AUCTORUM ET OPERUM QUÆ IN HOC TOMO XXXIII CONTINENT UR. Catecheses. col. 331 Catecheses mystagogica quinque. Homilia in paralyticum juxta piscinam jacentem. Epistola ad Constantium imperatorem. Fragmenta deperditorum S. Cyrilli operum. Opera S. Cyrillo supposita. Præcedentium editorum præfationes et notæ. Epistola encyclica. Fragmenta epistolæ ad episcopos Ægyptios fidei causa exsules. Responsa canonica. Epistola ad Diodorum Ty rensem. Interpretatio in Psaltem. Liber fidei. Fragmenta ex libro De fato. ex libro contra Synusiastas. ex Catenis. Addenda ad Apollinarium. Ex Typis MIGNE, au Petit-Montrouge.

I. Antequam Cyrilli doctrinam et res gestas accuratius persequar, officii mei esse duco bre viter de sancto præsule ejusque operibus, de superioribus editionibus ac hujus novæ ratione et consilio præfari. Ac in Cyrillo quidem pluribus laudando necesse non est immorari. Satis eum sedis dignitas, res præclare gestæ commendant. Presbyter primum, deinde archiepi scopus Hierosolymitanæ omnium matris Ecclesiæ; ibi catecheticas orationes habuit, ubi reli gionis incunabula, ubi fons sacræ traditionis. Inde operis pretium. Huc accedit antiquitas ante enim pronuntiatæ fuerunt quam Athanasius, Hilarius, Basilius, aliique præstantissimi Patres, quibus etiam superfuit Cyrillus, stylum adversus Arianos acuissent. Variam fortunam sanctus præsul expertus est, sede sua non semel dejectus. Sed hæc pro fide catholica pati dulce ei et decorum fuit. Illud molestius quod Catholicorum, imo sanctorum maledicta non effugit. Verum Hieronymi rumoribus incertis decepti minus æquum judicium præclare com pensatur tum synodi Constantinopolitanæ, quæ Cyrilli fidem et ordinationem ab affictis crimi nibus vindicavit, tum scriptorum ecclesiasticorum testimoniis qui Cyrillum perhonorifice semper appellant. Eum Theodoretus (a) dogmatum acerrimum propugnatorem appellat, Theophanes (b) sacratissimum et (c) orthodoxæ doctrinæ defensorem; Photius (d) virum qui apud omnes sanctus habetur et est, Catechesesque scripsit sublimi theologia refertas; Gly cas (e) magnum vocat; Nicephorus (f) unum e spectatis viris, qui in Ecclesia Dei eruditione et eloquentia enituere, virum (g) singulari ad plebem docendam facultate præditum. Demum ejus nomen ab utraque Ecclesia Latina et Græca, cum elogio confessoris, sanctorum fastis ascriptum. II. Laus Cyrilli scriptorum. - Ad opera quod attinet, haud dubitabo dicere, ex omnibus antiquitatis monumentis nihil fere ad nos majoris pretii pervenisse. Nam, si materiam consi deres, omnia religionis dogmata rudibus Ecclesiæ filiis inculcat; decem et octo Catechesibus universam Symboli doctrinam, quinque aliis tria baptismi, confirmationis et Eucharistiæ sacra menta complectitur; quod opus eo majoris momenti, quod cum aliorum scriptorum catecheses una aut altera concione contineantur, Cyrillianæ seriem hujusmodi concionum in unum veluti corpus redactam habeant. Si rerum pertractandarum rationem spectes, nihil magis simplex, nihil ad vulgi captum accommodatius. Dilucide et copiose singula dogmata, rationum momentis contra paganos, Scripturæ sententiis contra Judæos et hæreticos demonstrat; ac sepositis theologicis vocibus, res e media theologia repetitas, Scripturæ verbis et usitato sermone disserit. Illud etiam in Cyrillo mireris, quod, cum perantiquus sit, nihil fere tamen in eo reperias quod tempora illa redoleat quibus hæreses nondum curam attule rant cautius loquendi. Ita enucleate et distincte disputat, ut non solum natas hæreses, sed futuras etiam quasi præsagiens evertat. Nondum prodierant Macedoniani, cum sancti Spiritus divinitatem sic defendit, ut vix uberius exortam hæresim Athanasius, Basilius ac uterque Gregorius profligaverint. Nestorium, Eutychen, Monothelitas, Adoptionarios anticipato con futavit, personam et filietatem unam, duplicem naturam et operationem diserte asserens, ner tamen personæ aut naturæ nomen usurpans. Aerium qui precibus pro mortuis, Vigilantium qui sacris reliquiis bellum indixit, antequam emergerent, refellit. Quæ autem in controver (a) Lib. 11 Hist. eccles., cap. 26. (b) Chronogr. pag. 58. (c) Pag. 47. Collectan. de metrop. (e) Annal. part. iv, pag. 252. (f) Hist. eccles. lib. ix, cap. 14. (g) Lib. 1x, cap. 46.

