8. CESARII GREGORII FRATRIS rum recepisti, quonam id per virtutes pacto fiat: a te petimus, primum dici nobis, quæ sit perfecta virtus. Responsio. Admirabiliter, o charum caput, et præcise quærens, quis perfectus virtutis finis sit, demonstras te vigilanter ad illum respicere, et quasi (si quidem inventum sit quod desideratur) eum tuæ ipsius vitæ proprium facere velis. Αt ego in utroque pariter haesito. Id enim vel oratione complecti vel dc monstrare, quod ratio cognoverit, etiam meun intellectum superare dico. Fortassis autem et omnes qui virtute claruerunt, ejus perfectionem se assequi non posse fatebuntur. Perfectio enim in aliis quidem omnibus quæcunque sensu metimur, terminis quibusdam finitis percipitur, velut in quantitate continua et discreta. Omnis enim in quantitate mensura, propriis quibusdam terminis continetur. Ubi qui ad cubitum respicit, aut ad numeri decadem, cognoscit et id unde cepit, et in quo desiit, in quo scilicet exsistere perfectio solet. In virtute autem unicum ab Apostolo perfectionis termuum didicimus, quod ipsa infinita sit, et omni carens tormino; nam magnus ille ac sublimi preditus mente per hanc perpetuo currens, nunquam ad ca quæ priora sunt, estendere se cessavit. Neque enim satis tutam putabat esse a cursu institionem; nullum enim bonum propria natura torminatur, sed per comparationein contrarii omnino finitur: quemadmodum vita morte, lux tenebris et robur infirmitate. Quemadmodum igitur Ginis vita principium mortis est, et solis occasus principium caliginis, et bona valetudinis amissio principium infirmitatis, sic cursus virtutis iustitio principium fit cursus vitiosi. Ideo recte dixi, nuliis terminis propriis subjectam esse virtutem. Nam quod terminis comprehenditur, non est virtus. Virtutem vero perfectam, et indeterminatam, et infinitam, magnitudinis et quantitatis expertem, et omni comprehensione superiorem, Deum dico, qui proprie et principaliter est bonus, cujus natura bonitas est et immensissima virtus. Quandoquidem igitur nullus alius est virtutis terminus, quam vitiositatis oppositio, numen autem divinum contrarii non capax est, et infinitum: etiam is qui virtutem obit, idem omnino et Dei particeps est, qui absoluta est virtus: adeoque terminum non habet. Necessario denique etiam ejus qui participat, cupiditas cum infinito concurrens, et una sese extendens, institionem a cursu nunquam habebit. Infinita igitur quidem ipse Deus est. INTERROGATIO CLXXII. Et quomodo quis viam aut opus aggredietur, quorum finem et perfectionem exspectare sibique Τοῖς ἔμπρ. ἐπεκτεινόμενος έληξεν. Respicit bic Caesarius ad Philipp. 11, 13, 14, ubi sic legiπως: Εν δὲ, τὰ μὲν ὀπίσω ἐπιλανθανόμενος, τοῖς δὲ ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενος, κατά σκοπὸν διώκω· Unum autem, quæ quidem retro sunt obliviscens; ad su vero quæ sunt priora, extendens meipsum, ad ποίῳ τρόπῳ τὰ περὶ ἀρετῶν, δεόμεθά σου πρῶτον λει χθῆναι ἡμῖν, τίς ὁ τέλειος τῆς ἀρετῆς ὄρος. Απόκρισις. θαυμασίως, ὦ φίλη κεφαλή, καὶ συντόνως ζητών τίς ὁ τέλειος τῆς ἀρετῆς ὅρος, ἔδειξας ἐγρηγόριος πρὸς ἐκεῖνον ὁρᾷν, καὶ ὡς (εἴπερ εὑρεθείη τῷ λόγῳ τὸ ποθούμενον) εἰς τὸν σαυτοῦ σφετερίσασθαι τοῦτον βίον. Ἐγὼ δὲ ἐπ' ἀμφοῖν ἐπ' ἴσης ἀμηχανῶ· τὸ γὰρ περιλαβεῖν ἢ δεῖξαι, ὅπερ ἂν ὁ λόγος κατανοήση, ὑπὲρ τὴν ἐμήν φημι ὑπάρχειν ἔννοιαν· ἴσως δὲ καὶ πάντες οἱ κατ' ἀρετὴν ἀστράπτοντες, ἀνέφικτον αὐτ τοῖς ὑπάρχειν τὴν τελειότητα ὁμολογήσοιεν. Ἡ γὰρ τελειότης ἐπὶ μὲν τῶν ἑτέρων πάντων ὅσα τῇ αἰσθή σει μετρεῖται, πέρασί τισιν ὡρισμένοις διαλαμβάνεται, οἷον ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ συνεχούς καὶ τοῦ διωρισμένου. Πᾶν γὰρ τὸ ἐν ποσότητι μέτρον, οἰκείοις τι σὶν ὅροις ἐμπεριέχεται. Καὶ ὁ πρὸς τὸν πήχυν βλέ πων, ἢ τὴν τοῦ ἀριθμοῦ δεκάδα, γινώσκει τὸ ἀπὸ τίνος ἀρξάμενος, καὶ εἰς τίνα κατέληξεν· ἐν ᾧ ὑπάρ χει τὸ τέλειον ἔχειν. Ἐπὶ δὲ τῆς ἀρετῆς ἕνα περά τοῦ ᾿Αποστόλου τελειότητος ὅρον ἐπαιδεύθηκεν, τὰ ὑπάρχειν αὐτὴν ἀόριστον καὶ ἀπεράτωσιν. Ο γὰρ πολὺς ἐκεῖνος καὶ ὑψηλὸς τὴν διάνοιαν ἀεὶ διὰ ταύτης θέων, οὐδέποτε τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενο; έληξεν Οὐδὲ γὰρ ἀσφαλεστάτην ᾤετο τὴν τοῦ δρόμου στάσιν· οὐδὲν γὰρ ἀγαθὸν τῇ οἰκεία φύσει ὁρίζει ται· τῇ δὲ ἀντιπαραθέσει τοῦ ἐναντίου περατούνται πάντως, ὡς ἡ ζωὴ τῷ θανάτῳ, καὶ τὸ φῶς τῷ σκέτες, καὶ ἡ ῥώμη τῇ ἀρρωστία. Ωσπερ οὖν τὸ τῆς ζωῆς τέλος ἀρχὴ θανάτου ἐστι, καὶ ἡλίου δύσις ἀρχὴ σκότους, καὶ ἡ τῆς εὐσθενείας ἐκκοπὴ ἀρχὴ ἀσθε γείας· οὕτως τοῦ κατ' ἀρετὴν δρόμου ἡ στάσις, ἀρχὴ τοῦ τῆς κακίας γίνεται δρόμου. Οὐκοῦν εὖ ἔφην μὴ ὅροις ὑποκεῖσθαι οἰκείοις τὴν ἀρετήν· τὸ γὰρ πέρασι διαλαμβανόμενον οὐκ ἔστιν ἀρετή· ἀρετὴν δὲ τελείαν, ἀπέραστον, καὶ ἀόριστον, ἀμεγέθη τε καὶ ἄπεσιν, πάσης καταλήψεως ὑπέρτερον τὸ θεῖόν φημι, τὸ χι ρίως καὶ πρώτως ἀγαθὸν, οὗ ἡ φύσις ἀγαθότης ὑπάρχει ἡ ἀπεράτωτος ἀρετή. Ἐπεὶ οὖν οὐδεὶς ἀμ· τῆς ὄρος πλὴν κακίας ἀντιπαράθεσις, ἀπαράδεκτον δὲ τοῦ ἐναντίου τὸ θεῖον καὶ ἀόριστον· ὁ δὲ τὴν ἄρχ τὴν μετιών, πάντως Θεοῦ καὶ αὐτὸς μετέχει· αὐτὸς γὰρ ὑπάρχει παντελὴς ἀρετῇ· τοῦτο δὲ ὄρον ούτι έχει ἀναγκαίως καὶ ἡ τοῦ μετέχοντος ἐπιθυμία του φορέσου συμπαραθέουσα, καὶ συμπαρεκτεινομένη, στάσιν οἱ δέπω ἕξει τοῦ δρόμου. Αόριστος οὖν καὶ ἀπεράν τος ή παντελὴς ἀρετὴ νοείσθω, ἥτις ὑπάρχει τὸ Θείον. et immensissima absoluta virtus intelligatur, qua ΠΕΥΣΙΣ ΡΟΒ. Καὶ πῶς τις ὁδοῦ ἢ ἔργον ἐπιβήσεται, πέρας καὶ ἡ τελειότης αὐτῷ ἀπροσδόκητος; Πώς δ δὲ destinatum persequor. At in vulgato Cæsario placuit editori vitiosa bujusmodi lectio επεκτινομένοις ελε ξεν, cum hac interpretatione, nunquam edellerior se pervenisse dicit. Textum emendatum ejusque versionem restitutain proferimus ex Cotelerio No num. Eccl. Gr. tom. li, p. 672.

Τα $137 DIALOGUS III. καὶ μετέλθοι τὴν ἀρετὴν ἀπελπίζων τῆς τελειότη- polliceri non potest: Quomodo vero virtutem capesset aliquis de ejus perfectione desperans? Responsio. τος; Απόκρισις. ᾿Αλλὰ μὴ, ἐπειδὴ τὸ ζητούμενον ἄληπτον ὁ λόγος ἔδειξεν, τῆς ἐνδεχομένης ἀρετῆς ἀμελήσωμεν, τῆς παντελῶς θεηγορούσης, Γίνεσθε τέλειοι ὡς δ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τέλειός ἐστιν. Οὐ πάντως τῇ ἀπαραβλήτῳ, καὶ ὑπὲρ λόγον καὶ ἔννοιαν θείᾳ φύσει ἡμᾶς συναποτείνεσθαι διακελευόμενος· ἀμήχάνον γάρ· ἀλλὰ τὸ ἐκείνης μιμεῖσθαι φιλάνθρω πον, καὶ εὐπρόσιτον, καὶ πανάγαθον· πᾶσαν περί τὸν πέλας εὐσπλαγχνίαν ἐπιδεικνύμενοι, κἂν ἐχθρὸς ὑπάρχῃ καὶ ἐπίβουλος· πάντα γὰρ πᾶσιν ἐπικουρεί τὸ Θεῖον, καὶ ἀφθόνως πηγάζει· προλαμβάνωμεν δωρεαῖς τὰς τῶν συμφερόντων αιτήσεις, παρ' οὐδε νὸς δὲ κατ' ἀξίαν τιμώμενοι. Μετέλθωμεν τοίνυν καθ' ὅσον οἷόν τε τὴν ἀρετὴν, κούφοις τε καὶ πυκνοῖς τοῖς ἄλμασι πρὸς αὐτὴν συναλλόμενοι, εἰ καὶ τῆς κορυφῆς ἐφικέσθαι ἀμήχανον. Ἐπεὶ γὰρ τῶν καλ λίστων καὶ μὴ τοῦ παντὸς τυχεῖν οἷός τε ἦν, τὸ καὶ μέρους ἐπιτυχεῖν, κέρδος ὑπάρχει οὐ τὸ τυχόν· ἐπεὶ γὰρ τὴν κρήνην, ἢ τὴν ὑδρίαν ἐκπιεῖν οὐχ οἷοί τέ ἐσμεν, ἆρ' οὐκ ὀφείλομεν τῇ ἐγχωρούσῃ μετουσία τὸν φλογμὸν τοῦ δίψους ἀκέσασθαι; ἢ ὅτι ὅλον τὸν ἀέρα σπᾶσαι ἀμήχανον, παρὰ τοῦτο οὐδ' ἀναπνεῖν ὀφείλομεν; ἢ ὅτι πᾶσαν τὴν διαλεκτικὴν οὐκ ἐπιστάμεθα, οὐδ᾽ ὅλως φράζειν ὀφείλομεν; Πᾶσαν τοίνυν ἐπιδει κτέον σπουδὴν μὴ πάντη ἐκπεσεῖν τῆς ἐνδεχομένης τελειότητος· ἀλλὰ τοσοῦτον αὐτὴν περιπτύξασθαι, ὅσον ἡμῖν καὶ ὑπὲρ τὴν δύναμιν· ἐπαινετὸν γὰρ αὐτ τῆς τὸ πλεονέκτημα. Διὸ τελειότης δοκεί μοι ἀρετῆς τὸ σπεύδειν ἀεὶ ἐν τῷ καλῷ τὸ πλέον ἔχειν, καὶ δικαιοσύνῃ βαρεῖν τὴν ἀδικίαν. Αποῤῥήτως γὰρ τῇ διακρίσει τῆς θειότητος ἀντισηκουμένων, καὶ ἀντιμετρουμένων ἐν ἀκαρεῖ τῶν ἑκάστῳ βεβιωμένων, διὰ τοῦ ὑπερεκπίπτοντος καλοῦ τε καὶ χείρονος τὰς ἀμοιβὰς κομιζόμενοι, πρὸς τοὺς ὁμοίους ἀποκρινώμεθα, συγγεραιρεῖσθαι, ἢ συντιμωρεῖσθαι μέλλοντες. Ne, quandoquidem id quod in quæstione propositum est incomprehensum oratio nostra demonstravit, virtutem quæ perfici potest negl'gamus, quæ plane sancte concionatur, Estote perfecti, quemadmodum Paler vester celestis perfectus est us Quibus verbis non cum omnino incomparabili, et rationem intellectumque superante divina natura nosmet ut extendamus jubet (id enim fieri nequit, sed ut illius imitemur benignitatem et facilitatem, omnimodamque bonitatem et omnem erga proximum intimæ miserationis affectum ostendamus, etiamsi sit inimicus et insidiator. Omnia enim omnibus suppeditat Deus, et affatim quasi de fonte quodam manare facit. Præveniamus donis utilium rerum petitiones, a nemine secundum dignitatem honorati. Capessamus igitur pro viribus virtutem, levibus et crebris ad ipsam saltibus assilientes, etiamsi ad summum pertingere nequaquam possimus. Nam in iis quæ præ cæteris pulchra sunt, ipsum totum licet consequi nequeas, vel partem assequi lucrum haud vulgare est. Etenim si maxime fontem aut vas aquarium ebibere non possumus, num propterea non debemus concessa fruitione mederi ardori sitis? Aut quia ut universum aerem attrahamus fieri non potest, ideo neque respirare debemus?. Aut quia totam disserendi artem non scimus, ne prorsus quidem fari debemus? Omne igitur studium adhibendum, ne excidamus ea perfectione quæ contingere potest. Quin ipsam tanto magis amplecti debemus, quanto viribus nostris superior est; laudabilis enim est ejus copiosior possessio. ideo mihi videtur perfectio virtutis, si quis semper festinet, ut in bono plus habeat, et justitia injustitiam deprimat. Ineffabiliter enim per judicium divinum ad trutinam appensis ponderatisque momento temporis iis quæ ab uno quolibet in hac vita facta sunt, prout vel virtus vel vitiositas superaverit, remunerationem reportantes, ad nostri similes aggregabimur, una cum aliis aut honorandi præmio, aut afficiendi supplicio. ΠΕΥΣΙΣ ΡΟΓ. Τίνα τὰ εἴδη τῆς ἀρετῆς, καὶ πόσα; καὶ εἰ δυνατ τὸν διὰ μιᾶς αὐτῶν κατορθῶσαι; Οὐ γὰρ πάντες τὰς πάσας δύνανται κατορθώσαι. Ἴσως γὰρ τις ξενίζειν τινὰς διὰ πενίαν οὐ δύναται, ἐγκρατεύεσθαι καὶ σωφρονεῖν δύναται, ἢ ὑπομένειν ἐν πειρασμοῖς, * διδάσκειν τὰ εὐσεβή. "Αλλος δὴ μεταδίδωσι τοῖς πένησι τὰ ἀναγκαῖα πρὸς τὸ ζῆν· ἄλλος δὲ διακονεί δωρεάν. Τί οὖν; Διὰ μιᾶς τούτων οὐ δύναται ἀπαλ· λαγῆναι τῆς αἰωνίου κρίσεως; Απόκρισις. Πάσα μὲν ἀρετὴ περισπούδαστος ὑπάρχει τοῖς τὸ λογικὸν μὴ ἀμαυρωθεῖσιν ὑπὸ τῆς ὕλης, παρά τε τοῖς ἀρτίφρασιν ἀληθῶς. Πᾶσα δὲ κακία βδελυκτή, • Matth. V, 48. INTERROGATIO CLXXIII. Quæ sunt species virtutis, et quot? aut num fieri potest ut ipsam rectè per unam aliquam perficiamus? Non enim quilibet possunt quaslibet præstare. Fortassis enim fit, ut quis aliquos prepler paupertatem hospitio excipere nequeat, qui tamen temperans et sobrius esse potest, aut sustinere tentationes, aut docere pietatem. Alius item largitur pauperibus ad vitam necessaria: alius gratis ministral. Quid igitur?:num per istarum unam aliquam æterno supplicio liberari non potest? Responsio. Omnis quidem virtus excolenda est iis, quibus rationis vis a crassis rebus obscurata non est, et apud cos qui vere sunt sanæ mentis. Omnis

8. CÆSARK GREGORM FRATRIS οἷα δὴ ἀντίπαλος ἱσταμένη τοῦ κρείττονος, κατά τῆς ἡμετέρας ἀγωνιζομένη φύσεως. Ἀρετῆς ον είδη τέταρτά τινες ἔφρασαν· τὰ δὲ ὑπάρχειν, Δι δρείαν, Φρόνησιν, Σωφροσύνην, καὶ Δικαιοσύνην· ἅπερ καλὰ μὲν τυγχάνει, χθαμαλὰ δὲ ἔρπει, καὶ ἐπὶ τῆς χέρσου νήχεται, κατώτερα τυγχάνοντα τῆς αὐ ρανίου ἀψίδος· ἀνδρείαν γὰρ φήσαντες, τὴν τῆς ὕλης ἀντίμαχον· καὶ σωφροσύνην, τὸ κατὰ τῶν παθῶν κράτος και νίκην φρόνησιν δὲ, τὴν ἐν ταῖς πόλεσιν αριστοκρατίαν· δικαιοσύνην δὲ, τὴν κύδι μον τοῦ βίου μερίδα. "Ως γε ζοντο τάξιν τινά νομο θετοῦντες, χαλινώσαντες τὴν ἐφ᾽ ἐκάτερα τοῦ πλείο νας ἀμετρίαν· ύψηλότερον δέ τι μήτε νοῆσαι, μήν σε ἐκφάναι οἷοί τε· τό τε ἐπ' αὐτοῖς τὴν ἀρετὴν τοῖς ὁρωμένοις περιέκλεισαν μόνον, μηδὲν οιηθέντες αὐτὴν ἔχειν ὑψηλόν τε, καὶ τῆς τῶν οὐρανῶν εὐχοι σμίας ἐφάμιλλον. Ἡμεῖς δὲ καθηγεμόνα τὸν ὑψη λὸν Ἀπόστολον ἔχοντες, πολλὰ μὲν εἴδη ἀρετῆς ἀπὸ αριθμούμενον, τρία πάντων ἐξαίρετα, πίστιν, ἐλε πίδα, ἀγάπην· ὧν ἡ μὲν πίστις δωρεῖται βροτοῖς τὰ ὑπὲρ φύσιν, τοῖς νοητοῖς καταγράφουσα τὸν ἔτι περικείμενον τὸ πολυπαθὲς τῆς ὕλης περιβόλαιον. "Α γὰρ αἱ τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν λοιπῶν ἀσάρκων τάξεις ἠγνόησαν, τούτων τοῖς χαμαιπόροις καὶ ἐπὶ γῆς καλινδουμένοις βροτοῖς τὴν ἐπιστήμην εἰσηγείται ή πίστις, καὶ ὑποδείκνυσι προσάγουσα τὴν διάνοιαν τῷ βασιλικῷ τε καὶ ἀσχηματίστῳ θρόνῳ· καὶ ἀκριβῆ ἀναστράπτουσα τὴν αἴγλην τῆς ἀνάρχου καὶ ἀκράτου φύσεως, τῇ ἐκεῖθεν ἀστραπῇ τὴν ἀχλὺν τῶν αἰ σθήσεων ἀπελαύνουσα, καὶ εἴ τι παχὺ καὶ νεφώ δες τῶν τῇδε τοῦ νοῦ ἀπολήσασα, παρέχει έταιρο ζομένη οὐδὲν ἄτοπον πιστεύειν πεπράχθαι, τῶν προτέρων ἀμνηστίαν καὶ ἀπόνηψιν τῷ λουτρῷ παι εισαμένη· καὶ οἱονεὶ ἀείπαις καὶ ἄμωμος ἀναφαν νεῖσα. antem vitrosites abominanda, utpote quæ virtutie adversaria est, nostræ repugnans naturæ. Porro virtutis aliqui species quatuor esse dixerunt, fortitudinem, prudentiam, temperantiam et justitiam: quæ pulchra quidem sunt, sed humi repunt et innatant terræ, suntque demissiora quam cœlestis illa sublimitas. Fortitudinem enim dixerunt, quæ vitiis resistat; temperantiam, adversus adfectus robur et victoriam; prudentiam, in civitatibus optimam rerum publicarum constitutionem; justi, tiam, quæ laudabiliter curat vitæ cujusque sortem. Ideo putarunt ordinem quemdam se sancire, si cohibuissent modi excessum in eo quod in utramque partem nimium est: sublimius autem aliquid neque cogitare neque eloqui potuerunt, et quantum in ipsis fuit, virtutem in iis tantum quæ cernuntur, incluserunt, nibil arbitrantes ipsam habere vel sublime, vel quod cœlorum decori simile sit. Nos autem præceptorem eximium illum Apostolum habemus, multas quidem virtutis speeies recensentem, tres autem præ cæteris omnibus insignes, fidem, spem, charitatem ". Quarum fides quidem dat hominibus ea quæ supra naturam sunt, intellectibus ascribens eum qui adhuc circumdatus est indumento crassa materiei multis affectionibus obnoxio. Nam quæ angelorum et reliquorum carne carentium ordines ignorarunt, horum humi affixis et in terra versantibus hominibus scientiam largitur fides, et instruit eos, adducens mentem ad regalem et nulla forma expressum thronum, et per exquisitum refulgentemque splendorem principii expertis et incorruptæ naturæ caliginem sensuum depellens, et si quid crassum et nubilosum ex illis est, a mente postquam abstersit, facit ut adjuncti socii nihil absurdi credant commissum, priorum oblivione per ablutionem et lavacrum facta, quasi semper virgo et incontaminata apparens. INTERROGATIO CLXXIV. Quid sibi vult Dominus, cum ait: diebus autem Joannis Baptistæ regnum cœlorum vim patitur, et violenti rapiunt illud "? Scimus autem quod omnis (violentia) condemnatione et maledictione digna sit: quomodo igitur intelligemus hoc Domini dictum? Responsio. Quia Joannes primus ejus temporis regni colorum adventum hominibus annuntiavit, et Servator deinceps advenit; qui firmiter et sincere credunt, per summum exercitium et laboriosam vitam terminos nature transcendentes, et ad affectuum mortificationem translati in corpore, et ex eo obstacula supervolantes, mortificantes concupiscentias corporis, per angustam et laboriosiorem viam in virtutibus ingredientes, se violenter cogunt, ad prænium superna vocalionis compellentes, ut inquit divus Apostolus 88. INTERROGATIO CLXXV. Quid significat Dominus, de eodem Joanne dicens: ΜΕΥΣΙΣ ΡΟΔ': Τι βούλεται λέγων ὁ Κύριος, Ἀπὸ δὲ τῶν ἡμερών Ιωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ ἕως ἄρει ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βιάζεται, καὶ οἱ βιασταὶ ἁρπάζου σιν αὐτήν; Οίδαμεν δὲ ὅτι πάσης κρίσεως καὶ κατάρας ἐστὶν ἄξιος. Πῶς οὖν ἄρα νοήσομεν τὸ τοῦ Κυρίου βήμα; Απόκρισις. Ἰωάννου πρώτου αὐθήμερον ἥκειν τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν βροτοῖς καταγγείλαντος, καὶ τοῦ Σωτῆρος θᾶττον ἐπιστάντος· οἱ ἀραρότως καὶ εἰλικρινώς και στεύοντες, δι' ἀκροτάτης ἀσκήσεως και ακληρουχίας τοὺς ὄρους τῆς φύσεως ὑπερβαίνοντες, καὶ πρὸς τὸ ἀπαθὲς μεθιστάμενοι ἐν σώματι, καὶ τὰ ἐκ τούτου κωλύματα ὑπεριπτάμενοι, νεκροῦντες τὰς ἐπιθυμίας τοῦ σώματος, διὰ τῆς στενῆς καὶ πονικωτέρας ὁδοῦ ταῖς ἀρεταῖς βαίνοντες, σφᾶς βιάζονται, πρὸς τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως επειγόμενοι, ώς φησιν ἱερὸς Απόστολος: **I Cor. x.11, 13. 81 Matth. x1, 12. 65 Philipp. 111, 11. ΠΕΥΣΙΣ ΡΟΣ. Τί σημαίνει ὁ Κύριος λέγων περὶ τοῦ αὐτοῦ Ἰωάν

DIALOGUS III. νου, καὶ εἰ θέλετε δέξασθαι, οὗτός ἐστιν Ηλίας ὁ μέλλων ἔρχεσθαι; Οίδαμεν δὲ ὅτι Ἰωάννην Ηρώτης ἀπέτεμεν· καὶ πῶς πάλιν Ηλίας αὐτὸς οὗτος γενήσεται; Απόκρισις. Ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει 'Ηλίου, ἔμπροσθεν αὐτ τοῦ ἀποσταλέντα ἐν τῇ θεανδρικῇ ἐπιφοιτήσει, Ηλίαν εἰκότως προσαγορεύει, διά τε τῆς χάριτος τὴν ἰσότητα, καὶ τῆς οἰκονομίας τὸ ἐφάμιλλον. 'Αρχὴ γὰρ καὶ τέλος τῶν δύο Διαθηκῶν γέγονεν Ιωάννης· τέλος μὲν τοῦ νόμου, ἀρχὴ τῶν Εὐαγγελίων, τοῦτ' ἔστιν, ἑτέρας παρὰ τὴν νομικὴν ἀγωγήν τε καὶ πολιτείαν καθηγητής. Ομοίως καὶ Ἠλίαν καραδοκῶμεν ἐν τῇ Θεανδρικῇ δευτέρα Χριστοῦ ἐπιφοιτήσει βραχύ τι προήκοντα, πέρας μὲν ὑπάρχειν τῆς ἐνεστώσης ἀγωγῆς τε καὶ ζωῆς, ἀρχὴν δὲ τῆς μελλούσης· κατὰ δὲ Ἰωάννην καὶ αὐτὸν ὑπὸ τοῦ νοητοῦ Ἡρώδου ὑπὲρ ἀτρεκείας μιαιφονούμενον. ΠΕΥΣΙΣ ΡΟϚ'. Πῶς μείζων ἐν γεννητοῖς γυναικῶν Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής; Καὶ εἰ προφήτης ἦν, τί περισσότερον εἶχε προφήτου; ὅτι οὕτως λέγει ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίοις. Διὰ τί δ' ἄρα μείζων πάντων ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος μαρτυρηθεὶς, τὸν ἑαυτοῦ πατέρα Ζαχαρίας ἐφίμωσεν; Απόκρισις. Ποικίλη μοι δοκεῖ ἡ περὶ τούτου διασάφησις· καὶ πρό γε πάντων ὑμῶν αὐτῶν ὁμολογούντων, μείζων πάντων βροτῶν, καὶ ὑψηλότερος προφητῶν, ὑπὸ τοῦ Κυρίου μαρτυρεῖσθαι τὸν Ἰωάννην, οὐκ ἔχομεν λόγον τοῦ ζῶντος Λόγου ἀνώτερον, μαρτυροῦντα τῇ βοώση ἐν τῇ ἐρήμῳ φωνῇ, Ετοιμάζειν τὰς ὁδοὺς τοῦ Κυρίου, καὶ εὐθείας ποιεῖν τὰς τρίβους αὐτοῦ. ᾿Αλλὰ τὰς ἀφορμάς περὶ τῆς φωνῆς ᾿Απὸ τοῦ Λόγου κομισάμενοι, λόγον, οὐθετέρου κατ᾽ ἀξίαν, ἀλλὰ κατὰ δύναμιν ἐμὴν περὶ ἑκάστου ἀποδώσω. Μείζων τοίνυν πάντων ἐν γεννητοῖς γυναικῶν Ἰωάννης, ὅτι ἐν τῇ μητρών νηδύν ὑπάρχων ἔτι, καὶ μή που τοῦ καθ' ἡμᾶς βίου ψαύσας, προεφήτευσε τῇ μητρώα γλώττῃ ὀργάνω χρησάμενος, καὶ ἐν σκότει λανθάνων, τὸ φῶς ἐν γαστρὶ τῆς ἀείπαιδος Μαρίας σαρχούμενον οὐκ Αγνόησε· τὴν ἀστραπὴν οἱονεὶ δι' ἐπῆς τινος τοῦ τῆς φερούσης στόματος, τῇ περιπτύξει καὶ φιλήματι τῆς θεοφόρου νεάνιδος σπασάμενος, ἀρθεὶς τῇ μητρώα γλώττῃ ἀνεβόησε, Πόθεν μοι τοῦτο, ἵνα ἡ μήτηρ τοῦ Κυρίου μου ἔλθῃ πρὸς μέ; Ὁ εὐγνώμων οι κάτης ἐπέγνω τὴν Δεσπότην· καὶ σκαίρων ἐξάλλες σθαι τῆς γαστρός, πρὸς τὴν διακονίαν τοῦ λόγου επείγεται προφθάσαι τὸν Ἰορδάνην, καὶ ἑτοιμάσαι τὸ ὑπὲρ ἡμῶν κατὰ σάρκα λουτρόν. Πλεονεκτεῖ δὲ προφητῶν, τῷ καὶ αὐτὸν ἀθρῆσαι ἐν σαρκὶ τὸν προ φητευόμενον, καὶ τῆς ἐκείνου κορυφῆς ψαῦσαι, ἧς τρέμει τὰ σύμπαντα, ὃν πάντες πατριάρχαι και προφῆται δι' ὀνείρων ή αἰνιγμάτων μόνων ἐφαντάσθησαν, πρὸ τῆς θεανδρικῆς τοῦ Λόγου Θεοφανείας τὸν βίον ἀμείψαντες. Τὸ δὲ κωφεῦσαι τὸν Ζαχαρίαν, τὴν γέννησιν τοῦ παιδὸς εὐαγγελισθέντα οὐ κατ᾽ ἔκπλη- Et si vultis recipere, kic est Elias qui venturus est**! Scimus autem, quod Joannem Herodes decollavit, et quomodo rursus Elias hic idem erit? Responsio. In spiritu et virtute Eliæ ante se missum in suo uniti cum Deo hominis adventu Eliam merito ap pellat. Item propter gratiæ æqualitatem et administrationis similitudinem. Principium enim et finis duorum Testamentorum fuit Joannes: finis quidem legis, principium vero Evangelii, hoc est, alterius quam legalis institutionis et vitæ magister. Similiter et Eliam exspectamus in secundo uniti cum Deo hominis Christi adventu, paululum præcedentem, qui ostendat finem quidem esse præsentis institutionis et vitæ, principium autem futura. Quemadmodum autem necatus est Joanues, ita et ipsum ab intellectili Herode, propter veritatem interficiendum credimus. INTERROGATIO CLXXVI. Quomodo major inter natos ex mulieribus Joannes Baptista estª7? Et si propheta ſuit, quid amplius habuit quam propheta? sic enim dicit Dominus in Evangelio. Quare autem major omnium testimonio Servatoris perhibitus est, qui suo ipsius patris os obturavit? Responsio. Varia mibi de hoc videtur esse declaratio. Et quidem ante omnia vobismetipsis fatentibus, quod major omnibus mortalibus et excelsior prophetis testimonio Domini perhibeatur Joannes: non habeinus verbum vivente Verbo præcellentius, quod testimonio est voci in deserto clamanti: Parate vias Domini, et rectas facite semitas ejus. Sed occasionibus de voce a Verbo sumptis, rationem ex neutrius quidem dignitate, pro mea tamen virili de singulis reddam. Major ergo omnibus inter natos mulierum Joannes, quod cum adhuc in utero materno esset, nostramque vitam nondum attigisset, vaticinatus sit, instrumento materna lingua usus, et in tenebris latens, Jumen in alvo semper virginis Mariæ incarnatum non ignoravit, fulgore veluti per foramen aliquod, per os ejas quæ gestabat, amplexu et osculo Deum gestantis puellæ hausto, elevatus materna lingua exclamavit: Unde mihi hoc, ut mater Domini mei veniat ad me"? Gratus servus Dominuni cognovit, et gestiens exsultare in ventre ad ministerium verbi impellitur, ad præveniendum ad Jordanem, et parandum ipsi secundum carnem quod pro nobis erat, lavacrun. Major autem prophetis est, quod ipsum de quo illi vaticinabantur, vidit in carne, illiusque verticem tetigit, quo contremiscunt universa, quem omnes patriarchæ et prophe tæ per sombia aut ænigmata tantum imaginati sunt, ante uniti cum Deo hominis Verbi divinam apparitionen vita defuncti. Quod autem mutus factus est Zacharias, postquam illi filii procreatio annuntiata fuisset, id non ex consternatione conspecti a se το Matth. x1, 14. er ibid. 11. os Matth. 111, 5. s9 Luc. 1, 43.

