col. 1287–1288page 1 of 8
tem Hierapolis civitas in Phrygia Asia Minoris
provincia sita. Serapione Antiocheno episco
po, qui proxime ejus ætatem vita sua attigerat, bea
tissimi Patris nomine honorari meruit. Subsequiis
Ecclesiæ sæculis episcopus beatæ memoriæ, vir
omni encomiorum genere dignissimus habebatur,
atque veluti cæterorum prælatorum insigne orna
mentum ac exemplar, et adversus Cataphrygarum
hæresim fortissimum æque ac invictum velut Ec
clesiæ fulcimentum celebrabatur.
Bollandus Hierapolim illius fuisse patriam
censet. Judice Theodoreto • præter divinarum
rerum cognitionem, externa quoque disciplina (id
est profanis ac humanioribus scientiis) fuit ex
cultus. › Vitæ ejus particulares circumstantias pe
nitus ignoramus. Verum encomia, quibus a viris
doctissimis atque sanctissimis commendabatur, ju
dicandi nobis copiam faciunt, Apollinarem nostrum
vitam moresque suos adamussim juxta præcellen
tem episcopalis dignitatis gradum instituisse, atque
conformasse, neque eum minus in charitate, quam
in scientiis excelluisse. Floruit autem juxta Euse
binm Hieronymum atque Photium, M. Aure
lio Antonino imperante. Neque hunc supervixit
principem. Forte in episcopatu Hierapolitano S.
Abercio vel Papiæ successit
Euseb. H. E. c. 49, lib. V.
Euseb. H. E. 1. v, cap. 16, et adversus Cata
phrygarum hæresim... Deus Apollinarem Hierapo
litanum tanquam validum atque invictum telum ex
citavit.
Ad diem 7 Februarii.
Hæretic. fabul. lib. 111, cap. 2 Opp. tom. IV,
pag. 227.
Euseb. H. E. 1. 1v, cap. 26 et 27.
In Catalogo vir. illustr., cap. 26.
Tillemont., tomo II des Mémoires, pag. 207.
Dissertat. Cyprian. 2, § 39, pag. 264 ct Dis
sertat. 4 Iren., §§ 34 et 39, pag. 359 et 372. D.
Hieronymus in Catalogo virorum illustrium Apolo
giam hanc vocat volumen insigne, quod pro fide
Christianorum dedit Apollinaris, cap. 26. Tillemon
tio, Mémoires de l'Hist., t. II. pag. 207, atque Re
migio Ceillierio, Hist. génér. t. II, p. 83, hæc Apologia
primum anno æræ vulgaris J. Ch. 175 vel 176 ab
Apollinari Hierapolitano exarata videtur hisce ex
fundamentis primo quidem, quia Eusebius Cæsa
riensis, facta mentione Apologetici D. Melitonis,
statim capite 27 subsequente orationem apologeti
cam Apollinaris subjicit. Jam vero Melitonis Apolo
giam, ut supra vidimus, ad annum J. Ch. 175 re
ferunt. Secundo aiunt cam Apologiam scriptam
fuisse post victoriam illam miraculosam M. Aurelii
de Marcomannis et Guadis reportatam, siquidem
S. Apollinaris hujus victoriæ in suo Apologetico
mentionem facit, atque hoc ex fente Eusebius hau
sit, quidque de legione Melitina, fulminea, seu ful
minatrice posthac dicta, disserit. En ipsius Eusebii
verba, H. E. 1. v, cap. 5: Cum adversus Germa
nos et Sarmatas pugnaturus aciem instrueret, et
exercitus ipsius siti premeretur, pene ad inopiam
consilii redactum esse, memorani. Tum vero mi
lites legionis Melitinæ, quæ fidei merito etiam nunc
manet, dum acies adversus hostes ordinatur, flexis
in terram genibus, ut nostris orantibus mos est,
preces ad Deum fudisse perhibentur. Cujus specta
culi novitate hostibus stupefactis, aliud quiddam
¡onga majori dignum admiratione accidisse nar
Claudit Apollinaris scripta.
Ex iis vero, quæ litteris tradidit ilkıstris iste Er
clesiæ scriptor, ejusmodi sunt veteribus laudau
1. Oratio pro fidei defensione ad Marcum Antoninam
Verum, anno circiter ejus imperio 10, Christi 20
tem pro æra vulgari 170, oblata, ut arguit Dodwe
lus 2. Adversus gentes libri quinque. 3. De xx
ritate libri duo. 4. Duo item adversus Judæos. §.
Et alii, quos postmodum exaravit adversus Cala
phrygas, tunc primum exortos; de quibus postre
mis libris eodem secundo labente sæculo Serapion
Antiochenus episcopus ad Caricum et Ponticum
scribens, apud Eusebium hæc habet: «Beatissimi
Claudii Apollinaris, qui Hierapolitanæ urbis in Asi
episcopus fuit, scripta sive libros ad vos misi.»
Verum hæc aliaque Hierapolitani hujus episcopi
modo memorata hodie desiderantur, eorumque tan
tum inscriptiones ad nos pervenerunt.
Præter hactenus memorata opera, quæ penitas
interciderunt, librum quoque De Paschate scripsiss
comperitur Apollinaris, cujus fragmenta duo spud
auctorem Chronici Paschalis vulgo Alexandrini se
persunt. De horum autem fragmentorum auctorits!?
nonnulli recentiores dubitasse noscuntur; quos in-!
ter eminet Tillemontius eo nimirum nomine,
rant hinc quidem fulminum jactus, quibus be
stium copiæ in fugam versæ atque exstinctæ sunt;
illinc vero jibrium vim, quibus exercitus eorum,
qui Deum precati fuerant, jamjamı siti perituras,
præter spem recreatus est. Atque ea res tum a
scriptoribus a fide nostra penitus alienis, quibus
curæ fuit res eo tempore gestas memoriæ mandare,
tum a nostris etiam hominibus refertur. Sed gen
tilium scriptores, utpote a religione nostra dissi
dentes, hoc quidem miraculum commemorarunt;
non tamen id nostrorum precibus factum esSE COD
fessi sunt. Nostri vero utpote veritatis cultores sin
pliciter atque ingenue rem ipsam litteris tradide
runt. Ex his est Apollinaris, qui legionem illamı,
cujus precibus id miraculum perpetratum est, ex
inde congruo rei vocabulo Fulmineam_ab impera
tore cognominatam esse scribit. Ita Eusebius. In
quem locum v. cl. Valesius observat, jam dudum
monuisse Scaligerum in animadversionibus Ense
bianis, Legionem fulminatricem ab hoc miraculo
cognominatam non fuisse, quippe quæ diu anle
tempora M. Aurelii Antonini ita vocata fuerit.
Docet id manifeste Dio Cassius in libro Lv, ubi le
giones omnes enumerat. Vetus quoque inscriptio a
Scaligero prolata idipsum confirmat. Quamob:em
de ipso quidem miraculo pluviæ a Christianis mili
tibus impetratæ, et Apollinari et Tertulliano et Eu
sebio testantibus, facile credimus, Legionem vero
Melitinam ob id fulminatricem dictam esse a M.
Antomnə imperatore nondum mihi persuasit Apol
linaris, nain, judice summo critico Patre Pagio
ad annum J. Ch. 174, non dubitamus, quin multa
falsa veris admista fuerint. Consule etiam Witsu
diatriben de Legione fulminatrice Christianorum sub
imperatore M. Aurelio Antonino, Amstelodami 1683
impressam. Denique observa cum Tillemontio ad
Apologiam Apollinaris: ex eo, quod antiquitas
nobis nihil de hac oratione apologetica reliqueri!,
judicatu difficile est, quænam in specie objecta illa
attigerit. Tillemontius, loc. cit.
