Athenis autem cum Paulus exspectaret Timotheum, in citabatur spiritus ejus, videns idololatrice deditam civi tatem (Act. 17. 16). Cur vivunt impii (Job 21. 7)! loc David dixit de Saule secundum historiam, pro pter ventriloquam; ut etiam 52 Psalmum propter Doec, qui eadem continet. Dixit insipiens Sail: Vi dete mihi mulierem ventriloquam, et quærite (1. Reg. 28. 7). Alius Adam a muliere deceptus est. Dicit au tem el, Divina mihi in pythone (Ibid. v. 8), et reli cta prophetia deturbatur ad divinationem. Dixit insi piens in corde suo: Non est Deus. Muniamus nos, fra tres, ne in insipientis naufragium incidanius, verbis ipsum fatentes, factis autem negantes: bonum et ini sericordem vocantes, ejus autem qui ægrotat, veļ pauper est, aut affligitur, non miserentes. Et quod non solum verbis, sed etiam factis quis neget Deum, et qui Christianus nominatur, eadem dicat quæ insi piens, Non est Deus: testis est Apostolus, qui dicit Deum fatentur se scire, factis autem negant (Tu. 1. 16). Quanto sunt autem facta potentoria verbis ad persua dendum, tanto factis quam dictis Deum ore vel corde › negare gravius. Dixit insipiens. Qui in ore dicit, Dili gan te, Domine, et in corde fratrem habet odio, quo modo Deum diligit, non obediens ei qui dicit, Diliges *Dominum Deum tuum, et proximum tuum sicut te ipsum (Deut. 6. 5. Lev. 19, 18)? Dominus dicit: Qui diligit me, sermones meos servat (Joan. 14. 23 ). Qui ergo non servat, non diligit. Ore dicit Deum, et corde dicit: Non est Deus. Testis est Dominus, qui dicit Populus hic ore me honorat, cor autem eorum longe est a me (Isai. 29. 13). Dixit insipiens in corde suo: Non cst Deus. Quod autem qui fratrem suum habet odio, is etiam Deum odio habeat, licet ore clamet ac voci feretur se Deum amare, dicit Joannes evangelista in Epistola Qui dicit se Deum amare, et fratrem suum odit, mendax est. Si enim fratrem suum quem videt, non diligit, Deum quem non videt, quomodo diliget (1. Joan. 4. 20)? Cum ergo qui talis est, se Deum scire fate tur, et on aperte negat, is impietatem in corde fa bricatur. Dirit insipiens in corde suo: Non est Deus. Unde hanc sententiam confirmans propheta dicit in ferius: 4. Nonne cognoscent omnes qui operantur ini quitatem, qui Deum confitentur verbis, factis autem negant? Qui devorant plebem meam in cibum panis Dominum non invocaverunt. Deum enim confitentur scire; sed quoniam factis negarunt, invocantes non invocarunt. Ipse Dominus dicit: Cur me vocatis, Do mine, Domine, et non facilis quæ dico (Luc. 6. 46)? Omnis, inquit, qui peccat, non agnovit Deum (1. Joan. 3. 6): dicit Joannes. Cum enim vitium virtutes per sequatur, una cedit et religio, ut quæ ideo adsit, quod id non adsit. 2. Ita etiam filii feli, filii pestilentes, Dominum quoque nesciebant, non eo quod Dominum ore ne garent sed quod turpia facerent in tabernaculo (1. Reg. 2. ). Et qui dant fœnori, Deum non nove runt. Ipse dicit: Usura super usuram, dolus super do lum, noluerunt me nosse, dicit Dominus (Jer. 9. 6) qui dixit, Si fratri tuo pauperi dederis mutuo pecu niam, non eum urgebis, non impones ei usuran (Exod. 22. 25). Non est Deus. Et quomodo illa quæ sunt post Deum? Non est Deus. Et quomodo quæ sunt propter Deum? Non est Deus. Et quomodo omnis lin gua hominis Deum nominat? Falluntur ergo omnes hominum myriades quæ Deum esse dicunt, et solus insipiens se putat verum dicere, qui solus ita menti tur? Et qui quinque vel septem testimonia vult in te stamentis evertere, per consensum rejicitur, quando udicat veritas: publicam autem totius orbis linguam solus vult insipiens evertere? Et quomodo non est vere reprobus insipiens, et seipso insipientior? Insi pens in negando, in se impudenter gerendo insipien ior. Quamvis enim universi homines diversas de Deo gententias germinaverint, nominis tamen fundamen tum nemo labefactavit. Dei exsistentia probatur. Revincit argumento a mi nori. Insipiens quis intelligatur. Dixit