Diplomatic text · vision-corrected (sonnet, page-by-page) · Migne scan — scholarios OCR + scan in the Page/Facsimile views — PG column chips mark the printed columns.
Four ChaptersCapitula Quatuor
col. 1683–1684page 1 of 2
PG 99:1683τὴν καρδίαν, μὴ διδόντες τόπον τῷ διαβόλῳ, ἀλλ᾽ εὐθὺς τὴν προσβολὴν ἀπαναινόμενοι. Εἰ δὲ ἡττηθῶμεν ἐντεῦθεν, κἂν μὴ χρανθῆναι· εἰ δὲ καὶ τοῦτο πάθοιμεν· ἀλλὰ μὴ ἐγχρονίσαι καὶ κατασυρῆναι εἰς τὸ τέλος τῆς ἁμαρτίας. Συμβαίνει δὲ ἡμᾶς τοῦτο παθεῖν ἐκ τῶν προλήψεων, ἐκ τῶν πάλαι ἀναμνήσεων· ἀλλὰ φύγωμεν τὰς προλήψεις, φύγωμεν τὰς νεωτερικὰς ἀναμνήσεις. Ἐν γὰρ τῷ ἐκεῖσε διὰ τῆς ἀναθεωρήσεως γίνεσθαι ἡμᾶς, τί ἄλλο ἔστιν εἰπεῖν, ἢ ὅτι ἐστράφημεν τῇ καρδίᾳ εἰς Αἴγυπτον; Ὅπερ φυλακτέον ἡμῖν κατὰ τὸν ἔνδον ἄνθρωπον.
Δ'. Ἀγωνισώμεθα οὖν, ἀδελφοὶ, καὶ πάσῃ δυνάμει δυναμούμενοι, κατὰ τὸ κράτος τῆς ἰσχύος τοῦ ἐν ἡμῖν πνεύματος, λογισμοὺς καθαιροῦντες κατὰ τὸ γεγραμμένον· Καὶ πᾶν ὕψωμα ἐπαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ· καὶ τοῦτο ἀεννάως. Τοῦτο γάρ ἐστιν ὁ πόλεμος ὁ ἀκαταμάχητος· καὶ τοῦτο τὸ μαρτύριον τὸ πολυδάσανον καὶ πολυήμερον. Ὁ γὰρ οὐκ ἐκδίδωσι τοῖς λογισμοῖς ἀεὶ τυπτόμενος, οὐδὲ κάμπτων γόνυ τῇ Βάαλ, ἀλλ᾽ ἀνταγωνιζόμενος καὶ ὑπεραλλόμενος τῶν παθῶν, ἐπιθυμίᾳ καὶ θυμῷ, οὗτος δηλονότι μαρτυρεῖ καθεκάστην, καὶ κατὰ τοῦ Παύλου δυνατός ἐστι λέγειν τό· Καθεκάστην ἡμέραν ἀποθνήσκω. Καὶ ἐπὶ τῷ τέλει τῶν ἀγώνων παρρησιάζεται εἰπεῖν· Τὸν ἀγῶνα τὸν καλὸν ἠγώνισα· τὸν δρόμον τετέλεκα· τὴν πίστιν τετήρηκα· λοιπὸν ἀπόκειταί μοι ὁ τῆς δικαιοσύνης στέφανος.
τὴν καρδίαν, μὴ διδόντες τόπον τῷ διαβόλων
ἀλλ᾽ εὐθὺς τὴν προσβολὴν ἀπαναινόμενοι. Εἰ δὲ ἦτα
τηθῶμεν ἐντεῦθεν, κἂν μὴ χρανθῆναι· εἰ δὲ καὶ
τοῦτο πάθοιμεν· ἀλλὰ μὴ ἐγχρονίσαι και κατα
συρῆναι εἰς τὸ τέλος τῆς ἁμαρτίας. Συμβαίνει
δὲ ἡμᾶς τοῦτο παθεῖν ἐκ τῶν προλήψεων, ἐκ τῶν
πάλαι ἀναμνήσεων· ἀλλὰ φύγωμεν τὰς προλήψεις
φύγωμεν τὰς νεωτερικάς αναμνήσεις. Εν γὰρ τῷ
ἐκεῖσε διὰ τῆς ἀναθεωρήσεως γίνεσθαι ἡμᾶς, τί
ἄλλο ἔστιν εἰπεῖν, ἢ ὅτι ἐστράφημεν τῇ καρδίᾳ εἰς
Αἴγυπτον; Ὅπερ φυλακτέον ἡμῖν κατὰ τὸν ἔνδον
ἄνθρωπον.