8. CÆSARI GREGORII FRATRIS angeli profectum dico (consueta enim illorum visio ei, qui pure legi in officio sancto serviebat); sed per typum illius silentii sequitur silentium legis. Nato vero puero lingua patris rursus restituta est, significans e silentio et sterilitate atque senio vocem generari: hoc est, ex antiquata et ad senium redacta sterilique facta lege, ac infecunditate Judæorum qui eam acceperant, neque quidquam ex prophetarum vaticiniis utilitatis perceperant, neque intellexerant Judaicam Dei et Verbi secundum naturam nostram nativitatem reipsa evenire, et illius matrem secundum carnem ex ipsis progredi. INTERROGATIO CLXXVII. Et quomode cum Christus ipsum omnibus majorem testetur, rursus idem dicit: Qui autem' minor est in regno cœlorum, major ipso est”? Responsio. Ne boc quidem citra duplicem et varium intellectum est accipiendum; triplicem enim nobis hæc verba sensum referunt: Unum quidem, quod minor ipso secundum carnem ipse Dominus esset, cum semestri tempore post illius conceptionem inhabitaverit perpetuæ virginitatis matrem, ex illa corpore circumdatus, secundum unionem indivulsus et a commistione liber, quemadmodum ex magno illo Gabrielo discimus, qui Deiparæ id annuntiat. Inquit enim Ecce Elisabeth cognata tua etiam ipsa eoncepit filium in senectute sua; et hic ei sextus mensis est ". Minor item est Joanne cum homo cerni tur, major autem cum Deus esse intelligitur Christus. His autem cedit angelorum Joannis respectu excellentia; nam qui omnibus angelis putatur ordine et natura minor in regno coelorum, major ipso est secundum naturam et generationem: Joannem enim ille vilis Herodes decollavit, unus autem angelus qui illis omnibus minor est, infinitos Herodes in temporis momento percussisset et perdidisset, Unus enim angelus egressus ex castris, Isaiae et Eze cliæ tempore, centum octoginta quinque millia alienigenarum hostium in temporis puncto prostravit perimens. Quem vero nobis alium tertius exhibet sensus? quis minor quidem in regno cœlorum, major autem Joanne? omnino eum, qui a Domino filius tonitrui " cognominatus est, Joannem Theologum. llle enim cum multo timore etiam jussus tangere Verbi verticem carnem gestantis non audebat; hic autem plus omnibus libertatis habens, in divina cœna in sinu Domini recumbens, paulo post super ipsum sanctum uniti cum Deo hominis pectus sese reclinat, ut Evangelium docet", de eo qui ipsum proditurus erat, quærens. Innuerat enim ei Petrus, ut sciscitaretur quisnam esset qui ipsum proderet. Non mater quæ pepererat, non Josephus qui nominabatur, altamen pater ejus non erat; non Joannes Ba9° Matth. x1, 11.º¹ Luc. 1, 56, ξιν τοῦ ὀφθέντος αὐτῷ ἀγγέλου φημί (ἐν συνηθεία γὰρ ἦν τῆς ἐκείνων όψεως, καθαρῶς τῷ νόμῳ ιερατεύων), ἀλλὰ τῷ τύπῳ τῆς ἐκείνου σιγῆς ἡ τοῦ νό μου ἔπεται σιγή. Τικτομένου δὲ τοῦ παιδὸς ἡ γλῶττα τοῦ πατρὸς αὖθις ἀπεκαθέστατο δηλοῦσα ἀπὸ τῆς σιγῆς, καὶ στειρώσεως, καὶ γήρους, τὴν φωνὴν τίτ κτεσθαι· τοῦτ' ἔστιν ἐκ τοῦ παλαιωθέντος, καὶ και τα γηράσαντος, καὶ στειρότητος νόμου τῇ ἀκαρπίς τῶν δεξαμένων Ἰουδαίων, οὐδὲν ἐκ τῶν προφητικῶν προῤδήσεων ἀπαναμένων, οὐδὲ συνιόντων τὴν του δαϊκὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Λόγου καθ' ἡμᾶς γέννησιν εἰς ἔργον ἐλθεῖν· καὶ τὴν αὐτοῦ κατὰ σάρκα μητέρα ἐξ ἐκείνων προελθεῖν. ΠΕΥΣΙΣ ΡΟΖ. Καὶ πῶς μείζονα πάντων αὐτὸν ὑπάρχειν ὁ Χριστὸς μαρτυρῶν, πάλιν αὐτὸς λέγει. Ο δὲ μικρότερος ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, μείζων αὐτοῦ ἐστιν. Απόκρισις. Οὐδὲ τοῦτο ἔξω διπλῆς καὶ ποικιλίας το νόημα τριπλῆν γὰρ ἡμῖν ὁ λόγος ἐμφαίνει διάνοιαν· τὴν μὲν, ὅτι μικρότερος αὐτοῦ κατὰ σάρκα αὐτὸς ὁ Κύ ριος, μετὰ ἐξαμηναῖον χρόνον τῆς ἐκείνου συλλήψεως οὗτος οἰκήσας τήν ᾿Αείπαιδα, τὸ ἐξ ἐκείνης σῶμα π ριτιθέμενος καθ' ἔνωσιν ἀδιάσπαστον καὶ μίξεως ἐλεύθερον, καθὼς ἐκ τοῦ μεγάλου Γαβριὴλ παιδευό μεθα, εὐαγγελιζομένου τὴν Θεοτόκον. Φησὶ γὰρ, '18οὺ Ελισαβὲτ ἡ γυνή σου καὶ αὕτη συνειληφυία υἱὸν ἐν γήρᾳ, καὶ οὗτος μὴν ἕκτος αὐτῇ. Μικρό τερός ἐστιν Ἰωάννου βροτός ὁρώμενος, μείζων δε, Θεός νοούμενος ὁ Χριστός. Δευτερεύει δὲ τούτης ή τῶν ἀγγέλων πρὸς Ιωάννην ὑπεροχή. Ο γὰρ πάντων ἀγγέλων δοκῶν ἔσχατος τῇ τάξει, καὶ τῇ φύσει βρα χύτερος ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, μείζων αὐτοῦ υπάρχει κατὰ φύσιν καὶ γέννησιν· Ἰωάννην γὰρ ὁ εὐτελὴς Ηρώδης ἀπέτεμεν· εἷς δὲ ὁ ἄγγελος ὁ πάνω των μικρότερος μυρίους Ηρώδεις ἐν ἀχαρεί πατάξει καὶ ἀπολέσαι. Εἰς γὰρ ἄγγελος ἐξελθὼν ἐκ τῆς παρα εμβολῆς, ἐπὶ τοῦ Ἡσαΐου καὶ Ἐζεχίου, ἑκατὸν ὀγδοήκοντα πέντε χιλιάδας τῶν πολεμίων ἐν ἀτόμῳ δρέψατο ἀνελών. Τίνα δὲ ἡμῖν ἕτερον ἡ τρίτη παρα ίστησι διάνοια, μικρότερον μὲν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, μείζονα δὲ Ἰωάννου; ἢ πάντως τὸν ὑπὸ τοῦ Κυρίου τὸν μετακληθέντα Υἱὸν βροντῆς, Ἰωάν νην τὸν Θεολόγον. Ἐκεῖνος γὰρ μετὰ πολλοῦ τοῦ δέους καὶ προσταττόμενος ψαῦσαι τῆς τοῦ Λόγου κορυφής σαρκοφοροῦντος, οὐκ ἐθάῤῥει. Οὗτος δὲ πάντων πλεονεκτῶν παρρησίᾳ, ἐν τῷ θείῳ δείπνῳ ἐν τῷ κόλπῳ τοῦ Κυρίου ἀνακλιθείς, μετά βραχὺ ὑπ' αὐτὸ τὸ ἅγιον τοῦ θεάνδρου στέρνον μετανακλίνεται, καθὼς παιδεύει τὸ Εὐαγγέλιον, περὶ τοῦ μέλλοντος αὐτὸν παραδιδόναι πυθόμενος· ἔνευε γὰρ αὐτῷ ὁ Πές τρος μαθεῖν τίς ἄρα ᾗ ὁ διδοὺς αὐτόν. Οὐ μήτηρ ἡ τεκοῦσα, οὐκ Ἰωσὴφ ὀνομαζόμενος, οὐκ ἦν δὲ πατὴρ αὐτοῦ· οὐκ Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής, οὐκ ἄγγελος, οὐκ ἀρχάγγελος, οὔθ' ἕτερός τις ἀνδρωθέντος τοῦ Θεοῦ 93 Ioan. 111, 23-25, xx1, 20. ss Matth.!!!, Διπλῆς. Legendum jubet διπλόης cl. Cotele rius Monum. cccl. Gr. tom. II, pag. 577, quemadmodum infra in Respons. ad Interrog. CLXXXIX. ubi legimus in eamdem sententiam: έχει δὲ καί τις διπλόην τὸ νόημα.

" " H Σ " r $145 DIALOGUS III. καὶ Λόγου ἐτόλμησε προσψαύσαι τοῦ φρικώδους ἐκεί του στήθους, ἐφ' οὗ οὗτος ὁ Ἰωάννης, οἷα πατὴρ ἐφ' υἱῷ διαχεόμενος ἀνέκειτο· ἐκεῖθεν τὸν περὶ τοῦ Λόγου λόγον ἀρυσάμενος· καὶ δὴ τοῖς ὑπ᾽ οὐρανοῦ βροντήσας τὸν Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Ἐκεῖνος τὸ θεῖον καὶ πανάγιον Πνεῦμα ἐν εἴδει περιστερᾶς ἐθεάσατο μόνον, ἐπὶ τὸν Λόγον σαρκὶ βαπτισθέντα ἐξ οὐρανῶν ἐπιπτάμενον. Οὗτος δὲ ἐν εἴδει γλώττης πυρὸς ἐπὶ τῆς οἰκείας ἐδέξατο κεφαλῆς, ἅμα τοῖς συμφοιτηταίς, ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς Πεντηκοστῆς, καθὼς ὁ μέγας Λου κᾶς τὰς Πράξεις γράφων τῶν ἀποστόλων ἱστόρησεν ἐκεῖνος καρατομεῖται δι' ἑταίραν ἀκόλαστον ἀδελφό μεγα, τὴν Ἡρώδου γυναῖκα, γενομένην τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ· οὗτος ὑπὲρ τοῦ Κυρίου τὸν τάφον οἰκῆσαι κατακριθεὶς, ὕστερον τελευτᾷ. Ἐκεῖνος ἐβάπτιζε μό νον τοὺς προσιόντας, Πνεῦμα δὲ θεῖον οὐδενὶ παρασχεῖν οἷός τε ἦν· διὸ τοὺς ὑπ' ἐκείνου βαπτισθέντας, οὗτος ἅμα καὶ οἱ λοιποὶ ἀνεβάπτιζον οἱ ἀπόστολοι πρὸς τελείωσιν, καὶ χειροτεθοῦντες, Πνεύματος ἁγίου μετεδίδουν τοῖς πιστοῖς εἰς σημείων καὶ τεράτων ἐπίδειξιν. Ἐκεῖνος μείζων πάντων ἐν γεννητοίς για ναικῶν ὑπάρχειν ἐμαρτυρήθη παρὰ τοῦ μείζονος οὗτος φῶς τοῦ κόσμου ἐκλήθη παρὰ τοῦ ἀληθινοῦ καὶ ἀγεννήτου καὶ ἀεὶ ὄντος Θεοῦ μεγάλου φωτός. Ἐκεῖνος τὸν βίον ήμειψε μηδὲν σημεῖον πεποιηκώς, μηδ' όλως θαυματουργήσας, καθώς φησι περὶ αὐτοῦ τὸ Εὐαγγέλιον, μηδέ τι ἀκούσας τῶν ἐκεῖ μελλόντων αὐτῷ· οὗτος συγκαθέζεσθαι Χριστῷ, καὶ νεύματι αὐτοῦ κρίνειν τὰς φυλὰς τοῦ Ἰσραὴλ, παρὰ Χριστοῦ θεηγοροῦντας ἐπήγγελται ἅμα τοῖς δώδεκα. Ἐκεῖνος οὐδαμοῦ μακαρίζεται, καὶ μέγας ὑπάρχων ἐν βρα τοῖς· οὗτος ἀπόδειξιν λαμβάνων τοῦ μείζους ὑπάρ χειν, ὑπὸ τοῦ μάκαρος Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅς φησιν αὐτοῖς· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, πολλοὶ προφῆται καὶ δίκαιοι ἐπεθύμησαν ἰδεῖν & βλέπετε, καὶ οὐκ εἶδον, καὶ ἀκοῦσαι ὰ ἀκούετε, καὶ οὐκ ἤκουσαν· ὑμῶν δὲ μακάριοι οἱ ὀφθαλμοί, ότι βλέπετε, καὶ τὰ ὦτα, ὅτι ἀκούετε. Προφήτην δὲ καὶ δίκαιον τὸν Ἰωάννην ὑπάρχειν πάντες πιο στεύομεν. Ἐκεῖνος ἐγγίσασαν τῇ οἰκείᾳ μητρὶ τὴν τοῦ ἀπάτορος ἐνταῦθα μητέρα δείσας, ἔσχαιρεν ἐξάλλέσθαι, τῆς φερούσης κινδυνεύων, μή φέρων την πυρφόρον ἐγγίζουσαν· τοῦτον δὲ ἐφ' ἑαυτοῦ συνίστησι καὶ παρατίθεται τῇ οἰκείᾳ μητρὶ ὁ κατ' οὐσίαν ἀμή τωρ, καὶ κατ' οίκονομίαν ἀπάτωρ. Κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ σωτηρίου πάθους τῷ σταυρῷ παρεστῶσιν, άτε νίσας τῷ Ἰωάννῃ, φησὶ τῇ ἀγάμῳ, καὶ μητρί, Ιδού ὁ υἱός σου, ἀνάπαλιν δὲ πρὸς ἐκεῖνον, Ἰδοὺ ἡ μή της σου· θάτερον θατέρῳ ἀνθ' ἑαυτοῦ συνιστῶν, καὶ ἑκατέρων τὴν ἀμείωτον καὶ ἀνέπαφον παρθένον δημηγορεύει θεομάχου πανηγύρεως. #146 ptista, non angelus, non archangelas, neque alius quisquam incarnati Dei et Verbi ausus fuit atingere illud formidabile pectus, super quo hic Joannes velut pater super filium diffusus recubuit, inde de Verbo verbum hausit, atque omnibus sub cœlo intonuit illud: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum ". Ille divinum et sacrosanctum Spiritum in specie columbæ vidit tantum super Verbum in carne baptizatum ex cœlis volantem: hic autem specie linguæ ignis super suum ipsius proprium accepit caput una cum condiscipulis in die Pentecostes, quemadmodum magnus ille Lucas Acta scribens de apostolis memoriæ prodidit ". Ille capite truncatur propter lascivum scortum, quod cum fratribus rem habebat, Herodis uxorem, quæ fuerat antea fratris ejus; hic condemnatus qui pro Domino ad sepulcrum migraret, deinceps moritur. Ille baptizabat tantum ad se accedentes, Spiritum autem sanctum nemini præstare poterat quamobrem eos qui ab ipso baptizati erant, bic et reliqui apostoli rebaptizabant ad perfectionem, imponentesque manus Spiritum sanctum largiebantur fidelibus, ad signorum et prodigiorum editionem. liie major omnibus inter natos mulierum esse testimonio majoris perhibitus est; hic lumen mundi vocatus a vera, et ingenita, et semper exsistente magna illa luce. Ille e vita excessit nullo facto signo, neque prorsus ullo edito miraculo, quemadmodum de ipso perhibet Evangelium ", neque quoquam audit eorum quæ sibi illic futura erant; bic una cum Christo sedere, et suo nutu judicare tribus Israelis a Christo prædicante promissionem accepit una cum duodecim. Ille nusquam beatus pronuntiatur, licet magnus esset inter homines; hic demonstrationem accipit ejus, quod major sit, a beato Deo et Servatore nostro Jesu Christo, qui inquit ipsis: Amen dico vobis, multi propheta et justi desideraverunt videre quæ ridetis, et non viderunt, et audire quæ auditis, et non audierunt. Vestri autem beati sunt oculi quia videtis, et aures quia auditis ". Quod Joannes propleta sit, omnes credimus. Ille appropinquante matri suæ ea quæ gestabat filium siue patre, matrem reveritus, gestiit exsiliendo, ac velut imminente sibi a prægnante periculo, non ferebat eam quæ facem gestabat propius accedere; lunc autem in eodem loco statuit, et commendat matri propriæ qui secundum substantiam matrem non habebat, et secundum dispensationem erat absque patre. Tempore salutiferæ passionis cruci astantibus, intentis in Joannem oculis, inquit ei quæ sola absque nuptiali consuetudine mater est, Ecce filius tuus 18: idemque rursus ad illum, Ecce mater tua "; alterum alteri pro semetipso commendans, utriusque incontaminatam et intactam virginitatem perhibente etiam illo cœtu, qui Deo repugnat. Καὶ συνελόντα φάναι, Χριστὸς ὑπάρχει ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Ο οὖν κατὰ νόμον τέλειος καὶ ἀκριβὴς Ιωάννης ήττων μοι δοκεῖ τῶν εἰς τὸν θάνατον τοῦ » Joan. }, 1. "Act. 11, 3. Et ut summatim dicam, Christus est regnum coelorum. Qui igitur secundum legem perfectus et absolutus erat Joannes, minor mihi videtur iis qui * Joan. x, 41. "Matth. xi, 16, 17. *5 Joan. xix, 26.. ibid. 27.

8. CESARI GREGORII FRATRIS in mortem Domini baptizati sunt. Nihil enim perfecit lex, ut inquit magnus in lege et eximius in Evangelio Apostolus, in omnium experientia constitutus '. Ergo in generatione sua, et suis temporibus major erat omnibus Joannes. Siquidem repugnaret sibi ipsi Deus ad Solomonem quidem dicens: Sicut non fuit ante te, et post te non surget qui sit similis tibi”. De Joanne autem, quod non surrexerit inter natos ex mulieribus major eo. Secundum legem major erat et absolutior omnibus. Præstantiores autem sunt apostoli. Non enim inquit Dominus, quod non surrecturus sit major èo, sed quod non surrexit, tanquam suis temporibus. Ante utrosque autem illos inquit ad diabolum Deus: Num observasti mente tua servum meum Jobum, quoniam non est super terram homo sicut ipse? Et ad Mosem inquit: Novi te præ cunctis hominibus, et invenisti gratiam coram me *. Sicut igitur magnus cum esset suis temporibus Enochus translatus est, et sicut Noe justos erat suis temporibus, in arca cum octo servatus, mundo per diluvium submerso: quemadmodum item magnus erat Lot, qui solus conservatus est incensa Sodomorum Pentapoli: ita et Joannes major omnibus fuit secundum legem suis temporibus. INTERROGATIO CLXXVII. De quibusnam dicit Dominus, Amen dico vobis, sunt quidam hic stantium, qui non gustabunt mortem, donec viderint Filium hominis venientem in gloria sua *? Quidam enim dicunt de Joanne Theologo ipsum locutum fuisse, quod non moriatur usque ad secundum adventum Christi. Responsio. Cum jam instituisset se comitantes discipulos, at mortem contemnerent, et fortiter se expedirent ad subeunda pro ipso pericula; ipsorum abscondita ingreditur, et inveniens ipsos adhuc claudicantes, efficere conatur ut tandem abjicerent quæ ab ipsis anxie exspectabantur, excitans et ungendo quası parans ipsos promissione beatæ vitæ ad magnanimam cum ipso usque ad mortem unionem. Cernebat enim ipsos inconstantes, velut arundines vento quassatas: id quod etiam Judas ille Iscariotes ante necessitatem aut persecutionem aliquam flagellationemque, veritus futura, et avaritiam secutus, et impetu spiritus semetipsum amantis captus, declaravit, qui Dominum vendidit. Eodem idem passionis tempore, qui Ballilam extimescebat, summus ille apostolus ter cum jurejurando Dominum abnegavit, licet nos lacrymarum medicinam adhibuerit. Uique summatim omnia dicam, ad palum crucis ipso eunte, spiritus timiditatis in ipsis confractus, omnes usu fuga sibi consulere fecit, permisitque prius ipsum interfici, quam prædicarent ea Κυρίου βαπτισθέντων· Οὐδὲν γὰρ ἐτελείωσεν ὁ μος, καθώς φησιν ὁ πολὺς ἐν τῷ νόμῳ, καὶ ὑψηλὸς ἐν δ Ευαγγελίοις Απόστολος, πάντων ἐν πείρα καθεστώς. Ἐν τῇ γενεᾷ οὖν αὐτοῦ, καὶ ἐν τοῖς καιροῖς αὐτοῦ μείζων πάντων ἦν ὁ Ἰωάννης· ἐπεὶ ἄρα διαμάχεται ἑαυτῷ τὸ θεῖον, πρὸς μὲν τὸν Σολομῶντα φάσκων, Ὣς· οὐ γέγονεν ἔμπροσθέν σου, καὶ μετὰ σὲ οὐκ ἀναστήσεται ὅμοιός σου. Περὶ δὲ Ἰωάννου, καὶ ὅτι οὐκ ἐγήγερται ἐν γεννητοῖς γυναικῶν μείζων αὐτοῦ· κατὰ τὸν νόμον οὖν μείζων ἦν, καὶ ἀκριβέ στερος πάντων· ἀμείνονες δὲ ὑπάρχουσιν οἱ ἀπόστο λοι· οὐ γάρ φησιν ὁ Κύριος, ὅτι οὐκ ἀναστήσεται μείζων αὐτοῦ, ἀλλ' ὅτι οὐκ ἐγήγερται, ὡσανεὶ ἐν τοῖς καιροῖς αὐτοῦ. Πρὸ ἀμφοῖν δὲ τούτων, πρὸς τὸν διάβολόν φησιν ὁ Θεὸς, Προσέσχες τῇ διανοίᾳ σου κατὰ τοῦ θεράποντός μου Ιώβ, ὅτι οὐκ ἔστι τῶν ἐπὶ τῆς ἄνθρωπος κατ' αὐτόν; Καὶ πρὸς τὸν Μα στα φησίν, Πρὸς ἅπαντως ανθρώπους ἔγνων σε, καὶ εὗρες χάριν ἐνώπιόν μου. Ὥσπερ οὖν μέσ γας ὑπάρχων ἐπὶ τοῖς καιροῖς αὐτοῦ Ενώχ μετε τέθη· καὶ ὥσπερ δίκαιος ὧν ἐν τοῖς χρόνοις αὐτοῦ Νῶε, ἐν τῇ κιβωτῷ ὄγδοος διεσώθη, τοῦ κόσμου και τακλυσθέντος· καὶ ὥσπερ μέγας τυγχάνων ὁ Λώτ μόνος περιεσώθη, τῆς Πενταπόλεως Σοδόμων έμπρησ σθείσης· οὕτως καὶ Ἰωάννης μείζων πάντων ὑπῆρχε κατὰ νόμον ἐν τοῖς καιροῖς αὐτοῦ. ΠΕΥΣΙΣ ΡΟΗ'. Περὶ τίνων λέγει ὁ Κύριος, Αμήν λέγω ὑμῖν, εἰσί τινες τῶν ὧδε ἑστηκότων, οἵτινες οὐ μὴ γεύ σονται θανάτου, ἕως ἂν ἴδωσι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀπ θρώπου ἐρχόμενον ἐν δόξῃ αὐτοῦ; Τινὲς γὰρ λέ γουσι περὶ Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου εἰρηκέναι αὐτόν, ὅτι οὐκ ἀποθνήσκει ἕως τῆς δευτέρα; Χριστοῦ παρουσίας. Απόκρισις. Παιδεύσας ἤδη τοὺς ἐπημένους αὐτῷ φοιτητές θα νάτου καταφρονεῖν, καὶ ἀνδρείως ἀποδύεσθαι πρὸς τοὺς ὑπὲρ αὐτοῦ κινδύνους, ἐμβατεύων αὐτῶν τὰ ἀπόῤῥητα, καὶ εὑρίσκων ἔτι ἐπισκάζοντας, επαμφοτερίζοντας, πειρᾶται ὅπως ἀποβάλλειν αὐτοὺς τὰ καραδικούμενα, διεγείρων καὶ ὑπαλείφων αὐτοὺς τῇ ἐπαγγελίᾳ τῆς μακροζωίας, πρὸς τὴν ὑπὲρ αὐτῷ ἕως θανάτου μεγαλόψυχον ένωσιν. Ἑώρα γὰρ αὐτούς εὐρίπους, οἱονεὶ καλάμους πνεύματι σαλευομένους ὅπερ καὶ πρό τινος ἀνάγκης, ἢ διωγμοῦ, ἡ αἰτίας, δείσας τὰ μέλλοντα, καὶ φιλαργυρίσας, τῇ προσβε τοῦ τῆς φιλαυτίας πνεύματος ἀλους, τὸν Κύριον ἀπέδοτο Ἰούδας ὁ Ισκαριώτης. Κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τοῦ πάθους καιρὸν, τὴν Βαλλίλαν πτήξας ὁ κορι φαῖος, τρὶς μεθ' ὅρκου τὸν Κύριον ηρνήσατο, εἰ καὶ αὖθις ἐκ τῶν δακρύων ἐπήγαγεν ἰατρείαν. Καὶ συν ελόντα φάναι, ἐπὶ τὸν σκόλοπα τοῦ σταυροῦ φαν τῶντος αὐτοῦ, τὸ τῆς δειλίας πνεῦμα ἐκραγεν αὐτοῖς, πάντας δρασμῷ χρήσασθαι παρεσκεύασε· καὶ συγχώ ρεῖ ἀναιρεθῆναι, πρὶν κηρύξαι τὰ περὶ αὐτοῦ. Διὸ καί φησι τοῖς συλλαβοῦσιν, Εἰ ἐμὲ ζητεῖτε, ὄφει • Job 1, 8. • Exod. ΙΧΧΙΙΙ, 19. * Matth. xvi, 28. 1 Heb. vii, 19. * III Reg.111, 12. Il Paral, 1, 12. Πρὸς ἅπαντας. Legendum παρὰ πάντας conjicit Cotelerius Honum. ccci. Gr. tom. 11, pag. 558.

