τὸ περὶ αὐτοῦ οὐ φορτικόν. Κατ' ἐξουσίαν γὰρ φερό μενος, εἰκότως οὐδὲ τὰς ἀποδείξεις τῶν λεγομένων ἀπαιτεῖσθαι θέλει· ὅτι μηδέ εἰσιν ἄλλαι πάρεξ αὐτῆς τῆς ἀληθείας, ὅπερ ἐστὶν ὁ Θεός. Πᾶσα γὰρ ἀπόδειξις ἰσχυροτέρα καὶ πιστοτέρα τοῦ ἀποδεικνυμένου τυγ- χάνει· εἴγε τὸ πρότερον ἀπιστούμενον πρινὴ τὴν ἀπόδειξιν ἐλθεῖν, ταύτης κομισθείσης, έτυχε πίστεως, καὶ τοιοῦτον ἐφάνη, ὁποῖον ἐλέγετο. Τῆς δὲ ἀληθείας ἰσχυρότερον οὐδὲν οὐδὲ πιστότερον· ὥστε ὁ περὶ ταύ- της ἀπόδειξιν αἰτῶν ὅμοιός ἐστι τῷ τὰ φαινόμενα ταῖς αἰσθήσεσι λόγοις θέλοντι ἀποδείκνυσθαι, διότι φαίνε- ται. Τῶν γὰρ διὰ τοῦ λόγου λαμβανομένων (81) κρι- τήριόν ἐστιν ἡ αἴσθησις· αὐτῆς δὲ κριτήριον οὐκ ἔστι πλὴν αὐτῆς. Ωσπερ οὖν τὰ διὰ τοῦ λόγου θηρώμενα, ἀπάγοντες ἐπὶ τὴν αἴσθησιν, ταύτῃ κρίνομεν ὁποῖα ποτε ὄντα τυγχάνει, εἴτε καὶ ἀληθὴ εἴτε καὶ ψευδή τὰ λεγόμενα, οὐκ ἔτι δὲ κρίνομεν πιστεύοντες αὐτῇ· οὕτω καὶ τοὺς ἀνθρωπίνους καὶ κοσμικούς (82) λόγους ἀναπέμπομεν ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν, καὶ ταύτῃ κρίνομεν, εἴτε φαῦλοι εἴτε καὶ μὴ τυγχάνουσιν ὄντες. Τοὺς δὲ τῆς ἀληθείας οὐδενὶ κρίνομεν ἑτέρῳ, πιστεύοντες αὐτ τῇ. Ἔστι δὲ ἀλήθεια ὁ Θεὸς ὁ Πατὴρ τῶν ὅλων, ὅς ἐστι νοῦς τέλειος (83). Οι γενόμενος Υἱὸς ὁ Λόγος, ἦλθεν εἰς ἡμᾶς, σάρκα φορέσας, ἑαυτόν τε καὶ τὸν Πατέρα μηνύων, διδοὺς ἡμῖν ἐν ἑαυτῷ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν, καὶ τὴν μετὰ ταῦτα ζωὴν αἰώνιον. Ἔστι δὲ οὗτος Ἰησοῦς Χριστὸς ὁ Σωτὴρ ἡμῶν καὶ Δεσπό δ της. Οὗτος τοίνυν αὐτός ἐστιν ἑαυτοῦ τε καὶ τῶν ὅλων ἁπάντων πίστις τε καὶ ἀπόδειξις (84). Διόπερ οἱ τού- τῳ κατακολουθοῦντες, γνόντες αὐτὸν, τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν ὡς ἀπόδειξιν ἔχοντες, ἀναπαύσονται ἐν αὐτῷ. Επειδὴ δὲ πολλοὺς ὁ ἀντικείμενος πολεμῶν οὐ παύε ται, πολλαῖς δὲ καὶ ποικίλαις (85) μεθόδοις πρὸς ἐπι- βουλὴν χρῆται, πρὸς μὲν τοὺς πεπιστευκότας, ἵνα τούτους τῆς πίστεως ἀπαγάγῃ, πρὸς δὲ τοὺς ἀπίστους ἔτι, ἵνα μὴ πιστεύσωσιν· ἀναγκαῖον εἶναί μοι δοκεῖ, καὶ ἡμᾶς, καθωπλισμένους τοῖς τῆς πίστεως λόγοις ἀτρώτοις οὖσιν, ἀντιπολεμεῖν αὐτῷ διὰ τοὺς ἀσθε νεῖς. ἀνάστασιν· ἀδύνατον γὰρ εἶναι τὴν φθειρομένην καὶ διαλυομένην, ταύτην συναχθῆναι εἰς τὸ αὐτό. Πρὸς γὰρ τὸ ἀδύνατον καὶ ἀσύμφορόν φασιν ὑπάρχειν τὴν ταύτης σωτηρίαν, καὶ κακίζουσιν αὐτὴν, τὰ ἐλαττώ ματα προφέροντες, καὶ αὐτὴν μόνην τῶν ἁμαρτημά- των αἰτίαν ἀποφαίνονται, ὥστε, εἰ μέλλει, φασί, σὰρξ ἀνίστασθαι, καὶ τὰ ἐλαττώματα συναναστήσεται. Καὶ τὰ διὰ τοῦ λόγου θηρώμενα, Nοῦν Πατέρα Πατέρα τέλειον Νουν. Οττο πολλαῖς δὲ καὶ πυ αἷς. S. JUSTINI FRAGMENTA. A. merito nec demonstrationes eorum, quæ dicuntur, exposci vult, cum neque aliæ sint extra veritatem, quæ Deus est. Omnis enim demonstratio fortior est et fide dignior eo quod demonstratur: siquidem id quod non credebatur, antequam subiret demonstra- tio, ea jam producta fidem assequitur et tale appa ret, quale dicebatur. At veritate nihil fortius, nihil fide dignius : adeo ut si quis de illa demonstratio- nem expuscat, similis sit postulanti, ut quæ sensi- bus apparent, ea rationibus demonstretur apparere. Nam eorum, quæ ratione apprehenduntur, judi- cium penes sensum est: ipsius autem sensus, præter ipsum, aliud non est. Quemadmodum igitur ea, qua ratiocinando venati sumus, ad sensum adducentes, ex ipso sensu judicamus qualia tandem illa sint, B utrum vera an falsa sint ea quæ dicuntur, nec vero ultra judicamus, sed fidem sensui habemus : ita humanos mundanosque sermones ad veritatem re- mittimus, per quam maline sint, annon, discerni- mus. At vero sermones veritatis nulla re alia judi- camus, sed ei fidem habemus. Est autem veritas Deus universorum Pater, qui est mens perfecta. Cujus Filius, cum esset Verbum, ad nos descendit carnem gestans, seque ipsum et Patrem ostendens, dansque nobis in seipso resurrectionem ex mortuis et posthac vitam æternam. Hic autem est Jesus Christus, Salvator noster et Dominus : ac proinde idem et sui ipsius et cunctorum fides est et demon- stratio. Quocirca qui illum sequuntur ac illunı C cognoscunt, fidem in eum, tanquam demonstratio- mcna, habentes in ipso acquiescunt. Quia vero ad- versarius multos oppugnare non desinit, ac pluri- bus variisque artibus ad insidias utitur, contra fi- deles quidem ut eos a fide abducat, contra infideles autem, ut non credant; necessarium mihi videtur, ut et nos invictis fidei sermonibus obarmati, vicis- sim illi, infirmorum causa, bellum inferamus. II. Aiunt qui deteriora profitentur, non esse car- nis resurrectionem. Impossibile enim esse, ut quæ corrupta et minutatim dissoluta est, ea in pristinum statum restituatur. Neque enim impossibilem solu sed et inutilem esse dicunt ejus salutem, accusant D que illam, et ejus vitia proferunt, et solam ipsan Ejusmodi rationes intelligit, quæ ut paulo ante di- cebat, eo spectant, ut qua sensibus apparent, ea ap- parere demonstretur. Quæ ejusmodi ratiocinationi- bus venamur, ea merito ad ipsum sensum revo- canda et ex ipso dijudicanda. Emendanda ergo fuit hæc Billii interpretatio: Eorum, quæ per rumorem accipiuntur, judicium penes sensum est; et inox, res per rumorem investiga- tas. tantum distinguebant ab eo quem: dice- bant, verum etiam docebant esse, peccatorum esse causam pronuntiant, ita ut, si caro resurgat, inquiunt, ipsius quoque vitia resur- non item dixerat veritatem se ipsam demonstrare, sicque nunc Jesum Christum eum appellat, qui se ipsum demonstret eum esse, qualem se credi vult, agendo nimirum, paciendo, resurgendo, quæ, cum in facto posita et testimoniorum fide firmata sint, nemo_ne- gare possit adeoque quisque credere cogatur. Tel- LERUS. Edit. S. Joan. Damasc. Lone ge melior antiquissimi Coisliniani scriptura, quem ad hu'us opusculi emendationem adhibui. 11. Φασὶν οἱ τὰ χείρονα λέγοντες, οὐκ εἶναι τῆς σαρκὸς (81) Τῶν γὰρ διὰ τοῦ λόγου λαμβανομένων. (82) Κοσμικούς. Teller., vulgares. Οττο. (83) Hæc contra Gnosticos prolata sunt, qui non (84) οὗτος... ἀπόδειξις. Ad superiora alludit ; (85) Καὶ ποικίλαις. Grab, πολλαῖς τε πυκναῖς τε.

Α σοφισμάτων πλέκουσι τοιαῦτα· Εἰ ἡ σὰρξ ἀνίσταται, ήτοι (86) ὁλόκληρος ἀναστήσεται, καὶ πάντα τὰ μόρια ἔχουσα, ἢ ἀτελής. Ἀλλὰ τὸ μὲν ἐλλειπῆ μέλλειν αὐτ τὴν ἀνίστασθαι ἀδυναμίαν ἐμφαίνει τοῦ Θεοῦ, εἰ τὰ μὲν ἠδυνήθη σῶσαι, τὰ δὲ οὔ· εἰ δὲ πάντα τὰ μέρη, καὶ τὰ μόρια ἕξει δηλονότι. Ταῦτα λέγειν ὑπάρχειν μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν (87), πῶς οὐκ ἄτο- πον (88), τοῦ Σωτῆρος εἰρηκότος· Οὔτε γαμούσιν οὔτε γαμίσκονται, ἀλλ' ἔσονται ὡς ἄγγελοι ἐν τῷ οὐρανῷ; Οἱ δὲ ἄγγελοι, φασὶν, οὔτε σάρκα ἔχουσιν, οὔτε ἐσθίουσιν, οὔτε συνουσιάζονται (89) ὥστε οὐδὲ σαρκὸς ἀνάστασις γενήσεται. Ταῦτα μὲν οὖν καὶ τὰ τούτοις ὅμοια λέγοντες, πειρώνται διαστρέ φειν τοὺς ἀπὸ τῆς πίστεως. Εἰσὶ δέ τινες (90) οι λέ- γουσι καὶ αὐτὸν τὸν Ἰησοῦν πνευματικὸν μόνον Β παρεῖναι, μηκέτι ἐν σαρκί, φαντασίαν δὲ σαρκὸς παρ εσχηκέναι· πειρώμενοι καὶ αὐτοὶ ἀποστερεῖν τῆς Επαγγελίας τὴν σάρκα. Πρῶτον μὲν τὰ ὑπ' αὐτῶν δοκοῦντα άπορα φαίνεσθαι λύσωμεν (91)· εἶθ' οὕτως ἑξῆς ἐπάξομεν τὸν ἀποδεικνύντα λόγον περὶ τῆς σαρ κὸς, ὡς ἔχει σωτηρίαν. εἴτε του. τὰ μέρη καὶ τὰ μόρια ἕξει, δηλονότι ταῦτα λέγειν ὑπάρχειν μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν, πῶς οὐκ ἄτοπον, τοῦ Σωτῆρος, κ. τ. α. ὁλόκληρον αὐτὸν ἐν τῇ ... παρουσία ΙΙΙ. Φασὶ τοίνυν Εἰ ὁλόκληρον (92) ἀναστήσεται τὸ σῶμα, καὶ τὰ μόρια αὐτοῦ πάντα ἕξει, ἀνάγκη δὲ καὶ τὰ ἔργα τῶν μορίων ὑπάρξαι· μήτραν μὲν χυλ σκειν, σπερματίζειν δὲ μόριον ἀνδρὸς, καὶ τὰ λοιπὰ δὲ ὁμοίως. Ἔστω δὲ ἐφ' ἑνὸς (93) οὗτος ὁ λόγος ἱστά- μενος. Τούτου γὰρ ἀποδεικνυμένου ψευδούς, οιχήσε ται πᾶς ὁ λόγος αὐτῶν. Τὸ μὲν οὖν τὰ μόρια ένες γοῦντα ταῦτα ἐνεργεῖν ἅπερ ἐνταῦθα φαίνεται, δῆλον τὸ δὲ κατ' ἀνάγκης αὐτὰ κατὰ τὴν ἀρχὴν ἐνεργεῖν (94) οὐκ ἀναγκαῖον. Ἵνα δὲ σαφές ᾗ τὸ λεγόμενον, οὕτω σκοπήσωμεν (95). Μήτρας ἐστὶν ἡ ἐνέργεια (96) τὸ κυίσκειν, καὶ μορίου ἀνδρικοῦ τὸ σπερμαίνειν. Ὥσπερ δὲ, εἰ ταῦτα (97) μέλλει ἐνεργεῖν τοιαύτας ἐνεργείας, οὕτως οὐκ ἀναγκαῖον αὐτοῖς ἐστιν τὸ τὴν ἀρχὴν ἐνεργεῖν ὁρῶμεν γοῦν πολλὰς γυναῖκας μὴ κυϊσκούσας, ὡς τὰς στείρας καὶ μήτρας ἐχούσας)· οὕτως εὐθέως, καὶ τὸ μήτραν ἔχειν, καὶ κυίσκειν ἀναγκάζει, ἀλλὰ καὶ (98) μὴ στεῖραι μὲν ἐξ ἀρχῆς, παρθενεύουσαι δὲ, κατήργησαν καὶ τὴν συνουσίαν· ἕτεραι δὲ καὶ ἀπὸ χρόνου. Καὶ τοὺς ἄρρενας δὲ τοὺς ἀναστήσει. ἀφ' ἑνὸς ἱστάμενος. ὁρῶμεν γάρ, APPENDIX. PARS II. - reclura sint. Atque etiam talia quædam ne- ctuut sophismata : Si caro resurget, vel integra et omnibus instrucla partibus resurget, vel imper- fecta. Sed si imperfecta sit resurrectura, id impo- tentiam Dei arguet, qui unas quidem partes servare potuerit, alias non. Sin autem omnibus erit parti- bus instructa, erit et membris videlicet. Hæc post resurrectionem futura dicere quomodo non absur- dum ? Cum Salvator dixerit : Neque nubent, neque nabentur : sed erunt sicut angelt in calo ". Angeli autem, inquiunt, nec carnem habent, nec come- dunt, nec commiscentur. Quare nec carnis futura est resurrectio. Hæc igitur et similia efferentes co- mantur fideles pervertere. Sunt autem nonnulli, qui et ipsum Jesum dicunt spiritualem tantum adve- nisse, non item in carne, sed speciem carnis exhi- buisse, conantes et ipsi carnem promissione frau- dare. Primo igitur, et quæ videntur ipsis inexplica- bilia, resolvamus; tum ita deinceps eam de carne inferemus disputationem, quæ ipsam a salute non 'excludi demonstret. III. Dicunt igitur: Si integrum corpus resurget, ac oinnia membra sua recipiet, necesse est et membrorum esse functiones, ac uterum quidem concipere, et genitale viri seminare et alia simi- liter. Stet autem in uno hæc ratio suspensa. Illius enim demonstrata falsitate omnis illorum ratio cor- ruet. Ac membra quidem quæ operantur, ea ope- rari quæ hic videmus, manifestum est. Sed ut hæc ab initio cogantur operari, minime necessarium. Quod ut planum fiat, rem ita consideremus. Uteri c munus est concipere et virilis membri seminare. Quemadmodum autem etsi hæc tales perfectiones habitura sunt, non idcirco necesse est ut illas ab initio operentur (videmus enim mulieres quæ non concipiunt, ut steriles, quamvis uteros habeant), ita non statim necessarium est eam, quæ uterum habeat, concipere; sed et quæ minime ab initio steriles virginitatem coluerunt, abstinuerunt a con- gressu, aliæ vero a certo tempore. Viros item alios quidem ab initio, alios autem a certo tempore ca- Marc. XII, 25. cilegio Grabii, in Parallelis S. J. Damasceni. Sin autem omnes partes et membra recipiet, videlicet hæc post resur- ectionem futura dicere, quomodo non absurdum, cum Servator dixerit, etc. argumento, quo tam ad qualitatem membrorum quam ad numerum eorum in resurrectione indi- candum utebantur. Idem Justinus usurpat adv. Tryphonen, c. 69, (hominem labe corporis in hac vita affectum:) D TELLERUS. Cf. Athenag. De resur. c. ; Tertull. De resur. carn. c. 43. codex ins. huic loco tenebras offundebat. Mox apud Grabium quod mihi magis arridet. Huc redit tota scriptoris hujus ratiocinatio: Quemadmodum mem- bra genitalia, quibus nulla hominum voluntas ob- stabat, quominus perfunctiones suas exercerent, interdum tamen his perfunctionibus ab initio ca- rent, velut in sterilibus; ita minime mirum, si iis- dem perfunctionibus careant in iis, qui perpetuam virginitatem, aut saltem a certo quodam tempore continentiam sectantur. (86) *Ητοι. Sic idem codes. Legitur ήτε in Spi- (87) Πῶς οὐκ ἄτοπον. Edili καὶ πῶς οὐκ ἄτο (88) Editor lenensis sic distinguit : Εἰ δὲ πάντα (89) Συνουσιάζονται. Codex ms. συνουσιάζουσι. (90) Εισι δέ τινες. Εditi εἰσι γάρ τινες. (91) Λύσωμεν. Εditi λύσομεν (92) Ολόκληρον. Magni ponderis verbum in hoc (95) Εφ' ἑνός. Sic iden ms. melius quam editi (94) Απερ ... ἐνεργεῖν. Haec omnia suppeditavit (95) Σκοπήσωμεν. Ms. σκοπήσομεν. (96) Η ενέργεια Deest articulus in eodem codice. (97) Εἰ ταῦτα. Editi εἰς ταῦτα, quod quidem toti (98) ᾿Αλλὰ καί. Editi ἄλλαι καί.

