Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
col. 1285–1286page 1 of 24
Liturgia Præsanctificatorum
PG 43:1285ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΗΓΙΑΣΜΕΝΩΝ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ Μ' *. Εὐλογήσαντος τοῦ ἱερέως καὶ τοῦ προοι μιακοῦ στιχολογηθέντος, μετὰ τὴν ἐκφώνησιν ψάλλομεν τὰ, Πρὸς Κύριον Οὐ δεῖ τῇ Τεσσαρακοστῇ ἄρτον προσφέρειν, εἰ μὴ ἐν Σαββάτῳ καὶ Κυριακῇ μόνον Τεσσαρακοστῇ γενέθλιον ἐπιτελεῖν· ἀλλὰ τῶν ἁγίων μαρτύρων μνείαν ποιεῖν ἐν τοῖς Σαββάτοις καὶ Κυ ἀκολουθίαν τῶν προηγιασμένων τῆς ἁγίας Τεσσαρα. Εν πάσαις ταῖς τῆς ἁγίας Τεσσαρακοστῆς τῶν νηστειῶν ἡμέραις, παρεκτὸς Σαββάτου καὶ Κυριακῆς, καὶ τῆς ἁγίας τοῦ ἁγίου Εὐαγγελισμοῦ ἡμέρας, γινέσθω ἡ τῶν προηγιασμέν νων λειτουργία Ευλογήσαντος τοῦ ἱερέως. Εὐλογημένη ἡ βασιλεία τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, πάντοτε, νῦν καὶ ἀεί. Τον προοιμιακού στιχολογηθέντος. Ει στιχολογηθῆναι Πρὸς Κύριον.
ADDENDA
(Col. 533.)
ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΗΓΙΑΣΜΕΝΩΝ
ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ Μ' *.
OFFICIUM
DE MYSTERIIS ANTE CONSECRATIS
SANCTE QUADRAGESIMÆ.
(Goar, Eucholog. p. 187.)
Εὐλογήσαντος τοῦ ἱερέως καὶ τοῦ προοιμιακοῦ στιχολογηθέντος, μετὰ τὴν ἐκφώνη
σιν ψάλλομεν τὰ, Πρὸς Κύριον
Notæ.
*Quadragesimalis jejunii observantiam firmissimo
legum apostolicarum imperio stabilitam, contemplati Græci, antiqui, ab ea temere violanda tantopere sibi cautum esse voluerunt, ut etiam quidam
religioso dicam, an superstitioso cultu ducti, sancta
communionis elementa, ne vim jejunio inferrent,
Quadragesima tempore suscipere sint veriti. Cumque præterea, jejunii tempora, teste Zonara in
can. 52 conc. Trullani, mærori potissimum dicata,
expiandisque intimo animi dolore criminibus sint
instituta; sacrificandi vero munia, festivam celebritatem, et spiritualis lætitiæ solemnitatem ferant
secum et inducant; ne sacrificii alacritas mœstitia
turbaretur, aut Quadragesimæ necessarius luctus
sacrificii jucunditate tolleretur, Laodicenæ synodi
Patres, can. 49, ne Quadragesimæ spatio sacer panis, id est missæ sacrificium, nisi Sabbato et Doininicis offerretur, vel martyrum solemnia festivis
missis et officiis celebrarentur, religiosius vetuerunt: Οὐ δεῖ τῇ Τεσσαρακοστῇ ἄρτον προσφέρειν,
εἰ μὴ ἐν Σαββάτῳ καὶ Κυριακῇ μόνον: Non convenit in Quadragesima panem offerre, nisi forte solis
Sabbati et Dominicæ diebus. Et Can. 51: Où dɛi kv
Τεσσαρακοστῇ γενέθλιον ἐπιτελεῖν· ἀλλὰ τῶν ἁγίων
μαρτύρων μνείαν ποιεῖν ἐν τοῖς Σαββάτοις καὶ Κυpraxai; Non decet Quadragesimæ spalio natalitia
celebrare, sed sanctorum martyrum memoriam Sabbatis aut Dominicis agere, necesse est. Intermisso
vero totius hebdomadæ decursu, divino sacrilicandi
munere, ne juge sacrificium e medio sublatum, aut
cœlestis cibus animabus famelicis negatus videretur, a dictæ synodi Patribus, vel ab aliis Orientiš
episcopis consultum est, ut sub vesperam, et in ipso
Vespertinarum precum officio, quo jejunium solvere
licet, liturgia simulacrum, vel ejus saltem spectanda pars exhiberetur, et divinus panis in ecclesia
proponeretur; et officium illud, quo jam antea con•
secratus et sanctificatus distribueretur et sumeretur,
ἀκολουθίαν τῶν προηγιασμένων τῆς ἁγίας Τεσσαρα.
Cum benedixerit sacerdos, et psalmus procemiacus
per versus fuerit recitatus, post exclamationem, psalmos, Ad Dominum, canimus.
xoσths, denominare sanxerunt. Atque ita non nova
primum ejus institutio in synodi Trullanæ can. 52,
sed instituti jam ritus, premens magis et sedula
commendatio legitur: Εν πάσαις ταῖς τῆς ἁγίας
Τεσσαρακοστῆς τῶν νηστειῶν ἡμέραις, παρεκτὸς
Σαββάτου καὶ Κυριακῆς, καὶ τῆς ἁγίας τοῦ ἁγίου
Εὐαγγελισμοῦ ἡμέρας, γινέσθω ἡ τῶν προηγιασμέν
νων λειτουργία In omnibus sancta Quadragesima
diebus præterquam Sabbato et Dominica, et sancto
Annuntiationis die, fiat sacra præsanctificatorum
missa. Lucem præmissis afferre possunt Nicetac
Pectorati Studitæ Hieromonachi verba, quamvis
ignorantiæ impetu, et erroris studio, contra laudandum Romanæ Ecclesiæ morem deblaterata:
Perfectæ missæ per omnem diem facere oblationem
in sacris diebus jejuniorum assuevistis. (Loquitur
ipse Latinis, et mox adducto canone apostolico
jejunium indicente, subjungit): Ministrantes ergo
alque complentes ministrationem sanctæ missæ, secus horam tertiam diei, in qua et promulgatum est
offerri Sucrificium, quomodo jejunium usque ad horum diei nonam observatis, solventes illud in tempore
ministrationis missæ? Nequaquam. Si autem hoc
impossibile
Ευλογήσαντος τοῦ ἱερέως. Cum pronuntiat
hac verba: Εὐλογημένη ἡ βασιλεία τοῦ Πατρὸς, καὶ
τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, πάντοτε, νῦν
καὶ ἀεί.
Τον προοιμιακού στιχολογηθέντος. Psalmus
proemiacus plurimorum officiorum exordio deserviens est cui: Benedic, anima mea, Domino, etc.
Ει στιχολογηθῆναι dicitur quando per versus recitatur.
Metà ehr Expornoir. Illa est: "Oti goû kotiv
Bachata vel alia quæcunque.
Tà apòç Kúpior. Ita Graduales vocant Græci,
quia primus eorum psalmus ab his vocibus incipit,
Πρὸς Κύριον.
col. 1287–1288page 2 of 24
PG 43:1287Ὠδὴ τῶν ἀναβαθμών (α). Πρὸς Κύριον ἐν τῷ θλίβεσθαί με ἐκέκραξα, καὶ τὰ ἑξῆς. Εγράφη ή ἱερὰ αὕτη τοῦ μεγάλου Βασιλείου λειτουργία τῷ δ' φ' ι' ἔτει, μηνες Νοεμβρίου ιεʹ, διὰ χειρός Αρσενίου Αχρίδου ἁμαρτωλοῦ· ᾧ οἱ ἐντυγχάνοντες πάντες επεύξασθε. Μαc (α) δὴ τῶν ἀναβαθμῶν.
Canticum graduum.
Ad Dominum cum tribularer clamavi, etc.
ADDENDA.
Ὠδὴ τῶν ἀναβαθμών (α).
Πρὸς Κύριον ἐν τῷ θλίβεσθαί με ἐκέκραξα, καὶ
τὰ ἑξῆς.
Variæ lectiones.
Notitia mss. Textus quem sequor, et exhibeo, Venetiis 1638 publici juris est factus. Mss. vero cum
nullibi patria potuerit exhibere, præter fragmenta liturgiarum, paucarum orationum, ritus ordinationum,
et Canonis Methodii de lapsis in Regia bibliotheca sparsim exstantia, aliunde exquirere - compulit
necessitas: unde non copiam quam neglexi, sed delectum, quem ambivi, offero. Primum eorum, vetustissimum a V. C. et eruditissimo Leone Allatio plura sæcula, a quibusdam octavum etiam autiquitate
superare creditum, e bibliotheca conventus Florentini Sancti Marci Prædicatorum ordinis, in emin.
D. cardinalis Barberini aliam translatum, a Patribus quibusdam nostris, unius ex concilii Florentini
assessoribus fuisse proprium dicitur, a quo ibidem relictum, post annos nonnullos juris cujusdam civis
nobilis factum, ab eo dicto conventui datum, in foliis liminaribus hæc me, pluribusque aliis testibus,
scriptum adhuc Latinis verbis defert. 33, de primo banco. Orationes missæ, et totius officii secundum
Basilium, conventus Sancti Marci de Florentia ordinis Fratrum Prædicatorum. De hæreditate Nicolai
de Nicolis. Unde quia e conventus Sancti Marci ad emin. cardin. Barberini jus transiit; utriusque nec non
discriminis ab aliis euchologicis mss. Barberinis, quibus usus sum, indicandi causa, ubique in hoc
opere Barberinum Sancti Marci, censui nuncupandum. Secundum illud idem est, Euchologium patriarchale,
quod, ut scribit Arcudius lib. vi Concordie, cap. 5, in concilio Florentino Gregorius Vari (retensis
presbyter Græcus Juliano presbytero cardinali S. Sabinæ donavit, ut in culce manu ipsiusmet carainalis
notatum est, quo donatus deinde Bessarion_cardinalis, Crypte Ferrata factus abbas, illud eidem monasterio post obitum legavit asservandum. Tertium Allatii est, ejusque characteres quarti retro saculi
vetustatein Allatii ejusdem sententia exprimant. Illud, me judice, jussu vel manu Germani Amathuntis
episcopi, et summi Græcorum in insula Cypro antistitis, anno Domini 1260 inter vivos agentis, fuit
exaratum; idque opinandi argumentum mihi est, tum quod præter pontificia munera, nihil fere exhibet,
et in pontificiis quæ cont net diplomatibus, Germani ejusdem ubique præfigit nomen, ac insuper synodi
provincialis sub illomet celebrate complectitur acta; tum quod transsumptum bulle Alexandri quarti
Græce redditæ, et a molestiis Latinorum episcoporum Germanum eumdem vindicantis adjunctum ab
anno 1287 hucusque servavit integerrimum; ac denique quod Palæologorum sceptrum Orientis ea
tempestate moderantium nomen celebrat in atauponnytov officio. Ejusdem ætatis videtur esse quarium
ms. e superius laudato Cryptæ Ferratæ monasterio, a reverendo Dom. Basilio Falasca, monachorum
S. Basilii penes summum Pontificem procuratore generali, viro propter Græcas litteras et institula
inonastica commendatissimo, amice mihi exhibitum hoc nequaquain Græcorum Orientalium, sed
Occiduorum. id est, in occiduis Siciliæ vel magnæ Græciæ partibus degentium proprium, a quovis
obvio judice censebitur. Meminit siquidem Sicilia principum 'Peyeptov, 'Pouμnéptov, etc., et episcoporum 'Pwλávdou, 'Avoεyou, etc., quæ Latina sunt nomina: regem autem non Basida (boc
enim nomine solum imp. salutant Græci), sed 'Piya vocal ac præterea sacramentorum baptismi,
matrimonii et extremæ unctionis ordinem, vel conformem, vel usui Latinorum accommodatum
(quod a suis majoribus, vel rerum Græcarum ignaris quibusdam privatis episcopis præstitum, non
dissimulant ipsi Basiliani Occidui) complectitur. Hoc ubi sum usus, Cryptoferratense Falascæ vocavi.
Aliud autem monasterii ejusdem volumen euchologicum ab eo qui dedit, et monasterio præfuit,
Cryptoferratense Bessarionis a me est nuncupatum. Quintum Barberinæ b bliothecæ aliud ornamentum
est, quod et idcirco Barberinum secundum vocito, vel numero 88 signatum. Alia prætereo mss. fragmenta
tum ex ejusdem emin. card. bibliotheca, tum amicorum studio mihi oblata; puta Basilii missam
cylindro antiquorum more circumvolutam in memorato Cryptæ Ferratæ monasterio repertam, in cujus
calce manifeste legitur, Εγράφη ή ἱερὰ αὕτη τοῦ μεγάλου Βασιλείου λειτουργία τῷ δ' φ' ι' ἔτει, μηνες
Νοεμβρίου ιεʹ, διὰ χειρός Αρσενίου Αχρίδου ἁμαρτωλοῦ· ᾧ οἱ ἐντυγχάνοντες πάντες επεύξασθε. Μαc
magni Basilii missa descripta est, anno (ab orbe condito) 6510 (id est a Christo nato 1041.) Novembris
15, manu Arsenii Achridani peccatoris, cui, qui legeritis, bene precemini.
(α) δὴ τῶν ἀναβαθμῶν. Morelliana exempla- conferenda se obtulerunt, ante quemlibet psalmum
ria, quæ quoad præsens officium cum aliis editis hoc titulo carent.
Notæ.
impossibile est, maledictione plectemini. (Ignorat
schismaticus jejunii naturalis et ecclesiastici
discrimen, Latinisque imponit, quasi e missa ad
mensam Græcorum more transmirent) Sic ergo accipientes nos Sabbato et Dominica die, secus tertiam
diei horam, in qua Spiritus sanctus descendit super
discipulos, immolantes, in ipsis sanctificamus munera,
in quibus sufficientia pro tota hebdomada consecramus: in aliis autem diebus hebdomudis juxta tempus
horæ nonæ diei, concludentem omnem diei ministra.
tionem, in consummationem lucernarii, agimus
nos sacerdotes cum diaconibus ingressum, thuribulum
solum ferentes. Et post lectiones prophetarum, constitutas orationes a magno Busilio facientes, el munera
transferentes e propositions mensa, oramus cum
ipsis. Insuper autem et traditam nobis a Domino
orationem dicentes, exaltamus præsanctificatum panem, et damus præsanctificata suncla sanctis: el
uniti communione panis et calicis mysteriorum Christi,
gratias agentes Deo remittimus evs atque dimittimus,
ex congregatione sumentes nos (monachi) communem
mensum, per folia et legumina, et calidam aquam,
qui voluerint. Hæc ille, et plura; in quibus errat,
concilium privatum Laodicenum toti Ecclesiæ legem
ponere, vel Trullanum reprobatum, Romanam
Ecclesiam omnium magistram dirigere posse, arbitratus. Summus autem Pontifex Innocentius primus, centum annis post Laodicenam synodum, et
ferme trecentis ante Trullanam, non nisi Parasceve
magna, et Sabbato sancto, Ecclesiam, missæ celebritate privat: Constat, ut ille inquit epist. 4, cap. 1,
c. 4 Apostolos biduo illo, et in mærere fuisse, el
propter metum Judæorum se occuluisse. Quod utique
non dubium, in tantum eos jejunasse biduo memorato, ut traditio Ecclesiæ habeat, isto biduo sacramenta penitus non celebrari. Plura in Nicetam licet
omnia non apposite, Humbertus Sylva Candida cardinalis, tom. IV Bibl. PP. Qua ratione vero a sacris
faciendis Sabbato sancto abstineat Romana Ecclesia (quæ enim ea die missa dicitur Paschatis noctem
prævenit) et quomodo Parasceve magna præsanctheatis utatur, docent rituum ecclesiasticorum expositores Alcuinus, Amalarius, et alii. De presanctificatis autem Græcorum plurima Matthæus
Blastares in Syntagmate, verbo Tassapaxos:t.
col. 1289–1290page 3 of 24
PG 43:1289Ὠδὴ τῶν ἀναβαθμών. Ήρα τοὺς ὀφθαλμούς μου εἰς τὰ ὄρη, καὶ τὰ ἑξῆς. ᾠδὴ τῶν ἀναβαθμών. Ευφράνθην ἐπὶ τοῖς εἰρηκόσι μοι, καὶ τὰ ἑξῆς. Ὠδὴ τῶν ἀναβαθμών. Πρὸς σὲ ἦρα τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ τὰ ἑξῆς. δὴ τῶν ἀναβαθμῶν. Εἰ μὴ ὅτι Κύριος ἦν ἐν ἡμῖν, εἰπάτω δὴ Ἰσραὴλ, καὶ τὰ ἑξῆς. Δόξα. δὴ τῶν ἀναβαθμών. Οἱ πεποιθότες ἐπὶ Κύριον, ὡς ὄρος Σιών, καὶ τὰ ἐξ. Ὠδὴ τῶν ἀναβαθμών. Ἐν τῷ ἐπιστρέψαι Κύριον τὴν αἰχμαλωσίαν Σιών, καὶ τὰ ἑξῆς. Ὠδὴ τῶν ἀναβαθμών. Ἐὰν μὴ Κύριος οικοδομήσῃ οίκον, καὶ τὰ ἐξ. Ὠδὴ τῶν ἀναβαθμών, Μακάριοι πάντες, οἱ φοβούμενοι τὸν Κύριον, καὶ τὰ ἐξ. ᾠδὴ τῶν ἀναβαθμών. Πλεονάκις επολέμησαν με ἐκ νεότητός μου, καὶ τὰ ἑξῆς. Δόξα. Ὠδὴ τῶν ἀναβαθμών. Ἐκ βαθέων ἐκέκραξα σοι, Κύριε. Ὠδὴ τῶν ἀναβαθμών. Κύριε, οὐχ ὑψώθη ἡ καρδία μου. ᾠδὴ τῶν ἀναβαθμών. Μνήσθητι, Κύριε, τοῦ Δαβίδ, καὶ τὰ ἑξῆς. Ὠδὴ τῶν ἀναβαθμῶν. Ἰδοὺ δὴ τί καλόν, ἢ τί τερπνόν, καὶ τὰ ἑξῆς. δὴ τῶν ἀναβαθμών. Ἰδοὺ δὴ εὐλογεῖτε τὸν Κύριον, πάντες οἱ δοῦλοι Κυρίου, καὶ τὰ ἑξῆς. Δόξα. Καὶ νῦν. Αλληλούια γ'. Εἰς δὲ τὸν Κύριε, ἐκέκραξα, ἱστῶμεν στίχους ι, καὶ ψάλλομεν τὸ Ιδιόμελον τῆς ἡμέρας δὶς, καὶ τὸ μαρτυρικόν, καὶ τὰ τρία προσόμοια τοῦ Τριωδίου, καὶ τοῦ Μηναίου τὰ τρία εἰς στίχους δ'. Δόξα. Καὶ νῦν. Θεοτόκιον, ἢ Σταύροθεοτόκιον. Ἐὰν δὲ κατὰ τὴν ὥραν οὐχ εὑρεθείη Τριώδιον, λέγει τὸ παρὸν ἰδιόμελον, καὶ τὰ λοιπὰ Μαρτυρικόν. τρο πάριον, Στιχηρὰ προσόμοια. Τριωδίου. τριώδιον Τριώδιον Δόξα. Αι εἱρμός Πατρί, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι. Καὶ νῦν. καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. 'Αλλη λούτα. 1057, 29. Εἰς δὲ τὸν Κύριε, εκέ κραξα. Ιδιόμελον. τροπάριον, ίδιον έχον μέλος.
LITURGIA PRESANCTIFICATORUM.
Ὠδὴ τῶν ἀναβαθμών.
Ήρα τοὺς ὀφθαλμούς μου εἰς τὰ ὄρη, καὶ τὰ ἑξῆς.
ᾠδὴ τῶν ἀναβαθμών.
Ευφράνθην ἐπὶ τοῖς εἰρηκόσι μοι, καὶ τὰ ἑξῆς.
Ὠδὴ τῶν ἀναβαθμών.
Πρὸς σὲ ἦρα τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ τὰ ἑξῆς.
δὴ τῶν ἀναβαθμῶν.
Εἰ μὴ ὅτι Κύριος ἦν ἐν ἡμῖν, εἰπάτω δὴ Ἰσραὴλ,
καὶ τὰ ἑξῆς.
Δόξα. δὴ τῶν ἀναβαθμών.
Οἱ πεποιθότες ἐπὶ Κύριον, ὡς ὄρος Σιών, καὶ
τὰ ἐξ.
Ὠδὴ τῶν ἀναβαθμών.
Ἐν τῷ ἐπιστρέψαι Κύριον τὴν αἰχμαλωσίαν Σιών,
καὶ τὰ ἑξῆς.
Ὠδὴ τῶν ἀναβαθμών.
Ἐὰν μὴ Κύριος οικοδομήσῃ οίκον, καὶ τὰ ἐξ.
Ὠδὴ τῶν ἀναβαθμών,
Μακάριοι πάντες, οἱ φοβούμενοι τὸν Κύριον,
καὶ τὰ ἐξ.
ᾠδὴ τῶν ἀναβαθμών.
Πλεονάκις επολέμησαν με ἐκ νεότητός μου,
καὶ τὰ ἑξῆς.
Δόξα. Ὠδὴ τῶν ἀναβαθμών.
Ἐκ βαθέων ἐκέκραξα σοι, Κύριε.
Ὠδὴ τῶν ἀναβαθμών.
Κύριε, οὐχ ὑψώθη ἡ καρδία μου.
ᾠδὴ τῶν ἀναβαθμών.
Μνήσθητι, Κύριε, τοῦ Δαβίδ, καὶ τὰ ἑξῆς.
Ὠδὴ τῶν ἀναβαθμῶν.
Ἰδοὺ δὴ τί καλόν, ἢ τί τερπνόν, καὶ τὰ ἑξῆς.
δὴ τῶν ἀναβαθμών.
Ἰδοὺ δὴ εὐλογεῖτε τὸν Κύριον, πάντες οἱ δοῦλοι
Κυρίου, καὶ τὰ ἑξῆς.
Δόξα. Καὶ νῦν. Αλληλούια γ'. Εἰς δὲ τὸν Κύριε,
ἐκέκραξα, ἱστῶμεν στίχους ι, καὶ ψάλλομεν τὸ
Ιδιόμελον τῆς ἡμέρας δὶς, καὶ τὸ μαρτυρικόν,
καὶ τὰ τρία προσόμοια τοῦ Τριωδίου, καὶ τοῦ
Μηναίου τὰ τρία εἰς στίχους δ'. Δόξα. Καὶ νῦν.
Θεοτόκιον, ἢ Σταύροθεοτόκιον. Ἐὰν δὲ κατὰ τὴν
ὥραν οὐχ εὑρεθείη Τριώδιον, λέγει τὸ παρὸν
ἰδιόμελον, καὶ τὰ λοιπὰ
Canticum graduum.
Levavi oculos meos in montes, etc.
Canticum graduam.
Lætatus sum in his quæ dicta sunt mihi, etc.
Canticum graduum.
Ad te levavi oculos meos, etc.
Canticum graduum.
Nisi quia Dominus erat in nobis, dicat nunc
Israel, etc.
Gleria. Canticum graduam.
Qui confidunt in Domino sicut mone Sion, etc.
Canticum gradunm.
In convertendo Dominus captivitatem Sion, etc.
Canticum graduum.
Nisi Dominus ædificaverit domum, etc.
Canticum graduum.
Beati omnes qui timent Dominum, etc.
Canticum graduum.
Sæpe expugnaverunt me a juventute mea, etc.
Gloria. Canticum graduum.
De profundis clamavi ad te, Domine, etc.
Canticum graduum.
Domine, non est exaltatum cor meum, etc.
Canticum graduum.
Memento, Domine, David, etc.
Canticum graduum.
Ecce quam bonum et quam jucundum, etc.
Canticum graduum.
Ecce nunc benedicite Dominum: omnes servi
Domini, etc.
Gloria. Et nunc. Alleluia tribus vicibus. Ad Psalmum autem, Domine clamavi, dicimus versus decem:
et canimus versum proprium cantum habentem illius diei bès, aliumque in martyrum honorem, et tres
similares e Triodio, e Menæo tres alios. Post Psalmi
versicules quatuor, Gloria. Εt nunc. Deipara Modulus. Deipara et crucis simul. Si vero ad manus
Triodium non habeatur, dicit sequentem versum proprium cantum habentem, et pariter reliquos.
Notæ.
tari permittit. — Μαρτυρικόν. Intellige rursus τρο
πάριον, in martyrum laudem compositum. Στιχηρὰ
προσόμοια. Versus similares æquali syllabarum
numero constant, ut eodem tono decantentur:
sicut et ejusdem netri strophæ, sive Græcis sive
Latinis. Τριωδίου. Meursius τριώδιον interpretatur, canticum quod dividitur in tres partes, quas
os appellabani, sed prave. Cum enim oh sit
Canticum, quis correcte locuturus diceret, Canticum dividi in tri: Cantica? Τριώδιον igitur, scribit
Gretserus tom. III, De Cruce lib. iv, a tribus odis
nomen accepit: Græci vero hoc titulo librum insigniant, licet plures quam tres odas complectatur.
Retinet tamen Triodii nomen, ob prima Triodia in
sanctæ Trinitatis honorem in Quadragesima decantanda, quorum auctor, cujus deinceps vestigia
secuti sunt alii, dicitur Cosmas Hierosolymitanus.
Δόξα. Vox hæc sola infert quæ ad eam se- Αι εἱρμός ex opposito alios ad sui normam decanquuntur. Πατρί, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι.
Καὶ νῦν. Huic pariter sequentia subnectenda:
καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. 'Αλληλούτα. tn oficiis quadragesimalibus canticum:
Alleluia, frequentant sæpius et iterant Græci, eique
decantando facilius indulgent, quo tempus illud
diuturniores divinas laudes requirere agnoscunt,
idem quoque in mortuorum exsequiis assumunt,
atque ita non sicut Latinis lætitiæ, sed potius
moeroris, compunctionis, devotionisque apud eos
est arguimentum. Quam vane autem ob illam vocem
officia sua jactet Michael CP. legendus Baronius
anno 1057, numero 29. Εἰς δὲ τὸν Κύριε, εκέκραξα. Cum recitatur psalmus cxL, Domine,clamavi.
– Ιδιόμελον. Subintellige τροπάριον, modulum:
et est, ait doctus Ligaridius, peculiari sibi, gravi,
e. concinna voce rec.landus, quasi ίδιον έχον μέλος.
PATROL. GR. XLIII.
col. 1291–1292page 4 of 24
PG 43:1291Στιχηρὰ ἰδιόμελα. 'Ηχος α'. Τὴν πνευματικὴν, ἀδελφοὶ ἀναλαβόντες νηστείαν, τῇ γλώσσῃ μὴ λαλεῖτε τὰ δόλια, μηδὲ τίθεσθε πρόσκομμα τῷ ἀδελφῷ εἰς σκάνδαλον· ἀλλὰ τῇ μετανοίᾳ φαιδρύναντες τὴν τῆς ψυχῆς λαμπάδα, τοῖς δάκρυσι βοήσωμεν τῷ Χριστῷ, "Αφες ἡμῖν τὰ παραπτώματα ἡμῶν ὡς φιλάνθρωπος. Εἶτα τὸ μαρτυρικόν Πανεύφημοι μάρτυρες, ὑμᾶς οὐχ ἡ γῆ κατέκρυψεν· ἀλλ᾽ οὐρανὸς ὑπεδέξατο. Ηνοίγησαν ὑμῖν παραδείσου πύλαι, καὶ ἐντὸς γενόμενοι, τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς ἀπελαύετε. Χριστῷ πρεσβεύσατε, δωρης θῆναι ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν τὴν εἰρήνην καὶ τὸ μέγα Έλεος. Ἕτερα στιχηρά. Ἦχος ὁ αὐτός. Πανεύφημοι μάρτυρες Νηστείαν ποθήσωμεν ψυχῆς, πάθη χαλεπώτατα τῇ συνεργείᾳ τοῦ Πνεύματος καταμαραίνουσαν, καὶ ἐνθέους πράξεις πράττειν ἐνισχύουσαν, καὶ νοῦν πρὸς οὐρανὸν ἀναπέμπουσαν, καὶ τὴν συγχώρησιν προξενοῦσαν ὧν ἡμάρτομεν, δωρουμένην ἐκ Θεοῦ οἰκτίρμονος. Εἰς στίχους. Θεοτόκιον. τροπάριον Σταυ ἦχος πλαγίου πρώτου, ἦχος πλ. β', πλαγίου δευτέρου. πανεύφημοι μάρτυρες, Νομίζω δὲ ὅτι καὶ τὰ ἀκριβῆ τῶν μοναστηρίων, διὰ τὸν παρόντα κανόνα πρὸ τῆς Τυροφάγου ψάλλουσι καὶ ἀναγινώσκουσι τοὺς κανόνας, καὶ τὰ μαρτύρια τῶν κατὰ τὴν ὅλην Τεσσαρακοστὴν προβαινουσών Πανεύφημοι μάρτυρες. τό, Νηστείαν ποθήσωμεν, όμοίους, προσομοίους
ADDENDA.
Versus similares. Tonus primus.'
Spirituale, fratres, assumentes jejunium, lingua
ne loquamini dolos, neque ponatis offendiculum
fratri in scandalum: sed pœnitentia decorantes
animæ lampadem, lacrymis clamemus Domino:
Dimitte nobis lapsus nostros, velut clementissimus.
Deinde modulus in honorem martyrum.
Celeberrimi martyres, vos terra non abscondit:
sed cœlum suscepit. Apertæ sunt vobis cœli portæ, et intus versantes, ligni vitæ fructum estis
consecuti. Apud Christum intercedite, ut animabus nostris concedatur pax, et misericordia magna.
Alii versus similares. Tonus idem. Celeberrimi martyres.
Jejunium desideremus animæ, quod affectus molestissimos ope Spiritus tabefacit, et ad divinas
actiones præstandas vim præbet, et mentem in
cœlum subvebit, et indulgentiam peccatorum nostrorum conciliat, et a Deo misericordiam largitur.
Στιχηρὰ ἰδιόμελα. 'Ηχος α'.
Τὴν πνευματικὴν, ἀδελφοὶ ἀναλαβόντες
νηστείαν, τῇ γλώσσῃ μὴ λαλεῖτε τὰ δόλια, μηδὲ
τίθεσθε πρόσκομμα τῷ ἀδελφῷ εἰς σκάνδαλον· ἀλλὰ
τῇ μετανοίᾳ φαιδρύναντες τὴν τῆς ψυχῆς λαμπάδα,
τοῖς δάκρυσι βοήσωμεν τῷ Χριστῷ, "Αφες ἡμῖν τὰ
παραπτώματα ἡμῶν ὡς φιλάνθρωπος.
Εἶτα τὸ μαρτυρικόν
Πανεύφημοι μάρτυρες, ὑμᾶς οὐχ ἡ γῆ κατέκρυ
ψεν· ἀλλ᾽ οὐρανὸς ὑπεδέξατο. Ηνοίγησαν ὑμῖν
παραδείσου πύλαι, καὶ ἐντὸς γενόμενοι, τοῦ ξύλου
τῆς ζωῆς ἀπελαύετε. Χριστῷ πρεσβεύσατε, δωρης
θῆναι ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν τὴν εἰρήνην καὶ τὸ μέγα
Έλεος.
Ἕτερα στιχηρά. Ἦχος ὁ αὐτός. Πανεύφημοι
μάρτυρες
Νηστείαν ποθήσωμεν ψυχῆς, πάθη χαλεπώτατα
τῇ συνεργείᾳ τοῦ Πνεύματος καταμαραίνουσαν, καὶ
ἐνθέους πράξεις πράττειν ἐνισχύουσαν, καὶ νοῦν
πρὸς οὐρανὸν ἀναπέμπουσαν, καὶ τὴν συγχώρησιν
προξενοῦσαν ὧν ἡμάρτομεν, δωρουμένην ἐκ Θεοῦ
οἰκτίρμονος.
Notæ.
Verum de Triodio et reliquis libris ecclesiasticis
plura et selectiora doctissimus Leo Allatius, opusculo propediem publici juris faciendo.- Mnvalov.
Volumina uniuscujusque mensis Officia distincte
complectentia, vocantur unvalov. Inepte itaque,
juxta morem, Canticum interpretatur Meursius.
Εἰς στίχους. Discrimen non modicum est inter
stíxov, el stiynpóv; ille est versiculus e Scriptura,
et maxime e Davidicis psalmis depromptus, hoc
versus est ab Hymnographo ecclesiastico, licet prolixiori sententia, ad longiuscularum etiam perio.
dorum normam, compositus. Et discriminis hujus
annotandi gratia, orlyov, versiculum, otixripdy, versum, ubique in hoc volumine sum interpretatus.-
Θεοτόκιον. Intellige semper τροπάριον modulum in
honorem virginis Deiparæ, post hæresim Nestorii
absque addito Botoxo; vocatæ, editum. Σταυ
polɛotónior. Alius item modulus est crucis et Deipara junctas laudes, vel sallem mistam veriusque
mentionem compleciens.
Hxoç. Adhuc Meursio canticum sonat hæc
dictio, el ejus argumento plura falsum resonantia
cantillat, ita nihil quod mentem et sensum reficiat,
effatur. Proprie itaque 5x05, in cantu Græco ecclesiastico, idem est quod tonus in Latino. Habent
autem Græci suos octo tonos, a quibus libellus 6xTwnxos dicitur. Quatuor toni priores simplicem
appellationem sunt nacti nxos a', primus, hxo; B',
secundus, xo; Y', tertius, 770; 8', quartus. Quatuor
posteriores disparem sortiuntur denominationem:
quintus enim est ἦχος πλαγίου πρώτου, scribiturque, xos m. a', Tonus obliquus primus; sextus est
ἦχος πλ. β', sive πλαγίου δευτέρου. Tonus obliquus
secundus. Tertius dicitur xos Papis, tonus gravis,
propter moram et vocis gravitatem inter illum camendum. Ultimus est xos xλ. &'. Tonus obliquus
quartus; de quibus musices periti, et speculativam
ejus rationem edocti sunt consulendi.
Thr avevμutir. Hic et sequentes quatuor
versus intelliguntur cantari in præsanctificatorum
miss, post orationem tertii antiphoni, ubi præcedens rubrica, et cuncta quæ hic sequentur, sedem
propriam habent. Observa vero primum hunc versum, si proprius ob librorum penuriam desit, correspondere ei qui dicitur te pas. Unde et de
jé̟unio tračtat; secundus in laudem martyrum est
compositus; alii quatuor sunt similares, maxime
tres, in titulo polov ferentes, eo quod pari numero syllabarum constantes, uno et eodem quoque
cantu sunt modulandi.
