ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΑΜΦΙΛΟΧΙΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟΝ ΙΚΟΝΙΟΥ. S. P. N. BASILII CÆSAREE CAPPADOCIA ARCHIEPISCOPI LIBER DE SPIRITU SANCTO AD S. AMPHILOCHIUM ICONII EPISCOPUM 1 CAPUT I. Proæmium in quo ostenditur necessarias esse de minutissimis theologiæ partibus perscrutationes. 1. Collaudavi in moribus tuis discendi et laborandi studium; ac supra modum delectatus sum attentione, atque vigilantia elucente in tua illa sententia, qua vocem nullam ex iis quæ in omni sermonis usu de Deo proferuntur, citra examen relinquendam 2 putas, o caput charum, mihique maxime omnium pretiosum, frater Amphilochi. Postquam enim recte audivisti hanc Domini admonitionem: Quisquis petit, accipit, et qui quærit, - venit, petendi diligentia, vel desidiosissimun mihi videris ad impartiendum excitare posse. Quin et illud in te majorem in modum admiror, quod non tentandi gratia, ut nunc plerique, quæstiones " proponis, sed ut quid sit verum investiges. Nam qui curiosis auribus nostra verba captent, quique 6. Luc. xi, inΠρὸς Ἀμφιλόχιον. Duo Regii codices e Colbertinus sic habent, Τοῦ ἁγίου Βασιλείου πρὸς Αμφιλόχιον ἐπίσκοπου Ικονίου τῆς Λυκαόνων περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐν κεφαλαίοις τριάκοντα. Sancli Basilii ad Amphilochium episcopum Iconii Lycaonum de Spiritu sancto in capitibus triginta. Titulus in Reg. tertio et Colb. non solum hoc loco occurrit, sed etiam antea summariis totius operis in ordinen digestis præmittitur, his vocibus additis: προσφωνητικώς προσερωτήσαντος, ubi recte Combefisius nonet legendum esse, προσφωνητικός. Des signant enim hæ voces præmissain a Basilio perhoΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. Προοίμιον, ἐν ᾧ ὅτι ἀναγκαῖαι α. περὶ τῶν μικροτάτων μερῶν τῆς θεολογίας Έρευναι. 1. Ἐπήνεσα τὸ φιλομαθές σου καὶ φιλόπονον τοῦ τρόπου, καὶ ἦσθην γε ὑπερφυῶς τῷ ἐπιστατικῷ καὶ νηφαλίῳ τῆς διανοίας, δι' ἧς οὐδεμίαν ἀδιερεύνητον οἴει χρῆναι καταλιμπάνειν φωνὴν, τῶν ὅσαι περὶ Θεοῦ κατὰ πᾶσαν χρείαν τοῦ λόγου προφέρονται, ὦ φίλη κεφαλὴ καὶ τιμιωτάτη μοι πασῶν, ἀδελφὲ Αμ φιλόχιε. Καλῶς γὰρ ἀκούσας τῆς παραινέσεως τοῦ Κυρίου, ὅτι Πᾶς ὁ αἰτῶν λαμβάνει, καὶ ὁ ζητῶν εὑρίσκει, τῇ περὶ τὸ αἰτεῖν ἐμμελείᾳ, καὶ τὸν ὀκνηρότατόν μοι δοκεῖς ἂν διαναστῆσαι πρὸς τὴν μετάδο σιν. Ἐκεῖνο δέ σου καὶ πλέον ἄγαμαι, ὅτι οὐ πείρας ἕνεκεν κατὰ τοὺς πολλοὺς τῶν νῦν τὰς ἐρωτήσεις προτείνῃ, ἀλλὰ τοῦ ὅπερ ἐστὶν αὐτὸ τὸ ἀληθὲς ἐξευρεῖν. Τῶν μὲν γὰρ ὠτακουστούντων νῦν καὶ διερω τώντων ἡμᾶς εὐθηνία πολλή· φιλοκαθεῖ δὲ ψυχή, norificam salutationem Amphilocbii, a quo consultus fuerat. Regius quintus addit κατ' Ευνομίου. Sed non tam Eunomium quam Pneumatomachos oppugnat Basilius; quamvis istius quoque impietatein eadem opera subvertat. Ex interpretatione Erasmi pluribus locis emendata. Ὅτι ἀναγκαῖαι. Sic veteres libri, melius quam in editis ört xai. Paulo post nonnulli codices καὶ νηφαλέῳ. Ibidem utraque editio δι' ών, sed codices omnes mss., id est, quinque Regii et Colbertinus, ut in contexto.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. magna est copia. At in animum discendi avidum, quique ad ignorationis medelam verum inquirat, difficillimum est incidere. Etenim ut venatorum laqueus et hostium insidiæ, ita fraudem occultam et arte instructam habent multorum interrogationes, qui proferunt in medium quæstiones, non ut ex his aliquid capiant utilitatis, sed ut, si minus καὶ πρὸς ἀγνοίας ἴασιν τὴν ἀλήθειαν ἐκζητούση χα- quaestiones nobis objiciant, horum hoc tempore λεπώτατον ἐντυχεῖν. ὡς γὰρ παγὶς θηρατῶν, καὶ πολεμούντων ἐνέδρα, κεκρυμμένον τὸν δόλον καὶ ἐγκατάσκευον ἔχει τὰ τῶν πολλῶν ἐρωτήματα, οι προβάλλουσι λόγους, οὐχ ἵνα τι χρήσιμον λάβωσιν ἐξ αὐτῶν, ἀλλ᾽ ὅπως, ἐὰν μὴ συμβαινούσας τῇ ἑαυτῶν ἐπιθυμίᾳ τὰς ἀποκρίσεις εὕρωσι, ταύτην ἀφορμὴν δικαίαν ἔχειν δόξωσι τοῦ πολέμου. accommodatas suæ cupiditati responsiones inveniant, hanc belli causam habere justam videantur. 2. Εἰ δὲ τῷ ᾿Ανοήτῳ ἐπερωτήσαντι σοφία λογισθήσεται· τὸν συνετὸν ἀκροατήν, τὸν ὑπὸ τοῦ προφήτου τῷ θαυμαστῷ συμβούλῳ παραζευχθέντα, πόσου ἄξιον λογισόμεθα; "Η που δίκαιον πάσης μὲν ἀποδοχῆς ἀξιοῦν, προάγειν δὲ εἰς τὸ πρόσω, συνεφ απτομένους αὐτῷ τῆς σπουδῆς, καὶ πάντα συνεκπο νοῦντας, ἐπειγομένῳ πρὸς τὴν τελείωσιν. Τὸ γὰρ μὴ παρέργως ἀκούειν τῶν θεολογικῶν φωνῶν, ἀλλὰ πειρᾶσθαι τὴν ἐν ἑκάστῃ λέξει καὶ ἐν ἑκάστῃ συλλαβῇ κεκρυμμένον νοῦν ἐξιχνεύειν, οὐκ ἀργῶν εἰς εὐσέβειαν, ἀλλὰ γνωριζόντων τὸν σκοπὸν τῆς κλήσεως ἡμῶν· ὅτι πρόκειται ἡμῖν ὁμοιωθῆναι Θεῷ, κατὰ τὸ δυνατὸν ἀνθρώπου φύσει. Ομοίωσις δὲ, οὐκ ἄνευ γνώσεως· ἡ δὲ γνῶσις, οὐκ ἐκτὸς διδαγμάτων. Λόγος δὲ διδασκαλίας ἀρχή· λόγου δὲ μέρη συλ λαβαὶ καὶ λέξεις. Ὥστε οὐκ ἔξω σκοπού γέγονε τῶν συλλαβῶν ἡ ἐξέτασις. Οὐ μὴν ὅτι μικρά, ὡς ἄν τῳ δόξαι, τὰ ἐρωτήματα, διὰ τοῦτο καὶ παραφθῆναι ἄξια· ἀλλ' ἐπειδὴ δυσθήρατος ἡ ἀλήθεια, πανταχόθεν ἡμῖν ἐξιχνευτέα. Εἰ γὰρ ὥσπερ αἱ τέχναι, οὕτω καὶ ἡ τῆς εὐσεβείας ἀνάληψις ταῖς κατὰ μικρὸν προσθήκαις αύξεται, οὐδενὸς ὑπεροπτέον τοῖς εἰς τὴν γνῶσιν εἰσαγομένοις· ὡς εἴ τις τῶν πρώτων στοιχείων ὡς σμικρῶν ὑπερίδοι, οὐδέποτε τῶν τε λείων τῆς σοφίας ἐφάψεται. Τὸ ναὶ καὶ τὸ οὐ συλλακαὶ δύο ἀλλ' ὅμως τὸ κράτιστον τῶν ἀγαθῶν, ἡ ἀλήθεια, καὶ ὁ ἔσχατος ὄρος τῆς πονηρίας, τὸ ψεῦδος, τοῖς μικροῖς τούτοις ρήμασι πολλάκις ἐμπεριέχεται. Καὶ τί ταῦτα λέγω; Ηδη τις καὶ μόνον κατανεύσας τῇ κεφαλῇ ἐν τοῖς ὑπὲρ Χριστοῦ μαρτυρίοις, πάσης πληρωτής εὐσεβείας εκρίθη Εἰ δὲ ταῦτα οὕτως ἔχει, τί τῶν θεολογικῶν ῥημάτων οὕτω μικρὸν, ὡς ἡ καλῶς ἢ ἐναντίως ἔχον, μὴ μεγάλην παρέχειν τὴν ροπὴν ἐφ' ἑκάτερα; Εἰ γὰρ ἐκ τοῦ νόμου ἰῶτα ἐν ἢ μία κεραία οὐ παρελεύσεται, πῶς ἂν ἡμῖν ἀσφαλὲς ὑπερβαίνειν καὶ τὰ σμικρότατα; "Α γε μὴν αὐτὸς διευκρινηθῆναι παρ' ἡμῶν ἐπεζήτησας, καὶ βραχέα * Prov. xvii, 28. σε lsa. 111, 3. Τὸν δόλον. Editio Basileensis τὸν λόγον. Επερωτήσαντι. Addunt editi σοφίαν, έπε terroganti sapientiam sapientia reputabitur, sed ea vox addita videtur a recentioribus librariis, et cum eam deleverim initio Epistolæ primæ Canonica, quia deest in antiquissimis codicibus, delenda etiam Doc loco fuit. Ἐν ἑκάστῃ. Addita præpositio ex quatuor codicibus mss. Mox duo codices Regii, primus et tertius, σκοπὸν τῆς γνώσεως, scopum nostræ scientiæ. Hæc scriptura manifestum est erratum, ac 2. Quod si Stulto interroganti sapientia imputabitur es : auscultatorern prudentem, quem propheta cum admirabili consiliario copulavit, quanti æstimabimus? Æquum est profecto, ut eum approbatione omni complectamur, ac longius provehamus, manum illius studio simul admoventes, et in omnibus cum eo ad perfectionem contendente laborantes. Nam haud perfunctorie voces theologicas audire, sed conari, quid in quaque dictione, quid in quaque syllaba reconditi sensus lateat perscrutari, non est eorum qui segnes sunt ad pie tatem, sed qui vocationis nostræ scopum intelligunt quandoquidem nobis propositum est, ut similes eliciamur Deo, quatenus human naturæ fas est. Porro similitudo non est absque cognitione: cognitio vero sine documentis non paratur. Doctrinæ autem initium, est oratio, orationis partes syllaba ac dictiones. Proinde syllabas excutere, non est aberrare a scopo. Nec vero quonianı c minuta, ut alicui forte videbuntur, quæstiones; idcirco et negligendæ sunt: imo quoniam diffi cilis est inventu veritas, undique nobis est vestiganda. Etenim si, ut artes, ita et pietatis acquisitio paulatim minutis accessionibus augescit; nihil est contemnendum iis qui ad cognitionem instituuntur: quemadmodum si quis prima elementa ut minuta contemnat, nunquam perfectorum sapientiam assequetur. Næ et Non, syllabæ duæ sunt: attamen bonorum optimum veritas, et extremus pravitatis terminus mendacium, frequenter his minutis verbis comprehenduntur. Sed quid hæc commemoro, cum jam si quis vel capite annuat, tum cum martyrio pro Christo perfungendum est, totam pietatem explevisse judicetur? Quod si hæc ad hunc habent modum, quid esse possit in verbis, quæ de Deo dicuntur, 3 adeo pusillum, ut vel recte vel secus dictum, non magnum habeat sententiæ seriem penitus denormat; sed tamen Combefisio probatur. Οὐκ ἐκτός. Sic duo negli et Colb. et Regius quintus in margine. Editi γνῶσις ἐκ διδαγμῶν. Duo codices mss. γνῶσις ἐκ διδαγμάτων, cognitio e doctrina paratur. Ευσεβείας. Reg. quartus ἀληθείας. Paulo post editi ποτέ, tres Regii codices οὐδέποτε. Εκρίθη. Reg. primus ἐδείχθη, et ad margi nein εκρίθη.

φορᾶς βραχέα, καὶ διὰ τοῦτο ἴσως εὐκαταφρόνητα - τῇ δὲ δυνάμει τῶν σημαινομένων μεγάλα, κατὰ τὴν είκονα τοῦ σινάπεως, 8 μικρότατον ὂν τῶν φρυγανι κῶν σπερμάτων, τῆς προσηκούσης επιμελείας άξιω θὲν, εἰς ὕψος αύταρκες διανίσταται, τῆς συνεσπαρ μένης ἐν αὐτῷ δυνάμεως ἁπλωθείσης. Εἰ δέ τις γελᾷ, βλέπων τὴν περὶ τὰς συλλαβὰς ἡμῶν, ψαλμικώς είν πεῖν, ἀδολεσχίαν, αὐτὸς μὲν ἵστω ανωφελή καρπὸν τοῦ γέλωτος δρεπόμενος· ἡμεῖς δὲ μὴ τοῖς ὀνείδεσι τῶν ἀνθρώπων ἐνδόντες, μήτε τῷ φαυλισμῷ αὐτῶν ἡττηθέντες, τὴν ἔρευναν καταλίπωμεν. Του σοῦτον γὰρ ἀπέχω τούτοις ὡς μικροῖς ἐπαισχύνεσθαι, ὥστε, εἰ καὶ πολλοστοῦ μέρους τῆς ἀξίας αὐτῶν ἐφικοίμην, ἐμαυτῷ τε ἂν συνησθείην ὡς μεγάλων ἀξι ωθέντι, τῷ τε συνδιερευνῶντι ἡμῖν ἀδελφῷ οὐ μικρὸν ἂν φαίην ἐντεῦθεν ἀπηντηκέναι τὸ κέρδος. Μέσ γιστον οὖν ὁρῶν ἐν μικροῖς ῥήμασι τὸ ἀγώνισμα, ἐλπίδι τῶν μισθῶν τὸν πόνον οὐκ ἀναδύομαι, ἐμαυτῷ τε ἡγούμενος ἔγκαρπον τὸν λόγον ἔσεσθαι, τοῖς τέ ἀκούουσι διαρκὴ τὴν ὠφέλειαν ὑπάρξειν. Διόπερ ήδη σὺν αὐτῷ γε, φάναι τῷ ἁγίῳ Πνεύματι βαδιούμαι πρὸς τὴν ἐξήγησιν. Καὶ εἰ βούλει ὥστε με εἰς ὁδὸν καταστῆναι τοῦ λόγου, μικρὸν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν τοῦ προβλήματος ὑποστρέψω momentum in utramque partem? Nam si ex lege εστι τα αὐτὰ καὶ μεγάλα· τῷ μὲν συντόμῳ τῆς προnec unum iota nec apex unus præteribit ', quomodo nobis tutum fuerit vel minutissima transilire? At quæ tute a nobis enucleari postulasti, eadem exigua sunt et magna: prolationis quidem compendio exigua, atque ob id fortasse contemptui obnoxia, sed rerum significatarum vi magna: ad similitudinem sinapis, quod cum sit minutissimum inter arida semina, si cura debita adhibeatur, in altitudinem satis magnam exsurgit, ubi vis in eo latens sese explicuerit 68. Quod si quis ridet, nostram videns circa syllabas, ut psalmi verbis utar, fabulationem "; ipse quidem futurum sciat, ut infrugiferum sui risus fructum metat: nos vero haudquaquam cedentes hominum conviciis, nec illorum vituperatione victi studium investigandi deseramus. Tantum enim abest, ut me harum rerum tanquam minutarum pudeat, ut si vel minimam dignitatis carum partem attingam, tum mihi gratulaturus sim, ut magna quædam assecuto, tum fratri nobiscum hæc perscrutanti non mediocre lucrum hinc dicturus obvenisse. Itaque, cum in minimis verbis conspiciam certamen maximum, spe præmii non detrecto laborem: ratus sermonem tum mihi fore utilem, tum audientibus satis magnum fructum allaturum. Quapropter cum ipso jam (dicendum enim est) sancto Spiritu ad explanationem accedam. Et si vis ut me in disputationis viam inducam, ad hujus quæstionis originem paulisper divertam. 3. Nuper precanti mihi cum populo, et utroque modo glorificationem absolventi Deo aç Patri, interdum cum Filio una cum sancto Spiritu, interdum per Filium in sancto Spiritu; quidam ex iis qui aderant, crimen intenderunt, dicentes nos non modo peregrinis ac novis uti vocibus, verum etiam inter se pugnantibus. Tu porro maxime illorum utilitati consulens, aut si prorsus ipsi insanabiles sint, tamen propter eorum, qui in ejusmodi hemines incidunt, securitatem, postulasti quampiam dilucidam doctrinam de vi harum syllabarum evulgari. Jam igitur nobis breviter dicendum est, quantum orationi ratum quoddam et exploratum principium ponentibus fieri potest. 3. Προσευχομένῳ μοι πρώην μετὰ τοῦ λαοῦ, καὶ ἀμφοτέρως τὴν δοξολογίαν ἀποπληροῦντι τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, νῦν μὲν μετὰ τοῦ Υἱοῦ σὺν τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ, νῦν δὲ διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύ ματι, ἐπέσκηψάν τινες τῶν παρόντων, ξενιζούσαις ἡμᾶς φωναῖς κεχρῆσθαι λέγοντες, καὶ ἅμα πρὸς ἀλη λήλας ὑπεναντίως ἐχούσαις. Σὺ δὲ μάλιστα μὲν τῆς αὐτῶν ἐκείνων ἕνεκεν ὠφελείας, εἰ δὲ ἀνιάτως ἔχουσι παντελῶς, διὰ τὸ τῶν ἐντυγχανόντων αὐτοῖς ἀσφαλὲς ἠξίωσάς τινα εὐκρινῇ περὶ τῆς ἐν ταῖς συλλαβαῖς ταύταις δυνάμεως διδασκαλίαν ἐκφωνηθῆναι. Λεκτέον δὴ οὖν ἡμῖν διὰ βραχέων, ὡς οἷόν τε ἀρχὴν τινα ὁμολογουμένην τῷ λόγῳ διδόντας • Matth. v, 18. 68 Matth. xin, 31, 32. 6 Psal. Cavill, 85. Αὐτὸς μέν. Reg. tertius αὐτὸς μὲν ἀνωφελῆ interponit, σὺν Θεῷ δ' εἰρήσθω, quod quidem cum καρπὸν τοῦ γελοίου δρεπέσθω. Videtur Erasmus ita legisse; sic enim interpretatur: Ipse quidem infrugiferum risus sui fructum metat. Συνδιερευνώντι. Hac voce Basilius non adjutorem et socium aliquem operis designat, ut suspicatur Tillemontius, sed lectorem studiosum, idque paulo post declarat apertius. Σὺν αὐτῷ γε, φάναι. Sic reddit Erasmus, cum ipso, ut ita dicam, Spiritu; quasi metueret Basilius ne paulo audacior bæc loquendi ratio videretur. Visa est Combefisio rudis Erasmi expressio, ac illud φάναι in ejusmodi locis vacare pronuntiat. Sed multo minus mihi probatur Combebisii observatio, quam ipsius interpretatio Erasmi. Non enim otiose positum esse, et quo sensu accipiendum sit illud pávat perspici potest ex libro secundo adversus Eunomium, p. 256, ubi Basilius difficilis Scripturæ testimonii explicationem promittens, hæc Deo dictum sit. Quibus verbis significantius monęt se non suis viribus, sed Dei auxilio confidere. Si quis autem observet inde natam libri De Spiritu sancto scribendi occasionem fuisse, quod Pneumatomachi furiis exarsissent, cum Basilius Patri et Filio cum Spiritu sancto gloriam redderet; is facile perspiciet non sine causa Basilium illud pávat addere, sed ut indicet sibi adversariorum minas tanti non esse, ut hanc loquendi rationem, cum sancto Spiritu, quam in toto hoc libro defendit, usurpare desinat. Basilianæ ergo sententiæ nervos elidit Combefisius, cum ita reddendum esse pronuntiat, ipso Spiritu favente beneque propitio. Υποστρέψω. Sic libri veteres. Editi έπιστρέψω. Ibidem Reg. quartus προσευχομένῳ μοι πάν λαϊ, me quondam precante. Ἐν τῷ. Articulus additus ex mss. codicibus. Διδόντας. Duo codices Regii δοῦσιν, quod

LIBER DE SPIRITU SANCTO. Ποίαν ἔσχεν ἀρχὴν ἡ περὶ τὰς συλλαβὰς τῶν αἱρετικῶν παρατήρησις. 4. Ἡ περὶ τὰς συλλαβὰς καὶ τὰς λέξεις τῶν ἀνδρῶν τούτων μικρολογία οὐχ ἁπλῆ τίς ἐστιν, ὡς ἄν τῳ δόξαι, οὐδὲ εἰς μικρὸν τοῦ κακοῦ φέρουσα, ἀλλὰ βαθεῖαν ἔχει καὶ συνεσκιασμένην βουλὴν κατὰ τῆς εὐσεβείας. Φιλονεικοῦσι γὰρ ἀνομοίαν Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος ἐπιδεικνύναι τὴν προφο ράν, ὡς ἐκ τούτου ῥᾳδίαν ἕξοντες καὶ τῆς κατὰ τὴν φύσιν παραλλαγῆς τὴν ἀπόδειξιν. Εστι γάρ τι αὐ τοῖς παλαιὸν σόφισμα, ὑπὸ Ἀετίου του προστάτου τῆς αἱρέσεως ταύτης ἐξευρεθὲν, ὃς ἔγραψέ που τῶν ἑαυτοῦ ἐπιστολῶν, λέγων τὰ ἀνόμοια κατὰ τὴν φύσ σιν ἀνομοίως προφέρεσθαι· καὶ ἀνάπαλιν, τὰ ἀνα μυίως προφερόμενα ανόμοια εἶναι κατὰ τὴν φύσιν. Καὶ εἰς μαρτυρίαν τοῦ λόγου τὸν Ἀπόστολον ἐπεσπάσατο λέγοντα· Εἷς Θεὸς καὶ Πατὴρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα· καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, δι' οὗ τὰ πάντα Ὡς οὖν ἔχουσιν αἱ φωναὶ πρὸς ἀλλήλας, οὕτως ἔξουσι, φησὶ, καὶ αἱ δι' αὐτῶν σημαινόμεναι φύσεις· ἀνόμοιον δὲ τῷ ἐξ οὗ τὸ δι' οὗ· ἀνόμοιος ἄρα καὶ τῷ Πατρὶ ὁ Υἱός. Ταύτης τοίνυν τῆς νόσου καὶ ἡ περὶ τὰς προκειμένας λέξεις αδολεσχία τῶν ἀνδρῶν τούτων ήρτηται. "Οθεν τῷ μὲν Θεῷ καὶ Πατρὶ, ὥσπερ τινὰ κλῆρον ἐξαίρετον, προσνέμουσι τὸ, ἐξ οὗ· τῷ δὲ Υἱῷ καὶ Θεῷ ἀφώρισαν τὸ, δι' ο· τῷ δὲ ἁγίῳ Πνεύματι τὸ, ἐν ᾧ· καί φασι μηδέποτε τὴν χρῆσιν ταύτην τῶν συλλαβῶν ἐπαμείβεσθαι· ἵν', ὅπερ ἔφην, τῷ παρηλλαγμένῳ τῆς ἐκφωνήσεως καὶ † τῆς φύσεως παραλλαγή συνεκφαίνηται ᾿Αλλὰ γὰρ οὐ λελήθασιν ἐν τῇ περὶ τὰς λέξεις λεπτολογία τῷ ἀσεβεῖ λόγῳ τὴν ἰσχὺν διασώζοντες. Τὸ μὲν γὰρ, ἐξ οὗ, τὸν δημιουργόν σημαίνειν βούλονται· τὸ δὲ, δι' οὗ, τὸν ὑπουργὸν ἢ τὸ ὄργανον· τὸ δὲ, ἐν ᾧ, τὸν χρόνον δηλοῦν ἢ τὸν τόπον· ἵνα μηδὲν μὲν ὀργάνου σεμνότερος ὁ δημιουργὸς τῶν ὅλων νοῆται, μηδὲν δὲ τῆς ἀπὸ τόπου ή χρόνου συνεισφορᾶς εἰς τὰ ὄντα πλεῖον φαίνηται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον παρεχά μενον. 4 CAPUT II. Unde sit orta hæreticorum de syllabis observativ. 4. Exilis illa istorum hon.inum de syllabis ac dictionibus observatio non simplex est, quemadmodum alicui videri possit, neque ad mediocre malum tendit, sed profundum habet atque oblectum adversus pietatem consilium. Contendunt enim ostendere dissimilem esse prolationem Patris, et Filii, et Spiritus sancti, tanquam inde facilem babituri ipsius etiani secundum naturam dissimilitudinis probationem. Habent enim isti vetus quoddam commentum, ab Aetio bujus hæreseos principe inventum, qui in epistolis suis alicubi scripsit ea quæ secundum naturam dissimilia sunt, dissimiliter proferri: ac vice versa, quæ dissimiliter proferuntur, esse dissimilia secundum naturam. Atque ad hujus dicti confirmationem traxit Apostolum dicentem, Unus Deus et Pater, ex quo omnia; et unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia. Quemadmodum igitur voces se habent inter sese; ita, inquit, se habebunt et naturæ, quæ per ipsas significantur: sed inter se discrepant per quem et ex quo: dissimilis igitur Patri Filius. Ex boc itaque morbo et istorum circa præpositiones nugacitas dependet. Unde Deo quidem et Patri tanquam eximiam quamdam portionem attribuunt illud, ex quo; Filio vero et Deo assignarunt illud, per quem; Spiritui autem sancto, illud, in quo; negantque hune syllabarum usum usquam mverti, ut, quemadmodum dixi, ex discrepantia prolationis simul appareat et naturæ discrepantia. Atqui non obscurum est, cos, dum de syllabis subtiliter nagantur, impiæ doctrinæ vim ac robur astruere. Siquidem bis syllabis, ex qua, conditorem volunt significari; rursus his, per quem, ministrum aut instrumentumn; his denique, in quo, tempus aut locum declarari, ut is qui condidit universa, intelligatur nihilo honorabilior instrumento Spiritus autem sanctus nibilo plus, quam locus aut tempus, ad res condendas attulisse videatur. 70 I Cor. v111. 6. quidem a librariis positum videtur nimio grammaticæ studio. Vulgatæ lectioni favent plurima Basilii loca prorsus similia. Habet unus ex Regiis codicibus δόντες, Colbertinus δόντας. Porro Erasmus sic interpretatur: Jam igitur nobis quam fieri potest brevissime dicendum est. Posset etiam hic afferri sensus Orationi ratum quoddam, quantum fieri potest, et exploratum principium ponentibus. Sed accuratior videtur interpretandi ratio, quam adhibuinus. Cum statuisset Basilius orationem altius repetere, breviter dicturum se monet, quantum brevitas cum ejusmodi proposito conciliari potest. Ανομοίαr. Sic vetusti codices. Editi ἀνόμοιον. Τὰ πάντα. Addunt editiones Basileenses secunda et Paris. Πνεῦμα ἅγιον, ἐν ᾧ τὰ πάντα· Ει unus Spiritus sanctus in quo omnia. Sed hæc neque in prima editione Basileensi, neque in Regiis quatuor codicibus, neque in Colbertino leguntur. PATROL. GR. ΧΧΧΙ. "Αρα καὶ τῷ. Reg. tertius ἄρα κεῖται τῷ. Συνεκφαίνηται. Duo antiqui codices συνεμο φαίνηται. Φαίνηται. Unus cod. ms. φανῆται. Sic autem reddit hunc locum Erasmus: Spiritus sanclus nihilo plus ad res condendas momenti attulisse videatur, nisi quod tempus aut locum præbuerit rebus conditis. At non tantum honoris Spiritui sancto habebant impii hæretici, ut ab eo tempus et locum creata dicerent; sed eum comparabant cum loco et tempore, ut Filium cum instrumento: ac ei appellationem loci imponebant, ut ait Basilius cap. 4; cujus cavillationis ansam videntur arripuisse ex usitata apud scriptores ecclesiasticos sententia, qui Spiritum sanctum dicere solent plenitudinem bonorum Dei esse, ut ait Didymus lib. 1 De Spiritu sancto, ac in eo cuncta Dei dona consistere. Ipse Basilius probat, cap. 26 hujus libri, Spiritumn sanctum esse veluti locum eorum qui sanctificantur.

CAPUT III. munduna philosophia natam esse de syllabis sophisticam disputationem. 5. Induxit porro ipsos in hunc errorem externorum quoque scriptorum observatio, qui voces, ex quo et per quem, rebus natura separatis attribuerunt. Siquidem illi putant his vocibus, ex quo, significari materiam; his vero, per quem, instrumentum designari, 5 aut prorsus ministerium. Vel potius (quid enim vetat, tota illorum doctrina repetita, paucis arguere, et quam isti homines dicant a vero dissidentia et quam ipsi non constent sibi?) qui inani philosophiæ dederunt operam, dum multifariam exponunt causæ naturam, eamque in propria significata dividunt, alias aiunt esse causas principales, alias cooperantes, aut concausales, alias autem hanc rationem habere ut sine iis nihil eliciatur. Atque harum cuique peculiarem etiam attribuunt appellationem, ita ut aliter opifex, aliter instrumentum significetur. Nam opifici congruere existimant illud, a quo; aiunt enim proprie dici, a fabro factum fuisse scamnum: at instrumento convenire illud, per quem; dicunt enim, per securim et terebellum et reliqua. Siniliter hanc particulam, ex quo, illi faciunt propriam materiæ; siquidem e materia fit opificium. Porro particulam, juxta quod, putant significare conceplumn animo, vel extrinsecus objectum artifici exemplar. Vel enim prius cogitatione sibi depingit id quod facere destinat, et sic quod animo concepit, ad opus perducit: vel ad exemplar jam editum respiciens, ad illius similitudinem operationem dirigit. Hanc autem particulam, propter quod, volunt competere fini; scamnum enim esse factum ad usum hominum. Denique his verbis, in quo, / ¡empus aut locum indicari. Quando enim factum est? in tali tempore. Ubi factum est? in tali loco. Hæc autem tametsi nihil conferunt ad id quod fit, tamen absque his nihil potest fieri. Operantibus enim et loco et tempore opus est. Has observaLiones ex inanibus disciplinis ac vana deceptione desumptas cum isti didicerint atque admirati sint, eas etiam ad simplicem et arte omni carentem Spiritus doctrinam transferunt, ut et Deum Verbum diminuant, et Spiritum sanctum rejiciant: qui quidem vocem instrumentis inanimis aut servili ac prorsus bumili ministerio a profanis scriptoribus assignatam, loquor de dictione, per quem, ad Dominum universorum non veriti sunt transferre; nec pudet Christianos serra aut mallei vocabulum universæ creaturæ Conditori attribuere. Ὅτι ἐκ τῆς ἔξωθεν. Huc transferre coacti suimus hunc titulum a librariis infra ante hæc verba, οἱ περὶ τὴν ματαίαν, vitiose prorsus, ut patet ex parenthesi, quam adjicimus, appositum. Ibidem Reg. tertius συλλαβών θεολογία. 'Εκείνους αυτούς. Sic libri veteres. Editi αὐτοὺς ἐκείνους. Επέχειν. Non male in uno ex Regiis ύπο έχειν. Paulo post articulus ex mss. codd. additus *Οτι ἐκ τῆς ἔξωθεν σοφίας ἡ περὶ τῶν συλλαβῶν τεχνολογία. 5. Υπηγάγετο μέντοι αὐτοὺς πρὸς τὴν ἀπάτην ταύτην καὶ ἡ τῶν ἔξωθεν παρατήρησις, οἳ τὸ ἐξ οὗ, καὶ τὸ, δι' οὗ, κεχωρισμένοις κατὰ τὴν φύσιν πρά γματι προσδιένειμαν. Ἐκεῖνοι γὰρ οἴονται τὸ μὲν ἐξ οὗ τὴν ὕλην δηλοῦν, τὸ δὲ δι' οὗ τὸ ὄργανον παριστᾷν, ἢ ὅλως τὴν ὑπουργίαν. Μᾶλλον δὲ τί γὰρ κωλύει, πάντα τὸν ἐκείνων λόγον ἀναλαβόντας, τό τε πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἀσυνάρτητον καὶ τὸ πρὸς ἐκείνους αὐτοὺς ἀσύμφωνον τῶν ἀνδρῶν τούτων ἐν βραχεῖ διελέγξαι; ) οἱ περὶ τὴν ματαίαν φιλοσοφίαν ἐσχολακότες, τοῦ αἰτίου τὴν φύσιν πολλαχῶς ἐξηγούμενοι, καὶ τοῦτο εἰς τὰ οἰκεῖα σημαινόμενα διαιροῦντες, τὰ μὲν προκαταρκτικὰ λέγουσι τῶν αἰτίων εἶναι, τὰ δὲ συνεργὰ ἢ συναίτια, τὰ δὲ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ λόγον ἐπέχειν Εκάστῳ μέντοι τούτων ἰδιάζουσαν καὶ τὴν ἐκφώνησιν ἀφορίζουσιν· ὥστε ἄλλως τὸν δημιουργὸν σημαίνεσθαι, καὶ τὸ ὄργανον ἄλλως. Τῷ μὲν γὰρ δημιουργῷ πρέπειν οἴονται τὸ ὑφ' οὗ· κυ ρίως γάρ φασι λέγεσθαι ὑπὸ τοῦ τέκτονος γεγενῆσθαι τὸ βάθρον· τῷ δὲ ὀργάνῳ τὸ δι' οὗ· διὰ γὰρ σκεπάρνου φασί, καὶ τερέτρου, καὶ τῶν λοιπῶν. Ὁμοίως δὲ καὶ τὸ ἐξ οὗ τῆς ὕλης ἴδιον τίθενται ἐκεῖνοι· ἐκ ξύλου γὰρ εἶναι τὸ δημιούργημα· τὸ δὲ καθ' ὅ τὸ ἐνθύμιον δηλοῦν, ἢ τὸ ἐκκείμενον ὑπόδειγμα τῷ τεχνίτῃ. Η γὰρ προαναζωγραφήσας τῇ διανοίᾳ τὸ κατασκεύασμα, οὕτως εἰς ἔργον τὴν φαντασίαν ἤγαγεν· ἢ πρὸς ἤδη ἐκκείμενον παράδειγμα ἀποβλέπων, καθ' ὁμοίωσιν ἐκείνου τὴν ἐνέργειαν κατα ευθύνει. Τὸ δὲ δι' δ τῷ τέλει προσήκειν βούλον· ται· διὰ γὰρ τὴν χρῆσιν τὴν τῶν ἀνθρώπων γεγονέναι τὸ βάθρον· τὸ δὲ ἐν ᾧ τὸν χρόνον παριστᾷν ἢ τὸν τόπον. Πότε γὰρ γέγονεν; Ἐν τῷδε τῷ χρόνῳ. Καὶ ποῦ; Ἐν τῷδε τῷ τόπῳ. Ταῦτα δὲ εἰ καὶ μηδὲν τῷ γινομένῳ συμβάλλεται, ἀλλ᾽ οὖν οὐκ ἄνευ τούτων δυνατόν τι γενέσθαι. Χρεία γὰρ καὶ τόπου καὶ χρόνου τοῖς ἐνεργοῦσι. Ταῦτα μαθόντες καὶ θαυμά σαντες οὗτοι τὰ ἐκ τῆς ματαιότητος καὶ κενῆς ἀπάτης παρατηρήματα, καὶ ἐπὶ τὴν ἁπλῆν καὶ ἀτεχνολόγητον τοῦ Πνεύματος διδασκαλίαν μετακομί ζουσιν, εἰς ἐλάττωσιν μὲν τοῦ Θεοῦ Λόγου, ἀθέτησιν δὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· οἴ γε τὴν ἐπὶ ἀψύχων ὀργάνων, ἢ τῆς ὑποχειρίου καὶ ταπεινῆς παντελῶς ὑπηρεσίας φωνὴν ἀφωρισμένην παρὰ τῶν ἔξωθεν, τὴν δι' οὗ λέγω, ταύτην ἐπὶ τὸν Δεσπότην τῶν ὅλων οὐκ ὤκνησαν μεταθεῖναι, καὶ οὐκ αἰσχύ νονται οἱ Χριστιανοὶ πρίονος ἢ σφύρας τῷ δημιουργῷ τῆς κτίσεως φωνὴν ἀφορίζοντες. ante τέκτονος. Τῇ διανοίᾳ. Duo codices mss. ἐν τῇ διανοία. Ενέργειαν. Sic codices mss. sex. Editi έρω γασίαν. Καὶ θαυμάσαντες. Hæc desunt in nonnullis codicibus mss. Paulo post editi τὴν τοῦ Πνεύματος, sed primus articulus non invenitur in mss. codd. Τοῦ ἁγίου. Duo antiqui codices τοῦ θείου. Duo alii τοῦ θείου καὶ ἁγίου.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. Ότι απαρατήρητος τῇ Γραφῇ τῶν συλλαβῶν τούτων ἡ χρῆσις. 6. Ἡμεῖς δὲ κεχρῆσθαι μὲν πολλαχοῦ ταῖς φωναῖς ταύταις καὶ τὸν τῆς ἀληθείας λόγον ὁμολογοῦμεν· οὐ μὴν τήν γε τοῦ Πνεύματος ἐλευθερίαν δουλεύειν πάντως φαμὲν τῇ σμικροπρεπείᾳ τῶν ἔξωθεν, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἀεὶ προστυγχάνον, οἰκείως ταῖς χρείαις ὑπαλλάττειν τὰς ἐκφωνήσεις. Οὐ γὰρ πάντως τὸ, ἐξ οὗ, τὴν ὕλην σημαίνει, καθὼς ἐκείνοις δοκεῖ· ἀλλὰ συνηθέστερον τῇ Γραφῇ ἐπὶ τῆς ἀνωτάτω αἰτίας τὴν φωνὴν ταύτην παραλαμβάνειν. Ὡς ἐπὶ τοῦ Εἰς Θεός, ἐξ οὗ τὰ πάντα· καὶ πάλιν· Τὰ δὲ πάντα ἐκ τοῦ Θεοῦ. Κέχρηται μέντοι καὶ ὁ τῆς ἀληθείας λόγος τῇ λέξει ταύτῃ καὶ ἐπὶ τῆς ὕλης πολλάκις, ὡς όταν λέγῃ· Ποιήσεις τὴν κιβωτὸν ἐκ ξύλων ασήπτων· καὶ, Ποιήσεις την λυχνίαν ἐκ χρυσίου καθαροῦ· καὶ, Ὁ πρῶτος ἄνθρωπος ἐκ γῆς χοϊκός καὶ, Ἐκ πηλοῦ διήρτισαι σὺ ὡς καὶ ἐγώ. Αλλ' οὗτοι, ἵνα, ὡς ἔφαμεν τῆς φύσεως τὸ διάφορον παραστήσωσι, τῷ Πατρὶ μόνῳ προσήκειν τὴν λέξιν ταύτην ἐνομοθέτησαν· τὰς μὲν ἀρχὰς τῆς παρατη ρήσεως λαβόντες παρὰ τῶν ἔξωθεν, οὐ πάντα δὲ ἐκείνοις δι' ἀκριβείας δουλεύσαντες· ἀλλὰ τῷ μὲν Υἱῷ, κατὰ τὴν ἐκείνων νομοθεσίαν, τὴν τοῦ ὀργάνου προσηγορίαν ἐπέθηκαν, τῷ δὲ Πνεύματι τὴν τοῦ τόπου· Ἐν Πνεύματι γὰρ λέγουσι· καὶ διὰ Υἱοῦ λέγουσι· τῷ δὲ Θεῷ τὴν ἐξ οὗ οὐκέτι ἐνταῦθα κατακολουθοῦντες τοῖς ἀλλοτρίοις, ἀλλ' ἐπὶ τὰς ἀπο στολικάς, ως φασι, μεταβαίνοντες χρήσεις, καθὰ εἴ ρητα:· Ἐξ αὐτοῦ δὲ ὑμεῖς ἐστε ἐν Χριστῷ Ἰη σοῦ· καὶ, Τὰ δὲ πάντα ἐκ τοῦ Θεοῦ. Τί οὖν ἐκ τῆς τεχνολογίας ταύτης τὸ συναγόμενον; "Αλλη φύσις αἰτίου, καὶ ἄλλη ὀργάνου, καὶ ἄλλη τόπου· ἀλλότριος ἄρα κατὰ τὴν φύσιν ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, ἐπειδὴ καὶ τὸ ὄργανον τῷ τεχνίτῃ· ἀλλότριον δὲ καὶ τὸ Πνεῦμα, καθόσον κεχώρισται τόπος, ἢ χρόνος, τῆς τῶν ὀργάνων φύσεως, ἢ τῆς τῶν μεταχειριζομένων αυτά Ὅτι καὶ ἐπὶ Πατρὸς λέγεται τὸ ' δι' οὗ • καὶ ἐπὶ Υἱοῦ τὸ «ἐξ οὗ,» καὶ ἐπὶ Πνεύματος. 7. Τὰ μὲν δὴ ἐκείνων τοιαῦτα· ἡμεῖς δὲ δείξο μεν δ προεθέμεθα, ὅτι οὔτε ὁ Πατήρ, τὸ ἐξ οὗ λα- CAPUT IV. llarum syllabarum usum ɛine discrimine in Scriptura adhiberi. 6. Nos porro frequenter his uti vocibus etiam veritatis sermonem confitemur, haud tamen Spiritus libertatem bumilibus et abjectis exterorum disciplinis ullo modo servire dicimus: verum babita ratione ejus quod subinde occurrit, enuntiationes congruenter usui convenienterque immutari. Neque enim illud, ex quo, prorsus significat materiam, quemadmodum illi putant: sed est Scripturæ familiarius banc vocem ad supremam causain adbibere. Exempli causa in hoc loco, Unus 6 Deus, ex quo omnia 11. Ac rursum: Omnia autem ex Deo 79. Utitur tamen veritatis sermo hac ipsa dictione etiam sape de materia, veluti cum ait: Facies arcum e lignis imputrescibilibus¹³; et: Facies candelabrum ex auro puro 74; et: Primus homo e · terra terrenus 75; et luto compositus es tu æque alque ego 16. At isti, ut natura, quemadmodum diximus, diversitatem constituant, definierunt hanc vocem soli Patri congruere. Ac principia quidem observationis acceperunt ab externis scriptoribus, non tamen his in omnibus accurate inserviunt: sed Filio quidem, secundum præscriptionem illorum, instrumenti vocabulum imposuerunt, Spiritui vero sancto, loci. Aiunt enim, in Spiritu: et aiunt, per Filium. At Deo vocem, ex quo, attribuerunt, non amplius hic alienos sequentes, sed ad apostolicos, ut ipsi dicunt, usus transeuntes; sccundum quod dictum est: Ex ipso autem vos estis in Christo Jesu 77; et: Omnia autem ex Dev 18. Quid igitur est, quod ex hac argutia conficitur? Alia natura cause, alia instrumenti, alia loci alienus ergo secundum naturam Filius a Patre, si quidem et instrumentum ab opifice; alienus etiam et Spiritus sanctus, quandoquidem separatur locus aut tempus ab instrumentorum aut eorum qui instrumentis utuntur natura. CAPUT V. Et de Patre dici, per quem, s et de Filio, «ex quo, et de Spiritu sancio. 7. Ad hunc quidem modum se habent, quæ ab istis afferuntur: nos autem demonstrabimus quod σών, τῷ Υἱῷ προσέρριψε τὸ δι᾽ οὖ, οὔτε ὁ Υἱὸς proposuimus, nec Patrem sibi sumentem has voces πάλιν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, κατὰ τὴν τούτων νομο θεσίαν εἰς τὴν τοῦ ἐξ οὗ, ἢ τὴν δι' οὗ κοινωνίαν 71 I Cor. viii, 6. "1 Cor. xi, 12 77 1 Cor. 1, 30. 78 I Cor. x1, 12. 73 Gen. vi, Ως έψαμεν. Unus codex ὡς ἔφημεν. Τῷ δὲ Θεῷ τὴν ἐξ οὗ. S. Ambrosius qui plurima ex Basilio in suos De Spiritu sancto libros transtulit, minus commode videtur hoc loco Basilii sententiam accepisse. Nam observat Basilius Pneumatomachos, dum omnia ex Deo tanquam ex causa efficienti esse dicunt, discedere a príncipiis philosophorum, qui illud, ex quo, materiæ proprium altribuunt quia, e materia fit opificium. Contra Ambrosius de Pneumatomachis loquens: Illi volunt, inquit lib. 11, cap. 9, ex Deo tanquam ex natura Dei esse materiam, ut si dicas ex ligno arcam esse faex quo, ad Filium projecisse las, per quem, neque rursus a Filio, sicut isti præscribunt, non recepi * Exod. xxv, 31. 75 I Cor. xv, 47. 76 Job xxxIII, clam, ex lapide statuam: ita ex Deo materiam processisse. 'Αλλότριος ἄρα. Hæc S. Ambrosius legit cum interrogationis nota. Sic enim interpretatur. lib. u De Spiritu sancto, cap. 9: Nunquid ergo alienus secundum naturam Filius a Patre, quir alienum instrumentum ab operatore proprio vel auctore? aut nunquid alienus Filius a Spiritu, quia ab instrumenti genere aut locus separatur aut tempus? Τὰ μὲν δή. Sic mss. codices. Editio Paris. Τὰ μὲν δέ, etc. Paulo post legitur in editis τὸ δι' οὗ προσέρριψε τῷ Υἱῷ. Libri veteres ut in contextu,

Spiritum sanctum in consortium harum vocum, οὐ παραδέχεται· ὅπερ ἡ καινή τούτων κληροδο ex quo, aut, per quem, quod tamen nova istorum distributio definit. Unus Deus et Pater, ex quo omnia el unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia r. Non sunt hæ voces legem ferentis, sed hypostases distinguentis. Non enim ut natura induceret diversitatem, sed ut inconfusam Patris et Filii notionem exhiberet, ita locutus Apostolus. Nam quod hæ voces inter se contrariæ non sint, neque velut in prælio separatæ adversus hostilem aciem, ad bellum inter se gerendum excitent naturas ad quas accesserint, inde liquet. Collegit ambas in una et eadem persona beatus 7 Apostolus dicens: Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipsum omnia 30. Quod autem hæc ad Dominum eferat, quivis fatebitur, qui vel tenuiter inspiciat 1 mentem orationis. Cum enim Apostolus prius ex Isaiæ prophetia posuisset illud: Quis cegnovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit? subjecit: Quoniam ea ipso, et per ipsum, et in ipsum sunt omnia 81. Quæ certe de Deo Verbo universorum conditore dicta esse a propheta, ex iis quæ præcedunt, discas licebit. Quis mensus est manu aquam, et calum palmo, et totam terram pugno? Quis statuit montes in libra, et colles in statera? Quis cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius illi fuit ss? Nam hæc dictio, quis, hic non prorsus id quod haberi nequit, significat, sed quod est rarum: velut in hoc: Quis insurget mihi adversus perverse agentes 88? Et: Quis est homo qui vult vitam "? Et: Quis ascendet in montem Domini 85? Similiter et hoc loco dictum: Quis est qui cognovil sensum Domini, et consilii illius particeps fuit 86? Pater enim diligit Filium, et omnia ostendit illi 87, llic est qui continet terram, eamque pugno coinplexus est; qui cuncta digessit in ordinem, eaque ornavit; qui et montes æqualiter libravit, et aquis terminos præscripsit, et omnibus quæ in mundo sunt, suum designavit ordinem: qui totum cœlum modica totius suæ potestatis particula comprehendit quam sermo propheticus figurate palmum appellavit. Unde congruenter Apostolus adjecit: Ex· σία διώρισεν. Εἰς Θεὸς καὶ Πατὴς, ἐξ οὗ τὰ πάντα· καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, δι' οὗ τὰ πάντα. Αὗται οὐκ εἰσι νομοθετοῦντος φωνας, ἀλλὰ διευκρινουμένου τὰς ὑποστάσεις. Οὐ γὰρ ἵνα τὸ ἀλλότριον τῆς φύσεως εἰσαγάγῃ, ἀλλ᾽ ἵνα ἀσύγχυτον Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τὴν ἔννοιαν παραστήσῃ, οὕτω προήνεγκεν ὁ ᾿Απόστολος. Ἐπεὶ ὅτι γε αἱ φωναὶ ἀλλήλαις οὐκ ἀντιτάσσονται, οὐδ᾿ ὥσπερ ἐν πολέμῳ πρὸς ἀντίπαλον τάξιν ἀποκριθεῖσαι συνεκπολεμούσι τὰς φύσεις αἷς προσεχώρησαν, ἐκεῖθεν δῆλον. Συνήγα γεν ἀμφοτέρας ἐπὶ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ ὑποκειμένου ὁ μακάριος Παῦλος εἰπών· "Οτι ἐξ αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν τὰ πάντα. Τοῦτο δὲ προδήλως εἰς τὸν Κύριον φέρειν πᾶς τις ἂν εἴποι ὁ καὶ μικρὸν τῷ βουλήματι τῆς λέξεως ἐπιστήσας. Προτάξας γὰρ ὁ ᾿Απόστολος ἐκ τῆς προφητείας τοῦ Ἡσαΐου το Τίς ἔγνω νοῦν Κυρίου; καὶ τίς σύμβουλος αὐτοῦ ἐγένετο; ἐπήγαγεν "Οτι ἐξ αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν τὰ πάντα. "Απερ ὅτι περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου του δημιουργοῦ πάσης κτίσεως εἴρηται τῷ προ_φήτῃ, ἐκ τῶν κατόπιν ἂν μάθοις. Τίς ἐμέτρησε τῇ χειρὶ τὸ ὕδωρ, καὶ τὸν οὐρανὸν σπιθαμῇ, καὶ πᾶσαν τὴν γῆν δρακί; Τίς ἔστησε τὰ ὄρη ἐν σταθμῷ καὶ τὰς νάπας ἐν ζυγῷ; Τίς ἔγνω νοτ Κυρίου, καὶ τὶς σύμβουλος αὐτοῦ ἐγένετο; Το γὰρ, τίς ἐνταῦθα οὐχὶ τὸ ἄπορον παντελῶς, ἀλλὰ τὸ σπάνιον δηλοῖ, ὡς ἐπὶ τοῦ· Τίς ἀναστήσεταί μοι ἐπὶ πονηρευομένους; καὶ,Τίς ἐστιν ἄνθρωπος ὁ θέλων ζωήν; καὶ, Τίς αναβήσεται εἰς τὸ ὄρος τοῦ Κυρίου; Οὕτω δὴ οὖν καὶ ἐνταῦθά ἐστι, Τίς δ εἰδὼς τὸν νοῦν τοῦ Κυρίου, καὶ τῆς βουλῆς αὐτ του κοινωνός; ῾Ο γὰρ Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν, καὶ πάντα δείκνυσιν αὐτῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ συνέχων τὴν γῆν, καὶ περιδεδραγμένος αὐτῆς· ὁ εἰς τάξιν πάντα καὶ διακόσμησιν ἀγαγών· ὁ καὶ ὄρεσιν ἰσοροπίαν, καὶ ὕδασι μέτρα, καὶ πᾶσι τοῖς ἐν τῷ κόσμῳ τὴν οἰκείαν τάξιν ἀποκληρώσας ὁ τὸν οὐρανὸν ὅλον μικρῷ μέρει τῆς ὅλης ἑαυτοῦ δυνάμεως περιέχων, ἣν σπιθαμήν τροπικῶς ὁ προφητικός ὠνόμασε λόγος. Οθεν οἰκείως ἐπήγαγεν ὁ ᾿Απόστολος τὸ, Ἐξ αυτ τοῦ, καὶ δι' αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν τὰ πάντα. Ἐξ st ibid. 54, 56; Isa. xt, 13. 83 Isa. xL, 12, 13. es Psal. xcil, 16. 87 Joan. V, 20. 99 1 Cor. 60 Rom. x1, 36. * Psal. xxx, 13. ss Psal. xxiii, 3. 'Η καινή. Duo codices mss. et alius prima manu habent ἡ κενή. Εἷς Θεός. Τotus hic locus sic legitur in Regio quarto: Εἷς Θεὸς ὁ Πατὴρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς δι' αὐτοῦ· καὶ εἰς Κύριος..... καὶ ἡμεῖς εἰς αὐτόν. Συνήγαγεν. Addunt editi γὰρ και, sed he vocul absunt ab antiquis codicibus. Erasmum carpit Combefisius, quod àµpoté pas interpretatur umbas, ac reddendum esse contendit utrasque tres ipsas. Venia non careret observatio Combefisii, si illud, εἰς αὐτόν, idem esset ac in ipso. Tuuc enim merito diceretur Basilius tres illas loquendi rationes, ex quo, per quem, et in quo, de quibus eum inter et Pneumatomachos erat controversia, ex Paulo collegisse. At illud, ɛlç aútóv, in ipsum, sive ad ipsum, non erat materia cavillationum ab hæreticis inventarum. Unde miror S. Ambrosium sic interpretari: Quoniam ex ipsu et per ipsum et in ipsu sunt omnia, lib. 11 De Spiritu sancto, cap. 9; cum praesertim sanctus doctor illud εἰς αὐτόν sic explicet, quasi idem valeat ac omnia in eum intuentur. Ejus verba mox referam. Ἐκ τῶν κατόπιν. Erasmus: ex his quæ subjiciunt; sed, ut sape alias, ita hic quoque designantur hac voce, quæ retro sive superius dicta sunt, ut observat Combefisius. Mox v præpositio bis addita ex duobus libris veteribus. Πονηρευομένους. Codices quinque πονηρευομένοις. Αποκληρώσας. Sic utraque editio; atque hanc lectionem, ut aptiorem et significatiorem retinuimus, quamvis quinque codices mss. babeant ἀποπληρώσας. Οuod etiam prima manu exstitit in Colbertino, sed postea inducta mutatio.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. αὐτοῦ γὰρ τοῖς οὖσιν ἡ αἰτία τοῦ εἶναι κατὰ τὸ θέ- ipso, et per ipsum, et in ipsum omnia s. Εx hoc λημα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς γίνεται. Δι' αὐτοῦ τοῖς πᾶσιν ἡ διαμονὴ καὶ ἡ σύστασις· τοῦ κτίσαντος τὰ πάντα, καὶ τὰ πρὸς σωτηρίαν ἑκάστῳ τῶν γενομένων ἐπιμετροῦντος. Διὸ δὴ καὶ εἰς αὐτὸν ἐπέστραπται τὰ σύμπαντα, ἀσχέτῳ τινὶ πόθῳ καὶ ἀῤῥήτῳ στοργῇ πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς καὶ χορηγὸν ἀποβλέποντα, κατὰ τὸ γεγραμμένον· Οἱ ὀφθαλμοὶ πάν των εἰς σὲ ἐλπίζουσι· καὶ πάλιν· Πάντα πρὸς σὲ προσδοκῶσι· καὶ, Ἀνοίγεις σὺ τὴν χεῖρά σου, καὶ ἐμπιπλᾷς πᾶν ζῶον εὐδοκίας. 8. Εἰ δὲ πρὸς ταύτην ἡμῶν τὴν ἐκδοχὴν ἐνίσταν ται, τίς αὐτοὺς ἐξαιρήσεται λόγος τοῦ μὴ οὐχὶ φανερῶς ἑαυτοῖς περιπίπτειν; Εἰ γὰρ μὴ ἐπὶ τοῦ Κυρίου δώσουσι τὰς τρεῖς εἰρῆσθαι φωνάς, τήν τε ἐξ αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν ἀνάγκη πᾶσα προσοικειοῦν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Ἐκ δὲ τούτου προ δήλως αὐτοῖς διαπεσεῖται τὸ παρατήρημα. Εὑρίσκε ται γὰρ οὐ μόνον τὸ ἐξ οὗ, ἀλλὰ καὶ τὸ δι' οὖ, τῷ Πατρὶ προσαγόμενον. "Οπερ εἰ μὲν οὐδὲν ταπεινὸν ἐμφαίνει, τί δήποτε ὡς ὑποδεέστερον ἀφορίζουσι τῷ Υἱῷ; εἰ δὲ πάντως ἐστὶ διακονίας δηλωτικόν, ἀπ κρινάσθωσαν ἡμῖν· Ὁ Θεὸς τῆς δόξης και Πατὴρ τοῦ Χριστοῦ τίνος ἐστὶν ἄρχοντος ὑπηρέτης; Ἐκεῖνοι μὲν οὖν οὕτως ὑφ᾽ ἑαυτῶν περιτρέπονται, ἡμῖν δὲ ἑκατέρωθεν τὸ ἰσχυρὸν φυλαχθήσεται. Εάν τε γὰρ νικήσῃ περὶ τοῦ Υἱοῦ εἶναι τὸν λόγον, εὑρε siquidem iis quæ sunt, causa ut sint manal, juxta voluntatem Dei et Patris. Per ipsum perseverant ac consistunt omnia; universorum conditore unicuique rei creatæ ea etiam quæ ad sui conservationem necessaria sunt dimetiente. Quapropter sane etiam universa sese ad illum convertunt, invincibili atque insedabili quodam desiderio, ct arcano affectu ad auctorem et largitorem vitæ respicientia, juxta illud quod scriptum est: Oculi omnium in te sperant "; et rursum: Omnia a te exspectant vo; et: Aperis tu manum tuam, et imples omne animal benedictione " 8. Quod si adversus hanc nostram expositionem instabunt, quæ illos ratio liberabit, quominus evidenter in se ipsos incurrant? Etenim si concessuri non sunt de Domino dictas esse has tres voces, ex ipso, et per ipsum, et in ipsum: omnino necessum est, ut Deo et Patri proprie tribuantur. Atque hinc palam conciderit illorum observatio. Reperitur enim non modo, ex quo, sed etiam, per quem, accommodari ad Patrem. Quæ vox si nibil præ se fert humile, quam tandem ob causam eam velut inferioris dignitatis assignant Filio? Quod si omnino declarat ministerium, respondeant nebis: Deus gloriæ et Pater Christi, cujus principis est minister? Igitur isti quidem 8 ad hunc modum a seipsis undique subvertuntur, nobis autem utrinque quod firmum est servabitur. Etenim sive de Filio θήσεται τὸ ἐξ οὗ τῷ Υἱῷ προσαρμόζον· ἐάν τέ τις – evicerit dictum esse quod recitavimus, comperietur φιλονεικῇ ἐπὶ τὸν Θεὸν ἀναφέρειν τοῦ προφή του τὴν λέξιν, πάλιν τὴν δι' οὗ φωνὴν τῷ Θεῷ πρέπειν δώσει, καὶ τὴν ἴσην ἕξει ἀξίαν ἑκατέρα. τῷ κατὰ τὸν ἴσον λόγον ἐπὶ Θεοῦ παρειλῆφθαι. Καὶ οὕτω γε κἀκείνως ὁμότιμοι ἀλλήλαις ἀναφανήσονται. ἐφ' ἑνὸς προσώπου καὶ τοῦ αὐτοῦ τεταγμέναι. 'Αλλ' ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν. hæc particula, ex quo, Filio convenire: sive quis contendat prophetæ verba ad Deum esse referenda, rursus concedet vocem hanc, per quem, Deo congruere; et utraque vox parem dignitatem obtinebit, eo quod pari ratione de Deo usurpetur. Atque juxta modum utrumque, perspicuum erit has particulas parem inter se habere dignitatem, quod de una eademque persona usurpatæ sint. Sed ad propositum revertamur. 9. Apostolus scribens Ephesiis, ait: Veritatem autem loquentes in charitate, crescamus in ipsum per omnia, qui est caput Christus, ex quo totum corpus dum compingitur et connectitur, per omnem juncturam subministrationis, secundum operationem in 9. Γράφων ὁ ᾿Απόστολος προς Εφεσίους, φησίν· ᾿Αληθεύοντες δὲ ἐν ἀγάπῃ, αὐξήσωμεν εἰς αὐτὸν τὰ πάντα, ὅς ἐστιν ἡ κεφαλὴ Χριστὸς, ἐξ οὗ πᾶν τὸ σῶμαι συναρμολογούμενον καὶ συμβιβάζόμενον διὰ πάσης ἀφῆς τῆς ἐπιχορηγίας, κατ' ἐνέργειαν ἐν μέτρῳ ἑνὸς ἑκάστου μέρους mensura uniuscujusque partis incrementum corporis τὴν αὔξησιν τοῦ σώματος ποιεῖται. Καὶ πάλιν ἐν τῇ πρὸς Κολασσαεῖς πρὸς τοὺς οὐκ ἔχοντας τοῦ Μονογενοῦς τὴν γνῶσιν εἴρηται, ὅτι ῾Ο κρατῶν τὴν κεφαλὴν, τουτέστι τὸν Χριστὸν, ἐξ οὗ πᾶν τὸ facit. Et rursus in Epistola ad Colossenses, ad eos qui non habebant Unigeniti notitiam dictum est: Qui tenet caput, hoc est, Christumn, ex quo totum corpus, per juncturas et connexiones subminiοι Psal. CaLiv, 10. ** Ephes. iv, 15, 16. utentium animis instillatus. * Rom. x1, 36. 89 Psal. CXLIV, 13. 90 Psal, cil, 27. Ασχέτῳ, etc. Sic reddit hunc locum S. Ambrosius, lib. a De Spiritu sancto, cap. 9: In ipso, quid est? Quia omnia admirabili quodam desiderio et inenarrabili amore auctorem vitæ et ministratorem gratiæ sue ac muneris intuentur, secundum quod scriptum est:. Oculi omnium, o etc. in Commentario in Isaiam cap. v, p. 477, hæe leguntur: Unigenitus ipsum bonum, quod appetunt omnia, cujus amor naturali et inenarrabili modo omniam ratione Καὶ εἰς αὐτόν. Addunt editi et Reg. secumdus τα πάντα. Sed hæc prorsus inutilia, nec in quinque aliis codicibus reperiuntur. Φιλονεικῇ. Sic editiones Basileenses et antiqui codices. Unus cum editione Paris φιλονεική τη Aliquanto post veteres aliquot libri Καὶ δέ. Μέρους. Consentiunt in liac voce omnes com dices mss. Habent tamen editi μέλους.

stratum, augescit augmento Dei. Quod enim σῶμα, διὰ τῶν ἀφῶν καὶ συνδέσμων ἐπιχορηγού97 Christus caput est Ecclesiæ, alio loco didicimus, Apostolo dicente: Et ipsum dedit caput super omnia Ecclesia. Et: plenitudine ejus accepimus nos omnes ". Et ipse Domninus: De meo accipiet, et annuntiabit vobis. Et in summa, diligenter legenti varii usus videbuntur illius ex quo. Nam et Dominus Novi, inquit, virtutem ex me exiisse ". Similiter autem et de Spiritu compluribus locis observavimus illud, ex quo, positum esse. Qui enim, inquit, seminat in Spiritu, e Spiritu melet vitam æternam”. Item Joannes: Ex hoc cognoscimus quod in nobis est, e Spiritu quem nobis donavit. Et angelus: Quod enim in ea generatum est, e Spiritu sancto est '. Ει Dominus ait: Quod natum est e Spiritu, Spiritus est º. Atque id quidem ad hunc habet modum. μενον, αὔξει τὴν αὔξησιν τοῦ Θεοῦ. Ὅτι γὰρ Χριστὸς κεφαλὴ τῆς Ἐκκλησίας, ἑτέρωθι με μαθή καμεν, τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος· Καὶ αὐτὸν ἔδωκε κεφαλὴν ὑπὲρ πάντα τῇ Ἐκκλησίᾳ· καὶ Ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν. Καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος, ὅτι Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Καὶ ὅλως τῷ φιλοπόνως ἀναλεγομένῳ πολύτροποι αἱ χρήσεις ἀναφανήσονται τοῦ ἐξ οὗ. Καὶ γὰρ καὶ ὁ Κύριος, Εγνων, φησί, δύο ναμιν ἐξελθοῦσαν ἐξ ἐμοῦ. Ομοίως δὲ καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος τετηρήκαμεν πολλαχοῦ τὸ ἐξ οὗ κείμενον. Ο γὰρ σπείρων, φησίν, εἰς τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Πνεύματος θερίσει ζωὴν αἰώνιον· καὶ ὁ Ἰωάννης· Ἐκ τούτου γινώσκομεν, ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστιν, ἐκ τοῦ Πνεύματος οὗ ἡμῖν ἔδωκε· καὶ ὁ ἄγγελος· Τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννηθὲν ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου. Καὶ ὁ Κύριός φησι Τὸ γεγεννη μένον ἐκ τοῦ Πνεύματος Πνεῦμά ἐστι. Τοῦτο μὲν δὴ τοιοῦτον. 10. Jam vero demonstrandum est hanc vocem, ser quem, pariter et de Patre, et de Filio, et de Spiritu sancto in Scripturis usurpari. Ac de Filio sane supervacaneum fuerit proferre testimonia, tum quia hoc notum est, tum quod hoc ipsum ab adversariis astruitur. Nos porro demonstrabimus hanc particulam, per quem, etiam de Patre fuisse positam. Fidelis, inquit, Deus, per quem vocati estis in consortium Filii ipsius ³; et: Paulus apostolus Jesu Christi per voluntatem Dei *; et rursum: Itaque non es jam servus, sed filius, et hæres per Deum ³. Item illud: Quemadmodum surrexit Christus a mortuis per gloriam Patris *. Et Isaias: Væ, inquit, qui profunde facitis consilium, et non per Dominum”. Quin et de Spiritu sancto possunt etiam apponi multa hujus vocis testimonia. Nobis autem, 9 inquit, Deus revelavit per Spiritun ®. Et alio loco: Bonum depositum custodi per Spiritum sanctum'; ac rursus: Alii quidem per Spiritum datus est sermo sapientia 10. 11. Eadem vero et de syllaba, in, dicere possumus, quod etiam hanc de Deo et Patre Scriptura usurparit, velut in Veteri Testamento: In Deo, inquit, faciamus virtutem 13; et In te cantatio mea semper 19; et rursus: In nomine tuo exsultabo 19; et apud Paulum: In Deo, inquit, qui condidit omnia "; et, Paulus ac Silvanus et Timotheus Ecclesiæ Thessalonicensium in Deo Patre 15; et, Si tandem aliquando prosperum iter habeam in voluntate Dei, veniendi ad 10. Οτι δὲ τὴν δι' οὗ φωνὴν ὁμοίως ἐπί τε Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος ή Γραφή παραδέχε ται, ἤδη δεικτέον. Ἐπὶ μὲν δὴ τοῦ Υἱοῦ παρέλκον ἂν εἴη μαρτυρίας κομίζειν, διά τε τὸ γνώριμον, καὶ διὰ τὸ παρὰ τῶν ἐναντίων αὐτὸ τοῦτο κατασκευάζε σθαι· ἡμεῖς δὲ δείκνυμεν, ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ Πατρὸς τὸ δι' οὗ τέτακται. Πιστός, φησὶν, ὁ Θεὸς, δι' οὗ ἐκλήθητε εἰς κοινωνίαν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ· και, Παῦλος ἀπόστολος Ἰησοῦ Χριστοῦ διὰ θε λήματος Θεοῦ· καὶ πάλιν· Ὥστε οὐκέτι εἶ δοῦ λος, ἀλλὰ υἱός· εἰ δὲ υἱὸς, καὶ κληρονόμος διὰ Θεοῦ· καὶ τό· "Ωσπερ ηγέρθη Χριστὸς ἐκ νεκρῶν διὰ τῆς δόξης τοῦ Πατρός· καὶ ὁ Ἡσαΐας, Οὐαὶ, φησίν, οἱ βαθέως βουλὴν ποιοῦντες, καὶ οὐ διὰ Κυρίου. Πολλὰς δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ Πνεύματος τῆς φωνῆς ταύτης μαρτυρίας έξεστι παραθέσθαι. Ἡμῖν δὲ, φησίν, ὁ Θεὸς ἀπεκάλυψε διὰ τοῦ Πνεύματος καὶ ἑτέρωθι· Τὴν καλὴν παραθήκην φύλαξον διὰ Πνεύματος τοῦ ἁγίου· καὶ πάλιν· ῇ μὲν γὰρ διὰ τοῦ Πνεύματος δίδοται λόγος σοφίας. Π 11. Τὰ αὐτὰ δὲ ταῦτα καὶ περὶ τῆς, ἐν, συλλαβῆς εἰπεῖν ἔχομεν, ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὴν χρῆσιν αὐτῆς ἡ Γραφὴ παραδέδεκται, ὡς ἐπὶ μὲν Παλαιᾶς, Ἐν τῷ Θεῷ, φησί, ποιήσωμεν δύναμιν· καὶ, Εν σοὶ ἡ ὕμνησίς μου διαπαντός· καὶ πάλιν· Ἐν τῷ ὀνόματί σου ἀγαλλιάσομαι. Παρὰ δὲ Παύλῳ, Ἐν τῷ Θεῷ, φησί, τῷ τὰ πάντα κτίσαντι και, Παῦλος καὶ Σιλουανὸς καὶ Τιμόθεος τῇ ᾿Εκκλησίᾳ Θεσσαλονικέων ἐν Θεῷ Πατρί· καὶ on Gal. • Rom. s Psal. 08 Col. 11, 19. Οι Ephes. 1, 22. es Joan. 1. 16. 96 Joan. svl, 14. or Luc. viii, 46. es | Joan. iii, 24. 1 Matth. 1, 20. º Joan, 11, 6. 31 Cor. 1, 9. II Cor. IV, 1. • Gal. 1, VI, 4. 4 Isa. ΧΧΙΧ, 15. * 1 Cor. 1, 10. • 11 Tim. 1, 14. 101 Cor. xII, 8. si Psal. cvit, 14. 19 Psal. Lxxxν. 17. 16 Ephes. 111, 9. 15 11 Thess. 1, 1. Καὶ, Εκ τόν, etc. Sic omnes codices mss. Editi vero καὶ ὁ Ἰωάννης, Ἐκ τοῦ, etc. Φησί. Hanc vocem addidimus ex quatuor codicibus mss. Statim editi Τοῦτο μὲν οὖν, liter quatuor codices miss., quos secuti sumus. Subinde codices tres ἤδη λεκτέον. 'Εκλήθητε. Regius quartus Εκλήθημεν. Διὰ τοῦ Πνεύματος. Editi addunt αὐτοῦ; sed ea vox in nullo ex nostris codicibus reperta. Paulo post unus cod. Reg. καλὴν παρακαταθήκην. Ποιήσωμεν. Reg. quartus ποιήσομεν. Καὶ εἰ δήποτε. Editi et veteres aliquot libri καὶ ἤδη ποτέ. Combefisius legendum putat ex textu sacro, Εἴπως ήδη ποτέ. Secuti sumus scripturam Reg. secundi. Paulo post idem codex καυχάσαι. Ali nonnulli καυχάσθε. Editi καυχάσθαι,

LIBER DE SPIRITU SANCTO. Εἰ δήποτε ευοδωθήσομαι ἐν τῷ θελήματι τοῦ vos ''; et: Gloriaris, inquit, in Deo ". Et reliqua Θεοῦ ἐλθεῖν πρὸς ὑμᾶς· καὶ, Καυχᾶσαι, φησὶν, ἐν quæ ne enumerare quidem facile sit. At nobis non Θεῷ. Καὶ ὅσα οὐδὲ ἀριθμῆσαι ῥᾴδιον. Εστι δὲ ἡμῖν est propositum ostentare testimoniorum multitudiοὐ πλήθους μαρτυριῶν ἐπίδειξις, ἀλλ' ἔλεγχος τοῦ nem, sed probare observationes ipsorum rectas non μὴ ὑγιῶς αὐτοῖς τὰς παρατηρήσεις ἔχειν. Τὸ γὰρ esse. Siquidem hanc particulam de Domino ac περὶ τοῦ Κυρίου ἢ τοῦ ἁγίου Πνεύματος παρειλημ- Spiritu sancto usurpatam esse, tanquam per se μένην τὴν χρῆσιν ταύτην ἐπιδεικνύναι ὡς γνώριμον notum, demonstrare omittam. lllud tamen necessaὑπερβήσομαι. Ἐκεῖνο δὲ ἀναγκαῖον εἰπεῖν, ὅτι συν- rio dicendum est, prudenti auditori sufficere illam ετῷ ἀκροατῇ ἱκανὸς ἔλεγχος τῶν προταθέντων ὁ ἀπὸ objectorum confutationem, quæ a contrario duciτοῦ ἐναντίου. Εἰ γὰρ τὸ διάφορον τῆς ἐκφωνήσεως tur. Nam si prolationis diversitas arguit naturam παρηλλαγμένην ἐδείκνυ τὴν φύσιν κατὰ τὸν τού- diversam, quemadmodum isti dicunt: jam vocum των λόγον, ἡ τῶν φωνῶν ταυτότης ἀπαράλλακτον νῦν identitas vel pudore cogit eos fateri essentiam in τὴν οὐσίαν αὐτοὺς ὁμολογεῖν δυσωπείτω. nullo discrepantem. 12. Οὐ μόνον δὲ ἐπὶ τῆς θεολογίας αἱ χρήσεις τῶν φωνῶν ἐπαλλάττονται, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ πρὸς τὰ ὑπ' ἀλλήλων σημαινόμενα πολλάκις ἀντιμεθίστανται, ὅταν ἑτέρα τὴν τῆς ἑτέρας σημασίαν ἀντιλαμβάνῃ. Οἷον, Εκτησάμην ἄνθρωπον διὰ τοῦ Θεοῦ, φησὶν ὁ Ἀδὰμ ἴσον λέγων τῷ, ἐκ τοῦ Θεοῦ· καὶ ἑτέ ρωθι· Οσα ἐνετείλατο Μωϋσῆς τῷ Ἰσραὴλ διὰ τοῦ προστάγματος Κυρίου· καὶ πάλιν· Οὐχὶ διὰ τοῦ Θεοῦ ἡ διασάφησις αὐτῶν ἐστιν; ὁ Ἰωσήφ, περὶ τῶν ἐνυπνίων τοῖς ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ διαλεγόμενος, σαφῶς καὶ αὐτὸς, ἀντὶ τοῦ ἐκ Θεοῦ εἰπεῖν, διὰ τοῦ Θεοῦ εἴρηκε. Καὶ ἀνάπαλιν τῇ ἐξ οὗ προθέσει ἀντὶ τῆς δι' οὗ κέχρηται Παῦλος· ὡς ὅταν λέγῃ, Γενόμενος ἐκ γυναικὸς ἀντὶ τοῦ διὰ γυναικός. Τοῦτο γὰρ ἡμῖν ἑτέρωθι σαφῶς διεστείλατο, γυναικὶ μὲν προσήκειν λέγων τὸ ἐκ τοῦ ἀνδρὸς γεγεννῆσθαι, ἀνδρὶ δὲ τὸ διὰ τῆς γυναικὸς, ἐν οἷς φησιν, ὅτι c Ωσπερ γυνὴ ἐξ ἀνδρὸς, οὕτως ἀνὴρ διὰ τῆς γυναικός. 'Αλλ' ὅμως ἐνταῦθα, ὁμοῦ μὲν τὸ διάφορον τῆς χρήσεως ἐνδεικνύμενος, ὁμοῦ δὲ καὶ τὸ σφάλμα τινῶν ἐν παραδρομή διορθούμενος τῶν οἰομένων πνευματικὴν εἶναι τοῦ Κυρίου τὸ σῶμα, ἵνα δείξῃ, ὅτι ἐκ τοῦ ἀνθρωπείου φυράματος ή θεοφόρος σαρξ συνεπάγη, τὴν ἐμφατικωτέραν φωνήν προετίμησε (τὸ μὲν γὰρ διὰ γυναικὸς παροδικὴν ἔμελλε τὴν ἔννοιαν τῆς γενέσεως ὑποφαίνειν· τὸ δὲ ἐκ τῆς γυναικὸς ἱκανῶς παραδηλοῦν τὴν κοινωνίαν τῆς φύσεως τοῦ τικτομένου πρὸς τὴν γεννήσασαν), οὐχ ἑαυτῷ που μαχόμενος, ἀλλὰ δεικνύς, ὅτι ῥᾳδίως ἀλλήλαις ἀντεπιχωριάζουσιν αἱ φωναί. Οπότε τοίνυν καὶ ἐφ᾽ ὧν διωρίσθη τὸ δι' οὗ κυρίως λέγεσθαι, ἐπὶ τῶν αὐτῶν τούτων τὸ ἐξ οὗ μετελήφθη, τίνα λόγον ἀφορίζειν τὰς λέξεις; 12. Neque enim solum cum de Deo fit sermo, harum vocum usus variat; verum etiam ad mutuos invicem significatus sæpenumero transferuntur, quoties altera alterius recipit significationem, veluti, Possedi hominem per Deum 18, inquit Adam, perinde atque si dixisset ex Deo. Et alibi: Quæ præcepit Moyses Israeli per mandatum Domini ". Et. rursus: Noune per Deum horum manifestatio est 201 Joseph de insomniis cum iis qui in carcere erant, disserens et ipse aperte pro ex Deo dixit per Deum. Et contra, ex quo, pro per quem usurpavit Paulus, velut cum ait: Factus ex muliere ", pro per mulierem. Nam id nobis alibi perspicue distinxit, cum ait feminæ convenire, e viro natam esse, viro autem per feminam: Quemadmodum mulier ex viro, ita vir per mulierem ". Sed tanen bic Apostolus, simul ostendens diversum harum vocum usum, simul obiter corrigens quorumdam errorem, existimantium Domini corpus esse spirituale; ut ostenderet carnem Dei gestatricem ex humana massa concretain fuisse, maluit uti verbo significantiore (nam hæ dictiones, per mulierem, transitoriæ generationis suspicionem erant daturæ: at læ, ex muliere, abunde declarant conumunionem, quam natura geniti cum genitrice habet), non quod ille secum pugnet, sed ut ostendat has voces facile sibi vicissim cedere. 10 Quando igitur de quibuscunque definitum est proprie dici, per quem, de iisdem ctiam vox, ex quo, usurpatur; qua ratione fit, ut ad pietatis calumniam hæ dictiones inter se prorsus separentur? ἔχει ἐπὶ συκοφαντίᾳ τῆς εὐσεβείας πάντη ἀλλήλων "Rom. 1, 10. “Rom. 11, 17. "Gen. iv, 1. "Levit. vii, 21. "Gen. xL, 8. "Gal. iv, 4. "I Cor. xi, 12. Αὐτοῖς. Sic libri veteres, melius quam editi Basileensibus. αὐτούς. Aliquanto post in quatuor codicibus mss. ἔλεγχος τῶν προτεθέντων. Εδείκνυ. Sic omnes codices mss.; editi vero Ενδείκνυται. Non multo post ήδη τὰ ὑπ' ἀλλήλων in tribus codicibus. ῾Ο Αδάμ. Non hoc solum loco Basilius har verba Adamo ascribit, sed et lib. ut in Eunom., num. 20. In his quæ sequuntur nonnulla mutavimus antiquis codicibus freti. Habebant enim editi διὰ προστάγματος τοῦ Κυρίου. Et paulo post διαλε γόμενός φησι· σαφῶς γὰρ καὶ αὐτὸς..... κέχρηται. Ως όταν λέγῃ Παύλος..... ἀνδρὸς γεγεννῆσθαι..... ἡ γυνὴ ἐξ ἀνδρός. Deest etiam φησί in editionibus 'Η θεοφόρος σάρξ. Christi caro Deifera vocatur Homil. in psalmum xxxix, et Comment. in caput Isaiæ, ut observat Ducæus. Addit idem vir doctissimus, Theodoretum graviter olim hallucinatum fuisse in reprehensione anathematismi quinti, ubi ait Christum a Basilio θεοφόρον ἄνθρωπον, hominem Deiferum, vocatum fuisse in libro De Spiritu sancto et in Explanatione psalmi quinquagesimi. Non enim parum interest inter hominem Deiferum et carnem Deiferam. 70) Εμφατικωτέραν. Legitur in duobus codici bus Εμφαντικωτέραν.

CAPUT VI. Occurrit iis qui affirmant Filium non esse cum Patre, sed post patrem; ubi et de gloriæ æqualitale. " 13 Atqui nec ad ignorantiæ excusationem confugere possunt, cum tanto artificio tantaque perversitate dicta nostra excipiant: qui quidem nobis palan indignantur, quod una cum Patre adimpleanus Unigenito glorificationem, quodque Spiritum sanctum a Filio non separemus. Unde novatores nos appellant, novitatisque architectos et verborum inventores, et quibus non aliis probrosissimis nominibus? Quorum convicia tantum auest ut indigne feram, ut nisi nos ipsorum exitium dolore perpetuoque cruciatu afficeret, propemodum dicerem me etiam ipsis pro maledictis habere gratiam, ut qui mihi concilient beatitudinem. Beati enim, inquit, estis, cum probris vos impetiverint propter me Iujusmodi autem sunt ea quorum causa indignantur. Non est, inquiunt, cum Patre Filius, sed post Patrem; unde consequitur ut per eum gloria Patri tribuatur, sed cum eo nequaquam. Nain illud, cum eo, æqualitatem declarat, per eum autem, ministerium significat. Neque etiam cum Patre, inquiunt, et Filio collocandus est sanctus Spiritus, sed sub Filio et Patre, sic ut non una cum illis collocetur, sed subdatur, neque connumeretur, sed subnumeretur. Atque talibus quibusdam verborum versutijs pervertunt fidei sinceritateın simplicitatemque. Proinde quam veniam assequentur imperitiæ præ- c textu, per quos ob istam curiositatem ne aliis quidem imperitis esse licet? 14. Nos vero primum illud ipsos rogemus, quomodo dicant Filium post Patrem? num tempore recentiorem, num ordine, an dignitate? Sed nullus adeo demens est ut dicat conditorem sæculorum, quoquam esse tempore posteriorem, cum nullum sit intervallum, quod naturalem Filii cum Patre conjunctionem dirimat. Neque etiam hominum cogitatione filius patre recentior dici possit, non ob id modo quod simul intelligantur secundum relationem, verum etiam quod ea dicuntur posteriora tempore, quæ a præsenti tempore minus absunt: ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Τ Απάντησις πρὸς τοὺς ἀποφαινομένους μὴ μετὰ Πατρὸς εἶναι τὸν Υἱὸν, ἀλλὰ μετὰ τὸν Πατέρα, ἐν ᾧ τὰ περὶ τῆς ὁμοτίμου δόξης. 13. Καὶ μὴν οὐδὲ πρὸς τὴν ἐξ ἀγνοίας συγγνώμην δυνατὸν αὐτοὺς καταφυγεῖν, οὕτω τεχνικῶς καὶ και κοήθως τὸν λόγον ὑπολαμβάνοντας· οἵ γε προδήλως ἡμῖν χαλεπαίνουσιν, ὅτι μετὰ Πατρὸς ἀποπληρούμεν τῷ Μονογενεῖ τὴν δοξολογίαν, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα μὴ διϊστῶμεν ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ "Οθεν νεωτερο ποιοὺς ἡμᾶς καὶ καινοτόμους καὶ ἐφευρετὰς ῥημά των, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν ἐπονειδίστων ἀποκαλοῦσιν; Ὧν τοσοῦτον ἀπέχω δυσχεραίνειν ταῖς λοιδορίαις. ὥστε, εἰ μὴ λύπην ἡμῖν ἐνεποίει καὶ ἀδιάλειπτον ὀδύνην ἡ κατ' αὐτοὺς ζημία, μικροῦ ἂν εἶπον καὶ χάριν αὐτοῖς τῆς βλασφημίας ἔχειν, ὡς μακαρισμοῦ προξένοις. Μακάριοι γάρ ἐστε, φησίν, ὅταν ὀνειδίσωσιν ὑμᾶς ἕνεκεν ἐμοῦ. Ἔστι δὲ ἐφ᾽ εἰς ἀγανακτούσι, ταῦτα. Οὐ μετὰ Πατρὸς, φασὶν, Υιός, ἀλλὰ μετὰ τὸν Πατέρα· διόπερ ἀκόλουθον δι' αὐτοῦ τὴν δόξαν προσάγειν τῷ Πατρὶ, ἀλλ' οὐχὶ μετ' αὐτοῦ. Τὸ μὲν γὰρ μετ' αὐτοῦ τὴν ἰσοτιμίαν δηλοῖ· τὸ δὲ δι' οὗ τὴν ὑπουργίαν παρίστησιν. Οὔτε μὴν σὺν τῷ Πατρί, φασί, καὶ τῷ Υἱῷ τὸ Πνεῦμα τακτέον, ἀλλ᾽ ὑπὸ τὸν Υἱὸν καὶ τὸν Πατέρα, οὐ συντεταγμένον, ἀλλ᾽ ὑποτεταγμένον, οὐδὲ συναριθμούμενον, ἀλλ' ὑπαριθμούμενον. Καὶ τοιαύταις τισὶ τεχνολογίαις ῥημάτων τὸ ἁπλοῦν καὶ ἀκατάσκευον τῆς πίστεως δια στρέφουσιν. Ωστε τίνος ἂν δι' ἀπειρίαν συγγνώμης τύχοιεν, οἱ μηδὲ τοῖς ἄλλοις ἀπείρως ἔχειν ἐκ τῆς αὐτῶν φιλοπραγμοσύνης ἐπιτρέποντες; 14. Ἡμεῖς δὲ ἐκεῖνο πρῶτον αὐτοὺς ἐρωτήσωμεν, τὸ μετὰ τὸν Πατέρα πῶς τὸν Υἱὸν λέγουσιν; ὡς χρόνῳ νεώτερον, ἢ ὡς τάξει, ἢ ὡς ἀξία; ᾿Αλλὰ χρόνῳ μὲν, οὐδεὶς οὕτως ἀνόητος, ὡς δευτερεύειν λέγειν τὸν ποιητὴν τῶν αἰώνων, οὐδενὸς διαστήματος μεσι τεύοντος τῇ φυσικῇ πρὸς τὸν Πατέρα τοῦ Υἱοῦ συν αφείᾳ. ᾿Αλλὰ μὴν οὔτε τῇ ἐννοίᾳ τῶν ἀνθρώπων συμβαίνει νεώτερον λέγειν τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν, οὐ μόνον τῷ σὺν ἀλλήλοις νοεῖσθαι κατὰ τὴν σχέσιν, ἀλλ' ὅτι ἐκεῖνα λέγεται τῷ χρόνῳ δεύτερα, ὅσα τὴν πρὸς τὸ νῦν ἀπόστασιν ἐλάττονα ἔχει· καὶ πάλιν ἐκεῖνα et rursus illa priora, quæ longius absunt a præsenti - πρότερα, ὅσα περισσότερον ἀπέχει τοῦ νῦν Οἷον πρόtempore. Exempli causa, quæ Noe temporibus acta sunt priora sunt iis quæ narrantur de subversis Sodomis, quod illa longius dissita sint a præ- * Malth. v, 11. Απάντησις. Regius tertius ἡ ἀντίστασις. Ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ. Reg. tertius ἀπὸ τοῦ Θεοῦ. Ὑμᾶς. Addunt editi, repugnantibus omnilus veteribus libris, καὶ διώξωσι, καὶ εἴπωσι πᾶν πονηρὸν ῥῆμα καθ' ὑμῶν ψευδόμενοι. Ει persecuti fuerint, et dixerint onine malum adversum vos menLientes. "Ακατάσκευον. Ita mss. quatuor. Editi άκατασκεύαστον. Ibidem duo codices ἐνδιαστρέφουσι. Quibus favet alius, in quo legitur ἐνδιατρίβουσιν. Φιλοπραγμοσύνης. Sic quinque codices mss. Editi πολυπραγμοσύνης. Μox editi ερωτήσο τερα τῶν Σοδομιτικῶν τὰ κατὰ Νῶς, ὅτι τοῦ νῦν ἐπὶ πλέον ἀπῴκισται· καὶ ὕστερα ταῦτα ἐκείνων, ὅτι μᾶλλον πως δοκεῖ προσεγγίζειν τῷ νῦν. Τῆς δὲ πάντα μεν. Plerique codices mss. ut in contextu. Τῶν ἀνθρώπων. Codices quinque τῶν άνθρω πίνων, er verum humanarum notione. At longe potior est vulgata Scriptura. Propositum enim est Basilio, cum antea probaverit Filium non esse tempore posteriorem, nunc aliquid significantius addere eumque liquet in hoc argumento versari, ut Filium ne cogitatione quidem Patre posteriorem dici posse demonstret. Statim editi συναλλήλους, codices orn nes mss. ut in contextu. Τῶν Σοδομιτικών. Tres codices τῶν Σοδ μιτῶν.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. quodammodo appareant presenti tempori viciniora. At ejus vitæ, quæ omne tempus et omnia sæcúla transcendit, exsistentiam metiri distantia a præsenti tempore, an non præter impietatem, omnem etiam dementiam superat; si quemadmodum res generationi corruptionique obnoxia, aliis aliæ priores esse dicuntur, eumdem ad modum Deus et Pater, collatus cum Filio et Deo qui est ante sæcula, superat? At enim Patrem esse anteriorem nemo possit animo concipere, eo quod Domini generationem nec ulla prorsus cogitatio, neque ulla notio transcendat: Joanne pulchre duabus vocibus cogitationem intra circumscriptos terminos recludente, cuin ait: In principio erat Verbum ". Nam neque ex hac voce, erat, cogitatio exitum reperire potest; neque principium imaginatio transcendere. Quantumvis enim cogitatione curras ad anteriora: ex χρόνον καὶ πάντας αἰῶνας ὑπερεχούσης ζωῆς τῇ πρὸς senti 11 tempore: et hæc illis posteriora, quod τὸ νῦν ἀποστάσει τὸ εἶναι καταμετρεῖν πῶς οὐχὶ πρὸς τῇ ἀσεβείᾳ ἔτι καὶ πᾶσαν ὑπερβολὴν ἀνοίας ἔχει· εἴπερ καθ' όν τρόπον τὰ ἐν γενέσει καὶ φθορᾷ προς τερα εἶναι ἀλλήλων λέγεται, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ τῷ Υἱῷ καὶ Θεῷ τῷ ὑπάρχοντι πρὸ τῶν αἰώνων παραμετρούμενος υπερέχοι; ᾿Αλλὰ γὰρ ἡ πρὸς τὸ ἄνω ὑπεροχή τοῦ Πατρὸς ἀθεώρητος, τῷ ἀπαξαπλώς μήτε ἐνθύμησιν, μήτε τινὰ ἔννοιαν τὴν τοῦ Κυρίου γέννησιν ὑπεραίρειν, καλῶς τοῦ Ἰωάννου διὰ δύο φωνῶν εἴσω περιγράπτων ὅρων τὴν διάνοιαν ἀποκλείσαντος, ἐν τῷ εἰπεῖν· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. Ανέκβατον μὲν γὰρ διανοίαις τὸ ἦν· ἀνυπέρβατον δὲ φαντασίαις ἀρχή. "Οσον γὰρ ἂν ἀναδράμης τῇ διανοίᾳ ἐπὶ τὸ ἄνω, οὐκ ἐκβαίνεις τὸ ἦν. Καὶ ὅσον ἂν διαταθῇς ἰδεῖν τοῦ Υἱοῦ τὰ ἐπέκεινα, ὑπεράνω γενέσθαι τῆς ἀρχῆς οὐ δυνήσῃ. Εὐσεβὲς οὖν κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον ἅμα νοεῖν τὸν Υἱὸν τῷ Πατρί. voce, erat, exitum non reperis. Et quantumvis institeris videre quæ sint ultra Filium, non poteris Lamen superare principium. Itaque pium est juxta hanc rationem Filium simul cum Patre intelligere. 15. Εἰ δ᾽ ὡς ἐν τόπῳ ὑποκειμένῳ ὑπόβασιν τινα τοῦ Υἱοῦ ναοῦσι πρὸς τὸν Πατέρα, ὥστε ὑπεράνω μὲν τὸν Πατέρα καθῆσθαι, πρὸς δὲ τὸ ἐφεξῆς εἰς τὸ κάτω τὸν Υἱὸν ἀπεῖσθαι, ὁμολογείτωσαν τοῦτο, καὶ ἡμεῖς σιωπήσομεν τῆς ἐναργείας αὐτόθεν τὸ ἀπεμφαῖνον ἐχούσης. Οὐδὲ γὰρ τὸ ἐν τοῖς λογισμοῖς ἀκόλουθον διασώζουσιν οἱ διὰ πάντων διήκειν τῷ Πατρὶ μὴ διδόντες, τῆς τῶν ὑγιαινόντων ἐννοίας τὰ πάντα τὸν Θεὸν πεπληρωκέναι πιστευούσης· οὐδὲ μέμνηνται τοῦ προφήτου λέγοντος· Ἐὰν ἀναβῶ εἰς τὸν οὐρανὸν, σὺ ἐκεῖ εἶ· ἐὰν καταβῶ εἰς τὸν ᾄδην, πάρει· οἱ τὸ ἄνω καὶ κάτω εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν διαιροῦντες. Ινα δὲ τῆς ἀμαθείας τὸν ἔλεγχον σιωπήσω, τόπον ἐπὶ τῶν ἀσωμάτων ἀφοριζόντων· τὰ τὴν πρὸς τὰς Γραφάς μάχην καὶ ἐναντίωσιν αὐτ τῶν οὕτως ἀναίσχυντον οὖσαν παραμυθήσεται, τὸν Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, καὶ τὸ, Εκάθισεν ἐν δεξιᾷ τῆς μεγαλοσύνης τοῦ Θεοῦ; Τὸ γὰρ δεξιὸν οὐ τὴν κάτω χώραν δηλοί (ὡς ὁ τούτων λόγος), ἀλλὰ τὴν πρὸς τὸ ἴσον σχέσιν· οὐ σωματικῶς τοῦ δεξιοῦ λαμβανομένου (οὕτω γὰρ ἄν τι καὶ σκαιὸν ἐπὶ τοῦ Θεοῦ εἴη), ἀλλ' ἐκ τῶν τιμίων τῆς προσεδρείας όνο μάτων τὸ μεγαλοπρεπὲς τῆς περὶ τὸν Υἱὸν τιμῆς περιστῶντος τοῦ λόγου. Λειπόμενον τοίνυν απ 3. Jo. n. 1, 1. Psal. CXXXVIII, 8. 16 Psal. cix, 15. Quod si velut in loco humiliore Filium Patri subesse imaginantur; ut in sublimi sedeat Pater, ac dein Filius in locum inferiorem detrusus sit; fateantur istud, et nos tacebimus, aperta loquendi ramone per se absurditatem babente. Nam nec in ratiocinando sibi constant, qui non concedunt Patrem ad universa pertingere, cum eorum qui sani sunt, cogitatio credat Deum implesse universa: nec recordantur Prophetæ dicentis: Si ascendero in calum, tu illic es; si descendero ad inferos, ades"; qui supra et infra partiuntur inter Patrem et Filium. At ut nihil dicam ad redarguendam illorum imperitiam, rebus incorporeis locum attribuentium; quid excusabit eorum impietatem, qua tam impudenter repugnant adversanturque Scripturis? quod genus est illud: Sede a dextris meis "; et: Consedit in dextra majestatis Dei". Neque enim dextrum significat locum inferiorem quod isti prædicant, sed relationem ad id quod æ quale est; quippe cum dextrum non accipiatur corporaliter (sic enim possit etiam esse aliquid sinistrum in Deo) sed honorificis assidendi verbis Filii majestatem honoremque Scriptura ob oculos ponat. Reliquum est igitur, ut hac voce dignitatis inferiorem gradum indicari 37 Hebr. 1, 3. Διανοίαις... φαντασίαις. Sic duo libri ve- diverso sensu, licet diverso verborum ordine, dixit teres, quibus favet aliorum trium scriptura διανίας... φαντασίας. Eoliti διανοία... φαντασία. Aliquanto post editi ἐπὶ τὰ ἄνω, codices mss. ut in contextu. Σιωπήσομεν. Tres codices σιωπήσωμεν. Τῆς ἐναργείας. Sic duo codices mss. Quatuor alii cum editis labent ενεργείας. Sed proclive ſuit errare librariis, quos pariter in eadem voce srpe alias offendisse videbimus. Scriptura, quam secuti sumus, hæret et conducit proposito Basili, qui provocat bæreticos ut aperte dicant Patrem superiore loco sedere, Filium inferiore; tunc enim verbis ad eos refellendos opus non futurum, cum ejusmodi sententia, si palam ac sine dissimulatione enuntietur, manifestam habeat repugnantiam. Non Basilius in epistol. al. 544: Αὐτόθεν ἔχει τὸ ἐναρ γὲς ἡ βλασφημία. Sua sponte manifesta est blasphe mia. Προσεδρείας. Quamvis hæc scriptura in uno tantuin exstet codice ms., assentior tamen Combe-' fisio eam vulgatæ προεδρίας, quæ in aliis reperitur niss. codicibus et editis, præferendam esse. Filius cum Patre compparatus non habet προεδρίαν, nec illi Erasmus sine absurdo commento præsidentiam (sic enim reddidit hanc vocem attribuere potuit. Λειπόμενον τοίνυν. Col. Colbert. Λείπεται τοίνυν. Contendit autem hoc loco Combefisius le gendum esse, ut in margine codicis Henriciaui, οὐδὲ αξίας, et sic reddendum: Relinquitur igilur illis, ut nec inferiorem dignitatis gradum per hanc vocem

asserant. Discant igitur quod Christus est Dei vir τοὺς τὸ τῆς αξίας υποδεὲς διὰ τῆς φωνῆς ταύτης tus, et Dei sapientia 18, et imago Dei invisibilis”, et splendor 12 gloriæ s, quodque hunc Pater signavit Deus, seque toturn in eo expressit. Hæc igitur et quæcunque his similia sunt per universam Scripturam testimonia, utrum dicemus humilitatis habere significationem, an ceu præconia quædam, Unigeniti majestatem, et æqualem cum Patre gloriam ebuccinari? Audiant insuper et ipsum Dominum palam suam gloriam cum Patre æqualem asserentem, cum ait: Qui videt me, videt et Patrem 81 Ac rursum Cum venerit Filius in gloria Patris”; et: Ut honorificent Filium, quemadmodum honorificant Patrem. Item illud: Vidimus gloriam ejus, gloriam tanquam Unigeniti a Patre". Rursus: Unigenitus Deus, qui est in sinu Patris Horum dum isti nihil considerant, locum hostibus destinatum attribuunt Filio. Nam sinus paternus sedes est digna Filio; scabelli vero locus iis convenit, quibus opus est subjectione. Nos igitur ad alia properantes, obiter in transcursu testimonia attigimus; tibi vero per otium licet, collectis probationibus, gloriæ sublimitatem, ac virtutis eminentiam in Filio perspicere. Quanquam ne hæc quidem auditori æquo parva videbuntur, nisi quis carnaliter et abjecte intelligat has voces, dextrum et sinum: ut loco circumscribat Deum, fingatque figuram ac formam situmque corporalem quæ ab intelligentia rei simplicis et immens ac incorporeæ longe semota sunt, præterquam quod illius cogitatio humilis, pariter iu Patrem cadit atque in Filium. Quare non dejicit Filii lignitatem, sed adjungit blasphemiæ crimen adversus Deum quisquis talia disserit. Quæcunque enim ausus fuerit evomere in Filium, necesse est ut eadem transferat in Patrem. Nam qui Patri superiorem locum ad præsidendum tribuit, ac Filium dicit humiliore loco sedere, is quæcunque corporeis accidunt, ea omnia habiturus est suum figmentum consequentia. Quod si istæ imaginationes sunt vino delirantium, ac per phrenitidem mente commotorum; quomodo pium fuerit eum, qui natura, gloria dignitateque conjunctus est, non simul cum Patre adorari et glorificari ab his qui ab ipso edocti sunt, eum qui non honorificat Filium, non honorificare Patremn? Quid porro dicemus? quid justæ excu201 Cor. 1, 24. * Joan. 1, 1$. ss Coloss. 15. Hebr. 1, 3. ss ibid. 18. 36 Joan. v, 23. dicant significari. Addit vir eruditus: Quæ plana Basilii littera, abhorrente prorsus quod editis est. Sed præterquam quod Basilius adversarios nequaquam inducit de Filii æqualitate confitentes, sed potius eam negantes refellit; certe diligens Combefisius in legendo codice quem citat. Non enim legitur in margine οὐδὲ ἀξίας, sed οὐδὲ ἀξίᾳ. Quod quidem scholium ad Basilii sententiam indicandam appositum est, non ad contextum emendandum. Nam in superiore ejusdem codicis pagina duto_alia occurrunt scholia, quorum primum sie habet: Ότι οὐ χρόνῳ ὁ Υἱὸς ὕστερος τοῦ Πατρός. Quod Filius tempore non inferior Patre; deinde aliquanto post oůôè δηλοῦσθαι λέγειν. Μανθανέτωσαν τοίνυν, ὅτι Χριστός Θεοῦ δύναμις, καὶ Θεοῦ σοφία, καὶ ὅτι εἰκὼν Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, καὶ ἀπαύγασμα τῆς δόξης, καὶ ὅτι τοῦτον ὁ Πατὴρ ἐσφράγισεν ὁ Θεὸς, ὅλον αὐτῷ ἑαυτὸν ἐντυπώσας. Ταύτας τοίνυν, καὶ ὅσαι ταύταις συγγε νεῖς κατὰ πᾶσαν εἰσι τὴν Γραφήν μαρτυρίαι, πότερον ταπεινωτικὰς εἶναί φαμεν ἢ ὥσπερ τινὰς ἀναῤῥήσεις, τὸ μεγαλοπρεπὲς τοῦ Μονογενοῦς, καὶ τὸ πρὸς τὸν Πατέρα ἴσον τῆς δόξης ἀνακηρύττειν; Ακουέτωσαν δὲ καὶ αὐτοῦ τοῦ Κυρίου σαφῶς ὁμότι μον ἑαυτοῦ τὴν δόξαν τῷ Πατρὶ παριστῶντος, ἐν τῷ λέγειν· Ὁ ἑωρακώς ἐμὲ ἑώρακε τὸν Πατέρα· καὶ πάλιν· Ὅταν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πα τρός· καὶ τὸ, "Ινα τιμῶσι τὸν Υἱόν, καθὼς τι μῶσι τὸν Πατέρα· καὶ τὸ, Εθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενοῦς παρὰ Πατρός· καὶ τὸ, Ο μονογενής Θεός ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός. "Ων μηδὲν ὑπολογισάμενοι, τὴν τοῖς ἐχθροῖς ἀφωρισμένην χώραν προστιθέασι τῷ Υἱῷ. Κόλπος μὲν γὰρ πατρικὸς Υἱῷ καθέδρα πρέπουσα· ἡ δὲ τοῦ ὑποποδίου χώρα τοῖς ἐπιδεομένοις τῆς ὑποπτώσεως. Ἡμεῖς μὲν οὖν, ἐφ᾽ ἕτερα τὴν ὁρμὴν ἔχοντες, παρατρεχόντως τῶν μαρτυριῶν ἐφηψάμεθα· ἔξεστι δέ σοι κατὰ σχολήν, συναγαγόντι τὰς ἀπο δείξεις, τὸ τῆς δόξης ὕψος καὶ τὸ τῆς δυνάμεως ὑπερέχον τοῦ Μονογενούς κατιδεῖν. Καίτοι εὐγνώμονε ἀκροατῇ οὐδὲ ταῦτα μικρά· εἰ μή τις σαρκικῶς καὶ ταπεινῶς ἐξακούοι τοῦ δεξιοῦ καὶ τοῦ κόλπου, ὥστε τόπῳ τε τὸν Θεὸν περιγράφειν, καὶ ἀναπλάττειν σχῆμα, καὶ τύπον, καὶ θέσιν σωματικὴν, ἃ παρὰ πολὺ τῆς ἐννοίας τοῦ ἁπλοῦ καὶ ἀπείρου καὶ ἀσωμάτου διώρισται· πλήν γε δή, ὅτι τὸ τῆς ἐννοίας αὐτοῦ ταπεινὸν ἐπί τε Πατρὸς καὶ Υἱοῦ παραπλήσιον. Ὥστε οὐ καθαιρεῖ τοῦ Υἱοῦ τὴν ἀξίαν, ἀλλὰ προσε λαμβάνει τὸ κρίμα τῆς εἰς τὸν Θεὸν βλασφημίας κ τὰ τοιαῦτα διεξιών. Ἐν οἷς γὰρ ἂν κατατολμήσῃ τοῦ Υἱοῦ, ταῦτα ἀνάγκη αὐτῷ μετατιθέναι πρὸς τὸν Πατέρα. Ο γὰρ τῷ Πατρὶ τὴν ἄνω χώραν εἰς προεδρίαν ἀποδιδοὺς, τὸν δὲ μονογενῆ Υἱὸν ὑποκαθῆσθαι λέγων, πάντα ἀκολουθοῦντα ἕξει τὰ σωματικά συμπτώματα τῷ ἑαυτοῦ ἀναπλασμῷ. Εἰ δὲ ταῦτα οἰνοπλήκτων καὶ ἐκ φρενίτιδος παραφόρων τὸν νοῦν τὰ φαντά σματα, πῶς εὐσεβές, τὸν τῇ φύσει, τῇ δόξῃ, τῷ ἀξιώματι συνημμένον μὴ μετὰ Πατρὸς προσκυνεῖν καὶ δοξάζειν τοὺς παρ' αὐτοῦ διδαχθέντας, ὅτι Ο 31 Joan. XIV, 9. ss Marc. viu, 58. ss Joan. v, 25. τάξει, neque ordine: denique οὐδὲ ἀξίᾳ, nec dignitate; accommodate ad institutam a Basilio divisionem. Φαμέν. Duo codices mss. φῶμεν. Ὁ μονογενής Θεός. Hæc desunt in uno codice ms., sed in quinque aliis leguntur. Editi 6 μου νογενής Υιός contra veterum codicum fidem et ipsius Basilii testimonium, qui declarat, cap. 8 hujus libri, Christum a Scriptura vocari unigenitum Deum. Unde patet eum sic legisse uti edidimus. Hoc ipso in loco codices duo ἐν τοῖς κόλποις, alius ἐν τῷ κόλπῳ. Επιδεομένοις. Sic mss. quatuor. Editi υπο δεομένοις.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. et μὴ τιμῶν τὸν Υἱὸν οὐ τιμᾷ τὸν Πατέρα; Τί γὰρ καὶ salionis afferemus in formidabili ac communi totius φήσομεν; τίνα έξομεν δικαίαν ἀπολογίαν ἐπὶ τοῦ φοβεροῦ καὶ κοινοῦ τῆς κτίσεως πάσης δικαστηρίου, εἰ τοῦ Κυρίου σαφῶς ἐπαγγελλομένου ἥξειν ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς, καὶ Στεφάνου θεασαμένου Ἰησοῦν ἑστῶτα ἐκ δεξιῶν τοῦ Θεοῦ, καὶ Παύλου ἐν Πνεύματι διαμαρτυρομένου περὶ Χριστοῦ, ὅτι ἔστιν ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ· καὶ τοῦ Πατρὸς λέγοντος, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου· καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος μαρτυροῦν τος, ὅτι ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τῆς μεγαλοσύνης τοῦ Θεοῦ· ἡμεῖς τὸν σύνθρονον καὶ ὁμότιμον ἀπὸ τῆς πρὸς τὸ ἴσον σχέσεως ἐπὶ τὸ κάτω καταβιβάζοιμεν Οἶμαι γὰρ τὴν μὲν στάσιν καὶ τὴν καθ-· ίδρυσιν τὸ πάγιον τῆς φύσεως καὶ πάντη στάσιμον ὑποφαίνειν, καθὸ καὶ ὁ Βαρούχ, τὸ ἀκίνητον καὶ ἀμετάθετον τῆς τοῦ Θεοῦ διεξαγωγῆς ἐνδεικνύμενος, β ἔφη τὸ, Σὺ καθήμενος εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ἡμεῖς ἀπολλύμενοι εἰς τὸν αἰῶνα· τὴν δεξιὰν δὲ χώραν δηλοῦν τὸ τῆς ἀξίας ὁμότιμον. Πῶς οὖν οὐ τολμηρὸν τῆς κατὰ τὴν δοξολογίαν κοινωνίας ἀποστερεῖν ἄξιον· creaturæ judicio, si posteaquam Dominus aperte denuntiavit se venturum in gloria Patris ", et Stephanus Jesum vidit stantem a dextris Dei", ει Paulus Spiritu afflatus testificatus est de Christo, quod est in dextra Dei "; atque etiam cum Pater dicat, Sede a dextris meis 40, et Spiritus sanctus testimonium perhibeat, quod consederit ad dextram majestatis Dei "; nos throni consortem, et honoris ejusdem participem, ab æqualitatis statu ad inferiorem dejiciamus locum? Siquidem arbitror statione et consessu naturæ, firmitatem ac stabilitatem omnimodam significari; juxta quem tropum et Baruch Deum immobilem et immutabilem semper 13 esse ostendens, ait: Tu sedes in alernum, et nos perimus in avum *: dextro autem loco indicari dignitatis æqualitatem. An non igitur audax facinus fuerit, Filium glorificationis consortio privare, veluti qui mereatur in loco minus honorato collocari? τὸν Υἱὸν, ὡς ἐν ἐλάττονι χώρᾳ τιμῆς τετάχθαι Πρὸς τοὺς λέγοντας μὴ ἁρμόζειν ἐπὶ Υἱοῦ λέγει σθαι τὸ ἱ μεθ' οὗ › ἀλλὰ τὸ «δι' οὗ.» 16. ᾿Αλλὰ τὸ μετ' αὐτοῦ λέγειν, φασὶν, ἀπεξενω μένον παντελῶς καὶ ἀσύνηθες· τὸ δὲ δι' αὐτοῦ τῷ σε λόγῳ τῆς Γραφῆς οἰκειότατον καὶ ἐν τῇ χρήσει τῆς ἀδελφότητος τετριμμένον. Τί οὖν ἡμεῖς πρὸς ταῦτα; Ότι μακάρια τὰ ὦτα τὰ μὴ ἀκούσαντα ὑμῶν, καὶ καρδίαι ὅσαι ἄτρωτοι ἀπὸ τῶν ὑμε τέρων λόγων διεφυλάχθησαν. Αλλ' ὑμῖν λέγω τοῖς φιλοχρίστοις, ὅτι ἀμφοτέρας οἶδεν ἡ Ἐκκλησία τὰς χρήσεις, καὶ οὐδετέραν αὐτῶν παραιτεῖται ὡς ἀναιρετικὴν τῆς ἑτέρας. Οταν μὲν γὰρ τὸ μεγαλεῖον τῆς φύσεως τοῦ Μονογενοῦς καὶ τὴν τῆς ἀξίας ύπεροχήν θεωρῶμεν, μετὰ Πατρὸς εἶναι αὐτῷ μαρτυροῦ μὲν τὴν δόξαν· ὅταν δὲ τὴν εἰς ἡμᾶς χορηγίαν τῶν ἀγαθῶν ἐννοήσωμεν, ἢ τὴν ἡμῶν αὐτῶν προσαγωγὴν καὶ οἰκείωσιν πρὸς τὸν Θεὸν δι' αὐτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ ἐνεργεῖσθαι ὑμῖν τὴν χάριν ταύτην ὁμολογοῦ μεν. Ὥστε ἡ μὲν ἰδία τῶν δοξολογούντων ἐστὶν, ἡ μεθ' οὗ· ἡ δὲ δι' οὗ τῶν εὐχαριστούντων ἐξαίρετος. Ψεύδος δὲ κἀκεῖνο, ὅτι ἡ μεθ' οὗ φωνὴ τῆς τῶν εὐλαβῶν χρήσεως ἀπεξένωται. Οσοι γὰρ δι' εὐστά θειαν τρόπων τὸ τῆς ἀρχαιότητος σεμνὸν τοῦ καινοπρεπούς προετίμησαν, καὶ ἀπαραποίητον τῶν πατέ ρων διεφύλαξαν τὴν παράδοσιν, κατά τε χώραν καὶ πόλιν ταύτῃ κέχρηνται τῇ φωνῇ. Οἱ δὲ διακορεῖς τῶν συνήθων καὶ τῶν παλαιῶν ὡς ἑώλων κατεπαιρό μενοι, οὗτοί εἰσιν οἱ τὰς νεωτεροποιίας παραδεχόμε55. 39 Kom. viii, 34. s Matth. xvi, ss Act. vil, Διαμαρτυρομένου. Sic tres codices; alii et editi διαμαρτυραμένου. Καταβιβάζοιμεν. Sic tres codices; melius quam in aliis et in editis καταβιβάζομεν. Δοξολογίαν. Reg. quartus ἀξιολογίαν. Has voces, τὸν Υἱόν, quae mox sequuntur, e Reg. secundo addidimus. CAPUT VII. Adversus eos qui dicunt non congruenter de Filio dici, & cum quo,» sed, «per quem.» 16. Sed hoc loquendi genus, cum ipso, aiunt, ammino peregrinum est et inusitatum: contra, istud, per ipsum, tum sermoni Scripturæ familiarissimum tum fratrum usu tritum esse. Quid igitur nos ad ista? Nimirum beatas esse aures quæ non audierunt vos, et beata corda, quæ a vestris sermonibus servata sunt illæsa. Vobis porro qui Christum diligitis, dico Ecclesiam utrumque harum vocum usum agnoscere, neutrumque rejicere, quasi alter alterum destruat. Cum enim in Unigenito naturæ majestatem ac dignitatis excellentiam contemplamur, ei cum Patre gloriam esse testamur. Rursus cum cogitamus quæ bona nobis suppeditarit, aut quomodo nos ad Deum adduxerit ac Deo asseruerit, confitemur hanc gratiam, per ipsum et in ipso nobis efici. Quare altera particula, cum quo, propria est glorificantium; allera, per quem, propria est gratias agentium. Quin et illud mendacium est hanc vocem, cum quo, ab usu piorum alienam esse. Quotquot enim morum constantia, antiquitatis majestatem speciosis novitatibus præ - tulerunt, ac majorum traditionem citra mutationem conservarunt, tum ruri, tum in civitatibus hac voce utuntur. Cæterum qui consueta fastidiunt, et in vetera tanquam in obsoleta insurgunt, ii sunt qui novitates suscipiunt, quemadmodum in vestito Psal. CIX, 1. * Hebr. 1. * Baruch Ἀπὸ τῶν. Deest praepositio in nonnullis codicibus. Paulo post duo codices mss. τὸ τέλειον τῆς φύσεως. Πρὸς τὸν Θεόν. Additus ex veteribus libris articulus; moxque iisdem auctoribus mutatum quod legebatur in editis, ἐνεργεῖσθαι ἐν ἡμῖν.

mento, qui ornatum amant, novum semper præ- νοι, ὥσπερ ἐπὶ τῆς ἐσθῆτος οἱ φιλόκοσμοι τὴν ἐξηλο ferunt communi. Videas itaque etiamnum rusticanæ plebis in hac voce morem an'iquum istorum autem artificum, et in verborum pugnis contritorum signata novæ sapientiæ cauterio verba. Proinde quod a majoribus nostris dictum est, et nos dicimus, gloriam videlicet communem esse Patri ac Filio, quapropter cum Filio glorificationem Pa. tri persolvimus. Quanquam hoc nobis non est satis, sic a Patribus esse traditum; nam et illi Scripturæ sccuti sunt sententiam, ex testimonlis, quæ paulo ante vobis e Scriptura citavimus, principia sumentes. Splendor enim cum gloria intelligitur, et imago cum archetypo, et Filius omnino cum Patre, cum nee nominum consequentia, nedum rerum natura, separationem admittat. 14 CAPUT VIII. Quot modis intelligatur hæc particula, ‹ per quem,» et in quo sensu congruentius dicitur, ‹ cum quo:» ubi etiam exponitur, quomodo mandatum accipit Filius, et quomodo mittitur. 17. Itaque cum Apostolus gratias agit Deo per Jesum Christum ", ac rursus cum ait sese per illum accepisse gratiam et apostolatum ad obedientiam fidei in omnibus gentibus ", aut cum dicit nos per euin accessum habere ad gratiam hanc in qua stamus et gloriamur “s, illius erga nos benelicia declarat, nunc quidem ut a Patre gratiam bonorum in nos transfundentis, nunc rursum ut per se ipsum conciliantis nos Patri. Siquidem cum ait, Per quem accepimus gratiam et apostolatum», siguificat bonorum largitionem ab illo proficisci. Rursum cum ait: Per quem accessum habemus ", assumi nos, ac Deo per Christum conjungi ostendit. Num igitur gratiæ quam in nobis operatur confessio diminuit illius gloriam? an potius dictu verius fuerit, enarrationem beneficiorum decens esse glorificandi argumentum? Hanc ob causam comperimus Scripturam non uno nomine nobis significare Dominum, nec his tantum quæ divinitatem ac magnitudinem ejus declarant, sed interdum quidem uti vocibus naturam exprimentibus; novit enim nomen Filii, quod est super omne nomen Filium verum dicere, et Unigenitum Deum, et virtutem Dei, et sapientiam, et Verbum. Εt rursus, ob multiplicem in nos beneficentiam, quam ob divitias bonitatis pro varia sua sapientia egentibus præstat, aliis innumeris appellationibus eumdem designat, dum aliquando vocat illum pastorem, Rom. 1, 8. us ibid. 5. ' λαγμένην ἀεὶ τῆς κοινῆς προτιμῶντες. Ιδοις ἂν οὖν τῶν μὲν ἀγροίκων ἔτι καὶ νῦν ἀρχαιότροπον τὴν φωνήν· τῶν δὲ ἐντέχνων τούτων, καὶ ταῖς λογομαχίαις ἐντετριμμένων, ἐκ τῆς νέας σοφίας κεκαυτηριασμένα τὰ ῥήματα. "Οπερ ἔλεγον τοίνυν οἱ πατέρες ἡμῶν, καὶ ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι ἡ δόξα κοινή Πατρὶ καὶ Υἱῷ, διὸ μετὰ τοῦ Υἱοῦ τὴν δοξολογίαν προσάγομεν τῷ Πατρί. ᾿Αλλ' οὐ τοῦτο ἡμῖν ἐξαρκεί, ὅτι τῶν πατέρων ἡ παράδοσις· κἀκεῖνοι γὰρ τῷ βουλήματι τῆς Γραφῆς ἠκολούθησαν, ἐκ τῶν μαρ τυριῶν, ὡς μικρῷ πρόσθεν ὑμῖν ἐκ τῆς Γραφῆς παρεθέμεθα, τὰς ἀρχὰς λαβόντες. Τὸ γὰρ ἀπαύ γασμα μετὰ τῆς δόξης νοεῖται· καὶ ἡ εἰκὼν μετὰ τοῦ ἀρχετύπου· καὶ ὁ Υἱὸς πάντως σὺν τῷ Πατρί· οὐδὲ τῆς τῶν ὀνομάτων ἀκολουθίας, μή τί γε τῆς τῶν πραγμάτων φύσεως, τὸν χωρισμὸν δεχο μένης. Ποσαχῶς τὸ ι δι' οὗ • καὶ ἐπὶ ποίας ἐννοίας ἁρμοδιώτερον τὸ 1 μεθ' οὗ·, ἐν ᾧ καὶ ἐξήγη σις, πῶς ἐντολὴν λαμβάνει ὁ Υἱός, καὶ πῶς ἀποστέλλεται. 17. Οταν οὖν ὁ ᾿Απόστολος εὐχαριστῇ τῷ Θεῷ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ πάλιν δι' αὐτοῦ λέγῃ τὴν χάριν εἰληφέναι καὶ τὴν ἀποστολὴν εἰς ὑπακοὴν πίστεως ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν, ἢ καὶ δι' αὐτοῦ τὴν προσαγω γὴν ἐσχηκέναι εἰς τὴν χάριν ταύτην ἐν ᾗ ἑστήκα μεν καὶ καυχώμεθα, τὰς εἰς ἡμᾶς εὐεργεσίας αὐτοῦ παρίστησι, νῦν μὲν ἀπὸ Πατρὸς εἰς ἡμᾶς τῶν ἀγαθῶν τὴν χάριν διαβιβάζοντος, νῦν δὲ ἡμᾶς δι᾿ ἑαυτοῦ προσάγοντος τῷ Πατρί. Ἐν μὲν γὰρ τῷ λέγειν, Δε οὗ ἐλάβομεν χάριν καὶ ἀποστολὴν, τὴν ἐκεῖθεν τῶν ἀγαθῶν χορηγίαν ἐμφαίνει· ἐν δὲ τῷ λέγειν, Δι' οὗ τὴν προταγωγὴν ἐσχήκαμεν, τὴν ἡμετέραν πρόσληψιν καὶ οἰκείωσιν διὰ Χριστοῦ πρὸς τὸν Θεὸν γινομένην παρίστησιν. "Αρ' οὖν ἡ ὁμολογία τῆς ἐνεργουμένης παρ' αὐτοῦ πρὸς ἡμᾶς χάριτος ὑφαίρε σίς ἐστι τῆς δόξης; ἢ μᾶλλον εἰπεῖν ἀληθέστερον, ὅτι πρέπουσα δοξολογίας ὑπόθεσις ἡ τῶν εὐεργετη μάτων διήγησις; Διὰ τοῦτο εὕρομεν τὴν Γραφήν οὐκ ἐξ ἑνὸς ὀνόματος τὸν Κύριον ἡμῖν παραδιδοῦσαν, οὐδὲ ἐκ τῶν ὅσα τῆς θεότητός ἐστιν αὐτοῦ μόνον καὶ τοῦ μεγέθους δηλωτικά, ἀλλὰ νῦν μὲν τοῖς τῆς φύσ et σεως χαρακτηριστικοῖς κεχρημένην· οἶδε γὰρ τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα τοῦ Υἱοῦ καὶ Υἱὸν ἀλη θινὸν λέγειν, καὶ μονογενῆ Θεὸν, καὶ δύναμιν Θεοῦ, καὶ σοφίαν, καὶ Λόγον. Καὶ πάλιν μέντοι διὰ τὸ πολύτροπον τῆς εἰς ἡμᾶς χάριτος, ἣν διὰ τὸν τῆς ἀγαθότητος κατὰ τὴν πολυποίκιλον αὐτοῦ σοφίαν τοῖς δεομένοις παρέχεται, μυρίαις αὐτὸν ἑτέραις προσs Rom. V, 48 Philipp. 11, + Rom. v, 2. 4. Rom. 1, 5. "Οπερ ἔλεγον. Deest ὅπερ in duobus codicibus. Legitur in tribus aliis ἃ ἔλεγον. Statim editi διὸ καὶ μετά, sed deest conjunctio in codicibus Iss. Ο Υιός. Sic codices mss. Deest articulus in editis. Ἐπὶ ποίας εννοίας. Colbert. ἐπὶ ποίας Εννοίαις. Unus ex Regiis ἐπὶ ποίαν ἔννοιαν. Διὰ τοῦτο. Hic incipit caput octavum in Reg. tertio et Colbert. Τῆς φύσεως. Erasmus perabsurde reddidit, naturam assumptam; quod erratum non impune tulit a Combelisio. Mox editio Paris. λέγει. Libri antiqui et edit. Basil. λέγειν.

LIRER DE SPIRITU SANCTO. ηγορίαις ἀποσημαίνει· ποτὲ μὲν ποιμένα λέγουσα, aliis regem, et rursus medicum, denique sponsum, ποτὲ δὲ βασιλέα, καὶ πάλιν ἰατρὸν, καὶ τὸν αὐτὸν viam, ostium, fontem, panem, securim ac petram. νυμφίον, καὶ ὁδὸν, καὶ θύραν, καὶ πηγὴν, καὶ ἄρτον, Hæc enim non naturam indicant, sed, quod aiebam, καὶ ἀξίνην, καὶ πέτραν. Ταῦτα γὰρ οὐ τὴν φύσιν operationis varietatem: quam ex affectu, quem παρίστησιν, ἀλλ', ὅπερ ἔφην, τὸ τῆς ἐνεργείας παν gerit erga suum figmentum, indigentibus, ut cuique τοδαπὸν, ἣν ἐκ τῆς περὶ τὸ ἴδιον πλάσμα εὐσπλαγ opus est, impartit. Eos enim qui ad ejus regimen χνίας κατὰ τὸ τῆς χρείας ἰδίωμα τοῖς δεομένοις confugerunt, quique per malorum tolerantiam comπαρέχεται. Τοὺς μὲν γὰρ προσπεφευγότας τῇ municandi facilitatem præstiterunt, oves appellat; ἐπιστασίᾳ αὐτοῦ, καὶ τὸ εὐμετάδοτον δι' ἀνεξι- seque talium pastorem esse profitetur, qui vocem κακίας κατωρθωκότας, πρόβατα λέγει, καὶ ποιμὴν ipsius audiunt, nec attendunt doctrinis peregrinis. εἶναι τῶν τοιούτων ὁμολογεῖ, τῶν κατακουόντων Oves enim meæ, inquit, vocem meam audiunt“. Rex αὐτοῦ τῆς φωνῆς, καὶ μὴ προσεχόντων διδαχαῖς ξενι autem vocatur eorum, qui jam altius 15 assurrexeζούσαις. Τὰ γὰρ ἐμὰ πρόβατα, φησί, τῆς ἐμῆς runt, ac legitimo imperio, et gubernatione opus φωνῆς ἀκούει· βασιλεὺς δὲ τῶν ὑπεραναβεβηκότων habent. Quin et ostium dicitur, eo quod per recliἤδη, καὶ τῆς ἐννόμου δεομένων ἐπιστασίας καὶ tudinem præceptorum educit ad pias actiones: et θύρα δὲ, τῷ ἐπὶ τὰς σπουδαίας πράξεις διὰ τῆς ὀρ- rursus tuto perducit ad caulas eos, qui per fidem θότητος τῶν προσταγμάτων ἐξάγειν, καὶ πάλιν ἀσφα in ipsum ad cognitionis bonum confugerint. Unde, λῶς αὐλίζειν τοὺς ἐπὶ τὸ τῆς γνώσεως ἀγαθὸν διὰ Per me si quis introierit, et ingredietur, et egredietur, τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως καταφεύγοντας. Όθεν, Δι' ac pascua inveniet s. Petra dicitur "t, eo quod vaἐμοῦ ἐάν τις εἰσέλθῃ, καὶ εἰσελεύσεται, καὶ ἐξ- lidum sit et inconcussum et quavis arce firmius ελεύσεται, καὶ νομὴν εὑρήσει. Πέτρα δὲ, διὰ τὸ propugnaculum fidelibus. In his hæc vox, per ipsum, ἰσχυρὸν καὶ ἄσειστον καὶ παντὸς ἐρύματος ἀῤῥαγέ- aptissimum ac clarum usum habet, quoties velut στερον εἶναι φυλακτήριον τοῖς πιστοῖς. Ἐν τούτοις ostium et velut via dicitur. At vero ut Deus et Fiτὸ, δι' αὐτοῦ, ἁρμοδιωτάτην τὴν χρῆσιν καὶ εὔσημον lius, cum Patre communem habet gloriam: Quoἀποδίδωσιν, ὅταν ὡς θύρα καὶ ὡς ὁδὸς λέγηται. niam in nomine Jesu omne genu flectetur, cœlestium, Ὡς μέντοι Θεὸς καὶ Υἱὸς, μετὰ Πατρὸς καὶ σὺν terrestrium et infernorum, et omnis lingua confiteΠατρὶ τὴν δόξαν ἔχει· Ὅτι ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ bitur, quod Dominus Jesus Christus in gloria sit Dei πᾶν γόνυ κάμψει, ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ Patris s. Quam ob rem ambabus vocibus utimur, καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσεται, altera propriam illius dignitatem, altera ejus erga ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ nos munificentiam prædicantes. Πατρός. Διόπερ ἀμφοτέραις κεχρήμεθα ταῖς φωναῖς, τῇ πρὸς ἡμᾶς διαγγέλλοντες. 18. Δι' αὐτοῦ γὰρ πᾶσα βοήθεια τῶν ψυχῶν, καὶ καθ᾽ ἔκαστον εἶδος ἐπιμελείας ιδιάζουσά τις προσ ηγορία ἐπινενόηται. Οταν μὲν γὰρ τὴν ἄμωμον ψυχήν, τὴν μὴ ἔχουσαν σπίλον ἢ ρυτίδα, ὡς ἁγνὴν παρθένον ἑαυτῷ παραστήσηται, νυμφίος προσαγορεύεται· ὅταν δὲ κεκακωμένην ὑπὸ τῶν πονηρῶν πληγῶν τοῦ διαΘόλου λάβη, βαρέως ενασθενοῦσαν ταῖς ἁμαρτίαις αὐτὴν ἐξιώμενος, ἰατρὸς ὀνομάζεται. Αρ' οὖν αἱ τοιαῦται ἡμῶν ἐπιμέλειαι εἰς τὸ ταπεινὸν τοὺς λο-. * Joan. x, 27. 60 Joan. x, 9. 81 I Cor. x, 4. Προσπεφευγότας. Codices nonnulli προσ φεύγοντας. Τὸ εὐμετάδοτον. Vitii suspicione aliqua laborat hic locus. Etsi enim justos appellari oves observat Basilius in psalm. xxv, p. 121. διὰ τὸ ἤμερον καὶ μεταδοτικὸν ὧν ἔχει, ob lenitatem et rerum suarum communicationem; hic tamen non considerat in ovibus communicandi facilitatem, sed constantiam in sequendo pastore et peregrinis doctrinis rejiciendis. Regius secundus habet τὸ εὐμε τάβολον, quæ scriptura etsi vulnus augere videtur (pugnat enim animus facile mutabilis cum constantia in sequendo pastore), ad illud tamen sanandum magno usui esse potest. Nam si legamus levi facta iminutatione τὸ ἀμετάβολον, qui per patientiam ani mum immutabilem præbuerunt, plana erit et apta sententia. Usitatæ apud antiquos ejusmodi rationes loquendi, quamvis justos gratiæ resistere et justitiæ statu excidere posse non dubitarent. Sic μὲν τὴν οἰκείαν αὐτοῦ ἀξίαν, τῇ δὲ τὴν χάριν τὴν 18. Omne enim animarum auxilium per ipsum est, atque juxta singula curandi ac providendi genera excogitata est peculiaris quædam appellatio. Cum enim animam incontaminatam, non habentem maculam aut rugam, quasi puram virginem sibi adjungit, sponsus appellatur; cum vero eam pravis diaboli plagis afflictatam recipit, ac peccatis graviter laborantem sanat, medicus vocatur. Utrum igitur quod hisce modis nostri curam gerit, cogita- ** Philip. 11, 10, 14. Cyprianus coram proconsule aiebat: Bona voluntas, qua Deum norit, immutari non potest: Act. mart., p. 216. Sic etian S. Felicitas Publio Urbis præfecto dicebat: Nec blandimentis tuis resolvi poiero, nec terroribus frangi. Et Felix illius filiorum 'nati secundus: Immineant verbera, stent cruenta consilia; fides nostra nec vinci potest nec mulari. Basilius in psalm. vi, p. 105, gratia acceptum refert rectum justi propositum et mentis immutabilitatem. Reg. 59 Moral., p. 203. Επιστασίας. Reg. tertius βασιλείας. Μο e veteribus libris conjunctio και addita ante θύρα, eademque auctoritate verbum çŋoi sublatum post vocem ἐμοῦ. Ὡς θύρα. Editi addunt καὶ ὡς ποιμήν, sed assentior Combefisio has voces rejiciendas esse; nec leguntur in tribus codicibus. Paulo post codices inss. δόξαν. Editi δοξολογίαν.

tiones nostras en deduret, ut humilius de eo sen- γισμούς κατάγουσιν; ἢ τὸ ἐναντίον ἔκπληξιν τῆς tiamus? an potius e diverso efficiet, ut Servatoris μεγάλης δυνάμεως ὁμοῦ καὶ φιλανθρωπίας τοῦ σώ ζοντος ἐμποιοῦσιν, ὅτι καὶ ἡνέσχετο συμπαθῆσαι ταῖς ἀσθενείαις ἡμῶν, καὶ ἐδυνήθη πρὸς τὸ ἡμέτερον ἀσθενὲς καταβῆναι; Οὐ γὰρ τοσοῦτον οὐρανὸς καὶ γῆ καὶ τὰ μεγέθη τῶν πελαγῶν, καὶ τὰ ἐν ὕδασι διαιτώμενα, καὶ τὰ χερσαῖα τῶν ζώων, καὶ τὰ φυτὰ, καὶ ἀστέρες, καὶ ἀὴρ, καὶ ὧραι, καὶ ἡ ποικίλη τοῦ παντὸς διακόσμησις τὸ ὑπερέχον τῆς ἰσχύος συνίστησιν, ὅσον τὸ δυνηθῆναι τὸν Θεὸν, τὸν ἀχώρητον, ἀπαθῶς διὰ σαρκὸς συμπλακήναι τῷ θανάτῳ, ἵνα ἡμῖν τῷ ἰδίῳ πάθει τὴν ἀπάθειαν χαρίσηται. Κἂν λέγῃ δὲ ὁ Απόστολος, ὅτι Ἐν τούτοις πᾶσιν ὑπερνικῶμεν· διὰ τοῦ ἀγαπήσαντος ἡμᾶς, οὐχὶ ταπεινήν τινα υπηρεσίαν ἐκ τῆς τοιαύτης φωνῆς ὑποβάλλει, ἀλλὰ τὴν ἐν τῷ κράτει τῆς ἰσχύος ἐνεργουμένην βοήθειαν. Αὐτὸς γὰρ δήσας τὸν ἰσχυρὸν, διήρπασεν αὐτοῦ τὰ σκεύη, ἡμᾶς, οἷς εἰς πᾶσαν ἐνέργειαν πονηρὰν κατ εκέχρητο· καὶ ἐποίησε σκεύη εύχρηστα τῷ Δεσπότῃ, τοὺς κατηρτισμένους εἰς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν ἐκ τῆς ἑτοιμασίας τοῦ ἐφ' ὑμῖν. Οὕτω τὴν δι' αὐτοῦ προσαγωγὴν ἐσχήκαμεν πρὸς τὸν Πατέρα, μεταστάντες ἐκ τῆς ἐξουσίας τοῦ σκότους εἰς τὴν μερίδα τοῦ κλήρου τῶν ἁγίων ἐν τῷ φωτί. Μὴ τοίνυν ἐκ δουλικῆς ταπει νότητος ηναγκασμένην ὑπηρεσίαν νοῶμεν, τὴν διὰ Υἱοῦ οἰκονομίαν, ἀλλὰ τὴν ἑκούσιον ἐπιμέλειαν, ἀγαθότητι καὶ εὐσπλαγχνίᾳ, κατὰ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, περὶ τὸ ἴδιον πλάσμα ενεργουμένην. Οὕτω γὰρ εὐσεβήσομεν, ἐν πᾶσι τοῖς ἐπιτελου μένοις καὶ τελείαν αὐτῷ μαρτυροῦντες τὴν δύναμιν, καὶ οὐδαμοῦ τοῦ βουλήματος τοῦ πατρικοῦ διϊστῶντες. Ὥσπερ οὖν καὶ ὅταν ὁδὸς ὁ Κύριος λέγηται, πρὸ; υψηλοτέραν ἔννοιαν, ἀλλ' οὐχὶ πρὸς τὴν ἐκ τοῦ προχείρον λαμβανομένην υποφερόμεθα. Τὴν γὰρ εἰρμῷ καὶ τάξει διὰ τῶν ἔργων τῆς δικαιοσύνης, καὶ τοῦ φωτισμοῦ τῆς γνώσεως ἐπὶ τὸ τέλειον προκοπὴν ὁδὸν ἐξακούομεν, ἀεὶ τοῦ πρόσω ἐπορεγόμενοι καὶ τοῖς λειπομένοις ἑαυτοὺς ἐπεκτείνοντες, ἕως ἂν φθάσωμὲν ἐπὶ τὸ μακάριον τέλος, τὴν Θεοῦ κατανόησιν, ἦν ὁ Κύριος δι' ἑαυτοῦ τοῖς εἰς αὐτὸν πεπιστευκόσι χαρίζεται Αγαθὴ γὰρ ὄντως ὁδὸς, ἀπαρεξόδευ τος καὶ ἀπλανής, ὁ Κύριος ἡμῶν, πρὸς τὸ ὄντως ἀγαθὸν, τὸν Πατέρα, φέρων. Οὐδεὶς γὰρ ἔρχεται, φησί, πρὸς τὸν Πατέρα εἰ μὴ δι' ἐμοῦ. Τοιαύτη μὲν οὖν ἡ ἡμετέρα πρὸς Θεὸν ἄνοδος διὰ τοῦ Υἱοῦ. et ingentem potentiam et humanitatem erga nos admiremur, quod et compati nostris infirmitatibus sustinuit, et se ad nostram infirmitatem potuit demittere? Neque enim cœlum ac terra, immensaque maria, nec animantia, vel in aquis vel in terris degentia, nec plantæ, nec astra, nec aer, nec anni tempora, nec multiplex universi ornatus, excellentiam potentiæ illius perinde commendat, atque quod Deus incomprehensibilis potuit per carnem citra noxam cum morte conflictari, ut nobis sua ipsius passione largiretur immortalitatem, quod si Apostolus ait: In his omnibus superamus per eum qui di!exit nos: nequaquam hac voce humile quoddam ministerium indicat, sed auxilium potius, 15 quod per imperium suæ potentiæ operatur in nobis. Siquidem ipsum alligavit fortem, diripuitque vasa illius ", videlicet nos, quibus ad omnia mala opera fuerat abusus; fecitque vasa utilia Domino, apparatos ad omne opus bonum 5, per liberi arbitrii nostri preparationem. Hoc pacto accessum ad Patrem habuimus per ipsum, translati de potestate tenebrarum in partem sortis sanctorum in lumine”. Ne igitur dispensationem Filii coactum ex servili humilitate ministerium existimemus: sed voluntariam sollicitudinem ex bonitate ac misericordia, juxta voluntatem Dei et Patris, erga suum figmentum exhibitam. Sic enim servabimus pietatem, si in omnibus rebus ab eo peractis et 16 perfectam illi potentiam testimonio nostro tribuerimus, nec usquam illum a paterna voluntate separaverimus. Quemadmodum utique cum Dominus appellatur via ", ad sublimiorem intelligentiam potius, quam ad vulgarem ac communem animo ferimur. Audientes enim viam, profectum eum, qui serie atque ordine per justitiæ opera et scientiæ illuminationem ad perfectionem tendit, intelligimus, semper id quod anterius est appetentes, et ad ea quæ restant nosmetipsos extendentes ", donec perveniamus ad beatum finem, quæ est Dei cognitio, quam Dominus per sese in ipsum credentibus largitur. Revera enim bona est via, exorbitationis errorisque nescia, Dominus noster, ad Patrem, qui verun bonum est, perducens. Nemo enim, inquit, venit ad Patrem nisi per me ". Talis est igitur noster ad Deum ascensus per Filium. 19. Rursus autem qualis sit etiam Patris erga nos per eumdem bonorum suppeditatio, consequens jam fuerit disserere. Nimirum cum omnis natura creata, tum hæc visibilis, tum intelligibilis, ad hoc 19. Οποία δὲ πάλιν καὶ ἡ παρὰ τοῦ Πατρὸς εἰς ἡμᾶς δι' αὐτοῦ χορηγία τῶν ἀγαθῶν, ἑξῆς ἂν εἴη λέγειν. Οτι, πάσης τῆς φύσεως, τῆς ἐν τῇ κτίσει, τῇ τε ὁρωμένῃ ταύτῃ καὶ τῇ νοουμένῃ, ἐπιμελείας 5ª Rom. viii, 57. se Matth. xii, 21. 55 11 Tim. 11, 29. 13. se Joan. XIV, Οὕτω γάρ, etc. Editi contra codicum mss. fidem habebant: ἐνεργουμένην ἐν πᾶσι τοῖς ἐπιτελουμένοις. Οὕτω γὰρ εὐσεβήσομεν. Επορεγόμενοι. Quidam codices ὀρεγόμενοι. Kroger. Quides modices ope rohevoti 5* Coloss. 1, 12, 13. *7 Joan. xiv, 6. " Philipp. χαρίσεται. Μοr in editis ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς πρὸς τόν, etc. Veteres libri ut in contextu. Παρὰ τοῦ Πατρός. Περί in omnibus fere codicibus mss. Ibidem male in editis καὶ δι' αὐτ τοῦ. Conjunctio deest in mss.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. δι ἐκ τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸ συνέχεσθαι δεομένης, ὁ δημιουρ- ut cousislat, Dei cura egeat; opifex Verbum, uniγός Λόγος, ὁ μονογενής Θεός, κατὰ τὸ μέτρον τῆς ἑκάστου χρείας, τὴν βοήθειαν ἐπινέμων, ποικίλας μὲν καὶ παντοδαπας διὰ τὸ τῶν εὐεργετουμένων πολυειδές, συμμέτρους γε μὴν ἑκάστῳ, κατὰ τὸ τῆς χρείας ἀναγκαῖον, τὰς χορηγίας επιμετρεῖ. Τοὺς ἐν τῷ σκότῳ τῆς ἀγνοίας κατεχομένους φωτίζει· διὰ τοῦτο φῶς τὸ ἀληθινόν. Κρίνει κατὰ τὴν τῶν ἔργων ἀξίαν ἀντιμετρῶν τὴν ἀντίδοσιν· διὰ τοῦτο κριτὴς δίκαιος. Ὁ γὰρ Πατὴρ κρίνει οὐδένα, ἀλλὰ τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ. Ανίστησιν ἐκ τοῦ πτώματος τοὺς ἀπὸ τοῦ ὕψους τῆς ζωῆς πρὸς ἁμαρτίαν ὑπολισθήσαντας· διὰ τοῦτο ἀνάστασις. Πάντα δὲ ποιεῖ τῇ ἐπαφῇ τῆς δυνάμεως, καὶ τῷ βουλήματι ἀγαθότητος ἐνεργῶν. Ποιμαίνει, φωτίζει, τρέφει, ὁδηγεῖ, ιατρεύει, ἀνίστησιν. Οὐσιοῖ τὰ μὴ ὄντα, τὰ κτισθέντα συνέχει. Οὕτω τὰ ἐκ τοῦ Θεοῦ ἀγαθὰ διὰ τοῦ Υἱοῦ πρὸς ἡμᾶς ἀφικνεῖται, πλείονι τάχει τὰ καθ᾿ ἕκαστον ἐνεργοῦντος ἢ ὡς ἂν λόγος εξίκοιτο. Οὔτε γὰρ ἀστραπαί, οὔτε φωτὸς ἐν ἀέρι οὕτω ταχεία διαδρομή· οὐκ ὀφθαλμῶν ὀξεῖαι ῥιπαί οὐκ αὐτοῦ τοῦ ἡμετέρου νοήματος αἱ κινήσεις· ἀλλὰ πλέον τούτων ἕκαστον τῆς θείας ενεργείας κατὰ τὸ τάχος λείπεται, ἢ καθόσον τὰ νωθρό κατα τῶν παρ' ἡμῖν ζώων, οὐκ ἂν εἴποιμι, πτηνών, οὐδὲ ἀνέμων, ἢ τῆς τῶν οὐρανίων φορᾶς, ἀλλ᾽ αὐτοῦ τοῦ ἡμετέρου νοῦ, κατὰ τὴν κίνησιν ὑστερεῖ. Τίνος γὰρ ἂν καὶ παρατάσεως δέοιτο χρονικῆς ὁ φέρων τὰ σύμπαντα τῷ ῥήματι τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, καὶ μὴ σωματικῶς ἐνεργῶν, μηδὲ χειρουργίας εἰς τὴν δημιουργίαν ἐπιδεόμενος, ἀλλὰ βουλήματι ἀδιάστῳ, ἀκολουθοῦσαν ἔχων τὴν φύσιν τῶν γινομένων; ὡς ἡ Ἰουδίθ, Ενόησας, φησί, καὶ παρέστησάν σοι πάντα ὅσα ἐνόησας. Όμως μέντοι, ἵνα μή ποτε ἐκ τοῦ μεγέθους τῶν ἐνεργουμένων περισπασθῶμεν εἰς τὸ φαντασθῆναι ἄναρχον εἶναι τὸν Κύριον, τί φησιν ἡ αὐτοζωή; Εγώ ζῷ διὰ τὸν Πατέρα· καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ δύναμις· Οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδέν· καὶ ἡ αὐτοτελής σοφία· Ἐντολὴν ἔλαβον, τί εἴπω, καὶ τί λαλήσω διὰ πάντων τούτων πρὸς τὴν τοῦ Πατρὸς ἡμᾶς σύνο εσιν ὁδηγῶν, καὶ τὸ θαῦμα τῶν γινομένων ἐπ' αὐτὸν ἀναφέρων, ἵνα δι' αὐτοῦ τὸν Πατέρα γνῶμεν. Οὐ γὰρ ἐκ τῆς τῶν ἔργων διαφορᾶς ὁ Πατήρ θεωρεῖται, τῷ ιδιάζουσαν καὶ κατακεχωρισμένην ἐνέργειαν ἐπιδεί- det Patrem facientem, hæc et Filius similiter faκνυσθαι (ὅσα γὰρ βλέπει τὸν Πατέρα ποιοῦντα, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ), ἀλλ' ἐκ τῆς προστ αγομένης αὐτῷ παρὰ τοῦ Μονογενοῦς δόξης τὸ θαῦμα τῶν γινομένων καρποῦται, πρὸς τῷ μεγέθει τῶν ποιημάτων καὶ ἐπ' αὐτῷ τῷ ποιητῇ ἀγαλλόμενος καὶ υψούμενος παρὰ τῶν ἐπιγινωσκόντων αὐτὸν Πατέρα genitus Deus opem, quantum cuique opus est, distribuens, varia quidem et omnis generis auxilia, ob varietatem eorum qui beneficio juvantur, sed tamen unicuique congruentia juxta necessitatis modum dimetitur. Eos qui in tenebris ignorantiæ detinentur, illuminat: propterea lumen verum dicitur. Judicat, juxta operum meritum remetiens præmium; ob id judex justus dicitur. Pater enim neminem judicat, sed omne judicium dedit Filio “. Erigit e ruina, qui e sublimitate vitæ ad peccatum delapsi sunt;' ob id vocatur resurrectio 6. Omnia autem facit contactu virtutis, ac voluntate bonitatis operans. Pascit, illumninat, alit, deducit, medetur, erigit. Quæ non sunt, facit, ut sint, condita conserval. Hoc modo bona ex Deo per Filium ad nos perveniunt, majore celeritate in singulis operantem, quam ullus sermo exprimere valeat. Neque enim fulgura, neque lucis, per aerem tam velox discursus est, non oculorum celeres ictus, non ipsius intellectus nostri motus: sed horum quodque magis vincitur divinæ operationis celeritate, quam animantia quæ sunt apud nos maxime segnia, non dicam volatilium, neque ventorum, neque cœlestium orbium impetu, sed ipsius mentis nostræ motu superantur. Nam quo tandem temporis spatio egeat qui portat omnia verbo virtutis suæ quique nec corporaliter operatur, neque na nuum opera ad creandum opus habet, sed eorum quæ fiunt naturam habet voluntate non coacta obsequentem? Sicuti Judith: Cogilasti, inquit, et prasto fuerunt tibi omnia quæ cogitasli ". Attamen ne forte ex magnitudine eorum quæ fiunt rapiamur in imaginationem, ut putemus Dominum principio carere, quid ait is qui per se vita est? 17 Ego vivo propter Patrem ". Et Dei virius: Non potest Filius a se facere quidquam ". Rursus, is qui ex se perfecta est sapientia: Mandatum accepi, quid dicam, et quid loquar: per hæc omnia dycens nos ad Patris cognitionem, et admirationem eorum quæ gerebat, ad illum referens, ut per ipsum cognoscamus Patrem. Non enim ex operum differentia Pater conspicitur, quasi peculiarem atque separatam actionem exhibeat (quæcunque enim vi22. «Joan. V, "Joan. XII, 49. δ • Joan. xi, 25. σε Hebr. 1, 3. " Joan. v, 19. 68 Hebr. 11, 10. Κρίνει. Plerique codices mss. κρινεῖ, judicabit. Sed tamen nihil videtur mutandum. 'Ριπαί. Sic editio Paris. ac Reg. secundus. Quinque alii et editio Basil. ροπαί. Τὰ σύμπαντα. Sic codices sex, et paulo cit "), verum ex gloria, quæ ei ab Unigenito defertur, operum miraculum carpit, dum præter operum magnitudinem, de ipso etiam auctore operum gloriatur, et exaltatur ab iis qui agnoscunt eum Patrem Domini nostri Jesu Christi: Per quem omnia, et propter quem omnia 68. Ideo dicit Dominus: Omσε Judith 1x, 4. • Joan. vi, 58. * Joan. v, 19. post χειρουργίας. Editi τὰ πάντα et χειρῶν έργασίας. Βλέπει. Sic antiqui codices: editi βλέπῃ. Non multo post sic habet Reg. secundus δι' οὗ τὰ πάντα καὶ εἰς ὃν τὰ πάντα.

nia nea tua sunt, ut ad ipsum originem rerum con- τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ τὰ πάντα, ditarum referens: Et tua mea "; ut inde principia creandi accipiens; non quod auxiliis utatur ad operandum, neque quod ei particularibus mandatis uniuscujusque operis ministerium concredatur: nam istud quidem servile, et a divina dignitate immenso semotum intervallo: sed quod Verbum paternis bonis plenum, resplendens a Patre, omnia facit ad similitudinem ejus qui ipsum genuit. Nam si juxta essentiam nihil differt a Patre, nec potentia etiam a Patre differet. Porro quorum æqualis est potentia, horum omnino æqualis est et operatio. Christus siquidem Dei virtus est, et Dei sapientia v. Εt sic omnia per ipsum facta sunt "', omniaque per ipsum et in ipsum condita sunt”, non quod instrumentali quodam ac servili mniniste rio fungatur: sed quod tanquam conditor paternam impleat voluntatem. " ་་ 20. Itaque cum ait: Ego ex me ipso locutus non sum; et rursum: Sicut dixit mihi Pater, ita loquor; et: Sermo quem audistis non est meus, sed ejus qui misit me 15; et alibi: Quemadmodum mandavit mihi Pater, sic facio 76: non quod careat libero arbitrio ac voluntatis motu, neque quod ex datis signis veniam ac licentiam agendi exspectet, ideo talibus utitur verbis: sed ut declaret propriam voluntatem conjuncte atque inseparabiliter Patri adhærentem. Proinde quod dicitur mandatum, ne sermonem imperiosum per vocalis organa prolatum intelligamus, Filio velut subdito præscribentem quid facere debeat: sed juxta sensum Deo dignum, intelligamus voluntatis communicationem, veluti formæ cujuspiam in speculo imaginem, a Patre in Filium sine tempore demanantem. Pater enim diligit Filium, et omnia ostendit illi ". Itaque quæcunque habet Pater, Filii sunt; non quod hæc illi paulatim accrescant, sed adsunt semel universa. Non enim inter homines qui artem. perdidicit, ac diutina exercitatione firmum artis in animo fixumque habitum gerit, deinceps potest juxta scientiæ rationes, quas in mente tenet, per sese operari, Dei vero sapientia, architectus universæ creaturæ, semper perfectus, citra doctorem sapiens, Dei virtus, in quo sunt omnes thesauri sapientiæ et scientiæ occulti 78, eget speciali 18 mandato, quo ei modus ac mensura operationum præfiniatur. Scilicet tu quidem etiam pædagogeum aperies in vanitate cogitationum tuarum, et hunc quidem facies 6 Joan. xvi, 10. 70 I Cor. 1, 24. 71 Joan. 75 Joan. xiv, 24. το ibid. 31. 17 Joan. v, 20. καὶ δι' ὃν τὰ πάντα. Διὰ τοῦτό φησιν ὁ Κύριος ο Τὰ ἐμὰ πάντα σά ἐστιν· ὡς ἐπ' αὐτὸν τῆς ἀρχῆς τῶν δημιουργημάτων ἀναγομένης· Καὶ τὰ σὰ ἐμά· ὡς ἐκεῖθεν αὐτῷ τῆς αἰτίας τοῦ δημιουργεῖν καθηκούσης, οὐ βοηθείαις χρωμένῳ πρὸς τὴν ἐνέρ γειαν, οὐδὲ ταῖς κατὰ μέρος επιτροπαῖς· τὴν ἑκά στου έργου διακονίαν πιστευομένῳ· λειτουργικών γὰρ τοῦτό γε, καὶ τῆς θείας ἀξίας παμπληθὲς ἀποδέον· ἀλλὰ γὰρ πλήρης ὁ Λόγος τῶν πατρικῶν ἀγαθῶν, τοῦ Πατρὸς ἀπολάμψας, πάντα ποιεῖ κατὰ τὴν τοῦ γεννήσαντος ὁμοιότητα. Εἰ γὰρ κατὰ τὴν οὐσίαν ἀπαραλλάκτως ἔχει, ἀπαραλλάκτως ἕξει καὶ κατὰ τὴν δύναμιν. ἂν δὲ ἡ δύναμις ἴση, ἴση που πάντως καὶ ἡ ἐνέργεια. Χριστὸς γὰρ Θεοῦ δύναμις, καὶ Θεοῦ σοφία. Καὶ οὕτω πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ πάντα δι' αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἔκτισται, οὐκ ὀργανικήν τινα οὐδὲ δουλικὴν ὑπηρεσίαν πληρούν τος, ἀλλὰ δημιουργικῶς τὸ πατρικὸν ἐπιτελοῦντος θέλημα. Αὐτῷ. Sic plerique codices miss., melius multo quam in editione Paris. et secunda Basileensi αὐτοῦ. Ἀλλὰ γὰρ πλήρης. Quamvis codices mss. habeant ἀλλὰ πλήρης γάρ, praferenda tamen videtur vulgata scriptura. Καθώς. Male in editis ante hanc vocem ad20 "Οταν οὖν λέγῃ· Ἐγὼ ἐξ ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλά λησα· καὶ πάλιν· Καθὼς εἴρηκέ μοι ὁ Πατήρ, οὕτω λαλῶ· καὶ, Ο λόγος ὃν ἀκούετε, οὐκ ἔστιν ἐμὺς, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με· καὶ ἑτέρωθι· Καθ ὡς ενετείλατό μοι ὁ Πατήρ, οὕτω ποιῶ· οὐκ ἀπροαίρετος ὢν, οὐδὲ ἀνόμητος, οὐδὲ τὸ ἐκ τῶν συνθημάτων ἐνδόσιμον ἀναμένων, ταῖς τοιαύταις χρήται φωναῖς· ἀλλὰ δηλῶν τὴν οἰκείαν γνώμην ήνυ μένως καὶ ἀδιαστάτως τοῦ Πατρὸς ἐχομένην. Αρα οὖν καὶ τὴν λεγομένην ἐντολὴν μὴ λόγον προστα κτικὸν διὰ τῶν φωνητικῶν ὀργάνων ἐξαγγελλόμενον εκδεχώμεθα περὶ τῶν ποιητέων τῷ Υἱῷ, ὡς ὑπηκόῳ, νομοθετοῦντα· ἀλλὰ θεοπρεπῶς νοῶμεν θε λήματος διάδοσιν οἷόν τινος μορφῆς ἔμφασιν ἐν κατόπτρῳ, ἐκ Πατρὸς εἰς Υἱὸν ἀχρόνως διϊκνουμένην. Ο γὰρ Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν, καὶ πάντα δείκνυσιν αὐτῷ. Ὥστε πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ, τοῦ Υἱοῦ ἐστιν, οὐ κατὰ μικρὸν προσγινόμενα, ἀλλ' ἀθρίως παρόντα. Οὐ γὰρ δήπου ἐν μὲν ἀνθρώποις ὁ τὴν τέχνην ἐκδιδαχθεὶς καὶ παγίαν αὐτῆς διὰ τῆς χρονίας μελέτης ἔχων τὴν ἕξιν ἐνιδρυμένην δύναται λοιπὸν κατὰ τοὺς ἐναποκειμένους αὐτῷ τῆς ἐπισ στήμης λόγους καθ' ἑαυτὸν ἐνεργεῖν· ἡ δὲ τοῦ Θεοῦ σοφία, ὁ δημιουργός πάσης κτίσεως, ὁ ἀεὶ τέ. λειος, ὁ ἀδιδάκτως σοφὸς, ἡ τοῦ Θεοῦ δύναμις, ἐν ᾧ πάντες οἱ θησαυροὶ τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως απόκρυφοι, τῆς κατὰ μέρος ἐπιστασίας προσδεῖται, τὸν τρόπον αὐτῷ καὶ τὸ μέτρον τῶν ἐνεργειῶν δριζούσης. Ηπου σύ γε καὶ παιδαγωγεῖον ἀνοίξεις ἐν τῇ ματαιότητί σου τῶν λογισμῶν, καὶ τὸν μὲν προ75 Coloss. 1, 16. 18 Juan. xi, 49. Το ibid. 50. 18 Coloss. 11, 5 ditur conjunctio καί quæ abest a mss. Aliquanto post duo codices κέχρηται φωναῖς. Ἐκδεχώμεθα. Unus codex επιδεχώμεθα. Alius ἐπιδεχόμεθα. Duo alii έκδεχόμεθα. Εμφασιν. Tres codices Ενδοσιν. Πάσης. Tres mss. ἁπάσης.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. καθῆσθαι ποιήσεις ἐν διδασκάλου τάξει, τὸν δὲ παρ- præsidentem loco doctoris, illum vero astantem εστάναι ἐν μαθητοῦ ἀπειρίᾳ· εἶτα ταῖς κατὰ μικρὸν προσθήκαις τῶν διδαγμάτων ἐκμανθάνοντα τὴν σου φίαν, καὶ προβιβαζόμενον εἰς τὸ τέλειον. Ἐκ δὲ τούτου, ἐὰν ἄρα εἰδῇς τὸ ἐν λογισμοῖς ἀκόλουθον διασώζειν, εὑρήσεις ἀεὶ μὲν τὸν Υἱὸν διδασκόμενον, οὐδέποτε δὲ φθάσαι πρὸς τὸ τέλειον δυνάμενον, διὰ τὸ ἄπειρον μὲν εἶναι τοῦ Πατρὸς τὴν σοφίαν, ἀπείρου δὲ τέλος καταληφθῆναι μὴ δύνασθαι. "Ωστε ὁ μὴ διδοὺς πάντα ἔχειν ἐξ ἀρχῆς τὸν Υἱὸν οὐδέποτε δώσει πρὸς τὸ τέλειον ἥξειν. ᾿Αλλὰ γὰρ αἰσχύνομαι τὸ ταπεινὸν τῆς ἐννοίας, εἰς ἣν ἐκ τῆς τοῦ λόγου ἀκολουθίας ὑπήχθην Ἐπὶ οὖν τὰ ὑψηλὰ τοῦ λόγου πάλιν ἐπανέλθωμεν. 21. ῾Ο έωρακώς ἐμὲ ἑώρακε τὸν Πατέρα· οὐ τὸν χαρακτῆρα, οὐδὲ τὴν μορφήν· καθαρὰ γὰρ συνθέσεως ἡ θεία φύσις· ἀλλὰ τὸ ἀγαθὸν τοῦ θελήματος, ὅπερ, σύνδρομον ἐν τῇ οὐσίᾳ, ὅμοιον καὶ ἴσον, μᾶλλον δὲ ταὐτὸν ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ θεωρεῖται. Τί οὖν τὸν Γενόμενος ὑπήκοος καὶ τὸ, Ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτόν; Ὅτι ἐκ τοῦ Πατρὸς τῷ Υἱῷ τὸ ὑπὲρ ἀνθρώπων ἐνεργῆσαι κατ᾿ ἀγαθό τητα Σὺ δὲ κἀκείνων ἄκους· ὅτι Χριστὸς ἡμᾶς ἐξηγέρασεν ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νόμου· καὶ ὅτι Ἔτι ἁμαρτωλῶν ὄντων ἡμῶν, Χριστὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἀπέθανε. Πρόσεχε δὲ ἀκριβῶς καὶ ταῖς φωναῖς τοῦ Κυρίου, ὅτι, ὅταν ἡμᾶς περὶ τοῦ Πατρὸς ἐκπαι δεύσῃ, οἶδε ταῖς αὐθεντικαῖς καὶ δεσποτικαῖς κεχρήσθαι φωναῖς, λέγων· θέλω, καθαρίσθητι· καὶ, Σιώπα, πεφίμωσο· καὶ, Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν· καὶ τὸ, Αλαλον καὶ κωφὸν δαιμόνιον, ἐγώ σοι ἐπιτάσσω· καὶ ὅσα τοιαῦτα· ἵνα διὰ τούτων μὲν τὸν Δεσπότην ἡμῶν καὶ ποιητὴν γνωρίσωμεν, δι' εκείνων δὲ τὸν Πατέρα τοῦ Δεσπότου ἡμῶν καὶ ποιητοῦ διδαχθῶμεν. Οὕτω πανταχόθεν ὁ λόγος ἀληθὴς ἐπιδεί κνυται, ὅτι τὴ διὰ τοῦ Υἱοῦ δημιουργεῖν τὸν Πατέρα οὔτε ἀτελῆ τοῦ Πατρὸς τὴν δημιουργίαν συνίστησιν, οὔτε ἄτονον τοῦ Υἱοῦ παραδηλοῖ τὴν ἐνέργειαν· ἀλλὰ ε) ηνωμένον τοῦ θελήματος παριστᾷ Ωστε ή, δι' ε, φωνὴ ὁμολογίαν τῆς προκαταρκτικῆς αἰτίας ἔχει, οὐκ ἐπὶ κατηγορία τοῦ ποιητικοῦ αἰτίου παραλαμβάνεται. το Joan. χιν, 9. Marc. iv, 39. cum discipuli imperitia: dein paulatim additis præceptionibus discentem sapientiam, et ad perfectionein procedentem. At ex hoc, si modo noveris consequentiam, quæ est in ratiocinationibus, observare, invenies Filium semper quidem discere, nec unquam ad perfectionem pervenire posse, eo quod infinita sit Patris sapientia, nec infinitæ rei finis possit apprehendi. Itaque qui non concesserit Fiñum ab initio habere omnia, nunquam concessurus est illum ad perfectionem perventurum. Sed pudet me istius humilis cogitationis, in quam e sermonis serie deductus sum. Igitur ad ea quæ sunt in oratione sublimia iterum revertamur. 21. Qui vidit me, vidit Patrem 70: non figuram, non formam: pura enim est a compositione divina natura; sed bonitatein voluntatis, quæ cum essentia concurrens, similis et æqualis, imo potius eadem in Patre et Filio intelligitur. Quid igitur sibi vult illud, Factus obediens 80? item illud: Pro nobis omnibus tradidit eum *¹? Significatur videlicet Filium a Patre hoc habuisse, ut pro sua bonitate operaretur pro hominibus. Tu vero et illa audito: Christus nos redemit a maledicto legis"; item: Cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est ºª. Diligenter autem attende etiam verba Domini, quod postquam nos de Patre erudivit, authenticis et berilibus vocibus uti solet, dicens: Volo, mundare; el, Tace, obmutesce 83; et, Ego autem dico vobis 86; et illud, Mutum et surdum dæmonium, ego tibi præcipio 87: et quæcunque alia id genus ut ex his quidem Dominum et conditorem nostrum cognosceremus, per illa vero Patrem Domini et conditoris nostri disceremus. Ita doctrina undelibet vera monstratur, scilicet ex eo quod Pater per Filium creet, neque propterea Patris vim creandi imperfectam argui, neque Filii operationem ostendi infirmam; sed voluntatis unitatem conjunctionenque declarari. Itaque hæc vox, per quem, confessionem habet cause principalis; non autem sumitur ad insectationem ac reprehensionem caus efficientis. Philipp. 11, 8. 8. Rom. viii, 32 ss Matth. v, 22 seqq. 67 Marc. ix, 24. * Galat. 111, 13. "Rom. v, 8, 9. **Matth. viii, 3. Πρὸς τὸ τέλειον. Sic Regii prinus et tertius n octavum Epistola ad Romanos citari, non quintum cum Colbert., quæ scriptura paulo post confirinatur his verbis, πρὸς τὸ τέλειον ἕξειν. Editi πρὸς τὸ τέλος in primo loco. Υπήχθην. Sic codices mss. Editi vero ὑπηνέχθην. Nec multo post veteres quatuor libri ἀνέλθωμεν. Subinde editi ante huc verba, ἑώρακε τὸν Πατέρα. addunt φησί, quod abest a codicibus mss. et prima Basileensi editione. Υπήκους. Editi addunt μέχρι θανάτου, sed præter codicum miss. fidem. Ibidem editi et nonnulli codices παρέδωκεν ἑαυτόν. Sed cumn sensus postulet, ut Filius a Patre traditus dicatur, sequi malnimus duos Regios codices, qui cum Colbertino habent αὐτόν. Praeterea manifestum est caput PATROL. GR. XXXII. Epistolæ ad Ephesios, ubi non legitur pro omnibus. Κατ' ἀγαθότητα. Reg. secundus καθ' υἱό τητα, secundum fliationem. Περὶ τοῦ Πατρός, Legendum contendit Combefisius, οὐ περὶ τοῦ Πατρός, sicque redden - dum: cum de Patre non erudiret. Sic meo periculo emendes, inquit, quidquid decoquat Erasmus, et antiquo errore repræsentent codices. Sed doctissimi viri emendationein explodit codicum mss. auctoritas, ac ipsius etiam contextus clara et perspicua sen¬ erudivit; non ut Erasmus, cum nos de Patre eru tentia, si sic interpretemur, Postquam nos de Paire diret. Παριστά. Duo codices παρίστησιν.

19 CAPUT IX. Propriæ ac distincte de Spiritu notiones, doctrinæ Scripturarum congruentes. 22. Jam vero etiam de Spiritu communes nostræ notiones cujusmodi sint expendanius, tum eas quæ nobis de illo e Scripturis collectæ sunt, tum cas quas Patrum traditione non scripta accepimus. Primum igitur, quis, auditis Spiritus appellationibus, animo non erigitur, et ad supremam naturam cogitationem non attollit? Nam Spiritus Dei dictus est, et Spiritus veritatis, qui ex Patre procedit ": Spiritus rectus, Spiritus principalis 8. Spiritus sanctus, propria est illius ac peculiaris appellatio quod sane nomen omnium maxime rem incorpoream et ab omni materia puram et incompositam declarat. Quapropter et Dominus cum eam, quæ Deum in loco adorari existimabat, edoceret, rem incorpoream comprehendi non posse, Spiritus, inquit, est Deus. Proinde fieri non potest, ut qui audit Spiritum, naturam loco circumscriptam, aut mutationibus et alterationibus obnoxiam, aut omnino creaturæ similem sibi animo fingat: sed ad id quod summum est cogitatione progrediens, intelligentem substantiam cogitet necesse est, virtute infinitam, magnitudine incircumscriptam, nec temporum nec sæculoruin dimensionem recipientem, ea quæ habet bona large impartientem. Ad quem omnia convertuntur quæ egent sanctificatione: quem omnia appetunt juxta virtutem viventia, cujus afflatu velut irrigantur et adjuvantur, ut perveniant ad proprium suum naturalemque finem. Qui perdicit catera, ipse vero in nullo deficit: qui non vivit per instaurationem, sed vitam suppeditat; nec accessionibus augescit, sed statim plenus est: qui in seipso firmatur, et nusquam non adest. Origo sanctificationis, lux intelligibilis: universæ potentiæ rationali ad veritatis investigationem velut illustrationem quamdam ex sese præbens. Natura inaccessus, sed qui capi possit ob benignitatem; omnia quidem implens virtute, sed solis iis qui digni sunt communicabilis, quibus sese non eadem imperit mensura, sed juxta proportionem Αφοριστικαὶ ἔννοιαι περὶ τοῦ Πνεύματος, τῇ τῶν Γραφῶν ἀκολουθοῦσαι διδασκαλία 29. Ηδη δὲ καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος τὰς κοινὰς ἡμῶν ἐννοίας ὁποῖαί τινές εἰσιν ἐξετάσωμεν, τάς τε ἐκ τῶν Γραφῶν περὶ αὐτοῦ συναχθείσας ἡμῖν, καὶ ἃς ἐκ τῆς ἀγράφου παραδόσεως τῶν Πατέρων διεδεξάμεθα. Πρῶτον μὲν οὖν, τίς, ἀκούσας τῶν προσω ηγοριῶν τοῦ Πνεύματος, οὐ διανίσταται τῇ ψυχῇ, καὶ πρὸς τὴν ἀνωτάτω φύσιν τὴν ἔννοιαν ὑπεραίρει; Πνεῦμα γὰρ Θεοῦ εἴρηται, καὶ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, Ο παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται· Πνεῦμα εὐθὲς, Πνεῦμα ἡγεμονικόν Πνεῦμα ἅγιον ἡ κυρία αὐτοῦ καὶ ἰδιάζουσα κλήσις· ὅπερ δὴ μάλιστα παν τές τοῦ ἀσωμάτου, καὶ καθαρῶς ἀΰλου τε καὶ ἀμεροῦς ὄνομά ἐστι. Διὸ καὶ ὁ Κύριος, τὴν ἐν τόπῳ προσκυνεῖσθαι τὸν Θεὸν ἡγουμένην διδάσκων, ότι ἀπερίληπτον τὸ ἀσώματον, Πνεῦμα, φησίν, ὁ Θεός. Οὐ τοίνυν δυνατόν, Πνεῦμα ἀκούσαντα, περιγεγραμ μένην φύσιν ἐντυπῶσαι τῇ διανοίᾳ, ἢ τροπαῖς καὶ ἀλλοιώσεσιν ὑποκειμένην, ἢ ὅλως ὁμοίαν τῇ κτίσει· ἀλλὰ πρὸς τὸ ἀνωτάτω ταῖς ἐννοίαις χωροῦντα, νοεράν οὐσίαν ἐπάναγκες ἐννοεῖν, ἄπειρον κατὰ δύναμιν, μεγέθει απεριόριστον, χρόνοις ἡ αἰῶσιν ἀμέτρητον, άφθονον ὧν ἔχει καλῶν. Πρὸς ὅ πάντα ἐπέστραπται τὰ ἁγιασμοῦ προσδεόμενα· οὗ πάντα εφίεται τὰ κατ' ἀρετὴν ζῶντα, οἷον ἐπαρδόμενα τῇ ἐπιπνοίᾳ καὶ βοηθούμενα πρὸς τὸ οἰκεῖον ἑαυτοῖς καὶ κατὰ φύσιν τέλος. Τελειωτικὸν τῶν ἄλλων, αὐτὸ δὲ οὐδαμοῦ ἐλλεἶπον· οὐκ ἐπισκευαστῶς ζῶν, ἀλλὰ ζωῆς χορηγόν· οὐ προσθήκαις αὐξανόμενον, ἀλλὰ πλῆρες εὐθὺς ἐν ἑαυτῷ ἱδρυμένον, καὶ πανταχοῦ ὄν. Αγιασμοῦ γένεσις, φῶς νοητόν, πάσῃ δυνάμει λο γιαῇ πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας εὕρεσιν οἷόν τινα κατα φάνειαν δι' ἑαυτοῦ παρεχόμενον. Απρόσιτον τῇ φύσ σει· χωρητὸν δι' ἀγαθότητα· πάντα μὲν πληροῦν τῇ δυνάμει, μόνοις δὲ ἂν μεθεκτὸν τοῖς ἀξίοις, οὐχ ἑνὶ μέτρῳ μετεχόμενον, ἀλλὰ κατ' ἀναλογίαν τῆς πίστεως διαιροῦν τὴν ἐνέργειαν. Απλοῦν τῇ οὐσίᾳ, ποικίλον ταῖς δυνάμεσιν· ὅλον ἑκάστῳ παρὸν, καὶ ὅλον ἀπαν ταχοῦ δν. ᾿Απαθῶς μεριζόμενον, καὶ ὁλοσχερώς με τεχόμενον· κατὰ τὴν εἰκόνα τῆς ἡλιακῆς ἀκτῖ88 Joan. xv, 26.» Psal. L, 12, 13. " Joan. IV, Διδασκαλία. Addunt editi, καὶ ὅτι δεσπότης τὸ Πνεῦμα, sed hæc absunt a quinque codicibus mss. Statim editi περὶ ἁγίου Πνεύματος. Sed vo ἁγίου non reperitur in mss. Πνεῦμα ἡγεμονικόν. Sic repetunt hanc vocem libri veteres. Παντός. Sic codices mss. et editio prima Basil. In aliis editionibus legitur πάντων. 'Ηγουμένην. Male in editis additum fuerat ψυχήν, quæ vos nec in mss. codicibus legitur, et sententiæ nitorem perturbat. Similis locus infra occurrit de eadem muliere Samaritana cap. 26, n. 4, ubi pariter non legitur ψυχήν. Επισκευαστῶς. Sic omnes codices mss. Editi επισκευαστικῶς. Πλήρες εὐθύς. Sic omnes codices mss. Male in editis πλήρες, εὐθές. Ολοσχερώς μετεχόμενον. Immerito vitupe rat interpretationem Erasmi Combefisius, ac vertendum esse pronuntiat: qui integre, in totum plane participetur. Nam Basilius, qui probat hoc loco immensitatem Spiritus sancti, num dicere potuit eum a rebus creatis plene et in totum percipi? At Spiritum ita diyidi et communicari, ut totus et integer maneat, sententia est Basilio digna et sanctis Patribus notissima. Unum ex omnibus proferam Ambrosium, qui Basilium imitatur et illustrat: Non enim totum effudit, inquit lib. i De Spiritu sancto, cap. 8, sed quod effudit, omnibus abundavit. Quod igitur nobis satis esse judicavit, effudit: et quod effusum est, non separatum est nec incisum: sed unitatem habet, quo aciem nostri cordis illuminet pro nostræ possibilitate virtutis. Denique tantum capimus, quantum profectus nostri mentis acquirit. Inseparabilis est enim plenitudo gratiæ spi rialis, sed nobis pro nostre participatur facultate

LIBER DE SPIRITU SANCTO. νος, ης ή χάρις, τῷ ἀπολαύοντι ὡς μόνῳ παροῦσα, ἡ @dei dispertitur vim suam. Simplex essentia, va καὶ γῆν ἐπιλάμπει καὶ θάλασσαν, καὶ τῷ ἀέρι ἐγκέκραται. Οὕτω δὴ καὶ τὸ Πνεῦμα ἑκάστῳ τῶν δεκτι κῶν, ὡς μόνῳ παρόν, διαρκὴ τοῖς πᾶσι τὴν χάριν ὁλόκληρον ἐπαφίησιν· οὗ ἀπολαύει τὰ μετέχοντα, ἴσον αὐτὰ πέφυκεν οὐχ ὅσον ἐκεῖνο δύναται. rius potentiis; qui singulis totus adest, et totus ubique est. Qui sic dividitur ut ipse nihil patiatur; cujus sic omnes participes sunt, ut ipse maneat integer, radii solaris in morem, cujus beneficium fruenti tanquam uni adest, et tamen terram ac mare illustrat, misceturque aeri. Sic et Spiritus sanctus, unicuique capacium 20 cum adsit quasi soli, sufficientem omnibus gratiam ac integram infundit: quo fruuntur quæcunque de illo participant, quantum ipsis fas est natura, non quantum ille potest. 23. Οἰκείωσις δὲ Πνεύματος πρὸς ψυχὴν οὐχ ὁ διὰ τόπου προσεγγισμός (πῶς γὰρ ἂν πλησιάσαις τῷ ἀσωμάτῳ σωματικῶς;), ἀλλ' ὁ χωρισμὸς τῶν παθῶν, ἅπερ, ἀπὸ τῆς πρὸς τὴν σάρκα φιλίας ὕστερον ἐπι· γινόμενα τῇ ψυχῇ, τῆς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ οἰκειότητος Αλλοτρίωσε. Καθαρθέντα δὴ οὖν ἀπὸ τοῦ αἴσχους, δ ἀνεμάξατο διὰ τῆς κακίας, καὶ πρὸς τὸ ἐκ φύσεως κάλλος ἐπανελθόντα, καὶ οἷον εἰκόνι βασιλικῇ τὴν ἀρχαίαν μορφήν διὰ καθαρότητας ἀποδόντα, οὕτως ἐστὶ μόνως προσεγγίσαι τῷ Παρακλήτῳ. Ὁ δ', ὥσπερ ήλιος, κεκαθαρμένον ὄμμα παραλαβών, δείξει σοι ἐν ἑαυτῷ τὴν εἰκόνα τοῦ ἀοράτου. Ἐν δὲ τῷ μακαρίῳ τῆς εἰκόνος θεάματι τὸ ἄῤῥητον ὄψει τοῦ ἀρχετύπου κάλλος. Διὰ τούτου καρδιῶν ἀνάβασις χειραγω γία τῶν ἀσθενούντων, τῶν προκοπτόντων τελείωσις. Τοῦτο, τοῖς ἀπὸ πάσης κηλίδος κεκαθαρμένοις έλλάμπον, τῇ πρὸς ἑαυτὸ κοινωνίᾳ πνευματικοὺς ἀποδείκνυσι. Καὶ ὥσπερ τὰ λαμπρὰ καὶ διαφανή τῶν σωμάτων, ἀκτῖνος αὐτοῖς ἐμπεσούσης αυτά τε γίνεται περιλαμπῆ, καὶ ἑτέραν αὐγὴν ἀφ' ἑαυτῶν ἀποστίλβει· οὕτως αἱ πνευματοφόροι ψυχαί, ἐλλαμφθεῖσαι παρὰ τοῦ Πνεύματος, αὐταί τε ἀποτελοῦνται πνευματικαί, καὶ εἰς ἑτέρους τὴν χάριν ἐξαποστέλλουσιν. Εντεῦθεν μελλόντων πρόγνωσις, μυστηρίων σύνεσις, κεκρυμμένων κατάληψις, χαρισμάτων διανο μαί, τὸ οὐράνιον πολίτευμα, ἡ μετὰ ἀγγέλων χορεία, ἡ ἀτελεύτητος εὐφροσύνη, ἡ ἐν Θεῷ διαμονή, ἡ πρὸς Θεὸν ὁμοίωσις, τὸ ἀκρότατον τῶν ὀρεκτῶν, θεὸν γενέσθαι. Αἱ μὲν οὖν περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἔννοια: ἡμῶν, ὡς περὶ τοῦ μεγέθους αὐτοῦ καὶ τῆς ἀξίας καὶ τῶν ἐνεργημάτων ὑπ' αὐτῶν τῶν λογίων τοῦ Πνεύματος φρονεῖν ἐδιδάχθημεν, ὡς ὀλίγα ἀπὸ πολλῶν παραθέσθαι, τοιαῦται. "Ηδη δὲ πρὸς ἀντιλογικούς χωρητέον, πειρωμένους ἐλέγχειν τὰς ν τιθέσεις, τὰς ἐκ τῆς ψευδωνύμου γνώσεως ἡμῖν προβαλλομένας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι'. Πρὸς τοὺς λέγοντας μὴ χρῆναι συντάσσειν Πα τρὶ καὶ Υἱῷ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. 26. Οὐ χρὴ, φασί, Πατρὶ καὶ Υἱῷ συντετάχθαι τὸ ἅγιον Πνεῦμα, διά τε τὸ τῆς φύσεως ἀλλότριον, καὶ natura. Vide Basilii homiliam De fide pag. 133. Paulo post editi τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Μss. ut in contextu. Πέφυκεν. Mendose in editis additur δύνασθαι, quod a nostris codicibus niss. abest. Videtur Erasmus legisse οὐχ ὅσον αὐτὰ πέφυκεν, ἀλλ᾽ ὅσον ἐκεῖνο δύναται. Sic enim reddit: non quantum ipsa natura sua possunt capere, sed quantum potest ille. Funestissimam vocat hanc interpretationem Combefisius; sed tamen hic Erasmi videtur esse sensus, 25. Spiritus autem cum anima conjunctio non tit loci propinquitate (nam qui fiat ut ad incorporeum corporaliter accedas?), sed a cupiditatibus recessu, quæ post accesserunt animæ propter amicitiam erga carnem, ct a Dei consortio alienarunt. Itaque, si quis ab eo, quod vitii labe contraxerat, probro purgetur, atque ad nativam pulchritudinem reversus velut re-. giæ imagini formam veteren per puritatem reddat, hoc uno demum modo potest ad Paracletum appropinquare. Ille autem, veluti sol, purum nactus oculum, ostendet tibi in seipso imaginem illius qui videri non potest. In beata autem hujus imaginis contemplatione videbis ineffabilem archetypi pulchritudinem. Per hunc corda sustolluntur in altum, manu ducuntur infirmi, proficientes perficiuntur. Hic eis qui ab omni sorde purgati sunt illucescens, per communionein quam cum ipso habent, spirituales reddit. Et quemadmodum corpora nitida, pellucidaque, contacta radio, fiunt et ipsa supra modum splendida, et alium fulgorem ex sese profundunt, ita anima quæ Spiritum ferunt, illustranturque a Spiritu, funt et ipsæ spirituales, et in alios gratiamn emittunt. Hinc futurorum præscientia, mysteriorum intelligentia, occultorum comprehensio, donorum distributiones, cœlestis conversatio, cum angelis chorea binc gaudium nunquam finiendum, hinc in Deo perseverantia, hinc similitudo cum Deo, et quo nihil sublimius expeti potest, hinc est ut deus flas. Communes igitur nostræ notiones de sancto Spiritu, quas de magnitudine dignitateque illius, deque operationibus, ab ipsis Spiritus eloquiis sentire didicimus, ut e multis pauca afferamus, sic habent, Nunc autem ad contradicendi cupidos veniendum est conabimurque illorum objectiones refellere quas ⚫ falsi nominis scientia nobis proponunt. CAPUT X. Adversus eos qui dicunt non oportere Patri et Filo adjungere Spiritum sanctum. 24. Non oportet, inquiunt, Patri et Filio adjungere Spiritum sanctum: partim eo quod sit alienæ Spiritus sancti gratiam non ex hominum infirmi. tate, sed ex illius omnipotentia pendere. Ανάβασις. Sic quinque codices: alius cum editis αναβάσεις. Ibidem χειραγωγία: in uno codice. Εμπεσούσης. Duo codices ἐπιπεσούσης. το Ibidem antiqui tres libri ἡ ἔνθεος διανομή. Ηδη δέ. Hic incipit caput decimum in quic que veteribus libris.