$119 DIALOGUS III. ces, quæ ipsum concernebant. Ideo et his qui comprebendebant ipsum, inquit: Si me quaritis, sinite hos abire. Proinde cum præsciret ipsorum perturbatio uem fluctuationemque, obfirmat ipsos promissione. eamque ex parte denudat, de tota perobscure fidem faciens cujus in præsentia cum non essent capain terram propemodum semet abdebant: Assumptis enim post sex dies Petro et Jacobo et Jo anne in altum montis verticom, transformalus est coram ipsis, splenduitque facies ejus sicut sol, vealimenta autem ejus erant sicut lum, inquit divus ille Matthaeus '. Hic igitur antequam gustarent mortem, conspexerunt Filium hominis in gloria sua, sicut ipsis antea promiserat. Ac tametsi non apparuerit nuda divinitas, sed unita membris nostris, in terram tamen ipsos dejecit intolerabili vultus splendore, docens ipsos, quod si voluisset Christus apparere sicut est, omnia prorsus colliquefacta fuissent, ad comprehendendum intolera bili aspectu, instar cere propinquitate solis,liqueseentia. Exhibuit autem eis Mosem et Eliam, duos illos eximios justorum proceres secum colloquentes, ostendens se non modo super terram, sed et jam sub terra constitutis dominari: et non tantum quatriduo, ut Lazarum, aut eodem die mortuos, ut filium viduæ: sed etiam ante mille aínos exstinclos, et eos qui a sæculo interierunt et in pulverem soluti sunt, mandato suo coram se sistere vivos et valentes posse. Facit autem ista ante passionem et resurrectionem, demonstrans non istud se per patientiam et fortitudinem tanquam testimonio probatum a Patre babere in omnia imperium, sed propriæ potestatis esse. Ideo diversis modis, et aliter atque aliter vita defunctos sibi sistit, ostendens ante sepulturam et resurrectionem se vivis et mortuis imperare, qui Mosem quidem communi omnibus morte de vita sustulisset, Eliam autem igneis quadrigis velut in cœlos ad invisibilem terra locum transtulisset; illum quidem ab inferis reductum, hunc autem ex viventium regione quæ illis suscipiendis deputata est, vocatum, in oculi momento ad se statuit. Adhuc autem ipso colloquente cum eis, inquit magnus ille Matthæus, ecce nubes lucida obumbravit ipsos, et e nube vox audita est, dicens: Ilic est Filius meus dilectus, ipsum audite *. Porro Patre per nubem ita mandante, mox illi viri sancti discesserunt; qui vero sub intolerabili nube sese occultaverant, fecerunt ut qui stabat transformatus, solus appareret Filius ille germanus, dilectus, consubstantialis,cum fiducia cum Patre colloquens.Nam ad divinum et regale silentium conveniebat alios quidem famulorum secedere; adductos autem præterire, et tacere atque venerari silentium. Non gustaverunt ergo mortem Christi discipuli, donec viderunt Fi lium hominis in gloria sua, non ut erat, sed ut capie bant, idque tres tantum ex cotu sacro perspica ciores el præstantiores. Inquit enim Dominus: Sun: τούτους ὑπάγειν· προγινώσκων τοίνυν αὐτῶν τὸν δραγμὸν καὶ τὸν σάλον, ὑποστηρίζει αὐτοὺς τῇ ἐπαγ· γελίᾳ, καὶ μερικῶς παραγυμνοῖ αὐτὴν, δι' ἀμυδροῦ τὸ ὅλον πιστοποιούμενος. Οπερ μὴ χωρήσαντες, ἐν τῷ παρόντι ἀλόντες, ἐπὶ τῆς χέρσου μικροῦ δεῖν ἐχωνεύοντο. Παραλαβών γὰρ μεθ᾽ ἐξ ἡμερῶν Πέτρον καὶ Ἰάκωβον καὶ ᾿Ιωάννην ἐφ' ὑψηλῆς ἀκρω ρείας, μετεμορφώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν, καὶ ἔλαμψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος, τὰ δὲ ἱμάτια αὐτοῦ ἦν ὡς τὸ φῶς, φησὶν ὁ θεῖος Ματθαῖος. Εν ταῦθα οὖν ἐθεάσαντο, πρὸ τοῦ θανάτου γεύσασθαι, τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ, καθὼς ἀνωτέρω αὐτοῖς ἐπηγγείλατο. Καίπερ οὐ γυμνή φανεῖσα ἡ θεότης, ἀλλ' ἡνωμένη τοῖς ἡμετέροις, εἰς γῆν αὐτοὺς κατέβαλε τῷ ἀστέκτῳ τῆς ὄψεως, παιδεύων αὐτοὺς, ὡς εἰ ἐβούλετο Χριστός φαίνεσθαι, καθώς πέφυκε, πάντα άρδην έχωνεύετο, ἀχωρήτῳ ὄψει, οιονεί κηρὸς ἐγγύτητι πυρός, τηκόμενα. Παρέστησε δ' αυτ τοῖς Μωσῆν καὶ Ἡλίαν, τοὺς δύο τῶν δικαίων ὄψηλοὺς ἀκρωτῆρας συλλαλοῦντας· δεικνὺς οὐ μόνον τῶν ἐπιγείων δεσπόζειν, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ τῶν ὑποχθονίων· καὶ μὴ μόνον τεθημέρους, ὡς τὸν Λάζαρον, ἢ αὐθε ημέρους, ὡς τὸν παῖδα τῆς χήρας, ἀλλὰ καὶ χιλιωντῶτας νεκρούς, καὶ τοὺς ἀπ' αἰῶνος φθαρέντας. καὶ μέχρι κόνιος λυθέντας, προστάγματι παριστάν ἑαυτῷ ζῶντας καὶ ἐῤῥωμένους οἷός τε. Ποιεῖ δὲ ταῦτα πρὸ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως, παριστῶν μὴ ἀπὸ τούτων οἷον δι᾽ ὑπομονῆς καὶ ἀνδρείας τιθέντα, ὑπὸ τοῦ Πατρὸς ἔχειν καὶ τὸ κατὰ πάντων κράτος αόριστον, καὶ αὐτεξούσιος ὑπάρχειν αὐτός. Διὸ καὶ ἑτεροτρόπως ἀλλήλων τὸν βίον αμείψαντας παριστα ἑαυτῷ, δεικνὺς τὸ πρὸ τάφου καὶ ἀναστάσεως, ζών των καὶ νεκρῶν κυριεύειν· Μωσέα μὲν τῷ κοινῷ πᾶσιν θανάτῳ ἤδη τοῦ βίου ἀπαγαγών· 'Ηλίαν πυ ρίνῳ τεθρίππῳ οἱονεὶ εἰς οὐρανοὺς, ἐν ἀοράτῳ τῆς χέρσου μεταστήσας τόπῳ τὸν μὲν ἐκ τῶν καταχθο νίων ἀγαγών· τὸν δὲ ἐκ τῆς ὑποδεξαμένης ζώντων χώρας καλέσας, ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ ἑαυτῷ παρέστησεν. Ἔτι δὲ αὐτοῦ συλλαλοῦντος αὐτοῖς, φησὶν ὁ μέγας Ματθαῖος, καὶ ἰδοὺ νεφέλῃ φωτεινὴ ἐπεσκίασεν αὐτοῖς, καὶ φωνὴ ἐγένετο ἐκ τῆς νεφέλης λέγουσα, Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ἀγαπητός, αὐτ τοῦ ἀκούετε· τοῦ δὲ Πατρὸς διὰ τῆς νεφέλης οὕτω παρεγγυώντος, θᾶττον οἱ μὲν τῶν θεσπεσίων ἀπο ᾤχοντο· οἱ δὲ πεπτώκασι, τῇ ἀστέκτῳ φωνῇ μύσαντες, ἵν' ὁ ἑστὼς ἐπὶ σχήματος μόνος φανῇ Παῖς γνή σιος, ἀγαπητός, ὁμοούσιος, θαρσαλέως συνομιλῶν τῷ Πατρί. Ἐπὶ γὰρ θείου καὶ βασιλικοῦ σιλεντίου τους μὲν θεραπόντων ἀποίχεσθαι, τοὺς δὲ κατεποιχότας παραμένειν καὶ σιωπᾷν, τιμᾶν τὸ σιλέντιον. Οὐκ ἐγεύσαντο τοίνυν θανάτου οἱ τοῦ Κυρίου φοιτηταί ἕως ἂν εἶδον τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ, οὐχ ὡς ἦν, ἀλλ' ὡς ἐχώρουν· καὶ ταῦτα τρεῖς μόνοι οι διορατικώτεροι καὶ ἀμείνονες τοῦ θιάσου· φησί γὰρ ὁ Κύριος, Εἰσί τινες τῶν ὧδε ἑστώτων, οὐχὶ πάντες, οἵτινες οὐ μὴ γεύσονται θανάτου, ἕως ίδωσι τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, ἣν ἀμυδρώς θεασά • Joan. xviii, 8.” Matth. xvii, 1, 2. * Matth. xvi, 3. Χιλιωντώτας. Sic, pro χιλιετείς, vel χιλιέτας. Επιτ.

μενοι, μικροῦ δεῖν τῆς ζωῆς ἀπερράγησαν. Ιωάννης τοίνυν, καὶ πάντες ἀπόστολοι, καὶ προφῆται τοῦ ζων ἀπῆλθον, πλὴν Ενώχ καὶ Ηλίου, οίτινες μόνοι ἐν σαρκὶ ὑπάρχειν ἔτι διαγορεύονται, μικρὸν ὕστερον καὶ αὐτοὶ θανατούμενοι. 8. CAESARII GREGORII FRATRIS quidam hic stantium, non omnes, qui non gustabunt mortem, donec viderint regnem Dei*: quo obscure tantum viso propemodum vitam amiserunt. Joannes igitur et omnes apostoli, et prophetæ e vita excesserunt præter Enochum et Eliam, qui soli adbuc in carne esse perhibentur, paulo post etiam ipsi Interficiendi, INTERROGATΙΟ CLXXIX. Et quomodo Petro de Joanne evangelista dicit Dominus: Quod si voluero ipsum manere donec venio, quid ad te l'? Id quod indicat ipsum vivere usque ad consummationem. Responsio. Ipse Joannes in Evangelio suo id circa finem declaravit, dicens: Et cum hoc dixisset, dicit ei, hoc est Petro: Sequere me. Conversus autem Petrus vidit discipulum quem diligebat Jesus, sequentem, qui idem et in cœna recubuit super pectus ejus; et dixit: Domine, quis est qui prodit te? Hunc videns Petrus, dicit ad Jesum: Domine, hic autem quid? Dicit ei Jesus Si ipsum voluero manere donec venio, quid ad te us? Quandoquidem enim ipsos piscantes olfenderat, Petrum admonuit, ut se sequeretur. Volebat autem ille et condiscipulum una cum ipsis prolicisci, dicitque ad Jesum, Domine, hic autem quid? quem indicare volens Jesus, debere apud mare manere, inquit, Si voluero ipsum manere donec venio, quid ad te? • Luc. ix, 27. ** Joan. xxı, 22. " ibid. 18, 21. ΠΕΥΣΙΣ ΡΟΘ'. Καὶ πῶς τῷ Πέτρῳ λέγει ὁ Κύριος περὶ Ἰωάννου τοῦ εὐαγγελιστοῦ, ὅτι 'Εάν θέλω αὐτὸν μένειν έως ἔρχομαι, τί πρὸς σέ; ὅπερ δείκνυσιν αὐτὸν ζῆν. Απόκρισις. Αὐτὸς Ἰωάννης ἐν τῷ καθ᾿ ἑαυτὸν Εὐαγγελίῳ πρὸς τῷ τέλει, διεσάφησε τοῦτο, φάσκων· Καὶ τοῦτο εἶν πὼν λέγει αὐτῷ, τοῦτ' ἔστι τῷ Πέτρο. Ακολούθει μοι· ἐπιστραφεὶς δὲ ὁ Πέτρος βλέπει τὸν μαθητὴν δν ἠγάπα ὁ ᾿Ιησοῦς, ἀκολουθοῦντα, ὃς καὶ ἀν έπεσεν ἐν τῷ δείπνῳ ἐπὶ τὸ στῆθος αὐτοῦ, καὶ εἶπε· Κύριε, τίς ἐστιν ὁ παραδιδούς σε; Τούτον ἰδὼν ὁ Πέτρος λέγει τῷ Ἰησοῦ, Κύριε, οὗτος δὲ, τί; λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, Ἐὰν αὐτὸν θέλω μένειν ἕως ἔρχομαι, τί πρὸς σέ; Ἐπεὶ οὖν ἁλιεύοντας αὐτοὺς κατειληφώς, τῷ Πέτρῳ ἐθέσπισεν επεσθαι αὐτῷ· ἐβούλετο δ᾽ ἐκεῖνος καὶ τὸν συμφοιτητὴν αὐτ τοῖς συμπορευθῆναι· φησὶ τῷ Ἰησοῦ, Κύριε, οὗτος δὲ τί; δν θεσπίσας Ἰησοῦς μένειν ἐπὶ τῆς ἁλίας, φησὶν, Ἐὰν αὐτὸν θέλω μένειν έως έρχομαι, τί πρὸς σέ; DIALOGUS IV. ΔΙΑΛΟΓΟΣ Δ'. INTERROGATIO CLXXX. Cupimus ex te discere, quomodo intelligatur parabola fermenti. Non enim parva nobis heri de hac quæstio fuit. Responsio. Dupliciter mihi videtur intelligenda ea parabolica oratio. Verum ipsa primum recitata, deinde considerationem ejus inferamus. Simile est regnum calorum fermento, quod acceptum mulier prudens abscondit in farinæ sata tria, donec fermentatum est totum. Fermento mihi videtur doctrinam et fidem in se comparare Dominus, mulieri autem Ecclesiam suam, quam et dilexit, quemadmodum inquit divus Apostolus ''. Farinæ vero sala tria, tres Noe flios, Semum, Chamum et Japletum, ex quibus solis post diluvium omnes prodierunt gentes, quæ nunc in Ecclesia congregantur: quibus doctrina prædicationis et des veluti fermentum immista, tolam gentium farinam, quæ constat ex tribus Noe satis ratione præditis, fermentavit ad cultum Dei. Quod si aliter dicta audire placet, fermentum intelligatur venerandum et divinum corpus Dei, quod ** Matth. xı, 33. "Ephes. v, 25. ΠΕΥΣΙΣ ΡΠ. Πῶς νοεῖται ἡ τῆς ζύμης παραβολή, μαθεῖν δεύ μεθα. Οὐ γὰρ μικρὰ ἡμῖν ζήτησις περὶ ταύτης χθες γέγονε. Απόκρισις. Διχῶς μοι δοκεῖ νοεῖσθαι ἡ παραβολική θεηγορία ἀλλὰ πρῶτον αὐτὴν ἐκείνην φήσαντες, οὕτω τὴν διά σκεψιν αὐτῆς ἐπάγωμεν. ῾Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ζύμῃ, ἣν λαβούσα γυνή φρονίμη ἔκρυψεν εἰς ἀλεύρου σάτα τρία, ἕως οὗ ἐζυμώθη διον. Ζύμην δοκεί μοι διδασκαλίαν καὶ τὴν εἰς αὐτ τὸν πίστιν παραβάλλειν ὁ Κύριος· γυναικὶ δὲ τὴν εὐ τοῦ Ἐκκλησίαν ἦν καὶ ἠγάπησεν, καθώς φησιν ὁ κ ρὸς ᾿Απόστολος. Αλεύρου δὲ σάτα τρία, τοὺς τρεῖς του Νῶς παῖδας, τὸν Σήμ, τὸν Χάμ, τὸν Ἰαφές· ἐξ ὧν μόνον μετὰ τὸν κατακλυσμὸν πάντα προῆλθε τὰ ἔθνη τὰ νῦν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ συναγειρόμενα· ας ή καθήγησις τοῦ κηρύγματος, καὶ ἡ πίστις, οιονεί ζύμη εμφυραθεῖσα, τὸ ὅλον τῶν ἐθνῶν ἄλευρον, τὸ ἐκ τοῦ Νῶε τριῶν σάτων λογικῶν, ἐζύμωσε πρὸς τὴν θε σέβειαν. Εἰ δὲ καὶ ἑτέρως τὰ ῥηθέντα ἀκούειν δοκεί, ζύμη νοείσθω τὸ σεπτὸν καὶ θεῖον σῶμα τοῦ θεοῦ

DIALOGUS IV. καὶ Λόγου· ὅπερ ἐν τῇ νηδύϊ τῆς Δείπαιδος ἑαυτῷ περιεπλάσατο, ἄνευ σπορᾶς περι φαινόμενος, καὶ ενούμενος ψυχῇ τε καὶ σώματι· οὐ μὴν ἀλλὰ γυνή φρονίμη εἰκότως ὁ αὐτὸς νοείσθω ἅγιος καὶ ζῶν, ἐνα υπόστατος θεός Λόγος, διὰ τὸ θῆλυ τῆς προσηγορίας· Χριστὸς γὰρ Θεοῦ δύναμις, καὶ Θεοῦ σοφία, φησὶν ὁ θεῖος Απόστολος. ᾿Αλεύρου δὲ σάτα τρία, πρῶτον μὲν ἡ πᾶσα βροτῶν φύσις, δεύτερον δὲ ὁ θάνατος, μετὰ τοῦτο ὁ ἄδης· ἐν ᾧ ἐγκρυφθὲν διὰ ταφῆς τὸ θεῖον σῶμα, ἔφυρε πάντα εἰς ἀνάστασιν καὶ ζωήν. Ακους δὲ καὶ ἑτέρως σάτα τρία, τὸ βάπτισμα, τὰ Εὐαγγέλια, τὰ μυστήρια. Καὶ ἄλλως νοείσθω, ἀπό στολοι, προφῆται, διδάσκαλοι· καὶ ἑτέρως παρῳχηκέτα, ἐνεστῶτα, μέλλοντα. Οὐ γὰρ μόνους τους παρ ὄντας σαρκωθεὶς ὁ Λόγος ὤνησε, ἀλλὰ καὶ τοὺς προκοιμηθέντας θανάτῳ ἀνέστησε, καὶ ἡμῶν τοῖς ἐπιγόνοις ἐλπίδα ἀναστάσεως εδωρήσατο καὶ ζωήν· δι' ὧν ἐγερθεὶς ἐκ νεκρῶν, ἑαυτῷ συνανέστησεν, αὐτὸς μὲν εἰς οὐρανοὺς φοιτήσας, ἐκείνους δὲ τῇ χώρα ζώντων μετοικήσας, ἔνθα Ενώχ καὶ 'Ηλίας τυγχάνει, μηκέτι τεθνηξομένους. ΠΕΥΣΙΣ ΕΠΑ. Ἐπειδὴ κόρος ἡμῶν οὐδεὶς τῶν ἑρμηνειῶν τῆς Θείας Γραφῆς γίνεται, ἀλλ᾽ ἀεὶ αὐτῶν ἀκούειν που θούμεν· διασάφησον ἡμῖν τὴν παραβολήν της σαγή νης, πολὺν καὶ σαυτῷ συνάγων τὸν μισθὸν, καὶ ἡμῖν ὄφελος. Λέγει γὰρ ὁ Κύριος, Μακάριος ὃς ποιήσει καὶ διδάξει μίαν τῶν ἐντολῶν τούτων· καὶ πάλιν, τὸν σιωπῇ κατωρύξαντα τὸ παρ' αὐτοῦ τάλαντον τοῦ λόγου, οὐκ ἀτιμώρητον είασεν. Απόκρισις. 'Αδελφὰ τῶν εἰρημένων καὶ τὰ ἐν ταύτῃ μοι δοκεῖ τῇ παραβολή. Ομοία γάρ ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν σαγήνη βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ ἐκ παντός γένους συναγούσῃ. "Ην ότε επληρώθη αναβιβάσαντες ἐπὶ τὸν αἰγιαλὸν, καὶ καθίσαντες συνέλεξαν τὰ καλὰ εἰς ἀγγεῖα, τὰ δὲ σαπρὰ ἔξω ἔβαλον, φησὶν ὁ Κύριος. Τὴν εὐαγγελικὴν κατάστασιν σαγήνῃ δοκεί μοι ἀπεικάζειν· Εν οἱ θεῖος ἀπόστολοι μετὰ τὸ φῆσαι αὐτοῖς τὸν Κύριον, δείκνυσιν, 'Ακολουθεῖτε μοι, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων· ἀλόγων γὰρ ἰχθύων ἀγρευταὶ ὑπῆρχον οἱ πλεῖστοι, πλέξαντες καὶ συνείραντες ἔκ τε Παλαιάς καὶ Καινῆς Διαθήκης καθῆκαν, καὶ οἱονεὶ ἐν θαλάττῃ τῷ παρόντι βίῳ, λογικοὺς ἀντ᾽ ἀλόγων σαγηνεύοντες, καὶ τέως μὲν ἐκ παντός γένους συναγείρουσι, πονη ρούς τε καὶ ἀγαθοὺς, δικαίους καὶ ἁμαρτωλούς, συγ κλείοντες τῇ θείᾳ σαγήνη τοῦ κηρύγματος, καὶ ἀδια κρίτως τέως θαλαττεύουσιν οἱ θεσπέσιοι, τῷ γράμ ματι καὶ πνεύματι. Τῷ γὰρ σώματι τῶν πλειόνων ἄπεισι. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ ὑψηλὸς τῶν προφητῶν Ησαΐας πρὸ πεντακοσίων ἤδη ἀνεβόησε. Καὶ συμβοσκηθή σεται λύκος μετὰ ἀρνὸς, καὶ πάρδαλις συναναπαύσεται ἐρίφῳ· καὶ βοῦς καὶ ὄνος ὁμοῦ φά γονται άχυρα, καὶ μοσχάριον και λέων ἅμα βο Ἐκηθήσονται· καὶ παιδίον μικρὸν ἄξει αὐτά· τὸ in utero intactæ Virginis sibi circumdandum formavit, absque semine contextus et unitus tam animæ quam corpori. Præterea mulier prudens esse merito ipse intelligatur, sanctus ille ac vivus, perque se subsistens Deus Verbum, propter femininam appellationem. Christus enim Dei potentia, et Dei sapientia est, inquit divus Apostolus ", Frinæ autem sata tria, primum quidem universa mortalium natura, deinde mors, postea orcus: in quo absconditum per sepulturam divinum corpus fermentavit omnia in resurrectionem et vitam. Audi etiam alio modo, esse tria sata, baptismum, Evangelia, mysteria. Aliter item intelligantur apostoli, vates et doctores. Et aliter, præterita, præsentia et futura. Non enim propter præsentes incarnatus (iis solis) profuit, sed et præcedentes a morte resuscitavit, et posteris spem resurrectionls vitamque donavit; propter quod a mortuis suscitalus, secum quosdam resuscitavit, et ipse quidem cœlos est ingressus, illos autem in regionem viven tium transtulit, ubi Enochus et Elias sunt, nou amplius morituros. INTERROGATIO CLXXXI. Quandoquidem nulla nobis interpretationum divinæ Scripturæ satietas est, sed semper eas audire desideramus; declara nobis parabolam sagena: multam et tibi mercedem contrabens, et nobis utilitatem. Dicit enim Dominus “, Bealus qui fecerit et docuerit unum præceptorum istorum: rursusque qui silentio defoderat acceptum ab ipso talentum sermonis, impunitum non reliquit. Responsio. Germana mihi videntur prioribus etiam ea quæ in hac parabola dicta sunt. Simile enim est regnum cœlorum sagenæ in mare projectæ, et ex omni genere contrahenti. Qua cum impleta essel, retracta in littus, sedentes collegerunt bona in vasa, putrida autem foras ejecerunt 1. Evangelicum statum mihi videtur repraesentare sagena, quam acceperunt apostoli divini, postquam ipsis dixisset Dominus: Sequimini me, et faciam vos piscatores hominum ". Irrationalium enim piscium plerique ipsorum fuerant captatores. Hi nexas et contractas ex Veteri et Novo Testamento sagenas demiserunt, et velut in mari, in præsenti vita, rationales pro ratione earentibus in retia concludentes, hactenus ex omni genere contrahunt, tam malos quam bonos, justos et peccatores, concludentes eos divina sagena prædicationis; et absque discrimine adhuc in mari laborant viri sancti, tam littera quam spiritu. Nam corpore a plerisque absunt. Id autein eximius inter vates Isaias jam ante quingentos annos exclamavit: Una cum agno pascetur lupus, et cum hædo conquiescel pardalis, et bos et asinus una paleas comedent, et vitulus et leo una pascentur, et puer parrus ducet ea", nullam separationem spiritualis cœtus fore significans. In eo enim simul rebus di- * 1 Cor. 1, 24.» Matth. v, 19. ** Matth. xiii, 47, 48. 17 Matth. iv, 19. " Isa. xı, 6, 7.

