Eusebius, Ecclesiast. Histor. lib. 1V, cap. 26. Τούτου δὲ τοῦ λόγου μέμνηται Κλήμης ο Αλεξαν- Hujus autem libri ment onem facit Clemens δρεὺς ἐν ἰδίῳ Περὶ τοῦ Πάσχα λόγῳ, δν ἐξ αἰτίας τῆς τοῦ Μελίτωνος γραφῆς φησὶν ἑαυτὸν συντάξαι. Alexandrinus in opere suo De Paschate; quod quidem ut conscriberet, Melitonis librum causam sibi praebuisse testatur. Idem, ibid. lib. v, cap. 11. Κατὰ τοῦτον τὸν Πάνταινον) ταῖς θείαις γραφαῖς Clemens gentilis illius Clementis, qui apostoloσυνασκούμενος ἐπ' ᾿Αλεξανδρείας εγνωρίζετο Κλήμης, rum discipulus erat, ac Romanorum olim rexerat ὁμώνυμος τῷ πάλαι τῆς Ῥωμαίων Ἐκκλησίας ήγη- Ecclesiam, temporibus Pantæni, cujus opera in saσαμένων φοιτητῇ τῶν ἀποστόλων· ὃς δὴ καὶ ὀνομαστὶ cris litteris educatus, multumque exercitatus erat, ἐν αἷς συνέταξεν Ὑποτυπώσεσιν, ὡς ἂν διδασκάλου Alexandriæ hominum fama et commemoratione τοῦ Πανταίνου μέμνηται. Τοῦτον δὲ αὐτὸν καὶ τῶν multum nobilitatus est; qui quidem in libris 'YxoΣτρωματέων ἐν πρώτῳ συγγράμματι αινίττεσθαί μοι τυπώσεων ab ipso compositis, nominatim præceδοκεῖ, ὅτε τοὺς ἐμφανεστέρους ἧς κατείληφεν ἀποστο ptoris sui Pantani mentionens facit. Quem etiam in λικῆς διαδοχῆς ἐπισημαινόμενος, ταῦτά φησιν· Ηδη primo libro Stromatum videtur innuisse, ubi cerδὲ οὐ γραφὴ εἰς ἐπίδειξιν τετεχνασμένη ήδε ή πρα tos quosdam viros apostolica doctrina (quam ipse γματεία· ἀλλά μοι ὑπομνήματα εἰς γῆρας θησαυρί‐ ab illis acceperat cum primis eximios recenset, ζεται, λήθης φάρμακον, εἴδωλον ἀτεχνῶς καὶ σκια- his verbis: Istud a me jam institutum opus non γραφία τῶν ἐναργῶν καὶ ἐμψύχων ἐκείνων ὧν κατη est certe opus artificiose ad inanem ostentationem ξιώθην ἀκοῦσαι λόγων τε καὶ ἀνδρῶν μακαρίων καὶ elaboratum, sed tanquam commentarius ad obliτῷ ὄντι ἀξιολόγων. Τούτων ὁ μὲν, ἐπὶ τῆς Ἑλλάδος, vionis morbum curandum in summam senectutem ὁ Ἰωνικός· ὁ δὲ, ἐπὶ τῆς μεγάλης Ἑλλάδος· τῆς κοί- repositus, simulacrum plane et adumbratio non λης ἕτερος αὐτῶν Συρίας ἦν· ὁ δὲ, ἀπ᾿ Αἰγύπτου - modo efficacis illius et plenæ spiritu ac vita doctrinæ ἄλλοι δὲ, ἀνὰ τὴν Ἀνατολήν· καὶ ταύτης ὁ μέν τις, τῶν quam mihi concessum est audire; verum etiam Ασσυρίων· ὁ δὲ, ἐν τῇ Παλαιστίνῃ, Ἑβραῖος ἀνέκα beatorum hominum, qui sunt omnium revera θεν. Υστάτῳ δὲ περιτυχών· δυνάμει δὲ ἄρα πρῶτος præconiis merito celebrandi. Quorum unus Ionicus ἦν· ἀνεπαυσάμην ἐν Αἰγύπτῳ θηράσας λεληθότα. Αλλ' ‘genere, in Græcia vixit; alter magnam Græciam οἱ μὲν, τὴν ἀληθῆ τῆς μακαρίας διδασκαλίας σώζον incoluit; alter in Cœelesyria natus, ibidem commoτες παράδοσιν, εὐθὺς ἀπὸ Πέτρου τε καὶ Ἰακώβου, ratus est; alter ex Ægypto oriundus fuit; alii Ἰωάννου τε καὶ Παύλου τῶν ἁγίων ἀποστόλων, παῖς Orientem doctrina evangelica imbuerunt: quorum παρὰ πατρὸς ἐκδεξάμενος· ὀλίγοι δὲ οἱ πατράσιν unus ex Assyriis prognatus est, alius in Palæstina ὅμοιοι· ἦχον δὴ σὺν Θεῷ καὶ εἰς ἡμᾶς τὰ προγονικά antiqua Hebræorum stirpe ellitus. Et cum demun ἐκεῖνα καὶ ἀποστολικά κατασθησόμενοι σπέρματα. ipse hominem in Ægypto delitescentem vestigassem, inque eum postremum incidissem, qui virtute et doctrina erat re ipsa omnium primus, tandem cum illo conquievi. Atque isti veram sacrosanctæ doctrinæ traditionem, quam successionis serie ab ipsis usque sanctis apostolis, Petro, Jacobo, Joanne et Paulo deducta, velut filius a patre acceperant, licet pauci numero (pauci enim sunt patribus similes) assidue conservantes, ad nostram ætatem usque, divina favente clementia, vitam propagarunt, quo antiqua illa et apostolica doctrinæ prædictæ semina in animis nostris insererent. Idem, ibid. lib. v, cap. 28. Ἦν δ' ἂν τυχὸν πιθανὸν τὸ λεγόμενον, εἰ μὴ πρῶ τον μὲν ἀντέπιπτον αὐτοῖς αἱ θεῖαι Γραφαί· καὶ ἀδελφῶν δέ τινων ἐστὶ γράμματα πρεσβύτερα τῶν Βίκτο ρος χρόνων, ἃ ἐκεῖνοι πρὸς τὰ ἔθνη ὑπὲρ τῆς ἀληθείας, καὶ πρὸς τὰς τότε αἱρέσεις ἔγραψαν. Λέγω δὲ Ἰου στίνου καὶ Μιλτιάδου καὶ Τατιανοῦ καὶ Κλήμεντος, καὶ ἑτέρων πλειόνων ἐν οἷς ἅπασι θεολογεῖται ὁ Χριστός. Ac fortasse id quod dicunt, credibile videretur, nisi eis refragarentur primum quidem divinæ Scripturæ; deinde fratrun quorumdam scripta, Victoris ætate antiquiora, quæ illi adversus gentes et contra sui temporis hæreticos pro veritatis defensione scripserunt. Justinum intelligo, et Miltiadem, et Tatianum, ac Clementem, aliosque quamplurimos; in quorum omnium libris Christi divinitas Dastruitur. Idem, ibid. lib. vi, cap. 13 et 14. Τοῦ δὲ Κλήμεντος Στρωματεῖς οἱ πάντες ὀκτὼ παρ' ἡμῖν σώζονται· οὓς καὶ τοιαύτης ἠξίωσεν ἐπιγραφῆς Clementis omnes octo libri Στρωματεῖς, id est varie contexti, apud nos integri servantur, quos