ferensque, miscens, ac fascinans animam,tandem μένην ἃ μὴ δεῖ. Πάση οὖν φυλακή τηρήσωμεν
eam exturbat ab eo qui secundum naturam est
habitu, et reddit eam dementem,irrationalem,caecam, cupientem ea quæ fas non est. Omni ergo
custodia servemus cor nostrum, non dantes locum
diabolo s, sed ad primum hostis statim abnuentes
accessum, procul eum repellamus. Quod si usque
ad assensum vincamur: at ne polluamur prodeundo
ad opus. Quod si et hoc acciderit, ne in tali moremur statu, trahi nos sinentes in ultimum peccati
terminum impoenitentiam finalem. Contingit autem
nos hoc pati ex præsumptis ex longo opinionibus,
et ex recordationibus eorum quæ nobis olim acciderunt. Quare fugiamus delentes ex animo quantum possumus falsas istas persuasiones: fugiamus
quoque recordationes malarum rerum quas quondam in juventute vidimus, passi sumus, aut egimus.
Nam voluntaria et morosa talium contemplatione teneri ac titillari nos, quid aliud est, quam revert
corde in Ægyptum? Quod cavendum est nobis, si interiori nostro consulere homini volumus.
IV. Certemus igitur, fratres, et omni virtute confortati, summa contentione conemur spiritus ejus
qui in nobis est cogitationes purgare, juxta quod
scriptum est: Εt omnem altitudinem quæ elevatur
contra scientiam Dei. Et hoc perenniter.Hoc enim
est bellum illud, in quod nunquam debellatur, in
perpetuum durans.Et hoc idem martyrium est non
uno icta consummatum, sed in dies multos continenter sæviens longa sibi succedentium serie tormentorum. Enimvero qui cogitationibus assidue
pulsatus pravis, nunquam cedit, nec flectit genu
coram Baal: sed strenue resistens, vivido superinsilit impetu in passiones concupiscibilis et irascibilis quas conculcat omnes: hic videlicet quotidianum martyrium suffert et post Paulum potest
dicere: Quotidie morior 5. Et in fine certaminum
istorum audebit dicere: Bonum certamen certavi,
cursum consummavi,fidem servavi; in reliquo reposita est mihi corona justitiæ.
Δ'. ᾿Αγωνισώμεθα οὖν, ἀδελφοὶ, καὶ πάση δυνάμει
δυναμούμενοι, κατὰ τὸ κράτος τῆς ἰσχύος τοῦ ἐν
ἡμῖν πνεύματος, λογισμούς καθαιρούντες κατὰ τὸ γε
γραμμένον· Καὶ πᾶν ὕψωμα ἐπαιρόμενον κατά
τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ· καὶ τοῦτο ἀεννάως. Τούτο
γάρ ἐστιν ὁ πόλεμος ὁ ἀκαταμάχητος· καὶ τοῦτι
τὸ μαρτύριον τὸ πολυδάσανον καὶ πολυήμερον. Οι
γὰρ οὐκ ἐκδίδωσι τοῖς λογισμοῖς ἀεὶ τυπτόμενος,
οὐδὲ κάμπτων γόνυ τῇ Βάαλ, ἀλλ' ἀνταγωνιζόμενος
καὶ ὑπεραλλόμενος τῶν παθῶν, ἐπιθυμίᾳ καὶ θυμῷ,
οὗτος δηλονότι μαρτυρεῖ καθεκάστην, καὶ κατὰ τοῦ
Παύλου δυνατός ἐστι λέγειν τὸν Καθεκάστην ημέ
ραν ἀποθνήσκω. Καὶ ἐπὶ τῷ τέλει τῶν ἀγώνων
παρρησιάζεται εἰπεῖν· Τὸν ἀγῶνα τὸν καλὸν
ηγώνισα· τὸν δρόμον τετέλεκα· τὴν πίστιν
τετήρηκα· λοιπόν ἀπόπειταί μοι ὁ τῆς δι
καιοσυνης στέφανος.
