Præter hos martyres Lugdunenses, celebres sunt Marcellus et Valerianus, qui, furente persecutione, ex urbe Lugduno fuga elapsi, mortem quam illic evaserant, paulo post in vicinis urbibus oppetierunt; Va lerianus apud Trenorchium oppidum, vulgo Tournus; Marcellus vero prope Cabilonum, ubi cingulo tenus in terra defossus, tertio post die beatum spiritum exhalavit. Utriusque meminit Gregorius Turonensis lib. 1, De gloria martyrum cap. LIII et LIV. Solemnis jam erat tempore Gumtramni regis, Sancti Marcelli festivitas, ad quam, teste eodem Gregorio Hist. lib. 1x, cap. 3, iste princeps accessit. Eum autem marty rem rex piissimus veluti præcipuum regni sui patronum agnovit, ad cujus sepulcrum basilicam cum monasterio construi curavit, in quem locum 40 episcoporum concilium ab eodem rege convocatum fuisse narrat Gregorii continuator cap. 1. Porro istud monasterium hactenus perseverat, nostris Cluniacensībus addictum. Ex codd. mss. et Aprili Bollandiano. lium furor desæviret, præcipue in Lugdunensi urbe debacchatus est, in qua pro sui magnitudine quanto majores degebant populi, tanto etiam gentiliom copiosior rabies æstuabat; judices, officiales, tri buni, milites, vulgus certatim, indiscreto etiam sexu, Christianos multiplici crudelitate laniabant quorum plurimi distinctis passionibus atque nomi nibus, ad succedentium memorias pervenerunt; innumeros vero, qui vel indiscreta cæde concisi sunt, vel vincti in ergastulis defecerunt, inscriptos ccclestis vitæ liber tantum continet. Nam post va stissimam martyrum stragem, et sævientium pas sionum crudelitatem, de qua etiam Christi famuli, quos tunc illustrissimæ urbes Vienna et Lugdunum J. Si merita virorum fortium, et facta ad incita- mo imperii anno, cum per provincias gcnti mentum posteritatis, mandantur annalibus, qui pro terrena libertate, vel patria inani intentione ceci derunt, relinquentes carnalium virtutum brevia monumenta, dum pereunt; quantis præconiis cele branda mors martyrum est, qui admirabili glorio soque compendio, dum manus suas ad cœlum por rigunt, fidei et devotionis exempla terris relinquunt, propagantes hominum vitam mortibus suis? Neque enim pro imperatore terrestri, sed pro Rege cœlesti sanguinem suum profundentes, non pro patria quæ gignit et recipit, non pro patria quæ habetur et amittitur, sed pro illa Jerusalem cœlesti, patria sem‐ piterna, quæ meritis est constructa sanctorum, quæ culmina sua cœlo inserit, cujus incolæ mori nesciunt, cujus libertas jugum tartareæ captivitatis tenebant, ad Ecclesias Asiæ et Phrygiæ scripta mi ignorat, cujus libertas cum immortali gloria et bea titudine perseverat. Et licet de præmiis martyrum pauca perstricta sint, quia nequaquam condignæ sunt passiones præsentis sæculi ad magnitudi nem gloriæ cœlestis', quæ erit perpetua et sem piterna; attamen hi sunt perpetui sanctorum triumphi, qui merito scriptis proditi mittuntur ad posteros; ut si non contingit occasio passionis, succensæ tamen mentis æmulationis ardore, imma culatam vitam et contritione corporum et imita tione martyrii, consequantur. Itaque beatissimorum Epipodii et Alexandri conflictus atque victorias, Christo in illis triumphante, referimus, ut fides credentium præmissum et desideret et sequatur exemplum. II. Igitur principis Antonini Veri decimo septi * Rom. VIII, 18. In codd. Rem. et Colb. scribitur semper, Ypipotius; in Martyrologio Flori Upipodus; in ho serunt, cum pene ad integrum Christi nomen a gentilibus crederetur exstinctum: per proditio nem domesticam Epipodius et Alexander occulte operam dare catholico fidei cultui, præsidi nuntian tur; quos ille indagine sollicita, exosæ religionis reliquias in illis exstinguere cupiens, præcipit inquiri. III. Verum intermisso paulisper ordine passionis, quanti quǝlesve fuerint, convenit vel breviter publi cari. Et Alexander quidem natione Græcus fuit, Epipodius vero Lugdunensis civitatis indigena; quos parvulos scholare contubernium et charitas jam virilis in primæva ætate conjunxerat; et ita litteris eruditissimi, concordia crescente, adeo provecti sunt, ut cum fuerint Christiani, et a cla rissimis parentibus instituti, ad religionem tamen milia S. Eucherii, Ephiphodius. Cod. Rem. cum Colb. habet, decimo octave.

se incitamentis mutuo provocarent'; nam sobrietate, tur. Nos deos colimus lætitia, conviviis, cantioni parcimonia, castitate, fide, opere misericordiæ, ita Deo sese * hostias dignas præparabant, ut in consummationis meritum profuerit gloria prolata martyrii. Erant ambo juventutis flore con spicui, neque adhuc conjugalibus nexibus implicati. Sæviente autem persecutione, implentes evangelica constituta, quoniam ad aliam vel etiam tertiam ci vitatem abire non possent, latebram ibi quæsie runt. Egressi vero occulte septa murorum, in eo vico qui propter Incisam-petram situs est, tu gurio se cujusdam religiosæ et fidelis viduæ sine ullis comitibus abdiderunt. Cumque illic aliquan diu, tecti fide mulierculæ et loci humilitate, latuis sent, tandem illos sagax inquisitor invenit, quos per angustum cellulæ aditum fugientes manus in ſesta corripuit; qui ita trepidi inter insilientes ir ruperant, ut sanctus Epipodius calceamento pedis unius privaretur; quod postea fidelis mulier, tan quam thesaurum sibi repertum occuluit. IV. Itaque captos etiam ante discussionem car cer accepit; quia manifesti putabatur criminis nomen esse ipsa appellatio Christiaua. Deinde post triduum vinctis post tergum manibus ante præsidis statuuntur tribunal; quos sævissimus judex astante et infremente gentilium multitudine, de nomine et professione interrogavit. Illi vero et vocabula sua prodiderunt, et Christianos se esse perspicue te stati sunt. Accenditur ergo judex, et popularis con clamatio attollitur, et in innocentes simul omnium insania consurgit. Potestas eos increpat, furorem suum hujusmodi clamore testatur: Etiam nunc ad versus deos immortales humana temeritas perseve rat? Etiam nunc convelluntur principum sanctio nes, et uno eodemque majestatis crimine impera tor impugnatur et numina? Ubi sunt tormenta, quæ intulimus? ubi cruces? ubi gladii? ubi besti:? ubi ignitæ làminæ? ubi districtio, etiam ultra mor tis terminos procurata? Exstincti sunt homines, sepulcra non exstant, et tamen Christi memo ria perseverat. O puniendi, quo ausu in religione vetita perdurastis? Jam nunc pro vestræ præsum ptionis temeritate pœnas dabitis. Ac ne se invicem exhortentur aut moneant sermone vel nutibus, ejecto Alexandro qui est ætate firmior, Epipodius applicetur. Quem scilicet singulariter destitutum, dum pro conjectura ætatis teneriorem animo judi cabat, serpentis antiqui usus calliditate, venenata blandimentorum arte sollicitat. Video enim te, ait, juvenem et nefas est ut in intentione pravi pro positi perseveres et pereas. Nos immortales deos colimus, quos universitas populorum, quos etiam nominibus propriis sacratissimi principes veneran mss. in se. Incisa-petra, vulgo Pierre-encise, arx seu ca strum ad muros urbis Lugdunensis super rupem præaltam. Martyrum priorum corpora cremata fuisse, ne fidelium veneratione haberentur vidimus supra bus, ludis, comessatione et lascivia; vos vero ho minem crucifixum, cui placere non possunt qui his omnibus perfruuntur, qui lætitiam respuit, qui jejuniis delectatur, qui damnatis voluptatibus tri stem et infecundam diligit castitatem. Quid vero tri buere beneficii cuiquam valet, qui se tueri a vilis simorum insectatione non potuit? Quæ quidem om nia idcirco tibi contexui, ut cum oblectatione et cum gaudio, quasi juvenis, austeritatem refugiens, mundi hujus beatitudine perfruaris. V. Ad hæc beatus Epipodius: Non ita me Christi ac fidei catholicæ armavit affectus, ul sensum meum misericordiæ tuæ figmenta permoveant. Pietas enim ista crudelitas est; vobiscumque vivere, mors est æterna; cæterum a vobis perire gloriosum est. Sem piternum vero Dominum nostrum Jesum Christum, quem crucifixum memoras, resurrexisse non nosti, qui ineffabili mysterio komo pariter et Deus, famulis suis tramitem immortalitatis instituit, et ad cœlestia regna perducit. Sed ut communiter tecum loquar, quia alta non recipis; nunquid ita cæcata mens tua est, ut nescias hominem ex animæ et cor poris duplici constare substantia? Animæ imperio, corporis servitio magis utimur. Turpitudines quibus dæmones vestros colitis, oblectant membra corporis, mentes interimunt. Quæ autem illa vita est, ubi par tis potioris detrimenta proveniunt? Nos pro anima adversus corpus bella suscipimus; nos pro anima adversus vitia dimicamus; vobis venter Deus est, et in morem pecudum, post ingluviem prodigam, finem vitæ præsentis, mortis judicatis occasum. Cæterum nor quicunque vobis persequentibus interimus, dum nos temporalia deserimus, vitam ingredimur æternitatis. VI. Judex vero, responsi hujus livore et admira tione defixus, iracundiaque stimulante commotus, admirabilis eloquentiæ domicilium, id est os mar tyris elidi pugnorum ictibus jubet. Ac deinceps mistis sanctus Epipodius, illato dolore constantior, cruore dentibus, hæc verba profudit: Christum cum Patre ac Spiritu sancto Deum esse confiteor, dignum¬ que est ut illi animam meam refundam, qui mihi et creator est et Redemptor. Ita enim mihi vita non tollitur, sed mutatur in melius. Nec interest infirmi las corporea quo fine solvatur, dummodo anima cœ lis invecta ad suum revertatur auctorem. Cum hæc beatus Epipodius constanti assertione loqueretur, imperio truculentijudicis equnleo suspenditur, cir cumstantibus hinc inde lictoribus, ut latera ejus impressis ungulis sulcarentur. Tunc subito populi terribilis clamor factus est, petentis ut sibi detur, ut obrueretur imbre saxorum, aut membratim di visus sævientium insania carperetur. Ita furore in epistola ad Ecclesias Asiæ. Boll. et Sur. muniant. Cod. Colb. cum Sur. et Bollando licentiam. Cod Remig. pietate.