taii inscriptione donavit: Tili Flavii Clementis ccm Τίτου Φλανίου Κλήμεντος τῶν κατὰ τὴν ἀληθῆ mentaria Στρωματεῖς, hoc est varia ratione contexti, qui multiplicem vere ac divinæ philosophia cognitionem complectuntur. Totidem etiam lib:i sunt ab eo editi, qui 'Υποτυπώσεις, id est Infornationes, inscribuntur; in quibus Pantænum doctorem et magistrum suum nominatim nieinorat, cum Commentarios ejus in sacras litteras recensendo, tum traditiones etiam explanando. Est ejus liber ad gentiles Hortatorius. Tres item, qui inscribuntur Pedagogus. Alius, cujus titulus sic habet: Quisnam dives ille sit, qui salvetur. De Paschate liber unus. Disputationes de jejunio. Liber Obtrectationis. Est præterea liber ejus Hortatorius ad patientiam. Alius, Ad nuper baptizatos. Alius qui nuncupatur Canon ecclesiasticus, sive contra eos qui Judzorum sequuntur errorem; quem episcopo Alexandro, de quo supra verba fecimus, dedicavit. In libris Στρωμάτέων, non modo sententias ex sacra Scriptura collectas disperse intexit; sed etiam ex gentilium scriptorum libris, si quid ab illis commode dictum videatur, sumit, cum Græcorum simul et barbarorum opiniones, quæ apud multos jactatæ sunt, aperiendo tum falsos et commentitios errores corum, qui inter hæreticos principem locum obɩinebant, coarguendo; denique explanationem multiplicis doctrinæ, et litterarum cujusque generis, unde copiosa materia nobis suppetit prudentiæ, aute oculos lectoris proponit. Atque his universis philosophorum dogmata admiscuit. Unde non sine causa inscriptionem operis argumento valde consentaneam fecit, Στρωματεῖς. In eisdem octo libris utitur testimoniis Scripturarum, quibus a multis solet contradici: nimirum Sapientiæ, quæ Salomonis dicitur, et Ecclesiastici, Jesu 'Sirach, et Εpίstola ad Hebræos, et Barnabæ, et Clementis, et Judæ. Tatiani item librum contra gentiles citat: et librum Cassiani, quem De temporum ordine conscripsit. Philonis porro, et Aristobuli, Josephi et Demetrii et Eupolemi, Judæorum scriptorum, memoriam non præterit quippe qui suis scriptis Moysen, et Judzorum gentem, vetere illa prosapia quæ apud Græcos jactatur, longe antiquiorem fuisse perspicue commonstrant. Atque isti Clementis libri, quos jam persecuti sumus, maxima optimarum disciplinarum materia referti sunt. In primo libro ejusdem operis de seipso loquitur, quod prope ad apostolorum tempora successerit. In eisdem libris Commentarios in Genesim se editurum pollicetur. Item in libro illius quem De Paschate composuit, fatetur se a familiaribus suis compulsum, ut traditiones, quas a veteribus presbyteris accepisset, litterts proderet ad posteritatem. In eodem libro Melitonem, Irenæum et alios nonnullos commemorat, narrationesque aliquot ex eorum libris pias recenset. In libris Υποτυπώσεων, ut summatim comprehendam, sicut in universas Scripturas, quæ omnium consentiente auctoritate confirmantur, breves scripsit explicatio. φιλοσοφίαν γνωστικῶν ὑπομνημάτων Στρωματεῖς. Ισάριθμοί τε τούτοις εἰσὶν οἱ ἐπιγεγραμμένοι Υπου τυπώσεων αὐτοῦ λόγοι· ἐν οἷς ὀνομαστὶ ὡς διδασκά λου, τοῦ Πανταίνου μνημονεύει, ἐκδοχάς τε αὐτοῦ γράφων, καὶ παραδόσεις εκτιθέμενος. Ἔστι δὲ αὐτῷ καὶ πρὸς Ἕλληνας λόγος ὁ Προτρεπτικός, τρεῖς τε οἱ τοῦ ἐπιγεγραμμένου Παιδαγωγοῦ· καὶ Τίς ὁ σω ζόμενος πλούσιος; οὕτως ἐπιγραφεὶς ἕτερος αὐτοῦ λόγος· τό τε Περὶ τοῦ Πάσχα σύγγραμμα, καὶ Δια λέξεις περὶ νηστείας, καὶ Περὶ καταλαλιᾶς, καὶ ἐ Προτρεπτικὸς πρὸς ὑπομονὴν, καὶ Εἰς τοὺς νεωστὶ βεβαπτισμένους, καὶ ὁ ἐπιγεγραμμένος Κάνων έχε κλησιαστικός, ἢ πρὸς τοὺς Ἰουδαΐζοντας· ὃν Αλεξαν δρῷ τῷ δεδηλωμένη ἐπισκόπῳ ἀνατέθεικεν. Εν μὲν οὖν τοῖς Στρωματεύσιν οὐ μόνον τῆς θείας κατά στρωσιν πεποίηται Γραφῆς, ἀλλὰ καὶ τῶν παρ' Ελλησιν, εἴ τι ἄρα ὠφέλιμον ἐδόκει αὐτοῖς εἰρῆσθαι, μνημονεύει, τῶν τε παρὰ τοῖς πολλοῖς δογμάτων, τὰ Ἑλλήνων ὁμοῦ καὶ τὰ βαρβάρων ἀναπτύσσων, καὶ ἔτι τὰς τῶν αἱρεσιαρχῶν ψευδοδοξίας εὐθύνων, ἱστο ρίαν τε πολλὴν ἐξαπλοί, ὑπόθεσιν ἡμῖν πολυμαθούς παρέχων παιδείας. Τούτοις ἅπασι καταμίγνυσι καὶ τὰ φιλοσόφων δόγματα. "Οθεν εἰκότως κατάλληλον τῇ ὑποθέσει καὶ τὴν προγραφὴν τῶν Στρωματέων πε ποίηται. Κέχρηται δ' ἐν αὐτοῖς καὶ ταῖς ἀπὸ τῶν ἀντιλεγομένων Γραφῶν μαρτυρίαις, τῆς τε λεγομένης Σολομῶντος Σοφίας, καὶ τῆς Ἰησοῦ τοῦ Σιράχ, καὶ τῆς πρὸς Ἑβραίους Επιστολῆς, τῆς τε Βαρνάβα καὶ Κλήμεντος καὶ Ἰούδα. Μνημονεύει τε τοῦ πρὸς Ελληνας Τατιανοῦ λόγου, καὶ Κασσιανοῦ, ὡς καὶ αὐτοῦ Χρονογραφίαν πεποιημένου. Ετι μὴν Φίλωνος καὶ Αριστοβούλου, Ἰωσήπου τε καὶ Δημητρίου καὶ Εὐ πολέμου, Ἰουδαίων συγγραφέων, ὡς ἂν τούτων ἀπάν των εγγράφως πρεσβύτερον τῆς παρ' Ἕλλησιν ἀρ χαιογονίας Μωϋσέα τε καὶ τὸ Ἰουδαίων ἔθνος ἀποδει ξάντων. Καὶ ἄλλης δὲ πλείστης χρηστομαθείας έμπλεοι οἱ δηλούμενοι τυγχάνουσι τοῦ ἀνδρὸς λόγοι. ἂν ἐν τῷ πρώτῳ περὶ ἑαυτοῦ δηλοῖ ὡς ἔγγιστα τῆς τῶν ἀποστόλων γενομένου διαδοχῆς. Υπισχνείται δ' ἐν αὐτοῖς