Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
PG 33:1165ἘΠΙΣΤΟΛΗ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ἘΠΙΣΚΟΠΟΥ ἹΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ ΠΡΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΝ ΤΟΝ ΒΑΣΙΛΕΑ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ἘΝ ΟΥΡΑΝΩ ΦΑΝΕΝΤΟΣ ΣΗΜΕΙΟΥ Βασιλεῖ θεοφιλεστάτῳ καὶ εὐσεβεστάτῳ Κωνσταντίῳ Αὐγούστῳ, Κύριλλος ὁ ἐν Ἱεροσολύμοις ἐπίσκοπος ἐν κυρίῳ χαίρειν. Πρώτας ταύτας ἐξ Ἱεροσολύμων πρὸς τὴν θεοφιλῆ σου βασιλείαν ἀποστέλλω γραμμάτων ἀπαρχάς, σοί τε πρεπούσας ὑποδέξασθαι κἀμοὶ παρασχεῖν· οὐ λόγων κολακείας πεπληρωμένας, ἀλλ’ ἐπουρανίων μηνυτικὰς θεοπτίας· οὐδ’ εὐσυνθέτους λόγων ῥητορικὰς πιθανότητας περιεχούσας, ἀλλ’ ἁγίων εὐαγγελίων προρρήσεσι διὰ τῆς τῶν πραγμάτων ἐκβάσεως μαρτυρούσας τὴν ἀλήθειαν. Ἕτεροι μὲν γὰρ ἀφ’ ὧν ἔχουσι τὴν τιμίαν σου πολλάκις στεφανοῦσι κεφαλήν, χρυσοκολλήτους στεφάνους λίθοις διαυγεστάτοις πεποικιλμένους προσκομίζοντες. Ἡμεῖς δὲ οὐ τοῖς ἀπὸ γῆς σε στεφανοῦμεν «τὰ γὰρ ἀπὸ γῆς δωρούμενα τέλος ἔχει τὴν γῆν»· ἀλλ’ ἐπουρανίων πραγμάτων θεϊκὴν ἐνέργειαν ἐν τοῖς τῆς θεοφιλοῦς σου βασιλείας καιροῖς ἐν Ἱεροσολύμοις τελεσθεῖσαν τῆς σῆς εὐσεβείας μετὰ σπουδῆς ἄγομεν εἰς γνῶσιν· οὐχ ἵνα νῦν ἐξ ἀγνοίας ἔλθῃς εἰς θεογνωσίαν «φθάνεις γὰρ καὶ ἑτέρους διδάσκων δι’ ὧν εὐσεβεῖς·
Μηνὶ Μαΐῳ (1), Κ' ἡμέρᾳ (2). ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ ΠΡΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΝ ΤΟΝ ΕΥΣΕΒΕΣΤΑΤΟΝ ΒΑΣΙΛΕΑ, Περὶ τοῦ ἐν οὐρανοῖς φανέντος σημείου τοῦ σταυροῦ ἐκ φωτός, ἐν Ἱεροσολύμοις ὀφθέντος. Βασιλεῖ θεοφιλεστάτῳ καὶ εὐσεβεστάτῳ Κωνσταν- Α τίῳ (3) Αὐγούστῳ, Κύριλλος ὁ ἐν Ἱεροσολύμοις ἐπί- σκοπος ἐν Κυρίῳ χαίρειν Δ'. Πρώτας ταύτας ἐξ Ἱεροσολύμων πρὸς τὴν Θεοφιλή σου βασιλείαν ἀποστέλλω γραμμάτων ἀπαρ- χάς, σοί τε πρεπούσας ἀποδέξασθαι, καμοὶ παρα- σχεῖν· οὐ λόγων κολακείας πεπληρωμένας, ἀλλ' ἐπουρανίων μηνυτικὰς θεοπτίας· οὐδὲ συνθέτους λό- γων (4) ῥητορικῶν πιθανότητας περιεχούσας, ἀλλ᾽ ἁγίων σοι Εὐαγγελίων προββήσεσι, διὰ τῆς τῶν πρα γμάτων ἐκβάσεως, μαρτυρούσας τὴν ἀλήθειαν. Β. Έτεροι μὲν γὰρ, ἀφ᾽ ὧν ἔχουσι, τὴν τιμίαν σου πολλάκις στεφανοῦσι κεφαλήν, χρυσοκολλήτους στεφάνους λίθοις διαυγεστάτοις πεποικιλμένους προσ- Β τοῦ ἁγίου τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν. τὸν εὐ σεβέστατον βασιλέα, τὸν βασιλέα υἱὸν τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου. ἐν οὐρανοῖς φανέντος, ἐν οὐρανῷ, τοῦ σταυροῦ, ἐκ φωτός, λόγων ρητορικὰς πιθανότητας. συνθέτους λόγους ῥητορικές πιθανότητας. προῤῥήσεις, προῤῥήσεσι, προστ ρήσεσι. παραίνεσιν, παρ αινέσεσι. ἀλήθειαν παραίνεσιν ἀλήθειαν, τέρασι. EPISTOLA AD CONSTANTIUM IMP. Mense Maio, die septima (ann. 351) SANCTI CYRILLI EPISTOLA AD CONSTANTIUM PHISSIMUM IMPERATOREM, De signo lucida crucis Hierosolymis viso, quod in cœlis apparuit. Imperatori Deo dilectissimo ac piissimo Constan- tio Augusto, Cyrillus Hierosolymorum episcopus in Domino salutem. dilectum regnum | seu imperatoriam majestatem ] litterarum primitias mitto, quas et te accipere, ct me dare deceat: quæ non adulationis verbis re- fertæ sint, sed immissam a Deo cœlestium rerum tibi visionem significent; neque arte compositas rhetoricarum sermocinationum probabilitates con- tineant, sed suam sanctorum Evangeliorum præ- dictionibus veritatem ex ipso tibi astruant rerum eventu. tiosum sæpe tuum caput coronant, auro inductas perlucidissimisque gemmis distinctas tibi offerentes Vid. cal. 23, n. 10. Outob. 2, et vers. Grod.; notam diei ex solo Ottob., vocem ex codd. Roe et Casaub. In Grets. habetur, Loco legit Gretserus, Verba, desunt in Roe et Casaub. Habetur in Grets., et omiititur, Wo- ces, ex solo Outob. adjecimus. memoriain recolit hujus miraculi de quo Cyrillus in ea epistola. Typico sancti Sabæ apparitio facta narratur sub Constantino. Utrobique scriptoris erratum est. Roe et Casaub., Infra, loco scripsimus, ex codd. Roe, Casaub., Genover. et Outob., qui habet, Gretserus legit, forte pro Si omitteretur articulus voci prætisus, jungendo cum sen- sus esset optimnus, veram Evangeliorum exhorta- tionem esse testantes. Grodecius vertit, ostentis : le- Bit forte 1. Primas hasce ex Hierosolymis, ad tuum Deo 11. " Atque alii quidem ex his quæ habent, pre- (1) Μηνὶ Μαΐῳ. Verba hæc addidimus ex cod. (2) Ζ' ἡμέρᾳ. Nimirum Ecclesia Græca die 7 Maii (3) Κωνσταντίω. Apud Grets., Κωνσταντίνῳ. Ιη (4) Συνθέτους λόγων, etc. Gretser., συνθέτων
PG 33:1168ἀλλ’ ἵνα, ἅπερ ᾔδεις, ταῦτα καὶ βεβαιωθῇς, καὶ τὸν τῆς βασιλείας προγονικὸν ὑποδεξάμενος κλῆρον, μείζοσι θεόθεν στεφάνοις ἐπουρανίοις τετιμῆσθαι μαθών, θεῷ μὲν τῷ παμβασιλεῖ καὶ νῦν τὴν πρέπουσαν ἀποδῷς εὐχαριστίαν, μείζονος δὲ τοῦ κατ’ ἐχθρῶν θάρσους πληρωθῇς, ἔργῳ τὴν σὴν βασιλείαν ἀγαπᾶσθαι πρὸς θεοῦ, δι’ ὧν ἐπὶ σοῦ θαυματουργεῖ, καταλαβών. Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ θεοφιλεστάτου καὶ τῆς μακαρίας μνήμης Κωνσταντίνου τοῦ σοῦ πατρός, τὸ σωτήριον τοῦ σταυροῦ ξύλον ἐν Ἱεροσολύμοις ηὕρηται, τῆς θείας χάριτος τῷ καλῶς ζητοῦντι τὴν εὐσέβειαν τῶν ἀποκεκρυμμένων ἁγίων τόπων παρασχούσης τὴν εὕρεσιν. Ἐπὶ δὲ σοῦ, δέσποτα πανευσεβέστατε βασιλεῦ, προγονικὴν εὐσέβειαν μείζονι τῇ πρὸς τὸ θεῖον εὐλαβείᾳ νικῶντος, οὐκ ἀπὸ γῆς λοιπόν, ἀλλ’ ἐξ οὐρανῶν τὰ θαυματουργήματα· καὶ τοῦ κυρίου καὶ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ μονογενοῦς υἱοῦ τοῦ θεοῦ, τὸ κατὰ τῆς τοῦ θανάτου νικῆς τρόπαιον, ὁ μακάριος λέγω σταυρός, φωτὸς μαρμαρυγαῖς ἀπαστράπτων ἐν Ἱεροσολύμοις ὤφθη.