μὲν ἀπ' ἀρχῆς παρθενεύοντας ὁρῶμεν, τοὺς δὲ ἀπὸ χρόνου· ὥστε δι' αὐτῶν καταλύεσθαι τὸν δι᾽ ἐπιθυ- μίας ἄνομον γάμον. ᾿Αλλὰ μὲν καὶ ζῶα τινὰ εὑρί- σκομεν ἄτοκα, καίτοι μήτρας ἔχοντα, ὡς καὶ ἡμίο- νον· καὶ οἱ ἄῤῥενες δὲ οὐ γεννῶσιν ἡμίονοι. Ὥστε καὶ διὰ ἀνθρώπων, καὶ διὰ ἀλόγων καταργουμένην τὴν συνουσίαν, καὶ πρὶν (99) τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ὁρᾶσθαι. Καὶ ὁ Κύριος δὲ ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς οὐ δι' ἄλλο τι ἐκ παρθένου ετέχθη ή ἵνα καταργήσῃ γένο νησιν ἐπιθυμίας ἀνόμου, καὶ δείξῃ τῷ ἄρχοντι (1) καὶ δίχα συνουσίας ἀνθρωπίνης δυνατὴν εἶναι τῷ Θεῷ τὴν ἀνθρώπου πλάσιν. Καὶ γεννηθείς, καὶ που λιτευσάμενος τὴν λοιπὴν τῆς σαρκὸς πολιτείαν, λέγω δὲ ἐν τροφαῖς, καὶ ποτοῖς (2), καὶ ἐνδύμασι, ταύτην δὴ τὴν διὰ συνουσίας μόνην οὐκ εἰργάσατο, ἀλλὰ τὰς τῆς σαρκὸς ἐπιθυμίας, ἃς μὲν ἀναγκαίας υπάρχειν Β κατεδέξατο, ἃς δὲ μὴ ἀναγκαίας οὐ προσήκατο. Τροφῆς μὲν γὰρ, καὶ ποτοῦ, καὶ ἐνδύματος στερου μένη σὰρξ, καὶ διαφθαρείη ἄν· αγνουσίας δὲ στερου μένη ἀνόμου οὐδὲν ὅ τι πάσχει κακόν. "Αμα δὲ καὶ τὴν μέλλουσαν καταργεῖσθαι διὰ συνουσίας μίξιν ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι προεμήνυσεν, ώς φησιν· Οἱ υἱοὶ τοῦ αἰῶνος τούτου γαμοῦσιν, καὶ γαμίσκονται· οἱ δὲ υἱοὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος οὔτε γαμοῦσιν οὔτε γαμίσκονται, ἀλλ' ἔσονται ὡς ἄγγελοι ἐν τῷ οὐρανῷ. Μὴ θαυμαζέτωσαν οὖν οἱ τῆς πίστεως ἐκτὸς, εἰ τὴν ἀπὸ τοῦ νῦν καταργουμένην ἐν τοῖς ἔργοις τούτοις σάρκα καὶ ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι καταρ γήσει. Ναί, φασίν· εἰ οὖν ἡ σάρξ ἀνίσταται, καὶ τοιαύτη ἀνίσταται, ὁποία κλιθήσεται· ὥστε εἰ μονό- " φθαλμος κλιθήσεται, μονόφθαλμος ἀνίσταται· εἰ χωλός, χωλός· εἰ ἄλλο τι τοῦ σώματος ὑστεροῦν εἴη, τοῦτο καὶ ἐλάττων (3) ὁ ἄνθρωπος ἀναστήσεται. Τε τυφλωμένοι ὡς ἀληθῶς τὰ τῆς καρδίας όμματα! Οὐ γὰρ εἶδον ἐπὶ τῆς γῆς τυφλοὺς ἀναβλέποντας, χω λοὺς περιπατοῦντας, τῷ ἐκείνου λόγῳ. "Απαντα (4) ἐποίησεν ὁ Σωτὴρ, πρῶτον μὲν ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥη- θὲν διὰ τῶν προφητῶν περὶ αὐτοῦ, ὅτι τυφλοὶ ἀνα- βλέπουσι, καὶ κωροὶ ἀκούουσιν, καὶ τὰ ἄλλα· ἔτι δὲ καὶ εἰς πίστιν, ὅτι ἐν τῇ ἀναστάσει ἡ σὰρξ ὁλό κληρος ἀναστήσεται. Εἰ γὰρ ἐπὶ τῆς γῆς τὰς ἀσθε νείας τῆς σαρκὸς ἰάσατο, καὶ ὁλόκληρον ἐποίησε τὸ σῶμα, πολλῷ μᾶλλον ἐν τῇ ἀναστάσει τοῦτο ποιήσει, ὥστε καὶ ἀκέραιον, καὶ ὁλόκληρον ἀναστῆναι τὴν σάρκα. Τὰ μὲν οὖν παρ' αὐτῶν νομιζόμενα άπορα τοῦτον τὸν τρόπον ἰαθήσεται. Ἔτι δὲ καὶ τῶν λεγόντων μὴ ἀνίστασθαι τὴν σάρκα, οἱ μὲν ὡς ἀδύνατον ἀναστῆναι λέγουσιν, οἱ 5. καὶ δείξῃ, ὅτι καὶ δίχα. "Απαντα. πάντα. S. JUSTINI FRAGMENTA. dissolvantur per cupiditatem initæ citra legis præ- scriptum uuptiæ. Quin et pecorum nonnulla inve nimus quæ non pariunt, quamvis uteros habeant, ut mulas; sed et mares muli non generant. Quo fit ut tam per homines quam per alias animantes mutuæ consuetudini, etiam ante futurum sæcu- lum, videamus esse derogatum. Et sane Dominus noster Jesus Christus non alia de causa natus est stimoniam observantes intuemur, ita ut ab ipsis B C ex virgine, quam ut illegitimæ cupiditatis genera tionem aboleret, ostenderetque hujus mundi prin- cipi, etiam sine humana consuetudine possi- bilem esse Deo hominis formationen. Genitus al- tem ac reliquam vitæ corporeæ rationem amplexus, in cibo, inquam, et potu, et indumentis, hanc so- lam, quæ ft per concubitum, non exercuit, sed alias carnis cupiditates et necessarias quidem sus- cepit, non necessarias autem non admisit. Nam caro quidem, si cibo et potione et indumentis pri- vetur, ipsa corrumpitur. Sed si privetur concesso a lege concubitu, nihil prorsus mali patitur. Simul autem desituram esse in futuro sæculo eam, quæ per concubitum fit, commistionem prædixit, dum ait : Filii hujus sæculi nubunt et traduntur ad nu- plias; flii autem futuri saculi neque nubent, neque ducent uxores, sed erunt sicut angeli in cœlo ". Ne mirentur proinde infideles, si carnem amodo ab istis operibus cessantem, in futuro sæculo ab iis- dem sit sejuncturus. IV. Ila, inquiunt; igitur, si caro resurgit, talis resurgit qualis occubuerit : ita ut, si quis mono- culus occubuerit, monoculus etiam resurrecturus sit; si claudus, claudus; itidem si quid aliud cor- poris mutilum fuerit, hac etiam parte mutilus homo sit resurrecturus. Excæcati profecto cordis oculi! Nunquid enim non viderunt in terra cæcos videntes, claudos ambulantes illius verbo! Quæ quidem omnia Salvator fecit, primo quidem ut im- pleretur quod dictum est per prophetas de illo : Caci vident, et surdi audiunt **, et alia hujusmodi ; de- inde ad fidem faciendam, carnem in resurrectione esse resurrecturam. Si enim in terra carnis infir- mitates sanavit et corpus integrum reddidit ; quanto magis in resurrectione id faciet, ut caro IV. D integra perfectaque resurgat? Hoc itaque modo V. Lue. xx, 34. Isa. XXXV, bemus. Habebant editi Chri- stus ostendere voluit Satanæ etiam sine humana consuetudine possibilem esse Deo hominis formalio- nem, sive quia Satanas, ut paulo ante dicebat scri- ptor noster, hæreticis et incredulis aliam injiciebat opinionem, sive, quod magis crediderim, quia er- rore delusus, ut observat Martyr Ignatius ep. ad Ephes. Christum ex Maria et Josepho genitum pu- PATROL. GR. VI. sanabuntur quæ ipsis insanabilia videntur. V. Rursus autem eorum, qui resurrectionein carnis negant, alii ut impossibilem negant, alii tabat, nec suspicabatur posse hominem aliter nasci. At postea eum, qui caput illius contrivit, nec sim- plicem hominem esse, neque ex hominibus genitum persensit. ex editione Ienensi inserimus. EDIT. PATR. Legendum & Justinus in Dialog. n. 69, ex miraculis Christi idem resurre ctionis argumentum ducit. Diglized by Google (99) Καὶ πρίν. Deest in codice ms, (1) Τῷ ἄρχοντι. Hæc quoque eidem codici de- (2) Verba καὶ ποτοῖς, quæ Maranus omiserat, (5) Ελάττων. Εditi ἔλαττον.

