Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
PG 55:599ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΤΡΥΓΟΝΑ Ἤτοι εἰς τὴν Ἐκκλησίαν. α. Ἡ τρυγὼν ἡ φιλέρημος, ὅτε ἐν ὕλαις συγκοιταζομένη καλεῖ τὸν ὁμόζυγον, γοεραῖς κολακείαις τὰς κοιλάδας δο-νήσασα, καὶ τὸν ἑαυτῆς ἄῤῥενα παρ’ ὕδασι νεμόμενον θέλξασα, καὶ τοῦτον πετάσασα παραινεῖ ταχεῖαν τὴν πτῆσιν ποιήσασθαι· ὁμοφώνῳ δὲ γνώμῃ ἐπὶ τῶν στε-ρεμνίων πρέμνων τὴν καλιὰν αὐτῶν πήξασαι καὶ ἀφόβως ἐπωάζουσι, καὶ τοὺς νεοττοὺς ἑαυτῶν ἐκεῖθεν πετάζουσι. Φασί τινες τὴν τρυγόνα φίλανδρον εἶναι καὶ φίλαγνον· ὥστε κἂν συμβῇ τὸν ταύτης ἄῤῥενα ὑπὸ ἀετοῦ ἀναλωθῆ-ναι, ἢ ὑπὸ ἰξευτοῦ θηρευθῆναι, ταύτην ἑτέρῳ ἀν-δρὶ μὴ ἐπιμίγνυσθαι, ἀλλ’ αὐτὸν ποθεῖν, αὐτὸν ἀναμένειν, καὶ τῇ τούτου μνήμῃ συναποθνήσκειν. Ἀκούσατε, γυναῖκες, οἵα σωφροσύνη ἐν ὀρνέοις εὑρίσκεται. Ὅσοι τοίνυν τὴν μορφὴν τῆς τρυγόνος ἐν ὄψει φέρετε, τὴν ταύτης σωφροσύνην μιμήσασθε. Τοιαύτη ἐστὶν ἡ πάν-σεμνος Ἐκκλησία. Τοῦ γὰρ ἀνδρὸς αὐτῆς Χριστοῦ σταυρω-θέντος καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀνελθόντος, ἑτέρῳ ἀνδρὶ οὐκ ἐπι-μίγνυται· ἀλλ’ αὐτὸν ποθεῖ, αὐτὸν ἀναμένει, καὶ τῇ τούτου μνήμῃ συναποθνήσκει. Ἀλλ’ ἵνα μὴ δόξωμεν, ἀγαπητοὶ, ἔξωθεν εἶναι τῶν Γραφῶν μνημονεύσαντες τρυγόνος, φέρε αὐτῶν τῶν Γραφῶν μνημονεύσωμεν. Μαρτυρεῖ ὁ Δαυὶ̈δ ὁ μακάριος, καὶ κελαδεῖ λέγων· Καὶ γὰρ στρου-θίον εὗρεν ἑαυτῷ οἰκίαν, καὶ τρυγὼν νοσσιὰν ἑαυτῇ, οὗ θήσει τὰ νόσσια ἑαυτῆς. Καὶ ποῖον λέγει στρου-θίον; Ἦ πάντως τὸν ἄνθρωπον· Ἡ γὰρ ψυχὴ ἡμῶν, ὡς στρουθίον, ἐῤῥύσθη ἐκ τῆς παγίδος τῶν θηρευόν-των. Ὁ δέ γε Κύριος βουλόμενος δεῖξαι τοῖς ἑαυτοῦ μα-
599 SPURIA. DE TURTURE, SEU DE ECCLESIA SERNO. 648 querulis vocis suæ blandimentis comparem arcessit, convalles penetrans: et masculum suum juxta aquas pascentem convocat, hortaturque ut celeriter advølet : unanimi autem sententia in firinis arborum truncis ni- dum statuentes, ovis incubant, exindeque pullos vo- lare docent. Asseverant quidam turturem amatricem comparis et castam esse : ita ut si quando evenerit ejus masculum ab aquila, sive aucupe capi, non se commisceat alteri, sed ipsum cupiat, et ipsius præsto- letur adventum, et in ejus memoria exspectatione- que moriatur. Audite, mulieres, quæ castitas in vo- lueribus reperiatur. Quotcumque igitur figuram tur- turis ante oculos fertis, hujus imitamini castitateın : talis est castissima Ecclesia. Postquam enim vir ejus Christus crucifixus in cælum ascendit, alteri viro non commiscetur, sed ipsum desiderat, ipsum exspectat, et in desiderio ejus commoritur. Sed ne forte videa- mur, carissimi, Scripture auctoritatem prætergredi, turturem nominantes, ipsius Scripturæ verba affera- inus: testatur beatus David, et canendo dicit : Etenim passer invenit sibi domum, et turtur nidum sibi, ubi re- ponat pullos suos (Psal. 83. 