3 Prov. 17, 23.» Ephes. iv, 27. 4 ][ Cor. x, 5. 1 Cor. xv, 31. * Η Tim. 1V, 7.
MONITUM.
(Ang. Mai, Biblioth. nov. t. IV, 91.)
In vetere codice Vaticano 431, f. 168 b, exstant S. Basilii Constitutiones monastica, haud tamen
cujusmodi sunt in tomo secundo editionis Garnerii, sed breviores, quanquam initium idem est:
Τὴν κατὰ Χριστὸν φιλοσοφίαν ἐπανελόμενος: et in capitula tantum triginta distribuuntur. Prorsus codicis
Vaticani eadem ratio est, quae Caesarei Vindobenensis LXV, a Lambecio decripti Comment. Β. C.
lib. iii, ed. Kollar. p. 315. Titulus autem operis duplex est in codice Vat, nempe initio: Διάταξης
ἀσκητική, πρὸς τοὺς μονάζοντας καὶ τοὺς ἐν κονοβίῳ ἀσκοῦντας. Ut in editione Garnerii. In calce autem:
Τέλος τῶν κεφαλαίων τῶν μικρῶν ἤτοι τῶν μερικῶν ἀσκητικῶν τοῦ ἁγίου Βασιλείου: Erpliciunt Capitula
parva,seu particularia Ascetica sancti Basilii. Habemus igitur, ut antea, Regularum Compendium in
Regulis brevius explicatis; ita nune Constitutionum monasticarum quasi Compendium, vero auctor
eodem Basilio, ut ipse Lambecius, ultro agnoscit atque fatetur. Jam vero post id Basilii opusculum
legitur in codice Vat. (at in Vindob. præcedit) Theodori Studitæ, Scholion, quo demonstratur, hust
esse genuinum S. Patris fetum. Contendit nimirum Studita, id palam inde fieri, quod stylus et tota
scripti ratio sensusque aliis sancti Basilii Asceticis conformis sit. Porro ut argumentum sum Studits
firmiter teneat, defendit simul, illa quæ habemus in editionibus Basilii Ascetica, esse genuina, comm
nonnullorum vanas dubitationes: qua re confirmata, sequitur ut æque Διατάξεις, Constitutiones, Basil
sint. Jam hoc ineditum Studitæ Scholion (a) præcidendæ quæstioni idoneum est, quæ prolixe agitater a
(a) Fallitur vir clarissimus. Hoc scholium jam ediderat Christ. Frid. Matthæi et nos post eum Operum Basilii
tom. III, col. 1319. EDIT.
