Rufinus præfat. in vulgatos Recognitionum Clementis libros epistolam istam his libris posteriorem opinatur. Photius vero cod. cxn el cxIII, dedicationem esse existimat operis, quod actus Petri et dispu tationes cum Simone necnon recognitionem Clementis ejusque patris ac fratrum complectebatur; atque hujus sententiæ subscribit Cotelerius, maxime cum ad calcem epistolae fingatur Clemens jussu Petri ad Jacobum mittere opus cum hac inscriptione, Clementis Epitome pradicationum Petri in peregrinatio nibus, sive, ut Rufino magis placuit, Itinerarium Patri. Quo dicto, statim subdit pseudo-Clemens, at que epistolam claudit bis verbis: Cæterum exponere ut jussus sum incipiam; quibus sane aliquod opus proxime subsecuturum promittitur. Præterea cum epistolæ hujus fine, ut postrema nota indicabimus, iam apte cohæret Recognitionum Clementis exordium, ut opus istud hic promitti nihil prope dubitemus. Unde confici arbitramur, ut epistolæ hujus ac mox dicti Itinerarii unus et idem sit parens. Cum autem Itinerarium illud Ecclesia respuat ut nugis ac fabulis refertum, ideoque Gelasii ejusque concilii. judicio inter apocrypha rejectum sit, eodem judicio et de hac epistola quid censendum sit edoceinur. Idem quoque judicium firmat manifesta illius cum Clementinis homiliis consensio, quam Cotelerii mar ginalibus notis adjuti exploratam habuimus. Neque vero inficias ibit quisquam, qui citata loca cum epistola nostra contulerit, utrumque opus ex officina una prodiisse. Sensit etiam Rufinus id epistolæ hujus veritati adversari, quod Clemens proxime Petro successisse in ea prædicatur; ac sibi objici non dissimulat, quomodo cum Linus et Cletus in urbe Roma ante Cle mentem hunc fuerint episcopi, ipse Clemens ad Jacobum scribens, sibi dicat a Petro docendi cathedram traditam. Ille quidem respondet: Cujus rei hanc accepimus esse rationem, quod Linus et Cletus fuerunt quidem ante Clementem episcopi in urbe Roma, sed superstite Petro, videlicet ut illi episcopatus curam gererent, ipse vero apostolatus impleret officium, indeque factum, ut et illi ante Clementem numerentur episcopi, et Clemens tamen post obitum Petri docendi susceperit sedem. Sed hanc rationem nullam esse jam demonstravimus cum aliis momentis, tum Romanorum pontificum catalogis, quos texuerunt anti qui Patres. In his quippe Linus et Cletus ante Clementem, non solum ut Romani episcopi, sed etiam ut proximi Petri successores recensentur. Sed et inde certa et explorata est epistolæ hujus falsitas, quod eam Clemens post passionem Petri ad Jacobum scribere fingitur, quem ante Petrum obiisse indubitatis monimentis notum habetur. Nam Ja cobum anno Christi 62, a Judæis occisum esse convenit: Petrum autem aliqui anno 65, plures anno 66, alii aut 67 aut 68, nulli sane ante 65, passum existimant. Hac difficultate motus Herigerus Leo biensis abbas, qui sæculo xi florebat, apud nostrum Edm. Martene Thesaur. Anecdot. tom. 1, pag. 117, de epistolis decretalibus Jacobi et Clementis ad alterutrum missis, in quibus ita Clemens ait de Petro, sicut jam passo, quærit quomodo istud componi possit. Igitur, inquit, Petro vivente manifestum est eum non scripsisse et Jacobum (tamen) octo annis manifestum est ante passionem Petri decessisse. Post pas sionem vero Petri Linus XII annis, et Anacletus (hoc est Cletus) totidem cooperatores Clementis, qui Petro vere successerat, exstitere. Multo minus igitur istorum tempore potuit Jacobo rescribere. Post deces sum vero ipsorum cum Clemens solus novem annis Romanæ præsideret Ecclesiæ, multo adhuc minus cre dendum est potuisse rescribere completo a passione Jacobi xxxII annorum tempore. Quibus in verbis illud obiler notandum, quod is seriptor tertium quoddam circa successionem beati Petri 'systema explicat. Nam Clementem Petro vere successisse pro certo habet, ac nihilominus post Petri mortem et Linum duodecim annis et Cletum totidem Romanam Ecclesiam administrasse non dubitat, non quidem veluti successores Petri, sed tanquam cooperatores Clementis; adeo ut Clemens tantum xxiv annis post mor tem Petri solus Romanam Ecclesiam regere coeperit. Nempe post Rufinum duplex ea de re nata erat ac vulgo obtinebat opinio. quam Photius cod. cx memorat his verbis: Clementem secundum a Petro urbis Rome episcopum fuisse quidam autumant, alii vero quartum; Linum enim et Anacletum inter utrumque pontifices intercessisse. Hinc nonnulli scriptores dum modo unam, modo alteram inconsiderate sequuntur opinionem, in manifestam verborum pugnam incidere, uti videre est in Libro pontificali, cujus auctor in Petro et Clemente ipsum Clementem proximum Petri successorem facit; in Lino autem et Cléto, quot Linus post Petrum, et quot deinde Cletus annos sederit, recenset. Ita et martyrologii apud Bedam vul gati scriptor ad iv Kal. Decembr. de S. Clemente hæc habet: Hic ex præcepto B. Petri Ecclesiae suscepit pontificatum. Linus et Cletus ideo ante eum scribuntur, quia ab ipso Principe apostolorum ad ministerium sacerdotale episcopi sunt ordinati. Proxime tamen antea de eodem præmittit: Hic quartus post Petrum Romae episcopus ordinatus est, nec meminit quod ad vi Kal. Maii Anacletus quartus post B. Petrum Ec clesiam rexisse ab ipso dictus fuerat: aut quod ad vi Kal. Decembris prædicarat de S. Lino, Primus post apostolum Petrum Romanam Ecclesiam tenuit annos x11, menses III, dies XII. Ab hac verborum pugna purgatur Martyrologium item Bedæ ascriptum, quod Bollandus initio tomi Il mensis Martii vulgavit. Postquam a Rufino Latinitate donata est hæc epistola, etiam nonnullis antiquis canonum collectioni bus, nominatimque codicis a Pasch. Quesnello vulgati quibusdam exemplaribus inserta est. Unde mi nime mirum est eam anno 442, a concilio Vasensi 1, can. 16, ac subinde a Nicolao I, Joanne Vill, aliisque Clementis nomine fuisse laudatam. *Gelas. epist. 33, n. 7. Rufin. præfat. in lib. Recog.

S. CLEMENTIS I ROM. PONT. OPERA DUB. Enarral Clemens, qua ratione Petrus brevi moriturus, congregatis fratribus, et concione præmissa, qua ipsius Clementis meritum effert, et multa ei tradit regendæ Ecclesiæ præcepta, ipsum sibi successorenz ordinat, ac jubetur Clemens post mortem Petri epitomen prædicationum ipsius ad Jacobum mittere. (Eadem est ac sequens, nisi quod multis interpolationibus ab Isidoro Mercatore, seu potius ab alio quo dam multo quam Isidorus antiquiore accreta est.) Rufino Torano, Aquileiensi presbytero, interprete. CLEMENS JACOBO fratri Domini, et Episcopo sius Romanæ url.s hujus notitiam, ut etiam ipsa episcoporum, regenti Hebræorum sanctam Eccle siam Hierosolymis, sed et omnes Ecclesias, quæ ubique Dei providentia fundatæ sunt, cum presby teris et diaconibus, et cæteris omnibus fratribus. Pax tibi sit semper. Notum tibi facio, domine, quia Simon Pe trus qui veræ fidei merito, et integræ prædi cationis obtentu, fundamentum esse Ecclesiæ defi nitus est, qua de causa etiam Domini ore divino cognominatus est Petrus, qui fuit primitia electio nis Domini, apostolorum primus, cui et primo Deus Pater Filium revelavit, cui et Christus competen ter beatitudinem contulit, qui el vocatus est et ele clus, et conviva Domini et comes effectus, tanquam bonus et probatissimus discipulus, qui obscurio rem mundi plagam Occidentis (velut omnium po tentior) illuminare præceptus est, quique et integre potuit implere præceptum. Sed quousque sermo nem protraho, refugiens indicare quod triste est, quod quidem necesse est, licet tarde, proferre? Ilic denique ipse Petrus, qui pro immensa charitate, quam erga omnes homines gerebat, palam cum omni fiducia (adversante etiam tyranno totius mundi) bonum prædicare non destitit, et regem om nium sæculorum per orbem terre, et usque ad ip salvaretur, invexit; ic, inquam, pro pietate pati volens præsentem viam finivit. In ipsis autem diebus, quibus vitæ finem sibi imminere præsensit, in conventu fratrum positus, apprehensa manu mea, repente consurgens, in auribus totius Eccle siæ hæc protulit verba: Audite me fratres et conservi mei: quoniam, ut edoctus sum ab eo qui misit me, Domino et magistro meo Jesu Christo, dies mortis meæ instat, Clementem hunc episcopum vobis ordino, cui soli meæ prædicationis et doctri næ cathedram trado " qui mihi ab initio usque in finem comes in omnibus fuit, et per hoc verita tem totius meæ prædicationis agnovit: qui in om nibus tentationibus meis socius exstitit, fideliter perseverans: quem præ cæteris expertus sum Deum colentem, homines diligentem, castum, discendi studiis deditum, sobrium, benignum, justum, pa tientem, et scientem ferre nonnullorum (etiam ex his qui in verbo Dei instituuntur) injurias. Propter quod ipsi trado a Domino mihi traditan potestatem ligandi et solvendi; ut de omnibus qui buscunque decreverit in terris, hoc decretum sit et in coelis. Ligabit enim quod oportet ligari, et sol vet quod expedit solvi, tanquam qui ad liquidum Ecclesiæ regulam noverit ". Ipsum ergo audite. scientes quia quicunque contristaverit doctorem Vide As Vide præf. in Recogn. ad Gaudentium, ubi ait hanc a se olim interpretatam atque editam. infra (t. II) Epitomen historiæ Clementine, sive Librum de gestis sancti Petri, anno 1555, opera Adriani Turnebi Græce editum, et Latine redditum a Joachimio Perionio O. B. Gesta sive Epitome cit., p. 412, edit. Coloniensis ann. 1569. Const. VII, 46. 11 quæst. 3, Quicunque contrist. Et in epist. 1 Alexandri papæ I. Cum hæc epistola scripta sit, ut in fronte et capite illius apparet, post obitum S. Petri, adeo que post xi annum Neronis, ad Jacobum fratrem Domini scripta esse nequit utpote qui, teste Ilie ron. De viris illustribus, septimo anno Neronis Hie rosolymis occisus est; unde patet, quod hæc epi stola vel non sit Clementis, vel potius ad Si monem, qui etiam frater Domini fuit, scripta sit, et in titulum epistolæ mendose vox, Jacobum, ir repserit. Ita Possevinus in Apparatu sacro, in verbo CLEMENS ROMANUS. Sev. BINIUS. Sequentes variantes lectiones, notulasque suppeditavit llarduinus, qui non has Clementis epi stolas tantum, sed etiam reliquas Isidorianæ colle ctionis contulit cum ms. Bibliothecæ collegii Paris. Soc. Jesu; in quo hujus epistole hic titulus Irabe tur: Incipit Epistola Clementis ad Jacobum fratrem Domini. Deest autem, Petrus, recle.

veritatis, peccat in Christum, et Patrem omnium et summo studio niti, ut omnes vitæ hujus occupa tiones abjicias; ne fidejussor existas, ne advocatus litium fias, neve id ulla aliqua occupatione prorsus inveniaris mundialis negotii occasione perplexus. Neque enim judicem aut cognitorem sæcularium ne præfocatus præsentibus hominum curis, non possis verbo Dei vacare, et secundum veritatis regulam secernere bonos a malis. Ista namque opera, quæ tibi minus congruere superius exposuimus, exhi beant sibi invicem discentes, id est laici; et te nemo occupet ab his studiis, per quæ salus omnibus da tur. nisi invicem sibi etiam in his quæ ad communis vi ta usum pertinent, operam fideliter dederint. Te vero securum facere ex his, quibus non debes va care", omnes communiter elaborent. Quod si forte a semetipsis hoc laici non intelligunt, per diaconos edocendi sunt, ut tibi solius Ecclesiæ sollicitudines derelinquant; quo ipsam, ut dignum est, dispen sare sufficias, et veritatis verbo abundantius et studiosius deservire. Si enim mundialibus curis fueris occupatus, et teipsum decipies, et eos qui te audiunt. Non enim poteris, quæ ad salutem per tinent, plenius singulis quibusque distinguere. Et ex eo fiet, ut et tu tanquam qui non docueris quæ ad salutem hominum pertinent puniaris **, et disci puli per ignorantiam pereant. exacerbat Deum, propter quod et vita carebit. Ip sum autem qui præest cæteris, oportet medici vi eem agere, et non feræ bestiæ furore commoveri.» Ilæc eo dicente, ego procidens ad pedes ejus, roga bam, excusans me, et declinans honorem cathe-gotiorum hodie te ordinare vult Cbristus **, uti ne dræ, vel potestatem. At ille respondens: Pro hoc, inquit, ne me rogaveris. Hoc enim fieri statutum est mihi, et eo magis, quod excusas; quia hæc ca thedra eum qui cupit eam, et audacter expetit, non requirit, sed ornatum moribus et in verbis erudi tum. Quod si esset alius melior, si quis mihi alius adjutor tam sedulus astitisset, si quis tam plene doctrinæ meæ rationem cepisset, sed et ecclesiasti- Sicut enim tibi impietatis crimen est, negle cas dispositiones a me tam plene didicisset, ha- ctis verbi Dei studiis, sollicitudines suscipere sæ bens alium talem, non te cogerem opus bonum sus-culares: ita et unicuique laicorum peccatum est, cipere nolentem. Superfluum est ergo alium quæ rere, cum primitias eorum qui ex gentibus per me Balvantur, et præcipue hujus urbis, te primum ob tulerim Deo. Sed et illud intuere, quia si pericu lum peccati timens, suscipere refugis Ecclesia gu bernacula; certus esto, quia amplius peccas, qui populum Dei velut in fluctibus positum et pericli tantem, cum juvare possis, subterfugis; tui tan tummodo habens considerationem, et non quod in commune omnibus expedit, providens. Sed certus esto, quod necesse est te suscipere omne pericu lum, quia nec ego pro salute omnium ab obse crando cessabo. Quanto ergo mihi citius acquieve ris, tanto me citius laboris et tristitiæ meæ moerore relevabis. Novi etiam hoc, o Clemens, quod tibi tædia et molestias, pericula etiam et opprobria ineruditi vulgi indocilisque conciliem; quæ tu ta men scio quod constanter et fortiter feres, respi ciens ad illam spem, quæ tibi apud Deum patientiæ præparat coronam. Sed et illud cupio, te mecum justa ratione perspicere, quando maxime opera tua indiget Christus, nunc cum inimicus adversus spon sam ejus commovet bellum, an futuro in tempore, quando jam Christus post victoriam triumphabit, nec ultra ullius opera indigebit? Quis non etiam parvi sensus intelligat, quod istud est tempus, in quo operam tuam Christus requirit? Tota igitur mente in, præsenti necessitate præbe operam tuam, et auxilium in præliis exhibe regi optimo, remune-jugali lege præveniant. Sed ne in provectioribus rationes magnificas post victoriam reddituro" Libenter ergo suscipe episcopatus officium, eo ma xime, quod ecclesiasticas dispositiones a me pro babiliter didicisti, ut salus eorum, qui per nos confugerunt ad Deum, nequaquam vacillet. Ve rumtamen et breviter te de ipsius dispensationis ordine coram omnibus commonere necessarium duco" ** Idcirco la quidem ad hoc solum vacato, ut op portune et sine intermissione doceas verbum Dei, per quod salutem consequi possint ". Illi vero cum tanta reverentia tua verba suscipiant, tanquam qui sciant legatum te et præconem esse veritatis, et quodcunque super terram ligaveris, esse ligatum et in coelo; et quodcunque solveris super terram, etiam ibi esse solvendum " Quoniam quidem et su, ut dixi, quæ oportet, ligabis, et quæ expedit solves. Et ad te quidem qui præes, ista sint monita, et his similia. Ad presbyteros vero sint ista" Ante omnia, ut pudicitiæ studentes, adolescentes nuptiis jungant, quo calorem ferventis ætatis con quidem curam habere hujuscemodi negligant, quia, in multis, etiam cum sénuerit corpus, concupiscen tia viget ". Ne forte ergo fornicationis labes, oc casione accepta, tanquani venenum pessimum ser pat in vobis, cavere et antevenire necessarium est, ne quod in vobis adulterii occultum coalescat "* incendium. Et quid in omnibus peccatis adulterio gravius? Secundum namque in "penis obtinet lo Te quidem " oportet irreprehensibiliter vivere, cum, quoniam quidem primum illi habent, qui 3 recepturus, in c. Just. duxi. 12 q. 1, Te quidem. "Deest hæc vocula q 1, Sicut enim. sa et his quibus debes vacantem, idem codex. 89 deponaris. Evaristi papæ. 61 Ivo, in Decret. lib. v. 6 Matth. xvI. Sculescal. 632 quæst. 7. Quid in omnibus. Const. iv, 10. in c. Just. 11 Idem in epistola Nic. 1. ep. 49.