siam ab hodiernis næreticis vocantur, ut sacramentorum vis, præsentia realis, transsubstan tiatio, sacrificium eucharisticum, ea tam significanter asseverat, tam studiose confirmat, ut heterodoxorum alii suppositas Cyrillo Catecheses aut interpolatas fingere, alii Cyrillum a catholicis partibus stare coacti sint confiteri, alii denique obstinatiores stultissimis subterfugiis eluaere conati sint; quæ, si semel valent, nullæ jam humanæ orationis leges, nihil supersit apud antiquos de quo lis moveri non possit. III. Quanto in pretio apud Græcos et Orientales. - Minime mirum, ex opere Ecclesiæ tam utili plurimas sententias a sanctis Patribus et scriptoribus ecclesiasticis depromi, tum in libris adversus hæreticos, aut ad Catholicos edocendos scriptis, tum in Pandectis et Parallelis, tum in Catenis in Scripturam. Non enim iis assentimur, qui Cyrillum in silentio et oblivione latuisse volunt. Tria tamen cogimur confiteri: 1° sæpius multo quam Cyrillum, in supra dictis monu mentis cæteros scriptores, Eusebium, Athanasium, Basilium, Chrysostomum citari: quanquam non pauca nemini hactenus observata reperi, quæ ex Cyrillo scriptores natu minores mutuati atque usi pro suis fuerant; 2° Cyrilli exemplaria in bibliothecis multo pauciora quam prædi ctorum Patrum exstare, adeo ut integrum Catecheseon volumen instar thesauri sit in Gallia. Variæ interdum occurrunt catecheses inter homilias Patrum, velut catechesis decima tertia, quæ in Lectionario Colbertino inscribitur, Cyrilli homilia in festum Parasceves; ex quo colligas Cyrilli Catecheses lectas aliquando in Ecclesiæ officio fuisse; 3° non defuisse octavo sæculo qui Cyrillo, propter laudatum in epistola Constantium et prætermissum in Catechesibus con substantialis nomen, Arianismi notam inurerent: quam injuriam ab eo propulsat Theophanes Chronogr. pag. 39. Hæc tamen insita nonnullis opinio de ejus nomine et operum judicio detrahere potuit. Hæc de Cyrilli operibus quantum ad Ecclesiam Græcam. Apud Orientales autem, etiam eos qui ab Ecclesia dudum abstracti, magno etiamnum in pretio Cyrillus, magno usui Catecheses, quæ in Arabicum sermonem conversa, scriptoribus Orientalibus, sive ad Scripturæ interpretationem, sive ad dogmatis pertractationem, sive ad morum institutionem plurimum afferunt, ut sæpe audivi ex clarissimo viro D. Eusebio Renaudot, quicum in omni eruditione perpaucos, neminem in hoc genere conferas. IV. Apud Latinos.-Apud Latinos non valde celebris Cyrillus; nomine tantum ex Hieronymo et Historia tripartita notus. Quod si Rufinus, dum Christianæ doctrinæ summam ex probato aliquo scriptore ad Latinos transferre instituit', pro Origeniano De principiis libro, Cyrilli Catecheses Latinas fecisset; næ ille melius et sibi et Ecclesiæ consuluisset. Utinam saltem eas in Latinum sermonem convertere, quam compilare et suæ Symboli Expositioni assuere ma luisset; sed eum forte ab hoc consilio deterruerunt susceptæ cum Cyrillo simultates. An alius aliquis Cyrilli Catecheses Latine vel omnes, vel earum partem reddiderit, prorsus ignoro certe Latinis vel prorsus incognitæ, vel ex codicibus interpolatis parum certo cognitæ. Gela sius, seu quivis alius auctor Latini De duabus Christi naturis libri, sententiam ex quarta Cyrilli catechesi depromptam citans, Gregorii Nazianzeni orationi in Christi natalem acce ptam refert. Adhibuit sanctus Thomas in opusculo Adversus Græcos nonnulla Cyrilli testimonia; sed quæ partim ei supposita, partim ex interpolato codice desumpta. An Cyrillum præterea Latinus aliquis ante inventam typographiam citaverit, fateor me nescire. Nihil moror eos scriptores qui suppositam Cyrillo ad Augustinum epistolam hæreticis, ad purgatorium asse rendum, indocte prorsus objecerunt. V. Variæ editiones: Sclavonica et Polonica. Prima Cyrilli editio videtur ea fuisse quam Jacobus Uchanski, archiepiscopus Gnesnensis, regnique Poloniæ primas, cum Grodecio communicavit. Ille Catecheses Sclavonum idiomate conscriptas ex Macedonia et Bulgaria nactus fuerat, et in Polonicam linguam transtulerat annis pluribus antequam Grodecio, ex quo hæc accepimus, suum illud Sclavono-Polonum exemplar traderet; postquam intellexerat eum Græco-Latinas Cyrilli Hierosolymitani Catecheses habere, curavitque diligenter, ut translatio utraque cum origine Græca conferretur. «Quo factum est, inquit Grodecius, ut ex mirabili quadam concordia diversæ linguæ et translationis, constans veritas institutionum elucesceret. Quamvis enim menda nonnulla et hiatus, qui vitio librariorum committi solent, in utroque exemplari non deessent, ex mutua tamen collatione sublatis illis, et quæ desi

derabantur in integrum restitutis, series orationis et doctrinæ sic concordabat, ut nulla possit superesse suspicio, quin istæ Catecheses Cyrilli sint verissimæ.» Ita Grodecius de utraque illa interpretatione Sclavonica et Polonica. Libenter ei assentimur, qui neutram vidi mus, ac utramque linguam ignoramus. Cæterum utrum primum illud Sclavonicum exemplar manu exaratum esset an ære excusum, in ambiguo reliquit Grodecius. VI. Editio Viennæ an. 1560. — Quinque mystagogicas Cyrilli catecheses Viennæ in Austria Græce et Latine editas anno 1560 fuisse, docet catalogus Græcorum codicum Augustanæ bibliothecæ. Meum de hac editione judicium non interponam, cujus inspiciendæ copiam non habui, quamvis diu multumque quæsierim. Idem usu venit Fabricio, diligentissimo hujusmodi rerum indagatori, qui nullum a se hujus editionis exemplar in tota Germania inveniri potuisse testatur. VII. Parisiensis Guill. Morelii ex Memmiano ms. editio. - Anno 1564 Guillelmus Morelius, Caroli IX typographus, nonnullas Illuminandorum catecheses, quartam, sextam, octavam, nonam, decimam, decimam quintam, et decimam octavam, una cum mystagogicis quinque Parisiis edidit in-12°, ex manuscripto codice viri clar. de Mesmes, libellorum supplicum ma gistri. Hæc editio Græca contextu vulgo continetur; adjuncta est tamen in exemplari Biblio thecæ regiæ Latina interpretatio, quæ ad calcem rejecta, et multis foliis mutila, eidem anno eidemque typographiæ tribuitur; neque ex Grodecio, qui suam eodem anno edidit, describi potuit, sed Græcum in omnibus contextum diligenter et ornate