Scholion on St. Basil's AsceticaScholion in S. Basilii Ascetica
col. 1685–1686page 2 of 2
PG 99:1685α. Ὅτι γνήσιον τοῦ μεγάλου Βασιλείου τὸ παρὸν σύνταγμα, δῆλον μὲν καὶ ἀπ' αὐτοῦ τοῦ χαρακτῆρος τῆς ὑψηγορίας, τοῦ τε εἴδους τῆς φράσεως· δῆλον δὲ καὶ ἐκ τοῦ συνεμπίπτειν ταῖς τῶν ἄλλων ἀσκητικῶν ἐννοίαις τε καὶ λέξεσιν· ὡς μὴ δοκεῖν τι ἄλλο τῷ καὶ μικρὸν γοῦν ἐπεσκεμμένως ἀναγινώσκοντι, ἢ θάτερον ἐν θατέρῳ διέρχεσθαι. Ὅτι δὲ ἐκεῖνα τοῦ πατρὸς, τίς ἀντερήσει, ἢ ὅς τυφλώττοι κατὰ νοῦν ἐνεργούμενος τὴν κακίαν; Οἶμαι γάρ τινας δριμυττομένους τῷ ἀκριβασμῷ τῆς διδασκαλίας, προσλαβόντας τε ἐπίκουρον τῆς αὐθαδείας τὸ εἰπεῖν τινα τῶν ἱστοριογράφων παρά τισιν ἀμφιβάλλεσθαι ῥιψοκινδύνως νόθα αὐτὰ φάναι· οἱ δ᾽ αὐτοί μοι δοκοῦσι καὶ τὴν πρὸς Ἑβραίους ἐπιστολήν, τήν τε Πέτρου δευτέραν, Ἰωάννου τε τὴν Ἀποκάλυψιν, ἑτέρας τε καθολικὰς πρὸς συγγράμμασι τισι πατρικοῖς, ἐπειδὴ ὁμοίως ἀμφιβάλλονται, ἀποβάλλεσθαι. Ἀλλ' εἰ τὸ δεύτερον ἀσεβές, πῶς οὐχὶ καὶ τὸ πρότερον, ἤδη ἀποδεδεγμένων παρὰ τῇ Ἐκκλησίᾳ ἀμφοτέρων, καὶ οὐδαμῶς τοῦ ἀμφιβόλου χώραν ἔχοντος ἐστί. Εἰ δὲ τὸν Θεολόγου μὴ ὑπομνηματίσαι φήσωσιν, ἢ ἐπιπολαίως ἀνέγνων, ἢ συνιέντες κακουργοῦσι. Νομοθεσίας γὰρ μοναστῶν ἡνίκα, φησίν, ἔγγραφοί τε καὶ ἄγραφοι, τί ἄλλο ἢ πάντως γε ταῦτα δηλοποιεῖται; Ἀπόδειξις δὲ καὶ ἐξ ἑτέρας θεωρίας· ὁ γὰρ λέγει Βασίλειος ἐν τοῖς Ἀσκητικοῖς, τὰ ἱερὰ γράμματα παρὰ τῶν γονέων μεμαθηκέναι, φησὶ Γρηγόριος, τὰ μὲν δὴ πρῶτα, παρὰ τῷ πατρὶ σπαργανοῦταί τε καὶ διαπλάττεται. Εὕροι δ' ἄν τις καὶ τὸν ὅσιον Θεοδόσιον πρός τισιν ἄλλοις κεχρῆσθαι αὐτοῖς, ὡς δηλοῖ ὁ περὶ αὐτοῦ βίος. Πρὸς τίνα δ' αὖ ἄρα ἔμελλον ἕτερον ἐπερωτᾷν τὰ καθ' ἡμᾶς οἱ πάνλαι ἐπερωτηκότες μονάζοντες; ἢ τίνος ἦν ἄλλου ἐν τηλικαύτῃ ἐξουσίᾳ νομοθετεῖν, καὶ ὅλην ὑπόθεσιν σωτηρίας τὴν περὶ αὐτὰ πραγματείαν συστήσασθαι; ὡς μηδ' εἶναι ἄλλως σχεδὸν βαδίζειν ἀπταίστως τὴν κατὰ Θεὸν πορείαν, ἐκ τῆς κατ' αὐτὴν ὑφηγήσεως. Ἢ τοίνυν δῶσιν ἰσόῤῥοπα ἕτερα Ἀσκητικά, ὡς ἐκείνων ὄντων τοῦ μεγάλου Βασιλείου· καίπερ
SCHOLION IN S. BASILII ASCETICA.
Garnerio, t. II, in Præf. p. xxxv et seqq. de Asceticorum vero parente Basilio; itemque alteri,
qua idem Garnerius præf. p. Lxvt et seqq., immerito contendit contra Conbefisium,Constitutiones monasticas non Basilio, sed Eustathio Sebasteno, esse inscribendas. Jam veterum auctoritates a Studita
laudatas partim hauserat ex aliis fontibus etiam Garnerius, verumtamen hoc insigne Studit Scholion,
seu Prologum, ignoravit: quam nos scriptiunculam in hac nostra Studitæ mantissa omittendam non
judicavimus, tum quia præclara per se est, tum quia crisi operum sancti Basilii perutilis. Nam quod ad
hoe proprie breviatum Basilii opusculum spectet Studitæ Scholion, dubitari nequit: non quia tantum
illi in codice subtexitur, sed quia in eo diserte nominatur titulus Μερικά, qui proprius, ut supra diximus, scripti illius Basiliani est.