4). Quem dicit passerem? Certe hominen: Anima namque nostra, sicut passer, erepta est de laqueo venantium (Psal. 123. 7). Quod et Dominus volens ostendere discipulis suis, quantum alios sanctitate præcellerent, dicit eis: Nolite timere; multis passeribus meliores estis vos (Matth. 10. 31 ). Propterea et Salomon clamat, dicens: Ut evadas sicut dantula ex cassibus, et sicut avis a laqueo (Prov. 6. 5). Ac rursus divina vox : Simile est regnum cælorum grano sinapis, quod accipiens homo seminavit in agro suo: quod quidem minimum est omnibus seminibus : quando autem creverit, majus efficitur universis oleri- bus, et fit arbor ita ut veniant volatilia ca’li, et sedcant in ramis ejus (Matth. 13. 31. 32). Nam et hic innu- merabile hominum genus volatilibus coæquavit. Et- enim passer invenit sibi domum, et turtur nidum sibi, ubi reponat pullos suos. Turturi comparavit castam Eccle- siam propter multiplicem sapientiæ gratiam. Porro varietate ornatain esse Ecclesiam ut scias, audi David loquentem, Omnis gloria filiæ regis ab intus in fimbriis aureis circumamicta, varietate ornata (Psal. 44. 14. 15). Etenim passer invenit sibi domum, et turtur nidum sibi, ubi reponat pullos suos: hoc est, sub solidis crucis ramis enutriens nuper illuminatos filios suos. Hujus turturis Jeremias quoque mentionem facit di- cens : Turtur et hirundo agri, passeres et cicadæ co- ynoverunt tempus ingressus sui (Jer. 8. 7): turturem dicit castam Ecclesiam, hirundinem Joannem homj- num amatorem, cicadam eloquentissimnuin Paulum, Ecclesiæ tibiam. De ista namque turture præcepit Abrahæ Dominus dicens, Arcipe mihi vaccam trimam et arietem trimum, et capram trimam, columbam et tur- turem (Gen. 15. 9). Hujus turturis meminit Scriptura in Cantico canticorum dicens, Vox turturis audita est in terra nostra (Cant. 2. 12). Vox turturis hujus, Christi, cælestis veris, nobis significavit adventum. Vox turturis audita est hodie in terra nostra. Audiamus igitur hujas turturis vocem, et quam tandem cantet cantilenam. Nigra sum, inquit, et speciosa, filiæ Jeru- salem. Nolite me aspicere, quia ego denigrata sum, quia despexit me sol (Cant. 1. 4. 5). Nigra sum et spe- ciosa; nigra, ob priorem prævaricationem, speciosa, propter celerem pœnitentiam : nigra propter luctum ex lapsu, speciosa, propter splendorem baptismi. Nigra sum et speciosa, filiæ Jerusalem. Filias Jerusa- lem sanetas patrum animas dicit. Nigra sum et specio - sa, gentium Ecclesia. Ne consideretis me vos, animæ sanctæ, ne aspiciatis me, quoniam ego denigrata sum, quoniam despexit me sol justitiæ, ob priora inea de- licta. Quis est sol ille qui eam despexit? Non certo ille de quo Ecclesiastes dicit, Oritur sol et occidit sol, et ad locum suum revertitur ( Eccle. 1. 