reddit. Hoc unum hujusmodi exemplar in manus meas venit, nec de auctore interpretationis habeo quod conjiciam. De contextu autem, in hac editione, quæ ad unius codicis fidem, ejusdemque mutili et mendosi elaborata est, idem omnino vitium animadverti, quod in cæteris omnibus, quæ datæ ex uno codice fuerunt: nam et lacunæ frequentes, et voces plurimæ majorem in modum deformatæ. Ejus tamen varietates, non parvo mihi ad emendandum contextum usui fuerunt. Codicem ipsum si inspicere licuisset, plus forte utilitatis percepissem, aut saltem de ejus ætate et pretio judicandi copia esset. Sed is prorsus evanuit, nec usquam reperiri potuit; cum senatus princeps illustrissimus, ad quem hujus bibliothecæ hæreditas a majoribus pervenit, prolixam hac in re voluntatem de more suo significasset. VIII. Grodeciana interpretatio. Catechesis 22 edita a Stanislao Hosio an. 1562. Gallica Cyrilli interpretatio. Judicium de Grodecii editione. Quo anno Parisiis Græce catecheses nonnullæ, eodem Latine omnes cum epistola ad Constantium prodierunt. Auctor hujus inter pretationis Joannes Grodecius, decanus Glogoviensis, Wratislaviensis Warmiensisque canonicus. Cum ante aliquot annos in Urbe commoraretur, et apud eminentissimum D. Stanislaum Hosium, cardinalem Warmiensem, posteaque sedis apostolicæ in concilio Tridentino a latere legatum amplissimum, nactus esset Græcum exemplar Catecheseon Cyrilli manuscriptum, neque antea, quod sciret, in sermonem Latinum translatum aut editum, in illud Latinitate donandum incubuit. Quo in opere perficiendo cum versaretur, planeque illud confecisset, communicato sibi a D. Jacobo Uchanski eo de quo diximus Sclavono-Polono exemplari, illud cum Græco suo ita contulit ut ex utroque translationem suam Latinam perfecerit, quædam identidem ex utroque mutuatus. Codex ille Græcus, quem nactum se ait apud cardinalem Stanislaum Hosium, erat Guillelmi cardinalis Sirleti, tam bene de litteris ecclesiasticis meriti; ex eoque Hosius jam ab anno 1562 in Confessione Petrocoviensis synodi, cap. 40, mystagogicam quartam, seu, ut ego numero, vicesimam secundam catechesim, et in cap. 38 fragmentum mystagogicæ tertiæ seu vicesimæ primæ Græce ediderat. Opus suum absolvit Grodecius nondum dimisso concilio, ac præfationem suam inscripsit Tridenti, die nona Julii an. 1563. Hæc interpretatio anno sequente, Romæ, Coloniæ, Antuerpiæ, Parisiis excusa; quod Catholicorum hujus libri legendi studia declarat. Quin etiam Cyrillum idem annus Gallice loquentem vidit, opera Ludovici Ganei (ita enim se ipse in Admonitione ad Lectorem vocat), qui Grodecium in omnibus ducem secutus, quæ iste Latine peccaverat, eadem vernacule commisit. Ut paucis exponam de Grodeciana editione quid sentiam, plus se veritati consuluisse ait, quam elegantiæ, nec tamen caret elegantia. Occurrunt lacunæ, interpolationes, vitiosæ lectiones; sed codicum, quibus usus est, vitio tribuendæ. Dum verbum et litteram in interpretando sequitur, obscurus fit

odore aliquo aut conjectura levi, sed oculis et manu comprehendissent. At verum examinare nolle cum facile possis; viros probos nefariæ fraudis accusare, cum allata ab eis testimonia elu dere non possis; hominum est profecto, non qui veritatem quærant, sed qui suscepti erroris sibi conscii sint, et æquitatem omnem una cum veritate projecerint. Tenemus hoc loco Rive tum et Albertinum in improbitate manifesta. Nam quæ de præsentia reali, transsubstantia tione, suffragiis sanctorum, precibus pro mortuis a Grodecio et Prevotio assuta pronuntiant, ea in omnibus codicibus mss. in veterum libris, ut Eustratii qui sæculo septimo, Ni conis qui decimo scripsit, in libello Græco Пapi Tŵy fɛiwy µvornpics, totidem verbis expressa reperiuntur. Grodecius ab edito post eum contextu multis ille quidem locis discrepat; sed hæc discrepantia codicibus quos adhibuit, non fraudi tribuenda. Nam quæcunque ab eo præter missa, in nonnullis mss. desunt; quæ vero addita, similiter in iisdem aut aliis leguntur. Prevotii incredibilis religio in describendis codicibus, a quibus ut discederet, nec Grodeciana interpretatio, nec Cyrilliani argumenti continuatio, nec causæ catholicæ studium tanti ei fuere.. Unum hujus rei exemplum subjiciemus, quamvis multa possimus. Cyrillus catech. 22, my stag. 4, num. 2, aquam a Christo in vinum sanguini affine conversam demonstrat, et vinum in sanguinem mutanti credendum esse concludit. Grodecius, qui in suo codice legerat oixsion aipanı, vertit, ut par erat, affine sanguini; quæ legendi ratio magis ad catholicum dogma con firmandum apposita. At Prevotius cum in suis codicibus legisset oixti vapari, etsi poterat me liorem lectionem ex Grodecio et Hosio mutuari, maluit occasionem dogmatis confirmandi prætermittere, quam ab instituta in describendo diligentia recedere. Judicent igitur æqui estimatores an resideat in tanta timiditate nefariæ fraudis suspicio. XI. Riveti in Cyrillum ineptæ animadversiones. - Quoniam in Rivetum incidimus, moræ pretium videtur ineptas ejus in Cyrillum animadversiones referre, de quibus dicendi aliud tempus non occurret. Is anno 1610, non multo post editionem Prevotianam, Criticam sacram in lucem emisit; quo in opere cum inepta de cæteris scriptoribus arbitria faciat, haud scio an ae Cyrillo ineptissime judicet. Lib. II, cap. 18, nugator ille duo potissimum efficere conatur 1° permulta esse in Catechesibus Cyrilli editorum fraude intexta; 2° permulta cum erroribus Pontificiorum (ita dogma catholicum appellat) omnino pugnantia. Sed, si editores inseruerunt quæ dogmati suo faverent, quamobrem quæ pugnabant non eadem licentia sustulerunt? Ita sibi ipse obstrepit Rivetus et secum pugnat. Ejus de interpolato Cyrillo somnia in dissertatione secunda referimus et profligamus, ubi Catecheseon integritatem vindicamus: nec sane quis quam est qui non videat aliud causæ Riveto non fuisse cur Cyrillum interpolatum fingeret, nisi quod ejus testimoniorum vim aliter effugere non posset. Quæ vero cum Catholicorum erroribus pugnare pronuntiat, ea vel ad. doctrinam Ecclesiæ falso assignatam, vel ad opiniones Don impermissas inter theologos referuntur, vel ad ritus antiquos a quibus jam desuevimus,. vel ad sententias quæ olim non satis