Elra rò paprupinór. Si non oporteat, ut supra
numero primo visum est, ex concilio Laodicensi
can. 51, Natalitia martyrum, memoriamve eorum
aliis quam Sabbati aut Dominicis diebus, Quadragesimæ tempore, 'celebrare, cur diebus singulis,
etiam in ipsis præsanctificatorum officiis, hoc modulo πανεύφημοι μάρτυρες, martyras aperte Græci
commemorant? Quia privatam cujuspiam solemnitatem canon vetat peragere, ne sanctis debitum
honorem detrahant, omnium simul celebritatem
Sabbato Sexagesimam præcedente, agunt, et cunctorum quoque memoriam diebus singulis laudato
modulo renovant. Primam responsi hujus parteni
confirmat Balsamon in can. 52 Trullanum scribens:
Νομίζω δὲ ὅτι καὶ τὰ ἀκριβῆ τῶν μοναστηρίων, διὰ
τὸν παρόντα κανόνα πρὸ τῆς Τυροφάγου ψάλλουσι
καὶ ἀναγινώσκουσι τοὺς κανόνας, καὶ τὰ μαρτύρια
τῶν κατὰ τὴν ὅλην Τεσσαρακοστὴν προβαινουσών
toptuv, xal jµvnµwy dylwv. Existimo autem, quod
quæ perfecta sunt et accuratam vivendi rationem sequuntur monasteria, propter præsentem canonem,
(quo vetantur martyres in Quadragesima celebrari
solemnius) ante hebdomadam, qua a caseo abstinetur, canunt et legunt canones, et martyrum, sacrarum nempe memoriarum, quæ tota Quadragesima
obveniunt. Secundæ vero non minus traditio, quam
ipsa hujus moduli lectio, suffragatur.
Πανεύφημοι μάρτυρες. Indicat titulus hic
versum sequentem τό, Νηστείαν ποθήσωμεν, eadem
ratione cantandum, qua præcedens, llaveug
µáp: upsc. At cur potius hic, quam alter cantandi
forina censetur? Respondeo Græcos in ecclesiis,
libris musicalibus notis insignitis ut plurimum carere, communiores tamen bymnos seu modulos,
juxta tonorum omulum nornias, memoriæ tenere
affixos, et ad horum omnium instar, cæteros ejusdem metri et όμοίους, sive προσομοίους canere: ac
propterea primas eorum dictiones aliis in titulum
præfigunt et hæ dicuntur ɛippot, quia subsequentum cantus ab eis deducitur, et eos in cantus sui
normam trahunt.
col. 1293–1294page 5 of 24
PG 43:1293"Ομοιον. *Απαντα τὸν βίον μου αἰσχρῶς δαπανήσας, Κύριε, μετὰ πορνῶν, ὁ ταλαίπωρος, ὥσπερ ὁ ἄσωτος, και τανύξει κράζω, Πάτερ ἐπουράνιε, ημάρτηκα, ἱλάσθητε, σῶσόν με· καὶ μὴ ἀπώσῃ με, ἐμαυτὸν ἐκ στοῦ μακρύναντα, καὶ ἐνθέοις ἔργοις, νῦν πτωχεύς σαντα. Ετερα στιχηρὰ προσόμοια, Ἦχος δ'. Ἔξωκας σημείωσιν Δίδου μοι κατάνυξιν. καὶ τῶν κακῶν ἀπολύτρωσιν, καὶ τοῦ βίου διόρθωσιν, εἰς πάθη τοῦ σώο ματος νῦν βεβυθισμένῳ, καὶ μεμακρυσμένῳ, ἐκ σου, Θεὶ παμβασιλεῦ, καὶ μηδαμόθεν ἐλπίδα ἔχοντι καὶ σῶσόν με τὸν ἄσωτον διὰ πολλὴν ἀγαθότητα, Ἰησοῦ παντοδύναμε, ὁ σωτὴρ τῶν ψυχῶν ἡμῶν. "Ομοιον. Μωσῆς ὁ θεσπέσιος διὰ νηστείας τεθέαται και Θαρθεὶς τὸν ποθούμενον· τοῦτον οὖν ζηλώσασα, ταπεινή ψυχή μου, σπεῦσον ἐν ἡμέρᾳ τῆς ἐγκρατείας τῶν κακῶν ἐκκαθαρθῆναι, ὅπως τὸν Κύριον διδόντα σοι τὴν ἄφεσιν, καὶ ἱλασμὸν, καὶ τὴν λύτρωσιν, θεωρήσῃς, ὑπάρχοντα ἀγαθὸν καὶ φιλάνθρωπον. Δόξα. Καὶ νῦν. Θεοτόκιον. Εἴσοδος. προκείμενον Ἦχος δ'. Ηλπισα ἐπὶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ εἰς τὸν αἰῶνα. Στίχος. Τί ἐγκαυχῇ ἐν κακίᾳ ὁ δυνατός; Γενέσεως τὸ ἀνάγνωσμα. Νῶς ἦν ἐτῶν ἐξακοσίων· καὶ ὁ κατακλυσμὸς τοῦ ὕδατος ἐγένετο ἐπὶ τῆς γῆς. Εἰσῆλθε δὲ Νῶς, καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ, καὶ αἱ γυναῖκες τῶν υἱῶν αὐτοῦ μετ᾿ αὐτοῦ εἰς τὴν κιβωτόν, διὰ τὸ ὕδωρ τοῦ κατακλυσμοῦ· καὶ ἀπὸ τῶν πετεινῶν τῶν καθαρῶν, καὶ ἀπὸ τῶν κτηνῶν τῶν καθαρῶν, καὶ ἀπὸ τῶν πετεινῶν τῶν μὴ καθαρῶν, καὶ ἀπὸ τῶν κτη νῶν τῶν μὴ καθαρῶν, καὶ ἀπὸ τῶν ἑρπετῶν τῶν ἑρπόντων ἐπὶ τῆς γῆς, δύο δύο. Από πάντων εἰσ ἦλθον πρὸς Νῶς εἰς τὴν κιβωτὸν ἄρσεν θῆλυ, και θὼς ἐνετείλατο Κύριος ὁ Θεὸς τῷ Νῶς. Προκείμενον. Ἦχος πλ. α'. Ἐν τῷ ἐπιστρέψαι Κύριον τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Στίχος. Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ. Παροιμιῶν τὸ ἀνάγνωσμα Υιέ, ἐὰν σοφὸς γένῃ σεαυτῷ, σοφὸς ἔσῃ καὶ τῷ πλησίον σου. Ἐὰν δὲ κακὸς ἀποδῇς, μόνος ἀντλή Εδωκας σημείωσιν. Δίδου μοι κατάνυξιν. Προκοίμενor. πρόλογον. Παροιμιῶν τὸ ἀνάγνωσμα. Υἱὸς πεπαιδευμένος σοφὸς ἔσται, τῷ δὲ ἄφρονι διακόνῳ χρήσ σεται,
LITURGIA PRÆSANCTIFICATORUM.
"Ομοιον.
*Απαντα τὸν βίον μου αἰσχρῶς δαπανήσας, Κύριε,
μετὰ πορνῶν, ὁ ταλαίπωρος, ὥσπερ ὁ ἄσωτος, και
τανύξει κράζω, Πάτερ ἐπουράνιε, ημάρτηκα,
ἱλάσθητε, σῶσόν με· καὶ μὴ ἀπώσῃ με, ἐμαυτὸν ἐκ
στοῦ μακρύναντα, καὶ ἐνθέοις ἔργοις, νῦν πτωχεύς
σαντα.
Similis.
Totum tempus vitæ meæ turpiter qui consumpsi,
Domine, cum meretricibus, niser, quemadmodum
ille luxuria perditus, compunctione clamo: Pater
coelestis, peccavi, propitius esto, salva me. Et ne
repellas me, qui a te procul recessi, et divinorum
operum, nunc factus sum inops.
Ετερα στιχηρὰ προσόμοια, Ἦχος δ'. Ἔξωκας Alii versus assimiares. Tonus quartus. Dedisti simiσημείωσιν
Δίδου μοι κατάνυξιν. καὶ τῶν κακῶν ἀπολύ
τρωσιν, καὶ τοῦ βίου διόρθωσιν, εἰς πάθη τοῦ σώο
ματος νῦν βεβυθισμένῳ, καὶ μεμακρυσμένῳ, ἐκ
σου, Θεὶ παμβασιλεῦ, καὶ μηδαμόθεν ἐλπίδα ἔχοντι·
καὶ σῶσόν με τὸν ἄσωτον διὰ πολλὴν ἀγαθότητα,
Ἰησοῦ παντοδύναμε, ὁ σωτὴρ τῶν ψυχῶν ἡμῶν.
"Ομοιον.
Μωσῆς ὁ θεσπέσιος διὰ νηστείας τεθέαται και
Θαρθεὶς τὸν ποθούμενον· τοῦτον οὖν ζηλώσασα,
ταπεινή ψυχή μου, σπεῦσον ἐν ἡμέρᾳ τῆς ἔγκρατείας τῶν κακῶν ἐκκαθαρθῆναι, ὅπως τὸν Κύριον
διδόντα σοι τὴν ἄφεσιν, καὶ ἱλασμὸν, καὶ τὴν
λύτρωσιν, θεωρήσῃς, ὑπάρχοντα ἀγαθὸν καὶ φιλάνθρωπον.
Δόξα. Καὶ νῦν. Θεοτόκιον. Εἴσοδος. Προκείμενον Ἦχος δ'.
Ηλπισα ἐπὶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ εἰς τὸν αἰῶνα.
Στίχος.
Τί ἐγκαυχῇ ἐν κακίᾳ ὁ δυνατός;
Γενέσεως τὸ ἀνάγνωσμα.
Νῶς ἦν ἐτῶν ἐξακοσίων· καὶ ὁ κατακλυσμὸς τοῦ
ὕδατος ἐγένετο ἐπὶ τῆς γῆς. Εἰσῆλθε δὲ Νῶς, καὶ οἱ
υἱοὶ αὐτοῦ, καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ, καὶ αἱ γυναῖκες τῶν
υἱῶν αὐτοῦ μετ᾿ αὐτοῦ εἰς τὴν κιβωτόν, διὰ τὸ
ὕδωρ τοῦ κατακλυσμοῦ· καὶ ἀπὸ τῶν πετεινῶν τῶν
καθαρῶν, καὶ ἀπὸ τῶν κτηνῶν τῶν καθαρῶν, καὶ ἀπὸ
τῶν πετεινῶν τῶν μὴ καθαρῶν, καὶ ἀπὸ τῶν κτη
νῶν τῶν μὴ καθαρῶν, καὶ ἀπὸ τῶν ἑρπετῶν τῶν
ἑρπόντων ἐπὶ τῆς γῆς, δύο δύο. Από πάντων εἰσἦλθον πρὸς Νῶς εἰς τὴν κιβωτὸν ἄρσεν θῆλυ, και
θὼς ἐνετείλατο Κύριος ὁ Θεὸς τῷ Νῶς.
Προκείμενον. Ἦχος πλ. α'.
Ἐν τῷ ἐπιστρέψαι Κύριον τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ
λαοῦ αὐτοῦ.
Στίχος.
Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ.
Παροιμιῶν τὸ ἀνάγνωσμα
Υιέ, ἐὰν σοφὸς γένῃ σεαυτῷ, σοφὸς ἔσῃ καὶ τῷ
πλησίον σου. Ἐὰν δὲ κακὸς ἀποδῇς, μόνος ἀντλήlitudinem.
Tribue mihi compunctionem et malorum redemptionem, et vitæ emendationem, in corporis
- affectibus nunc deinerso, et a te procul egresso, u
Deus omnium Rex, nullaque ex parte spem habenu.
Atque ne salva intemperatissimum, propter multam bonitatem, Jesu omnipotens, animarum nostrarum Salvator.
Similis.
Divinus Moses per jejunium conspexit purificatus Deum desideratum, hunc igitur æmulata humilis anima mea, stude in die intemperantiæ a malis
purgari, ut Dominum tibi concedentem remissionem, et propitiationem, et redemptionem, conspicias, qui bonus est et clemens,
Gloria. Et nunc. Deipare. Introitus. Propositum.
Tonus quartus.
Speravi in misericordia Dei in æternum.
Versus.
Quid gloriaris in malitia, qui potens es iniquitate?
Notæ.
Εδωκας σημείωσιν. Ad noti hujus et
tridi cantici exemplar cantatur sequens: Δίδου μοι
κατάνυξιν.
Προκοίμενor. Marcus in sua Liturgia vocat
illud πρόλογον.
Παροιμιῶν τὸ ἀνάγνωσμα. Quæ in presenti
lectione habentur ex Proverb. cap. x desumpta
sunt. Quomodo autem de illis dixerit Cornelius a
Geneseos lectio.
Noe erat sexcentenarius, et factum est diluvium
super terram. Ingressus autem Noe, et filii ipsius,
et uxor ejus, et uxores filiorum ejus cum eo in arcam, propter aquam diluvii; et de volatilibus
mundis, et de animalibus mundis, et de volatilibus
immundis, et de animalibus immundis, et dc reptilibus repentibus super terram, bina et bina. Ex
omnibus ingressa sunt ad Noe in arcam mas et
femina, quemadmodum præceperat Dominus Deus
Noe.
Propositum. Tonus obliquus primus.
In convertendo Dominus captivitatem populi sui.
Versus,
Dixit insipiens in corde suo.
Proverbiorum lectio.
Fili, si sapiens fueris, tibi ipsi sapiens eris, et
proximo tuo. Si autem malus exstiteris, solus susLapide omnia in Hebræo, vel vulgata lectione, vel
Græcis Complutensibus non haberi, si ipsi certum
est compertum etiam est in vulgata Septuaginta
contineri cuncta præter hæc verba, Υἱὸς πεπαιδευμένος σοφὸς ἔσται, τῷ δὲ ἄφρονι διακόνῳ χρήσ
σεται, quæ Nobilius in quibusdam codicibus adjungi observat.
col. 1295–1296page 6 of 24
PG 43:1295σεις τὰ κακά. Υἱὸς πεπαιδευμένος σοφὸς ἔσται τῷ δὲ ἄφρονι διακόνῳ χρήσεται. "Ος ερείδεται ἐπὶ ψεύδεσιν, οὗτος ποιμανεῖ ἀνέμους· ὁ δ' αὐτὸς διώξεται όρνεα πτερωτά. Απέλιπε γὰρ ὁδοὺς τοῦ ἑαυτοῦ ἀμπελῶνος· τοὺς δὲ ἄξονας τοῦ ἰδίου γεωργίου πεπλάνηται. Διαπορεύεται δὲ δι᾿ ἀνύδρου, καὶ γῆν διατεταγμένην ἐν διψώσεσι· συνάγει δὲ χερσὶν ἀκαρ πίαν. Γυνὴ δὲ ἄφρων καὶ θρασεία ἐνδεὶς ἄρτου γίνεται. Οὐκ ἐπίσταται αἰσχύνην, ἐκάθισεν ἐπὶ θύ ραις τοῦ ἑαυτῆς οἴκου ἐπὶ δίφρον, ἐμφανὴς ἐν ταῖς πλατείαις, προκαλουμένη τους παριόντας ὁδὸν, τοὺς κατευθύνοντας ἐν ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν. Ος ἐστιν ὑμῶν ἀφρονέστατος; ἐκκλινάτω πρός με. Καὶ τοῖς ἐνδεέσι φρονήσεως παρακελεύομαι, λέγουσα Αρτων κρυφίων ἡδέως ἅψασθε, καὶ ὕδατος κλοπής γλυκεροῦ πίετε. Ὁ δὲ οὐκ οἶδεν ὅτι γηγενείς παρ' αὐτῇ ἄλλυνται· καὶ ἐπὶ πέταυρον ᾅδου συναντά ᾿Αλλὰ ἀποπήδησον· μὴ ἐγχρονίσῃς ἐν τῷ τόπῳ αὐτῆς, μηδὲ ἐπιστήσῃς τὸ σὸν ὄμμα πρὸς αὐτήν ο οὕτω γὰρ διαβήσῃ ὕδωρ ἀλλότριον. Ἀπὸ δὲ ὕδατος ἀλλοτρίου ἀπόσχου, καὶ ἀπὸ πηγῆς ἀλλοτρίας μὴ πίῃς· ἕνα πολὺν ζήσῃς χρόνον, καὶ προστεθήσεται σοι ἔτη ζωής. Εἶτα τὸν Κατευθυνθήτω, Καὶ καθεξῆς ἡ θεία λειτουργία των Προηγιασμένων. ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΩΝ ΠΡΟΗΓΙΑΣΜΕΝΩΝ. Τῇ ἁγίᾳ καὶ μεγάλη Τεσσαρακοστῇ διε μέλλει ὁ ἱερεὺς ποιῆσαι προηγιασμένην, ἐν τῇ 'Ερμηνεία τῆς θείας. Ερμηνεία, απο σύγχυσις ἀνωκάτωσις τῆς θείας λειτουργίας των προηγιασμένων,cum διάταξιν στιχηρά, Τῇ ἁγίᾳ μεγάλη Τεσσαρακοστῇ. οι προφανήσιμος, προφωνεί, κρέου, τυριφάγος, τυρινή, Περὶ μέν τοι τῆς Τυροφάγου φασί τινες τὸν βασιλέα Ηρά κλειον ἐντάξαι, κρεωφάγον οὖσαν τὴν πρότερον κατὰ Χοσρόου γὰρ καὶ Περσῶν ἐπὶ ἐξ ἔτεσιν ἐκστρατεύσας, ηύξατο τῷ Θεῷ, εἰ κατ᾽ ἐκεῖνον ἰσχύσειε, ταύτην μεταμείψαι, καὶ μεταξύ νηστείας και τρι φῆς καταστῆσαι τυρινήν "Ην τὰ τῆς τροφῆς ὀστρακόδερμα πάντα, διὰ τὰ τῶν νηστίμων ἐκείνων ἡμερῶν νόμιμα· ἐφ' οἷς δέον ἀκρατοποσία χρήσασθαι δυναμένη γηραιόν συνῶται στόμαχον πρὸς κατεργασίας της σκληροτέρας εκείνης τροφής
$275
ADDENDA.
tinebis mala. Filius cruditus sapiens erit. Insi- σεις τὰ κακά. Υἱὸς πεπαιδευμένος σοφὸς ἔσται· τῷ
pienti autem ministro utetur. Qui innititur mendaclis, ipse pascet ventas. idemque persequetur aves
pennatas. Dereliquit enim vias suæ vineæ, et ab
axibus suæ agricolationis erravit. Proficiscens per
viam inaquosam, et aruit terra ordinata in siticulosis: colligit autem manibus fructuum penuriam.
Mulier stulta et audax, ihops pane efficitur: quæ
nescit erubescere, scdit în foribus domus suæ super sellam, aperte in plateis vocans transeuntes
per viam rectam, pergentes in itinere suo. Quis
vestrum est insipientissimus? declinet ad me. Et
recordibus impero, dicens: Panes absconditos
suaviter attingite et aquam furtivam dulcem bibite.
Ille autem ignoravit, quod terra sati ab ipsa potluntur, et in laqueum inferni currunt. Sed exsili;
ne diu verseris in loco ipsius, neque affigas ocuJum tuum ad eam; sic erim pertransibis aquam
alienam. Ab aliena aqua abstine, et de fonte alieno
ne bibas, ut multo tempore vivas, et addantur tibi
anni vitæ.
Deinde dicitur, Dirigatur. Et deinceps divina Presanctificatorum inisse peragitur.
DIVINE MISSÆ PRÆSANCTIFICATORUM DECLARATIO.
In sancta et magna Quadragesima, sacerdos facturus rem divinam ante consecra:orum: in offertorio
δὲ ἄφρονι διακόνῳ χρήσεται. "Ος ερείδεται ἐπὶ
ψεύδεσιν, οὗτος ποιμανεῖ ἀνέμους· ὁ δ' αὐτὸς διώξε
ται όρνεα πτερωτά. Απέλιπε γὰρ ὁδοὺς τοῦ ἑαυτοῦ
ἀμπελῶνος· τοὺς δὲ ἄξονας τοῦ ἰδίου γεωργίου
πεπλάνηται. Διαπορεύεται δὲ δι᾿ ἀνύδρου, καὶ γῆν
διατεταγμένην ἐν διψώσεσι· συνάγει δὲ χερσὶν ἀκαρπίαν. Γυνὴ δὲ ἄφρων καὶ θρασεία ἐνδεὶς ἄρτου
γίνεται. Οὐκ ἐπίσταται αἰσχύνην, ἐκάθισεν ἐπὶ θύ
ραις τοῦ ἑαυτῆς οἴκου ἐπὶ δίφρον, ἐμφανὴς ἐν ταῖς
πλατείαις, προκαλουμένη τους παριόντας ὁδὸν,
τοὺς κατευθύνοντας ἐν ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν. Ος ἐστιν
ὑμῶν ἀφρονέστατος; ἐκκλινάτω πρός με. Καὶ
τοῖς ἐνδεέσι φρονήσεως παρακελεύομαι, λέγουσα·
Αρτων κρυφίων ἡδέως ἅψασθε, καὶ ὕδατος κλοπής
γλυκεροῦ πίετε. Ὁ δὲ οὐκ οἶδεν ὅτι γηγενείς παρ'
αὐτῇ ἄλλυνται· καὶ ἐπὶ πέταυρον ᾅδου συναντά
᾿Αλλὰ ἀποπήδησον· μὴ ἐγχρονίσῃς ἐν τῷ τόπῳ
αὐτῆς, μηδὲ ἐπιστήσῃς τὸ σὸν ὄμμα πρὸς αὐτήν ο
οὕτω γὰρ διαβήσῃ ὕδωρ ἀλλότριον. Ἀπὸ δὲ ὕδατος
ἀλλοτρίου ἀπόσχου, καὶ ἀπὸ πηγῆς ἀλλοτρίας μὴ
πίῃς· ἕνα πολὺν ζήσῃς χρόνον, καὶ προστεθήσεται
σοι ἔτη ζωής.
Εἶτα τὸν Κατευθυνθήτω, Καὶ καθεξῆς ἡ θεία
λειτουργία των Προηγιασμένων.
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΩΝ
ΠΡΟΗΓΙΑΣΜΕΝΩΝ.
Τῇ ἁγίᾳ καὶ μεγάλη Τεσσαρακοστῇ διε
μέλλει ὁ ἱερεὺς ποιῆσαι προηγιασμένην, ἐν τῇ
Notæ.
'Ερμηνεία τῆς θείας. Non Ερμηνεία, sed can: 69 apostolorum. Hebdomas itaqne flla απο
σύγχυσις est, meo judicio, et ἀνωκάτωσις τῆς θείας
λειτουργίας των προηγιασμένων,cum confuse et
defectuose omnino quæ ad cam spectant, vel
explicet, vel complectatur. Satius equidem fuisset
ex titulo præcedenti positis, ex præsentibus, et infra legendis unam solam διάταξιν et seriem liturgiæ componere: quam στιχηρά, et lectiones in
præmissis, rubricas hic quasdam, in sequentibus
alias, cum reliquis liturgiam hanc conflantibus,
perturbatim et sine ordine congessisse. Ferret
certe animus suo cuncta loco bene digesta reponere, nisi me interpretis et scholiastæ, non auctoris
et correctoris partes agere recordarer. Tu si velis, Lector, Morellianorum exemplarini superius
allatorum lectiones varias consule: cum enita
'cunctorum inelius dispositam seriem contineant,
majorem quoque cupido ritus præsentis animo,
satisfactionem sunt allatura.
Τῇ ἁγίᾳ μεγάλη Τεσσαρακοστῇ. Magnum
est Quadragesima jeunium apud Græcos, sive abstimentie rationem habeas, sive tempus quo se ad
illud præparant consideres, sive tandem illud, cum
coufereliquis per annum occurrentibus jejuniis,
ras. Septem hebdomadas jejunant et duabus ad
magnam Quadragesimam suscipiendam disponuntur.
Dominica quæ nobis Septuagesimæ, illis popwvh
οι προφανήσιμος, jejunitum observandumn προφωνεί,
pravio tempore, publice indicit, totaque sequenti
hebdomada, etlari quarta et sexta feria, sicut et
septuagesimam pracedentibus, carnes licite per
mittit, Armeniorum Tetrauitarum refellendo condemnanduque errori, quo' Ninivitarum jejunium
hoc tempore imitantur et aliud ab Ecclesia pariter
rejectum assumunt, de quibus late Balsamion in
κρέου, carnisprivii est, et alia sequens cum Sexagesina pariter Dominica, τυριφάγος, sive
τυρινή, quod carnibus sublatis adhue ova et lacticinia cornedere liceat, de qua Triodium: Περὶ μέντοι τῆς Τυροφάγου φασί τινες τὸν βασιλέα Ηράκλειον ἐντάξαι, κρεωφάγον οὖσαν τὴν πρότερον·
κατὰ Χοσρόου γὰρ καὶ Περσῶν ἐπὶ ἐξ ἔτεσιν ἐκστρατεύσας, ηύξατο τῷ Θεῷ, εἰ κατ᾽ ἐκεῖνον ἰσχύσειε,
ταύτην μεταμείψαι, καὶ μεταξύ νηστείας και τρι
φῆς καταστῆσαι: Fam quidam referunt imperatorem Heraclium, cum prius carnes in ea concederentur, abstinentiæ diebus aggregasse, et solius casei in
ea degustandi licentiam fecisse. Continuis quippe
sex annis cum Chosroe dimicans, Deo rovit, ut si
adversus eum prævaleret, licentiam carnes in hac
hebdomada comedendi mutaret, eamque mediam inter jejunium, et deliciosas epulas constitueret. Prima
itaque die τυρινήν Sexagesimam insequente, jejunium asperius auspicantur, et adusque Paschalis
celebritatem a piscibus et oleo præterquam Annuntiationis et Palinarum festivitate quacunque ratione delibandis abstinent; squillis licet, ostreis,
cancris, polypodibus, sepiis, et aliis hujusmodi
exsanguibus, quasi a piscium perfectorum natura
alienis, et cruditate, seu vilitate stomachum afðigentibus, sicut et piscium ovis exsiccatis, et sale
ad solem conditis, minime sibi temperandum putent. Proptereaque cibum serotinum Andronico seniori sumenti apud Nicephorum Gregoram, lib. 11,
cap. ult. "Ην τὰ τῆς τροφῆς ὀστρακόδερμα πάντα,
διὰ τὰ τῶν νηστίμων ἐκείνων ἡμερῶν νόμιμα· ἐφ'
οἷς δέον ἀκρατοποσία χρήσασθαι δυναμένη γηραιόν
συνῶται στόμαχον πρὸς κατεργασίας της σκληροτέρας εκείνης τροφής Apposita erant omnia tesiacca,
col. 1297–1298page 7 of 24
PG 43:1297προσκομιδῇ τῆς Κυριακῆς, ποιεῖ ὡς σύνηθες. Η Καὶ μετὰ τὸ περικόψαι τὸν πρῶτον ἄρτον, καὶ θύσαι καὶ κεντῆσαι, περικόπτει καὶ τοὺς ἑτέρους άρτους λέγων· εἰς ἕνα ἕκαστον τὸ, Εἰς ἀνάμνησιν, Ως πρόβατον, καὶ τὸ, Θύεται, καὶ τὸ, Εἷς τῶν στρατιωτῶν. Εἶθ' οὕτως χέει ἐν τῷ ἁγίῳ ποτηρίῳ οἶνον καὶ ὕδωρ, λέγων τὰ συνήθη· καὶ συγκαλύπτει αὐτὸ μετὰ τῶν ἱερῶν καλυμμάτων, καὶ θυμιᾷ λέγων τὴν εὐχὴν τῆς προθέσεως· καὶ οὕτως ἄρχεται τῆς θείας λει τουργίας, καὶ ἐκπληροῖ αὐτὴν ὡς ἔθος. Οτε δὲ μέλλει σφραγίσαι τοὺς ἄρτους, λέγει, Ποίησον τὸν μὲν ἄρτον τοῦτον. Ενικώς, ὡς εἰς ἐστιν ὁ Χριστὸς, οὐχ ὡς τινες δὲ ἀμαθῶς λέγουσι τοὺς ἄρτους τούτους. Καὶ ὅτε μέλλει ὑψῶσαι, ὑψοῖ ὅλους ὁμοῦ, καὶ μελίζει τὸν προσ κομιζόμενον πρῶτον ἄρτον, καὶ τίθησι τὴν μετ ρίδα ἐν τῷ ἁγίῳ ποτηρίῳ, καὶ ἐγχέει καὶ τὸ ζέον, ὡς ἔθος. Εἶτα λαβὼν τὴν ἁγίαν λαβίδα ξηροφαγία οι υδροποσίᾳ τῇ κοιμήσει τῆς ἀχράντου δεσποίνης Θεοτόκου, καὶ τρίτον ἐν τῇ γενεθλίῳ ἡμέρᾳ τοῦ Χριστοῦ· διὰ τὸ ἐν ταύταις προηγείσθαι νηστείαν, καὶ τὸ ἐκ ταύτης ὄφελος τοῦ ἐνιαυτοῦ ἀξιωθήσεται της απολαύσεως των θείων μυστηρίων· ἅπαξ μὲν ἐν τῇ σωτηριώδει τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν ἀναστάσει, δεύτερον ἐν Τοὺς ἑτέρους άρτους. προστο Ὅτε δὲ μέλλει σφραγίσαι. Ποίησον τὸν μὲν ἄρτον του
LITURGIA PRESANCTIFICATORUM.
προσκομιδῇ τῆς Κυριακῆς, ποιεῖ ὡς σύνηθες. Η Dominica agit more solito. Αt postquam incidit nriΚαὶ μετὰ τὸ περικόψαι τὸν πρῶτον ἄρτον, καὶ
θύσαι καὶ κεντῆσαι, περικόπτει καὶ τοὺς
ἑτέρους άρτους λέγων· εἰς ἕνα ἕκαστον
τὸ, Εἰς ἀνάμνησιν, Ως πρόβατον, καὶ τὸ, Θύεται,
καὶ τὸ, Εἷς τῶν στρατιωτῶν. Εἶθ' οὕτως χέει ἐν
τῷ ἁγίῳ ποτηρίῳ οἶνον καὶ ὕδωρ, λέγων τὰ
συνήθη· καὶ συγκαλύπτει αὐτὸ μετὰ τῶν ἱερῶν
καλυμμάτων, καὶ θυμιᾷ λέγων τὴν εὐχὴν τῆς
προθέσεως· καὶ οὕτως ἄρχεται τῆς θείας λει
τουργίας, καὶ ἐκπληροῖ αὐτὴν ὡς ἔθος.
Οτε δὲ μέλλει σφραγίσαι τοὺς ἄρτους,
λέγει, Ποίησον τὸν μὲν ἄρτον τοῦτον. Ενικώς,
ὡς εἰς ἐστιν ὁ Χριστὸς, οὐχ ὡς τινες δὲ ἀμαθῶς
λέγουσι τοὺς ἄρτους τούτους. Καὶ ὅτε μέλλει
ὑψῶσαι, ὑψοῖ ὅλους ὁμοῦ, καὶ μελίζει τὸν προσκομιζόμενον πρῶτον ἄρτον, καὶ τίθησι τὴν μετ
ρίδα ἐν τῷ ἁγίῳ ποτηρίῳ, καὶ ἐγχέει καὶ τὸ
ζέον, ὡς ἔθος. Εἶτα λαβὼν τὴν ἁγίαν λαβίδα
mum panem, et immolavit, et punxit; scindit etiam
alios panes, dicens ad unumquemque, In memoriam, et Velut ovis, et, Immolatur, et, Unus militum. Deinde infundit in sacrum calicem vinum et
aquam, recitans consueta: et tegit ipsa cum sacris
velaminibus, et thus adolet adjungens orationem
propositionis: et sic incipit divinam missam, et de
more absolvit
Cum autem cruce panes est signaturus. dicit: Et
fac panem hunc. Singulari numero, quemadmodum
unus est Christus: non ut aliqui imperite aiunt:
Panes hos. Cumque elevaturus est, omnes simul elevat: et partitur primum panem oblatum, et particulam ponit in sacro calice, et infundit aquam calidam
ut moris est. Deinde acceptum sacrum cochlear dextra manu intingit in sacro sanguine; sinistra qutem,
Note.
propter jejunium illorum dierum (mirare senioris et
:rgroti imp. abstinentiam): post quæ cum merum
bibendum fuisset, quo vetulus stomachus ad duriorem illum cibum conficiendum firmaretur, etc.
Oleum tamen Sabbatis et Dominicis, vinumque
bodie toto illo tempore permittunt (sed nec povoçaylav, illis diebus observant, ceu abstinentiæ
tantummodo non jejunio dicatis, præterquam Sabbato magno propter 65 apost. canonem) quamvis
monachi ξηροφαγία οι υδροποσίᾳ contenti, jejuίωση
hoc quadragesimale percurrani; quod equidem si
cum aliis jejuniis conferatur, magni nomen præ
illis sibi vindicare posse constabit: unde et duarum hebdomadum adjectione, detractos, asperiori
jejunio Sabbati et Dominicæ dies, compensatos
esse voluerunt antiqui Patres. Quamvis autem in
honorem apostolorum, a Dominica post Pentecostem sanctorum innium celebritati addicta, ad
diem Petro et Paulo consecratum, posterumque
alium apostolorum çunctorum solemnitati communam, jejunium assumptum observent: brevissimum tamen est, et pro festivitatis Paschalis varietate incertum, nec tam grave, ut oiei pisciumque
· τῇ κοιμήσει τῆς ἀχράντου δεσποίνης Θεοτόκου,
καὶ τρίτον ἐν τῇ γενεθλίῳ ἡμέρᾳ τοῦ Χριστοῦ· διὰ
τὸ ἐν ταύταις προηγείσθαι νηστείαν, καὶ τὸ ἐκ
ταύτης ὄφελος· Ter in anno divinorum mysteriorum
fruitione donabitur. Semel in salutari Dei et Salvatoris nostri resurrectione, secundo in illibatæ Dominæ nostræ Deiparæ Dormitione, et tertio in
Christi Natalitiis diebus, eo quod jejunium, et consequens ex eo profectus præcesserit. De jejuniorum
istorum ratione et observantia, videndus Zacharias Cretensis Marapharas dictus, opusculo ad Horologii calcem addito,
comestionem secum ferat illicitam. Aliud
item a prima Augusti ad diem beatæ Virginis Assumptioni celebrandæ dicatum, devotionis licet et
affectus erga illam demonstrandi gratia suscipiatur, non ita protrahitur tamen, et ab ovis et caseo tantum, non piscibus et oleo interdicit. Jejunium tandem Christi natalitiis prævium, quamvis
olim decima quinta Novembris inceptum, 2002paxovtupov meruerit appellari, nunc tamen frigidior Græcorum devotio ad dies septem contraxit. Præ cæteris itaque sanctum est, et magnum
Quadragesime jejunium, ut iisdem asperius et
diuturnum magis: omnium nihilo secius unus est
linis, et quasi præmium commune, spiritualis
nimirum animæ refectio, sacri Christi corporis et
sanguinis participatione, in sacræ mense convivio
obtinenda ut namque quater diutius in anno
jejunant, ita quater cuncti sacramento Eucharistiæ
communicant, ter tantum licet Poenitentibus quibusdam (quod cuncti deinceps mysteriorum participes observarunt) præscribatur Juris Græcor.
lib. 11, in tomo unionis inter Constantinum Porphyrogenitum, et ejus socerum Romanum: T'pis
τοῦ ἐνιαυτοῦ ἀξιωθήσεται της απολαύσεως των
θείων μυστηρίων· ἅπαξ μὲν ἐν τῇ σωτηριώδει τοῦ
Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν ἀναστάσει, δεύτερον ἐν
Kal Ovσai. Vertit Genebrardus sacrificare,
inepté; est enim cæremonia bæc a sacrificio longissime remota. Melius interpretamur immolare,
quia crucis expressio, lancea mica sacri panis
impressa, victimæ scilicet Christi coclestis agui
immolationem designat. Recolenda hic, quæ in
Chrysostomi Liturgia de hoc ritu scripta sunt sub
initio.
Τοὺς ἑτέρους άρτους. Plures προστοpai, seu panes offeruntur, aut saltem præcidun
tur, ut fiant præsanctificata. Nam quæ servantur
particulæ, scribit Arcudius, lib. 11, majores sunt,
materiaque illius sicci sacrificii debet esse honesta,
el que facile tractari possit. Quippe fiunt circa illum multæ cæremonia, dividitur item, et millitur
in calicem; ejusque, qui communicare cupit, debet
particeps fieri.
Ὅτε δὲ μέλλει σφραγίσαι. Prasentem caremoniam exsequuntur Græci consecratione facta,
cum dicit sacerdos, Ποίησον τὸν μὲν ἄρτον του
zov, ut supra in Chrysostomi Liturgia, fol. 77.
Quod autem hic præcipitur, ut de pluribus panibus
consecratis non dicat sacerdos in multitudinis
numero, tous &PTOUS TOUTOUS, sed in singulari,
aptov TOUTOV, approbat Arcudius, lib. m, cap. 17.
Nam valde tritus est, inquit. modus loquendi, ut
non solum de uno pane, sed de pluribus quoque
dicamus, panem hunc: unde Marcus evangelista,
precatus in sua Liturgia, ut mittat Deus Spiritun
sanctum in toù; &prous (quia plures oblatæ quân -
dam proponebantur) statim subjungit: Iva motion
tòv pèv áprov aŵua. Ut facial panem quidem, corpus, etc.
Aa6l8a. Genebrardus interpretatur forcipem
fuscinulam; habiç tamen cochlear est, appel--
lationisque rationem protulimus.
col. 1299–1300page 8 of 24
PG 43:1299μετὰ τῆς δεξιᾶς χειρός, βάφει αὐτὴν ἐν τῷ ἁγίῳ αἵματι· τῇ δὲ ἀριστερᾷ χειρὶ λαμβάνει ἕκαστον ἄρτον, καὶ εἰσφέρει τὴν ἁγίαν λαβίδα μετὰ τοῦ ἁγίου αἵματος βεβαμμένην καὶ ἐγγίζει αὐτὴν ἐν τῷ ἁγίῳ ἄρτῳ σταυροειδῶς ἐν τῷ μέρει ἐν ᾧ ἐχαράχθῃ ὁ σταυρός ὑπὸ τὴν Μετὰ τοῦ ἁγίου αἵματος βεβαμμένην. Ατ γιασμένα διὰ τῆς λαβίδος τῷ δεσποτικῷ αἷματι, ἐν τῷ μέλλειν ταῦτα φυλάττειν, ἀκριβέστερόν φησιν ὁ μακάριος Ιωάννης, ὡς καὶ ἐν τῇ καθ᾿ ἡμᾶς Με γάλῃ Ἐκκλησίᾳ γινόμενον
ADDENDA
accepto unoquoque pane,..erum cochlear infert su- μετὰ τῆς δεξιᾶς χειρός, βάφει αὐτὴν ἐν τῷ
cro tinctum sanguine, et admovet sacro pani in ἁγίῳ αἵματι· τῇ δὲ ἀριστερᾷ χειρὶ λαμβάνει
crucis formam ad eam partem in qua cælata (et
lancea impressa) est crux sub mica; reponitque panem in ciborio seu custodia. Præterea assumit etiam
alios, et in singulis agit similiter: cunctosque ipsos
ἕκαστον ἄρτον, καὶ εἰσφέρει τὴν ἁγίαν λαβίδα
μετὰ τοῦ ἁγίου αἵματος βεβαμμένην καὶ
ἐγγίζει αὐτὴν ἐν τῷ ἁγίῳ ἄρτῳ σταυροειδῶς ἐν
τῷ μέρει ἐν ᾧ ἐχαράχθῃ ὁ σταυρός ὑπὸ τὴν
Notæ.
Μετὰ τοῦ ἁγίου αἵματος βεβαμμένην. Ατ
cudius, qui non nisi Græcorum errores deberet
insequi, toleratos mores eorum ex nimio zelo atrentat quandoque condemnare, et maxime lib. nt,
cap. 17, responsione ad nonum Symeonis argumentum, et deinde cap. 56, ex professo consuetudinem, qua Græci panem consecratum pro præsanctificatis, vel ægrotis deinceps asservandum,
vivifico Christi sanguine, id est cochleari illo imbuto, leviter intingunt, nulla alia ratione quam
Romanæ Ecclesiæ exemplo, reprobat. Equidem licet sancta Romana Ecclesia, ut ab omni erroris
et abusus suspicione aliena, quibuslibet suis membris docem et exemplar se possit præfigere, peregrini tamen ab ea mores, dummodo probati
sint vel tolerati, nusquam privato cujuslibet sensu
temere sunt abjiciendi vel damnandi; consecrati
vero panis intinctionem, a Græcis de more in
vini speciebus usitatam, hucusque toleratam esse
voluit, ejusque si non manifesti consensus et
approbationis, tolerantiæ saltem non improbandæ
sunt rationes. Prima, quod hujusmodi ritus non
neoterica sit apud illos institutio, sed a Patribus
ævo nostro multo prioribus accepta. Secunda, quod
in animarum consolationem, et usitatam Eucharistiæ sumptionem, sub utraque specie, ea fiducia
possint sanguinis sacras species attrectare, qua
summi pontifices ad episcoporum hæretica labe infectorum exauctorationem; constat autem Theodornm papam Pyrrhi Monothelitæ condemnationi subscribentem, Christi sanguine atramentum diluisse,
et, ut refert in ejus Vita Ciaconins, simile fidei adversarios condemnandi exemplum, vel a prædecessoribus accepisse, vel posteris reliquisse. Cur itaqne, non in perniciem, sed in animæ beneficium,
non liceat Græcis panem consecratum sanguine
madefacere, quamvis species illas exsiccari deinceps oporteat. Si dicas exsiccari, et proinde deperdi penitus et interire, adeoque profane nimis rem divinam tractari: occurrunt confestim,
et vini substantiam fluiditate et humore cuncto sublato (eo quod accidentia sint sine subjecti corruptione advenientia), conservari posse affirmant,
que facile ac panis natura si liquore resolvatur,
et reddatur fluida; at vero communis est ille Ecclesiæ theologorumque sensus, sacras panis species
in vinum consecratum injectas, ejusque humore
resolutas, et ad ejus instar fluentes, a pristina non
recedere natura, et proinde ex æquo salvam posse
vini specierunive naturam, ut ita loquar, consistere, quamvis partibus ejus subtilioribus colore
apposito exhalantibus densiores et crassiores, conspissante eas siccitate, solæ permaneant; quæ
deinde in vinum injecta resolvantur, exsuscitentur,
et de novo emergant, priorique semper retenta natura, Christi sanguinem æque ac prius contineant,
et sumentibus exhibeant: non enim minor est minima quacunque, ad integritatem vini sustentandam, pars hæc condensata, quam contemplamur,
nec magis a vini natura, quam coagulum, (quod
lac immutatum esse nullus non videt) a lacte aliena
est, a quo proinde lac desudat, et nisi melius dicas,
in lac ipsum resolvitur. At licet, me judice, et
pluribus assentiente, vero similius sit, vini species
urgente nimio calore (focario enim vase disco supposito, non ad furnuni aut solemn ut Arcudio impositum est, religiose panem intinctum exsiccant
Græci) et siccitate nimia vini naturæ adversa dominante, funditus deperdi; non ideo tamen temeritatis et irreligiositatis nota temere illis est innrenda, si pane hujusmodi intincto sua præsanctificata peragant; cum enim sub utraque panis et
vini specie communionem excipere sint assneti,
ne consuetudinis juri, cui (quidquid in contrarium
suadeat Arcudius præfato lib. II, cap 56) cos renuntiare sancta Romana Ecclesia non compellit,
adversum quid inducere videantur, cum vini species, ne acescant, diutius conservare nolint, nec
illis totuin panem inficiendum judicent, ex parte
saltem et in micæ cruce leviter imbuunt, ut et
consuetum communionis ritum quoad elementorum in quibus sumitur natura permittit, observent, et hac intinctione non sanguinein solum e
corpore effusum, sed et corpus ipsum suo sanguine
tinctum et immersum expressins significent. Sed
nec damnat Græcos, quæ objicitur specierum vini
evanescentium cogitatio: in hominum enim utilitatem, quam sacramentorum respicit usus et con.
sumptio, cedit quidquid ibi sacruin est et divinum;
eamque solam cum attenderet Basilius, particulam
communionis diutissime servatam, sepeliri secum,
juxta vigentem tunc morem, mandare non reformidavit. Et licet sanctorum facta non sint absque
delectu in exemplum trahenda; ubi tamen usum
obtinent, non sunt absque judicii maturo examine,
sententia severiore plectenda: neque memoratnni
Græcoruin ritum proscribit, ita referente Arcudio,
Armenopuli in Epitome canonum sect. 4, titul.”6,
testimonium, quo sentit: To µh plew to poŋγιασμένα διὰ τῆς λαβίδος τῷ δεσποτικῷ αἷματι,
ἐν τῷ μέλλειν ταῦτα φυλάττειν, ἀκριβέστερόν φησιν
ὁ μακάριος Ιωάννης, ὡς καὶ ἐν τῇ καθ᾿ ἡμᾶς Με
γάλῃ Ἐκκλησίᾳ γινόμενον· Non esse lingenda prasanctificata per cochlear sanguine Dominico, dum
custodienda sunt, accuratius tradit beatus Joannes,
ut quod etiam in Ecclesia nostra Majori fiat. Imo
arguunt hæc eadem verba jam tum ubique præterquain in Magna Ecclesia morem hunc pervagatum, quem quamvis Joannes patriarcha incerti
numeri (non Jejunator, ut falso antumat Arcudius,
eo quod Trullana synodo præsanctificata instituente vel confirmante antiquior, non potuit a
Gregorio secundo, vel Germano patriarcha, se posterioribus, eorum bene digestum ordinem agnoscere) prohibere fuerit molitus. robur tamen,
tempore procedente, majus ac majus obtinuit, nec
legitur a supremo Ecclesiæ capite ante schisma
revocatus, aut post illud in concilio Florentino,
quo levioris momenti res sunt discussæ, reprebensus, eo quod præter cuncta hucusque producta,
non temere aut profana ratione dispereunt illæ
vini sacrati species, sed aut panis speciebus dein -
ceps adhærent, et perseverant iis junctæ, aut cerie
in ipsis pereunt, in eas refunduntur, vel saltem
ab eis in sui interitu nullatenus divelluntur.
'Er tŷ µép³ɩ ér ❖ éxapáxon ó σravpóç. În parte nimirum panis infera, cui lancea crucem impressit sacerdos immolans, proptereaque
dicitur, und fuxiav, sub mica; extera enim sacri
panis facies, crusta est, oppayido; nota insignita
Psychian porro Latine scripsit, non interpretatus
est Genebrardus, micam certe dixisse debuerat, quo
nomine sacramentum Eucharistiæ vocare nou est
veritus Paschasius, lib. 11 De corp. et sang. Domini,
col. 1301–1302page 9 of 24
PG 43:1301ψύχαν, καὶ ἀποτίθησι τοῦτον ἐν τῷ ἀρτοφο ρίφ Εἶτα λαμβάνει καὶ τοὺς ἑτέρους, καὶ ποιεῖ ὡσαύτως εἰς ἕνα ἕκαστον, καὶ συστέλλει αὐτοὺς πάντας ἐν τῷ ἀρτοφορίῳ. Επειτα δ ἱερεὺς εὔχεται ὡς σύνηθες, καὶ μεταδίδοται ὡς σύνηθες, καὶ ἐκπληροῖ τὴν θείαν μυσταγωγίας κατὰ τὸ διατεταγμένον. "Οτε δὲ μέλλει ἱερουργῆσαι προηγιασμένην, εἰσελθὼν ἐν τῷ ἱερατείῳ, ἐνδύεται τὴν ἱερατικήν στολήν, σφραγίζων καὶ ἀσπαζόμενος μόνον, μηδὲν δὲ ἐπιλέγων ει μή, Τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν, εἰς ἓν ἕκαστον τῶν ἐνδυμάτων. Καὶ λαβὼν ὁ διάκονος καιρόν, ἐξέρχεται. 'Ο δὲ ἱερεὺς ἐκφωνεί, Εὐλογημένη ή βασιλεία τοῦ Πατρός. Καὶ εὐθὺς ὁ ἐκκλησιάρ χης τό, Δεῦτε, προσκυνήσωμεν, γ', καὶ λέγεται ὁ προοιμιακὸς ψαλμός. Ο δὲ ἱερεὺς, λέγει τὰς εὐχὰς τοῦ λυχνικοῦ Μετὰ δὲ τὴν συμ πλήρωσιν τοῦ ψαλμοῦ λέγεται ἡ συναπτὴ παρὰ τοῦ διακόνου, καὶ μετὰ τὴν ἐκφώνησιν στιχο λογεῖται τὰ, Προς Κύριον, γινομένων καὶ μετα νοιῶν εἰς τὸ ᾿Αλληλούϊα. Εν ἑκάστῳ δὲ ἀντι φώνῳ γίνεται συναπτὴ μικρὰ παρὰ τοῦ διακό. νου, καὶ ἡ ἐκφώνησις παρὰ τοῦ ἱερέως. ᾿Αρξα μένης δὲ τῆς στιχολογίας, απέρχεται ὁ ἱερεὺς ἐν τῇ ἁγίᾳ προθέσει, καὶ λαβὼν τὸν Προηγιασμένον ἄρτον ἐκ τοῦ ἀρτοφορίου, τίθησιν αὐτὸν μετ' εὐλαβείας πολλῆς ἐν τῷ ἁγίῳ δίσκο, βαλὼν καὶ εἰς τὸ ἅγιον ποτήριον οἶνον καὶ ὕδωρ συνήθως, σιωπῶν μηδὲν λέγων καὶ λαβὼν θυμίαμα, θυμιᾷ τὸν ἀστερίσκον καὶ τὰ καλύμματα, καὶ περικαλύψας αὐτὰ μηδὲν ὅλως λαλῶν, μήτε εὐχὴν τῆς προθέσεως, κἂν καὶ ἔν τισιν εὕρηται, ἀλλ' ἡ μόνον τό, Δι' εὐχῶν τῶν ἁγίων Πατέρων. Προηγιασμένη γάρ ἐστι καὶ τετελειωμένη αὕτη ἡ θυσία. Μετὰ δὲ τὸ κάθισμα τὸ, Κύριε, ἐκέκραξα, εἰς τὸν ἦχον τοῦ ἰδιομένου τῆς ἡμέρας, ἱστῶμεν στίχ. ι, καὶ δευτερούμεν τὸ ἰδιόμελον· εἶτα τὸ μαρτυρικόν, τὰ τρία προσόμοια τοῦ Τριωδίου, καὶ τὰ γ τοῦ Μηναίου, δευτεροῦντες τὸ ἔν. Δόξα. Καὶ νῦν. Θεοτόκιον. Είσοδος ἄνευ εὐαγ γελίου Ότε δὲ μέλλει εἰπεῖν Εὐαγγέλιον, Ἐν τῷ ἀρτοφορίῳ. αρτοφόριον, κιβώριον, κουστωδίαν, Ησφαλίσαντο τὸν τάφον σφραγίσαντες τὸν λίθον μετὰ τῆς κουστωδίας. Μηδὲν ἐπιλέγων. Εκκλησιάρχης. Ο Ιερεύς λέγει τὰς εὐχὰς τοῦ λυχνικοῦ. πληρουμένης τῆς ἐννάτης Τῆς ἐννάτης ὥρας, Σιωπών μηδέν λέγων. "Ανευ Εὐαγγελίου. εἴσοδος,
LITURGIA PRESANCTIFICATORUM.
ψύχαν, καὶ ἀποτίθησι τοῦτον ἐν τῷ ἀρτοφο- in eodem ciborio colligit. Mom sacerdos preces rilu
ρίφ Εἶτα λαμβάνει καὶ τοὺς ἑτέρους, καὶ
ποιεῖ ὡσαύτως εἰς ἕνα ἕκαστον, καὶ συστέλλει
αὐτοὺς πάντας ἐν τῷ ἀρτοφορίῳ. Επειτα δ
ἱερεὺς εὔχεται ὡς σύνηθες, καὶ μεταδίδοται ὡς
σύνηθες, καὶ ἐκπληροῖ τὴν θείαν μυσταγωγίας
κατὰ τὸ διατεταγμένον. "Οτε δὲ μέλλει ἱερουρ
γῆσαι προηγιασμένην, εἰσελθὼν ἐν τῷ ἱερατείῳ,
ἐνδύεται τὴν ἱερατικήν στολήν, σφραγίζων καὶ
ἀσπαζόμενος μόνον, μηδὲν δὲ ἐπιλέγων ει
μή, Τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν, εἰς ἓν ἕκαστον τῶν
ἐνδυμάτων. Καὶ λαβὼν ὁ διάκονος καιρόν,
ἐξέρχεται. 'Ο δὲ ἱερεὺς ἐκφωνεί, Εὐλογημένη ή
βασιλεία τοῦ Πατρός. Καὶ εὐθὺς ὁ ἐκκλησιάρχης τό, Δεῦτε, προσκυνήσωμεν, γ', καὶ λέγεται
ὁ προοιμιακὸς ψαλμός. Ο δὲ ἱερεὺς, λέγει τὰς
εὐχὰς τοῦ λυχνικοῦ Μετὰ δὲ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ψαλμοῦ λέγεται ἡ συναπτὴ παρὰ
τοῦ διακόνου, καὶ μετὰ τὴν ἐκφώνησιν στιχολογεῖται τὰ, Προς Κύριον, γινομένων καὶ μετανοιῶν εἰς τὸ ᾿Αλληλούϊα. Εν ἑκάστῳ δὲ ἀντιφώνῳ γίνεται συναπτὴ μικρὰ παρὰ τοῦ διακό.
νου, καὶ ἡ ἐκφώνησις παρὰ τοῦ ἱερέως. ᾿Αρξαμένης δὲ τῆς στιχολογίας, απέρχεται ὁ ἱερεὺς
ἐν τῇ ἁγίᾳ προθέσει, καὶ λαβὼν τὸν προηγιασμένον ἄρτον ἐκ τοῦ ἀρτοφορίου, τίθησιν
αὐτὸν μετ' εὐλαβείας πολλῆς ἐν τῷ ἁγίῳ δίσκο,
βαλὼν καὶ εἰς τὸ ἅγιον ποτήριον οἶνον καὶ
ὕδωρ συνήθως, σιωπῶν μηδὲν λέγων καὶ
λαβὼν θυμίαμα, θυμιᾷ τὸν ἀστερίσκον καὶ τὰ
καλύμματα, καὶ περικαλύψας αὐτὰ μηδὲν ὅλως
λαλῶν, μήτε εὐχὴν τῆς προθέσεως, κἂν καὶ ἔν
τισιν εὕρηται, ἀλλ' ἡ μόνον τό, Δι' εὐχῶν τῶν
ἁγίων Πατέρων. Προηγιασμένη γάρ ἐστι καὶ
τετελειωμένη αὕτη ἡ θυσία. Μετὰ δὲ τὸ κάθισμα
τὸ, Κύριε, ἐκέκραξα, εἰς τὸν ἦχον τοῦ ἰδιομένου τῆς ἡμέρας, ἱστῶμεν στίχ. ι, καὶ δευτερούμεν
τὸ ἰδιόμελον· εἶτα τὸ μαρτυρικόν, τὰ τρία προσόμοια τοῦ Τριωδίου, καὶ τὰ γ τοῦ Μηναίου,
δευτεροῦντες τὸ ἔν.
lonsuelo persequitur, et communicat de more, atque
sacrificium perficit, prout constitutum est. Quando
vero missam ante consecratorum operaturus est, ingressus sacrarium, sacerdotalem ornatum induit;
eumque signo crucis facto dumtaxat, osculatur, nis
hil præterea adjungens nisi: Dominum precemar,
super unoquoque indumento. Et diaconus opportunitatem nactus, egreditur; et sacerdos alta voce
pronuntiat, Benedictum regnum Patris. Et statim
Ecclesiæ præpositus recitat: Venite adoremus, ler.
Quin et dicitur proæmiacus psalmus; sacerdos autem lucernarii preces recitat. Et post absolutum
psalmum dicitur collecta a diacono: et post exclam
mationem per versus memorantur graduum cantica,
factis etiam corporis incurvationibus, ad Alleluia.
In singulis porro antiphonis, minor collecta fit a diacono et exclamatio a sacerdote. Dum vero incipit
versuum psalmodia, ad sanctam propositionis mensam sacerdos abit, et panem jam consecratum in tabernaculo assumptum, in sacra patena cum summa
veneratione ponit, misso etiam in sacrum calicem
vino et aqua juxta morem solitum. Tacet autem nihilque recitat, sed tantum accepto incenso stellam et
velamina thure adolet; deinde illa obtegit, nihil
plane dicens, nequidem propositionis orationem,
etiamsi in aliquibus reperiatur, præter: Precibus
sanctorum Patrum. Nam prasanctificatum, et perfectum, consummatumque est illud sacrificium. Cœterum post sessionem, Donine clamavi, ad tonum
versus proprii cantus ea die dicendi, versiculos Davidicos decem statuimus, id est recitamus, el versum
proprii cantus repetimus: tum eum qui est ad honorem martyrum, et tres similares e Triodio, et tres e
Menæo dicimus, unumque ex itlis iteramus.
Δόξα. Καὶ νῦν. Θεοτόκιον. Είσοδος ἄνευ εὐαγ
γελίου Ότε δὲ μέλλει εἰπεῖν Εὐαγγέλιον,
Gloria. Et nunc. Versum Deiparæ, Introitus abs¨
que Evangelii codice. Cum autem dicturus est EvanNotæ.
dicens: Hoc mysterium dum communicas, dilata
sinum mentis tuæ, dilata conscientiam, et percipe non
quantum mica exhibet, sed quantum fides capit.
Ἐν τῷ ἀρτοφορίῳ. Miror cur panarium interpretatur Genebrardus. An ignorabat vas asservandis consecratis hostiis dedicatum ciborium, custodiam, tabernaculum vocari Latinis, sicut et
Græcis αρτοφόριον, κιβώριον, κουστωδίαν, lancque portendere eam militum custodiam, cui corpus
Christi post passionem custodiri fuit demandatum?
Ησφαλίσαντο τὸν τάφον σφραγίσαντες τὸν λίθον
μετὰ τῆς κουστωδίας.
Μηδὲν ἐπιλέγων. Præsanctificatorum missa
ut imperfecta, plura resecat a sacerdote dicenda,
in quibus sunt preces quas inter vestiendum se,
recitat: quamvis supra | viderimus Morelliana
exemplaria cunctas ab co dicendas præscribere.
Εκκλησιάρχης. Qui ecclesia curam habet, et ei adinstar sacristæ præficitur.
Ο Ιερεύς λέγει τὰς εὐχὰς τοῦ λυχ
νικού. Vesperarum potius quam misse, est præsens præsanctificatorum officium. Licet autem quædam e missæ contextu, quæ ad decentem nimirum
sacramentorum sumptionem pertinent, sibi vindicet; plures tamen ex Vesperarum serie desumit;
unde et Vesperarum hora tantum celebratur, et ut
Falasc. mss, adnotat, πληρουμένης τῆς ἐννάτης
nona dicta, ita fol. 201. Barberinum autem fol. 200:
Τῆς ἐννάτης ὥρας, hora diei nona, quæ est tertia
post meridiem, juxta Græcain et ecclesiasticam horas diurnas numerandi normam, peragendum esse
animadvertit; nunc autem, relaxato etiam in 0riente jejunii rigore, circa meridiem, ad illud exsolvendum, paucis et quasi lugubribus crotali ictibus synaxim convocant.
Σιωπών μηδέν λέγων. Ita convenientius
agendum; Basiliani autem monachi in Occidente
degentes morem hunc non observant, sed quædam
hic recitant. Et si ritum eorum tibi innotescere desideras, is tibi in Cryptoferratensi codice, qui eorum
proprius est, manifestus erit.
"Ανευ Εὐαγγελίου. Iu Præsanctificatorum
officio, ut a liturgico degenerante, non legitur Evan
gelium; atque ideo si fiat minor εἴσοδος, ut in
col. 1303–1304page 10 of 24
PG 43:1303ήγουν, εἰς τὴν εὔρεσιν τῆς τιμίας κεφαλῆς τοῦ Προδρόμου, τῶν ἁγίων τεσσαράκοντα μαρτύρων, τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, καὶ τῇ Μεγάλη Εβδομάδι, τότε εἰσοδεύει μετὰ τοῦ Εὐαγγελίου. 'Ο διάκονος· Σοφία, ἀρθοί, τὸ Φῶς ἱλαρόν. Ο διάκονος Πρόσχωμεν. Ο Ιερεύς· Ειρήνη πᾶσι. Ο διάκονος· Σοφία. Ο αναγνώστης τὸ προκείμενον, καὶ ἡ Γένεσις. Τὸ δεύτερον προκείμενον. Καὶ μετὰ τοῦτο ἐκ φωνεῖ ὁ διάκονος· Κελεύσατε. Ὁ δὲ ἱερεὺς λα βὼν τῇ δεξιᾷ χειρὶ θυμιατὸν καὶ μανουάλιον μετὰ κηροῦ, ἵσταται ἐνώπιον τῆς ἁγίας τραπέζης, καὶ σφραγίζων σταυρόν, λέγει· Σοφία, ὀρθοί. Φῶς Χριστοῦ φαίνει πᾶσι. Ὁ ἀναγνώστης. Παροιμιῶν τὸ ἀνάγνωσμα, και ή παροιμία. Καὶ μετὰ τὴν συμπλήρωσιν, λέγει ὁ ἱερεύς· Εἰρήνη σου. Ο διάκονος, Σοφία. Ο ψάλτης, τό, Κατευθυνθήτω. Στίχος α', Κύριε, ἐκέκραξα. Στίχος β', Θοῦ, Κύριε, φυλακήν. Στίχος γ'. Μὴ ἐκκλίνῃς τὴν καρδίαν μου. Καὶ μετὰ τὴν συμπλήρωσιν ποιού μεν μετανοίας γ'· εἶτα ὁ διάκονος τὴν ἐκτενή, καὶ τὰ λοιπά. Εἰς δὲ τὴν μεγάλην εἴσοδον τὸ Νῦν αἱ δυνά μεις. Ἡ εὐχὴ τοῦ Χερουβικοῦ οὐ λέγεται, ἀλλὰ θυμιῶν ὁ ἱερεὺς λέγει τὸν ν· καὶ μετὰ τὴν πρόοδον τῶν ἁγίων δώρων, πληρουμένου τοῦ, Νῦν αἱ δυνάμεις, βάλλομεν μετανοίας τ', ἀσκεπεῖς ὄντες Αἱρεῖ δὲ ὁ ἱερεὺς τὰ καλύμματα ἐκ τῶν ἁγίων δώρων, καὶ σκεπάζει αὐτὰ μετὰ τοῦ ἀέρος· ὅταν δὲ μέλλῃ ὑψῶσαι τὸν ἅγιον ἄρτον, οὐ μέν τοι ἀνακαλύπτει τὰ ἅγια, ἀλλ' ἔτι κεκαλυμμένων τῶν θείων όντων δώρων, εἰσάγει ὁ ἱερεὺς τὴν χεῖρα αὐτοῦ δέει πολλῷ, καὶ ἅπτεται τοῦ θείου ἄρτου μετ' ευλαβείας καὶ φόβου, λέγοντος τοῦ διακόνου Πρόσσχωμεν, ἐκφωνεῖ· Τὰ προηγιασμένα ἅγια τοῖς ἁγίοις. Καὶ τὰ λοιπὰ, ὡς ἔθος. Η ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΗΓΙΑΣΜΕ ΝΩΝ 'Ο διάκονος λέγει· Εὐλόγησον, δέσποτα. Καὶ ὁ ἱερεὺς ἐκφώνως 'Η θεία λείτουργία των προηγιασμένων. 88: Λειτουργία σὺν Θεῷ θεῖσα παρὰ τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Γερμανοῦ ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως. προηγιασμένων Γερμανού πατριάρχου ψαλλομένη τῆς ἐννάτης ώρας. Ο διάκονος. ει ἄνευ Εὐαγγελίου, Εἰς δὲ τὴν μεγάλην είσοδον. Νέο αἱ δυνάμεις. Ασκεπεῖς ὄντες. 'Η θεία λειτουργία. διάταξιν, εὐχὴν ἐκτενῆ, Πρόσχες, Κύριε, οι, Εὐχαριστοῦ. μέν σοι,
ADDENDA.
gelium, videlicet die qua inventionis capitis Pra- ήγουν, εἰς τὴν εὔρεσιν τῆς τιμίας κεφαλῆς τοῦ
cursoris fit memoria, sive quadraginta sanctorum Προδρόμου, τῶν ἁγίων τεσσαράκοντα μαρτύρων,
martyrum, Annuntiationis festo, et Magna Hebdomada, tunc cum Evangelio Introitum peragit. Diaconus. Sapientia, recti. Lumen jucundum.
Diaconus: Attendamus.
Sacerdos: Pax omnibus. Diaconus: Sapientia.
Lector propositum dicit, et sequitur Geneseos lectio;
et secundum propositum subjungitur. Et posthac
diaconus exclamat: Jubete. Sacerdos autem, accipiens dextra manu incensum et candelabrum cum
cereo, slat ante sacram mensam, et signo crucis
facto, ait: Sapientia, recti. Lumen Christi apparet omuibus. Lector lectionem Proverbiorum et proverbium adiungit. Quibus absolutis, sacerdos dicits:
Pax tibi.
Diaconus: Sapientia. Lector cantat: Dirigafr, etc. Versiculus primus: Domine, clamavi.
Vesiculus secundus: Pone, Domine, custodiam.
Versiculus tertius: Ne declines cor meum. His
diclis, tres profundas corporis inclinationes facimus,
tum diaconus protensam collectam recitat, et roliqua.
Ad magnum vero Introitum dicitur, Nunc virtutes.
Non ita Cherubici oratio, sed sacerdos thure incenso,
psalmum quinquagesimum recitat; ac post sanciorum donorum processionem et deportationem, absolute modulo, Nunc virtutes, capite delecto, tres
τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, καὶ τῇ Μεγάλη Εβδομάδι,
τότε εἰσοδεύει μετὰ τοῦ Εὐαγγελίου. 'Ο διάκο
νος· Σοφία, ἀρθοί, τὸ Φῶς ἱλαρόν.
Ο διάκονος Πρόσχωμεν.
Ο Ιερεύς· Ειρήνη πᾶσι. Ο διάκονος· Σοφία.
Ο αναγνώστης τὸ προκείμενον, καὶ ἡ Γένεσις.
Τὸ δεύτερον προκείμενον. Καὶ μετὰ τοῦτο ἐκφωνεῖ ὁ διάκονος· Κελεύσατε. Ὁ δὲ ἱερεὺς λα
βὼν τῇ δεξιᾷ χειρὶ θυμιατὸν καὶ μανουάλιον
μετὰ κηροῦ, ἵσταται ἐνώπιον τῆς ἁγίας τραπέ
ζης, καὶ σφραγίζων σταυρόν, λέγει· Σοφία, ὀρθοί.
Φῶς Χριστοῦ φαίνει πᾶσι. Ὁ ἀναγνώστης. Παροιμιῶν τὸ ἀνάγνωσμα, και ή παροιμία. Καὶ
μετὰ τὴν συμπλήρωσιν, λέγει ὁ ἱερεύς· Εἰρήνη
σου.
Ο διάκονος, Σοφία. Ο ψάλτης, τό, Κατευ
θυνθήτω. Στίχος α', Κύριε, ἐκέκραξα. Στίχος β',
Θοῦ, Κύριε, φυλακήν. Στίχος γ'. Μὴ ἐκκλίνῃς τὴν
καρδίαν μου. Καὶ μετὰ τὴν συμπλήρωσιν ποιού
μεν μετανοίας γ'· εἶτα ὁ διάκονος τὴν ἐκτενή,
καὶ τὰ λοιπά.
Εἰς δὲ τὴν μεγάλην εἴσοδον τὸ Νῦν αἱ δυνάμεις. Ἡ εὐχὴ τοῦ Χερουβικοῦ οὐ λέγεται, ἀλλὰ
θυμιῶν ὁ ἱερεὺς λέγει τὸν ν· καὶ μετὰ τὴν
πρόοδον τῶν ἁγίων δώρων, πληρουμένου τοῦ,
Νῦν αἱ δυνάμεις, βάλλομεν μετανοίας τ', ἀσκε
corporis incurvationes facimus. Aufert autem sacer- (πεῖς ὄντες Αἱρεῖ δὲ ὁ ἱερεὺς τὰ καλύμ
dos a sanctis donis vela et alio diclo, Aere, circumtegit illa. Verum cum elevaturus est sanetum panem,
non detegit quidem sancta, sed tectis adhuc divinis
illis`donis, infert sacerdos reverenter admodum manum suam, et sanctum panem langit cum veneratione
et metu, dicente diacono: Auendamnys. Alte enuntial sacerdos Præconsecrata sancta sanctis. Et
reliqua sunt juxta consuetum morem perficienda.
DIVINA 'MYSTERIORUM ANTE CONSECRATORUM MISSA.
Diaconus dicit, Benedic, 'domine. Et sacerdos
alta voce:
ματα ἐκ τῶν ἁγίων δώρων, καὶ σκεπάζει αὐτὰ
μετὰ τοῦ ἀέρος· ὅταν δὲ μέλλῃ ὑψῶσαι τὸν
ἅγιον ἄρτον, οὐ μέν τοι ἀνακαλύπτει τὰ ἅγια,
ἀλλ' ἔτι κεκαλυμμένων τῶν θείων όντων δώρων,
εἰσάγει ὁ ἱερεὺς τὴν χεῖρα αὐτοῦ δέει πολλῷ,
καὶ ἅπτεται τοῦ θείου ἄρτου μετ' ευλαβείας καὶ
φόβου, λέγοντος τοῦ διακόνου Πρόσσχωμεν,
ἐκφωνεῖ· Τὰ προηγιασμένα ἅγια τοῖς ἁγίοις. Καὶ
τὰ λοιπὰ, ὡς ἔθος.
Η ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΗΓΙΑΣΜΕΝΩΝ
'Ο διάκονος (c) λέγει· Εὐλόγησον, δέσποτα. Καὶ
ὁ ἱερεὺς ἐκφώνως
Varia lectiones.
'Η θεία λείτουργία των προηγιασμένων. numero 88 nolatum legit: Λειτουργία σὺν Θεῷ
Addit Cryptoferratense Basilii Falascæ codex, Exteθεῖσα παρὰ τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Γερμανοῦ
ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως. S. P. nostro
Germano CP. archiepiscopo exposita. Barberinum
προηγιασμένων Γερμανού πατριάρχου ψαλλομένη
τῆς ἐννάτης ώρας. Presanctificatorum missa, Germani patriarchæ, cum Deo, hora nona cantanda.
(c) Ο διάκονος. Morelliana prolixam hic rubriNotæ.
Chrysostomi missa, ει ἄνευ Εὐαγγελίου, in eo dic
ber Evangeliorum non deportatur; præterquam paucis diebus festivis, in sequentibus notatis.