S. CLEMENTIS I ROM. PONT. OPERA DUBIA. Si qui ex fratribus negotia habent inter se, apud cognitores sæculi non judicentur; sed apud presbyteros Ecclesiæ, quidquid illud est, dirimatur et omni modo obediant statutis eorum. Super om nia autem avaritiam fugite; quæ homines occasione præsentis lucri ab æternis separat bonis. Pondera, mensuras, stateras, pro locis quibusque æquissima custodite; deposita fideliter restituite. Quæ omnia, et si qua sunt similia his, ita demum sollicite et diligenter implebitis, si futurum Dei judicium sine intermissione in vestro corde volvatis. Quis enim peccare poterit, si semper ante oculos suos Dei ju dicium ponat? Quod in fine mundi certum est agi tandum, ut tandem qui bene in hac vita egerunt, consequantur bona reposita; peccatores autem ut consequantur præparatas et reconditas poenas, de quibus ita futurum dubitare omnino non possumus; siquidem hæc omnia ita esse ventura verus nobis Propheta prædixit. Unde et vos, qui estis veri pro phetæ discipuli, abjicite a cordibus vestris ante omnia discordias et animorum dissensiones, ex qui bus omne malum opus procedit, et benignitatem ac simplicitatem tota mente servate. Quod si forte ali cujus cor vel livor, vel infidelitas, vel aliquod ma lum ex his quæ superius memoravimus, latenter irrepserit; non erubescat, qui animæ suæ curam gerit, confiteri hæc huic qui præest, ut ab ipso per verbum Dei et consilium salubre curetur, quo possit integra fide et operibus bonis poenas æterni ignis effugere, et ad perpetuæ vitæ præmia perve nire. aberrant a Deo, etiamsi sobrie vixerint ". Propter quod vos, o presbyteri, Ecclesiam excolite, et ordi nate ** sponsam Christi ad pudicitiam. Sponsam autem dico, omnem Ecclesiæ,congregationem; quæ si pudica inventa fuerit a sponso suo, ingentibus ab eo donis et muneribus honorabitur; et vos, vel ut ministri sponse, et amici sponsi, ingenti gaudio et lætitia perfruemini. Si vero sponsa hæc reperta fuerit commaculata peccatis, ipsa quidem, tanquam indigna, non tradetur regalibus toris. Vos autem pœnas dabitis, si forte per vestram negligentiam vel desidiam obrepserit contagio sæva peccati. Id circo ante omnia sobrietatis et pudicitiæ sollicitu dinem gerite. Valde enim apud Deum grave crimen ducitur fornicatio, cujus species sunt quidem plu res, sicut vobis et ipse Clemens diligenter exponet. Verumtamen prima species adulterii est, virum propria uxore solummodo non esse contentum, et mulierem non proprio tantum servare se viro. Si ergo castus fuerit quis, potest et humanus et mise ricors fieri, per quod et ipse æternam a Deo mise ricordiam consequatur. Sane sicut adulterii vene num cunctis malis perniciosius est, ita amor fra ternus et charitas totius boni fastigium tenet. Et ideo diligite omnes fratres vestros, et cum religio ne ac misericordia respicite ad omnes ". Orphanis exhibete vosmetipsos parentes. Viduis virorum cu ram impendite, cum omni castitate, quæ necessa ria sunt, præbentes. Juniores tamen viduas nuptiis copulate. His qui ignorant artificia, exquirite hone stas aliquas occasiones, quibus victum necessarium quæerant; artificibus vero operam providete, debili bus misericordiam facite. Scio autem hæc omnia facturos voa, si charitatem præ cæteris et ante om nia in vestro corde figatis. Cujus charitatis, et re cipiendæ, et habendæ, maximum erit fomentum, si frequenter inter vosmetipsos communem cibum ve strum mensamque faciatis, et inquantum unusquis que prævalet, crebrius panes ac sales suos cum fra tribus suis sumat. Per hæc enim præcipue charitas comparatur, et causa totius boni in hujusmodi communione consistit. Ubi autem pax et bonitas, ibi et salus. Propter quod communes facite cibos vestros cum his qui secundum Deum fratres sunt, quia per hæc temporalia officia, pacis et charitatis tristitiæ vel moerores, quæ " ex præsentis vitæ ne fructibus gaudia æterna merebimini ". Multo au tem sollicitius esurientes reficite, et sitientibus po tum date, nudis vestimentum; ægros visitate, et eos qui in carcere sunt, prout possibile est, juvate; peregrinos satis prompte in domibus vestris susci vite ". Et ne omnia nunc singulatim dicam, omne Donum ipsa per se (si in vobis fuerit) charitas vos facere docebit, sicut et écontrario eos qui a salute alieni sunt, omne malum facere odium docet. Diaconi vero Ecclesiæ ", tanquam oculi sint epi scopi oberrantes 7, et circumlustrantes cum vere cundia actus totius Ecclesiæ, et perscrutantes dili gentius, si quem videant vicinum fieri præcipitio, et proximum esse.peccato, ut referant hæc ad epi scopum, et commoneri ab eo possit is qui in præci pitium lapsurus est, uti revocetur, et non corruat in peccatum. Negligentiores " quoque, et eos qui ra rius ad audiendum verbum Dei accedunt, nec solli cite ad episcopi tractatum conveniunt, ipsi commo neant et hortentur. Si enim assidui sint ad audien dum, non solum vitæ æternæ ex salubri commoni tione capiunt lucra, verum et quæcunque illæ sunt cessitatibus et cladibus temporum veniunt, quæque malorum sermonibus " in corde suo velut jacula defixa circumferunt, abjiciuntur omnia prædica tione veritatis, et vitæ æternæ doctrina ", et erudi tione purgata. Alioquin si multo tempore auditum subtrahant a verbo Dei, et remaneant ** in cultu at vitiorum, sine dubio spinis erunt ac " sentibus oc cupati. Et quid aliud, nisi ad ignem talis hæc terra præparabitur? De his ergo, ut diximus, diaconis ** 7 Et in Decr. Ivo, lib. VI. adornate. "extrudelur a regalibus. 7° Constit. IV. 2. " Item in ep. 2 S. Evaristi papa. "Matth. xxv. 741.quæst. 1, Si qui est. Distinct. 93, Diaconi Ecele sia. Const. 11, 44. 1 Ms. Negligentiores, et ita semper. 17 Ms. qui, et ex recentiori manu quas. * Ms. quæcunque sermonibus suis. Ms. rita eternitate, doctrina, elc. "Ms. a cultu. Deum amiserunt, spinis ac. Ms. diaconi. Bo inculti vitiorum, etc.

eura sit. Sed et eos qui secundum carnem ægrotant. tiones ipse "bonis moribus et bonis operibus ad sollicite perquirant, et plebi (si forte plebs "igno rat) indicent de his, ut et ipsi visitent eos, et quæ necessaria sunt, præbeant eis cum conscientia ejus qui præest. Quod tamen etiam si clam fecerint, non peccabunt, sed et de peregrinis" similiter epi scopo suggerant refovendis; et cætera bis similia, quæ ad cultum Ecclesiæ et disciplinam ejus perti nent, diaconis curæ sint. Qui catechizant, id est qui verbo instruunt incipientes, primo oportet, ut ipsi instructi sint; de anima enim agitur hominum. Et oportet eum qui docet et instruit animas rudes, esse talem, ut pro ingenio discentium semetipsum possit aptare, el verbi ordinem pro audienfis capa citate dirigere. Debet ergo ipse præcipue appri me esse eruditus et doctus, irreprehensibilis, ma turus, impavidus, sicut ipsi probabitis fore Clemen tem hunc post me. Multum est autem, si ego nunc de singulis, quæ unusquisque habere debeat, pro sequar. Verumtamen illud est quod præ cæteris ab omni bus vobis cupio in commune servari, ut concordiam teneatis, per quod solum potestis portum quietis intrare, et civitatem summi regis, quæ pax nomina tur, habitare". Similis namque est status omnis Ecclesiæ magnæ navi, quæ per undosum pelagus diversis e locis et regionibus viros portat, ad unam potentis regni urbem properare cupientes. Sit ergo Davis hujus Dominus", ipse omnipotens Deus, gu bernator vero sit Christus. Tum deinde prorete of ficium episcopus impleat, presbyteri nautarum, diaconi dispensatorum locum teneant: hi qui cate chizant, nautologis conferantur; epibatis autem, totius fraternitatis multitudo similis sit; ipsum quo que mare hic mundus habeatur: ventorum vero va rietates et turbinum, diversis tentationibus confe rantur: persecutiones, tribulationes et pericula, Auctibus exæquentur. Terreni vero spiritus, qui vel de torrentibus, vel de convallibus spirant, pseu doprophetarum et seductorum, seu pravæ doctrinæ verba, ducantur": promontoria vera et loca con fragosa, bi qui in potestatibus sæculi sunt judices, et pericula minantur et mortes. Dithalassa "vero loca, quæ duplicibus undæ fallacis æstibus verbe rantur, dubiis mente, et de repromissionum veri tate nutantibus conferantur, atque his qui irratio nabili fidem nostram ratione discutiunt. Hypocritæ autem et dolosi, piratis similes habeantur. Jam vere rapidus vortex, et tartarea Charybdis, et saxis il lisa naufragia, ac mortiferæ submersiones, quid aliud estimanda sunt, quam peccata? Restat igitur, ut hæc navis cursu prospero tuta pos sit portum desideratæ urbis intrare, ita Deo pre cem fundere navigantes, ut mereantur audiri. Au diri autem a Deo ita demum merebitur quis, si ora juventur. Sed ante omnia cum quiete et silentio, epibate (id est laici) in suis unusquisque resideant locis, ne forte per inquietudinem, et incondites inutilesque discursus, si passim vagari coeperint, vel ab officio suo nautas impediant, vel in alterum latus per inquietudinem eorum navis pressa de mergatur. Nautologi de mercedibus "commoneant; et nihil omnino quod ad diligentiam vel ad disci plinam pertinet, diaconi negligant: Presbyteri vel ut nautæ aptent singula ad instructionem navis di ligenter, et instruant quæ in suo tempore requi renda sunt. Episcopus tanquam proreta, vigilanter et sollicite gubernatoris verba custodiat Christi. gatur ab omnibus, et ipsius solius præceptis ac jus Salvator Dominus gubernator Ecclesiæ suæ, dili sis credat et obediat omnis Ecclesia. Deo quoque indesinenter supplicetur a cunctis de prosperitate ventorum, ut navigantes omnem tribulationem et omne periculum superent, tanquam mare profun dum mundi istius et vitæ humanæ pelagus navigan tes, in quo esuriendum sit et sitiendum, nuditatem tudines tolerandas. Insuper et hominum insidiis ac quoque ferendam, morbos etiam corporis et ægri dolo sæpe laborandum, quippe qui dispergendos se nonnunquam noverint, sed aliquando etiam congre gandos, yomitus quoque et sugillationes ferendas. cum ex confusione peccatorum et rejectione crimi num, velut male congregati in visceribus fellis, ja ctura facienda est, et abjicienda prorsus e corde omnis intrinsecus quæ latet amaritudo peccati, si qua forte ex desideriis iniquis, velut ex cibis noxiis, congregata est. Quam utique cum evomuerit quis et abjecerit, ingentis ægritudinis liberabitur morbo, si tamen post vomitum, quæ ad sanitatem perti nent, sumat. Verumtamen scitote cuncti ", quod supra omnes vos laboret episcopus; quia unus quisque vestrum suum proprium fert laborem, ille vero et suum et singulorum. Propter quod, o Cle mens, tanquam qui omnibus præesse te noveris, singulos (prout potueris) juva, et singulos releva, qui et singulorum onus et sollicitudinem portas. Unde et ego nunc hanc tibi injungens dispensatio nem, scio quia accipio gratiam magis, quam præ sto. Sed esto confidens et fortiter ferens; certus quia laboris tui meritum recipies, cum ad portum quietis incolumem hanc provexeris navem. Ibi mercedes et præmia pro omnium salute' suscipies, si hic pro omnium incolumitate vigilaveris. Itaque si te multi e fratribus propter rigorem justitiae odio habuerint, ex hoc quidem non læderis, sed ex hu juscemodi odiis amor tibi conciliabitur Dei. Et ideo satage magis et refuge, ne lauderis ab iniquis, et ne a pessime agentibus diligaris; sed potius propter justam dispensationem.", et æquissimam regulam disciplinæ a Christo collaudari merearis ". Ilæç Ex ms. dele plebs. Dist. 93, Diaconi Ecclesiæ. Ms. cura sit. In ms. abest vox præcipue. quam solam. Redundat vox habitare, nec legitur in ms. Ivo in Decret part. 1, c. 1. Anaelet. epist. 1, Const. 11, 61. vocentur. Ms. Bithalassa. 8 epist. Ms. justitie dispensationem. "Gesta S. Petri, p. 413. ipsius "mercibus. "Evarist.

3. CLEMENTIS I ROM. PONT. OPERA DUBIA. cum dixisset, et his similia quam plurima, rursum Clemens, coram omnibus qui præsentes sunt, be respiciens ad populum, dixit: Sed et vos, charis simi fratres et conservi mei, buic qui præside! vo bis ad veritatem docendam, in omnibus obedite; scientes quod si quis hunc contristaverit, Christum, qui ei docendi credidit cathedram, non recipit. Et qui Christum non susceperit, nec Deum Patrem sus cepisse judicabitur, et ideo nec ipse suscipietur in regno coelorum. Propter quod satagite ad omnem collectam et congregationem semper convenire, ut non velut negligentes et desides a judice Christo condemnemini. Convenientes vero semper ad Cle mentem, date omnes operam pro ipso sentire, et summo studio favorem vestrum erga ipsum osten dere", scientes quia propter singulos vestrum, ipsi magis soli infestus est inimicus 100, et in ipsum ma jora suscitat bella. Oportet ergo vos summo studio niti, ut omni erga illum vinculo amoris innexi plenissimo erga eum inhæreatis affectu. Sed et vos quoque ipsi unanimes in omni concordia perdurate, quo faci lius etiam illi obedire omnes pari et consensu et unanimitate possitis. Propter quod et vos salute consequi, et ille possit, obtemperantibus sibi vobis, promptius impositi oneris pondus evehere. Quædam etiam ex vobis ipsis intelligere debetis, si qua sunt, quæ ipse propter insidias hominum malorum non potest evidentius et manifestius proloqui. Verbi gratia: Si inimicus est alicui pro actibus suis, vos nolite exspectare, ut ipse vobis dicat: Cum illo no lite amici esse; sed prudenter observare debetis, et voluntati ejus sine commonitione obsecundare et avertere vos ab eo cui ipsum sentitis adver sum; sed nec loqui his, quibus ipse non loqui tur, ut unusquisque qui in culpa est, dum cupit omnium vestrum amicitias reparare, festinet citius reconciliari ei, qui omnibus præest, et per hoc red eat ad salutem, cum obedire cœperit monitis præ sidentis. Si vero quis amicus fuerit his quibus ipse amicus non est, et locutus fuerit his quibus ipse non loquitur, unus est et ipse ex illis qui ex terminare volunt Ecclesiam Dei: et cum corpore vobiscum esse videatur, mente et animo contra vos est. Et est multo nequior hostis hic, quam illi qui foris sunt, et evidenter inimici sunt. Hic enim per amicitiarum speciem, quæ inimici sunt, gerit, et Ecclesiam dispergit ac vastat. Et cum hæc dixisset, in medio coram omnibus manus mihi im posuit, et in cathedra sua, ingenti verecundia fa tigatum, sedere me compulit. Cumque sedissem, hæc ad me rursum locutus est: Deprecor te, o posteaquam (sicut naturæ debitum est) vitæ præ sentis finem fecero, Jacobo fratri Domini, descri pta breviter, vel quæ ad initium fidei tuæ spectant, vel etiam quos ante fidem animos gesseris, sed et qualiter mibi ab initio usque ad finem comes iti neris et actuum fueris, quæque per singulas civi tales (me disputante) sollicitus auditor exceperis, quique in prædicationibus meis vel verborum fuerit ordo vel actuum; sed qui me finis in hac urbe repererit, sicut dixi, omnia quam potes, bre viter comprehensa, ad ipsum te destinare non pigeat. Nec verearis ne forte multum de meo exitu contristandus sit, cum id me pro pietate sustinere non ambigat. Erit autem ei grande sola tium, si didicerit, quod post me non imperitus vir❤ aliquis, aut indoctus, atque ignorans divini verbi mysterium, et ecclesiastici ordinis disciplinan, vel doctrinæ regulam nesciens, susceperit cathe dram meam; scit enim, quia si indoctus et inscius officium doctoris accipiat, sine dubio discipuli et auditores ignorantiæ tenebris obvoluti, in interi tum demergentur. Unde et ego, mi domine Jacobe, cum hæc ab eo præcepta susceperim, necesse habui implere quod jusserat, indicans tibi et de his ipsis, simul et de illis breviter comprehendens, quæ per singulas quasque urbes digrediens, aut in prædica tionis sermone protulerit, aut in gestorum virtute perfecerit; quamvis tibi de his plurima jam et plenius ante descripta, ipso jubeate, transmiserim, sub co ipso titulo, quem ipse præcipit afligi, id est Clementis Itinerarium, "non Prædicationis Pe tri ". Sed et nunc exponere jam quæ præcepit, Domino opem ferente, incipiam: Poenitemini, inquit, et ve ram agite pænitentiam ". Omnes ergo homines, qui Christiano censentur vocabulo, Patrem et Filium et Spiritum sanctum, unum Deum et Dominum ve raciter credere et confiteri, eumque tota mente et toto corde et tota virtute diligere, et proximos suos tanquam semetipsos, docibilesque esse usque ad perfectam doctrinam ad hæc perficienda, summopere oportet. Fides enim et dilectio, totius bonitatis est fundamentum. Sine fide autem placere Deo nemo poterit ". Christo itaque resurgente et ascendente in cœlum, misso sancto Spiritu, collata apostolis scientia linguarum, adbuc in uno positi, Symbolum, quod fidelis nunc tenet Ecclesia, unusquisque quod sensit dicendo, condiderunt, ut discedentes ab in vicem, hanc regulam per omnes gentes prædica rent. Summam ergo totius fidei catholicæ recen dependere. 1 infestat inimicus. Conc. Vasense II, c. 6, an. 442, distinct. 93. Et in epist. decr. 5 Anaclet. papa cujus initium est: Benedictus Deus, et similiter Fabiani papæ, quæ incipit: Divinis præceptis. Conc. Metense ann. 888, c. 8. Ms. aversum. inimica. Gesta Peiri, p. 413. Ms.naturale. Neronis anno 8, currente Christi 62, cæsus est, Petrus vero Neronis ejusdem 13 exeunte, Christi 67. ministerium, ita et c. Just. Ms. involuti. Reliqua sententia non exstat in ms. nostro addita ab aliquo interpolatore. Decst hæc negatio in ms. Hic desinit epistola in quibusdam codicibus. Cætera sunt vice appendicis, addita circa annum 800, ut videtur. Marc. 1. Hebr. x. 6. Venantii exp. in Symbolum c. 1, usque ad Diligere ergo Deum, etc.