κομίζοντες (3). Ἡμεῖς δὲ οὐ τοῖς ἀπὸ γῆς σε στε- ἐπιθέμενοι προπίπτοντες, Κυρήνη στεφανώσοντα χρυσῷ τὴν κεφαλὴν· Με φανοῦμεν (τὰ γὰρ ἀπὸ τῆς γῆς δωρούμενα τέλος έχει τὴν γῆν)· ἀλλ' ἐπουρανίων πραγμάτων θεϊκὴν ἐνέρ γειαν, ἐν τοῖς τῆς θεοφιλούς σου (4) βασιλείας και ρῶς ἐν Ἱεροσολύμοις τελεσθείσαν, τῇ τῇ εὐσεβεία μετὰ σπουδῆς ἄγομεν εἰς γνῶσιν· οὐχ ἵνα νῦν πρώτ του (5) ἐξ ἀγνοίας ἔλθῃς εἰς θεογνωσίαν (φθάνεις γὰρ καὶ ἑτέρους διδάσκων, δι᾿ ὧν εὐσεβεῖς), ἀλλ᾽ ἵνα, ἅπερ ᾔδεις, ταῦτα καὶ βεβαιωθῇς. Καὶ τὸν τῆς βα σιλείας προγονικὸν ὑποδεξάμενος κλῆρον, μείζοσι θεόθεν στεφάνοις ἐπουρανίοις τετιμῆσθαι μαθών, μᾶλλον Θεῷ μὲν τῷ Παμβασιλεῖ (6) καὶ νῦν τὴν πρέπουσαν ἀποδῶς εὐχαριστίαν· μείζονος δὲ τοῦ κατ' ἐχθρῶν θάρσους πληρωθῇς. ἔργῳ τὴν σὴν βασι λείαν ἀγαπᾶσθαι πρὸς Θεοῦ, δι' ὧν ἐπὶ σοῦ θαυ ματουργεί, καταλαβών. Γ'. Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ θεοφιλεστάτου, καὶ τῆς ματ καρίας μνήμης Κωνσταντίνου τοῦ σοῦ πατρὸς, τὸ σωτήριον τοῦ σταυροῦ ξύλον ἐν Ἱεροσολύμοις τύρη- ται (7)· τῆς θείας χάριτος, τῷ καλῶς ζητοῦντι τὴν εὐσέβειαν, τῶν ἀποκεκρυμμένων ἁγίων τόπων παρα- σχούσης τὴν εὔρεσιν. Ἐπὶ δὲ σοῦ, δέσποτα, πανευ σεβέστατε βασιλεῦ, προγονικὴν εὐσέβειαν μείζονι τῇ πρὸς τὸν Θεὸν (8) εὐλαβεία νικώντος, οὐκ ἀπὸ γῆς λοιπὸν, ἀλλ' ἐξ οὐρανῶν τὰ θαυματουργήματα· καὶ δι' ὧν εὐσεβεῖς, ὧν εὐσεβής, δι' ὧν, ἐξ ὧν, καθ' ὧν, τετιμῆσθαι ἀξιωθεὶς, Θεῷ ἡμῶν καὶ Παμβ. μείζονος. S. CYRILLI HIEROSOL. ARCHIEP. coronas; nos autem non te sumptis e terra rebus A coronamus (quorum enim donorum e terra origo, eorumdem terra finis), verum divinam coelestium rerum impressionem, Hierosolymis tui Deo chari imperii temporibus peractam, pietati tuæ festino studio notam facimus. Non ut nunc primum ex ignoratione in Dei notitiam adducaris (tu enim prior per eam quam præfers pietatem alios doces), sed ut in his quæ novisti, confirmeris am- plius : et, qui avitam regni consecutus es hæredi- tatem (1), majoribus te e cœlo coronis honoratum addiscens, hinc ferventius Deo omnium Regi nunc etiam convenientes gratias agas ; illinc vero majori adversum hostes fiducia atque alacritate replearis, dum ex miraculis quæ tuo tempore efficit, imperium tuum a Deo revera diligi comprehendes. III. Ac tempore quidem Deo amicissimi ac felicis recordationis Constantini patris tui, salutare crucis lignum in Hierosolymis est repertum divina gra- tia viro pietatem recte quærenti hoc largiente, ut absconditos (2) sanctos locos inveniret. Tuo vero, domine, omnium piissime imperator, qui avorum pietatem majori in Deum religione superas, non e terra jam, sed e cœlo data prodigia : et Domini ac Servatoris noștri Jesu Christi unigeniti Filii Dei B stantino patre et Constantio Chloro acceperat. Porro a Claudio juniore originem ducebat Chlorus; seu potius, erat cum eo consanguinitate conjun- ctus. Si vero ejusdem stemmatis principium altius repetatur, Trebellius Pollio in Claudii Il Vita auctor C est eum a Vespasiano Augusto originem duxisse, a quo Flaviæ gentis nomen et insignia consecuta est Constantini familia. his verbis Gretserus legit, procumbentes imponunt. Erat revera aliquando usus, ut qui coronas imperatoribus dono afferrent, ii capitibus eorum imponerent. Sic Synesius in orat. De Regno, pag. 2, ad Arcadium: 'Eμé cot néμTEL mittit ad te Cyrene, caput tuum auro coronaturum. Genibus vero flexis offerebantur. Ammianus Mar- cellin., lib. xxııı de Juliano imperat., num. 3, In statione, inquit, sub pellibus mansit, ubi Saracena- rum reguli gentium, genibus supplices nixi, oblata auri corona, tanquam nationum suarum dominum ado- rarunt. Hujus consuetudmis ad deprecandam prin- cipis iram usurpatæ mentionem facit Cyrillus D cat. 23, num. 10. Plenæ similibus exemplis veteres, et in primis Romanorum imperatorum historiæ. Roe, Casaub., Grets. et Grod. Notandum porro in omnibus locis hujus epistolæ, ubi dicitur imperatori tuum imperium, vel regnum, non imperium seu po- pulos ejus majestati subjectos notari, sed ipsum imperatorem honoris titulo compellari: quod nos dicere solemus, verbis regiæ, vel imperatoriæ ma- jestatis utentes. Voces eas reddidi ad litteram, secu- tus temporum morem. Faustinus et Marcellinus in libello precum ad Valentinianum, Theodosium, ctc., his titulis, imperium vestrum, regnum ve- strum, utuntur. Infra, pro th of usɛɛla, Roe, Ca- saub., Genov. habent, tñs oñs evoε6ɛias, ad tuæ pietatis notitiam adducimus. Loco scripsit Gretserus, cum sis pius. Suetum est apud Græcos auctores, verba, a regimine subse quentis verbi libera ponere. Vide similem locutio- nem, cat. 23, num. 4, du wy duoloysize. Paulo post, loco arep laksis, quæ loqueris, scripsi ex codd. Roe, Casaub. et Grets., ärep fosis, quæ novisti, uti præcedentibus convenientius. Genovef. vetus habet, tons, quod corrupte pro foste positum. Laudatur Cyrillo Constantii in rebus sacris peritia, quam certe ambitiosius præ se ferebat imperator ille: sacras Scripturas assidue versans, ut etiam Cyrillus infra testatur, n. 6. Arbitrum ecclesiasticarum contro- versiarum se interponens, definitiones fidei conde- bat, ut etiam Antiochenæ in Encæniis formulæ eum auctorem dicere videatur Hilarius, lib. ш cont. Const., num. 23. Libellos pro susceptæ opiniouis defensione scripsit, teste Lucifero Calaritano, lib. De non parcendo, etc.; sed hoc facinus ante hoc tempus non designarat. Magis exemplum pietatis ejus quam libros et scripta respicit Cyrillus. ex codd. Roe, Casaub. et veteri illo Genovef. de quo mox diximus. Eadem loquendi ratio inferius recurrit num. 5, Oɛw μèv to lauбaside. In editis hic omittitur, E. Greiserus sic habet, psicoot, elc., Particu- lam év legi debere suadet opposita particula ¿é post in altero cujus variantes ibidem annotantur, et in omnibus aliis editis et mss. legitur euprtal. Cyril- Jus in Catechesibus, plurimis locis, repertam sub Constantino crucem supponit, cat. 4, num. 10; cat. 10, n. 19. Suffragantur auctores gravissimi, a:que Eusebius ipse Cæsariensis, cujus silentium ad detrahendam facti fidem usurpatum est, in psal. lxxxvii, num. 13, meminit miraculorum suo tempore ad monumentum Domini .factorum, que nonnisi de repertæ crucis circumstantiis intelligi posse videntur. To Bɛlov, in res divinas. Grets., mpò; Osóv. (1) Avitam regni hæreditatem. Imperium a Con- (2) Sub monumentis impietatis super eos erectis. (3) Πεποικιλμένους προσκομίζοντες. Omissis (4) Zov. Id pronomen adjeci ex codd. Ottob. 2, (5) Hpwror. Deest ea vox Roe, Casaub., Grets. (6) Μάλλον Θεῷ μὲν τῷ Παμβ. ita scripsimus (7) Höcntai. Ita scripsimus ex ms. Genoveſ. At (8) pòç Tor esdr. Roe, Casaub., Genov., pd;
Ἐν γὰρ ταῖς ἁγίαις ἡμέραις ταύταις τῆς ἁγίας πεντηκοστῆς, νόνναις μαί̈αις, περὶ τρίτην ὥραν, παμμεγέθης ὁ σταυρός, ἐκ φωτὸς κατεσκευασμένος, ἐν οὐρανῷ, ὑπεράνω τοῦ ἁγίου Γολγοθᾶ μέχρι τοῦ ἁγίου Ὄρους τῶν ἐλαιῶν ἐκτεταμένος ἐφαίνετο· οὐχ ἑνὶ καὶ δευτέρῳ μόνον φανείς, ἀλλὰ παντὶ τῷ τῆς πόλεως πλήθει φανερώτατα δειχθείς· οὐδ’ ὡς ἄν τις νομίσειεν ὀξέως κατὰ φαντασίαν παραδραμών, ἀλλ’ ἐπὶ πλείοσιν ὥραις ὑπὲρ γῆν ὀφθαλμοφανῶς θεωρούμενος, καὶ ταῖς ἀπαστραπτούσαις μαρμαρυγαῖς τὰς ἡλιακὰς ἀκτῖνας νικήσας «ἦ γὰρ ἂν ὑπ’ αὐτῶν νικώμενος ἐκαλύπτετο, εἰ μὴ δυνατωτέρας ἡλίου τοῖς ὁρῶσι παρεῖχε τὰς λαμπηδόνας»· ὡς ἅπαν μὲν ἀθρόως ἐξαυτῆς εἰς τὴν ἁγίαν ἐκκλησίαν συνδραμεῖν τῆς πόλεως τὸ πλῆθος, τῷ τῆς θεοπτίας φόβῳ μετ’ εὐφροσύνης κατασχεθέν, νέων ἅμα καὶ πρεσβύτων ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν, καὶ πάσης ἡλικίας καὶ μέχρις αὐτῶν ἤδη τῶν κατ’ οἴκους θαλαμευομένων κορῶν, ἐντοπίων τε καὶ ξένων, χριστιανῶν τε ἅμα καὶ τῶν ἀλλαχόθεν ἐπιδημούντων ἐθνικῶν·