5). Ortus est nobis sol justitiæ, Christus ex Maria secundum car. nem genitus : Oriens nomen est illi: occidit vern, quando post crucem ad inferna descendit. Oritur sol et occidit, et ad locum suum revertitur. Cum in cælos ascendit, unc nos attraxit, ipso dicente, Cum eralia- tus fuero, universos traham ad me (Joan. 12. 32). De boc sole justitiæ et Isaias pronuntiat dicens: In die bus illis orietur sol justitiæ, et medela erit in pennis ejus (Malach. 4. 2). Veniente enim sole justitiæ Chri- sto, hæmorrhoissa tangens fimbriai vestimenti ejus, fontes sanguinis exsiccavit. Nigra sum et speciosa, f- liæ Jerusalem. Si qua hic peccatis anima denigrata est, ne timeat, tantuminodo pœnitentiam agat, et dicat, Nigra sum ego et decora. Etsi in extremo halitu posita, etsi ad vesperam pervenerit, ne formidet, tantum cum fletu pœniteal (a) [ et compuncto confi- teatur corde ]. Ad vesperum enim demorabitur fletus, et ad matutinum lætitia ( Psal. 29. 6). Imitare Eze chiam regem, qui ægrotans et in lectulo decumbens, ut audivit Isaiam dicentem sibi: Dispone donzum tuam, quia morieris tu, et non vives (Isai. 38. 1): con- versus ad parietem amare devit, et pœnitentia la- crymis lectum rigavit, solemn cohibnit, et quinde- cim ad vitam annorum tempus illico a Deo promeruit. accedat ad Deum, baptizetur aqua: oculis illumine- tur. Si quis est hic fidelis qui peccaverit, lacrymarum fonte abluat corpus suum, et oleo beneficentiæ ani- mam illustrem reddat. Si sic temetipsum adernave- rjs, si sic animam tuam recte factis exornaveris, el comptam reddideris: amabit te divinum Verbum, et alliciet mentem tuam, et ad desiderium te attrahel Dei et tunc dices et tu, Hei mihi, amore vulnerala ego sum (Cant. 2. 5): siquidem tamquam sagitta ca- ritate vulnerantur animæ sanctorum. Vis ipsam sa- gittam loquentem audire? Lege Isaiam, et in ipso invenies quomodo ipsa sagitta loquatur: Posuit, in- quit, me sicut sagittum electam, Deus Verbum dicit, et in pharetra sua abscondit me' (Isai. 49. 2). Ista sa- gitta vulneratus Jeremias dicebat ad Deum: Ego un- tem non laboravi sequens te, et diem humanum MOR concupivi (Jer. 17. 16). Ista sagitta vulneratus mente David dicebat ei : Adhæsit amma mea post le, me qu'em suscepit dextera tua (Psal. 62. 9). Ista sagitta vulne- ratus Petrus dicebat Christo: Domine, tu nosti que- niam diliyo te (Joan. 21. 15). Ista sagitta vulneratus Paulus et cum Christo colligatus, dicebat: Quis nos separabit a caritate Christi (Rom. 8 35)? Ista sagitta vuluerata castissima Ecclesia dicebat: Hei mihi, vulnerata caritate ego sum. O gemitus de medio cordis, amabiles Christo emittens rivulos! o gemitus cale. stem sponsum Christum ad semetipsum adducens! Propterea dicit: Osculetur me ab osculis oris sui (Cant. prophetas. Ego Ecclesia ex gentibus desponsata non jam