explicatæ, communi postea consensu definitæ, vel tandem ad ipsa Ecclesiæ catholicæ dogmata, quibus cavillando et nugando tenebras offundere conatur. Ad primum genus revoco lectionem Scripturarum, quam a Cyrillo commendatam a nobis prohiberi mentitur: efficaciam baptismi, quam a Cyrillo Spiritui sancto, a nobis operi operato tribui confirmat; quasi opus sacramentale a Spiritu sancto et operatione divina dissociemus;. fidem dogmatum et fidem miraculorum, quam a Cyrillo distingui, a nobis confundi fingit; cum nemo catholicus ignoret primam sine secunda fere semper consistere: eucharisticam conse crationem, quam a Cyrillo invocationi Trinitatis, a nobis verborum Christi efficacia assignari dicit; quamvis nec Cyrillus vi verborum, nec Ecclesia, quæ nihil ea de re sancivit, vi precum. et invocationum quidquam deroget. Secundum genus spectat Joannis baptismus, cui remis sionem peccatorum qui tribuere nolunt, eos Cyrilli sententia feriri pronuntiat. Aliter quidem ea de re multis Patribus visum, aliter hodie plerisque theologis videtur; sed unicuique libera datur eligendi optio, modo ne Joannis baptismo eamdem et parem vim ac nostro ascribat, quod a Cyrillo cæterisque Patribus alienum synodus Tridentina sub anathemate damnavit. Cætera non melius Riveto succedunt; velut cum objicit multa apud nos interdicta a Cyrillo præcipi, ut corpus Domini etiam laici manu suscipiant, calicem bibant, et residuo in labiis humore oculos et cæteros sensus perlinant. Quis non videt hæc omnia aliud nihil esse nisi Fitus et cærimonias, quæ in Ecclesia Latina partim desueta, partim certo consilio mutată „

nunquam tamen aut in 'antiquis damnatæ fuerunt, aut in Græcis, qui earum partem aliquam retinent? Quod autem de Scripturarum canone Cyrilli cum Ecclesiis reformatis consensionem, a Catholicis vero dissensionem jactat, eum falli et fallere demonstramus dissert. III, cap. 13, num. 95. Similiter quæ adversus traditiones et transsubstantiationem violenter detorquet, in eadem dissertatione vindicamus cap. 9, 10, 13. Quamobrem omisso Riveto ad editiones Cy rilli redeamus. XII. Editio Anglicana viri cl. Thomæ Milles. - Nondum idem Cyrillo contigerat, quod multis nostra Patrumque memoria scriptoribus, ut accuratiore industria illustratus prodiret. Nihil habebant superiores editiones præter Catecheses et Epistolam ad Constantium. Nemo collegerat quæ sub Cyrilli nomine feruntur, velut homiliam in Hypapantem, Epistolam ad Augustinum; nemo latentia in bibliothecis fragmenta eruerat. Ad hæc, contextus mire defor matus, nævis scatens interpretatio, nullæ animadversiones quæ vulnera sanarent, lucem ob scuris darent. Hanc operam suscepit vir clar. Thomas Milles, theologiæ baccalaureus ex Æde Christi collegii Oxoniensis. Prodiit ejus editio Oxoniæ e theatro Sheldoniano, impensis Richardi Sare, bibliop. Londin., an. 1703, eo characterum nitore et chartæ splendore, nihil ut elegan tius requiri possit. In hac editione, præter citata jam opera, accedunt eruta ex bibliothecis fragmenta, imprimis fragmentum homiliæ in Paralyticum ad piscinam jacentem, tum primum ex mss. editum: Historia ecclesiastica et mystagogica, sive Theoria mysteriorum; quod opus Millesius, cum Germani CP. episcopi esse sciret, cum Cyrillo tamen edendum pu tavit, quia ejus nomini nonnullis in libris tribuitur. Hæc omnia ad mss. codices emen data, interpretatio castigata, contextus in numeros sive articulos incisus, Scripturæ testimonia diligenter notata, indices copiosi, accuratior in vitam et scripta Cyrilli præfatio; de quibus omnibus sic dicam, ut nec Millesium debitis laudibus defraudem, nec tamen quæ ejus editioni desunt reticeam; postulat enim instituti mei ratio; ut nec ejus labore multum de meo detra etum fuisse inficier, nec multa mihi ad elaborandum relicta dissimulem. XIII. Judicium de Anglicana editione. - Nihil sibi doctissimus editor antiquius ait fuisse quam ut contextum Græcum, præsertim Catecheseon, purum et intaminatum ederet. Quam obrem eum et cum superioribus editionibus et cum mss. duobus vel tribus contulit, de quibus post hanc præfationem dicam in codicum notitia. Harum omnium ac præcipue codicum nss. variæ lectiones inter contextum et notas lineis totam latitudinem occupantibus collocatæ, sed tanta religione, ut ne levissimas quidem et a librariorum inscitia profectas ne glexerit. Melius hunc locum, mea quidem sententia, sortitæ fuissent, quæ ex Grodeciana interpretatione cum editis comparata eruuntur. Non pauca sane in contextu emendavit, idque sectore semper admonito; sed multa eum fefelierunt, multa prudens et sciens reliquit, quæ ex variis lectionibus ab eo appositis emendari poterant. Cujus rei exemplum habes catech. 4, num. 21, edit. Oxon., nostræ 35, et catech. 23, num. 5 et 6, edit. Oxon., nostræ 7-9, in quibus perturbata verborum constructio, ex lectionibus appositis in integrum restitui poterat; nee tamen quidquam mutatum. Quin etiam in notis nonnulla commemorat a se emendata, quæ tamen in textu, nescio quo pacto, eadem manserunt, velut catech. 3, num. 7, et catech. 6; Trum. 17. Interspirationis notæ in hac editione multo diligentius quam in superioribus obser vatæ interdum minus animadversæ editorem torserunt, et ad medicandum locis integris et sanis induxerunt; vide cat. 11, n. 4. Cæterum Joannis Potteri, qui mendis typographiæ expur gandis præfuit, tanta exstitit diligentia, ut in hoc genere, in quo labi et errare proclive est, vix unquam offendat. Novæ interpretationis necessitatem vidit Millesius; cur hunc laborem non susceperit, ignoro. Grodecianam multis ille quidem locis emendavit; sed in multo pluri bus aut prorsus inornatis, aut a Græco discrepantibus intactam reliquit. Quin etiam ad nævos, quos a Prevotio in eam inductos retinet, alios adjecit ut Cyrillum ad Albertini sententiam fingeret. Tam textum quam interpretationem in numeros sive paragraphos distribuit; id quod in superioribus editionibus deerat. Sed miror in hac deesse notas illas, quæ in istis ad mar ginem appositæ, res observatione dignas, et summam argumentorum indicabant. Scripturæ testimonia, quæ Cyrillus refert, vel quasi præteriens designat, diligenter ad marginem no tantur, sic tamen ut labori nostro non pauca reliquerit; ea præsertim quæ Græce tantum exstantia, aut in Vulgata cum insigni diversitate posita, lectorem fallunt: nec tamen iis non