Β Α δὲ ὡς μή προσῆκον τῷ Θεῷ ἀνιστάνειν αὐτὴν διὰ τὸ ῥεῖα, εὐτελὲς καὶ εὐκαταφρόνητον αὐτῆς· οἱ δὲ, ὅτι τὴν ἀρχὴν οὐδὲ ἐπαγγελίαν ἔχειν. Πρῶτον μὲν οὖν μου δοκεῖ πρὸς τοὺς ἀδύνατον εἶναι λέγοντας τῷ Θεῷ τὸ ταύτην ἀναστῆσαι διεξελθεῖν, ὅτι ἀγνοοῦσιν αὐτοὶ τῷ λόγῳ λέγοντες εἶναι πιστοὺς, καὶ διὰ τῶν ἔργων ἀποδεικνύντες ἀπίστους ἑαυτούς, καὶ τῶν ἀπίστων ἀπιστοτέρους. Τῶν γὰρ ἐθνῶν ἁπάντων ἐπὶ τὰ εἴδ δωλα πεπιστευκότων, καὶ πεπεισμένων, ὅτι πάντα δυνατὰ αὐτοῖς ἐστιν ὡς καὶ Ὅμηρος ὁ ποιητὴς αὐτ τῶν φησιν· Θεοί δε πάντα δύνανται καὶ ῥεῖα· ἀλλὰ καὶ τὸν ῥεῖα, προσέθηκεν, ὅπερ ἐστὶν εὐχερῶς, ἵνα τὴν μεγαλειότητα τῆς τῶν θεῶν (5) δυνάμεως ἐμ- φάνῃ), πολλοὶ τούτων (6) ἀπιστότεροι φαίνονται. Εξ γὰρ τοῖς εἰδώλοις τὰ ἔθνη τοῖς θεοῖς αὐτῶν, οἱ ὦτα ἔχουσι, καὶ οὐκ ἀκούουσιν, ὀφθαλμοὺς ἔχουσι, καὶ οὐκ ὄψονται, τὸ πάντα δύνασθαι πεπιστεύκασι δαιμονίοις οὖσι, καθὼς ἡ Γραφή λέγει, ὅτι οἱ θεοὶ τῶν ἐθνῶν δαιμόνια, πολλῷ μᾶλλον ἡμεῖς ἑορ τὴν (7) ἐξαίρετον καὶ ἀληθῆ πίστιν ἔχοντες, ὀφείλο μεν τῷ Θεῷ ἡμῶν πιστεύειν, ἔχοντες τεκμήρια, καὶ πρῶτον μὲν τὴν τοῦ πρωτοπλάστου γένεσιν, ὅτι ἐκ γῆς ὑπὸ Θεοῦ γέγονεν· ἱκανὸν γὰρ τοῦτο δεῖγμα τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως· ἔπειτα δὲ καὶ τὴν μετὰ ταῦτα ἐξ ἀλλήλων γένεσιν κατανοοῦσιν ἔστιν ἰδεῖν, καὶ θαυ- μάσαι μειζόνως, ὅτι ἐξ ἐλαχίστης ρανίδος ὑγρού της λικοῦτον πλάσσεται ζῶον. Καίτοι γε εἰ ἐν ἐπαγγελία καὶ τοῦτο ἦν, καὶ μὴ ἐφαίνετο γινόμενον, πολὺ τῶν ἄλλων ἦν ἀπιστότερον· ἀλλὰ γὰρ πιστότερον αὐτὸ ποιεῖ ἀποτέλεσμα (8). ᾿Αλλὰ μὴν περὶ τῆς ἀναστάσεως ἡμῖν ἔδειξεν ὁ Σωτὴρ ἀποτελέσματα, & μετ' ὀλίγον ἐροῦμεν. Νῦν δὲ τὸ δυνατὴν εἶναι τὴν τῆς σαρκὸς ἀνάστασιν ἐπιδεικνύομεν, συγγνώμην αιτούμενος παρὰ τῶν τῆς Ἐκκλησίας τέκνων, εἰ καὶ τῶν ἔξωθεν εἶναι δοκούντων καὶ κοσμικῶν λόγων ἁπτόμεθα πρῶτον μὲν οὖν (9) ὅτι οὐδέν ἐστιν ἔξωθεν τοῦ Θεοῦ οὐδὲ καὶ αὐτὸς ὁ κόσμος· ποίημα γάρ ἐστιν αὐ τοῦ (10)· δεύτερον ὅτι πρὸς ἀπίστους τούτους ποιού μεθα τοὺς λόγους. Εἰ γὰρ πρὸς πιστούς, αυταρ κες ἦν εἰπεῖν, ὅτι πεπιστεύκαμεν νυνὶ δὲ διὰ ἀπο δείξεων χωρεῖν ἀναγκαῖον. Ἱκανὰ μὲν οὖν καὶ τὰ προειρημένα τεκμήρια πρὸς τὸ δυνατὴν εἶναι δει κνύειν τὴν τῆς σαρκὸς ἀνάστασιν, ἀλλ' ἐπεὶ λίαν (14) εἰσὶν ἄπιστοι, καὶ ἀναγκαστικώτερον ἐπάξομεν (12) τὸν λόγον, οὐκ ἐκ τῆς πίστεως, ὅτι μὴ τυγχάνουσιν ὄντες αὐτῆς, ἀλλ' ἐκ τῆς ἀπιστίας τῆς μητρὸς αὐ τῶν, λέγω δὴ τῶν κοσμικῶν λόγων. Εἰ γὰρ ἐκ τούτων ἐπιδεικνύομεν αὐτοῖς δυνατὴν εἶναι τὴν τῆς σαρκὸς ἀνάστασιν, πολλῆς δήπουθεν αἰσχύνης εἰσὶν ἄξιοι, εἰ μήτε τοῖς τῆς πίστεως μήτε τοῖς τοῦ κόσμου απο λουθεῖν δύνανται. βεία APPENDIX. PARS II. - B tanquam Deo eam suscitare non conveniat, utpote vilem et despicabilem ; alii denique, quod illi pri- mitus non sit promissa resurrectio. Primum qui- dem adversus eos, qui impossibilem Deo esse di- cunt carnis resurrectionem, mibi videtur ostenden- dum eos ignorare, se verbo quidem fideles se esse profiteri, sed factis demonstrare infideles se esse et infidelibus infideliores. Nam cum gentes omnes simulacris credant et persuasum habeant omnia illis esse possibilia, quemadmodum et Homerus eorum poeta dixit ” : Dii omnia possunt, et facile (addidit vocem quod est facile, ut magnitu dinem potentiæ deorum declararet), multi illis in- fideliores apparent. Si enim gentes idolis, diis suis, qui aures habent et non audiunt, oculos habent et non vident sr, omnia eos posse credunt, cum ipsi sint damonia, sicut loquitur Scriptura, Dii gentium damonia *; multo magis nos, qui rectam et exi- miam et veram fidem tenemus, Deo nostro credere debemus, cum et argumenta habeamus; ac primum quidem protoplasti generationem, quod e terra a Deo factus : est enim istud clarum Dei potentiae argumentum. Deinde vero eam, quæ postea ex ambobus facta est, generationem considerantibus cernere licet, ac magis mirari quomodo e minima humoris guttula tantum efformetur animal. Ac profecto, si id quoque promissione contineretur, neque factum cerneretur, multo aliis incredibilius esset; sed credibilius reddit effectus. Atqui de re- surrectione nobis Salvator ostendit electus, quos paulo post commemorabimus. Nunc autem possi bilem esse carnis resurrectionem demonstramus, ab Ecclesiæ filiis, si etiam rationibus, quæ extra- neæ videntur et mundanæ, utimur, veniam expos- centes, primo quidem quia nibil Deo extraneum est, ac ne ipse quidem mundus; est enim illius opus. Deinde vero quia infideles his sermonibus compellamus. Nam si fideles, satis esset dicere nos credere, nunc autem per demonstrationes pro- cedere est necessarium. Tametsi igitur antehac producta argumenta satis ad demonstrandum pos- sibilem esse carnis resurrectionem fuerint idonea, tamen ob nimiam illorum infidelitatem, ratione utar quæ magis urgeat, non a fide quidem ducta, a qua illi sunt extranei, sed ab infidelitate eorum matre, a rationibus, inquam, mundanis. Nam si ex his possibilem esse carnis resurrectionem illis demon- stramus, multa sane confusione digni sunt, si nec ea, quæ sunt fidei, nec ea, quæ sunt mundi, sequi possunt. D c. C ** Odyss. 11, 304. Psal. cxi, 6. Psal. xcv, 5. apud Homerum. borum complexionem suppeditavit codex ms. His autem inest manifesta imitatio verborum et sen- tentiarum Justini ex Apol. 1. debemus. (5) Τῶν θεῶν. Ms. τοῦ Θεοῦ. Monet Grabius deesse (6) Πολλοὶ τούτων. Editi πολὺ οὖν τούτων. (7) Εορτήν. Grab. ἑαυτήν. Forte οἱ ὀρθήν. (8) Καίτοι γε. . . ἀποτέλεσμα. Totam hanc ver- (9) Πρῶτον μὲν οὖν. Editi ερώμεθα οὖν πρῶτον. (10) Ovde avròç. . . avrov. Hæc eidem codici (11) Ἐπεὶ λίαν. Μs. ἐπειδὴ ἄν. (12) Επάξομεν. Εditi επάξωμεν.

Φασὶ τοίνυν οἱ τοῦ κόσμου φυσικοὶ σοφοὶ λεγόμενοι, τὸ πᾶν ὑπάρχειν οἱ μὲν ὕλην καὶ Θεὸν, ὡς Πλάτων οἱ δὲ ἄτομα καὶ κενὸν, ὡς Ἐπίκουρος· οἱ δὲ τὰ τέσσα- ρα, πῦρ, ὕδωρ, αέρα, γῆν, ὥσπερ οἱ Στωϊκοί. Αρκεί γὰρ ἐπιμνησθῆναι τῶν ἐπικρατουσῶν μάλιστα δοξῶν. Καὶ ὁ μὲν Πλάτων φησί, ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τὰ πάντα ἐκ τῆς ὕλης γεγονέναι, καὶ κατὰ πρόνοιαν αὐτοῦ· ὁ δὲ Επίκουρος καὶ οἱ μετ᾿ αὐτοῦ ἐκ τοῦ ἀτόμου, καὶ ἐκ τοῦ κενοῦ, κατὰ ταὐτόματόν τινα φορὰν τῆς ἐκ τῶν σωμάτων φυσικῆς κινήσεως· οἱ δὲ Στωϊκοὶ ἐκ τῶν τεσσάρων, διήκοντος δι' αὐτῶν τοῦ Θεοῦ. Τοιαύτης δὲ διαφωνίας αὐτῶν οὔσης, ἔστι τινὰ παρ' αὐτοῖς ὁμολογούμενα κοινὰ δόγματα πρὸς ἁπάντων· ἓν μὲν τὸ μήτε ἐκ τοῦ μὴ ὄντος γίνεσθαι, μήτε εἰς τὸ μὴ ὂν ἀναλύεσθαι (13) καὶ ἀπόλλυσθαι, καὶ τὸ τὰ στοιχεῖα ἄφθαρτα ὑπάρχειν, ἐξ ὧν ἡ ἑκάστου πράγματος (14) Β γένεσίς ἐστι. Τούτων οὖν οὕτως ἐχόντων, κατὰ πάν- τας αὐτοὺς φανήσεται δυνατὴ ἡ τῆς σαρκὸς ὑπάρ- χειν παλιγγενεσία. Είτε γὰρ κατὰ Πλάτωνά ἐστιν ἡ ὕλη καὶ Θεὸς, ἀμφότερα ταῦτα ἄφθαρτα· καὶ ὁ μὲν Θεὸς ἐπέχει τόπον τεχνίτου, οἷον πλάστου· ἡ δὲ ὕλη ἐπέχει τόπον πηλοῦ, ἢ κηροῦ, ἢ τοιούτου τινός. Το μὲν οὖν ἐκ τῆς ὕλης γινόμενον φθαρτόν πλάσμα, ὁ ἀνδριὰς ἡ εἰκών· ἡ δὲ ὕλη αὐτὴ ἄφθαρτος, οἷον πης λός, ἢ κηρὸς, ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον εἶδος ὕλης. Οὕτως ὁ πλάστης ἐκ τοῦ κηροῦ ἢ πηλοῦ πλάσσει, καὶ ζωο ποιεῖ ζώου μορφήν· πάλιν, ἐὰν διαλυθῇ τὸ πλάσμα, οὐκ ἀδύνατον αὐτῷ ἐστι, τὴν αὐτὴν ὕλην ἀναφύραν τι καὶ καινοποιήσαντι, τὸ αὐτὸ πλάσμα ποιῆσαι. Οὕτω κατὰ Πλάτωνα, οὐδὲ τῷ Θεῷ ἀφθάρτῳ ὄντι, ἄφθαρτον ἔχοντι καὶ τὴν ὕλην τοῦ ἐξ αὐτῆς (15) & γενομένου πλάσματος διαλυθέντος, ἀδύνατόν ἐστιν ἀνακαινοποιῆσαι πάλιν αὐτὴν, καὶ ποιῆσαι τὸ αὐτὸ πλάσμα ὁποῖον ἦν καὶ τὸ πρότερον. Ἀλλὰ μὴν κατὰ τοὺς Στωϊκοὺς ἐκ τῆς τῶν τεσσάρων στοιχείων κρά- σεως γινομένου τοῦ σώματος, καὶ διαλυομένου τούτου εἰς τὰ τέσσαρα, παραμενόντων τούτων ἀφθάρτων, δυνατόν ἐστι πάλιν τὰ τέσσαρα στοιχεῖα, τὴν αὐτὴν μίξιν καὶ κράσιν λαβόντα (16) ἀπὸ τοῦ διήκοντος δι' αὐτῶν Θεοῦ, ποιῆσαι ο πρότερον πεποιήκει σῶμα· ὥσπερ εἴ τις ἐκ χρυσοῦ καὶ ἀργύρου, καὶ χαλκοῦ, καὶ κασσιτέρου ποιήσει μίγμα, ἔπειτα θελήσει πάλιν διαλῦσαι, ὥστε κατὰ ἰδίαν ἕκαστον εἶναι· καὶ πάλιν μίξας, εἰ θελήσει (17), τὰ αὐτὰ, ποιήσει πρότερον πεποιήκει ἐξ αὐτῶν μίγμα. Καὶ κατὰ τὸν Ἐπίκου- ρον δὲ, τῶν ἀτόμων ἀφθάρτων οὐσῶν καὶ τοῦ κενοῦ, παρὰ τὴν ποιὰν τάξιν καὶ θέσιν τῶν ἀτόμων συντε θειμένων γίνεται τά τε άλλα συγκρίματα καὶ τὸ σῶμα· χρόνῳ δὲ διαλυόμενον (18), διαλύεται πάλιν εἰς τὰς ἀτόμους, ἐξ ὧν καὶ ἐγένετο. Τούτων μενου- σῶν (19) ἀφθάρτων, οὐδὲν ἀδύνατόν ἐστι, συνελθου μὴ ὂν ἀπόλλυσθαι. τούτων τοίνυν. ποιῆσαι, ποιήσαι. ποιήση. ποιήσει. διαλυόμενον. τάξιν καὶ θέσιν λαβόν- τες εἰ συνάγων αὐκ ἀδυνατήσει. μενουσῶν, ἀφθ. οὐσῶν. Οττο. S. JUSTINI FRAGMENTA.. A. VI. Aiunt ergo physici hujus mundi, quos sa- pientes vocant, hi quidem hoc universum esse materiam et, Deum, ut Plato:illi alomos et va- cuum, ut Epicurus; alii hæc quatuor, ignem, aquam, aerem, terram, ut Stoici. Sufficit enim opinionum maxime præstantium meminisse. Et Plato quidem dicit cuncta ex materia a Deo facta esse, et secundum ejus providentiam : Epicurus au- tem cum suis ex atomo et vacuo, fortuita quadam ipsorum corpusculorum per naturalem motum concursione : Stoici vero e quatuor elementis, Deo per ipsa pervadente. Talis igitur cum sit inter eos discrepantia, quædam tamen communia sunt om- zium scita apud ipsos in confesso: unum quidem id quod est, neque ex eo, quod non est, fieri, ne- que in id, quod non est, dissolvi et interire; et illud, elementa esse incorrupta, ex quibus rei cu- jusque fit generatio. His ergo ita se habentibus, possibilis apud illos omnes apparebit carnis rege- neratio. Sive enim sit materia et Deus ex Platonis sententia, utrumque incorruptum : ac Deus quidem artificis locum tenet, puta fictoris; materia vero locum luti aut ceræ, aut talis cujuspiam. Quod igitur e materia figmentum factum est, seu statua, seu imago, corruptioni obnoxium est; materia vero ipsa, ut lutum aut cera, aliave talis species mate riæ, incorrupta. Ita fictor ex cera aut luto fingit et ad vivum formam exprimit anìmalis : rursusque si figmentum dissolutum fuerit, ei nequaquam im- possibile erit eamdem miscenti ac renovanti mate- riam, figmentum idem reficere. Quare secundum Platonem, neque Deo, qui incorruptus est et incor- ruptam habet materiam, impossibile erit, postquam factum ex ea figmentum dissolutum ſue- rit, eam renovare, ac figmentum idem, quale prius fuerat, instaurare. Sed et secundum Stoicos, cum corpus e quatuor elementorum commistione for- matum fuerit, si in illa quatuor resolutum fuerit, incorruptis illis remanentibus; possibile est rursus quatuor elementa, eamdem commissionem ac tem- peramentum a Deo pervadente accipientia, efficere id quod prius fecerant corpus : quemadmodum, si quis ex auro et argento et ære et stanno mistum aliquod faciat, ac deinde velit illud dissolvere, ita D ut unum quodque seorsum exsistat; rursusque si idem codice desumptum illud di' avrov, quod in editis deerat. C velit, eadem commiscens, idem ex illis mistum faciet, quod ante confecerat. Deinde secundum Epi- curum, cum atomi et vacuum incorrupta sint, ex atomis certo ordine et situ compositis, cum aliæ concretiones fiunt, tum etiam corpus : quod quidem tempore dissolutum resolvitur in easdem atomos, idem sed scribendum videtur Spicileg. Parallel. Paulo post idem scripsi lectionem vulgatam etiam supra (15) Αναλύεσθαι καὶ ἀπόλλυσθαι. Ms. εἰς τὰ (14) Πράγματος. Deest ea vox in cod. ms. Mox (45) Ἐξ αὐτῆς. Male in editis ἐξ αὐτοῦ. (16) Λαβόντα. Editi λαμβάνοντα. Mox ex ms. (17) Εἰ θελήσει. Hac desumpta ex cod. 1. ms. Mox (18) Χρόνῳ δὲ διαλυόμενον. Editi χρόνῳ μὲν (19) Μὲν οὐσῶν. Ex mutatione fere nulla divise