Lettre au R. P. Lamy, § 72, à la fin du tom.
I des Mém. eccl.
col. 1289–1290page 2 of 8
quod Claudii Apollinaris opera recensens Eusebius, nentes Pascha Judaicum a Jesu Christo factum
illud De Paschate tacitus præterierit, neque uspiam
apud scriptorum ecclesiasticorum nomenclatores
ejus mentio recurrat. Esto: de illo quidem opere
silet Eusebius, eoque silente nihil sane mirum, si
Hieronymus quoque, Gennadius, Honorius, aliique
de ipso reticeant, qui ad vetustiorum saltem tem
porum scriptores quod attinet, unum Eusebium
sequi consueverunt. Verum quid tum postea? Num
ideo episcopus ille Hierapolitanus opus De Paschate
haud scripsisse dicendus? minime omnium. Accipe
isthæc Eusebii verba: Apollinaris licet penes
multos multa exstent opera, bæc tamen sola ad nos
pervenerunt. Audin? ‹ multa scripsit Apollina
ris, ex quibus quinque ‹ sola › novit Eusebius, quæ
illic enumerat, quique proinde illa non vidit, quæ
contra Severianos Encratitas ipsum scripsisse tradit
Theodoretus neque librum Ispl súas6slaç,
De pietate, quem legit Photius Quidni porro
opus quoque de Paschate scripserit, ut auctor est
Chronici Paschalis scriptor anonymus? Melitonem
enimvero Sardiensem episcopum, qui floruit iisdem
temporibus, quibus Apollinaris, de eodem argu
mento, licet non eadem sententia, libros duos
perscripsisse, testem habemus ipsummet Euse
bium Nam Polycrates Ephesinus episcopus in
epistola ad Victorem Sardiensem illum episco
pum inter eos recenset, qui diem Paschæ quarta
decima luna, juxta Evangelium, observarunt; cum
contra omnino sensisse Apollinarem, ex allatis
fragmentis constet. Sic enim in iis legitur
Quidam igitur sunt, qui ex ignorantia de hisce
excitant contentiones, rem venia dignam passi (ne
que enim accusationem admittit ignorantia, sed
eget doctrina), aiuntque 14 agnum cum discipulis
manducasse Dominum; magna vero azymorum die
passum esse: atque ita dicere Matthæum, uti illum
intelligunt. Unde legi contraria est eorum interpre
tatio, iisque adversari videntur Evangelia. Et in
altero:: ‹ Decima quarta veri Paschatis Domini,
sacrificium magnum, pro agno Dei Filius; qui viu
ctus fortem vinxit; et qui judicatus, judex est vi
vorum et mortuorum; et qui traditus est in manus
peccatorum, ut crucifigeretur; qui super cornua
unicornis est exaltatus; et qui in sacro latere per
cussus est; qui ex latere suo duo iterum fudit pur
gatoria, aquam et sanguinem, verbum et spiritum;
et qui Paschatis die sepultus est, lapide monumento
imposito. Apposite ad hæc duo loca loquitur V.
C. Bernardus Lamy «Quartadecimani suppo
} Euseb. H. E. 1. v, c. 27.
Hæretic. fabul. 1. 11, cap. 21, Opp. tom. IV,
pag. 208.
Bibl. codice 14.
Hist. eccl. lib. iv, cap. 26.
Polycrates apud Euseb. ibidem lib. v,
cap. 24.
Apud auctorem Chronici Paschalis, præfat.
pag. 6 et in Gallandii Bibl. PP. 1. I, pag. 680.
Disserial. de Paschate Jud. § 11, in Harmo
nia Evang., pag. 437.
quarta decima die, quæ occurreret in pervigilio
mortis ejus, contendebant quacunque feria, in
quam incideret eadem decima quarta dies, Domini
exemplo Pascha Christianorum potius esse cele
brandum, quam in die Dominica. Verum sancti do
ctores (quos inter S. Apollinaris noster) arguebant
eos, niti falso supposito seu fundamento; quoniam
Jesus eo anno, quo passus est, non fecisset Pascha,
sed fuisset. Hæc vir doctus. In eadem porro sen
tentia cum nostro episcopo Hierapolitano plerique
Patres deinceps fuerunt, Clemens Alexandrinus
Hippolytus Portuensis, Petrus Alexandrinus, alii
que, quos apud eumdem Lamyum vides.
Tillemontius quidem omnem lapidem movet
quo suspectam reddat Chronici Paschalis præfatio
nem, ubi Apollinaris, aliorumque veterum Patrum
fragmenta de Paschate occurrunt; eorum tamen
integritatem palam oppugnare non audet, ut probe
advertit laudatus Lamyus Tillemontii argumenta
retundens Neque aliter sane Cangius: cujus
notam margini additam, ‹ falsa sunt ista › de
auctorum quidem sententia, non vero de ipsorum
textu accipiendam nemo non videt. Ita quoque jam
pridem censuerat doctissimus Petavius qui
eadem fragmenta Græce recitans, de iis in præfa
tione ad lectorem hæc habet: Accessit anonymi
cujusdam diatriba De Paschate novissimo Christi....
Duplex fragmenti esse istius argumentum videtur.
Primum enim Christum demonstrat ultima in cœna
legale Pascha non celebrasse; quod pridie ejus
diei, quo a Judæis peractum est, mysticum suum
ac Novi Testamenti proprium Pascha Christus ob
ierit. Cujus opinionis veteres nonnullos citat, sed
ea videlicet, quod illorum pace dixerim, falsa, et
Evangeliorum auctoritati contraria est. › Hactenus
ille. Denique Tourneminius vir eruditissimus in
epistola Bernardo Lamyo inscripta non solum fra
gmentorum illorum sinceritatem, sed etiam senten
tiarum veritatem agnoscit Quorum ergo viro
rum doctorum auctoritate permotus V. C. Gallan
dius duo illa fragmenta De Paschate, quæ in
Chronico Paschali Apollinari Hierapolitano ascri
buntur, eidem S. Patri confidenter quoque as
seruit.
Verum pace tantorum virorum dixerim, res haud
adeo certa est, num S. Apollinaris Hieropolitanus
cujusdam operis de Paschate auctor sit: siquidem
tota assertio soli immititur Chronico Alexandrino
quis auteın ignorat, in quam varias et dissimillimas
Lamy, Traité de l'ancienne Pâque, 11 part.,
cap. 6, p. 349, 373.
Tillem. I. c. Mém. eccl. t. II, pag. 736.
Lamy, Response à la lettre de M. de Tille
mont, pag. 121, dans la suite du Traité de la Pàque.
Chron. Pasch. pag. 5.
(±1) Uranologia, pag. 213 et seq.
Tournemine, apud Lamy, suite du Traité de
la Paque, pag. 79.
Bibl. PP., tom. I in prolegom., pag. 122.
col. 1291–1292page 3 of 8
opiniones abierint auctores de Chronici hujus me- quod Serapion Antiochenus episcopus, quando te
rito atque existimatione. Scaliger hujus appellat
‹ scriptorem idiotam; atque alibi: ‹ multa, in
quit in ea farragine esse, quæ ridere, au mi
rari debeat, se nescire.... multa esse inepta. ›
Tillemontio est opus auctoritate carens, ridendis
rebus, erroribusque pinguibus refertum Nihil
magis gerit ipsi morem Bailletus. Chronicon, in
quit Paschale pura putaque rhapsodia chro
nologia multorum scriptorum est, non unius inge
nii et facultatis. Alii nihilominus, ut fatear quod
res est, tanto in contemptu non habent. Chroni
con illud, ait Petavius quod ex variis auctori
bus centonis instar concinnatum, egregium, nec sa
tis laudatum. › • Fatendum, inquit Duean
giùs longe esse plura, quæ sua laude digna
haberi debent. - Auctor iste certe non est con
temnendus, judicat Cave qui non modo con
tinuam consulum seriem exhibet, sed et plures
melioris purpuræ pannos operi suo intexuit, vene
randæ antiquitatis monumenta, quæ frustra alibi
reperiantur. Cæterum Chronicon illud Paschale
vulgo Alexandrinum ab anonymo primum sæculo
sexto aut septimo confectum fuit.
