AUCTORUM ET OPERUM QUE IN HOC TOMO XXIII CONTINENTUR. S. BASILIUS MAGNUS; CÆSAREE CAPPADOCIE ARCHIEPISCOPUS. Liber de Spiritu sancto. col. 67 Epistolæ. APPENDIX HUJUS TOMI. Simeonis Logothela Sermones viginti quatuor de moribus, excerpti ex operibus Basili. Monendus est Lector nos ad seriem Orientalem amandasse Basilii opuscula nonnulla quæ Syriace nuper prodierunt. Ex Typis MIGNE, au Petit-Montrouge.

dogmate tuendo constantia disjunxit. sibi rem omnium maxime horrendam imprecatus, thium cum eo conjunxit, sed potius summa in kee nempe ut ab ipso Spiritu excideret, nisi cum Patre et Filio Spiritum, ut consubstantialem et honore pa rem, yeneraretur. Quod si quis me in tantis quoque rebus, illius socium admiserit, aliquid, quod plerisque incognitum ante fuit, evulgabo. Nam cum tempus in summas angustias nos redigeret, hanc ipse rationem inibat, ut sibi quidem œconomiam, nobis autem, quos ob nominis obscuritatem nemo in judicium ad ducturus, patriaque ejecturus esset, loquendi liberta tem committeret. Atque ita Evangelium nostrum fir mum et validum erat, utriusque præsidio suffultum. IV. Jam vero perfacile refelluntur quæ eruditum opusculi auctorem detinuerunt, quominus sancti Basilii agendi rationem probaret. Quod ait consi lium illius nec ad reducendos infirmos, nec ad pla candos Pneumatomachos profuisse, fateor me nescire ex quibus id fontibus hauserit. Quis enim ei dixit pacem inter presbyteros Tarsenses Basilii opera restitutam non fuisse? quis ei dixit nullum exitum habuisse susceptos ab eo labores, ut, quot quot catholice sentiebant, eos in upam consensio nem ac communionem adduceret; cum præsertim in epist. 69, ad sanctum Athanasium, spem hujus consilii ad exitum perducendi præ se ferat: in alía autem ad eumdem Athanasium (ep. 82) aliquanto post scripta declaret, quidquid circa fidem sanum est in Cappadocia et vicinis locis vere ad corum, qui idem sentiunt, communionem et unitatem propen dere? Quod spectat ad Pneumatomachos, semper illi quidem bellum inexpiabile cum Basilio gessere, sed tamen certa et explorata res est, gravissimas euin procellas a Cappadocia propulsasse, non so lum magnis præliis sustinendis, sed etiam prudenti secessu, cum hæreticorum insidias anno 371 decli navit. Erant enim in insidiis collocati, ut una voce ex ejus ore arrepta, impetum in Ecclesiam face rent. Quare tot ac tanta prælia non certasset Basi lius, nisi cauta et provida consilia præcessissent; non tot fulsissent miracula, non Cappadociam Va lens unam ex omnibus provinciis eximiam habuis set, si Basilium non plus movisset Ecclesiarum uti litas, quam calidiorum ingeniorum querelæ. Formula autem, cui subscripsit Eustathius, non solius Basilii, sed etiam Theodoti et Meletii opus est; et cum temperamento et accommodatione non careat, nec Spiritum sanctum appellet Deum, quis credat cum opusculi auctore, Basilium propterea Theodoto et Meletio in offensionem venisse, quod Dei nomen interdum Spiritui sancto non tribueret? Magnæ profecto exstiterunt Theodoti Nicopolitani in Basilium injuriæ (ep. 99); sed illius morositatis causa, Basilii communio cum Eustathio, non vocis unius prætermissio. Metuit aliquandiu Basilius ne S. Me letio, in iis quæ ad Eustathium spectabant, parum æquo uteretur. Sed statim atque in Armeniam pro fectus, consilii sui rationem sancto exsuli exposuit, summam illius æquitatem expertus est. Quod autem egerat in defendenda Spiritus divinitate, nunquam id ei aut apud alium episcopum purgandi sui labo rem attulit. Auctor opusculi non solum adversarios affingit Basilio, qui nulli exstitere; sed etiam quos habuit defensores, ab eo avellere conatur, S. Athanasium et S. Gregorium Nazianzenum ac de altero qui dem dubitat, an factum Basilii aliquando probave rit, alterum non semper probasse contendit. Equi dem non video quid nobis relictum sit, quo nita mur in rebus criticis, si Basilio patrocinium eri piatur S. Athanasii. Exstant duæ illius epistolæ in Basilium perhonorificæ, altera ad Palladium, altera ad Joannem et Antiochum. In utraque Basilium de fendit, accusatum a monachis Cæsariensibus, quod in dogmatis defensione remissius aliquid egisset. Unde Athanasius ait: Si suspectus esset Basilius in iis quæ ad veritatem spectant, laudabilem ſore eorum contentionem. Declarat eum magis pro veritate cer tare, et eos qui doctrina egent edocere. Hortatur monachos, ut, respicientes ad propositum veritatis illius et œconomiam, glorificent Dominum, etc. Quænam illa œconomia, quæ monachis Basilii ac cusandi materiam dedit? quodnam dogma visus est remissius defendere? Nihil sane reperias præter quæstionem de Spiritu sancto. Huc accedit testi monium Gregorii Nazianzeni, cujus ex epistola 27 discimus Basilium, cum die festo S. Eupsychii Deum non appellasset Spiritum sanctum, monacho rum querelas in se concitasse. Res ergo et per sonæ congruunt. Ipsum etiam congruit tempus. Nam Basilius hac usus est œconomia, ac in has incurrit criminationes, antequam sanctus Athana sius e vita migrasset, nempe anno 371. Non tutiori fundamento nititur quod ait idem scriptor, occultos hæreticos, qualis erat Eusta thius, hac Basilii accommodatione et facilitate usos esse, ut sese cum eo conjungerent, ac gravissimis postea illum calumniis vexarent. Jamdudum con junctissime cum Eustathio et amantissime vixerat Basilius, antequam hæc de Spiritu controversia. prodiret. Non multo post exortam hanc controver siam dissiluit eorum amicitia, propterea quod Ba silius, etsi in probanda et periclitanda hominum suspectorum fide morosus non erat, ita tamen in constringendo et firmissimis nodis tenendo Eusta thio cautus fuit, ut cum iste hæc vincula effugere non posset, odium et iracundiam in Basilium pa lam et aperte evomuerit. Basilii ergo lenitas in defendenda Spiritus divinitate nequaquam Eusta Quod spectat ad S. Gregorium Nazianzenum, tempus assignari posse non puto, quo factum amici probare desierit. Hanc enim illius animi mo derationem, et vivente ipso et mortuo, laudavit, nec laudavit solum, sed etiam imitatus est. Ubi primum accusatus est in quodam convivio Basilius, exarsit in illius reprehensorem indignatio Gregorii.