Εἰς δὲ τὴν μεγάλην είσοδον. Conferendas
hic ingressus cum eo qui in Chrysostomi liturgia
fieri præscribitur. Νέο αἱ δυνάμεις. Vice cherubici bynni dicitur. Ασκεπεῖς ὄντες. In penitentiæ, cujus tempus est, et reverentiæ, ob Christi praesentiam, argumentun.
'Η θεία λειτουργία. Hujus liturgici operis
auctorem nulla edita manifestant. Nicetas Pectoratus supra numero primo relatus a Basilio; Maximus Cythærensis, a Gregorio Magno ejus nominis
primo; a Gregorio secundo, quidam; a Germano,
Cryptor. et Barberinum mass., prodiisse testantur.
Et Nicetas quidem, orationes cunctas et hujus Liturgime διάταξιν, si Basilio ascribat, Irallucinatur;
pauca namque sicut εὐχὴν ἐκτενῆ, fol. 194 posi
tam, et orationes, Πρόσχες, Κύριε, οι, Εὐχαριστοῦ.
μέν σοι, fol. 198 reperiendas, licet Basilio denegare nequeamus: reliquæ tamen omnes nullo teste,
nullo auctore, non sunt eidem ut parenti attri-
col. 1305–1306page 11 of 24
PG 43:1305Εὐλογημένη ή βασιλεία τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Αὕτη ἡ θεία λειτουργία λέγε ται ἐν ταῖς τῆς Τεσσαρακοστῆς νηστίμοις ἡμέ ραις μόνον, ὡς ἐν τῷ τυπικῷ ἔχεται. Ὁ ἱερεὺς καὶ ἡ διάκονος εἰσέρχονται, καὶ ἐν δύονται, τοιαύτας εὐχὰς λέγοντες, οἵας καὶ ἐν τῇ τοῦ Χρυσοστόμου λειτουργία. Μετέπειτα λαμβάνουσι τὸ θυμιατήριον, καὶ θυμιῶσι τρὶς μετ' εὐλαβείας, ἔνθα ὁ ἅγιος ἄρτος πεφυλαγμένος εἴη, λέγοντες, τὸ, ὁ Θεός, ιλάσθητί μοι. Τότε λαμβάνει ὁ ἱερεὺς τὸν ἅγιον ἄρτον μετὰ τῆς προσηκούσης εὐλαβείας, καὶ τίθησιν αὐτὸν ἐν τῷ ἁγίῳ δίσκῳ ἐπὶ τῇ προθέσει, λέγων τὸ Πιστεύω, Κύριε, καὶ ὁμολογῶ. Εἶτα θυμῶν τὴν ἀέρα τίθησιν ἐπάνω, οὐδὲν λέγων, μετ' εὐλαβείας μόνον· ὁμοίως καὶ τὸ κάλυμμα. Ἐν δὲ τῷ ἁγίῳ ποτηρίῳ ἐγχέει οἷς νον καὶ ὕδωρ ὅσον ἀρκεῖ, οὐδὲν λέγων, καὶ μετὰ τοῦ καλύμματος καλύπτει, ὡς ἔθος, σὺν τῷ ἀέρι εὐλαβῶς, καὶ ἔρχεται ἐπὶ τὴν ἁγίαν τράπεζαν ποιῶν μετανοίας τρεῖς, λέγων τὸ, ὁ Θεός, ιλάσθητί μοι· καὶ ἀσπάζεται τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον, καὶ τὴν ἱερὰν τράπεζαν· καὶ ὁ διάκονος λέγει· Εὐλόγησον, δέσποτα. Αλλάγει ὁ ἱερεὺς, καὶ προτίθησι μερίδα, εἶτε δύο, ἐν τῷ ἁγίῳ δίσκῳ βεβραχμένην μιας ρανίδος ἐκ τοῦ ἁγίου ποτηρίου τῆς Κυριακῆς, καὶ βάλλων εἰς τὸν κρατῆρα αἷμα váμα) καὶ ὕδωρ λέγει, Εἷς τῶν στρατιωτῶν λόγχῃ τὴν πλευρὰν αὐτοῦ ἤνοιξει καὶ εὐθέως ἐξῆλθεν αἷμα καὶ ὕδωρ καὶ ὁ έωρακώς μεμαρτύρηκε, καὶ ἀληθινὴ αὐτοῦ ἐστιν ἡ μαρτυρία. Καὶ θυμιᾷ λέγων εὐχήν. Θυμίαμα προσφέρομεν. Καὶ εἶθ' οὕτως ἄρχεται ὁ διάκονος Εὐλόγησον, δέσποτα. λαμβάνει ὁ ἱερεὺς τὴν ἁγίαν δωρεάν. καὶ τίθησιν ἐν τῷ δίσκῳ μηδὲν λέγων, καὶ ὅταν τιθῇ τὸ νάμα, λέ τει· Αἷμα καὶ ὕδωρ τὸ πηγάσαν τὴν ἡμῶν σωτη ρίαν· πάντοτε, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. "Ο διάκονος λέγει· Ἐπὶ τῇ προθέσι τῶν ἁγίων δώρων τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν. Ὁ ἱερεὺς τὴν εὐχήν. Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν, ἐξαπόστειλον ἡμῖν δύο ναμιν ἐξ ὕψους ἁγίου σου, καὶ ἐνίσχυσον ἡμᾶς τοῦ προσφέρειν σοι θυσίαν ἀναιμάκτην, θυσίαν προηγια σμένην, εἰς δόξαν καὶ αἶνον τοῦ Χριστοῦ του πάνω τοτε, νῦν καὶ ἀεὶ. Εἶτα ὁ διάκονος λέγει· Τοῦ Κυ ρίου δεηθῶμεν. Καὶ θυμιῶν τὰ ἅγια ὁ ἱερεὺς ιλέ γει τὴν εὐχήν. Θυμίαμά σοι προσφέρομεν, Καὶ θυμιῶν τὸ θυσιαστήριον καὶ τὸν λαὸν, πληρουμένης τῆς ἐννάτης, εἶθ' οὕτως λέγει ὁ διάκονος· Εὐλόγησον, δέσποτα, ἐν βίοις τῶν ἁγίων, Λέγουσι δὲ ὅτι ἦτον τοῦτος ὅπου ἐνομοθέτησε τα λέγεται σιμά εἰς τους Ρωμαίους λειτουργία ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς νηστείας, τὸ ὁποῖον κρατείται σιμὰ εἰς αὐτοὺς ὡς τῆς σήμερον Ρωμαίους ο διαλόγους, διαλόγων με ηρη διαλόγου διάλογο, να Διαλόγων
LITURGIA PRASANCTIFICATORUM.
Εὐλογημένη ή βασιλεία τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ
Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ
εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
Benedictum regnum Patris, et Filii, et Spiritus
sancti, nunc et semper, et in sæcula sæculorum.
Amen.
Varia lectiones.
cam præmittunt: Αὕτη ἡ θεία λειτουργία λέγε
ται ἐν ταῖς τῆς Τεσσαρακοστῆς νηστίμοις ἡμέ
ραις μόνον, ὡς ἐν τῷ τυπικῷ ἔχεται.
Ὁ ἱερεὺς καὶ ἡ διάκονος εἰσέρχονται, καὶ ἐν
δύονται, τοιαύτας εὐχὰς λέγοντες, οἵας καὶ ἐν
τῇ τοῦ Χρυσοστόμου λειτουργία. Μετέπειτα
λαμβάνουσι τὸ θυμιατήριον, καὶ θυμιῶσι τρὶς μετ'
εὐλαβείας, ἔνθα ὁ ἅγιος ἄρτος πεφυλαγμένος εἴη,
λέγοντες, τὸ, ὁ Θεός, ιλάσθητί μοι. Τότε λαμβάνει
ὁ ἱερεὺς τὸν ἅγιον ἄρτον μετὰ τῆς προσηκούσης
εὐλαβείας, καὶ τίθησιν αὐτὸν ἐν τῷ ἁγίῳ δίσκῳ
ἐπὶ τῇ προθέσει, λέγων τὸ Πιστεύω, Κύριε, καὶ
ὁμολογῶ. Εἶτα θυμῶν τὴν ἀέρα τίθησιν ἐπάνω,
οὐδὲν λέγων, μετ' εὐλαβείας μόνον· ὁμοίως καὶ
τὸ κάλυμμα. Ἐν δὲ τῷ ἁγίῳ ποτηρίῳ ἐγχέει οἷς
νον καὶ ὕδωρ ὅσον ἀρκεῖ, οὐδὲν λέγων, καὶ μετὰ
τοῦ καλύμματος καλύπτει, ὡς ἔθος, σὺν τῷ ἀέρι
εὐλαβῶς, καὶ ἔρχεται ἐπὶ τὴν ἁγίαν τράπεζαν
ποιῶν μετανοίας τρεῖς, λέγων τὸ, ὁ Θεός, ιλάσθητί
μοι· καὶ ἀσπάζεται τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον, καὶ τὴν
ἱερὰν τράπεζαν· καὶ ὁ διάκονος λέγει· Εὐλόγησον,
δέσποτα.
Hæc sancta missa jejunii Quadragesimæ diebus
duntaxat dicitur, ut habetur in formulario.
Sacerdos et diaconus, dum ingrediuntur et induuntur, ejusmodi preces recitant, quales in Chrysostomi Liturgia. Deinde assumunt thuribulum et suffiunt ter, cum reverentia, ad eum locum ubi sanctus
panis asservatur, dicentes: Deus, propitius esto!
Tum capit sacrum panem sacerdos, cum convenienti
veneratione et cura, el super sanctum discum in propositione ponit, dicens Credo, Domine, et confiteor.
Deinde suffumigans velum, aerem dictum, supra
collocat, nihil dicens, reverenter tamen; similiter
etiam (aliud) velum. Sed in sacrum calicem vinum
et aquam fundit quantum satis est, nihil dicens; et
uno velo legit, pro more, atque etiam majori velo,
aere scilicet, reverenter: et ad sacram mensam tres
reverentias faciens proficiscitur ac dicit: Deus,
propitius esto mihi. Osculaturque sanctum Evangelium, et sacram mensam; et diacontus dicit: Benedir, domine.
Barberinum quoque præmittit ibidem: Αλλάγει
ὁ ἱερεὺς, καὶ προτίθησι μερίδα, εἶτε δύο, ἐν τῷ
ἁγίῳ δίσκῳ βεβραχμένην μιας ρανίδος ἐκ τοῦ
ἁγίου ποτηρίου τῆς Κυριακῆς, καὶ βάλλων εἰς τὸν
κρατῆρα αἷμα (melius váμα) καὶ ὕδωρ λέγει, Εἷς
τῶν στρατιωτῶν λόγχῃ τὴν πλευρὰν αὐτοῦ ἤνοιξει
καὶ εὐθέως ἐξῆλθεν αἷμα καὶ ὕδωρ καὶ ὁ έωρακώς
μεμαρτύρηκε, καὶ ἀληθινὴ αὐτοῦ ἐστιν ἡ μαρτυρία.
Καὶ θυμιᾷ λέγων εὐχήν. Θυμίαμα προσφέρομεν.
Καὶ εἶθ' οὕτως ἄρχεται ὁ διάκονος Εὐλόγησον,
δέσποτα.
Induit se sacerdos, et unam, vel'duas particulas,
e sacro Dominica calice unica guttula respersas in
sacro disco proponit: et immisso in calicem alium
rino et aqua, dicit: Unus militum lancea latus ejus
aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua, et qui
vidit testimonium perhibuit, et verum est testimonium ejus. Et thus adolet, dicens orationem: Incensum tibi offerimus, etc. Et sic incipit diaconus.
Benedic, domine.
Cryptoferratense Falasca legit ibidem: Λαμβά
νει ὁ ἱερεὺς τὴν ἁγίαν δωρεάν. καὶ τίθησιν ἐν τῷ
δίσκῳ μηδὲν λέγων, καὶ ὅταν τιθῇ τὸ νάμα, λέ
τει· Αἷμα καὶ ὕδωρ τὸ πηγάσαν τὴν ἡμῶν σωτηρίαν· πάντοτε, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν
αἰώνων. "Ο διάκονος λέγει· Ἐπὶ τῇ προθέσι τῶν
ἁγίων δώρων τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν. Ὁ ἱερεὺς τὴν
εὐχήν. Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν, ἐξαπόστειλον ἡμῖν δύο
ναμιν ἐξ ὕψους ἁγίου σου, καὶ ἐνίσχυσον ἡμᾶς τοῦ
προσφέρειν σοι θυσίαν ἀναιμάκτην, θυσίαν προηγια
σμένην, εἰς δόξαν καὶ αἶνον τοῦ Χριστοῦ του πάνω
τοτε, νῦν καὶ ἀεὶ. Εἶτα ὁ διάκονος λέγει· Τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν. Καὶ θυμιῶν τὰ ἅγια ὁ ἱερεὺς ιλέ
γει τὴν εὐχήν. Θυμίαμά σοι προσφέρομεν, ut supra. Καὶ θυμιῶν τὸ θυσιαστήριον καὶ τὸν λαὸν,
πληρουμένης τῆς ἐννάτης, εἶθ' οὕτως λέγει ὁ
διάκονος· Εὐλόγησον, δέσποτα,
Accipit sacerdos sanctissimum donum, et in disco
nihil dicens collocat, et cum vinum adhibuerit, dicit;
Sanguis et aqua in nostram salutem scaturierunt:
perpetuo, nunc et semper, et in secula saculorum.
Diaconus dicit: In propositione sanctorum donorum Dominum precemur. Sacerdos orationem:
Domine Deus, emitte nobis de excelso sancto tuo
virtutem, et corrobora uos, ut tibi offeramns lostiam incruentam, hostiam præsanctificatam, in
gloriam et laudem Christi tui, perpetuo, nunc et
semper. Deinde diaconus dicit: Dominum precewur. Et suffumigutis sanctis, sacerdos dicit orationem:
Inceusum tibi offerimus, cic. Et nona completa suffumigans allure et populum, dicit diaconus: Benc
dic, domine.
Notæ.
buendæ. Sed nec hujus ordinis Basilium inventorem
facere potest Nicetas, etsi namque pluribus annis
concilio Laodicæno missam. in Quadragesima celebrari prohibente, Basilius sit posterior; certo non
constat tamen ante synodum Trullanam præsanctificata publicantem, illa eadem in Orientis ecclesias
fuisse inducta; unde rejecta ex parte Nicetæ assertione, an alicui e Gregorii nomine nuncupatis ascribi possit hoc opus, inquirendum. Græci quidem
narrant, a Patribus sibi traditum, Gregorium magaun: in Oriente legatum agentem, missæ intermissionem per Quadragesimam miratum, nec cessationem a diviuis hujusmodi tolerantemi, præsanctificata suscipi consuluisse, et officium eorum Ecclesiæ
tradidisse, cui dicto favet scripto Maximus Cythereusis ἐν βίοις τῶν ἁγίων, duodecima Marti,
vulgaribus verbis de Gregorio locutus • Λέγουσι δὲ
ὅτι ἦτον τοῦτος ὅπου ἐνομοθέτησε τα λέγεται σιμά
εἰς τους Ρωμαίους λειτουργία ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς
νηστείας, τὸ ὁποῖον κρατείται σιμὰ εἰς αὐτοὺς ὡς
τῆς σήμερον· Dicunt vero hanc ipsum fuisse, qui
legem tulit ut apud Græcos (qui Ρωμαίους ο Ro
mano ad se translato imperio se vocitant) missa
diceretur in jejunii diebus, quod quidem apud eos
usque hodie servatur. At cum insignis sit Græcorum
error, quo se etiam occupatum fuisse non dillitetur
Baronius anno 726, num. 31, ut Gregorium utrumque primum et secundum, διαλόγους, tum nominis
cjusdem similitudine, tum pia erga eos animi propensione, et acceptis beneficiis, tum διαλόγων scriptis a primo editis, tum variis etiam sermonibus et
epistolis a secundo in Orientem missis moti nuncupaverint; ita με ηρη nominis Lantum διαλόγου
dignitas, sed et gesta, et scripta unius alteri promiscue ascribantur, ut unius Gennadi doctissimi
Patriarchæ testimonio probat Baronius, (cui libens
addiderim, et Zacharia Dialogorum Gregorii prima
i Laguayi Graecam interprete, ipsum διάλογο, να
Cari, et apud eumdem Baronium anno citato Gregorii secundi epistolas referri, quarum titulus ipsi
Διαλόγων cognomen, sicut et prori alligit) prodeque incertum omnino reddi, cuinam Gregorio
col. 1307–1308page 12 of 24
PG 43:1307Καὶ ὁ προοιμιακός παρὰ τοῦ ταχθέντος μοναχοῦ, καὶ μετὰ τὸν προοιμιακόν, λέγει ὁ διάκονος (ε). Ἐν εἰρήνῃ τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν. Ὑπὲρ τῆς ἄνωθεν εἰρήνης. Ὑπὲρ τῆς εἰρήνης του σύμπαντος. Ὑπὲρ τοῦ ἁγίου οίκου τούτου. Ὑπὲρ τοῦ ἀρχιεπισκόπου (1. Ὑπὲρ τῆς ἁγίας μονῆς ταύτης. Ὑπὲρ εὐκρασίας αέρων. Ὑπὲρ πλεόντων ὁδοιπορούντων. Ὑπὲρ τοῦ ῥυσθῆναι ἡμᾶς ἀπὸ πάσης. Αντιλαβοῦ, σῶσον, ἐλέησον, καὶ διαφύλαξον. Τῆς παναγίας ἀχράντου ὑπερευλογημένης. Εκφώνως Ότι πρέπει σοι πᾶσα δόξα, τιμή, καὶ προσκύνησις, τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύ ματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Εὐχὴ ἀντιφώνου πρώτου Κύριε οἰκτίρμον καὶ ἐλεῆμον, μακρόθυμε καὶ πολυέλεε, ενώτισαι τὴν προσευχὴν ἡμῶν, καὶ προσ σχες τῇ φωνῇ τῆς δεήσεως ἡμῶν. Ποίησον μεθ' ἡμῶν σημεῖον εἰς ἀγαθόν. Οδήγησον ἡμᾶς ἐν τῇ ὁδῷ σου τοῦ πορεύεσθαι ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου, εξα φρανον τὰς καρδίας ἡμῶν, εἰς τὸ φοβεῖσθαι τὸ ὄνομα τὸ ἅγιόν σου· διότι μέγας εἶ, καὶ ποιῶν θαυμάσια. Σὺ εἶ Θεὸς μόνος, καὶ οὐκ ἔστιν ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε, δυνατὸς ἐν ἐλέει, καὶ ἀγαθὸς ἐν Ισχύϊ, εἰς τὸ βοηθεῖν, καὶ παρακαλεῖν καὶ σώζειν πάντας τοὺς ἐλπίζοντας εἰς τὸ ὄνομα τὸ ἅγιόνσου. Ο διάκονος (Κ). Ετι καὶ ἔτι ἐν εἰρήνῃ τοῦ Κυρίου δεηθώμεν. (α) Καὶ ὁ προοιμιακός. καὶ μετὰ τὸν προοιμιακόν. Ο λαὸς τὸν ᾿Αμήν δεῦτε προσκυνήσωμεν, Ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριον, Καὶ τοῦ λαοῦ ψάλλοντος τὸν ψαλμὸν ὁ ἱερεὺς τὰς δύο εὐχὰς τοῦ λυχνικοῦ, Κύριε οἰκτίρμον, καὶ τὰ ἑξῆς. Κύριε μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξῃς, Ο λαὸς τὸ, Πάτερ ἡμῶν. Ο ἱερεύς· Οτι σου ἐστιν ἡ βασιλεία, Ο λαός· Δεῦτε προσκυνήσωμεν. Ο ψαλμός. Ευλόγει η ψυχή μου τόν. Ο ἱερεὺς την εὐχήν. Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου, (ε) Ο διάκονος. λέγει τὰ εἰρη νικὰ ὁ διάκονος· ὁ δὲ ἱερεὺς ἡ εὔχεταί τι, ἢ ἐπιμελεῖται τὴν ἁγίαν πρόθεσιν. Ἐν εἰρήνῃ. () ῾Υπὸ τοῦ ἀρχιεπισκόπου. Ὑπὲρ τῶν εὐσεβεστάτων καὶ θεοφυλάκτων ὑπὲρ τοῦ συμπολεμῆσαι καὶ ὑποτάξαι. Εκφώνως. ὁ ἱερεὺς, έκφώνησιν ὅτι ηὐλόγηται καὶ δεδόξασται, Εὐχὴ ἀντιφώνου πρώτου. ἣν ὁ ἱερεὺς μυστικῶς λέγει. Ο δὲ χορὸς ἀνα γινώσκει τοὺς ψαλμοὺς τοὺς, Πρὸς Κύριον ἐν τῷ θλίβεσθαι με, ἕως τοῦ. Δόξα Πατρὶ, ήγουν την πρώτην Κύριε οἰκτίρμον. Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ. Ο διάκονος. Εκφώνως ὁ ἱερεὺς μετὰ τὴν Δόξα Πατρί. "Οτι πρέπει σα πᾶσα δόξα. Ο χορός, 'Αμήν.
'1307
ADDENDA.
Et psalmus proœmiacus a prænotato monacho‘di- ▲
citur; et post proemiacum psalmum, dicit diaconus.
In pace Dominum precemur.
Pro superna pace.
Pro sancta hac æde.
Pro pace totius.
Pro archiepiscopo.
Pro sacro hoc monasterio.
Pro aeris temperie.
Pro navigantibus itinerantibus.
Ut liberemur ab omni.
Suscipe, salva, miserere, et conserva.
Sanctissima, illibatæ, super omnes benedicta.
Sacerdos exclamando.
Quiafconvenit tibi omnis gloria, honor, et adoratio, Patri, et Filio, et sancto Spiritui, nunc et
semper et in sæcula sæculorum. Amen.
Oratio primi antiphoni.
Domine miserator et misericors, longanimis et
multæ misericordiæ, exaudi precem meam, et intende voci deprecationis meæ. Fac nobiscum signum in bonum, dirige nos in via tua, ut ambuJemus in veritate tua; lætitia affice corda nostra,
ad timendum nomen sanctum tuum, quia magnus
es tu, et faciens mirabilia. Tu es Deus solus,
non est similis tui in diis. Domine, potens in misericordia, et bonus in fortitudine, ad adjuvandum,
et consolanduin, et salvandum omnes sperantes in
nomen sanctum tuum.
Diaconus.
Adhuc et iterum in pace Dominum precemur.
Varia
el
Καὶ ὁ προοιμιακός (d) παρὰ τοῦ ταχθέντος
μοναχοῦ, καὶ μετὰ τὸν προοιμιακόν, λέγει
ὁ διάκονος (ε).
Ἐν εἰρήνῃ τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν.
Ὑπὲρ τῆς ἄνωθεν εἰρήνης.
Ὑπὲρ τῆς εἰρήνης του σύμπαντος.
Ὑπὲρ τοῦ ἁγίου οίκου τούτου.
Ὑπὲρ τοῦ ἀρχιεπισκόπου (1.
Ὑπὲρ τῆς ἁγίας μονῆς ταύτης.
Ὑπὲρ εὐκρασίας αέρων.
Ὑπὲρ πλεόντων ὁδοιπορούντων.
Ὑπὲρ τοῦ ῥυσθῆναι ἡμᾶς ἀπὸ πάσης.
Αντιλαβοῦ, σῶσον, ἐλέησον, καὶ διαφύλαξον.
Τῆς παναγίας ἀχράντου ὑπερευλογημένης.
Εκφώνως (g).
Ότι πρέπει σοι πᾶσα δόξα, τιμή, καὶ προσκύνησις, τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύ
ματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.
Εὐχὴ ἀντιφώνου πρώτου (h).
Κύριε οἰκτίρμον (i) καὶ ἐλεῆμον, μακρόθυμε καὶ
πολυέλεε, ενώτισαι τὴν προσευχὴν ἡμῶν, καὶ προσσχες τῇ φωνῇ τῆς δεήσεως ἡμῶν. Ποίησον μεθ'
ἡμῶν σημεῖον εἰς ἀγαθόν. Οδήγησον ἡμᾶς ἐν τῇ
ὁδῷ σου τοῦ πορεύεσθαι ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου, εξα
φρανον τὰς καρδίας ἡμῶν, εἰς τὸ φοβεῖσθαι τὸ
ὄνομα τὸ ἅγιόν σου· διότι μέγας εἶ, καὶ ποιῶν
θαυμάσια. Σὺ εἶ Θεὸς μόνος, καὶ οὐκ ἔστιν ὅμοιός
σοι ἐν θεοῖς, Κύριε, δυνατὸς ἐν ἐλέει, καὶ ἀγαθὸς ἐν
Ισχύϊ, εἰς τὸ βοηθεῖν, καὶ παρακαλεῖν καὶ σώζειν
πάντας τοὺς ἐλπίζοντας εἰς τὸ ὄνομα τὸ ἅγιόνσου.
Ο διάκονος (Κ).
Ετι καὶ ἔτι ἐν εἰρήνῃ τοῦ Κυρίου δεηθώμεν.
lectiones.
(α) Καὶ ὁ προοιμιακός. Desunt hæc prima in Mo
rellianis usque ad καὶ μετὰ τὸν προοιμιακόν. Barberinum legit: Ο λαὸς τὸν ᾿Αμήν δεῦτε προσκυνή
σωμεν, ut supra. Ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριον,
qui est procemiacus psalmus. Καὶ τοῦ λαοῦ ψάλλοντος τὸν ψαλμὸν ὁ ἱερεὺς τὰς δύο εὐχὰς τοῦ λυχνικοῦ,
Κύριε οἰκτίρμον, καὶ τὰ ἑξῆς. Κύριε μὴ τῷ θυμῷ
σου ἐλέγξῃς, ut paulo infra. Crypioferr. Falasc.
Ο λαὸς τὸ, Πάτερ ἡμῶν. Ο ἱερεύς· Οτι σου ἐστιν
ἡ βασιλεία, supra Ο λαός· Δεῦτε προσκυνήσωμεν.
Ο ψαλμός. Ευλόγει η ψυχή μου τόν. Ο ἱερεὺς την
εὐχήν. Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου, ut infra.
(ε) Ο διάκονος. Morellina legunt, λέγει τὰ εἰρηνικὰ ὁ διάκονος· ὁ δὲ ἱερεὺς ἡ εὔχεταί τι, ἢ ἐπιμε
λεῖται τὴν ἁγίαν πρόθεσιν. Ἐν εἰρήνῃ. Diaconus
pacifica recitat. Sacerdos autem precatur, aut san·
ciam propositionem curat. In pace. Hæc vero et
sequentia pacifica in ms. desunt.
({) ῾Υπὸ τοῦ ἀρχιεπισκόπου. Adldunt Morelliana
juxta normam pacificorum antiquam, Ὑπὲρ τῶν
εὐσεβεστάτων καὶ θεοφυλάκτων ὑπὲρ τοῦ συμπολε
μῆσαι καὶ ὑποτάξαι.
Εκφώνως. Addunt Morelliana, ὁ ἱερεὺς, statimque aliam έκφώνησιν subjungit, ὅτι ηὐλόγηται
καὶ δεδόξασται, etc.
(h) Εὐχὴ ἀντιφώνου πρώτου. Addunt Morelliana, ἣν ὁ ἱερεὺς μυστικῶς λέγει. Ο δὲ χορὸς ἀναγινώσκει τοὺς ψαλμοὺς τοὺς, Πρὸς Κύριον ἐν τῷ
θλίβεσθαι με, ἕως τοῦ. Δόξα Πατρὶ, ήγουν την
πρώτην στάσιν.Oratio primi antiphoni, quam sacerdos secreto dicit, choro legente_psalmos. Adi Domi
num cum tribularer ad usque Gloria Patri, id est,
Primam stationem.
Notæ.
Dialogo nt auctori possit opus præsens assignari:
satiusque propterea videri Cryptof. et Barberini
miss. auctoritatem sequi, quæ Germanum Constantinopolitanum antistitem hujus Liturgiæ, si non
ex integro, ex parte saltem, et quoad ordinis dispositionem, profitentur auctorem. Cui quidem sententiæ nihil negotii facessere vulgarem Græcorum
traditionem, vel Maximi Cythærensis testimonium
arbitror. Cum enim Gregorius Magnus pluribus annis synodum Trullanam de præsanctificatis sancientem præcesserit, nullatenus est eorum inventor.
Κύριε οἰκτίρμον. Hujus orationis vice Cryplof. ponit secundam, Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ.
(*) Ο διάκονος. Desunt haec in nus. et Morel
lianis editis, quæ eorum vice legunt, Εκφώνως ὁ
ἱερεὺς μετὰ τὴν Δόξα Πατρί. "Οτι πρέπει σα
πᾶσα δόξα. Ο χορός, 'Αμήν.
vel hujusmodi honor videtur etiam ex toto Gregorio
secundo denegandus; cum enim Germano fuerit
coætaneus, et multa ipsi cum eo benevolentiæ necessitudo, officiorum reciprocatio, mutuum et
commune negotiorum ad Ecclesiam pertinentium
consortium; potuit a Germano editum opus, et a
Gregorio pontificia supremaque auctoritate Orientis
Ecclesiæ traditum, missum, et consignatum; ipsi
Gregorio secundo, ut et Germano, auctoribus ascribi.
col. 1309–1310page 13 of 24
PG 43:1309Αντιλαβοῦ, σῶσον, ἐλέησον. Τῆς παναγίας ἀχράντου. Ὅτι σὸν τὸ κράτος, καὶ σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία, καὶ ἡ δύναμις, καὶ ἡ δόξα, τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Εὐχὴ ἀντιφώνου δευτέρου Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξῃς ἡμᾶς, μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύτῃς ἡμᾶς, ἀλλὰ ποίησον μεθ' ἡμῶν κατὰ τὴν ἐπιείκειάν σου, Ιατρὲ καὶ θεραπευτὰ τῶν ψυχῶν ἡμῶν, ὁδηγῶν ἡμᾶς ἐπὶ λιμένα θελήματός σου· φώτισον τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν καρο διῶν ἡμῶν εἰς ἐπίγνωσιν τῆς σῆς ἀληθείας· καὶ δώ ρησαι ἡμῖν τὸ λοιπὸν τῆς παρούσης ἡμέρας ειρηνι πὸν καὶ ἀναμάρτητον, καὶ πάντα τὸν χρόνον τῆς ζωῆς ἡμῶν, πρεσβείαις τῆς ἁγίας Θεοτόκου, καὶ πάντων τῶν ἁγίων σου. Ο διάκονος (η). Ετι καὶ ἔτι ἐν εἰρήνῃ τοῦ Κυρίου. Αντιλαβοῦ, σῶσον, ἐλέησον. Τῆς παναγίας ἀχράντου, ὑπερευλογημένης. Εκφώνες Οτι ἀγαθὸς καὶ φιλάνθρωπος Θεὸς ὑπάρχεις, καὶ σοὶ τὴν δόξαν αναπέμπομεν, τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Εὐχὴ ἀντιφώνου τρίτου Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν, μνήσθητι ἡμῶν τῶν ἁμαρτωλῶν καὶ ἀχρείων δούλων σου, ἐν τῷ ἐπικαλεῖσθαι ἡμᾶ; τὸ ἅγιον καὶ προσκυνητὸν ὄνομά σου, καὶ μὴ καταισχύνῃς ἡμᾶς ἀπὸ τῆς προσδοκίας τοῦ ἐλέους σου, ἀλλὰ χάρισαι ἡμῖν, ὁ Θεὸς, πάντα τὰ πρὸς σωτηρίαν αἰτήματα, καὶ ἀξίωσον ἡμᾶς ἀγα τῶν καὶ φοβεῖσθαί σε ἐξ ὅλης τῆς καρδίας ἡμῶν, καὶ ποιεῖν ἐν πᾶσι τὸ θέλημά σου. Ο διάκονος Ετι καὶ ἔτι ἐν εἰρήνῃ. Αντιλαβοῦ, σῶσον, ἐλέησον. Τῆς παναγίας.ἀχράντου. Εκφώνως. “Οτι σὺ εἶ ὁ Θεὸς (ε) ἡμῶν, Θεὸς τοῦ ἐλεεῖν καὶ Εὐχὴ ἀντιφώνου δευτέρου. εὐχὴ δευ τέρα. Τότε ὁ χορὸς λέγει τὸ ἐπίλοιπον τοῦ καθίσματος, ήγουν τὴν δευτέραν στά σ:ν. Εὐχὴ ἀντιφώνου δευτέρου την ὁ ἱερεὺς λέγει μυστικῶς. Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ. Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν, μνήσθητι, (4 Ο διάκονος. Ο διάκονος μετὰ τὴν πλήρωσιν τοῦ μέσου καθίσματος του, Δόξα Πατρί, λέγει τὰ εἰρηνηκά. (α) Οτι ἀγαθός. ἐκφώνησιν Ὅτι σου τὸ κράτος, Ο χορός, 'Αμήν. Καὶ μετὰ τὴν πλήρωσιν τοῦ Εὐλογεῖ ἡ ψυχή μου, ὁ διάκονος· Ἐν εἰρήνῃ τοῦ Κυρίου, καὶ τα εξης. θυσία Εὐχὴ ἀντιφώνου τρίτου. Εὐχὴ τρίτη. Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν ἄρχεται ὁ χορὸς τὸ τρίτον τοῦ καθίσματος, ὁ δὲ ἱερεὺς τὴν εὐχὴν τοῦ τρίτου ἀντιφώνου μυστικῶς λέγει. Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν μνήσθητι, Ο Θεὸς ὁ μέγας και θαυμαστός. (*) 'Ο διάκονος. πληρουμένης τῆς εὐχῆς, καὶ τοῦ καθισματος τελουμένου, δ διάκονος λέγει τὰ εἰρηνικά. "Οτι σὺ εἶ ὁ Θεός.
Αντιλαβοῦ, σῶσον, ἐλέησον.
Τῆς παναγίας ἀχράντου.
LITURGIA PRESANCTIFICATORUM.
Ὅτι σὸν τὸ κράτος, καὶ σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία,
καὶ ἡ δύναμις, καὶ ἡ δόξα, τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ
Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ
εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.
Εὐχὴ ἀντιφώνου δευτέρου
Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ (m) σου ἐλέγξῃς ἡμᾶς, μηδὲ
τῇ ὀργῇ σου παιδεύτῃς ἡμᾶς, ἀλλὰ ποίησον μεθ'
ἡμῶν κατὰ τὴν ἐπιείκειάν σου, Ιατρὲ καὶ θεραπευτὰ τῶν ψυχῶν ἡμῶν, ὁδηγῶν ἡμᾶς ἐπὶ λιμένα
θελήματός σου· φώτισον τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν καρο
διῶν ἡμῶν εἰς ἐπίγνωσιν τῆς σῆς ἀληθείας· καὶ δώ
ρησαι ἡμῖν τὸ λοιπὸν τῆς παρούσης ἡμέρας ειρηνι
πὸν καὶ ἀναμάρτητον, καὶ πάντα τὸν χρόνον τῆς
ζωῆς ἡμῶν, πρεσβείαις τῆς ἁγίας Θεοτόκου, καὶ
πάντων τῶν ἁγίων σου.
Ο διάκονος (η).
Ετι καὶ ἔτι ἐν εἰρήνῃ τοῦ Κυρίου.
Αντιλαβοῦ, σῶσον, ἐλέησον.