animadversis, Cyrilli sententiam possis assequi. Vide hujus rei exempla Procat., n. 7; cat. 1, n. 5; cat. 6, n. 2; cat. 8, n. 6; cat. 22, n. 7. XIV. In observationibus et notis moderationem animi et eruditionem laudes. Editor non catholicus, nihil in Catholicos aspere, nihil contumeliose dicit. Ecclesiæ catholicæ operam navat in confirmandis pluribus institutis, ut signo crucis, exorcismis, insufflationibus, preci bus pro mortuis, quæ plerisque Protestantibus videntur nova, cum sint perantiqua. Scriptores catholicos, in his sodalitii nostri monachos perhonorifice semper appellat; eorumque aucto ritate sæpius utitur quam suorum. Catholicum esse jurares, si aliis in locis operam non tereret in impugnanda (a) clericalis continentiæ lege, permiscendis baptismi et poenitentiæ diver sis characteribus, et testimoniis (c) præsentiæ realis perabsurde eludendis. Inest iisdem obser vationibus non mediocris antiquitatis cognitio; sed tamen quid mihi non probetur exponam. Videtur 1° non satis constanter in notis apponendis versari: nam in primis ad Illuminandos catechesibus et in mystagogica prima pene luxuriat; in aliis autem, quæ non minus materiæ suppeditabant, tædio laboris quodam modo exaruit. 2. Illud multo gravius, quod in rebus contritis et pervulgatis, quales sunt nominis ante baptisma dandi consuetudo, abrenuntiatio nes, triplex immersio, et alia hujusmodi, multus et disertus: in arduis autem et spissis, cum scriptoris sententia quibusdam veluti tenebris involvitur, aut a communi doctrina recedit, aut a vero in rebus historicis aberrat, aut in obscuris ritibus versatur, in bis, inquam, jejunus est et pene taciturnus. 3° Neque illud etiam a Millesio susceptum, quod tamen lectoribus utile et jucundum, ut Cyrilli Scripturæ legendæ rationem expenderet in multis a nostra discrepan tem; et quæ Cyrillus ex scriptoribus natu majoribus, quæ scriptores natu minores ex Cyrillo descripserunt, in medio poneret. In postremo genere tam indiligenter versatus est, ut moni tus ab amico de quadam Cyrilli sententia ab Anastasio laudata, diu quæsitam nec inventam CyriNo abjudicarit; quæ tamen in catechesi septima verbis conceptissimis legitur. XV. Operis initio, quod Pembrochiæ et Montis-Gomerici comiti nuncupatur, Præfatio legitur de vita et scriptis Cyrilli, de variis editionibus, ac demum de Oxoniensi brevis et dilu eida. Erant in rebus gestis Cyrilli permulta majorem in modum obscura et implicata, quæ diligentius expediri poterant; de scriptorum quoque numero, veritate, integritate, genere et catura uberius disputandum fuerat. Veterum deinde testimonia in medio ponit: multa sane conquisivit, non tamen occupavit omnia, ut ex his quæ collegimus patebit. Ad calcem volu minis apponitur 1° Roberti Coci censura de Cyrilli ad Augustinum epistola, et de quinque nystagogicis catechesibus; vera illa quidem, quantum ad epistolam, etsi in Catholicos ira cundior, de catechesibus autem prorsus absurda; 2° Riveti de Cyrillo ejusque scriptis judi cium, non satis dignum quod a Millesio tanti fieret; 3° denique Edmundi Albertini de Cyrillo ejusque scriptis disputatio, non tam explicandi Cyrilli quam exagitandi et depravandi studio suscepta. Opus totum indice triplici clauditur. Primus est Scripturæ testimoniorum; secundus scriptorum, quos editor in suis observationibus citavit et emendavit, quamvis nihil pene emendaverit; tertius rerum in contextu et notis memorabilium, multo quam in superioribus editionibus, quantum ad contextum attinet, locupletior.. XVI. Editionis nostræ consilium. - Ad ea quæ in editione Oxoniensi minus commode pro visa demonstravimus, iHud accedebat ut ejus exemplaria his in regionibus rara admodum vixque essent parabilia. Multi suberant stimuli novæ editionis suscipiendæ, in primis amor quidam et admiratio Cyrilli operum, quæ accurate emendari et illustrari, non parvi interesse ad rem ecclesiasticam videbatur. Sed deterrebat mediocritatis meæ conscientia, ne materiam viribus haud æquam sumerem. Cessi tandem præpositorum voluntati, monitis amicorum, non invitus; eumque laborem suscepi, in quo mihi divinam opem adfuturam, meque suavissimos. fructus percepturum sperabam, si quid Ecclesiæ catholicæ navarem. XVII. Textus emendatio.-Præcipuam partem suscepti muneris existimavi, Græcum exem plar, si qua ratione consequi possem, ita purum et intaminatum edere, tanquam e manibus auctoris prodiret. Quamobrem illud, quam diligentissime potui, cum Grodeciana interpreta (a) Ad cat. 12, n. 23. (b) Ad cat. 23, n. 4, et Procal. n. 17. (c) Ad cat. 19, n. 7; cat. 21, n. 3; cat. 22, n. 1, 3.

tione, Morelii et Prevotii editionibus, cum codicibus manuscriptis in hac urbe exstantibus contuli. Romanorum diversas lectiones amicorum opera consecutus sum: quæ autem ex Anglicanis collectæ fuerant a Millesio, eas ad usus meos adjunxi. Neque etiam neglectui esse judicavi citatą ab antiquis Cyrilli testimonia, ex quibus quid olim lectum in Cyrillo fuerit, quamve in sententiam ejus accepta verba, perspicitur. Inde nata lectionum diversarum silva, in quibus eligendis non minus operæ fuit quam in colligendis alterum enim diligentia, alte rum meditationis est et judicii non mediocris. Nam sæpe, nisi cautio adhibeatur maxima, codices antiqui ducent in vitium; propterea quod librariis solemne est similitudine vocum errare, et ea legere sibi videri, quæ ætatis in qua degebant consuetudinibus, aut legenda Scripturæ et de rebus theologicis loquendi rationibus magis consentanea. Quamobrem, ut Cyrilli emendandi rationem ex codicibus mss. repetere soleo, ita interdum ipsos co dices mss. ad Cyrilli et loquendi et sentiendi rationes referre coactus sum, et uni codici cum ejus stylo et doctrina consentienti plus tribuere quam multis dissentientibus. Non nulla exstiterunt quorum ad emendationem codices antiqui nihil afferrent. Hæc conjecturis sanare conatus sum, non tamen in contextum injectis, sed in margine appositis. At ubi cer tissimis indiciis ad fontem erroris perveni, ibi contextum mutare non dubitavi. Sed hanc licentiam tam parce