Socrates et post eum Nicephorus allegant
Apollinarem, atque Serapionem Antiochenum epi
scopum, ad demonstrandum, quod Verbum corpus
enima præditum assumpserit. Dicitur etiam quod
contra Encratitas scripserit, atque suis in scriptis
exposuerit, ex qua philosophorum secta quælibet
hæresis suos errores hauserit. Verum Theodore
tus et D. Hieronymus qui mentionem de
hisce scriptis instituerunt, nequaquam asserunt
3. Apollinarem has materias in specialibus a se
elucubratis operibus pertractasse. Superius jam
observavimus ex Eusebio S. Apollinarem contra
Montanistas seu Cataphrygas duos libros couscri
psisse, quorum tunc hæresis ex incunabulis pro
repebat. Verum, adnotante V. C. Remigio Ceillierio
vostro multum verosimilius sanctum nostrum
non tam libros, quam litteras adversus præfatam
hæresim exarasse. Siquidem ii, qui ad refutandos
Montanistas hujus sancti viri scripta adhibuerunt,
non singulare aliquod opus D. Apollinaris, sed
statur, Apollinarem nostrum adversus Montanistas
scripsisse, in quadam epistola contra eam hæresim
exarata hisce utatur verbis: Ut sciatis, inquit,
qualiter universa, quæ in terris est fraternitas,
operationem illam simulatæ factionis, quæ NOTI
prophetia dicitur, aversata atque abominata est,
beatissimi patris Claudii Apollinaris, qui Hiera
politanæ urbis in Asia episcopus fuit, litteras ad
vos misi. >
Nonnulli viri doctissimi præter has litteras Clau
dio Apollinari ascribenda existimant fragmenta illa
contra Montanistas, quæ recitat Eusebius ex aucto
ris anonymi libris Avircio Marcello nuncupatis
Ita quidem Baronius Ruffini ut videtur.
et Nicephori auctoritate ductus; quorum sen
tentia scriptori quoque libelli Synodici apud Lab
beun arrisisse perhibetur Neque aliter sane
Baluzius qui ex Eusebii potissimum testimo
nio libros illos Claudio Apollinari asserendos con
tra Valesium contendit. Sed frustra, meo quidem
judicio, inquit V. C. Gallandius neque enim Eu
sebius id uspiam memoriæ commendavit. Testatur
quidem semel iterumque episcopus Cæsariensis,
adversus Cataphrygarum hæresim stylum strinxisse
Apollinarem; sed alios cum eo quam plures ds
ctrina et eloquentia præstantes vires, tanquam vǝli
dum atque invictum telum, tunc excitasse propa
gnatorem veritatis Deum tradit › Cujusmodi
sane fuere Miltiades, Rhodon, et Apollonius, de
quibus agit deinceps idem historicus, quibus enar
ratis ita pergit: ‹ Unus igitur ex illis in ipso prin
cipie operis, quod adversus Cataphrygas compo
suit, prius cum illis nuda voce dimicasse asserit,
eorumque errores coarguisse. Sic enim sermonem
suum orditur: Cum jam dudum id mibi muneris
injunxeris, Avirci Marcelle charissime, › etc. Quis
porro ex his Eusebii verbis rite colligat, libros
Avircio Marcello nuncupatos ab Apollinari fuisse
conscriptos, cum Cæsariensis episcopus quam
pluribus, recensitis, qui adversus Cataphrygas
scripsere, ‹ unum ex illis tacito ejus nomine ev
rum librorum auctorem fuisse testetur? His autem
vel illud maxime accedit, ut recte Valesius, Apolli
litteras illius duntaxat allegarunt. Comprobat id narem Eusebio teste tunc temporis Montani
vir celebratissimus ex ipso Eusebio referente
De emendat. temp., pag. 220 et 225.
Tillemont. Epistola ad Lamyum, pag. 52,
tein tom. II des Mémoires ecclés.
Baill. Fab. critic. 15 Julii. Idem 15 Julii, in
Vita 72 discip.
In Notis ad Nicephorum ep.
Du Cange in Præfat. ad Chron. Pasch.
Dag. 4.
Cave, Historia litteraria, pag. 381.
Apollinaris Hierapolitanus et Serapion An
ti ochenæ urbis episcopus, Christum, qui homo fa
ctus est, anima præditum fuisse, velut rem com
muni omnium consensu receptam suis in libris as
seruerunt. Socrates lib. 111, cap. 7; Nicephor. lib.
x, cap. 14.
Hæretic. fabul. lib. 1, cap. 21.
starum hæresim scriptis exagitasse, cum primum
Quid de Melitone... quid de Apollinario...
qui origines hæreseon singularum... explicarunt.
Hieron. Ep. ad Magnum, 83.
Histoire génér. des auteurs, tom. II, pag. 85.
Euseb. H. E. 1. v, c. 19.
Id., ibid., c. 16 et seq.
Ad annum 173, §§ 9 et seq.
Interpret. Euseb. lib. v, c. 15.
H. E. 1. iv, c. 23.
Concil. tom. I, apud Mansi, columna 691.
Apud Mansi loco citato.
Bibl. PP. t. I, in prolegom., pag. 121.
Euseb. H. E. 1. v, c. 16.