' natura, partim quod dignitate sit inferior. Quibus τὸ τῆς ἀξίας καταδεές. Πρὸς οὓς δίκαιον τὴν τῶν ἀπο æquum est ut apostolorum verbis respondeamus: Deo oportet obedire magis quam hominibus ". Namı si Dominus aperte in tradendo salutifero baptismale præcepit discipulis, ut baptizarent omnes gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti” haud dedignatus cum illo consortium: contra isti dicunt, non oportere Spiritum Patri Filioque 21 conjungere; an non Dei præcepto palam adversantur? Etenim, si dicunt hujusmodi conjunctione non declarari ullam communionem aut consortium; dicant quidnam conveniat hoc existimare, et quam aliam efferant magis peculiarem consortii rationem? Εt quidem si Dominus sibi et Patri non adjunxit Spiritum in baptismo, neque etiam nobis vitio vertant quod eos conjungimus. Nihil enim nos diversum neque sentimus, neque loquimur. Sin autein illic conjunctus est Patri et Filio Spiritus, nec quisquam est adeo impudens, ut aliud quidquam dicat, ne sic quidem nos in jus vocent, si Scriptum ras sequimur. " στόλων φωνὴν ἀποκρίνασθαι ὅτι Πειθαρχεῖν Θεῷ δεῖ μᾶλλον ἢ ἀνθρώποις. Εἰ γὰρ ὁ μὲν Κύριος σαφῶς ἐν τῇ παραδόσει τοῦ σωτηρίου βαπτίσματος προσέταξε τοῖς μαθηταῖς βαπτίζειν πάντα τὰ ἔθνη εἰς ὄνομα Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, οὐκ ἀπαξιῶν τὴν πρὸς αὐτὸ κοινωνίαν, οὗτοι δὲ μὴ χρῆναι αὐτὸ Πατρὶ καὶ Υἱῷ συντάσσειν λέγουσι· πῶς οὐχὶ τῇ τοῦ Θεοῦ διαταγῇ προδήλως ἀνθίστανται; Εἰ μὲν γὰρ οὐκ εἶναί φασι τὴν τοιαύτην σύνταξιν κοι νωνίας τινὸς καὶ συναφείας δηλωτικὴν, εἰπάτωσαν, τί μὲν νομίζειν τοῦτο προσήκει; τίνα δὲ ἕτερον συνο αφείας τρόπον οἰκειότερον ἔχουσι; Καίτοιγε εἰ μὴ συνήψεν ὁ Κύριος ἑαυτῷ καὶ τῷ Πατρὶ τὸ Πνεῦμα κατὰ τὸ βάπτισμα, μηδὲ ἡμῖν την συνάφειαν εγκαλείτωσαν. Οὐδὲν γὰρ ἡμεῖς ἀλλοιότερον οὔτε φρονοῦμεν, οὔτε φθεγγόμεθα. Εἰ δὲ συνῆπται ἐκεῖ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ οὐδεὶς οὕτως ἀναιδής ὥστε ἄλλο τι φῆσαι, μηδ' οὕτως ἡμῖν ἐγκαλείτωσαν, εἰ τοῖς γεγραμμένοις ἀκολουθοῦμεν. 25. Αλλ' ἡ μὲν παρασκευή του καθ' ἡμῶν πολέμου εξήρτυται καὶ πᾶσα διάνοια πρὸς ἡμᾶς τέταται, καὶ γλῶσσαι βλασφήμων ὧδε τοξεύουσι σφοδρότερον βάλλουσαι ἢ τὸν Στέφανον τότε τοῖς λίθοις οἱ χριστοφό νοι· μὴ λανθανέτωσαν δὲ, ὅτι πρόσχημα μὲν ἡμᾶς ὁ πόλεμος ἔχει, ἡ δὲ ἀλήθεια τῶν γινομένων πρὸς τὸ ὕψος βλέπει. Ὥστε ἐφ' ἡμᾶς μὲν δῆθεν τὰς μηχανὰς καὶ τὰς ἐνέδρας διασκευάζονται, καὶ ἀλλήλοις ἐγκε λεύονται ἐπιβοηθεῖν, ὡς ἕκαστος ἔχει ἐμπειρίας ή ῥώμης. Πίστις δέ ἐστι τὸ πολεμούμενον, καὶ κοινὸς σκοπὸς ἅπασι τοῖς ἐναντίοις καὶ ἐχθροῖς τῆς ὑγια: νούσης διδασκαλίας τὸ στερέωμα τῆς εἰς Χριστὸν πίο στεως κατασεῖσαι, ἐκ τοῦ τὴν ἀποστολικὴν παράδοσιν ἐδαφισθεῖσαν ἀφανισθῆναι. Διὰ τοῦτο, ὡς τῶν χρεω φειλετῶν οἱ δῆθεν εὐγνώμονες τὰς ἐκ τῶν ἐγὼ γράφων ἀποδείξεις ἐπιβοῶνται, τὴν ἄγραφον τῶν Πατέρων μαρτυρίαν ὡς οὐδενὸς ἀξίαν ἀποπεμπόμε νοι. Αλλ' οὐ γὰρ ὑφησόμεθα τῆς ἀληθείας, οὐδὲ δειλία τὴν συμμαχίαν προδώσομεν. Εἰ γὰρ ὁ μὲν Κύριος ὡς ἀναγκαῖον καὶ σωτήριον δόγμα την μετά Πατρὸς σύνταξιν τοῦ ἁγίου Πνεύματος παραδέδωκε, τοῖς δὲ οὐχ οὕτω δοκεῖ, ἀλλὰ διαιρεῖν καὶ διασπᾷν καὶ ἐπὶ τὴν φύσιν τὴν λειτουργικὴν μετοικίζειν 25. Sed belli adversum nos apparatus instructus est, omnisque cogitatio intenta est in nos, et lingue inaledicorum hic vehementius jaculantur quam ii, qui Christum occiderant, olim lapidibus impetierunt Stephanum. Verum ne consequantur, ut lateat nos quidem esse belli occasionem, sed quæ aguntur revera ad excelsum spectare. Itaque in nos quidem machinas et insidias instruunt, seque mutuo exhortantur ad ferendas suppetias, ut quisque peritia aut robore valet. Cæterum id quod oppugnantur, fides est, isque scopus communis est omnibus adversariis, et sanæ doctrinæ inimicis, ut soliditatem fidei in Christum concutiant, apostolicam traditionem solo æquatam abolendo. Eapropter, sicut solent qui bona fidei debitores sunt, probationes e Scriptura clamore exigunt, Patrum testimonium, quod scriptum non est, velut nullius momenti rejicientes. At de tuenda veritate nihil remittemus, neque ignavia a ferendis illi auxiliis desistemus. Etenim si Dominus nobis, ut necessarium ac salutare dogma, Spiritus cum Patre conjunctionem tradidit; his autem non ita videtur, sed dividere ac dist abere Spiritum et ad servilem naturam detrudere: an non verum est, apud illos blasphemiam πῶς οὐκ ἀληθὲς, ὅτι τὴν ἑαυτῶν βλασφημίαν κυρίω ipsorum plus habere ponderis, quam Domini preοι Act. v, 29. ** Matth. xxvi, 19. Αποκρίνασθαι. Codices nonnulli ἀποκρί νεσθαι. Μηδὲ ἡμῖν. Hæc scriptura, quam Erasmus in interpretando sequitur, bilen movit Combefisio; ac legendum esse contendit, ut in quatuor mss. reperimus, τότε ἡμῖν, Tunc nobis vitio vertant, quod eos conjungimus. Sed prorsus immerito Erasmum vellicat, qui multo melius sententiæ seriem perspexit. Fert enim conditionem adversariis Basilius, eosque undique constrictos tenet, ut his verbis, In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, vel Spiritam cum Patre et Filio conjungi negent, vel fateantur. Si conjungi negent, neque etiam se conjunctionis Domine incusari ab illis debere, cum nihil dicat τέραν ποιοῦνται τῆς τοῦ Δεσπότου νομοθεσίας; Φέρε neque sentiat ab hoc testimonio diversum, nec magis ex suis quam ex Christi verbis conjunctio sequatur. Si vero fateatur, immerito litem sibi ab illis impingi, quod Scripturam sequatur. Hanc esse Basilii sententiam perspiciet, quisquis leget_a!tentius. Quamobrem retinenda fuit vulgata scriptura, quamvis altera in pluribus exstet codicibus. Ἐξήρτυται. Sic Colbertinus et duo codices a Combefisio citati. Reg. secundus ἔπηρται. Editi ἐξήρτηται. Οι δῆθεν εὐγνώμονες. Recte observavit Bilius illud, bona fdei debitores, non sine ironia diclum fuisse. Μετοικίζειν. Nonnulli codices μετακομίζειν.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. δὴ οὖν, πᾶσαν φιλονεικίαν καταβαλόντες, οὕτω περὶ scriptum: Agedum igitur omni contentione depoτῶν ἐν χερσὶ πρὸς ἀλλήλους διασκεψώμεθα. sita, ita de iis quæ in manibus sunt, inter nos dis ceptemus. 26. Χριστιανοὶ πόθεν ἡμεῖς; Διὰ τῆς πίστεως, πᾶς τις ἂν εἴποι. Σωζόμεθα δὲ τίνα τρόπον; 'Αναγεννη θέντες δηλονότι διὰ τῆς ἐν τῷ βαπτίσματι χάριτος. Πόθεν γὰρ ἄλλοθεν; Εἶτα τὴν σωτηρίαν ταύτην διά Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος βεβαιουμένην γνωρίσαντες, ἂν παρελάβομεν τύπον διδαχῆς προσ ησόμεθα; Η μεγάλων ἂν εἴη στεναγμῶν ἄξιον, εἴπερ εὑρισκόμεθα νῦν μακρυνόμενοι μᾶλλον ἀπὸ τῆς σω τηρίας ἡμῶν, ἢ ὅτε ἐπιστεύσαμεν· εἴπερ ἃ τότε προσεδεξάμεθα, νῦν ἀπαρνούμεθα. Ἴση ἐστὶν ἡ ζημία ἢ ἄμοιρών τινα τοῦ βαπτίσματος ἀπελθεῖν, ἢ ἕν τι τῶν ἐκ τῆς παραδόσεως ἐλλείπον δέξασθαι. Την τε ὁμολογίαν, ἣν ἐπὶ τῆς πρώτης εἰσαγωγῆς κατεθέμεθα, ὅτε, ῥυσθέντες ἀπὸ τῶν εἰδώλων, προσήλθομεν Θεῷ ζώντι, ὁ μὴ ἐπὶ παντὸς φυλάσσων καιροῦ, καὶ διὰ πάσης ἑαυτοῦ τῆς ζωῆς ὡς ἀσφαλούς φυλακτηρίου περιεχόμενος, ξένον ἑαυτὸν καθίστησι τῶν ἐπαγγε. λιῶν τοῦ Θεοῦ, τῷ ἰδίῳ χειρογράφω μαχόμενος, ὃ ἐπὶ τῆς κατὰ τὴν πίστιν ὁμολογίας κατέθετο. Εἰ γὰρ ἀρχή μοι ζωῆς τὸ βάπτισμα, καὶ πρώτη ἡμερῶν ἐκείνη ἡ τῆς παλιγγενεσίας ἡμέρα, δῆλον, ὅτι καὶ φωνή τιμιωτάτη πασῶν ἡ ἐν τῇ χάριτι τῆς υἱο θεσίας ἐκφωνηθεῖσα. Τὴν οὖν εἰσάγουσάν με εἰς τὸ φῶς, τὴν γνῶσιν Θεοῦ μοι χαριταμένην παράδοσιν, δι' ἧς τέκνον ἀπεδείχθην Θεοῦ, ὁ τέως διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐχθρός, ταύτην προδῶν, ταῖς τούτων πιθα νολογίαις παρατραπείς; ᾿Αλλὰ καὶ ἐμαυτῷ συνεύχο μαι μετὰ τῆς ὁμολογίας ταύτης ἀπελθεῖν τρὸς τὸν Κύριον, καὶ αὐτοῖς παραινώ, ἄτυλον διατηρῆσαι τὴν πίστιν, εἰς ἡμέραν Χριστοῦ, καὶ ἀχώριστον ἀπὸ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ φυλάξει τὸ Πνεῦμα τὴν ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος διδασκαλίαν ἔν τε τῇ ὁμολογίᾳ τῆς πίσ στεως διατηροῦντας καὶ ἐν τῇ τῆς δόξης ἀποπλη ρώσει. Ὅτι παραβάται οἱ τὸ Πνεῦμα ἀργούμενοι. 27. Τίνι οὐαί; τίνι θλίψις; τίνι ἀπορία καὶ σκότος; τίνι αἰωνία κατάκρισις; Οὐ τοῖς παραβάταις: οὐ τοῖς τὴν πίστιν ἀρνησαμένοις; Τίς δὲ τῆς ἀρνήσεως ἔλεγχος; Οὐχ ὅτι τὰς οἰκείας ὁμολογίας ἠθέτησαν; Ώμο λόγησαν δὲ τί, ἢ πότε; Πιστεύειν εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα, ὅτε, ἀποταξάμενοι τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ, τὴν σωτήριον ἐκείνην ἀφῆκαν φωνήν. Τίς οὖν πρέπουσα τούτοις προσηγορία παρά τῶν τέκνων τοῦ φωτὸς ἐξευρέθη; Οὐχὶ παραβάται προσαγορεύονται, ὡς εἰς τὰς τῆς σωτηρίας αυτ Είπερ ά. Sic nostri codices, non ut editi εἰ γὰρ ἄ. Paulo post particulam ή addidimus ante has Tores ἔν τι τῶν, que quidem vocule variis modis leguntur. Habet enim editio Basileensis ή τι τὸ τῆς, Donnulli codices ἢ ἐν τῶν, alii ut in textu. Unde suspicio est aliquid esse corrupti. Legerem libenter ἢ ἔν τινι τῶν. etc., cui scripturæ gemella prorBus est interpretatio Erasmi. Τιμιωτάτη. Editi addunt μοί, sed hæc vocula abest a codicibus mss. 26. Christiani unde nos? Per fidem, dicet quilibet. Salvi autem fimus, quo modo? Nimirum regenerati per gratiam quæ confertur in baptismo. Nam unde alioqui? Ergone postquam hanc salutem per Patrem et Filium et Spiritum sanctum ratam ac firmatam noverimus, traditam nobis doctrinæ formam abjiciemus? Id profecto multis dignum suspiriis fuerit, si comperiamur nunc longius abesse a salute nostra, quam tum cum credidimus; si quæ tunc recepimus, nunc abnegamus. Par et æquale damnum est, 22 sive quis baptismatis expers decedat de vita sive recipiat baptisma, cui unum aliquod eorum quæ tradita sunt desit. Et quisquis professionem, quam in prima institutione deposušimus, cum liberati a simulacris accessimus ad Deum vivum, in omni tempore non servat, nec eam quasi tutissimum praesidium per totam suam vitam complectitur, seipsum alienum reddit a promissis Dei, suo ipsius chirographo repugnans, quod in professione Gidei deposuit. Nam si mibi vite initium est baptismus, ad dierum omnium primus est dies regenerationis; perspicuum est et vocem illam omnitën pretiosissimam esse, quæ in adoptionis gratia prolata est. Itane igitur traditionem, quæ me adducit ad lucem, quæ Dei cognitionem largita est, per quam factus sum filius Dei, qui prius propter peccatum eram hostis, deseram, seductus istorum speciosis sermonibus? Quin potius et illud mihi precor, ut cum hac professione contingat hinc decedere ad Dominum et ipsos hortor, ut inviolatam servent fidem usque ad diem Christi, et indivulsum a Patrę et Filio custodiant Spiritum: doctrinam baptismatis tum in fidei professione, tum in gloriæ persolutione servantes. CAPUT XI. Prævaricatores esse illos qui negant Spiritum. 27. Cui væ? cui afflictio? cui angustia ac tenebræ? cui sempiterna condemnatio? Nonne prævaricatoribus? nonne iis qui fidem abnegarunt? Sed unde probantur abnegasse? Nonne hinc, quod suas ipsi professiones irritas fecerunt? Quid autem professi sunt, aut quando? Professi sunt credere se in Patrem et Filium et Spiritum sanctum, tum cuni renuntiantes diabolo et angelis ejus salutiferam illam vocem ediderunt. Quod igitur istis dignum vocabulum excogitatum est a filiis lucis? Nonne Εἰς τὸ φῶς, τὴν γνῶσιν. Sic veteres libri. Male in editis φῶς καὶ γνῶσιν. Paulo post idem editi praeter codicum mss. fidem ὁ πρὸ ὀλίγου τέως. Τὸ Πνεῦμα. Εditi addunt τὸ ἅγιον, sed repugnant codices mss. Ibidem corrupte in editione Parisiensi κρατήσαι διδασκαλίαν. Veteres libri et editio Basileensis ut in contextu. Τῆς σωτηρίας. Sic mss. codices. Editi σωτηρίους. leg. secundus ibidem habet ἑαυτῶν.

perfuga ac pravaricatores appellantur, ut qui sa- τῶν συνθήκας παρασπονδήσαντες; Τί οὖν εἴπω τὸν lutis suæ pacta violarint? Quo igitur nomine eum qui Deum abnegavit, quo eum qui Christum abnegavit, appellem? Quonam alio, quam prævaricatoris ac desertoris? At ei qui negavit Spiritum, quod ne vis nomen imponere? Nonne hoc idem, quippe qui pactum cum Deo initum violarit? Ergo cum et fidei in Spiritum professio beatitudinem pietatis nobis conciliet, et abnegatio crimini abnegati Dei faciat obnoxios: an non horrendum est ipsum nunc rejicere, non ignem, non gladium, non crucem, non flagella, non rotam, non tormenta metuentes, sed solis sophismatibus seductionibusque istorum, qui Spiritui rebelles sunt, deceptos? Testificor omni homini Christum profitenti, et Deum neganti, quod Christus nihil illi proderit; aut Deuin invocanti, Filium vero spernenti, quod inanis est fides illius. Item ei qui Spiritum rejicit, testificor quod fides cjus qua profitetur Patrem et Filium, inauis erit: 23 quam nec habere potest nisi simul adsit Spiritus. Non enim credit in Filium, qui non credit Spiritui; nec credit in Patrem, qui non credit Filio. Nec enim potest dicere Dominum Jesum, nisi in Spiritu sancto "; et, Deum nemo vidit unquam, sed unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, hic nobis enarravit”. Insuper talis expers est veræ adorationis. Neque enim fieri potest, ut quis Filium adoret, nisi in Spiritu sancto, aut ut Patrem invocet, nisi in adoptionis Spiritu. CAPUT XII. Adversus eos qui dicunt sufficere baptisma tantum in nomine Domini. ἀρνησίθεον; τί δὲ τὸν ἀρνησίχριστον; Τί άλλο γε ἢ παραβάτην; Τῷ δὲ τὸ Πνεῦμα ἀρνησαμένῳ τίνα με βούλει προσηγορίαν θέσθαι; Οὐ τὴν αὐτὴν ταύτην, ὡς τὰς πρὸς Θεὸν παραβάντι συνθήκας; Οὐκοῦν ὁπότε καὶ ἡ ὁμολογία τῆς εἰς αὐτὸ πίστεως τὸν τῆς εὐσεβείας μακαρισμόν προξενεῖ, καὶ ἡ ἄρνησις τῇ κατακρίσει τῆς ἀθεότητος ὑποβάλλει, πῶς οὐ φοβε ρὸν τοῦτο νῦν ἀθετῆσαι, οὐ πῦρ, οὐ ξίφος, οὐ σταυρόν, οὐ μάστιγας, οὐ τροχόν, οὐ στρεβλωτήρια φοβηθέντας, ἀλλὰ σοφίσμασι μόνοις καὶ παραγωγαῖς τῶν πνευματομάχων παρακρουσθέντας; Μαρτύρομα: παντὶ ἀνθρώπῳ ὁμολογοῦντι Χριστὸν, καὶ τὸν Θεὸν ἀρνουμένῳ, ὅτι Χριστὸς αὐτὸν οὐδὲν ὠφελήσει· Θεὸν ἐπικαλουμένῳ, τὸν δὲ Υιόν ἀθετοῦντι, ὅτι ματαία ἐστὶν ἡ πίστις αὐτοῦ· καὶ τῷ τὸ Πνεῦμα παραιτουμένῳ, ὅτι ἡ εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν πίστις αὐ τῷ εἰς κενὸν ἀποβήσεται, ἣν οὐδὲ ἔχειν δύναται, μὴ συμπαρόντος τοῦ Πνεύματος. Οὐ πιστεύει μὲν γὰρ εἰς Υἱὸν ὁ μὴ πιστεύων τῷ Πνεύματι· οὐ πιστεύει δὲ εἰς Πατέρα ὁ μὴ πιστεύσας τῷ Υἱῷ. οὔτε γὰρ δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησοῦν εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἀγίῳ· καὶ, Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, ἀλλ' μονογενής Υἱὸς, ὁ ὢν ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρός, οὗτος ἡμῖν ἐξηγήσατο. Αμοιρός ἐστι καὶ τῆς ἀληθινῆς προσκυνήσεως ὁ τοιοῦτος. Οὔτε γὰρ Υἱὸν προσκυνῆσαι δυνατὸν εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, οὔτε ἐπικαλέσασθαι δυνατὸν τὸν Πατέρα εἰ μὴ ἐν τῷ τῆς υἱοθεσίας Πνεύματι. IB. Πρὸς τοὺς λέγοντας ἐξαρκεῖν καὶ μόνον τὸ εἰς τὸν Κύριον βάπτισμα. 28. Καὶ μηδένα παρακρουέσθω τὸ τοῦ ᾿Αποστόλου, ὡς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος ἐπὶ τῆς τοῦ βαπτίσματος μνήμης πολλάκις παραλιμπάνοντος, μηδὲ διὰ τοῦτο ἀπαρατήρητου οἰέσθω τὴν ἐπίκλησιν εἶναι τῶν ὀνομάτων. Οσοι, φησὶν, εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε· καὶ πάλιν· “Οσοι εἰς Χριστὸν ἐβαπτί σθητε, εἰς τὸν θάνατον αὐτοῦ ἐβαπτίσθητε. Ἡ γὰρ τοῦ Χριστοῦ προσηγορία τοῦ παντός ἐστιν ὁμολογία δηλοῖ γὰρ τόν τε χρίσαντα Θεόν, καὶ τὸν χρισθέντα Υἱὸν, καὶ τὸ χρίσμα τὸ Πνεῦμα, ὡς παρὰ Πέτρου ἐν 28. Neminem vero in fraudem inducat illud Apostoli, quod Patris et Spiritus sancti nomen in baptizatis commemoratione frequenter omittit: neque ideo putet indifferentem essc nominum invocationem. Quicunque, inquit, in Christum baptizati estis, Christum induistis; et rursus, Quicunque in Christo baptizati estis, in mortem illius baptizati estis. Nam Christi appellatio, totius est professio: declarat siquidem et Deum qui unxit, et Filium qui unctus est, et Spiritum sanctum qui est unctio: quemadmodum a Petro in Actis didicimus, Jesum Nazarenum, quem unxit Deus Spiritu sancto ". Item ταῖς Πράξεσι μεμαθήκαμεν, Ἰησοῦν τὸν ἀπὸ Να in Isaia, Spiritus Domini super me, eo quod unxit • 1 Cor. x11, 3. • Joan. 1, 18. vs Gal. 111, Εἰς αὐτό. Editi ac unus tantum codex ms. εἰς αὐτόν. Τοῦτο. Editi ταύτην, repugnantibus omnibus codicibus mss. ac ipsa etiam prima Basileensi elitione. Τόν δὲ Υϊόν. Sic mss. codices. Editi καὶ τὸν Χριστόν. Nec multo post Reg. secundus et editio Paris. τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Alii editi et mss. ut in contextu. Ὁ μὴ πιστεύσας. Veteres aliquot libri ὁ μὴ πιστεύων. ibidem codices omnes Κύριον Ἰησοῦν. Editi Κύριος Ἰησοῆς. Paulo post pro eu quod est in editis, ὁ μονογενής Υιός, legendum videtur Θεός, ζαρέτ, ὃν ἔχρισεν ὁ Θεὸς τῷ Πνεύματι τῷ 27.»‹ Rom. vi, 5. 97 Act. x, 38. ut in capite sexto hujus libri restituimus. Οὗτος ἡμῖν. Ita mss. codices. Editi αὐτὸς ἡμῖν. Εἰ μη. Hanc voculam et bis in hac verborum complexione addidimus. ac δυνατόν post ἐπικαλέ σασθαι, auctoribus antiquis codicibus. Τοῦ Πατρός. Tres codices addunt καὶ τοῦ Υἱοῦ. que voces in Collertino deleta. Ὃν ἔχρισεν. Εditi ὡς ἔχρισεν αὐτὸν ὁ Θεὸς Πνεύματι ἁγίῳ Sed omnes codices mss. ut in contextu. Eoslem sequimur in hac voce, είνεκεν, pro eo quod erat in editis ἔνεκεν. '

LIBER DE SPIRITU SANCTO. ἁγίῳ· καὶ ἐν τῷ Ησαΐα, Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ me"; et Psalmicus ille cantor, Propterea unzit te εἶνεκεν έχρισέ με· καὶ ὁ Ψαλμωδός Διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ θεὸς ὁ Θεός σου ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. Φαίνεται μέντοι Απόστολός] ποτε καὶ μόνου τοῦ Πνεύματος ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος ανημονεύσας. Πάντες γάρ, φησίν, ἐν ἑνὶ σώματι εἰς ἐν Πνεῦμα ἐβαπτίσθημεν. Συμφωνεῖ δὲ τούτῳ καὶ τὸ, ῾Υμεῖς δὲ βαπτισθήσεσθε ἐν Πνεύματι ἁγίῳ· καὶ τὸ, Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Αλλ' οὐ παρὰ τοῦτο τέλειον ἄν τις εἴποι βάπτισμα, ᾧ μόνον τὸ ὄνομα τοῦ Πνεύματος ἐπι εκλήθη. Χρὴ γὰρ ἀπαράβατον μένειν ἀεὶ τὴν ἐν τῇ ζωοποιῷ χάριτι δεδομένην παράδοσιν. Ο γὰρ λυτρωσάμενος ἐκ φθορᾶς τὴν ζωὴν ἡμῶν ἔδωκε δύναμιν ἡμῖν ἀνακοινώσεως, ἄῤῥητον μὲν ἔχουσαν τὴν αἰτίαν καὶ ἐν μυστηρίῳ κατεχομένην, μεγάλην δὲ ταῖς ψυχαῖς τὴν σωτηρίαν φέρουσαν· ὥστε τὸ προσθεῖναί τι ἢ ἀφελεῖν ζωῆς ἐστι τῆς ἀἰδίου προδήλως Εκπτωσις. Εἰ τοίνυν ἐν τῷ βαπτίσματι ὁ χωρισμός τοῦ Πνεύματος ἀπὸ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ἐπικίνδυνος μὲν τῷ βαπτίζοντι, ἀνωφελὴς δὲ τῷ δεχομένῳ, πῶς ἡμῖν ἀσφαλὲς ἀπὸ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ διασπᾶν τὸ Πνεῦμα; Πίστις δὲ καὶ βάπτισμα δύο τρόποι τῆς σωτηρίας, συμφυεῖς ἀλλήλοις καὶ ἀδιαίρετοι. Πίστις μὲν γὰρ τελειοῦται διὰ βαπτίσματος, βάπτισμα δὲ θεμελιοῦ ται διὰ τῆς πίστεως, καὶ διὰ τῶν αὐτῶν ὀνομά των ἑκάτερα πληρούται. Ὡς γὰρ πιστεύομεν εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα, οὕτω καὶ βαπτι ζόμεθα εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Καὶ προάγει μὲν ἡ ὁμολογία πρὸς τὴν σωτηρίαν εἰσάγουσα· ἐπακολουθεῖ δὲ τὸ βάπτισμα επισφραγίζον ἡμῶν τὴν συγκατάθεσιν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ', Deus Deus tuus oleo exsultationis præ consortibus tuis”. Videtur tamen interdum Apostolus etiam solius Spiritus fecisse mentionem in baptismate. Omnes enim, inquit, in uno corpore in unum Spiritum baptizati sumus. His et illud consonat, Vos autem baptizabimini in Spiritu sancto; et, Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto. At non ideo quis dixerit perfectum esse baptisma, in quo solum Spi ritus nomen invocatum est. Oportet enim inviolabilem semper manere traditionem, quæ in vivifica gratia data est. Nam vitam nostram de corruptione qui liberavit, potestatem nobis renovationis dedit: quæ potestas causam habet ineffabilem, et in mysterio reconditam, sed magnam animabus salutem conferentem, ut quidquam addere aut detrahere plane sit ab æterna vita excidere. Proinde si in baptisma separare Spiritum a Patre et Filio, ut periculosum est baptizanti, ita baptismum accipienti inutile; quomodo nobis tutum fuerit a Patre et Filio distrahere Spiritum? Fides autem et baptisma duo sunt modi paranda salutis, inter se cognati et inseparabiles. Nam fides perficitur per baptismum, 24 baptismus vero fundatur per ndem, et utraque res per cadem nomina impletur. Sicut enim credimus in Patrem et Filium et Spi ritum sanctum, sic et baptizamur in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Ac præcedit quidem pro. fessio ad salutem perducens; sequitur autem baplisma consignans asseusum nostrum. CAPUT XIII. Αιτίας ἀπόδοσις διὰ τί οἱ ἄγγελοι Πατρὶ καὶ Υἱῷ Quare apud Paulum angeli simul cum Patre et Filic παρὰ τῷ Παύλῳ συμπαρελήφθησαν. ' 29. ᾿Αλλὰ καὶ ἕτερα, φησί, συναριθμούμενα Πατρὶ καὶ Υἱῷ, οὐχὶ καὶ συνδοξάζεται πάντως. Ὡς ὁ ᾿Από στολος ἀγγέλους συμπαρελάβετο, εἰς τὴν διαμαρτυ ρίαν τὴν ἐπὶ Τιμοθέου λέγων· Διαμαρτύρομαι σει ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καὶ Χριστοῦ ᾿Ιησοῦ, καὶ τῶν ἐκλεκτῶν αὐτοῦ ἀγγέλων· οὓς οὔτε ἀλλοτριοῦ. μεν τῆς λοιπῆς κτίσεως, οὔτε Πατρὶ καὶ Υἱῷ συντ αριθμεῖν ἀνεχόμεθα. Ἐγὼ δὲ, εἰ καὶ μηδεμιᾶς ἀποκρί σεως ἄξιος ὁ λόγος, οὕτω πρόχειρον τὴν ἀτοπίαν ἔχων, ὅμως ἐκεῖνο λέγω, ὅτι μάρτυρα μὲν καὶ ὁμό- η δουλον ἄν τις τυχόν παραστήσαιτο πράω κριτῇ καὶ ἡμέρῳ, καὶ μάλιστα δὴ ἐν τῇ πρὸς τοὺς κρινομένους ἐπιεικείς τὸ ἀναντίῤῥητον τῆς τῶν κριμάτων δικαιοσύνης ἐπιδεικνύντι. Ελεύθερος δὲ εἶναι ἀπὸ δούλου, καὶ Υἱὸς κληθῆναι Θεοῦ, καὶ ζωοποιηθῆναι ἀπὸ θα νάτου, παρ' οὐδενὸς ἑτέρου δύναται ἢ παρὰ τοῦ τήν κατὰ φύσιν οἰκειότητα κεκτημένου, καὶ τῆς δουλικῆς 8. 1 Cor. XII, " 9 Isa txt, 1. Psal. XLIV, Ψαλμωδός. Codices nonnulli ὁ ψαλμός. Paulo post desunt in tribus codicibus læc verba, παρὰ μετόχους σου. Είποι. Sic mss. codices. Editi είπη. 'Aɛi. Ex tribus mss, codicibus hanc vocem adjunguntur. 29. Atqui et alia sunt, inquiunt, quæ simul Patri et Filio annumerantur, nec tamen continuo simul cum illis glorificantur. Veluti cum Apostolus obtestans Timotheum, angeles simul adducit, dicens: Obtestor te in conspectu Dei, et Christi Jesu, et electorum ejus angelorum: quos tamen non minime separamus a reliquis creaturis, neque sustinemus eos Patri et Filio annumerare. Ego vero, tametsi hic sermo nulla dignus est responsione, tam manifestam præferens absurditaten, tamen illud dico, quod conservum etiam testem forte aliquis adducat apud mansuetum ac placabilem judi cem, quique maxime sua in eos qui judicentur lenitate minime dubiam et controversam judiciorum æquitatem demonstrat. Cæterum ut aliquis fiat liber e servo, atque vocetur Filius Dei, et a morte revocetur ad vitam, a nullo alio potest dari, nisi * Act. 1, 5. * Luc. ut, 16. [ Tim. v, 21. addidimus. Θεμελιοῦται, Quatuor codices mss. τελεί οὗται. Διαμαρτυρίαν. Sic libri veteres pro eo quod habent editi μαρτυρίαν.

ab eo qui naturalem habet societatem et a servili άξιας ἀπηλλαγμένου. Πῶς γὰρ οἰκειώσει θεῷ ὁ ἀλconditione est alienus. Quomodo enim sociabit Deo, qui ipse est alienus? quomodo liberos reddet, qui ipse est jugo servitutis obnoxius? Itaque. non ob eadem fit Spiritus et angelorum mentio: sed Spiritus commemoratur tanquam auctor ac Dominus vitæ, angeli vero tanquam conservorum adjutores, fidelesque veritatis testes adhibentur. Siquidem mos est sanctis, Dei præcepta testibus adhibitis tradere; sicut etiam hic ipse ad Timotheum loquitur: Quæ accepisti a me coram multis testibus, ea depone apud fideles homines". Et nunc angelos attestatur, sciens angelos pariter affuturos judici, cum venerit in gloria Patris, ut judicet orbem terrarum in justitia. Quisquis enim, inquit, confessus fuerit me corum hominibus, et Filius hominis confitebitur eum coram angelis Dei: qui vero abnegaverit me coram hominibus, abnegabitur in conspectu angelorum Dei. Et Paulus alibi dicit, In revelatione Domini Jesu de cœlo cum angelis*. Hanc ob causam hic jam contestatur coram angelis, eximias sibi præparans probationes ad magnum illud tribunal. λότριος; πῶς δὲ ἐλευθερώσει, αὐτὸς ἔνοχος ὢν τῷ ζυγῷ τῆς δουλείας; Ὥστε οὐκ ἐφ' ἡμοίοις Πνεύ ματός ἐστι καὶ ἀγγέλων ἡ μνήμη, ἀλλὰ τὸ μὲν Πνεῦμα, ὡς ζωῆς κύριον, οἱ δ᾽ ἄγγελο: ὡς βοηθοί τῶν ὁμοδούλων, καὶ πιστοὶ μάρτυρες τῆς ἀληθείας παραλαμβάνονται. Εθος γὰρ τοῖς ἁγίοις, τὰς ἐντο λὰς τοῦ Θεοῦ ἐπὶ μαρτύρων διδόναι· ὡς καὶ αὐτὸς οὗτός φησι Τιμοθέῳ· "Α παρέλαβες παρ' ἐμοῦ ἐπὶ πολλῶν μαρτύρων, ταῦτα παράθου πιστοῖς ἀνθρώ ποις. Καὶ νῦν τοὺς ἀγγέλους ἐπιμαρτύρεται· οἶδε γὰρ, ὅτι συμπαρέσονται ἄγγελοι τῷ κριτῇ, ὅταν ἔλθη ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς κρῖναι τὴν οἰκουμένην ἐν δι καιοσύνῃ. Ὃς γὰρ ἂν, φησὶν, ὁμολογήσῃ ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ὁμολογήσει ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τῶν ἀγγέλων τοῦ Θεοῦ ὁ δὲ ἀπαρνησάμενός με ἐνώπιον τῶν ἀνθρώπων ἀπαρνηθήσεται ἐνώπιον τῶν ἀγγέλων τοῦ Θεοῦ. Καὶ Παῦλος ἑτέρωθι φησιν Ἐν τῇ ἀποκαλύψει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ ἀπ' οὐρανοῦ μετ' ἀγγέλων. Τούτου χάριν ἐντεῦ θεν ήδη διαμαρτύρεται ἐπὶ τῶν ἀγγέλων, εἰς τὸ μέγα κριτήριον εὐπρεπεῖς ἑαυτῷ τὰς ἀποδείξεις παρ ρασκευάζων. 30. Καὶ οὐχ οὗτος μόνον, ἀλλὰ καὶ πάντες ἁπλῶς οἱ λόγου τινὰ διακονίαν πεπιστευμένοι, οὐδένα χρό νον διαμαρτυρόμενοι παύονται, ἀλλὰ καὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐπιβοῶνται· ὡς καὶ νῦν πάσης πράξεως εἴσω αὐτῶν τελουμένης, καὶ ἐν τῇ ἐξετάσει τῶν β βιωμένων συνεσομένων τοῖς κρινομένοις. Προσκα λέσεται γάρ, φησί, τὸν οὐρανὸν ἄνω, καὶ τὴν γῆν, τοῦ διακρῖναι τὸν λαὸν αὐτοῦ. "Οθεν Μωϋτῆς παι ρατίθεσθαι μέλλων τὰ λόγια τῷ λαῷ, Διαμαρτύρο μαι ὑμῖν, φησί, σήμερον τόν τε οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν· καὶ πάλιν τὴν ᾠδὴν λέγων· Πρόσεχε, οὐρανέ, καὶ λαλήσω, καὶ ἀκουέτω γῆ ῥήματα ἐκ στόματός μου· καὶ Ἡσαΐας· Ακουε, οὐρανέ, καὶ ἐνωτίζου, γῆ. Ἱερεμίας δὲ καὶ ἔκστασίν τινα τοῦ οὐρανοῦ ἐπὶ τῇ ἀκοῇ τῶν ἀνοσίων ἔργων τοῦ λαοῦ διηγεῖται. Ἐξέστη ὁ οὐρανὸς ἐπὶ τούτῳ, καὶ ἔφριξεν ἐπὶ πλεῖον σφόδρα ὅτι δύο καὶ πονηρὰ ἐποίησεν ὁ λαός μου. Καὶ ὁ ᾿Απόστολος τοίνυν, ὥσπερ πα!» δαγωγούς τινας ἢ παιδονόμους ἐπιτεταγμένους τοῖς ἀνθρώποις τοὺς ἀγγέλους εἰδὼς, εἰς μαρτυρία 30. Neque hic modo, verum etiam omnes omnino, quibus aliquod verbi ministerium commissum est, nullo tempore contestari cessant, imo et cœlum et terram inclamant, ut intra 25 quorum ambitum omnia nunc gerantur, quæque in examine rerum in hac vila gestarun sint simul cum judicandis futura. Advocabit enim, inquit, cœlum sursum, et lerram, ad dijudicandum populum suum". Unde Moyses traditurus eloquia populo, Testor, inquit, vobis hodie et cælum et terram. Et rursus cum canticum diceret: Attende, cœlum, et loquar, et audiat terra verba ex ore meo. Item Isaias: Audi, calum, et auribus percipe, terra". Jeremias autem etiam stupore quodam perculsum fuisse cœlum narrat ob audita impia populi facta: Obstupuit cœlum super hoc, et exhorruit amplius vehementer, quoniam duo etiam mala fecit populus meus ". Itaque et Apostolus sciens angelos hominibus præfectos, ceu pædagogos quospiam aut morum gubernatores, vocavit illos in testimonium. At Jesus Nave etiam lapidem testen serinonum statuit jam vero et ἐπεκαλέσατο. Ἰησοῦς δὲ ὁ τοῦ Ναυῆ καὶ λίθον μάρ collis alicubi testis appellatus est a Jacob)": Erit enim, inquit, lapis in vobis hodie in testimonium in extremis diebus, cum mentiti fueritis Domino Deo τυρὰ τῶν λόγων ἔστησεν (ήδη δέ που καὶ βουνός μάρτυς παρὰ τοῦ Ἰακὼβ ὠνομάσθη) • Εσται γάρ, φησὶν, ὁ λίθος ἐν ὑμῖν σήμερον εἰς μαρτύριον • Deut. 1, 26. • Deut * II Tim. II * Luc. xir, 8, 9. • II Thess. ', 7. ▾ Psal. xlix, 4. 18 Isa. 1. 2. 11 Jer. 11, 12, 13. 13 Gen. xxxi, 47. ' Οὐκ ἐφ' ομοίοις. Reg. primus οὐκ ἔθ' ὅμοιος. Ὁμολογήσῃ. Ita plerique libri veteres. Editi ὁμολογήσει. Αγγέλων τοῦ Θεοῦ. Sic mss. codices: editi ἀγγέλων αὐτοῦ. Απ' οὐρανοῦ. Sic omnes codices: editi απ' οὐρανῶν. Ante bas voces quinque codices mss. addunt Χριστοῦ. Εὐπρεπεῖς. Editi et Colb. εὐτρεπεῖς. Alii codices ut in contextu. Σφόδρα. Editi addunt * γή, sed hac in nuito cod. ms. leguntur. Επιτεταγμένους Sic omnos nostri codices pro eo quod erat in editis έπιστάντας. Tres codi ces habent καὶ παιδονόμους. 'Εν ὑμῖν. Prepositio addita ex codicibus mss. Hæc autem Combefisius memoriter a Basilio,

LIBER DE SPIRITU SANCTO. ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν, ἡνίκα ἂν ψεύσησθε nostro 13: fortasse credens virtute divina et lapie Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν· τάχα μέν που πιστεύων τη des vocem emissuros ad increpationem transgresδυνάμει τοῦ Θεοῦ καὶ τοὺς λίθους φωνὴν ἀφήσειν, sorum; sin minus, certe illud fore, ut uniuscu εἰς ἔλεγχον τῶν παραβεβηκότων· εἰ δὲ μή, ἀλλὰ τό jusque conscientia admonitionis vehementia prorγε ἑκάστου συνειδὸς τῇ ἐνεργεία τῆς ὑπομνή sus vulneretur. Ad hunc igitur modum, ii quibus σεως πάντως κατατρωθήσεσθαι. Οὕτω μὲν οὖν τοὺς commissa fuit animarum gubernatio, testes, quiμάρτυρας, οίτινές ποτ' ἂν ὦσιν, ὥστε εἰς ὕστε cunque tandem illi sint, præparant, ut in pos'eρον αὐτοὺς παραστήσασθαι, οἱ τὴν οἰκονομίαν τῶν rum producantur. Sed Spiritus non ad usum ocψυχῶν πεπιστευμένοι προετοιμάζονται. Τὸ δὲ Πνεύμα casionis, sed ob naturæ communionem Deo conοὐ διὰ τὴν ἐπὶ καιροῦ χρείαν, ἀλλὰ διὰ τὴν ἐκ φύ- junctus est, haud ille quidem a nobis pertractus, σεως κοινωνίαν συντέτακται τῷ Θεῷ, οὐχ ὑφ' ἡμῶν sed a Domino adjunctus. Ελκυσθέν, ἀλλ᾽ ὑπὸ τοῦ Κυρίου παραληφθέν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ'. Ένστασις, ὅτι καὶ εἰς Μωϋσῆν τινες ἐβαπτίσθησαν, καὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτὸν, καὶ πρὸς ταύτην ἀπάντησις, ἐν οἷς καὶ τὰ περὶ τύπων. 31. Αλλ' οὐδὲ εἰ βαπτιζόμεθα, φησίν, εἰς αὐτό, οὐδ' οὕτω δίκαιον μετὰ Θεοῦ τετάχθαι. Καὶ γὰρ καὶ εἰς τὸν Μωϋσῆν τινες ἐβαπτίσθησαν, ἐν τῇ νεφέλῃ καὶ ἐν τῇ θαλάσσῃ. Ομοίως δὲ καὶ ἡ πίστις ὁμολογεῖ ται ἤδη καὶ εἰς ἀνθρώπους γεγενῆσθαι. Ἐπιστευσε γὰρ ὁ λαὸς τῷ Θεῷ καὶ Μωϋσεῖ τῷ θερά ποντι αὐτοῦ. Τί οὖν, φησίν, ἐκ τῆς πίστεως καὶ τοῦ βαπτίσματος τὸ ἅγιον Πνεῦμα τοσοῦτον ἀνυψεῖς καὶ μεγαλύνεις ὑπὲρ τὴν κτίσιν, ὁπότε τὰ αὐτὰ καὶ ἀνθρώποις ἤδη προσμεμαρτύρηται; Τί οὖν ἐμοῦμεν; Ὅτι εἰς μὲν τὸ Πνεῦμα ἡ πίστις ὡς εἰς τὸν Πατέρα καὶ εἰς τὸν Υἱόν· ὁμοίως δὲ καὶ τὸ βάπτι σμα· εἰ δὲ εἰς τὸν Μωϋσῆν, καὶ τὴν νεφέλην, ώς εἰς σκιὰν καὶ τύπον. Οὐ δή που δὲ, ἐπειδὴ μικροῖς καὶ ἀνθρωπίνοις προδιαμορφονται τὰ θεῖα, μικρά τίς ἐστι καὶ ἡ τῶν θείων φύσις, ἣν ἡ τῶν τύπων σκιαγραφία πολλάκις προαπεσήμηνεν. Ἔστι γὰρ ὁ τύπος προσδοκωμένων δήλωσις διὰ μιμήσεως, Ενδεικτικῶς τὸ μέλλον προϋποφαίνων. Ως ὁ ᾿Αδάμ τύπος του μέλλοντος, καὶ ἡ πέτρα τυπικῶς ὁ Χριστός· καὶ τὸ τῆς πέτρας ὕδωρ τῆς ζωτικῆς τοῦ Λόγου δυνάμεως. Εἰ τις γάρ, φησί, διψᾷ, ἐρχέσθω πρὸς μέ, καὶ πινέτω. Καὶ τὸ μάννα τοῦ ζῶντος ἄρτου, τοῦ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάντος· καὶ ὁ ἐπὶ σημείου κείμενος ὄφις τοῦ σωτηρίου πάθους τοῦ διὰ τοῦ σταυροῦ τελεσθέντος· διὸ καὶ οἱ ἀποβλέπονCAPUT XIV. Objectio, quod et in Moysen nonnulli baptizati sunt, et in illum crediderunt; et hajus solutio, ubi et de figuris. 31. Verum, inquiunt, tametsi baptizamur in Spiritu, non inde par est ut Spiritus cum Deo numeretur, quando et in Moysen nonuulli baptizati sunt in nube et in mari ". Similiter autem et in confesso est jam fuisse etiam in homines fidem. Credidit enim populus Deo et Moysi famulo ejus ¹ª. Quid igitur, inquiunt, ex fide ac baptismo Spiri - tum sanctum usque adeo attollis ac magnificas su⚫ pra creaturam, cum eadem jam Scripturarum testimoniis tribuantur etiam hominibus. Quid igitur dizemus? Nimirum illud, quod in Spiritum quidem fides est æque atque in Patrem et Filium; similiter etiam baptisma. Quod si et in Moysen et nubem, velut in umbram et figuram. Neque vero, quoniam divina rebus humilibus 26 et humanis præfigurantur, ideo et divinorum humilis est natæra, quam figurarum adumbratio sæpe præsignificavit. Est enim figura rerum, quæ exspectantur, declaratio per imitationem, quod futurum est in. dicando præmonstrans. Velut Adam figura futuri 1, et petra figurate Christus ": et aqua promanans e petra, figura vivificæ potentiæ Verbi. Si quis enim, inquit, sitit, veniat ad me, et bibat". Et manna typus vivi panis, qui de cœlo descendit **: et serpens super vexillo positus, salutiferæ passionis per crucem consummatæ, coque qui respi13 Josue XXIV, 27. 15 1 Cor. x, 2. 18 Exod. XIV, ΣΤΗ, 6. 10 Joan. vi, 37. 3º Deut. viii, 3; Joan vi, 41. non ut leguntur in Scripturis, referri opinatus est. Sed observare debuerať vir eruditus non Jacob, sed Josue dicta a Basilio citari. Ne cui similis error illudat, parenthesi inclusimus quæ de Jacob interjesta sunt. ut Ενεργεία. Nonnulli codices εναργεία, quæ scriptura valde arridet Combelisio, vertendumque esse pronuntiat, recordalionis evidentia, nun, Erasmus, ri recordationis. Sed hic quoque errore labitur Combefisius, dum hæc ad Jacob refert. Non de Jacob loquitur Basilius, nec de recordatione illins fœderis eum Laban, sed de gravissima a Josue adhibita admonitione. Quare retinenda vox ένερyɛlą. Quod enim lapides in testimoniumi vocantur, non eo spectat ut oratio vel recordatio clarior flat ac evidentior, sed ut admonitio acrior et vehemengior. 16 Rom. v, 14. 17 I Cor. x, 4. 18 Exod. Οἵτινές ποτ' ἄν, etc. Multa hic mutamus freti anss. codicibus. Habebant enim editi επότ' ἂν... αὐτοῖς παραστήσεσθαι... ἐμπεπιστευμένοι. Legitur in editione Basil. οἵτινές ποτ' ἂν εἰ αὐτούς. ῾Ομολογεῖται. Ita libri veteres; editi ώμο λόγηται. Τί ούν. Secunda vocula ex niss. addita. Paulo post ex duobus veteribus libris emendatum, quod niinus commode in editis legebatur, ἡ δὲ εἰς tóv M., Προδιαμερφονται. Quidam codices προδια μορφοῦται. Paulo post editi προϋπεσήμηνεν, quod in codicibus miss. non reperitur; alii enim habent ut edidimus, alii ἀπεσήμαινεν. Αδάμ τύπος. Editio Paris. Ἀδὰμ ἦν τύ πος. Melius in mss. et edit. Basil.

clebant ad illum, servabantur. Similiter et quæ τες εἰς αὐτὸν διεσώζοντο. Οὕτω δὴ καὶ τὰ περὶ τῆς de eductis Israelitis scripta, ad significationem eorum qui baptismo salvi fiunt, narrata sunt ". Servata sunt enim Israelitarum primogenita, quemadmodum et baptizatorum corpora, cum gratia datur iis qui sanguine signati fuerunt. Sanguis enim pecudis, figura sanguinis Christi; primogenita vero typus hominis, qui primus conditus est; qui quoniam necessario in nobis est, dumn successionis serie usque ad Gnem transmittitur, ideo in Adam omnes morimur ª, et regnavit mors usque ad legis consummationem, et Christi adventum. Conservata autem sunt a Deo primogenita, ne ea tangeret exstinctor, ut ostenderetur, nos jain non amplius mori in Adam, qui in Christo vivificati sumus: Caterum mare et nebula, in præsenti quidem, ' inducebat ad fidem. per admirationem; in futurum auten, tanquam typus gratiam venturam præsignabat. Quis sapiens, et intelliget hæc *? quomodo mare, per figuram baptisma, separans a Pharaone, quemadmodum et lavacrum loc a diaboli tyrannide. Illud occidit hostem in sese, moritur et hic inimicitia, quæ nobis fuit cum Deo. Ab illo populus exiit illæsus; ascendimus et nos ab aquis tanquam ex mortuis vivi, servati per gratiam ejus qui vocavit nos. Nubes autem umbra doni Spiritus, qui libidinum Qanımam mortificando membra refrigerat. Ο 32. Quid igitur? num quia typice in Moysen baplizati sunt, ideo exigua est gratia baptismatis? Sane hoc pacto nec aliud quidquam in nostris mnysteriis fuerit magnum, si quod in singulis auguslum est, per præcedentes figuras deprimamus. Ac ne Dei quidem erga homines charitas magnuin quiddam et eximium, qui unigenitum Filium dedit pro peccatis nostris: quandoquidem et Abraham filio suo non pepercit 35. Nec Domini passio gloriosa; siquidem aries loco Isaac victimæ figuram explevit”. Neque descensus ad inferos horribilis; quando quidem Jonas tribus diebus, ac totidem noctibus, mortis figuram prius explevit. Idem ergo facit et de baptismate, qui veritatem cum umbra comparat, et cum figuris confert ea quæ fgu-D ris significantur, ac per Moysen et mare 27 totam simul evangelicam dispensationem elevare aggreditur. Nam quæ peccatorum remissio, quæ vitæ * Num. XXI, 9. "Exod. xi, 13. "I Cor, xv, sr Jon. ut 1. Εξαγωγῆς. Consentiunt in hac voce mss. codices. Editi διεξαγωγής. Displicet Combefisio Erasmi interpretatio, quia non statim de exitu Israelitarum loquitur Basilius; sed illa primogenitorum salus est velut initium exitus Israelitarum. Διδομένης. Reg. primus διαδιδομένης. Ο θάνατος. Editi addunt ἀπὸ Ἀδάμ, sed hæc desunt in mss. εξαγωγῆς τοῦ Ἰσραὴλ εἰς ἔνδειξιν τῶν διὰ τοῦ βαπτίσματος σωζομένων ἱστόρηται. Διεσώθη γάρ τῶν Ἰσραηλιτῶν τὰ πρωτότοκα, ὡς καὶ τῶν βαπτιζομένων τὰ σώματα, διδομένης τῆς χάριτος τοῖς σημειωθεῖσιν ὑπὸ τοῦ αἵματος. Τὸ μὲν γὰρ αἷμα τοῦ προβάτου τύπος τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ· τὰ δὲ πρωτότοκα τύπος τοῦ πρωτοπλάστου· ὃς ἐπειδὴ ἀναγκαίως ἡμῖν ἐνυπάρχει τῇ ἀκολουθία τῆς διαδοχῆς μέχρι τέλους παραπεμπόμενος, διὰ τοῦτο ἐν τῷ Ἀδὰμ πάντες ἀποθνήσκομεν, καὶ ἐβασίλευσεν ὁ θάνατος μέχρι τῆς τοῦ νόμου πληρώσεως, καὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας. Διετηρήθη δὲ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τὰ πρωτότοκα, τοῦ μὴ θίγειν τὸν ὁλο θρεύοντα, εἰς ἔνδειξιν τοῦ μηκέτι ἡμᾶς ἀποθνήσκειν ἐν τῷ ᾿Αδάμ, τοὺς ζωοποιηθέντας ἐν τῷ Χριστῷ. Ἡ δὲ θάλασσα καὶ ἡ νεφέλη πρὸς μὲν τὸ παρὸν εἰς πίστιν ἐνῆγε διὰ τῆς καταπλήξεως· πρὸς δὲ τὸ μέλλον ὡς τύπος τὴν ἐσομένην χάριν προϋπεσήμαινε. Τις σοφές, καὶ συνήσει ταῦτα; τῶς ἡ θάλασσα βάπτισμα τυπικώς, χωρισμὴν ποιοῦσα του Φαρσώ, ὡς καὶ τὸ λουτρὸν τοῦτο τῆς τυραννίδος τοῦ διαβόλου. Απέκτεινεν ἐκείνη ἐν ἑαυτῇ τὸν ἐχθρών ἀποθνήσκει καὶ ὧδε ἡ ἔχθρα ἡμῶν ἡ εἰς Θεόν. Ἐξῆλθεν ἀπ' ἐκείνης ἀπαθὴς ὁ λαός· ἀναβαίνομεν καὶ ἡμεῖς ὡς ἐκ νεκρῶν ζῶντες ἀπὸ τοῦ ὕδατος, χάριτι σωθέντες τῇ τοῦ καλέσαντος ἡμᾶς. Ἡ δὲ νεφέλη σκιὰ τῆς ἐκ τοῦ Πνεύματος δωρεᾶς, τοῦ τὴν φλόγα τῶν παθῶν διὰ τῆς νεκρώσεως τῶν μελῶν και ταψύχοντος. 32. Τί οὖν; ἐπειδὴ τυπικῶς εἰς Μωϋσῆν ἐβαπτί. σθησαν, διὰ τοῦτο μικρὰ ἡ τοῦ βαπτίσματος χάρις; Οὕτω μὲν οὖν οὐδ᾽ ἂν ἄλλο τι μέγα εἴη τῶν ἡμετέρων, εἴπερ τὸ ἐν ἑκάστῳ σεμνὸν τοῖς τύποις προδιαβάλλοιμεν. Οὔτε γὰρ ἡ εἰς ἀνθρώπους του Θεοῦ ἀγάπη μέγα τι καὶ ὑπερφυές, ὃς τὸν μονογενῆ Υἱὸν ἔδωκεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν· ἐπειδὴ καὶ Αβραὰμ τοῦ ἰδίου υἱοῦ οὐκ ἐφείσατο· οὐδὲ τὴ τάθος τοῦ Κυρίου ἔνδοξον· ἐπειδὴ πρόβατον ἀντὶ Ἰσαὰκ τὸν τύπον ἐπλήρου τῆς προσφορᾶς· οὔτε ἡ εἰς ᾅδου κάθοδος φαβερά· ἐπειδὴ Ἰωνᾶς ἐν τρισὶν ἡμέραις καὶ τοσαύταις νυξὶ τοῦ θανάτου τὸν τύπον προεξε πλήρου. Ταὐτὸν τοίνυν ποιεῖ καὶ ἐπὶ τοῦ βαπτί σματος ὁ τῇ σκιᾷ συγκρίνων τὴν ἀλήθειαν, καὶ τοῖς τύποις παραβάλλων τὰ παρ' αὐτῶν σημαινόμενα, καὶ διὰ Μωϋσέως καὶ τῆς θαλάσσης πᾶσαν ὁμοῦ. διασύρειν τὴν εὐαγγελικὴν οἰκονομίαν ἐπιχειρῶν. Ποία γὰρ ἄφεσις παραπτωμάτων ποία ζωής 24 Ose. XIV, "Gen. xxiu, 16. ibid. 13. Διετηρήθη δέ. Pro his vocibus tres codices καὶ ἐσώζετο Paulo post codices mss. θίγειν, editi θήγειν. Μικρά. Tres colices μικρόν. Paulo post editi contra omnium codicum mss. fidem παραβάλ λοιμεν, uude Erasmus, si conferanius. Παραπτωμάτων. Quidam codices ἁμαρτημάτων.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. ἀνανέωσις ἐν θαλάσσῃ; ποιον χαρισμα πνευματικὸν renovatio in mari, quod donum spirituale per Moye διὰ Μωϋσέως; ποία νέκρωσις ἁμαρτίας ἐκεῖ; Οὐ συναπέθανον ἐκεῖνοι Χριστῷ· διόπερ οὐδὲ συνηγέρο θησαν. Οὐκ ἐφόρσηαν τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου, οὐ τὴν νέκρωσιν τοῦ Ἰησοῦ ἐν τῷ σώματι περιήνεγκαν, οὐκ ἀπεδύσαντο τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον οὐκ ἐνεδύσαντο τὸν νέον, τὸν ἀνακαινούμενον εἰς ἐπίγνω σιν, κατ' εἰκόνα τοῦ κτίσαντος αυτόν. Τί οὖν συγκρίνεις τὰ βαπτίσματα, ὧν ἡ προσηγορία μόνη κοινή, ἡ δὲ τῶν πραγμάτων διαφορά τοσαύτη, ὅση ἂν γένοιτο ὀνείρου πρὸς τὴν ἀλήθειαν, καὶ σκιᾶς καὶ εἰκόνων πρὸς τὰ κατ' οὐσίαν ὑφεστηκότα; ' 35. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ εἰς τὸν Μωϋσέα πίστις οὐ τὴν εἰς τὸ Πνεῦμα πίστιν ὀλίγου τινὸς ἀξίαν δείκνυσιν· ἀλλὰ κατὰ τὸν τούτων λόγον, μᾶλλον τὴν εἰς τὸν Θεὸν τῶν ὅλων ὁμολογίαν κατασμικρύνει. Επίστευσε γάρ, φησὶν, ὁ λαὸς τῷ Θεῷ, καὶ Μωϋσεῖ τῷ θε ράποντι αὐτοῦ. Θεῷ τοίνυν συνέζευκται, οὐχὶ τῷ Πνεύματι· καὶ τύπος ἦν οὐχὶ τοῦ Πνεύματος, ἀλλὰ τοῦ Χριστοῦ. Τὸν γὰρ μεσίτην Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων δι' ἑαυτοῦ τότε προαπετύπου ἐν τῇ τοῦ νόμου διακονία. Οὐ γὰρ τοῦ Πνεύματος τύπος ἦν Μωϋσῆ;, τὰ πρὸς τὸν Θεὸν τῷ λαῷ μεσιτεύων. Εδόθη γὰρ νόμος διαταγείς δι᾿ ἀγγέλων, ἐν χειρὶ μεσίτου (δηλαδὴ τοῦ Μωϋσέως), κατὰ τὴν πρόκλησιν τοῦ λαοῦ λέγοντος· Λάλησον σύ, φησὶ, πρὸς ἡμᾶς, καὶ μὴ λαλείτω πρὸς ἡμᾶς ὁ Θεός. Ὥστε ἡ εἰς αὐτὸν πίσ στις ἐπὶ τὸν Κύριον αναφέρεται, τὸν μεσίτην Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, τὸν εἰπόντα· Εἰ ἐπιστεύετε Μωϋσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. 'Αρα οὖν μικρὸν ἡ εἰς τὸν Κύριον πίστις, ἐπειδὴ διὰ Μωϋσέως προεσημάνθη; Οὕτως οὐδὲ εἴ τις εἰς Μωϋσῆν ἐβαπτίσθη, μικρὰ ἡ ἀπὸ τοῦ Πνεύματος ἐπὶ τὸ βάπτισμα χάρις. Και τοιγε ἔχω λέγειν, ὅτι Μωϋσῆν καὶ τὸν νόμον τῇ Γραφή λέγειν σύνηθες· ὡς τὸν Ἔχουσι Μωυσέα καὶ τοὺς προφήτας. Τὸ οὖν νομικὸν βάπτισμα λέγων, Εβαπτίσθησαν, εἶπεν, εἰς τὸν Μωϋσῆν. Τι οὖν τὸ καύχημα τῆς ἐλπίδος ἡμῶν, καὶ τὴν πλουσίαν τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν δωρεάν, τοῦ διὰ τῆς παλιγγενεσίας ἀνακαινίζοντος ἡμῶν, ὡς ἀετοῦ, τὴν νεότητα, ευκαταφρόνητον δεικνύουσιν οἱ ἀπὸ τῆς σκιᾶς καὶ τῶν τύπων τὴν ἀλήθειαν διαβάλλοντες; που νηπίας φρενός παντελῶς τοῦτο, καὶ παιδός τινος ὡς ἀληθῶς γάλακτος δεομένου, ἀγνοεῖν τὸ μέγα τῆς σωτηρίας ἡμῶν μυστήριον, ὅτι κατὰ τὸν εἰσαγωγικὴν τῆς διδασκαλίας τρόπον, ἐν τῇ κατά τὴν εὐσέβειαν γυμνασίᾳ πρὸς τὴν τελείωσιν ἐναγόμενοι, τοῖς εὐληπτοτέροις πρῶτον καὶ συμμέτροις * Rom. τι, 8. 201 Cor. xv, 49. sen? quæ illic peccati interemptio? Non illi Christo commortui sunt, eoque nec cum illo resuscitati sunt s. Non portabant imaginem illius coelestis ", non mortificationem Jesu in corpore circumferebant", non exuerunt veterem hominem, non induerunt novum, qui renovatur in agnitionem secundum imaginem illius qui eum condidit ". Quid igitur coufers baptismata, quorum sola communis appellatio; rerum autem tanta differentia, quanta somnii a veritate, ac umbræ et imaginum, ab his quæ revera subsistunt. 33. Sed et ipsa fides in Moysen non ſidem in Spiritum parvæ esse dignitatis ostendit; sed secundum istorum ratiocinationem, ea potius, quæ de Deo universorum profitemur, extenuat. Credidit enim, inquit, populus Deo, et Moysi famulo ejus". Deo itaque copulatus est Moyses, non Spiritui; eratque typus, non Spiritus, sed Christi. Nam Dei et hominum mediatorem "" per se ipsum tunc in mimisterio legis præfigurabat. Neque enim Spiritus figura erat Moyses, inter Deum et populum intercedens. Data est enim lex disposita per angelos, in manu mediatoris " (videlicet Moysis), secundum provocationem populi dicentis: Loquere tu nobis, et non loquatur nobis Deus *. Itaque fides in Moysen ad Dominum refertur, mediatorem inter Deum et homines, qui dixit: Si crederetis Moysi, crederelis utique mihi". An igitur parvi momenti fides in Dominum, quia per Moysen præsignata est? Sic si quis in Moysen baptizatus est, non idcirco exigua Spiritus gratia in baptismale. Quanquam alioqui possum dicere consuetudinem esse Scripturæ, Moysis nomine etiam significare legem, velut illud: Habent Moysen et prophetas ". Itaque de legali baptismale loquens, Baptizati sunt, inquit, in Moyse " Cur igitur gloriationem nostræ spei, et dives illud Dei ac Servatoris nostri donum, qui per regencrationem renovat, velut aquilæ, juventulem nostram, contemptibile reddere conantur ii, qui ex umbra el figuris calumniantur veritatem? Profecto animi omnino infantilis est, puerique cui revera Jacte est opus, ignorare magnum illud mysterium nostræ salutis: quod quemadmodum ad disciplinas discendas introduci solemus, ita in exercitatione pietatis, dum ad perfectionem inducimur, primum rebus quæ facilius percipiuntur, et quarum cognitio nobis congruit, ceu primis quibusdam 30 11 Cor. iv, 10. at Coloss. 111, 9, 10. * Εxod. xiv, 31. 31 Tin. 11, 5. s Gal. u, 19. 83 Exod. xx, 19. 36 Joan. v, 46. *1 Luc. XVI, 29. 381 Cor. x, 2. Ανθρωπον. Editi addunt σὺν ταῖς πράξεσιν αὐτοῦ, sed hæc desunt in veteribus libris. lisdem auctoribus legimus χτίσαντος αὐτόν. Deest αὐτόν in editis. Τί οὖν, etc. Reg. tertius sic habet: Τί οὖν συγκρίνεις βάπτισμα ᾧ ἡ, etc. Paulo post legimus cum antiquis codicibus ὀνείρου et Μωϋσέα, editi ὀνείρων ει Μωϋσῆν. Subinde codices duo Επιστ σαν γάρ, φησί, Θεῷ. Προαπετύπου. Sic plerique mss. Editi προανετύπου. Paulo post iidem editi cum uno codice ως. πρόσκλησιν, alii ut in contextu. Εὐκαταφρόνητον. Reg. secundus εὐκατα φρόνητα. Ibidem editi δείχνυτε, plerique codices ut in contextu. Haud procul ex tribus codicibus addimus τοῦτο post παντελῶς.

6. BASILII MAGNT clementis Instituti sumus; Deo qui nostra guber- ἡμῖν κατὰ τὴν γνῶσιν ἐστοιχειώθηκεν· τοῦ οἰκονομοῦντος τὰ ἡμέτερα, ὥσπερ ὀφθαλμοὺς ἐν σκότῳ τραφέντας, τῷ κατ' ὀλίγον ἐθισμῷ πρὸς τὸ μέγα φῶς τῆς ἀληθείας ἀνάγοντος. Φειδοῖ γὰρ τῆς ἀσθενείας ἡμῶν, ἐν τῷ βάθει τοῦ πλούτου τῆς σου φίας αὐτοῦ, καὶ τοῖς ἀνεξιχνιάστοις κρίμασι τῆς συνέσεως τὴν προσηνή ταύτην καὶ εὐάρμοστον ἡμῖν ὑπέδειξεν ἀγωγὴν, τὰς σκιὰς πρότερον ὁρᾷν τῶν σωμάτων, καὶ ἐν ὕδατι βλέπειν τὸν ἥλιον προεθίζων, ὡς μὴ εὐθὺς τῇ θέᾳ τοῦ ἀκράτου φωτός προσβαλόντας ἀμαυρωθῆναι. Κατὰ γὰρ τὸν ἴσον λόγον ὅ τε νόμος, σκιὰν ἔχων τῶν μελλόντων, καὶ ἡ διὰ τῶν προφητῶν προτύπωσις αίνιγμα οὖσα τῆς ἀληθείας, γυμναστήρια τῶν ὀφθαλμῶν τῆς καρ δίας ἐπινενόηται· ὡς ἀπὸ τούτων ραδίας τῆς μετα7:at, quasi oculos in tenebris enutritos, ad magnum veritatis lumen, paulatim assuefaciendo, subvelente. Dun enim infirmitati nostræ parcit, in profunda sapientiae suæ opulentia, inque imperscrutabilibus intelligenti suæ judiciis placidam 28 hanc nobisque accommodam adhibuit institutionem, prius corporum umbras intueri, ct in aquis solem cernere consuefaciens, ne protinus speciaculo pure lucis aliensi caligaremus. All consimiIem enim rationem tum lex umbram habens futurorum, tum per prophetas facta olim delineatio, quæ est veritatis ænigma, exercitamenta oculorum cordis excogitata sunt: quod videlicet ab his futurus erat nobis transitus facilis ad reconditam in mysterio sapientiam. Itaque de figuris quidem ha- βάσεως ἡμῖν πρὸς τὴν ἀποκεκρυμμένην ἐν μυστη ctenus. Neque enim licet huic loco diutius immorari. Alioqui quod obiter incidit, longe majus fieret argumento principali. CAPUT XV. Responsio ad id quod subinferunt, nɔs et in aquam baptizari: ubi et de baptismate. 54. Quid igitur ad haec? Multis quippe solutionibus abundant. Etiam in aquam baptizamur, nec tamen aquam universa creature preferenuus, neque ei Patris ac Filii honorem impertiemus. Atque {llorum quidem verba talia sunt, qualia hominum ira commotorum, qui ob affusas rationi ex affectu tenebras, a nullo temperant, quod ad ulciscendum eum a quo offensi sunt faciat. Nos autem ne de his quidem gravabimur disserere. Aut enim ignorantes docebimus, aut maligne obsistent.bus non concedemus. Sed paulo altius. ρίῳ σοφίαν γενησομένης. Τὰ μὲν οὖν περὶ τύπων ἐπὶ τοσοῦτον. Καὶ γὰρ οὐδὲ δυνατὸν, ἐπὶ πλέον προσδιατρίψαι τῷ τόπῳ, ἢ οὕτω γ' ἂν τὸ ἐπεισ βιον πολλαπλάσιον εἴη τοῦ κεφαλαίου. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ'. Απάντησις πρὸς ἀνθυποφοράν, ὅτι καὶ εἰς ὕδωρ βαπτιζόμεθα· ἐν ᾧ καὶ τὰ περὶ βαπτίσματος. 31. Τί οὖν πρὸς τούτοις ἔτι; Πολλῶν γὰρ διαλύσεων εὐποροῦσιν. Καὶ εἰς ὕδωρ βαπτιζόμεθα, καὶ οὐ δήπου τὸ ὕδωρ πάσης ὁμοῦ τῆς κτίσεως προτι μήσομεν, ἢ καὶ αὐτῷ τῆς Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τιμῆς μεταδώσομεν. Οἱ μὲν οὖν ἐκείνων λόγοι τοιούτοι, ὁποῖοι ἂν γένοντο ἀνθρώπων ώργισμένων, καὶ διὰ τὴν ἐκ τοῦ πάθους τῶν λογισμῶν ἐπισκότησιν, μηδενὸς φειδομένων πρὸς τὴν τοῦ λελυπηκότος ἄμυναν. Ἡμεῖς δὲ οὐδὲ τὸν περὶ τούτων κατοκνήσομεν λόγον. Η γὰρ ἀγνοοῦντας διδάξομεν, ἢ κακουργοῦσιν οὐκ ἐπιτρέψομεν. Μικρὸν δὲ ἄνωθεν 35. Ἡ τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν περὶ τὸν ἄνθρω που οἰκονομία ανάκλησίς ἐστιν ἀπὸ τῆς ἐκπτώσεως, καὶ ἐπάνοδος εἰς οἰκείωσιν Θεοῦ ἀπὸ τῆς διὰ τὴν παρακοήν γενομένης αλλοτριώσεως. Διὰ τοῦτο ἡ μετὰ σαρκὸς ἐπιδημία Χριστοῦ, αἱ τῶν εὐαγγελικῶν πολιτευμάτων ὑποτυπώσεις τὰ πάθη, ὁ σταυρός, ἡ ταφή, ἡ ἀνάστασις· ὥστε τὸν σωζόμενον ἄνθρωπον διὰ μιμήσεως Χριστοῦ τὴν ἀρχαίαν ἐκείνην υἱοθε σίαν ἀπολαβεῖν. Αναγκαία τοίνυν ἐστὶ πρὸς τελείωσιν ζωῆς ἡ Χριστού μίμησις οὐ μόνον ἐν τοῖς κατὰ 55. Dei ac Servatoris nostri circa hominem dispensatio revocatio est a lapsi, reditusque ad Dei familiaritatem ab alienatione quam induxit inobedientia. Hanc ob causam, adventus Christi in carne, evangelise conversationis formae, alllictiones, crux, sepultura, resurrectio, ut homo qui salvus fit per imitationem Christi, veterem illam filiorum adoptionem recipiat. Itaque necessarium est ad vitæ perfectionem Christum imitari, non solum in exemplis, qua: in vita demonstravit, lenitatis, humilitatis ac patientia, verum etiam ipsius moris, τὸν βίον ὑποδείγμασιν ἀοργησίας καὶ ταπεινοφροσύ sicut Paulus ait Christi imitator: Conformalus morti 39 flebr. x, 1. Κατὰ τὴν γνῶσιν. Nescio unde editi hbeant κατὰ τὴν ἀκατάληπτον γνῶσιν, quod in nullo prorsus rodice reperie. Sp Τῆς συνέσεως. Editio Paris, addit αὐτοῦ, qual abest an stris codicibus et ab edit. Basil. Paulo post legimus cum veteribus libris ἐν ὕδατι pro eo quod erat in editis ἐν ὕδασι. Προτύπωσις. Sic quatuor codices mss. Alii cum editis τύπωσις. Paulo post editi της καρδίας ἡμῶν. Μss. ut in textu. Προσδιατρίψαι. Sic omnes codices; editi ἐνδιατρίψαι. Quamvis autem ibidem plerique codi ces habeant τῷ τύπῳ, retinuimus τόπῳ, sic enim νης καὶ μακροθυμίας, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ θανάτου. postulat” sententiæ ɛeries. Τί οὖν πρὸς τούτοις. Hæc periodus in editis ad caput praecedens refertur; sed commodius visum est inde initium hujus capitis ut in nounullis miss. ducere. Paulo post tres codices ἢ καὶ αυτό. *Ανωθεν. Εditi addunt ἀναλαβόντες εἴπωμεν, sed hæc ab antiquis ommibus libris absunt, nec videntur necessaria. Ibidem quatuor codices ή τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Αἱ τῶν ὑποτυπώσεις. Sic prisci quinque libri: editi autem h... ὑποτύπωσις. Reg. secundus ibidem ή μετὰ σαρκὸς οἰκονομία.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. ὡς Παυλός φησιν ὁ μιμητὴς τοῦ Χριστοῦ· Συμμορ- ejus, si quo modo perveniam ad resurrectionem ex φούμενος τῷ θανάτῳ αὐτοῦ, εἰ πως καταντήσω. εἰς τὴν ἐκ νεκρῶν ἐξανάστασιν. Πῶς οὖν γινόμεθα ἐν τῷ ὁμοιώματι τοῦ θανάτου αὐτοῦ; Συνταφέντες αὐτῷ διὰ τοῦ βαπτίσματος. Τίς οὖν ὁ τρόπος τῆς ταρῆς; καὶ τί τὸ ἐκ τῆς μιμήσεως χρήσιμον; Πρῶτ σιν μὲν ἀναγκαῖον, τὴν ἀκολουθίαν τοῦ προτέρου βίου διακοπῆναι. Τοῦτο δὲ ἀδύνατον, μὴ ἄνωθεν γεννηθέντα, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φωνήν. Η γὰρ παλιγγενεσία, ὡς καὶ αὐτὸ δηλοῖ τὸ ὄνομα, δευτέ ρου βίου ἐστὶν ἀρχή. Ωστε πρὶν ἄρξασθαι τοῦ δευτέρου, πέρας χρὴ δοῦναι τῷ προλαβόντι. Ως γὰρ ἐπὶ τῶν τὸν δίαυλον ἀνακαμπτόντων στάσις τις καὶ ἐπηρέμησις τὰς ἐναντίας κινήσεις διαλαμβάνει· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς τῶν βίων μεταβολῆς ἀναγκαῖον ἐφάνη θάνατον ἀμφοτέροις μεσιτεῦσαι τοῖς βίοις, περατοῦντα μὲν τὰ προάγοντα, ἀρχὴν δὲ διδόντα τοῖς ἐφεξῆς. Πῶς οὖν κατορθοῦμεν τὴν εἰς ᾅδου κάθοδον Μιμούμενοι τὴν ταφὴν τοῦ Χριστοῦ διὰ τοῦ βαπτί σματος. Οἱονεὶ γὰρ ἐνθάπτεται τῷ ὕδατι τῶν βαπτιζο μένων τὰ σώματα. Απόθεσιν οὖν τῶν ἔργων τῆς σαρχές συμβολικῶς ὑποφαίνει τὸ βάπτισμα, κατὰ τὴν ᾿Απόστολον λέγοντα, ὅτι Περιετμήθητε περιτομῇ ἀχειροποιήτῳ, ἐν τῇ ἀπεκδύσει τοῦ σώ ματος τῆς σαρκὸς, ἐν τῇ περιτομῇ τοῦ Χρι στοῦ, συνταγέντες αὐτῷ ἐν τῷ βαπτίσματι. Καὶ οἱ νεὶ καθάρσιόν ἐστι ψυχῆς τοῦ ἀπὸ τοῦ σαρκικοῦ φρονήματος αὐτῇ προσγενομένου τύπου, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ὅτι Πλυνεῖς με, καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι. Διὰ τοῦτο οὐχὶ Ἰουδαϊκῶς ἐφ' ἑκάστη μολύσματι ἀπολουόμεθα, ἀλλ' ἓν οἴδαμεν τὸ σω τήριον βάπτισμα· ἐπειδὴ εἰς ἐστιν ὁ ὑπὲρ τοῦ κά σμου θάνατος, καὶ μία ἡ ἐκ νεκρῶν ἐξανάστασις, ὧν τύπος ἐστὶ τὸ βάπτισμα. Τούτου χάριν ὁ τήν ζωὴν ἡμῶν οἰκονομῶν Κύριο; τὴν τοῦ βαπτίσματ τος ἡμῖν ἔθετο διαθήκην, θανάτου τύπου καὶ ζωῆς περιέχουσαν· τὴν μὲν τοῦ θανάτου εἰκόνα τοῦ ὕδα τος ἐκπληροῦντος, τὸν δὲ τῆς ζωῆς ἀρραβῶνα παρ εχομένου του Πνεύματος. "Ωστε σαφὲς ἡμῖν ἐνω τεῦθεν γέγονε τὸ ζητούμενον, διὰ τί τῷ Πνεύματι τὸ ὕδωρ συμπαρελήφθη. "Οτι δύο σκοπῶν ἐν τῷ βαπτίσματι προκειμένων, καταργῆσαι μὲν τὸ σῶμα τῆς ἁμαρτίας, τοῦ μηκέτι αὐτὸ καρποφορεῖν τῷ θα νάτῳ, ζῆν δὲ τῷ Πνεύματι, καὶ τὸν καρπὸν ἔχειν ἐν ἁγιασμῷ· τὸ μὲν ὕδωρ τοῦ θανάτου τὴν εἰκόνα παρἔχει, ὥσπερ ἐν ταφῇ τὸ σῶμα παραδεχόμενον· τὸ δὲ Πνεῦμα τὴν ζωοποιὸν ἐνίησι δύναμιν, ἀπὸ τῆς κατὰ τὴν ἁμαρτίαν νεκρότητος εἰς τὴν ἐξ ἀρχῆς ζωὴν τὰς ψυχὰς ἡμῶν ἀνακαινίζον. Τοῦτο οὖν ἐστι τὸ ἄνωθεν γεννηθῆναι ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος· ὡς τῆς μὲν νεκρώσεως ἐν τῷ ὕδατι τελουμένης, τῆς δὲ * Pb:lipp. 11, 10, 11. 6 Rom. νι, 5. 6 ibid. 4. * Juan. iii, 5. Πρὶν ἄρξασθαι τοῦ δευτέρου, πέρας, etc. Editi τῷ μέλλοντι ἄρξασθαι τοῦ δευτέρου βίου, πέτ ρας, etc. Sed illud, τῷ μέλλοντι, in nullo codice reperitur, Blou autem in uno tantum. Emendavimus ope Regii primi, ex quo sumpsimus illud, πρίν, quod difficultatis nihil prorsus relinquit. Mox Reg. se- ' mortuis. Quomodo igitur fit, ut simus in similitudine mortis ejus? Consepulti cuin illo per baplisma 's. Quis igitur est modus sepultura, aut quis ex imitatione fructus? Primum quidem necesse est vitæ prioris seriem interrumpi. Id autem nemo potest consequi, nisi natus denuo, juxta Domini vocem**; siquidem regeneratio, uti ipsum etiam nomen declarat, alterius vite initium est. Quare antequam alteram vitam incipias, oportet priori finem imponere. Quemadmodum enim in his qui stadii 29 finem assecuti sese reflectunt, statio quædam et requies inter contrarias motiones interponitur: sic et in mutatione vitæ videbatur necessarium, ut mors inter priorem et posteriorem vitam interceleret, quae et præcedentia finiat, et initium det sequentibus. Quomodo igitur assequimur descensum ad inferos? Christi sepulturam imitantes per baptismum. Eorum enim qui baptizantur corpora, quodammodo in aquis sepeliuntur. Proin depositionem operum carnis arcano modo significat baptismus. juxta Apostolam dicentem: Circumcisi estis circumcisione non facta manu, in exspoliatione corporis carnis, in circumcisione Christi, sepulti cum illo in baptismo“. Ac Laptisma quodam modo repurgat animam a sordibus, quæ ei a carnali sensu accedunt, juxta i. quod scriptum est: Lavabis me, et super nivem dealbabor ". Ilanc ob causam non Judæorum more in quibuslibet inquinamentis abluimur, sed unum novimus salutiferum baptisma: quandoquidem una est pro mundo mors, et una ex mortuis resurrectio, quarum figura est kap:isma. Quapropter qui nostram vitam dispensaɩ Dominus, baptismatis pactum nobis statuit, mortis ac vitæ typum habens: mortis quidem imaginem explente aqua, Spiritu vero vitæ arrham præbente. Hinc itaque nobis perspicuum est quod quærebatur, quamobrem aqua conjuncta fuerit Spiritul. Cum enim duo scopi propositi sint in baptismo, videlicet ut aboleatur corpus peccati, ne postea fructificet morti, tum ut vivatur Spiritu, et fructus habeatur in sanctificatione; aqua, mortis exhibet imaginem, corpus velut in sepulcro recipiens; Spiritus vero vim vivificam immittit, a morte peccali renovans animas nostras in pristinam vitam. Hoc igitur est denuo nasci ex aqua et Spiritu **: quippe quia mors perficitur in aqua, vitam vero nostram operatur Spiritus. Tribus igitur demersionibus, acqotidem invocationibus, magnum baptismalis mysterium peragitur, ut et mortis figura exprimatur, et per traditionem divinæ scientiæ aniJoan. 1, 3. • Coloss. 11, 11. ~ Psal. L, 9. cundus Ως γὰρ τῶν ἐπὶ τὸν δίαυλον ἀνακαμπτόντων. Τὴν εἰς ᾅδου κάθοδον. Colbert. et Reg. tertius κατάβασιν. Υποφαίνει. Sic codices omnes. Edili στο σημαίνει. Ημῶν. Sic libri veteres. Editi ἡμῖν.

' Lous illustretur eorum qui baptizantur. Itaque εἰ ζωῆς ἡμῶν ἐνεργουμένης διὰ τοῦ Πνεύματος. Εν qua est gratia in aqua, non est ex ipsius aquæ na- τρισὶν οὖν καταδύσεσι, καὶ ἰσαρίθμοις ταῖς ἐπικλή tura, sed ex Spiritus præsentia. Non enim est baplismus depositio sordium corporis, sed conscientiæ bonæ interrogatio apud Deum ". Itaque ad eam vitam, quæ est ex resurrectione, præparans nos Dominus, totain evangelicam conversationem proponit; ut non irascamur, ut malorum tolerantes simus, et a voluptatum amore puri, ut a studio pecuniæ mores sint liberi, præscribens, ita ut quæ illud sæculum juxta naturam possidet, ea nos præcipientes ex animi inductione peragamus. Proinde si quis definiens dicat Evangelium esse vitæ, quæ est ex resurrectione, figuram, mihi nequaquam videatur a recto aberrare. Ad scopum igitur revertamur. σεσι, τὸ μέγα μυστήριον τοῦ βαπτίσματος τελειούται, ἵνα καὶ ὁ τοῦ θανάτου τύπος ἐξεικονισθῇ, καὶ τῇ παραδώσει τῆς θεογνωσίας τὰς ψυχὰς φωτισθῶσιν οἱ βαπτιζόμενοι. Ὥστε εἴ τίς ἐστιν ἐν τῷ ὕδατι χάρις, οὐκ ἐκ τῆς φύσεώς εστι τοῦ ὕδατος, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς τοῦ Πνεύματος παρουσίας. Οὐ γάρ ἐστι τὸ βά πτισμα τύπου σαρκὸς ἀπόθεσις, ἀλλὰ συνειδήσεως ἀγαθῆς ἐπερώτημα εἰς Θεόν. Πρὸς οὖν τὸν ἐξ ἀναστάσεως βίον καταρτίζων ἡμᾶς ὁ Κύριος, τὴν εὐαγ γελικὴν πᾶσαν ἐκτίθεται πολιτείαν, τὸ ἀόργητον, τὸ ἀνεξίκακον, τὸ φιληδονίας ἀῤῥύπωτον τὸ ἀφιλ άργυρον τοῦ τρόπου νομοθετῶν· ὥστε ἄπερ ὁ αἰών ἐκεῖνος κατὰ τὴν φύσιν κέκτηται, ταῦτα προλαβόν τας ἡμᾶς ἐκ προαιρέσεως κατορθοῦν. Εἰ τοίνυν τις ὀργιζόμενος εἴποι τὸ Εὐαγγέλιον εἶναι τοῦ ἐξ ἀναστάσεως βίου προδιατύπωσιν, οὐκ ἄν μοι δοκῇ τοῦ προσήκοντος ἁμαρτείν. Ἐπὶ οὖν τὸν σκοπὸν ἐπανέλθωμεν. 36. Per Spiritum sanctum datur in paradisum 30 restitutio, ad regnum calorum ascensus, in adoptionem filiorum reditus: datur fiducia Deum _ appellandi Patrem suum, consortem fieri gratiæ Christi, alium lucis appellari, æternæ gloriæ participem esse, et ut semel omnia dicam, esse in omni benedictionis plenitudine, tum in praesenti hoc sæculo, tum in futuro: repositorum nobis in promissis bonorum, quæ per fidem fruenda exspectamus, perinde quasi jam adsint, gratiam velut in speculo contemplantes. Nam si talis est arrhabo, quale est illud quod perfectum est? et si tantæ sunt primitiæ, quæ erit totius consumma. tio? Insuper et illinc cognoscitur quantum inter eam gratiam quæ a Spiritu proficiscitur, et baptismum, qui aqua constat, sit discriminis, quod Joannes quidem baptizavit in aqua ad poeniten. tiam, Dominus autem noster Jesus Christus in Spiritu sancto. Ego equidem, inquit, baptizo vos in aqua ad pœnitentiam: qui autem post me venit, potentior me est; cujus non sum dignus ut gestem calceamenta ipse vos baptizabit in Spiritu sancto, et igni; ignis baptismum probationem quæ fiet in judicio, dicens, quemadmodum Apostolus ait: Uniuscujusque opus quale sit, ignis probabit; et rursus: Dies enim declarabit, quod in igne paleft s. Jam vero sunt nonnulli, qui in certaminibus ἀγῶσιν, ἀληθείᾳ καὶ οὐ μιμήσει τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ pro pietate, revera non imitatione mortem pro Christo perpessi, nihil symbolis quæ sunt in aqua opus habuerunt ad salutem, nimirum in proprio baptizati sanguine. Neque hæc ita loquor, quod aquæ baptisma speruam, sed ut istorum rationes $8 ▾ I Petr. 1, 21. * Matth. 11, 14. 36. Διὰ Πνεύματος ἁγίου ἡ εἰς παράδεισον ἀποκα τάστασις· ἡ εἰς βασιλείαν οὐρανῶν ἄνοδος· ἡ εἰς υἱοθεσίαν ἐπάνοδος· ἡ παρρησία τοῦ καλεῖν ἑαυ τῶν Πατέρα τὸν Θεὸν, κοινωνὸν γενέσθαι τῆς χάριτος τοῦ Χριστοῦ, τέκνον φωτὸς χρηματίζειν, δόξης ἀϊδίου μετέχειν, καὶ ἀπαξαπλῶς ἐν παντὶ πλη ρώματι εὐλογίας γενέσθαι ἔν τε τῷ αἰῶνι τούτῳ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι· τῶν ἐν ἐπαγγελίαις ἀποκειμένων ἡμῖν ἀγαθῶν, ὧν διὰ πίστεως ἀπεκδεχόμεθα τὴν ἀπόλαυσιν, ὡς ἤδη παρόντων, τὴν χάριν ἐνοπτριζό μενος. Εἰ γὰρ ὁ ἀῤῥαβών τοιοῦτος, ἡλίκον τὸ τέ λειον; καὶ εἰ ἡ ἀπαρχή τοσαύτη τίς ἡ τοῦ ὅλου πλήρωσις; Ετι κἀκεῖθεν τῆς ἀπὸ τοῦ Πνεύματος χάριτος πρὸς τὸ ἐν ὕδατι βάπτισμα γνώριμον τὰ διάφορον· ὅτι Ἰωάννης μὲν ἐβάπτισεν ἐν ὕδατι εἰς μετάνοιαν, ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐν τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ Ἐγὼ μὲν γὰρ ὑμᾶς, φησὶ, βαπτίζω ἐν ὕδατι εἰς μετάνοιαν· ὁ δὲ ὀπίσω μου ἐρχόμενος ισχυρότερός μου ἐστιν· οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς τὰ ὑποδήματα βαστάσαι· αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, καὶ πυρί· τὸ τοῦ πυρὸς βάπτισμα τὴν ἐν τῇ κρίσει δοκιμασίαν λέγων, καθά φησιν ὁ Ἀπόστολος • Εκάστου τὸ ἔργον ὁποῖόν ἐστι, τὸ πῦρ αὐτὸ δοκιμάσει· καὶ πάλιν· Ἡ γὰρ ἡμέρα δηλώσει, ὅτι ἐν πυρὶ ἀποκαλύπτεται. "Ηδη δέ τινες ἐν τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας θάνατον ὑποστάντες, οὐδὲν τῶν ἐκ τοῦ ὕδατος συμβόλων εἰς τὴν σωτηρίαν ἐπεδεήθησαν, ἐν τῷ ἰδίῳ αἰματι βαπτισθέντες. Καὶ οὐκ ἀθετῶν τὸ ἐν τῷ ὕδατι βάπτισμα, ταῦτα λέγω, ἀλλὰ τοὺς λογισμούς καθ αιρῶν τῶν ἐπαιρομένων κατὰ τοῦ Πνεύματος, καὶ so ibid. 60 1 Cor. 111, 'Αῤῥύπωτον. Duo codices mss. ἄῤῥυπον. Δοκῇ. Sic libri veteres, melius quam editi δοκεῖ. 'Εαυτών. Ita codices mss. Editi ἑαυτοῦ. Ibidem Reg. quartus. τῆς χαρᾶς τοῦ Χριστοῦ. Τοσαύτη. Sic quatuor codices: alii cum editis τοιαύτη. Ibidem editio Basileensis τίς ἡ τοῦ λό13. γου πλήρωσις, quæ verba sic reddidit Erasmus: Que erit verbi consummatio? Paulo post addimus εἰς μετάνοιαν ex tribus codicibus. Τῷ ἁγίῳ. Editi addunt καὶ τῷ πυρί. Sed hae in nullo codice ms. Αὐτό. Legitur ea vox in cod. Colbert. et Reg. quinto, abest ab aliis.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. μιγνύντων τὰ ἄμικτα, καὶ παρισαζόντων τὰ dejiciam, qui adversus Spiritus eriguntur; quique commiscent non miscenda, et similia faciunt, quæ comparationem respuunt. ἀσυνείκαστα. *Οτι ἀχώριστον ἐπὶ πάσης ἐννοίας Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ἐπί τε τῆς τῶν νοητών δημιουργίας, καὶ ἐπὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων οικονομίας, καὶ ἐπὶ τῆς προσδοκωμένης κρίσεως. CAPUT XVI. Quod in omni notione Spiritus sanctus inseparabilis est a Patre et Filio, site in creatione intelligibilium creaturarum, sive in humanarum rerum dispensatione, sive in judicio quod exspectatur. 37. Ad id igitur quod initio institutum est redeamus, quod videlicet in omnibus Spiritus sanctus inseparabilis et prorsus indistractus sit a Patre et Filio. Paulus Corinthiis scribens eo in loco in quo de dono linguarum tractat, ait: Si omnes prophetetis, ingrediatur autem aliquis infide37. Ἐπὶ οὖν τὸ ἐξ ἀρχῆς ἐπανίωμεν, ὅπως ἐν πᾶ σιν αχώριστόν ἐστι καὶ ἀδιάστατον παντελῶς Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Ἐν τῷ περὶ τοῦ χαρίσματης τῶν γλωσσῶν τόπῳ, Κορινθίοις ἐπιστέλλων δ Παῦλος Εάν πάντες, φησί, προφητεύητε, εἰσέλθῃ δέ τις άπιστος ἢ ἰδιώτης, ἐλέγχεται ὑπὸ πάντων, ἀνακρίνεται ὑπὸ πάντων, τὰ κρυ- lis, aut idiota, arguitur ab omnibus, dijudicatur πτὰ τῆς καρδίας αὐτοῦ φανερὰ γίνεται· καὶ οὕτω πεσὼν ἐπὶ πρόσωπον, προσκυνήσει τῷ Θεῷ, ἐπαγγέλλων, ὅτι ὁ Θεὸς ὄντως ἐν ὑμῖν ἐστιν. Εἰ τοίνυν ἐκ τῆς προφητείας, τῆς κατὰ τὴν διαίρεσιν τῶν χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος ενεργουμένης, επισ γινώσκεται ὁ Θεὸς ἐν τοῖς προφήταις εἶναι, βουλευ σάσθωσαν οὗτοι ποίαν χώραν ἀποδώσουσι τῷ Πνεύ ματι τῷ ἁγίῳ· πότερον μετὰ Θεοῦ τάσσειν ἢ πρὸς τὴν κτίσιν ἐξωθεῖν δικαιότερον. Καὶ τὸ πρὸς Σάπφειραν ὑπὸ Πέτρου· Τί ὅτι συνεφωνήθη ὑμῖν πειράσαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον; οὐκ ἐψεύσασθε ἀνθρώποις, ἀλλὰ θεῷ· δείχνυσιν, ὅτι τὰ αὐτὰ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καὶ εἰς Θεόν ἐστι τὰ ἁμαρτήματα. Καὶ οὕτω δ᾽ ἂν τὸ συναφὲς καὶ ἀδιαίρετον κατὰ πᾶσαν ἐνέργειαν ἀπὸ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τοῦ Πνεύματος διδαχθείης. Ενεργοῦντος τοῦ Θεοῦ τὰς διαιρέσεις τῶν ἐνεργημάτων, καὶ τοῦ Κυρίου τὰς διαιρέσεις τῶν διακονιών, συμπάρεστι τὸ ἅγιον Πνεῦμα, τὴν διανομὴν τῶν χαρισμάτων πρὸς τὴν ἀξίαν ἑκάστου αυτεξουσίως οικονομούν. Διαιρέσεις γάρ, φησί, κα ρισμάτων εἰσὶ, τὸ δὲ αὐτὸ Πνεῦμα. Καὶ διαιρέ σεις διακονιῶν εἰσιν, ὁ δὲ αὐτός Κύριος. Καὶ διαιρέσεις ἐνεργημάτων εἰσὶν, ὁ δὲ αὐτὸς Θεὸς, ὁ ἐνεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσι. Ταῦτα δὲ πάντα, φησίν, ἐνεργεῖ τὸ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, διαιροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ, καθώς βούλεται. Οὐ μὴν ἐπειδὴ πρῶτον ἐνταῦθα τοῦ Πνεύματος ὁ ᾿Απόστολος ἐπεμνήσθη, καὶ δεύτερον τοῦ Υἱοῦ, καὶ τρίτον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἤδη χρή καθόλου νομίζειν αντεστρα φθαι τὴν τάξιν. Ἀπὸ γὰρ τῆς ἡμετέρας σχέσεως τὴν ἀρχὴν ἔλαβεν· ἐπειδὴ ὑποδεχόμενοι τὰ δῶρα, πρῶτον ἐντυγχάνομεν τῷ διανέμοντι· εἶτα ἐννοοῦμεν τὸν ἀποστείλαντα· εἶτα ἀνάγομεν τὴν ἐνθύμησιν ἐπὶ τὴν πηγὴν καὶ αἰτίαν τῶν ἀγαθῶν. ab omnibus: occulta cordis ejus manifesta funt, atque ita procidens in faciem, adorabit Deum, renuntians quod Deus sit vere in vobis *. Itaque, si* ex prophetia, quæ juxta distributionein donorum Spiritus editur, agnoscitur Deus in prophetis 31 esse, consultent isti quem locum attributuri sint Spiritui sancto: utrum æquius sit illum cum Deo jungere, an ad creaturarum ordinem extrudere. Quin et ista Petri ad Sapphiram verba, Quid est quod convenit inter vos tentare Spiritum sanctum? non mentiti estis hominibus, sed Deo **; ostendunt eadem In Spiritum sanctum, et in Deum esse peccata. Atque hoc etiam pacto discere poteris, Spiritum sanctum in omni operatione conjunctum et inseparabilem esse a Patre et Filio. Cum Deus elicit distributiones operationum, ac Dominus divisiones ministrationum, simul adest Spiritus sanctus, partitionem donorum pro cujusque dignitate proprio arbitrio dispensans. Nam, inquit, divisiones donorum sunt, idem autem Spiritus. Et divisiones administrationum sunt, idem autem Dominus. Et divisiones operationum sunt, idem autem Deus, qui operatur omnia in omnibus. Hæc autem omnia, inquit, operatur unus et idem Spiritus, dividens seorsim cuique, prout vult". Attamen non quoniam Apostolus primo loco meminit Spiritus, secundo Filii, tertio Dei et Patris, protinus oportet suspicari ordinem omnino inversum esse. nostra siquidem habitudine sumpsit exordium. Nam cum dona accipimus; nobis is qui distribuit, occurrit primum; mox cogitamus eum qui misit; postremo cogitationem perducimus ad fontem auctoremque bonorum. οι 1 Cor. χιν, 24, 25. * Act. v, 9, 4. 63 1 Cor. III, 1-11. Παρισαζόντων. Sic omnes codices mss., non at editi παρεικαζόντων. Ο Παύλος. Combefisius legendum putat δηλοῖ ὁ Παῦλος: sed necessaria non est emendatio, modo initium hujus capitis non sumatur, ut in editis, ab his verbis, ὅπως ἐν πᾶσιν, sed ab his, ἐπὶ εν τό, ut in veteribus libris. Habent etiam editi ὁ ἅγιος Παῦλος, sed codices mss. ut edidimus. Εισέλθῃ δέ τις. lllud τις ex tribus codicibus addidimus, et paulo post tres alii καὶ οὕτω τὰ κρυπτά. Τάσσειν. Sic mss. Editi συντάσσειν. Paulo post editi Σάπφειραν τοῦ Πέτρου. Mss. ut in textu. Ενεργούντος. Post hanc vocem editi addun γάρ, quod in veteribus libris non reperitur.

' 38. Μάθοις δ' ἂν τὴν πρὸς Πατέρα καὶ Υἱὸν τοῦ Πνεύματος κοινωνίαν καὶ ἐκ τῶν δημιουργημάτ των τῶν ἐξ ἀρχῆς. Αἱ γὰρ καθαραὶ καὶ νοεραὶ καὶ ὑπερκόσμιοι δυνάμεις ἅγιαι καί εἰσι καὶ ὀνομάζον ται, ἐκ τῆς παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐνδοθείσης χάριτος τὸν ἁγιασμὸν κεκτημέναι. Ὥστε ἀποτε σιώπηται μὲν ὁ τρόπος τῆς κτίσεως τῶν οὐρανίων δυνάμεων· ἀπὸ γὰρ τῶν αἰσθητῶν μόνον τὸν Δημιουργὸν ἡμῖν ὁ τὴν κοσμονονίαν συγγραψάμενος ἀπεκάλυψε. Σὺ δὲ, ἔχων δύναμιν ἐκ τῶν ὁρατῶν αναλογίζεσθαι τὰ ἀόρατα, δόξαζε τὸν Ποιητὴν ἐν ᾧ ἐκτίσθη τὰ πάντα, εἴτε ὁρατά, εἴτε ἀόρατα, εἴτε ἀρχαί, εἴτε ἐξουσίαι, εἴτε δυνάμεις, εἴτε θρόνοι, εἴτε κυριότητες, καὶ εἴ τινές εἰσιν ἕτεραι λογικαί φύσεις, ἀκατονόμασται Ἐν δὲ τῇ τούτων κτίσει ἐννόησόν μοι την προκαταρκτικὴν αἰτίαν τῶν γινομένων, τὸν Πατέρα· τὴν δημιουργικήν, τὸν Υἱόν· τὴν τελειωτι - κήν, τὸ Πνεῦμα· ὥστε βουλήματι μὲν τοῦ Πατρὸς τὰ λειτουργικά πνεύματα ὑπάρχειν, ἐνεργείᾳ δὲ Υἱοῦ εἰς τὸ εἶναι παράγεσθαι, παρουσίᾳ δὲ τοῦ Πνεύματος τελειοῦσθαι. Τελείωσις δὲ ἀγγέλων ἁγιασμὸς, καὶ ἡ ἐν τούτῳ διαμονή. Καὶ μηδεὶς οιέσθω με ἢ τρεῖς εἶναι λέγειν ἀρχικὰς ὑποστάσεις, ἢ ἀτελῆ φάσκειν τοῦ τοῦ τὴν ἐνέργειαν. Αρχὴ γὰρ τῶν ὄντων μία, δι' Υἱοῦ δημιουργοῦσα, καὶ τελειοῦσα ἐν Πνεύματι. Καὶ οὔτε Πατὴρ, ὁ τὰ πάντα ἐν πᾶσιν ἐνεργῶν, ἀτελῆ ἔχει τὴν ἐνέργειαν· οὔτε Υἱὸς ἐλλιπῆ τὴν δη μιουργίαν, μὴ τελειουμένην παρὰ τοῦ Πνεύματος. Οὕτω γὰρ ἂν οὔτε Πατὴρ προσδεηθείη Υἱοῦ, μόνῳ τῷ θέλειν δημιουργῶν, ἀλλ' ὅμως θέλει διὰ Υἱοῦ - οὔτ᾽ ἂν συνεργίας προσδεηθείη, καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ Πατρὸς ἐνεργῶν· ἀλλὰ καὶ Υἱὸς θέλει διὰ τοῦ Πνεύ ματος τελειοῦν· Τῷ λόγῳ γὰρ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν, καὶ τῷ Πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν. Οὔτε οὖν Λόγος αέρος τύπωσις σημαντική, διὰ φωνητικῶν ὀργάνων ἐκφερομένη· οὔτε Πνεῦμα στόματος ἀτμός, ἐκ τῶν ἀναπνευστικῶν μερῶν ἐξωθούμενος· ἀλλὰ Λόγος μὲν ὁ πρὸς Θεὸν ὧν ἐν ἀρχῇ, καὶ Θεὸς ὤν· Πνεῦμα δὲ στόματος Θεοῦ τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, δ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται. Τρία τοίνυν νοεῖς, τὸν προστάσσοντα Κύριον, τὸν δημιουργοῦντα Λόγον, τὸ στερεοῦν τὸ Πνεῦμα. Τί δ' ἂν ἄλλα εἴη στερέωσις ἢ ἡ κατὰ τὸν ἁγιασμὸν τελείωσις, τὸ ἀνένδοτον καὶ 58. Jam etiam ex rebus Initio conditis discas licet Spiritus cum Patre et Filio communionem. Nam pura et intelligentes et supermundana virtutes, saucla tum sunt, ton nominantur, ex gratia a Spiritu sancto infusa sanctimoniam consecutæ. Quare silentio prætermissus est modus creationis cœlestium virtutum; nam ex sensibilibus tantum creatorem nobis aperuit is qui conditi orbis conscripsit historiam. Τu vero, qui facultatem habes ex visibilibus invisibilia deprebendendi, glorifica Conditorem in quo condita sunt omnia, sive visibilia, sive invisibilia, sive principatus, sive potestates, sive virtutes, sive throni, sive dominationes ** et si quæ aliæ sunt rationales naturæ, quæ nominari non possunt. In horum autem creatione cogita mihi primariam causam eorum quæ fiunt, Patrem; conditricem, Filium; perfectricem, Spiritum sanctum: ut voluntate quidem Patris sint administratorii 'spiritus, Filii vero operatione perducantur ut sint, Spiritus autem præsentia perficiantur. Porro angelorum perfectio est sanctificatio, et in hac perseverantia. Ac nemo ne credal tres originales hypostases ponere, aut Fili operationem dicere imperfectam. Principium enim eorum quæ sunt, unum est, per Filium cordens et perficiens in Spiritu. Ac nec Pater, qui operatur omnia in omnibas, imperfectam habeat operationem neue Filius inconsummatam creationem, nisi Spir.me perficiatur. Hoc enim pacto nec Pater opus habebit Filio, sola voluntate creams; 32 attamen vult creare per Filium. Neque Filius egebit auxilio, juxta Patris similitudinem operans, sed et Filius vult per Spiritum perficere: nam Verbo Domini cœli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virius corum s. Itaque nec Verbum est significativa acris percussio per vocis instrumenta prolata: nec Spiritus oris halitus partibus respiratoriis cillatus sed Verbum est quod in principio erat apud Deuin, et Deus erat *. Spiritus autem oris Dei, Spiritus est veritatis, qui a Patre procedit 57. Itaque tria intelligis, mandantem Dominumn, creans Verbum, et confirmantem Spiritum. Quæ porro alia possit esse confirmatio, quam in sanclimonia perfectio; confirmationis voce significaute η άτρεπτον καὶ παγίως ἐρηρεισμένον ἐν ἀγαθῷ τῆς constantiam, immutabilitatem et soliditatem in bano? Sanctificatio autem non est absque Spis. Col. 1, 16. ** Psal. xxx11, 6. st Joan. 1, 1. Εκ τῶν. Editi hic ponunt ἐξ ἀρχῆς. sed codices mss. ut in textu. Paulo post editio Paris έχε δοθείσης, quod in uno tantum codice reperitur: alii ἐνδοθείσης vel δοθείσης. Habet etiam editio Ba_sileensis ἐνδεθείσης. Κοσμογονίαr. Colb. et unus Reg. κοσμογέ γειαν. Alius leg. κοσμοποιίαν. Ακατονόμαστοι. Sic tres antiqui codices. Colbert. ἀκατωνόμαστοι, editi ακατανόμαστος. Μου editi γενομένων, quinque libri veteres γινομένων. "Ομως θέλει. Hic editi et infra, ubi de Filio, στερεώσεως ἐμφαινούσης; Αγιασμὸς δὲ οὐκ ἄνευ Πνεύματος. Οὐ γὰρ φύσει ἅγιαι αἱ τῶν οὐρανῶν δυ sy Joan. xv, addunt καὶ πέφυκε: in quo non minus pugnaut cum Basilii sensus, quam cum mss. codicibus. Συνεργίας. Pro hac voce, quæ in editis legitur et in tribus codicibus mss. habet Reg. tertius δημιουργίας, Colbertinus vero Πνεύματος, quæ νυχ adilita fuit alia manu sed tamen antiqua. Το στερεοῦ. Sic Reg. secundus et quartus, quos sequi malumus quam tres alios, in quibus et in editis legitur τὸν στερεοῦντα. Addunt editi τὸ ἅγιον, quod nullo in codice ms. reperitur.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. sanctæ sunt; alioquin nihil differrent a Spiritu sancto; sed juxta proportionem qua se invicem superant, a Spiritu habent sanctificationis mensuram. Quemadmodum enim cauterium non sine igne intelligitur, cum aliud sit subjecta materia, et aliud ignis itidem et in cœlestibus virtutibus, substantia quidem earum, puta spiritus est aerius, aut ignis immaterialis, juxta id quod scriptum est, Qui facit angelos suos spiritus, et ministros saos flammam ignis; quapropter et in loco sunt, et fiunt visibiles, dum iis qui digni sunt, apparent in specie propriorum corporum. Sed sanctificatio, quæ est extra substantiam illorum, perfectionem illis affert per communionem Spi58 νάμεις· ἡ οὕτω γ' ἂν οὐδεμίαν πρὸς τὸ ἅγιον ritu. Neque enim calorum virtutes suapte natura Πνεῦμα τὴν διαφορὰν ἔχοιεν· ἀλλὰ κατὰ ἀναλογίαν τῆς πρὸς ἀλλήλας ὑπεροχῆς, τοῦ ἁγιασμοῦ τὸ μέσ τρον παρὰ τοῦ Πνεύματος ἔχουσαι. ] Ως γὰρ ὁ καυ τὴρ μετὰ τοῦ πυρὸς νοεῖται, καὶ ἄλλο μέντοι ἡ ὑποκειμένη ὕλη, καὶ ἄλλο τὸ πῦρ· οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν οὐρανίων δυνάμεων, ἡ μὲν οὐσία αὐτῶν, ἀέριον πνεῦμα εἰ τύχοι, ἢ πῦρ ἄϋλον, κατὰ τὸ γεγραμμένον· Ὁ ποιῶν τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα, καὶ τοὺς λειτουργοὺς αὐτοῦ πυρὸς φλόγα διὸ καὶ ἐν τόπῳ εἰσὶ, καὶ ὁρατοί γίνονται, ἐν τῷ εἴδει τῶν οἰκείων αὐτῶν σωμάτων τοῖς ἀξίοις ἐμφανιζόμενοι. Ο μέντοι ἁγιασμὸς, ἔξωθεν ὢν τῆς οὐσίας, τὴν τελείωσιν αὐτοῖς ἐπάγει διὰ τῆς κοινωνίας τοῦ Πνεύματος. Φυλάσσουσι δὲ τὴν ἀξίαν τῇ ἐπιμονῇ τοῦ καλοῦ, ἔχουσαι μὲν ἐν προαιρέσει τὸ ritus. Conservant autem dignitatem per perseve αὐτεξούσιον, οὐδέποτε δὲ ἐκ τῆς τοῦ ὄντως ἀγαθοῦ προσεδρείας ἐκπίπτουσαι· ὡς ἐὰν ὑφέλῃς τῷ λόγῳ τὸ Πνεῦμα, λέλυνται μὲν ἀγγέλων χορεῖαι ἀνήρηνται δὲ ἀρχαγγέλων ἐπιστασίαι, συγκέχυται δὲ τὰ πάντα· ἀνομοθέτητος, άτακτος, αόριστος αὐτῶν ἡ ζωή. Πῶς μὲν γὰρ εἴπωσιν ἄγγελοι· Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, μὴ δυναμωθέντες ὑπὸ τοῦ Πνεύματος; Οὐδεὶς γὰρ δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, καὶ οὐδεὶς ἐν Πνεύματι Θεοῦ λαλῶν λέγει ἀνάθεμα Ἰησοῦν· ὅπερ εἴποι ἂν τὰ πονηρὰ καὶ ἀντικείμενα πνεύματα, ὧν ἡ ἀπόπτωσις συνίστησι τὸν λόγον, τοῦ αὐτεξουσίους εἶναι τὰς ἀοράτους δυνάμεις, ισοῤῥόπως ἐχούσας πρὸς ἀρετὴν καὶ κακίαν, καὶ διὰ τοῦτο δεομένας τῆς τοῦ Πνεύματος βοηθείας. Ἐγὼ καὶ τὸν Γαβριὴλ προλέγειν τὰ μέλλοντα οὐδαμῶς ἄλλως φημὶ ἢ τῇ προγνώσει του Πνεύματος. Διότι ἓν τῶν ἐκ τῆς διαιρέσεως τοῦ Πνεύματος χαρισμάτων ἐστὶν ἡ προ φητεία. Ὁ δὲ τὰ μυστήρια τῆς ὀπτασίας τῷ ἀνδρὶ τῶν ἐπιθυμιῶν ἐπιταχθεὶς διαγγεῖλα:, πόθεν σοφισθεὶς είχε διδάσκειν τὰ κεκρυμμένα, εἰ μὴ τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ; τῆς ἀποκαλύψεως τῶν μυστη ρίων ἰδίως τῷ Πνεύματι προσηκούσης, κατὰ τὸ γε γραμμένον, ὅτι Ἡμῖν ἀπεκάλυψεν ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Πνεύματος. Θρόνοι δὲ καὶ κυριότητες, καὶ ἀρχαί καὶ ἐξουσίαι, πῶς ἂν τὴν μακαρίαν διεξήγον ζωὴν, εἰ μὴ διὰ παντὸς ἔβλεπον τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρὸς τοῦ ἐν οὐρανοῖς; Τὸ δὲ βλέπειν οὐκ ἄνευ τοῦ Πνεύματος. Ωσπερ γὰρ ἐν νυκτί, ἐὰν ὑφέλῃς τὸ φῶς ἀπὸ τῆς οἰκίας, τυφλαὶ μὲν αἱ ὄψεις, ἀνενέργητοι δὲ καταλείπονται αἱ δυνάμεις, ἀνεπίγνωστοι δὲ αἱ ἀξίαι, καὶ χρυσοῦ καὶ σιδήρου ὁμοίως πατου μένων διὰ τὴν ἄγνοιαν· οὕτως ἐπὶ τῆς νοητῆς δια * Psal. culi, 4. * Luc. 11, 14. 60 I Cor. x11, 3. Matth. XVIII, 10. Η οὕτω γ' ἄν. Editio Paris. ἢ οὕτω γάρ, contra codicum miss. et editionis Basileensis fidem. Paulo post Reg. secundus παρὰ τοῦ Πνεύματος ἔχουσι. 'Αέριον πνεῦμα. Male in editis additur τό. cum editis πῦρ φλέγον. Χορεῖαι. Hic nonnulla epe codicum mss. sustulimus. Habent enim editi: χορεῖαι καὶ ἁγιασμός... ἐπιστασίαι, καὶ ἁγιασμοί, καὶ προφητεία:... οὐκοῦν, PATROL. GR. XXXII. rantiam in bono, habentes quidem in eligendo liberum arbitrium, nunquam tamen ab ejus qui vere bonus est consortio excidentes: ita ut si subduxeris ratione Spiritum, perierint angelorum choreæ, sublatæ sint quoque archangelorum præfecturæ, atque confusa fuerint omnia: vita ipsorum nulli legi, nulli ordini, nulli regula subjaceat. Quomodo enim dicent angeli: Gloria in excelsis Deo 5º, nisi a Spiritu accepta potestate? Nemo siquidem potest dicere Dominum Jesum, nisi in Spiritu sancto, et nullus in Spiritu Dei loquens dixit Jesum anathema"; quod sane dixerint pravi et adversarii spiritus, quorum 12psus comprobat quod dicimus, virtutes invisibiles esse sui arbitrii, æque ad virtutem atque ad vitium vertibiles, et ob id opus habentes auxilio Spiritus. Ego vero ipsum Gabrielen haud alio modo arbitror prædicere futura", quam præscientia Spiritus, eo quod unum ex divisione donorum Spiritus sit prophetia. Porro qui mysteria visionis viro desideriorum jussus erat annuntiare Gr, undle nactus erat sapientiam, ut posset docere arcana, nisi per Spiritum sanctum? 33 cum patefactio mysteriorum peculiariter ad Spiritum sanctum pertineat, juxta id quod scriptum est: Nobis reseravit Deus per Spiritum ". Throni vero et dominationes, principatus et potestates, quomodo beatam traducerent vitam, nisi semper viderent vultum Patris qui in cœlis est"? At visio non est absque Spiritu. Quemadmodum enim si in nocte tollas lucernam e domo, cæci sunt oculi, facultates relinquuntur inertes, nec agnoscitur rerum dignitas, sed per ignorantiam aurum 61 Luc. 1, 26. σε Dan. x. 10. • 1 Cor. 11, 10. ἀνομοθέτητος. "Οπερ είποι ἄν. Sic mss. codices: editi περ ἂν εἴποιεν. Μος Reg. quartus τὰς οὐρανίους δυνάμεις. Εν τῶν. Editi ἔν τι τῶν, sed repugnant veteres libri. Μακαρίαν. Editi addunt ἐκείνην. Sed ea vo abest a quinque codicibus.

perinde ac ferrum conculcatur: sic in spirituali κοσμήσεως, ἀμήχανον τὴν ἔνθεσμον ἐκείνην διαμεί ναι ζωὴν ἄνευ τοῦ Πνεύματος· οὐ μᾶλλον γε ἢ στρατοπέδου τὴν εὐταξίαν, τοῦ ταξιάρχου μὴ παρόντος • ἢ χοροῦ τὴν συμφωνίαν, τοῦ κορυφαίον μή συναρμό ζοντος. Πῶς [ἂν] εἴπῃ τὰ σεραφίμ, "Αγιος, ἅγιος, ἅγιος, μὴ διδαχθέντα παρὰ τοῦ Πνεύματος, ποσάκις ἐστὶν εὐσεβὲς τὴν δοξολογίαν ταύτην ἀναφωνεῖν; Εἴτε οὖν αἰνοῦσι τὸν Θεὸν πάντες οἱ ἄγγελοι αὐτοῦ, καὶ αἰνοῦσιν αὐτὸν πᾶσαι αἱ δυνάμεις αὐτοῦ, διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος συνεργείας εἴτε παρεστήκασι χίλιαι χιλιάδες ἀγγέλων, καὶ μύριας μυριάδες λειτουργούντων ἐν τῇ δυνάμει τοῦ Πνεύματος τὸ οἰκεῖον ἔργον ἀμώμως ἐπιτελοῦσι. Πᾶσαν οὖν τὴν ὑπερουράνιον ἐκείνην καὶ ἄῤῥητον ἁρμονίαν, ἔν τε τῇ λειτουργία Θεοῦ καὶ τῇ πρὸς ἀλλήλας τῶν ὑπερ ordine, impossibile est piam illam ac sanctam vitam permanere citra Spiritum: nihilo profecto magis quam exercitus in recto ordine manere potest absente duce, aut chorus in consonantia, nisi chori præfectus temperet harmoniam. Qui possent dicere seraphim, Sanctus, sanctus, sanctus, nisi docti per Spiritum, quoties pium fuerit hujus glorificationis verba canere? Sive igitur laudant Deum omnes angeli ejus ac omnes virtutes ejus, fit Spiritus ope. Sive astant millies mille angeli, ac centies centum millia ministrantium, officium suum citra reprehensionem in virtute Spiritus perficiunt. Itaque tota illa supercoelestis et ineffabilis barmonia, tum in cultu Dei, turn in ultramundanarum virtutum inter κοσμίων δυνάμεων συμφωνίᾳ, ἀδύνατον φυλαχθῆναι ipsas consonantia nequaquam servari posset, praeesset Spiritus. Sic igitur in creatione iis, quæ non proficiendo perveniunt ad perfectionem, sed ab ipsa protinus creatione perfecta sunt, adest Spiritus sanctus; in hoc, ut perficiatur compleaturque illorum substantia, gratiam suam conferens. nisi 39. Cæterum dispensationes circa hominem quæ factæ sunt a magno Deo, et Servatore nostro Jesu Christo juxta bonitatem Dei, quis negabit per Spiritus gratiam esse adimpletas? Sive velis prisca spectare, patriarcharum benedictiones, auxilium per legem datum, figuras, prophetias, fortiter in bellis gesta, miracula per sanctos edita sive quæ circa Domini in carne adventum dispensata sunt: per Spiritum gesta sunt. Primo enim adfuit ipsi carni Domini, dum factus unclio, et inseparabiliter conjunctus, sicut scriptum est: Super quem videris Spiritum descendentem, et manentem super eum, hic est Filius meus dilectus; et, Jesum a Nazareth, quem unxit Deus Spiritu sancto ". Deinceps omnis actio præsente Spiritu peragebatur. Hic præsens aderat cum et a diabolo tentaretur. Deductus est enim, inquit, Jesus a Spiritu in desertum, ut tentarefur. Tum edenti miracula indivulse aderat. Si enim ego, inquit, in Spiritu Dei ejicio dæmonia”. Nec deseruit excitatum a mortuis. Dominus enim renovans 34 hominem, eique iterum reddeus gratiam, quam ex afflatu Dei acceptam amiserat, cum iuspirasset in faciem discipulorum, quid ail? Accipite Spiritum sanctum. Quorumcunque remiseritis peccata, remittuntur; et quorumcunque retinueritis, retenta sunt. Jam vero Ecclesiæ ordo et gubernatio nonne palam et citra ** Isa. vi, 3. 66 Joan. 1, 33. 87 Act. x, 38. Μὴ παρόντος. Duo Regii codices cum Colbert. μὴ παρέχοντος. Reg. quartus μὴ συμπαρόντος. Συνεργείας. Non male in editis ενεργείας. Sed sex codicum auctoritas præferenda. Λειτουργούντων. Edili ἀρχαγγέλων λειτουρ γοῦντες αὐτῷ. Codices ut in contextu, nisi quod unus habet ἀρχαγγέλων. Non multo post iisdem codicibus freti mutavimus quod erat in editis λειτουρ [εἰ] μὴ τῇ ἐπιστασίᾳ τοῦ Πνεύματος. Οὕτω μὲν οὖν ἐν δημιουργία πάρεστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῖς οὐκ ἐκ προκοπῆς τελειουμένοις, ἀλλ' ἀπ' αὐτῆς τῆς κτίσεως εὐθὺς τελείοις, εἰς τὸν ἀπαρτισμὸν καὶ συμπλήρωσιν τῆς ὑποστάσεως αὐτῶν τὴν παρ' ἑαυτοῦ χάριν συνεισφερόμενον. 39. Τὰς δὲ περὶ τὸν ἄνθρωπον οἰκονομίας, τὰς ὑπὸ τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ κατὰ τὴν ἀγαθότητα τοῦ Θεοῦ γενομένας, τίς ἀντερεῖ μὴ οὐχὶ διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος πεπληροῦσθαι; Εἴτε βούλει τὰ παλαιὰ σκοπεῖν· τὰς τῶν πατριαρχῶν εὐλογίας, τὴν ἐκ τῆς νομοθεσίας δεδομένην βοήθειαν, τοὺς τύπους, τὰς προφητείας, τὰ ἐν πολέμοις ἀνδραγαθήματα, τὰ διὰ τῶν δικαίων σημεία· εἴτε τὰ περὶ τὴν ἔνσαρκον τοῦ Κυρίου παρουσίαν οἰκονομηθέντα· διὰ τοῦ Πνεύματος. Πρώ τον μὲν γὰρ αὐτῇ τῇ σαρκὶ τοῦ Κυρίου συνῆν, χρίσμα γενόμενον, καὶ ἀχωρίστως παρὸν κατὰ τὸ γεγραμμένον· Ἐφ' ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβα. νον, καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός· καὶ Ἰησοῦν τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ, ὃν ἔχρισεν ὁ Θεὸς τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ. Επειτα πᾶσα ενέργεια συμπαρόντος τοῦ Πνεύματος ένηρο γεῖτο. Τοῦτο καὶ ὑπὸ τοῦ διαβόλου πειραζομένῳ παρῆν. Ανήχθη γάρ, φησίν, ὁ Ἰησοῦς ὑπὸ τοῦ Πνεύματος εἰς τὴν ἔρημον τοῦ πειρασθῆναι. Καὶ ἐνεργοῦντι τὰς δυνάμεις ἀχωρίστως συνήν ΕΙ γὰρ ἐγώ, φησίν, ἐν Πνεύματι Θεοῦ ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια· καὶ ἐκ νεκρῶν ἀναστάντος οὐκ ἀπελεί πετο. Ανακαινίζων γὰρ τὸν ἄνθρωπον ὁ Κύριος, καὶ ἦν ἀπώλεσε χάριν ἐκ τοῦ ἐμφυσήματος τοῦ Θεοῦ, ταύτην πάλιν ἀποδιδούς, ἐμφυσήσας εἰς τὸ πρόσωπον τῶν μαθητῶν, τί φησι; Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον. "Αν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίεν· 68 Matth. v, 1. ** Matth. XII, το Joan. vX, γίαις οι δημιουργίαις. Τοῦ Θεοῦ. Addunt editi καὶ Πατρός, et οὖν ante βούλει, et paulo post iidem habeni παρουσίαν τοῦ Χριστοῦ. Codices mss. ut in contextu. Συνῆν. Sic mss. codices: editi συμπαρῆν. Sic mas codices ev, i que repetunt, et paulo post habent αἱ διακοσμήσεις ένεςγοῦνται. Secuti sumus in contextu mss. codices.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. tur? Ipse enim, inquit, dedit Ecclesia primum αpostolos, deinde prophetus, tertio doctores: ad hac virtutes, praterea dona sanationum, subsidia, gubernationes, genera linguarum”. Hic enim ordo juxta distributionem donorum Spiritus digestus est ται· καὶ ἄν τινων κρατῆτε, κεκράτηνται. Ἡ δὲ τῆς contradictionem per Spiritum sanctum peragiΕκκλησίας διακόσμησις οὐχὶ σαφῶς καὶ ἀναντιρρήτως διὰ τοῦ Πνεύματος ἐνεργεῖται; Αὐτὸς γὰρ ἔδωκε, φησί, τῇ Ἐκκλησίᾳ πρῶτον ἀποστόλους, δεύτερον προφήτας, τρίτον διδασκάλους, έπειτα δυνάμεις, ἔπειτα χαρίσματα ιαμάτων, ἀντιλή ψεις, κυβερνήσεις, γένη γλωσσῶν. Αὕτη γὰρ ἡ τάξις κατὰ τὴν διαίρεσιν τῶν ἐκ τοῦ Πνεύματος δω ρεῶν διατέτακται. 40. Εὔροι δὲ ἄν τις, ἀκριβῶς λογιζόμενος, καὶ ἐπὶ τοῦ καιροῦ τῆς προσδοκωμένης ἐπιφανείας τῆς ἐξ οὐρανῶν τοῦ Κυρίου μὴ ἀσυντελὲς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὡς τινες οἴονται· ἀλλὰ συμπαρέσται καὶ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἀποκαλύψεως αὐτοῦ, καθ᾿ ἣν κρινεῖ τὴν οἰ κουμένην ἐν δικαιοσύνῃ ὁ μακάριος καὶ μόνος δυ νάστης. Τίς γὰρ οὕτως ἀνήκοος τῶν ἡτοιμασμένων η παρὰ Θεοῦ ἀγαθῶν τοῖς ἀξίοις, ὡς ἀγνοεῖν, ὅτι καὶ τῶν δικαίων ὁ στέφανος ἡ τοῦ Πνεύματός ἐστι χάρις, δαψιλεστέρα τότε καὶ τελειοτέρα παρεχομένη, κατά τὴν ἀναλογίαν τῶν ἀνδραγαθημάτων τῆς πνευματικῆς δόξης διανεμομένης ἑκάστῳ; Ἐν γὰρ ταῖς λαμπρότησι τῶν ἁγίων μοναὶ πολλαὶ παρὰ τῷ Πατρί· τουτο ἐστιν, ἀξιωμάτων διαφοραί. Ὡς γὰρ ἀστὴρ ἀστέρος διαφέρει ἐν δόξῃ, οὕτω καὶ ἡ ἀνάστασις τῶν νεκρῶν. Οἱ τοίνυν σφραγισθέντες τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ εἰς ἡμέραν ἀπολυτρώσεως, καὶ ἦν ἔλαβον ἀπαρ χὴν τοῦ Πνεύματος ἀκέραιον καὶ ἀμείωτον διασώσαντες, οὗτοί εἰσιν οἱ ἀκούσαντες· Εὖ, δοῦλε ἀγαθὲ καὶ πιστέ, ἐπὶ ὀλίγα ἧς πιστὸς, ἐπὶ πολλῶν σε καταστήσω. Ομοίως δὲ καὶ οἱ λυπήσαντες τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τῇ πονηρίᾳ τῶν ἐπιτηδευμάτων αὐτῶν, ἢ οἱ μὴ ἐπεργασάμενοι τῷ δοθέντι, ἀφαιρεθήσονται δ εἰλήφασιν, εἰς ἑτέρους μετατιθεμένης τῆς χάριτος - ή, κατά τινα τῶν εὐαγγελιστῶν, καὶ διχοτομηθήσονται παντελῶς· τῆς διχοτομίας νοουμένης κατὰ τὴν εἰς τὸ παντελὲς ἀπὸ τοῦ Πνεύματος ἀλλοτρίωσιν. Οὔτε γὰρ σῶμα διαιρεῖται, ὡς τὸ μὲν παραδίδοσθαι τῇ κολάσει, τὸ δὲ ἀφίεσθαι· μυθικὸν γὰρ τοῦτό γε, καὶ οὐ κατὰ δίκαιον κριτὴν, ὅλου ἡμαρτηκότος, ἐξ ἡμισείας εἶναι τὴν κόλασιν· οὔτε ψυχὴ διχῆ τέμνε ται ὅλη δι' ὅλου τὸ ἁμαρτωλὸν φρόνημα κεκτημένη, καὶ συγκατεργαζομένη τῷ σώματι τὸ κακόν. ᾿Αλλὰ διχοτομία, ὥσπερ ἔφην, ἡ ἀπὸ τοῦ Πνεύματος εἰς τὸ διηνεκὲς τῆς ψυχῆς ἀλλοτρίωσις. Νῦν μὲν γὰρ, εἰ καὶ μὴ ἀνακέκραται τοῖς ἀναξίοις, ἀλλ᾽ οὖν παρεί και δοκεῖ πως τοῖς ἅπαξ ἐσφραγισμένοις, τὴν ἐκ τῆς ἐπιστροφῆς σωτηρίαν αὐτῶν ἀναμένον· τότε δὲ ἐξ ὅλου τῆς βεβηλωσάσης αὐτοῦ τὴν χάριν ψυχῆς 40. Quin, si quis accuratius perpendat, comperiet, ne in tempore quidem illo, quo exspectata Domini apparitio fiet de colo, odiosum fore Spiritum sanctum, ut quidam arbitrantur: sed simul aderit in illo etiam die revelationis illius, quo judicaturus est orbem terrarum in justitia ille beatus et solus potens. Quis enim adeo ignarus est bonorum, quæ Deus præparavit dignis, ut nesciat justorum coronam esse Spiritus gratiam, quæ largius tunc perfectiusque dabitur, spirituali gloria cuique pro recte gestis distributa: In splendoribus enim sanctorum mausiones multæ sunt apud Patrem ", hoc est, dignitatis discrimina. Sicut enim stella a stella differt in claritate, ita et resurrestio mortuorum 73. Itaque qui consignati sunt Spiritu sancto in diem redemptionis, quique Spiritus primitias, quas accepere, puras et integras servaverint, ii sunt qui audient: Euge, serve bone et fidelis, super pauca fuisti fidelis, super mulla ts constituam”. Similiter et qui contristaverint Spiritum sanctum pravitate studiorum suorum aut qui non fecerint lucrum e sorte data, ab iis auferetur id quod acceperunt, beneficio in alios translato: aut, secundum aliquem ex evangelistis 78, etiam penitus discindentur: dissectio siquidem intelligenda est in hoc, quod prorsus a Spiritu sancto alienabuntur. Neque enim corpus dividitur, ut una pars tradatur supplicio, altera absolvatur. Nam id quidem fabulosum, neque justo dignum judice, cum totum peccaverit, dimidium addici poena. Nec anima in duas partes secatur, cum tota per totum habuerit peccandi affectum, simulque cum corpore malum operetur. Sed dissectio, ut dixi, perpetua est animæ a Spiritu alienatio. Nunc enim, tametsi non admiscetur indignis, attamen aliquo pacto videtur adesse semel baptizatis, exspectans ut salutem per conversionem consequantur; tum vero in totum ab anima, quæ gratiam ipsius profanaverit, resecabitur. Eoque non est in inferno qui confitea- " I Cor. x11, 28. 18 Joan. χιν, 2.” I Cor. xv, 41, Ibidem duo codices habent ἀφίενται αὐτοῖς. Deest καί in plerisque codicibus ante has voces ἄν τινων κρατήτε. Συμπαρέσται. Ita sex codices mss. Editi συμπαρεστάναι. Πνεύματος. Hic ut saepe alias editi addunt ἁγίου. Varia sequentium vocum scriptura in codici bus mss. Quidam habent ακεραίαν, Colbertinus ἀμίαντον pro ἀμείωτον, Regius secundus διασώ ζοντες. 42. 7. Matth. XXV, 21. 18 Matth. χχιν, 51, Διχῆ τέμνεται. Quidam codices δίχα. Αναμένον. Vitiose quidam codices cum editis αναμένων. Non absimilis sententia legitur iu prooemio Commentarii in Isaiam prophetam. Nam omnibus quidem, ait auctor, adest Spiritus sanctus: sed iis, qui puri sunt affectibus, peculiarem exhibet virtutem: at vero iis, quorum mens peccati maculis turbatur. minime. Sæpe idem docet Origenes, inprimis Tractatu 30 et 31 in Matth.

tur, neque in morte qui memor sit Dei ', cum jam ἀποτμηθήσεται. Διὰ τοῦτο οὐκ ἔστιν ἐν τῷ ᾅδῃ ὁ non adsit sancti Spiritus adjutorium. Quomodo igitur intelligi potest absque Spiritu sancto fieri judicium, cum Scriptura 35 declaret ipsum esse et justorum praemium ", quando pro arrhabone exhibebitur quod perfectum est; et primam peccatorum condemnationem, cum eo etiam quod habere videntur, spoliati fuerint? Porro maximum argumentum conjunctionis illius, quam Spiritus cum Patre et Filio habet, illud est, quod eodem modo dicitur habere se erga Deum, quo erga unumquemque nostrum se habet spiritus, qui est in nobis. Quis enim, inquit, hominum novit ea quæ sunt hominis, nisi spiritus qui est in ipso? Sic et quæ Dei sunt, nemo novit, nisi Spiritus qui ex Deo est 18. Et hæc quidem hactenus. CAPUT XVII. Adversus eos qui dicunt non connumerari Patri ac Filio sanctum Spiritum, sed subnumerari: ubi et de pia connumeratione summarius fidei decursus. ἐξομολογούμενος, οὐδὲ ἐν τῷ θανάτῳ ὁ μνημονεύων Θεοῦ, οὐκέτι τῆς βοηθείας τοῦ Πνεύματος συμπαρ ούσης. Πῶς οὖν δυνατὸν νοῆσαι χωρὶς τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπιτελεῖσθαι τὴν κρίσιν, ὅπου γε ὁ λόγος δείκνυσιν, ὅτι αὐτό ἐστι καὶ τὸ τῶν δικαίων βραβεῖον, ὅταν ἀντὶ τοῦ ἀῤῥαβῶνος παρασχεθῇ τὸ τέλειον· καὶ ἡ πρώτη τῶν ἁμαρτωλῶν καταδίκη, ὅταν καὶ ὅ δοκοῦσιν ἔχειν ἀφαιρεθῶσι; Τὸ δὲ μέγιστον τεκμήριον τῆς πρὸς Πατέρα καὶ Υἱὸν τοῦ Πνεύματος συναφείας, ὅτι οὕτως ἔχειν λέγεται πρὸς Θεὸν, ὡς πρὸς ἕκαστον ἔχει τὸ πνεῦμα τὸ ἐν ἡμῖν. Τίς γὰρ οἶδε, φησίν, ἀνθρώπων τὰ τοῦ ἀνθρώπου, εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τὸ ἐν αὐτῷ; Οὕτω καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ οὐδεὶς ἔγνωκεν, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ. Καὶ ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον 44. Cæterum subnumerationem quid dicant, aut in cujus rei significationem vocem hanc usurpent, ne cogitare quidem facile est. Nam et hanc nobis e mundi sapientia fuisse invectam, notum est om- ´nibus et perspectum. An vero aliquam habeat propriam rationem ad id quod nunc agitur, hoc consideremus. Aiunt igitur qui rerum inanium periti sunt, quædam nomina esse communia, quorum significatio multa complectitur: alia magis propria, et alia aliis vim habere magis peculiarem. Exempli causa, commune nomen est essentia, quod pariter de omnibus prædicatur, sive inanimis sive animatis. Peculiarius autem animaal, quod de paulcioribus quidem prædicatur quam illud prius, sed tamen ejus contemplatio magis extenditur, quam eorum quæ illi subjecta sunt. Nam in eo rationalium simul et irrationalium natura comprehenditur. Rursum magis speciale nomen est homo, quam animal: item vir specialius est nomen quam homo, et viro specialius est hic aut ille vir, puta Petrus, aut Paulus, aut Joannes. An igitur hoc subnumerationem esse sentiunt, rei communis in ea quæ subjecta sunt divisionem? At non crediderim illos ad tantum stuporem devenisse, ut dicant Deum universorum, velut communitatem quamdam, ratione sola intelligibilem, nulla autem in hypostasi subsistentem, in subjecta dividi: deinde hanc subdivisionem etiam subnumerationem dici. Istud sane ne insani quidem dixerint. Nam præter impietatem etiam sermonem instituunt, cum eo quod 16 Psal. τι, 6. " 1 Petr. 1, 12. 78 1 Cor. 11, 11. Συναριθμήσεως. Ita mss. tres, quos eo libentius sequimur, quod vulgata scriptura ύπαριθμήσεως confuetur a Basilio, ejusque judicio im. pietatis notam effugere non possit. Επεισήχθη. Regius tertius et Colb. ύπειο ήχθη. Paulo post editi οἱ δεινοὶ περὶ τὰ μάταια, ει deinde ειδικώτερα. Sed hæc mutavimus auctoritate ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΖ'. Πρὸς τοὺς λέγοντας μὴ συναριθμεῖσθαι Πατρὶ καὶ Υἱῷ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ἀλλ' ὑπαριθμεῖσθαι· ἐν ᾧ καὶ περὶ τῆς εὐσεβοῦς συναριθμήσεως κεφαλαιώδης ἐπιδρομὴ τῆς πίστεως. 41. Τὴν δὲ ὑπαρίθμησιν ὅ τι καὶ λέγουσι, καὶ κατὰ τίνος σημαινομένου τὴν φωνὴν ταύτην ἄγουσιν, οὐδὲ ἐπινοῆσαι ῥᾴδιον. Ὅτι μὲν γὰρ ἐν τῆς τοῦ κόσμου σοφίας καὶ αὐτὴ ἡμῖν ἐπεισήχθη παντὶ γνώσ ριμον· εἰ δὲ ἔχει τινὰ οἰκεῖον λόγον πρὸς τὰ προσ κείμενα, τοῦτο ἐπισκεψώμεθα. Φασὶ τοίνυν δεινοὶ τὰ μάταια, τὰ μὲν κοινὰ εἶναι τῶν ὀνομάτων, καὶ ἐπὶ πολὺ διήκειν ταῖς σημασίαις· τὰ δὲ ἰδικών τερα· καὶ ἄλλα άλλων μερικωτέραν ἔχειν τὴν δύο ναμιν. Οἷον, κοινὸν μὲν ὄνομα ἡ οὐσία, πᾶσιν ἐπισ λεγομένη, καὶ ἀψύχοις καὶ ἐμψύχοις ὁμοίως· ἰδικώ τερον δὲ τὸ ζῶον· ἐπ᾽ ἔλαττον μὲν τοῦ προτέρου λεγόμενον, ἐπὶ πλέον δὲ τῶν ὑπ' αὐτὸ θεωρούμενον. Καὶ γὰρ καὶ λογικῶν αὐτῷ καὶ ἀλόγων φύ σις ἐμπεριέχεται. Πάλιν ἰδικώτερόν ἐστι τοῦ ζώου ὁ ἄνθρωπος, καὶ τούτου ὁ ἀνήρ, καὶ τοῦ ἀνδρὸς ἡ καθ' ἕκαστον, Πέτρος ἢ Παῦλος ἢ Ιωάννης. Αρα οὖν τοῦτο νοοῦσι τὴν ὑπαρίθμησιν, τὴν τοῦ κοινοῦ εἰς τὰ ὑπεσταλμένα διαίρεσιν; Αλλ' οὐκ ἂν πιστεύ σαιμι εἰς τοσοῦτον αὐτοὺς παραπληξίας ἐλαύνειν, ὥστε φάναι τὸν Θεὸν τῶν ὅλων, ὥσπερ κοινότητά τινα, λόγῳ μόνῳ θεωρητὴν, ἐν οὐδεμιᾷ δὲ ὑποστάσει τὸ εἶναι ἔχουσαν, εἰς τὰ ὑποκείμενα διαιρεῖσθαι· εἶτα τὴν ὑποδιαίρεσιν ταύτην καὶ ὑπαρίθμησιν λέγεσθαι. Η τοῦτο μὲν οὐδ᾽ ἂν μελαγχολῶντες εἴποιεν. Πρὸς γὰρ τῇ ἀσεβείᾳ καὶ τὸν ἐναντίον λόγον τῆς οἰκείας ἑαυτῶν προαιρέσεως κατασκευάζουσι. Τὰ γὰρ ὑπου διαιρούμενα τῆς αὐτῆς ἐστιν ἐκείνοις οὐσίας ἀφ᾽ ὧν διῄρηνται. ᾿Αλλ' ἐοίκαμεν διὰ πολλὴν τῆς ἀτοπίας ενάργειαν ἀπορεῖν λόγων, καὶ οὐκ ἔχειν πῶς codicum mss. Καὶ λογικών. Conjunctionem addidimus ex tribus codicibus. Τοῦ κοινοῦ. Reg. tertius τοῦ ὁμοίου. Εκείνοις. Sic omnes codices: editi ἐκείνης. Μοχ ενέργειαν in editis et duobus antiquis codici bus; sed multo melius alii quatuor ut in contextu.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. τῆς ἀλογίας αὐτῶν καθαψόμεθα· ὥστε δοκοῦσί μοι proponunt pugnantem: siquidem quæ subdividunτι κερδαίνειν παρὰ τὴν ἄνοιαν. Ὡς γὰρ πρὸς τὰ μαλακὰ καὶ ὑπείκοντα τῶν σωμάτων τῷ μὴ ἔχειν ἀντέρεισιν, οὐκ ἔστι γενναίαν τὴν πληγὴν ἐνεγ κεῖν· οὕτως οὐδὲ τῶν προδήλων εἰς ἄνοιαν δυνατὸν ἐλέγχῳ νεανικῷ καθικέσθαι. Λείπεται οὖν σιωπῇ τὸ βδελυκτὸν αὐτῶν τῆς ἀσεβείας παραδραμείν. Αλλ' οὐκ ἐξ τὴν ἡσυχίαν τῶν ἀδελφῶν ἡ ἀγάπη, καὶ ἡ βαρύτης τῶν ἐναντίων. tur, ejusdem sunt essentiæ, cujus sunt illa a quibus dividuntur. Sed ob magnam absurditatis evidentiam videmur oratione destitui, nec habere quibus verbis illorum stultitiam reprehendamus; adeo ut mihi videantur propter amentiam aliquid lucrifacere. Quemadmodum enim in corpora mollia cedentiaque non possis egregiam 36 plagam impingere, eo quod obsistere contraque niti non queant: ita cos qui palam insaniunt non possis forti ac virili redargutione percellere. Superest igitur ut abominandam illorum impietatem silentio prætereamus. At non patitur silere me nec fratrum charitas, nec adversariorum improbitas. 42. Τί γὰρ λέγουσιν; Ορᾶτε αὐτῶν τῆς ἀλαζονείας τὰ ῥήματα. Ἡμεῖς τοῖς μὲν ὁμοτίμοις φαμὲν τὴν συναρίθμησιν πρέπειν· τοῖς δὲ πρὸς τὸ χεῖρον παρήλλαγμένοις τὴν ὑπαρίθμησιν. Καὶ τοῦτο τί ποτε λέγετε; Οὐ γὰρ συνίημι ὑμῶν τῆς ἀλλοκότου σοφίας. Πότερον ὅτι χρυσὸς μὲν χρυσῷ συναριθμεῖται, ὁ δὲ μόλυβδος οὐκέτι τῆς συναριθμήσεως ἄξιος, ἀλλὰ διὰ τὸ τῆς ὕλης εξωνον ὑπαριθμηθήσεται τῷ χρυσῷ; Καὶ τοσαύτην δύναμιν τῷ ἀριθμῷ μαρτυρεῖτε, ὡς ἢ τῶν εὐτελῶν τὴν ἀξίαν ὑπεραίρειν, ἢ τῶν πολυτιμήτων τὸ σεμνὸν καταβάλλειν; Οὐκοῦν πάλιν καὶ τὸν χρυσὸν τοῖς βαρυτίμοις τῶν λίθων ὑπαριθμήσεις, κἀκείνων τοῖς εὐανθεστέροις καὶ μείζοσι τοὺς ἁλαμπεστέρους καὶ μικροτέρους. Ἀλλὰ τί οὐκ ἂν εἴποιεν οἱ εἰς μηδὲν ἄλλο εὐκαιροῦντες, ἢ λέγειν τι καὶ ἀκούειν καινότερον; Ονομαζέσθωσαν λοιπόν μετὰ Στωϊκῶν καὶ Ἐπικουρείων οἱ διαψηφισταὶ τῆς ἀσεβείας. Τίς γὰρ ἂν καὶ γένοιτο πρὸς τὰ πολύτιμα τῶν ἀτιμοτέρων ἡ ὑπαρίθμησις; Ὁ χαλκοῦς ἀβολὸς τῷ χρυσῷ στατῆρι πῶς ὑπαριθμηθήσεται; Οτι οὐ λέγομεν, φησί, δύο κεκτῆσθαι νομίσματα· ἀλλ' ἐν καὶ ἕν. Πότερον οὖν τούτων ποτέρῳ ὑπαριθμεῖται; Εκφων νεῖται μὲν γὰρ ὁμοίως ἑκάτερον. Ἐὰν μὲν οὖν καθ' ἑαυτὸ ἕκαστον ἀριθμήσῃς, ὁμοτιμίαν ποιεῖς ἐν τῷ ὁμοίῳ τρόπῳ τῆς ἀριθμήσεως ἐὰν δὲ συνἅψῃς αὐτὰ, πάλιν ἑνοῖς τὴν ἀξίαν, συναριθμῶν ἀλλή λοις ἀμφότερα. Εἰ δὲ ὅπερ ἂν δεύτερον ἀριθμηθῇ τοῦτο ἔξει τὴν ὑπαρίθμησιν, ἐν τῷ ἀριθμοῦντί ἐστιν ἀπὸ τοῦ χαλκοῦ νομίσματος τῆς ἀριθμήσεως ἄρξασθαι. ᾿Αλλὰ τῆς ἀμαθίας τὸν ἔλεγχον ὑπερθέμενοι, ἐπὶ τὰ συνέχοντα τὸν λόγον τρέψωμεν. η 42. Quid igitur dicunt? Videle quanta sit in dictis illorum arrogantia. Nos, inquiunt, profitemur, iis qui honore pares sunt convenire connumerationem; iis vero qui inferioris sunt conditionis, subnumerationem. Et istud cur tandem dicitis? Neque enim intelligo absurdanı vestram sapientiam. An quod aurum auro connumeratur, plumbum vero non item erit dignum quod connumeretur, sed ob materiæ vilitatem subnumerabitur auro? Atque etiam vimine tantam tribuitis numero, ut is vel rerum vilium pretium attollere, vel pretiosarum rerum dignitatem dejicere valeat? Ergo rursus aurum pretiosis lapidibus subnumerabis; atque in his ipsis, elegantioribus ac majoribus subnumerabis minus lucidos ac minores. Sed quid non dicant, qui ad nihil aliud vacant, nisi aut ad dicendum, aut audiendum aliquid novi? Posthac cum Stoicis et Epicureis noeminentur qui impietatem inita subductaque ratione docent. Quæ namque vel possit fieri rerum viliorum ad pretiosiores subnumeratio? Æreus obolus aureo stateri quomodo subnumerabitur? Quoniam non dicimus, inquiunt, duo possideri numismata, sed unum et unum. Utrum igitur utri horum subnumerator? Nam utrunque similiter profertur. Itaque si quodque per se numeres, facis æqualitatem pretii eodem numerandi modo: sin autem ea conjunxeris, rursus unam et eamdem facis dignitatem, utrumque alteri connumerans. Quod si quidquid in numerando posteriore loco posueris, id habebit subnumerationem, numeranti in manu est ab æreo numismate numerationem incipere. Sed imperitiæ confutationem in aliud tempus rejicientes, ad ea quæ rem causamque continent, oratio - nem vertamus. 45. Καὶ τὸν Υἱὸν ὑπαριθμεῖσθαι τῷ Πατρὶ λέγετε, καὶ τὸ Πνεῦμα τῷ Υἱῷ, ἢ τῷ Πνεύματι μόνῳ τὴν ὑπαρίθμησιν ἀφορίζετε; Εἰ μὲν γὰρ καὶ τὸν Υἱὸν ἀπαριθμεῖτε, πάλιν τὸν αὐτὸν λόγον τῆς ἀσεβείας ἀνακαινίζετε, τὸ ἀνόμοιον τῆς οὐσίας, τὴν τοῦ ἀξιών ματος ταπεινότητα, τὴν ἐν ὑστέρῳ γένεσιν, καὶ ἀπαξαπλῶς πάσας ὁμοῦ τὰς εἰς τὸν Μονογενῆ βλασ φημίας δι' ἑνὸς τούτου βήματος ἀνακυκλοῦντες ἐπι· δειχθήσεσθε· οἷς ἀντιλέγειν μακρότερον ἢ κατὰ τὴν Των σωμάτων. Desunt hæ voces in plerisque codicibus. Μox editi έπενεγκεῖν. Sex codices ut in contextu. lisdem auctoribus paulo post dele⚫ vimus conjunctionem airte λέγουσιν. Πολυτιμήτων. Regius quartus πολυτίμων. 43. Etiamne Filium dicitis subnumerari Patri, ac Spiritum Filio; an soli Spiritui tribuitis subnuInerationem? Etenim si Filium quoque subnumeratis, rursus eamdem impietatis doctrinam instauro, tis, dissimilitudinem essentire, dignitatis dejectionem, nativitatem tempore posteriorem, et in summa, omnes simul blasphemias in Unigenitam unico isto verbo revolvere ostendemini: quibus contradicere prolixius est, quam pro præsenti instituto, præserἘὰν μὲν οὖν καθ' ἑαυτό. Sic tres Regii cum Colliert. Editi 'Αλλ' ἐὰν μὲν καθ᾿ ἑαυτόν. ᾿Αριθμήσεως. Reg. secundus υπαριθμήσεως. Αριθμηθῇ. Unus ex Regiis ἀριθμηθείς, alius ἀριθμῇς. Mox Reg. quartus απαριθμήσεως.

μιν ὑφ' ἡμῶν τῆς ἀσεβείας διελεγχθείσης· εἰ δὲ τῷ Πνεύματι πρέπειν οἴονται μόνῳ τὴν ὑπαρίθμησιν, μανθανέτωσαν, ὅτι κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον συνεκφω νεῖται τῷ Κυρίῳ τὸ Πνεῦμα, καθ᾽ ἂν καὶ ὁ Υἱὸς τῷ Πατρί. Τὸ γὰρ ὄνομα Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος ὁμοίως ἐκδέδοται. Ως τοίνυν ἔχει ὁ Υἱός πρὸς τὸν Πατέρα, οὕτω πρὸς τὸν Υἱὸν τὸ Πνεῦμα κατὰ τὴν ἐν τῷ βαπτίσματι παραδεδομένην τοῦ λόγου σύνταξιν. Εἰ δὲ τὸ Πνεῦμα τῷ Υἱῷ συντέτακται, ὁ δὲ Υἱὸς τῷ Πατρί, δηλονότι καὶ τὸ Πνεῦμα τῷ Πατρί. Τίνα οὖν ἔχει χώραν τὸ μὲν συναριθμεῖσθαι, τὸ δὲ ὑπαριθμεῖσθαι λέγειν, ἐν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ συν στοιχία κατατεταγμένων τῶν ὀνομάτων; "Ολως δέ, τί τῶν πάντων ἐξέστη ποτὲ τῆς ἑαυτοῦ φύσεως δ tim cum aliis in locis impietas a nobis pro viribus παροῦσαν ὁρμὴν, ἄλλως τε καὶ ἐν ἄλλοις κατὰ δύνα refutata sit. Quod si soli Spiritui putant convenire subnumerationem, discant Spiritum eodem modo pronuntiari cum Domino, quomodo et Filius, pronuntiatur cum Patre. Nomen enim Patris et Filii et Spiritus sancti similiter editum est. Itaque quemadmodum se habet Filius ad Patrem, ita ad Filium sese habet Spiritus, secundum traditum in baptismo verborum ordinem ". Quod si Spiritus Filio junctus est, 37 Filius autem Patri; liquet ipsum etiam Spiritum Patri adjungi. Quem igitur locum habet, ut dicant alterum connumerari, alterum subnumerari, cum in una eademque serie noın¡na sint ordinata? In summa porro, quæ res ex omni rerum genere unquam a sua ipsius natura excidit dum numeratur? Nonne potius quæ nume- ἀριθμούμενον; 'Αλλ' οὐχὶ τὰ μὲν ἀριθμητὰ διαμένει rantur, talia perseverant qualia sunt ab initio; numerus autem adhibetur a nobis ceu signum, quo declaratur multitudo suppositorum? Nam ex corporibus alia numeramus, alia melimur, alia libramus; et quorum continua est natura, ea mensura comprehendimus; quorum discreta, numero subjicimus, exceptis iis quæ ob tenuitatem rursus flunt etiam mensurabilia; quæ vero gravia sunt, libræ momento discernimus. Non itaque quoniam nobis ipsis signa ad quantitatis notitiam excogitavimus, protinus eliam naturam eorum quæ signata sunt, immutavimus. Quemadmodum igitur quæ libra expendimus, ea non sublibramus inter sese, etiamsi unum sit aurum, alterum stannum; neque submetimur quæ mensura dijudicantur: ita nec ea quæ numerantur, ullo modo subnumerabimus. Quod si in cæteris nihil est, quod subnumerationem recipiat, qua fronte dicunt Spiritui competere subnumerationem? At hi ethnico morbo laborantes, existimant quæ dignitatis gradu aut naturæ ac substantiæ submissione inferiora sunt, iis convenire subnumerationem. CAPUT XVIII. Quomodo in professione trium hypostaseon pium monarchia dogma servamus, ubi et eorum, qui dicunt Spiritum subnumerari, refutatio. 44. Cum Patrem et Filium et Spiritum sanctum traderet Dominus, non cum numero simul tradidit 8º. Non enim dixit, In primum et secundum et tertium, neque, In unum et duo et tria: sed per sancta nomina cognitionem fidei ad salutem perducentis largitus est. Quare quod nos salvos facit, fides est. Numerus vero, signum declarans quot sint supposita, excogitatus est. Sed qui undelibet sibi ipsis noxas contrahunt, etiam numerandi facultate adversus fidem alutuntur: qui quidem το Matth. χχνη, 19. 8o ibid. Τῷ Κυρίῳ. Colbert. τῷ Υἱῷ, sed secunda manu. Δηλονότι. Legitur in editis δῆλον, ὅτι καὶ τὸ Πνεῦμα. Maluimus sequi mss. codices. Ἀλλὰ τὰ ἀξιωμάτων. Sic Regius primus: οἷα πέφυκεν ἐξ ἀρχῆς, ὁ δὲ ἀριθμὸς σημεῖον γνωρι στικὸν τοῦ πλήθους τῶν ὑποκειμένων παρ' ἡμῶν ἐφαρμόζεται; Τῶν γὰρ σωμάτων τὰ μὲν ἀριθμοῦμεν, τὰ δὲ μετροῦμεν, τὰ δὲ σταθμώμεθα· καὶ ὧν μὲν συνεχὴς ἡ φύσις, μέτρῳ καταλαμβάνομεν, ὧν δὲ δι ωρισμένη, τῷ ἀριθμῷ ὑποβάλλομεν, πλὴν ὅσα διὰ λεπτότητα καὶ αὐτὰ πάλιν μετρητὰ γίνεται· τὰ δὲ βάρη ταῖς ἐπὶ τοῦ ζυγοῦ ῥοπαῖς διακρίνομεν. Οὐ το νυν, ἐπειδὴ ἑαυτοῖς σημεία πρὸς τὴν τοῦ ποσοῦ γνῶσιν ἐπενοήσαμεν, ἤδη καὶ τὴν φύσιν τῶν σημειωθέντων Αλλάξαμεν. Ὥσπερ οὖν οὐχ ὑποσταθμώμεθα ἀλλήλοις τὰ σταθμητὰ, κἂν τὸ μὲν χρυσός, τὸ δὲ κασσίτερος ᾖ, οὐδὲ ὑπομετρούμεν τὰ μετρητά· οὕτως οὐδὲ τὰ ἀριθμητὰ πάντως υπαριθμήσομεν. Εἰ δὲ οὐδὲν τῶν ἄλλων τὴν ὑπαρίθμησιν δέχεται, πῶς τῷ Πνεύματί φασι προσήκειν ὑπαριθμεῖσθαι; ᾿Αλλὰ τὰ Ἑλληνικά νοσοῦντες οἴονται τὰ κατὰ βαθμὸν ἀξιωμάτων ἢ κατὰ οὐσίας ὕφεσιν ὑποβαίνοντα, ταῦτα προσήκειν ὑπαριθμεῖσθαι. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ Πῶς ἐν τῇ ὁμολογίᾳ τῶν τριῶν ὑποστάσεων τὸ εὐσεβές τῆς μοναρχίας δόγμα διατηροῦμεν, ἐν ᾧ καὶ ὁ κατὰ τῶν τὸ Πνεῦμα ὑπαριθμεί σθαι φασκόντων ἔλεγχος. 44. Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα παραδιδούς ὁ Κύριος, οὐ μετὰ τοῦ ἀριθμοῦ συνεξέδωκεν. Οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι Εἰς πρῶτον καὶ δεύτερον καὶ τρίτον, οὐδὲ, Εἰς ἐν καὶ δύο καὶ τρία· ἀλλὰ δι᾿ ὀνομάτων ἁγίων τὴν γνῶσιν τῆς πρὸς σωτηρίαν ἀγούσης πίστεως εχαρίσατο. Ὥστε τὸ μὲν σώζον ἡμᾶς ἡ πίστις ἐστίν· ὁ δὲ ἀριθμὸς σημεῖον γνωριστικὸν τοῦ ποσοῦ τῶν ὑποκειμένων ἐπινενόηται. Ἀλλ' οι πανταχόθεν ἑαυ τοῖς τὰς βλάβας ἐπισυνάγοντες καὶ τῇ τοῦ ἀριθμεῖν δυνάμει κατὰ τῆς πίστεως κέχρηνται· οἵ γε, οὐδενὸς sic etiam quatuor alii, nisi quod non habent articulum ante has voces, κατὰ βαθμόν. Editi 'Αλλ' οὗτοι ἀξιώματα. τὰ Ἐν ᾧ καὶ δ, etc. Hæc desunt in plerisque codicibus.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. τῶν ἄλλων ἐκ τῆς τοῦ ἀριθμοῦ προσθήκης αλλοιου- cum nulla alia res ob numeri accessionem inuuμένου, οὗτοι ἐπὶ τῆς θείας φύσεως εὐλαβοῦνται τὸν ἀριθμὸν, μὴ δι' αὐτοῦ τῆς ὀφειλομένης τῷ Παρακλήτῳ τιμῆς ὑπερβῶσι τὸ μέτρον. Αλλ', σοφώτατοι, μάλιστα μὲν ὑπὲρ ἀριθμὸν ἔστω τὰ ἀνέφικτα· ὡς ἡ παλαιὰ τῶν Εβραίων εὐλάβεια ἰδίοις σημείοις τὸ ἀνεκφώνητον ὄνομα τοῦ Θεοῦ διεχάρασ σε καὶ ἐκ τούτου τὴν κατὰ πάντων ὑπεροχὴν περιστῶσα· εἰ δὲ ἄρα δεῖ καὶ ἀριθμεῖν, μήτοιγε καὶ ἐν τούτῳ κακουργεῖν τὴν ἀλήθειαν. Η γάρ σιωπή τιμάσθω τὰ ἄῤῥητα, ἢ εὐσεβῶς ἀριθμείσθω τὰ ἅγια. Εἷς Θεὸς καὶ Πατὴρ, καὶ εἰς μονογενής Υιός, καὶ ἐν Πνεῦμα ἅγιον. Εκάστην τῶν ὑποστάσεων μοναχῶς ἐξαγγέλλομεν· ἐπειδὰν δὲ συναριθμῆσαι δέῃ, οὐχὶ ἀπαιδεύτῳ ἀριθμήσει πρὸς πολυθείας ἔννοιαν ἐκφερόμεθα. 45. Οὐ γὰρ κατὰ σύνθεσιν ἀριθμοῦμεν, ἀφ' ἑνὸς εἰς πλῆθος ποιούμενοι τὴν παραύξησιν, ἐν καὶ δύο καὶ τρία λέγοντες, οὐδὲ πρῶτον, καὶ δεύτερον, καὶ τρίτον. Ἐγὼ γὰρ Θεὶς πρῶτες, καὶ ἐγὼ μετὰ ταῦτα. Δεύτερον δὲ Θεὸν οὐδέπω καὶ τήμερον ἀκηκόαμεν· Θεὸν γὰρ ἐκ Θεοῦ προσκυνοῦντες, καὶ τὸ ἰδιάζον τῶν ὑποστάσεων ὁμολογοῦμεν, καὶ μένομεν ἐπὶ τῆς μοναρχίας, εἰς πλῆθος ἀπεσχισμένον τὴν θεολογίαν μὴ σκεδαννύντες, διὰ τὸ μίαν ἐν Θεῷ Πατρὶ καὶ Θεῷ μονογενεῖ τὴν οιονεί μορφήν θεωρεῖσθαι, τῷ ἀπαραλλάκτῳ τῆς θεότητος ένεικονιζομένην Υἱὸς γὰρ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ Πατὴρ ἐν τῷ Υἱῷ· ἐπειδὴ καὶ οὗτος τοιοῦτος, οἷος ἐκεῖνος, κἀκεῖνος οἷόσπερ οὗτος· καὶ ἐν τούτῳ τὸ ἔν. Ὥστε κατὰ μὲν τὴν ἰδιότητα τῶν προσώπων εἷς καὶ εἷς, κατὰ δὲ τὸ κοινὸν τῆς φύσεως ἓν οἱ ἀμφότεροι. Πῶς οὖν, εἴπερ εἷς καὶ εἰς, οὐχὶ δύο Θεοί; "Οτι βασιλεὺς λέγεται καὶ ἡ τοῦ βασιλέως εἰκών, καὶ οὐ δύο βασιλεῖς. Οὔτε γὰρ τὸ κράτος σχίζεται, οὔτε ἡ δόξα δια μερίζεται Ως γὰρ ἡ κρατοῦσα ἡμῶν ἀρχὴ καὶ ἡ ἐξουσία μία, οὕτω καὶ ἡ παρ' ἡμῶν δοξολογία μία, καὶ οὐ πολλαί· διότι ἡ τῆς εἰκόνος τιμὴ ἐπὶ τὸ πρω τότυπον διαβαίνει. Ο οὖν ἐστιν ἐνταῦθα μιμητικῶς ἡ εἰκὼν, τοῦτο ἐκεῖ φυσικῶς ὁ Υἱός. Καὶ ὥσπερ ἐπὶ τῶν τεχνικῶν κατὰ τὴν μορφὴν ἡ ὁμοίωσις, οὕτως ἐπὶ τῆς θείας καὶ ἀσυνθέτου φύσεως ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῆς θεότητός ἐστιν ἡ ἕνωσις. Ἐν δὲ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, καὶ αὐτὸ μοναδικῶς ἐξαγγελλόμενον, es Isa. xLiv, 6. Δι' αὐτοῦ. Reg. quartus διὰ τούτου. Διεχάρασσε. Legendum putat Combefisius οὐ διεχάρασσε, non exarabat, quia videlicet Dei nomini propriæ motiones ascriptæ non erant. Sed repugnant omnes mss., nec necessaria conjectura. Perspicua est enim Basilii sententia, Dei nomen apud Hebræos, non ut alia nomina, sed singulari quadam ratione scribi solere. Εἰς Θεός. Hic incipit caput 48 in plerisque codicibus. Απεσχισμένον. Sic libri veteres, non ut eliti ὑπεσχισμένον. Ἐνεικονιζομένην. Sic quatuor codices. Editi, Reg. secundus et secunda manu Colbert. ένιζομένην, unilam. Cornarius et Sculletus videntur legisse ένιζανομένην sic enim reddunt, impermutatetur, tamen in divina natura humerum meluunt, ne scilicet per eum honoris Paracleto debiti modum excedant. Sed, o sapientissimi, sint maxime supra numerum, quæ non possumus assequi; quemadmodum prisca Hebræorum pietas propriis ac peculiaribus notis ineffabile Dei nomen exarabat, inde etiam ejus supra omnia eminentiam declarans. Quod si et numerus adhibendus est, inequaquam et per eum depravanda veritas. Aut enim silentio honorentur ineffabilia, aut pie numerentur sancta. Unus 38 Deus et Pater, et unus unigenitus Filius, et unus Spiritus sanctus. Unamquamque hypostasim singulariter efferimus; cum autem connumerare opus fuerit, baudquaquam indocte numerando ad plurium deorum notionem efferimur. 45. Neque enim juxta compositionem numeramus, ab uno ad plura facientes incrementum, ut dicamus unum, duo, tria, neque primumn, secundum ac tertium. Ego enim Deus primus, et ego post hæc ". Secundum autem Deum nunquam hactenus audivimus: quippe Deum ex Deo adorantes, etiam proprietatem profitemur hypostaseon, manemusque in uno principatu, non dissipantes theologiam in scissam multitudinem, eo quod untain in Deo Patre et Deo Unigenito formam, ut ita loquar, contemplamur, in una et omnino simili deitate expressam. Filius enim in Patre, et Pater in Filio: quandoquidem hic talis est, qualis ille, et ille qualis hic; atque in hoc unum sunt. Itaque juxta personarum proprietatem, unus sunt et unus; at juxta communem naturam, unum sunt. Quomodo igitur, si unus et unus sunt, non sunt duo Dii? Quoniam rex dicitur et regis imago, non autem duo reges. Neque enim potestas scinditur, neque gloria dividitur. Quemadmodum enim principatus ac potestas nobis dominans una est: sic et glorificatio quam illi deferimus una est, non multæ; nam imaginis honor ad exemplar transit. Quod igitur hic est per imitationem imago, hoc illic natura Filius. Et quemadmoduin in iis quæ arte fiunt, similitudo est secundumi formam ita in divina incompositaque natura, in communione deitatis est unio. Unus autem est et Spiritus sanbili Deitati insidentem. Διαμερίζεται. Tres codices μερίζεται. Sic etiam paulo post in tribus Regiis codicibus et edit. Basil. ἀναβαίνει pro διαβαίνει. Observat Ducaus codicem Anglicanum habere διαβαίνει, atque il etiam legi in synodo septima, act. 3, et in Synodico Theodori patriarchæ Hierosolymorum, p. 454 edit. Romanæ, ubi hæc Basilii sententia laudatur. Confirmat eamdem scripturam vir doctissimus ex libro Adriani papæ De imaginibus, cap. 8, p. 164, ubi citatur illud Basilii, quod imaginis honor in primam formam transit. Τεχνικών. Hæc scriptura, etsi in uno tantum reperitur Reg. tertio, longe tamen præferenda vulgate τεχνιτών. Ibidem editi οὕτω καὶ ἐπί. Codices mss. ut in contextu.

ἑαυτοῦ συμπληροῦν τὴν πολυύμνητον καὶ μακαρίαν Τριάδα· οὗ τὴν πρὸς Πατέρα καὶ Υἱὸν οἰκείωσιν ἱκανῶς ἐμφαίνει τὸ μὴ ἐν τῷ πλήθει τῆς κτίσεως τετάχθαι, ἀλλὰ μοναχῶς ἐκφωνεῖσθαι. Οὐ γὰρ ἐν τῶν πολλῶν ἐστιν· ἀλλ' ἓν ἐστιν. Ὡς γὰρ εἷς Πατὴρ καὶ εἷς Υἱὸς, οὕτω καὶ ἓν Πνεῦμα ἅγιον. Τῆς μὲν οὖν κτιστῆς φύσεως τοσοῦτον ἀποκεχώρηκεν, ὅσον εἰκὸς τὸ μοναδικὸν τῶν συστηματικῶν καὶ πληθυ σμὸν ἐχόντων· Πατρὶ δὲ καὶ Υἱῷ κατὰ τοσοῦτον ἤνωται, καθόσον ἔχει μονὰς πρὸς μονάδα τὴν οἰκειό ctus, atque ipse singulariter enuntiatur, per unum δι' ἑνὸς Υἱοῦ τῷ ἑνὶ Πατρὶ συναπτόμενον, καὶ δι' Filium uni Patri copulatus, ac per se complens glorificandam super omnia ac beatam Trinitatem: cujus cum Patre et Filio consortium satis illud declarat, quod in turba creaturarum positus non est, sed solitarie profertur. Neque enim unus est de multis; sed unus est. Quemadmodum enim unus est Pater, et unus Filius: ita et unus est Spiritus sanctus. Et vero a creaturarum natura tantùm semovetur, quantum par est id quod singulare est, a collectivis et multitudinem habentibus distare. Patri autem ac Filio in tantum unitus est, quantum consortii habet unitas cum unitate. 46. Sed nec hinc solum probatur naturae communio, verum illinc quoque, quod ex Deo esse dicitur; non sicut ex Deo sunt omnia, sed tanquam ex Deo procedens; non per generationem, quemadmodum Filius, sed tanquam Spiritus oris ejus. Omnino autem nec os membrum est, nec Spiritus est flatus resolubilis; sed et os, prout Deo convenit, dicitur, et Spiritus essentia vivens, sar.ctificationis domina, ita ut consortium quidem inde declaretur, modus autem exsistentia ineffabilis servetur. 39 Quin et Spiritus Christi dicitur, tanquam illi natura conjunctus. Eoque, Si quis Christi Spiritum non habet, hic non est ejus 81. Unde solus Spiritus digne glorificat Dominum. Ille enim, inquit, me glorificabit 83, non ut creatur:, sed tanquam Spiritus veritatis, dilucide in se ipso declarans veritatem; et tanquam Spiritus sapientiæ, Christum qui est Dei virtus et Dei sapientia, in sua magnitudine revelans. Denique tanquam Consolator in seipso exprimit Consolatoris, a quo missus est, bonitatem: et in sua propria dignitate ejus a quo processit, majestatem exhibet. Est igiLur gloria, alia quidem naturalis, veluti gloria solis est lumen; alia externa, quæ ex libera voluntate cum judicio dignis defertur. At hæc rursum gemina est. Filius enim, inquit, glorificat putren, et servus dominum suum **. Itaque ex his duabus, ea quæ servilis est. a creatura defertur; altera vero quæ, ut ita loquar, contubernalis est, a Spiritu præstatur. Quemadmodum enim de seipso dixit: Ego te glorificavi super terram, opus perfeci qëɔd dedisti mihi ut perficerem sic et dle Paracleto dictum est: Ille me glorificabit, quoniam de meo accipiet, et annuntiabit vobis **. Et quemadmodum Filius glorificatur a Patre, qui ait, Et glorificavi, ss Rom. vult, 9. 83 Joan. xvi, 14. ss Malach. Ὡς γὰρ εἰς Πατήρ. Vocula γάρ addita ex veteribus libris Paulo post tres codices τὸ μοναδ:- χόν, melius quam editi τὸν μοναδικόν. Αἱ ἀποδείξεις. Sic ex omnibus codicibus pro eo quod erat in editis ἡ ἀπόδειξις. Paulo post iidem codices οὐ γεννητῶς, editi οὐδὲ γεννητῶς. Αῤῥήτου. Unus ex Regiis cum Colbert. ἀῤῥήτως. Paulo post Regius quartus οἰκειούμενον. Διὰ τοῦτο. Editio Paris. addit φησίν, quod abest a codicibus mss. et edit. Basil. τητα. 46. Καὶ οὐκ ἐντεῦθεν μόνον τῆς κατὰ τὴν φύσιν κοινωνίας αἱ ἀποδείξεις ἀλλ' ὅτι καὶ ἐκ τοῦ Θεοῦ εἶναι λέγεται· οὐχ ὡς τὰ πάντα ἐκ τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ὡς ἐκ τοῦ Θεοῦ προελθόν· οὐ γεννητῶς ὡς ὁ Υἱός, ἀλλ' ὡς Πνεῦμα στόματος αὐτοῦ. Πάντως δὲ οὔτε τὸ στόμα μέλος, οὔτε πνοὴ λυομένη τὸ Πνεῦμα· ἀλλὰ καὶ τὸ στόμα θεοπρεπῶς, καὶ τὸ Πνεῦμα οὐσία ζῶσα, ἁγιασμοῦ κυρία· τῆς μὲν οἰκειότητος δηλουμένης ἐντεῦθεν, τοῦ δὲ τρόπου τῆς ὑπάρξεως ἀῤῥήτου φυλασσομένου. Ἀλλὰ καὶ Πνεῦμα Χριστοῦ λέγεται, ὡς ᾠκειωμένον κατὰ τὴν φύσιν αὐτῷ. Διὰ τοῦτο Εἴ τις Πνεύμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ. "Οθεν μόνον ἀξίως δοξάζει τὸν Κύριον. Ἐκεῖ τὸς γὰρ ἐμὲ δοξάσει, φησὶν, οὐχ ὡς ἡ κτίσις ἀλλ' ὡς Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, τρανῶς ἐκφαῖνον ἐν ἑαυτῷ τὴν ἀλήθειαν· καὶ ὡς Πνεῦμα σοφίας την Χριστὸν, τὴν τοῦ Θεοῦ δύναμιν, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ σοφίαν ἐν τῷ ἑαυτοῦ μεγέθει ἀποκαλύπτον. Καὶ ὡς Παράκλητος δὲ ἐν ἑαυτῷ χαρακτηρίζει τοῦ ἀποστεί λαντος αὐτὸν Παρακλήτου τὴν ἀγαθότητα· καὶ ἐν τῷ ἑαυτοῦ ἀξιώματι τὴν μεγαλωσύνην ἐμφαίνει τὴν τοῦ ὅθεν προῆλθεν. Ἔστιν οὖν δόξα ἡ μέν τις φυσική, ὡς δόξα ἡλίου τὸ φῶς· ἡ δέ τις ἔξωθεν, ἡ ἐκ προαι ρέσεως, κεκριμένως τοῖς ἀξίοις προσαγομένη. Διπλῆ δὲ καὶ αὕτη. Υἱὸς γὰρ, φησί, δοξάζει πατέρα, καὶ δοῦλος τὸν κύριον αὑτοῦ. Τούτων τοίνυν ἡ μὲν δουλικὴ παρὰ τῆς κτίσεως προσάγεται· ἡ δὲ, ἵν' οὕτως εἴπω, οἰκειακὴ παρὰ τοῦ Πνεύματος έχε πληροῦται. Ὡς γὰρ περὶ ἑαυτοῦ ἔλεγεν· Εγώ σε ἐδόξασα ἐπὶ τῆς γῆς, τὸ ἔργον ἐτελείωσα 8 έδω κάς μοι ἵνα ποιήσω· οὕτω καὶ περὶ τοῦ Παρακλήτου· Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Καὶ ὡς δοξάζεται Υἱὸς παρὰ τοῦ Πατρὸς, λέγοντος· Καὶ ἐδόξασα, καὶ πάλιν δοξάσω· οὕτω δοξάζεται τὸ Πνεῦμα διὰ τῆς ss Joan. xvi, 4. 86 Joan. xvi, 14. Ἡ κτίσις. Sic sex mss. codices: editi ή γεννητὴ φύσις. Εx iisdem codicibus paulo post legimus his ἑαυτοῦ, cum editi haberent αὐτοῦ. Κεκριμένως. Reg. tertius ὡς κεκριμένως. Ibidem Reg. tertius τοῖς ἁγίοις προσαγομένη. Λήψεται. Tres Regii codices cum Colbert. λαμβάνει. Paulo post uuus ex Regiis cum Colliert. καὶ ἐγὼ ἐδόξασά σε. Infra Reg. secundus δι' ἀοράτου δυνάμεως φωτιστικῆς.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. πρὸς Πατέρα καὶ Υἱὸν κοινωνίας, καὶ διὰ τῆς τοῦ et iterum glorificabo *: sic glorificatur Spiritus Μονογενούς μαρτυρίας, λέγοντος· Πᾶσα ἁμαρτία καὶ βλασφημία ἀφεθήσεται ὑμῖν τοῖς ἀνθρώποις, ἡ δὲ τοῦ Πνεύματος βλασφημία οὐκ ἀφεθήσεται. δ per consortium quod habet cum Patre et Filio, et per Unigeniti testimonium, dicentis: Omue petcatum et blasphemia remittetur vobis hominibus, sed in Spiritum blasphemia non remittetur **. 47. Ἐπειδὴ δὲ διὰ δυνάμεως φωτιστικῆς τῷ κάλλει 47. Cum autem per vim illuminatricem intenτῆς τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου εἰκόνος ενατενίζομεν, καὶ dimus oculos in pulchritudinem imaginis Dei inδι' αὐτῆς ἀναγόμεθα ἐπὶ τὸ ὑπέρκαλον τοῦ ἀρχετύ- visibilis, perque hanc subvehimur ad pulcherri που θέαμα, αὐτοῦ που πάρεστιν ἀχωρίστως τὸ τῆς mum spectaculum archetypi; ibi videlicet adest γνώσεως Πνεῦμα, τὴν ἐποπτικὴν τῆς εἰκόνος inseparabiliter cognitionis Spiritus, vin imaginis δύναμιν ἐν ἑαυτῷ παρεχόμενον τοῖς τῆς ἀληθείας speculativam in seipso exhibens iis, qui veritatis φιλοθεάμοσιν, οὐκ ἔξωθεν τὴν δεῖξιν ποιούμενον, ἀλλ' contemplatione delectantur; non foris ostendens, ἐν ἑαυτῷ εἰσάγον πρὸς τὴν ἐπίγνωσιν. Ως γὰρ οὐ sed in seipso inducens ad agnitionem. Quemadδεὶς οἶδε τὸν Πατέρα εἰ μὴ ὁ Υἱὸς, οὕτως οὐδεὶς modum enim nemo novit Patrem nisi Filius” δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησοῦν εἰ μὴ ἐν Πνεύματι sic nullus potest dicere Dominum Jesum, nisi in ἁγίῳ. Οὐ γὰρ, Διὰ Πνεύματος, εἴρηται, ἀλλ', Ἐν Spiritu sancto ". Non enim dictum est, Per SpiΠνεύματι· καὶ, Πνεῦμα ὁ Θεός· καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτὸν ἐν Πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν· καθώς γέγραπται· Ἐν τῷ φωτί σου ἐψόμεθα φῶς· τουτέστιν, ἐν τῷ φωτισμῷ τοῦ Πνεύ ματος, φῶς τὸ ἀληθινὸν, ὃ φωτίζει πάντα άνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον. Ὥστε ἐν ἑαυτῷ δείκνυσι τὴν δόξαν τοῦ Μονογενοῦς, καὶ τοῖς ἀληθινοῖς προσκυνηταῖς ἐν ἑαυτῷ τὴν τοῦ Θεοῦ γνῶσιν παρέχεται. Η τοίνυν ὁδὸς τῆς θεογνωσίας ἐστὶν ἀπὸ ἑνὸς Πνεύματος διὰ τοῦ ἑνὸς Υἱοῦ ἐπὶ τὸν ἕνα Πατέρα. Καὶ ἀνάπαλιν, ή φυσικὴ ἀγαθότης, καὶ ὁ κατά φύσιν ἁγιασμὸς, καὶ τὸ βασιλικὸν ἀξίωμα ἐκ Πατρὸς διὰ τοῦ Μονογενοῦς ἐπὶ τὸ Πνεῦμα διήκει. Οὕτω καὶ αἱ ὑποστάσεις ὁμολογοῦνται, καὶ τὸ εὐσεβὲς δόγμα, τῆς μοναρχίας οὐ διαπίπτει. Οἱ δὲ τὴν ὑπαρίθμησιν ἐν τῷ πρῶτον καὶ δεύτερον καὶ τρίτον λέγειν τιθέ μενοι γνωριζέσθωσαν τὸ πολύθεον τῆς Ἑλληνικῆς πλάνης τῇ ἀχράντῳ θεολογία τῶν Χριστιανῶν ἐπεισ άγοντες. Εἰς οὐδὲν γὰρ ἕτερον φέρει τῆς ὑπαριθμήσεως τὸ κακούργημα, ἢ ὥστε πρῶτον καὶ δεύτε μον Θεὸν και τρίτον ὁμολογεῖν. Ἀλλ᾽ ἡμῖν ἀρκοῦσα ἡ παρὰ τοῦ Κυρίου ἐπιτεθεῖσα ἀκολουθία, ἣν ὁ συγχέων οὐκ ἔλαττον τῆς τούτων ἀσεβείας παρανομήσει. Ὅτι μὲν οὖν οὐδὲν, ὡς οὗτοι πεπλάνηνται, ἡ κατὰ τὴν φύσιν κοινωνία τῷ τρόπῳ τῆς ὑπαριθμήσεως παραλύεται, ἱκανῶς εἴρηται. ᾿Αλλὰ συνέλθωμεν τῷ φιλονείκῳ καὶ ματαιόφρονι, καὶ δῶο μεν τὸ δεύτερον τινος καθ' ύπαρίθμησιν ἐκείνου λέγεσθαι. Ίδωμεν τοίνυν τί τὸ ἐκβαῖνον ἀπὸ τοῦ λόγου. Ο πρώτος, φησὶν, ἄνθρωπος ἐκ γῆς χοϊκός· ὁ δεύτερος άνθρωπος ὁ Κύριος ἐξ οὐρα τοῦ· καὶ ἐν ἄλλοις, Οὐ πρῶτον, φησί, τὸ πνευματικὸν, ἀλλὰ τὸ ψυχικὸν, ἔπειτα τὸ πνευματικόν. Εἰ τοίνυν τῷ πρώτῳ ὑπαριθμεῖται τὸ δεύτερον, τὸ δὲ ὑπαριθμούμενον ἀτιμότερόν ἐστι τοῦ πρὸς ὅ ἔχει τὴν ὑπαρίθμησιν· ἀτιμότερος οὖν καθ' ὑμᾶς τοῦ ψυχικοῦ ὁ πνευματικὸς, καὶ τοῦ χοϊκοῦ ἀνθρώπου ὁ ἐπουράνιος 87 Joan. XII ritum, sed, In Spiritu; et, Spiritus est Deus; et qui adorant eum, in Spiritu et veritate oportet ado rare; sicut scriptum est: In lumine tuo ridebimus lumen s; hoc est, in illustratione Spiritus, Lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in mundum. Itaque in seipso ostendit Unigeniti gloriam, et veris adoratoribus in seipso Dei cognitionem præbet. Proinde via ad Dei cognitionem est ab uno Spiritu, per unum Filium ad unum Patrem. Ac rursus, nativa bonitas et naturalis sanctimonia et regalis dignitas ex Patre per Unigenitum ad Spiritum permanat. Ad hunc mo dum et hypostases profitemur, nec pium monarchiæ dogma labefactatur. Cæterum qui sulnumerationem ponunt, dicentes primum, secundum ac tertium, sciant sese deorum multitudinem, juxta gentium errorem, in illibatam Christianorum 40 theologiam inducere. Ad nihil enim aliud tendit subnumerationis dolosa inventio, quam ut profteamur Deum primum, secundum ac tertium. Sed nobis sufficit a Domino præscriptus ordo, quem qui confundet non minus peccabit, quam peccat istorum impietas. Quod ergo naturalis communio nequaquam modo subnumerationis dissolvitur, velut isti errando putant, satis dictum est. Sed concedamus pertinaci et inaniter sapienti, demnusque id quod aliquo posterius est, sic exprimi, ut ei subnumeretur. Videamus jam quid ex hoc sermone consequatur. Primus, inquit, homo, de terra terrenus: secundus hono Dominus, de cœlo: et alibi, Non primum, inquit, quod spirituale est, sed quod animale, deinde quod spirituale”. Ergo si primo subnumeratur secundum, id autem quod subnumeratur, vilius est eo cui subnumeratur: igitur secundum vos vilior est spiritualis animali, et hom mine terreno coelestis. se Matth. χιι, 31. ss Matth. xr, 27. 90 I Cor. XII, 3. -ΣΙV, 10. ss Juan. 1, 9. • 1 Cor. xv, 47. ss ibid. 46. ' Τῆς γνώσεως. Colb. τῆς χάριτος. Δεύτερον Θεόν. Editi transferunt Θεόν post τρίτσι. Codices mss. ut in conter'a. Ibidem Reg. es Joan. IV, es Psal tertius Αλλ' ἡμῖν ἀρκέσε:. Subinde Reg. quartus ἱκανῶς ἀποδέδεικται. Δεύτερον. Sic libri veteres: editi δευτερεύον.