omnium tarda erat crudelitas judicantis. Metuens est, ut et vita nominum custodiatur, et mortibus autem præses ne magis vim inferrent, et per sedi tionem potestas ac judicii reverentia turbaretur, ad sedandum circumfusæ multitudinis præcipitem et insanum furorem, causamque commotionis ex stinguens, eductum extra tribunal gladio raptim feriri jubet. Itaque quanto infestior fuit inimicorum tumultus, tanto citius, dispositione divina, consum matio accelerata est martyrii; ut puerum suum de passione ac persecutoribus triumphantem, velocius Christus remunerator reciperet, qui est benedictus in sæcula propagetur. Deus noster cœlos quos fecit possidet; terram tenet, inferna moderatur, et animas ques interemplas judicas, regnum cœleste suscepit; vos vero cum diis vestris inferna retinebunt. Et quia fratrem meum charissimum in summo gau dio collocatum scio, securior viam devotionis ingre dior. Ego Christianus sum, et fui semper, et futurus sum in gloriam Dei. Tu vero exerce corpus, quod pro imbecillitate terrena sortibus mundi videtur ad dictum; cæterum animas nostras custodiet ebreci piet ille qui contulit. X. Ad hæc præses misto pudore et furore de sæviens, sanctum Alexandrum divaricatum ternis cædentibus præcepit verberari; qui nulla humili præsidium flagitavit. Cumque longissimo spatio cædentium succidua vicissitudine non frangeretur, præses interrogat, utrum etiamnum in hac confes sione duraret. Cujus percunctationi inconcussa auctoritate respondit: Deos gentilium dæmonia esse; Deum vero omnipotentem, invisibilem, sempiternum sui proposili esse custodem. VII. Beatos martyres Epipodium et Alexandrum primum conjunxit infantia, deinde in timore divino instituit adolescentia, firmavit juventus, donec ani mis meritisque conjuncti, ad martyrium pervene- responsione inter tormenta dejectus, Dei semper runt, quod tribuente Dei munere pariter suscepe runt. Sed dum Dominus noster Jesus Christus ita militum suorum victrices dispensat coronas, ut qui ei jungebantur confessione temporali, dividerentur occasu, merito nobis præstitum judicamus, ut du plicata in illis solemnitate frueremur. Nam et dum alternis diebus festa illorum proveniunt, et illos in separabili veneramur affectu, non singulis diebus, sed geminatis obsequiis utrumque bis colimus Et sicut nudiustertius solemnitas cœlo insertum Epipodium celebravit, ita hodierna festivitate bea tum Alexandrum pervenisse ad regna cœlestia gaudeamus. Idcirco autem nunc revertamur ad historiam passionis. VIII. Interempto ergo Epipodio martyre persecu tor recenti adhuc cruore respersus, beati Alexandri sanguinem sitiebat. Quem receptum ex carcere comperendinato examine, die interposito, furori suo præcepit offerri, ut ejus suppliciis non solum rabiem suam, verum etiam insaniam commoti et sævientis populi temperaret. Quem tamen etiam nunc hac percunctatione tentavit: Adhuc in pote state tua est ut evadas prædecessorum exempla, videasque quæ teneas. Ita enim persecuti Christi colas sumus, ut pene te solum arbitrer resedisse. Nam præter alias cæsorum catervas, etiam stulti tiæ tuæ collega succubuit; atque ideo, tibi consu lens, immortales deos thuris accensione venerare. IX. Beatus Alexander dixit: Gratias ago Domino, quod dum gloriosos martyrum evolvis triumphos, et illata tormenta commemoras, ad devotionem me quoque confirmas exemplis. Putasne ergo exstinctas animas quas fudisti? Illæ quidem cœlum possident; sed versa vice persecutores in illo agone perierunt. Fallit enim te opinio tua. Exstingui non potest no men Christianum, quod ita, Deo fundante, firmatum Hic desinit passio sancti Epipodii in cad. Remigiano, sicut apud Surium in quo codice seor sim habetur passio sancti Alexandri, eo quod di versis diebus eorum festivitas ageretur. S. Eucherius in homilia de his sanctis: Du pliciaEpiphodii et Alexandri tropea, Ecclesiæ nostræ pides, interjecta bidui vel triḍui distinctione concele XI. Tunc judex: Christiani ad istam insaniam proruperunt, ut prolixitate pœnarum gloriam sibi existiment comparari, et persecutores suos vicisse se judicent, quos oportet celeri fine consumi. Quia ergo in pertinacia sua et audiri neſas est et videri, idcirco Alexander fixus cruci, animam, sicut mere tur, effundat. Post quam sententiam ministri sævi que carnifices acceperunt beatum Alexandrum,' sa lutarique signo eum, extensis in diversa brachiis ac manibus nexuerunt. Nec tamen diu beati marty ris tormenta porrecta sunt; ita enim laniatum fue rat corpus crudelitate verberantium, ut carne so luta costarum, patefactisque visceribus, secreta animæ panderentur. Nam dum totus in Christo est, eumque jam fessus supremis vocibus invocat, beatum spiritum examinatus emisit. XII. Hos itaque semper concordes et socios, quia mors diviserat, sepultura conjunxit, dum furanti bus Christianis, educta occulte extra urbem corpo ra absconsa conduntur. Erat enim in colle super posito civitati concretis densatus stipitibus locus, ibique in modum speluncæ conclusa fructetis ac sentibus vallis latebat, et ut fit, ubi humor deciduus per naturale ministerium infunditur, inculta fecun ditas, quo in recessu venerabilia corpora religiosa provisione demersa sunt; quia gentilium furor, extremam denegans sepulturam, etiam in corpora exanimata sæviebat. Postea vero venerabilem locum religiosorum cultus servavit, et prodidit reverentia brat. Non inde inferendum est hos martyres fra tres germanos fuisse, sed suum fratrem Epipodium, utpote Christianum, appellat, sicut in epistola ad Asiæ Ecclesias, Blandina soror appellatur. Cod. Remig. tuto. Cod. Remig. confessus.

deducta per posteros, et virtutes plurimæ quæ san- universam dispergitur civitatem, et innumera 'mul ctorum potentiam prodiderunt. XIII. Nam cum tempore consequenti, populus Lugdunensis passim morbo sæviente corrueret, adolescens quidam uatu nobilis, vi febrium valde succensus, per visionem commonitus est, ut reme dium ab ea muliere, quæ calceamentum martyris habebat, expeteret. Illa vero se medicinæ nihil nosse respondit; sed, Domino miserante, martyris per exuvias hospitali ope allata, se plurimos curasse non negabat. Statimque ei Lucia benedictionem et hospitalis calicem salutis porrexit. Qui dum po culum remedium sitis accepit, protinus ita, exstin cto ardore, convaluit, ut non ope humana, sed mi rabili divinitatis auxilio, vitæ ac sanitati redditus diceretur. Quæ virtus fidei atque sanctorum per titudo dum sanitatem corporum recepit, fìdei incre menta suscepit, factaque est membrorum atque animorum præsens et æterna medicina. Sed et po stea in locis illis mirabilia ista monstrantur, ejectio dæmonum, debilitatum curatio, restauratio sanita tum; quæ ita pene quotidiana et iis majora prove niunt, ut credulitas, etiamsi spontanea non fuerit, exsistentibus miraculis exigatur. Itaque fidem dictis atque factis convenit applicari, quia amica Dei po tentia, virtus et dignitas, ut fideles, et credulos di ligit, ita deserit dubitantes. Idcirco non ambiga mus vera esse, quæ et auditu manifesta hausimus et videmus, regnante Domino nostro Jesu Christo, cui est gloria in sæcula sæculorum. Amen. (D. RUINART., Acta martyrum, p. 67.) Invenimus Acta beati Symphoriani martyris in multis codicibus mss., etiam antiquissimis, sed in tribus tantummodo sincera et utcunque pura. Ex his unus est abbatiæ Conchensis prope Ebroicas in Normannia; secundus Rosbacensis, qui modo est monasterii Sancti Faronis in suburbio Meldensi; ter tius denique in nostra bibliotheca Sancti Germani a Pratis asservatur. Eorum opera stylum et verba, quæ passim Surius mutaverat, ad primigenium statum revocavimus, sicque ea Acta quæ Baronius sin cera judicavit, collata cum Mombritio, ejusdem Baronii fragmentis, ac codd. mss. etiam iis in quibus interpolata habentur, proferimus; quæ eadem esse non dubitamus quæ a Gregorio Turonensi lib. De glo ria confessorum, capite 77, laudata sunt. Cellula in qua beatum Symphorianum sepultum fuisse Acta memorant, post aliquod tempus in cele brem basilicam mutata est, cui cum monasterium fuisset adjunctum, abbas præfuit sanctus Germanus, qui teste Venantio Fortunato in ejus vita, tanta devotione erga hunc beatissimum martyrem ferebatur, ut singulas fere noctes, quandiu Augustoduni mansit, prope ejus sepulcrum transigeret. Ipse postea Pa risiorum episcopus factus, in ejusdem beati martyris honorem sacellum construi jussit, in quo, sicut ipse præceperat, post mortem sacrum ejus corpus sepultum est, exstatque etiam nunc inferiori majoris basi licæ nostri monasterii sancti Germani a Pratis parti adhærens versus meridiem. Verum non apud Æduenses solum celebris fuit beati Symphoriani memoria, cujus quippe natale, inter alia quæ in ecclesia Sancti Martini celebrari ordinavit Perpetuus episcopus Turonensis, recenset Grego rius in fine libri x Historiarum. Idem narrat lib 1 De gloria martyrum,cap. 52, miraculum quod sacris ejus reliquiis contigit in Arvernia sub Theodorico Francorum rege. Ejus missa habetur in Missali Gothico num. 63, quod ab eruditissimo P. Mabillonio editum est lib. 111, De Liturgia Gallicana. Ecclesiam quoque. sub nomine Sancti Sinsuriani seu Symphoriani in pago Meldensi exstitisse sub prima regum nostrorum stirpe, patet ex Ermentrudis testamento, quod ab eodem Mabillonio, in appendice lib. De Liturgia Gal licana vulgatum est, num. 5. Tandem, ut cætera. omittam, Martyrologia etiam antiquiora bujus saneti martyris memoriam recolunt die 22 mensis Augusti, quo festum ejus etiamnunc celebratur. Porro ejus sancti mortem ad annum circiter 180 referimus, cum a beato Benigno sancti Polycarpi discipulo baptizatus dicatur. Nec dubium est quin Aureliani imperatoris nomen loco Aurelii in vulgata acta irrepserit. Certe codex S. Faronis supra laudatus diserte habet Aurelii nomen num. 2, ubi de imperatoris edicto agitur. Consentit Usuardus in Martyrologio. At auctor Chronici Sancti Benigni Divio nensis tomo I Spicilegii Acheriani, ubi plura habet de sancto Symphoriano, ejus martyrium refert ad Marcum Aurelium Antoninum, Macrini successorem, id est Heliogabalum, quamvis non dissimulet.hunt imperatorem vulgo Aurelianum dictum fuisse ab his, qui de Sancto Benigno Symphoriani eruditore scri pserunt.Eumdem Aurelianum alii dicunt fuisse Caracallam. Vide Bolland. tom. 1, Maii, ubi de S. Andeolo. Certe in mss. cod. Aurelius et Aurelianus, Fabius et Fabianus, Valerius et Valerianus, aliaque similia nomina sæpius confunduntur; quod sexcentis exemplis probare facillimum esset. Augustodunum sive Ædua, vulgo. Autun, ubi passus est Symphorianus, civitas olim Galliarum clarissi ma sub Romanis, etiamnunc celebris est, ad fluvium Arosium in Burgundiæ ducatu sita, sub metropoli Lugdunensi, cujus episcopus ex sancti Gregorii Magni concessione libro vi,epist. 113, Indict. II, in ea provincia primum locum obtinet, jusque habet Pallium, quod nunc est metropolitanorum insigne, defe rendi. Ejus urbis patronum specialėm sanctum Symphorianum agnoscit Fortunatus lib. viii, carm. 4. De ea muliere et S. Epipodii calceamento, vide Gregorium Turon. lib. De gloria confessorum cap. 64.