Τῆς παναγίας ἀχράντου, ὑπερευλογημένης.
Εκφώνες
Οτι ἀγαθὸς καὶ φιλάνθρωπος Θεὸς ὑπάρχεις,
καὶ σοὶ τὴν δόξαν αναπέμπομεν, τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ
Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς
τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
Εὐχὴ ἀντιφώνου τρίτου (p).
Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν, μνήσθητι ἡμῶν τῶν
ἁμαρτωλῶν καὶ ἀχρείων δούλων σου, ἐν τῷ ἐπικαλεῖσθαι ἡμᾶ; τὸ ἅγιον καὶ προσκυνητὸν ὄνομά σου,
καὶ μὴ καταισχύνῃς ἡμᾶς ἀπὸ τῆς προσδοκίας τοῦ
ἐλέους σου, ἀλλὰ χάρισαι ἡμῖν, ὁ Θεὸς, πάντα τὰ
πρὸς σωτηρίαν αἰτήματα, καὶ ἀξίωσον ἡμᾶς ἀγα
τῶν καὶ φοβεῖσθαί σε ἐξ ὅλης τῆς καρδίας ἡμῶν,
καὶ ποιεῖν ἐν πᾶσι τὸ θέλημά σου.
Ο διάκονος (r).
Ετι καὶ ἔτι ἐν εἰρήνῃ.
Αντιλαβοῦ, σῶσον, ἐλέησον.
Τῆς παναγίας.ἀχράντου.
Εκφώνως.
“Οτι σὺ εἶ ὁ Θεὸς (ε) ἡμῶν, Θεὸς τοῦ ἐλεεῖν καὶ
Varia
Εὐχὴ ἀντιφώνου δευτέρου. Cryptol., εὐχὴ δευ
τέρα. Morelliana præmittunt, Τότε ὁ χορὸς λέγει τὸ
ἐπίλοιπον τοῦ καθίσματος, ήγουν τὴν δευτέραν στάσ:ν. Sequitur deinde, Εὐχὴ ἀντιφώνου δευτέρου την
ὁ ἱερεὺς λέγει μυστικῶς. Tum chorus recitai reliqua e sessione, nempe secundam stationem. Oratio
untiphoni secundi, quam sacerdos secrete dicit. In
Barberino cuncta bæc desunt.
(m) Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ. Cryptor. hujus orationis
vice tertiam ponit, Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν, μνήσθητι, (4
jamjam occuriet.
Ο διάκονος. Morell. Ο διάκονος μετὰ τὴν
πλήρωσιν τοῦ μέσου καθίσματος του, Δόξα Πατρί,
λέγει τὰ εἰρηνηκά. Diaconus post finem media (id
est secunda sessionis (Gradualium) post Gloria Patri dicit pacifica.
(α) Οτι ἀγαθός. Aliam bic ἐκφώνησιν jungunt
Morelliana, viuelicet Ὅτι σου τὸ κράτος, ut supra
in oratione. Εt addunt Ο χορός, 'Αμήν. Barberinum (juxta quod duæ tantum dicuntur orationes,
cantica autem graduum non leguntur, nec ulla
Suscipe, salva, miserere.
Sanctissimæ, illibata.
Quia tuum est imperium, et tuum regnum, et
potentia, et gloria, Patris, et Filii et sancti Spiritus, nunc et semper, et in sacula saculorum.
Oratio secundi antiphoni.
Domine, ne in furore tuo arguas nos, neque in
ira tua corripias nos, sed fac nobiscum secundum equitatem tuam, medice et curator animarum
nostrarum, dirigens nos in voluntatis tuæ portum;
illumina cordium nostrorum oculos in veritatis tuæ
agnitionem et largire nobis ut reliquum hujus
diei et totum præterea vitæ nostræ tempus, in
pace et sine peccato transigamus, sanctæ Deiparæ,
et omnium sanctorum tuorum precibus.
Diaconus.
Adhuc et iterum in pace Domini.
Suscipe, salva, miserere.
Sanctissimæ, illibata, super omnes benedictæ.
Elata voce.
Quia bonus et hominum amator Deus exsistis,
et tibi gloriam referimus: Patri, et Filio, et sancto
Spiritui, nunc et semper, et in sacula seculorum.
Amen.
Oratio tertii antiphoni.
Domine, Deus noster, memento nostri peccatorum et inutilium servorum tuorum, dum invocamus
sanctum et adorabile nomen tuum; et ne confundas nos ab exspectatione misericordiæ tuæ, sed
largire, Deus, omnes salutares petitiones, et dignare
ut diligamus et timeamus te ex toto corde nostro,
atque faciamus in omnibus voluntatem tuam.
Diaconus.
Adhuc et insuper in pace.
Suscipe, salva, niserere.
Sanctissime, illibalæ.
Elata voce.
Quia tu es Deus noster, Deus miserendi et sallectiones.
diaconus adhuc pronuntiavit pacifica) scribit hic,
Καὶ μετὰ τὴν πλήρωσιν τοῦ Εὐλογεῖ ἡ ψυχή μου, ὁ
διάκονος· Ἐν εἰρήνῃ τοῦ Κυρίου, καὶ τα εξης. θυσία
illud enim solus procemiacus psalmus, reliquis
omissis, a choro lecius est.
(P) Εὐχὴ ἀντιφώνου τρίτου. Cryptof., Εὐχὴ
τρίτη. Morelliana, Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν ἄρχεται ὁ
χορὸς τὸ τρίτον τοῦ καθίσματος, ὁ δὲ ἱερεὺς τὴν
εὐχὴν τοῦ τρίτου ἀντιφώνου μυστικῶς λέγει. Post
exclamationem chorus tertiam partem sessionis (Gradualium) incipit: sacerdos autem orationem tertii
antiphoni secreto dicit.
Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν μνήσθητι, Hujus orationis vice Cryptor. ponit sequentem Vesperarun, Ο
Θεὸς ὁ μέγας και θαυμαστός. Tertiam autem quamlibet orationem Barberinum non habet.
(*) 'Ο διάκονος. Morelliana legunt, Πληρουμέ
νης τῆς εὐχῆς, καὶ τοῦ καθισματος τελουμένου, δ
διάκονος λέγει τὰ εἰρηνικά. Completa oratione, et
sessione finita, pronuntiat diaconus pacifica.
"Οτι σὺ εἶ ὁ Θεός. Morelliana aliam scri-
col. 1311–1312page 14 of 24
PG 43:1311σώζειν, καὶ σοὶ τὴν δόξαν ἀναπέμπομεν, τῷ Πα τρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Καὶ ψάλλεται το, Κύριε (ι), εκέκραξα. Καὶ ὁ διάκονος (κ) θυμιᾷ κατὰ τὴν τάξιν. Καὶ ἡ εἴσοδος μετὰ τοῦ θυμιατοῦ. Εὐχὴ τῆς εἰσόδου. Εσπέρας καὶ πρωί (π) καὶ μεσημβρίας αἰνοῦ μεν, εὐλογοῦμεν, εὐχαριστοῦμεν, καὶ δεόμεθά σου, Δέσποτα τῶν ἁπάντων, φιλάνθρωπε Κύριε· κατεύθυνον τὴν προσευχὴν ἡμῶν ὡς θυμίαμα ενώπιόν σου· καὶ μὴ ἐκκλίνης τὰς καρδίας ἡμῶν εἰς λόγους πονηρίας, ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἐκ πάντων τῶν θηρευόν των τὰς ψυχὰς ἡμῶν· ὅτι πρὸς σέ, Κύριε, οἱ ὀφ θαλμοὶ ἡμῶν, καὶ ἐπὶ σοὶ ἠλπίσαμεν, μὴ κατασχύ νῃς ἡμᾶς, ὁ Θεὸς ἡμῶν. Ότι πρέπει σοι πᾶσα δόξα, τιμή, καὶ προσκύ νησι;, τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύ ματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Εἰπόντος δὲ τοῦ χοροῦ (ε) τὸ τροπάριον, λέγει ἐκφώνησιν, "Οτι ἀγαθὸς καὶ φιλάνθρωπος, εκφώνησιν Εσπέρας καὶ πρωί, (ι) Καὶ ψάλλεται τὸν Κύριε. Τότε μὲν ὁ χορὸς ψάλλει το, Κύριε, ἐκέκραξα. Εἶτα το, Κύριε, ἐκέκραξα κατὰ τὸν ἦχον τῶν στο χηρῶν τοῦ Τριωδίου τὸ ἀπολυτίκιον, καὶ θεοτό χιον. Είθ' οὕτως ἄρχεται Κύριε, εκέκραξα πρὸς σὲ, εἰσάκουσόν με. Καὶ ὁ διάκονος. Ὁ δὲ ἱερεύς, ἢ διάκονος θυμιᾷ, πρῶτον μὲν τὴν πρόθεσιν, ἔνθα ὁ ἅγιος ἄρτος, ἔπειτα δὲ τὴν ἁγίαν τράπεζαν, καὶ ὅλον τὸ ἱερατείον, καὶ τὸν ναὸν, σὺν παντὶ τῷ λαῷ. Μετὰ δὲ τὸν Κύριε, εκέκραξα, ψάλλει τὸ ιδιό μελον τοῦ Τριωδίου τῆς ἡμέρας, καὶ τὰ μαρτυρικά, Καὶ τοῦ Μηναίου. Ἐν δὲ τῷ Δόξα Πατρί, εξέρχεται ὁ ἱερεὺς καὶ ὁ διάκονος μετὰ τοῦ θυμιάματος καὶ λαμπάδων, καὶ ποιοῦσι τὴν εἴσοδον, ὡς ἔθος ἐστί, καὶ λέγει τὴν εὐχὴν ταύτην ὁ ἱερεὺς μυστικῶς Εσπέρας. Εἶτα ἡ εἴσο δος μετὰ μανουαλλίων· ὁ ἱερεὺς λέγει τὴν εὐχὴν. Καὶ ὁ ψάλτης το στιχηρὸν τὸ ἁγιοπολιτικόν καὶ μετὰ τοῦ αὐτοῦ ἤχου, Δόξα. Καὶ νῦν. Θεοτόκιον. Καὶ ἐξέρχεται ποιῆσαι τὴν εἴσοδον εἰς τα διάσουλα της εκκλησίας, Εσπέρας καὶ πρωί. Τὴν εἴσοδον ἡμῶν, Χριστε ὁ Θεὸς ἡμῶν, τὴν πρὸς ἱλαστήριόν σου, ρύπου παντὸς ἀπαλλαχθῆναι εὐδόκησον, καὶ ἀπὸ συνειδήσεως πονηρᾶς, καὶ ἀξίωσον τὴν εὐχὴν ἡμῶν ἀνελ θεῖν ὡς θυμίαμα ενώπιόν σου, πρεσβείαις τῆς ἁγίας Θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας, καὶ πάντων ἁγίων σου, "Οτι πρέπει σοι, Μετὰ τὴν εὐχὴν εὐλογεῖ μετά τῆς χειρὸς ὁ ἱερεὺς, καὶ λέγει· Εὐλογημένη ἡ εἰσ οδος τῶν ἁγίων σου πάντοτε, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Εκφώνως· Ότι πρέπει. Ειπόντος δὲ τοῦ χοροῦ. Ο διάκονος λέγει· Σοφία, ὀρθεί. Ο λαὸς τὸ Φῶς ἱλαρόν. Πρόσχωμεν. Εἰρήνη πᾶσι. Σοφία. Είσ οὕτως τὸ προκείμενον τῶν ἀναγνωσμάτων, ήγουν τῆς γενέσεως. Καὶ μετὰ τὴν γένεσιν ἐξέρχεται ὁ διάκονος μετὰ κηρίου, καὶ θυμιατοῦ. Καὶ ὁ ψάλτη τὸ προκείμενον τῆς παροιμίας. Εἶτα λέγει ὁ διάκονος· Σοφία, ὀρθοί. Φως Χριστοῦ φαίνει πᾶσι. Καὶ εἶθ᾽ οὕτως ἡ παροιμία. Χρή γινώσκειν, ὅτι τὸν Σοφία, ὀρθοί. Φως Χριστοῦ φαίνει· ἀπὸ τῆς τετάρ της μετονήστιμου λέγεται. με Καὶ μετὰ τὴν εὐχήν ὁ διάκονο; Σοφία, όρθοί. Φῶς ἱλαφόν.Πρόσχωμεν. Ο αναγνώστης. Ψαλμος τῷ Δαβίδι. Προκείμενον τῆς προφητείας, καὶ ευ θέω; τὴν γένεσιν. καὶ μετὰ τὸ τελειῶται τὴν γένεσιν, λέγει το άλλο προκειμένον, Καὶ ἀνιστάμενος ὁ ἰδ ρεὺς μετὰ κηρού και θυμιάματος, εἰς τὰ διάστυλο, λέγων· Σοφία, Φως Χριστοῦ φαίνει. Παροιμιών τὸ ἀνάγνωσμα. Καὶ τὴν παροιμίαν ὁ ἱερού, Ηρά
ADDENDA.
vandi, tibique gloriam referimus, Patri, et Filio, et σώζειν, καὶ σοὶ τὴν δόξαν ἀναπέμπομεν, τῷ Πα
sancto Spiritui, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen.
Et canitur: Domine, clamavi.
Et thus adolet diaconus juxta consuetudinem.
Et fit introitus cum incenso.
Oratio introitus.
Vespere, et mane, et meridie laudamus, benedicimus, gratias agimus, et precamur te, Domine,
omnium humanissime; dirige orationem nostram
sicut incensum ante te; et ne declinare facias
corda nostra in verba malitiæ, sed libera nos ab
omnibus animas nostras venantibus: quia ad te
Domine, oculi nostri, et in te speravimus, ne confundas nos, Deus noster.
Quia convenit tibi omnis honor, gloria, et adoratio, Patri, et Filio, et sancto Spiritui, nunc et
semper et in sæcula sæculorum. Amen.
Ubi recitaverit chorus modulum, dicit diaconus,
τρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ
ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
Καὶ ψάλλεται το, Κύριε (ι), εκέκραξα.
Καὶ ὁ διάκονος (κ) θυμιᾷ κατὰ τὴν τάξιν.
Καὶ ἡ εἴσοδος μετὰ τοῦ θυμιατοῦ.
Εὐχὴ τῆς εἰσόδου.
Εσπέρας καὶ πρωί (π) καὶ μεσημβρίας αἰνοῦ
μεν, εὐλογοῦμεν, εὐχαριστοῦμεν, καὶ δεόμεθά σου,
Δέσποτα τῶν ἁπάντων, φιλάνθρωπε Κύριε· κατεύ
θυνον τὴν προσευχὴν ἡμῶν ὡς θυμίαμα ενώπιόν
σου· καὶ μὴ ἐκκλίνης τὰς καρδίας ἡμῶν εἰς λόγους
πονηρίας, ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἐκ πάντων τῶν θηρευόν
των τὰς ψυχὰς ἡμῶν· ὅτι πρὸς σέ, Κύριε, οἱ ὀφ
θαλμοὶ ἡμῶν, καὶ ἐπὶ σοὶ ἠλπίσαμεν, μὴ κατασχύ
νῃς ἡμᾶς, ὁ Θεὸς ἡμῶν.
Ότι πρέπει σοι (y) πᾶσα δόξα, τιμή, καὶ προσκύ
νησι;, τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύ
ματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.
Αμήν.
Εἰπόντος δὲ τοῦ χοροῦ (ε) τὸ τροπάριον, λέγει
Varia lectiones.
bunt ἐκφώνησιν, "Οτι ἀγαθὸς καὶ φιλάνθρωπος, ut in
superiori oratione. Post εκφώνησιν autem subjungit
Cryptof. orationem Εσπέρας καὶ πρωί, ut paulo
infra.
(ι) Καὶ ψάλλεται τὸν Κύριε. Morelliana, Τότε
μὲν ὁ χορὸς ψάλλει το, Κύριε, ἐκέκραξα. Cryptof.,
Εἶτα το, Κύριε, ἐκέκραξα κατὰ τὸν ἦχον τῶν στο
χηρῶν τοῦ Τριωδίου τὸ ἀπολυτίκιον, καὶ θεοτόχιον. Deinde dicitur psalmus, Domine, clamavi, ad
tonum versuum Triodii; item dimissorium, el Deipara modulus: Barberinum, Είθ' οὕτως ἄρχεται·
Κύριε, εκέκραξα πρὸς σὲ, εἰσάκουσόν με.
Καὶ ὁ διάκονος. Morelliana diffusius, Ὁ δὲ
ἱερεύς, ἢ διάκονος θυμιᾷ, πρῶτον μὲν τὴν πρόθεσιν,
ἔνθα ὁ ἅγιος ἄρτος, ἔπειτα δὲ τὴν ἁγίαν τράπεζαν,
καὶ ὅλον τὸ ἱερατείον, καὶ τὸν ναὸν, σὺν παντὶ τῷ
λαῷ. Μετὰ δὲ τὸν Κύριε, εκέκραξα, ψάλλει τὸ ιδιό
μελον τοῦ Τριωδίου τῆς ἡμέρας, καὶ τὰ μαρτυρικά,
Καὶ τοῦ Μηναίου. Ἐν δὲ τῷ Δόξα Πατρί, εξέρχεται
ὁ ἱερεὺς καὶ ὁ διάκονος μετὰ τοῦ θυμιάματος καὶ
λαμπάδων, καὶ ποιοῦσι τὴν εἴσοδον, ὡς ἔθος ἐστί,
καὶ λέγει τὴν εὐχὴν ταύτην ὁ ἱερεὺς μυστικῶς
Εσπέρας. Sacerdos vero vel diaconus thure perfundit primo prothesin, deinde sanctum panem, mox
sanctam meusam, et totum sacrarium, atque lemplum, cum universo populo. Post psalmum autem,
Domine, clamavi, psallit modulum proprii cantus é
Triodio, qui diei illius est proprius, versum de marLyribus, et Menao. Dumque canunt, Gloria Patri,
egreditur sacerdos cum incenso el cereis, et Ingressum
celebrant, juxta morem, recitatque secreto precem
lanc Vespere, etc. Cryptof. Falascæ, Εἶτα ἡ εἴσοδος μετὰ μανουαλλίων· ὁ ἱερεὺς λέγει τὴν εὐχὴν.
Deinde cum candelabris ingressus sacerdos dicit orutionem. Barberinum, Καὶ ὁ ψάλτης το στιχηρὸν τὸ
ἁγιοπολιτικόν καὶ μετὰ τοῦ αὐτοῦ ἤχου, Δόξα. Καὶ
νῦν. Θεοτόκιον. Καὶ ἐξέρχεται ποιῆσαι τὴν εἴσοδον εἰς
τα διάσουλα της εκκλησίας, El cantor versum ore
bis sanctæ (id est ab Andrea Hierosolymitano, sive
urbis sanctæ episcopo compositum) canit eodem in
tono: Gloria. Ei'nunc. Deipara modulus dicitur. Εt
egreditur Ingressum faciurus ad ecclesiæ tabulata,
populum a sacris separantia.
(*) Εσπέρας καὶ πρωί. Gryptof. eo quod orationem hanc jam paulo superius posuit aliam
Duue ejus loco hic substituit: Τὴν εἴσοδον ἡμῶν,
Χριστε ὁ Θεὸς ἡμῶν, τὴν πρὸς ἱλαστήριόν σου, ρύπου
παντὸς ἀπαλλαχθῆναι εὐδόκησον, καὶ ἀπὸ συνειδή
σεως πονηρᾶς, καὶ ἀξίωσον τὴν εὐχὴν ἡμῶν ἀνελθεῖν ὡς θυμίαμα ενώπιόν σου, πρεσβείαις τῆς ἁγίας
Θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας, καὶ πάντων
ἁγίων σου, Ingressum nostrum ad tuum propitiαιοrium, omni sorde, et conscientia prava expurgari
Christe Deus noster, et tribue velut incensum coram
te nostram orationem ascendere precibus sancia
Deiparæ el semper virginis Mariæ, et omnium sanclorum.
(y) "Οτι πρέπει σοι, Ante hanc exclamationem
scribunt Morelliana: Μετὰ τὴν εὐχὴν εὐλογεῖ μετά
τῆς χειρὸς ὁ ἱερεὺς, καὶ λέγει· Εὐλογημένη ἡ εἰσοδος τῶν ἁγίων σου πάντοτε, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ
εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Εκφώνως· Ότι
πρέπει. Post hanc orationem benedicit manu saceraos dicens: Benedictus introitus sanctorum, perpetuo, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Erclamando: Quoniam te decet.
Ειπόντος δὲ τοῦ χοροῦ. Cryptofer. legit:
Ο διάκονος λέγει· Σοφία, ὀρθεί. Ο λαὸς τὸ Φῶς
ἱλαρόν. Πρόσχωμεν. Εἰρήνη πᾶσι. Σοφία. Είσ
οὕτως τὸ προκείμενον τῶν ἀναγνωσμάτων, ήγουν
τῆς γενέσεως. Καὶ μετὰ τὴν γένεσιν ἐξέρχεται ὁ
διάκονος μετὰ κηρίου, καὶ θυμιατοῦ. Καὶ ὁ ψάλτη·
τὸ προκείμενον τῆς παροιμίας. Εἶτα λέγει ὁ διάκο
νος· Σοφία, ὀρθοί. Φως Χριστοῦ φαίνει πᾶσι.
Καὶ εἶθ᾽ οὕτως ἡ παροιμία. Χρή γινώσκειν, ὅτι τὸν
Σοφία, ὀρθοί. Φως Χριστοῦ φαίνει· ἀπὸ τῆς τετάρ
της μετονήστιμου λέγεται. Diaconus dicit: Sapien
entia, recti. Populus: Lumen jucuudum. Attendamus. Pax omnibus. Sapientia. Deinde propositum
lectionum pronuntiatur, id est Geneseos. Et post lectiam
Genesim, egreditur diaconus cum cereo et thuribulo.
Et cantor Proverbiorum propositum dicit. Deinde
diaconus: Sapientia, recti. Lumen Christi cunctis
edulge. Tum proverbiorum με lectio. Nosse oportei, quod: Sapientia, recti. Lumen Christi cunetis
effulget, dicitur a feria quartamedii jejunii: Barber.-
num Καὶ μετὰ τὴν εὐχήν ὁ διάκονο; Σοφία, όρθοί.
Φῶς ἱλαφόν.Πρόσχωμεν. Ο αναγνώστης. Ψαλμος
τῷ Δαβίδι. Προκείμενον τῆς προφητείας, καὶ ευ
θέω; τὴν γένεσιν. καὶ μετὰ τὸ τελειῶται τὴν γένεσιν,
λέγει το άλλο προκειμένον, Καὶ ἀνιστάμενος ὁ ἰδρεὺς μετὰ κηρού και θυμιάματος, εἰς τὰ διάστυλο,
λέγων· Σοφία, Φως Χριστοῦ φαίνει. Παροιμιών
τὸ ἀνάγνωσμα. Καὶ τὴν παροιμίαν ὁ ἱερού, Ηρά
col. 1313–1314page 15 of 24
PG 43:1313ὁ διάκονος, ἢ ὁ ἱερεὺς ἐκφώνως· Σοφία, ὀρθοί. Καὶ ὁ ἀναγνώστης λέγει τὸ προκείμενον, καὶ τὴν γένεσιν, καὶ μετὰ τὴν πλήρωσιν ταύτης κρα τῶν ὁ ἱερεὺς τὴν λαμπάδα μετὰ τοῦ θυμιατη. ρίου ἐν τῇ δεξιᾷ χειρὶ, λέγει ἐκφώνως. Σοφία, ὀρθο, φῶς Χριστοῦ φαίνει πᾶσι Καὶ ὁ ἀνα γνώστης λέγει τὴν παροιμίαν. Μετὰ δὲ τὸ Κατευθυνθήτω (αα), λέγει ὁ διάκονος· Εἴπωμεν πάν τῆς ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς• Κύριε παντοκράτωρ ὁ Θεὸς τῶν. Ἐλέησον ἡμᾶς, ὁ Θεὸς, κατὰ τὸ μέγα ἔλεός σου δεόμεθά σου, ἐπάκουσον καὶ ἐλέησον. Καὶ τὰ λοιπὰ συνήθως. Εὐχὴ τῆς ἐκτενούς ἱκεσίας. Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν, τὴν ἐκτενῆ ταύτην ἱκεσίαν πρόσδεξαι παρὰ τῶν σῶν δούλων· καὶ ἐλέησον ἡμᾶς κατὰ τὸ πλῆθος τοῦ ἐλέους σου· καὶ τοὺς οἰκτιρμούς σου κατάπεμψον ἐφ' ἡμᾶς, καὶ ἐπὶ πάντα τὸν λαόν σου, τὸν ἀπεκδεχόμενον τὸ παρὰ σοῦ πλούσιον Έλεος. Εκφώνησις Οτι ἐλεήμων καὶ φιλάνθρωπος Θεός υπάρχεις, καὶ σοὶ τὴν δόξαν ἀναπέμπομεν, τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. σχωμεν. Εἰρήνη πᾶσι. Ει (αα) Μετὰ δὲ τὸν Κατευθυνθήτω. τα τελειωθείσης τῆς παροιμίας λέγει ὁ ψάλτης στίχον α' ήχου πρι· Κατευθυνθήτω η προσευχή μου ὡς θυμίαμα ενώπιόν σου Επαρσις τῶν χειρῶν μου, θυσία ἑσπερινὴ εἰσάκουσόν μου, Κύριε. Ο λαὸς τὸ αὐτὸ ψάλλει. Κατευθυνθήτω. Ο ψάλτης στίχον δεύτερον· Κύριε, ἐκέκραξα πρὸς σὲ, εἰσάκουσόν μου. Ο χορός Κατευθυνθήτω. Ο ψάλτης στίχον τρίτον, Θου, Κύριε, φυλακὴν τῷ στόματί μου, καὶ θύραν περιοχῆς περὶ τὰ χελίη μου. Ο χορός, Κατευθυνθήτω, Στίχον δ'· Μὴ ἐκ κλίνης τὴν καρδίαν μου εἰς λόγους πονηρίας Ο χορός Κατευθυνθήτω. Και αὖθις ὁ ψάλτης Κατευθυνθήτω η προσευχή μου. Ο χορός "Επαρ σις τῶν χειρῶν μου, θυσία ἑσπερινή, καὶ ἀνίσταται πάλιν θυμιῶν καὶ ψάλλων. Κατευθυντήτω ή προσευχή μου, καὶ τὰ ἑξῆς. Εὐαγγέλιον οὐ λέγεται. Εὐχὴ τῆς ἐκτενούς. τὴν εὐχὴν πάντων ὁ ἱερεὺς λέγει μυστικῶς. Εκφώνως. Καὶ μετὰ τὴν ἐντενῆ ὁ Ιερεύς: "Ότι. Φως Χριστοῦ φαίνει πᾶσι. λυχνικόν πρὸς το φώτισμα Φως Χρι στοῦ φαίνει πᾶσι. λυχνία Φως Χριστοῦ φαίνει πᾶσι. Φῶς Χριστοῦ φαίνει πᾶσι,
LITURGIA PRESANCTIFICATORUM.
dicit propositum, et genesim. Post cujus finem tenens
sacerdos cereum et thuribulum dextra manu, dicit:
Sapientia, recti. Lumen Christi apparet omnibus.
Et lector Proverbia legit. Et post dictum: Dirigatur,
diaconus dicit: Dicamus omnes tota anima, etc.
Domine omnipotens Deus. Miserere nostri Deus
secundum magnam misericordiam tuam; precamur
te, exaudi et miserere.
ὁ διάκονος, ἢ ὁ ἱερεὺς ἐκφώνως· Σοφία, ὀρθοί. vel sacerdos alla voce: Sapientia, recti. Et lector
Καὶ ὁ ἀναγνώστης λέγει τὸ προκείμενον, καὶ τὴν
γένεσιν, καὶ μετὰ τὴν πλήρωσιν ταύτης κρατῶν ὁ ἱερεὺς τὴν λαμπάδα μετὰ τοῦ θυμιατη.
ρίου ἐν τῇ δεξιᾷ χειρὶ, λέγει ἐκφώνως. Σοφία,
ὀρθο, φῶς Χριστοῦ φαίνει πᾶσι Καὶ ὁ ἀνα
γνώστης λέγει τὴν παροιμίαν. Μετὰ δὲ τὸ Κατ
ευθυνθήτω (αα), λέγει ὁ διάκονος· Εἴπωμεν πάν
τῆς ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς• Κύριε παντοκράτωρ ὁ Θεὸς
τῶν. Ἐλέησον ἡμᾶς, ὁ Θεὸς, κατὰ τὸ μέγα ἔλεός σου
δεόμεθά σου, ἐπάκουσον καὶ ἐλέησον.
Καὶ τὰ λοιπὰ συνήθως.
Εὐχὴ τῆς ἐκτενούς ἱκεσίας.
Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν, τὴν ἐκτενῆ ταύτην ἱκεσίαν
πρόσδεξαι παρὰ τῶν σῶν δούλων· καὶ ἐλέησον ἡμᾶς
Et reliqua juxta consuetum morem.
Oratio protensa supplicationis.
Domnine, Deus noster, protensam hanc supplicationem suscipe a servis tuis, et miserere nostri
κατὰ τὸ πλῆθος τοῦ ἐλέους σου· καὶ τοὺς οἰκτιρμούς secundum multitudinem misericordiæ tuæ, et miσου κατάπεμψον ἐφ' ἡμᾶς, καὶ ἐπὶ πάντα τὸν λαόν
σου, τὸν ἀπεκδεχόμενον τὸ παρὰ σοῦ πλούσιον
Έλεος.
Εκφώνησις (cc).
Οτι ἐλεήμων καὶ φιλάνθρωπος Θεός υπάρχεις,
καὶ σοὶ τὴν δόξαν ἀναπέμπομεν, τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ
Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς
τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.
Varia
σχωμεν. Εἰρήνη πᾶσι. Ει post orationem diaconus: Sapientia, recti. Lumen jucundum attendamus. Lector: Psalmus David. Propositum prophetiæ: et confestim legitur Genesis. Et post Geneseos
lectionem aliud propositum dicit. Εt exsurgens saceruos cum cereo et incenso, ad cancellos, dicit:
Sapientia. Lumen Christi effulget. Proverbiorum
lectio. Εt post lectionem, sacerdos: Altendamus.
Pas omnibus.
a'
(αα) Μετὰ δὲ τὸν Κατευθυνθήτω. Cryptor.
τα τελειωθείσης τῆς παροιμίας λέγει ὁ ψάλτης
στίχον α' ήχου πρι· Κατευθυνθήτω η προσευχή
μου ὡς θυμίαμα ενώπιόν σου Επαρσις τῶν
χειρῶν μου, θυσία ἑσπερινὴ εἰσάκουσόν μου,
Κύριε. Ο λαὸς τὸ αὐτὸ ψάλλει. Κατευθυνθήτω.
Ο ψάλτης στίχον δεύτερον· Κύριε, ἐκέκραξα πρὸς
σὲ, εἰσάκουσόν μου. Ο χορός Κατευθυνθήτω. Ο
ψάλτης στίχον τρίτον, Θου, Κύριε, φυλακὴν τῷ
στόματί μου, καὶ θύραν περιοχῆς περὶ τὰ χελίη
μου. Ο χορός, Κατευθυνθήτω, Στίχον δ'· Μὴ ἐκκλίνης τὴν καρδίαν μου εἰς λόγους πονηρίας
Ο χορός Κατευθυνθήτω. Και αὖθις ὁ ψάλτης
Κατευθυνθήτω η προσευχή μου. Ο χορός "Επαρ
σις τῶν χειρῶν μου, θυσία ἑσπερινή, Finila
serationes luas demitte super nos, et super universum populum tuum, qui a te abundantem misericordiam exspectat.
Exclamando.
Quoniam misericors et hominum amator Deus
exsistis, et tibi gloriam referimus, Patri, et Filio,
et sancto Spiritui, munc et semper, et in sæcula
sæculorum
lectiones.
dehinc Proverbiorum lectione cantor dicit versum
primum tono obliquo secundo. Dirigatur oratio
mea, sicut incensum in conspectu tuo. Elevatio
manuum mearum sacrificium vespertinum, exaudi
me, Domine. Populus idem canit. Dirigatur. Cantor
versum secundum, Domine, clamavi ad te, exaudi
me. Chorus. Dirigatur. Cantor versum tertium.
Pone, Domine, custodiam ori meo: et ostium circumstantiæ labiis meis. Chorus. Dirigatur. Versum
quartum. Non declines cor meum in verba malitis. Chorus, Dirigatur. Cantor rursum, Dirigatur
oratio mea. Chorus, Elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum. Idem paucissimis exceptis
habent edita Morelliana: quæ tamen lectori in
Cryptof. commendata, sacerdoti dicenda præscribant. Barberinum: καὶ ἀνίσταται πάλιν θυμιῶν καὶ
ψάλλων. Κατευθυντήτω ή προσευχή μου, καὶ τὰ
ἑξῆς. Εὐαγγέλιον οὐ λέγεται. Εt rursum erigitur
suffumigans, et cantans. Dirigatur oratio mea, etc.
Evangelium non dicitur.
Εὐχὴ τῆς ἐκτενούς. Morelliana, τὴν εὐχὴν
πάντων ὁ ἱερεὺς λέγει μυστικῶς.
(cc) Εκφώνως. Barber., Καὶ μετὰ τὴν ἐντενῆ ὁ
Ιερεύς: "Ότι.
Notæ.
Φως Χριστοῦ φαίνει πᾶσι. Triplex ratio λυχνικόν sit, quod tamen ante serotinas lucernas
est, sacerdotem Græcum movens, ut antequam
Epistola, vel Genesis potius, in præsanctificatorum
officio legatur, populo cereum accensum ostentet,
vel illum solum, ut Nicetas Pectoratus supra numero primo retulit, in ingressu primo deferat.
Prima, quia cuin catechumeni ex ecclesia mox
ejiciendi, huic officio per Quadragesimam, qua πρὸς
το φώτισμα disponuntur inter sint, sub corporei
luminis symbolo eis in Ecclesia ob oculos posito,
Christus qui est lux vera illuminans omnem ho-
. minem venientem in hunc mundum, manifestatur:
ntode ejus plenitudine luminis in baptismo accepturos se, certiores reddantur hac voce, Φως Χριστοῦ φαίνει πᾶσι. Secunda, quia cum λυχνία
xby sit ob nocturuum lumen hominibus a Deo concessum, vespertina gratiarum actio, et (ut numero
37 superius observatum est) cum preseus oficium
accensas hora nona persolvitur, nondum instante
earum de more accendendarum termino, cereus
alius in Ecclesia profertur accensus, qui non corporei nocturnique luminis, sed Christi spiritualis
coelestique splendoris sub sacramento latitantis typum gerat, illiusque fidem in omnibus animis
accendat, his verbis. Φως Χριστοῦ φαίνει πᾶσι.