sentes, in qua et integritas credulitatis ostenditur, nui te ", Et illud: Hic Deus noster, et non reputa et unius Dei Omnipotentis (id est sanctæ Trinitatis) æqualitas declaratur, et mysterium Incarnationis Filii Dei, qui pro salute humani generis a Patre de cœlo descendens, de Virgine nasci dignatus est, quoquo ordine, vel quando mortem pertu lerit, quomodo sepultus surrexerit, et in carne ipsa coelos ascenderit, ad dextramque Patris consederit, judex venturus sit, ac qualiter remissionem pec catorum sacro baptismate renatis contulerit, et resurrectionem humani generis " in eadem carne et in vitam æternam futuram, sic docuerunt ". Symbolum enim Græce, Latine collatio dicitur. Et hoc prædicti sancti apostoli inter se per Spiritum sanctum salubriter, ut dictum est, condiderunt ". Dicitur et indicium, quod per hoc, qui recte cre diderit, indicatur. Ergo cunctis credentibus quæ continentur in præfato Symbolo, salus animarum et vita perpetua bonis actibus præparatur. Et quod in primordio ejusdem Symboli præponi tur, Credo in Deum Patrem omnipotentem; præclarum fidei testimonium et fundamentum in prima fronte monstratur, quia salvus esse poterit, qui recte cre diderit. Credere enim oportet accedentem ad Deum"; quoniam corde creditur ad justitiam, et ore confes sio fit ad salutem **. Unde ait Propheta: Credidi, propter quod locutus sum". Et illud: Justus ex fide vivit, Et: Nisi credideritis, non intelligetis " Ergo 7 in rebus humanis nullum opus incipitur, nisi labor omnis ad effectum venire credatur. Unde eredendum est in Deum, a quo tam præsens vita, quam futura tribuatur. Deus autem appellatio est substantiæ sempiternæ, sive timoris divini. Igitur Deus sine principio, sine fine, simplex, incorporeus et incomprehensibilis. Patrem autem cum audis, agnosce quod habeat Filium veraciter genitum, sicut possessor dicitur qui aliquid possidet, et domi nus qui habet quod dominetur. Deus ergo Pater, secreti sacramenti vocabulum est, cujus vere Filius est Verbum, et speculum, et character, et imago vivens Patris viventis, in omnibus Patri similis, ejusdem naturæ in divinitate, genitus, et genitori per omnia coæqualis. Nec quæratur quomodo ge nuit Filium; quod et angeli nesciunt, et prophetis incognitum est. Unde illud dictum est: Generatio nem ejus quis enarrabit?Quam secretam originem cum proprio Filio, novit ipse solus qui genuit. ** Nec Deus a nobis discutiendus est,sed credendus; qui in nobis ipsis nescimus, quod facimus, quomodo sapientia, ingenium, aut intellectus, aut consilium, aut mens nostra generat verbum. Sed sufficit nosse, quia lux genuit splendorem, sicut ait Propheta: In splendoribus sanctorum ex utero ante Luciferum ge bitur alter ad eum 30. Et post: In terra visus est, et inter homines conversatus est ***. ¹¹ Diligere ergo Deum unumquemque ex toto corde, et ex tota anima, ut præfixum es., ex tota fortitu dine oportet, et proximum tanquam semetipsum, respondente Domino cuidam Scribarum ac dicente Primum omnium mandatum est, audi Israel: Do minus Deus tuus, Deus unus est; et: Diliges Domi num Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua, et ex lota virtute tua hoc est primum mandatum. Secundum autem simile est illi: Diliges proximum tuum tanquam teipsum ¹³. Majus horum aliud mandatum non est, quod ma jus est omnibus holocautomatibus et sacrificiis. Unde et in Veteri Testamento scriptum habetur Quod tibi fieri non vis, alteri ne feceris". Et Do minus ait: Omnia quæcunque vultis ut faciant vo bis homines, et vos facite similiter illis ". Quibus utrisque mandatis ", per unum malitia compesci tur, el per aliud benignitas propagatur, ut ne ma lum quis inferat, sed bonum impendat. Primum, ut caveat lædere; secundum ut norit bonum præstare. Si enim fratrem quem vides, non diligis; Deum, quem non vides, quomodo potes diligere? Sic ergo nos decet exercere curam nostram, ut non dimittamus curam vestram: et sic diligere nos, ne negligatur dilectio proximi; quia Dei dilectio morti compa ratur, dicente Sapientia: Valida est dilectio ut mors: idcirco, quia sicut mors violenter separat animam a corpore, ita dilectio Dei separat animam violenter a mundano et carnali amore. Qui enim, Dominus inquit, diligit me, mandata mea servabit Nam qui Dei præcepta contemnit, Deum non dili git. Unde scriptum est: Nolite putare quod ma neatis in dilectione mea, si non servaveritis præce pta mea ". Neque enim regem diligimus, si odio leges ejus habemus. Neque enim ex toto corde po terit ille Deum diligere, qui nescitur in proxim. corruere ** dilectione: quia per dilectionem proximi pervenitur ad charitatem Christi, quoniam, ut prælibatum est, in his duobus præceptis tota lex pendet et prophetæ. Docibiles ergo, qui perfecte docti non sunt ad hæc peragenda, oportet omnes esse, et ut ipsi docti sint, et alios prudenter in struere, et perfecte possint docere, juxta Danielem prophetam, qui ait: Populus autem sciens Deum suum, obtinebit et faciet, et docti in populo doce bunt plurimos". Omnes docibiles, ut jam dictum est, qui docti sunt, esse oportet; sed sacerdotes doctiores cæteris populis necesse fore docebat Christus dicens: Quia si cæcus cæco ducatum præstet, ambo in foveam cadunt. Sacerdotes *8 1 quoque. resurrectio futura sit. 18 S. Aug., serm. 115, De temp.; Ruf. in Symb. quia. 10 con tulerunt. Ergo quod. Hebr. x1, 6. "Roin. x, 10. "Psal. cxv, 10. "Habac. 11, 4. Isa. vII, 9. 17 Ruf., præf. Expos. in Symb. 7* Isa. LIII, 8. 18 Aug. serm. 181, De temp.; Ruf., I. c. "Psal. cix, 3. 39 Baruch ut, 36. Ibid., 38. Hactenus Ven. Fort. Matth. XXII. Deut. vt; Matth. xxi; Marc. XII. Tob. IV, 16. Matth. vII, 12. S. Greg., x Moral., 4. "J Joan. IV. S. Isid. 2, sent, 3. Cant. vi. Joan. XIV, 23. Joan. xv, 10. errare. Matth. xx11, 40. Dan. x1, "Ilæc duo vocabula non sunt in ms. 7 Matth. xv, 14. Distinct. 93, Sacerdotes vero.

vero sal terra et mundi lumen " docens, præcepit cepit, qui non primatum, aut archiepiscoporum, aut in splendore bonorum operum Patrem glorificare Deum; de quibus Dominus ait: Beati estis, cum maledixerint vobis homines, et persecuti vos fuerint, et dixerint omne malum adversum vos, mentientes propter me. Gaudete et exsultate, quoniam merces vestra copiosa est in cælis; sic enim persecuti sunt prophetas, qui fuerunt ante vos. Vos estis sal terræ Quod si sal evanuerit, in quo salietur? Ad nihilum valel ultra, nisi ut foras mittatur, el conculcetur ab hominibus. Non potest civitas abscondi supra mon tem posita, neque accendunt lucernam, et ponunt eam sub modio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt, ut qui ingrediuntur lumen videant ". Sic luceat lux vestra coram ho minibus, ut videant bona opera vestra, et glorificent Patrem vestrum, qui in cælis est ". Episcopos au tem per singulas civitates, quibus ille non mise rat, perdoctos et prudentes sicut serpentes, simplicesque sicut columbas, juxta Domini præ ceptionem, nobis mittere præcepit. Quod etiam facere inchoavimus, et Domino opem ferente, fa cluri sumus. Vos autem per vestras dioeceses epi scopos sacrate et mittite, quia nos ad alias partes, quod idem jussit, agere curabimus. Aliquos vero ad Gallias Hispaniasque " mittemus, et quosdam ad Germaniam et Haliam, atque ad reliquas gentes dirigere cupimus. Ubi autem ferociores et rebel liores gentes esse cognoverimus, illuc dirigere sapientiores et austeriores necesse habemus, qui quotidie non cessent divina seminare semina, et mulsos Christo lucrari, et ad rectam fidem et viam veritatis perducere, ut plures manipulos Domino valeant præsentare. In illis vero civitatibus, in quibus olim apud ethnicos archiflamines" eorum, atque primi legis doctores erant, episcoporum primates poni, vel patriarchas, qui reliquorum episcoporum judicia et majora (quoties necesse foret) negotia in fide agitarent, et secundum Dei voluntatem, sicut con stituerunt sancti apostoli, ita ut ne quis injuste pe riclitaretur, definirent." In illis autem civitati bus, in quibus dudum apud prædictos erant archi flamines, quos tamen minores tenebant quam me moratos primates, archiepiscopos institui præcepit, qui non tamen primatum, sed archiepiscoporum fruerentur nomine. Episcoporum quoque judicia, ut superius memoratum est, et majora Ecclesia rum negotia, si ipsi reclamaverint, aut aliquem timorem, aut istos vel alios suspectos habuerint, ad jam dictos primates vel patriarchas, ne aliquis nocenter "periret, transferri perdocuit". In sin gulis vero reliquis civitatibus singulos, et non bi nos vel ternos aut plures episcopos, constitui præ metropolitanorum nomine, quia matres civitatum non tenent, sed episcoporum tantum vocabulo po tirentur; quoniam nec inter ipsos apostolos par in stitutio fuit, sed unus omnibus præfuit". Hoc ta men prævidendum instituit, ne in villis, aut ca stellis vel modicis civitatibus, instituerentur epi scopi; ne vile eorum nomen fieret. Episcopos ergo vicem apostolorum gerere, Dominum docuisse dice bat, et reliquorum discipulorun vicem tenere pre sbyteros debere insinuabat. Et si quis aliquem ex his scandalizaret, gravissimam illi poenam inferri debere prædicabat. Cunctos se invicem diligere et adjuvare debere, et neminem ab adjutorio fratris, se subtrabere instruebat," Homicidas vero et adul teros, ac cunctos criminalibus nexibus-alligatos, et qui eis coæquales non erant, ab eorum vexatione et accusatione, docente Domino, prohibebat, et non nisi a coæqualibus aliquid eis inferri debere doce bat; quia discipulum supra magistrum esse, aut ullam ei injuriam inferre, nullatenus debere opor tet." Infames etiam omnes, et quos primates et. leges sæculi non suscipiunt, sed et laicos ab eorum accusatione et vexatione semper repelli debere, rogabat, et cunctos illis subditos esse præcipie bat." Cunctorum sacerdotum vitam, superiorem sanctioremque ac discretam a sæcularibus et laicis hominibus esse, et spirituales quosque atque sacer dotes super carnales ac laicos semper constituen dos docebat; quoniam pro minimo nobis esse de bet, ut a talibus arguamur et judicemur, vel ab humano die." Majores vero a minoribus nec ac cusari nec judicari ullatenus posse dicebat; quo niam non solum hoc divinas, sed et leges sæculi inhibere docebat. Omnes ergo legum divinarum libenter violatores, ct sacrarum institutionum voluntarie perturbato res, ecclesiastica indignos regula et sancta com munione judicabat: Operatores vero earumdem, sisque obedientes, utrarumque ac cæterorum bono rum dignos esse dicebat. Unde et prophetas in testimonium sumebat: Audite, cæli, et auribus per cipe, terra, quoniam Dominus locutus est: Filios enutrivi et exaltavi, ipsi autem spreverunt me. Co gnovit bos possessorem suum, el asinus præsepe do mini sui, Israel autem non cognovit me, et populus meus non intellexit. Væ genti peccatrici! populo grabi iniquitate, semini nequam, filiis sceleratis! Dereli querunt Dominum, blasphemaverunt Sanctum Israel, abalienati sunt retrorsum. Super quo percutiam vos ultra, addentes prævaricationem? Omne caput lan guidum, et omne cor merens: a planta pedis usque ad verticem non est in eo sanitas: vulnus et livor, et plaga tumens non est circumligata, nec curala medi esse. Matth. v, 11-16. "Deest media hæc sententia in Lucensi codice. Ibid., 16. "Ms. Spa niasque Dist. 80, In illis civitatibus; et Leo IX, ep. 3. Aug. in Adr. coll. datam Ingilr., c. 23, Jul. ep. 2. quis lib. 1. 7q. 1, Beatus Petras Hadr., c. 63, collectionis. ep.. Jul. ep. 2, c. 36. primi sacerdotes flamines. Vide Ant. innocenter." jussit. "In Derr. Ivo. "2, q. 7, Laici in accusatione. **. Fab.,

camine, neque fota oleo. Terra vestra deserta, civi- episcopis in omnibus absque mora obedientes, in tales vestræ igne succense: regionem vestram coram vobis alieni devorant, et desolabitur sicut in va stitate hostili, et derelinquetur. Væ, inquit, qui dicitis bonum malum, et malum bonum, ponentes tenebras lucem, et lucem tenebras, ponentes amarum in dulce, et dulce in amarum. Propterea captivus ductus est populus meus, quia non habuit scientiam, et nobiles ejus interierunt fame, et multitudo ejus siti exaruit. Propterea dilatavit infernus animam suam, et aperuit os suum absque ullo termino. Et descendent fortes ejus, et populus ejus, et sublimes gloriosique ejus ad eum. Et incurvabitur homo, et humiliabitur vir, el oculi sublimium deprimentur. Et exaltabitur Dominus exercituum in judicio, et Deus sanctus sanctificabitur in justitia". Carnales spiri tualibus resistere prohibebat. Et de his qui cervices suas contra magistros et seniores suos erigebant, hæc in exemplum adducebat: Detracta est ad in feros superbia tua, concidit 7 cadaver luum: subter te sternetur linea, et operimentum luum erunt ver mes. Quomodo cecidisti de cœlo, Lucifer, qui mane oriebaris? Corruisti in terram, qui vulnerabas gentes, qui dicebas in corde tuo: In cœlum conscendam, su per astra Dei exaltabo solium meum; sedebo in monte Testamenti, in lateribus aquilonis; ascendam super altitudinem nubium, similis ero Altissimo. Verumta men ad infernum detraheris in profundum laci. Qui te viderint, ad le inclinabuntur, teque prospicient; nunquid iste est vir, qui turbavit terram, qui con cussil regna, qui posuit orbem desertum, et urbes ejus destruxit, vinctis ejus non aperuit carcerem"? Ebrietatem oppido prohibebat, et ebriosos, corpore et animo mortuos esse prædicabat; de quibus et in exemplum aiebat: Væ qui consurgitis mane ad ebrietatem sectandam, et polandum usque ad vespe ram, ut vino æstuetis: cithara, et lyra, et tympanum, et libia, et vinum in conviviis vestris: et opus Domini non respicitis, nec opera manuum ejus considera lis. Et iterum: Væ qui potentes estis ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendam ebrietatem: qui justificatis impium pro muneribus, et justitiam justi anferlis ab eo. Propter hoc, sicut devorat stipulam lingua ignis, et calor flammæ exurit, sic radix eorum quasi favilla erit, et germen eorum ut pulvis ascen det. Abjecerunt enim legem Domini exercituum, et eloquium Sancti Israel blasphemaverunt. Ideo iratus est furor Domini in populo suo, et extendit manum suam super eum, et percussit eum. Et conturbati sunt montes, et facta sunt morticina eorum quasi stercus in medio platearum. In omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta". "Nul lum etiam presbyterum in alicujus episcopi paro chia aliquid agere debere, absque ejus permissu, docebat; sed et cunctos presbyteros propriis Isai. 1, 2 et seq. 6 Isai. v, 20 et seq. 10 Isai. v, 11 et seq. "Ibid., 22 et seq. contentum abire oportere. seq. apost. 36. I Cor. vill, 12 stituente Domino, esse debere docebat". Nullum item aliena concupiscere aut præsumere, quæ eo rum erant, sed unumquemque suis sibique com missis contentos esse docebat". Neminem etiam alicui aliquid facere, nisi quod sibi fieri vellet, in struebat. Sanctam quoque Ecclesiam immaculatam omnes servare debere evangelizabat, cujus claves episcopos esse dicebat. Ipsi enim habent potesta tem claudere cœlum, et aperire portas ejus, quia claves coeli facti sunt. Admonere autem eos nemi nem debere docebat, quia oculi Domini sunt, et qui eos tangit, tangit pupillam oculi ejus". Et quanta poena dignus sit qui eos scandalizat, ipsum Domi num docuisse dicebat, ubi ait: Qui scandalizaverit unum de pusillis istis qui in me credunt, expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et demer gatur in profundum maris. Væ mundo a scandalis! Necesse est enim ut veniant scandala: verumtamen væ homini illi, per quem scandalum venit! Si autem manus tua scandalizat te, abscinde eam, et projice abs te. Bonum est tibi ad vitam ingredi debilem, quam duas manus habentem mitti in gehennam ignis. Et si pes tuas scandalizat te, abscinde eum, et projice abs te. Bonum est tibi introire ad vitam claudum, quam duos pedes habentem milli in ignem æternum. Et si oculus tuus scandalizat te, erue eum, et projice abs te. Bonum est tibi unum oculum haben tem in vitam introire, quam duos oculos habentem mitti in gehennam ignis. Videte, ne contemnatis unum ex his pusillis. Amen dico vobis: Quæcunque alliga veritis super terram, erunt alligata et in cælo: et quæcunque solveritis super terram, erunt soluta et in cœlo. Iterum dico vobis, quia si duo ex vobis con senserint super terram, de omni re quamcunque pe tierint, fiet illis a Patre meo, qui in cælis est. Ubi enim sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum. Et iterum per prophetam loquitur, dicens: Expavit, inquit, cælum super hoc, et horruit amplius vehementer, dicit Dominus". O intolerabilem malignitatem, o linguam iniquitatem loquentem contra Deum, et mentem in altitudinem cornu extollentem! Et iterum: Impone, homo, tua linguæ ostium et seram. Cessa, cornu in altitudinem extollens, et loquens adversus Deum iniquitatem et proximum tuum. Quousque insultas patienti Christo et fratribus? Sic autem peccantes in fra tres, et percutientes eorum infirmam conscientiam in Christum graviter peccatis, et rei judicio effe cti, infames efficiemini, et juste repellemini. Et iterum per prophetam loquitur, dicens: Vos autem sacerdotes Domini vocabimini; ministri Dei nostri, dicetur vobis: Fortitudinem gentium comedetis, et in gloria eorum superbietis. Pro confusione vestra du plici et rubore, laudabunt partem eorum. Propter dicebat. T cecidit. **Can. apost. 40. 17 Zach. 11, 8. Lue, conturbavit. Isai. XIV, 11 et "Ms. enim. 1* volebat. 75 Can. Matth. XVIII, 6 et seq. "Jerem. 11.