Atjoop
ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΣΤΟΥΔΙΟΥ.
α. Οτι γνήσιον τοῦ μεγάλου Βασιλείου τὸ παρὸν
σύνταγμα, δῆλον μὲν καὶ ἀπ' αὐτοῦ τοῦ χαρακτῆρος
τῆς ὑψηγορίας, τοῦ τε εἴδους τῆς φράσεως· δῆλον δε
καὶ ἐκ τοῦ συνεμπίπτειν ταῖς τῶν ἄλλων ἀσκητικών
ἐννοίαις τε καὶ λέξεσιν· ὡς μὴ δοκεῖν τι ἄλλο τῷ και
μικρὸν γοῦν ἐπεσκεμμένως ἀναγινώσκοντι, ἢ θάτερον
ἐν θατέρῳ διέρχεσθαι. Ὅτι δὲ ἐκεῖνα τοῦ πατρὸς, τίς,
ἀντερήσει, ἢ ὅς τυφλώττοι κατὰ νοῦν ἐνεργούμενος
τὴν κακίαν· Οἶμαι γάρ τινας δριμυττομένους το
ἀκριβασμῷ τῆς διδασκαλίας, προσλαβόντας τε ἐπί
κουρον τῆς αὐθαδείας τὸ εἰπεῖν τινα τῶν ἱστοριογράφων παρά τισιν ἀμφιβάλλεσθαι ριψοκινδύνως
νόθα αὐτὰ φάναι· οἱ δ᾽ αὐτοί μου δοκοῦσι καὶ τὴν
προς Εβραίους ἐπιστολὴν, τήν τε Πέτρου δευτέραν,
Ιωάννου τε τὴν ᾿Αποκάλυψιν, ἑτέρας τε καθολικὰς
πρὸς συγγράμμασι τισι πατρικοῖς, ἐπειδὴ ὁμοίως
ἀμφιβάλλονται, ἀποβάλλεσθαι. Αλλ' εἰ τὸ δεύτερον
ἀσεβες, πώς οὐχὶ καὶ τὸ πρότερον, ἤδη ἀποδεδεγμένων παρὰ τῇ Εκκλησίᾳ ἀμφοτέρων, καὶ οὐδαμως τοῦ ἀμφιβόλου χώραν ἔχοντος ἐστι Εἰ δὲ τὸν
Θεολόγου μὴ ὑπομνηματίσαι φήσωσιν, ἢ ἐπιπο
λαίως ἀνέγνων, ἢ συνιέντες κακουργοῦσι. Νομοθεσίας γὰρ μοναστῶν ἡνίκα, φησίν, ἔγγραφοί τε και
ἄγραφοι τί ἄλλο ἢ πάντως γε ταῦτα δηλοποιεί
ται; "Απόδειξις δε καὶ ἐξ ἑτέρας θεωρίας· ὁ γὰρ λέγει
Βασίλειος ἐν τοῖς Ασκητικοῖς, τὰ ἱερὰ γράμματα παρ
ρὰ τῶν γονέων μεμαθηκέναι φησί Γρηγόριος,
τὰ μὲν δὴ πρῶτα, παρὰ τῷ πατρὶ σπαργανοῦται
τε καὶ διαπλαττεται (β). Εύροι δ' ἄν τις καὶ τὸν
ὅσιον Θεοδόσιον πρός τισιν ἄλλοις κεχρῆσθαι αὐτοῖς, ὡς δηλοῖ ὁ περὶ αὐτοῦ βίος. Πρὸς τίνα δ᾽ αὖ
ἄρα ἔμελλον ἕτερον ἐπερωτᾷν τὰ καθ' ἡμᾶς οἱ πάν
λαι επερωτηκότες μονάζοντες; ή τίνος ἦν ἄλλου ἐν
τηλικαύτη ἐξουσίᾳ νομοθετεῖν, καὶ ὅλην ὑπόθεσιν
σωτηρίας τὴν περὶ αὐτὰ πραγματείαν συστήσασθαι;
ὡς μηδ' εἶναι ἄλλως σχεδόν βαδίζειν ἀπταίστως
τὴν κατὰ Θεὸν πορείαν, ἐκ τῆς κατ' αὐτὴν ὑφή
γεσιν. Η τοίνυν δῶσιν ἐσόῤῥοπα ἕτερα Ασκητικά
ὡς ἐκείνων ὄντων τοῦ μεγάλου Βασιλείου· καίπερ
THEODORI PRÆPOSITI STUDII.