ποιῆσαι πρότερον ἐγεγόνει ἐξ αὐτῶν σῶμα, καὶ ὅμοιον· ὥσπερ εἴ τις ψηφοθέτης ἐκ ψήφων ποιήσει ζώου μορφήν, ἔπειτα τούτων ἀπὸ χρόνου διαλυθέν των, ἢ ὑπ' αὐτοῦ τοῦ ποιήσαντος, τὰς αὐτὰς ἔχων ψήφους ἐσκορπισμένας συναγάγῃ (20), οὐκ ἀδυνα τήσει συλλέξας αὐτὰς, καὶ διαθεὶς ὁμοίως, ποιῆσαι τὸ αὐτὸ εἶδος τοῦ ζώου. Ὁ δὲ Θεὸς ἀναλυθέντα τὰ μέλη τῆς σαρκὸς ἀπ' ἀλλήλων οὐ δυνήσεται πάλιν συνάγων (21) ποιῆσαι τὸ αὐτὸ τῷ πρότερον γεγονότι ὑπ' αὐτοῦ σώματι ; Α σῶν πάλιν καὶ τὴν αὐτὴν θέσιν καὶ τάξιν λαβουσῶν, ᾿Αλλὰ γὰρ ὁ μὲν περὶ τοῦ δυνατὴν εἶναι τὴν τῆς σαρκός ανάστασιν ἱκανὸς ἀποδέδεικταί μοι λόγος κατὰ τοὺς ἐθνικούς. Εἰ δὲ κατὰ τοὺς ἀπίστους οὐχ μᾶλλον κατὰ τοὺς πιστούς; Ἑξῆς δὲ λεκτέον προς τοὺς ἀτιμάζοντας την σάρκα, καὶ φάσκοντας μὴ ἀξίαν εἶναι τῆς ἀναστάσεως. μηδὲ τῆς οὐρανίου της λιτείας (25)· ὅτι πρῶτον αὐτῆς ἐστιν ἡ ουσία γῆ, μετέπειτα καὶ μεστὴ γέγονε πάσης ἁμαρτίας, ώστε καὶ τὴν ψυχὴν ἀναγκάσαι συναμαρτάνειν. Εοίκασι δὲ οὗτοι τὴν ὅλην τοῦ Θεοῦ πραγματείαν ἀγνοεῖν, καὶ τὴν ἐξ ἀρχῆς γένεσιν τοῦ ἀνθρώπου καὶ πλάσιν. καὶ τὰ ἐν κόσμῳ ὧν ἕνεκα γέγονεν (24). Η γὰρ οὐ φησιν ὁ Λόγος· Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ' ομοίωσιν; Ποιον; Δηλονότι σαρκικὴν λέγει ἄνθρωπον. Φησὶ γὰρ ὁ Λόγος· Καὶ ἔλαβεν ὁ Θεὸς χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἔπλασε τὸν ἄνθρωπον. Δῆλον οὖν, ὡς, κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ πλασ Β εὑρίσκεται ἀδύνατος ἡ ἀνάστασις τῆς σαρκὸς, πόσῳ σόμενος ὁ ἄνθρωπος, ἦν σαρκικός. Εἶτα πῶς οὐκ ἄτοπον, τὴν ὑπὸ Θεοῦ σάρκα πλασθεῖσαν κατ' εἰκόνε τὴν ἑαυτοῦ φάσκειν ἄτιμον εἶναι, καὶ οὐδενὸς ἀξίαν ; Οτι δὲ τίμιον κτῆμα ἡ σὰρξ παρὰ Θεῷ, δήλον, πρώτ τον μὲν ἐκ τοῦ πρὸς αὐτοῦ πεπλάσθαι, είγε και εἰκὼν τῷ πλάστῃ καὶ ζωγράφῳ τιμία γινομένη · καὶ ἐκ τῆς λοιπῆς δὲ κοσμοποιίας μαθεῖν πάρεστιν. Οὗ γὰρ ἕνεκεν γέγονε τὰ λοιπὰ (25), τοῦτο πάντων τῷ ποιήσαντι τιμιώτατον. Ναὶ, φασίν· ἀλλ᾽ ἁμαρτωλὸς ἡ σαρξ, ὥστε καὶ τὴν ψυχὴν ἀναγκάζειν συναμαρτάνειν, μάτην κατηγο- ροῦντες αὐτῆς, καὶ τὰ τῶν ἀμφοτέρων ἁμαρτήματα μόνη περιτιθέντες. Ποῦ γὰρ καθ' ἑαυτὴν ἡ σαρξ ἁμαρ τῆσαι δυνήσεται, ἐὰν μὴ τὴν ψυχὴν ἔχῃ προηγουμέ νην καὶ προκαλουμένην αὐτήν ; Ὥσπερ γὰρ ζεῦγος βοῶν λυθέντων ἀπ᾿ ἀλλήλων τοῦ ζυγοῦ, οὐδέτερος αὐτῶν κατ' ἰδίαν ἀροῦν δύναται· οὕτως οὐδὲ ψυχὴ καὶ σῶμα, λυθέντα τῆς συζυγίας, καθ᾿ ἑαυτὰ ποιῆσαι τι δύναται. Εἰ δὲ καὶ ἡ σὰρξ ἁμαρτωλός, μόνης ταύ της ἕνεκεν ἦλθεν ὁ Σωτὴρ, καθώς φησιν· Οὐκ ἦλ θον καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτωλούς. Ἐπειδὴ οὖν τιμία παρὰ Θεῷ, καὶ ἔνδοξος παρὰ πάντα τὰ λείας. τιμιώτατον: τιμιώτερον. APPENDIX. PARS II. - ex quibus factum fuerat. His autem mnauentibus incorruptis impossibile non est ut rarsum coeuntes, ac eumdem ordinem et situm accipientes, corpus, quod ex eis factum fuerat, efficiant idem et simile: sicut si tessellarius ex tesserulis fingat animalis formam; deinde illis vel a tempore, vel ab ipso met dissolutis, easdem dispersas recolligat, haud illi impossibile fuerit, illis collectis ac similiter, ut prius, dispositis, eamdem animalis formam repræsentare. At Deus dissoluta a se invicem car- nis membra colligens, non poterit corpus facere idem ei, quod prius fecerat? VII. Ac possibilem quidem esse carnis resurre- ctionem, satis a me contra infideles (22) demon- stratum. Quod si ex infidelium sententia non inve- nitur impossibilis esse carnis resurrectio : quanto magis secundum fideles? Deinde porro sermo mihi ad eos convertendus est, qui carnem infamant, ac dignam non esse dicunt resurrectione, nec cœlesti civitate primum quidem quia substantia ejus terra est; deinde quoniam peccatis est plena, ita ut animam quoque secum peccare cogat. Videntur autem isti ignorare universam Dei operationem et primam hominis creationem et formationem, et ea quæ in mundo sunt quorum causa sint facta. Annon enim dicit Scriptura: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram ”? Quem? Carneum videlicet hominem dicit. Ait enim Scriptura: Et accepit Deus pulverem de terra, et formavit hominem 3. Perspicuum igitur est hominem, qui formatus est ad imaginem Dei, & fuisse carneum. Ad hæc quomodo non absurdam sit dicere carnem, quæ a Deo ad imaginem ipsius formata est, vilem esse ac nihili? Atqui carnem rem esse apud Deum pretiosam satis liquet, pri- mum quidem quod ab ipso formata sit, siquidem imago fictori pictorique suo grata est; deinde id quoque ex catero mundi opificio pronum est di- scere. Nam cujus causa reliqua facta sunt, id ei, qui fecit, omnium est charissimum. VIII. Certe, inquiunt. At caro peccatrix est, adeo ut animama quoque secum peccare cogat. Ita temere illam criminantur et ipsi soli amborum peccata alingunt. Quo etenim pacto per seipsam C peccabit caro, nisi animam sibi præeuntem habeat D ac provocantem? Velut enim in jugo boum, si alter ab altero sejungatur, neuter arare seorsum potest : ita nec anima, nec corpus, soluto conjunctionis vinculo, facere singulatim quidquam possunt. Sin sola caro peccatrix est, ejus igitur solius causa Salvator venit, sicut ait: Non veni vocare justos, sed peccatores". Cum ergo charam Deo esse car- nem et supra omnia opera pretiosam ostensum sit, » Genes. 1, 26. ** Genes. 11, 7. Marc. 11, 17. editi (20) Συνάγων ed. Ienens. ex cod. Coisliniano. (21) Συνάγων. Desumptum ex cod. ms. (22) Rectius secundum ethnicos ed. lenens. (25) Οὐρανίου πολιτείας. Editi ἐπουρανίου βασι- (24) ἂν ἕνεκα γέγονεν. Suppeditavit cod. ms. (25) Τα λοιπά. Cod. ms. τὰ πάντα. Mox idem

Β ποιήματα δέδεικται ἡ σάρξ· δικαίως ἂν ὑπ' αὐτοῦ σωθήσεται. Δεκτέον οὖν πρὸς τοὺς λέγοντας, ὅτι, εἰ καὶ τὰ μάλιστα Θεοῦ ποίημα τυγχάνουσα, καὶ τιμία αὐτῷ παρὰ πάντα, οὐκ εὐθέως καὶ τὴν ἐπαγγελίαν τῆς ἀναστάσεως ἔχει. Καίτοι πῶς οὐκ ἄτοπον τὸ μετὰ τηλικαύτης σπουδῆς γενόμενον, καὶ παρὰ πάντα τὰ λοιπά τίμιον περιορᾶν τὸν ποιήσαντα εἰς τὸ μηκέτι εἶναι ; εἶτα ὁ μὲν πλάστης καὶ ζωγράφος εἰ τὰς εἰκ νας ἃς ἂν ποιήσωσι, διαμένειν ἐθέλουσιν, ἵνα δι' αὐτ τῶν δοξάζωνται, καὶ φθειρομένας αὐτὰς ἀνακαινο- ποιοῦσι· ὁ δὲ θεὸς τὸ αὐτοῦ κτῆμα καὶ πλάσμα πε ριεῖδεν ἂν εἰς τὸ μὴ δν, μηκέτι δὲ καὶ εἰς τὸ εἶναι, ματαιοπόνον ἀποκαλοῦμεν (26) ; "Ωσπερ εἴ τις, οἰκίαν οικοδομήσας, ἔπειτα καταλύοι (27), ἢ καταλυομένην περιορών, δυνάμενος ἀναστῆσαι, τόν τε Θεὸν οὐκ αιτιασόμεθα, ὅτι μάτην ποιεῖ; 'Αλλ' οὐχ ὁ ἄφθαρτος τοιοῦτος, οὐκ ἄφρων ὁ τῶν ὅλων πέφυκε νοῦς. Φιμού- σθωσαν (28) οἱ ἄπιστοι, εἰ τὸ μὴ πιστεύειν ἔχουσιν αὐτοί. Ἀλλὰ μὴν καὶ κέκληκεν αὐτὴν ἐπὶ τὴν ἀνά στασιν, καὶ ἐπαγγέλλεται τὴν αἰωνίαν ζωήν. Ενθα γὰρ τὸν ἄνθρωπον εὐαγγελίζεται σῶσαι, καὶ τῇ σαρκὶ εὐαγγελίζεται. Τί γάρ ἐστιν ὁ ἄνθρωπος, ἀλλ᾽ ἢ τὸ ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος συνεστώς ζῶον λογικόν ; Μη οὖν καθ᾿ ἑαυτὴν (29) ψυχὴ ἄνθρωπος; Οὔκ· ἀλλ' ἀν- θρώπου ψυχή. Μὴ οὖν καλοῖτο σῶμα ἄνθρωπος ; Οὔκ· ἀλλ᾽ ἀνθρώπου σῶμα καλεῖται. Εἴπερ οὖν κατ' ἰδίαν μὲν τούτων οὐδέτερον ἄνθρωπος ἐστι, τὸ δὲ ἐπ τῆς ἀμφοτέρων συμπλοκής καλεῖται ἄνθρωπος, κέ- κληκε δὲ ὁ Θεὸς εἰς ζωὴν καὶ ἀνάστασιν τὸν ἄνθρω πον, οὐ τὸ μέρος, ἀλλὰ τὸ ὅλον κέκληκεν, ὅπερ ἐστὶ τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα. Ἐπεὶ πῶς οὐκ ἄτοπον, ἀμ- φοτέρων όντων κατὰ τὸ αὐτὸ καὶ ἐν τῷ αὐτῷ, τὸ μὲν σώζειν, τὸ δὲ μή; Οὐκ ὄντος δὲ ἀδυνάτου, καθάπερ δέδεικται, τὴν σάρκα ἔχειν τὴν παλιγγενεσίαν, τίς ἡ διάκρισις, ὥστε τὴν μὲν ψυχὴν σώζεσθαι, τὴν δὲ σάρκα μή; "Η φθονερὸν ποιοῦσι τὸν Θεόν; ᾿Αλλὰ ἀγαθός ἐστι, καὶ σώζεσθαι πάντας θέλει. Καὶ δι' αὐτοῦ (50) καὶ τοῦ κηρύγματος αὐτοῦ οὐχὶ μόνον ἤκουσεν ἡ ψυχὴ ὑμῶν, σὺν αὐτῇ ἡ σὰρξ, καὶ ἐπίστευσεν εἰς Χριστὸν Ἰησοῦν, ἀλλ' ἀμφότερα κλού σαντο (31), καὶ ἀμφότερα τὴν δικαιοσύνην εἰργά- σαντο. Αρα οὖν ἀχάριστον ἢ ἄδικον ἀποφαίνουσι - εἴ τις, ώσπερ, ἀναστῆσαι. Ὁ δὲ Θεός, κ. τ. λ. ὁ δὲ Θεὸς τὸ καὶ πλάσμα αὐτοῦ κτῆμα περιείδεν, κ. τ. λ. τὸ εἶναι, ματαιοπόνον ἀποκαλοῦμεν, ὥσπερ εἴ τις, κ. τ.