S. CLEMENTIS I ROM. PONT. OPERA DUBIA. eorum, et damnationem adducam eis; quia loculus sum eis, et non audierunt: feceruntque malum in oculis meis, et quæ nolui, elegerunt. Audite verbum Domini, qui tremitis ad verbum ejus; dixerunt fra tres vestri, odientes vos, et abjicientes propter no men meum: Glorificetur Dominus, et videbimus in lætitia vestra, ipsi autem confundentur "8. Non enim laborabunt frustra in conturbatione præsules mei, quia semen benedictorum Domini est. Antequam cla.. ment, ego exaudiam; adhuc illis loquentibus, ego audiam. Ad glorificandum se, et divina mandata seminanda evangelizanda, eos Dominus elegit, et non ut prohibeantur, aut perturbentur, suggere bat; quoniam qui ens lædit, eum lædit, cujus legatione funguntur. Prædicare eos assidue, et mandata Domini sine intermissione annuntiare ro gabat. Opera eorum bona coram hominibus mon strare, et conscientiam bonam coram Deo habere insinuabat. Omnes principes terræ, et cunctos ho mines eis obedire, et capita sua submittere, eorun que adjutores existere præcipiebat, ut omnes pari ter fideles et cooperatores legis Dei monstrarentur, ne de eis dicatur: Confundentur et erubescent om nes qui pugnant adversum te, et erunt quasi non sint, et peribunt viri qui contradicunt tibi. Quæres eos, et non invenies viros rebelles tuos. Erunt quasi non sint, et veluti consumptio hominis bellantis' ad versum te" hoc in terra sua duplicia possidebunt, et lætitia sem- eorum delectata est. Unde et ego eligam illusiones piterna erit eis; quia ego Dominus diligens judicium, et odio habens rapinam in holocaustum; et dabo opus eorum in veritate, et fœdus perpetuum feriam eis. Et scietur in gentibus semen eorum, et germen eorum in medio populorum. Omnes qui viderint eos, cognoscent eos, quia isti sunt semen cui benedixit Dominus. Gaudens gaudebo in Domino, et exsulta bit anima mea in Deo meo; quia induit me vestimento salutis, et indumento justitie circumdedit me, quasi sponsum decoratum corona, et quasi sponsam orna lam monilibus suis. Sicut enim terra profert germen suum, et sicut hortus semen suum germinat, sic Do minus Deus germinabit justitiam et laudem coram universis gentibus. Eos autem a solo Domino aut judicandos, aut removendos, et non ab aliis esse dicebat, quia sui sunt, et non alterius. Et quis est, qui alterius judicet servum? Nam si non patiuntur homines, nec Deus deorum et Dominus dominantium hæc ullatenus patitur. Unde et pro phetas sibi testes esse dicebat, per quos Dominus loquitur, dicens: Ecce excoxi te, sed non quasi ar gentum elegi te in camino paupertatis. Propter me faciam, ut non blasphemer, et gloriam meam alteri non dabo, Audi me, Jacob et Israel, quem ego voco. Ego ipse, ego primus, et ego novissimus. Manus quo que mea fundavit terram, et dextera mea mensa est coelos. Ego vocabo eos, et stabuntsimulas. Me insula exspectabunt, et brachium meum sustinebunt. Sa lus autem mea in sempiternum erit, et justitia mea non deficiet. Audite me, qui scitis justum, populus meus, lex mea in corde eorum. Nolite timere oppro brium hominum, et blasphemias eorum né metualis. Sicut enim vestimentum, sic comedet eos vermis, et sicul lanam sic devorabit eos tinea. Salus autem mea in sempiternum erit, et justitia mea in generationes generationum **. Et iterum: Abscondita est via mea a Domino, et a Deo meo judicium meum transivil. Nunquid nescis, aut non audisti? Deus, sempiternus Dominus, qui creavit terminos terræ, non deficiet, neque laborabit, nec est investigatio sapientiæ ejus. Qui dat lasso virtutem, et his qui non sunt, fortitu dinem et robur multiplicat, Deficient pueri et labora bunt, et juvenes in infirmitate cadent. Qui autem sperant in Domino, mutabunt fortitudinem: assu ment pennas sicut aquila: current, et non labora bunt: ambulabunt, et non deficient B. Taceant ad me insulæ, et gentes mutent fortitudinem. Accedant, et tunc loquantur, simul ad judicium propinque mus. Hos autem qui eos velant, aut amovere vel damnare nituntur, Dominus per prophetam da mnat, et usque ad satisfactionem eorum et Eccle siæ damnatos esse docebat, ubi ait: Talia elege sunt in viis suis, et abominationibus suis anima "Omnes ergo qui eis contraveniunt, ita damna tos et infames usque ad satisfactionem monstrabat, et nisi converterentur, a liminibus ecclesiæ alienos esse præcipiebat. "Homicidiorum vero tria genera esse dicebat, et poenam eorum parilem fore docebat. Sicut enim homicidas interfectores fratrum, ita et detractores eorum, eosque odientes, homicidas esse manifestabat; quia et qui occidit fratrem suum, et qui odit, et qui detrahit ei, pariter homicidæ esse monstrantur ". Omnes etiam a carnalibus deside riis, quæ militant adversus animam, abstinere, et bonam eorum conversationem ac innocentem om nibus monstrare rogabat. Ex corde enim cunctos attentius invicem diligere insinuabat, et veram fra ternitatem inter se habere docebat. Quotidiana enim illius prædicatio, inter cætera divina mandata, hæc erat, quam in ejus exemplum etiam tibi, frater charissime, significare curavi. " Bonorum, inquit, operum inter cætera semina ac negotia sunt, quan tum unusquisque sapit et potest, totus intimi cor dis, ut prælibatum est, visceribus Deum diligere, et proximum velut seipsum: abnegare seipsum sibi, ut Jesum Christum Dominum nostrum sequatur; et nihil ejus amori præponere, veritatem corde el ore proferre debere, et totam spem Deo semper com 81 Isai. LXI. 6 et seq. "Ivo in Decr., p. 5, c. 252. Anacl., ep. 2. Alex. ep. 2. Telesph. Fab. Mele. Julius Dam., etc. Isai. XLVII, 40 et seq. "Isai, LI, 5 et seq. Isai. xL., 27 et seq. minum damnare. Isai, LXVI, 3 et seq. Isai. Lxv, 23, 24. 9 Greg. XII, 22. 81 11,. 3, Si autem vobis. De poenit. distinct. 1. "Joan. 11, 15. 95 c. quidam notavit ad oram in ms. Justelli. "Isai. 'XEI, 1. 87 Do Isai, XLI, 11 et seq. Reg. S. Benedicti, ut

ab istis non sunt reprehendendi vel arguendi, sed supportandi, nisi in fide erraverint. mittere. Instruebat actus suæ vitæ omni hora custo- cere nolite. Ipsi autem episcopi, si exorbitaverint", dire, et in omni loco Deum respicere; firmiter scire, cogitationes malas cordi suo advenientes, mox ad Christum allidere, et sacerdotibus Domini mani festare. Os suum a multo" vel pravo colloquio custodire, et verba vana, aut mendacia non loqui; quia os quod mentitur, occidit animam 7. Verba divina libenter audire, et sacerdotibus suis libenter obtemperare, atque obedientes esse docebat. Præ dicationi et orationi ac lectioni frequenter incum bere, et eleemosynas veras perficere. Desideria carnis non perficere, sed propriam frangere volun tatem: boni aliquid in se cum viderit, Deo appli care, non sibi: et malum a se factum cognoscat, et sibi imputet". Multum loqui non amare, sed custodire labia sua, ne dolum aut malum loquan tur. Diem judicii timere, gehennam expavescere, vitam æternam omni concupiscentia desiderare; non occidere, non adulterari, non furtum facere, non rem proximi concupiscere, non falsum testi monium dicere 100, sed omnes homines honorare, corpus custodire, vanas et caducas non amplecti delicias, jejunium et vigilias sanctas amare, paupe res recreare, nudos vestire, infirmos visitare, si tientes potare, mortuos sepelire, et diligenter eorum exsequias peragere, pro eisque orare et elee mosynas dare; dolentes consolari, et suis bonis refovere, et a malis actibus se alienum facere. Non esse superbum, non vinolentum, nec multum eda cem, non somnolentum, non pigrum, non murmu ratorem, nec detractorem; quia qui detrabit, non se, sed et multos alios occidit. Iram non perficere, nec iracundiæ tempus reservare. Dolum in corde non tenere, nec pacem falsam dare. Charitatem non derelinquere, nec jurare, ne forte perjurium, quod absit! fiat. Malum pro malo non reddere, nec injuriam facere, sed factam patienter sufferre. Inimicos diligere, maledicentes se non maledicere, sed magis benedicere, et persecutionem pro justi tia sustinere. Charitatem amare, et nullum odio habere; quia qui odit fratrem suum homicida est. Elationem fugere, zelum malum non habere, invi diam non exercere, nec contentionem amare. Cum discordantibus ante solis occasum in pacem redire, et de Dei misericordia nunquam desperare. Senio res venerari, et juniores diligere. Episcopos, sacer dotes suos, ac cunctos reliquos Ecclesiæ ministros, atque omnem plebem sibi commissam, verbo divino et mandato instruere ac dirigere, hosque omnes et corum episcopos tota animi virtute diligere ut ocu os suos, quia oculi sunt illorum. Eorum præce ptis in omnibus, obedire, etiamsi ipsi aliter, quod absit! agant, memores scilicet illius Dominici præ cepti: Quæ dicunt, facite: quæ autem faciunt, fa Illi ergo super istos sunt, non autem isti super illos; quoniam major a minore nec argui, nec ju dicari potest. Nullus se extollat erga doctores' ma gistros suos, quia discipulus super magistrum esse non debet, nec potest 10, "Nullus velit dici sanctus, antequam sit; sed prius sit, ut verius dicatur. Præcepta Domini, doctorumque ac magistrorum, factis quotidie adimplere, et in Christi nomine pro inimicis orare oportet. "Obedientia enim et humi liatio quæ magistris agitur, Domino exhibetur. Timor Domini delectabit cor, et dabit lætitiam et gaudium in longitudinem dierum. Timenti Deum bene erit in extremis, et in die defunctionis suæ benedice tur. Væ dissolutis corde, qui non credunt Deo, et resistunt mandatis ejus, et inobedientes ac contu maces sunt his qui ejus legatione funguntur: et ideo non protegentur ab eo. Væ his qui perdiderunt sustinentiam, qui dereliquerunt vias rectas, el diver terunt in vias pravas. Et quid facient, cum inspicere cœperit Dominus? Qui timent Dominum, non erunt incredibiles verbo illius: et qui diligunt illum, con servabunt viam illius. Qui timent Dominum, inqui rent quæ beneplacita sunt illi: et qui diligunt eum, replebuntur lege ipsius. Qui timent Dominum, præpa rabunt corda sua, et in conspectu illius sanctifica bunt animas suas. Qui timent Dominum, custodiunt mandata illius, et patientiam habebunt usque ad in spectionem illius, dicentes: Si pænitentiam non egerimus, incidemus in manus Dei, et non in manus hominum: secundum enim magnitudinem illius, sic et misericordia ipsius cum ipso est 18. Venite (inquit) filii, audite me, timorem Domini docebo vos 1**. Currite dum lumen vitæ habetis, ne tenebræ mortis vos compre hendant". Omnis qui vult vitam, et cupit videre dies bonos, prohibeat linguam suam a malo, et labia ejus ne loquantur dolum. Divertat a malo, et faciat bo num: inquirat pacem, et persequatur eam: quia oculi Domini super justos, et aures ejus ad preces eorum. Vultus autem Domini super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum ". Propterea nolite fieri sicut equus et mulus, in quibus non est intelle ctus. Sed lætamini in Domino, et exsultate justi, et gloriamini omnes recti corde ". Quia multi venient ab oriente et occidente, Domino dicente, et a se ptentrione atque meridie, et recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob 18. Propter quod ", deprecor te, frater charissime, ut doceas attentius hunc prædi cationis ordinem et absolutionum-dies, ut salventur animæ hominum, quæ occulta Dei virtute, quem debeant diligere, priusquam doceantur, agnoscunt. Operum vero ratio potestati et arbitrio uniuscujus 90 malo. 97 cap., 11.98 attribuere. " applicet. 100 Deut. v. f. se solum, ita ms. Just. prætendere. Castitatem, ita ms. c. 1 Joan. m, 15. 2, q. 7, Sacerdote.. Matth. XXIII, 3. Conc. Rom. v, 1 quo. Joan. x11, 35. 1 Psal xxx, sub Symmacho. * porlandi. ac. 10 Matth. x; Luc. VI. c. 4 Reg. S. Benedicti. 6. Eccli. 1, 12, 13. Eccli. 1, 15 et seq. 1 Psal. xxx, 12. 13. Psal. xxxi, 9, 11. 18 Luc. XIII, 29 Recoguit. w.