κομίζοντες (3). Ἡμεῖς δὲ οὐ τοῖς ἀπὸ γῆς σε στε- ἐπιθέμενοι προπίπτοντες, Κυρήνη στεφανώσοντα χρυσῷ τὴν κεφαλὴν· Με φανοῦμεν (τὰ γὰρ ἀπὸ τῆς γῆς δωρούμενα τέλος έχει τὴν γῆν)· ἀλλ' ἐπουρανίων πραγμάτων θεϊκὴν ἐνέρ γειαν, ἐν τοῖς τῆς θεοφιλούς σου (4) βασιλείας και ρῶς ἐν Ἱεροσολύμοις τελεσθείσαν, τῇ τῇ εὐσεβεία μετὰ σπουδῆς ἄγομεν εἰς γνῶσιν· οὐχ ἵνα νῦν πρώτ του (5) ἐξ ἀγνοίας ἔλθῃς εἰς θεογνωσίαν (φθάνεις γὰρ καὶ ἑτέρους διδάσκων, δι᾿ ὧν εὐσεβεῖς), ἀλλ᾽ ἵνα, ἅπερ ᾔδεις, ταῦτα καὶ βεβαιωθῇς. Καὶ τὸν τῆς βα σιλείας προγονικὸν ὑποδεξάμενος κλῆρον, μείζοσι θεόθεν στεφάνοις ἐπουρανίοις τετιμῆσθαι μαθών, μᾶλλον Θεῷ μὲν τῷ Παμβασιλεῖ (6) καὶ νῦν τὴν πρέπουσαν ἀποδῶς εὐχαριστίαν· μείζονος δὲ τοῦ κατ' ἐχθρῶν θάρσους πληρωθῇς. ἔργῳ τὴν σὴν βασι λείαν ἀγαπᾶσθαι πρὸς Θεοῦ, δι' ὧν ἐπὶ σοῦ θαυ ματουργεί, καταλαβών. Γ'. Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ θεοφιλεστάτου, καὶ τῆς ματ καρίας μνήμης Κωνσταντίνου τοῦ σοῦ πατρὸς, τὸ σωτήριον τοῦ σταυροῦ ξύλον ἐν Ἱεροσολύμοις τύρη- ται (7)· τῆς θείας χάριτος, τῷ καλῶς ζητοῦντι τὴν εὐσέβειαν, τῶν ἀποκεκρυμμένων ἁγίων τόπων παρα- σχούσης τὴν εὔρεσιν. Ἐπὶ δὲ σοῦ, δέσποτα, πανευ σεβέστατε βασιλεῦ, προγονικὴν εὐσέβειαν μείζονι τῇ πρὸς τὸν Θεὸν (8) εὐλαβεία νικώντος, οὐκ ἀπὸ γῆς λοιπὸν, ἀλλ' ἐξ οὐρανῶν τὰ θαυματουργήματα· καὶ δι' ὧν εὐσεβεῖς, ὧν εὐσεβής, δι' ὧν, ἐξ ὧν, καθ' ὧν, τετιμῆσθαι ἀξιωθεὶς, Θεῷ ἡμῶν καὶ Παμβ. μείζονος. S. CYRILLI HIEROSOL. ARCHIEP. coronas; nos autem non te sumptis e terra rebus A coronamus (quorum enim donorum e terra origo, eorumdem terra finis), verum divinam coelestium rerum impressionem, Hierosolymis tui Deo chari imperii temporibus peractam, pietati tuæ festino studio notam facimus. Non ut nunc primum ex ignoratione in Dei notitiam adducaris (tu enim prior per eam quam præfers pietatem alios doces), sed ut in his quæ novisti, confirmeris am- plius : et, qui avitam regni consecutus es hæredi- tatem (1), majoribus te e cœlo coronis honoratum addiscens, hinc ferventius Deo omnium Regi nunc etiam convenientes gratias agas ; illinc vero majori adversum hostes fiducia atque alacritate replearis, dum ex miraculis quæ tuo tempore efficit, imperium tuum a Deo revera diligi comprehendes. III. Ac tempore quidem Deo amicissimi ac felicis recordationis Constantini patris tui, salutare crucis lignum in Hierosolymis est repertum divina gra- tia viro pietatem recte quærenti hoc largiente, ut absconditos (2) sanctos locos inveniret. Tuo vero, domine, omnium piissime imperator, qui avorum pietatem majori in Deum religione superas, non e terra jam, sed e cœlo data prodigia : et Domini ac Servatoris noștri Jesu Christi unigeniti Filii Dei B stantino patre et Constantio Chloro acceperat. Porro a Claudio juniore originem ducebat Chlorus; seu potius, erat cum eo consanguinitate conjun- ctus. Si vero ejusdem stemmatis principium altius repetatur, Trebellius Pollio in Claudii Il Vita auctor C est eum a Vespasiano Augusto originem duxisse, a quo Flaviæ gentis nomen et insignia consecuta est Constantini familia. his verbis Gretserus legit, procumbentes imponunt. Erat revera aliquando usus, ut qui coronas imperatoribus dono afferrent, ii capitibus eorum imponerent. Sic Synesius in orat. De Regno, pag. 2, ad Arcadium: 'Eμé cot néμTEL mittit ad te Cyrene, caput tuum auro coronaturum. Genibus vero flexis offerebantur. Ammianus Mar- cellin., lib. xxııı de Juliano imperat., num. 3, In statione, inquit, sub pellibus mansit, ubi Saracena- rum reguli gentium, genibus supplices nixi, oblata auri corona, tanquam nationum suarum dominum ado- rarunt. Hujus consuetudmis ad deprecandam prin- cipis iram usurpatæ mentionem facit Cyrillus D cat. 23, num. 10. Plenæ similibus exemplis veteres, et in primis Romanorum imperatorum historiæ. Roe, Casaub., Grets. et Grod. Notandum porro in omnibus locis hujus epistolæ, ubi dicitur imperatori tuum imperium, vel regnum, non imperium seu po- pulos ejus majestati subjectos notari, sed ipsum imperatorem honoris titulo compellari: quod nos dicere solemus, verbis regiæ, vel imperatoriæ ma- jestatis utentes. Voces eas reddidi ad litteram, secu- tus temporum morem. Faustinus et Marcellinus in libello precum ad Valentinianum, Theodosium, ctc., his titulis, imperium vestrum, regnum ve- strum, utuntur. Infra, pro th of usɛɛla, Roe, Ca- saub., Genov. habent, tñs oñs evoε6ɛias, ad tuæ pietatis notitiam adducimus. Loco scripsit Gretserus, cum sis pius. Suetum est apud Græcos auctores, verba, a regimine subse quentis verbi libera ponere. Vide similem locutio- nem, cat. 23, num. 4, du wy duoloysize. Paulo post, loco arep laksis, quæ loqueris, scripsi ex codd. Roe, Casaub. et Grets., ärep fosis, quæ novisti, uti præcedentibus convenientius. Genovef. vetus habet, tons, quod corrupte pro foste positum. Laudatur Cyrillo Constantii in rebus sacris peritia, quam certe ambitiosius præ se ferebat imperator ille: sacras Scripturas assidue versans, ut etiam Cyrillus infra testatur, n. 6. Arbitrum ecclesiasticarum contro- versiarum se interponens, definitiones fidei conde- bat, ut etiam Antiochenæ in Encæniis formulæ eum auctorem dicere videatur Hilarius, lib. ш cont. Const., num. 23. Libellos pro susceptæ opiniouis defensione scripsit, teste Lucifero Calaritano, lib. De non parcendo, etc.; sed hoc facinus ante hoc tempus non designarat. Magis exemplum pietatis ejus quam libros et scripta respicit Cyrillus. ex codd. Roe, Casaub. et veteri illo Genovef. de quo mox diximus. Eadem loquendi ratio inferius recurrit num. 5, Oɛw μèv to lauбaside. In editis hic omittitur, E. Greiserus sic habet, psicoot, elc., Particu- lam év legi debere suadet opposita particula ¿é post in altero cujus variantes ibidem annotantur, et in omnibus aliis editis et mss. legitur euprtal. Cyril- Jus in Catechesibus, plurimis locis, repertam sub Constantino crucem supponit, cat. 4, num. 10; cat. 10, n. 19. Suffragantur auctores gravissimi, a:que Eusebius ipse Cæsariensis, cujus silentium ad detrahendam facti fidem usurpatum est, in psal. lxxxvii, num. 13, meminit miraculorum suo tempore ad monumentum Domini .factorum, que nonnisi de repertæ crucis circumstantiis intelligi posse videntur. To Bɛlov, in res divinas. Grets., mpò; Osóv. (1) Avitam regni hæreditatem. Imperium a Con- (2) Sub monumentis impietatis super eos erectis. (3) Πεποικιλμένους προσκομίζοντες. Omissis (4) Zov. Id pronomen adjeci ex codd. Ottob. 2, (5) Hpwror. Deest ea vox Roe, Casaub., Grets. (6) Μάλλον Θεῷ μὲν τῷ Παμβ. ita scripsimus (7) Höcntai. Ita scripsimus ex ms. Genoveſ. At (8) pòç Tor esdr. Roe, Casaub., Genov., pd;
PG 33:1171ὁμοθυμαδὸν δὲ πάντων ὡς ἐξ ἑνὸς στόματος Χριστὸν Ἰησοῦν τὸν κύριον ἡμῶν, τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ τὸν μονογενῆ, τὸν θαυματοποιὸν ἀνυμνούντων, ἔργῳ τε καὶ πείρᾳ παραλαβόντων· ὅτι χριστιανῶν τὸ δόγμα τὸ πανευσεβὲς οὐκ ἐν πειθοῖς σοφίας ἐστι λόγοις, ἀλλ’ ἐν ἀποδείξει πνεύματος καὶ δυνάμεως, οὐχ ὑπ’ ἀνθρώπων μόνον καταγγελλόμενον, ἀλλ’ ἐξ οὐρανῶν θεόθεν μαρτυρούμενον. Ἐπεὶ τοίνυν ἡμεῖς, οἱ τῆς Ἱερουσαλὴμ οἰκήτορες, τὸ τοῦ θαύματος παράδοξον αὐταῖς ὄψεσι παραλαβόντες, θεῷ μὲν τῷ παμβασιλεῖ καὶ υἱῷ τῷ μονογενεῖ τοῦ θεοῦ τὴν πρέπουσαν μετ’ εὐχαριστίας προσκύνησιν ἀπεδώκαμεν τε καὶ ἀποδώσομεν, εὐχὰς ἐκτενεῖς καὶ ὑπὲρ τοῦ θεοφιλοῦς σου κράτους ἐν τοῖς ἁγίοις τόποις πεποιημένοι τε καὶ ποιησόμενοι, ἔδει δὲ τὰς ἐπουρανίους ταύτας θεοπτίας μὴ παραδοῦναι σιωπῇ, ἀλλ’ εὐαγγελίσασθαι σου τὴν ἔνθεον εὐσέβειαν ἐξαυτῆς διὰ τούτων ἐσπούδασα τῶν γραμμάτων·