Ex codd. mss. 1. Sub Aureliano(14) principe, cum adversus Chri- Christianus es? quantum video latuisti nos, nam stianum nomen persecutionis diræ procella detonaret, et ad delendam religionem catholicæ legis imperii sui decreta converteret, erat tunc in Augustodu nensi urbe, Fausti nobilis viri filius nomine Symphorianus Christianæ familiæ, litteris bene in structus et moribus, ita ut primævæ indolis floren tes annos, senum anticipans vitam, immaculatæ mentis sinceritate superaret. Hic itaque cum in adolescentiam crescens transiret ab infantia, et jam petas feliciter auspicata in robur virile migraret, tan tam spem virtutum suarum omnibus fecit, ut illum jam omnes boni cum supernis virtutibus habere con sortium, meritorum admiratione judicarent. Illu strabat namque eum cœlestis sapientia, et spirituali þus gemmis ornata simplicitas; et justum vitæ trami ţem tenens, felicis gubernaculi defensione servatus, naufragium male blandientis sæculi elapsus est II. Erat tunc dua civitas antiquæ nobilitatis, situlis et sacrilegæ religionis referta cæremoniis, atque errori gentilium famulans, diversis idolorum templis, et vanæ superstitionis amore tenebatur. Nam Berecynthiæ, Apollinis et Dianæ cultum speciali dilectione venerata est, Itaque ad Berecyn thiæ matris dæmonum profanam solemnitatem populorum multitudo convenerat. Heraclius il lis temporibus vir consularis in eadem urbe residens, ad inquirendos discutiendosque Christianos sagaci inquisitione sollicitus erat; cui sanctus Symphoria nus adfuit. Qui cum statuam Berecynthiæ, quæ carpento portabatur agminibus stipata populorum, despectam adorare noluisset, publicæ seditionis ob tentu comprehensus tenetur, et Heraclio consulari statim ingeritur. Heraclius vir consularis in tribunali residens dixit beato Symphoriano: No men conditionemque designa. Ille respondit: Chri „știanus sum; Symphorianus voçor. Judex dixit nominis hujus apud nos non magna professio est. Cur deæ matris effigiem profana abusione despi ciens, adorare noluisti? Sanctus Symphorianus re spondit Jam dixi tibi, Christianus sum. Deum verum adoro qui regnat in cœlis: simulacrumR BETO dæmonis non solum non adoro, verum etiam, si per millis, mea auctoritate, malleis illud comminus. Judex dixit: Iste non solum sacrilegus, verum etiam rebellis conatur exsistere, an hujus loci civis sit, edicat officium. Ex officio dictum est: Hinc est, et quidem nobilis familiæ. Judex dixit: Jocaris tibi, Symphoriane gloriosæ indolis, hoc tibi sub am biguo fama cœpit suadere mendacium. Ignoras for sitan quod principum nostrum scita sanxerunt? Officio recitante pandatur. Ex officio recitatum est ‹ Aurelius imperator omnibus administratori bus suis atque rectoribus. Comperimus ab bis qui se temporibus nostris Christianos dicunt', legum præcepta violari. Hos comprehensos, nisi diis nostris sacrificaverint, diversis punite cruciatibus, quatenus habeat districtio prolata justitiam, et in resecandis criminibus ultio terminata jam finem. › * Al. urgente. Legi debet sub Aurelio, ut diximus in Ad monitione. In cod. Conch. incipiunt Acta his ver bis: Cum adversus, etc. Consentit Missale Gothicum ubi hæc haben tur: Non solum terrenorum claritate natalium et Fausti fulgidus genere, etc. Hic in codd. plerisque mss. Symphorianus dicitur a sancto Benigno baptizatus, et a sancto Andochio susceptus. Non dissentit Missale Gothi cum, num. 63 laudato, hæc referens: Qui beatos Patres Andochium, Benignumque secutus, per mar tyrii fragrantiam electus pervenit ad palmam. Beni gnum et Andochium presbyteros cum Thyrso dia cono et Felice in Galliam a B. Polycarpo missos fuisse tradunt vetera Martyrologia, Bedæ sincerum, Adonis, Usuardi, Rabani, Notkeri, etc. Ubi Beni gnus Divione passus dicitur Kalend. Novembris, que a Leonilla sepultus, Andochius vero cum Thyrso et Felice die 24 Sep. Augustoduni. S. Be Higni meminit Greg. Turon. in Hist. Francor. et III. Lectis imperatoriis præceptionibus, judex dixit: Quid ad hæc, Symphoriane, respondes! Nunquid possumus hæc decreta convellere? Duplex tibi crimen impenditur: videris et pro deorum de spectione sacrilegium perpetrare, et pro legum abu sione contemptor exsistere; unde nisi præceptis satisfeceris, hæc omnia sanguinis tui placabit effu sio. Sanctus Symphorianus respondit: Nunquam ego hanc imaginem nisi diabolicæ persuasionis in faustum simulacrum, et perditionis exsecrandum dæ monem judicabo. In chaos semper semita ver gente ³ collabitur, quisquis Christianus, damnatus passionibus deterioris vitæ, mala retrorsum convET șus respexerit; statimque per devium gradum semila lib. De gloria mart. cap. 51, sub cujus nomine Divione exstat nobile monasterium ordinis nostri Benedictini. SS. Andochii, Ferreoli et Reginæ mar tyrum, meminit Widradus in utroque suo testa mento sæc. III. Benedict. part. 1, pagg. 683, 688. Diu perseveravit apud Æduenses hæc erga Berecynthiam falsa religio, cujus simulacrum cum pariter tempore Simplicii duensis episcopi defer retur, hujus antistitis precibus in terram ruit, nec ullo pacto moveri ultra potuit, quo miraculo multi permoti lidem susceperunt, ut narrat Greg. Turon. lib. De gloria confessor. cap. 77. Codex Resb. Heraclius illius temporis consz laris in eadem urbe sedebat ad inquir., etc. Sic idem codex. Alii, arguendus præsen tatur. Sic cod. Resbac. et optime quidem, ut in Admonitione prævia diximus. In cod. Compend. In hac causa semper, elc. Cod. Resb. Incantus semita vergente collabitur.