S. CÆSARII GREGORII FRATRIS vinis pascimur, tam raptores quam homicidæ, mansueti et immites, a parvo puero ducti: de quo alibi idem inquit: Puer natus est nobis, et filius da tus est nobis, et vocabitur nomen ejus Deus fortis, dosinator s. Quando vero consummationis tempus ad venerit, retrahent cam in littus, et secundum nutum Christi una cum angelis separationem eorum quæ insunt facientes, flagitiosos ex medio justorum segregabunt. INTERROGATIO CLXXXII. Quid significat Dominus, Petro mandans, ut abeat et hamum mittat, et aperto ore piscis primum egressi, inventum staterem det pro se et illo, lis qui exigunt censum et didrachma ³°? Responsio. Non extra duplicem sensum etiam ista mihi dicta videntur. Slaterem enim quem Petrus ex profundo in pisce accipere jussus est hamo, nostram formam puto, quæ velut in profundo, utpote in hac vita contecta affectibus, et submersa fluctibus peccali, fucluat. Sin minus hoc, eam detentionem nostri, quæ in orco per mortem facta est, quam in semetipso ad primum exemplar Dominus revocat, pro se et Petro dari staterem jubens, tanquam nostri similis homo factus, nostris affectibus obnoxius, et ad dandum tributum requisitus, excepto quod vitiositati non cessit, nec obsequens factus est, vel declinaus ad deterius. Pro se autem et Petro staterem præbens, pro Ecclesia voluntarius patitur. Dicit enim ei: Tu es Petrus, et super hanc petram ædificabo meam Ecclesiam ". Per semetipsum autem docet ipsam. Adificatio enim animarum, rerum divinarum institutio est, lapidem babens in caput anguli primarium magistrum omnium, nempe Christum, de quo inquit carminum ille divinorum auctor: Lapidem quem reprobaverunt edifcantes, per legem nimirum Judæi, hic factus est in caput anguli”. Et rursus idem in persona lapidis inquit: In capite libri scriptum est de me "s. Id quod Joannes revelavit, dum clamat, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum ", videlicet carni unitum, et per semelipsum erudiens eum per illa quæ de pisce dicta sunt et de statere, neque regi neque principi resistendum, citra noxam aliquid præcipienti, sed æquo animo se tributo submittendum. Simul et Deum se bis ipsis demonstravit. Unde enim ipsi cognoscere licuisset, si homo erat secundum temulentiam eorum qui ipsius divinitatem impugnant, quod piscis in profundo stalerem haberet in ore, et quod non in carne, sed in ore teneretur? Deinde, quod primus ille ad hamum esset adducendus? et num sua sponte piscis accedens ad hamum veniret, sicque Dei esset, utpote qui prædixisset capturam animalis statcrem in aperto ore tenentis? 19 Isa. 18, 6. ἀδιάκριτον ἐμφαίνων τῆς πνευματικῆς ὁμηγύρεως. Ὁμοῦ γὰρ ἐν αὐτῇ τὰ θεῖα νεμόμεθα, οἵ τε ἄρπαγες, καὶ φονικοὶ, καὶ πρᾳεῖς καὶ ἀνήμεροι, ὑπὸ μικρού παιδίου ἀγόμενα· περὶ οὗ ἐτέρωθι ὁ αὐτὸς, Παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, καὶ υἱὸς ἐδόθη ἡμῖν, καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ Θεὸς ἰσχυρός, εξουσιαστής. Ἐπειδὰν δὲ ὁ τῆς συντελείας επιστῇ καιρός, ἀναβι βάσουσιν αὐτὴν ἐπὶ τὸν αἰγιαλὸν, καὶ νεύματι Χρι στοῦ ἅμα ἀγγέλοις τὴν διάκρισιν τῶν ἐνόντων ποιούμε νοι, τοὺς μοχθηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων ἀφορίζουσιν. ΠΕΥΣΙΣ ΡΗΒ. Τί σημαίνει ὁ Κύριος τῷ Πέτρῳ κελεύων πορεί θῆναι καὶ βαλεῖν ἄγκιστρον, καὶ τοῦ ἀναβάντος πρώτ του ἰχθύος ἀνοίξαι τὸ στόμα, καὶ τὸν εὑρισκόμενου στατῆρα δοῦναι ἀνθ᾿ ἑαυτοῦ κἀκείνου, τοῖς ἀπαιτοῦσι τὸν κῆνσον καὶ τὰ δίδραχμα; Απόκρισις. Οὐκ ἔξω διχονοίας καὶ τάδε μας δοκεῖ. Τὸν γὰρ στατῆρα, ἂν ὁ Πέτρος ἐκ τοῦ βυθοῦ ἐν τῷ ἰχθύϊ λα δεῖν προσετάγη τῷ ἀγκίστρῳ, μορφὴν ἡμῶν δοκώ, οἰονεὶ ἐν βυθῷ τῷ βίῳ καλυπτομένην τοῖς πάθεσι, καὶ ὑποβρύχιον κυμάτων ἁμαρτίας κυμαίνειν. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο, τὴν ἐν ᾅδῃ κατοχὴν ἡμῶν γενομένην διὰ θανάτου, ἣν ἐν αὐτῷ πρὸς τὸ ἀρχέτυπον ἀνακαλείται ὁ Κύριος, ἀνθ' ἑαυτοῦ καὶ Πέτρου δοθῆναι τὸν στα τῆρα διακελευόμενος, ὡς γενόμενος καθ' ἡμᾶς βροτός, τοῖς ἡμῶν πάθεσιν ὑποκείμενος. καὶ φορολογούμενος, πλὴν τῇ ἀνοσίῳ κακίᾳ μείνας ἀνύπεικτος, καὶ ἀκλινές τῷ χείρονι. ᾿Ανθ' ἑαυτοῦ δὲ καὶ Πέτρου τὸν στατήρα παρεχόμενος, ὑπὲρ τῆς Ἐκκλησίας πάσχει ἐκών. Φησὶ γὰρ αὐτῷ, Σὺ εἶ Πέτρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρα οικοδομήσω μου τὴν Ἐκκλησίαν· δι' δεν τοῦ δὲ παιδεύων αὐτήν. Οἰκοδομὴ γὰρ ψυχῶν ἡ τῶν θείων ὑπάρχει παίδευσις, λίθον ἔχουσα εἰς κεφαλὴν γωνίας τὸν καθηγεμόνα πάντων Χριστόν· περὶ οἱ φησιν ὁ τῶν θείων μελωδός· Λίθον ὃν ἀπεδοκί μασαν οι οικοδομοῦντες, διὰ τοῦ νόμου Ἰουδαίοι, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλήν γωνίας· καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς, ἐκ προσώπου τοῦ λίθου ἔφη, Ετ κεφαλίας βίβλου γέγραπται περὶ ἐμοῦ. Ὁ Ἰωάννης ἀνακα λύψας, βοᾷ· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος, ὁ σαρκί ἑνωθεὶς, καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ παιδεύων αὐτὴν, διὰ τῶν περὶ τοῦ ἰχθύος εἰρημένων, καὶ τοῦ στατῆρος, μηδὲ βασιλεῖ ἡ ἄρχοντι ἀντιτάττεσθαι, ἀβλαβῶς ἐπιτάττοντι, ἀλλ᾽ εὐγνωμόνως φορολογεῖσθαι. Αμα δὲ καὶ Θεὸν ἑαυτὸν τοῖς αὐτοῖς ἀποδεικνύς· πόθεν γὰρ αὐτῷ γινώσκειν, εἴπερ βροτός ὑπῆρχε, κατὰ τὴν τῶν θεα μάχων παροινίαν, ὅτι ἰχθὺς ἐν τῷ βυθῷ στατήρα ἔχει ἐν τῷ στόματι, καὶ ὅτι οὐ τῇ σαρκὶ, ἀλλὰ τῷ στόματι ἔχεται; Ἔπειτα δὲ καὶ ὅτι πρῶτος ἐκεῖνος τῷ ἀγκίστρῳ ἀχθήσεται; καὶ εἰ μὲν αὐτόμολος ὁ Ιχθὺς ἐπὶ τὸ ἄγκιστρον ἥκει, καὶ οὕτως Θεοῦ τὸ προφῆναι τὴν ἅλωσιν τοῦ ζώου τὸν στατήρα ἐγκεχαμη μενου; Εἰ δὲ, ὅπερ ἀληθέστερον, ἀοράτῳ θειότητας τῇ ρώμῃ ἦγεν αὐτὸν ἐπὶ τὸ ἄγκιστρον, ἐκεῖνος ἀλη θῶς ὑπῆρχεν, ὁ τῷ κήτει ἐπιτάξας δέξασθαι μὲν τὸν se Matth. xvi, 26. st Matth. xvi, 18. * Psal. cxvii, 22. "Psal.xx xıx, 8. as Joan. 1, l.

DIALOGUS IV. Ἰωνᾶν, ἀπαθῆ θα φρουρῆσαι τριήμερον ἐν τῷ βυθῷ, καὶ οὕτως σῶον καὶ ἐῤῥωμένον ἐπὶ τῆς χέρσου ἐξομόρξασθαι πάλιν. Εἰ μὲν ὁ ἰχθὺς τὸν στατῆρα..... ἐν τῷ βυθῷ λαβὼν ἐπὶ τὴν ἐνήχετο· καὶ πρῶτος αὐτὸς Θεὸς ὑπάρχει ὁ προφάνας. Τί φησιν; Ο ἰχθὺς πρῶτος πάντων τῶν ὁμογενῶν ἁλώσεται. Εἰ δὲ, ὅπερ κυριώ τερον, κατὰ τὸν καιρὸν αὐτῆς τῆς χρείας, ὁ πάντα ἐκ μὴ ὄντων ὑποστησάμενος, ποιήσας τὸν στατῆρα τῷ νηκτῷ ἐνέθετο, καὶ ἤλασε πρὸς τὸν ἁλιέα· σαφῶς ἐκεῖνος ὑπάρχει τῷ Πέτρῳ θεσπίσας βάλλειν ἐν τῇ θαλάττῃ τὸ ἄγκιστρον, περὶ οὗ ὁ ἄναξ ἅμα καὶ τῶν θείων μελωδός φησιν· Ὁ δὲ Θεὸς ἡμῶν ἐν τῷ οὐ ρανῷ καὶ ἐν τῇ γῇ, ἐν ταῖς θαλάσσαις, καὶ ἐν πάσαις ταῖς ἀβύσσοις, πάντα ὅσα ἠθέλησεν, ἐποίησεν. Si vero, quod verius est, invisibili divinitatis virtute duxit ipsum ad hamum, is vere fuit, qui eeto præcepit, ut susciperet quidem Jonam, illæsum autem custodiret in profundo, sicque salvuin et incolumem in terram rursus ejiceret. Si quidem piscis ile statere (jacente) in profundo accepto, ad laqueum natabat, et primus ipse Deus est, qui eum præmonstravit. Quid enim inquit? Piscis primns omnium sui generis capietur. Vel quod potius et magis est consentaneum, ipsius necessitatis tempore is qui omnia ex nihilo produxit, facto statere, ipsum in piscem natatilem imposuit, et ad piscatorem flexit, qui quidem manifeste ille est, qui Petro praecepit hamum in mare jacere: de quo rex ille siniui, et divinorum carminum auctor inquit: Deus noster in cœto, el in terra, et in marinis, et in omnibus abyssis, quæcunque voluit, facil 13 ΠΕΥΣΙΣ ΡΗΓ. Τί βουλόμενος ὁ Κύριος, τὴν συχῆν ἐξήρανε, καὶ κατηράσατο αὐτὴν, μηκέτι καρπὸν ἐνεγκεῖν εἰς τὸν αἰῶνα; Οὐ γὰρ ἔξω τινός νοήματος ἐποίησε τοῦτο. Απόκρισις. Μὴ ἁπλῶς αὐτὸν καταρᾶσθαι καὶ ξηράναι τὸ φυτὸν ζηταί τις. Παιδεύειν γὰρ διὰ τούτου βούλεται την θεομάχον συναγωγὴν Ἰουδαίων, ὅτι δυνατὸς καὶ τι μωρεῖν, ἀλλ' ὡς ἀγαθὸς, οὐ βούλεται. Οὐδενὶ γὰρ αὐτὸν ὁρῶντες ἀμυνόμενον, εὐεργετεῖν αὐτὸν μόνον ὑπελάμβανον δύνασθαι, οὐ μέν τοι καὶ τιμωρεῖν. Ἐκ τῆς ἀψύχου τοίνυν φύσεως πείθει τὴν θεοστυγῆ συναγωγήν, ὅτι καὶ κολάζει τότε, ἀλλὰ τέως ἀνέ χεται, καὶ ξηραίνει τὴν ἄψυχον συχῆν, ἵνα καταράσῃ τὴν ἄθεον συναγωγήν..... τὴν ἀκαρπίαν ὁρῶν, καὶ ἐρημίαν ἐν αὐτῇ· ὅτι οὐ μὴ μείνῃ λίθος ἐπὶ λίθου ἐν αὐτῇ. Ὡς δὴ συχῇ τοὺς φυσικούς καμάτους, οὐδ᾽ ἡ συναγωγή τους νομικούς. Τιμωρείται οὖν ἡ ἄψυχος, Ένα καρποφορήσῃ πίστιν ἡ ἄθεος. Ἐπεὶ τὶς ἀγνοεῖ καὶ τῶν ἐξ αὐτῆς νηδύος καὶ ἀπαλῶν ὀνύχων ἐν βασιλείοις διαιτώμενος, καὶ ἄπειρος γεωργίας, ότι συκή χειμῶνος καρπὸν οὐκ ἔχει; 'Αλλ' ὡς ἔφην, εἰκόνι τῷ φυτῷ κέχρηται πλείστων ἕνεκεν. Πρῶτον μὲν δεικνύς ὅτι οἷός τε υπάρχει, καὶ ἐν τῷ παρόντι τους πονηρούς τιμωρεῖσθαι, ἀλλ' ἐπέχει τέως τήν δύναμιν, ἐνδιδούς ἑκάστῳ πρὸς μετάγνωσιν, καθώς φησιν ὁ θεῖος τραγῳδός· Ὁ Θεὸς κριτὴς δίκαιος, ἰσχυρὸς καὶ μακρόθυμος, καὶ μὴ ὀργὴν ἐπάγων καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἐὰν μὴ ἐπιστραφῆτε, τὴν ῥομφαίαν αὐτοῦ στιλβώ σει, την τιμωρητικὴν φάσκων δύναμιν. Θεοῦ γὰρ ἀληθῶς τὸ ξηρᾶναι ρήματι ξύλον χλωρόν, καὶ ἀναθᾶκαι ξύλον ξηρόν, καθώς φησιν Έζεχιὴλ ὁ τῶν χερου σιμ θεατής· ὁ ξηράνας τὴν συχὴν προστάγματι, αὐτὸς πρὸ χιλίων ἐτῶν τῆς καθ' ἡμᾶς αὐτοῦ γενέσεως τὴν ξηράν, καὶ ἄψυχον Μωσέως βακτηρίαν ἐν τῇ χειρὶ ἐχομένην, ἀθρόως εἰς δράκοντα ἐψύχωσεν. Οὐ τὴν όψιν ναρκήσας έψαλλομένου, δραπετεύειν ἐπειρᾶτο δ θεσπέσιος, εἰ μὴ αὖθις αὐτὸν ὁ ζωοποιήσας πάλιν ῥάβδον ἀπέδειξε· φησὶ γὰρ αὐτῷ ὁ περὶ τῆς ταφῆς INTERROGATIO CLXXXII. Quid Dominus volens, ficum arefecit, et exse cratus est eam, ne amplius fructum ferret in æternum? Non enim id præter aliquod consilium fecit. Responsio. Ne simpliciter ipsum exsecratum esse et arefecisse arborem eam quisquam putet. Nam per id docere voluit, qued Deo repugnantem Synagogam Judzorum etiam punire possit, sed tanquam bonus non velit. Nam cum ipsum a nemine pœnas exigere cernerent, existimabant ipsum tantummodo posse benefacere, non autem punire. Per inanimatam igitur naturam persuadet inimicæ Deo Synagogæ, quod et punire velit, sed adhuc dum toleret, ac arefaciat licum inanimam, sim|- que ut aridam faciat impiam Synagogam, demonstrat ei sterilitatem, quo viderent (sum ) sterilitatem et desolationem quodque non mansurus esset lapis super lapidem. Ut autem ea Beus naturales fructus (non ferebat), ita neque Synagog legales. Punitur itaque inanimata, ut proferat thei fructum impia. Quis enin ignoret, eliamsi vel ab ineunte ætale ac teneris unguiculis in aulis regum vixerit, et ignarus agricultura sit, fcum per hiomem fructum non habere? Verum ut dixi, vice imaginis ea arbore usus est plurium gratia. Primum quidem ostendit, quod possit vel etiam in presenti vita malos afficere supplicio, sed etiamnum cohibeat potentiam, concedens unicuique tempus ad resipiscentiam, quemadmodum inquit tragicus ille divinus: Deus justus est judex, fortis et longanimis, nec inducit iram quotidie. Nisi conversi fueritis, gladium suum vibrabic st: ultricem vim per hanc vo- " cem indicans. Nam illud vere est Dei, Arefacere verbo lignum viride, et ex arido rursus facere lignum viride, ut inquit Ezechielus ille spectator cheruborum. Et qui arefecit ficum mandato, idem mille annis ante suam secundum nostram naturam nativitatem, aridum et inanimatum Mosis baculum »³ Psal. cxxx¡v, 6. ** Matth. xx1, 19. 27 Psal. vii. 12, 13. * Ezech. xvii, 24.

S. CÆSARII GREGORII FRATRIS în manu detentum, confestim in colubrum animavit, ad cujus assilicntis aspectum torpens ille vir divinus refugere tentabat, nisi mox qui vivilicaverat ipsam, rursus virgam, demonstrasset. Inquit enim ad ipsum is qui de Lazari sepultura quærit: Quid hoc est quod est in manu tua? Ille vero respondebat, Virga ". Rursusque vox Dei inquit, Projice eam abs te super terram ". Projecta vero coluber fiebat, assiliens ei qui projecerat. Illo autem recedente, dicit ei Deus, Extende manum tuam, et apprehende caudam ejus: quo facto, restituit animal in id quod erat ante mutationem. Quemadmodum et iis qui ad Lazarum vinctum pertinebant, inquit: Solvite ipsum, et sinite abire 3. Quibus verbis illum valetudini restituit, postquam corruptus erat et fœtebat, ut esset id quod antequam mortem gustasset, erat. Similiter et aridum foliorumque viriditate carentem Aaronis baculum, sine labore et absque humore terræve complexu, in una nocte folia et baccas producere fecit, quo facto sacerdotii exhibuit illi demonstrationem. Idem vero qui eam virgam virore circumdedit absque plantatione, semetipsum incorporavit absque copulatione. Egredietur enim virga de radice Jesse s. Jesse autem homo erat, pater magni Davidis. Necesse igitur erat ex animata radice, etiam auimatam intelligere virgam, de qua loquitur magnus ille Isaias. Quæ divinus revelavit Apostolus, diserte clamans: Habemus pontificem magnum, qui penetravit calos ". Hic autem Hierosolymam veniens, haud ita longo tempore post, pro nobis crucem sponte sua subit, simul nudo verbo confestim arborem arefacit: ostendens quod ille ipse sit, qui eam et nasci jusserit: et quod præcipere possit ligno crucis ut fulmine feriat se amigentes, quodque patiatur alixus ut Deus, qualia patitur homo in carne. Euntibus autem ipsis Hierosolymam esuriit in via Jesus, et videns ficum, venit ad eam, quærens fructum, et non invenit, quemadmodum inquit divus evangelista ". Figurate autem intelligatur per viam praesens vita, quam vivens et sanctum illud Verbum ad similitudinem nostri natum corporaliter ambulat, et loca mutat, ubique divinitus praesens. Intellectiliter autem esuriebat nostram salutem, præcipue vero Judæorum. Venit ad ficum, utpote ad Synagogam, quærens ex ea non sensiles ficus, sed intellectilem ex lege ac prophetis, dulcemque fecunditatem. Nam consimiliter ut in feu grana insunt, ita et in Synagoga divina precepta de quibus animə participans dulcescit. Sed non invenit Jesus fructum in ea, nisi folia tantum legalium et propheticorum instrumentorum, eaque per transgressionem mandatorum divinorum veluti folia ficus a Judæis in irrationalem naturam conversis Λαζάρου πυθόμενος, Τί τοῦτο ἐν τῇ χειρί σου; Ο δὲ ἀπεκρίνατο, Ράβδος. Καὶ αὖθις θεία φωνή, 'Ε. ον αὐτὴν ἐπὶ τὴν γῆν· ῥιφεῖσα δὲ, δράκων ἐγέ νετο, ἐφαλλομένη τῷ προϊεμένῳ· τοῦ δὲ ἀποσπηδή σαντος, φησὶν αὐτῷ ὁ Θεὸς, Εκτεινον τὴν χεῖρά σου, καὶ ἐπιλαβοῦ τῆς κέρκου αὐτοῦ· γενομένου δὲ, εἰς ἐκεῖνο ἀποκατέστη τὸ ζῶον, ὅπερ ἦν πρὸ τῆς θηριώσεως γενόμενον. Κατὰ τὸν δήσαντά φησι τοῖς περὶ τὸν Λάζαρον· Λύσατε αὐτὸν, καὶ ἄξετε ὑπ· άγειν, τοῖς ἐκεῖνον μεταῤῥώσας τὸν διερλευκότα, καὶ ὁδωδότα, ὅπερ ἦν πρὸ τοῦ θανάτου γεύσασθαι. Ομοίως καὶ τὴν ξηρὰν καὶ ἄφλυον τοῦ 'Ααρών βακτηρίαν, ἀμογητὶ χωρὶς νοτίδος ἡ γῆς πτύξεως, ἐν μια νυκτὶ φύλλα καὶ κάρυα βλαστῆσαι ποιήσας, τῆς ἱερωσύνης αὐτῷ παρέσχετο ἀπόδειξιν. Ο δ' αὐτὸς τὴν ῥάβδον περιφλύσας χωρίς φυτείας, ἑαυτὸν ἐσω μάτωσε χωρὶς συζυγίας Εξελεύσεται γὰρ ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ιεσσαί· Ἰεσσαὶ δὲ βροτός ὑπάρχει πατὴρ τοῦ μεγάλου Δαβίδ. "Ανάγκη οὖν ἐξ ἐμψύχου ρίζης ἔμψυχον νοεῖν καὶ τὴν ῥάβδον περὶ ἧς τάδε μέν φησιν ὁ ὑψηλὸς Ησαΐας ἅπερ ἀνακαλύψας ὁ θεοφόρος Απόστολος διαρρήδην βοᾷ. Ἔχομεν ἀρ· χιερέα μέγαν, διεληλυθότα τοὺς οὐρανούς· οὗτος δὲ εἰς Ἱεροσόλυμα φοιτῶν μετ᾿ οὐ πολὺ, τὸν ὑπὲρ ἡμῶν σταυρὸν αὐθαιρέτως ὑφίσταται, ρήματι ψιλῷ ἀθρόως τὸ φυτὸν ἐξήρανε, δεικνὺς αὐτὸς ὑπάρχειν ὁ καὶ φῦναι κελεύσας, καὶ ὅτι οἷός τε υπάρχει προστά και τῷ ξύλῳ τοῦ σταυροῦ, κεραυνώσαι τοὺς καθ ηλοῦντας· φέρει δὲ ὡς Θεὸς καθηλωμένος οἷα βροτός τῇ σαρκί. Φοιτώντων δὲ αὐτῶν εἰς Ἱεροσόλυμα ἐπεί· νασεν ἐν τῇ ὁδῷ ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἰδὼν συχῆν ἧκεν ἐπ' αὐτὴν ζητῶν καρπὸν, καὶ οὐχ εὗρε, καθώς φησιν ὁ θεῖος εὐαγγελιστής. Τροπικῶς δὲ νοείσθω ὁδὸς, ὁ παρών βίος, ἂν ὁ ζῶν καὶ ἅγιος λόγος καθ' ἡμᾶς γενόμενος σωματικῶς βαδίζει, καὶ τόπους ἀμείβει, πάντη παρὼν θεϊκῶς· νοητῶς δὲ πεινῶν τὴν πάντων σωτηρίαν, ἐξαιρέτως δὲ Ἰουδαίων, ἧκεν ἐπὶ τὴν συν κῆν, ὡσανεὶ τὴν Συναγωγήν, ζητῶν ἐξ αὐτῆς καρ πὸν οὐκ αἰσθητῶν σύκων, ἀλλὰ τὸν νοητόν, τὴν ἐκ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν γλυκεῖαν καρποφορίαν παραπλησίως τῶν ἐν τῷ σύκῳ κόκκων ἔγκειμένων τῇ Συναγωγῇ τῶν θείων ἐντολῶν, ἐξ ὧν μετέχουσα ή ψυχὴ καταγλυκαίνεται· ἀλλ' οὐχ εὗρεν ὁ Ἰησοῦς καὶ τὸν ἐν αὐτῇ, εἰ μὴ μόνον φύλλα τῶν νομικῶν καὶ προφητικῶν τεύχεων, καὶ αὐτὰ τῇ παραβάσει τῶν θείων οἱονεὶ φύλλα συκῆς ὑπὸ τῶν εἰς ἀλογίαν τρα πέντων Ἰουδαίων ἀδεῶς πατούμενα. Κτήνος γὰρ υπάρχει βιβλιοφόρον ἡ κυριοκτόνος συναγωγή· ἡ τὸν αὐτοῦ δὲ αἰχμαλωτισθεῖσα πολλάκις, καὶ οἰκέτις καὶ βασιλέα ἀνελοῦσα, τὸν δὲ στρατιώτην τιμῶσα, ὑπ' υπόφορος γενομένη· ἡ ἀναγινώσκουτα, καὶ μὴ ἐπιγι νώσκουσα· ἡ τὸ γράμμα κρατοῦσα, καὶ τὸ πράγμα ἀγνοοῦσα. Τὴν διαθήκην ἔχουσα, καὶ τῆς εὐνομίας ἀπό χουσα· ἧς μόνος ὁ Χριστὸς ἀνὴρ προσαγορεύεσθαι, εἰ ἑταιριζομένης, βουλόμενος, φησὶ δι' ασηὲ τοῦ προ 1. * Hebr. iv, 14. ss Matth. iv. 18, 30 Exod. 18 2.» ibid. 3. ss ibid. 4. * Joan. x1, 44. 19; Marc. xi, 43. Τοῖς. Legendum videtur τούτοις. Επιτ. 11) "Αφλυον. Cotelerius Monum. eccl. Gr. tom. II, pag. 338, observat et solemni permutatione οι et ή u heic scriptum ἄφλυον, et mox περιφλύσεις pro περιφλούσας. Οι superius ad interr. civil animad versum.

DIALOGUS IV. conculcata. Jumentum enim libris onustum, est interfectrix Domini Synagoga. Quæ regem quidem sustulit, militem autem honoravit: a quo sæpius in captivitatem est abducta, sæpe item serva et tribularia facta: quæ legit, et non intelligit; quæ litteram habet, et rem ignorat; quæ testamentum habet, et a recta legis obedientia longe abest. Cujus solus Christus maritum se appellari volens, qui φήτου. Αὕτη οὐχ ἡ γυνή μου, κἀγὼ οὐκ ἀνὴρ α τῆς. Ετερος δὲ τῶν θεσπεσίων, τὴν αἰτίαν λέγων βου· Οὗτοι οὐκ ἀνέμειναν ἐν τῇ διαθήκῃ, κἀγὼ Αμέλησα αὐτῶν, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Απο κληρονόμος τοίνυν ἡ ἄκαρπος συχῆ, μᾶλλον δὲ συναγωγή· ἣν διὰ μοιχείαν ὁ τῆς εὐσεβείας ἀρνεῖται λόγος· ταύτην καὶ ἀπὸ τῆς κληρονομίας απείργει νόμος. ciret ipsam alii adhærentem, dicit per Oscam prophetam. Ipsa non uxor meu, et ego non ejus maritus s. Alius vero vatum causam indicans, clamat: 1sti non perstiterunt in testamento meo, et ego neglexi eos, dicit Dominus omnipotens ". Exhæredata est igitur sterilis ficus, imo vero Synagoga, quampropter adulterium sermo pietatis abnegat, et ab hæreditate lex arcet. ΠΕΥΣΙΣ ΡΙΙΔ'. Ἐπεὶ οὐδεὶς ἡμῖν κόρος τῆς σῆς εὐφραδίας, μα θεῖν δεόμεθα καὶ τὴν τῶν ἀληθέντων, καὶ τοῦ μύλω νος παραβολήν, ἀγροῦ, καὶ τῶν ἐν αὐτῷ δύο ὄντων. Λέγει γὰρ ἐν Εὐαγγελίας ὁ Κύριος· Τότε δύο ἔσον ται ἐν τῷ ἀγρῷ· ὁ εἰς παραλαμβάνεται, καὶ ὁ εἰς ἀφίεται· δύο ἀλήθουσαι ἐν τῷ μύλωνι, μία παι ραλαμβάνεται, καὶ μία ἀφίεται. Απόκρισις. Ἐν ἀμφοῖν τὰ αὐτὰ δηλοῦται συμβήσεσθαι κατά τὸν καιρὸν τῆς ἀναστάσεως, καὶ τὸν τῆς δευτέρας παρ ουσίας. Αγρῷ μὲν τὸν κόσμον παραβάλλεται, και θὼς αὐτὸς ἑτέρωθι φησιν, ὅτι Αγρός ἐστιν ὁ κό σμος, οἱ δὲ θερισταὶ οἱ ἄγγελοι· μύλωνι δὲ ἀπει κάζων τὴν ἄστατον τοῦ βίου περιφοράν, καὶ τὸ πολύστροφον τῶν ἐν αὐτῷ δρωμένων, ὡς τὸν μύλωνα, ἀεικινήτως καὶ ἀστάτως ἡμῖν περιθέοντα, καὶ πρὸ τοῦ ἀλήθεσθαι ἐν ἡμῖν ἕτερον ἐξ ἑτέρου ἀμείβοντα· τοὺς δὲ ἐν αὐτῷ ἀλήθοντας, μᾶλλον δὲ ὑπ' αὐτοῦ ἀληθομέτους, τοὺς μὲν παραλαμβανομένους, τοὺς δὲ ἀφιεμένους, ἡμᾶς δηλοί, τοὺς ἀπὸ Ἀδάμ μέχρι τήμερον ἀλήθοντας· καὶ τοὺς μὲν θανάτῳ ἀπαγομένους, τοὺς δὲ τέως ἀφιεμένους, καὶ ἐν ἀχαρεῖ, ἐν ἀτόμῳ, πρὸς ἀφθαρσίαν μεθισταμένους, καθώς φησιν ὁ ὑψηλὸς κήρυξ Απόστολος· Ἰδοὺ μυστήριον ὑμῖν λέγω Πάντες μὲν οὐ κοιμηθησόμεθα, πάντες δὲ ἀλλαγησόμεθα, ἐν ἀτόμῳ, ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ, ἐν τῇ ἐσχάτῃ σάλπιγγε. Οἱ τοίνυν θνήσκοντες οἱονεὶ τοῦ μύλωνος λαμβάνονται· οἱ δὲ περιλειπόμενοι, ἀφίεν ται. Ἐν αὐτῷ δὲ φωνούσης ἅμα καὶ διανιστώσης τῆς θείας σάλπιγγος τοὺς ἀπ' αἰῶνος κοιμηθέντας, αὖθις ὁ ἀκλινὴς καὶ ἀδέκαστος προκαθέζεται κριτής, ἑκάστῳ πρὸς ἀξίαν τῶν βεβιωμένων ἀνταμειβόμενος, καθώς φησιν ὁ θεῖος Απόστολος· Τοὺς μὲν καθ' ὑπομονὴν ἔργου ἀγαθοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς. INTERROGATIO CLXXXIV. Quia tua eloquentia satiari non possumus, cupimus intelligere et moientium et molæ parabolam, et eam quæ de agro est, et de duobus, qui in eo supt. Inquit enim in Evangelio Dominus. Tunc duo erunt in agro, unus assumitur, et unus relinquitur: duæ molentes in mola, una assumitur, et una relinquitur sn. Responsio. In utrisque eadem eventura significantur tempore resurrectionis et secundi adventus Christi. Agro quidem mundum comparat, quemadmodum ipse alibi inquit, quod ager sit mundus, messores autem angeli ". Molæ autem similem facit instabilein hujus vitæ rotationem, et volubilitatem eorum quæ in eo fiunt, quæ velut molæ perpetuo motu, semperque instabiliter circumcurrentia, et antequam molita sint, in nobis aliud ex alio (invicem) alternant. In ea vero alternatim variados, vel potius ab ipsa molitos, alios quidem assumendos, alios vero relinquendos, nos significat, quotquot ab Adamo in hodiernum usque diem molunt. Atque borum alios quidem morte ablatos, alios autem adhuc relictos, in momento, in temporis punto ad incorruptibilitatem esse transferendos, quemadmodum inquit eximius ille præco Apostolus: Ecce vobis mysterium dico: Unnes quidem non obdormiemus, omnes autem immutabimur, in puncto, in momento oculi ad extremam tubam ". Itaque qui mortui sunt, instar molæ accipiuntur; qui vero sunt residui, relinquuntur. Simul vocem edente et excitante tuba divina eos qui a sæculo obdormierunt, mox ille qui neque decuitur neque muneribus corrumpitur, præsidet judex, unicuique secundum dignitatem eorum quæ in vita gesta sunt, retribuens, quemadmedum inquit divus ille Apostolus: alios quidem secundum tolerantiam operis boni ", et quæ sequuntur. ΠΕΥΣΙΣ ΡΠΕ. Περὶ τίνων λέγει ὁ Δαβίδ, Άνθρακες ἀνήφθησαν ἀπ' αὐτοῦ; Απόκρισις. Τὸ θεῖον πολλαχοῦ τῆς θείας Γραφῆς πῦρ ἄλλον κατονομάζεται· αἱ οὖν τῶν ἀγγέλων χορεῖαι, καὶ τῶν δικαίων αἱ ψυχαί, τῇ διὰ καθαρότητος πρὸς τὸν Θεὸν ἐγγύτητι, ἐκφλογούμενοι ἄνθρακες εἰκότως προσINTERROGATIO CLXXXV. De quibus inquit Davides, Carbones acceusi sunt ab eo **? Responsio. Multis in locis sacræ Scripturæ Deus, ignis expers materiei cognominatur. Angelorum igitur chori et amims justorum, propinquitate ad Deum per puri tatem, inflammati carbones merito appellantur, 34 Osee 11, 2. 3 Jerem. xxxι, 32, sec. LXX. 38 Matth. xxiv, 40, 41. 52. «Rom. II, 7. is Psal. xvii. 9. PATROL. GR. XXXVIII. 20 Matth. 111, 38, 39. 1 Cor.