1. Quod præsens opus magni Basilii genuinum
sit, patet tum ex charactere sublimis eloquii, tum
etiam ex genere phraseos: postremo inde etiam
apparet, quia consonat cæterorum Asceticorum sententiis ac verbis: ita ut vel parum attente legenti,
nihil aliud videatur quam unum in altero insertum
procedere, Jam vero quod illa (Ascetica) parentem
Basilium habeant, quis contradicet, nisi qui et cacus sit et pravitate mentis laborans? Pulo enim
nonnullos doctrine severitatem aegre ferentes,
susque audacis auxilium inde sumentes, quod
historicus quidam, de scripto hoc dubitari dixerit,
idcirco temere nothum pronuntiare. Porro iidem
hi videntur mihi, Epistolam quoque ad Hebræos,
et Petri secundam, et Joannis Apocalypin, et alias
catholicas nec non Patrum scripta nonnulla,
quandoquidem æque de iis dubitatum fuit, videntur, inquam, rejecturi. Quod si hoc alterum impium
est, quod ni et illud? postea quam hæc æque
omnia ab Ecclesia recepta fuerunt, nihilque jam
ambiguitati locus superest. Quod si Theologum
horum mentionem non fecisse dicent, ii vel supine
legerunt, aut rem intellectam male dissimulant,
Nam cum dicit Theologus legislationes monachorum scriptas et non scriptas, qui, aro, aliud quam
has lucubrationes prorsus designat? Sed alia quoque ratione idem demonstratur. Nam quod ait Basilius in Asceticis, sacras se litteras a parentibus
didicisse; ait ecce Gregorius illum primo quidem
apud parentes infantem fuisse atque educatum.
Quin etiam sanctum Theodosium comperimus his
Asceticis usum, ut ejus vita ostendit. Nam quem
alium consulturi fuissent de rebus nostris monachi
veteres consilia petentes? vel quisnam alius pari
auctoritatis pondere leges ferre potuisset, et universam salutis summam in hujusmodi statuto concludere? extra quod nemini ferme licet tutum ad
Deum iter tenere, id est sine ipsius ducata. Aut
igitur concedant, paris esse ponderis hæc altera
ΝΟΤΕ.
Est hic Sozomenus, Hist. lib. 111, 14.
Vides Studitæ judicium de Ecclesiæ in designandis admittendisque Scripturis canonicis
auctoritate; cui sententiæ etiam de minoribus
partibus, favet Eusebius in Quæstionibus ad
Marinum, apud nos t. IV, part. 1, p.250.
Dicit Gregorium Nazianzenum oral. 43, quæ
est funebris sancti Basilii laudatio, ubi n. 67
enumerans aliquot sancti Patris scripta, de Asceticis, ut de aliis multis, silet.
Verba hrec sunt in dicta oratione, n. 34.
In edit. Garnerii t. II, p. 213.
Greg. Naz. orat. cit. n. 12.
De poe Theodosio Garnerius in præf.p.xxxiv.
lbidem Garnerius inter testes Asceticorum nominat
etiam Studitam nostrum, qui in laudatione Platonis
magistri sui (n. 23), ait hunc sancti Basilii νομο
θεσίας legere solitum. Attamen, ut supra diximus
Studitæ hoc Vaticanum Scholium Garnerium latuit.
Continue reading PG 99: Explicatio Divinæ Liturgiæ Præsanctificatorum →≣ entire volume