Α μονογενεῖ τοῦ Θεοῦ, τὴν πρέπουσαν μετ' εὐχαριστίας Β ἡμεῖς... οικήτορες, έσπού δάσα ἔσπευσα, ἐσπουδασάμην· ἔχων... άρκεσθησόμεθα, παρὰ σοῦ, παρὰ σοί. ἐπιδραθέντων, ἐπιδειχθέν των, βεβαιότερον μὲν τὴν τῆς εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἀναλάβῃς ἐλπίδα· θαρσῶν δὲ, καὶ πάσης ἀνδρείας, έχων Θεὸν σύμμαχον, προσκύνησιν ἀπεδώκαμέν τε καὶ ἀποδώσομεν, εὐχὰς ἐκτενεῖς καὶ ὑπὲρ τοῦ θεοφιλοῦς σου κράτους ἐν τοῖς ἁγίοις τόποις πεποιημένοι τε καὶ ποιησόμενοι· ἔδει δὲ τὰς ἐπουρανίους ταύτας θεοπτίας μὴ παραδοῦναι σιωπῇ, ἀλλ᾽ εὐαγγελίσασθαί σου τὴν ἔνθεον εὐσέ Γειαν· ἐξαυτῆς, διὰ τούτων ἐσπουδάσαμεν (2) τῶν γραμμάτων· ἵνα ἀγαθῷ θεμελίῳ τῆς παρὰ σοὶ προϋπαρχούσης πίστεως, τὴν ἐκ τῶν προσφάτως θεόθεν ἐπιδειχθέντων γνῶσιν ἐποικοδομήσας, βεβαιό τερον μὲν (3) τὸ εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χρι- στὸν ἀναλάβοις θάρσος· ὁμοῦ δὲ καὶ πάσης ἀνδρείας συνήθους πεπληρωμένος, ὡς ἂν αὐτὸν ἔχων Θεὸν σύμμαχον, τὸ τοῦ σταυροῦ τρόπαιον ἑτοιμότατα προσφέρης (4) • καύχημα καυχημάτων, τὸ δειχθὲν ἐν οὐρανῷ σημεῖον ἐπαγόμενος· οὗ καὶ τὸ σχῆμα δείξας ἀνθρώποις ὁ οὐρανός, μειζόνως ἐκαυχήσατο. Γ'. Τὸ μέντοι θαυματούργημα τοῦτο, βασιλεῦ θεοφιλέστατε, προφητῶν μαρτυρίαις, καὶ Χριστοῦ φωναῖς ἁγίαις ἐν Εὐαγγελίοις (5) Εγκειμέναις ἀκο- λούθως, ἐτελέσθη τε νῦν, καὶ πάλιν μειζόνως τελε σθήσεται. Ἐν γὰρ τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ, μελλόντων πραγμάτων γνῶσιν ὁ Σωτὴρ τοῖς μακα- ρίοις ἀποστόλοις αὐτοῦ δωρούμενος, καὶ δι' ἐκείνων τοῖς μετ' αὐτοὺς ὁμιλῶν (6)', λευκότατα προαναφω νῶν ἔλεγε· Καὶ τότε φανήσεται τὸ σημεῖον τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῷ οὐρανῷ. Ηντινα τῶν Εὐαγγελίων θείαν βίβλον συνήθως εἰς χεῖρας ἀναλα- βῶν, τὰς περὶ τούτου κειμένας προαγγελτικές μαρ τυρίας ἐγγράφους (7) εὑρήσεις· ὧν μάλιστά τε, δι στιν, 50. προσφέρεις. τὸ δειχθὲν ἐν οὐρανῷ σημεῖον ἐπαγόμενος, οὗ καὶ τὸ σχῆμα, ἁγίοις Εὐαγγελίοις Εύαγγελίων Ευαγγελίω) εγκείμενον· ὁμιλοῦσιν. μετ' αὐτούς, μετ' αὐτοῦ, S. CYRILLI HIEROSOL. ARCHIEP. rientem cum gratiarum actione adorationem ex- solverimus, et exsolvemus; assiduasque pro tuo Deo dilecto imperio in his sanctis locis preces effuderi- mus, effundemusque : oporteret vero cœlestes illas a Deo visiones minime silentio tradere, sed fau- stum illud tuæ Deo plenæ pietati nuntium perferre ; illico per has litteras [id facere] maturavimus : ut tu optimo ejus fidei quæ in te jam præcessit funda- mento, partam ex his nuper divinitus ostensis co- gnitionem inædificans, firmiorem in Dominum no- strum Jesum Christum assumas fiduciam: simulque consueta omni tua fortitudine plenus, tanquam ipsum Deum tecum militantem habens, crucis tro- pæum alacerrime proſeras; s tanquam gloriatio- num gloriationem ostensum in coelo signum iuve- hens • cujus vel figuram hominibus demonstrans cœlum, majorem in modum gloriabatur. Vi. Atque hoc quidem prodigium, Deo amicissime imperator, secundum prophetarum testificatio- nes (1), ac voces Christi sanctas quæ in Evangeliis jacent, nunc est adimpletum, et iterum plenius adimplebitur. Nam in Evangelio secundum Mat- thæum, futurarum rerum notitiam beatis suis apo- stolis Salvator impertiens, et per illos ad eorum successores verba faciens, disertissime prænuntians dicebat : Et tunc apparebit signum Filii hominis in cœlo". Quem quidem divinum Evangeliorum li- bruni pro more in manus sumens, testimonia ejus rei praenuntia conscripta reperies. Quorum sane frequentiori commeditationi vacare te, do- * Vid. cat. 13, n. 1. " ibid., n. 41; cat. 15, crorum nostrorum prophetarum vaticinium respi- riat auctor, divinare non facile est. Verum sunt non- nulla quæ co trahere non ægre potuit: ut illud Ezechiel. xr, 23, Ascendit gloria Domini de medio civitatis, stetitque super montem qui est ad Orientem urbis; quem locuin Hieronymus, de rutilanti super montem Oliveti crucis signo interpretatur; vel illud Isaia xr, 12, Levabit signum in nationes ; quod Ba- silius, pag. 231, de signo crucis intelligit, et simile putat isti prophetiæ Matth. XXIV, 50, Videbunt si- gnum Filii hominis, etc., quam Cyrillus ad rem præsentem accommodat. B etc., præcedente, quam codd. Roe et Casaub., vel Grover. Forte tamen scribendum, alius est locus cat. 15, n. 33, in quo post nominativumn singulare, ponit verbum pluralis numeri de se lo- quens, tametsi id ex non-D nullis mss. correxerim. Loco quod mox sequitur, ex Roe et Casaub. scripsi, Paulo post, pro scripsi, ex codd. Roe, Outob., Casaub., Grets., Geno- verano vetere, et Grod. Roe, Casaub. et mss. Genover., (Roe et Casaub. mendose etc., firmiorem quidem in Do- minum nostrum Jesum Christum fidem assumas, confidens vero, et omni, etc. Paulo post, deest ante Grets. Casaub. emendavimus vitiosam Cyrillianarum edi- n. 22. Matth. tionum scripturam, Trophæum crucis, quod alacritate summa proferre jubet imperatorem, est labarum Constantini, seu vexillum, crucis et monogrammate Christi insigne, quod ab Eusebio describitur lib. i Vit. Constantini, cap. 25. Se Con- stantius in numismatibus effingi voluit illud manu præferentem. Vide Baron. ad an. 553, n. 3. Verba, ostensum in cœlo signum invehens, ad visionem Constantini referri videntur : quod enim invehebatur in bellis ab ipso Constantio crucis signum, non aliud fuit præter illud quod Constantino patri in cœlo osten- sum est; nisi Constantium Cyrillus hortetur, ut vexillum, crucis recens Hierosolymis conspectæ fi- guram referens, ad suum in bellis usum contexi curet. At verba, etc., cujus vel f guram, etc., ad recentem visionem vel solum, vel cum Constantini visione conjunctam pertinent. Prepositionem ex adjecimus ex cod. Genov. Ambo priores cum Ouob. habent, Christi vocibus, quæ in sanctis Evangeliis positæ sunt. In Grets. est, (corrupte pro Prodigium hoc... et Christi sanctis o cibus'in Evangelio insertum. De hujus prædictionis ad hunc locum accommodatione vide Præloq. n. 9. Eadem legerat Grodecius, sed loco post eos, legit, vertens, qui cum eo versabantur. Vide similem locutionem cal. 15, num. 4; cat. 17, num. 32. adamata a Cyrillo, et ab eo libenter usurpata, cat. 1, num. ; cat. 17, num. ; cat. 18, num. 11; cat. 19, num. 5, etc. (1) Prophetarum testifcationes, etc. Quod sa- (2) Ἐσπουδάσαμεν. Ita melius connectitur cum (3) Βεβαιότερον μέν, etc. Paulo aliter in codd. (4) Προσφέρης. Ex edit. Grets. et codd. Roc et (5) Χριστοῦ φωναῖς ἁγίαις ἐν Εὐαγγελίοις, etc. (6) Ὁμιλῶν, loquens. Codd. Roe et Casaub., (7) Ἐγγράφους. Grets., Γραφαῖς. Νοκ ἐγγράφους
ἵν’ ἀγαθῷ θεμελίῳ τῆς παρὰ σοὶ προϋπαρχούσης πίστεως τὴν ἐκ τῶν προσφάτως θεόθεν ἐπιδειχθέντων γνῶσιν ἐποικοδομήσας, βεβαιότερον μὲν τὴν εἰς τὸν κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἀναλάβῃς τὴν ἐλπίδα, θαρσῶν δὲ καὶ πασῆς ἀνδρείας συνήθως πεπληρωμένος, ὡς ἂν αὐτὸν θεὸν ἔχων σύμμαχον, τὸ τοῦ σταυροῦ τρόπαιον ἑτοιμότατα προφέρῃς, καύχημα καυχημάτων, τὸ δειχθὲν ἐν οὐρανῷ σημεῖον ἐπαγόμενος· οὗ καὶ τὸ σχῆμα δείξας ἀνθρώποις οὐρανὸς μειζόνως ἐκαυχήσατο. Τὸ μέντοι θαυματούργημα τοῦτο, βασιλεῦ θεοφιλέστατε, προφητῶν μαρτυρίαις καὶ Χριστοῦ φωναῖς ἁγίοις εὐαγγελίοις ἐγκειμέναις ἀκολούθως, ἐτελέσθη τε νῦν καὶ πάλιν μειζόνως τελεσθήσεται· ἐν γὰρ τῷ κατὰ Ματθαῖον εὐαγγελίῳ μελλόντων πραγμάτων γνῶσιν ὁ σωτὴρ τοῖς μακαρίοις ἀποστόλοις αὐτοῦ δωρούμενος καὶ δι’ ἐκείνων τοῖς μετ’ αὐτοὺς ὁμιλῶν λευκότατα προαναφωνῶν ἔλεγε· «Καὶ τότε φανήσεται τὸ σημεῖον τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου ἐν οὐρανῷ». Ἥντινα τοῦ εὐαγγελίου θείαν βίβλον συνηθῶς εἰς χεῖρας ἀναλαβών, τὰς περὶ τούτου κειμένας προαγγελτικὰς μαρτυρίας ἐγγράφως εὑρήσεις·