Tertia, quia cum Evangelii lectio consecrationen
in missa præcedat, sicut et Christi prædicatio passionem, cum nulla sit in præsanctificatis consecratio, nulla sit etiam Evangeli lectio; ipse vero Chri
stus non tam verbo, quam faeto seipsum in sacramento præsanctificatorum præsentein exhibet, et
ad sui agnitionem, sui vice et in symbolo lumen
substituit, illique sua voce suffragatur sacerdos
dicens: Φῶς Χριστοῦ φαίνει πᾶσι,
col. 1315–1316page 16 of 24
PG 43:1315Ὁ διάκονος. Εύξασθε, οἱ κατηχούμενοι, τῷ Κυρίῳ. Οἱ πιστοὶ ὑπὲρ τῶν κατηχουμένων δεηθώμεν, ἵνα ὁ Κύριος αὐτοὺς ἐλεήσῃ, Κατηχήσῃ αὐτοὺς τὸν λόγον, Αποκαλύψῃ αὐτοῖς τὸ Εὐαγγέλιον, Ενώσῃ αὐτοὺς τῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ καθολικῇ. Σῶσον, ἐλέησον, ἀντιλαβοῦ, καί. Οἱ κατηχούμενοι τὰς κεφαλάς. Εὐχὴ κατηχουμένων πρὸ τῆς ἁγίας ἀνατο. ρᾶς Ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ κτίστης καὶ δημιουργὸς τῶν ἁπάντων, ὁ πάντας θέλων σωθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν, ἐπίβλεψον ἐπὶ τοὺς δούλους σου τοὺς κατηχουμένους, καὶ λύτρωσαι αὐτοὺς τῆς παλαιᾶς πλάνης, καὶ τῆς μεθοδείας τοῦ ἀντικειμένου, καὶ προσκάλεσαι αὐτοὺς εἰς τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον, φωτίζων αὐτῶν τὰς ψυχὰς καὶ τὰ σώ ματα, καὶ συγκαταριθμῶν αὐτοὺς τῇ λογικῇ σου ποίμνῃ, ἐφ᾽ ἣν τὸ ὄνομά σου τὸ ἅγιον ἐπικέκληται. Εκφώνως. ἵνα καὶ αὐτοὶ σὺν ἡμῖν δοξάζωσι τὸ πάντιμον καὶ μεγαλοπρεπές όνομά σου, τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. 'Ο διάκονος. Οσοι κατηχούμενοι προέλθετε, οἱ κατηχούμενοι προέλθετε, ὅσοι κατηχούμενοι προελθετε. Μή τις τῶν Ο κατηχουμένων. Ὅσοι πιστοί, ἔτι καὶ ἔτι ἐν εἰρήνῃ τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν. Ταῦτα μόνα λέγονται μέχρι τῆς τρίτης καὶ τετάρτης ἑβδομάδος. ἀπὸ δὲ τῆς δ τῆς μεσονηστίμου, μετὰ τὸ εἰπεῖν τὸ, Ἵνα καὶ αὐτοὶ, λέ γονται καὶ ταῦτα τὰ διακονικά. Όσοι κατηχούμενοι προέλθετε, οἱ κατηχούμενοι προέλθετε, ὅσοι πρὸς το φώτισμα προέλθετε, ἢ εἴ ξασθε οἱ πρὸς τὸ φώτισμα Οίπιστοὶ ὑπὲρ τῶν πρὸς τὸ ἅγιον φώτισμα εὐτρεπιζομένων ἀδελ φῶν, καὶ τῆς σωτηρίας αὐτῶν, τοῦ Κυρίου δεηθώ μεν. Όπως Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν στηρίξῃ αὐτοὺς, Εὐχὴ κατηχουμένων. εὐχὴ ὑπὲρ τῶν κατηχουμένων μυστικῶς. Ενταῦθα ἐξαπλοῖ ὁ ἱερεὺς τὸ εἰλητὸν ὡς καὶ ἐν τῇ τοῦ Χρυσοστόμου, καὶ Βασιλείου λει τουργία. Ταῦτα μόνα. Δεῖ εἰδέναι ὅτι ταῦτα τὰ διακονικὰ τὰ ὑποτεταγμένα, καὶ ἡ εὐχὴ οὐ λέγε ται ἕως τῆς τετάρτης τῆς μεσανηστίμου. Μετὰ δὲ τὴν προλεχθεῖσαν τετάρτην επαφίει τὴν ἐκφώνησαν τὴν ἄνωθέν· Ινα καὶ αὐτοὶ σὺν ἡμῖν, καὶ τὸ, Ὅσοι κατηχούμενοι. Τὰ ὑποτεταγμέτα ταῦτα ἀπὸ ἀρχῆς ἕως τέλους καθὼς κεῖνται. Υπέρβα τα διακονικὰ ταῦτα. Καὶ τὴν εὐχὴν τὸν Ἐπίφανον Δέσ σποτα· Μέχρι τῆς μεσανηστίμου λέγων τὴν εὐχὴν ταύτην Θεὸς ὁ μέγας. ᾿Απὸ δὲ τῆς τετράδος τῆς μεσονηστίμου λέγε ταῦτα. Εύξασθε. Ἐπίφανον. Ο Θεὸς ὁ μέγας. Εὔξασθε. (() Εξασθε οἱ πρὸς τὸ φώτισμα. Ο χορός, Κύριε, ἐλέησον. Πρὸ τῆς ἁγίας ἀναφορᾶς. ἀναφορᾶς
Diaconus.
Orate, catechumeni, Dominum.
ADDENDA
Fideles pro catechumenis oremus, ut Dominas
corum misereatur.
Instruat eos verbo.
Revelet ipsis Evangelium.
Uniat eos sanctæ catholicæ suæ.
Salva, miserere, opitulare, etc.
Catechumeni capita.
Oratio pro catechumenis ante sanctam oblationem.
Deus noster, creator et opifex omnium, qui omnes vis salvari, et ad agnitionem veritatis venire,
inspice in servos tuos catechumenos, et redime
eos a veteri errore et insidiis adversarii, et voca
eos in vitam æternam, illuminans eorum animas
et corpora, el cooptans ipsos in rationale tuun
ovile, super quod nomen tuum sanctum invocatum
est.
Elata voce.
Ut etiam ipsi nobiscum glorificent omnino honorandum et magnificum nomen tuum, Patris, et
Filii, et sancti Spiritus, nunc et semper, et in
sæcula sæculorum.
Diaconus.
Universi catechumeni, discedite, catechumeni
procedite, quotquot estis catechumeni procedite,
nullus catechumenorum supersit. Universi fideles.
Adhuc et iterum, in pace Dominum precemur.'
Hæc sola dicuntur usque ad tertiam et quartom
hebdomadam. At a quarta feria, quæ est media
quadragesimalis jejunii, postquam pronuntiata fuerint verba: Ut et ipsi nobiscum, etc., dicuntur hæc
diaconica.
Universi catechumeni procedite, catechumeni procedite, qui ad baptismum vocamini procedite, orale
qui ad baptismum vocamini. Fideles pro fratribus
disponentibus se ad sanctam illuminationem, et eorum salutem Dominum precemur. Ut Dominus Deus
firmet eos et corroboret. Illuminet eos illuminatione
Ὁ διάκονος.
Εύξασθε, οἱ κατηχούμενοι, τῷ Κυρίῳ.
Οἱ πιστοὶ ὑπὲρ τῶν κατηχουμένων δεηθώμεν, ἵνα
ὁ Κύριος αὐτοὺς ἐλεήσῃ,
Κατηχήσῃ αὐτοὺς τὸν λόγον,
Αποκαλύψῃ αὐτοῖς τὸ Εὐαγγέλιον,
Ενώσῃ αὐτοὺς τῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ καθολικῇ.
Σῶσον, ἐλέησον, ἀντιλαβοῦ, καί.
Οἱ κατηχούμενοι τὰς κεφαλάς.
Εὐχὴ κατηχουμένων (dd) πρὸ τῆς ἁγίας ἀνατο.
ρᾶς
Ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ κτίστης καὶ δημιουργὸς τῶν
ἁπάντων, ὁ πάντας θέλων σωθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν, ἐπίβλεψον ἐπὶ τοὺς δούλους
σου τοὺς κατηχουμένους, καὶ λύτρωσαι αὐτοὺς τῆς
παλαιᾶς πλάνης, καὶ τῆς μεθοδείας τοῦ ἀντικει
μένου, καὶ προσκάλεσαι αὐτοὺς εἰς τὴν ζωὴν τὴν
αἰώνιον, φωτίζων αὐτῶν τὰς ψυχὰς καὶ τὰ σώ
ματα, καὶ συγκαταριθμῶν αὐτοὺς τῇ λογικῇ σου
ποίμνῃ, ἐφ᾽ ἣν τὸ ὄνομά σου τὸ ἅγιον ἐπικέκληται.
Εκφώνως.
ἵνα καὶ αὐτοὶ σὺν ἡμῖν δοξάζωσι τὸ πάντιμον καὶ
μεγαλοπρεπές όνομά σου, τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ
καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς
αἰῶνας τῶν αἰώνων.
'Ο διάκονος.
Οσοι κατηχούμενοι προέλθετε, οἱ κατηχούμενοι
προέλθετε, ὅσοι κατηχούμενοι προελθετε. Μή τις τῶν
Ο κατηχουμένων. Ὅσοι πιστοί, ἔτι καὶ ἔτι ἐν εἰρήνῃ
τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν.
Ταῦτα μόνα (ee) λέγονται μέχρι τῆς τρίτης
καὶ τετάρτης ἑβδομάδος. ἀπὸ δὲ τῆς δ τῆς μεσονηστίμου, μετὰ τὸ εἰπεῖν τὸ, Ἵνα καὶ αὐτοὶ, λέγονται καὶ ταῦτα τὰ διακονικά.
Όσοι κατηχούμενοι προέλθετε, οἱ κατηχούμενοι
προέλθετε, ὅσοι πρὸς το φώτισμα προέλθετε, ἢ εἴ
ξασθε οἱ πρὸς τὸ φώτισμα (f). Οίπιστοὶ ὑπὲρ τῶν
πρὸς τὸ ἅγιον φώτισμα εὐτρεπιζομένων ἀδελ
φῶν, καὶ τῆς σωτηρίας αὐτῶν, τοῦ Κυρίου δεηθώ
μεν. Όπως Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν στηρίξῃ αὐτοὺς,
Varia lectiones.
(da) Εὐχὴ κατηχουμένων. Morelliana, εὐχὴ
ὑπὲρ τῶν κατηχουμένων μυστικῶς. Et post orationem addunt, Ενταῦθα ἐξαπλοῖ ὁ ἱερεὺς τὸ εἰλητὸν
ὡς καὶ ἐν τῇ τοῦ Χρυσοστόμου, καὶ Βασιλείου λει
τουργία.
(e e) Ταῦτα μόνα. Cryptof. Δεῖ εἰδέναι ὅτι ταῦτα
τὰ διακονικὰ τὰ ὑποτεταγμένα, καὶ ἡ εὐχὴ οὐ λέγε
ται ἕως τῆς τετάρτης τῆς μεσανηστίμου. Μετὰ δὲ
τὴν προλεχθεῖσαν τετάρτην επαφίει τὴν ἐκφώνησαν
τὴν ἄνωθέν· Ινα καὶ αὐτοὶ σὺν ἡμῖν, καὶ τὸ,
Ὅσοι κατηχούμενοι. Τὰ ὑποτεταγμέτα ταῦτα ἀπὸ
ἀρχῆς ἕως τέλους καθὼς κεῖνται. Sciendum est subjecta diaconica, et orationem non dicit usque ad quartam feriam medii quadragesimalis jejunii. Post præſalam vero quartam feriam emittit superiorem excla-
mationem: Ut et ipsi, et: Quotquot estis catechameni. Quæ subjiciuntur a principio ad finem usque,
prout jacent dicuntur. Barberinum, Υπέρβα τα
διακονικὰ ταῦτα. Καὶ τὴν εὐχὴν τὸν Ἐπίφανον Δέσ
σποτα· Μέχρι τῆς μεσανηστίμου λέγων τὴν εὐχὴν
ταύτην Θεὸς ὁ μέγας. ᾿Απὸ δὲ τῆς τετράδος τῆς
μεσονηστίμου λέγε ταῦτα. Omitto diaconica ista, et
Orationem. Εύξασθε. Ἐπίφανον. usque ad medium
quadragesimale jejunium, et dic Orationem istam.
Ο Θεὸς ὁ μέγας. quarta vero feria jejuni recita
hac, Εὔξασθε.
(() Εξασθε οἱ πρὸς τὸ φώτισμα. Morelliana
unicuique sequentium petitionum a diacono pronuntiandarum addunt: Ο χορός, Κύριε, ἐλέησον.
Notæ.
Πρὸ τῆς ἁγίας ἀναφορᾶς. Ex ignorant a
addita sunt hæc verba in editis, non enim officium boc liturgicum est, ut propterea αναφο
ρᾶς oblationis virtutem aut nomen sortiri
possit.
col. 1317–1318page 17 of 24
PG 43:1317καὶ ἐνδυναμώσῃ. Φωτίσῃ αὐτοὺς φωτισμῷ γνώσεως καὶ εὐσεβείας. Καταξιώσῃ αὐτοὺς ἐν καιρῷ εὐθέτῳ τοῦ λουτροῦ τῆς παλιγγενεσίας, τῆς ἀφέσεως τῶν ἁμαρτιῶν, καὶ τοῦ ἐνδύματος τῆς ἀφθαρσίας. Ανα γεννήσῃ αὐτοὺς δι᾿ ὕδατος καὶ Πνεύματος. Χαρί σαιτο αὐτοῖς τὴν τελειότητα τῆς πίστεως. Συγκατα αριθμήσῃ αὐτοὺς τῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ καὶ ἐκλεκτῇ ποίμνῃ. Σῶσον, ἐλέησον, ἀντιλαβοῦ, καὶ δια φύλαξον αὐτοὺς, ὁ Θεὸς, τῇ σῇ χάριτι. Οἱ πρὸς τὸ φώτισμα, τὰς κεφαλὰς ὑμῶν τῷ Κυρίῳ κλίνατε. Εὐχὴ ὑπὲρ τῶν πρὸς τὸ ἅγιον φώτισμα εὐτρεπιζομένων Ἐπίφανον Δέσποτα, τὸ πρόσωπόν σου ἐπὶ τοὺς πρὸς τὸ ἅγιον φώτισμα ευτρεπιζομένους, καὶ ἐπὶ ποθοῦντας τὸν τῆς ἁμαρτίας μολυσμὸν ἀποτινάξασθαι· καταύγασον αὐτοὺς ἐν τῇ πίστει, στήριξον ἐν ἐλπίδι, τελείωσον ἐν ἀγάπῃ· μέλη τίμια τοῦ Χριστοῦ σου ἀνάδειξον, τοῦ δόντος ἑαυτὸν ἀντίλυ προν ὑπὲρ τῶν ψυχῶν ἡμῶν. Εκφώνησις. Ὅτι σὺ εἶ ὁ ἁγιασμός (ΑΑ) ἡμῶν, καὶ σοὶ τὴν δόξαν ἀναπέμπομεν, τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ο διάκονος. Ὅσοι πρὸς τὸ φώτισμα προέλθετε, οἱ πρὸς φώ τισμα προέλθετε, ὅσοι κατηχούμενοι προέλθετε, μή τις τῶν κατηχουμένων, ὅσοι πιστοί, ἔτι καὶ ἔτι ἐν εἰρήνῃ τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν. Εως ὧδε τὰ ἀπὸ τῆς τετάρτης τῆς μεσυνηστίμου. Εὐχὴ πιστῶν πρώτη Ὁ Θεὸς ὁ μέγας καὶ αἰνετὸς, ὁ τῷ ζωοποιῷ τοῦ Χριστοῦ σου θανάτῳ εἰς ἀφθαρσίαν ἡμᾶς ἐκ φθο ρᾶς μεταστήσας, σὺ πάσας ἡμῶν τὰς αἰσθήσεις τῆς ἐμπαθοῦς νεκρώσεως ἐλευθέρωσον, ἀγαθὸν ταύταις ἡγεμόνα τὸν ἔνδοθεν λογισμὸν ἐπιστήσας. Καὶ δ φθαλμὸς μὲν ἀπέστω παντὸς πονηροῦ βλέμματος, ἀκοὴ δὲ λόγοις ἀργοῖς ἀνεπίβατος, ἡ δὲ γλῶσσα καθαρευέτω ῥημάτων ἀπρεπῶν. Αγνισον ἡμῶν τὰ χείλη τὰ αἰνοῦντά σε, Κύριε, τὰς χεῖρας ἡμῶν ποίησον τῶν μὲν φαύλων ἀπέχεσθαι πράξεων, ενερ γεῖν δὲ μόνα τὰ σοὶ εὐάρεστα, πάντα ἡμῶν τὰ μέλη καὶ τὴν διάνοιαν τῇ σῇ κατασφαλιζόμενος χάριτι. Ο διάκονος (Κ.Κ). 'Αντιλαβοῦ, σῶσον, ἐλέησον. Σοφία. Εκφώνως. Οτι πρέπει σοι πᾶσα δόξα, καὶ τιμὴ, και προς κύνησις, τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύ ματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ετι καὶ ἔτι ἐν εἰρήνῃ τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν. Εὐχὴ πιστῶν δευτέρα Δέσποτα ἅγιε, ὑπεράγαθε, δυσωποῦμέν σε τὸν Εὐχὴ ὑπὲρ τῶν. ἣν ὁ ἱερεὺς λέγει μυστικώς. αὕτη ἡ εὐχὴ λέγεται ἀπὸ τῆς τετράδος τῆς μεσονηστίμου. Ο ἱερεὺς τὴν εὐχήν. "Οτι σὺ εἶ ὁ ἁγιασμός. ὁ φω τισμός. μυστικῶς. μετὰ τὸ ἀπλωθῆναι Εὐχὴ πιστών πρώτη. τὸ εἰλητόν, ῾Ο διάκονος. Ο διάκονος τὰ λειτουργία. εἰρηνικὰ ὡς ἐν τῇ τοῦ Χρυσοστόμου, καὶ Βασιλείου Εὐχὴ πιστῶν δευτέρα. μυστικῶς.
ITURGIA PRÆSANCTIFICATORUM.
opportuno, lavacro regenerationis, remissione peccatorum, et indumento incorruptionis. Regeneret
ipsos per aquam et Spiritum. Largiatur eis perfectionem fidei. Colligat ipsos in sanctum et electum
suum ovile. Salva, miserere, opitulare, et conserva
eos, Deus, tua gratia. Qui ad illuminationem acceditis, capita vestra Domnino inclinate.
καὶ ἐνδυναμώσῃ. Φωτίσῃ αὐτοὺς φωτισμῷ γνώσεως cognitionis et pietatis. Dignetur ipsos in tempore
καὶ εὐσεβείας. Καταξιώσῃ αὐτοὺς ἐν καιρῷ εὐθέτῳ
τοῦ λουτροῦ τῆς παλιγγενεσίας, τῆς ἀφέσεως τῶν
ἁμαρτιῶν, καὶ τοῦ ἐνδύματος τῆς ἀφθαρσίας. Αναγεννήσῃ αὐτοὺς δι᾿ ὕδατος καὶ Πνεύματος. Χαρί
σαιτο αὐτοῖς τὴν τελειότητα τῆς πίστεως. Συγκατα
αριθμήσῃ αὐτοὺς τῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ καὶ ἐκλεκτῇ
ποίμνῃ. Σῶσον, ἐλέησον, ἀντιλαβοῦ, καὶ δια
φύλαξον αὐτοὺς, ὁ Θεὸς, τῇ σῇ χάριτι. Οἱ πρὸς τὸ φώτισμα, τὰς κεφαλὰς ὑμῶν τῷ Κυρίῳ κλίνατε.
Εὐχὴ ὑπὲρ τῶν πρὸς τὸ ἅγιον φώτισμα εύτρε Oratio pro iis qui ad sanctum baptisma præpaπιζομένων
Ἐπίφανον Δέσποτα, τὸ πρόσωπόν σου ἐπὶ τοὺς
πρὸς τὸ ἅγιον φώτισμα ευτρεπιζομένους, καὶ ἐπὶ
ποθοῦντας τὸν τῆς ἁμαρτίας μολυσμὸν ἀποτινάξασθαι· καταύγασον αὐτοὺς ἐν τῇ πίστει, στήριξον
ἐν ἐλπίδι, τελείωσον ἐν ἀγάπῃ· μέλη τίμια τοῦ
Χριστοῦ σου ἀνάδειξον, τοῦ δόντος ἑαυτὸν ἀντίλυπρον ὑπὲρ τῶν ψυχῶν ἡμῶν.
Εκφώνησις.
Ὅτι σὺ εἶ ὁ ἁγιασμός (ΑΑ) ἡμῶν, καὶ σοὶ τὴν
δόξαν ἀναπέμπομεν, τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ
ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας
τῶν αἰώνων.
Ο διάκονος.
Ὅσοι πρὸς τὸ φώτισμα προέλθετε, οἱ πρὸς φώτισμα προέλθετε, ὅσοι κατηχούμενοι προέλθετε, μή
τις τῶν κατηχουμένων, ὅσοι πιστοί, ἔτι καὶ ἔτι ἐν
εἰρήνῃ τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν. Εως ὧδε τὰ ἀπὸ τῆς
τετάρτης τῆς μεσυνηστίμου.
Εὐχὴ πιστῶν πρώτη (ii).
Ὁ Θεὸς ὁ μέγας καὶ αἰνετὸς, ὁ τῷ ζωοποιῷ τοῦ
Χριστοῦ σου θανάτῳ εἰς ἀφθαρσίαν ἡμᾶς ἐκ φθορᾶς μεταστήσας, σὺ πάσας ἡμῶν τὰς αἰσθήσεις τῆς
ἐμπαθοῦς νεκρώσεως ἐλευθέρωσον, ἀγαθὸν ταύταις
ἡγεμόνα τὸν ἔνδοθεν λογισμὸν ἐπιστήσας. Καὶ δ
φθαλμὸς μὲν ἀπέστω παντὸς πονηροῦ βλέμματος,
ἀκοὴ δὲ λόγοις ἀργοῖς ἀνεπίβατος, ἡ δὲ γλῶσσα
καθαρευέτω ῥημάτων ἀπρεπῶν. Αγνισον ἡμῶν τὰ
χείλη τὰ αἰνοῦντά σε, Κύριε, τὰς χεῖρας ἡμῶν
ποίησον τῶν μὲν φαύλων ἀπέχεσθαι πράξεων, ενερ
γεῖν δὲ μόνα τὰ σοὶ εὐάρεστα, πάντα ἡμῶν τὰ μέλη
καὶ τὴν διάνοιαν τῇ σῇ κατασφαλιζόμενος χάριτι.
Ο διάκονος (Κ.Κ).
'Αντιλαβοῦ, σῶσον, ἐλέησον. Σοφία.
Εκφώνως.
Οτι πρέπει σοι πᾶσα δόξα, καὶ τιμὴ, και
προςκύνησις, τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύ
ματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.
Ετι καὶ ἔτι ἐν εἰρήνῃ τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν.
Εὐχὴ πιστῶν δευτέρα
Δέσποτα ἅγιε, ὑπεράγαθε, δυσωποῦμέν σε τὸν
Variæ
Εὐχὴ ὑπὲρ τῶν. Addunt Morelliana, ἣν ὁ
ἱερεὺς λέγει μυστικώς. Cryptof. legit, αὕτη ἡ εὐχὴ
λέγεται ἀπὸ τῆς τετράδος τῆς μεσονηστίμου. Hac
oratio dicitur post quartam feriam medii jejunii.
Barberinum, Ο ἱερεὺς τὴν εὐχήν.
(Ah) "Οτι σὺ εἶ ὁ ἁγιασμός. Cryptof., ὁ φωτισμός.
rantur.
Ostende, Domine, faciem tuam super eos qui
se ad sanctum baptismum præparant, et concupiscunt peccati inquinamentum excutere; illustra
eos fide, firma eos in spe, perfice in charitate; membra Christi tui honoranda effice, qui dedit semetipsum redemptionem pro animabus nostris.
Exclamatio.
Quia tu es sanctificatio nostra, et tibi gloriam
referimus, Patri, et Filio, et sancto Spiritui, nunc
et semper, et in sæcula sæculorum.
Diaconus.
Illuminandi procedite, illuminandi procedite;
quotquot adestis catechumeni discedite; ne quis
catechumenorum remaneat. Quotquot adestis, fideles, etiam atque etiam in pace Dominum precemur.
Hactenus quæ dicuntur a quarta medii jejunii feria.
Oratio fidelium prima.
Deus magne et laudabilis, qui vivifica Christi
tui morte ad incorruptibilitatem nos e corruptione
transtulisti, tu cunctos nostros sensus a mortali
sorte perturbationibus obnoxia libera, bonum illis
ducem, rationem internam, præponens. Ac oculus
quidem abscedat ab omni pravo aspectu, auditus
ne verbis otiosis intendat, expurgetur a verbis
indiscretis lingua. Purifica labia nostra te laudantia,
Domine, manus nostras fac a pravis temperare
actionibus, et ea solum exsequi quæ tibi sunt
placita; cuncta nostra membra et cogitationem
tua gratia tutam securamque efficiens.
Diaconus.
Suscipe, salva, miserere. Sapientia.
Exclamando.
Quia convenit tibi omnis gloria, honor, et adoratio, Patri, et Filio et sancto Spiritui, nunc et
semper, et in sæcula sæculorum.
Adhuc et iterum in pace Dominum precemur.
Oratio fidelium secunda.
Domine sancte, super omnes bone, obsecramus
lectiones.
μυστικῶς. Cryptof. et Barberin., μετὰ τὸ ἀπλωθῆναι
(ii) Εὐχὴ πιστών πρώτη. Addunt Morelliana,
τὸ εἰλητόν, post expansum corporale.
(kk) ῾Ο διάκονος. Morelliana, Ο διάκονος τὰ
λειτουργία.
εἰρηνικὰ ὡς ἐν τῇ τοῦ Χρυσοστόμου, καὶ Βασιλείου
Εὐχὴ πιστῶν δευτέρα. Morelliana μυστικῶς.
col. 1319–1320page 18 of 24
PG 43:1319ἐν ἐλέει πλούσιον, ἔλεον γενέσθαι ἡμῖν τοῖς ἁμαρ τωλοῖς, καὶ ἀξίους ἡμᾶς ποιῆσαι τῆς ὑποδοχής τοῦ μονογενοῦς σοῦ Υἱοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν τοῦ βα σιλέως τῆς δόξης. Ἰδοὺ γὰρ τὸ ἄχραντον αὐτοῦ σῶμα, καὶ τὸ ζωοποιόν αἷμα κατὰ τὴν παροῦσαν ὥραν εἰσπορευόμενα, τῇ μυστικῇ ταύτῃ προτίθεσθαι μέλλει τραπέζῃ, ὑπὸ πλήθους στρατιᾶς οὐρανίου ἀοράτως δορυφορούμενα, ὧν τὴν μετάληψιν ἀκατάκριτον ἡμῖν δώρησαι, ἵνα δι' αὐτῶν τὸ τῆς διανοίας ὄμμα καταυγαζόμενοι υἱοὶ φωτὸς καὶ ἡμέρας γενώ μεθα. Ο διάκονος Αντιλαβοῦ, σώσον, ελέησον. Σοφία. Εκφώνως. Κατὰ τὴν δωρεὰν τοῦ Χριστοῦ σου μεθ' οὗ εὐτ λογητὸς εἶ σὺν τῷ παναγίῳ, καὶ ἀγαθῷ, καὶ ζωοποιῷ σου Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Καὶ ψάλλεται τὸ (π), Νῶν αἱ δυνάμεις. Καὶ γίνεται ἡ εἴσοδος τῶν ἁγίων. Μετὰ δὲ τὴν εἴσοδον λέγει ὁ διάκονος Πληρώσωμεν τὴν ἑσπερινὴν δέησιν ἡμῶν τῷ Κυρίῳ. Ὑπὲρ τῶν προτιθέντων καὶ προαγιασθέντων τιμίων δώρων τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν. Όπως ὁ φιλάνθρωπος θεὸς ἡμῶν, ὁ προσδεξάμενος αὐτὰ 'Ο διάκονcs. τὰ εἰρηνικὰ δ διάκονος ὡς καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις. (*) Καὶ ψάλλεται το Ο μὲν χορὸς ψάλλει τὸ Νῦν οἱ δυνάμεις τῶν οὐρα νων σὺν ἡμῖν ἀοράτως λατρεύουσιν. Ἰδοὺ γὰρ εἰσπορεύεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. ιδου θυσία μυστικῶς τετελειωμένη δορυφορείται πίστει· καὶ φόβῳ προσέλθωμεν, ἵνα μέσ τοχοι ζωῆς αἰωνίου γενώμεθα. Αλληλούϊα. Ὁ ἱερεὺς τὴν εὐχήν. ῾Ο Θεὸς ὁ ἐπισκεψάμενος ἡμᾶς ἐν ἐλέει καὶ οἰκτιρμοῖς, Δέσποτα Κύριε, καὶ χαρισάμενος παρρησίαν ἡμῖν τοῖς ταπεινοῖς καὶ ἀναξίοις δούλοις σου, παραστῆναι τῷ ἁγίῳ σου θυσιαστηρίῳ, καὶ προσ φέρειν σοι τὴν λογικὴν ταύτην καὶ ἀναίμακτον λατρείαν ὑπὲρ τῶν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων· ἐπί βλεψον ἐπὶ τὸν ἄχρειον δουλόν σου, καὶ ἐξάλειψον μου τὰ ἁμαρτήματα διὰ τὴν σὴν εὐ σπλαγχνίαν, καὶ καθάρισόν μου τὰ χείλη, καὶ τὴν καρδίαν ἀπὸ παντὸς μολυσμού, σαρκὸς καὶ πνεύματος· καὶ ἱκανωσον με τῇ δυνάμει τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς τὴν λειτουργίαν ταύτην, καὶ πρόσδεξαι με διὰ τὴν ἀγαθότητά σου προσ εγγίζοντα τῷ ἁγίῳ σου θυσιαστηρίῳ. εὐδόκησον, Κύριε, δεκτὰ γενέσθαι τὰ προσαγόμενα σοι δῶρα ταῦτα διὰ τῶν ἡμετέρων χειρῶν, συγκαταβαίνων ταῖς ἐμαῖς ἀσθενείαις· καὶ μὴ ἀποῤῥίψης με ἀπὸ τοῦ προσώπου σου, μηδὲ βδελύξης την ἐμὴν ἀναξιότητα· ἀλλ' ἐλέησόν με, ὁ Θεὸς, κατὰ τὸ μέγα ἔλεός σου καὶ παρένεγκε νόμημα· ἵνα ακατακρίτως προσέλθω κατενώπιον τῆς ἁγίας δόξης σου, καὶ ἀξιωθῶ τῆς σκέπης τοῦ μονο γενούς σου Υἱοῦ· καὶ μὴ ὡς δοῦλος ἁμαρτωλὸς ἀδόκιμος γένωμαι. Ναι, Δέσποτα Κύριε παντοδύναμε, εἰσάκουσον τῆς δεήσεώς μου. Σὺ γὰρ εἶ ὁ τὰ πάντα ἐνεργῶν ἐν πᾶσι· καὶ τὴν παρὰ σοῦ πάντες ἐπιζητοῦμεν βοήθειαν. Καὶ γίνεται ἡ εἴσοδος. καὶ κομίζει τὰ ἅγια. ὁ ὁ δὲ ἱερεὺς θυμιᾷ τὰ ἅγια, καὶ ἀσπάζεται τὸν ἀέρα προσκυνῶν, καὶ λέγει· ὡς ὁ ἄσωτος υἱὸς ἦλθον κἀγώ, οἰκτίρμον. Καὶ λαμβάνει τὰ θεῖα, ὡς ἔθος, μετ᾿ εὐλαβείας, καὶ ἐξέρχεται προπορευομένων λαμπάδων, καὶ λέγει· Μνησθείη πάντων ἡμῶν, εἰς. Καὶ εὐθὺς εἰσέρχοται εἰς τὴν ἁγίαν τρά πεζαν, καὶ ἀποτίθησι τὰ ἅγια, προσκυνῶν καὶ θυ μιῶν μετὰ πάσης ευλαβείας· πληρουμένου δὲ τοῦ εἰρημέου ὕμνου, ἄρχεται ὁ διάκονος: Πληρώσωμεν. Πληρώσωμεν. Ο χορός Κύριε, ἐλέησον.
ADDENDA.
te, qui miseratione es dives, ut propitius sis nobis ἐν ἐλέει πλούσιον, ἔλεον γενέσθαι ἡμῖν τοῖς ἁμαρ
peccatoribus, et dignos nos esse effice perceptione τωλοῖς, καὶ ἀξίους ἡμᾶς ποιῆσαι τῆς ὑποδοχής
unigeniti Filii tui et Dei nostri, Regis gloriæ. Ecce τοῦ μονογενοῦς σοῦ Υἱοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν τοῦ βαenim immaculatum ejus corpus, et vivificus ejus σιλέως τῆς δόξης. Ἰδοὺ γὰρ τὸ ἄχραντον αὐτοῦ
sanguis, hac nunc hora ingredientia, in hac mensa σῶμα, καὶ τὸ ζωοποιόν αἷμα κατὰ τὴν παροῦσαν
mystica proponenda sunt, quæ multitudine coleὥραν εἰσπορευόμενα, τῇ μυστικῇ ταύτῃ προτίθεσθαι
stis exercitus invisibiliter stipantur, quorum com- μέλλει τραπέζῃ, ὑπὸ πλήθους στρατιᾶς οὐρανίου
munionem innocuam nobis tribue, ut per ipsam ἀοράτως δορυφορούμενα, ὧν τὴν μετάληψιν ἀκατάoculo mentis collustrati, filii lucis et diei effiκριτον ἡμῖν δώρησαι, ἵνα δι' αὐτῶν τὸ τῆς διανοίας
ciamur.
ὄμμα καταυγαζόμενοι υἱοὶ φωτὸς καὶ ἡμέρας γενώμεθα.
Diaconus.
Suscipe, salva, miserere. Sapientia.
Exclamando.
Beneficio et munere Christi tui, cum quo benedictus es cum sanctissimo, et bono, et vivifico tuo
Spiritu, nunc et semper, et in sæcula sæculorum.
Et cantatur, Nunc virtutes. Et fit introitus sanctorum. Post quem dicit diaconus:
Ο διάκονος (mm).
Αντιλαβοῦ, σώσον, ελέησον. Σοφία.
Εκφώνως.
Κατὰ τὴν δωρεὰν τοῦ Χριστοῦ σου μεθ' οὗ εὐτ
λογητὸς εἶ σὺν τῷ παναγίῳ, καὶ ἀγαθῷ, καὶ ζωοποιῷ
σου Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν
αἰώνων.
Καὶ ψάλλεται τὸ (π), Νῶν αἱ δυνάμεις. Καὶ
γίνεται ἡ εἴσοδος τῶν ἁγίων. Μετὰ δὲ τὴν
εἴσοδον λέγει ὁ διάκονος·
Πληρώσωμεν (p) τὴν ἑσπερινὴν δέησιν ἡμῶν
τῷ Κυρίῳ. Ὑπὲρ τῶν προτιθέντων καὶ προαγια
σθέντων τιμίων δώρων τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν. Όπως
Compleamus vespertinam orationem nostram
Domino. Pro propositis et præsanctificatis venerandis donis Dominum precemur. Ut benignus Deus
noster, qui suscepit ista in sanctum et supercoeleste ὁ φιλάνθρωπος θεὸς ἡμῶν, ὁ προσδεξάμενος αὐτὰ
Varia lectiones.
(mm) 'Ο διάκονcs. Morelliana, τὰ εἰρηνικὰ δ
διάκονος ὡς καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις.