λ. ἀπολλύμενον ματαιοπόνον ἀποκαλοῦμεν ἀναστῆσαι ὡς εἰς τὸ μὴ ὂν, μηκέτι... εἶναι· ματ. ἀποκ., ὅσπερ ἢ τὴν οἰκίαν ... καταλύει καταλύοι εἶναι ὥσπερ είτις. Οττο, ἤκουσεν, σώζεσθαι. καὶ οὐ σὺν αὐτῇ ἡ σὰρξ εἰ ἐπίστευσεν. ἀλλ' ἀμφότερα, καὶ ἐλούσαντο καὶ σὺν αὐτῇ ἡ σὰρξ, καὶ ἐπίστευσεν, κ. τ. λ., S. JUSTINI FRAGMENTA. A merito sane ab eu salvabitur. Disputandum igitur C verba legendum deleto vel collocanda D sunt post Mara- nus, mendose, Deinde idem cum cæteris,... Halloix. vero et Grab. insuper verbis µh by addunt cum nota interrogandi. Locus autem corrupius videtur esse. Maranus verba post collocari niallet; ver- tit: Quemadmodum si quis... frustra laborantem cum vocamus ; sic etiam annon Deus, etc... Tellerus vero legendum putat (pro (eamdem formam pro tenent omnes ante Maranum editores) etc.; reddit : Deus vero... parvi faciel, si non amplius sit, ac si nunquam exstitisset? In vanum laborasse dicimus, etc.. Quæ quomodo extrudere ex istis verbis potuerit, equidem haud scio. Locum studui aliquantulum sanare interrogatione post posita ac deleto ante adversus eos qui dicunt carnem, licet Dei certis - simum opus sit et chara illi supra omnia, non id circo tamen promissionem habere resurrectionis. Verum quomodo absurdum non est id quod tanto factum studio est ac præ cæteris pretiosum, sic ab eo, qui fecit, negligi, ut in nihilum prorsus redi- gatur nec jam amplius sit? Deinde vero fictor et pictor, si imagines a se factas manere volunt, ut per eas gloriam assequantur, veterascentes ipsas renovant. Deus autem rem suam et opus suum parvi pendet in nihilum redigi, nec jam esse am- plius ? Quemadmodum si quis domum a se zdifica tam destruat, aut destructam negligat, cum instau- rare possit, frustra laborantem eum vocamus: sic etiam annon Deum accusaremus quod frustra labo- rasset ? At non talis est ille incorruptus, non caret prudentia qui omnium mens est. Obmutescant in- fideles. Verumtamen carnem quoque ad resurrectio- nem vocavit, eique vitam sempiternam promittit. Bum enim homini salutem annuntiat, hanc etiam annuntiat carni. Ecquid enim aliud est homo, quam ex anima et corpore animal rationale? An anima. singulatim est homo ? Nequaquam. Sed est homi nis anima. Num ergo corpus homo dicetur ? Minime gentium. Sed hominis corpus dicetur. Quare si neutrum horum singulatim est homo, sed quod ex amborum complexu constat, nominatur homo; så et Deus ad vitam et resurrectionem hominem voca- vit, non partem ejus, sed totum, hoc est animam et corpus, vocavit. Et quomodo non absurdum est,. duobus secundum idem et in eodem exsistentibus, unum salvare, alterum non? Cum enim impossi- bile non sit, ut demonstratum est, carnem renasci : quænam est illa discretio, ut anima salva sit ac non corpus? An invidum faciunt Deum? Atqui bo- nus est et omnes vult salvos fieri. Atque ipsum et ejus prædicationem non sola audivit anima nostra, et sine carne, et credidit in Christum Jesum; sed ambe ablutæ sunt, et ambæ justitiam operatæ. In- gratum igitur et injustum faciunt Deum, siquidem ambabus in ipsum credentibus, unam salvare velit, referendum ad verbum non autem, ut Bil- lius, ad Aliud vitium sanabitur, si lega- mus Illud enim, argumento est scriptorem de solius animæ fide antea locutum fuisse. Mox Editi Ed. lenens., cumque ea caro, et credidit, etc. nus lib. De resurr. carnis, c. 8: Caro abluitur ut anima emaculetur. Caro ungitur, ut anima consecre- tur. Caro manus impositione adumbratur, ut et anima a Spiritu illuminetur. Caro corpore et san- quine Christi vescitur, ut anima de Deo saginetur. Non possunt ergo separari in mer‹ede quas opera con jungit. GRABIUS. : (26) Ματαιοπόνον ἀποκαλοῦμεν. Vel post hæc (27) Καταλύοι. Editi καταλύει. (28) Φιμούσθωσαν. Cod. ms. εύφημείτωσαν. (29) Καθ' εαυτήν. Cod. ms. καθ' αὐτήν. (30) Καὶ δι' αὐτοῦ. Legendum καὶ δὴ αὐτοῦ et (34) Αμφότερα ἐλούσαντο. Sic etiam Tertullia-

εἰμι· καὶ ψηλαφἂν αὐτὸν ἐπέτρεπεν αὐτοῖς, καὶ τοὺς τύπους τῶν ἤλων ἐν ταῖς χερσὶν ἐπεδείκνυε. Καὶ παν ταχόθεν αὐτὸν κατανοήσαντες, ὅτι αὐτός ἐστι, καὶ ἐν τῷ σώματι, παρεκάλεσαν αὐτὸν φαγεῖν μετ' αὐτ τῶν, ἵνα καὶ διὰ τούτου βεβαίως μάθωσιν, ὅτι ἀλη θῶς σωματικῶς ἀνέστη· καὶ ἔφαγε κηρίον καὶ ἰχθύν καὶ οὕτως ἐπιδείξας αὐτοῖς, ὅτι ἀληθῶς σαρκὸς ἀνά- στασίς (39) ἐστι· βουλόμενος ἐπιδεῖξαι καὶ τοῦτο, καθὼς εἴρηκεν ἐν οὐρανῷ τὴν κατοίκησιν ἡμῶν ὑπάρ χειν, ὅτι οὐκ ἀδύνατον καὶ σαρκὶ εἰς οὐρανὸν ἀνελ- θεῖν, ἀνελήφθη βλεπόντων αὐτῶν εἰς τὸν οὐρανὸν, ὡς ἦν ἐν τῇ σαρκί. Οὐκοῦν, εἴ τις ἀπαιτεῖ μετὰ πάντα τὰ εἰρημένα λόγους ἀποδεικτικοὺς περὶ ἀνα- στάσεως, οὐδὲν τῶν Σαδδουκαίων διαφέρει· ἐπειδὴ ἡ ἀνάστασις τῆς σαρκὸς δύναμις Θεοῦ ἐστι, καὶ ὑπεράνω λόγου παντὸς βεβαιωμένη μὲν πίστει, θεω- Β ρουμένη δὲ ἔργοις. Καὶ μετὰ βραχέα· Χ. Ανάστασίς ἐστι τοῦ πεπτωκότος σαρκίου. Πνεῦμα γὰρ οὐ πίπτει· ψυχὴ ἐν σώματί έστιν, οὐ ζῇ δὲ ἄψυχον. Σῶμα, ψυχῆς ἀπολειπούσης, οὐκ ἔστιν. Οἶκος γὰρ τὸ σῶμα ψυχῆς· πνεύματος δὲ ψυχὴ οἱ κος (40). Τα τρία ταῦτα τοῖς ἐλπίδα εἰλικρινῆ καὶ πίστιν ἀδιάκριτον ἐν τῷ Θεῷ ἔχουσι σωθήσεται. Θεω ροῦντες γοῦν καὶ τοὺς κοσμικοὺς λόγους, καὶ κατ' αὐτ τοὺς οὐχ εὑρίσκοντες ἀδύνατον ὑπάρχειν τῇ σαρκὶ τὴν παλιγγενεσίαν, καὶ ἐπὶ τούτοις πᾶσι τὸν Σωτή ρα διὰ παντὸς τοῦ Εὐαγγελίου δεικνύντα τὴν τῆς σαρκὸς ἡμῶν σωτηρίαν· τί λοιπὸν ἀνεχόμεθα τῶν ἀπίστων καὶ σκανδάλων λόγων, καὶ λανθάνομεν ἑαυτοὺς ἐπιστρέφοντες εἰς τοὺπίσω, ὁπόταν ἀκούσω μεν, ὅτι ἡ μὲν ψυχὴ ἀθάνατός ἐστι, τὸ δὲ σῶμα φθαρτόν, καὶ οὐκ ἔτι δυνάμενον ἀναζῆσαι ; Ταῦτα γὰρ καὶ πρὸ τοῦ μαθεῖν τὴν ἀλήθειαν παρὰ Πυθαγό- ρου καὶ Πλάτωνος ηκούομεν. Εἰ οὖν ταῦτα ἔλεγεν ὁ Σωτήρ, καὶ μόνης τῆς ψυχῆς τὴν σωτηρίαν εὐαγγε- λίζετο, τί καινὸν ἡμῖν ἔφερε παρὰ Πυθαγόραν καὶ Πλάτωνα, καὶ τὸν τούτων χορόν ; Νῦν δὲ τὴν καινὴν καὶ ξένην εὐαγγελιζόμενος ἦλθεν ἀνθρώποις ἐλπίδα. Ξένον δὲ ἄρα ἦν καὶ καινὸν τὸ τὸν Θεὸν ὑπισχνεί σθαι, μὴ τῇ ἀφθαρσία τὴν ἀφθαρσίαν τηρεῖν, ἀλλὰ τὴν φθορὰν ἀφθαρσίαν ποιεῖν. ᾿Αλλὰ γὰρ οὐκ ἄλλως δυνάμενος τὸν λόγον λυμαίνεσθαι ὁ τῆς πονηρίας ἄρ- χων, ἐξέπεμψε τοὺς ἀποστόλους αὐτοῦ, κακούς (41) καὶ λιμώδεις διδασκαλίας εἰσάγοντας, ἐκλεξάμενος αὐτοὺς ἐκ τῶν σταυρωσάντων τὸν Σωτῆρα ἡμῶν, οἱ- τινες τὸ μὲν ὄνομα τοῦ Σωτῆρος ἔφερον, τὰ δὲ ἔργα τοῦ πέμψαντος αὐτοὺς ἐποίουν, δι' οὓς καὶ τῷ ὀνό ματι ἠκολούθησεν ή βλασφημία. Εἰ δὲ μὴ ἀνίσταται ἡ σὰρξ, διὰ τί καὶ φυλάσσεται, καὶ οὐ μᾶλλον αὐτῇ συγχωροῦμεν χρήσασθαι ταῖς ἐπιθυμίαις ; καὶ οὐ μιμούμεθα (42) τους ιατρούς, φασίν, οἵτινες, ἐπειδὰν ἀπεγνωσμένον ἔχωσιν ἄνθρωπον σώζεσθαι μὴ δυνά Σιν, 2. * στασις. ψυχῆς οἶκος. μιμοίμεθα. εἰ μιμούμεθα. S. JUSTINI FRAGMENTΑ. ostendit. Cum ergo undequaque cognovissent ipsum esse et in corpore, hortati sunt illum ad mandu- candum secum, ut etiam per hoc certissime cogno- scerent ipsum vere corporaliter resurrexisse; tum conedit favum mellis et piscem. Cumque ipsis.sic ostendisset vere esse carnis resurrectionem, volens etiam illud ostendere (quemadmodum dixit in cœlo nostram esse inhabitationem ") carni impossibile non esse in cœlum ascendere, videntibus illis eleva¬ tus est in cœlum, ut erat in carne : Si quis ergo post hæc omnia quæ diximus, rationes exposcat quæ resurrectionem demonstrent, nihil a Saducæis differet: siquidem resurrectio carnis potentia est Dei ac supra omnem rationem; ac fide quidem sta- A pandum præbuit et loca clavorum in manibus suis bilitur, operibus autem conspicitur. C Et post pauca : X. Resurrectio est carnis quæ cecidit. Nam spiritus non cadit. Anima in corpore est, quod sine anima non vivit. Corpus, anima discedente, non est. Nam domus est arimæ corpus, et spiritus do- mus anima. Tria hæc in iis, qui sinceram spem et fidem minime dubiam habuerint in Deo, salvabun- tur. Considerantes igitur etiam mundanas rationes, ac secundum illas deprehendentes non esse impos- sibilem carnis regenerationem, ac præter hæc om. nia Salvatorem per omne Evangelium salutem car- nis nostræ declarare: quid de cætero infideles · c perniciososque sermones sustinemus, nosque ipsi ss Joan. Marc. xvr, 19. Act. xix. D imprudentes retrorsum convertimus, dum audimus animam esse immortalem, corpus vero corruptioni obnoxium, nec jam salutis capax ? Illa enim, etiam priusquam nossemus veritatem, a Pythagora et Pla tone audiebamus. Si hæc igitur Salvator dixisset ac solius animæ salutem annuntiavisset, quid nobis attulisset novi præter Pythagoram et Platonem et illorum chorum? Nunc autem novam et admiran- dam spem annuntiatum hominibus venit. Admiran- dum porro novumque fuit, Deum polliceri, se non incorruptioni incorruptionem servaturum, sed car ruptioni daturum incorruptionem. At vero nequitia princeps, cum aliter non posset doctrinam corrum- pere, misit apostolos suos malos et pestilentium doctrinarum inductores, iique electi ex iis, qui Salva- torem nostrum crucifixerant, nomen Salvatoris ſe. rebant, sed opera illius, qui eos miserat, faciebant : propter eos et nomen comitata blasphemia. Quod si non resurgit caro, cur etiam custoditur, ac non potius illam sinimus suis indulgere desideriis? Cur non imitamur medicos, ut dici solet, qui despera- tum hominem nacti, quique servari non possit, permittunt ut suis morem gerat desideriis? Sciunt Parall. Digitized by Googlor M (39) Σαρκὸς ἀνάστασις. Cod. ms. σαρκικὸς ἀνά- (40) Πνεύματος δὲ ψυχὴ οἶκος. Editi πνεῦμα δὲ (41) Κακούς. Cod. ms. κακάς. (42) Καὶ οὐ μιμούμεθα. Ita Grab., Cod. ms. εξ

Κυρίου (45) παρουσίας οὐκ ᾔδει τρανῶς οὕτως τῆς Α ἑαυτοῦ τιμωρίας τὴν δύναμιν ὁ διάβολος, τῶν θείων προφητῶν αἰνιγματωδῶς αὐτὴν διαγορευόντων, ὡς Ησαΐας τῷ προσώπῳ τοῦ Ασσυρίου πᾶσαν τὴν κατὰ τὸν διάβολον δραματουργίαν ἐκτραγῳδῶν ἀπε κάλυψεν. Ἐν οἷς δὲ τοῦ Κυρίου παραγενομένου τῷ διαβόλῳ σαφῶς ἀποκεῖσθαι καὶ ἑτοιμασθῆναι τὸ αἰών γιον πῦρ καὶ τοῖς ἀγγέλοις ᾔσθετο τοῖς αὐτοῦ· οὐ παύεται τοῖς πιστοῖς ἐπιβουλεύειν, πολλοὺς ἔχειν βουλόμενος κοινωνούς τῆς ἑαυτοῦ ἀποστάσεως ὡς ἂν μὴ μόνος αἰσχύνοιτο ἐνεχόμενος, ψυχρά ταύτη καὶ βασκάνῳ συγκροτούμενος παραμυθία. Ἰουστῖνος δὲ ὁ Νεαπολίτης ἀνὴρ οὔτε τῷ χρόνῳ πόρρω ὢν ἀποστόλων οὔτε τῇ ἀρετῇ, κληρονομείσθαι μὲν τὸ ἀποθνῆσκον, κληρονομεῖν δὲ τὸ ζῶν ζωήν) " λέγει· καὶ ἀποθνήσκειν μὲν σάρκα, ζῆν δὲ τὴν βασι- λείαν οὐρανῶν (46). Ούτε στενοχωρία (47) παρὰ Θεῷ, οὔτε ἀναρίθμη τόν τι (Χ.) Οὐ τὸν Θεὸν (48) βλάψομεν ἀγνοοῦντες αὐτὸν, ἀλλὰ ἑαυτοὺς ἀποστερήσομεν τῆς αὐτοῦ φιλίας. ΙΧ. Η τοῦ διδασκάλου (49) ἀπειρία ἀπολο λύει τοὺς μαθητευομένους, καὶ ἡ τῶν μαθητευομένων ἀμέλεια κίνδυνον φέρει τῷ διδασκάλῳ, καὶ μάλιστα ὅταν παρὰ τὴν αὐτοῦ ἀνεπιστημοσύνην ράθυμοι είεν ἐκεῖνοι. Χ. (Χ.) Δυσαναβίβαστος (50) ἡ ψυχὴ πρὸς ταῦτα ἀφ᾽ ὧν ὤλισθεν καλῶν· δυσεκβίαστός τε τούτων ὧν συνεθίσθη κακῶν. Εἰ μὲν σαυτόν ποτε ἠθέλησας μέμψασθαι, τῷ φαρμάκῳ (51) τῆς μετανοίας τάχα ἂν χρηστάς τινας (52) ελπίδας ἐθρεψάμην ἐπὶ σοι· ἐπειδὴ δὲ τελείως κατεφρόνησας τοῦ φόβου (55), καὶ αὐτῆς κατέπτυσας τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, βέλτιόν σοι ὑπῆρχεν ἵνα μὴ ἐγενήθης ἀπὸ γαστρός. Ε "Απαντα μέτρῳ καὶ τάξει ὁ Θεὸς ποιεῖ, καὶ μηδὲν ἄμετρον παρ' αὐτῷ, ὅτι μηδὲν ἀναρίθμητον. Τοῦ ἁγίου Ἰουστίνου φιλοσόφου καὶ μάρτυρος πρὸς Έλληνας. εἰ μὲν σαυτόν, μέμψασθαι ἐπὶ ταῖς ἀνομίαις καὶ ἐξιάσα» σθαι τῷ φαρμάκῳ τῆς