S. CLEMENTIS I ROM. PONT. OPERA DUBIA. ad Deum, ubi judicium operum nostrorum det. Unaquæque etenim res suum tempus habet et lo cum. " Operum hic locus, hoc tempus est; meri torum, sæculum futurum. Curratur igitur per viam mandatorum Dei, et a beatorum præceptorum Do mini institutis, et a Spiritus sancti doctrina non recedatur. Quapropter præparanda sunt corda no stra ac corpora, sanctæ mandatorum ejus suorum que episcoporum ac prædicatorum" obedientiæ militatura, ut suæ gratiæ jubeat nobis auxilium ministrari, et fugientes gehennæ poenam, ad vitam valeamus omnes pervenire æternam. que permittitur, et hoc ipsorum est proprium. De- sine dubio et vacui ab operibus bonis pergemus siderium vero habere erga doctorem veritatis, hoc a Patre cœlesti donatum est. Sed salus in eo est, ut voluntatem ejus, cujus amorem et desiderium, Deo largiente, conceperis, facias; ne dicatur sermo ejus ad nos, quem idem dixit: Quid autem me dici tis, Domine, Domine, et non facitis quæ dico "? Est ergo proprii muneris, ut unusquisque sit, prout Dominus noster dederit, perfectus in Ecclesia, mit tensque semina divina, ut de nobis, non prædictus sermo, sed ille dicatur, quem alibi Dominus noster dixit: Ideo, inquit, omnis scriba dottus in regno cælorum, similis est homini patrifamilias, qui pro fert de thesauro suo nova et vetera". Nullus ergo", inquit, impediat ordinem, aut locum occupet irra tionabiliter, vel temporum permutet vices; sed primo que sit justitia ejus, quæ voluntas, requiramus, ut bonis operibus ac Dei gratia repleamur. Deus enim his qui recte sentiunt et bona agunt præsto est, quoniam hic manifestat seipsum. Nam si quis velit (antequam actus suos emendet) de his requirere, quæ non potest invenire, stulta et inefficax erit hu jusmodi inquisitio. Tempus enim breve est, et in judicio Dei gestorum causa agitur, non quæstionum. Ideoque ante omnia hoc quæramus, quid nos aut qualiter agere oporteat, ut æternam vitam consequi mereamur. Nam si exiguum hoc tempus vitae per inanes occupamus et inutiles quæstiones, inanes "Hæc itaque, frater charissime Jacobe, ab ore" sancti Petri jubentis accepi, tibique, ut optabas, insinuare studui, ut servari omnia immaculata præcipias, quia ecclesiastica non oportet negligen ter, sed diligenter expleri negotia. Hæc ergo præ cepta nemo credat absque sui periculo negligere vel dissimulare, quia in judicio Dei ignis æterni tormenta sustinebit, qui ecclesiastica decreta ne glexerit. Qui vero te audierit, ut jusserat minister ** Christi Jesu, gloriam accipiet. Qui autem te non au dierit, imo loquentem Dominum per te, ipse sibi damnationem accipiet. Curandum " ergo et attenden dum est nobis omnibus, quod in perpetuum expedit, ut Christi passionibus per patientiam participemus, atque regni ejus mereamur esse consortes. Amen. De sacratis vestibus et vasis. CLEMENS "Roman Ecclesiæ præsul, JACOBO Jesu Christi si negligenter erogetur, et presbyter Hierosolymorum episcopo. **Quoniam, sicut a beato Petro apostolo accepi mus, omnium apostolorum Patre, qui claves regni caslestis accepit, qualiter tenere debemus de sacra mentis, quæ geruntur in sanctis, te ex ordine nos lecet instruere. *Tribus enim gradibus commissa sunt sacramenta divinorum secretorum, id est presbytero, diacono et ministro", qui cum timore et tremore clericorum, reliquias fragmentorum corporis Dominici custodire debent, ne qua pu tredo in sacrario inveniatur ne cum negligenter agitur, portioni corporis Domini gravis inferatur injuria. Communio enim corporis Domini nostri minora non curet admonere officia, gravi anathe mate" et digna humiliationis plaga feriatur. Certe tanta in altario holocausta offerantur, quanta populo sufficere debeant. Quod si remanserint, in crastinum " non reserventur, sed cum timore et tremore, clericorum diligentia consumantur. Qui autem residua corporis Domini, quæ in sacrario relicta sunt, consumunt, non statim ad commu nes accipiendos cibos conveniant; ne "putent sanctæ portioni commisceri cibum, qui per aqua liculos digestus, in secessum funditur. Si ergo mane Dominica portio editur, usque ad sextam jejunent ministri qui eam consumpserunt. Et si Luc. vi, 46. Matth. XIII, 52. "Recognit. 2. "Clem., ep. 3. " præf. Reg. S. Benedicti 3 Clem., ep. 2. utilis erit m. J. C. et. currendum. In altero e mss. nostris, qui sunt ex antiquissimis, titulus est: Item epistola præceptorum S. Clementis Pape, missa Jacobo fratri Domini. In altero: Incipit prima. S. Clementis Romani ad Jacobum de sacramentis Ecclesiæ. Ita "C. H. Clemens Harduinus, qui ex prædictis codicibus has variantes lectiones animadvertit. Jacobo charissimo. De consec. distinct. 2, Tribus gradibus. a Humb. adv. Nicetam. hypo diacono. Luc. cod. legit et si negligenter agendo portionem corporis (manus antiqua addit et sanguinis) Domini N. J. C. presbyter minora non cural, elc. percussus ex c. Just. * De consec. distinct. 2, Tribus gradibus, vel Tanta in. Et in Decret. Ivo. lib. 1. Ms. In crastinum. 7 Humb., cit. loco. nec.

ante triduum profiteretur, panes propositionis manducavit. By Ad Dominica autem mysteria tales eligantur, qui ante ordinationem suam conjuges suas tion noverint ". Quod si post ordinationem, ministro altaris contigerit proprium invadere cubile uxoris, sacraril non intret limina, nec sacrificii portitor flat, nec altare contingat, nec ab offerentibus holo causti oblationem suscipiat, nec ad Dominici cor Certia vel quarta hora aooeperint, jejunent usque ad sceret, si mundus esset a muliere, cum se mundum vesperam. Sic secreta sanctificatione æterna custo dienda sunt sacramenta. De vasis sane sacris ita gerendum est: Altaris palla, cathedra ", cande labrum et velum, si fuerint vetustate consumpta, incendio dentur, quoniam non licet ea quæ in san ctuario fuerint, male tractari, sed incendio universa tradantur. Cineres quoque eorum in baptisterio inferantur, ubi nullus transitum habeat, aut in pariete, aut in fossis pavimentorum jactentur, ne introeuntium pedibus inquiuentur. Nemo per "poris portationem accedat, nec aquam sacer ignorantiam clericus palla mortuum credat obvol vendum, aut diaconus scapulas operire velit ", quæ fuit in altari, aut certe quæ data est in men sam + Domini. Qui hæc fecerit, vel leviter quasi nihil et negligenter habuerit divina mysteria ", diaconus triennio, sexque mensibus a Dominico alienus erit altari, gravi percussus anathemate. Quod si clericum presbyter non commonuerit ", decem annis et quinque mensibus excommunicatus sit; propterea quod de Dominicis sacramentis sub jecta sibi non commonuerit ministeria, et postea cum grandi humilitate matri reconcilietur Eccle siæ. "Pallas vero et vela, quæ in sanctuarii sor didata fuerint ministerio, diaconi cum humilibus ministris juxta "sacrarium lavent, non ejicientes foras a sacrario velamina Dominicæ mense, ne forte pulvis Dominici corporis male decidat a sin done foris abluta, et erit hæc operanti peccatum idcirco intra sacrarium ministris præcipimus, hæc sancta " cum diligentia custodire. Sane pelvis nova comparetur, et præter hoc nihil aliud tangat. Sed nec ipsa pelvis velis apponatur lavandis, nisi quæ ad Dominici altaris cultum pertinent. "Pallæ altaris solæ in ea laventur, et in alia vela janua Tum". De velis autem januarum "cura sit" ostiariis ex admonitione majorum, ne quis negli gens aut ignarus ad velum januæ domus Domini manus incondite tergat; sed statim poercitus di scat omnis homo, quia velum atrii domus Domini sanctum est. "Præcipimus etiam ne excommuni cato "Ecclesiæ, sive laico, de fragmentis oblatio num Domini ponatur ad mensam. Unde scis tu, qui passim sacrarii panes indignis impéndis, unde nosti, si a mulieribus mundi sunt hi quibus bene lotus calix, diacono peccatum flat offerenti. impendis? Hinc et David ab Abimelech "sacerdote interrogatus, cum panes sibi ad comedendum po dotibus porrigat ad manus. Ostia "forinsecus claudat, minora gerat officia, urceum sive calicem ad altare non sufferat ". Si forte quispiam pre sbyter, sive diaconus, sacrarii sindonem vel velum, subtracta vendiderit, ** Judæ Iscariotis similis æsti mabitur ". Qui propter cupiditatem fecerit hoc opus, noverit se supradicti Jude suscepturum pœ nam ". Clericus vero solus ad feminæ tabernacu lum non accedat, nec properet, sine majoris natu principis jussione. "Nec presbyter solus cum sola adjungatur, sed duobus adductis testibus visitet infirmám. Nec solus cum sola Temina fabulas mi sceat. Nec archidiaconus aut diaconus, sub præ textu officii humilitatis ", frequenter domicilia matronarum, aut forte per clericos aut domesticos ejus, matronæ mandent secreti " aliquid. Si cogni tum fuerit, et ille deponatur, et illa a liminibus arceatur Ecclesiæ. Sed si forte aliqua intercessio fuerit, episcopo suggeratur. Et si talis est, ad quam debeat ire pio " interventu ipse pergat. Sin autem, de latere suo dirigat, cum duobus aut tribus, qui hoc sanare debeant ". Sane ad visitandam mulie rem infirmam nullus clericus ingrediatur, nisi cum duobus aut tribus. Nemo tamen clericorum "** cum extranea habitet femina ", nisi proxima aut soror fuerit. Et hoc cum magna sollicitudine fiat. Non ignoramus malitias Satan. Universa hæc cum mansuetudine ecclesiastica complenda sunt mini steria. Negotium enim Dei non decet negligenter expleri. Iterum atque iterum de fragmentis Domi nici corporis demandamus. Calicem vero ad per ferendum sanguinem Domini, præparatum cum tota munditia ministeril, minister præparet, ne, non Ita cum omni honestate, cuncta quae supra expo suimus, oportet impleri. Tales ad ** ministerium * canthara. De consec. distinct.:Altaris palla. "De consec. distinct. 1: Nemo per. "Conc. Ara., eap. 3, et 5; Autiss. 12, 13. Ms. in mensa; at Gratianus in mensam. Ms. habuerit ministeria. Ms. admo nuerit, et ita rursum postea Ivo. part. 1, c. 266. Ms. intra, ut mox. In ms. absunt hæc. duo verba. Ms. non. "Ms. Palle, in alia pelve laventur, et in. Absunt &c. Justelli. "De con sec. distinct. 2: Tribus gradibus, & Tanta in. Ms. etiam cura sit, cæteris omissis, de velis autem januarum. Matisc. 11, c. 6. Ms. ne unquam extero. sanctuarii. Ita ms. at Vulgata,et He bræa Achimelech. Aliter in mss. Hard. et Just. quæ reservantur notis. Ms. qui ante ordinationem conjuges suas noverint. "Scilicet, si semper continere noluerint. Sic legit hunc locum et interpretatur Hum bertus cardinalis, tempore Leonis IX, lib. contra Nicetam, portionem c. Just. "sed. Ms. aquam sacerdotum porrigat manibus; ostia, etc. urcium sane ad 25, III Brac. 3. "Ms. Inde similis aestimabitur Scariotis. sententia, quoniam inferius repetitur. Turon. 1, 2, 9. Ms. debeat sanare. In ins. abest vox ea clericorum. et Patribus. "Distinct. 23: Tales ad. altare suggeral. c. Har. et Just. II Tur. "Hipp. 26. In ms. deest hæc integra hum. vel officii. Ms. secretin.pro. Euverty, de qua sæpe in conciliis

S. CLEMENTIS I ROM. PONT. OPERA DUBIA. animum misericordem et piam mentem. Neque dives conversionem suam differat pro sollicitudine særu lari, dum cogitat quomodo dispenset abundantiam frugum. Neque dicat intra semetipsum: Quid fa ciam? ubi recondam fructus meos? Neque dicat animæ suæ: Habes multa bona reposita in annos mul tos, epulare et lætare. Nam dicetur ei: Stulte, hac nocte auferetur abs te anima tua, et quæ parasti cu jus erunt? Itaque festinet ad pœnitentiam omnis ætas, omnis sexus omnisque conditio, ut vitam consequatur æternam. Juvenes quidem in eo grati sint, quod in ipso impetu desideriorum, cervices suas jugo subjiciunt disciplinæ. Senes et ipsi lau dabiles, quia multi temporis consuetudinem, in qua male præventi sunt, pro Dei amore" commu tant. Nemo ergo differat, nemo cunctetur. **Quæ enim causa cunotandi est ad bene agendum? Ani mus sibi male conscius, dum videtur sibi nullam pœnam pati, credit quia non judicet Dominus; cum abuti patientia Dei, et non intelligere parcen tis benignitatem, jam sit magna damnatio. Unde scriptum est: Maledictus omnis qui opus Doniini negligenter agit". Quapropter pastoralis ordinis est, infatigabiliter revocare, quidquid ad corre ctionem populorum, imo magis filiorum spiritua lium quantum est fas intelligere, cognoverit per tinere, et non, quod absit! cum suo periculo alie næ spei per solam negligentiam facere detrimen tum; sed quod ad generalis salutis spectat com eligantur clerici, qui digne possint Dominica sacra- convertar. Non requirit a te Deus pecuniam, sed menta tractare. Melius est enim Domini sacerdoti paucos habere ministros, qui possint digne opus Dei exercere, quam multos inutiles, qui onus grave ordinatori adducant. principio epistolæ usque ad hunc locum, de sacramentis delegavi bene intuen dis": ubi non murium stercora inter fragmenta Dominicæ portionis appareant, neque "putrida per negligentiam remaneant clericorum, et convenien tes, qui accipere sibi medicinam desiderant, pu trida cum viderint, magis cum ridiculo et fastidio videantur accipere, et in peccatum magis decidant per negligentiam clericorum. Quapropter nemo clericorum ultra hæc dissimulet, aut negligere ul latenus audeat, sed libenter, quæ jussa sunt, ex pleat, et sacramenta divina nequaquam negligenter contrestet. Ideoque tam juvenes quam senes de his, et de omni conversatione sua, et conversione, et poenitentia valde esse sollicitos oportet, satisque agere, ut, hæc condigne agant, et de reliquo or nent tam clerici quam. sæculares animas suas or namentis dignissimis, dogmatibus scilicet veritatis, decore pudicitiæ, splendore justitiæ, candore pietà tis, aliisque omnibus, quibus compositam " decet esse rationabilem mentem. Tum præterea declinare a consortiis inhonestis et infidelibus, et societates habere fidelium, atque illos frequentare conventus, in quibus de pudicitia, de justitia, de pietate tra ctatur. Orare semper Deum ex toto corde, et ab ipso petere quæ decet, ipsi gratias agere, veram poenitudinem.gerere præteritorum gestorum, àli-pendium, salubri necesse est providerė tractatu. quantulum etiam, si possibile est, per misericor. dias pauperum juvare pœnitentiam. Per hæc enim facilior venia dabitur, et indulgenti citius indulge bitur. Quod si provectioris ætatis sit is, qui ad pœnitentiam venit, eo magis gratias agere debet Deo, quod postquam finis est omnis impetus con cupiscencie carnalis, scientia veritatis accepta, nulla ei imminet pugna certaminis, per quam, in surgentes adversus animam, reprimat corporis vo luntates". Superest ergo ei in agnitione veritatis, et misericordiæ operibus exerceri, ut afferat fru clus dignos poenitentiæ. Nec putet, quia in tempo ris longitudine documentum conversionis ostendi tur, et non in devotionis ac propositi firmitate. Deo et illi qui ex eo nati sunt, sub maledicto facti enim manifestæ sunt mentes, quia non temporum rationem colligit, sed animorum. Ipse enim probat, si quis, agnita veritatis prædicatione, non distutit, neque tempus negligendo consumpsit, sed statim et, si dici potest, eodem momento præterita per horrescens, futurorum desiderium cepit, et in amo rem regni cœlestis exarsit. Propter quod nemo ve strum ultra dissimulet, nec retro respiciat, sed ad Evangelium regni Dei libenter accedat. Non di cat pauper: Quia, cum dives factus fuero, tune Homini religioso parum esse debet inimicitias aliorum non exercere, vel non augere male lo quendo, nisi eas etiam exstinguere bene loquendo studuerit. Ecce oris nostri buccina ad aures ho minum personamus, neque se deinceps excusabit non monitum, qui, quod sequi debeat, tam verbis quam litteris edocetur. Qualis autem condemna tio, et qualis imminet maledictio his qui in patres peccant, divina nos docet Scriptura. Si enim Cham filius Noe, cum vidisset nudum suum patrém, quoniam non cooperuit patris corporalis nudita tein, sed egressus, nuntiavit eam fratribus, et illi vestimento eum cooperuerunt; ipse quidem Cham sunt; qui autem cooperuerunt, magnam benedictio nem meruerunt; multo magis isti majore et am pliore condemnatione digni sunt qui patribus ob viare, aut contra eos insurgere nituntur, aut inju riam vel contumeliam eis inferre moliuntur; quo niam qui eis resistit, Deo resistit, et qui eis inju riam vel contumeliam facit, Deo, cujus legatione funguntur, facil: Expavil colum super hoc, et hor ruit amplius vehementer, dicit Dominus. O intole rabilem malignitatem! o linguam loquentem ini 17 comptam, ita ms. TB fracius. 7 tuendis. 76 S. Greg. in 'Sacram. cap. De ord. subdiaconi. 19 voluptates. 80 contempsit. 811.uc. xi, 19, 20. * timore. 83 Aug. in Ps. ix. apud Prosperum, sent, 138. Jerem. XLVII. 98 Prosper. sent. 178. Calixt. ep. 1. 82. Quæst 7, Sacerdotes, et reliqui. Justinia. de 3 capitulis. 83 Gen. IX. 89 corporalem. en Jer. 1.