tamque pudenter sumpsi, idque semper admonito lectore, ut neminem reprehensurum putem; cum præsertim tota plerumque in hujusmodi locis emendatio, unius litteræ aut diphthongi mutatione contineatur. Paulo liberius versatus sum in distinguendis interpunctionibus, quæ temere a librariis et ad arbitrium positæ, Cyrilli orationem parenthe sibus et concisis sententiis intertextam sæpe deformaverant. XVIII. Nova interpretatio. - Deliberatum initio fuerat, novam interpretationem non ela borare, sed tantum Grodecianam, quæ jam a nonnullis emendari coeperat, diligentius castigare. Sed tam multa occurrebant mutanda, ut novum opus conficere non valde difficilius visum sit, quam emendare vetus: Cyrillum autem uni formæ reddere multo elegantius, quam detexere tot locis et retexere. Nonnulla tamen retinui, quæ aut a Grodecio recte posita aut commode. ab aliis emendata fuerant. In interpretando propositum imprimis fuit, ut scriptoris sententiam accurate et perspicue redderem. Non me latet elegantiæ habendam esse rationem, idque a me, ubi res ipsæ tulerunt, neglectum non esse spero; sed diligens et accuratus malui videri quam elegans et ornatus. Liberior campus oratorum et poetarum interpretibus conceditur datur venia elaboratæ concinnitati, nec studio venustatis a scriptoris sententia aberrare grande flagitium. At in sanctis Patribus, ac præsertim in Cyrillo, qui totus est in sacro dogmate expo nendo, liberior interpretatio, etiamsi de sententiæ pondere et argumenti momento mhil de ɩrahat, quod vix ac ne vix quidem fieri potest; illud certe lectoribus Græce nescientibus eripiet perincommode, ne de scriptoris stylo et ingenio existimare possint. Quamobrem litteram et verbum, quantum utriusque linguæ dissimilitudo patitur, in interpretando secutus sum, nec voces ecclesiastico usu contritas, etsi non placere puriorem Latinitatem amantibus sciebam, usurpare dubitavi. Scripturæ testimonia, tum quæ Cyrillus refert integra, tum quæ veluti præteriens designat, ut indicare diligenter, ita accuratissime reddere conatus sum. Vulgatæ. verba retineo, ubi Græca cum ea consentiunt. Ubi autem non solum a Vulgata, sed etiam ab editis Græcis Cyrillus discrepat, ita interpretor, ut hanc discrepantiam lectores animadvertant. Numeros sive paragraphos magno commodo Millesius in Cyrillum primus induxit; sed ordi nem ab eo institutum sequi non potui, propterea quod sæpe unum argumentum multis numeris dividit, multa sæpe uno paragrapho comprehendit. Satius visum est in distribuendo textu, non verba et lineas numerare, sed diversa orationis capita et cujusque capitis argumenta sequi. Hæc non solum numeris distincta, sed etiam ad marginem notata summatim. Ibidem præterea res observatione dignæ, loca similia indicantur, voces obscuriores brevi interdum scholio explicantur. Præmissæ singulis catechesibus admonitiones totius orationis descriptionem bre viter ponunt ante oculos, lectoris animum necessariis observationibus præmuniunt, quo die pronuntiata catechesis, quos ad codices emendata demonstrant. XIX. Notæ hujus editionis. - Notæ et observationes meæ, quantum conjectura assequor, in eorum reprehensionem incurrent, qui multum operæ in his rebus insumi non probant; sed ços oratos volo ne sententiam in me dicant re non explorata. Duplex notarum genus duplici

indicio signatur: aliæ in textu Græcis elementis indicate contextum spectant; aliæ in Latina interpretatione numeris designatæ varias Cyrilli sententias illustrant. In iis quæ ad contextum pertinent; 1ª variæ lectiones recensentur, non omnes tamen, sed quæ haud levis pretii; nam quæ levioris momenti, post opera Cyrilli in indiculum rejectæ: in iis autem quæ prorsus sunt inutiles, tempus non terimus. Diversas autem lectiones simpliciter et nude non refero, sed momento quodam et judicio, ubi earum delectus habendus fuit, examinavi; 2° ut quæque res in textu mulata, emendationis ratio lectori subjicitur; 3° quæ Cyrillus ex aliis scriptoribus, aut alii ex Cyrillo, sive expresso nomine, sive tacito mutuati, in iisdem notis indicamus. Alterum genus notarum sic se habet: 1° ambiguæ voces quam vim et sententiam habeant, expenditur; ubi certi nihil extundi potuit, judicium lectori permittitur; 2° majoris momenti sententiæ simi Jibus Cyrilli aut aliorum locis explicantur; 3° quæ doctrinam aut historiam spectant variis modis illustramus, lucem obscuris dando, male in dubium vocata confirmando, fontem erroris, si quid erratum sit, investigando: sunt enim in Cyrillo nonnulla, quæ prima specie nævum esse dicas, propius spectata non improbes. Alia hæreticorum interpretationibus exagitata opus fait a nobis vindicari; alia minus dicta commode, velut de æterno Christi sacerdotio non equidem purgavi, sed tamen a pravis consecutionibus defendi. In historia Cyrillus sic versatur, ut aliis interdum monumentis explicandus sit, suæ interdum memoriæ aut incertis monumentis male videatur credidisse. In his omnibus observationes meas non passus sum desiderari. 4° Quæ apud Cyrillum de sacrorum locorum situ, aut de ritibus Ecclesiæ Hieroso Jymitanæ propriis leguntur, res erant auditoribus ante oculos positæ, at lectoribus non parum negotii facessent, nisi aliis monumentis illustrentur. 5° Sæpe discedit Cyrillus a communi legendæ et interpretandæ Scripturæ ratione: qui ei hac in re præiverint, quique suffragati, paucis demonstrandum duximus. His in rebus notæ nostræ versantur, non illæ quidem eruditis necessariæ, haud tamen scio an multis rebus aspersæ quas eruditi nondum observaverint, certe mediocriter doctis non futuras inutiles speramus. Duo potissimum vitia in hoc genere cavenda esse duxi, alterum ne, dum paucorum fastidia formido, agerem in defendenda Ecclesiæ causa et illustrando Cyrillo segnius; alterum ne tempus tererem in rebus pervulgatis. Quamob rem in iis quæ jam pertractata, ad eos qui tractarunt dimittere soleo, ne actum agere videar. Ac profecto, si judiciis adsit æquitas, erit mihi magis verendum, ne operam meam lectores in rebus non contemnendis, quas ut notas prætermisi, defuisse existiment, quam ne in levioribus querantur superfuisse. XX. Quid hac editione contineatur. Omnia Cyrilli opera, tum quæ vera et germana, tum quæ supposita aut dubia cum fragmentis repræsento. Admonitio singulis præfixa quid de illis judicem declarat. Supposita eliminare propositum initio fuerat; sed satius visum est nihil in hoc volumine desiderari, quod quidem Cyrilli nomen præferret, iis tamen exceptis, quorum certus ac notus est parens. Post opera Cyrilli diversarum lectionum indiculum apponimus, deinde dedicatorias Grodecii et Prevotii epistolas, in quibus de editionum suarum instrumentis disserunt. His addimus Grodecii brevem dissertationem in vitam et scripta Cyrilli, Millesii præfationem cum selectis notis: in his omnibus communi editionum consuetudini serviendum duximus. Appendicis loco subjicitur descriptio Hierosolymitanæ Sanctæ Crucis seu Resurre ctionis ecclesiæ, in qua Cyrillus catecheses pronuntiavit, cujusque ornamenta sæpe comme morat. Ichnographiam hujus templi delineari curavi, ejusque historiam brevi oratione per sequor. Sequuntur duo indices copiosi primus Scripturæ testimoniorum, alter rerum in Cyrillo memorabilium, tum etiam earum quæ notis, Præfatione, Dissertationibus continentur. Initio voluminis, ante veterum et quorumdam recentiorum de Cyrillo testimonia, triplicem dissertationem instituimus. Prima est de vitą et rebus gestis Cyrilli, quas non perfunctorie, ut superiores editores, sed operosius persequimur, ita ut in hac historiæ parte illustranda aliquid me sperem profecisse. Agit alia de ejusdem scriptis, quorum index texitur, veritas, antiqui tas, integritas vindicantur, ac de Catechesibus potissimum, quo tempore et loco pronuntiatæ, qua ratione, methodo et stylo compositæ, inquiritur. Quæ de Cyrilli doctrina disserere non licuit in notis, ea in tertiam dissertationem conjecimus. In primis Cyrilli sententia de Christi et Spiritus sancti divinitate expenditur, apertissima de Ecclesiæ et traditionis auctoritate,

de præsentia reali et transsubstantiatione testimonia ab hæreticorum cavillationibus vin dicantur. XXI. Commemorandi jam mihi sunt ii quorum beneficio, opera et consilio in hac editione adornanda, usus sum. Ut ab exteris regionibus initium ducam, plurimum debeo eminentis simo cardinali Ottoboni, cujus ditissima bibliotheca, ut sæpe alias sodalibus nostris, ita mihi ad hoc opus magno usui exstitit, codices mss. explorante D. Philippo Raffier, qui tum erat sodalitii nostri in curia Romana procurator generalis. Idem commodis meis attentus, a doctissimo viro D. Antonio Maria Salvini impetravit, ut sua in editionem Cyrilli an. 1640 scholia non parum mihi profutura concederet. In hac urbe, Bibliotheca Regia, magnum illud litteratorum perfugium, percommode mihi patuit, annuente illustrissimo abbate Camillo le Tellier de Louvois, bibliothecæ moderatore, doctissimis viris D. de Targny et D. Boivin sum mam humanitatem significantibus. Sed præsidium longe maximum in Coisliniana constitutum habui, quam excellentissimus Metensis episcopus DD. Henricus du Cambout, dux de Coislin, pro suo singulari in nos amore, asservandam in hoc San-Germanensi monasterio deposuit ei præfectus antea fuerat vir clar. D. Blanchard, doctor Sorbonicus, quem facilem et huma num expertus sum. Vir illustrissimus D. Joannes Colbert, comes de Seignelay, notam sodali bus nostris beneficentiam mihi non clausit; ejusque bibliothecæ præfectus D. du Chesne promptus ad bene de me merendum fuit. Pari me humanitate impertierunt doctissimi S. Genovefa bibliothecarii. Viros in hac urbe eruditos prætermitto, qui de rebus obscuris con sulenti lucem ingenii sui non inviderunt. Nec domestica subsidia defuere: ut eos taceam qui consilio juverunt, D. Jacobus Leger, olim sodalitii nostri, nunc austerioris vitæ studio Trap pensis monachus, cum Cyrillum vernacule reddere instituisset, ubi consilii mei certior factus est, libenter communicavit quidquid ex mss. excerpserat, aut in Cyrillum observave rat. Utilem operain navarunt duo alii sodales, quorum alter arctioris amicitiæ, alter fraterni sanguinis vinculo conjunctissimus. Nunc exorandi lectores, ut, quæ incogitanti exciderunt, aut minus commode cogitanti, patienter excusent; ac saltem Ecclesiæ catholicæ inserviendi studium, quo ad hoc opus suscipiendum adductus sum, æqui bonique consulant.. Auctor hujus editionis laudatur. Videtur hic locus esse. adn.únendi lectoris, domnuni Aπ gustinum Touttée, presbyterum et monachum congregationis S. Mauri, hujus novæ editionis auctorem, cum typis mandasset totum S. Cyrilli contextum, ac Præfationem et Dissertationes prelo parasset, in hoc laboris decursu obiisse. Natus erat Ricomagi Idib. Decemb. an. 1677, ex patre forensi eloquio, juris civilis scientia, morum probitate spectato. Peractis egregie apud eruditos Oratorii sacerdotes litterarum humaniorum, philosophiæ et theologiæ studiis, monasticam vitam amplexus est, seque votis solemnibus obstrinxit in monasterio Vindocinensi, 1▼ Kal. Nov. an. 1698. Post navatam iterum rebus theologicis operam, presbyter mense Decembri an. 1702 creatus, philosophiam annis duobus, tribus theologiam in monasterio Floriacensi docuit: quod munus magna cum laude pietatis et eruditionis per functus, in monasterium S. Dionysii accersitur an. 1708, ubi saniorem theologiam per annos quatuor profiteri perrexit. Hanc autem docendi viam sequebatur, ut, missis scholasticæ spinis, quid sancti Patres sensissent unice curaret, atque ex eorum libris, quos nocturna diurnaque manu versahat, omnem dictandi materiam comportaret. Hos ad usus litterarum Græcarum præsidium sibi paraverat, in quibus ita contritus fuit, ut cum excellentibus in hoc genere comparari posset. Sic instructus et munitus ad novam editionem S. Cyrilli adornandam accessit, suadentibus amicis, præpositis jubentibus. Opus inceptum in monasterio S. Dionysii, absolvit in San-Germanensi, Lutetiam vocatus an. 1712. Utrum eximium hunc scriptorem accurate interpretatus sit, commode emendaverit, illustraverit erudite, publico judicio statui malo, quam mea prædicatione. Tantum dicam, quod arguti judices satis perspicient, ejus notas et dissertationes non ex alienis messibus decerptas, sed ex ditissimis adversariis depromptas, quæ ipse sibi omnibus Patribus et conciliis ordine legendis pepererat. Auctores nonnulli fuerant, ut in notis apponendis parcus esset et tenuis, alii dehortati, ne lectorem aptis ad S. Patris contextum, ad dogma et disciplinam observationibus defraudaret. Maluit multorum utilitati servire quam paucorum fastidia fugere. Spes affulgebat hominem firma valetudine, ætate florenti, eruditione non quotidiana, multa ingenii sui monumenta relicturum; sed quæ legendo et meditando comparaverat, ea, si minus nobis ad exspe