1. Celeberrimum S. Basilii de processione Spiritus er Filio testimonium refertur. II. Græcorum scriptura magnis incommodis laborat. III. Lati norum lectio apte cum Basilii doctrina, necessario cum ejus ratiocinatione cohæret. IV. Latinorum causa codicum mss. auctoritate defenditur. I. Exstat initio libri tertii Adversus Eunomium insignis locus, qui cum manifestum habeat de Spi ritus ex Filio processione testimonium, si sine li turis ac sine additamentis legatur, gravissimæ Græcos inter et Latinos controversiæ materiam dedit. Defendit hoc catholicæ veritatis præsidium R. P. Ludovicus Vallée, emeritus theologiæ profes sor ac bibliothecæ Sanctæ Genovefæ præfectus, in erudita dissertatione, anno 1721 Parisiis edita apud Delaunay, via Jacobæa. Nihil potius aut melius fa cere possint, qui rem omnibus vestigiis indagare volunt, quam si eximium illud opus accurate per legant quod quidem cum omni argumentorum genere ita cumulatum et illustratum sit, ut nec dubitandi nec addendi locum relinquat, cumque non incommode cum nostris S. Basilii voluminibus compingi possit; libenter sane conticescerem. Sed quia celeberrimus Basilii locus in hac nova editione ita prodiit, ut in codicibus mss. hac in urbe ex stantibus legebatur, non ut aliorum codicum longe plurium longeque antiquiorum auctoritas, ac ipsius sententiæ series et junctura postulabant, operæ pretium est huic incommodo mederi, et ex memo rata dissertatione in gratiam eorum, quibus ad ipsum fontem adire non vacat, nonnulla derivare. Ut facilius perspiciatur quid Græci, quid Lasini in testimonio Basilii probent aut rejiciant, uncinis includemus quæ a Græcis addita Latini queruntur, asteriscis vero quæ a Latinis propugnata Græci aversantur. Initio libri tertii proponit Basilius hanc Euno mii blasphemiam ita loquentis: Cum autem hæc nobis de Unigenito sufficiant, consequens fuerit, ut jam de Paracleto quoque dicamus, non vulgi opinio nes temerarias secuti, sed sanctorum in omnibus do ctrinam servantes: a quibus cum didicerimus oum dignitate et ordine tertium, tertium quoque natura esse credimus. dogmatum innovationibus? Cur enim necesse est, si dignitate ac ordine tertius est Spiritus, natura quo que tertium esse? Dignitate quidem secundum esse Filio, * ut qui esse ab illo habeat, et ab ipso acci piat, et annuntiet nobis et omnino ex illa causa pen deat* tradit [fortasse]pietatis sermo. At natura tertia uti, neque ex sanctis Scripturis edocti sumus, neque ex Scripturæ dictis consecutione ulla colligi potest. Quemadmodum enim Filius ordine quidem secun dus a Patre est, quoniam ab illo est, et dignitate, quia origo ejus et causa est, quatenus est illius Pater, et quoniam per ipsum accessus aditusque est ad Deum et Patrem; non autem natura secundus, quoniam deitas in utroque una est: ita profecto et Spiritus sanctus, etsi tum ordine tum dignitate secundus est a Filio, [ut hoc etiam omnino concedamus,] tamen non jure sequi ut alienæ sit naturæ, inde patel, etc. Tum Basilius, argumento ex angelis petito, quorum diversi ordines et dignitatis gradus, nec tamen diversa natura, sic concludit: Sic profecto et Spiritus sanctus: etsi dignitate inferior est alque ordine [ut aiunt]; accepimus enim ipsum, [inquit,] tertium a Patre et Filio numeratum; cum Dominus ipse in traditione salutaris baptismatis tradiderit ordinem, his verbis: (Euntes baptizate in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti;) at in quamdam naturam tertiam a Filio et Patre ejectum eum fuisse nusquam didicimus. Non difficile est animadvertere illud Græcis maxime molestum esse, quod Spiritus S. a Filio esse habere dicitur: iisdem autem plurimum pla cere, quæcunque uncinis inclusa eo spectant, ut Basilius non asseveranter pronuntiare, sed velut hæsitans concedere videatur Spiritum ordine et dignitate minorem Filio esse. Vident enim, si id Basilius asseveret, inde sequi ut Spiritum ex Filio procedere crediderit. Sed hæc scriptura, quam Græci per fas et nefas defenderunt, longe alteri posthabenda, sive interiora quædam indicia spe ctentur, ut consensus cum Basilii cæterorumque Patrum doctrina, et sententiæ ipsius series et con tinuatio; sive ex antiquorum codicum mss. nu mero et auctoritate res dijudicetur. Utrumque ar gumentum breviter explanabimus, his qui uberio Sic respondet Basilius: Quod igitur non putet rem oportere in simplici ac nuda multorum fide perma nere, sed artificiosis quibusdam ac captiosis rationi bus veritatem rursus ad id quod sibi videtur, de:ru dere, satis ex iis quæ dixit ostendit. Nam multorum opinione contempta, qua Spiritum sanctum glorifi cant, simulat tenere se sanctorum doctrinam: at eos qui eam ipsi tradiderunt, tacet, eliam nunc ea dem faciens quæ, dum de Unigenito dissereret, ſe cisse convictus est. Deinde dicit a sanctis quidem se didicisse, tertium esse ordine et dignitate Spiri tum, a seipso autem credere, natura quoque tertium esse. Qui vero sint sancti illi, et in quibus scriptis hanc doctrinam ediderint, dicere non potest. Fuitne unquam homo sic audax in inducendis divinorum hujus quæstionis cognitionem percipere volent, ad supra dictam dissertationem dimissis. 11. Inest sane magnum hoc vitium lectioni Græ corum, quod Basilium inducat de re omnibus testa ta, et ab ipso Basilio sæpe confirmata turpiter du bitantem. Quid enim absurdius, quam Filium Patre minorem ordine et dignitate asseverare, Spiritum Filio minorem ordine et dignitate dicere non au dere? Hoc profecto non cadebat in Basilium, qui conceptis verbis docet in libro De Spiritu sancio, cap. 17, eumdem ordinem intercedere inter Spiri tum ac Filium, ac inter Filium et Patrem: Ut se habet Filius ad Patrem, inquit, sic ad Filium Spi ritus secundum verbi Dei ordinem in baptismo tra ditum. Ridiculam ergo formidinem Basilio affingit

quod Spiritus originem non Patri et Filio, sed soli ex cap. 17 libri De Spiritu sancto jam citata: Út se Filio attribueret. Illud vero, inquit (p. 270), cui non patet, quod nulla Filii operatio a Patre divisa sit, nec quidquam sit in rerum natura, quod ad Filium perti neat, et a Patre alienum sit? ‹ Omnia enim, inquit, mea tua sunt, et tua mea*. › Quomodo igitur Spiritus causam Unigenito soli attribuit, et ad ejus accusan dam naturam illius creationem usurpat? Luce cla rius est Basilium inter et Eunomium convenisse, Spiritus originem Filio attribuendain, sed in eo controversiam exstitisse, quod Eunomius soli Fi lio attribueret, Basilius Patri et Filio. Sententiam suam Basilius non perfunctorie probat. Contendit duo fore principia, si Spiritus origo soli Filio tri buatur. Demonstrat eum non diriniendum esse a Patre, cum et Apostolus conjuncte Spiritum Christi et Spiritum Dei Patris appellet; ac Dominus Spiritum veritatis dicat (est enim ipse Christus ve ritas) et de eo dicat: Patre procedit habet Filius ad Patrem, sic ad Filium Spiritus, etc. Atque hæc relatio fusius explicatur in cap. 18 ejusdem libri. His addi possunt nonnulla ex quinto in Euno mium libro, qui liber etiamsi Basilii non sit, ei ta men a Græcis adjudicatur, ac totus ex ejus senten tlis compositus est. Ibi (pag. 305) legimus Spiritum esse Verbum Filii, imaginem Filii, Spiritum Fili, procedere ex Deo per Filium. Nec emittenda illa quæstio (ibid.), Cur et Spiritus Filius Filii non dici tur? Quæ quidem perabsurda fuit, si ex Filio Spi ritus non procedit. Quod si unquam Basilius Spiritum a Filio proce dere docuit, tum maxime hujus depromendæ doctri næ necessarium exstitit tempus, cum illum Filio mi norem ordine et dignitate esse, in suscepta