quitatem contra Deum, et mentem in altitudinem gite, et veritatem corde proferte, quoniam multos cornu extollentem! Et iterum: Impone, homo, tur lingua ostium et seram". Cessa in altitudinem extollens, et loquens adversus. Deum iniquitatem et proximam tuum. Quousque insultas patienti Christo et fratribus? Hæc nos familiarius do cebat, et hæc nobis publicitus " prædictus ma gister et instructor atque ordinator noster, princeps apostolorum Petrus, in Ecclesia præ dicabat, exemplum dans, ut et nos similiter facia mus: Hamiliamini, inquit, in conspectu Domini, et exaltabit vos". Nolite detrahere alterutrum, quoniam qui detrakit fratri, aut qui judicat fratrem suum, detrahit legi, et judicat legem. Qui autem indical legem, non est factor legis, sed judex. Bans est enim legislator et judex, qui potest perdere et liberare. Tu autem quis es, qui judicas proxi nem. Non oportet. Non præcipit nos judicare in vicon, sed magis auxilium ferre." Væ erit, inquit, his qui fratres tribulant, et eis qui eos persequun tur. Vos autem quanto amplius tribulamini, tanto purgatiores atque beatiores efficiemini, si tamen ipsa tribulatio patienter fuerit supportata. Quod. etiam ipse nos Dominus docuit: Beati qui persecu tionem patiuntur propter justitiam ". Et item: Beati eritis, cum vos oderint homines, et persecuti vos fue rint, et ejecerint nomen vestrum tanquam malum. Gaudete in illa die et exsultate, quoniam merces ve stra multa est in cœlo". Unde et ipse alt: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tao, et ex tote anima lata, et ez tolis viribus tuis, et proximum tuum sicut teipsum. Non enim, inquit, recte diligit Deum, qui-fratrem insequitur: nec diligit proximum qui ei detrahit, vel qui illum accusat; quia quod sibi quis fieri non vult, hoc alteri nullatenus facere debet. Discite, inquit, filii mei, sapientiam, et tene tote dam rectam, et amplectimini charitatem, ut non excidatis. Data est enim & Domino potestas, et virtus ab Alliesimo, qui interrogabit opera vestra, et cogita-hon integra custodierit, sit anathema usque ad ad siones scrutabitur vestras. Qui autem custodierint justitiam juste judicabuntur: et qui didicerint justa, juste invenient quid respondeant. Semper cavetote. Præcepit enim ne aliquando peccato con sentiamus et prætermittamus præcepta Dei nostri. 10 Ecclesias per congrua et utilia facite loca, quæ divinis precibus sacrare oportet, et in singulis sa cerdotes, divinis orationibus Deo dicatos, poni. Quos ab omnibus venerari oportet, et non quoquam gravari. Semper vitate mala, et pro animabus ve stris ne confundamini dicere verum. Mendacia fu jam supplantavit suspicio". Charitatem semper di.. ligite. et fratres adjuvate. Erunt enim quasi non sint et peribunt viri qui contradicunt vobis. Unde et Dominus ait: Qui vos audit, me audit; et qui vos spernit, me spernit; et qui spernit me, spernit eum qui me misit. Et item: Qui enim non est adversum vos, pro vobis est. Quisquis enim potum dederit vobis ca licem aquæ in nomine meo, quia Christi estis, amen dico vobis, non perdet mercedem suam. Et qui scanda lizaverit unum ex his pusillis credentibus in me, bo num est el magis, si circumdaretur mola asinaria collo ejus, et in mare mitteretur. Et si scandalizave rit te manus tua, abstinde illam. Bonum est tibi de bilem introire in vitam, quam duas manus habentem ire in gehennam, in ignem inexstinguibilem, abi ver mis eorum non moritur, et ignis non exstinguitur. Et si pes tuus scandalizat te, amputa illum. Bonum est tibi, claudum introire in vitam æternam, quam duos pedes habentem, mitti in gehennam ignis inexstingui bilis, ubi vermis eorum non moritur, et ignis non ess tinguitur. Quod si oculus fuus scandalizat te, ejice eum. Bonum est tibi luscum introite in regnum Dei, quam duos oculos habentem mitti in gehenua ignis, ubi vermis eorum non moritur, et ignis non exstinguitur. Omnis enim homo igne salietur, et omnis victima salietur. Bonum est sal: quod si sal insulsum fuerit, in quo illud salietis? Ilabete sal in vobis, et pacem habete inter vos; quia quisquis ve strum recte docuerit, et juste vixerit, habebit glo riam. Qui autem secus egerit, indubitanter poenam sustinebit. Ideo bona agere vos semper oportet, ut bravium æternæ vitæ percipiatis. cornu. publice. stols. Alex., ep. 1. "Matth. v, 10. * Eccli. xxviii, 1 Petr. v. Ibid., 11. sale salietur. His ergo bene parete sententiis. Ne quis hæc præ cepta minime credat implenda, et judicio Dei æter ni ignis tormenta sustineat, qui ecclesiastici operis sacra neglexerit. Hec igitur, frater Jacobe, de ore sancti Petri jubentis audivi: Si quis præcepta hæve ventum Domini nostri Jesu Christi. Hæc præcepta a sancto Petro apostolo accepi; et tibi, frater charis sime, insinuare curavi, ut servari omnia præcipias sine macula. Si quis vero audierit te, utilis erit mi nister Jesu Christi. Qui autem non audierit te, imo loquentem Dominum per te, ipse sibi damnationem aecipiet. Omnipotens Deus, charissime, sua te pro lectione custodiat, atque ad ecclestis remunerationem patriæ, multiplici animarum fructu perducat. Deus te iterum iterumque incolumem custodiat, reveren tissime frater. Amen. Jac. iv, ad quem tamen hæc scribi dicitur epi Matth. xx, 37. Sap. I, 4. crediderint. "Abest hæc vocula a c. Just. 0 10 q. 7, Ecclesias per., et de cons. dist. 1, Ecclesias. Ec cli. Iv Eccli.. Luc. x, 16. lib. vii. Marc. 1, 39 el seq. S. Greg. ep. 27,

S-CLEMENTIS I ROM. PONT. OPERA DUBIA. AD EPISCOPOS, PRESBYTEROS, DIACONOS, ETC., ET UNIVERSOS FIDELES, DE OFFICIO SACER Rufino Torano Aquileiensi presbytero interprete. CLEMENS urbis Romæ episcopus omnibus coepis- nime crediderit doctoribus et episcopis suis, non copis, presbyteris, diaconis ac reliquis clericis, et cunctis principibus majoribus minoribusve, omni busque generaliter fidelibus benedictio, claritas et gloria in gratia Dei, quæ data est nobis in Christo Jesu Domino nostro. benevolus, sed rebellis atque inobediens exstiterit, fructum non germinabit nec parlet, sed similis est arbori illi, de qua Dominus ait: Omnis arbor qua non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mit tetur, Primus enim pontifex Aaron, chrismate compositionis perunctus, princeps populi fuit; et tanquam rex, primitias et tributum per capita acce pit a populo: et judicandi populum sorte suscepta, de mundis immundisque judicabat. Sed et si alius ex ipso unguento perunctus est, virtute inde con cepta, etiam ipse rex aut propheta aut pontifex fie-. bat. Quod si temporalis gratia ab hominibus com posita, tantum potuit, intelligite jam quantum sit illud unguentum, quod a Deo de virgulto vitæ pro latum est, cum hoc quod ab hominibus factum est, tam eximias inter homines conferat dignitates. Quid enim in præsenti sæculo propheta gloriosius, pon tifice clarius, rege sublimius? Omnis enim pontifex sacro chrismate perunctus, et in civitate constitu tus, Scripturis sacris conditus, charus et pretio sus hominibus oppido esse debet. Quem, quasi Christi locum tenentem, honorare omnes debent, ei que servire, et obedientes ad salutem suam fideliter existere, scientes quod sive honor, sive injuria, quæ ei defertur, in Christum redundat, et a Christo in Deum. " Audire ergo eum attentius oportet, et ab ipso suscipere doctrinam fidei, monita autem vitæ a presbyteris inquirere, a diaconis vero ordinem di scipline, Propter quod deprecor vos conservos et adjutores meos, ut discatis attentius animarum cu ram gerere, et pro omnibus stare, maxime tamen pro his qui in cultu divino laborant. Ecclesiarum omnium curam habetote, servisque earum adjuto rium præbete, viduarum religiosam curam gerite, pupillos enixius liberate", pauperibus misericor diam facite, juvenes pudicitiam docete. Et, ut bre viter totum dicam, alterutrum vos, in quibus res poposcerit, sustentate. Deum colite, qui creavit cœ lum et terram, et Christe credite, invicem vos dili gite, et misericordes estote in omnes, non verbo solo, sed opere et rebus implete charitatem "." Agi te pro viribus, conservi dilectissimi, quia bonum est ut unusquisque vestrum, secundum quod potest, prosit accedentibus ad fidem religionis nostræ. Et ideo no vos pigeat, secundum sapientiam, quæ vo Urget nos, fratres, multus amor vester, et reli giosa invitat devotio, quia debitores sumus, ut quæ dam vobis scribamus. Vos ergo, qui sacerdotio Do mini fruimini, et in specula estis positi, plus scire oportet, ut subditos vobis populos pleniter docere possitis, eisque ad regna colorum ducatum præbe Te, Deo annuente, valeatis. Unde et ipsa per se Ve ritas ait: Vobis datum est nosse mysterium regui Dei, cæteris autem in parabolis", etc. Propter quod consilium do unicuique vestrum, constanter docere verba divina; et discentibus, libenter accommoda re aurem verbo Dei. Vestrum enim, quia legatione Domini fungimini, est docere populos; eorum vero est vobis obedire ut Deo 10. Si autem vobis episco pis non obedierint omnes presbyteri, diaconi ac sub diaconi, et reliqui clerici, omnesque principes, tam majoris ordinis quam inferioris, atque reliqui po puli tribus et linguæ non obtemperaverint, non so lum infames, sed et extorres a regno Dei et con sortio fidelium, ac a liminibus sancte Dei Ecclesta alieni erunt. Nam vestrum est eos instruere; eo rum est vobis obedire ut Deo, cujus legatione fun gimini, dicente Domino: Qui vos audit, me audit, el qui vos spernil, me spernit "; et: Qui vos recipit, me recipit, et qui me recipit, recipit eum qui me mi sit "Nihil enim injustius vel inhonestius est, quam filios patribus rebelles, aut clericos vel laicus do ctoribus, seu discipulos magistris inobedientes vel protervos existere. Novimus enim primum homi nem per inobedientiam cecidisse: idcirco omnes boc vitium summopere cavere monemus. Et quia Dominus superbis resistit, humilibus autem dat gra siam ", Dominus noster mittens vos vice sua in loco apostolorum ad prædicandum, præcepit vobis doce. re omnes, omnesque vobis fideliter obedientes, ut ipsi, existere; quoniam nec aliter terra pariet fru ctus suos, nisi culta receperit semen, et irrigata germinaverit, et pariat quae est paritura. Sic et omnis homo, qui libenter non receperit verbum Dei, illudque in corde suo germinare non siverit, ac mi "In ms. nostro titulus est: Item incipit Epistola generalis Clementis pape, omnibus tam majoribus, quam inferioris ordinis clericis, ac cunctis fidelibus scripta. HARDUINUS. In c. Just. dicitur epistola generalis. Luc. vi, 10. 111. q. 3, Si autem vobis.- Conc. Tribur., c, 8. Luc. x, 16. Matth. x, 40. "Jacob, tv, 6, et 1 Petr. v. 5. 14 Matth. VII. 19. Recognit. 1. 16 eruditus. Riccognit. 3, c. 66. Dist. 5, Audire episcopum. "juvale. repleti charitate. Recognit. 3, c. 37.

S. CLEMENTIS I ROM. PONT. OPERA DUBIA. Nune autem, quia liberum est animo, in quam vellt concurrere. Propter hoc denique verus propheta, partem declinare-judicium suum, et quam proba verit, eligere viam; constat evidenter, inesse homi nibus arbitrii libertatem. Igitur priusquam au diat quis, quod ei expedit, certum est quia ignoret el ignorans vult et desiderat, quod non expedit agere, propter quod pro hoc non judicatur. Cum vero audierit causas erroris sui, et rationem veri tatis, acceperit, tunc si permanserit in his errori bus, quibus dudum fuerat præventus, recte jam vocabitur ad judicium, daturus poenas, quia vitæ hujus spatium, quod ad bene vivendum accepit, in ludibriis consumpserit errorum. Qui vero audiens hæc, libenter accipit, et gratulatur bonorum sibi doctrinam fuisse delatam; requirat intentius, et discere non desinat, usquequo cognoscat, si est vere aliud sæculum, in quo bonis præmia præpa rata sint. Et cum certus de hoc fuerit, gratias agat Deo, quod sibi veritatis lumen ostenderit, ac de *cætero dirigat actus suos in omnibus operibas bo nis, quorum sibi in futuro mercedem certus est præparatam, demirans per omnia et stupens cæte rorum hominum errores, et quod ante oculos posi tam veritatem nemo videat. Ipse tamen gaudens super divitias sapientiæ, quas invenit, satiabiliter" his perfruatur, et exercitio bonorum operum dele cletur, festinans ad sæculum futurum mundo corde et para conscientia pervenire, ubi etiam videre Deum regem omnium possit. His autem omnibus careré nos et fraudari, sola facit ignorantia. Dum enim ignorant homines, quantum boni habeat scientia, ignorantiæ malum de se non patiuntur excludi; nesciunt enim quanta sit in horum per mutatione diversitas. Propter quod consilium de unicuique discenti, libenter præbere autem verbo Dei, et cum amore veritatis audire quæ dicimus, ut mens optimo semine suscepto, per bonos actus letos afferat fructus. Nam si, me docente ea quæ ad salutem pertinent, recipere quis abnuit, et animo pravis opinionibus occupato obsistere nititur; on ex nobis, sed ex semetipso habebit pereundi cau sam. Debet enim justo judicio examinare quæ dici mus, et intelligere, quia verba loquimur veritatis, ut cognitis his quæ sunt, ut sunt, in bonis actibus dirigens viam suam, regni coelorum possit particeps inveniri, subjiciens sibi carnis desideria, et domi nus eorum factus, ut ita demum etiam ipse flat dominatoris omnium jucunda possessio. "Nam qui permanet in malo, et servus est mali, non potest effici portio boni, donec permanet in malo; quia ab initio, ut ante jam diximus, duo regna statuit Deus; et potestatem dedit unicuique hominum, ut illius regni fiat portio, cut se ad obediendum ipse subje cerit. Et quia definitum est apud Deum, non posse unum hominem utriusque regni esse servum; omni studio date operam, in boni regis aulam Recognit. v. c. 7, totidem verbis. ibid., c. 9. foedum. Matth. vi, 24. * Gen. XLIX, 10. Recognit. v, c. 12. cum esset præsens nobiscum, et quosdam ex divi tibus negligentes erga Dei cultum videret, hujus rei ita aperuit veritatem: Nemo potest, inquit, duobus dominis servire; et: Non potestis Deo servire et mammona "; mammona, patria eorum voce, divi tias vocans. "Hic ergo verus propheta, qui in Ju dæa nobis apparuit, ut audistis; qui, stans publice, sola jussione faciebat cæcos videre, surdos audire, fugabat dæmones, ægris sanitatem reddebat et mor tuis vitam: cumque nihil esset ei impossibile, etiam cogitationes hominum pervidebat, quod nulli est possibile, nisi soli Deo. Hic annuntiabat regnum Dei; cui nos de omnibus quæ dicebat, tanquam vero prophetæ, credimus; firmitatem fidei nostræ non solum ex verbis ejus. sed et operibus assumen tes; quia dicta legis, quæ ante multas generationes de præsentia ejus exposuerant, in ipso designantur, et imagines gestorum Mosis, et ante ipsum patriar cha Jacob, ipsius per omnia typum ferebant. Tem pus quoque adventus ejus, hoc est ipsum in quo venerat, prædictum ab his constat; et super omnia, quod esset a gentibus exspectandus, sacris litteris comprehensum est, quæ in eo pariter universa com pleta sunt. Quod autem Judæorum propheta" præ dixit eum a gentibus exspectandum, supra modum in eo fidem veram firmat. Si enim dixissel a Judæis exspectandum, non aliquid eximium prophetasse * videretur, quod a contribuli populo, et a propria gente speraretur is, cujus adventus ad salutem mundi fuerat repromissus. Videtur enim magis con sequens ratio esse, ut hoc fieret, quam quod præ dicebat magnificentia prophetalis. Nunc autem cum prophetæ dicant, omnem illam spem, quæ de salute mundi repromittitur, et novitatem regni, quæ in struenda per Christum est, atque omnia quæ de eo indicantur ad gentes esse transferenda, jam non Secundum consequentiam rerum, sed incredibili quodam vaticinationis eventu, magnificentia pro phetica confirmatur. Judæi namque ex initio, ad fore aliquando hunc virum, per quem cuncta repa rentur, verissima traditione susceperunt; et quo tidie meditantes ac prospicientés, quando ejus fieret adventus; ubi adesse eum viderunt, et signa ac prodigia, sicut de eo scriptum fuerat, adimplentem; invidia excæcati; agnescere nequiverunt præsentem, in cujus spe lætabantur absentis. Intellexerunt tan tum sancti apostoli, qui a Deo electi sunt, et nos, qui post ab eis electi sumus. Hoc autem provi dentia Dei factum est, ut agnitio boni hujus etiam gentibus traderetur; et hi qui nunquam de eo au dierant, nec a prophetis didicerant, agnosceren' eum; illi vero, qui quotidianis meditationibus eya nuerant, ignorarent. Ecce enim nunc per vos, qui præsentes estis,, et desideratis audire doctrinam ac jura fidei ejus, et agnoscere quis et quomodo et qualis "insatiabiliter. Recognit., ibid., c. 8 * Recognit., Recognit. v, c. 10. "Recognit, ibid., c. 11. 10 Agg. 11.