insipiens in et corde suo: Non est Deus. Non est fundamentum, et quomodo stat ædificium? Non est carina, et quomodo consistit navigium? Non est fabricator navis, et quo nam modo navis comparata est? Non est ædificator, et quomodo facta est domus? Non est architectus, et quis urbem condidit? Non est agricola, et quomodo agri tulere manipulos? Non est musicus, et quomode in mundi lyra apparet concentus? Non est qui pro videat, et quomodo per omnia pervadit providentia? Non est auriga, et quomodo quatuor elementorum currus agitur? Non est statuarius, et quomodo homi nes veluti statuæ in mundo facti sunt? Non est forni cis constructor, et quis tibi cæli fornicem construxit! Non est aurifex, et quis veluti discum aureum taun quam in mensa solem in calo posuit? Non est qui ferat lampadem, et quis tibi veluti lampadem argen team dedit lunam in nocte? Non est qui illuminet, et quis tibi clara et lucem præbentia dedit luminaria? Non est qui facial solus magna lumina, et quis accen sos astrorum lychnos tibi in celo posuit: quemad modum dicit propheta: Qui facit luminaria magna sulus, solem, ut præsil diei, et lunam, ut præsil nocti (Psal. 135. 7-9)? Non est creator, et quomodo pul chritudo creaturarum testatur creatorem? Ex ma gnitudine enim et pulchritudine creaturarum per pro portionem earum Opifex consideratur (Sap. 43. 15). Dixit insipiens in corde suo: Non est Deus. Quæcum que in mundo fiunt, aguntur et exercentur, habent qui eis prasit, eaque perficiat; et solus mundus nou habet qui eum administret? Si non est Deus, quid facis in iis quæ Dei sunt? In domo Dei manes, dominum doinus inficiaris? Vel da mercedem domus, gratiarum actionem, vel domo egredere: cur etiam fumo blasphemiæ domum imples? Insipientem autem nunc dicit, non eum qui est emotæ mentis, vel qui delirat, aut sensu minus valet, sed eum qui male sentit; non eum qui insita et communi hominum prudentia privatus est, sed cum qui a prudentia, que una est ex quatuor virtutibus, se avertit, quæ quidem prudentia est lucerna anime, regina cogitationum, magistra eorum quæ bona sunt et honesta: de qua dixit scriptor Proverbiorum, Et qui possidet pruden tiam, amat seipsum (Prov. 19. 8): et rursus: Posside sapientiam, posside prudentiam, ne obliviscaris (Prov. 4.5). Ei autem cui læsa est principalis animæ facul tas, et ei qui insitam amisit prudentiam, et mente excæcatus est, non dicebat: Posside sapientiam et prudentiam. Nam etsi maxime velit, non potest, ut qui prudente instrumentum perdidit. Et ut intelli gas eum, qui nunc dicitur insipiens, non fuisse alu rali privatum intelligentia, vide quantum valebat prudentia. Neque enim lingua dixit: Non est Deus neque per os loquutus est, sed in corde celavit im probitatem. Sciebat enim se in periculo futurum, si id eructasset. Quod enim qui illis temporibus Deum blasphemabat, vel eum inficiabatur, lapidibus obrue retur, testis est Nabuthæ (3. Reg. 21. 13), qui tam quam blasphemus condemnatus est: ne huic in probe sentienti idipsum usuveniret, in corde ipse impietatem insculpsit, impietatis templum cor suum constituens. Dixit insipiens in corde suo: Non est Deus. Si enim fuisset emotæ mentis et naturali ca ruisset prudentia, non in corde solum, sed ore etiam dixisset: Non est Deus: nec apud Deum, nec apud homines venisset in periculum. Si enim imperator, qui est totius orbis auriga, sæpe ab insipiente et stulto contumelia affectus, sustinet, naturæ ductus misericordia, quam abripit animi morbus: multo magis eum qui est natura insipiens, blasphemantein nec Deus, nec homo ultus esset, sed ut hominem stulta loquentem dignum venia judicasset. Et ideo da moniaci, vel furore perciti, non censentur blasphemare. 3. Multitudo deorum atheismus.-Porro quicumque multos deos adorat, dicit: Non est Deus. Ut enim maritorum multitudo efficit, ut nullus censeati maritus (Quinque enim viros habuisti, et nunc quem habes, non est vir tuus [Joan. 4. 18]), ita etiam mut