CAPUT XIX. Adversus eos qui dicunt non esse glorificandum Spiritum. 48. Sit ita, inquiunt, at ea gloria nullo pacto debetur Spiritui, ut a nobis glorificationibus sit extollendus. Unde igitur probaturi sumus Spiritus dignitatem intellectum omnem superantem, si Patris et Filii communio visa est istis minime suficiens ad id testificandum? Sane possumus et ad ea quæ nominibus significantur respicientes, et ad operationum ejus magnitudinem, et ad beneficia quæ in nos, imo quæ in omnem creaturam confert, pro modulo nostro naturæ illius sublimitatem ac potentiam incomprehensibilem percipere. Spiritus vocatus est, ut est illud, Spiritus Deus "; et, Spiritus vultus nostri, Christus Dominus ". Sanctus dicitur, quemadmodum sanctus Pater, et sanctus Filius. Creaturæ siquidem inducta est aliunde sanctimonia; Spiritui vero sanctitas completiva est naturæ. Ideoque non sanctificatur, sed sanctificat. Bonus item dicitur sicut Pater bonus est, et sicut bonus est is qui ex bono natus est: cui bonitas est ipsa essentia. Rectus vocatur, ut rectus Dominus Deus, eo quod per se sit ipsa veritas, et ipsa justitia, nec in hanc nec in illam partem se vertens aut flectens, propter naturæ immutabilitatem. Paracletus nuncupatur velut Unigenitus: sicut ipse ait, Ego rogabo Patrem meum, et dabit vobis alium Paracletum". Hoc pacto communia sunt nomina Patri, Filio et Spiritui sancto, qui las appellationes ex naturæ consortio habet. Unde eniin aliunde? Rursum Spiritus principalis, et Spiritus veritatis, et Spiritus sapientiæ dictus est. Spiritus divinus qui me fecit '; et, Beseleel, inquit, implevit Deus 41 Spiritu divino sapientiæ et intellectus et scientiæ. Talia igitur nomina eximia illa quidem et magna, nec tamen, quod ad gloriam attinet, exaggerationem ullam habentia, 49. At operationes quales sunt? Ineffabiles quidem ob magnitudinem, innumerabiles vero ob multitudinem. Nam quo pacto intelligemus ea quæ fuerunt ante sæcula? quæ erant illius operationes ante creaturam intelligibilem? quanta autem ab illo beneficia in creaturam? ad hæc, quæ potestas ad ventura sæcula? Erat enim, et ante erat, et simul aderat cum Patre et Filio ante sæcula. Quare etiamsi quid cogitaris ante sæcula, hoc tamen repeΚΕΦΑΛ. ΙΘ'. Πρὸς τοὺς λέγοντας μὴ εἶναι δοξαστὸν τὸ Πνεῦμα. 48. Εστω ταῦτα, φησίν, ἀλλ' οὐχὶ καὶ εύξα πάν τως ὀφειλομένη ἐστὶ τῷ Πνεύματι, ὥστε δοξολογίαις ἀνυψοῦσθαι παρ' ἡμῶν. Πόθεν ἂν οὖν τῆς ὑπερ εχούσης πάντα νοῦν ἀξίας τοῦ Πνεύματος τὰς ἀποδείξεις λάβοιμεν εἴπερ ἡ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ κοινωνία μὴ ἀξιόπιστος αὐτοῖς πρὸς μαρτυρίαν ἀξιώματος ἐνομίσθη; Εξεστί γε μήν πρός τε τὰ ἐκ τῶν ὀνομάτων ἀποβλέψαντας σημαινόμενα, καὶ πρὸς τὰ τῶν ἐνεργειῶν αὐτοῦ μεγέθη, καὶ πρὸς τὰς εἰς ἡμᾶς, μᾶλλον δὲ εἰς πᾶσαν τὴν κτίσιν χορηγούμένας εὐεργεσίας τῆς μεγαλοφυίας αὐτοῦ καὶ τῆς ἀνεφίκτου δυνάμεως ἐπὶ ποσόν γοῦν ἐν περινοίᾳ γενέσθαι. Πνεῦμα ὠνόμασται· ὡς, Πνεῦμα ὁ Θεός· καὶ, Πνεῦμα τοῦ προσώπου ἡμῶν, Χριστὸς Κύ ριος. "Αγιον· ὡς ἅγιος ὁ Πατήρ, καὶ ἅγιος ὁ Υἱός. Τῇ μὲν γὰρ κτίσει ἑτέρωθεν ἐπεισήχθη ὁ ἁγιασμός τῷ δὲ Πνεύματι συμπληρωτικὴ τῆς φύσεώς ἐστιν ἡ ἁγιότης. Διόπερ οὐχὶ ἁγιαζόμενόν ἐστιν, ἀλλ᾽ ἁγιά ζον. ᾿Αγαθόν· ὡς ἀγαθὸς ὁ Πατήρ, καὶ ἀγαθὸς ὁ ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ γεννηθείς· οὐσίαν ἔχον τὴν ἀγαθό τητα. Εὐθές· ὡς εὐθής Κύριος ὁ Θεός· τῷ εἶναι αὐτοαλήθεια, καὶ αὐτοδικαιοσύνη, παρεκτροπὰς ἐπὶ θάτερα καὶ ἐκκλίσεις οὐκ ἔχον, διὰ τὸ ἄτρεπτον τῆς οὐσίας. Παράκλητος· ὡς ὁ Μονογενής· καθὼς αὐτ τός φησιν, ὅτι Ἐγὼ ἐρωτήσω τον Πατέρα μου, καὶ δώσει ὑμῖν ἄλλον Παράκλητον. Οὕτω κοινὰ τὰ ὀνόματα πρὸς Πατέρα καὶ Υἱὸν τῷ Πνεύματι, ἐκ τῆς κατὰ τὴν φύσιν οἰκειότητος τῶν προσηγοριών του των τυχόντι. Πόθεν γὰρ ἄλλοθεν; Πάλιν ἡγεμονικόν, καὶ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, καὶ Πνεῦμα σοφίας ενός μασται. Πνεῦμα θεῖον τὸ ποιῆσαν με. Καὶ, Τὸν Βεσελεήλ δέ, φησιν, ἐνέπλησεν ὁ Θεὸς Πνευμα θεῖον σοφίας καὶ συνέσεως καὶ ἐπιστήμης. Τὰ μὲν οὖν ὀνόματα τοιαῦτα ὑπερφυή και μετ γάλα· οὔμενουν ἔχοντά τινα εἰς δόξαν ὑπερβολήν. 49. Αἱ δὲ ἐνέργειαι τίνες; "Αῤῥητοι μὲν διὰ τὸ μέ γεθος, ἀνεξαρίθμητοι δὲ διὰ τὸ πλῆθος. Πῶς μὲν γὰρ νοήσομεν τὰ τῶν αἰώνων ἐπέκεινα; τίνες ἦσαν αὐτ τοῦ πρὸ τῆς νοητῆς κτίσεως αἱ ἐνέργειαι; πόται δ' ἀπ' αὐτοῦ περὶ τὴν κτίσιν χάριτες; τίς δὲ ἡ πρὸς τοὺς αἰῶνας τοὺς ἐπερχομένους δύναμις; Ην μὲν γὰρ, καὶ προῆν καὶ συμπαρῆν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ πρὸ τῶν αἰώνων. Ὥστε, κἄν τι νοήσῃς τῶν αἰώνων ἐπέκεινα, τοῦτο εὑρήσεις τοῦ Πνεύματος » Joan. Σιν, 16. 1 Job XXXIII, 4. • Exod. se Joan. iv. 24. • Thren. iv, 20. 98 Psal. xει, 16. Λάβοιμεν. Ita quatuor Regii cum Colbertino, melius multo quam in editis λάβοιεν. Unde Erasmus parum apte reddiderat: Unde igitur probaturi sunt, etc. Εὐεργεσίας. Sic legere maluimus cum sex codicibus, quam cum editis ενεργείας. Οὐσίαν ἔχον. Sic quatuor mss. codices: editi οὐσίαν ἔχων. Ibidem editio Paris. cum uno tantum codice ms. εὐθὺς Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν. Alii codices inss. ut in contextu. Καθὼς αὐτός. Sic mass. codices. Editio Paris. et Basil. secunda Καθὼς καὶ αὐτός. Νon multo post ex iisdem codicibus legimus τυχόντι, non ut in editis τυγχάνοντι. Τοιαῦτα. Post hanc vocem editi addunt καί, quod in veteribus libris non legitur. Περὶ τὴν κτίσιν. Sic mss. codices: ἐπὶ τὴν κτίσιν in editis. Προηγ. Legitur in duobus Regiis codicibus καὶ πρώην, erat et pridem. Quam scripturam mirur arridere Combefisio.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. κατωτέρω. Εάν τε τὴν κτίσιν ἐνθυμηθῇς, στερεώ- rias Spiritu esse posterius. Quod si creationem reputes, consolidatæ sunt cœlofum virtutes a Spiritu, ita ut consolidationem intelligas firmitatem, quæ non facile bonorum habitu excidat. Etenim quod Deo conjuncta sunt, quodque ad malitiam verti non queunt, quodque in beatitudine perpetuo perseverant virtutes, id illis a Spiritu accedit. Christi adventus; Spiritus præcurrit. In carne adventus, et Spiritus inseparabilis. Operationes virtu tum, dona sanationum; sed per Spiritum sanctum. Dæmones expulsi in Spiritu Dei. Diabolus spoliatus est imperio simul præsente Spiritu. Peccatorum facta remissio, sed in gratia Spiritus. Abluti enim ostis et sanctificati in nomine Domini nostri Jesu Christi, et in Spiritu sancto ³. Conjunctio cum Deo θησαν αἱ τῶν οὐρανῶν δυνάμεις παρὰ τοῦ Πνεύματος τῆς στερεώσεως δηλονότι ἐπὶ τὸ δυσμετάπτωτον τῆς ἀπὸ τῶν ἀγαθῶν ἕξεως νοουμένης. Η γὰρ πρὸς Θεὸν οἰκείωσις, καὶ τὸ πρὸς κακίαν ἄτρεπτον, καὶ τὸ ἐν μακαριότητι διαρκές, παρὰ τοῦ Πνεύματος ταῖς δυνάμεσι Χριστοῦ ἐπιδημία· καὶ τὸ Πνεῦμα προτρέχει. Ενσαρκος παρουσία· καὶ τὸ Πνεῦμα ἀχώριστον. Ενεργήματα δυνάμεων, χαρίσματα ἰαμάτων, διὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου. Δαίμονες ἀπηλαύνοντο ἐν τῷ Πνεύματι τοῦ Θεοῦ. Διάβο λος κατηργεῖτο συμπαρόντος τοῦ Πνεύματος. Αμαρτιῶν ἀπολύτρωσις ἐν τῇ χάριτι τοῦ Πνεύματος. Απελούσασθε γὰρ καὶ ἡγιάσθητε ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐν τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ Οἰκείωσις πρὸς Θεὸν διὰ fit per Spiritum. Misit enim Deus Spiritum Fili τοῦ Πνεύματος. Εξαπέστειλε γὰρ ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦ μα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, κράζον· 'Αββᾶ ὁ Πατήρ. Ἡ ἐκ νεκρῶν ἐξανάστασις, τῇ ἐνεργεία τοῦ Πνεύματος. Ἐξαποστελεῖς γὰρ τὸ Πνεῦμά σου, καὶ κτισθήσονται, καὶ ἀνακαινιεῖς τὸ πρόσωπον τῆς γῆς. Εἶτε τὴν κτίσιν τις ἐκλαμβάνοι ἐπὶ τῆς τῶν διαλυθέντων ἀναβιώσεως, πῶς οὐ μεγάλη τοῦ Πνεύματος ἡ ἐνέργεια, τοῦ οίκονομοῦντος ἡμῖν τὸν ἐξ ἀναστάσεως βίον, καὶ πρὸς τὴν πνευματικὴν ἐκείνην ζωὴν τὰς ψυχὰς ἡμῶν μεταρυθμίζοντος; Είτε λέγοιτο κτίσις ἡ ἐνταῦθα τῶν ἐξ ἁμαρτίας διαπεπτωκότων ἐπὶ τὸ βέλτιον μετακόσμησις (λέγεται γὰρ καὶ οὕτω κατὰ τὴν συνήθειαν τῆς Γραφῆς, ὡς ὅταν Παῦλος λέγῃ· Εἴ τις ἐν Χριστῷ καινὴ κτίσις), καὶ ὁ ἐνταῦθα τοίνυν ἀνακαινισμὸς, καὶ ἡ ἀπὸ τῆς γηίνης καὶ ἐμπαθοῦς ζωῆς ἐπὶ τὴν οὐράνιον πολιτείαν μεταβολή, διὰ τοῦ Πνεύ ματος ἡμῖν γινομένη, ἐπὶ πᾶσαν ὑπερβολὴν θαύμα τος τὰς ψυχὰς ἡμῶν ἀνάγει. Ἐπὶ τούτοις πότερον φοβηθῶμεν μὴ τὴν ἀξίαν ὑπερβῶμεν ταῖς ὑπερβολαῖς τῶν τιμῶν: ἢ τὸ ἐναντίον, μὴ εἰς ταπεινὸν κατ αγάγωμεν τὴν περὶ αὐτοῦ ἔννοιαν, κἂν τὰ μέγιστα δόξωμεν ἐπ' αὐτῷ τῶν ἐξ ἀνθρωπίνης διανοίας καὶ γλώττης προφερομένων φθέγγεσθαι; Τάδε λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὡς τάδε λέγει Κύριος Κατάβηθι, καὶ πορεύου σὺν αὐτοῖς, μηδὲν διακρινόμενος, διότι ἐγὼ αὐτοὺς ἀπέσταλκα. Μὴ ταπεινοῦ ταῦτα καὶ κατεπτηχότος τὰ ῥήματα; Αφορίσατε δή μοι Βαρνάβαν καὶ τὸν Σαῦλον εἰς τὸ ἔργον 8 προσκέκλημαι αὐτούς. Μὴ δοῦλος οὕτω φθέγγεται; Καὶ ὁ Ἡσαΐας· Κύριος ἀπέσταλκέ με, καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ· καὶ, Κατέβη Πνεῦμα παρὰ Κυρίου, καὶ sui in corda nosta, clamantem, Abba Pater 4. Resurrectio a mortuis, Spiritus virtute. Emittes siquidem Spiritum tuum, et creabuntur, et renovabis (αciem terræ *. Sive quis creationem accipiat de exstinctorum reviviscentia; an non magna Spiritus operatio, qui nobis suppeditat vitam ex resurrectione, et ad spiritualem illam vitam animas nostras adaptat? Sive creatio dicatur esse eorum, qui hic per peccatum lapsi sunt, in meliorem statum mutatio (nam ita quoque nonnunquam usurpatur juxta Scripturæ consuetudinem, velut cum Paulus dicit, Si qua in Christo nova creatura *), renovatio quæ hic fit, et a vita terrestri ac turbulentis affectibus obnoxia ad coelestem conversationem transmutatio, quæ fit in nobis per Spiritum, ad summain admirationem deducit animos nostros. In his utrum metuere debemus, ne dignitatem immodicis honoribus transgrediamur? an contra, ne illius notionem ad humilia deprimamus, etiamsi videamur maxima de eo loqui, quæ quidem humana mente concipi, hunnanaque lingua proferri possunt? Hæc dicit Spiritus sanctus, sicut hæc dicit Dominus: Descende, et perge cum illis, nihil hæsitans, quoniam ego misi illos ". Num hæc sunt abjecti ac metu consternati verba? Separate miki Bar - nabam et Saulum in opus ad 42 quod accersivi illos *. Num servus ita loquitur? Et Isaias: Dominus misit me, et Spiritus ejus; et, Descendit Spiritus a Domino, et deduxit illos **. At ne rursus nihi deductionem accipias pro humili ministerio. Nam hoc opus etiam Dei esse testatur Scriptura. Deduxisti, nquit, sicut oves populum iuum 10; et, Qui deducis velut ovem Joseph 11; et, Deduxit eos in spe, et non • II Cor. v, 17. 7 Act. x, 20. * Act. xiii, 2. 11 Psal. LxxΙΧ, 1. • I Cor. vi, 11. • Galat. 1, 6. * Psalm cuir, 30. • Isa. xLvill, 16. ** Isa. LXIII, 14. to Psal. Lxxvı, 21. Δυνάμεσι. Editi addunt προσγέγονε. Reg. secundus γίνεται. Neutrum occurrit in aliis quinque codicibus. Sed hæc videntur addidisse librarii, ut explerent quod mancum et imperfectum non erat, sed esse videbatur. Συμπαρόντος. Sic codices mss. omnes: editi ἐμπαρόντος. Τῷ ἁγίῳ. Addunt duo codices τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Nos Regii quartus et quintus καρδίαις ἡμῶν. Nec multo post editio Paris. Είτε οὖν τήν. Μss. Είτε τήν, et Basil. edit. Βέλτιον. Sic omnes mss. codices: editi το βέλτιστον. Εἰς ταπεινόν. Reg. tertius cum Colbert. εἰς ταπεινότητα. Aliquanto post editi ὅτι ἐγὼ ἀπέσταλκά αὐτούς. Codices mss. ut in contextu. Subinde trium codicum scripturam prætulimus vulgate τόν τε Βαρνάβαν καὶ τὸν Παῦλον. Αliguanto infra Reg. secundus Πνεῦμα Κυρίου.

cimuerunt ss. Proinde cum audieris, Cum venerit ὡδήγησεν αὐτούς. Και μη μοι τὴν ὁδηγίαν πάλιν Paraclelus, ille vobis suggeret, ac vos ducet in om. nem veritatem “: cogita deductionem, sicuti doctus es; ne calumnieris cogitatun. εἰς ταπεινὴν διακονίαν ἐκλάβῃς.. Τοῦτο γὰρ καὶ Θεοῦ ἔργον εἶναι ὁ λόγος διαμαρτύρεται. Οδήγησας, φησίν, ὡς πρόβατα τὸν λαόν σου· καὶ. Ὁ ὁδηγών ὡσεὶ πρόβατον τὸν Ἰωσήφ· καὶ, οδήγησεν αὐτοὺς ἐπ' ἐλπίδι, καὶ οὐκ ἐδειλίασαν. Ωστε ὅταν ἀκούσῃς, ὅτι "Οταν ἔλθῃ ὁ Παράκλητος, ἐκεῖνος ὑμᾶς ἀναμνήσει καὶ ὁδηγήσει πρὸς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν, τὴν ὁδηγίαν, ὡς ἐδιδάχθης, νόει· μὴ συκοφάντει τὴν ἔννοιαν. 50. At, inquies, Eliam interpellat pro nobis s: proinde quantum is qui supplex est, beneficii auetore inferior est, tantum quoque Spiritus ratione dignitatis a Deo remotus. At tu nondum audisti de Unigenito, quod is est in dextera Dei, et interpellat pro nobis 15? Itaque quia Spiritus in te est, si tamen omnino in te est, et quia nos excæcatos ad eligendum quod utile est, docet, deducitque, ne eam ob causam piam ac sanctain de eo opinionem amittas. Nam profecto summus fuerit ingrati animi gradus, benefacientis humanitatem ad ingrati animi occasionem vertere. Nolite igitur contristare Spiritum sanctum 4. Audite quid dicat martyrum primitiæ Stephanus, inobedientiam ac rebellionem exprobrans populo. Vos, inquit, semper Spiritui sancto resistitis s. Et rursum Isaias: Exacerbaterunt Spiritum sanctum, et versus est illis in inimicitiam ". Et alibi, Domus Tacob irritavit Spiritum Domini ". Audite, inquam, an non hæc summam petentiam declarent? Judicio legentium permitto, quas tandem oporteat eos, qui hæc audiunt, opiniones concipere; utrum tanquam de instrumento, deque obediente, et parem conditionem cum creatura sortito, denique nobis conservo sentire; an gravissimum vel verbo solo hanc blasphemiam piorum aures subire? Servum dicis Spiritum? Sed servus, inquit, non novit quid faciat dominus ipsius: Spiritus autem non aliter novit quæ Bunt Dei, quam spiritus hominis novit quæ in ipso sunt. CAPUT XX. Adversus eos, qui dicunt Spiritum nec in servili, nec in herili conditione esse, sed in conditione libeforum. 51. Neque servus, inquit, neque dominus, sed liber. O mirum stuporem, o miserandam audaciam ista loquentium! Quid amplius deplo - rem! utrum inscitiam, an blasphemiam istorum? qui quidem de Deo dogmata humanis exemplis dedecorant; ac hominum consuetudinem, per quam dispar est dignitatum excellentia, ad divinam et ineffabilem naturam accommomodare nituntur: haud reputantes apud homines quidem nullum esse natura servum. Aut enim po- ** Psal. LxxvII, 53. 18 Joan. χιν, 26; χνι, 13. 17 Act. VII, 51. 18 Isa. LXIII, 10. ¹ Psal. cv, 32. Καὶ ὁδηγήσει. Hæc addita e sex codicibus. Καὶ ὁσίαν περὶ αὐτοῦ δόξαν. Sic codices ornnes: editi καὶ θείαν δόξαν περὶ τούτου. Παρώργισε. Sic codices mss. omnes, pro eo quod est in editis παρώξυνε. Caput vicesimum in 50. Αλλὰ Καὶ ἐντυγχάνει, φησίν, ὑπὲρ ἡμῶν· Ὥστε ὅσον ἱκέτης τοῦ εὐεργέτου λείπεται, τοσοῦτον τὸ Πνεῦμα κατὰ τὴν ἀξίαν ἀποπέπτωκε τοῦ Θεοῦ. Σὺ δὲ οὔπω ἤκουσας περὶ τοῦ Μονογενοῦς, ὅτι ἐστὶν ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐντυγχάνει ὑπὲρ ἡμῶν; Μὴ οὖν ὅτι τὸ Πνεῦμα ἐν σοὶ (εἴπερ δὴ ὅλως ἐν σοί), μηδ' ὅτι ἀποτυφλωθέντας ἡμᾶς πρὸς τὴν ἐκλογὴν τοῦ συμ φέροντος διδάσκει, καὶ ὁδηγεῖ, τούτου ἕνεκεν τὴν εὐσεβῆ καὶ ὁσίαν περὶ αὐτοῦ δόξαν ζημιωθῇς. Ὑπερβολὴ γὰρ ἀγνωμοσύνης τοῦτό γε, τὴν φιλαν θρωπίαν τοῦ εὐεργέτου ἀφορμὴν ἀχαριστίας ποιεῖ σθαι. Μὴ οὖν λυπεῖτε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ακούσατε τί φησιν ἡ ἀπαρχὴ τῶν μαρτύρων Στέφανος, τὸ δυσπειθὲς καὶ ἀνυπότακτον τῷ λαῷ ὀνειδίζων. Ὑμεῖς, φησὶν, ἀεὶ τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἀντιπίπτετε. Καὶ πάλιν ὁ Ἡσαΐας Παρώξυναν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ ἐστράφη αὐτοῖς εἰς ἔχθραν καὶ ἑτέρωθ.· ῾Ο οἶκος τοῦ Ἰακώβ παρώργισε τὸ Πνεῦμα Κυρίου· εἰ μὴ ἐξουσιαστικῆς δυνάμεως παραστατικὰ τὰ τοιαῦτα; Τῇ τῶν ἐντυγχανόντων κρίσει παρίημι, ταῦτα ἀκούοντας ὁποίας τινὰς χρή τὰς ὑπολήψεις ἔχειν· ὡς περὶ ὀργάνου, καὶ ὑπ ηκόου, καὶ ὁμοτίμου τῇ κτίσει, καὶ ἡμῖν ὁμοδούλου; ἢ βαρύτατον καὶ ῥήματι μόνῳ τὴν βλασφημίαν ταύτην ὑποδύναι τοῖς εὐσεβέσι; Δοῦλον λέγεις τὸ Πνεῦμα; Αλλ' ὁ δοῦλος, φησίν, οὐκ οἶδε τί ποιεῖ ὁ κύριος αὐτοῦ· τὸ δὲ Πνεῦμα οὕτως οἶδε τὰ τοῦ Θεοῦ, ὡς καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὰ ἐν αὐτῷ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Κ'. Πρὸς τοὺς λέγοντας μήτε ἐν δουλικῇ τάξει μήτε ἐν δεσποτικῇ εἶναι τὸ Πνεῦμα, ἀλλ' ἐν τῇ τῶν ἐλευθέρων. 51. Οὔτε δοῦλόν φησιν, οὔτε δεσπότην, ἀλλ' ἐλεύ θερον. "Ω τῆς δεινῆς ἀναλγησίας, ὢ τῆς ἐλεεινῆς ἀφοβίας τῶν ταῦτα λεγόντων! Τί πλέον αὐτῶν ὀδύρωμαι; τὸ ἀμαθὲς ἢ τὸ βλάσφημον; οἱ γε τὰ τῆς θεολογίας δόγματα ἀνθρωπίνοις παραδεί γμασι καθυβρίζουσι, καὶ τὴν ὧδε συνήθειαν, παρηλλαγμένην έχουσαν τῶν ἀξιωμάτων τὴν διαφο ραν, τῇ θείᾳ καὶ ἀῤῥήτῳ φύσει προσαρμόζειν ἐπι χειροῦσιν· οὐκ ἐννοοῦντες, ὅτι παρὰ μὲν ἀνθρώποις τῇ φύσει δοῦλος οὐδείς. Η γὰρ καταδυναστευθέντες 4. ibid. 10 Ephes. 17, 3 1 Cor. 1, 11. 16 Rom. vi, 34. 10 Joan. xv, nonnullis codicibus incipit ab his verbis. Δοῦλον λέγεις τὸ Πνεῦμα. Imo etiam supra in uno codice ab istis, ἀλλὰ καὶ ἐντυγχάνει. Τὰ ἐν αὐτῷ. Codices nonnulli τὸ ἐν αὐτῷ. Τὸ ἀμαθές. Reg. quartus τὸ ἀπειθές. - ་།

LIBER DE SPIRITU SANCTO. ὑπὸ ζυγὸν δουλείας ήχθησαν ὡς ἐν αἰχμαλω- tentia oppressi, sub jugum servitutis 43 mducti σίαις· ἡ διὰ πενίαν κατεδουλώθησαν, ὡς οἱ Αἰγύπτιοι sunt, velut in bello capti: aut ob pauperatein in servitutem adacti sunt, velut Egyptii Pharaoni: aut juxta sapientem quamdam et arcanam dispensationem, qui inter filios deteriores sunt, parentum voce, sapientioribus ac melioribus in servitutem addicti sunt; quam haudquaquam condemnationem, sed beneficium potius dixerit æquus rerum æstimator. Nam qui ob sensus inopiam, non habet in sese id quod natura imperat, huic utilius est alterius fieri mancipium, ut dum dominantis prudentia dirigitur, similis sit currui qui aurigam recepit, aut navi quæ nauclerum habet clavo assidentem. Hane ob causam Jacob dominus Esau ex benedictione patris ", ut stultus a sapiente vel invitus beneficio τῷ Φαραώ· ἢ κατά τινα σοφὴν καὶ ἀπόῤῥητον οίκονομίαν οἱ χείρους τῶν παίδων ἐκ τῆς τῶν πατέρων φωνῆς τοῖς φρονιμωτέροις καὶ βελτίοσι δουλεύειν κατεδικάσθησαν· ἦν οὐδὲ καταδίκην, ἀλλ᾽ εὐεργεσίαν εἶποι τις ἂν δίκαιος τῶν γινομένων ἐξεταστής. Τὸν γὰρ δι᾽ ἔνδειαν τοῦ φρονεῖν οὐκ ἔχοντα ἐν ἑαυτῷ τὸ κατὰ φύσιν ἄρχον, τοῦτον ἑτέρου κτῆμα γενέσθαι λυσιτελέστερον, ἵνα, τῷ τοῦ κρατοῦντος λογισμό διευθυνόμενος, ὅμοιος ᾗ ἅρματι ἡνίοχον ἀναλαβόντι, καὶ πλοίῳ κυβερνήτην ἔχοντι ἐπὶ οἰάχων καθήμενον. Διὰ τοῦτο Ἰακὼβ κύριος τοῦ Ἡσαῦ ἐκ τῆς εὐλογίας τοῦ πατρὸς, ἵνα καὶ μὴ βουλόμενος παρὰ τοῦ φρονίμου εὐεργετῆται ὁ ἄφρων, οὐκ ἔχων τὸν οἰκεῖον κηδεμόνα τὸν νοῦν. Καὶ Χαναὰν παῖς οἰκέτης Εσται β afficeretur, quippe non habens proprium curato τοῖς ἀδελφοῖς, ἐπειδὴ ἀδίδακτος ἦν τῆς ἀρετῆς, ἀσύν ετον ἔχων τὴν ἑαυτοῦ πατέρα τὸν Χάμ. Ωδε μὲν οὖν οὕτως οἱ δοῦλοι· ἐλεύθεροι δὲ, οι διαφυγόντες πενίαν ἢ πόλεμον, ἢ τῆς ἑτέρων κηδεμονίας ἀπροσδεείς. Ωστε κἂν ὁ μὲν δεσπότης, ὁ δὲ οἰκέτης λέγηται, ἀλλ᾽ οὖν πάνω τες καὶ κατὰ τὴν πρὸς ἀλλήλους ὁμοτιμίαν, καὶ ὡς κτήματα τοῦ πεποιηκότος ἡμᾶς, ὁμόδουλοι. Ἐκεῖ δὲ τί δύνασαι τῆς δουλείας ὑπεξαγαγεῖν; Ομοῦ τε γὰρ ἐκτίσθη, καὶ τὸ δοῦλον είναι συγκατο εσκεύασται. Αλλήλων μὲν γὰρ οὐ κατάρχουσιν, ἐπειδὴ πλεονεξίας ἄμοιρα τὰ οὐράνια· Θεῷ δὲ πάντα ὑποκύπτει, καὶ ὡς δεσπότῃ τὸν ὀφειλόμενον φόβον, καὶ ὡς δημιουργῷ τὴν ἐπιβάλλουσαν δόξαν ἀποδιδόντα. Υἱὸς γὰρ δοξάζει πατέρα, καὶ δοῦλος τὸν κύριον αὐτοῦ Καὶ ἀπαιτεῖ πάντως τῶν δύο τὸ ἕτερον ὁ Θεός. Εἰ γὰρ Πατήρ εἰμι ἐγώ, ποῦ ἐστι, φησὶν, ἡ δόξα μου; καὶ εἰ Κύριός είμι εγώ, που ἐστιν ὁ φόβος μου; Η πάντων ἂν εἴη ἐλεεινοτάτη ζωή μὴ ὑπὸ τὴν ἐπισκοπὴν τοῦ Δεσπότου κει μένη Ὁποῖαί εἰσιν αἱ ἀποστατικαὶ δυνάμεις, αἱ διὰ τὸ τραχηλιάσαι κατὰ Θεοῦ παντοκράτορος ἀφηνιάζουσαι τῆς δουλείας· οὐ τῷ ἑτέρως πεφυκέναι, ἀλλὰ τῷ ἀνυποτάκτως ἔχειν πρὸς τὸν ποιήσαντα. Τίνα οὖν λέγεις ἐλεύθερον; Τὸν ἀβασίλευτον; τὸν μήτε ἄρχειν ἑτέρου δύναμιν ἔχοντα, μήτε ἄρχεσθαι καταδεχόμενον; Αλλ᾽ οὔτε ἔστι τις τοιαύτη φύσις ἐν τοῖς οὖσι, καὶ τοῦτο ἐννοῆσαι κατὰ τοῦ Πνεύματος ἀσέβεια περιφανής. Ὥστε εἰ μὲν ἔκτισται, δουλεύει δηλαδή μετὰ πάντων· Τὰ γὰρ σύμπαντα, φησί, δοῦλα σά εἰ δὲ ὑπὲρ τὴν κτίσιν ἐστὶ, τῆς βασιλείας ἐστὶ κοι κωνόν. rem, videlicet mentem. Et Chanaan filius servus erit fratribus suis s', quoniam indocilis erat ad virtutem, imprudentem habens patrem, videlicet Cham. Ad hunc igitur modum hic fiunt servi; liberi vero sunt, qui effugerunt paupertatem, aut bellum, aut qui aliorum cura non egent. Itaque quamvis hic herus, ille servus appelletur, omnes tamen et quatenus sumus ejusdem inter nos conditionis, et tanquam illius qui nos condidit mancipia, conservi sumus. Illic porro quid potes e servitute eximere? Nam statim ac condita sunt, simul cum eis condita servitus. Sibi enim invicem non imperant, eo quod cœlestia plus habendi non tenentur desiderio. Deo autem subjecta omnia, ac tanquam domino debitum timorem, ac tanquam conditori debitam gloriam persolvunt. Filius enim gloria afficit patrem, et servus dominum suum 33. Et ex his duobus alterum omnino Deus requirit. Nam si Pater, inquit, sum ego, ubi est gloria mea? Si Dominus sum ego, ubi est timor meus "? Alioqui vita custodiæ ac inspectioni Domini non subdita, omnium maxime miserabilis foret. Cujusmodi sunt virtutes desertrices, quæ quod cervicem erexerunt adversus Deum omnipotentem, servitutem detrectant, non quod aliter natura comparatae sint, sed quod subditæ esse nolint Creatori. Quem igitur appellas liberum? Eum qui sine rege est? qui neque impe randi alteri potestatem habet, neque alterius imperium admittit? At nec est istiusmodi natura in rebus conditis, et hoc de Spiritu cogitare aperta impietas est. Quare si Spiritus creatus est, profecto servit cum omnibus. Omnia enim, inquit, serviunt tibi 35; sin supra creaturam est, regni quoque consors est. 2ª Gen. xxvii, 37. 3 Gen. ix, 25. ss. Malach. "Ηχθησαν. Sic omnes codices; editi ηνέχθησαν. Paulo post quidam mss. codices σοφὴν καὶ ἄρ όητον. Οικέτης, etc. Editi οἰκέτης ἐστὶ τοῖς ἀδελ φοῖς αὐτοῦ, ἐπειδὴ ἀδίδακτος. Libri veteres ut in con extu. Κτήματα. Sic mss. quinque. Edili κτῆμα. lus Reg. secundus τι δύνασθε. Δουλων. Ita mss. duo, quibus favent plures a.ii in quibus legitur δούλῳ. Alius habet δοῦλος. Editi δούλα. Τον κύριον αὐτοῦ. Colbertinus codex et duo ss ibid. 15 Psal. cxvi, 91. alii a Combefisio citati addunt φοβεῖται. Sed hoc verbum ab ipso Basilio, oninibus mss. consentientibus, omittitur in cap. 18 hujus libri, ubi idem testimonium refertur. Ζωή. Editi post hanc vocem addunt el, sed deest in omnibus codicibus. Ibidem Reg. tertius et Colb. ὑπὸ τὴν σκέπην τοῦ, Sub tutela Domini. Paulo post editi αφηνιάζουσι, quod auctoritate quinque codicum mutavimus. Καὶ τοῦτο. Sic emendatum ope Regii secundi quod prave in aliis mss. et in editis legebatur xal tỔ

CAPUT XXI. Testimonia ex Scripturis Spiritum appeuari Dominum. 52. Sed quid opus est ex rebus humilibus pugnantes, doctrinae turpiter parare victoriam, 44 cum liceat illustriorum appositione, gloriæ excellentiam, cui contradici non possit, demonstrare? Quod si proferemus ea quæ nos Scriptura docuit, forsitan magno vehementique clamore vociferabuntur, et auribus obturatis Pneumatomachi tollentes lapides, aut quidquid forte occurrerit, in arma quisque vertentes, in nos irruent. Sed non est nobis incolumitas anteponenda veritati. Invenimus igitur apud Apostolum Dominus autem dirigat corda vestra in dilectionem Dei, et in patientiam Christi pro tribulationibus s. Quis est Dominus dirigens in dilectionem Dei, et in patientiam Christi pro tribulationibus? Respondeant nobis, qui Spiritumn in servitutem adigunt. Sive enim de Deo et Patre fuisset sermo, omnino dixisset: Dominus vos dirigat in dilectionem sui: sive de Filio, addidisset, in suam ipsius patientiam. Quærant igitur quænam sit alia persona, quam Domini vocabulo deceat honorari. Huic affine est et illud, quod alibi positum est: Dominus vos impleat et abundare faciat charitate, in vos invicem et in omnes, quemadmodum et nos in vos, ad confirmandum corda vestra irreprehensibilia in sanctificatione, curam Deo et Patre nostro, in adventu Domini nostri Jesu Christi cum omnibus sanclis suis s. Quem Dominum precatur, coram Deo et Patre nostro in adventu Domini nostri irreprehensibilia fidelium Thessalonicensium corda, confirmata in sanctitate constɔbilire? Respondeant nobis, qui cum ministratoriis spiritibus, qui mittuntur ad ministerium, collocant Spiritum sanctumn. At non habent quod respondeant. Quapropter audiant et aliud testimonium, evidenter Spiritum sanctum appellans Dominum. Dominus, inquit, Spiritus ; et rursum: Tanquam a Domino Spiritu 20. Ne vero ulla relinquatur occasio contradicendi, ipsa Apostoli verba proferam in medium: Usque ad hodiernum enim diem idem velamen in lectione Veteris Testamenti manet, non revelatum, quod in Christo abrogatur. Cum autem conversus fuerit ad Dominum, tolletur velamen. Dominus autem Spiritus est s. Cur hoc dicit? Quoniam qui nudo intellectui litteræ assidet, et illic circa legales observationes occupatus est 28. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑΙ Μαρτυρίαι ἐκ τῶν Γραφῶν τοῦ κυριολογεῖσθαι τὸ Πνεῦμα. 52. Καὶ τί δεῖ, ἐκ τῶν ταπεινῶν ἀπομαχομένους, αἰσχρῶς τὴν νίκην κατακτᾶσθαι τῷ λόγῳ, ἐξὸν τῇ παραθέσει τῶν σεμνοτέρων ἀναντίῤῥητον τὴν ὑπερ βολὴν τῆς δόξης ἐπιδεικνύναι; Εἰ δὲ λέγοιμεν ἃ παρὰ τῆς Γραφῆς ἐδιδάχθημεν, τάχα που μέγα καὶ σφο δρὸν ἀνακράξονται, καὶ συσχόντες τὰ ὦτα, αράμενοι λίθους, ἢ ὅ τι ἂν τύχοι παραψανὲν, τοῦτο τῶν Πνευματομάχων ἕκαστος ὅπλον ποιησάμενος, ἐφ' ἡμᾶς ἥξουσιν. Οὐ μὴν πρό γε τῆς ἀληθείας τιμητέα ἡμῖν ἡ ἀσφάλεια. Εὔρομεν τοίνυν παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ Ὁ δὲ Κύριος κατευθύναι ὑμῶν τὰς καρδίας εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, καὶ εἰς τὴν ὑπομονὴν τοῦ Χριστοῦ ὑπὲρ τῶν θλίψεων Τίς ὁ κατευθύ νων Κύριος εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ ἀγάπην, καὶ εἰς τὴν ὑπὲρ τῶν θλίψεων τοῦ Χριστοῦ ὑπομονήν; Αποκρι νάσθωσαν ἡμῖν οἱ τὸ Πνεῦμα καταδουλούμενοι Εἴτε γὰρ περὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ λόγος, πάντως ἂν εἴρητο· 'Ο δὲ Κύριος ὑμᾶς κατευθύναι εἰς τὴν ἑαυτοῦ ἀγάπην· εἴτε περὶ τοῦ Υἱοῦ προσέκειτο ἄν, εἰς τὴν ἑαυτοῦ ὑπομονήν. Ζητείτωσαν οὖν τί ἐστιν ἄλλο πρόσωπον, ὃ τῇ προσηγορία τοῦ Κυρίου τιμᾶσθαι ἄξιον. Παραπλήσιον δὲ τούτῳ καὶ τὸ ἑτέρωθι κείμενον, τό· 'Ὑμᾶς δὲ ὁ Κύριος πλεονά σαι καὶ περισσεύσαι τῇ ἀγάπῃ εἰς ἀλλήλους καὶ εἰς πάντας, καθάπερ καὶ ἡμεῖς εἰς ὑμᾶς, εἰς τὸ στηρίξαι ὑμῶν τὰς καρδίας αμέμπτους ἐν ἀγω σύνῃ ἔμπροσθεν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἡμῶν ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μετὰ πάντων τῶν ἁγίων αὐτοῦ. Ποῖον Κύριον εξ χεται ἔμπροσθεν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἡμῶν ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν ἀμέμπτους τὰς καρδίας έστηριγμένας ἐν ἁγιωσύνῃ τῶν ἐν Θεσσαλονίκῃ πιστῶν στηρίξαι; Αποκρινάσθωσαν ἡμῖν οἱ μετὰ τῶν λειτουργικῶν πνευμάτων τῶν πρὸς διακονίαν ἀποστελλομένων τὸ ἅγιον Πνεῦμα τιθέντες. Αλλ' οὐκ ἔχουσι. Διόπερ ἀκουέτωσαν καὶ ἑτέρας μαρτυρίας διαῤῥήδην καὶ αὐτῆς κυριολογούσης τὸ Πνεῦμα. Ὁ δὲ Κύριος, φησί, τὸ Πνεῦμά ἐστι· καὶ πάλιν· Καθά περ ἀπὸ Κυρίου Πνεύματος. Ὥστε δὲ μηδε μίαν ἀντιλογίας ἀφορμὴν καταλιπεῖν, αὐτὴν πα ραθήσομαι τοῦ ᾿Αποστόλου την λέξιν· Αχρι γὰρ τῆς σήμερον τὸ αὐτὸ κάλυμμα ἐπὶ τῇ ἀναγνώσει τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης μένει, μὴ ἀνακαλυπτόμενον, ὅ τι ἐν Χριστῷ καταργείται. "Οταν δὲ ἐπιστρέψῃ ο 16 11 Thess. 111, 5. 37 | Thess. 111, 12, 13. 20 1 Cor. 111, 17. * ibid. 18. so ibid. 14, 16, 17. Τῷ ᾿Αποστόλω. Addunt editi ἐν τῇ πρὸς Θεσσαλονικεῖς δευτέρᾳ, sed hæc nullo prorsus in com dice ms. leguntur. ῾Υπέρ τῶν θλίψεων. Fatendum est hæc verba neque in sacro contextu legi, et in tribus hujus libri mss. codicibus deesse. Quin etiam in Regio quinto non occurrunt nisi secunda manu. Sed tamen cum paulo post a Basilio repetantur, ut e sacro contextu desumpta; nolim ea delere; ac verisimilius est ex codicibus, in quibus desunt, ob eam causam fuisse sablata, quia non legebantur apud Apostolum, quam sine causa in alios codices, in quibus occurrunt, injecta. Περὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Ita mss. tres, melius quam in editis περὶ τοῦ Θεοῦ Πατρὸς καὶ ὁ. Περὶ τοῦ Υἱοῦ. Duo codices περὶ τοῦ Χριστοῦ. Τούτῳ, etc. Editi τοῦτο καὶ τὸ ἐν ἑτέρωθι, quod trium mss. ope emendavimus. Mox Regius secundus περισσεύσαι ἐν ἀγάπῃ, et paulo post τὰς καρδίας αμέμπτως ἐν ἁγιασμῷ. Μηδεμίαν. Ita mss. tres, pro eo quod erat in editis μηδεμιᾶς.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. πρὸς Κύριον, περιαιρεῖται τὸ κάλυμμα. Ο est, Judaica litteræ interpretatione quasi velo te ctum habet cor: atque id illi accidit, eo quod ignoret corporalem legis observationem in adventu Christi abolitam esse, jam figuris ad veritatem translatis. Sunt enim supervacaneæ lucernæ solis adventu; et cessat lex, et prophetiæ silent, simul ut illuxit veritas. At qui potuit ad profunda 45 legaJis sensus penetrare, ac discussa legis obscuritate, ceu velamento, introire ad arcana, hic Mosen imitatus est, velamen, dum loquitur cum Deo, tollentem "; ipse se eliam convertens a littera ad spiritum. Quare velamini quod impositum est super faciem Mosi, respondet legalium documentorum obscuritas; conversioni autem ad Dominum respondet spiritualis intelligentia. Ergo qui in lectione legis aufert litteram, convertit sese ad Dominum (Dominus autem nunc Spiritus dicitur), ac similis redditur Mosi, ex apparitione Dei faciem glorificatam habenti. Sicut enim quæ juxta floridos colores posita sunt, e splendore promanante colorantur et ipsa: sic qui evidenter intendit oculos in Spiritum, ex illius gloria quodammodo transformatur ut fiat ilustrior, dum veritate a Spiritu pronanante, ceu luce quadam, corde illuminatur. Et hoc est transformari a gloria Spiritus ad propriam gloriam, haud parce, neque tenuiter, sed in tantum, quantum par est illustrari eum qui a Spiritu illumina - tur. Non vereris, o homo, Apostolumn dicentem Templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis”? Num potuisset unquam servile domicilium appellatione templi honorare? Quid qui Scripturam divinitus inspiratam appellat, eo quod afflatu Spiritus scripta sit, num contumeliosis et Spiritum attenuantibus verbis utitur? Κύριος τὸ Πνεῦμά ἐστι. Τί τοῦτο λέγων; Ὅτι ὁ ψιλῇ τῇ διανοίᾳ τοῦ γράμματος προσκαθήμενος, καὶ αὐτοῦ που περὶ τὰ νομικὰ παρατηρήματα διατρίβων, οἷόν τινι παραπετάσματι τῇ Ἰουδαϊκῇ τοῦ γράμματος ἐκδοχῇ τὴν καρδίαν ἑαυτοῦ συγκεκάλυπται· καὶ τοῦτο πάσχει παρὰ τὸ ἀγνοεῖν, ὅτι ἡ σωματικὴ τοῦ νόμου τήρησις ἐν τῇ ἐπιδημίᾳ τοῦ Χριστοῦ κατ αργείται, τῶν τύπων λοιπὸν μεταληφθέντων εἰς τὴν ἀλήθειαν. Αργοῦσι γὰρ λύχνοι τῇ τοῦ ἡλίου παρου σίᾳ· καὶ σχολάζει ὁ νόμος, καὶ προφητεῖπι και τασιγάζονται, τῆς ἀληθείας ἀναφανείσης. Ο μέντοι δυνηθεὶς ἐπὶ τὸ βάθος διακύψαι τῆς νομικῆς ἐννοίας, καὶ τὴν ἐκ τοῦ γράμματος ασάφειαν, οξύν τι κατα πέτασμα, διασχών, εἴσω γενέσθαι τῶν ἀποῤῥήτων, οὗτος ἐμιμήσατο τὸν Μωϋσῆν ἐν τῷ διαλέγεσθαι τῷ Θεῷ περιαιροῦντα τὸ κάλυμμα, ἐπιστρέφων καὶ αὐτ τὸς ἀπὸ τοῦ γράμματος πρὸς τὸ πνεῦμα. Ωστε ἀναλογεῖν τῷ μὲν ἐπὶ τοῦ προσώπου Μωϋσέως και λύμματι τὴν τῶν νομικῶν διδαγμάτων ἀσάφειαν, τῇ δὲ ἐπιστροφῇ τῇ πρὸς τὸν Κύριον τὴν πνευματικὴν θεωρίαν. Ὁ οὖν ἐν τῇ ἀναγνώσει τοῦ νόμου περιελὼν τὸ γράμμα επιστρέφει πρὸς τὸν Κύριον (ὁ δὲ Κύριος νῦν τὸ Πνεῦμα λέγεται ), καὶ ὅμοιος γίνετα: Μωϋσεῖ ἐκ τῆς ἐπιφανείας τοῦ Θεοῦ τὸ πρόσ ωπον δεδοξασμένον ἔχοντι. Ὡς γὰρ τὰ τοῖς ἀνθηροῖς χρώματα παρακείμενα ἐκ τῆς περιῤῥεούσης αὐτῆς καὶ αὐτὰ καταχρώννυται οὕτως ὁ ἐναργῶς Ενατενίσας τῷ Πνεύματι ἐκ τῆς ἐκείνου δόξης μεταμορφοῦται πως πρὸς τὸ φανότερον, οἷόν τινι φωτί, τῇ ἐκ τοῦ Πνεύματος ἀληθείᾳ τὴν καρδίαν καταλαμ πόμενος. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ, μεταμορφονται ἀπὸ τῆς δόξης τοῦ Πνεύματος εἰς τὴν οἰκείαν δόξαν, οὐ μια κρολόγως, οὐδὲ ἀμυδρῶς· ἀλλ' ἐπὶ τοσοῦτον, ἐφ' ὅσον ἐστὶν εἰκὸς τὸν ἀπὸ τοῦ Πνεύματος φωτιζόμενον. Οὐ δυσωπῇ, ἄνθρωπε, τὸν ᾿Απόστολον λέγοντα, ὅτι Ναὸς Θεοῦ ἐστε, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν; Αρα τὸ δουλικὸν οἰκητήριον κατεδέξατο ἄν ποτε τῇ τοῦ ναοῦ προσηγορία τιμῆσαι; Τί δὲ ὁ θεόπνευστον τὴν Γραφὴν ὀνομάζων, διὰ τῆς ἐπιπνοίας τοῦ ἁγίου Πνεύματος συγγραφεῖσαν, μὴ τοῖς τοῦ καθυβρίζοντος καὶ κατασμικρύνοντος αὐτὸ προσρήμασι κέχρηται; ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΒ'. Σύστασις τῆς κατὰ τὴν φύσιν κοινωνίας τοῦ Πνεύματος, ἐκ τοῦ ὁμοίως εἶναι Πατρὶ καὶ Υἱῷ πρὸς θεωρίαν δυσέφικτον. 53. Οὐ μόνον δὲ ἐξ ὧν τὰς αὐτὰς προσηγορίας ἔχει, καὶ κοινωνόν ἐστι τῶν ἐνεργειῶν Πατρί η καὶ Υἱῷ, τὸ ὑπερέχον αὐτοῦ τῆς φύσεως γνώριμον, ἀλλὰ καὶ ἐξ ὧν ὁμοίως ἐστὶ πρὸς θεωρίαν δυσέφικτον. "Α γὰρ περὶ τοῦ Πατρός φησιν, ὡς ἐπέκεινα ὄντος ἀνθρωπίνης ἐννοίας, καὶ ὰ περὶ τοῦ Υἱοῦ, ταῦτα ὁ Κύριος καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος λέγει· Πάτερ δίκαιε, καὶ ὁ κόσμος σε οὐκ ἔγνω· τὸν Exod. xxx¡V, 34. 33 | Cor. 111, 16. as 11 Tim. Περιαιρείται. Reg. secundus περιελεῖται. Nec multo post idem cod. νομικά διατηρήματα. Ἐν τῇ ἐπιδημίᾳ. Editi ἐπὶ τῇ ἐπιδημίᾳ κατο ήργηται... οἱ λύχνοι. Libri veteres ut in textu. Προφητείαι. Hæc scriptura in duobus tantum legitur codicibus mss. et in alio quodam secunda manu, sed tamen eam cum Combefisio preCAPUT XXII. Confirmatio naturalis communionis Spiritus, co quod æque ac Pater et Filius incomprehensibilis est. 53. Non solum autem ex hoc quod easdem habet appellationes, et in operationibus consors est Patri et Filio, dilucet naturæ illius excellentia; verum etiam ex eo quod pariter incomprebensibilis est intellectu. Quæ enim de Patre loquitur, quod sit supra cogitationem humanam, quæque de Filio, eadem Dominus et de Spiritu sancto dicit: Paler juste, et mundus le non cognovit; mundum appel111, 16. “Joan. xvii, 25. tulimus vulgatae προφῆται, ut verbis Apostoli, ad quæ respicit Basilius, magis congruentem Προς τό. Sic mss. Editi ἐπὶ τό. Καταχρώννυται. Ita codices antiquiores. Alii et editi καταχρώνουνται. Κέχρηται. Ita libri veteres. Editi χρῆται. Κοινωνόν. lta miss. non pauci. Editi κοινόν.

lans hic non globum e colo et terra constantem, κόσμον λέγων νῦν οὐχὶ τὸ ἐξ οὐρανοῦ καὶ γῆς sed caducam hanc innumerisque mutationibus obnoxiam vitam. Ac de seipso loquens, Adhuc modicum, inquit, et mundus me jam non videt, vos autem videtis me. Rursus hic eos qui materiali carnalique vita devincti sunt, et oculis tantum expendunt veritatem, mundum appellans, qui non amplius oculis cordis visuri erant Dominum nostrum, eo quod resurrectionem non crederent. Hæc autem eadem dixit et de Spirit: Spiritum, inquit, veritatis, quem mundus non potest accipere, quod 4G non videat il- !um, neque cognoscat eum: vos autem cognoscitis illum, quod apud vos manet ". Carnalis siquidem bomo mentem habens ad contemplationem haud exercitatam, imo vero totam in affectu carnis velut in ceno defossam gerens, non potest ad spirituale lumen veritatis attollere oculos. Quapropter mundus, hoc est, carnis cupiditatibus addicta vita, velut oculus imbecillis non fereus radii solaris lumen, Spiritus gratiam non recipit. At Dominus cum hoc discipulis testimonium dedisset, quod mundæ essent vitæ ob doctrinam ipsius, dat etiam, ut jam ad speculationem contemplationemque Spiritus sint idonei. Jam enim, inquit, vos mundi estis propter serwonen quem locutus sum vobis. Unde mundus quidem non potest illum accipere, quandoquidem non videt illum: vos autem novistis eum, quoniam apud vos manet. Eadem dicit et Isaias: Qui stabilivit terram, et quæ in ea sunt, deditque spirationem populo, qui est super illam, et Spiritum calcantibus eam Nain qui conculcant terrena, iisque superiores evaserunt, digni prædicati sunt dono Spiritus sancti. Quem ergo mundus capere non potest, quique a golis sanctis per cordis puritatem videri potest, qualem esse existimandum est, aut quales illi honores competere? CAPUT XXIII. Spiritus glorificationem esse enumerationem eorum qua illi adsunt. 54. Et reliquæ quidem virtutes singulæ in loco circumscripto esse creduntur. Nam angelus qui astabat Cornelio ", non in eodem momento astaσύστημα, ἀλλὰ τὴν ἐπίκηρον ταύτην καὶ μυρίαις μεταβολαῖς ὑποκειμένην ζωήν. Καὶ περὶ ἑαυτοῦ διαλεγόμενος, "Ετι μικρόν, φησί, καὶ ὁ κόσμος με οὐκέτι θεωρεῖ ὑμεῖς δὲ θεωρεῖτέ με. Πάλιν ἐν ταῦθα τοὺς τῇ ὑλικῇ καὶ σαρκικῇ προσδεδεμένους ζωῇ, καὶ μόνοις ὀφθαλμοῖς τὴν ἀλήθειαν ἐπιτρέπον τας, κόσμον προσαγορεύων, οἱ τῇ ἀπιστία τῆς ἀναστά σεως οὐκέτι ἔμελλον τοῖς ὀφθαλμοῖς τῆς καρδίας τὸν Κύριον ἡμῶν ὄψεσθαι. Τὰ δὲ αὐτὰ καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος εἶπε· Τὸ Πνεῦμα, φησί, τῆς ἀληθείας, ὁ ὁ κόσμος οὐ δύναται λαβεῖν, ὅτι οὐ θεωρεῖ αὐτό, οὐδὲ γινώσκει αὐτό. Ὑμεῖς δὲ γινώσκετε αὐτὸ, ὅτι παρ' ὑμῖν μένει. Ο μὲν γὰρ σάρκινος άνθρωπος, ἀγύμναστον ἔχων πρὸς θεωρίαν τὸν νοῦν, μᾶλλον δὲ ὅλον, ὥσπερ ἐν βορβόρῳ, τῷ φρονήματι τῆς σαρκὸς κατορωρυγμένον φέρων ἀδυνατεῖ πρὸς τὸ πνευματικὸν φῶς τῆς ἀληθείας ἀναβλέψαι. Διὸ ὁ κόσμος, τουτέστιν, ἡ τοῖς πάθεσι τῆς σαρκὸς δεδουλωμένη ζωή, οἷον ὀφθαλμὸς ἀσθενὴς φῶς ἡλια κῆς ἀκτῖνος, τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν οὐχ ὑποδέχεται. Τοῖς μέντοι μαθηταῖς ἑαυτοῦ καθαρότητα ζωῆς ἐκ τῶν διδαγμάτων αὐτοῦ μαρτυρήσας ὁ Κύ ριος, τὸ καὶ ἐποπτικοῖς ἤδη εἶναι καὶ θεωρητικοίς τοῦ Πνεύματος ἀποδίδωσιν. Ἤδη γάρ, φησίν, ὑμεῖς καθαροί ἐστε διὰ τὸν λόγον δν λελάληκα ὑμῖν. Ὅθεν ὁ μὲν κόσμος οὐ δύναται λαβεῖν· οὐ γὰρ θεωρεῖ αὐτό ὑμεῖς δὲ γινώσκετε αὐτὸ, ὅτι παρ' ὑμῖν μένει. Ταυτὰ λέγει καὶ Ησαΐας· Ο στερεώ σας τὴν γῆν καὶ τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ διδοὺς πνοὴν τῷ λαῷ τῷ ἐπ' αὐτῆς, καὶ Πνεῦμα τοῖς πατοῦσιν αὐτήν. Οἱ γὰρ καταπατοῦντες τὰ γήινα καὶ ὑπεράνω αὐτῶν γενόμενοι, ἄξιοι τῆς δωρεᾶς τοῦ ἁγίου Πνεύματος μεμαρτύρηνται. Τὸ οὖν ἀχώρητον μὲν τῷ κόσμῳ, τοῖς ἁγίοις δὲ μόνοις διὰ καθαρότητα τῆς καρδίας θεωρητὸν, τί χρή νομίζεσθαι, ἢ ποτα πὰς τιμὰς συμμέτρους ὑπάρχειν αὐτῷ; ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΙ. 'Οτι δοξολογία Πνεύματός ἐστιν ἡ τῶν προσόν των αὐτῷ ἀπαρίθμησις. 54. Τῶν μὲν οὖν ἄλλων ἑκάστη δυνάμεων ἐν περιγράπτῳ τόπῳ τυγχάνειν πεπίστευται. Ο γὰρ τῷ Κορνηλίῳ ἐπιστὰς ἄγγελος οὐκ ἦν ἐν ταυτῷ καὶ παρὰ τῷ Φιλίππῳ, οὐδὲ ὁ ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου τῷ tabat et Philippo 61: neque qui locutus est Zacharize ab altari 4, per idem tempus etiam in coelo Ζαχαρία διαλεγόμενος κατὰ τὸν αὐτὸν καιρὸν καὶ ἐν suam implebat stationem. At Spiritus creditur si mul et in Abacuc et in Dar.iele in Babylonia ope3s Joan. χιν, 19. 26 ibisl. 17. er Joan. xv, 5. σε Luc. 1, 11. ** Dan. xiv, 33. Λέγων. Editi addunt ὁ Υἱός, sed haec veteres libri non habent. Θεωρεῖ. Combefisius reddendum putat, videbit, et paulo post, videbitis. Σάρκινος. Ita inss. codices. Laiti, σαρκικός. Φέρων. Reg. primus ἔχων. Ibidem quatuor miss. ἀδύνατος πρός. Nihil tamen mutandum videtur. Εαυτοῦ. lla nostri codices mss. Editi αὐτοῦ. Paulo post editi διδαγμάτων ἑαυτοῦ, quinque mss. αὐτοῦ. Ibidem Regius quartus διαταγμάτων. Καὶ διδούς. Tres codices και δούς. Μox 10οὐρανῷ τὴν οἰκείαν στάσιν ἐπλήρου. Τὸ μέντοι Πνεῦμα ὁμοῦ τε ἐν ᾿Αββακούμ ἐνεργεῖν καὶ ἐν Δα 38 Joan. XIV, 17. Isa. XLII, 5. ** Act. x, 3. σε Ael. tidem παντὶ τῷ λαῷ. Η ποταπάς. Corrupte in editis ἢ τὰς παντοδαπάς, quod ope sex codicum emendavimus, quorum tamen nonnulli habent τὰς ποδαπάς. Τῶν μὲν οὖν. Caput vicesimum tertium, quod in editis incipit ad hæc verba, ἐγὼ δὲ οὐδὲ ἄλλο, hic apponendum censuimus, cum plures mss. codices, tum etiam ipsam sermonis seriem et continuationem secuti.” Liquet enim hic Basilium ad aliud argumentum transire.

* LIBER DE SPIRITU SANCTO. xal ¿v tỷ rari; et cum Jeremia in catarrhacta ", et cum Eze. chiele super Chobar versari *. Spiritus enim Domini replevit orbem terrarum *; et, Quo ibo a Spiritu tuo, et a facie tua quo fugiam tr? Et propheta, Quoniam ego vobiscum sum, dicit Dominus: et Spiritus meus stat in medio vestri 48. Eun vero qui ubique est, ac una cum Deo adest, cujus esse naturæ credere oportet? utrum omnia complectentis, an par ticularibus arctatæ locis, qualem esse naturam angelorum patet ex dictis? Verumn hoc dixerit nemo. Igitur qui natura divinus est, qui magnitudine incomprehensus, qui potens in operationibus, qui bonus in beneficentiis, hunc non supra modum efferemus? non supra modum glorificabimus? Ego vero nihil aliud intelligo gloriam, quam enumerationem nirabilium, quæ illi adsunt. Itaque aut isti interdicent nobis, ne prorsus mentionem faciamus bonorum, quæ ab 47 illo accipimus, aut omnino ea quæ illi adsunt commemorasse, est summam glorificationem implesse. Nam ne Deum quidem et Patrem Domini nostri Jesu Christi et unigenitum illius Filium aliter glorificare possumus, quam pro virili nostra illius prodigia recensendo. νιὴλ ἐπὶ τῆς Βαβυλωνίας πεπιστευται καταρράκτη εἶναι μετὰ Ἱερεμίου, καὶ μετὰ Ἰε ξεκιὴλ ἐπὶ τοῦ Χοβάρ. Πνεῦμα γὰρ Κυρίου πεπλή ρωκε τὴν οἰκουμένην· καὶ, Ποῦ πορευθῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός σου, καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου σου που φύγω; καὶ ὁ προφήτης. Διότι εγώ μεθ' ὑμῶν είμι, λέγει Κύριος· καὶ τὸ Πνεῦμά μου ἐφέστηκεν ἐν μέσῳ ὑμῶν. Τὸ δὲ πανταχοῦ ἦν, καὶ Θεῷ συμπαρόν, τῆς ποίας προσήκει νομίζειν φύσεως; τῆς πάντα περιεχούσης, ἢ τῆς μερικοῖς εμπεριειλημμένης χωρίοις, ὁποίαν τὴν τῶν ἀγγέλων ὁ λόγος ἔδειξεν; Αλλ' οὐκ ἄν τις εἴποι. Τὸ οὖν θεῖον τῇ φύσει, τὸ ἀχώρητον τῷ μεγέθει, τὸ δυνατὸν ἐν ταῖς ἐνεργείαις, τὸ ἀγαθὸν ἐν ταῖς εὐεργεσίαις μὴ ὑπερυψώσομεν; μὴ δοξάσομεν; Ἐγὼ δὲ οὐδὲ ἄλλο τι τὴν δόξαν τίθεμαι ἢ τῶν προσόντων αὐτῷ θαυμάτων τὴν ἐξαρίθμησιν. "Ωστε ἢ οὐδὲ μεμνῆσθαι ἡμᾶς τῶν παρ' αὐτοῦ ἀγαθῶν ἐπιτάξουσιν οὗτοι, ἢ πάντως ἡ τῶν προσόντων διέξοδος τῆς μεγίστης δοξολογίας ἐστὶ πλήρωσις. Οὐδὲ γὰρ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ τὸν μονογενῆ αὐτ τοῦ Υἱὸν ἄλλως δοξάζειν ἔχομεν, ἢ τῷ κατὰ τὴν ἡμετέραν δύναμιν διεξιέναι αὐτοῦ τὰ θαύματα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΔ'. Ελεγχος τῆς ἀτοπίας τῶν μὴ δοξαζόντων τὸ Πνεῦμα ἐκ τῆς πρὸς τὰ ἐν τῇ κτίσει δοξαστὰ παραθέσεως. 55. Εἶτα δόξῃ μὲν καὶ τιμῇ ἐστεφάνωται ὁ κοινὸς ἄνθρωπος καὶ δόξα καὶ τιμὴ καὶ εἰρήνη παντὶ τῷ ποιοῦντι τὸ ἀγαθὸν ἐν ἐπαγγελίαις ἀπόκειται. Ἔστι δέ τις καὶ ἰδίως τοῦ Ἰσραὴλ δόξα· ὧν ἡ υἱοθεσία, φησί, καὶ ἡ δόξα, καὶ ἡ λατρεία. Καὶ ἑαυ τοῦ τινα δόξαν ὁ Ψαλμῳδὸς λέγει· Οταν ψάλῃ σοι ἡ δόξα μου· καὶ πάλιν· Ἐξεγέρθητι, ἡ δόξα μου. Εστι δέ τις δόξα ηλίου, καὶ σελήνης, καὶ ἀστέρων· κατὰ δὲ τὸν ᾿Απόστολον καὶ ἡ διακονία τῆς κατακρίσεως διὰ δόξης. Τοσούτων οὖν δοξαζομέτων, τὸ Πνεῦμα μόνον τῶν πάντων ἀδόξαστον εἶναι βούλει; Καίτοιγε Ἡ διακονία τοῦ Πνεύματος, φησὶν, ἔστιν ἐν δόξῃ. Πῶς οὖν αὐτὸ ἀνάξιον τοῦ δοξάζεσθαι Καὶ μεγάλη μὲν ἡ δόξα τοῦ δι “Jerem. xx, 2, apud LXX. » Rom. 11, 10.. Rom. 15, 4. 85 ibid. 8. 68 Ezech. 1, 1. st Psal. xxix, 15. Εἶναι. Editi εἴρηται εἶναι. Prima vox inutilis, nec legitur in codicibus mss. Εγώ. Editio Paris. addit φησί, quod in vete ribus libris non legitur, nec in edit. Basil. "Η τῆς μερικοῖς... είποι. Sic nostri codices mss. Editi τοῖς μερικοίς... εἴπῃ. Υπερυψώσομεν. Duo miss. ὑπερυψώσωμεν; μὴ δοξάσωμεν. Non male in codice Anglicano μὴ ὑπερδοξάσομεν. (*) Οὐδὲ ἄλλο. Reg. secundus οὐδὲν ἄλλο. Κοινὸς ἄνθρωπος. Quilibet homo: vituperat Erasmum Combefisius ob hanc interpretationem, ac vertendum putat, communis homo, purus homo. Verum hæc interpretatio, quilibet homo, non_est Erasmi, qui ita reddiderat, plebeius homo, sed Dacæi, qui Billii observationem secutus ita posuit in editione Parisiensi. Non belle autem vituperatur PATHOL. GR. ΧΧΧΙΙ. CAPUT XXIV Redargutio absurditatis eorum qui non glorificant Spiritum, ex collatione eorum quæ in creaturis gloria afficiuntur. 55. Deinde vero gloria et honore coronatus est quilibet homo, et gloria et honor et pax cuivis facienti bonum “in promissis reposita sunt. Est auten et peculiaris quædam Israelitici populi gloria, quorum, inquit, est adoptio et gloria et cultura”: et suam ipsius gloriam quamdam commemorat Psalmorum cantor: Dum cantaverit tibi gloria mea”; et rursus, Exsurge, gloria mea*. Est autem quædam gloria solis, lunæ et stellarum 83. Ac juxta Apostolum fit etiam administratio damnationis cum gloria ". Itaque cum tam multa sint quæ gloria potiuntur, vis Spiritum unum ex omnibus inglorium esse? Et tamen Ministratio, inquit, Spiritus est in gloria”. Qui fit igitur ut ille indignus Sap. 1, 7. * Psal. cxxxvi, 7. se Psal. cv, 2. 63 1 Cor. xv, 41 Agg. 11, 5, 6. 31 Cor. 11, 9. hæc interpretatio; nam κοινὸς ἄνθρωπος hoc loco dicitur is, in quo sola natura consideratur huma - na, et distinguitur ab eo qui facit bonum. Similiter Basilius in caput quintum Isaiæ, pag. 498, κοινὸν ἄνθρωπον vocat eum, qui solis natura dotibus instructus est, eumque opponit iis, qui aliquos labent in virtute progressus. Παντί. Editi παντὶ τῷ ἀνθρώπῳ contra codicum mss. fidem. Paulo post Reg. quartus ὅπως ἂν ψάλη. Quidam codices ψάλλῃ. Ἔστι δέ τις. duobus mss. Postrema vocula addita ex Τοῦ δοξάζεσθαι. Post hanc vocem editi addunt τίθεσθε, quod deest in mss. Requiruntur pariter in veteribus libris duo Psalmorum loca, quorum unum saltem videtur in animo habuisse Basilius, ac neutrum citasse. Ninirum post has voces:

sit qui glorificetur? Et magna quidem est gloria καίου, κατὰ τὸν Ψαλμῳδόν· δόξα δὲ τοῦ Πνεύματος, justi juxta Psalmorum cantorem *. At gloria Spiritus juxta tuam opinionem nulla est. Annon igitur evidens periculum est ne talibus dictis inevitabile crimen in nosmetipsos accersamus? Si homo qui salvus fit ex operibus justitiæ, etiam timentes Dominum glorificat, multo minus Spiritum debita gloria fraudabit. Sit, inquiunt, glorificandus, sed non cum Patre et Filio. Et qui consentaneum est rationi, alium locum imaginatione designare Spiritui, eo relicto, quem statuit Dominus; et gloriæ consortio spoliare eum qui ubique conjunctus est divinitati, in professione fidei, in baptismale redemptionis, in operatione virtutum, in inhabitatione sanctorum, in beneficiis in subditos conferendis? Neque enim est ullum omnino donum absque sancto Spiritu ad creaturam perveniens; quando ne simplex quidem verbum in defensionibus pro Christo quis possit dicere, nisi adjuvante Spiritu, quemadmodum in Evangeliis a Domino et Servatore nostro didicimus ". Porro ut his omnibus neglectis, atque ea communione, quam in omnibus habet, oblivioni tradita, a Patre et Filio ipsum avellamus, nescio an quisquam sancti Spiritus particeps assensurus sit. In quo igitur ordine illum collocabimus? creaturarum? At universa creatura servit: Spiritus 48 autem liberum reddit: Ubi enim Spi• ritus Domiņi, ibi libertas **. Atque cum multa sint quæ possim hic commemorare, quam non convemiat Spiritum sanctum annumerare rebus creatis, de his dicere nunc supersedebo. Nam si incipiam pro argumenti dignitate, et quæ pro nobis faciunt, probationes adducere, et quæ ab adversariis objiciuntur, diluere, prolixo sermone erit opus, loquacitateque voluminis deterrebimus lectores. Idcirco; hoc alteri proprio tractatui reservato, propositis adhæreamus. κατὰ σὲ οὐδεμία. Πῶς οὖν οὐ πρόδηλος ὁ κίνδυ νος ἐκ τῶν τοιούτων λόγων τὴν ἄφυκτον ἁμαρτίαν ἐφ' ἑαυτοὺς ἐπισπᾶσθαι; Εἰ ὁ σωζόμενος ἐκ τῶν τῆς δικαιοσύνης ἔργων ἄνθρωπος, καὶ τοὺς φοβου μένους τὸν Κύριον δοξάζει, τοσούτου ἂν δέοι τὸ Πνεῦμα τῆς ὀφειλομένης δόξης ἀποστερεῖν. Εστω, φησί δοξαστὸν, ἀλλ' οὐχὶ μετὰ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ. Καὶ τίνα έχει λόγον ἑτέραν χώραν ἐπινοεῖν τῷ Πνεύματι, τὴν παρὰ τοῦ Κυρίου τεταγμένην κατα λιπόντας, καὶ τῆς κατὰ τὴν δόξαν κοινωνίας ἀποστερεῖν τὸ πανταχοῦ συναναληφθὲν τῇ θεότητα, ἐν τῇ ὁμολογίᾳ τῆς πίστεως, ἐν τῷ βαπτίσματι τῆς ἀπολυτρώσεως, ἐν τῇ ἐνεργείᾳ τῶν δυνάμεων, ἐν τῇ ἐνοικήσει τῶν ἁγίων, ἐν ταῖς εἰς τὸ ὑπήκοον χάρισιν; Οὐδὲ γάρ ἐστιν ὅλως δωρεά τις ἄνευ τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς τὴν κτίσιν ἀφικνουμένη· ὅπου γε οὐδὲ ῥῆμα ψιλὸν ἐν ταῖς ὑπὲρ Χριστοῦ ἀπολο γίαις δυνατὸν λαλῆσαι μή συνεργουμένους παρὰ τοῦ Πνεύματος, ὡς ἐν Εὐαγγελίοις παρὰ τοῦ Κυ ρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν μεμαθήκαμεν. "Απαντα δὲ ταῦτα παριδόντας, καὶ τῆς ἐν πᾶσι κοινωνίας ἐπιλαθομένους, ἀπὸ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ διασπᾶν, οὐκ οἶδα εἴ τις μέτοχος Πνεύματος ἁγίου συνθήσεται. Που τοίνυν φέροντες αὐτὸ τάξομεν; μετὰ τῆς κτίσεως; Αλλ' ἡ κτίσις πᾶσα δουλεύει· τὸ δὲ Πνεῦμα ἐλευθεραῖ. Οὐ γὰρ τὸ Πνεῦμα Κυρίου, ἐκεῖ ἐλευθε ρία. Καὶ πολλῶν ἐνόντων εἰπεῖν, ὅπως οἱ προσήκει τῇ κτιστῇ φύσει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον συγκαταριθμεῖν, τὸν περὶ τούτων νῦν ὑπερθήσομαι λόγον. Εἰ γὰρ μέλλοιμεν πρὸς ἀξίαν τοῦ προβλήματος τάς τε παρ' ἑαυτῶν κατασκευὰς ἐπάγειν, καὶ τὰ παρὰ τῶν ἐναντίων προβαλλόμενα διαλύειν, πολλῶν ἡμῖν δεήσει λόγων, καὶ ἀποκναίσαιμεν τῇ πολυφω νίᾳ τῆς βίβλου τοὺς ἐντυγχάνοντας. Διόπερ ἰδίᾳ πρα γματείᾳ ἐκεῖνο ταμιευσάμενοι, τῶν προκειμένων ἐχώμεθα. 56. Σκεψώμεθα οὖν τὰ καθέκαστον. Φύσει ἐστὶν ἀγαθὸν, ὡς ἀγαθὸς ὁ Πατὴρ, καὶ ἀγαθὸς ὁ Υἱός: Ἡ κτίσις δὲ ἐν τῇ ἐκλογῇ τοῦ ἀγαθοῦ μέτοχός ἐστι τῆς ἀγαθότητος. Οἶδε τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ ἡ κτίσ σις δὲ λαμβάνει τὴν φανέρωσιν τῶν ἀποῤῥήτων διὰ τοῦ Πνεύματος. Ζωοποιεῖ μετὰ τοῦ Θεοῦ τοῦ τὰ πάντα ζωογονοῦντος, μετὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦ διδόν 56. Consideremus igitur singulatim. Natura bonus est, ut bonus Pater, et bonus Filius. Creatura vero per electionem ejus quod bonum est, particeps est bonitatis. Profunda Dei novit: sed creatura per Spiritum accipit arcanorum reserationem. Vivificat cum Deo qui vivificat omnia, cum Filio qui dat vitam. Qui enim excitavit, inquit, Christum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra, τος ζωήν. Ο γὰρ ἐγείρας Χριστὸν ἐκ νεκρῶν ζωοper ipsius Spiritum qui inhabitat in vobis ®; atque σε Psal. XI, 6. sr Matth. x, 19. 88 JI Cor. 111, 17. Κατὰ τὸν Ψαλμωδόν, addunt editi: Μεγάλη ἡ δόξα αὐτοῦ ἐν τῷ σωτηρίῳ σου· καὶ πάλιν· Τοὺς δὲ φοβουμένους τὸν Κύριον δοξάζει: Magna est gloria ejus in salutari tuo; et rursus: Timentes autem Dominuglom rificat. El d. Haec desunt in quinque mss., at leguntur in Reg. secundo. Editi ὡς 5 γε. Paulo post conjunctio addita ex sex mss. ante τους φοβουμένους. φησί. Regius secundus φασί. secundus Συναναληφθέν. Sic miss. quinque. Legitur συμπαραληφθέν in editione Parisiensi. Alive cum mss. consentiunt. Τούτων νῦν. Vocula addita ex Reg. seποιήσει, φησί, καὶ τὰ θνητὰ ὑμῶν σώματα το Rom. viii, 14. cundo. Αποκναίσαιμεν. Ita cod. Colbert. et editio Basil. Legitur in Paris. editione ἀποκναίσομεν. Paulo post iidem editi ἐκεῖνα. Libri veteres ἐκεῖνο. Τοῦ Θεοῦ. Editio Paris. addit τὸ Πνεῦμα, quod deest in quinque niss. et edit. Basil. Ζωογονοῦντος, μετά. Ita sex mss. Editi ζωοποιοῦντος καὶ μετά Paulo post editi addunt Ἰησοῦν post Χριστόν. Sed deest ea vos in omnibus mss. Θνητὰ ὑμῶν. Reg. secundus θνητὰ σώματα ἡμῶν. Paulo post editi ἀκούουσι, quori auctoritate plurium mss. mutavimus.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. διὰ τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτοῦ Πνεύματος ἐν ὑμῖν· iterum: Oves meæ vocem meam audiunt, et ego vis καὶ πάλιν· Τὰ πρόβατα τὰ ἐμὰ τῆς φωνῆς μου ἀκούει, κἀγὼ ζωὴν αἰώνιον δίδωμι αὐτοῖς. Ἀλλὰ καὶ τὸ Πνεῦμα, φησί, ζωοποιεῖ. Καὶ πάλιν· Τὸ δὲ Πνεῦμα, φησί, ζωὴ διὰ δικαιοσύνην Καὶ ὁ Κύριος μαρτυρεῖ τὸ Πνεῦμα εἶναι τὸ ζωοποιοῦν· Ἡ σὰρξ οὐκ ὠφελεῖ οὐδέν. Πῶς οὖν, τῆς ζωοποιοῦ δυνάμεως ἀποξενώσαντες τὸ Πνεῦμα, τῇ ἐπιδεομένῃ τῆς ζωῆς φύσει προσοικειώσομεν; Τίς οὕτω δύσερις, τίς οὕτω δωρεᾶς ἐπουρανίου ἀμέτοχος, καὶ τῶν και λῶν τοῦ Θεοῦ ῥημάτων ἄγευστος, τίς οὕτως ἐλπίδων αἰωνίων άμοιρος, ὡς τῇ κτίσει συντάξαι τὸ Πνεῦμα, τῆς Θεότητος ἀποστήσας; 57. Ἐν ἡμῖν, φησί, τὸ Πνεῦμα, ὡς δῶρόν ἐστι παρὰ τοῦ Θεοῦ. Οὐ δήπου δὲ τὸ δῶρον ταῖς ἴσαις τι μαῖς τῷ δεδωκότι σεμνύνεται. Δῶρον μὲν οὖν Θεοῦ τὸ Πνεῦμα, ἀλλὰ δῶρον ζωής. Ο γὰρ νόμος, φησί, τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς ἠλευθέρωσεν ἡμᾶς Καὶ δῶρον δυνάμεως Λήψεσθε γὰρ δύναμιν ἐπελθόντος τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐφ' ὑμᾶς. Αρ' οὖν διὰ τοῦτο εὐκαταφρόνητον; ἢ οὐχὶ καὶ τὸν Υἱὸν ἐχαρίσατο τοῖς ἀνθρώποις; "Ος γε, φησί, τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐφείσατο, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρἔδωκεν αὐτὸν, πῶς οὐχὶ καὶ σὺν αὐτῷ τὰ πάντα ἡμῖν χαρίσεται; Καὶ ἑτέρωθι· Ἵνα εἰδῶμεν τὰ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ χαρισθέντα ἡμῖν· περὶ τοῦ μυστη ρίου τῆς ἐνανθρωπήσεως λέγων. Ὥστε πῶς οἱ ταῦτα λέγοντες οὐχὶ τὴν Ἰουδαϊκὴν ἀγνωμοσύνην παρεληλύθασι, τὴν ὑπερβολὴν τῆς χρηστότητος ἐφόδιον εἰς βλασφημίαν λαμβάνοντες; Εγκαλοῦσι γὰρ τῷ ς Πνεύματι, ὅτι παῤῥησίαν ἡμῖν δίδωσι καλεῖν πατέρα ἑαυτῶν τὸν Θεόν. Εξαπέστειλε γὰρ ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ἡμῶν, κράζον, ᾿Αββᾶ ὁ Πατὴρ, ἵνα ἡ ἐκείνου φωνὴ τῶν δεξαμένων ἰδία γένηται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΕ'. 'Οτι τῇς ἐν ν συλλαβῇ ἀντὶ τῆς «σὺν ν ή Γραφὴ κέχρηται· ἐν ᾧ καὶ ὅτι ἡ «καὶ ν ἰσοδυνα μεῖ τῇ ι σύν. 58. Πῶς οὖν, φησίν, ἡ Γραφὴ οὐδαμοῦ συνδοξαζό μενον Πατρὶ καὶ Υἱῷ τὸ Πνεῦμα παρέδωκεν, ἀλλὰ πεφυλαγμένως ἐξέκλινε τό, σὺν τῷ Πνεύματι, εἰπεῖν; πανταχοῦ δὲ τὸ ἐν αὐτῷ δοξάζειν ὡς ἁρμοδιώτερον προετίμησεν; Ἐγὼ δὲ οὐδ' ἂν αὐτὸς φαίην ἀτιμοτέρας εἶναι διανοίας παραστατικὴν τὴν ἐν συλλαβὴν, ἀλλ᾽ ὑγιῶς ἐκλαμβανομένην πρὸς τὸ μέγι στον ύψος ανάγειν τὰς διανοίας· ὅπου γε καὶ ἀντὶ τῆς σὺν πολλαχοῦ κειμένην αὐτὴν τετηρήκαμεν. Ως τὸ, Εἰσελεύσομαι εἰς τὸν οἶκόν σου ἐν ὁλο60 Joan. x, 27. * Rom. vult, 32. tam æternam do illis 60. Sed Spiritus quoque vivificat, inquit ". Ac rursum: Spiritus autem, inquit, vita propter justitiam *. Quin et Dominus testatur Spiritum esse qui vivificat. Caro non prodest quidquam". Quomodo igitur Spiritum a vivificandi potestate submoventes eum naturæ conjungemus, quæ ipsa vita egeat? Quis adeo contentiosus, quis adeo exsors doni coelestis, et absque gustu bonorum Dei verborum, quis adeo spei æternæ expers, ut Spiritum a Deitate distractum creaturæ copulet? 57. In nobis, inquiunt, Spiritus est tanquam donum a Deo. At donum nequaquam iisdem honoribus afficitur, quibus is qui dedit. Donum quidem Dei Spiritus est, sed donum vitæ. Lex enim, inquit, Spiritus vitæ liberavit nos ". Et donum potentiæ Accipietis enim virtutem Spiritus sancti supervenientis in vos 6. Num igitur ob id contemnen dus est? Annon et Filium dedit hominibus? Qui, inquit, proprio Filio non pepercit, sed pro nobis om nibus tradidit illum, quomodo etiam non una cum eo omnia nobis donabit? Et alibi: Ut sciamus quæ a Deo nobis donata sunt 67, de mysterio assumpti hominis loquens. Itaque qui ista loquuntur, annon Judæorum ingratum animum amentiamque superant, qui scilicet excellentiam divina bonitatis vertant in occasionem blasphemiæ? Accusant enim Spiritum, quod nobis dat fiduciam Deum appel landi patrem nostrum. Emisit enim Deus Spiri!um Filii sui in corda nostra clamantem, Abba, Pater 68, ut illius vox propria fiat eorum qui ipsum acceperunt. 49 CAPUT XXV. Quod Scriptura hac syllaba ‹ in › pro ‹ cum › utatur: ubi etiam probatur et idem pollere quod cum. › 58. Qui fit igitur, inquiunt, ut Scriptura nusquam tradat Spiritum glorificari cum Patre et Filio, sed studiose vitet ne dicat, cum Spiritu, ac ubique malit glorificare in ipso, quasi hoc congruentius judicet? At ego nequaquam dixerim hanc syllabam in exhibere sensum minus honorificum, ino potius, si sane accipiatur, ad maximam celsitudinem erigere mentem, quandoquidem observavimus hanc frequenter usurpari pro cum. Quod genus est illud, Ingrediar domum tuam in holocau68 Joan. vi, 64. «Rom. viii, 2. 68 Act. 1, 8. Regius tertius et Colb. χαρίζεται. οι Joan. vi, 64. 6 Rom. vu, 10. 671 Cor. 11, 12. 68 Galat. 1, 6. Δικαιοσύνην. Regius quartus δικαιοσύνης, Der justitiam. Αιωνίων. Sic mss. quinque. Editi οὐρανίων. Paulo post tres mss. ἐν ἡμῖν, φασί. Ηλευθέρωσεν ἡμᾶς. Ita miss. quatuor. Habent alii duo ὑμᾶς. Editio Paris. ἠλευθέρωσέ με, Basil. ἠλευθέρωσέ σε. Ibidem editi Λήψεσθε γάρ, φησί. Sed postrema vox deest in mss. Paulo post Εἰς βλασφημίαν. Reg. tertius et Colbert. τῆς βλασφημίας. Αντὶ τῆς σύν. Quatuor codices ἀντὶ τῆς καί. Sed eos sequi hac in re non possumus, quia Basilius præpositionem in, idem valere probat ac, cum, Ibidem editi, ἐν ᾧ ὅτι, καὶ, ἰσοδυναμεί. Quatuor mss. ut in textu.

tomalibus " : pro his vocibus, cum holocautomati- καυτώμασιν· ἀντὶ τοῦ, μετὰ ὁλοκαυτωμάτων. Καὶ bus. Et eduxit eos in argento et auro vo, hoc est, cum argento et auro. Item illud, Non egredieris in virtutibus nostris ", pro, cum virtutibus nostris, aliaque hujus generis innumerabilia. Omnino lubens ab ista nova sapientia didicero, qualem glorificationem Apostolus absolverit per hanc dictionem in, juxta formam quam isti nunc tanquam Scriptura proferunt. Nusquam enim inveni dictum: Tibi Patri honor et gloria per unigenitum Filium tuum in Spiritu sancto: qui sermo nunc istis usifatior est ipsa, ut ita loquar, respiratione. Horum quidem singula separatim invenire licet, conjunctim vero posita in hac constructione nusquanı poterunt ostendere. Itaque si exacte urgent ea quæ in Scripturis habentur, ostendant unde ista dicant. Quod si concedunt consuetudini, neque nos ab ea excludant. 59. Nos enim ambas dictiones in fidelium usur deprehendentes, ambabus utimur: gloriam quidem Spiritui ex quo per utramque persolvi rati, eis vero qui depravant veritatem, credimus magis os obturari per eam præpositionem, quæ cum sensum in Scripturis similem habeat, non ita facile ab adversariis expugnari potest (est autem ipsa illa cui nunc ab istis contradicitur) utpote quæ pro et conjunctione sumatur. Nam idem est dicere, Paulus et Silvanus, et Timotheus ", atque, Paulus cum Timotheo et Silvano. Nominum enim ἐξήγαγεν αὐτοὺς ἐν ἀργυρίῳ καὶ χρυσίῳ, τουτ ἐστι, μετὰ ἀργυρίου, καὶ χρυσίου· καὶ τὸ, Οὐκ ἐξελεύσῃ ἐν ταῖς δυνάμεσιν ἡμῶν, ἀντὶ τοῦ, σὺν ταῖς δυνάμεσιν ἡμῶν, καὶ μυρία τοιαῦτα. Ολως δὲ ἡδέως ἂν μάθοιμι παρὰ τῆς νέας σοφίας, ποίαν δοξολογίαν ὁ ᾿Απόστολος διὰ τοῦ, ἐν, ῥήματος ἀπεπλήρωσε, κατὰ τὸν τύπον ἂν οὗτοι νῦν ὡς ἐκ τῆς Γραφῆς ἀναφέρουσιν. Οὐδαμοῦ γὰρ εὗρον λεγόμενον τὸ, Σοὶ τῷ Πατρὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ δόξα διὰ τοῦ μονο γενούς σου Υἱοῦ ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι· ὅπερ τούτοις ἐστὶ νῦν καὶ αὐτῆς, ὡς εἰπεῖν, τῆς ἀναπνοῆς συν ηθέστερον. Διεσπασμένως μὲν γὰρ τούτων ἕκαστον ἔστιν εὑρεῖν· συνημμένως δὲ ἐν τῇ συντάξει ταύτῃ οὐδαμοῦ δειχνύειν ἔξουσιν. Ὥστε εἰ μὲν ἀκρ βολογοῦνται περὶ τὰ ἔγγραφα, δειξάτωσαν πόθεν λέγουσιν· εἰ δὲ συγχωροῦσι τῇ συνηθεία, μηδὲ ἡμᾶς ἐξειργέτωσαν. 59. Ἡμεῖς γὰρ, ἀμφοτέρας ἐν τῇ τῶν πιστῶν χρήσει καταλαμβάνοντες τὰς ῥήσεις, ἀμφοτέραις κεχρήμεθα· τὴν μὲν δόξαν τῷ Πνεύματι ὁμοίως ἀφ' ἑκατέρας πληροῦσθαι πεπιστευκότες, τοὺς δὲ και κουργοῦντας τὴν ἀλήθειαν επιστομίζεσθαι μᾶλλον διὰ τῆς προκειμένης λέξεως, ήτις, τὴν δύναμιν τῶν Γραφῶν παραπλησίαν ἔχουσα, οὐκέτι ἐστὶν ὁμοίως τοῖς ἐναντίοις εὐεπιχείρητος (ἔστι δὲ αὕτη ἡ ἀντιλεγο μένη νῦν παρὰ τούτων) ἀντὶ τοῦ καὶ συνδέσμου παρο ειλημμένη. Ισον γάρ ἐστιν εἰπεῖν· Παῦλος καὶ Σιλουανὸς καὶ Τιμόθεος, καὶ, Παῦλος σὺν Τιμοθέῳ καὶ connexio, utraque pronuntiatione similiter ser- c Σιλουανῷ. Η γὰρ συμπλοκὴ τῶν ὀνομάτων δι' έκαvatur. Itaque si cum Dominus dixerit Patrem et Filium et sanctum Spiritum, ipse dicam, Patrem et Filium cum Spiritu sancto; aliudne, quod ad sententiæ vim attinet, dixero? Porro per conjunctionein et connecti nomina, multis testimoniis probari potest. Gratia enim, inquit, Domini nostri Jesu Christi, et charitas Dei, et communic Spiritus sancti¹³; ac rursus, Obsecro autem vos per Dominum nostrum Jesum Christum, et per charitatem Spiritus ". Itaque si 50 pro conjunctione et voluerimus uti præpositione cum, quid fecerimus diversi? Ego sane non video, nisi quis ob frigidas grammatica regulas conjunctionem tanquam copulativam, ac majorem unionem facientem præferens, præpositionem rejiciat, quasi non obtineat parem vim. Sed si de his a nobis ratio exposceretur, forte multis verbis non opus esset nobis ad respondendum. 6 Psal. Lxv, 13. 10 • Psal. civ, 57. 7 Psal. xLill, Εξελεύσῃ. Editi addunt ὁ Θεός, sed hæc nullo in veteri libro reperiuntur. Ibidem illud, ἀντὶ τοῦ... ἡμῶν, addidimus ex tribus libris antiquis. Συντάξει. Ita libri veteres. Editi τάξει. Καταλαμβάνοντες. Ita mss. quinque. Editi καταλαβόντες. Μox iidem editi ἐφ' ἑκατέρας. Sed mss. ut in textu. Non multo post Reg. secundus ὅτι τὴν δύναμιν. 'Αλλο τι. Editi οὐκ ἄλλο τι. Negatio deest in sex miss. et a typographis videtur addita, eo quod Ron adverterent interrogationis notam, quam hoc τέρας ὁμοίως τῆς ἐκφωνήσεως σώζεται. Εἰ τοίνυν, τοῦ Κυρίου εἰπόντος Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα, αὐτὸς εἴποιμι Πατέρα καὶ Υἱὸν σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, ἄλλο τι εἰρηκὼς κατὰ τὴν δύναμιν ἔσομαι; Τῆς δὲ διὰ τοῦ καὶ συνδέσμου συμπλο κῆς τῶν ὀνομάτων πολλὰ τὰ μαρτύρια. Η χάρις γάρ, φησί, τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡ κοινωνία τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος· καὶ πάλιν· Παρακαλῶ δὲ ὑμᾶς διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ διὰ τῆς ἀγάπης τοῦ Πνεύματος. Εἰ τοίνυν ἀντὶ τῆς καὶ τῇ σὺν ἐθε λήσαιμεν χρήσασθαι, τί διάφορον πεποιηκότες εσό μεθα; Ἐγὼ μὲν οὐχ ὁρῶ, πλὴν εἰ μὴ ψυχραῖς γραμματικαῖς τις τὸν μὲν σύνδεσμον ὡς συμπλεκτικὸν καὶ. πλείονα ποιοῦντα τὴν ἕνωσιν προτιμῶν, τὴν δὲ πρόθεσιν, ὡς οὐκ ἔχουσαν τὴν ἴσην δύναμιν, ἀπο πέμποιτο. Αλλ' εἴ γε περὶ τούτων τὰς εὐθύνας ὑπείχομεν, ἴσως οὐκ ἂν πολλοῦ λόγου πρὸς τὴν 10 13 | Thess. 1, 1. * II Cor. xiii, 13. * Rom. loco agnoscunt veteres libri. Ὑμᾶς. Editi addunt ἀδελφοί, quod in nostris mss. non reperitur. Paulo post editi ἐθελήσοιμεν. Mss. ut in textu. Subinde editio Paris. ψυχρός γραμματικός τις τὸν μὲν καὶ... τὴν δὲ σύν. Summo consensu vetusti codices et edit. Basil. utraque ut edendum curavimus, nisi quod in secunda legitur ψυχρός γραμματικός, unde error in Parisiensem, ut sepe alias, liuxit. Ἴσως οὐκ ἄν. Sic ope quinque mss. emendavimus quod prave iu editis legebatur τέως, οὐκ ἄν.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. ἀπολογίαν ἐπεδεήθημεν. Νῦν δὲ οὐ περὶ συλλαβῶν, Nuno vero neque de syllabis, neque hoc aut illo οὐδὲ περὶ τοιοῦδε ἢ τοιοῦδε φωνῆς ἤχου ὁ λόγος αύτ τοῖς, ἀλλὰ περὶ πραγμάτων ἐν δυνάμει καὶ ἀληθείᾳ μεγίστην ἐχόντων διαφοράν. "Ων ἕνεκεν, ἀπαρατη ρήτου τῆς χρήσεως τῶν συλλαβών οὔσης, οὗτοι τὰς μὲν ἐγγράφειν, τὰς δὲ ἀποδιώκειν τῆς Ἐκκλησίας ἐπιχειροῦσιν. Ἐγὼ δὲ, εἰ καὶ ἐκ τῆς πρώτης ἀκοῆς ἐναργὲς ἔχει τὸ χρήσιμον, ἀλλ' οὖν καὶ τὸν λόγον παρέξομαι καθ' δν οἱ πατέρες ἡμῶν οὐκ ἀργῶς συμπαρέλαβον τὴν χρῆσιν τῆς προθέσεως ταύτης. Πρὸς γὰρ τῷ τὸ τοῦ Σαβελλίου κακὸν ἰσοσθενῶς τῇ καὶ συλλαβή διελέγχειν, καὶ παραπλησίως ἐκείνῃ τὸ τῶν ὑποστάσεων ἴδιον παριστᾷν, ὡς τό· Ἐγὼ καὶ ὁ Παν τὴρ ἐλευσόμεθα· καὶ τό· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἕν ἐσμεν· ἐξαίρετον ἔχει τῆς ἀἰδίου κοινωνίας καὶ ἀπαύ στου συναφείας τὸ μαρτύριον. Ο γὰρ εἰπὼν σὺν τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν εἶναι ὁμοῦ τήν τε τῶν ὑπο στάσεων ιδιότητα καὶ τὸ ἀχώριστον τῆς κοινωνίας Έδειξεν. Όπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἀνθρωπίνων ἔστιν ἰδεῖν· ὁ μὲν καὶ σύνδεσμος τὸ κοινὸν τῆς ἐνερ γείας παρίστησιν· ἡ δὲ σὺν πρόθεσις τὴν κοινωνίαν πως συνενδείκνυται. Οἷον, Επλευσαν εἰς Μακεδονίαν Παῦλος καὶ Τιμόθεος· ἀλλὰ καὶ Τυχικὸς καὶ Ὀνήσιμος ἀπεστάλησαν Κολοσσαεῦσιν· ἐκ τούτων, ὅτι μὲν ταυτὸν ἐνήργησαν, μεμαθήκαμεν· ἐὰν δὲ ἀκούσωμεν, ὅτι συνέπλευσαν καὶ συναπεστάλησαν, ὅτι καὶ μετ' ἀλλήλων τὴν πρᾶξιν ἐπλήρωσαν προσεδιδάχθημεν. Οὕτω τὸ τοῦ Σαβελλίου κακόν, ὡς οὐδεμία τῶν ἄλλων φωνῶν καταλύουσα, προστίθησιν ἐκείνοις καὶ τοὺς κατὰ διάμετρον ἀσεβοῦντας. Λέγω δὴ τοῦ τους οι χρονικοῖς διαστήμασι τοῦ μὲν Πατρὸς τὸν Υἱόν, τοῦ δὲ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διαιροῦσι. " dictionis sono disputant, sed de rebus juxta vim ac veritatem maximo inter se discrimine dissidentibus. Qua de causa cum indifferens sit syllabarum usus, isti has quidem admittere, illas vero ab Ecclesia submovere moliuntur. Ego vero etsi primo statim auditu præpositio evidentem utilitatem habet, attamen etiam rationem reddam, juxta quam patres nostri non otiose illius quoque usum amplexi sint. Nam præterquan quod hæc idem valet quod et, ad refellendam. Sabellii malitiam, similiterque atque illa conjunctio hypostaseon proprietatem declarat, velut, Ego et Paler veniemus 1, et: Ego et Pater unum sumus”; præterea eximium habet sempiternæ communionis ac perpetua conjunctionis testimonium. Nam qui dixit, cum Patre Filium esse, simul et. liypostaseon proprietatein et inseparabile consortium expressit. Quod idem etiam in rebus humanis videre est, in quibus et conjunctio decla rat communem operationem: et præpositio cum quodammodo etiam significat communionem. Quod genus est, Navigarunt in Macedoniam Paulus et Timotheus, sed et Tychicus et Onesimus nissi sunt Colossensibus: ex his discimus illos rem eamdem fecisse. Sed si audierimus, connavigarunt, et simul missi sunt, etiam illud addiscimus, alterum cum altero actionem absolvisse. Ita Sabellii errorem destruens hæc vox ut non alia æque, addit illis et eos qui directe opposito impietatis genere insaniunt. De his loquor, qui temporalibus intervallis Filium a Patre, et Spiritum sanctum a Filio distrahunt. 60. Caterum a syllaba in eo maxime differt, quod præpositio cum mutuam conjunctionem eorum qui communiter aliquid agunt exhibet, velut connavigantium, aut cohabitantium, aut quidvis aliud communiter perficientium: at præpositio in declarat relationem ad id in quo sunt operantes. Siquidem cum audimus, innavigant aut inhabitant; protinus cogitamus scapham aut domum. Haque juxta communem usum harum syllabarum talis est inter ipsas differentia, majorque inveniri poterit a studiosis. Neque enim. 60. Πρὸς δὲ τὴν ἐν συλλαβὴν ἐκεῖνο μάλιστα τὸ διάφορον ἔχει, ὅτι ἡ μὲν σὺν τὴν πρὸς ἀλλήλους συνα άφειαν τῶν κοινωνούντων παρίστησιν, οἷον τῶν συμπλεόντων, ή συνοικούντων, ἢ ὁτιοῦν τῶν πάντων κοινῶς ἐκτελούντων· ἡ δὲ ἐν τὴν σχέσιν τὴν πρὸς τὸ ἐν ᾧ τυγχάνουσιν ἐνεργοῦντες δηλοί. Εμπλέουσι γὰρ καὶ ἐνοικοῦσιν ἀκούσαντες, τὸ σκάφος καὶ τὴν οἰκίαν εὐθὺς ἐννοήσαμεν. Κατὰ μὲν οὖν τὴν κοινὴν χρῆσιν, ἡ πρὸς ἀλλήλας αὐτῶν διαφορὰ τοιαύτη, καὶ ἐπὶ πλεῖον ἂν εὑρεθείη παρὰ τῶν φιλοπόνων. Οὐ τὰρ ἐμοὶ σχολὴ τὰ περὶ τῶν συλλαβῶν ἐξετάζειν. Ἐπεὶ οὖν δέδεικται ἡ σὺν εὐσημότατα ἀποδιδοῦσα· mihi vacat de ratione syllabarum exquirere. Quoτῆς συναφείας τὴν ἔννοιαν, γενέσθω ὑμῖν ἔνσπονδος, εἰ δοκεῖ, καὶ παύσασθε τοῦ χαλεποῦ πρὸς αὐτὴν καὶ ἀκηρύκτου πολέμου. Όμως μέντοι οὕτως εὐσήμου 15 Joan. XIV, 23. 76 Joan. x 30. Αλλ' οὖν καὶ τόν. lta Reg. secundus. Editi ὅμως καὶ τόν. Quatuor mss. minus accurate χρήσι μον. καὶ τόν. 'Απαύστου. Sie dudum monuit Ducaus legendum esse ex uno veteri codice. Eadem scriptura in quatuor aliis mss. reperta. Editi ἀπ' αὐτοῦ. "Εστιν ἰδεῖν. Hæ voces additæ ex Reg. secundo. 'Εκείνοις. Sic niss. codices et prima Basileensis editio, pro eo quod erat in edit. Paris. et Basil. secunda ἐκείνῳ. niam igitur demonstratum est praepositionem cum significantissime reddere conjunctionis intelligentiam, inducias a vobis, si videtur, impetret, Ἐπὶ πλεῖον ἄr. Ita mss. tres. Alius ἔτι πλέον. Editi εἴ τι πλέον εὑρεθείη. Ενσήμου. Quamvis hæc scriplura ex uno tantuin eruta sit codice ms., eam tamen prætulimusvulgata εὐφήμου, boni ominis, ut vertit Erasmus. Non hic agitur quam boni ominis sit illa vox, sed quain apta ad significandum. Hinc paulo ante dicebat Basilius ean) significantissime reddere conjunctionis intelligentiam. Ibidem male in duobus miss. τῆς, ἐν, φωνῆς. Non enim de praepositione in, lo quitur Basilius, sed de præpositione cum.

τῇ καὶ συλλαβῇ συνδεῖν τὰ ὀνόματα καὶ δοξάζειν, ὡς ἐν Εὐαγγελίοις ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος μεμαθήκαμεν, Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα· καὶ οὕτω γινέσθω, οὐδεὶς ἀντερεῖ. Ἐπὶ τούτοις, εἰ δοκεῖ, καταθώμεθα. ᾿Αλλὰ τὰς γλώσσας ἂν πρόοιντο μᾶλλον, ἢ τὴν φωνὴν ταύτην δέξαιντο. Τοῦτο μὲν οὖν ἐστιν, δ τὸν ἀκήρυκτον ἡμῖν καὶ ἄσπονδον πόλεμον ἐπεγείρει. Ἐν τῷ Πνεύματι, φησὶ, τῷ ἁγίῳ τὴν δοξολογίαν ἀποδοτέον τῷ Θεῷ, οὐχὶ δὲ καὶ τῷ Πνεύματι· καὶ ἐκε θυμότατα τῆς φωνῆς ταύτης ὡς ταπεινωτικῆς τοῦ Πνεύματος περιέχονται. Περὶ ἧς οὐκ ἄχρηστον καὶ διὰ μακροτέρων εἰπεῖν. ἂν ἀκούσαντες οὗτοι, θαυμάσαιμεν ἂν, εἰ μὴ ὡς προδότιν αὐτὴν, καὶ πρὸς τὴν τοῦ Πνεύματος δόξαν αὐτομολοῦσαν ἀποκηρύξωσιν. ac desistite atrox et implacabile bellum cum illa τῆς φωνῆς ὑπαρχούσης, εἴ τῳ φίλον ἐν δοξολογίαις gerere. Sed tamen quamvis haec vox tam 51 apta sit ad significandum, si cui cordi fuerit in glorificationibus per syllabam et nomina connectere et glorificare, quemadmodum in Evangeliis, ubi de baptismate, didicimus, Patrem et Filium et Spiritum sanctum; etiam ita fiat, nemo contradicturus est. Hac conditione, si videtur, inter nos consentiamus. Sed isti citius abjecerint linguas, quam banc vocem recipiant. Hoc igitur est, quod nobis acerrimum ac irreconciliabile bellum excitat. In Spiritu sancto, inquiunt, danda est gloria Deo, non autem et Spiritui: atque acerrime huic voci tanquam Spiritum deprimenti adhærescunt. De qua non inutile fuerit prolixius dicere. Quæ cum audierint isti, demirabor, si non eam ut proditricem et ad Spiritus gloriam ultro transfugam repudiabunt. CAPUT XXVI. Quot modis dicitur_‹ in, › totidem modis de Spiritu accipi. 61. Mihi igitur consideranti videtur, etsi simplex ac brevis est hujus syllabæ pronuntiatio, multa et varia per {eam significari. Quot enim modis dicitur in, totidem modis invenimus eam syllabam conceptibus de Spiritu subservire. Nam forma dicitur esse in materia, et potentia in eo quod ejus capax est, et habitus in eo qui secundum illum affectus est, aliaque hujus generis multa. Itaque quatenus Spiritus sanctus vim habet perficiendi creaturam rationalem, absolvens illius fastigium, formæ rationem obtinet. Nam qui jam non vivit secundum carnem, sed Spiritu Dei agitur, ac Filius Dei nominatur, et conformnis imagini Filii Dei factus est, spiritualis dicitur. Et sicut cernendi vis est in oculo sano, sic operatio Spiritus in anima purgata. Eoque Paulus optat Ephesiis, ut oculos habeant illuminatos in Spiritu sapientiæ". Et quemadmodum ars est in eo qui illam adeptus est, ita gratia Spiritus in eo qui recepit eam, semper quidem præsens, at non perpetuo operans. Nam et ars potentia quidem est in artifice; actu vero tum, cum secundum illam operatur: itidem Spiritus semper quidem adest dignis, sed operatur prout opus est, aut in prophetiis, aut in sanationibus, ant in aliis miraculorum operationibus. Præterea sicut in corporibus est sanitas, aut calor, aut in genere affectiones facile mobiles; sic et in anima frequenter est Spiritus, in iis qui propter mentis 1 tabilitatem facile gratiam acceptam expellunt, Ephes. 1, 17, 18. Εν δοξολογίαις. Sic ope veterum codicum emendavimus quod prave in editis legebatur Evoξολογῆσαι. Non multo post Regius secundus τὴν δόξαν ἀποδοτέον. Ταπεινωτικῆς. Sic veteres libri pro eo quod ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚϚ'. "Οτι ὀσαχώς λέγεται τὸ ἐν, τοσαυταχώς καὶ ἐπὶ τοῦ Πνεύματος λαμβάνεται. 61. Ἐμοὶ τοίνυν σκοπουμένῳ δοκεῖ, ἁπλῆς καὶ συντόμου τῆς ἐκφωνήσεως οὔσης, πολλὰ καὶ ποικίλα εἶναι τὰ δι' αὐτῆς σημαινόμενα. Οσαχῶς γὰρ λέγε ται τὸ ἐν, τοσαυταχῶς εὑρίσκομεν ταῖς περὶ τοῦ Πνεύματος ἐννοίαις ὑπηρετούμενον. Λέγεται μὲν οὖν τὸ εἶδος ἐν τῇ ὕλῃ εἶναι, καὶ ἡ δύναμις ἐν τῷ δε κτικῷ, καὶ ἡ ἕξις ἐν τῷ κατ' αὐτὴν διακειμένῳ, καὶ πολλὰ τοιαῦτα. Οὐκοῦν, καθὸ μὲν τελειωτικὸν τὸ ἅγιον Πνεῦμα τῶν λογικῶν, ἀπαρτίζον αὐτῶν τὴν ἀκρότητα, τὸν τοῦ εἴδους λόγον ἐπέχει. Ο γὰρ μη· κέτι κατὰ σάρκα ζῶν, ἀλλὰ Πνεύματι Θεοῦ ἀγόμεν νος, καὶ υἱὸς Θεοῦ χρηματίζων, και σύμμορφος τῆς εἰκόνος τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ γενόμενος, πνευματικός ονομάζεται. Καὶ ὡς ἡ δύναμις τοῦ ὁρᾶν ἐν τῷ ὑγια νοντι ὀφθαλμῷ, οὕτως ἡ ἐνέργεια τοῦ Πνεύματος ἐν τῇ κεκαθαρμένῃ ψυχῇ. Διὸ καὶ Παῦλος εύχεται Έφεσίοις, πεφωτισμένους ὀφθαλμοὺς αὐτῶν εἶναι ἐν τῷ Πνεύματι τῆς σοφίας. Καὶ ὡς ἡ τέχνη ἐν τῷ ἀναλα βόντι αὐτήν, οὕτως ἡ χάρις τοῦ Πνεύματος ἐν τῷ υποδεξαμένῳ, ἀεὶ μὲν συμπαροῦσα, οὐχὶ δὲ καὶ ἑνερ γοῦσα διηνεκῶς. Ἐπεὶ καὶ ἡ τέχνη δυνάμει μὲν ἐν τῷ τεχνίτῃ ἐστίν· ἐνεργείᾳ δὲ τότε, ὅταν κατ' αὐτὴν ενεργῇ. Οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα ἀεὶ μὲν συμπάρεστι τοῖς ἀξίοις, ἐνεργεῖ δὲ κατὰ τὴν χρείαν, ἢ ἐν προ φητείαις, ἢ ἐν ἰάμασιν, ἢ ἐν ἄλλοις τισὶ δυνάμεων ἐνεργήμασιν. Ἔτι ὡς ἐν σώμασιν ύγίεια, η θερμή της, ἢ ὅλως αἱ εὐκίνητοι διαθέσεις· οὕτω καὶ ἐν ψυχῇ πολλάκις υπάρχει τὸ Πνεῦμα, τοῖς διὰ τὸ τῆς γνώμης ἀνίδρυτον εὐκόλως, ἣν ἐδέξαντο χάριν ἀπω θουμένοις, μὴ παραμένον οἷος ἦν ὁ Σαούλ, καὶ erat in editis ταπεινῆς. Mox editi θαυμάσαιμ' ἄν. Reg. secundus ut in textu. Μη παραμένον. Hæc addidimus ex Regic secundo, ac prorsus necessaria sunt ad Basilii sensum.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. οι εβδομήκοντα πρεσβύτεροι τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, πλὴν nequaquam permanens: qualis erat Saul, et τοῦ Ἑλδάδ καὶ Μωδάδ (τούτοις γὰρ μόνοις ἐκ πάντων φαίνεται παραμείναν τὸ Πνεῦμα). καὶ ὅλως εξ τις τούτοις τὴν προαίρεσιν παραπλήσιος. Καὶ ὡς ὁ λόγος δὲ ἐν ψυχῇ, ποτὲ μὲν ὡς τὸ ἐγκάρδιον νόημα, ποτὲ δὲ ὡς ὁ προφερόμενος διὰ γλώσσης, οὕτω τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· νῦν μὲν ὅταν συμμαρτυρῇ τῷ Πνεύματι, καὶ ὅταν κράζῃ ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν· Ἀββᾶ ὁ Πατήρ· νῦν δὲ ὅταν λαλῇ ὑπὲρ ἡμῶν, κατά τὸ εἰρημένον, ὅτι οὐχ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν. Ηδη δὲ καὶ ὡς ὅλον ἐν μέρεσι, νοεῖται τὸ Πνεῦμα κατὰ τὴν τῶν χαρισμάτων διανομήν. Πάντες γὰρ ἀλλήλων ἐσμὲν μέλη, ἔχοντες δὲ χαρίσματα κατὰ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ τὴν δοθεῖσαν ἡμῖν διάφορα. Διὰ τοῦτο Οὐ δύναται ὁ ἐφθαλμὸς εἰπεῖν τῇ χειρὶ, Χρείαν σου οὐκ ἔχω· ἢ πάλιν ἡ κεφαλὴ τοῖς ποσὶ, Χρείαν ὑμῶν οὐκ ἔχω. ᾿Αλλὰ πάντα μὲν ὁμοῦ συμπληροῖ τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ ἐν τῇ ἑνότητι τοῦ Πνεύ ματος· ἀλλήλοις δὲ ἀναγκαίαν τὴν ἐκ τῶν χαρισμά των ἀντιδίδωσιν ὠφέλειαν. Ὁ μὲν γὰρ Θεὸς ἔθετο τὰ μέλη ἐν τῷ σώματι, ἓν ἕκαστον αὐτῶν καθὼς ἠθέ Ζησε. Τὰ μέντοι μέλη τὸ αὐτὸ μεριμνῶσιν ὑπὲρ ἀλο Δήλων, κατὰ τὴν πνευματικὴν κοινωνίαν τῆς συμ παθείας αὐτοῖς ὑπαρχούσης. Διόπερ Είτε πάσχει έν μέλος, συμπάσχει πάντα τὰ μέλη· είτε δοξάζεται ἔν μέλος, συγχαίρει πάντα τὰ μέλη. Καὶ ὡς μέρη δὲ ἐν ὅλῳ, οἱ καθ᾿ ἕνα ἐσμὲν ἐν τῷ Πνεύματι· ὅτι οἱ πάντες ἐν ἑνὶ σώματι, εἰς ἓν Πνεῦμα ἐβαπτίσθημεν. 62. "Ο δὲ παράδοξον μὲν εἰπεῖν, ἀληθὲς δὲ οὐδενὸς ἔλαττον ὅτι καὶ ὡς χώρα τῶν ἁγιαζομένων πολύ λάκις τὸ Πνεῦμα λέγεται. Καὶ φανήσεται οὐδὲ οὗτος ὁ τρόπος κατασμικρύνων τὸ Πνεῦμα, ἀλλὰ μᾶλο λον δοξάζων. Τα γάρ τοι σωματικὰ τῶν ὀνομάτων καὶ ἐπὶ τὰς πνευματικὸς ἐννοίας ἐναργείας ἕνεκεν πολλάκις ὁ λόγος μετακομίζει. Τετηρήκαμεν οὖν καὶ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ τὸν Ψαλμωδόν. λέγοντα· Γενοῦ μοι εἰς Θεὸν ὑπερασπιστὴν, καὶ εἰς τόπον ὀχυρὸν τοῦ σῶσαι με. Περὶ δὲ τοῦ Πνεύματος, Ἰδοὺ τόπος, φησί, παρ' ἐμοὶ, καὶ στῆθι ἐπὶ τῆς πέτρας· τί ἄλλο λέγων τὸν τόπον ἢ τὴν ἐν Πνεύματι θεωρίαν, ἐν ᾗ γενόμενος, ἐδύνατο ἰδεῖν γνωστῶς ἐμφανιζόμε νον αὐτῷ τὸν Θεὸν ὁ Μωϋσῆς; Οὗτός ἐστιν ὁ τόπος ὁ τῆς ἀληθινῆς λατρείας ἴδιος Πρόσεχε γάρ, φησί. μὴ ἀνενέγκης τὰ ὁλοκαυτώματά σου ἐν παντὶ τόπῳ, ἀλλ' ἐν τῷ τόπῳ, ᾧ ἂν ἐκλέξηται Κύριος ὁ Θεός σου. Ποῖον οὖν ἐστιν ὁλοκαύτωμα πνευματικόν; Η θυσία τῆς αἰνέσεως. Ἐν ποίῳ δὲ septuaginta seniores filiorum Israel, præter El dad et Modad 78 (nam apud hos solos ex omnibus Spiritum mansisse apparet, et in genere, si quis est istis animi proposito consimilis. Item quemadmodum verbum est in animo, interdum ut in corde cogitatum, interdum ut lingua prolatum: sic et Spiritus sanctus, vel 52 cum testimonium præbet spiritui nostro, et clamat in cordibus nostris, Abba, Pater ", vel cum loquitur pro nobis, juxta id quod dictum est, Non vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris, qui loquitur in vobis 60. Jam vero et ut totum in partibus, Spiritus intelligitur juxta donorum distributionem. Omnes enim invicem sumus meubra, sed habentes dona secundum Dei gratiam nobis datam diversa. Ea propter Non potest dicere, oculus manui: Non opus habeo le; aut rursus caput pe dibus: Non est mihi vobis opus ". Sed omnia quidem simul complent corpus Christi in unitate Spiritus; necessariam autem utilitatem sibi invicem reddunt ex donis. Deus enim posuit membra in corpore, unumquodque illorum ųt voluit. Membra autem eamdem habent pro se mutuo sollicitudinem, juxta spiritualem mutuæ affectionis ipsis insitæ communionem. Eoque Sive patitur unum membrum, una cum eo patiuntur omnia membra: sive glorificatur unum membrum, simul gaudent omnia membra 3. Rursus quemadmodum partes sunt in toto, ita singuli sumus in Spiritu, eo quod omnes in uno corpore in unum Spiritum baptizatį sumus. 62. Porro quod mirum dictu videbitur, nihilo tamen minus verum est; etiam veluti locus eorum qui sanctificantur, sæpenumero dicitur Spiritus. Et constabit ne hoc quidem loquendi genere diminui Spiritum, sed glorificari potius. Nam nomina corporalia etiam ad spirituales intelligentias, evidentiæ gratia, frequenter Scriptura transfert. Observavimus igitur. et Psalmodum de Deo loquentem, Esto mihi in Deum protectorem, et in locum munitum, ut salvum me facias 83. De Spiritu vero, Ecce locus, inquit, apud me, el sla super petram: quid aliud appellans locum, nisi visionem in Spiritu, in qua cum esset Moyses, potuit videre Deum evidenter ipsi apparentem? Hic est locus veræ adorationis proprius. Attende enim, inquit, ne offeras holocautomata tua in quovis loco, sed in loco quemcunque elegerit Dominus Deus tuus es Quod igitur. est holocautoma spirituale? Sacrificium laudis **. Matth. x, 20. 81 ] Cor. xII, 21. se ibil. 26. 83 Psal. s6 Psal. xLIS, 14. το Νum. xi. 25, 26. * Rom. vuu, 16, 15. 8* ΔΙΧ, • Exod. xxxii, 21. a. Deut. sit, 13. Εγκάρδιον. Ila mss. codices. Editi ἐν χαρδίπ. Μox editi addunt ἡμῶν post Πνεύματι, quae vox deest in omnibus nostris mss. nec necessaria videtur, cum paulo post repetatur. Οὐδενὸς ἐλαττor. Duo culices οὐδὲν ἔλαττον. Ο τρόπος. Sic mss. sex. Editi ὁ λόγος. Μox editi τὰ μέντοι, et paulo post ενεργείας ένεκεν. Miss. ut in textu. Ιδιος. Editio Basileensis άΐδιος, quod recte emendatum in Parisiensi. Mox editi μὴ ἐνέγκης το ὁλοκαύτωμα, εἰ ἐν τῷ τόπῳ, τῷ ἐάν. Codices mise. tit in textu.

Quo in loco hoc offeremus, nisi iu Spiritu san- τόπῳ ταύτην προσφέρομεν, ἢ ἐν τῷ Πνεύματι cto? Ubi hoc didicimus? Ab ipso Domino dicente, Veri adoratores adorabunt Patrem in SpiCoritu et veritate 7. Hunc locum cum vidisset Jacob dixit Dominus est in loco hoc 88. Itaque Spiritus vere locus est sanctorum. Sanctus itidem locus est,Spiritui proprius, ac præbet seipsum ut inhabitet cum Deo, ac templum illius vocatnr. Sicut enim in Christo loquitur Paulus, ram Deo, inquit, in Christo loquimur 89: et Christus in Paulo, velut ipse ait, An experimentum quæritis qui loquitur in me Christi "? sic et in Spiritu loquitur mysteria, ac Spiritus rursum loquitur in eo. τῷ ἁγίῳ; Ποῦ τοῦτο μεμαθήκαμεν; Παρ' αὐτοῦ τοῦ Κυρίου λέγοντος, ὅτι Οἱ ἀληθινοὶ προσκυνηταὶ ἐν Πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ προσκυνήσουσι τῷ Πατρί. Τοῦτον τὸν τόπον ἰδὼν ὁ Ἰακώβ, ἔφη, ὅτι Κύριος ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ. Ὥστε τὸ Πνεῦμα τόπος ἀληθῶς τῶν ἁγίων. Καὶ ὁ ἅγιος τόπος οἰκεῖος τῷ Πνεύ ματι ἐμπαρέχων ἑαυτὸν πρὸς ἐνοίκησιν τὴν μετὰ Θεοῦ, καὶ ναὸς αὐτοῦ χρηματίζων. ὡς γὰρ ἐν Χρι στῷ λαλεῖ Παῦλος· Κατενώπιον γάρ, φησί, Θεοῦ ἐν Χριστῷ λαλοῦμεν· καὶ Χριστὸς ἐν Παύλῳ, ὡς αὐτὸς λέγει· Η δοκιμὴν ζητεῖτε τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Χριστοῦ; οὕτω καὶ ἐν Πνεύματι λαλεῖ τὰ μυστήρια, καὶ τὸ Πνεῦμα πάλιν λαλεῖ ἐν αὐτῷ. 65. Ἐν μὲν οὖν τοῖς γεννητοῖς οὕτω πολυμερώς καὶ πολυτρόπως ἐνεῖναι λέγεται τὸ Πνεῦμα· Πατρὶ δὲ καὶ Υἱῷ οὐχὶ ἐνεῖναι μᾶλλον, ἀλλὰ συνεῖναι εἰπεῖν εὐσεβέστερον. Η μὲν γὰρ παρ' αὐτοῦ χάρις οἰκοῦντος ἐν τοῖς ἀξίοις, καὶ ἐνεργοῦντος τὰ ἑαυτοῦ, και λῶς ἐνυπάρχειν τοῖς δεκτικοῖς αὐτοῦ λέγεται· ἡ δὲ προαιώνιος ὕπαρξις, καὶ ἄπαυστος διαμονή, μεθ' Υἱοῦ καὶ Πατρὸς θεωρουμένη, τὰς τῆς ἀϊδίου συναφείας προσηγορίας ἐπιζητεῖ. Τὸ γὰρ κυρίω; καὶ ἀληθῶς συνυπάρχειν ἐπὶ τῶν ἀχωρίστως ἀλλήλοις συνόντων λέγεται. Τὴν γὰρ θερμότητα τῷ μὲν πυρακτωθέντι σιδήρῳ ἐνυπάρχειν φαμέν· αὐτῷ δὲ τῷ πυρὶ συνυπάρχειν. Καὶ τὴν μὲν ὑγίειαν τῷ σώ ματι ἐνυπάρχειν, τὴν δὲ ζωὴν τῇ ψυχῇ συνυπάρχειν. Ὥστε ὅπου μὲν οἰκεία καὶ συμφυής καὶ ἀχώριστος ἡ κοινωνία, σημαντικωτέρα φωνὴ ἡ σὺν τῆς ἀχωρίστου κοινωνίας τὴν διάνοιαν ὑποβάλλουσα· ὅπου δὲ προσγίνεσθαι ἡ ἀπ' αὐτοῦ χάρις καὶ πάλιν ἀπογί νεσθαι πέφυκεν, οἰκείως καὶ ἀληθῶς τὸ ἐνυπάρχειν λέγεται, κἂν τοῖς δεξαμένοις πολλάκις διὰ τὸ ἑδραῖον τῆς περὶ τὸ καλὸν διαθέσεως ἡ ἀπ' αὐτοῦ χάρις διαρκής παραμένῃ. Ὥστε ὅταν μὲν τὴν οἰκείαν ἀξίαν τοῦ Πνεύματος ἐννοῶμεν, μετὰ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ αὐτὸ θεωροῦμεν· ὅταν δὲ τὴν εἰς τοὺς μετόχους ἐνερ γουμένην χάριν ἐνθυμηθῶμεν, ἐν ἡμῖν εἶναι τὸ Πνεῦ μα λέγομεν. Καὶ ἤ γε προσαγομένη δοξολογία παρ' ἡμῶν ἐν τῷ Πνεύματι οὐχὶ τῆς ἐκείνου ἀξίας ὁμολογίαν ἔχει, ἀλλὰ τῆς ἡμετέρας αὐτῶν ἀσθενείας ἐξομολόγησιν· δεικνύντων, ὅτι οὔτε δοξάσαι ἀφ' ἑαυτῶν Ικανοί ἐσμεν, ἀλλ' ἡ ἱκανότης ἡμῶν ἐν τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ, ἐν ᾧ δυναμωθέντες, τὴν ὑπὲρ ὧν εύηργε 63. In rebus ergo conditis ad hunc modum multifariam variisque rationibus dicitur Spiritus 53 inesse: verum magis pium est dicere, eum esse cum Patre et Filio, quam illis inesse. Nam gratia ab eo manans, habitante in iis qui digni sunt, ac suas operationes in illis exercente, recte dicitur inesse iis qui sunt illius capaces. At illius subsistentia quæ fuit ante sæcula, ac perpetuitas nunquam desitura cum Filio et Patre considerata, sempiternæ conjunctionis requirit appellationes. Nam coesse proprie ac vere dicitur de iis, quæ sibi invicem inseparabiliter adsunt. Nam calorem ferro quidem ignito inesse dicimus: at una simul cum ipso igne esse. Item corpori sanitatem inesse dicimus, vitain autem simul cum anima esse. Quare ubi propria et connaturalis atque inseparabilis communio est, hæc vox cum significantior est, ut quæ inseparabilis conjunctionis cogitationem suggerat intellectui. Ubi autem gratia ab ipso profciscens, accedere ac rursus decedere potest, propric et vere inesse dicitur; etiamsi illius gratia in iis qui receperunt, sæpenumero propter affectus in bono perseverantiam perpetua permaneat. Proinde quoties propriam Spiritus dignitatem intelligimus, cum Patre et Filio ipsum contemplamur; ubi vero gratiam in eos, qui illius sunt participes, operantenr reputamus, in nobis esse Spiritum dicimus. Et quæ a nobis defertur glorificatio in Spiritu, non habet professionem dignitatis illius, sed nostræ ipsorum imbecillitatis confessionem, dum ostendimus nos ex nobis ipsis ad glorificandum sufficientes non esse, sed suficientiam nostram esse in " τήθημεν, τῷ Θεῷ ἡμῶν εὐχαριστίαν ἀποπληρούμεν· Spiritu sancto, in quo corroborati, pro beneficiis κατὰ τὸ μέτρον τῆς ἀπὸ κακίας καθαρότητος, ἕτερος acceptis Deo nostro gratias absolvimus: juxta quod ἑτέρου πλέον ἢ ἔλαττον τῆς ἐκ τοῦ Πνεύματος n malitia purgati sumus; quippe alius alio plus βοηθείας μεταλαμβάνοντες, εἰς τὸ προσφέρειν τὰς aut minus, auxilio Spiritus adjuti ad offerendum θυσίας τῆς αἰνέσεως τῷ Θεῷ. Καθ' ἕνα μὲν οὖν τρόa 6' Joan. 1, 23. ** Gen. xxviii, 16. * II Cor. 11, 17. "II Cor. xII!, 3. Προσφέρομεν ή. Vocula addita ex quatuor mss. Τόπος οἰκεῖος. Pro his vocibus, quæ in nostris sex codicibus leguntur, habebant editi και οἶκος. "Η δοκιμήν. Ita mss. quinque. Editi εἰ δο κιμήν. Γεννητοίς. Sic mss. codices. Editi γενητοῖς. Sed discrimen illud parvi momenti. 'Αϊδίου συναφείας. Editi ἀϊδίου δυνάμεως καὶ συναφείας. Quod erratum ope veterum codi cum sustulimus. Φωνὴ ἡ σύν. Postrema vocula ex Regio se cundo addita. "Ετερος ἑτέρου. Editi Ετερος γὰρ ἑτέρου... μεταλαμβάνομεν, quod auctoritate veterum codi cum freti mutavimus.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. πον οὕτως εὐσεβῶς ἐν Πνεύματι τὴν εὐχαριστίαν hostias laudis Deo. Secundum unum igitur moἀποπληροῦμεν. Καίτοι καὶ τοῦτο οὐκ ἀβαρές, αὐτόν τινα ἑαυτῷ μαρτυρεῖν, ὅτι Πνεῦμα Θεοῦ ἐν ἐμοὶ, καὶ διὰ τῆς ἀπ' αὐτοῦ χάριτος σοφισθεὶς ἀναφέρω την δόξαν. Παύλῳ γὰρ πρέπουσα ἡ φωνή· Δοκῷ γὰρ κἀγὼ Πνεῦμα Θεοῦ ἔχειν· καὶ πάλιν· Τὴν καλὴν παρακαταθήκην φύλαξον διά Πνεύματος αγίου τοῦ ἐνοικοῦντος ἐν ἡμῖν· καὶ περὶ τοῦ Δανιήλ· ὅτι Πνεῦμα Θεοῦ ἅγιον ἐν αὐτῷ· καὶ εἴ τις ἐκείνοις τὴν ἀρετὴν παραπλήσιος. 64. Δεύτερος δὲ νοῦς, οὐδὲ αὐτὸς ἀπόβλητος· ὅτι ὥσπερ ἐν τῷ Υἱῷ ὁρᾶται ὁ Πατήρ, οὕτως ὁ Υἱὸς ἐν τῷ Πνεύματι. Η τοίνυν ἐν τῷ Πνεύματι προσκύνησις τὴν ὡς ἐν φωτί γινομένην τῆς διανοίας ἡμῶν ἐνέργειαν ὑποβάλλει, ὡς ἐκ τῶν πρὸς τὴν Σαμαρείτιν εἰρημένων ἂν μάθοις. Ἐν τόπῳ γὰρ εἶναι τὴν προσ κύνησιν ἐκ τῆς ἐγχωρίου συνηθείας ηπατημένην ὁ Κύριος ἡμῶν μεταδιδάσκων, ἐν Πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ χρῆναι προσκυνεῖν ἔφησεν, ἑαυτὸν λέγων δηλαδὴ τὴν ἀλήθειαν. Ὥσπερ οὖν ἐν τῷ Υἱῷ προσκύνησιν λέγομεν, τὴν ὡς ἐν εἰκόνι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οὕτω καὶ ἐν τῷ Πνεύματι, ὡς ἐν ἑαυτῷ δεικνύντι τὴν τοῦ Κυρίου θεότητα. Διὸ καὶ ἐν τῇ προσκυνήσει ἀχώριστον ἀπὸ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Εξω μὲν γὰρ ὑπάρχων αὐτοῦ, οὐδὲ προσκυνήσεις τὸ παράπαν· ἐν αὐτῷ δὲ γενόμενος οὐδενὶ τρόπῳ ἀποχωρίσεις ἀπὸ Θεοῦ· οὐ μᾶλλον γε, ἢ τῶν ὁρατῶν ἀποστήσεις τὸ φῶς· ἀδύνατον γὰρ ἰδεῖν τὴν εἰκόνα τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, μὴ ἐν τῷ φωτισμῷ τοῦ Πνεύ ματος. Καὶ τὸν ἐνατενίζοντα τῇ εἰκόνι ἀμήχανον τῆς εἰκόνος ἀποχωρίσαι τὸ φῶς. Τὸ γὰρ τοῦ ὁρᾷν αἴτιον ἐξ ἀνάγκης συγκαθορᾶται τοῖς ὁρατοῖς. Ωστε οἰκείως καὶ ἀκολούθως διὰ μὲν τοῦ φωτισμοῦ τοῦ Πνεύματος τὸ ἀπαύγασμα τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ καθορῶμεν· διὰ δὲ τοῦ χαρακτῆρος ἐπὶ τὴν οὗ ἐστιν ὁ χαρακτήρ καὶ ἡ ἰσότυπος σφραγὶς ἀναγόμεθα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΖ'. Πόθεν ἡ ι σὺν ν ήρξατο συλλαβή, καὶ ποίαν δύναμιν ἔχει, ἐν ᾧ καὶ τὰ περὶ τῶν ἀγράφων τῆς Εκκλησίας νομίμων. 65. Τίνος οὖν ἔνεκεν, φασὶν, ιδίως προσηκούσης τῷ Πνεύματι τῆς ἐν συλλαβῆς, καὶ εἰς πᾶσαν ἡμῖν τὴν περὶ αὐτοῦ ἔννοιαν ἐξαρχούσης, τὴν καινὴν ταύτὴν ὑμεῖς συλλαβὴν ἐπεισηγάγετε, σὺν τῷ Πνεύματι λέγοντες, καὶ οὐκ, ἐν τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ, οὔτε ἄλλως ἀναγκαῖα, ούτε νενομισμένα ταῖς Ἐκ κλησίαις φθεγγόμενοι; Ὡς μὲν οὖν οὐχὶ ἀποκληρω τικῶς τῷ ἁγίῳ Πνεύματι ἡ ἐν συλλαβή διενήνοχεν, ἀλλὰ κοινὴ Πατρός ἐστι καὶ Υἱοῦ, ἐν τοῖς κατόπιν εἰρῆται. Οἶμαι δὲ κἀκεῖνο ἀρκούντως εἰρῆσθαι, ὅτι οὐ μόνον οὐκ ἀφαιρεῖταί τι τῆς ἀξίας τοῦ Πνεύματοῦ, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ μέγιστον ὕψος τῶν μὴ πάντη • 1 Cor. vi. 40. * II Tim. 1, 14. ss Dan. v. 11. Ούδενι τροπῳ... ἢ τῶν. Sic mss. sex, Editi δεν τόπῳ... dum sic pie gratiarum actionem in Spiritu persolvimus. Quanquam et hoc invidia non caret, ut aliquis de seipso testificetur, dicatque: Spiritus Dei in me est, et per gratiam illius sapiens factus refero gloriam. Nam hæc vox Paulum deret: Videor et mihi Spiritum Dei habere"; et rursus, Egregium depositum serva per Spiritum sanctum qui habitat in nobis s. Item de Daniele legimus, quod Spiritus Dei sanctus fuerit in eo; et si quis illis assimilis sit virtute. 64. Alter autem intellectus est, nec ipse rejiciendus, quod sicut in Filio cernitur Pater, sic Filius cernitur in Spiritu. ltaque adoratio quæ sit in Spiritu, mentis nostræ operationem ut in luce factam indicat, ut discere licet ex iis quæ Samaritanæ dicta sunt. Nam cum illa consuetudine regionis decepta existimaret in loco esse adorationem; Dominus eam dedocens dixit in Spiritu et veritate adorare oportere”: nimirum seipsum appellans veritatem. Quemadmodum igitur in Filio dicimus adorationem, velut in imagine Dei ac Patris: sic et in Spiritu tanquam in seipso Domini divinitatem exprimente. Unde et in adoratione inseparabilis est a Patre et Filio Spiritus sanctus. Nam si sis extra illum, nullo pacto es adoraturus: contra, si 54 in illo fueris, nullo modo eum separabis a Deo, nihilo profecto magis quam lumen separabis ab iis quæ visui patent: impossibile siquidem est cernere imaginem Dei invisibilis, nisi in lumine Spiritus. Et qui intuetur imaginem, hunc impossi bile est lumen ab imagine separare. Quod enim ut videas in causa est, id necesse est, ut simul cum iis quæ cernuntur, videatur. Itaque proprie et congruenter per illuminationem Spiritus conspici-* mus splendorem gloriæ Dei; per characterem autem ad eum, cujus est character et æquale sigillum, subvebimur. CAPUT XXVII. Unde initium habet syllaba, c'cum, et quam vim habeat, ubi et de Ecclesiæ legibus nullo scripto prodilis. 65. Quam igitur ob causam, inquiunt, cum proprie conveniat hæc syllaba, in, Spiritui, ac nobis ad exprimendum quemvis de Spiritu intellectum sufficiat, vos novam istam syllabam induxistis, qui dicitis, Cum Spiritu, non, In Spiritu sancto; alioquin nec necessariis, nec ab Ecclesia probatis vocibus utentes? Quod igitur hæc syllaba, in, Spiritui sancto non in sortem proprie cessit, sed Patris Filiique communis est, in superioribus dictum est. Arbitror autem et illud satis demonstratum, quod in non solum nihil detrahit dignitati Spiritus, verum etiam ad summam celsitudinem erigit cogita- "Joan. iv, 24. Σὺν τῷ. Editi οἱ σὺν τῷ. Sed primus ille articulus abest a veteribus libris.

tiones eorum, qui non prorsus mente corrupti sunt. ενδιαστρόφων τους λογισμούς επανάγει. Λειπόμενον δέ ἐστι περὶ τῆς σύν, ὁπόθεν ήρξατο, καὶ τίνα δύ ναμιν ἔχει, καὶ ὅπως σύμφωνός ἐστι τῇ Γραφή, διηγήσασθαι. Superest autem disserere de syllaba cum, unde cceperit, et quam vim habeat, et quomodo Scripturæ concordet. 66. Ex asservatis in Ecclesia dogmatibus et prædicationibus, alia quidem habemus e doctrina scripto prodita; alia vero nobis in mysterio tradita recepimus ex traditione apostolorum: quorum utraque vim eamdem habent ad pietatem; nec iis quisquam contradicet: nullus certe, qui vel tenui experientia noverit quæ sint Ecclesiæ instituta. Nam si consuetudines quæ scripto prođitæ non sunt, tanquam haud multum habentes momenti aggrediamur rejicere, imprudentes Evangelium in ipsis rebus præcipuis lædemus, imo potius prædicationem ad nudum nomen contrahemus. Verbi gratia, ut ejus quod primum est et vulgatissimum primo loco commemorem: ut signo crucis eos qui spem collocant in Christo signemus, quis scripto docuit? Ut ad Orientem versi precemur, quæ nos docuit Scriptura? Invocationis verba cum conficitur panis 55 Eucharistiæ et poculum benedictionis, quis sanctorum in scripto nobis reliquit? Nec enim his contenti sumus, quæ commemorat Apostolus aut Evangelium, verum alia quoque et ante et post dicimus, tanquam multum habentia momenti ad mysterium, quæ ex traditione non scripta accepimus. Benedicimus autem et aquam baptismatis, et oleum unctionis, imo ipsum etiam qui baptismum accipit. Ex quibus scriptis? Nonne a tacita secretaque traditione? Ipsam vero olei unctionem, quis sermo scripto proditus docuit? Jam ter immergi hominem, unde haustum? Reliqua autem quæ funt in baptismo, veluti renuntiare Satanæ, et angelis ejus, ex qua scriptura habemus? Nonne ex minime publicata et arcana hac doctrina, quam patres nostri silentio quieto minimeque curioso servarunt? Quippe illud probe didicerant, mysteriorum reveΚαὶ ὅπως. Ita mss. Editi καὶ πῶς. Οὐκοῦν. Hoc additum est pluribus mss. Editi ὅστις γε κἄν. Ibidem nonnulli codices habent θεσμῶν Ἐκκλησίας. Μνησθώ. Unus codex μνησθῶμεν. Ibidem duo codices τοῦ τύπῳ. Ἐπὶ τῇ ἀναδείξει. Non respicit Basilius ad ritum ostensionis Eucharistiæ, ut multi existimarunt, sed potius ad verba, Liturgiæ ipsi ascriptæ, cum petit sacerdos, ut veniat Spiritus sanctus ἁγιά σαι καὶ ἀναδεῖξαι τὸν μὲν ἄρτον τούτον αὐτὸ τὸ τίμιον σῶμα τοῦ Κυρίου. Hæc autein verba, ἐπὶ τῇ ἀναδείξει, sic reddit Erasmus, cum ostenditur. Vituperat eum Ducæus, sicque ipse vertit, cum conficitur, atque hanc interpretationem multis exemplis confirmat. Videtur tamen nihil prorsus vitii habitura hæc interpretatio, Invocationis verba cum ostenditur panis Eucharistia, id est cum panis non jam panis est, sed panis Eucharistiæ, sive corpus Christi ostenditur; et in liturgia, Ut sanctificet et ostendat hunc quidem panem, ipsum pretiosum corpus Domini. Nam 1° Cur eam vocem reformidemus, qua Latini uti non dubitant, ubi de Eucharistia loquuntur? quale est illud Cypriani in epistola 63 ad Cæcilium: Vino Christi sanguis ostenditur. Sic etiam Tertullianus, 1 Marc., c. 14: Panem quo ipsum corpus suum reο 60. Τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ πεφυλαγμένων δογμάτων καὶ κηρυγμάτων τὰ μὲν ἐκ τῆς ἐγγράφου διδασκαλίας ἔχομεν, τὰ δὲ ἐκ τῆς τῶν ἀποστόλων παραδό σεως διαδοθέντα ἡμῖν ἐν μυστηρίῳ παρεδεξάμεθα· ἅπερ ἀμφότερα τὴν αὐτὴν ἰσχὺν ἔχει πρὸς τὴν εὐ σέβειαν. Καὶ τούτοις οὐδεὶς ἀντερεῖ, οὐκοῦν ὅστις εγε κατὰ μικρὸν γοῦν θεσμῶν ἐκκλησιαστικῶν πεπείραται. Εἰ γὰρ ἐπιχειρήσαιμεν τὰ ἄγραφα τῶν ἐθῶν ὡς μὴ μεγάλην ἔχοντα τὴν δύναμιν παραιτεί σθαι, λάθοιμεν ἂν εἰς αὐτὰ τὰ καίρια ζημιοῦντες τὸ Εὐαγγέλιον· μᾶλλον δὲ εἰς ὄνομα ψιλόν περιιστῶντες τὸ κήρυγμα. Οἷον [ἵνα τοῦ πρώτου καὶ κοινοτάτου πρῶτον μνησθῶ (55)] τῷ τύπῳ τοῦ σταυροῦ τοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἠλπικότας κατασημαίνεσθαι τίς ὁ διὰ γράμματος διδάξας; Τὸ πρὸς ἀνατολὰς τετράφθαι κατὰ τὴν προσευχὴν ποῖον ἐδίδαξεν ἡμᾶς γράμμα; Τὰ τῆς ἐπικλήσεως ῥήματα ἐπὶ τῇ ἀναδείξει τοῦ ἄρτου τῆς Εὐχαριστίας καὶ τοῦ ποτηρίου τῆς εὐλογίας τίς τῶν ἁγίων ἐγγράφως ἡμῖν καταλέλοιπεν; Οὐ γὰρ δὴ τούτοις ἀρκούμεθα, ὧν ὁ ᾿Απόστολος ἢ τὸ Εὐαγγέλιον ἐπεμνήσθη, ἀλλὰ καὶ προλέγομεν καὶ ἐπιλέγομεν ἕτερα, ὡς μεγάλην ἔχοντα πρὸς τὸ μυστήριον τὴν ἰσχὺν, ἐκ τῆς ἀγράφου διδασκαλίας παραλαβόντες. Εὐλογοῦμεν δὲ τό τε ὕδωρ τοῦ βαπτίσματος, καὶ τὸ ἔλαιον τῆς χρίσεως, καὶ προσέτι αὐτὸν τὸν βαπτιζόμενον. Ἀπὸ ποίων εγγρά φων; Οὐκ ἀπὸ τῆς σιωπωμένης καὶ μυστικῆς παρα δόσεως; Τί δέ; αὐτὴν τοῦ ἐλαίου τὴν χρίσιν τίς λόγος γεγραμμένο· ἐδίδαξε· Τὸ δὲ τρὶς βαπτίζεσθαι τὸν ἄνθρωπον πόθεν, Αλλα δε όσα περὶ τὸ βάπτισμα, ἀποτάσσεσθαι τῷ Σατανᾷ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ, ἐκ ποίας ἐστὶ γραφῆς; Οὐκ ἐκ τῆς ἀδημοσιεύτου ταύτης καὶ ἀποῤῥήτου διδασκαλίας, ἣν ἐν ἀπολυπραγμονή τω καὶ ἀπεριεργάστῳ σιγῇ οἱ πατέρες ἡμῶν ἐφύ presentat. 2 Ut Græce, αναδεῖξαι, ἀποφαίνειν, ita etiam Latine, ostendere, corpus Christi præsens in Eucharistia significatione quodam modo exprimit. Hoc enim verbum non solum panem fieri corpus Domini significat, sed etiam fidem nostram excitat, ut illud corpus sub specie panis videndum, tegendum, adorandum ostendi credamus. Quemadmodum Irenæus, cum ait lib. v, cap. 55: Accipiens panem suum corpus esse confitebatur, et temperamentum calicis suum sanguinem confirmavit, non solum mutationem panis et vini in corpus et sanguinem Christi exprimit, sed ipsam etiam Christi asseverationem, quæ hanc nobis mutationem persuadet sic qui corpus Christi in Eucharistia ostendi et repræsentari dicunt, non modo jejune et exiliter loqui non videntur, sed etiam acriores Christi præsentis adorandi stimulos subjicere. Poterat ergo retineri interpretatio Erasmi; sed quia viris eruditis displicuit, satius visum est quid seutirem in hac nota exponere. Vide Addenda. Τί δέ; αὐτήν. Reg. secundus Τίς δὲ αὐτοῦ τοῦ ἐλαίου τὴν κρίσιν λόγος, etc. Duo mss. την χρησιν, olei usum. Mox unus codex ἄλλα τε ὅσα. Απεριεργάστῳ. Duo mss. ἀπεριέργῳ. Μοσ editi ἐκεῖνοι. Quatuor mss. ut in textu.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. κλαξαν, καλῶς ἐκεῖνο δεδιδαγμένοι, τῶν μυστηρίων rentiam silentio conservari. Nam quæ nec intuer τὸ σεμνὸν σιωπῇ διασώζεσθαι; γὰρ οὐδὲ ἐποπτεύειν ἔξεστι τοῖς ἀμυήτοις, τούτων πῶς ἂν ἦν εἰκὸς τὴν διδασκαλίαν ἐχθριαμβεύειν ἐν γράμμασιν; * τίποτε βουλόμενος ὁ μέγας Μωϋσῆς, οὐ πᾶσι βάσιμα εἶναι τὰ τοῦ ἱεροῦ πάντα πεποίηκεν; ἀλλ᾽ ἔξω μὲν ἁγίων ἔστησε περιβόλων τοὺς βεβήλους, τὰς δὲ πρώτας αὐλὰς τοῖς καθαρωτέροις ἀνείς, τοὺς Λευΐτας μόνους ἀξίους ἔκρινε τοῦ θείου θεραπευτές - σφάγια δὲ, καὶ ὁλοκαυτώσεις, καὶ τὴν λοιπήν ἱερουργίαν τοῖς ἱερεῦσιν ἀποκληρώσας, ἕνα τῶν πάντων ἔκκριj τον εἰς τὰ ἄδυτα παραδέχεται· καὶ οὐδὲ τοῦτον διὰ παντὸς, ἀλλὰ κατὰ μίαν μόνην τοῦ ἐνιαυτοῦ ἡμέ ραν, καὶ ταύτης ὥραν τακτὴν εἰσιτητὸν αὐτῷ καταστήσας, ὥστε διὰ τὸ ἀπεξενωμένον καὶ ἄηθες θαμβούμενον ἐποπτεύειν τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων· εὖ εἰδὼς ὑπὸ σοφίας τῷ μὲν πεπατημένῳ καὶ αὐτόθεν ληπτῷ πρό χειρον οὖσαν τὴν καταφρόνησιν, τῷ δὲ ἀνακεχωρηκότι καὶ σπανίῳ φυσικώς πως παρεζευγμένον τὸ περι σπούδαστον. Κατὰ τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ οἱ τὰ περὶ τὰς Ἐκκλησίας ἐξαρχῆς διαθεσμοθετήσαντες ἀπό στολοι καὶ Πατέρες ἐν τῷ κεκρυμμένῳ καὶ ἀφθέγκτῳ τὸ σεμνὸν τοῖς μυστηρίοις ἐφύλασσον. Οὐδὲ γὰρ ὅλως μυστήριον τὸ εἰς τὴν δημώδη καὶ εἰκαίαν ἀκοὴν ἔκε φορον. Οὗτος ὁ λόγος τῆς τῶν ἀγράφων παραδόσεως, ὡς μὴ καταμεληθεῖσαν τῶν δογμάτων τὴν γνῶσιν εὐκαταφρόνητον τοῖς πολλοῖς γενέσθαι διὰ συνήθειαν. "Αλλο γὰρ δόγμα, καὶ ἄλλο κήρυγμα. Το μὲν γὰρ σιωπᾶται τὰ δὲ κηρύγματα δημοσιεύεται. Σιωπῆς δὲ εἶδος καὶ ἡ ἀσάφεια, ᾗ κέχρηται ἡ Γραφή, δυσθεώρητον κατασκευάζουσα τῶν δογμάτων τὸν νοῦν πρὸς τὸ τῶν ἐντυγχανόντων λυ σιτελές. Τούτου χάριν πάντες μὲν ὁρῶμεν κατ' ἀνατυλὰς ἐπὶ τῶν προσευχῶν· ὀλίγοι δὲ ἴσμεν, ὅτι τὴν Num. 1V, 20. 9 Num. xvult, 21, 22. 7 ibid. 7. Το σεμνόν. Sic mss. sex. Editi τὰ σεμνά. Paulo post editi θριαμβεύειν. Scriptura quam in textu posuimus, visa est potior, ac trium codicum auctoritate nhitur. Εκκριτον. Ita editi et duo mss. Alii ἔγκριτον. Habent duo codices ἕνα τὸν πάντων. Paulo post editi μίαν μόνον. Sed mss. ut in textu. Περὶ τὰς Εκκλησίας. Tres codices περὶ τῆς Εκκλησίας. Καταμεληθεῖσαν. Sic mss. tres, melius quam p editi καταμελετηθεῖσαν. Τὸ μὲν γὰρ σιωπᾶται. Sic duo codices mss. quibus favent alii quatuor, in quibus legitur τὰ μὲν σιωπάται. Editi τὰ μὲν δόγματα σιωπᾶται. Mirumn autem videri possit, cur dicat Basilius dogmata sileri; cum coustet catholici dogmatis prædicationem in omnibus semper Ecclesiis viguisse. Sed observandum est, id quod postea pluribus probabitur, Basilium de Scripturis potissimum loqui, in quibus plura dogmata, traditione ad nos transmissa, aut sileri ait, aut obscuritate, quæ est silentii species, involvi. In ipsa etiam ecclesia catechumenis multa abscondi solebant; non statim admittebantur in ecclesiam, nec admissis statim tradebatur Symbolum, ut ait Origenes lib. contra Celsum, pag. 142. Idem Origenes, cum Christiana doctrina vocaretur a Celso κρύφιον δόγμα, clanculurium dogma, respondet prædicationem Christianorum toli orbi notiorem esse, quam placita philosophofas est non initiatis, qui conveniebat borum doctrinam scriptis vulgari? aut quid tandem sibi vcluit magnus ille Moyses, qui non omnia quæ erant in templo passus sit omnibus esse pervia”? sed profanos extra sacros cancellos statuit; ac priora quidem atria purioribus permittens, Levitas solos dignos censuit numinis ministerio”: mactationes autem holocautomatumque oblationes, et reliqua quæ ad reni sacram pertinent sacerdotibus assignavit”; atque unum ex omnibus selectum in adyta admisit 98, et ne hunc quidem semper, sed uno tantum die quotannis: quin et hujus diei certam horam qua fas esset ingredi, præstituit, quo propter novitatem et insolentiam, cum stapore intueretur Sanela sanctorum ": probe sciens pro sua sapientia, res usu tritas et ex se obvias, expositas esse contemptui: rebus vero quæ sepositæ sunt ac raræ quodammodo naturaliter conjunctam esse summam admirationem ac studium. Ad eumdem profecto modum, et qui initio certos Ecclesiæ.ritus præscripserunt apostoli et Patres, in occulto silentioque mysteriis suam servavere dignitatem. Neque enim omnino mysterium est, quod ad populares ac vulgares aures effertur: Hæc est ratio, cur quædam citra scriptum tradita sint, ne dogmatum notitia neglecta, propter assuetudinem vulgo veniret in contemptum. Aliud utique est dogma, aliud præedicatio. Nam dogmata silentur, prædicationes vero publicantur. Est autem silentii species etiam obscuritas qua utitur Scriptura, 56 intellectu difficilem reddens dogmatum sententiam, idque ad legentium utilitatem. Hanc ob causam omnes spectamus ad Orientem, 98 Exod. xxx, 10. • Levit. xvi, 2. rum; sed tamen fatetur, ut apud philosophos, ita etiam apud Christianos nonnulla esse veluti interiora, quæ post exteriorem et propositam omnibus doctrinam tradantur, lib. 1, pag. 7. In libro autem 111, pag. 145, ait, quæ maxiine præclara et divina sunt, palam et aperte prædicari, si adsint prudentes auditores; sin autem lacte indigeant, profun diora illis abscondi et sileri. Τὰ δὲ κηρύγματα. Videntur hoc nomine de signari leges ecclesiastica, et canonum decreta, quæ promulgari in ecclesia mos erat, ut neminem lalerent. Basilius in epist. alias 241, κήρυγμα να cat canonem a se in raptores editum. Eodem nomine designantur in epist. al. 72, quæ Eustathius adversus Evippium et alios Arianos in litteris ad omnem fraternitatem missis scripserat. Κήρυγμα dicitur jejunii Quadragesima per totum orbem promulgatio, Homil. 11 De jejunio, p. 11. Erant tamen κηρύγματα sive prædicationes nonnullæ, quarum cognitio non omnibus pateret. Preces liturgiæ, quibus non intererant catechumeni, vocantur prædicationes in epist. al. 241: Meministi enim procul due bio, inquit Basilius, prædicationum ecclesiasticarum, fidelis cum sis Dei gratia, in quibus et pro fratribus peregre constitutis precamur, etc. Dicebat initio hujus capitis ex doginatibus et prædicationibus ecclesiasticis alia ex Scripturis, alia ex arcana apostorum traditione ad nos pervenisse.

cum precamur, pauci tamen novimus, quod id ἀρχαίαν ἐπιζητοῦμεν πατρίδα, τὸν παράδεισον, ὃν facientes antiquam requirimus patriam, videlicet paradisum, quem plantavit Deus in Eden ad Orientem ‘. Erecti itidem perficimus deprecationes in una Sabbati, sed rationem nou omnes novimus. Non enim solum quod veluti simul cum Christo resuscitati, quæ sursum sunt quærere debeamus, in die resurrectionis datæ nobis gratiæ stando precantes nosmetipsos commonefacimus, sed quod is dies videatur aliquo modo imago venturi sæculi. Eoque cum sit principium dierum, non primus a Moyse, sed unus appellatus est. Facta est enim, inquit, vespera, et factum est mane, dies unus. tanquam qui sæpe recurrat. Igitur unus est idem et octavus, unum illum singularem ac verum octavum, cujus et Psalniista in quibusdam Psalmorum inscriptionibus meminit ³, per se significans, statum videlicet hoc tempus secuturum, diem non desiturum, vesperæ nescium, successoris expertem, ævum illud nunquam finiendum nec unquam senescens. Necessario igitur in hoc die Ecclesia suos alumnos docet, preces suas stando absolvere, ut assidua commonitione vitæ illius nunquam desituræ, non negligamus ad eam demigrationem parare viaticum. Quin et totum illud quinquaginta dierum tempus admonitio est resurrectionis, quam in altero sæculo exspectamus. Nam unus ille et primus dies septies multiplicatus, septem sacræ Pentecostes hebdomadas absolvit. primo enim incipiens, in eumdem desinit, per similes, qui in medio intercedunt, dies quinquagies evolutus. Unde et æternitatem similitudine refert, dum velut in motu circulari, ab iisdem orsus signis in eadem desinit. Quo in die, corporis erecto habitu precari potius nos Ecclesiæ ritus docuerunt, nimirum per evidentem commonitionem quasi transferentes mentem nostram a præsentibus ad futura. Insuper et quoties genua flectimus, et rursus eriginur, ipso facu ostendimus, quod ob peceatum in terram delapsi sumus, et per humanitatem ejus qui creavit nos in cœlum revocati sumus. 67. Deficiet me dies, si Ecclesiæ mysteria ci- *Gen. 11, 8. * Gen. 1, 5. 'Psal. vI et XII, Ἐν τῷ αἰώνι. Editio Paris. ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι. Sed hoc additamentum nec necessarium videtur, nec in ullo ex nostris codicibus reperitur, nec in edit. Basil. Αἰῶνα. Reg. secundus αιώνας. "Οτι διά. Tres mss. ὅτι καὶ διά. Τὰ ἄγραφα. Id est, in Scripturis sacris non præscripta. Non enim hoc loco statuit Basilius, quod ab eo eruditorum nonnulli, in his præstantissimus scriptor Eusebius Renaudot Liturg. Orient., dissert. 1, cap. 2, doceri existimant, Eucharistiæ et baptismi et aliorum sacramentorum preces et ritus ne in ecclesiis quidem ad sacerdotum usum scripta servari. Merito illud quidem ex hoc capite colligitur, ummam olim adhibitam fuisse cautionem, ne quid de mysteriis non solum ad gentiles, sed etiam ad catechumenos permaneret; ac recte observat scric εφύτευσεν ὁ Θεὸς ἐν Ἐδὲμ κατ' ἀνατολάς. Ορθοὶ μὲν πληροῦμεν τὰς εὐχὰς ἐν τῇ μιᾷ τοῦ Σαββάτου· τὸν δὲ λόγον οὐ πάντες οίδαμεν. Οὐ γὰρ μόνον ὡς συναναστάντες Χριστῷ, καὶ τὰ ἄνω ζητεῖν ὀφείλοντες, ἐν τῇ ἀναστασίμῳ ἡμέρᾳ τῆς δεδομένης ἡμῖν χάρι της διὰ τῆς κατὰ τὴν προσευχὴν στάσεως ἑαυτούς ὑπομιμνήσκομεν· ἀλλ᾽ ὅτι δοκεῖ πως τοῦ προσδο χωμένου αἰῶνος εἶναι εἰκών. Διὸ καὶ ἀρχὴ οὖσα ἡμετ ρῶν, οὐχὶ πρώτη παρὰ Μωϋσέως, ἀλλὰ μία ὠνόμα · σται. Εγένετο γὰρ, φησὶν, ἑσπέρα, καὶ ἐγένετο πρωΐ, ἡμέρα μία· ὡς τῆς αὐτῆς ἀνακυκλουμένης πολλάκις. Καὶ μία τοίνυν ἡ αὐτὴ, καὶ ὀγδόη, την μίαν ὄντως ἐκείνην καὶ ἀληθινὴν ὀγδόην, ἧς καὶ ὁ Ψαλμῳδὸς ἔν τισιν ἐπιγραφαῖς τῶν ψαλμῶν ἐπεμνησθη, δι' ἑαυτῆς ἐμφανίζουσα, τὴν μετὰ τὸν χρόνον τοῦτον κατάστασιν, τὴν ἄπαυστον ἡμέραν, τὴν ἀνα έσπερον, τὴν ἀδιάδοχον, τὸν ἄληκτον ἐκεῖνον καὶ ἀγήρω αἰῶνα. Αναγκαίως οὖν τὰς ἐν αὐτῇ προσευχὰς ἑστῶτας ἀποπληροῦν τοὺς ἑαυτῆς τροφίμους ή Έχε κλησία παιδεύει, ἵνα τῇ συνεχεῖ ὑπομνήσει τῆς ἀτελευτήτου ζωῆς τῶν πρὸς τὴν μετάστασιν ἐκείνην ἐφοδίων μὴ ἀμελῶμεν. Καὶ πᾶσα δὲ ἡ πεντηκοστή τῆς ἐν τῷ αἰῶνι προσδοκωμένης ἀναστάσεως ἐστιν ὑπόμνημα. Η γὰρ μία ἐκείνη καὶ πρώτη ἡμέρα, ἑπτάκις ἑπταπλασιασθεῖσα, τὰς ἑπτὰ τῆς ἱερᾶς πεντηκοστῆς ἑβδομάδας ἀποτελεῖ. Ἐκ πρώτης γὰρ ἀρχομένη, εἰς τὴν αὐτὴν καταλήγει, δι᾿ ὁμοίων τῶν ἐν τῷ μέσῳ ἐξελιττομένη πεντηκοντάκις. Διὸ καὶ αἰῶνα μιμεῖται τῇ ὁμοιότητι, ὥσπερ ἐν κυκλικῇ κινήσει ἀπὸ τῶν αὐτῶν ἀρχομένη σημείων, καὶ εἰς τὰ αὐτὰ καταλήγουσα. Ἐν ᾖ τὸ ὄρθιον σχῆμα τῆς προσευχῆς προτιμᾷν οἱ θεσμοὶ τῆς Ἐκκλησίας ἡμᾶς ἐξεπαίδευσαν, ἐκ τῆς ἐναργοῦς ὑπομνήσεως οἱονεὶ μετοικίζοντες ἡμῶν τὸν νοῦν ἀπὸ τῶν παρόντων ἐπὶ τὰ μέλλοντα. Καὶ καθ᾿ ἑκάστην δὲ γονυκλι σίαν καὶ διανάστασιν ἔργῳ δείκνυμεν, ὅτι διὰ τῆς ἁμαρτίας εἰς γῆν κατεῤῥύημεν, καὶ διὰ τῆς φιλανθρωπίας τοῦ κτίσαντος ἡμᾶς εἰς οὐρανὸν ἀνεκλήθηκεν. 67. Επιλείψει με ἡ ἡμέρα, τὰ ἄγραφα τῆς ptor modo laudatus, mysteria initiandis viva voce exponi, initiatis breviter et obscuriuscule in concionibus indicari solita, cum hac ἀποσιωπήσεως (οι mula, Norunt initiati. Perincommode enim fuissent vulgata, quæ catechumenis spectare non licebat; nec leve periculum erat, ne vilescerent mysteria, si violata arcani sanctitas fuisset. Sed tamen Basilius dum scripta negat hæc instituta, non de ve terum scriptorum libris, non de Liturgiis scripto consignatis, sed de Scripturis sanctis loquitur. Liquet 1° Pneumatomachos, dum glorificandi modu̟m ὡς ἄγραφον rejiciunt, hoc tantumn nomine argutias suas prætexuisse, quod in Scripturis non legeretur cum sancto Spiritu. llinc Basilius illis instituta non scripta opponit; in primis invocationis verba, quæ quidem negat ab ullo sanctorum fuisse scripta, quia nec apud Basilium άγραφα dicuntur, quæ non ex-

LIBER DE SPIRITU SANCTO. Εκκλησίας μυστήρια διηγούμενον. Εῶ τἄλλα· αὐ- tra scriptum tradita pergam recensere. Omitto 57 catera: ipsam fidei professionem in patren et Filium et Spiritum sanctum, e quibus babemus scriptis? Etenim si quoniam ex baptismi traditione, juxta pietatis consecutionem, ut bapti zamur, ita et credere debemus, similem baptismo professionem exhibemus: concedant etiam nobis, ut juxta eamdem consequentiam glorificationem fidei consimilem persolvamns. Quod si glorificandi modum veluti scripto non traditum rejiciunt, proferant nobis et professionis fidei et cæterorum quæ commemoravimus probationem e Scripturis. Adhæc cum tam multa sint quæ scripto prodita non sunt, et tantum habent momenti ad pietatis mysterium, unicam dictiunculam quæ a majoτὴν δὲ τὴν ὁμολογίαν τῆς πίστεως εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα ἐκ ποίων γραμμάτων ἔχομεν; Εἰ μὲν γὰρ ἐκ τῆς τοῦ βαπτίσματος παρ ραδόσεως, κατὰ τὸ τῆς εὐσεβείας ἀκόλουθον, ὡς βαπτιζόμεθα οὕτω καὶ πιστεύειν ὀφείλοντες, οὐσίαν τῷ βαπτίσματι τὴν ὁμολογίαν κατατιθέμεθα, συγ χωρησάτωσαν καὶ ἡμῖν ἐκ τῆς αὐτῆς ἀκολουθίας ὁμοίαν τῇ πίστει τὴν δόξαν ἀποδιδόναι· εἰ δὲ τὸν τρόπον τῆς δοξολογίας ὡς ἄγραφον παραιτοῦνται, δότωσαν ἡμῖν τῆς τε κατὰ τὴν πίστιν ὁμολογίας καὶ τῶν λοιπῶν, ὧν ἀπηριθμησάμεθα, ἐγγράφους τὰς ἀποδείξεις. Εἶτα τοσούτων ὄντων ἀγράφων, καὶ του σαύτην ἐχόντων τὴν ἰσχὺν εἰς τὸ τῆς εὐσεβείας μυ στήριον, μίαν λέξιν ἡμῖν ἐκ πατέρων εἰς ἡμᾶς ἐλθοῦ σαν οὐ συγχωρήσουσιν, ἣν ἡμεῖς ἐκ τῆς ἀνεπιτη- ribus ad nos devenit, non concedent, quam nos ex δεύτου συνηθείας ταῖς ἀδιαστρόφοις τῶν Ἐκκλησιῶν εναπομείνασαν εὕρομεν, οὐ μικρὸν τὸν λόγον ἔχουσαν, οὐδὲ βραχεῖαν συντέλειαν εἰς τὴν τοῦ μυστηρίου δύναμιν εἰσφερομένην 68. Είρηται μὲν οὖν τίς ἡ δύναμις ἑκατέρας τῆς ἐκφωνήσεως. Εἰρήσεται δὲ καὶ πάλιν, ὅπη τε συμφωνοῦσιν ἀλλήλαις, καὶ ὅπη διίστανται· οὐκ ἀπο μαχόμεναι πρὸς ἐναντίωσιν, ἀλλ᾽ ἴδιον ἑκατέρα τὸν νοῦν εἰσφερομένη πρὸς τὴν εὐσέβειαν. Ἡ μὲν γὰρ, ἐν, τὰ πρὸς ἡμᾶς παρίστησι μᾶλλον· ἡ δὲ, σύν, τὴν πρὸς Θεὸν κοινωνίαν τοῦ Πνεύματος εξαγγέλλει. Διόπερ ἀμφοτέραις κεχρήμεθα ταῖς φωναῖς· τῇ μὲν τὸ ἀξίωμα τοῦ Πνεύματος παριστῶντες, τῇ δὲ τὴν χάριν τὴν παρ' ἡμῖν διαγγέλλοντες Οὕτω καὶ ἐν τῷ Πνεύματι τὴν δόξαν προσάγομεν τῷ Θεῷ, καὶ σὺν τῷ Πνεύματι· οὐδὲν ἡμέτερον λέγοντες, ἀλλ' ὥσπερ ἀπὸ κανόνος, τῆς τοῦ Κυρίου διδασκαλίας, ἐπὶ τὰ προσεχῆ καὶ ἀλλήλων ἐχόμενα, καὶ ἀναγκαίαν ἐν τοῖς μυστηρίοις τὴν συνάφειαν ἔχοντα, τὴν φωνὴν μεταφέροντες. Τὸ γὰρ ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος συναριθμηθὲν ἀναγκαίως ᾠήθημεν δεῖν καὶ ἐπὶ τῆς πίστεως συναρμόσαι. Τὴν δὲ ὁμολογίαν τῆς πίστεως οἷον ἀρχήν τινα καὶ μητέρα τῆς δοξολογίας ἐποιησάμεθα. ᾿Αλλὰ τί χρὴ ποιεῖν; Νῦν γὰρ ἡμᾶς διδασκέτωσαν, μὴ βαπτίζειν ὡς παρελάβομεν· ἢ μὴ πιστεύειν, ὡς ἐβαπτίσθημεν ἢ μὴ δοξάζειν, ὡς πεπιστεύκαμεν. Δεικνύτω γάρ τις ἢ ὡς οὐκ ἀναγκαία καὶ ἄρρηκτος ἡ πρὸς ἄλληλα τούτων ἀκολουθία, ἢ ὡς οὐχὶ ἡ ἐν τούτοις καινοτομία τοῦ παντός ἐστι κατάλυσις. Αλλ' οὐ παύονται ἄνω καὶ κάτω θρυλο stant nominatim in Scripturis. In libro sive epistola De Gide, Moralibus præfixa, cum quidam ab eo postulassent ὁμολογίαν έγγραφον, confessionem ex Scripluris petitam, p. 223, profitetur se non usurum verbis αγραν id est, quæ in Scripturis non leguntur. Consubstantiale in illa fidei confessione non reperitur. Ariani apud Athanasium lib. De decret. Nic. queruntur quod Nicæni Patres ἀγρά φους λέξεις, dictiones non scriplas admisissent. 2 Nihil veri dixisset Basilius, si confessionem fidei in Patrem et Filium et Spiritum sanctum, et alia ejusmodi instituta, quæ vocat ἄγραφα, nullo prorsus scripto consignata esse contendisset. Horum enim non infrequens apud antiquos scriptores mentio. Quin etiam ipse Basilius glorificandi modum, quem inalectata consuetudine in Ecclesiis, quæ perversæ et corruptæ non sunt, permanentem invenimus, haud mediocrem rationem habentem, neque mediocre adjumentum ad mysterii vim afferentem? 68. Dictum quidem est quæ sit vis utriusque pronuntiationis. Dicetur autem et rursum ubi concordent inter sese, et ubi differant: non quod inter se pugnent per contrarietatem, sed quod utraque peculiarem afferat intellectum ad pietatem. Nam præpositio in, ea quæ ad nos spectant magis declarat: at præpositio cum, exprimit communionem Spiritus cum Deo. Quapropter vocibus ambabus utimur, altera quidem dignitatem Spiritus exprimentes, altera gratiam quæ in nobis est enuntiantes. Sic et in Spiritu et cum Spiritu offerimus gloriam Deo: nihil ex nobis dicentes, sed ex tradita a Domino doctrina, velut e regula, ad ea quæ conjuncta sunt, sibique invicem cohærent, ac necessariam in mysteriis copulationem habent, dictionen transferentes. Nam eum qui in baptismate connumeratus est, necessario judicamus et in fide oportere copulari. Professionen autem fidei, velut initium quoddam ac matrem glorificationis fecimus. Sed quid faciendum est? Nune enim doceant nos,,ne baptizemus, quemadmodum accepimus, aut ne credamus, quemadmodum baplizati sumus, aut ne glorificemus, quemadmodum credimus. Demonstret enim aliquis, aut non esse necessariam et indivulsam horum inter se conse quentiam, aut in hisce novitatem non esse totius inter ǎypaşa instituta numerandum fatetur, in scri■ ptis veterum Patrum sæpe oecurrere demonstrat cap. 29. Frustra ergo sententiæ suæ præsidium a Basilio petunt, qui preces Liturgiæ sero admodum contendunt litteris mandatas fuisse. Τῆς πίστεως. Editi addunt πιστεύειν, quod sua sponte incommodum, ac in tribus mss. deest. Τῷ βαπτίσματι. Male in editione Paris. ἐν τῷ βαπτίσματι, quod ope veterum librorum emendavimus. Paulo post tres mss. ἐκ τῆς αὐτῆς ταύτης. Εισφερομένην, Ita mss. sex. Editi φερομένην. Διαγγέλλοντες. lia omnes nostri codices mss. Editi εξαγγέλλοντες. Ἐν τοῖς μυστηρίοις. Prepositio addita ex mss.

destructionem. At non desinunt isti sursum deor- λοῦντες τὴν ἁμάρτυρον καὶ ἄγραφον, καὶ ὅσα τοιαῦτα, sum jactare, glorificationem cum sancto Spiritu carere testimonio, carere Scriptura, et alia hujusmodi. Dictum est quidem nihil referre ad sensum, sive dicas, Gloria Patri et Filio et Spiritui sancto, sive dicas, Gloria Patri et Filio cum sancto Spiritu. Non igitur fas est cuiquam syllabam et, ex ore Domini profectam rejicere aut expungere: nec quidquam vetat alteram quæ idem pollet, recipere quæ quomodo cum illa vel conveniat vel discrepet, superius demonstravimus. Confirmat autem sententiam nobis et Apostolus, 58 indifferenter utraque voce utens interdum ita loquens: In nomine Domini Jesu Christi, et in Spiritu Dei nostri ✦; ac rursus, Congregatis vobis et meo Spiritu cum virtute Domini Jesu *; nihil interesse ratus, sive conjunctione, sive præpositione ad nominum conjunctionem utaris. CAPUT XXVIII. Quod quæ de hominibus dicit Scriptura tanquam una cum Christo regnantibus, ea de Spiritu dici non concedunt adversarii. τὴν σὺν τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ δοξολογίαν. Είρηται μὲν οὖν, ὅτι ταυτόν ἐστι πρὸς διάνοιαν εἰπεῖν, Δόξα Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι· καὶ Δόξα Πατρὶ καὶ Υἱῷ σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι. Οὔτε οὖν τὴν καὶ συλλαβὴν ἐξ αὐτῆς τοῦ Κυρίου φωνῆς προελθοῦσαν ἀθετῆσαί τινι ἢ διαγράφειν οἷόν τε, καὶ τὴν ἰσοδυνα μοῦσαν αὐτῇ οὐδὲν τὸ κωλύον καταδεχθῆναι ἣν ὅπως ἔχει πρὸς ἐκείνην διαφορᾶς τε καὶ ὁμοιότη τος, ἐν τοῖς κατόπιν ἐδείξαμεν. Βεβαιοῖ δὲ ἡμῖν τὸν λόγον καὶ ὁ ᾿Απόστολος ἀδιαφόρως ἑκατέρᾳ τῇ φωνῇ κεχρημένος, νῦν μὲν λέγων, Ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐν τῷ Πνεύματι τοῦ Θεοῦ ἡμῶν· πάλιν δὲ, Συναχθέντων ὑμῶν καὶ τοῦ ἐμοῦ Πνεύματος σὺν τῇ δυνάμει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ· οὐδὲν διαφέρειν ἡγούμενος τῷ συνδέσμῳ ἢ τῇ προσθέσει πρὸς τὴν τῶν ὀνομάτων συμπλοκὴν ἀποχρήσασθαι. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΗ'. "Οτι ἢ περὶ τῶν ἀνθρώπων λέγει ἡ Γραφὴ ὡς συμβασιλευόντων Χριστῷ, ταῦτα περὶ τοῦ Πνεύματος οὐ συγχωροῦσιν οἱ ἀντιλέγοντες. 69. Ιδωμεν δὲ καὶ εἴ τινα ἀπολογίαν τοῖς πατρά σιν ἡμῶν τῆς χρήσεως ταύτης ἐπινοήσομεν. Οἱ γὰρ τὴν ἀρχὴν παρασχόντες τῷ λόγῳ μᾶλλον ἡμῶν ὑπό κεινται τοῖς ἐγκλήμασι. Παῦλος τοίνυν Κολοσσαεῦσι γράφων· Καὶ ὑμᾶς, φησὶ, νεκροὺς ὄντας τοῖς παραπτώμασι καὶ τῇ ἀκροβυστίᾳ, συνεζωοποίησε τῷ Χριστῷ 'Αρα οὖν λαῷ μὲν ὅλῳ καὶ Ἐκκλησίᾳ έχαρίσατο ὁ Θεὸς τὴν σὺν Χριστῷ ζωὴν, τῷ δὲ ἁγίῳ Πνεύματι οὐχὶ σὺν Χριστῷ ἡ ζωή; Εἰ δὲ τοῦτο καὶ διανοίᾳ λαβεῖν ἀσεβὲς, πῶς οὐχ ὅσιον, ὡς ἔχει φύσεως, οὕτω καὶ τὴν ὁμολογίαν συνημμένως ἀποδιδόναι; Εἶτα, πῶς οὐ τῆς ἐσχάτης αναλγησίας τοὺς μὲν ἁγίους ὁμολογεῖν σὺν Χριστῷ εἶναι (εἴπερ δὴ Παῦλος ἐκδημήσας ἀπὸ τοῦ σώματος ἐνδημεῖ πρὸς τὸν Κύριον, καὶ ἀναλύσας σὺν Χριστῷ ἐστιν ἤδη), τῷ δὲ Πνεύματι τούτους μηδὲ τοῖς ἀνθρώποις ἐξίσου μετὰ Χριστοῦ εἶναι, τόγε εἰς αὐτοὺς ἧκον, μεταδι δόναι; Καὶ Παῦλος Θεοῦ μὲν συνεργὸν ἑαυτὸν ἐν τῇ οἰκονομίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου καλεῖ· τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, δι' οὗ ἐν πάσῃ κτίσει τῇ ὑπὸ τὸν οὐρανὸν καρποφορεῖται τὸ Εὐαγγέλιον, ἐὰν συνεργὸν εἴπωμεν, κανταῦθα ἀσεβείας γραφὴν καθ᾿ ἡμῶν ἀπενέγ69. Videamus porro an defensionem aliquam patribus nostris super hujusmodi usu possimus excogitare. Nam qui nobis ita loquendi fuerunt auctores, magis quam nos hærent in crimine. Paulus igitur Colossensibus scribens: Et vos, inquit, cum essetis mortui delictis ac praputio, vivificavit simul cum Christo. Num igitur toti populo et Ecclesiæ donavit Deus vitam quæ eel cum Christo, sancto autem Spiritui non est vita cum Christo? Quod si istud vel animo concipere impium est, annon pium fuerit, ut habet natura, ita etiam professionem conjunctim persol vere? Adbæc, annon extremi stuporis est, fateri sanctos esse cum Christo (siquidem Paulus peregrinans a corpore praesens est apud Dominum; et ubi emigravit, jam cum Christo est): hos vero Spiritui, quantum quidem in ipsis est, neque hoc tribuere, ut æque saltem atque homines cum Christo sit? Quin et Paulus seipsum Dei cooperatorem appellat in administratione Evangelii: sed Spiritum sanctum, per quem in omni creatura quæ sub coelo est, fructificat Evangelium, si cooperatorem appellemus, hic quoque impietatis nos reos καιντο; Καὶ ὡς ἔοικεν, ἡ μὲν ζωὴ τῶν ἠλπικότων peragent? Et ut videtur, vita sperantium in Domino abscondita est cum Christo in Deo, cumque Christus apparuerit vita nostra, tum et ipsi cum eo apparebunt in gloria ": ipse autem Spiritus vitæ, qui liberavit nos a lege peccati, nequaquam est cum T * [ Cor: vi, 11. 1 Cor. v, 4. * Coloss. 11, 13. Καταδεχθῆναι. Reg. secundus παραδεχθῆναι. Paulo post idem codex ἐν τοῖς κατόπιν ἐδιδάξαμεν. Τῷ Χριστῷ. Editi σὺν τῷ Χριστῷ, quæ præpositio deest in duobus melioris notæ codicibus. Εἰ δὲ τοῦτο και. Sic iidem duo codices modo citati. Quatuor alii Εἰ δὲ καὶ τοῦτο. Editi Εἰ δὲ καὶ τοῦτο καί. Paulo post editi πῶς οὐχὶ καὶ τῆς ἐσχάἐπὶ Κύριον κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ· καὶ ὅταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ, ἡ ζωὴ ἡμῶν, τότε καὶ αὐτοὶ σὺν αὐτῷ φανερωθήσονται ἐν δόξῃ· αὐτὸ δὲ τὸ Πνεῦμα τῆς ζωῆς, τὸ ἐλευθερῶσαν ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ νότ μου τῆς ἁμαρτίας, οὐδαμῶς ἐστι σὺν Χριστῷ, οὔτε * Il Cor. v, 8. * Coloss. 111, 5, 4. • Rom. viii, 2. της. Veteres libri ut in textu. Ἀπὸ τοῦ σώματος. lta mss. codices. Editi ἐκ τοῦ σώματος. Paulo post editi οἷον τόγε εἰς αὐτ τοὺς... καὶ ἐν πάσῃ τῇ. Codices inss. ut in textu et prima Basileensis editio. Κάνταῦθα. Hanc vocem, quæ deerat in editis, addidimus ex mss. codicibus.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. ἐν λανθανούσῃ καὶ κεκρυμμένῃ σὺν αὐτῷ ζωῇ, οὔτε Christo, neque in vita latente et abscondita cum ἐν τῇ φανερώσει τῆς δόξης, ἣν ἡμεῖς ἐπὶ τοῖς ἁγίοις ἐκφανήσεσθαι προσδοκώμεν; Κληρονόμοι Θεοῦ, καὶ συγκληρονόμοι Χριστοῦ ἡμεῖς· τὸ δὲ Πνεῦμα ἀπό κληρον καὶ ἄμοιρον τῆς κοινωνίας τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ; Καὶ αὐτὸ μὲν τὸ Πνεῦμα συμμαρ τυρεῖ τῷ πνεύματι ἡμῶν, ὅτι ἐσμὲν τέκνα Θεοῦ· ἡμεῖς δὲ τῷ Πνεύματι οὐδὲ ἣν παρὰ τοῦ Κυρίου με μαθήκαμεν τῆς πρὸς Θεὸν κοινωνίας την μαρτυρίαν κατατιθέμεθα; Τὸ δὲ κεφάλαιον τῆς ἀνοίας, ἡμεῖς μὲν διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως τῆς ἐν Πνεύματι συνεγερθήσεσθαι αὐτῷ καὶ συγκαθεδεῖσθαι ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ἐλπίζομεν, ὅταν μετασχηματίσῃ τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν ἀπὸ τοῦ ψυχικοῦ πρὸς τὸ πνευματικόν· τῷ δὲ Πνεύματι οὐ συνεδρίας, οὐ δόξης, οὐκ ἄλλου τινός, ὧν ἔχομεν παρ' αὐτοῦ, μεταδίδομεν; ἀλλ᾽ ὧν ἑαυτοὺς ἀξίους εἶναι, κατὰ τὴν ἀψευδῆ τοῦ ἐπαγγειλαμένου δωρεάν, πεπιστεύκαμεν, τούτων οὐδενὸς τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ὡς ὑπερβαί νοντος αὐτοῦ τὴν ἀξίαν παραχωροῦμεν; Καὶ σοὶ μὲν κατὰ τὴν ἀξίαν ἐστὶ πάντοτε εἶναι σὺν τῷ Κυρίῳ, καὶ προσδοκάς, ἁρπαγεὶς ἐν νεφέλαις εἰς ἀπάντησιν εἰς ἀέρα, πάντοτε συνέσεσθαι τῷ Κυρίῳ· τὸ δὲ Πνεῦ μα νῦν ἀντιλέγεις είναι σὺν τῷ Χριστῷ; ὅς γε τὸν συναριθμοῦντα αὐτὸ καὶ συντάσσοντα Πατρὶ καὶ Γιῷ ἐξόριστον τίθεσαι, ὡς ἀφόρητα δυσσεβοῦντα. illo, neque in manifestatione gloriæ quam nos in sanctis patefaciendam esse exspectamus? Hæredes Dei et cohæredes Christi nos sumus 10 : Spiritus vero exhæres est, et exsors communionis Dei et Christi ejus? Et ipse quidem Spiritus testimonium perhibet spiritui nostro, quod simus filii Dei 11: nos vero Spiritui, ne ejus quidem societatis, quam illi cum Deo esse a Domino didicimus, testimonium præbemus? Porro quod est amentiæ caput, nos per fidem in Christum quæ est in Spiritu, resurrecturos cum illo et simul cum illo sessuros esse in supercoelestibus speramus, cum transformaverit corpus humilitatis nostræ ab animali ad spirituale; Spiritui vero non consessum, non gloriam, non aliud quidquam eorum quæ ab ipso habemus, impertimus? sed quibus nos 59 ipsos esse dignos, ex ejus qui promisit non mendaci munere, credimus, horum nihil Spiritui sancto, quasi superent illius dignitatem concedimus? Et tibi quidem pro merito licet semper esse cum Domino: et exspectas, ut raptus in nubibus in occursum in aerem, semper sis cum Domino ¹: Spiritum autem nunc esse cum Christo negas? Qui scilicet eum, qui ipsum cum Patre ac Filio numerat ac locat, expellis et ejicis, velut qui impietatem non ferendam admiserit. 70. Αἰσχύνομαι ἐπαγαγεῖν τὰ λειπόμενα, ὅτι σὺ μὲν συνδοξασθήσεσθαι Χριστῷ προσδοκᾷς (εἴπερ γὰρ συμπάσχομεν ἵνα καὶ συνδοξασθώμεν)· τὸ δὲ Πνεῦμα τῆς ἁγιωσύνης οὐ συνδοξάζεις Χριστῷ, ὡς οὐδὲ σοὶ τῶν ἴσων τυγχάνειν ἄξιον Καὶ σὺ μὲν ἐλπίζεις συμβασιλεύειν· τὸ δὲ Πνεῦμα τῆς χάριτος ἐνυβρίζεις, τὴν δούλου αὐτῷ καὶ ὑπηρέτου τάξιν ἀποκληρῶν. Καὶ ταῦτα λέγω, οὐχ ἵνα τοσοῦτον δείξω ὀφειλόμενον εἶναι εἰς δοξολογίαν τῷ Πνεύματι· ἀλλ᾽ ἵνα τὴν ἀγνω μοσύνην ἐλέγξω τῶν μηδὲ τοσοῦτον διδόντων, ἀλλ' ὡς ἀσέβειαν φευγόντων τὴν τοῦ Πνεύματος πρὸς Υἱὸν καὶ Πατέρα κοινωνίαν τῆς δόξης. Τίς δύναται ταῦτα ἀστενακτὶ παρελθεῖν; Η γὰρ οὐχὶ προδήλως ὥστε κἂν παιδὶ γενέσθαι γνώριμον, τὴν ἀπει ληθεῖσαν τῆς πίστεως ἔκλειψιν προοιμιάζονται τὰ παρόντα; Αμφίβολα γέγονε τὰ ἀναντίῤῥητα. Πιστεύομεν εἰς τὸ Πνεῦμα· καὶ ταῖς ἡμετέραις αὐτῶν ὁμολογίαις ζυγομαχούμεν. Βαπτιζόμεθα· καὶ πάλιν μαχόμεθα. ὺς ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς ἐπικαλούμεθα· καὶ ὡς ὁμο- η δούλου καταφρονοῦμεν. Μετὰ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ παρ ελάβομεν· καὶ ὡς μέρος τῆς κτίσεως ἀτιμάζομεν. Οἱ δὲ, τί προσεύξονται μὴ εἰδότες, ἐάν τι καὶ φθέγξασθαι σεμνὸν περὶ τοῦ Πνεύματος προαχθῶσιν, ὡς 1º Rom. vi, 17. 11 " ibid. 16. "I Thess. iv, 16. Συγκαθεδεῖσθαι. Sic veteres libri pro eo quod erat in editis συγκαθέζεσθαι. Νῦν ἀντιλέγεις. Vocula ex veteribus mss. et prima Basileensi editione addita. Paulo post editi ὥστε... τίθεσθαι. Quinque mss. ut in textu, quorum tamen in duobus legitur τίθεσθαι. Mox editi ἐπάγειν; mss. ut in textu. "Αξιον. Male in editis ἀξιῶν contra veterum codicum tidem. Paulo post Regius secundus συμβα σιλεύσειν. 70. Pudet reliqua adjungere; quod tu quidem exspectas fore, ut cum Christo glorifieeris: siquidem simul amligimur, ut simul quoque glorificemur 18: Spiritum autem sanctificationis non glorificas simul cum Christo, quasi ne pari quidem tecum honore dignum. Εt tu quidem speras te. cum eo regnatu rum, Spiritum vero gratiæ afficis contumelia,.servi famulique locum illi assignans. Atque hæc dico, non ut duntaxat ostendam tantumdem honoris deberi Spiritui in glorificatione, sed ut illorum dementiam redarguam, qui ne hoc quidem illi concedunt, sed velut impietatem horrent, Spiritus cum Patre et Filio in gloria consortium. Quis potest hæc absque gemitu commemorare? Annon manifestum est, ita ut vel puer intelligat, ea quæ nunc fiunt proœmia esse defectionis fidei, quam minatus est Dominus? Quibus contradici fas non erat, ea facta sunt ambigua. Credimus in Spiritum, et nostris ipsorum professionibus repugnamus. Baptizamur, et rursum pugnamus. Ut vitæ auctorem invocamus, et ut conservum despicimus. Cum Patre et Filio Spiritum accepimus, et eum ut creaturæ partem contemptui habemus. Isti autem, quid orare de- " Rom. VIII, 17. Προδήλως. Hæc scriptura in duobus tantum reperta codicibus; sed quia paulo post quatuor ali habent προοιμιάζονται, et Reg. secundus προοιμιά ζεται, non ut editi προοιμιάζεσθαι, idcirco satis fuit legere προδήλως, quam ut editi πρόδηλον. Περί τοῦ Πνεύματος. Sic mss. codices quatuor. Non male in editis παρὰ τοῦ Πνεύματος, si quid etiam magnifice loqui a Spiritu impellantur. Paulo post Reg. secundus τοῦ λόγου τῷ δοκεῖν ὑπεοπίπτον

'πίπτον τὴν συμμετρίαν. Οὓς ἐχρῆν οδύρεσθαι τὴν ἀσθένειαν· ὅτι ὧν ἔργῳ πάσχομεν, λόγοις ἀντιπλη ροῦν τὴν χάριν οὐκ ἐξαρκοῦμεν. Ὑπερέχει γὰρ πάντα νοῦν, καὶ λόγου φύσιν ἐλέγχει, οὐδὲ πολλοστῷ μέρει τῆς ἀξίας παρισουμένην κατὰ τὸν λόγον τῆς ἐπιγραφομένης Σοφίας Υψώσατε γάρ, φησί, καθ όσον ἂν δύνησθε· ὑπερέχει γὰρ καὶ ἔτι· καὶ ὑψοῦντες αὐτὸν πληθύνατε. Μὴ κοπιᾶτε· οὐ γὰρ μὴ ἐφίκησθε. Η που φοβεραὶ ὑμῖν αἱ ὑπὲρ τῶν τοιούτων λόγων εὐθῦναι τοῖς παρὰ τοῦ ἀψευδούς ἀκηκούσι Θεοῦ ἀσυγχώρητον εἶναι τὴν εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον βλασφημίαν. beant nescientes ", si eo adducuntur, ut aliquid έφικνούμενοι τῆς ἀξίας, κολάζουσι τοῦ λόγου τὸ ὑπερ etiam magnifice loquantur de Spiritu, perinde quasi dignitatem ipsius assequantur; quod in dictis modum excedit, reprimunt. Quos suam infirmitatem deplorare oportebat: quoniam idonei non sumus, qui pro beneficiis, quibus reipsa afficimur, verbis gratias agamus. Superat enim omnem intellectum ac sermonis naturam redarguit, cum ea ne minimam quidem dignitatis illius partem adæquet, juxta verba libri qui inscribitur Sapientia: Exallate enim, inquit, quantumcunque potueritis: superat enim et adhuc; et exaltantes eum multiplicate. Nolite taborare: non enim assequemini ss. Profecto terribiles vobis istiusmodi' sermonum reddendæ rationes qui esse blasphemiam in Spiritum sanctum 16. CAPUT XXIX. Enumeratio virorum in Ecclesia illustrium, qui în scriptis suis usi sunt hac voce, ‹ cum. › 71. Sane contra id quod dicunt, glorificationem cum Spiritu carere testimonio, nec in Scripturis exstare, illud dicimus: si 60 nihil aliud est receptum absque Scripturis, ne hoc quidem recipiatur; sin plurima arcana citra scriptum recepta sunt nobis, cum aliis pluribus et boc recipiemus. Arbitror autem apostolicum esse, etiam non scriptis traditionibus inhaerere. Laudo enim, inquit, vos, quod omnia mea meministis, et quemadmodum tradidi vobis, traditiones tenetis 17. Et illud, Tenete traditiones quas accepistis sive per sermonem sive per epistoLam: quarum una est et hæc de qua nunc agimus, quam qui ab initio præscripserunt, tradideruntque posteris,eusu semper simul cum tempore progrediente, ipsam longa consuetudine in Ecclesiis irradicarunt. Ergo si velut in tribunali, probationibus e scripto destituti, multos vobis testes producamus, nonne sententiam absolventem a vobis consequemur? Ego quidem arbitror: In ore siquidem duorum ac trium testium stabit omne verbum ". Qnod si etiam temporis diuturnitatem pro nobis facientem vobis evidenter ostendamus, annon videbimur vobis probabilia dicere, non posse litem istam jure nobis intendi? Veneranda enim sunt quodammodo vetusta dogmata, quæ ob antiquitatem, ceu canitiem quamdam, habent quiddam reverendum. Enumerabo itaque vobis hujus dictionis patronos vindicesque (simul enim æstimatur in eo, quod tacetur, etiam tempus); neque enim ex nobis primum initium sumpsit. Qui potuit? Nimirum nos revera besterni sumus, quemadmodum dicit Job s, sal19 " Deo mentiri nescio audistis', irremissibilem ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΘ'. Απαρίθμησις τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησία διαφανῶν. ὅσοι ἐχρήσαντο ἐν τοῖς συγγράμμασιν ἑαυτῶν τῇ φωνῇ ι σύν. 71. Πρός γε μὴν τὸ ἀμάρτυρον καὶ ἄγραφον εἶναι τὴν σὺν τῷ Πνεύματι δοξολογίαν ἐκεῖνο λέγομεν· ὅτι, εἰ μὲν μηδὲν ἕτερον ἄγραφον, μηδὲ τοῦτο παραδεχθήτω· εἰ δὲ τὰ πλεῖστα τῶν μυστικῶν ἀγράφως ἡμῖν ἐμπολιτεύεται, μετὰ πολλῶν τῶν ἑτέρων καὶ τοῦτο παραδεξόμεθα Αποστολικὸν δὲ οἶμαι καὶ τὸ ταῖς ἀγράφοις παραδόσεσι παραμένειν. Επαινώ γάρ, φησὶν, ὑμᾶς, ὅτι πάντα μου μέμνησθε, καὶ καθὼς παρέδωκα ὑμῖν, τὰς παραδόσεις κατέχετε καὶ τὸν Κρατεῖτε τὰς παραδόσεις ἃς παρελάβετε εἴτε διὰ λόγου, εἴτε δι' ἐπιστολῆς· ὧν μία ἐστὶ καὶ ἡ παροῦσε αὕτη, ἣν οἱ ἐξ ἀρχῆς διαταξά μενοι παραδιδόντες τοῖς ἐφεξῆς, συμπροϊούσης ἀεὶ τῷ χρόνῳ τῆς χρήσεως, διὰ μακρᾶς τῆς συνηθείας ταῖς Ἐκκλησίαις ἐγκατεῤῥίζωσαν. "Αρ' οὖν εἰ, ὡς ἐν δικαστηρίῳ τῆς διὰ τῶν ἐγγράφων ἀποδείξεως ἀπο ροῦντες, μαρτύρων ὑμῖν πλῆθος παραστησαίμεθα οὐκ ἂν τῆς ἀφιείσης παρ' ὑμῶν ψήφου τύχοιμεν; Ἐγὼ μὲν οὕτως οἶμαι· Ἐπὶ στόματος γὰρ δύο καὶ τριών μαρτύρων σταθήσεται πᾶν ῥῆμα. Εἰ δὲ καὶ τὸν πολὺν χρόνον πρὸς ἡμῶν ὄντα ἐναργῶς ὑμῖν ἐπε εδείκνυμεν, οὐκ ἂν ἐδόξαμεν ὑμῖν εἰκότα λέγειν, μὴ εἶναι καθ' ἡμῶν τὴν δίκην εἰσαγώγιμον ταύτην; Δυσ ωπητικά γάρ πως τὰ παλαιὰ τῶν δογμάτων, οἱονεὶ πολιᾷ τινι τῇ ἀρχαιότητι τὸ αἰδέσιμον ἔχοντα. ᾿Απο αριθμήσομαι οὖν ὑμῖν τοὺς προστάτας τοῦ λόγου (συμπαραμετρεῖται δὲ πάντως κατὰ τὸ σιωπώμενον καὶ ὁ χρόνος)· οὐ γὰρ ἐξ ἡμῶν ὤρμηται πρῶτον. Πόσ θεν χθιζοί τινες ὄντως ἡμεῖς, κατὰ τὸν τοῦ Ἰὼβ λόγον, πρός γε τοσοῦτον χρόνον, τὸν τῆς συν ηθείας ταύτης ἡλικιώτην. Ἐγὼ μὲν οὖν αὐτὸς, εἰ χρή ** Rom. viii, 26. "Eccli. XLiir, 33, 34. 4* Luc. xl 10. 1 Cor. xI, 2. 18 ][ Thess. 11, 14. 15. 10 Job vill, 9. ΧΙΧ, Παρισουμένην. Ita mss. quinque. Editi παρισουμένης. Παραδεξόμεθα. Ita Reg. secundus. Quod quidem, ut Basilii consuetudini loquendi magis appositum, secuti sumus, quamvis alii quatuor miss. habeant καταδεξόμεθα. Unus cum edilis καταδεξώμεθα. 18 Deut. ον μία. Ita mss. quinque. Editi ὧν μάλιστα μία. Παραστησαίμεθα. Ita veteres libri quatuor. Editi παραστησάμεθα. Non multo post mass. tres ἐπιδείκνυμεν. Πόθεν. Reg. secundus Πόθεν γάρ; ἐπεὶ χθιζον.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. με τοὐμὸν ἴδιον εἰπεῖν, ὥσπερ τινὰ κλῆρον πατρῷον tem si tam longi temporis, quod huic consuetudini τὴν φωνὴν ταύτην διαφυλάττω, παραλαβών παρά ἀνδρὸς μακρὸν ἐν τῇ λειτουργία τοῦ Θεοῦ διαζήσαντος χρόνον, δι' οὗ καὶ ἐβαπτίσθην, καὶ τῇ ὑπηρεσίᾳ τῆς Ἐκκλησίας προσήχθην Αναζητῶν δὲ κατ' ἐμαυτὸν εἴ τις ἄρα τῶν παλαιῶν καὶ μακαρίων ἀνδρῶν ἐχρήσατο ταύταις ταῖς νῦν ἀντιλεγομέναις φωτ ναῖς, πολλοὺς εὗρον καὶ τῇ ἀρχαιότητι τὸ ἀξιόπιστον ἔχοντας, καὶ τῇ τῆς γνώσεως ἀκριβείᾳ οὐ κατὰ τοὺς νῦν ὄντας· ὧν οἱ μὲν τῇ προθέσει, οἱ δὲ τῷ συν δέσμῳ κατὰ τὴν δοξολογίαν τὸν λόγον ἑνώσαντες, οὐ δὲν διάφορον δρᾷν, ὥς γε πρὸς τὴν ὀρθὴν τῆς εὐσε βείας ἔννοιαν, ενομίσθησαν 72. Εἰρηναῖος ἐκεῖνος, καὶ Κλήμης ὁ Ῥωμαῖος, καὶ Διονύσιος ὁ Ῥωμαῖος, καὶ ὁ ᾿Αλεξανδρεύς Διονύσιος, ὁ καὶ παράδοξον ἀκοῦσαν, ἐν τῇ δευτέρα πρὸς τὸν ὁμώνυμον ἑαυτοῦ ἐπιστολῇ Περὶ ἐλέγχου καὶ ἀπολογίας οὕτω τὸν λόγον ἀνέπαυσε.. Γράψω δὲ ὑμῖν αὐτὰ τοῦ ἀνδρὸς τὰ ῥήματα. Τούτοις, φησί, πᾶσιν ἀκολούθως καὶ ἡμεῖς, καὶ δὴ παρὰ τῶν πρὸ ἡμῶν πρεσβυτέρων τύπον καὶ κανόνα παρειληφότες, ομοφώνως αὐτοῖς προσευχαριστοῦντες· καὶ δὴ καὶ νῦν ὑμῖν ἐπιστέλλοντες καταπαύομεν Τῷ δὲ Θεῷ Πατρὶ καὶ Υἱῷ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστῷ σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι δόξα καὶ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, αμήν. Καὶ ταῦτα οὐκ ἄν τις εἴποι μεταγεγράφθαι. Οὐ γὰρ ἂν οὕτω διετείνατο, τύπον καὶ κανόνα παρειληφέναι ο λέγων, εἴπερ ἐν τῷ Πνεύματι εἰρηκὼς ἦν· ταύτης γὰρ τῆς φωνῆς ἡ χρήσις πολλή. Αλλ' ἐκεῖνο ἦν τὸ τῆς ἀπολογίας δεόμενον. "Ος γε καὶ κατὰ μέσον που τῆς γραφῆς, οὕτως εἴρηκε πρὸς τοὺς Σαβελλιακούς· Εἰ, τῷ τρεῖς εἶναι τὰς ὑποστάσεις, μεμερισμένας εἶναι λέγουσι, τρεῖς εἰσι, κἂν μὴ θέλωσιν ἢ τὴν θείαν Τριάδα παντελῶς ἀνελέτωσαν· καὶ πάλιν· Θειοτάτη γὰρ διὰ τοῦτο μετὰ τὴν μονάδα καὶ ἡ Τριάς. Ἀλλὰ καὶ ὁ Κλήμης ἀρχαϊκώτερον Ζῇ, φησίν, ὁ Θεὸς, καὶ ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Εἰρηναῖος δὲ ὁ ἐγγὺς τῶν ἀποστόλων γενόμενος, πῶς ἐμνήσθη τοῦ Πνεύ ματος ἐν τῷ πρὸς τὰς αἱρέσεις λόγῳ, ἀκούσωμεν. Τοὺς δὲ ἀχαλιναγωγή τους, φησί, καὶ καταφερομένους εἰς τὰς ἑαυτῶν ἐπιθυμίας, μηδεμίαν ἔχον3] Cor. 111, Προσήχθην. Ita mss. quatuor. Editi προηχο) Ενομίσθησαν. Editio Basileensis ἐνομοθέ τησαν, quæ lectio nullo prorsus reperitur in codice ms., sed tamen eam secuti sunt Erasinus et Cornarius. Paulo post editi παράδοξον ἀκοῦσθαι. Libri veteres ut in textu. Απολογίας. Post hanc vocem addit Regius secundus γράφων. Ibidem Regii primus et secundus γράψω pro eo quod erat in editis γράφω. Καταπαύομεν. lta quatuor miss. Editi καταπαύσομεν. Ἐν τῷ Πνεύματι. Editio Parisiensis ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι. Sed repugnant mss. codicus. PATROL. GR. XXXII. æquale est, habeatur ratio. Equidem ipse, si modo par sit me quod mibi proprium est dicere, vocem hanc tanquam paternam quamdam hæreditatem conservo, acceptam a viro multum temporis in servitio Dei versato, per quem et baptizatus sum, et Ecclesiæ ministerio admotus. Cæterum cum apud me reputo, an quis veterum ac beatorum virorum his, quibus nunc reclamatur vocibus, usus sit; multos reperio, et ob antiquitatem fide dignos, et accurata, non secundum hos homines, scientia ornatos; quorum alii præpositione, alii conjunctione in glorificatione sermonem copulantes, nihil diversum sane quod ad rectam attinet pietatis intelligentiam, existimati sunt facere. 72. Irenæus ille, et Clemens Romanus, et Diom nysius Romanus, et Alexandrinus Dionysius, id quod etiamn auditu mirum est, in secunda ad sili cognominem epistola De accusatione ac defensione, hunc in modum finivit sermonem. Transcribam autem vobis ipsa hominis verba. His oninibus, inquit, congruenter et nos, forma eliam ac regula a presbyteris, qui ante nos vixerunt, accepta, concordibus vocibus cum illis gratias agentes, tandem'nunc vobis scribere desinimus. Deo autem Patri et Filio Domino nostro Jesu Christo cum sancto Spiritu gloria et imperium in sacula sæculorum, amen. Nec quisquam 61 dicere possit hæc correcta fuisse ac immutata. Neque enim ita sermonem confirm.asset, dicens videlicet accepisse se formam ac regulain, si in Spiritu dixisset: Hujus enim vocis usus creber est. At illud erat, quod egebat defensione. Qui quidem et in medio scripti, sic loquitur adversus Sabellianos: Si eo quod tres sunt hypostases, divisas esse dicunt, tres sunt etiamsi nolint: aut divinam Trinitatem prorsus e medio tollant. Ac rursum, Divinissima enim ob id etiam post unitatem Trinitas est. Sed et Clemens simplicius, Vivit, inquit, Deus et Dominus Jesus Christus et Spiritus sanctus. Irenaeus autem, qui vicinus fuit apostolorum temporibus, quomodo faciat mentionem Spiritus, disputans adversus hæreses, audiamus. Eos vero, inquit, qui efrenes sunt, et feruntur ad suas concupiscentias, nullum habentes divini Spirilus desiderium, merito Apostolus carnales vocat "ι. Ει Αρχαϊκώτερον. Sic mss. codices et editio prima Basileensis. Aliæ ἀρχαϊκώτερος. Εἰρηναῖος δέ. Editi addunt ἐκεῖνος, quod in veteribus libris non legitur. Mox Regii tertius et quartus καταφερομένους εἰς τὰς ἑαυτῶν αἰσχύνας, in sua ipsorum dedecora. Sed repugnant alii codices et vetus interpres Irene, qui sic reddit: dejiciuntur in sua desideria. Cum autem idem interpres ibidem habeat, nullam habentes aspirationem divini Spiritus; merito observarunt eruditi viri eum legisse ἐπίπνοιαν, non, ut apud Basilium, ἐπιθυμίαν. Ibi dem duo codices σαρκίνους. Prinum autem hoc testimonium legitur in libro quinto Irenæi cap. 8, n. 2; alterum, cap. 9 ejusdem libri, n. 3.