volo per Masem et Isaiam, ant Jeremiam, cæteros prophetas: sed ipse veniat : cum ipso volo ore ad os loqui ipse veniat, et Osculetur me ab oscu- lis oris sui. Audio Jeremiam dicentem de ipso : Pro- 1 Savil. in margine sic habet,.... sicut sagittam electam. et in pharetra seposuit me, ut sagittam electam (YerbN Dei dicit), et in phuretra sua abscondit me. (a) quæ clauduntur uncinis non sunt in Græco. el 1. Turtur amatrix eremi, quando in silvis degit, 2. Si quis est hic catechumenus, pœnitentiam agat, 1. 1). Desponsata sum cælesti sponso per legem et
θηταῖς, πόσον ἄλλων ἐν ἁγιωσύνῃ διαφέρουσι, λέγει πρὸς αὐτούς· Μὴ φοβεῖσθε· πολλῶν στρουθίων διαφέρετε ὑμεῖς. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Σολομὼν ἐβόα λέγων· Ἵνα σώζῃ, ὥσπερ δορκὰς ἐκ βρόχων, καὶ ὥσπερ ὄρνεον ἐκ πα-γίδος. Καὶ πάλιν ἡ θεία φωνή· Ὁμοία ἐστὶν ἡ βασι-λεία τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινάπιος, ὃν λαβὼν ἄνθρω-πος ἔσπειρεν ἐν τῷ ἰδίῳ ἀγρῷ· ὃ μικρότερον μέν ἐστι πάντων τῶν σπερμάτων· ὅταν δὲ αὐξηθῇ, γί-νεται μεῖζον πάντων τῶν λαχάνων, ὥστε ἐλθεῖν πάντα τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ κατασκηνοῦν ἐν τοῖς κλάδοις αὐτοῦ. Καὶ γὰρ ἐνταῦθα τὰ πολυαρίθμητα γένη τῶν ἀνθρώπων ὀρνέοις παρείκασε. Καὶ γὰρ στρου-θίον εὗρεν ἑαυτῷ οἰκίαν, καὶ τρυγὼν νοσσιὰν ἑαυτῇ, οὗ θήσει τὰ νόσσια ἑαυτῆς. Τρυγόνι παρείκασε τὴν πάνσεμνον Ἐκκλησίαν διὰ τὰ ποικίλα τῆς σοφίας χαρί-σματα. Ὅτι δὲ πεποίκιλται ἡ Ἐκκλησία, ἔστι τοῦ Δαυὶ̈δ ἀκοῦσαι λέγοντος· Πᾶσα ἡ δόξα τῆς θυγατρὸς τοῦ βασιλέως ἔσωθεν ἐν κροσσωτοῖς χρυσοῖς περιβεβλη-μένη, πεποικιλμένη. Καὶ γὰρ στρουθίον εὗρεν ἑαυτῷ οἰκίαν, καὶ τρυγὼν νοσσιὰν ἑαυτῇ, οὗ θήσει τὰ νόσσια ἑαυτῆς· τουτέστιν, ὑπὸ τοὺς στερεμνίους κλά-δους τοῦ σταυροῦ ἐκτρέφουσα τὰ νεοφώτιστα τέκνα. Ταύ-της δὲ τῆς τρυγόνος μέμνηται καὶ Ἱερεμίας λέγων· Τρυγὼν καὶ χελιδὼν ἀγροῦ, στρουθία καὶ τέττιγες ἔγνωσαν καιρὸν εἰσόδου αὐτῶν, τρυγόνα λέγων τὴν πάνσεμνον Ἐκκλησίαν, χελιδόνα τὸν φιλάνθρωπον Ἰωάννην, τέττιγα τὸν εὔλαλον Παῦλον, τὸν τῆς Ἐκκλη-σίας αὐλόν. Περὶ ταύτης τῆς τρυγόνος ἐντέλλεται ὁ Κύ-ριος τῷ Ἀβραάμ· Λάβε μοι δάμαλιν τριετίζουσαν, καὶ κριὸν τριετίζοντα, καὶ αἶγα τριετίζουσαν, καὶ περιστερὰν, καὶ τρυγόνα. Ταύτης τῆς τρυγόνος μέμνη-ται καὶ ἐν τοῖς Ἄσμασι τῶν ᾀσμάτων ἡ Γραφὴ λέγουσα· Φωνὴ τῆς τρυγόνος ἠκούσθη ἐν τῇ γῇ ἡμῶν. Ἡ φωνὴ τῆς τρυγόνος ταύτης, τὸ οὐράνιον ἔαρ τὸν Χριστὸν οὐρανόθεν παραγίνεσθαι, ἡμῖν σημαίνει. Ἡ φωνὴ τῆς τρυγόνος ἠκούσθη ἐν τῇ γῇ ἡμῶν σήμερον. Ἀλλ’ ἀκούσωμεν τὴν φωνὴν τῆς τρυγόνος ταύτης, ποῖα μέλη κελαδεῖ. Μέλαινά εἰμι καὶ καλὴ, θυγατέρες Ἱερουσα-λήμ. Μὴ ἐμβλέψητέ με, ὅτι ἐγὼ μεμελανωμένη εἰμὶ, ὅτι παρέβλεψέ με ὁ ἥλιος. Μέλαινά εἰμι καὶ καλή· μέλαινα, διὰ τὴν προτέραν παράβασιν, καλὴ, διὰ τὴν ταχεῖαν μετάνοιαν· μέλαινα, διὰ τὸ ἐν τῷ πταίσματι πένθος, καλὴ, διὰ τὸ ἐν τῷ βαπτίσματι φέγγος. Μέλαινά