μετανοίας. εθρέψαμεν. ἐγεννήθης. S. JUSTINI FRAGMENTA. dum, quia de ea divini prophetæ subobscure locuti fuerant, velut Isaias, qui per Assyrii personam, diaboli condemnationis totam molitionem tragico more deprompsit. Postquam autem Dominus adve- nit, ac sibi manifeste repositum esse et præparatun æternum ignem et angelis suis diabolus sensit, non cessat insidiari fidelibus, multos habere volens apostasiæ suæ socios, ne solus ignominiam damna tus sustineat, seque frigida hac et livida demulcens consolatione. aperte noverat diabolus condemnationis suæ mo- VI. (VIII.) Ex Methodii libro De Resurrectione apud Photium cod. 294. Justinus Neaportanus nec tempore ab apostolis remotus nec virtute, hæreditari id quod mortale est (al. dicit, haereditare autem id quod vivit ; ac carnem quidem mori, vivere autem regnum colorum. B VII. (XXIII.) Ex cod. Coisliniano 276. Ex Parallelis S. VIII. (XVII.) superiore conjungendum duxi, utpote sententia et verbis simile. Sed utrum ex eodeni contra Marcio- nem libro desumptum sit, asseverare non ausini. Neque angustia est apud Deum, nec quidquam numeris suis non absolutum. Joan. Damasc. Deum non lædemus, illum ignorando, sed nosmet◄ ipsos defraudabimus illius charitate. Magistri imperitia perniciem discipulis, discipu- Iorum negligentia periculum infert magistro, praesertim si ipsius inscientia negligentes illi fant tentia apud Irenæum, qui quidem mihi videtur accuratius dicere carnem hæreditate possideri in re- D gno, ea in Spiritum sanctum transferens quæ Me- thodius de ipso regno cœlorum dixit. tavit vetustissimus codex Coislinianus 276, fol. 33, ubi etiam apponitur alia similis sententia, quæ ex- stat in contextu frenæi lib. tv : Omnia enim mensura et of dine facit Deus, et nihil non, mensum apud eum, quoniam nec incompositum. tantum legebatur apud Billium et Grabium, Græce et Latine exstat in novissima editione S. Joannis Damasceni, Parallel. p. 539. Reperitur etiam in antiquissimo codice Regio 923, paucis abhine an- nis Constantinopoli allato, quo continentur Paral- lela, ex quibus non pauca S. Joannes Damascenus transtulit in sua. Difficile est animam ad bona, quibus excidit', re- vocare, et a malis, quibus assuevit, per vim retra- here. Quod si temetipsum tandem aliquando vo❤ luisses accusare, forsitan poenitentiæ remedie bonas aliquas spes de te ſovissem. Sed quia timo- rem prorsus aspernatus es, ac ipsam in Christum fdem despuisti, bonum tibi esset si natus ex veni tre non fuisses. tiquissimo illi codici debemus, in quo sic citatur : sub nomine S. Justini exhibet. At in Parallelis S. Joannis Damasceni p. 600, duo sunt fragmenta, quorum primum S. Justino attribuitur, alterum au- tem ab his verbis, etc., incipit sub nomine S. Nili. Existinavit Grabius primo frage mento expleri posse quæ initio Apologiæ secundæ S. Justini deesse opinabatur. Sed quisquis locum Apologiæ considerabit attentius, facile animadver- tet hoc fragmento currentem sententiam impediri, non hiulcam expleri. Damasc. Quod si temele ipsum tandem aliquando ob peccata accusare et pœ- nitentiæ remedio sanari voluisses. deest postrema vox, et inox legitur masc., ac paulo post legitur Digized by Goog (45) Πρὸ τῆς τοῦ Κυρίου. Hoc fragmentum cum (46) Τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Similis sen (47) Ούτε στενοχωρία. Hoc fragmentum suppedi- (48) Οὐ τὸν Θεόν. Hoc fragmentum, quod Latine (49) Ἡ τοῦ διδασκάλου. Hoc fragmentum an (50) Δυσαναβίβαστος. Idem codex hac omnia (51) Τῷ φαρμάκῳ. Legitur apud S. Joannem (52) Χρηστάς τινας. Apud S. Joannem Damasc, (53) Φόβου. Additur θείου apud S. Joannem Dae

Α Α'. Δι' ἀμφοῖν (54) τοῖν ὀρνέοιν σημαίνεται ὁ Χριστὸς καὶ τεθνεὼς ὡς ἄνθρωπος, καὶ ζῶν ὡς Θεός. Όρνι θίῳ δὲ παρεικάζεται διὰ τὸ ἄνωθεν καὶ ἐξ οὐρανοῦ νοεῖσθαι καὶ λέγεσθαι. Βαπτισθεν δὲ τὸ ζῶν ὀρνίθιον ἐν τῷ αἵματι τοῦ τεθνεῶτος, ἀνεῖτο λοιπόν· ἐν γὰρ τῷ σταυρωθέντι καὶ ἀποθανόντι ναῷ ὁ ζῶν καὶ θεῖος ἦν Λόγος· κοινωνὸς ὥσπερ τοῦ πάθους, καὶ ἀπαθὴς ὡς θεός. Β΄. Διὰ τοῦ ἐφ᾽ ὕδατι ζῶντι, ἐν ᾧ τὸ ξύλον καὶ τὸ ὕσσωπον καὶ τὸ κόκκινον ἐβάπτετο, τὸ διὰ τοῦ ξύλου Εναιμον πάθος τοῦ Χριστοῦ, ἐν τῇ τῶν διὰ πνεύματος καὶ ὕδατος καὶ αἵματος ραντιζομένων σωτηρία δη λοῦται· ὥστε οὐ προκειμένως περὶ λέπρας ἡ ὑπό θεσις ἦν τοῦ καθαρισμοῦ, ἀλλὰ περὶ ἀφέσεως ἁμαρ τιῶν, ἵνα νοηθῇ καὶ ἡ λέπρα παραβολὴ τῆς ἁμαρτίας, καὶ τὰ θυόμενα παραβολὴ τοῦ μέλλοντος θύεσθαι ὑπὲρ ἁμαρτιῶν. Γ΄. Διὰ τοῦτο ἀκολούθως βάπτεσθαι ἐκέλευσεν ἅμα τὸ κόκκινον εἰς τὸ ὕδωρ, τὴν οὐκέτι τὰ φυσικὰ ἔχουσαν σάρκα προφητεύων. Διά τοι τοῦτο καὶ δύο ὀρνίθια, εν μὲν θυόμενον ἐφ᾽ ὕδατι, καὶ ἓν βαπτιζόμενον εἰς τὸ αἷμα καὶ εἰς τὸ ὕδωρ, καὶ ἐξαποστελλόμενον, καθάπερ εἴρηται καὶ ἐπὶ τῶν τράγων. Δ΄. Ο τῆς ἀποπομπής τράγος τὸν τύπον τοῦ τὰς τῶν ἀνθρώπων ἁμαρτίας αναλαμβάνοντος ἐξετέλει. Οἱ δὲ δύο τὴν μίαν περιεῖχον τοῦ ἐνανθρωπήσαντος Θεοῦ οἰκονομίαν. Έτραυματίσθη γὰρ διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν, καὶ αὐτὸς ἁμαρτίας πολλῶν ἀνήνεγκε, καὶ διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν παρεδόθη. μ. 357. Τύπος δὲ ἦν καὶ τοῦτο Χριστοῦ, τοῦ ἄνωθεν καὶ ἐξ οὐρανοῦ· ἀεροπετὲς γὰρ τὸ ὀρνίθιον. Τέθνται γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν ὁ Χριστός· ἀλλ᾽ ἦν ὁ αὐτὸς καὶ ἐν θανάτῳ καὶ ὑπὲρ θάνατον. Πλάσας ὁ Θεὸς κατ᾿ ἀρχὰς τὸν ἄνθρωπον τῆς γνώ μης αὐτοῦ τὰ τῆς φύσεως ἀπώρησεν, ἐντολῇ μια ποιησάμενος τὴν διάπειραν. Φυλάξαντα μὲν γὰρ ταύ- την, τῆς ἀθανάτου λήξεως πεποίηκεν ἔσεσθαι, παρα- βάντα δὲ, τῆς ἐναντίας. Οὕτω γεγονώς (55) ὁ ἄνθρω πος, καὶ πρὸς τὴν παράβασιν εὐθὺς ἰδὼν, τὴν φθορὰν φυσικῶς εἰσεδέξατο. Φύσει δὲ τῆς φθορᾶς προσγενο μένης, ἀναγκαῖον ἦν, ὅτι σῶσαι βουλόμενος ᾖ τὴν φθοροποιὸν οὐσίαν ἀφανίσας (56). Τοῦτο δὲ οὐκ ἦν ἑτέρως γενέσθαι, εἰ μήπερ ἡ κατὰ φύσιν ζωὴ προσ- Ἰουστίνου φιλο σάφου καὶ μάρτυρος κατὰ Ἑλλήνων. ᾖ ἀφανίσας ἀφανίσαι. τὴν φθοροποιὸν οὐσίαν. αἰτίαν APPENDIX PARS II. - XI. Ex cod. Coislin. 5. Per duos passeres significatur Christus et mor- tuus ut homo, et vivens ut Deus. Passeri autem as- similatur, quia de supernis et e cœlo esse intelligi- tur et dicitur. Tinctus autem vivus passer in san- guine mortui postea dimittebatur. Nam in crucifixo et mortuo templo vivens et divinum erat Verbum, utpote passionis particeps, et impassibilis ut Deus. Per id quod in aqua viva fiebat, in qua lignum et byssopus et coccus tingebantur, cruenta Christi per lignum passio ad eorum, qui spiritu et aqua et sanguine asperguntur, salutem designatur. Quare non præcipue de lepra erat materia expurgationis, sed de remissione peccatorum, ita ut et lepra pec- cali figura, et ea quæ immolantur illius, qui pro peccatis passurus erat, figura intelligantur. Propterea consequenter præcepit in aqua simul. coccinum tingi, carnem prænuntians non jam natu- ralibus vitiis obnoxiam. Idcirco et duo passeres : alter quidem qui immolatur in aqua, alter autem qui tingitur in sanguine et emittitur, quemadmo- dum dictum est et de hircis. Hircus emissarius illius, qui peccata hominum tulit, figuram exhibebat. Duo autem unicam con- tinebant Dei hominis facti dispensationem. Vulne- ratus est enim propter iniquitates nostras et peccata multorum tulit, et propter iniquitates eo- rum traditus est. B XII. (IX.) Ex Leontii lib. contra Eutychianos et Nestorianos, apud Grabium Spicileg. tom. II, pag. 172. Cum formasset Deus hominem a principio, fecit C »t quæ naturæ erant, ex voluntate ejus penderent, fecitque uno mandato experimentum. Fecit enim ut si hoc servasset, vitam immortalem sorti- retur; si non servasset, contrariam. Sic factus homo cum ad violationem mandati statim respice- ret, corruptionem naturaliter recepit. Corruptione aulem ad naturam accedente, necesse erat, ut qui salvare volebat, corruptionis effectricem causam deleret. Hoc autem aliter fieri non poterat, nisi quæ Cyrillo in codice ejusdem Bibliothecæ et in codice Reg. 128, pag. 395. Nonnulla huic testimonio simi- lia habemus apud Cyrillum Alex. Glaphyr. in Levit. Hanc enim affert rationem cur Christus comparetur cum passere. D Nam et id figura erat Christi, qui de su- pernis et de cœlo est. Volat enim passer in aere. Et pag. : Immo latus enim est pro nobis Christus; at idem erat in morte el supra mortem. Sed nec Cyrillum nec Justi- num dixisse crediderim in templo crucifixo et mortuo fuisse Verbum vivens, ita ut particeps fue- rit passionis, ut homo, et impassibilis, ut Deus. Duo sequentia fragmenta reperiuntur in Regio co- dice 128, el Coislinianis et 6, sub nomine Ju- stini, tertium in solo Coisl. 6. Ibi duo hirci unican: Dei hominis fact: dispensationem exhibere dicun- tur, quod quidem in camdem sententiam ac supe- riora intelligendum videtur, ita ut templum cruci- fixum et mortuum, vivens autem et impassibile Verbum dicatur. Multo accuratius S. Cyrillus eum- dem Christum et in morte el supra mortem fuisse dicit. In Admonitione ad Expositionem Recta Con- fessionis videor mihi non incertis argumentis pro- basse hoc opus Justini nomini suppositum a Nesto- rianis fuisse. Suspicio est hæc fragmenta ex aliquo ejusmodi opere præclarum illud nomen præ se fe- rente eruta fuisse. Damascenum occurrunt Parallel. p. 315, desunt quæ sequuntur. Totum fragmentum eruit Grabius ex codice Bodleiano ubi sic citatur, his vocibus mallem Sed præ- cipuum hujus loci vitium in istis positum est, Nulla enim substantia corrupt nis, sive peccati, effectrix in nobis a Christo de- struitur. Sed legendo res enitescet. (54) Δι' ἀμφοῖν. Hoc testimonium tribuitur S. (55) Οὕτω γεγονώς. Superiora apud Joannem (56) Η τὴν φθοροποιὸν οὐσίαν ἀφανίσας. Pro