καὶ εἰς τὴν Γένεσιν ὑπομνηματιεῖσθαι. Καὶ ἐν τῷ λόγῳ δὲ αὐτοῦ τῷ ἐς Πάσχα ἐκβιασθῆναι ὁμολογεῖ πρὸς τῶν ἑταίρων, ὃς ἔτυχε παρὰ τῶν ἀρχαίων προ σβυτέρων ἀκηκοώς παραδόσεις, γραφῇ τοῖς μετά ταῦτα παραδοῦναι. Μέμνηται δ' ἐν αὐτῷ Μελίτωνος καὶ Εἰρηναίου, καί τινων ετέρων, ὧν καὶ τὰς διηγή σεις τέθειται. Ἐν δὲ ταῖς Ὑποτυπώσεσι, ξυνελόντα εἰπεῖν, πάσης τῆς ἐνδιαθήκου Γραφῆς ἐπιτετμημένας πεποίηται διηγήσεις, μηδὲ τὰς ἀντιλεγομένας παρελθών· τὴν Ἰούδα λέγω καὶ τὰς (λοιπὰς) καθολικάς ἐπιστολάς, τήν τε Βαρνάβα, καὶ τὴν Πέτρου λεγομέ την Αποκάλυψιν. Καὶ τὴν πρὸς Ἑβραίους δὲ Επι στολὴν, Παύλου μὲν εἶναί φησι, γεγράφθαι δὲ Ἑβραί οις Εβραϊκῇ φωνῇ, Λουκᾶν δὲ φιλοτίμως αὐτὴν μετ θερμηνεύσαντα, ἐκδοῦναι τοῖς Ἕλλησιν· ὅθεν τὸν αὐτὸν χρῶτα εὑρίσκεσθαι κατὰ τὴν ἑρμηνείαν, ταύτης τε τῆς Ἐπιστολῆς, καὶ τῶν Πράξεων· μὴ προγεγράφθαι δὲ τὸ, Παῦλος ἀπόστολος, εἰκότως. ι Εβραίοις γάρ, φησίν, ἐπιστέλλων, πρόληψιν ειληφόσι κατ' αὐτοῦ

καὶ ὑποπτεύουσιν αὐτόν, συνετῶς πάνυ οὐκ ἐν ἀρχῇ nes: ita neque cas quidem que a multis vocantur « ἀπέτρεψεν αὐτοὺς, τὸ ὄνομα θείς. Εἶτα ὑποβὰς ἐπι λέγει· «Ηδη δὲ, ὡς ὁ μακάριος έλεγε πρεσβύτερος, ἐπεὶ ὁ Κύριος, Απόστολος ὢν τοῦ Παντοκράτορος, ἀπεστάλη πρὸς Ἑβραίους, διὰ μετριότητα ὁ Παῦλος, ὡς ἂν εἰς τὰ ἔθνη ἀπεσταλμένος, οὐκ ἐγγράφει ἑαυτὸν Ἑβραίων ἀπόστολον, διά τε τὴν πρὸς τὸν Κύριον τιμὴν, διά τε τὸ ἐκ περιουσίας καὶ τοῖς Ἑβραίοις ἐπιστέλλειν, ἐθνῶν κήρυκα ὄντα καὶ ἀπόστολον.» Αθες δ' ἐν τοῖς αὐτοῖς ὁ Κλήμης βιβλίοις περὶ τῆς τά ξεως τῶν Εὐαγγελίων παράδοσιν τῶν ἀνέκαθεν πρε σβυτέρων τέθειται, τοῦτον ἔχουσαν τὸν τρόπον Προγεγράφθαι ἐλέγετο τῶν Εὐαγγελίων, τὰ περιέχοντα τὰς γενεαλογίας· τὸ δὲ κατὰ Μάρκον, ταύτην έσχη κέναι τὴν οἰκονομίαν. Τοῦ Πέτρου δημοσίᾳ ἐν Ῥώμῃ κηρύξαντος τὸν λόγον, καὶ Πνεύματι τὸ Εὐαγγέλιον β ἐξειπόντος, τοὺς παρόντας, πολλοὺς ὄντας, παρακαλέσαι τὸν Μάρκον, ὡς ἂν ἀκολουθήσαντα αὐτῷ πόρ βωθεν, καὶ μεμνημένον τῶν λεχθέντων, ἀναγράψαι τὰ εἰρημένα· ποιήσαντα δὲ τὸ Εὐαγγέλιον, μεταδοῦκαι τοῖς δεομένοις αὐτοῦ. Ὅπερ ἐπιγνόντα τὸν Πέτρον, προτρεπτικῶς μή τε κωλύσαι μή τε προτρέψασθαι· τὸν μέν τοι Ἰωάννην ἔσχατον, συνιδόντα ὅτι τὰ σωμα τικὰ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις δεδήλωται, προτραπέντα ὑπὸ τῶν γνωρίμων, Πνεύματι θεοφορηθέντα. πνευματικὸν ποιῆσαι Εὐαγγέλιον.» Τοσαῦτα ὁ Κλήμης. in controversiamn, passus est interpretationum sua run expertes esse: Jule Epistolam dico, et catholicas, et epistolam Barnabæ, et Revelationem quæ Petri esse dicitur. Epistolam item ad Hebræðs scriptam, Pauli esse affirmat, et Hebraico serinone ad Hebræos ab eo editam, Lucam autem cam accurate in Græcum, ut Græcis traderet, convertisse illudque plane ex interpretatione ipsa facile intelligi posse, quod Epistola et Acta apostolorum idem orationis filum habeant; atque hanc inscriptionem, Paulus apostolus, non sine causa in Epistolæ principio fuisse prætermissam; ‹ nam cum Paulus ad Hebræos Epistolam scriberet, qui præjudicatam animis sententiam, et suspectam opinionem, contra eum ejusque doctrinam combiberant, nomen consulto admodum non inscripsisse: ne in ipso exordio animos illorum prorsus ab Epistola lectione averteret. › Deinde longius aliquanto in ora - tione progressus, addit ista: • Jam vero sicut bea tus quidam presbyter dicebat: quoniam Dominus, ipse Apostolus Patris sui omnipotentis, ad Hebræos missus fuit, Paulus quia erat ad gentes missus, Diodeste quidem, cum ad Hebræos scr.beret, se apostolum Hebræorum non inscripsit, partim, ob suam erga Dominum reverentiam, partim, ΔΕ cum gentium præco et apostolus esset, præter offcium ad Hebræos scribere videretur.» Rursus Clemens in iisdem libris, traditionem de ordine temporum quibus Evangelia scripta erant, a veteribus presbyteris acceptam ad hunc modum exponit: ‹ Evangelia, quæ in se complectuntur genealogias, ante scripta dicuntur. Illud autem quod secundum Marcum inseribitur, talem causam habuisse fertur: Cum Petrus Romæ publice verbum Dei prædicaret et Spiritus sancti instinctu Evangelium Christi exponeret, multos qui præsto aderant. Marcum, utpote qui eum diutius comitatus fuisset, et ejus verba memoria teneret, magnopere obsccrasse ferunt, ut ea quæ fuissent ab illo prædicata, scriptis mandaret. Quod quidem Evangelium simul ac ediderat, illis qui illud ab eo rogavissent, impertiit; Petrum autem, ubi de eo certior factus erat, neque plane prohibuisse, neque adhortatum esse; Joannem vero, utpote sacrosancti Spiritus impulsu commotum, postquam intellexit, ea quæ ad corpus et humanitatem Christi spectabant, in illis Evangeliis explicata, quorumdamı familiarium ac necessariorum rogatu, Evangelium spirituale post reliquos evangelistas conscripsisse. > Hæc Clemens. Alexander