adver sus subtiles hæreticos disputatione pronuntiavit. Nam qui de Filio obiter agens, eum ordine et di gnitate minorem Patre non ausus est dicere, nisi statim causam adderet, quia a Paire est, et Pater ejus origo, quanto magis hæc illi cautio adhibenda fuit, cum Spiritum sanctum, de quo data opera disserebat. Filio minorem ordine et dignitate di ceret? Quinetiam manca erit vel potius absurda Ba silii ratiocinatio, nisi Spiritum Filio minorem esse ordine et dignitate, quia a Filio esse habet, si mi nus dixerit, saltem cogitaverit et crediderit. Hluc enim tota rediret hæc ratiocinatio: Quemadmo dum Filius qui a Patre esse habet, ordine et digni tate minor est Patre, non tamen natura; sic Spi ritus, qui a Filio esse non habet, ordine et digni tate minor est Filio, non natura. Quo quid absur dius fingi potest? Necesse est ergo ut causa, cur Spiritus ordine et dignitate tertius sit, så minus a Basilio verbis expressa, saltem illius animo ok versata sit. Sed hujus causæ, ut jam dixi, conce ptis verbis efferendæ necessitatem imponebat Eu nomii perfidia, qui hoc principium in alienissimos sensus rapiebat, et Spiritum natura tertium esse inde colligebat. Unde Basilius in libro De Spiritu sancto, cap. 6, Filium negat inferiorem dignitate, ac prorsus æqualem esse contendit. Neque etiam obscure perspicitur Basilii senten tia ex his verbis epist. 52, n. 2: Non enim quæ fratrum inter se cognationem habent, dicuntur con substantialia, id quod quidam existimant, sed cum causa et id quod ex causa exsistentiam habet, ejus dem sunt naturæ, consubstantialia dicuntur. Mani festa est et aperta conclusio, quam theologi ex his verbis deducunt. Nam si ea tantum dici debent consubstantialia, quorum alterum ex altero origi nem habet, non potuit Spiritus tot locis apud Basilium consubstantialis Filio dici, nisi eum ex Filio originem habere constaret. Equidem hoc te stimonium paulo aliter interpretatus sum ac Peta vius; sed nihil de argumenti pondere decedit. In ea enim, quam infra afferam, interpretatione negat Basilius ea tantum dicenda consubstantialia, quæ fraterna tenentur cognatione, ut nonnulli existi mabant; sed tunc etiam hanc vocem congruere contendit, cum causa et id quod ex causa exsisten tiam habet, ejusdem sunt naturæ. Ex quo patet Ba silium inter et adversarios convenisse, Filium ex Patre, Spiritum ex Patre et Filio exsistentiam ha bere, ejusdemque esse naturæ, sed isti, quanquam erant Catholici, nec Filium Pɔtri, nec Spiritum Pa tri et Filio consubstantialem dicere volebant, quia videbatur eis illa vox minus convenire, cum causa et id quod ex causa exsistentiam habet, ejusdem sunt naturæ. In eadem epistola Basilius sanctum et inviolabi lem esse contendit ordinem personarum, quem in Evangelio didicimus a Domino dicente: ‹ Euntes ba plizate in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti³.» Idem docet in ep. 125, n. 3. Qualis sit ille ordo personarum, perspicimus ex lib. 1 in Eunomium, ubi sic loquitur: Nos autem, inquit (p. 232), se cundum relationem causarum ad ea quæ ex ipsis sunt, Patrem Filio præponi dicimus. Idem autem de sancto Spiritu dicendum demonstrant hæc verba * Joan. xvII, 10. Matth. xxvi, 19. etiam IV. Ad tot et tanta rationum momenta, quæ sine codicibus mss. valerent, accedit codicum mss. auctoritas, non eorum quidem, qui nunc in biblio thecis nostris exstant, sed eorum quos olim exsti tisse certissimis monumentis cognoscimus. Hugo Etherianus, sæculi duodecimi scriptor, qui tres li bros ad Latinorum defensionem Alexandro tertio nuncupavit anno 1177, citat in secundo libro, cap. 19, illud Basilii de Spiritu dictum, a Filio esse ha bens. In libro tertio, cap. 12, sensum magis quam verba refert. At in cap. 13 ejusdem libri locum in tegrum refert sine additamentis dubitationem Ba silio affingentibus, non vero sine insigni illa sen tentia, quæ Spiritum a Filio essc habere declarat,

in suscitandis hæresibus eo spectasse, ut aposto licam prædicationem, quam Ecclesia veluti sacrum depositum custodit, penitus convelleret; sed ejus conatus irritos fuisse. Qui ergo traditionem per præteritum omne tempuɛ apud tot sanctos prædica tam impugnarunt, hi non Spiritum sanctum in Scripturis interpretandis ducem habuerunt, sed diaboli ad evertendam Ecclesiam emissarii fuere. Hinc hæresum originem ex contemptu sanctorum Patrum repetit Basilius in commentario in Isaiam. Nonnulli sunt, inquit (p. 555), qui cum Patres et tradita ab eis dogmata fastidiant, ipsi hæresum cu piunt esse auctores. Si qua sane dogmata sine traditione defendi pos sent propter apertissima Scripturæ. testimonia, id potissimum de Filii ac Spiritus sancti divinitate sta tui deberet. Nullo tamen in dogmate acrius defensa traditio. Quam necessarium sit hoc Ecclesiæ præsi dium, pluribus locis declarat Basilius. At ne sepa res, inquit in homil. 24 (p. 194), a Patre et Filio Spiritum sanctum, absterreat te traditio. Sic Domi nus docuit, prædicavere apostoli, Patres conservavere, confirmavere martyres. dissidentes defendunt, in his argumentis, quæ ad ▲ remus. Ex his perspicimus omnia diaboli artificia Ecclesiæ et traditionis ei commissæ auctoritateni spectant, sese venditare. Cum enim eventui unius pugnæ sua omnia committunt, semelque hac in re victis mihil superest ad causæ defensionem; tum vero eo facilius in hoc doginate quam in aliis vin cuntur, quod ne erroris quidem novitate molestiam facessunt, sed omnium hæreticorum, qui unquam exstitere, vestigiis insistunt. Ausus est tamen Scul tetus ad acerrimum traditionis defensorem Basilium provocare, nec timide aut verecunde ver satur in illius testimoniis colligendis. Sed ut Scul teti temeritas in promptu omnibus sit, paucis ex ponenda S. doctoris sententia: quanquam Ecclesiæ traditionem non magis eruditis scriptis, quam rebus fortiter gestis defendit. Non segnis sane et indili gens opera illius in explicandis Scripturis sed idem acerrimus exstitit traditionis defensor. Probe enim sciebat verbum Dei non solum scripto ab apostolis, sed etiam viva voce traditum Ecclesiæ fuisse; et quod Ecclesia in omnibus sæculis con stanter docuit, id non aliunde quam ab apostolis acceptum esse, nec ab eo, quod scripserunt apo stoli, divelli posse, nisi aliud scripto apostoli, aliud viva voce docuisse fingantur. Hujus sententiæ præ clarum reliquit testimonium in libro primo adver sus Eunomium, qui cum in doctrina divinitus re velata eamdem ac in rebus philosophicis licentiam peteret, ac in Catholicos jocaretur, quasi ex multi udine verum a falso secernerent, majori parti tri buta palma, ac priorum agmini concessa victoria, aures posterioribus obturarent, sic a sancto doctore refellitur (p. 210): Quid dicis? palmamne demus antiquioribus? ne revereamur multitudinem Christia norum, neque eorum qui nunc sunt, neque eorum qui fuerunt, ex quo prædicatum est Evangelium? Ne re putemus dignitatem eorum, qui donis spiritualibus cujuscunque generis claruerunt; quibus omnibus ini micam et adversam hanc viam impietatis recens ex cogitasti; sed clausis prorsus animæ oculis, et sancti cujuslibet viri memoria e mente depulsa, unusquisque cor nostrum otiosum ac purgatum captionibus ac so phismatis tuis subdamus? Ambigi non potest utrum imitatæ sint recentes secte, Basilium an Euno mium utrum cum Basilio sanctorum Patrum au ctoritatem, ac multitudinem Christianorum omnium, tum eorum qui nunc sunt, tum eorum qui ab Ec clesiæ ortu exstiterunt, reveritæ sint; au cum Eu nomio tantam auctoritatem tricis et cavillationibus exagitaverint. Non minoris momenti videntur