S. CÆSARII GREGORN FRATRIS instar luminarium in mundo lucentes, verbum vitæ continentes. Duplicem enim scimus ignis vim et effectum, adurentem et illuminantem; vere quidem attingentibus illuminantem, contemptim autem et intrepide adurentem et purgantem. Nam immoderata ejus propinquitas urit, mediocris vero distantia illuminat. Plurimos enim incurabiles morbos cauterio reprimere solent periti medici: licet Deus non perdat, sed aliter conflet et repurget a turpitudine in gestis vitæ contracta: si quidem per penitentiam ad curationem propensus est is, qui morbo tenetur. Sin autem infirmus ex hac lamentabili vita excesserit, uritur quidem, at non comburitur, sempiterne igne divino cruciatus, in immortali deinceps et incorruptibili corpore. Oportet enim hoc corruptibile induere incorruptibilitatem, et hoc mortale induere immortalitatem; ut reportet unusquisque quod gessit per corpus“, inquit eximius ille Apostolus. Itaque hic est tempus medicine, illic reddendæ rationis: hic sanitatis, illic supplicii; hic divinæ longanimitatis tempus est, illic inevitabilis et justi judicii. INTERROGATIO CLXXXVI. Quomodo intelligitur, cujus meminit Evangelium, securis infrugiferas arbores exscindens? Responsio. Infrugiferum Judæorum cernens voluntatis propositum Joannes, infrugiferis arboribus ipsos assimilavit, ad radicem illorum positam securim denuntians ** brevem et acutam viventis Verbi discretionem, qua omnis arbor non faciens fructum bonum, exscinditur et in ignem projicitur. Huc item tendit divus Apostolus, qui inquit: Vitus est sermo Dei et efficax, et penetrantior quovis gladio utrinque incidente": dissectricem prædicationis virtutem significans. INTERROGATIO CLXXXVII. Quid Dominus significat, cum inquit: Cujus ventilabrum in manu ejus, el repurgabit aream suam; et triticum quidem congregabit in horreum, paleam autem comburet igni inexstinguibili *? Responsio. ἀγορεύονται, φωστήρων δίκην ἐν κόσμῳ φαινόμενοι, λόγον ζωῆς ἐπέχοντες. Διττῆς γάρ ἴσμεν τοῦ πυρὸς ἐνεργείας, καυστικόν τε, καὶ φωτιστικόν· τοῖς δὲ ὄντως ψαύουσι, φωτιστικόν· τοῖς δὲ καταφρόνως καὶ ἀδεῶς, καυστικὸν καὶ καθαρτικόν ἡ ἄμετρος γὰρ αὐτ τοῦ ἐγγύτης καυστική· ἡ δὲ μετρία διάστασις φωτι στική· πλεῖστα γὰρ τῶν δυσιάτων παθῶν καυστήρι ἀναστέλλειν πεφύκασιν οἱ τῆς ἰατρικῆς ἐπιστήμονες· καὶ εἰ δὲ τὸ θεῖον οὐκ ἀπολλύων, ἀλλὰ ἀναχωνεύων καὶ ἀποκαθαίρων τοῦ αἴσχους τῶν βεβιωμένων, είπερ διὰ μετανοίας πρὸς ἀκεσμὸν ῥέψει ὁ τῷ πάθει κεκρατη μένος· εἰ δ' ἀσθενῶν ἀπέλθοι τῆς παρούσης Ιαλίμου ζωῆς, καίεται μὲν, οὐ κατακαίεται δὲ, ἀϊδίως τῷ θεία πυρὶ τιμωρούμενος, ἐν ἀθανάτῳ λοιπὸν καὶ ἀφθάρτῳ σώματι. Δεῖ γὰρ τὸ φθαρτόν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀφθαρσίαν, καὶ τὸ θνητὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀλα νασίαν· ἵνα κομίσηται ἕκαστος πρὸς ὁ ἔπραξε διὰ τοῦ σώματος, φησὶν ὁ ὑψηλὸς Απόστολος. Εν ταῦθα οὖν ὑπάρχει τὰ τῆς ἰατρείας, ἐκεῖ τὰ τῆς ἀπολογίας· ἐνταῦθα τὰ τῆς ὑγιείας, ἐκεῖ τὰ τῆς του μωρίας· ἐνταῦθα τὰ τῆς θείας μακροθυμίας, ἐκεῖ τὰ τῆς ἀκλινοῦς δικαιοκρισίας. ΠΕΥΣΙΣ ΡΗΓ. Πῶς νοεῖται ήδε ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἀξίνη, τὰ άκαρπα εκκόπτουσα; Απόκρισις. Τὴν ἄκαρπον Ἰουδαίων θεωρῶν Ἰωάννης προαίρεσ σιν, φυτοῖς ἀκάρποις αὐτοὺς ἀπείκασε, πρὸς τὴν ῥίζαν αὐτῶν κεῖσθαι τὴν ἀξίνην ἀποφηνάμενος, τὴν σύντομον καὶ τεθηγμένην τοῦ ζῶντος Λόγου διαίρε σιν· ὑφ᾽ ἧς πᾶν δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν, ἐκκόπτεται, καὶ εἰς πῦρ βάλλεται. Πρὸς τοῦτο δὲ φέρων καὶ αὖθις ὁ θεῖος ᾿Απόστολός φησιν, Ζῶν γὰρ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ, ἐνεργὴς, καὶ τομώτερος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον, τὴν τμητικὴν τοῦ της ρύγματος δηλῶν δύναμιν. ΠΕΥΣΙΣ ΡΙΖ'. Τί σημαίνει ὁ Κύριος λέγων, Οὗ τὸ πτύον ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, καὶ διακαθαριεῖ τὴν ἄλωνα αὐτοῦ, καὶ τὸν μὲν σῖτον συνάξει εἰς τὴν ἀποθήκην, τὸ δὲ ἄχυρον κατακαύσει πυρὶ ἀσβέστῳ; Απόκρισις. Ventilabrum mihi videtur incorruptum Dei judicium, unumquemlibet quasi per legem Dei ad congruentem sibi secundum gesta vitæ locum secernens. Aream autem intelligo universorum populorum in terrarum orbe Ecclesiam, et ex mortais universorum hominum resurrectionem; in qua eos quidem qui sunt instar paleæ et instabiles, quovis vento peccati jactati, et leves et infrugiferi fuerunt, instar ventilabri decretum divinum in ignem elevat ad æternum incendium. Qui vero velut triticum nutritores proximorum fuerunt, et recte virtutem perfecerunt, illos in horreum comportal conveniens, quod et inansionem salutarem appellat, Πτύου μοι δοκεῖ ἡ ἀδέκαστος τοῦ Θεοῦ κρίσις, Ετα στον οἷον διὰ νόμου τοῦ Θεοῦ πρὸς τὴν κατάλληλον τῶν βεβιωμένων χώραν ἀποκρίνουσα. "Αλωνα δὲ κα τὴν πάνδημον τῆς οἰκουμένης Ἐκκλησίαν, και την ἐκ νεκρῶν πανάνθρωπον ἀνάστασιν ἐν ᾗ τοὺς μὲν ἀχυρώδεις, καὶ εὐρίπους, παντὶ ἀνέμῳ ἁμαρτίας μι πισθέντας, καὶ κούφους καὶ ἀκάρπους γενομένους, πτύου δίκην ἡ θεία ψῆφος τῷ πυρὶ διαπετάζει εἰ; καῦσιν αἰώνιον· τοὺς δὲ ἴσα πυροῦ θρεπτικούς και πέλας γενομένους, καὶ ἀρετὴν εὐθυνήσαντες εἰς ἀποθήκην συγκομίζει κατάλληλον· ἦν καὶ μονὴν προσαγορεύει σωτήριον. Ἐκεῖ γὰρ ὄντως υπάρχει ἡ μονὴ ἡμῶν. Ἡ γὰρ παροῦσα ζωὴ οὐ μονή, ἀλλὰ 421 Cor. xv, 53. "II Cor. v, 10. ss Matth. 1, 10. • Heb. iv, 12. or Matth. ut, 12. Εὐθυνήσαντας. Cotelerius Monum. Eccl. Gr. tom. ll, pag. 537, corrigendum statuit εὐθηνήσαντας, et virtute abundarunt. Videsis eruditorum observationes ad Hesychium noviss. edit. v. Bil θυνών.

DIALOGUS IV. σκηνή μοι δοκεί, σὺν τῇ πήξει ἔχουσα καὶ τὴν καθε αίρεσιν. ΠΕΥΣΙΣ ΡΠΗ. Αφορμὴν ἐκ τῆς ἀποκρίσεως λαβόντες, δεόμεθά σου εἰπεῖν, διὰ τί τῶν ἐκκλησιῶν πολλάκις καὶ εὐσε δῶν ἀνθρώπων ὁρῶμεν πτῶσιν, καὶ ἀφανισμοῦ διὰ σεισμοῦ, ἢ βροντῆς, ἡ ἑτέρας ἀπειλῆς γιγνομένην, ὡς τοῖς ἁμαρτωλοῖς; Απόκρισις. Ἐκ τῆς θείας Πυκτῆς τὰ περὶ τούτων παιδευόμεθα· εἰ γὰρ τῆς θείας κιβωτοῦ οὐκ ἐφείσατο ὁ Κύριος, ἀλλ' ἀπέδοτο αὐτὴν ἀλλοφύλοις σὺν ἱερεῦσιν αὐτῆς ἀνομήσασι, καὶ πόλιν ἁγίαν τὴν Ἱερουσαλήμ κατ έσκαψε, καὶ χερουβὶμ δόξης τοῦ ἱλαστηρίου καθείλε, καὶ στολὴν θείαν διέρρηξε, καὶ χαρίσματα τὰ θεῖα, καὶ προφητείαν, καὶ δήλωσιν, καὶ ἐφώδ, καὶ λόγιον, καὶ τὸ ἐξ ἀκηράτου χρυσίου πέταλον, ἀῤῥήτους ἔχον χαρακτῆρας, καὶ λοιπὰ τῆς τελετῆς ἐν ἔθνεσιν εἰς καταπάτημα καὶ λαφυρίαν ἐξέδοτο, ἐπὶ κατακρίσει τῶν ἀνομησάντων τότε· οὐδὲ τῶν νῦν ἑαυτοῦ ἀνακτό ρων φείδεται, οὐδὲ τῶν ἐνόντων ἀῤῥήτων, καὶ ἀχράντων μυστηρίων· δέος ἐμβαλὼν τοῖς πταίουσιν, ἀπηνεστέραν καραδοκεῖν τιμωρίαν, τῇ πονηρίᾳ ἐμμένον τας. Ολολυζέτω γὰρ πίτυς ὅτι πέπτωκε κέδρος, φησὶν Ἱερεμίας· τοῦτ' ἔστιν, Ἰσχυρῶν καὶ ἁγίων κατεασσομένων, τὰ ἐν τῇ γῇ ἀσθενέστερα παιδευέσθω. Οπερ ἀνάπαλιν φράζων ὁ τῶν θείων σοφός Σολομών, Ασεβων καταπιπτόντων δίκαιοι δειλοί γίνονται. Οὐ γὰρ ὅπλων αἰχμαὶ, καὶ κράνος, καὶ θώραξ, ἢ κνημίδες, ἀσφαλῆ πονηροῖς τὴν ζωὴν παρέξουσι, λωποδιτοῦσι, καὶ τὰς λεωφόρους ἐνεδρεύουσι. Πολλοί γὰρ δυσάλωτοι φρασάμενοι ἐλεεινῶς τοῦ ζῆν ἀπερφάγησαν, παρ' ἡμῖν μὲν ἀνάγραπτοι, Ωρήβ καὶ Ζεδεὲ, καὶ Σαλμανά, καὶ ᾿Αβιμελεχ, καὶ Γολιάθ, καὶ Αβεσσαλώμ, καὶ ὅσοι κατ᾽ ἐκείνους· παρὰ δὲ τοῖς ἔξω, Εκτορες καὶ Αἴαντες, καὶ αὐτοὶ οἱ ἐπὶ ῥώμῃ φυσώμενοι Λακεδαιμόνιοι· ἐπεὶ οὐκ ἔσχον σύνδρομον τῆς εὐσθενείας τὸ δίκαιον. Πρὸ τοῦ οὖν Θεὸς ἡμᾶς διὰ πονηρίαν πολεμίοις ἀποδῶνται, ἢ τὰς ἐκκλησίας ἐπικατασείσῃ, ἁμαρτάνουσι τῆς σφῶν ἀδικίας πολε μήσωμεν, καὶ τῷ δήμῳ τῆς ἁμαρτίας, στρατόπεδον εὐσεβείας ἀνθοπλίσωμεν. ΠΕΥΣΙΣ ΡΕΘ. Τί βούλετα: ὁ Κύριος λέγων, εννοεῖν τῷ ἀντιδίκῳ, ὅταν ἐσμὲν ἐν τῇ ὁδῷ μετ' αὐτοῦ; Οὐ γὰρ πάντως τοὺς συνοδεύοντας ἡμῖν ἔχομεν. Απόκρισις. Illic enim vere est mansio nostra. Nam præesens vita, non mansio nostra, sed tabernaculum esse mihi videtur, quod una cum fixione etiam destructionem habet. INTERROGATIO CLxxxvIII. Occasionem ex responsione nacti, te quæsumus ut dicas, quare ecclesiarum sæpenumero et piorum hominum videmus casum et interitum per terræmotum, aut fulmen, aut per aliam indignationem accidere, ut peccatoribus? Responsio. Ex divina Scriptura de istis docemur: nam si divinæ arcæ non pepercit Deus, sed ipsam alienigenis tradidit cum sacerdotibus ejus, qui inique egerant: et civitatem sanctam Hierosolyman solo Ξquavit; et cherubos gloriæ propitiatorii sustulit, et stolam sanctam disrupit, divinaque charismata, et prophetiam et declarationem, et ephod et rationale, et ex auro puro laminam, arcanos habentem characteres, et reliqua sancti ministerii, gentibus tradidit in conculcationem et direptionem, tune prævalentibus impiis: ne nunc quidem suis templis parcit, neque in iis contentis ineſſabilibus et incontaminatis mysteriis; timorem injiciens offendentibus, ut severius exspectent supplicium, si in malitia perseveraverint. Nam Ululet pinus, quoniam cecidit cedrus “, inquit Jeremias. Hoc est, Fortibus et sanctis sublatis, quæ in terra infirmiora sunt, erudiantur. Quod itidem tradit hisce verbis peritus ille rerum divinarum Solomo, Impiis caɖentibus, justi timidi fiunt. Non enim armorum cuspides, et galea, et thorax aut tibialia securam ſlagitiosis vitam præstabunt, prædatoribus et publicas vias ohsidentibus. Multi enim captu difficiles putati, miserabiliter vita privati sunt; apud nos quidem litteris proditi, Orebus, et Zelus, et Zebras, et Salmana, et Abimelechus, et Goliathus, et Absalom, et quicunque similes illis fuere; apud exteros autem, Hectores, et Ajaces, et ipsi qui propter fortitudinem iulati erant Lacedemonii, quoniam non habebant cum robore conjunctam justitiam Itaque priusquam nos Deus hostibus tradat, aut ecclesias con culiat, cum peccantibus propter suam injustitiam certemus, et populum pro peccato, vallo pietatis armnemus. INTERROGATIO CLXXXIX. Quid sibi vult Dominus dicens, ut benevolentiam habeamus cum adversario dum sumus in via cum ipso "? Non enin semper nobiscum iter facientes habemus. Responsio. Bona quidem et simplex et prompta est benevolentia, ne succenseat, ne festinet ad ulciscendum eum qui læsit. Inquit enim ipse, Diligite inimicos vestros, benefacite iis qui vos odio prosequuntur, et orate pro devoventibus vos"; et, Nemini malum pro malo reddite, et quæcunque sunt hujusmodi. Καλὴ μὲν, καὶ ἁπλῆ, καὶ πρόχειρος εὔνοια, τοῦ μὴ μηνιᾷν, μηδὲ σπεύδειν ἀμύνεσθαι τὸν ἀδικήσαντα φησὶ γὰρ αὐτὸς, Αγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, καλῶς ποιείτε τοῖς μισοῦσιν ὑμᾶς, καὶ εὔχεσθε ὑπὲρ τῶν καταρωμένων ὑμῖν, καὶ, Μηδενὶ κακὸν ἀντὶ κακοῦ ἀποδίδοτε, καὶ ὅσα τοιαῦτα. Εχει δὲ ** Zach. xi, 2. * Matth. v, 25.” ibid. 44. σε Rom. sit, 17. Φησὶν Ἱερεμίας. Non Jeremix, sed Zacharia x1, 2, locus exstat ab auctore citatus.

S. CÆSARII GREGOR{} FRATRIS Habet autem hoc dictum duplicem quemdam sensum, latentem eos qui crassiore sunt intellectu. Potest enim et domi desidens, et procul ab urbanis tumultibus remotus in extremis secessibus agens habere adversarium. Itaque benevolentiam cum adversario habens, melius et acutius illum intelligere jubet, adversarium quidem corporis appetitum adversus spiritum divine decenterque definiens; vim autem ipsam vitanı innuens, a genere nostro inordinate recedentem. Benevolentiam vero velocem sensum corporeæ insurrectionis dicit, qui simul ut appetitus motus fuerit, illico intelligere debet, et quasi freno divino timore refrenare, ne quando si iisdem mandatis nos submiserimus et indigna fecerimus superna vocatione, tradamur ab illis judici, quando venerit ad retribuendum unicuiqne secundum dignitatem eorum quæ in vita gessit. Ne igitur promissionem litterae sufficere putenus ad salutem neglecto opere: neque per tactumn Incontaminati sacrificii appropinquare Deo nos imaginemur: nam facere quɔm loqui Deo convenientius esse, Deus demonstral. INTERROGATIO CXC. Quid est, quod dicit Dominus, Quod si dexter oculus tuns offendit te, erae ipsum et projice abs te; et si dextra tua manus offendit te amputa eam et Frojice abs te by Responsio. Oculo et manui dexteræ, Christas oculus nulli somno succumbens, et dextera Dei et Patris, propinquitatem consanguineorum, vel etiam amicus accommodos merito assimilavit, per quos quæ mandata sunt facimus, non aliter quam corporis membris, ad omnem ipsis cooperationem utentes, et una cum ipsis nos moventes. Quando itaque aliquis corum nobis auctor scandali ft, peccato involvens; et nobis quidem convicium, sibi autem ignominiam affert et opprobrium; mox illum exscindere et domo pellere procuique a nobis abjicere divinus homo praecipit, ne quando instar pestis depascatur corporis erectum robur bene habentibus et sanis, suam ipsius odoratus malevolentiam. Ne igitur prætextu philosophiæ veram philosophiam quæ Christus est despiciamus, qui immobilem et nullam adulationem admittentem requirit animum. Inquit enim Paulus vera sapientia plenus: Christus Dei sapientia est **, non sermonem tantum, sed et vitam ornans. INTERROGATIO CXCI. Quid significat Dominus, cuin nos similiter ut maledictus serpens sapere jubet, dicens: Estote prudentes ut serpentes, et simplices sicut columbo 3? Responsio. Prudentes nos esse vult Dominus ut serpentes, in omni periculo aut tentatione caput conservantes, quod est Christus, quemadmodum inquit Aposto- ** Matth. v, 29, 30. 63 1 Cor. 1, 24. ss Matth. x, καί τινα διπλόην τὸ νόημα, λανθάνουσαν τους παχυ τέρους τὴν διάνοιαν· ἔστι γὰρ καὶ οἴκοι καθήμενον, καὶ πόρρω τῶν ἀστικῶν θορύβων ἐπ᾿ ἐσχατιάς δια άγοντα, ἔχειν ἀντίδικον. Τὸ οὖν εὐνοεῖν τῷ ἀντιδίκῳ, κρειττόνως καὶ ὀξυτέρως ἐκείνου νοεῖν διακελεύεται· ἀντίδικον δὲ τὴν τοῦ σώματος ὄρεξιν πρὸς τὸ πνεῦμα θεοπρεπῶς ὁρισάμενος· ὁδὸν δὲ τὸν βίον αινιττόμε νος, παρὰ τοῦ γένους ἡμῶν ἀτάκτως διαφοιτώμενον· εὔνοιαν δὲ τὴν ὀξεῖαν αἴσθησιν τῆς τοῦ σώματος ἐπι αναστάσεώς φησιν, ἅμα τοῦ κινηθῆναι τὴν ὄρεξιν, θᾶττον νοεῖσθαι ὀφείλουσαν, καὶ οἱονεὶ χαλινῷ τῷ θείῳ φόβῳ ἀνασειράζεσθαι, μή ποτε τοῖς αὐτοῖς ἐπισ τάγμασιν ὑποκύψαντες, καὶ ἀνάξια τῆς ἄνω κλήσεως δράσαντες, παραδοθῶμεν ὑπ' ἐκείνων τῷ κριτῇ, ὅταν παραγίνεται ἑκάστῳ πρὸς ἀξίαν τῶν βεβιωμένων ἀντ αμείψασθαι. Μή οὖν τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ γράμματος ἀρκεῖν οἰηθῶμεν πρὸς σωτηρίαν, ἀμελοῦντες τοῦ δράματος, μηδὲ τῷ ψαύειν τῆς ἀναιμάκτου θυσίας, ἐγγίζειν Θεῷ φαντασθῶμεν. Τὸ γὰρ πράττειν θεοπρε πῶς μᾶλλον ἢ τὸ φράζειν Θεὸς ἐμφανίζεται. ΠΕΡΣΙΣ PL. Τί ἐστιν ὁ λέγει ὁ Κύριος, ὅτι Ἐὰν ὁ ὀφθαλμός σου Ο δεξιός σκανδαλίζῃ σε, έξελε αὐτὸν, καὶ βάλει ἀπὸ σοῦ· καὶ ἐὰν ἡ χείρ σου ἡ δεξιὰ σκανδαλίζει σε, ἔκκοψον αὐτὴν, καὶ βάλε ἀπὸ σου; Απόκρισις. Οφθαλμῷ καὶ χειρὶ δεξιά, Χριστὸς ὁ ἄϋπνος ὀφθαλ μᾶς, καὶ δεξιὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, τὴν ἐγγύτητα τῶν ἐμαίμων, ἢ καὶ τῶν φίλων τοὺς ἐπιτηδείους εἰκότως παρείκασε, δι᾿ ὧν τὰ ἐρεθέντα δρώμεν, οἷονεὶ τοῖς τοῦ σώματος μέλεσι πρὸς πᾶσαν αὐτοῖς συνέργειαν χρώμενοι καὶ συγκινοῦντες. Ὅταν οὖν τις αὐτῶν σκανδάλου ἡμῖν αἴτιος γίνεται, ἁμαρτία ἐγκαλινδούμενος, ἡμῖν μὲν λοιδορίαν, αὐτῷ δ' ἀτιμίαν φέρων, καὶ ὄνειδος θάττον ἐκτεμεῖν ἐκεῖνον, καὶ τῆς οἰκίας είργειν, καὶ πόρρω βαλεῖν ἑαυτῶν ὁ θέανδρος πόῤῥω διακελεύεται, μή ποτε δίκην λοιμοῦ νεμηθῇ τὴν τοῦ σώματος γαυρότητα, τοῖς εὐεκτοῦσι καὶ ἐφλωμένοις τῆς οἰκείας τὴν ἑαυτοῦ ὀσφρήσας κακόνοιεν. οὖν προφάσει φιλοσοφίας, τὴν ἀληθῆ φιλοσοφίαν ἥτις υπάρχει Χριστός, ὑπερίδωμεν· ἀκλινοὺς γὰρ καὶ ἀθωπεύτου δεῖται διανοίας· φησὶ γὰρ Παῦλος ὁ τῆς ἀληθοῦς σοφίας ἔμπλεως· Χριστὸς γὰρ Θεοῦ δίταμις, καὶ Θεοῦ σοφία, οὐ τὸν λόγον μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸν βίον σεμνύνουσα. ΠΕΥΣΗΣ ΡΕΑ'. Τί σημαίνει ὁ Κύριος, τῷ κατηραμένῳ ὄρει ἡμᾶς ἴσα φρονεῖν κελεύων· Γίνεσθε φρόνιμοι ὡς ὁ ἔρις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστεραί; Απόκρισις. Φρονίμους ἡμᾶς ὑπάρχειν ὁ Κύριος βούλεται κατά τὸν ἔφιν, ἐν παντὶ δεινῷ ἡ πειρασμῷ τὴν κεφαλὴν συντηροῦντας, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστός, καθώς φησιν