Hierosolymitanus episcopus ibidem de eodem. Πατέρας γὰρ ἴσμεν τοὺς μακαρίους ἐκείνους τοὺς προοδεύσαντας, πρὸς οὓς μετ' ὀλίγον ἐσόμεθα, Πάν ταινον τὸν μακάριον ἀληθῶς καὶ κύριον, καὶ τὸν ἱερὸν Κλήμεντα κύριόν μου γενόμενον, καὶ ὠφελήσαντά με. ር Nam illos beatos Patres, qui ante nos viam virtutis sedulo institerunt, ad quos non multo post nos profecturi sumus, cognovimus: Pantænum dico vere beatum ac dominum meum, et sanctum Clementem etiam dominum meum, qui multum mihi sæpe commodavit. Rursum Euseb. ibid. lib. 11, cap. 9. Περὶ δὲ τούτου ὁ Κλήμης τοῦ Ἰακώβου, καὶ ἱστο ρίαν μνήμης ἀξίαν ἐν τῇ τῶν Ὑποτυπώσεων ἑβδόμη παρατίθεται, ὡς ἐκ παραδόσεως τῶν πρὸ αὐτοῦ, φάσκων, ὅτι δὴ ὁ εἰσαγαγὼν αὐτὸν εἰς δικαστήριον, μαρ τυρήσαντα αὐτὸν ἰδὼν, κινηθείς, ὡμολόγησεν καὶ αὐτὸς εἶναι ἑαυτὸν Χριστιανόν. Συναπήχθησαν οὖν ἔμφω, φησίν· καὶ κατὰ τὴν ὁδὸν ἠξίωσεν ἀφεθῆναι αὐτῷ ὑπὸ τοῦ Ἰακώβου. Ὁ δὲ, ὀλίγον σκεψάμενος, Εἰρήνη σοι, εἶπε, καὶ κατεφίλησεν αὐτόν· καὶ οὕτως ἀμφότεροι ὁμοῦ ἐκαρατομήθησαν. De isto Jacobo Clemens in septimo libro Υποτυπώσεων historiam plane memorabilem inserit, eamque narrat quasi ex traditione majorum acceptam; nimirum, eum ipsum, qui Jacobum in judicium adduxisset, cum testimonium Christo illum tam libere perhibentem cerneret, ea re commotum, se etiam Christianum ingenue confessum esse. Igitur ambobus una al supplicium adductis, hune inter eundum a Jacobo postulasse, veniam sibi concedi. Jacobum autem, paululum rem anin.o

complexum dixisse, Pax tibi, illumque osculatum esse; et sic tandem utrumque securi percussuni vitam deseruisse. Idem, Chronic. Canon., pag. 216. Clemens, Stromatum auctor, Alexandrina Ecclesiæ presbyter, optimus Christianæ philosophiæ magister, libris conscribendis inclaruit; et Pantænus e Stoicorum secta philosophus, in divinis litteris excelluit. Κλήμης ὁ Στρωματεὺς πρεσβύτερος Αλεξανδρείας, ἄριστος διδάσκαλος ἐν τῇ κατὰ Χριστὸν φιλοσοφία, συντάττων διέλαμπεν, καὶ Πάνταινος φιλόσοφος ἀπὸ Στωϊκῶν ἐν τῷ θείῳ λόγῳ διέπρεπεν. Idem, Præpar. evangel., lib. 11, cap. 2. Atque horum turpitudinem admirabilis ille Clemens, ea quam ad Græcos dirigit Cohortatione, nudam omniumque spectandam oculis proponit, quippe qui cum omnes illorum cæremonias sua ipsius experientia cognoverit, tum celerrime ab infami errore caput extulerit, verbi salutaris, et evangelicæ doctrinæ vi ex tot tantorumque malorum contagione liberatus, etc. Ταῦτα δὲ Κλήμης ὁ θαυμάσιος ἐν τῷ πρὸς Ἕλλη νας Προτρεπτικῷ διαρρήδην ἐκκαλύπτει, πάντων μὲν διὰ πείρας ἐλθὼν ἀνὴρ, θᾶττόν γε μὴν τῆς πλά νης ἀνανεύσας, ὡς ἂν πρὸς τοῦ σωτηρίου λόγου, καὶ διὰ τῆς εὐαγγελικής διδασκαλίας τῶν κακῶν λελυ τρωμένος.. Idem, ibid. lib. 11, cup. 5. Itaque deorum ipsorum ædes, mortuorum sepulcra esse perhibentur, quemadmodum Clemens in ea quam ad Græcos scribit Cohortatione commemorat, Græcorum ipsorum testimonia proferens, etc. Idem, ibid., lib. Jure sane et merito Clemens, vir plane singularis, in ea quam gentilibus inscripsit Cohortatione, eadem ista carpens, bominum illorum cæcitatem lamentatur, etc. Idem, lib. Atque istius etiam (Clearchi scil.) Clemens noster fibro prino Stromatum meminit, etc. Ενθεν αὐτοῖς καὶ οἱ τῶν θεῶν οἶκοι, νεκρῶν εἶναι τάφοι μνημονεύονται, ὡς ὁ Κλήμης ἐν τῷ πρὸς Ελληνας Προτρεπτικῷ ἱστορεῖ, του λόγου μάρτυρας αὐτοὺς Ἕλληνας επαγόμενος. 1, cap. 16. Εἰκότως ἄρα ὁ θαυμάσιος Κλήμης ἐν τῷ πρὸς 1ληνας Προτρεπτικό, αὐτὰ δὴ ταῦτα ἐπιμεμφόμενος, τοιάδε καὶ αὐτὸς τὴν πλάνην τῶν ἀνθρώπων ἀπολοφύρεται.... II, cap. 6. Τούτου δὲ μνημονεύει καὶ ὁ ἡμέτερος Κλήμης ἐν Ο τῷ πρώτῳ Στρωματεῖ... Idem, lib. x, cap. 1. Et quoniam Clemens ille noster fuse admodum Stromate sexto disputationem istam exsequitur, etc. Idem, ibid. Jam vero Clementem audi in eadem mecum disputatione versantein, etc. Idem, ibid. Hactenus Tatianus. Jam'ad Clementem transeamus, etc. Ὁ μὲν οὖν ἡμέτερος Κλήμης, ἐν ἔκτῳ Στρωματεῖ, τὴν περὶ τούτου σύστασιν εἰς πλάτος ἀπηύθυνε... cap. 5. Τῆς δ' αὐτῆς ἡμῖν ὑποθέσεως ἐφαψάμενος καὶ ὁ Κλήμης, ἐπάκουσον & φησιν... cap. 11. Τοσαῦτα καὶ ὁ Τατιανός. Μετίωμεν δὲ καὶ ἐπὶ Κλήμεντα... Idem, lib. x1, cap. 24. Atque hactenus Philo, cui affinia plane et ge- Ταῦτα ὁ Φίλων· συνάδει δὲ αὐτῷ καὶ ὁ Κλήμης, ἐν τῷ ἔκτῳ Στρωματεῖ λέγων ᾧδε.. mina Clemens Stromate sexto hunc in modum persequitur, etc. Idem, lib. XIII, cap. 12. Quo eodem in genere, quæ Clementis nostri sen- Ὁποῖα δὲ καὶ Κλήμεντι περὶ τῆς αὐτῆς εἴρηται tentia fuerit, ex sequentibus intelliges, etc. ὑποθέσεως, γνοίης ἂν διὰ τούτων... lib. vi, pag. 205, edit. Paris., 1638. Cyrillus Alexandr. contra Julianum, Clemens enim qui sanctos apostolos ubique sequitur, quique infinitas Græcorum historias audiendo acceperat, in Stromatis refert, etc. Idem, ibid., lib. Hujus historiæ nominatim meminit Clemens in Stromatis, vir in primis doctus et eruditus, qui Κλήμης μὲν γὰρ τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ἑπόμενος πανταχῆ, πλείστης τε ὅσης Ἑλληνικῆς ἱστορίας εἰς ἀκοὴν ἐλθὼν, ἐν τοῖς Στρωματεῦσί φησι... vi, pag. 231. Ταύτης ἰδία μέμνηται τῆς ἱστορίας ἐν τοῖς Στρω ματεῦσιν ὁ Κλήμης, ἀνὴρ ἐλλόγιμος καὶ φιλομαθής,