Et alii, quos pestmodum scripsit contra
Cataphrygum hæresim, quæ quidem non longe po
stea maximos tumultus excitavi*; tunc temporis vero
col. 1293–1294page 4 of 8
PG 5:1293enasci coepit; nimirum circa Christi annum 171, tunc fuerit, qui episcopo suo præcipiente sectarios quo igitur tempore scribebat Apollinaris, Montanus cuin falsis vatibus suis hæreseos suæ fundamenta jaciebat; quæ quidem non longe postea maximos tumultus excitavit. Verum, auctor innominatus Eu sebianus, de quo agimus, post Montani demum, Maximillæ ac Theodoti mortem, id est non ante an num 212, libros suos exaravit, ut ex eorum fragmen tis ab Eusebio servatis compertum fit. Quapropter insuper habenda cum Dodwello Ruffini aucto ritas licentissini nimirum interpretis; neque ma gis ducenda sequioris ævi scriptorum assertio, Ni cephori, Callisti, libellique Synodici auctoris, quo rum hic sæculo 1x, ille vero xiv, floruisse perhi betur; hi siquidem Eusebii mentem haud assecuti, ejus narrationem pro arbitrio interpolasse noscun tur. Huic demum sententiæ de fraginentis ab Euse bio recitatis, Claudio Apollinari ascribendis nuper quam proxime accessit Cl. Lequienius Ex quadam enim Vita S. Abercii Hierapolis in Phrygia episcopi, quam ex Metaphraste Latine primum vul garunt Lipomanus et Surius Græce vero Halloixius conjicit vir eruditus hunc ipsum esse Abercium, cui Apollinaris Hierapolitanus opus contra Cataphrygas nuncupavit; ut proinde Apolli naris Ecclesiæ Hierapolitanæ presbyter duntaxat illos confutavit. Hactenus ille. Verum ut ea præ tereamus, quæ modo edisseruimus, quam fluxa sit istiusmodi Vitæ S. Abercii fides, cui uni Lequienii conjectura innititur, pluribus post Baronium ostendit Tillemontius Auctor libelli Synodici narrat sanctam synodum Hierapoli Asiæ civitate celebratam ab Apollinario urbis illius episcopo, aliisque viginti sex episcopis ejusdem provinciæ abdicasse et exstirpasse Monta num et Maximillam pseudoprophetas, simulque cum illis damnavisse Theodotum Coriarium Opportune hic advertit vir doctissimus D. Antine, hoc concilium ab eruditis passim ut indubium re cipi Commendat Photius Apollinarem nostrum a præ stantia ingenii atque styli elegantia Ad su peros abiisse ante annum 180, verosimillimum putat Tillemontius eo quod ejus contra enatam anno 171 Montanistarum hæresim scripta sint ul timum ipsius opus. Diversa Martyrologia Latina septima Februarii illius commemorationem faciunt. Baronius vero in Martyrologio Romano octava Ja nuarii natalem ejus consignat In Græcis e con tra Mæneis omuino nulla mentio de S. Apollinari teste Boliando occurrit. (ROUTH, Reliquiæ sacræ, Oxonii, 1814, I, 149.) Ex libro incerto. Atque ea res tum a scriptoribus a fide nostra pe uitus alienis, quibus curæ fuit res en tempore gestas memoriæ mandare, tum a nostris etiam ho minibus refertur. Sed gentilium scriptores utpote a religione nostra dissidentes, hoc quidem miraculum commemorarunt: non tamen id nostrorum precibus factum esse confessi sunt.Nostri vero utpote veritatis primum enasci coeperat, Montano cum falsis vati bus suis adhuc erroris sui fundamenta jaciente. Euseb. H. E. l. iv, c. 27. Dissertat. 4 Iren., § 58, pag. 369, et Disser tat. & Cyprian., § 4, pag. 40. Oriens Christianus, tom. I, col. 833. | Vitæ SS., t. VI. Vita sanctorum ad diem 22 Octobris. Illustr. Eccles. Orient. script., tom. II, pag. Baron. ad annum 163, § 15. Tillern. Mémoires eccl. tom. II, pag. 299, In Collect. concil. apud Mansi, tom. II, co lum. 692. L'art de vérifier les dates, pag. 171. Vir sane præstans, et stylo præstanti usus. Phot. codice 14. "Hdɛ istopla (inquit Eusebius lib. v Hist. cap. 5) péperat pèv (historia est, de illo imbre ad sedandam militum sitim M. Antonini imp. exercitui misso, dum fulminum jactu vexabantur hostes) xal napà Mémoires de l'histoire, tom. II, pag. 208. Vide Bollandistas ad diem 7 Februarii, pag. 1 et seq. Imperatores Piun Aureliumque. Res autem contigit, ut in notis ad Euseb. Valesius ostendit, M. Aurelio Antonino solo regnante, vitam jam functo patre Pio, imo post mortem Veri fratris. Cæterum verba Apollinaris, quæ sequuntur, ex Apologia ejus ad eumdem Mar cum, cujus scripti mentionem fecerat Eusebius cap. 26 et 27, ejusd. lib. v, fortasse desumpta sunt. Ad hoc miraculum alludit Cyprianus, cum ait in Tractatu ad Demetriadem: Christianos pro arcendis hostibus et imbribus impetrandis rogare et preces fundere. › P. 195, ed. Oxon. W. Lowth in Eusebii ed. Rea ding. Adde Cypriani magistrum Tertullianum, quiτοῖς πόρρω τοῦ καθ' ἡμᾶς λόγου συγγραφεῦσιν, οἷς μέλον γέγονε τῆς κατὰ τοὺς δηλουμένους γρα φῆς· δεδήλωται δὲ καὶ πρὸς τῶν ἡμετέρων Κατὰ τοὺς δηλουμένους. Δεδήλωται δὲ καὶ πρὸς τῶν ἡμετέρων.
col. 1295–1296page 5 of 8
PG 5:1295vius, ut ille suspicatur, et Sigen Valentinianam ut probet contra immotam temporum filem aucto animo probavit, verbis negavit; is certe quem sibi adjungit, quem alibi ‹vere et generose de Ignatianis locutum asserit, quem postquam Vossianam et Us serianam Ignatii editionem vidit, pro sua singulari doctrina proque solemni quadam sua generositate veram statim et animadvertisse et professum esse dicit, › et mendax et subdolus, et minime generosns aut verax ut fuerit necesse est. Si ulla homini fides est, in hac causa noster est Petavius; si nulla, il lorum est. Sed ego de fide Petavii dubitandum esse minime censeo. Si ille Medicei codicis epistolas non minus fictas putavit quam vulgares, cur has postea semper repudiavit, illas admisit, earumque auctori tate sæpe usus est? cur se in his rejiciendis ingenuum, in illis recipiendis mendacem præstitit? Certe illud," quod mirificum effugium appellat Dallæus, virum præstantissimum tam fœdæ tergiversationis non con vincit. Nam et ego Petavii sensum de simplici si lentio verum esse puto; et tametsi ad Sigen hære ticorum verba auctoris referantur, ut alii volunt, nihil inde novi in epistolis esse, nihil quod aucto rem Ignatio