esse quæ se quuntur. Magna profecto, inquit (ib., p. 211), foret tua potentia, si quæ multiplici suo artificio diabolus conseculus non est, ea tibi solo imperio assequi con tingeret; si videlicet persuasu ac inductu tuo tradi tionem, quæ per præteritum omne tempus apud tot sanctos obtinuit, impio vestro commento postpone Medul. theol., part. Iv. Sed præcipue in libro De Spiritu sancto omnes ingenii vires in defendenda catholici dogmatis tra ditione profundit. Id quod impugnatur fides est, in quit (cap. 10, pag. 21), isque scopus est communis omnibus adversariis et sanæ doctrinæ inimicis, ut so liditatem fidei in Christum concutiant, apostolicam traditionem solo æquatam abolendo. ¡Eapropter, sicut qui bona fidei debitores sunt, probationes e Scriptura clamore exigunt, Patrum testimonium, quod scriptum non est, velut nullius momenti rejicientes. Et cap. 27 (p. 54): Ex asservatis in Ecclesia dogmatibus et præ dicationibus, alia quidem habemus e doctrina scripto prodita, alia vero nobis in mysterio tradita recepimus ex traditione apostolorum: quorum utraque vim eam dem habent ad pietatem; nec iis quisquam contradi cet: nullus certe, qui vel tenui experientia noverit quæ sint Ecclesiæ instituta. Nam si consuetudines, quæ scripto proditæ non sunt, tanquam haud multum ha bentes momenti, aggrediamur rejicere, imprudentes Evangelium in ipsis rebus præcipuis lædemus, imo potius prædicationem ad nudum nomen contrahemus. Cur ad traditionem confugiendum sit, ut doctrina Ecclesiæ percipiatur, hanc etiam affert rationem (p. 55), quod non solum omnia Scripturis consi guata non fuerint, sed etiam ipsa Scriptura obscu ritate quadam involvatur. Est autem silentii species etiam obscuritas, qua utitur Scriptura, intellectu diffi cilem reddens dogmatum sententiam idque ad legen. tium utilitatem (p. 206). Speravit Scultetus hæc eludi posse, si hanc par. tem libri De Spiritu sancto, ex qua postremum te

stimonium deprompsimus, non Basilii fetum esse, ▲ tule Spiritus claros, duces ac patronos hujus vocis sed manus alienæ facinus; aut saltem Basilium hoc loco non de præcipuis fidei capitibus, sed de ritua libus traditionibus, quarum aliæ nullius momenti, aliæ ex hominum memoria in ipsa Ecclesia Romana pridem deletæ, disserere responderet. exhibeam? Ob hæc hostilis illa acies adversus nos commola est, omnisque civitas, vicus et omnes extres mi fines pleni sunt nos calumniantium vocibus. Mo lesta quidem hæc ac lugenda cordibus quærentium pacem: verum quoniam est magna patientiæ merces, toleratas pro fide afflictiones secutura, præter hæc et gladius splendescat, et securis acuatur, et ignis ar deat Babylonico illo vehementius, et omnia supplicio rum instrumenta in nos moveantur; quod ad me qui dem attinet, nihil arbitror formidabilius, quam non formidare minas, quas Dominus in Spiritum blasphe mias jacientibus intentavit. Igitur apud cordatos hv minės ad purgationem mei sufficiunt hæc quæ dictà sunt, quod recipimus vocem adeo gratam ac familia Brem sanctis, insuper et tam diutino usa confirmatam. Nam ex quo tempore est annuntiatum Evangelium usque ad præsens, ostenditur in Ecclesiis usitatami fuisse: et quod est omnium maximum, pium ac re ligiosum sensum habere demonstratur. Primum illud commentum, quod perfidæ manus suspiciones in librum De Spiritu sancto injicere conatur, sic jam ab omnibus explosum est, ut nova opera non sit refellendum. Quod autem spectat ad alteram Sculteti responsionem, verum illud quidem est Basilium hoc loco nonnulla commemorare quæ ad essentiam sacramentorum non pertinent: sed non idcirco minus exploratum est ejus principiumi, nempe utraque eamdem vim ad pietatem habere, et quæ Scripturis prodita sunt, et quæ recepimus ex traditione apostolorum. Nam illa etiam, quæ ad essentiam sacramentorum non pertinent, par ha bent momentum, sive Scripturis, sive traditione apostolorum contineantur; pariter enim immutari possent, quemadmodum ritus mergendi in aquam, qui in Scripturis memoratur ac ipsa baptismi voce significatur, quia tamen ad essentiam baptismi non pertinet, immutatus est ab Ecclesia. Frustra ergo S. Basilium exagitat Scultetus, quasi in hoc Basilii loco regula cum exemplis et exempla cum regula pugnent. Non enim id dicit Basilius, Evangelium in præcipuis partibus lædi, et prædicationem ad nu dum nomen redigi, si ritus nonnulli immutentur ab Ecclesia: sed ex contemptu traditionis hoc gravis simum incommodum consequi docet, ut nihil pror sus in Ecclesiæ cultu et doctrina supersit integrum, sed ipsa eucharistiæ consecratio, confirmationis sa cramentum, ipsa etiam fidei professio in Patrem et Filium et Spiritum sanctum evertantur (pag. 57). Hujus sententiæ veritatem demonstrant exemplo suo recentes sectæ, quæ, traditione semel rejecta, non solum pios Ecclesiæ ritus, sed etiam euchari stiæ consecrationem, qualis a Basilio describitur, ac sacramentum confirmationis sustulerunt, et præ dicationem Evangelii ita ad nudum nomen redege. runt, ut tota religio cujusque arbitrio et libidini permissa sit, ac ne ipsa quidem Trinitatis doctrina adversus Unitarios defendi possit. II. Testis est etiam locuples Basilius, quanto ani mi ardore defendi debeat usitatus in Ecclesia ad dogma exprimendum sermo. Nam, cum pati non pos sent Pneumatomachi Spiritum sanctum una cum Patre et Filio glorificari, demonstrat hanc glorifi. candi rationem et apud antiquos Patres usitatam esse, et in toto Occidente et in Oriente vigere. Deinde sic loquitur (cap. 29, pag. 63): Qui fit igi. tur, ut ego sim innovator, et recentiorum verborum architectus? cum totas nationes, civitates, el consue tudinem omni hominum memoria vetustiorem, insu per et viros Ecclesiæ columnas, omni scientia ac vir Non minus enituit Basilii studium et animi ardor in defendenda conciliorum auctoritate. Hinc decla rat (epist. 114) trecentos decem et octo Patres, no a sine Spiritus sancti afflatu locutos esse. Quamvis ergo ab eo non peteretur, ut a synodi fide et sententia discederet, sed tantum ut unam vocem illius aucto ritate consecratam imperatori cederet nec exsilii, nec tormentorum minis, nec, quod san cto episcopo gravius esse debebat, luporum gregi imminentium metu adduci potuit, ut hoc nefas ad mitteret. III. Objicit Scultetus illud Basilii ex epist. 189 Criminantur, inquit (p. 277, n. 3), quod unam bo nitatem, et unam potentiam, et unam divinitatem dica mus. Neque id extra veritatem: dicimus enim. Sed criminando objiciunt, non sic suam habere consuetu± dinem, nec Scripturam assentiri. Quid igitur ad hoc quoque nos? Non putamus æquum esse, ut vigentem apud ipsos consuetudinem, recta doctrinæ legem et normam ducamus. Etenim, si valet ad rectæ doctrinæ demonstrationem consuetudo; licet et nobis profecto usitatum apud nos morem opponere. Quod si hunc il li rejiciunt, neque nobis prorsus illos sequi necesse. Itaque Scriptura divinitus inspirata nobis sit arbitra; et apud quos inventa fuerint dogmata divinis verbis consona, ad eos accedet omnino veritatis suffragium. Ex his concludit Scultetus soli Scripturæ judicium a Basilio ac arbitrium attribui controversiarum. Sæpe alias hunc locum Basilii decantavere Pro testantes; sed tamen quid eis prosit non video. Nam, 1° etiamsi Basilius Pneumatomachis vere et ex animo concessisset controversiæ, quam cum eis habebat, judicium ex sola Scriptura petendum; quid hoc faceret cum Protestantibus? Consuetu dini Cæsariensi unam in personis divinis bonita tem, unam potentiam prædicanti contrariam Eccle Nyss., 1, Eunom., p. 314; Theodoret:, lib. 1. c. 18.