(*) Καὶ ψάλλεται το Morelliana, Ο μὲν
χορὸς ψάλλει τὸ Νῦν οἱ δυνάμεις τῶν οὐρα
νων σὺν ἡμῖν ἀοράτως λατρεύουσιν. Ἰδοὺ γὰρ
εἰσπορεύεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. Addit his
Barberinum, ιδου θυσία μυστικῶς τετελειωμένη
δορυφορείται πίστει· καὶ φόβῳ προσέλθωμεν, ἵνα μέσ
τοχοι ζωῆς αἰωνίου γενώμεθα. Αλληλούϊα. Addit
iterum Cryptοί.: Ὁ ἱερεὺς τὴν εὐχήν. ῾Ο Θεὸς ὁ
ἐπισκεψάμενος ἡμᾶς ἐν ἐλέει καὶ οἰκτιρμοῖς,
Δέσποτα Κύριε, καὶ χαρισάμενος παρρησίαν
ἡμῖν τοῖς ταπεινοῖς καὶ ἀναξίοις δούλοις σου,
παραστῆναι τῷ ἁγίῳ σου θυσιαστηρίῳ, καὶ προσ
φέρειν σοι τὴν λογικὴν ταύτην καὶ ἀναίμακτον
λατρείαν ὑπὲρ τῶν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων· ἐπίβλεψον ἐπὶ τὸν ἄχρειον δουλόν σου, καὶ ἐξάλειψόν μου τὰ ἁμαρτήματα διὰ τὴν σὴν εὐ
σπλαγχνίαν, καὶ καθάρισόν μου τὰ χείλη, καὶ
τὴν καρδίαν ἀπὸ παντὸς μολυσμού, σαρκὸς καὶ
πνεύματος· καὶ ἱκανωσον με τῇ δυνάμει τοῦ
ἁγίου Πνεύματος εἰς τὴν λειτουργίαν ταύτην,
καὶ πρόσδεξαι με διὰ τὴν ἀγαθότητά σου προσ
εγγίζοντα τῷ ἁγίῳ σου θυσιαστηρίῳ. Εὐδόκησον, Κύριε, δεκτὰ γενέσθαι τὰ προσαγόμενα σοι
δῶρα ταῦτα διὰ τῶν ἡμετέρων χειρῶν, συγκαταβαίνων ταῖς ἐμαῖς ἀσθενείαις· καὶ μὴ ἀποῤῥίψης
με ἀπὸ τοῦ προσώπου σου, μηδὲ βδελύξης την
ἐμὴν ἀναξιότητα· ἀλλ' ἐλέησόν με, ὁ Θεὸς, κατὰ
τὸ μέγα ἔλεός σου καὶ παρένεγκε νόμημα· ἵνα
ακατακρίτως προσέλθω κατενώπιον τῆς ἁγίας
δόξης σου, καὶ ἀξιωθῶ τῆς σκέπης τοῦ μονογενούς σου Υἱοῦ· καὶ μὴ ὡς δοῦλος ἁμαρτωλὸς
ἀδόκιμος γένωμαι. Ναι, Δέσποτα Κύριε παντο
δύναμε, εἰσάκουσον τῆς δεήσεώς μου. Σὺ γὰρ
εἶ ὁ τὰ πάντα ἐνεργῶν ἐν πᾶσι· καὶ τὴν παρὰ
σοῦ πάντες ἐπιζητοῦμεν βοήθειαν. Sacerdos
orationem: Deus, qui nos in misericordia et miserationibus respexisti, Dominator Domine, qui hanc
quoque nobis humilibus et indignis servis tuis fiduciam contulisti, ut sancto tuo altari astaremus,
et rationalem hunc et incruentum cultum pro peccatis nostris offerremus: inutilem servum tuum
respice, et secundum tuam clementiam peccatu
mea dele, labia mea expurga, et ab omni sorde
corporis et spiritus me emunda; et ad ministerium hoc sancti tui Spiritus virtute me redde idoneum; ad sanctum altare tuum accedentem suscipe; tibi, Domine, infrmitatibus meis condescendenti, oblata manibus nostris dona accepta
fieri complaceat: et ne projicias me a facie tua,
neque indignitatem meam abomineris, ut coram
sancta tua gloria inculpate assistam, et unigeniti
Filii tui protectione gaudeam, neque ut servus vitiosus efficiar reprobus. Ita, Dominator Demine
omnipotens, exaudi orationem meam. Tu enim es,
qui omnia in omnibus operaris, et a te auxilium
præstolamur.
Καὶ γίνεται ἡ εἴσοδος. Cryptof., καὶ κομίζει
τὰ ἅγια. Εt defert sancta, præsanctificata. Morelliana, ὁ
liana, ὁ δὲ ἱερεὺς θυμιᾷ τὰ ἅγια, καὶ ἀσπάζεται
τὸν ἀέρα προσκυνῶν, καὶ λέγει· ὡς ὁ ἄσωτος υἱὸς
ἦλθον κἀγώ, οἰκτίρμον. Καὶ λαμβάνει τὰ θεῖα,
ὡς ἔθος, μετ᾿ εὐλαβείας, καὶ ἐξέρχεται προπορευομένων λαμπάδων, καὶ λέγει· Μνησθείη πάντων
ἡμῶν, εἰς. Καὶ εὐθὺς εἰσέρχοται εἰς τὴν ἁγίαν τρά
πεζαν, καὶ ἀποτίθησι τὰ ἅγια, προσκυνῶν καὶ θυ
μιῶν μετὰ πάσης ευλαβείας· πληρουμένου δὲ τοῦ
εἰρημέου ὕμνου, ἄρχεται ὁ διάκονος: Πληρώσωμεν.
Sacerdos vero sancta suffumigat, et velum aerens
dictum exosculatus dicit: Velut filius prodigus
veni et ego, misericors. Et assumit sancta, de more,
cum reverentia, et præcedentibus cereis egreditur, et
ait: Recordetur omnium nostrum, etc. Et statim
ingreditur ad sanctam mensam, et deponit sanctu
adorans, et thus adolens omni cum reverentia. Terminato autem dicto hymno incipit diaconus: Compleaulius.
(pp) Πληρώσωμεν. Hæc et sequentia desunt in
Barber. In Morellianis vero cuicunque preci adjungitur: Ο χορός Κύριε, ἐλέησον.
col. 1321–1322page 19 of 24
PG 43:1321εἰς τὸ ἅγιον καὶ ὑπερουράνιον, καὶ νοερὸν αὐτοῦ θυσιαστήριον, εἰς ὀσμὴν εὐωδίας πνευματικής, ἀντικαταπέμψῃ ἡμῖν τὴν θείαν χάριν, καὶ τὴν δω ρεὰν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, δεηθῶμεν. Ὑπὲρ τοῦ ῥυσθῆναι ἡμᾶς ἀπὸ πάσης θλίψεως, ὀργῆς, καὶ ἀνάγκης, τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν. 'Ο δὲ ἱερεὺς ἐπεύχεται Ὁ τῶν ἀῤῥήτων καὶ ἀθεάτων μυστηρίων Θεός, παρ' ᾧ οἱ θησαυροί τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως ἀπόκρυφοι, ὁ τὴν διακονίαν τῆς λειτουργίας ταύ τῆς ἀποκαλύψας ἡμῖν, καὶ θέμενος ἡμᾶς τοὺς ἁμαρτωλοὺς διὰ πολλήν σου φιλανθρωπίαν εἰς τὸ προσφέρειν σοι δῶρά τε καὶ θυσίας ὑπὲρ τῶν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων, καὶ τῶν τοῦ λαοῦ ἀγνοημάτων, αὐτὸς, ἀόρατε βασιλεῦ, ὁ ποιῶν μεγάλα και ἀνεξιχνίαστα, ἔνδοξά τε καὶ ἐξαίσια, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμὸς, ἔπιδε ἐφ᾽ ἡμᾶς τοὺς ἀναξίους δούλους σου, τοὺς τῷ ἁγίῳ τούτῳ θυσιαστηρίῳ, ὡς τῷ Χερου ικῷ σου παρισταμένους θρόνῳ, ἐφ᾽ ᾧ ὁ μονογενής σου Υἱὸς καὶ Θεὸς ἡμῶν διὰ τῶν προκειμένων φρικτῶν ἐπαναπαύεται μυστηρίων, καὶ πάσης ἡμᾶς καὶ τὸν πιστόν σου λαὸν ἐλευθερώσας ἀκαθαρσίας, ἁγία σον πάντων ἡμῶν τὰς ψυχὰς καὶ τὰ σώματα ἁγια σμῷ ἀναφαιρέτῳ· ἵνα ἐν καθαρῷ συνειδότι, ἀνεπαισχύντῳ προσώπῳ, πεφωτισμένῃ καρδίᾳ τῶν θείων τούτων μεταλαμβάνοντες ἁγιασμάτων, καὶ ὑπ' αὐτ τῶν ζωοποιούμενοι ἑνωθῶμεν αὐτῷ τῷ Χριστῷ τῷ ἀληθινῷ Θεῷ ἡμῶν, τῷ εἰπόντι, «Ο τρώγων μου τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ἐν ἐμοὶ μένει, κἀγὼ ἐν αὐτῷ· › ὅπως ἐνοικοῦντος ἐν ἡμῖν καὶ ἐμπεριπατοῦντος τοῦ Λόγου σου, Κύριε, γενώμεθα ναὸς τοῦ παναγίου καὶ προσκηνητού σου Πνεύματος, λελυτρωμένοι πάσης διαβολικῆς μεθοδείας ἐν πράξει, ή λόγῳ, ἢ κατὰ διάνοιαν ἐνεργουμένης· καὶ τύχωμεν τῶν ἐπηγγελμένων ἡμῖν ἀγαθῶν σὺν πᾶσι τοῖς ἁγίοις σου τοῖς ἀπ' αἰῶνός σοι εὐαρεστήσασιν. η Ο διάκονος. ᾿Αντιλαβοῦ, σῶσον, ἐλέησον. Τὴν ἑσπέραν πᾶσαν, τελείαν, ἁγίαν. Αγγελον εἰρήνης πιστὸν, ὁδηγόν. Συγγνώμην, καὶ ἄφεσιν τῶν ἁμαρτιῶν. Τὰ καλὰ καὶ συμφέροντα ταῖς ψυχαῖς. Τὸν ὑπόλοιπον χρόνον τῆς ζωῆς. Χριστιανὰ τὰ τέλη τῆς ζωῆς ἡμῶν. Τὴν ἑνότητα τῆς πίστεως καὶ τὴν κοινωνίαν. Εκφώνησις Καὶ καταξίωσον ἡμᾶς, Δέσποτα, μετὰ παρρησίας ἀκατακρίτως τολμᾷν ἐπικαλεῖσθαί τε τὸν ἐπουράνιον Θεὸν Πατέρα, καὶ λέγειν. Ο λαός· Τὸ Πάτερ ἡμῶν Εκφώνησις. Ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία, καὶ ἡ δύναμις, καὶ Ο ἱερεὺς ἐπεύχεται. Εὐχὴ μετὰ τὸ ἀποτεθῆναι τὰ προηγιασμένα ἐν τῇ ἁγίᾳ τραπέζῃ, καὶ πληρωθῆναι τὸ Νῦν αἱ δυνάμεις. Εκφώνησις. Ο ἱερεὺς ὑψοί τὰς χεῖρας, ἐκφωνών. Εκφώνως ὁ ἱερεύς. ῾Ο λαὸς τὸ, Πάτερ ἡμῶν. εἶτα δ ἱερεὺς λέγει, Πάτερ ἡμῶν.
LITURGIA PRÆESANCTIFICATORUM.
spiritualis, vicissim ad nos demittat divinam gratiam, et donum sancti Spiritus, Dominum precemur; ut liberemur ab omni angustia, flagello, et
necessitate, Dominum precemur.
εἰς τὸ ἅγιον καὶ ὑπερουράνιον, καὶ νοερὸν αὐτοῦ et intelligibile altare suum, in odorem suavitatis
θυσιαστήριον, εἰς ὀσμὴν εὐωδίας πνευματικής,
ἀντικαταπέμψῃ ἡμῖν τὴν θείαν χάριν, καὶ τὴν δωρεὰν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, δεηθῶμεν. Ὑπὲρ τοῦ
ῥυσθῆναι ἡμᾶς ἀπὸ πάσης θλίψεως, ὀργῆς, καὶ
ἀνάγκης, τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν.
'Ο δὲ ἱερεὺς ἐπεύχεται
Sacerdos subdit orationem.
Ὁ τῶν ἀῤῥήτων καὶ ἀθεάτων μυστηρίων Θεός,
παρ' ᾧ οἱ θησαυροί τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως
ἀπόκρυφοι, ὁ τὴν διακονίαν τῆς λειτουργίας ταύ
τῆς ἀποκαλύψας ἡμῖν, καὶ θέμενος ἡμᾶς τοὺς
ἁμαρτωλοὺς διὰ πολλήν σου φιλανθρωπίαν εἰς τὸ
προσφέρειν σοι δῶρά τε καὶ θυσίας ὑπὲρ τῶν
ἡμετέρων ἁμαρτημάτων, καὶ τῶν τοῦ λαοῦ ἀγνοημάτων, αὐτὸς, ἀόρατε βασιλεῦ, ὁ ποιῶν μεγάλα και
ἀνεξιχνίαστα, ἔνδοξά τε καὶ ἐξαίσια, ὧν οὐκ ἔστιν
ἀριθμὸς, ἔπιδε ἐφ᾽ ἡμᾶς τοὺς ἀναξίους δούλους σου,
τοὺς τῷ ἁγίῳ τούτῳ θυσιαστηρίῳ, ὡς τῷ Χερου
6ικῷ σου παρισταμένους θρόνῳ, ἐφ᾽ ᾧ ὁ μονογενής
σου Υἱὸς καὶ Θεὸς ἡμῶν διὰ τῶν προκειμένων φρι
κτῶν ἐπαναπαύεται μυστηρίων, καὶ πάσης ἡμᾶς καὶ
τὸν πιστόν σου λαὸν ἐλευθερώσας ἀκαθαρσίας, ἁγίασον πάντων ἡμῶν τὰς ψυχὰς καὶ τὰ σώματα ἁγια
σμῷ ἀναφαιρέτῳ· ἵνα ἐν καθαρῷ συνειδότι, ἀνεπαισχύντῳ προσώπῳ, πεφωτισμένῃ καρδίᾳ τῶν θείων
τούτων μεταλαμβάνοντες ἁγιασμάτων, καὶ ὑπ' αὐτ
τῶν ζωοποιούμενοι ἑνωθῶμεν αὐτῷ τῷ Χριστῷ τῷ
ἀληθινῷ Θεῷ ἡμῶν, τῷ εἰπόντι, «Ο τρώγων μου
τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ἐν ἐμοὶ μένει,
κἀγὼ ἐν αὐτῷ· › ὅπως ἐνοικοῦντος ἐν ἡμῖν καὶ G
ἐμπεριπατοῦντος τοῦ Λόγου σου, Κύριε, γενώμεθα
ναὸς τοῦ παναγίου καὶ προσκηνητού σου Πνεύματος, λελυτρωμένοι πάσης διαβολικῆς μεθοδείας ἐν
πράξει, ή λόγῳ, ἢ κατὰ διάνοιαν ἐνεργουμένης· καὶ
τύχωμεν τῶν ἐπηγγελμένων ἡμῖν ἀγαθῶν σὺν πᾶσι τοῖς ἁγίοις σου τοῖς ἀπ' αἰῶνός σοι εὐαρεστήσασιν.
Ineffabilium et inaspectabilium mysteriorum Deus,
apud quem sunt thesauri sapientiæ et scientiæ absconditi, qui ministerium hujus solemnis officii nobis
revelasti, et constituisti nos peccatores propter
multam misericordiam tuam, ad offerendum tibi
dona et sacrificia pro peccatis nostris, et populi
ignorantiis, o rex invisibilis, qui facis magna et
η imperscrutabilia, insignia et mirifica, quorum non
est numerus, respice super nos indignos famulos
tuos, qui in hoc sancto altari, quasi Cherubico
tuo throno assistimus, super quo unigenitus Filius
tuus et Deus noster, per proposita terribilia mysteria requiescit, et ab omni impuritate nos populumque tuum fidelem liberans, sanctifica omnium
nostrum animas et corpora, sanctificatione stabili:
ut conscientia pura, facie secura, corde illuminato,
divinis his participantes sanctificationibus, et ab
eis vivificati, uniamur ipsi Christo vero Deo nostro,
qui dixit: Qui manducat carnem meam, et bibit
meum sanguinem, in me manet, et ego in eo; ut
inhabitante in nohis, et nobiscum incedente Verbo
tuo, Domine, efficiamur templum sanctissimi et
adorandi tui Spiritus, liberati ab omnibus diaboli
insultibus in opera, et verba, et cogitationes factis;
atque consequamur promissa nobis bona, cum
omnibus sanctis tuis ab omni æternitate tibi placentibus.
Ο διάκονος.
᾿Αντιλαβοῦ, σῶσον, ἐλέησον.
Τὴν ἑσπέραν πᾶσαν, τελείαν, ἁγίαν.
Αγγελον εἰρήνης πιστὸν, ὁδηγόν.
Diaconus.
Succurre, salve, miserere.
Vesperam omnem perfectam, sanctam.
Angelum pacis, fidelem ducem.
Συγγνώμην, καὶ ἄφεσιν τῶν ἁμαρτιῶν.
Τὰ καλὰ καὶ συμφέροντα ταῖς ψυχαῖς.
Veniam et indulgentiam peccatorum.
Bona et conducentia animabus.
Τὸν ὑπόλοιπον χρόνον τῆς ζωῆς.
Χριστιανὰ τὰ τέλη τῆς ζωῆς ἡμῶν.
Τὴν ἑνότητα τῆς πίστεως καὶ τὴν κοινωνίαν.
Εκφώνησις (rr).
Καὶ καταξίωσον ἡμᾶς, Δέσποτα, μετὰ παρρησίας
ἀκατακρίτως τολμᾷν ἐπικαλεῖσθαί τε τὸν ἐπουράνιον Θεὸν Πατέρα, καὶ λέγειν.
Ο λαός· Τὸ Πάτερ ἡμῶν
Εκφώνησις.
Ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία, καὶ ἡ δύναμις, καὶ
Reliquum tempus vitæ nostræ.
Christiana extrema vitæ nostræ.
Unitatem fidei et communicationem.
Exclamatio.
Et dignare, Domine, ut nos cum libertate et
fiducia, citra condemnationem invocare te audea
mus, supercoelestem Deum Patrem, et dicere.
Populus: Pater noster.
Exclamatio.
Quoniam tuum est regnum, et potentia, et gloria,
Varia lectiones..
Ο ἱερεὺς ἐπεύχεται. Barberinum. Εὐχὴ
μετὰ τὸ ἀποτεθῆναι τὰ προηγιασμένα ἐν τῇ ἁγίᾳ
τραπέζῃ, καὶ πληρωθῆναι τὸ Νῦν αἱ δυνάμεις.
Oratio postquam præconsecrala deposita fuerint in
sancta mensa, et terminatus fuerit hymnus, Nunc
virtutes.
PATROL. GR. XLIII.
(Fr) Εκφώνησις. Cryptor. legit, Ο ἱερεὺς ὑψοί
τὰς χεῖρας, ἐκφωνών. Sacerdos exclamans elevat
manus. Morelliana, Εκφώνως ὁ ἱερεύς.
῾Ο λαὸς τὸ, Πάτερ ἡμῶν. Cryptof., εἶτα δ
ἱερεὺς λέγει, Πάτερ ἡμῶν.
col. 1323–1324page 20 of 24
PG 43:1323ἡ δόξα, τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ο Ιερεύς Εἰρήνη πᾶσιν Ο διάκονος. Τὰς κεφαλὰς ἡμῶν τῷ Κυρίῳ κλίνωμεν. Ὁ ἱερεὺς κλινόμενος ἐπεύχεται. Ο Θεὸς ὁ μόνος ἀγαθὸς καὶ εὔσπλαγχνος, ὁ ἐν ὑψηλοῖς κατοικῶν, καὶ τὰ ταπεινὰ ἐφορῶν, ἔπιδε εὐσπλάγχνῳ ὄμματι ἐπὶ πάντα τὸν λαόν σου, καὶ φύλαξον αὐτὸν, καὶ ἀξίωσον πάντας ἡμᾶς ἀκα τακρίτως μετασχεῖν τῶν ζωοποιῶν σου τούτων μυστηρίων. Σοὶ γὰρ τὰς ἑαυτῶν ὑπεκλίναμεν κεφαλὰς, ἀπεκδεχόμενοι τὸ παρὰ σοῦ πλούσιον Έλεος. Εκφώνησις. Χάριτι καὶ οἰκτιρμοῖς, καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ μου νογενούς σου Υἱοῦ, μεθ᾿ οὗ εὐλογητὸς εἶ, σὺν τῷ παναγίῳ, καὶ ἀγαθῷ, καὶ ζωοποιῷ σου Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ὁ ἱερεὺς ἐπεύχεται (ου). Πρόσσχες, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ὁ Θεὸς ἡμῶν ἐξ ἁγίου κατοικητηρίου σου, καὶ ἀπὸ θρόνου δόξης τῆς βασιλείας σου, καὶ ἐλθὲ εἰς τὸ ἁγιάσαι ἡμᾶς, ὁ ἄνω τῷ Πατρὶ συγκαθήμενος, καὶ ὧδε ἡμῖν ἀοράτως συνών, καὶ καταξίωσον τῇ κραταιᾷ σου χειρὶ μεταδοῦναι ἡμῖν τοῦ ἀχράντου σώματός σου καὶ τοῦ τιμίου αἵματος, καὶ δι' ἡμῶν παντὶ τῷ λαῷ. Μετὰ δὲ τὴν εὐχὴν (τα) ὅ τε ἱερεὺς καὶ ὁ διάκονος προσκυνοῦσι τρὶς λέγοντες· Ο Θεός, ἐλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ. Ὁ δὲ ἱερεὺς, ἐπικεκαλυμμένων ὄντων τῶν θείων δώρων, βαλών τὴν χεῖρα ἅπτεται τοῦ ζωοποιοῦ ἄρτου μετὰ εὐ λαβείας καὶ φόβου πολλοῦ, καὶ λέγοντος τοῦ διακόνου· Πρόσχωμεν, ἐκφωνεῖ ὁ ἱερεύς· Τὰ προηγιασμένα ἅγια τοῖς ἁγίοις. Εἶτα ανακαλύψας αὐτ τὸν, ἐκπληροῖ τὴν μετάληψιν τῶν θείων δώρων. Εἰρήνη πᾶσι. Και μετὰ τοῦ πνεύματός σου. Τὰς κεφαλάς. Σολ, Κύριε. Κλίνας, γοῦν ὁ διάκονος μικρὸν τὴν κεφαλὴν, καὶ ὁρῶν τὸν ἱερέα προσκυνοῦντα προσκυνεῖ καὶ αὐτός. (ου) ῾Ο ἱερεὺς ἐπεύχεται. μυστικῶς. Καὶ λέγει τρις, Κύριε, τὰ χείλη μου ἀνοίξεις· καὶτὸ στόμα μου ἀναγγελεῖ τὴν αἴνεσίν σου. (απ) Μετὰ δὲ τὴν εὐχήν. Πρόσχωμεν. Καὶ θυμιῶν λέγει· Ὑψώσω σε, ὁ Θεός μου, ὁ βασιλεύς μου. Καὶ ὑψῶν τὸν ἄρτον λέγει· Πρόσ σχωμεν. Τὰ προηγιασμένα ἅγια τοῖς ἁγίοις. Ο λαός Εἰς ἅγιος. Καὶ λέγεται κοινωνικόν· Γεύσασθε καὶ ἴδετε ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος. Αλληλ. Ο διά κονος. Πλήρωσον, δέσποτα. Ὁ ἱερεὺς λαβὼν ἐκ τοῦ ἄρτου μερίδα τίθησιν εἰς ποτήριον λέγων· Πλή ρωμα Πνεύματος ἁγίου. Ὁ ἱερεὺς τὴν εὐχήν Εὐχα ριστοῦμεν. Ει Τὰ προηγιασμένα. Εἷς ἅγιος, εἷς Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. Αμήν. Οὐ γὰρ ὑψοῦ τὸν ἄρτον. Εἶτα ἀνακαλύψας αὐτὸν ἐκπληροί τὴν μετάληψιν τῶν θείων λειψάνων. Καὶ ποιοῦσι καὶ λέγουσιν ὅ τε ἱερεὺς, καὶ ὁ διάκονος, καὶ ὁ χορὸς τὰ αὐτὰ τῇ τοῦ Χρυσοστόμου λειτουργία. Τὰ προηγιασμένα ἅγια τοῖς ἁγίοις. Καὶ λαμβάνει μερίδα ἐκ τοῦ ἁγίου σώματος, καὶ τίθησιν εἰς τὸν κρατῆρα λέγων" Πλήρωμα Πνεύματος ἁγίου πάντοτε, νῦν καὶ ἀεί. Κοινωνικήν Γεύσασθε καὶ ἴδετε. Εὐχὴ μετὰ τὴν μετάληψιν. Ευχαριστουμεν.
->
ADDENDA.
Patris, et Filii, et Spiritus sancti, nunc et semper, ἡ δόξα, τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου
et in sacula saculorum. Amen.
Sacerdos: Pax omnibus.
Diaconus.
Capita nostra Domino inclinemus.
Sacerdos inclinatus orat.
Deus, qui solus es bonus et misericors, qui in
excelsis habitas, et humilia respicis, respice misericordi oculo super universum populum tuum, et
custodi ipsum et dignare ut cuncti nos citra
condemnationem participes simus viviſicorum on -
nium tuorum mysteriorum. Tibi enim inclinavimus capita, a te misericordiam abundantem
præstolati.
Exclamatio.
Gratia, et miserationibus, et benignitate unigeniti tui Filii, cum quo benedictus es, cum sancto,
et bono, et vivifico tuo Spiritu, nunc et semper,
et in sacula sæculorum.
Sacerdos orationem subjungit.
Attende, Domine Jesu Christe, Deus noster de
sancto domicilio tuo, et de throno gloriæ regni
tui, et veni ad sanctificandum nos, qui superius
cum Patre sedes, et hic invisibiliter nobiscum
ades, atque dignare valida manu tna communicare
nobis immaculatum corpus tuum et pretiosum sanguinem, et per uos universo populo.
Post hanc precem sacerdos, itemque diaconus ter
adorant, dicentes: Deus, propitius esto milii peccatori. Sacerdos autem ad tecta divina dona manum
mittens, tangit vivificum panem, cum reverentia et
metu multo. Et dicente diacono: Attendamus, exclamat sacerdos: Præconsecrata sancta sanctis. Deinde delegens ipsum, perficit communionem divinorum donorum.
Πνεύματος, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν
αἰώνων. Αμήν.
Ο Ιερεύς Εἰρήνη πᾶσιν
Ο διάκονος.
Τὰς κεφαλὰς (uu) ἡμῶν τῷ Κυρίῳ κλίνωμεν.
Ὁ ἱερεὺς κλινόμενος ἐπεύχεται.
Ο Θεὸς ὁ μόνος ἀγαθὸς καὶ εὔσπλαγχνος, ὁ ἐν
ὑψηλοῖς κατοικῶν, καὶ τὰ ταπεινὰ ἐφορῶν, ἔπιδε
εὐσπλάγχνῳ ὄμματι ἐπὶ πάντα τὸν λαόν σου, καὶ
φύλαξον αὐτὸν, καὶ ἀξίωσον πάντας ἡμᾶς ἀκα
τακρίτως μετασχεῖν τῶν ζωοποιῶν σου τούτων
μυστηρίων. Σοὶ γὰρ τὰς ἑαυτῶν ὑπεκλίναμεν
κεφαλὰς, ἀπεκδεχόμενοι τὸ παρὰ σοῦ πλούσιον
Έλεος.
Εκφώνησις.
Χάριτι καὶ οἰκτιρμοῖς, καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ μου
νογενούς σου Υἱοῦ, μεθ᾿ οὗ εὐλογητὸς εἶ, σὺν τῷ
παναγίῳ, καὶ ἀγαθῷ, καὶ ζωοποιῷ σου Πνεύματι,
νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.
Ὁ ἱερεὺς ἐπεύχεται (ου).
Πρόσσχες, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ὁ Θεὸς ἡμῶν ἐξ
ἁγίου κατοικητηρίου σου, καὶ ἀπὸ θρόνου δόξης
τῆς βασιλείας σου, καὶ ἐλθὲ εἰς τὸ ἁγιάσαι ἡμᾶς,
ὁ ἄνω τῷ Πατρὶ συγκαθήμενος, καὶ ὧδε ἡμῖν ἀοράτως συνών, καὶ καταξίωσον τῇ κραταιᾷ σου
χειρὶ μεταδοῦναι ἡμῖν τοῦ ἀχράντου σώματός σου
καὶ τοῦ τιμίου αἵματος, καὶ δι' ἡμῶν παντὶ τῷ λαῷ.
Μετὰ δὲ τὴν εὐχὴν (τα) ὅ τε ἱερεὺς καὶ ὁ
διάκονος προσκυνοῦσι τρὶς λέγοντες· Ο Θεός,
ἐλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ. Ὁ δὲ ἱερεὺς, ἐπικεκαλυμμένων ὄντων τῶν θείων δώρων, βαλών
τὴν χεῖρα ἅπτεται τοῦ ζωοποιοῦ ἄρτου μετὰ εὐ·
λαβείας καὶ φόβου πολλοῦ, καὶ λέγοντος τοῦ δια
κόνου· Πρόσχωμεν, ἐκφωνεῖ ὁ ἱερεύς· Τὰ προηγια
σμένα (yy) ἅγια τοῖς ἁγίοις. Εἶτα ανακαλύψας αὐτ
τὸν, ἐκπληροῖ τὴν μετάληψιν τῶν θείων δώρων.
Varia lectiones.
Εἰρήνη πᾶσι. Addit_Cryptof. et Morell. Και
μετὰ τοῦ πνεύματός σου.
(uu) Τὰς κεφαλάς. Morelliana respondent, Σολ,
Κύριε. Εt addunt, Κλίνας, γοῦν ὁ διάκονος μικρὸν
τὴν κεφαλὴν, καὶ ὁρῶν τὸν ἱερέα προσκυνοῦντα
προσκυνεῖ καὶ αὐτός. Inclinato igitur modice capite
diaconus, cernens adorantem sacerdotem, et adorat
eliam ipse.
(ου) ῾Ο ἱερεὺς ἐπεύχεται. Morell. addunt μυστικῶς. Cryptor. Καὶ λέγει τρις, Κύριε, τὰ χείλη μου
ἀνοίξεις· καὶτὸ στόμα μου ἀναγγελεῖ τὴν αἴνεσίν σου.
(απ) Μετὰ δὲ τὴν εὐχήν. Desunt hæc in Barberin. usque ad verbum, Πρόσχωμεν. Cryptof. vero
legit, Καὶ θυμιῶν λέγει· Ὑψώσω σε, ὁ Θεός μου,
ὁ βασιλεύς μου. Καὶ ὑψῶν τὸν ἄρτον λέγει· Πρόσσχωμεν. Τὰ προηγιασμένα ἅγια τοῖς ἁγίοις. Ο
λαός Εἰς ἅγιος. Καὶ λέγεται κοινωνικόν· Γεύσασθε
καὶ ἴδετε ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος. Αλληλ. Ο διά
κονος. Πλήρωσον, δέσποτα. Ὁ ἱερεὺς λαβὼν ἐκ
τοῦ ἄρτου μερίδα τίθησιν εἰς ποτήριον λέγων· Πλήρωμα Πνεύματος ἁγίου. Ὁ ἱερεὺς τὴν εὐχήν Εὐχα
ριστοῦμεν. Ει suffumigans dicit: Exaltabo te, Deus
meus,Rex meus. Et elevans panem dicit: Attendamus
prasanctifcala sancta sanctis. Populus: Unus
sanctus. Εt dicitur communio: Gustate, et videle,
quoniam suavis est Dominus, Alleluja. Diaconus:
Imple, domine. Sacerdos acceplam e pane parti
culam ponit in calice, dicens: Complementum Spiritus sancti. Sacerdos orationem, Gratias agimus.
Τὰ προηγιασμένα. Morelliana ostendunt
populum respondere, Εἷς ἅγιος, εἷς Κύριος Ἰησοῦς
Χριστὸς, εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. Αμήν. Εt subdunt,
Οὐ γὰρ ὑψοῦ τὸν ἄρτον. Εἶτα ἀνακαλύψας αὐτὸν
ἐκπληροί τὴν μετάληψιν τῶν θείων λειψάνων. Καὶ
ποιοῦσι καὶ λέγουσιν ὅ τε ἱερεὺς, καὶ ὁ διάκονος, καὶ
ὁ χορὸς τὰ αὐτὰ τῇ τοῦ Χρυσοστόμου λειτουργία.
Unus sanctus, unus Dominus, Jesus Christus in
gloria Dei Patris. Non enim modo panem elevat.
Porro ubi ipsum detexit, communionem sacrarum reliquiarum perfcit. Faciunt autem dicuntque sucerdos et diaconus, et chorus eadem quæ in Chrysostomi liturgia. Barberinum: Τὰ προηγιασμένα
ἅγια τοῖς ἁγίοις. Καὶ λαμβάνει μερίδα ἐκ τοῦ
ἁγίου σώματος, καὶ τίθησιν εἰς τὸν κρατῆρα λέγων"
Πλήρωμα Πνεύματος ἁγίου πάντοτε, νῦν καὶ ἀεί.