επλάκη τῷ τὴν φθοράν δεξαμένῳ, ἀφανίζουσα μὲν τὴν φθοράν, ἀθάνατον δὲ τοῦ λοιποῦ τὸ δεξάμενον διατηροῦσα. Διὰ τοῦτο τὸν Λόγον ἐδέησεν ἐν σώματι γενέσθαι, ἵνα τοῦ θανάτου τῆς κατὰ φύσιν φθορᾶς ἡμᾶς ἐλευθερώση. Εἰ γὰρ, ὥς φατε (57), νεύματι μόνον τὸν θάνατον ἡμῶν ἀπεκώλυσεν, οὐ προσήει μὲν διὰ τὴν βούλησιν ὁ θάνατος· οὐδὲν δὲ ἧττον φθαρτοὶ πάλιν ἦμεν, φυσικὴν ἐν ἑαυτοῖς τὴν φθορὰν περιφέροντες. "Ωσπερ πᾶσι (58) τοῖς γενομένοις σώμασιν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ συνυπάρχει καὶ τὸ σκιὰν ἔχειν· οὕτω τῷ Θεῷ δικαίῳ ὄντι, τοῖς τὰ καλὰ ἑλομένοις, καὶ τοῖς τὰ κακὰ προτιμήσασιν, ἀκόλουθόν ἐστι τὸ κατ᾽ ἀξίαν " ἑκάστῳ ἀπονεῖμαι. Εx Οὐ περὶ ἐθνῶν ἀλλοφύλων φησὶν, ἀλλὰ περὶ τοῦ συμφωνοῦντος τοῖς ἔθνεσι κατὰ τὸ εἰρημένον ὑπὸ Ἱερεμίου· Πικρόν σοι τὸ καταλιπεῖν ἐμὲ, λέγει Κύριος ὁ Θεός σου, ὅτι ἀπ' αἰῶνος συνέτριψας ζυγόν σου, καὶ διέρρηξας τοὺς δεσμούς σου, καὶ εἶπας· Οὐ δουλεύσω σοι, ἀλλὰ πορεύσομαι ἐπὶ πᾶν ὄρος ὑψηλὸν, καὶ ὑποκάτω παντὸς ξύλου, καὶ ἐκεῖ διαλυθήσομαι ἐν τῇ πορνεία μου. Οὔτε τὸ φῶς ἔσται σκότος ποτὲ, ἕως ἂν ᾖ φῶς, οὔτε ἡ τῶν παρ' ἡμῖν πραγμάτων διελεγχθήσεται ἀλήθεια. ᾿Αλήθεια γάρ ἐστι· ταύτης ἰσχυρότερον οὐ δέν. Πᾶς ὁ δυνάμενος (59) λέγειν τὴν ἀλήθειαν, καὶ μὴ λέγων, κριθήσεται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ. Καὶ τὸ μὴ κεῖσθαι δὲ ἐπὶ τῆς ἑβδόμης ἡμέρας κατ' ισότητα τῶν ἄλλων ἡμερῶν τὸ, Καὶ ἐγένετο ἑσπέρα καὶ ἐγένετο πρωΐ, σύμβολόν ἐστιν ἐναργές τῆς ἐν αὐτῇ γενομένης συντελείας πρὸ τῆς συμπλη ρώσεως αὐτῆς, ὡς φασιν οἱ πατέρες, καὶ μάλιστα οἱ περὶ τὸν ἱερὸν Κλήμεντα καὶ Εἰρηναῖον, καὶ Ἰουστί νον τὸν μάρτυρα καὶ φιλόσοφον, ὅστις λίαν τε ὑπερ- σόφως εἰς τὸν ἕκτον υπομνηματίζων τῆς ἕκτης ἡμέ μας ἀριθμὸν, τὴν νοερὰν ἀνθρώπου ψυχὴν, καὶ τὰς πέντε αὐτοῦ αἰσθητικὰς αἰσθήσεις λέγει γάρ (60) Εξ S. JUSTINI FRAGMENTA. A erat secundum naturam vita, copularetur cum eo, quod corruptionem ceperat, et corruptionem dele ret, immortale vero in posterum servaret, quod corruptum fuerat. Idcirco opus fuit, ut Verbum in corpore esset, ut a morte naturalis corruptionis nos liberaret. Si ergo, ut dicitis, solo nutu mortem nostram avertisset, non accessisset quidem pro- pler voluntatem mors; nihilominus vero rursus corruptibiles essemus, naturalem in nobis ipsis corruptionem circumferentes. pag. 369, apud. Grab. Spicileg., t. II, n. 173. XIII. (XIV.) Ex Joannis Damasceni Parallel., Ut corporibus omnibus a Deo procreatis hoc in- situm est, ut umbram habeant, sic Deum quoque, qui justus est, tum iis, qui bona elegerint, tum iis, qui vitium amplexari maluerunt, pro cujusque me- rito præmia tribuere consentaneum est. B XIV. (XXIV.) cod. Barocc. qui est Calena in psalmos, ad ista psalmi xi verba : « Dirumpamus vincula eorum. » Apud Grab. Spicileg. p. 174. Non de ethnicis alienigenis, sed de (populo) cum gentibus conspirante loquitur, juxta dictum Jere- miæ (c. 11, v. 19): Amarum tibi, quod dereliqueris me, dicit Dominus Deus tuus, quia a saculo confre- gisti jugum tuum, et dirupisti vincula tua, et dixisti : Non serviam tibi, sed ibo ad omnem montem ex- celsum el subter omne lignum, et ibi diffundar in fornicatione mea. XV. (XI.) Ex cod. Barocc. 143, fol. 253, et S. Joannis Damasceni Parallel., p. 557, Spicileg. p. 175. C Nec lux unquam caligo erit, quamdiu lux fuerit : nec rerum nostrarum veritas usquam falsi convin- cetur. Veritas enim est, qua nihil fortius esse po- test. Quisquis cum veritatem dicere queat, non di- cit, a Deo condemnabitur. XVI. Ex Anastasii lib. vu Anagogicarum Contemplationum in Hexaemeron, cod. 139. Ms. in Biblioth. Collegii Novi. Spicileg. Grab., p. 195. qui quærebant cur non potius voluntatis imperio quam corpore assumendo corruptionem Christus a nobis propulsaverit. Minus scité Grabius hic refelli opinatus est opinionem Platonis, incorruptionem mundi et immortalitatem animarum nudæ voluntati Dei attribuentis. Emendata illius interpretatio, Si... mortem nostram avertit, non accessit quidem propter voluntatem mors. sæpe apud Justinum, ubi de libero arbitrio loqui- tur; at nullibi legitur totidem verbis hoc fragmen- tum. Initium Apologiæ secundæ, in quo Justinus sicut Et quod in septimo die non æque ac in aliis die- bus dictum sit, Et factum est vesper et mane dies unus, est evidens signum ejus, quæ in ipso, prius- quam finiretur, facta est, consummationis, dicunt sancti patres, maxime S. Clemens, et Ire- næus, et Justinus martyr atque philosophus, qui D sapientissime in sextum sextæ diei numerum commentans, ait intelligentem hominis animam et quinque ejus sentientes sensus esse sex sextæ diei opera. Unde etiam cum multa disseruisset de sexto magno animi ardore fertur, retardaretur et impe- diretur, si eo insererentur, ut placuit erudito Gra- bio, hujus fragmenti verba. mentum apud S. Joannem Damascenum, quod quidem legitur in Dialogo, n 82. At superiora mus- quam reperiuntur apud Justinum, nec, si sunt Ju- stini, videntur eidein Dialogi loco convenire. Hoc fragmentuin Grabius desumptum putat ex com- mentario S. Justini in Ilexaemeron. At ejusmodi opus nemo attribuit Justino, nec ipse quidem Ana- stasius, qui hoc tantum dicit Justinumi disputasse : (57) "Ως φατε. Gentiles compellantur his verbis, (58) Ὥσπερ πᾶσι. Similes sententia occurrunt (59) Πᾶς ὁ δυνάμενος. Hic incipit aliud frag- (60) Λέγει γάρ. Forte λέγει γίνεσθαι, vel εἶναι.

ἔργα τῆς ἔκτης ἡμέρας. Ὅθεν καὶ πολλὰ διεξελθὼν περὶ τοῦ ἔκτου ἀριθμοῦ, πάντα φησὶ τὰ ὑπὸ Θεοῦ δη μιουργηθέντα ἐξαχῶς διαιρεῖσθαι· τουτέστιν εἰς νοερά καὶ ἀθάνατα, οἷοί εἰσιν οἱ ἄγγελοι· καὶ εἰς λογικά θνητά, οἵτινὲς εἰσιν οἱ ἄνθρωποι· καὶ εἰς αἰσθητικά άλογα, οἷά εἰσι τὰ κτήνη, καὶ τὰ πετεινὰ, και οἱ ἰχθύες· καὶ εἰς ἐκπορευτὰ μεταστατικὰ ἀναίσθητα, οἷά εἰσιν οἱ ἄνεμοι καὶ αἱ νεφέλαι, καὶ τὰ ὕδατα, καὶ οἱ ἀστέρες· καὶ εἰς αὐξητικὰ ἀμετάστατα, οἷά εἰσι τὰ δένδρα · καὶ εἰς ἀναίσθητα ἀμετάστατα, οἷά εἰσι τὰ ὄρη καὶ ἡ γῆ, καὶ τὰ τοιαῦτα. Πάντα γὰρ τὰ κτίσματα τοῦ Θεοῦ, ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς, μιας τινος τούτων τῶν ἐξ διαστολῶν ἅπτεται, καὶ ἐν αὐτ ταῖς περιώρισται. . Β' Πρὸς σκληρὰν καὶ ἀπειθῆ καρδίαν λόγος ὑγιὴς οὐκ εἰσέρχεται, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἀντιτυπούμενος εἰς ἑαυτὴν Επανέρχεται. Ως δὲ σώματος ἀγαθὸν ὑγεία, οὕτω ψυχῆς ἀγαθὸν γνῶσις, ὑγεία τις οὖσα ψυχῆς, καθ᾽ ἦν πρὸς Θεὸν ὁμοίωσις γίνεται. ΧΧΙV. (ΧVΙ.) Τὸ ὑποπεσεῖν καὶ παραχωρῆσαι τοῖς πάθεσιν εσχάτη δουλεία· ὥσπερ τὸ κρατεῖν τούτων ελευθερία μόνη. Μεγίστου ὄντος ἀγαθοῦ τὸ μὴ ἁμαρτάνειν, δεύτε ρον ἀγαθὸν τὸ δικαιωθῆναι· ὅστις δὲ πολὺν χρόνον ἀδικῶν ἀκόλαστος μένει, τοῦτον δεῖ νομίζειν τὸν ἀτυ χέστατον. Ἀνάγκη ἀπειρίᾳ καὶ κακίᾳ ἡνιόχου τὰ ὑπεζευγ μένα κατὰ κρημνῶν φέρεσθαι, ὥσπερ ἐμπειρίᾳ καὶ ἀρετῇ διασώζεσθαι. Τέλος τῷ φιλοσοφοῦντι ἡ πρὸς Θεὸν ὁμοίωσις κατὰ τὸ δυνατόν. Τοῦ ἁγίου Ἰουστίνου φιλοσόφου καὶ μάρτυρος ἐπ τοῦ ε' μέρους (61) τῆς ᾿Απολογίας αὐτοῦ. Τὸ εὖ πράτο τειν ἡγοῦμαι, ὦ ἄνδρες, οὐκ ἄλλο τι εἶναι ἢ τὸ κατὰ ἀλήθειαν ζῆν· τὸ δὲ εὖ ζῆν ἢ κατὰ ἀλήθειαν οὐκ ἄνευ τοῦ κατανοῆσαι τὴν τῶν πραγμάτων φύσιν. Λανθάνει (62) μὲν, ὡς εἰκὸς, αὐτοὺς ὡς ἐκ πλάνης τῇ ἀληθείᾳ διὰ τῆς ὄντως πίστεως ἐξεστηκώς, αὐτὸς δὲ ἀληθῶς οἶδεν ἑαυτὸν, οὐχ ὅ φασιν ἐκεῖνοι μαινό μενον, ἀλλὰ τῆς ἀστάτου καὶ ἀλλοιωτῆς περὶ τὴν παντοδαπή τῆς πλάνης ποικιλίαν φθορᾶς διὰ τῆς ἁπλῆς καὶ ἀεὶ ὡσαύτως ἐχούσης ἀληθείας ἐλευθερω μένον. APPENDIX - PARS II. - numero, dicit omnia quæ a Deo sunt fabricata, A sescupliciter dividi; in res intelligentes et immor- tales, cujusmodi sunt angeli; et in res ratione præditas mortales, cujusmodi sunt homines; et in res sentientes rationis expertes, cujusmodi sunt jumenta, et volucres et pisces ; et in res prodeuntes moventes et insensiles, cujusmodi sunt venti et nebulæ, et aquæ, et stellæ; et in res quæ augen- tur, quæque non moventur, cujusmodi sunt arbo- res; et in res insensiles, quæ non moventur, ut sunt montes et terra; et alia ejusmodi. Omnes enim creaturæ Dei in cœlo et terra sub unam ha- rum divisionum cadunt, iisque circumscribuntur. XVII. (XII.) Ex Dumasteni lib. Parallel. p. 363. Doctrina sana ad durum et contumacem animum minime ingreditur, sed tanquam reverberata ad seipsam revertitur. XVIII. (XIII.) Ibid. pag. 398. Ut corporis bonum est sanitas, sic animæ bo- hum est Dei cognitio, quæ velut quædam animi sanitas est, per quam divina similitudo comparatur. XIX. (XIX.) XX. (XX.) In Antonii Melissæ lib. 1, Serm. 19. Spicileg. p. 197. Succumbere et locum dare affectibus extrema est servitus: quemadmodum iis dominari sola libertas. Maximum revera bonum est non peccare; post hoc bonum est pœna emendari: at qui multo tempore inique agens impunitus manet, hunc par est reputare infelicissimum. C XXI. (XXI.) In ejusdem Necesse est imperitia et malitia aurigæ subjuga- les per præcipitia ferri, quemadmodum peritia et virtute conservari. XXII. (XXII.) Finis philosophanti est, Deo, quoad ejus fieri po- test, assimilari. XXIII. (XVII.) Ex Parallelis S. Sancti Justini philosophi et martyris ex parte D quinta ipsius Apologiæ. Bene valere nihil aliud esse arbitror, viri, nisi ex veritatis præcepto vi- vere. Bene autem et secundum veritatem non vivi- tur nisi rerum naturam cognoscamus. Nesciunt profecto, quod qui ex errore ad verita- tem per veram fidem accessit, ipse semet sincere novit, non, quod illi aiunt, furore amen- tem, sed vere ab instabili ac variabili secundum omnigenam erroris varietatem corruptela liberatum per simplicem ejusdemque semper status tenacem veritatein. in sextum diei sexte numerum, quod quidem fa- cere potuit, etiam si sex dierum opus explicare ag- gressus non esset. Quæ referuntur ab Anastasio, nihil habent sua sponte quod Justini sententias et disserendi modos redoleat. sint, et quænam hic Apologia et quæ illius quinta pars menoretur, fateor me statuere non posse. Melissæ lib. 11, cap. 6. Et cap. 43. Joannis Damasceni, p. 754. Ibid. p. 753. num junguntur testimonio petito ex primæ Apolo- giæ initio, ubi docet Justinus veri amatorem, etiamsi mors intentetur, æqua facere ac dicere de- bere. Cum his nullam prorsus necessitudinem ha-- bent quæ sequuntur apud S. Joannem Damasceuum, et si Justini sunt, alió ex loco excerpta sunt, (61) Ἐκ τοῦ & μέρους. Utrum hæc vere Justini (62) Λανθάνει. Hæc apud S. Joannem Damasce-