siæ suæ consuetudinem opponebant Pneumatomachi: bum omne aut res testimonio divinæ Scripturæ ob in bac consuetudinum varietate, quid mirum si ad Scripturam provocat Basilius? At Protestantes, cum novum religionis genus condiderunt, non ha buere consuetudinem aut traditionem, quam con stanti Ecclesiæ traditioni opponerent. Uti ergo non possunt auctoritate Basilii, qui traditionem non rejicit, sed quia inesse fingebatur in Ecclesia. rum consuetudinibus varietas, ad Scripturam con fugit. 2° Hæc traditionis varietas merum est commen tum Pneumatomachorum. Solebant enim ut novuin exagitare, quidquid illorum evertebat hæresim. Hinc consuetudinem glorificandi cum Patre et Filio Spiritus, quam Basilius in omnibus Ecclesiis vi gere et semper viguisse demonstrat, novam esse et ab Ecclesia minime probatam dictitabant. Quin etiam in hac ipsa epistola 189, postquain Ec clesiæ suæ consuetudinem objecere, statim vanita tem et mendacium confitentur, ac unam in perso nis divinis deitatem non improbant, modo ad Spi ritum sanctum non extendatur. Sed apertius, in quit Basilius (n. 4), orationis suæ nudant proposi tum: Patri quidem convenire, ut Deus sit, ac Fi lium simili!er divinitatis nomine honorari assentien tes; Spiritum vero, qui una cum Patre et Filio nu meratur, divinitatis notione minime comprehendi, sed a Patre ad Filium usque terminata divinita tis potentia, naturam Spiritus a divina gloria se cerni. 5° Quo tempore Basilius ad Eustathium archia trum hanc scripsit epistolam, consilium suscepit, Amphilochii rogatu, scribendi adversus Pneuma tomachos libri De Spiritu sancto: et cum in hoc opere traditionem tam acriter defendat, nemo il lain in epistola rejectam suspicari possit. Præterea cum provocat ad Scripturas Basilius, non, ut Pro testantes, earum interpretationem cujusque arbitrio permittit. Ne ipsi quidem Pneumatomachi hanc sibi licentiam arrogabant. Quamvis enim sub Valente plurimum possent, quia tamen in Ecclesia domi nari et plebem suam facere volebant, cogebantur at plurimum sese ad usitatas in Ecclesia interpre tationes Scripturæ accommodare. Hinc anno 371 cun Basilium malo auimo observarent, de Spiritus sancti divinitate disserentein patienter audie runt et cum Spiritum nominatim Deum non appellasset, belli ei inferendi causam arripere non valuerunt. Anno autem 374 boc tantum in eo re prebenderunt, quod Spiritum cum Patre et Filio glorificaret cætera non ausi sunt improbare, IV. Utitur etiam Scultetus regula morali sancti Basili 26, cap. 1, ubi sic habetur: Quod ver Rom. xiv, 23. Rom. x 17. Lib. De Spir, c. 4, n. 3, et c. 27, n. 63, et c. 29, n. 75. Naz., or. 20, p. 361. firmanda sunt ad integram persuasionem bonoruni et ad malorum verecundiam. Et reg. 80, cap. 22, ubi statuit proprium esse fidelis nihil ex his quæ scripta sunt rejicere audere aut quidquam his ad dere. Etenim, inquit Basilius, si omne quod non est ex fide peccatum est, ut ait Apostolus", fides au tem exauditu est, auditus autem per verbum Dei¹‚» omne quod est extra divinam Scripturam, cum ex fide non sit, peccatum est. Idem Scultetus nonnulla alia colligit loca, in quibus similiter sancitur, ne quid addatur aut detrahatur sacræ Scripturæ. Quæ autem non sunt scripta, ca pro liberis habenda concludit ex his verbis Quoniam alia in san cta Scriptura per Domini mandatum declarata sunt, alia silentio prætermissa; de iis quidem quæ scripta sunt, nulli omnino licet aut aliquid facere corum quæ velita sunt, aut aliquid omittere eorum. quæ jussa sunt... de iis vero quæ silentio præter missa sunt, regulam nobis tradidit apostolus Paulus, cum dixit: Omnia mihi licent, sed non om nia expediunt. Nemo quod suum est quærat: sed quod alterius unusquisque. Quare necesse omnino est aut Deo ex ejus mandato subjici, au: aliis pro pler mandatum illius. Inutilis sane Sculteti labor in ejusmodi testimo niis colligendis. In primo Basilius auctor est, ut in adhortando et increpando adhibeantur Scripturæ testimonia; deinde ait in sequenti capite, iis etiam quæ in natura aut consuetudine vitæ nota sunt, utendum esse ad confirmationem eorum quæ fiuni aut dicuntur. Quis inde sequi suspicetur, penes Scripturam solam arbitrium esse et normam diri mendaium controversiarum, nec verbi divini, quod ab apostolis viva voce prædicatum tota Ecclesia custodit, habendam esse rationem? Cum vetat Basilius ne quid addatur Scripturæ aut detrahatur, nequaquam excludit traditionem. Docet enim aðhibenda esse in refellendis hæ reticis ea nomina et verba, quæ ipsis quidem litte ris et syllabis in Scriptura divina non reperiuntur, sed tamen eam quam præfert Scriptura sententiam servant. Qua vero præter dictionis novitatem no vum etiam sensum et peregrinum nobis exhibent, quæque non inveniuntur usurpala a sanctis, ea uti peregrina et a pia fide aliena aversari se declarat. Traditionem ergo Basilius non dissociat a Scriptura, sed quæ traditione nituntur, et a sanctis usurpata sunt, ea negat peregrina et a fide aliena, etiamsi nominatim non legantur in Scripturis. Ilinc in te stimonio, quod depromptum est ex reg. mor. 80, verbum divinum, sive scriptum sit, sive voce præ dicatum, nullo habet discrimine. Probat enim, quid Liv. De Spir., cap. 1, n. 3. Reg. brev. 1, p. 364. Tom. II, pag. 224 et 225.

eludenda. netur eluders, secunda non eodem modo prodat caro factum est et Pauli, Qui cum in forma Dei esset ¹¹, etc., ad eum amandum, qui pro nobis mortuus est, accendamur; ita in libris Moralium et De baptismo eamdem prorsus communicandi ratio in commemorationem dassionis Domini præ cipitur, Postquam Basilius exposuit quo timore et qua animi persuasione communicandum sit, tertiæ interrogationis parti, quo affectu accedendum sit ad hoc mysterium, sic satisfacit: Cum igitur ani mus his et talibus verbis fidem adhibens, gloriæ majestatem didicerit, humilitatisque et obedientiæ magnitudinem admiratus fuerit, quod talis ac tan ¡us ad mortem usque Patri obtemperavit vitæ nostræ causa, eum arbitror ita affici, ut simul Deum et Patrem diligat, qui proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum, simul unigenitum ejus Filium, qui obedivit usque ad mortem pro no stra redemptione et salute. Addit eum, qui sic af fectus et præparatus est, adimplere illud Pauli Charitas enim Christi urget nos ", etc. Sic autem affici et præparari debere concludit, quisquis pa nis et poculi fit particeps. ac Eadem doctrina statuitur in Regulis moralibus, et in libro 1 De baptismo. Sic enim in regula 21, cap. 2 (tom. II, p. 253), legimus: Quod qui accedit ad communionem non considerata hac ratione se cundum quam corporis et sanguinis Christi partici patio datur, is nullam ex ea utilitatem capiat: et quod qui indigne assumit, condemnatus sit. Et cap. 3 Qua ratione manducandum sit corpus Domini et sanguis bibendus in commemorationem obedientia Domini usque ad mortem, ut qui vivunt, non jam sibi vivant, sed ei qui pre ipsis mortuus est et resur rexit ". Similiter in libro De baptismo, cap. 3, postquam eadem Scripturæ testimonia retulit, in libro Moralium, nempe ex cap. vi (vers. 54) Joannis Amen, amen dico vobis, Nisi manduca veritis carnem Filii hominis, etc., et ex Matthæo " et Paulo " institutionem eucharistiæ referentibus; tum vero sic concludit: Quid igitur utilitatis habent hæc verba? Ut edentes et bibentes, semper memores simus ejus, qui pro nobis mortuus est et resurrexit; sicque discamus necessario servare coram Deo et Christo ipsius traditum ab Apostolo dogma, qui dicit: ‹ Charitas Christi urget nos, judicantes hoc, quod, si unus pro omnibus mortuus est, ergo omnes mortui sunt, et pro omnibus mortuus est; ut qui virunt, non amplius sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit 28. Nihil verbis opus est, ut in his locis eamdem prorsus sententiam ac in Regulis brevioribus constitui pateat. Res per se clara et manifesta. Quemadmodum enim in Regu. lis brevioribus hic animi affectus ad communionem requiritur, ut ex persuasione, quam animis no stris verba Christi, Hoc est corpus meum ", im primere debent, item ex verbis Joannis, Verbum Perabsurde ergo Scultetus (16°) secum facere putat illud Basili: Quid igitur utilitatis habent hæc verba? Ut edentes et bibentes, semper memores ejus simus, qui, etc. Nam, 1° Modus ille communicandi in com memorationem Domini repetitur, ut jam diximus, ex fide et persuasione, quam in animis nostris efficere debent verba Christi, Hoc est corpus meum, et alia testimonia, quibus ejus divinitas et incarnatio ac passio continentur. 2° Non dicit manducationem corporis Domini et potum ejus sanguinis in commemoratione ipsius passionis positam esse; sed illud corpus sic manducari, et sanguinem sic bibi debere, ut commemorationem illius passionis celebremus. 3° Eos etiam qui in digne communicant, corpus et sanguinem Domini sumere in commemorationem passionis illius, sed non in seipsis hanc memoriam exprimere docet Qui enim edit et bibit, inquit, videlicet ad indelebi lem memoriam Jesu Christi Domini nostri, qui pro nobis mortuus est et resurrexit, rationem vero me moriæ obedientiæ Domini usque ad mortem, juxta doctrinam Apostoli non adimplet, qui, ut dictum est, ait, Charitas Christi uraet nas, etc., is nihil capit utilitatis. Quæ sequuntur, a Combefisio ut duriora et se veriora reprehenduntur. Præterea sibi ipsi ac cersit qui ejusmodi est judicium quoque Apostoli dicentis: Qui manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit, non dijudicans corpus Do mini". Etenim horrendum judicium est non modo ei, qui in carnis ac spiritus inquinamento indigne accedit ad sancta, cum enim accedit, reus fil cor poris et sanguinis Domini; sed etiam ei qui otiose inutiliterque edit ac bibit. Hæc prorsus immerito vituperantur. Is enim otiose inutiliterque edere dicitur, qui sine charitate edit; idque patet cum ex superioribus verbis, tum ex ratione, quam addit Basilius, cur ejusmodi hominem horrendum judi cium maneat: Quod, inquit, non per memoriam Jesu Christi Domini nostri, qui pro nobis mortuus est et resurrexit, servat quod dictum est: ‹Cha ritas Christi urget nos, › etc. III. Alio utitur Basilii testimonio Scultetus, quod sic refert: Carnem et sanguinem totam suam my sticam conversationem in carne et doctrinam Evan gelii vocavit Christus. Unde concludit Scultetus I Cor. v, 14. 25 ibid. 15. 26 Matth. xxv1, 26 sqq. ar | Cor. xt, 23 sqq. » Matth. xxv, 26. 30 Joan. 1, 14. * Philipp. 1, 6. Medul. theol., part. iv, p. 229. 1 Cor. x, 29. 1 Cor. v, 14, 15.

1. S. Basilii testimonia de peccatorum confessione. 1. Invidia et alia ejusmodi peccata confessionis legi subjecta. III. De peccato originali. IV. De Christi gratia. I. Longius, quam mihi propositum est, tempus extraherem, si in omnibus colligendis immorarer, quæcunque ex S. Basilii operibus ad dogmata con firmanda erui possunt. Quare hanc finiemus pertra ctationem appositis de peccatorum confessione, de peccato originali et de Christi gratia testimoniis, Confessionem peccatorum necessariam esse ad veniam a Deo consequendam docet Basilius in ho mil. in psal. xxx11: Vult tui misereri judex, inquit (p. 134), teque miserationum suarum facere partici pem; si modɔ post peccatum repererit te humilem, contritum, prava opera multum deplorantem, ac ea quæ clam facta sunt evulgantem citra pudorem, ro gantem fratres tibi ut sint adjumento ad accipiendam medelam. In Regulis brevioribus hæc instituitur quæstio (quæst. 229): Utrum oporteat velitas actio aes citra verecundiam omnibus detegere, an aliquibus 1untaxat: et quinam hi sint: sic respondet S. Ba silius: Servanda est ratio eadem in peccatorum con fessione, quæ in detegendis corporis morbis adhibe tur. Quemadmodum igitur corporis morbos non omnibus patefaciunt homines, neque quibusvis, sed fis qui horum curandorum periti sunt: ita fieri quo que debet peccatorum confessio coram iis qui curare hæc possint, prout scriptum est: «Vos qui fortes estis, .nfirmitates debilium portate 38, hoc est, cura ac liligentia vestra tollite. Similis est quæstio 288 Qui vult confiteri peccata sua, debetne confiteri ɔmnibus et quibuslibet, an certis quibusdam? Sic respondet Basilius: Consilium benignitatis Dei in seccantibus manifestum est, juxta id quod scriptum 281: ‹ Non volo mortem peccatoris, sed ut convertatur Fre, et vivat *. › Quoniam igitur pænitentiæ modus debet peccato congruere, ac etiam opus est fructibus Lignis pænitentiæ, juxta hanc sententiam, Facite fructus dignos pœnitenti檸 › ut ne fructuum penu ria locum habeant eæ quæ subsequuntur minæ. ‹ Nam, inquit, omnis arbor non faciens fructum bonum, exscinditur, et in ignem mittitur *; › peccala ïs confiteri necesse est, quibus mysteriorum Dei concredita dispensatio est ". Sic enim et qui olim oœnitentiam egerunt, coram sanctis fecisse compe riuntur. Scriptum est enim, in Evangelio quidem juod peccata sua Joanni Baptistæ confitebantur; in Actis vero", apostolis ipsis, a quibus etiam baptiza bantur cuncti. Vide commentarium in Isaiam p. Negat Scultetus ex his locis specialem pec catorum enumerationem aut confessionis necessi 23 Rom. xv, 1; Gal. vi, 2. Ezech. XXXIJI, Act. XIX, 8. Medul. theol., part. iv, p. 236. tatem erui posse. Sed eludendi locum non relinquit petitum ex corporeis morbis exemplum, tum etiam quod ait Basilius pœnitentiæ imponendæ modum peccato congruere debere. Quomodo enim morbus animi curabitur, si peccatorum numerus et graves circumstantiæ celentur? aut quomodo pœna pecca torum numero et magnitudini congruel, nisi sin gula peccata et circumstantiæ aperiantur? Illud autem, the triotpoyñs d tpóños, reddi debet, pœ nitentiæ imponendæ modus, vel pœnæ modus: mi nime vero, conversionis modus. Hanc enim in sen tentiam usurpari solet ea vox in ejusmodi locis cujus rei multa suppetunt apud Basilium exempla, ut in epist. 