της alibi dicit idem: Ne expertes facti divini Spiritus, τας επιθυμίαν θείου Πνεύματος, δικαίως ὁ ᾿Από frustremur regno cœlorum, inclamat Apostolus ", quod caro non possit hæreditatem capere regni cœlorum. Quod si cui et Eusebius Palæstinus propter multiplicem experientiam idoneus videtur, cui habeamur fides; et ex illo voces easdem ostendimus in dubitationibus de priscorum multiplici conjugio. Loquitur enim hunc in modum, se ad dicendum excitans Sanctum prophetarum Deum lucis auctorem per Salvatorem nostrum Jesum Christum cum sancto Spiritu invocantes. στολος σαρκικοὺς καλεῖ. Καὶ ἐν ἄλλοις ὁ αὐτός φησιν· Ἵνα μὴ, ἄμοιροι θείου Πνεύματος γενόμενοι, ἀποτύχωμεν τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, ἐπεβίησεν δ' Απόστολος, μὴ δύνασθαι τὴν σάρκα βασιλείαν οὐρανῶν κληρονομῆσαι. Εἰ δέ τῳ καὶ ὁ Παλαιστινὸς Εὐσέβιος ἀξιόπιστος διὰ πολυπειρίαν, κἀκείνου τὰς αὐτὰς φωνὰς ἐπιδείκνυμεν ἐν τοῖς ἐπε απορήμασι περὶ τῆς τῶν ἀρχαίων πολυγαμίας. Λέγει γὰρ οὕτω παρορμῶν ἑαυτὸν ἐπὶ τὸν λόγον· Τὲν τῶν προφητῶν ἅγιον Θεὸν φωταγωγὲν διὰ τοῦ Σωτῆ ρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ σὺν ἁγίῳ Πνεύματι καλέσαντες 73. Ηδη δὲ καὶ Ὠριγένην ἐν πολλαῖς τῶν εἰς τοὺς Ψαλμούς διαλέξεων εὕρομεν σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι τὴν δόξαν ἀποδιδόντα, ἄνδρα οὐδὲ πάνυ τι ὑγιεῖς περὶ τοῦ Πνεύματος τὰς ὑπολήψεις ἐν πᾶσιν ἔχοντα· πλὴν ἀλλὰ πολλαχοῦ καὶ αὐτὸς, τῆς συνηθείας τὸ ἰσχυρὸν δυσωπούμενος, τὰς εὐσεβεῖς φωνὰς ἀφῆκε περὶ τοῦ Πνεύματος. Ος γε, κατὰ τὸ ἕκτον, οἶμαι, τῶν εἰς τὸ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγέλιον Εξηγητικῶν, καὶ προσκυνητὸν αὐτὸ φανερῶς ἀπεφήνατο, οὕτωσὶ γράφων κατὰ λέξιν· Οτι τὸ τοῦ ὕδατος λου τρὸν σύμβολον τυγχάνει καθαρσίου ψυχῆς, πάντ τα ρύπον τὸν ἀπὸ κακίας ἀποπλυνομένης οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ καθ' ἑαυτὸ τῷ ἐμπαρέχοντι ἑαυτὸν τῇ θεότητι τῆς προσκυνητῆς Τριάδος δια τῆς δυνάμεως τῶν ἐπικλήσεων χαρισμάτων άρχὴν ἔχει καὶ πηγήν. Καὶ πάλιν ἐν τοῖς εἰς τὴν πρὸς Ρωμαίους Ἐπιστολὴν ἐξηγητικοῖς, Αἱ ἱερα, 73. Jam vero et Origenem in multis Psalmorum expositionibus deprehendimus, cum sancto Spiritu gloriam deferentem Deo, virum qui non omnino saias habet in omnibus de Spiritu opiniones; nihilominus et hic multis in locis reveritus consuetudinis robur, pias voces emisit de Spiritu: qui quidem in sexto, ni fallor, libro Enarrationum in Evangelium Joannis, etiam adorandum Spiritum evidenter pronuntiat, ita scribens ad verbum: Quoniam aquæ lavacrum significat purgationem animæ ab omnibus malitiæ sordibus ablutæ, nihilo tamen minus et per seipsum ei qui seipsum præbet divinitati adorandæ Trinitatis, per virtutem invocationum, donorum principium ac fontem habet. Ac rursus in commentariis, quibus exponit Epistolam ad Romanos, Sacra, inquit, virtutes capaces sunt Unigeniti et sancti Spiritus deitatis. Ad hunc modum, opinor, traditionis vis sape compulit homi. φησί, δυνάμεις χωρητικαὶ τοῦ Μονογενοῦς καὶ nes etiam suis ipsorum dogmatibus contradicere. nec Africanum historicum talis glorificandi forma præteriit. Siquidem constat in quinto libro de temporibus Epitomies, et ipsum ad hunc loqui modum: Nos enim qui et illorum 62 verborum modum didicimus, nec ignoramus, fidei gratiam, gratias agimus Patri, qui nobis suis creaturis præbuit universorum Salvatorem ac Dominum nostrum Jesum Christum, cui gloria, majestas cum sancto Spiritu in sæcula. At de cæteris fortassis dubitari possit, aut credi possint immutata eam rationem habere, ut fraus aegre deprehendi possit, cum in unica syllaba positum sit discrimen. Verum quæ pluribus verbis dicta citavimus, ea nec insidias admittunt, et ab ipsis libris paratum habent testimonium. Porro quod alioqui fortassis humilius foret, quam ut in medium adducatur, sed ei tamen qui de novitate accusatur, perutile propter temporis antiquitatem, 211 Cor. XV, ' Καλέσαντες. Reg. quartus παρακαλέσαντες. Εΰρομεν. Reg. quartus εὕραμεν, et δόξαν ἀποπληροῦντα. Paulo post editi ἐν ἅπασιν. Codices mss. ut in textu. Locus autem Origenis quem citat Basillus non in sexto, sed in octavo libro invenitur, sive memoria effluxerit Basilio, sive alia fuerit olim horum distributio librorum. Αποπλυνομένης. Ita niss. ac ipse etiam Origenis comtextus. Editi ἀποπλυναμένης. τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος θεότητος. Οὕτως, οἶμαι, τὸ τῆς παραδόσεως ἰσχυρὸν ἐνῆγε πολλάκις τοὺς ἄν δρας καὶ τοῖς οἰκείοις αὐτῶν δόγμασιν ἀντιλέγειν. Ἀλλ᾿ οὐδὲ ᾿Αφρικανὸν τὸν ἱστοριογράφον τὸ τοιοῦτον εἶδος της δοξολογίας παρέλαβε. Φαίνεται γὰρ ἐν τῷ πέμπτῳ τῆς τῶν χρόνων Ἐπιτιμῆς οὕτω καὶ αὐτὸς λέγων· Ἡμεῖς γὰρ οἱ κἀκείνων των ῥημάτων τὸ μέτρον ἐπιστάμενοι, καὶ τῆς πίσ στεως οὐκ ἀγνοοῦντες τὴν χάριν, εὐχαριστοῦμεν τῷ παρασχομένῳ τοῖς ἰδίοις ἡμῖν Πατρὶ τὸν τῶν ὅλων Σωτήρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χρι στον· ᾧ ἡ δόξα, μεγαλωσύνη σὺν ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας. Τὰ μὲν οὖν ἄλλα τυχὸν καὶ ἀπιστηθῆναι δύναται, ἢ καὶ μεταγραφέντα δυσφώρατον ἔχειν τὴν κακουργίαν, ἐν μιᾷ συλλαβῇ τῆς διαφορᾶς ὑπαρχούσης· ἃ δὲ διὰ μακροτέρας τῆς λέξεως παρεθέμεθα, καὶ τὴν ἐπιβουλὴν διαφεύγει, καὶ τὴν μαρτυρίαν ἀπ' αὐτῶν τῶν συγγραμμάτων εὐαπόδεικτον ἔχει. Ο δι Αὐτῶν. Ita codices nostri mss. Editi ἑαυ τῶν. Τῶν ῥημάτων. Tres mss. τῶν ῥητῶν. Ἡμῖν Πατρί. Sic niss. quinque. Editi ἡμῶν πατράσι. Qui præbuit nostris patribus omnium Sere vatorem, etc. Ibidem hæ voces, καὶ Κύριον ἡμῶν, desunt in tribus mss. Mox editi καὶ ἡ μεγαλωσύνη. Codices mss. ut in textu. Paulo post Reg. secundus τὰ μὲν ἄλλα... δυσφορωτάτην ἔχειν.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. ἄλλως μὲν ἴσως μικροπρεπές ἦν εἰς μέσον ἄγεσθαι, τῷ hoc quoque nunc adjicimus. Visum est patribus δὲ καινοτομίαν ἐγκαλουμένῳ ἀναγκαῖον εἰς μαρτυρίαν διὰ τοῦ χρόνου τὴν ἀρχαιότητα, τοῦτο δὴ καὶ προσθήσω. Εδοξε τοῖς πατράσιν ἡμῶν μὴ σιωπῇ τὴν χάριν τοῦ ἑσπερινοῦ φωτὸς δέχεσθαι, ἀλλ᾽ εὐθὺς φανέντος εὐχαριστεῖν. Καὶ ὅστις μὲν ὁ πατὴρ τῶν ῥημάτων ἐκείνων τῆς ἐπιλυχνίου εὐχαριστίας, εἰπεῖν οὐκ ἔχομεν· ὁ μένω τοι λαὸς ἀρχαίαν ἀφίησι τὴν φωνὴν, καὶ οὐδεν: πώποτε ἀσεβεῖν ἐνομίσθησαν οἱ λέγοντες· Αἰνοῦμεν Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα Θεοῦ. Εἰ δέ τις καὶ τὸν ὕμνον ᾿Αθηνογένους ἔγνω, ὃν ὥσπερ τί ἀλεξητής ριον τοῖς συνοῦσιν αὐτῷ καταλέλοιπεν, ὁρμῶν ἤδη πρὸς τὴν διὰ πυρὸς τελείωσιν, οἶδε καὶ τὴν τῶν μαρτύρων γνώμην ὅπως εἶχον περὶ τοῦ Πνεύματος. Καὶ ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον. 74. Γρηγόριον δὲ τὸν Μέγαν, καὶ τὰς ἐκείνου φωνὰς τοῦ θήσομεν; ἆρ᾽ οὐχὶ μετὰ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν; ἄνδρα τῷ αὐτῷ Πνεύματι ἐκείνοις περιπατήσαντα καὶ τοῖς τῶν ἁγίων ἴχνεσι διὰ παντὸς τοῦ βίου στοιχήσαντα, καὶ τῆς εὐαγγελικῆς πολιτείας τὸ ἀκριβές διὰ πάσης αὐτοῦ τῆς ζωῆς κατορθώσαντα. Ἐγὼ μὲν τοῦτό φημι· Η ἀδικήσου μὲν τὴν ἀλήθειαν, μὴ τοῖς ᾠκειωμένοις Θεῷ τὴν ψυ χὴν ἐκείνην συναριθμούντες, οἷόν τινα λαμπτῆρα περιφανῆ μέγαν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ διαλάμ ψαντα· ὃς φοβερὸν μὲν εἶχεν ἐκ τῆς τοῦ Πνεύματος συνεργίας κατὰ δαιμόνων τὸ κράτος· τοσαύτην δὲ ἔλαβε τοῦ λόγου τὴν χάριν εἰς ὑπακοὴν πίστεως ἐν τοῖς ἔθνεσιν, ὥστε, ἑπτακαίδεκα μόνους Χριστιανούς παραλαβών, ὅλον τὸν λαὸν τόν τε ἀστικὸν καὶ τὸν χωριτικὸν διὰ τῆς ἐπιγνώσεως προσήγαγε τῷ Θεῷ. Ἐκεῖνος καὶ ποταμῶν ῥεῖθρα μετέστησεν, ἐπιτά ξας αὐτοῖς ἐν τῷ ὀνόματι τῷ μεγάλῳ τοῦ Χριστοῦ· καὶ λίμνην ἐξήρανεν ὑπόθεσιν πολέμου φέρουσαν ἀδελφοῖς πλεονέκταις. Αἱ δὲ τῶν μελλόντων προαγορεύσεις τοιαῦται, ὡς μηδὲν τῶν ἄλλων ἀποδεῖν προφητῶν. Καὶ ὅλως μακρὸν ἂν εἴη τοῦ ἀνδρὸς διηγεῖ σθαι τὰ θαύματα, δς τῇ ὑπερβολῇ τῶν ἐν αὐτῷ χαρι σμάτων, τῶν ἐνεργουμένων ὑπὸ τοῦ Πνεύματος ἐν πάσῃ δυνάμει καὶ σημείοις καὶ τέρασι, δεύτερος Μωϋσῆς παρ' αὐτῶν τῶν ἐχθρῶν τῆς ἀληθείας ἀνηγορεύετο Οὕτως αὐτῷ ἐν παντὶ λόγῳ καὶ ἔργῳ Τοῦ ἑσπερινοῦ φωτός. regione horum verborum scriptum est in margine Regii quinti περί τοῦ φωτὸς ἱλαροῦ, quod in ipsum contextum Regii tertii irrepsit. Ὥσπερ τι άλεξητήριον. Habent editi ὥσπερ τι ἄλλο ἐξιτήριον. Quatuor mss. ὥσπερ ἄλλο τι ἐξιτή prov, tanquam aliud aliquod valedictionis donum. Si cui magis arrideat vulgata scriptura, litem non movebo. Sed tamen longe potior videtur scriptura Regii primi, quam in contextum recepimus. Basilius supra cap. 10 professionem fidei, quæ fit in baptismo, servandam esse docet instar tutissimi prasidii, ὡς ἀσφαλούς φυλακτηρίου. Idem dicit de his verbis, In principio erat Verbum, honil. 10, p. 138. Præterea Ducæus, cui lectio codicis Regii placet, illul έξιτήριον minus commode usurpari observat, nisi addatur δώρον. Sic Basilius in epist. al. 77, ait Christum dedisse discipulis εξιτήριον δώρον, extremum munus, nempe pacem suam. Hunc autem Athenogenem Baronius in Martyrol. 16 Jul. et Tillemontius tom. II, p. 672, eumdem esse sunostris, vespertini luminis gratiam haudquaquam silentio accipere, sed mox ut apparuit agere gratias. Quis autem fuerit auctor illorum verborum, quæ dicuntur in gratiarum actione ad lucernas, dicere non possumus. Populus tamen antiquam profert vocem, neque cuiquam unquam visi sunt impietatem committere, qui dicunt, Laudamus Patrem el Filium et Spiritum sanctum Dei. Quod si quis etiam novit Athenogenis hymnum, quem tanquam aliquod amuletum discipulis suis reliquit, festinans jam ad consummationem per ignem; is novit et martyrum sententiam de Spiritu. Et hæc quidem hactenus. 74. Cæterum Gregorium Magnum, et illius voces quo loco ponam? annon cum apostolis et prophetis? virum qui eodem Spiritu quo illi versatus, quique sanctorum vestigiis per omnem vitam inhæsit, quique evangelica conversationis vigorem, quandiu vixit, præstitit. Equidem hoc dixerim: Injuria affecerimus veritatem, si non animam illam annumeremus iis qui Deo juncti sunt, qui velut insignis magnaque lucerna in Ecclesia Dei resplenduit, qui e Spiritus ope tremendam habuit adversus dæmones potestatem; tantam vero sermonis gratiam acceperat ad obedientiam fidei inter gentes, ut acceptis non plus septemdecim Christianis universum populum et urbanum et rusticanum per agnitionem adjunxerit Deo. Ille et fluminum aquas in diversum vertit, præcipiens illis in magno nonine Christi, et paludem exsiccavit, belli causam præbentem fratribus avaris. Cæterum prædictiones de futuris ejusmodi sunt, ut nihilo sit inferior cæteris prophetis. Sed omnino perlongum fuerit viri percensere miracula: qui propter donorum excellentiam quæ in ipso operabatur Spiritus in omni virtute et signis ac prodigiis, ab ipsis veritatis hostibus alter Moses 63 appellabatur. In tantum in illo in omnibus tum dictis tum factis, quæ per gratiam peragebantur, veluti lumen quoddam refulgebat, cœlestis virtutis indicium, quæ ex occulto spicantur ac Athenagoram, qui apologiam obtulit M. Aurelio. Nititur hæc conjectura levi nominum similitudine. Libentius crediderim eumdem hic no morari, quem Martyrologia ad diem 16 Julii cum aliis nonnullis Sebastiæ sub Diocletiano passum esse testantur. Exstant etiam illius acta apud Surium. Parvi refert, quod his in actis capite plexus, apud Basilium igne consumptus dicitur. Sunt enim acta illa prorsus insincera, nec fidem merentur. Vide Addenda. Περιπατήσαντα. Duo codices εμπεριπατή. σαντα. Paulo post illud ή ante αδικήσομεν non - peritur in quatuor mss., sed quia Basilio familiare est, ac præterea Regius secundus illud håbet, mhil visum est nutandum. Ποταμών. Regius tertius ποταμοῦ. Ανηγορεύετο. lla quatuor mss., quorum tamen in uno legitur ἀνηγόρευτο. Editi προσηγορεύε το. Ibidem Reg. secundus ἐχθρῶν τῆς Ἐκκλησίας. Paulo post editi ἐπουρανίου. Tres mss. οὐρανίου. Quibus favent duo alii in quibus legitur οὐρανίας.

assectabatur illum. Hujus adbuc etiamnum magna τῶν ἐπιτελουμένων διὰ τῆς χάριτος οἷόν τι φῶς ἐπι est apud ejus regionis homines admiratio, novaque ac semper recens memoria sic infixa est Ecclesiis, ut nullo tempore obsolescat. Itaque non factum aliquod, non dictum, non ritum ullum mysticum, ultra quam ille reliquit, Ecclesiæ adjecerunt. Quapropter etiam multa ex his quæ apud illos aguntur, imperfecta esse videntur, propter institutionis antiquitatem. Nam qui in Ecclesiarum administrationem successerant, nihil ex his quæ post illum excogitata sunt, loco additamenti voluerunt recipere. Unum itaque ex Gregorii institutis est, etiam ille ipse glorificationis modus, cui nunc contradicitur, ex illius traditione in Ecclesia custoditus. Nec multum fuerit negotii, ei, qui iter breve susceperit, super his certitudinem accipere. Hanc fidem et Firmiliano nostro fuisse, testantur libri quos reliquit. Insuper et Meletium illum admirandum in eadem fuisse sententia, narrant qui cum illo vixerunt. Sed quid opus est vetera commemorare? sed et nunc in Oriente, nonne hoc uno potissimum eos qui pie sentiunt agnoscunt, hac voce veluti quodam signo suos ab alienis dijudicantes? Ut autem ego e quodam Mesopotamio audivi, viro et linguæ perito, et sententia incorrupto, ne fieri quidem potest ut aliter lingua vernacula loquantur, etiamsi velint: sed necesse illis est ut per syllabam et, vel potius per voces quæ idem pollent quod illa, juxta proprietatem linguæ regionis illius glorificationem proferant. Quin et Cappadoces sic juxta regionis morem loquimur, jam tum in linguarum divisione, dictionum utilitatem providente Spiritu. Quid porro Occidens totus, propemodum ab Illyrico usque ad fines nostri orbis? nonne hanc vocem tuetur? 75. Qui fit igitur, ut ego sim innovator, el recentiorum verborum architectus? cum totas nationes, civitates, et consuetudinem omni hominum memoria vetustiorem, insuper et viros Ecclesiæ columnas, omni scientia ac virtute Spiritus claros, duces ac patronos hujus vocis exhibeam? Ob hæc hostilis illa acies adversus nos commota est, omnisque civitas, vicus, et omnes extremi fines pleni sunt nos calumniantium vocibus. Molesta quidem hæc ac lugenda cordibus quærentium pacem: verum quoniam est magna patientia merces, toleratas pro fide affictiones secutura, præter hæc et gladius splendescat, et securis acuatur, et ignis ardeat Babylonico illo vehementius, et omnia supplicioΕκεῖνος. Sic libri veteres. Editi εκείνοις. Καταλέλοιπε. Ita mss. Editi κατέλιπε. Μελέτιον. Cocus dum tuetur Erasmi sententiam, qui Basilio magnam partem hujus libri, nempe a capite decimo quinto abjudicaverat, hoc inter alia commento utitur, quod Meletius, qui Basilii equalis, et Basilio superstes fuit, inter antiquos nummeretur. Sed jamdudum explosæ ab omnibus fuerunt inanes nugæ, nec quisquam ignorat Meletium hic memorari Ponticarum regionum episcopum, quem Eusebius Hist. lib. vit, cap. 52, mel Atticum vocari solitum, ac plurimis sanctitatis et έλαμπε, μήνυμα τῆς οὐρανίου δυνάμεως, τῆς ἐκ τοῦ ἀφανοῦς παρεπομένης αὐτῷ. Τούτου μέγα ἔτι καὶ νῦν τοῖς ἐγχωρίοις τὸ θαῦμα, καὶ νεαρὰ καὶ ἀεὶ πρόσφα τος ἡ μνήμη ταῖς Ἐκκλησίαις ἐνίδρυται, οὐδενὶ χρόν νῳ ἀμαυρουμένη. Οὐκοῦν οὐ πρᾶξίν τινα, οὐ λόγον, οὐ τύπον τινὰ μυστικόν, παρ' ὃν ἐκεῖνος κατέλιπε, τῇ Ἐκκλησίᾳ προσέθηκαν. Ταύτῃ τοι καὶ πολλὰ τῶν παρ' αὐτοῖς τελουμένων ἐλλειπῶς ἔχειν δοκεῖ διὰ τὸ τῆς καταστάσεως ἀρχαιότροπον. Οὐδὲν γὰρ ἡνέσχοντο οἱ κατὰ διαδοχὴν τὰς Ἐκκλησίας οἰκονομήσαντες τῶν μετ' ἐκεῖνον ἐφευρεθέντων παραδέξασθαι εἰς προσθήκην. Εν τοίνυν τῶν Γρηγορίου καὶ ὁ νῦν ἀν τιλεγόμενος τρόπος τῆς δοξολογίας ἐστίν, ἐκ τῆς ἐκείνου παραδόσεως τῇ Ἐκκλησίᾳ πεφυλαγμένος. Καὶ οὐ πολὺς ὁ πόνος μικρὸν κινηθέντι τὴν ἐπὶ τούτοῖς πληροφορίαν λαβεῖν. Ταύτην καὶ Φιρμιλιανῷ τῷ ἡμετέρῳ μαρτυροῦσι τὴν πίστιν οἱ λόγοι οὓς καταλέ λοιπε Καὶ Μελέτιον (10! τὸν πάνυ ἐπὶ ταύτης εἶναι τῆς γνώμης οἱ συγγεγονότες φασί. Καὶ τί δεῖ τὰ παλαιὰ λέγειν; ἀλλὰ νῦν ἐπὶ τῆς ἑῴας ούχ ἑνὶ μάλιστα τούτῳ τοὺς εὐσεβοῦντας γνωρίζουσιν, οἷόν τινι σημείῳ τῇ φωνῇ ταύτῃ φιλοκρινοῦντες; Ὡς δὲ ἐγώ τινος τῶν ἐκ Μεσοποταμίας ήκουσα, ἀνδρὸς καὶ τῆς γλώσσης εμπείρως ἔχοντος, καὶ ἀδιαστρόφου τὴν γνώμην, οὐδὲ δυνατὸν ἑτέρως εἰπεῖν τῇ έγχωρίῳ φωνῇ, κἂν ἐθέλωσιν, ἀλλὰ διὰ τῆς, καί, συλλαβής, μᾶλλον δὲ τῶν ἰσοδυναμουσῶν αὐτῇ φωνῶν, κατά τι ἰδίωμα πάτριον, ἀνάγκην αὐτοῖς εἶναι τὴν δοξολογίαν προφέρειν. Καὶ Καππαδόκαι δὲ οὕτω λέγομεν εγχωρίως, ἔτι τότε ἐν τῇ τῶν γλωσσῶν διαι· ρέσει τὸ ἐκ τῆς λέξεως χρήσιμον προβλεψαμένου τοῦ Πνεύματος. Τί δὲ ἡ δύσις ἅπασα, μικροῦ δεῖν, ἀπὸ τοῦ Ἰλλυρικοῦ μέχρι τῶν ὅρων τῆς καθ' ἡμᾶς οἰκου μένης; οὐχὶ τὴν φωνὴν ταύτην πρεσβεύει; 75. Πῶς οὖν καινοτόμος ἐγώ, καὶ νεωτέρων της μάτων δημιουργός, ἔθνη ὅλα καὶ πόλεις, καὶ ἔθες πάσης μνήμης ἀνθρωπίνης πρεσβύτερον, καὶ ἄνδρας στύλους τῆς Ἐκκλησίας, ἐν πάσῃ γνώσει καὶ δυνά μει Πνεύματος διαπρεπεῖς, ἀρχηγοὺς καὶ προστάτας τῆς φωνῆς παρεχόμενος; Ἐπὶ τούτοις τὸ πολέ μικὸν τοῦτο καθ᾿ ἡμῶν συγκεκίνηται στίχος. Πάσα δὲ πόλις καὶ κώμη, καὶ ἐσχατιαὶ πᾶσαι, πλήρεις τῶν ἡμετέρων διαβολῶν. Λυπηρὰ μὲν οὖν ταῦτα καὶ ὀδυ νηρά ταῖς καρδίαις τῶν ζητούντων τὴν εἰρήνην· ἀλλ' ἐπειδὴ μεγάλοι τῆς ὑπομονῆς οἱ μισθοὶ τῶν ὑπὲρ τῆς πίστεως παθημάτων εἰσὶ πρὸς τούτοις καὶ ξίφος στιλβούσθω, καὶ πέλεκυς ἀκονάσθω, καὶ πῦρ και - ἐσθω τοῦ Βαβυλωνίου σφοδρότερον, καὶ πᾶν κινείσθω doctrinæ ornamentis præditum fuisse dicit; seque illius consuetudine, dum persecutionem fugiens in Palæstina degeret, totis septem annis usum fuisse. Ἐπὶ τῆς ἔψας. Editi οἱ ἐπὶ τῆς ἑῴας, sed articulus nullo legitur in codice ms. Εγώ τινος. In margine duorum codicum observatur Basilium loqui de S. Ephrem Syro. Ἐπὶ τούτοις. Hic incipit caput trigesimum in quatuor mss. Mox editi πᾶσαι δὲ πόλεις καὶ χῶμαι. Mss. ut in textu. Είσί. Hanc vocem addidimus ex quatuor mss.

'209 LIBER DE SPIRITU SANCTO. ἐφ' ἡμᾶς ἔργανον κολαστήριον· ὡς ἔμοιγε οὐδὲν φο- rum instrumenta in nos moveantur; quod ad me βερώτερον τοῦ μὴ φοβεῖσθαι τὰς ἀπειλάς, ἃς ὁ Κύ ριος τοῖς τὸ Πνεῦμα βλασφημοῦσιν ἐπανετείνατο. Πρὸς μὲν οὖν τοὺς εὐγνώμονας τῶν ἀνθρώπων ἱκανὴ ἀπολογία τὰ εἰρημένα, ὅτι δεχόμεθα φωνὴν οὕτω μὲν φίλην καὶ προσήγορον τοῖς ἁγίοις, τοσούτῳ δὲ ἔθει βεβαιωθεῖσαν· διότι ἀφ᾽ οὗ κατηγγέλη τὸ Εὐαγγέλιον μέχρι τοῦ νῦν, ἐμπολιτευομένη ταῖς Ἐκ κλησίαις δείκνυται· καὶ τὸ μέγιστον, εὐσεβῶς καὶ ὁσίως κατὰ τὴν ἔννοιαν ἔχουσα. Πρὸς δὲ τὸ μέγα κριτήριον, τίνα τὴν ἀπολογίαν ἑαυτοῖς εὐτρεπίσαιμεν; Ὅτι ἐνῆγεν ἡμᾶς πρὸς τὴν δόξαν τοῦ Πνεύ ματος πρῶτον μὲν ἡ παρὰ τοῦ Κυρίου τιμή, συμπα ραλαβόντος ἑαυτῷ καὶ τῷ Πατρὶ πρὸς τὸ βάπτισμα· ἔπειτα ἡ ἑκάστου ἡμῶν διὰ τῆς τοιαύτης μυσταγω γίας πρὸς τὴν θεογνωσίαν εἰσαγωγή· ἐφ᾽ ἅπασι δὲ ὁ φόβος τῶν ἀπειληθέντων, ἀπείργων τὴν ἔννοιαν πά σης ἀναξίας καὶ ταπεινῆς ὑπολήψεως. Οἱ δὲ ἐναντίοι τί καὶ ἐροῦσι; ποίαν ἀπολογίαν τῆς βλασφημίας Εξουσι; μήτε τὰς τιμὰς τοῦ Κυρίου καταιδε σθέντες, μήτε τὰς ἀπειλὲς αὐτοῦ φοβηθέντες. Οὗτοι μὲν οὖν κύριοι βουλεύσασθαι περὶ τῶν κατ᾿ αὐτοὺς, ἢ καὶ μεταβουλεύσασθαι ἤδη. Αὐτὸς δ' ἂν εὐξαίμην μάλιστα μὲν δοῦναι τὸν ἀγαθὸν Θεὸν τὴν ἑαυτοῦ εἰρήνην βραβεύουσαν ἐν ταῖς καρδίαις ἁπάντων, ὥστε τοὺς σφριγῶντας καθ᾿ ἡμῶν τούτους, καὶ συντετα αμένους σφοδρῶς, ἐν Πνεύματι πραότητος καὶ ἀγάπης κατασταλῆναι· εἰ δ᾽ ἄρα παντελῶς ἐξηγρίωνται καὶ ἀτιθασσεύτως ἔχουσιν, ἀλλ᾽ ἡμῖν γε δοῦναι μακροθύμως φέρειν τὰ παρ' αὐτῶν. Πάντως δὲ, τοῖς τὸ ἀπόκριμα τοῦ θανάτου ἐν ἑαυτοῖς ἔχουσιν οὐ τὸ παθεῖν ὑπὲρ τῆς πίστεως αλγεινὸν, ἀλλὰ τὸ μὴ ἐναθλῆσαι αὐτῇ δυσφορώτατον· ἐπεὶ καὶ τοῖς ἀθληταῖς οὐ τοσοῦτον πληγὰς λαβεῖν ἀγωνιζομένοις βαρύ, ὅσον μηδὲ παραδεχθῆναι τὴν ἀρχὴν εἰς τὸ στάδιον. "Η τάχα οὗτος ἦν ὁ καιρὸς τοῦ σιγαν, κατὰ τὸν σοφὸν Σολομῶντα. Τί γὰρ ὄφελος τῷ ὄντι κεκραγέναι πρὸς ἄνεμον, οὕτω βιαίας ζάλης κατεχούσης τὸν βίον, ὑφ᾽ ἧς πᾶσα μὲν διάνοια τῶν τὸν λόγον κατ ηχουμένων, οἷον ὀφθαλμός κονιορτοῦ τινος, τῆς ἐκ τῶν παραλογισμῶν ἀπάτης ἀναπλησθεῖσα, συγκέχυκαι πᾶσα δὲ ἀκοὴ βαρυτάτοις καὶ ἀήθεσι ψόφοις κατακτυπείται· δονεῖται δὲ πάντα, καὶ ἐν κινδύνῳ ἐστὶ τοῦ πτώματος; Διήγησις τῆς παρούσης τῶν Ἐκκλησιῶν καταστάσεως. 76. Τίνι οὖν ὁμοιώσομεν τὴν παροῦσαν κατάστα ss Matth. ΧΧνΙ, 19. 1 Eccle. 111, 7. Καὶ προσήγορον. Reg. quartus καὶ εὐπροσΑγορον. Ενῆγεν. Reg. quartus ἐνήγαγεν, et paulo post idem codex ἑαυτῷ καὶ τὸ Πνεῦμα πρὸς τὸ βάπτισμα. Τάς τιμάς. Legitur τὰς φωνάς in uno codice της. Συντεταγμένους. Ita nostri codices mss. quidem attinet, nihil arbitror formidabilius, quam non formidare minas, quas Dominus in Spiritum blasphemias jacientibus 64 intentavit. Igitur apud cordatos homines ad purgationem mei sufficiunt hæc quæ dicta sunt, quod recipimus vocem adeo gratam ac familiarem sanctis, insuper et tam diutino usu confirmatam. Nam ex quo tempore est annuntiatum Evangelium usque ad præsens, ostenditur in Ecclesiis usitata fuisse: et quod est omnium maximum, pium ac religiosum sensum habere demonstratur. Cæterum apud magnum illud tribunal, quam nobis excusationem apparaverimus? Nimirum quod induxit nos ad gloriam Spiritus primum honos illi habitus a Domino, in baptismate Spiritum adjungente sibi et Patri ": præterea, quod quisque nostrum per talem initiationem ad Dei cognitionem institutus est: super omnia vero terror minarum arcens omnem indignitatis et humilioris opinionis cogitationem. Adversarii porro quid tandem dicturi sunt? quam blasphemiæ excusationem afferent? qui neque honorem, quem Dominus tribuit Spiritui, reveriti sunt, nec minis illius deterriti. Istis quidem liberum est de suo consultare negotio, aut etiam mutare consilium. Ipse vero optarim maxime quidem, ut Deus bonus det suam pacem, quæ ita in cordibus omnium præsideal, ut isti qui in nos fremunt, et in nos atrociter conglomerati insurgunt, in Spiritu lenitatis et charitatis compescantur. Quod si prorsus efferati sunt, nec mansuescere possunt, certe det nobis illorum facta toleranter ferre. In summa, qui mortis sententiam in sese habent, his molestun non est pro fide affligi: sed maxime intolerabile est pro ea non certasse, quandoquidem athletis non perinde grave est in certamine plagas accipere, quam ne admitti quidem omnino in stadium. Aut fortassis hoc erat silentii tempus, juxta sapientem Salomonem ". Nam quid prodest revera clamare adversus ventum, cum tempestas adeo violenta vitam occupet, a qua mens quælibet eorum qui verbo initiati sunt, ut oculus in quo pulveris aliquid insidet, ita ratiocinationum falsarum errore oppleta, confusa est; quælibet aures gravissimis et insolitis sonis obtunduntur, turbine vero circumaguntur omnia, suntque in periculo ruinæ? CAPUT XXX. Expositio præsentis Ecclesiarum stalus. 76. Cui igitur comparabimus præsentem statum? Editi συντεταμένους. Confirmatur nostra emendatio ex Epist. al. 79, ubi Basilius eadem voce utitur, ut mala adversariorum consilia designet. Αὐτῇ. Editi ἐν αὐτῇ. Sed deest præpositio in veteribus libris. Μηδὲ παραδεχθῆναι. Sic codices mss. Editi μὴ δεχθῆναι.

Profecto similis prælio navali, quod ex veteribus σιν; "Η που ὁμοία ἐστὶ πολέμῳ τινὶ ναυτικῷ, ὃν ἐκ offensis viri quidam bellis nauticis assueti ac bellaces, dum multum inter sese odium alunt, suscitarunt. Nunc igitur in hac imagine mihi specta classem utrinque adverso impetu horrendum in modum ingruentem, mox ira jam eo erumpente ut sit immedicabilis, congressos dimicare. Pone, si vis, violento turbine circumagi classem, caliginemque densam e nubibus incumbere, adeoque ∙obscurarc omnes rerum visibilium species, ut nulla 65 jam sit amicorum et hostium discretio, propierea quod ob confusionem syınbola militaria sint ignota. Huic imagini evidentiæ ergo addamus etiam mare intumescere, atque ab imo sursum ferri, ac vchementem inbrem e nubibus deorsum erumpere, horribilemque procellam ingentibus ac decumanis fluctibus exsurgere: post hæc ventis undique concursantibus, totam classem inter se cum fragore collidi, atque ex iis qui in acie stant, alios quidem castra sua prodere, atque flagrante prælio transfugere; alios vero cogi, ut pariter et scaphas impellant a ventis actas, et occurrant irrumpentibus, seseque mutuo per seditionem trucident: quam seditionem partim invidia adversus præstantiores, partim quæ singulis adest vincendi cupiditas excitavit. Ad hæc cogita confuso quodam et indiscreto sonitu universum illud mare compleri, partim e ventorum strepitu, partim e collisione navium, partim ex undarum impetu ferventium, partim ex vociferatione præliantium, varias voces ob ingruen- c tia mala emittentium, ut neque naucleri, neque " gubernatoris exaudiatur vox, sed sit ingens quædam perturbatio confusioque, incredibili quadam malorum magnitudine, ob vitæ desperationem, omnern eis peccandi licentiam afferente. Adjice iisdem et immedicabilem quemdam morbum, gloriæ adipiscendæ insanam cupiditatem, adeo ut nave jam in fundum prolabente, ipsi vectores de prima. ttis contentione nihil remittant. παλαιῶν προσκρουσμάτων, πολὺν κατ' ἀλλήλων τὸν θυμὸν θρέψαντες, ναυμάχοι τινὲς ἄνδρες καὶ φιλοπόλεμοι συνεστήσαντο. Ορα δὴ οὖν μοι ἐν τῇ εἰκόνι ταύτῃ φοβερῶς ἑκατέρωθεν ἀντεφορμῶντα τὸν στόλον, εἶτα εἰς τὸ ἀνήκεστον τῆς ὀργῆς ἐκραγείσης, συμπεσόντας διαγωνίζεσθαι. Ὑπόθου, εἰ βούλει, καὶ λαίλαπι βιαίᾳ κλονεῖσθαι τὸ ναυτικὸν, καὶ ζόφον ἀθρόως ἐκ νεφῶν ἐπισχόντα μελαίνειν πᾶν τὸ ὁρώμενον, ὡς μηδεμίαν ἔτι εἶναι φίλων καὶ πολεμίων διάκρισιν, τῶν συμβόλων αὐτοῖς ἁγνοη θέντων διὰ τὴν σύγχυσιν. Έτι προσθήσωμεν δι' ενάργειαν τῇ εἰκόνι καὶ θάλασσαν οἰδοῦσαν καὶ ἄνω στρεφομένην ἐκ τῶν βυθῶν, καὶ λάβρον ἐκ νε φῶν ὕδωρ καταῤῥηγνύμενον, καὶ φοβερὸν ἐπαν ιστάμενον ἐκ τρικυμίας τὸν κλύδωνα· εἶτα πανταχόθεν τῶν πνευμάτων εἰς ταυτὸν συμπεσόντων, πάν τα τὸν στόλον συναρασσόμενον, καὶ τῶν ἐπὶ παριο τάξεως τοὺς μὲν καταπροδιδόντας, καὶ παρ' αὐτὴν τὴν ἀγωνίαν αὐτομολοῦντας· τοὺς δὲ ἀνάγκην ἔχειν ὁμοῦ τε διωθεῖσθαι τὰ σκάφη ἐκ τῶν ἀνέμων ἐπιψε ρόμενα, καὶ ἀντεπιέναι τοῖς ἐφορμῶσι καὶ ἀλλήλους καταφονεύειν ὑπὸ τῆς στάσεως, ἣν ὁ πρὸς τὸ ὑπερέχον φθόνος, καὶ ἡ ἐπιθυμία τοῦ αὐτὸν ἔκαν στον κρατεῖν ἐνεποίησεν Ενθυμήθητι ἐπὶ τούτοις συμμιγῆ τινα καὶ ἄσημον ἦχον πᾶσαν ἐπ ἔχοντα τὴν ἐκεῖ θάλασσαν, ἐκ τῶν περιηχούντων ἀνέμων, καὶ τοῦ πατάγου τῶν πλοίων, καὶ τοῦ μου θέου ζέοντος, καὶ ἐκ τῆς βοῆς τῶν πολεμούντων, παντοδαπὰς φωνὰς ἐπὶ τοῖς πάθεσιν ἀφιέντων· ὡς μήτε ναυάρχου, μήτε κυβερνήτου φωνὴν εἰσακού εσθαι, ἀλλὰ δεινήν τινα εἶναι ἀταξίαν καὶ σύνο χυσιν, τῆς τῶν κακῶν ὑπερβολῆς, διὰ τὴν πρὸς τὸ ζῆν ἀπόγνωσιν, ἅπασαν αὐτοῖς τοῦ ἁμαρτάνειν ἄδειαν ἐμποιούσης. Πρόσθες αὐτοῖς καὶ ἀμήχανόν τινα νόσον δοξομανίας ὥστε, τῆς νεώς δη εἰς βυθόν φερομένης, τοὺς ἐπιβάτας ἀλλήλοις τῆς τῶν πρωτείων ἔριδος μὴ ὑφίεσθαι. 77. Μετάβα δή μοι ἀπὸ τῆς εἰκόνος ἐπ' αὐτὸ τοῦ κακοῦ τὸ ἀρχέτυπον. Οὐχὶ πάλαι μέν πως ἐδόκε: τὸ Ἀρειανὸν σχίσμα, εἰς ἀντίπαλον μοῖραν ἀποκρι θὲν τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ, ἐν πολεμίων τάξει αυτ τὸ καθ᾿ ἑαυτὸ μόνον ἀντικαθέζεσθαι; Οτε δὲ ἐκ τῆς 77. Transi jam ab imagine ad ipsum mali exemplar. Annon olim videbatur quodammodo Arianum schisma, in adversariam Ecclesiæ Dei partem separatum, in hostium acie ipsuni per se solum obsistere? Verum posteaquam e longa atrocique contentione usque ad manifestum certamen in nos μακρᾶς καὶ χαλεπῆς ἔριδος εἰς προφανῆ ἡμῖν ἀγῶ instructi sunt, tum denique bellum in mulṭas partes justa modos innumerabiles dissectum est, sic ut partim ob communem simultatem, partim ob privatam suspicionem omnibus odium implacabile esset. Hæc vero tempestas Ecclesiarum qua "Ανδρες. Hanc vocem addidimus ex mss. codicibus. Mox quatuor codices ἀντεφορμοῦντα. Paulo post editi ἐπελθόντα μελαίνειν πως. Quinque mss. ut in textu. Προσθήσωμεν... οικοῦσαν. Ita quinque mss. Edili προσθέσομεν... οιδαίνουσαν. Μox editi αναστρεφομένην. Sed melior visa est scriptura Regii quarti quem secuti sumus Εξορμῶσι. Codices nonnulli εφορμοῦσι. Ἐνεποίησεν. Ita mss. codices. Editi άνεποίησεν να αντικατέστησαν, τότε δὴ εἰς πολλὰ μέρη κατά μυρίους τρόπους ὁ πόλεμος διεσχίσθη· ὥστε καὶ διὰ τὸ κοινὸν ἔχθος, καὶ διὰ τὸ ἰδίως ὕποπτον, ἀδιάλο λακτον πᾶσιν ὑπάρχειν τὸ μῖσος. Ὁ δὲ σάλος οὗτος τῶν Ἐκκλησιῶν τίνος οὐκ ἔστι θαλασσίου κλύδωνος Επέχοντα. Ila mss. quinque. Editi απο ηχούντα. Εἶναι. Hanc vocem ex veteribus libris addidimus. Paulo post editi πᾶσαν αὐτοῖς. Libri vele res ut in textu. Δοξομανίας. Reg. quartus δοξομανίαν. Τῆς νεώς. Tres mss. τῆς νηός. 'Αλλήλοις. Hanc vocem addidimus ex vete ribus libris, in quibus etiam legitur paulo post ta' αυτό, pro eo quod erat in editis ἐπ' αὐτοῦ. Nu Regius tertius τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ

LIBER DE SPIRITU SANCTO. ἀγριώτερος; ἐν ᾧ πᾶν μὲν ὅριον Πατέρων κεκίνη- tandem marina procella non est atrocior? in qua ται, πᾶς δὲ θεμέλιος, καὶ εἴ τι οχύρωμα δογμάτων ut omnes Patrum termini loco inoti sunt, ita omne διασεσάλευται. Κλονεῖται δὲ πάντα καὶ κατασείεται fundamentum, et si quod dogmatum munimentum, σαθρᾷ τῇ βάσει ἐπαιωρούμενα· ἀλλήλοις δὲ ἐμ- convulsum est. Volvuntur insuper et quassantur πίπτοντες, ὑπ' ἀλλήλων ἀνατρεπόμεθα. Κἂν μὴ omnia, putri basi innitentia, dumque alii in alios φθάση βαλὼν ὁ πολέμιος, ὁ παραστάτης έτρωσε. vicissim impetum facimus, alii ab aliis subvertimur. Κἂν πέσῃ βληθείς, ὁ συνασπιστὴς ἐπέβη Του Et si te prior non percusserit hostis, is qui auxiliaσοῦτον ἀλλήλοις κοινωνοῦμεν, ὅσον κοινῇ τοὺς ἐναν tur, vulnerat. Quod si ille ceciderit ictus, commiτίους μισεῖν. Ἐπειδὰν δὲ παρέλθωσιν οἱ πολέμιοι, lito jam insurgit. Tantum inter nos habemus soἀλλήλους ἤδη βλέπομεν πολεμίους. Ἐπὶ τούτοις, cietatis, quantum communi odio adversarios proτῶν ναυαγίων τὸ πλῆθος τίς ἂν ἐξαριθμήσαιτο; τῶν sequimur. Ubi porro præterierint hostes, jam nos μὲν ἐκ τῆς τῶν πολεμίων προσβολής καταδύντων, inter nos hostes videmus esse. His de causis quis τῶν δὲ ἐκ τῆς λαθραίας τῶν συμμαχούντων ἐπιβου enumerare possit naufragiorum multitudinem, vel λῆς, ἄλλων ἐκ τῆς ἀπειρίας τῶν εὐθυνόντων· ὅπου eorum qui hostium impressione demerguntur, vel με αύτανδροι Εκκλησίαι, οἷον ὑφάλοις τισὶ τοῖς αι qui ex occultis sociorum insidiis occidunt, vel qui ρετικοῖς δόλοις προσαραχθεῖσαι διεφθάρησαν, ἄλλοι per imperitiam ducum pereunt; cum Ecclesiæ una δὲ τῶν ἐχθρῶν τοῦ σωτηρίου πάθους παραλαcum ipsis Irominibus, hæreticorum dolis velut 66 βόντες τοὺς οἴακας, περὶ τὴν πίστιν ἐναυάγησαν. sub aqua latentibus scopulis illisæ, perditæ sint: Δἱ δὲ ἐκ τῶν ἀρχόντων τοῦ κόσμου τούτου επαγό alii vero ex hostibus salutiferæ passionis, qui guμεναι ταραχαί ποίας οὐχὶ θυέλλης καὶ καταιγίδος bernacula occuparunt, circa fidem naufragium feσφοδρότερον τοὺς λαοὺς ἀνατρέπουσι; Κατηφής cerint? Cæterum turbæ ab hujus mundi principibus δέ τις όντως καὶ στυγνή σκοτάμαινα τὰς Εκproficiscentes, qua non procella, quo non turbine κλησίας ἐπέχει, τῶν λαμπτήρων τοῦ κόσμου, οὓς horribilius subvertunt populos? Ecclesias vero ἔθετο ὁ Θεὸς τὰς ψυχὰς τῶν λαῶν φωτίζειν, έξοι- caligo quædam adeo plane tristis ac mdesta occaκισθέντων. Τὸ δὲ ὑπερβάλλον αὐτοῖς τῆς πρὸς ἀλpat, videlicet luminaribus mundi, quæ Deus posueλήλους φιλονεικίας, επικρεμαμένου ἤδη τοῦ φόβου rat ad illuminandas populorum animas, domo τῆς τοῦ παντὸς διαλύσεως, παραιτεῖται τὴν profligatis. Porro immodica jam inter ipsos vincendi αἴσθησιν. Τοῦ γὰρ κοινοῦ καὶ δημοσίου πολέμου contentio, cum jam immineat terror minitans ruiπλεῖόν ἐστι τὸ ἴδιον δυσμενές, τῆς ἐκ τοῦ κρατῆσαι nam universi, adimit mali sensum. Nam privata τῶν ἐναντίων δόξης του κοινῶς πᾶσι λυσιτελοῦντος simultas plus est quam commune publicumque προτιθεμένης, οἷς τὸ παραυτίκα τῆς φιλοτιμίας " bellum, dum adversarios vincendi gloria præfertur τερπνὸν τῶν εἰς ὕστερον ἀποκειμένων μισθών προτιμότερον. Διόπερ πάντες ὁμοίως, καθ᾿ ὃν ἂν ἔκαστος δύνηται τρόπον, τὰς φονικὰς χεῖρας ἀλλήλοις ἀντεπιφέρουσι. Τραχεῖα δέ τις κραυγὴ τῶν ἐξ ἀν- - τιλογίας παρατριβομένων ἀλλήλοις, καὶ βοὴ ἄσημος, καὶ δύσκριτος ἦχος ἐκ τῶν ἀσιγήτων θορύβων, πάν σαν ήδη σχεδόν Ἐκκλησίαν πεπλήρωκεν, ἐπὶ ὑπερβολὰς καὶ ἐλλείψεις τὸ εὐθὲς δόγμα τῆς εὐσεβείας παρατρεπόντων. Οἱ μὲν γὰρ ἐπὶ Ἰουδαϊσμὸν διὰ τῆς συγχύσεως τῶν προσώπων, οἱ δὲ ἐπὶ Ἑλληνισμὸν διὰ τῆς τῶν φύσεων εναντιότητος παραφέρον ται οὔτε τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς μεσιτεύειν αὐτ τοῖς ἐξαρκούσης, οὔτε τῶν ἀποστολικῶν παραδόσεων τὰς πρὸς ἀλλήλους αὐτοῖς διαλλαγάς βραβευουσῶν. Εἷς δὲ ὄρος φιλίας, τὸ καθ᾽ ἡδονὴν εἰπεῖν· καὶ ἔχθρας ἀρκοῦσα πρόφασις, τὸ μὴ συμβῆναι ταῖς δόξαις. Πάσης δὲ συνωμοσίας πιστότερον πρὸς κοι γωνίαν στάσεως ἡ τοῦ σφάλματος ομοιότης. Θεολόγος δὲ πᾶς, καὶ ὁ μυρίαις κηλίσι τὴν ψυχὴν στιγμα τίας Εντεῦθεν τοῖς νεωτεροποιοῖς εὐπορία τῶν συστασιαζόντων πολλή. Τοιγαροῦν αὐτοχειροτόνη Επέβη. Ita Regius secundus, multo melius quam editi επανέση. 'Tres alii codices ἐπενέβη. Σωτηρίου πάθους. Ita ope Regii secundi emendavimus quod in editis legebatur σωτηρίου Πνεύματος, non ex stylo et more Basilii, qui Spiritum sanctum σωτήριον nusquam appellat. Unde Combefisius legendum putabat σωτήριου κηρύγματος. publicæ omnium utilitati, quibus præsens temporariaque gloriæ voluptas prior ac potior est præmiis in posterum repositis. Eoque omnnes pariter quocunque possunt modo interfectrices manus sibi invicem afferunt. Acerbus autem quidam clamor eorum, qui ex contentione sese mutuo collidunt, confusaque vociferatio, indistinctus sonitus e nunquam silentibus tumultibus, totam prope jam Ecclesiam implevit, per excessus ac defectus rectum pietatis dogma subvertentibus. Nam alii quidem ad Judaismum, ob personarum confusionem, alii contra, ad paganismum per naturarum contrarietatem deferuntur: adeo ut nec divinitus inspirata Scriptura inter illos sequestram agere possit, nec apostolic traditiones illos inter se conciliare valeant. Sel unicus amicitiæ finis est ad gratiam loqui: ac suffictens est inimicitiæ causa, opinionibus dissentire. Porro erroris similitudo res est quavis conjuratione firmior ad seditionis societatem. Theologus vero quilibet est, is etiam, qui maculis innumerabilibus animam habeat notatam. Hinc rerum novatoribus Σφοδρότερον. Reg. secundus βαρύτερον. "Οντως. Ita mss. codices. Editi οὕτως. Παραιτεῖται. Reg. secundus παραιρεῖται. Paulo post editi κρατεῖσθαι. Mss. ut in textu. Subinde Reg. secundus της φιλονεικίας τερπνόν Στιγματίας. Ita mss. quatuor, Editi στιγμα τίσας.

multa copia simul excitantium seditionem. Itaque τοι καὶ σπουδαρχίδαι τῶν Ἐκκλησιῶν τὰς προστα qui seipsos suis elegere suffragiis, quique affectant σίας διαλαγχάνουσι, τὴν οἰκονομίαν τοῦ ἁγίου Πνεύ principatum, ii Ecclesiarum præfecturas sortiuntur, repulsa sancti Spiritus administratione. Janque prorsus evangelicis ritibus ob sublatum rerum ordinem confusis, ineffabilis est ad præfecturas irruptio, unoquoque eorum qui ambitione laborant, sese in dignitates per vim intrudente. Jam vero gravis quædam anarchia ab hoc principatus amore populos invasit: unde irritæ sunt prorsus ac inanes præfectorum exhortationes, dum nemo se magis alteri auscultare, quam aliis imperare debere, ob fastum ex inscitia conceptum existimat. 78. Has ob res silere utilius judicavi, quam loqui, tanquam hominis vox per tantos tumultus exaudiri non possit. Nam si vera sunt quæ dixit Ecclesiastes 2, verba sapientum in quiete audiri, plurimum abest, ut in hoc statu rerum de his loqui conveniat. Me vero etiam illud propheticum dictum reprimit: Intelligens in tempore illo tacebit: eo quod tempus malum est, in quo alii quidem supplantant, alii vero insultant lapso, alii vero applaudumt; sed qui 67 labascenti manum ex misericordia porrigat, nullus est; quanquam juxta legem veterem ne is quidem qui vel jumentum inimici sub onere collapsum præterierit, caret reprehensione. Sed non itidem fit hisce temporibus. Quinam fieret? quando refrigerata omnium charitate, sublata est fratrum conspiratio, concordiæ vero etiam nomen ignoratur; sublata sunt autem etiam amicæ admonitiones, nusquam viscera Christiana, nusquam lacryma ex commiseratione. Non est qui infirmum in fide suscipiat, sed tantum odium inter tribules exarsit, ut quisque magis de proximi lapsibus, quam de propriis recte factis exsultet. Quemadmodum autem in contagiis pestilentiarum etiam ii qui summa cura servant victus rationem, tamen iisdem morbis quibus alii laborant, dum ob consuetudinein eorum qui corrupti sunt, opplentur ipsi ægrotatione itidem nunc omnes similes inter nos facti sumnus, a contentione, quae nostros animos occupavit, ad malorum æmulationem perducti. Hinc implacabiles et amari sedent erratorum examinatores, iniqui vero et malevoli recte factorum judices: ac tantum, ut videtur, malum nobis insedit, ut ratione destituamur magis, quam ipsa animalia bruta: siquidem illa quæ sunt ejusdem generis, inter sese consociantur, at nobis atrocissimum bellum est adversus domesticos. p es Eccle. IX, 17. 36 Ainos v, 13. 37 Ezech. xx, 5. Η αὐτῷ. Ita codices nostri omnes. Editi ή αὐτόν. Ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ. Hæc desunt in tribus mss. Legitur etiam in nonnullis codicibus xx:pòs πονηρῶν ἐστιν. Τον γόμον. Sic mss. codices. Editi τῶν ματος παρωσάμενοι. Καὶ παντελῶς ἤδη τῶν εὐαγγελικών θεσμῶν ἐξ ἀκοσμίας συγκεχυμένων, ἀμύθητος ὠθισμὸς ἐπὶ τὰς προεδρίας ἐστὶ, τῶν φανητιώντων ἑκάστου ἑαυτὸν εἰσποιεῖν τῇ προστα σία βιαζομένου. Αναρχία δέ τις δεινὴ ἀπὸ τῆς φιλαρχίας ταύτης τοῖς λαοῖς ἐπεκώμασεν· ὅθεν ἄπρακτοι παντελῶς καὶ ἀργαὶ τῶν ἐπιστατούντων αἱ παρακλήσεις, οὐ μᾶλλον ἀκούειν τινὸς, ἢ αὐτ τῷ ἄρχειν ἑτέρων ὀφειλόμενον εἶναι ἑκάστου διὰ τὸν ἐξ ἀμαθίας τύφον λογιζομένου. 78. Διὰ ταῦτα λυσιτελεστέραν τοῦ λόγου τὴν σιω τὴν ἐτιθέμην, ὡς οὐ δυναμένης φωνῆς ἀνθρώπου διὰ τοσούτων θορύβων εισακουσθῆναι. Εἰ γὰρ ἀληθῆ τὰ τοῦ Ἐκκλησιαστοῦ ῥήματα, ὅτι Λόγοι σοφῶν ἐν ἀναπαύσει ἀκούονται, πολλοῦ ἂν δέοι πρέπειν τῇ νῦν καταστάσει τὸ περὶ τούτων λέγειν. Ἐμὲ δὲ καὶ τὸ προφητικὸν ἐκεῖνο κατέχει λόγιον, ὅτι Ὁ συνιών ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ σιωπήσεται· διότι ὁ και ρὸς πονηρός ἐστιν· ἐν ᾧ οἱ μὲν ὑποσκελίζουσι νῦν, οἱ δὲ ἐνάλλονται τῷ πεσόντι, ἄλλοι δὲ ἐπικροτοῦσιν· ὁ δὲ τῷ ὀκλάσαντι χεῖρα ὀρέγων ἐκ συμπαθείας οὐκ ἔστι· καίτοιγε, κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον, οὐδ᾽ ὁ τὸ υποζύγιον τοῦ ἐχθροῦ πεπτωκὸς ὑπὸ τὸν γόμον παραδραμὼν ἀκατάγνωστος. Αλλ' οὐχὶ τανῦν τοιαῦ τα. Πόθεν; ὅπου γε, διὰ πάντων τῆς ἀγάπης ψυ γείσης, ἀνῄρηται μὲν ἀδελφῶν σύμπνοια, ὁμονοίας δὲ ἀγνοεῖται καὶ τοὔνομα· ἀνῄρηνται δὲ ἀγαπητικαί νουθεσίαι· οὐδαμοῦ σπλάγχνον Χριστιανὸν οὐδα μοῦ δάκρυον συμπαθές. Οὐκ ἔστιν ὁ τὸν ἀσθενοῦντα τῇ πίστει προσλαμβανόμενος, ἀλλὰ τοσοῦτον μέσος τοῖς ὁμοφύλοις πρὸς ἀλλήλους ἐκκέκαυται, ὥστε μᾶλο λον τοῖς πλησίον πτώμασιν ἢ τοῖς οἰκείοις ἕκαστος κατορθώμασιν ἐπαγάλλονται. Ωσπερ δὲ ἐν ταῖς λοιμικαῖς συμπαθείαις καὶ οἱ κατὰ πᾶσαν ἀκρίβειαν διαιτώμενοι τὰ ἴσα τοῖς ἄλλοις κάμνουσιν, ἐκ τῆς πρὸς τοὺς διεφθαρμένους ὁμιλίας τῆς ἀρρωστίας ἀναπιμπλάμενοι· οὕτω καὶ νῦν πάντες ἀλλήλοις γεγόναμεν ὅμοιοι, ὑπὸ τῆς κατασχούσης τὰς ψυχὰς ἡμῶν φιλονεικίας πρὸς τὸν τῶν κακῶν ζῆλον ὑπὸ ενεχθέντες. Ἐντεῦθεν ἀσύγγνωστοι μὲν καὶ πικροὶ κάθηνται τῶν ἀποτυγχανομένων ἐξετασταὶ, ἀγνώμο νες δὲ καὶ δυσμενεῖς τῶν κατορθουμένων κριταί· καὶ τοσοῦτον, ὡς ἔοικε, τὸ κακὸν ἡμῖν ἐνίδρυται, ὥστε καὶ τῶν ἀλόγων γεγόναμεν ἀλογώτεροι· εἴ γε ἐκεῖνα μὲν τὰ ὁμόφυλα ἀλλήλοις συναγελάζε ται, ἡμῖν δὲ ὁ χαλεπώτατος πόλεμος πρὸς τοὺς οἰκείους ἐστί. γόμων. Χριστιανόν. Sic veteres libri. Editi χρηστόν. Αρρωστίας. Duo Regii codices addunt πάρ σης. Non multo post editi υπαχθέντες. Codices niss. ut in textu.

LIBER DE SPIRITU SANCTO. 79. Itaque propter has omnes causas silendum erat, sed in diversam partem retraxit charitas, non quærens quod ipsius est 28, ac vincere cupiens omnem temporum ac rerum difficultaten. Quin et pueri qui fuerunt in Babylonia docuerunt nos. etiamsi nemo sit qui pietati suffragetur, tamen privatim quod officii nostri est peragere qui quidem ex incendio medio canebant lymnos Deo, haud reputantes multitudinem aspernantium veritatem, sed sibi invicem sufficientes, cum essent tres ". Quapropter ne nos quidem deterruit hostium nubes, sed fixa spe in præsidio Spiritus, cum omni fiducla veritatem annuntiavimus. Alioqui foret omnium miserrimum, eos qui conviciis incessunt Spiritum, tam facile 79. Τούτων μὲν οὖν πάντων ἕνεκεν σιωπᾶν ἔδει, ἀλλ' ἀνθείλκε γὰρ ἑτέρωθεν ἡ ἀγάπη, οὐ ζητοῦσα τὸ ἑαυτῆς, καὶ νικᾶν ἀξιοῦσα πᾶσαν καιρῶν καὶ πραγμάτων δυσχέρειαν. Εδίδαξαν δὲ ἡμᾶς καὶ οἱ ἐπὶ τῆς Βαβυλωνίας παῖδες, καὶ μηδενὸς ὄντος τοῦ συντιθεμένου τῇ εὐσεβεία, καθ᾿ ἑαυτοὺς τὸ ἐπιβάλ λον ἐκτελεῖν· οἴ γε ἐκ μέσης τῆς φλογὸς τὸν Θεὸν ἀνύμνουν, μὴ λογιζόμενοι τὸ πλῆθος τῶν τὴν ἀλήθειαν ἀθετούντων, ἀλλ' ἀλλήλοις ἀρκούμενοι, τρεῖς ὄντες. Διόπερ οὐδὲ ἡμῖν δκνον ἐνεποίησε τῶν πολεμίων τὸ νέφος, ἀλλὰ τὴν ἐλπίδα θέμενοι ἐπὶ τὴν βοήθειαν τοῦ Πνεύματος, ἐν πάσῃ παρξησία κατηγ γείλαμεν τὴν ἀλήθειαν. "Η πάντων ἂν ἦν σχετλιώ τατον, τοὺς μὲν βλασφημοῦντας τὸ Πνεῦμα οὕτως εὐκόλως πρὸς τὸν εὐσεβῆ λόγον ἀποθρασύνε σθαι· ἡμᾶς δὲ, τηλικοῦτον ἔχοντας συνασπιστὴν καὶ adversus piam doctrinam aninio efferri ac insoσυνήγορον, ὀκνεῖν τὸν λόγον διακονεῖν τὸν ἐκ τῆς τῶν πατέρων παραδόσεως πρὸς ἡμᾶς ἀκολουθία μνήμης διασωθέντα. Ἐπὶ πλεῖον δὲ ἡμῶν ἐπήγειρε τὴν ὁρμὴν τῆς τε ἀνυποκρίτου σου ἀγάπης τὸ διά τουρον καὶ τὸ τοῦ τρόπου εμβριθὲς καὶ ἡσύχιον, ἐγω γνώμενον μὴ εἰς πολλοὺς ἐξοίσειν τὰ ῥηθησόμενα· οὐχ ὡς ἄξια κατακρύπτεσθαι, ἀλλ' ὥστε μὴ ῥίπτεσθαι τοῖς χοίροις τοὺς μαργαρίτας. Καὶ ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον. Σοὶ δὲ, εἰ μὲν ἀρκούντως ἔχει τὰ εἰρη μένα, τοῦτο πέρας ἔστω τοῦ περὶ τούτων λόγου. Εἰ δὲ ελλιπῶς ἔχειν δόξει, φθόνος οὐδεὶς φιλοπόνως προσεδρεύοντα τῇ ζητήσει, δι' έρωτήσεως ἀφιλονείκαι προστιθέναι τῇ γνώσει. Δώσει γὰρ ὁ Κύριος ἢ δι' ἡμῶν, ἡ δι' ἑτέρων τῶν λειπομένων την πλήρωσιν κατὰ τὴν ἐπιχορηγουμένην τοῖς ἀξίοις αὐτοῦ G γνῶσιν ὑπὸ τοῦ Πνεύματος. lescere: nos vero qui talem habemus protectorem ac patronum, non audere doctrinam tradere, quæ ex majorum traditione perpetua memoriæ serie ad nos usque servata fuit. Magis tamen excitavit impetum nostrum igneus charitatis tuæ non fictæ fervor, morumque tuorum gravitas ac taciturnitas: quæ res spondebant fore, ut ea quæ dicturi essemus non prodirent in vulgus non quod digna sint quæ celentur, sed ne margarita projiciantur porcis. Et hæc quidem hactenus. Quod si tibi de his satis dictum videtur, sit hic sermonis finis: sin minus, nulla invidia est, studiose insidentem inquisitioni, per interrogationem a contentione alienam aliquid addere cognitioni. Dabit enim Dominus aut per nos aut per alios, eorum quæ desunt complementum, juxta scientiam quæ dignis subministratur a Spiritu. ss 1 Cor. xill, 5. 3 Dan. ut 12. Ανθεῖλκε Sic mss. codices. Editi ἀνθεῖλε. Εὐσεβῆ. Sic omnes nostri codices, exceptis tamen Regio secundo et Colbertino, in quibus desunt aliquot folia. Contra in editis legebatur άσεβή. Διακονεῖν. Deest ea vox in quatuor illis codicibus; sic tamen ut in ora Regii quarti legatur. "Η δι' ἡμῶν, ἢ δι' ἑτέρων. Ita nostri codices mss. Editi δι' ἡμῶν, ἢ καὶ δι' ἑτέρων. Mox duo 20dices τῶν λειπόντων, alii duo τῶν λοιπῶν.

SANCTI PATRIS NOSTRI BASILII EPISTOLÆ BASILII 68-69 SECUNDUM ORDINEM TEMPORUM NUNC PRIMUM DISPOSITE ET IN TRES CLASSES DISTRIBUTA CLassis I. Continet epistolas ante episcopatum scriptas ab anno 557 ad annum 370. Quibus adduntur nonnulle dabis, quia videntur ad hoc tempus pertinere. II. Quas episcopus scripsit ab anno 570 ad annum 378. III. Epistolas nulla temporis nota signatas, cum pluribus dubiis et spuriis nonnullis. EPISTOLA Ι. CLASSIS PRIMA. Fingit Basilius sese, dum Eustathium frustra quærit in variis regionibus, pene dubitasse annon fato aw fortuna omnia fiant, sed illius litteris recreatum mutasse sententiam; hæc, inquam, fingit ut refellut acutius, et providentiam slutual. Eustathio philosopho. Jam me animo deficientem ob illatas ab ea que dicitur fortuna injurias, a qua semper ali quid impedimenti exstitit, quominus tecum congrederer, litteris miro quodam modo recreasti ac consolatus es. Jam enim apud me ipse quodam modo versabam, annon forte verum sit, quod a pluribus dictitatur, necessitate quadam ac fato res nostras sive parvas sive magnas regi, nec ullius rei nos homines esse dominos; aut si res ita se non habet, fortuna quadam humanam vitam prorsus agitari. Atque his cogitationibus plurimam dabis veniam, uhi causas, quibus ad eas adductus sim, didiceris. Ego reliqui Athenas ob tuæ philosophiæ famam, contemptis quæ illic Alias CLXV. Scripla anno 557. Ευσταθίῳ φιλοσόφῳ. Codex Beg. primus sic habet: Πρὸς τὸν Εὐστάθιον πρεσβύτερον Αντιοχείας, Ad Eustathium presbyterum Antiochiæ Codex Vaticanus et Coislinianus recentior, et Regius secundus: Πρὸς Εὐστάθιον φιλόσοφον ἀπὸ Ἀντιοχείας, πρὸ τοῦ πρεσβύτερον κατασταθῆναι, Ad Eustathium philosophum ab Antiochiu, priusquam presbyter crearetur, Basilius videlicet. Inde videtur derivata codicis Harlani mendosa lectio: Ευσταθίῳ φιλοσόφι Αν ιοχείας περί τοῦ πρεσβυτερίου, Eustathio philosopho Antiochia de sacerdotio. Sed his titulis parum hoc loco tribuendum. Nam nec presbyter erat Eustathius ille, sed ethnicus, ut indicant hæc Basilii verba: Hæc, quæso, nonne sunt opera fati, uti tu Ευσταθίῳ φιλοσόφῳ Απειρηκότα με ἤδη πρὸς τὰς παρὰ τῆς λεγομένης τύχης ἐπηρείας, παρ' ἧς ἀεί τι πρὸς τὸ μὴ συγγενέσθαι σοι ἐμπόδιον γέγονε, θαυμαστώς πως ἀνεκαλέσω καὶ παρεμυθήσω τοῖς γράμμασι. Καὶ γάρ πως ήδη καὶ κατ' ἐμαυτὸν ἔστρεφον, μή ποτε ἀληθές ἐστι τὸ παρὰ τῶν πολλῶν θρυλλούμενον, ὅτι ἀνάγκη τίς ἐστι καὶ εἱμαρμένη ἡ καὶ τὰ μικρὰ καὶ τὰ μείζω τῶν ἡμετέρων ἄγουσα· αὐτοὶ δὲ οὐδενός ἐσμεν οἱ ἄνθρωποι κύριοι· ἢ εἰ μὴ τοῦτο, τύχη τις πάντως τὸν ἀνθρώπινον ἐλαύνει βίον. Καὶ τούτων πολλὴν συγγνώμην ἕξεις τῶν λογισμῶν, ἐπειδὰν τὰς αἰτίας. ὑφ' ὧν εἰς αὐτοὺς προήχθην, μάθης. Ἐγὼ κατέλιπον τὰς ᾿Αθήνας κατὰ φήμην τῆς σῆς φιλοσοφίας, ὑπεριδὼν τῶν ἐκεῖ. Παρέδραμον δὲ τὴν ἐφ' dixeris, nonne necessitatis? Neque etiam Antiochia ortus videtur fuisse, sed Cappadocia, ubi spes illius videndi et antea Basilium Athenis redeuntem tenuerat, et tunc etiam Alexandriæ ægrotantem tenebat. Unde merito idem esse creditur Eustathio illi, quem pluribus laudat Eunapius, et Cappadocia ortum testatur. Si quis autem his verbis ἀπὸ Ἀντιοχείας significari velit Basilium Antiochiæ scripsisse: ne id quidem verum erit. Tunc enim, ut ipse declarat, Alexandriæ morabatur. Id unum ex citatis codici bus erui potest, Basilium hæc scripsisse antequam presbyter crearetur. Λεγομένης deest in quinque codicibus msa non vetustissimis.

EPISTOLARUM CLASSIS I. EPIST. 1. Ἑλλησπόντα πόλιν, ὡς οὐδεὶς Οδυσσεύς Σειρήνων sunt. Præterii autem citius Hellesponti civitatem μέλη. Καὶ τὴν Ἀσίαν ἐθαύμασα μὲν, πρὸς δὲ τὴν μητρόπολιν τῶν ἐν αὐτῇ καλῶν ἐπειγόμην. Ἐπεὶ δὲ κατέλαβον τὴν πατρίδα, καὶ σε ἐν αὐτῇ τὸ μέγα όφελος ζητήσας οὐχ εὗρον, ἐντεῦθεν μοι λοιπὸν αἱ πολλαὶ καὶ ποικίλαι ἀφορμαὶ τῶν ἀδοκήτων ἐπιγεγόνατι κωλυμάτων. Η γὰρ ἀσθενεῖν πάντως ἔδει, καὶ διὰ τοῦτο ἀπολείπεσθαι· ἡ ἐπὶ τὴν ἑῴαν βαδίζοντι συναπαίρειν μὴ δύνασθαι· ὀψὲ δέ ποτε μυρίοις πόνοις τὴν Συρίαν καταλαβόντα, οὐκ ἔχειν συνεῖναι τῷ φιλοσόφῳ πρὸς Αἰγυπτίους ἀπάραντι. Πάλιν οὖν Εδει Αίγυπτόνδ' ιένα: δολιχὴν ὁδὸν ἀργαλέην τε· καὶ οὐδ᾽ ἐνταῦθα τὸ σπουδαζόμενον ἔχειν. Αλλ' οὕτω δύσερις ἦν, ὥστε ἢ τὴν ἐπὶ Πέρσας βαδίζειν ἔδει, καὶ συμπροϊέναι εἰς ὅτι μήκιστον τῆς βαρβάρων (ἦλθες γὰρ δὴ κἀκεῖσε· τοσαύτή τις ἦν φιλονεικία τοῦ δαίμονος), ἢ αὐτοῦ καθῆσθαι ἐπὶ τῆς Αλεξάνδρου, ὅπερ οὖν καὶ συνέβη. Δοκώ γάρ μοι, εἰ μὴ, ὥσπερ τι θρέμμα, θαλλῷ προδεικνυμένῳ ἑπόμενος ἀπηγόρευσα, ἐπέκεινα ἄν σε καὶ Νύσσης τῆς Ινδικῆς ἐλθεῖν ἀγόμενον, καὶ εἴ τι ἔσχατον τῆς καθ' ἡμᾶς οἰκουμένης χωρίον, καὶ τούτῳ ἐπιπλανηθῆναι. Καὶ τί δεῖ τὰ πολλὰ λέγειν; Αλλὰ τὸ τελευταῖον νῦν ἐπὶ τῆς πατρίδος διάγοντι συγγενέσθαι οὐκ ἐξω εγένετο, μακραῖς ἀῤῥωστίαις ἐξειργομένῳ· αἱ εἰ μὴ τοῦ γε λοιποῦ μετριώτεραι γένοιντο, οὐδὲ κατὰ τὸν χειμῶνα τῇ λογιότητι σου συνεσόμεθα. Ταῦτα οὐχ είν μαρμένης έργα, ὡς ἂν αὐτὸς εἶποις; ταῦτα οὐκ ἀνάγκης; ταῦτα οὐχὶ, μικροῦ δεῖν, καὶ τοὺς τῶν ποιητῶν ἐπὶ Ταντάλω μύθους υπερεβάλετο; 'Αλλ', ὅπερ ἔφην, ῥᾴων γέγονα τοῖς γράμμασι, καὶ οὐκέτι ἐπὶ τῆς αὐτῆς εἰμι γνώμης. Φημὶ δὲ χρῆσ να: διδόντι μὲν τὰ ἀγαθὰ τῷ Θεῷ χάριν εἰδέναι, ταμιευομένῳ δὲ μὴ δυσχεραίνειν. Καὶ δὴ οὖν καὶ ἡμῖν εἰ μὲν παράσχοιτο συνεῖναί σοι, ταῦτ᾽ ἄρι στά τε ὁμοῦ καὶ ἤδιστα ἡγησόμεθα· εἰ δὲ ἀναβάλειτο, πράως οἴσομεν τὴν ζημίαν. Αμεινον γάρ που πάντως, ἢ ὡς ἂν ἡμεῖς προελοίμεθα διοικεῖ τὰ ἡμέτερα. quam quisquam Ulysses Sirenum cantus. Et Asiam quidem admiratus sum; sed ad bonorum, quæ in ea sunt, metropolim properabam. Postqua: 20tem veni în patriam, teque ingens lucrum in ea quæsitum non inveni; hinc 70 mihi deinceps multæ variæque occasiones inopinatorum obortæ sunt impedimentorum. Vel enim ægrolandum prorsus fuit, teque idcirco carendum; vel necesse fuit tecum abeunte in Orientem proficisci non posse, et cuin tandem aliquando innumeris laboribus in Syriam pervenissem, philosophi, qui in Ægyptum abierat, congressum non assequi. Rursus igitur proficiscendum fuit in Egyptum, longo et difficili itinere, ac ne illic quidem assequendum quod erat in optatis. Sed tam infausto amore capiebar, ut aut ad Persas eundum mihi esset, et ad extremos usque barbaros simul proficiscendum (siquidem illuc etiam veneras: usque adeo obsistebat dæmon), aut hic sedendum Alexandriæ: id quod et contigit. Puto enim nisi pecudis instar præmonstratum ramium sequendo defatigatus essem, futurum fuisse ut vel ultra Nyssam Indicamn actus pergeres, ac si quis estrenus orbis nostri locus, in eo etiam errares. Sed quid multa opus est referre? Nunc postremo cum in patria verseris, tecum esse non contigit, eo quod diuturnis morbis detinear: qui nisi deinceps mitiores fiant, ne in hieme quidem prudentiam tuam conveniemus. fæc, quæso, nonne sunt opera fati, uti tu dixeris? nonne necessitatis? hæc noune propemodum poetarum de Tantalo fabulas superarunt? Sed, ut dixi, ex litteris tuis melius me habui, nec jam amplius in eadem sum sententia. Censeo autem oportere Deo bona largienti gratias agere, procrastinanti vero non succensere. Et sane, si nobis dederit tecum esse, optima hæc simulque jucundissima putabimus: si rem differat, damnum leniter feremus. Nam melius profecto, quam nos ipsi eligere possimus, nostra moderatur. Μητρόπολιν. Liquet urbem in Hellesponto sitam esse Constantinopolim. Asiæ autem metropolim non Ephesum videtur appellare Basilius, sed Cesarea.; illuc enim mente et animo ferebatur; hic illius viæ finis; et dum hunc ei titulum tribuit ob rerum bonarum ornamenta, satis indicat jure debitum non fuisse. Paulo post, legimus cum antiquis codicibus ἐπεὶ δέ pro eo quod est in editis ἐπειδὴ δὲ. Αίγυπτόνδ' ιέναι. Duo codices mss. Αίγυ στόν τ' ιέναι, φuatuor alii Αίγυπτόν τε ἰέναι. Paulo post vocula or addita ex duobus codicibus mss. Ἐπὶ τῆς. Editi ἢ ἐπὶ τῆς. Erratum sustulimus auctoritate codicis Coisliniani antiquioris et Harlani. Επέκεινα άν σε. Sic codices antiqui septem; male in editis ἐπέκεινα ἄν με, quod sententiæ acumen prorsus elidebat. Ἐπὶ τῆς πατρίδος. Sic duo vetustissimi codices Coislinianus et Medicæus. Sic etiam habuit prima manu alus antiquissimus codex, olim bibliothecæ Harlæanar, nunc Sangermanensis ex dono illustrissimi senatus principis Harlæi. Codex Angli. canus ἐπὶ τῆς αὐτῆς πατρίδος, in eadem patria.Editi et alii mss. ἐπὶ τῆς αὐτῆς χώρας, in eadem regione, id est, cum in eadem regione verseris, nec jam locum ex loco mutes. Codex Anglicanus, in quo perspicuum est vocem πατρίδος assutam fuisse, dat conjiciendi copiam, scripsisse Basilium ἐπὶ τῆς αὐτῆς, supplendo χώρας· in nonnullis autem libris additum fuisse χώρας, in aliis vero, cum ad marginem scriptum esset πατρίδος, ut indicaretur quo in loco moraretur Eustathius, hanc vocem in contextum migrasse. Cæterum hanc conjecturam præferre nolui antiquissin is codicibus. Υπερεβάλετο. Sic quinque optimi mss. Editi υπερεβάλλετο. φημὶ δὲ χρῆναι. Huc spectabat perelegans Basilii ironia. Nam fingere se in aliquam opinionem inclinasse, sed eam coactum esse rejicere, peracula est refellendi ratio, Παράσχοιτο. Quatuor codices mss., in his Coisl. primus et Harl., παράσχοι τό, alius παρά σχη τό Προελοίμεθα. Quatuor codices mss. nempe Anglicanus et Vaticanus cum Regio secundo et Coisliniano secundo προϊδοίμεθα, melius quam nos ivsi providere possimus.

EPISTOLA II'. ΕΠΙΣΤΟΛΗ Β'. Gregorio nihil curanti de situ solitudinis Basilii, sed scire aventi, quomodo ibi vivatur, exponit Basilius non quid ipse faciat (humiliter enim fatetur se non multum proficere), sed quid faciendum sit: quanta sint solitudinis ad pietatem adjumenta, quomodo Scripturarum lectioni subjungenda oralio, quid in sermone ei in incessu, quid in cibo ei potu el vestimento, quid in somno observandum. Basilius Gregorio. 1. Agnovi epistolam tuam, velut qui amicorum liberos ex apparente in ipsis similitudine cum parentibus cognoscunt. Quod enim ais, loci structuram magni momenti non esse ad ciendum in animo tuo desiderium aliquod vitæ nobiscum agendæ, antequam de instituto ac vivendi ratione aliquid didiceris; sententia vere tua est, tuoque digna animo, 71 qui terrena omnia nihil esse existimas, ad beatitudinem nobis in pollicitationibus repositam. Quid autem ipse in hac solitudine noctu ac interdiu agam, dicere pudet. Reliqui equidem urbis commorationes, ut innumerabilium malorum causas: at me ipse nondum relinquere potui. Sed similis sum hominibus in mari summa difficultate, eo quod navigandi insolentes sint, laborantibus et nauseautibus, qui navigii magnitudinem, ut vehementius succutientem ægre ferunt, indeque in lembum aut naviculain transeuntes, ubique nauseant et in angustiis versantur: una enim cum ipsis transit nausea ac bilis. Ad hunc igitur modua se quoque nostræ res habent. Nam insitos anini morbos circumferentes, ubique iisdem perturbationibus sumus obnoxii. Quare non magnopere adjuti sumus hac solitudine. Quæ autem facta oporteret, et unde nobis daretur inhærere vestigiis ejus qui salutis dux fuit (Si quis enim, inquit, vult post me venire, abneget semetipsum, et tollat crucem suam, et sequatur mes), haec sunt. 2. Enitendum est, ut mentem pacatam ac quietain habeamus. Quemadmodum enim oculus con tinenter circumactus, et nunc quidem in obliqua deflexus, nunc vero sursum ac deorsum frequenter contortus, clare ac perspicue rem objectam cernere non potest; sed aciem in rem visam defigi oportet, si modo perspicua futura est visio: ita et humana mens sexcentis mundi curis distraso Matth. xνι, 24. Alias I. Scripta initio secessus. Βασίλειος Γρηγορίῳ. Hunc titulum eruimus ex duobus vetustissimis codicibus, Harlæano et Coisliniano primo. Legitur in nonnullis Γρηγορίῳ ἑταίρῳ, Gregorio sodali. Επιγινώσκουσι. lta vetustissimi quique codices. Editi ἐκγινώσκουσιν. Unus ex Regiis ἐπιγινώσκοντες. Subinde veteres aliquot libri τι μάθοις. Vide Addenda. "Αξιον. Hanc vocem addidimus ex tribus vetustissimis codicibus, Harl., Coisl. primo et Medico. Sic etiam habet Regius secundus. Απορουμένοις. Ope eqrumdem quatuor co dicum emendavimus quod in editis legebatur zatà πλοῦν... ἀπολλυμένοις. Αηδία. Sic editio Basileensis, Coisl. primus, Vaticanus et alius a Combefisio citatus. EdiΒασίλειος Γρηγορίῳ 1. Επέγνων σου τὴν ἐπιστολὴν, ὥσπερ οἳ τοὺς τῶν φίλων παῖδας ἐκ τῆς ἐπιφαινομένης αὐτοῖς ὁμοιότη τος πρὸς τοὺς τεκόντας ἐπιγινώσκουσι Τὸ γὰρ μὴ μέγα εἶναι φῆσαι τὴν τοῦ τόπου κατασκευὴν πρὸς τὸ ἐμποιῆσαι ὁρμήν τινα τῇ ψυχῇ σου εἰς τὸν μεθ᾿ ἡμῶν βίον, πρὶν ἂν περὶ τοῦ τρόπου τι μάθῃς καὶ τῆς διαγωγῆς, τὸν ἦν ὄντως τὸ διανόημα, καὶ τῆς σῆς ψυχῆς ἄξιον τῆς πάντα τὰ τῇδε μηδὲν τιθεμένης, πρὸς τὴν ἐν ἐπαγγελίαις ἡμῖν ἀποκειμέν νην μακαριότητα. Ἐγὼ δὲ ἃ μὲν ποιῶ αὐτὸς ἐπὶ τῆς ἐσχατιᾶς ταύτης νυκτὸς καὶ ἡμέρας, γράφειν αἰσχύνομαι. Κατέλιπον μὲν γὰρ τὰς ἐν ἄστει διατριβὰς, ὡς μυρίων κακῶν ἀφορμάς, ἐμαυτὸν δὲ οὔπω ἀπολιπεῖν ἡδυνήθην. Αλλ' ὅμοιός εἰμι τοῖς ἐν θα λάσσῃ ὑπὸ τῆς κατὰ τὸν πλοῦν ἀπειρίας ἀπορουμέν νοις καὶ ναυτιῶσιν· οἱ τῷ μεγέθει τοῦ πλοίου δυσχεραίνουσιν, ὡς πολὺν τὸν σάλον παρεχομένῳ, κἀκεῖθεν ἐπὶ τὸν λέμβον ἢ τὸ ἀκάτιον μεταβαίνοντες, πανταχού ναυτιῶσι καὶ ἀποροῦνται· συμμετέρχεται γὰρ αὐτοῖς ἡ ἀηδία καὶ ἡ χολή. Τοιοῦτον οὖν τι καὶ τὸ ἡμέτερον. Τὰ γὰρ ἔνοικα πάθη συμπεριφέ ροντες, πανταχοῦ μετὰ τῶν ὁμοίων θορύβων ἐσμέν· ὥστε οὐδὲν μέγα τῆς ἐρημίας ἀπωνάμεθα ταύτης. "Α μέντοι ποιεῖν ἔδει, καὶ ὅθεν ὑπῆρξεν ἂν ἡμῖν τῶν ἰχνῶν ἔχεσθαι τοῦ πρὸς σωτηρίαν καθηγησαμένου (Εἴ τις γάρ, φησί, θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρο νησάσθω ἑαυτὸν, καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείτω μοι), ταῦτά ἐστιν. 2. Ἐν ησυχία τὸν νοῦν ἔχειν πειρᾶσθαι προσήκει. Ως γὰρ ὀφθαλμὸν περιαγόμενον συνεχῶς, καὶ νῦν μὲν ἐπὶ τὰ πλάγια περιφερόμενον, νῦν δὲ πρὸς τὰ ἄνω καὶ κάτω πυκνά μεταστρεφόμενον, ἰδεῖν ἐν αργῶς τὸ ὑποκείμενον οὐχ οἷόν τε, ἀλλὰ χρὴ προσ ερεισθῆναι τὴν ὄψιν τῷ ὁρωμένῳ, εἰ μέλλοι ἐναργή αὐτοῦ ποιεῖσθαι τὴν θέαν· οὕτω καὶ νοῦν ἀνθρώπου ὑπὸ μυρίων τῶν κατὰ τὸν κόσμον φροντίδων περιελtio Parisiensis ἀκηδία. Sed mss. codices δειλία, pavor, quæ vox minus commoda videtur Combefi. sio. Paulo post codices nonnulli μέγα ἐκ τῆς. Sed Basilius præpositionem post hoc verbum apponere non solet. Subinde plerorumque codicum auctori tate addidimus voculam ǎv, et delevimus fuiv post σωτηρίαν. 'Er novyla. Ante has voces legitur in editis πρῶτον μέν, quod, cum ab omnibus nostris absit codicibus mss., expungendum duximus. Καὶ κάτω... ἐναργῶς τὸ ὑποκείμενον. Sic veteres libri magno consensu. Editi καὶ τὰ κάτω... ἐναργῶς οὐχ οἷόν τε. Habent eliam και κάτω editiones Haganoensis et Basileensis. Mox tres codices τῷ ὁρατῷ. Ibidem deest αὐτοῦ post εναργή in c dice Vaticano et uno ex Combelisianis.

EPISTOLARUM CLASSIS I. EPIST. II. νόμενον ἀμήχανον ἐναργῶς ἐνατενίσαι τῇ ἀλη- cla, veritatem clare conspicere non potest. Sed θείᾳ. ᾿Αλλὰ τὸν μὲν οὔπω τοῖς δεσμοῖς τοῦ γάμου συνεζευγμένον λυσσώδεις επιθυμία: καὶ ὁρμαὶ δυσκάθεκτοι καὶ ἔρωτές τινες δυσέρωτες ἐκταράσσουσι· τὸν δὲ ἤδη κατειλημμένον όμοζύγῳ ἕτερος θόρυ 6ος φροντίδων ἐκδέχεται· ἐν ἀπαιδίᾳ παίδων ἐπι θυμία· ἐν τῇ κτήσει τῶν παίδων παιδοτροφίας μέριμνα· γυναικὸς φυλακή, οἴκου ἐπιμέλεια, οίκετῶν προστασίαι, αἱ κατὰ τὰ συμβόλαια βλάβαι, εἰ πρὸς τοὺς γείτονας διαπληκτισμοί, αἱ ἐν τοῖς διο καστηρίοις συμπλοκαί, τῆς ἐμπορίας οἱ κίνδυνοι, αἱ τῆς γεωργίας διαπονήσεις. Πᾶσα ἡμέρα ἰδίαν ἥκει φέρουσα τῆς ψυχῆς ἐπισκότησιν· καὶ αἱ νύκτες, τὰς μεθημερινὰς φροντίδας παραλαμβάνουσαι (67,, ἐν ταῖς αὐταῖς φαντασίαις ἐξαπατῶσι τὸν νοῦν. Τούτων δὲ μία φυγή, ὁ χωρισμὸς ἀπὸ τοῦ κόσμου παντός. Κόσμου δὲ ἀναχώρησις οὐ τὸ ἔξω αὐτοῦ γενέσθαι σωματικῶς, ἀλλὰ τῆς πρὸς τὸ σῶμα συμπαθείας τὴν ψυχὴν ἀποῤῥῆξαι, καὶ γενέσθαι ἄπολιν, ἄοικον, ἀν ἴδιον, ἀφιλέταιρον, ἀκτήμονα, ἄβιον, ἀπράγμονα,. ἀσυνάλλακτον, ἀμαθῆ τῶν ἀνθρωπίνων διδαγμάτων· ἕτοιμον ὑποδέξασθαι τῇ καρδίᾳ τὰς ἐκ τῆς θείας διδασκαλίας έγγινομένας διατυπώσεις. Ετοιμασία δὲ καρδίας ἡ ἀπομάθησις τῶν ἐκ πονηρᾶς συνηθείας προκατασχόντων αὐτὴν διδαγμάτων. Οὔτε γὰρ ἐν κηρῷ γράψαι δυνατόν, μὴ προκαταλεάναντα τοὺς ἐναποκειμένους χαρακτῆρας· οὔτε ψυχῇ δόγματα θεία παραθέσθαι, μὴ τὰς ἐκ τοῦ ἔθους προλήψεις αὐτῆς ἐξελόντα. Πρὸς δὴ τοῦτο μέγιστον ὄφελος ἡμῖν ἡ ἐρημία παρέχεται, κατευνάζουσα ἡμῶν τα πάθη, καὶ σχολὴν διδοῦσα τῷ λόγῳ παντε πῶς αὐτὰ τῆς ψυχῆς ἐκτεμεῖν. Ως γὰρ τὰ θηρία εὐκαταγώνιστά ἐστι καταψηχθέντα οὕτως ἐπι θυμία: καὶ ὀργαὶ καὶ φόβοι καὶ λύπαι, τὰ ἱοβόλα τῆς ψυχῆς κακά, κατευνασθέντα διὰ τῆς ἡσυχίας καὶ μὴ ἐξαγριαινόμενα τῷ συνεχεῖ ερεθισμῷ, εὐκατο αγωνιστότερα τῇ δυνάμει τοῦ λόγου γίνεται. Ἔστω τοίνυν τὸ χωρίον τοιοῦτον, οἷονπέρ ἐστι καὶ τὸ ἡμέτερον, ἐπιμιξίας ἀνθρώπων ἀπηλλαγμένον, ὡς ὑπὸ μηδενὸς τῶν ἔξωθεν τὸ συνεχὲς τῆς ἀσκήσεως διακόπτεσθαι. Ασκησις δὲ εὐσεβείας τὴν ψυχὴν τρέφει τοῖς θείοις διανοήμασι. Τί οὖν μακαριώτερον τοῦ τὴν ἀγγέλων χορείαν ἐν γῇ μιμεῖσθαι; εὐθὺς μὲν ἀρχομένης ἡμέρας εἰς εὐχὰς ὁρμῶντα, ὕμνοις καὶ ᾠδαῖς γεραίρειν τὸν κτίσαντα; εἶτα hymnis et canticis Creatorem venerari; exinde eum quidem qui nondum nuptiarum vinculis constrictus est, rapidæ cupiditates, ac impetus non facile superabiles, et amores perditissimi conturbant: conjugio autem illigatum alius curarum tumultus excipit; in orbitate desiderium prolis, susceptis liberis, de his educandis sollicitudo: uxoris custodia, domus cura, servorum gubernatio, accepta contractis in rebus damna, contentiones cum vicinis, forenses concertationes, negotiationis alea, agriculturæ labores. Unaquæque dies oritur suam ferens animi caliginem: quin et noctes diurnas curas excipientes, iisdem rerum speciebus mentem fallunt. Horum autem una vitatio est, secessus a toto mundo. Verum secessus a mundo, non est corpore extra ipsum esse, sed animam ab affectionum cum corpore consensione avellere, ac siue civitate esse, sine domo, sine propriis rebus, sine amicorum socie tate, sine possessionibus, siue rebus ad victum necessariis, sine negotiis, nullas res contrabentem, humanarum disciplinarum expertem, paratum ad suscipiendas corde informationes, quæ ex doctrina divina ducuntur. Est autem cordis præparatio, documentorum ex prava consuetudine 72 illud præoccupantium oblivio. Nam nec in cera scribere potest, qui jam insitas litteras non deleverit: nec animo divina dogmata mandare, qui anticipatas e consuetudine opiniones ex co non sustulerit. Ad id autem plurimum affert adjumenti solitudo, quæ vitiosos animi nostri motus consopit, ac rationi olium dat eos ex animo penitus exscindendi. Quemadmodum enim belluæ, si demulceantur, facile vinci possunt; ita libidiiræ, pavores, moerores, venenata illa animæ mala, solitudine sopita, nec irritamento jugi elerata, vi rationis facilius superantur. Esto igitur locus aliquis hujusmodi, qualis hic noster, ita ab hominum commercio liber, ut religiosa exercitationis continuatio a nullo extraneo intercidatur. Pietatis autem exercitatio animam diviΕνατενίσαι. Ita mss. sex et editio Haganoensis Editiones aliæ ἀτενίσαι. Κατειλημμένον. Nonnulli codices συγκατειλημμένον, alii συγκατειργμένον, unus a Conibefisio cilalus κατειργασμένον. Sic etiam nonnulli habent ομόζυγι, alii ομοζυγία. Ἐν τῇ κτήσει, etc. Sic mss. sex; nisi quod in duobus legitur μέριμναι, οι παίδων ἐπιθυμίαι. Editi ἐν παίδων κτήσει περὶ τροφῆς φροντίς. Παραλαμβάνουσαι. Hæc scriptura, quæ est codicum Coisl. primi, Vaticani et duorum quos cital Combefisius, visa est preferenda vulgatæ πα ραλαβοῦσαι. Μοn legitur in codicibus Harl. Med. et duobus Regiis ὁ δρασμὸς ἀπὸ τοῦ κόσμου παντός. Vulgata lectio apposita ad marginem codicis Medicæi manu recentiore. Προκαταλεάναντα. Ila septem mss. codices. nes, nis cogitationibus alit. Ecquid igitur beatius, quam in terra concentum angelorum imitari; statim quidem ac dies incipit ad preces surgentem, Editi καταλεάναντα. Paulo post in codice Medico ερημία χαρίζεται. Sic etiam in ora Coisl. primi. Καταψηχθέντα. Tres codices a Combefisio citali καταψυχθέντα. Sic etiam Harlæanus secunda manu. Coisl. primus καταψησθέντα, sed pariter secunda manu. Διὰ τῆς ἡσυχίας. Codex Renigianus διὰ τῆς συνηθείας, et sic legit auctor interpretationis, quæ est in editionibus Græcis et Latinis. Ὡς ὑπὸ μηδενός. Sic niss. codices plerique. Editi ὡς μὴ ὑπὸ μηδενός. Ευθύς μέν. Sic mss. codices septem. Editi εὐθὺ μέν. Ibidem unus ex Regiis codicibus ἀγγέλων πολιτείαν. Μοχ ibidem editi καὶ ὕμνοις. Voculam xal perincommode positam sustulimus auctoritate trium mss.

sole jam clare dilucescente, ad opera conversum, ηλίου καθαρῶς διαλάμψαντος, ἐπ' ἔργα τρεπόμενον, comitante ubique oratione, hymnis etiam opera tanquam sale condire? Siquidem hilarem jucundamque animæ equabilitatem hymnorum solatia conferunt. Quies igitur principium expurgationis animæ, nec lingua loquente res humanas, nec oculis nitidos corporum colores aut concinnitates circumspicientibus; nec auditu animæ vigorem dissolvente per acromata modorum ad voluptatem compositorum, aut per hominum facetorum ac ridiculorum verba: id quod maxime animi vim frangere solet. Mens enim, quæ ad externa non dissipatur, neque per sensus in mundum diffunditur, redit quidem ad se ipsa; per se autem ad Dei cogitationem ascendit; ¡atque decore illo illustrata ipsius etiam naturæ obliviscitur, β nec jam cibi cura distrahitur aut amictus sollici tudine; sed terrenis curis vacua, omne suun studium ad æterna bona adispiscenda transfert; quomodo eolat temperantiam atque fortitudinem, quomodo justitiam, ac prudentiam, ac reliquas virtutes, quæ, sub hæc genera distributæ, singula decenter in vita peragenda viro probo suggerunt. πανταχοῦ αὐτῷ τῆς εὐχῆς συμπαρούσης, καὶ τοῖς ὕμνοις, ὥσπερ ἄλατι, παραρτύειν τὰς ἐργα σίας; Τὸ γὰρ ἱλαρὸν καὶ ἄλυπον τῆς ψυχῆς κατά στημα αἱ τῶν ὕμνων παρηγορίαι χαρίζονται. Ησυ χία οὖν ἀρχὴ καθάρσεως τῇ ψυχῇ, μήτε γλώττης λαλούσης τὰ τῶν ἀνθρώπων, μήτε ὀφθαλμῶν εὐχροίας σωμάτων καὶ συμμετρίας περισκοπούντων, μήτε ἀκοῆς τὸν τόνον τῆς ψυχῆς ἐκλυούσης ἐν ἀκροά μασι μελῶν πρὸς ἡδονὴν πεποιημένων, μήτε ῥήμασιν εὐτραπέλων καὶ γελο.αστῶν ἀνθρώπων, δ μάλιστα λύειν τῆς ψυχῆς τὸν τόνον πέφυκε. Νοῦς μὲν γὰρ μὴ σκεδαννύμενος ἐπὶ τὰ ἔξω, μηδὲ ὑπὸ τῶν αἰσθητηρίων ἐπὶ τὸν κόσμον διαχεόμενος ἐπάνεισι μὲν πρὸς ἑαυτόν· δι' ἑαυτοῦ δὲ πρὸς τὴν περὶ Θεοῦ ἔννοιαν ἀναβαίνει· κἀκείνῳ τῷ κάλο λει περιλαμπόμενος, καὶ αὐτῆς τῆς φύσεως λήθην λαμβάνει· μήτε πρὸς τροφῆς φροντίδα, μήτε προς περιβολαίων μέριμναν τὴν ψυχὴν καθελκόμενος, ἀλλὰ σχολὴν ἀπὸ τῶν γηίνων φροντίδων ἄγων, τὴν πᾶσαν ἑαυτοῦ σπουδὴν ἐπὶ τὴν κτῆσιν τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν μετατίθησι πῶς μὲν κατορθωθῇ αὐτῷ ἡ σωφροσύνη καὶ ἡ ἀνδρία· πῶς δὲ ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ φρόνησις, καὶ αἱ λοιπαὶ ἀρεται, ὅσαι ταῖς γενικαῖς ταύταις ὑποδιαιρούμεναι, καθηκόντως ἕκαστα ἐπιτελεῖν τῶν κατὰ τὸν βίον ὑποβάλλουσι τῷ σπουδαίῳ, 5. Μεγίστη δὲ ὁδὸς πρὸς τὴν τοῦ καθήκοντος εὔρεσιν καὶ ἡ μελέτη τῶν θεοπνεύστων Γραφών. Εν ταύταις γὰρ καὶ αἱ τῶν πράξεων ὑποθῆκαι εὑρίσκον ται, καὶ οἱ βίοι τῶν μακαρίων ἀνδρῶν ἀνάγραπται 3. Maxima autem via ad officii investigationem est et Scripturarum divinitus inspiratarum meditatio. In his enim et rerum agendarum præcepta reperiuntur, et beatorum hominum res gest: litteris tradite, veluti amimata quædam " παραδεδομένοι, οἷον εἰκόνες τινὲς ἔμψυχοι τῆς και vitæ secundum Deum institutæ simulacra, ad bonorum operum imitationem proponuntur. Ac proinde quacunque 73 in re quisque mendose sese ipse habere senserit; in illam imitationem assidue incumbens, tanquam ex communi quadam medicinæ officina, appositum suæ infirmitati medicamentum invenit. Ac castitatis quidem amator historiam Josephi assidua lectione evolvit, atque ab co actiones temperantie plenas ediscit, non solum a voluptatibus continentem illum reperiens, sed etiam habitu in virtute firmum. Fortitudinem vero discit a Jobo, qui, rebus suis retro sublapsis, ac egens ex divite, orbus ex pulchra prolis parente temporis momento factus, non solum idem permansit, infractos animi sensus ubique retinens; sed ne amicis quidem, qui ad consolandum venerant, insultantibus et dolores conjunctim intendentibus, ira commotus est. Αὐτῷ. Ita Harl., Mea., Gois. primus, Val., et alii plures. Editi αὐτοῦ. Ἐν ἀκροάμασι. Sic iidem mss. codices. Editi ἐν ἀκροάσει. Ibidem unus ex Regiis ἐν ῥήμασιν. Διαχεόμενος. Duo niss. διαφορούμενος. Τὴν περὶ Θεοῦ ἔννοιαν. Sic mss. octo. Editi τὴν τοῦ Θεοῦ ἔννοια». Mox editi περιλαμπόμενός τε καὶ ἑλλαμπόμενος. Εmendavimus ope unius ex Combefisianis codicibus, et codicis Harlæani, qui prima manu habuit, ut edendum curavimus. Εαυτοῦ. Ita Harl., Coisl. primus et plures alii. Editi αὐτοῦ. τὰ Θεὸν πολιτείας, τῷ μιμήματι τῶν ἀγαθῶν ἔρ γων πρόκεινται. Καὶ τοίνυν περὶ ὅπερ ἂν ἕκαστος ἐνδεῶς ἔχοντος ἑαυτοῦ αἰσθάνηται, ἐκείνῳ προσδια τρίβων, οἷον ἀπό τινος κοινοῦ ἰατρείου, τὸ πρόσφο ρον εὑρίσκει τῷ ἀῤῥωστήματι φάρμακον. Καὶ ὁ μὲν ἐραστὴς τῆς σωφροσύνης τὴν περὶ τοῦ Ἰωσὴφ ἱστο ρίαν συνεχῶς ἀνελίσσει, καὶ παρ' αὐτοῦ τὰς σωφρο νικὰς ἐκδιδάσκεται πράξεις, εὑρίσκων αὐτὸν οὐ μόν νον ἐγκρατῶς πρὸς ἡδονὰς ἔχοντα, ἀλλὰ καὶ ἐκτι κῶς πρὸς ἀρετὴν διακείμενον· ἀνδρίαν δὲ παιδεύει ται παρὰ τοῦ Ιώβ, ὃς οὐ μόνον, πρὸς τὰ ἐναντία του βίου μεταπεσόντος αὐτῷ, πένης ἐκ πλουσίου καὶ ἄπαις ἀπὸ καλλίπαιδος ἐν μιᾷ καιροῦ ροπῇ γενόμενος, διέμεινεν ὁ αὐτὸς, ἀταπείνωτον πανταχοῦ τὸ τῆς ψυχῆς φρόνημα διασώζων· ἀλλ᾽ οὔτε τῶν φίλων τῶν εἰ, παραμυθίαν ἡκόντων, ἐπεμβαινόν των αὐτῷ καὶ συνεπιτεινόντων τὰ ἀλγεινά, παρ ωξύνθη. Πάλιν σκοπῶν τις πῶς ἂν πρᾶος ἐν Ἕκαστα. Duo mss. Έκαστον. Ἕκαστος. Editio Parisiensis addit ἡμῶν. quod deest in vetustis editionibus et omnibus nostris mss. Παρὰ τοῦ. Elili παρὰ τῷ, repugnantibus mss. plerisque omnibus. Αὐτῷ. Vitiose in editis ἑαυτῷ contra omnium mss. fidem. Σκοπῶν τις. Deest vocula in codicibus Medicæo, Harl. et aliis nonnullis; non tamen in Coisliniano primo. `

EPISTOLARUM CLASSIS 1. EPIST. 11. magnanimus esse possit, ita ut animo in peccatum, clementia erga homines utatur; inveniet Daviden generosum quidem in bellicis facinoribus, clementem vero et placidum in inimicis ulciscendis. Talis et Moses, ingenti quidem ille animno in eos insurgens, qui in Deum peccaverant, sed leniter inflictas sibi calumnias perferens. Ac omnino, ut pictores, cum imagines ex imaginibus pingunt, crebro ad exemplar respi cientes, inde formam in suum opus transferre conantur sic etiam qui sese omnibus virtutės partibus absolutumn perficere studet, ad sanclorum vitas, velut ad simulacra quædam viva et actuosa, respicere debet, et quod illis inest boni suum imitando facere. ταυτῳ καὶ μεγαλόθυμος γένοιτο, ωστε τῷ μὲν θυμῷ Rursus quis reputans quomodo clemens simul et κατὰ τῆς ἁμαρτίας κεχρῆσθαι, τῇ δὲ πραότητι πρὸς τοὺς ἀνθρώπους, εὑρήσει τὸν Δαβίδ γενναῖον μὲν ἐν τοῖς κατὰ πόλεμον ἀνδραγαθήμασι, πράον δὲ καὶ ἀκίνητον ἐν ταῖς τῶν ἐχθρῶν ἀντιδόσεσι. Τοιοῦτος καὶ Μωσῆς, μεγάλῳ μὲν τῷ θυμῷ κατὰ τῶν εἰς Θεὸν ἐξαμαρτανόντων διανιστάμενος, πραείᾳ δὲ τῇ ψυχῇ τὰς καθ' ἑαυτοῦ διαβολὰς ὑποφέρων. Καὶ πανταχοῦ, ὥσπερ οι ζωγράφοι, ὅταν ἀπὸ εἰκόνων είν κόνες γράφωσι πυκνά πρὸς τὸ παράδειγμα ἀποβλέποντες, τὴν ἐκεῖθεν χαρακτῆρα πρὸς τὸ ἑαυ τῶν σπουδάζουσι μεταθεῖναι φιλοτέχνημα· οὕτω δεῖ καὶ τὸν ἐσπουδακότα ἑαυτὸν πᾶσι τοῖς μέρεσι τῆς ἀρετῆς ἀπεργάσασθαι τέλειον, οἱονεὶ πρὸς ἁγάλο ματά τινα κινούμενα και έμπρακτα, τοὺς βίους τῶν ἁγίων ἀποβλέπειν, καὶ τὸ ἐκείνων ἀγαθὸν οἰ χεῖον ποιεῖσθαι διὰ μιμήσεως. 4. Εὐχαὶ πάλιν τὰς ἀναγνώσεις διαδεχόμεναι νεαρωτέραν τὴν ψυχὴν καὶ ἀκμαιοτέραν τῷ πρὸς Θεὸν πόθω κεκινημένην παραλαμβάνουσιν. Εὐχὴ δὲ καὶ λὴ ἡ ἐναργῆ ἐμποιοῦσα τοῦ Θεοῦ ἔννοιαν τῇ ψυχῇ Καὶ τοῦτό ἐστι Θεοῦ ἐνοίκησις, τὸ διὰ τῆς μνήμης ἐνιδρυμένον ἔχειν ἐν ἑαυτῷ τὸν Θεόν. Οὕτω γινόμεθα ναὸς Θεοῦ, ὅταν μή φροντίσι γηίναις τὸ συνεχὲς τῆς μνήμης διακόπτηται, μηδὲ τοῖς ἀπροσδοκήτοις πάθεσιν ὁ νοῦς ἐκταράττηται, ἀλλὰ πάντα ἀποφυγὼν ὁ φιλόθεος ἐπὶ Θεὸν ἀναχωρῇ, ἐξελαύ νων τὰ προσκαλούμενα αὐτὸν εἰς ἀκρασίαν πάθη, καὶ τοῖς πρὸς ἀρετὴν ἄγουσιν ἐπιτηδεύμασιν ἐνδιατρίβῃ. 4. Preces rursus lectionibus succedentes vegetiorem ac fortiorem animam amore in Deum concitatam excipiunt. Est autem oratio illa præclara, quæ perspicuam Dei notionem animæ imprimit: idque Dei inhabitatio est, insidenten intus Deum memoria complecti. Sic Dei efficimur templum; cum nec terrenis curis perpetuus memoriæ tenor interpellatur, nec improvisis commotionibus perturbatur intellectus; sed omnia fugiens Dei cultor ad Deum secedit, repellens provocantes ad libidinem affectiones, ac in studiis ad virtutem ducentibus immoratur. 5. Atque illud quidem imprimis studio esse del et, sermone non inscite uti, sed interrogare sine litigandi studio, respondere sine ambitione; nou interpellare disserentem, si quid dicat utile, neque cupidum esse proprii sermonis ostentatiomis causa interserendi; modum tenere loquendi et audiendi; discere etiam sine verecundia, docere liberaliter, nec occultare si 74 quid ab alio didiceris; velut improbæ mulieres facere solent, quæ spurios partus subjiciunt; sed grato animo parentem doctrinæ praedicare. Vocis vero sonus mediocris præferendus est, ut nec exilior auditum præterfugiat, nec nimia contentione impor. tunus sit. Expendendum tecum prius quid dictu5. Καὶ πρῶτόν γε πάντων σπουδάζειν προτήκει περὶ τὴν τοῦ λόγου χρῆσιν μὴ ἀμαθῶς ἔχειν, ἀλλ᾽ ἐρωτᾷν μὲν ἀφιλονείκως, ἀποκρίνεσθαι δὲ καὶ ἀφιλοτίμως μή διακόπτοντα τον προσδιαλεγόμενον, ὅταν τι χρήσιμον λέγῃ, μηδὲ ἐπιθυμοῦντα τὸν ἑαυτοῦ λόγον ἐπιδεικτικῶς παρεμβάλλειν, μέτρα ορίζοντα λόγῳ καὶ ἀκοῇ· μανθάνειν δὲ ἀνεπαισχύντως, καὶ διδάσκειν ἀνεπιφθόνως· καὶ εἴ τι παρ' ἑτέρου δεδίδακται, μὴ ἐπικρύπτειν ὥσπερ αἱ φαῦλαι τῶν γυναικῶν, αἱ τὰ νόθα ὑποβαλλόμεναι· ἀλλὰ κηρύσσειν εὐγνωμόνως τὸν πατέρα τοῦ λόγου. Τόνος δὲ φωνῆς ὁ μέσος προτιμητέος, ὡς μήτε διαφεύγειν τὴν ἀκοὴν ὑπὸ σμικρότητος, μήτε φορ τικὸν εἶναι τῷ μεγέθει τῆς διατάσεως. Προεξετά σαντα ἐν ἑαυτῷ τὸ ῥηθησόμενον, οὕτω δημοσιεύειν rus sis, atque ita demum edendum et vulgandum. τὸν λόγον. Εὐπροσήγορον ἐν ταῖς ἐντεύξεσι, γλυκὺν Εὑρήσει. lla mss. summo consensu. Editi εὑρίσκει. Τοιοῦτος. Editi addunt ἦν, quod deest in codicibus Harl., Med., Vat. et quatuor Regiis. Legitur tamen in Coisl. primo. Εικόνας γράφωσι. Ita Harl. et Coisl. primus cum tribus aliis. Editio Parisiensis εἰκόνα γράφουσι. Basileensis prima et Haganoensis γράφωσι. Legitur in nonnullis mss. εἰκόνος εἰκόνα. Απεργάσασθαι. Sic mss. summo consensu. Editi απεργάσεσθαι. Αγάλματά τινα κινούμενα. Sic editiones antiquæ cum omnibus mss. Editio Parisiensis ἀγάλ ματα κοινούμενα. Τῇ ψυχῇ. Editi ἐν τῇ ψυχῇ. Prepositio in Adeuntibus affabilem esse oportet, atque in colnostris octo mss. deest et in editione Hagan. Paulo post editi ἔχειν ἐνιδρυμένον ἐν αὐτῷ. Codices m58. summo consensu ut in textu. Τὰ προσκαλούμενα, etc. Secuti sumus hoc loco Coislinianum primum, Harl. et duos Regios. Habet eliam Medicus τὰ προσκαλούμενα αὐτόν. Vaticanus et alii nonnulli τὰ προσκαλούμενα ἡμᾶς εἰς κακίαν. Editi τὰ προσκαλούμενα ἡμᾶς εἰς ἀκρα σίας πάθη. Αφιλοτίμως. Sic veteres editiones et niss. Editio Paris. φιλοτίμως. Paulo post addidimus το ex septem mss. Μὴ ἐπικρύπτειν. Coisl. primus et Med. cum duobus Regiis μὴ ἐπικρυπτόμενον.

loquiis suavem; nec voluptatem facetis sermoni- Λ ἐν ταῖς ὁμιλίαις· οὐ διὰ τῆς εὐτραπελίας τὸ ἡδὺ bus aucupari; sed benigna adhortatione lenitatem obtinere. Ubique asperitas, etiamsi objurgandum sit, rejicienda. Si enim prior te ipse per humilitatem abjeceris, hoc pacto ei, cui curatione opus est, acceptus eris. Plerumque vero utilis nobis et illa increpationis ratio a propheta adhibita, qui cumn David peccasset, non a semetipso sententiam induxit condemnationis, sed accersita persona utens, ipsum proprii judicem peccati constituit; ita ut cum in se ipse sententiam dixisset, nihil jam succenseret arguenti. θηρώμενον, ἀλλὰ διὰ τῆς εὐμενους παρακλήσεως τὸ προσηνὲς ἔχοντα. Πανταχοῦ τὸ τραχύ, κἂν ἐπιτι μῆσαι δέῃ ἀπωθούμενον. Προκαταβαλών γὰρ ἑαυτὸν διὰ ταπεινοφροσύνης, οὕτως εὐπαράδεκτος ἔσῃ τῷ δεομένῳ τῆς θεραπείας. Πολλάκις δὲ χρήσιμος ἡμῖν καὶ ὁ τοῦ προφήτου τρόπος τῆς ἐπιπλήξεως, ὃς τῷ Δαβὶδ ἁμαρτόντι οὐ παρ' ἑαυτοῦ ἐπήγαγε τὸν ὅρον τῆς καταδίκης, ἀλλ' ὑποβολή προσώπου χρησάμενος, αὐτὸν ἐκεῖνον του Ιξίου δικαστὴν ἐκάθισεν ἁμαρτήματος· ὥστε αὐτὸν καθ' ἑαυτοῦ προεξενεγκόντα τὴν κρίσιν, μηδὲν ἔτι μέμψα σθαι τὸν ἐλέγξαντα. 6. Επεται δὲ τῷ ταπεινῷ καὶ καταβεβλημένῳ φρονήματι όμμα στυγνὸν καὶ εἰς γῆν συννενε κὸς σχῆμα ἡμελημένον, κόμη αὐχμηρά, ἐσθῆς ῥυπῶσα· ὥστε ἃ ποιοῦσιν οἱ πενθοῦντες κατ' ἐπιτής δευσιν, ταῦτα ἐκ τοῦ αὐτομάτου ἡμῖν ἐπιφαίνεσθαι. Χιτών διὰ ζώνης προτεσταλμένος τῷ σώματι τὸ μέντοι ζῶσμα μήτε ἄνω τῶν λαγόνων, γυναικῶ δες γάρ μήτε χαῦνον, ὥστε διαῤῥεῖν τὸν χιτῶνα • βλαχικὸν γάρ· καὶ τὸ βάδισμα μήτε νωθρόν, ὡς ἔκ. λυσιν τῆς ψυχῆς κατηγορεῖν· μηδ' αὖ σφοδρὸν καὶ σεσοβημένον, ὡς ἐμπλήκτους αὐτῆς τὰς ὁρμᾶς ὑπο φαίνειν. Σκοπός ἐσθῆτος εἷς, κάλυμμα είναι σαρ κὸς πρὸς χειμῶνα καὶ θέρος αὐταρκες. Μήτε δὲ ἐν χρώματα τὸ ἀνθηρὸν διωκέσθω, μήτε ἐν τῇ και τασκευῇ τὸ λεπτὸν καὶ μαλακόν. Τὸ γὰρ τὰς ἐν ἐσθῆτι εὐχροίας περισκοπεῖν ἴσον ἐστὶ γυναικείῳ καλ λωπισμῷ, ὃν ἐκεῖναι ἐπιτηδεύουσιν, ἀλλοτρίῳ ἄνθει παρειὰς καὶ τρίχας ἑαυτῶν καταβάπτουσαι. Αλλά μὴν καὶ παχύτητος οὕτως ἔχειν ὁ χιτῶν ὀφείλει, ὡς μὴ δεῖσθαι κοινωνοῦ πρὸς τὸ θάλπειν τὸν ἐνδυόμε νον. Υπόδημα δὲ τὸ εὐτελὲς μὲν κατὰ τὴν ἀξίαν, ἀνενδεῶς δὲ τὴν χρείαν ἀποπληροῦν. Καὶ ἀπαξαπλῶς, ὡς ἐν τῷ ἐνδύματι ἡγεῖσθαι προσήκει τ χρειώδες, οὕτω καὶ ἐν τροφῇ ἄρτος ἐκπληρώσει τὴν χρείαν, καὶ ὕδωρ θεραπεύσει τὴν δίψαν τῷ ὑγιαί νοντι, καὶ ὅσα ἐκ σπερμάτων παραψήματα προς τὰς ἀναγκαίας χρείας τὴν ἰσχὺν τῷ σώματι δύνα ται διασώσασθαι. Ἐσθίειν δὲ μὴ λυσσώδη γαστρι μαργίαν ἐμφαίνοντα ἀλλὰ πανταχοῦ τὸ εὐστα θὲς καὶ πρᾶον καὶ περὶ τὰς ἡδονὰς ἐγκρατὲς διασώ ζοντα· μηδὲ τότε τὸν νοῦν ἀργὸν ἐν τῇ περὶ Θεοῦ ἐννοίᾳ ἔχοντα, ἀλλ' αὐτὴν τῶν βρωμάτων τὴν φύ σιν, καὶ τὴν τοῦ ὑποδεχομένου σώματος κατα σκευήν, ἀφορμὴν ποιεῖσθαι δοξολογίας· πῶς ποιο κίλα είδη τροφῶν τῇ ἰδιότητι τῶν σωμάτων ἁρμό ζοντα παρὰ τοῦ πάντα οἰκονομοῦντος ἐπινενόηται. Εὐχαὶ πρὸ τῆς τροφῆς ἀξίως γινέσθωσαν τῶν τοῦ Θεοῦ παροχῶν, ὧν τε νῦν δίδωσι, καὶ ὧν πρὸς τὸ 6. Consentaneus autem humili ac demisso sensui tristis oculus atque deorsum vergens, habitus neglectus, squalida coma, vestis sordida; adeo ut quæ lugentes data opera faciunt, ea sua sponte nobis inesse videantur. Tunica cingulo ad corpus astricta sit: cinctus neque ilia exsuperet, id enim muliebre; neque laxus ita ut tunica diſfluat; id enim nolle. Incessus esto nec segnis, nec animum dissolutum arguat; nec rursus vebemens ac superbus, ne stolidos animi impetus indicet. Unus vestimenti scopus, ut idoneum sit carnis ad hiemem ct æstatem operimentum. Neque vero in colore floridum exquiratur, neque in opere tenue ac molle. Etenim in veste pigmentorum lautilias consectari, non absimile est venustatis studio, quo mulieres ducuntur, dum genas et crines alieno Qore inficiunt. Sed et co usque crassa tunica sit, ut socia opus non habeat, ad eum qui indutur calefacicndum. Calcearium autem pretio quidem vili, sed cui nihil desit ad usum explendum. Et ut semel omnia uno verbo complectar, ut in vesté necessarium præcipue sectandum: ita in cibo panis explebit necessitatem, aqua sedabit sitim recte valenti; quibus accedent quæcunque ex leguminibus pulmenta corpori vires ad necessarios usus conservare possunt. Edere autem decet non belluantium speciem præbentes, sed ubique modestiam et mansuetudinem atque in voluptatibus continentiam retinentes, ne tum quidem animam a Dei cogitatione habentes otiosam, sed ex ipsa alimentorum natura, et corporis ea suscipientis structura, divinaruın laudum materiam ducentes, quod varia ciborum genera qualitati corporum accommodata, ab eo qui omnia moderatur, inventa sint. Preces ante cibum fiant, quæ donis 75 Dei dignæ sint, tum quæ nunc largitur, tum quæ in futurum recondidit. Preces etiam post cibum, quæ et gratiarum actionem pro acceptis Επιτιμῆσαι δέῃ. Ita Harl., Coisl. primus et Regii tres. Legitur 6ot in editis. Προκαταβαλών. Ita mss. septem. Editi προκαταλαβών. ᾿Εκεῖνον. Hanc vocem, que deest in editis, habent magno consensu codices mss. Ibidem editi κριτήν. Μss. ut in textu. Eadem de Nathan verba legimus in Commentario in Isaiam p. 479, n. 145. Paulo post editi μέμφεσθαι. Antiquissimi quique codices ut in textu. Συννενευκός. Quatuor mss. non tamen ve tustissimi νενευκός. Προσεσταλμένος Unus ex codicibus Combe fisiauis περιεσταλμένος. Duo alii προεσταλμένος. Εν χρώματι. Unus ex Combelisianis codi cibus ἐν χρώμασι. Εμφαίνοντα. Unus ex codicibus Combe tisianis ὑποφαίνοντα. Duo alii ἐπιφαίνοντα.

EPISTOLARUM CLASSIS 1. EPIST. 111. bonis et promissorum petitionem liabeant. Hora una capiendo cibo destinata, eademque per circuitum revertens; adeo u: ex viginti quatuor horis diei ac noctis, vix illa una ad curandum corpus insumatur reliquas asceta in animi exercitatione transigat. Somni leves sint, ejusque modi, qui excuti facile possint, naturalem cum tenui victus ratione necessitudinem habentes: imo vero de industria magnarum rerum curis interrumpantur. Nam altiore correptum esse sopore, membris solutis, ita ut facilis pateat aditus imaginibus a ratione alienis, id quotidianæ morti addicit ita dormientes. Sed quod aliis diluculum, id pietatis cultoribus media nox: cum maxime nocturna quies otium animæ largiatur, neque oculis, neque auribus quiquam visu aut auditu exitiosum in cor immittentibus, sed mente sola per se cum Deo rationem habente, seque corrigente per peccatorum recordationem et regulas sibi ipsi præscribente ad vitia declinanda, ac Dei auxilium ad ea, quæ studio habet, perficienda implorante. μέλλον ἑταμιεύσατο. Εὐχαὶ μετὰ τροφήν εὐχαριστίαν τῶν δεδομένων ἔχουσαι καὶ αἴτησιν τῶν ἐπηγγελμένων. Δρα μία τροφῆς ἀποτεταγμένη, ἡ αὐτὴ κατὰ περίοδον ἀπαντῶτα· ὡς ἐκ τῶν εἴκοσι τεσσάρων ὡρῶν τοῦ ἡμερονυκτίου μίαν είναι μόν εις ταύτην τὴν προσαναλισκομένην τῷ σώματι· τὰς δὲ λοιπὰς ἐν τῇ κατὰ νοῦν ἐνεργείᾳ ἀπασχολεῖσθαι τὸν ἀσκητήν. Ὕπνοι δὲ κούφοι καὶ εὐαπάλλακτοι, φυσικῶς ἀκολουθοῦντες τῷ λεπτῷ τῆς διαίτης" κατ' ἐπιτήδευσιν δὲ ταῖς περὶ τῶν μεγάλων μερί μναις διακοπτόμενοι. Τὸ γὰρ βαθεῖ κάρῳ κατακρα τεῖσθαι, λυομένων αὐτοῦ τῶν μελῶν, ὥστε σχο λὴν ἀλόγοις φαντασίαις παρέχειν, ἐν καθημε ρινῷ θανάτῳ ποιεῖ τοὺς οὕτω καθεύδοντας. Αλλ' ὅπερ τοῖς ἄλλοις ὁ ὄρθρος ἐστί, τοῦτο τοῖς ἀσκηταῖς τῆς εὐσεβείας τὸ μεσονύκτιον, μάλιστα σχολὴν τῇ ψυχῇ τῆς νυχτερινής ησυχίας χαριζομένης, οὔτε ὀφθαλμῶν οὔτε ἄτων βλαβερὰς ἀκοὰς ἢ θέας ἐπὶ καρδίαν παραπεμπόντων, ἀλλὰ μόνου καθ᾿ ἑαυ τὴν τοῦ νοῦ τῷ Θεῷ συνόντος, καὶ διορθουμένου μὲν ἑαυτὸν τῇ μνήμῃ τῶν ἡμαρτημένων, ὅρους δὲ ἑαυτῷ πεθέντος πρὸς τὴν ἔκκλισιν τοῦ κακοῦ, καὶ τὴν παρὰ Θεοῦ συνεργίαν εἰς τὴν τελείωσιν τῶν σπουδαζομέτων ἐπιζητοῦντος EPISTOLA ΙΠ. Laudat Basilius Candidiani in honorum perfunctione moderationem animi et litterarum studium: ejus præsidium implorat adversus violentiam agrestis cujusdam, qui ipsius ædes invaserat et expilaveral. Κανδιδιανῷ. 4. Ὅτε εἰς χεῖρας ἔλαβον τὴν ἐπιστολήν σου, ἔπαθόν τι ἀκοῆς ἄξιον. Εὐλαβήθην αὐτὴν, ὥς τι δημόστον προσαγγέλλουσαν, καὶ παρ᾿ ὃν ἐξέλυον καιρὸν τὸν χηρὸν, ἐφοβούμην προσβλέπων ὡς οὐδεὶς ἐν αἰτίαις ὢν Σπαρτιάτης Λακωνικὴν σκυτάλην. Ἐπεὶ δὲ ἔλυσα, καὶ ἕκαστα ἐπεξῆλθον, γελάσαι μοι ἐπῆλ θε· τοῦτο μὲν ὑφ' ἡδονῆς, τοῦ μηδὲν ἀκοῦσαι νεώτερον, τοῦτο δὲ πρὸς τὰ Δημοσθένους τὰ σὰ κρίναντι. Ὅτι ὁ μὲν, ἐπειδὴ ὀλίγοις τισὶ χορευταῖς καὶ αὐληταῖς ἐχορήγει, οὐκέτι ἠξίου Δημοσθένης, αλλά χορηγὸς ὀνομάζεσθαι· σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ χορηγῶν καὶ μή· χορηγῶν μέντοι πλείοσι μυσ Μετὰ τροφήν. Nonnulli codices mss. μετά τροφάς. Μίαν. Hanc vocem addidimus ex septem mss. Paulo post legitur ενεργεία in Harl., Med., Coisl. primo et duobus aliis. Editi έργασία. Ibidem editi αποσχολεῖσθαι. Harl. et Vat., et alii nonnulli απασχολεῖσθαι. Legitur in Coisl. primo et Med. απασχολεῖν. In alio ἀποπληροῦν. Τῷ λεπτῷ. Ita Harl., Med. et plures alii. Editi τῷ συμμέτρω. Statim Remigianus μερίμναις διαβοσχόμενοι. Unde interpres pascuntur. Αὐτοῦ. Deest in uno ex Regiis, nec incormode expungeretur. Legitur αὐτῷ in nonnullis mss. 'Αλόγοις. Ita Harl., Med., Coisl. prinus et Reg. secundus. Editi ατόποις. Μόνου. Editi μόνον, et paulo post ἑαυτοῦ, repugnantibus vetustissimis quibusque codicibus. Candidiano. 1. Cum in nanus sumpsi epistolam tuam, contigit mihi quiddam auditu dignum. Reveritus sum illam quasi publicum quidpiam annuntiantem; dumque ceram resolverem, intuens extimui, quantum nullus Spartiata reus Laconicam scytalem. Sed postquam solvi ac singula perlegi, subiit mili ridere, partini quidem præ gaudio, quod nihil an direm novi; partim vero quod cum Demosthenis rebus tuas compararem. Nimirum posteaquam ille paucis quibusdam saltatoribus tibicinibusque sup peditasset, non amplius Demosthenes, sed choragus vocari voluit:tu vero idem ipse es, sive suppedites. γέντες πάσης ἁμαρτίας, μᾶλλον δὲ αὐτοῦ τοῦ ἐχθροῦ καὶ ἐπιβούλου τῆς ζωῆς ἡμῶν χωρισθέντες, καθαρα τῇ καρδίᾳ τὸν Θεὸν τῶν ὅλων ἐν ἐπιγνώσει ὀψόμενα διὰ τῆς χάριτος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Hac tibi a nobis, o dulce caput, ralerne charitatis narratio. Tu autem pro nobis tua vice sanclas preces tuas offerre dignare, ut liberemur ex hoc corrupto præsenti sæculo, et ex malis hominibus; tunc ab omni peccato expediti, præsertimque ab hoste et insidiatore vitæ nostræ separati, corde puro Leum omnium manifesto ridebimus, gratia Domini pestri Jesu Christi cui gloria et potentia in sæcula sæculoru'n. Amen. Προσβλέπων. Coisl. uterque et Reg. secun dus, προβλέπων. Paulo post editi τὰ τοῦ Δημοσθέ νους, sed deest alter articulus in veteribus libris. Ibidem in tribus codicibus recentioribus legitur κρίνοντι. Μέντοι. Sic codices mss. Editi μὲν τοῖς. Ihi den tres vetustissimi codicus Harl., Coisl. primus et Medicæus cum Vaticano et Regio primo habent πλείονα μυριάσι. In colice Caesareo num. LXXVI insignito (α) est ea epistola aliquanto auctior desinitque hoc ποιο...: ἐπιρητοῦντος. Ταῦτά σοι παρ' ἡμῶν, ὦ φίλη κεφαλή, ἀδελφικῆς ἀγάπης διηγήματα. Αὐτὸς δὲ ἡμᾶς ταῖς ὁσίαις σου εὐχαῖς ἀμείβεσθαι καταξίω σαν, όπως ῥυσθείημεν ἐκ τοῦ ἐνεστῶτος αιώνος πονη ροῦ καὶ ἀπὸ τῶν ἀτόπων ἀνθρώπων, καὶ ἀπαλλα- (α) Lambecius, Commentar. de bibliotheca V indobonensi ed. Kollar. tom. III, p. 372. PATROL. GR. ΧΧΧΙ Alias CLXXIII. Scripta in secessu.

τὰ ἐπιτήδεια· ὅς γε οὔθ᾽ ἡμῖν ἀπὸ τοῦ σχήματος ἐπι στέλλεις, ἀλλὰ τὸν εἰωθότα τρόπον· καὶ τῆς περὶ λόγους σπουδῆς οὐδὲν ὑφίεσαι· ἀλλὰ τὸ τοῦ Πλάτωνος, ἐν χειμῶνι καὶ ζάλῃ πραγμάτων, οἷον ὑπὸ τείχει τινὶ καρτερῷ ἀποστὰς, οὐδενὸς θορύβου τὴν ψυχὴν ἀναπίμπλαται· μᾶλλον δὲ οὐδὲ ἑτέρους ἐᾷς, τό γε σαυτοῦ μέρος. Καὶ τὰ μὲν τὰ τοιαῦτα, μεγάλα καὶ θαυμαστὰ τοῖς συνορᾷν δυναμένοις, καὶ πάλιν οὐ θαυμαστὰ τῷ πρὸς τὴν ὅλην προαίρε σιν τοῦ βίου κρίνοντι. Ακουε δὴ καὶ τὰ ἡμέτερα, παράδοξά τε όντα, καὶ ἀκολούθως ἡμῖν ἀπαντῶντα. sive non (suppeditas autem pluribus militum denis ριάσι στρατιωτών, ἢ ὅσοις ἀνδράσιν ἐκεῖνος παρέσχε millibus, quam quot ille hominibus necessaria subministrabat), qui quidem nobis non pro dignitate scribis, sed consueto more, nec quidquam remittis de litterarum studio; sed, ut ait Plato, in ipsa tempestate ac æstu negotiorum, veluti sub murum quemdam validum abscedens, nullo prorsus tumultu mente turbaris: imo nec alios, quantum in te est, perturbari sinis. Ac res quidem tuæ tales, magnæ profecto et admirandæ his qui perspicere possunt; 76 rursus autem minime admirandæ, si quis eas cum toto vitæ instituto comparet. Jam vero nostras audi, quæ et mirabiles sunt, et merito nobis acciderunt. 2. Agrestis quidam ex iis qui nobiscum Annesis commorantur, mortuo famulo meo, non se negotii quidquam cum illo habuisse dixit, non ad me ɔccessit, non conquestus est, non rogavit ut a volente acciperet, non minatus est se vini facturum, nisi acciperet; sed subito cum nonnullis ipsi temeritate similibus domum nostram invasit, mulieresque quæ eam custodiebant verberibus contudii, ac effractis foribus exportavit omnia, partim sibi ipse rapiens, partim ad diripiendum cuilibet proponens. Itaque, ne extremus nos infirmitatis terminus simus, videamurque omnibus ad injurias idonei; quod studium omnibus nostris in rebus. ostendisti, hoc idem nunc ut impendas exorari te sinc. Hac enim una re tranquillitas nobis servetur, si strenuo tuo præsidio instructi simus. Erimus auten multa hac contenti, si a pagi præposito comprehensus, brevi tempore in carcere includatur. Etenim non ob ea solum quæ perpessi sumus, indignamur: sed in posterum etiam securitate indigemus. EPISTOLA IV*. " 2. Ανήρ τις ἄγροικος τῶν συνοικούντων ἡμῖν ἐν 'Αννήσοις οἰκέτου μου τελευτήσαντος, οὐ συμ βόλαιόν τι πρὸς αὐτὸν εἰπὼν ἐσχηκέναι, οὐ προσελθών μοι, οὐκ ἐπαιτιασάμενος, οὐ παρ' ἑκόνε τος ἀξιώσας λαβεῖν, οὐκ ἀπειλήσας εἰ μὴ λάθος βιάσασθαι, ἀθρόον μετά τινων ὁμοίων αὐτῷ τὴν ἀπό νοιαν ἐπιθέμενος ἡμῶν τῇ οἰκίᾳ, τά τε γύναια τὸ φυλάττοντα συνέτριψε τύπτων, καὶ καταῤῥήξας τὰς θύρας, ἐξεφόρησεν ἅπαντα, τὰ μὲν αὐτὸς λαβὼν, τὰ δὲ εἰς διαρπαγὴν τοῖς βουλομένοις προθείς. Ιν' ούν μὴ ὁ ἔσχατος ὄρος ἡμεῖς τῆς ἀσθενείας ὦμεν, καὶ παντὶ δόξωμεν επιτήδειοι πρὸς ἐπιχείρησιν, ἣν ἐν πᾶσι τοῖς πράγμασιν ἡμῶν σπουδὴν ἐπιδέδειξαι, καὶ νῦν εἰσενέγκασθαι παρακλήθητι. Μόνως γὰρ ἂν ἡμῖν οὕτω τὸ ἄπραγμον σώζοιτο, εἰ τῷ σῷ δραστηρίῳ συντεταγμένοι εἴημεν. Γένοιτο δ' ἂν ἡμῖν ἀρκοῦτα δίκη, εἰ, διὰ τοῦ πατάρχου συλληφθεὶς, ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ βραχὺν κατακλεισθείη χρόνον. Καὶ γὰρ οὐχ ὑπὲρ ὧν πεπόνθαμεν ἀγανακτοῦμεν μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς πρὸς τὸ λοιπὸν ἀσφαλείας δεόμεθα. Olympio, qui dona miserat, perurbane gratias agit Basilius, inousans quod contubernalem suam pauperiem Olympio. erpulerit. Ecquid agis, o.præclare, qui amicam nobis paupertatem et philosophiæ mutricem solitudine expellis? Arbitror enim fore, ut ipsa tibi judicium intenderet unde vi, si qua ei loquendi facultas *Alias CLXIX. Scripta in secessu. Καὶ ζάλη. Vat. et Reg. primus καὶ χαλάζῃ. Ibidem Vat., Coisl. secundus et Reg. uterque ὑπὸ τεῖχός τι καρτερόν. Paulo post iidem codices οὕτω μεγάλα, excepto tamen Vaticano. "Ολην. Hanc vocem addidimus ex Coisl. utroque, Med. et utroque Regio. Ἐν Ἀννήσοις. Codex perantiquus Coisl. ἐν Ανήσοις· alius ex eadem bibliotheca et unus ex Regiis ἐν 'Αννίσοις. Οὐ συμβόλαιόν τι. Deest negatio in editis et in pluribus inss. codicibus. Legitur in duobus aliis et secunda manu in Harlæano; ac prorsus necessaria videtur ad orationis serie:n; quippe cum agrestis ille ante facinus ediderit, quam ullam consilii sui significationem dedisset. Ibidem deest ɛlzwy in tribus vetustissimis codicibus. Δραστηρίῳ. Sic Harleanus cum Regio utroque et Coisl. secundo. Editi δικαστηρίῳ. Sed hac Ολυμπίῳ. Οἷα ποιεῖς, ὦ θαυμάσιε, τὴν φίλην ἡμῖν πενίαν, καὶ φιλοσοφίας τροφὸν, τῆς ἐσχατιᾶς ἀπελαύνων; (ἶμαι γὰρ ἂν σε καὶ ἐξούλης γραφὴν ὑπ' αὐτῆς φεύγειν εἴ τις αὐτῇ προσγένοιτο λόγος· ὅτι posterior scriptura minus probabilis; non enim judicium a Candidiano petit Basilius, sed patrocinium apud præpositum pagi. Confirmatur nostra interpretatio ex his verbis Gregorii Naz. Orat. 25, μ. 441: Οίδα τίνι ἀπεταξάμην καὶ τίνι συνεταξά ury. Scio cui renuntiavi et cui me adjunxi. Vide Addenda. Παγάρχου. Sic septem niss. codices. Editi admodum mendose πυράρχου. Hi autem pagorum præpositi suas administrandæ militaris annonæ partes sustinebant, ut patet ex cod. Theod. lib. vu, tit. 4, leg. 1, et lib. xn, tit. 6, leg. 8. Unde non mirum si Basilius ad Candidianum, cujus magna apud pagi præpositum erat auctoritas, confugit. Φεύγειν. Miror Combefisium censuisse le gendum οὐ φεύγειν, cum notum sit et pervulgatum φεύγειν γραφήν idem sonare ac accusari. Paulo post in quatuor niss. ὅτι Τούτῳ μέν.

EPISTOLARUM CLASSIS 1. EPIST. V. et Τούτῳ συνοικεῖν εἰλόμην ἐγώ, νῦν μὲν τὸν. Ζήνωνα accederet: Volui ego cum hoc homine una degere, ἐπαινοῦντι, ὅς, ναυαγίῳ πάντα ἀποβαλών, οὐδὲν ἀγεννὲς ἐφθέγξατο· ἀλλ', Εύγε, εἶπεν, ὦ τύχη, συνελαύνεις ἡμᾶς εἰς τὸ τριβώνιον· νῦν δὲ τὸν Κλεάνθην, μισθῷ ὕδωρ τοῦ φρέατος ἀπαντλοῦντα, ὅθεν αὐτός τε διέζη, καὶ τοῖς διδασκάλους μισθούς ὑπετέλει. Τὸν δὲ Διογένην οὐδὲ ἐπαύσατό ποτε θαυ μάζων, τοῖς παρὰ τῆς φύσεως μόνοις ἀρκεῖσθαι φιλοτιμούμενον· ὡς καὶ τὸ κισσύβιον ἀποῤῥῖψαι ἐπειδήπερ παρὰ παιδὸς ἐδιδάχθη κοίλαις ταῖς χερσὶν ἐπικύπτων πίνειν. Ταῦτα ἄν σοι καὶ τὰ τοιαῦτα ἡ σύνοικος ἡμῶν πενία μέμψαιτο, ταῖς μεγαλοδωρεαῖς ἐξοικισθεῖσα νῦν. Προσθείη δὲ καὶ ἀπειλήν ὅτι, Εἴ σε ἐνταῦθα πάλιν λάβοιμι, Σικελικήν ἡ Ἰταλιώτιν τρυφὴν ἀποδείξω τὰ πρότερα· οὕτω σε ἀκριβῶς τοῖς παρ' ἐμαυτῆς ἀμυνοῦμαι. Καὶ ταῦτα μὲν δὴ τοιαῦτα. Ἦσθην δὲ ἀκούσας ἦρχθεί σε τῆς θεραπείας ἤδη· καὶ εὔχομαί σε ένασθαι αὐτῆς. Πρέποι δ' ἂν τῇ ἱερᾷ σου ψυχῇ ἄλυπος ὑπη ρεσία σώματος. είνα nunc quidem Zenonem laudante, qui amissis naufragio omèibus nihil non virile locutus est, sed, Euge, dixit, o fortuna, redigis nos ad detritum pallium nunc vero Cleanthem mercede aquam ex puteo haurientem, unde et ipse victitabat, magistris æra persolvebat. Quin et Diogenem nunquam intermisit admirari, id sibi laudi habentem, ut solis naturæ rebus contentus esset; adeo ut poculum etiam projecerit, postquam a puero didicit cavis manibus inclinans bibere. His te et talibus contubernalis nostra incusaret, nunc nagnificis donis expulsa. Adjiceret autem et aliquid minarum: Si hic te iterum deprehendero, Siculas aut Italicas delicias priora exstitisse ostendam: ita te accurate copiis meis ulciscar. Sed de lis hactenus. Gavisus autem sum, cum audivi te jam remedia aggressum esse; teque his juvari precor. Sacra 77 autem tuæ animæ convenerit sollicitudinum et molestiarum expers corporis curatio. EPISTOLA V. Consolatur Nectarium Basilius unici filii morte afflictum. Νεκταρίῳ παραμυθητική Ad Nectarium consolatoria. 1. Nondum tertium aut quartum diem traduxeram intolerabilis casus auditione perculsus; et cum adhuc ambigerem, quia ne clare quidem potuerat nobis molesta rei nuntius id quod acciderat enarrare; cumque rumorem vix reciperem quia falsum esse optabam; accepi litteras episcopi, quibus accurate infausta res signiücabatur. In quo quidem quantum ingemuerim, quantumque effuderim lacrymarum, quid attinet vel dicere? Quis enim adeo curde lapideo, aut omnino humanæ naturæ expers, ut in ejusmodi eventu nihil patiatur, aut modicum dolorem animo accipiat? Domus splendidæ successio, fulcimentum generis, patriæ spes, parentum piorum germen cum innumeris votis educatum, in ipso ætatis flore ex mediis patris manibus ereptum abit. Hæc quam adamantis naturam non valeant dissolvere, et ad commiserationem adducere? Quare nihil est magni, si et nos penitus hoc infortunium perculit, qui Ούπω εἶχον τρίτην ἢ τετάρτην ἡμέραν πληγείς ἐπὶ τῇ ἀκοῇ τοῦ ἀφορήτου πάθους, καὶ ἔτι ἀμφίβολος ῶν, διὰ τὸ μηδὲ σαφῶς δυνηθῆναι ἡμῖν τῶν ἀνιαρῶν τὸν μηνυτὴν τὸ συμβὰν διηγήσασθαι, καὶ τῷ ἀπεύχεσθαι ἀληθῆ εἶναι, δυσπαραδέκτως ἔχων πρὸς τὰ θρυλλούμενα, ἐδεξάμην γράμμα τοῦ ἐπισκόπου ἀκριβῶς σημαίνον τὴν ἀπευκτὴν ἀγγελίαν. Εφ᾽ ᾧ ὅσον μὲν ἐστέναξα, καὶ ὅσον ἀφῆκα δά κρυον, τί χρὴ καὶ λέγειν; Καὶ γὰρ τίς οὕτω λίθινος τὴν καρδίαν, ἢ ἔξω παντελῶς τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, ὥστε ἀπαθῶς ἐνεγκεῖν τὸ συμβάν, ἢ μετρίῳ πάθει τὴν ψυχὴν καταληφθῆναι; Οίκου λαμπροῦ διαδοχή, ἔρεισμα γένους, πατρίδος ἐλπὶς, γα νέων εὐσεβῶν βλάστημα ὑπὸ μυρίαις εὐχαῖς ἐντραφέν, ἐν αὐτῷ τῷ ἄνθει τῆς ἡλικίας δν, ἐκ μέστου τῶν πατρικῶν χειρῶν ἀναρπασθεὶς οἴχεται. Ταῦτα ποίαν ἀδάμαντος φύσιν οὐχ ἱκανὰ ἐκλῦσαι, καὶ εἰς συμπάθειαν ἀγαγεῖν; "Ωστε οὐδὲν μέγα, εἰ καὶ ἡμῶν διὰ βάθους ἥψατο τὸ κακὸν, ὁλοκλήρως ἐξ ἀρχῆς προσπεφυκότων ὑμῖν, καὶ τάς τε εὐφροσύ- vobis prorsus sumus ab initio addicti; et gaudia νας ὑμῶν καὶ τὰς λύπας ἰδίας ἑαυτῶν ποιουμένων. Καίτοιγε ἐδόκει, τόν γε μέχρι τοῦ παρόντος χρό τον ὀλίγα εἶναι τὰ λυποῦντα ὑμᾶς, ἐν τοῖς Συνελαύνεις. Ante hanc vocem legitur ὅτι in duobus mss. Απορρίψαι. Editio Parisiensis addit ποτέ, quæ vox deest in aliis editionibus et omnibus mss. Paulo post επικύπτων legitur in tribus antiquissimis codicibus, Harl., Med. et Coisl. Editi εγκύπτων. Ημών. Sic Anglicanus codex cum Harl. et Med. Editi ἡμῖν. Πενία elegantius deest in Anglicano, nec invitus hanc vocem delerem. Εὔχομαί σε. Sic septem antiqui codices. Editi εὔχομαί σου. Παραμυθητική. Sic Coisl. antiquior et editi. Addit Harl. ἐπὶ τῷ υἱῷ. Quatuor alii codices sic ha vestra et molestias nostra facimus. Atque haclenus quidem pauca esse videbantur quæ vobis molestiam afferrent, imo pleraque ex sententia bent: Πρὸς Νεκτάριον τὸν υἱὸν ἀποβαλόντα, Ad Ne ctarium qui filium amiserat. Καὶ τῷ. Sic duo mss. et Harl. secunda manu. Μετρίῳ πάθει. Nonnulli codices μετριοπαθῆ... καταλειφθῆναι. Ον, ἐκ μέσου. Editi wν, κἀκ μέσου. Codices oinnes mss. ut in textu, nisi quod in quatuor legitur ν. Τόν γε μέχρι τοῦ παρόντος χρόνον. Ita Coisl. primus, Harl. et unus ex Regiis. Codex Vat. habet εδόκει μέχρι τοῦ, etc. Quidam alii τὰ μέχρι τοῦ, etc. Editi τό γε... χρόνου. Alias CLXXXVIII. Scripta in secessu.

vobis fuere, sed subito dæmonis invidia evanuit πλείστοις δὲ κατὰ μοῦν ὑμῖν τὰ πράγματα φέρεσθαι· tota illa domus felicitas et animarum hilaritas; ac hominibus tristis historia facti sumus. Igitur si ob ea quæ acciderunt lugere, et lacrymas effundere volumus, tempus vitæ nobis non sufficiet; nec si homines omnes nobiscum geniant, infortu ´nio planctum adæquare poterunt: imo etiamsi fluviorum aquæ lacrymæ fiant, nequibunt casus illius lamenta explere. 2. Sed si velimus Dei donum, quod cordibus nostris indidit, nunc promere, rationem dico sobriam, quæ et in rebus secundis moduin novit ani - mabus nostris præstituere, et in tristioribus casibus res humanas in memoriam revocare, nosque admonere eorum, quæ et vidimus et audivimus, vitam videlicet infortuniis hujusmodi esse refertam, ac multa calamitatum humanarum esse exempla, et præter hæc omnia mandatum Dei esse, ut qui in Christum credunt, non lugeant mortuorum causa, ob spem resurrectionis; ac patientiæ magnæ magnas esse apud certaminum judicem coronas gloriæ repositas: si igitur rationi permiserimus ut hæc nobis occinat, licebit fortasse modicum aliquod mali lenimen 78 invenire. Quare adhortor te, ut strenuum athletam, ut contra plaga magnitudinem obtendaris, nec succumbas ponderi doloris, neque absorbcaris animo: persuasum habens, etsi rationes eorum quæ a Deo dispensantur, nos latent; at profecto quod a sapiente nosque ainante dispen. Ο satur, accipiendum, etiamsi molestum sit. Novit enim ipse, quomodo unicuique dividat quod utile est, et quam ob causam inæquales vitæ terminos nobis præstituat. Est enim causa aliqua hominibus indeprehensa, ob quam alii quidem citius bine abripiuntur, alii vero diutius in hac calamitosa vita ad ærumnas perferendas relinquuntur. Itaque in omnibus adorare illius in nos amorem debemus, nec ægre ferre: memores magnæ illius et celeberrimæ vocis, quam magnus ille athleta Job emisit, cum in uno convivio liberos decem exiguo temporis momento oppressos vidit: Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino risum, ita et factum est. Admirabilem illam vocem nostram faciamus: ἀλλ᾽ ἀθρόως βασκανία δαίμονος πᾶσα ἐκείνη του οἴκου ἡ εὐθηνία καὶ τῶν ψυχῶν ἡ φαιδρότης ἠφάνισται, καὶ ἐγενόμεθα τῷ βίῳ διήγημα σκυθρω πόν. Ἐὰν μὲν οὖν ποτνιᾶσθαι ἐπὶ τοῖς συμβᾶσι καὶ δακρύειν βουλώμεθα, οὐκ ἐξαρκέσει ἡμῖν ὁ χρόνος τοῦ βίου· πάντες δὲ ἄνθρωποι, μεθ' ἡμῶν στένοντες, παρισῶσαι τῷ πάθει τὸν ὀδυρμὸν οὐ δυνήσονται· ἀλλὰ κἂν τὰ τῶν ποταμῶν ψεύματα δάκρυον γένήται, ἐκπληρῶσαι τῶν συμβάντων τὸν θρήνον οὐκ ἐξαρκέσει. 2. Ἐὰν μέντοι θελήσωμεν τὸ τοῦ Θεοῦ δῶρον δ ἐναπέθετο ταῖς καρδίαις ἡμῶν προενεγκεῖν νῦν τὸν λογισμὸν λέγω τὸν σώφρονα, ὃς καὶ ἐν ταῖς εὐημερίαις μέτρα οἶδε ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν ὁρίζειν, καὶ ἐν ταῖς κατηφεστέραις περιστάσεσιν εἰς ὑπό μνησιν ἄγειν τῶν ἀνθρωπίνων, καὶ ὑποβάλλειν ἡμῖν, ἅ τε εἴδομεν, ἅ τε ἠκούσαμεν, ὅτι γέμει ὁ βίος τῶν τοιούτων παθῶν, καὶ πολλὰ τῶν ἀνθρωπίνων συμε φορῶν ἐστι τὰ ὑποδείγματα· καὶ ἐπὶ πᾶσιν, ὅτι πρόσταγμα Θεοῦ ἐστι τὸ μὴ λυπεῖσθαι ἐπὶ τοῖς κεκοιμημένοις τοὺς εἰς Χριστὸν πεπιστευκότας διὰ τὴν ἐλπίδα τῆς ἀναστάσεως· καὶ ὅτι τῆς μεγάλης ὑπομονῆς μεγάλοι παρὰ τῷ ἀθλοθέτη στέφανοι δόξης ἀπόκεινται· ἐὰν ἐπιτρέψωμεν τῷ λογισμῷ ταῦτα ἡμῖν κατεπάδειν, τάχα ἂν εὔροιμέν τινα μετρίαν τοῦ κακοῦ λύσιν. Διὸ παρακαλῶ σε, ὡς γενναῖον ἀγωνιστὴν, στῆναι πρὸς τὸ μέγεθος τῆς πληγῆς, καὶ μὴ ὑποπεσεῖν τῷ βάρει τῆς λύπης, μηδὲ καταποθῆναι τὴν ψυχήν· ἐκεῖνο πεπεισμένον, ὅτι, καν οἱ λόγοι τῶν παρὰ Θεοῦ οἰκονομουμένων διαφεύγω σιν ἡμᾶς, ἀλλὰ πάντως γε τὸ παρὰ τοῦ σοφοῦ καὶ ἀγαπῶντος ἡμᾶς οἰκονομηθὲν ἀπόδεκτόν ἐστι, κἂν ἐπίπονον ᾖ. Αὐτὸς γὰρ οἶδε πῶς ἑκάστῳ διατίθησι τὸ συμφέρον, καὶ διὰ τί ἄνισα τίθησιν ἡμῖν τοῦ βίου τὰ πέρατα. Εστι γάρ τις αἰτία ἀνθρώποις ἀκα τάληπτος, δι᾿ ἣν οἱ μὲν θᾶττον ἐντεῦθεν ἀπάγονται, οἱ δὲ ἐπὶ πλεῖον προσταλαιπωρεῖν τῷ ἐδυνηρῷ τούτῳ βίῳ καταλιμπάνονται. Ὥστε ἐπὶ πᾶσι προσκυνεῖν αὐτοῦ τὴν φιλανθρωπίαν ὀφείλομεν, καὶ μὴ δυσχε ραίνειν· μεμνημένοι τῆς μεγάλης εκείνης καὶ ἀοιδίμου φωνῆς, ἣν ὁ μέγας ἀθλητὴς Ἰὼβ ἀνεφθέγξατο, ἐπὶ μιᾶς τραπέζης ἰδὼν δέκα παῖδας ἐν βραχείᾳ καιροῦ ῥοπῇ συντριβέντας· 'Ο Κύριος ἔδωκεν, ὁ Κύριος ἀφείλετο ὡς τῷ Κυρίῳ ἔδοξεν, οὕτω καὶ par merces a justo judice paria praeclare facta ἐγένετο. Ημέτερον ποιησώμεθα τὸ θαῦμα τοῦτο· designantibus. Non sumus filio orbati: sed resti- ‘uimus ei qui mutuo dederat: neque exstincta est Alius vita, sed in melius transmutata: nec humus dilectum nostrum obtexit, sed cœlum suscepit. Paulisper exspectemus, et una cum eo quein desideramus, erimus. Neque longum est tempus seοι.ob 1, 21. 'Εκείνη τοῦ οἶκου. Sic tres antiquissimi codices pro eo quod erat in editis τοῦ οἶκον ἐκείνου. tn iisdem codicibus legitur καὶ τῶν ψυχῶν, quod in editis deerat. Ta... ¿ɛvµara. Sex codices habent b... δεῦμα. Sed cum vulgata lectio exstat in tribus aliis ἴσος ὁ μισθὸς παρὰ τοῦ δικαίου κριτοῦ τοῖς τὰ ἴσα ἐπιδεικνυμένοις ἀνδραγαθήματα. Οὐκ ἀπεστερήθημεν τοῦ παιδὸ, ἀλλ' ἀπεδώκαμεν τῷ χρήσαντι οὐδὲ ἠφανίσθη αὐτοῦ ἡ ζωὴ, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸ βέλτιον διημείφθη· οὐ γῆ κατέκρυψε τὸν ἀγαπητὸν ἡμῶν, ἀλλ' οὐρανὸς ὑπεδέξατο. Μικρὸν ἀναμείνωμεν, καὶ vetustissimis, nihil mutandum censuimus. Ταῖς καρδίαις. Editi addunt έν, quod deest in muse. Τίθησιν. Deest hoc verbum in tribus codicibus, nec necessarium est.

EPISTOLARUM CLASSIS I. ÉPIST. VI. via ad idem diversorium contendant: in quod hic jam advenit, ille supervenit, aller festinat: finis autem unus omnes excipiet. Etsi enim citius viam confecit, eamdem omnes ingrediemur, omnesque idem manet diversorium. Tantum nobis contingat illius puritati per virtutem assimilari, ut moribus doli expertibus eamdem, ac qui in Christo infantes sunt, requiem consequaσυνεσόμεθα τῷ ποθουμένῳ. Οὐδὲ πολὺς ὁ χρόνος της junctionis, cum omnes in hac via tanquam in διαστάσεως πάντων ὥσπερ ἐν ὁδῷ τῷ βίῳ τούτῳ πρὸς τὸ αὐτὸ καταγώγιον ἐπειγομένων· ἐν ᾧ ἡ μὲν προκατέλυσεν, ὁ δὲ ἐπῆλθεν, ὁ δὲ ἐπείγεται, πάντας δὲ ἐν ὑποδέξεται τέλος. Εἰ γὰρ καὶ θᾶττον τὴν ὁδὸν προκατέλυσεν, ἀλλὰ πάντες τὴν αὐτὴν πορευσόμεθα· καὶ πάντας τὸ αὐτὸ ἀναμένει κατάλυμα. Μόνον γένοιτο ἡμᾶς δι' ἀρετῆς τῇ καθαρότητι ἐκείνου ὁμοιωθῆναι· ἵνα διὰ τὸ ἄδολον τοῦ ἤθους τῆς αὐτῆς τοῖς ἐν Χριστῷ νηπίοις ἀναπαύσεως ἐπιτύχωμεν nur. EPISTOLA VI'. Basilius Nectarii uxorem similiter consolatur. Πρὸς τὴν ὁμόζυγον Νεκταρίου παραμυθητική. 1. Ἔμελλον ἀποσιωπᾷν πρὸς τὴν κοσμιότητά σου, λογιζόμενος, ὅτι, ὥσπερ ὀφθαλμῷ φλεγμαίνοντι καὶ τὸ ἀπαλώτατον τῶν παρηγορημάτων ἀνίαν ἐμ ποιεῖ, οὕτω καὶ ψυχῇ ὑπὸ θλίψεως βαρείας κεκα κωμένῃ, καν πολλὴν παράκλησιν φέρῃ ὁ λόγος, ὀχληρός πως εἶναι δοκεῖ, ἐν τῇ περιωδυνία προσφε ρόμενος. Ἐπεὶ δέ με εἰσῆλθεν, ὅτι πρὸς Χρι στιανή, μο: ὁ λόγος ἔσται, πάλαι πεπαιδευμένην τα θεῖα, καὶ ἐμπαράσκευον οὖσαν πρὸς τὰ ἀνθρώπινα, οὐκ ἐνόμισα δίκαιον εἶναι παραλιπεῖν τὸ ἐπιβάλλον μοι Οίδα ποταπὰ τῶν μητέρων τὰ σπλάγχνα· καὶ ὅταν ἰδίως τὸ σὸν περὶ πάντας χρηστὸν καὶ ἡμερον ἐνθυμηθῶ, λογίζομαι πόσην εἰκὸς ἐπὶ τοῖς παροῦσιν εἶναι τὴν ἀλγηδόνα. Παῖδα ἐζημιώθης, δν περιόντα μὲν ἐμακάρισαν πᾶσαι μητέρες, καὶ ηύξαντο τους ἑαυτῶν τοιούτους εἶναι· ἀποθανόντα δὲ ἐστέναξαν, ὡς ἑκάστη τὸν ἑαυτῆς γῇ κατακρύψασα. Ἐκείνου ὁ θάνατος πληγὴ ἐγένετο πατρίδων δύο τῆς τε ἡμετέρας καὶ τῆς Κιλίκων. Ἐκείνῳ τὸ μέγα καὶ περιφανές γένος συγκατέπεσεν, ὥσπερ ἐρείσματος ὑφαιρεθέντος κατασεισθέν. Ω συνάντημα πονηροῦ δαίμονος, πόσον ἴσχυσε κακὸν ἐξεργάσασθαι! ' γῆ, τοιοῦτον ἀναγκασθεῖσα ὑποδέξασθαι πάθος! Ἔφριξε τάχα καὶ ὁ ἥλιος, εἴ τις αἴσθησις αὐτῷ, τὸ σκυθρω τὸν ἐκεῖνο θέαμα. Καὶ τί ἄν τις τοσοῦτον εἶποι, ὅσον ἡ ἀμηχανία τῆς ψυχῆς ὑποβάλλει; 2. Αλλ' οὐ γὰρ ἀπρονόητα τὰ ἡμέτερα, ώς μεμαθήκαμεν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, ὅτι οὐδὲ στρουθίον πίπτει Nectarii conjugi consolatoria. 1. Nolebam alloqui dignitatem tuam, considorans, ut oculo inflammato lenimentum vel tenerrimum dolorein affert, ita animæ gravi mœrore affictæ, etiamsi multum solatii ferat oratio, molestam tamen quodammodo videri, in ipso doloris articulo adhibitam. At ubi mihi in mentem venit, sermonem mihi cum Christiana futurum, jampridem in rebus divinis instituta, nec ad humanos casus imparata; non existimavi æquum esse ut officio meo deessem. Novi qualia sint matrum viscera; cumque peculiariter considero tuam in omnes benignitatem atque mansuetudinem, conjicio quantum probabile sit in præsentibus malis dolorem esse. Filium amisisti 79, quem viventem matres oinnes prædicabant beatum, talesque suos esse optabant: mortuum vere perinde luxerunt, ac si suum quæque humo contexisset. Illius mora plaga exstitit provinciarum duarum, et nostræ, Cilicum. Cum illo magnum et illustre genus concidit, veluti fulcro sublato concussum. Ο incursum mali dæmonis, quantum potuit mali patrare: 0 terra talem coacta suscipere casum! Horruit forte ipse sol, si quis in eo sensus, triste illud spectaculum. Et quis tantum dicere poterit, quantum inops consilii animus suggerit? 2. Verum nostra non fiunt citra providentiam, quemadmodum in Evangelio didicimus, ne passerem quiἄνευ θελήματος τοῦ Πατρὸς ἡμῶν. Ὥστε, εἴ τι γέ- dem cadere sine voluntate Patris nostri 3. Quare di γονε, θελήματι γέγονε τοῦ Κτίσαντος ἡμᾶς. Τῷ δὲ βουλήματι τοῦ Θεοῦ τίς ἀνθέστηκε; Καταδεξώμεθα τὸ συμβάν· δυσανασχετούντες γὰρ οὔτε τὸ ss Matth. x, 29. Οὐδὲ πολὺς... ὑποδέξεται τέλος. Deest lola hzc verborum complexio in Vat. et Coisl. recen tiore, et in duobus Regiis. Huic autem et sequenti epistolæ multa insunt indicia hominis a rhetorum exercitationibus recentis. Nonnulla etiam, quæ Basilius apte ad religionem Christianam accommodat, in Plutarchi libro De consola ione leguntur. Is enim docet vitam mutuo datam esse hominibus, nec mirum videri debere, si reddenda sit: hanc vitam esse veluti viam, qua omnes ad idem diversorium tendimus: non lugendos esse, quus brevi sequemur. Τὴν αὐτήν. Editi addunt αὐτῷ, quod deest in septeni veteribus. libris. quid contigit, voluntate contigit Conditoris nostri. Quis autem Dei voluntati resistit? Suscipiamus quod accidit; moleste enim ferentes, neque id quod factum Επιτύχωμεν. Ita tres vetustissimi codices. Editi τύχωμεν. ῾Ομόζυγον. Sic Harl., Vat. et quinque alii. Coislinianus primus et editi ομόζυγα. 'Avlar. Sic Harl., Coisl. primus et quinque alii, melius quam in editis ἀνιᾷ». Επει δέ με. Sic codices antiqui septem, duo alii Ἐπεὶ δέ μοι. Εditi επειδή μοι. Statim Bigol. καὶ εὐπαράσκευον. Δύο. Sic mss. septem. Editi δυοίν. Καταδεξώμεθα. Editi addunt γοῦν, sed hæc vocula deest in septem mss. codicibus. Alias CLXXXIX. Scripia eodem tempore.

est reparamnus, ac praeterea nosmetipsos perdimus. γενόμενον διορθούμεθα, καὶ ἑαυτοὺς προσαπόλλυμεν. Ne culpemus justum Dei judicium. Nimium imperiti sumus, quam ut arcana illius judicia exploremus. Tunc Dominus amoris in se tui periculum facit. Tibi nunc tempus est, ut per patientiam partem martyrum consequare. Machabæorum mater septem filiorum mortem conspexit, nec ingemuit, nec ignobiles lacrymas effudit; sed gratias agens Deo, quod videret eos igne et ferro et acerbissimis verberibus e vinculis carnis exsolvi. Deo quidem probata fuit, celebris vero habita est apud homines. Allictio magna, fateor et ego: sed et magna a Domino præmia patientibus reposita. Mater cum effecta es, puerumque vidisti, ac gratias egisti Deo; plane sciebas mortalem a te, cum mortalis sis, genitum esse. Quid igitur mirum, si mortuus est 1 mortalis? Sed dolet nobis, quod præter tempus. Incertum, utrum hoc non fuerit tempestivam & nos siquidem eligere quæ animabus utilia sunt, et præfinire terminos humanæ vitæ non novimus. Circumspice totum terrarum orbem, in quo habitas; et cogita omnia mortalia esse quæ videntur, omnia corruptioni obnoxia. Respice ad colum; et illud ipsum aliquando dissolvetur; ad solem, ne ille quidem permanebit. Stellæ omnes, animalia terrestria et aquatilia, terræ ornatus, terra ipsa, omnia corruptioni obnoxia, omnia paulo post non amplius futura. Horum cogitatio sit casus solatium. Cave calamitatem seipsa metiaris, ita enim tibi videbitur intolerabilis sed eam cum omΜη κατηγορήσωμεν τῆς δικαίας κρίσεως τοῦ Θεοῦ. ᾿Αμαθεῖς ἐσμεν, ὥστε τὰ ἄῤῥητα αὐτοῦ κρίματα δοκιμάζειν. Νῦν σου λαμβάνει τὴν δοκιμὴν ὁ Κύριος τῆς πρὸς αὐτὸν ἀγάπης. Νῦν σοι πάρεστι καιρός διὰ τῆς ὑπομονῆς τὴν μερίδα τῶν μαρτύρων λαβεῖν. Ἡ τῶν Μακκαβαίων μήτηρ ἑπτὰ παίδων εἶδε θάνα τον, καὶ οὐκ ἐστέναξεν, οὐδὲ ἀφῆκεν ἀγεννὲς δάκρυον· ἀλλ' εὐχαριστοῦσα τῷ Θεῷ, ὅτι ἔβλεπεν αὐτ τοὺς πυρὶ καὶ σιδήρῳ, καὶ ταῖς χαλεπωτάταις αἰκίαις, τῶν δεσμῶν τῆς σαρκὸς λυομένους, εὐδόκιμος μὲν παρὰ Θεῷ, ἀοίδιμος δὲ παρὰ ἀνθρώποις ἐκρίθη. Μέγα τὸ πάθος, φημὶ κἀγώ· ἀλλὰ μεγάλοι καὶ οἱ παρὰ τοῦ Κυρίου μισθοὶ τοῖς ὑπομένουσιν ἀποκεί μενοι. "Οτε ἐγένου μήτηρ, καὶ εἶδες τὸν παῖδα, καὶ ηὐχαρίστησας τῷ Θεῷ, ᾔδεις πάντως, ὅτι θνητή οὖσα θνητὸν ἐγέννησας. Τί οὖν παράδοξον, εἰ ἀπέθανεν ὁ θνητός; ᾿Αλλὰ λυπεῖ ἡμᾶς τὸ παρὰ καιρόν. "Αδηλον, εἰ μὴ εὔκαιρον τοῦτο· ἐπειδὴ ἡμεῖς ἐκλέγεσθαι τὰ συμφέροντα ταῖς ψυχαῖς, καὶ ὁρίζειν προθεσμίας ἀνθρωπίνῃ ζωῇ οὐκ ἐπιστάμεθα. Περίβλεψαι τὸν κόσμον ἅπαντα, ἐν ᾧ κατοικεῖς· καὶ ἐννόησον, ὅτι πάντα θνητὰ τὰ ὁρώμενα, καὶ πάντα φθορᾷ ὑπο κείμενα. Ανάβλεψον πρὸς τὸν οὐρανόν· καὶ οὗτός ποτε λυθήσεται· πρὸς τὸν ἥλιον· οὐδὲ οὗτος δια μενεῖ. Οἱ ἀστέρες σύμπαντες, ζῶα χερσαία και ἔνυδρα, τὰ περὶ γῆν κάλλη, αὐτὴ ἡ γῆ, πάντα φθαρτά, πάντα μικρόν ὕστερον οὐκ ἐτόμενα. Ἡ τούτων ἔννοια παραμυθία έστω τοῦ συμβεβηκάτος. Μὴ καθ' ἑαυτὸ μέτρει τὸ πάθος· ἀφόρητον nibus rebus humanis comparans, inde reperies " γὰρ οὕτω φανεῖταί σοι· ἀλλὰ τοῖς ἀνθρωπίνοις πᾶσι illius solatium. His autem omnibus illud validissimum addendum babeo: parce marito; alter alteri solamen estote; ne facias ei graviorem calamita - tem, dolore te ipsa conficiens. Omnino autem arbitror sermonem solatio imparem esse: sed precibus in re præsenti opus esse censeo. Precor itaque ipsum Dominum, ut sua non enarrabili potentia 80 tangens cor tuum, cogitationibus bonis animum tuum illustret, ut in teipsa consolationis habeas argumenta. EPISTOLA VII. συγκρίνουσα, ἐντεῦθεν εὑρήσεις αὐτοῦ τὴν παρα μυθίαν. Ἐπὶ πᾶσι δὲ ἐκεῖνο εἰπεῖν ἰσχυρὸν ἔχω, φεῖσαι τοῦ ὁμοζύγου· ἀλλήλοις γένεσθε παραμυθία· μὴ ποιήσῃς αὐτῷ χαλεπωτέραν τὴν συμβα ράν, τῷ πάθει ἑαυτὴν καταναλίσκουσα "Ολως δὲ οὐκ οἶμαι λόγον ἐξαρχεῖν εἰς παράκλησιν, ἀλλ᾽ εὐχῆς ἡγοῦμαι χρείαν εἶναι πρὸς τὰ παρόντα. Εύχομαι οὖν αὐτὸν τὸν Κύριον, τῇ ἀφάτῳ αὐτοῦ δυνάμει εφαψά μενόν σου τῆς καρδίας, εμποιῆσαι φῶς τῇ ψυχῇ σου διὰ τῶν ἀγαθῶν λογισμῶν, ἵν᾽ οἴκοθεν ἔχῃς τῆς παραμυθίας τὰς ἀφορμάς. Basilius significat futurum se providisse, ut penuriæ verborum accusaretur, nec tamen idcirco consulentibus respondendum non esse. Hortatur Gregorium, ut totum se tradut veritatis defensioni, nec se consulat. Gregorio sodali. Ne tum quidem ignorabam, cum scriberem ss It Mach. VII, 1 seqq. • Alias II. Scripta videtur in secessu. Ανθρωπίνῃ ζωή. Duo vetustissimi codices, Harl. et Coisl. ἀνθρωπίνης ζωῆς. Πρὸς τὸν οὐρανόν. Harl., et Medicaus εἰς τὸν οὐρανόν. Οὐδὲ οὗτος. Sic Harl., et Coisl. primus cum tribus aliis. Editi οὐδὲ αὐτός. Πάντα μικρόν. Sic Harl., Coisl. uterque et tres Regii. Editi καὶ πάντα μικροῦ. Αλλήλοις γένεσθε. Sic tres vetustissimi codices Harl., Coisl. et Medl. Editi ἀλλήλοις ἐστέ. Καταναλίσκουσα. Quinque codices, non tamen vetustissimi, ἀναλίσκουσα. (43)} Γρηγορίῳ. Ita codex Vaticanus et Coisl. Γρηγορίῳ ἑταίρω Οὐδὲ τότε ἠγνόουν, ὅτε ἐπέστελλον τῇ λογιό primus qui tamen addit επισκόπῳ. Codices omnes Gregorio Nazianzeno hanc epistolam inscribunt, sed in codice vetustissimo Coisliniano post titulum legitur eadem manu γρ. Εὐαγρίῳ πρεσβυτέρω scriptum invenitur, Evagrio presbytero. Sed tanú non est ejusmodi observatio, ut hæc epistola Evagrio presbytero scripta potius videatur, quam Gregorio, cui et veterum codicum testimonio et sua sponte optime congruit. Signata est enim wanifestis notis mutuæ illius operæ, quam sibi Gregorius et Basilius in sacris litteris illustrandis tradebarit. Οὐδὲ τότε. Sic quinque mss. codices. Editi οὐδέποτε. Ad hæc verba in codice Regio, quo usus

EPISTOLARUM CLASSIS 1. EPIST. VIII. τητί σου, ὅτι πᾶσα θεολογικὴ φωνὴ ἐλάττων μέν έστι prudentiæ lue, vocem omnem theologicam impaτῆς διανοίας τοῦ λέγοντος, ἐλάττων δὲ τῆς τοῦ ἐπιζητοῦντος ἐπιθυμίας· διότι ὁ λόγος ἀσθενέστερόν πως πέφυκε διακονεῖσθαι τοῖς νοουμένοις. Εἰ οὖν ἀσθενὴς ἡμῶν ἡ διάνοια, ἐλάττων δὲ ταύτης ἡ γλῶσσα, τί ἐχρῆν προσδοκἂν ἡμᾶς ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις, καὶ οὐχί πενίαν ἐγκληθήσεσθαι λόγων; Οὐ μὴν τούτου γε ἕνεκεν δυνατὸν ἦν σιωπῇ παρελθεῖν τὸ ἐπιζητούμενον Κίνδυνος γὰρ προδοσίας, ἐν τῷ μὴ προ χείρως ἀποδιδόναι τὰς περὶ Θεοῦ ἀποκρίσεις τοῖς ἀγαπῶσι τὸν Κύριον. Ἐκεῖνα μὲν οὖν, εἴτε ἀρχούν τως ἔχειν δοκεῖ, εἴτε καὶ ἀκριβεστέρας τινὸς προσθήκης δεῖται, καιροῦ ἰδίου πρὸς διόρθωσιν χρήζει. Τὸ δὲ νῦν ἔχον, παρακαλοῦμέν σε, ὁ καὶ παρεκαλέ σα μεν ήδη, χρῆσαι σεαυτὸν ὁλοκλήρως τῇ συνηγορία τῆς ἀληθείας, καὶ ταῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ ἐγγινομέναις τῇ διανοία σου ὁρμαῖς πρὸς τὴν τοῦ ἀγαθοῦ σύστα σιν, ταύταις ἀρκούμενον καὶ παρ' ἡμῶν μηδὲν ἐπισ ζητοῦντα πλέον· οἶ, πολλῷ ἐλάττους ὄντες τῆς ὑπο νοίας, βλάπτομεν μᾶλλον τῇ παρ' ἑαυτῶν ἀσθενείᾳ τὸν λόγον, ή τινα ἰσχὺν διὰ τῆς συνηγορίας τῇ ἀλη θεία προστίθεμεν.. rem esse cogitationi dicentis, imparem interrogantis desideriis; propterea quod sermo imbecillius nescio quomodo solet cogitatis rebus inservire. Si ergo infirına cogitatio nostra, et cogitatione inferior lingua; quid exspectandum nobis fuit in iis quæ disseruimus, nisi penuriam verborum objectum iri? Neque tamen idcirco potui silentio prætermittere quod quærebatur. Nam proditionis periculum est, si non libenter dentur de Deo responsa his qui Dominum diligunt. Illa igitur, sive satis esse videantur, sive etiam accuratiore quodam additamento indigeant, tempus proprium, ut emendentur, postulant. Quod autem nunc ad rem attinet, hortamur te, uti jam etiam hortati sumus, ut totum te veritatis defensioni, ac motibus menti tuæ ad bonum stabiliendum a Deo impressis tradas, his contentus nec amplius quidquam a nobis requirens qui cum multo inferiores simus quam quis suspicari possit, imbecillitate nostra doctrinam lædimus magis, quam roboris aliquid patrocinio nostro addimus veritati. EPISTOLA VIII. Perculsus casu inopinato Basilius, cum se ad Gregorium recepisset, desiderium suorum his litteris lenit, eosque admonet ut caveant ab Arianis. Deum Patrem, Deum Filium, Deum Spiritum sanctum confiteri oportere statuil. Tres dens affingentibus respondet, Deum natura, non numero unum dici: simile et dissimile rejicit, identitatem substantiæ requirit, ac Filium Patri esse consubstantialem declarat. Plura explanal Scriptura loca ab adversariis objecta. Demique sancti Spiritus divinitatem probal. Τοῖς Καισαρεύσιν ἀπολογία περὶ τῆς ἀποχωρήσεως, καὶ περὶ πίστεως. 1. Πολλάκις ἐθαύματα, τί ποτε πρὸς ἡμᾶς πεπόνθατε, καὶ πόθεν τοσοῦτον ἡττᾶσθε τῆς ἡμετέρας βραχύτητος, τῆς μικρᾶς καὶ ὀλίγης καὶ οὐδὲν ἴσως ἐχούσης ἐράσμιον, καὶ λόγοις ἡμᾶς προτρέπεσθε, φιλίας τε καὶ πατρίδος υπομιμνήσκοντες, ὥσπερ φυγάδας τινὰς πατρικοῖς σπλάγχνοις πρὸς ἑαυτοὺς πάλιν ἐπιστρέφειν πειρώμενοι. Ἐγὼ δὲ τὸ μὲν φυγάς γεγονέναι ὁμολογῶ, καὶ οὐκ ἀρνηθείην· τὴν δὲ αἰτίαν μάθοιτ' ἂν ἤδη ποθοῦντες. Μάλιστα μὲν τῷ ἀδοκήτῳ τότε πληγείς, καθάπερ οἱ τοῖς αἰφνιδίοις ψόφοις ἀθρόως καταπλαγέντες, οὐ κατέσχον τοὺς λογισμούς, ἀλλ' ἐμάκρυνα φυγαδεύων, καὶ ηλίσθην χρόνον ἱκανὸν ἀφ᾽ ὑμῶν, ἔπειτα δὲ καὶ πό est Combefisius, scholium quoddam declarat Basilium hac sententia uti, sed fusius, in Homilia, quæ inscribitur, Christi generatio. Legitur hæc homilia tom. II. p. 59; et quod in scholio indicatum est, reperitur, n. 1 et 2. Τὸ ἐπιζητούμενον. Quatuor mss. non antiquissimni τὸ ζητούμενον. Καὶ ταῖς. Deest και in duobus mss. Regiis. Videtur deletum fuisse in Harlano codice, in quo hæc epistola recentiore manu scripta est. Ορμαῖς, motibus. Melius forte, si reddatur, prasidiis. Paulo post legimus ex quinque niss. πολλῷ ἐλάττους pro πολλών. Duo niss. codices habent ἀσθενείᾳ τῶν λόγων. Τοῖς Καισαρεύσιν. Quamvis hic titulus Ba silii sententiæ ac verbis repugnet, eum tamen retinuimus, propterea quod reperitur in duobus codicibus mss. Reg. et llarl., exceptis ultimuis verbis, καὶ περὶ πίστεως, quæ desunt. Porro hæc epistola non ad Cæsarienses, sed ad monasterium, cui præerat Apologia de secessu ad Cæsarienses, et de fids pertractatio. 1. Sæpe miratus sum, cur eo sitis in me animo alfecti, et unde vos tenuitas nostra, eaque exigua et modica ac fortasse nihil habens amabile, tanto - pere capiat; nosque sermonibus adhortemini, amicitiam et patriam commemorantes, veluti profugos quosdam paternis visceribus ad vos rursus conantes revocare. 81 Ego autem profugum me esse fateor, neque negaverim: sed jam causam, si cupitis, ediscetis. Maxime quidem re inopinata tunc perculsus, quemadmodum qui ob repentinos strepitus illico expavescunt, non cohibebam cogitationes, sed elongavi fugiens, ac tempore muko a vobis abfui. Deinde vero et desiderium quoddam Basilius, scripta'; nec Basilius ex urbe in solitud:- HeH), ut eruditi viri hactenus crediderunt, sed potius in urbem ex solitudine discesserat. Petit enim ut sibi aliquandiu liceat abesse, non quod in urbe commorationem, inquit, ambiamus, sed quod versari cum sanctis longe utilissimum judicemus. Erat ergo in aliqua urbe, videlicet Nazianzi cum Gregorio. Quod autem addit, homines urbium desiderio a maligno decipi, non congruebat hæc admonitio civibus Cæsariensibus, sed potius monachis, quos sæpe diabolus hoe artificio retrahere e solitudine tentabat, ut perspici potest infra ex Epistola ad Chilonem. 'Πττάσθε. Sic Reg. et Harl. Editi ήττησθε. Sic etiam Gregorius Naz. qui hujus epistolæ esordio utitur pro suo in oratione 27. Επιστρέφειν. Patriam vocal Basilius 10 cum in quo educatus fuerat. Vide Not. ad epist. 87. Paulo post editi επεισῄει; mss. uit in textu. Alias CXLI. Scripta anno 560.

subiit mibi sacrorum dogmatum, et philosophiæ θος τις ύπεισῄει μου τῶν θείων δογμάτων, καὶ τῆς quæ circa illa versatur. Quomodo enim possim, περὶ ἐκεῖνα φιλοσοφίας. Πῶς γὰρ ἂν δυναίμην aiebam, habitantem in nobis malitiam domare? Quis mihi fiat Laban, liberans me ab Esau atque ad supernam philosophiam deducens? Quoniam autem, Deo dante, voti compotes, quantum licuit, faeli sumnus, electionis invento vase et puteo profundo, dico autem Christi os Gregorium: nobis parumper, quæso, parum, rogamus, concedite temporis; non quod in urbe commorationem amDiamus (neque enim ignoramus, homines hoc pacto a maligno decipi), sed quod versari cum sanctis longe utilissimum esse judicemus. Dum enim de divinis dogmatibus aliquid dicitur, auditurque frequentius, contemplationum quemdam habitum, qui ægre amittatur, suscipimus. Et res quidem Bostræ ita se habent. 2. Vos autem, o divina et omnium mihi cbarissima capita, cavete Philistinorum pastores, ne quis puteos vestros clanculum obstruat, et puramı eorum, quæ ad fidem pertinent, cognitionem obturbet. Hoc enim eis semper studio est, non ex Scripturis sacris docere animas simpliciores, sed sapientia extranea veritatem circumvenire. Qui enim ingenitum et genitum in nostram fidem introducit, docetque eum qui semper est, aliquando non fuisse, eumque qui natura ac semper Pater est, patrem fieri, et Spiritum sanctum non esse sempiternum, nonne ille palam Philistæus est, invidens patriarcha nostri ovibus, ne ex pura et in vitam æternam saliente aqua bibant *, sed illud prophetæ oraculum trahant in semetipsos: Me defeli:querunt fontem aquæ rira, ac foderunt sibi ipsis cisternas obtritas, quæ non poterunt aquam continere; cum confiteri oporteat Deum Patrem, Deum Filium, Deum Spiritum sanctum, uti eloquia divina, et qui ea sublimius intellexere, docuerunt. Cæterum ad eos qui tres deos nobis exprobrant, illud dicatur: unum nos Deum non Dumero, sed natura confiteri. Quidquid enim unum numero dicitur, id vere unum non est, neque natura simplex: Deum vero simplicem et incompositum confitentur omnes. Non igitur unus numero est Deus. Quol autem dio, est ejusmodi. Unum numero mundum esse dicimus, non tanen unum natura, neque simplicem illum quemdam. Dividimus enim ipsum in elementa ex quibus constat, in ignem, aquamn, ac'em et terram. Rursus homo unus numero dicitur. Unum enim hominem sæpe dicimus, sed non simplex quidam ille est, cum ex corpore et anima constet. Similiter et angelum unum numero dicimus, sed non ununi 82 as Joan. 1V, 14. 3 Jerem. H, Δυναίμην. Editi iterum addunt Πῶς γὰρ v. Sed hæc melius absunt a duobus codicibus mss. Plures von habuimus. Κρίνοντες. Sic niss. Editi κρίναντες. Φυλιστεύς. Harl. Φυλιστιαίος. ἔφην εγώ, κρατῆσαι τῆς συνοικούσης ἡμῖν κακίας; Τίς δ' ἄν μοι γένηται Λάβαν, ἀπαλλάττων με τοῦ Ἡσαῦ, καὶ πρὸς τὴν ἀνωτάτω φιλοσοφίαν παιδα γωγῶν; Αλλ' ἐπειδὴ σὺν Θεῷ τοῦ σκοποῦ κατὰ δύναμιν τετυχήκαμεν, εὑρόντες σκεῦος ἐκλογῆς καὶ φρέαρ βαθύ, λέγω δὲ τὸ τοῦ Χριστοῦ στόμα Γρηγόριον ὀλίγον ἡμῖν, παρακαλώ, ὀλίγον συγχωρήσατε χρόνον, αἰτούμεθα· οὐ τὴν ἐν ταῖς πόλεσι διατριβὴν ἀσπα ζόμενοι· οὐδὲ γὰρ λέληθεν ἡμᾶς ὁ πονηρὸς διὰ τῶν τοιούτων τὴν ἀπάτην τοῖς ἀνθρώποις προσμηχανώ μενος· ἀλλὰ τὴν συντυχίαν τὴν πρὸς τοὺς ἁγίους επωφελῆ μάλιστα κρίνοντες Εν γὰρ τῷ λέγειν τι περὶ τῶν θείων δογμάτων, καὶ ἀκούειν πυκνότε ρον, ἕξιν δυσαπόβλητον θεωρημάτων λαμβάνομεν. Καὶ τὰ μὲν καθ' ἡμᾶς τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον. 2. Ὑμεῖς δὲ, ὦ θεῖαί μοι καὶ προσφιλέσταται πα σῶν κεφαλαί, φυλάττεσθε τοὺς τῶν Φυλιστιαίων ποιμένας, μή τις λαθών εμφράξῃ ὑμῶν τὰ φρέατα, καὶ τὸ καθαρὸν τῆς γνώσεως τῆς περὶ τὴν πίστιν ἐπιθολώσῃ. Τοῦτο γὰρ αὐτοῖς ἀεὶ ἐστιν ἐπιμελὲς, μὴ ἐκ τῶν θείων Γραφών διδάσκειν τὰς ἀκεραιοτή ρας ψυχὰς, ἀλλ' ἐκ τῆς ἔξωθεν σοφίας παρακρούς. σθαι τὴν ἀλήθειαν. Ὁ γὰρ ἀγέννητον καὶ γεννητόν ἐπεισάγων ἡμῶν τῇ πίστει, καὶ τὸν ἀεὶ ὄντα μὴ ὄντα ποτὲ δογματίζων, καὶ τὸν φύσει καὶ ἀεὶ Πατέρα πατέρα γινόμενον, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐκ ἀΐδιον, οὐκ ἄντικρυς ἐστι Φυλιστούς; βασκαίνων τοῖς τοῦ πατριάρχου ἡμῶν προβάτοις, ἵνα μὴ πίνωσιν ἐκ τοῦ καθαροῦ καὶ ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον ὕδατος, ἀλλὰ τὸ τοῦ προφήτου λόγιου πρὸς ἑαυτοὺς ἐπισπάσωνται τό· Ἐμὲ ἐγκατέλιπον πηγὴν ὕδατος ζῶντος, καὶ ὤρυξαν ἑαυτοῖς λάκ κους συντετριμμένους, οἳ οὐ δυνήσονται ὕδωρ συσχεῖν· δέον ὁμολογεῖν Θεὸν τὸν Πατέρα, Θεὸν τὸν Υἱόν, Θεὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ὡς οἱ θεῖοι λόγοι, καὶ οἱ τούτους υψηλότερον νενοηκότες ἐδίδαξαν. Πρὸς δὲ τοὺς ἐπηρεάζοντας ἡμῖν τὸ τρίθεον ἐκεῖνο λεγέσθω, ὅτιπερ ἡμεῖς ἕνα Θεὸν οὐ τῷ ἀριθ μῷ, ἀλλὰ τῇ φύσει ὁμολογοῦμεν. Πᾶν γὰρ ὁ ἐν ἀριθμῷ λέγεται, τοῦτο οὐχ ἐν ὄντως, οὐδ᾽ ἁπλοῦν τῇ φύσει ἐστίν· ὁ δὲ Θεὸς ἁπλοῦς καὶ ἀσύνθετος παρὰ πᾶσιν ὁμολογεῖται. Οὐκ ἄρα εἷς ἀριθμῷ ἐστιν ὁ Θεός. Ο δὲ λέγω, τοιοῦτόν ἐστιν. Ἐν ἀριθμῷ τὸν κόσμον εἶναι φαμεν, ἀλλ' οὐχ ἵνα τῇ φύσει, ἀλλ' οὐδ᾽ ἁπλοῦν τινα τοῦτον. Τέμνομεν γὰρ αὐτὸν εἰς τὰ ἐξ ὧν συνέστηκε στοιχεῖα, εἰς πῦρ καὶ ὕπωρ καὶ ἀέρα καὶ γῆν. Πάλιν ὁ ἄνθρωπος εἷς ἀριθμῷ ὀνομάζεται. Ένα γὰρ ἄνθρωπον πολλάκις λέγομεν. Αλλ' οὐχ ἁπλοῦς τις οὗτός ἐστιν, ἐκ σώματος καὶ ψυχῆς συνε εστώς. Ομοίως δὲ καὶ ἄγγελον ἕνα ἀριθμῷ ἐμοῦΕπισπάσωνται. Sic Reg. et Harl. Editi ἐπισπάσονται. Τούτους. Sic Harl. Edili τούτων. Paulo post ex duobus mss. legimus επηρεάζοντας ἡμῖν. Editi ἡμῶν.