599 SPURIA. DE TURTURE, SEU DE ECCLESIA SERNO. 648 querulis vocis suæ blandimentis comparem arcessit, convalles penetrans: et masculum suum juxta aquas pascentem convocat, hortaturque ut celeriter advølet : unanimi autem sententia in firinis arborum truncis ni- dum statuentes, ovis incubant, exindeque pullos vo- lare docent. Asseverant quidam turturem amatricem comparis et castam esse : ita ut si quando evenerit ejus masculum ab aquila, sive aucupe capi, non se commisceat alteri, sed ipsum cupiat, et ipsius præsto- letur adventum, et in ejus memoria exspectatione- que moriatur. Audite, mulieres, quæ castitas in vo- lueribus reperiatur. Quotcumque igitur figuram tur- turis ante oculos fertis, hujus imitamini castitateın : talis est castissima Ecclesia. Postquam enim vir ejus Christus crucifixus in cælum ascendit, alteri viro non commiscetur, sed ipsum desiderat, ipsum exspectat, et in desiderio ejus commoritur. Sed ne forte videa- mur, carissimi, Scripture auctoritatem prætergredi, turturem nominantes, ipsius Scripturæ verba affera- inus: testatur beatus David, et canendo dicit : Etenim passer invenit sibi domum, et turtur nidum sibi, ubi re- ponat pullos suos (Psal. 83. 4). Quem dicit passerem? Certe hominen: Anima namque nostra, sicut passer, erepta est de laqueo venantium (Psal. 123. 7). Quod et Dominus volens ostendere discipulis suis, quantum alios sanctitate præcellerent, dicit eis: Nolite timere; multis passeribus meliores estis vos (Matth. 10. 31 ). Propterea et Salomon clamat, dicens: Ut evadas sicut dantula ex cassibus, et sicut avis a laqueo (Prov. 6. 5). Ac rursus divina vox : Simile est regnum cælorum grano sinapis, quod accipiens homo seminavit in agro suo: quod quidem minimum est omnibus seminibus : quando autem creverit, majus efficitur universis oleri- bus, et fit arbor ita ut veniant volatilia ca’li, et sedcant in ramis ejus (Matth. 13. 31. 32). Nam et hic innu- merabile hominum genus volatilibus coæquavit. Et- enim passer invenit sibi domum, et turtur nidum sibi, ubi reponat pullos suos. Turturi comparavit castam Eccle- siam propter multiplicem sapientiæ gratiam. Porro varietate ornatain esse Ecclesiam ut scias, audi David loquentem, Omnis gloria filiæ regis ab intus in fimbriis aureis circumamicta, varietate ornata (Psal. 44. 14. 15). Etenim passer invenit sibi domum, et turtur nidum sibi, ubi reponat pullos suos: hoc est, sub solidis crucis ramis enutriens nuper illuminatos filios suos. Hujus turturis Jeremias quoque mentionem facit di- cens : Turtur et hirundo agri, passeres et cicadæ co- ynoverunt tempus ingressus sui (Jer. 8. 