καὶ ἀναγνωσμάτων Ελληνικών πολυπραγμονήσας Græcarum litterarum altitudinem, quantum formu μάθος, ὡς ὀλίγοι τάχα που τῶν πρὸ αὐτοῦ, ante illum pauci, perscrutatus est. Idem, ibid., lib. x, pag. 342. Έφη δὲ καὶ Κλήμης ἀνὴρ ἐλλόγιμος, καὶ μέντοι καὶ πολυΐστωρ περί τε θεῶν καὶ ναῶν ὡδί... Epiphanius Adversus kereses, lib. 1, Εἶτα οἱ καλῶς συγγραψάμενοι, καὶ ἀλήθειαν τούτων ἐν τοῖς σφων αὐτῶν συγγράμμασιν ήλεγξαν, Κλήμης τε, ὅν φασί τινες Αλεξανδρέα, ἕτεροι δὲ Αθη ναίον. Dionysius Areopagita, lib. Εἰ δὲ ὁ φιλόσοφος ἀξιοῖ Κλήμης, καὶ πρὸς τί παραδείγματα λέγεσθαι τὰ ἐν τοῖς οὖσιν ἀρχηγικώτερα, πρόεισι μὲν οὐ διὰ κυρίων καὶ παντελῶν καὶ ἁπλῶν ὀνομάτων ὁ λόγος αὐτῷ. Clemens autem eruditus vir et multarum historiarum scientissimus de diis ac templis ita quoque scribit, etc. tom. II, in Secundianorum hæresi. Verum quam bæc a veritate abhorreant omnia, egregii quidlem scriptores editis adversus eos Commentariis demonstrarunt, præcipue vero Clemens Alexandrinus, quem Atheniensem alii faciunt. De divinis nominibus,cap. 5. Si autem vult Clemens philosophus, ad aliquid dici exemplaria quæ sunt in rebus principaliora, progreditur quidem, cum sic loquitur, non per propria et perfecta, et simplicia nomina. Hieronymus in Ecclesiasticis scriptoribus. Clemens Alexandrinæ Ecclesiæ presbyter, Pantäni, de quò supra retulimus, auditor, post ejus mortem Alexandriæ ecclesiasticam scholam tenuit, et Kurnynoɛwr magister fuit. Feruntur ejus insiguia volumina, plenaque eruditionis et eloquentiæ, tain de Scripturis divinis, quam de sæcularis litteraturæ instrumento. quibus illa sunt: ErpwuaTɛiç, libri octo; 'Yлotvлóσew libri octo; Adversus gentes, liber unus; Pædagogi libri tres; De Pascha liber unus; De jejunio disceptatio; et alius qui inscribitur, Quisnam dives ille sit qui salvetur; De obtrectatione liber unus; De canonibus ecclesiaslicis, et Adversum eos qui Judæorum sequuntur errorem, liber unus; quem proprie Alexandro Hierosolymorum episcopo poszpóvnaev. Meminit autom in Stromatibus suis voluminis Tatiani Adversus gentes, de quo supra diximus; et Cassiani cujusdain Xpororpaşlaç, quod opusculum invenirę, non potui. Nec non et de Judæis Aristobulum quemdam, et Demetrium et Eupolemum scriptores adversus gentes refert, qui in similitudinem Josephi 'Apzuuororlaç Moysi et Judaicæ genti asseruerint: exstat Alexandri Hierosolymitarum episcopi, qui cum Narcisso postea rexit Ecclesiam, epistola super ordinatione Asclepiadis confessoris ad Antiochenses, congratulantis eis; in qua ponit in fine Hæc vobis, domini ac fratres, scripta transmisi, per Clementem beatum presbyterum, virum illustrem et probatum; quem vos quoque scitis, et nunc plenius recognoscetis: qui cum huc venisset juxta providentiam et visitationem Dei, confirmavit etauxit Doa.ini Ecclesiam Constat Origenen hujus fuisse discipulum. Floruit autem Severi et Antonini ſilii ejus temporibus. Idem, ad Magnum orator. Roman. Clemens Alexandrinæ Ecclesiæ presbyter, meo judicio omnium eruditissimus, octo scripsit Stromatum libros, et totidem 'Yлozvzwσewr, et alium Contra gentes, Pædagogi quoque tria volumina. Quid in illis libris indoctum, imo quid non e media philosophia est? Rufinus, De adulteratione librorum Origenis apud Hieronymum, tom. IV Erasmi. Clemens quoque alius Alexandrinus presbyter, et magister Ecclesiæ illius in omnibus pene libris suis, Trinitatis gloriam atque æternitatem unam eamdemque designat, interdum invenimus aliqua in libris ejus capitula, in quibus Filium Dei creaturam dicit. Nunquid credibile est de tanto viro tam in omnibus catholico, tam erudito, ut vel sibi contraria senserit, vel ea quæ de Deo non dicam credere, sed vel audire quidem impium est, scripta reliquerit? Socrates, Histor. ecclesiast., lib. 11, cap. 35. Οὕτω δὲ ἦν ὀλιγομαθής ὁ ᾿Αέτιος, καὶ τῶν ἱερῶν γραμμάτων ἀμύητος, τὸ ἐριστικὸν, δὲ κατωρθώχει μόνον, ὅπερ ἂν καὶ ἀγροικός τις ποιήσειεν, ὡς μήτε τοὺς ἀρχαίους τοὺς τὰ Χριστιανικὰ λόγια ἑρμηνεύ σαντας ἀσκηθῆναι, πολλὰ χαίρειν φράσας τοῖς περὶ Κλήμεντα, καὶ Ἀφρικανὸν, καὶ Ὠριγένην, ἄνδρας πάσης σοφίας ἐπιστήμονας. PATROL. GR. VIII. Cæterum adeo mediocri doctrina præditus, et sacrarum litterarum imperitus erat Aetius, et in uno contendendi studio exercitatus; quod quivis etiam agrestis facile consequi possit; ut ne veterum quidem scriptorum, qui sacros Christiaux religionis libros interpretati sunt, usum ullum aut peritiam haberet; sed Clementem, et Africanum, atque Origenem, viros omni genere doctrinæ excultos, prorsus aspernaretur. f