clatos ejus laborum fructus, ipsi certe ad vitam sanctissimam et præclarissimam mortem profuerunt. Ejus enim studiorum labor nihil aliud habuit, nisi meditationem Christi crucifixi; totus in SS. PP. evolvendis, non solum eorum de dogmate sententiam nostræ Catholicorum persimilem, sed etiam re ligionis studia nostris majora perspiciebat; non solum præclare dicta colligebat, sed etiam fidem et charitatem adhuc in his libris spirantem. His in fontibus eximium illum amorem veritatis hauserat, quem tot rebus declaravit; nec prave pudens in ea amplectenda, nec in defendenda timidus, libenter emendans si quid errasset imprudens, patroni sui doctrinæ liberrime affixus. Haud verebor iisdem studiis acceptum referre, quod de monastico instituto, ac de ecclesiasticis præceptis et documentis tam magnifice sentiebat, imprimis vero de ipsa Ecclesia catholica, cujus causa cupiebat mirifice. Nemini profecto concedebat, qui plus doloris ex ejus rebus adversis colligeret, ac majori lætitia in prosperis efferretur; et cum longa ægritudine ad omnes vitæ eventus percalluisset, bæc una res eum recreabat, si quid Ecclesiæ ad spem pacificationis, veritati ad triumphum accessisse nuntiaretur. Jam tres fere anni sunt ipsi, cum eum tussis perincommoda tentaverat. Male curata vellicabat in terdum. Sed an. 1716 exeunte, sic insedit pectori ut sanguinis vomitum non semel exciverit, nec ulla medicorum arte potuerit sanari. Hujus rei causa non exstitit in studiis immoderatis; nam, ut cæte rarum rerum, ita et studiorum modum tenebat, nec eis quidquam tribuebat quod aut monasticis muniis, aut necessariæ corporis procurationi ereptum esset: sed minime mirum, si assiduus labor vitæ austeriori ədditus bonam valetudinem labefactavit. Legendi et scribendi facultatem perdiu morbus reliquerat, co gitandi et precandi ne in extremo quidem spiritu abstulit. Cum se in dies minui animadverteret, in pervigilio Conceptionis B. V. M. extrema Ecclesiæ sacramenta postulavit, ac præsente Christo Domino, religiosi ac veritatem amantis animi significationes dedit, seque in sanctæ, catholicæ, apostolicæ et Romanæ Ecclesiæ fide et communione mori pronuntiavit. His subsidiis corpus si minus morbo, saltem doloribus levatum, animum ad spem vitæ æternæ confirmatum dicebat. Quod superfuit temporis (su perfuerunt autem decem et novem dies) in rerum cœlestium meditatione traduxit, nec oculos Crucifixi imagine, nec mentem crucifixi Dei cogitatione dimovens. Erat omnibus spectaculo ad speciem corporis fatiscentis lugubri, ad constantiam et tranquillitatem, quam veritatis certo cognitæ et vitæ bene actæ conscientia dabat, longe præclarissimo. Quinque aut sex ante mortem diebus lecto affixus, cum jam mortem faucibus concepisset, ac spiranti mortuo similis videretur, erat robusto, ut cum maxime et constanti animo; precaturum se pro amicis dicebat, cum ad Christum migrasset, eaque sibi curabat ex Scripturis sanctis legi, quæ olim ad hoc tempus provisa notaverat. Tandem quo die nascentem Deum. celebravimus, præclare secum agi existimans, quod sibi tam sancto die moriendum esset, extremas pre ees duabus ante mortem horis, ultimam absolutionem in ipso extremo spiritu petüt, sicque obdormivit in Domino an. 1718. Nefas lugere duximus tam signatam mortem omnibus prædestinationis notis: sed tamen eximiam morum simplicitatem ingenio non mediocri, summam pietatem eruditioni non vulgari, severiorem doctrinam facili inter sodales animo conjunctam desideramus. Ad quorum fidem hæc editio castigata est. De codicibus quos Grodecius et Prevolius secuti sunt, cum mihil ipsi dixerint, ex conjectura tantum informare possu mus judicium. Totum opus Catecheseon et Epistolam ad Constantium contulit Grodecius cum Sclavona et Polona ex Sclarono interpretatione, et Græco uno codice Scirletiano; Prevolius ad Vaticanos codices, quorum nec numerum nec natam docet. Quid ex Sclavono libro, quid ex Græco codice sumpserit Grodecius, non notat. Scirletiani codicis specimen aliquod dedit Stanislaus Hosius, ex eo catechesim 22 totam describendo. Multis sune librariorum et scripturæ mendis scatel, nec eum in omnibus seculus est Grodecius. Habel Grodecius lacunas plurimas; habet et assumenta quædam, quate in aliis quoque codicibus reperi. Vaticani codices, quibus Prevolius usus est, paucioribus quam Grodeciana editio lacunis deformes, et ab omnibus assu mentis liberi; si vocem éµsoveror ad finem cal. 17, n. 32 et 35, Spiritui sancto contra mentem auctoris, ut ego censeo, in reclam excipias. Unversas quoque Catecheses et Epistolam ad Constantium recensuit Thomas Millestus, Anglicana editionis curator, ad codicem unum D. equitis Thomæ Roe, et ad varias lectiones a vir. clar. Isaaco Casaubono collectas ex aliquo ms. co fice. Primum codicem Roeamum ante annos sexcentos scriptum putat: membraneus est, et ex Oriente advectus cum plu rimis aliis, bibliothecæque Bodleianæ datus a Thoma Roe, equite aurato, qui a Jacobo 1, Britanniæ rege, legatus ad im peratorem Mogolium (uit. Variæ autem illæ Casauboni lectiones ab eo collectæ sunt ex ms. codice et accurate ascriptæ marginem sui Cyrillianorum operum libri, in quo præter varietates lectionum, suas etiam de locis obscuris conjecturas addiderat. Eum cum Millesio perhumuniter communicavil Joannes Norwicensis episcopus. Cæterum quis et unde sum plus sit hic codex, ignoratur. nec id adnotavit Casaubonus. Conjicit Millesius eum in aliqua Galliarum bibliotheca a viro dar. repertum. Ego vero hunc codicem eundem esse cum Roeano valde suspicor. Nam utriusque eadem est varietas le comm, eædem prætermissiones, eadem assumenta, scholia ad marginem eadem, uti Millesiune editionis variantes lectiones, aut nolas nostras Græcas et variantium indiculum vel leviter inspicienti patet. Nihil moror quædam inter