€33 EPISTOLARUM CLASSIS I. EPIST. VIII. μεν, ἀλλ' οὐχ ἵνα τῇ φύσει, οὐδὲ ἁπλοῦν· οὐσίαν natura, neque simplicem: siquidem essentiam cum. γὰρ μεθ᾽ ἁγιασμοῦ τὴν τοῦ ἀγγέλου ὑπόστασιν ἐν νοοῦμεν. Εἰ τοίνυν πᾶν τὸ ἓν ἀριθμῷ ἐν τῇ φύσει οὐκ ἔστι, καὶ τὸ ἐν τῇ φύσει καὶ ἁπλοῦν ἐν ἀριθμῷ οὐκ ἔστιν, ἡμεῖς δὲ λέγομεν ἕνα τῇ φύσει Θεόν· πως ἐπεισάγουσιν ἡμῖν τὸν ἀριθμὸν, αὐτὸν πάντη ἡμῶν ἐξοριζόντων τῆς μακαρίας ἐκείνης καὶ νοητῆς φύσεως; Ο γὰρ ἀριθμός ἐστι τοῦ ποσοῦ· τὸ δὲ που σὺν τῇ σωματικῇ φύσει συνέζευκται· ὁ γὰρ ἀριθμὸς τῆς σωματικῆς φύσεως. Σωμάτων δὲ δημιουργὸν τὸν Κύριον ἡμῶν εἶναι πεπιστεύκαμεν. Διὸ καὶ πᾶς ἀριθμὸς ἐκεῖνα σημαίνει τὰ ἔνυλον καὶ περιγραπτὴν ἔχειν λαχόντα τὴν φύσιν· ἡ δὲ μονάς καὶ ἑνὸς τῆς ἁπλῆς καὶ ἀπειλήπτου οὐσίας ἐστὶ σημαντική Ὁ τοίνυν ἀριθμὸν ἢ κτίσμα ὁμολογῶν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον λανθάνει ἔνυλον καὶ περιγραπτήν φύσιν εἰσάγων. Περιγραπτὴν δὲ λέγω οὐ μόνον τὴν περιεχομένην ὑπὸ τόπου, ἀλλ' ήνπερ καὶ τῇ προγνώσει εμπεριείληφεν ὁ μέλο λων αὐτὴν ἀπὸ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παράγειν, Εν καὶ ἐπιστήμῃ περιλαβεῖν δυνατόν ἐστι. Πᾶν οὖν ἅγιον, δ περιγραπτὴν ἔχει τὴν φύσιν, καὶ ἐπίκτητον ἔχει τὴν ἁγιότητα, οὐκ ἀνεπίδεκτόν ἐστι κακίας. Ο δὲ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, πηγή ἐστιν άγιασμοῦ, ὑφ᾽ ἧς πᾶσα ἡ λογική κτίσις κατ᾿ ἀναλογίαν τῆς ἀρετῆς ἁγιάζεται. sanctimonia.bypostasim angeli intelligimus. Itaque si quidquid unum est numero, unum natura non est, et quod natura unum ac simplex est, unum numero non est, nos autem Deum natura unum dicimus; quomodo nobis numerum alingunt, quem prorsus a beata illa ac spirituali natura amovemus? Numerus enim pertinet ad quantitatem quantitas vero corporali naturæ conjuncta est; numerus ergo corporeæ est naturæ. At Dominum nostrum corporum opificem esse credimus. Quapropter et numerus omnis ea designat, quæ materialem ac circumscriptam naturam sortita sunt: monas vero et unitas simplicis ac incomprehensibilis essentiæ insigne. Quisquis igitur numerum aut creaturam confitetur Filium Dei, aut Spiritum sanctum, imprudens materialem ac circumscriptam naturam inducit. Circumscriptam autem dico, non modo eam quæ loco continetur, sel etiam quam prænotione comprehendit is, qui ipsam e nibilo producturus est, quæque scientia comprehendi potest. Quidquid igitur sanctum est, habet autem naturam circumscriptam, et adventitiam sanctitatem, obnoxium esse potest malitiæ. Filius auten, et Spiritus sanctus, fons est sancti moniæ, unde rationalis quæque creatura pro virtɩ. tis ratione sanctificatur. 3. Nos, secundum veram doctrinam, neque similem, neque dissimilem Patri Filium dicimus. Nam æque utrunque horum repugnat. Enimvero simile et dissimile, qualitatum habita ratione dicuntur: Deus autem liber est a qualitate. Verum identitatem naturæ confitentes et consubstantiale admittimus, et compositionem ſugimus; cum is qui secundum essentiam Deus et Pater est, Deum secundum essentiam et Filium genuerit. Ex hoc enim consubstantiale ostenditur. Nam Deus secundum essentiam Deo secundum essentiam consubstantialis. Siquidem et homo dicitur deus, velut in hoc Joco, Ego dixi: Dii estis s. Quin etiam damon appellatur deus, secundum illud, Dii gentium dæmonia *. Sed illi quidem ex dono, hi vero ex mendacio nomen accipiunt. Deus vero solus est secundum essentiam Deus. Cum autem dico, solus, essentiam Dei 5. Καίτοι ἡμεῖς, κατὰ τὸν ἀληθῆ λόγον, οὔτε δμοιον οὔτε ἀνόμοιον λέγομεν τὸν Υἱὸν τῷ Πατρί. Ἑκάτερον γὰρ αὐτῶν ἐπίσης ἀδύνατον. "Ομοιον γὰρ καὶ ἀνόμοιον κατὰ τὰς ποιότητας λέγεται· ποιό τητος δὲ τὸ θεῖον ἐλεύθερον. Ταυτότητα δὲ τῆς φύσ σεως ὁμολογοῦντες, καὶ τὸ ὁμοούσιον ἐκδεχόμεθα, καὶ τὸ σύνθετον φεύγομεν, τοῦ κατ' οὐσίαν Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸν κατ' οὐσίαν Θεὸν καὶ Υἱὸν γεγεννηκότος. Ἐκ γὰρ τούτου τὸ ὁμοούσιον δείκνυται. Ο γὰρ κατ' οὐσίαν Θεὸς τῷ κατ' ουσίαν Θεῷ ὁμοούσιος ἐστιν. Ἐπεὶ δὲ λέγεται θεὸς καὶ ὁ ἄνθρωπος ὡς τὸν Εγώ εἶπα· Θεοί ἐστε· καὶ ὁ δαίμων θεός, ὡς τὸ, Οἱ θεοὶ τῶν ἐθνῶν δαιμόνια· ἀλλ᾽ οἱ μὲν κατὰ χάριν ονομάζονται, οἱ δὲ κατὰ ψεῦδος. Ὁ δὲ Θεὸς μόνος κατ' οὐσίαν ἐστὶ Θεός. Μόνος δὲ ὅταν εἶπω, τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ τὴν ἁγίαν καὶ ἄκτιστον δηλῶ. Τὸ γὰρ μόνος λέγεται καὶ ἐπί τινος ἀνθρώπου, καὶ ἐπὶ φύσεως ἁπλῶς τῆς καθόλου. Επί τινος μὲν, οἷον, sanctam et increatam significo. Nam vox, solus, φέρε εἰπεῖν, ἐπὶ Παύλου, ὅτι μόνος ἡρπάγη ἕως τρίτου οὐρανοῦ, καὶ ἤκουσεν ἄῤῥητα ρήματα, ἃ οὐκ ἐξὸν ἀνθρώπῳ λαλῆσαι· ἐπὶ φύσεως δὲ τῆς κα0όλου, ὡς ὅταν λέγῃ Δαβίδ· Ανθρωπος, ὡσεὶ χόρτος αἱ ἡμέραι αὐτοῦ. Ἐνταῦθα γὰρ οὐ τόν τινα ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὴν καθόλου φύσιν δηλοί. Πᾶς γὰρ άνθρωπος πρόσκαιρος καὶ θνητός. Οὕτω κἀκεῖνα νοοῦμεν ἐπὶ τῆς φύσεως εἰρημένα· τὸ. Ο μόνος * Psal. LXXXΙ, 6. 87 Psal. xcv, 5. 28 [[ Cor. xii, 4. 'Εκείνης. Hanc vocem addidimus ex duobus Inss. Ο γάρ. Lege "Ο γουν. Σημαντική. Sic uterque codex. Editi σημαντικόν. et de uno aliquo homine, et de universa prorsus natura dicitur. De uno aliquo, velut cum verbi gratia dicitur de Paulo, solum raptum esse ad tertium usque cœlum, et audisse arcana verba, que non liceat homini loqui: de natura vero universa, velut cum David dicit: Homo, sicut fenum dies ejus s. Hic enim non hominem aliquem, sed universam naturam indicat: nam omnis homo 39 Psal. cil, 15. Hν καί. Μss. et edit. Basil. 8 και Ο άνθρωπος. Articulus additus ex inss. deest in editis. Ibidem duo codices mss. Επειδή δεν λέγῃ. Sic muss. Editi λέγει

temporarius et mortalis. Sic intelligimus de na- ἔχων ἀθανασίαν· καὶ, Μόνῳ σοφῷ Θεῷ, καὶ τὸ, tura dicta esse et illa: Qui solus habet immortalitatem; et, Soli sapienti Deo"; et, Nemo bonus, nisi unus Deus ". Hic enim unus significat idem, quod solus. Et, Qui extendit cœlum solus **; et rursus, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies: et, Non est Deus prater me 4. Nam unus et solus de Den dicuntur 83 in Scriptura non ad diStinctionem a Filio aut Spiritu sancto, sed adversus eos qui cum dii non sint, dii tamen falso nominantur, ut est illud: Dominus solus duxit eos, es non erat cum eis deus alienus “; el, Everterunt filii Israel Baalim, et nemora Astaroth, et serviebant Domino soli 7. Et iterum Paulus: Sicut sunt dii multi, et domini multi, nobis tamen unus Deus, Pater, ex quo omnia, et unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia s. Verum hic querimus, quomodo cum dixisset, Unus Deus, ea voce non fuerit contentus (divimus enim, cum solus et unus de Deo dicuntur, significari naturamı), sed et vocein Pater apposuerit, et Christi fecerit mentionem. Suspicor itaque existimasse hoc loco vas electionis Paulum, satis non esse tantummodo Deum Filium, et Deum Spiritum sanctum prædi. care; id quod per dicionem, Unus Deus, declaraverat, nisi præterea per adjectionem Patris, eum ex quo omnia sunt, exprimeret; et per mentionem Domini, Verbum per quod omnia sunt, significaret, et rursus, per Jesu Christi adjunctionem, incarnationem annuntiaret, et passionem poneret ob oculos et resurrectionem commonstraret. Nam illud, Jesus Christus, notiones tales nobis indicat. Quapropter etiam Dominus ante passionem non vult dici Jesus Christus, et discipulis pra-cipit, ut ne cuiquam dicant ipsum esse Jesum Christum ". Propositum enim illi erat post absolutam dispensationem ac resurrectionem ex mortuis, et in cœlos assumptionem, tum demum ipsis committere, ut eum Jesum Christum praedicarent. Ejusmodi est et illud Ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum 80; illud itidem: Creditis in Deum, et in me credite us: ubique cogitationem nostram præmuniente Spiritu sancto; ne accedentes ad alterum, altero excidamus; neve theologiae intenti negligamus dispensationem; at que in impietatem, dum in aliquo offendimus, incidamas. Οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἰς ὁ Θεός. Τὸ γὰρ εἰς ἐν ταῦθα τῷ μόνος ταυτὸν δηλοῖ· καὶ τὸ, Ο τανύσας τὸν οὐρανὸν μόνος· καὶ πάλιν· Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις· καὶ τό, Οὐκ ἔστι Θεὸς πλὴν ἐμοῦ. Τὸ γὰρ εἰς καὶ μό νος ἐπὶ Θεοῦ ἐν τῇ Γραφῇ οὐ πρὸς ἀντιδιαστο λὴν τοῦ Υἱοῦ ἢ τοῦ ἁγίου Πνεύματος λέγεται, ἀλλὰ πρὸς τοὺς μὴ ὄντας θεοὺς, ὀνομαζομένους δὲ ψευδῶς· ὡς τὸν Κύριος μόνος ἦγεν αὐτούς· καὶ, Οὐκ ἦν μετ' αὐτῶν Θεὺς ἀλλότριος· καὶ τὸν Περιείλον υἱοὶ Ισραήλ τὰ Βααλείμ, καὶ τὰ ἄλση Ασταρώθ, καὶ ἐδούλευον Κυρίῳ μόνῳ· καὶ πάλιν. ὁ Παῦλος· ὥσπερ εἰσὶ θεοὶ πολλοὶ, καὶ κύριοι πολλοὶ, ἀλλ' ἡμῖν εἰς Θεὸς, ὁ Πατὴρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ εἰς Κύριος, Ἰησοῦς Χριστὸς, δι' οὗ τὰ πάντα. ᾿Αλλὰ ζητοῦμεν ἐνταῦθα, πῶς, Εἷς Θεός εἰρηκώς, οὐκ ἠρκέσθη τῇ φωνῇ (ἔφαμεν γὰρ, ὅτι μόνος καὶ τὸ εἰς ἐπὶ Θεοῦ τὴν φύσιν δηλοί, ἀλλὰ καὶ τὸ Πατὴρ προσέθηκε, καὶ τοῦ Χριστοῦ ἐμνημόνευσεν. Ὑπονοῦ τοίνυν, ὅτι οὐκ ἐξαρκεῖν ᾠήθη νῦν ὁ Παῦλος, τὸ σκεῦος τῆς ἐκλογῆς, κηρύσα σειν μόνον Θεὸν τὸν Υἱὸν, καὶ Θεὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὅπερ διὰ τῆς Εἰς Θεὸς ἐδήλωσε ῥήσεως, ἐὰν μὴ καὶ διὰ τῆς προσθήκης τοῦ Πατρὸς τὸν ἐξ οὗ τὰ πάντα δηλώσῃ· καὶ διὰ τῆς μνήμης τοῦ Κυρίου, τὸν Λόγον τὸν δι' οὗ τὰ πάντα σημάνῃ· καὶ πάλιν, διὰ τῆς Ἰησοῦ Χριστοῦ συμπαραλήψεως τὴν ἐνανθρώ πησιν παραγγείλῃ καὶ τὸ πάθος παραστήσῃ, καὶ τὴν ἀνάστασιν φανερώσῃ. Τὸ γὰρ, Ἰησοῦς Χρι στὸς, τὰς τοιαύτας ἐννοίας ἡμῖν ἐμφαίνει. Διὸ καὶ πρὸ τοῦ πάθους παραιτεῖται ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χρι στὸς καταγγέλλεσθαι· καὶ διαστέλλεται τοῖς μαθη ταῖς, ἵνα μηδενὶ εἴπωσιν, ὅτι αὐτός ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός. Πρόκειται γὰρ αὐτῷ τελειώσαντι τὴν οίκο νομίαν, μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν καὶ τὴν εἰ; οὐρανοὺς ἀνάληψιν, ἐπιτρέψαι αὐτοῖς κηρύσσειν αὐ τὸν Ἰησοῦν τὸν Χριστόν. Τοιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ. Ινι γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ δι ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν· καὶ τὸ Πιστεύετε εἰς Θεὸν, καὶ εἰς ἐμὲ πιστεύετε· πανταχοῦ τὴν ἔννοιαν ἡμῶν ἀσφαλιζομένου τοῦ Πνεύματος του ἁγίου, ἵνα μὴ, θατέρω προσβαίνοντες, θατέρου ἐκ πίπτωμεν· καὶ τῇ θεολογία προσέχοντες, τῆς οἰκο νομίας καταφρονῶμεν· καὶ γένηται ἡμῖν κατὰ τὸ ἐλλείπον ἡ ἀσέβεια. 4. Verba autem divinæ Scripturæ, quæ arrepta 4. Τὰ δὲ ῥήματα τῆς θείας Γραφῆς, ἅπερ λαμβά adversarii, et ad suam ipsorum sententiam detorta, νοντες οἱ ἀντικείμενοι καὶ διαστρέφοντες πρὸς τὴν nobis ad eversionem majestatis Unigeniti obji- οἰκείαν συνείδησιν εἰς καθαίρεσιν τῆς δόξης τοῦ Μου ciunt, simili modo expendamus, notionem eorum νογενοῦς ἡμῖν προφέρουσιν, οὕτως ἐξετάσωμεν "Rom. xv, 27. "Luc. xvIII, 19. * Job 1x, 8. * Deut. vi, 13. “Deut. xxx!!, *7 I Reg. vii, 4. 48 1 Cor. VIII, 5, 6. Matth. xνι, 20. 30 Joan. 1, 5. » 1 Tim. vi, 16. 39. ** ibid. 12. οι Joan. XIV, Ἐπὶ Θεοῦ. Editi addunt articulum, sed deest in mss. Yiol. Hanc vocem addimus ex Reg. Paulo post duo mss. ώσπερ. Editi είπερ. Εἰς Θεός. Primam vocem addimus ex mss. Paulo post in cod. Reg. legitur τὸ Πνεῦμα προς έθηκε. Παραγγείλῃ. Duo mss. ἀπαγγείλη. Εξετάσωμεν. Sic Reg. et prima manu Harl. Edili ἐξετάσομεν. Ibidem editi αναπτύσσοντες αὐτά, Duo veteres libri ut in textu.

EPISTOLARUM CLASSIS I. EPIST. VIH. κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν ἀναπτύσσοντες αὐτῶν τὴν pro viribus explicantes. Ac primum nobis propoδιάνοιαν. Καὶ πρῶτον ἡμῖν προτιθέσθω τὸν Ἐγὼ ζω διὰ τὸν Πατέρα. Τοῦτο γάρ ἐστιν ἐν τῶν βελῶν τῶν εἰς οὐρανὸν πεμπομένων ὑπὸ τῶν ἀσεβῶς αὐτῷ πεχρημένων. Ενταῦθα δὲ τὸ ῥητὸν οὐ τὴν προαιώνιον, ὡς οἶμαι, ζωὴν ὀνομάζει (πᾶν γὰρ τὸ δι' ἔτερον ζῶν αὐτοζωὴ εἶναι οὐ δύναται, ὡς οὐδὲ τὸ ὑφ' ἑτέρου θερμανθὲν αὐτοθερμότης εἶναι· ὁ δὲ Χριστὸς καὶ Θεὸς ἡμῶν εἴρηκεν· Ἐγώ εἰμι ἡ ζωή), ἀλλὰ ζωὴν ταύτην τὴν ἐν σαρκὶ, καὶ ἐν τῷ χρόνῳ τούτῳ γεγενημένην, ἣν ἔζησε διὰ τὸν Πατέρα. Βουλήσει γὰρ αὐτοῦ ἐπιδεδήμηκε τῷ βίῳ τῶν ἀνθρώπων· καὶ οὐκ εἶπεν, Ἐγὼ ἔζησα διὰ τὸν Πατέρα· ἀλλ᾽. Εγώ ζῷ διὰ τὸν Πατέρα, σαφῶς τὸν παρόντα προσημαίνων χρόνον. Δύναται δὲ καὶ ζωὴν λέγειν, ἣν ζῇ ὁ Χριστὸς, τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ ἔχων ἐν ἑαυτῷ. Καὶ ὅτι τοῦτό ἐστι τὸ δηλούμενον, ἐκ τοῦ ἐπιφερομένου εἰσόμεθα. Καὶ ὁ τρώγων με, φησί, ζήσεται δι' ἐμέ. Τρώγομεν γὰρ αὐτοῦ τὴν σάρκα, καὶ πίνομεν αὐτοῦ τὸ αἷμα, κοινωνοί γινόμενοι διὰ τῆς ἐνανθρωπήσεως καὶ τῆς αἰσθητῆς ζωῆς τοῦ Λόγου καὶ τῆς σοφίας. Σάρκα γὰρ καὶ αἷμα πᾶσαν αὐτοῦ τὴν μυστικὴν ἐπισ δημίαν ὠνόμασε, καὶ τὴν ἐκ πρακτικῆς καὶ φυσικῆς καὶ θεολογικῆς συνεστῶσαν διδασκαλίαν ἐδήλωσε, δι' ἧς τρέφεται ψυχή, καὶ πρὸς τὴν τῶν ὄντων τέως θεωρίαν παρασκευάζεται. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ ἐκ τοῦ ῥητοῦ ἴσως δηλούμενον. 5. Καὶ πάλιν· 'Ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστί. Κέχρηται γὰρ καὶ τούτῳ τῷ ῥητῷ τὰ ἀχάριστα κτίσματα, τὰ τοῦ πονηροῦ γεννήματα. Ἐγὼ δὲ καὶ ἐκ ταύτης τῆς φωνῆς τὸ ὁμοούσιον εἶναι τὸν Υἱὸν τῷ Πατρὶ δηλοῦσθαι πεπίστευκα. Τὰς γὰρ συγκρίσεις οἶδα κυρίως ἐπὶ τῶν τῆς αὐτῆς φύσεως γινομέ νας. Αγγελον γὰρ ἀγγέλου λέγομεν μείζονα, καὶ ἄνθρωπον ἀνθρώπου δικαιότερον, καὶ πτηνὸν πτηνοῦ ταχύτερον. Εἰ τοίνυν αἱ συγκρίσεις ἐπὶ τῶν ὁμοειδῶν γίνονται; μείζων δὲ κατὰ σύγκρισιν εἴρηται ὁ Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ· ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ ὁ Υἱός. Εστι δέ τις καὶ ἄλλη ἔννοια ἐναποκειμένη τῷ ῥητῷ. Τί γὰρ θαυμαστὸν, εἰ μείζονα ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα ώμολόγησε, Λόγος ὧν καὶ σὰρξ γεγονώς, οπόταν καὶ ἀγγέλων ὤφθη κατὰ τὴν δόξαν ἐλάττων, καὶ ἀνθρώπων κατὰ τὸ εἶδος; Ηλάττωσας γὰρ αὐτὸν, φησὶ, βραχύ τι παρ' ἀγγέλους· καὶ πάλιν· Τὸν δὲ βραχύ τι παρ' natur illud: Ego vivo propter Patrem ". Hoc enim unum est ex jaculis, quæ in cœlum vibrantur ab his, qui eo impie utuntur. Illud autem dietum hoc loco non ipsam ante sæcula, ut arbitror, vitam designat (quidquid enim propter alterum vivit, vita ipsa esse nequit; quemadmodum neque quod ab alio calefactum est, calor ipse esse potest: Chri stus autem et Deus noster dixit: Ego sum vita "), sed vitam hanc in carne, et in hoc tempore factam, quam propter Patrem vixit. Nam ipso volente in vitam hominum advenit: neque dixit, Ego vixi propter Patrem; sed, Ego vivo propter Patrem, aperte praesens tempus significans. Potest autem et vitam dicere, quam vivit Christus, Verbum Dei habens in seipso. Atque id ipsum esse, quod si guifcatur, ex his quæ sequuntur videbimus. Et qui & manducat me, inquit, vivit propter me Edimus enim ipsius carnem, et bibimus ipsius sanguinem, participes facti, per incarnationem et sensibilem vitam, Verbi et sapientiæ. Carnem enim et sanguinem totam suam mysticam in carne conversationem vocavit, et doctrinam ex practica et naturali et theologica notione constantem declaravit: per quam et nutritur anima, et ad eorum quæ sunt contemplationem interim præparatur. Et hæc est fortasse illius dicti sententia. 5. Ac rursus, Pater meus major ne est ". Utuntur enim et hoc dicto ingratæ creaturæ, mali progenies. Ego vero ex hac etiam voce consubstantialem esse Filium Patri credo demonstrari. Comparationes enim scio proprie inter ea quæ ejusdem naturæ sunt fieri. Angelum namque angelo dicimus majorem, et hominem homine justiorem, et volucrem volucri velociorem. Itaque si comparationes inter ea quæ ejusdem speciei sunt, instituuntur; Pater autem secundum comparationem dictus est Filio major; consubstantialis Patri Filius. Inest autem et alia notio his verbis. Quid enim mirum, si majorem seipso Patrem confessus est, qui Verbum est et caro factus est**: cum et angelis visus sit secundum gloriam minor, et hominibus secundum speciem? Minuisti enim eum, inquit, paulo minus ab angelis "; et iterum: Fum autem qui moἀγγέλους ἠλαττωμένον· καὶ τὸ, Εἰδομεν αὐτὸν, dico quam angeli minoratus est "; item, Vidimus καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος, οὐδὲ κάλλος· ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἐκλεῖπον παρὰ πάντας τοὺς ἀνθρώπους. Τούτων δὲ πάντων ἠνέσχετο διὰ τὴν πολλὴν αὐτοῦ περὶ τὸ πλάσμα φιλανθρωπίαν, ἵνα τὸ ἀπολωλὸς πρόβατον ἀνασώσηται καὶ τὸ σωθέν καταμίξῃ, καὶ τὸν κατελθόντα ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἱεριχώ, καὶ διὰ τοῦτο περιπεσόντα λῃσταῖς, εἰς τὴν οἰκείαν ὑγιαίνοντα πάλιν ἐπαναγάγῃ πατρίδα. Η καὶ τὴν φάτνην αὐτῷ ་ ss Joan. νι, 58. 53 Joan. x1, 25. ss Joan. vi, 58. * Hebr. 11, 9. se Isa. Lili, 2, 3. Ασεβώς. Sic mss. Editi ἀσεβῶν. Habent iidem codices οὐ τὴν προαιώνιον. Editi οὐκ αὐ τήν, etc. Paulo post mass. pro αὐτοζωή habent αὐτοζών. eum, et non habebat speciem, neque decorem: sed species ejus deficiens præ omnibus hominibus". Hæc autem omnia sustinuit propter multam suam in opus suum benignitatem, ut perditam ovem recuperaret, et introduceret servatam, et eum, qui ab Jerosolymis Jerichunta descenderat, ob idque inciderat in latrones, ad propriam rursus patriam sanum incolumemque reduceret. An etiam præsepe ss Joan. siv, 28. sse Joan. 1, 14. se Psal. vulu, G. Κέχρηται. Sic mss. Editi κέχρηνται. Ανασώσηται. Sic libri veteres. Editi dvc σώσῃ. Paulo pust ex iisdem mss. codicibus legimus ἀπαναγάγῃ pro επεισαγάγῃ.

8. BASILI MAGNE ei exprobrabit hæreticus, per quod cum esset ra- ὀνειδίσει αἱρετικός, δι' ἧς ἄλογος ων ετράφη ὑπὸ tione destitutus, a Verbo nutritus est? an objiciet paupertatem, quod leetulus defuit fabri filio? Pro- • pterea Patre minor Filius, quod tua causa factus est mortuus, ut te a mortalitate liberaret, el cœlestis participem vitæ faceret. Velut si quis et me… dicum accuset, quod demittens se ad morbos, particeps fetoris flat, ut sanet ægrotantes. pœτοῦ Λόγου; καὶ τὴν πενίαν προοίσει, ὅτι κλινι δίου οὐκ ηὐπόρησεν ὁ τοῦ τέκτονος υἱός; Διὰ τοῦτο Πατρὸς ἐλάττων ὁ Υἱός, ὅτι διὰ σὲ γέγονε νεκρός, ἵνα σε τῆς νεκρότητος ἀπαλλάξῃ, καὶ ζωῆς μέτοχον ἐπουρανίου ποιήσῃ. Ωσπερ ἂν, εἴ τις καὶ τὸν ἰα τρὸν αἰτιῷτο, ὅτι συγκύπτων ἐπὶ τὰ πάθη, τῆς δυσωδίας συναπολαύῃ, ἵνα τοὺς πεπονθότας ιάσηται. 6. Διὰ σὲ καὶ τὴν ὥραν καὶ τὴν ἡμέραν τῆς κρί σεως ἀγνοεῖ· καίτοι οὐδὲν λανθάνει τὴν ὄντως του φίαν πάντα γὰρ δι' αὐτῆς ἐγένετο. Οὐδεὶς δὲ ἀνθρώ των πώποτε 8 πεποίηκεν ἀγνοεῖ. Ἀλλὰ τοῦτο οίκο νομεῖ διὰ τὴν σὴν ἀσθένειαν, ἵνα μήτε τῷ στενῷ τῆς προθεσμίας οἱ ἁμαρτήσαντες τῇ ἀθυμία καταπέσουν 6. Propter te et horam et diem judicii ignorat, quanquam nihil sapientiam veram latet; omnia enim per ipsam facta sunt ". Hominum autem nemo unquam quod fecit ignorat. Verum id ita dispen sat ob tuam infirmitatem, ut neque ii qui peccaverunt, ob præfiniti temporis angustiam in desperationem adducantur, quasi non relictum sit po- σιν, ὡς οὐχ ὑπολελειμμένου καιροῦ μετανοίας· μηδ' αἱ nitentiæ tempus: neque rursus ii qui diu cum adversaria potestate pugnant, ob temporis diuturnitatem aciem deserant. Itaque consulit utrisque 85 per ignorationem quam præ se fert; alteri quidem ob praeclarum certamen tempus contrahens, alteri vero propter peccata poenitentiæ tempus reservans. Quanquam cum se ipse in Evangeliis inter eos qui ignorant, ob multorum, uti dixi, ipfirmitatem, numeravit; in Actis apostolorum velut perfectos seorsum alloquens, non sine sui ipsius exceptione dicit: Non est vestrum nosse tempora vel momenta, quæ Pater posuit in sua potestate ". Atque hæc quidem prima aggressione dicta sint rudius. Sed jam inquirenda sublimior dicti intelligentia, et pulsandæ fores scientiæ, si quo modo possim patremfamilias excitare, qui spirituales panes petentibus se largitur; quandoquidem amici sunt et fratres quos convívio excipere cupimus. 7. Sancti discipuli Salvatoris nostri, cum ad summum contemplationis, quantum hominibus fas est, pervenissent, et Christi sermone expurgati fuissent, finem quærunt, et beatitudinem extremam nosse desiderant; id quod et a suis angelis et a seipso ignorari Dominus pronuntiavit, diem appellans accuratam omnem eorum, quæ de Deo cogitantur, comprehensionem: horam vero, se Joan. 1, 3. 60 marc. suit, 52. "Act. 1, 7. πάλιν οἱ πολεμοῦντες μακρὰν τῇ ἀντικειμένῃ δυνάμει διὰ τὸ μῆκος τοῦ χρόνου λειποτακτήσωσιν. Ἑκατέρους τοίνυν διὰ τῆς προσποιητῆς ἁγνοίας οἰκονομεῖο τῷ μὲν διὰ τὸν καλὸν ἀγῶνα συντέμνων τὸν χρόνον, τῷ δὲ διὰ τὰς ἁμαρτίας καιρὸν μετανοίας ταμιευόμεν νος. Καίτοι ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἑαυτὸν συγκαταριθμή σας τοῖς ἀγνοοῦσι διὰ τὴν τῶν πολλῶν, ὡς ἔφην, ἀσθέ νειαν· ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων ὡς τελείας κατ' ιδίαν διαλεγόμενος, καθ' ὑπεξαίρεσιν ἑαυτοῦ φησιν· Οὐχ ὑμῶν ἐστι γνῶναι χρόνους ἢ καιρούς, οὓς ὁ Πατὴρ ἔθετο ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ. Καὶ ταῦτα μὲν κατὰ τὴν προτέραν ἐπιβολὴν εἰρήσθω 2χύτερον. Ηδη δὲ ἐξεταστέον ὑψηλότερον τὴν διάνοιαν τοῦ ῥητοῦ, καὶ κρουστέον τὴν θύραν τῆς γνώσεως, εξ πως δυνηθείην ἐξεγεῖραι τὸν οἰκοδεσπότην, τὸν τοὺς πνευματικοὺς ἄρτους διδόντα τοῖς αἰτοῦσιν αὐτὸν, ἐπειδὴ φίλοι καὶ ἀδελφοί εἰσιν, οὓς ἐστιᾶται σπουδάζομεν. 7. Οἱ ἅγιοι μαθηταὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπέκεινα θεωρίας, ὡς ἔνι ἀνθρώποις, ἐλθόντες, καὶ καθαρ θέντες ἀπὸ τοῦ λόγου τὸ τέλος ἐπιζητοῦσι, καὶ τὴν ἐσχάτην μακαριότητα γνῶναι ποθοῦσιν, ὅπερ ἀγνοεῖν καὶ τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ καὶ αὐτὸν ὁ Κύριος ἡμῶν ἀπεφήνατο· ἡμέραν μὲν λέγων πᾶσαν τὴν ἀκριβῆ κατάληψιν τῶν ἐπινοιῶν τοῦ Θεοῦ· ὥραν δὲ τὴν ἑνάδος καὶ μονάδος θεωρίαν, ὧν τὴν εἴδη τιν μόνῳ. monstrat Tillemontius adversus Baronium, tom. I, p. 447. Τον Ιατρόν. Eodem exemplo ac iisdem ver bis refellit Gregorius Nazianzenus inimicos Incarnationis in oratione modo citata, p. 621. Πεπονθότας. Sic mss. Editi πεπτωκότας. Paulo post ex iisdem codicibus legimus λανθάνει et δι' αὐτῆς. Editi ελάνθανε et δι' αὐτοῦ. Αλογος ὢν ἐτράφη ὑπὸ τοῦ Λόγου. Sic nota, quæ nondum saeculo quarto prodierat, ut deduo mss. codices. Editi άλλος ὢν ἐτράφη ὑπὸ τοῦ Λόγου. Legit Combefisius ὁ Λόγος ὢν ἐτράφη ὑπὸ τοῦ ἀλόγου, τα Regnum codicem sic habere testatur, unde concludit sic esse reddendum: Qui Verbum essel, a bruta nutritus animante est. Sed vir doctissimus videtur negligentius legisse. Nam eodem codice usi sumus, nec tamen hanc lectionem in eo invenimus. Confirmatur scriptura, quam sequimur, testimonio Gregorii Nazianzeni, qui orat. 58 Basilui vestigiis sic loquitur: Καὶ τὴν φάτνην προσκύ νησον, δι' ἣν ἄλογος ὢν ἐτράφης ὑπὸ τοῦ Λόγου: Ει presepe adora, propter quod, cum rationis expers ses, a Verlo nutritus es, pag. 623. Combefisii.interpretatio hoc etiam vitio laborat, quod nitatur vulgari opinione de Christo inter bovem et asinu: Προσποιητής. Sic mss. Editi προσποιητικῆς. Ειρήσθω. Sic Reg. Εditi εἰρῆσθαι Εἴ πως. Reg. εἴ που, Harl. εἰ πη. ᾿Απὸ τοῦ λόγου. Respicit ad Christi verba, Joan. xv, 3 Jam vos mundestis prøvler sermonem quem locutus sum robis. Ημέραν. Sic mss. Editi ημέρας.

EPISTOLARUM CLASSIS 1. EPIST. VΙΠ. προσένειμε τῷ Πατρί. Ὑπονοῷ τοίνυν, ὅτι ἐκεῖνο unitatis ac monadis contemplationem, quarum λέγεται περὶ ἑαυτοῦ εἰδέναι ὁ Θεός. ὅπερ ἐστί· κἀκεῖνο μὴ εἰδέναι ὅπερ οὐκ ἔστι. Δικαιοσύνην μὲν γὰρ καὶ σοφίαν λέγεται εἰδέναι ὁ Θεὸς, αυτοδικαιοσύνη καὶ σοφία ὑπάρχων· ἀδικίαν δὲ καὶ πονηρίαν ἀγνοεῖν· οὐ γάρ ἐστιν ἀδικία καὶ πονηρία ὁ κτίσας ἡμᾶς Θεός. Εἰ τοίνυν ἐκεῖνο λέγεται περὶ ἑαυτοῦ εἰδέναι ὁ Θεὸς ὅπερ ἐστί, κἀκεῖνο μὴ εἰδέναι ὅπερ οὐκ ἔστιν· οὐκ ἔστι δὲ ὁ Κύριος ἡμῶν κατὰ τὴν τῆς ἐνανθρωπήσεως ἐπίνοιαν, καὶ παχυτέραν διδασκαλίαν, τὸ ἔσχατον ὀρεκτόν· οὐκ ἄρα οἶδεν ὁ Σωτὴρ ἡμῶν τὸ τέλος καὶ τὴν ἐσχάτην μακαριότητα. Αλλ' οὐδὲ οἱ ἄγγελοι, φησὶν, ἴσασι· τουτέστιν, οὐδὲ ἡ ἐν αὐτοῖς θεωρία καὶ οἱ λόγοι τῶν διακονιῶν εἰσι τὸ ἔσχατον ὀρεκτόν. Παχεία γὰρ καὶ τούτων ἡ γνῶσις συγκρίσει τοῦ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον. Μόνος δὲ ὁ Πατήρ, φησίν, ἐπίσταται· ἐπεὶ καὶ αὐτός ἐστι τὸ τέλος, καὶ ἡ ἐσχάτη μακαριότης. "Οταν γὰρ μηκέτι Θεὸν ἐν τοῖς κατόπτροις, μηδὲ διὰ τῶν ἀλλοτρίων ἐπιγινώσκωμεν, ἀλλ' αὐτῷ ὡς μόνῳ καὶ ἑνὶ προσέλθωμεν· τότε καὶ τὸ ἔσχατον τέλος εἰσόμεθα. Χριστοῦ γὰρ βασιλείαν φασὶν εἶναι πᾶσαν τὴν ἔνυλον γνῶσιν· τοῦ δὲ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὴν ἄϋλον. καὶ ὡς ἂν εἴποι τις, αὐτῆς τῆς θεότητος θεωρίαν. Εστι δὲ καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν καὶ αὐτὸς τὸ τέλος, καὶ ἡ ἐσχάτη μακαριότης, κατά τὴν τοῦ Λόγου ἐπίνοιαν. Τί γάρ φησιν ἐν τῷ Εὐαγ γελίῳ; κἀγὼ ἀναστήσω αὐτὸν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ· ἀνάστασιν λέγων τὴν ἀπὸ τῆς ἐνύλου γνώ σεως ἐπὶ τὴν ἄϋλον θεωρίαν μετάβασιν ἐσχά τὴν δὲ ἡμέραν τὴν γνῶσιν ταύτην εἰπών, μεθ' Αν οὐκ ἔστιν ἑτέρα. Τηνικαῦτα γὰρ ὁ νοῦς ἡμῶν ἐξανίσταται, καὶ πρὸς ὕψος μακάριον διεγείρεται, όπηνίκα ἂν θεωρήσῃ τὴν ἐνάδα καὶ μονάδα τοῦ Λόγου. 'Αλλ' ἐπειδὴ παχυνθεὶς ἡμῶν ὁ νοῦς τῷ χοῖ συνεδέθη, καὶ τῷ πηλῷ συμφύρεται, καὶ ψιλῇ τῇ θεωρίᾳ ἐν ατενίζειν ἀδυνατεῖ, διὰ τῶν συγγενῶν τοῦ σώματος αὐτοῦ κόσμων ποδηγούμενος· τὰς ἐνεργείας τοῦ κτίστου κατανοεῖ, καὶ ταῦτα ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τέως ἐπιγινώσκει, ἵν᾽ οὕτω κατὰ μικρὸν αὐξηθεὶς ἰσχύσῃ ποτὲ καὶ αὐτῇ γυμνῇ προσελθεῖν τῇ θεότητι. Κατά ταύτην δὲ οἶμαι τὴν ἐπίνοιαν εἰρῆσθαι καὶ τὸ, Ὁ Πατήρ μου μείζων μου ἐστί· καὶ τὸ, • Marc. XIII, 32. σε ibid. 63 I Cor. XIII, 12. Αυτοδικαιοσύνη. Sic mss. Male in editis αὐτὸς καὶ δικαιοσύνη. Οἶδεν. Sic libri veteres pro εἶδεν, et paulo post ίσασι pro οίδασι. Συγκρίσει τοῦ, etc. Tota hæc explicandi ratio non sua sponte deducta, sed vi pertracta multis videbitur. Sed illud ad excusandum difficilius, quod ait Basilius angelorum scientiam crassam esse, si comparetur cum ea quæ est facie ad faciem. Videtur subtilis explicatio, quam bic sequi• tur, necessitatem ei imposuisse ita de angelis sentiendi. Nam cum diem et horam idem esse statuerel, ac extremam beatitudinem; illud Scriptura, Sed neque angeli sciunt, cogebat illis visionem illam, qua fit facie ad faciem, denegare; quia idem de illis non poterat dici ac de Filio, eos de seipsis acire id quod sunt, nescire quod non sunt. Quod si banc hausit opinionem ex Origenis fontibus, qui pluribus locis eam insinuat, certe cito deposuit scientiam soli Patri attribuit. Suspicor igitur Deum dici id quod est de seipso scire, et id nescire quod non est. Justitiam enim et sapientiam nosse dicitur Deus, cum ipse justitia et sapientia sit; injustitiam vero et malitiam ignorare; non enim est injustitia neque malitia, qui condidit nos Deus. Itaque si dicitur Deus, id quod est de seipso nosse, atque id nescire quod non est: non est autem Dominus noster secundum incarnationis cons derationem, et crassiorem doctrinam, extremum illud bonum desiderabile: non igitur cognovit Salvator poster finem et extremam beatitudinem. Sed neque angeli, inquit, sciunt 1: hoc est, neque contemplatio quæ in ipsis est, neque rationes ministeriorum sunt extremum illud bonum desiderabile. Nam horum etiam scientia crassa est, si comparetur cum ea, quæ est facie ad faciem. 20lus autem Pater, inquit, novit e: quippe et ipse est finis, et extrema beatitudo. Cum enim non amplius Deum in speculis, neque per aliena crgoscemus ", sed ad ipsum veluți solum et unum accedemus; tunc et extremum finem sciemus. Nam Christi regnum esse ferunt omnem materialem cognitionem; Dei vero et Patris, immaterialem, et, ut ita dixerim, ipsius divinitatis contemplationem. Atque etiam Dominus noster et ipse finis est, et extrema beatitudo secundum Verbi considerationem. Quid enim ait in Evangelio? Et ego resuscitabo eum in novissimo die 64: resurrectionem dicens transitum a materiali cognitione ad immortalemn contemplationem; 86 diem autem novissimun appellans eam cognitionem, post quam non est alia. Tunc enim nens nostra excitatur, et ad beatam sublimitatem erigitur, cum Verbi unitatem ac monada contemplata fuerit. Sed quoniam mens nostra crassior effecta terræ illigata est, et luto admiscetur, et contemplationi nudæ intenta esse non potest; per cognatas corpori ipsius pulchritudines manu ducta, conditoris operationes considerat, eaque interim ex effectibus cognoscit, ut ita paulatim aucta, possint aliquando ad ipsam etiam et Joan. τι, 40. Ait enim tom. II, p. 320, angelos in divinam faciem continenter intentos oculos habere. Idem c0cet in Commentario in Isaiam p. 515, n. 185, et in libro De Spiritu sancto, cap. 16. Μετάβασιν. Hanc vocem addiunus ex mss. Ex iisdem legimus ἡμέραν δὲ τήν γιο τὴν ἡμέραν τήν. Κόσμων. Ait Combefisius: Dura mihi hic 201: sit pro στοιχείων, per cognata corpori elementa. Sed hac in re minus vidit vir eruditus; non enim idem sonat illa vox ac mundi, quasi plures ejusmodi mundos admittat Basilius; sed idem prorsus ac ornatus, sive ut ait Basilius in epist. 6: Τὰ περὶ γῆν κάλλη, pulchritudines quæ sunt circa terram. In Commentario in Isaiam n. 58, p. 422, Ecclesia dicitur πρέπουσιν ἑαυτῇ κόσμοις κεκοσμημένη, convenientibus sibi ornamentis instructa. Eadem voca utitur Gregorius Nazianzenus epist. 107.

S. BASILU MAGNI nudam divinitatem accedere. In eamdem autem Οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ᾽ οἷς ἡτοίμασται ὑπὸ arbitror sententiam dictum fuisse et illud: Pater τοῦ Πατρός. Τοῦτο γὰρ ἐστι καὶ τὸ παραδοῦναι τὴν major me est 6: illud itidem, Non est meum dare, βασιλείαν τὸν Χριστὸν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί· ἀπαρχὴν sed quibus paratum est a Patre *. Hoc enim est ὄντα καὶ οὐ τέλος, κατὰ τὴν παχυτέραν, ὡς ἔφην, quod et Christus regnum tradere dicitur Deo et διδασκαλίαν, ἥτις ὡς πρὸς ἡμᾶς, καὶ οὐ πρὸς αὐτὸν Patri; cum primitiæ, non finis sit, secundum τὸν Υἱὸν θεωρεῖται. "Οτι δὲ ταῦθ' οὕτως ἔχει, πάλιν rudiorem, ut dixi, doctrinam, quæ nostri non ἐρωτήσασι τοῖς μαθηταῖς ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀπο ipsius Filii respectu intelligitur. Quod autem hæc στόλων τό Πότε ἀποκαθιστανεῖς τὴν βασιλείαν ita se habent, rursus discipulis in Actis apostolo- τῷ Ἰσραὴλ, φησίν· Οὐχ ἡμῶν ἔστι γνώναι χρό rum interrogantibus, Quando restitues regnum νους ἢ καιροὺς οὓς ὁ Πατήρ ἔθετο ἐν τῇ Israel, respondit, Non est vestrum nosse tempora ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ. Τουτέστιν, οὐ τῶν συνδεδεμένων σαρκί vel momenta, quæ Pater posuit in propria pole- καὶ αἵματι τῆς τοιαύτης βασιλείας ἡ γνῶσις. Ταύτην stale. Hoc est, non eorum est, qui carni et γὰρ τὴν θεωρίαν ὁ Πατὴρ ἐναπέθετο τῇ ἰδίᾳ ἐξουσία sanguini iligati sunt, talis regni cognitio. Posuit ἐξουσίαν λέγων τοὺς ἐξουσιαζομένους, ἰδίους δὲ, οὓς enin Pater contemplationem istam in propria μὴ κατέχει ἄγνοια τῶν κατωτέρω πραγμάτων. potestate: potestatem dicens eos, qui sub ipsius Χρόνους δὲ καὶ καιροὺς μή μοι νόει αἰσθητούς, ἀλλὰ sunt potestate; proprios vero eos, quos rerum διαστήματά τινα γνώσεως ὑπὸ τοῦ νοητοῦ ἡλίου γενόinferiorum ignoratio non tenet. Nolim autem inμενα. Δεῖ γὰρ τὴν προσευχὴν ἐκείνην ἐπὶ πέρας ἀχθῆ telligas tempora et momenta sensibilia, sed quæ- και τοῦ Δεσπότου ἡμῶν. Ἰησοῦς γάρ ἐστιν ὁ προσευ dam cognitionis intervalla a sole intelligibili facta. ξάμενος· Δὺς αὐτοῖς, ἵνα καὶ αὐτοὶ ἐν ἡμῖν ἐν Oportet enim istam Domini nostri precationem ὦσι, καθὼς ἐγὼ καὶ σὺ ἔν ἐσμεν, Πάτερ. Εἷς γὰρ ad finem perduci ac impleri. Jesus enim est qui ὧν ὁ Θεὸς, ἐν ἑκάστῳ γινόμενος, ἐνεῖ τοὺς πάντας· precatus est: Da eis, ut et ipsi in nobis unum sint, καὶ ἀπόλλυται ὁ ἀριθμὸς τῇ τῆς μονάδος ἐπιδημία. sicut ego et tu, Pater, unum sumus ". Deus enim Κἀγὼ μὲν οὕτως ἐπέβαλον τῷ ῥητῷ κατὰ τὴν cum unus sit, si in singulis fuerit, omnes unum δευτέραν ἐπιχείρησιν. Εἰ δέ τις βέλτιον λέγοι, ἢ διορ efficit; et accedente unitate, perit numerus. Alque θοίη εὐσεβῶς τὰ ἡμέτερα, καὶ λεγέτω καὶ διορθούσθω, equidem sic aggressus sum hoc dictum secundo καὶ ὁ Κύριος ἀνταποδώσει ὑπὲρ ἡμῶν. Οὐδεὶς γὰρ tentamine. Quod si quis meliora dicat, aut nostra παρ' ἡμῖν αὐλίζεται φθόνος, ὅτι μηδὲ φιλονεικίας pie emendet; et dicat, et emendet, et eum pro ἕνεκεν ἢ κενοδοξίας ἐπὶ τήνδε τὴν ἐξέτασιν τῶν nobis remunerabit Dominus. Nulla enim apud nos δημάτων κεχωρήκαμεν· ἀλλ᾽ ὠφελείας ἔνεκεν τῶν habitat invidia, ut qui nec contentionis, nec inanis ἀδελφῶν, ὑπὲρ τοῦ μὴ δοκεῖν παρακρούεσθαι τὰ gloriæ studio ad hanc verborum investigationem ὀστράκινα σκεύη, τὰ τὸν θησαυρὸν ἔχοντα τοῦ Θεοῦ, accesserimus; sed propter fratrum utilitatem, ne ὑπὸ τῶν λιθοκαρδίων καὶ ἀπεριτμήτων ἀνθρώπων, testacea vasa thesaurum Dei habentia ab homini- τῶν ἐκ τῆς μωρᾶς ὡπλισμένων σοφίας. bus saxeo corde præditis et incircumcisis, qui ex stulta sapientia armati sunt, circumveniri vi deantur. ' 8. Πάλιν διὰ τοῦ σοφοῦ Σολομῶντος ἐν Παροιμίαις ἔκτισται. Κύριος γάρ, φησίν, ἔκτισέ με. Καὶ ἀρχὴ ὁδῶν εὐαγγελικῶν ὀνομάζεται, ἀγουσῶν ἡμᾶς πρὸς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, οὐ κατ' οὐσίαν κτίσις, ἀλλὰ κατὰ τὴν οἰκονομίαν ὁδὸς γεγονώς. Τὸ γὰρ γεγονέ ναι, καὶ τὸ ἐκτίσθαι, ταυτὸν δηλοῖ. Ὡς γὰρ ὁδὸς γέγονε, καὶ θύρα, καὶ ποιμὴν, καὶ ἄγγελος, καὶ πρός 8. Rursus per sapientem Salomonem in Proverbiis creatus est. Dominus enim, inquit, creavit me ". Et initium viarum evangelicarum nominatur, quæ nos ad regnum cœlorum ducunt; non secundum essentiam creatura, sed secundum dispensationem factus via. Nam factum esse, et creatum esse, idem significant. Factus est enim quate nus via et janua et pastor et nuntius et ovis, ac 5ατον, καὶ πάλιν ἀρχιερεὺς καὶ ἀπόστολος· ἄλο rursus pontifex et apostolus; nominibus aliis pro alia considerandi ratione positis. Rursus quid dicat haereticus 87 de non subjecto Deo, et propter nos facto peccato? Scriptum namque est: Cum subjecta fuerint illi omnia, tunc et ipse Filius subjectus erit ei, qui subjecit sibi omnia "1. Non times, o homo, cum Deus non subjectus appellatur! Tuam enim subjectionem, suam facit; et λων κατ' ἄλλην ἐπίνοιαν τῶν ὀνομάτων κειμέν νων. Τί ἂν εἴποι πάλιν ὁ αἱρετικὸς περὶ τοῦ ἀνυπο τάκτου Θεοῦ, καὶ τοῦ δι᾿ ἡμᾶς ἁμαρτίαν γεγενημέν νου; Γέγραπται γάρ "Οταν ὑποταγῇ αὐτῷ τὰ πάντα, τότε καὶ αὐτὸς ὁ Υἱὸς ὑποταγήσεται τῷ ὑποτάξαντι αὐτῷ τὰ πάντα. Οὐ φοβῇ, ἄνθρωπος, τὸν Θεὸν ἀνυπότακτον ὀνομαζόμενον; Τὴν γὰρ τὴν ὑποταγὴν ἰδίαν ποιεῖται, καὶ ἐν τῷ ἀντιτείνειν σε πρὸς «s Joan. κιν, 28. σε Matth. xx, 30. 67 I Cor. xv, 24. cs Act. 1, 6, 7. «Joan. xvii, 21. " 19 Prov. VIII, 22. 711 Cor. xv, 28. "Η καιρούς. Sic mss. Editi καὶ καιρούς. Οὓς μὴ κατέχει. Mss. ὧν μὴ μετέχει. Επέβαλον τῷ ῥητῷ. Melior videtur hæc ver. terum codicum scriptura quam vulgata ἀπέλαβον τὸ ῥητόν. Κενοδοξίας. Sic mss. Editi φιλοδοξίας. Paulo post cod. Reg. μὴ δοκεῖν περικρούεσθαι. "Αλλων. Editi addunt δέ, sed deest in mss. Paulo post ἁμαρτία γεγενημένου in cod. Reg.; άμαρτίας Harl.

EPISTOLARUM CLASSIS I. EPIST. VIII. τὴν ἀρετήν, ἀνυπότακτον ἑαυτὸν ὀνομάζει. Οὕτω quod tu reluctaris adversus virtutem, seipsum non ποτὲ καὶ ἑαυτὸν ἔφη εἶναι τὸν διωκόμενον. Σαύλε γάρ, φησί, Σαύλε, τί με διώκεις; ἡνίκα ἐπὶ Δαμασκόν ἔτρεχε τοὺς μαθητὰς τοῦ Χριστοῦ συνδῆσαι βουλόμενος. Καὶ πάλιν ἑαυτὸν γυμνὸν ὀνομά ζει, ἑνός τινος τῶν ἀδελφῶν γυμνητεύοντος. Γυμνὸς γὰρ, φησίν, ἡμην, καὶ περιεβάλετέ με. Καὶ ἄλλου ἐν φυλακῇ ὄντος, ἑαυτὸν ἔφη εἶναι τὸν καθειργμένον. Αὐτὸς γὰρ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ἦρε, καὶ τὰς νόσους ἐβάστασε. Μία δὲ τῶν ἀσθενειῶν ἐστι καὶ ἡ ἀνυποταξία· καὶ ταύτην ἐβάστασε. Διὸ καὶ τὰ συμβαίνοντα ἡμῖν περιστατικὰ ἰδιοποιεῖται ὁ Κύριος, ἐκ τῆς πρὸς ἡμᾶς κοινωνίας τὰ ἡμέτερα πάθη ἀναδεχό μενος. 9. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ, Οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, λαμβάνουσιν οἱ θεομάχοι ἐπὶ καταστροφῇ τῶν ἀκουόντων. Ἐμοὶ δὲ καὶ τοῦτο τὸ ῥητὸν μάλιστα καταγγέλλει τῆς αὐτῆς φύσεως εἶναι τὸν Υἱὸν τῷ Πατρί. Εἰ γὰρ ἕκαστον τῶν λογικῶν κτισμάτων · δύναταί τι ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ, αὐτεξούσιον ἔχον τὴν ἐπὶ τὸ χεῖρόν τε καὶ κρείττον ῥοπὴν, ὁ δὲ Υἱὸς οὐ δύναταί τι ποιεῖν ἀφ' ἑαυτοῦ· οὐ κτίσμα ὁ Υἱός. Εἰ δὲ μὴ κτίσμα, ὁμοούσιος τῷ Πατρί. Καὶ πάλιν, οὐδὲν τῶν κτισμάτων τὰ ὅσα βούλεται δύναται. Ο · δὲ υἱὸς ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς πάντα ὅσα ἠθέλησεν, ἐποίησεν· οὐκ ἄρα κτίσμα ὁ Υἱός. Καὶ πάλιν, πάντα τὰ κτίσματα ἢ ἐκ τῶν ἐναντίων συνέστηκεν, ἢ τῶν ἐναντίων ἐστὶ δεκτικά. Ο δὲ Υἱὸς αυτοδικαιοσύνη, καὶ ἄϋλός ἐστιν· οὐκ ἄρα κτίσμα δ Υἱός. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο, ὁμοούσιος τῷ Πατρί. subjectum nominat. Ita aliquando et seipsum dicit esse persecutioni obnoxium. Ait enim: Saule, Saule, quid me persequeris? cum videlicet Damascum curreret, Christi discipulos vincire volens. Et rursus seipsum nudum vocat, si unus aliquis ex fratribus nudus exstiterit. Nudus enim, inquit, eram, et cooperuistis me 13. Item, cum alius in carcere versatur, seipsum inclusum esse dicit. Ipse enim peccata nostra tulit, et morbos portavit. Una autem ex infirmitatibus est quod subjecti non simus; et hanc portavit. Quapropter et res adversas, quæ nobis accidunt, proprias suas facit Dominus ob eam quam nobiscum habet societatem, perpessiones nostras suscipiens. 10. Καὶ αὕτη μὲν αὐτάρκης ἡμῖν ἡ ἐξέτασις, κατὰ τὴν δύναμιν τὴν ἡμετέραν τῶν τεθέντων ῥητῶν. Ηδη δὲ λοιπόν και πρὸς τοὺς ἀντιπίπτοντας τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ τῷ λόγῳ χωρήσωμεν καθαιρούντες αὐτῶν πᾶν ὕψωμα διανοίας επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ. Κτίσμα· λέγεις τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Πᾶν δὲ κτίσμα δοῦλόν ἐστι τοῦ κτίσαντος· Τὰ γὰρ σύμπαντα, φησί, δοῦλα σά. Εἰ δὲ δουλόν ἐστι, καὶ ἐπίκτητον ἔχει τὴν ἁγιότητα· πᾶν δὲ δ ἐπίκτητον ἔχει τὴν ἁγιότητα, οὐκ ἀνεπίδεκτόν ἐστι κακίας· τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, κατ' οὐσίαν ὂν ἅγιον, πηγὴ ἁγιασμοῦ προσηγόρευται· οὐκ ἄρα κτίσμα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Εἰ δὲ μὴ κτίσμα, ὁμοούσιόν ἐστι τῷ Θεῷ. Πῶς δὲ δοῦλον ἀποκαλεῖς, εἰπέ μοι, τὸν διὰ τοῦ βαπτίσματος ἐλευθεροῦντά σε τῆς δουλείας; Ο γὰρ νόμος, φησί, τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς ἡλευθέρωσέ με ἀπὸ τοῦ νόμου τῆς ἁμαρτίας. Αλλ' οὐδὲ τρεπτὴν αὐτοῦ ποτε τὴν οὐσίαν τολμήσεις εἰπεῖν, ἀφορῶν εἰς τὴν φύσιν τῆς ἀντικειμένης δυσ 18 Act. 15, 4. * Matth. xxv, 36. " Joan. v, 19. 78 Rom. vuli, 2. Ετρεχε. Addunt editi ἐκεῖνος, sed deest in miss. Paulo post editi περιεβάλλετε· aliter in mss. Subinde cod. Harl. ἀσθενείας pro ἁμαρτίας. Αὐτεξούσιον ἔχον. Hæc verba et quæ sequuntur usque ad ista, οὐ κτίσμα ὁ Υἱός, addidimus ex cod. Reg. cui consentit Harl., nisi quod habet 9. Sed et illud, Non potest Filius facere a se quidquam”, usurpant Dei hostes ad audientium eversionem. Mihi autem et hoc dictuin maxime declarat ejusdem naturæ esse Filium ac Patrem. Etenim, si unaquæque rationalium creaturarum aliquid a seipsa facere potest, libere in pejus meliusve inclinans, Filius autem non potest semetipso quidquam facere'; Filius creatura non est. Quod si creatura non est, Patri est consubstantialis. Ac rursus, nulla creatura quodcunque vult, potest efficere: Filius autem omnia quæcunque voluit, fecit in cœlo et in terra: non est igitur creatura Filius. Et iterum, creaturæ omnes aut constant ex contrariis, aut contrariorum sunt capaces. Filius vero est ipsa justitia, et a materia secretus: proinde Filius creatura non est. Quod si creatura non est, consubstantialis est Patri. 10. Sed jam quidem satis pro viribus proposita dicta explanavimus. Jam deinceps etiam ad eos qui Spiritum sanctum oppugnant, sermonem convertamus, ut omnem animi eorum altitudinem, quæ se contra Dei cognitionem effert, dejiciamus. Spiritum sanctum creaturam dicis. Omnis autem creatura serva est Creatoris: Omnia enim, inquit, sunt serva tua ". Si vero servus est, adventitiam quoque habet sanctitatem: quidquid autem adventitiam sanctitatem habet, capax est malitiæ: at Spiritus sanctus, cum secundum essentiam sanctus sit, fons appellatur sanctitatis: non est igitur creatura Spiritus sanctus. Quod si creatura non est. consubstantialis est Deo. Quomodo autem servum vocas, dic mihi, eum, qui te per baptismum e servitute eximit? Nam, inquit, lex Spiritus vitæ liberavit me a lege peccati". Sed neque mutabilem audebis unquam ejus essentiam dicere; si modo ad potentiæ adversæ naturam ** II Cor. x, 76 Psal. CXVIII, 91. * Rom. 1, αὐτεξούσιον καὶ ἴσην ἔχον ἐπὶ τὸ χεῖρον καὶ κρεῖττον ροπήν. Χωρήσωμεν. Sic mss. Editi χωρήσομεν. Non multo post ex cod. Harl. addita sunt hæc verba, πᾶν δὲ ὁ ἐπίκτητον ἔχει τὴν ἁγιότητα. Ηλευθέρωσέ με. Σε in duobus mss.

S. BASILII MAGN) respicias, quæ fulguris in morem e calo lapsa est, νάμεως, ήτις, ὡς ἀστραπὴ, πέπτωκεν ἀπὸ τοῦ οὐρα et vera vita excidit, propterea quod ascitam externamque sanctitatem habuit, successitque consilio malo mutatio Itaque posteaquam 88 et unitate excidit, et angelicam abjecit dignitatem, ex moribus dictus est diabolus, exstincto quidem priore ac beato habitu, excitata vero adversa illa potentia. Ad hæc si Spiritum sanctum dicit creaturam, circumscriptam ac finitam illius naturam inducit. Quomodo ergo stabit illud: Spiritus Domini replevit orbem terrarum "? illud quoque, Quo ibo a Spiritu tuo 80? Sed neque ipsum natura simplicem, ut apparet, confitetur. Dicit enim ipsum numero unum. Quidquid autem unum numero est, id, ut dixi, simplex non est. Si vero simplex non est Spiritus sanctus, ex essentia et sanctitate constat: quod autem est ejusmodi, compositum est. Sed quis adeo demens fuerit, ut Spiritum sanctam dicat compositum, ac non simplicem, et Patri et Filio consubstantialem secundum simplicitatis rationem? 11. Quod si sermone progrediendum est, majoraque inspicienda, hinc maxime divinam sancti Spiritus potentiam contemplemur. Tria creationum genera in Scriptura nominata invenimus: unum quidem ac primum, ex nihilo productionem; secundum vero, ex pejore in nelius immutationem; tertium, resurrectionem mortuorum. In his reperies Spiritum sanctum una cum Patre et Filio operantem. Coli enim producuntur. Quid jam dicit David? Verbo Domini cœli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum ". Rursus creatur homo per baptisma. Si qua enim in Christo nova creaturaª¹. Jam quid dicit discipulis Salvator? Euntes docete omnes gentes, baptizantes cos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti *. Vides et hic una adesse cum Patre et Filio Spiritunı sanctum. Quid autem dices et de resurrectione mortuorum, postquam deſecerimus, et in nostrum pulverem reversi fuerimus? Terra enim sumus, et in terram ibimus, et mittet Spiritumn sanctum, et creabit nos, et renovabit faciem terræ ". Nam quod sanctus Paulus resurrectionem dixit, id David renovationem appellavit. Rursus autem audiamus eum, qui ad tertium usque coelum raptus est. Quid dicit? Templum estis Spiritus sancti in vobis inhabitantis. Templum autem omne, Dei templum est. Quod si templum sumus Spiritus sancti; Spiritus sanctus Deus est. Dicitur autem et templum Salomonis; verum tanquam ejus qui exstruxit. Quod si sic sumus templumn Spiritus sancti, Spiritus sanctus Deus est: Qui enim omnia condidit, Deus est 86 ; si vero tanquam ejus, qui adora88 * Sap. 1 νοῦ, καὶ ἐξέπεσε τῆς ὄντως ζωῆς, διὰ τὸ ἐπίκτητον ἐσχηκέναι τὴν ἁγιότητα, καὶ ἐπηκολουθηκέναι τῇ κακῇ βουλῇ τὴν ἀλλοίωσιν. Τοιγαροῦν καὶ ἐκπεσὼν τῆς μονάδος, καὶ τὸ ἀγγελικὸν ἀποῤῥίψας ἀξίωμα, ἀπὸ τοῦ τρόπου ὠνομάσθη διάβολος· ἀποσβεσθείσης μὲν αὐτοῦ τῆς προτέρας καὶ μακαρίας ἕξεως, τῆς δὲ ἀντικειμένης ταύτης δυνάμεως ἀναφθείσης. Επει τα εἰ κτίσμα λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, πεπερατω μένην τὴν φύσιν αὐτοῦ εἰσάγει. Πῶς οὖν σταθήσεται τὸ Πνεῦμα Κυρίου πεπλήρωκε τὴν οἰκουμένην; καὶ τὸ, Ποῦ πορευθῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός σου; Αλλ᾿ οὐδ᾽ ἁπλοῦν αὐτὸ τῇ φύσει, ὡς ἔοικεν, όμο λογεῖ. ᾿Αριθμῷ γὰρ ἐν αὐτὸ ὀνομάζει. Πᾶν δὲ ὁ ἐν ἀριθμῷ, τοῦτο οὐχ ἁπλοῦν. ὡς ἔφην, ἔστιν. Εἰ δὲ μὴ ἁπλοῦν ἐστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐξ οὐσίας και ἁγιασμοῦ συνέστηκε· τὸ δὲ τοιοῦτον, σύνθετον. Καὶ τίς οὕτως ἀνόητος, ὡς σύνθετον εἰπεῖν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ μὴ ἁπλοῦν, καὶ κατὰ τὸν τῆς ἁπλότητος λόγον ὁμοούσιον Πατρὶ καὶ Υἱῷ; 11. Εἰ δὲ δεῖ προβῆναι τῷ λόγῳ, καὶ ἐποπτεύε σαι τὰ μείζονα, ἐκ τούτου μάλιστα τὴν θεϊκὴν δύναμιν τοῦ ἁγίου Πνεύματος θεωρήσωμεν. Τρεις κτί σεις εὑρήκαμεν ὀνομαζομένας ἐν τῇ Γραφῇ· μίαν μὲν καὶ πρώτην τὴν ἀπὸ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παραγωγήν· δευτέραν δὲ τὴν ἀπὸ τοῦ χείρονος εἰς τὸ κρεῖττον ἀλλοίωσιν· τρίτην δὲ τὴν ἐξανάστασιν τῶν νεκρῶν. Ἐν ταύταις εὑρήσεις συνεργόν Πατρί καὶ Υἱῷ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Οὐρανῶν γὰρ οὐσίωσις. Καὶ τί φησιν ὁ Δαβίδ; Τῷ λόγῳ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν, καὶ τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν. Πάλιν ἄνθρωπος διὰ βαπτίσματος κτίζεται· ΕΕ τις γὰρ ἐν Χριστῷ καινὴ κτίσις. Καὶ τί φησι τοῖς μαθηταῖς ὁ Σωτήρ; Απελθόντες, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βα πτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ορᾷς κάνε ταῦθα συμπαρὸν Πατρὶ καὶ Υἱῷ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Τί δ' ἂν εἴποις καὶ περὶ τῆς ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν, ὅταν ἐκλείψωμεν, καὶ εἰς τὸν χοῦν ἡμῶν ἐπιστρέ ψωμεν; Γῆ γάρ ἐσμεν, καὶ εἰς τὴν γῆν ἀπελευσό μεθα, καὶ ἀποστελεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ κτίσει ἡμᾶς, καὶ ἀνακαινίσει τὸ πρόσωπον τῆς γῆς. Ην γὰρ Παῦλος ὁ ἅγιος ἐξανάστασιν εἴρηκε, ταύτην Δαβὶδ ἀνακαινισμὸν προσηγόρευσε. Ακούσωμεν δὲ πάλιν τοῦ ἁρπαγέντος ἕως τρίτου οὐρανοῦ. Τί φησιν; Οτι ναὸς τοῦ ἐν ὑμῖν ἁγίου Πνεύματος ἐστε. Πᾶς δὲ ναὸς Θεοῦ ναός. Εἰ δὲ ναός ἐσμεν τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου, Θεὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Λέγεται δὲ καὶ ναὸς Σολομῶντος, ἀλλ' ὡς κατασκευάσαντος. Εἰ δὲ οὕτως ἐσμὲν ναὸς τοῦ ἁγίου Πνεύματος, Θεὸς τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Ο γὰρ πάντα κατασκευάσας Θεός· εἰ δὲ ὡς προσκυνουμένου, καὶ ** Psal. cxxxviii, 7. *1 Psal. xxx11, 6. 83 II Cor. v. 17. ** Matth. xxviii, 19. 1 Cor. vi, 19 8. Hebr. III, 4. Προβῆναι. Miss. προσβήναι. οι Psal. Πάλιν. Hanc vocem addidinius ex mss.

EPISTOLARUM CLASSIS I. EPIST. VIII. Deum. Adorabis namque Dominum Deum tuum, et illi soli servies *. Quod si eis vox illa, Deus, displicet, discant quid hoc nomen significet. Nimirum ex eo quod posuerit omnia, vel spectet omnia, Deus nominatur. Si igitur Deus dicitur, eo quod posuerit vel spectet omnia; Spiritus autem cognoscit omnia quæ Dei sunt, velut spiritus, qui in nobis est, novit quæ nostra sunt: igitur Spiritus sanctus Deus est. Et rursus, si gladius Spiritus verbum est Dei ", Deus est Spiritus sanctus. Illius est enim gladius, cujus etiam verbum vocatur. Quod 89 si etiam nominatur Patris dextera (Dextera enim Domini fecit virtutem"; et: Dex88 ἐνοικοῦντος ἐν ἡμῖν, ὁμολογήσωμεν αὐτὸ εἶναι Θεόν. tur, et inhabitat in nobis, coufteamur ipsum esse Κυρίῳ γὰρ τῷ Θεῷ σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις. Εἰ δὲ τὴν Θεὸς φωνὴν παραιτοῖντο, μανθανέτωσαν τίνος ἐστὶ σημαντικὸν τὸ ὄνο μα τοῦτο. Παρὰ γὰρ τὸ τεθεικέναι τὰ πάντα ἢ θεα σθαι τὰ πάντα ὁ Θεὸς ὀνομάζεται Εἰ τοίνυν Θεός εἴρηται παρὰ τὸ τεθεικέναι ἢ θεᾶσθαι τὰ πάντα, τὸ δὲ Πνεῦμα πάντα γινώσκει τὰ τοῦ Θεοῦ, ὡς τὸ πνεῦμα τὸ ἐν ἡμῖν τὰ ἡμέτερα· Θεὸς οὖν τὸ Πνεῦ μα τὸ ἅγιον. Καὶ πάλιν, εἰ ἡ μάχαιρα τοῦ Πνεύματ τος ῥῆμά ἐστι Θεοῦ, Θεὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Εκεί. νου γάρ ἐστιν ἡ μάχαιρα, οὗ καὶ ῥῆμα καλεῖται. Καὶ εἰ καὶ δεξιὰ τοῦ Πατρὸς ὀνομάζεται (Δεξιά γὰρ Κυρίου ἐποίησε δύναμιν· και, Ἡ δεξιά σου, Κύριε, ἔθραυσεν ἐχθρούς· δάκτυλος δὲ Θεοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, κατὰ τὸ ῥητόν· τὸ, Εἰ ἐγὼ ἐν δακτύλῳ Θεοῦ ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια· ὅπερ ἐν ἑτέρῳ Εὐαγγελίῳ γέγραπται, το, Εἰ ἐγὼ ἐν Πνεύματι Θεοῦ ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια)· τῆς αὐτῆς φύσεως τῷ Πατρὶ καὶ Υἱῷ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. 12. Καὶ περὶ μὲν τῆς προσκυνητῆς καὶ ἁγίας Τριάδος τοσαῦτα ἡμῖν ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰρή σθω Οὐ γὰρ νῦν δυνατὸν πλατύτερον ἐξετάσαι τὸν περὶ αὐτῆς λόγον. Ὑμεῖς δὲ, λαβόντες παρὰ τῆς ἡμετέρας ταπεινώσεως σπέρματα, στάχυν ὥριμον ἑαυτοῖς γεωργήσατε, ἐπεὶ καὶ τόκους, ὡς ἴστε, τῶν τοιούτων προσαπαιτούμεθα. Πιστεύω δὲ τῷ Θεῷ, ὅτι καρποφορήσετε καὶ τριάκοντα, καὶ ἑξήκοντα καὶ ἑκατόν, διὰ τὴν καθαρότητα τοῦ βίου ὑμῶν. Μακάριοι γάρ, φησὶν οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται. Καὶ μηδὲ ἄλλο τι, ἀδελ φοί, τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν νομίσητε ἢ τὴν τῶν ὄντων ἀληθῆ κατανόησιν, ἣν καὶ μακαριότητα ὀνομάζουσιν αἱ θεῖαι Γραφαί. Ἡ γὰρ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ὑμῶν ἐστι. Περὶ δὲ τὸν ἐντὸς ἄνθρωτον οὐδὲν ἕτερον ἢ θεωρία συνίσταται. Θεωρία ἂν εἴη λοιπὸν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Τῶν γὰρ νῦν τὰς σκιὰς καθορῶμεν ὡς ἐν κατόπτρω, ὕστερον, ἀπαλλα γέντες τοῦ γεώδους σώματος τούτου, καὶ ἄφθαρτον ἐπενδυσάμενοι καὶ ἀθάνατον, τούτων τὰ ἀρχέτυπα κατοψόμεθα. Οψόμεθα δὲ, εἴ γε τὸν ἑαυτῶν βίον πρὸς τὸ εὐθὲς κυβερνοίημεν, καὶ τῆς ὀρθῆς πίστεως ποιοίμεθα πρόνοιαν, ὧν χωρὶς οὐδεὶς ἔψεται τὸν Κύριον. Εἰς γὰρ κακότεχνον ψυχήν, φησίν, οὐκ εἰσελεύσεται σοφία, οὐδὲ κατοικήσει ἐν σώματι καταχρέῳ ἁμαρτίας. Καὶ μηδεὶς ὑποκρουέτω λέγων, ὅτι τὰ ἐν ποσὶν ἀγνοῶν περὶ τῆς ἀσωμάτου και πάντη ἀνύλου οὐσίας ἡμῖν φιλοσοφεῖς. Καὶ γὰρ ἄτοπον κρίνω τὰς μὲν αἰσθήσεις ἐὰν ἀκωλύτως τῶν ἰδίων εκπίπλασθαι ὑλῶν, τὸν δὲ νοῦν μόνον εἴργεer Match. IV, 10. 88 Cor. 11, 10, 11. • Matth. xii, 28. tera tua, Domine, percussit inimicus οι Dei autem digitus Spiritus sanctus est, secundum illud: Si ego in digito Dei ejicio dæmonia”; id quod in alio Evangelio scriptum est: Si ego in Spiritu Dei ejicio damonia "): Spiritus sanctus ejusdem naturæ ac Pater et Filius. 12. Atque ista quidem nobis de adoranda et sancta Trinitate in præsenti dicta sint. Nunc enim fieri nequit, ut latius rationem illius exquiramus. Vos vero, acceptis a nostra humilitate seminibus, maturam spicam vobisipsis excolite, siquidem et a nobis, ut nostis, exigitur talium usura. ConHdo autem Deo, fructum allaturos vos et trigecuplum et sexagecuplum, et centuplum, ob vestræ vitæ puritatem. Nam beati mundo corde, quoniam ¡ipsi Deum videbunt”. Neque vero ΓΕ gnum cœlorum aliud quidquam putetis, fratres, quam eorum quæ sunt contemplationem, quam etiam divina Scriptura vocant beatitudinem. Regnum enim cœlorum intra vos est”. Circa internum autem hominem nihil aliud quam contemplatio consistit. Reliquum est igitur, ut contemplatio regnum sit calorum. Quorum enim nunc umbras videmus quasi in speculo, postnodum terreno hoc corpore liberati, et incorrupto ac immortali induti, borum archetypa videbimus. Cernemus autem, si modo vitam nostram ad id quod rectum est, direxerimus, atque recta fides curæ nobis fuerit, sine quibus nemo Dominum videbit. Nam in malignam animam, inquit, non introibit sapientia, neque habitabil in corpore obnoxio peccato. Nemo autem recla .net, dicens: Qui res ante pedes positas ignoras, de incorporea et prorsus immateriali essentia nobis philosopharis. Illud enim absurdum judico, ut sensus quidem sinamus libere suis op91 Exod. XV, of Luc. 50 Ephes. νι, 17. Do Psal. cxvri, 16. 8. vs 'Luc. xvi, 21. • Sap. 1, 4. οι Matth. v, Ο Θεός όνομάζεται. Has vores et quæ sequuntur usque ad τὸ δὲ Πνεῦμα addimus ex mss. Displicet autem Combefisio τεθεικέναι, ac legere mallet τεθεωρηκέναι. Καὶ εἰ καὶ δεξιά. Sic mss. Editi καὶ δεξιά, omissis καὶ εἰ. (Vide Addenda.) Τοσαῦτα. Ita mss. pro eo quod erat in eliPATROL. GR. XXXII. tis τοιαῦτα. Non multo post editi σπέρμα. Mss. ut in textu. (Vide Addenda.) Γάρ, φησίν. Ultima vox addita ex mss. Νομίσητε. Ita mss. Editi νομίσηται. ῶν γὰρ νῦν. Ultima vocula ex niss. addita. Πάντη. Ita mss. Editi πάντα.

pleri materiis, mens vero sola a propria opera- σθαι τῆς οἰκείας ενεργείας. Ὡς γὰρ ἡ αἴσθησις τῶν tione arceatur. Ut enim sensus sensibilia, ita mens intelligibilia attingit. Simul autem et hoc dicendum, naturalia judicia documenti expertia a conditore nostro Deo indita fuisse. Visum enim αἰσθητῶν, οὕτως ὁ νοῦς τῶν νοητῶν ἐπίβολός ἐστιν. "Αμα δὲ καὶ τοῦτο λεκτέον, ὅτι τὰ φυσικὰ κριτήρια ἀδίδακτα πεποίηκεν ὁ κτίσας ἡμᾶς Θεός. Οὐδεὶς γὰρ διδάσκει τὰς ἔψεις χρωμάτων ή σχημάτων ἀντιλαμ βάνεσθαι, οὐδ᾽ ἀκοὴν ψόφων τε καὶ φωνῶν, οὐδ' όσφρησιν ἀτμῶν εὐωδῶν τε καὶ δυσωδῶν, οὐδὲ γεῦσιν χυμῶν καὶ χυλῶν, οὐδ᾽ ἀφὴν μαλακῶν καὶ σκληρῶν, ἢ θερμῶν καὶ ψυχρῶν. Οὐδὲ τὸν νοῦν ἐπιβάλλειν τοῖς νοητοῖς διδάξει τις ἄν. Καὶ ὥσπερ εἴ τι πάθοιεν αὗται, ἐπιμελείας μόνον προσδέονται, καὶ τὴν οἰκείαν ενέργειαν εὐκόλως ἀποπληροῦσιν· οὕτως καὶ ὁ νοῦς, σαρκὶ συνδεθείς, καὶ τῶν ἐκ ταύτης φαντασιών πλη ρωθεὶς, πίστεως δεῖται καὶ πολιτείας ὀρθῆς, αἵτινες καταρτίζουσι τοὺς πόδας αὐτοῦ ὡσεὶ ἐλάφου, καὶ ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ ἱστῶσιν αὐτόν. Τοῦτό τοι αὐτὸ καὶ ὁ σοφός παρεγγιά Σολομών· καὶ ποτὲ μὲν ἡμῖν προφέρει τὸν ἀνεπαίσχυντον ἐργάτην τὸν μύρμηκα, καὶ δι' αὐτοῦ τὴν πρακτικὴν ἡμῖν ὁδὸν ὑπογράφει· ποτὲ δὲ τὸ τῆς σοφῆς μελίττης κηρόπλαστον όργανον καὶ δι' αὐτῆς φυσικήν θεωρίαν αινίττεται, ἐν ᾗ καὶ ὁ περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος ἐγκέκραται λόγος εἴπερ ἐκ καλλονῆς κτισμάτων ἀναλόγως ὁ γενεσιουργός θεωρεῖται. Αλλ' εὐχαριστήσαντες Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι, πέρας ἐπιθῶμεν τῷ γράμματι· ἐπειδὴ πᾶν μέτρον ἄριστον, καὶ ἡ παροιμία φησίν. nemo edocet ut percipiat colores aut figuras; neque auditum ut sonos et voces; neque olfactum, ut bene et male olentium rerum vapores; neque gustum, ut sapores ac succos; neque taclum, ut mollia et dura, ut calida aut frigida. Neque sane quisquam nientem docebit intelligibilia assequi. Εt quemadmodum sensus, si quid ipsis acciderit incommodi, egent solum curatione, et suum ipsorum munus explent facile; ita et mens carni illigala, et ortis ex ea phantasiis oppleta, fide indiget et recta vita, quæ pedes ipsius velut cervi cujusdam præparant $7, eamque ad alta erigunt. Hoc ipsum etiam sapiens ille Salomon admonet; ac nunc quidem nobis objicit non verecundantem opificem formicam ", ac per eam nobis actuosam viam describit: nunc vero sapientis apiculæ in fingendis favis organum": ac per eam naturalem contemplationem suggerit, in qua ctiam de sancta Trinitate doctrina admiscetur; siquidem ex rerum creatarum pulchritudine 90 convenienter creator consideratur. Sed jam gratiis actis Patri et Filio et Spiritui sancto, finem imponamus litteris siquidem modus omnis, ut etiam est in proverbio, optimus est. EPISTOLA IX". Laudar Basilius in Maximo amorem primariorum bonorum, suum de Dionysii Alexandrini scriptis judicium profert, et de simili secundum essentiam. Invitat ut ad se venial (sibi enim ægrotanti et latenti in solitudine integrum non esse ad eum ire), aut saltem scribat. Maximo philosophe. 1. Imagines vere animorum sunt sermones. Cognovimus itaque te ex litteris, quantum, aiunt, ex ungurus leonem: gavisique sumus, quod invenerimus te haud segniter affectum erga primaria ac maxima bona, dilectionem Dei et proximi. Indicium autem facinus hujus quidemn, tuam in nos humanitatem, illius vero, studium scientia. Omnia auten in his duobus posita esse, nulli Christi discipulo ignotum est. Μαζίμῳ φιλοσόφω. 1. Εἰκόνες ὄντως τῶν ψυχῶν εἰσιν οἱ λόγοι. Κατ εμάθομεν οὖν σε διὰ τοῦ γράμματος, ὅσον, φασίν, ἐξ ὀνύχων τὸν λέοντα· καὶ ἤσθημεν, εὑρόντες περι τὰ πρῶτα καὶ μέγιστα τῶν ἀγαθῶν οὐκ ἀργῶς διακείμενον, τήν τε πρὸς τὸν Θεὸν ἀγάπην καὶ τὸν πλησίον. Σημεῖον δὲ ποιούμεθα τοῦ μὲν τὴν περί ἡμᾶς δεξιότητά σου, τοῦ δὲ τὴν περὶ τὴν γνῶσιν σπουδήν. "Οτι δὲ ἐν δυοῖν τούτοιν ἐστὶ τὰ ὅλα, γνώ ριμον παντὶ Χριστοῦ μαθητῇ. 2. Cæterum quæ postulas Dionysii scripta, ve- 2. δὲ ἐπιζητεῖς τῶν Διονυσίου ἦλθε μὲν nere illa quidem ad nos, et valde multa: sed non εἰς ἡμᾶς, καὶ πάνυ πολλά· οὐ πάρεστί γε μὴν τὰ adsunt libri, et idcirco non misimus. Sententia au- βιβλία, διόπερ οὐκ ἀπεστείλαμεν. Ἔχομεν δὲ γνώ tem nostra hæc est. Non omnia viri hujus admira- μης οὕτως. Οὐ πάντα θαυμάζομεν τοῦ ἀνδρός· ἔστι mur: imo sunt, quæ prorsus etiam improbemus. δὲ ἃ καὶ παντελῶς διαγράφομεν. Σχεδόν γὰρ ταυ Nam fere illius quæ nunc circumstrepit, impietatis, " τησὶ τῆς νῦν περιθρυλλουμένης ἀσεβείας, τῆς κατὰ Anomcam dico, is est, quantum quidem scimus, τὸ ᾿Ανόμοιον λέγω, οὗτός ἐστιν, ὅσα γε ἡμεῖς ἴσμεν, *7 Psal. xvit, 34. οι Prov. νι, 6. » Eccli. xt, 3. Alias XLI. Scripta circa annum 361. Προφέρει. Ita mss. Editi προσφέρει Καὶ δι' αὐτῆς. Ita mss. Editi καὶ δι' αὐτοῦ. Αλλ' εὐχαριστήσαντες. Prima vox addita ex mss. Καὶ μέγιστα. Sic codices mss. omnes. Eliti καὶ μάλιστα. Sic etiam infra a veteribus libris discrepant editi, in quibus legitur ἐν τούτοιν τοῖν δυοῖν. Τῶν Διονυσίου. Desunt hæc in duobus mss. codicibus.

EPISTOLARUM CLASSIS 1. ΕPIST. IX. autem, opinor, non sententia pravitas, sed vehemens studium Sabellio adversandi. Hunc ergo ego arborum cultori soleo comparare, detortam recentem plantam erigenti, deinde, immoderate retrabendo, aberranti a medio, et ad contrariam partem plantam abducenti. Tale aliquid et huic viro contigisse comperimus. Cum enim Libyos impietati occurreret vehementer; non intellexit se nimio contendendi studio in contrarium malum delabi. Et cum ei satis esset non idem esse subjecto Patrem et Filium demonstrare, atque hæc adversus blasphemum palmaria tenere; ut manifestam prorsus et redundantem victoriam habeat, non modo hypostaseum alietatem statuit, sed etiam essentiæ ὁ πρῶτος ἀνθρώποις τὰ σπέρματα παρασχών. qui primus semia hominibus præbuerit. Causa Αίτιον δὲ, οἶμαι, οὐ πονηρία γνώμης, ἀλλὰ τὸ σφόδρα βούλεσθαι ἀντιτείνειν τῷ Σαβελλίῳ. Εἴωθα γοῦν ἀπεικάζειν τοῦτον έγω φυτοκόμῳ, νεαρού φυτοῦ διαστροφὴν ἀπευθύνοντι, εἶτα τῇ ἀμετρίᾳ τῆς ἀνθολκῆς διαμαρτόντι τοῦ μέσου, καὶ πρὸς τὸ ἐναντίον ἀπαγαγόντι τὸ βλάστημα. Τοιοῦτόν τι καὶ περὶ τὸν ἄνδρα τοῦτον γεγενημένον εὕρομεν. Αντιβαίνων γὰρ σφοδρῶς τῇ ἀσεβείᾳ τοῦ Λίβυος, Ελαθεν ἑαυτὸν εἰς τὸ ἐναντίον κακὸν ὑπὸ τῆς ἄγαν φιλοτιμίας ὑπενεχθείς. ' γε τοσοῦτον ἐξαρκοῦν δεῖξαι, ὅτι οὐ ταυτὸν τῷ ὑποκειμένῳ Πατήρ καὶ Υἱὸς, καὶ ταῦτα ἔχειν κατὰ τοῦ βλασφημοῦντος τὰ νικητήρια· ὁ δὲ, ἵνα πάνω ἐναργῶς καὶ ἐκ τοῦ περιόντος κατακρατῇ, οὐχ ἑτερότητα μόνον τῶν ὑποστάσεων τίθεται, ἀλλὰ καὶ οὐσίας διαφορὰν, καὶ differentiam, ac potentiæ gradus, et gloriæ diversiδυνάμεως ὕφεσιν, καὶ δόξης παραλλαγήν. Ωστε ἐκ τούτου συνέβη κακοῦ μὲν αὐτὸν κακόν διαμεί ψαι, τῆς δὲ ὀρθότητος τοῦ λόγου διαμαρτείν. Ταύτῃ τοι καὶ παντοδαπός ἐστιν ἐν τοῖς συγγράμμασιν, νῦν μὲν ἀναιρῶν τὸ ὁμοούσιον διὰ τὸν ἐπ' ἀθε τήσει τῶν ὑποστάσεων κακῶς αὐτῷ κεχρημέν νον νῦν δὲ προσιέμενος ἐν οἷς ἀπολογεῖται προς τὸν ὁμώνυμον. Πρὸς δὲ τούτοις καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος ἀφῆκε φωνάς ήκιστα πρεπούσας τῷ Πνεύματι, τῆς προσκυνουμένης αὐτὸ θεότητος ἐξορίζων, καὶ κάτω που τῇ κτιστῇ καὶ λειτουργῷ φύσει συναριθμῶν. Ὁ μὲν οὖν ἀνὴρ τοιοῦτος. 3. Ἐγὼ δὲ εἰ χρὴ τοὐμὸν ἴδιον εἰπεῖν, τὸ Ανθρώποις. Deest in duobus mss. Τοῦτον. Deest in sex miss. Eadem comparatio in re persimili apud Gregorium Naz. orat. 29, p. 489. Εἰς τὸ ἐναντίον κακόν. Nonnulla sunt in hac Basilii de Dionysio sententia, quæ notata et animadversa velim. 1° Fatetur Dionysium non pravitate sententiæ peccasse, sed studio oppignandi Sabelli, atque ut plenam et redundantem victoriam obtineret. Hinc consubstantiale ab eo admitti dicit in Apologia ad Dionysium Romamum: in aliis autem libris non alio consilio rejici, nisi ut adversetur Sabellio hac voce abutenti. tatem. Quare inde contigit, ut mutarit quidem malum malo, a recta autem doctrina aberrarit. Hinc etiam non sibi constat in scriptis, nunc quidem tollens consubstantiale 91 propter eum, qui hac voce ad hypostases destruendas prave utebatur; nunc vero admittens in iis quæ defensionis causa ad cognominem scripsit. Ad haec de Spiritu voces emisit minime dignas Spiritu, ab adorata illum deitale sejungens, et in inferioribus una cum creata ac ministra natura numerans. Vir igitur ille est ejusmodi. 3. Ego vero, si mea ipsius exponenda sententia, modi apud Dionysium occurrere. Forte Basilio fucum fecerunt falsa ejusmodi testimonia; vel non animadvertit vir sanctissimus, si quid Dionysio minus commode dictum excidisset, id et sua sponte ab Arianis dictis distare, et ex aliis locis explicari debere, ut ab Athanasio factum est, cujus elucbrationem si vidisset Basilius, non dubito quin promptum et alacrem assensum præbuisset. Frustra quis cum Tillemontio conjiciat, Basilium mutasse sententiam, et quod junior dixerat, recanCasse in libro De Spiritu sancto, cap. 29, ubi przeclarissimum Dionysii de Trinitate testimonium profert. Frustra hoc, inquam, sententiæ immutatæ indicium existimetur. Tum cuin enim citat illud testimonium, παράδοξον ἀκοῦσαι, mirabile auditu esse dicit. Quod argumento est eum Dionysio ne tunc quidem magis favisse. Verum, ut jam dixi, non sensus, sed verba displicebant, unde magnum Dionysium dicere non dubitat in epist. canonica prima quod profecto non commisisset Basilius, si Dionysium Arianæ impietatis affinem judicasset. 3 Non ita vehemens Basilii defensor esse velim, ut cum hac in re nullam prorsus culpam sustinere contendam. Etsi enim sola Dionysii verba vituperat, sic tamen ea vituperat, quasi usitatis apud Arianos sermonibus non discreparent. At profecto extra hanc culpam fuit Dionysius. Multa dixerat quæ Arianam hæresim penitus profligarent, nonnulla quæ favere viderentur, nihil prorsus quod eam aperte exprimeret. Finxerunt Ariani dixisse Dionysium, Filius cum sit res facta, non erat antequam fieret, apud Athanas., De Dionys., n.4, p. 246: sed probat Athanasius neque hæc neque alia ejusΦιλοτιμίας. Codices Harl. et Med. cum uno ex Regiis φιλονεικείας. Καὶ ταῦτα. Duo codices καὶ ταύτῃ, et hoc pacto. Mox codices sex secuti sumus in emendando quod in editis sic legebatur: ὁ δὲ, ἕνα... κατα κρατεῖ· καὶ οὐχ. 'Αναιρών, etc. Valde dubium est quod hoc loco asseverat Basilius, et a Dionysio sublatum et a Sabellio adhibitum consubstantiale. Ipse Dionysius confutavit accusatores suos, teste Athanasio, ibidem p. 255: Qui eum mentiebantur dixisse Filium inier res creatas computari et nequaquam esse Patri consubstantialem. Quod spectat ad Sabellium, probabile non est ei arrisisse consubstantiale, quod non minus ipsi adversarium est quam Arianis: nusquam hac voce perhibentur usi esse Sabelliani. Sed cum ea Basilius sibi persuasisset abusum esse Marcellum Ancyranum, facile adductus est, ut idem de Sabellio judicium ferret. Διὰ τὸν.... κεχρημένον. Sic consentientibus mss. omnibus emendaturn quod erat in editis διὰ τῶν κεχρημένων. Καὶ περὶ τοῦ. Conjunctio addita ex quatuor mss. Statim Vaticanus cum Regio secundo et Coisliniano secundo πρεπούσας πνευματικῷ, Voces minime dignas homine spirituali. Εγώ δέ. Harl. et Med. ἐμὲ δέ. Paulo post tres codices recentiores έχοι τό. Μox præpositio εἰς addita ex septem mss.

simile secundum essentiam, si modo illud, citra dif- ὅμοιον κατ' ουσίαν, εἰ μὲν προσκείμενον ἔχει τὸ ferentiam ullam, adjunctum habeat, suscipio, ut codem rediens ac consubstantiale, secundum sananı videlicet consubstantialis sententiam. Quod cum intelligerent Nicæni Patres, postquam, Lumen de lumine, et Deum verum de Deo vero, et aliis ejusmodi nominibus Unigenitum appellarunt, conse quenter consubstantiale adjecere. Neque igitur luminis a lumine, neque veritatis a veritate, neque Unigeniti essentie a Patris, essentia, ulla unquam excogitari differentia potest. Itaque, si quis ita, ut dixi, acceperit, admitto vocem. Si quis autem illud, citra ullam differentiam, abscindat a simili, id quod Constantinopoli factum est, suspectum habco verbum, ut Unigeniti gloriam imminuens. Nam in imaginibus etiam obscuris et quæ plurimum ab exemplaribus dissident, simile concipere non raro solemus. Quoniam igitur consubstantiale arbitror minus esse fraudi obnoxium, sic et ipse profiteor. Sed cur non accedis ad nos, o optime, ut coram de ejusmodi rebus colloquamur inter nos, nec res tanti momenti inanimis litteris committamus, præsertim cum alioqui nostra vulgare non omnino statuerimus? Ne igitur et ipse nobis dicas illud Diogenis ad Alexandrum, tantumdem esse buc a vobis, et istuc a nobis vix. Nos enim præ infirmitate fere, plantarum in morem, eodern semper loco detinemur; prætereaque illud, latitare in vita, inter primaria bona ducimus. Tu autem vales, ut audio, et præterea cum teipsum orbis terrarum civem feceris, æquum est ut huc etiam ad nos, tanquam ad aliquam tuæ patriæ partem ventites. Nam si vobis actuosis competunt populi et urbes, quibus recte facta ostenditis; at nobis ad contemplationem et mentis meditationem, qua Deo conjungimur, optima adjutrix requies: quam multam atque abundantem in hoc secessu metimus; quod quidem cum ipso dictum sit, qui illam nobis sup. peditat, Deo. Quod si omnino colendi potentatus sunt, ac nos qui humi jacemus contemnendi; tu - certe alia scribas, et ita nos exhilares. EPISTOLA X'. ἀπαραλλάκτως, δέχομαι την φωνήν, ὡς εἰς ταυτόν τῷ ὁμοουσίῳ φέρουσαν, κατὰ τὴν ὑγιῆ δηλονότι τοῦ ὁμοουσίου διάνοιαν. Ὅπερ καὶ τοὺς ἐν Νικαία νοίσαντας φῶς ἐκ φωτός, καὶ, Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ, καὶ τὰ τοιαῦτα τὸν Μονογενῆ προσειπόντας, ἐπαγαγεῖν ἀκολούθως τὸ ὁμοούσιον. Οὔτε οὖν φωτὸς πρὸς φῶς, οὔτε ἀληθείας πρὸς ἀλή θειάν ποτε, οὔτε τῆς τοῦ Μονογενούς οὐσίας πρὸς τὴν τοῦ Πατρὸς ἐπινοῆσαί τινα παραλλαγὴν δυνατόν. Εἴ τις οὖν οὕτως, ὡς εἶπον, ἐκδέχοιτο, προσο ίεμαι τὴν φωνήν. Εἰ δέ τις τοῦ ὁμοίου τὸ ἀπαράλ λακτον ἀποτέμνοι, ὅπερ οἱ κατὰ τὴν Κωνστανινούπολιν πεποιήκασιν, ὑποπτεύω τὸ ῥῆμα, ὡς τοῦ Mo νογενοῦς τὴν δόξαν κατασμικρύνον. Καὶ γὰρ καὶ ἀμυδραῖς ἐμφερείαις, καὶ πλεῖστον τῶν ἀρχετύπων ἀποδεούσαις, τὸ ὅμοιον πολλάκις ἐπινοεῖν ειώθαμεν. Ἐπεὶ οὖν ἧττον οἶμαι κακουργεῖσθαι τὸ ὁμοούσιον, οὕτω καὶ αὐτὸς τίθεμαι. Ἀλλὰ τί οὐκ ἐπιφοιτᾷς ἡμῖν, ὦ ἄριστε, ὥστε παρόντας ἡμᾶς ἀλλήλοις περὶ τῶν τοιούτων διαλεχθῆναι, καὶ μὴ γράμμασιν ἀψύχοις καταπιστεύειν τὰ τηλικαύτα, ἄλλως τε μήτε πάνυ δημοσιεύειν τὰ ἑαυτῶν ἐγνω κότας; Οπως οὖν μὴ τὸ τοῦ Διογένους πρὸς τὴν ᾿Αλέξανδρον καὶ αὐτὸς ἡμῖν εἴπῃς, ὅτι ἴσον ἐστὶ παρ' ὑμῶν τὸ δεῦρο καὶ πρὸς ὑμᾶς ἐνθένδε. Ἡμεῖς μὲν γὰρ ὑπὸ τῆς ἀῤῥωστίας, μικροῦ δεῖν, ὥσπερ τὰ φυτὰ ἐπὶ τῆς αὐτῆς χώρας ἀεὶ κατοχήμεθα· καὶ ἅμα τὸ, λαθεῖν βιώσαντες, ἐν τοῖς πρώ τοῖς τῶν ἀγαθῶν ἄγομεν· σὺ δὲ ἔῤῥωσαί τε, ὡς φασι, καὶ ἅμα πολίτην σεαυτὸν τῆς οἰκουμένης ποιήσας, δίκαιος ἂν εἴης καὶ δεῦρο φοιτᾷν, ὡς εἰς μέρος τῆς σεαυτοῦ. Εἰ γὰρ καὶ τοῖς πρακτικοῖς ὑμῖν πρέπουσι δήμοι καὶ πόλεις, αἷς τὰς κατ' ἀρε τὴν πράξεις ἐνεπιδείκνυσθε· ἀλλά γε πρὸς θεωρίαν καὶ τὴν κατὰ νοῦν ἐνέργειαν, δι' ἧς συναπτόμεθα τῷ Θεῷ, ἀγαθὴ συνεργὸς ἡ ἡσυχία· ἣν πολλὴν ἐπὶ τῆς ἐσχατιᾶς καὶ ἄφθονον γεωργοῦμεν, σὺν αὐτῷ γε εἰπεῖν τῷ παρασχομένῳ ἡμῖν Θεῷ. Εἰ δὲ πάντως δεῖ περιέπειν τὰς δυναστείας, καὶ περιφρονείν τοὺς χαμαὶ κειμένους ἡμᾶς· σὺ δὲ ἄλλα γράφε, καὶ ταύτῃ ποίει ἡδίους. ΕΠΙΣΤΟΛΗ Ι. *Basilius Dionysium mittit ad ipsius matrem, ut eam in solitudinem alliciat; velut columba cicur unguento oblita emittitur, ut alias odore uttrahat. 92 Ad viduam. Talis quædamn ars est columbas aucupandi. Post- • Alias CLXXV. Scripla in secessu. "Οπερ και... νοήσαντας. Ita Harl., Med., Coisl. uterque, et uterque Reg. Editi Ὥσπερ και... φήσαντας. Habet tamen editio Haganoensis "Όπερ... νοήσαντας, Basileensis prima όπερ... φήσαντας. Εἴ τις οὖν. Ultima vocula ex septem mss. addita. Ibidem editi τὴν φωνὴν αὐτοῦ· Deest ultima vox in septem mss. Ἐπινοεῖν. Vaticanus codex cum tribus re centioribus ἐπιλέγειν. Περὶ τῶν τοιούτων. Ita tres vetustissimi codives. Editi περὶ τούτων. Paulo post editi καταπιστεύειν ταῦτα. septem niss. ut in textu. Ημεῖς μὲν γάρ. Postremam voculam addiΠρὸς ἐλευθέραν Τέχνη τίς ἐστι περιστερῶν θηρευτικὴ τοιαύτη. dimus ex Harl, Med, Coisl. utroque et utroque Regio. Videtur auteur in editis fuisse deleta, ut hæc verborum complexio cum præcedenti conjungere tur, quasi dicere voluisset Basilius: ut ne dicas, etc. Sed sæpe alias apud Basilium hæc loquendi ratio, ὅπως μὴ εἴπῃς, idem sonat ac noli dicere. Σὺν αὐτῷ γε... περιέπειν. Ope sex codicum explevimus quæ deerant, et corrupta sanavimus. Sic enim editi: Σὺν αὐτός γε ἡμῖν. Εἰ δὲ πάν τως δεῖ περιτρέπειν. Πρὸς ἐλευθέραν. Editi Ἰουλίττῃ ἐλευθέρα, Julitta viduæ. Sed nomen Julittæ nullo in codice ms. reperitur, nec vidua, ad quam scripsit banc epistolam Basilius, confundi debet cum Jufitta, de

EPISTOLARUM CLASSIS I. EPIST. XII. Όταν μιᾶς ἐγκρατεῖς γένωνται οἱ τὰ τοιαῦτα σπου- quam unam ceperunt qui ejusmodi rebus operam δάζοντες, χειροήθη τε ταύτην καὶ ὁμόσιτον ἑαυτοῖς dant, eamque cicurem ac secum vescentem effeceἀπεργάσωνται· τότε, μύρῳ τὰς πτέρυγας αὐτῆς runt: tum vero, illius alis unguento oblitis, ipsam χρίσαντες, ἐῶσι συναγελασθῆναι ταῖς ἐξωθεν. Ἡ conjungi sinunt externis. Unguenti autem illius δὲ τοῦ μύρου ἐκείνου εὐωδία τὴν αὐτόνομον fragrantia liberum illum gregem ei, cujus ipsa eicur ἐκείνην ἀγέλην κτῆμα ποιεῖται τῷ κεκτημένῳ τὴν est, possessionem addit. Nam fragrantiam sequuntur τιθασσόν. Πρὸς γὰρ τὰς εὐπνοίας καὶ αἱ λοιπαὶ et reliquæ, tectumque subeunt. Sed quo consilio συνεφέπονταί τε καὶ εἰτοικίζονται. Τί· δὲ βουλόμε- inde exordior epistolam? Postquam cepi filium νος ἐντεῦθεν ἄρχομαι τοῦ γράμματος; Οτι, λαβὼν Dionysium, olim Diomedem, atque illius animæ alas τὸν υἱὸν Διονύσιον, τόν ποτε Διομήδην, καὶ τῷ θείῳ divino unguento inunxi; misi ad tuam dignitatem, μύρῳ τὰς τῆς ψυχῆς αὐτοῦ πτέρυγας διαχρίσας, ἐξ- ut et ipsa una cum eo convoles, et nidum petas ἔπεμψα πρὸς τὴν σὴν σεμνοπρέπειαν· ὥστε καὶ σὲ quem apud nos is, quem dixi, compegit. Quod si αὐτὴν συναναπτῆναι αὐτῷ, καὶ καταλαβεῖν τὴν και dun vivo, hæc viderim, ac dignitatem tuam ad subλιάν, ήν παρ' ἡμῖν ἐπήξατο ὁ προειρημένος. Ἐὰν lime vitæ genus translatam; multis personis Deo οὖν ταῦτα ἔδοιμι ἐπὶ τῆς ἐμῆς ζωῆς, καὶ τὴν σὴν dignis opus mihi erit, ut ei debitum honorem σεμνοπρέπειαν πρὸς τὸν ὑψηλὸν βίον μεταθεμένην, adimplem. πολλῶν προσώπων ἀξίων τοῦ Θεοῦ δεηθήσομαι, τὴν κεχρεωστημένην τιμὴν ἀποπληρῶσαι αὐτῷ. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΑ'. EPISTOLA XI. Basilius diem festum celebraverat cum filiis unius ex amicis suis, quem per eos salutat, ac hortatur, ut si curis Dei dono exsolvatur, secum vitam traducat. Ανεπίγραφος, ἐπὶ φιλίᾳ Τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι τὴν ἁγίαν ἡμέραν συνδι αγαγόντες τοῖς τέκνοις ἡμῶν, καὶ ὄντως τελείαν ἑορ τὴν ἑορτάσαντες τῷ Κυρίῳ διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν αὐτῶν περὶ τὸν Θεὸν ἀγάπην, προεπέμψαμεν μεθ' ὑγείας πρὸς τὴν σὴν εὐγένειαν, εὐχόμενοι τῷ φι λανθρώπῳ Θεῷ καὶ αὐτοῖς δοθῆναι εἰρηνικὸν ἄγγελον βοηθὸν καὶ σύμπορον, καὶ σὲ παρ' αὐτῶν και ταληφθῆναι ἐν ὑγείᾳ καὶ πάσῃ εἰρηνικῇ καταστάσει· ἵνα όπουπερ ἂν ἦτε, δουλεύοντες τῷ Κυρίῳ, καὶ εὐχαριστοῦντες αὐτῷ, εὐφραίνητε ἡμᾶς, ἕως ἑσμὲν ἐν τῷ κόσμῳ, ἀκούοντας τὰ παρ' ὑμῶν. Ἐὰν δὲ πα ράσχῃ ὁ ἅγιος Θεός θᾶττόν σε τῶν φροντίδων τούτων ἀπαλλαγήναι, παρακαλοῦμέν σε μηδὲν προτιμῆσαι τῆς μεθ' ἡμῶν διαγωγής. Οἶμαι γὰρ μὴ εὑρεῖν σε τοὺς οὕτως ἀγαπῶντας, καὶ ἀντιποιουμέν νους τῆς παρ' ὑμῖν φιλίας. Ἕως οὖν ἂν οἰκονομῇ ὁ ἅγιος τὸν χωρισμὸν τοῦτον, διὰ πάσης προφάσεως παραμυθεῖσθαι ἡμᾶς γράμμασι καταξίου. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΒ'. Sine inscriptione, amicitiæ ergo. Postquam Dei gratia diem sanctum transegimus cum filiis nostris, ac vere perfecta solemnia celebravimus Domino, ob eximium eorum in Deum amorem, sanos præmisimus ad tuam præstantiam, Deum benignissimum precantes, ut et ipsis detur pacificus angelus adjutor ac viæ comes, teque sanumn, et in omni tranquillitate constitutum reperiant: ut ubicunque fueritis, servientes Domino, eique gratias agentes, lætitiam nobis, dum in boc mundo sumus, fama reruin vestrarum afferatis. Si vero Deus sanctus tribuat tibi, ut quam citissime ab istis curis expediaris, rogamus ut nihil antiquius habeas, quam ut vitam degas nobiscum. Existimo enim te non inventurum qui ita diligant, et amorem vestrum tanti faciant. Quandiu igitur, Deo dispensante, separati erimus, des operam ut nos ad omnem occasionem litteris consoleris. EPISTOLA XII. Olympium perurbane hortatur Basilius ut sæpius ad se scribat. Ολυμπίῳ. Έγραφες ἡμῖν πρότερον μὲν ὀλίγα, νῦν δὲ οὐδὲ ὀλίγα· καὶ ἔοικεν ή βραχυλογία, προϊοῦσα τῷ χρό να, παντελής γίνεσθαι ἀφωνία. Ἐπάνελθε τοίνυν ἐπὶ τὸ ἔθος, ὡς οὐκ ἔτι σοι μεμψόμεθα Λακωνίζοντε qua in pluribus agit litteris. Neque etiam in hac et pluribus aliis Basilii epistolis ἐλευθέρα nomen proprium est, sed viduam matronam designat. Sic Gregorius Naz. in epist. 147, Ελευθέραν Alytii, il est viduam appellat Simpliciam, quam ipsius quondamn conjugem fuisse dixerat in epist. 146. Εκείνου. lta sex antiqui codices. Editi ἐκείνη. (24 Τὰς εὐπνοίας. Ita Marl, Edili τὰς εὐπνούσας, eas que bene olent, quod minus verum est, cum una tantum unguento, oblita sit. Deest hac Olympio. Scribebas nobis prius pauca, nunc vero ne pauca quidem ac videtur breviloquentia, tempore progrediens, omnino fieri taciturnitas. 93 Reli itaque ad consuetudinem, quandoquidem non amverborum complexio in antiquissimo codice Coisliano. Ἐπὶ φιλία. Sic codex antiquus insignis Ecclesiæ Parisiensis, melius quam in editis et tribus aliis codicibus mss. ἐπὶ φίλω. Ο άγιος Θεός. Deest Θεός in cod. Medicuo et duobus recentioribus. Τῆς μεθ' ἡμῶν. Duo mss. τῆς παρ' ἡμῖν. Mox codex Claromontanus ἕως δ' ἄν. Alias CCXXXIX. Scripta in secessu. Alias CLXXI. Scripta videtur in secessu.

plius queremur, quod Laconice ad nos scribas.; πρὸς ἡμᾶς διὰ γραμμάτων· ἀλλὰ καὶ τὰ μικρὰ sed et breves litteras, ut magni tui amoris argu- γράμματα, σύμβολα ὄντα τῆς μεγάλης σου διαθέτ menta, plurimi faciemus. Tantum nobis scribe. σεως, πολλοῦ ἄξια ποιησόμεθα. Μόνον ἐπιστελλε ἡμῖν. EPISTOLA XHI*.. Amica salutatio. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΓ'. Olympia. Quemadmodum res cæteræ sua quæque tempestate mature proveniunt, vere quidem flores, æstate vero spicæ, et autumno malum: ita hiemis fructus sunt sermones. EPISTOLA XIV". Ολυμπίῳ. Ὥσπερ τῶν ἄλλων ωρίμων ἕκαστον ἐν τῇ οἰκείᾳ ὥρᾳ ἀπαντᾷ, ἐν ἡρι μὲν τὰ ἄνθη, ἐν θέρει δὲ οἱ ἀστά χυες τῷ δὲ μετοπώρῳ τὸ μῆλον· οὕτω χειμῶ νος καρπός εἰσιν οἱ λόγοι. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΔ'. Basilius significat Gregorio sibi statutum esse non exspectare illius adventum, sed statim proficisci aḍ suam. Ponti solitudinem: situm hujus loci pluribus describit, ac Tiberinam pro illo lepide contemnit. Gregorio sodali 1. Ego cum frater Gregorius ad me scripsisset, velle se jampridem nobiscum congredi, tibique addidisset idem etiam statutum esse; partim quia sape deceptus sum, segnior ad credendum factus, partim et negotiis distractus, exspectare non potui. Mihi enim jam in Pontum migrandum est, ubi forte aliquando, Deo volente, finem oberrandi faciemus. Nam, eum vix tandem projecissem spes manes, quas de te quondam habebam, imo, si verius loquendum est, sounia (nam mihi probatur qui spes vigilantium somnia esse pronuntiavit), abscessi in Pontum vitæ institutum quærens. Illic mìhi Deus agrum ostendit cumulate moribus meis congruentem, ita ut qualem sape feriantes ac lysitanLes animo fingere solemus, talem reipsa videamus. 2. Mons enim est altus, densa silva contectus, frigidis ac limpidis aquis septentrionem versus irriguus. Hujus ad radices supinus campus substernitur, humoribus ex monte defluentibus jugiter pinguescens. Huic autem silva sponte circumfusa variarum omnisque generis arborum, ei est propemodum septi loco ac valli, adeo ut exigua sit, si cum co comparetur, vel ipsa Calypsuș insula, quam omnium plurimum Homerus ob pulchritudinem miratus videtur. Parum enim abest quin insula sit, quatenus septis in orbens undelibet clauditur. Nam profundis voraginibus ex duabus partibus præruptus est: a latere vero amnis e præcipiti labens, est et • Alias CLXXII. Scripta videtur in secessu. Alias XIX. Scripta post an. 360, antequam esset presbyter. Αστάχυες. Ita quinque mss. Editi στάχυες. Καρπός. Medliceus cod. καρποί. Γρηγορίῳ ἑταίρῳ. Ita Coisl. primus, Vat. οι Reg. secundus. Alii τῷ αὐτῷ. Quidam πρὸς μέσ γαν Γρηγόριον, Ad magnum Gregorium. Editi addunt τῷ θεολόγῳ, quod in nostris inss. non reperitur. Πάλαι. Editi πάλαι σε, sed iul repugnat sententiæ et omnibus codicibus mss. Paulo post editi αὐτῷ τοῦτο εἰ τὸ μὲν δή. Codices mss. ut in contextu, nisi quod cod. Combefis. habet τὸ μέν τοι. Απατηθῆναι, Editi addunt με, quæ vocula p Γρηγορίῳ ἑταίρῳ 1. Ἐγώ, τοῦ ἀδελφοῦ μοι ἐπιστείλαντος Γρηγορίου, πάλαι βούλεσθαι ἡμῖν συντυχεῖν, προσθέντος δὲ, ὅτι καὶ σοὶ αὐτὸ τοῦτο δεδογμένον ἐστὶ, τὸ μέν τι καὶ διὰ τὸ πολλάκις ἀπατηθῆναι ὀκνηρῶς ἔχων πρὸς τὸ πιστεύειν· τὸ δέ τι καὶ ὑπὸ ἀσχολιῶν περισπώμενος, ἐπιμεῖναι οὐκ ἠδυνήθην. Δεί γάρ με ήδη ἀπελαύνειν ἐπὶ τὸν Πόντον, ἐν ᾧ τάχα ποτέ, τοῦ Θεοῦ βουληθέντος, τῆς πλάνης λήξομεν Μόλις γὰρ ἀπογνοὺς τῶν ματαίων ἐλπίδων, ἃς ἐπὶ σοὶ εἶχον ποτὲ, μᾶλλον δὲ τῶν ὀνείρων, εἰ δεῖ ἀληθέστερὸν εἰπεῖν (ἐπαινῶ γὰρ τὸν εἰπόντα τὰς ἐλπίδας εἶναι γρηγορούντων ἐνύπνια), κατὰ βίου ζήτησιν ἐπὶ τὸν Πόντον ἀπῆλθον. Ενθα δή μοι ὁ Θεὸς χωρίον ὑπέδειξεν ἀκριβῶς συμβαῖνον τῷ ἐμῷ τρόπῳ· ὥστε, οἷον πολλάκις ειώθαμεν ἀργοῦντες ἅμα καὶ παίζον τες τῇ διανοίᾳ συμπλάττειν, τοιοῦτον ἐπὶ τῆς ἀληθείας καθορᾷν. 2. Ορος γάρ ἐστιν ὑψηλὸν, βαθείᾳ ὕλῃ κεκαλυμ μένον, ψυχροῖς ὕδασι καὶ διαφανέσιν εἰς τὸ κατ' ἄρκτον κατάῤῥυτον. Τούτου ταῖς ὑπωρείαις πεδίον ὕπτιον ὑπεστόρεσται, ταῖς ἐκ τοῦ ὄρους νοτίσι διη νεκῶς πιαινόμενον. Υλη δὲ τούτῳ αὐτομάτως περι φυεῖσα ποικίλων καὶ παντοδαπῶν δένδρων, μικροῦ δεῖν, ἀντὶ ἔρκους αὐτῷ γίνεται, ὡς μικρὰν εἶναι πρὸς τοῦτο καὶ τὴν Καλυψούς νῆσον, ἣν δὴ πασῶν πλέον Ὅμηρος εἰς κάλλος θαυμάσας φαίνεται. Καὶ του ἕνεκά γε γὰρ οὐδὲ πολὺ ἀποδεῖ τοῦ νῆσος εἶναι, πανταχόθεν ἐρύμασι περιείργεσθαι. Φάραγγες μὲν γὰρ αὐτῷ βαθεῖαι κατὰ δύο μέρη περιεῤῥώγασι· κατά πλευρὰν δὲ ἀπὸ κρημνοῦ ὁ ποταμὸς ὑποῤῥέων, τείreclius deest in Vat., Harl. et tribus Regiis. Ibidem Harl. λίαν ὀκνηρῶς, tres alii άκνηροτέρως. Λήξομεν. Harl. λήξομαι. Mox codex Combef. ὀνειράτων. Ibidem editi δεῖ τἀληθέστερον. Codices miss, ut in contextu. Paulo post unus ex Regiis ἐγρηγορότων. Χωρίον. Unus ex Regiis χώρον... συμβαί νοντα. Ibidem alius itidem Reg. τῷ ἐμῷ σκοπῷ. Mox duo codices ειώθειμεν. Τοιοῦτον ἐπὶ τῆς. Sic antiquissimi codices Harl. et Coisl. cum duobus Regiis. Editi τοιοῦτόν ἐστι τῆς. Μικράν. Νonnulli codices non vetustissimi μικρόν.

EPISTOLARUM CLASSIS I. EPIST. XV. ' χές ἐστι καὶ αὐτὸς διηνεκὲς καὶ δυσέμβατον. Ἐκ δὲ ipse murus continuus, ascensuque difficilis. Mons τοῦ ἐπὶ θάτερα τεταμένον εἶναι τὸ ὄρος, δι' ἀγ χώνων μηνοειδών ταῖς φάραγξιν ἐπιζευγνύμενον, τὰ βάσιμα τῆς ὑπωρείας ἀπορειχίζει. Μία δέ τις είσο δὸς ἐπ' αὐτῆς, ἧς ἡμεῖς ἐσμεν κύριοι. Τήν γε μήν οίκησιν αὐχήν τις ἕτερος ὑποδέχεται, ὑψηλόν τινα ἐπὶ τῆς ἄκρας ἀνέχων τένοντα, ὥστε τὸ πεδίον τοῦτο ὑφηπλῶσθαι ταῖς ὄψεσι, καὶ ἐκ τοῦ μετεώρου ἐξεῖναι καὶ τὸν ποταμὸν περιῤῥέοντα καθορᾷν· οὐκ ἐλάττονα τέρψιν, ἔμοιγε δοκεῖν παρεχόμενον, ἢ τοῖς ἐκ τῆς ᾿Αμφιπόλεως τὸν Στρύμονα και ταμανθάνουσιν. Ὁ μὲν γὰρ σχολαιοτέρῳ τῷ δεύματι περιλιμνάζων, μικροῦ δεῖν, καὶ τὸ ποτα μὸς εἶναι ὑπὸ τῆς ἡσυχίας ἀφῄρηται· ὁ δὲ ὀξύτατα ὧν ἐγὼ οἶδα ποταμῶν ῥέων, βραχύ τι τῇ γείτονι πέτης παρατραχύνεται· ἀφ᾿ ἧς ἀναχεόμενος, εἰς δίνην βαθεῖαν περιειλεῖται· ὄψιν τε ἡδίστην ἐμοὶ καὶ παντὶ θεατῇ παρεχόμενος, καὶ χρείαν τοῖς ἐπιχω ρίοις αὐταρκεστάτην, ἰχθύων τε πλῆθος ἀμύθητον ταῖς δίναις ἐντρέφων. Τί δεί λέγειν τὰς ἐκ τῆς γῆς ἀναπνοὰς, ἢ τὰς ἐκ τοῦ ποταμοῦ αὔρας; Τό γε μὴν τῶν ἀνθέων πλῆθος, ἢ τῶν ἀδικῶν ὀρνίθων ἄλλος μὲν ἄν τις θαυμάσειεν· ἐμοὶ δὲ οὐ σχολή τούτοις προσέχειν τὸν νοῦν. Ο δὲ μέγιστον εἰπεῖν ἔχομεν τοῦ χωρίου, ὅτι, πρὸς τᾶσαν ὑπάρχον καρπῶν φο ρὰν ἐπιτήδειον δι᾿ εὐκαιρίαν τῆς θέσεως, ἥδιστον ἐμοὶ πάντων καρπῶν τὴν ἡσυχίαν τρέφει· οὐ μόνον καθότι τῶν ἀστικῶν θορύβων ἀπήλλακται· ἀλλ' ὅτι οὔτε ὁδίτην τινὰ παραπέμπει πλὴν τῶν κατὰ θήραν ἐπιμιγνυμένων ἡμῖν. Πρὸς γὰρ τοῖς ἄλλοις καὶ θηροτρόφος ἐστὶν, οὐχὶ ἄρκτων, ἢ λύκων τῶν ὑμετέρων, μὴ γένοιτο! ἀλλ' ἐλάφων ἀγέλας καὶ αἱ γῶν ἀγρίων, καὶ λαγωοὺς βόσκει, καὶ εἴ τι τούτοις ὅμοιον. Αρ' οὖν οὐκ ἐνθυμῇ παρ' ὅσον ἦλθον κινδύτου ὁ μάταιος ἐγώ, τοιούτου χωρίου την Τιβερίνην, τῆς οἰκουμένης τὸ βάραθρον, φιλονεικῶν ἀνταλλάξασθαι; Πρὸς ὅπερ νῦν ἐπειγομένῳ συγγνώση. Πάν τως γὰρ οὐδὲ Ἀλκμαίων Εχινάδας εὑρὼν, ἔτι τῆς πλάνης ἠνέσχετο. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΕ'. autem utrinque extentus et per curvatos anfractus voraginibus junctus, per vias montis infimas partes intercludit. Habent autem infimæ illæ partes aditum unum, cujus nos domini sumus. Porro habitationen aliæ quædam fauces excipiunt, 94 altam quamdam cervicem in vertice erigentes, sic ut campus ob oculos expassus pateat, liceatque e sublimi fluvium etiam circumfluentem intueri: qui, ut mihi quidem videtur, non minorem oblectationem affert, quam Strymon ex Amphipoli aspicientibus. Hic enim fluento lentiore restagnans, etiam præ quiete fluvius esse fere desinit: ille vero omnium, quos ego viderim, fluviorum celerrime ſluens, ex vicina rupe non nihil ſit asperior: a qua sese refundens, in profundum verticem convolvitur; atque adeo mihi et cuivis intuenti aspeclum omnium jucundissimum, incolisque commo. ditatem uberrimam præbet, ac piscium innume rabilem copiam in verticibus nutrit. Quid attinet exhalationes a terra manantes, aut auras e fluvio commemorare? Florum sane aut canorarum avium multitudinem alius fortasse miretur: sed mihi his animum advertere non vacat. Quod autem maximum de hoc loco dicere possumus, illud est, qual cum ob situs opportunitatem ad omnes fructus proferendos idoneus sit, unum omnium mihi jucundissimum quietem ac tranquillitatem alit; non solum quatenus ab urbanis tumultibus liber est, sed etiam quia ne viatorem quidem ullum ad nos transmittit, si eos excipias, qui inter venandum nobiscum miscentur. Nam præter reliqua feras eliain enutrit, non ursos aut lupos vestros (absit!), sed cervorum atque silvestrium caprarum greges, leporesque, et si quid his simile. Num igitur cogitas, quo ego periculi stullus venerim, cum hujusmodi sedem Tiberina, orbis terraruin barature, commutare cuperem? Quem ad locum nunc properanti veniam dabis. Nam profecto nec Alcmeon inventis Echinadibus amplius oberrare voluit. EPISTOLA XV*. Basilius Arcadio commendat cives metropolis. Αρκαδίῳ κόμητι πριβατών. Έδωκαν μείζονα τὴν χάριν ἢ ἔλαβον οἱ πολίται τῆς μητροπόλεως ἡμῶν, παρασχόμενοί μοι ἀφορα μὴν τῶν πρὸς τὴν σὴν τιμιότητα γραμμάτων. Αuτοῖς μὲν γὰρ ἡ φιλανθρωπία, ἧς ἕνεκεν τὴν ἐπιστο τὴν ἔλαβον παρ' ἡμῶν, καὶ πρὸ τῶν ἡμῶν γραμ μάτων ὑπῆρχε διὰ τὴν συνήθη καὶ τὴν ἐκ φύσεως Εἶναι. Deest in sex mss. codicibus. Δοκεῖν. Sic Harl. et duo Regii. Editi δοκεῖ. Στρύμονα. Sic Coisl. primus cum uno ex Regiis. Harl. et Reg. secundus Στρύμμονα. Editi Στρυμώνα. Σχολαιοτέρῳ. Codices quatuor σχολαίῳ. Non multo post duo Regii codices περιτραχύνεται ὑφ᾽ ἧς. Habet etiam ὑφ' ης Harl. Ἠδίστην. Post hanc vocem addit CoisliniaArcadio comiti privatarum. Dedere majus beneficium quam accepere metropelis: nostra cives, cum mihi litterarum ad tuam dignitatem occasionen obtulerunt. lllis enim humanitas, cujus causa epistolain acceperunt a nobis, etiam ante litteras nostras parata erat, ob consuetain et tibi natura insitam in omnes comitatem. Nos nus primus πασῶν. Μox editi έγχωρίοις. Sex codices miss. ut in textu. Ibidem ex duobus codicibus legimus ιχθύων τε. Editi ιχθύων δέ. Idem Coisl. post ταῖς δίναις addit περιειλούμενον. Ἥδιστον. Sic Coisl. cum duobus Regiis, melius quam in editis ἡδίστην. Πρὸ τῶν ἡμῶν. Reg. secundus πρὸ τῶν ἡμε τέρων. Alias CCCCXV. Scripta in secessu.

S. BASILH MAGNI aulem occasionem salutandæ probitatis tuæ non ενυπάρχουσάν σοι πρὸς πάντας ἡμερότητα· ἡμεῖς δὲ imitabilis in maximo lucro duximus: precantes Deum sanctum, ut te ei magis ac magis placente, et rerum tuaruni splendore majorem in modum crescente, cum ipsi lætemur, et cum his qui ex tua potestate beneficia percipiunt, gaudeamus: tum Tetiam aliquando eos qui nostras tibi litteras in manus tradiderint, ita redeuntes excipiamus, ut cum omnibus lenitatem 95 tuam laudent, semperque perspiciant non inutilem sibi deprecationem nostram apud tuam eximiam beneficentiam exstitisse. EPISTOLA XVI. τὴν ἀφορμὴν τοῦ προσφθέγγεσθαί σου τὴν ἀμίσ μητον καλοκαγαθίαν μέγιστον κέρδος ἐθέμεθα, εύ χόμενοι τῷ ἁγίῳ Θεῷ προκόπτοντί σοι ἐν τῇ πρὸς αὐτὸν εὐαρεστήσει, καὶ ἐπὶ μεῖζον τῆς περὶ σὲ περιφανείας αὐξανομένης, αὐτοί τε ἐπευφραίνεσθαι, καὶ τοῖς εὐεργετουμένοις ὑπὸ τῆς σῆς ἐπιστασίας συνήδεσθαι· λαβεῖν δέ ποτε καὶ τοὺς ἐγχειρί ζοντάς σοι τὰ γράμματα ἡμῶν ἡμέρως ἰδεῖν, καὶ ἀποπέμψασθαι μετὰ πάντων καὶ αὐτοὺς ἀνα υμνοῦντας τὴν σὴν πραότητα· ἀεὶ μαθόντας, ὅτι οὐκ ἄχρηστος αὐτοῖς ἡ παρ' ἡμῶν πρεσβεία πρὸς τὴν ἀνυπέρβλητόν σου καλοκαγαθίαν γεγένηται. Reſellitur Eunomii temeritas divina naturæ comprehensionem sibi arrogantis, cum ne minutissimorum quidem animalium cognitionem investigando assequi posset. Adversus Eunomium hæreticum. Qui eorum quæ sunt investigationem comparari posse dicit, is procul dubio via quadam et ordine mentem suam ad eorum quæ sunt, cognitionem appulit; et in rebus captu facilibus et minutis exercitatus, ita demum per hanc cognitionem, ad eam quoque quæ cogitationem omnem superat, suam comprehendendi facultatem promovit. Qui igitur eorum quæ sunt cognitionem apprehendisse se gloriatur, is animalis minutissimi ex iis quæ in conspectum cadunt, naturam explicet, et quæ sit formicæ natura dicat: an spiritu et anhelitu contineatur ipsius vita; an corpus ossibus distin - clum; an compages nervis atque ligamentis firma - ta; an niusculorum et glandularum ambitu contipeatur nervorum situs; an medulla a sincipite ad caudam usque una cum dorsi vertebris protendatur; an membris quæ moventur, ex nervosa membranæ complexu motum imprimat; an sit in ipsa jecur, et in jecore vas quoddam, quod fel suscipiat; sintne renes, et cor, et arteriæ, et venæ, et pelliculæ, et diaphragmata; sitne animal nudum an pilosum; utrum ungulas indivisas, an pedes Inultifidos habeat item ouanto tempore vivat, et Alias CLXVIII. Scripta imperante Juliano Προσφθέγγεσθαι. Reg. secundus προσφθέγξασθαι. Λαβεῖν δέ ποτε. Hæc verba ad Basilium necessario referuntur, qui optabat ut cives rebus ſeliciter gestis redeuntes exciperet. Verum ista, ἡμέρως ἰδεῖν καὶ ἀποπέμψασθαι, placide aspicere et dimittere, ad Arcadium spectant, et cum totum hunc locum penitus deforment, nec possint, incolumi sententia, retineri; ea ex interpretatione, ut perperam in contextum injecta, eliminavi, non tamen ex ipso textu, quia non favent codices mss. Confirmatur hac explicatio ex epist. 148, quam similiter concludit Basilius sibique ait in optatis esse, ut eum, quen Trajano cominendabat, ipsius laudes videat prædicantem. Καὶ αὐτούς. Conjunctio addita ex Med. Coisl. utroque et Reg. secundo. Πρὸς Εὐνόμιον τὸν αἱρετικόν. Sic mss. sex, nisi quod in duobus τόν deest. Editi Ευνομίῳ. Titulus quem exhibent mss. codices congruit miriη Πρὸς Εὐνόμιον τὸν αἱρετικόν Ὁ ἐφιχτὴν εἶναι λέγων τῶν ὄντων τὴν εὕρεσιν ὁδῷ τινι πάντως καὶ ἀκολουθίᾳ διὰ τῆς τῶν ὄντων γνώσεως προέβαλεν ἑαυτοῦ τὴν διάνοιαν· καὶ τοῖς εὐλήπτοις τε καὶ μικροτέροις ἐγγυμνασθεὶς διά τῆς καταλήψεως, οὕτω καὶ εἰς τὴν ἐπέκεινα πά σης εννοίας προήγαγεν ἑαυτοῦ καταληπτικὴν φαν τασίαν. Οὐκοῦν ὁ τὴν περὶ τῶν ἔντων εἴδησιν κατ ειληφέναι μεγαλαυχούμενος, τὸ σμικρότατον τῶν προφαινομένων, ὅπως ἔχει φύσεως, ἑρμηνευσάτω, καὶ τίς ἡ τοῦ μύρμηκος φύσις, εἰπάτω· εἰ πνεύματι καὶ άσθματι συνέχεται αὐτοῦ ἡ ζωή· εἰ ὀστέοις τὸ σώμα διείληπται· εἰ νεύροις καὶ συνδέσμοις τὰς ἁρμονίας τετόνωται· εἰ μυῶν περιβολῇ καὶ ἀδένων ἡ τῶν νεύρων περικρατεῖται θέσις εἰ τοῖς νωτιαίος σπονδύλοις ἐκ τοῦ βρέγματος ἐπὶ τὸ οὐραῖον ὁ μυελός συμπαρατείνεται· εἰ τῇ περιοχή του νευρώδους ὑμένος, τοῖς κινουμένοις μέλεσι τὴν ὁρ μητικὴν ἐνδίδωσι δύναμιν· εἰ ἔστιν ἐν αὐτῷ τὸ ἧπαρ, καὶ τὸ χοληδόχον ἀγγεῖον ἐπὶ τοῦ ἤπατος" νεφροί τε καὶ καρδία, καὶ ἀρτηρίαι, καὶ φλέβες, ὑμένες καὶ διαφράγματα· εἰ ψιλόν ἐστιν, ἢ τετρίχω ται· εἰ μονώνυχόν ἐστιν, ἢ πολυσχιδείς ἔχει τὰς βάσεις· πόσον δὲ βιοῖ τὸν χρόνον, καὶ τίς αὐτοῖς ὁ fice ipsi epistolæ, quam perspicitur adversus Eu. nomium scriptam esse, vel ex aliqua Basilii adversus Eunomiuin elucubratione excerptam fuisse. Addunt Reg. secundus et Coisl. recentior: Ότι, μηδὲ τὴν τοῦ μύρμηκος φύσιν ἐπιστάμενος, τὴν πάντα νοῦν ὑπερέχουσαν δύναμιν φυσιολογεῖν ἐπεχείρησεν. Quod, cum ne formica quidem naturαπο cognoscat, de potestatis omnem intellectum superantis natura disserere tentaverit. Προέβαλεν. lta Harl. et Med. Editi παρέβα - λεν. Διὰ τῆς. ta tres vetustissimi codices cum duobus aliis. Editi διὰ ταύτης Τὸ σῶμα. Tres codices vetustissimi τῷ σώ ματι. Θέσις. Sic mss. septem. Editi φύσις. Τῇ περιοχῇ. Sic miss. sex pro eo quod erl in editis ή περιοχή. Εἰ μονώνυχον. Conjunctio addita ex plur bus mss. Paulo post editi ἐπεὶ πόσον. Μss. ut in textu.

EPISTOLARUM CLASSIS 1. EPIST. XVIII. τρόπος τῆς ἐξ ἀλλήλων γεννήσεως· ἐπὶ πόσον δὲ quomodo aliæ alias gignant; quandiu gestetur κυίσκεται τὸ τικτόμενον, καὶ πῶς οὔτε πεζοὶ πάντες οἱ μύρμηκες, οὔτε ὑπόπτεροι πάντες, ἀλλ᾽ οἱ μὲν τῶν χαμαὶ ἐρχομένων εἰσὶν, οἱ δὲ διαέριοι φέρονται. Ο τοίνυν τῶν ὄντων τὴν γνῶσιν ἐπικομπάζων τέως τὴν τοῦ μύρμηκος φύσιν εἰπάτω· εἶθ' οὕτω φυσιολογείτω τὴν πάντα νοῦν ὑπερέχουσαν δύναμιν. Εἰ δὲ τοῦ βραχυτάτου μύρμηκος οὔπω περιέλαβες τῇ γνώσει τὴν φύσιν, πῶς τὴν ἀκατάληπτον τοῦ Θεοῦ δύναμιν μεγαλαυχεῖς φαντάζεσθαι ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΖ'. fetus, et quomodo neque omnes formica pedestres sint, neque omnes alatæ, sed repen. tibus humi aliis, aliæ per aerem ferantur. Qui ergo de eorum quæ sunt cognitione gloriatur, interim formicæ nobis explicet naturam; atque ita demum ejus potestatis, quæ intellectum omnem superat, naturam scrutetur. Quod si minutissimæ rmicæ naturam nondum cognitione apprehendisti, quomodo incomprehensibilem Dei naturam imaginatione tua comprehensam esse gloriaris? EPISTOLA XVII. Laudat Basilius Origenis scripta et susceptam veritatis defensionem: persecutorum prædicit exitium: Origeni ejusque filiis prospera omnia precatur. Ωριγένει εύ Καὶ ἀκουόμενος εὐφραίνεις, καὶ ἀναγινωσκόμενος Β΄ δι' ὧν γράφεις ενεργεστέρας ἡμῖν παρέχεις εὐφροσύνας. Καὶ χάρις πολλὴ τῷ ἀγαθῷ Θεῷ, τῷ μηδὲν ἐλαττωθῆναι ποιήσαντι τὴν ἀλήθειαν ἐν τῇ προδοσία τῶν δῆθεν ὑπερκρατούντων, ἀλλὰ δι' ὑμῶν τὴν συνηγορίαν τοῦ λόγου τῆς εὐσεβείας αναπληρώσαντι. Ἐκεῖνοι μὲν οὖν, ὡς τὸ κώνειον, ἢ τὸ ἀκόνιτον, καὶ εἴ τις ἄλλη ἀνδροφόνος βοτάνη, πρὸς ὀλίγον ἀνθήσαντες, ταχὺ ἀποξηρανθήσονται. Υμῖν δὲ ἀνθηρὸν καὶ ἀεὶ νέον ὁ Κύριος τὸν μισθὸν τῶν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ λαληθέντων παρέξει. Ανθ᾽ ὧν καὶ παράσχοι ὑμῖν ὁ Κύριος πᾶσαν εὐθηνίαν οἶκου, καὶ εἰς παῖδας παίδων τὴν εὐλογίαν διαβιβάσαι. Τὰ δὲ εὐγενέστατα παιδία, τοὺς ἐναργεῖς τῆς σῆς χρηστότητος χαρακτήρας, εἶδον ἡδέως καὶ περιεπτυξάμην, καὶ εὔχομαι αὐτοῖς ὅσα ἂν αὐτὸς ὁ πατὴρ εὔξῃ. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΗ'. Origeni. Et dum audiris, oblectas; et dum legeris, per scripta majori nos allicis latitia. Ac Deo quidem optimo gratiæ multæ, qui fecit, ut nihil detrimenti acciperet veritas ex eorum proditione, qui sunmam videlicet potestatem habent: sed per vos defensionem doctrinæ veritatis 96 implevit. Illi quidein velut cicuta aut aconitum, et si qua est alia exitialis herba, brevi tempore cum floruerint, illico exarescent. Vobis vero Dominus mercedem efflorescentem ac semper novam ob ea, quæ pro ipsius nomine locuti estis, largietur. Propterquæ det vo– bis Dominus et prosperitatem omnem domesticam, et in filios filiorum benedictionem transmittat. Cæterum liberos tuos nobilissimos, expressam bonitatis tuæ effigiem, vidi libenter atque amplexus sum, precorque illis quidquid ipse pater precetur. EPISTOLA XVIII“. Hortatur Basilius Macarium et Joannem, ut spe regni cœlestis quæ sola non fallit, nec potentium minis, nec falsory™ amicorum vituperiis a pietate, deterreantur. Μακαρίῳ καὶ 'Ιωάννῃ. Ούτε γεωργοὺς οἱ κατὰ γεωργίαν ξενίζουσι πόνοι, ούτε ναύταις ὁ κατὰ θάλασσαν χειμὼν ἀπροσδόκητος, οὔτε τοῖς μισθαρνοῦσιν ὁ θερινός ἱδρὼς πα ράδοξος, οὔτε μὴν τοῖς εὐσεβῶς ζῆν ἑλομένοις αἱ κατὰ τὴν ἐνεστῶτα κόσμον θλίψεις ἀμελέτητοι Αλλ' ἑκάστῳ τῶν εἰρημένων οἰκεῖος καὶ γνώριμος τοῖς μετοῦσι συνέζευκται πόνος· οὐ δι᾽ ἑαυτὸν αἱρετός, ἀλλὰ δι' ἀπόλαυσιν ἀγαθῶν προσδοκωμένων. Ελπίδες γὰρ, πάντα τὸν τῶν ἀνθρώπων συνέχουσαι καὶ συγ κροτοῦσαι βίον, τὴν ἐφ' ἑκάστῳ τούτων παραμυθοῦν ται δυσκολίαν. Τῶν μὲν οὖν ὑπὲρ γῆς καρπῶν ἢ τῶν κατὰ γῆν πονούντων οἱ μὲν παντάπασιν ἐψεύΩριγένει. Editi addunt πρόρρησις, quæ νυχ deest in sex mss. et corrupte in codice insignis Ecclesiae Parisiensis sic legitur πρόσῤῥησις. Ενεργεστέρας. Sic uterque Coisl., Harl. et duo alii. Editi εναργεστέρας. Δι' ὑμῶν. Δι' ἡμῶν Harl. et Coisl. primus. Μακαρίῳ. Quinque codices, nempe Harl., Reg. secundus, Vat. Paris. Coisl. secundus Maκρίνῳ. Reg. primus Μαχρίνῳ. Sed tamen quia vul gala scriptura exstat in antiquissimis codicibus Coisliniano primo et Medicao, nihil mutavimas. Θερινός. Ilanc vocem addidimus ex codiciMacario et Joanni. Neque agricolis agriculturæ novi sunt labores, neque nautis pelagi tempestas inexspectata, neque operariis mercede conductis æstivus sudor insolitus; nec profecto his, qui piam vitam elegerunt, mundi hujus afflictio improvisa. Sed unicuique eorum, quos diximus, proprius ac notus artem exercentibus adjunctus est labor; non ille quidem propter se eligendus, sed ad bonorum exspectatorum perfruitionem. Spes siquidem, quæ hominum omnem continent ac consociant vitam, insitam unicuique harum rerum difficultatem consolantur. Atque ex iis quidem, qui pro terræ fructibus aut rebus bus Coisl. primo, Med. et Clarum., sicque legit Scultelas. Αι... θλίψεις ἀμελέτητοι. Harl. et tres codices recentiores f... θλίψις ἀμελέτητος. Sic etiam paulo post retinuimus has voces, τοῖς μετιοῦσι, qua desiderantur quidem in codice Harl. et quatuor recentioribus; at in vetustissimis Coisl. et Med. non desunt. Ὑπὲρ τῆς καρπών. Displicet Combefisio postrema vox, ac legit καμνόντων, sed prorsus immerito. Alias CCCLXXXIV. Scripta imperante Julianc. Alias CCXI. Scripta videtur sub Juliano,

προσδοκωμένων τὴν ἀπόλαυσιν ἔχοντες· οἷς δὲ καὶ κατὰ γνώμην ἐκβῆναι συνέβη τὸ τέλος, δευτέρας ἐδέησε πάλιν, ἐλπίδος, παραδραμούσης καὶ μαρανθεί. σης ἐν τάχει τῆς προτέρας. Μόνοις δὲ τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας καμοῦσιν οὐ ψεῦδος ηφάνισε (Ε1) τὰς ἐλπί δας, οὐ τέλος ἐλυμήνατο τοὺς ἄθλους βεβαίας καὶ μονίμου διαδεχομένης τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας. Μὴ τοίνυν ὑμᾶς ταραττέτω διαβολὴ ψευδής, μηδὲ φοβείτω τῶν κρατούντων ἀπειλή· μὴ γέλως λυπείτω καὶ ὕβρις τῶν γνωρίμων, μηδὲ κατάγνωσις παρὰ τῶν κήδεσθαι προσποιουμένων, ισχυρότατον. πρὸς ἀπάτην δέλεαρ προβαλλομένων παραινέσεως προσποίησιν, ἕως ἂν ὁ τῆς ἀληθείας ἡμῖν συναγωνί ζηται λόγος. Αντιμαχέσθω δὲ τοῖς πᾶσι λογισμός terrenis desudant, alios spes omnino frustrata sunt, & σθησαν τῶν ἐλπίδων, μέχρι μόνης φαντασίας των cum cogitatione tenus exspectatis potiti essent: quibus autem etiam ex sententia processit eventas, jis spe altera iterum opus fuit, præterlabente ac maroescente celeriter priore. Verum iis solis qui pro pietate laborant, nec mendacium abolevit exspectationem, nec finis labores labefactavit, stabili ac firmo excipiente cœlorum regno. Vos ergo non eonturbet mendax calumnia, nec minæ terreant rum, qui summam potestatem habent; non risus contristet aut contumelia familiarium, nec condemnatio ab hominibus curam et studium præ se ferentibus, a quibus fortissima ad decipiendum esca prætenditur, simulata adhortatio, quandiu veritatis doctrina nobis patrocinabitur. His autem omnibus obluctetur recta ratio, defensorem sibi ὀρθὸς, σύμμαχον παρακαλῶν γενέσθαι καὶ βοηθὸν advocans et adjutorem, magistrum pietatis Dominum nostrum Jesum Christum, pro quo et pati dulce est, et mori lucrum 4. EPISTOLA XIX. αὐτῷ τὸν τῆς εὐσεβείας διδάσκαλον τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, δι' δν καὶ τὸ κακοπαθεῖν ἡδὺ, καὶ τὸ ἀποθανεῖν κέρδος. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΘ' Per Petrum Basilius rescribit Gregorio, cujus Laconicas in epistolas jocatur. 97 Gregorio sodali. Litteræ venerunt mihi non ita pridem a te, plane tus, non tam indiciis manus, quam propriis epistolæ notis. Pauca enim erant verba sententiam uberem exhibentia. Ad quas statim non respondimus, quod nos quidem peregre essemus; tabellarius vero, cum epistolam uni familiarium nostrorum dedisset, propere discesserit. Sed nunc per Petrum alloquimur te, simul et salutationis persolventes debitum, et occasionem alterius epistolæ præbentes. Omnino autem nullus labor epistolæ Laconicæ, quales sunt, quæ a te subinde ad nos perveniunt. EPISTOLA XX“. Γρηγορίῳ ἑταίρω. Γράμμα ἦλθέ μοι πρώην παρὰ σοῦ, ἀκριβῶς σὸν, οὐ τοσοῦτον τῷ χαρακτῆρι τῆς χειρὸς, ὅσον τῷ τῆς ἐπιστολῆς ἰδιώματι. Ολίγα γὰρ ἦν τὰ ῥήματα πολ λὴν διάνοιαν παριστῶντα. Πρὸς ἃ εὐθὺς μὲν οὐκ ἀπεκρινάμεθα, διότι αὐτοὶ μὲν ἀπεδημοῦμεν· ὁ δὲ γραμματοφόρες ἐνὶ τῶν ἐπιτηδείων ἡμῖν ἐπιδούς τὴν ἐπιστολὴν, ἀπιὼν ᾤχετο. Ἀλλὰ νῦν διὰ Πέτρου. προσφθεγγόμεθά σε, ὁμοῦ μὲν ἀποτιννύντες τῆς προσ ηγορίας τὸ χρέος, ὁμοῦ δὲ ἀφορμὴν δευτέρων γραμ μάτων παρέχοντες. Πάντως δὲ οὐδεὶς πόνος Λακωνι κῆς ἐπιστολῆς, ὁποῖαί εἰσιν αἱ παρὰ σοῦ ἑκάστοτε πρὸς ἡμᾶς ἀφικνούμεναι. ΕΠΙΣΤΟΛΗ Κ'. Amice objurgat Leontium Basilius, quod raro scribat; eumque probat inexcusabilem esse utpote nunquam carentem occasionibus scribendi, ac præterea sophistam; sibi vero excusationem petit, tum ex crebris occupationibus, tum quia non jum eo utitur dicendi genere, quod placeat sophistis. Millil sua adversus Eunomium opera. Leontio sophista. Raræ quidem tibi et a nobis litteræ; non tamen rariores quam tuæ; idque, cum multi continenter a vobis ad nos venerint; quibus singulis si ordine litteras commisisses, nihil impediret quominus videremur una tecum esse, teque perinde frui, ac * Philipp. 1, 21. Alias III. Scripta videtur Cæsareæ, cuin esset presbyter. Alias LXXXIII. Scripta anno 564. Ηφάνισε. Παρηφάνισε Coisl. primus et Med. Τοὺς ἄθλους. Sic Coisl. primus et Medicus et Clarom. in margine; alii τοῖς ἄθλοις. Editi τοῖς ἄλλοις. Paulo post editi μηδὲ γέλως. Harl., Coisl. primus et Med. et alii nonnulli ut in textu. Τῶν κρατούντων. Sepe alias Basilius bac voce imperatorem designat. Προβαλλομένων. Sic uterque Coisl., Harl., Paris. et unus ex Regiis. Editi προσβαλλομένων. Λεοντίῳ σοφιστῇ. Χρόνια μέν σοι καὶ τὰ παρ' ἡμῶν γράμματα· οὐ μην χρονιώτερα τῶν αὐτόθεν, καὶ ταῦτα πολλῶν καὶ συνεχῶν ἐπιδημησάντων ἡμῖν ἀπὸ τῆς ὑμετέρας· οἷς εἰ πᾶσιν ἐφεξῆς γράμματα ἐπετίθης, οὐδὲν ἦν τὸ κωλύον αὐτῷ σοι δοκεῖν συνεῖναι ἡμᾶς, καὶ οἱονεὶ Ibidem προσποιήσει in tribus mss. Ημίν συναγωνίζηται. Εditi ὑμῖν συναγωνί ζεται. Secuti sumus antiquos codices, Coisl. c Med. et Harl. cum pluribus aliis. Statim legimus cum quinque mss., quorum in numero Harlæanns et prima manu Coislinianus antiquior, αὐτῷ τὸν τῆς, etc. Editi αὐτόν. Desunt in quatuor niss. b voces, καὶ βοηθόν. Γραμματοφόρος. Γραμματηφόρος quatuor Γράμματα. lta sex libri vateres. Editi γράμ mss. με.

EPISTOLARUM CLASSIS I. EPIST. XXI. παρόντας καὶ συνόντας ἀπολαύειν· οὕτω συνεχὲς ἦν Α' si adessemus, et tecum versaremur: adeo conti τὸ πλῆθος τῶν πρὸς ἡμᾶς ἀφικνουμένων. Ἀλλὰ τί οὐκ ἐπιστέλλεις; καίτοιγε οὐδὲν ἔργον σοφιστῇ ἢ τὸ γράφειν· μᾶλλον δὲ εἰ καὶ τῆς χειρὸς ἔχεις ἀργῶς, οὐδὲ γράφειν δεήσει· ἄλλος γάρ σοι διακονή σει. Γλώττης δὲ χρεία μόνης· 4, κἂν ἡμῖν μὴ διαλέ γηται, ἀλλ' ἐνί γε πάντως τῶν συνόντων λαλήσει. καν μηδεὶς παρῇ, ἐφ' ἑαυτῆς διαλέξεται· σιωπήσει δὲ οὐδαμῶς, σοφιστική τε οὖσα καὶ Ἀττική· οὐ μᾶλω λόν γε ἢ αἱ ἀηδόνες, ὅταν τὸ ἔαρ αὐτὰς πρὸς ᾠδὴν ἀναστήσῃ. Ἡμῖν μὲν γὰρ τὸ πυκνόν τῆς ἀσχο λίας τοῦτο, ἐν ᾧ νῦν ἐσμεν, κἂν παραίτησιν ἐνέγκοι τυχὸν πρὸς τὴν ἔνδειαν τῶν πραγμάτων· καὶ τὸ οἷονεὶ ἐῤῥυπῶσθαι λοιπὸν τῇ κατακορεί συνηθεία πρὸς ἰδιωτισμὸν ἔκνον εἰκότως ἐμποιεῖ προσφθέγγεσθαι ὑμᾶς τοὺς σοφιστάς· οἱ, εἰ μή τι ἄξιον τῆς ὑμετέρας αὐτῶν σοφίας ἀκούσεσθε, δυσχερανεῖτε, καὶ οὐκ ἀνέξεσθε. Σὲ δέ που τὸ ἐναντίον εἰκὸς ἐπὶ πάσης προφάσεως δημοσιεύειν σαυτοῦ τὴν φωνὴν, ἐπιτή δειον ὄντα εἰπεῖν, ὧν αὐτὸς οἶδα Ἑλλήνων· οἶδα γὰρ, ὡς οἶμαι, τοὺς ὀνομαστοτάτους τῶν ἐν ὑμῖν· ὥστε οὐδεμία παραίτησις σιωπῶντι. Καὶ ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον. Απέστειλα δὲ καὶ τὰ πρὸς Εὐνόμιον· & εἴτε παιδιὰν χρὴ καλεῖν, εἴτε μικρῷ παιδιᾶς σπου δαιότερα, αὐτῷ σοι κρίνειν παρίημι· ὅς πρὸς μὲν τὰ οἰκεῖα σαυτοῦ οὐκέτι, οἶμαι, χρήζεις· πρὸς δὲ τῶν ἐνδιαστρόφων τοὺς ἐντυγχάνοντας οὐκ αγεννές σοι ὅπλον ἔσεσθαι προσδοκῶ· οὐ τῇ δυνάμει τοῦ συντάγματος καταπιστεύοντες τοσοῦτον, ἀλλ' ἀκριβῶς γνωρίζοντες ἀπὸ ὀλίγων ἀφορμῶν ἐπὶ πολλά σε ὄντα εὑρετικόν. Ἐὰν δέ τί σοι καὶ ἀσθενέστερον ἔχειν τῆς χρείας καταφανῇ, μὴ κατοκνήσῃς ἐλέγξαι. Τούτῳ γὰρ μάλιστα φίλος κόλακος διενήνοχε, τῷ τὸν μὲν πρὸς ἡδονὴν ὁμιλεῖν, τὸν δὲ μηδὲ τῶν λυπούντων ἀπέχεσθαι, nua fuit multitudo ad nos venientium. At cur non scribis, cum quidem negotium nullum sit sophist scribere? Imo si manus pigra est, ne scribere quidem opus erit; alius enim tibi dabit operam. Lingua autem sola opus est, quæ etiamsi nos non alloquatur, at profecto unum ex iis qui tecum sunt, alloquetur. Quod si nemo adsit, secum ipsa loque- • tur; tacebit autem nequaquam, cum sit et sophistica et Attica: non magis, quam husciniæ, quando eas vernum tempus ad canendum excitaverit. Nobis enim crebræ illæ occupationes, quibus nunc distinemur, excusationem fortasse afferant, si litteris desimus: et quædam veluti sordes ex continu: vulgaris sermonis usu jam contractæ non immerito deterrent, quominus vos sophistas alloquamur; qui nisi sapientia vestra dignum aliquid audieritis, indignabimini, nec perferetis. Te vero contra æquum est tuam vocem ad omnem occasionem promulgare, cum sis maxime omnium quos novi Græcorum ad dicendum idoneus: novi enim, ut puto, qui inter vos sunt celeberrimi quare nulla excusatio tacenti. Atque hæc quidem hactenus. Misi autem et scripta adversus Eunomium, quæ quidem utrum lusus dicenda sint, an lusu paulo graviora, tibi ipsi judicandum relinquo: qui quod attinet quidem ad tuam ipsius personam, his, opinor, 98 non ainplius indiges: sed adversus perversos, in quos incideris, telum tibi non infirmum futurum spero; non quod ita multum scripti robore confidamus, sed quod probe sciamus idoneum te esse, qui ex paucis argumentis multa invenias. Quod si quid. tibi infirmius, quam esse oportebat, videbitur, redarguere ne pigreris. Hoc enim potissimum amicus ab adulatore differt, quod hic quidem ad delectationem loquitur, ille vero ne molesta quidem raetermittit. EPISTOLA XXI. Accusatus in superiore epistola Leontius, quod non scriberet, videtur in ipsum Basilium crimen convertisse, et Julianum accusasse quod lilleras suas non reddidisset. Unde perurbane Basilius et se el Julianum defendit. Λεοντίῳ σοφιστῇ. Εοικέ τι τῆς κοινῆς καταστάσεως καὶ εἰς τὰ ἑαυτοῦ πράγματα ὁ χρηστὸς Ἰουλιανὸς ἀπολαύειν. Leontio sophista. Videtur aliquid ex communi rerum statu in propriis suis bonus Julianus percipere. Reposcitur Απαιτείται γὰρ καὶ αὐτὸς, καὶ ἐγκαλείται σφοδρώς, enim et ipse, et accusatur vehementer, quando ἐπειδὴ πάντα νῦν ἀπαιτουμένων καὶ ἐγκαλουμένων γέμει. Πλὴν ὅσον οὐχὶ εἰσφορῶν ἐλλείμματα, ἀλλ', ἐπιστολῶν. Καίτοι πόθεν αὐτῷ ἐλλέλειπται, ἀγνοῶ· ἔδωκε γὰρ ἀεὶ ἐπιστολὴν, τὴν δὲ ἐκομίσατο· εἰ μή τί που καὶ παρὰ σοὶ ἡ πολυθρύλλητος αὐτὴ Σοφιστῇ. Ita septem mss. et editio Haganoensis. Aliæ editiones σοφιστοῦ. Cum autem in omnibus codicibus niss. et editis legatur ἢ τὸ γράqeɩv cum quidem negotium nullum sit sophistæ, nisi ut scribat; nihil equidem in contextu mutavi. Sed tamen, quia pugnat hæc sententia cum his quæ sequuntur, vel delendum illud ή, vel scribendum ᾖ. Τὸ πυκνόν. Quamvis non male in editis Je gatur τὸ πικρόν, molestia occupationis, præferenda tamen septem codicum miss. et editionis Haganoenquidem nunc omnia iis, a quibus exigitur, quique accusantur, redundant. Non tamen tributorum debitiones sunt, sed epistolarum. Quanquam, quomodo debitor sit, ignoro. Semper enim epistolam dedit, atque hanc detulit. Nisi forte et apud te cele sis scriptura, quam in contextum induximus. Κατακορεῖ συνηθεία. Pro his vocibus legitur κατακορίᾳ in Coisl. utroque, Vat. et Regio primo. Ὃς πρὸς μέν. Coisl. primus ὅσον πρὸς μέν. Τούτῳ γάρ. Editio Parisiensis Ἐν τούτῳ γάρ. Sed prepositio deest in quinque mss. et ve tustis editionibus. Καίτοι πόθεν. Sic mss. Editi καὶ τὸ πόθεν. Alias CCCLXXIII. Scripla anno 364.

S. BASILII MAGNE berrimum illud quadruplum primas obtinet. Neque τετραπλή προτετίμηται. Οὐδὲ γὰρ οἱ Πυθαγό enim tanti aestimavere Tetractyn Pythagoraei, quanti nunc quadruplum qui pecunias publicas colligunt. Et forte contrarium fieri par erat, ut qui sophista es, ac tanta dicendi copia afluis, mibi ipse quadruplo solvendo obstrictus esses. Nec me existimes hæc succensentem scribere. Oblector enim tuis etiam reprehensionibus; siquidem a pulchris aiunt omnia cum pulchritudinis accessione fieri; adeo ut et dolere et irasci non eos dedeceat. Libentius sane viderit quis amicum irascentem, quam alium ` colentem. Nunquam igitur desinas talia incusare. Litteræ enim erunt ipsæ criminationes, quibus mibi nullus sermo carior, quique majorem ferat voluplaten. EPISTOLA XXII'. ριοι τοσοῦτον προετίμησαν τὴν τετρακτύν, ὅσον οἱ νῦν ἐκλέγοντες τὰ δημόσια την τετραπλῆν. Καίτοιγε ἴσως τὸ ἐναντίον εἰκὸς ἦν, σοφιστὴν ὄντα, καὶ εὐποροῦντα λόγων τοσούτων, αὐτὸν ἡμῖν εἰς τὴν τῶν τετραπλασίων ἔκτισιν ὑποκεῖσθαι. Καὶ μὴ οἴου ταῦτα δυσχεραίνοντας ἡμᾶς γράφειν. Χαίρω γάρ σου καὶ ταῖς μέμψεσιν· ἐπειδὴ τοῖς καλεῖς φασι πάντα μετά τῆς τοῦ καλοῦ προσθήκης γίνεσθαι· ὥστε καὶ λύπας αὐτοῖς καὶ ὀργὰς ἐπιπρέπειν "Ηδιον γοῦν ἄν τις ἴδοι ὀργιζόμενον τὸν ἀγαπώμενον ἢ θεραπεύοντα ἕτερον. Μήποτε οὖν ἀνῆς ἐγκαλῶν τὰ τοιαῦτα. Γράμματα γάρ που ἔσται αὐτὰ τὰ ἐγκλήματα, ὧν ἐμοὶ οὐδὲν ἄκουσμα τιμιώτερον, οὐδὲ πλείονα φέρον τὴν ἡδονὴν. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΚΕ. Monasticæ vitæ officia breviter exponit Basilius non appositis Scripturæ testimoniis, sed hac pertractandi ratione in aliud: tempus dilata. De perfectione vitæ monasticæ. 1. Multa cum sint, quæ divinitus inspirata Scriptura iis, qui Deo student placere, observanda declarat; de his solis interim, de quibus nunc apud vos cɔmmota quaestio est, ut didici ex ipsa sacra Scriptura, brevem admonitionem 99 subjicere necessarium esse duxi; ita ut de quaque re testimonium, haud sane ad percipiendum difficile, agnoscendum iis relinquam, qui in legendo exercentur et alius submonere poterunt. Oportet Christianum ea quæ vocatione coelesti digna sunt, sentire, ac dignam Evangelio Christi vitam degere. Non oportet Christianum animo evagari, neque ulla re a recordatione Dei, ejusque placitorum et judiciorum abduci. Oportet Christianum, justificationes legis in omnibus transcendentem, neque jurare, neque mentiri. Non oportet blasphemare, non contumelia afficere: non pugnare, non semetipsum ulcisci, non malum pro malo reddere, non irasci. Oportet quacunque læsum injuria patientem esse, atque tempestive eum qui læsit redarguere, non propriæ vindictæ studio, sed correctionis fraternæ secundum manda- Alias CCCCXI. Scripla videtur anno 364. Ο Τετραπλῆ. Suspicatur Gothofredus tetraplam sive quadruplum, de quo Basilius in hac epistola, esse pensionem quadrin:enstruan, vel quadrupli pœnam ob non soluta tributa, vel potius ob superexactionem. Sed liquet hic litteras non redditas cum tributis non solutis comparari; sicque Basilium cum Leontio jocari, quasi is quadruplum litterarum reposceret, ut quadruplum debitorum tunc passim reposcebatur. Lucem afferei Ammianus Marcellinus, quo teste, Petronius socer Valen tis: Ad nudandos sine discretione cunctos immaniter flagrans, nocentes pariter et insontes post exquisita tormenta quadrupli nexibus vinciebat, debita jam inde a temporibus principis Aureliani perscrutans et impendio mærens, si quemquam absolvisset indemnem; lib. xxvi, cap. 6. Est ergo quadruplum hoc loco non quadrimenstrua pensio, non superexactio, sed debitorum, quæ soluta non fuerant, crudelis Inquisitio, et quadrupli pena his, qui non solverant, imposita. Πυθαγόριοι. Ita Harl., Coisl. primus et alii nonnulli cam Clemente Alex., Strom. 1, p. 305 et Περὶ τελειότητος βίου μοναχών. 1. Πολλῶν ὄντων τῶν ὑπὸ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς δηλουμένων τῶν κατορθούσθαι ὀφειλόντων τοῖς ἐσπουδακόσιν εὐαρεστῆσαι τῷ Θεῷ, περὶ μόνων τέως τῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος κινηθέντων παρ' ὑμῖν, ὡς ἔμαθον ἐξ αὐτῆς τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς, ἐν συντόμῳ ὑπομνήσει εἰπεῖν ἀναγκαίως προεθυμήθην, την περὶ ἑκάστου μαρτυρίαν εύληπτον οὖσαν καταλείψας ἐπιγινώσκειν τοῖς περὶ τὴν ἀνάγνωσιν ἀπασχολουμένοις, οἵτινες ἱκανοὶ ἔσονται καὶ ἑτέρους ὑπομιμνήσκειν. Ὅτι δεῖ τὸν Χριστιανὸν ἄξια τῆς ἐπουρα νίου κλήσεως φρονεῖν, καὶ ἀξίως τοῦ Εὐαγγελίου του Χριστοῦ πολιτεύεσθαι. Οτι οὐ δεῖ τὸν Χριστιανὸν μετεωρίζεσθαι, οὐδὲ ἀφέλκεσθαι ὑπό τινος ἀπὸ τῆς μνήμης τοῦ Θεοῦ, καὶ τῶν αὐτοῦ θελημάτων και κριμάτων. Ὅτι δεῖ τὸν Χριστιανὸν, κρείττονα τῶν κατὰ τὸν νόμον δικαιωμάτων γενόμενον ἐν πᾶσι, μήτε ὀμνύειν, μήτε ψεύδεσθαι. "Οτι οὐ δεῖ βλασφη μεῖν· ὅτι οὐ δεῖ ὑβρίζειν, ὅτι οὐ δεῖ μάχεσθαι· ὅτι οὐ δεῖ ἑαυτὸν ἐκδικεῖν· ὅτι οὐ δεῖ κακὸν ἀντὶ κακοῦ ἀποδιδόναι· ὅτι οὐ δεῖ ὀργίζεσθαι. "Οτι δεῖ μακρι θυμεῖν, πᾶν ὁτιοῦν πάσχοντα, καὶ ἐλέγχειν εξ 304. Coisl. secundus Πυθαγόροι, quod positum errore librarii prο Πυθαγόρειοι. Εditi Πυθαγόρειοι. Επιτρέπειν. Muto.aptior hree scriptura codicis Regii primi et Bigol. quam vulgata ἐπιτρέ πειν. Περὶ τελειότητος. Εxstat hic titulus in uno ex Regiis codicibus et in Coisl. primo, nisi quol in Coisl. legitur μοναδικοῦ. Aliter in Coisliniano secundo et tribus a Combefisio citatis: ἀνεπίγρα φος. Κανὼν ἀκριβὴς τῆς κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ ἀσκητικῆς πολιτείας, Sine inscriptione. Accurata regula ascetici secundum Christi Evangeliuņi instituti. Δηλουμένων. Post hanc vocem delevi καί auctoritate cod. Reg. et Bigot. Paulo post in Coisl. secundo et uno ex Regiis ἐν συντόμῳ ὑπο μνῆσαι προεθυμήθην. In primo Coisl. deest είν πείν, unde conjici posset hanc vocem additam fuisse, postquam librarii posuerant ὑπομνήσει pr ὑπομνήσαι. Πάν. Duo miss πάντοτε. Paulo post ἑαυτοῦ in duobus Regiis. Editi αὐτοῦ.