Idem, ibid., lib. 111, cap. 7. Irenaus certe et Clemens, et Apollinaris Hiera-A Καὶ γὰρ Εἰρηναῖος τε καὶ Κλήμης, Απολινάριος politanus, et Serapion Antiochenæ urbis episcopus, Christum, qui homo factus est, anima præditum fuisse, velut rem communi omnium consensu receptam, suis in libris asserunt. τε ὁ Ἱεραπολίτης καὶ Σεραπίων ὁ τῆς ἐν ᾿Αντιοχεία προεστὼς Ἐκκλησίας, ἔμψυχον τὸν ἐνανθρωπήσαντα, ἐν τοῖς πονηθεῖσιν αὐτοῖς λόγοις ὡς ὁμολογούμενον αὐτοῖς φάσκουσιν. Sozomenus, Histor. ecclesiast., lib. b, cap. 1. Ac primo quidem historiam hanc ab initio repetere decreveram. Sed cum animadvertissem, alios jam scriptores ad sua usque tempora id praestitisse; Clementem scilicet et Ηegesippum viros sapientissimos, qui apostolorum temporibus proxime successerunt, etc. Ἑρμήθην δὲ τὰ μὲν πρῶτα, ἀπ' ἀρχῆς ταύτην συγ γράψαι την πραγματείαν· λογισάμενος δὲ ὡς καὶ ἄλλοι ταύτης επειράθησαν μέχρι τῶν κατ' αὐτοὺς χρόνων, Κλήμης τε καὶ Ηγήσιππος, ἄνδρες σοφώ τατοι, τῇ τῶν ἀποστόλων διαδοχῇ παρακολουθήσαν τες... Chronicon Paschale, pag. 7. Sed et Clemens, sanctissimus Alexandrinæ Ecclesiæ presbyter, vir antiquissimus, et qui non multum abfuit ab apostolicis temporibus, in libro De Paschate consimilia docet, ita scribens: Prateritis ergo temporibus immolatum a Judais Pascha, festum agens, manducavit Dominus. Sed postquam prædicavit ipse, qui erat Pascha Agnus Dei, utl oris ad occisionem ductus discipulos statim edocuit f. gæræ mysterium decima quarta die, qua etiam illum rogarunt: «Ubi vis paremus tibi Pascha manducare?, Ibid., pag. De recensitis vero discipulis 1. xx preter xui supra dictos, agit Clemens scriptor lib. v Hypolyposeon. ᾿Αλλὰ καὶ Κλήμης ὁ ὁσιώτατος τῆς ᾿Αλεξανδρέων Εκκλησίας γεγονώς ἱερεὺς, ἀνὴρ ἀρχαιότατος, καὶ οὐ μακρὰν τῶν ἀποστολικῶν γενόμενος χρόνων, ἐν τῷ Περὶ τοῦ Πάσχα λόγῳ τὰ παραπλήσια διδάσκει, γράφων οὕτως· Τοῖς μὲν οὖν παρεληλυθόσιν έτεσι τὸ θυόμενον πρὸς Ἰουδαίων ἤσθιεν ἑορτάζων δ Κύριος Πάσχα· ἐπεὶ δὲ ἐκήρυξεν αὐτὸς ὢν τὸ Πάσχα ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὡς πρόβατον ἐπὶ στα τὴν ἀγόμενος, αὐτίκα ἐδίδαξε μὲν τοὺς μαθητάς τοῦ τύπου τὸ μυστήριον τῇ ιδ', ἐν ᾗ πυνθάνονται αὐτοῦ· «Που θέλεις ἑτοιμάσωμέν σοι τὸ Πάσχα φαγεῖν;» Περὶ δὲ τῶν προγεγραμμένων ο μαθητῶν τῶν μετὰ τοὺς 16' προτεταγμένους ἱστορεῖ Κλήμης ὁ συγ δ γραφεὺς ἐν τῇ πέμπτῃ Υποτυπώσεων. Ibid., pag. 252. Quinto hoc anno Claudii Paulus, qui antea ordinatus fuerat apostolus, ingressus est Antiochiam magnam, et cum didicisset quæ sanctus Petrus egerat, ubique scandalum sustulit; omnesque admisit, eus complexus ac adhortatus, quemadmodumn de illo scribunt Clemens et Tatianus chronographi. Τούτῳ τῷ πέμπτῳ ἔτει Κλαυδίου, προχειροτονηθείς Παῦλος εἰσῆλθεν εἰς ᾿Αντιόχειαν την μεγάλην, καὶ μαθὼν περὶ τοῦ ἁγίου Πέτρου, πανταχοῦ τὸ σκάνε δαλον περιείλεν, καὶ πάντας ἐδέξατο καὶ ἠγάπα, προτρεψάμενος πάντας, καθώς συνεγράψαντο τὰ περὶ τούτου Κλήμης και Τατιανὸς οἱ χρονογράφοι. lbid., pag. 251. Joannem apostólum et evangelistam ad tempora Trajani vitam produxisse scribit Irenæus. Clemens vero Alexandrinus iisdem consona tradit, illumque Asiam et finitimas provincias peragrasse, episcopis ubique ordinatis ac clericis constitutiș.. Ἰωάννην τὸν ἀπόστολον καὶ εὐαγγελιστὴν μέχρι τοῦ Τραϊανοῦ χρόνων παραμείναι τῷ βίῳ Εἰρηναῖος ἱστορεῖ. Κλήμης δὲ ὁ ᾿Αλεξανδρεὺς καὶ αὐτὸς τὰ αὐτὰ σύμφησι, καὶ περιέναι αὐτὸν τὴν Ἀσίαν, καὶ τὰς πλησιοχώρους πατρίδας, ἐπισκόπους καθιστώντα Ο και κληρικούς. Theodoretus, Hæretic. fab., lib. 1, cap. 4. Contra hos autem decertant Agrippas cognomento Castor, et Irenæus, et Clemens Stromateus, et Origenes pro veritate dimicantes. Idem, ibid. Quare non solum in publicis conviviis, lucernæ lumine remoto, in quam (mulierem sc.) quisque inciderat cum ea coibat, sed mysticum initiationis ritum incontinentiam hanc ducebant. Cujus rei testem Stromateum Clementem producam, virum sanctum, et qui abundantia doctrinæ omnibus antecelluit. Sic autem loquitur in tertio Stromatum, etc. Καταγωνίζονται δὲ τούτους Αγρίππας, ὁ καὶ Κά στωρ ἐπίκλην, καὶ Εἰρηναῖος, καὶ Κλήμης ὁ Στρω ματεὺς, καὶ Ὠριγένης, τῆς ἀληθείας ὑπερμαχοῦντες. cap. 6. Οὗ δὴ χάριν, οὐκ ἐν τοῖς κοινοῖς δείπνοις μόνον, τὸ λυχνιαῖον φῶς ἐκποδὼν ποιούμενοι, ᾗπερ ἂν ἔκαστος ἐπέτυχε συνεμίγνυτο· ἀλλὰ δὴ καὶ τελετὴν τὴν τοιαύτην ἀκολασίαν ὑπειλήφεσαν μυστικήν. Καὶ τούτου δὴ μάρτυρα τὸν Στρωματέα παρέξομαι Κλήμεντα ἱερὸν ἄνδρα, καὶ πολυπειρίᾳ ἅπαντας ἀπολιπόντα. Λέγει δὲ οὕτως ἐν τῷ τρίτῳ τῶν Στρωματέων.