„orbitante jactalus, el parati muneris gratia desti- ▲ facultatibus infelicis lucri cupiditatibus detinetur ", tutus, antiqui hostis retibus patet. Deus noster, ut novit remunerare merita, ita novit punire peccata. Nomini suo obedientes vivificat, rebelles interficit; in cujus confessione firma stabilitate duranti, tutum miki est sempiterni regis tenere portum, quam mor tiferum diaboli sævientis intrare naufragium. IV. Ubi vidit judex sanctum Symphorianum jus sionibus suis non præbere famulatum, jussit eum a lictoribus cædi, et carceri mancipari; quem cum post compereudinatis diebus præsentare suis jus sisset obtutibus, producebatur e tenebris filius lu cis; de illo vestibulo feralis ergastuli, cum æterno Rege semper in æternitate victurus. Arctiores ne xus liventium lacertorum macie cutis attenuata laxaverat, et dum animum suum ad supernæ gau dia alacritatis attolleret, inter beata supplicia non fuit minus consumpsisse sanguinem, quam fu disse Tum judex: Quantum rectius faceres Symphoriane, ut immortalibus diis serviens, mu neratum te ex ærario publico nobilis militiæ splen dor attolleret. Qui nisi hodie venerandum deæ ma tris simulacrum genu prostratus adoraveris; Apol linis quoque et Dianæ sublimium numinum te cultoren venerabundum declaraveris, sine dubio interibis. Quapropter, si vis, sertis redimire jubemus altaria; thure, odoribusque incensi sa crificia digna diis solve. Symphorianus dixit: Non debet judex, cui commissa res publica est, frivolis verborum sermocinationibus subjacentem pro ferre sententiam. Si periculosum est non quotidie ad profectum animæ aliquid addere, quanto periculosius est a salute discedentem in scopulis peccatorum nau fragio collidi? V. Judex ait: Sacrifica diis, ut possis palatii ho noribus perfrui. Symphorianus respondit: Judex tribunal suum polluit, qui gladiis legum latrocina tur * in publico, animæque suæ perpetuæ calamita tis mortem affert, et vita ejus perennis opprobrii maledictis proscinditur. Nos vitam quam Christo soluturi sumus ex debito, quidni ex voto solvamus? Sera pœnitudo est sub judicis timuisse conspectum. Munera enim vestra fucati mellis permista dulce dine, male credulis mentibus venena parturiunt; di vitiæ vero nostræ semper in Christo sunt, quas non caduca per tempus vetuslas diuturnitatis ipsius la befactatione corrumpit. Cupiditas autem vestra om nia habendo nil possidet, quæ diabolicis delegata * Nobis vero nihil in hoc mundo aufert humanæ fra gilitatis lapsura conditio. Gaudia vestra instar vitri ad solis splendorem crepitantis dissiliunt. Quidquid finis interimit, casus involvit, cum æternam mundi vertiginem rapax tempus obducit. Solus Deus noster beatitudinem vindicat. Hujus gloriæ exor dium, quia non fuit conscia rerum, nescit antiqui tas; hujus terminum quia non erit, nosse non poterit series inveterata sæculorum. VI. Judex dixit: Nimium diuque*, Symphoriane, te de nescio cujus Christi magnitudine disputan tem, patientiæ meæ tenore sustinui. Nisi matri deæ sacrificaveris, hodie te dilaniatum omnibus pœnis, capitalis sententiæ damnatione prosternam. Symphorianus dixit: Ego omnipotentem Deum qui me fecit, timeo, et ipsi soli servio. Tu vero corpus meum ad tempus in potestate habes, animam vero meam non habes. At nunc non in idoli hujus cultu portentosam attende superstitionem vestram quod tu ad opprobrium et exitium tuum veneruris; in cujus sacris excisas corporum vires castrati ado lescentes infaustæ imagini exsultantes illidunt, et exsecrandum facinus pro grandi sacrificio ducitis, sacrilegi sacerdotes, ut quod immane scelus est religionis prætextu veletur. Ubi perstrepentes busos et tibias, fanatici furoris inflati insania, ubi cym bala pulsant corybantes. Apollinem vero istum, quis nesciat apud Amphrysum fluvium Admeti regis fuisse pastorem? Qui voluptatum suarum illecebras recolens, laureas diligit sertis coronas. Ubi per im plicitas ambages mugiente tropidum specu diabo licas voces, ubi frequenter deceperit, dicitur aliquo ties vera cecinisse. Dianam quoque dæmonium esse meridianum sanctorum industria investigavit, quæ per compita currens, et silvarum secreta perlu strans, incredulis hominum mentibus zizaniæ tribu los sceleris sui arte disseminat, Triviæ sibi co gnomen, dum triviis insidiatur obtinuit. Hæc sancto Symphoriano loquente, judex furore succensus di xit: Symphorianus publici criminis reus, qui diis nostris sacrificare detrectans majestatis sacrilegium perpetravit, sacris etiam altaribus irrogavit inju rias, gladio ultore feriatur; ut dum criminis fu̟ nesta resecantur, deorum pariter et legum vindice tur injuria. VII. Sic data sententia beatus vir Dei ducebatuç ad victimam. Venerabilis autem mater sua, de. ⚫ f. tripodum. * Al. labentium. *Al. glutinatur. Al. divulgata. "Al. delinitur. Sur. diu te. Hic desinit codex noster Germanensis. In plerisque mss. post hæc verba, splendor attolleret, desunt quæ sequuntur usque ad Quu propter, etc. In aliis textus depravatus est, quem ope trium nostrarum codd. sanavimus. Cold. Fossat. et Compend. superjacentem; alii codd. jactantem. Pro vertiginem aliquot codd. habent virtutem. Resbac. Eterna mundi vertigine rapax tempus ab ducit. Quæ sequuntur usque ad sententiam judicis desunt in codd. Compendiensi, Fossat,, etc. Plura prosequitur cod. Resb., more oratorio, quæ idea omittimus. Amphrysus Thessaliæ fluvius, exiguus qui dem, sed ob Apollinem celebris. Cop. Conch. habet: Dæmonium meridianum esse investigavit astutia; quæ per compita, etc. Sic eam appellant Virgilius lib. vi Eneidos et Ovidius de Ponto, eleg. 2. Ob id etiain quan doque cum tribus faciebus Angebatur,

ACTA SS. ANDOCHII, THYRSI ET FELICIS. muro nota illum voce commonuit dicens celsum protulit ædificata fastigium; fulget non uso Nate, nate Symphoriane, in mente habe Deum vivum. Resume constantiam, fili. Timere non pos sumus mortem, quæ sine dubio perducit ad vitam. Sursum cor suspende, fili, aspice illum qui regnat in cœlis. Hodie tibi vita non tollitur, sed mutatur in melius. Hodie, nate, ad supernam vitam felici commutatione migrabis. › Sic sanctus Symphoria nus extra murum ductus, a percussore prostratus est; purpurei sauguinis sui unda perfusus, a reli giosis latenter inde sublatus est. VIII. Sic martyr delatus ad fontem, qui extra publicum campum est, et ibi in parva cellula se pultus, semper tamen virtutibus se publicavit, ita ut ipsis quoque gentilibus, ob miracula et sanita tum beneficia stupentibus, in maximo honore ea tempestate haberetur non longe a basilica sua,quæ studio summo antistitis nostræ ecclesiæ muneris sui ornata privilegio, patroni nostri Sym phoriani martyris referta virtutibus, qui prætervo lantis vitæ naufragia, dum de diabolo triumpbaret, exclusit, defensor factus patriæ suæ, dum að veram patriam festinaret; apparuitque turris fortitudinis contra faciem adversantis inimici, quam sanguinis sui effusione construxit. Inexpugnabilem murum auxilio corporis sui perennis patrocinii mediator attollit, innumeras curationes meritorum suorum virtute donat. Denique per eum nobis apud Domi num Jesum Christum evidens misericordiæ panditur via, ut in omnium votorum plenitudinem felix ape riatur ingressus, præstante Domino nostro Jesu Christo, qui est vita omnium sine fine sanctorum, et regnat cum Patre in unitate Spiritus sancti Deus. per omnia sæcula sæculorum. Amen. Apud Sidolocum in territorio Augustodunensi in Gallia. (Acta Sanctorum Bolland., Septembr. tom. VI, die 24, p. 663, ex pervetusto codice ms. S. Benigni Divionensis.) 1. Postquam gloriosus Irenæus episcopus fuisse ministrum. Ecce accepimus promissionem et martyr, migravit ad cœlum medio fere no ctis vultu terribili, umbræ pacifico cum mul titudine martyrum ad sanctum Polycarpum ve niens, ait: Agnosce filium tuum, quem erudisti Pater. Sancte sacerdos, agnosce Irenæum tibi Hæc matris Symphoriani verba egregie ex tollit Missale Gothicum, ubi in immolatione missæ sic legitur: Et materno colloquio, pietate transfertur ad præmium, cum ei insinuatur non debere mortem metuere; quia martyribus vita non tollitur, sed mu tatur. In Præfatione vero: Sicut illum exhortatio piæ matris extulit ad peragendam certaminis hujus victoriam; ita et nos, etc. Unde apparet ea quæ in bac missa de Symphoriano habentur, ex his Actis desumpta fuisse. Quæ sequuntur nec apud Mombritium ha bentur, nec in plerisque codd. mss. quos vidimus, quorum unus Fossatensis anuos 800 videtur supe rare. Habentur tamen in codicib. Resbacensi et Conchensi, sicut et apud Surium. Is esse videtur Euphronius qui teste Gregor. Turon. lib. 11 Histor.,cap. 15, basilicam Sancti Symphoriani, adhuc presbyter ædificavit. Is circa quam nobis promisit Rex cœlorum et terræ. Nibil nobis de promissione sua fraudavit Redemptor no ster. Audi, Pater, verba filii tui: transmitte nunc duos presbyteros, id est Andochium et Benignum, et Thyrsum diaconum, Galliarum urbibus, viros sæculi quinti medium floruit, quo tempore, ea quæ sequuntur, Actis beati Symphoriani adjuncta sunt, quæ ideo in plerisque codd. mss. desiderantur. Sancti Irenæi Lugdunensis in Gallia epi scopi et martyris gesta apud nos illustrata sunt ad diem 28 Junii, ubi non ante annum Christi 203 passus fuisse ostenditur. Notat Chiffletius in codice Vaticano hic ap positum legi septimo die. Forte legendum est umbræ pacifica. In Cha meciacensi apographo habetur ore pacifico. Si per Folycarpum hic designetur sanctus episcopus Smyrnensis et martyr, ut in uno et al tero ns. legitur, non potuit huic S. Irenæus post martyrium suum apparuisse, nec alia Actorum as serta sustineri; secus vero si Polycrates Ephesinus indicetur.