Ἐκ τοῦ Περὶ τοῦ κατὰ τὸν Σωτῆρα καταρτισμού. Α Συμφωνίαν μὲν οὖν ἁρμόζει (63) προσευχή, κοινω νία (64) δὲ φθορᾶς λύει τὴν ἔντευξιν. Πάνυ γοῦν δυσα ωπητικῶς διὰ τῆς συγχωρήσεως είργει. Πάλιν γὰρ ἐπὶ ταὐτὸ συγχωρήσας γενέσθαι διὰ τὸν Σατανᾶν (65) καὶ τὴν ἀκρασίαν, τὸν πειθησόμενον δυσὶ κυρίοις μέλλειν δουλεύειν ἀπεφήνατο· διὰ μὲν συμφωνίας Θεῷ, διὰ δὲ τῆς ἀσυμφωνίας ἀκρασίᾳ καὶ πορνείᾳ καὶ διαβόλῳ. Πρὸς δὲ Τατιανόν, λέγοντα εὐκτικὸν εἶναι τὸ Γε- νηθήτω φως, λεκτέον· Εἰ τοίνυν εὐχόμενος ἤδη τὸν ὑπερκείμενον Θεόν, πῶς λέγει, Ἐγὼ Θεός, καὶ πλὴν ἐμοῦ ἄλλως οὐδείς; εἴπομεν (66) ὡς κολάσεις εἰσὶ βλασφημιών, φλυαρίας, ἀκολάστων ῥημάτων, λόγῳ Β κολαζομένων καὶ παιδευομένων. Ἔφασκεν δὲ καὶ διὰ τὰς τρίχας κολάζεσθαι καὶ τὸν κόσμον τὰς γυναῖκας ὑπὸ δυνάμεως τῆς ἐπὶ τούτοις τεταγμένης, ἢ καὶ τῷ Σαμψών δύναμιν παρείχε ταῖς θριξιν, ἥτις κολάζει τὰς διὰ κόσμον τριχῶν ἐπὶ πορνείαν ὁρμώσας. Μὴ συνιδὼν δὲ ὁ Τατιανὸς τὸ, Γενηθήτω (67), οὐ πάντοτε συμβαίνειν τὸ εὐκτικὸν, ἀλλ᾽ ἔσθ' ὅπου καὶ προστακτικόν, ἀσεβέστατα υπείλησε περὶ τοῦ εἰπόντος, Γενηθήτω φῶς, Θεοῦ, ὡς εὐξαμέ- του μᾶλλον ἤπερ προστάξαντος γενηθῆναι τὸ φῶς, ἐπεὶ, ὥς φησιν ἐκεῖνος ἀθέως νοῶν, ἐνα κότῳ ἦν ὁ Θεός. Χωρίζει δὲ τὸν παλαιὸν ἄνδρα καὶ τὸν καινὸν ὁ Τα- τιανός· ἀλλ' οὐχ ὡς ἡμεῖς φαμεν, παλαιὸν μὲν ἄνδρα τὸν νόμον, καινὸν δὲ τὸ Εὐαγγέλιον. Συμφωνούμεν αὐτῷ καὶ αὐτὰ λέγοντες, πλὴν οὐχ ᾗ βούλεται ἐκεῖ νος, καταλύων τὸν νόμον ὡς ἄλλου Θεοῦ. συμφωνία μὲν ἁρμόζει προσευχήν, Οἱ δὲ καὶ τὴν ὁποίαν δή ποτ' οὖν ἀφροδισίαν συμπλο κὴν κοινωνίαν ἀσεβῶς κεκλήκασιν. Ει οίγε τρισάθλιοι τήν τε σαρκίνην καὶ συν- ουσιαστικὴν κοινωνίαν ἱεροφαντοῦσι. ἵνα μὴ πειράζῃ ὑμᾶς ὁ Σατανᾶς διὰ τὴν ἀκρασίαν ὑμῶν, διὰ τὸν Σα- τανᾶν καὶ τὴν ἀκρασίαν, TATIANI ET THEOPHILI FRAGMENTA. FRAGMENTA EX LIBRIS DEPERDITIS TATIANI ET S. THEOPHILI. Apud Clementem Alexandrinum Strom. 111, pag. 460. Ex libro De perfectione secundum Salvatorem. Consensum quidem conjungit cum precatione: con- junctio autem corruptelæ solvit orationem. Omnino sane concessa ab eo licentia prohibitio est pudo- rem incutiens. Nam dum concedit ut revertantur in idipsum propter Satanam et intemperantiam, eum qui parebit duobus dominis serviturum decla- ravit; Deo quidem per consensum ; intemperantis autem et fornicationi et diabolo, dum consentire desinit. eumdem Clementem, p. 806, col. 2. In Excerptis ex Theodoto, apud Ex libro Origenis De C Ex Clementis Alex. tur Consensus præparat precationem; id enim respondebit sequen- tibus, communicatio autem corruptele solvit oratio- nem. Ad hæresim suam trahit Tatianus consilium D a Paulo conjugatis datum: consensum vocat con- tinentiam ad tempus ex mutuo consensu servatam, ut vacent orationi; communionem vero corruptelæ, si, ut concedit Apostolus, in idipsum revertantur: atque inde concludit continentiam aptos et habiles ad precandum efficere, usum matrimonii ab ora- tione deterrere. Illi autem quam- libet veneream conjunctionem impie communionem vocaverunt, inquit Clemens, Strom. 111, p. 437. paulo post : Homines sce- lestissimi, qui carnalem copulam vocant sacram communionem. Mysticam enim communionem non- nulli promiscuos concubitus appellabant, ut paulo ante dixit Clemens. Adversus Tatianum, qui dicit precantis esse il- lud, Fiat lux, dicendum :. Si Deum superiorem precatur, quomodo dicit : Ego Deus et præter me nullus alius? Dicebat poenas infligi blasphemiis, nugis et lascivis verbis, quæ ratione puniuntur et castigantur. Dicebat etiam ob capillos mulieres et ornamenta puniri a potestate bis rebus præposita, quæ et Samsoni robur præbuit per capillos et eas punit, quæ per capillorum ornamenta in fornica- tionem feruntur. oratione, num. 24. Tatianus autem non intelligens illud, Fiat, non semper precantis esse, sed interdum etiam impe❤ rautis, inpiissime sensit de eo, qui dixit, Fiat lux, Deo, eum precatum magis esse, quam jussisse lu- cem feri; si quidem, inquit ille impie cogitans, in tenebris erat Deus. Strom. 111, p. 460. Separat autem veterem hominem et novum Ta- tianus, sed non ut nos dicimus, veterem quidem hominem intelligens legem, novum autem Evan- gelium. Assentimur ei ac eadem dicimus, sed non eo sensu, quem ille sequitur, legem dissolvens ut alterius Dei, norum in Scripturis ad nugas suas detorquendis temeritas; sed haud scio an omnes in hoc genere Tatianus superaverit. Quod Paulus permittit et pro- bat, id eum prohibere dicit: quod permittit et probat ob eam causam, ne detur ansa diabolo ad tentandum, id negat posse observari, quin diabolo serviatur. Non solum enim sententiam Apostoli pervertit, sed ipsa etiam verba, quod quidem spe alias ausum esse Tatianum discimus ex Euseb. Hist., lib. v, c. 29. Pro eo enim quod est apud Paulum, Ne tenlet vos Salanas propter in- continentiam vestram, legebat Talianus propter Satanam et incon- tinentiam. Ex hoc corrupto contextu concludit Apostolum, dum matrimonii usum probat et per- mittit ut diabolo et intemperantiæ serviatur, revera id prohibere, quod non sine manifesta ironia con- cedit. (63) Συμφωνίαν μὲν ἁρμόζει. Legendum vide (64) Κοινωνία. Contrita vos hæreticorum usu. (65) Διὰ τὸν Σατανᾶν. Insignis fuit Valentinia- (66) Είπομεν Leg. εἶπε μέν. (67) Το, Γενηθήτω. Leg. τῷ, Γενηθήτω.

Ἐκ τοῦ Περὶ τοῦ κατὰ τὸν Σωτῆρα καταρτισμού. Α Συμφωνίαν μὲν οὖν ἁρμόζει (63) προσευχή, κοινω νία (64) δὲ φθορᾶς λύει τὴν ἔντευξιν. Πάνυ γοῦν δυσα ωπητικῶς διὰ τῆς συγχωρήσεως είργει. Πάλιν γὰρ ἐπὶ ταὐτὸ συγχωρήσας γενέσθαι διὰ τὸν Σατανᾶν (65) καὶ τὴν ἀκρασίαν, τὸν πειθησόμενον δυσὶ κυρίοις μέλλειν δουλεύειν ἀπεφήνατο· διὰ μὲν συμφωνίας Θεῷ, διὰ δὲ τῆς ἀσυμφωνίας ἀκρασίᾳ καὶ πορνείᾳ καὶ διαβόλῳ. Πρὸς δὲ Τατιανόν, λέγοντα εὐκτικὸν εἶναι τὸ Γε- νηθήτω φως, λεκτέον· Εἰ τοίνυν εὐχόμενος ἤδη τὸν ὑπερκείμενον Θεόν, πῶς λέγει, Ἐγὼ Θεός, καὶ πλὴν ἐμοῦ ἄλλως οὐδείς; εἴπομεν (66) ὡς κολάσεις εἰσὶ βλασφημιών, φλυαρίας, ἀκολάστων ῥημάτων, λόγῳ Β κολαζομένων καὶ παιδευομένων. Ἔφασκεν δὲ καὶ διὰ τὰς τρίχας κολάζεσθαι καὶ τὸν κόσμον τὰς γυναῖκας ὑπὸ δυνάμεως τῆς ἐπὶ τούτοις τεταγμένης, ἢ καὶ τῷ Σαμψών δύναμιν παρείχε ταῖς θριξιν, ἥτις κολάζει τὰς διὰ κόσμον τριχῶν ἐπὶ πορνείαν ὁρμώσας. Μὴ συνιδὼν δὲ ὁ Τατιανὸς τὸ, Γενηθήτω (67), οὐ πάντοτε συμβαίνειν τὸ εὐκτικὸν, ἀλλ᾽ ἔσθ' ὅπου καὶ προστακτικόν, ἀσεβέστατα υπείλησε περὶ τοῦ εἰπόντος, Γενηθήτω φῶς, Θεοῦ, ὡς εὐξαμέ- του μᾶλλον ἤπερ προστάξαντος γενηθῆναι τὸ φῶς, ἐπεὶ, ὥς φησιν ἐκεῖνος ἀθέως νοῶν, ἐνα κότῳ ἦν ὁ Θεός. Χωρίζει δὲ τὸν παλαιὸν ἄνδρα καὶ τὸν καινὸν ὁ Τα- τιανός· ἀλλ' οὐχ ὡς ἡμεῖς φαμεν, παλαιὸν μὲν ἄνδρα τὸν νόμον, καινὸν δὲ τὸ Εὐαγγέλιον. Συμφωνούμεν αὐτῷ καὶ αὐτὰ λέγοντες, πλὴν οὐχ ᾗ βούλεται ἐκεῖ νος, καταλύων τὸν νόμον ὡς ἄλλου Θεοῦ. συμφωνία μὲν ἁρμόζει προσευχήν, Οἱ δὲ καὶ τὴν ὁποίαν δή ποτ' οὖν ἀφροδισίαν συμπλο κὴν κοινωνίαν ἀσεβῶς κεκλήκασιν. Ει οίγε τρισάθλιοι τήν τε σαρκίνην καὶ συν- ουσιαστικὴν κοινωνίαν ἱεροφαντοῦσι. ἵνα μὴ πειράζῃ ὑμᾶς ὁ Σατανᾶς διὰ τὴν ἀκρασίαν ὑμῶν, διὰ τὸν Σα- τανᾶν καὶ τὴν ἀκρασίαν, TATIANI ET THEOPHILI FRAGMENTA. FRAGMENTA EX LIBRIS DEPERDITIS TATIANI ET S. THEOPHILI. Apud Clementem Alexandrinum Strom. 111, pag. 460. Ex libro De perfectione secundum Salvatorem. Consensum quidem conjungit cum precatione: con- junctio autem corruptelæ solvit orationem. Omnino sane concessa ab eo licentia prohibitio est pudo- rem incutiens. Nam dum concedit ut revertantur in idipsum propter Satanam et intemperantiam, eum qui parebit duobus dominis serviturum decla- ravit; Deo quidem per consensum ; intemperantis autem et fornicationi et diabolo, dum consentire desinit. eumdem Clementem, p. 806, col. 2. In Excerptis ex Theodoto, apud Ex libro Origenis De C Ex Clementis Alex. tur Consensus præparat precationem; id enim respondebit sequen- tibus, communicatio autem corruptele solvit oratio- nem. Ad hæresim suam trahit Tatianus consilium D a Paulo conjugatis datum: consensum vocat con- tinentiam ad tempus ex mutuo consensu servatam, ut vacent orationi; communionem vero corruptelæ, si, ut concedit Apostolus, in idipsum revertantur: atque inde concludit continentiam aptos et habiles ad precandum efficere, usum matrimonii ab ora- tione deterrere. Illi autem quam- libet veneream conjunctionem impie communionem vocaverunt, inquit Clemens, Strom. 111, p. 437. paulo post : Homines sce- lestissimi, qui carnalem copulam vocant sacram communionem. Mysticam enim communionem non- nulli promiscuos concubitus appellabant, ut paulo ante dixit Clemens. Adversus Tatianum, qui dicit precantis esse il- lud, Fiat lux, dicendum :. Si Deum superiorem precatur, quomodo dicit : Ego Deus et præter me nullus alius? Dicebat poenas infligi blasphemiis, nugis et lascivis verbis, quæ ratione puniuntur et castigantur. Dicebat etiam ob capillos mulieres et ornamenta puniri a potestate bis rebus præposita, quæ et Samsoni robur præbuit per capillos et eas punit, quæ per capillorum ornamenta in fornica- tionem feruntur. oratione, num. 24. Tatianus autem non intelligens illud, Fiat, non semper precantis esse, sed interdum etiam impe❤ rautis, inpiissime sensit de eo, qui dixit, Fiat lux, Deo, eum precatum magis esse, quam jussisse lu- cem feri; si quidem, inquit ille impie cogitans, in tenebris erat Deus. Strom. 111, p. 460. Separat autem veterem hominem et novum Ta- tianus, sed non ut nos dicimus, veterem quidem hominem intelligens legem, novum autem Evan- gelium. Assentimur ei ac eadem dicimus, sed non eo sensu, quem ille sequitur, legem dissolvens ut alterius Dei, norum in Scripturis ad nugas suas detorquendis temeritas; sed haud scio an omnes in hoc genere Tatianus superaverit. Quod Paulus permittit et pro- bat, id eum prohibere dicit: quod permittit et probat ob eam causam, ne detur ansa diabolo ad tentandum, id negat posse observari, quin diabolo serviatur. Non solum enim sententiam Apostoli pervertit, sed ipsa etiam verba, quod quidem spe alias ausum esse Tatianum discimus ex Euseb. Hist., lib. v, c. 29. Pro eo enim quod est apud Paulum, Ne tenlet vos Salanas propter in- continentiam vestram, legebat Talianus propter Satanam et incon- tinentiam. Ex hoc corrupto contextu concludit Apostolum, dum matrimonii usum probat et per- mittit ut diabolo et intemperantiæ serviatur, revera id prohibere, quod non sine manifesta ironia con- cedit. (63) Συμφωνίαν μὲν ἁρμόζει. Legendum vide (64) Κοινωνία. Contrita vos hæreticorum usu. (65) Διὰ τὸν Σατανᾶν. Insignis fuit Valentinia- (66) Είπομεν Leg. εἶπε μέν. (67) Το, Γενηθήτω. Leg. τῷ, Γενηθήτω.