Idem, ibid., cap. 19. Κατὰ δὲ Βαλεντίνου καὶ τῶν ἐξ ἐκείνου, καὶ Β-Α Contra Valentínum autemi, cosque qui ab illo ρηναῖος, καὶ Κλήμης, καὶ Ἀριγένης: prodierunt, et Irenæus, et Clemens, et Origenes. Idem, ibid., cap. 21. Κατὰ τούτων συγγράφει Μουσανὸς τῆς ἀληθείας συνήγορος, καὶ Κλήμης ὁ Στρωματεύς. Idem, ibid., Η Νικολαϊτών αἵρεσις, οὐ μόνον ἐξ ἀνοίας, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἀκολασίας συνέστη. Σαφέστερον δὲ τὰ περὶ ταύτης ὁ Κλήμης ἐδίδαξεν.. Contra quos scribit Musanus veritatis patronus, et Clemens Stromateus. lib. i, c. 1. Nicolaitarum hæresis non solum ex amentia, vcrum etiam ex intemperantia conflata est. De hac autem Clemens plenius disseruit, etc. Ibid., paulo post. Κατὰ τούτων καὶ ὁ προῤῥηθεὶς συνέγραψε Κλή Contra hos scripsit prædictus Clemens, et Ire μης, καὶ Εἰρηναῖος, καὶ Ὠριγένης. næus, et Origenes. S. Maximus, Disputat. cum Pyrrho. Κανόνι χρώμενος πρὸς τοῦτο τῷ ὄντι Φιλοσόφῳ τῶν φιλοσόφων Κλήμεντι, ἐν τῷ ἔκτῳ τῶν Στρωματέων λόγῳ, τὴν μὲν θέλησιν νοῦν εἶναι ὀρεκτικὸν ὁρισαμένῳ· τὴν δὲ βούλησιν, εύλογον ὄρεξιν ἢ τὴν περὶ τινὸς θέλησιν. In hoc pro regula usus (Athanasius) vere Philo sopho philosophorum Clemente in vi libro Stromatum; qui θέλησιν (id est voluntatem) definivit mentem appetentem, et βούλησιν (ei allinem vocem appetitum rationi consentaneum. Joan. Damascenus, De duabus Christi voluntatibus. Θέλησις τοίνυν ἐστὶν, κατὰ τὸν μακάριον Κλήμεντα, δύναμις τοῦ κυρίως ὄντος ὀρεκτική· καὶ πάλιν, ὄρεξις τῇ τοῦ λογικοῦ φύσει κατάλληλος· καὶ πάλιν, αὐτοκράτορος τοῦ κίνησις αὐτεξούσιος. est Voluntas autem, beati Clementis sententia, ejus, quod proprie est, appetitio; rursus, colunas appetitio est ejus quod ratione utitur, naturæ consentanea; itemque, mentis imperatricis liber molus. Idem, De imaginibus, orat. 5. Τοῦ ἀρχαιοτάτου Κλήμεντος πρὸς ᾿Αλέξανδρον ἐκ τοῦ ἑβδόμου βιβλίου τῶν Στρωματέων. Οὐκοῦν οὐ μόνον ἐπαινεῖ τὰ καλὰ, ἀλλὰ αὐτὸς βιάζεται τοῦ εἶναι καλός· ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ καὶ πιστοῦ δούλου μεταβαίνων δι' ἀγάπης εἰς φίλον, διὰ τὸ τέλειον τῆς ἔξεως, ὅ ἐκ μαθήσεως ἀληθοῦς καὶ συνασκήσεως πολλῆς καθαρῶς ἐκτήσατο. Ως ἂν οὖν ἐπ' ἄκρον γνώσεως ἥκῃ βιαζό μενος τῷ ἔθει καὶ κεκοσμημένος, τῷ σχήματι κατε σταλμένος, πάντα ἐκεῖνα ἔχων, ὅσα πλεονεκτήματά ἐστι τοῦ κατὰ ἀλήθειαν γνωστικοῦ, εἰς τὰς εἰκόνας ἀφορῶν τὰς καλάς. Πολλοὺς μὲν τοὺς κατωρθωκότας πρὸ αὐτοῦ πατριάρχας, παμπόλλους δὲ προφήτας, ἀπείρους δὲ ὅσους ἡμῖν ἀριθμῷ λογιζόμενος ἀγγέλους, καὶ τὸν ἐπὶ πᾶσι Κύριον, τὸν διδάξαντα καὶ παραστήσαντα, δυνατὸν εἶναι, τὸν κορυφαίων εκείνων κτήσασθαι βίον. Antiquissimi Clementis ad Alexandrum ex libro Stromatum sexto. Itaque non solum laudat quæ recta sunt, sed ipse nititur esse bonus; ex bono fidelique servo per charitatem amicus evadens habitus perfectione quod quidem doctrina vera, exercitationeque multa plane consequitur. Sic igi tur ad cognitionis fastigium ascendit, dum vitam moresque componit, seque in officio continet, et omnes illas prærogativas comparat, quæ sunt illius propriæ, qui se vere studiosum, cognitionisque cupidum profitetur, tanquam exemplaria quædam pulchra intuens multos patriarchas atque prophetas, qui ante se perfecti virtutum officiis exstiterunt, innumerabilesque angelos considerans, in primisque Dominum ipsum, qui docet, et praebet ausilium, quo perfectam principum illorum vitæ rationem assequi valeamus. Photius, Biblioth. codd. 109, 110, 111., Ανεγνώσθη Κλήμεντος Αλεξανδρέως πρεσβυτέρου τεύχη βιβλίων τρία· ὧν τὸ μὲν ἐπιγραφὴν ἔλαχεν, Υποτυπώσεις, τὸ δὲ Στρωματεῖς, τὸ δὲ Παιδαγωγός. Αἱ μὲν οὖν Υποτυπώσεις διαλαμβάνουσι περὶ μητῶν τινων τῆς τε Παλαιᾶς καὶ Νέας Γραφῆς· ὧν καὶ κεφαλαιωδῶς, ὡς δῆθεν, ἐξήγησίν τε καὶ ἑρμηνείαν ποιεῖται. Καὶ ἐν τισι μὲν αὐτῶν ὀρθῶς δοκεῖ λέγειν, ἔν τισι δὲ παντελῶς εἰς ἀσεβεῖς καὶ μυθώδεις λόγους ἐκφέρεται. Πλην τε γὰρ ἄχρονον καὶ ἰδέας ὡς ἀπὸ τινῶν ῥητῶν εἰσαγομένας δοξάζει, καὶ τὸν Υἱὸν εἰς κτίσμα κατάγει. Ἔτι δὲ μετεμψυχώσεις, καὶ πολλοὺς πρὸ τοῦ Αδάμ κόσμους τερατεύεται. Καὶ ἐκ τοῦ Lecta sunt Clementis Atexandrini presbyteri tria librorum volumina; quorum unius inscriptio est, Hypolyposes; alterius Stromateus; tertii vero Pαdagogus. Hypotyposes quidem disceptationem continent locorum aliquot Veteris Novique Testamenti, quæ etiam summatim explicat et interpretatur. Etsi autem recte in quibusdam sentire visus est, in alijs rursus impie omnino fabuloseque disserit, Asserit enim materiam æternam esse, et ideas veluti certis decretis induci fingit: Filium quoque in rebus creatis numerat. Ad hæc animarum migrationes, multosque ante Adamum mundos prodigiose com-