ACTA SS. ANDOCHII, THYRSI ET FELICIS. ditur. virtutibus et sapientia plenos, quos consimilis alumna paradisi et candidata cœli turba conclu gloriosus exspectat triumphus ut, quia paucitas a Christianis ibi remansit, baptismatis gratiam præbeant. Quia notum tibi sit, sanctissime Pater, quod gens illa, inspirante Domino, copiose desi derat servire Christo. Hæc eum loquentem, sicut eum agnoscebat, ita et beati martyres in alio cubiculo eum audiebant, atque per soporem vide bant. Sed cum hæc sancto suo sermone locutus fuisset, iterum psallentes atque gaudentes, redie runt ad cœlos; in quo cubiculo tantus invaluit odor suavitatis, ut æstimarent, se paradisi miris odoribus collocari. 3. Et ascendentes in naviculam, celeriter eos ad Massiliam unda maris adduxit. Egressi itaque ad terram, ad Lugdunensium diriguntur urbem, et usque ad S. Zachariam presbyterum perve nientes, qui latenter in crypta inter sepulcra mar tyrum latitabat; et cum eodem verbum Domini meditantes, atque in Christo gaudentes et speran tes, ut suos dirigeret gressus, angelo admonente, ad Augustodunensem diriguntur civitatem Erat tunc temporis Faustus, nobilissimus vir præ fectorius qui sub chlamide (propter iniquis simi Cæsaris miuas) Christum latenter colebat; cujus beati viri audita benignitate ac fide plenissima, ad eum, Angelo monente, veniunt. Qui cum eos vi disset, sicut thesaurum cœlestem, ita eos excepit et cum eos presbyteros esse cognovit, suppliciter exoravit, ut omnibus amicis et familiæ ejus ba ptismatis gratiam condonarent. Defuncto igitur ne quissimo Severo imperatore morte, quam quæsivit et invenit succedente Aureliano nequiore, qui, sicut imperium, ita et malitiam adeptus est, ubique similiter Christianos, qui idolis non sacri ficassent, per diversas provincias diversis suppli ciis maceratos, gladii jubet finiri sententia. Sed, ubi est plenissima fides, nec potestatem adversam timet, nec minas reveretur. 2. Mane autem facto, S. Polycarpus suos allo quitur fratres, referens eis, quæ gesta fuerant, et ut felix aggrederentur iter jubet. Ipse vero S. An dochius et Benignus et Thyrsus, quæ, Christo confortante, jubentur, gaudio magno repleti de tam sancta jussione Christi, non tardi de præce ptis, vigilata nocte, psalmis et hymnis Deo gra tias agentes [imo agunt]. Usque ad naviculam S. Polycarpus deducens et valedicens, ait: Angelus Domini comitetur vobiscum; Spiritus sanctus sit in visceribus vestris. Magna vos gloria cœlestis exspectat, o piissimi fratres. Verbum Domini gen tibus prædicate; adventum Christi omnibus an nuntiate. O quam speciosi pedes evangelizantium pacem " Multos habetis adjutores et intercessores vestros, qui pro vobis Dominum interpellare non cessant. Ne vos longi itineris conturbet austeritas, filium quasi trium annorum, nomine Symphoria non regionis longinquitas, aut parentum desiderio coagulescat cor vestrum. Non vos minæ aut im piissimi Cæsaris conturbet impietas. Sit in cordi bus vestris B. Pauli apostoli sermo: Quia non sunt condignæ passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quæ revelabitur sanctis ". Polycarpus ait Vale nobis dicite, fratres; et lacrymans dixit eis Paradisi vos gloria, et ante tribunal suum repor tantes fructum laboris vestri Christus excipiat, et in illa felicium justorumque regione consociet athletas suos, ubi lux permanet et vita regnat, ubi priorum fides beata de vultus sui [ejus, id est Dei], præsentia vivæ claritatis irradiat; tibi ¹º Rom. x, 15. ¹¹ Rom. viii, 18. 4. Habebat tunc temporis vir illuster Faustus num quos suppliciter exoravit, ut et eum baptismatis gratia consecrarent. Quod ipsi gau dentes, S. Benignus eum baptizavit, Andochius vero eum de sacro fonte suscepit. Qui Symphoria nus repletus Spiritu sancto, cum esset fere viginti annorum, gloriosam et immarcescibilem martyrii meruit coronam accipere; qui virtutibus manifesta probatione semper præclaruit. Nuper quidem ipso tempore omnes amici vel familia domus Fau sti per hos beatissimos martyres baptismatis gra tiam fuerunt adepti. Erat in illis mirabilis virtus Christi; cæcorum oculis lumen infundebant, dæ mones de obsessis corporibus effugabant, debilium In ms. Clameciacensi, in S. Andeoli et Batavos in Vita Severi, ubi de ipso in Britannia rhythmicis S. Benigni Actis dicuntur sancti nostri príus ad insulam Corsicam appulisse, ibidemque tempestate detenti, donec S. Andeolus, uti S. Ire næus S. Benigno sanctoque Polycarpo denuo appa rens mandaverat, illuc advenisset, eorumdem so cius futurus. Scriptores Galliæ Christianæ auctæ, t. Ív, col. 12, Zachariam S. Irenæi Lugdunensis episcopi presbyterum et in episcopatu successorem statuunt. In Actis supra citatis hic dicitur S. Andeo lus a sociis suis missus Carpenţoracte. Crediderunt aliqui Acta martyrum nostrorum ab hoc Fausto scripta fuisse. Septimus Severus ab anno Christi 493 usque ad 211 imperium tenuit. Cur autem hic dicatur mortem quæsitam invenisse, discimus ex Epitome Sexti Aurelii Victoris editionis Lugdunensis apud ægrotante legitur: Is dum membrorum omnium, maxime pedum, dolorem pati nequiret, veneni vice, quod ei negabatur, cibum gravis ac plurimæ carnis avidius invasit, quem cum conficere non posset, crudelitate (lege cruditate) pressus exspi ravit. Illustrissimus Bosquetus in hisce Actis pro Severo legendum putavit Verum. Pro Aureliano hic legendum esse Aurelium, et per hunc intelligendum esse M. Aurelium Anto ninum Caracallam, qui Severo patri suo una cum fratre Geta successit, extra dubium est. Præpro pere tamen hic in Actis ea successio narratur. Hic est celebris apud Æduos martyr Sym phorianus, cujus Acta apud nos data sunt ad diem 22 Augusti. Chimetius notat in codice Vaticano hic legi; Nuperrime.

ACTA SS. ANDOCHI, THYRSI ET FELICIS. membris sanitatem reddebant. Habebat autem vir ibidem residens, nomine Felix Christianus illuster Faustus sororem sibi germanam Lingoni cæ civitatis matronam, nomine Leonillanı cujus erant parvuli gemini nepotes ex filio suo tres, viri aspectu pulcherrimo, animo pulchriore; id est Josephus et Eleusepphus et Melasippus, quos divinis litteris erudiebat. Erat in iis gratia plena, sed baptismi ablutionem, non erat, qui præberet. 5. Tunc præstantissimus vir S. Benignum pre sbyterum, sicut margaritam pretiosam aut munus cœleste, sorori transmisit; sicut manna cœleste aut margaritam splendidam Leonilla excepit. Quo excepto, hi gemini tres fratres baptismatis gratiam consecuti sunt. Qui, accepto Spiritu sancto, cum fuerunt viginti et quinque annorum, a persecutori bus sunt comprehensi. Longum est enarrare quan tam fuerunt perpessi pœnam; sed victricem acci piunt coronam. Hi sequuntur Agnum quocunque ierit, quos ipsius Agni sinceritas gemmis insi gnibus coronavit; quod passio ipsorum plenius de claravit. Quæ matrona similiter omnes domus, utriusque sexus, conditionis et ætatis per S. Beni gnum baptismatis gratia consecravit. Lætabantur in Christo fideles fidelissimæ domus, corroboraba tur in eis inambigua et plenissima fides. Erat au tem Aurelianus iniquissimus Cæsar constitu tus in extremis finibus Galliarum, et ad civitatem veniens Senonas data ab eodem omnibus præpositis loci sententia, qui se Christianos profi terentur, diversis suppliciis macerari, cruciatibus mancipari; et quicunque diis nostris non sacrifica verint, gladii eos et capitali jubemus finiri scn tentia 6. Erat autem ager nobilissimi viri, cui nomen est Sedelocus Dum SS. Andochius et Thyr sus ad præfatam domum, quæ est in publico ag gere, intrepide venirent, et prædicatione sua cun clis perdocerent ad salutem, quidam negotiator "Apoc. xiv, 4. Lingones, indigenis nunc Langres, antiqua Celticæ Galliæ civitas est in Campania, in colle ad fontes Matronæ sita, estque episcopalis sub metro poli Lugdunensi. De S. Leonilla, ejusque ex filio tergeminis nepotibus martyribus actum apud nos est ad diein 17 Januarii, ubi eorumdem gemina Passio data est. Quæ hic de collato ipsis per S. Benignum baptismo parrantur, inter fabulas reputo, quia ipsos in Cap padocia passos credo. In locum Aureliani substituendum hic esse Aurelium, conveniunt eruditi pene omnes; sed alii M. Aurelium Antoninum, cognomento Philosophum, alius Heliogabalum, alius Caracallam intelligunt; quod ultimum Actis conformius est. Senones antiqua Galliæ civitas, gentis Se nonum primaria, Agendicum etiam olim dicta, punc Gallice Sens, ad Icaunam fluvium sita, ar chiepiscopatu et vetustate illustris. Porro M. Au relium Antoninum Caracallam in Galliis fuisse circa annum Christi 213, cum Tillemontio existi mamus; sed an Senonibus fuerit ac ibidem edi ctum aliquod adversus Christianos vulgaverit, non ausim asserere, jam, orientalis vir, cujus negotiatio quotidie ero gabatur in pauperes, S. Audochium presbyterum et Thyrsum diaconum in suo excepit officio [al. hospitio]. Et cum se virtutibus manifesta traditione populis demonstrarent, subito Aurelianus impera tor de civitate veniens Senonis, ubi ad præfatam domum aggressas fuisset, sibi tentoria tendi præce pit. Unus ostiarius crudelissimi Cæsaris, dum Fe licis hospitium ingressus fuisset, invenit SS. An dochium et Thyrsum Christi verbum prædicantes; fremebundus veniens, nuntiavit quod Christiani in domo Felicis residerent. Quod audiens, secundum suæ rabiei morem in conspectu suo eos præsentari jussit. Felix Andochio ait: Ne patiaris me separari a corona pietatis tuæ, quam accepturus es a Chri sto, Pater; sed orationibus vestris adjutum pariter me perducatis ad pretiosam martyrii vestri coro nam. Et facta oratione, intrepidi pergunt Li gatis post tergum manibus, ducti sunt in conspe ctum iniquissimi Cæsaris. 