Α μονογενεῖ τοῦ Θεοῦ, τὴν πρέπουσαν μετ' εὐχαριστίας Β ἡμεῖς... οικήτορες, έσπού δάσα ἔσπευσα, ἐσπουδασάμην· ἔχων... άρκεσθησόμεθα, παρὰ σοῦ, παρὰ σοί. ἐπιδραθέντων, ἐπιδειχθέν των, βεβαιότερον μὲν τὴν τῆς εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἀναλάβῃς ἐλπίδα· θαρσῶν δὲ, καὶ πάσης ἀνδρείας, έχων Θεὸν σύμμαχον, προσκύνησιν ἀπεδώκαμέν τε καὶ ἀποδώσομεν, εὐχὰς ἐκτενεῖς καὶ ὑπὲρ τοῦ θεοφιλοῦς σου κράτους ἐν τοῖς ἁγίοις τόποις πεποιημένοι τε καὶ ποιησόμενοι· ἔδει δὲ τὰς ἐπουρανίους ταύτας θεοπτίας μὴ παραδοῦναι σιωπῇ, ἀλλ᾽ εὐαγγελίσασθαί σου τὴν ἔνθεον εὐσέ Γειαν· ἐξαυτῆς, διὰ τούτων ἐσπουδάσαμεν (2) τῶν γραμμάτων· ἵνα ἀγαθῷ θεμελίῳ τῆς παρὰ σοὶ προϋπαρχούσης πίστεως, τὴν ἐκ τῶν προσφάτως θεόθεν ἐπιδειχθέντων γνῶσιν ἐποικοδομήσας, βεβαιό τερον μὲν (3) τὸ εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χρι- στὸν ἀναλάβοις θάρσος· ὁμοῦ δὲ καὶ πάσης ἀνδρείας συνήθους πεπληρωμένος, ὡς ἂν αὐτὸν ἔχων Θεὸν σύμμαχον, τὸ τοῦ σταυροῦ τρόπαιον ἑτοιμότατα προσφέρης (4) • καύχημα καυχημάτων, τὸ δειχθὲν ἐν οὐρανῷ σημεῖον ἐπαγόμενος· οὗ καὶ τὸ σχῆμα δείξας ἀνθρώποις ὁ οὐρανός, μειζόνως ἐκαυχήσατο. Γ'. Τὸ μέντοι θαυματούργημα τοῦτο, βασιλεῦ θεοφιλέστατε, προφητῶν μαρτυρίαις, καὶ Χριστοῦ φωναῖς ἁγίαις ἐν Εὐαγγελίοις (5) Εγκειμέναις ἀκο- λούθως, ἐτελέσθη τε νῦν, καὶ πάλιν μειζόνως τελε σθήσεται. Ἐν γὰρ τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ, μελλόντων πραγμάτων γνῶσιν ὁ Σωτὴρ τοῖς μακα- ρίοις ἀποστόλοις αὐτοῦ δωρούμενος, καὶ δι' ἐκείνων τοῖς μετ' αὐτοὺς ὁμιλῶν (6)', λευκότατα προαναφω νῶν ἔλεγε· Καὶ τότε φανήσεται τὸ σημεῖον τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῷ οὐρανῷ. Ηντινα τῶν Εὐαγγελίων θείαν βίβλον συνήθως εἰς χεῖρας ἀναλα- βῶν, τὰς περὶ τούτου κειμένας προαγγελτικές μαρ τυρίας ἐγγράφους (7) εὑρήσεις· ὧν μάλιστά τε, δι στιν, 50. προσφέρεις. τὸ δειχθὲν ἐν οὐρανῷ σημεῖον ἐπαγόμενος, οὗ καὶ τὸ σχῆμα, ἁγίοις Εὐαγγελίοις Εύαγγελίων Ευαγγελίω) εγκείμενον· ὁμιλοῦσιν. μετ' αὐτούς, μετ' αὐτοῦ, S. CYRILLI HIEROSOL. ARCHIEP. rientem cum gratiarum actione adorationem ex- solverimus, et exsolvemus; assiduasque pro tuo Deo dilecto imperio in his sanctis locis preces effuderi- mus, effundemusque : oporteret vero cœlestes illas a Deo visiones minime silentio tradere, sed fau- stum illud tuæ Deo plenæ pietati nuntium perferre ; illico per has litteras [id facere] maturavimus : ut tu optimo ejus fidei quæ in te jam præcessit funda- mento, partam ex his nuper divinitus ostensis co- gnitionem inædificans, firmiorem in Dominum no- strum Jesum Christum assumas fiduciam: simulque consueta omni tua fortitudine plenus, tanquam ipsum Deum tecum militantem habens, crucis tro- pæum alacerrime proſeras; s tanquam gloriatio- num gloriationem ostensum in coelo signum iuve- hens • cujus vel figuram hominibus demonstrans cœlum, majorem in modum gloriabatur. Vi. Atque hoc quidem prodigium, Deo amicissime imperator, secundum prophetarum testificatio- nes (1), ac voces Christi sanctas quæ in Evangeliis jacent, nunc est adimpletum, et iterum plenius adimplebitur. Nam in Evangelio secundum Mat- thæum, futurarum rerum notitiam beatis suis apo- stolis Salvator impertiens, et per illos ad eorum successores verba faciens, disertissime prænuntians dicebat : Et tunc apparebit signum Filii hominis in cœlo". Quem quidem divinum Evangeliorum li- bruni pro more in manus sumens, testimonia ejus rei praenuntia conscripta reperies. Quorum sane frequentiori commeditationi vacare te, do- * Vid. cat. 13, n. 1. " ibid., n. 41; cat. 15, crorum nostrorum prophetarum vaticinium respi- riat auctor, divinare non facile est. Verum sunt non- nulla quæ co trahere non ægre potuit: ut illud Ezechiel. xr, 23, Ascendit gloria Domini de medio civitatis, stetitque super montem qui est ad Orientem urbis; quem locuin Hieronymus, de rutilanti super montem Oliveti crucis signo interpretatur; vel illud Isaia xr, 12, Levabit signum in nationes ; quod Ba- silius, pag. 231, de signo crucis intelligit, et simile putat isti prophetiæ Matth. XXIV, 50, Videbunt si- gnum Filii hominis, etc., quam Cyrillus ad rem præsentem accommodat. B etc., præcedente, quam codd. Roe et Casaub., vel Grover. Forte tamen scribendum, alius est locus cat. 15, n. 33, in quo post nominativumn singulare, ponit verbum pluralis numeri de se lo- quens, tametsi id ex non-D nullis mss. correxerim. Loco quod mox sequitur, ex Roe et Casaub. scripsi, Paulo post, pro scripsi, ex codd. Roe, Outob., Casaub., Grets., Geno- verano vetere, et Grod. Roe, Casaub. et mss. Genover., (Roe et Casaub. mendose etc., firmiorem quidem in Do- minum nostrum Jesum Christum fidem assumas, confidens vero, et omni, etc. Paulo post, deest ante Grets. Casaub. emendavimus vitiosam Cyrillianarum edi- n. 22. Matth. tionum scripturam, Trophæum crucis, quod alacritate summa proferre jubet imperatorem, est labarum Constantini, seu vexillum, crucis et monogrammate Christi insigne, quod ab Eusebio describitur lib. i Vit. Constantini, cap. 25. Se Con- stantius in numismatibus effingi voluit illud manu præferentem. Vide Baron. ad an. 553, n. 3. Verba, ostensum in cœlo signum invehens, ad visionem Constantini referri videntur : quod enim invehebatur in bellis ab ipso Constantio crucis signum, non aliud fuit præter illud quod Constantino patri in cœlo osten- sum est; nisi Constantium Cyrillus hortetur, ut vexillum, crucis recens Hierosolymis conspectæ fi- guram referens, ad suum in bellis usum contexi curet. At verba, etc., cujus vel f guram, etc., ad recentem visionem vel solum, vel cum Constantini visione conjunctam pertinent. Prepositionem ex adjecimus ex cod. Genov. Ambo priores cum Ouob. habent, Christi vocibus, quæ in sanctis Evangeliis positæ sunt. In Grets. est, (corrupte pro Prodigium hoc... et Christi sanctis o cibus'in Evangelio insertum. De hujus prædictionis ad hunc locum accommodatione vide Præloq. n. 9. Eadem legerat Grodecius, sed loco post eos, legit, vertens, qui cum eo versabantur. Vide similem locutionem cal. 15, num. 4; cat. 17, num. 32. adamata a Cyrillo, et ab eo libenter usurpata, cat. 1, num. ; cat. 17, num. ; cat. 18, num. 11; cat. 19, num. 5, etc. (1) Prophetarum testifcationes, etc. Quod sa- (2) Ἐσπουδάσαμεν. Ita melius connectitur cum (3) Βεβαιότερον μέν, etc. Paulo aliter in codd. (4) Προσφέρης. Ex edit. Grets. et codd. Roc et (5) Χριστοῦ φωναῖς ἁγίαις ἐν Εὐαγγελίοις, etc. (6) Ὁμιλῶν, loquens. Codd. Roe et Casaub., (7) Ἐγγράφους. Grets., Γραφαῖς. Νοκ ἐγγράφους
PG 33:1175ὧν μαλιστά σε, δέσποτα, πυκνοτέρᾳ τῇ μελέτῃ προσέχειν παρακαλῶ, διὰ τὰ λοιπὰ τῶν κατὰ τὴν αὐτόθι γεγραμμένων ἀκολουθίαν, τῶν ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν προαναφωνηθέντων, πολλῆς μετ’ εὐλαβείας δεομένων τῆς παρατηρήσεως, πρὸς τὸ μηδεμίαν ἐξ ἀντικειμένης ἐνεργείας ὑπομεῖναι τὴν βλάβην. Ταύτας σοὶ τῶν ἡμετέρων λόγων, βασιλεῦ θεοφιλέστατε, προσφέρω τὰς ἀπαρχάς· ταύτας ἐξ Ἱεροσολύμων πρώτας ἀποφθέγγομαι τὰς φωνάς, σοὶ τῷ γνησιωτάτῳ καὶ πανευσεβεῖ μεθ’ ἡμῶν Χριστοῦ προςκυνητῇ, τοῦ μονογενοῦς υἱοῦ τοῦ θεοῦ καὶ σωτῆρος ἡμῶν, τοῦ τὴν οἰκουομικὴν κατὰ τὰς θείας γραφὰς ἐν Ἱεροσολύμοις τελέσαντος σωτηρίαν, τοῦ πατήσαντος μὲν ἐνταῦθα τὸν θάνατον, οἰκείοις δὲ τιμίοις αἵμασι τὰς ἀνθρώπων ἁμαρτίας ἐξαλείψαντος, ζωὴν δὲ καὶ ἀφθαρσίαν καὶ πνευματικὴν ἐπουράνιον χάριν τοῖς πιστεύουσιν ἅπασιν παρασχόντος.