bonum faciebant, beati prophetæ, qui cum David versabantur. Sed quando natus est Christus, Joseph Zacharias, et Simcon justi, et apostoli bona faciebant hi quidem admirantes, illi vero in ulnis tenentes solummodo quando crucifixus est, non fuit qui face ret bonum. Non dixit autem: Non est qui loquatur bonum: nam et centurio et latro bona do eo dice bant. Memento mei, Domine, quando veneris in regnum tuum. Vere hic homo Filius Dei erat (Luc. 23. 42. et 47). Non est qui faciat bonum, quando et discipuli omnes eo relicto fugerunt. Joaunes nudus recedit Petrus negat, discipuli fugiunt: ipsius Mariæ matris animam gladius dubitationis pertransit. Quoniam ergo in passione nullus fructum caritatis exhibuit, Non est qui facial bonum, non est usque ad unum: ne illum quidem unum militem, qui etiam post morteni lancea latus ejus pupugit. Et cnr, o propheta, ante suum in carne adventum et humanæ naturæ susce ptionem, non visitavit tamquam medicus mundum la borantem? Visitavit certe, et opem ferre, ac servare voluit, sed nullus sibi voluit adhiberi medicinam. 2. Dominus de cælo prospexit, ut videret, si est intelligens, nut requirens Deum. 3. Sed omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt. Et impletum est illud, Justitia de carlo prospexit (Psal. 84. 12 ). Ex Patre Christus, Veritas e terra orta est: Dominus ex virgine. Prospicere Deum de cœlo, quid sit. audis Dominum de cælo prospexisse, ne existimes divinam et incorpoream naturam se flexisse et in curvasse, aut genua inclinasse, ant cervice annuisse, sed ejus demissionem, benignitatem, et visitatio nem intellige. Quemadinodum enim caput, et oculos, et aures, et os, et manus habere dicitur, et sedere, et surgere, nec tamen omnino ex membris, partibus, et figuris constituitur: ita etiam prospicit, non ipse se inflectens, sed suam in nos benignitatem osten. dens. Illud autem, cælo prospexit, non quod in cælo, quod cernitur, fenestras aut portas fecerit, et iis apcrtis respexerit: sed quod e cælestibus ordini bus, intelligentibus, incorporeis, et immortalibus humanitatem visitaverit. Cum autem 5. Quemadmodum enim homines terra dicuntur, Quia terra es, et in terram reverteris (Gen. 3. 19); et Ego sum terra et cinis (Ibid. 18. 27): ita etiam di cuntur cælum cælestes ordines, ex quibus Deus ter ram et humanum genus aspexit. Dominus e cœlo in terram prospexit, ut videret, non ut tunc videret sed ut tunc servaret, non ut tunc disceret, sed ut tunc opem ferret, ut tamquam amieum amplecte retur, et ut justum amaret, ut diceret sicut dixit Noe: Te solum vidi justum in hac generatione (Ibid. 7.1), et ut tamquam justo ei appareret. lis autem apparet, qui in eum fidem habent, ut videat, an sit ægrotus qui-quærat medicum, an sit pauper gen tium populus, qui requirit Christum, Patris thesau rum, Ut videat si est; intelligens, ut enm eo tamquam cum prudente et intelligente disserat: Vel requirens Deum, ut hoc inveniatur. Deinde postquam viderunt prophetæ Dominum e cælo prospexisse ut videret, cum rogant: Non satis est, o Domine, e cælo solum prospexisse, sicut prospexisti: etiam descende. Do mine, inclina cælos, et descende (Psal. 143. 5 ). Veni, Fili Patris quære quod factum est ad tuam imaginem Omnes enim declinaverunt, simal inutiles facti sunt. Universus hominum exercitus deflexit ad tyrannum Incibus, prophetis non amplius adhærent. Veni, Rex, et appare, et verebuntur tuam auctoritatem. Omnes declinaverunt vias prophetarum. Veni, via, et qui aberrarunt revertentur. Homo rectus a Deo creatus est. --Cum autem dixit, Declinaverunt, ostendit eos didicisse a natura recte ingredi, sed ex mala electione in errorem declinasse quemadmodum scriptum est in Ecclesiaste: Deus fe cit hominem rectum, et ipse sibi invenit multas cogita tiones (Eccle. 7. 