EPISTOLARUM CLASSIS I. EPIST. XXN. quam dicere, illius traducendi consilio, quod quidem obtrectatio est, etiamsi vera sint quæ dicuntur. Aversari de fratre detrahentem oportet. Scurrilia non proferenda. Non ridendum, nec perferendi dicaces. Non loquendun otiose, aliquid proferendo, quod nec ad utilitatem audientium pertineat, nec ad necessarium et concessum nobis a Deo usum: adeo ut et laborantes studeant, quantum fieri potest, silentio laborare; bonos autem ipsos sermones iis proponant, quibus commissum est prudenter dispensare sermonem ad ædificationem fidei; ne sanctus Dei Spiritus afficiatur tristitia. Non oportet ut quisquam ex supervenientibus libere accedat ad fratrum aliquem aut colloquatur, antequam ii quibus cura disciplinæ in omnibus servande commissa est, expenderint an ita placeat Deo, ut aliis prodesse possit. Non oportet vino inservire, neque carnis teneri desiderio, nec ullo prorsus in cibo aut potu voluptatem quærere; nam qui certal, servat temperantiam in omnibus. Nihil eorum quæ utenda unicuique traduntur, oportet habere ut proprium, aut reservare; sed tamen quod spectat ad curam et sollicitudinem, omnibus, ut ad Dominum pertinentibus, attendentem, nihil eorum quæ projecta aut neglecta sunt, si ita acciderit, præterire. Non oportet quemquam vel suiipsius dominum esse, sed velut a Deo traditum in servitutem fratribus unanimis, ita et sentire omnia et facere; unumquemque tamen in suo ordine. καίρως τὸν ἀδικοῦντα, οὐ μὴν ἐν πάθει τῆς ἑαυτοῦ tum Domini. Non oportet in absentem fratrem quidἐκδικήσεως, ἀλλ' ἐν ἐπιθυμίᾳ τῆς τοῦ ἀδελφοῦ διορθώσεως, κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Κυρίου. Ὅτι οὐ δεῖ κατὰ ἀπόντος ἀδελφοῦ λέγειν τι σκοπῷ τοῦ διαβάλ λειν αὐτὸν, ὅπερ ἐστὶ καταλαλιὰ, κἂν ἀληθῆ ᾖ τὰ λεγόμενα. Ὅτι δεῖ τὸν καταλαλοῦντα ἀδελφοῦ ἀπο στρέφεσθαι. Ὅτι οὐ δεῖ εὐτράπελα φθέγγεσθαι. Ότι οὐ δεῖ γελᾶν, οὐδὲ γελοιαστῶν ἀνέχεσθαι. Ὅτι οὐ δεῖ ἀργολογεῖν, λαλοῦντά τι, 8 μήτε πρὸς ὠφέλειαν τῶν ἀκουόντων ἐστί, μήτε πρὸς τὴν ἀναγκαίαν καὶ συγκεχωρημένην ἡμῖν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ χρείαν ὥστε καὶ τοὺς ἐργαζομένους σπουδάζειν, καθ᾽ ὅσον δυνατόν, μετὰ ἡσυχίας ἐργάζεσθαι· καὶ αὐτοὺς δὲ τοὺς ἀγαθοὺς λόγους πρὸς ἐκείνους κινεῖν, τοὺς πεπιστευμένους μετὰ δοκιμασίας οἰκονομεῖν τὸν λόγον πρὸς οἰκοδομὴν τῆς πίστεως, ἵνα μὴ λυπῆται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῦ Θεοῦ. Ὅτι οὐ δεῖ τῶν ἐπεισερχομένων τινὰ ἐπ' ἐξουσίας ἐγγίζειν ἢ λαλεῖν τιν: τῶν ἀδελφῶν, πρὶν ἂν οἱ ἐπιτεταγμένοι την φροντίδα τῆς ἐν πᾶσιν εὐταξίας δοκιμάσωσι πῶς ἀρέσκει Θεῷ πρὸς τὸ κοινῇ συμφέρον. Ὅτι οὐ δεῖ οἶνῳ δεδουλῶσθαι· οὔτε περὶ κρέα ἐμπαθῶς ἔχειν· καθόλου περὶ οὐδὲν βρῶμα ἢ πόμα φιλήδονον εἶναι· ὁ γὰρ ἀγωνιζόμενος πάντα ἐγκρατεύεται. Ὅτι τῶν διδομένων ἑκάστῳ εἰς χρῆσιν οὐδὲν ὡς ἴδιον ἔχειν δεῖ, ἢ ταμιεύεσθαι· ἐν μέντοι τῇ φροντίδι πᾶσιν ὡς δεσποτικοῖς προσέχοντα, μηδὲν τῶν παραῤῥιπτομένων ἢ ἀμελουμένων, ἂν οὕτω τύχῃ, παρορᾷν. Οτι οὐ δεῖ, οὔτε αὐτὸν ἑαυτοῦ κύριον εἶναί τινα, ἀλλ' ὡς ὑπὸ Θεοῦ παραδεδομένον εἰς δουλείαν τοῖς ὁμοψύχοις ἀδελφοῖς, οὕτω καὶ φρονεῖν πάντα καὶ ποιεῖν, ἔκαστον δὲ ἐν τῷ ἰδίῳ τάγματι. 2. Ὅτι οὐ δεῖ γογγύζειν, οὔτε ἐν τῇ στενοχωρίᾳ τῶν πρὸς τὴν χρείαν, οὔτε ἐν τῷ καμάτῳ τῶν ἔργων, ἐχόντων τὸ κρῖμα περὶ ἑκάστου τῶν ἐπιτεταγμένων τὴν τούτων ἐξουσίαν. Οτι οὐ δεῖ κραυγήν γίνεσθαι, οὔτε ἄλλο τι σχῆμα, ἢ κίνημα, ἐν ᾧ χαρακτηρίζεται θυμὸς, ἢ μετεωρισμὸς ἀπὸ τῆς πληροφορίας τοῦ παρεῖναι τὸν Θεόν. Ότι δεῖ τῇ χρεία συμμετρεῖν τὴν φωνήν. Ὅτι οὐ δεῖ θρασέως ἢ καταφρονητικώς τινι ἀποκρίνεσθαι, ἢ ποιεῖν τι, ἀλλ' ἐν πᾶσι τὸ ἐπιεικὲς καὶ τὸ τιμητικὸν πρὸς πάντας δεικνύειν. Οτι οὐ δεῖ ἐννεύειν ὀφθαλμῷ μετὰ δόλου, ἢ ἄλλῳ τινὶ σχήματι ἡ κινήματι μέλους κεχρῆσθαι, 8 λυπεῖ τὸν ἀδελφὸν, ἢ καταφρόνησιν ἐμφαίνει. Ότι οὐ δεῖ καλλωπίζεσθαι ἐν ἱματίοις ἢ ὑποδήμασιν, ὅπερ ἐπὶ περπερεία. Οτι δεῖ εὐτελέσι χεχρῆσθαι τοῖς πρὸς τὴν χρείαν τοῦ σώματος. Ὅτι οὐ δεῖ ὑπὲρ τὴν χρείαν καὶ πρὸς δαψίλειαν ἀναλίσκειν οὐδὲν, ὅπερ ἐστὶ παράχρησις. Ὅτι οὐ δεῖ τιμὴν ἐπιζητεῖν, · ἡ πρωτείων ἀντιποιεῖσθαι. Οτι δεῖ ἕκαστον προτιμὲν ἑαυτοῦ πάντας. Οτι οὐ δεῖ ἀνυπότακτον εἶναι. Ὅτι οὐ δεῖ ἀργὸν ἐσθίειν τὸν ἐργάζεσθαι δυνάμενον, 'Ημῖν ὑπό. Hæ duæ voces additæ ex Coisl. secundo et uno ex Regiis. Duo Combef. habent ἡμῖν παρά. Εγγίζειν. Additur έχειν in duobus Combef. et Coisl. secundo et uno ex Regiis. Sed ea vox non legitur in antiquissimis codicibus, nec necesG 2. Non oportet murmurare, nec in rerum necessariarum angustiis, nec in operum labore, quandoquidem unumquodque judicii est eorum, quibus commissa rerum illarum potestas. Nec clamor fieri debet, nec quævis alia species, aut motus ex quo significetur iracundia, aut animi aberratio ab hac persuasione, Deum esse prasentem. Oportet vocem usu metiri. Non oportet petulanter aut contemptim cuiquam respondere, aut quidquam facere, sed in omnibus modestiam atque reverentiam erga omnea ostendere. Non oculis innuendum est cum dolo; nec alia quaelibet species 100 adhibenda, aut membri motus qui fratri afferat tristitiam aut contemptum indicet. Ornatus in vestibus aut calceis queri non debet; quod quidem vana ostentatio est. Viliora quæque adhibenda ad usum corporis. Nihil ultra id quod necessarium est, aut ad magnificentiam insumendum; quod quidem abusus est. Honor exquirendus non est, aut ambiendus primatus. Debet unusquisque cæteros sibi anteferre. Non oportet inobsequentein esse. Non oportet otiosum saria est. Τῶν ἐπιτεταγμένων. Cod. Vat. ἐπισταμέ νων. Forte addendum εἰς, ut paulo infra additur: sed tamen supra legitur οἱ ἐπιτεταγμένοι τὴν φροντίδα.

comedere eum, qui laborare potest: sed et qui oc- Λ ἀλλὰ καὶ τὸν ἀσχολούμενον περί τι τῶν κατορθού cupatur in eorum aliquo, quæ ad Christi gloriam præclare fiunt, vim sibiipsi facere debet ad studiúm operis pro viribus conficiendi. Oportet unumquemque, præpositis approbantibus, cum ratione et animi persuasione ita omnia facere, usque ad ipsum · etiam esum et potum, ut ad Dei gloriam referenda. Non oportet ab uno ad alium laborem transire, citra approbationein eorum qui sunt rebus ejusmodi moderandis præpositi; nisi quempiam ineluctabilis necessitas ad auxilium debilioris subito vocaverit: debet unusquisque manere in eo quod ipsi præscriptum est; nec propriam mensuram transgrediens, aggredi non præscripta; nisi ri, quibus hæc commissa sunt, aliquem auxilio indigere judicaverint. Non oportet reperiri quempiam ab alia officina in aliam abeuntem. Nihil ex contentionis studio aut ex simultate cum aliquo suscepta faciendum. “ 3. Invidendum non est alterius laudi, neque cujusquam vitiis lotandum. Oportet in charitate Christi dolere et afflictari de fratris vitiis, gaudere vero ob illius recte facta. Non oportet indifferentem esse erga peccantes, aut silentio eos tolerare. Oportet ut qui redarguit, cum omni commiseratione redarguat ex Dei timore, et eo consilio ut convertat peccantem. Oportet ut qui redarguitur aut increpatur, libenter id accipiat, suam ipsius in increpatione utilitatem agnoscens. Non oportet ut, cum aliquis accusatur, alius coram illo aut coram aliis nonnullis contradicat accusanti. Quod si quando accusatio videatur alicui a ratione aliena, privatim coarguentem interrogare debet, atque aut persuadere, aut persuaderi. Oportet unuinquenique quantum in se est, ei qui adversum se aliquid habuerit, niederi. Non succensendum ei quem peccasse poenitet, sed ex corde condonandum. Oportet eum qui peccati pœnitere se dicit, non compungi solum ob peccatum admissum, sed fructus etiam pœnitentiæ dignos facere. Qui pro prioribus peccatis correptus est, ac veniam consecutus, is si rursus peccaverit, deterius priore comparat sibimetipsi judicium iræ. Qui post primam et alteram admonitionem permanet in delicto, suo indicandus præposito, si forte eum a pluribus correptum pudeat. Quod si ne sic quidem emendatus fuerit, deinceps exscindendus est, ut scandalum, atque habendus pro ethnico ac publicano ad securitatemi eorum qui obedientiam sibi studio habent, secundum id quod dictum est: Impiis cadentibus, justi timore corripiuntur. Sed et deflendus est, ut membrum a corpore 101 abscissum. Non oportet in iracundia fratris solem occidere, ne nox utrumque separet, ac in die judicii crimen ineluctabile re- (Vide Addenda.) Τῶν ἐπιτεταγμένων. Sic Reg. et Coisl. secundus et duo Combef. Editi τῆς.... ἐπιτεταγμέ νου. Coisl. primus et alii nonnulli habent επιτε ταγμένοι. Φόβῳ. Editi addunt v, sed in nullo cod. ms. reperimus. μένον εἰς δόξαν Χριστοῦ, ἐκβιάζεσθαι ἑαυτὸν εἰς τὴν σπουδὴν τοῦ κατὰ δύναμιν ἔργου. "Οτι δεῖ ἔκαν στον δοκιμασίᾳ τῶν προεστώτων μετὰ λόγου καὶ πληροφορίας εὕτω ποιεῖν πάντα, ἄχρι καὶ αὐτοῦ τοῦ φαγεῖν καὶ πιεῖν, ὡς εἰς δόξαν Θεοῦ γινόμενα. Οτι οὐ δεῖ ἀφ' ἑτέρου εἰς ἕτερον ἔργον μεταβαίνειν ἄνευ τῆς δοκιμασίας τῶν εἰς τὸ διατυποῦν τὰ τα αῦτα ἐπιτεταγμένων ἐκτὸς εἰ μή πού τινα ἀπαρ αίτητος ἀνάγκη εἰς βοήθειαν τοῦ ἀδυνατήσαντος καλοίη αἰφνίδιον. Ότι δεῖ ἕκαστον μένειν ἐν ᾧ ἐτά χθη, καὶ μὴ, ὑπερβαίνοντα τὸ ἴδιον μέτρον, ἐπιδαίνειν τοῖς μὴ ἐπιτεταγμένοις, εἰ μή τι ἂν οἱ ταῦτα πεπιστευμένοι δοκιμάσωσι τινα χρήζοντα βοηθείας. Ὅτι οὐ δεῖ ἀφ' ἑτέρου εργαστηρίου εἰς ἕτερον εὑρί σκεσθαί τινα. Ὅτι οὐ δεῖ κατὰ φιλονεικίαν ἢ ἔριν τὴν πρός τινα ποιεῖν τι. 5. Οτι οὐ δεῖ φθονεῖν τῇ ἑτέρου εὐδοκιμήσει, ούτε ἐπιχαίρειν ἐλαττώμασί τινος. Ότι δεῖ ἐν ἀγάπῃ Χριστοῦ λυπεῖσθαι μὲν καὶ συντρίβεσθαι ἐπὶ τοῖς τοῦ ἀδελφοῦ ἐλαττώμασιν, εὐφραίνεσθαι δὲ ἐπὶ τοῖς κατορθώμασιν. Ὅτι οὐ δεῖ ἀδιαφορεῖν ἐπὶ τοῖς ἁμαρ τάνουσιν, ἢ ἐφησυχάζειν αὐτοῖς. Ὅτι δεῖ τὸν ἐλέγ χοντα μετά πάσης εὐσπλαγχνίας φόβῳ Θεοῦ, καὶ σκοπῷ τοῦ ἐπιστρέψαι τὸν ἁμαρτάνοντα, ἐλέγ χειν. Οτι δεῖ τὸν ἐλεγχόμενον ἢ ἐπιτιμώμενον και ταδέχεσθαι προθύμως, γνωρίζοντα τὸ ἑαυτοῦ ὄφελος ἐν τῇ διορθώσει. Ὅτι οὐ δεῖ, ἐγκαλουμένου τινὸς, ἄλλον ἐνώπιον ἐκείνου ἢ ἄλλων τινῶν ἀντιλέγειν τῷ ἐγκαλοῦντι. Ἐὰν δὲ ἄρα ποτὲ ἄλογον φανῇ τὸ ἔγκλημά τινι, κατ' ἰδίαν κινεῖν λόγον πρὸς τὸν ἐγκαλοῦντα καὶ ἢ πληροφορεῖν ἢ πληροφορείσθαι. Οτι δεῖ ἕκαστον, ὅση δύναμις, θεραπεύειν τὸν ἔχοντά τι κατ' αὐτοῦ. Ὅτι οὐ δεῖ μνησικακεῖν τῷ ἁμαρτήσαντι καὶ μετανοοῦντι, ἀλλ' ἐκ καρδίας ἀφεῖναι. Ὅτι δεῖ τὸν λέγοντα μετανοεῖν ἐφ᾽ ἁμαρτήματι μὴ μόνον κατανυγῆναι ἐφ᾽ ᾧ ἡμαρτεν, ἀλλὰ καὶ καρποὺς ἀξίους ποιῆσαι τῆς μετανοίας. Ὅτι ὁ ἐπὶ τοῖς πρώτοις ἁμαρτήμασι παιδευθείς, καὶ τῆς ἀφέσεως ἀξιωθεὶς, ἐὰν πάλιν ἁμάρτῃ, χεῖρον τοῦ προτέρου κατασκευάζει ἑαυτῷ τὸ κρῖμα τῆς ὀργῆς. Ὅτι δεῖ τὸν μετὰ τὴν πρώτην καὶ δευτέραν νουθεσίαν ἐπιμένοντα τῷ ἐλαττώματι ἑαυτοῦ φανεροῦσθαι τῷ προεστῶτι, ἐὰν ἄρα ὑπὸ πλειόνων ἐπιτιμηθεὶς ἐνα τραπῇ. Ἐὰν δὲ μηδὲ οὕτω διορθώσηται, ώς σκάν δαλον εκκόπτεσθαι τοῦ λοιποῦ, καὶ ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην ὁρᾶσθαι πρὸς τὴν ἀσφάλειαν τῶν τὴν σπου δὴν τῆς ὑπακοῆς ἐργαζομένων, κατὰ τὸ εἰρημένον, Ασεβῶν καταπιπτόντων, δίκαιοι ἔμφοβοι γίνονται. Δεῖ δὲ καὶ πενθεῖν ἐπ' αὐτῷ, ὡς μέλους ἐκκοπέντος ἐκ τοῦ σώματος. Ὅτι οὐ δεῖ ἐν παροργισμῷ ἀδελφοῦ ἐπιδῦναι τὸν ἥλιον, μή ποτε ἡ νύξ διαστῇ με (Vide Addenda.) Διαστῇ. Bigot. διαστήσῃ. Coisl. secundus et alii duo a Combefisio citati μεταστήσῃ ἀμφοτέρους: Ne nox utrumque transferat. Sed retinenda visa est scriptura vulgata, quæ in antiquissimis exstat codicibus Medicæo et Coist. primo. Satis est enim ad Basilii sensum, ut metuendum sit, ne vox utrumque

EPISTOLARUM CLASSIS 1. EPIST. XXIN, linquat. Tempus non protrahendum ad sui emen dationem, eo quod non constet de crastina; quippe cum multi post multa consilia, crastinum non adepti sunt. Non oportet ventris satietate decipi, ex qua imagines nocturnæ nascuntur. Non oportet distrahi opere immoderato, nec debet quisquam frugalitatis terminos excedere, secundum Apostolum dicentem: Habentes autem alimenta, et quibus legamur, his contenti erimus¹; propterea quod copia ultra necessitatem perducta imaginem avaritiæ exhibet, avaritia idololatriæ nomine damnatur *. Non oportet argenti cupidum esse, neque thesauros colligere in res inutiles quæ non conveniant. Oportet ut qui ad Deum accedit, paupertatem amplectatur in omnibus, et confixus sit timore Dei, secundum eum ταξὺ ἀμφοτέρων, καὶ καταλίπῃ ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως ο ἀπαραίτητον ἔγκλημα. Οτι οὐ δεῖ καιρὸν ἀναμένειν ἐπὶ τῇ ἑαυτοῦ διορθώσει, διὰ τὸ μὴ ἀσφαλὲς ἔχειν περὶ τῆς αύριον· ὅτι πολλοὶ πολλὰ βουλευσάμενοι τὴν αὔριον οὐ κατέλαβον. Οτι οὐ δεῖ ἀπατᾶσθαι χορτασία κοιλίας, δι' ἧς γίνονται φαντασίαι νυκτε ριναί. Ὅτι οὐ δεῖ περισπάσθαι εἰς ἄμετρον έργασίαν, καὶ ὑπερβαίνειν τοὺς ὄρους τῆς αὐταρκείας, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον εἰπόντα· Ἔχοντες δὲ δια τροφὰς, καὶ σκεπάσματα, τούτοις ἀρκεσθησόμεθα· ὅτι ἡ περισσεία, ἡ ὑπὲρ τὴν χρείαν, εἰκόνα πλεονεξίας ἐμφαίνει, ἡ δὲ πλεονεξία ἀπόφασιν ἔχει εἰδωλολατρείας. Ὅτι οὐ δεῖ φιλάργυρον εἶναι, οὐδὲ θησαυρίζειν εἰς ἀνωφελή ἃ μὴ δεῖ. Ὅτι δεῖ τὸν προσ ερχόμενον Θεῷ ἀκτημοσύνην ἀσπάζεσθαι κατὰ πάνω τα, καὶ καθηλωμένον εἶναι τῷ φόβῳ τοῦ Θεοῦ, κατὰ qui dicit: Confige timore tuo carnes meas; a judi τὸν εἰπόντα· Καθήλωσον ἐκ τοῦ φόβου σου τὰς · σάρκας μου· ἀπὸ γὰρ τῶν κριμάτων σου ἐφοβήθην Δψη δὲ ὁ Κύριος, μετά πάσης πληρο φορίας ὑμᾶς ἀναδεξαμένους τὰ εἰρημένα, εἰς δόξαν Θεοῦ καρποὺς ἀξίους τοῦ Πνεύματος ἐπιδείξασθαι Θεοῦ εὐδοκίᾳ καὶ συνεργίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἀμήν. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΚΙ ciis enim tuis timui. Det autem Dominus, ut quæ diximus cum owni animi persuasione suscipientes, ad Dei gloriam dignos fructus Spiritus, Dei beneplacito, atque Domini nostri Jesu Christi auxilio ostendatis. Amen. EPISTOLA XXIII*. Cum quidam in eo loco, ubi tunc erat Basilius, monasticam vitam amplecti vellet, distulit eum Basilius, volens eum in monasterio suo suscipere; sed nunc mutato consilio eum mittit, ac præcipit ut se non exspectato suscipiatur, eique aliquis, quem ipse elegerit, præficiatur vitæ sanctioris magister. Παραθετική πρὸς μονάζοντα. Ο δεῖνα ὡς λέγει, καταγνούς τῆς τοῦ βίου τούτου ματαιότητος, καὶ καταμαθών, ὅτι τῆς ζωῆς ταύτης τὰ τερπνὰ ἐνταῦθα τὴν καταστροφὴν Έχει, ύλας μόνον κατασκευάζοντα τῷ αἰωνίῳ πυρί, ταχεῖαν δὲ ἔχοντα τὴν πάροδον, κατέλαβέ με, βουλόμενος ἀποστῆναι μὲν τῆς μοχθηρᾶς καὶ πολυστενάκτου ζωῆς, καταλιπεῖν δὲ τὰς τῆς σαρκὸς ἡδονάς, ἐπελθεῖν δὲ λοιπὸν τῇ ὁδῷ τῇ ἀγούσῃ ἐπὶ τὰς μονάς τοῦ Κυρίου. Ἐπειδὴ οὖν ἀναγκαῖόν ἐστιν, εἰ φύ σες ἐν ἐπιθυμία καθέστηκε τῆς μακαρίας ὄντως διαγωγῆς, καὶ τὸν καλὸν καὶ ἐπαινούμενον ἔρωτα · ἔσχεν ἐν τῇ ἑαυτοῦ ψυχῇ, ἀγαπήσας Κύριον τὸν Θεὸν ἡμῶν ἐξ ὅλης καρδίας, καὶ ἐξ ὅλης Ισχύος, καὶ ἐξ 'I Tim. vı, 8. * Coloss. 111, 5. Psal. CXVII, 120. separet alterutrius morte; nec videtur dixisse metuendum esse, ne nox utrumque transferat. Id enim minus naturale ac dictu proclive. (Vide Addenda.) Παραθετική. Sic omnes codices mss. Editi παραινετική. Sex codices et editi addunt πρὸς μου νάζοντα. Harl. ἀποταξαμένῳ τῷ βίῳ καὶ μονάσαντι, Ei qui sæculo renuntiavit et vitam monasticam amplexus est. Sed in his titulis diligentiam requiro. Non enim unum aliquem privatim, sed totum monachorum conventum alloquitur Basilius. ῾Ο δεῖνα. In interpretanda hac voce, quæ sæpe alias occurret, secutus sum veterem morem. Vituperat Cyprianus, in epist. xi, libellos a confessoribus datos hunc in modum, Communicet ille cum suis. Observat Baluzius in Notis sic solitos esse scribere antiquos pro eo, quod posterior selas lit teram N. adhibuit. Epiphanius in Epistola ad Joannem Hierosolymitanum, ex interpretatione Ilieronymi, negat se pro Joanne in sacrificio solitum sic precari: Domine, præsta Joanni ut recte credat, Commendatitia ad monachum. Ille, ut ait, condemnans vitæ hujus vanitatem, atque exploratum habens præsentis vitæ oblectamenta hic finein habere, materiam duntaxat æterno igni præparantia, et cito transeuntia, convenit me, volens ab hac misera valdeque luctuosa vita secedere, ac relictis carnis voluptatibus deinceps viam ad Domini mansiones deducentem ingredi. Quoniam ergo, si instituti vere beati sincero desiderio tenetur, habetque in sua anima bonum ac laudabilem amorem, diligens Dominum Deum ex toto corde, et ex totis viribus et ex tota mente, necesse est ut illi ob oculos vestra pietas arctæ ac coangustate viæ incommoda et asperitates ponat, sed in hunc modum: Custodi illum qui prædicat veritatem, vel certe ita, Tu prasta, Domine, et custodi, ut ille verbum prædicet veritatis. Atque ita quidem antiqui, si quen tacito nomine designarent. Sin autem dominum domus ac præpotentem virum, utebantur hac voce αὐτός, velut Pythagorei de magistro, αὐτὸς ἔφα, ipse dixit. Quod idcirco notatum volui, quia ex hac observatione enitescit locus Basilii non difficilis qui tamen torsit interpretes. Is exstat in Comment. in Isaiam p. 498, in not. Ubi Basilius observat eos qui in privatis domibus auctoritate præcellunt ipsos vocari solere. Τούτου. Deest ea vox in duobus mss. Εἰ φύσει. Designatur hac voce sincerum et simulationis expers desiderium. Sic apud Athanasium in Epistola ad Epictetum, quæ φύσει peraguntur, iis quæ θέσει, φαντασίᾳ, δοκήσει, id est licte et simulate ac sola specie fiunt, opponur.tur. * Alias CCCLXXXIII. Scripta videtur Cæsareæ cum esset presbyter.

/ eumque constituat in spe bonorum, quæ nunc non- ὅλης διανοίας, υποδειχθῆναι αὐτῷ ὑπὸ τῆς ὑμετέρας 1 dum videntur, sed in promissionibus reposita sunt bis qui 102 Domino digni fuerint; idcirco per epistolam adhortor incomparabilem vestram in Christo perfectionem, ut eum, si fieri potest, instituatis, et sine me renuntiationem illi secundum Dei beneplacitum conficiatis, ac informetur et elementis imbuatur secundum ea quæ a Patribus sanctis statuta et scriptis mandata sunt; deinde ei proponantur omnia quæcunque ad vitæ asceticæ accuratam rationem attinent, et sic admittatur, labores pro pietate sponte suscipiens, ac sese suavi Domini jugo submittens; et ad imitationem illius qui propter nos egenus factus est * carnemque gestavit, vitam instituens, ac secundum propositum currens ad vocationis supernæ præmium, laudem a Domino consequatur. Ego enim illum hic amoris erga Deum coronam accipere studentem distuli, volens ipsum cum vestra pietate inungere ad ejusmodi certamina, et unum ex vobis, quem ipse petierit, magistrum ei præficere, qui eum præclare exerceat, et intenta ac beata sollicitudine spectatum athletaın efficiat, principem tenebrarum hujus sæculi et spiritualia nequitiæ, quibuscum nobis secundum beatum Apostolum lucta est *, vulnerantem et prosternentem. Quod ergo volebam vobiscum agere, vestra in Christo dilectio etiam sine me perficiat. τὰ πνευματικὰ δὲ τῆς πονηρίας, πρὸς ἃ ἡμῖν ἐστι ἐγὼ μεθ' ἡμῶν ἠβουλήθην ποιῆσαι, ἡ ἐν Χριστῷ ὑμῶν ἀγάπη καὶ δίχα μου ποιησάτω. θεοσεβείας τὰ δυσχερῆ καὶ δυσάντητα τῆς στενῆς καὶ τεθλιμμένης ὁδοῦ, ἐν ἐλπίδι δὲ αὐτὸν καταστῆσαι τῶν νῦν τέως μὴ βλεπομένων, ἐν ἐπαγγελίαις δὲ ἀποκειμένων ἀγαθῶν τοῖς ἀξίοις τοῦ Κυρίου· διὸ γράφων παρακαλῶ τὴν ἀσύγκριτον ὑμῶν ἐν Χριστῷ τελειότητα, τυπῶσαι εἰ οἷόντε εἴη, καὶ δίχα μου ποιῆσαι τήν τε ἀποταγὴν αὐτῷ κατὰ τὸ ἀρέσχον Θεῷ, καὶ στοιχειωθῆναι αὐτὸν κατὰ τὰ δόξαντα τοῖς ἁγίοις Πατράσι, καὶ ἐγγράφως ὑπ' αὐτῶν ἐκτεθέντα· ἤδη δὲ αὐτῷ προταθῆναι ἅπαντα ὅσα τῇ ἀκρι θείᾳ δοκεῖ τῇ ἀσκητικῇ, καὶ οὕτως αὐτὸν προσαχθῆ ναι τῷ βίῳ αὐθαιρέτως ἀναδεξάμενον τοὺς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἀγῶνας, καὶ ὑπαγαγόντα ἑαυτὸν τῷ χρηστῷ τοῦ Κυρίου ζυγῷ, καὶ κατὰ μίμησιν τοῦ δι' ἡμᾶς πτωχεύσαντος καὶ σάρκα φορέσαντος πολιτευσάμενον, καὶ κατὰ σκοπὸν δραμόντα πρὸς τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως, τυχεῖν τῆς παρὰ τοῦ Κυρίου ἀποδοχῆς. Ἐγὼ γὰρ σπουδάζοντα αὐτὸν ἐνταῦθα δέξασθαι τὸν τῆς κατὰ Θεὸν ἀγάπης στέφα νον ὑπερεθέμην, βουλόμενος μετὰ τῆς ὑμετέρας θεο σεβείας ἀλεῖψαι αὐτὸν πρὸς τοὺς τοιούτους ἄθλους, · καὶ ἕνα ὃν ἂν ὑμῶν αὐτὸς ἐπιζητήσῃ ἐπιστῆσαι αὐτῷ ἀλείπτην, καλῶς παιδοτριβοῦντα καὶ παλαιστὴν δόκι μον ἀπεργαζόμενον διὰ τῆς συντόνου καὶ μακαρίας ἐπιμελείας, τιτρώσκοντα καὶ καταβάλλοντα τὸν και σμοκράτορα τοῦ σκότους τοὺς αἰῶνος τούτου, και κατὰ τὸν μακάριον ᾿Απόστολον ἡ πάλη. Ο τοίνυν EPISTOLA XXIV'. Negat Basilius se calumniis facile credidisse; hortatur Athanasium, ut nullum illis det locum ac liberos, ut par est, Athanasio, Athanasii episcopi Ancyra patri. diligat. Ut hominis vita calumniis superior sit, id ex rebus difficillimis unam esse, ne dicam ex iis quæ neri non possunt, et mihi persuasum est, et tuæ probitati dubium arbitror non esse. Sed nullam ex se ansam, neque iis qui res accurate observant, neque iis qui injuriæ causa lapsibus nostris • 1 Cor. viii, 9. • Ephes. νι, 12. Alias LIV. Scripta ante annum 369. Καταστῆσαι. Ita vetustissimus codex Coisl. Editi καταστῆναι. Διὸ γράφων. Deest διό in vetustissimo codice Coisl. et de industria in Harl. deletum tuit. Paulo post desunt in duobus codicibus uæ voces, ἐν Χρι στῷ. Αὐτῷ. Haec codicis Harlmani scriptura vulgala αὐτοῦ visa est præferenda. Στοιχειωθῆναι. Εditi addunt Θεῶ, guod recte deest in sex veteribus libris. Προταθῆναι. Ita sertem mss. Editi et Coisl. primus προτεθῆναι. Προσαχθῆναι τῷ βίῳ. Cum nonnulla in hanc epistolam irrepserint, suspicor illud, τῷ βίῳ, ex eorum numero esse, quæ perperam addita sunt. Nam is quem commendat Basilius, volebat renuntiare t βίῳ, saculo, ut est in titulo cod. Harl. Quomodo ergo rogat Basilius eum ascribi to Biw? Perspicitur autem ex hoc loco professionem viroruin in co siΟ Αθανασίς τῷ πατρὶ Ἀθανασίου τοῦ ἐπισκό που Αγκίρας. Ὅτι μὲν κρειττονα εἶναι διαβολῶν ἀνθρώπου βίον τῶν χαλεπωτάτων ἐστὶν, ἵνα μὴ τῶν ἀδυνάτων εἴπω αυτός τε πέπεισμαι, καὶ τὴν σὴν χρηστότητα νομίσω μὴ ἀμφιβάλλειν· τὸ δὲ μηδεμίαν παρέχειν ἐξ ἑαυτῶν λαβήν, μήτε τοῖς ἀκριβῶς ἐπιτηροῦσι τὰ πράγματα, μήτε τοῖς κατ' ἐπήρειαν εφεδρεύουσιν tam fuisse, ut fratrum numero post legitimam probationem ascriberentur.Nihil aliud exigitur in Regulis fusioribus, interrog. X, ubi modus recipiendorum fratrum præscribitur. In canone autemi 19 hanc professionem tacitam vocat Basilius; sed satius esse statuit, ut deinceps ipsi etiam viri interrogentur (id enim non omittebatur in sacris virginibus), et eorum vota conceptis verbis excipiantur. Τοῦ αἰῶνος. Hic desunt in codice Medicro et utroque Regio ac utroque Bigot Αθανασίῳ, etc. Editi post vocem επισκόπου addunt 'Αγκύρας, quæ vox eisi in nullo codice ms. a nobis inventa, probabilis tamen conjectura est, Athanasium illum episcopum, cujus ad patrem scribit Basilius, non alium esse Athanasio Ancyræ episcopo, quicum Basilius amicitia et familiaritate conjunctus fuit. Το δέ. Multi codices τὸ μέντοι, et paulo post τοῦτο δή. Ibidem sex libri veteres ἐξ ἑαυτῶν. Εdit ἐξ αὐτῶν.

EPISTOLARUM CLASSIS I. EPIST. XXV. num est prudenter et accommodate ad pietatis normam viventium. Nos autem non adeo faciles esse arbitreris, aut adeo credulos, ut sine examine a quibusvis obtrectationes admittamus. Meminimus enim spiritualis præcepti, vanum rumorem admittendum non esse admonentis". Sed tamen quoniam vos ipsi, qui dicendi arti datis operam, ea quæ apparent non apparentium signa esse dicitis; illud censemus (nec moleste feras, si 103 quid a nobis docentium more dicetur: nam infirma mundi et abjecta elegit Deus, ac sæpe per hæc electorum salutem dispensat): quod, inquam, dico admoneoque, illud est: ut sermonem omnem et omnen decoram actionem considerate exsequamur, et secundum Apostoli præceptum *, nuliam demus ulla in re offensionem. Decere enim arbitror, ut qui multum in doctrina percipienda exsudavit, gentiumque et urbium gubernacula tenuit, ac magnam progenitorum virtutem æmulatur, ipsius vita in virtutis exemplum proponatur. Porro amorem erga liberos non verbis nunc demonstrare debes, qui utique jampridem demonstrasti, ex quo pater factus es; nec naturali solum amore uti, quem etiam bruta animantia ſetibus suis exhibent, uti et tu dixisti, et experientia declarat: sed dilectionem etiam animi inductione et voluntate intendere, eo magis quod eos tales esse vides, qui paternis votis digni sint. Quare non opus est hæc nobis persuaderi, cum satis sit testimonium quod ex rebus ipsis percipitur. Illud autem veritatis causa non intempestivum adjicere, fratrem Timotheum chorepiscopum non esse, qui rumores ad nos detulerit. Nam nec coram, neque per litteras parvi quidquam aut magni, quod calunniæ aline esset, de te locutus deprehenditur. Quamobrem aliquid nos audivisse non negamus: sed aflirma. mus Timotheum non esse, qui tibi struxerit calumnias. Omnino autem audientes, si nihil aliud, illud certe Alexandri faciemus, ut calumniam patienti alteram aurem integram reservemus. ἡμῶν τοῖς ὀλισθήματι, τοῦτο καὶ δυνατὸν, καὶ ἴδιον insidiantur, præbere; id et fieri potest, et homi τῶν συνετῶς καὶ κατὰ τὸν τῆς εὐσεβείας σκοπὸν τὸν ἑαυτῶν βίον διεξαγόντων. Ἡμᾶς δὲ μὴ οὕτως εὐκόλους οίου, μηδὲ εὐπαραγώγους εἶναι, ὥστε ἀνεξετάστως τὰς παρὰ τῶν τυχόντων προσίεσθαι καταῤῥήσεις. Μεμνήμεθα γὰρ τοῦ πνευματικοῦ παραγγέλματος, μή χρῆναι προσδέχεσθαι ἀκοὴν μας ταίαν παρεγγυῶντος. Πλὴν ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ὑμεῖς αὐτοί φατε, οἱ περὶ τοὺς λόγους ἐσπουδακότες, τα φαινό μενα τῶν ἀφανῶν εἶναι σημεία, τοῦτο ἀξιοῦμεν (καὶ μὴ βαρέως δέξῃ, εἴ τι ἐν διδασκαλίας εἴδει λεχθήσεται παρ' ἡμῶν· τὰ γὰρ ἀσθενῆ τοῦ κόσμου καὶ τὰ ἐξουθενημένα ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, καὶ δι' αὐτῶν πολλάκις οἰκονομεῖ τὴν σωτηρίαν τῶν σωζομένων)· ὅ γε μὴν λέγω καὶ παραγγέλλω, ἐκεῖνό ἐστι· πάντα μὲν λόγον, πᾶσαν δὲ πρᾶξιν καθήκουσαν περιεσκεμμένως ἐπιτελεῖσθαι· καὶ κατὰ τὸ ἀποστολικὸν παράγε γελμα, μηδεμίαν ἐν μηδενὶ διδόναι προσκοπήν. Πρέπον γὰρ εἶναι τίθεμαι, ἀνδρὸς πολλὰ μὲν ἐπὶ μαθήσει λόγων ιδρώσαντος, ἐθνῶν δὲ καὶ πόλεων ἀρ χὰς διευθύναντος, καὶ πρὸς μεγάλην προγόνων άρετὴν τὸν ζῆλον ἔχοντος, τὸν βίον προκεῖσθαι εἰς ὑπό δειγμα ἀρετῆς. Τὴν μέντοι περὶ τὰ τέκνα διάθεσιν οὐχὶ λόγῳ νῦν ὀφείλεις δεικνύναι, ὅς γε πάλαι ἔδει ξας, ἀφ' οὗ πατὴρ ἐγένου, οὐ μόνον τῇ φυσική στορ γῇ κεχρημένος, ἣν καὶ τὰ ἄλογα παρέχεται τοῖς ἐκε γίνοις, ὡς αὐτός τε εἶπας καὶ ἡ πεῖρα δείκνυσιν, ἀλλὰ καὶ ἐπιτείνειν τὴν ἀγάπην, δηλονότι ἐκ προαι ρέσεως, ὅσῳ ὁρᾷς τοιαῦτα ὄντα, οἷα ἄξια εἶναι παρ τρικῶν προσευχῶν. Ὥστε οὐχ ἡμᾶς δεῖ περὶ τούτων πείθεσθαι· ἀρκοῦσα γὰρ ἡ ἐξ αὐτῶν τῶν γινομένων ἐστὶ μαρτυρία. Ἐκεῖνο γε μὴν οὐκ ἄκαιρον προσθεῖναι τῆς ἀληθείας ἕνεκεν, ὅτι οὐχ ὁ ἀδελφὸς Τιμό θεός ἐστιν ὁ χωρεπίσκοπος, ὁ ἀνενεγκὼν ἡμῖν τὰ θρυλληθέντα. Οὔτε γὰρ ἐν συντυχίᾳ, οὔτε διὰ γράμματος φαίνεται μικρόν τι ἢ μείζον διαβολῆς ἐχόμε να περὶ σοῦ φθεγξάμενος. Ὥστε ἀκηκοέναι μέν τι οὐκ ἀρνούμεθα· οὐ μὴν Τιμόθεον εἶναι τὸν τὰς διαβολάς σοι κατασκευάζοντα. Ακούοντες δὲ πάντως, εἰ μή τι ἄλλο, τὸ γοῦν τοῦ ᾿Αλεξάνδρου ποιήσομεν, τὴν ἑτέραν τῶν ἀκοῶν ἀκεραίαν ταμιευ σόμεθα τῷ διαβαλλομένῳ. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΚΕ'. EPISTOLA XXV*. Amica et charitatis plena expostulatio cum Athanasio Ancyrano, qui Basilium nec per litteras admonitum, nec per communem aliquem amicum, palam et aperte insectabatur et minabatur, ac omnibus Cæsarea venientibus dicebat noxas quasdam ab eo scribi et componi. Αθανασίῳ ἐπισκόπῳ Αγκύρας. 1. Απήγγειλάν μοί τινες τῶν ἐκ τῆς ᾿Αγκύρας πρὸς ἡμᾶς ἀφικομένων, πολλοὶ δὲ οὗτοι καὶ οὐδὲ * Exod. XXIII, 1. * 1 Cor. 1, • II Cor. vi, 3. Συνετώς. Sic Harl., Coisl. uterque et uterque Regius. Editi συνετῶν. Εἴ τι ἐν. Sic Harl., Med., Coisl. uterque et Reg. primus. Editi εἴ τι ὡς ἐν. Paulo post sex codices δι' αὐτῶν. Editi διὰ τούτων. Μέν τι. Sic mss. sex. Editi μέντοι. Mér zu Siones. sex. Helt et Reg. 2 emendavimus quod erat in editis ταμιευόμεθα. Αθανασίῳ. Addunt duo codices Coisl. se PATROL. GR. XXXII. Athanasio episcopo Ancyræ. 1. Nuntiarunt mihi quidam ex his qui Ancyra ad nos veniunt, multi autem sunt hi, ac ne numecundus et Reg. 222, a Combefisio citatus: ὥστε φανερῶσαι αὐτῷ πόθεν ἐκινήθη πρὸς τὴν κατ' αὐτοῦ λύπην. Ut sibi significet unde commotus fuerit, ut agritudinem adversum se susciperet. Initio cod. Vat. ἀνήγγελον. Καὶ οὐδέ. Edili καὶ οὓς οὐδε. Sed hæc vocula deest in tribus optimis codicibus Harl., Coisl., Med. • Alias Lill, scripta ante an. 369.

ლეე rare quidem facile sit; uno autem ore omnes re- ἀριθμῆσαι ῥᾴδιον, σύμφωνα δὲ πάντες φθεγγόμενοι. ferentes, te charum caput (quomodo verbis utar lenissimis?) non suavissime nostri meminisse, neque pro tuis moribus. Me vero nihil rerum humamarum, probe scias, percellit, nec cujusquam ex omnibus inexspectata immutatio; cum dudum naturæ imbecillitatem et in contraria mutabilitatem perspexerim. Unde neque, si quid rerum nostrarum retro sublapsum est, et ex pristino honore convicia atque injuria nobis nunc fiunt, id magni facio. Sed illud mihi revera præter opinionem et instar monstri visum est, eum te esse qui ita erga nos affectus sis, ut irascaris nobis ac succenseas, imo etiam jam minas aliquas intentes, ut referunt qui audivere. 104 Ac minas quidem omnino (verum enim dicetur) irrisi. Equidem essem omnino puer, si ejusmodi formidarem terricula. Hoc vero mihi et terribile et multa dignum sollicitudine visum est, quod integritas tua, quam inter paucos tum rectæ fidei firmamentum, tum veteris ac veræ dilectionis semen in solatium Ecclesiis servari credimus, usque adeo præsentis rerum status particeps sit, ut quorumlibet hominum calumniæ plus apud te valeant, quam longa nostri experientia, et ad rerum absurdarum suspicionem sine argumentis abducaris. Quanquam, quid dico suspicionem? Qui enitn indignatus est ac minatus, ut de te referunt, non suspicantis, sed jam clare et explorate persuasi videtur quodam modo iracundiam declarasse. 2. Sed, ut dixi, in hoc tempus causam rejicimus. Nam quanti laboris erat, o admirande, in brevi epistola, quibus de rebus velles, velut solum cum solo colloqui: aut si litteris res ejusmodi non crederes, nos ad te accersere? Quod si hæc oninino renuntiare oportebat, ac dilationi spatium non dabat difficilis ad coercendum iracundia; at certe unuin aliquem ex familiaribus, et ad tegenda areana idoneis licebat sermonis ad nos perferendi ministrum adbibere. Nunc vero quis est ex iis, qui ad vos qualiumcunque negotiorum causa proficiscuntur, cujus aures hoc sermone non circumsonuerint, noxas quasdam a nobis scribi σὲ τὴν φίλην κεφαλὴν (πῶς ἂν εὐφήμως εἴποιμι;) οὐχ ὡς ἥδιστα μεμνῆσθαι ἡμῶν, οὐδὲ κατὰ τὸν σεαυτοῦ τρόπον. Ἐμὲ δὲ οὐδὲν ἐκπλήσσει τῶν ἀνθρωπί. νων, εὖ ἴσθι, οὐδὲ ἀπροσδόκητός ἐστιν οὐδενὸς τῶν πάντων μεταβολή, πάλαι τὸ τῆς φύσεως ἀσθενὲς καὶ τὸ εὐπερίτρεπτον πρὸς τὰ ἐναντία καταμαθόντα Ὅθεν οὔτ᾽ εἴ τι τῶν ἡμετέρων μεταπέπτωκε, καὶ ἐκ τῆς πρότερον τιμῆς λοιδορίαι καὶ ὕβρεις περὶ ἡμᾶς νῦν γίνονται μέγα τοῦτο ποιοῦμαι. ᾿Αλλ' ἐκεῖ νό μοι παράδοξον ὡς ἀληθῶς καὶ ὑπερφυὲς ἐφάνη, τὸ σὲ εἶναι τὸν οὕτω πρὸς ἡμᾶς ἔχοντα, ὥστε ὀργίζεσθαι ἡμῖν καὶ χαλεπαίνειν, ἤδη δέ τι καὶ ἀπειλεῖν, ὡς ὁ τῶν ἀκουσάντων λόγος. Τῶν μὲν οὖν ἀπειλῶν καὶ πάνυ ειρήσεται γὰρ τἀληθὲς) κατεγέλασα· ἡ κομιδῇ γ᾽ ἂν παῖς εἴην, τὰ τοιαῦτα μορμολύ κεια δεδοικώς· ἐκεῖνο δέ μοι καὶ φοβερὸν καὶ πολλῆς φροντίδος ἄξιον ἔδοξε, τὸ τὴν σὴν ἀκρίβειαν, ἣν ἐν ὀλίγοις ἔρεισμά τε ὀρθότητος, καὶ τῆς ἀρχαίας καὶ ἀληθινῆς ἀγάπης σπέρμα εἰς παραμυθίαν ταῖς Ἐκ κλησίαις σώζεσθαι πεπιστεύκαμεν ἐπὶ τοσοῦ τον της παρούσης καταστάσεως μετασχεῖν, ὥστε τὰς παρὰ τῶν τυχόντων βλασφημίας κυριω τέρας ποιήσασθαι τῆς μακρᾶς ἡμῶν πείρας, καὶ πρὸς τὴν τῶν ἀτόπων ὑπόνοιαν χωρὶς ἀποδείξεων ὑπαχθῆναι. Καίτοι τί λέγω ὑπόνοιαν; Ο γὰρ ἀγαν ακτήσας και διαπειληθεὶς, ὥς φασιν, οὐχ ὑπονοούν τος, ἀλλὰ τοῦ ἤδη σαφῶς καὶ ἀναντιῤῥήτως πεισθέν τις δοκεῖ πως ὀργὴν ἐνδεδεῖχθαι. 2. Αλλ', ὅπερ ἔφην, ἐπὶ τὸν καιρὸν τοῦτον ἀναφέ ρομεν τὴν αἰτίαν. Ἐπεὶ πόσου πόνου ἦν, ὦ θαυμά σιε, ἐν ἐπιστολῇ βραχείᾳ, περὶ ὧν ἐβούλου, οιονεί μόνον μόνῳ διαλεχθῆναι· ἢ, εἰ μὴ ἐπίστευες γραφῇ τὰ τοιαῦτα, πρὸς ἑαυτὸν μεταπέμψασθαι; Ε' δὲ πάντως ἐξειπεῖν ἔδει, καὶ ἀναβολῇ καιρὸν οὐκ ἐδίδου τὰ δυσκάθεκτον τῆς ὀργῆς· ἀλλ᾽ ἑνί γέ τιν τῶν ἐπιτηδείων, καὶ στέγειν ἀπόῤῥητα πεφυκότων, ἐξῆν δή που τῶν πρὸς ἡμᾶς λόγων χρήσασθαι δια κόνῳ. Νυνὶ δὲ τίνος οὐχὶ περιτεθρύλληται τὰ ὦτα τῶν κατ' οποιανδήποτε χρείαν ὑμῖν ἐπιφοιτώντων, ὡς ἡμῶν ἅτας τινὰς γραφόντων καὶ συγγραφόντων; Τούτῳ γάρ σέ φασι κεχρῆσθαι τῷ ῥήματι πέμψασθαι. Εἰ δὲ πάντως καὶ τοῦτο οὐκ ἔδει. Med., quanquam addita est secunda manu in Harl. τόν. Editi γράμμασι πράγματα, πρὸς ἑαυτὸν μεταIbidem συμφώνως in editis. Harl., Coisl. uterque et uterque Reg. ut in textu. Καταμαθόντα. Sic edit. Hagan. et prima Basileensis cum Harl., Coisl. primo et tribus aliis. Refertur videlicet hoc participium ad tue, quod paulo ante præcessit. Edit. Paris. et Basileensis, amui 1581, καταμαθόντι. Γίνονται. Coisl. primus ἐγγίνονται. Ἐκεῖνό μοι. Addunt quatuor mss. τὴν πρώτ την, nempe Harl., Vat., Coisl. prinus et Reg. secundus. Πεπιστεύκαμεν. Tres niss. πεπιστεύκειμεν, nempe Harl., Coisl. secundus et Reg. secundus. Ἐπὶ τοσοῦτον. Coisl. primus et Med. ἐπὶ τοσούτῳ. Paulo post idem Coisl. χωρὶς ἀποδείξεως. Ibidem Med. Καὶ τί λέγω. Γραφῇ... ἐξειπεῖν ἔδει. Ita septem mss., nisi quod in tribus recentioribus legitur πρὸς σεαυΚαὶ συγγραφόντων. Ita Harl., Vat., Coisl. secundus et alius a Combefisio citatus. Deleta sunt haec verba in Coisliniano prime. Editi ή συγγρα φόντων. Vertendum putat Combefisius, ac conscribanus, id est, ac si aliis socii et adjutores simus. Fateor mihi non probari hanc interpretationem. Illud enim συγγραφόντων nihil aliud hoc loco designal, nisi libros et pertractationes, et additum videtur ad explanationein præcedentis vocis ypayóvτων, quæ cum accipi posset de litteris ad amicos scriptis, aliam adhibebat Athanasius, ut Baɛilium pateret non incogitantem et imprudentem noxas scribere ut interdum fit in epistolis, sed data opera libros in hoc genere componere. Hinc Basilio hæc audienti subiit vereri, quod ne opus hæreticum nomini suo affictum fuisset. Confirmat hanc interpretationem illud Basilii de Eustathio dictum in eðist,

EP:STOLARUM CLASSIS 1. EPIST. XXVI. οἱ ἐπὶ λέξεως τὰ σὰ διηγούμενοι. Εμὲ δὲ, ἐπὶ πολλὰ et componi? Namn isto te vocabulo usum esse aiunt, τὴν διάνοιαν ἀγαγόντα τὴν ἐμαυτοῦ, οὐδέν τι μᾶλλον τῆς ἀμηχανίας ἀφίησιν. Ὥστε με καὶ τοιοῦτόν τι εἰσῆλθε· μή τις τῶν αἱρετικῶν κακούργως τοῖς ἑαυτοῦ συγγράμμασι τὸ ἐμὸν ὄνομα παραγράψας, ἐλύπησέ σου τὴν ὀρθότητα, καὶ ἐκείνην ἀφεῖναι τὴν φωνὴν προηγάγετο. Οὐ γὰρ δὴ τοῖς γεγραμμένοις ὑφ' ἡμῶν πρὸς τοὺς ἀνόμοιον κατ᾽ οὐσίαν τολμήσαντης εἰπεῖν τὸν Υἱὸν καὶ Θεὸν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, ἢ πρὸς τοὺς κτίσμα καὶ ποίημα εἶναι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον βλασφημήσαντας, ταύτην ἂν ἐπενεγκεῖν τὴν λοιδορίαν ἠνέσχον, ὁ τους μεγάλους ἄθλους ἐκείνους καὶ περιβοήτους ὑπὲρ τῆς ὀρθοδοξίας διενεγκών. Λύσαις δ' ἂν ἡμῖν τὴν ἀμηχανίαν αὐτὸς, εἰ ἐθε λήσειας τὰ κινήσαντά σε πρὸς τὴν καθ' ἡμῶν λύπην φανερῶς ἐξαγγείλαι. qui totidem verbis tua referunt. Me autem multa animo et cogitatione versantem, nihil quidquain de consilii inopia eximit. Quare et aliquid tale mihi in mentem venit, num quis bæreticus dolose suis ipsius scriptis nomen meum ascribens, rectitudini tuæ molestiam crearit, atque ad vocem istam emittendam adegerit. Non enim iis quæ a nobis scripta sunt adversus eos qui Filium et Deum Deo et Patri secundum essentiam dissimilem dicere ausi sunt, aut adversus eos qui Spiritum sanctum creaturam et opificium esse blasphemo ore docuerunt, contumeliam hanc facere voluisses, qui magna illa ac celebria certamina pro recta fide pertulisti. Liberabis autem nos ab hac sollicitudine, si modo volueris quæ te ad hanc in nos offensionem coinmoverint, aperte significare. 105 EPISTOLA XXVI. Cæsarium Basilius, in eo terræ motu qui Nicœam evertit, mirabiliter servatum hortatur, ut gratias re el opere Deo persolvat, ac eamdem semper mentem retineat quam in ipso periculi articulo habuerat, Καισαρίῳ τῷ ἀδελφῷ Γρηγορίου Χάρις τῷ Θεῷ, τῷ τὰ ἑαυτοῦ θαυμάσια καὶ ἐν σο! ἐπιδειξαμένῳ, καὶ ἐκ τοσούτου θανάτου δια σώσαντί σε τῇ τε πατρίδι καὶ ἡμῖν τοῖς προσήκουσι. Λείπεται δὴ οὖν μὴ ἀχαρίστους ἡμᾶς ὀφθῆναι, μηδ' ἀναξίους τῆς τοσαύτης εὐεργεσίας, ἀλλὰ κατὰ δύνα μιν τὴν ἡμετέραν διαγγέλλειν τοῦ Θεοῦ τὰ παράδόξα· καὶ, ἧς ἔργῳ πεπειράμεθα φιλανθρωπίας, ταύτην ἀνυμνεῖν· καὶ μὴ λόγῳ μόνον ἀποδιδόναι τὴν χάριν, ἀλλὰ καὶ ἔργῳ τοιοῦτον γενέσθαι, οἷον · αὶ νῦν εἶναι πειθόμεθα, τεκμαιρόμενοι τοῖς περὶ σὲ θαύμασι. Καὶ ἔτι μειζόνως τῷ Θεῷ δουλεύειν παρακαλοῦμεν, προσθήκαις ἀεὶ τὸν φόβον συναύξοντα, καὶ εἰς τὸ τέλειον προκόπτοντα ἵνα φρόνιμοι οἰκονόμοι τῆς ζωῆς ἡμῶν ἀποδειχθῶμεν, εἰς ἣν ἡμᾶς ἡ ἀγαθότης τοῦ Θεοῦ ἑταμιεύσατο. Εἰ γὰρ καὶ πᾶσιν ἡμῖν πρόσταγμά ἐστι παραστῆσαι ἑαυ τοὺς τῷ Θεῷ, ὡσεὶ ἐκ νεκρῶν ζῶντας, πῶς οὐχὶ μᾶλλον τοῖς ὑψωθεῖσιν ἐκ τῶν πυλῶν τοῦ θανάτου; Τοῦτο δ' ἂν μάλιστα, ὡς ἐμαυτὸν πείθω, κατορθωθείη, εἰ βουληθείημεν ἀεὶ τὴν αὐτὴν ἔχειν διάνοιαν, ἣν εἴχομεν ἐπὶ τοῦ καιροῦ τῶν κινδύνων. Πάντως γάρ που εἰσῄει ἡμᾶς τοῦ βίου τὸ μάταιον, καὶ ὡς οὐδὲν πιστὸν τῶν ἀνθρωπίνων, οὔτε πάγιον, οὕτω ῥᾳδίως ἐχόντων τὰς μεταπτώσεις. Καί πού τις μεταμέλεια μὲν ἔκ τε τῶν εἰκότων ἐνεγίνετο ἡμῖν ἐπὶ τοῖς φθάσασιν· ὑπόσχεσις δὲ περὶ τῶν ἐφεξῆς, εἰ περισωθείημεν, Θεῷ δουλεύειν, καὶ 10 Rom. νι, 15, 130: γράψας καθ' ἡμῶν, μᾶλλον δὲ συγγράψας, etc. Scripsit contra nos vel potius composuit longos sermones convicio omni el calumnia refertos. Eodem sersu usurpatur illud verbum in epistolis 131, 223, Λύσαις. Sic quinque mss. Editi λύσεις. Paulo post editi καθ' ὑμῶν. Plerique mss. καθ' ἡμῶν. Τῷ ἀδελφῷ Γρηγορίου. Desunt hic in quinque mss. Leguntur in tribus vetustissimis. Καὶ ἐν σοί. Prepositio addita ex codicibus Harl. Coisl. primo, Med. et nonnullis aliis. Ibidem Cæsario Gregorii fratri. Gratia Deo, qui mirabilia sua et in te ostendit, teque ex tali morte servavit patriæ ac nobis amicis. Reliquum jam est, ut ingrati non videamur, nec indigni beneficio tanto, sed pro viribus enarremius Dei miracula, et quam re experti sumus benignitatem, eam celebremus; nec verbis tantum persolvamus gratias, sed et opere tales simus, qualem et nunc esse te persuasum habemus, facta ex miris in te editis conjectura. Atque ut adhuc magis ibeo servias hortamur, accessionibus semper timorem augens, et ad perfectionem progrediens, ut prudentes dispensatores vitæ nostræ deprehendamur, ad quam nos benignitas Dei reservavit. Nam si omnibus nobis præceptum est, ut exhibeamus nos Deo tanquam ex mortuis viventes 10, quomodo non id magis præceptum iis, qui ex portis mortis erecti sunt? Id autem maxime, ut mihi quidem persuadeo, præstiterimus, si velimus eamdem semper retinere mentem, quam tempore periculorum habebamus. Omnino enim venerat nobis in mentem vitæ vanitas, ac nihil fidum esse in rebus humanis, nihil stabile, ut quæ tam facile mutenη tur, Subierat etiam nos, ut verisimile est, quædam præteritorum panitentia, et de futuris promissio, Deo, si servaremur, inserviendi, ac nobis ipsis diligentia omni invigilandi. Si quam enim nobis cogitationem mortis periculum imminens injiciat, quinque codices ἐπιδεικνυμένῳ. Sed tres antiquissimi ut in editis. Προκόπτοντα. Sic mss. sex. Editi προκόπτοντας. Εισῄει. Sic etiam sex libri veteres. Editi εἴσει. Ρᾳδίως. Codex Bigotianus a Combefisia laudatus habet ῥᾳδίας, et paulo post idem ὑποσχέ σεις. Alias CCCLXII, scripta an. 568.

hæc te arbitror, ut his quam simillima cogitasse. ἑαυτῶν ἐπιμέλεσθαι κατὰ πᾶσαν ἀκρίβειαν. Εἰ Quare necessarii cujusdam debiti solutione obstricti sumus. Hæc simul lætus ob Dei munus, simul et de futuris sollicitus, perfectioni tuæ subjicere ausus sum. Tuum autem est verba nostra æquo et leni animo accipere, quemadmodum et coram in colloquiis solebas. γάρ τινα ἡμῖν ἔννοιαν ὁ τοῦ θανάτου κίνδυνος ἐπικείμενος ἐνεδίδου, οἶμαί σε ἢ ταῦτα, ἢ ἐγγύτατα τούτων ἀναλογίζεσθαι τηνικαῦτα. Πέστε ἀναγκαίου ὀφλήματος ἐκτίσει ὑπεύθυνοι καθεστήκαμεν. Ταῦτα ὁμοῦ μὲν περιχαρὴς ὢν τῇ τοῦ Θεοῦ δωρεά, ὁμοῦ δὲ καὶ φροντίδα ἔχων περὶ τῶν μελλόντων ἐστιν εὐμενῶς καὶ ἡμέρως προσέσθαι ἡμῶν τοὺς ἀπεθάρσησα ὑπομνῆσαι τὴν τελειότητά σου. Σὸν δέ λόγους, ὡς καὶ ἐν ταῖς κατ' ὀφθαλμοὺς ὁμιλίαις σοι ἦν σύνηθες EPISTOLA XXVII*. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΚΖ'. Basilius ex morbo sanatus hieme impeditur quominus invisat Eusebium. Properaturum se pollicetur, si per anni tempus et per famem liceat. Eusebio, episcopo Samosalorum. Ubi Dei gratia ac præsidio tuarum precum paululum emergere ex morbo visus sum, ac recollegi meas vires, tunc hiemis supervenit, domi nos in. cludens, nec loco sinens moveri. Etsi enim solito longe mitior occurrit, mihi tamen satis vehemens fuit ut impediret, quominus non modo eo vigente iter ingredi, sed nec paululum quidem ex cubiculo 106 prospicere possem. Sed neque hoc parvi duco, quod dignus habear, qui cum tua pietate per litteras colloquar, jamque in antecessum spe responsionum acquiescam. Quod si et tempestas sinat, et vitæ nobis adhuc supersit tempus, nec impervium nobis iter fames efficiat; cito sane precum tuarum subsidio voti compotes esse, teque domi invenientes, in multo otio magnis tuæ sapientiæ thesauris exsatiari possimus. EPISTOLA XXVIII**. Εὐσεβίῳ ἐπισκόπῳ Σαμοσάτων. Οτε τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι καὶ τῇ βοηθείᾳ τῶν σῶν προσευχῶν μικρὸν ἀναφέρειν ἐκ τῆς ἀρρωστίας Εδοξα, καὶ ἀνελεξάμην ἐμαυτοῦ τὰς δυνάμεις, τότε ὁ χειμών επεγένετο, οἴκοι καθείργων ἡμᾶς, καὶ κατὰ χώραν μένειν συναναγκάζων. Εἰ γὰρ καὶ πολλῷ κου φότερος τῆς συνηθείας ἀπήντησεν· ἀλλ᾽ οὖν ἔμοιγε ἱκανὸς εἰς ἐμπόδιον, οὐχ ὅπως ὁδοιπορεῖν δι' αὐτ τοῦ ἀλλ' οὐδὲ μικρὸν προκύπτειν του δωματ τίου δύνασθαι. Ἔστι δέ μοι οὐδὲ τοῦτο μικρόν, τὸ καταξιοῦσθαι διὰ γραμμάτων ὁμιλεῖν τῇ θεοσεβεία σου, καὶ τῇ ἐλπίδι τῶν ἀντιδόσεων ήδη προανα παύεσθαι. Εἰ δὲ καὶ ὁ καιρὸς ἐνδοίη, καὶ τῆς ζωῆς ἡμῖν ἔτι λείποιτο χρόνος, καὶ μὴ ἄπορον ἡμῖν τὴν ὁδὸν ὁ λιμὸς ἀπεργάσαιτο· ταχὺ ἂν τύ χοιμεν τῆς ἐπιθυμίας διὰ τῶν σῶν προσευχῶν· καὶ ἐπὶ τῆς ἑστίας σε καταλαβόντες, κατὰ πᾶσαν σχο λὴν τῶν μεγάλων θησαυρῶν τῆς ἐν σοὶ σοφίας ἐμφορηθείημεν. Consolatur Neocæsarienses morte episcopi sui afflictos, et hortatur ut tranquillum statum, quem curis defuncti acceptum referre debent, nimium lugendo non amillant, sed diligenter caveant a lupis, et pro se quisque conentur pastorem e¡igere similem iis qui a Gregorii tempore usque ad hunc beatum ecclesiam rexerunt. Ecclesia Neocæsariensi consolatoria. 1. Postulabant quidem quæ acciderunt nostram ipsorum præsentiam, tum ut honorem beato viro vobiscum, qui ei conjunctissimi estis, una persolverein, tum ut moeroris, quem casus attulit, ex ipso rerum tristium spectaculo particeps forem, tum etiam ut de necessariis consiliis vobiscum communicarem. Sed quia corpoream conjunctionem inulta interpellant, reliquum erat ut per litteras vobiscum partirer præsentia. Miras igitur viri dotes, propter Alias VI, scripta anno 368. Alias LXII, scripta anno 368. Επιμέλεσθαι. Harl. et Coisl. primus έπιμελήσεσθαι. Editio Paris. secunda ἐπιμελεῖσθαι. Περὶ τῶν μελλόντων. Duo codices ὑπὲρ τῶν μελλόντων. 'Ην σύνηθες. Vocula deest in quinque mss. codicibus, non tamen in tribus antiquissimis. Δι' αὐτοῦ. Hanc vetustissimni codicis Harl. scripturam, quam tamen recentior manus corrupit addendo, substituere non dubitavi subabsurdæ editorum lectioni δι' ἐμαυτοῦ, per meipsum iter ingredi. Τῇ Ἐκκλησίᾳ Νεοκαισαρείας παραμυθητική. 1. Απῄτει μὲν τὰ συμβάντα τὴν ἡμῶν αὐτῶν παρουσίαν, τοῦ τε την (28-29) τιμήν τῷ μακαρίῳ τοῖς οἱ κειοτάτοις ὑμῖν συνεκπληρῶσαι, καὶ τοῦ τῆς ἐπὶ τῷ πάθει κατηφείας ἀπ' αὐτῆς τῆς θέας τῶν σκυ θρωποτέρων συμμετασχεῖν, καὶ ὥστε τῶν ἀναγκαίων βουλευμάτων ὑμῖν κοινωνῆσαι· ἐπεὶ δὲ τὴν σωμα τικὴν συνάφειαν πολλὰ τὰ διακωλύοντα, λειπόμενον ἦν διὰ τοῦ γράμματος κοινωνεῖν ὑμῖν τῶν παρόντων. Τὰ μὲν οὖν τοῦ ἀνδρὸς θαύματα, ἐφ᾽ οἷς καὶ μάλιστα Ἔτι λείποιτο. Sic antiquissimi quinque codices. Editi μὴ ἐπιλείποιτο. Ταχὺ ἄν. Sic antiquissimi codices Harl., Med. Coisl. cum uno ex Regiis. Editi τάχα ἄν. (28-29) Τοῦ τε τήν. Harl. et Med. τῷ τε τήν, εἰ paulo post καὶ τῷ. 'Απ' αὐτῆς. lla Vat. et quatuor alii. Editi et tres vetustissimi codices ἐπ' αὐτῆς. Sed minus recte. Nam locus gemellus in epist. 86 habet ἀπ' αὐτῆς τῆς ἐναργείας τῶν δρωμένων. Επ rerum conspectarum evidentia. In hac scriptura consentiunt omnes mss. codices.

EPISTOLARUM CLASSIS I. EPIST. XXVIII. τὴν ζημίαν ἡμῖν ἀφόρητον ὑπάρχειν λογίζεσθαι, quas etiam maxime damnum nobis Intolerandum οὔτ᾽ ἂν ἐπιστολῆς μέτρον ὑποδέξαιτο, καὶ ἄλλως ἕωρον ἀνδραγαθημάτων πλήθει τὸν λόγον προσάγειν, οὕτω συμπεπτωκυίας τῆς ψυχῆς ἡμῶν ἐπὶ τῇ λύπῃ. Τί γὰρ τῶν ἐκείνου τοιοῦτον, οἷον ἢ τῆς μνήμης ἡμῶν ἐκπεσεῖν, ἢ σιωπᾶσθαι ἄξιον νομισθήναι Πάντα μὲν γὰρ ἀθρόως εἰσάπαξ εἰπεῖν ἀμήχανον· τὸ δὲ ἐκ μέρους λέγειν δέδοικα μὴ προδοσίαν ἔχῃ τῆς ἀληθείας. Οἴχεται ἀνὴρ διαφανέστατα δὴ τῶν καθ' ἑαυτὸν πᾶσιν ὁμοῦ τοῖς ἀνθρωπίνοις ὑπερενεγκών ἀγαθοῖς, ἔρεισμα πατρίδος, Ἐκκλησιῶν κόσμος, στο λος καὶ ἑδραίωμα τῆς ἀληθείας, στερέωμα τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, οἰκείοις ἀσφάλεια, δυσμαχώτατος τοῖς ὑπεναντίοις, φύλαξ πατρώων θεσμών, νεωτερο ποιίας ἐχθρός· ἐν ἑαυτῷ δεικνὺς τὸ παλαιὸν τῆς Ἐκκλησίας σχῆμα, οἷον από τινος ἱεροπρεποῦς εἰκόνος, τῆς ἀρχαίας καταστάσεως, τὸ εἶδος τῆς ὑπ' αὐτὸν Εκκλησίας διαμορφῶν, ὥστε τοὺς αὐτῷ συγγενομένους τοῖς πρὸ διακοσίων ἐτῶν καὶ ἐπέκεινα φωστήρων τρόπον ἐκλάμψασι συγγεγονέναι δοκεῖν. Οὕτως οὐδὲν οἴκοθεν οὐδὲ νεωτέρας φρενός εύρημα προέφερεν ὁ ἀνήρ· ἀλλὰ, κατὰ τὴν Μωϋσέως εὐλογίαν, ᾔδει προκομίζειν ἐκ τῶν ἀδύτων τῆς καρδίας αὐτοῦ ἀγα θῶν θησαυρῶν, παλαιὰ παλαιῶν, καὶ παλαιὰ ἀπὸ προσώπου νέων. Ταύτῃ τοι καὶ τῆς προτιμήσεως οὐ κατὰ τὴν ἡλικίαν ἐν τοῖς συλλόγοις τῶν ὁμοτίμων ἐξιοῦτο, ἀλλ' ὑπὲρ πάντας ἦν τῷ τῆς σοφίας ἀρχαίῳ, ἐκ κοινῆς συγχωρήσεως τὸ πρωτεῖον καρπούμενος. Οσοι δὲ τῆς τοιαύτης ἀγωγῆς τὸ κέρδος, οὐδεὶς ἂν ἐπιζητήσεις, πρὸς ὑμᾶς ἀποβλέπων. Μόνοι γάρ, ὧν ἴσμεν, ή κομιδή γε ἐν ὀλίγοις ἐν χειμῶνι του σούτῳ καὶ λαίλαπι πραγμάτων ἀκύμαντον τῇ ἐκείνου κυβερνήσει τὴν ζωὴν διηγάγετε. Οὐ γὰρ ἥψατο ὑμῶν αἱρετικῶν πνευμάτων ζάλη, καταποντισμούς ἐπάγουσα καὶ ναυάγια ταῖς εὐπεριτρέπτοις ψυχαῖς. Μήτε δὲ ἄψαιτό ποτε, ὦ Δέσποτα τῶν ἁπάντων, ὃς τῷ σῷ θεράποντι Γρηγορίῳ, τῷ ἐξ ἀρχῆς πηξαμένῳ την κρηπίδα τῆς Ἐκκλησίας, τῆς ἐπὶ μήκιστον αταραξίας τὴν χάριν ἔδωκας. "Ην μή προδῶτε ὑμεῖς ἐν τῷ παρόντι καιρῷ· μηδὲ θρήνων ἀμετρίᾳ, καὶ τῷ ἐκδότους ἑαυτοὺς τοῖς λυπηροῖς ποιῆσαι, τοὺς τῶν ἀναγκαίων καιροὺς τοῖς ἐφεδρεύουσι πρόησθε. Αλλ' εἰ δεῖ πάντως θρηνεῖν (ὥσπερ οὖν οὐ φημι ἵνα μὴ ὁμοιωθῶμεν ἐν τούτῳ τοῖς μὴ ἔχουσιν ἐλπίδα), ὑμεῖς 11 Levit. xxνι, 10. accidisse arbitramur, nec epistolæ mensura capiat, et alioquin intempestivum de præclare factorum multitudine sermonem instituere, cum adeo conciderit animus noster ob moerorem. Quodnam enim illius factum tale est, quod aut e nostra meinuria excidat, aut silentio jure ac merito prætermittatur? Fieri enim non potest, ut semel omnia dican:ur acervatim: ex parte autem dicere, vereor ne proditionem habeat veritatis. Interiit vir omnium æqualium in omnibus simul humanis bonis præstantissimus, columen patria, Ecclesiarum decus, columna et fulcimentum veritatis, firmamentuni ſidei in Christum, suorum tutela, adversariis inexpugnabilis, legum paternarum custos, novitatis inimicus, ostendens in seipso priscain Ecclesiæ speciem, ad veterem statum, veluti ad sacram quamdam immaginem, Ecclesiæ sibi commissæ formam effingens, ita ut qui cum eo vixerunt, una cum iis qui ante ducentos annos et amplius luminarium instar resplenduerant, vixisse sibi videantur. Adeo nihil de suo, nec ullum recentioris mentis inventum vir ille promebat: sed, secundum Mqysis benedictionem, proferre noverat ex cordis sui arcanis, bonis scilicet thesauris, vetera veterum, et vetera ante faciem novorum ''. 107 Hinc et primo loco non secundum ætatem in conventibus episcoporum dignus habebatur, sed supra omnes erat sapientiæ antiquitate, primas communi concessu obtinens. Quanta Cautem talis institutionis utilitas, nemo requisierit, modo in vos oculos convertat. Nam soli quos noverimus, aut certe cum paucis admodum, in tanta rerum tempestate ac procella tranquillam illius gubernatione vitam egistis. Non enim vos attigit hæreticorum ventorum æstus, submersiones importans et naufragia animabus facile mutabilibus. Neque vero attingat unquam, o universorum Domine, qui fanulo tuo Gregorio, a quo basis Ecclesiæ ab initio compacta, tranquillitatis longissimæ munas dedisti. Quam vos hoc tempore amittere nolite, neque immodicis lacrymis, ac totos της mœrori dedendo, rerum necessariarum opportunitatem insidiantibus prodatis. Quod si omnino lugendum est (ita sane non sentio, ne in hoc iis qui 'Ημῖν. Edit. Basil. secunda el Paris. ὑμῖν. Aliæ et sex mss. ἡμῖν. Ibidem tres vetustissimi codices et duo Regii habent λογίζεσθαι pro eo quod eral in editis λογιζόμεθα. Illud, ἐφ᾽ οἷς, idem valet ac ώστε. Simile exemplum habes supra in epist. ad Maximum et infra in ep. 68 adl Athanas. Quod cum librarii non intelligerent, alii ὑπάρχει λογίζεσθαι (sic enim in nonnullis mss. legitur), alii ὑπάρχειν λογιζόμεθα posuerunt. Quod praestat.] Νομισθῆναι. Addunt editi ή συγκομισθῆναι, sed læc desunt in septem mss. Paulo post editi εἰπεῖν ἀδύνατον εἰ μὴ προδιδῶ τι τῆς ἀληθείας. Codices octo mss. ut in textu. Οὐδὲ νεωτέρας. Ουδέν in Vat. et Combef. Paulo post legimus cum septen mss. ἀπὸ προσώπου, editi ἀπὸ προσώπων. Εν ὀλίγοις. Ita Harl, Coisl. primus, Vat. et duo Regii. Editi σὺν ὀλίγοις. Πηξαμένῳ. Editi ante hanc vocem addunt καλῶς, quod in octo miss. desideratur. Statim pro eo quod erat in editis τῆς ἐπιμόνου αταραξίας, les ctionem octo codicum miss. apposuimus. Οὔ φημι. Deest negatio in tribus mss., sed necessaria videtur ad sententiæ seriem, ac miror eam a Combefisio expungi. Nam perabsurde dixisset Basilius lugendum esse, ne similes simus his qui spem non habent. Paulo post addimus 6é post ὑμεῖς ex codicibus Harl., Med., Coisl. utroque et unο Regio. Ἐν τούτῳ. Sic codices mss. octo. lidem paulo post habent προστησάμενοι. Editi ἐν τούτοις οι περιστησάμενοι. Editiones Hagan. et duæ Basileenses habent προστησάμενοι.

spem non habent, similes simus), vcs, si videtur, δὲ, εἰ δοκεῖ, οἷόν τις χορὸς πενθήρης τὸν κορυφαῖον postquam veluti lugubris quidam chorus proprium vobis ducem præfeceritis, concinnius cum ipso casum deflete. 2. Atque is quidem, etsi ad extremam senectutem non pervenit, at certe quod ad tempus, quo vobis præfuit, attinet, satis vitæ habuit. Corporis autem tantum particeps fuit, quantum necesse erat, ut animi constantiam in illius doloribus perferendis ostenderet. Forte autem vestrum aliquis existimet, tempus commiserationis esse incrementum et amoris accessionem, non autem satietatis occasionem his qui experti sunt, ita ut quanto longiori tempore estis beneficium experti, tanto amplius orbitatem sentiatis; cæterum corporis justi vel umbrain apud pios quovis honore dignam esse. Atque optandum quidem ut multi ex vobis sic animo affecti sint (neque enim ego ipse dixerim virum esse negligendum): sed hoc consilii do, ut dolorem humaniter perferatis. Etenim quæcunque dicere possint qui damnum deplorant, neque a meipso ignorantur. Silet quidem lingua fluviorum in morem aures alluens: cordis autem profundum, a nemine hactenus comprehensum, somniis debilius, quantum sane ad homines attinet, avolavit. Quis illo ad futurum prævidendum acutior? Quis in tam stabili ac firma animi indole idoneus fuit, qui fulgure citius res aggrederetur? O civitas multis quidem jam malis preoccupata: sed tamen nullo prorsus in partibus ad vitam necessariis sic læsa! Nunc defloruit tibi ornatus pulcherrimus, conticuit Ecclesia, conventus tristes sunt, consessus sacer coryphæum desiderat, sermones mystici 108 explanatorem exspectant, pueri patrem, senes æqualemn, optimates principem, populus patronum, pauperes nutritorem; omnes nominibus maxime propriis ipsum vocantes, in propria calamitate luctum sibi quisque proprium atque convenientem edunt. Sed quo mihi sermo præ lacrymarum voluptate rapitur? Non evigilabimus? non semetipsos colligemus? non respiciemus ad communem Dominum, qui postquam unumquemque sanctorum ætati suæ sivit inservire, congruis temporibus ad se rursus revocavit? Nunc in tempore illius verborum recordamini, qui cum concionaretur apud vos, 'Εγγίνεται. Ila Harl. et Coisl. primus. Editi γίνεται. Επαισθάνεσθαι. Ita Harl. et Med. Editi ἐπαισθάνεσθε. Ὑμῶν. Sic mss. sex. Editi ἡμῶν. Σιωπᾷ. Editi addunt μὲν γάρ. Sed postrema vocula abest ab omnibus mss. Τέως. Hæc vocula addita ex octo mass. Ibiden tres vetustissimi ὅσα γε. Τίς ὀξύτερον. lta tres vetustissimi codices cum aliis quatuor. Subauditur ἱκανός, quod paulo post sequitur; cui quidem cum minus attenderent librarii, credo eos scripsisse, ut est in editis, τίς ὀξύτερος. Quod autem paulo post ait Neocasaream multis jam malis præoccupatam fuisse, non videtur id referri posse ad famem de qua Basilius in præcedenti epistola. Ifoc enim malo contactas ἑαυτῶν προστησάμενοι, έμμελέστερον μετ' ἐκείνου τὸ συμβὰν ἀποκλαύσατε. 2. Καίτοιγε εἰ καὶ μὴ ἐπ' ἐσχατου γήρως ήλαυνεν ὁ ἀνὴρ, ἀλλ᾽ οὖν τοῦ γε χρόνου ἕνεκεν τῆς ὑμετέρας ἐπιστασίας, οὐκ ἐνδεῶς εἶχε τοῦ βίου. Τοῦ τε σώ ματος τοσοῦτον μετεῖχεν, ὅσον τῆς ψυχῆς τὸ καρτερών ἐπὶ ταῖς ἀλγηδόσιν αὐτοῦ δεικνύναι. Τυχὸν δὲ ἄν τις ὑμῶν ὑπολάβοι, ὅτι καὶ ὁ χρόνος αὔξησις συμπαθείας, καὶ προσθήκη φίλτρου, οὐχὶ ἀφορμὴ κόρου τοῖς πειραθεῖσιν ἐγγίνεται ὥστε, ὅσῳ ἐν πλείονι χρόνῳ τῆς εὐεργεσίας πεπείρασθε, τοσούτῳ μᾶλλον τῆς ἀπο λείψεως ἐπαισθάνεσθαι· σώματος δὲ δικαίου καὶ σκιὰ τοῦ παντὸς ἀξία τοῖς εὐλαβέσι. Καὶ εἴη γε πολλοὺς ὑμῶν ἐπὶ ταύτης εἶναι τῆς διανοίας (οὐδὲ γὰρ αὐτὸς ἀμελῶς ἔχειν τοῦ ἀνδρός φημι χρῆναι)· ἀλλ' ἀνθρωπίνως συμβουλεύω τὸ λυπηρόν διαφέρειν. Ἐπεὶ ὅσα γέ ἐστιν εἰπεῖν ἀποκλαιομένους τὴν ζημίαν, οὐδὲ ἐμὲ αὐτὸν διαφεύγει. Σιωπή μὲν γλώττα, ποταμοῖς ἴσα τὰς ἀκοὰς ἐπικλύζουσα· καρδίας δὲ βάθος, οὐδενὶ τέως καταληπτὸν, ὀνείρων ἀσθενέστερον, ὅσα με πρὸς ἀνθρώπους, διιπτάμενον οἴχεται. Τίς ὀξύτερον ἐκείνου προϊδέσθαι τὸ μέλο λον; τίς ἐν οὕτω σταθερῷ καὶ παγίῳ τῆς ψυχῆς ἤθει ἀστραπῆς τάχιον τοῖς πράγμασιν ἐπελθεῖν ἱκανός; "Ω πόλις πολλοῖς μὲν ἤδη προειλημμένη πάθεσιν, ὑπ᾽ οὐδενός γε μὴν οὕτως εἰς αὐτὰ τὰ καίρια τοῦ βίου ζημιωθεῖσα! Νῦν ἀπήνθηκέ σοι κόσμος ὁ κάλ λιστος· Ἐκκλησία δὲ μέμυκε, καὶ σκυθρωπάζουσι πανηγύρεις, καὶ τὸ ἱερὸν συνέδριον τὸν κορυφαῖον ἐπιποθεῖ, λόγοι δὲ μυστικοὶ τὸν ἐξηγητὴν ἀναμένουσιν, οἱ παῖδες τὸν πατέρα, οι πρεσβύται τὸν ἡλικιώτην, οἱ ἐν τέλει τὸν ἔξαρχον, ὁ δῆμος τὸν προστάτην, οἱ βίου δεόμενοι τὸν τροφέα· πάντες αὐτὸν ἐκ τῶν οἰκειοτά των ονομάτων ανακαλούμενοι, ἐπὶ οἰκείῳ πάθει ο κεῖον αὐτῷ καὶ προσήκοντα ἕκαστος τὸν θρήνον αἴρου σιν ᾿Αλλὰ ποῦ μοι ὁ λόγος ὑφ' ἡδονῆς τῶν δακρύων ἐκφέρεται; Οὐκ ἀνανήψομεν; οὐχ ἡμῶν αὐτῶν γενησόμεθα; οὐκ ἀποβλέψομεν πρὸς τὸν κοινὸν Δεσπό την, ὅς, ἕκαστον τῶν ἁγίων τῇ ἰδίᾳ γενεᾷ ἐπιτρέψας ὑπηρετήσασθαι, τοῖς καθήκουσι χρόνοις πρὸς ἑαυτὸν πάλιν ἀνεκαλέσατο; Νῦν ἐν καιρῷ τῶν ἐκείνου φω νῶν ὑπομνήσθητε· ὃς ἐκκλησιάζων ὑμῖν ἀεὶ διεστέ λετο, Βλέπετε, λέγων, τοὺς κύνας, βλέπετε τοὺς non fuisse Ponti civitates conjicimus ex Gregorio Naz., qui famem eo graviorem fuisse dicit, quod non possint Cappadoces, it maritimæ civitates, et ea quibus abundant exportare, et quibus indigent invehere. Respicit ergo Basilius ad illam potissimum calamitatem qua Neocæsaream Gregorius Nyssenus sua ætate afflictam fuisse testatur, cum ingenti terræ motu ædificia omnia tum publica tum privata ruinas traxerunt, ac solum templum, quod a Gregorio ædificatum fuerat, illæsum et intactum permansit, Vit. S. Greg. tom. III, p. 554. Eumdem eventum referunt in Chronicis Hieronymus et Theophanes ad annumn 344. Αἵρουσιν. Quatuor mss. recentiores Ερουσι. Sic etiam secunda manu Harl., sed initio habuerat xiρουσί.

EPISTOLARUM CLASSIS I. EPIST. XXIX. κακοὺς ἐργάτας. Πολλοί οι κύνες. Τί λέγω κύνες; semper admonebat, Cavete canes, inquiens, cavete Λύκοι μὲν οὖν βαρεῖς, ἐν ἐπιφανείᾳ προβάτων τὸ δολερὸν ὑποκρύπτοντες, πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης τὸ Χριστοῦ ποίμνιον διασπῶσιν. Οὓς φυλακτέον ὑμῖν, ἐγρηγορικοῦ τινος ποιμένος ἐπιστασία. "Ον ὑμέτερον μὲν αἰτῆσαι, φιλονεικίας πάσης καὶ φιλοπρωτίας τὰς ψυχές καθαρεύοντας, τοῦ Κυρίου δὲ ἀναδείξαι· ὃς ἀπὸ τοῦ μεγάλου προστάτου τῆς Ἐκκλησίας ὑμῶν Γρηγορίου μέχρι τοῦ μακαρίου τούτου, ἄλλον ἐπ' ἄλ λῳ προστιθεὶς καὶ συναρμόζων ἀεὶ, οἷον ἔκ τινος ἀρμοῦ λίθων πολυτελών, θαυμαστὸν οἷον κάλλος τῆς Ἐκκλησίας ὑμῶν ἐχαρίσατο. Ωστε οὐδὲ τῶν ἐφεξῆς ἀπελπιστέον. Ο δε γάρ Κύριος τοὺς ὄντας αὐτοῦ· καὶ ἀγάγοι ἂν εἰς τὸ μέσον τοὺς παρ' ἡμῶν τυχὸν οὐ προσδοκωμένους. operarios malos 13. Canes non pauci. Quid dico canes? Imo vero lupi graves, qui sub ovium specie dolum contegentes, ubique terrarum gregem Christi divellunt qui vobis vitandi sunt vigilantis alicujus pastoris praesidio. Hunc vestrum quidem est petere, animis ab omni contentione atque ambitione re purgalis: Domini vero, ostendere, qui a magno illo Ecclesiæ vestræ duce Gregorio usque ad hunc beatum, alterum in alterius locum sufficiens, semperque adaptans, velut ex quadam pretiosorum lapıdum commissura, mirum ornamentum Ecclesiæ vestræ largitus est. Quare nec de successuris desperandum est. Novit enim suos Dominus, et proferre in medium potest, quos fortasse non exspectamus. 3. Dudum me volentem sermoni finem imponere, dolor cordis non sinit: sed obtestor vos per Patres, per rectam Gidem, per hunc beatum, erigatis animum, proprium sibi quisque id quod agitur ducentes, et rerum in utramque partem exitus participes se in primis fore existimantes, ita ut rerum communium curam, ut plerique solent, in proximum non rejiciatis, ac postea unoquoque in animo suo res negligente, omnes sibi ipsi per incuriam proprium malum imprudentes accersant. Ilæc autem sive ut vicinorum commiserationem, sive ut idem sentientium communionem, sive etiam, quod verius est, ut charitatis legi obsequentium, et periculum silentii declinantium, omni cum benevolentia excipite; persuasum illud habentes vos esse nostram gloriationem quemadmodum et nos vestra erimus in Domini die: nosque prout pastor vobis dabitur, vel arctius charitatis vinculo vobiscum esse conjungendos, vel prorsus disjungendos, quod quidem absit, neque Dei gratia fiet, neque sane ipse nunc contumeliosi quidquam dixerim. Hoc autem scire vos volumus. etsi beatum illum ad Ecclesiarum pacem concurrentem non habuimus propter quasdam, ut ipse nobis affirmavit, anticipatas opiniones; sed tamen idem cum ipso sentiendi, eumque semper certaminum adversus hæreticos participem advocandi, nos, Deo teste et hominibus qui nostri periculum fece - runt, nullum tempus intermisisse. 5. Πάλαι με θέλοντα τῶν λόγων παύσασθαι ἡ ὀδύνη τῆς καρδίας οὐκ ἐπιτρέπει· ἀλλ' ἐπισκήπτω ὑμῖν πρὸς τῶν Πατέρων, πρὸς τῆς ὀρθῆς πίστεως, πρὸς τοῦ μακαρίου τούτου, διαναστῆναι τὴν ψυχήν, οἰκεῖον ἕκαστον ἑαυτοῦ τὸ σπουδαζόμενον κρίναντα, καὶ τῆς ἐφ' ἑκάτερα τῶν πραγμάτων ἐκβάσεως πρῶτον αὐτ τὸν ἀπολαύσειν ἡγούμενον, μηδὲ, τὸ τοῖς πολλοῖς συμβαῖνον, πρὸς τὸν πλησίον τὴν τῶν κοινῶν ἐπιμέλειαν ἀπωθεῖσθαι· εἶτα, ἑκάστου τῇ αὐτοῦ διανοία τῶν πραγμάτων ολιγωροῦντος, λαθεῖν ἅπαντας ίδιον ἑαυτοῖς κακὸν διὰ τῆς ἀμελείας ἐπισπασαμένους. Ταῦτα εἴτε ὡς γειτόνων συμπάθεια, εἴτε ὡς ὁμοδοξού ντων κοινωνία εἴτε και, ὅπερ ἀληθέστερόν ἐστι, τῷ τῆς ἀγάπης πειθομένων νόμῳ, καὶ τὸν ἐκ τοῦ c σιωπῆσαι κίνδυνον ἐκκλινόντων, μετὰ πάσης εὐνοίας δέξασθε· πεπεισμένοι, ὅτι καύχημα ἡμῶν ἐστε, και θάπερ καὶ ἡμεῖς ὑμῶν εἰς τὴν ἡμέραν τοῦ Κυρίου, καὶ ὅτι ἐκ τοῦ δοθησομένου ποιμένος ὑμῖν ἢ ἐπὶ πλέον τῷ συνδέσμῳ τῆς ἀγάπης ενωθησόμεθα, ἢ πρὸς παντελῆ διάστασιν· ὁ μὴ γένοιτο, μηδὲ ἔσται τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι, οὐδ᾽ ἂν αὐτὸς εἴποιμι νῦν βλάσφημον οὐδέν. Τοῦτο δὲ εἰδέναι ὑμᾶς βουλόμεθα, ὅτι, εἰ καὶ πρὸς τὴν εἰρήνην τῶν Ἐκκλησιῶν συντρέχοντα ἡμῖν οὐκ ἔσχομεν τον μακάριον διά τινας, ὡς αὐτὸς ἡμῖν διεβεβαιοῦτο, προλήψεις, ἀλλ᾽ οὖν γε τῆς πρὸς αὐτὸν ὁμοδοξίας, καὶ τοῦ ἀεὶ κοινωνὸν ἐπικαλεῖσθαι τῶν πρὸς τοὺς αἱρετικοὺς ἀγώνων, ὑπὸ μάρτυρι τῷ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις τοῖς πεπειραμένοις ἡμῶν οὐδένα καιρὸν ἀπελείφθημεν. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΚΘ'. 109 EPISTOLA ΧΧΙΧ. Basilius Ancyranis significal acceptum ex morte eorum episcopi Athanasii dolorem, cujus summa de ecclesiis merita prædical. Hortalar ut caveant, ne rursus in electione episcopi dissensiones nascantur. Τῇ Ἐκκλησίᾳ Αγκύρας παραμυθητική Πολὺν ἡμῖν χρόνον σιωπὴν ἐνεποίησεν ἡ ἔκπλη- " Philipp.!!!, 2. Επ' ἄλλῳ. Sic octo codices mss. Editi ἐπ' άλλον. 'Αρμού. Sic sex mss. Editi όρμου. Paulo post editio Parisiensis παρ' ὑμῶν. Aliæ editiones et mss. codices septem παρ' ἡμῶν. Συμπάθεια... κοινωνία. Sic vetusti codices. melius quam in editis συμπαθείᾳ.. κοινωνία. Sed Ecclesiæ Ancyræ consolatoria. Diuturnum nobis silentium imposuit animi stupostulat sensus ut legatur συμπάθειαν... κοινωνίαν. Editio Haganoensis consentit cum mss. codicibus. Οὐκ ἔσχομεν. Ila mss. septem. Editi οὐκ εἴχομεν. Παραμυθητική. Hæc vox addita ex sex mss. Alias LXVII, scripta anno 568 exeunte.

por ex gravissino tristis eventus nuntio. Postquam ξις της βαρυτάτης ἀγγελίας τοῦ συμβάντος κακού. vero paululum quodam modo ex taciturnitate nos recollegimus, quam velut ii, quorum aures vehementi tonitru perculsæ sunt, passi sumus; necessario nunc de eo quod accidit, ingemuimus, et inter luctus epistolam hanc ad vos misimus, non consolandi gratia, (quis enim sermo inveniatur tantæ medicus calamitatis?) sed cordis nostri dolorem, quantum possimus, vobis hac voce signiacantes. Opus nunc mihi essent Jeremiæ lamentationes, et si quis sane alius ex beatis hominibus calamitatem maximam modo commovendis animis idoneo lamentatus est. Cecidit vir, vere columna et firmamentum Ecclesiæ, vel potius ipse quidem ad beatam vitam sublatus a nobis abiit: non leve autem periculum est, ne multi subtracto hoc fundamento corruant, et quæ in nonnullis putrida sunt, manifesta fiant. Clausum est os, et justa dicendi libertate, et gratiæ verbis ad fratrum ædiflcationem scatens. Abierunt mentis consilia, quæ vere in Deu conmovebatur. Ο quoties mihi (accusabo enim me ipse) indignari subiit in virum, quod totus in eo desiderio ut discederet, essetque cum Christo, permanere in carne propter nos non prætulerit. Cuinam deinceps Ecclesiarum curam deferemus? quem adjungenus molestiarum socium? quem lætitiæ participem? O gravem tristemque solitudinem! Quomodo plane similes facti sumus solitario pellicano '? Sed tamen juncta inter se Ecclesiae membra, velut ab anima quadam, ab ipsius regimine in unam consensionem et acCuratam communionem compacta, et servantur constanter per pacis vinculum ad spiritualem coagmentationem, et servabuntur semper, Deo id largiente, ut firma ac immota maneant beatæ illius animæ opera, quæcunque Ecclesiis Dei exantlavit. Verum certamen non parvum incumbit, ne rursus lites ac discordiæ in præsulis electione nascentes, omnem simul laborem ex qualibet dissensione subvertant. 19 Philipp. 1, 23. " Psal. ci, 7. Ἐπεὶ δὲ μικρόν πως τῆς ἀγασίας ἀνηνέγκαμεν, ἣν ὡς οἱ βροντῇ μεγάλῃ τὰς ἀκοὰς καταπλαγέντες, πεπόνθαμεν· ἀναγκαίως νῦν ἐπεστενάξαμεν τῷ συμβάντι, καὶ μεταξὺ ὀδυρόμενοι τὴν ἐπιστολὴν ὑμῖν ἐξεπέμψαμεν· οὐ παρακλήσεως ἕνεκεν, (τίς γὰρ ἂν καὶ λόγος εὑρεθείη τοσαύτης συμφορᾶς ιατρός;) ἀλλὰ τὴν ὀδύνην τῆς καρδίας ἡμῶν, καθ᾽ ὅσον δυνατὸν, ἐκ τῆς φωνῆς, ταύτης ὑμῖν διασημαίνοντες. Νῦν ἐδεόμην τῶν Ἱερεμίου θρήνων, καὶ εἰ δή τις ἄλλος τῶν μακαρίων ἀνδρῶν συμφορᾶς μέγεθος ἐμπαθῶς ἀπωδύρατο. Πέπτωκεν ἀνήρ, στῦλος τῷ ὄντι καὶ ἑδραίωμα τῆς Ἐκκλησίας· μᾶλλον δὲ αὐτὸς μὲν πρὸς τὴν μακαρίαν ζωὴν ἀρθεὶς ἀφ᾿ ἡμῶν οἴχεται· κίνδυνος δὲ οὐ μικρός. μὴ πολλοὶ τῷ ἐρεί σματι τούτῳ ὑπεξαιρεθέντι συγκαταπέσωσι, καὶ τὰ σαθρά τινων φανερά γένηται. Κέκλεισται στόμα παρῥησίας τε δικαίας (33· καὶ λόγους χάριτος ἐπ' οίκο δομῇ τῆς ἀδελφότητος βρύον. Οίχεται δὲ φρενός βου λεύματα, τῆς ὄντως ἐν Θεῷ κινουμένης. ποσάκις μοι (κατηγορήσω γὰρ ἐμαυτοῦ) ἐπῆλθεν Ὡς ol. Sic omnes antiqui codices. Editi ὡσεί. Ibidem έκπλαγέντες in tribus mss. Νῦν paulo post deest in tribus, nec necessaria est hæc vocula. Paulo post Basilius in his verbis, Τίς γὰρ ἂν καὶ λόγος... Ιατρός, videtur respicere ad versum antiqui poetæ, quen citat Plutarchus initio libri De consolatione, ψυχῆς νοσούσης εἰσὶν ἰατροὶ λόγοι, Anima ægrotantis sunt medici sermones, · Συμφορᾶς μέγεθος. Vaticanus codex cum Regio secundo et Coisl. secundo συμφοράς μεγίστας. Statim in duobus mss. έδραίωμα τῆς ἀλη θείας, firmamentum veritatis. Αὐτὸς μέν. Vocula addita ex Med. et Coisl. primo. Παρρησίας τε δικαίας, etc. In his et sequentibus vocibus secuti sumus quinque veteres libros, nempe Reg. utrumque, Coisl. utrumque et Valicanum. Plures autem quam sex non babuimus. Deest enim hæc epistola in codice Ilarl. Editi παρ ῥησίας τε λόγοις χάριτος ἐπ' οἰκοδομήν. Habet etiam ἀγανακτῆσαι κατὰ τοῦ ἀνδρός· ὅτι, ὅλως γενόμενος τῆς ἐπιθυμίας τοῦ ἀναλῦσαι καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι, τὸ ἐπιμεῖναι ἐν τῇ σαρκὶ οὐ προετίμησε δι' ἡμᾶς. Πρὸς τίνα λοιπὸν τὰς φροντίδας τῶν Ἐκκλησιῶν υπερθώμεθα; τίνα κοινωνὸν τῶν λυπηρῶν λάβωμεν; τίνα μεριστὴν τῆς εὐφροσύνης Ὢ τῆς δεινῆς ὄντως καὶ σκυθρωπῆς ἐρημίας! Πῶς ἀκριβῶς ὡμοιώ θημεν πελεκάνι ἐρημικῷ; ᾿Αλλὰ μὴν τά γε συν αφθέντα μέλη τῆς Ἐκκλησίας, οἷον ὑπὸ ψυχῆς τινος, τῆς ἐκείνου προστασίας, εἰς μίαν συμπάθειαν καὶ ἀκριβῆ κοινωνίαν συναρμοσθέντα, καὶ φυλάσσεται διὰ τοῦ συνδέσμου τῆς εἰρήνης πρὸς τὴν πνευματικὴν ἁρμολογίαν παγίως, καὶ φυλαχθήσεται εἰς ἀεὶ, τοῦτο τοῦ Θεοῦ χαριζομένου, ἑδραῖα μένειν καὶ ἀμετακί νητα τῆς μακαρίας ἐκείνης ψυχῆς τὰ ἔργα, ὅσα ἐν ήθλησε ταῖς Ἐκκλησίαις τοῦ Θεοῦ. Πλὴν ἀλλ᾽ ὁ ἀγὼν οὐ μικρός, μή τινες πάλιν ἔριδες καὶ δι χοστασίαι, ἐπὶ τὴν ἐκλογὴν τοῦ προστατοῦντος ἀναφυεῖται, πάντα ὁμοῦ τὸν κόπον ἐκ τῆς τυχούσης ἔριδος ἀνατρέψωσιν. Medicans cod. ἐπ' οἰκοδομῇ. 'Εν Θεῷ. Deest praepositio in duobus ve tustissimis codicibus Coisl. et Med. Non multo post Medicus τῆς ἐπιθυμίας τοῦ ἀναχωρῆσαι, quo ex verbo confirmatur interpretatio quam secuti sumus. Των Εκκλησιῶν. Duo codices Regii et Coisl. secundus τῶν ἐκκλησιαστικῶν. Εὐφροσύνης. Sic uterque Reg et uterque Coisl. Male in editis σωφροσύνης. 'Αλλ' ὁ ἀγών. Sic quinque codices. Editi ἄλλος ἀγών. idem πάλιν additum ex quatuor mss. Legitur paulo post in Vaticano, Regio secundo et Coisl. secundo ἐπὶ τὴν ἐκλογὴν τοῦ μεταστάν τος, liles et discordiæ quæ in defuncti electione exortæ fuerant. Sed utravis lectio probetur, illud semper ex his verbis, ne rursus lites, etc., concludere licet, electionem Athanasii interpellatam dissensionibus fuisse.

EPISTOLARUM CLASSIS I. EPIST. XXXI. 110 EPISTOLA XXX*. Præter morbos, hiemem et negotia, aliæ causæ Basilium promouere ad Eusebium proficisci. Matrem amisit, unde merbus recruduit. Ecclesiis non melius est quam ipsius corpori. Narral electos fuisse Ancyræ et Neocæsarea episcopos. Precibus Eusebii acceptum refert, quod inimicorum insidias effuyeril. Εὐσεβίῳ ἐπισκόπῳ Σαμοσάτων. Eusebio, episcopo Samosatorum. Εἰ πάσας ἐφεξῆς γράφοιμι τὰς αἰτίας ὑφ' ὧν Si omnes ordine scriberem causas, quibus in μέχρι του παρόντος κατεσχέθην, καὶ πάνυ ὡρμη hunc usque diem detentus sum, quanquam ad μένος πρὸς τὴν σὴν θεοσέβειαν, ἱστορία; ἂν μήκος tuam pietatem proficisci omnino cupiebam, histoἀπέραντον ἐκπληρώσαιμι. Νόσους μὲν ἐπαλλήλους riæ seriem infinitam pertexerem. Morbos quidem καὶ χειμῶνος ἐπάχθειαν καὶ πραγμάτων συν alios aliis succedentes, hiemis molestiam, nego υχὴν παρίημι λέγειν, γνώριμα ὄντα καὶ ἤδη προδεδη tiorum continuitatem omitto dicere, cum nota sint, λωμένα τῇ τελειότητί σου. Νῦν δὲ καὶ ἦν μόνην et jam prius indicata præstantiæ tuæ. Nunc autem, εἶχον τοῦ βίου παραμυθίαν τὴν μητέρα, καὶ ταύτην quod unicum habebam vitæ solatium, matrem ἀφηρέθην ὑπὸ τῶν ἁμαρτιῶν μου Καὶ μὴ κατα- etiam ob mea peccata amisi. Nec me derideas, qui γελάσῃς μου ὡς ἐν τούτῳ τῆς ἡλικίας ὀρφανίαν ἀπο- id ætatis lugeam orbitatem, sed ignosce mibi, seδυρομένου· ἀλλὰ σύγγνωθί μοι ψυχῆς χωρισμὸν ἀν parationem animæ patienter non ferenti, cui nihil εκτῶς μὴ φέροντι, ἧς οὐδὲν ἀντάξιον ἐν τοῖς λειπο coniparandum in reliquis rebus video. Rursus igiμένοις ὁρῶ. Πάλιν οὖν μοι ὑπέστρεψε τὰ ἀῤῥωστή tur mihi reversi sunt morbi, rursusque in lecto ματα, καὶ πάλιν ἐπὶ κλίνης κατάκειμαι ἐπὶ μικρᾶς, decumbo, exiguis prorsus viribus fluctuans, et παντελῶς τῆς δυνάμεως σαλεύων, καὶ μόνον tantum non singulis horis necessarium vitæ finem οὐκ ἐφ' ἑκάστης ὥρας τὸ ἀναγκαῖον πέρας τῆς ζωῆς exspectans. Ecclesiæ autem non alio fere modo ac ἐκδεχόμενος. Αἱ δὲ Ἐκκλησίαι σχεδόν τι παραπλησίως corpus meum affectæ sunt, bona quidem spe nulla τῷ σώματί μου διάκεινται, ἀγαθῆς μὲν ἐλπίδος ούτ affulgente, rebus vero semper in deterius sublaδεμιᾶς ὑποφαινομένης, ἀεὶ δὲ πρὸς τὸ χεῖρον τῶν bentibus. Interim Neocæsarea et Ancyra visæ sunt πραγμάτων ὑποῤῥεόντων. Τέως δὲ ἡ Νεοκαισά- habere successores eorum qui obierunt, et huc ρεια καὶ ἡ ᾿Αγκυρα ἔδοξαν ἔχειν διαδόχους τῶν usque conquiescunt. Sed nec iis, qui nobis insiἀπελθόντων, καὶ μέχρι τοῦ νῦν ἡσυχάζουσιν. Αλλ' diantur, ut aliquid iracundia sua et acerbitate diοὐδὲ ἡμῖν οἱ ἐπιβουλεύοντες ποιῆσαί τι τοῦ θυμοῦ gnum facerent, hactenus concessum est; nosque καὶ τῆς πικρίας ἄξιον μέχρι τοῦ παρόντος συνεχω ejus rei causam tuis pro Ecclesiis precibus palam ρήθησαν. Καὶ τούτου τὴν αἰτίαν ταῖς σαῖς ὑπὲρ τῶν tribuimus. Quare pro Ecclesiis precando et Deum Ἐκκλησιῶν πρεσβείαις προδήλως ἡμεῖς ἀνατίθεμεν. exorando ne delasseris. lis qui digni fuere, qui Ὥστε μὴ ἀποκάμης προσευχόμενος ὑπὲρ τῶν Ἐκ tuae sanctitati ministrent, die salutem plurinam. κλησιῶν, καὶ δυσωπῶν τὸν Θεόν Τοὺς καταξιωθέντας ἐξυπηρετεῖσθαι τῇ οσιότητί σου πάμπολλα πρόσειπε. EPISTOLA XXXI". Fames nondum sedata Basilium detinet, quominus comitetur Hypatium consanguineum suum. Hunc sanare concessum non fuerat his qui dona curationum habebant. Quamobrem eum commendat Eusebio, ut vel fratres religiosissimos uccersat, qui ei medeuntur, vel ipsum ad illos cum litteris mittat. Εὐσεβίῳ ἐπισκόπῳ Σαμοσάτων. Οὔπω ἡμᾶς ὁ λιμὸς ἀνῆκε· διόπερ ἀναγκαία ἡμῖν ἐστιν ἡ ἐπὶ τῆς πόλεως διαγωγή, ἢ οἰκονομίας Επάχθειαν. Sic antiqui sex codices. Editi ἀπέχθειαν. Προδεδηλωμένα. Hæc indicaverat in epist. 27: nempe præter hiemem et morbum, ipsam eliam famem, quæ plurimum ei dabat negotii in sublevandis pauperibus. 'Αμαρτιών μου. Deest illud pronomen in quatuor mss. Μόνον οὐκ. Tres collices μόνον οὐχι. Vide Addenda. Τόν Θεόν. Post has voces editi addunt και, quod deest in sex mss. Εὐσεβίῳ. Quamvis codices sex habeant Εὐσεβωνα, duo autem, nempe Vaticanus et alius insignis Ecclesiæ Parisiensis, πρὸς Εὐσεβωνᾶν ἐπίσ , non tamen mutandum duxi quod in editis legebatur. In codice Medicæo, qui est vetustissi - mus, recentior manus apposuit illud Εὐσεβωνα. Επ aliorum tamen codicum auctoritate conjici non immerito posset, Eusebium Samosatensem Eusebonam apud Syros suos dictum fuisse. At non dubium quin ad illum scripta fuerit hæc epistola; Eusebio, episcopo Samosatorum. Nondum nos fames reliquit; quapropter in civitate remanere necesse habemus, vel dispensatiosiquidem Basilius, ut in prioribus, excusat famem, cur ad eum non veniat. In pluribus codicibus niss. conjuncta est epistola cum aliis ad Eusebium seriptis eam autem proxime in omnibus codicibus sequitur epistola 146, quae inscripta est τῷ αὐτῷ, nempe eidem Eusebonæ, quamvis ad Antiochum Eusebii fratris aut sororis filium scripta sit. Οικονομίας. id est, ut pauperes adjuvem, vel saltem commiserationem illis impendam. Sæpe apud Basilium οικονομία dicitur id quod pauperi lus distribuitur. Vituperat in Comment. in Isa., p. 418, praesules qui male partam pecuniam accipiunt vel ad suos usus, ἢ ἐπὶ λόγῳ τῆς τῶν πτω χευόντων ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ οικονομίας, vel per causam distribuendi pauperibus Ecclesiæ. In epistola 92 Orientales inter mala Ecclesiae illud etiam deplorant, quod ambitiosi præsules οικονομίας πτω χῶν, pecunias pauperibus destinalas in suos Alias Vil, scripta anno 369. Alias CCLX Vil, scripta auno 569. usus convertant

nis causa, vel commiserationis in aflictatos. Unde ἕνεκεν, ἢ συμπαθείας τῶν θλιβομένων. Ὅθεν οὐδὲ ne nunc quidem potui comitem me viæ præbere colendissimo fratri Hypatio, quem non tantum honoris 111 causa fratrem appellare possum, sed propter naturalem quæ inter nos intercedit necessitudinem consanguinei enim sumus. Quali ille morbo laboret, neque tuam præstantiam fugit. Dolemus autem, quod in eo spes omnis abscissa sit levamenti, quandoquidem iis qui sanationis dona habent, nihil in illo eorum quæ solent, operari concessum est. Quocirca rursus precum tuarum auxilium implorat. Tu autem exorari te sine, ut opem solitam non deneges, tum ob tuam erga ægrotantes commiserationeni, tum nostra causa, qui pro eo precamur: et si fieri potest, fratres religiosissimos ad temetipsum accersas, ut in tuis ipsius oculis ei medela afferatur; sin hoc fieri nequit, illum cum litteris dimittere et fratribus ultra commorantibus commendare digneris. EPISTOLA XXXII*.. νῦν ἡδυνήθην κοινωνῆσαι τῆς ὁδοῦ τῷ αἰδεσιμωτάτῳ ἀδελφῷ Ὑπατίῳ ὃν οὐκ αὐτὸ δὲ τοῦτο εὐφημίας, ἕνεκεν ἀδελφὸν ἔχω προσαγορεύειν, ἀλλὰ διὰ τὴν προσοῦσαν ἡμῖν ἐκ φύσεως οἰκειότητα· αἵματος γάρ ἐσμεν τοῦ αὐτοῦ. ὺς ὁποῖα μὲν κάμνει, οὐδὲ τὴν σὴν ἔλαβε τιμιότητα· λυπεῖ δὲ ἡμᾶς, ὅτι πᾶσα πα ραμυθίας ἐλπὶς ἐπ' αὐτῷ περικέκοπται, τῶν ἐχόντων τὰ τῆς ἰασέως χαρίσματα οὐδὲν ἐπ' αὐτοῦ τῶν συν ήθων ἐνεργῆσαι συγχωρηθέντων. Διὸ πάλιν τῶν σῶν προσευχῶν τὴν βοήθειαν ἐπικαλεῖται. Σὺ δὲ τὰ συν ήθη προστῆναι, καὶ διὰ τὴν σεαυτοῦ περὶ τοὺς κάτ μνοντας εὐσπλαγχνίαν, καὶ δι' ἡμᾶς τοὺς ὑπὲρ αὐ τοῦ πρεσβεύοντας, παρακλήθητι καὶ, εἰ μὲν οἷόν τε, πρὸς ἑαυτὸν μεταστείλαι τοὺς εὐλαβεστάτους τῶν ἀδελφῶν, ὥστε ὑπὸ ταῖς σαῖς ὄψεσι προσαχθῆναι αὐτῷ τὴν ἐπιμέλειαν· εἰ δὲ τοῦτο ἀδύνατον, μετά γραμμάτων αὐτὸν προπέμψαι, καὶ συστῆσαι τοῖς ἔμπροσθεν καταξίωσον. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΛΒ'. Cum Cæsarius moriens sua omnia pauperibus legasset, ejus pater et frater quidquid reliquum fuit de ipsius bonis, quæ expiluta fuerant, id statim in pauperibus sublevandis et debitoribus absolvendis insumpserunt; sed postea sycophante multi prodierunt, qui pecuniam a se Cæsarium accepisse dicerent. Unde Gregorium molestissimis negotiis implicatum Basilius Sophronio commendat. Sophronio magistro. 1. Particeps est temporis et Deo dilectissimus frater noster Gregorius episcopus. Dolet enim cum omnibus et ipse injuriis continuis, velut inexspectatis quibusdam plagis perculsus. Nam homines Deum non timentes, fortasse etiam et magnitudine malorum coacti, calumnias illi inferunt eo nomine, quod Cæsarius pecunias ab ipsis acceperit. Nec dainnum mɔlestum est; dudum enim didicit pecunias contemnere; sed quia cum exiguam omnino partem acceperint illius bonorum, co quod res ipsius penes servos essent ac homines servis nihilo indole meliores, qui, liberrime pretiosissima quæque partiti, paucissima omnino eis reservarunt; hæc illi existimantes nulli obnoxia esse creditori, mox in egenos insumpsere, tum ob suam ipsorum propensionem, tum ob defuncti vocem. Fertur enim dixisse moriens: Mea omnia volo esse pauperum. Itaque ut dati a Cæsario mandati ministri, statim hæc dispensarunt utiliter. Et nunc Alias LXXXIV, scripta anno 369. convertant. Hinc in Regulis fusioribus, Interrog. 9, et in epistola proxime sequenti oixovoμeiv bona pauperibus. 'Υπατίῳ. Sic citati a Combefisio codices et Harl. et alii plures. Editi Ὑπαθίῳ. Paulo post eliti διὰ τὴν ὑποῦσαν. Antiquissimi codices Harl., Med., Coisl. et alii nonnulli ut in textu. Μεταστεῖλαι. In hac voce et alia quæ paulo post occurrit, nempe προπέμψαι, non consentiunt codices mss., aliis accentum in penultima, aliis in antepenultima, ut in imperativo par est fieri, habentibus. Sed imperativo uti minus familiare Basilii, cum præsertim Eusebium alloqueretur, quem in parentis loco reverebatur. Σωφρονία μαγίστρῳ. Addunt Regius secundus et vaticanus διὰ Γρηγόριον ἐπίσκοπον, Gregorii episcopi causa. Initio epistolæ habent omnes codiΣωφρονίῳ μαγίστρῳ 1. Απολαύει τοῦ καιροῦ καὶ ὁ θεοφιλέστατος ἀδελ φὸς ἡμῶν Γρηγόριος ὁ ἐπίσκοπος. Οδυνᾶται γὰρ μετὰ πάντων καὶ αὐτὸς ἐπηρείαις ἀλλεπαλλήλοις ὥσπερ τισὶ πληγαῖς ἀπροσδοκήτοις τυπτόμενος. "Αν θρωποι γὰρ μὴ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, τάχα που καὶ ὑπὸ τοῦ μεγέθους τῶν κακῶν βιαζόμενοι, επηρεά ζουσιν αὐτῷ, ὡς χρήματα Καισαρίου παρ' αὐτῶν εἰληφότος. Καὶ οὐ τὸ τῆς ζημίας βαρύ· πάλαι γὰρ ἔμαθε χρημάτων ὑπερορᾷν· ἀλλ' ὅτι, μικρά παντε λῶς δεξάμενοι τῶν ἐκείνου, διὰ τὸ ἐπὶ οἰκέταις αὐτοῦ γενέσθαι τὸν βίον καὶ ἀνθρώποις οὐδὲν οἰκετῶν αἱρε τωτέροις τὸν τρόπον, οἱ κατὰ πολλὴν ἄδειαν τὰ πλείστου ἄξια διανειμάμενοι, ελάχιστα παντελῶς ἀπέσωσαν τούτοις· & νομίζοντες μηδενὶ ὑποκεί σθαι, εὐθὺς ἀνάλωσαν εἰς τοὺς δεομένους, καὶ διὰ τὴν ἑαυτῶν προαίρεσιν, καὶ διὰ τὴν φωνὴν τοῦ κατ οιχομένου. Λέγεται γὰρ τοῦτο εἰπεῖν ἀποθνήσκων, ὅτι τὰ ἐμὰ πάντα βούλομαι γενέσθαι τῶν πτω χῶν. Ὡς οὖν διάκονοι τῆς ἐντολῆς τοῦ Καισαρίου ces ὁ ἐπίσκοπος. Habuinus autem septem in hanc epistolam, nempe Harl., Med., Vat., Coisl. utrumque et Regium utrunque. Sic etiam editi præter articulum. Sed etsi magna codicum mss. auctoritas, quantum tamen illis hoc loco tribuendum sit, examinabimus in Vita Basilii. Αλλεπαλλήλοις. Reg. secundus et Coisl. recentior ἐπαλλήλοις. Τούτοις, ἃ νομίζοντες. His in verbis et se quentibus usque ad ista, καὶ νῦν περιέστηκε, εο: dices omnes miss. habent pluralem numerum. Editi secum pugnant, dum pluralem numerum sequuntur in his vocibus, διανειμάμενοι, διὰ τὴν ἑαυτῶν προ αίρεσιν, singularem vero in istis τούτῳ, νομίζων, ἀνάλωσεν, διάκονος, ᾠκονόμησε. Τοῦ Καισαρίου. Quamvis sex codices habeant τοῦ Κυρίου, Harl. τοῦ Χριστοῦ, nolui tamen mutare vulgatam scripturam. Non enim hic agitur

EPISTOLARUM CLASSIS I. EPIST. XXXIII. εὐθὺς αὐτα ῳκονόμησαν συμφερόντως. Καὶ νῦν περι- circumstal Christiani quidem paupertas, unius auέστηκε πενία μὲν Χριστιανοῦ, πολυπραγμοσύνη δὲ τῶν ἀγοραίων ἑνός. Διὸ ἐπῆλθε τῇ πάντα ἐπαινετῇ σου καλοκαγαθίᾳ δηλῶσαι· ἵνα καὶ τὸν ἄνδρα τιμῶν, ὃν ἐκ παλαιοῦ γνωρίζεις, καὶ τὸν Κύριον δοξάζων τὸν εἰς ἑαυτὸν ἀναδεχόμενον τὰ τοῖς δούλοις αὐτοῦ γινόμενα, καὶ ἡμᾶς τιμῶν τοὺς ἐξαιρέτους σεαυτοῦ, καὶ διαλεχθῇς τῷ κόμητι τῶν θησαυ ρῶν περὶ αὐτοῦ τὰ εἰκότα, καὶ τρόπον ἐπινοήσῃς, τῇ. μεγάλη σαυτού συνέσει, ἀπαλλαγῆς τῶν ἐφυβρίστων τούτων καὶ ἀφορήτων ὀχλήσεων. 2. Πάντως δὲ οὐδεὶς οὕτως ἀγνοεῖ τὸν ἄνδρα, ὥστε περὶ αὐτοῦ τι τῶν ἀπρεπῶν ὑπολαβεῖν, ὡς ἄρα, τῶν χρημάτων περιεχόμενος, σχηματίζεται τὰ τοιαῦτα. Ἐγγύθεν γὰρ τῆς ἐλευθεριότητος αὐτοῦ ἡ ἀπόδειξις. tem ex forensibus hominibus negotiorum moles. Quapropter in animum subiit bæc omnia tuæ omnnino laudabili probitati indicare, ut et virum honorans, qui tibi jampridem uolus est, et Dominum glorificans, qui in se suscipit quæ servis suis fiunt, et honorem nobis habens, qui eximio quodam modo tui sumus, cum ea quæ convenient, de hoc viro dicas Comiti thesaurorum, tum modum excogites summa 112 tua prudentia, quo ab istis contumeliosis et intolerandis molestiis liberetur.. 2. Omnino autem nemo virum ita ignorat, ut aliquid de eo suspicetur indecori, quasi pecuniarum amore hæc fingat. Est enim in promptu liberalis illius animi demonstratio. Quod enim reliquum opes ipsius illic custodiantur, patronus vero ærarii respondeat iis qui adoriuntur, et probationes requirat, quia nos ejusmodi rebus idonei non sumus. Discere enim potest perfectio tua, neminem, quamdiu licuit, discessisse non compotem eorum quæ volebat, sed nullo quemque negotio consecutum esse quod petebat, ita ut multos etiam pœniteret, quod non plus ab initio petiissent, ex quo etiam maxime plures facti sunt calumniatores. Dum onim ad priorum exemplum respiciunt, alium alius excipit sycophanta. Adhortamur igitur gravitatem tuain, ut his omnibus obsistat, cohibeatque, velut Nuentum quoddam, ac intercidat malorum cont:- nuitatem. Nosti autem quomodo sis huic rei remeΗδέως ἐξίσταται τῶν λειψάνων τῆς οὐσίας αὐτοῦ τῷ est de Cæsarii bonis, id libenter cedit arario, ut ταμιείῳ· ὥστε ὑποδεχθῆναι μὲν αὐτοῦ τὴν οὐσίαν, τὸν δὲ συνήγορον τοῦ ταμιείου λέγοντα πρὸς τοὺς ἐπιφυομένους, καὶ ἀπαιτεῖν τὰς ἀποδείξεις, διὰ τὸ ἡμέτερον πρὸς τὰ τοιαῦτα ἀνεπιτήδειον. Εξεστι γὰρ μαθεῖν τῇ τελειότητί σου, ὅτι, ἕως ἐξῆν οὐδεὶς ἀπῆλθεν ἀποτυχὼν ὧν ἐβούλετο, ἀλλὰ τὸ ἐπιζητούμετὸν ἀπονητὶ ἕκαστος ἐκομίσατο· ὥστε καὶ μεταμέ λειν τοῖς πολλοῖς, διότι μὴ πλέον ᾔτησαν ἀπ' ἀρχῆς· ὁ καὶ μάλιστα πολλοὺς ἐποίησε τοὺς ἐπηρεαστάς. Πρὸς γὰρ τὸ τῶν προλαβόντων ὑπόδειγμα ἀφορῶντες, ἄλλος ἄλλον διαδέχεται συκοφαντών. Πρὸς οὖν ταῦτα πάντα τὴν σὴν σεμνότητα παρακαλοῦμεν στῆναι, καὶ ὥσπερ τι ῥεῦμα ἐπισχεῖν καὶ διακόψαι τῶν κακῶν τὴν συνέχειαν. Οἶδας δὲ ὅπως βοηθήσεις τῷ πράγματι, ὥστε μὴ ἀναμένειν παρ' ἡμῶν διδαχθῆναι τὸν τρόπον· οἱ δι' ἀπειρίαν τῶν τοῦ βίου πραγμά των καὶ αὐτὸ τοῦτο ἀγνοοῦμεν, πῶς ἂν γένοιτο ἡμῖν τῆς ἀπαλλαγῆς τυχεῖν. Καὶ σύμβουλος οὖν καὶ προστάτης αὐτὸς γενοῦ, τὸ εἶδος τῆς βοηθείας διὰ τῆς μεγάλης σεαυτοῦ φρονήσεως ἐξευρών ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΑΓ. dium allaturus, ita ut minime exspectes dum te modum edoceamus: qui cum simus hujus vitæ negotiorum inexperti, hoc ipsum ignoramus, quomodo his liberari possimus. Itaque sis ipse et consiliarius et patronus, auxilii genus summa tua prudentia excogitans. EPISTOLA XXXIII. Idem Gregorii negotium Aburgio commendat. Αβουργίῳ Καὶ τίς οὕτω παλαιὰν ἑταιρείαν οἶδε τιμᾷν, καὶ ἀρετὴν αἰδεῖσθαι, καὶ κάμνουσι συναλγεῖν, ὡς αὐτὸς de lege et præcepto Domini, sed de extremo Cæsarii mandato. Duas causas affert Basilius, cur bona Cæsarii statim distribuerint: prinia est eorum propensio sive studium implendi de eleemosyna præcepti altera, Cæsarii morientis voluntas extrema, cui non parere nefas duxerunt. Nemo autem non videt, quam proclive fuerit librariis in his vocibus Κυρίου et Καισαρίου labi et errare. Πενία μέν. Medicus codex ἐν πενίᾳ μέν. Et nunc circumstat in Christiani paupertate, etc. Καὶ διαλεχθῇς. Sic codicum ope emendavimus totum hunc locum, qui sic in editis legebatur: καὶ διαλεχθείς... καὶ τρόπον ἐπινοήσας της μεγάλης αὐτοῦ συνέσεως. Λέγοντα. Ita codices sex miss., editio lagan. et prima Basileensis. Alize λέγειν τε. "Εως ἐξῆν. Sic iidem sex codices, editio Hagan. et prima Basil. Corrupte in secunda Basil. έως Εξην. Sed multo mendosius editiones Parisien23 έως ἕξη Καισάριος, quamdiu vixit Casarius. ReAburgio. Et quis ita veterem amicitiam novit honorare et virtutem revereri, et cum afflictis dolere, ut tu ipse? pugnat hæc scriptura sententiæ Basilii. Non enim Dhic agitur de iis qui a Cæsario acceperant, (quomodo enim Cæsarii liberalitas plurimos eo mortuo ad petendum excitasset?) sed potius de iis a quibus Cæsarius mutuo accepisse dicebatur; quos cum Gregorius absolvisset, quamdiu superfuit unde id faceret, illius simplicitas ansam sycophantis ad injuriam dedit. Πάντα. Hanc vocem addidi ex sex mss. Ibidem duo codices antiquissimi Coisl. et Med. τὴν στην σεμνοπρέπειαν. Δι' απειρίαν. Ita tres vetustissimi codices cum aliis duobus. Editi δι' ἀπορίαν. Εξευρών. Sic Med., Coisl. primus et Harl. Editi ἐξευρίσκων. Αβουργίῳ. Ita tres vetustissimi codices cum duobus Regiis, Coisl. secundo et Bigot. Solus Vaticanus cum editis ᾿Αβουρτίῳ, qui tamen codex ad epist. 195 habet ᾿Αβουργίῳ. Alias CCCLVIII, scripta anno 369.

Cum igitur Deo dilectissimum fratrem nostrum σύ; Ἐπεὶ οὖν τὸν θεοφιλέστατον ἀδελφὸν ἡμῶν Gregorium episcopum negotia apprehenderint, neque alias tolerabilia, ac maxime moribus ipsius contraria; visum est nobis optimum esse ad tuum confugere patrocinium, et a te aliquam molestiarum solutionem reperire conari. Ærumna enim intolerabilis est, negotia eum cogi tractare, qui ab bis et natura et voluntate alienus est; et pecunias a paupere reposci, et in medium protrahi, ac forensem fieri, qui jampridem vitam quietam ducerc statuit. Sive igitur Comitem thesaurorum alloqui utile judicaveris, sive quosvis alios, id tuæ sit prudentiæ. 113 EPISTOLA XXXIV. Γρηγόριον τὸν ἐπίσκοπον κατέλαβε πράγματα, οὔτε ἄλλως φορητά, καὶ μάλιστα τῷ ἤθει αὐτοῦ ὑπεναντία, ἔδοξεν ἡμῖν κράτιστον εἶναι ἐπὶ τὴν σὴν καταφυγεῖν προστασίαν, καὶ παρὰ σοῦ τινα πει· ραθῆναι εὑρέσθαι λύσιν τῶν λυπηρών. Συμφορά γάρ ἐστιν ἀφόρητος πραγματα αναγκάζεσθαι λέγειν τὸν μὴ πεφυκότα, μηδὲ βουλόμενον· καὶ χρήματα ἀπαιτεῖσθαι τὸν πένητα, καὶ ἕλκεσθαι εἰς τὸ μέσον, καὶ δημοκοπεῖσθαι τὸν πάλαι δι' ἡσυχίας τὴν βίον παρελθεῖν κρίναντα. Εἴτε οὖν τῷ κόμητι τῶν θησαυρῶν διαλεχθῆναι χρήσιμον εἶναι κρίνεις, εἴτε τισὶν ἑτέροις, τῆς σῆς ἂν εἴη συνέσεως. Luget Basilius ecclesiam Tarsensem ab hæreticis, dum episcopi cunctantur, occupatam; sed dolorem lenit Eusebii recordatione, a quo nihil prætermissum ad ecclesiæ utilitatem. Deum precatur, ut eum ecclesiis conservet, sibique rursus cum illo congredi concedat. Eusebio, episcopo Samosatorum. Quomodo sileam in hoc rerum statu? aut id a me impetrare non valens, quomodo dignam his quæ eveniunt aliquam orationem reperiam, ut vox nostra non suspirio similis sit, sed lamentationi gravitatem mali abundle significanti? Perit nobis et Tarsus. Neque id solum molestum est, etsi intolerabile nam illud molestius, civitatem tantam ac tam opportune sitam, ut Isauros, Cilices, Cappadoces, ac Syros per seipsam conjungat, unius aut duorum hominum temeritate, in perniciem nullo negotio conjectam fuisse, dum vos cunctamini, deliberatisque, et vos mutuo respicitis. Optimum igitur fuerit, secundum solertiam medicorum (omnino autem magna mihi copia, ob morbum mecum habitantem, ejusmodi exemplorum), qui cum doloris magnitudo niodum excessit, stuporem in laboribus agrotanti conciliant, ita quoque nostris ipsorum animis, ne intolerandis doloribus corripiantur, stuporem in malis precari. Sed tamen quamvis Alias V, scripta anno 369. Τὸν ἐπίσκοπον. Has voces e margine in contextum irrepsisse probavimus in Vita S. Basilii. Πειραθῆναι. Ηanc vocem addidimus ex duobus vetustissimis codicibus Harl. et Med., ac prorsuis necessaria videtur ad sententia nitorem. Ilidem edili λύσιν τῶν συμφορῶν. Tres vetustissimi codices ut in textu. Πράγματα... λέγειν. Prima specie videtur aptior vulgata scriptura πράγματα... ἔχειν, negotia håbere. Sed ea quam in textuin recepimus, nititur auctoritate trium vetustissimorum codicum et aliorum nonnullorum, et_explicari potest ex epist. præcedente, ubi rogat Basilius ut advocatus ærarii respondeat lis qui adoriuntur, λέγοντα πρὸς τούς, etc. In Regula brev. 107 vetal Basilius eum qui monasterium ingressus est, res externas λογοποιεῖν, il est, tractare. Infra in epist. 41: τὸ λέγειν πρὸς Θεόν, causam apud Deum dicere. Δημοκοπεῖσθαι. Idem sonat ea vox ac in epistola precedente τῶν ἀγοραίων ἑνός. Ευσεβίῳ. Sic habet cod. Harl.: Εὐσεβίῳ ἐπισκόπω πρεσβύτερος ων, Eusebio episcopo cum esset prestyler. Sic etiam cod. Vat., Reg. secundus ac Coisl. secundus, excepto quod in Vit. legatur Ευσεβίῳ Εὐσεβίῳ ἐπισκόπῳ Σαμοσάτων. Πῶς ἂν σιωπήσαιμεν ἐπὶ τοῖς παροῦσιν; ἢ τοῦ το καρτερεῖν μὴ δυνάμενοι, ἄξιόν τινα λόγον τῶν γινομένων εὕροιμεν, ὥστε μη στεναγμῷ προσέοι κέναι τὴν φωνὴν ἡμῶν, ἀλλὰ θρήνῳ τοῦ κακοῦ τὸ βάρος ἀρκούντως διασημαίνοντι; Οίχεται ἡμῖν καὶ ἡ Ταρσός. Καὶ οὐ τοῦτο μόνον δεινὸν, καίπερ ἀφόρητον δν· ἔστι γὰρ τούτου χαλεπώτερον, πόλιν του σαύτην οὕτως ἔχουσαν εὐκαιρίας ὥστε Ιπαύρους, καὶ Κίλικας, Καππαδόκας τε καὶ Σύρους δι' ἑαυτῆς συνάπτειν, ἑνὸς ἢ δυοῖν ἀπονοίας ἀνθρώπων ολέθρου γενέσθαι πάρεργον, μελλόντων ὑμῶν καὶ βουλευομένων, καὶ πρὸς ἀλλήλους ἀποσκοπούντων. Κράτιστον οὖν, κατὰ τὴν τῶν ἰατρῶν ἐπίνοιαν (πάν τως δέ μοι πολλὴ ἀφθονία, διὰ τὴν σύνοικον ἀρρω στίαν, τῶν τοιούτων παραδειγμάτων), οι, ἐπειδὴν τὸ τῆς ἀδύνης μέγεθος ὑπερβάλῃ, ἀναισθησίαν τῶν πόνων ἐπιτεχνῶνται τῷ κάμνοντι, καὶ ταῖς ἡμετέ ραις αὐτῶν ψυχαῖς, ὡς μὴ ταῖς ἀφορήτοις ἐδύνεις συνέχεσθαι, ἀναλγησίαν τῶν κακῶν συνεύξασθαι. Σαμοσάτου, non addito episcopi titulo, in Reg. 20tem et Coisl. post episcopi titulum addatur Σαμοσάτων. Tres illi codices addunt διὰ τὴν Ταρσὸν ἐπιβουλευομένην, Ob Tarsum insidiis petitam. Hanc epistolam a Basilio presbytero scriptam fuisse confirmat duorum aliorum codicum corrupta lectio. Nam in Medicao legitur Εὐσεβίῳ ἐπισκόπῳ πρεσβυτέρῳ, et in Coisl. primo Εὐσεβίῳ ἐπισκόπῳ πρεσεων. Η τοῦτο. Sic Medicæus codex, Reg. primus et Coisl. secundus. Legitur in Coisl. primo, Harl., Vat. et Reg. secundo ή τό. Editio Hagan. et Basil. prima καὶ τοῦτο, aliæ καὶ πῶς καρτερεῖν. Ευκαιρίας. Hæc lectio, quæ prima manu in codice Harlano scripta fuerat, ita ad Basilii sensum videtur apposita, ut eam alteri præferre non dubitem, quæ postea in eumdem codicem inducta est, quæque in aliis exstat et in editis, ubi legitur εὐκληρίας, felicitatis. Υμών. Editi ἡμῶν. Sed prior lectio et ser codicum mss. auctoritate nititur, et Basilii conditioni, qui nondum episcopus erat, melius congruit. Non multo post tres codices non vetustissimi ava:- σθησίαν τῇ ἐπινοίᾳ ἐπιτεχνῶνται. lbidem Harl. c Coisl. secundus ὑπερβάλλῃ.

EPISTOLARUM CLASSIS 1. EPIST. XXXVI. Οὐ μὴν ἀλλὰ, καίπερ οὕτως ἀθλίως ἔχοντες, μια sic misere aflicti simus, una utimur consolatione, ut respiciamus ad tuam mansuetudinem, ac tui cogitatione et recordatione dolorem auimi mitigemus. Quemadmodum enim oculis, posteaquam intente res splendidas conspexere, recreationis aliquid affert ad cæruleos ac virides colores redire; ita quoque animis nostris veluti blanda quædam contrectatio dolorem abigens, recordatio tuæ lenitatis ac diligentiæ est; et maxime cum omnia a te pro virili facta esse consideremus. Ex quibus et abunde nobis hominibus, si de rebus æquo animo judicemus, nihil culpa tua periisse ostendisti; et apud Deum tui bonarum rerumn studii magnam tibi mercedem comparasti. Utinam autem concedat te nobis et suis ecclesiis Dominus ad utilitatem vitæ παραμυθία κεχρήμεθα, πρὸς τὴν σὴν ἀπιδεῖν ἡμερότητα, καὶ ἐκ τῆς σῆς ἐννοίας καὶ μνήμης πραΰναι τῆς ψυχῆς τὸ λυπούμενον. Ωσπερ γὰρ τοῖς ὀφθαλ μοῖς, ἐπειδάν ποτε συντόνως τὰ λαμπρὰ καταβλέψωσι, φέρει τινὰ ῥαστώνην πρὸς τὰ κυανὰ καὶ χλοάζοντα των χρωμάτων ἐπανελθεῖν· οὕτω καὶ ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς, οἷον πραεῖα τις ἐπαφὴ τὸ ἐδυνηρὸν ἐξαιροῦσα, ἡ μνήμη τῆς σῆς πραότητος καὶ ἐμμελείας ἐστί· καὶ μάλιστα ὅταν ἐνθυμηθῶμεν, ὅτι τὸ κατὰ σεαυτὸν ἅπαν ἐπλήρωσας. Εξ ὧν ἱκανῶς καὶ ἡμῖν τοῖς ἀνθρώποις, ἐὰν εὐγνωμόνως τὰ πράγματα κρίνωμεν, ὡς οὐδὲν ἐκ τῆς σῆς αἰτίας ἀπόλωλεν ἐνεδείξω· καὶ παρὰ Θεῷ τῆς τῶν καλῶν προθυμίας μέγαν σεαυτῷ τὸν μισθὸν κατεκτήσω. Χαρίσαιτο δέ σε ἡμῖν καὶ ταῖς ἑαυτοῦ ἐκκλησίαις ὁ hominum et emendationem animarum nostrarum, Κύριος, ἐπ' ὠφελείᾳ τοῦ βίου καὶ διορθώσει τῶν ψυτῶν ἡμῶν, καὶ καταξιώσεις πάλιν τῆς ἐπωφελούς συντυχίας σου. mobisque iterum dignctur tuum perutilem congressum concedere. EPISTOLA XXXV*. Commendat Leontium Basilius tanquam alterum seipsum. Ανεπίγραφος, ὑπὲρ Λεοντίου. Περὶ πολλῶν μὲν, ὡς διαφερόντων μοι, ἐπέστειλά σαι, περὶ πλειόνων δὲ καὶ ἐπιστελῶ. Οὔτε γὰρ τους δεομένους ἐπιλιπεῖν δυνατόν, οὔτε ἡμᾶς ἀρνεῖσθαι τὴν χάριν οἷόν τε. Οὐ μήν ἐστί τις οἰκειότερός μοι, οὔτε μᾶλλον ἀναπαῦσαι με ἐφ᾽ οἷς ἂν εὖ τι πά 6οι δυνάμενος, τοῦ αἰδεσιμωτάτου ἀδελφοῦ Λεοντίου· οὗ τὴν οἰκίαν εὕτω διάθες, ὡς ἂν εἰ αὐτὸν ἐμὲ καταλάβοις, μὴ ἐν τῇ πενίᾳ ταύτῃ, ἐν ᾗ νῦν εἰμι σὺν Θεῷ, ἀλλ᾽ εὐπορίας τινὸς ἐπειλημμένον, καὶ ἀγρούς κεκτημένον. Δῆλον γὰρ, ὅτι οὐκ ἂν ἐποίησάς με πένητα, ἀλλ' ἐφύλαξας ἂν τὰ παρόντα, ἢ ἐπέτεινας τὴν εὐπορίαν. Τοῦτο οὖν ποιῆσαί σε καὶ ἐν τῇ προειρημένῃ μοι οἰκίᾳ τοῦ ἀνδρὸς παρακαλοῦμεν. Μισθός δέ σοι ὑπὲρ πάντων ὁ συνήθης παρ' ἐμοῦ, εὐχὴ πρὸς τὸν ἅγιον Θεὸν ὑπὲρ ὧν κάμνεις, καλός τε καὶ ἀγαθὸς ὤν, καὶ προλαμβάνων τὰς αἰτήσεις τῶν δευ μένων. Sine inscriptione, de Leontio. De multis quidem, ut ad me pertinentibus tibi scripsi: sed et de pluribus scribam. Nam nec Geri potest ut indigentes desint; nec mihi beneficia denegare integrum. 114 Non est lauen quisquain mihi conjunctior, et qui me, si quid ei prospere eveniat, magis consolari possit, quam colendissimus frater Leontius: cujus domum ita suscipe, quasi memetipsum nactus fuisses non in ea paupertate, in qua nund divino beneficio versor, sed opulentiam quamdam consecutum, et prædia possidentem. Nam palam est fore, ut pauperem me non faceres, sed servares præsentia, aut copiam augeres. Hoc itaque facias etiam prædictæ virj domui rogamus. Erit autem tibi a me pro his omnibus consueta merces, preces ad Deum san ctum pro laboribus, quos suscipis bonum te et probum præbens, ac petitiones indigentium antevertens. EPISTOLA XXXVI. Rogal Basilius, ut presbytero qui cum ipso educatus fuerat eique ad victum labore suo ministrabat, nova peræquatio nor Ανεπίγραφος, ἐπὶ ἐπικουρίᾳ noceat. Ο πρεσβύτερος τοῦ χωρίου τοῦδε, οἶμαι, ὅτι πάλας ἔγνωσται τῇ εὐγενείᾳ σου, ὅτι ἐστὶν ἐμοὶ σύν τρόφος. Τί οὖν ἄλλο δεῖ με εἰπεῖν πρὸς τὸ δυσω τῆσαί σου τὴν χρηστότητα, οἰκείως αὐτὸν ἰδεῖν καὶ βοηθῆσαι αὐτῷ εἰς τὰ πράγματα; Εἰ μὲν γὰρ ἐμὲ ἀγαπᾷς, ὥσπερ οὖν ἀγαπᾷς, δηλονότι καὶ οὓς ἀντ' Καίπερ οὕτως. Sic mss. sex. Editi καίπερ Όντως. Olor. Sic etiam mss. sex. Editi ola. 'Eàr ev¡rwpórwç. Sic mss. sex. Editi xàv εὐγνωμόνως. Ἐφ' οἷς ἂν εὖ τι πάθοι. Corrupte in editis ἐφ᾽ οἷς ἂν μὴ εὖ τι πάθοιμι. Vulnus sanavimus ope Sine inscriptione, auxilii causa. Novisse jamdudum nobilitatem tuam arbitror, loci illius presbyteruin una mecum fuisse educatum. Quid igitur aliud dicendum mihi est, quo benignitatem tuam exorem, ut videas illum amice, atque ei ad negotia opem feras? Si enim me amas, ut profecto amas; non dubium quin et quos codem codicum Reg. secundi et Coisliniani secundi. Deest etiam negatio ante et in antiquissimo Coisl. et Med., sed uterque habet, ut editi, πάθοιμι. Επικουρίᾳ. Editi επικουρίας contra omnium codicum fidem. Alias CCXXXVI, scripta ante episcopatum. ** Alias CCXXVIII, scripta ante episcopatum,

loco ac meipsum habeo, totis viribus recreare co- ἐμαυτοῦ ἔχω, ἀναπαῦσαι πάσῃ δυνάμει προαιρῇ. neris. Quid igitur est quod rogo? Ut ei descriptio antiqua servetur. Enimvero non parum laborat, mili ad victum ministrans, eo quod ego, ut ipse scis, nihil proprium habeam, sed amicorum et propinquorum rebus sustenter. Itaque perinde ut meam, imo ut tuam habe hujus fratris domum, et pro collato in eum beneficio præbebit Deus et tibi, et domui, et toti tuo generi opem consuetam. Scias autem mihi prorsus curæ esse, ut ex peræquatione nulla huie viṛo injuria inferatur. EPISTOLA XXXVII*. Τί οὖν ἐστιν ὅ παρακαλῶ; Φυλαχθῆναι αὐτῷ τὴν παλαιὰν ἀπογραφήν. Καὶ γὰρ καὶ κάμνει οὐ μετ τρίως ἡμῖν ὑπηρετῶν πρὸς τὸν βίον, διὰ τὸ ἡμᾶς, ὡς αὐτὸς ἐπίστασαι, μηδὲν κεκτῆσθαι ἴδιον, ἀλλὰ τοῖς τῶν φίλων καὶ συγγενῶν ἀρχεῖσθαι Ως οὖν ἐμὸν οἶκον, μᾶλλον δὲ ὡς ἑαυτοῦ, οὕτω θέατα τὸν τοῦ ἀδελφοῦ τοῦδε· καὶ ἀντὶ τῆς εἰς αὐτὸν εὐποιίας παρέξει Θεὸς καὶ σοὶ, καὶ οἴκῳ, καὶ γένει παντί σου τὴν συνήθη βοήθειαν Γίνωσκε δέ με πάνυ ἐπιμελὲς εἶναι, μηδὲν ἐκ τῆς ἐξισώσεως ἐπι ηρεασθῆναι τὸν ἄνθρωπον. Commendatur idem presbyter, eademque de causa. Sine inscriptione, causa illius qui secum fuerat enutritus. Ανεπίγραφος, ὑπὲρ συντρόφου. Suspectam jam habeo epistolarum multitudinem. Ὑφορῶμαι λοιπὸν τῶν ἐπιστολῶν τὸ πλῆθος. Ac vehementer quidem, nec petentium importuni- Βιαίως μὲν, καὶ μὴ φέρων τὴν ἐπάχθειαν τῶν ἀπαι Latem ferens, clamare cogor. Sed tamen scribo, τούντων ἡμᾶς, ἐκφωνεῖν ἀναγκάζομαι. Γράφω δ' cum aliam mei expediendi viam invenire non pos- οὖν ὅμως, ἄλλον ἀπαλλαγῆς τρόπον ἐπινοεῖν οὐκ sim, quam si dem illis litteras flagitantibus subinde ἔχων ἢ διδοὺς αὐτοῖς τὰς ἐπιστολὰς αἰτοῦσιν ἐκάa nobis. Vereor itaque ne, quia multi litteras per- στοτε παρ' ἡμῶν. Φοβοῦμαι τοίνυν μὴ, ἐπειδὴ πολὺ ferunt, unus e multis existimetur et frater ille. Ego λοὶ προσκομίζουσι γράμματα, εἷς τῶν πολλῶν να enim multos mihi in patria amicos ac cognatos esse μισθῇ καὶ ὁ ἀδελφὸς ὁ δεῖνα. Ἐγὼ γὰρ πολλούς fateor, meque parentis loco constitutum esse pro- φίλους καὶ συγγενεῖς ἔχειν ἐπὶ τῆς πατρίδος ὁμολο pter dignitatem illam, in qua sum a Domino collo- γῶ, καὶ αὐτὸς εἰς τὴν πατρικὴν τάξιν τετάχθαι, διὰ catus. Hunc autem collactaneum habeo nutricis τὸ σχῆμα τοῦτο εἰς ὃ ἔταξεν ἡμᾶς ὁ Κύριος. Σύν meæ unum filium, et precor, ut domus, in qua ſui τρόφον δὲ τῆς θρεψαμένης με υἱὸν τοῦτον ἔχω enutritus, in eodem statu permaneat; ne benefica ἕνα καὶ εὔχομαι τὸν οἶκον, ἐν ᾧ ἀνετράφη», in omnes 115 dignitatis tuæ præsentia, huic viro ἐπὶ τῆς ὁμοίας καταστάσεως διαμεῖναι, ἵνα μή τι ἡ causa sit et origo molestiæ. Sed quia etiamnum ex πάντας εὐεργετοῦσα ἐπιδημία τῆς σῆς κοσμιότητας cadem domo alor, nihil habens meorum, sed chaἀφορμὴ πρὸς λύπην τῷ ἀνδρὶ γένηται. Αλλ' ἐπειδὴ rorum sustentatus facultatibus; precor ut huic ἔτι καὶ νῦν ἐκ τοῦ αὐτοῦ διατρέφομαι οίκου, οὐδὲν domo, in qua nutritus sum, ita parcas, ut mihi aliἔχων τῶν ἐμαυτοῦ, ἀρκούμενος δὲ τοῖς τῶν ἀγαπη menti copiam conservaturus. Pro his te Deus æterna τῶν, παρακαλῶ οὕτω φείσασθαι τῆς οἰκίας, ᾗ ἐνα requie remuneret. Atque illud etiam, quod omnium ετράφην, ὡς ἐμοὶ τῆς τροφῆς τὴν χορηγίαν διασώ verissimum est, dignitati tuæ notum esse volo, ser- ζοντα Καί σε ὁ Θεὸς ἀντὶ τούτων τῆς αἰωνίου vitiorum partem maximam illum a nobis habuisse, ἀναπαύσεως ἀξιώσειεν. Εκείνό γε μὴν πάντων άληhanc mercedem alimentorum meorum parentibus θέστατον γινώσκειν σου τὴν κοσμιότητα βούλομαι, meis suppeditantibus. Merces autem illa non est ὅτι τῶν ἀνδραπόδων τὰ πλεῖστα παρ' ἡμῶν ὑπῆρξεν omnino donum, sed usus per vitam. Quare si quid αὐτῷ μισθὸς τῆς τροφῆς ἡμῶν, τῶν γονέων ἡμῶν grave illis acciderit, licet ei illa ad me remittere, et.. παρασχομένων. Ὁ δὲ μισθὸς οὐ παντελής ἐστι δωego via alia tributis ac exactoribus ero obnoxius. ρεά, ἀλλὰ χρῆσις διὰ βίου. Ωστε, ἐάν τι βαρύ περὶ αὐτὰ γένηται, ἔξεστιν αὐτῷ πρὸς ἡμᾶς ἀποπέμψαι, καὶ ἐσόμεθα ἡμεῖς δι' ἑτέρας ὁδοῦ ὑπεύ θυνοι τελέσμασι καὶ ἀπαιτηταῖς πάλιν γινόμενοι. Alias CCXLVIII, scripta ante episcopatum. 'Εμαυτού. Sic mass. Editi ἐμοῦ. Paulo post quinque mss. φυλαχθῆναι αὐτῷ. Deest postremna vox in editis. ᾿Αρκεῖσθαι. Ita codices sex. Editi χρῆσθαι. Paulo post editi ὡς σεαυτοῦ. Μss. ut in textu. Τὴν συνήθη βοήθειαν. Potior videtur hæc scriptura codicum Clarom. et Combeſis. quam quod habent alii codices τὴν βοήθειαν. "Exw śra. Male in editis Exw, iva, quodex sex mss. emendavimus. Mox iidem editi ανετράφη, melius in quatuor mss. ανετράφην. Sic enim babent paulo post omnes editi et miss. Διασώζοντα. Sic Med., Coisl. secundus, unus ex Regiis et Clarom. in margine. Idem codex textu διασωζόντων. Codex Ecclesiie Paris. διασω ζούσης secunda manu; at prima manu babet cum editis διασώζουσαν. Αὐτῷ. Sic quinque mss. Editi αὐτά.

EPISTOLARUM CLASSIS J. EPIST. XXXVIII. EPISTOLA XXXVIII'. Cum melueret Basilius, ne Gregorius frater, ut multi alii, essentiam ab hypostasi non satis secerneret, exponit ei quid intersit inter utrumque: ac tres hypostases, unam essentiam in Trinitate defendit, idque illustrat exemplo ex Iride petite. Explicat quo sensu Paulus splendorem gloriæ et figuram hypostasis dixerit. Γρηγορίῳ ἀδελῷ περὶ διαφορᾶς οὐσίας καὶ Gregorio fratri de discrimine essentia et hypostasis, ὑποστάσεως. 1. Ἐπειδὴ πολλοὶ τὸ κοινὸν τῆς οὐσίας ἐπὶ τῶν μυστικών δογμάτων μὴ διακρίνοντες ἀπὸ τοῦ τῶν ὑποστάσεων λόγου, ταῖς αὐταῖς συνεμπίπτουσιν ὑπονοίαις, καὶ οἴονται διαφέρειν μηδὲν οὐσίαν ἢ ὑπόστασιν λέγειν (ὅθεν καὶ ἤρεσέ τισι τῶν ἀνεξετάστως τὰ τοιαῦτα προσδεχομένων, ὥσπερ μίαν οὐ σίαν, οὕτω καὶ μίαν ὑπόστασιν λέγειν· καὶ τὸ ἔμπαλιν, οἱ τὰς τρεῖς ὑποστάσεις παραδεχόμενοι καὶ τὴν τῶν οὐσιῶν διαίρεσιν, κατὰ τὸν ἴσον ἀριθμὸν, ἐκ τῆς ὁμολογίας ταύτης δογματίζειν οἴονται δεῖν)· διὰ τοῦτο, ὡς ἂν μὴ καὶ σὺ τὰ ὅμοια πάθοις ὑπόμνημά σοι δια βραχέων τὸν περὶ τούτου λόγον ἐποιησάμην. Εστι τοίνυν, ὡς ἐν ὀλίγῳ παραστῆσαι, τοιαύτη τῶν λεγομένων ἡ ἔννοια. 2. Πάντων τῶν ὀνομάτων τὰ μὲν ἐπὶ πλειόνων καὶ τῷ ἀριθμῷ διαφερόντων λεγόμενα πραγμάτων καθολικωτέραν τινὰ τὴν σημασίαν ἔχει, οἷον ἄνθρωπος. Ο γὰρ τοῦτο εἰπὼν, τὴν κοινὴν φύσιν διὰ τοῦ ὀνόματος δείξας, οὐ περιέγραψε τῇ φωνῇ τὸν τινὰ ἄνθρωπον, τὸν ἰδίως ὑπὸ τοῦ ὀνόματος γνωρι ζόμενον. Οὐ γὰρ μᾶλλον Πέτρος ἄνθρωπος ἐστιν, ἢ καὶ ᾿Ανδρέας, καὶ Ἰωάννης, καὶ Ἰάκωβος. Ἡ οὖν κοινότης τοῦ σημαινομένου, ὁμοίως ἐπὶ πάντας τοὺς ὑπὸ τὸ αὐτὸ όνομα τεταγμένους χωροῦσα, χρείαν ἔχει τῆς ὑποδιαστολῆς, δι' ἧς οὐ τὸν καθόλου ἄ θρωπον, ἀλλὰ τὸν Πέτρον ἢ τὸν Ἰωάννην ἐπιγνωσόμεθα. Τὰ δὲ τῶν ὀνομάτων ἰδικωτέραν ἔχει τήν Ενδειξιν, δι' ἧς οὐχ ἡ κοινότης τῆς φύσεως ένθεω ρεῖται τῷ σημαινομένῳ, ἀλλὰ πράγματός τινος περιγραφή, μηδεμίαν ἔχουσα πρὸς τὸ ὁμογενές, κατὰ τὸ ἰδιάζον, τὴν κοινωνίαν, οἷον ὁ Παῦλος, ἢ ὁ Τιμόθεος. Οὐκέτι γὰρ ἡ τοιαύτη φωνὴ ἐπὶ τὸ κοινὸν τῆς φύσεως φέρεται, ἀλλὰ χωρίσασα τῆς περιληπτικής σημασίας, περιγεγραμμένων τινῶν πραγμάτων έμφασιν διὰ τῶν ὀνομάτων παρίστησιν. Οταν οὖν δύο ἢ καὶ πλειόνων κατὰ τὸ αὐτὸ ὄντων, οἷον Παύλου καὶ Σιλουανοῦ καὶ Τιμοθέου, περὶ τῆς οὐσίας τῶν ἀνθρώπων ζητῆται λόγος· οὐκ ἄλλον τις ἀποδώσει τῆς οὐσίας ἐπὶ τοῦ Παύλου λόγον, ἕτερον δὲ ἐπὶ τοῦ Σιλουανοῦ, καὶ ἄλλον ἐπὶ τοῦ Τιμοθέου· ἀλλὰ δι᾽ ὧν ἂν λόγων ή ουσία τοῦ Γρηγορίῳ. Legitur hæc epistola inter Opera Gregorii Nysseni tom. 111, p. 28, sub nomnine Gregorii Nysseni ad Petrum fratrem De differentia essentiæ et hypostasis; sed eam Basilio tribuunt omnes nostri codices mss. Stylus Basilii fetum esse clamitat: ac ipsa etiam synodus Chalcedonensis parentem epistolæ Basilium agnoscit, dum ait, magnum Basilium, gratiæ ministrum in epistola hypostaseon differentiam explanasse, concil. Chalced. part. 111, cap. 1, p. 825. Τῆς οὐσίας. Coisl. primus της φύσεως. Paulo post duo mss. συμπίπτουσιν. Gregorii Nysseni conlextus in hoc primordio mirum in modum corruptus. 1. Quoniam multi essentiam, quæ communis est, in mysticis dogmatibus non secernentes ab hypostasewn ratione, in easdem recidunt notiones, nihilque existimant interesse, utrumn essentia an bypostasis dicatur (unde etiam placuit nonnullis sine examine res ejusmodi admittentibus, ut unam essertiam, ita et hypostasim unam dicere: et vice versa, qui bypostases tres profitentur, etiam essentiarum divisionem secundum eumdem numerum ex hac confessione statuendam esse putant): propterea ne tu quoque similia patiaris, brevem ea de re sermonem tibi commentarii loco confeci. Harum igitur vocum, ut paucis remn declaren, notio hæc est. 2. Ex omnibus nominibus alia, de rebus pluribus et numero differentibus dicta, notionem quamdam magis generalem habent, velut homo. Qui enim hoc dixit, communi natura per id nomen indicata, non circumscripsit hac voce certumn quemdam boni nem, proprie isto nomine designatum. Non enim magis Petrus homo est quam et Andreas, et Joannes, et Jacobus. Itaque communitas rei significatæ similiter omnes, qui sub eodem nomine recensentur, comprehendens, subdivisionem postulat, per quam non hominem generatim, sed Petrum aut Joannem cognoscamus. Alia vero nomina magis peculiarem habent 116 notionem, qua non communitas naturæ consideratur in re significata, sed cujusdam rei circumscriptio nullam habens cuni eo quod similis est natura, in eo quod proprium est, communionem; exempli causa, Paulus, aut Timotheus. Non enim jam ejusmodi vox in naturam communem fertur, sed a generali significatione separans, rerum quarumdam circumscriptarum notionem nominibus declarat. Itaque cum duobus aut eliam pluribus simul conjunctis, puta, Paulo, et Silvano, et Timotheo, inquiritur essentiæ humanæ definitio, non aliam quis in Paulo reddet essentiæ rationem, aliam in Silvano, et aliam in Timotheo: sed quibus verbis Pauli essentia ostensa fuerit, cadem etiam aliis convenient; ac consubstantiales Ούτω. Hanc vocem addidimus ex tribus retustissimis et duobus aliis mss. In tribus aliis οὕτως. Ομοια πάθοις. Tres mss. recentiores ὅμοια πάθης. Legit statin Combefisius τῶν περὶ τούτου λόγων. Sed hæc emendatio minime necessaria. Πραγμάτων. Ita sex codices mss. Corrupte in editis πράγματα. Ὑπὸ τὸ αὐτό. Sic Harl. et Coisl. primus cum tribus Regiis. Editi ἐπὶ τὸ αὐτό. Χωρίσασα. Ιta sex miss. et apud Nyssenum, Editiones Basilii χωρήσασα. Λόγων ἡ οὐσία. lla mss. omnes et Nyss. Editi λόγων καὶ οὐσία. Alias XLIII. Scripta videtur anno 369 aut 370.

inter se sunt, qui eadem essentiæ ratione designan- Παύλου δειχθῇ, οὗτοι καὶ τοῖς ἄλλοις ἐφαρμόσουσι· tur. Ubi vero quis eo, quod commune est, intellecto, ad proprietatum se converterit consideratiouen, per quas alterum ab altero separatur; non jam amplius ratio, per quam unumquodque cognoscitur, cum ea ratione, quæ de alio profertur, per omnia consentiet, quamvis in aliquibus communitatem babere comperiatur. 3. lloc igitur dicimus: quod proprie dicitur, id hypostasis nomine indicari. Qui enim hominem dixit, confusa quamdam ideain per indefinitam significationem auribus intulit, sic ut natura quidem eo nomine ostendatur, subsistens autem res, et proprie nomine designata, minime significetur. Qui autem Paulum dixit, ostendit in re hoc nomine significata subsistentem naturan. Hoc igitur hypostasis est, non indefinita essentiæ notio, quæ ob communitatem rei significatæ nullam sedem reperit, sed quæ quod commune in aliqua re et incircumscriptum est, per conspicuas proprietates restringit ac circumscribit; quemadmodum et Scriptura ipsa solet simile quidpiam facere, cum in multis aliis locis, tum in historia Jobi: Nam quæ ad ipsum attinent narratura, postquam primo id quod commune est commemoravit, et dixit, homo; statim dirimit per id quod proprium est, addendo, quidam '. Sed essentiæ quidem descriptionem, ut sermonis proposito nihil conducentem reticuit: illud autem quidam propriis notis indicat, et locum referens et morum indicia, et quæcunque extrinsecus collecta distinctura illum erant, et a communi si gnificatu separatura; adeo ut perspicua in omnibus esset illius, cujus res gestae narrantur, descriptio, ex nomine, ex loco, ex animi proprietatibus, ex iis quæ extrinsecus in eo conspiciebantur. Quod si essentiæ dedisset rationent, nulla sane fuisset eorum, quæ dicta sunt, in naturæ explicatione mentio. Eadem enim ratio fuisset ac de Baldad Sauchita, deque Sophar Minnæo, et de singulis, quorum ibi mentio fit, hominibus 1. Quam igitur in nostris rebus agnovisti discriminis rationem inter essentiam et hypostasim, eam et ad divina dogmata transferens, non errabis. De Patris essentia quidquid 117 tibi suggeret cogitatio (fas enim non est ad certam ullam ac definitam cogitationem animum sistere, eo quod persuasum sit hanc essentiam supra omnem esse cogitationen), id et de Filio intelliges, similiter et de Spiritu sancto. Nam ratio increati et incomprehensibilis una et eadem in Patre et in Filio et in Spiritu sancto est. Neque enim aliud magis est incomprehensibile, aut increatum, aliud minus. Quoniam autem oportet per propias notio18 Job 1. 16 Job 11, Υφεστως. Duo mss. ύφεστηκός. (*) 'Αλλ' ή τό. Sic mss. omnes et apud Nyss. Editi αλλά τό. Infra tres mss. τό τοιοῦτο ποιεῖν. Εδίδου λόγον. Coisl. primus ἐδήλου λόγον. Paulo post editi του Σαγχίτου. Septem codices et Nyss. ut in textu. Subinde editi Πῶς οὖν, sed deest καί εἰσιν ἀλλήλοις ὁμοούσιοι, οἱ τῷ αὐτῷ λόγῳ τῆς οὐσίας υπογραφόμενοι. Ἐπειδὰν δέ τις, τὸ κοινὸν μαθών, ἐπὶ τὰ ἰδιάζοντα τρέψῃ τὴν θεωρίαν, δι' ὧν χωρίζεται τοῦ ἑτέρου τὸ ἕτερον, οὐκέτι ὁ ἑκάστου γνωριστικός λόγος τῷ περὶ τοῦ ἄλλου διὰ πάντων συνενεχθήσεται, κἂν ἔν τισιν εὑρεθῇ τὸ κοινὸν ἔχων. 5. Τοῦτο τοίνυν φαμέν· τὸ ἰδίως λεγόμενον τῷ τῆς ὑποστάσεως δηλοῦσθαι βήματι. Ο γὰρ ἄνθρωπον εἰπὼν ἐσκεδασμένην τινὰ διάνοιαν τῷ ἀορίστῳ τῆς σημασίας τῇ ἀκοῇ ἐνεποίησεν· ὥστε τὴν μὲν φύσιν ἐκ τοῦ ὀνόματος δηλωθῆναι, τὸ δὲ ὑφεστὼς καὶ δηλούμενον ἰδίως ὑπὸ τοῦ ὀνόματος πρᾶγμα με σημανθῆναι. Ο δὲ Παῦλον εἰπὼν ἔδειξεν ἐν τῷ δηλουμένῳ ὑπὸ τοῦ ὀνόματος πράγματι ὑφεστῶταν τὴν φύσιν. Τοῦτο οὖν ἐστιν ἡ ὑπόστασις, οὐχ ἡ ἀόριστος τῆς οὐσίας ἔννοια, μηδεμίαν ἐκ τῆς κοινότη τος τοῦ σημαινομένου στάσιν εὑρίσκουσα, ἀλλ' ή τὸ κοινόν τε καὶ ἀπερίγραπτον ἐν τῷ τιν πράγματι διὰ τῶν ἐπιφαινομένων ιδιωμάτων παριστῶσα καὶ περιγράφουσα· ὡς καὶ τῇ Γραφῇ σύνο ηθες τὸ τοιοῦτον ποιεῖν ἐν ἄλλοις τε πολλοῖς καὶ ἐν τῇ κατὰ τὸν Ἰὼβ ἱστορίᾳ. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλε τὰ περὶ αὐτοῦ διηγείσθαι, πρότερον τοῦ κοινοῦ μνημο νεύσασα, καὶ εἰποῦσα, ἄνθρωπος, εὐθὺς ἀποτέμνει τῷ ἰδιάζοντι ἐν τῇ προσθήκῃ τοῦ, τίς. Ἀλλὰ τῆς μὲν οὐσίας τὴν ὑπογραφὴν, ὡς οὐδὲν φέρουσαν χέρ δος πρὸς τὸν προκείμενον τοῦ λόγου σκοπὸν, ἐπιώ πησε· τὸν δὲ τινὰ διὰ τῶν οἰκείων γνωρισμάτων χαρακτηρίζει, καὶ τόπον λέγουσα καὶ τὰ τοῦ ἤθους γνωρίσματα, καὶ ὅσα τῶν ἔξωθεν συμπαραληφθέντα χωρίζειν αὐτὸν καὶ ἀφιστῶν ἔμελλε τῆς κοινῆς στο μασίας· ὥστε διὰ πάντων ἐναργῆ τοῦ ἱστορουμένου γενέσθαι τὴν ὑπογραφὴν, ἐκ τοῦ ὀνόματος, ἐκ τοῦ τόπου, ἐκ τῶν τῆς ψυχῆς ἰδιωμάτων, ἐκ τῶν ἔξω θεν περὶ αὐτὸν θεωρουμένων. Εἰ δὲ τὸν τῆς οὐσίας ἐδίδου λόγον οὐδεμία ἂν ἐγένετο τῶν εἰρημέν νων ἐν τῇ τῆς φύσεως ἑρμηνεία μνήμη. Ο γὰρ α τὸς ἂν ἦν λόγος, ὃς καὶ ἐπὶ τοῦ Βαλδάδ τοῦ Σαυχί του, καὶ Σοφὰρ τοῦ Μινναίου, καὶ ἐφ᾽ ἑκάστου των ἐκεῖ μνημονευθέντων ἀνθρώπων. Ὃν τοίνυν ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς ἔγνως διαφορᾶς λόγον ἐπί τε τῆς οὐσίας καὶ τῆς ὑποστάσεως, τοῦτον μετατιθεὶς καὶ ἐπὶ τῶν θείων δογμάτων, οὐχ ἁμαρτήσεις. Πῶς τὸ εἶναι τοῦ Πατρὸς, ὅ τι ποτὲ ὑποτίθεται σου ἡ ἔννοια (πρὸς οὐδὲν γάρ ἐστιν ἀποτεταγμένον νόημα την μ χὴν ἐπερείδειν, διὰ τὸ πεπεῖσθαι αὐτὸ ὑπὲρ πάν εἶναι νόημα), τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ νοήσεις, τοῦτο ὡσαύτως καὶ ἐπὶ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου. Ο γέρ τοῦ ἀκτίστου καὶ τοῦ ἀκαταλήπτου λόγος εἷς καὶ ὁ αὐτὸς ἐπί τε τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου ་ οὖν in nostris codicibus, et editionibus Hagan.: Basileensi prima. Mox duo mss. ὑποτίθεται σοι. Νόημα. Deest in Harl. et alio codice, nec necessarium videtur. In iisdem codicibus legitur ἀπερείδειν. Editi ὑπερείδειν. Quinque mass. ut in textu.

EPISTOLARUM CLASSIS I. EPIST. XXXVIII. quod communiter consideratur, quale est, quod increatum dico, quod est supra omnem cogitationem, aut si quid ejusmodi; id nequaquam una assume - mus ad proprietatem dijudicandam, sed requiremus tantum per quæ uniuscujusque notio diluci:le et citra admistionem ab ea, quæ simul consideratur, sejuncta sit. Πνεύματός ἐστιν. Οὐ γὰρ τὸ μὲν μᾶλλον ἀκατάλη- nes inconfusam Trinitatis distinctionem habere; πτόν τε καὶ ἄκτιστον, τὸ δὲ ἧττον. Ἐπεὶ δὲ χρὴ διὰ τῶν ἰδιαζόντων σημείων ἀσύγχυτον ἐπὶ τῆς Τριάδος τὴν διάκρισιν ἔχειν, τὸ μὲν κοινῶς ἐπιθεωρούμενον, οἷον τὸ ἄκτιστον λέγω, ἢ τὸ ὑπὲρ πᾶσαν κατάληψιν, ἢ εἴ τι τοιοῦτον, οὐ συμπαραληψόμεθα εἰς τὴν τοῦ ἰδιάζοντος κρίσιν· ἐπι ζητήσομεν δὲ μόνον δι' ὧν ἡ περὶ ἑκάστου ἔννοια τηλαυγῶς καὶ ἀμίκτως τῆς συνθεωρουμένης ἀφορι σθήσεται. 4. Καλῶς οὖν ἔχειν μοι δοκεῖ οὕτως ἀνιχνεῦσαι τὸν λόγον. Πᾶν ὅπερ ἂν εἰς ἡμᾶς ἐκ θείας δυνάμεως ἀγα θὸν φθάσῃ, τῆς πάντα ἐν πᾶσιν ἐνεργούσης χάριτος Ενέργειαν εἶναί φαμεν· καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ὅτι Ταῦτα δὲ πάντα ἐνεργεῖ τὸ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, διαιροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ καθώς βούλεται. Ζητοῦντες δὲ εἰ ἐκ μόνου τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἡ τῶν ἀγαθῶν χορηγία τὴν ἀρχὴν λαβοῦσα, οὕτω παραγίνεται τοῖς ἀξίοις, πάλιν ὑπὸ τῆς Γραφῆς ὁδηγούμεθα εἰς τὸ τῆς χορηγίας τῶν ἀγαθῶν τῶν διὰ τοῦ Πνεύματος ἡμῖν ἐνεργουμένων ἀρχηγὸν καὶ αἴτιον τὸν μονογενῆ Θεὸν εἶναι πιστεύειν. Πάντα γὰρ δι' αὐτοῦ γεγενῆσθαι, καὶ ἐν αὐτῷ συνεστάναι, παρὰ τῆς ἁγίας Γραφῆς ἐδιδάχθημεν. Οταν τοίνυν καὶ πρὸς ἐκείνην ὑψωθῶμεν τὴν ἔννοιαν, πάλιν ὑπὸ τῆς θεοπνεύστου χειραγωγίας ἀναγόμενοι διδασκόμεθα, ὅτι δι' ἐκείνης μὲν πάντα τῆς δυνάμεως ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παράγεται, οὐ μὴν οὐδὲ ἐξ ἐκείνης ἀνάρχως· ἀλλά τίς ἐστι δύναμις ἀγεννήτως καὶ ἀνάρχως ὑφεστῶσα, ἥτις ἐστὶν αἰτία τῆς ἁπάντων τῶν ὄντων αἰτίας. Ἐκ γὰρ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, δι' οὗ τὰ πάντα, ᾧ πάντοτε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀχωρίστως συνεπινοεῖται. Οὐ γὰρ ἔστιν ἐν περινοίᾳ τοῦ Υἱοῦ γενέσθαι, μὴ προκαταυγασθέντα τῷ Πνεύματι. Ἐπειδὴ τοίνυν τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ἀφ᾽ οὗ πᾶσα ἐπὶ τὴν κτίσιν ἡ τῶν ἀγαθῶν χορηγία πηγάζει, τοῦ Υἱοῦ μὲν ήρτηται, ᾧ ἀδιαστάτως συγκαταλαμβάνεται· τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς αἰτίας ἐξημμένον ἔχει τὸ εἶναι, ὅθεν καὶ ἐκπορεύεται· τοῦτο γνωριστικὸν τῆς κατὰ τὴν ὑπόστασιν ιδιότητος σημεῖον ἔχει, τὸ μετὰ τὸν Υἱὸν καὶ σὺν αὐτῷ γνωρίζεσθαι, καὶ τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ὑφεστάναι. Ὁ δὲ Υἱὸς, ὁ τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορευόμενον Πνεῦμα δι᾿ ἑαυτοῦ καὶ μεθ᾿ ἑαυτοῦ γνωρίζων, μόνος μονογενῶς ἐκ τοῦ ἀγεννήτου φωτός ἐκλάμψας, οὐδεμίαν, κατὰ τὸ ἰδιάζον τῶν γνωρισμά- η των, τὴν κοινωνίαν ἔχει πρὸς τὸν Πατέρα ἢ πρὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ἀλλὰ τοῖς εἰρημένοις σημείοις μό νος γνωρίζεται. Ὁ δὲ ἐπὶ πάντων Θεὸς ἐξαίρετόν τι γνώρισμα τῆς ἑαυτοῦ ὑποστάσεως, τὸ Πατὴρ εἶναι, "I Cor. xii, 41. 18 Joan. 1, 3. 10 Coloss. 1, 17. Διάκρισιν. Male in editis σύγκρισιν. Mss. omnes ut in textu. Αναγόμενοι. Sic mss. et Nyss. Editi εναγό μένοι. Ἐξημμένον. Duo mss. ἐξηρτημένον. Μετὰ τὸν Υἱόν. Sic quatuor Regii codices, sic etiam prima manu habuerunt Harl. et Cois). primus. Eiti μετὰ τοῦ Υἱοῦ, quæ scriptura ferri non potest, cum idem prorsus sonet, ac id quod Sequitur, καὶ σὺν αὐτῷ. Quo autem sensu post FiPATROL. GR. XXXII. 4. Itaque non abs re esse mihi videtur hoc pacto rationem investigare. Quodcunque ad nos ex divina potestate bonum venerit, omnia in omnibus eílìcientis gratiæ opus esse dicimus, quemadmodum ait Apostolus: Hæc autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens sigillatim unicuique prout vult s. Inquirentes autem, an a solo san: to Spiritu bonorum largitio originem habens, ita ad dignos perveniat, rursus a Scriptura huc deduci - mur, ut largitionis bonorum, quæ Spiritus sanctus in nobis efficit, auctorem et causam unigenitum Deum esse credamus. Omnia enim per ipsum facta esse 18, et in ipso consistere ", a sancta Scriptura didicimus. Cum igitur ad hanc intelligentiam fuerimus evecti, rursus a divinitus inspirato adminiculo ceu manu ducti docemur, omnia ab illa quidem virtute ex nihilo produci, non tamen ab illa sine principio; sed quamdam esse virtutem ingenite et sine principio subsistentem, quæ causa est rerum omnium causæ. Nam ex Patre Filius, per quem omnia, quocum semper Spiritus sanctus inseparabiliter intelligitur. Non enim potest quisquam de Filio cogitare, qui non sit prius a Spiritu illustratus. Quoniam igitur Spiritus sanctus, a quo omnis in rem creatam bonorum largitio scaturit, Filio quidem cohæret ac conjunctus est, quicum simul sine ullo intervallo concipitur; habet vero esse ex ea causa, quæ Pater est, connexum, unde et procedit; illius secundum hypostasim proprietas hoc signo declaratur, quod post Filium et cum Filio cognoscitur. et quod ex Patre subsistit. Filius vero qui ex Patre procedentem Spiritum per sese ac secum notum facit; ac solus unigenite ex ingenita luce effulsit, nullam, quod ad signorum, quibus dignoscitur, proprietatem attinet, cum Pame aut Spiritu sancto communitatem habet: sed iis, quæ dixi, signis solus agnoscitur. Qui autem est super omnia Deus, præcipuam quamdam 118 suæ hypostasis notam, quod Pater est, et quod nulla lium et cum Filio Spiritus sanctus, id infra explicat Basilius cum ait, Consequenter quidem secundum ordinem, conjuncte vero secundum naturam tres personas cognosci. Confirmat hanc lectionem scholium ad marginem duorum codicum Regiorum, ut observavit Combelisius. Sed quod in eodem scholio legitur paulo post δι᾿ ἑαυτοῦ καὶ μεθ᾿ ἑαυτόν, per seipsum et post seipsum, id frustra probatur Combefisio. Repugnat enim omnibus codicibus mss., nec ulla subest contextus immutandi causa,

καὶ διὰ τούτου πάλιν τοῦ σημείου καὶ αὐτὸς ἰδιαζόν τως ἐπιγινώσκεται. Τούτου ἕνεκεν ἐν τῇ τῆς οὐσίας κοινότητι ἀσύμβατά φαμεν εἶναι καὶ ἀκοινώνητα τὰ επιθεωρούμενα τῇ Τριάδι γνωρίσματα, δι' ὧν ἡ ἰδιό της παρίσταται τῶν ἐν τῇ πίστει παραδεδομένων προσώπων, ἑκάστου τοῖς ἰδίοις γνωρίσμασι διακεκρι μένως καταλαμβανομένου· ὥστε διὰ τῶν εἰρημένων σημείων τὸ κεχωρισμένον τῶν ὑποστάσεων ἐξευρε θῆναι· κατὰ δὲ τὸ ἄπειρον, καὶ ἀκατάληπτον, καὶ τὸ ἀκτίστως εἶναι, καὶ μηδενὶ τόπῳ περιειλήφθαι, καὶ πᾶσι τοῖς τοιούτοις, μηδεμίαν εἶναι παραλλαγὴν ἐν τῇ ζωοποιῷ φύσει, ἐπὶ Πατρὸς λέγω καὶ Υἱοῦ καὶ Πνεύματος ἁγίου· ἀλλά τινα συνεχῆ καὶ ἀδιάσπα στον κοινωνίαν ἐν αὐτοῖς θεωρεῖσθαι. Καὶ δι' ὧν ἄν τις νοημάτων τὸ μεγαλεῖον ἑνός τινος τῶν ἐν τῇ ἁγία Τριάδι πιστευομένων κατανοήσειε, διὰ τῶν αὐτῶν προσελεύσεται ἀπαραλλάκτως, ἐπὶ Πατρός, καὶ Υἱοῦ, καὶ Πνεύματος ἁγίου τὴν δόξαν βλέπων, ἐν οὐδενὶ διαλείμματι μεταξύ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος τῆς διανοίας κενεμβατούσης. Διότι οὐδέν ἐστι τὸ διὰ μέσου τούτων παρενειρόμενον, οὔτε πρᾶγμα ὑφεστὼς ἄλλο τι παρὰ τὴν θείαν φύσιν, ὡς καταμερίζειν αὐτὴν πρὸς ἑαυτὴν διὰ τῆς τοῦ ἀλλο τρίου παρεμπτώσεως δύνασθαι· οὔτε διαστήματος τινος ἀνυποστάτου κενότης, ἥτις κεχηνέναι ποιεῖ τῆς θείας οὐσίας τὴν πρὸς ἑαυτὴν ἁρμονίαν, τῇ παρεν θήκῃ τοῦ κενοῦ τὸ συνεχές διαστέλλουσα. Ἀλλ᾿ ὁ τὸν Πατέρα νοήσας αὐτόν τε ἐφ' ἑαυτοῦ ἐνόησε, καὶ τὸν Υἱὸν τῇ διανοίᾳ συμπαρεδέξατο. Ο δὲ τοῦτον λαβὼν, τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα οὐκ ἀπεμέρισεν, ἀλλ᾽ ἀκολούθως μὲν κατὰ τὴν τάξιν, συνημμένως δὲ κατὰ τὴν φύσιν τῶν τριῶν κατὰ ταυτὸν συγκεκραμένην ἐν ἑαυτῷ τὴν πίστιν ἀνετυπώσατο. Καὶ ὁ τὸ Πνεῦμα μόνον εἰπὼν συμπεριέλαβε τῇ ὁμολογίᾳ ταύτῃ καὶ τὸν οὗ ἐστι τὸ Πνεῦμα. Καὶ ἐπειδὴ τοῦ Χριστοῦ ἐστι τὸ Πνεῦμα, καὶ ἐκ τοῦ Θεοῦ, καθώς φησιν ὁ Παῦλος ὥσπερ ἐξ ἁλύσεως ὁ τοῦ ἑνὸς ἄκρου ἀψάμενος καὶ τὸ ἕτερον ἄκρον συνεπεσπάσατο, οὕτως ὁ τὸ Πνεῦμα ἑλκύσας, καθώς φησιν ὁ Προφήτης, δι᾿ αὐτοῦ καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸν Πατέρα συνεφειλκύσατο. Καὶ εἰ τὸν Υἱὸν ἀληθινῶς τις λάβοι, ἕξει αὐτὸν ἑκατέρωθεν, πὴ μὲν τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα, πὴ δὲ τὸ ἴδιον Πνεῦμα συνεπαγόμενον. Ούτε γὰρ τοῦ Πατρὸς ὁ ἀεὶ ἐν τῷ Πατρὶ ὢν ἀποτμηθῆναι subsistit ex causa, solus habet; hocque rursus καὶ ἐκ μηδεμιᾶς αἰτίας ὑποστῆναι, μόνος ἔχει· indicio et ipse proprie cognoscitur. Quapropter in essentiæ communitate dicimus nec cohærere, nec communicari posse quæ considerantur in Trinitate indicia, per quæ proprietas constituitur traditarum in fide personarum, unaquaque propriis indiciis discrete intellecta; ita ut ex dictis indiciis differentia hypostaseon deprehendatur; at vero, quantum attinet ad id quod immensum est, quod comprehendi non potest, quod creatum non est, quod loco nullo circumscribitur, et reliqua ejusmodi omnia, discrimen nullum sit in vivifica natura: in Patre, inquam, et Filio, et Spiritu sancto, sed continua quædam et indivisa societas in ipsis perspiciatur. Atque per quas quis cogitationes majestatem unius earum, quæ in Trinitate creduntur, personarum intellexerit, per easdem sine ullo prorsuis discrimine procedet, in Patre, et Filio et Spiritu sancto gloriam atque majestatém cernens: nullo spatio inter Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum intercedente, in quo mens velut vacuo obambulet. Nihil enim est, quod inter ipsos medium inseratur: neque præter divinam naturam ulla alia res est subsistens, quæ ipsam a seipsa rei alienæ interpositu dividere queat; neque spatii cujuspiam non subsistentis vacuitas intercedit, quæ divinæ essentiæ barmoniam hiulcam efficiat, continuum interjectu vacui dirimens. Sed qui Patrem intellexit, et eum in seipso intellexit, et Filium animi perceptione simul est complexus. Qui autem percepit Filium, a Filio Spiritum non separavit, sed consequenter quidem secundum ordinem, conjuncte vero secundum naturam, trium simul permistam in seipso fidem expressit. Et qui Spirītum tantum dixit, comprehendit simul hac confessione et eum cujus Spiritus est. Et quia Christi est Spiritus, et ex Deo, quemadmodum dicit Paulus 10 ut ex catena extremum unum qui apprehendit, alterum. etiam extremun) simul attraxit; ita qui Spiritum attraxit, ut ait Propheta ", et Filium et Patrem per ipsum simul traxit. Quin etiam Filium si quis vere apprehenderit, habebit eum utrinque, hinc quidem Patrem suum, illinc vero Spiritum proprium una secum adducentem. Neque enim a Patre qui semper est in Palre ab- δυνήσεται, ούτε τοῦ Πνεύματος ποτε διαζευχθήσεται scindi poterit, neque a proprio Spiritu unquam sejungetur qui in ipso efficit omnia. Similiter autem et qui Patrem recepit, simul quoque et Filium et Spiritum potestate recepit. Non enim potest ullo modo sectio aut divisio excogitari, ita ut aut Filius absque patre intelligatur, aut Spiritus sejungatur a Filio: sed in his ineffabilis quædam et 30 Rom. viii, 9. st Psal. cxvil, 131. Ἐκ μηδεμιᾶς. Deerat in editis prepositio quæ legitur in omnibus mss. Παραδεδομένων. Ita omnes mss. et Nyss. Editi παραδιδομένων, excepta tamen editione llaganoensi et Basil. prima. 'Αδιάσπαστον. Harl. et unus ex Regiis ἀδιάτοῦ ἰδίου ὁ πάντα ἐν αὐτῷ ἐνεργῶν. Ὡσαύτως δὲ καὶ ὁ τὸν Πατέρα δεξάμενος καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα συμπαρεδέξατο τῇ δυνάμει. Οὐ γὰρ ἔστιν ἐπινοῆσαι τομὴν ἢ διαίρεσιν κατ' οὐδένα τρόπον, ὡς ἢ Υἱὸν χωρὶς Πατρὸς νοηθῆναι, ἢ τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ διαζευχθῆναι· ἀλλά τις ἄῤῥητος καὶ ἀκατανόητος ἐν τούτοις καταλαμβάνεται καὶ ἡ κοινωνία καὶ ἡ διάκρι στατον. Ο Παῦλος. Harl. et tres alii ο Απόστολος. Paulo post quidam mss. καὶ τὸν Υἱὸν ἀληθῶς λά 6οι. Μox editi τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Septem mss. el Greg. Nyss. ut in textu.

EPISTOLARUM CLASSIS IJ. EPIST. XXXVIII. σις, οὔτε τῆς τῶν ὑποστάσεων διαφορᾶς τὸ τῆς incomprehensibilis deprehenditur tum societas, φύσεως συνεχές διασπώσης, οὔτε τῆς κατὰ τὴν οὐ σίαν κοινότητος τὸ ἰδιάζον τῶν γνωρισμάτων ἀναχεούσης Μὴ θαυμάσῃς δὲ, εἰ τὸ αὐτὸ καὶ συν ημμένον καὶ διακεκριμένον εἶναί φαμεν, καί τινα ἐπινοοῦμεν, ὥσπερ ἐν αἰνίγματι, καινὴν καὶ παράδοξον διάκρισίν τε συνημμένην, καὶ διακεκριμένην συνάφειαν. Εἰ γὰρ μή τις εριστικῶς καὶ πρὸς ἐπι ήρειαν ἀκούοι του λόγου, καὶ ἐν τοῖς αἰσθητοῖς δυνατόν ἐστι τὸ τοιοῦτον εὑρεῖν. 5. Καί μου δέξασθε τὸν λόγον, ὡς ὑπόδειγμα καὶ σκιὰν ἀληθείας, οὐχ ὡς αὐτὴν τὴν τῶν πραγμάτων ἀλήθειαν. Οὐ γὰρ δυνατόν ἐστι διὰ πάντων έφαρμο σθῆναι τὸ ἐν τοῖς ὑποδείγμασι θεωρούμενον τοῖς πρὸς & ἡ τῶν ὑποδειγμάτων χρεία παραλαμβάνεται. Πόθεν οὖν φαμεν, τὸ διακεκριμένον ἅμα καὶ συναφές ἐκ τῶν κατὰ τὴν αἴσθησιν ἡμῖν προφαινομένων ἀναλογίζεσθαι; Ηδη ποτὲ τοῦ ἐν τῇ νεφέλῃ τόξου την λαμπηδόνα κατὰ τὸ ἔαρ τεθέασαι· ἐκεῖνο λέγω τὸ τόξον, ὅπερ ὁ κοινός λόγος ίριν εἴωθεν ἐπονομάζειν· δ φασιν οἱ περὶ ταῦτα δεινοὶ τότε συνίστασθαι, ὅταν ανακεκραμένη τις ᾗ πρὸς τὸν ἀέρα νοτίς, τῆς τῶν πνευμάτων βίας τὸ ἐν τοῖς ἀτμοῖς ὑγρὸν καὶ παχύ, νεφώδες ήδη γενόμενον, εἰς ὑετὸν ἀποθλιβούσης. Συν ίστασθαι δὲ λέγουσιν οὕτως. Ἐπειδὰν ἡ τοῦ ἡλίου ἀκτὶς κατὰ τὸ πλάγιον ὑποδραμοῦσα τὸ πυκνόν τε καὶ συνηρεφὲς τῆς νεφώσεως, εἶτα κατὰ τὸ εὐθὺ νέφει τινὶ τὸν ἴδιον κύκλον ἐναπερείσηται, οἷόν τις καμπή καὶ ἐπάνοδος τοῦ φωτὸς πρὸς ἑαυτὸ γίνεται, τῆς – αὐγῆς πρὸς τὸ ἔμπαλιν ἀπὸ τοῦ ὑγροῦ τε καὶ στίλο βοντος ἀναλυούσης Ἐπειδὴ γὰρ φύσις ἐστὶ ταῖς φλογώδεσι μαρμαρυγαῖς, εἰ τινι λείῳ προσπέσοιεν, πρὸς ἑαυτὰς πάλιν ἐπανακλᾶσθαι, κυκλοτερὲς δὲ τοῦ ηλίου τὸ σχῆμα, τὸ διὰ τῆς ἀκτῖνος ἐν τῷ ὑγρῷ τε καὶ λείῳ τοῦ ἀέρος γινόμενον· ἐξ ἀνάγκης κατὰ τὸ σχῆμα τοῦ ἡλιακοῦ κύκλου καὶ ὁ παρακείμενος τῷ νέφει ἀὴρ διὰ τῆς ἀποστιλβούσης αὐγῆς περιγράφεται. Αὕτη τοίνυν ἡ αὐγὴ καὶ συνεχής έστι πρὸς ἑαυτὴν, καὶ διῄρηται. Πολύχροος γάρ τις ούσα καὶ πολυειδὴς, ἀφανῶς τοῖς ποικίλοις ἄνθεσι τῆς βαφῆς πρὸς ἑαυτὴν κατακιρνᾶται τῶν ἑτεροχροούντων τὴν πρὸς ἄλληλα συμβολὴν ἐκ τῶν ὄψεων ἡμῶν κατὰ τὸ λεληθὸς ὑποκλέπτουσα· ὡς μὴ ἂν ἐπιγνωσθῆναι τοῦ γλαυκοῦ πρὸς τὸ πυραυγὲς τὸν διὰ μέσου τόπον τὸν μιγνύοντα δι' ἑαυτοῦ καὶ χωρίζοντα τὴν τῶν χροῶν ἑτερότητα, ἢ τοῦ πυραυγοὺς πρὸς τὸ πορφύ Αναχεούσης. Unus Reg. συγχεούσης. Paulo post duo mss. ἔφαμεν. 'Ακούοι. Sic Harl. et Coisl. primus cum tribus aliis. Editi ακούει. Nyss. ἀκούοιτο. Aliquanto infra non male in eodem Coisl. deest τοῖς post θεωρούμενον. Ibidem duo mss. ἐφαρμόσασθαι. Συναφές. Hæc scriptura codicis Harl. et duorum Reg. longe preferenda vulgate συμφυές. Utitur quidem hac voce Basilius sub finem hujus epistole; sed eam, ut sua sponte minus commodam, lenit addendo οιονεί. Paulo post editi εἰ δήποτε. Duo mss. εξ ποτε. Quinque alii et Nyss. ut in textu. tum distinctio, neque hypostasewn differentia na turæ conjunctionem divellente, neque essentia communitate indiciorum proprietatem confundente Ne mireris autem si idem et conjunctum et discre tum esse dicimus, et quamdam cogitamus, velut in ænigmate, novam 119 et admirabilem discre tionem conjunctam, et conjunctionem discretam. Etenim si quis non ex contendendi et calumniandi studio sermonem audit, potest etiam in rebus, quæ sensu percipiuntur, quiddam simile inveniri. 5. Ac verba quidem mea accipite, ut exemplum et umbram veritatis, non ut ipsam rerum veritatem. Non enim fieri potest, ut omnino quadret id quod in exemplis speculamur, cum iis, ad quæ usus exemplorum adhibetur. Unde igitur dicimus discretum simul et conjunctum èx iis, quæ nostris sensibus conspicua sunt, spectari? Jam olim arcus in nube splendorem verno tempore vidisti; arcum illum dico, quem communis loquendi usus iridem vocare consuevit: quem quidem harum rerum periti dicunt conflari, tum cum admiscetur humor aliquis aeri; vi ventorum id quod in vaporibus humidum ac crassum est, effectum jam nebutosum, in pluviam exprimente ac resolvente. Ferunt autem fieri hoc modo. Ubi solis radius oblique id quod in nebula densum et opacum est, penetravit, deinde recta orbem suum in aliqua nube impressit; quidam luminis quasi repercussus ac reditus ad seipsum βt, splendore ab eo quod humidum et nitens est contrariam in partem reflexo. Quoniam enim ea inest flammeis fulgoribus natura, ut si in rem quamplam lævem inciderint, rursus reflectantur ad semetipsos, rotunda est autem solis figura, quæ per radium in humido lævique aere imprimitur; propterea necessario secundum solaris orbis figuram, aer etiam qui nubi proximus est, per splendescentem fulgorem circumscribitur. Itaque is fulgor et in se continuus et divisus est. Multicolor enim ac multiformis cum sit, secum variis tincturæ floribus latenter commiscetur, colorum inter se diversorum commissuram atque permi stionem oculis nostris, nemine sentiente, suhripiens; adeo ut non agnoscatur medius intercedens cæruleum inter et rutilum locus, ac miscens per se et separans diversitatem colorum, aut rutilum inter et purpureum, aut istum inter et electrinum. Αναλυούσης. Sic mss. omnes et Nyss. pro eo quod erat in editionibus Basilii αναλαμπού σης. Editio Hag. ἀναλαβούσης. Aliquanto post editi el mss. quatuor κυκλοτερὲς δὲ τοῦτο σχῆμα, διὰ τῆς. Sed melior visa est scriptura codicis Harl. et unius ex Regiis quam secuti sumus. Sic etiam legitur apud Nyss. Πολύχροος. Coisl. uterque et unus Regius πολύχρωμος. Τόπον τον μιγνύοντα. Duo mss. τὸν μια γνύντα. Legitur apud Greg. Nyss. ὅσον την μιγνύω μενον.