πολλαῖς εἰρηνικαῖς ἐτῶν περιόδοις ὁ τῶν ὅλων Θεὸς βασιλεῦ θεοφιλέστατε. τὸν ἀληθινὸν Θεὸν ἡμῶν, ᾧ Θεόν, ἡμῖν χαρίσηται πανέστιον, Αύγουστε βασιλεῦ θεο φιλέστατε, δοξάζοντα (1) ἀεὶ τὴν ἁγίαν καὶ ὁμοούσιον Τριάδα, τὸν ἀληθινὸν Θεὸν ἡμῶν· ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ὁ μὲν οὖν Κωνστάντιος ἐγκρατὴς τοῦ τυράννου γίνεται· κἀνταῦθα τοῦ σημείου τοῦ σταυροῦ ἐπὶ μέσ γιστόν τε προφανέντος, καὶ καταπληκτικωτάταις αἴγλαις ὑπεραστράψαντος τὸ τῆς ἡμέρας φῶς. Ωφθη δὲ ἐπὶ τῶν Ἱεροσολύμων περὶ τὴν τρίτην ώραν μάθ λιστα τῆς ἡμέρας, ἑορτῆς τῆς λεγομένης Πεντηκο στῆς ἐνισταμένης. Ο δὲ θεόγραφος τύπος ἐκεῖνος, ἀπὸ τοῦ λεγομένου Κρανίου, μέχρι καὶ τοῦ τῶν Ἐλαιῶν ὄρους διήκων ἑωρᾶτο, ίριδος μεγάλης, στε φάνου τρόπον, πανταχόθεν αὐτὸν περιελιττούσης. Εδήλου δὲ ἄρα ἡ μὲν ἔρις τὴν τοῦ σταυρωθέντος καὶ ἀναληφθέντος εὐμένειαν, ὁ δὲ στέφανος τὴν τοῦ β2- σιλέως νίκην. Τὸ δὲ σελασφόρον ἐκεῖνο καὶ σεβάσμιον θέαμα οὐδὲ τοῖς ἐπὶ τοῦ στρατοπέδου ἀθέατον ἦν· ἀλλ' ἐπιδήλως ερώμενον, Μαγνέντιον μὲν καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ, ἅτε τῶν δαιμόνων θεραπεία προσανακει μένους, εἰς ἀμήχανον δέος κατέστησε • Κωνστάντιον δὲ καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν εἰς θάρσος ἄμαχον ἀνεκτή σατο. Καὶ ἐπιστάντος αὐτοῦ τῇ Ἀντιοχέων, τὸ τοῦ Σω- τήρος σημεῖον περὶ τὴν Ἀνατολὴν ἐφάνη. Στύλος γὰρ σταυροειδὴς ἐν τῷ οὐρανῷ ὀφθεὶς, μέγιστον θαῦμα τοῖς ὁρῶσιν ἐγένετο. TESTIMONIA VETERUM pacificorum circulos Deus universorum concedat A una cum tota familia, Auguste imperator Deo cha- rissime; glorificantem semper sanctam et con- substantialem Trinitatem, verum Deum nostrum : quem decet omnis gloria in sæcula sæculorum. Amen. ac desinit Epistola in verbis, Voces quas postulat se quens, ex codd. Outob., Rue, Casaub. et Grod. adl- jecimus, suppresso tamen articulo altero toy ante in Roe et Casaub. inutiliter repetito. Trinita- tem quidem verum Deum nostrum dici, Cyrillianum est : ait cat. 16, num. 4, Non tres Deos prædica- B mus, sed cum sancto Spiritu, per unum Pilium, unum Deum annuntiamus. At vocem consubstantialis Tri- nitatis, vix adhuc his temporibus auditam, quam Cyrillus ad populum catholicum loquens in Cate- chesibus suppressit, valde admiramur ab eo usur- patam, dum ad imperatorem hujus vocis inimicis- simum primas litteras benevolentiæ conciliatrices scribit. Vide Præloquium nostrum, uum. TESTIMONIA VETERUM De signo crucis Hierosolymis viso. (Vide initio testimonia Sozomeni, Theophanis, Cedreni, Michaelis Glyca, Nicephori Callisti.) Christi 557. Syriæ populis crucis signum, et maximo conspicientium terrore, in orientali plaga apparuit. Philostorgius lib. iu Hist. eccl., c. 26. D Et Constantius quidem victoriam de tyranno C [ Magnentio ] reportavit: cum ante signum crucis illic quoque visum esset ad longissimum spatium protensum, et diurnam lucem splendidissimis ad stuporem usque radiis longissime superans. Ap- paruit autem Hierosolymis circa horam tertiam ejus diei quæ dicitur Pentecostes festum. Porro hoc signum divinitus pictum a Calvaria monte usque ad montem Olivarum pertingere videbatur, magna iride instar coronæ illud undique ambien- te. Et iris quidem Christi crucifixi et in cœlum assumpti clementiam designabat: corona vero im- peratoris victoriam. Porro splendidum istud ac ve- nerandum signum ne militum quidem oculos effu - git; sed ab utroque exercitu clare conspectum, Magnentium quidem et eos qui a partibus illius stabant, utpote dæmonum cultui addictos supra modum terruit : Constantio vero et iis qui cum illo erant, invictam quamdant fiduciam dedit. Socrates lib. Qui [Gallus] dum Antiochiam ingrederetur, si- gnum Salvatoris in Oriente apparuit. Nam colum- na quædam effigiem crucis gerens in cœlo visa ma - ximum stuporem spectantibus incussit. Hist. eccl., c. 28. Idatius, in Fastis consularibus, ara 589. Post consulatum Sergii et Nigriani. His consulibus bellum Magnentii fuit Morsa, diesv Kal. Octob.; et eo anno depositus Vetranio VIII Kal. Januar., et levatus est, (id est Gallus,) Constan- tius Cæsar Id. Mart.; et apparuit in Oriente signum Salvatoris die 111. Kal. Febr., luna 28. scripto exstare asserit, idcircoque in sua Hierony- miani Chronici editione prætermisit. Vide Prælo- quium nostrum, n. 11. (1) Δοξάζοντα, etc. Abest hæc clausula apud Grets., (1) Hieronymus in continuato Eusebii Chronico, ad annum 17 Constantii imperatoris, Olympiadis 283 anno 111, (1) Hanc pericopen Josephus Scaliger in nullo
Οὗ τῇ τε δυνάμει καὶ τῇ χάριτί σε φρουρούμενον, λαμπροτέροις τε καὶ μείζοσιν εὐσεβείας ἐμπρέποντα κατορθώμασιν, υἱῶν τε γνησίων βασιλικοῖς ἐναβρυνόμενον βλαστήμασιν, αὐτὸς ὁ παμβασιλεὺς θεός, ὁ πάσης ἀγαθωσύνης πάροχος, πολλαῖς ἐτῶν εἰρηνικαῖς περιόδοις, καύχημα χριστιανῶν καὶ κόσμῳ σύμπαντι φυλάξειε πανέστιον. ἐρρωμένον σε καὶ πάσῃ κεκοσμημένον ἀρετῇ καὶ τὴν συνήθη τῶν τε ἁγίων ἐκκλησιῶν καὶ τῆς ῥωμαίων ἀρχῆς τὴν φιλανθρωπίαν ἐνδεικνύμενον καὶ μείζοσιν εὐσεβείας βραβείοις ἐναβρυνόμενον, πολλαῖς εἰρηνικαῖς ἐτῶν περιόδοις ὁ τῶν ὅλων θεὸς ἡμῖν χαρίσηται πανέστιον, Αὔγουστε βασιλεῦ θεοφιλέστατε.