50 ). Omnes declinaverunt, sicut vi tuli qui feruntur in voragines, et Simul inutiles facti sunt, ut dolia perforata, ist utres perfluentes, et al id, ad quod facti sunt, non amplius utiles. Et non paulatim, sed omnes Simul inutiles facti sunt, uno impietatis reti simul conclusi. Si declinarunt, scilicet erant recti natura. Deus enim cum hominem fecit, eum rectum creavit, et nihil est natura malum. Ei{ alibi Prævaricantes reputavi omnes peccatores terræ (Psal. 118. 119). Et eo quod dixit, Simul inutiles facti sunt, ostendit eos cum natura facti essent utiles, inutiles præter naturam propria animi electione fa clos esse. Prospexit ergo Dominus, ut videret e cœ lo, an pœnitentiam agant qui declinarunt, ut salutem consequantur: an vero ita peccent, ut nulla ducan tur pœnitentia, ut eo ipso condemnentur. Etquod ideo prospicit et descendit et visitat Dominus, ut vel servet, vel condemnet, audi ipsum Dominum dicentem: Cla mor Sodomorum et Gomorrhæorum multiplicatus est apud me, et peccata eorum magna valde. Descendam erge, et videbo an juxta clamorem eorum qui ad me ve nit perficiant: sin minus, ut sciam (Gen. 18. 20. 21 ). Sodomite, quoniam omnes declinaverunt, propterea simul inutiles facti sunt. Ignis enim descendit, et eas tamquam materiam consumpsit. Ninivitæ declinave runt, sed quoniam cito venerunt ad pœnitentiam, pro pterea non facti sunt simul inutiles, sed simul servati sunt. Vidisti quomodo visitat Dominus, vel ut servet, vel ut condemnet? Et ideo dicebat etiam Osee pro pheta: Audite verbum Domini, Filii Israel, quia judi cium Domino cum habitatoribus terræ, propterea quod non est veritas; nec misericordia, nec cognitio Dei in terra. Maledictum, et mendacium, et homicidium, el furtum, et adulterium effusum est super terram, et mi scent sanguines sanguinibus (Osee 4. 1. 2). Omnes de clinaverunt, simul inutiles facti sunt. Et propterea Dominus de cælo in terram prospexit. Quomodo pro spexit? Vel universum quatiens, vel fulmina mittens, vel aliqua quæ terrorem incutiant faciens, et suam indignationem ostendens. Qui respicil terram, et facil eam tremere (Psal. 403. 32). Dominus de cælo in ter ram prospexit, ut videret terra, seu humanum genus, Dominum indignantem, et finem faceret peccandi. Quemadmodum enim servis inferius in atrio aut in platea se petulanter ac insolenter gerentibus, domi nus aut rex ex alto prospicit, ut cum eum servi vide rint, timeant et desistant: ita etiam quoniam universa terra prosiliebat ad impietatem, Dominus de cælo in terram prospexit, ut terrore affecta terra, peccare de sisteret. Hujus testis est propheta, qui dixit, Terra tremuit, et quievit, dum exsurgeret Deus ad judicium (Psal. 75. 9. 10). Et quoniam dixit, Omnes declinave runt [illud auteni, Omnes, sæpe etiam de majori parie accipitur, quemadmodum illud, Omines me derelique runt [. Tim. 4. 46], cum tamen veri et sinceri disci puli Paulum non reliquissent), ut ostenderet univer sum mundi naufragium, subjungit: Non est qui facial bonum, non est usque ad unum. pedibus usque ad caput, ab ultimo paupere usque ad eum qui rerum potitur, universus mundus ægrotat. Unum querit Deus fidelem et justum, ut in Chaldæis Abraham, et Lot in Sodomis. Sed illi quidem nec fidem, nec reclanı habent vitam; isti autem veram quidem habent lidem, sed vitam rectam non habent. Deum confitentur scire, factis autem negant (Fit. 1. 16). De Deo præclare et splendide loquuntur, et veluti tuba canunt: in bene autem faciendo dormitant. Non est qui facial bonum, non est usque ad unum. Deinde quoniam Dominus de celo prospexit, et propter eos qui peccabant, indigna tus est, docet nos propheta eum non solum prospe xisse, sed etiam minantem esse loquutum: 4. Nonne cognoscent omnes qui operantur iniquitatem? 6. Et quid cognoscent? Dominum esse Deum altio nis (Psal. 93. 1). Cognoscent advenisse judicem vivo rum et mortuoruin. Cognoscent redditurum unicuique secundum opera sua. Non cognoverunt, dum mo nerentur, cognoscent dum cruciabuntur. Ita etiam aliquando similia dixit Deus de impus Ægyptiis: El