DIALOGUS IV. ὁ Ἀπόστολος. Ο γὰρ ἔφις ὑπὸ βροτοῦ δυνάμει κατα ληφθεὶς ὅλον μὲν τῷ παίοντι τὸ σῶμα προϊεται· τὴν δὲ κεφαλὴν ἄτρωτον φρουρεῖν μηχανᾶται. Κατευνα ζόμενος δὲ καὶ καθεύδων, τροχίζων ἑαυτὸν, μέσην ὅλου τοῦ σώματος κεφαλὴν ἀσφαλίζεται, οἱονεὶ τειχίῳ τῷ ἐφεπομένῳ ὁλκῷ περιοχυρῶν αὐτήν· ἀλλὰ καὶ σαφῶς τὴν παλαίωσιν ἀποδύεται, ἐν στενωπῇ τινι παρεισδύσει θλιβόμενος, καὶ τὸ γῆρας ἀποτιθέμενος. Βούλεται τοίνυν καὶ ἡμᾶς διὰ τῆς στενῆς καὶ ἐπιπό του ὁδοῦ διεκθλιβομένους, τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον ἀπο εκδύεσθαι, καὶ τὸν νέον ἀνταμφιέννυσθαι τὸν κατ' εἰκόνα αὐτοῦ ἀνακαινούμενον. Πρὸς δὲ τούτοις καὶ τὴν ἐκείνου πανουργίαν ἐπὶ τὸ κρεῖττον μιμεῖσθαι· καὶ ὡς ἐκεῖνος θωπευτικῶς ἡμᾶς εἰς ὅλισθον καὶ παράβασιν ἐπηγάγετο· οὕτως καὶ ἡμᾶς πανούργως τοῖς πέλας προερχομένοις, ὑποσπείρειν τὰ τῆς πί στεως, καὶ ἐπαναγαγεῖν πάλιν, καὶ συνάπτειν Θεῷ. Τὸ οὖν σῶμα τοῖς διὰ Χριστὸν αἰκίζουσι προϊέμενοι καταξαίνεσθαι, τὴν κεφαλὴν άτρωτον παντί σθένει φυλάξωμεν· ἥτις ἐστὶν ἡ εἰς Χριστὸν πίστις ἡμῶν· μηδ' αὖ πάλιν τοῦ θιάσου εὐσταθοῦντος καὶ εἰρη νεύοντος, ἀμελήσωμεν τῆς τῶν ἀρετῶν συντόνου έργασίας· τρίβωνα, καὶ ὑπήνην, καὶ βάκτρον ἀρκεῖν ἡμῖν πρὸς ἐξάνυσιν τῆς ἀγγελικής πολιτείας οιόμε νοι, τοῖς ὀργάνοις τῆς διδασκαλικῆς πολιτείας έναμα ρεγόμενοι· τὴν δὲ πάλην καὶ μάχην ἐκκλίνοντες, ἐξ ἧς ἡ νίκη τῷ ὑπηκόῳ προσγίνεται, προσθωρακι σθέντι τῷ λόγῳ τῆς πίστεως. ΠΕΥΣΙΣ ΡΙΒ. Καλῶς τὰ περὶ τοῦ ἔφεως ἡμῖν διεξελθόντος σου, δεόμεθα καὶ τὰ περὶ τῆς περιστερᾶς ἀκοῦσαι, διὰ τί αὐτὴν τῷ ὄφει συνέταξεν, ακεραίαν καὶ ἄκακον αὐτὴν ὑπάρχειν δηλῶν, Απόκρισις. Ἐπεὶ φρόνιμος μὲν ὑπῆρχεν ὁ ὄφις, οὐκ εἰς τὸ ἀγαθὸν δὲ, συνάπτει ὁ Κύριος τῇ φρονήσει τὸ ἄκακον καὶ ἀκέραιον τῆς περιστερᾶς· οὕτως τὴν σωρρο σύνην παριστῶν, φρονεῖν μὲν, ἀκεραίως δὲ καὶ ἀκάκως, μὴ ἐρπυστικῶς καὶ χαμαιζήλως κατὰ τὸν ὄφιν, ἀλλ' οὐρανίους πρὸς Θεὸν ἀνιπταμένους. Γινεσθε φρόνιμοι, φησὶν ὁ Κύριος, ὡς ὁ ὄφις καθ' ὑμῶν, καὶ ὑμεῖς κατ' αὐτοῦ σοφιζόμενοι· ὡς ἐκεῖνος ὑμᾶς τῆς μακαρίας ζωῆς, καὶ ὑμεῖς αὐτὸν τῆς ἑαυ τῶν διαγωγῆς ἐξορίσατε· καὶ ἀκέραιοι καὶ ἄκακοι πρὸς τοὺς πέλας ὡς ἡ περιστερά, μηδενὶ βροτῶν κακῶς ἀνταμειβόμενοι. Φασὶ γὰρ ὑπὲρ πᾶσαν ὄρνιθα, καὶ τὰ λοιπὰ ἀερόδια, ἄκακον τὴν περιστερὰν ὑπάρ χειν, καὶ μηδὲ αὐτὴν ἔχειν τὸ χολιοδόχον όργανον. Ετέρως τε, ἀρετῆς καὶ κακίας ἐν τοῖς δύο τούτοις ζώοις τὰς ἀρχὰς εὑρίσκομεν, κατάλληλον ἑκάστης ἀγαμένης ὄργανον· τὴν μὲν κακίαν ὡς βαρείαν καὶ χαμαίζηλον, καὶ ἐρπυστικὴν ἐν τῷ ὁμοίῳ γενομένην· τὴν δὲ ἀρετὴν ὡς θείαν καὶ ἐπουράνιον ἐν τῷ οὐρανοπόρῳ πετηνῷ ἀναφανεῖσαν, τὸ φιλεύνουν τοῦ Θεοῦ ἀνακηρύττουσαν. Δῆλον γὰρ ὅτι διὰ τοῦ θείου Πνεύματος αἱ ἀρεταὶ βροτοῖς ἐνεργοῦνται. Τοῦτο δὲ πάλιν μὲν ἐν τῇ [ἐκ τῆς θεϊκῆς ὑπὸ τοῦ Νῶς ἐξ- ** Ephes. iv, 15; v, 25. * Coloss. 111, 9. lus **. Serpens enim difficulter comprehensus totum quidem percutienti corpus exhibet, caput autemn illæsum custodire conatur. Et quieti se tradens et dormiens, semetipsum rotans, medium intra totum corpus caput communit, veluti muro consequenti tractu circumvallaus ipsum. Sed et velustatem sapienter exuit, ac in angusto aliquo ingressu compressus, senium deponit. Vult igitur et nos per angustam et laboriosam viam pressos veteri homine exui, et novo vestiri, qui sit secundum ipsius imaginem renovatus *. Ad hæc, etiam illius versutiam in meliori imitari; et quemadmodum ille adulando nos in lapsum et transgressionem seduxit: ita et nos astute proximis accedentibus suggeramus qua sunt fidei, reducamusque rursus et conjungamus Deo. Totum itaque corpus iis qui propter Christum flagellant, ad dilacerandum exhibentes, caput illæsum omni robore servemus, quod est fides nostra in Christum. Neque item cœtu sacro bene habente et tranquille agente illam negligamus virtutum intentami operationem, pallium et barbam et baculum sufficere nobis al perfectionem angelicæ conversationis arbitrantes, instrumentis vite nos instituentis instantes, luctam autem et pugnam deserentes, ex qua provenit ví - ctoria ei qui obsequitur, qui armatus est thorace, sermone fidei. INTERROGATIO CXCII. Posiquam nobis bene, quæ serpentem concernunt, recensuisti, cupimus et de columba audire, cur ipsam serpenti conjunxerit, simplicem et absque malitia ipsam esse significans? Responsio. Quandoquidem prudens quidem fuit serpens, at non in bonum, conjungit Dominus prudentiæ innocentiam et simplicitatem columbæ; sic prudentiam commendans, ut prudentes quidem simus, sed simpliciter et innocenter, non serpendo et humi replando instar serpentis, sed in coelestibus ad Deum subvolantes. Estote prudentes, inquit Dominus, ut serpens adversus vos, ita et vos adversus ipsum prudenter agite. Sicut ille vos e beata vita, ita et vos ipsum e vestro consortio ejicite: et simplices et innocentes erga proximos sicut columba, nulli mor. talium retribuentes mala. Tradunt enim præ cunctis avibus cæterisque degentibus in aere innocentem columbam esse, neque felliculum habere, quoil est bilis organum. Præterea virtutis et malitiæ in duobus animalibus istis principia iuvenimus, cum conveniens singula instrumentum habeant.Malitiamı quidem velut gravem et humi replantem serpentemque in simili esse; virtutem autem velut divjnam atque cœlestem in ave cœlum permeante apparentem, Dei in humanum genus benignitatem prælicantem. Constat enim, quod per divinum Spiritum virtutes in mortalibus efficaces sunt. Id qui-

$178 S. CÆSARII GREGORII FRATRIS dem olim in ea quæ ex arca divina a Noa emissa columba factum, quæ ad divinum illum virum reversa est, ramum olivæ cum foliis ferens. Per ramum quidem lignosam legem, per pingue folium autem semper virentem Evangelii doctrinam ferens. Nam omnes gentes complexæ Ecclesiæ nostræ imago fuit omnigena Now arca, innatantis pelago fluentis et instabilis hujus vitæ, undique procella tentationum circumfusa nostra Ecclesia. Per serpentem paradiso excidimus, per columban Spiritus, in cœlos subducti sumus. In hujus quippe forma Spiritus sanctus omnium virtutum apex in Jordane super Jesum devolavit. Illum quidem Filium Dei natura· lem et non adoptivum demonstrans, nobis autem simplicitatem et innocentiam afferens. Ne ergo simpliciter ut serpens ad seducen fum homines prudentes simus, sed ad benefaciendum recte sapiamus: (inquit enim benevolus ille præstantique mente pæditus Apostolus: Non ad sapiendum modo, sed ad recte sapiendum *7: et rursum idem, Volo autem vos sapientes quidem esse ad bonum, simplices autem ad malum *8:) neque laudibus elati et inflati, neque vituperiis dejecti et animo concidentes. Non enim potest verbis læsus et obtestans, et in iram intolerabilem erumpens, operarius fieri dominicæ vineæ. Eum namque qui in unam percussus maxillam, etiam alteran praebet, definit quod pondus diei præsentis sæculi et æstum in eo tentationum fortiter ferat, Dominus, tanquam omne opus laboriosum sui mandati prompte impleverit. Nec enim ipse tempore spontaneæ passionis a famulo percussus vindicavit, qui ab innumeris angelis ministrabatur. Ad quem contendens ab Judæis quinquies quadragenis una minus plagis affectus, mansuete suscepit, longanimitatem docens similem Deo, virtutem vere nominatam, cujus qui particeps est, ab iracundia procul abest. Quandoquidem igitur omnimoda virtus Deus est, merito longanimis appellatur, tanquam ab animositate longe distans. Quam etiam externæ disciplinæ sectatores honorarunt. Socrates quidem Atticorum dogmatum legislator, percussus non vindicavit; Antisthenes autem a quodam conviciatore in faciem percussus, cum nihil dixisset, abiit, solo percussoris nomine fronti inscripto, ne insanum vel ebrium suspicarentur ipsum ii qui viderant. Epicteti vero crure a moroso domino convulso, multis philosophis silentii et in periculis occasio doctrine fuit. Is enim qui philosophiæ operam dederat, dominus heri sui demonstratus est. Ne igitur deficiamus contumeliis affecti, sed nostri omniumque Opificis vestigiis ingredientes, etiamsi servus alienus fuerit qui alapam impegerit, divinum verbum et nos dicamus ei: Si quidem male locutus sum, testare de malo; sin bene, cur me cadis? Sic enim magnanimitate veluti sagitta adversarius vulnerabitur, et mutata præpropera linguæ sententiæque temeritate, gratiam tibi habebit tanquam auctori traditæ in melius mutationis. Non 57 Rom. 101, αποσταλείσης περιστερᾶς γενόμενον, ἢ πρὸς τὸν θεο σπέσιον ἐπανέστη, κάρφος Ελαίας φύλλων φέρουσα διὰ μὲν τοῦ κάρφους τον ξυλώδη νόμον, διὰ δὲ τοῦ πίονος φύλλου τὴν ἀειθαλῆ τῶν Εὐαγγελίων διδασκα λίαν φέρουσα. Τῆς γὰρ πανέθνου ἡμῶν Ἐκκλησίας εἰκὼν ὑπῆρχεν ἡ παγγενής του Νώε κιβωτός, ἐπισ νηχομένη τῷ πελάγει τῆς ῥεούσης καὶ ἀστάτου ταύ της ζωής, πάντοθεν τῷ κλύδωνι τῶν πειρασμῶν περιαντλουμένης ἡμῶν τῆς Ἐκκλησίας. Διὰ τοῦ ὄρέως τοῦ παραδείσου ἐκπεπτώκαμεν· διὰ τῆς περιστερᾶς τοῦ Πνεύματος εἰς οὐρανοὺς ἀνήχθημεν· ἐν γὰρ τῷ εἴδει ταύτης τὸ θεῖον Πνεῦμα ἡ κορώνη τῶν ἀρετῶν ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν κατέπτη· ἐκεῖνον μὲν Παῖδα Θεοῦ φυσικὸν, καὶ οὐ θετὸν ἀποδεικνύουσα ἡμῖν δὲ τὸ ἄκακον καὶ ἀκέραιον κομίζουσα. Μη τοίνυν μόνον κατὰ τὸν ὄφιν εἰς τὸ πλανῆσαι βροτούς φρονήσωμεν, ἀλλ᾽ εἰς τὸ εὐεργετῆσαι εὖ φρονήσα μεν (φησὶ γὰρ ὁ εὔφρων τε καὶ πολύνους Απόπολος, Οὐκ εἰς τὸ φρονεῖν μόνον, ἀλλ' εἰς τὸ σωφρονείν καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς, Θέλω μὲν ὑμᾶς σοφοὺς εἶναι εἰς τὸ ἀγαθὸν, ακεραίους εἰς τὸ κακόν μηδ ἐγκωμίοις επαιρόμενοι καὶ ἐξογκούμενοι· μηδὲ φόγοις βαλλόμενοι καὶ ἀλύοντες. Οὐ γὰρ οἷόν τε λόγοις τρωθέντα καὶ ποτνιώμενον, καὶ πρὸς ὀργὴν ἄσχεται ἐκφερόμενον, ἐργάτην γενέσθαι τοῦ Δεσποτικοῦ ἀμ πελῶνος. Τὸν γὰρ τὴν μίαν σιαγόνα παιόμενον, καὶ τὴν ἑτέραν προϊέμενον, ἐκεῖνον ὁρίζεται τὸ βάρος τῆς ἡμέρας τοῦ ἐνεστῶτος αἰῶνος, καὶ τὴν καύτων τῶν ἐν αὐτῷ πειρασμῶν γενναίως φέρειν ὁ Κύριος, ὡς πᾶσαν ἐργασίαν ἐπίπονον τῆς ἐντολῆς προθύμως ἐκπληρώσαντα. Εἰ γὰρ αὐτὸς παρ' αὐτὸν καιρὸν τοῦ αὐθαιρέτου πάθους ὑπὸ οἰκέτου παιόμενος οὐκ ἠμύτ νατο, μυριάσιν ἀγγέλων δουλευόμενος. Πρὸς ἦν ἀμιλο λώμενος, τὰς παρὰ Ἰουδαίων πεντάκις τεσσάρακοντα παρὰ μίαν ἐμφορηθεὶς, ηπίως ἐδέξατο, μακροθυ μίαν παιδεύων ἴσα Θεῷ, ἀρετὴν φερώνυμον, ἧς δ μετέχων μακρὰν ἀπὸ θυμοῦ γίνεται. Ἐπεὶ οὖν ἡ παν τελὴς ἀρετὴ Θεὸς ὑπάρχει, εικότως μακρόθυμος προσω αγορεύεται, ὡς μακρὰν ὑπάρχων θυμοῦ. ἦν καὶ οἱ τῆς ἔξω παιδείας ἐτιμήθησαν· Σωκράτης μὲν Ἀπι· κῶν δογμάτων νομοθέτης παισθεὶς, οὐκ ἠμύνατο Αντισθένης ὑπό τινος τῶν ὑβριστῶν συντριβεὶς τὸ πρόσωπον, μηδὲν φήσας ᾤχετο, την προσηγορίαν μόνον τοῦ πατάξαντος ἐπιγράψας τῷ μετώπῳ, διὰ τὸ μὴ δαιμονῶντα ἢ πάροινον τοῖς θεωμένοις ὑπο πτεύεσθαι. Επικτήτου δὲ τὸ σκέλος ὑπὸ τοῦ μοχθη ροῦ δεσπότου πηρωθὲν, πολλοῖς τῶν φιλοσόφων στο πῆς ἐν τοῖς κινδύνοις γέγονε παιδευτήριον. Δεσπότης γὰρ τοῦ δεσπόζοντος ἀπεδείχθη φιλοσοφήσεις. Μη οὖν ἀλλύωμεν ὑβριττόμενοι, ἀλλὰ τοῦ σφῶν καὶ πάντων Δημιουργοῦ κατ᾽ ἔχνος βαίνοντες, καν οἰκέ της ἀλλότριος ἢ ὁ ῥαπίσας, τὸ θεῖον ῥῆμα καὶ ἡμεῖ; φήσωμεν αὐτῷ· Εἰ μὲν κακῶς ἐλάλησα, μαρτύρη σον περὶ τοῦ κακοῦ· εἰ δὲ καλῶς, τί με δέρεις; Οὕτως γὰρ οἱονεὶ βέλει τῇ μεγαλοψυχία ο δι' έναν τίας τρωθήσεται, καὶ τῆς προπετοῦς γλώττης καὶ γνώμης μετακληθείς, χάριν σοι εἴσεται ὡς εἰτίν τῆς ἀλλοιώσεως, παιδευθείς μη πεινιάσθαι, καὶ 3. ** Rom. xvi, 19. se Joan. xvult, 25.

DIALOGUS IV. ἀλλοί.... πρὸς τοὺς ἧττονας πόνους τῶν μεγάλων μισθῶν ὀρεγόμενος, ἀλλὰ στέργειν καὶ τοὺς μείζονας, ὡς οὐχ ετέρως δηνάριον κομιούμενος, εἰ μὴ κόσ πων τελειότητι μαρτυρούμενος. Οὐκ ἄξια δὲ τὰ πα θήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν ἀποκαλύπτεσθαι δόξαν, φησὶν ὁ πλεῖστα διὰ Χριστὸν πεπονθώς, καὶ πάντα δι' αὐτὸν σκύβαλα ἡγησάμενος τὰ παρόντα, ὑψηλὸς Απόστολος. ΠΕΥΣΙΣ ΡΗΓ. Τί ἐστιν ὁ λέγει ὁ Κύριος, Ἐξῆλθεν ὁ σπείρων τοῦ σπεῖραι· καὶ ἃ μὲν ἔπεσε παρὰ τὴν ὁδὸν, ὁ δὲ εἰς τὰ πετρώδη, ἄλλα δὲ εἰς τὰς ἀκάνθας· καὶ τὰ μὲν παρὰ τὴν ὁδὸν, ἦλθε τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ καὶ κατέφαγεν αὐτά· τὰ δὲ εἰς τὰ πετρώ δη, διὰ τὸ μὴ ἔχειν βάθος γῆς, μηδὲ ῥίζαν, ἀνατείλαντα ἐξηράνθη· τὰ δὲ ὑπὸ τῶν ἀκανθῶν συν επνίγησαν· καὶ ὅσα περὶ τούτων διεξέρχεται ὁ λόγος; Απόκρισις. queruli simus aut defciamus ad minores labores, siquidem magna premia appetimus, sed et majores amemus, tanquam alias denarium non reportaturi, nisi perfectionis laborum testimonium habentes. Non sunt autem pares passiones præsentis temporis ad gloriam quæ revelabitur ", inquit qui plurima propter Christum passus est, omniaque propier ipsum præsentia pro quisquiliis habuit ", eximius ille Apostolus. INTERROGATIO CXCIII. Quid est quod dicit Dominus: Exivit qui seminabat ad seminandum, et alia quidem ceciderunt ἡμπια viam, alia vero in loca petrosa, alia autem in spinas. Et quæ juxta viam quidem, venerunt volucres cali, et decorarunt: quæ autem in petrosa, propterea quod terra profunditatem non habebant neque radicem, postquam exorta sunt, exaruerunt: quae vero in spinas, unu suffocata sunt 6'; et quæcunque de his sermo prosequitur? Responsio. Exivit qui seminabat ad seminandum. Exivit a Patre Christus, ante sæcula Deus. Ilic enim est sa - tor salutis nostræ. Semen autem ipsius, divinus el vivificus sermo: arvum, universa humanitas: boves, apostoli: aratrum, crux: jugum, concordia: jugatio, dulcis dilectio, colligans et sullens sanctorum cervices. Exivit qui seminabat ad seminandum, non triticum aut hordeum, non aliud aliquid terrenorum, vel si qua insuper alia: sed fidem in Patrem et Filium et sanctum Spiritum, spem resurrectionis, et dilectionem in Deum et proximum non simulataın. Exivit sator Christus, habens juga apostolos, ut inquit Isaias: Non enim per decem juga boum fecerunt amphoram unam "? Decem autem juga boum rationalia, sucrum caelum apostolorum significant, duodecim quidem ante passionem: septem item cum Stephano post divinamn resurre ctionem sub duodecim clectis: vigesimum autem eum qui ex calis audivit, Saule, Saule, quid me persequeris “? qui rursus pro eo quem persecutus fuerat adversus contribulem Israelem, in aliam aciem transcribitur, et ad bellum vicissim armatur. Illi itaque rationales satoris illius viginti boves, mortalium effoderunt animale arvum, per Christum disseminaverunt unicuique sub sole eam quæ est in ipsum fidem, facta tota terrena massa nostra amphora una, capace divinarum misturarum et sanguinis et aquæ, effusorum in cruce per apertionem lanceæ ex vase fictili divini corporis. Ipse enian sator, ipse figulus nostra massa Christus: qui ante incarnationem quidem nos ex nihilo creavit, contaminatos autem et inde deterioris capaces factos, per mortem contritos relingit, et per perseverantiam in posterum efficit nullius malitiæ capaces. Ipse siquidem absque mistione et absque confusione contemperatur cum figmento, immorσε Act. 15, Εξῆλθεν ὁ σπείρων τοῦ σπείραι· ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ Πατρὸς ὁ Χριστὸς, ὁ πρὸ αἰώνων Θεός· οὗτος γὰρ υπάρχει ὁ σπορεὺς τῶν σωτηρίων ἡμῶν. Σπέρμα δὲ αὐτοῦ, θεῖος καὶ ζωοποιός λόγος· ἄρουρα δὲ, ἡ ἀν θρωπότης πᾶσα· βόες, οἱ ἀπόστολοι· ἄροτρον, ὁ σταυρός· ζυγός, ἡ ὁμόνοια· ζεύγη, ἡ γλυκεῖα ἀγάπη συνδεσμοῦσα καὶ ὑποκλίνουσα τοὺς αὐχένας τῶν θεσπεσίων. Εξῆλθεν ὁ σπείρων τοῦ σπείραι, οὐ πυρόν, ἢ κριθήν, οὐχ ἕτερόν τι τῶν γηίνων, καὶ περὶ γαστέρα· ἀλλὰ πίστιν εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα· ἐλπίδα ἀναστάσεως, καὶ ἀγάπην εἰς Θεὸν καὶ τὸν πέλας ἀνυπόκριτον. Ἐξῆλθεν ὁ σπου ρεύς Χριστός, ἔχων δέκα ζεύγη βοών, καθώς φησιν ὁ ὑψηλὸς Ησαΐας· Οὐ γὰρ.... δέκα ζεύγη βοών ποιῆσαι κεράμιον ἔν Δέκα δὲ ζεύγη βοῶν λογικά, τὸν θίασον τῶν ἀποστόλων δηλοῖ· δώδεκα μὲν τοὺς πρὸ τοῦ πάθους· ἑπτὰ δὲ τοὺς περὶ Στέφανον μετά τὴν θείαν ἀνάστασιν, ὑπὸ τῶν δώδεκα ἀναῤῥηθέντων εἰκοστὸν δὲ τὸν ἐξ οὐρανῶν ἀκηκοότα, Σαούλ, Σαούλ, εί με διώκεις; τὸν αὖθις ὑπὲρ τοῦ διωκομένου κατά τοῦ ὁμοφύλου Ἰσραὴλ μεταταξάμενον, καὶ πρὸς τὸν πόλεμον ἀνθοπλισάμενον. Οὗτοι οὖν οἱ λογικοὶ τοῦ σπου ρέως είκοσι βόες, τὴν βροτῶν διασκάψαντες ψυχικὴν ἄρουραν, διὰ Χριστοῦ κατέσπειραν τῇ ὑφ᾽ ἡλίῳ τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν ποιήσαντες ὅλον τὸ γεῶδες ἡμῶν φύραμα κεράμιον ἕν, δεκτικὸν τῶν θείων κραμάτων, καὶ τοῦ αἵματος, καὶ τοῦ ὕδατος τῶν προχυθέντων ἐπὶ σταυροῦ, τῇ ἀμύξει τοῦ δόρατος ἐκ τοῦ κεραμίου τοῦ θείου σώματος. Αὐτὸς γὰρ σπορεὺς, αὐτὸς κερα μεὺς τοῦ ἡμετέρου φυράματος ὁ Χριστός· πρὸ σαρχώσεως μὲν ἡμᾶς ἐκ μὴ ὄντων δημιουργήσας εν πωθέντας δὲ, καὶ τοῦ χείρονος γενομένους δεκτικούς, διὰ θανάτου συντρίψας πάλιν ἀναπλάττει, καὶ διὰ τὸ μένειν τοῦ λοιποῦ κακίας απαραδέκτους· αὐτὸς γὰρ ἀμίκτως καὶ ἀσυγχύτως κατακιρνᾶται τῷ πλά σματι, ἀθανάτους ἀεὶ ἐσομένους δράσας ἡμᾶς ἐνώ • Rom. vin, 18. *¹ Philipp. 111. 8. ** Matth. xını, 5-7. 68 Isa. V, 10. Οὐ γὰρ. δέκα ζ. Aliter apud LXX fsaim v, 10, sic nimirum: Οὗ γὰρ ἐργῶνται δέκα ζεύγη βοῶν, ποιήσει κεράμιον ἔν. Vulg.: Decem enim jugera vinearum facient lagunculam unam.

S. CÆSARII GREGORII FRATRIS tales semper nos esse futuros efficiens vi unionis cum nostris et habitu nostro. Atque ipse fictile vas ast quod ex nostra testa secundum carnem factum est, habens viventem et salientem aquam suæ divinitatis, quod veluti ferens Joannes per predicationem baptismalis, clamabat, conspecto Jesu: Ecce agnus Dei qui tollit pecratum mundi cruce et profusione sanguinis et aquæ. De quo itum ipse Jesus interrogatus a discipulis, ubi ipsi pascha leBale pararent, inquit: Abile in civitatem, et occurrel robis homo fictile vas aquæ gestans et ei dicite: Magister dixit ", Apud te facio pascha cum discipulis meis. Et ostendet vobis cœnaculum stratum magnum, et illic parate ". Atque facta quidem sunt bac sensiliter. Intelligantur autem figurate: llomo quidem gestans fictile vas aquæ, Joannes Baptista, prædicans pœnitentiæ baptismum et baptizans, Civitas autem superna Hierusalem, cujus cives Joannes et cætera justorum et sanctorum turba. Cœnaculum vero stratum splendido lapide cœlum, animalibus quibusdam et formis varietate astrorum figuratum, ad cujus similitudinem regale apud nos pavimentum lapidumi varietate stratum. Quod autem bobus apostolos comparavit propheta, manifeste demonstrat Paulus divini vicenarii præcipuus, dicens ": Scriptum est: Non obligabis os bovi trituranti. Rursusque infert, Num boum cura est Deo? omnino de nobis dicit: propter nos enim scriptum est. Sed ad sublimem Isaiam redeamus, prophetiam »pud ipsum exstantem secuti: Non operantia decem juga boum factura esse amphoram unam rursusque subjungit: Et qui seminal artabas sex, melet tres modios. Num igitur tantum frustratiomem aliquando fore censebimus, ut qui seminaverit arlabas sex, tantummodo tres recipiat modios? Non enim inquit, tres artabas faciet, sed tres modios, exiguum quid habentes. Verum in interius litteræ velamentum ingredientes, inveniemus omnino id secundum ista futurum. Sex igitur artabas quibus Ecclesiæ conseritur arvum rationale mortalium, esse quatuor quidem divini sermonis libros, quintam autein sanctorum Acta, sextam vero unico volumine contentas eximii apostoli Pauli quatuordecim Epistolas: ex quibus et per quas fructum fert sacer cœtus institutione antistitum in divinis consitus, tres modios, fidem in Patrem et Filium et Spiritum sanctum. Exivit enim qui seminabat ad seminandum, non triticum ex quo panis lit, sed lidem vivilicam, at non in omnibus. σει τῶν ἡμετέρων καὶ ὄψει τῇ καθ' ἡμᾶς. Καὶ αὐτὸς ὑπάρχει τὸ κεράμιον τὸ ἐκ τοῦ ἡμετέρου οστράκου κατὰ σάρκα γενόμενον, καὶ ἔχον τὸ ζῶν καὶ ἀλλόμεν νον ὕδωρ τῆς αὐτοῦ θεότητος. Ὅπερ οἱονεὶ φέρων δ Ἰωάννης τῷ κηρύγματι τοῦ βαπτίσματος ἐβόα, θεασάμενος τὸν Ἰησοῦν· Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἰ. ρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, σταυρῷ καὶ προ χύσει αίματος καὶ ὕδατος. Περὶ οὗ πάλιν ὁ Ἰησοῦς πυθόμενος τοῖς φοιτηταῖς, ποῦ αὐτῷ τὸ Πάσχα τη νομικὸν ἑτοιμάσοιεν, φησὶν αὐτοῖς· Ἀπέλθατε εἰς τήνδε την πόλιν, καὶ ἀπαντήσει ὑμῖν ἄνθρωπος βαστάζων κεράμιον ὕδατος· καὶ εἴπατε αὐτῷ, διδάσκαλος εἶπε, Πρὸς σὲ ποιῶ τὸ Πάσχα μετά τῶν μαθητῶν μου· καὶ ὑποδείξει ὑμῖν ἀνώσεων μέγα ἐστρωμένον· κἀκεῖ ἑτοιμάσατε· καὶ γέγον μὲν ταῦτα αἰσθητῶς· νοείσθω δὲ τροπικώς Ανήρ μὲν βαστάζων τὸ κεράμιον τοῦ ὕδατος, Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής, κηρύττων μετανοίας βάπτισμα καὶ βαπτί ζων. Πόλις δὲ ἡ ἄνω Ἱερουσαλήμ, ἧς πολῖται Ἰωάν νης, καὶ ὁ λοιπὸς τῶν δικαίων ὅμιλος καὶ ἁγίων. Ανώγεων δὲ ἐστρωμένον λαμπρά ψηφίδι, ὁ οὐρανός, ζωά τέ τινα καὶ σχήματα τῇ ποικιλίᾳ τῶν ἄστρων ὑπομορφούμενος, κατὰ τὸ παρ' ἡμῖν βασιλικὴν ἔδαφος, τῇ ποικιλία τῆς ψηφίδος κατεστρωμένον. Ὅτι δὲ βουσὶ τοὺς ἀποστόλους ὁ προφήτης παρείπετε, σαφῶς παρίστησι Παῦλος ὁ τῆς θείας εικοσαόμβης ἐξαίρετος, φάσκων· Γέγραπται, Οι φιμώσεις βοῖν ἁλοῦντα· καὶ αὖθις ἐπάγων, Μὴ τῶν βοών μέλει τῷ Θεῷ; Ἀλλὰ πάντως περὶ ἡμῶν λέγει· δι' ἡμᾶς γὰρ γέγραπται. Ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν ὑψηλὸν Ἡσαΐαν πάν λιν φοιτήσωμεν, τῇ παρ' αὐτοῦ προφητεία επόμενοι· Οὐ γὰρ ἐργῶνται δέκα ζεύγη βοών ποιῆσαι κεράμιον ἔν· καὶ αὖθις ἐπάγει, Καὶ ὁ σπείρων ἀρτά βας ἓξ, θερίσει μέτρα τρία. "Αρ' οὖν τοσαύτην ἀστο χίαν υποθώμεθα γενέσθαι ποτέ, ὥστε σπαρείτε; ἀρτάδας ἐξ, μόνον τρία ἀποτίσειν μέτρα; Οὐ γάρ φησι, τρεῖς ἀρτάδας ποιήσει, ἀλλὰ τρία μέτρα, βραχύ τι ἔχοντα. Ἀλλ' εἰς τὸ ἐσώτερον τοῦ γράμματ τος καταπέτασμα παρεισδύνοντες, εὑρήσομεν πάντως τὸ διὰ τούτων ἐσόμενον. Εξ τοίνυν ἀρτάδας, απ τῆς Ἐκκλησίας κατασπείρεται άρουρα λογική βρα τῶν, τέτταρας μὲν τὰς τῆς θεηγορίας πυκτάς, τέμε πτην δὲ τὴν τῶν θεσπεσίων Πράξιν· ἔκτην δὲ τὴν τοῦ ὑψηλοῦ Παύλου μονότευχον δεκατεσσάρων ἐπιστε λῶν· ἐξ ὧν καὶ δι᾽ ὧν καρποφορεῖ ὁ θίασος της και ηχήσει τῶν ἡγουμένων, τὰ θεῖα κατασπειρόμενος τρία μέτρα, τὴν εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα πίστιν. Ἐξῆλθε γὰρ ὁ σπείρων τοῦ σπείραι, οι πυρὸν ἀρτοποιόν, ἀλλὰ πίστιν ζωοποιόν· ἀλλ᾽ οὐκ ἐν πᾶσι. (Quædam enim juxta viam cadunt, quæ via est Christus). Nam inquit ipse: Ego sum via vilæ Non ergo procul a via sunt Ariani: quemadmodum et Græci et Judaei, neque item în via sunt, sed juxta viam, id est prope Christum. Quippe quod Christum confitentur, facit ut prope viam sint:quod veto minorem et inæqualem blasphemant, id ex vivente via ipsos ejicit. Quapropter et volatilia coli, diabolici exercitus advolantes, colligunt semina divina ex corde reproborum. Ipse etenini Dominus quod præcipu, id omnino et facere solet, dicens: Nolile projicere sanctum meum canibus, neque projicere margarites meas coram porcis ". Et rursus: Toilite, inquit, ab ipso talentum, et date ei qui habet talenta decem, Omani or Matth. xxvι, 18. ** 1 Cor. 1x, 9, 19; Joan. Σιν, 6. * Joan. 1, 29. σε Marc. ειν, 13-15; Luc. xxι, 10-12. 1 Tim v, 18; Deut. xxv, 4. 6ο Isa. v, 10 sec. LXX. " 71 Matth. vII,