πολλαῖς εἰρηνικαῖς ἐτῶν περιόδοις ὁ τῶν ὅλων Θεὸς βασιλεῦ θεοφιλέστατε. τὸν ἀληθινὸν Θεὸν ἡμῶν, ᾧ Θεόν, ἡμῖν χαρίσηται πανέστιον, Αύγουστε βασιλεῦ θεο φιλέστατε, δοξάζοντα (1) ἀεὶ τὴν ἁγίαν καὶ ὁμοούσιον Τριάδα, τὸν ἀληθινὸν Θεὸν ἡμῶν· ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ὁ μὲν οὖν Κωνστάντιος ἐγκρατὴς τοῦ τυράννου γίνεται· κἀνταῦθα τοῦ σημείου τοῦ σταυροῦ ἐπὶ μέσ γιστόν τε προφανέντος, καὶ καταπληκτικωτάταις αἴγλαις ὑπεραστράψαντος τὸ τῆς ἡμέρας φῶς. Ωφθη δὲ ἐπὶ τῶν Ἱεροσολύμων περὶ τὴν τρίτην ώραν μάθ λιστα τῆς ἡμέρας, ἑορτῆς τῆς λεγομένης Πεντηκο στῆς ἐνισταμένης. Ο δὲ θεόγραφος τύπος ἐκεῖνος, ἀπὸ τοῦ λεγομένου Κρανίου, μέχρι καὶ τοῦ τῶν Ἐλαιῶν ὄρους διήκων ἑωρᾶτο, ίριδος μεγάλης, στε φάνου τρόπον, πανταχόθεν αὐτὸν περιελιττούσης. Εδήλου δὲ ἄρα ἡ μὲν ἔρις τὴν τοῦ σταυρωθέντος καὶ ἀναληφθέντος εὐμένειαν, ὁ δὲ στέφανος τὴν τοῦ β2- σιλέως νίκην. Τὸ δὲ σελασφόρον ἐκεῖνο καὶ σεβάσμιον θέαμα οὐδὲ τοῖς ἐπὶ τοῦ στρατοπέδου ἀθέατον ἦν· ἀλλ' ἐπιδήλως ερώμενον, Μαγνέντιον μὲν καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ, ἅτε τῶν δαιμόνων θεραπεία προσανακει μένους, εἰς ἀμήχανον δέος κατέστησε • Κωνστάντιον δὲ καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν εἰς θάρσος ἄμαχον ἀνεκτή σατο. Καὶ ἐπιστάντος αὐτοῦ τῇ Ἀντιοχέων, τὸ τοῦ Σω- τήρος σημεῖον περὶ τὴν Ἀνατολὴν ἐφάνη. Στύλος γὰρ σταυροειδὴς ἐν τῷ οὐρανῷ ὀφθεὶς, μέγιστον θαῦμα τοῖς ὁρῶσιν ἐγένετο. TESTIMONIA VETERUM pacificorum circulos Deus universorum concedat A una cum tota familia, Auguste imperator Deo cha- rissime; glorificantem semper sanctam et con- substantialem Trinitatem, verum Deum nostrum : quem decet omnis gloria in sæcula sæculorum. Amen. ac desinit Epistola in verbis, Voces quas postulat se quens, ex codd. Outob., Rue, Casaub. et Grod. adl- jecimus, suppresso tamen articulo altero toy ante in Roe et Casaub. inutiliter repetito. Trinita- tem quidem verum Deum nostrum dici, Cyrillianum est : ait cat. 16, num. 4, Non tres Deos prædica- B mus, sed cum sancto Spiritu, per unum Pilium, unum Deum annuntiamus. At vocem consubstantialis Tri- nitatis, vix adhuc his temporibus auditam, quam Cyrillus ad populum catholicum loquens in Cate- chesibus suppressit, valde admiramur ab eo usur- patam, dum ad imperatorem hujus vocis inimicis- simum primas litteras benevolentiæ conciliatrices scribit. Vide Præloquium nostrum, uum. TESTIMONIA VETERUM De signo crucis Hierosolymis viso. (Vide initio testimonia Sozomeni, Theophanis, Cedreni, Michaelis Glyca, Nicephori Callisti.) Christi 557. Syriæ populis crucis signum, et maximo conspicientium terrore, in orientali plaga apparuit. Philostorgius lib. iu Hist. eccl., c. 26. D Et Constantius quidem victoriam de tyranno C [ Magnentio ] reportavit: cum ante signum crucis illic quoque visum esset ad longissimum spatium protensum, et diurnam lucem splendidissimis ad stuporem usque radiis longissime superans. Ap- paruit autem Hierosolymis circa horam tertiam ejus diei quæ dicitur Pentecostes festum. Porro hoc signum divinitus pictum a Calvaria monte usque ad montem Olivarum pertingere videbatur, magna iride instar coronæ illud undique ambien- te. Et iris quidem Christi crucifixi et in cœlum assumpti clementiam designabat: corona vero im- peratoris victoriam. Porro splendidum istud ac ve- nerandum signum ne militum quidem oculos effu - git; sed ab utroque exercitu clare conspectum, Magnentium quidem et eos qui a partibus illius stabant, utpote dæmonum cultui addictos supra modum terruit : Constantio vero et iis qui cum illo erant, invictam quamdant fiduciam dedit. Socrates lib. Qui [Gallus] dum Antiochiam ingrederetur, si- gnum Salvatoris in Oriente apparuit. Nam colum- na quædam effigiem crucis gerens in cœlo visa ma - ximum stuporem spectantibus incussit. Hist. eccl., c. 28. Idatius, in Fastis consularibus, ara 589. Post consulatum Sergii et Nigriani. His consulibus bellum Magnentii fuit Morsa, diesv Kal. Octob.; et eo anno depositus Vetranio VIII Kal. Januar., et levatus est, (id est Gallus,) Constan- tius Cæsar Id. Mart.; et apparuit in Oriente signum Salvatoris die 111. Kal. Febr., luna 28. scripto exstare asserit, idcircoque in sua Hierony- miani Chronici editione prætermisit. Vide Prælo- quium nostrum, n. 11. (1) Δοξάζοντα, etc. Abest hæc clausula apud Grets., (1) Hieronymus in continuato Eusebii Chronico, ad annum 17 Constantii imperatoris, Olympiadis 283 anno 111, (1) Hanc pericopen Josephus Scaliger in nullo
Second witness · khazarzar edition
Epistula ad Constantium imperatorem Ἐ ΠΙΣΤΟΛΗ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ἘΠΙΣΚΟΠΟΥ ἹΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ ΠΡΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΝ ΤΟΝ ΒΑΣΙΛΕΑ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ἘΝ ΟΥΡΑΝΩ ΦΑΝΕΝΤΟΣ ΣΗΜΕΙΟΥ Βασιλεῖ θεοφιλεστάτῳ καὶ εὐσεβεστάτῳ Κωνσταντίῳ Αὐγούστῳ, Κύριλλος ὁ ἐν Ἱεροσολύμοις ἐπίσκοπος ἐν κυρίῳ χαίρειν. 1 Πρώτας ταύτας ἐξ Ἱεροσολύμων πρὸς τὴν θεοφιλῆ σου βασιλείαν ἀποστέλλω γραμμάτων ἀπαρχάς, σοί τε πρεπούσας ὑποδέξασθαι κἀμοὶ παρασχεῖν· οὐ λόγων κολακείας πεπληρωμένας, ἀλλ' ἐπουρανίων μηνυτικὰς θεοπτίας· οὐδ' εὐσυνθέτους λόγων ῥητορικὰς πιθανότητας περιεχούσας, ἀλλ' ἁγίων εὐαγγελίων προρρήσεσι διὰ τῆς τῶν πραγμάτων ἐκβάσεως μαρτυρούσας τὴν ἀλήθειαν. 2 Ἕτεροι μὲν γὰρ ἀφ' ὧν ἔχουσι τὴν τιμίαν σου πολλάκις στεφανοῦσι κεφαλήν, χρυσοκολλήτους στεφάνους λίθοις διαυγεστάτοις πεποικιλμένους προσκομίζοντες.
Ἡμεῖς δὲ οὐ τοῖς ἀπὸ γῆς σε στεφανοῦμεν (τὰ γὰρ ἀπὸ γῆς δωρούμενα τέλος ἔχει τὴν γῆν)· ἀλλ' ἐπουρανίων πραγμάτων θεϊκὴν ἐνέργειαν ἐν τοῖς τῆς θεοφιλοῦς σου βασιλείας καιροῖς ἐν Ἱεροσολύμοις τελεσθεῖσαν τῆς σῆς εὐσεβείας μετὰ σπουδῆς ἄγομεν εἰς γνῶσιν· οὐχ ἵνα νῦν ἐξ ἀγνοίας ἔλθῃς εἰς θεογνωσίαν (φθάνεις γὰρ καὶ ἑτέρους διδάσκων δι' ὧν εὐσεβεῖς· ἀλλ' ἵνα, ἅπερ ᾔδεις, ταῦτα καὶ βεβαιωθῇς, καὶ τὸν τῆς βασιλείας προγονικὸν ὑποδεξάμενος κλῆρον, μείζοσι θεόθεν στεφάνοις ἐπουρανίοις τετιμῆσθαι μαθών, θεῷ μὲν τῷ παμβασιλεῖ καὶ νῦν τὴν πρέπουσαν ἀποδῷς εὐχαριστίαν, μείζονος δὲ τοῦ κατ' ἐχθρῶν θάρσους πληρωθῇς, ἔργῳ τὴν σὴν βασιλείαν ἀγαπᾶσθαι πρὸς θεοῦ, δι' ὧν ἐπὶ σοῦ θαυματουργεῖ, καταλαβών. 3 Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ θεοφιλεστάτου καὶ τῆς μακαρίας μνήμης Κωνσταντίνου τοῦ σοῦ πατρός, τὸ σωτήριον τοῦ σταυροῦ ξύλον ἐν Ἱεροσολύμοις ηὕρηται, τῆς θείας χάριτος τῷ καλῶς ζητοῦντι τὴν εὐσέβειαν τῶν ἀποκεκρυμμένων ἁγίων τόπων παρασχούσης τὴν εὕρεσιν.