7. Quibus Aurelianus ait: Cujus regionis homi nes estis? aut quod nomen vestrum? aut quem Deum colere vultis? S. Andochius ait: Orientales homines sumus, a sancto Patre nostro Polycarpo episcopo missi. Christum conditorem cœli, maris et terræ, et quæ in eis sunt, colimus. Nomen meum Andochius, fratrum meorum Thyrsus et Felix. Aurelianus ait: Nunquid ad irritandam potentiam nostram et deorum dearumque nostrarum tam longi itineris spatio venistis? Andochius ait: Nos venimus a Christo admoniti, cujus verbum incor ruptum gentibus prædicamus. Aurelianus ait Nunquid in regionibus vestris, aut in provincia ista non cognovistis, quod antecessorum imperato rum et nostræ auctoritates sanxerunt, quod ii, qui diis nostris non sacrificaverint, diversis sup‐ pliciis afflictos gladii eos jubemus finiri sententia? S. Andochius ait: Nefas est, Deum conditorem Ista nempe velut edicti verba recitat biogra phus, parvæ apud me auctoritatis. Sedelocus, qui in omnibus nostris Actorum apographis eorumdem martyrum palæstra fuisse dicitur, quique in Martyrologiis nonnunquam paulo aliter et corrupte scribitur, in Itinerario Antonini 'Sidolocus vel Sidolocum appellatur, notaturque in ter Abbalonem (Avallon) et Augustoðunum (Autun), M. P. xxvi (leg. xv) ab hac civitate dissitus. În tabula Peutingeriana ibidem vitiose legitur Sedeloco, apud Ammianum Marcellinum, lib. xvi De Gallis, cap. 2, Sedelaucum. Est autem oppidum Gallie Celticæ, indigenis nunc Saulieu vocitatum, in tra ctu Burgundiæ vulgo l'Auxois dicto, ac diœcesis Augustodunensis. Habet id oppidum ecclesiam col legiatam S. Andochio sacram, quæ olim ejusdem nominis abbatia erat. Venerabilis Beda, aliique hunc S. Felicem una cum cæteris a S. Polycarpo in Gallias missum dixerunt. Saussayus in Martyrologio Gallicano, nescio, utrum ex aliis Actis, an ex sensu suo, ubique pro imperatore præsidem substituit, aitque domum S. Felicis, cum hic sanctos tradera recusasset, vi ef

ACTA SS. ANDOCHH, THYRSI ET FELICIS. derelinquere, et coli lapides et ligna, idola muta voce, unoque consensu clamantes, dixerunt et surda. Aurelianus ait: Muta et surda esse di cis invictissimum Jovem, Mercurium atque Sa turnum? Andochius ait: Hos, quos tu nominas, dæmonia esse manifesta probantur; nam species eorum absque visu, absque gressu, absque tactu esse videntur. Ecce carnes, quas ad tempus in potestate habes. Quod malitiæ tuæ diabolus dictaverit, fac; feri, occide, assa et manduca; nam nos non mutas a Christi confessione, qui et tuam detergere habet perfidiam. 10. Accensoque igne, ligatis manibus et pedi bus, eos in ignem jactari præcepit; et nihil no citi [i. e. passi] ab omni combustione ignis, reso lutis ligaminibus, stantes in fide, psallebant in medio igne, dicentes: Probasti nos, Deus, igne nos examinasti, sicut examinatur argentum; transivimus per ignem et aquam, et induxisti nos in refrigerium ". Dum hæc aguntur, tanta coruscatio cœlestis infre muit, et imber pluviæ super ignem descendit, ut 8. Aurelianus ait: Sacrificate diis nostris, ut ex ærario publico remuneratos, primos vos in meo palatio esse constituam; et ne male pro Chri sto vestro, qui ab hominibus est crucifixus, mo riamini. Ab hac voce hi tres clamantes dixerunt Aurum et argentum tuum tecum sint in perditione, lupe rapax; quia credis, te donum Dei per pecu niam supplantare. Nos pro Christo potius mori vo Jumus, quam ab eo recedamus, ubi plus justi, nullus æstimaret ibi fuisse ignem accensum. Et quam sol, in regno cœlorum refulgent "; et illis ibi erit lumen æternum et vita immortalis, et da bitur illis ibi, quod nec oculus vidit, nec auris au divit, nec in cor hominis ascendit, quæ præparavit Deus diligentibus se ". Nam ii qui diis tuis deser viunt, ibunt in tenebras exteriores, inexstinguibili igne [al. inexstinguibilem ignem], quod præpara vit patri tuo diabolo et angelis ejus. Ibi illorum fletus erit et stridor dentium "; desiderabuut lu men, et non videbunt. Nam si velis credere Chri stum, non introieris. Tunc iniquissimus Cæsar tradidit eos tortoribus, dicens: Nisi hodie sacrifi caverint, diversis pœnis eos amigite. Tunc beati martyres cæsi in ulmum cujusdam inversis manibus pariter suspenduntur, et rotæ implete saxis eorum pedibus colligantur. ita intrepidi et liberati in conspectu Aureliani ad fuerunt, dicentes: Agnosce nos, miser; vide quanta sit virtus Christi. Vides nos illæsos in tu} præsentia iterum convenire. Crede Christo, et non timebis illius ultimæ diei necessitatem; quia, quantum homo negligens est ad delinquendum, tantum misericordia Domini dives est ad remitten dum. Aurelianus ait: Dii nostri vobis subveniunt, et vos dicitis, Christi auxilio vos esse defensos. Andochius ait: Saxeum habes cor, ut non credas Creatori cœli et terræ, nec mirabilibus ejus. 11. Tunc impiissimus Cæsar, secundum suæ ra biei morem pariter eis vectibus colla ſeriri præce pit, ut ita finirent pretiosam et splendidam tempo Cralem vitam, accepturi æternitatis gaudia et im 9. Et dum tantam fuerant tota die perpessi pœ nam, psallebant, dicentes: Deus, in adjutorium no strum intende, Domine, ad adjuvandum nos festina “. Et ita tamen erant integri, quasi nec unam plagam accepissent. Post hæc iniquissimus Cæsar in cra stina ipsos sibi præsentari præcepit, et ait: Sacri ficate diis nostris, qui propter inobedientiam ve stram talem fuistis perpessi poenam. Responderunt ei dicentes Agnosce, miser, quia minæ tuæ et supplicia nobis refrigerium præstant. Cæsi Aucto rem lucis non negavimus; suspensi, Christum semper confessi sumus. Aspice nos; illæsi ante conspectum Dei nostri stamus; quia Christus no ster, quem tu negas, servos suos semper custodire promisit. Audiens autem hæc Aurelianus, ignem præparari præcepit; accensoque igne, ait: Aut sacrificate diis, aut in ignem vos, ligatis manibus et pedibus, jactari præcipiam. Ad hæc toti tres una 18 Matth. x1, 43. "I Cor. 11, 9. 15 Matth. xxv, fractam, atque ita eos captos fuisse, et Felicem eos sponte sua secutum esse. Tillemontius tom. III Monument. eccles., pag. 39, observat, in Martyrologio Bedæ legi, ipsos fla gellis cæsos fuisse, quod negat in suo ms. legi. Fa teor, nec in mss. nostris mentionem de flagellis fieri, sed cæsi tamen in omnibus dicuntur. Idem Beda ibidem, et qui ipsum secuti fuerunt, Ado et Usuardus, mox pro in ulmum, legunt in ultimo; sed perperam, uti liquet ex contextu. Hæc circa annum Christi 243 contigisse vi marcescibilem coronam. Acta sunt hæc circa san ctos Dei martyres, id est Andochium presbyterum et Thyrsum diaconum, et Felicem, octavo Kalendas Octobris Post hæc Aurelianus imperator ad Augustodunensem dirigitur urbem. Audiens autem Faustus, quod talia in sanctos Dei in suo agro per Aurelianum imperatorem diabolus fecerat, noctu veniens cum Symphoriano suo filio, qui erat jam tunc temporis quasi annorum quindecim san ctos Dei martyres recondidit sepulcris, ubi quo-, tidie virtus Domini mira declaratur. Illic lacrymas fundens S. Symphorianus, vigiliis et orationibus vacans, nolebat a loco illo removeri; donec, opi tulante gratia Christi, perfectus in gratia Dei, et indutus loricam fidei, festinavit ad coronam mar tyrii, quam et accipere meruit, auxiliante Domino nostro Jesu Christo, cui est honor et laus et gloria et potestas cum Patre et Spiritu sancto in sæcula sæculorum. Amen 41, 30. 16 Psal. LXIX, 2. dentur. 17 Psal. Lxv, 10, 12. In alio apographo Accinctino legitur, quasi annorum viginti quinque; verum error manifestus est, cum in eodem etiam dicatur S. Symphorianus martyrium subiisse cum esset fere viginti anuorum. In ms. mox laudato hic subditur: Nobi lissimus autem vir Faustus beatorum martyrum Passionem, Deo juvante, composuit et scripsit ad laudem ipsius, cui est honor et gloria et virtus cum sanctis suis nunc et semper, et in cuncta sæ cula sæculorum. Amen.,

(Ex Libro Pontificali Damasi papæ, ap. MANSI, Concil. I, 698. - Omittuntur notæ et variæ lectiones quas Lector habet Patr. Lat. t. CXXI, col. 1279, in Collectione Anastasii Bibliothecarii.) Victor, natione Afer, ex patre Felice, sedit annos x, menses 11, dies 10. Fuit autem temporibus li Pertinacis et Severi, a consulatu Commodi quinto et Glabrionis, usque ad Lateranum et Rufinum. Hic constituit, ut sanctum Pascha die Dominica celebraretur, sicut Pius. Hic fecit sequentes cleros. Marty rio coronatur. Et constituit ut necessitate faciente, ubicunque inventus fuisset quicunque hominum ex gentibus veniens, sive in flumine, sive in mari, sive in fonte, sive in stagno, baptizaretur: tantum Chri stianæ credulitatis confessione declarata, integer efficeretur Christianus. Et fecit concilium. Et colla tione facta cum presbyteris et diaconibus, accersitoque Theophilo Alexandriæ episcopo constituit, ut a decima tertia luna primi mensis, usque ad xxi die Dominica custodiatur sanctum Pascha. Hic fecit ordi nationes duas per mensem Decembrem, presbyteros quatuor, diaconos septem, episcopos per diversa loca numero duodecim. Qui sepultus est juxta corpus beati Petri in Vaticano, quinto Kalendās Augusti. Et cessavit episcopatus dies x1. (Acta SS. Bolland., Julii L. VI, die 28, p. 534.) I. S. Victoris dies cultus, ætas seu sedis duratio. mus, quod sciam, 20 Aprilis consignavit auctor 1. Quemadmodum de S. Victoris papæ sanctitate et cultu ex fastis sacris monumenta habemus indu bitata, sic ejus gesta, tempus sedis, obitus dies, et quæ ipsum circumstant ferme omnia spinosa et controversa sunt.. Et de cultu quidem consonantia exstant Martyrologiorum testimonia, in quibus pas sim martyr fuisse asseritur, quidquid nonnulli lau reolam istam in