DIALOGUS IV. euim habenti Adem rectam, dabitur et adjicietur: ab co autem qui non habet fidem, spem et charitatem in Deum, etiam id quod videtur habere, auferetur”, inquit Dominus. Ioc est quod ipso frui nou po-sint, nisi omni virtute sint perfecti, qui recta fide Deum non colunt. Sicut inquit ipse: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit, qui vero non crediderit, condemnabitur ". Vocal autem nomine, ut puto, incredulorum etiam male credentes, et impios sectatores hæresum. Porro qui in spinosis sunt, Eunomianí mihi videntur, quos propter blasphemiam Anomœos plurimi appellant. Nam quod debacchantes ereaturam et cogitationem audent nugari Christum esse, id velut spinæ suffocat eos, et non permittit germinari et perfici fide. Competit etiam idem sermo quibusdam Ecclesiæ nostræ, qui curis vite et spinis negotiorum se suffocant, neque concedunt in se vigere, aut perfectam producere rerum divinarum naturam. Alia autein ceciderunt non super petram, sed super petrosa. Petra enim Christus est”, quemadmodum inquit divus Paulus. Petrosi vero mihi esse videntur obtusum habentes et obedire nesciun cor, quod tenerius quidem est quam lapis, durius autem quam propria natura. Talis enim naturæ semen est, tenerius quidem lapide, durius autem terra. Cui comparat Dominus Deo inimicos Macedonios, et Marathonios qui Spiritum blasphemant, et ipsum creatum esse falso asserunt, implacabilem sibi contrahentes Domini denuntiationem. Inquit enim: Qui dixerit verbum adversus Filium hominis, remittetur illi; qui vero dixerit adversus Spiritum sanctum, non remilletur el, neque hic neque in sæculo futuro ". Neque igitur terra sunt bona et frugifera, tenens semen sicut Christiani; neque item solida petra sunt, qui exsculpentur a doctoribus in structuram sacri cœlus. Quod enim confitentur Dei Filium Jesum Christum similem secundum substantiam Patri, ostendit ipsos molliores esse: quod autem negant Deum esse Spiritum sanctum, ipsos ambigere et ex parte validos eirca totum cæentire, Creatorem cum creatura connumerantes, et de Domino pariter et servo perperam sentientes. Quos a Christianismo secludens Apostolus inquit: Si quis spiritum Christi non habet, is non est ejus 1. Et alia, inquit Dominus, ceciderunt in terram bonam, et dabant fructum, alia quidem trigecuplum, alia vero sexagecuplum, alia vero centuplum ". Terræ bonæ rectissimum et bene sentions cor, et voluntatis propositum comparans, repurgatum ab bæreticis spinis, et germinans: primum quidem berbam fidei, deinde spicam spei crescentem, tum maturum fructum dilectionis perfectæ exhibens. Hæc enim et divus Apostolus præcipua esse ostendit, fidem, spem, charitatem ". Qui igitur credit, facit triginta; qui vero sperat, facit sexaginta; qui vero in dilectione perfecta est, centupla per perfectionem facit opera, quæ sunt acceptissima Deo. Qui ex uno semine tertium reddidit fructuam Deum honorans, Ecclesiam exaltans, semetipsum deificans, cum spiritu se componens, animæ providens, corpori imperans, in terra glorificatus, ex mortuis resurgens, in cœlis requiescit. Qui perfectus in Triuitate, fidelis est, mansuetus, facilis erga omnes et modestus, misericors, benignus, justus, corpus contemnens, divina exercens, cœlestia esuriens, in imagine cum mortalibus degens, et ſigura super terram apparens; ideo trigecupla fructificat, tanquam inter homines agens: sexagecupla autem, veluti cum angelis ministrans: centupla vero, tanquam cum Deo conversans: per unctionem olei sancti dans fructum in trigecuplis; per baptismum autem in sexagecuplis; per unguenti sacruni ministerium in centuplis. Qui credit in Patrem, profert triginta, qui in Filium, sexaginta, qui in Spiritum, centum … … … … … … … Quo enim putant imminuere Spiritum divinum, hoc magis ipsum extollunt et ornant, numero præponentes ipsum Patri et Filio, male et imprudenter. Qui enim credit, now in Spiritum, sed in Patrem credit primum, deinde in Filium, atque tum in consummatorem Trinitatis Spiritum sanctum. Quemadmodum et divinorum ille carminum auctor, opificium Trinitatis signifi- * τῆς Τριάδας θεῖον καὶ ἅγιον Πνεῦμα. Καθὼς καὶ ὁ cans esse universa, inquit: Verbo Domini cœli firτῶν θείων μελῳδὸς, δράμα τῆς Τριάδος σημαίνων mali sunt, et Spiritu oris ipsius, omnis virtus eoὑπάρχειν τὰ σύμπαντα, φησί, Τῷ λόγῳ Κυρίου οι rum”. Dominutn Patrem, Verbum Filium, Spiritum οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν, καὶ τῷ Πνεύματι τοῦ στό autem sanctum illum et consuminatorem sacræ Triματος αὐτοῦ, πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν· Κύριον τὸν nitatis appellans. Cujus propriam potestatis auctoriΠατέρα, Λόγον δὲ τὸν Παῖδα, Πνεῦμα δὲ τὸ ἅγιον καὶ tatem significans Dominus, postquam a mortuis reσυμπληρωτικὸν τῆς θείας Τριάδος· οὗ τὴν αὐθεντίαν surrexisset, inquit discipulis suis: Accipite Spiriδηλῶν ὁ Κύριος ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς, φησὶ τοῖς ἑαυτοῦ tum sanctum. Quorum remiseritis peccata, remittunμαθηταίς, Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον ἄν τινων ἀφῆτε tur eis**, auctoritate videlicet Spiritus quem accipiτὰς ἁμαρτίας, ἀφέωνται· τῇ αὐθεντίᾳ δηλονότι οὗ tis, divinitus vobis dantis potestatem remittendi λαμβάνετε Πνεύματος, θεϊκῶς ὑμῖν παρέχοντος συγ peccata. Ne igitur cum hæreticis corruamus, qui a χωρεῖν ἁμαρτήματα. Μὴ τοίνυν αἱρετικοῖς συνολι regina Austri condemnabuntur", per ignaviam in σθήσωμεν, ὑπὸ τῆς βασιλίδος τοῦ Νότου κατακρίνε exercenda virtute. Hæc enim fama sapientiæ a fl76 1 Cor. x. 4. 78 Matth. x1, 32. Rom. vi, 9. "Juan. xx, 22, 23. " Matth. xit, 42. tom. III, pag. 635. Vulgo, Marathon ** Matth. xxv, 28, 29. * Marc. XVI, 16. 77 Matth. xiii, 23; Marc. iv, 8. 181 Cor. xill, 13. " Psal. xxXII, 6. Marathonios. Sic legimus cum Cotelerio Monum. Eccl. Gr. HEOS.

S. CÆSARII GREGORII FRATRIS nibus terræ ad Solomonem pervenire properavit: istis autem Christus hodierno tempore clamans evigilare et aspicere id pro e re ipsorum est, non persuasit. Et illam quidem verba et rumores ad salutem velocem reddiderunt; hos autem aspectus et operatio Dei, et Verbi iucarnati, nequaquam meliores reddiderunt. INTERROGATIO CXCIV. Secundum litteram intelligitur tantum, aut num aliam aliquam considerationem habet interrogatio Petri et responsum Domini? illo quidem interrogante, Quoties si peccaverit in me frater meus, remittam ei? num septies "? Hoc autem abundanter respondente, Amen dico tibi, non tantum septies, sed septuagies septies. Responsio. Pulchra quidem et facilis responsio, conferens utrique remissionem, cum ei qui peccavit, tum ei contra quem comniissum est aliquid. Illi quidem in quibus deliquit, veniam petenti; huic autem in g¨atiam recipienti, tanquam iisdem obnoxio. Nihil enim est quod cadere et capi nequeat, præter solam primæ et incompositæ sacræ Trinitatis in unitate naturam. Inquit enim divinum oraculum: Quis gloriabitur castam se habere animam? aut quis libere dicit, se purum esse a peccato? Aute loc autem Jobus ille divinus, turris inconcussɔ, qui percutienti diabolo et affectibus non cessit, adamantinum laquear, diserte clamat: Nullus a peccato purus est, si vel uno tantummodo die super terram duraverit vita ejus“. Vita autem hominis non fuerit ex utero in vitam progressus, sed post corporis incrementum intellectus perfectio principium est consultationis circa vitanı. Quandoquidem igitur futarum erat ut Petro crederentur claves regui calorum, et ecclesiasticus cœlus (claudere autem intellige potestatem remittendi peccata, nam pro clave linguam habuit aperientem cœlum claudentemque; id quod et nobis est lingua, aperire nobis ipsis aut claudere coelum; illo quidem, iis qui digna, lioc vero, illis qui indigna Deo locuti sunt, contingente), potestatem igitur remittendi peccata cum se accepturum speraret, Dominum interrogat, Quoties si peccaverit in me frater meus, remillam illi? Num septies? Çujus autem gratia non quater, aut decies, aut ulterius quærit, sed usque septies? Videtur mihi ipsum de homicida latenter instrui velle: num venia per baptismum et penitentiam diguus habeatur, qui septem peccata incurrit, qui primus in mundo homicidium patravit Cainus, et totidem damnatus suppliciis se invicem suscipientibus ex cæde peccatis. Primus enim inter homines Cainus dolose egit, primus homicidium fecit, primus mentitus est Deo, quærenti de interfecto, primus parentibus luctum et lainentationem induxit occiso fratre, primus invidiam et livorem peperit, primus fructuum primitias malitiose obtulit, primus terra sanguiue polluta, exsecrationis ei conciliator fuit. Porro septem * Matth. xviii, 21, 22. 83 Prov. xx, 9, sec. LXX. σθαι μέλλουσι, ῥαθυμίᾳ τοῦ κρείττονος· τῇ μὲν γὰρ ἀκοῇ σοφίας ἐκ τῶν περάτων τῆς γῆς πρὸς Σολο μῶντα ἐκπτῆναι παρώτρυνε τούτοις δὲ Χριστὸς ἡμέν ριον ἐμβοῶν, νήψαι καὶ βλέψαι πρὸς τὸ συμφέρον οὐκ ἔπεισε· καὶ τὴν μὲν λόγοι καὶ φῆμαι πρὸς σωτηρίαν ἑπτέρωσαν· τοὺς δὲ, ύψις καὶ πράξις τοῦ Θεοῦ καὶ Λόγου σαρκωθέντος, οὐδαμῶς ἐβελτίωσαν. ΠΕΥΣΙΣ ΡΑΔ. Τῷ γράμματι νοεῖται μόνον, ἢ καὶ ἑτέραν ἔχει τινά θεωρίαν ἡ τοῦ Πέτρου ἐρώτησις, καὶ ἡ τοῦ Κυρίου ἀπόκρισις; τοῦ μὲν ἐρωτῶντος, Ποσάκις, ἐὰν ἁμαρτ τήσῃ εἰς ἐμὲ ὁ ἀδελφός μου, ἀφήσω αὐτῷ; έως ἑπτάκις; τοῦ δὲ πλουσίως ἀποκριναμένου, Αμὴν λέγω σοι, οὐ μόνον ἕως ἐπτάκις, ἀλλ᾽ ἕως έβδο μήκοντα επτάκις. Απόκρισις. Καλὴ μὲν καὶ πρόχειρος ἡ ἀπόκρισις, συμφέρουσα ἑκατέροις, τῷ τε ἁμαρτάνοντι, καὶ τῷ πλημμελου μένῳ· τῷ μὲν ἐφ' οἷς ἔπταισε, συγνώμης αιτουμένο τῷ δὲ παρεχομένῳ, ὡς τοῖς αὐτοῖς ὑποκειμένῳ. Οὐδὲν γὰρ ὁ ἄπτωτον καὶ ἀχείρωτον, πλὴν μόνης τῆς πρώ της καὶ ἀσυνθέτου θείας Τριάδος ἐν μονάδι φύσεως. Φησὶ γὰρ τὸ θεοφόρον λόγιον· Τις καυχήσεται ἁγνὴν ἔχειν καρδίαν; ἢ τὶς παρρησιάσεται καθαρὸς εἶναι ἁμαρτίας; Πρὸ τούτων δὲ Ἰὼβ ὁ θεσπέσιος, ὁ πύργος ὁ ἄσειστος, ὁ τῷ παίοντι διαβόλῳ καὶ τοῖς πάθεσιν ἀνύπο εικτος, ὁ ἀδαμάντινος στρατός διαρρήδην βοι· ού δεὶς καθαρὸς ἀπὸ ἁμαρτίας, εἰ καὶ μία ἡμέρα ή ζωὴ αὐτοῦ ἐπὶ τῆς γῆς. Βίος δὲ βροτοῦ οὐχ ἡ ἐκ νησ δύος εἰς τὸν βίον πρόοδος· ἀλλὰ μετὰ τὴν σωματικὴν αὔξησιν, καὶ τῆς ἐννοίας τελείωσιν, ἀρχὴ τῆς περὶ τὸν βίον διασκέψεως. Ἐπεὶ οὖν ὁ Πέτρος ήμελλε πιο στεύεσθαι τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, καὶ τὸν ἐκκλησιαστικὸν θίασον (κλεῖν δέ μοι νόει τὴν εξουσίαν τοῦ συγχωρεῖν ἁμαρτίας· ἀντὶ γὰρ κλειδός τὴν γλῶτταν ἐκέκτητο, ἀνοίγουσαν τὸν οὐρανὸν, καὶ κλείουσαν· τοῦτο δὲ καὶ ἡμῖν ὑπάρχει γλώττη, ἀνοί γειν ἑαυτοῖς, ἢ κλείειν τὸν οὐρανὸν, τὸ μὲν, ἄξια, τὸ δὲ, ἀνάξια τοῦ Θεοῦ φθεγγομένοις συμβαίνοντα τὴν ἐξουσίαν τοίνυν τοῦ συγχωρεῖν ἁμαρτίας κομίζει σθαι καραδοκῶν, τοῦ Κυρίου πυνθάνεται, Ποσάκις, ἐὰν ἁμαρτήσῃ εἰς ἐμὲ ὁ ἀδελφός μου, ἀφήσω αὐτῷ; ἕως ἐπτάκις; Τίνος δὲ χάριν οὐ τετράκις, ἢ δεκάκις καὶ ἄνω πυνθάνεται, ἀλλ᾽ ἕως ἑπτάκις; Δοκεί μοι περὶ τοῦ φονέως λεληθότως μαθεῖν ἱμειρό μενος, εἴπερ συγγνώμης διὰ τοῦ βαπτίσματος καὶ τῆς μετανοίας ἀξιοῦται ὁ τοῖς ἑπτὰ περιπεσών ἁμαρ τήμασι, πρῶτος ἐν κόσμῳ φονεύσας Καῖν· καὶ τοῦ αύταις κατακριθεὶς τιμωρίαις, καταλλήλως τοῖς ἐκ μιαιφονίας συνυφεστῶσιν ἁμαρτήμασι· πρώτος γὰρ ἐν ἀνθρώποις ὁ Καῖν ἐδολιεύσατο, πρῶτος ἐφόνευσε, πρῶτος Θεῷ ἐψεύσατο πυθομένῳ περὶ τοῦ ἀναιρεθέν τος, πρῶτος γονεῦσι πένθος καὶ κωκυτὸν ἐπήγαγε, κτείνας τὸν ἀδελφόν, πρῶτος βασκανίαν καὶ φθόνον ὤδινε, πρῶτος τῶν γεννημάτων τὰς ἀπαρχὰς πονηρῶς προσενήνοχε, πρῶτος τὴν γῆν αἵματι μιάνας, κατάρας αὐτῇ πρόξενος γέγονε. Τοῖς δὲ ἑπτὰ τούτοις ἐν τῷ μιαιφόνῳ δράμασιν, ισάριθμος και τιμωρία as Job xiv, 4, 5 sec. LXX.

DIALOGUS IV. ὑπὸ τῆς θείας φωνῆς ἐπάγετα:· στείρωσις καὶ ἀκαρ- istis in homicidio facinoribus, par numero etiam πία τῆς γῆς, μηκέτι δεξιουμένη τὸν μιαιφόνον • supplicium per divinam vocem imponitur. Sterilitas στεναγμὸς καὶ κλόνος ὅλου τοῦ σώματος. Αλλο et infecunditas terræ, quæ non amplius homicidam ἀριθμῷ καὶ τιμωρίαν πειρᾶσαι δεῖν ᾠήθην. Επι receptura sit: gemitus et quassatio totius corporis. κατάρατος ἡ γῆ ἀπὸ σοῦ, μία κόλασις. Εργά- Sedenim in enumeratione etiam ipsum supplicium ζων τὴν γῆν, δευτέρα αὕτη· ἀνάγκῃ γάρ τινι ἀρ. examinandum esse arbitratus sum. Μaledicta lerῥήτῳ αὐτὸν συνέταξε, κατεπειγούσῃ προσταλαιπω τα a less. una poena est. Operare terram, altera; nam ρεῖν, τῇ γῇ μοχθεῖν. Καὶ οὐ προσθήσει δοῦναί σοι arcana quadam necessitate ipsum construxit, cogenτὴν ἰσχὺν αὐτῆς· τρίτη κόλασις, πονεῖν, καὶ μηδὲν te ad ærumnosam et molestam in terra vitam. Et ἐκ τῶν πόνων καρπίζεσθαι. Στένων καὶ τρέμων ἔσῃ non adjiciet us det tibi robur suum, tertium supἐπὶ τῆς γῆς· ταῖς τρισὶ δύο προστίθησι τιμωρίας ή pliciuni, laborare et nullum ex laboribus fructum θεία ψήφος, στεναγμόν διηνεκῆ, καὶ τρόμον ἄπαυστον, percipere. Gemens et tremens eris super terram: triὡς μηδὲ τροφὴν τῷ στόματι. ἢ ποτὴν προσάγειν οἷόν bus duo insuper addit supplicia divinum decretum, τε, ἀστατούσης τῆς μιαιφόνου δεξιᾶς, κακῶς τῇ προ gemitum assiduum et tremorem indesinentem, ut τέρᾳ ισχύϊ κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ χρησαμένης, καὶ τῇ neque cibum ori vel potum admovere possit, treρώσει ἀρρωστίαν πριαμένης. Εκτη τιμωρία, τοῦ mente homicidæ dextera, quæ pristino robore male ἐκπεσεῖν αὐτὸν τῆς πρὸς Θεὸν αὐτὸν παῤῥησίας. Δεινή adversus fratrem usa est, et per vim valentem inγὰρ καὶ βαρυτάτη ή κόλασις, πάντα ἔχουσα τὰ ἀμυν- firmitatem sibi emit. Sextum supplicium, quod exτήρια, ἡ τοῦ Θεοῦ ἀποστροφή· ὑπὲρ ἧς ἀποδυρόμε- ciderat ex ea quæ erga Deum est, libertate. Vebeνος ὁ ἐν πείρα ταύτης γενόμενος, θάνατον ἐξαιτεῖται, mens enim et gravissimum est supplicium aversio λυσιτελεῖν αὐτῷ μᾶλλον εἰδὼς, ἢ τὴν ἀποβληθέντα Dei, in quo omnimoda protectio est: quam deplo Θεοῦ. Καί φησιν, Εἰ ἐκβάλλεις με τῆς γῆς, τοῦτ' ἔστιν, rans is qui cam experiebatur, mortem expetit, eam εἰ μηκέτι τῶν ἐκφορίων αὐτῆς ἀπολαύειν μέλλω, καὶ sibi conducibiliorem esse sciens, quam vivere abjeἀπὸ τοῦ προσώπου σου κρυβήσομαι· εἰ τῶν κατὰ ctum a Deo. Sic enim ait: Si ejicis me a terra, τῆς γῆς ἀναγκαίων πρὸς τὸ ζῇν ἐστέρημαι, καὶ αὐτῷ hoc est, si non amplius fructibus ejus fruiturus sum, σοὶ ὀργιζομένῳ ἐμφανίσαι οὐ δύναμαι· Καὶ ἔσται, et a facie tua abscondar*; si ex terra mihi ad viφησί, πᾶς ὁ εὑρίσκων με ἀποκτενεῖ με· κρεῖττον tam necessariis privatus sum, et temetipso indiγὰρ θανείν με ἢ ζῇν κακῶς τιμωρούμενον. Πρὸς ἄν gnante, apparere in oculis hominum non potero: Et ὁ Κύριος φησιν· Οὐχ οὕτως· ἐθέμην γὰρ σημεῖον fet, inquit, ut omnis qui ne invenerit, occidat me. ἐπὶ σοὶ, τοῦ μὴ ἀνελεῖν σε πάντα τὸν εὑρίσκοντά Melius enim mihi est, ut moriar, quam ut vivam σε. Εβδόμη αὕτη τιμωρία, τὸ μὴ ἀξιοῦσθαι θανά- male excruciatus. Ad quem Dominus inquit: του, πᾶσαν αἰσχύνην καὶ δόξαν λύοντος· ἀλλὰ μένειν Non ita fiet: posui enim signum super te, ne te inτιμωρούμενον, καὶ τῷ σημείῳ στηλιτευόμενον, αὐτὸν terficiat quisquis invenerit te". Septimum id supὑπάρχειν τῶν κακῶν ἐν βροτοῖς ἀρχηγόν. plicium est, indignum haberi morte, omnem turpitudinem et opinionis gloriam solvente, sed manere cruciatui obnoxium, et signo notatum illum, qui malorum inter homines auctor erat. Gravissimum enim suppliciorum ratione præditis est turpitudo, quam sontibus divinum decretum minatur, dicens: Resurgent alii quidem ad vitam æternam, alii autem in turpitudinem et opprobrium æternum ". Quandoquidem igitur septem inhæserant homicidæ mala, totidem etiam suppliciis daminatus est. Sciebat itaque Petrus quod septimum diem honorandum Dominus destinaverat, in eo requiescens et ab operibus suis cessans; et quod non aliam, sed hanc honorasset, in ea legem daus, quodque sabbatum propter cessationem ab operibus vacasset: et quod venerandus sit, et peculiarem significationem ferat septenarius dumerus, in quo scenopegiæ tubæ, in quo dies expiationis: septimus apud ipsos annus remissionis in pretio habitus, sex annis terram arantes, conserentes et metentes, septimo quiescere sinentes, integramque manere, ex ca sponte nascentibus contentos. Septem annis servitutem serviens famulus libertatem adipiscebatur. Præterito annuæ septimanæ tempore, septuagenarii captivi ex Babylone liberati sunt. Peculiariter item a sacro cœtu Christigeræ Ecclesiæ nostræ usurpatur septenaria beneficentia. ' Septies enim in die laudavi te, inquit Davides", carminum divinorum auctor. Diei quidem nomine præsens significans sæculum: septies autem ipsum per hebdomadem revolvi.Isaias" septem enumerat spiritualia dona Fit septem oculi Domini, iuquit ". Id quod et Solomon ait, Sapientia edificavit sibi domum, et sufulsis columnas septem ". Sapientiam autem Christum esse, divus Apostolus interpretatus est. Domus autem hujus cœlum et Ecclesia. In illo quidem septem columnæ angelici ordines, in hac autem Stephani et Philippi collega apostolorum septem diaconi. Et rursus alius sanctorum vatum inquit, Septies cadet justus, et resurget”. Non aliter autem quam per pœnitentiam. Septimus ab Adamo Enochus translatus, non vidit mortem, id docente transpositione, ex corruptibili et morti obnoxia vita in immortalem et omnibus ærumnis carentem locum transferri Ecclesiam. Ex diluvio item, solum servatur intellectilem Noa Christum gubernatorem habens. Septimus ns Gen. 1, 11, so ibid., 14. sr ibid., 15. ss Dan. xii, 2. ** Psal. cxviii, 164. • Zach. 1, 9. οι Prov. 1x, 1. 9] Cor. 1, 24.» Prov. xxiv, 16. Isaias.... Et septem, etc. Hic locus non exstat apud Isaiam, sed occurrit Zach. 111, 9.