7): turturem dicit castam Ecclesiam, hirundinem Joannem homj- num amatorem, cicadam eloquentissimnuin Paulum, Ecclesiæ tibiam. De ista namque turture præcepit Abrahæ Dominus dicens, Arcipe mihi vaccam trimam et arietem trimum, et capram trimam, columbam et tur- turem (Gen. 15. 9). Hujus turturis meminit Scriptura in Cantico canticorum dicens, Vox turturis audita est in terra nostra (Cant. 2. 12). Vox turturis hujus, Christi, cælestis veris, nobis significavit adventum. Vox turturis audita est hodie in terra nostra. Audiamus igitur hujas turturis vocem, et quam tandem cantet cantilenam. Nigra sum, inquit, et speciosa, filiæ Jeru- salem. Nolite me aspicere, quia ego denigrata sum, quia despexit me sol (Cant. 1. 4. 5). Nigra sum et spe- ciosa; nigra, ob priorem prævaricationem, speciosa, propter celerem pœnitentiam : nigra propter luctum ex lapsu, speciosa, propter splendorem baptismi. Nigra sum et speciosa, filiæ Jerusalem. Filias Jerusa- lem sanetas patrum animas dicit. Nigra sum et specio - sa, gentium Ecclesia. Ne consideretis me vos, animæ sanctæ, ne aspiciatis me, quoniam ego denigrata sum, quoniam despexit me sol justitiæ, ob priora inea de- licta. Quis est sol ille qui eam despexit? Non certo ille de quo Ecclesiastes dicit, Oritur sol et occidit sol, et ad locum suum revertitur ( Eccle. 1. 5). Ortus est nobis sol justitiæ, Christus ex Maria secundum car. nem genitus : Oriens nomen est illi: occidit vern, quando post crucem ad inferna descendit. Oritur sol et occidit, et ad locum suum revertitur. Cum in cælos ascendit, unc nos attraxit, ipso dicente, Cum eralia- tus fuero, universos traham ad me (Joan. 12. 32). De boc sole justitiæ et Isaias pronuntiat dicens: In die bus illis orietur sol justitiæ, et medela erit in pennis ejus (Malach. 4. 2). Veniente enim sole justitiæ Chri- sto, hæmorrhoissa tangens fimbriai vestimenti ejus, fontes sanguinis exsiccavit. Nigra sum et speciosa, f- liæ Jerusalem. Si qua hic peccatis anima denigrata est, ne timeat, tantuminodo pœnitentiam agat, et dicat, Nigra sum ego et decora. Etsi in extremo halitu posita, etsi ad vesperam pervenerit, ne formidet, tantum cum fletu pœniteal (a) [ et compuncto confi- teatur corde ]. Ad vesperum enim demorabitur fletus, et ad matutinum lætitia ( Psal. 29. 6). Imitare Eze chiam regem, qui ægrotans et in lectulo decumbens, ut audivit Isaiam dicentem sibi: Dispone donzum tuam, quia morieris tu, et non vives (Isai. 38. 1): con- versus ad parietem amare devit, et pœnitentia la- crymis lectum rigavit, solemn cohibnit, et quinde- cim ad vitam annorum tempus illico a Deo promeruit. accedat ad Deum, baptizetur aqua: oculis illumine- tur. Si quis est hic fidelis qui peccaverit, lacrymarum fonte abluat corpus suum, et oleo beneficentiæ ani- mam illustrem reddat. Si sic temetipsum adernave- rjs, si sic animam tuam recte factis exornaveris, el comptam reddideris: amabit te divinum Verbum, et alliciet mentem tuam, et ad desiderium te attrahel Dei et tunc dices et tu, Hei mihi, amore vulnerala ego sum (Cant. 2. 