juniorem arguat, cum nostris sentio, idque me firmissime demonstraturum confido. rem dogma hæreticum post mortem Ignatii ortum exposuisse: ut ille, inquam, perinde esse scriberet sive auctor Valentinum respexerit, sive non, mihi quidem mirum videtur. Nemo unquam hoc dixisset, qui putaverit se valide probare potuisse et respexisse auctorem ad Valentinum et Ignatium marty rem præ ætate non potuisse scribere contra Valen tinum. Unde ego colligo virum doctissimum huic argumento sive Salmasiano, sive Blondelliano ma xime diffidere, suoque negativo potissimum niti. Hæc autem fluctuatio utrumque simul destruit. Nam si auctor Valentinum non respexit, sed aliud plane in animo habuit, et nihil aliud quam simplex silen tium voluit, perit argumentum internum, ex ipsa epistola ductum: et si auctor hoc tantum voluit, certe eum Irenæus recte intelligere potuit; quod si ita intellexit, nunquam verba Ignatii contra ipsius mentem adversus Valentinum urgere voluisset, adeoque cadit argumentum externum a defectu te stimonii depromptum. Neque vero magis probatur epistolam hanc Irenæi ætate non exstitisse, ex eo quod Irenæus verba hæc minime citavit adversus Valentinum, quam nec quarto sæculo eamdem in hominum manibus fuisse, quod ea verba non lau daverint Eusebius', Athanasius, Basilius adversus Marcellum, ad cujus hæresim refutandam verba illa erant opportunissima. Marcellus enim docuit Christum fuisse &:λby Adyov, minimeque æternum, ut orientales episcopi assere bant: aliquando, scilicet, Verbum non fuisse, et ne nunc quidem esse asseruit. Ita sententiam ejas exponit S. Basilius epistola 52: "0s Adyov µèv εipñ Qui unigenitum qui dem Verbum dici concedit, secundum usum et in tempore progrediens, rursum autem ad illum a quo exivit revertens, neque ante exitum esse, neque post reditum subsistere.» Imo vero Marcellus ipse ita se exprimit apud Eusebium, quasi fuerit ante omnem rerum productionem, «silentium quoddam, Verlo Din Deo exsistente, cum autem mundus creandus esset, months, tune Verbum progrediens fiebat mandi conditor. Ubi obiter moneo verba quæ apud Eu sebium sequuntur, µá¿wv aútóv; et ita redduntur, «quod prius intus intellectualiter residens * ipse fuit, › duplici emen datione opus habere, et sic primo legi, ¿ xal πpó. (ut in lib. De eccl. theolog. c. 8, et lib. 11, c. 3, leguntur), et in hunc modum verti dehere, ‹ qui etiam ante in tus intellectualiter præparavit eum. › Quid ad hæc Marcelli refellenda aptius, quam Ignatii illud, oùx ; quod tamen veteres ili Eu sebius, Athanasius, Basilius, quibus Ignatius noster Nec tamen adhuc ad argumentum ipsum accedit ´priusquam illud annotet, quod ipsius argumentum supervacaneum esse et nullius usus ostendit. Ob servat enim hæc epistolæ verba ad Valentini dogma adeo apta atque apposita esse, ut, etiamsi mens auctoris alio, dum ea scriberet, respexisset, fieri tamen non potuerit quin ea Irenæus, si nosset, arriperet, et contra Valentini expositum a se so mnium alicubi usurparet. At constat Irenæum eo rum nunquam meminisse. › Non ita disputavit Sal mnasius, non Albertinus, qui scriptas fuisse has epistolas ante Irenai libros ultro fatebantur, neque eas Irenæo incognitas fuisse ve. somniabant, Satis illi norunt, et nos abunde probavimus, nullo modo sentiendum esse Irenæum hæc verba, si optime novisset, si ad manum, cum scriberet, habuisset, contra Valentinum usurpare voluisse. Cum igitur vir doctissimus inde concludit: ‹ Ergo undecunque hæc verba sumpta sint, et quicunque sit eorum de cætero sensus, illa tamen evidens nobis argumen tum ministrant ad demonstrandam harum episto larum novitatem ac suppositionem: > id quod est iniquissimum postulat. Itane vero, quicunque sit horum verborum sensus, sive auctor respexerit Valentinum sive non, æque evidens erit argumen tum pro novitate epistolarum, idque sensu Dallæa no? Nostro fortasse sensu æque evidens esse potest, id est nullo modo evidens. Nos forte recte asserere possumus, sive respexerit auctor Valentini hæresim, sive non, perinde esse; neutrum enim ad convel lendain epistolarum antiquitatem, quod scimus, quidquam valet. At ut ille, qui verba hæc adversus Valentinum scripta fuisse contendit, qui ideo ab Ignatio scribi non potuisse asserit, quia Valentinus Ignatio junior fuit, qui argumentum ipsum producitὅς ἐστιν αὐτοῦ Λόγος άΐδιος, σθαι τὸν μονογενῆ δίδωσι, κατὰ χρείαν καὶ ἐπὶ χαιροῦ προελθόντα, πάλιν δὲ εἰς τὸν ὅθεν ἐξῆλθεν επαναστρέψαντα, οὔτε πρὸ τῆς ἐξόδου εἶναι, ούτε μετὰ τὴν ἐπάνοδον ύφεστάναι, ἡσυχία τις, ἐν τῷ Θεῷ τοῦ Λόγου ὄντος, τότε ὁ Λόγος προελθὼν ἐγίνετο τοῦ κόσμου & καὶ πρότερον ένδον νοητώς όνο τερον ἔνδον νοητῶς ἑτοιμάζων αὐτόν ἀπὸ σιγῆς προελθών
col. 1297–1298page 6 of 8
PG 5:1297Ex lib. De Paschute Aferuntur hæc in Præf. Chronici Paschalis sive Ales. ad p. 6 ed. Ducangii. Quidem igitur sunt, qui ex ignorantia de hisce (lege excitant contentiones, rem venia dignam passi, neque enim accusationem admittit ignorantia, sed eget doctrina; aiuntque 14 agnum cum discipulis manducasse Dominum, magna vero Azymorum die passum esse, atque ita dicere Matthæum, ut illum intelliguut; unde legi contraria est eorum interpre tatio, iisque adversari videntur Evangelia. Ex eodem libro, ibid. Εx libro de Paschale. In Prafatione, quæ Tocatur, Chronici Pascha is, sive Alexandrini, duo lus istis Apollinarii fragmentis hæc verba prae mi:sa sunt color, etc. El Apollinarius sanctissimus Hierapoleos Asiae episcopus, qui apostolicis temporibus proaimus fuit, in libro quem De Paschate conscripsit, consenta nea docuit, hisce rerbis: «Quidam igitur sunt, etc. Lardnerus interea, post Tillemontium in hém. erclés. tom. II, p. 1, p. 91, tribuere hæc duo fra gmenta mavult Pierio Alexandrino tertii sæculi scri ptori, qui librum De Paschate composuit. Vide cum De fide hist. evang. p. it, tom. II, c. 28, § 11. Fortasse enim nonnullis illud ipsum displicuerit, quod de tempore Paschæ hic