sit ejus adventus, prophetica veritas adimpletur. luceat omnibus qui in dome sunt ". Si quis 'ergo "Hoc enim prophetæ prædixerant, quia a volis quærendus esset, qui de eo nunquam audistis. Et ideo videntes in vobis ipsis prophetica dicta com pleri, buic uni recte creditis, hunc recte exspecta tis, de hoc recte inquiritis, ut non solum exspecte tis eum, sed et hæreditatem regni ejus credentes consequamini, secundum quod ipse dixit, quia unusquisque illius fit servus, cui se ipse subjece rit. Propterea ergo vigilate, et Dominum Deum que nostrum vobis conscribite Dominum, qui et call ac terræ Dominus est. Et ad ipsius vos ima ginem ac similitudinem reformate, sicut ipse verus propheta docet, dicens: Estote boni, et misericordes sicut et Pater vester coelestis misericors est, qui oriri facit solem suum super bonos et malos, et pluit super justos et injustos. flunc ergo imitamini, et hunc timete; et sicut mandatum datur hominibus, Do minum Deum tuum timebis, et illi soli servies. "Infidelibus quidem dormit Dominus, et absens habetur his a quibus esse non creditur, et manda tis ejus non obediunt; atque ob id illis videtur quasi dormire Dominus, quia pro peccatis suis non exaudiuntur. Quapropter cunctis fidelibus, et summopere omnibus presbyteris et diaconis et re liquis clericis attendendum est ut nihil absque episcopi proprii licentia agant. Non utique missas sine ejus jussu quisquam presbyterorum in sua parochia agat, non baptizet, nec quidquam absque ejus permissu faciat. Similiter et reliqui populi, majores scilicet ac minores ", per ejus licentiam, quidquid agendum est, agant: nec sine ejus per missu a parochia abscedant, vel in ea adventantes morari præsumant. Animæ vero eorum ei creditæ sunt. Ideo omnia ejus consilio agere debent, et eo inconsulto nihil. Quicunque enim obediunt episco pis suis, videntur quidem aliquid gratiæ conferre Dev. Qui autem eis non obediunt, indubitanter rei et reprobi existunt. Porro ipsi a Deo donum summi muneris consequuntur, qui per justitiæ et præce ptorum ejus semitas incedentes doctoribus suis (qui recte episcopi intelliguntur) libenter obediunt. De quibus et beatus Petrus, instructor et ordinator noster, et princeps apostolorum, manifeste cunctos audientes instruebat, dicens: Videntur mihi, qui loquuntur verba veritatis, et qui illuminant animas hominum, similes esse radiis solis; qui ut proces serint et apparuerint mundo, celari ultra aut occul tari nullatenus possunt, dum non tam videntur ab omnibus, quam videre omnibus præstant. Unde et bene ipsa per se Veritas ad Veritatis præcones ait Vos estis lux mundi; et: Non potest civitas abscondi supra montem posita, neque accendunt lucernam et ponunt eam sub modio, sed supra candelabrum, ut 60 Est. quod. 30 Isa. LXV. 51 Recognit., v, c. 13. * Recognit. VIII. 16, quæst. 1, Cunctis fidelibus. his obedierit, Deo, ut dictum est, magnum munus offert. Qui autem his restiterit, aut inobediens exsti terit, non his, sed Domino Salvatori nostro, cujus legatione funguntur, resistit. Propter quod pri mum est omnium, justitiam Dei, regnumque ejus inquirere, et suis jussionibus obtemperare; justi tiam quidem, ut recte agere doceamur; regnum vero, ut, quæ sit merces posita laboris et patientiæ, noverimus; in quo est bonis quidem æternorum bonorum remuneratio, his autem qui contra volun tatem ejus egerint, pro uniuscujusque gestis pœna rum digna restitutio. "Hic ergo, hoc est, in præ senti vita positos, oportet nos agnoscere voluntatem Dei, ubi et agendi, et sacrificandi est locus; ** quo niam in aliis locis sacrificare et missas celebrare non licet, nisi in his, in quibus episcopus proprius jusserit, aut ab episcopo regulariter ordinato, te nente videlicet civitatem, consecratus fuerit. Aliter enim non sunt hæc agenda, nec rite celebranda, docente nos Novo et Veteri Testamento. Hæc apostoli a Domino acceperunt, et nobis tradi derunt; hæc nos docemus, vobisque et omnibus, absque reprehensione, tenere et docere, quibus agendum est, mandamus. "Unaquæque etenim res tempus suum habet et locum. Operum hic locus est, tempus vero meritorum est sæculum fu turum. Ne ergo impediamur, ordinem locorum ac temporum permutantes, primo, quæ sit Dei justitia, requiramus, et tanquam iter acturi, abundanti via tico bonis operibus repleamur, quo possimus ad regnum Dei, tanquam ad urbem maximam, perve nire. Deus enim his qui recte sentiunt per ipsa opera mundi, quæ fecit, manifestus est 68; ipsius creaturæ suæ utens testimonio: et ideo cum de Deo dubitatio esse non debeat, de solà nunc ejus justi tia requiramus et regno. Idcirco persuadeo primum, justitiam ejus esse requirendam, ut per banc iter agentes, et in via veritatis positi, verum prophetam invenire possimus, non velocitate pedum, sed bono rum operum velocitate currentes; ut ipso duce usi, nullum viæ hujus patiamur errorem. Si enim ipsum sequentes, ingredi meruerimus illam, quo perve nire cupimus, civitatem; omnia jam de quibus quæ ritur, oculis videbimus, tanquam hæredes omnium facti. Intelligite itaque viam esse hunc vitæ nostræ cursum; viatores, eos qui nos instruunt, vel bona opera gerunt; portam vero, prophetam de quo.dici mus; urbem, regnum esse, in quo residet omnipo tens Pater, quem soli videre possunt hi qui mundo sunt corde. Non ergo nobis difficilis videatur hujus itineris labor, quia in fine ejus requies erit. Nam et ipse verus propheta, ab initio mundi per sæculum currens, festinat ad requiem. Adest.enim nobis om "Luc. vi, 27; Matth. v, 45. "Deut. vi, 13. Cone. Tribur. 52. Ivo, p. 11, c. 223. 7 senio res ac juniores. Recognit. II. Hæc beati Petri apostoli verba habentur in libro vin Recognitionen, 60 Matth. v, 14. 1 Recognit. 11, c. 20. De consecr., distinc. 1, Hic ergo, id est. Felix IV. Recognit. 11, et supra in epist. 1. Rom. 1. c. 4. ep. 1.

S. CLEMENTIS ROM. PONT. OPERA DUB:A. ment nos responsionis penuria declinare certa men, et fides eorum lædatur, non intelligentia va propositi nostri ". "Magna contumelia, et grava nobis erit peccatum, si ita desipiamus, ut cum videamus eum qui idola colit esse sobrium, ños qui Deum colimus, sobrii esse recusemus. Non hoc sit inter nos, sed magnum habeamus studium, ut si illi qui errant homicidium non faciunt, nos ne irascamur quidem. Et si illi adulterium non com mittunt, nec concupiscamus quidem alienam mu lierem. Si illi amant proximos suos, nos etiam diligamus inimicos nostros. Si illi mutuo dant his qui habent unde reddant, nos etiam his demus, a quibus recipere non speramus. Et per omnia nos, qui " æterni sæculi hæreditatem speramus, debe mus præcedere "eos, qui præsens tantum sæcu lum noverunt; scientes, quia si opera illorum no stris operibus collata, in die judicii simitia inve niantur ac paria, confusio nobis erit, quod æquales inveniamur in operibus, his qui propter ignorantiam condemnantur, et nullam spem futuri sæculi ba buerunt. Et vere digua confusio est, ubi nihil amplius gessimus ab his quibus amplius intellexi nibus diebus; et si quando necesse est, apparet, et rum causa ", utile non videtur; ne forte existi corrigit nos, ut obtemperantes sibi, ad vitam perdu cat æternam. De his autem qui negligunt viam suæ salutis, et adhuc "non bene fideles, et præceptis ejus suorumque pontificum jussionibus inobedientes, vel contumaces eis existunt, Dominus noster Jesus Christus, mittens discipulos suos, præcepit nobis, dicens: Ut'in quamcunque civitatem aut domum IR:roierimus, dicamus: Pax huic domui. Et si qui dem, inquit, fuerit ibi filius pacis, veniet super eum pax vestra. Si vero non fuerit, pas vestra ad vos rever tetur. Euntes autem de domo vel civitate illa, etiam pulverem qui adhæserit pedibus vestris, excutiatis su per eos. Tolerabilius erit terræ Sodomorum et Go morrhæorums in die judicii, quam illi civitati vel domai ". Quod utique ita demum feri præcepit, si prius in civitate vel domo veritatis sermo prædice tur; ex quo vel recipientes veritatis fidem, filii pacis et filii Dei flant; vel non recipientes arguan tur, quasi inimici pacis et Dei. Ita ergo et nos, magistri instituta sectantes, primo pacem proponi mus auditoribus, ut absque ulla perturbatione possit via salutis agnoset. Quod si quis pacis verba non suscipit, neque acquiescit veritati, scimus ad versus eum pugnam verbi movere, et arguere "mus. Quod si confusio nobis erit, aquales his in acrius, confutando ignorantiam, et redarguendo veniri in operibus bonis; quid erit nobis, si inferio peccata. Necessario igitur pacem proponimus, ut res nos ac deteriores, examinatio futura reperial? si quis est filius pacis, pax nostra veniat super Audite ergo, quomodo de his nos ipse verus pro cum; ab eo autem qui se alienum paci effecerit, pheta docuerit. Ad eos autem qui negligunt audire regredietur ad nos pax nostra. Et si iterum in c verba sapientiæ, ita ait: Regina austri surget in mandatis habemus, ut venientes ad civitatem, dijudicio cum generatione hac, et condemnabit eam, scamus prias quis in ea dignus sit, ut apud eum cibum sumamus; quanto magis convenit noscere, quis, qualisvo sit is, cui immortalitatis verba cre denda sunt? Solliciti enim, et valde solliciti esse debemus, ne margaritas nostras. mittamus ante porcos". Sed et alias ob causas, utile est viri bu jus habere me notitiam. Si enim sciam, quia in his, de quibus non potest dubitari quod bona sipt, emendatus est et inculpabilis; hoc est, si sobrius, si misericors, si justus, si mitis et humanus est, quæ utique bona esse nullus ambigit; tune consequens videbitur, ut ei qui obtinet bona virtutum, etiam, quod deest fidei et scientiæ, conferatur; et in qui bus maculari videtur, ejus vita, quæ est in reliquis probabilis, emendetur. Si vero in his quæ palam sunt peccatis involutus permanet inquinatus, non me oportet aliquid de secretioribus et remotis di vine scientiæ proloqui, sed magis protestari et con venire eum, ut peccare desinat, et actus sugs a vitiis emendet. Quod si ingesserit se, et provocave rit nos dicere, quæ eum, minus recte agentem, nón oporteat audire; prudenter eum debemus eludere "*: nam nihil omnino respondere, audito quia venit a finibus terræ audire sapientiam Salomo nis: et ecce plusquam Salomon hic, et non audiunt. Ad eos vero, qui de malis actibus gerere detrecta bant poenitentiam, ita ait: Viri Ninivite surgent in judicio cum generatione hac, et condemnabunt eam, quia penitentiam egerunt in prædicatione Jone, et ecce plus quam Jonas hic "Videtis ergo, quomodo eos, qui erudiebantur ex lege, adductis ad exem plum illis qui ex gentili ignorantia veniebant, el ostendens eos nec æquales illis esse qui in errore positi videbantur, ex ipsa tantum comparatione condemnat. Ex quibus omnibus sermo, quem pro posuimus, approbatur, ut castimonia, quæ aliquate nus etiam ab his in errore sunt positi custoditur; multo prius et attentius, et per singulas quasque, sicut supra ostendimus, species a nobis, qui veri tatem sequimur, teneatur; eo magis, quod apud nos observantiæ ejus præmia æterna sunt posita. Aliter enim nemo salvus esse poterit, nisi bis ob servationibus pro viribus operam dederit. Deus vos in sua voluntate, unumquemque in suo ordine semper custodiat, fratres, sibi placere in omnibus concedat. Amen. surgere. Matth. x, 11; Luc. x, 8, 7. Recognit. 11, c. 3 et 4 cause. 1 non intellecta diligentia. " In Recognit., non intel Thecognit. vi, c. 13. " quia. " præcellere. Recognit. lbid., 41; Jon, 1, 5. sob hoo. Recognit. II. "Matth. x. "Matth. vi. Terudire. ligentium propositum nostrum. HARDUINUS. L. VI, c. 14. Matth. xi. 42; Luc. 11, 24.

Scripta discipulis suis Julio et Juliane, qui malorum hominum persuasionibus aliquatenus a recta vint declinaverant, [et his. atque] gentibus, inter quas habitabant, directa. CLEMENS Romanae urbis episcopus, eharissimis abstraxerit, et in quæ præcipitarit mala, et, quod fratribus JULIO et JULIANO, ac reliquis consodalibus nostris, gentibusque quæ circa vos sunt. est super omnia gravius, quod vos in futuro sæ culo æternis poenis obnoxios fecit. Nonne pro his omnibus, ubi vobis veritatis lumen effulsit, ignis Oportet fratres, omnes doctores, qui ad salutem animarum instituti sunt, et ad lucrandas animas justissimæ indignationis accenditur, et iracundiæ Deo placite intra vos consurgit incendium, quo episcopi sunt consecrati, pro cunctis sollicitudinem gerere, et errantes ad viam veritatis et ad portum consumatur et radicitus intereat omne germen, si salutis reducere. Et licet propter gentes, quæ circa quod forte intra vos male conscientiæ "pullula vos sunt, in modico vos errasse contigerit; melius vit?***Unde et ipse qui misit nos, cum venisset, et est tamen redire ad veritatis viam, quam diutius omnem mundum vidisset ad malitiam declinasse, in ipso errore perseverare". Quoscunque enim de non continuo ei pacem, in erroribus posito, dedit, his, qui vos errare fecerunt, vel de his, qui adhuc ne eun confirmaret in malis, sed ignorantiæ ejus verbuin prædicationis non audierunt, potestis, vo ruinis scientiam veritatis opposuit; ut, si qui forte biscum assumite, et ad viam veritatis adducite, ne resipiscerent, lumen veritatis aspicerent, deceptos infructosi, sed fructuosi Domine inveniamini. Et se, et in præcipitia erroris abstractos merito do quoniam quidem, sicut a cultore neglecta terra, Blerent, et iracundiæ salutaris ignem adversus de spinas et tribulos necessario producit, ita sensus ceptricem suam conciperent ignorantiam. Ob hoe vester longi temporis incuria multas et noxias opi- Itaque dicebat: Ignem veni mittere in terram, quem niones rerum et intelligentias falsa scientiæ ger- volo ut accendatur. Est ergo pugna quædam, quæ minavit; opus est nunc multa diligentia ad excolen- gerenda nobis est in hac vita. Sermo enim veritatis dum rus mentis vestræ, ut hoc sermo veritatis et scientire necessario separet homines ab errore et (qui est verus et diligens cordis colonus) assiduis ignorantia; sicut sæpe videmus, putrefactas et excolat disciplinis. Vestrum ergo est præbere obe- emortuas carnes corporis a connexione viventium dientiam, et occupationes ac sollicitudines super- membrorum, ferro secante", separari. Tale ergo fluas amputare, ne bonum verbi semen enecet aliquid est, quod agit veritatis agnitio. Necesse noxium germen. Potest enim fieri, ut multi tempo- enim, ut salutis causa alius, verbi gratia, qui ser ris negligentiam brevis et assidua reparet diligen- monen receperit veritatis, a parentibus séparetur sia. Incertum namque est uniuscujusque tempus incredulis, aut rursum pater separetur a filio, aut vitæ. Et ideo festinandum est ad salutem, ne forte filia a matre. Et hoc nudo inter propinquos atque cunctantem mors repentina prævenial. Et ob hoc c consanguineos, credentes atque incredulos, scien acrius adnitendum est, ut, dum est temporis tiæ atque ignorantiæ, veritatisque et erroris pugna spatium, collecta male consuetudinis vitia resecen- consistit. Et ob hoc iterum dicebat, qui nos mi tur. Quod non aliter facere poteritis, nisi ut ira- sit: Non veni pacem mittere in terram, sed gla scamini quodammodo adversum vosmetipsos pro dium"." Quod si dicat aliquis: Et quomodo ju bis quæ inutiliter gessistis ac turpiter. Hæc enim stum videtur separari filios a parentibus? Audi est utilis vita, et justa et necessaria iracundia, quomodo: Quia cum ipsis si in errore permaneant, ut unusquisque, in quibus erravit, et perperam neque illis proderunt; et ipsi cum illis pariter in gessit, indignetur, et semetipsum accuset. Ex qua teribunt. Justum igitur et valde justum est, sepa indignatione accenditur in nobis ignis quidam, qui rari eum qui salvari vult, ab eo qui non vult. Sed velut agro sterili immissus, consumptis et excoetis et illud adverte, quia non ex illis qui rectius intel radicibus pessimæ voluntatis ", bono semini verbo ligunt venit ista separatio. Hli enim volunt interesse Dei fecundiorem cordis præpares glebam. Puto, au- pariter, et prodesse his, et docere meliora. Sed et tem, quod satis dignas habeatis causas iracundiæ, istud proprium est ignorantiæ vitium, ut confutan ex quibus justissimus ignis iste coalescat, si tem se veritatis lucem non ferat habere de proximo. consideretis, in quantos vos errores deduxerit igno- Et ideo ex illis ista nascitur separatio. Nam qui rantiæ malum, quantosque lapsus et quanta præci- scientiam veritatis accipiunt, quia bonitatis plena pitia ad peccandum dederit: a quantis vos bonis est, tanquam a bono Deo datam, cupiunt eam, perdurare. Recognit. vi, c. 2. Recognit., ibid., c. 3. "innitendum. Hæc vox videtur su perflua. Forte vita. In Recognitionibus: Hæc enim est justa, vocibus aliis omissis. HARDUINUS 6 voluptatis. 80 concalescat. in Recognit., concupiscentiæ. HARDUINUS. 90° Recognit. vi, c. 4. Luc. x, 49. secantis. Consurgit. Matth. x, 31. "Recognit. vi, c. "In Recognit., data.