73. Frustra ergo Scultetus confitendi necessitatem, de qua in quæst. 288 agitur, in eo positam esse contendit, quod, si quis confiteri velit peccata, quamvis necesse id non sit, is non aliis confiteri debeat, quam iis quibus credita est dispensatio mysteriorum Dei. Si confessio cujusque arbitrio permissa esset, nec ulla esset confitendi necessitas; satius multo ac tutius foret apud pru dentes ac pietate insignes viros peccata confiteri, quam apud presbyteros, qui non semper prudentia ac pietate excellunt. Quare Basilius, cum ait ne cesse esse peccata jis confiteri, quibus credita est dispensatio mysteriorum Dei, simul et confessionem peccati necessariam esse, et pœnitentiam inter sacramenta numerandam esse demonstrat. Mitto aliam cavillationem Sculteti, qui memora tas a S. Basilio peccatorum confessiones ante baptismum, nec præscriptas fuisse, nec singulo rum peccatorum enumerationem habuisse objicit. At minime probat his exemplis uti non debuisso Basilium, ut ad præscriptam a Christo omnium peccatorum confessionem hortaretur, et a pravo pudore avocaret. Utitur etiam Scultetus regula breviore 110, in qua præcipitur, ut virgines per præfectam, sive seniorem suam presbytero confiteantur. Sed hoc vitium superiorum editionum in hac novissima emendatum est, nec quidquam aliud præcipit Basi lius, nisi ut adsit decori causa præfecta virginum, dum sorores confitentur presbytero. Idem antea præscripserat in reg. 108, ut præfectus, absente præfecta, cum sororibus de rebus ad fidei ædifica tionem pertinentibus non loquatur. Sed ne pecca torum confessio excipi debere videretur, huic rei occurrendum esse duxit. Hanc Basilii doctrinam confirmant tres illius epi stolæ canonicæ, quæ dum varias peccatorum species et gradus accurate persequuntur, quam arcte ser vatum fuerit confitendi præceptum demonstrant; quantaque exstiterit episcoporum in peccatis pro merito puniendis diligentia. Mulieres adulteræ (ep. 37 Luc. 111. 8. 38 ibid. 9. »I Cor. IV, 1. Malth.

De baptismo hæc leguntur (cap. 2, n. ¡7): Illud ▲ non accepisti? quod si etiam accepisti, quia gio igitur, denuo, arbitror prioris generationis, quæ in peccatorum sordibus facta est, emendationem osten dere, cum Job dicat: Nemo purus est a sordibus, ne si unus quidem dies sit vita ejus *; › et David lugeat, ac dicat: «In iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea *; › et Apostolus ita contestetur: ‹ Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei, justificati gratis per gratiam ipsius per redemptionem quæ est in Christo Jesu, quem propo suit Deus propitiationem per fidem in sanguine ipsius *. › Quapropter etiam peccatorum venia datur credentibus, Domino ipso dicente: ‹ Hic est sanguis meus novi testamenti, qui pro multis effunditur in remissionem peccatorum": › quemadmodum Aposto lus rursus testatur, dicens: ‹ Secundum beneplaci tum voluntatis suæ, in laudem gloriæ gratiæ suæ, in qua gratificavit nos in dilecto, in quo habemus re demptionem per sanguinem ejus, remissionem pecca torum, secundum divitias gratiæ ejus de qua nobis impertivit ubertim "; ut quemadmodum starua contrita ac confraeta, amissa regis forma eximia, denuo conformatur a sapiente artifice ac bono opi fice, gloriam operis sui resarciente, atque pristino splendori restituitur: sic etiam nos ob præcepti transgressionem male affecti, velut scriptum est, Homo cum in honore esset, non intellexit, com paratus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis», › ad pristinam imaginis Dei gloriam re vocemur. riaris quasi non acceperis **?, Non tu Deum cognovisti per tuam justitiam; sed Deus, cognovit te propter suam bonitatem. ‹ Cum cognoveritis Deum, inquit, qui potius cogniti sitis a Deo ". › Non to apprehendisti Christum per virtutem, sed Christus te per suum adventum apprehendit. ‹ Insequor, inquit, si etiam apprehendam, in quo et apprehensus sum a Christo ". Non vos me elegistis, inquit Dominus™³, sed ego elegi vos.» An quoniam honore affectus es, gloriaris et misericordiam occasionem arripis super biondi? Et tunc cognoscas teipsum, quis sis, velut Adam ejecsus e paradiso, velut Saul desertus a Spi ritu Dei, velut Israel a radice sancta resectus. ‹ Fide, inquit, stas: noli altum sapere, sed time ". ▸ Ju dicium sequitur gratiam; et quomodo datis usus ſueris, expendit judex. In his quæ sequuntur per severantiæ donum commendatur: Quod si ne hoc quidem intelligis, fuisse te gratiam consecutum, aut si præ nimia stupiditate tuam ipsius virtutem existi¨ mas gratiam esse, non es beato Petro apostolo præ stantior. Nec enim Dominum amore majori prose qui poteris, quam qui ita vehementer dilexit ut e'iam voluerit pro ipso mori. Sed, quoniam animo elatiore locutus est cum dixit: «Etsi omnes scan dzïzati fuerint in te, ego tamen nunquam scandali zabor **, › timiditati humanæ traditus est, ceciditque in inficiationem, lapsu erudiendus ad metum atque ad cautionem, edocendusque infirmis parcere et de bilibus, quod et suam cognovit infirmitatem, perspicue intellexit quod quemadmodum cum in pe lago mergeretur, per Christi dexteram erutus est, ita in scandali procella ob incredulitatem in pereundi periculum veniens, Christi virtute servatus sit. In psal. xxxiii, n. 2: Neque enim in potentia kominis, in sapientia, sed in Dei gratia salus est. Vide homiliam in psal. vii, ad hæc verba: Et diriges justum. Sic loquitur in homilia in psal. xxx11, n. 5 (p. 137): Atque etiam multum est discriminis in peccatis,ac recte factis: hæc enim lenæ vendita, vi in peccato est, illa vero ab initio heram bonam nacta, in virginitate educata est. Cur hæc affecta beneficio sit, illa vero condemnata: et quid sit unicuique ho rum a judice retribuendum; quibus omnibus tibi in mentem venientibus, cogita Dei judicia abyssos esse, nec a quolibet facile comprehendi posse, quod in di vinis thesauris conclusa sunt. Sed et credendi data promissio est a Deo, videlicet, Dabo tibi thesauros absconditos et invisibiles ". › Postquam igitur ea cognitione, quæ est facie ad faciem, digni habili fuerimus, etiam eas quæ in Dei thesauris sunt abys sos intuebimur. Quod si ea quæ in Scriptura de utribus dicta sunt, collegeris, propheticæ sententiæ intelligentiam magis assequeris. Et n. 7: Et quo niam multi sunt vocati, pauci vero electi *¹, beatum IV. Sic affectum hominem indigere, ut eum Dei gratia præveniat, et novam ei creationem imper tiat, mirifice pluribus locis demonstrat Basilius, cujus testimonia nonnulla hic apponemus. Unde vero facultas mihi, inquit in psal. xxix (p. 125), te exaltandi: Quoniam tu me præveniens suscepisti. Perspicue dixit, ‹ Suscepisti me,; pro ‹ sublevasti me, › et superiorem insurgentibus in me effecisti. Veluti si quis puerum quempiam natandi imperitum manu suscipiens, cum aquis altiorem sustineat. Qui igitur, opitulante Dev, a casu exsurgit, is grati ani mi significatione per bona opera exaltationem Deo pollicetur. Aut velut si quis debilem quempiam lu ctatorem suffulciens, ab imminente lapsu liberet, ac colluctante reddat superiorem: illi quidem victoriæ præbet occasionem, huic vero conceptam de lapsu al terius lætitiam adimit. Vide ejusdem homiliæ n. 5, p. 126; et n. 5, p. 129, et aliam homiliam in psalmum xliv, n. 4, et reg. moral. 55, et in Isaiam, p. 610. Et in homilia De humilitate (p. 159) Nihil unde gloriari queas, relictum est tibi, o komo... Quid igitur, dic, quæso, te ipse quasi de tuis ipsius bonis effers, cum deberes pro acceptis donis gratiam largitori habere? • Quid enim habes quod * Job xiv, 4, juxta LXX. 5-8. Psal. XLVII, 13. "I x1, 20, 17. " Mauh. xxvi, 33. neque 6 Rom. III, 47 Matth. XXVI, 28. 48 Psal. L. Cor. iv, 7. 31 Gal. IV, 9. * Philipp. 11, 12. ** Joan. xy, 16. * Isa. XLV, 3. 87 Matth. xx, 14. et Ephes. 1. Rom.