Κοινωνικήν Γεύσασθε καὶ ἴδετε. Εὐχὴ μετὰ τὴν
μετάληψιν. Ευχαριστουμεν. Præconsecrata sancia
sanctis. Et acceptam particulam e sacro corpore in
calicem immittit dicens: Complementum Spiritus
sancti jugiter, nunc et semper.{Commanio: Gustate,
col. 1325–1326page 21 of 24
PG 43:1325Τῆς δὲ μεταλήψεως τελειωθείσης, καὶ τῶν ἁγίων λειψάνων ἀπὸ τῆς ἱερᾶς ἀρθέντων τρα πέζης, ἐπεύχεται ὁ ἱερεύς. Εὐχαριστοῦμέν σοι τῷ σωτῆρι τῶν ὅλων Θεῷ ἐπὶ πᾶσιν οἷς παρέσχον ἡμῖν ἀγαθοῖς, καὶ ἐπὶ τῇ μεταλήψειτοῦ ἁγίου σώματος καὶ αἵματος τοῦ Χριστοῦ σου, καὶ δεόμεθά σου, Δέσποτα φιλάνθρωπε, φύλαξον ἡμᾶς ὑπὸ τὴν σκέπην τῶν πτερύγων σου καὶ δὸς ἡμῖν μέχρι τῆς ἐσχάτης ἡμῶν ἀναπνοίας επαξίως μετέχειν τῶν ἁγιασμάτων σου, εἰς φωτι σμὸν ψυχῆς καὶ σώματος, εἰς βασιλείας οὐρανῶν κληρονομίαν. 'Ο διάκονος Ορθοὶ μεταλαβόντες τῶν θείων, ἁγίων, αχράντων, ἀθανάτων. Αντιλαβοῦ, σῶσον, ἐλέησον. Τὴν ἑσπέραν πάσαν τελείαν, ἁγίαν. Εκφώνως. Ὅτι σὺ εἶ ὁ ἁγιασμὸς ἡμῶν, καὶ συὶ τὴν δόξαν ἀναπέμπομεν, τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Εὐχὴ ὀπισθάμβωνος εκφωνουμένη Δέσποτα παντοκράτορ, ὁ πᾶσαν τὴν κτίσιν 50 φία δημιουργήσας, ὁ διὰ τὴν ἄφατόν σου πρόνοιαν καὶ πολλὴν ἀγαθότητα ἀγαγὼν ἡμᾶς εἰς τὰς παν σέπτους ἡμέρας ταύτας, πρὸς καθαρισμόν ψυχῶν καὶ σωμάτων, πρὸς ἐγκράτειαν παθῶν, πρὸς ἐλπίδα ἀναστάσεως ὁ διὰ τεσσαράκοντα ἡμερῶν, πλάκας χειρίσας καὶ τὰ θεοχάρακτα γράμματα τῷ θερά ποντί σου Μωσεί· παράσχου καὶ ἡμῖν, ἀγαθέ, τὸν ἀγῶνα τὸν καλὸν ἀγωνίσασθαι, τὸν δρόμον τῆς νηστείας εκτέλεσαι, τὴν πίστιν ἀδιαίρετον τηρή σαι, τὰς κεφαλὰς τῶν ἀοράτων δρακόντων συν Ολάσαι, νικητάς τε τῆς ἁμαρτίας ἀναφανῆναι, καὶ ἀκατακρίτως φθάσαι προσκυνῆσαι, καὶ τὴν ἁγίαν ἀνάστασιν. Οτι ευλόγηται καὶ δεδόξασται. τὸ πάντιμον καὶ μεγαλοπρεπές όνομά σου, τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Εὐχὴ ἐν τῷ συστείλαι τὰ ἅγια. Κύριε, ὁ Θεὸς ἡμῶν ὁ ἀγαγὼν ἡμᾶς εἰς 'Ο διάκονος. Δόξα τῇ παναγία Τριάδι· πάντοτε, νῦν καὶ ἀεί. Ο λαός - Πληρω ήτω τὸ στόμιο μου, Όρθοὶ μεταλαβόντες. Καὶ θυμιᾷ ὁ ἱερεὺς λέγων· Δόξα τῇ παναγία Τριάδι. Εὐχαριστοῦμέν σοι, Χριστέ, ο Θεὸς ἡμῶν, ὅτι ἠξίωσας ἡμᾶς μετασχεῖν τοῦ ἀχράντου σώματος, καὶ τοῦ τιμίου αἵματος τῆς κοινωνίας σου. Αλληλούϊα. Ο διάκονος· 'Ορθοί. Εὐχὴ ὀπισθάμβωνος ἐκφωνουμένη. Μο παρὰ τοῦ ἱερέως ἔξω τοῦ βήματος. Εν εἰρήνῃ προέλθετε. Τοῦ Κυρίου δεη θώμεν. Ο ἱερεὺς τὴν εὐχήν. Εὐχὴ εἰς τὸ συντεῖλαι. Κανταῦθα ὁ χορός ψάλλει τὰ αὐτὰ τῇ τοῦ Χρυσοστόμου καὶ Βασιλείου λειτουργία. Ο λαός· Εἴη τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου ευλογημένον. Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν. δυνάμεως εἰς δύναμιν, καὶ ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν, πρὸς σὲ καταφεύγομεν, Χριστέ ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ σοὶ τὴν εὐχαριστίαν ἀναπέμπο μεν, σὺν τῷ ἀνάρχῳ καὶ ἀθανάτῳ σου Πατρί, ἅμα τῷ παναγίῳ καὶ ἀγαθῷ, καὶ ζωοποιῷ Πεύ ματι. Εὐχὴ ἑτέρα. Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ ἀγα γών.
LITURGIA PRÆSANCTIFICATORUM.
Τῆς δὲ μεταλήψεως τελειωθείσης, καὶ τῶν
ἁγίων λειψάνων ἀπὸ τῆς ἱερᾶς ἀρθέντων τραπέζης, ἐπεύχεται ὁ ἱερεύς.
Εὐχαριστοῦμέν σοι τῷ σωτῆρι τῶν ὅλων Θεῷ
ἐπὶ πᾶσιν οἷς παρέσχον ἡμῖν ἀγαθοῖς, καὶ ἐπὶ τῇ
μεταλήψει- τοῦ ἁγίου σώματος καὶ αἵματος τοῦ
Χριστοῦ σου, καὶ δεόμεθά σου, Δέσποτα φιλάνθρωπε,
φύλαξον ἡμᾶς ὑπὸ τὴν σκέπην τῶν πτερύγων σου
καὶ δὸς ἡμῖν μέχρι τῆς ἐσχάτης ἡμῶν ἀναπνοίας
επαξίως μετέχειν τῶν ἁγιασμάτων σου, εἰς φωτι
σμὸν ψυχῆς καὶ σώματος, εἰς βασιλείας οὐρανῶν
κληρονομίαν.
'Ο διάκονος
Ορθοὶ μεταλαβόντες τῶν θείων, ἁγίων, αχράντων,
ἀθανάτων.
Αντιλαβοῦ, σῶσον, ἐλέησον.
Τὴν ἑσπέραν πάσαν τελείαν, ἁγίαν.
Εκφώνως.
Ὅτι σὺ εἶ ὁ ἁγιασμὸς ἡμῶν, καὶ συὶ τὴν δόξαν
ἀναπέμπομεν, τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ
Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν
αἰώνων. Αμήν.
Εὐχὴ ὀπισθάμβωνος εκφωνουμένη (aaa).
Δέσποτα παντοκράτορ, ὁ πᾶσαν τὴν κτίσιν 50φία δημιουργήσας, ὁ διὰ τὴν ἄφατόν σου πρόνοιαν
καὶ πολλὴν ἀγαθότητα ἀγαγὼν ἡμᾶς εἰς τὰς πανσέπτους ἡμέρας ταύτας, πρὸς καθαρισμόν ψυχῶν
καὶ σωμάτων, πρὸς ἐγκράτειαν παθῶν, πρὸς ἐλπίδα
ἀναστάσεως ὁ διὰ τεσσαράκοντα ἡμερῶν, πλάκας
χειρίσας καὶ τὰ θεοχάρακτα γράμματα τῷ θεράποντί σου Μωσεί· παράσχου καὶ ἡμῖν, ἀγαθέ, τὸν
ἀγῶνα τὸν καλὸν ἀγωνίσασθαι, τὸν δρόμον τῆς
νηστείας εκτέλεσαι, τὴν πίστιν ἀδιαίρετον τηρή
σαι, τὰς κεφαλὰς τῶν ἀοράτων δρακόντων συνΟλάσαι, νικητάς τε τῆς ἁμαρτίας ἀναφανῆναι, καὶ
ἀκατακρίτως φθάσαι προσκυνῆσαι, καὶ τὴν ἁγίαν
ἀνάστασιν. Οτι ευλόγηται καὶ δεδόξασται. τὸ
πάντιμον καὶ μεγαλοπρεπές όνομά σου, τοῦ Πατρὸς,
καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, νῦν καὶ
ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
Εὐχὴ ἐν τῷ συστείλαι (bbb) τὰ ἅγια.
Κύριε, ὁ Θεὸς ἡμῶν (ccc), ὁ ἀγαγὼν ἡμᾶς εἰς
Perfecta autem communione, et sacris reliquiis de
sacra mensa sublatis, oral sacerdos.
Gratias agimus tibi universorum servatori Deo,
pro omnibus quæ præbuisti nobis beneficiis, et pro
communione sancti corporis et sanguinis Christi
tui, et rogamus le, benignissime Domine, serva
nos sub alarum tuarum umbra et tegumento;
daque nobis usque ad extremum nostrum spiritum
digne participare sanctificationibus tuis, in illuminationem animæ et corporis, ad regnumn colorum
hæreditate possidendum.
Diaconus.
Recti, participantes donis sanctis, immaculatis,
immortalibus.
Succurre, salva, miserere.
Vesperam omnem perfectam, sanctain.
Exclamatio.
Quia tu es sanctificatio nostra, tibique gloriam
deferimus, Patri, et Filio, et sancto Spiritui, nunc
et semper, et in sæcula sæculorum. Amen.
Oratio retro ambonem alta voce pronuntianda.
Omnipotens Domine, qui omnem creaturam in
sapientia fabricasti, qui inenarrabili tua providen
tia et eximia bonitate deduxisti nos ad veneran
dos hos dies, ad purificationem animarum et cor
porum; ad affectuum moderationem, in spem
resurrectionis; qui per quadraginta dies tabulas,
et divinitus exaratas litteras, Moysi famulo tuo
manu tradidisti: concede nobis etiam, o bone,
certamen præclarum certare, cursum jejunii consummare, fidem individuam servare, capita invisibilium draconum conterere, victoresque peceati
effici, et citra condemnationem sanctæ resurrectionis tempus adoratione prævenire. Quoniam benedictum est et glorificatum, venerandum et magnificum nomen tuum, Patris, et Filii, et sancti
Spiritus, nunc et semper, et in sæcula sæculorum.
Amen.
Oratio, dum colliguntur sancta.
Domine Deus noster, qui nos ad venerabiles hos
Varia lectiones.
ct videte. Oratio post commun.: Gratias agimus.
'Ο διάκονος. Cryptor., Δόξα τῇ παναγία
Τριάδι· πάντοτε, νῦν καὶ ἀεί. Ο λαός - Πληρω-
· ήτω τὸ στόμιο μου, ut supra. Όρθοὶ μεταλαβόντες.
Barberinum, Καὶ θυμιᾷ ὁ ἱερεὺς λέγων· Δόξα τῇ
παναγία Τριάδι. Εὐχαριστοῦμέν σοι, Χριστέ, ο
Θεὸς ἡμῶν, ὅτι ἠξίωσας ἡμᾶς μετασχεῖν τοῦ
ἀχράντου σώματος, καὶ τοῦ τιμίου αἵματος τῆς
κοινωνίας σου. Αλληλούϊα. Ο διάκονος· 'Ορθοί.
Et sacerdos suffumigal dicens: Gloria tibi Trinitati sanctissimæ. Gratias agimus tibi, Christe Deus
noster, qui nos illibati corporis et pretiosi sanguinis communionis tue participes fieri dignatus
es. Alleluja. Diaconus: Recti.
(aaa) Εὐχὴ ὀπισθάμβωνος ἐκφωνουμένη. Μο
relliana, παρὰ τοῦ ἱερέως ἔξω τοῦ βήματος. llis
autem Cryptof. et Barberinum præmittunt a diacomo dici, Εν εἰρήνῃ προέλθετε. Τοῦ Κυρίου δεη
θώμεν. Ο ἱερεὺς τὴν εὐχήν.
Εὐχὴ εἰς τὸ συντεῖλαι. Præmittunt Morel
liana, Κανταῦθα ὁ χορός ψάλλει τὰ αὐτὰ τῇ τοῦ
Χρυσοστόμου καὶ Βασιλείου λειτουργία. Cryptof.,
Ο λαός· Εἴη τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου ευλογημένον.
(ccc) Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν. Cryptof. aliam hic
habet orationem, Εx δυνάμεως εἰς δύναμιν, καὶ
ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν, πρὸς σὲ καταφεύγομεν, Χριστέ
ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ σοὶ τὴν εὐχαριστίαν ἀναπέμπο
μεν, σὺν τῷ ἀνάρχῳ καὶ ἀθανάτῳ σου Πατρί, ἅμα
τῷ παναγίῳ καὶ ἀγαθῷ, καὶ ζωοποιῷ Πεύ
ματι. Εὐχὴ ἑτέρα. Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ ἀγα
γών. virtute in virtutem, et e gloria in gloriam ad te confugimus, Christe Deus noster, tibique gratiarum actionem referimus, cum principii
experte, et immortali tuo Patre, cum sanctissimo,
et bono, et vivifico Spiritu. Oratio altera: Demine
Deus noster, qui deduxisti, etc.
col. 1327–1328page 22 of 24
PG 43:1327τὰς πανσέπτους ἡμέρας ταύτας, καὶ κοινωνούς ἡμᾶς ποιήσας τῶν φρικτῶν σου μυστηρίων, σύνα ψον τῇ λογικῇ σου ποίμνῃ, καὶ κληρονόμους ἀνά δειξον τῆς βασιλείας σου, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 'Ο δὲ ἱερεὺς ἐξέρχεται καὶ στὰς ἐν τῷ συνήθει τόπῳ, δίδωσι τὸ ἀντίδωρον· καὶ μετὰ τοῦτο ποιεῖ ἀπόλυσιν Τέλος τῆς θείας λειτουργίας τῶν προηγιασμένων. Ἐν τῷ λυχνικῷ μετὰ τὰ ἀναγνώσματα, καὶ τό, Κατευθυνθήτω, καὶ τὸ, Κύριε ἐλέησον, γίνεται εὐχὴ κατηχουμένων ἐπὶ τῶν προηγιασμένων. Ὁ Θεὸς, ὁ Θεὸς ἡμῶν, 1315. Εὐχὴ ἐπὶ τοὺς ἐπὶ τὸ ἅγιον βάπτισμα εύτρες πιζομένους. Επίφανον, Δέσποτα, 1317. Εὐχὴ πιστῶν πρώτη. Ο Θεὸς ὁ μέγας καὶ αἰνετός, 1317. Εὐχὴ πιστῶν δευτέρα. Δέσποτα ἅγιε, 1320. Καὶ μετὰ τὸ πληρωθῆναι τὸ Νῦν αἱ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν, ὁ ἱερεὺς ἐπεύχεται Ο τῶν ἀῤῥήτων, 1321. 'Ο ἱερεύς • Ειρήνη πᾶσι. Ο λαός· Καὶ τῷ πνεύ ματί σου. Ο διάκονος· Τὰς κεφαλὰς ὑμῶν. ῾Ο ἱερεὺς ἐπεύχεται Ὁ Θεὸς, ὁ μόνος καὶ ἀγαθός, 1324. Ο διάκονος - Πρόσσχωμεν. Ο Ιερεύς· Τα προηγιασμένα για τοῖς ἁγίοις. Ο λαός • Εἷς ἅγιος, εἷς Κύριος, κ. τ. λ. Εὐχὴ μετὰ τὴν μετάληψιν. Εὐχαριστοῦμέν σοι, κ. τ. λ. Ο διάκονος· Ἐν εἰρήνῃ προέλθωμεν Ὁ λαός· Ἐν ὀνόματι τοῦ Κυρίου. Ο Ιερεύς· Εὐλογημένοι ὑμεῖς ἐν Κυρίῳ πάντες Εὐχὴ λεγομένη ἐν τῷ σκευοφυλακίῳ. Εὐχὴ ἑτέρα όπι θάμβωνος. Η ἐλπὶς πάντων τῶν περάτων τῆς γῆς ὁ Θεὸς, ὁ προορίσας τὰς ἁγίας σου ἡμέρας τῶν νηστειών διά τε τοῦ νόμου, καὶ προφητῶν, καὶ εὐαγγελιστῶν, καθάρσεως καὶ σωτηρίας εἶναι· προξένους· καταξίωσον καὶ ἡμᾶς ἅπαντας τὸν δρόμον τῆς νηστείας εὐα έστως ἐπιτελέσαι, τὴν πίστιν ἀκλινῆ διατηρῆσαι, καὶ τὰς θείας σου ἐντολὰς ἀμέμπτως μέχριτέλους φυλάξαι· ἄγγελον δὲ εἰρήνης ἐντεῖλαι διατηρεῖν τὰς εἰσόδους ἡμῶν καὶ ἐξόδους, καὶ τὰ διαδήματα ἀσφαλίζειν, καὶ κατευθύνειν εἰς ὁδοὺς δικαιωμάτων σου, προσδεχόμενος καὶ των τῆς νηστείας καὶ γονυκλισίας ἡμῶν ἅγιον και ρόν· ἀνταμειβόμενος ἡμᾶς ἐν εὐλογίας πνευ ματικαῖς, καὶ ἀγαθαῖς δωρεαῖς· ὅπως παρὰ σοῦ ἐλέους τυχόντες, δόξαν σοι ἀναπέμπωμεν τῷ Πατρὶ, καὶ τὰ ἑξῆς. 'Ο δὲ ἱερεὺς ἐξέρχεται. 'Ο δὲ χορὸς λέγει τους ψαλμοὺς τὸν Εὐλο γήσω τὸν Κύριον, καὶ τὸν, Υψώσω σε, Κύριε, ὁ Θεός μου. Δόξα σοι, ὁ Θεὸς, ἡ ἐλπὶς πάντων ἡμῶν. Δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις, καὶ μεγαλοπρέπεια τῷ Πατρί. Ο λαός, Εὐλογήσω τὸν Κύριον. Ὁ ἱερεύς· Ευλογία Κυρίου μεθ' ὑμῶν πάντοτε. Ποιεῖ ἀπόλυσιν. Καὶ τὰ αὐτὰ ποιεῖ καὶ λέγει ὡς καὶ ἐν τῇ τοῦ Χρυσοστόμου και Βασιλείου λειτουργία. Χριστὸς ὁ ἀληθινὸς Θεὸς ἡμῶν, πρεσβείαις τῆς ὑπερυμνή του δεσποίνης ἡμῶν θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας, τῶν τιμίων άσω μάτων καὶ ἐπουρανίων δυνάμεων, τοῦ τιμίου προς φήτου, καὶ προδρόμου, καὶ βαπτιστοῦ Ἰωάννου, καὶ τὰ ἑξῆς.
ADDENDA. - LITURGIA PRESANCTIFICATORUM.
dies deduxisti, et participes nos tuorum tremendo- τὰς πανσέπτους ἡμέρας ταύτας, καὶ κοινωνούς
rum mysteriorum fecisti; conjunge nos rationali
tuo ovili, et hæredes effice regni tui, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen.
Sacerdos autem egreditur, et in consueto loco
stans, panem benedictum distribuit: et tandem dimissionem absolvit.
Finis divinæ præsanctificatorum Missæ.
Aliud brevissimum et antiquissimum missæ
Barberino prius conventus S.
In Vesperis, post lectiones, et, Dirigatur, et, Domine, miserere, fit pro catechumenis oratio, super
præsanctificatis.
Deus, Deus noster, etc.
Oratio pro præparatis ad baptismum.
Illustra, Domine, etc.
Oratio fidelium prima.
Deus magnus et laudabilis, etc.
Oratio fidelium secunda.
Domine sancte, etc.
El cum fuerit completum, Nunc cœlorum virtutes,
oral sacerdos:
Qui secretis, etc.
Sacerdos Pax omnibus. Populus: Et cum spiritu tuo. Diaconus: Capita vestra.
Sacerdos precatur:
Deus solus et bonus, etc.
Diaconus: Altendamus.
Sacerdos: Præsanctificata sancta sanctis.
Populus: Unus sanctus, unus Dominus, etc.
Oratio post communionem:
Gratias tibi agimus, etc.
Diaconus: In pace procedamus.
Populus: In nomine Domini.
ἡμᾶς ποιήσας τῶν φρικτῶν σου μυστηρίων, σύνα
ψον τῇ λογικῇ σου ποίμνῃ, καὶ κληρονόμους ἀνά
δειξον τῆς βασιλείας σου, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς
αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
'Ο δὲ ἱερεὺς ἐξέρχεται (ddd), καὶ στὰς ἐν τῷ
συνήθει τόπῳ, δίδωσι τὸ ἀντίδωρον· καὶ μετὰ
τοῦτο ποιεῖ ἀπόλυσιν (eee).
Τέλος τῆς θείας λειτουργίας τῶν προηγιασμένων.
Præsanctificatorum exemplar ex Euchologio
Marci ordinis Prædicalorum.
Ἐν τῷ λυχνικῷ μετὰ τὰ ἀναγνώσματα, καὶ
τό, Κατευθυνθήτω, καὶ τὸ, Κύριε ἐλέησον, γίνεται
εὐχὴ κατηχουμένων ἐπὶ τῶν προηγιασμένων.
Ὁ Θεὸς, ὁ Θεὸς ἡμῶν, ut supra col. 1315.
Εὐχὴ ἐπὶ τοὺς ἐπὶ τὸ ἅγιον βάπτισμα εύτρες
πιζομένους.
Επίφανον, Δέσποτα, col. 1317.
Εὐχὴ πιστῶν πρώτη.
Ο Θεὸς ὁ μέγας καὶ αἰνετός, col. 1317.
Εὐχὴ πιστῶν δευτέρα.
Δέσποτα ἅγιε, col. 1320.
Καὶ μετὰ τὸ πληρωθῆναι τὸ Νῦν αἱ δυνάμεις
τῶν οὐρανῶν, ὁ ἱερεὺς ἐπεύχεται·
Ο τῶν ἀῤῥήτων, col. 1321.
'Ο ἱερεύς • Ειρήνη πᾶσι. Ο λαός· Καὶ τῷ πνεύ
ματί σου. Ο διάκονος· Τὰς κεφαλὰς ὑμῶν.
῾Ο ἱερεὺς ἐπεύχεται·
Ὁ Θεὸς, ὁ μόνος καὶ ἀγαθός, col. 1324.
Ο διάκονος - Πρόσσχωμεν.
Ο Ιερεύς· Τα προηγιασμένα για τοῖς ἁγίοις.
Ο λαός • Εἷς ἅγιος, εἷς Κύριος, κ. τ. λ.
Εὐχὴ μετὰ τὴν μετάληψιν.
Εὐχαριστοῦμέν σοι, κ. τ. λ.
Ο διάκονος· Ἐν εἰρήνῃ προέλθωμεν
Ὁ λαός· Ἐν ὀνόματι τοῦ Κυρίου.
Variæ lectiones.
Ο Ιερεύς· Εὐλογημένοι ὑμεῖς ἐν Κυρίῳ πάντες:
Εὐχὴ λεγομένη ἐν τῷ σκευοφυλακίῳ. Barberinum:
Εὐχὴ ἑτέρα όπι θάμβωνος. Η ἐλπὶς πάντων τῶν
περάτων τῆς γῆς ὁ Θεὸς, ὁ προορίσας τὰς ἁγίας
σου ἡμέρας τῶν νηστειών διά τε τοῦ νόμου, καὶ
προφητῶν, καὶ εὐαγγελιστῶν, καθάρσεως καὶ
σωτηρίας εἶναι· προξένους· καταξίωσον καὶ
ἡμᾶς ἅπαντας τὸν δρόμον τῆς νηστείας εὐαέστως ἐπιτελέσαι, τὴν πίστιν ἀκλινῆ διατηρῇ·
σαι, καὶ τὰς θείας σου ἐντολὰς ἀμέμπτως μέχρι
τέλους φυλάξαι· ἄγγελον δὲ εἰρήνης ἐντεῖλαι
διατηρεῖν τὰς εἰσόδους ἡμῶν καὶ ἐξόδους, καὶ
τὰ διαδήματα ἀσφαλίζειν, καὶ κατευθύνειν εἰς
ὁδοὺς δικαιωμάτων σου, προσδεχόμενος καὶ των
τῆς νηστείας καὶ γονυκλισίας ἡμῶν ἅγιον και
ρόν· ἀνταμειβόμενος ἡμᾶς ἐν εὐλογίας πνευματικαῖς, καὶ ἀγαθαῖς δωρεαῖς· ὅπως παρὰ σοῦ
ἐλέους τυχόντες, δόξαν σοι ἀναπέμπωμεν τῷ
Πατρὶ, καὶ τὰ ἑξῆς. Alia oratio retro ambonen. Spes
omnium finium terr.e Deus, qui per legem, et prophetas et evangelistas, sanctos jejumorum dies expiationis et salutis conciliatores esse jussisti; nos quoque ownes jejunii cursum custodire concede; ingressus autem et egressus nostros angelum pacis
observare, gressusque firmare, et in viam justicationum tuarum dirigere pracipe, suscipe jejunio1
rum et genuflexionum nostrarum sanctum tempus, et benedictionibus spiritualibus, beneficiisque
tuis nos compensa ut misericordiam consecuti,
gloriam tibi referamus; Patri, etc.
(ddd) 'Ο δὲ ἱερεὺς ἐξέρχεται. Præmittunt Morelliana, 'Ο δὲ χορὸς λέγει τους ψαλμοὺς τὸν Εὐλο
γήσω τὸν Κύριον, καὶ τὸν, Υψώσω σε, Κύριε, ὁ
Θεός μου. Cryptof. vero legit, Δόξα σοι, ὁ Θεὸς, ἡ
ἐλπὶς πάντων ἡμῶν. Barberinum, Δόξα, τιμὴ καὶ
προσκύνησις, καὶ μεγαλοπρέπεια τῷ Πατρί. Ο
λαός, Εὐλογήσω τὸν Κύριον. Ὁ ἱερεύς· Ευλογία
Κυρίου μεθ' ὑμῶν πάντοτε.
(ere) Ποιεῖ ἀπόλυσιν. Addunt Morelliana, Καὶ
τὰ αὐτὰ ποιεῖ καὶ λέγει ὡς καὶ ἐν τῇ τοῦ Χρυσοστόμου και Βασιλείου λειτουργία. Cryptor. ipsam
dimissionem scribit, Χριστὸς ὁ ἀληθινὸς Θεὸς ἡμῶν,
πρεσβείαις τῆς ὑπερυμνή του δεσποίνης ἡμῶν
θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας, τῶν τιμίων άσω
μάτων καὶ ἐπουρανίων δυνάμεων, τοῦ τιμίου προς
φήτου, καὶ προδρόμου, καὶ βαπτιστοῦ Ἰωάννου, καὶ
τὰ ἑξῆς. Christus verus Deus noster, precibus super omnes celebrandæ dominæ nostræ Deiparæ, et
Semper Virginis Mariæ, venerandarum incorporearum et coelestium virtutum, venerandi prophetæ,
Præcursoris et Baptistæ Joannis, etc.
col. 1329–1330page 23 of 24
Monitum Dion. Petavii ad Lectorem. Synopsis Ancorati. Epistola scripta e Pamphylia ex oppido Suedris a Tar sino, Matidio et aliis presbyteris ad S. Epiphanium, quem de fide sciscitati sunt Patris et Filif et Spiritus sancti, allisque fidei capitibus. Homiliæ. Tractatus de numerorum mysteriis. De fide. OPERA S. EPIPHANII DUBIA AUT SPURIA. De prophetis eorumque obitu ac sepultura. Liber de Vitis prophetarum. De sancta Trinitate. Epistola Palladii ejusdem Suedrorum urbis magistratus ad S. Epiphanium, qua idem ab eo postulat. Quod et Triuitatis ipsius numerus, qui in sacris Litte ris exprimitur, mysterium et admirationem continet. Epistola S. Epiphanii qua superioribus illis respondet, tum universam fidei doctrinam, quod illi postularant, exponit. Quod duplicatus idem ternarius in sacris Litteris maxı mis in rebus observetur. Quod et septenarius perfectus sit numerus. Physiologus. De S. Epiphanii Liturgia præsanctificatorum. Precatio et exorcismus ad immundum spiritum ejicien dum. (Fragmenta.) VERSIO ANTIQUA LIBRI DE XIJ GEMMIS. De folle ut est pecuniæ collectio quædam ac summa. De folle, ut inter nummos censetur: ac primum, au reum fuisse nullum ostenditur. De miliarensi argenteo, quæ pars follis videtur. De folle æreo, minutiis ac reliquis nummulis. De follis homonymia et ambiguitate. Epistola nuncupatoria. Elenchus dispunctionum Mat. Simonii de pœnitentiæ ritu veteri in Ecclesia. Præfatio. § I. - S. Hieronymum testem nobis esse, quod S. Epiphanius librum scripsit De XII gemmis rationalis sum mi sacerdotis Hebræorum. Libri De XII gemmis ab Epiphanio scripti ex stare fragmenta apud Facundum Hermianensem el Ana stasium. § 111. Andream et Aretham Cæsareenses archiepi scopos Epiphanil libro De XII gemmis esse usos in suis ad Apocalypsin commentariis. $IV.Procopium Gazeum ex libro Epiphanii De XII gemmis, quæ de montibus Garizim et Gebal memorat de scripsisse Theophanem autem Cerameum, quæ narrat de Samaritanis. De Epitome libri S. Epiphanif De XII gemmis a Gesnero edita, et de alia ab Anastasio Sinaita exarata. § VI. De codicibus mss. unde eruta est Latina versio libri S. Epiphanii De XII genumis; et quid præstitum sit in ejus editione. § VII. De pretio et usu Fragmenti libri De gemmis Epiphanii, quod exhibet codex Vaticanus. De notis adjectis ad librum Epiphanii De gemmis. Cuinam Diodoro episcopo librum suum De gemmis Epiphanius dedicaverit. § X.- Inquiritur tempus, quo Epiphanius librum De gemmis exaravit, et hinc eum Diodoro Tarsensi dedica tum non esse confirmatur. Optime in Diodorum Tyrium eas convenire laudes, quas Epiphanius tribuit Diodoro illi, cui librum De gemmis inscripsit. Incipit Versio antiqua libri De XII gemmis. Index rerum quæ in Fræfatione et notis ad versionem antiquam libri De XII gemmis continentur. MORUM. Excusat se quod Paulinianum presbyterum ordinasset ipso inconsulto. Deinde commonet, ut ab Origenis erroribus abstineat. Nuntiat Orige nistarum factionem opera Theophili damnatam: atque exemplar epistolæ synodicæ ad eum mittens, hortatur ut quos adversus eam hæresim scripsisset libros, in vulgus edat. Dispunctiones super Novati et Nova tiani nominibus discuss. Ostenditur, non ea promiscue usurpari debere. Novatiani cur damnati pro hæreticis; deque eo dispunctoris conflictus secum, et cam R. D. Albaspinai sententia; quæ et ipsa propugnatur. 605 CAP. II. Explicatio quid sit dare pœnitentiam, Inno centii locus illustratur perperam in Dispunctiaculis acce ptus. Dispunctoris secum, et cum Catholica sententia pu gna. Sed et cum R. D. Albaspinæo; cujus doctrina defen ditur. De quarto gradu pœnitentiæ. Ostensum perpetuos in eo poenitentes hæsisse nonnunpuám. Sub mortem re præsentatam olim fuisse communionem: idque ex Nicæni concilii mente. CAP. III.Purgata de illustri cardinali Perronio Di spunctiunculæ criminatio. Retractata perdifficilis super illius opinione quæstio. Pœnitentiam publicam vel invitis oblatam esse, non exambitam vulgo, ac passim. De per jurio obiter. CAP. IV. - Dispunctoris errata duo castigantur. Con suli nonnunquam a senatu mandata quæstio capitalis. De publica confessione, quæ nulla vulgo moribus recepta. Leonis papæ auctoritas perperam in dispunctiunculis accepta. CAP. VI. Dispunctiuncula falsa reprehensio, super Origenis historia; tum hallucinatio de Augustini loco. Epiphani Panarium ab Augustino minime esse lectum. CAP. VII. De Theophili Alexandrini decreto. Non eosdem ubique fuisse ritus; deque iis adeo nec temere, nec universe pronuntiandum, velut utrum nullis omnino jejunis missa celebrata sit; quod dispunctor aflirmat.
col. 1331–1332page 24 of 24
ORDO RERUM QUÆ IN HOL TOMO CONTINENTUR. De Essenorum secta et discrimine. Ridicula de bis observatio Salmasii et Hestodi depravatio. Philo Judæus illustratur. CAP. II. De Essenis Theoreticis et Practicis. Salma sil error. Tertullianus ab eo depravatus. Ridicula de vo cabulo mortuum opinio. Plinius ab eodem minime intel lectus explicatur. Patronymica nomina etiam a civitatibus dicta, contra quam Salmasio visum. notatus error. CAP. III. Epiphanii locus illustratur male a Salma sio vexatus. Cujus iniqua reprehensio discutitur. Ejusdem CAP. IV. De Asphaltite lacu. Epiphanius a Salmasil calumnia defenditur. Vallis Salinarum quid sit. Salmasii multiplicia et gravissima peccata. CAP. V. Epiphanianæ Animadversiones a Salmasii re prehensione vindicata Quid sit népbeσiç et superpositio. Salmasii error. Bloc pro vita sæculari et matrimonio illigata, ut et ßweat. Casauboni lapsus. CAP. VI. Salmasii iniqua obtrectatio discutitur; ejusdem multiplices errores. De pavonis collo, conchylio ac purpura. Quid sit Cataclita; eamque vocem adjective sumi. Quid sit лivoç in oratione, declaratur. Excerptum ex Dionysii Petavii dissertationibus eccle siasticis. IX. Daniel Heinsius, premier critique de Nonnos. Canter, Joseph Scaliger, Saumaise. Cuneus, Zoile de Nonnos, et autres critiques. Caractère de l'époque où Nonnos fut imprimé pour la première fois. XII. Les traducteurs: Lubinus Eilhartus, Boiter. XIII. - Pierre de Marcassus, imitateur. XIV. - Muret, Balzac, Caspar Barth, critiques. 711 XV. Silence de cent cinquante années, Point de bons traducteurs dans le siècle de Louis XIV. XVI. Godefroi Hermann, vengeur de Nonnos. Les épithètes sacrées; - descriptives; - composées. 715 XVII. Dupuis et son système astronomique tiré de Nonnos. Fréret. XVIII. Schow, Fuessli, Gottlob Weichert, Moser. Creuser et autres critiques allemands. XIX.'. Græfe et M. Ouwaroff. XX. - L'édition grecque de 1819-1826. Wakefield en Angleterre. Bernhardy en Allemagne. Poëtes contemporains de Nonnos: Coluthus, Tryphiodore, Jean de Gaza, Musée, Cointos de Smyrne, poêtes de l'Anthologie, Claudien, Ausone. Mes procédés de correction. Lacunes. Interversions. Index analyticus in tomum III S. Epiphanii. XXIV. - Emprunts de Nonnos. Ses imitations. Les Bassariques de Dionysos. Les poèmes indiens. Notitia. Plan et caractère de l'épopée de Nonnos. Ex præfatione clarissimi comitis a Marcello Gallice adornata. XXVI. Conclusion. I. La vie et les contemporains de Nonnos. II. -Educationde Nonnos. Etat des Lettres en Egypte. Paraphrase de l'Evangile selon saint Jean. iv. Pourquoi je ne juge pas ici Nonnos. Historique des éditions: Sambacus, acquéreur de la copie princeps; l'archevêque Arsénios, copiste ou propriétaire de ce manuscrit. V. Les manuscrits de Fr. Philelphe et de Hurtado de Mendoza. Utenhove, premier lecteur de Nonnos. 694 Falkenburg, premier éditeur de Nonnos. 696 Plantin, premier imprimeur de Nonnos, à An Séb. Cramoisy, à Paris, Oporin, à Båle, Alde Manuce, à Rome, s'en sont également occupés. vers. Index ad Nonni Paraphrasin. EXERCITATIONES DAN. HEINSII AD NONNI PARA Index Græcus ad Reinsti Exercitationes sacras. Index Latinus ad easdem Exercitationes Monitum. Nonni collectio et interpretatio historiarum quarum meminit S. Gregorius Nazianzenus. (Memoratur tantum.) Addenda ad Epiphanium. Liturgia Præsanctificatorum.i 285 Parisiis. Ex Typis J.-P. MIGNE.
Continue reading PG 43: Homilia in assumptionem Christi →≣ entire volume