S. CLEMENTIS I ROM. PONT, OPERA DUBIA. si fieri potest, cum omnibus habere communem, et occidit, mutationes luna perpetitur? Propter vos mare exhibet famulatum suum, ut vobis ingratis cuncta subjaceant. Nonne pro his omnibus justa erit ultionis poena, quia horum omnium largitorem, quem ante omnia et agnoscere et venerari de buistis, solum præ cæteris ignoratis! • Sed et nunc per idem vos adhuc in intelligén tiam ejus duco. Videtis etenim, quod omnia gi gnuntur ex aquis, aqua vero per unigenitum ex initio facta est, unigeniti vero omnipotens Deus caput est, per quem tali ordine, ut supra diximus, per venitur ad Patrem. Cum autem perveneritis, agno scite hanc esse voluntatem ejus, ut per aquas, quæ primæ creaturæ sunt, denuo renascamini. Qui enim regeneratus fuerit per aquam, bonis operibus etiam cum his qui oderunt eos et persequuntur. Sciunt enim quia peccatum, ipsorum causa igno rantiæ est. Propterea dénique ipse magister, cum ab his qui ignorabant eum duceretur ad cru cem, orabat Patrem pro interfectoribus suis, et di cebat: Pater, dimitte eis peccatum, quia nesciunt quid faciunt. Imitantes quoque discipuli magi strum, etiam ipsi, cum paterentur, similiter pro in terfectoribus suis orabant. Quod si disciplina nobis est, orare etiam pro interfectoribus et persecutori bus nostris, quomodo non etiam parentum et pro pinquorum persecutiones ferre, et pro conversione eorum orare credimur?" Tum deinde etiam 10 diligentius consideremus, quæ sit nobis causa pa ⚫rentes diligendi, Pro eo, inquiunt, quia vitæ no-repletus, hæres efficitur ejus a quo in incorru stræ videntur auctores, Auctores quidem vitæ no stræ parentes non sunt, sed ministri. Non enim vi tam præbent, sed ingrediendi nobis ad hanc vitam exhibent ministerium; auctor autem vitæ unus et solus est Deus. Si autem auctorem vitæ diligere volumus, illum nobis esse diligendum sciamus. Sed illum, inquiunt, cognoscere non potuimus, istos autem et novimus, et in affectu habemus. Esto, non potuistis cognoscere quis sit Deus: quid tamen non sit Deus perfacile scire potuistis. Nam quomodo latere potuit hominem, quod lignum, aut lapis, aut æs, vel alia bujusmodi materia, Deus non sit? Quod si in his quæ facile deprehendere potuistis, animum ad discutiendum noluistis intendere; cer tum est, quia in agnitione Dei impediti estis, non impossibilitatis, sed ignaviæ vitio; nam si voluis setis, ex his ipsis inutilibus simulacris profecto ac cepissetis "intelligentiæ viam, Certum est, quia per ferrum facta sunt simulacra; ferrum vero per ignem confectum est, qui ignis aqua exstinguitur; aqua autem per spiritum movetur, spiritus autem a Deo initium habet. Sic enim dixit Moses pro phela In principio fecit Deus cælum et terram. Terra autem erat invisibilis et incomposita, et tene bræ erant super faciem abyssi, et spiritus Dei erat super aquas. Qui spiritus Dei jussu, quasi ipsa manus conditoris, lucem separavit a tenebris, et post illud invisibile cœlum istud visibile produxit, ut superiora quidem habitaculum faceret angelis, inferiora vero hominibus. Propter vos ergo jussu Dei, aqua, quæ erat super faciem terræ, secessit, ut terra vobis produceret fructus. Cui etiam humo rum venas latenter inseruit, ut vobis ex ea proflue rent fontes et flumina. Propter vus producere jussa est animantia, et omnia quæ vestro usui voluntati que servirent. Annon propter vos venti spirant, u ex ipsis concipiens fructus vobis terra parturial? Nonne propter vos imbres profluunt, et tempora vicissitudines mutant? Num propter vos sol oritur, ptione regeneratus est. Propter quod, paratis ani mis accedite, quasi filii ad patrem, ut peccala ve stra diluantur, et causa eorum sola ignorantia fuisse probetur apud Deum. Nam si post agnitio nem horum permanetis in incredulitate, vobis jam perditionis vestræ causa, et non ignorantiæ, repu tabitur, Nec putetis, quod etiamsi omnem pieta sem colatis, omnemque justitiam, baptismum vero non accipiatis, spem possitis habere apud Deum; imo majore poena digni eritis, qui bona opera non bene operati estis. Confertur enim meritum ho mini ex bonis gestis; sed si ita gerantur, sicut Deus jubet. Deus autem jussit, omnem colentem se baptismo consignari. Quod si vos renueritis, ut vestræ voluntati magis, quam Dei, obtemperetis; contrarii sine dubio et inimici estis voluntati ejus. Sed dicitis fortasse: Quod confert aqua baptismus ad Dei cultum? Primo quidem, quia quod Deo placuit, impletur. Secundo, quia regenerato ex aquis, et Deo renato, fragilitas prioris nativitatis, quæ vobis per hominem facta est, amputatur, et ita demum pervenire poteritis ad salutem: aliter impossibile est. Sic enim nobis cum sacramento verus propheta testatus est, dicens: Amen, amen, dico vobis, nisi quis denuo renatus fuerit ex aqua viva, non introibit in regnum coelorum. Et ideo ac celerate; est enim in aquis istis misericordia ejus quædam, que ex initio ferebatur super eas; et agnoscit eos qui baptizantur sub appellatione tri plicis sacramenti, et eripit eos de suppliciis fu turis, quasi donum quoddam offerens Deo animas per baptismum consecratas. Confugite ergo ad aquas istas: solæ sunt enim, quæ possint vim fu turi ignis exstinguere ad quas qui moratur acce dere, constat in eo adhuc infidelitatis idolum per manere, et ab ipso prohiberi ad aquas properare quæ salutem conferunt. Sive enim justus, sive sit injustus, baptismus ei per omnia necessarius.est. Justo quidem, ut adimpleatur in eo perfectio, et Recognitionum auctor, rectius: Peccati ipsorum causa ignorantia est. HARDULNUS. Recognit. debemus. HARDUINUS. 100 illud. Recognit, vi, c. 6. Gen. 1, 1. Recognit. vi, c. 8. create. Recognit. vi, c. 9. qui. quid, Joan. 1, 5. "Luc. xx, 34. Recognit. vi, c. 6.

sit illius boni hoc, in quo caro diluitur. Sic enim, et magister noster quosdam Pharisæorum et scri barum, qui videbantur esse cæteris meliores, et a vulgo separati, increpabat, dicens eos hypocritas; quia ea solummodo quæ hominibus videbantur, purificabant; corda vero. quæ solus Deus aspicit, inquinata relinquebant et sordida. Ad quosdam ergo ex ipsis, non ad omnes, dicebat: Vee vobis scribe et Pharisæi hypocrite, quia mundatis quod deforis est calicis et paropsidis, intus autem plena sunt sordibus. Pharisee cæce, munda prius quod intus est: et quod deforis est, erit mundum! Vere. enim, si mens mundetur luce scientiæ, cum ipsa fuerit munda ac splendida, tunc etiam ejus, qui deforis est, hominis ipsa necessario curam gerit, id est carnis suæ, ut et ipsa purificetur. Ubi au tem ista, quæ deforis est, purificatio carnis negli gitur, certum est neque de puritate mentis ac mun ditia cordis curam geri. Ita ergo ft, ut is qui intrinsecus mundus est, mundetur sine dubio et ex trinsecus. Non semper autem is, qui mundatur ex trinsecus, etiam intrinsecus mundus est, videlicet cum agit hæc, ut hominibus placeat. Sed et illa species castimoniæ observanda est, uti ne passim et libidinis sollus causa, cum feminis coeat quis, sed posteritatis reparandæ gratia; quæ observantia cum etiam in nonnullis pecudibus inveniatur, pt doris est, si non ab hominibus rationalibus et Deum colentibus observetur. Ergo omnes pecca verunt et egent auxilio Dei Propter quod, cha rissimi, sectamini semper charitatem, et æmula mini meliora et spiritualia, et adjuvate vos invi cem, ut Deo semper in omnibus placere valeatis". Amen. regeneretur Deo; injusta vero, ut peccatorum que illud, in quo mens purificatur, sed quod sequela gessit, remissio concedatur. Omnibus ergo festi nandum est, sine mora renasci Deo, et demum con signari ab episcopo, id est, septiformem gratiam Spiritus sancti percipere (30-31), quia incertus est uniuscujusque exitus vitæ. Cum autem regene ratus fuerit per aquam, et postmodum septiformi Spiritus gratia ab episcopo (ut memoratum est) confirmatus, quia aliter perfectus esse Christianus nequaquam poterit, nec sedem habere inter per fectos, si non necessitate, sed incuria aut volun tate remanserit (ut a beato Petro accepimus, et cæteri sancti apostoli, præcipiente Domino, do cuerunt), et demum ex operibus bonis ostendat in se similitudinem ejus, qui eum genuit, Patris. Post hæc vero agnoscat Deum honorare. Honor autem ejus est, ut ita vivat, sicut ipse vult; vult enim unumquemque ita vivere, ut homicidium et adulte rium nesciat, odium et avaritiam fugiat, iram, su perbiam, jactantiam respuat et exsecretur, invi diam quoque, et cætera his similia, penitus'a se ducat aliona, Est sane propria quædam nostræ re Higionis observantia, quæ non tam imponitur homi nibus, quam proprie ab unoquoque Deum colente, Czusa puritatis expetitur; de castimoniæ dico cau tela, cujus species multæ sunt. Sed primo, ut ob servet unusquisque, ne menstruata mulieri mi sceatur; hoc enim exsecrabile ducit lex Dei ". Quod si lex de his non admonuisset nos, ut catuli" libenter volveremur in stercore ". Debemus ali quid amplius habere animalibus, utpote rationales homines, et coelestium sensuum capaces, quibus summum studium esse debet, ab omni inquina miento cordis conscientiam custodire. "Bonum est autem, et puritati conveniens, etiam corpus aqua diluere. Bonum vero dico, non quasi principale De communi vita et reliquis causis, suis discipulis scripta, Hierosolymitanisque directa Dilectissimis fratribus et condiscipulis, Hieroso lymis cum charissimo fratre Jacobo coepiscopo ha bitantibus, CLEMENS episcopus. Communis 30 vita, fratres, omnibus necessaria est et maxime his qui Deo irreprehensibiliter militare cupiunt, et vitam apostolorum, eorumque discipu lorum imitari volunt. "Communis enim usus om nium, quæ sunt, in hoc mundo, omnibus esse ho 10 Siric, ep. 1, initio. "Recogn. vi, c. 10. "Levit. XVI. " cantharides, imo canthari, ut bene Turriands ex Græco codice lib. v, cap. 24. Deest hæc comparatio in e. Just. Recogn. vi, c. 11. Matth. 23, 25. Hec ab Hemerobaptistis Ebionitis inserta qq. videntur. 18 Recogn. vi, c. 12. "I Cor. xiv. 2012, q. 4, Dilectiss. fratribus. "Faustinianus hæc dícit lib. x Recogn., p. 138, quæ refellit ipsemet Clemens. (30-51) De confirmatione loquitur. Ergo omnes peccaverunt, etc. Hæc conclusio calumniose reprehenditur ab hæreticis ita enim sanctus Clemens (aut qui sub ejus persona deli Bescit) argumentatur: Si ratio naturalis et lex co lendi Deum non sufficit ad observandam hanc spe ciem castitatis, quam pecudes, sine ratione et lege naturæ instinctu servant, et ita mutabiles sunt ho . mines; sequitur omnes esse peccatores, et.auxilio Dei egere, ad bene vivendum. Quo nihil verius, nihil subtilius, nec ad rem accommodatius dici potuit. Sev. BINIUS Hæc epistola encyclica est; sic dicta, quod omnibus Ecclesiis communis esset, et per manus singulis tradita, universum Christianum orbem circumiret. Diversa tamen est ab illa encyclica, in qua virginitas, teste Epiphan, hæresi 30, deprædi cata fuit, quæque suo tempore, quo integra exstabat, in sanctis Ecclesiis, ut ait, legebatur: sicut et illa quæ ad Corinthios scripta fuit. Cujus autem fidei ac firmitatis sint hae quinque titulo Clementis no tatæ, vide Turrianum lib. 11, adversus Magdebur genses. Sev. BINIUS

S. CLEMENTIS I ROM. PONT. OPERA DUBIA. ex his quæ legunt, verisimilitudines capiunt; et ideo diligenter observandum est, ut lex Dei, cum legitur, non secundum propriam ingenii intelli gentiam legatur vel doceatur. Sunt enim multa verba in Scripturis divinis, que possunt trahi ad eum" sensum, quem sibi unusquisque sponte præsumpsit, sed fieri non oportet. Non enim sen sum quem extrinsecus adulteretis, alienum et extra neum debetis quærere, aut quomodo ipsum Scri pturarum auctoritate confirmetis; sed ex ipsis Scripturis sensum capere veritatis. Et ideo oportet ab eo intelligentiam discere Scripturarum, qui eam a majoribus, secundum veritatem: sibi traditam servavit ut et ipse possit ea, quæ recte suscepit, minibus debuit; sed per iniquitatem alius hoc & vestrarum partium, secundum ingenium hominum, suum esse dixit, et alius illud, et sic inter mortales facta divisio est. Denique Græcorum quidam sa pientissimus, hæc ita sciens esse, nit: Communia debere esse amicorum omnia, et sicut non potest (inquit) dividi aer, neque splendor solis, ita nec re liqua que communiter in hoc mundo omnibus data sunt ad habendum, dividi debere, sed habenda esse communia. Unde et Dominus per prophetam loqui tur, dicens: Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum ". Istius enim consuetu dinis more retento, etiam apostoli, eorumque disci puli, ut prædictum est, una nobiscum et vobiscum communen vitam duxere. Unde (ut bene nostis) erat multitudinis eorum cor unum et anima una nec quisquam eorum aut nostrum, de his qua possi-competenter asserere. Cum enim ex divinis Scri debat, aliquid suum esse dicebat, sed omnia illis et nobis erant communia, nec quisquam egens erat inter nos. Omnes autem, qui domos vel agros possidebant, vendebant eos, et pretia eorum, et reliquas res quas habebant, afferebant, ponentes ante pedes apostolo Tum", sicut nobiscum quidam vestrum cognoverunt et viderunt: et dividebant singulis, prout cuique opus erat. Ananias autem, vir austerus, et Sapphira" uxor ejus, qui mentiti sunt apostolis de pretio agrorum auorum, quos vendiderant, nobis præsen tibus ", in conspectu omnium circumstantium, a conspectu apostolorum, propter peccatum eorum el mendacium quod fecerunt, mortui delati sunt ambo. Cæteraque quæ de talibus cognovimus et c core pudicitiæ, splendore justitiæ, candore pietatis, vidimus, nec recordatione, nec demonstratione digna sunt. Quapropter hæc vobis cavenda man damus, et doctrinis et exemplis apostolorum obe dire præcipimus; quia hi qui mandata eorum post ponunt, non solum rei, sed extorres fiunt. Quæ non solum vobis cavenda, sed et omnibus prædicanda sunt. Relatum est etiam nobis, quod quidam in vestris partibus commorantes, adversantur sanis doctrinis, et (prout els videtur) non secundum tra ditionem Patris", sed juxta sensum suum docere videntur. Multas enim quidam (ut audivimus) pluris integram quis et firmam regulam veritatis susceperit, absurdum non erit, si aliquid etiam ex eruditione communi ac liberalibus studiis, quæ forte in pueritia attigit, ad assertionem veri do gmatis conferat; ita tamen, ut ubi vera didicit, falsa et simulata declinet. Incertum est enim etiam juvenibus vitæ tempus, senibus autem jam nec incertum est; non enim dubitatur, quin quan tumcunque est quod putatur superesse, breve sit. Et ideo tam juvenes quam senes oportet de con versione et poenitentia valde esse sollicitos, et sat agere ", ut de reliquo ornent animam suam orna mentis dignissimis, id est dogmatibus veritatis, de aliisque omnibus, quibus comptam decet esse ra tionalem mentem. "Unde, consilium dantes, ve stram prudentiam hortamur, ut ab apostolicis re gulis non recedatis, sed communem vitam ducen tes, et Scripturas sacras recte intelligentes, qua Domino vovistis, adimplere satagatis. Et cum ora tione assidua Dei gratiam obtinere merueritis, tunc, sine suspicione mali interitus, vota possint celebrari festiva. Deus autem pacis sit cum om nibus vobis. Amen. "Platonem intelligit. "In ms. atque editis Merlini et Crabbi pauca inseruntur, de quibus in notis. Ea Surius et post eum alii resecuerunt, cum tamen legantur L. x 'Recogn. Psal. CXXXII, 1. Act. IV, 34. Ms. Zaphira. Acl. v. 18 Non videtur tunc Hierosolymis exstitisse Cle mens, natione Romanus, qui plures post annos fidem suscepit. Verba Latinii notis nostris inseremus Ms. cætera, que talia. Dist. 37, Relatum est. traditiones Patrum. "Recognit. 1, c. 42. Recognit., ad suum. Hæc quoque ex Harduino desumpta sunt. ut quoquomodo. 38 Recognit.x, e. 43. satisagere. 2, q. 1, Dilectiss. fratribus. inter vos..