dubium revocare velle videantur. At de obitus die multa post Florentinium controversia, de qua pridem disputarunt Henschenius, Papebro chius et ex ipsis alii, nosque difficultates idcirco attigimus in prima ad Usuardum observatione 20 Aprilis, quo nimirum die in codicibus Hieronymia nis Victor aliquis episcopus, ut Romæ passus cum tribus sociis commemoratur, quem Victorem pa pam esse noluit Henschenius, aliis cum Papebro chio oppositum sentientibus; non quod multum in tersit, utro die ejus recolatur memoria, sed ob di versas rationes quas singuli texendæ pontificum seriei aptiores existimarunt, utpote cum pontifica tus ejus duratio ita involuta implexaque sit, ut qui ¿am extra controversiam poneret, hactenus inven tus sit nemo, quod infra patebit manifestius. Romani parvi, his verbis: Romæ, Victoris epi scopi martyris,» quem mirum non est, sequaces habuisse Adonem, Usuardum et Notkerum cum tota eorum progenie. Adonis annuntiatio sic ha bet Romæ, sancti Victoris episcopi, qui tertius decimus post B. Petrum rexit Ecclesiam annis de cem, et sub Severo principe martyrio coronatur.» Quæ omnia ex ipso accepit Usuardus, errore, quem correxit, excepto, dum rectius ordine quintum de cimum fuisse asseruit. lisdem istis omnibus ex Adone ad verbum descriptis, aliunde adjecit Not kerus jam dicta die 20 Aprilis in hunc modum Hic constituit ut sanctum Pascha die Dominico ce lebraretur, et a quinta decima luna primi mensis usque ad vicesimam primam observaretur, quod eatenus sexta die Kal. Aprilis, absque ullius diei discretione celebratum est: nempe ab Asiaticis aliquot episcopis, ritui Romano sese conformare detrectantibus, ut paulo clarius edisserit codex Usuardinus Bruxellensis inter auctaria ibi citatus, nosque in hujus commentarii § 3, explicare cona bimur. 3. Quæ apud Notkerum sequuntur, ipse mutua tus est a Rabano, eodemque, quo ille scripserat dis 2. die obitus seu cultus ordimur, quem pri- iterum repetiit, ut satis pateat, in diversa delle

S. VICTOR I PAPA. —NOTITIA EX BOLLAND. ad annum 192, totum autem pontificatum annis novem circumscribens. Alia prorsus est, in con ciliorum collectione Severini Binii ad eas notas chronologicas observatio; ausim dicere, discordes esse omnes quotquot de eo argumento legerim. Con sule, sodes, reliquos omnes calculorum Eusebiano rum sectatores cum Tillemontio, et recentiore eru ditissime Constantio in editis ab eo Romanorum pontificum epistolis pag. 91; id te exploraturum spondeo, quod vulgo fertur, tot esse diversas com binationes, quot capita. xisse. Ex genuino Beda metrico, aut Floro sub ejus Victoris finem collocat, principium ejus referens nomine a majoribus nostris edito, nihil prorsus eruitur, unde de vero natali die statui queat, ut plane colligendum sit, martyrologorum omnium primum fuisse Rabanum qui hoc Julii 28 die S. Vi ctoris memoriam egerit, hac plane phrasi: Romæ, Victoris PP. et martyris, qui constituit in Ecclesia ut, faciente necessitate, ubi inventum esset, sive in flumine, sive in fonte, sive in mari, tantum Chri stianæ credulitatis confessione declarata, quicunque hominum veniens ex gentili baptizaretur; et se pultus est juxta corpus B. Apostoli in Vaticano; > quæ ex aliquo catalogo pontificio contracta sunt. Atque de antiquioribus martyrologiis hactenus qui ex Usuardinis amplificatoribus in hac parte Ra banum primus secutus sit, non est mihi promptum definire, neque Baronius usquam indicavit, quo ex co dice ipsum desumpserit: non verebor tamen opinari, Belinum ei suggessisse totam hodiernam de S. Vi ctore annuntiationem. Coli porro S. Victorem cum Nazario, Celso et Innocentio, ritu semiduplici, ex Romano Breviario notissimum est. 4. Sequitur modo implexissimus, quem dixi, no dus de sancti ætate seu potius sedis duratione; in qua definienda, scriptoribus pluribus non oscitanter inspectis, perpensisque omnibus, ad præcipuas duas opiniones, reliquas revocari posse existimo; alte ram quæ Eusebii calculos utcunque sequi videtur, alteram quæ catalogos pontificios præferendos cen set; sic tamen ut nec prioris sententiæ sequaces inter se conveniant, neque posterioris, singulis in diversa, quasi dato studio, abeuntibus. Eusebium autem in ordinanda Romanorum pontificum chro nologia securum ducem haud esse, norunt eruditi; atque in ipso hujus controversiæ puncto sibi non constare, ex ejusmet verbis faxo intelligas. En ipsa ex ejus libri v, cap. 22, initio: ‹ Interea Commodo decimum annum imperii agente (iis certissime est annus Christi 189) cum Eleutherus tredecim annis episcopatum administrasset, Victor in ejus locum successit. De Victore autem sic habet ejusdem cap. 28: Qui cum decem annis sacerdotium admini strasset, Zephyrinus ei successor substitutus est, anno principatus Severi circiter nono, qui est annus Christi 201, ut adeo non annis duntaxat decem, sed omnino duodecim S. Victorem sedisse oporteat, si consequenter loquatur Eusebius.> 5. Audi modo cardinalem Baronium in Annalibus de S. Victoris pontificatus duratione hoc modo scri bentem:‹Anno Domini ducentesimo tertio, Annio Fabiano et Nonio Mucano coss. 28 Julil, Victor papa auspicatus jam annum decimum sui pontifi catus per mensem unum et dies viginti octo, mar tyrio coronatur. › Quis consules istos, quis deter minatos annos, mensem et dies Baronio suggesserit, non habeo unde conjiciam: id colligere posse vi deor, ab Eusebii sententia eum non longissime re cessisse; at vero pressius ei inhæret Labbeus in Comvendio chronologico, dum anno Severi nono S. 6. Aut ego multum fallor, aut paulo rectius sen tiunt qui ad catalogos pontificios seu libros pontiti cales recurrunt, quamvis et hæc priori non absimi lis intercedat discrepantia, dum chronologi nostri citatos a semet textus, obtorto non nihil collo, fixæ a se pontificum seriei aptare contendunt. Inter duos istos catalogos, quos ante tomum I Aprilis illustra vit Henschenius, secundus altero distinctior; qui Damaso vulgo tribuitur, sic habet disertis terminis Victor, natione Afer, ex patre Felice, sedit annos decem, menses duos, dies decem. Fuit temporibus [Commodi, Pertinacis et Severi] Cæsaris, a consu latu Gommodi V et Glabrionis, usque Laterano et Rufino;ubl licet perturbata nonnulla agnoscat laudatus Henschenius, id in ordine ad præsentem quæstionem extra controversiam est, et annos, et menses et dies sic in exemplaribus aliis notatos esse; nec minus certa et ubique conformis est consulum, pro sedis ingressu, Commodi V et Glabrionis, pro exitu, Laterani et Rutini expressio; quod certe computum cæteris præfert Henschenius, a multis catalogis egregie confirmatum in grandi nupera ele gantique Anastasii Bibliothecarii editione, mox plu ribus a nobis convenienda. 7. Iterum repeto, in recitatis jam verbis, hæc duo passim admissa, saltem ab iis qui catalogis in sistunt admittenda sunt; primum quod sedere cœ perit S. Victor a consulatu Commodi IX et Glabrio nis qui manifestissime est annus 186, e vivis autem excesserit sub consulatu Laterani et Rufini anno 197; alterum quod sederit annos décem, menses duos, dies decem, quot ei constantissime tribuunt codices duodecim relati ab illustriss. Blanchino in laudata Anastastii editione tomo II in Prolegomenis pag. 93. Hos vidit vir. cl., vidit plerosque Pagius, vidit nostros Papebrochius, viderunt plures alii, quorum hic nomina referre opus non est; ac nihi lominus postulare audeo, ut inter istos omnes, vel duos mihi assignes qui aut annos, aut menses aut dies durationis pontificatus Victorini eadem prorsus ratione concludant. Ut a Papebrochio incipiam, en ejus computum: ‹ Ordinatus 11 Septembris in Do minica, anno 186, sedit annus 10, menses 7, dies 10, depositus 20 Aprilis anni 197, translatus ad S. Petrum in Vaticanum 27 Julii; et cessavit episco patus menses 13, dies 21. › Cessationum autem seu interpontificiorum, tum decessoris, tum successe

mis causas non contemnendas adducit, quæ apud vili Idus seu 6 Septembris; successerit autem pri ipsum et apud Henschenium ad diem 26 Aprilis vi deri possunt. mum S. Victor, post integri anni interpontificium 186, die Septembris 14, sub coss, Commodo V et Glabrione; defunctus sit sub alia nota consulari 197, aut 20 Aprilis ex mente Papebrochii, ut sede rit annis 10, mensibus 7 et diebus 10, vel, si mavis, præſer 28 Julii, eumque statuas sedisse annis de cem, mensibus decem, diebus octodecim; qui cal culus, etsi deficiat in signatis mensibus et diebus, potissimam servat substantiam, ut salventur notati consules; pontificatus autem tempora, non ad duo decim, quod Pagius primum ausus est, sed ad annos duntaxat decem cum præcipuis utriusque classis chronologis restringantur. Quæ hic opponi possent, ab Henschenio et Papebrochio, locis suis 8. lis omnibus non obstantibus, aliam prorsus rationem in Crisi sua Baroniana inivit Antonius Pagius, a cujus placitis non recessit nepos Franci scus in suo Breviario, seu patrui Criseos in ordine ad pontifices compendio. Adducit ille verba ex ca talogis jam citata, atque codicein Palatinum, cæteris plane consentientem, item catalogum nominum apostolicorum, in quo pro mensibus duobus unus duntaxat legitur; tum vero more suo pronuntians, protritis quodammodo auctoritatibus omnibus, de finitive rem determinat: < Verum, inquit, cum in Eleutheri obitu Victoris initium 12 mensis Junii anni 185 (pro mero nempe arbitrio) collocaveri- abunde soluta invenies. Quod si hæc ratio contro mus, liquet, Victorem sedisse annos 12, mensem 1, dies 16, numeranda a die quo sedere cœpit, usque ad diem quo sepultus est. › lta nimirum Pagius bic hypothesim suam, seu seriem pontificiam recte se ordinasse existimat, dum interim notas omnes chronologicas ad libitum convellit aut detorquet; neque enim signatis consulibus insistit, neque pensi habet catalogorum annos, menses aut dies, neque interpontificia admittit, vix paucos dies reperiens, quibus sedes vacaverit. 