αἱ αὐγαί, κατὰ ταυτὸν ὁρώμεναι, καὶ τηλαυγεῖς εἰσι, καὶ τῆς πρὸς ἀλλήλας συναφείας τὰ σημεῖα κλέπτουσαι, τοὺς ἐλέγχους ἐκφεύγουσιν, ὡς ἀμήχα. νον ἐξευρεῖν, μέχρι τίνος έστηκε τὸ πυρώδες, ἢ τὸ σμαραγδίζον τῆς αἴγλης, καὶ ἀπὸ τίνος ἄρχεται μηκέτι τοιοῦτον εἶναι οἷον ἐν τῷ τηλαυγεῖ καθ ορᾶται. Ὥσπερ τοίνυν ἐν τῷ ὑποδείγματι καὶ τὰς τῶν χρωμάτων διαφοράς φανερῶς διαγινώσκομεν, καὶ διάστασιν ἑτέρου πρὸς τὸ ἕτερον οὐκ ἔστι τῇ αἰσθή σει καταλαβεῖν· οὕτω μοι λύγισαι δυνατὸν εἶναι καὶ περὶ τῶν θείων δογμάτων ἀναλογίσασθαι· τὰς μὲν τῶν ὑποστάσεων ιδιότητας ὥσπερ τι ἄνθο; τῶν κατὰ τὴν ἴριν φαινομένων, ἐπαστράπτειν ἑκάστῳ τῶν ἐν τῇ ἁγίᾳ Τριάδι πιστευομένων τῆς δὲ κατά Nam omnium splendores simul conspecti, et mi- ρεον, ἢ ἐκείνου πρὸς τὸ ἠλέκτρινον. Πάντων γὰρ cant, et dum signa mutuæ conjunctionis occultant, judicium effugiunt, ita ut deprehendi non possit quousque pertineat id quod rutilum est, aut smaragdinum in fulgore, et unde inciplat non jam tale esse, quale in fulgore apparet. Quemadmodum igitur in hoc exemplo et colorum discrimina clare dignoscimus, et alterius ab altero intervallum sensu deprehendere non possumus; sic mihi, quæso, existima et de divinis dogmatibus rationem iniri posse; ita ut hypostasewn quidem proprietates, ceu flos quidam eorum quæ in iride apparent, in singulis personis, quæ in sancta Trinitate creduntur, effulgeant: nullum vero quod ad nature proprietatem 120 attinet, intelligatur alterius ab altera discrimen, sed in essentiæ commu- τὴν φύσιν ἰδιότητος μηδεμίαν ἑτέρου πρὸς τὸ ἕτερον nitate proprietates per quas unaquæque persona dignoscitur, in unaquaque resplendeant. Nam et illic in exemplo essentia, quæ multicolorem illum splendorem emittebat, et per solarem radium refringebatur, una erat: flos vero rei conspectæ, erat multiformis: nimirum ratione ipsa etiam per rem creatam nos docente, ut in dogmatis rationibus non conturbemur, si quando in quæstionem ad investigandum difficilem incidentes, in iis quæ dicuntur admittendis quasi vertigine laboremus. Quemadmodum enim in iis quæ oculis apparent, potior visa est causæ ratione experientia; ita et in dogmatibus captum nostrum longe transcendentibus, perceptione quæ ratiocinando comparatur, potior est fides, et separationem in hypostasi, et conjunctionem in essentia docens. Quoniam igitur aliud commune, aliud peculiare in sancta Trinitate consideravit nostra disputatio; communionis quidem ratio refertur ad essentiam, hypostasis vero proprium cujusque signum est. G e. Sed fortasse putat aliquis non congruere ex - positam de hypostasi doctrinam cum sententia Apostoli scripturæ, ubi de Domino dicit, eum splendorem gloriæ ipsius, et figuram hypostasis esse 't. Si enim bypostasim tradidimus esse proprietatum uniuscujusque concursum, illud autem confessum et exploratum est, quemadmodum in Patre aliquid proprie consideratur, per quod selus agnoscitur, ita idem eodem modo de Unigenito, quoque credi; qui fit ut hoc loco Scriptara hypostasis nomen Patri soli ascribat, Filium vero formam dicat hypostasis, non suis, sed Patris insignibus et notis designatum? Etenim si hypostasis Hebr. 1, 3. Πρὸς ἀλλήλας. Sic Coisl. uterque et duo Regii. Editi πρὸς ἄλληλα. Εἶναι. 11oc verbum additum ex octo mss. et Greg. Nyss. Λόγισαι. Pro hac voce, que est in octo mss. et apud Nyss., habent editiones Basilii νόει. Ιδιότητας. Coisl. primus οὐσιότητας. Πολύχρουν. Nyss. et quatuor miss. πολύχρωμον. ἐπινοεῖσθαι διαφορὰν, ἀλλ' ἐν τῇ κοινότητι τῆς οὐ σίας τὰς γνωριστικὰς ἰδιοτητας ἐπιλάμπειν ἑκάστῳ. Καὶ γὰρ κἀκεῖ ἐν τῷ ὑποδείγματι ἡ ἀπαυγάζουσα την πολύχροον ἐκείνην αὐγὴν μία ουσία ἦν, ἡ διὰ τῆς ἡλιακῆς ἀκτῖνος ἀνακλωμένη· τὸ δὲ ἄνθος τοῦ φαινομένου πολυειδές· παιδεύοντος ἡμᾶς τοῦ λόγου καὶ διὰ τῆς κτίσεως μὴ ξενοπαθεῖν τοῖς περὶ τοῦ δόγματος λόγοις, ὅταν, εἰς τὸ δυσθεώρητον ἐμπεσόντες, πρὸς τὴν τῶν λεγομένων συγκατάθεσιν Ιλιγγιάσωμεν. "Ωσπερ γὰρ ἐπὶ τῶν τοῖς ὀφθαλμοῖς φαινομένων κρείττων ἐφάνη τοῦ λόγου τῆς αἰτίας ἡ πεῖρα· οὕτω καὶ τῶν ὑπεραναβεβηκότων δογμάτων κρείττων ἐστὶ τῆς διὰ λογισμῶν καταλήψεως ἡ πίστις, καὶ τὸ κεχωρισμένον ἐν ὑποστάσει, καὶ τὸ συνημο μένον ἐν τῇ οὐσίᾳ διδάσκουσα. Ἐπεὶ οὖν τὸ μέν τι κοινὸν ἐν τῇ ἁγίᾳ Τριάδι, τὸ δὲ ἰδιάζον ὁ λόγος ένα εθεώρησεν, ὁ μὲν τῆς κοινότητος λόγος εἰς τὴν οὐσίαν ἀνάγεται, ἡ δὲ ὑπόστασις τὸ ἰδιάζον ἑκάστου σημεῖον ἐστιν. 6. Ἀλλ᾽ ἴσως οἱεταί τις μὴ συμβαίνειν τὸν ἀποδοθέντα περὶ τῆς ὑποστάσεως λόγον τῇ διανοίᾳ τῆς τοῦ ᾿Αποστόλου γραφῆς, ἐν οἷς φησι περὶ τοῦ Κυρίου, ὅτι ἐστὶν ἀπαύγασμα τῆς δόξης αὐτοῦ, καὶ χαρακτὴρ τῆς ὑποστάσεως. Εἰ γὰρ ὑπόστασιν ἀποδεδε καμεν εἶναι τὴν συνδρομὴν τῶν περὶ ἕκαστον ιδιωμάτων, ὁμολογεῖται δὲ, ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Πατρὸς εἶναί τι τὸ ἰδιαζόντως ἐπιθεωρούμενον, δι' οὗ μόνος ἐπιγινώσκεται, κατὰ τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ περὶ τοῦ Μονογενοῦς τὸ ἴσον πιστεύεται πῶς ἐνα ταῦθα τὸ τῆς ὑποστάσεως ὄνομα τῷ Πατρὶ μόνι προσμαρτυρεῖ ἡ Γραφὴ, τὸν δὲ Υἱὸν μορφὴν λέγει τῆς ὑποστάσεως, οὐκ ἐν ἰδίοις, ἀλλ' ἐν τοῖς τοῦ Πα· Τοῦ φαινομένου. Sic omnes, et Nyss. Edit. Basilii ἄνθος φαινόμενον. Subinde Harl. et unus Rec gius μὴ ξενοπαθείν, quæ scriptura longe melior quam quod legitur apud Greg. Nyss. μη καινοπαθεῖν, et in editionibus Basilii μὴ κενοπαθεῖν. Περὶ ἕκαστον. Ita seplein codices. Editi περί ἑκάστου. ibidem et iterum paulo post editi ώμολό γηται. Septem mss. ut in contextu. Πιστεύεται. Legendum πιστεύεσθαι.

EPISTOLARUM CLASSIS 1. EPIST. XXXVIII. τρὸς γνωρίσμασι χαρακτηριζόμενον; Ε! γὰρ ἡ ὑπό- proprium exsistentiæ uniuscujusque signum est; στασις τὸ ἰδιάζον τῆς ἑκάστου ὑπάρξεως σημεῖον ἐστι, τοῦ δὲ Πατρὸς ἴδιον τὸ ἀγεννήτως εἶναι ὁμολογεῖται, με μόρφωται δὲ ὁ Υἱὸς τοῖς τοῦ Πατρὸς ἰδιώ μασιν· ἄρα οὐκέτι διαμένει τῷ Πατρὶ κατ' ἐξαίρετον ἐπ' αὐτοῦ μόνου τὸ ἀγέννητον λέγεσθαι, εἴπερ - τῷ ἰδιάζοντι τοῦ Πατρὸς ἡ τοῦ Μονογενούς χαρακτηρίζεται ύπαρξις. 7. Αλλ' ἡμεῖς τοῦτό φαμεν, ὅτι ἕτερον πληροί σκοπὸν ἐνταῦθα τῷ Ἀποστόλῳ ὁ λόγος, πρὸς ἐν βλέπων ταύταις ἐχρήσατο ταῖς φωναῖς, δόξης ἀπαύγασμα λέγων, καὶ χαρακτῆρα ὑποστάσεως· δνπερ ὁ ἀκριβῶς νοήσας οὐδὲν εὑρήσει τοῖς παρ' ἡμῶν εἰρημένοις μαχόμενον, ἀλλ' ἐπί τινος ιδιαζούστις ἐννοίας τὸν λόγον διεξαγόμενον. Οὐ γὰρ ὅπως διακριθεῖεν ἀπ' ἀλλήλων αἱ ὑποστάσεις διὰ τῶν ἐπι φαινομένων σημείων, ὁ ἀποστολικός πραγματεύεται λόγος, ἀλλ' ὅπως τὸ γνήσιόν τε καὶ ἀδιάστατον καὶ συνημμένον τῆς τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸν Πατέρα σχέσεως νοηθείτ. Ὡς γὰρ οὐκ εἶπεν, Ος ὢν δόξα τοῦ Πα τρὶς (καίτοιγε τὸ ἀληθὲς οὕτως ἔχει), ἀλλὰ, τοῦτο παραλιπών ὡς ὁμολογούμενον, τὸ μὴ άλλο τι δόξης εἶδος ἐπὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἕτερον ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ νοεῖν διδάσκων, αὐτῆς τῆς τοῦ Πατρὸς δόξης ἀπαύγασμα τὴν τοῦ Μονογενοῦς διορίζεται δόξαν, τὸ ἀδιαστά τως συνεπινοεῖσθαι τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν κατασκευάζων ἐκ τοῦ κατὰ τὸ φῶς ὑποδείγματος. Ὡς γὰρ ἐκ τῆς φλογὸς μὲν ἡ αὐγὴ, οὐ μὴν ὑστέρα μετὰ τὴν φλόγα ἐστὶν ἡ αὐγὴ, ἀλλ' ὁμοῦ τε ἡ φλόξ ἀνέλαμψε, καὶ συναπηυγάσθη τὸ φῶς· οὕτω βούλεται καὶ ἐκ τοῦ Πατρὸς μὲν τὸν Υἱὸν νοεῖσθαι, οὐ μὴν παρατάσει τινὶ διαστηματικῇ τῆς τοῦ Πατρὸς ὑπάρ ξεως τὸν Μονογενῆ διορίζεσθαι, ἀλλ' ἀεὶ τῷ αἰτίῳ τὸ ἐξ αὐτοῦ συνυπολαμβάνειν. Κατὰ τὸν αὐτὸν οὖν τρόπον, ὥσπερ ἐφερμηνεύων τὸν προαποδοθέντα Patris autem proprium illud esse, ut ingenitus sit, explorata res est, ac Patris tamen proprietatibus Filius figuratur ac designatur; igitur non jam proprium illud Patri manet, ut solus dicatur ingenitus, siquidem Patris proprietate ipsa etiam Unigeniti exsistentia designatur. 7. Sed nos hoc dicimus, ad aliud hoc loco propositum spectare Apostoli orationem, ad quod respiciens bis usus est vocibus, gloriæ splendoren, dicens, et hypostasis figuram: quod propositum si quis diligenter consideraverit, nihil reperiet bis quæ diximus contrarium, sed sermonem ad singularem quamdam notionem revocalum. Non enim ut hypostases inter se ex signis conspicuis secernantur, apostolica instituitur oratio, sed ut genuina indivisaque et consociata Filii ad Patrem relatio intelligatur. Quemadmodum enim non dixit, Qui est gloria Patris (quanquam veritas ita se habet), sed, hoc prætermisso ut explorato, non aliam quamdam gloriæ speciem in Patre, et aliam in Filio cogitandam esse docens, ipsius Patris gloriæ splendorem esse Unigeniti gloriam decernit; ex lucis exemplo perfciens, ut 121 Filius cum Patre indivise intelligatur. Quemadmodum enim ex flamma quidem splendor, neque tamen flamma posterior, sed simul ut effulsit flamma, etiam lux simul resplenduit; sic vult etiam ex Patre quidem Filium intelligi, neque tamen ulla intervalli distantia a Patris exsistentia Unigenitum dirimi, sed semper una cum causa id quod ex causa est concipi. Eumdem igitur ad modum, veluti sententiam prius expositam interpretans, etiam hypostasis @guram dicit, corporalibus nos exemplis ad invisibilium manu ducens intelligentiam. Quemadmodum enim etsi corpus omnino in Agura est, alia figura, alia corporis ratio, ac si quis utriusvis horum tradat definitionem, neutiquam in eam quæ alterius est incidat; sed tamen etiamsi ratione figuram a corpore discreveris, natura non admittit discretionem, sed alterum cum altero conjunctim intelligitur: ita rem explicari oportere censet Apostolus: quamvis fidei doctrina ῦν, καὶ ὑποστάσεως χαρακτηρά φησι τοῖς σωματικοῖς ἡμᾶς ὑποδείγμασι πρὸς τὴν τῶν φοράτων χειραγωγῶν κατανόησιν. Ὡς γὰρ τὸ σῶμα πάνω τως ἐστὶν ἐν σχήματι, ἀλλ᾽ ἕτερος μὲν ὁ τοῦ σχήματος, ἕτερος δὲ ὁ τοῦ σώματος λόγος· καὶ οὐκ ἄν τις ἀποδιδοὺς τὸν ἑκατέρου τούτων ὁρισμὸν συν ενεχθείη τῷ περὶ τοῦ ἑτέρου· πλὴν ἀλλὰ, κἂν λόγῳ διακρίνῃς τὸ σχῆμα τοῦ σώματος, ἡ φύσις οὐ παρα δέχεται τὴν διάκρισιν, ἀλλὰ συνημμένως νοεῖται μετὰ τοῦ ἑτέρου τὸ ἕτερον· οὕτως οίεται δεῖν ὁ ᾿Από - inconfusam ac discretam doceat hypostasewn difστολος, κἂν ὁ τῆς πίστεως λόγος ἀσύγχυτον καὶ διῇενημένην τὴν τῶν ὑποστάσεων διδάσκη διαφοράν, ἀλλὰ καὶ τὸ προσεχὲς καὶ οἱονεὶ συμφυές του Μονα γενοῦς πρὸς τὸν Πατέρα διὰ τῶν εἰρημένων παρ ἔστησιν· οὐχ ὡς οὐκ ὄντος ἐν ὑποστάσει καὶ τοῦ Μονογενοῦς, ἀλλ' ὡς οὐ παραδεχομένου μεσότητά τινα τῆς ἑαυτοῦ πρὸς τὸν Πατέρα ἑνώσεως· ὥστε τὸν τῷ χαρακτῆρι τοῦ Μονογενούς διὰ τῶν τῆς ψυχῆς Τὸ ἀδιαστάτως. Coisl. primus τὸ ἀδιασπά στως. Φησι. Ita sex mss. pro eo quod erat in editis Έφη. Paulo post editio Haganoensis Εἰ γὰρ τί. Aliæ Οὐ γὰρ τά, Quinque mss. et Greg. Nyss. ut in contextu. ferentiam, nihilominus tamen Unigeniti etiam cum Patre colærentiam ac veluti concretionem his verbis declarat; non quod in hypostasi quoque non sit Unigenitus, sed quod in sua cum Patre conjunctione nihil medium admittat, adeo ut quisquis animi oculis Unigeniti characterem intente respexerit, veniat etiam in hypostasis Patris intelligentiam; non tamen mutata aut permista proprieΑσύγχυτον καὶ διῃρημένην. Ita septem mss. el Nyss. Editiones Basili ἀσύγχυτος διῃρημένην. Παρίστησιν. Ila mss. septem. Editi παρΙστασιν. Νyss. παρίστασθαι.

iate, que in ipsis consideratur, quasi vel Patrem όμμάτων ενατενίσαντα καὶ τῆς τοῦ Πατρὸς ὑπω genitum, vel Filium ingenitum animo fingamus, sed quod fieri non potest, ut si alter ab altero disjungatur, jam id quod reliquum fuerit, per se solum intelligamus. Nam feri non potest, ut quis, Filio nominato, etiam non cogitet de Patre, cum appellatio hæc per relationem Patrem quoque simul indicet. 8. Quoniam igitur qui Filium videt, videt et Patrem, ut ait in Evangelio Dominus 2, propterea Unigenitum hypostasis Patris characterem esse pronuntiat. Et quo magis perspecta fiat hæc sententia, et alias Apostoli voces adjiciemus, in quibus Filium imaginem Dei invisibilis ", et eumdem rursum bonitatis ipsius imaginem esse dicit, non quod differat imago ab exemplari, si invisibilitatis bonitatisque habeatur ratio, sed ut perspicuum sit idem esse quod exemplar, etiamsi aliud sit. Non enim possit imaginis ratio servari, nisi per omnia conspicuam ac cujuscunque differentia expertem habeat similitudinem. Proinde imaginis pulchritudinem qui perspexit, exemplar mente complectitur. Et qui Filii velut formam mente concepit, hypostasis paternæ expressit effigiem, illum per hunc videns, non ingeniti rationem quæ Patris est, in effigie cernens (alioquin idem prorsus esset, et non aliud), sed pulchritudinem ingenitam in genita intuens. Quemadmodum enim qui in puro speculo 122 impressam formæ speciem perspexit, G claram expressi vultus cognitionem adeptus est; sic qui Filium cognoverit, efigien paterna bypostasis per Filii notitiam animo suscepit. Omnia enim quæ Patris sunt, conspiciuntur in Filio, et omnia quæ Filii sunt, Patris sunt: quandoquidem et totus Filius in Patre manet, et totum rursus habet in semetipso Patrem 48. Quare Filii bypostasis quasi forma ac facies est, qua Pater cognoscitur: et Patris hypostasis in forma Filii agnoscitur, manente quæ in illis consideratur proprietate ad claram bypostasewn distinctionem. EPISTOLA XXXIX*. Julianus Basilio. στάσεως ἐν περινοίᾳ γενέσθαι, οὐκ ἐπαλλασσομένης, οὐδὲ συναναμιγνυμένης τῆς ἐπιθεωρουμένης αὐτοῖς ιδιότητος, ὡς ἢ τῷ Πατρὶ τὴν γέννησιν, ἢ τῷ Υἱῷ τὴν ἀγεννησίαν ἐπιμορφάζειν· ἀλλ' ὡς οὐκ ἐνδεχό μενον τὸ ἕτερον τοῦ ἑτέρου διαζεύξαντας ἐφ' ἑαυτοῦ μόνου καταλαβεῖν τὸ λειπόμενον. Οὐδὲ γάρ ἐστι δυνατὸν, Υἱὸν ὀνομάσαντα, μὴ καὶ Πατρὸς ἐν περινοίᾳ γενέσθαι, σχετικῶς τῆς προσηγορίας ταύτης καὶ τὸν Πατέρα συνεμφαινούσης. . 8. Ἐπειδὴ τοίνυν ὁ ἑωρακὼς τὸν Υἱὸν ὁρᾷ τὸν Παν τέρα, καθώς φησιν ἐν Εὐαγγελίοις ὁ Κύριος, διὰ τοῦτο χαρακτῆρά φησιν εἶναι τὸν Μονογενῆ τῆς τοῦ Πατρὸς ὑποστάσεως. Καὶ ὡς ἂν μᾶλλον ἐπιγνωσθείη τὸ νόημα, καὶ ἄλλας συμπαραληψόμεθα τοῦ ᾿Αποστό λου φωνάς, εν αἷς Υἱὸν εἰκόνα τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, καὶ τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ πάλιν εἰκόνα φησίν· οὐχὶ τῷ διαφέρειν τοῦ ἀρχετύπου τὴν εἰκόνα, κατὰ τὸν τῆς ἀορασίας καὶ τῆς ἀγαθότητος λόγον, ἀλλ᾽ ἵνα δειχθῇ, ὅτι ταυτὸν τῷ πρωτοτύπων ἐστὶ, κἂν ἕτερον ᾖ. Οὐ γὰρ ἂν ὁ τῆς εἰκόνος διασωθείη λόγος, εἰ μὴ διὰ πάντων τὸ ἐναργὲς ἔχοι καὶ ἀπαράλλακτον. Οὐκοῦν ὁ τὸ τῆς εἰκόνος κατανοήσας κάλλος ἐν περι· νοίᾳ τοῦ ἀρχετύπου γίνεται. Καὶ ὁ τοῦ Υἱοῦ τὴν οἰον εἰ μορφὴν τῇ διανοία λαβών, τῆς πατρικῆς ὑποστά σεως τὸν χαρακτῆρα ἀνετυπώσατο, βλέπων διὰ τούτου ἐκεῖνον, οὐ τὴν ἀγεννησίαν τοῦ Πατρὸς ἐν τῷ ἀπεικονίσματι βλέπων (ἡ γὰρ ἂν δι᾿ ὅλου ταυτὸν ἦν, καὶ οὐχ ἕτερον), ἀλλὰ τὸ ἀγέννητον κάλλος ἐν τῷ γεν νητῷ κατοπτεύσας. Ωσπερ γὰρ ὁ ἐν τῷ καθαρῷ κατ όπτρῳ τὴν γενομένην τῆς μορφῆς ἔμφασιν κατανοήσας, ἐναργῇ τοῦ ἀπεικονισθέντος προσώπου τὴν γνῶσιν ἔσχεν· οὕτως ὁ τὸν Υἱὸν ἐπιγνοὺς τὸν χαρακτῆρα τῆς πατρικῆς ὑποστάσεως διὰ τῆς τοῦ Υἱοῦ γνώσεως ἐν τῇ καρδίᾳ ἐδέξατο Πάντα γὰρ τὰ τοῦ Πατρὸς ἐν τῷ Υἱῷ καθορᾶται, καὶ πάντα τὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Πατρός ἐστιν· ἐπειδὴ καὶ ὅλος ὁ Υἱὸς ἐν τῷ Πατρὶ μένει, καὶ ὅλον ἔχει πάλιν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατ τέρα. Ώστε ἡ τοῦ Υἱοῦ ὑπόστασις οιονεί μορφή καὶ πρόσωπον γίνεται τῆς τοῦ Πατρὸς ἐπιγνώσεως - καὶ ἡ τοῦ Πατρὸς ὑπόστασις ἐν τῇ τοῦ Υἱοῦ μορφή ἐπιγινώσκεται, μενούσης αὐτοῖς τῆς ἐπιθεωρουμένης ιδιότητος εἰς διάκρισιν ἐναργῇ τῶν ὑποστάσεων. Basilium invitat Julianus ut ad se venial. Non bellum denuntias, ait proverbium: at ego addam etiam illud comœdiæ veteris: 0 nuntium verborum aureorum! Age igitur, reipsa ostende, et 33 Joan. xiv, 9. * Coloss. 1, 15. 15 Joan. Alias CCVI. Καὶ τῆς τοῦ. Ita septem mss. Editi ἐκ τῆς τοῦ. fidem mss. paulo post γενέσθαι, pro eo quod erat in editis γίνεσθαι. Διαζεύξαντας. lla Harl. et quinque alii et Greg. Nyss. cum editionibus Hag. et Basil. prima. Editio Parisiensis et secunda Basileensis διαζεύ ξαντα. Ibidem veluster editiones et muss. μόνου, Ιουλιανὸς Βασιλείς. Η μὲν παροιμία φησίν, Οὐ πόλεμον ἀγγέλλεις ἐγὼ δὲ προσθείην ἐκ τῆς κωμῳδίας· Ο χρυσὸν ἀγ γείλας ἐπῶν. "Ιθι οὖν, ἔργοις αὐτὸ δεῖξον, καὶ Σιν, 11. Editiones Basileensis secunda et Paris. μόνον. Γῆς ἀορασίας. Unus cod. Reg. τῆς οὐσίας καὶ ἀορασίας. Εχοι. lla sex mss. et Greg. Nyss. Basilii editiones έχει. Εδέξατο. Sic mss. sex ct Greg. Nyss. In editionibus Basilii ἐνεδέξατο.

EPISTOLARUM CLASSIS I. EPIST. XI. σπεῦδε παρ' ἡμᾶς. Αφίξῃ γὰρ φίλος παρὰ φίλον. ad nos quamprimum advola. Certe amicus ad Ἡ δὲ περὶ τὰ πράγματα κοινὴ καὶ συνεχὴς ἀσχολία δοκεῖ μὲν εἶναι πως τοῖς πάρεργον αὐτὸ ποιοῦ σιν ἐπαχθής· οἱ δὲ τῆς ἐπιμελείας κοινωνοῦντες εἰσιν ἐπιεικεῖς, ὡς ἐμαυτὸν πείθω, καὶ συνετοί, καὶ πάντως ἱκανοὶ πρὸς πάντα. Δίδωμι οὖν μοι ραστώνην, ὥστε ἐξεῖναι μηδὲν ὀλιγωροῦντι καὶ ἀναπαύεσθαι. Σύνεσμεν γὰρ ἀλλήλοις οὐ μετὰ τῆς αὐλικῆς ὑποκρίσεως μόνης, ἧς οἶμαί σε μέχρι τοῦ δεῦρο πεπειρᾶσθαι καθ' ἣν ἐπαινοῦντες μισοῦσι τηλικοῦτον μῖσος, ἡλίκον οὐδὲ τοὺς πολεμιωτάτους, ἀλλὰ μετὰ τῆς προσηκούσης ἀλλήλους ἐλευθερίας ἐξελέγχοντές τε ὅταν δέῃ καὶ ἐπιτιμῶντες, οὐκ ἔλαττον φιλοῦμεν ἀλλήλους τῶν σφόδρα. Εταίρων. Ενθεν ἔξεστιν ἡμῖν (ἀπείη δὲ φθόνος) ἀνειμένοις τε σπουδάζειν, καὶ σπουδάζουσι μὴ ταλαιπωρεῖσθαι, καθεύδειν δὲ ἀδεῶς· ἐπεὶ καὶ ἐγρηγορώς οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ μᾶλλον ἢ καὶ ὑπὲρ τῶν ἄλλων ἁπάντων, ὡς εἰκὸς, γρήγορα. Ταῦτα ίσως κατηδολέσχησά σου καὶ κατελήρησα, παθών τι βλακώδες (ἐπήνεσα γὰρ ἐμαυτὸν, ὥσπερ Αστυδάψας), ἀλλ᾽ ἵνα σε πείσω προύργου τι μᾶλλον ἡμῖν τὴν σὴν παρουσίαν, ἅτε ἀνδρὸς ἔμφρονος, ποιήσειν ἢ παραιρήσεσθαί τι τοῦ καιροῦ, ταῦτα ἐπέστειλα. Σπεῦδε οὖν, ὅπερ έφην, δημοσίῳ χρησόμενος δρόμῳ. Συνδιατρίψας δὲ ἡμῖν ἐφ' ὅσον σοι φίλον, οἶπερ ἂν θέλῃς, ὑφ᾽ ἡμῶν πεμπόμενος, ὡς προσῆκόν ἐστι, βαδιά. ΕΠΙΣΤΟΛΗ Μ'. amicum venies. Publica ac assidua circa negotia occupatio videtur quidem quodam modo molesta esse iis, qui perfunctorie id agunt: qui vero diligentiam adhibent, modesti sunt, ut mihi persuadeo, ac prudentes, et prorsus ad omnia idonei. Quare sumo mihi relaxationem, ita ut liceat nihil negligenti etiam requiescere. Vivimus enim inter nos ron cum sola aulica simulatione, quam te credo hactenus expertum esse; ex qua qui laudant, majori odio prosequuntur, quam inimicissimos; sed cum decenti invicem libertate arguentes cum opus est et reprehendentes, non minus diligimus inter nos, quam qui maxime amici sunt. Ex eo accidit (quod siue invidia dicere liceat) ut dum relaxamur, seria agamus; et dum seria agiunus, minime fatigemur, et secure dormiamus: siquidem et vigilans, non pro me magis quam pro cæteris omnibus, ut par est, vigilo. Hæc apud te fortasse nugatus sum, et effutivi levitate quadam animl` (mneipsum namque, sicut Astydamas, collaudavi), verumtamen ut tibi persuadeam conspectum tuum, sapientis videlicet hominis, magis nobis profuturum quam impedimenti quidquam allaturum, hæc scripsi. Propera igitur, ut dixi, publico usurus cursu: cumque apud nos, quantum tibi videbitur, fueris; tum quo voles a nobis, ut decet, dimnissus proficisceris. 123 EPISTOLA XL'. Jactat Julianus lenitatem suam, potentiam ac dominatun, spem Saporis sub leges millendi cum Indis et Saracenis, originem denique ex Constantio; et Basilium impudentia accusat, quod talem se spernal. Leniter edicit, ut sibi Casarea transeunti mille auri libræ præsto sint. Minatur Basilio, nisi id fecerit. Addit se intellexisse quæ legit, el condemnasse. Ιουλιανός Βασιλείς. Τὸ ἔμφυτόν μοι ἐκ παιδόθεν γαληνόν καὶ φιλάνο θρωπον μέχρι τοῦ παρόντος ἐπιδεικνύμενος, πάντας ὑπηκόους ἐκομίσαμεν τοὺς οἰκοῦντας τὴν ὑφ' ἥλιον. Ἰδοὺ γὰρ πᾶν γένος βαρβάρων μέχρις ορίων Ὠκεα τοῦ δωρα μοι κομίζον ἧκε παρὰ ποσὶ τοῖς ἐμοῖς. Ομοίως δὲ καὶ Σαγάδαρες οἱ παρὰ τὸν Τοῖς πάρεργον. Legendum putat Combellsius τοῖς προύργου αὐτὸ ποιοῦσιν, his qui rem opera pretium faciunt, primasque in ea curas ponunt. Sed non is erat Julianus qui rempublicam serio a se geri negaret aliam prorsus de se opinionem in tota epistola injicere conatur. Quare malim hunc locum in eain sententiam accipere, quæ cum tota orationis serie cohæret. Declarat Julianus reipublicæ administrationem importunum quidpiam videri bis qui perfunctorie id agunt: si quis autem in boc opus, ut par est, incumbat; nec relaxationl cum amicis locum præcludere, nec relaxationem reipublicæ administrationi nocere. Atque hæc a se ea mente dici testatur, ne is, quem ad se invitat, nolestun se imperatori tot rebus occupato veuturum putaret. Πεπειρᾶσθαι. Non ergo ad Basilium scripla hæc epistola, sed ad hominem aulæ vitia hactenus, id est sub imperatore, quem præ se sperneb..t Julianus, expertum, quod de Basilio dici omnino non potest. Ἰουλιανός. In codice Medicæo e regione Lituli haec leguntur: Οὔτε τῷ ἔθει, οὔτε τῷ χαρα χτήρι, ούτε μήν τῇ λέξει τῆς ἑρμηνείας δοκουτί μου Julianus Basilio. Insitam mihi a puero lenitatem et humanitatem hactenus præ me ferens, omnes qui sub sole degunt in ineam potestatem redegi. Ecce enim barbaræ omnes nationes, quæ ad Oceani usque limites incolunt, ad meos pedes munera perferunt. Similiter autem et Sagadares qui ad Danuπροσήκειν αἱ δύο αὗται ἐπιστολαὶ τοῖς ἀνδράσιν οἷς ἀνάκεινται. Nec instituto, nec ingenio, nec dicendi genere mihi videntur duæ illæ epistolæ viris illis, quibus ascripta sunt, convenire. Sed ea de re pluribus in Vita Basilii, ubi etiam agimus de quinque aliis sequentibus epistolis, quæ cum Basilio tribuan - Lur, nec eo indignæ sint, idcirco ad hanc primam classem visæ sunt appingendæ, quia, si Basilii sunt, verisimile est ante episcopatuin scriptas fuisse. Hujus autem et sequentis epistolæ contextus adeò in editis mancus et corruptus est, ut totum ex antiquis codicibus describi necesse fuerit. Usi sunius potissimum codicibus Coislinianis, Medicæo et Harlæano; qucrum magnus inter se consensus, ac si quid interdum discrepent, id notare non pigebit Ὠκεανοῦ. Nonnulli miss. Ὠκεανοῦ ποταμοῦ, sed postrema vox deest in Coisl. primo et aliis pluribus. Σαγάδαρες. Sic antiquissimi quique codices. Edit: 'Αγάθηρες. Ibidem reddit Scultetus Gotthapacilocataromorphi. Reg. secundus et Coisl. secumdus εύμορφοποικιλο καθαρόμορφο. Alias CCVII.

bium habitant, pulchrivaripuriformes, quorum Δάνουσιν ἐκτραφέντες, οἱ εὐμορφοποικιλοκαθαρό aspectus speciei bumanæ similis non est, sed forma prorsus eferata, ii nunc neis pedibus advolvuntur; et quæ meo imperio conveniunt, facturos pollicentur. Neque huc duntaxat feror: sed oportet me quam celerrime in Persidem venire, et Saporem illum Darii nepotem profligare, donec mihi vectigalis ac tributarius fiat: ac simul etiam vicina Indorum ac Saracenorum regio devastanda, donec hi omnes mibi primas concedentes, vectigalia et tributa pendant. Tu vero supra horum potentiam sapis, pietate indutum te esse dictitans, sed præ te ferens impudentiam, et ubique me Romanorum imperio indignum esse divulgans. Nonne ipse nosti me Constantii illius potentissimi nepotem esse? Quamvis autem hæc de te sic cognoverim; non tamen discedo a priore illa animi affectione, quam ego et tu adhuc ætate juvenes communem inter nos habuimus. Sed placido ac sereno animo tibi edico, tauri libras mille mihi abs te mittantur cum Cæsarea transibo, et adhuc publicum iter tenebo, quam citissime ad Persicum bellum contendens; ac profecto, nisi tu hoc feceris, para - tus sum Caesaream tolam destruere, et antiqua illius ornamenta evertere; ac ibi et templa et statuas erigere; adeo ut omnibus persuadeam, ut morein gerant Romanorum imperatori, nec efferantur. Itaque memoratum aurum nanieraturn, libraque, statera et trutina examinatum, tuto per unum aliquem ex fidelibus tuis familiaribus 124 ad me mittas, illudque tuo an. nulo obsignes; ut cognoscente te tandem aliquando, licet sero, nullum veniæ locum esse, ego delictis tuis placer. Quæ autem legi, intellexi et condemnavi μορφοι, οἷς οὐκ ἔστι θέα ὁμοιοειδὴς ἀνθρώπων, ἀλλὰ μορφὴ ἀγριαίνουσα· οὗτοι κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν προκαλινδοῦνται ἴχνεσι τοῖς ἐμοῖς, ὑπισχνούμενοί μοι ποιεῖν ἐκεῖνα ἅπερ τῇ ἐμῇ πρέπει βασι λείᾳ. Οὐχὶ δὲ ἐν τούτῳ μόνῳ ἔλκομαι· ἀλλὰ δεῖ με σὺν πολλῷ τῷ τάχει καταλαβεῖν τὴν Περσῶν, καὶ τροπώσασθαι Σάπωριν ἐκεῖνον τὸν ἀπόγονον Δαρείου γεγονότα, ἄχρις οὗ υπόφορος καὶ ὑποτελής μοι γένηται· ἐν ταυτῷ δὲ καὶ τὴν Ἰνδῶν καὶ τὴν Σαρακηνῶν περιοικίδα ἐκπορθῆσαι, ἄχρις οὗτοι πάντες ἐν δευτέρᾳ τάξει τῆς ἐμῆς γένωνται ὑπόφο ροι καὶ ὑποτελεῖς. Ἀλλ᾿ αὐτὸς ἐπέκεινα τῆς τούτων δυνάμεως πεφρόνηκας· εὐλάβειαν λέγων ἐνδεδύσθαι, ἀναίδειαν δὲ προβαλλόμενος καὶ πανταχού διαφημίζων ἀνάξιόν με τῆς τῶν Ῥωμαίων βασιλείας γεγονέναι. Η οὐκ οἶσθα αὐτὸς, ὡς Κωνσταντίου τοῦ κρατίστου ἀπόγονος γέγονα; Καὶ τούτων οὕτω γνω σθέντων ἡμῖν σοῦ εἵνεκα, οὐδὲ τῆς προτέρας ἐξέστημεν διαθέσεως, ἧς ἔτι νέοι ὄντες τῇ ἡλικίᾳ ἐγώ τε καὶ σὺ μετεσχήκαμεν Ἀλλὰ γαληνῷ τῷ φρονήματι θεσπίζω δέκα εκατοντάδας χρυσίου λιτρῶν ἐξαποσταλῆναί μοι παρὰ σοῦ ἐν τῇ παρέδω μου τῇ κατὰ τὴν Καίσαρος· ἔτι μου κατὰ τὴν λεω φόρον ὑπάρχοντος· σὺν πολλῷ τῷ τάχει ἀφο ιχνουμένου μου ἐπὶ τὸν Περσικὸν πόλεμον· ἑτοί μου ὄντος μου, εἰ μὴ τοῦτο ποιήσεις, πάντα τόπον ἀνασκευάσαι τῆς Καίσαρος· καὶ τὰ πάλαι αὐτῆς ἐγηγερμένα καλλιουργήματα καταστρέψαι· καὶ κατὰ τόπον ναούς τε καὶ ἀγάλματα ἀναστῆσαι· ώστε με πείσειν πάντας είκειν βασιλεῖ Ῥωμαίων, καὶ μὴ ὑπεραίρεσθαι. Τὸ οὖν ἐξονομασθὲν χρυσίον ἐξαριθμοζυγοκαμπανοτρυτανίας καὶ διαμετρήσας, ἀσφαλῶς ἐξαπόστειλόν μοι δι' οἰκείου πιστοῦ σοι δυ τος, δακτυλίῳ τῷ σῷ σφραγισάμενος· ὥστε με, ἐπεγνωκότα κἂν ὀψέ ποτε τοῦ καιροῦ τὸ ἀπαραίτητον, γαληνόν σοι γενέσθαι περὶ τὰ ἑπταισμένα. "Α δὲ ἀνέγνων ἔγνων καὶ κατέγνων. EPISTOLA XLI. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΜΑ'. Juliani impietatem liberrime arguit Basilius, ridet auri summam hominis herbis viventi imperatam. Negat ei impie in Deum se gerenti profuturam legem in veneficos latam. Denique pronuntiut eum non intellexisse quæ legit; si ením intellexisset condemnaturum non fuisse. Basilius ad hæc Juliano. 1. Exigua sunt tua præsentis fortunæ præclare Alias CCVIII et CCIX. Προσκαλινδοῦνται. Sic uterque Coisl. cum Medicao et Regio 2897. Editi et Anglicanus codex προσκυλινδοῦνται. Harl. et Bigot. προκυλινδοῦνται. Πρέπει. Τres codices mss. cum editis άρμάζει. Τὸν ἀπόγονον. Quidam codices τὸν ἀπὸ γένους. Ὑποτελής μοι. Med. υποτελής μου. Ibidem Hail. ἐνταῦθα δέ. Προβαλλόμενος. Harl. ad marginem περιβαλλόμενος. Paulo post mss. Κωνστα. Unus ex Regiis Κωνσταντίνου. Γνωσθέντων. Bigot. λεχθέντων. Quamvis hac de te dixerim. Μετεσχήκαμεν. Addunt editi τὰ βέλτιστα γράμματα, et cod. Bigot. μαθόντες. Sed hac desunt in Harl., Med. et utroque Coisl. "Ετι μου κατὰ τὴν λεωφόρον. Videtur Julianus imitari consuetudinein Alexandri Severi, sub Βασίλειος Ἰουλιανῷ πρὸς ταῦτα. 1. Μικρά σου τὰ τῆς παρούσης τύχης ἀνδραγαθή quo narrat Lampridius itinerum dies publice proponi solitos esse, ita ut edictum penderet ante me ses duos, in quo scriptum esset: illa die, illa hora ab urbe sum exiturus, et, si dii voluerint, in prima mansione mansurus: deinde per ordinem mansiones, deinde stativa, deinde ubi annona accipienda es‐ set, etc. 'Ετοίμου. Coisl. secundus sic exhibet bunc locum: καὶ εἰ μὴ τοῦτο ποιήσεις, ἑτοίμως ἔχω ἀνασκευάσαι τὴν Καίσαρος. Sed Coisl. primus, Harl., Med. et alii plures ut in textu. Καλλιουργήματα. Harl. et Bigol. καλλιεργή ματα. Δακτυλίῳ. Post hæc verba, ἐξαπόστειλόν μοι, addit Coisl. primus εἰ συνίδης. Med. εἰ συνεῖδες. Harl. ε! συνίδες. Sed hac minime necessaria, ac melius videntur deesse in Coist, secund. Επεγνωκότα. Legendum επεγνωκότι. "Α δὲ ἀνέγνων, etc. Ita Harl. Sed haec desunt in utroque Coist. et Med. Sic legitur in Bigot. "Α γὰρ ἀνέγνων κατέγνων.

دان EPISTOLARUM CLASSIS I. EPIST. XLI. μετα· καὶ φαῦλα τὰ τῆς ἀριστείας, ἧς αὐτὸς ἠρί- facta: improba vero que contra nos egregie gesστευσας καθ' ἡμῶν· οὐχὶ δὲ καθ᾿ ἡμῶν, ἀλλὰ καθ' sisti, vel potius non contra nos, sed contra teἑαυτοῦ. Ἐγὼ δὲ τρόμῳ συνέχομαι, ὅταν λάβω κατὰ metipsum. Ego enim contremisco, cum in menνούν πορφυρίδα σε περιβεβλήσθαι στεφάνῳ tem venit le purpura indutum, ac tuum infame δὲ τὴν ἄτιμον κεκοσμῆσθαί σου κεφαλήν, ὅπερ δίχα caput corona redimitum esse, quæ sine pietate εὐσεβείας οὐκ ἔντιμον, ἀλλ᾽ ἄτιμον καθίστησι σου non ornat imperium tuum, sed ignominia asperτὴν βασιλείαν Αλλ' αὐτὸς ἐπανελθὼν καὶ git. Tu porro excelsus, et supra modum magnus ὑπερμεγέθης γενόμενος, ως γε φαῦλοι καὶ μισόκα- electus, posteaquam scelesti ac omnis virtutis et λοι δαίμονες είλκυσαν σε εἰς τοῦτο, οὐ μόνον ὑπὲρ honestatis hostes dæmones te in hoc pertraxeπᾶσαν φύσιν ἀνθρώπων φρονεῖν ήρξω ἀλλὰ runt, non solumn supra omnem humanam nətuκαὶ εἰς Θεὸν ὑπεραίρεσθαι, καὶ τὴν πάντων μητέρα ram sentire cœpisti, sed etiam in Deum verticem καὶ τιθηνὸν Ἐκκλησίαν ἐνυβρίζειν, μηνύσει χρησά- tollere, ac Ecclesiam omnium matrem ac nutriμενος πρὸς μὲ τὸν εὐτελέστατον χιλιάδα χρυσίου cem injuria afficere, significans mihi, homini λιτρῶν ἐξαποσταλῆναί σοι παρ' ἐμοῦ. Καὶ ἡ μὲν τοῦ vilissimo, ut auri libras mille ad te mittam. Et χρυσίου ὁλκὴ οὐκ ἐθάμβησέ μου τὴν διάνοιαν, εἰ καὶ auri quidem pondus animum meum non perculit, μάλα πολλή καθέστηκεν· ἀλλὰ δακρῦσαι με πικρῶς quamvis valde magnum sit; sed amaras mibi laπαρεσκεύασεν ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ταχίστῃ σου ἀπωλείᾳ. cryiuus excussit, ob hanc tuam celerrimam perΕντεθύμημα: γὰρ καθ᾿ ἑαυτὸν ὡς ἐγώ τε αὐτὸς καὶ miciem. Nam mecum ipse considero, me et tuam ἡ σὴ καλοκαγαθία κοινώς μεμαθήκαμεν τὰ ἱερὰ καὶ strenuitatem sacras ac optimas litteras simul diβέλτιστα γράμματα. Εκάτεροι δὲ διεξήλθομεν dicisse. Nimirum evolvimus uterque sanctas ac a τὰς ἁγίας καὶ θεοπνεύστους Γραφὰς, καὶ ἐλάνθανε Deo inspiratas Scripturas, atque tunc nikil te μέν σε τότε οὐδὲν, ἐπὶ δὲ τοῦ παρόντος ἀκόσμητος latuit. Nunc vero indecorus factus es, ejusmodi καθέστηκας, ὑπὸ τοιούτου φρονήματος στρατοπε elatione animi veluti castris circumclusus. Noveδευθείς. Ἤδεις ἡμᾶς πρὸ τῆς χθές, γαληνότατε, ἐπ' ras nos nudiustertius, serenissime, pecuniarum ἁπληστία χρημάτων μὴ πολιτεύεσθαι· νῦν δὲ κατὰ copiæ cupidos non esse; et tamen nunc mille τὴν ἐνεστῶσαν δέκα εκατοντάδας χρυσίου λιτρῶν auri libras a me petivisti. Velis nobis, serenissime, ἐξαποσταλῆναί σοι επεζήτησας παρ' ἡμῶν. Φείσα- parcere; qui tantum possidemus, quantum, si σθαι ἡμῶν τοίνυν θέλησον, γαληνότατε, τοσαῦτα hodie comedere voluerimus, nobis non sufficiet. κεκτημένων, ὅσα ἂν τήμερον θελήσωμεν φαγεῖν Cessat apud nos, ut par est, coquorum ars; nec οὐκ ἐξαρκέσει ἡμῖν. ᾿Αργεῖ γὰρ, ὡς εἰκὸς, παρ' corum culter sanguinem attingit. Ciborum noἡμῖν μαγείρων τέχνη· μάχαιρα δὲ αὐτῶν αἵμασιν strorum optinii, quibus affluimus, herbarum ſoοὐ προσομιλεῖ. Τὰ μέγιστα τῶν παρ' ἡμῖν lia sunt cum pane asperrimo, et vino acescente: βρωμάτων, ἐν οἷς ἡ δαψίλεια, χόρτων φύλλα σὺν ne scilicet stupentes sensus nostri ob ventris inάρτω τραχυτάτῳ καὶ τῷ ἑξεστηκότι οίνῳ· ὥστε μή glùviem in vesania versentur. Εκθαμβούμενα ἡμῶν τὰ αἰσθητήρια ὑπὸ τῆς γα στριμαργίας ἐπ' ἀφροσύνῃ πολιτεύεσθαι. 2. Απήγγειλε δέ μοι καὶ τοῦτο Λαῦσος ὁ σὸς περίβλεπτος τριβούνος, ὁ γνήσιος σοι περὶ τὰ ἑσπου δασμένα, ὡς γυνή τις προσέλευσιν ἐποιήσατο ἐπὶ τῆς σῆς γαληνότητος ἐπ' ἀπωλείᾳ παιδὸς αὐτῆς φαρμα κευθέντος· καὶ ὡς κέκριται παρ' ὑμῶν φαρμακούς μὲν μηδαμοῦ εἶναι ὄντας δὲ ἀναιρεῖσθαι· η ἐκείνους μόνους περιποιεῖσθαι οἷς ἡ μάχη πρὸς τὰ θηρία. Καὶ τοῦτο, ὀρθῶς κριθὲν παρ' ὑμῶν, ξένον μοι πέφηνε. Παντός γὰρ γέλωτος ἀνάμεστον τυγχάνει, πῶς τὰ μεγάλα ἄλγη τῶν τραυμάτων μικροῖς φαρμάκοις ἐπιχειρεῖς θεραπεύειν. Θεὸν γὰρ ἐνυβρί Περιβεβλῆσθαι. Colices mss. excepto Marl. addunt ὅπερ ἐστὶ βασιλικόν πρόβλημα, quod est regale indumentum. Βασιλείαν. Editi habent κεφαλήν, et addunt: Καταγελαστότερον δέ σου οὐκ ἔγνων εἴ τις τεθέαται πώποτε. Ηaud autem scio an nemo magis quam te ridiculum quemquam viderit. Sed hæc nullo in codice ms. vidimus. "Ηρξω. Ιta Harl., Med. et Vat. Deest ea vox in utroque Coisliniano. 'Εκάτεροι δέ. Ita_Harl. et Coisl. primus. Καθ' εκάτερον δέ Reg. et Coisl. secundus et Medic. Φαγεῖν. Harl. χορτασθῆναι. Αἵμασιν. Medic. αἵματι. Τα μέγιστα. Sic Ilatl., Reg., Med. et uterque 2. Nuntiavit et illud mibi Lausus spectabilis Luus tribunus, ac sincerus mandatorum tuorum minister, accessisse mulierem quamdam ad tuam serenitatem ob filii veneno sublati interitum; atque a vobis judicatum veneficos nusquam esse; si sint, e medio tolli: aut illos solos conservari, qui contra bestias pugnant. Atque hoc quod 125 a vobis recte judicatum est, mirum mihi visum est. Illud enim ridiculum est omnino, quomodo magnos vulnerum dolores parvis remediis sanare tentes. Dum enim Deum afficis inCoisl. Alii Τα βέλτιστα. Habent iidem codices paulo post τραχυτάτῳ, si tamen excipias Coisl. secundum, in quo legitur, ut in aliis nonnullis, βραχυτάτῳ. Μὴ ἐκθαμβούμενα... πολιτεύεσθαι. la codex Harlanus. Alii μὴ ἐκθαμβεῖσθαι... μὴ πολι τεύεσθαι. Ibidem Cotelerius ἐπ' ἀπληστία πολι τεύεσθαι. Μηδαμοῦ εἶναι. Verbum verbo reddidimus. Nam similia de delatoribus leguntur in Actis S. Cypriani Legibus vestris, ait Cyprianus, bene atque utiliter censuistis, delatores non esse. Sic etiam Basilius epist. 55. Synodus Nicæna manifeste sanxit mulieres extraneas non esse. Paulo post legitur in codice Bigoliano μόνους ζήν εἷς ἡ, etc.

5+8 juria, frustra viduarum ac orphanorum curam σας, χηρῶν καὶ ὀρφανῶν μάτην πρόνοια, ποιῇ. Το suscipis: quorum alterum stultum est et periculosum; alterum vero humani et misericordis. Grave est nobis, qui privati sumnus, apud inperatorem loqui: sed gravius tibi videbitur apud Deum causam dicere. Nullus enim Dei et hominum mediator apparebit. Quæ legisti, non intellexisti; nam si intellexisses, non sane condemnasses. μὲν γὰρ μανικὸν καὶ ἐπικίνδυνον, τὸ δὲ φιλοικτίρ μονος καὶ συμπαθούς Επαχθὲς ἡμῖν λέγειν πρὸς βασιλέα, ἰδιώτας ὄντας· ἐπαχθέστερον δέ σοι φανήσεται τὸ λέγειν πρὸς Θεόν. Οὐδεὶς γὰρ με σίτης Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων φανήσεται. "Α μέντοι ἀνέγνως, οὐκ ἔγνως· εἰ γὰρ ἔγνως, οὐκ ἂν κατο έγνως. EPISTOLA XLII. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΜΒ'. Chiloni demonstrat auctor epistolæ non satis esse recte incipere, sed in, perseverantiu omnia esse posita; plura tradit solitariæ vitæ præcepta, in his ut non statim ad summum perfectionis se intendat, sed paulatim progrediatur. Cavendum imprimis monet, ne per speciosam causam recte in sæculo vivendi el spirituales conventus obeundi, solitudinis fastidium obrepat. Ad Chilonem discipulum suum. 4. Salutaris rei auctor ero tibi, germane frater, si libenter a me' consilium de rebus agendis acceperis: ac de iis maxime, de quibus ipse rogasti ut tibi consilium daremus. Nam solitariam quidem vitam incipere multi fortasse ausi sunt: sed rem, ut par est, absolvere pauci profecto elaboraverunt. Ac omnino non in proposito solum consistit exitus: sed in exitu laborum fructus. Nulla ergo utilitas, non properantibus ad propositi finem, sed initio solo monachorum vitam circumscribentibus: quin etiam et deridendum relinquunt suum ipsorum propositum, in ignaviæ et levitatis crimen apud exteros incurrentes. Nam et de talibus Dominus dicit: Quis volens domum adificare, non prius sedens computal sumptum, an habeat quibus opus sit ad absolvendum? ne posteaquam posuerit fundamentum, et non potuerit perficere, incipiant illudere ei prætereunles, dicentes: lic homo fundamentum posuit, et non potuit consummare". Initium igitur alacrem ac promptum in virtute progressum habeat. Stenim generosissimus athleta Paulus nolens nos de vita bene ante acta securos oliari, sed quotidie ultra progredi, ait: Quæ retro sunt obliviscens, ad ea vero quæ sunt priora extendens meipsum, juxta scopum persequor ad bravium supernæ vo16 Luc. xiv, Alias I. Καὶ συμπαθούς. Bigot. καὶ λογιστικοῦ. Τὸ λέγειν. Vertit Cotelerius, adversus Deum verba facere. Sed hac voce judicium designatur, ac omnium actionum reddenda ratio; statim enim additur neminem nunc inter Deum et homines mediatorem futurum. Vide Not. ad epistolam 55. "Α μέντοι, etc. Hæc desumpsiuus ex codice Harlæano. Desunt enim in Medicæo et utroque Coisl. et aliis a Combefisio et Cotelerio citatis. Narrat Sozomenus lib. v, c. 18, Julianum celeberrimuis episcopis scripsisse in hæc verba: 'Ανέγνων, ἔγνων, κατέγνων. Legi, cognovi, condemnavi: eus autem sic respondisse: 'Ανέγνως, ἀλλ' οὐκ ἔγνως· εἰ γὰρ ἔγνως, οὐκ ἂν κατέγνως, Legisti, sed non c gnoristi; nam si cognovisses, non condemnasses. Addit idem scriptor hanc epistolam Basilio a nonnukis non sine probabili ratione attribui. Πρις Χίλωνα. Ηac epistola in codice Mazarinko inscribitur ομιλία πρός, etc. in codice G Πρὸς Χίλωνα τον αὐτοῦ μαθητήν. 1. Σωτηρίου πράγματος αίτιος γενήσομαί ὦ γνήσιε ἀδελφέ, εἰ ἡδέως συμβουλευθείης παρ' ἡμῶν τὰ πρακτέα· μάλιστα περὶ ὧν ἡμᾶς αὐτὸς παρεκάλεσας συμβουλεῦσαί σοι. Τὸ μὲν γὰρ κατάρξασθαι τοῦ μονήρους βίου πολλοῖς ἴσως τετόλμηται· τὸ δὲ ἀξίως ἐπιτελέσαι ὀλίγοις τάχα που πεπόνηται. Καὶ πάντως οὐκ ἐν προθέσει μόνον τὸ τέλος ὑπάρχει, ἀλλ' ἐν τῷ τέλει τὸ κέρδος τῶν πεπονή - μένων. Οὐκοῦν οὐδὲν ὄφελος τοῖς μὴ πρὸς τὸ τοῦ σκοποῦ τέλος επειγομένοις, ἄχρι δὲ τῆς ἀρχῆς μέσ νης ἱστῶσι τὸν τῶν μοναχῶν βίον· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ καταγέλαστον καταλιμπάνουσι τὴν ἑαυτῶν πρόθε σιν, ἀνανδρίας καὶ ἀβουλίας παρὰ τῶν ἔξωθεν έγκαλούμενοι. Φησὶ γὰρ καὶ ὁ Κύριος περὶ τῶν τοιούτων· Τίς, βουλόμενος οἶκον οἰκοδομήσαι, οὐχὶ πρῶτον καθίσας ψηφίζει τὴν δαπάνην, εἰ ἔχει τὰ πρὸς ἀπαρτισμόν; μή ποτε, θέντος αΰ· τοῦ θεμέλιον, καὶ μὴ ἰσχύοντος ἐκτελέσαι, ἄρξωνται εμπαίζειν αὐτῷ οἱ παραπορευόμενοι, λέγοντες, ὅτι Ὁ ἄνθρωπος οὗτος θεμέλιον ἔθηκε, καὶ οὐκ ἴσχυσεν ἐκτελέσαι. Η οὖν ἀρχὴ ἐχέτω τὴν προκοπὴν προθύμως ἐπὶ τῷ κατορθώματι. Καὶ γὰρ ὁ γενναιότατος ἀθλητὴς Παῦλος, βουλόμενος ἡμᾶς μὴ ἐπαμεριμνεῖν τοῖς προβεβιωμένοις ἀγαθοῖς, ἀλλ' όσημέραι εἰς τὸ πρόσω προκόπτειν, λέγει· Τῶν ὄπισθεν ἐπιλανθανόμενος, τοῖς δὲ Regio 2895 hac leguntur: Τινὲς τὸν λόγον τοῦτον τοῦ ἁγίου Νείλου εἶναι λέγουσι, Quidam hanc orationem sancti Nili esse dicunt. Γενήσομαι. Unus ex Regiis codicibus εύγενήσομαι. Unus itidem Reg. εὖ γενήσομαι. Μόνον. Reg. secundus μόνη. Infra duo muss. codices οὐ μὴν δὲ ἀλλά. Φησί γάρ. Voculam addidimus ex duobus mss. Statim Regius secundus πύργον pro οἶκον. Paulo post editi ἵνα μήποτε. Sed ἵνα deest in iisdem wss. Ημᾶς. Hanc vocem addidimus ex Reg. codice primo. Secundus sic habet: προθύμως ἐπὶ τὸ τῶν κατορθωμάτων τέλος επειγομένη. Τοῦτο γὰρ δι δάσκει ἡμᾶς τῷ ἰδίῳ κατορθώματι... μὴ ἐπαμεριμνεῖν τοῖς, etc. Initium igitur acriter properet ad recte factorum finem. Id enim nos docet proprice virtutis exemplo Paulus; ne scilicet de vita ante, beno acta securi otiemur, sed quotidie ultra progrediamur, dicens, elc. '

EPISTOLARUM CLASSIS I. EPIST. XLII. 、 ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενος, κατὰ σκοπὸν διώ- calionis ". Nam talis 126 est tota hominum vita κω ἐπὶ τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως. Τοιοῦτος γὰρ ὑπάρχει ὅλος ὁ τῶν ἀνθρώπων βίος, μὴ ἀρκούμενος τοῖς φθάσασιν, ἀλλὰ τρεφόμενος οὐ τοῖς φθάσασι μᾶλλον, ἀλλὰ τοῖς μέλλουσι. Τί γὰρ ὠφελεῖ ἄνθρωπον ὁ χθιζὸς τῆς γαστρός κόρος, σήμερον τῆς ἐμφύτου πείνης τὴν οἰκείαν τῆς βρώσεως παραμυθίαν μὴ εὑρισκούσης; Οὕτως οὖν οὐδὲ ψυχῆς κέρδος τοῦ χθεσινοῦ κατορθώματος, τῆς σημερινῆς φησί, τοιοῦτόν σε κρινώ. 2. Οὐκοῦν μάταιος μὲν τοῦ δικαίου ὁ κόπος, ἀνέγε κλητος δὲ καὶ τοῦ ἁμαρτωλοῦ ὁ τρόπος, ἐπιγενομένης ἐναλλαγῆς· τῷ μὲν ἀπὸ τοῦ κρείττονος ἐπὶ τὸ χεῖρον, τῷ δὲ ἀπὸ τοῦ χείρονος ἐπὶ τὸ κρείτ τον μεταβληθέντι. Ταῦτα καὶ τοῦ Ἰεζεκιήλ ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Κυρίου δογματίζοντος ἔστιν ἀκοῦσαι. Ἐὰν γὰρ, φησίν, ἐκκλίνας ὁ δίκαιος πλημμελήσῃ, οὐ μὴ μνησθῶ τῶν δικαιοσυνῶν ὧν ἐποίησεν ἔμπροσθεν ἀλλ' ἐν τῇ ἁμαρτίᾳ αὐτοῦ ἀποθανεῖ ται. Τὸ δὲ αὐτό φησι καὶ περὶ τοῦ ἁμαρτωλοῦ· Ἐὰν ἐπιστρέψας ποιήσῃ δικαιοσύνην, ζωὴν ζήσεται ἐν αὐτῇ. Ποῦ γὰρ οἱ τοσοῦτοι Μωϋσῆ τοῦ θεράποντος πόνοι, τῆς ἐν στιγμῇ ἀντιλογίας παραγραψα μένης αὐτοῦ τὴν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας είσ οδον; Ποῦ δὲ καὶ ἡ τοῦ Γιεζῆ συναναστροφὴ πρὸς τὸν Ἐλισσαῖον, φιλοχρηματίας χάριν λέπραν ἐπισ σπασαμένου; Τί δὲ καὶ τοῦ πλήθους τῆς σοφίας τῷ Σολομῶντι ὄφελος, καὶ ἡ προλαβοῦσα τοιαύτη ἔννοια εἰς Θεὸν ὕστερον ἐκ τῆς γυναικομανίας εἰς εἰδωλολατρείαν αὐτοῦ ἐκπεπτωκότος; Αλλ᾿ οὐδὲ τὸν μακάριον Δαβὶδ ὁ μετεωρισμὸς ἀφῆκεν ἀνέγκλητον διὰ τὴν εἰς τὴν τοῦ Ουρίου πλημμέλειαν. Ηρκει δὲ καὶ ἡ τοῦ Ἰούδα ἀπὸ τοῦ κρείττονος εἰς τὸ χεῖρον μετάπτωσις, πρὸς ἀσφάλειαν τοῦ κατὰ Θεὸν πολιτευομένου, ὅς, ἐν τοσούτοις χρόνοις μαθητευθείς τῷ Χριστῷ ὕστερον μικρῷ λήμματι τὸν διδάσκαλον ἀπεμπολήσας, ἑαυτῷ ἀγχόνην ἐπραγματεύσατο. Τοῦτο οὖν γνωστόν σοι ἔστω ἀδελφέ, ὅτι οὐχ ὁ καλῶς ἀρχόμενος, οὗτος τέλειος· ἀλλ᾽ ὁ καλῶς ἀποτιθέμενος, οὗτος δόκιμος παρὰ θεῷ. Μή οὖν δῷς ὕπνον τοῖς ὀφθαλμοῖς, ἀδελφὲ, μηδὲ νυ σταγμὸν σοῖς βλεφάροις, ἵνα σωθῇς ὥσπερ δορκάς ἐκ βρόχων, καὶ ὥσπερ ὄρνεον ἐκ παγίδος. Βλέπε γὰρ, ὅτι ἐν μέσῳ παγίδων διαβαίνεις, καὶ ἐπάνω τείχους ὑψηλοῦ περιπατεῖς, ὅθεν οὐκ ἀκίνδυνον τῷ καταπεσόντι τὸ πτῶμα. Μὴ οὖν εὐθέως εἰς ἀκρότητα ἀσκήσεως εκτείνῃς σεαυτόν· μάλιστα μηδὲ θαῤῥήσης σεαυτῷ, ἵνα μὴ ἐξ ἀπειρίας ἀφ' ὕψους τῆς ἀσκήσεως πέσης. Κρείσσον γὰρ ἡ κατ' ὀλίγον *7 Philip. 111, 13, 14. ** Ezech. xvIII, 24. Διώκω. Reg. secundus διώκων. Paulo post ex eodem addidi ὅλος post ὑπάρχει. Επιγενομένης. Sic duo mss., melius quam in editis ἐπαγομένης. Εμπροσθεν. Deest in Reg. secundo. Paulo post idem codex ὅτι ζωήν. Τῆς ἐν στιγμή. Reg. secundus της στιγμής τῆς, cum momentum contradictionis. Έννοια εἰς Θεόν. Recte observal Combed non contenta iis quæ præcesserunt, sed nutrita non magis præteritis quam futuris. Quid enim prodest homini hesterna ventris satietas, hodie insita fame conveniens cibi solatium non inveniente? Sic igitur neque animæ lucrum ullum ex recte facto hesterno, quod ab hodierno opere justo deseritur. Qualem enim, inquit, reperio te, talem te judico. ἀπολιμπανομένου δικαιοπραγίας. Οἷον γὰρ εἴρω σε, 2. Itaque vanus est justi labor, inculpati item sunt peccatoris mores, superveniente immutatione; alteri quidem a virtute ad vitium, alteri autem a vitio ad virtutem translato. Hæc et Ezechielem velut ex persona Domini docentem audire licet. Si enim, inquit, justus declinans deliquerit, non recordabor corum quæ juste fecit antea: sed in peccato suo morietur”. Dicit autem idipsum et de peccatore: Si considerans fecerit justitiam, vivet in ipsa s. Quo enim tot ac tanti labores famuli Moysis, cum ipsum vel unius momenti contradictio terræ promissæ aditu arcuerit? Quo et Giezi cum Elisão convictus, cum sibi leprain pecuniæ amore asciverit? Quid et sapientiæ multitudo Salomonem juvit, tantusque Dei amor præteritus, cum postmodum insano mulierum amore delapsus sit in idololatriam? Sed neque beatum Davidem mentis aberratio inculpatum dimisit, ob admissum in uxorem Uriæ peccatum. Satis autem esset et Judæ a virtute ad vitium lapsus, ad eum, qui vitam secundum Deum agit, communiendum: qui tamdiu Christi discipulus, postea magistro ob exiguum lucrum divendito, sibi ipse laqueum paravit. Illud itaque perspectum tibi sit, frater, non eum qui bene incipit, perfectum esse: sed qui bene desinit, eum esse Deo probatum. Ne igitur dederis, frater, somnum oculis, neque palpebris tuis dormitationem 30, ut salvus fias velut dama ex cassibus, et velut avis ex laqueis *. Considera per medios te laqueos transire, et supra excelsum murum ambulare, ex quo periculosus cadenti lapsus. Quapropter ne statim ad vitæ asceticæ apicem temetipsum intendas: maxime vero ne tibi ipse contidas, ut ne ob imperitiam ex summo ascetici instituti la baris. Nam satius fuerit paulatim profcere. Itaque voluptates vitæ sensim subtraho, tuam omnein consuetudinem delens, ne forte si subito omnes simul voluptates irritaris, tibi ipse turbam tentationum accersas. Cum autenı unum voluptatis s ibid. 27, 28. 30 Psal. cxxΙΙ, 8: Ρrov. sius legendum εὔνοια εἰς Θεόν, idque in interpre tando secuti sunius. Εἰς τὴν τοῦ. Sic duo codices mss. Editi εἰς τοῦ. Ibidem editi ἀρκεῖ. Duo codices ut in textu. lidem paulo post μαθητευθείς τῷ Κυρίῳ. Εστώ. Deest in duobus mss. Βλέπε γὰρ, ὅτι. Sic duo codices, alius βλέπε, ὅτι. Editi βλέπε, ὡς. Θαῤῥήσης. Sic duo mss. Editi θαῤῥήση.

morbum vi superaveris, accinge te ad voluptatem προκοπή. Κατὰ μικρὸν οὖν κλέπτε τὰς ἡδονὰς τοῦ ariam debellandam; et ita demum voluptates omnes tempestive donabis. Nam voluptatis quidem nomen unum, sed res diversæ. Sis itaque primum, frater, in 127 tentatione omni patiens. Qualibus autem tentationibus fidelis probatur, damnis mundanis, criminationibus, mendaciis, contumacia, obtrectationibus, persecutionibus? His et similibus probatur fidelis. Deinde sis etiam quietus, non præceps verbis, non litigiosus, non in contentionem pronus, non cupidus gloriæ vanæ, non elutiens arcana, sed fide dignus, non in sermone multus, sed esto semper non ad docendum, sed ad discendum paratus. Ne curiose de vita mundana inquiras, unde nihil tibi accessurum sit emoLumenti. Ait enim: Ut ne loquatur os meum opera hominum s. Qui enim ea quæ peccatorum sunt lubens loquitur, cito in se exsuscitat voluptates. Imo potius curiosus sis in vita justorum exquirenda: ita enim tibi ipse comparabis utilitatem. Ne sis tui ostendendi cupidus, pagos aut domos circuincursans; sed hæc ut animarum laqueos fuge. Si quis autem te ob multam pietatem, in domum suam multis de causis invitet, discat qui talis est tidem centurionis sequi, qui, cum Jesus curationis ergo ad ipsum properaret, deprecatus est bis verbis: Domine, non sum dignus ut intres sub tectum meum, sed tantum dic verbum et sanabitur puer meus s. Cum autem ei Jesus dixisset: Vade, sicut credidisti, fiat tibi *; puer illa ipsa hora sanatus est. Hoc itaque tibi notum sit, frater, non Christi præsentia, sed petentis fide liberatum fuisse ægrotantem. Ita et nunc precante te in quo fueris loco, et ægroto credente se precibus tuis adjutum iri, evenient illi omnia ex sententia. Τοῦτο οὖν γνωστόν σοι ἔστω, ἀδελφὲ, ὅτι οὐχ ἡ τοῦ βίου, ἐξαφανίζων σεαυτοῦ πᾶσαν συνήθειαν μήποτε, ἀθρόως πάσας ὁμοῦ ἐρεθίσας τὰς ἡδονάς, ὄχλον πειρασμῶν σεαυτῷ ἐπαγάγῃς. Ηνίκα δ' ἂν τοῦ ἑνὸς πάθους τῆς ἡδονῆς κατὰ κράτος περιγένη, πρὸς τὴν ἑτέραν ἡδονὴν παράταξαι, καὶ οὕτω πασών τῶν ἡδονῶν εὐκαίρως περιγενήσῃ. Ἡδονῆς γὰρ ὄνομα μὲν ἐν, πράγματα δὲ διάφορα. Τοίνυν, ἀδελφὲ, ὅσο πρῶτον μὲν ὑπομονητικός πρὸς πάντα πειρασμόν. Πειρασμοῖς δὲ ποταποῖς δοκιμά ζεται ὁ πιστὸς, ζημίαις κοσμικαῖς, ἐγκλήμασι, και ταψεύσμασιν, ἀπειθείαις, καταλαλιαῖς, διωγμοῖς; Εἰς ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα δοκιμάζεται ὁ πιστός. Επειτα δὲ καὶ ἡσύχιος ἔσο, μή προπετῆς ἐν λόγῳ, μὴ ἐριστικός, μὴ φιλόνεικος, μή κει νόδοξος, μὴ ἐξηγητικός, ἀλλὰ φιλόπιστος μή ἐν λόγῳ πολὺς, ἕτοιμος δὲ ἴσθι ἀεὶ μὴ πρὸς διδασκαλίαν, ἀλλὰ πρὸς μάθησιν. Μὴ περιεργάζου βίους κοσμικούς, ὅθεν οὐδέν σοι προσγένηται ὄφελος. Φησί γάρ· Όπως ἂν μὴ λαλήσῃ τὸ στόμα μου τὰ ἔργα τῶν ἀνθρώπων. Ο γὰρ ἡδέως λαλῶν τὰ τῶν ἁμαρτ τωλῶν ἑτοίμως καθ᾿ ἑαυτοῦ ἐξυπνίζει τὰς ἡδονάς. Μᾶλλον δὲ πολυπραγμόνει τὸν τῶν δικαίων βίον· οὕτω γὰρ ἂν εὑρήσεις ἑαυτῷ ὄφελος. Μὴ ἔσο φιλενδείκτης περιάγων τὰς κώμας ἢ τὰς οἰκίας φεῦγε δὲ ταύτας ὡς ψυχῶν παγίδας. Εἰ δέ τις διὰ πολλὴν εὐλάβειαν προτρέπεται σε εἰς τὸν ἑαυτοῦ οἶκον πολλῶν προφάσεων ἕνεκα· μανθανέτω δ τοιοῦτος ἀκολουθεῖν τῇ πίστει τοῦ ἑκατοντάρχου, δε, τοῦ Ἰησοῦ θεραπείας χάριν πρὸς αὐτὸν ἐπειγομέ νου, παρητήσατο λέγων· Κύριε, οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς, ἀλλὰ μόνον εἰπὲ λόγον καὶ καθήσεται ὁ παῖς μου. Του δὲ Ἰησοῦ εἰπόντος αὐτῷ· Ὕπαγε, ὡς ἐπίστευσας, γενηθήτω σοι· ἰάθη ὁ παῖς ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης. Χριστοῦ παρουσία, ἀλλ᾽ ἡ πίστις τοῦ αἰτοῦντος ήλεψα θέρωσε τὸν κάμνοντα. Οὕτω καὶ νῦν, σοῦ εὐχομένου ἐν ᾧ ᾖς τόπῳ, καὶ τοῦ κάμνοντος πιστεύοντος, ὅτι ταῖς σαῖς εὐχαῖς βοηθήσεται, ἀποβήσεται αὐτῷ πάντα καταθυμίως. 3. Plus autem quam Dominum propinquos tuos non diliges. Qui enim, inquit, patrem, aut matrem, aut fratres supra me diligit, non est me dignus 35. Quid vero sibi vult Domini mandatum? Si quis, inquit, non tollit crucem suam, et sequitur me, non polest meus esse discipulus ". Quod si iis qui sanguine tibi conjuncti sunt, una cum Christo mortuus es, quid rursus vis cum illis versari? Sin autem quæ destruxisti propter Christum, rursus ædificas propter cognatos tuos, prævaricatorem teipsum constituis. Ne igitur ob affinium tuorum ss Psal. xvi, 4. 33 Matth. viii, 8. * ibid. 13. 5. Πλέον δὲ τοῦ Κυρίου τοὺς οἰκείους σου μὴ ἀγαπήσεις. Ὁ γὰρ ἀγαπῶν, φησί, πατέρα ἢ μητέρα, ἢ ἀδελφοὺς ὑπὲρ ἐμὲ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος. Τί δὲ βούλεται ἡ τοῦ Κυρίου ἐντολή; Εἴ τις, φησίν, οὐκ αἴρει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθεῖ μος, οὐ δύναταί μου εἶναι μαθητής. Εἰ συναπέθανες τῷ Χριστῷ ἀπὸ τῶν συγγενῶν σου τῶν κατὰ σάρκα, τί πάλιν ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι θέλεις; Εἰ δὲ ἃ και ἔλυσας διὰ Χριστὸν, πάλιν ταῦτα οἰκοδομεῖς διά τοὺς συγγενεῖς σου, παραβάτην σεαυτὸν καθιστάς. Μὴ οὖν διὰ χρέος τῶν συγγενῶν σου ἀναχωρήσεις 35 Matth. x, 37. so Luc. xiv, Συνήθειαν. Combefisius intelligit de consuetudine sæcularium et maxime mutierunı. At multo satius visum est hæc accipere de vitiorumi abolenda consuetudine. Sic infra auctor Epistole ad juniores suadet ὀργῆς ἀφανισμόν. Basilius Reg. fus. p. 344: Οὐ μικρὸς δὲ οὗτος ἀγὼν τῆς ἑαυτοῦ συνηθείας περιγενέσθαι. Non leve autem illud certamen, suam ipsius consuetudinem vincere. Υπομονητικός. Reg. secundus υπομονικός. Φιλόπιστος. Percommoda videtur Combefisii emendatio, qui legendum censet φιλοπευστος, audiendi cupidus. Φιλενδείκτης. Duo mss. φιλεκδημητής, peregrinandi cupidus. Εἰπὲ λόγον. Codex Maz. είπὲ λόγῳ. Ἐν ᾧ ᾖς. Sic miss. Editi ἐν ᾧ ᾖ. Paulo post editi ταῖς εὐχαῖς εἰ ἀγαπήσῃς. Μss. ut in contextu. !

EPISTOLARUM CLASSIS I. EPIST. XLII. τοῦ τόπου σου· ἀναχωρῶν γὰρ ἐκ τοῦ τόπου σου, usus a loco tuo recedas: recedens enim a loco ἴσως ἀναχωρήσεις ἐκ τοῦ τρόπου σου. Μὴ ἔσο ὄχλοχαρής, μὴ φιλόχωρος, μὴ φιλοπολίτης, ἀλλὰ φιλέρημος, ἐφ' ἑαυτῷ μένων ἀεὶ ἀμετεωρίστως, τὴν εὐχὴν καὶ τὴν ψαλμῳδίαν ἔργον ἡγούμενος. Μηδὲ τῶν ἀναγνωσμάτων κατολιγωρήσῃς, μάλιστα τῆς Νέας Διαθήκης διὰ τὸ ἐκ τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης πολλάκις βλάβην ἐγγίνεσθαι· καὶ οὐχ ὅτι ἐγράφη βλαβερὰ, ἀλλ' ὅτι ἡ τῶν βλαπτομένων διάνοια ἀσθε νής. Πᾶς γὰρ ἄρτος τρόφιμος, ἀλλὰ τοῖς ἀσθενοῦσιν ἐπιβλαβής. Οὕτως οὖν πᾶσα Γραφὴ θεόπνευστος καὶ ὠφέλιμος, καὶ οὐδὲν κοινὸν δι' αὐτῆς· εἰ μὴ τῷ λογι ζομένῳ κοινὸν εἶναι, ἐκείνῳ κοινόν. Πάντα δὲ δοκίμαζε· τὸ καλὸν κάτεχε· ἀπὸ παντὸς εἴδους που νηροῦ ἀπέχου. Πάντα γὰρ ἔξεστιν, ἀλλ' οὐ πάντα συμφέρει. Ἔσο οὖν τοῖς συντυγχάνουσί σοι ἐν πᾶσιν ἀπρόσκοπος, προσχαρης, φιλάδελφος, ἡδὺς, ταπει νόφρων, μὴ ἐκπίπτων τοῦ σκοποῦ τῆς φιλοξενίας διὰ βρωμάτων πολυτελείας αρκούμενος δὲ τοῖς παροῦσι, τῆς καθημερινής χρείας τοῦ μονήρους βίου μηδὲν πλέον ἀπό τινος λάβῃς· καὶ μάλιστα φύγε τὸν χρυσὸν ὡς ψυχῆς ἐπίβουλον καὶ ἁμαρτίας πατέρα, ὑπουργὸν δὲ τοῦ διαβόλου. Μὴ προφάσει τῆς εἰς τοὺς πένητας διακονίας σεαυτὸν ὑπόδικον φιλοχρηματίας καταστήσῃς. Εἰ δέ τις πτωχῶν ἕνεκα κομίσει σοι χρήσ ματα, γνῶς δέ τινας είναι λειπομένους· αὐτῷ ἐκείνῳ, ᾧ ὑπάρχει τὰ χρήματα, ἀποκομίσαι τοῖς ὑστερουμένοις ἀδελφοῖς συμβούλευσον, μήποτε μολύνῃ σου τὴν συνείδησιν ἡ τῶν χρημάτων ὑπου δοχή. tuo, fortasse a moribus tuis recedes. Non amator sis turbæ, non ruris, non civitatum, sed solitudinis: apud temetipsum manens semper citra ullam mentis aberrationem; precationem et psalmodia opus tuum esse existimans. Neque etiam lectiones negligas, Testamenti Novi maxime, propterea quod sæpe ex Veteri Testamento oritur detrimentum: non quod scriptæ sint res noxiæ, sed quod eorum qui læduntur, mens infirma. Omnis enim panis ad alendum idoneus; sed nocet infirmis. Sic igitur omnis Scriptura divinitus inspirata est atque utilis ", nec in ea quidquam inquinatum est; nisi quod quis inquinatum esse putat, id ipsi inquinatum est. 128 Omnia autem proba: quod bonum est, tene: ab omni specie mala abstine 30. Omnia enim licent, sed non omnia expediunt ". Itaque his quibuscum versaris nulla in re sis offendiculo, sis latus, fratrum amans, blandus, humilis, non excidens hospitalitatis proposito per eduliorum lautitiam, sed praesentibus contentus, nihil a quoquam ultra quotidianum solitariæ vitæ usum accipias: ac praesertim fuge aurum velut animæ insi dialorem, et peccati patrem, ac diaboli ministrum. Te ipse avaritiæ obnoxium ne constitueris, obtentu ministerii erga pauperes. Si quis autem egenorum gratia afferat tibi pecunias, et aliquos noveris indigere; ei ipsi, cui sunt pecuniæ, consilium da, ut fratribus indigentibus distribuat, ne forte conscientiam tuam coinquinent acceptæ pecuniæ. 4. Voluptates fuge: prosequere continentiam; ac corpus quidem laboribus exerce: animam vero assuefacito tentationibus. Pro certo tenens corporis et animæ dissolutionem mali cujuscunque esse liberationem, bonorum æternorum exspecta fruitionem, cujus omnes sancti effecti sunt participes. Tu vero indesinenter expendens ac librans, diabolico suggestui oppone piam cogitationem, ei velut in trutina momento lancis præponderanti cedens. Et præsertim cum prava insurgens cogitatio dixerit: Quæ utilitas degendi in hoc loco? quod lucrum secessus ab hominum 80cietate? An ignoras constitutos a Deo episcopos Ecclesiarum Dei cum hominibus ex more vivere, et spirituales indesinenter celebrare con - ventus, quos qui obeunt plurimum percipiunt utilitatis? Illic enim Proverbiorum aperiuntur 4. Τὰς ἡδονὰς φεύγε· τὴν ἐγκράτειαν δίωκε· καὶ τὸ μὲν σῶμα τοῖς πόνοις ἄσκει· τὴν δὲ ψυχὴν τοῖς πειρασμοῖς ἔθιζε Την σώματος καὶ ψυχῆς ἀνάλυ σιν ἀπαλλαγὴν παντὸς κακοῦ τιθέμενος, ἐκδέχου τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν τὴν ἀπόλαυσιν, ἧς πάντες οἱ ἅγιοι μέτοχοι γεγόνασι. Σὺ δὲ ἀδιαλείπτως ζυγοστατῶν, ἀντιπαρατίθετο τῇ διαβολικῇ ἐννοίᾳ τὸν εὐσεβῆ λογισμόν, ὥσπερ ἐπὶ τρυτάνης τῇ ροπῇ τῆς πλάστιγγος τούτῳ παραχωρῶν· καὶ μάλιστα όταν ἐπαναστᾶσα ἡ πονηρὰ ἔννοια λέγῃ· Τί σοι τὸ ὄφελος τῆς ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ διαγωγῆς; τί σοι τὸ κέρδος τῆς ἀναχωρήσεως τῆς ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων συνηθείας; Ἡ οὐκ ἔγνως τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ τεταγμένους ἐπισκόπους τῶν τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησιῶν τοῖς ἀνδράσι συνήθως συνδιαζῶντας, καὶ τὰς πνευματικὰς ἀδιαλείπτως ἐπιτελοῦντας πανηγύρεις, εν αἷς μάλιστά που τοῖς παραγενομένοις γίνεται όφελος; Ἐκεῖ γὰρ * [ Tim. ult. 16. 35 [ Thess. v, 21.» ] Cor. vi, 12. Αναχωρήσεις. Sic unus ex Regiis, melius qnam editi αναχωρήσης. Paulo post editi ἐφ' ἑαυτὸν μένων ἀεὶ ἀμετεώριστος. Μss. ut in textu. Μάλιστα τῆς Νέας. Reg. secundus μάθε τὰ τῆς Νέας. 'Εκείνῳ. Sic unius codicis ope canendatur quod erat in editis ἐκεῖνο. Πολυτελείας. Sic Reg. secundus. Editi που λυτέλειαν. Γνώς δέ. Sic Reg. secundus, alius γνοίης δέ. Μox editi ὑπάρχῃ. Μss. ut in textu. Υστερουμένοις. Sic Reg. secundus pro eo quod est in editis στερουμένοις. Mox duo miss. μολύνῃ, editi μολύνει. Εθιζε. Duo codices a Combefisio citati καρτέρει. Σὺ δέ. Editi pro his vocibus habent σεαυτόν, et paulo post τοῦτο παραχωρῶν. Vulnus sanatum ope Reg. secundi, in quo etiam legitur ἀντιπαρα τίθει. Τοῖς ἀνδράσι, etc. Editi τοὺς ἄνδρας συνήθως συνοδιάζοντας. Emendavimus ope Regii secundi.

" Enigmata, explicantur apostolica documenta, ἀποκαλύψεις παροιμιακῶν αἰνιγμάτων, λύσεις ἀπο exponuntur evangelicæ sententiæ, theologia auditur; illic congressus fratrum spiritualium, magnam occurrentibus ex vultus aspectu militatem præbentium. Tu autem te ipse a tantis bonis effecisti alienum, atque hic desides belluarum in morem efferatus. Vides enim hic solitudinem magnam, inlumanitatem non modicam, penuriam doctrina, disjunctionem a fratribus, ac spiritum erga Dei mandatum valde inertem ac socordem. Cum igitur talibus ac tantis te speciosis rationibus prava insurgens cogitatio frangere voluerit; oppone ei per piam ratiocinationem ipsius rei experientiam, dicens: Quandoquidem tu mihi dicis bona esse quæ in mundo sunt, propterea ego illuc transmigravi, indignum meipsum judicans mundi bonis. Sunt enim mundi bonis mala admista, ac longe exsuperant mala. Nam cum aliquando accessissem ad spirituales conventus, in unum fratrem vix tandem incidi, qui Deum timere videbatur; sed is tenebatur 129 sub diabolo; atque ex ipso audivi lepidos sermones, et confictas ad obvios quosque decipiendos fabulas. Multos post ipsum offendi fures, raptores, tyrannos. Vidi ebriorum speciem indecoram; vidi sanguinem oppressorum; vidi quoque mulierum pulchritudinem, qua pudicitia mea torquebatur. Ac fornicationis quidem opus effugi; sed virginitatem meam cordis cogitatione inquinavi. Εἰ multos quidem sermones animæ utiles audivi sed tamen nullum apud magistrum reperi dignam sermonibus virtutem. Post hoc rursus audivi innumerabiles tragoedias, quæ effeminatis modis animum subibant. Rursus audivi citharam suaviter resonantem, plausum saltantium, scurrarum vocem, stoliditatem multam, facetias, turba immens clamorem. Vidi lacrymas spoliatorum, dolores eorum qui abducebantur a tyrannide, ejulatum eorum qui torquebantur. Et vidi, et ecce non erat conventus spiritualis, sed mare ventis agitatum ac turbatum, omnes simul ductibus suis tentans obruere. Dic mihi, ο cogitatio mala, et temporariæ voluptatis ac vanæ gloriæ dæmon, quid mihi est lucri, si hæc et spectem et Νοημάτων. Reg. secundus διαταγμάτων. Macarinæus cod. παραγγελμάτων. Συντυχίαι. Reg. secundus Συντυχία μεγάλην τοῖς συντυγχάνουσιν ἐκ τῆς προσούσης αὐτοῖς τοῦ Πνεύματος χάριτος τὴν ὠφέλειαν παρέχουσα: Fratrum spiritualium congressus magnam congredientibus ex insita illis Spiritus gratia utilitatem ſerens. Σε θέλῃ. Pronomen additum ex Regio secundo. Παραγενόμενος. Sic duo mss. Edili παραγι νόμενος. Τὸ μὲν δοκεῖν. Sic Reg. secundus. Editi τῷ μὲν δοκεῖν. Paulo post cod. Maz. πεπλεγμένους. Μετ' αὐτόν. Duo mss. μετ' αὐτοῦ, cum eu. Tà aluara. Auctor hujus epistolæ, quem in Palæstina vixisse non obscure perspicitur, videtur horribili vitiorum pictura hanc potissimum gentem notare. Illius narrationen confirmat Gregorius Nys. στολικῶν διδαγμάτων, εὐαγγελικών νοημάτων ἔκθεσις, θεολογίας ἀκρόασις, ἀδελφῶν πνευματικών συντυχίαι μεγάλην τοῖς ἐντυγχάνουσιν ἐκ τῆς θέας τοῦ προσώπου τὴν ὠφέλειαν παρεχόντων. Σὺ δὲ, τοσούτων ἀγαθῶν ἀλλότριον σεαυτὸν καταστήσας, κάθησαι ἐνθάδε ἐξηγριωμένος ἴσως τοῖς θηρσίν. Ορος γὰρ ἐνταῦθα ἐρημίαν πολλὴν, ἀπανθρωπίαν οὐκ ὀλίο γην, ἀπορίαν διδασκαλίας, ἀδελφῶν ἀλλοτρίωσιν, καὶ τὸ πνεῦμα περὶ τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ ἀργίαν ἔχον πολλήν. Οταν οὖν τοιαύταις καὶ τοσαύταις εύλογο φανέτι προφάσεσιν ἐπαναστᾶσα ἡ πονηρὰ ἔννοια καταῤῥῆξαί σε θέλῃ ἀντιπαράθες αὐτῇ διὰ τοῦ εὐσεβοῦς λογισμοῦ τὴν πεῖραν τοῦ πράγματος, λέγων· Ἐπειδὴ σὺ λέγεις μοι καλὰ τὰ ἐν τῷ κόσμῳ εἶναι, διὰ τοῦτο ἐγὼ ἐνταῦθα μετώκησα, ἀνάξιον ἐμαυτὸν κρίνας τῶν τοῦ κόσμου καλῶν. Παραμέμικται γὰρ τοῖς τοῦ κόσμου καλοῖς τὰ κακὰ, καὶ μᾶλλον ὑπεραίρει τὰ κακά. Παραγενόμενος γάρ ποτε ἐν ταῖς πνευματικαῖς πανηγύρεσιν, ἑνὶ μὲν ἀδελφῷ μόλις ποτὲ περιέτυχον, τὸ μὲν δοκεῖν φοβουμένω τὸν Κύριον, κρατουμένῳ δὲ ὑπὸ τοῦ διαβόλου, καὶ ἤκουσα παρ' αὐτοῦ λόγους κομψούς, καὶ μύθους περ πλασμένους εἰς ἀπάτην τῶν ἐντυγχανόντων. Πολλοῖς δὲ μετ' αὐτὸν συνέτυχον κλέπταις, ἅρπαξί, το ράννοις. Εἶδον μεθυόντων σχῆμα ἄσχημον, τὰ αἷμα τα τῶν καταπονουμένων. Εἶδον δὲ καὶ κάλλος γυναικῶν, βασανίζον μου τὴν σωφροσύνην. Καὶ τὴ μὲν τῆς πορνείας ἔργον διέφυγον· τὴν δὲ ἐμαυτοῦ παρθενίαν ἐμόλυνα κατὰ διάνοιαν καρδίας. Καὶ πολ λῶν μὲν ἀκήκοα λόγων ψυχωφελῶν· πλὴν παρ' οὐδενὶ τῶν διδασκάλων εὗρον ἀξίαν τῶν λόγων τὴν ἀρετήν. Μετὰ δὲ τοῦτο πάλιν μυρίων ήκουσα τραγῳδημάτων, μέλεσι τεθρυμμένοις ἐνδεδυμένων Πάλιν ακήκοα κιθάρας ἡδὺ ἠχούσης, τῶν κρότων τῶν ἀλλομέν νων, τῆς φωνῆς τῶν γελοιαστῶν, μωρίας πολλῆς καὶ ευτραπελίας, ὄχλου ἀμυθήτου βοήν. Εἶδον τὰ δάκρυα τῶν συληθέντων, τὰς ὀδύνας τῶν ἀπαγομένων ὑπὸ τῆς τυραννίδος, τὴν οἰμωγὴν τῶν βασανιζομέν νων. Καὶ εἶδον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν πανήγυρις πνευματ τική, ἀλλὰ θάλασσα ἀνεμιζομένη καὶ ταραττομένη, πάντας ὁμοῦ τοῖς αὐτῆς κύμασι καλύψαι στον δάζουσα. Λέγε μοι, ὦ κακὴ ἔννοια, καὶ ὁ τῆς προσκαίρου ἡδυπαθείας τε καὶ κενοδοξίας δαίμων, τί μοι senus, qui in epistola de iis qui adeunt Hierosolyma, tom. III, p. 633, testatur uullum esse impuritatis genus, quod non in locis Hierosolymitanis perpetretur adulteria, furta, idololatrias et cæles commemorat, ac nullibi tantum furoris esse ad fundendum sanguinen, non ex rumore aliquo, sed ex oculorum suorum testimonio asseverat. Ενδεδυμένων. Post hanc vocem legitur in Reg. secundo ἀπάτην, sed videtur obrepsisse pro πάλιν quod deest in hoc codice. Των κρότων. Ita Reg. secundus. Editi τὸν κρότον. Ibidem duo codices τῶν ὀχουμένων. Paulo post legendum βοῆς, ut hoc nomen cum celeris præcedentibus consonet. Απαγομένων. Ita duo Regii codices. Editi ἐπαγομένων. Τοῖς αὐτῆς. Ita unus coder: alius τοῖς ἑαυ της. Editi τοῖς αὐτοῖς.

EPISTOLARUM CLASSIS I. EPIST. XLII. ferre queam neque liceat mihi imbecilles defendere, aut errantes corrigere; imo etiam insuper me ipse forte perditurus sim? Quemadmodum enim paululum aquæ puræ magna venti procella ac pulvere dissipatur; sic quæ nobis videmur praeclare in sæculo facere, malorum multitudine obruuntur. Nam tragœdiæ, velut pali, in cordibus eorum qui in sæculo sunt, per lætitiam ac gaudium infiguntur, ut psalmodime puritati tenebras offundant. Porro ejulatus gemitusque hominum injuriam a tribulibus patientium proferuntur, ut pauperumi ostendatur patientia. τὸ ὄφελος τῆς τούτων θεωρίας τε καὶ ἀκροάσεως, audiam, cum nulli eorum quibus injuria ft, opem μηδενὶ τῶν ἀδικουμένων βοηθῆσαι ἰσχύοντι, μήτε δὲ τοῖς ἀδυνάτοις ἐπαμῦναι, μήτε τοὺς σφαλλομέτους διορθώσασθαι συγχωρουμένῳ· τάχα δὲ μέλο λοντι καὶ ἐμαυτὸν προσαπολλύειν; Ωσπερ γὰρ ὀλίγον ὕδωρ καθαρὸν ὑπὸ πολλῆς ζάλης ἀνέμου καὶ κονιορτοῦ ἀφανίζεται, οὕτως ἃ νομίζομεν καλὰ ἐν τῷ βίῳ ποιεῖν ὑπὸ τοῦ πλήθους τῶν κακῶν καλύ πτεται. Αἱ μὲν γὰρ τραγῳδίαι ὥσπερ σκόλοπες τοῖς κατὰ τὸν βίον δι᾽ εὐθυμίας καὶ χαρᾶς ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν ἐμπήσσονται, ἵνα τῆς ψαλμῳδίας Επισκοτίσῃ τὸ καθαρόν· αἱ δὲ οἰμωγαὶ καὶ ὁ ὀδυρμὸς τῶν ἀδικουμένων ἀνθρώπων παρὰ τῶν ὁμοφύλων ἐπάγονται, ἵνα δειχθῇ τῶν πενήτων ἡ ὑπομονή. 5. Τίς οὖν ὠφέλεια ἐμοὶ, ἢ δηλονότι τῆς ψυχῆς ἡ βλάβη; Διὰ τοῦτο οὖν ἐγὼ μεταναστεύω ἐπὶ τὰ ὄρη ὡς στρουθίον. Ὡς στρουθίον γὰρ ἐῤῥύσθην ἐκ τῆς παγίδος τῶν θηρευόντων. Καὶ γὰρ ἐν ταύτῃ τῇ ἐρή με διάγω, ὦ καλὴ ἔννοια, ἐν ᾗ ὁ Κύριος διέτριβεν. Ἐνταῦθα ἡ δρῦς ἡ Μαμβρή ἐνταῦθα ἡ οὐρα σοφόρος κλίμαξ, καὶ αἱ τῶν ἀγγέλων παρεμβολαί, αἱ τῷ Ἰακὼβ ὀφθεῖσαι· ἐνταῦθα ἡ ἔρημος, ἐν ᾗ ὁ λαὸς Αγνισθεὶς ἐνομοθετήθη, καὶ οὕτως εἰς τὴν γῆν τῆς επαγγελίας εἰσελθὼν εἶδε Θεόν. Ενταῦθα τὸ ὄρος εἰ Καρμήλιον, ἐν ᾧ Ηλίας, αὐλιζόμενος τῷ Θεῷ εὐηρέστησεν. Ἐνταῦθα τὸ πεδίον ἐν ᾧ ἀναχωρήσας Έσδρας, πάσας τὰς θεοπνεύστους βίβλους προστά γματι Θεοῦ ἐξηρεύξατο. Ἐνταῦθα ἡ ἔρημος, ἐν ᾗ ὁ μακάριος Ἰωάννης, ἀκριδοφαγών, μετάνοιαν τοῖς ἀνθρώποις ἐκήρυξεν. Ἐνταῦθα τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν, εἰς δ ὁ Χριστὸς ἀνερχόμενος προσηύχετο, ἡμᾶς διδά σκων προσεύχεσθαι. Ἐνταῦθα ὁ Χριστὸς ὁ τῆς ἐρή μου φίλος. Φησί γάρ· Ὅπου εἰσὶ δύο ἢ τρεῖς συν ηγμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτ τῶν Ἐνταῦθα ἡ στενὴ καὶ τεθλιμμένη ὁδὸς, ἡ απάγουσα εἰς τὴν ζωήν. Ἐνταῦθα διδάσκαλοι καὶ προφῆται, οἱ ἐν ἐρημίαις πλανώμενοι, καὶ ὄρεσι, καὶ σπηλαίοις, καὶ ταῖς ὁπαῖς τῆς γῆς. Ἐνταῦθα ἀπόστολοι καὶ εὐαγγελισταί, καὶ ὁ τῶν μοναχῶν ἐρημο πολίτης βίος. Ταῦτα τοίνυν ἑκουσίως καταδέδεγμαι, ἵνα λάβω ἅπερ τοῖς μάρτυσι τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῖς · ἄλλοις πᾶσιν ἁγίοις ἐπήγγελτα:· ἵνα ἀψευδῶς λέγω· Διὰ τοὺς λόγους τῶν χειλέων σου ἐγὼ ἐφύλα ξα ὁδοὺς σκληράς. Ἔγνων γὰρ τὸν μὲν θεοφιλή Ἀβραὰμ τῇ τοῦ Θεοῦ φωνῇ πειθόμενον, καὶ εἰς τὴν ἔρημον μετοικοῦντα· καὶ Ἰσαὰκ καταδυναστευόμενον· καὶ Ἰακὼβ τὸν πατριάρχην ξενιτεύοντα· Ἰωσὴφ τὸν σώφρονα διαπιπρασκόμενον, τοὺς τῆς ἐγκρατείας εὑρετὰς τρεῖς παῖδας πυρομαχούντας, Δανιήλ δεύτε ρον εἰς λάκκον λεόντων παραβαλλόμενον, τὸν παῤῥη ' 5. Quæ igitur mihi alia utilitas, nisi certe animæ damnum? Itaque earn ob causam ego velut passer transmigro in montes. Sum enim sicut passer ex laqueo venantium liberatus ". Etenim in hac solitudine dego, o mala cogitatio, in qua Dominus versatus est. Hic quercus Mambre: hic scala ferens ad cœlum, et angelorum castra a Jacob conspecta; hic solitudo, in qua populus purificatus legem accepit, et ita demum in terram promissionis ingressus Deum vidit. Hic mons Carmelus, in quo Elias commorans placuit Deo; hic campus, in quem cum Esdras secessisset, omnes libros divinitus inspiratos, Deo jubente, eruclavit. Hic solitudo, in qua beatus Joannes, locustas edens, hominibus 130 poenitentiam prædicavit. Hic mons Olivarum, in quem cum Christus ascendisset oravit, orare nos docens. Hic Christus solitudinis amator. Ait enim: Ubi duo sunt aut tres congregati in nomine meo, ibi sym in medio eorum". Hic angusta et arcta via, quæ ducit ad vitam. Hic doctores et propheta, in solitudinibus errantes, ac montibus, speluncisque et foraminibus terræ ". Hic apostoli et evangelistæ, et monachorum semota ab urbibus vita. Hæc itaque ultro suscepi, ut consequar quæ Christi martyribus et omnibus aliis sanctis promissa sunt; ut vere ac citra mendacium dicam: Propter verb. labiorum tuorum ego custodivi vias duras *. Novi enim charum Deo Abraham qui voci Dei obsecutus est, et in solitudinem migravit; et Isaac polentia oppressum, et Jacob patriarcham peregrinantem; pulicum Joseph divenditum; pueros tres abstinentiæ inventores, qui adversus ignein pugnarunt; Danielem semel et iterum in fossam leonum conjectum; Jeremiam libere loquentem, cœni lacui addictum; Isaiam arcanorum specta- " Psal. cxxi, 7. * Matth. xvIII, 20. 6 Hebr. II, 38. 43 Psal. xvi, 4. Μήτε τούς, etc. Reg. secundus μήτε δὲ τῶν ἀδικούντων τὴν ὁρμὴν ἀνακόψαι δυναμένῳ, μήτε δὲ τοὺς σφαλλομένους, etc. Cum nec iniquorum impetum repellere valeam. Μέλλοντι... προσαπολλύειν. Sic duorum codicum ope emendatur quod erat in editis μαλλόν ... προσαπολλύντι. Ποιεῖν. Post hanc vocem addunt Reg. secundus et Maz. ἐνώπιον ἀνθρώπων. Coram hominibus. Μαμβρή. Ita mss. Editi Μαδρή. Εισελθών. Hoc verbum additum ex Reg. secundo. Εν μέσῳ αὐτῶν. Reg. secundus μετ' αὐτ των.

torem, serra sectum: abductum in captivitatem σιαστὴν Ἱερεμίαν εἰς λάκκον βορβόρου κατα Israelem; Joannem adulterii objurgatorem, capite truncatum; martyres Christi de medio sublatos. Et quid pluribus moror? ubi et ipse Salvator pro nobis crucifixus est, ut morte sua vivificaret nos, et unumquemque nostrum ad patientiam incitaret ac traheret. Ad hunc festino, et ad Patrem, et ad Spiritum sanctum. Legitimus inveniri conor, indignum meniet judicans mundi bonis. Cæterum neque ego propter mundum, sed mundus propter me. Hæc igitur apud temetipsum reputans, eaque diligenter, ut tibi dictum est exsequens, decerta pro veritate usque ad mortem. Etenim Christus ad mortem usque factus est obediens. Sed et Apostolus dicit: Videte ne quando sit in ullo vestrum cor prarum, ut desci. scat a Deo vivente: sed exhortemini vos, invicem, et ædificate singuli singulos, quandiu dicitur dies hodiernus ". Nam dies hodiernus significat totum vitæ nostræ tempus. Sic igitur vivens, frater, te ipse servabis, nosque exhilarabis, et Deum glorificabiɛ in sæcula sæculorum. Amen. EPISTOLA XLIII*. δικαζόμενον· Ἡσαΐαν τὴν τῶν ἀποκρύφων θεατὴν πριζόμενον· τὸν Ἰσραὴλ αἰχμαλωτιζόμενον· Ἰωάν νην τὸν τῆς μοιχείας ἔλεγχον ἀποτεμνόμενον· ἀναιρουμένους τοὺς Χριστοῦ μάρτυρας. Καὶ ἵνα τί μα κρολογῶ; ὅπου γε καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ ἐσταυρώθη ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα τῷ ἑαυτοῦ θανάτῳ ἡμᾶς ζωοποιήση, καὶ πάντας ἡμᾶς πρὸς τὴν ὑπομονὴν ἀλείψῃ καὶ ἑλκύσῃ. Πρὸς τοῦτον ἐπείγομαι, καὶ πρὸς τὸν Πατέρα. καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον Γνήσιος εὑρεθῆναι ἀγωνίζομαι, ἀνάξιον ἐμαυτὸν κρίνας τῶν τοῦ κόσμου καλῶν. Πλὴν ἀλλ' οὐδὲ ἐγὼ διὰ τὸν κόσμον, ἀλλ' ὁ κόσμος δι' ἐμέ. Ταῦτα οὖν ἐν ἑαυτῷ ἐπιλογιζόμενος, καὶ τελῶν αὐτὰ σπουδαίως, κατὰ τὸ εἰρημένον σε:, ἀγώνισαι ὑπὲρ τῆς ἀληθείας ἕως θανάτου. Καὶ γὰρ ὁ Χριστὸς ὑπήκοος γέγονε μέχρι θανάτου. Ἀλλὰ καὶ ὁ ᾿Απόστολός φησι· Βλέπετε μήποτε ἔσται ἔν τινι ὑμῶν καρδία πονηρὰ, εἰς τὸ ἀποστῆναι ἀπὸ Θεοῦ ζώντος· ἀλλὰ ἀλλήλους παρακαλεῖτε, καὶ εἰς τὸν ἕνα οικοδομεῖτε, ἄχρις οὗ τὸ σήμερον λέγεται. Τὸ γὰρ σήμερον σημαίνει ὅλον τὸν χρόνον τῆς ζωῆς ἡμῶν. Οὕτως οὖν πολιτευόμενος, ἀδελφέ, καὶ σεαυτὸν σώσεις, καὶ ἡμᾶς εὐφρανεῖς, καὶ τὸν Θεὸν δοξάσεις εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΜΓ. Basikus, seu quivis alius epistolæ auctor, evangelica præcepta solitariis breviter exponit. Admonitio ad juniores. Disce tu qui solitariam vitam degis, quique ſidelis homo ac pietatis cultor es, et edocere evangelicum vivendi genus, corporis in servitutem redactionem, spiritum humilem, mentis puritatem, iræ exstinctionem. Coactus, insuper adde propter Dominum; damno affectus, ne litiges; odio habitus, dilige; persecutione appetitus, sustineto; male audiens, obsecra. Sis peccato mortuus; sis una cum Deo crucifixus; curam omnem transfer in Dominum, 131 ut reperiaris ubi angelorum sunt myriades, primogenitorum conventus, apostolorum throni, prophetarum præcellentes sedes, sceptra patriarcharum, martyrum coronæ, justorum præconia. Inter hos justos ut tu ipse annumereris, concupisce, in Christo Jesu Domino nostro. Ipsi gloria in sæcula. Amen. EPISTOLA XLIV. Νουθεσία πρὸς τοὺς νέους. Μάθε σὺ ὁ μονάζων καὶ πιστὸς ἄνθρωπος, καὶ τῆς εύσεβείας ἐργάτης, καὶ διδάχθητι εὐαγγελικὴν πολι τείαν, σώματος δουλαγωγίαν, φρόνημα ταπεινόν, έννοίας καθαρότητα, ὀργῆς ἀφανισμόν. Αγγαρευό μενος, προστίθει διὰ τὴν Κύριον· ἀποστερούμενος, μὴ δικάζου· μισούμενος, ἀγάπα· διωκόμενος, ἀν έχου· βλασφημούμενος, παρακάλει. Νεκρώθητι τη ἁμαρτία, σταυρώθητι τῷ Θεῷ· ὅλην τὴν μέριμναν μετάθες ἐπὶ τὸν Κύριον, ἵνα εὑρεθῇς ὅπου ἀγγέλων μυριάδες, πρωτοτόκων πανηγύρεις, ἀποστόλων θρύ νοι, προφητῶν προεδρίαι, σκήπτρα πατριαρχών, μαρτύρων στέφανοι, δικαίων Επαινοι. Ἐκείνοις σεαυτὸν τοῖς δικαίοις ἐπιθύμησον συναριθμηθῆναι ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΜΔ'. Lavso monacho auctor epistolæ primum peccati magnitudinem, deinde misericordiam divinam ante oculos ponit, et ut ad se veniat, benigne horlatur. Ad monachum lapsum. 1. Salutem non dicimus, quia non est salus im- * Hebr. 111, 12, 13. • Alias II. Alias III. Παῤῥησιαστήν. Quæ ab hac voce usque ad 'Hoatav leguntur, addita sunt ex duobus mss. a Combefisio citatis. Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ita Reg. secundus. Editi τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Εx eodem codice legimus γνήσιος, editi γνησίως. Idem habet αγωνιζόμενος. Πρὸς μοναχὸν ἐκπεσόντα 1. Χαίρειν οὐ λέγομεν, ὅτι οὐκ ἔστι χαίρειν της Μος Πλὴν ἀλλ' ex duobus mss. Prima vos deest in editis. 'Από Θεοῦ. Sic duo mss. Deest prepositio in editis. Πρός μοναχὸν ἐκπεσόντα. Addit Re gius cod. 1908, sed manu recentiore, ᾿Αλέξιον, Αd monachum lapsum Alerium. Cod. Colbert. 437: πρὸς διάκονον ἐκπεσόντα, Ad diaconum lapsum.

EPISTOLARUM CLASSIS 1. EPIST. XLIV. ἀσεβέσιν Ετι γὰρ ἀπιστία με περιέχει, καὶ piis. Adhuc enim incredulus sum, nec in pectus οὐκ ἐπέρχεται μου εἰς τὴν καρδίαν τὸ τηλικοῦτον ἀτόπημα καὶ τὸ ἐπιχείρημα τὸ μέγα ὃ ἔπραξας, εἴ γε κατὰ τὸ φαινόμενον ἤδη πᾶσιν οὕτως ἔχει. Θαυ μάζω γὰρ πῶς ἡ τοσαύτη σοφία κατεπόθη, πῶς ἡ τοσαύτη ἀκρίβεια διελύθη· πόθεν ή τοσαύτη τύφλω τις περιεχύθη· πῶς, μηδὲν τὸ σύνολον ἐννοήσας, τοιαύτην καὶ τοσαύτην ἀπώλειαν ψυχῶν εἰργάσω. Εἰ γὰρ ἀληθὲς τοῦτο, παραδέδωκας καὶ τὴν σαυτοῦ ψυχὴν τῷ βυθῷ, καὶ πάντων τῶν ἀκουόντων τὴν ἀσέβειαν ταύτην τὸν τόνον παρέλυσας. Τὴν πίστιν ἠθέτησας· τοῦ ἀγῶνος τοῦ καλοῦ ἡστόχησας. Διδ ἀλγῶ ἐπὶ σοί. Ποιος γὰρ ἱερεὺς ἀκούων οὐ θρη νήσει; ποῖος ἐκκλησιαστικὸς οὐ κόπτεται; ποῖος λαϊκὸς οὐ σκυθρωπάζει; ποῖος ἀσκητὴς οὐ πενθεί; Τάχα καὶ ὁ ἥλιος ἑσκότασεν ἐπὶ τῷ σῷ πτώματι, καὶ αἱ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν ἐσαλεύθησαν ἐπὶ τῇ σῇ ἀπωλεία. Ἐδάκρυσαν καὶ οἱ ἀναίσθητοι λίθοι ἐπὶ τῇ σῇ μανίᾳ· ἔκλαυσαν δὲ καὶ οἱ ἐχθροὶ διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῆς ἀνομίας σου. Ο πολλῆς πωρώσεως! ω δεινῆς ὠμότητος! Ο Θεὸν ἐφοβήθης οὐκ ἀνθρώπους ἡδέσθης· οὐ φίλους ἐνετράπης ἀλλ' ὁμοῦ πάντα ἐναυάγησας· ὁμοῦ πάντα ἐσυλήθης. Διὸ πάλιν ἀλγῶ ἐπὶ σοὶ, ἄθλιο. Ο τῆς βασιλείας πᾶσι τὸν τόνον ἀπαγγέλλων, τῆς βασιλείας ἐξέπεσες. Ο τῆς διδασκαλίας τὸν φόβον πᾶσιν ἐμποιῶν, οὐκ ἔσχες φόβον Θεοῦ ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν σου. Ο ἁγιωσύνην κηρύσσων, ἐναγής εὑρίσκῃ. Ὁ ἐπὶ ἀκτημοσύνῃ σεμνυνόμενος συλοχρηματῶν ἐφευρίσκῃ. † Ὁ τὴν τοῦ Θεοῦ κόλασιν ἐπιδεικνύμενος διὰ τῆς ὑφηγήσεως, αὐτὸς κόλασιν σεαυτῷ προεξένησας. Πώς σε θρηνήσω; πῶς ἀλγήσω ἐπὶ σοί; Πῶς ἐξέπεσεν ὁ ἑωσφόρος ὁ πρωΐ ἀνατέλλων, καὶ συνετρίβη ἐπὶ τῆς γῆς; Παντὸς ἀκούοντος ηχήσει τὰ ἀμφότερα ὦτα. Πῶς ὁ Ναζιραῖος, ὁ ἐκλάμ των ὑπὲρ χρυσίον, ἐσκότασεν ὑπὲρ ἀσβόλην; υἱὸς Σιὼν ὁ τίμιος, πῶς ἐγένετο σκεῦος ἄχρηστον; Οὗ ἡ μνήμη τῶν θείων Γραφῶν ὑπὸ πάντων ἐλαλεῖτο, σή μερον ἀπώλετο τὸ μνημόσυνον αὐτοῦ μετ' ἤχου. Ο ὀξύνους ἐξέως ἀπώλετο. Ὁ πολύνους πυλύπλοκον ἁμαρτίαν εἰργάσατο. Οἱ γὰρ ὠφελημένοι ὑπὸ τῆς σῆς διδασκαλίας ἐβλάβησαν ὑπὸ τῆς σῆς ἀπωλείας. Οἱ τὰς ἀκοὰς παρατιθέντες ἐπὶ τῇ σῇ ὁμιλίᾳ ἔφραξαν τὰ ὦτα ἐπὶ τῇ σῇ ἀπωλείᾳ. Ἐγὼ δὲ, θρηνῶν καὶ σκυθρωπάζων καὶ παρειμένος πάντοθεν, καὶ σποδὸν ὡσεὶ ἄρτον ἐσθίων, καὶ σάκκον ἐπὶ τῇ πληγῇ μου ἐπιρρίψας, τοιαῦτά σοι εγκώμια διεξέρ χομαι· μᾶλλον δὲ ἐπιταφίους λόγους συντάσσων, ἀπαράκλητος καὶ ἀθεράπευτος διατελῶ· ὅτι παράκλησις κέκρυπται ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν μου, καὶ οὐκ Τοῖς ἀσεβέσιν. Editi ἐν τοῖς. Sed nec præpositio deest in Coisl. secundo et in pluribus a Combefisio citatis. Παραδέδωκας. Duo mss. παρέδωκας. Ακούων. Editi addunt ἐπὶ σοί, sed hac desunt in Reg. secundo et Coisl. et aliis a Combefisio citatis, ac melius videntur deesse. Τῶν οὐρανῶν. Sic Reg. Coisl. et Maz. Editi τοῦ οὐρανοῦ. Πωρώσεως. Sic editio Basileensis et tres noPATROL GR XXXII. meum intrat tantum nefas ac magnum facinus, quod admisisti: si quidem res, uti jam omnibus manifesta est, ita sese habet. Admiror enim quomodo sapientia tanta absorpta sit, quomodo tam accurata vivendi ratio dissoluta; unde circum - fusa fuerit cæcitas tanta; quomodo nihil prorsus considerans, talem ac tantam animarum perniciem induxeris. Id enim si verum est, tradidisti et tuam ipsius animam barathro, et omnium, qui impietatem hanc audiunt, robur exsolvis:i. Irritam fecisti fidem; aberrasti a certamine bono. Quapropter doleo tua causa. Quis enim sacerdos, ubi audierit, tua causa non lamentabitur? quis ecclesiasticus non plangit? quis laicus tristitia non afficitur? quis monachus non mæret? Forte etiam sol ob tuuin lapsum obscuratus est, et virtutes cœlorum commotæ sunt ob exitium tuum. Quin et lapides sensus expertes insaniam tuam defleverunt: ploravere quoque inimici ob iniquitatis tuæ magnitudinem. O magnam cæcitatem! 0 miram crudelitatem! Deum non timuisti; homines reveritus non es; non te amici moverunt; sed simul omnium naufragium fecisti: simul spoliatus es omnibus. Quocirca iterum causa 112, niser, duleo. Qui regui violentiam atque difficultaten omnibus annuntiabas, regno excidišti. Qui doctrinæ metum omnibus incutiebas, Dei non habuisti timorem ob oculos tuos. Qui sanctimoniam predicabas, scelestus deprehenderis. Qui de paupertale gloriabare, pecuniarum inventus es raptor. Qui imminens a Deo supplicium disserendo ostendebas, tibi ipse accersivisti supplicium. Quomodo te lugebo? quomodo tua causa dolebo? quomodr excidit lucifer qui mane oriebatur, et contritus est in terra? Cuilibet audienti auris utraque tinniet. Quomodo Nazareus auro splendidior, fuligine factus est obscurior? venerandus filius Sion, quomodo factus est vas inutile? Cujus in sacris Scripturis legendis prædicabatur memoria ab omnibus, ejus hodie memoria cum sonitu periit. Qui erat ingenio acri et veloci, velociter interiit; præditus prudentia multiplici, multiplex peccatum perpetravit. Quibus enim profuit doctrina tua, ii ex tuo exitio damnum accepere. Qui aures colloquiis tuis adhibuerunt, 132 obturavere pernicie lura audita. Ego vero lamentans tristemque vultum præ me ferens, et undelibet exsolutus, et cinerem velut panein comedens, sacco in plagam meam injecto, tibi ejusmodi præconia recenseo imo potius orationem ' stri codices et ali a Combefisio citati. Editio Parisiensis πηρώσεως. Σεμνυνόμενος. Sic mss. Editi σεμνόμενος. Πρωτ. Sic duo mss. Editi πρώην. Paulo post ex iisdem mss. legimus ἀσβόλην pro ἄσβολον quod erat in editis. Σκυθρωπάζων. Post hanc vocem addunt duo codices_καὶ παριστάμενος σκυθρωπός. Observat eliam Combefisius codices suos habere παριστά μενος

febrem componens, consolationem nullam, nui- ἔστι μάλαγμα ἐπιθεῖναι, οὔτε ἔλαιον, ούτε καταlamque medelam admitto; quippe abscondita est δέσμους. Εστι γὰρ ἡ πληγή μου ἐδυνηρά. Πόθεν ab oculis meis consolatio, nec est fomentum ap- ἰαθήσομαι; ponere, neque oleum, neque ligamenta. Est enim plaga mea doloris plena. Unde sanabor? 2. Si qua igitur adbuc spes tibi superest salutis; si qua exigua Dei recordatio, si quod desiderium futurorum bonorum, si quis metus supplicio run, quæ servata sunt non poenitentibus, resipisce velociter: attolle oculos tuos in coelum, intellige, desiste a tua nequitia, excute circumfusam tibi cbrietatem, insurge in eam qui te prostravit. Fore titer conare e terra resurgere. Recordare boni pastoris, qui persequens eruet te. Etiamsi supersint " crura duo, aut auriculæ summitas, resili ab eo qui te vulnerarit. Memor esto miserationum Dei, qui curat oleo et vino. Ne desperes salutem. Revoca in memoriam quæ scripta sunt, nempe lapsum resurgere, aversum converti 6, percussum curari, a bestiis captum liberari, confitentem non rejici. Non enim vult Deus mortem peccatoris, quemadmodum vult converti ipsum, et vivere. Ne contempseris, velut in malorum profundun collapsus. Tempus patientia est, tempus lenitatis, tempus curationis, tempus emendationis. Lapsus es? exsurge. Pec - casti? desine. Ne stes in via peccatorum *, sed resili. Nam cum conversus ingenueris, tunc servabere. Est enim ex laboribus sanitas, et salus ex sudoribus. Vide igitur ne forte, dum servare vis quæ cum nonnullis pactus es, inita cum Deo pacta, quæ coram multis testibus professus es, transgrediare. Ne igitur ob humanas quasdam ratiocinationes cuncteris ad me venire. Ego enim receptum mortuum meum lugebo, ego curabo, ego amare debo super contritione filiæ generis mei. Excipient te omnes, omnes se tibi laborum socios adjungent. Ne despondeas animum: memor sis dicrum antiquorum. Est salus: est emendatio. Confide, ne desperes. Non est lex citra misericordiam morte condenmans, sed gratia differens ponam, exspectans emendationem. Nondum occlusæ sunt fores; audit sponsus: non dominatur peccatum, Redintegra denuo luctam: we moreris, sed tui ipsius et omnium nostrum miserere in Christo Jesu Domino nostro, cui glo ria et imperium nuuc et semper in sæcula seculo rum. Amen, 2. Εἴ τις οὖν ἔτι ἐλπὶς ὑπολείπεταί σοι σωτηρίας, εἴ τις βραχεῖα μνήμη περὶ τὸν Θεὸν, εἴ τις πόθος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, εἴ τις φόβος τῶν τεθησαν ρισμένων κολάσεων τοῖς ἀμετανοήτοις· ἀνάνηψον ταχέως· παρον τοὺς ὀφθαλμούς σου εἰς τὸν οὐρανὸν, ἐλθὲ εἰς συναίσθησιν, παῦσαι ἀπὸ τῆς πονηρίας σου, ἀπόσεισαι τὴν περιχυθεῖσάν σοι μέθην, ἐπανάστα τῷ καταβαλόντι σε. Ισχυσον ἐκ γῆς ἐπι ναστῆναι. Μνήσθητι τοῦ ἀγαθοῦ ποιμένος, ὅτι καταδιώκων ἐξελεῖταί σε. Κἂν ᾖ δύο σκέλη, ἢ λοβός ὠτίου, ἀποπήδησον ἀπὸ τοῦ τραυματίσαντός σε. Μνήσθητι τῶν οἰκτιρμῶν τοῦ Θεοῦ, ὅτι θεραπεύει ἐλαίῳ καὶ οἴνῳ. Μὴ ἀπελπίσῃς τὴν σωτηρίαν. Ανάλαβε τὴν μνήμην τῶν γεγραμμένων, ὅτι ὁ πίν πτων ἀνίσταται, καὶ ὁ ἀποστρέφων ἐπιστρέψει· ὁ πεπληγώς θεραπεύεται, ὁ θηριάλωτος περιγίνεται, ὁ ἐξομολογούμενος οὐκ ἀποβάλλεται. Οὐ θέλει γὰρ ἐ Κύριος τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέ ψαι καὶ ζῆν αὐτόν. Μὴ ὡς εἰς βάθος κακῶ ἐμπεσὼν καταφρονήσῃς. Καιρὸς ἀνοχῆς ἐστι, καιρὸς μακροθυμίας, καιρὸς ἰάσεως, καιρὸς διορθώσεως. Ὠλίσθησας; ἐξεγείρου. Ημάρτες; ἡσύχασον. Μὴ στῆς ἐν ὁδῷ ἁμαρτωλῶν, ἀλλὰ ἀποπήδησον. Όταν γὰρ ἐπιστραφείς στενάξῃς, τότε σωθήσῃ. Ἔστι γὰρ ἐκ πόνων ὑγεία, καὶ ἐξ ἱδρώτων σωτηρία. Ορα οὖν μήποπε, συνθήκας βουλόμενός τινων φυλάττειν, παραβῇς τὰς πρὸς τὸν Θεὸν συνθήκας, ἃς ώμολό γήσας ἐπὶ πολλῶν μαρτύρων. Μὴ οὖν διά τινας λογισμοὺς ἀνθρωπίνους ὀκνήσῃς ἐλθεῖν πρὸς μέ. Εγώ γὰρ ἀναλαβὼν τὸν νεκρόν μου θρηνήσω, ἐγὼ θεραπεύσω, ἐγὼ πικρῶς κλαύσομαι ἐπὶ τὸ σύντριμμα τῆς θυγατρὸς τοῦ γένους μου. Πάντες σε δέχονται, πάντες σοι συμπονήσουσι. Μὴ ἀναπέσης μνή σθητι ἡμερῶν ἀρχαίων. Ἔστι σωτηρία, ἔστι διόρ θωσις. Θάρσει, μὴ ἀπελπίσῃς. Οὐκ ἔστι νόμος καταδικάζων τὸν χωρὶς οἰκτιρμῶν θάνατον, ἀλλὰ χάρις ὑπερτιθεμένη την κόλασιν, ἐκδεχομένη την διόρθω σιν. Οὔπω ἐκλείσθησαν αἱ θύραι· ἀκούει ὁ νυμφίος· οὐ κυριεύει ἁμαρτία. ᾿Αναπάλαισον πάλιν· μὴ κατ οκνήσῃς, καὶ σεαυτόν οἰκτείρησον, καὶ πάντας ἡμᾶς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος νῦν καὶ ἀεὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αιώνων. Αμήν. * Jerem. viii, 4. ** Ezeen. xviii, 32. "Prov. XVII, Επαρον. Sic tres mss. Editi έπαιρον: Paulo post editi καταβάλλοντι. Mss. ut in textu. (33 Τῶν εἰκτιρμῶν. Sic tres mss. Editi τους οἰκτιρμούς. Μὴ ὡς εἰς βάθος. Ὡς additum ex tribus • Psal. 1, 1. mss. nostris præter Combefisianos. Μὴ ἀναπέσης. Sic quinque codices mss. Editi μὴ ἀπεισθῇς. Πάντας ἡμᾶς. Quae sequuntur addita ex Re gio secundo et Coisl. secundo.

EPISTOLARUM CLASSIS I. EPIST. XLV. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΜΕ. EPISTOLA XLV: 133 Cum quidam relictis magnis opibus monasticam vilam amplexus esset, ac postea ex summo pistatis fervore in adulterium et alia scelera incidisset, auctor epistola, qui cum eo Hierosolymis commoratus fuerat, peccari et scandali magnitudinem ei exponit, simulque spe misericordiæ divinæ, et exemplo Judæorum ac Gentilium, qui tunc ad Dei cultum compellebauer, ad certanien revocal. Πρὸς μονάζοντα ἐκπεσόντα. 1. Διττός μοι φόβος ενέσκηψε τοῖς τῆς διανοίας κόλποις ἐκ τῆς περὶ σὲ ὑποθέσεως. Η γάρ τις ἀσυμ παθής τρόπος προκαταρξάμενος εἰς μισανθρωπίας Εγκλημά με ρίπτει· ἢ αὖθις συμπαθεῖν ἐθέλοντα, καὶ πρὸς τὰ πάθη καταμαλακίζεσθαι, κακῶς μετατί. θησι Διόπερ καὶ διαχαράττειν μέλλων τουτί μου τὸ γράμμα, τὴν μὲν χεῖρα ναρκῶσαν τοῖς λογισμοῖς ἐνεύρωσα, τὸ δὲ πρόσωπον, ἀπορημένον ἐκ τῆς ἐπὶ σοὶ κατηφείας, ἀλλοιῶσαι οὐκ ἴσχυσα, τοσαύτης μοι ἐπὶ σοὶ κεχυμένης αἰσχύνης, ὡς καὶ τὴν τοῦ στόματος σύμπτυξιν παραχρῆμα πίπτειν, τῶν χει λέων μου εἰς κλαυθμὸν ἐκτρεπομένων. Οίμοι, τί γράψω, ἢ τί λογίσομαι ἐν τριόδῳ ἀπειλημμένος; Ἐὰν ἔλθω εἰς μνήμην τῆς προτέρας σου ματαίας ἀναστροφῆς, ὅτε σε περιέῤῥει πλοῦτος, καὶ τὸ χαμερπές δοξάριον, φρίττω· ηνίκα εἴπετό σοι κολά κων πλῆθος, καὶ τρυφῆς ἀπόλαυσις πρόσκαιρος μετά προφανούς κινδύνου καὶ ἀδίκων πόρων· καὶ πὴ μὲν ἀρχοντικοί φόβοι διεῤῥίπιζόν σου τὴν τῆς σωτηρίας ὑπόνοιαν, πὴ δὲ δημοσίων θόρυβοι διεσάλευόν σου τὴν ἐστίαν, ἥ τε συνοχὴ τῶν κακῶν ἀπεσφαίριζέ σου τὸν νοῦν πρὸς τὸν δυνάμενόν σοι βοηθεῖν· ἡνίκα κατὰ μικρὸν ἐμελέτας περιβλέπεσθαι τὸν Σωτῆρα, φέ ροντα μὲν πρὸς ὠφέλειαν τοὺς φόβους, βυόμενον δέ σε, καὶ σκέποντα, παίζοντα κατ' αὐτοῦ ἐν ταῖς ἀδείαις· ἡνίκα ἐγυμνάζου πρὸς μεταβολήν σεμνού τρόπου, σκυβαλίζων μέν σου τὴν πολυκίνδυνον περιουσίαν, οἴκου τε θεραπείαν καὶ συνοίκου ὁμιλίαν ἀπαρνούμενος. Ολος δὲ μετάρσιος, ὥσπερ ξένος ο καὶ ἀλήτης, ἀγροὺς καὶ πόλεις ἐξαμείβων, κατέδραμες ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα, ἔνθα σοι καὶ αὐτὸς συνδιατρίβων εμακάριζον τῶν ἀθλητικῶν πόνων, ὅτε ἑβδοματικοῖς κύκλοις νήστις διατελῶν Θεῷ προσ εφιλοσόφεις, ὁμοῦ καὶ τὰς τῶν ἀνθρώπων συντυχίας λόγῳ τροπῆς ὑποφεύγων, ἡσυχίαν δὲ καὶ μονοτροπίαν ἑαυτῷ ἐφαρμόσας, τοὺς πολιτικούς θορύβους ἐξέκλινας Σάκκῳ δὲ τραχεῖ τὸ σῶμά σου διανύττων, καὶ ζώνῃ σκληρᾷ τὴν ὀσφύν σου περισφίγγων, καρτερικῶς τὰ ὀστᾶ σου διέθλιδες. Λαγόνας δὲ ταῖς ἐνδείαις κοιλαίνων μέχρι τῶν νωτιαίων μερῶν ὑπεχαύνωσας· καὶ φασκίας μὲν ἀπαλῆς τὴν χρῆσιν ἀπηρνήσω, ἔνδοθεν δὲ τὰς λαπάρας, σικύας δία την ὑφελκύσας, τοῖς νεφριτικοῖς χωρίοις προσκολλά σθαι ἐδιάζου· ὅλην δὲ τὴν τῆς σαρκὸς πιμελήν ἐκΜισανθρωπίας. Coisl. primus μισαδελφίας, odii fratrum. Μετατίθησι. Quatuor mss. codices, non tamen antiquissimi, habent διατίθησι. Miror Combefisium legi velle διατίθημι. Επὶ σοὶ κεχυμένης. Duo codices pro luis focibus habent επικεχυμένης. Colbert. et primus Coislinianus επικειμένης. • "Οτε σε. Codices non pauci ὅτε σαι, unus ότι σου. Paulo post editi κολάκων πλήθη. Sex mss. ut in textu Ad monachum lapsum. 4. Duplex timor subiit mentis meæ sinus tua causa. Aut enim præoccupauis me immisericors quidam animi motus in crimen inlumnanitatis conjicit: aut rursus misereri volentem, etiam ut ad vitia remollescam, male convertit. Quare et hanc meam epistolam exaraturus, manum quidem torpescentem ratiocinationibus corroboravi, sed vultum, ex concepta propter te tristitia auxiuin, mutare non potui: tanto mihi, tua causa, incusso pudore, ut oris etiam flexus, labiis meis in luctum conversis, statim concideret. Hei mihi, quid scribam, aut quid cogitem in trivio constitutus? Si mibi prioris tuæ vanæ vivendi rationis veniat in mentem, cum circumfluerent te divitiæ, ac bumi repens gloriola, horreo: cum adulatorum te sequeretur multitudo, fruererisque brevi ac temporaria voluptate, non sine manifesto periculo et iniquo quæstu: et partim quidem magistratuuin timor te de salute cogitantem exagitaret: partim vero publicorum negotiorum tumultus tuam interturbarent domum, atque malorum frequentia mentem tuam ad eum, qui opitulari tibi poterat, retorqueret cum paulatim Servatorem circumspicere meditareris, timores quidem tibi ad tuam utilitatem inferentem, liberantem vero ac protegentem te, qui ei dum in tuto esses, illuseras: cum te ad innovandos acquirendosque honestos mores exerceres, periculosissimam tuam opulentiam nihili faciens, reique familiaris curam et uxoris consuetudinem refugiens. Quin etiam totus sublimis, velut peregrinus et erro, agris et civitatibus peragratis, petisti Jerosolyma, ubi et ipse tecum commoratus ob athleticos te labores beatum prædicabam, cum per septenarios circulos jejunus perseverans Deo philosophareris, simulque congressus humanos veluti in fugam conversus devitares, atque tranquillo ac solitario vivendi genere tibi parato, civiles tumultus declinares. Praeterea corpus tuum cilicio aspero lancinans, et zona dura astringens lumbos tuos, patienter ossa tua alterebas. Quin et ilia inedia concavans, ea usque ad dorsi partes laxa effecisti, atque fasciæ mollis rejecto usu, abdomen intrinsecus cucurbitæ in morem contractum, reuibus adhaerescere cogebas. Ad hac, evacuato caruis Απεσφαίριζε. Sic Harl., Coisl. primus, Me dic. et plures alii. Edili ἀπεσφαίρισε. Paulo post in tribus codicibus recentioribus deest cot ante cèu Σωτήρα. "Ολος δέ. Sic Harl., Coisl. primus et plures alii. Editi ὅλως δέ. Εξέκλινας. Ita sex mss. non ut in editis ἐξέκλινες. Σικύας. Editi σικύου contra omnium mss. codicum fidem. Alias IV.

toto adipe, exsiccasti strenue meatus sub ventre κενώσας, τοὺς τῶν ὑπογαστρίων οχετούς γενναίως sitos, et ipso ventre inedia coarciato, faciebas ut costatæ partes, tecti quasi quædam eminentia, umbram inducerent 134 partibus umbilici, atque contracto toto organo, nocturnis horis confitens Deo, lacrymarum rivis barbæ pilos madefactos complanabas. Quid autem opus est recensere me singula? Memineris quot sanctorum ora exceperis osculo, quot sacra corpora amplexus sis, quot viri manus tuas velut intaminatas foverint; quot servi Dei, velut venerantes, confugerint ad genua tua complectentes. 2. At horum quis tandem finis? Adulterii fama nuntiati crimen, sagitta velocius pervolans, aures nostras sauciat, acutiore stimulo viscera nostra ἐξήρανας, γαστέρα τε αὐτὴν ταῖς ἀσιτίαις συμπτύ ξας, τὰ πλευριτικά μέρη, ὥσπερ τινὰ στέγης ἐξοχὴν, τοῖς τοῦ ὀμφαλοῦ μέλεσιν ἐπισκίαζες, καὶ συν εσταλμένῳ ὅλῳ τῷ ὀργάνων, κατὰ τὰς νυκτερινὰς ὥρας ἀνθομολογούμενος τῷ Θεῷ, τοῖς τῶν δακρύων σχετοῖς τὴν γενειάδα Εμβροχον καθωμάλιζες. Καὶ τί με δεῖ καταλέγειν ἕκαστα; Μνήσθητι ὅσα ἁγίων στόματα φιλήματι κατησπάσω, ὅσα ἱερὰ σώματα περιεπτύξω, ὅσοι σου τὰς χεῖρας ὡς ἀχράντους περι ἔθαλπον· ὅσοι δοῦλοι Θεοῦ, ὥσπερ λατρεῖς, υπέδραμον τοῖς γόνασί σου περιπλεκόμενοι. 2. Καὶ τούτων τὸ τέλος τί; Μοιχικῆς φήμης δια βολή, βέλους ὀξύτερον διιπταμένη, τιτρώσκει ἡμῶν τὰς ἀκοὰς, ἀκμαιοτέρω κέντρῳ τὰ σπλάγχνα ἡμῶν compungens. Quæ tam artificiosa præstigiatoris διανύττουσα. Τίς ἡ τοῦ γόητος τοσαύτη Εντεversutia in tam perniciosum casum te conjecit? Quænam diaboli sinuosa retia te constringentia, virtutis nervos immobiles reddiderunt? Quo abiere laborum tuorum narrationes? Sed fortasse æquum non est his fidem adhibere? Et quomodo non ex manifestis ea etiam credemus quæ hacte nus abscondita fuerunt? siquidem animnes qua ad Deum confugiebant, juramentis horrendis obstrinxisti, cum tamen nominatim quidquid his voculis, est et non, amplius est, diabolo attribuatur “. Itaque simul quoque exitiosi perjurii fuisti sponsor, atque instituti ascetici charactere in contemptum adducto, ad apostolos usque ipsumque Dominum dedecus ac infamiam transmisisti. Deχνος ποικιλία εἰς τοσοῦτόν σε περιήγαγεν ολέθριον σκέλισμα; Ποία πολύπλοκα τοῦ διαβόλου δι κτυα, περισφίγξαντα σε, τὰς τῆς ἀρετῆς ἐνεργείας ἀκινήτους ἀπήλεγξε; Ποῦ μοι τὰ διηγήματα τῶν σῶν πόνων οἴχεται; 'Αρα γὰρ ἀπιστῆσαι ἄξιον; Καὶ πῶς οὐχὶ ἐκ τῶν ἐναργῶν καὶ τὰ τέως ἀφανῆ εἰς πίστιν δεξόμεθα; εἰ τὰς τῷ Θεῷ προσφυγούσας ψυχὰς φρικτοῖς ὅρκοις κατέκλεισας, οπότε παρατετηρημέν νως τοῦ καὶ καὶ τοῦ οὐ τὸ περιττόν τῷ διαβόλῳ προσνενέμηται. Ομοῦ τοίνυν καὶ παρορκίας όλε θρίου γέγονας ἔγγυος, καὶ φαυλίσας τῆς ἀσκήσεως τὸν χαρακτῆρα, μέχρι τῶν ἀποστόλων καὶ αὐτοῦ τοῦ Κυρίου ἀνέπεμψας τὸ αἶσχος. Κατῄσχυνας τὸ τῆς ἁγνείας καύχημα, ἐμωμήσω τῆς σωφροσύνης τὸ decorasti castitatis gloriationem; labe aspersisti “ἐπάγγελμα· ἐγενόμεθα αἰχμαλώτων τραγῳδία· Ιουcontinentiæ votum, captivorum facti sumus tragoedia, a Judæis et gentilibus res nostræ in scenam et actus deducuntur. Discidisti monachorum studia; diligentiores cautioresque in metum formidinemque conjecisti, adhuc diaboli potestatema admirantes; negligentiores vero ad sequendum incontinentiæ exemplum traduxisti. Dissolvisti, guantum in te fuit, gloriationem Christi, qui dixit: Confdite, ego vici mundum ", ejusque principem. Creatorem dedecoris miscuisti patrix. Vere implevisti Proverbium, Velut cervus sagitta ictus in jecore s. Seul quid jam? Non cecidit fortitudinis turris, o frater: non obsorduerunt correctionis ac convectionis remedia: non occlusa est civitas perfugii. Ne in profundo malorum permaneas, nec te tradas homicida. Novit Dominus elisos crigere. Ne procul fugias, sed ad nos recurre. Resume iterum laboreş juveniles, secundis recte factis bumi repentem sordidamque voluptatem delens. Respice δαίοις καὶ Ἕλλησι δραματουργείται τὰ ἡμέτερα. Διέτεμες φρόνημα μοναχών, τοὺς ἀκριβεστέρους εἰς φόβον καὶ δειλίαν ήγαγες, θαυμάζοντας ἔτι τοῦ διαβόλου τὴν δύναμιν· τοὺς ἀδιαφόρους εἰς ἀκολασίας ζῆλον μετέθηκας. Ἔλυσας, ὅσον ἐπὶ σοὶ, τὰ τοῦ Χριστοῦ καύχημα, θαῤῥεῖτε, λέγοντος, ἐγὼ νενί· κηκα τὸν κόσμον, καὶ τὸν τούτου ἄρχοντα. Ἐκέρασας τῇ πατρίδι κρατῆρα δυσφημίας· ὄντως εἰς ἔργον ἤγαγες τὸ τῆς Παροιμίας Ως ἔλαρος τοξευθεὶς εἰς τὸ ἧπαρ. Ἀλλὰ τί νῦν; Οὐ πέπτω κεν ὁ τῆς ἰσχύος πύργος, ἀδελφέ· οὐκ ἐμωμήθη τὰ τῆς ἐπιστροφῆς φάρμακα· οὐκ ἀπεκλείσθη τοῦ κατα φευκτηρίου ἡ πόλις. Μὴ τῷ βάθει τῶν κακῶν έναπομείνῃς· μὴ χρήσης σεαυτὸν τῷ ἀνθρωποκτόνῳ. Οἶδεν ἀνορθοῦν κατεῤῥαγμένους ὁ Κύριος. Φεύγε μὴ μακράν, ἀλλὰ πρὸς ἡμᾶς ἀναδραμε. Ανάλαβε πάλιν νεανικούς πόνους, δευτέροις κατορθώμασι διαλύων τὴν χαμαίζηλον καὶ γλοιώδη ἡδονήν. Ανάνευσον εἰς τὴν τοῦ τέλους ἡμέραν, οὕτω προσεγγίσασαν τῇ * Matth. v, 37. 5º Joan. xvi, 33. οι Prov. vu, 22, 23. Μέλεσιν. Coisl. primus μέρεσιν. Τοῦ γόητος. Suspect mihi sunt hæ voces, quæ desunt in duobus vetustissimis codicibus Harl. et Coisl. primo. Εἰς τοσοῦτον. Reg. secundus εἰς τοῦτο. Paulo post cod. Claron. ὑποσκέλισμα. Προσφυγούσας. Duo mss. προσφυγούσας. Καὶ τὸν τούτου. Editi καὶ τὸν τοῦ κόσμου τούτου. Omnes nostri codices ut in textu. Τὸ τῆς παροιμίας. Sic emendavinius, ope codicis Harl. et aliorum duorum, quod erat in editis τὰς παροιμίας. Μὴ χρήσης. Sic Harl., Coisl. primus et tres alii. Editi μὴ χρήσης. Γλοιώδη. Sic cod. Clarom. et Paris. qnorum scriptura videtur præferenda et editis in quibus legitur γλυκώδη, et aliis mss. partim γλυώδη habentibus, partim γελοιώδη.

EPISTOLARUM CLASSIS I. EPIST. XLVI. ζωῇ ἡμῶν, καὶ γνῶθι πῶς λοιπὸν Ἰουδαίων καὶ Έλ- ad Anis diem, ita vitæ nostræ vicinum ac propinλήνων παῖδες συνελαύνονται πρὸς θεοσέβειαν, καὶ μὴ ἀπαξαπλῶς ἀπαρνήσῃ τὸν τοῦ κόσμου Σωτῆρα· μή σε ἡ φρικωδεστάτη ἐκείνη καταλάβῃ ἀπόφασις, ὅτι, Οὐκ οἶδα ὑμᾶς, τίνες ἐστέ. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΜΕ'. quum, et nosce quomodo jam Judæorum et Gentilium filii a Dei cultum compelluntur, nec oinnino abneges mundi Servatorem ne te maxime horribilis illa comprehendat sententia: Non novi vos, quinam silis vs EPISTOLA XLVI 135. Virginem lapsam vehementer arquit auctor epistolæ, eamque virginitatis voto, quod negabat, vere obstrictam fuisse aemonstrat; ac dolorem suum significat, quod, Christo sponso derelicio, impium corruptorem elegerit. Postrento mortis,. judicii et æterni supplicii metu, ac spe misericordiæ divinæ ad pœnitentiam adducere conatur., Πρὸς παρθένον ἐκπεσοῦσαν. Ad virginem lapsam. 1. Nunc tempus exclamandi propheticum illud, ac dicendi: Quis dabil capiti meo uquam, et oculis meis fontem lacrymarum, et deplorabo vulneratos filiæ populi mei "? Quamvis enim illos altum silentium teneat, jaceantque semel malo obruti, ac lethale vulnus ipsum etiam mali sensum abstulerit; nos tamen sine lacrymis tantum casum prætermittere non oportet. Etenim, si quorum corpora in bello percussa erant, eos Jeremias innumeris lacrymis dignos judicavit: quiduam quis dixerit in tanta animarum calamitate? Vulnerati tui, inquit,、 non sunt vulnerati gladii, et mortui tui non sunt. mortui belli “. Sed veræ mortis aculfum defleo,. peccatum grave, et ignita maligni jacula, quæ animas una cum corporibus crudeliter conibussere. Certe scelere tanto in terra conspecto valde ingemuerint Dei leges, que interdicunt semper, ac clamant, olim quidem, Non concupisces uxorem proximi tui us: per sacra vero Evangelia: Quisquis viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam. mœchatus est eam in corde suo *. Nunc autem vident adulterium impudenter committere ipsɔm» Domini sponsam, cujus caput Christus. Profecto et ipsi ingemiscant sanctorum spiritus: Phinces quidem zelotes, quod non etiam nunc ei liceat, hasta in inanu sumpta, corporaliter scelus ulcisci: Joannes vero Baptista, quod non possit, relictis supernis sedibus, ut olim solitudine, ad redarguendam iniquitatem accurrere; ac si quid pati oporteat, caput potius amittere quam loquendi libertatem. Quin potius, siquidem et nobis beli Abelis exemplo, licet mortuus, adhuc loquitur.. etiam nunc clamat et vociferatur altius Joannes, quam olim de Herodiade: Non licet tibi habere. 1. Νῦν καιρὸς ἐκβοῆσαι τὸ προφητικὸν ἐκεῖνο, καὶ εἰπεῖν· Τίς δώσει τῇ κεφαλῇ μου ὕδωρ, καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς μου πηγὴν δακρύων, καὶ κλαύσομαι τοὺς τετραυματισμένους θυγατρὸς λαοῦ μου; Εἰ γὰρ καὶ τούτους βαθεῖα περιέχει σιγὴ, καὶ κεῖνται ἅπαξ κεκαρωμένοι τῷ δεινῷ, καὶ τῷ καιρίῳ τῆς πληγῆς ἀφῃρημένοι καὶ αὐτὴν ἤδη τοῦ πάθους τὴν αἴσθησιν· ἀλλ' οὐχ ἡμᾶς γε παριέναι ἀδακρυτί του οὗτον πτῶμα χρή. Εἰ γὰρ Ιερεμίας τοὺς ἐν που λέμω τὰ σώματα πεπληγότας μυρίων θρήνων ἀξί - ους ἔκρινε· τί ἄν τις εἴποι πρὸς τηλικαύτην ψυχῶν συμφοράν; Οι τραυματίαι σου, φησίν, οὐ τραυμα τίαι ρομφαίας, καὶ οἱ νεκροί σου οὐ νεκροὶ πολέ μου. ᾿Αλλὰ τὸ κέντρον τοῦ ὄντως θανάτου, τὴν χαλετὴν ἁμαρτίαν οδύρομαι, καὶ τὰ πεπυρωμένα τοῦ πονηροῦ βέλη, ψυχὰς ὁμοῦ μετὰ σωμάτων βαρβαρικῶς καταφλέξαντα. "Η μέγαλα ἂν στενάξειαν οἱ τοῦ Θεοῦ νόμος, τηλικοῦτον ἄγος ἐπὶ γῆς ἐπιβλέποντες, οἶχε ἀπαγορεύοντες ἀεὶ καὶ βοῶντες, πάλαι μέν· Οὐκ ἐπιθυμήσεις τὴν γυναῖκα τοῦ πλη· σίον σου· διὰ δὲ τῶν ἁγίων Εὐαγγελίων, ὅτι πᾶς ὁ ἐμβλέπων γυναικὶ πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι αὐτῆς ἤδη ἐμοίχευσεν αὐτὴν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ. Νῦν δὲ ἐφορῶσιν αὐτὴν ἀδεῶς μοιχευομένην. τοῦ Δεσπό του τὴν νύμφην, ἧς ἡ κεφαλὴ ὁ Χριστός. Στε νάξειε δ᾽ ἂν καὶ αὐτὰ τῶν ἁγίων τὰ πνεύματα· Φινεὲς μὲν ὁ ζηλωτής, ὅτι μὴ καὶ νῦν ἔξεστιν αὐτῷ, τὸν τειρομάστην μετὰ χεῖρας λαβόντι, σωματικώς ἐκδικῆσαι τὸ μύσος· ὁ δὲ Βαπτιστής Ιωάννης, ὅτι μὴ δύναται, καταλιπών τὰς ἄνω διατριβάς, καθάπερ τότε τὴν ἔρημον, ἐπὶ τὸν ἔλεγχον τῆς παρανομίας δραμεῖν, καὶ εἰ παθεῖν τι δέοι, τὴν κεφαλὴν ἀποθέ σθαι μᾶλλον ἢ τὴν παρρησίαν. Τάχα δὲ μᾶλλον εἴπερ καὶ ἡμῖν, κατὰ τὸν μακάριον "Αβελ, καὶ αὐτὸς ἀποθανὼν ἔτι λαλεῖ, καὶ νῦν βοᾷ καὶ κέκραγε μείζον ὁ Ἰωάννης ἢ περὶ τῆς Ηρωδιάδος τότε, Οὐκ ἔξεστί σοι ἔχειν αὐτήν. Καὶ γὰρ, εἰ τὸ σῶμα Ιωάννου, * Luc. xuit, 27. ss Jerem. tx, 1. 85 [sa. SXII, 2. Ruffini translationem antiquam Latinam hujus epistole habes t III. .P. 740 segg. Τούς τετραυματισμένους. Sic mss. octo. Editi τὸ σύντριμμα. Habent lamen ut editi, duo vetustissimi codices Mel. et Coisl. primus. Sed quæ sequuntur scripturam aliorum codicum confirmant. Paulo post Coisl. primus τηλικούτον πτώμα, alius τοιοῦτον, tres alii τοιοῦτο. Μox idem Coisl. primus τὸ σῶμα πεπληγότας. Η μεγάλα. Sic nterque Coisl., Regii tres el uterque Bigol. Editi ή μέγα. Μox tres codices ἐπὶ γῆς βλέποντες. eam ". Etsi euim Joannis corpus, prout nauur necessarium est, divinam sententiam excepit, siletque lingua; Tamen verbum Dei non est alligass Deut. v, se Matth. v, 28. " Matth. χιν, 4. Ὁ ἐμβλέπων. Hic variant codices mss. Habent alii ὁ βλέπων, alii ὁ ἐμβλέψας, plerique προς τὸ ἐπιθυμῆσαι αὐτήν. Του Δεσπότου. Ita septeau mss. melius, quam editi τήν ποτε τοῦ ἐπουρανίου δεσπότου νύμφην. Τα πνεύματα. Duo codices τα τάγματα. Sic eliam Paris. in margine. Τάχα δέ. Desunt haec in plerisque codicibus mass., in quibus legitur μᾶλλον δέ. Coisl. primus et' Med. consentiunt cum editis. Paulo post nonnulli codices αὐτήν. Τὸ μὲν γὰρ σῶμα. • Alias V.

um ut. Qui enim, nuptiis col servi violatis, lo- κατὰ τὸ ἀναγκαῖον τῇ φύσει, τὸν θεῖον δρον ἐδέξατο, quendi libertatem ad mortem usque perduxit, quovam esset animo futurus, si tantam contumeliam sancto Domini thalamo illatam conspiceret? 2. At tur, postquam divinæ illius conjunctionis abjecisti jugum, atque intaminatum veri regis thalamum fugiens, in turpem illam inpiamque corruptelam fcde lapsa es, cum jam non habeas quomodo amaram hanc accusationem effugias, 136 nec ullo modo aut arte malum illud abscondere queas, præceps in audaciam prorumpis. Εt quoniam impius, in profundum malorum lapsus, deinceps contemnit, ipsa etiam pacta cum vero sponso inita abnegas, neque esse te virginem, nec unquam promisisse clamitans, quamvis multa acceperis, multa demonstraveris virginitatis pignora. Revoca tibi in memoriam preclaram professionem, quam professa es coram Deo, angelisque et hominibus. Revoca tibi in memoriam societatem venerandam, et sacrum virginum chorum, ac cœlum Domini, et Ecclesiam sanctorum. Memineris quoque anicula in Christo aviæ, quæ virtute juvenescit etiamnum, et 'foret: matris itidem quæ in Domino cum illa decertat, et novis quibusdam ac insuetis laboribus consuetudinem dissolvere conatur similiter et sororis partim illas pro viribus {mitantis, partim etiam vincere contendentis, et avità præclare facta virginitatis ornamento superantis, et te sororem, uti putabat, ad simile certam G men tum sermone, tum vita haud ignave provocantis. Horum recordare, et angelica una cum eis circa Deum choreæ, et spiritualis in carne vitæ, et coelestis in terra instituti. Recordare dierum tranquillorum, et noctium illuminatarum, et cantilenarum spiritualium, et psalmodia sonoræ, precum sanctarum, thorf casti atque intaminati, virgie nei progressus, mensæ sobria, ac praeclare precantis ut incorrupta tibi virginitas servaretur. Ubi tua illa gravis species et honesti mores, vestis vilis virginem decens, pulcher ex pudore rubor, et decorus ex abstinentia ac vigiliis efflorescens pallor, atque omni pulchro colore decentius elucescens? Quoties in precibus pro virginitate citra maculam servanda, forte lacrymas effudisti? Quot litteras ad sanctos exarasti, per quas tibi eorum efflagitabas preces, * Η Tim. 1, 9. Συναφείας. Nonnulli mss. κοινωνίας. Τὸ δεινόν. Deest τοῦτο in orto mss. Paulo post in sex deest pariter ἀληθινόν. Sed utrumque legitur in vetustissimis codicibus Coisl. et Med. In Harlæano non exstat hæc epistola. Έτι καί. Sic Coisl. prinus et Med. Corrupte in editis ἄρτι, ἢ τότε. 'Αήθεσι. Ita codices mss. octo, melius quam editi αληθέσι. Τὰ τῆς συνηθείας. Sic duo antiquissimi codices Coisl. et Med. Editi της συνηθείας τὸ κράτος, consuetudinis robur dissolvere. Mox editi τὰ μὲν κράτος ἐκείνης. Deest illud, κατά κράτος, in octo mss.; pt duo tantum habent εκείνας, nempe Coisl. primus et Colb., quos secuti sumus. καὶ ἡ γλῶσσα σιγῇ· 'Αλλ' ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ οὐ δέδεται. Ο γὰρ, ἐπειδὴ συνδούλου γάμος ἠθετεῖτο, μέχρι θανάτου τὴν παρρησίαν προαγαγών, τι ἂν πά θαι τηλικαύτην ἐφορῶν ὕβριν περὶ τὸν ἅγιον τοῦ Κυρίου νυμφῶνα; 2. ᾿Αλλὰ σύ, τῆς θείας ἐκείνης συναφείας τὸν ζυγὸν ἀποῤῥίψασα, καὶ τὸν μὲν ἄχραντον τοῦ ἀληθι νοῦ βασιλέως ἀποδρᾶσα νυμφῶνα, πρὸς δὲ τὴν ἄτιμον ταύτην καὶ ἀσεβῆ φθορὰν αἰσχρῶς πεσοῦσα, ἐπεὶ οὐκ ἔχεις πῶς τὴν πικρὰν ταύτην κατηγορίαν έχε φύγῃς, οὐδέ τίς ἐστί σοι τρόπος οὐδὲ μηχανὴ τὸ δεινὸν τοῦτο συγκαλύψαι, ὁμόσε τῇ τόλμῃ χωρεῖς. Καὶ ἐπειδήπερ ἀσεβὴς, ἐμπεσὼν εἰς βάθος κακῶν, λοιπὸν καταφρονεῖ, αὐτὰς ἀπαρνῇ τὰς πρὸς τὸν ἀλη θινὸν νυμφίον συνθήκας, οὔτε εἶναι παρθένος, οὔτε ὑποσχέσθαι ποτὲ βοῦσα, ἡ πολλὰ μὲν ἐδέξω, πολλὰ δὲ ἐπεδείξω παρθενίας συνθήματα. Μνήσθητι τῆς καλῆς ὁμολογίας, ἣν ὡμολόγησας ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων. Μνήσθητι τῆς σεμνῆς συν οδίας καὶ ἱεροῦ παρθένων χοροῦ, καὶ συναγωγῆς Κυρίου, καὶ Ἐκκλησίας ὁσίων· καὶ γηραλέας ἐν Χριστῷ μάμμης νεαζούσης ὅτι καὶ ἀκμαζούσης τὴν ἀρετὴν, καὶ μητρὸς ἐν Κυρίῳ πρὸς ἐκείνην ἁμιλλωμένης, καὶ ξένοις τισὶ καὶ ἀήθεσι πόνοις και ταλύειν φιλονεικούσης τὰ τῆς συνηθείας καὶ ἀδελφῆς ὁμοίως τὰ μὲν ἐκείνας μιμουμένης, τὰ δὲ καὶ ὑπερβαίνειν φιλοτιμουμένης, καὶ τοῖς παρθε νικοῖς πλεονεκτήμασιν ὑπερακοντιζούσης τὰ προγονικά κατορθώματα, καὶ σὲ τὴν ἀδελφήν, ὡς ᾤετο, πρὸς τὴν τῶν ἴσων ἅμιλλαν καὶ λόγῳ καὶ βία φιλο πόνως ἐκκαλουμένης. Μνήσθητι τούτων, καὶ ἀγγελι κῆς περὶ τὸν Θεὸν μετ' ἐκείνων χορείας, καὶ πνευματικῆς ἐν σαρκὶ ζωῆς, καὶ οὐρανίου ἐπὶ γῆς πολι τεύματος. Μνήσθητι ἡμερῶν ἀθορύβων, καὶ νυκτῶν πεφωτισμένων, καὶ ᾠδῶν πνευματικῶν, καὶ ψαλμ δίας εδήχου, καὶ προσευχῶν ἁγίων, καὶ ἁγνῆς καὶ αμιάντου κοίτης, καὶ παρθενικής προόδου, καὶ ἐγκρα τους τραπέζης, καὶ καλῶς εὐχομένης τὴν παρθενίαν σοι άφθορον τηρηθῆναι Ποῦ δέ σοι τὸ σεμνὸν ἐκεῖνο σχῆμα, ποῦ δὲ τὸ κόσμιον ἦθος, καὶ ἐσθῆς λιτή, παρθένῳ πρέπουσα, καὶ καλὸν μὲν τὸ ἐξ αἱ δοῦς ἐρύθημα, εὐπρεπὴς δὲ ἡ ἐξ ἐγκρατείας καὶ ἀγρυπνίας ἐπανθοῦσα ὠχρότης, καὶ πάσης εὐχροίας χαριέστερον ἐπιλάμπουσα; Ποσάκις ἐν προσευχαίς, ὑπὲρ τοῦ τηρῆσαι τὴν παρθενίαν ἄσπιλον, ἴσως ἐξέχεις δάκρυα; Πόσα δὲ γράμματα πρὸς τοὺς Καὶ καλῶς... τηρηθῆναι. Eulili post hæc verba addunt iterum κοίτης, eaque collocant ante καὶ ἐγκρατους τραπέζης καὶ παρθενικής προόδου. Aliter antiqui codices, in primis Coisl. et Med. quos secuti sumus. Melius tamen videtur abesse a Bigot. utroque illud καὶ καλώς... τηρηθῆναι. Crediderim has voces referendas esse ad ea quæ supra de virginis sorore dicuntur, ac inde excidisse. lisdem codicibus freti legimus paulo post ποῦ δέ σοι, pro eo quod erat in editis που μέν σοι, et delerinus kal anle παρθένῳ. Τηρῆσαι. Ρost hanc vocem editi addunt σε quod deest in mss. octo. Statim editi εξεδάκρυσες. Hss. sex εξέχεας δάκρυα, duo εξέχεας δάκρυων.

EPISTOLARUM CLASSIS 1. EPIST. XLVI. ἁγίους ἐχάραξας, δι' ὧν ἠξίους υπερευχεσθαι non ut humanas nuptias, imo ignominiosan illam σου, οὐχ ἵνα γάμου ἀνθρωπίνου, μᾶλλον δὲ τῆς ἀτίμου ταύτης φθορᾶς ἐπιτύχῃς, ἀλλ᾽ ἵνα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ μὴ ἐκπέσῃς; Ποσάκις δὲ δῶρα του νυμφίου ἐδέξω; Τί δεῖ καὶ λέγειν τὰς δι' ἐκεῖνον παρὰ τῶν ἐκείνου τιμάς; τὰς μετὰ παρθένων συμβιώσεις; τὰς σὺν ἐκείναις προόδους; τὰς παρὰ παρθένων δεξιώ σεις; τὰ ἐπὶ παρθενίᾳ ἐγκώμια; τὰς παρθενικές εὐλογίας; τὰ ὡς πρὸς παρθένον γράμματα; ᾿Αλλὰ νῦν, ὀλίγην αὔραν δεξαμένη τοῦ ἀερίου πνεύματος, τοῦ νῦν ἐνεργοῦντος ἐν τοῖς υἱοῖς τῆς ἀπειθείας, πάντων ἐκείνων εξαρνος γέγονας· καὶ τὸ τίμιον ἐκεῖνο καὶ περιμάχητον κτῆμα βραχείας ἡδονῆς ἀντικατηλλάξω, ἢ πρὸς καιρὸν μὲν λιπαίνει σὺν φάρυγγα, ὕστερον δὲ πικρότερον χολῆς εὑρήσεις. corruptionem assequereris, sed ut a Domino Jesu non excideres? Quoties sponsi accepisti dona? Quid opus est honores etiam illius causa ab iis qui ejus sunt, delatos memoraret convictum cum virginibus? factus eum eisdem progressus? salutationes a virginibus exhibitas? laudes ob virginitatem? virgi neas eulogias, litteras ut ad virginem scriptas? At spiritus aerii, qui nunc in filiis contumaci operatur, exigua aura modo suscepta, abnegasti hæð omnia, et pretiosam illam et dimicatione omni retinendam possessionem brevi voluptate commutasti: quæ ad tempus quidem guttur tuum illinit et exhilar.t, sed postea felle aunarior comperietur. ' 3. Ad haec quis non ingemiscens dicat: Quomodo 137 facta est meretrix civitas fidelis Sion **? Quomodo autem non ipse Dominus ad eorum, qui nunc in Sereniæ spiritu ambulant, aliquos dicat: Vidisti quæ fecit mihi virgo Israel "? Ego despondi ipsam mihi ipsi in fide et integritate, in justitia et in judicio el in misericordia a‹que miserationibus “, quemadmodum et per Oseam prophetam ei promisi. Ipsa vero dilexit alienos, et vivente me viro, adultera audit, nec veretur viri alterius esse. Quid vero sponsæ dux divinus ac beatus Paulus, vetus ille, et novus hic, quo sequestru ac doctore, relicta paterna domo, Domino conjuncta es? An non dicat tanto malo dolens uterque? Timor enim quem timetam, venit mihi, et quem metueram, occurrit mihi“. Desponsavi enim te uni viro, virginem castam exhibere Christo *: sed melirebam semper, ne qtto. dam modo, ut serpens Evam decepit versutia sua,¸ ita aliquando corrumperentur sensus tui “. Quapropter innumeris incantamentis semper conatus sum affectuum tumultum comprimere, et、innumeris excubiis Domini sponsam custodire, et vitam innuptæ semper exponebam, quod innupta sola curat quae Domini sunt, ut, sit sancta corpore el spiritu "; et virginitatis dignitatem enarrabam, et templum Dei te appellans, velut al:s addelam, alacritate erigens ad Jesumn; et per mali timoren ad cavendum casum suppetias ferebam, cum dicerem: Si quis templum Dei profanat, hunc perdet 3. Ἐπὶ τούτοις τίς οὐκ ἂν πενθήσας εἶπο:, Πῶς ἐγένετο πόρνη πόλις πιστὴ Σιών; Πῶς δὲ οὐκ ἂν αὐτὸς ὁ Κύριος ἀποφθέγξαιτο πρός τινα τῶν νῦν ἐν πνεύματι Ιερεμίου περιπατούντων, Είδες ε ἐποίησέ μοι ἡ παρθένος του Ισραήλ; Εγώ έμε νηστευσάμην αὐτὴν ἐμαυτῷ ἐν πίστει καὶ ἀφθαρσίᾳ, ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ ἐν κρίματι, καὶ ἐν ἐλέει καὶ οἰκτιρμοῖς, καθὼς καὶ διὰ Ὠσης τοῦ προφήτου αὐτῇ ἐπηγγειλάμην Αὐτὴ δὲ ἠγαπήκει άλλοτρίους, καὶ ζῶντος ἐμοῦ τοῦ ἀνδρὸς, μοιχαλίς χρηματίζει, καὶ οὐ φοβεῖται γενομένη ἀνδρὶ ἑτέρῳ. Τί δὲ ἄρα ὁ νυμφαγωγός, ὁ θεῖος καὶ μακάριος Παῦλος, ὅ τε ἀρχαῖος ἐκεῖνος, καὶ ὁ νέος οὗτος, ὑφ᾽ ᾧ μεσίτῃ καὶ διδασκάλῳ, τὴν πατρώον οἶκον καταλι ποῦσα, τῷ Κυρίῳ συνήφθης; Αρα οὐκ ἂν εἶποι τῷ τοσούτῳ κακῷ περιπαθήσας ἑκάτερος· Φόβος γὰρ ἂν ἐφοβούμην, ἦλθέ μοι, καὶ ὃν ἐδεδοίκειν, συνήντησέ μοι. Ἐγὼ μὲν γὰρ σε ἡρμοσάμην ἐνὶ ἀνδρὶ παρθένον ἁγνὴν παραστῆσαι τῷ Χριστῷ, καὶ ἐφοβούμην ἀεὶ μή πως, ὡς ὁ ὄφις ἐξηπάτησεν Εὔαν ἐν τῇ πανουργία αὐτοῦ, οὕτω φθαρῇ ποτέ τὰ νοήματά σου. Διά τοι τοῦτο μυρίαις μὲν ἐπῳδαῖς ἐπειρώμην ἀεὶ καταστέλλειν τῶν παθῶν τὸν τά ραχον, μυρίαις δὲ φυλακαῖς συντηρεῖν τοῦ Κυρίου τὴν νύμφην καὶ τὸν βίον ἀεὶ τῆς ἀγάμου διεξῄειν, ὅτι δὴ μόνη ἡ ἄγαμος μεριμνᾷ τὰ τοῦ Κυρίου, ἵν' ᾖ ἁγία τῷ σώματι καὶ τῷ πνεύματι· καὶ τὸ ἀξίωμα τῆς παρθενίας ὑφηγούμην, καὶ ναόν σε Θεοῦ προστ ανορεύων, οιονεί πτερὸν ἐδίδουν τῇ προθυμία 39 Isa. 1, 21. 6 Jerem. Avit. 13. σε Ose. II, 17. " [ Cor. vi, 54. Πρὸς τοὺς ἁγίους. Editi addunt πολλάκις, sed melius deest in Coisl. primo, Sic etiam editi paulo post, παρά του νυμφίου, sed præpositio deest in octo mss. Ύστερον. 86. Sic antiqui codices. Edisi ὕστε ρον μέντοι. lbidem post εὑρήσεις addunt editi καὶ ἠκονημένον μᾶλλον μαχαίρας διστόμου, et magis acutam gladio ancipite. Sed hæc desunt in septem mss. Desunt pariter in octo veteribus libris que post has voces, πιστὴ Σιών, leguntur in editis, ἡ ποτὲ πλήτης κρίσεως, ἐν ᾗ δικαιοσύνη ἐκοιμήθη ἐν αὐτῇ, νύν δὲ φονευτα!· quæ olim plena judicio, in qua justitia quiescebat, nunc autem homicida. Αποφθέγξαιτο πρός τινα. Sic omnes codices niss. Editi ἀποφθέγξαι πρός τινας. Επηγγειλάμην. Male in editis ἐπηγγείλα- ** Job 111, 25. 63 11 Cor. 1, 2.1 σε ibid. 3. Β. μεν. Μox editi τοῦ ἀθανάτου ἀνδρός, sed melius abest illud, ἀθανάτου, a Med. et Coisl. primo. Πατρώον. Plerique mss. μητρώον Vetustis, simi tamen Coisl. et Med. et alii nonnulli habent ut Ἐν τῇ πανουργία. Prepositio addita ex ΒΕΝ miss. Mox editi ante las voces, διά τοι τοῦτο, addunt ἀπὸ τῆς ἁπλότητος τοῦ Χριστοῦ. Sed hæc desunt in omnibus mss. Ibidem editi ταῖς πνευματικαῖς ἐπφ δαῖς, spiritualibus incantamentis. Sed melius duo antiquissimi codices Coisl, et Med., quos in textu secuti sumus. 'Αεί. Deest in iisdem duobus codicibus. Προθυμία. Editi addunt xal, sed deest in plerisque mss. Ibidem tres codices ανακουφίζον.

Deus ". Sed et præesidiuin ex precibus meis adde- πρὸς Ἰησοῦν ἀνακουφίζων, καὶ τῷ φόβῳ τοῦ δεινοῦ bam, si qua ratione integrum tibi corpus et anima et spiritus posset citra reprehensionem in adventu Domini nostri Jesu Christi servari. At frustra hæc omnia in te laboravi, mihique amarus exstitit dulcium illorum laborum exitus, rursusque ingemendi necessitas ob eam, de qua gaudere me oportebat. Ecce enim decepta es a serpente amarulentius quam Eva. Corrupta est non mens tua solum, sed etiam una cum mente corpus tuum. Et horrendum illud quod et dicere pudet, nec tamen silere queo (est enim velut quidam ignis in ossibus meis accensus et ardens, resolvorque undique et non possum ferre), tollens utique membra Christi, membra fecisti meretricis "7. Hoc unum ex omnibus malum nequit cum alio comparari: hoc novum est iu vita facinus. Pertransite, inquit, insulas Chettiim, et videle, et in Cedar mittite, et considerate vehementer, an facta sint talia, an permutarint gentes deos suos: et isti nɔn sunt dii; virgo autem mutavit gloriam suam, ejusque gloria est in turpitudine sua. Obstu - puit cœlum ob hoc, et inhorruit terra vehementius. Dicit etiam nunc Dominus Duo mala perpetravit 138 virgo: me dereliquit verum animarum sanctarum sanctum sponsum, et confugit ad impium et iniquum animæ simul et corporis corruptorem *. Defecit a Deo servatore suo, et præbuit membra sua serva immunditiæ et iniquitati 7º. Oblita est autem mei, et post amatorem suum ibat 7, a quo non juvabitur. πρὸς τὸ μὴ πεσεῖν ἐβοήθουν, λέγων Εἴ τις τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ φθείρει, φθερεῖ τοῦτον ὁ Θεός. Καὶ δὴ καὶ τὴν ἐκ τῶν προσευχῶν μου προσετίθουν ασφάλειαν, εἴ πως ολόκληρόν σου τὸ σῶμα καὶ ἡ ψυχὴ καὶ τὸ πνεῦμα ἀμέμπτως ἐν τῇ παρουσία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τηρηθείη. ᾿Αλλὰ γὰρ εἰκῆ ταῦτα πάντα κεκοπίακα εἰς σέ· καί μοι πικρὸν ἐξέδη τῶν γλυκέων εκείνων πόνων τὸ πέρας· καὶ στένειν ἀνάγκη πάλιν ἐφ' ἡ ἔδει με χαίρειν. Ἰδοὺ γὰρ ἐπάν τηναι μὲν ὑπὸ τοῦ ὄψεως τῆς Εὔας πικρότερον ἔφθαρται δέ σοι οὐ τὰ νοήματα μόνον, ἀλλὰ γὰρ σὺν ἐκείνοις καὶ αὐτὸ τὸ σῶμα· καὶ τὸ φρικώδες ἐκεῖνο, ὃ καὶ εἰπεῖν ἐκνῶ, καὶ σιωπᾷν οὐ δύναμαι (ἔστι γάρ ὡς πῦρ καιόμενον καὶ φλεγόμενον ἐν τοῖς ὀστέοις μου, καὶ παρεἶμαι πάντοθεν, καὶ οὐ δύναμοι φέρειν), ἄρασα τὰ μέλη τοῦ Χριστοῦ πεποίηκας μέλη πόρνης. Τοῦτο μόνον ἐν πᾶσι κακὸν ἀσύγκρι τον· τοῦτο καινὸν ἐν βίῳ τὸ τόλμημα. Οτι, Διέλ θετε, φησὶ, νήσους Χεττιεὶμ, καὶ ἴδετε· καὶ εἰς Κηδὰρ ἀποστείλατε, καὶ νοήσατε σφόδρα, εἰ γέν γονε τοιαῦτα, εἰ ἀλλάξονται ἔθνη θεοὺς αὐτῶν, καὶ αὐτοὶ οὐκ εἰσὶ θεοί· ἡ δὲ παρθένος Αλλάξατο τὴν δόξαν αὐτῆς καὶ ἡ δόξα ἐν τῇ αἰσχύνῃ αὐ τῆς. Ἐξέστη ὁ οὐρανὸς ἐπὶ τούτῳ, καὶ ἔφριξεν ἡ γῆ ἐπὶ πλεῖον σφόδρα. Λέγει καὶ νῦν ὁ Κύριος, ὅτι δύο καὶ πονηρὰ ἐποίησεν ἡ παρθένος· ἐμὲ ἐγκατέ λιπε τὸν ἀληθινὸν τὸν ἅγιον ψυχῶν ἁγίων νυμφίον, καὶ ἀπέδρα πρὸς ἀσεβῆ καὶ παράνομον ψυχῆς ὁμοῦ καὶ σώματος φθορέα. Απέστη, ἀπὸ Θεοῦ σωτῆρος ἀκαθαρσίᾳ καὶ τῇ ἀνομίᾳ. Εκοῦ δὲ ἐπελάθετο, καὶ αὐτῆς, καὶ παρέστησε τὰ μέλη αὐτῆς δοῦλα τῇ ὀπίσω τοῦ ἐραστοῦ αὐτῆς ἐπορεύετο, ἐξ οὗ οὐκ ὠφεληθήσεται. 4. Expediret ei ut mola asinaria circa collum ipsius posita fuisset, et in mare projectus essel, potius quam offendiculo fuisset virgini Domini ". Quis servus contumax ita insaniit, ut in herilem thorum se ipse injiceret? aut quis prædo eo amenLiæ devenit, ut ipsa Dei donaria contingeret, non vasa inanimata, sed corpora viventia, et animam inhabitantem babentia factam ad imaginem Dei? Quis unquam auditus est in media civitate et serena meridie imagini regiæ formas immundorum porcorum inscribere ausus esse? Nuptias humanas si quis violaverit, immisericorditer, coram duobus aut tribus testibus, moritur. Quanto graviore sup13. 6 1 Cor. III, 17. 7 Luc. XVII, 2. 4. Συνέφερεν αὐτῷ εἰ μύλος ὀνικός περιέκειτο περὶ τὸν τράχηλον αὐτοῦ, καὶ ἔῤῥιπτο εἰς τὴν θάλασσαν, ἢ ὅτι ἐσκανδάλισε τὴν παρθένον Κυρίου τις. Δοῦλος αὐθάδης εἰς τοσοῦτον ἐμάνη, ὡς δεσποτικῇ κοίτῃ ἑαυτὸν ἐπιῤῥίψαι; ἢ ποῖος λῃστὴς ἐπὶ τοσοῦτον ἀπονοίας προήχθη, ὡς αὐτῶν ἐφάψασθαι τῶν τοῦ Θεοῦ ἀναθημάτων, οὐ σκευῶν ἀψύχων, ἀλλὰ σωμάτων ζώντων καὶ ψυχὴν ἔνοικον ἐχόντων κατ' εἰκόνα Θεοῦ πεποιημένην; Τίς ἀπ' αἰῶνος ἤκου σται ἐν μέσῃ πόλει καὶ σταθερᾷ μεσημβρίᾳ εἰκόνι βασιλικῇ χοίρων μορφὰς ἀκαθάρτων ἐπιγράψαι τολμήσας; ᾿Αθετήσας τις γάμον ἀνθρώπου, χωρίς οικτιρμῶν, ἐπὶ δυσὶν ἢ τρισὶ μάρτυσιν, ἀποθνήσκει. I Cor. vi, 15. 68 Jerem. 11, 10, 11. Λέγων. Huc transtulimus hanc vocem ex cod. Coisl. et Medic. Male in editis legebatur post φθείρει. 'Ολόκληρόν σου. Sex mss. ὁλόκληρόν σου, sed tamen vetustissimi Cois!. et Med. cum editis consentiunt. Φλεγόμενον. Deest in sex mss., non tamen in Med. et Coisl. primo. Unus ex Regiis φλέγον. Paulo post auctoritate veterum codicum emendavimus quod vitiose in editis legebatur "Αρατα γὰρ τα μέλη, et infra καὶ εἰ νοήσατε. Αὐτῆς, καὶ ἡ δόξα. Hæc desunt in octo mss.. 6 ibid. 12, 13. * Rom. vi, 19. 1 Ose. II, non tamen in Medicæo et Coisliniano primo. Λέγει. Editi addunt πάντως, sed melius deest. in Med. et Coisl. primo. Non multo post editi τῇ ἀνομίᾳ εἰς τὴν ἀνομίαν, et ἐπελάθετο, λέγει Κύριος. Primum additamentum abest a Coisl. primo et Med., alterum ab octo mss. Συνέφερεν. Ila omnes niss. Editi Συνέφερε δὲ καί. Δούλος. Editi addunt οὕτως, quod abest a inss. Deest cliam ibidem Κυρίου in Coisl. primo ct Med.

EPISTOLARUM CLASSIS 1. EPIST. XLVI. Πόσῳ, δοκεῖτε χείρονος ἀξιωθήσεται τιμωρίας, plicio, putatis, dignus censebitur, qui Filium Dei ὁ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας, καὶ τὴν αὐτῷ καθομολογηθεῖσαν νύμφην νοθεύσας, καὶ τὸ πνεῦμα τῆς παρθενίας καθυβρίσας; 'Αλλ' ἐβούλετο, φησίν, ἐκείνη· καὶ οὐκ ἄκουσαν ἐδιασάμην αὐτήν. Καὶ γὰρ ἡ δέσποινα ἡ ἄσωτος ἡ Αἰγυπτία αὐτὴ τῷ και λῷ Ἰωσὴφ ἐπεμάνη· ἀλλ᾽ οὐκ ἐνίκησε τὴν ἀρετὴν τοῦ σώφρονος ἡ μανία τῆς ἀκολάστου, οὐδὲ, χερσὶν αὐτῆς βιαζομένης, πρὸς τὴν παρανομίαν ἐκεῖνος ἐδιάσθη. Αλλ' ἐκέκριτο ἐκείνῃ τοῦτο, φησὶ, καὶ οὐκ ἐτι ἦν παρθένος· καὶ εἰ ἐγὼ μὴ ἐβουλόμην, πρὸς ἄλλον ἂν ἐφθάρη Καὶ γὰρ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, φησὶν, ἔδει παραδοθῆναι, ἀλλ᾽ οὐαὶ δι᾿ οὗ παρεδόθη· καὶ τὰ σκάνδαλα ἐλθεῖν ἀνάγκη, ἀλλ' οὐαὶ δι' οὗ Ερχεται. viventis conculcavit, eique promissis obstrictam sponsam adulterio contaminavit, ac spiritum virginitatis contumelia affecit 13. At illa, inquit, volebat, nec invitæ vim intuli. Sed et libidinosa illa Ægyptia domina pulchri Josephi amore insaniebat; verum non vicit virtutem pudici furor impudica, meque, illa manibus vim inferens, ad iniquitatem ille adactus. At illa boc decreverat, inquit, nec amplius erat virgo; et si ego non voluissem, fuisset ab altero corrupta. Oportebat quidem et Filium hominis tradi: sed væ illi per quem traditus est”; atque scandala venire necesse est: sed væ illi per quem veniunt 78. 5. Ἐπὶ τούτοις Μὴ ὁ πίπτων οὐκ ἀνίσταται; 5. Ad hæc autem, Nunquid qui cadit, non resurἢ ὁ ἀποστρέφων οὐκ ἐπιστρέφει; Διὰ τί ἀπέστρε git? aut qui se avertit, non convertitur¹? Cur avertit ψεν ἡ παρθένος ἀποστροφὴν ἀναιδή, καίτοιγε ἀκούσασα se virgo aversione impudenti, tametsi audivit ChriΧριστοῦ του νυμφίου διὰ Ἱερεμίου λέγοντος· Καὶ stum sponsum per Jeremiam dicentem: Et dix», είπα μετὰ τὸ πορνεῦσαι αὐτὴν ταῦτα πάντα· Πρὸς postquam scortata fuit hac omnia: Ad me revertere; μὲ ἀναστρεψον· καὶ οὐκ ἀνέστρεψε. Μὴ ῥητίνη et reversa non est ". Nunquid resina non est in οὐκ ἔστιν ἐν Γαλαάδ; ἢ ἰατρὸς οὐκ ἔστιν ἐκεῖ; Galaad? aut medicus non est ibi? Quare non ascenΔιὰ τί οὐκ ἀνέβη ἴασις θυγατρὸς λαοῦ μου; Η dit sanatio filiæ populi mei **? Ac multa quidem καὶ πολλὰ μὲν ἂν εὔροις ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ τοῦ κακοῦ reperias in divina Scriptura mali remedia, multa ἀλεξήματα, πολλὰ δὲ ἐξ ἀπωλείας εἰς σωτηρίαν φάρ ex interitu ad salutem medicamenta, de morte atμακι· τὰ περὶ θανάτου καὶ ἀναστάσεως μυστή que resurrectione mysteria. de horrendo judicio ρια τὰ περὶ κρίσεως φοβερᾶς καὶ αἰωνίου κολά deque æterno supplicio testimonia, de pœnitentia (8 σεως βήματα· τὰ περὶ μετανοίας καὶ ἀφέσεως ἁμαρ venia peccatorum dogmata; innumera illa conτημάτων δόγματα· τὰ μυρία ἐκεῖνα τῆς ἐπιστροφῆς versionis exempla, drachmam, oviculam, filium ὑποδείγματα· τὴν δραχμήν, τὸ πρόβατον, τὸν υἱὸν τὸν qui cousumpserat res suas cum scortis, perditum καταφαγόντα τὸν βίον μετὰ τῶν πορνῶν, τὸν ἀπολ et repertum, mortuum et rursus viventem. Utamitr ωλότα καὶ εὑρεθέντα τὸν νεκρὸν καὶ πάλιν his mali remediis: per hæc ɔnimæ nostræ medeaἀναζήσαντα. Τούτοις χρησώμεθα τοῦ κακοῦ ἀλε- mur. Cogita autem diem extremam (siquidem 139 ξήμασι, διὰ τούτων τὴν ψυχὴν ἑαυτῶν ἰασώμεθα. non tu sola sæculum æternum vives), anxietatein, Λάβε δὲ εἰς ἔννοιαν τὴν ἐσχάτην ἡμέραν (οὐ γὰρ δὴ suffocationein, mortis horam, urgentem Dei senμόνη σὺ τὸν αἰῶνα βιώσεις), καὶ συνοχὴν, καὶ πα tentiam, festinantes angelos, animum interea gra - γμὸν, καὶ θανάτου ὥραν, καὶ ἀπόφασιν Θεοῦ κατ viter perturbatum, et conscientia peccatrice amare επείγουσαν, καὶ ἀγγέλους ἐπισπεύδοντας, καὶ ψυχήν excruciatum, seque miserabiliter ad ea quæ hic ἐν τούτοις δεινῶς θορυβουμένην, καὶ ἁμαρτωλῷ συν sunt convertentem, ac ineluctabilem longæ illius ειδότι πικρώς μαστιγουμένην καὶ πρὸς τὰ τῇδε peregrinationis necessitatem. Describe mihi in ἐλεεινῶς ἐπιστρέφουσαν, καὶ ἀπαραίτητον τῆς μα mente tua extremum communis vitæ finem, cuin κρᾶς ἐκείνης ἀποδημίας ἀνάγκην. Διαγραψόν μοι veniet Filius Dei in gloria sua cum angelis suis: τῇ διανοίς τὴν τελευταίαν τοῦ κοινοῦ βίου καταστρο- Veniet enim, et non silebit": nimirum quando veniet φὴν, ὅταν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ judicaturus vivos ac mortuos, atque unicuique seμετὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ. "Ηξει γάρ, καὶ οὐ παρα- cundum opus suum redditurus, quando tuba illa σιωπήσεται· ὅταν ἔλθῃ κρῖναι ζῶντας καὶ νεκροὺς, magnum quiddam ac horrendum sonans excitabit 73 Hebr. x, 29. 74 Marc. XIV, 21. 78 Matth. XVIII, 7. το Jerem. vult, 4. 10 Psal. ILIS, 3., Δοκεῖτε. Sic mss. codices. Editi δοκεῖται. Paulo post editi, Θεοῦ ζῶντος. Νoven inss. ut intextu. Εδιασάμην, Deest αὐτήν in omnibus mss., si excipias duos vetustissimos. Πρὸς ἄλλον ἂν ἐφθάρη. Sic codices mss. nover. Editi πρὸς ἄλλου ἂν διεφθάρη. Επὶ τούτοις. Editi addunt Πᾶσι δέ, sed hec in novem desunt miss. In totidem codicibus desiderantur quæ in editis post επιστρέφει leguntur: Ο γὰρ, εἴ τις πέπτωκεν, ὀφείλει καὶ κυλίεσθαι, Non enim si quis cecidit, debet et volutari. Χριστοῦ. Codices Comlelisiami χρηστοῦ. Μυστήρια. Sic codices mss. οριο. Editi μαρτύρια. 17 Jerem. 111, 7. 76 Jerem. Καὶ εὑρεθέντα. Ita novem mss. Editi καὶ πάλιν εὑρεθέντα. Πlud, πάλιν, Coisl. priui et Med. auctoritate posuimus ante αναστήσαντα. Χρησώμεθα. Editio Pari. prima χρησάμεθα. Ibidem editi βοηθήμασι. Codices Coisl. primus Medicus ἀλεξήματι. Ex iisdem legimus Λάβε δέ Deest vocula ôé in editis. Μαστιγουμένην. Quatuor codices προμαντι γουμένην. Ibidem duo colices ύποστρέφουσαν. Γ.- lo post editi τῇ διανοίᾳ σου εἰ μετὰ πάντων τῶν ἀγγέλων. Novem mss. ut in textu.

81' ὅταν ἡ σάλπιγξ ἐκείνη, μέγα τι καὶ φοβερὸν ἠχήσασα, τοὺς ἀπ' αἰῶνος ἐξυπνίσῃ καθεύδοντας, καὶ ἐκπορεύ σονται οἱ τὰ ἀγαθὰ ποιήσαντες εἰς ἀνάστασιν ζωής, οἱ δὲ τὰ φαῦλα πράξαντες εἰς ἀνάστασιν κρίσεως. Μνήσθητι τῆς τοῦ Δανιήλ θεοπτίας ὅπως ἡμῖν ὑπ' ὄψιν ἄγει τὴν κρίσιν. Εθεώρουν, φησίν, έως ὅτου θρόνοι ἐτέθησαν, καὶ Παλαιός ἡμερῶν ἑκά θητο. Καὶ τὸ ἔνδυμα αὐτοῦ λευκὸν ὡσεὶ χιών, καὶ ἡ θρίξ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ ὡσεὶ ἔριον καθαpὶν, οἱ τροχοὶ αὐτοῦ πῦρ φλέγον. Ποταμός πυρὸς εἶχεν ἔμπροσθεν αὐτοῦ. Χίλιαι χιλιάδες έλει τούργων αὐτῷ· καὶ μύριαι μυριάδες παρειστή κεισαν αὐτῷ. Κριτήριον εκάθισε, καὶ βίβλοι ανεώχθησαν· τὰ καλὰ, τὰ φαῦλα, τὰ φανερά, τὰ 3 κεκρυμμένα, τὰ πράγματα, τὰ ῥήματα, τὰ ἐνθυμήσ ματα, τὰ πάντα αθρόως εἰς ἑξάκουστον ταῖς πᾶσι καὶ ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις σαφῶς ἀνακαλύπτουσαι. Πρὸς ταῦτα ποταποὺς εἶναι ἀνάγκη τους κακῶς βεβιωκότας; Ποῦ ἄρα ἡ ψυχὴ ἐκείνη κατα δύσεται, ἡ ἐν ὄψεσι τοσούτων θεατῶν ἐξαίφνης ὀφθεῖσα αἰσχύνης ἀνάπλεως; Ποίῳ δὲ σώματι τὰς ἀπεράντους ἐκείνας καὶ ἀνυποίστους ὑποστήσεται μάστιγας, ὅπου πῦρ ἄσβεστον, καὶ σκώληξ ἀθάνατα κολάζων, καὶ πυθμὴν ᾅδου σκοτεινὸς καὶ φρικώδης, ' cos qui ab orbe condito dormierint, et procedent καὶ ἀποδοῦναι ἑκάστῳ κατὰ τὴν πράξιν αὐτοῦ· qui bona fecerint, in resurrectionem vitæ *º, qui vero mala, in resurrectionem judicii. Revoca tibi in momoriam Danieli oblatam Dei visionem, quomodo nolis ob oculos judicium ponat. Aspiciebam, inquit, donec throni positi sunt, et Antiquus dierum sedit. Vestimentum ejus candidum quasi nix, et capitlus capilis ejus quasi lana munda; rotæ ejus ignis ardens. Flumen ignis trahebat in conspectu ejus. Mille millia deserviebant ei, et dena millia denum millium assislebant ei. Judiciique locum constituit, et libri aperti sunt sr; bona, mala, manifesta, occulta, actioncs, verba, cogitationes, omnia acervatim, ut ab omnibus et angelis et hominibus exaudiri possint, clare et aperte revelantes. Ad hæc quomodo affectos necesse est esse eos qui male vixerint? Ubi itaque anima illa abscondetur, quæ in oculis tot spectatorum subito visa fuerit dedecoris plena? Quali vero corpore infinita illa et intolerabilia perferet supplicia, ubi ignis inexstinctus, et vermis indesinenter puniens, et imum inferi tenebricosum et horrendum, et ululatus amari, et ejulatus ingens, et ploratus, et stridor dentium, et ubi mala finem non habent? Ab his post mortem liberari non datur, neque est ´industria ulla, neque ars effugiendi amara supplicia. καὶ οἰμωγαὶ πικραὶ, καὶ ὀλολυγμός ἐξαίσιος, καὶ κλαυθμὸς καὶ βρυγμὸς ἐδάντων, καὶ πέρας οὐκ ἔχει τα δεινά. Τούτων οὐκ ἔστιν ἀπαλλαγὴ μετὰ θάνατον, οὐδέ τις ἐπίνοια, οὐδὲ μηχανὴ τοῦ διεκδύναι τὰ πικρὰ κολαστήρια. 6. Ταῦτα φεύγειν ἔξεστι νῦν. Ἕως ἔξεστιν, ἐαυτοὺς ἀπὸ τοῦ πτώματος ἀναλάβωμεν, μηδὲ ἀπελπίσ σωμεν ἑαυτῶν ἐὰν ἀναλύσωμεν απὸ τῶν κακῶν. Ἰησοῦς Χριστὸς ἦλθεν εἰς τὸν κόσμον ἁμαρτωλοὺς σῶσαι. Δεῦτε, προσκυνήσωμεν καὶ προσπέσωμεν αὐτῷ, καὶ κλαύσωμεν ἐναντίον αὐτοῦ. Ἡμῖς ἐπὶ μετάνοιαν καλῶν ὁ Λόγος βοᾷ καὶ κέκραγε· Δείτε πρὸς μὲ πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ περορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς Ἔστιν οὖν ὁδὸς σωτή ρίας, ἐὰν θέλωμεν. Κατέπιεν ὁ θάνατος ἰσχύσας, ἀλλ' εὖ ἴσθι, ὅτι πάλιν ἀφεῖλεν ὁ Θεὸς τῶν δάκρυον ἀπὸ παντὸς προσώπου των μετανοούντων. Πιστές Κύριος ἐν πᾶσι τοῖς λόγοις αὐτοῦ. Οὐ ψεύδεται εἰπών • Εάν ὦσιν αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν ὡς φοινικοῖν, ὡς χιόνα λευκανῶ· ἐὰν δὲ ὦσιν ὡς κόκ 6. Hæc nunc vitare licet. Dum autem licet, erigamus nosmetipsos ex casu, neque de nobis ipsi desperemus, si a malis discesserimus, Jesus Christus venit in mundum peccatores salvos facturus. Venite, adorenuus et procidamus ante illum, et ploremus coram ipso ". Verbum vocans nos ad panitentiam, clamat ac vociferatur: Venite ad me, omnes qui laboralis et onerali estis, et ego refcian ros s. Est igitur via salutis, si modo velimus. Deglutivit mors prævalens: sed probe scito, Deum rursum abstulisse lacrymam omnem ab omni facie pœnitentium **. Fidelis Dominus in omnibus verbis suis. Non mentitur cum dicit: Si fuerint peccata vestra quasi phœniceum, sicut nivem dealbabo: si vero fuerint ut coccinum, sicut lanam dealbabo 86. Paratus est magnus ille animarum medicus mor- κινον, ὡσεὶ ἔριον λευκανώ. Ετοιμός ἐστιν ὁ μέγα; bum tuum sanare; qui non tui solius, sed eorum omnium, qui peccato in servitutem addicti sunt. promptus est liberator. 140 Verba illius sunt: dulce illud ac salutare os dixit: Non opus habent valentes medico, sed male habentes. Non veni ad vocundum justos, sed peccatores ad pœnitentiam ". Quænam ergo tua excusatio est, aut alterius cujusvis, cum ss Psal 80 Joan. v. 29. 8: Dan. vult, 9, 10. CXLIV, 13. 86 Isa. 1, 18. 87 Matth. x, 12, 13. τῶν ψυχῶν ἰατρὸς ἰάσασθαί σου τὸ πάθος, ὃς οὐδὲ μονωτάτης, ἀλλὰ πάντων τῶν δεδουλωμένων τῇ ἁμαρτίᾳ ἐστὶν ἕτοιμος ελευθερωτής. Εκείνου φήματά ἐστιν· ἐκεῖνο τὸ γλυκὺ καὶ σωτήριον στόμα εἶπεν· Οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ἰσχύοντες ιατρού, ἀλλὰ οἱ κακῶς ἔχοντες. Οὐκ ἦλθον καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν Iciv, 6. * Matth. x1, 28. • Isa. XXV, θεοπτίας. Editi θεοπτείας... "Εως, φησίν, Εθεώρουν ὅτε οὔ. Codices miss. omnes ut in textu. Τὰ πάντα αθρόως. Sic magno consensu mss. Edili ταῦτα πάντα φανερώς. 'Εαυτῶν. Ἑαυτούς Coisl. primus. Δεῦτε... ὑμᾶς. Haec desunt in octo nass. in quibus sic legitur: κέκραγεν. Εστιν ὁδός. Psal Ειπών. Εditi addunt articulum, sed deest it mss. Ὃς οὐδέ... Ελευθερωτής. Haec desunt in octo codicibus. Εἰς μετάνοlar. Statim in sex codicibus λεται Κύριος, caeteris omissis.