aicit non vocatum, sed electum. Beatus namque, immittit, a morte peccatt renovans animas nostras quem elegit. Quæ autem beatitudinis causa? Ex spectata bonorum æternorum hæreditas... ¡Salvus autem fit non quivis, sed reliquiæ solum secundum electionem gratiæ ". Vide homil. in psal. cxIV, n. 5, p. 202. Satis patet ex his quæ attulimus, quantum eni teat divina potentia in humani cordis conversione. Sed præterea in eamdem sententiain nonnulla re ferenda. Subjiciamur ergo Deo, inquit (in psal. LXI, n. 2), quod salutare ab ipso est. Quid autem sit salutare, explicat. Non nuda quædam est operatio, aliquam nobis beneficentiam afferens, qua ab in firmitate liberemur, bonaque corporis habitudine utamur. Sed quid est salutare? ‹ Etenim ipse Deus meus, et Salvator meus, susceptor meus, non mo vebor multum "., Filius qui ex Deo est, Deus noster est. Idem etiam Salvator est generis humani, debilitatem nostram fulciens, ac commotionem ex tentationibus animis nostris advenientem corrigens. Vide homil. in psal. xxx11, n. 3, p. 133, et in psal. xxxılı, n. 4. p. 146, et Homil. de fide, p. 133, reg. moral. 55, cap. 1. in pristinam vitam: ac vitam nostram operatur. Et cap. 19, pag. 41: Sive quis creationem accipiat de exstinctorum reviviscentia; an non magna Spiri tus operatio, qui nobis suppeditat vitam ex resurre ctione, et ad spiritualem illam vitam animas no stras adaptat? Sive creatio dicatur esse eorum, qui hic per peccatum lapsi sunt, in meliorem statum mutatio (nam ita quoque nonnunquam usurpatur juxta Scripturæ consuetudinem, velut cum Paulus dicit, ‹ Si qua in Christo nova creatura 60), › reno vatio quæ hic fit, et a vila terrestri ac turbulentis affectibus obnoxia ad cœlestem conversationem trans mutatio, quæ fit in nobis per Spiritum, ad summam admirationem deducit animos nostros. Similiter in epist, 8, n. 11: Tria creationis genera in Scriptura nominata invenimus. Unum quidem ac primum, ex nihilo productionem: secundum vero, ex pejore in melius immutationem; tertium, resurrectionem mor tuorum. In his reperies Spiritum sanctum una cum Patre et Filio operantem. Sæpe alias cordis con versio vocatur nova creatio, ut in psal. xxxii, pag. 138; et in homilia, Quod Deus non est auctor malorum, p. 75, et lib. v adversus Eunomium, p. 303, et Comment. in Isaiam, p. 423. Divinitatem Filii demonstrat Basilius ex summo illius in humanas mentes imperio. Petra dicitur, inquit in libro De Spiritu sancto, c. 8, p. 15, eo quod validum sit et inconcussum, et quavis arce fir mius propugnaculum fidelibus. Et pag. 16: Omnia autem facit contactu virtutis, ac voluntate bonitatis operaus. Pascit, illuminat, alit, deducit, medetur, erigit. Quæ non sunt, facit ut sint, condita conser vat. Hoc modo bona ex Deo per Filium ad nos per veniunt, majore celeritate in singulis operantem, quam ullus sermo exprimere valeat. Neque enim ful gura, neque lucis per aerem tam velox discursus est, non oculorum celeres ictus, non ipsius intelle ctus nostri motus: sed horum quodque magis vinci tur divinæ operationis celeritate, quam animantia quæ sunt apud nos maxime segnia, non dicam vo latilium, neque ventorum, neque cœlestium orbium impetu, sed ipsius mentis nostræ molu superantur. Nam quo tandem temporis spatio egeat, qui portat omnia verbo virtutis suæ, quique nec corporaliter operatur, neque manuum opera ad creandum opus habet, sed eorum quæ fiunt naturam habet voluntate non coacta obsequentem. Nullo alio argumento libentius utitur ad divini tatem sancti Spiritus demonstrandam. Neque enim fieri potest, inquit (cap. 12, p. 25), ut Filium quis adoret nisi in sancto Spiritu, aut ut Patrem invocet nisi in adoptionis Spiritu. Vide cap. 13, et epist. 38, n. 4. Demonstrat in cap. 15 ejusdem libri, Spiritum sanctumn a Patre et Filio disjungi non posse (p. 29), si quidem in baptismo vim vivifican. * Rom. x1, 5. Psal. LXI, 6. 60 11 Cor. v 17. Quantum fiduciæ in divina gratia poneret Basi lius ex his perspici potest, quæ de conciliandis An tiochena Ecclesiæ dissensionibus loquitur in epist. 66, p. 160 Hæc vero conciliare, inquit, et ad unius corporis harmoniam redigere, illius est solius, qui et siccis ossibus, ut ad nervos et carnem denuo redeant, non enarrabili sua potestate largitur. Dominus au tem omnino magna per eos, qui se digni sunt, efficit. Et in epist. 203 (p. 300): Non enim ignoratis, nos palam omnibus propositos, veluti scopulos in mari prominentes, furorem fluctuum hæreticorum exci. pere; eosque dum circa nos franguntur, ea quæ retro nos sunt, non alluere. Illud autem, ‹ nos, › cum dicɔ, non ad humanas refero vires, sed ad Dei gratiam, qui in hominum imbecillitate potentiam suam decla rat, quemadmodum ait propheta ex persona Domini dicens: ‹ An me non timebitis, qui arenam mari terminum posui “? › Nam omnium infirmissima ac vilissima re, arena, ingens ac grave pelagus con strinxit Omnipotens. Similia habes in homilia in psal. xxx11 (p. 138): Cum igitur audieris quempiam magna minitantem, jactantemque se tibi omnis ge neris ærumnas, damna, aut plagas, aut mortem il laturum, respice ad Dominum gentium consilia dis sipantem, et populorum cogitationes reprobantem. Et postea, n. 9 (p. 140): Neque igitur rex ex armis sufficiens ad salutem auxilium habet, neque fortis vir sibi ad omnia sufficere potest. Imbecillitas enim et infirmitas sunt omnia simul humana, si cum vera 61 Jerem. v, 22.