Ἐπὶ δὲ σοῦ, δέσποτα πανευσεβέστατε βασιλεῦ, προγονικὴν εὐσέβειαν μείζονι τῇ πρὸς τὸ θεῖον εὐλαβείᾳ νικῶντος, οὐκ ἀπὸ γῆς λοιπόν, ἀλλ' ἐξ οὐρανῶν τὰ θαυματουργήματα· καὶ τοῦ κυρίου καὶ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ μονογενοῦς υἱοῦ τοῦ θεοῦ, τὸ κατὰ τῆς τοῦ θανάτου νικῆς τρόπαιον, ὁ μακάριος λέγω σταυρός, φωτὸς μαρμαρυγαῖς ἀπαστράπτων ἐν Ἱεροσολύμοις ὤφθη.
4 Ἐν γὰρ ταῖς ἁγίαις ἡμέραις ταύταις τῆς ἁγίας πεντηκοστῆς, νόνναις μαΐαις, περὶ τρίτην ὥραν, παμμεγέθης ὁ σταυρός, ἐκ φωτὸς κατεσκευασμένος, ἐν οὐρανῷ, ὑπεράνω τοῦ ἁγίου Γολγοθᾶ μέχρι τοῦ ἁγίου Ὄρους τῶν ἐλαιῶν ἐκτεταμένος ἐφαίνετο· οὐχ ἑνὶ καὶ δευτέρῳ μόνον φανείς, ἀλλὰ παντὶ τῷ τῆς πόλεως πλήθει φανερώτατα δειχθείς· οὐδ' ὡς ἄν τις νομίσειεν ὀξέως κατὰ φαντασίαν παραδραμών, ἀλλ' ἐπὶ πλείοσιν ὥραις ὑπὲρ γῆν ὀφθαλμοφανῶς θεωρούμενος, καὶ ταῖς ἀπαστραπτούσαις μαρμαρυγαῖς τὰς ἡλιακὰς ἀκτῖνας νικήσας (ἦ γὰρ ἂν ὑπ' αὐτῶν νικώμενος ἐκαλύπτετο, εἰ μὴ δυνατωτέρας ἡλίου τοῖς ὁρῶσι παρεῖχε τὰς λαμπηδόνας)· ὡς ἅπαν μὲν ἀθρόως ἐξαυτῆς εἰς τὴν ἁγίαν ἐκκλησίαν συνδραμεῖν τῆς πόλεως τὸ πλῆθος, τῷ τῆς θεοπτίας φόβῳ μετ' εὐφροσύνης κατασχεθέν, νέων ἅμα καὶ πρεσβύτων ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν, καὶ πάσης ἡλικίας καὶ μέχρις αὐτῶν ἤδη τῶν κατ' οἴκους θαλαμευομένων κορῶν, ἐντοπίων τε καὶ ξένων, χριστιανῶν τε ἅμα καὶ τῶν ἀλλαχόθεν ἐπιδημούντων ἐθνικῶν· ὁμοθυμαδὸν δὲ πάντων ὡς ἐξ ἑνὸς στόματος Χριστὸν Ἰησοῦν τὸν κύριον ἡμῶν, τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ τὸν μονογενῆ, τὸν θαυματοποιὸν ἀνυμνούντων, ἔργῳ τε καὶ πείρᾳ παραλαβόντων· ὅτι χριστιανῶν τὸ δόγμα τὸ πανευσεβὲς οὐκ ἐν πειθοῖς σοφίας ἐστι λόγοις, ἀλλ' ἐν ἀποδείξει πνεύματος καὶ δυνάμεως, οὐχ ὑπ' ἀνθρώπων μόνον καταγγελλόμενον, ἀλλ' ἐξ
οὐρανῶν θεόθεν μαρτυρούμενον.
5 Ἐπεὶ τοίνυν ἡμεῖς, οἱ τῆς Ἱερουσαλὴμ οἰκήτορες, τὸ τοῦ θαύματος παράδοξον αὐταῖς ὄψεσι παραλαβόντες, θεῷ μὲν τῷ παμβασιλεῖ καὶ υἱῷ τῷ μονογενεῖ τοῦ θεοῦ τὴν πρέπουσαν μετ' εὐχαριστίας προσκύνησιν ἀπεδώκαμεν τε καὶ ἀποδώσομεν, εὐχὰς ἐκτενεῖς καὶ ὑπὲρ τοῦ θεοφιλοῦς σου κράτους ἐν τοῖς ἁγίοις τόποις πεποιημένοι τε καὶ ποιησόμενοι, ἔδει δὲ τὰς ἐπουρανίους ταύτας θεοπτίας μὴ παραδοῦναι σιωπῇ, ἀλλ' εὐαγγελίσασθαι σου τὴν ἔνθεον εὐσέβειαν ἐξαυτῆς διὰ τούτων ἐσπούδασα τῶν γραμμάτων· ἵν' ἀγαθῷ θεμελίῳ τῆς παρὰ σοὶ προϋπαρχούσης πίστεως τὴν ἐκ τῶν προσφάτως θεόθεν ἐπιδειχθέντων γνῶσιν ἐποικοδομήσας, βεβαιότερον μὲν τὴν εἰς τὸν κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἀναλάβῃς τὴν ἐλπίδα, θαρσῶν δὲ καὶ πασῆς ἀνδρείας συνήθως πεπληρωμένος, ὡς ἂν αὐτὸν θεὸν ἔχων σύμμαχον, τὸ τοῦ σταυροῦ τρόπαιον ἑτοιμότατα προφέρῃς, καύχημα καυχημάτων, τὸ δειχθὲν ἐν οὐρανῷ σημεῖον ἐπαγόμενος· οὗ καὶ τὸ σχῆμα δείξας ἀνθρώποις οὐρανὸς μειζόνως ἐκαυχήσατο.
6 Τὸ μέντοι θαυματούργημα τοῦτο, βασιλεῦ θεοφιλέστατε, προφητῶν μαρτυρίαις καὶ Χριστοῦ φωναῖς ἁγίοις εὐαγγελίοις ἐγκειμέναις ἀκολούθως, ἐτελέσθη τε νῦν καὶ πάλιν μειζόνως τελεσθήσεται· ἐν γὰρ τῷ κατὰ Ματθαῖον εὐαγγελίῳ μελλόντων πραγμάτων γνῶσιν ὁ σωτὴρ τοῖς μακαρίοις ἀποστόλοις αὐτοῦ δωρούμενος καὶ δι' ἐκείνων τοῖς μετ' αὐτοὺς ὁμιλῶν λευκότατα προαναφωνῶν ἔλεγε· "Καὶ τότε φανήσεται τὸ σημεῖον τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου ἐν οὐρανῷ". Ἥντινα τοῦ εὐαγγελίου θείαν βίβλον συνηθῶς εἰς χεῖρας ἀναλαβών, τὰς περὶ τούτου κειμένας προαγγελτικὰς μαρτυρίας ἐγγράφως εὑρήσεις· ὧν μαλιστά σε, δέσποτα, πυκνοτέρᾳ τῇ μελέτῃ προσέχειν παρακαλῶ, διὰ τὰ λοιπὰ τῶν κατὰ τὴν αὐτόθι γεγραμμένων ἀκολουθίαν, τῶν ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν προαναφωνηθέντων, πολλῆς μετ' εὐλαβείας δεομένων τῆς παρατηρήσεως, πρὸς τὸ μηδεμίαν ἐξ ἀντικειμένης ἐνεργείας ὑπομεῖναι τὴν βλάβην.
7 Ταύτας σοὶ τῶν ἡμετέρων λόγων, βασιλεῦ θεοφιλέστατε, προσφέρω τὰς ἀπαρχάς· ταύτας ἐξ Ἱεροσολύμων πρώτας ἀποφθέγγομαι τὰς φωνάς, σοὶ τῷ γνησιωτάτῳ καὶ πανευσεβεῖ μεθ' ἡμῶν Χριστοῦ προσ κυνητῇ, τοῦ μονογενοῦς υἱοῦ τοῦ θεοῦ καὶ σωτῆρος ἡμῶν, τοῦ τὴν οἰκουομικὴν κατὰ τὰς θείας γραφὰς ἐν Ἱεροσολύμοις τελέσαντος σωτηρίαν, τοῦ πατήσαντος μὲν ἐνταῦθα τὸν θάνατον, οἰκείοις δὲ τιμίοις αἵμασι τὰς ἀνθρώπων ἁμαρτίας ἐξαλείψαντος, ζωὴν δὲ καὶ ἀφθαρσίαν καὶ πνευματικὴν ἐπουράνιον χάριν τοῖς πιστεύουσιν ἅπασιν παρασχόντος. Οὗ τῇ τε δυνάμει καὶ τῇ χάριτί σε φρουρούμενον, λαμπροτέροις τε καὶ μείζοσιν εὐσεβείας ἐμπρέποντα κατορθώμασιν, υἱῶν τε γνησίων βασιλικοῖς ἐναβρυνόμενον βλαστήμασιν, αὐτὸς ὁ παμβασιλεὺς θεός, ὁ πάσης ἀγαθωσύνης πάροχος, πολλαῖς ἐτῶν εἰρηνικαῖς περιόδοις, καύχημα χριστιανῶν καὶ κόσμῳ σύμπαντι φυλάξειε πανέστιον. 8 ἐρρωμένον σε καὶ πάσῃ κεκοσμημένον ἀρετῇ καὶ τὴν συνήθη τῶν τε ἁγίων ἐκκλησιῶν καὶ τῆς ῥωμαίων ἀρχῆς τὴν φιλανθρωπίαν ἐνδεικνύμενον καὶ μείζοσιν εὐσεβείας βραβείοις ἐναβρυνόμενον, πολλαῖς εἰρηνικαῖς ἐτῶν περιόδοις ὁ τῶν ὅλων θεὸς ἡμῖν χαρίσηται πανέστιον, Αὔγουστε βασιλεῦ θεοφιλέστατε.
Continue reading PG 33: Fragmenta in Joannem et testimonium de cruce (textus Migne PG33) →≣ entire volume