statuitur; sed nihil in esse fragmentis mihi quidem videtur, quod abjudi care ea ab Apollinario nos cogat, Neque auctori Præfationis magis deneganda est fides, quam aliis scriptoribus, ex quorum testimonio multi recepti suni libri veterum, neque ab Eusebio, neque alio quodam præterea memorati; præcipue cum infra sit Eusebius ipse, pervenisse ad se opera nonnulla ex multis Apollinarii libris. Itidem in notis ad Me fitonis fragmenta ad pag. 157, verba similia Euse bii de Serapionis episcopi operibus descripsi. Ino fortasse unum ex Apollinarii libris Eusebio nun quam visis a Photio egregio critico, lectum fuit, huc est, illud in cod. 14 recensi tum; sed hac de re paulo infra. Audi præterea quæ Maximus Prologo suo in Opera S. Dionysio Areop. ascripta, apprime huc facientia scripsit (et prudenter hoc quidemn) p. 56_ed. Corderii, p. 4 ed. More lii. Hæc Maximus de Eusebio. Et forsitan recte ait, ex hujus quidem silentio a nullo libro fidem penitus abrogandam esse, uisi eidem propter aliam ratio nem causa cadere necesse fuerit. Denique notan dum est, conscripsisse Apollinarii hujus æquales cum alios, tum Melitonem Irenaeumque, et Cle mentem Alex. De Paschate libros, dum vigebat ni mirum illis temporibus controversia paschalis, Imo Decima quarta veri Paschatis Domini sacrificium inagnum, pro agno Dei Filius, qui vinctus fortem vinxit, et qui judicatus est, judes est vivorum et mortuorum, et qui traditus est in manus peccato rum ut crucifigeretur, qui super cornua unicornis hic ipse Prafationis Chronici Alex. auctor ex Cle mentis opere De paschate aliqua excitat, quem quidem tractatum memorat exscribitque etiam Eu sebius lil. Hist., c. 13. Cum lec omnia aduo tassem, post vidi cl. Gallandium in Prolegom. tomi I Bibliothece PP., p. cxxi, nonnulla ex argumentis meis pro confirmatione horum fragmentorum præoccupavisse, hoc præterea ad ducto, nunquam illa vidisse Eusebium, quæ Apol linarium contra Severianos Encratitas scripsisse, tradit Theodoretus Hæret. fab. lib. 1, c. 21. etc. Celeberrima_est atque difficillima quæstio, utrum Christus et Judæi uno eodemque teinpore pascha comederint; cui quidem me pusillum hominem interponere noluerim. Missa igitur hac re, tantum monebo, sensisse videri hunc Apollinarem cum Clemente Alex. aliisque multis Patribus, Dominum cœnam suami ultimam, quam hi Patres aliter atque Ecclesia, notante id Photio codd. 115 et 116, autumabant diversam a paschate legali fuisse, vespera diei civilis 13 mensis Nisan celebrasse; et meridie diei 14, loco agni paschalis a Judæis tum temporis jugulati, mactatum ipsum Do. minum fuisse, secundum Apostoli illud ad Corinthios priore ejus Epist. cap. v, comm. 7 Itaque ex Joannis Evangelio iidem isti Matthæum, cate rosque evangelistas, interpretandos esse censuerunt, similiter atque scriptores alii, qui recentioribus temporibus statuerunt, Dominum nostrum et Ju dæos non eodem die pascha egisse, de natura la men festi ultimi Dominici a veteribus illis discre pantes. Itidem Hippolytus in eadem Chronici Alex. Prafatione laudatus, non nemini respondens it li b:o suo Contra omnes hæreses hæc scribit (lor. legend. Similiter Cle mens Alex. et ibidem: (scil. die coenam ultimam sequente, sive mensis Nisan (for. legend. Legendum videtur in interpretatione Latina. Cate rum ideo dicit Apollinaris, legi contrariam esse al teram opinionem, quod cum ex instituto legis agnus paschalis 14 die lunæ mactandus esset, convenien ter legi censendum foret, Jesumn Christum eodem illo die pasşum esse. Ita edidi, pro ex codice us. biblioth. Bodl, numero 3401, signa to, in quo præter alias Præfationis quæ vocatur, partes hæc Apollinarii de Paschate fragmenta ex slaut.Εἰσὶ τοίνυν ο? δι' ἄγνοιαν φιλονεικοῦσι περὶ τούτων, συγγνωστὸν πράγμα πεπονθότες· ἄγνοια γαρ οὐ κατηγορίαν ἀναδέχεται, ἀλλὰ διδαχῆς προσ δεῖται· καὶ λέγουσιν ὅτι τῇ ιδ, τὸ πρόβατον μετά τῶν μαθητῶν ἔφαγεν ὁ Κύριος· τῇ δὲ μεγάλῃ ἡμέρα τῶν Ἀζύμων αὐτὸς ἔπαθεν· καὶ διηγοῦνται Ματθαῖον οὕτω λέγειν ὡς νενοήκασιν· ὅθεν ἀσυμφώνως ἀσύμφωνος) τε νόμῳ ἡ νόησις αὐτῶν· καὶ στα σιάζειν δοκεῖ κατ' αὐτοὺς τὰ Εὐαγγέλια. Ἡ ιδ', τὸ ἀληθινὸν τοῦ Κυρίου Πάσχα, ἡ θυ σία ἡ μεγάλη, ὁ ἀντὶ τοῦ ἀμνοῦ Παῖς Θεοῦ, ὁ δεθείς, ὁ δήσας τὸν ἰσχυρὸν, καὶ ὁ κριθεὶς κριτής ζώντων καὶ νεκρῶν· καὶ ὁ παραδοθεὶς εἰς χεῖρας ἁμαρτωλῶν, ἵνα σταυρωθῇ, ὁ ὑψωθεὶς ἐπὶ κεράτων μονο Καὶ ᾿Απολλινάριος δὲ ὁ ὁσιώτατος ἐπίσ σκοπος Ιεραπόλεως τῆς Ἀσίας, ὁ ἐγγὺς τῶν ἀπο στολικών χρόνων γεγονώς, ἐν τῷ Περὶ τοῦ Πάσχα λόγω τὰ παραπλήσια ἐδίδαξε λέγων οὕτως· Εισι Περὶ Εὐσεβείας Πάμπολλα παρῆκεν Εὐσέβιος οὐκ ἐλθόντα παρὰ χεῖρας οἰκείας καὶ γὰρ οὔτε φησὶν ἅπαντα καθάπαξ συναγομέναι μαλλόν γε μὴν ὁμολογεῖ καὶ ἀριθμοῦ κρείττονα βι ολία καθεστάναι μηδαμῶς εἰς αὐτὸν ἐληλυθότα. Καὶ πολλῶν ἐδυνάμην μνημονεῦσαι μὴ κτηθέντων αὐτῷ, καὶ ταῦτα τῆς αὐτοῦ χώρας ὡς Υμεναίου και Ναρκίσσου τῶν ἱερευσαμένων ἐν Ἱεροσολύμοις. Ἐγὼ γοῦν ἐνέτυχόν τίσι τῶν Ὑμεναίου. Καὶ μὴν οὔτε Πανταίνου τους πόνους ἀνέγραψεν, οὔτε τοῦ Ῥω μαίου Κλήμεντος πλὴν δύο καὶ μόνων ἐπιστολῶν ἀλλ᾽ οὔτε πλείστων ἑτέρων. Ὁ γὰρ Ωριγένης, οὐκ οἶδα εἰ πάντων, μόλις δὲ τεττάρων ἐμνήσθη, νι τῆς γνησιότητος Εἰσὶ τοίνυν οἵ, Καὶ γὰρ τὸ πάσχα ἡμῶν ὑπὲρ ἡμῶν ἑτύθη Χριστός. πεπλάνηται δὲ μὴ γινώσκων, ὅτι τῷ ᾧ και ρῷ ἔπασχεν ὁ Χριστὸς, οὐκ ἔφαγε τὸ κατὰ νόμον πάσχα. Οὗτος γὰρ ἦν τὸ πάσχα τὸ προκεκηρυγμένον, καὶ τελειούμενον, τῇ ὡρισμένῃ ἡμέρᾳ. Πέπονθε δὲ τῇ ἐπιούσῃ 14) ὁ Σωτὴρ ἡμῶν αὐτὸς ὢν τὸ πάσχα, καλλιερηθείς καθιερευθεὶς ὑπὸ Ἰουδαίων. Ασυμφώνως τε νόμῳ. ἀσύμφωνος, μιουt τὸ ἀληθινὸν πάσχα Τὸ ἀληθινόν. τοῦ ἀληθινοῦ,
col. 1299–1300page 7 of 8