S. CÆSARI GREGORII FRATRIS ab Abrahamo Moses legislator divinus exhibitus est, mutatio vitæ, iniquitatis sublatio, ad bonam constitutionem legum ascensus. In septem hebdomadis annorum insignem Deus jubilæum dedit, quo tanquam, sabbato frueretur, et cessaret terra ab aratione, a debitis autem solverentur debitores. Septuagesima et septima generatione ab Adamo Christus nascitur, quemadmodum per genealogiam divus Lucas demonstrat. Quandoquidem igitur Scriptura numerum remissionis peccatorum in septenario definit, cum hebdomade autem præsens ævum extenditur, septem quidem diebus ab Opifice integre perfectum, septenaria vero vicissitudine velut semper in se revolutum: habet remissionem peccatorum pir pœnitentiam, qui ad correctionem et sobrietatem înclinat, castigatam a Deo. Ideoque putans Petrus, quod difficillime, si Domini decretum sit in boc hebdomadario sæculo, remittatur illud homicidæ septuplex flagitium et crimen, inquit ad Dominum, Quoties, si peccaverit in me frater meus, remittam illi? num septies? Quasi dicat, Num etiamsi homicidium patiarit, remittam ei pœnitenti? Dominus autem benignitatem ei commendans, inquit: Non modo septies, sed etiam septuagies septies. Illud, ut arbitror, docens, quod non modo is qui semel homicidium fecit, et septem illis malis subjacet, secipi debeat si penitet; sed is, qui jam semel quodammodo Deum abnegavit, quod gravius est cæde septuagies septies commissa, recipiendus sit, veniaque danda pœnitenti et lugenti. Propter quæ ista menti adumbrantur, et ut diffidens his Petrus ejusmodi veniam consequatur, qui absque venia fore putabat utrumque, et nunquam per poenitentiam dignos babendos benignitate: permittit ipsum cadere Dominus septies, propter percussum pontificis servum et amputatam ejus aurem. Intentione enim interfecit, nisi qui plantavit aurem audisset, et qui formavit oculum animadvertis sets. Qui paulo ante cæci oculos aperuerat, et quidem ejus qui nunquam aspexerat lucen, hic percussi aurem miox restituit tactu manus, utrisque miraculose tanquam a Deo factis. Septuagies autem septies per quæstionem Ballilæ ter ipsum abnegasse dictum esse voce gallinacei. Remisit autem ista, et non amplius recordatu, est, ferventer ipso et amare super abnegatione lugente et lacrymas fundente, ut quorum ipse veniam consecutus esset in lapsu constitutus, etiam proximis resipiscentibus similiter præstaret. Communiamus igitur nos ipsos, me penitentiam negligamus. Vix enim, quae est ex hac, procedit consummatio. Qua propter melius mihi videtur, omnibus viribus a corruptibilibus abstinere, quam letiferis impletos dolera et tristari et conflictari, et medicum invocare postquam aculeo peccati percussi sumos. diverso si contigerit ut per abreptionem ali-· παγῆς τινος όλισθῆσαι, μὴ ἀπογνῶμεν τῆς καθάρ quam labamur, ne desperemus de expiatione neque σεως, μηδὲ τῆς ἀφέσεως· μηδ' ἀνακληθέντες έχ de remissione, neque cum revocati sumus, se- μήσωμεν, ἀλλὰ θάττον τοῦ χείρονος ἀποπηδήσωμεν, gniter agamus, sed quam primum a deteriore resi- καὶ τῆς μηνύης τῶν ἀρετῶν ἁψώμεθα· ἐσθῆτα καὶ liamus, et virtutum suggestionem apprebendamus, αἴσθησιν πλύνωμεν· τὴν ὕλην ὡς συμπνίγουσαν φύvestimentum et sensum lavemus, et res terrenas γωμεν· πρὸς τὴν πάλαι ὑψηλὴν πολιτείαν φοιτήσω tanquam quæ suffocent, fugiamus; ad pristinam μεν· τὴν ἀκοὴν τοῖς θείοις δόγμασι κλίνωμεν· τῶν sublimem illam conversationem veniamus; aures ad χαμαιζήλων ἐπιλαθώμεθα· τὴν ἀκρόπολιν τῶν ἀρε divina doginata inclinemus; eorum quæ humi re- τῶν τὴν ἀγάπην κτησώμεθα· καὶ ταῖς πλαξὶ τῆς punt, obliviscamur, et arcem virtutum dilectionem καρδίας τὸν θεῖον νόμον ἐγχαράξωμεν, πυξίον γενί possideainus, et tabulis cordis divinam legem inμενοι θεότευκτον. sculpamus, facti divinitus sculpta tabula. INTERROGATIO CXCV. Quamobrem ergo tam enormiter lapsus sanctus ille vir Petrus, et veniam consecutus, ipse quoque veniam non dedit Auaniæ et Sapphire, sed in una hora utrosque occidit verbo, licet nullus esset ipsorum lapsus, respectu illins abnegationis? Aurum absconderaut proprium, non alienum: vel, etiamsi alienum fuisset, non est par peccatum privalarum rerum parvum quiddam abscondisse, et abnegasse Jesum. Responsio. Non dementiæ est, primarii illins adversus sontes terror, sed præsciæ disciplinæ plurima mortalium sanantis vitia. Quandoquidem igitur semel Deo dedicatum aurum sacrilegio vulneratus alienaverat, interrogatusque negaverat: idcirco ille qui fuerat exorsus spargere evangelica semina, moxque simul exortas malas herbas conspexerat, prudenter eas illico sustulit, ne forte simul crescentes triticum ΠΕΥΣΙΣ PLE. Διὰ τί οὖν τοιαῦτα πταίσας ὁ ἅγιος Πέτρος, καὶ συγχωρηθεὶς, μὴ καὶ αὐτὸς συνεχώρησε τῷ ᾿Ανανίας καὶ τῇ Σαπφείρῃ, ἀλλ' ἐν μιᾷ ὥρᾳ ἀμφοτέρους μήν ματι έθανάτωσε; καίτοιγε μηδενὸς ὄντος τοῦ πταίσματος ὅσον πρὸς τὴν ἐκείνου ἄρνησιν μεθ' ἔρχον χρυσίου δὲ ἀπέκρυψαν ἰδίου, οὐκ ἀλλοτρίου· εἰ δὲ καὶ ἀλλότριον ἦν, οὐκ ἔστιν ἶσον, τῶν ἰδίων μικρὸν ἀπό κρύψαι, καὶ τὸ ἀρνήσασθαι τὴν Ἰησοῦν. Απόκρισις. Οὐκ ἀπονοίας ὑπάρχει ὁ τοῦ κορυφαίου κατὰ τῶν ὑπευθύνων φόβος, ἀλλὰ παιδεύσεως προγνωστικής τ πλεῖστα βροτῶν ἀκεομένης πάθη. Ἐπεὶ οὖν τοῦ ἀπα Θεῷ ἀνατεθέντος χρυσίου, ἱεροσυλία τρωθείς ένα σφίσατο, ερωτηθεὶς δὲ ἠρνήσατο· τότε ἀρξάμενος και ταβάλλεσθαι τὰ εὐαγγελικά σπέρματα, καὶ αὖθις παρανατείλαντα δωρακὼς τὰ ζιζάνια, σοφῶς αὐτὸς θάττον ἀνέστειλε, μή ποτε συναυξούμενα τὸν πυρὸν vastarent. Nain in angustia amaritudinis ip-uni λυμήνηται· ἐν γὰρ συνδέσμῳ πικρίας αὐτὸν ὑπάρ » Psal. xcm. 9.

ALOGUS IV. χειν ὡς τὸν Σίμωνα καὶ ἀμετάθετον τοῦ λοιποῦ πολς τὰ κρείττονα. Εδέετο γάρ συγχωρηθῆναι τὸ ἄγος, μὴ συμφωνούσης τῆς καρδίας τοῖς χείλεσι, καθώς φησιν ὁ τῶν θείων μελῳδὸς περὶ τοῦ Ἰσραήλ· Καὶ ἠγάπη σαν αὐτὸν ἐν τῷ στόματι αὐτῶν, καὶ τῇ γλώσσῃ αὐτῶν ἐψεύσαντο αὐτῷ· ἡ δὲ καρδία αὐτῶν οὐκ εὐθεῖα μετ' αὐτοῦ· οὐδὲ ἐπιστώθησαν ἐν τῇ δια Θήκῃ αὐτοῦ. Οὕτω γὰρ καὶ οἱ τῆς ἰατρείας ἐπιστήμόνες δρον ειώθασιν, ἐπειδάν τινα ἄκρων τοῦ σώ ματος πάθει ἀνιάτῳ κρατηθῇ, αὖθις ἐκτέμνονται τῆς χειρός, ἢ τοῦ ποδὸς τὸν δάκτυλον, πρὸ τοῦ ἐπὶ τὰ λοιπα μέλη διαχεθῆναι τὴν λώβην· ὁμοίως δὲ καὶ Μωτῆς ὁ θεσπέσιος τὰ τοῦ νόμου ἐκ προοιμίων θεώμενος, παρωτρούμενός τε, ἐπὶ βραχεῖ ἁμαρτήματι και ταλευσθῆναι ἐν σαββάτῳ ξυλολογοῦντα προσέταξε, τοῦτο Θεὸν γεγραφὼς ἀποφήνασθαι· ἐπὶ μεγάλῳ γὰρ καὶ μετρίῳ ἡ παράβασις κρίνεται, καθώς φησιν ὁ Κύριος, ὅτι Ἐὰν ὅλον τὸν νόμον πληρώσῃ τις, πταίσῃ δὲ ἐν ἐν), γέγονε πάντων ἔνοχος· οὐκ ἀφα νεσθείσης αὐτοῦ πάσης ἀρετῆς ἄδικον γὰρ τοῦτο καὶ τοῖς βραχέα περὶ τῆς θείας δικαιοκρισίας νοοῦσιν εἰ κότως δόξειεν), ἀλλ' ἔνοχός μοι δοκεῖ γίνεσθαι πάντων ὑποσπώμενος,. κτησιν ἑνὸς ἄγους, καὶ ἀντιμέτρησιν πᾶσιν ἐνεχόμενος, ἢ ἐξ αὐτῶν ἐκείνων τῆς οὐσίας ὑποτεμνόμενος, ἢ τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν ὑποσπώμενος. Ὁ τοίνυν μὴ παντελῶς ἑαυτοῦ ἀπογνούς, καὶ ὁλοσχερῶς τῷ χείρονι προσθέμενος, ἀλλὰ και σπανάκις προσάγων Θεῷ ἀρετὴν, καὶ οἰκτείρων τὸν πέλας, ὄφειλε μὲν ἐκείνῳ ὑπὲρ ὧν ἔπταισεν ὀφείλεται δὲ παρ᾽ αὐτοῦ, ὑπὲρ ὧν εὐηργετήθη· ὑποστώμενος τοίνυν τῆς ἀντιμετρήσεως, πρὸς τὴν τοῦ περιττεύοντος χώραν ἀποκρίνεται· τοῦτο δὲ καὶ παρ' ἡμῖν συμβαίνειν πολλάκις ἔγνωμεν, ὀφείλειν ἡμᾶς ἑκατὸν δηνάρια, ὀφειλομένων ἡμῖν τριάκοντα. Ωσπερ οὖν ὁ τοῦ νομίσματος ὀφειλέτης πάντων ἔνοχος ὑπάρχει τῷ δανείσαντι, μέχρι τῆς ἐκτίσεως τοῦ ὀφλήματ στις οὕτως ὁ χρεωστούμενος παρὰ Θεοῦ ὑπὲρ χιλίων κατορθωμάτων, ὀφείλων δὲ περὶ ἑνὸς παραπτώματος, πάντων ἔνοχος ὑπάρχει, μέχρι τοῦ γενέσθαι λογοθέ σιον τῆς ἑκάστου οικονομίας. Παράβασις γὰρ ἐπὶ μικρῷ καὶ μείζονι κρίνεται, ἐν συγκρίσει τὸ διάφο ρον ἔχουσα. Σπεύσωμεν τοίνυν ἐν τῷ καλῷ τὸ πλέον ἔχειν, δικαιοσύνῃ τὴν ἀδικίαν βαροῦντες. ΠΕΥΣΙΣ PLϚʹ. Εἰ άφευκτος συντέλεια τοῦ κόσμου, καὶ ἡ τοῦ Χρι στοῦ παρουσία, πῶς αὐτὸς λέγει, Τότε ἐν τῇ Ἰουδαία φευγέτωσαν ἐπὶ τὰ ὄρη, καὶ ὁ ἐπὶ τοῦ δώ ματος μὴ καταβήτω ἆραί τι ἐκ τῆς οἰκίας αὐτοῦ, καὶ ὁ ἐν τῷ ἀγρῷ, μὴ ἐπιστρεψάτω ἆραι τὸ ἱμάτιον αὐτοῦ; Καὶ πάλιν λέγει, Αλλ' εύχεσθε ἵνα γένη ται ἡ φυγὴ ὑμῶν ἐν σαββάτῳ ἢ ἐν χειμώνι· οὐαὶ δὲ ταῖς ἐν γαστρὶ ἐχούσαις καὶ θηλαζούσαις ἐν ἐκείναις ταῖς ἡμέραις. "Αρ' ὅτι συμβῇ θέρους γε νέσθαι, ἐν Κυριακῇ ἢ δευτέρα τήν συντέλειαν, δυνάμεθα λαθεῖν, ἢ φυγείν; Διά τί δ' ἄρα τοσούτου ὄντος ὄχλου καὶ δήμου τότε, μόνας τὰς ἐν γαστρὶ ἐχούσας καὶ θηλαζούσας ἐκ πάντων ἐταλάνισε, καὶ ἀπωδύρατο, esse, quemadmodum Simonen, et incorrigibilem in posterum ad meliora videbat. Neque enim facultas erat concedendi scelus, non consentiente cum labiis corde, sicut inquit de Israele carminum ille divinoruin auctor: Et dilexerunt ipsum ore suo, et lingua sua mentiti sunt ei. Cor autem ipsorum non erat rectum cum eo, el in testamento ejus fideles non fuerunt. Sic enim et periti medici facere solent, quando extremo corpore tenetur aliquis incurabili morbo, mox resecant a manu vel pede digitum, antequam ad reliqua membra diffundatur labes. Similiter autem et Moses vir divinus ad præcepta legis primitus facta consideratione excitans, ob leve delictum lapidibus obrui eum qui ligna legerat in sabbato, precepit, præcepit, idque Deum denuntiasse scripsit. Nam in magno et mediocri transgressio judicatur, quemadmodum inquit Dominus, quod Si totam legem impleverit aliquis, offenderit autem in'uno, factus est omnium reus 7. Non quod omnis ejus virtus evanuerit (injustum enim id vel his, qui leviter de divino justoque judicio sentiunt, merito videatur), sed reus mihi videtur fieri omnium, qui recesserit ab uno, se pœnæ unius sceleris el compensationi omuium obnoxium faciens; aut quod ex illorum ipsorum corpore excidit, aut ab ipsorum numero) recessit. Qui ergo non prorsus de semetipso desperaverit, et plane deteriori addictus fuerit, sed vel raro obtulerit Deo virtutem, et proximi misertus fuerit, debet quidem illi in quibus offendit; debetur autem vicissim ipsi in quibus benefecit. Subtracta igitur compensatione, ad ejus quod redundat, locum decernitur. Id quod ctiam apud nos penumero accidere cognovimus, si debeamus nos centum denaria, nobisque debeantur triginta. Quemadmodum igitur pecunia debitor de omnibus obligatus est creditori, usque ad debiti persolutionem: ita cui debetur apud Deum pro mille recte factis, ipse vero unius delicti debitor est, reus est omnium, donec ratio subducitur aniuscujusque dispensationis. Transgressio enim in parvo et majori judicatur, in comparatione differentiam habens. Enitamur igitur, qui plus habeamus in bono, injustitiam justitia deprimentes. INTERROGATIO CXCVI. Si inevitabilis est consummatio mundi, et adven - tns Christi: quomodo inquit ipse, Tunc qui in Judưa sunt, fugiant ad montes, et qui in tecto est, non descendat ad tollendum aliquid ex domo sua, et qui in agro est, ne revertatur ad tollendum veɛlimentum snum **? Et iterum inquit, Sed orale ne fiat ſuga vestra in sabbato, vel in kieme. Væ autem prægnantibus et lactantibus in illis diebus ". Num quasi si contingat æstate, vel dominjca, vel alia die consummatio, possimus latere vel fugere? Cur autem cumi tanta sit futura farba, tantusque populus, solas prægnantes et lactantes ex omnibus miseras pronuntiavit atque deploravit, quasi propter partum? 98 Maltb. ΧΧιν. 16-18. * ibid. 19, 20. ** Psal. LXXVii, 36, 37. * Luc. xvi, 10.» Jac. 11, 10.

S. CÆSARII GREGORII FRATRIS Num quod ad partum perventuræ non sint, vel quasi graviori supplicio afficiendæ? Responsio. Futuram Judæorum fugam præmonstrans, ipsis ad montes fugere præcipit Dominus. Nam post Vespasianum Titus superveniens, prorsus æquavit solo desolavilque Hierosolymam, male perditis Judais; viris quidem gladio prostratis, infantibus vero recens natis pavimento allisis, prægnantibusque dissectis, omni perditione et interitu inimicum Deo genus delevit. Sabbato vero id accidit capta civitate, omnibusque domi vacantibus propter otium sabbati hieme item, nullus ipsorum effugere captivitatem interitumque poterat. Qui vero in tecto erat, latitare tentabat, nihil eorum que infra erant tollere volens, præstabilius esse vivere, quam aliquid habere ducens. Qui autem in agro, non modo quinad domum reverteretur manebat, sed et ulterius abire cogebatur, incensam et captam civitatem cernens. Quod si per sublimiorem intellectum ad nostra, ut par est, sermonem applicari vultis: Qui in Judaa sunt, ad montes fugiant: qui in pictate firmi sunt, (id enim Judæa ex interpretatione sonat) ad sublime refugium, nempe Christum, respiciant, sub ejus confessione custoditi. Qui vero in tecto est, ne descendat ad tollendúm aliquid ex domo sua: qui presenti contempla unibratili vita, omnique bic conculcato tabernaculo, superior evasit hac vita, relegatis internis affectibus, ne quidl eorum secum trabat, non timorem, non animi angustiam, non vanam gloriam, non opum amoren: quæ sunt ab alto descensus. Qui in agro est, non revertatur ad tollendum vestimentum suum. Qui veterem exuit hominem, et carnalibus renuntiavit, novum gestet, qui ipsum ad innovationem Dei renovavit, ac cœno repurgavit: in hoc enim habebit virtutem ad omue consilium invictam. Nulla igitur perturbatio agnatorumve mutuus doloris affectus a Christi nos dilectione abstrahat. Neque enim Christus cum a matre et fratribus quæreretur, vocationem admisit, cum apud auditores salutiferam doctrinam exorsus esset, docens spiritualia carnalibus esse potiora. Ad eumdem modum ipsius quoque discipuli, relicta mensarum observatione, pietatis sermonem potius capessere voluerunt, non verbis tantum sapienter docentes, sed et factis instituentes. Nam bene loqui, lyræ vel cymbalo simile est: utiliter autem agere, cum angelorum natura conjunctum est. INTERROGATIO CXCVII. At erit eis reversio ad consummationem mundi, et quando qui sunt ex gentibus omnes crediderint, tunc et residuum ex Judæis convertetur? Dicit enim in Evangelio Dominus: Quoniam habeo et alias oves, quæ non sunt ex hoc ovili; oportet me et illas adducere, ut fiat unus grex el unus pastor'. Et Apostolus cum hoc consentiens inquit: Quando pleni- • Joan. x ὡς διὰ τὸν τόκον; 'Αρα τοῦ μὴ φθάσας αὐτὰς ἀπο τεκεῖν, ἢ ὡς βαρυτέρως μελλούσας τιμωρεῖσθαι; Απόκρισις. Τὴν μέλλουσαν Ἰουδαίοις φυγὴν προφαίνων αὐτοῖς ὁ Κύριος, ἐπὶ τὰ δρὴ δραπετεύειν παρεγγυά· μετά γὰρ Ουεσπασιανὸν ἐπιστὰς Τίτος παντελῶς κατέσκαμε καὶ ἠρήμωσε τὰ Ἱεροσόλυμα, κακῶς ὀλέσας του δαίους, τοὺς μὲν ἄνδρας ῥομφαία δρεψάμενος, τὰ δ' ἀρτιγενῆ βρέφη τῷ ἐδάφει προσαράξας, τὰς δὲ κυρφορούσας ἀνατέμνων, παντὶ ὀλέθρῳ καὶ ἀφανισμῷ τὸ θεομάχον γένος ἐξέτριψε. Σαββάτῳ καταληφθείσης τῆς πόλεως, καὶ πάντων οἶκοι σχολαζόντων διὰ τὴν κατὰ τὸ σάββατον ἀργίαν, ὄντος δὲ καὶ χειμώνος, οὐδεὶς αὐτῶν διαδρᾶναι τὴν ἅλωσιν καὶ τὴν καταγω γὴν ἠδυνήθη. Ο δὲ ἐπὶ τοῦ δώματος λανθάνειν ἐπει· ρᾶτο, μηδὲν τῶν κάτω ἆραι βουλόμενος, τιμιώτερον τὸ ζῆν ἢ τὸ ἔχειν ἡγούμενος. Ο δὲ ἐν τῷ ἀγρῷ, οὐ μόνον ἀνεπίστροφος ἐπὶ τὸν οἶκον ἔμενεν, ἀλλὰ καὶ ποῤῥωτέρω φοιτᾷν ἠπείγετο, τὸν ἐμπρησμόν, καὶ τὴν ἅλωσιν ὁρῶν τῆς πόλεως. Εἰ δὲ καὶ κατ᾿ ἀναγωγὴν πρὸς τὰ ἡμέτερα μεθαρμοσθῆναι τὸν λόγον εἰκότως βούλεσθε· Οἱ ἐν τῇ Ιουδαίᾳ φευγέτωσαν εἰς τὰ ὄρη, οἱ ἐν εὐσεβεία ἑδραῖοι τοῦτο γὰρ Ιουδαία έρ μηνεύεται), ἐπὶ τὴν ὑψηλὴν καταφυγὴν Χριστὸν ἀφ οράτωσαν, ὑπὸ τῆς σφῶν ὁμολογίας φρουρούμενοι. Ο δὲ ἐπὶ τοῦ σώματος, μὴ καταβάτω ἆραί τι ἐκ τῆς οἰκίας αὐτοῦ· ὁ τῆς παρούσης περιφρονήσας σκιώ δους ζωῆς, καὶ πᾶσαν τὴν ἐνταῦθα καταπατήσεις σκηνὴν, καὶ ὑψηλὸς τῷ βίῳ γενόμενος, καὶ τὰ ἔνοιχα πάθη ἀποπεμψάμενος, μηδὲν ἐξ αὐτῶν ἐπισπάσθω, μὴ δέος, μὴ ἀθυμίαν, μὴ δόξαν κενήν, μὴ ὄρεξιν πλούτου, ἅπερ ἀφ' ὕψους ὑπάρχει κατάβασις. Ὁ ἐν τῷ ἀγρῷ μὴ ἐπιστρεψάτω ἆραι τὸ ἱμάτιον αὐτοῦ· ὁ τὸν παλαιὸν ἀπεκδυσάμενος ἄνθρωπον, καὶ ταῖς σαρκίνοις αποταξάμενος, τὸν νέον φορείτω, δς αὐτὸν εἰς καίνωσιν Θεοῦ ἀνεκαίνισεν, καὶ τῆς ἰλύος ἐξ εκάθαρεν· ἐν τούτῳ γὰρ ἕξει τὸ πρὸς πᾶσαν βουλὴν ἀχείρωτον. Μηδεὶς οὖν θόρυβος, ἢ προσγενῶν συμπάθεια τῆς Χριστοῦ ἀποῤῥήξει ἀγάπης. Οὔτε γὰρ Χριστὸς ὑπὸ τῆς μητέρος καὶ τῶν ἀδελφῶν ζητούμεν νος τὴν κλῆσιν προσήκατο, σωτηρίων δογμάτων ταῖς ἀκροαταῖς ἀπαρξάμενος, παιδεύων τῶν σαρκικών ὑπάρχειν τὰ πνευματικά προτιμώτερα. Οὕτω καὶ οἱ αὐτοῦ φοιτηταί, τῶν τραπεζών καταλιπόντες τὴν ἐπίσ σκεψιν, τῆς εὐσεβείας μᾶλλον τὸν λόγον μετεχειρί σαντο, οὐ λόγοις μόνον σοφιστεύοντες, ἀλλὰ καὶ δρά μασι παιδεύοντες. Τὸ γὰρ καλῶς φράζειν, λύρα 4 κυμβάλῳ παρέοικε· τὸ δὲ χρηστῶς πράττειν, ἀγγέλοις. συμπέφυκεν. ΠΕΥΣΙΣ ΡΙΖʹ. ᾿Αλλὰ πάλιν ἔσται αὐτῶν ἀνάκλησις περὶ τὴν συν τέλειαν τοῦ κόσμου, ὅταν οἱ ἐξ ἐθνῶν πάντες τ στεύσωσι, τότε λοιπὸν καὶ ἐξ Ἰουδαίας ἐπιστρέψους. Λέγει γὰρ ἐν Εὐαγγελίοις ὁ Κύριος, "Οτι έχω και ἄλλα πρόβατα, ἃ οὐκ εἰσὶν ἐκ τῆς ποίμνης ταύ της· δεῖ με κἀκεῖνα ἀγαγεῖν, ίνα γένηται μία ποίμνη, καὶ εἰς ποιμὴν· καὶ ὁ ᾿Απόστολος πρὸς τοῦτο

tudo gentium ingressa fuerit, tunc omnis Israel servabitur ". DIALOGUS IV. συμφωνῶν λέγει· Ὅταν δὲ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, τότε πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται. Απόκρισις. Οὐδέπω πεισθήσομαι, Ιουδαίους ἀνακικλήσκεσθαι· οὐδὲ γὰρ ταῦτα παιδεύει ὁ Κύριος, οὐδ᾽ ὁ ὑψηλὸς 4 Απόστολος, διὰ τῶν ὀρθῶς μὲν παρ' αὐτῶν εἰρημένων, κακῶς δὲ παρὰ σοῦ νοηθέντων ἅμα καὶ φρασθέντων. Τὸ γὰρ φῆσαι τὸν Κύριον, Ὅτι ἔχω καὶ ἄλλα πρόβατα, δηλονότι ἡμᾶς, ἃ οὐκ εἰσὶν ἐκ τῆς ποίμνης ταύτης (ὡσανεὶ τῆς Ἰουδαϊκῆς), ὧν πρώτη ὑπῆρχεν ἡ τοῦ Κυρίου ἀπόφατις. Εἶτα οἱ θεῖοι ἀπόστολοι, καὶ σὺν αὐτοῖς, καὶ δι' αὐτοὺς ἐξ Ιουδαίας πιστοί. Οὔπω γὰρ ὑπῆρχεν ἡ ἐξ ἐθνῶν πρὸ τοῦ σωτηρίου πάθους, διὰ τὸ μήπω κηρυχθῆναι ἡμῖν, μηδὲ βαπτισθῆναι ἡμᾶς, ὅπερ μετὰ τὴν ἀνάστασιν διὰ τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ Χριστὸς δράσας τῇ ἐξ Ἰουδαίων πιστῇ ποίμνῃ ἡμᾶς ἐπεισήγαγε· καὶ ἐσμὲν ἅπαντες οἱ πιστοὶ μία ποίμνη ἑνὶ ποιμένι, τῷ ἀρχιερεῖ καὶ ἀρχιποιμενι Χριστῷ ποιμαινόμενοι καὶ φρουρούμενοι. Εἰς γὰρ Κύριος, μία πίστις, εν βάπτισμα, φησὶν ὁ μὲν τοῦ ἀρχιποίμενος μαθητής, τῆς δ' ὑπ᾽ οὐρανὸν καθηγη τῆς ὑψηλὸς Απόστολος· ὃς καί φησιν· "Οταν δὲ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, πᾶς Ἰσραὴλ σωθής σεται, οὐκ Ἰουδαίους περὶ τὴν συντέλειαν σώζεσθαι καὶ ἀναφωνεῖσθαι δηλῶν, ἀλλὰ τοὺς καθαρότητι διανοίας, καὶ πίστει Θεὸν ὁρῶντας. Τοῦτο γὰρ Ἰσραὴλ παρὰ πάντων καὶ αὐτῶν Ἰουδαίων ἑρμηνεύεται, Νοῦς ὁρῶν Θεόν. Οὐ γὰρ πάντες οἱ ἐξ Ἰουδαίας, οὗτοι Ἰσραήλ· οὐδ' ὅτι εἰσὶ σπέρμα Αβραάμ, πάντες τέκνα, ἀλλ' ἐν Ἰσαὰκ κληθήσεταί σοι σπέρμα τοῦτ' ἔστιν, οὐ τὰ τέκνα τῆς σαρκὸς ταῦτα τέ κνα Θεοῦ, φησὶν ὁ αὐτὸς Απόστολος· καὶ πάλιν ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίοις φησί, Πολλοὶ κλητοί, ώσανεί Ἰσραηλῖται καὶ Χριστιανοί· ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί, ὡσανεὶ οἱ σωζόμενοι. Οταν οὖν τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν, τοῦτ' ἔστιν ἡ πάνδημος Εκκλησία, εισέλθῃ, δηλονότι εἰς κρίσιν· τότε πᾶς Ἰσραὴλ (ὁ νοῦς ὁρῶν τὸν Θεὸν), ὅπερ ἐστὶ πᾶς βροτός, διὰ πίστεως καὶ εὐσεβείας γνῶσιν ἔχων Θεοῦ, σωθήσεται. Responsio. Nunquam persuadebor, Judæos revocandos. Neque enim id docet Dominus, neque eximius ille Apostolus, per ea quæ recte quidem ab ipsis dicta sunt, male autem a te tumn intellecta, tum prolata. Nam quod dixit Dominus, Quoniam et alias oves habeo, constat nos dici, qui non sumus ex eo ovili, αιρote Julaico, quorum prima fuit manifestatio Domini: videlicet divorum apostolorum, et cum ipsis atque per ipsos conversorum fidelium Judæorum. Nondum enim id quod ex gentibus constat, fuit ante salutarem passionem, eo quod nondum esset prædicatum nobis, neque baptizati essenius: il quod post resurrectionem per apostolos suos Chri stus effecit, nosque ad fidele Judæorum ovile simul induxit, sumusque omnes fideles unus krex sub uno pastore, summo pontifice, summoque pastore Christo pasti et custoditi. Unus enim Dominus, una fides, unum baptisma, inquit is, qui sumıni quidem pastoris discipulus, cujusvis vero sub cœlo magister est, exinius Apostolus, qui idem inquit: Quando plenitudo gentium intraverit, tunc omnis 18ruel servabitur³, non Judæos circa consummationem servandos et revocandos significans, sed qui per puritatem mentis et per fidem vident Deuni. Id enim esse Israelem, ab omnibus atque etiam ab ipsis Judais exponitur, Mentem nimirum cernentem Deum. Non enim omnes qui ex Israele, sunt Israel, neque quod sunt semen Abrahami, omnes filii sunt: sed in Isaaco vocabitur tibi semen: hoc est, non ii qui filii carnis sunt, iidem et filii Dei, inquit idem Apostolus". Iterumque Dominus inquit in Evangelio: Multi sunt vocati, utpote Israelitæ et Chrisliani, pauci vero electi", utpote illi qui servantur. Quando igitur plenitudo gentium, hoc est, universos populos complexa Ecclesia, intraverit, in judicium videlicet: tunc omnis Israel, mens videlicet Deum cernens, hoc est, omnis homo, per tidem et pietatem Dei cognitionen labens, salvus erit. · Rom. xı, 25, 26. • Ephes. ιν, 5. Rom, 1x, 6-8. Mitth. xx, 16; xx11, 4.