ininiscitur. Evam praeterea, ex Adamo, non ut sacri 'Αδάμ τὴν Εὔαν, οὐχ ὡς ὁ ἐκκλησιαστικός λόγος libri tradunt, sed obscene atque impie educit. Angelos quoque cum feminis congressos, liberos inde sustulisse somniat. Quin et Verbum carnem von esse factum, sed ita visum duntaxat. Duo ad hæc Patris Verba finxisse deprehenditur, quorum minus mortalibus sit visum, imo ne hoc quidem; sic enim scribit: Dicitur quidem et Filius Verbum æquituce cum Patrio Verbo. Verum neque hoc illud Verbum est, quod earo factum est, neque etiam Patrium illud Verbum; sed vis quædam ac potestas Dei, tanquam a Verbo ipso profluens, mens effecta, hominum animos pervasit. Quæ quidem omnia S. Scripturæ testimoniis aliquot astruere nititur. Quin etiam et alia id genus sexcenta blasphema voce nugatur, seu ipse, sive quis alius, ejus personam indutus; plane ut octo ipsos Libros hisce blasphemiarum porteutis, de iisdem identidem disserendo, ac sparsim atque confuse, veluti stupore perculsus, Scripturas producendo, repleverit. Universi autem operis scopus fuisse videtur Geneseos, Exodi, Psalmorum, Epistolarum B. Pauli et Catholicarum, ac denique Ecclesiastici interpretatio. Hoc interim fatetur ipse, discipulum se fuisse Pantani. Sed de Hypolyposibus hactenus. Jam Pædagogus tribus libris conscriptus, vitam· moresque informat: quibus et alium quemdam præmittit, adjungitque singularem librum, quo gentium refellit impietatem. Nihil autem simile babent bi omnes cum Hypotyposibus, quando et stolidis illis ac blasphemis opinionibus omnino vacant, et dictio ipsa in his foridior ad temperatam quaudam gravitatem non sine jucunditate assurgit, et varia illa, quæ in iis est, rerum cognitio, nihil habet minus conveniens. Extremo vero libro ctiam de imaginibus commeminit. ' βούλεται, ἀλλ᾽ αἰσχρῶς τε καὶ ἀθέως ἀποφαίνεται· μίγνυσθαί τε τοὺς ἀγγέλους γυναιξὶ, καὶ παιδοποιεῖν ἐξ αὐτῶν ὀνειροπολεῖ. Καὶ μὴ σαρκωθῆναι τὸν Λόγον, ἀλλὰ δόξαι. Λόγους τε τοῦ Πατρὸς δύο τερατολογών ἀπελέγχεται· ὧν τὸν ἥττονα τοῖς ἀνθρώποις ἐπιφα νῆναι, μᾶλλον δὲ οὐδὲ ἐκεῖνον· φησί γάρ λέγεται μὲν καὶ ὁ Υἱὸς λόγος, ὁμωνύμως τῷ Πατρικῷ λόγῳ· ἀλλ' οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ σὰρξ γενόμενος, οὐδὲ μὴν ὁ Πατρῷος Λόγος, ἀλλὰ δύναμίς τις τοῦ Θεοῦ οἶον ἀπόρροια τοῦ λόγου αὐτοῦ, νοῦς γενόμενος, τὰς τῶν ἀνθρώπων καρδίας διαπεφοίτηκε. Καὶ ταῦτα πάντα ἀπὸ ῥητῶν τινων πειρᾶται κατα σκευάζειν τῆς Γραφῆς. Καὶ ἄλλα δὲ μυρία βλασφη μεῖ καὶ φλυαρεῖ, εἴτε αὐτὸς, εἴτε τις ἕτερος, τὸ αὐτ τοῦ πρόσωπον ὑποκριθείς. Εποιήθησαν δὲ αὐτῷ αἰ βλάσφημοι αὗται τερατολογίαι ἐν τόμοις οκτώ. Λέγει δὲ καὶ περὶ τῶν αὐτῶν πολλάκις, καὶ σποράδην καλ συγκεχυμένως, ὥσπερ ἔμπληκτος, παράγει τὰ ῥητά. Ο δὲ ὅλος σκοπός, ώσανε! ερμηνείαι τυγχάνουσι τῆς Γενέσεως, τῆς Ἐξόδου, τῶν Ψαλμῶν, τοῦ θείου Παύ λου τῶν Ἐπιστολῶν, καὶ τῶν Καθολικών, καὶ τοῦ Εκκλησιαστικού. Μαθητὴς δὲ, ὡς καὶ αὐτός φησι, γέγονε Πανταίνου. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν αἱ Ὑποτυπώ σεις. Ὁ δὲ Παιδαγωγὸς ἐν τρισὶ τόμοις ἐστὶν αὐτῷ διαπεπονημένος, ήθους καὶ βίου κατορθωτικός, ἔχει δὲ τούτων καὶ προηγούμενον καὶ συνταττόμενον λόγον ἕτερον, ἐν ᾧ τὴν Ἑλλήνων διελέγχει ἀθεότητα· οὐδὲν δὲ ὅμοιον ἔχουσι πρὸς τὰς Υποτυπώσεις ο τοι οἱ λόγοι· τῶν τε γὰρ ματαίων καὶ βλασφήμων ἀπηλλαγμένοι δοξῶν καθεστήκασι, καὶ ἡ φράσις ἀνθηρά, καὶ εἰς ὄγκον ᾑρμένη σύμμετρον μετὰ τοῦ ἡδέος, καὶ ἡ πολυμάθεια ἐμπρέπουσα. Μνημονεύει δὲ πρὸς τῷ τέλει περὶ εἰκόνων. Οἱ δὲ Στρωματεῖς εἰσι μὲν καὶ αὐτοὶ ἐν ὀκτὼ λό γοις καθ' Ελλήνων καὶ αἱρέσεων τὸν ἀγῶνα εἰσενηνεγμένοι σποράδην δὲ καὶ ὥσπερ οὐκ ἐν τάξει τὴν τῶν κεφαλαίων παράθεσιν κἀνταῦθα ποιεῖται, καὶ τὴν αἰτίαν ὥσπερ ἀποδιδοὺς ἐν τῷ τέλει τοῦ ἑβδόμου λά γου, αὐταῖς λέξεσιν οὕτως λέγει· Τούτων ἡμῖν προ Stromateon autem libri quoque octo sunt, adversus paganos atque hæreses pugnam instituentes; in quibus item sparsim, et non ordine capila recensentur; cujus quasi rationem reddere in extremo libro septimo bisce fere verbis videtur: Hæc cum a nobis jam antea pertractata sint, et morum illa rudior formula per summa velut capita, quantum. διηνυσμένων, καὶ τοῦ ἠθικοῦ τύπου ὡς ἐν κεραpolliciti sumus, sparsim descripta, iis, quæ ad veram excitant cognitionem, dogmatibus ita hic illic inspersis; ut res illas sacras nactus quispiam, qui mysteriis nostris initiatus non sit, haud facile comperial, et quæ sequuntur. læc igitur, ut ipse fatetur, causa fuit, cur ista sine ordine congesserit. Reperi autem in pervetere exemplari hoc opus non solum Stromatewn nomine inscriptum, sed in-- tegre ad hunc modum: Titi Flavii Clementis presbyteri Alexandrini Gnosticarum secundum veram philosophiam commentationum Stromateus 1, 11, 111, SV, V, VI, VII, VI. Ac primi quidem septem eumdem praeferunt titulum, iidemque prorsus sunt in omnibus codicibus. Verum octavus, cum inscriptione, tum rei subjecte materia, variat. In quibusdam enim inscribitur: Quis dives salvetur, ejusque λαίοις ὑπογραφέντος σποράδην τε, ὡς ὑπεσχήμεθα, καὶ διεῤῥιμμένως τὰ ζώπυρα τῆς ἀληθοῦς γνώσεως εγκατασπειράντων μαθήματα, ὡς μὴ ῥᾳδίαν εἶναι τῷ περιτυχόντι τῶν ἀμυήτων τὴν τῶν ἁγίων εὕρεσιν, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἡ μὲν οὖν διεῤῥιμ μένως αὐτὰ κατατάξαι αὐτῷ αἰτία, ὡς φησι, γέγονεν. Εὗρον μέντοι γε ἔν τινι παλαιῷ βιβλίῳ τὴν αὐτὴν πραγματείαν οὐχὶ Στρωματεῖς μόνον ἔπιγραφομένην, ἀλλ᾽ ὁλοκλήρως οὕτως· Τίτου Φλαβίου Κλήμεντος, πρεσβυτέρου Αλεξανδρείας τῶν κατὰ τὴν ἀληθῆ φιλοσοφίαν Γνωστικῶν ὑπομνημάτων Στρωμα τέων α', β', γ', δ', ε', δ', ζ', καὶ η'. Ἀλλ᾿ ὁ μὲν πρῶτος μέχρι τοῦ ἑβδόμου, τὴν αὐτὴν ἔχουσιν ἐπι γραφὴν, καὶ ἑνιαῖοι τυγχάνουσιν ἐν ἅπασι τοῖς βι βλίοις. Ο μέντοι όγδοος διάφορός τέ ἐστι καὶ τῇ ἐπιγραφῇ καὶ τῷ ἐδάφει. Εν τισι μὲν γὰρ, τις δ