PG 5:1299est exaltatus, et qui in sacro latere percussus est, qui ex latere suo duo fudit purgatoria, aquam et sanguinem, verbum et spiritum; et qui Paschatis die sepultus est, lapide monumento imposito. md Hæc de operibus S. Apollinarii Eusebius, Serapion Antiochenus, Socrates Hiero nymusque. Ex Eusebio, lib. v Hist., cap. 27. Apollinaris vero licet penes multos multa exstent opera, hæc tamen sola ad nos pervenerunt: Oratio ad supradictum imperatorem, Adversus Gentiles li bri quinque, De veritate duo, duo item adversus Ju deos, et alii quos postmodum scripsit contra Cataphrygum haeresim, quæ quidem non longe post ea maximos tumultus excitavit, tunc temporis vero primum enasci cœperat, Montano cum falsis vati bus suis adhuc erroris sui fundamenta jaciente. Con fer Psal. xx, comm. 21, et Psal. xc, comm. 10. Ostendit Pearsonius in Expos. Symboli, artic. Cru cifixus, partem crucis illam a pictoribus fere ne glectam, quæ in medio palo recto fixa ex eo pro minebat, cuique innitebatur sacrum corpus Christi, a Justino martyre in Dialogo describi, rhinocero tisque cum cornu ab eo comparari, similiterque etiam Tertullianum lib. 11 adv. Murcion. c. 18, et adv. Judæos c. 10, Justinum imitatum typicum hune unicornem spectare. Abror nai avɛñµa. Tertullianus De baptismo cap. 16, el De pudicitia cap. ult. aquam et sangui nem ex latere Christi emissum de duobus baptisinis exponit, illo per aquam facto, hoc per sanguinem, sacro videlicet lavacro et martyrio. Eodem modo locum interpretati sunt auctor Tractatus de baptismo hæreticorum ad calcem Cypriani p. 29, ed. Felli, Hieronymusque in Epist. ad Oceanum p. 327, ed. Frobenii. Usitatior autem est expositio, quæ ad duo sacramenta Ecclesiæ baptismum aquæ, et poculum sanctificationis, quæ communicatio sanguinis est Christi, sacram illam effusionem refert. Vide Chry sost. in Joannis Evang. p. 914, tom. III, ed. Savilii, et Augustinum in idem p. 554, tom. JX, ed. Froben. quem plus semel in lib. quoque De civitate Dei idem docuisse memini. Per aquam autem et sanguinem Apollinarius vult 'significari, ni fallor, verbi divini prædicationem et Spiritus sanctificationem, dum illud, náhiv xabάpota, ad figuratam sub novo fœ dere veterum rituum renovationem spectare vide tur. Est tamen fortasse dubium, utra res, aqua an sanguis, referri debeat ad verbum atque spiritum; nam Augustinus lib. 111 Contra Maximinum, p. 522, tom. VI, nomine aquæ in Evangelii loco comme moratæ putat Spiritum sanctum significari, quia is est aqua, quam daturus erat Jesus sitientibus, no mine autem sanguinis Filium, quia Verbum caro factum est. Et diu ante Augustinum Irenæus Spiri tum sanctum vocabat aquam, quæ de cœlo est. ▸ Lib. 11, c. 17, § 2, ed. Massueti. Porro pervulgatum id est, Facundum llermianensem in Defens. trium capit. lib. 1, cap. 3, qui sæculo scripsit sexto, spiritum de Patre, sanguinem de Filio seu Verho, aquum vero de Spiritu S. ad comm. 8, cap. v Epist. pri mæ S. Joan. interpretatum fuisse. Sed hac re mis sa, constat aquam et sanguinem in Evangelio com memoratos de verbo et spiritu, sed qualitatibus non personis, ab Apollinario etiam sæculo secundo Ec clesiæ dictos fuisse. (M. Aurelium An toninum) xal Photius in Bibliothece cod. 14: 'Amollivapios ims (sic) Hæc Photius. Fabricius autem in Delectu argument., De relig. Christiana p. 160, incertum esse putat, an idem hoc opus fuerit atque illud De veritate ab Eu sebio commemoratum, idque sub titulo Iɛpì evoɛ legerit Photius, an diversem fuerit opus De pietate, Пɛpl Evoɛbɛlaç, atque idem fortasse atque illud iia vocante Nicephore librum imp. Antonino oblatum. Verba Nicephori sunt τñs alorewç. Quidquid de libello quidem ad Anto ninum censebitur, persuadebit fortasse, ut diver sum opus existimetur liber De pietate ab illo De veritate, ipsa censura Photiana, in qua to repi re petitur. Diversos libros esse existimarunt Halloi xius Vit. PP. Oriental. tom. II, p. 799, et Gallan dius loco supra memorato ad pag. 157. Absunt hæc a nostris codicibus Maz., Med. et Fu ket. Sed neque Rufinus ea in exemplaribus suis le gerat, ut ex versione ejus apparet; sed nee Hiero nymus in libro De scriptoribus ecclesiasticis, ubi oinnes Apollinaris libros recenset, hujus libri con tra Judeos mentionem facit. Nicephorus tamen ejus operis meminit. VALESIUS. Hæc verba a librario quodam moleste sedulo addita putarem atque ex sulare juberem, nisi fieri quoque potuisset, ut er rore circa homœoteleuta omitteretur. STROTH. Codicis regii lectionem firmat ms. quidem Norfolc. non autem cod. Savil. sive Bodl. contra quam Strothius propter Valesii silentium rem se babere pularat. Caterum utroque loco TEPoS codex habet Norfolc. Christo phorsonus vertit: Quæ non multo post tempore de integro renovata. Quam interpretationem probare non possum. Langus vero et Musculus fere eumdem sensum ambo secuti sunt. Sic enim Langus: Et quæ præterea adversum Phrygum hæresim composuit, quæ non multo post res novas in Ecclesiam induxit,κέρωτος καὶ ὁ τὴν ἁγίαν πλευρὰν ἐκκεντηθείς, ὁ ἐκχέας ἐκ τῆς πλευρᾶς αὐτοῦ τὰ δύο πάλιν καθάρ στα, ὕδωρ καὶ αἷμα, λόγον καὶ πνεύμα δ ταφεὶς ἐν ἡμέρᾳ τῇ τοῦ Πάσχα, ἐπιτεθέντος ε μνήματι τοῦ λίθου. Ὁ ὑψωθεὶς ἐπὶ κεράτων μονοκέρωτος. Τοῦ δ' 'Απολλιναρίου πολλῶν παρὰ πολλοῖς σωζο μένων, τὰ εἰς ἡμᾶς ἐλθόντα ἐστὶ τάδε· Λόγος ὁ πρὸς τὸν προειρημένον βασιλέα καὶ πρὸς Ἕλληνας συγγράμματα πέντ καὶ Περὶ ἀληθείας πρῶτον καὶ δεύτερον καὶ πρὸς Ἰουδαίους πρῶτον καὶ δεύτερον καὶ ὰ μετὰ ταῦτε συνέγραψε κατὰ τῆς Φρυγῶν αἱρέσεως μετ' οὐ πολύν καινοτομηθείσης χρόνον, τότε γε μὴν ὥσπερ έχε φύειν ἀρχομένης, ἔτι τοῦ Μοντανοῦ ἅμα ταῖς αὐτο ψευδοπροφήτισιν ἀρχὰς τῆς παρεκτροπής ποιουμένοι. Καὶ περὶ ἀληθείας πρῶτον καὶ δεύτερον. κόπου τῆς ἐν ᾿Ασία Ἱεραπόλεως, Πρὸς "Ελληνας, καὶ Περὶ εὐσεβείας καὶ ἀληθείας. Ανεγνώσθη Απαλλ νάριος Πρὸς Ελληνας, καὶ Περὶ εὐσεβείας, καὶ Περὶ ἀληθείας. Εστι δὲ Ἱεραπολίτης ὁ συγγραφεὺς τῆς ἐν ᾿Ασίᾳ Ἱεραπόλεως γεγονώς ἐπίσκοπος. Ηνθη σε δὲ ἐπὶ Μάρκου Αντωνίου Βήρου βασιλέως Τε μαίων. 'Αξιόλογος δὲ ὁ ἀνὴρ καὶ φράσει ἀξιολόγῳ κε χρημένος· λέγεται δὲ αὐτοῦ καὶ ἕτερα συγγράμματα ἀξιομνημόνευτα εἶναι, οἷς οὔπω ἡμεῖς ἐνετύχομεν. βείας καὶ ἀληθείας Ὑπὲρ πίστεως, Ο πρὸς ᾿Αντωνίνον λόγος ὑπὲρ Καὶ πρὸς 'Ιουδαίους πρῶτον καὶ δεύτερον. πρώτος καὶ δεύ Μετ' οὐ πολὺν καινοτομηθείσης.