EPISTOLARUM CLASSIS II. EPIST. XLVII. Τίς οὖν ἐστί σοι πρόφασις, ή τινι ἄλλῳ, ταῦτα αὐτοῦ hæc ipse clamet? Vult Dominus purgare se a doleΑνῶντος; Βούλεται Κύριος καθαρίσαι σε ἀπὸ τοῦ πόνου τῆς πληγῆς, καὶ δεῖξαί σοι φῶς ἀπὸ σκότους. Σὲ ζητεῖ ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς, ὁ καταλιπὼν τὰ μὴ πεπλανημένα. Ἐὰν ἐπιδῷς σεαυτήν, οὐκ ὀκνήσει, οὐδ' ἀπαξιώσει σε ὁ φιλάνθρωπος ἐπὶ τῶν ὤμων βαστάσαι τῶν ἰδίων, χαίρων, ὅτι εὗρεν αὐτοῦ τὸ πρό βατον τὸ ἀπολωλός. Ἔστηκεν ὁ πατὴρ, καὶ ἀναμένει τὴν σὴν ἀπὸ τῆς πλάνης ἐπάνοδον. Μόνον ἀνάλυσον, καὶ ἔτι σου μακράν οὔσης, προσδραμὼν ἐπιπεσείται ἐπὶ τὸν τράχηλόν σου, καὶ φιλικοῖς ἀσπασμοῖς περιπτύξεται τὴν ὑπὸ τῆς μετανοίας ἤδη κεκαθαρμένην. Καὶ στολὴν ἐνδύσει, την πρώτην, ψυχὴν ἀπεκδυσαμένην τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον σὺν ταῖς αὐτοῦ πρά ξεσι· καὶ περιθήσει δακτύλιον χερσὶν ἀποπλυναμέναις τοῦ θανάτου τὸ αἷμα, καὶ ὑποδήσει πόδας ἀποστρέ ψαντας ἀπὸ ὁδοῦ κακῆς πρὸς τὸν δρόμον τοῦ εὐαγο γελίου τῆς εἰρήνης. Καὶ εὐφροσύνης καὶ χαρᾶς ἡμέραν καταγγελεῖ τοῖς ἰδίοις καὶ ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις, καὶ παντὶ τρόπῳ τὴν σὴν ἑορτάσει σωτηρίαν. Αμὴν γὰρ λέγω, φησὶν, ὑμῖν, ὅτι χαρὰ γίνεται ἐν οὐρανῷ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ ἐπὶ ἐνὶ ἀμ, τωλῷ μετανοοῦντι. Κἂν ἐγκαλέσῃ τις τῶν ἑστά δο κούντων, ὅτι ταχύ προσελήφθης· αὐτὸς ὁ ἐ εθὸς πατὴρ ὑπὲρ σοῦ ἀπολογήσεται λέγων, Εὐφραν ήναι δε καὶ ἀνέζησε, καὶ ἀπολωλυῖα, καὶ εὑρέθη. es Luc. IV, 7. so ibid. 32. Απαξιώσει σε. Voculam addidimus ex mss. Ψυχήν Editi την ψυχήν σου. Mss. ut in ris plaga, ac post tenebras tibi lumen ostenderc. Quærit te pastor bonus, ovibus quæ non erravere, derelictis. Te ipsa si dedideris, non cunctabitur, neque dedignabitur te suis ipsius humeris portare, lætus quod ovem suam perditam invenerit. Stat pater, ac exspectat tuum ab errore reditum. Revertere tantummodo, teque longe adhuc stante, accurrens cadet in collum tuum. et amicis amplexibus jam poenitentia expurgatam complectetur. Quinetiam stola prima animam induet, homine vetero cum operibus suis exutam, annulumque manibus mortis sanguine ablutis circumponet, et calceos dabit pedibus a via mala ad cursum evangelii pacis conversis. Atque lætitiæ ac gaudii diem annuntiabit suis tum angelis tum hominibus, ac omnibus modis salutem tuain celebrabit. Ait enim: Amen dico vobis, quod gaudium est in cœlo coram Deo, super uno peccatore pœnitente 88. Quod si quispiam ex iis qui stare sibi videntur, vitio verterit, quod cito assumpta es; ipse ille bonus pater pro te respondebit, dicens: Lelandum est et gaudendum, quia hæc filia mea moitua erat, et revixit, et deperdita erat, et inventa est 8. καὶ χαρῆναι, ὅτι αὕτη ἡ θυγάτηρ μου νεκρὰ ἦν, textu CLASSIS SECUNDA Epistola quas S. Basilius episcopus scripsit ab anno 370 ad annum 378. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΜΖ'. EPISTOLA XLVII. Gregorius Theologi paler Euscorum Samosatensem, misso Eustathio diacono, invitat ad electionem episcopi Cæsariensis ut eo adjuvante Basilius eligi possil. Γρηγορίῳ έταίρῳ. Τις δώσει μοι πτέρυγας ὡσεὶ περιστερᾶς; ἢ πως ανακαινισθῇ μου τὸ γῆρας, ὥστε με δυνηθῆναι δια Είναι πρὸς τὴν ὑμετέραν ἀγάπην, καὶ τόν τε πόθον ὃν ἔχω ἐφ' ὑμῖν ἀναπαῦσαι, καὶ τὰ λυπηρὰ τῆς ψυχο χῆς διηγήσασθαι, καὶ δι' ὑμῶν εὑρέσθαι τινὰ παραμυθίαν τῶν θλίψεων; Ἐπὶ γὰρ τῇ κοιμήσει τοῦ μακαρίου Ευσεβίου τοῦ ἐπισκόπου, φόβος ἡμᾶς κατά 00: Psal. LIV, Γρηγορίῳ. Hic titulus sic habetur in codici aus Val., Med. et Coisl. primo: Γρηγορίῳ ἑταίρῳ περὶ τῆς κοιμήσεως Ευσεβίου τοῦ ἐπισκόπου· καὶ ὅτι χει πρὸ ὀφθαλμῶν τὸν εἰς τὴν ἐπισκοπὴν ἐπιτήδειον, Cregorio sodali de obitu Eusebii episcopi; el quod habet præ oculis virum ad episcopale munus idoaeum... Legi non potest attentius haec epistola, quin eam non a Basilio, sed potius de Basilio scrir plam esse pateat. Plures tamen decepit titulus; at hodie inter eruditos fere convenit eam a Gregorio patre, fiji manu, ad Eusebium Samosatensem Gregorio sodali. Quis dabit mihi alas sicut columbæ ***? aut quomodo senium meum renovetur, ut ad dilectionem vestrain transire, et meum vestri desiderium exsatiare possim, et molestias animi narrare, et a vobis aliquod amictationum levamen consequi? Nau mortuo beato episcopo Eusebio, metus nos cepit haud parvus, ne forte qui aliquando Ecclesiæ mescriptam fuisse. Nam senem se esse declarat auctor epistulæ et in Cappadocia episcopum, ut qui litteris cleri ad electionem episcopí, et Ecclesiæ Cæsariensis defensionem invitatus fuerit. Is autem ad quem scribit et eadem dignitate præditus erat, et laboribus pro Ecclesia susceptis clarus, et amicus Basilio, nec Cappadociæ vicinus. Omnia in Eusebium Samosatensem mirifice conveniunt, quem Basilii ordinationi scimus interfuisse. · Alias IV. Scripta anno 370.

S. BASILII MAGN tropolis nostrae insidiati sunt, eamque hæreticis zi- έλαβεν οὐ μικρός, μήποτε οἱ ποτὲ ἐφεδρεύοντες samiis complere voluerunt, nunc occasionem nacti, salam multo labore in hominum animis pietatem 141 pravis suis doctrinis eradicent, ejusque scindant unitatem: quod et in multis Ecclesiis factitarunt. Postquam autem et cleri litteræ ad nos venerunt, exhortantes ut ne ejusmodi tempore despiciamus; circumspiciens quoquoversum, recordatus sun vestre charitatis rectaque fidei, et studii quod semper in Ecclesias Dei adhibetis. Atque ea de causa misi dilectum Eustathium condiaconuNI, qui vestram gravitatem adhortetur, exoresque ut exantlatis omnibus pro Ecclesiis laboribus hune quoque addatis, simulque senium meum vestro recreetis congressu, ac percelebrem sana Ecclesiæ pie tatem instauretis, præficientes ei una nobiscum (si modo digni habeamur, qui vobiscum opus bonum adjuvemus) pastorem secundum Domini voluntatem, qui possit ipsius populum gubernare. Habemus enim ob oculos virum, nec vobis ignotum: quem si obtinere possumus, scio acquisituros nos magnam apud Deum fduciam, atque in populum, qui nos advocavit, beneficium maximum collaturos. Sed iterum atque sæpios rogo, ut omni, deposita segnitie occurratis et hiemis difficultates antevertalis. τῇ ἐκκλησίᾳ τῆς μητροπόλεως ἡμῶν, καὶ βουλόμενοι αὐτὴν αἱρετικῶν ζιζανίων πληρῶσαι, καιροῦ νῦν λα βόμενοι, τὴν πολλῷ καμάτῳ κατασπαρεῖσαν ἐν ταῖς ψυχαῖς τῶν ἀνθρώπων εὐσέβειαν ταῖς παρ' ἑαυτῶν πονηραῖς διδασκαλίαις ἐκριζώσωσι, καὶ ταύτης τὴν ενότητα κατατέμωσιν· ὅπερ καὶ ἐπὶ πολλῶν Ἐκκλησιῶν πεποιήκασιν. Ἐπειδὴ δὲ καὶ γράμματα προς ἡμᾶς ἀφίκετο τοῦ κλήρου, παρακαλοῦντα μὴ παρ οφθῆναι ἐν καιρῷ τοιούτῳ, περιβλεψάμενος ἐν κύκλῳ ἐμνήσθην τῆς ὑμετέρας ἀγάπης, καὶ τῆς ὀρθῆς πίσ στεως, καὶ τοῦ ζήλου δν ἔχετε ἀεὶ ὑπὲρ τῶν Ἐκκλη σιῶν τοῦ Θεοῦ. Καὶ τούτου ἕνεκεν ἀπέστειλα τὸν ἀγαπητὸν Εὐστάθιον τὸν συνδιάκονον, παρακαλέσαι ὑμῶν τὴν σεμνοπρέπειαν, καὶ δυσωπῆσαι πᾶσι τοῖς ὑπὲρ τῶν Ἐκκλησιῶν καμάτοις καὶ τὸν παρόντα ἐπιθεῖναι· κἀμοῦ τε τὸ γῆρας τῇ συντυχία ἀναπαύ σαι· καὶ τῇ ὀρθῇ Ἐκκλησίᾳ τὴν περιβός τον εὐσέβειαν διορθώσασθαι, δόντας αὐτῇ μεθ' ἡμῶν (εἰ ἄρα καταξιωθείημεν συναντιλαβέσθαι ὑμῖν τοῦ ἀγαθοῦ ἔργου) ποιμένα κατὰ τὸ βούλημα τοῦ Κυρίου, δυνάμενον διευθῦναι τὸν λαὸν αὐτοῦ. Ἔχομεν γὰρ πρό ὀφθαλμῶν ἄνδρα ὂν οὐδὲ αὐτοὶ ἀγνοεῖτε· οὗ εἰ καταξιωθείημεν ἐπιτυχεῖν, οἶδα ὅτι μεγάλην παρρησίαν πρὸς τὸν Θεὸν κτησόμεθα, καὶ τῷ ἐπικαλεσαμένῳ ἡμᾶς λαῷ μεγίστην εὐεργεσίαν καταθησόμεθα. Αλλά παρακαλῶ καὶ πάλιν καὶ πολλάκις, πάντα ὄχνον ὑπερθεμένους ἀπαντῆσαι καὶ προλαβεῖν τὰ ἐκ τοῦ χειμώνος δυσχερή. EPISTOLA XLVIII'. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΜΗ. Hicmem excusat Basilius cur non scripserit. Millit epistolas Antiochia allatas. Narral de Demophilo simulacrum pietď tis el reclæ fidei præ se ferente, et de episcoporum, post egressum Eusebii, adventu et schismatico animo. Rogat ui se revisat rere ineunte. Eusebio, episcopo Samosatorum. Vix nacti sumus qui litteras ad tuam pietatem deferret, siquidem nostri homines ita hiemem exhorrescunt, ut ne paululum quidem ex ædibus prospicere velint. Nam tanta nivium copia abluti sumus, ut cum ipsis ædibus cooperti jam duos menses in speluncis latitemus. Prorsus itaque nobis ignosces, Alias CCLIV. Scripta initio episcopatus. Εφεδρεύοντες. Indicat Gregorius structas ab Arianis insidias Ecclesive Caesariensi anno 365, cum Valens in hanc urbem venit cum suo Arianorum episcoporum comitatu. Tunc Basilius, qui se in solitudinem pacis tuendæ causa receperat, ad succurrendum episcopo suo advolavit, omnibus rebus Ecclesiæ utilitati posthabitis, ac præclarum illum triumphum reportavit, de quo Gregorius oral. 20, p. 39. Εχομεν γάρ. Sic quatuor antiqui codices el editio Haganoensis. Editi έχομεν μέν. 'Αλλὰ παρακαλώ, etc. Minime mirum quod Eusebius in remotam provinciam ad electionem episcopi vocetur. Nam, cum unus sit episcopatus, et unus grex, sæpe incidunt tempora ejusmodi, ut curain suam et sollicitudinem episcopi exteris Ecclesiis debeant. Ut hæream in exemplo Eusebii Samosatensis, nemini sanctus ille martyr in hoc genere concessit, ac in variis Ecclesiis presbyteros et diaconos, atque etiam episcopos magno Ecclesiæ commodo ordinavit, ut testatur Theodoretus Mist. lib. iv, c. 13. Ex hac autem epistula et nunnullis aliis ejusdem Gregorii, et ex laboribus, quos Ευσεβίῳ, ἐπισκόπῳ Σαμοσάτων. Μόλις ἡμῖν ὑπῆρξεν ἐπιτυχεῖν διακόνου γραμμάτ των πρὸς τὴν σὴν θεοσέβειαν· ἐπεὶ οἶγε παρ' ἡμῖν οὕτω κατέπτηξαν τὸν χειμῶνα, ὡς μηδὲ τὸ μικρό τα τον προκύπτειν τῶν δωματίων ἀνέχεσθαι. Καὶ γὰρ τοσούτῳ πλήθει χιόνων κατενίφημεν, ὡς αὐτοῖς οι κοις καταχωσθέντες δύο μῆνας ἤδη ταῖς καταa patre Basilii causa susceptos narrat in orationibus 19 et 26, facile perspicimus episcopos electionum otiosos spectatores non fuisse, sed plurimas earum partes conciliando et adhortando sustinuisse. Quin etiam electio interdum penes episcopos erat; et cum varia essent plebis ac cleri studia, ut in Basilii electione contigit, tunc ea pars vincebat cui major favebat episcoporum numerus. Hinc eum ad canonicam Basilii electionem deesset unius episcopi suffragium, Gregorius Nazianzi episcopus, quamvis senio ac morbo confectus, Cæsaream advolavit, ut electionem calculo suo adjuvaret, βοηθή σων τῇ ψήφω, Greg. Naz., orat. 19, p. 311, et 20, ρ. 543. Καταχωσθέντες. Ita inss. sex. Editi et tres vetustissimi codices Harl. Med. et Coisl. primus habent καταχωσθέντας. Quod quidem mirari subit. Nam sæpe alias in ejusmodi locis codices recentio res accusativum, vetustissimi nominativum habent. Quare satius visum est eam scripturam retinere. cui sex codices hoc loco, tres vetustissimi in aliis locis suffragantur. Paulo ante in tribys vetustissimis codicibus legitur τῶν δομάτων.

EPISTOLARUM CLASSIS II. EPIST. XLIX. δύσεσιν ἐμφωλεύειν. Συγγνώσῃ οὖν παντως ἡμῖν, τό cum et Cappadocum mini timiditatem, et curpoσε άτολμον τῶν Καππαδοκικῶν ἠθῶν, καὶ τὸ τῶν σωμάτων δυσκίνητον ἐπιστάμενος, εἰ μὴ θᾶττον ἐπεστείλαμεν, μηδ' εἰς γνῶσιν ἠγάγομεν τῇ τιμιότητί σου τὰ ἀπὸ τῆς ᾿Αντιοχείας, & πάντως μὲν γνωρίζειν σοι ἔωλόν ἐστι καὶ ψυχρόν, πάλαι μεμαθηκότι, ὡς τὸ εἰκός· πλὴν ἀλλ' οὐδὲν ἡγούμενοι πράγμα καὶ τὰ ἐγνωσμένα σημαίνειν, ἀπεστείλαμεν τὰς διὰ τοῦ ἀναγνώστου κομισθείσας ἐπιστολάς. Καὶ ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον. Ἡ δὲ Κωνσταντινούπολις ἔχει τὸν Δημόφιλον πολύν ήδη χρόνον ὡς καὶ αὐτοὶ οὗτοι ἀπαγγελοῦσι, καὶ προκεκήρυκται πάντως τῇ ὁσιότητί σου. Καί τι περὶ αὐτὸν πλάσμα ὀρθότητος καὶ εὐλα δείας παρὰ πάντων συμφώνως τῶν· ἀφικνουμένων θρυλλεῖται, ὡς καὶ τὰ διεστῶτα τῆς πόλεως μέρη εἰς ταυτὸν συνελθεῖν, καὶ τῶν πλησιοχώρων τινὰς ἐπισκόπων τὴν ἕνωσιν καταδέξασθαι. Οἱ δὲ ἡμέτεροι οὐδὲν ἀμείνους ἐφάνησαν τῶν ἐλπίδων. Επιστάντες γὰρ εὐθὺς κατὰ πόδας τῆς ὑμετέρας ἐξόδου, πολλὰ μὲν εἶπον λυπηρά, πολλὰ δὲ ἐποίησαν, καὶ τέλος ἀνεχώβησαν, βεβαιώσαντες ἡμῖν τὸ σχίσμα. Εἰ μὲν οὖν τι γενήσεται βέλτιον, καὶ εἰ παύσονται τῆς κακίας, ἄδηλον παντὶ πλὴν ἢ τῷ Θεῷ Τὰ μὲν οὖν παρόντα τοιαῦτα. Ἡ δὲ λοιπή Εκκλησία ευσταθεί τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι, καὶ εὔχεται ὁμοῦ τῷ ἦρι ἰδεῖν σε πάλιν ἐπὶ τῆς ἡμετέρας, καὶ ἀνανεωθῆναι διὰ τῆς ἀγαθῆς σου διδασκαλίας. Καμοὶ δὲ τὸ σῶμα οὐδὲν ἄμεινον τῆς συνηθείας ἔχει. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΜΘ'. rum torporem noveris, si citius non scripsimus, neque fecimus præstantiam tuam eorum quæ Antiochia allata sunt certiorem quæ quidem omnino tibi nota facere rancidum est et frigidum, ut s qui dudum didiceris, ut verisimile est; sed tamen nihil incommodi esse existimantes, etiam cognita significare, misimus allatas per lectorem epistolas. Ac de his quidem hactenus. Constantinopolis autem jamdudum habet Demophilum, ut et illi ipsi narra - bunt, atque ut procul dubio jam prius sanctitati tuæ nuntiatum est. Ac de illo quidem simulacrum. quoddam rectæ fidei et pietatis ab omnibus advenientibus, 142 summo consensu jactatur, adeo ut etiam dissidentes civitatis partes coaluerint in unum, atque ex vicinis episcopis nonnulli conjunctionem amplexi sint. Nostri autem spe et exspectatione non exstitere meliores. Nam cum station post egressum tuum advenissent, multa quidem tristia dixere, multa etiam fecere, ac tandem discesserunt firmato nebis schismate. Utrum autem melius aliquid futurum sit, atque utrum ab improbitate discessuri sint, nemini nisi Deo compertum est. Itaque res præsentes sunt ejusinodi. Ecclesia autem reliqua per Dei gratiam præclare stat, teque exoptat, simul ac ver prodierit, iterum apud nos videre, et per bonam tuam doctrinam renovari. Mihi antenz corpus solito melius non se habet. EPISTOLA XLIX". Basilius gratias agil Arcadio, qui conceptam a se de eo spem significaverat. Promillit ei Basilius martyrum reliquias, no ecclesium ab ipso constructam, si quas reperire possit. Αρκαδίῳ ἐπισκόπῳ. Ηὐχαρίστησα τῷ ἁγίῳ Θεῷ, γράμμασιν ἐντυχών τῆς εὐλαβείας ὑμῶν, καὶ εὔχομαι αυτός τε τῆς ἐλπί δος, ἣν ἔχετε ἐφ' ἡμῖν, ἄξιος εἶναι, καὶ ὑμᾶς τὸν ἐπὶ τῇ τιμῇ ἡμῶν, ἣν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ τιμᾶτε ἡμᾶς, μισθὸν τέλειον κομίσασθαι. Υπερήσθημεν δὲ, ὅτι καὶ, μέριμναν πρέπουσαν Χριστιανῷ ἀναλαβόντες, εἰς δόξαν τοῦ ὀνό ματος τοῦ Χριστοῦ οἶκον ἠγείρατε, καὶ ἠγαπήσατε τῷ ὄντι, κατὰ τὸ γεγραμμένον, εὐπρέπειαν οἴκου Κυρίου, εὐτρεπίσαντες ἑαυτοῖς τὴν οὐράνιον μονὴν τὴν ἑτοιμασμένην ἐν τῇ ἀναπαύσει τοῖς ἀγαπῶσι τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ. Ἐὰν δὲ δυνηθῶμεν περινοῆσαι λείψανα μαρτύρων, ευχόμεθα καὶ αὐτοὶ συμβαλέσθαι ὑμῶν τῇ σπουδῇ. Εἰ γὰρ εἰς μνημόσυνον αἰώνιον ἔσται δίκαιος, κοινωνοί ἐσόμεθα, δηλονότι ἁγίου. " Psal. xxv, 8. 00. Psal. css, 7. Καππαδοκικῶν. Ita Harl., Coisl. primus, Reg. primus, Clarom. et Bigot. alter. Edili ΚαππαΤοχών. Πολύν ήδη χρόνον. Harl. et Med. cum duob. aliis πολὺς ἤδη χρόνος. Paulo post legitur ἀπαγγέλ λουσι in codicibus Harl. et Coisl. primo. Πλὴν ἢ τῷ Θεῷ. Coisl. uterque et unus ex Regiis πλὴν εἰ τῷ Θεῷ, Arcadio episcopo. Gratias egi Deo sancto lectis pietatis tuæ litteris, precorque ut et ego ea spe, quam de me concepisti. dignus sin, et tu honoris, quem mihi habes in nomine Domini Jesu Christi, mercedem perfeclaim referas. Valde autem lælatus sum, quod cura Christiano dignam suscipiens, domum ad gloriam nominis Christi construxeris, ac vere dilexeris, sicut scriptum est ", decorem domus Domini: tibi ipsi præparans caelestem mansionem, destinatam in requie diligentibus nomen Christi. Quod si reliquias martyrum investigare possim, cupio et ipse studii tui adjutor esse. Nam si in memoria eterna erit justus ***, profecto bonæ illius memoriæ, quam tibi sanctus impertiet, erimus participes. τῆς ἀγαθῆς μνήμης της δοθησομένης ὑμῖν παρὰ τοῦ Οὐράνιον. Sic Coisl. uterque et Reg. secundus. Εditi οὐρανίαν. Κοινωνοί. Ante hanc vocem editi adslut και, sed hæc conjunctio abest ab omnibus miss. quos in hanc epistolam habuimus, nempe a Med., Coisl. utroque, Vat et Reg. secundo. Alias CCCCVIII Scripta initio episcopatus

EPISTOLA L'. ΕΠΙΣΤΟΛΗ Ν. Basilium gratias agit episcopo cuidam ætate et virtute venerando, qui prior ad eum scripserat adhortandi causa. Ἰννοκεντίῳ ἐπισκόπῳ Innocentio episcopo. Eccui ali¡ conveniebat et timidis fiduciam addere, et dormientes excitare, nisi tue domini mei pietati: qui tuam in omnibus rebus perfectionem in hoc quoque declarasti, quod te etiam ad nos humiles demittere volueris, ut germanus discipulus illius qui dixit: This sum in medio vestri, non lauquan recumbens, sed tanquam ministrans ". Nam et ipse dignatus es nobis ministrare spiritualem tuam laetitiam, atque venerandis tuis litteris animos nostros recreare, et velut puerorum infantiam uluis tuge nmagnitudinis amplecti. Precare igitur (borum tuum animum rogamus), ut digni simus qui a 143 vobis magnis viris adjuvemur, et os ac sapien:iam accipiamus, ut voluis audeanus Spiritum sanctum ducem habentibus succinere: cujus te amicum ac glorificatorem esse audientes, magnas ob illam tuam firmam ac stabilem in Deum dilectionem gratias agimus, orantes ut pars nostra cum veris adoratoribus inveniatur, inter quos et tuam perfectionem reperiri persuasum habemus, el magnum illum et verum episcopum, qui totum orbein suis miraculis complevit, Dominum rogaωυς. EPISTOLA LI” Καὶ τίν: ἄλλῳ ἔπρεπε και δειλοῖς θάρσος ἐμποιεῖν, καὶ καθεύδοντας διυπνίζειν, ἢ τῇ σῇ τοῦ ἡμετέρου δεσπότου θεοσεβείᾳ, ἐς τὴν ἐν πᾶσι σεαυ· τοῦ τελειότητα καὶ ἐν τούτῳ ἐγνώρισας, τῷ καταδέξασθαι καὶ ἡμῖν τοῖς ταπεινοῖς συγκαταβῆναι, ὡς ἀληθινὸς μαθητὴς τοῦ εἰπόντος, ὅτι Ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ ὑμῶν, οὐχ ὡς ὁ ἀνακείμενος, ἀλλ' ὡς δ διακονῶν. Κατηξίωσας γὰρ καὶ αὐτὸς διακονῆσαι ἡμῖν τὴν σὴν πνευματικὴν εὐφροσύνην, καὶ τοῖς τιμίαις ἑαυτοῦ γράμμασιν ἀναλαβεῖν ἡμῶν τὰς ψυχάς, καὶ ὥσπερ παίδων νηπιότητα τῷ ἑαυτοῦ μετ γέθει προσαγκαλίσασθαι. Εὔχου οὖν (δεόμεθά στο τῆς ἀγαθῆς ψυχῆς) ἀξίους ἡμᾶς εἶναι καὶ ὑποδέ χεσθαι τὰς παρὰ τῶν μεγάλων ὑμῶν ὠφελείας, καὶ λαμβάνειν στόμα και σοφίαν εἰς τὸ τολμῶν ἀντιφθέγ γεσθαι ὑμῖν, τοῖς ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος αγομέ νοις· οὗ φίλον σε εἶναι καὶ δοξαστῆρα ἀληθινὸν ἀκούοντες, μεγάλην ἐπὶ τῇ στεῤῥᾷ σου καὶ ἀκλινεῖ περὶ τὸν Θεὸν ἀγάπῃ τὴν χάριν ὁμολογοῦμεν· εὐ χόμενοι μετὰ τῶν ἀληθινῶν προσκυνητῶν εὐρε θῆναι ἡμῶν τὸ μέρος, ἐν οἷς πεπείσμεθα εἶναι καὶ τὴν σὴν τελειότητα, καὶ τοῦ μεγάλου καὶ ἀληθινοῦ ἐπισκόπου τοῦ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην τοῦ ἰδίου πλη ρώσαντος θαύματος, τοῦ Κυρίου δεόμεθα. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΝΑ'. Refellit Basilius affictam sibi calumniam, quod Dianium Cæsariensem anathematizasset. Fatetur se doluisse, quod is formule Constantinopoli a Georgio aliata subscripsisset; sed tamen ad ejus communionem accessisse, postquam ab illo egrotante accersitus, nihil eum contra Nicænam fidem sibi proposuisse cognovil. Bosporio episcopo. 1. Quomodo putas animum meum vulneratum fuisse auditione illius calumniæ, qua me asperserunt nonnulli ex hominibus non metuentibus Judicem perditurum omnes, qui loquuntur mendacium”? Ita ut noctem totam ob dilectionis tuæ verba pene insomnem transegerim: adeo medium cor meum tetigerat mæror. Revera enim secundum Salomonem”, calumnia virum humiliat: nec quisquam ita obduruit et percalluit, ut animo non moveatur, et humi non sternatur, si in ora incidat ad mendacium proclivia. At enim necesse est om- Βοσπορίῳ ἐπισκόπο 1. Πως μου, οίει, τὴν ψυχὴν ὠδύνησεν ἡ ἀκοί της συκοφαντίας ἐκείνης, ἣν κατέχεόν μου τινές τῶν μὴ φοβουμένων τὸν Κριτὴν ὅς ἀπολεῖ πάντας τοὺς λαλοῦντας τὸ ψεῦδος; Ὥστε πᾶσαν τὴν νύχτα ἐπὶ τοῖς ῥήμασι τῆς ἀγάπης σου, ὀλίγου δεῖν, ἄϋπνος διαμεῖναι· οὕτω μέσης ἥψατό μου τῆς καρδίας ή λύπη. Οντως γὰρ, κατὰ τὸν Σολομώντα, συκοφαντία ἄνδρα ταπεινοῖ· καὶ οὐδεὶς οὕτως ἀνάλο γητος, ὡς μὴ παθεῖν τὴν ψυχὴν, καὶ κατακαμφθή ναι εἰς γῆν, στόμασι πρὸς ψευδολογίαν εὐκόλοις πα ραπεσών ᾿Αλλὰ γὰρ ἀνάγκη πάντα στέγειν, antiquos μεγαλόπολις, magna urbs, vocatur. Καὶ τοῖς τιμίοις. Editi ἦν καὶ τοῖς τιμίοις. Sed hæc vocula non reperitur in mss. * Luc. xxi, 27. ss Psal. v, 7. * Eccle. VII, 8. Alias CCCCIX. Scripta initio episcopatus. Alias LXXXVI. Scripta initio episcopatus. Ἰννοκεντίῳ ἐπισκόπῳ. Editi addunt 'Ρωμης, nec aliter in omnibus nostris codicibus mss., in quo manifestus est error librariorum, cum constat Damasum, non Innocentium tunc Romæ præfuisse. Sed hoc erratum alio absurdiore emendat Combeflsius, qui hanc epistolam ad Innocentium tunc Ecclesiæ Romanæ presbyterum suspicatur scriptam fuisse, et magnum illum et verum episcopum, qui totuır orbem suis miraculis complevit, Damasuin interpretatur. Videtur illusisse librariis cum Innocentii nomen, quo nomine appellatum sciebant celeberrimum Romæ episcopum; etiam quod idem Innocentius in epistola 81 dicitur magnæ urbi præfuisse. Sæpe enim Roma apud tum Εὐχόμενοι. I'a mss. quinque, nempe Mel.. Coisl. uterque et duo Regii. Plures in hanc epist. - lam non habuimus. Editi ευχόμεθα. Κατέχεόν μου. Ita Med., Harl. et Coisl. prio mus. Editi κατέχεαν μου. Αύπνος. Sic Medicæus cod. et prima manu Harlæanus; quæ scriptura satis congruit stylo Basilii, ac forte hoc loco a librariis nimio gramm> ticæ studio mutata est. In hac ipsa epistola w ἀγνοεῖν αὐτός. Editi ἄὕπνον. Παραπεσών. Reg. secundus et Coisl. secun dus περιπεσών. Ibidem editi στόμασιν εἰς ψευδολο γίαν. Tres antiquissimi codices ut in textu.

EPISTOLARUM CLASSIS II. EPIST. LI. ultionem permittentes Domino, qui nos non despiciet. Nam qui calumniatur pauperem, irritat ipsius Conditorem ® Caterum qui novam ilan blasphemiæ fabulam adversum nos concinnarunt, videntur omnino non credere Domino, qui rationem nos in die judicii vel de olioso verbo reddituros pronuntiavit ". Dic autem, quæso, egone beatissi nuin Dianium anathematizavi? lloc enim de nobis dictitarunt. Ubi? vel quando? coram quibus? quo prætextu? nudis verbis, an scripto? alios duces sequens, an ipse inceptor et auctor facinoris? Ο impudentiam hominum omnia facile loquentium f Ο contemptum judiciorum Dei! Nisi forte com mento suo hanc etiam tragediam adjicient, factum me esse aliquando ila dementem, ut mea ipsius verba uon noscerem. Nihil enim ejusmodi, dum rationis compos fui, aut fecisse me scio, aut omnino facere voluisse. Sed potius mihi hujus rei conscius sum, me ab ineunte ætate educatum fuisso in illius amore, et intuendo considerasse quam esset ille vir aspectu venerabilis, quanta majestate prædilus, quantum dignitatis sacerdotalis ore preferens. Postquam autem mihi deinceps et ratio adfuit, tum vero et ex anina bonis eum noveram ipsiusque 144 delectabar consuetudine, simplicitatem et ingenuitatem ac liberalitatem morum perspiciens, et quæcunque alia propria erant viri ornamenta, animi mansuetudo, magnanimitas simul et lenitas, decori studium, auimus ire expers, hilaritas et alfabilitas gravitate permista. Quare ipsum inter homines virtute spectatissimos numeπάντα ὑπομένειν, τὴν ὑπὲρ ἑαυτῶν ἐκδίκησιν ἐπι- nia perferre, omnia sustinere, nostram ipsorum τρέψαντες τῷ Κυρίῳ, ὃς οὐ περιόψεται ἡμᾶς· διότι ο συκοφαντών πένητα παροξύνει τον ποιήσαντα αὐτόν. Οἱ μέντοι τὸ καινὸν τοῦτο δράμα τῆς καθ' ἡμῶν βλασφημίας συνθέντες εοίκασι παντελῶς ἀπιστεῖν τῷ Κυρίῳ, ὃς καὶ περὶ ἀργοῦ βήματος δώσειν ἡμᾶς λόγον ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσ σεως ἀπεφήνατο. Ἐγὼ δὲ, εἰπέ μοι, τὸν μακαριών τατον Διάνιον ἀνεθεμάτισα; Τοῦτο γὰρ ἡμῶν κατήγγειλαν Ποῦ ἢ πότε; τίνων παρόντων; ἐπὶ ποίᾳ προφάσει; ψιλοῖς βήμασιν ἢ ἐγγράφοις; ἑτέροις ἀκολουθῶν, ἢ αὐτὸς κατάρχων καὶ αὐθεντῶν αν τολμήματος; Ο τῆς ἀναιδείας τῶν πάντα φθεγγημένων βαδίως! Ὢ τῆς καταφρονήσεως τῶν τοῦ Θεοῦ κριμάτων! Πλὴν εἰ μὴ ἄρα τῷ πλάσματι αὐτ τῶν καὶ τοῦτο προστραγῳδήσουσιν ὅτι ἐγενόμην καὶ ἔκφρων ποτέ, ὥστε ἀγνοεῖν αὐτὸς τὰ ἑαυτοῦ ῥήματα. Ἐπὶ γὰρ τῶν λογισμῶν ὑπάρχων τῶν ἐμαυ τοῦ, οὐδὲν οἶδα ποιήσας τοιοῦτον, οὐδὲ προελόμενος τὴν ἀρχήν. Αλλ' ἐκεῖνο μᾶλλον ἐμαυτῷ συνεπίστα μαι, ὅτι ἐκ πρώτης ηλικίας συνετράφην τῷ περὶ αὐτὸν φίλτρῳ, καὶ ἀπέβλεπον πρὸς τὸν ἄνδρα, ὡς μὲν γεραρὸς ἰδεῖν, ὡς δὲ μεγαλοπρεπής, ὅσον δὲ ἔχων τὸ ἱεροπρεπὲς ἐν τῷ εἴδει. Ἐπεὶ δέ μοι λοιπὸν καὶ ὁ λόγος παρῆν, τότε δὴ καὶ ἀπὸ τῶν τῆς ψυχῆς ἀγαθῶν αὐτὸν ἐπεγίνωσκον· καὶ ἔχαιρον αὐτοῦ τῇ συνουσία, τὸ ἁπλοῦν καὶ γενναῖον καὶ ἐλευθέριον τῶν τρόπων καταμανθάνων, καὶ ὅσα ἄλλα τοῦ ἀνδρὸς ἴδια, ἡ τῆς ψυχῆς ἡμερότης, το μεγαλοφυές τε ὁμοῦ καὶ πρᾶον, τὸ εὐπρεπές, τὸ ἀόργητον, τὸ φαιδρὸν καὶ εὐπρόσιτον τῇ σεμνότητι κεκραμένον. Ωστε αὐτὸν ἐναρίθμιον εἶχον τοῖς περιφανεστάτοις κατ' ἀρετήν. 2. Περὶ μέντοι τὰ τελευταῖα τοῦ βίου (οὐ γὰρ ἀποκρύψομαι ταληθές) ἐλυπήθην ἐπ' αὐτῷ λύπην οὐκ ἀνεκτὴν μετὰ πολλῶν τῶν ἐν τῇ πατρίδι φοβουμένων τὸν Κύριον, ἐπὶ τῇ ὑπογραφῇ τῆς πίστεως τῆς ὑπὸ τῶν περὶ Γεώργιον ἀπὸ τῆς Κωνσταντινουπόλεως κομισθείσης. Εἶτα, οἷος ἐκεῖνος πραότητι τρόπου καὶ ἐπιεικείᾳ πάντας πληροφορεῖν ἐν σπλάγχνοις πατρικοῖς ἀνεχόμενος, ήδη καταπεσὼν εἰς τὴν άρρωστίαν, ὑφ᾽ ἧς καὶ μετῆλθεν ἀπὸ τοῦ βίου, προσκαλεσάμενος ἡμᾶς ἔφη, ὑπὸ μάρτυρι τῷ Κυρίῳ ἐν ἁπλότητι καρδίας συντεθεῖσθαι μὲν τῷ ἀπὸ τῆς Κωνσταντινουπόλεως γραμματείῳ, μηδὲν δὲ ἐπ' ἀθετήσει τῆς κατὰ Νικαίαν ὑπὸ τῶν ἁγίων Πατέρων Εκτεθείσης πίστεως προελέσθαι· μηδὲ ἄλλως ἔχειν ἐν τῇ καρδίᾳ, ἢ ὡς παρέλαβεν ἐξ ἀρχῆς· ἀλλὰ καὶ * Prov. xiv, 31. es Matth. x1, 36. Επιτρέψαντες. Sic Med., Harl. et Reg. primus. Editi et alii mss. επιρρίψαντες. Sed scripura quam sequimur, Basilii stylo aptior, ut videre est in epist. 126, 289. ὃς καὶ περί. Coniunctio addita ex quinque mss. Διάνιον. Πιa omnes mss. Editi Διάνοιον. Κατήγγειλαν. Tres codices non antiquissiαἱ κατήνεγκαν, hoc crimen nobis intulerunt. Προστραγωδήσουσιν. lla tres vetustissimi G rabam 2. Sed tamen circa extremum vitæ tempus (non. enim celabo veritatem) dolui de illo inconsolabiliter cum pluribus in patria Dominum timentibus, quod subscripsisset fidei a Georgio Constantinopoli allate. Deinde, ut ille pro sua norum lenitate et mansuetudine non gravabatur omnibus paterno. pectore satisfacere, cum jam in morbum, ex quo etiam e vita discessit, incidisset; nobis accersitis, dixit, Domino teste, se scripto Constantinopoli. allato in simplicitate cordis assensisse, sed nihil ad fidei Nicææ a sanctis Patribus expositæ eversionem sibi proposuisse, neque aliud in corde habere, quam quod ab initio traditum acceperat: imo etiam precari se, ut ne separetur a sorte beatorum trecentorum decem et octo episcoporum, codices cum pluribus aliis. Editi προστραγῳδή σωσιν. Ελευθέριον. Reg. secundus et Coisl. secundus ἐλεύθερον. Paulo post ex antiquis codicibus addita vocula post μεγαλοφυές. Όσα άλλα. Editi addunt ἦν quod deest in tribus vetustissimis codicibus. Γεώργιον. Reg. secundus et Coisl. Γεώρ γίνον.

' qui piam illam doctrinam orbi annuntiarunt. Quare εύχεσθαι μή χωρισθῆναι τῆς μερίδος τῶν μακαρίων omni cordis dubitatione ob hanc asseverationem soluta, ad ejus communionem, ut tumet etiam nosti, accessimus, et mærere desiimus. Igitur quæ nobis cum hoc viro intercessere, ejusmodi sunt. Quod si quis dicat se nefariæ alicujus in illum contumelia conscium nobis esse, is non in angulo susurret serviliter, sed in apertam lucem prodiens, libere arguat. EPISTOLA LII'. ἐκείνων ἐπισκόπων τῶν τριακοσίων δεκαοκτώ τῶν τὸ εὐσεβὲς κήρυγμα διαγγειλάντων τῇ οίκουμένη· ὥστε ἡμᾶς, ἐπὶ τῇ πληροφορία ταύτη λύσαν τας πᾶσαν τῶν καρδιῶν τὴν διάκρισιν, ὡς καὶ αὐτ τὸς ἐπίστασαι προσελθεῖν τῇ κοινωνίᾳ, καὶ λυπουμένους παύσασθαι. Τὰ μὲν οὖν ἡμέτερα πρὸς τὸν ἄνδρα τοιαῦτα. Εἰ δέ τις λέγοι τινὰ βλαστη μίαν ἀθέμιτον εἰς αὐτὸν ἡμῖν συνεγνωκέναι, με κατά γωνίαν θρυλλείτω δουλοπρεπῶς, ἀλλ᾽ εἰς τὸ φανερὸν ἀντικαταστὰς, διελεγχέτω μετά παρρησίας. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΝΕ. Cum rumores iniqui de Cammomcis ad Basilium, de Basilio ad canonicas perlati fuissent, utrosque dedocuit Bosporius. Multa de Consubstinuiali disserit Basilius, quod a nonnullis rejici, a patribus Antiochenis vituperatum fatetur: aptissimum tamen esse contendit adversus hæreses Arii el Sabellii. Refellit eos qui Spiritum sanctum Filio aut Putri præponebant. Ad canonicas. 1. Quantum nobis antea doloris attulit molestus rumor, quo aures nostræ circumsonuerunt, tanta affecit lætitia religiosissimus episcopus frater noster Bosporius, meliora de vestra pietate marrans. Dixit enim, Dei gratia, omnes illos rumores hominum esse commenta non accurate veritatem rerum vestrarum cognitam habentium. Addebat autem se et calumnias inveuisse apud vos de nobis nefandas, qualesque protulerint, qui non exspectant se vel otiosi verbi rationem reddituros Judici in die justo retributionis illius. Quare gratias egi Domino, cum ipse sanatus ex noxia de vobis opinione, quam, ut verisimile est, ex hominum calumnia susceperam; tum etiam vos audiens deposuisse falsas de ne suspiciones, ubi audistis 145 quae frater noster asseveravit: qui quidem vobis suam ipsius sententiam dum exposuit, omnino et nostram simul declaravit. Una enim in utroque nostrum de fide sententia: siquidem et eorumdem Patrum hæredes sumus, qui quondam Nicææ magnum pietatis præconium promulgarunt: cujus reliquæ quidem partes calumniæ nulli obnoxiæ sunt; sed vocem Consubstantialis male a nonnullis acceptam, sunt qui nondum receperint: quos quis et jure reprehenderit, ac rursus venia dignos judicarit. Nam Patrum vestigiis non insistere, nec sua sententia vocem illorum potiorem ducere, res est reprehensione digna, ut plena arrogantiæ. Rursus autem vituperatam ab aliis vocem, suspectam habere, Alias CCC. Scripta initio episcopatus. Δεκαοκτώ. Harl. cum duobus aliis δέκα καὶ Οκτώ. Ὡς καὶ αὐτὸς ἐπίστασαι. Hæc addidimus ex tribus perantiquis codicibus Med., Harl. et Coisl. Λέγοι. Ita Harl., Coisl. uterque et Reg. secundus. Editi λέγει. Περὶ τῆς. Deest præpositio in octo veteribus libris, non tamen in Coistiniano primo. Προσετίθει. Sic septen mss. codices. Editi προσεπετίθει. Τῇ δικαίᾳ. Ita Harl., Med., Coisl. primus et Big. secundus. Editi της δικαίας. Κανονικαῖς. 1. Οσον ἡγίασεν ἡμᾶς πρότερον φήμη λυπηρὰ τὰς ἀκοὰς ἡμῶν περιηχήσασα, τοσοῦτον εὔφρανεν ἡμᾶς ὁ θεοφιλέστατος ἐπίσκοπος ὁ ἀδελφὸς ἡμῶν Βοσπό ριος, τα χρηστότερα περὶ τῆς εὐλαβείας ὑμῶν διηγησάμενος. Ἔφη γὰρ, τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι, πάν τα ἐκεῖνα τὰ θρυλληθέντα ἀνθρώπων εἶναι κατασκευάσματα, οὐκ ἀκριβῶς τὴν καθ' ὑμᾶς ἐπισταμέν νων ἀλήθειαν. Προσετίθει δὲ, ὅτι καὶ διαβολάς εὗρε παρ' ὑμῖν καθ' ἡμῶν ἀνοσίας, καὶ τοιαύτας, οἷας ἂν εἴποιεν οἱ μὴ ἐκδεχόμενοι καὶ περὶ ἀργοῦ ῥήματος δώσειν λόγον τῷ Κριτῇ ἐν ἡμέρᾳ τῆς ἀντα ποδόσεως αὐτοῦ τῇ δικαίς Ὥστε ηὐχαρίστησα τῷ Κυρίῳ, αὐτός τε ἰαθεὶς τὴν ἐφ' ὑμῖν βλάβην, ἦν, ὡς ἔοικεν, ἐκ συκοφαντίας ἀνθρώπων ήμην παραδεξάμενος, ὑμᾶς τε ἀκούσας ἀποτεθεῖσθαι τὰς ψευ δεῖς περὶ ἡμῶν ὑπολήψεις, ἐξ ὧν ἠκούσατε τοῦ ἀδελφοῦ ἡμῶν διαβεβαιωσαμένου ὅς ἐν οἷς τὸ καθ' ἑαυτὸν ὑμῖν παρέστησε, συναπέδειξε πάν τως καὶ τὸ ἡμέτερον. "Εν γὰρ ἐν ἀμφοτέροις ἡμῖν τὸ τῆς πίστεως φρόνημα, ἐπειδὴ καὶ τῶν αὐτῶν Πατέρων κληρονόμοι τῶν κατὰ τὴν Νικαίαν ποτὲ τὸ μέγα τῆς εὐσεβείας ἐξαγγειλάντων κήρυγμα· οὗ τὰ μὲν ἄλλα παντάπασίν ἐστιν ἀσυκοφάντητα, τὴν δὲ τοῦ ὁμοουσίου φωνὴν, κακῶς παρά τινων έκληφθεῖσαν, εἰσί τινες οἱ μήπω παραδεξάμενοι· οὓς καὶ μέμψαιτο ἄν τις δικαίως, καὶ πάλιν μέντοι συν γνώμης αὐτοὺς ἀξιώσειεν. Τὸ μὲν γὰρ Πατράσι μὴ ἀκολουθεῖν, καὶ τὴν ἐκείνων φωνὴν κυριωτέραν τίθεσθαι τῆς ἑαυτῶν γνώμης, εγκλήματος ἄξιον, ὡς Διαβεβαιωσαμένου. Quinque mss. non antiquissimi βεβαιωσαμένου. Τὸ καθ' ἑαυτόν. Harl. et unus ex Regiis et καθ' ἑαυτόν. Έστιν. Hanc vocem, quæ deest in editis, habent mss. decem, quorum in quatuor legitur násta μαθεῖν ἔστιν. Τὴν ἐκείνων φωνήν. Sic codices omnes miss., et paulo post τῆς ἑαυτῶν γνώμης. Contra editi τῆς ἐκείνων φωνής κυριωτέραν τίθεσθαι τὴν ἑαυτῶν γνώμην. Eorum voci propriam sententiam præponere. Non animadverterunt qui hunc locum mutavere, negationem, que præcessit, hic quoque subintelligi

EPISTOLARUM CLASSIS II. EPIST. LII. tionis veniam conciliare. Nam revera qui in Pauli Samosatensis causa convenerant, vocem hanc quasi male sonantem culparunt. Dixerunt enim consubstantialis voce exhiberi notionem substantiæ et eorum quæ ex substantia; adeo ut divisa substantia appellationem consubstantialis conciliet iis in quæ divisa est. Quæ quidem cogitatio locum aliquem habet in aere et in conflatis ex eo numisma tibus at in Deo Patre et in Deo Filio substantia non est antiquior, neque utrique superposita intelligitur: hoc enim cogitare, aut dicere, omnem impietatis modum excedit. Quid enim ingenite antiquius sit? Tollitur etiam hac blasphemia fides in Patrem et Filium: nam inter se fratrum rationem habent quæ ex uno subsistunt. αὐθαδείας. γέμον· τὸ δὲ πάλιν ὑφ' ἑτέρων δια- videtur id quodam modo mediocrem illis excusaβληθεῖσαν αὐτὴν ὕποπτον ἔχειν, τοῦτό πως δοκεῖ τοῦ ἐγκλήματος αὐτοὺς μετρίως ἐλευθεροῦν. Καὶ γὰρ τῷ ὄντι οἱ ἐπὶ Παύλῳ τῷ Σαμοσατεῖ συνελο θόντες, διέβαλον τὴν λέξιν ὡς οὐκ εύηχον. Ἔφασαν γὰρ ἐκεῖνοι τὴν τοῦ ὁμοουσίου φωνὴν παριστῶν ἔννοιαν οὐσίας τε καὶ τῶν ἀπ' αὐτῆς· ὥστε καταμερισθεῖσαν τὴν οὐσίαν παρέχειν τοῦ ὁμοουσίου τὴν προσηγορίαν τοῖς εἰς ἃ διῃρέθη. Τοῦτο δὲ ἐπὶ χαλκοῦ μὲν καὶ τῶν ἀπ' αὐτοῦ νομισμάτων ἔχει τινὰ λόγον τὸ διανόημα· ἐπὶ δὲ Θεοῦ Πατρὸς καὶ Θεοῦ Υἱοῦ οὐκ οὐσία πρεσβυτέρα, οὐδ᾽ ὑπερκειμένη ἀμφοῖν θεωρεῖται· ἀσεβείας γὰρ ἐπέκεινα τοῦτο καὶ νοῆσαι καὶ φθέγξασθαι. Τί γὰρ ἂν γένοιτο τοῦ ἀγεννήτου πρεσβύτερον; Αναιρεῖται δὲ ἐκ τῆς βλασφημίας ταύτης καὶ ἡ εἰς τὸν Πατέρα καὶ Υἱὸν πίστις· ἀδελφὰ γὰρ ἀλλήλοις τὰ ἐξ ἑνὸς ὑφεστῶτα. 2. Καὶ ἐπειδὴ ἐξ οὐκ ὄντων εἰς τὸ εἶναι παρήχθαι τὸν Υιον ἔτι τότε ἦσαν οἱ λέγοντες, ἵνα καὶ ταύτην ἐκτές μωσι τὴν ἀσέβειαν, τὸ ὁμοούσιον προσειρήκασιν. Αχρονος γὰρ καὶ ἀδιάστατος ἡ τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸν Πατέρα συνάφεια. Δηλοῖ δὲ καὶ τὰ προλαβόντα ῥήματα ταύτην εἶναι τῶν ἀνδρῶν τὴν διάνοιαν. Εἰπόν τες γὰρ φῶς ἐκ φωτός, καὶ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν γεγεννῆσθαι, οὐχὶ δὲ πεποιῆσθαι, ἐπήγαγον τούτοις τὸ ὁμοούσιον· παραδεικνύντες, ὅτι ὅνπερ ἄν τις ἀποδῷ φωτὸς λόγον ἐπὶ Πατρός, οὗτος ἁρμόσει καὶ ἐπὶ Υἱοῦ. Φῶς γὰρ ἀληθινὸν πρὸς φῶς ἀληθινὸν, κατ' αὐτὴν τοῦ φωτὸς τὴν ἔννοιαν, οὐδεμίαν ἕξει παραλλαγήν. Ἐπεὶ οὖν ἐστιν ἀναρχον φῶς ὁ Πατήρ, γεννητὸν δὲ φῶς ὁ Υἱός, φῶς δὲ καὶ φῶς ἑκάτερος ὁμοούσιον εἶπαν δικαίως, ἵνα τὸ τῆς φύσεως ὁμότιμον παραστήσωσιν. Οὐ γὰρ τὰ ἀδελφὰ ἀλλήλοις Ομοούσια λέγεται, ὅπερ τινὲς ὑπειλήφασιν· ἀλλ᾽ ἦταν καὶ τὸ αἴτιον καὶ τὸ ἐκ τοῦ αἰτίου την ὕπαρξιν ἔχον τῆς αὐτῆς ὑπάρχῃ φύσεως, ὁμοούσια λέγεται. 5. Αὕτη δὲ ἡ φωνὴ καὶ τὸ τοῦ Σαβελλίου κακὸν ἐπανορθοῦται· ἀναιρεῖ γὰρ τὴν ταυτότητα τῆς ὑποστάσεως, καὶ εἰσάγει τελείαν τῶν προσώπων τὴν ἔννοιαν. Οὐ γὰρ αὐτό τί ἐστιν ἑαυτῷ ὁμοούσιον, ἀλλ' ἕτερον ἑτέρῳ· ὥστε καλῶς ἔχει καὶ εὐσεβῶς, τῶν τε ὑποστάσεων τὴν ιδιότητα διορίζουσα, καὶ τῆς φύσεως τὸ ἀπαράλλακτον παριστῶσα Ὅταν δὲ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν εἶναι διδασκώμεθα, καὶ γεννηθέντα, ἀλλ' οὐχὶ ποιηθέντα, μὴ καταπίπτωμεν Ὡς αὐθαδείας. Duo mss. καὶ αὐθαδείας. Top ŏrti. Ex hoc Basilii testimonio CurcelLeus, Quatern. dissert. 1, p. 138, et Clericus Biblioth., tom. X, p. 408, ansam carpendæ synodi Nicænæ arripiunt, quod rejectam ab alia synodo vocem adoptaverit; sed consuli potest Dissertatio de Semiarianis in qua nora Cyrilli Hierosolymitani operum editio defenditur. Ibi probatur, cap. 7, opinatum illud synodi Antiochenæ decretuin, et iis repugnare quæ paulo ante synodum inter utrumque Dionysium gesta sunt, et omnibus prorsus, ne Arianis quidem exceptis, ignotum fuisse usque ad annum 358; nec ullo prorsus testimonio niti, nisi Semiarianorum. Nam Basilius puguat adversa fronte PATROL. GR. XXXII, 2. Et quia Filium ex nihilo productum adhuc tunc erant qui dicerent; ut hanc quoque præciderent impietatem, consubstantiale usurparunt. Nam sine tempore est et sine intervallo Filii cum Patre conjunctio. Demonstrant autem et superiora verba hanc illorum esse mentem. Postquam enim dixerunt lumen de lumine, atque Filium ex Patris substantia penitum esse, non vero factum; his consubstantiale subjunxerunt: indicantes, quam quis luminis rationem in patre reddiderit, eam et Filio aptam et congruentem futuram: siquidem lumen verum cum vero lumine, secundum ipsam luminis notionem, dissimilitudinem nullain habebit. Cum igitur Pater lumen sit principii expers, Filius vero lumen genitum, ac uterque lumen et lumen, jure consubstantialem dixerunt, ut natura æqualem dignitatem demonstrarent. Non enim quæ fratrum inter se rationem habent, dicuntur consubstantialia, id quod quidam existimant; sed cum et causa, et id quod ex causa exsistentiam habet, ejusdem sunt naturæ, consubstantialia dicuntur. 3. 146 Ceterum vox eadem Sabelli quoque pravitatem corrigit: tollit enim hypostasis identitatem, et perfectam personarum notionem inducit. Neque enim quidquam sibiipsi consubstantiale est, sed alterum alteri: quare præclare ac pie se habet illa vox, et hypostasewn proprietatem definiens, et natura sine ullo discrimine similitudinem demonstrans. Cum autem ex Patris substantia Filium esse dicimus, eumque genitum, non autem factum; cum Athanasio, qui in libro De synodis, n. 45, consubstantiale non a synodo Antiochena, sed a Paulo Samosateno exagitatum fuisse dicit. Εκάτερος. Quatuor codices niss. ἑκάτερον. bilent codices non pauci εἴποι ἂν δικαίως. Coisl. primus εἴποιεν ἂν δικαίως. Ομοούσια. Post hanc vocem editi addunt terum ἀλλήλοις, quod abest ab omnibus antiquis codicibus. Hanc autem Basilii de consubstantiali sententiam, quæ variis conjecturis materiam dedit, explanare in Præfatione conamur. Παριστῶσα. Sic omnes antiqui codices, me lius quam in prima editione Paris. περιστῶσαι

$95 ne pro.abamur in corporales perpessionum cogi- ἐπὶ τὰς σωματικὰς τῶν παθῶν ἐννοίας. Οὐ γὰρ tationes. Non enim divisa est substantia a Patre in Filium neque fluendo dilapsa generavit, neque proferens, quemadmodum arbores fructus proferunt: sed inenarrabilis et indeprehensus cogitationibus hominum divinæ generationis modus. ilumilis enim revera et carnalis est mentis, caducis ac temporalibus assimilare æterna, ac existimare, quemadmodum corporalia, ita et Deum pari modo generare; cum oporteat sumptis ex contrario argumentis ad pietatem concludere, quia mortalia sic, immortalem non sic. Neque igitur neganda genegratio divina, nec corporeis cogitationibus contaminanda mens. ἐμερίσθη ἡ οὐσία ἀπὸ Πατρὸς εἰς Υἱόν· οὐδὲ φυεῖσα ἐγέννησεν, οὐδὲ προβαλοῦσα, ὡς τὰ φυτὰ τοὺς καρτοὺς, ἀλλ᾽ ἄῤῥητος καὶ ἀνεπινόητος λογισμοῖς ἀνθρώπων τῆς θείας γεννήσεως ὁ τρόπος. Ταπεινῆς γὰρ τῷ ὄντι καὶ σαρκίνης ἐστὶ διανοίας τοῖς φθαρτοῖς καὶ προσκαίροις ἀφομοιοῦν τὰ ἀΐδια, καὶ οἴεσθαι, ὅτι, ὡς τὰ σωματικά, οὕτω γεννᾷ καὶ ὁ Θεὸς ὁμοίως· δέον ἐκ τῶν ἐναντίων λαμβάνειν τὰς ἀφυρμὰς πρὸς τὴν εὐσέβειαν· ὅτι, ἐπειδὴ τὰ θνητά οὕτως, ὁ ἀθάνατος οὐχ οὕτως. Οὔτε οὖν ἀρνεῖσθαι δεῖ τὴν θείαν γέννησιν, οὔτε σωματικαῖς ἐννοίαις καταρουποῦν ἑαυτοῦ τὴν διάνοιαν. 4. Τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον Πατρὶ μὲν καὶ Υἱῷ συν4. Sanctus autem Spiritus cum Patre quidem et Filio numeratur, quia et supra rem creatan αριθμεῖται, διότι καὶ ὑπὲρ τὴν κτίσιν ἐστί· τέτακται cal; sed eo ordine numeratur, quem in Evangelio didicimus a Domino dicente: Euntes baptizate in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, *** Qui autem præponit Filio, aut Patre dicit antiquiorem, resistit Dei ordinationi et a sana fide alienus est: acceptum glorificationis modum non servans, sed sibiipsi vocum novitatem, ut placeat hominibus, excogitans. Si enim Deo est superior, ex Deo non est. Scriptum est enim: Spiritus autem ex Deo est". Si autem ex Deo, qui fieri potest, ut eo ex quo est, antiquior sit? Jam vero quæ insania, cum unus sit ingenitus, aliquid aliud dicere ingenito superius? Sed neque prior est Unigenito; quippe cum inter Filium et Patrem nihil medium sit. Si autem non est ex Deo, est vero per Cliristum; omnino non est. Quare illa circa ordinem novitas ipsius exsistentiæ habet eversionem, et fidei totius negatio est. Æque igitur impium est, et eum ad rem creatam deducere, el aut supra Filium aut supra Patrem ponere, sive secundum tenipus, sive secundum ordinem. Atque hæc quidem sunt, quæ a vestra pietate audivimus requiri: quod si Dominus dederit, ut in unum veniamus, fortassis de his fusius disceptabimus, ac nobis, quibus de rebus certiores ficri cupimus, aliquid quod satisfaciat et persuadeat a vobis exhibebitur. 147 EPISTOLA LIII“. " δὲ, ὡς ἐν Εὐαγγελίῳ δεδιδάγμεθα παρὰ τοῦ Κυρίου εἰπόντος. Πορευθέντες βαπτίζετε εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ὁ δὲ προτιθεὶς Υἱοῦ ή πρεσβύτερον λέγων Πατρὸς, οὗτος ἀνθίσταται μὲν τῇ τοῦ Θεοῦ διαταγῇ, ἀλλότριος δὲ τῆς ὑγιαινούσης πίστεως, μὴ ὂν παρα έλαβε τρόπον δοξολογίας φυλάττων, ἀλλ᾽ ἑαυτῷ καινοφωνίαν εἰς ἀρέσκειαν ἀνθρώπων, ἐπινοῶν. Εἰ γὰρ ἀνώτερον Θεοῦ, οὐκ ἐκ τοῦ Θεοῦ. Γέγραπται γάρ, Τὸ δὲ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Θεοῦ. Εἰ δὲ ἐκ τοῦ Θεοῦ, πῶς πρεσβύτερόν ἐστι τοῦ ἐξ οὗ ἐστι; Τίς δὲ καὶ ἡ πα ράνοια ἑνὸς ὄντος τοῦ ἀγεννήτου, ἄλλο τι λέγειν τοῦ ἀγεννήτου ἀνώτερον; Αλλ' οὐδὲ τοῦ Μονογενούς πρότερον· οὐδὲν γὰρ μέσον Υἱοῦ καὶ Πατρός. Εἰ & μή ἐστιν ἐκ Θεοῦ, διὰ Χριστοῦ δέ ἐστιν, οὐδέ ἐστι τὸ παράπαν. Ωστε ἡ περὶ τὴν τάξιν καινοτομία αὐτῆς τῆς ὑπάρξεως ἀθέτησιν ἔχει, καὶ ὅλης τῆς πίστεώς ἐστιν ἄρνησις. Ομοίως οὖν ἐστιν ἀσεβὲς, καὶ ἐπὶ τὴν κτίσιν καταγαγεῖν καὶ ὑπερτιθέναι αὐτὸ ἢ Υἱοῦ ἢ Πατρὸς, ἢ κατὰ τὸν χρόνον, ἢ κατὰ τὴν τάξιν. "Α μὲν οὖν ἤκουσα ἐπιζητεῖσθαι παρὰ τῆς εὐλαβείας ὑμῶν, ταῦτά ἐστιν· ἐὰν δὲ δῷ ὁ Κύριος καὶ εἰς ταυτὸν ἡμᾶς ἀλλήλοις γενέσθαι, τάχα ἄν τι καὶ περὶ τούτων πλέον εἴποιμεν, καὶ αὐτοὶ δ᾽ ἂν περὶ ὧν ἐπιζητοῦμεν εὕροιμέν τινα παρ' ὑμῶν πληρο φορίαν. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΝΓ. Demonstrat Basilius chorepiscopis, sive episcopis sibi subditis, quorum nonnulli pretio manus imponere ferebantur, quanta sit hujus facti turpitudo; ac declarat ab altaribus recessurum, si quis post hanc acceptam epistolam tale quidpiam designaverit. • Chorepiscopis. 1. Rei turpitudo, de qua scribo, hoc ipso auα *** Matth. xxvin, 49. 1 Cor. 11, 12. Alias LXXVI. Scripta initio episcopatus. Προτιθεὶς Υἱοῦ. Sic plerique antiqui codices, quorum tamen nonnulli habent τοῦ Υἱοῦ, unus προθεὶς Υἱοῦ, editi προτιθεὶς τοῦτο τοῦ Υἱοῦ. Habent iidem editi λέγων εἶναι· sed verbum illud posterius abest a plerisque mss. Valde autem dubito an aliqui exstiterint, qui Spiritum Patri et Filio præpoHerent. Verisimilius est Pneumatomachos hunc errorem adversariis suis aflinxisse. Certe Basilius ipse postea hujus erroris nomine accusatus a nonnullis fuit, ut videre est in epist. 251. Καινοφωνίαν. Sic Med., Coisl. primus et Claromn. Editi κενοφωνίας, septem mss. κενοφωνίαν. Χωρεπισκόποις Τὸ τοῦ πράγματος ἄτοπον περί ου γράφω, Illud, ἐπινοῶν, excogitans, melius congruit vocum novitati. Παράνοια. Sic octo mss. Editi παροινία. Ἐπὶ τὴν κτίσιν καταγαγεῖν. Sic mss. octo. Editi εἰς τὴν κτίσιν Πνεῦμα κατάγειν. Χωρεπισκόποις. Ita vetustissimi codices, Harl. Coisl. et Med. Editi et tres mss. πρὸς τοὺς ὑφ' ἑαυτὸν ἐπισκόπους, ὥστε μὴ χειροτονεῖν ἐπὶ χρή κατά Τό... ἄτοπον. Hac voce interdum turpe aliquod facinus apud Basilium designatur, velut in epist. sequenti " Digtized by Google

EPISTOLARUM CLASSIS H. EPIST. LIII. διότι μὲν ὅλως ὑπωπτεύθη καὶ ἐλαλήθη, οδύνης in suspicionem omnino venit ac sermonem, dolore ἐπλήρωσέ μου τὴν ψυχήν· τέως δὲ ἐφάνη μοι ἄπιστον. Τὸ οὖν περὶ αὐτοῦ γράμμα ὁ μὲν συνεγνωκώς ἑαυτῷ δεξάσθω ὡς ἴαμα, ὁ δὲ μὴ συνεγνωκώς ὡς προφυλακτήριον· ὁ δὲ ἀδιάφορος, ὅπερ ἀπεύχομαι ἐφ' ὑμῖν εὑρεθῆναι, ὡς διαμαρτυρίαν. Τί δέ ἐστιν 8 λέγω; Φασί τινας ὑμῶν παρὰ τῶν χειροτονουμένων λαμβάνειν χρήματα· ἐπισκιάζειν δὲ ὀνόματι εὐσεβείας. Τοῦτο δὲ χεῖρόν ἐστιν. Ἐὰν γάρ τις τὸ κακὸν ἐν προσχήματι τοῦ ἀγαθοῦ ποιῇ, διπλασίονος τιμωρίας ἐστὶν ἄξιος· διότι αὐτό τε τὸ οὐκ ἀγαθὸν ἐργάζεται, καὶ κέχρηται εἰς τὸ τελέσαι τὴν ἁμαρτίαν, ὡς ἂν εἴποι τις, τῷ καλῷ συνεργῷ. Ταῦτα εἰ οὕτως ἔχει, τοῦ λοιποῦ μὴ γινέσθω, ἀλλὰ διορθω θήτω· ἐπεὶ ἀνάγκη λέγειν πρὸς τὸν δεχόμενον τὸ ἀργύριον, ὅπερ ἐδεήθη παρὰ τῶν ἀποστόλων πρὸς τὸν θέλοντα δοῦναι, ἵνα Πνεύματος ἁγίου μετουσίαν ὠνήσηται· Τὸ ἀργύριόν σου σὺν σοὶ εἴη εἰς ἀπώ λειαν. Κουφότερος γὰρ ὁ δι' ἀπειρίαν ὠνήσασθαι θέλων ἢ ὁ πιπράσκων τὴν τοῦ Θεοῦ δωρεάν. Πράσις γὰρ ἐγένετο· καὶ ὅ σὺ δωρεὰν ἔλαβες, ἐὰν πωλῇς, ὡσανεὶ πεπραμένος τῷ Σατανᾶ, ἀφαιρεθήσῃ τοῦ χαρίσματος. Καπηλείαν γὰρ ἐπεισάγεις τοῖς πνευ ματικοῖς, καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἔνθα πεπιστεύμεθα σῶμα καὶ αἷμα Χριστοῦ. Ταῦτα οὕτω γίνεσθαι οὐ χρή. Ο δέ ἐστι τέχνασμα λέγω. Νομίζουσι μὴ ἁμαρτάνειν τῷ μὴ προλαμβάνειν, ἀλλὰ μετὰ τὴν χειροτονίαν λαμβάνειν. Λαβεῖν δὲ ἔστιν ὅτε δή ποτε τὸ λαβεῖν. 2. Παρακαλῶ οὖν ταύτην τὴν πρόσοδον, μᾶλλον δὲ τὴν προσαγωγὴν τὴν ἐπὶ γέενναν ἀπόθεσθε· καὶ μὴ, τὰς χεῖρας μολύναντες τοιούτοις λήμμασιν, ἑαυτοὺς ἀναξίους ποιήσητε τοῦ ἐπιτελεῖν ἀγνὰ μυστήρια. Σύγγνωτε δέ μοι. Πρῶτον μὲν ὡς ἀπιστήσας εἶτα ὡς πεισθεὶς ἀπειλῶ. Εἴ τις μετὰ ταύτην μου τὴν ἐπιστολὴν πράξειέ τι τοιοῦτον, τῶν μὲν ἐνταῦθα θυσιαστηρίων ἀναχωρήσει ζητήσει δὲ ἔνθα τὴν Act. vult, 20. ματι. Ad episcopos sibi subditos, ne pretio mianus imponant. Liquet Basilium agere de episcopis sibi subditis. Nam qui proprie dicebantur chorepiscopi, manus non imponebant, sed clero inferiores ministros ascribebant, ut videre est in epist. sequenti. Sed tamen ipsi etiam episcopi, qui Ecclesias metropoli subjectas regebant, interdum vocabantur chorepiscopi. Queritur enim Gregorius Naz. in carmine De vita sua, quod a Basilio, qui quinquaginta chorepiscopos sub se habebat, vilissimi oppiduli constitutus episcopus fuisset. Τούτοις μ' ὁ πεντήκοντα χωρεπισκόποις Στενούμενος δέδωκεν. His quinquies me chorepiscopis decem Douavit arclus. Hoc exemplo confirmatur vetustissimorum codicum scriptura quam secuti sumus. Διά τι μέν. Sic mss. et editiones Hag. et 4 Basil. Alize διότι μέν, quod restituimus. Paulo post Coisl. primus To γούν περί ει ὡς φυλακτήριον. Subinde tres mss. ἐν ὑμῖν εὑρεθῆναι. Φασί τινας. Ita Med. et prima manu Harl. cum duobus aliis. Editi φασί τινές τινας. Aliquanto p animum meum implevit: hactenus sane visa est mibi incredibilis. Quod ergo de illa scribo, qui sibi ipse conscius est, accipiat ut medelam; qui autem non conscius, ut præmunitionem; indif ferens vero, quod quidem deprecor ne in vobis reperiatur, ut obtestationem. Quid autem est, quod dico? Dicuntur nonnulli ex vobis ab iis qui ordinantur, pecunias accipere, idque pietatis nomine inumbrare. Hoc autem pejus est. Etenim si quis malum sub specie boni perficit, poena duplici dignus est: quandoquidem et quod non bonum est, facit, et utitur ad peccatuni committendum bono, ut ita dicam, adjutore. Hæc si ita' se habent, deinceps non fiant, sed emendentur: siquidem necesse est dicere argentum accipienti, quod ab apostolis dictum est ei, qui dare volebat, ut Spiritus sancti participationem emeret: Pecunia tua tecum sit in perditionem ". Nam levius delinquit qui præ inscitia emere vult, quam qui Dei donum vendit. Venditio enim facta est; et quod tu gratis accepisti, id si vendideris, tanquam Satanæ vendi - tus gratia privabere. Nam cauponariam introducis in res spirituales, et in ipsam Ecclesiam, ubi corpus et sanguis Christi concredita nobis sunt. Hæc ita fieri non oportet. Quale autem sit artificium, dicam. Putant se ideo non peccare, quod non ante accipiant, sed post ordinationem accipiant. Ac cipere autem est quandocunque accipere. 2. Rogo itaque, reditum illum, iino potius viam in gehennam ducentem relinquite, nec manus ejusmodi muneribus contaminantes, indignos vos efficiatis, qui mysteria sancta celebretis. Ignoscite autem mibi. Primum quidem tanquam non credens, deinde tanquam fidem adhibens, interminor. Si quis post hanc meam epistolam tale aliquid admiserit, ab bis quidem quæ hic sunt allaribus scce post unus ex Regiis codicibus διπλασίονος ἄξιος τιμωρίας ἐστὶ διπλασιάζων τὸ κακὸν, καὶ οὐκ. Duplici pœna dignus est, duplum malum admittens. Sed hoc scholii instar existimari debet. Τῷ καλῷ. Coisl. primus τῷ ἀγαθῷ. Paulo post editi μὴ γενέσθω. Quatuor mss. ut in textu. (49, Ωσανεί. Εditi addunt ὡς, sed deest in mss. Non multo post editi γενέσθαι, uiss. sex γίνεσθαι. Τέχνασμα. Editi τὸ τέχνασμα, sed deest articulus in Coisl. primo, Med. et Harl. Paulo post unus ex Regiis τῷ μὴ ἅμα λαμβάνειν. Alius itidem Regius τῷ μὴ ἅμα προλαμβάνειν. Άγνά. Sic Med., Harl. et Coisl. primus: alii et editi ἅγια. Paulo ante Med. et Marl, ἀποθέσ σθαι. Ἀπιστήσας. Reg. secundus et Coisl. se cundus addunt παρακαλῶ. Primum quidem, ut nen credens, adhortor. Sed necesse non videtur contextum immutare. Αναχωρήσει, Ambigi possit an non illa ab altaribus secessio excommunicationem simul cum depositione includat. Non tamen videtur Basilius graviorem depositione pœnam intentare. Hæc enim verba, gratia privabere, quarel auten ubi Dei donum emens denuo divendere queat, nihil aliud desi-

det: quæret autem ubi Dei donum cmens denuo τοῦ Θεοῦ δωρεὰν ἀγοράζων μεταπωλεῖν δύναται. divendere queat. 148 Nos enim ac Dei Ecclesiæ consuetudinem talem non habemus. Cæterum uno additɔ desinam. Propter avaritiam ista fiunt. Avaritia autem et radix malorum omnium est, et vocatur idololatria s. Nolite igitur Christo praeferre simulacra ob modicum argentum; nec rursus Judam imitari, quæstus causa iterum tradentes eum, qui semel pro nobis crucifixus est. Alioquin et agri et manus eorum, qui hos fructus percipiunt, Aceldama vocabuntur. EPISTOLA LIV‘. Ημεῖς γὰρ καὶ αἱ Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ τοιαύτην συνήθειαν οὐκ ἔχομεν. Ἐν δὲ προσθεὶς παύσομαι. Διὰ φιλαργυρίαν γίνεται ταῦτα. Ἡ δὲ φιλαργυρία και ρίζα πάντων τῶν κακῶν ἐστι, καὶ ὀνομάζεται εἰδωλολατρεία. Μὴ οὖν πρὸ τοῦ Χριστοῦ τιμή σητε τὰ εἴδωλα διὰ μικρὸν ἀργύριον· μηδὲ πάλιν τὸν Ἰούδαν μιμήσησθε, λήμματι παραδιδόντες δεύ τερον τὸν ἅπαξ ὑπὲρ ἡμῶν σταυρωθέντα. Ἐπεὶ καὶ τὰ χωρία καὶ αἱ χεῖρες τῶν τοὺς καρποὺς τούτων δεχομένων ᾿Ακελδαμά κληθήσονται. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΝΔ'. Renoval Basilius antiquas Ecclesiæ leges de clericorum in pagis electione, et pravas novitates, quæ obrepserant, Chorepiscopis abrogat. Permolestum mihi est, quod jam canones Patrum defecerint, ac disciplina omnis Ecclesiis abacta sit; et timeo, ne paulatim, hac indifferentia progrediente, res ecclesiasticæ in summam confusionen delabantur. Observata olim in Dei Ecclesiis consuetudo Ecclesia ministros omni diligentia probatos admittebat; ac in omnem eorum vitam sedulo inquirebatur an non essent maledici, an non ebriosi, an non prompti ad pugnas, an juventutem suam frenarent, ita ut sanctimoniam, sine qua Deum nemo videbit ", exercere possent. Atque hoc examinabant quidem presbyteri et diaconi, qui una cum ipsis habitabant: referebant autem ad chorepiscopos, qui cum suffragia testium veracium accepissent, ac episcopum admonuissent, sic sacratorum numero ministrum ascribebant. Nunc autem primum quidem nos excludentes, ac ne referre quidem ad nos dignati, omnem in vosmetipsos auctoritatem transtulistis: deinde rem negligentes, presbyteris et diaconis permisistis, ut quos vellent, vita non examinata, secundum animi afectionem, aul ex consanguinitate ortam, aut ex alia aliqua amicitia, in Ecclesiam indignos introducerent. Quapropter multi quidem ministri in unoquoque pago numerantur: sed dignus ministerio altarium . Col. III, 5.» Hebr. III, 14. gnant nisi abrogationem ministerii, quo nonnulli ad turpem quæstum abutebantur. Præterea in Canonibus apostolicis, quos sape Basilius sequitur, ut infra videbimus, sola depositio infligitur ei qui pretio ordinavit: qui autem sic ordinatus est, etiam a communione segregatur, can. 22. Alias CLXXXI. Scripta initio episcopatus. Πρὸ τοῦ Χριστοῦ. Sic vetustissimi codices Harl., Coisl. et Med. Editi τοῦ Χριστοῦ προτιμήσετε. Tres eosdem codices secuti legimus infra rapadiδόντες οι καρποὺς τούτων pro eo quod erat in editis προδιδόντες οι καρποὺς τούτους. 'Ακελδαμά. Sic mss. et edit. Ilag. et Basi. utraque. Alie Ακελδαῖμα. Τῶν ἱερατικῶν. Ministros, sive subdiaconos, sacratorum ordini ascribit Basilius. Synodus Laodicena inferiores clericos sacratorum numero non comprehendit, sed numerat sacratos a presbyteris usque ad diaconos, ἀπὸ πρεσβυτέρων ἕως διακόνων, can. 24. Distinguit canone 27, ἱερατικούς, ἢ κληρι κούς, ἢ λαϊκούς, sive sacralos, sive clericos, sive Χωρεπισκόποις. Πάνυ με λυπεῖ, ὅτι ἐπιλελοίπασι λοιπὸν οἱ τῶν Πατέρων κανόνες, καὶ πᾶσα ἀκρίβεια τῶν Ἐκκλησ σιῶν ἀπελήλαται, καὶ φοβοῦμαι μὴ κατὰ μικρὸν, τῆς ἀδιαφορίας ταύτης ὁδῷ προϊούσης, εἰς παντελή σύγχυσιν ἔλθῃ τὰ τῆς Ἐκκλησίας πράγματα. Τοὺς ὑπηρετοῦντας τῇ Ἐκκλησίᾳ ἡ πάλαι ταῖς τοῦ Θεοῦ Εκκλησίαις ἐμπολιτευομένη συνήθεια μετά πάσης ἀκριβείας δοκιμάζουσα παρεδέχετο· καὶ ἐπολυπραγμονεῖτο πᾶσα αὐτῶν ἡ ἀναστροφή, εἰ μὴ λοίδοροί εἰσιν, εἰ μὴ μέθυσοι, εἰ μὴ πρόχειροι πρὸς τὰς μάχας, εἰ παιδαγωγοῦσιν ἑαυτῶν τὴν νεότητα, ὥστε κατορθοῦν δύνασθαι τὸν ἁγιασμόν, οὗ χωρίς οὐδεὶς ἔψεται τὸν Κύριον. Καὶ τοῦτο ἐξήταζον μὲν πρεσβύτεροι καὶ διάκονοι συνοικοῦντες αὐτοῖς, ἐπι ανέφερον δὲ τοῖς χωρεπισκόποις, οἶ, τὰς παρὰ τῶν ἀληθινῶς μαρτυρούντων δεξάμενοι ψήφους, καὶ ὑπομνήσαντες τὸν ἐπίσκοπον, οὕτως ἐνηρίθμουν τὸν ὑπηρέτην τῷ τάγματι τῶν ἱερατικῶν Νῦν δὲ πρῶτον μὲν, ἡμᾶς παρωσάμενοι, καὶ μηδὲ ἐπανα φέρειν ἡμῖν καταδεχόμενοι, εἰς ἑαυτοὺς τὴν ὅλην περιεστήσατε αὐθεντίαν· ἔπειτα, καταῤῥαθυμούντες τοῦ πράγματος, πρεσβυτέροις καὶ διακόνοις ἐπετρέ ψατε, οὓς ἂν ἐθέλωσιν ἀπὸ ἀνεξετάστου βίου, κατά προσπάθειαν, ἢ τὴν ἀπὸ συγγενείας, ἢ τὴν ἐξ ἄλλης τινὸς φιλίας, ἐπεισάγειν τῇ Ἐκκλησίᾳ τοὺς ἀναξίους. laicos. Et can. 30: "Οτι οὐ δεῖ ἱερατικὸν ἢ κληρικὸν ἢ ἀσκητὴν ἐν βαλανείῳ μετὰ γυναικῶν ἀπολούεσθαι, μηδὲ πάντα Χριστιανὸν ἢ λαϊκόν. Non oportet secratum vel clericum aut ascetam in balneo cum mulieribus lavari, sed nec ullum Christianum aut laïcum. Non sequuntur hujus synodi morem ecclesiastici scriptores. Basilius, epist. 287, excommunicato omne cum sacratis commercium intercludit. Et in epist. 198 ἱερατεῖον intelligit cœlum clericorum, eique ascribit clericos qui epistolas episcopi perferebant. Athanasius ad Rufinianum scribens, rogat eum ut epistolam legat ἱερατείῳ et populo. Gregorius Nazianzenus lectores sacri ordinis, ἱεροῦ τά γματος, partem esse agnoscit in epist. 43. Notandus etiam canon 8 apostolicus, εἴ τις ἐπίσκοπος πρεσβύτερος ἢ διάκονος, ἢ ἐκ τοῦ ἱερατικοῦ καταλό You, etc. Si quis episcopus vel presbyter vel diaconus, vel ex sacro ordine. Hæc visa sunt observanda, quia pluribus Basilii locis, quæ deinceps occurrent, non parum afferent lucis.

EPISTOLARUM CLASSIS IL EPIST. LV. num penuria laborantes in electionibus. Quoniam igitur video rem in malum jam insanabile progredi, nunc praesertim, cum plurimi militiæ metu, seipsos in ministerium conjiciant, necessario accessi ad Patrum canones renovandos; ac vobis scribo, ut mittatis mihi catalogum ministrorum cujusque pagi, et a quo quisque 149 introductus sit, et quæ ejus sit vivendi ratio. Habele autem et ipsi apud vos catalogum, ut cum scriptis apud nos repositis vestra conferantur, nec cuiquam liceat seipsum, cum voluerit, inscribere. Ita sane, si qui post primam indictionem a presbyteris introducti fuerint, inter laicos rejiciantur. Eorum autem examen de integro repetite, et si digni fuerint, suffragio vestro suscipiantur. Expurgate Ecclesiam, indignos ex ea ejicientes. Atque in posterum examinate quidem, qui digni sint, et eos admittite: sed prius non ascribite, quam ad nos retuleritis, aut scitote lai cum futurum esse, qui sine nostro judicio in ministerium fuerit admissus. Διὸ πολλοὶ μὲν ὑπηρέται ἀριθμοῦνται καθ' ἑκάστην ne unus quidem, ut vos ipsi testi@camini, homiκώμην, ἄξιος δὲ λειτουργίας τοῦ θυσιαστηρίου οὐδὲ εἰς ὡς ὑμεῖς αὐτοὶ μαρτυρεῖτε, ἀποροῦντες ἀνδρῶν ἐν ταῖς ψηφοφορίαις. Ἐπεὶ οὖν ὁρῶ τὸ πρᾶγμα λοιπὸν εἰς ἀνήκεστον προϊόν, μάλιστα νῦν, τῶν πλείστων φόβῳ τῆς στρατολογίας εἰσποιούντων ἑαυ τοὺς τῇ ὑπηρεσίᾳ, ἀναγκαίως ἦλθον εἰς τὸ ἀνανεώσ σασθαι τοὺς τῶν Πατέρων κανόνας· καὶ ἐπιστέλλω ὑμῖν ἀποστεῖλαί μοι τὴν ἀναγραφὴν ἑκάστης κώμης τῶν ὑπηρετούντων, καὶ ὑπὸ τίνος εἰσῆκται ἕκαστος, καὶ ἐν ποίῳ βίῳ ἐστίν. Εχετε δὲ καὶ αὐτοὶ παρ' ἑαυτοῖς τὴν ἀναγραφήν, ὥστε συγκρίνεσθαι τοῖς παρ' ἡμῖν ἀποκειμένοις γράμμασι τὰ ὑμέτερα, καὶ μηδενὶ ἐξεῖναι ἑαυτὸν, ὅτε βούλεται, παρεγγράφειν. Οὕτω μέντοι, μετὰ τὴν πρώτην ἐπινέμησιν εἴ τινες ὑπὸ πρεσβυτέρων εἰσήχθησαν, ἐπὶ τοὺς λαϊκοὺς ἀποῤῥιφῶσιν. ῎Ανωθεν δὲ γένηται αὐτῶν παρ' ὑμῶν ἐξέτασις· κἂν μὲν ἄξιοι ὦσι, τῇ ὑμετέρα ψήφω παραδεχθήτωσαν. Επικαθαρίσατε τὴν Ἐκκλησίαν, τοὺς ἀναξίους αὐτῆς ἀπελάσαντες, καὶ τοῦ λοιποῦ ἐξετάζετε μὲν τοὺς ἀξίους καὶ παραδέχεσθε· μὴ ἀριθμεῖτε δὲ πρὶν εἰς ἡμᾶς ἐπανενεγκεῖν· ἡ γινώσκετε, ὅτι λαϊκὸς ἔσται ὁ ἄνευ ἡμετέρας γνώμης εἰς· ὑπηρεσίαν παραδεχθείς. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΝΕ'. EPISTOLA LV*. Decreturn Basilii adversus extraneas muieres cum Paregorius presbyter minus observaret; hortatur eum Basilius ut pa-. rendo polius quam excusando sese defendat: secus depositionem minatur, atque ipsam etiam excommunicationem lum ipsi, tum eum recipientibus, si sacerdotium citra emendationem sibi arroget. Παρηγορίῳ πρεσβυτέρω. Ἐνέτυχόν σου τοῖς γράμμασι μετὰ πάσης μακροθυμίας, καὶ ἐθαύμασα πῶς, δυνάμενος ἡμῖν συντά μως καὶ εὐκόλως ἀπολογήσασθαι διὰ τῶν πραγμά των, τοῖς μὲν κατηγορουμένοις ἐπιμένειν καταδέχῃ, λόγοις δὲ μακροῖς θεραπεύειν ἐπιχειρεῖς τὰ ἀνίατα. οὔτε πρώτοι οὔτε μόνοι, Παρηγόριε, ἐνομοθετήσαμεν γυναῖκας ἀνδράσι μὴ συνοικεῖν. Αλλ' ἀνάγνωθι τὸν ἐξενεχθέντα κανόνα παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων ἡμῶν τῶν ἐν τῇ συνόδῳ Νικαίας, ὃς φανερῶς ἀπο ηγόρευσε συνεισακτους μὴ εἶναι. ᾿Αγαμία δὲ ἐν τούτῳ ἔχει τὸ σεμνὸν, ἐν τῷ κεχωρίσθαι τῆς μετὰ γυναικὸς διαγωγής. Ως ἐὰν ἐπαγγελλόμενός τις τῷ ὀνόματι, ἔργῳ τὰ τῶν γυναιξί συνοικούν των ποιῇ, δῆλός ἐστι τὸ μὲν τῆς παρθενίας σεμνό ἐν τῇ προσηγορία διώκων, τοῦ δὲ καθ' ἡδονὴν ἀπρεποὺς μὴ ἀφιστάμενος. Τοσούτῳ οὖν μᾶλλον ἐχρῆν σε εὐκόλως εἶξαι ἡμῶν τῇ ἀξιώσει, ὅσῳπερ λέγεις Οὐδὲ εἰς. Ita tres vetustissimi codices, pro eo, quod erat in editis οὐδείς. Quod ait Basilius chorepiscopos hominum penuria laborare in electionibus, id de electionibus inferiorum ministrorum accipi non debet, sed presbyterorum et diaconorum, quos episcopi chorepiscoporum testimonio probatos ordinabant. Επικαθαρίσατε. Εditi addunt οὖν, quæ quidem vocula deest in nostris septem mss. 'Απελάσαντες... ἐξετάζετε. Editi ἀπελαύνοντες... ἐξετάσατε. Primam vocem trium vetustissimorum, alteram septem codicum auctoritate mutavimus. Παρηγορίῳ. Ita Harl., Coisl. primus, Mel. et Clarom. cum Basilii editionibus. At in sex aliis codicibus mss. et in Pandectis legitur Γρηγορίῳ, Paregorio presbytero. Legi tuas litteras cum omni patientia; sumque admiratus, cur cum possis apud nos breviter et facile factis tuis causam agere, in rebus reprehensis persistere velis, ac longis sermonibus curare - tentes insanabilia. Nec primi, nec soli, Paregori, sancivimus, ut ne una cum viris habitarent mulieres. Sed lege canonem a sanetis nostris Patribus editum in synodo Nicæna, qui manifeste sancivit extraneas mulieres non esse. Vita autem cælebs in eo honestatem habet, ut a convictu mulieris separetur. Quare si quis verbo professus, reipsa quæ conjugatorum sunt facit, palam est eun virginitatis quidem honestatem in nomine persequi, sed nequaquam ab indecora voluptate abstinere. Tanto. ergo magis oportebat te postulationi nostra facile cedere, quanto te ais esse liberiorem ab omni corporea libidine. Neque enim virum septuaginta alSic enim habent ad marginem tres codices modo citati, Coisl. Med. et Clarom. Συνεισακτούς. Sic omnes mss. Editi συνακτούς. Interpretamur extraneas, non vero subinductas, quia sic Hieronymus et Ruffinus et multi alii veteres hanc vocem reddiderunt, ut observant post Cujacium Gothofredus, lib. xvi Cod. Theod, et Lupus in canonem tertium Nicænum. Eadem voce utitur auctor libri De singularitate clericorum, n. 30 el 32. Vocata autem sunt συνεισακτοι, extraner, ut opponerentur iis quas natura dedit, matribus, sororibus et amitis. Vide Addenda. Μετά γυναικός. Sic tres vetustissimi coulices. Editi μετά γυναικῶν. • Alias CXCVIII. Scripta initio episcopatus.

nos natum existimo libidinose habitare cum muliere: Ελεύθερος εἶναι παντὸς σωματικοῦ πάθους. Οὔτε γὰρ nec quod turpe aliquod facinus fuisset admissum, idcirco constitui quæ constitui; sed quod ab Apostolo didicimus offendiculum fratri non ponere ad scandalum. Scimus autem quod a nonnullis recte geritur, aliis occasionem esse. peccandi. Quare præcipimus sanctorum Patrum decretum sequentes, ut a muliercula separeris. Quid igitur chorepiscopum incusas, et veteris inimicitiæ facis mentionein? Quid de nobis quereris quod faciles calumniis aures præbeamus, ac non potius de te ipse, qui adduci non potes, ut a mulieris consuetudine recedas? Ejice igitur illam 150 ex tuis ædibus, et in monasterio constitue. Sit illa cum virginibus, et apud te serviant viri, ut ne Dei nomen propter vos blasphemetur. Hæc donec feceris, innumerabilia quæ per epistolas scribis nihil te juvabunt; sed morieris oliosus, ac reddes Domino rationem otii tui. Quod si ausus fueris citra emendationem sacerdotium tibi vindicare, fanathema eris omni populo; et qui te receperint, excommunicati per omem Ecclesiam erunt. μὴ διορθωσάμενος σεαυτὸν, ἀντέχεσθαι τῆς ἱερωσύνης, ἐκκήρυκτοι κατὰ πᾶταν Ἐκκλησίαν γενήσονται. EPISTOLA LVF. τὸν ἑβδομηκονταετή γεγονότα πείθομαι ἐμπαθῶς συνοικεῖν γυναικί, οὔτε ὡς ἐπιγενομένῃ τινὶ ἀτόπο πράξει ὡρίσαμεν ἃ ὡρίσαμεν· ἀλλ' ἐπειδὴ ἐδιδάχθημεν παρὰ τοῦ ᾿Αποστόλου μὴ τιθέναι πρόσκομμα τῷ ἀδελφῷ εἰς σκάνδαλον Οίδαμεν δὲ, ὅτι τὸ παρά τινων ὑγιῶς γινόμενον ἄλλοις ἀφορμὴ πρὸς ἁμαρτίαν ὑπάρχει Τούτου ἕνεκεν προσετάξαμεν, ἑπόμενοι τῇ διαταγῇ τῶν ἁγίων Πατέρων, χω ρισθῆναι σε τοῦ γυναίου. Τί οὖν ἐγκαλεῖς τῷ χωρεπι σκόπῳ, καὶ παλαιᾶς ἔχθρας μέμνησαι; Τί δὲ ἡμᾶς καταμέμφῃ ὡς εὐκύλους ἀκοὰς ἔχοντας εἰς τὸ τὰς διαβολὰς προσίεσθαι; ἀλλ᾿ οὐχὶ σεαυτῷ μὴ ἀνεχο μένῳ ἀποστῆναι τῆς πρὸς τὴν γυναῖκα συν ηθείας; Εκβαλλε τοίνυν αὐτὴν ἀπὸ τοῦ οἴκου σου, καὶ κατάστησον αὐτὴν ἐν μοναστηρίῳ Έστω ἐκείνη μετὰ παρθένων, καὶ σὺ ὑπηρετοῦ ὑπ' ἀν ὁρῶν, ἵνα μὴ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ δι' ὑμᾶς βλασφη μῆται. Εως δ᾽ ἂν ταῦτα ποιῇς, αἱ μυριάδες, ἅπερ συγγράφεις διὰ τῶν ἐπιστολῶν, οὐδὲν ὠφελή σουσί σε· ἀλλὰ τελευτήσεις ἀργῶν, καὶ δώσεις τῷ Κυρίῳ λόγον τῆς σεαυτοῦ ἀργίας. Ἐὰν δὲ τολμήσῃς, ἀνάθεμα ἔσῃ παντὶ τῷ λαῷ, καὶ οἱ δεχόμενοι σε ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΝG. Basilius querentem Pergamium, quod litteris suis non respondisset, placare conatur, seque non arrogantia ex potestate. orta, sed sollicitudine, qu. nunc distringitur, adductum esse declarat, ut Pergamii oblivisceretur. Pergamio. Sum equidem natura proclivis ad oblivionem, sed accessit mihi et negotiorum niultitudo, qulu innatam infirmitatem adauget. Quamobrem etsi non memini me litteras accipere nobilitatis tuæ, tamen te ad me scripsisse persuasum habeo; non enim mentiturum te prorsus fuisse. Quod autem mon respondi, culpa non fuit mea, sed illius qui responsa nen poposcit. Nunc autem ad te veniunt hæ litteræ, quæ et præterita excusent et salutationis alterius initium præbeant. Quare cum ad me scribes, ne alterum scribendi ordinem a te incipi opineris, sed hisce litteris debitum persolvi. Quam 1. Rom. xiv, 13. • Alias CCCLIV. Scripta initio episcopatus. Εἰς σκάνδαλον. Sic Harl. et Coisl. primus, quibus favet unus ex Regiis, in quo legitur εἰ σκάνε δαλον. Editi ή σκάνδαλον. Υπάρχει. Sic iidem tres codices et alii nonnulli. Editi ὑπάρξει. Σεαυτῷ μὴ ἀνεχομένῳ. ha tres vetustissimi codices cum tribus aliis. Unus ex Regiis σεαυτοῦ μὴ ἀνεχομένου. Editi et unus aut alter nos. σεαυτὸν μὴ ἀνεχόμενον. Ἓν μοναστηρίῳ. Balsamon, qui vetustos eanones interdum ex consuetudine ætatis suæ interpretatur. Basilii decretum in consilii, non in præcepti loco accipit, quia virginitatis legem inviLe imponere severius justo videretur. Sed minus vidit Balsamon et extraneas illas mulieres et viros, quibuscum habitabant, virginitatis lege obstrictos fuisse, Consentiunt ea de re veteres. Auctor libri De singularitate clericorum, continentibus ctericis Περγαμία Εἰμὶ μὲν φύσει εὔκολος πρὸς τὴν λήθην, ἐπεγέ νετο δέ μοι καὶ τὸ τῶν ἀσχολιῶν πλῆθος, ἐπιτεῖνον τὴν ἐκ φύσεως ἀρρωστίαν. Ὥστε, εἰ καὶ μὴ μέμνημαι δεξάμενος γράμματα τῆς εὐγενείας σου, πείθου μα: ἐπεσταλκέναι σε ἡμῖν· οὐ γὰρ ἂν πάντως ψεῦδος εἰπεῖν σε. Τοῦ δὲ μὴ ἀντιφθέγξασθαι οὐκ ἐγὼ αἴτιος, ἀλλ' ὁ μὴ ἀπαιτήσας τὰς ἀποκρίσεις. Νυνὶ δὲ ἥκει σοι τὰ γράμματα ταῦτα, ὑπέρ τε τῶν φθασάντων ἀπολογίαν πληροῦντα, καὶ ἀρχὴν διδόντα προσηγορίας δευτέρας. Ωστε, ἐπειδὰν ἐπι· στέλλῃς ἡμῖν, μὴ ὡς ἄρξας δευτέρας περιόδου γραμμάτων διανοοῦ, ἀλλ' ὡς ἀποπληρώσας ἐπὶ τοῖς et virginibus hospitia separanda, pronuntiat, num, 16. Canon. 19 Ancyranus vetat ne virgines cum viris, veluti cum fratribus degant. Gregorius Naz. in carmine tertio, pag. 57, præcipit virginibus ut masculum omnen vitent, συνεισακτὸν δὲ μάλιστα, maxime vero extraneum. Hieronymus in Epistola ad Eustochium, Cælibem, inquit, spernit virgo germanum, fratrem quærit extraneum, et cum in eodem proposito esse se simulent, quærunt aliorum spirituale solatium, ut domi habeant carnale commercium. Virgines et canonicæ vocantur ejusmodi mulieres in Orationibus Chrysostomi adversus eos, qui συνεισαχτούς habent. Minime ergo mirum si Basilius in monasterio collocandam esse ait, quæ jam virginitati sese consecraverat. "Απερ. Codices quatuor recentiores άσπερ. Περγαμίῳ. Medicans codex Περγάμω, Υπέρ τε. Harl. et Med, ὑπὲρ μέν.

EPISTOLARUM CLASSIS II. EPIST. LVII. παροῦσι τὰ ὀφειλόμενα. Καὶ γὰρ, εἰ καὶ ἀντίδο- vis enim mea epistola prioris tum sit remuneratio; quia tamen plus duplo modum excedit, utrumque ordinem explebit. Vides qualia nos cavillari cogat otium? Tu vero desine, o vir optime, paucis verbis magna crimina, quæque nequitia superari non possint, inferre. Nam amicorum oblivio et contem plus ex potestate ortus, omnia sinul mala complectuntur. Sive enim secundum Domini præceptum non diligimus, neque etiam impositam nobis notam et characterem retinemus. Sive factu inani et arrogantia replemur inflati, incidimus in diaboli judicium ineluctabile. Quare si de nobis ita sentiens, his verbis usus es; precare ut improbitalem, quam in nostris moribus deprehendisti, ſugiamus; sin autem consuetudine quadam inconσις προαγόντων ἐστὶ τὰ ἡμέτερα, ἀλλὰ τῷ πλέον ἢ διπλάσιον ὑπερβάλλειν κατὰ τὸ μέτρον, ἑκατέραν τὴν τάξιν ἀποπληρώσει. Ορᾷς ὁποῖα σοφίζεσθαι ἡμᾶς ἡ ἀργία καταναγκάζει; Σὺ δὲ παῦσαι, ὦ άριστε, ἐπάγων ἐν μικροῖς ῥήμασι μεγάλας αιτίας, οὐμενοῦν ἐχούσας ὑπερβολὴν εἰς κακίαν. Λήθη γὰρ φίλων, καὶ ὑπεροψία ἐκ δυναστείας ἐγγινομένη, πάντα ἔχει ὁμοῦ τὰ δεινά. Είτε γὰρ οὐκ ἀγαπῶμεν κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Κυρίου, οὐδὲ τὸν χαρακτῆρα ἐπικείμενον ἡμῖν ἔχομεν· εἴτε φρονήματος κενοῦ καὶ ἀλαζονείας ὑπεπλήσθημεν τυφωθέντες, ἐμπίπτομεν εἰς ἄφυκτον κρῖμα τοῦ διαβόλου. Ωστε, εἰ μὲν, οὕτως ἔχων διανοίας περὶ ἡμῶν, τούτοις ἐχρήσω τοῖς ῥήμασιν, εὔξαι φυγεῖν ἡμᾶς τὴν πονηρίαν, ἣν ἐξεῦρες ἡμῶν ἐν τῷ τρόπῳ· εἰ δὲ συνηθείᾳ siderata ad has voces devenit lingua, nos ipsi τινὶ ἀνεξετάστῳ ἐπὶ τῶν ῥημάτων ἦλθεν ἡ γλῶττα, ἑαυτοὺς παραμυθησόμεθα, καὶ τὴν σὴν χρηστότητα τὰς ἐκ τῶν πραγμάτων μαρτυρίας προσθεῖναι παρακαλοῦμεν. Ἐκεῖνο γὰρ εὖ ἴσθι, ὅτι ἡ παροῦσα φροντὶς ταπεινώσεως ἡμῖν γέγονεν ἀφορμή. Ωστε σου τότε ἐπιλησόμεθα, ὅταν καὶ ἑαυτοὺς ἀγνοήσωμεν Μή τοίνυν ποτὲ τὰς ἀσχολίας σημεῖον τρόπου καὶ κακοηθείας ποιήσῃ. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΝΖ'. consolabimur, tuamque benignitatem, ut ex factis testimonia proferat, roganus. Illud enim probe scias, hanc sollicitudinem, qua nunc distringi mur, occasionem nobis factam esse humilitatis. Quapropter tui tunc obliviscemur, cum et nosmetipsos 151 ignorabimus. Cave igitur, nequando negotia indolis ac morum malorum indicium esse ducas. EPISTOLA LVII. Meletium hortatur Basilius ut sæpius scribal, et in magnis molestiis versantem consoletur. Optat ut sibi illum aliquando videre contingat; jamque huic cupiditati obsequeretur, nisi fratres retinuiss nt certis de causis, quas Theophra sius narravit. Μελετίῳ ἐπισκόπῳ Αντιοχείας Εἴ πως εγένετο φανερὸν τῇ θεοσεβείᾳ σου τῆς εὐφροσύνης τὸ μέγεθος, ἣν ἐμποιεῖς ἡμῖν ὁσάκις ἂν ἐπιστέλλῃς, οἶδα, ὅτι οὐκ ἄν ποτε παραπε σουσαν γραμμάτων πρόφασιν ὑπερέβης· ἀλλὰ καὶ ἐπενόησας ἂν πολλὰς ἡμῖν ποιεῖν ἑκάστοτε τὰς ἐπι στολάς, γνωρίζων τὸν ἐπὶ τῇ ἀναπαύσει τῶν θλιβο μένων παρὰ τοῦ φιλανθρώπου Δεσπότου μισθὸν ἀποκείμενον. Πάντα γάρ οδύνης τὰ τῇδε πεπλήρω ται, καὶ μόνη ἡμῖν ἐστιν ἀποστροφὴ τῶν δεινῶν ἡ τῆς σῆς ὁσιότητος ἔννοια· ἣν ἐναργεστέραν ἡμῖν ἐμποιεῖ ἡ διὰ τῶν πάσης σοφίας καὶ χάριτος πεπληρωμένων γραμμάτων σου ὁμιλία. Ωστε, ὅταν λά σωμεν εἰς χεῖρας τὴν ἐπιστολήν σου, πρῶτον μὲν τὸ μέτρον αὐτῆς ἐπισκοποῦμεν, καὶ τοσοῦτον αὐτ τὴν ἀγαπῶμεν, ὅσῳπερ ἂν περισσεύῃ τῷ πλήΘε:· ἔπειτα, διεξιόντες, τῷ μὲν ἀεὶ προστυγχάνοντι τοῦ λόγου χαίρομεν· τῷ τέλει δὲ τῆς ἐπιστολῆς προσεγγίζοντες, δυσχεραίνομεν. Οὕτω πᾶν ὅ τι Καὶ γὰρ εἰ καί. Harl. καὶ γὰρ καὶ ἡ. Vat. εἰ γὰρ καὶ ἡ. Duo alii καὶ γὰρ καὶ εἰ. Ibidem editi τὸ πλέον. Μss. ut in textu. 'Εκατέραν τὴν τάξιν. Editi ἑκατέρων τὴν ἀξίαν. Legitur in septem codicibus mss. τὴν τάξιν. Sed vocem εκατέραν, quæ maxime necessaria est ad sententiam illustrandam, in solo Harlæano reperinus. Ibidem editi ὁρᾷς ὅπως. Plerique mss. ut in textu. Επάγων. Hanc vocem addidimus ex Harl., Med. et Clarom., et delerimus verbum παρεχόμε sos, quod erat in editis post κακίαν. [74) Εμπίπτομεν. lla mss. quinque. Editi έκπίπτομεν. Meletio, episcopo Antiochia Si quo modo notà fieret pietati tuæ magnitude lætitiæ, quani mihi affers, quotiescunque scribis, scio te nunquam oblatam scribendi occasionem prætermissurum fuisse; sed et consulto multas nobis subinde epistolas facturum, cum non ignores mercedem consolationi afflictorum a benigno· Deo repositam. Omnia enim hic dolore plena sunt, ac una nobis est avocatio malorum, sanctitatis tuæ cogitatio; quam manifestiorem nobis efficit. tuum per litteras omni sapientia ac gratia refertas colloquium. Quare cum epistolam tuam in manus sumimus, primum quidem modum ipsius intuemur, eamque tantum diligimus, quanto uberior fuerit ac copiosior: deinde legentes, semper quidem occurrente oratione delectamur: fini vero appropinquantes, allicimur molestia; adeo quidquid dixeris in litteris, bonum est. Nam bonum est quod a bono corde redundat. Quod si nobis contingeret 'Αγνοήσωμεν. Μή ποιήσῃ. Ita plerique mss. Editi ἀγνοήσομεν. Με ποίησαι. Μελετίῳ. Τitulus hujus epistola et aliarum deinceps, quæ ad Meletium scripta sunt, ex codice Marigano sumptus est, in quo epistola 215, alias 272, sic inscribitur. In aliis codicibus omittitur νος 'Αντιοχείας. "Ην ἐμποιεῖς. Duo mss. recentiores ἧς ἐμποιεῖς. Θλιβομένων. Tres codices recentiores αλλ ψεων. Περισσεύῃ. Ita Harl., Coisl. primus et tres alii. Editi περισσεύει. Alias LVl. Scrinta anno 571

tuis precibus, dum in terra versamur, etiam co- περ ἂν εἴπῃς τοῖς γράμμασιν ἔνεστιν ἀγαθόν, Ἀπὸ γὰρ ἀγαθῆς· καρδίας ἀγαθόν ἐστι τὸ περισ σεῦον. Εἰ δὲ καταξιωθείημεν ταῖς σαῖς προσευχαῖς, ἕως ἐσμὲν ἐπὶ γῆς, καὶ τῆς κατ᾽ ὀφθαλμοὺς συντυ χίας, καὶ παρ' αὐτῆς τῆς ζώσης φωνῆς λαβεῖν ὠφέ λιμα διδάγματα, ἡ ἐφόδια πρός τε τὸν ἐνεστῶτα αἰῶνα καὶ τὸν μέλλοντα, τοῦτο ἂν μέγιστον τῶν ἀγα θῶν ἐκρίναμεν, καὶ προοίμιον τῆς παρὰ Θεοῦ εὐμε νείας ἑαυτοῖς ἐτιθέμεθα. Καὶ ἤδη γε τῆς ὁρμῆς εἰχό μεθα ταύτης, εἰ μὴ οἱ γνησιώτατοι καὶ τὰ πάντα φιλ ram congredi, et ab ipsa viva voce utilia documenta recipere, aut aliqua tum ad præsens tum ad futurum sæculum viatica; id certe judicaremus bonorum maximum, ac benevolentiæ divinæ progmium reputaremus. Jamque huic obsequeremur cupiditati, nisi germanissimi ac in omnibus amantissimi fratres cohibuissent: quorum propositum ne litteris evulgem, id fratri Theophrasto exposui, ut præstantiæ tuæ singula declaret. ἀδελφοι ἐπέσχον ἡμᾶς· ὧν ἵνα μὴ γράμμασι δημοσιεύσω την προαίρεσιν, διηγησάμην τῷ ἀδελφῷ Θεοφράστῳ τῇ σῇ τελειότητι τὰ καθ᾽ ἕκαστον ἀπαγγείλαι. EPISTOLA LVIII'. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΝΗ', Carpit Basilius simplicitatem fratris, qui falsam nomine avunculi epistolam attulerat, el aliam pariter falsam poster misit. Cum tertia venisset, merito dubitavit Basilius, qui bis deceptus fuerat, sed tamen respondit episcopis, ul par erat. Hortatur fratrem ut sibi difficilem vitam ingresso adsit, seque venturum promittit, si ab episcopis congruent modo vocetur. Gregorio fratri. Quomodo tecum litteris pugnem? Quomodo te digne tangam ob tuam in omnibus simplicitatem? Quis tertio, dic mihi, in eosdem incidit casses? Quis tertio in eumdem incidit laqueum? Ne bellua quidem id facile committat. Ficlam mihi epistolam unam attulisti, 152 velut a perquam venerando episcopo et communi nostro patruo conscriplam, decipiens me, nescio qua gratia. Hanc accepi ut ab episcopo per te allatam. Quidni enim? Ostendi amicis multis præ gaudio, gratias egi Deo. Deprehensum est commentum, ipso episcopo propria voce negante. Propterea pudore affecti sumus: optavimus terram nobis dehiscere, fallaciæ et mendacii ac fraudis probris aspersi. Aliam rursus mihi reddiderunt, ut per famulum tuum Asterium ab ipso episcopa mihi missam. Ne hanc quidem vere episcopus ipse misit, quemadmodum reverendissimus frater Anthimus nobis renunţiavit, Rursus tertiani nobis attulit Adanantius. Quomodo per te țuosque missam suscipi a me decebat? Çupivi lapideum mihi cor esse, ut neque recordarer praeteritorum, neque animadverterem præsentia, ut plagam omnem demissis in terram oculis more Alias XLIV. Scripta anno 371. "Ο τιπερ. Sic quinque antiqui codices. Editi όπερ. Ibidem Vaticanus codex habet τοῖς πράγμασιν μιν τοῖς γράμμασι. Γράμμασι. Hanc lectionem, quæ exstat in Coisl. primo, Harl. et tribus aliis, prætulimus vulGale ἐν γράμμασι. Γρηγορίῳ ἀδελφῷ. Tres antiquissimi codices Harl. Coisl. et Med. sic habent: Γρηγορίῳ ἐπισκόπῳ καὶ ἀδελφῷ. Gregorio episcopo et fratri. Sed huic titulo reclamat ipsa epistola, in qua Basilius difficilem vitam ingressus ad auxilium et solatium suum fratrem invitat, ut hominem episcopalibus curis liberum et solutum. Τοῦτο. Harl. τοιοῦτο, Coisl. primus τοιοῦτον. Συμπλάσας. Magis placet haec lectio codicis Harl. et Reg. prini, et Basilii sententiæ magis videtur haerere et conducere, quam vulgata συμπλέξας. Paulo post addimus επισκόπου ex codd. Harl. es Coisl. primo. Παρ' ἐπισκόπου. Sic codices antiqui sex. Editi παρὰ τοῦ ἐπισκόπου καὶ κοινοῦ πατρός. Paulo Γρηγορίῳ ἀδελφῷ Πῶς ἄν σοι διὰ γραμμάτων μαχεσθείην; Πῶς δ᾽ ἂν ἀξίως σου καθαψαίμην τῆς περὶ πάντα χρη στότητος; Τρίτον τίς, εἰπέ μοι, τοῖς αὐτοῖς περι πίπτει δικτύοις; Τρίτον τίς τῇ αὐτῇ περιπίπτει πάγῃ; Οὐδ᾽ ἂν τῶν ἀλόγων τι τοῦτο ῥᾳδίως πάθοι. Μίαν μοι συμπλάσας ἐπιστολὴν ἐκόμι σας, ὡς παρὰ τοῦ αἰδεσιμωτάτου ἐπισκόπου καὶ κοι νοῦ θείου ἡμῶν, ἀπατῶν με, οὐκ οἶδα ἀνθ' ὅτου. Εδεξάμην ώς παρ' ἐπισκόπου διὰ σοῦ κομισθεῖσαν. Τί γὰρ οὐκ ἔμελλον; Ἐπέδειξα πολλοῖς τῶν φίλων ὑπὸ περιχαρείας, ηὐχαρίστησα τῷ Θεῷ. Ἠλέγχθη τὸ πλάσμα, αὐτοῦ τοῦ ἐπισκόπου διὰ τῆς ἰδίας φω νῆς ἀρνησαμένου. Κατησχύνθημεν ἐπ' ἐκείνῃ· η ξάμεθα ἡμῖν διαστῆναι τὴν γῆν, ραδιουργίας και ψεύδους καὶ ἀπάτης ονείδει περιβληθέντες. Δευτέραν πάλιν ἀπέδωκάν μοι, ὡς διὰ τοῦ οἰκέ του του Αστερίου, παρ' αὐτοῦ τοῦ ἐπισκόπου με ἀποσταλεῖσαν. Οὐδὲ ἐκείνην ἀληθῶς αὐτὸς ὁ ἐπίσκοπος διεπέμψατο, ὡς ὁ αἰδεσιμώτατος ἀδελφὸς ᾿Ανθιμος ἡμῖν ἀπήγγειλε. Τρίτην πάλιν 'Αδα μάντιος ἧκε πρὸς ἡμᾶς κομίζων. Πῶς ἔδει με δέ ξασθαι διὰ σοῦ καὶ τῶν σῶν πεμπομένην; Ηὐξάμην ἂν λίθου καρδίαν ἔχειν, ὥστε μήτε τῶν παρελpost deest pariter in sex codicibus conjunctio xa!, quam editi addunt ante ηὐχαρίστησα. 'Ονείδει. Sic mss. et vetusta editiones, Aliz ὀγείδη. 'Απέδωκαν. Sic quinque veteres libri. alius ἐπέδωκαν. Editio Hagan. ἀπέδωκαν, aliæ ἀπέδωκας. Οὐδὲ ἐκείνην ἀληθῶς, etc. Cun bæc lectio sua sponte sana sit, ac præterea in codice Harl. et Coisl. primo reperiatur, sequi non libuit aliam quinque codicum lectionem: Οὐδὲ ἐκείνη ἀληθής, αὐτὸς ὁ ἐπίσκοπος διεμαρτύρατο ἐπὶ τοῦ αἰδεσιμω τάτου ἀδελφοῦ ᾿Ανθίμου, ὡς αὐτὸς ἡμῖν ἀπήγγειλε. Ne hæc quidem vera fuit, ipse episcopus testatus est coram perquam venerabili fratre Anthimo, ut ipse nobis retulit. Paulo post retinuimus· lectionem vul galam, quæ exstat in codd. Harl. et Med., quamvis in sex aliis codieibus sic legitur: Πῶς ἔδει με (deest hae pronomen in quatuor codicibus) δέξασθαι τὰ διὰ σοῦ καὶ τῶν σῶν πεμπόμενα; Αυξάμην ἂν λίθου. Sic libri veteres septem i editi Ηυξάμην γὰρ ἂν λίθον.

EPISTOLARUM CLASSIS II. EPIST. LIX. θόντων μεμνήσθαι, μήτε τῶν παρόντων αἰσθάνεσθαι, & pecudum ferrem. Sed quid faciam meo ipsius aniὑπὲρ τοῦ πᾶσαν πληγὴν εἰς γῆν κεκυφώς φέρειν ὡς τα βοσκήματα. Ἀλλὰ τί πάθω πρὸς τὸν ἐμαυτοῦ λογισμόν, μετὰ μίαν καὶ δευτέραν πεῖραν οὐδὲν δυνάμενον ἀνεξετάστως προσίεσθαι; Ταῦτα τῆς σῆς ἁπλότητος καθαπτόμενος ἔγραψα, ήν οὐδ᾽ ἄλλως πρέπουσαν Χριστιανοῖς, τῷ παρόντι καιρῷ ὁρῶ μὴ ἁρμόζουσαν· ἵνα πρὸς γοῦν τὸ ἐφεξῆς ἑαυτόν τε φυλάττοις, καμου φείδῃ· ἐπειδή, δεί γάρ με πρὸς σὲ μετὰ παῤῥησίας εἰπεῖν, ἀναξιόπιστος εἴ τῶν τοιούτων διάκονος. Πλὴν οἵτινες ἂν ὦσιν οἱ ἐπεσταλ κότες, ἀπεκρινάμεθα αὐτοῖς τὰ εἰκότα. Είτε οὖν αὐτ τὸς ἀπόπειράν μοι καθιείς, εἴτε τῷ ὄντι παρὰ τῶν ἐπισκόπων λαβὼν, τὴν ἐπιστολὴν ἔπεμψας, ἔχεις τὰς ἀποκρίσεις. Σὲ δὲ ἄλλα εἰκὸς ἦν τῷ παρόντι φροντίζειν, ἀδελφόν τε ὄντα, καὶ μήπω τῆς φύσεως ἐπιλελησμένον, μηδὲ ἐν ἐχθροῦ μοίρᾳ ἡμᾶς ὁρῶντα· ἐπειδὴ εἰς βίον παρήλθομεν συντρίβοντα μὲν ἡμῶν τὸ σῶμα, κακοῦντα δὲ καὶ τὴν ψυχὴν τῷ ὑπερβαίνειν τὴν ἡμετέραν δύναμιν. Αλλ' ὅμως ἐπειδὴ οὕτως ἐκπεπολέμωσαι τούτου ἕνεκεν παρεῖναι σε ἔδει νῦν, καὶ κοινωνεῖν τῶν πραγμάτων. Ἀδελ φοὶ γὰρ, φησὶν, ἐν ἀνάγκαις ἔστωσαν χρήσιμοι. Εἰ δὲ τῷ ὄντι συντυχίαν ἡμετέραν καταδέχονται οἱ αἰδεσιμώτατοι ἐπίσκοποι, καὶ τόπον ἡμῖν ὡρισμένον καὶ καιρὸν γνωρισάτωσαν, καὶ δι᾿ ἰδίων ἡμᾶς ἀνθρώπων μεταστειλάσθωσαν. "Ωσπερ γὰρ πρὸς τὸ ἀπαντῆσαι αὐτὸς πρὸς τὸν ἐμαυτοῦ θεῖον οὐκ ἀπαξιῶ, οὕτως, ἐὰν μὴ μετὰ τοῦ πρέποντος σχήματος ή κλῆσις γένηται, οὐκ ἀνέξομαι, mo, qui post unum et alterum experimentum nihi inexploratum admittere potest? Hæc scripsi, simplicitatem tuam perstringens, quam alioqui Christianis non congruentem, huic tempori haud convenire video; ut saltem deinceps tum ipse tibi caveas, tum mihi parcas: siquidem, libere enim me ad te loqui oportet, talium minister es fide haud dignus. Verumtamen quicunque fuerint, qui scripserint, eis, ut par erat, jam respondimus. Sive igitur tentamentum mihi injiciens, epistolam. misisti, sive revera accepisti ab episcopis, habes. responsa. Te vero decebat alia in præsenti tempore curare, frater cum sis, necdum nature obli tus, neque me inimici loco habeas: quandoquidem vitam ingressi sumus, quæ corpus nostrum conterit, ac animam quoque conficit, propterea quod vires nostras superat. Cæterum quoniam sic mihi, bellum indicere statuisti, idcirco adesse te nunc oportebat, atque negotiorum esse participem, fratres enim, inquit, in necessitatibus utiles sint ". Quod si revera nostrum congressum admittunt, episcopi omni reverentia dignissimi, et locum nobis definitum et tempus indicent, meque per suos homines accersant. Ut enim patruo meo occurrere 153 non recuso, ita nisi modo congruenti vocatus fuero, non feram. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΝΕ'. EPISTOLA LIX'. Rumpit silentium Basilius, ac dissensionis causis in sua peccata rejectis avunculum obtestatur, ut tandem aliquando simullatem deponat, ex qua tota civitates et populi læduntur. Facturum se promittit quidquid ei pacis conciliandæ causa visum fuerit esse faciendum. Γρηγορίῳ θείῳ. 1. Εσιώπησα. Μὴ καὶ ἀεὶ σιωπήσομαι, καὶ ἀνέξομαι ἐπὶ πλεῖον τὴν δυσφορωτάτην ζημίαν τῆς • Eccli. xL, 24. ³ Isa. XLII, 14. 'Ην οὐδ' ἄλλως. Contra in sex mss. codici bus, qui habent ἣν ἄλλως, Gregorii simplicitatem Christiano dignam existimat Basilius. Legitur in codicibus Med. et Harl. ἦν ὡς ἄλλως. Equidem, etsi nemini concedo qui plus tribuat antiquis codicibus, vulgatam tamen lectionem loco movendam non puto. Nam primo elevat fidem mss. codicum illud, ώς, codicum Harl. et Med., quod cum erratum esse videatur, dat copiam suspicandi aliam vocem, nempe οὐδ᾽, deletam fuisse, et illius loco substitutum wę fuisse. Deinde vero cum Gregorii illa simplicitas mendacii officiosi labe non caruerit, adduci non possum ut eam Basilium probasse, et Christianis alioqui dignam judicasse existimem. Ut nibil delibem ex aliis operibus, certe in hac ipsa epistola fratrem admonet, ut deinceps sibi ipse caveat, nedum illius simplicitatem alias congruere Christianis crederet. Quinetiam optasse se ait, ut sibi terra dehisceret, eo quod mendacii probris aspersus esset. Adeo illi displicebat vel ipsa mendacii suspicio. 1 Τῷ παρόντι καιρῷ. Coisl. primus et Harl. τοῖς παροῦσι καιροῖς. Πλὴν οἵτινες. Sic mss. sex. Edili πλὴν εἴ τίνες. Κακοῦντα δέ. Editi συντρίβοντα δέ, quæ scriptura, etsi sua sponte vitiosa non videtur, non tamen præferenda sex codicibus miss. quos secuti Cumnus. Gregorio patruo. 1. Silu. Num et semper silebo, ac amplius committam ut molestissimum silentii damnum contra Εκπεπολέμωσαι. Sic codices miss. sex Editi εκπεπολέμωκα. Non siue ironia dicit Basilius fratrem sibi bellum indicere, quia scilicet eo invito Gregorius in pacificationem sese interponebat. Hæc enim est, ni fallor, hujus loci sententia, Gregorium non debuisse ejusmodi temporibus nova fratri negotia facessere; sed tamen quia bellum indicere ei statuerat, saltem Cæsaream venire et curas cum fratre partiri debuisse. Etsi autem hæc Basilius quadam potius urbanitate quam animi offensione dixit, videtur tamen Gregorius offensum illius animum judicasse, idque patruo communi indicasse. Hinc Basilius in epist. ad eumdem patruum removet a se suspiciones animi in fratrem irati, et bellui sive inimicitias cum propinquis, ut magnum nefas, a se delestatur. ῾Η κλῆσις. Negat Basilius se adfuturum, nisi decenter advocetur, id est, nisi mittantur qui eum in indictum locum deducant. Erat Basilius, ut in ejus modi officiis exhibendis diligentissimus, ita etiam in reposcendis attentus. Meletius Antiochenus et Theodorus Nicopolitanus, cum Basilium ad celebritatem quamdam obiter advocassent per Hellenium Nazianzi Peræquatorem, nec iterum misissent qui de iisdem admoneret aut deduceret; displicuit Basilio perfunctoria invitandi ratio, ac veritus ne suspectus illis esset, adesse noluit. Alias XLVI. Scripta anno 371.

' seipsum obürmem, nec ipse scribens, nec allo- σιωπῆς κυρῶσαι κατ' ἐμαυτοῦ μήτε αὐτὸς ἐπισ quentem audiens? Ego enim cum hactenus in hac tristi sententia permanserim, videor mihi non immerito propheta verba et ipse posse proferre: To-. leravi sicut parturiens *: semper quidem concupiscens aut congressum, aut sermonem, semper autem proposito excidens ob mea peccata. Non enim ullam aliam corum, quæ fiunt, causam excogitare queo, nisi quod persuasum mihi est veterum me peccatorum in dilectionis tuæ separatione pœnas luere; si tamen de te separationem vel nominare fas est a quolibet homine, nedum a nobis, quibus ab initio patris loco fuisti. Sed peccatum meum nunc, velut densa quædam obducta nubes, horum omnium ignorationem induxit. Cum enim considero, praeter dolorem qui mihi ea ex re creatus est, aliud nihil inde consecutum me esse, quomodo non merito nequitiæ meæ ascribam præsentia? Cæterum sive peccata sunt eorum quæ acciderunt causa, hic mihi molestiarum finis esto: sive aliquid consilii intendebatur, adimpletum omnino est quod expetebatur. Non enim modicum est damni tempus. Quapropter continere me amplius cum non possem, prior rupi vocem, obsecrans ut et nostri memor sis, et tui ipsius, qui per omnem vitam, majorem quam consanguinitas exigebat, nostri curam ostendisti, nuncque civitatem diligas nostra causa, non autem propter nos te ipse abalienes a civitate. ' 2. Si qua igitur consolatio in Christo, si qua c ccmmunio Spiritus, si quæ viscera et miserationes, exple votum meum; siste hic tristia: initium aliquod affer rerum deinceps hilariorum; ducem te aliis præbens ad optima, minime autem alium ad illicita sequens. Neque enim corporeus character ita proprius cujusquam deputatus est, ut animį tui pax et mansuetudo. Par igitur fuerit, cum talis sis, alios ad te trahere, ac omnibus ad te accedentibus praestare, ut veluti cujusdam unguenti fragrantia, morum tuorum lenitate impleantur. Nam eliamsi quid nunc obsistat, tamen paulo post ipsum etiam pacis bonum cognoscetur. Quandiu autem ob 154 dissensionem calumniæ locum habebunt, necesse est suspiciones semper in pejus adaugeri. Sane ne illis quidem decorum est nos negligere, sed maxime omnium, præstantiæ tuæ. Si quid enim peccamus, meliores erimus admoniti. Hoc autem fieri non potest citra congres- • Isa. XLII, 14. Κατ' εμαυτοῦ. Ita quinque mss. Editi κατ' ἐμαυτόν. Paulo post Harl. τὰ αὐτὰ τῷ προφήτῃ. Τοῖς γινομένοις. Ita Harl. et Coisl. primus cuin duobus aliis. Editi τοῖς γενομένοις. Sic etiam infra τὸ γενόμενον. Ibidem duo codices pro έπινοεῖν habent εἰπεῖν. Paulo post editi εἰ δεν καί, quod erratum ope quatuor codicum sustulimus. Κατορθούμενον, πῶς οὐχι. la sex mss. Editi κατορθούμενος, πῶς οὐκ. Habent κατορθούμε vou Hag. et Froben. Το οικονομούμενον. id est, si puniendi mei η στέλλων, μήτε ἀκούων προσφθεγγομένου; Ἐγὼ μὲν γὰρ, μέχρι τοῦ παρόντος εγκαρτερήσας τῷ σκυ θρωπῷ τούτῳ δόγματι, ἡγοῦμαι πρέπειν κἀμοὶ τὰ τοῦ προφήτου λέγειν· ὅτι Ἐκαρτέρησα ὡς ἡ τίτ κτουσα· ἀεὶ μὲν ἐπιθυμῶν ἢ συντυχίας ἢ λόγων, ἀεὶ δὲ ἀποτυγχάνων διὰ τὰς ἁμαρτίας τὰς ἐμαυτοῦ. Οὐ γὰρ δὴ ἄλλην τινὰ αἰτίαν ἔχω τοῖς γινομέν νοις ἐπινοεῖν, πλήν γε δὴ τοῦ πεπεῖσθαι τα λαιῶν ἁμαρτημάτων εκτιννύειν δίκας, ἐν τῷ χωρισμῷ τῆς ἀγάπης σου· εἰ δὴ καὶ ὀνομάζειν χωρισμὸν, ὅσιον ἐπὶ σοῦ, καὶ οὐτινοσοῦν τῶν τυχόντων, μὴ ὅτι γε ἡμῶν, οἷς ἐξ ἀρχῆς ἐν πατρὸς γέγονας χώρᾳ. Αλλ' ἡ ἁμαρτία μου νῦν, οἷα νεφέλη βαθειά τις ἐπισχοῦσα, πάντων ἐκείνων ἄγνοιαν ἐνεποίησεν. "Οταν γὰρ ἀπίδω, πλὴν τοῦ ἐμοὶ λύπην τὸ γινόμενον φέρειν, μηδὲν ἕτερον ἐξ αὐτοῦ κατορθούμενον πῶς οὐχὶ εἰκότως ταῖς ἐμαυτοῦ κακίαις ἀνατίθημι τὰ παρόντα; Αλλ' εἴτε ἁμαρτίαι τῶν συμβάντων αἰτίαι, τοῦτό μυ: πέρας ἔστω τῶν δυσχερῶν· εἶτε τι τὸ οἰκονομούμενον ἦν ἐξεπληρώθη πάνω τως τὸ σπουδαζόμενον. Οὐ γὰρ ολίγος ὁ τῆς ζη μίας χρόνος. Διό, μηκέτι στέγων, πρῶτος Εξέτα φωνήν, παρακαλῶν ἡμῶν τε αὐτῶν ἀναμνησθῆναι καὶ σεαυτοῦ, ὅς πλέον ἢ κατὰ τὸ τῆς συγγενείας εἰκὸς, παρὰ πάντα τὸν βίον τὴν κηδεμονίαν ἡμῶν ἐπεδείξω, καὶ τὴν πόλιν νῦν ἡμῶν ἕνεκεν ἀγαπᾶν, ἀλλὰ μὴ δι' ἡμᾶς αλλοτριοῦν σαυτόν. τῆς πόλεως. 2. Εἴ τις οὖν παράκλησις ἐν Χριστῷ, εἴ τις κοινωνία Πνεύματος, εἴ τινα σπλάγχνα καὶ οἰκτιρμοί, πλήρωσον ἡμῶν τὴν εὐχήν· ἐνταῦθα στῆσον τὰ κατηφῆ, ἀρχήν τινα δὸς τοῖς φαιδροτέρας πρὸς τὸ ἑξῆς, αὐτὸς τοῖς ἄλλοις καθηγούμενος ἐπὶ τὰ βέλ τιστα, ἀλλ' οὐχὶ ἀκολουθῶν ἑτέρῳ ἐφ᾽ ἃ μὴ δεῖ. Καὶ γὰρ οὐδὲ σώματος χαρακτήρ ίδιος οὕτω τινὸς ἐνα μίσθη, ὡς τῆς σῆς ψυχῆς τὸ εἰρηνικόν τε καὶ ἡμε ρον. Πρέποι δ᾽ ἂν οὖν τῷ τοιούτῳ τοὺς ἄλλους έλκειν πρὸς ἑαυτὸν, καὶ παρέχειν πᾶσι τοῖς ἐγγί ζουσί σοι, ὥσπερ μύρου τινὸς εὐωδίας, τῆς τοῦ σοῦ τρόπου χρηστότητος ἀναπίμπλασθαι. Καὶ γὰρ εἴ τι καὶ ἀντιτεῖνόν ἐστι νῦν, ἀλλὰ μικρὸν ὕστερον καὶ αὐτὸ τὸ τῆς εἰρήνης ἀγαθὸν ἐπιγνώσεται. "Εως δ' ἂν ἐκ τῆς διαστάσεως αἱ διαβολαί χώραν ἔχωσιν ανάγκη ἀεὶ τὰς ὑποψίας ἐπὶ τὸ χεῖρον συναύξεσθαι. Ἔστι μὲν οὖν οὐδὲ ἐκείνοις πρέπον ἀμελεῖν ἡμῶν, πάντων δὲ πλέον τῇ τιμιότητί σου. Καὶ γὰρ εἰ μὲν ἁμαρτανομέν τι, βελτίους ἐσόμεθα νουθετούμενοι. causa id fecisti. Non multo post editi ἀναμνῆσθαι. Sex mss. ut in textu. Sic et Paris. 2. Δι' ἡμᾶς. Ita sex codices mss. Editi δι' ἡμῶν. Ibidem editi σεαυτόν. Quatuor niss. σαυτόν. Στῆσον. Sic mss. sex pro eo quod est in editis λῦσον. Paulo post editi ἑξῆς, καὶ τοῖς ἄλλοις.... ἀλλ' οὐχ. Sex mss. ut in textu. Cod Harl. ἀκολουθῶν ἑτέροις. Duo alii ἐφ' δ μὴ δεῖ. Πρέπει. lta Harl. et Coisl. primus cum du bus aliis. Editi πρέπει. ῎Εχωσιν. lia mss. quinque. Edidi ἔχουσιν.

EPISTOLARUM CLASSIS N. EPIST. LX. Τοῦτο δὲ ἄνευ συντυχίας ἀμήχανον. Εἰ δὲ οὐδὲν sun. Sin autem nihil facimus mali, cur odio ha ἀδικοῦμεν, ἀντὶ τίνος μισούμεθα; Ταῦτα μὲν δὴ bemur? Atque hæc quidem ad meam ipsius dele οὖν τὰ τῆς ἰδίας ἐμαυτοῦ δικαιολογίας προ sionem profero. ισχομαι. 3. δ' ἂν ὑπὲρ ἑαυτῶν αἱ Ἐκκλησίαι εἴποιεν, οὐκ εἰς καλὸν τῆς διαστάσεως ἡμῶν ἀπολαύουσαι, βέλτιον μὲν σιωπᾷν. Οὐ γὰρ ἵνα λυπήσῳ, τοῖς λόγοις κέχρημαι ἀλλ᾽ ἵνα παύσω τὰ λυπηρά. Τὴν δὲ σην σύνεσιν πάντως οὐδὲν διαπέφευγεν, ἀλλὰ πολλῷ μεί ζω και τελειότερα ὧν ἡμεῖς νοοῦμεν, αὐτὸς ἂν ἐξεύ ροις τῇ διανοίᾳ, καὶ ἄλλοις εἴποις, ὅς γε καὶ εἶδες πρὸ ἡμῶν τὰς βλάβας τῶν Ἐκκλησιῶν, καὶ λυπῇ μᾶλλον ἡμῶν, πάλαι δεδιδαγμένος παρὰ τοῦ Κιρίου μηδενὸς τῶν ἐλαχίστων καταφρονεῖν. Νυνὶ δὲ ἡ βλάβη οὐκ εἰς ἕνα ἢ δεύτερον περιορίζεται, ἀλλὰ πόλεις ὅλαι καὶ δῆμοι τῶν ἡμετέρων παραπολαύουσι συμφορῶν. Τὴν γὰρ ἐπὶ τῆς ὑπερορίας φήμην τί χρὴ καὶ λέγειν ὁποία τις ἔσται περὶ ἡμῶν; Πρέ πες οὖν ἂν τῇ σῇ μεγαλοψυχία τὸ μὲν φιλόνεικον ἑτέροις παραχωρεῖν· μᾶλλον δὲ κακείνων ἐξελεῖν τῆς ψυχῆς, εἴπερ οἷόν τε· αὐτὸν δὲ δι᾿ ἀνεξικακίας νικῆσαι τὰ λυπηρά. Τὸ μὲν γὰρ ἀμύνεσθαι παντός ἐστι τοῦ ὀργιζομένου· τὸ δὲ καὶ αὐτῆς τῆς ὀργῆς ὑψηλότερον εἶναι, τοῦτο δὴ μόνου σοῦ, καὶ εἴ τίς σοι τὴν ἀρετὴν παραπλήσιος. Ἐκεῖνο δὲ οὐκ ἐρῶ, ὅτι ὁ ἡμῖν χαλεπαίνων εἰς τοὺς μηδὲν ἀδικήσαντας τὴν εργὴν ἐπαφίησιν. Εἴτε οὖν παρουσίᾳ, εἴτε γράμματι, εἴτε κλήσει τῇ πρὸς ἑαυτὸν, εἴτε ᾧπερ ἂν ἐθέλοις τρόπῳ, παραμύθησαι ἡμῶν τὴν ψυχήν Ἡμῖν μὲν γὰρ εὐχὴ ἐπὶ τῆς Ἐκκλησίας φανῆναι τὴν θεοσέβειάν σου, καὶ ἡμᾶς τε ὁμοῦ, καὶ τὸν λαὸν θερα ποῦσαι αὐτῇ τε τῇ ὄψει καὶ τοῖς λόγοις τῆς χάριτός σου. Ἐὰν μὲν οὖν τοῦτο ᾗ δυνατόν, τοῦτο κράτιστον· ἐὰν δέ τι ἕτερον δόξῃ, κἀκεῖνο δεξόμεθα. Μόνον παγίως γνωρίσαι ἡμῖν τὸ παριστάμενον τῇ φρονήσει. σου παρακλήθητι, 3. Quid autem Ecclesiæ, quæ nostri dissidii non. ad suam utilitatem participes sunt, pro seipsis dixerint, melius quidem tacere. Non enim ut molestiam exhibeam, verba facio; sed ut molestis rebus finem imponam. Tuam autem prudentiam omnino nibil fugit: sed multo majora ac perfectiora quam quæ nos cogitamus, ipsa tua mente poteris excogitare, aliisque dicere: qui certe etiam ante nos Ecclesiarum vidisti detrimenta, magisque quam nos doles, jam olim edoctus a Domino, neminem ex minimis contemnere. Nunc autem damnum non uno aut altero circumscribitur, sed totæ civitates ac populi calamitatum nostrarum participes sunt. Famam enim in remotis. provinciis quid vel dicere attinet, qualis futura sit de nobis? Decet igitur ut tua magnanimitas. contentionis studium aliis relinquat, imo ex illorum etiam animis extrahat, si fieri potest: ipse autem patientia molestias superes. Nam ulcisci, se, cujusvis irali est: sed ipsa etiam ira superiorem esse, hoc certe tuum est solius, et si quis tibi virtute consimilis. Illud autem non dicam, eum qui nobis succenset, in insontes iram immittere. Itaque sive adveniendo ad nos, sive scribendo, sive ad te accersendo, sive quocunque volueris modo, consolare animum nostrum. Nobis enim in optatis est, ut in Ecclesia appareat pietas tua, et nos simul et populum tum ipso conspectu, tum, gratiæ tuæ sermonibus cures. Quod si istud fēri potest, erit optimum: si vero aliud quid videbitur, et illud amplectemur. Hoc tantum a te certo impetrem, ut quod prudentiæ tuæ visum fuerit, id nobis. significes. EPISTOLA LX*. Significal Basilius se fratris adventui et litteris avunculi spem pacis afferentibus recreatum fuisse. Probaturum se promiltit quidquid avunculo de congressus tempore et loco placuerit. "Fratri se diffidere testatur, ob ea quæ prius gestu fuerant. Γρηγορίῳ θείῳ. Καὶ πρότερον ἡδέως εἶδον τὸν ἀδελφών μου. Τί γαρ οὐκ ἔμελλον, ἀδελφόν τε ὄντα ἐμαυτοῦ, καὶ τοιοῦτον; Καὶ νῦν δὲ τῇ αὐτῇ διαθέσει προσεδεξάμην ἐπιδημέσαντα, μηδέν τι τῆς ἐμαυτοῦ στοργῆς παρατρέ ψας. Μηδὲ γὰρ γένοιτό τι τοιοῦτο παθεῖν μηδὲν ὁ τῆς φύσεως ἐπιλαθέσθαι, καὶ ἐκπολεμωθῆναι πρὸς Δικαιολογίας. ita mss. septem. Corruptissime editi διστολογίας, unde interpres: meam ipsius quidem tanquam bicornem rationem prætendo. Κέχρημαι. Post hanc voceui editio Paris. addit τούτοις, quod abest ab omnibus mss. et vetustis editionibus. Τὰς βλάβας. Ita mss. sex, et vetustæ editiones. Aliæ τῶν Ἐκκλησιῶν τὴν ζημίαν. Ibidem quinque codices ὥστε καὶ εἶδες. Δεδιδαγμένος. Εditi et mss. non pauci προδεδιδαγμένος. Sed multo aptius codices Harl., Med. e: Coisl. quos secuti sumus., Gregorio patruo. Et antea libenter videbam fratrem meum. Quidni enim? cum et frater meus sit, et talis: et nunc eodem affectu suscepi advenientem, nihil meo amore imminuto. Absit enim sic afliciar animo, ut et naturæ obliviscar, et cum propinquis inimicitias. geram. Sed et corporis infirmitatum, et aliorum Πρέπει. Tres mss. non antiquissimi πρέποια Coisl. primus πρέπει οὖν τῇ σῇ. Παραμύθησαι ἡμῶν τὴν ψυχήν. Ita codices quatuor, quorum unus antiquissimus, nempe Coislinianus. Editi παραμυθῆσαι... καταξίωσον. Sed si postremum verbumi retineatur, legendum erit, ut est in codice Harl. παραμυθήσασθαι... καταξίωσον, consolari dignare. Παθεῖν. Deest ea vox in duobus mss. recru tioribus. Paulo post editio Paris. ποιήσῃ. Mss. et vetustæ editiones ποιήσει. • Alias XI.V. Seripia anno 371

auimi dolorum consolationem duxi esse viri præ- τοὺς οἰκείους ποιήσει. Ἀλλὰ καὶ τῶν τοῦ σωματος sentiam, et 155 a præstantia tua per ipsum allatis litteris valde sum delectatus; quas quidem jamdudum mihi cupiebam venire, non aliam ob causam, nisi ut ne et nos vitæ humanæ adderemus tristem historiam mutuæ inter propinquissimos dissensionis, voluptatem quidem inimicis afferentis, amicis vero mœrorem, ac Deo displicentis, qui in perfecta dilectione characterem ac notam suorum discipulorum posuit. Quocirca et necessario rescribo, pro nobis ut ores obsecrans, et in reliquis rebus curam nobis ut propinquis impendas, Quid autem sibi velint quæ acta sunt, quoniam præ inscitia intelligere non possumus, id statuimus verum judicare, quod ipse nobis exponere dignatus fueris. Necesse est autem reliqua etiam a tua prudentia definiri, mutuum inter nos congressum, tempus accommodum, et idoneum locum. Si igitur omnino gravitas tua ad nostram humilitatem descendere non recusat, nosque aliquo sermone impertire; sive cum aliis, sive privatim fieri congressum volueris, morem geremus; cum semel apud nds statuerimus servire tibi in charitate, ac omnino exsequi quæ ad Dei gloriam a tua pietate uobis præcipientur. Cæterum fratrem perquam reverendum non coegimus quidquam nobis viva voce dicere, quia neque antea ipsius sermo operum testimonio confirmabatur. EPISTOLA LXI. ἀῤῥωστημάτων, καὶ τῶν ἄλλων ἀλγεινῶν τῆς ψυχῆς, παραμυθίαν ἡγησάμην εἶναι τὴν τοῦ ἀνδρὸς παρουσίαν· τοῖς τε παρὰ τῆς τιμιότητός σου δι' αὐτοῦ κομισθεῖσι γράμμασιν ὑπερήσθην· ἃ καὶ ἐκ πολλού μοι ἐπεθύμουν ἐλθεῖν, οὐκ ἄλλου τινὸς ἕνεκεν, ἢ τοῦ μὴ καὶ ἡμᾶς τι σκυθρωπὸν διήγημα τῷ βίῳ προσ θεῖναι, ὡς ἄρα τις εἴη τοῖς οἰκειοτάτοις πρὸς ἀλλή λους διάστασις· ἡδονὴν μὲν ἐχθροῖς παρασκευάζουσα, φίλοις δὲ συμφορὰν, ἀπαρέσκουσα δὲ Θεῷ, τῷ ἐν τῇ τελείᾳ ἀγάπῃ τὸν χαρακτῆρα τῶν ἑαυτοῦ μαθητῶν θεμένῳ. Διὸ καὶ ἀντιφθέγγομαι ἀναγκαίως εὔχεσθαί σε ὑπὲρ ἡμῶν παρακαλῶν, καὶ τὰ ἄλλα κήδεσθαι ἡμῶν ὡς οἰκείων. Τὸν δὲ νοῦν τῶν γινομένων ἐπειδὴ αὐτοὶ ὑπὸ ἀμαθείας συνιέναι οὐκ ἔχομεν, ἐκεῖ vον ἐκρίναμεν ἀληθῆ εἶναι νομίζειν, ὃν ἂν αὐτὸς ἡμῖν εξηγήσασθαι καταξιώσῃς. Ανάγκη δὲ καὶ τὰ λειπό μενα παρὰ τῆς σῆς μεγαλονοίας ὁρισθῆναι, τὴν συντυχίαν ἡμῶν τὴν πρὸς ἀλλήλους, καὶ καιρὸν τὸν πρέποντα, καὶ τόπον ἐπιτήδειον. Εἴπερ οὖν ὅλως ἀνέχεται καταβῆναι πρὸς τὴν ταπείνωσιν ἡμῶν ἡ σεμνότης σου, καὶ λόγου τινὸς μεταδοῦναι ἡμῖν, εἴτε μετ᾿ ἄλλων, εἴτε κατὰ σεαυτὸν βούλει γενέσθαι τὴν συντυχίαν, ὑπακουσόμεθα, τοῦτο ἄπαξ. ἑαυτοῖς συμβουλεύσαντες, δουλεύειν σοι ἐν ἀγάπῃ, καὶ ποιεῖν ἐκ παντὸς τρόπου τὰ εἰς δόξαν Θεοῦ παρὰ τῆς εὐλαβείας σου ἡμῖν ἐπιτασσόμενα. Τὸν δὲ αἰδεσιμώ τατον ἀδελφὸν οὐδὲν ἠναγκάσαμεν ἀπὸ γλώττης εἰπεῖν ἡμῖν· διότι ούτε πρότερον με μαρτυρημένον εἶχε τὸν λόγον ὑπὸ τῶν ἔργων ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΣΑ'. Basilius respondet litteris, quibus Athanasius excommunicatum a se fuisse Libyæ ducem nuntiaveral. Declarat ducem ez 'illeris Athanasii sic Ecclesiæ innotuisse, ut nemo cum eo ignem aut aquam aut tectum commune velit habere. Athanasio, Alexandriæ episcopo. Legi sanctitatis tuæ litteras, in quibus adversus Libyæ ducem, hominem nefandum, ingemuisti. Ac dedevimus quidem patriam nostram, quod talium malorum mater sit et nutrix. Delevimus quoque Libyam regioni nostræ vicinam, malorum nostrorum participem, ac moribus ferinis traditam hominis crudeliter simul et flagitiose viventis. Hoc igitur erat, quod sapienter dixerat Ecclesiastes: * Alias XLVII. Scripta circa a11. Ηγησάμην. Post hanc vocem Med. et Harl. addunt αὐταρκεστάτην, uberrimum solatium. Τιμιότητος. Coisl. prinus κοσμιότητος. Paulo post quatuor codices recentiores διὸ καὶ ἐκ πολλοῦ. Εὔχεσθαί σε. Deest pronomen in quinque mss., non tamen in Harl., Med. et Coisl. primo. At paulo post Medicæus, Harl. et Vat. cum duobus aliis κήδεσθαι ὡς οἰκείων. Quæ quidem scriptura si probetur, subintelligendum erit ἡμῶν. Τῶν γινομένων. Ita omnes nostri codices mss. cum editione Haganoensi, et 1 Froben. Aliæ τῶν γεγραμμένων, sensum litterarum, ut interpretandum monet Combefisius. Contextum immutarunt librarii, cum minus intelligerent, quamvis non valde sit obscurus. Ait enim Basilius pro summa sua bumanitate, se eorum, quæ hactenus intercesserant, sensum non intelligere, id est, quam ob causam facta fuerint, minus perspicere; sed tamen asseveranti avunculo crediturum. Similiter in epist. 232, Mirari autem subil, inquit, καὶ τὴν διάνοιαν τῶν Αθανασίῳ ἐπισκόπῳ Ἀλεξανδρείας. Ἐνέτυχον τοῖς γράμμασι τῆς σῆς ὁσιότητος, δι' ὧν τοῦ ἡγεμόνος τῆς Λιβύης τοῦ δυσωνύμου άν δρός, κατεστέναξας. Καὶ ὠδυράμεθα μὲν τὴν ἡμετ τέραν πατρίδα, ὅτι τοιούτων κακῶν μήτηρ ἐστὶ καὶ τροφός· ὠδυράμεθα δὲ καὶ τὴν γείτονα τῆς ἡμετέρας Λιβύην, τῶν ἡμετέρων κακῶν ἀπολαύουσαν καὶ θηριώδει ἤθει παραδοθεῖσαν ἀνδρὸς ὠμότητί τε ὁμοῦ καὶ ἀκολασίᾳ συζῶντος. Τοῦτο ἦν εὐλογιῶν, et missarum eulogiarum sententiam; quippe quia mihi per ænigmata validam precatus es senectutem. Εἴπερ οὖν. Sic mss. Editi εἰ οὖν, in quibus etiam paulo post legitur καὶ κατὰ σεαυτόν. Deest conjunctio in mss. Δουλεύειν. lla mss. Editi δουλεύσειν, excepla edit. Paris. 2. Paulo post codex Harl. επιτασσόμενα pro γραφόμενα. Πρότερον. lta mss. sex. Editi τὸ πρότερον. ᾿Αθανασίῳ, etc. Sic legitur hic titulus in codicibus Harl., Med., Coisl. primo et Reg. utroque. Editi τῷ μεγάλῳ ᾿Αθανασίῳ. Τῆς Λιβύης. Articulus additus ex quinque mss. Paulo ante editi τῆς ὁσιότητός σου. Harl., Med. et Coisl. ut in textu. Τὴν ἡμετέραν. lta tres vetustissimi codices, Harl., Med. et Coisl. Tres alii τὴν ἑαυτῶν, editi τὴν ἑαυτοῦ. Paulo post editio Basil. et Paris. τῆς ἡμετέρας, εἰ τῶν ὑμετέρων. Editio Hagan. et mss. nostri omnes ut in textu. Απολαύουσαν. Coisl. primus ἀπολαύσασαν.

EPISTOLARUM CLASSIS II. EPIST. LXU. ἄρα τοῦ Ἐκκλησιαστοῦ τὸ σοφόν· Οὐαί σοι, πόλις, Va tibi, civitas, cujus rex junior est " (est autem ἧς ὁ βασιλεύς σου νεώτερος (ἐνταῦθα δέ ἐστί τι καὶ χαλεπώτερον), καὶ οἱ ἄρχοντές σου οὐκ ἀπὸ νυκτὸς ἐσθίουσιν, ἀλλὰ μεσούσης τῆς ἡμέρας ἀκολασταίνουσι, βοσκημάτων ἀλογώτερον ἀλλοτρίοις γάμοις ἐπιμαινόμενοι! Ἐκεῖνον μὲν οὖν αἱ μάστιγες μένουσι παρὰ τοῦ δικαίου κριτοῦ, τῷ ἴσῳ μέτρῳ ἀντιμετρηθησόμεναι, ἃς αὐτὸς προλαβὼν ἐπέθηκε τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ. Ἐγνωρίσθη δὲ καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ ἡμῶν ἐκ τῶν γραμμάτων τῆς σῆς θεοσεβείας, καὶ ἀπο τρόπαιον αὐτὸν πάντες ἡγήσονται, μὴ πυρός μὴ ὕδατος, μὴ σκέπης αὐτῷ κοινωνοῦντες, εἴπερ τι ὄφελος τοῖς οὕτω κεκρατημένοις κοινῆς καὶ ὁμοψή φου καταγνώσεως. Αρκοῦσα δὲ αὐτῷ στήλη, καὶ αὐτὰ τὰ γράμματα ἀναγινωσκόμενα πανταχοῦ. Οὐ γὰρ διαλείψομεν πᾶσιν αὐτοῦ καὶ οἰκείοις καὶ φίλοις καὶ ξένοις ἐπιδεικνύντες. Πάντως δὲ, κἂν μὴ ἅψωνται αὐτοῦ παραχρῆμα τὰ ἐπιτίμια, ὥσπερ τοῦ Φαραώ, ἀλλ' εἰς ὕστερόν ποτε βαρείαν αὐτῷ καὶ ἀλγεινὴν τὴν ἀνάδοσιν οἴσει. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΕΒ'. hic quiddam etiam molestius), et cujus principes non a nocte comedunt, sed in ipso meridie lasciviunt, pecoribus ipsis eleratius in alienas nuptias furentes. Illum quidem flagella manent a justo Judice, quali mensura ipsi rependenda, quæ prior ipse illius sanctis inflixit. Innotuit autem et Ecclesiæ nostrae ex litteris pietatis 156 tuæ, et abominandum ipsum existimabunt omnes, sic ut non ignem, non aquam, non tectum cum ipso commune babeant, si quid prosit hominibus ita animi impo tentibus communis atque unanimis condemnatio. Satis autem magna illi infamiæ nota, vel ipsæ littera, dum ubique leguntur. Non enim intermittemus eas omnibus ejus et propinquis et aniicis et hospitibus ostendere. Omnino autem, etiamsi non eum protinus tangant inflictæ pœnæ, quemadmodum Pharaonem; certe aliquando gravem et acerbam ei remunerationem in posterum ferent. EPISTOLA LXII*. Parnassenam Ecclesiam, cujus episcopus obierat, ex antiquo more consolatur Basilius; denique operam horlatur, ul a Deo pastorem secundum ejus voluntatem impetrent. Τῇ Ἐκκλησίᾳ Παρνασσού παραμυθητική. Καὶ ἔθει ἑπόμενοι παλαιῷ ἐκ μακρᾶς τῆς ἀκολουθίας κεκρατηκότι, καὶ τὸν καρπὸν τοῦ Πνεύμα τος, τὴν κατὰ Θεὸν ἀγάπην, ὑμῖν ἐπιδεικνύμενοι, διὰ τοῦ γράμματος τὴν εὐλάβειαν ὑμῶν ἐπισκεπτόμεθα, κοινωνοῦντες ὑμῖν τῆς τε ἐπὶ τῷ συμβάντι λύπης, καὶ τῆς φροντίδος τῶν ἐν χερσίν. Ὑπὲρ μὲν οὖν τῶν λυπηρῶν τοσοῦτον λέγομεν, ὅτι καιρὸς ἡμῖν ἀποβλέψαι πρὸς τὰ τοῦ ᾿Αποστόλου παραγγέλματα, καὶ μὴ λυ πεῖσθαι ὡς καὶ οἱ λοιποὶ, οἱ μὴ ἔχοντες ἐλπίδα· οὐ μὴν οὐδ᾽ ἀπαθῶς ἔχειν πρὸς τὸ συμβάν, ἀλλὰ τῆς μὲν ζημίας αἰσθάνεσθαι, ὑπὸ δὲ τῆς λύπης μὴ καταπίπτειν, τὸν μὲν ποιμένα τοῦ τέλους μακαρίζοντας, ὡς ἐν γήρα πίονι τὴν ζωὴν καταλύσαντα, καὶ ταῖς μεγίσταις παρὰ τοῦ Κυρίου τιμαῖς ἐναναπαυσάμενον. Περὶ δὲ τῶν λοιπῶν ἐκεῖνα παραινεῖν ἔχομεν, ὅτι προσήκει, πᾶσαν ἀποθεμένους κατήφειαν, ἑαυ τῶν γενέσθαι, καὶ πρὸς τὴν ἀναγκαίαν πρόνοιαν τῆς Ἐκκλησίας διαναστῆναι· ὅπως ἂν ὁ ἅγιος Θεὸς ἐπιμεληθείη τοῦ ἰδίου ποιμνίου, καὶ παράσχοιτο ὑμῖν ποιμένα κατὰ τὸ αὐτοῦ θέλημα, ποιμαίνοντα ὑμᾶς μετ' επιστήμης. * Eccle. x, 16. 1 Thess. IV, 12. 'Εστί τι. Vocula addita ex quatuor mss. iisque vetustioribus. Μὴ πυρός. Liquet hunc ducem non solum a communione et precibus remotum fuisse, sed etiam ab Ecclesia prorsus ejectum. Porro in Libya, ubi cum imperia etiam excommunicatus versabatur, nemo poterat eura in his, quæ ad rem publicam pertinent, fugere, nec videtur Athanasius edicere potuisse, ut nemo cum eo ignem aut aquam aut iectum commune haberet. At is, si in Cappadociam privatus rediisset, merito subiisset has ignominiæ nolas. Simili modo Basilius in epist. 288 hominem in vitiis pertinacem excommunicat, ac jubet toti pago denuntiari eum admittendum non esse ad ullam rerum ad vitam pertinentium societatem. Αναγινωσκόμενα. Editio Paris. adilit arEcclesiæ Parnassi consolatoria. Et morem sequentes antiquum ex longa temporum serie vigentem, et fructum Spiritus, dilectionem secundum Deum, vobis exhibentes, per litteras pietatem vestram invisimus, ac dolorem vobiscum in hoc eventu, et rerum quæ in manibus sunt sollicitudinem partimur. Ac de molestis quidem rebus hoc tantum dicimus, tempus esse ut respiciamus ad præcepta Apostoli, nec nidreamus Ut et cæteri, qui spem non habent; nec tamen hunc casum citra ullum doloris sensum feramus, sed damnum quidem sentiamus: at dolori minime succumbamus, pastorem ob illius obitum beatum existimantes, ut qui in senectute pingui decesserit, et in maximis a Domino honoribus requieverit. De cæteris autem rebus, hæc habemus quæ adborlemur, mœrore omni deposito, ad sese redeundum esse, et ad necessariam Ecclesiæ curam assurgendum, ut Deus sanctus suum ovile curet, vobisque donet pastorem secundum suam voluntatem, qui vos cum scientia pascal. ticulum, et paulo post habet Οὐδὲ γὰρ εἰ τὰ παραχρῆμα ἐπιτίμια et βαρείαν αὐτοῦ. Codices nostri ut in textu. Quibus cum etiam consentiunt editiones Hagan. et Froben., nisi quod habent Οὐδὲ γάρει τὰ ἐπιτίμια ὥσπερ τοῦ Φαραὼ παραχρῆμα. Ανάδοσιν. Edili ἀντίδοσιν, quæ scriptura etsi prima specie non incommoda videtur, magis tamen arridet ea quam in contextu posuimus, ac præterea sex mss. codicum et editionum Hagan, et Frobenianæ primæ auctoritate nititur. 'Εν γήρα. Sic Coisl. prinus et Med. Editi έν γέρει. Επιμεληθείη. Sic iidemn Med. et Coisl. cum aliis nonnullis. Editi ἐπιμεληθῇ. Alias CLXXXV. Scripla circa an. 371,

EPISTOLA LXIII. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΕΓ. Basilius perhonorifice salutat principalem Neocæsareæ, quem ex fama tantum et ex colloquiis Elpidii communis amèri noveral; petitque ab eo ut se numero amicorum adscribal. Principali Neocæsarea. Virum sapientem, etiainsi longe terrarum degat, etiamsi nunquam oculis videriin, amicum judico; sententia tragici Euripidis est. Quapropter etsi nobis ex congressu, qui coram sit, nondum magnanimitatem tuam cognoscere contigit, me tamen tibi amicum esse et familiarem dico. Ne putes assentationem esse hunc sermonem. Faiam enim amicitiæ conciliatricem habeo, magno sonitu res tuas omnibus hominibus prædicantem. At postquam et cum 157 digno omni reverentia Elpidio congressi sumus, ita nobis innotuisti et tantopere nos cepisti, ac si diu tecum fuissemus versati, ac longa experientia quæ tibi insunt bona cognovisseinus. Non enim desiit ille tua nobis ornamenta sigillatim narrare: animi magnitudinem, altam et excelsan anentem, morum facilitatem: rerum experientiam, mentis prudentiam, vitæ gravitatem hilaritate permistam; vim dicendi, et quæcunque alia ipse quidem longo nobiscum colloquio recensuit, nobis autem scribere non est integrum, ne ultra modum epistolam producamus. Quomodo igitur virum talem non amarem? quomodo continere me possem, quominus exclamans animi mei affectum declarem? Salutationem itaque suscipe, vir eximie, quæ tibi ex vera ac sincera amicitia adhibetur: longe enim absunt a servili ac illiberali adulatione mores mei: meque scribe in amicorum tuorum numero, litteris te frequentibus ostendens et absentiam deliniens. EPISTOLA LXIV. Ἡγεμένι Νεοκαισαρείας Τὸν σοφὸν ἄνδρα, κἂν ἐκὰς ναίῃ χθονός, κἂν μήποτ' αὐτὸν ὄσσοις προσίδω, κρίνω φίλον· Εὐριπίδου ἐστὶ τοῦ τραγικοῦ λόγος. Ωστε, εἰ, μήπω τῆς κατ' ὀφθαλμοὺς ἡμῖν συντυχίας τὴν γνῶσιν σου τῆς με γαλοφυΐας χαρισαμένης, φαμὲν εἶναι φίλοι σου καὶ συνήθεις, μὴ κολακείαν εἶναι τὸν λόγον κρίνης. Εχο μεν γὰρ φήμην πρόξενον τῆς φιλίας, μεγαλοφώνως τὰ τὰ πᾶσιν ἀνθρώποις συμβοῶσαν. Αφ' οὗ μέντοι καὶ τῷ αἰδεσιμωτάτῳ Ελπιδίῳ συνετύχομεν, του σοῦτόν σε εγνωρίσαμεν, καὶ οὕτω κατ᾿ ἄκρας ἑαλώκαμέν σου, ώσανεί πολύν χρόνον συγγεγονότες, καὶ διὰ μακρᾶς τῆς πείρας τῶν ἐν σοὶ καλῶν τὴν γνῶσιν Εχοντες. Οὐ γὰρ ἐπαύσατο ὁ ἀνὴρ ἕκαστα ἡμῖν τῶν περὶ σὲ διηγούμενος· τὸ μεγαλοπρεπές τῆς ψυχῆς, τοῦ φρονήματος τὸ ἀνάστημα, τῶν τρόπων τὴν ἡμε ρότητα· ἐμπειρίαν πραγμάτων, σύνεσιν γνώμης, σεμνότητα βίου, φαιδρότητι κεκραμένην· λόγου δύναμιν, τἆλλα ὅσα αὐτὸς μὲν διὰ πολλῆς τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμιλίας ἀπηριθμήσατο, ἡμῖν δὲ γράψειν οὐκ ἦν δυνατὸν, ἵνα μὴ ἔξω τοῦ μέτρου τὴν ἐπιστολὴν προαγάγωμεν. Πῶς οὖν οὐκ ἔμελλον ἀγαπᾶν τὸν τοιοῦτον; πῶς γοῦν ἡδυνάμην ἐμαυτοῦ κρατῆσαι, πρὸς τὸ μὴ οὐχὶ καὶ ἐκβοῶν τὸ τῆς ψυχῆς ἐμαυτοῦ πάθος διασημαίνειν; Δέχου τοίνυν τὴν προσηγορίαν, ὦ θαυμάσιε, ἐκ φιλίας ἀληθινῆς καὶ ἀδόλου σοι προς αγομένην πόῤῥω γάρ θωπείας δουλοπρεπούς τὰ ἡμέτερα· καὶ ἔχε ἡμᾶς τῷ καταλόγῳ τῶν σεαυτοῦ φίλων ἐναριθμίους, γράμμασι συνεχέσι σαυτόν το δεικνὺς καὶ παραμυθούμενος τὴν ἀπόλειψιν Perhonorifice salutat Hesychium, quem et olim cognoveral, et ex scrmone Elpidii plurimi faciebat. Hesycato Multa quidem me etiam ab initio cum tua digni-. tate conjungebant, communis litterarum amor, ubique ab his quæ experti sunt pervulgatus, et antiqua nostra cum viro admirabili Terentio amicitia. At postquam vir optimus, quique mecum omnis necessitudinis nomen adimplet, omni honore dignus frater Elpidius mecum sermonem habuit, ac singula virtutum tuarum ornamenta narravit (est Alias CCCLXXI. Scripta circa an. 371. 'Ηγεμόνι. Ducem Neocæsareæ intelligit vetus interpres. In titulo prorsus simili epistolar 506 reddit, Præsidi Sebastiæ. Sed in utroque loco non dux aut præses, quorum potestas unius urbis finibus non continebatur, sed potius præpositus urbis indicatur, seu primus curia, ut legitur in Cod. Theod. lib. xu, tit. 1, leg. 127, 171, et 189. Erant enim in unaquaque curia principales, et inter principales unus eminebat dignitate, ac regendæ curiæ el urbis gubernandæ plurimus partes tenebat. Praepositus pagorum similiter vocatur ήγεμών in epist. 86. 'Ελπιδίῳ. Harl., Coisl. primus, Med. et Clarom. Ελλαδίῳ. Medicæus premittit vocem ἀδελφῷ, sed idem in sequenti epistola vocatur Elpidius, nu!lo Ἡσυχίῳ. Ἐμὲ πολλὰ μὲν ἦν καὶ ἐξ ἀρχῆς τὰ συνάπτοντα σου τῇ τιμιότητι, ὅ τε περὶ λόγους κοινὸς ἔρως, πολύ λαχοῦ παρὰ τῶν πεπειραμένων περιφερόμενος * τε πρὸς τὸν θαυμάσιον ἄνδρα Τερέντιον ἡμῖν ἐκ παλαιοῦ φιλία· ἐπεὶ δὲ καὶ ὁ πάντα ἄριστος, καὶ πάσης ἡμῖν οἰκειότητος ὄνομα ἐκπληρῶν, ὁ αἰδεσιμώτατος ἀδελφὸς Ἐλπίδιος εἰς λόγους ἀφίκετο, καὶ ἕκαστα τῶν ἐν σοὶ καλῶν διηγήσατο (δυνατώτα prorsus dissentiente ms. codice. Φαιδρότητι. Sic emendavimus ope codicis Medicæi quod legebatur in editis φαιδρότητα. Co dex Parisiensis Ecclesiæ secunda manu habet ut Medicus. Ibidem editi λόγων δύναμιν, septem unss. ut in textu. Καὶ ἔχε. Conjunctio addita ex septem mass. Ibidemn editi αναριθμίους. Mss. ut in textu. Alias CCCL. Scripta circa an. 371. Περιφερόμενος. Codex Medicaus συμπεριφερόμενος. Τερέντιον. Sic Clar., Reg. secundus et Coisl. secundus. Editi Τερεντίνον. Deest haec epistola in codd. Harl. et Coisl. primo. "Εκαστα τῶν. Artiulus allitus er mes

EPISTOLARUM CLASSIS. II EPIST. LXV. τις δὲ, εἴπερ τις ἄλλος, καὶ ἀρετὴν ἀνθρώπου και autem, si quis alius, maxime idoneus, qui et virtu ταμαθεῖν, καὶ παραστῆσαι ταύτην τῷ λόγῳ)· τοσοῦ· τον ἡμῖν τὸν ἐπὶ σοὶ πόθεν ἐξέκαυσεν, ὥστε εὔχεσθαι ἡμᾶς ἐπιστῆναί σέ ποτε τῇ παλαιὰ ἑστίᾳ ἡμῶν, ἵνα μὴ ἀκοῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ πείρᾳ τῶν ἐν σοὶ καλῶν ἀπολαύσωμεν. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΣΕ. tem hominis spectet, eamque sermone prædicet): in me tantum tui accendit desiderium, ut te nostris aliquando antiquis laribus adesse precer: quo non auditione sola, sed experientia etiam ornamentis tuis fruamur. EPISTOLA LXV. Prior scribit Atarbio Basilius, eique cedit quamvis natu major, ac rogat ut et ipse deinceps charitatem præ se ferat, et cogitet quanti intersit mutua concordia ad vellam repellendum, quod in orbem circuibat, ac tandem ad cos perventurum erat. Αταρβίῳ Καὶ τί πέρας ἔσται τῆς σιωπῆς, εἰ ἐγὼ μὲν, τὰ ἐκ τῆς ἡλικίας πρεσβεῖα ἀπαιτῶν, ἀναμένοιμι παρὰ τοῦ γενέσθαι τὴν ἀρχὴν τῆς προσφωνήσεως, ἡ δὲ σὴ ἀγάπη ἐπὶ πλεῖον βούλοιτο τῇ βλαβερά κρίσει τῆς ἡσυχίας έγκαρτερεῖν; Αλλ' ὅμως ἐγώ, τὴν ἐν τοῖς φιλικοῖς ἦταν νίκης ἔχειν δύναμιν ἡγησάμενος, ὁμολογῶ σοι μὲν παραχωρεῖν τῆς ἐπὶ τῷ δοκεῖν περιγεγενῆσθαι τῆς οἰκείας κρίσεως φιλοτιμίας· αὐτὸς δὲ πρῶτος ἐπὶ τὸ γράφειν ἦλθον, εἰδὼς, ὅτι ἡ ἀγάπη πάντα στέγει, πάντα ὑπομένει, οὐδαμοῦ ζητεῖ τὸ ἑαυτῆς· διόπερ οὔτε ἐκπίπτει ποτέ. Αταπείνωτος γὰρ ὁ κατὰ ἀγάπην τῷ πλησίον ὑποτασσόμενος. Οπως οὖν καὶ αὐτὸς πρὸς γοῦν τὸ ἑξῆς τὸν πρῶτον καὶ μέσ γιστον καρπὸν τοῦ Πνεύματος ἐπιδεικνύμενος, τὴν ἀγάπην, ἀπορρίψῃς μὲν τὸ τῶν ὀργιζομένων σκυθρωπὸν, ὅπερ ἡμῖν διὰ τῆς σιωπῆς ὑποφαίνεις, ἀναλάβῃς δὲ χαρὰν ἐν τῇ καρδίᾳ, εἰρήνην πρὸς τοὺς ὁμοψύχους τῶν ἀδελφῶν, σπουδὴν καὶ μέριμναν ὑπὲρ τῆς τῶν Ἐκκλησιῶν τοῦ Κυρίου διαμονής. Για νωσκε γὰρ, ὅτι, εἰ μὴ τὸν ἴσον ἡμεῖς ἀγῶνα ὑπὲρ τῶν Ἐκκλησιῶν ἀναλάβοιμεν, ὁπόσον ἔχουσιν οἱ ἀντικείμενοι τῇ ὑγιαινούση διδασκαλίᾳ εἰς καθαίρεσιν αὐτῶν καὶ παντελῆ ἀφανισμόν, οὐδὲν τὸ κωλύον αιχεσθαι μὲν παρασυρεῖσαν ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν τὴν ἀλήθειαν, παραπολαῦσαι δέ τι καὶ ἡμᾶς τοῦ κρίματος, μὴ πάσῃ σπουδῇ καὶ προθυμίᾳ ἐν ὁμονοίᾳ τῇ πρὸς ἀλλήλους καὶ συμπνοίς τῇ κατὰ τὸν Θεὸν τὴν ἐνδεχομένην μέριμναν ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως τῶν Ἐκκλησιῶν ἐπιδειξαμένους Παρακαλῶ οὖν, ἔκβαλε τῆς σεαυτοῦ ψυχῆς τὸ οἴεσθαι μηδενὸς ἑτέρου εἰς κοινωνίαν προσδεῖσθαι. Οὐ γὰρ κατὰ ἀγάπην περιπατοῦντος οὐδὲ πληροῦντός ἐστι τὴν ἐντολὴν τοῦ Χριστοῦ, Atarbio. Ecquis erit silentli finis, si ego ætatis reposcens jura, exspectem a te fieri initium salutandi, tua autem dilectio diutius velit in malo quiescendi consilio perseverare? Sed cum ego 158 in amicitia vinci idem valere existimem ac vincere, profiteor me tibi concedere hoc laudis et gloriæ in propria sententia retinenda studium. Ipse autem prior ad scribendum accessi, non ignorans charitatem omnia sufferre, omnia sustinere, nusquam quod suum est quærere; quapropter nunquam excidit '. Nam dejici non potest, qui se per charitatem proximo submittit. Fac igitur et ipse saltem deinceps pri muin et maximum Spiritus fructum, charitatem præ te ferens, projicias irascentium tristitiam, quam nobis per silentium declarasti, et concipias corde lætitiam, pacem cum fratribus idem sentientibus, studium et sollicitudinem pro Ecclesiaruin Domini perpetuitate. Noveris enim, nisi parem nos laborem pro Ecclesiis suscipiamus, ac sanæ ctrinæ adversarii ad earum eversionem et cumulatam ruinam; nihil impedire quominus veritas ab inimicis eversa pereal, ac condemnationis et ipst participes simus, quod non omni studio atque alacritate in mutua concordia ac in his quæ ad Deum spectant conspiratione, sollicitudinem pro virili ad Ecclesiarum conjunctionem ostenderimus. Hortor igitur, hanc opinionem cx animo tuo ejicias, te ne mine alio ad communionem indigere. Non enim et viri secundum charitatem ambulantis, aut Christi legem adimplentis, sese a fratrum conjunctione abscindere. Simul autem velim et illud cogitet bonus tuus animus, belli malum quod in orbem cirdoτῆς πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς συναφείας ἑαυτὸν ἀποτέμνειν. cumagitur, tanden aliquando ad nos etiam perΑμα δὲ κἀκεῖνο λογίζεσθαι τὴν ἀγαθήν σου προαίρεσιν βούλομαι, ὅτι τὸ τοῦ πολέμου κακὸν κύκλῳ περιιόν(43), + 1 Cor. III, 7 sqq. 'Αταρδίῳ. Codex Claromontanus Ανταρκιῳ. Παρὰ σοῦ γενέσθαι. Editi παρὰ σοῦ μοι γε νέσθαι, sed illud μοι expunximus, quod et sententi nitorem lædit, et in antiquissimo codice Medicæo et Coisl. primo deest, in aliis autem codicibus nune post ἀρχήν, nunc pust γενέσθαι ponitur; unde non absurda suspicio hanc voculam e margine in contextum ad librariorum arbitrium inductam fuisse. 'Ησυχίας. Quinque codices mss. συκοφαν τίας, in analo calumniandi consilio; sed Harl., Med. et Coisl. primus longe antiquiores habent ut editi. Sic etiam Claromontanus codex. Credo librarios idcirco hanc vocem συκοφαντίας in textum induxisse, quia Atarbius magnis Basilium calummiis venturum; ac si nos quoque una cum aliis injúriæ participes simus, non inventuros, qui commiseappetivit, ut videre est in epist. 126. Εκκλησιῶν. Harl. addit τοῦ Θεοῦ. Ὑπὸ τῶν. Sic tres vetustissimni codices cum pluribus aliis. Editi παρὰ τῶν. Μox editi παραπολαῦσαι ἔτι. Codices modo citati ut in textu. Επιδειξαμένους. Med. ἐπιδεξαμένους, εωςcipientes. Τὴν ἐντολήν. Sic tres vetustissimi codices. Editi τὸν νόμον. Περιιόν. Sic mss. Editi περιίοι. Ibidem editi ἔλθοι. Tres vetustissimi codices ut in textu. Libenter legerem εἰ καὶ πρὸς ἡμᾶς εἰσέλθοι, si ad nos pervenerit. Sed non favent mss. codices. * Alias CCCLXIII. Scripta circa an. 571.

rescant, eo quod lætitiæ tempore iis qui injuria καὶ πρὸς ἡμᾶς εἰσέλθοι ποτέ, κἂν μετὰ τῶν ἄλ afficiebantur commiserationis symbolam non erogaverimus. EPISTOLA LXVI. λων καὶ ἡμεῖς τῆς ἐπηρείας παραπολαύσωμεν, οὐδὲ τοὺς συναλγοῦντας εὑρήσομεν, διὰ τὸ ἐν καιρῷ τῆς εὐθυμίας ἡμῶν μὴ προκαταβαλέσθαι τοῖς ἠδικημένοις τὸν τῆς συμπαθείας ἔρανον. Rogat Athanasium Basilius, ut Occidentales ad succurrendum Orienti excitet; et cum dissidium Antiochenum solus sedare possit, hunc provinciam suscipial. Athanasio, episcopo Alexandriæ. 1. Nemini arbitror tantum doloris afferre præsentem Ecclesiarum statum, seu potius, ut verius loquar, confusionem, quantum præstantiæ tuæ, qui comparas cum priscis praesentia, quantumque bare ab illis distent, intelligis, ac illud etiam consideras, si res eodem impetu in pejus dilabantur, nihil prohibiturum, quominus Ecclesiæ brevi in aliam quamdam formam penitus transmutentur. æc sæpe mecum ipse cogitavi, si nobis adeo miserabilis Ecclesiarum depravatio videtur, quali eum animo his in rebus esse par sit, qui priscam tranquilitatem 159 et in fide concordiam Ecclesiarum Domini expertus est? At quemadmodum plurima pars doloris ad præstantiam tuam pervenit, ita decere arbitramur, ut et sollicitudinis pro Ecclesiis plurima ad tuam prudentiam pertineat. Dudum novi et ipse, pro mediocri mea rerum notitia, unam esse Ecclesiis nostris auxilji viam, si nobiscum conspirent Occidentales episcopi. Nam si voluerint, quod adhibuerunt studium in uno aut altero, perverse in Occidente sentire deprehensis, illud etiam pro nostrarum partium parecia ostendere; fortasse rebus communibus non nihil accesserit utilitatis, imperatore multitudinis auctoritatem reverente et populis ubique ipsos sine dubio sequentibus. Quis autem ad hæc perficienda potentior est prudentia tua? quis ad videndum quid deceat acutior? quis ad perficienda quæ prosunt ellicacior? quis ad dolendum ex fratrum allictione propensior? quis perquam reverenda canitie tua Occidenti toti venerabilior? Relinque aliquod monumentum mortalibus, tua vivendi ratione dignum, Pater in primis venerande. Innumeros illos pro pietate exantlatos labores hoc uno facto exor“ na mitte aliquos ex sancta tua Ecclesia viros in sana doctrina potentes ad Occidentales episcopos: expone illis calamitates quibus premimur: suggere • Alias XLVII. Scripta anno 371. Εὐθυμίας. Sic iidem tres codices. Editi εὐθηνίας. Υποῤῥέοι. Ita sex mss. Editi ὑποῤῥέει. Τοῦ Κυρίου. lla tres vetustissimi codices, Harl. Med. et Coisl. Editi τοῦ Θεοῦ. Ὑπὲρ ἑνὸς ἢ δύο. In ora codicis Regii secundi legitur hoc scholium: Περὶ τῶν κατὰ 'Ρώμην ἐπισκόπων Αὐξεντίου, καὶ τῶν περὶ αὐτόν. Τῶν τε κρατούντων. Eadem voce imperatorem designat in epist. 68. Sic autem interpretando sustulimus quidquid erat ambigui in Græco contextu. Illud enim, ἀκολουθούντων αὐτοῖς, non debet referri ad imperatorem; alioqui Basilius profuisset Ἀθανασίῳ, ἐπισκόπῳ Ἀλεξανδρείας. 1. Οὐδένα τοσοῦτον ἡγοῦμαι λυπεῖν τὴν παροῦσαν τῶν Ἐκκλησιῶν κατάστασιν, μᾶλλον δὲ σύγχυσιν, εἰπεῖν ἀληθέστερον, ὅσον τὴν σὴν τιμιότητα συγ κρίνοντα μὲν τοῖς ἀρχαίοις τανῦν, καὶ παρὰ πόσον ταῦτα· ἐκείνων ἐξήλλακται λογιζόμενον, καὶ ὅτι εἰ κατὰ τὴν αὐτὴν ὁρμὴν ὑποῤῥέοι ἐπὶ τὸ χεῖρο τὰ πράγματα, οὐδὲν ἔσται τὸ κωλύον, εἴσω ὀλίγο χρόνου πρὸς ἄλλο τι σχήμα παντελῶς μεθαρμοσθῆναι τὰς Ἐκκλησίας. Ταῦτα πολλάκις ἐπ' ἐμαυτοῦ γενόμενος διενοήθην, ὅτι, εἰ ἡμῖν οὕτως ἐλεεινὴ τῶν Ἐκκλησιῶν ἡ παρατροπή καταφαίνεται, ποίαν τινά εἰκὸς ἐπὶ τούτοις ψυχὴν ἔχειν τὸν τῆς ἀρχαίας εὐο σταθείας καὶ ὁμονοίας περὶ τὴν πίστιν τῶν Ἐκκλη σιῶν τοῦ Κυρίου πεπειραμένον; 'Αλλ' ὥσπερ τὸ πολὺ τῆς λύπης τὴν σὴν τελειότητα περιίσταται, οὕτως ἡγούμεθα προσήκειν καὶ τῆς ὑπὲρ τῶν Ἐκε κλησιῶν μερίμνης τὸ πλέον τῇ σῇ διαφέρειν φρο νήσει. Πάλαι οἶδα καὶ αὐτὸς, κατὰ τὴν ἐνυπάρχουσαν μοι μετρίως τῶν πραγμάτων κατάληψιν, μίαν ἐπιγνοὺς ὁδὸν βοηθείας ταῖς καθ' ἡμᾶς Ἐκκλησίαις, τὴν παρὰ τῶν δυτικῶν ἐπισκόπων σύμπνοιαν. Εἰ γὰρ βουληθεῖεν, ὃν ἀνέλαβον ὑπὲρ ἑνὸς ἢ δύο τῶν κατὰ τὴν δύσιν ἐπὶ κακοδοξίᾳ φωραθέντων ζῆλον, τοῦτον καὶ ὑπὲρ τῆς παροικίας τῶν καθ᾿ ἡμᾶς μερῶν ἐπιδείξασθαι, τάχα ἄν τι γένοιτο τοῖς κοινοῖς ὄφελος, τῶν τε κρατούντων τὸ ἀξιόπιστον τοῦ πλήθους δυσωπουμένων, καὶ τῶν ἑκασταχοῦ λαῶν ἀκολου θούντων αὐτοῖς ἀναντιῤῥήτως. Τίς οὖν ταῦτα διαπρά ξασθαι τῆς σῆς συνέσεως δυνατώτερος; τίς συνιδεῖν τὸ δέον ὀξύτερος; τίς ἐνεργῆσαι τὰ χρήσιμα πρακτι κώτερος; τίς πρὸς τὴν καταπόνησιν τῶν ἀδελφῶν συμπαθέστερος; τίς τῆς σεμνοτάτης σου πολιᾶς πάσῃ τῇ δύσει αἰδεσιμώτερος; Κατάλιπε τι μνημό συνον τῷ βίῳ τῆς σῆς ἐπάξιον πολιτείας, τιμιώτατε Πάτερ. Τοὺς μυρίους ἐκείνους ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἄλλους ἑνὶ τούτῳ κατακόσμησον ἔργῳ. Εκπεμψόν τινας ἐκ τῆς ἁγίας τῆς ὑπὸ σὲ Εκκλησίας ἄνδρας αὐτῷ, ut in epist. 'modo citata. Praeterea non tantum sibi de Valente pollicebatur, ut eum populis facem ad sanam fidem speraret ostensurum; sed hæc referri debent ad Occidentales. Atque inde nostra firmatur interpretatio. Nam cum hæc verba, et populis ubique ipsos sine dubio sequentibus, referri debeant ad Occidentales; si his vocibus, τῶν τε κρατούντων, quæ proxime antecedunt, non unicam personam, sed plures designasset. Πολιᾶς. Tres mss. et secunda manu Medicaus πολιτείας. Κατακόσμησον. lta mss. septem: editi και τάστησον, confirma.