9. Plusculum se confecisse arbitratur laudatus illustrissimus Blanchinus, dum inter notas suas pag. 157, textum secundi nostri catalogi supra da tum hoc modo immutat: ‹ Victor sedit annis 12, diebus 10; ſuit temporibus Commodi et Severi, a consulatu Commodi V et Glabrionis, usque Late rano et Rufino. › Probare id conatur a pag. 156, iis itidem argumentis, quæ seriem a se dispositam confirment, desertis catalogorum characteribus, qui tamen inviolati hic servandi videntur, si quid eorum auctoritate stabilitum velimus. Displicet ita que in ipso æque atque in Pagio quod pro consu libus anni 186 expressissime signatis, nempe, ut jam inculcavimus, Commodo V et Glabrione, ro tunde ipsi obtrudant annum superiorem 185, de quo nec somniarunt catalogi, quasi certum sit, S. Eleutherium eo anno obiisse 26 Maii, ac paucissi mis interjectis diebus S. Victorem successisse, quod est manifeste catalogos infringere; quibus stantibus, omnino necesse est, non ad annum 185 sed ad se quentem 186 S. Victoris exordium figere, cumque Eleutherius præcedenti vivere desierit, cessationem àliquam nequaquam respuere. Certe si catalogorum præcipuos characteres intactos cupis, non alia tu tior via excogitari potest. 10. Candide equidem fateor, nullam prorsus su peresse qua Martyrologium Romanum cum catalo gis combinetur, neque propius ad hos patere acces sum, quam iis inhærendo, quæ Henschenius in Eleutherio 31 Maii præstruxit, Papebrochius autem superius ordinavit. Statuatur itaque, ut ibi ex codd. Hieronymianis ostendit Henschenius, obiisse S. Eleutherium Materno et Bradua coss, anno 185, versiam exponendi componendique minus arri deat, eam tibi præferre fas est, quam verisimilio rem agnoveris. § II. Varia S. Victoris gesta et scripta. 11. Præter jam recitata, ex Henscheniano Cata logo secundo, sive is Damasi pontificalis sit, sive cujuscunque alterius, de quo jam tandiu inter eru ditos certatum est; ex hoc, inquam, Catalogo ea hic addenda sunt, quæ apud Rabanum et Notkerum ex parte contracta monuimus, ibi in hunc modum deducta: Hic constituit ut Pascha die Dominica celebraretur, sicut Pius. Hic fecit sequentes cleres martyrio coronatur. Constituit ut necessitate fa ciente, ubi inventus fuisset, sive in mari, sive in fonte aut stagno (tantum Christiana confessione de clarata credulitatis) efficeretur integer Christianus quicunque hominum ex gentilitio veniens ut bapti zaretur. Fecit concilium et interrogatio facta est de Pascha, vel de die prima cum Theophilo episcopo Cæsarea de luna. Hic fecit ordinationes duas, pre sbyteros quatuor, diaconos quinque, episcopos per loca duodecim; qui sepultus est juxta corpus B. Petri v Kalendas Augusti et cessavit episcopatus dies undecim. › Notavit Henschenius, inter alia menda citatum illic Theophilum episcopum scri ptum fuisse Alexandriæ, qui certo fuit Cæsareæ in Palæstina. 12. Quam multa insuper luxata, ac verisimili ter amanuensium incuria vitiata sint, clarius patet quam ut hic a me observanda sint, aut restituenda, a quo tanien non abhorrerem, nisi Anastasii Biblio thecarii textum, huic satis consimilem variis notis et variantibus lectionibus explicatum jaun dedissent Holstenius, Ciampinus, Schelstratius aliique, ac no vissime illustrissimus Blanchinus, ut materia illa pridem exhausta sit. Audiamus modo Anastasium ipsum Victor, natione Afer, ex patre Felice, etc. ut supra in Notitia ex Libro Pontificali. Utut hæc etiam confusa sint et implexa quæ criticorum in genia exercuerunt, ex iis nihilominus præclariora sancti pontificis gesta eruenda essent, cum interim vix paucula recenseantur, ut adeo pridem a Baro i

nio, Labbeo, plurimisque doctissimis prægressi rem a communione Ecclesiæ ejectum fuisse? Nam jam hujusque sæculi viris aliunde illustranda fue rint, quod hic primum ac præcipuum est, ea diligen tia et accuratione, ut nonnulla duntaxat hinc inde capita hic delibasse, totam sit ejus gestorum seriem contexuisse, rejecta in paragraphum sequentem { agitatissima cum aliquot Asiaticis episcopis de Pa schatis celebratione controversia. i 14. Inter præcipua quæ sancto pontifici passim tribuuntur contra emergentes eo tempore hæreses certamina, illud certe commemoratione dignum est, quod adversus Theodotum, cognomento Coriarium, apostatam Byzantinum et fortiter suscepit et glo riose exsecutus est, quemadmodum ex ipso Eusebio atque item ex Epiphanio, vetustis utique et puris fontibus, haurire conabimur, pro longiori clariori que eorum omnium elucidatione lectores de cætero ad præstantes illos commentarios, de tota ea re jam pridem concinnatos, remissuri. Huc spectat potis simum libri v Historiæ ecclesiasticæ, caput 28, ubi cum ‹ de his qui Artemonis hæresim initio se ctati sunt, cujusmodi moribus præditi, et quomodo sacras Scripturas depravare ausi fuerint,» accurate disserit, atque etiam enormem adversus S. Victo rem calumniam egregie refellit, quid de totius erro ris magistro Theodoto censendum sit, haud obscure declarat. En specimen ex libro seu narratione istius temporis, in qua impia sectariorum istorum men dacia memorantur et convincuntur. Ita ex illo nar rat ibi Eusebius 15. Affirmant enim, inquit, priscos quidem om nes, et ipsos apostolos, ea quæ ab ipsis nunc di cuntur et accepisse et docuisse; ac prædicationis quidenı veritatem esse custoditam usque ad Victoris tempora, qui tertius decimus a Petro Romanæ urbis episcopus fuit; a Zephyrini autem tempori bus, qui Victori successit, adulteratam fuisse veri tatem. Ac fortasse id quod dicunt, credibile videre tur, nisi eis refragarentur primum quidem divinæ Scripturæ, deinde fratrum quorumdam scripta, Vi ctoris ætate antiquiora, quæ illi adversus gentes et contra sui temporis hæreticos pro veritatis defen sione scripserunt: Justinum intelligo, et Miltiadem, et Tatianum ac Clementem, aliosque quampluri mos: in quorum omnium libris Christi divinitas astruitur. Nam Irenæi quidem et Melitonis et reli quorum scripta quis est qui ignorat, in quibus Chri stum Deum simul atque hominem prædicarunt? Psalmi quoque et cantica fratrum jam pridem a fidelibus conscripta, Christum Verbum Dei conce lebrant, divinitatem ei tribuendo. Cum igitur tot abhinc annis ecclesiastica doctrina prædicata sit, qui fieri potest, ut omnes usque ad Victoris tem pora eam, quam isti dicunt, doctrinam proniulga verint? Quomodo eos non pudet, hujusmodi calum niam adversus Victorem concinnare, cum certo sciant Theodotum Coriarium, qui defectionis illius Deum abnegantis parens et auctor fuit, primusque Christum nudum esse hominem asseruit, per Victo si, ut aiunt, Victor eadem sentiebat quæ illorum do cet impietas, cur Theodotum, opinionis illius au ctorem, ab Ecclesia removit? Ac de Victore quidem ita se res habet. › 16. Quod hic desiderare fortasse quis posset in ordine ad ipsam totam Theodoti vesaniam, supple bit abunde Epiphanius, ex quo satis nobis erit per sonam referre, quam graphice depingit hæresi 54, bis verbis: ‹ Theodotus igitur ille Bizantio oriun dus, quæ hodie Constantinopolis dicitur, arte coria rius erat, homo apprime litteris eruditus. Qui cum aliis plerisque, ineunte persecutione, comprehensus (quænam vero ea persecutio fuerit nondum com peri), sed tum ab urbis præfecto cum pluribus cor reptus, cum de omnibus quæstio ob Christi nomen haberetur, cæteri quidem Dei famuli, reportata vi ctoria, cœleste præmium consecuti sunt, martyrio pro Christo perfuncti. At ille Christum negans, et a scopo veritatis excidens, transgressor est factus. Qua ex re cum probro oninium appetitus, pudorem sustinere non posset, relicta patria, profugus Ro mam contendit, et illic habitavit. Sed et Romæ a quodam agnitus, in eamdem ignominiam incidit, cum qui illum ob insignem eruditionem noverant, ob id eum incusarent, quod homo excellenti doctrina præditus a veritate excidisset.Quare ad sui excusatio nem vanum dogma commentus est, atque ita jactare cœpit: Ego, inquit, non Deum negavi, sed homi nem. Interrogatus, quem demum hominem? Chri stum, inquit, hominem negavi. Hinc prædicandæ falsæ hujus opinionis occasionem accepit, ut Theodo tiani, quorum ille auctor exstitit, qui nudum homi nem esse Christum asserunt, atque ex humano se mine genitum, › etc. 17. Synodus porro adversus impium istum habita paucis indicatur penultimo loco in Collectione Lab beana tomo 1,col. 602: ‹ Synodus divina et sacra provincialis, collecta Romæ sub Victore sanctissimo papa aliisque quatuordecim episcopis; quæ Theo dotum, Æbionem et Artemonem abdicavit, qui non minus quam Judæi tide. Hi enim duces fuerunt Pauli Samosateni et Nestorii. › Cætera in Annalibus a Ba ronio ita explicata sunt ad annum 196 et alibi, ut ea hic ex instituto nostro attigisse sufficiat. Neque vero sola ea monstra in Christi Ecclesiam, satış aliunde per ea tempora afflictam, grassabantur, ut jam notato anno invenies num. 17. ‹ Rursus vero de aliis, inquit, qui sub Victore prodierunt, hære ticis eorumque auctore Praxea, ultimo loco hæc babet Tertullianus: Sed post hos omnes etiam Praxeas quidam hæresim introduxit, quam Victo…. rinus corroborare curavit. Hic Deum Patrem omni¬ potentem Jesum Christum esse dicit, hunc cruci fixum passumque contendit, mortuum præterca, seipsum sibi sedere ad dexteram suam, cum profana et sacrilega auctoritate proponit. Hæc Tertullianus in commentario quem scripsit adversus hæreses,