col. 1301–1302page 8 of 8
PG 5:1301Serapion Antiochenus, ap. Euseb. Hist. v, 19. “Onuç & xal toūto eldŋte õti tñS YEudoŪS Taú Atque ut sciatis, inquit, qualiter universa quæ in terris est fraternitas operationem illamı simulatæ factionis, quæ nova prophetia nominatur, aversala atque abominata est, beatissimi patris Claudii Apol linaris qui Hierapolitanæ urbis in Asia episcopus fuit, Hitteras ad vos misi. ocrates Hist. eccles. lib. 111, c. 7, catholicum de anima humana a Christo assumpta dogma referens, quod apud concil. Alexandrinum sub Athanasio anno 362 confirmatuır, est. Ita enim omnes antiqui qui hac de re disputa runt, suam nobis sententiam scriptis proditam re liquerunt. Irenæus certe et Clemens, et Apollinaris Hierapolitanus, et Serapion Antiochenæ urbis episco pus, Christum, qui homo factus est, anima prædi tum fuisse, velut rem communi ominium consensu receptam suis in libris asserunt. Hieronymus, Epist. ad Magnum, ep. 83, spectans, ut censuit alicubi Fabricius, ad Apollinarii contra Montanistas et Encratitas seripla. Quid loquar de Melitone Sardensi episcopo, quid de Apollinario Hierapolitanæ Ecclesiæ sacerdote, Diony ioque Corinthiorum episcopo, et Tatiano et Bardesane, et Irenæo Photini martyris successore, qui hære ium singularum venena, ex quibus philosophorum fontibus emanariut, multis voluminibus explica int (71)? Ausculus vero in hunc modum: Quæ non multo post empore insolescere cœpit. Possis etiam ita vertere Quæ non multo postea apertius publicata est. VALES. Dum Baronio ad an. 173, duplicem ortum Monta vistarum hine excogitanti se opponit Tillemontius Ném, ecclés. tom. II, not. 1,.ad Montanistas, mo net vir doctissimus, narrare Eusebium, scripsisse contra Montanum Apollinarem primo ortu ejus, quem paulo post tempus, de quo lunc agebat Euse bius, contigisse putat. Verterem igitur: Quæ non longe postea excogitata est, tunc quidem quasi nasci incipiens. гpáµµara. Valesius quidem post Rufinum, Hieronymumque De viris ill. cap. 41, ubi ex Eu sebio hæc afferuntur, vertit litteras; sed reddere se malle ait ad Hieron. Fabricius scripta, quam litte ras. Basnagio quoque Annal, politico-eccles. tom. II, p. 151, non discrepare hæc уpάupata videntur a li bris contra Cataphrygas, seu Montanistas, quorum meminit Eusebius. Secusait ille de his quo que epistolis commemorasset in catalogo operum Apollinaris.». Porro ita Gallandius Prolegom. vol. I Biblioth. PP., p. cxx: ‹ Scripta sive libros vocein Ypáupata Latine reddere malumus cum Baluzio, Nov. Concil. Collect. p. 6, et Fabricio, quam litte ras cum Lango ad Niceph. v, 27 et Valesio. › Lit teras prius verterant Musculus et Christophorsonus. Eusebii interpretes. Dejipso autem Apollinario et aliis hæc præterea habet Eusebius lib. v Hist., c. 16:Пpòs Dein vero aliquas bene longas excerpsit Eusebius ex opere quodam contra Cataphrygas scripto, quod Apollinario quidem ali qui attribuere solent, sed male id factum esse Va Fesius ibidem monet. Halloixius quoque in Vita S. Apoltinarii hoc opus ab ipso abjudicandum censue rat, etsi fragmenta ejus apposuit ibidem, quæ equi dem postea ad initium sæculi tertii lectorì sistam. Iu eadem porro sententia est Gallandius, ubi supra. Sed ad hoc opus nullus dubito, quin verba perti neant auctoris Libelli synodici, a Pappo et Justello primum editi in quit, Apud Concil. Labb. et Cossart. tom. 1, p. 599. Scilicet in opere Contra Cataphrygas ea saltem de morte Montani et Maximillæ referente Eusebio exstabant; neque alii fortasse origini debetur, quod de Theodoto coria rio, qui Christum Deum esse negabat, bic novum et inauditum sequitur, quippe cum ibi statim post commemoretur Montanista quidam nomine Theo dotus. Ait Socrates. Similia Nicephorus habet lib. x, cap. 14 Hist. eccl. Explicarunt. Hieronymus quidem in lib. De viris ill. cap. 18, ubi de Papia ait, hunc mille an norum Judaicam edidisse ostéowoty, addit, euni secutos esse Irenæum et Apollinarem, et cæteros, qui post resurrectionem aiunt in carne Dominum cun sanctis regnaturum.» Verum designari hoc loco Apollinarem, Papiæ in sede Hierapolitana suc Dcessorem, prohibet me credere alius Hieronymi lo cus in notis Fabricianis ibidem videndus; ubi au ctor, postquam Latinos scriptores, regni mille an norum defensores, memoravit, Et ut Græcos 110 minem, addit, ut primum extremumque conjungam, Irenæus et Apollinaris, etc., lib. x1 Comm. in Ezech., cap. 36. His autem verbis Apollinarem Lao dicenum significari, sæculi quarti scriptorem, haud dubitabam, vel priusquain eundem Hieronymum scribentein vidi in Proæmio in lib. xviii Comm. Isaia respondisse Dionysio Alexandrino mille an norum, quam vocat Hieronymus, fabulam irridenti Apollinarem. Est igitur verisimile, ut hic sæculi se cundi, quem attuli, pater, Apollinaris Hierapolita nus, Chiliastis eximendus esse videatur,κς τάξεως τῆς ἐπικαλουμένης νέας προφητείας, δέλυκται ἡ ἐνέργεια παρὰ πάσῃ τῇ ἐν κόσμῳ ελφότητι, πέπομφα ὑμῖν καὶ Κλαυδίου Απολλι ιρίου τοῦ μακαριωτάτου γενομένου ἐν Ἱεραπόλει τῆς σίας ἐπισκόπου γράμματα Οὕτω γὰρ πάντες οἱ παλαιότεροι περὶ τούτου λό ον γυμνάσαντες, ἔγγραφον ἡμῖν κατέλιπον· καὶ ἀρ Εἰρηναῖος τε καὶ Κλήμης, Απολλινάριός τε δ Ιεραπολίτης καὶ Σαραπίων ὁ τῆς ἐν ᾿Αντιοχεία ροεστὼς Εκκλησίας, ἔμψυχον τὸν ἐνανθρωπήσαντα ν τοῖς πονηθεῖσιν αὐτοῖς λόγοις ὡς ὁμολογούμενον ὐτοῖς φάσκουσιν. μὲν τὴν λεγομένην Κατὰ Φρύγας αἵρεσιν ὅπλον Ισχυρὸν καὶ ἀκαταγώνιστον ἐπὶ τῆς Ἱεραπόλεως τὸν Απολλινάριον, οὗ καὶ πρόσθεν μνήμην ὁ λόγος έπε ποίητο, ἄλλους τε σὺν αὐτῷ πλείους τῶν τηνικάδε λογίων ἀνδρῶν, ἡ τῆς ἀληθείας ὑπέρμαχος ἀνίστη δύναμις. Ἐξ ὧν καὶ ἡμῖν ἱστορίας πλείστη τις υπό θεσις καταλέλειπτα:. ῥήσεις Σύνοδος θεία καὶ ἱερὰ τοπική, ἐν Ἱεραπόλει τῆς ᾿Ασίας συναθροισθεῖσα ὑπὸ Απολλιναρίου τοῦ ταύτης ὁσιωτάτου ἐπισκόπου, καὶ ἑτέρων εἰκοσιὲς ἐπισκόπων, ἀποκηρύξασά τε καὶ ἐκκόψασα Μοντανὸν καὶ Μαξιμίλλαν τους ψευδοπροφήτας, οἱ καὶ βλασφήμως, ήτοι δαιμονιώντες, καθώς φησιν ὁ αὐτὸς πατὴρ, τὸν βίον κατέστρεψαν σὺν αὐτ τοῖς δὲ κατέκρινε καὶ Θεόδοτον τὸν σκυτέα.