5): siquidem tamquam sagitta ca- ritate vulnerantur animæ sanctorum. Vis ipsam sa- gittam loquentem audire? Lege Isaiam, et in ipso invenies quomodo ipsa sagitta loquatur: Posuit, in- quit, me sicut sagittum electam, Deus Verbum dicit, et in pharetra sua abscondit me' (Isai. 49. 2). Ista sa- gitta vulneratus Jeremias dicebat ad Deum: Ego un- tem non laboravi sequens te, et diem humanum MOR concupivi (Jer. 17. 16). Ista sagitta vulneratus mente David dicebat ei : Adhæsit amma mea post le, me qu'em suscepit dextera tua (Psal. 62. 9). Ista sagitta vulne- ratus Petrus dicebat Christo: Domine, tu nosti que- niam diliyo te (Joan. 21. 15). Ista sagitta vulneratus Paulus et cum Christo colligatus, dicebat: Quis nos separabit a caritate Christi (Rom. 8 35)? Ista sagitta vuluerata castissima Ecclesia dicebat: Hei mihi, vulnerata caritate ego sum. O gemitus de medio cordis, amabiles Christo emittens rivulos! o gemitus cale. stem sponsum Christum ad semetipsum adducens! Propterea dicit: Osculetur me ab osculis oris sui (Cant. prophetas. Ego Ecclesia ex gentibus desponsata non jam volo per Masem et Isaiam, ant Jeremiam, cæteros prophetas: sed ipse veniat : cum ipso volo ore ad os loqui ipse veniat, et Osculetur me ab oscu- lis oris sui. Audio Jeremiam dicentem de ipso : Pro- 1 Savil. in margine sic habet,.... sicut sagittam electam. et in pharetra seposuit me, ut sagittam electam (YerbN Dei dicit), et in phuretra sua abscondit me. (a) quæ clauduntur uncinis non sunt in Græco. el 1. Turtur amatrix eremi, quando in silvis degit, 2. Si quis est hic catechumenus, pœnitentiam agat, 1. 1). Desponsata sum cælesti sponso per legem et
PG 55:600εἰμι καὶ καλὴ, θυγατέρες Ἱερουσαλήμ. Θυγατέρας λέγει τῆς Ἱερουσαλὴμ τὰς ἁγίας τῶν πατέρων ψυχάς. Μέλαινά εἰμι καὶ καλὴ, ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησία. Μὴ βλέψητε ὑμεῖς, αἱ ἅγιαι ψυχαὶ, μὴ ἐμβλέψητε εἰς ἐμὲ, ὅτι ἐγώ εἰμι μεμελανωμένη, ὅτι παρέβλεψέ με ὁ ἥλιος τῆς δικαιοσύνης, διὰ τὴν προτέραν μου πλάνην. Ποῖος ἥλιος παρέβλεψεν αὐτήν; Οὐ πάντως περὶ οὗ λέγει ἐν τῷ Ἐκκλησιαστῇ, Ἀνατέλλει ὁ ἥλιος, καὶ δύνει ὁ ἥλιος, καὶ εἰς τὸν τόπον αὐτοῦ ἕλκει. Ἀνατέλλει γὰρ ἡμῖν ὁ ἥλιος τῆς δικαιοσύνης, Χριστὸς ἐκ Μαρίας, τὸ κατὰ σάρκα· ἀνατολὴ ὄνομα αὐτῷ· ἔδυνε πάλιν, ὅτε ἐπὶ τοῦ σταυροῦ καὶ εἰς τὰ καταχθόνια κατῆλθεν. Ἀνα-τέλλει ὁ ἥλιος, καὶ δύνει ὁ ἥλιος, καὶ εἰς τὸν τόπον αὐτοῦ ἕλκει. Ὅτε εἰς οὐρανοὺς ἀνῆλθε, τότε ἡμᾶς εἷλκεν. Ὅταν γὰρ ὑψωθῶ, τότε πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν. Περὶ τούτου τοῦ ἡλίου τῆς δικαιοσύνης καὶ Ἡσαί̈ας φθέγγεται λέγων· Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἀνατελεῖ ὁ ἥλιος τῆς δικαιοσύνης, καὶ ἴασις ἐν ταῖς πτέρυξιν αὐτοῦ. Ἐλθόντος γὰρ τοῦ ἡλίου τῆς δικαιοσύνης Χριστοῦ, ἡ αἱμοῤῥοοῦσα ἁψαμένη τοῦ πτε-ρυγίου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ, τὰς πηγὰς τῶν αἱμάτων ἐξή-ρανε. Μέλαινά εἰμι καὶ καλὴ, θυγατέρες Ἱερουσα-λήμ. Εἴ τίς ἐστιν ἐνθάδε ἑστηκυῖα ψυχὴ ἁμαρτίᾳ με-μελανωμένη, μὴ φοβείσθω· μόνον μετανοείτω, καὶ λε-γέτω· Μέλαινά εἰμι καὶ καλή. Εἰ καὶ πρὸς ἐσχάτην ἀναπνοὴν τυγχάνει εἰ καὶ πρὸς ἑσπέραν ὥρα ἐστὶ, μὴ φοβείσθω· μετανοείτω μετὰ κλαυθμοῦ. Τὸ γὰρ ἑσπέ-ρας αὐλισθήσεται κλαυθμὸς, καὶ εἰς τὸ πρωὶ̈ ἀγαλ-λίασις. Μίμησαι Ἐζεκίαν τὸν βασιλέα, ὃς ἀῤῥωστίᾳ ὑποπεσὼν κατέκειτο ἐπὶ κλίνης· ἀκούσας δὲ Ἡσαί̈ου λέγοντος πρὸς αὐτόν· Τάξαι περὶ τοῦ οἴκου σου· μέλ-λεις γὰρ σὺ τελευτᾷν, καὶ οὐ ζήσῃ· στραφεὶς πρὸς τὸν τοῖχον, δάκρυσι μετανοίας τὴν κλίνην ἐδρόσιζε, τὸν ἥλιον ἐνεπόδιζε, καὶ πεντεκαιδεκαετῆ ζωῆς χρόνον παρα-χρῆμα ἐλάμβανεν. β. Εἴ τίς ἐστιν ἐνταῦθα κατηχούμενος, μετανοείτω, προς-ερχέσθω τῷ Θεῷ, τῷ ὕδατι βαπτιζέσθω, τῷ βλέμματι φωτιζέσθω. Εἴ τίς ἐστιν ἐνθάδε πιστὸς ἁμαρτήσας, τῷ ὕδατι τῶν δακρύων τὸ σῶμα λουέτω, καὶ τῷ ἐλαίῳ τῆς εὐποιίας τὴν ψυχὴν λαμπρυνέτω. Ἐὰν οὕτω σεαυτὸν καλλωπίσῃς, ἐὰν τοῖς κατορθώμασιν αὐτὴν ὡραί̈σῃς, ἐρᾷ σου ὁ θεῖος λόγος, ἅπτεταί σου τῆς διανοίας, πρὸς πόθον Θεοῦ ἐξέλκει· λέγεις καὶ σὺ, Οἴ μοι, τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ· καθάπερ γὰρ βέλει τῇ ἀγάπῃ τιτρώσκονται αἱ τῶν ἁγίων ψυχαί. Θέλεις ἀκοῦσαι αὐτοῦ τοῦ βέλους λαλοῦν-τος; Ἀνάγνωθι τὸν Ἡσαί̈αν, καὶ ἐν αὐτῷ εὑρήσεις πῶς λαλεῖ τὸ βέλος· Καὶ ἔθηκέ με ὡς βέλος ἐκλεκτὸν, ὁ Θεὸς Λόγος λέγει, καὶ ἐν τῇ φαρέτρᾳ αὐτοῦ ἔκρυψέ με. Τούτῳ τῷ βέλει τρωθεὶς Ἱερεμίας ἔλεγε πρὸς αὐ-τόν· Ἐγὼ δὲ οὐκ ἐκοπίασα κατακολουθῶν ὀπίσω σου, καὶ ἡμέραν ἀνθρώπου οὐκ ἐπεθύμησα. Τούτῳ τῷ βέ-λει τὴν διάνοιαν τρωθεὶς Δαυὶ̈δ ἔλεγε πρὸς αὐτόν· Ἐκολ-λήθη ἡ ψυχή μου ὀπίσω σου, ἐμοῦ δὲ ἀντελάβετο ἡ δεξιά σου. Τούτῳ τῷ βέλει τρωθεὶς ὁ Πέτρος ἔλεγε τῷ Χριστῷ· Κύριε, σὺ οἶδας ὅτι φιλῶ σε. Τούτῳ τῷ βέλει τρωθεὶς ὁ Παῦλος καὶ συνδεθεὶς Χριστῷ, ἔλεγε· Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ; Τούτῳ τῷ βέλει τρωθεῖσα ἡ πάνσεμνος Ἐκκλησία ἔλεγεν· Οἴμοι, τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ. Ὢ στεναγμὸς ἐκ μέσου τῆς καρδίας βλυστάνων φιλόχριστα νάματα· ὢ στεναγμὸς, τὸν οὐράνιον νυμφίον Χριστὸν πρὸς ἑαυτὴν ἐπισπωμένη. Διὰ τοῦτο αὐτὴ λέγει· Φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ. Μεμνήστευμαι τῷ οὐρανίῳ νυμφίῳ διὰ νόμου καὶ τῶν προφητῶν. Ἐγὼ ἡ Ἐκκλησία ἡ ἐξ ἐθνῶν μεμνηστευμένη οὐκ ἔτι βούλομαι διὰ Μωϋσέως, ἢ διὰ Ἡσαί̈ου, ἢ διὰ Ἱερεμίου καὶ τῶν λοιπῶν προφητῶν, ἀλλ’ αὐτὸς ἐλθέτω· βούλομαι στόμα πρὸς στόμα λαλῆσαι αὐτῷ· αὐτὸς ἡκέτω, Φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ. Ἀκούω Ἱερεμίου λέγοντος περὶ αὐτοῦ·
599 SPURIA. DE TURTURE, SEU DE ECCLESIA SERNO. 648 querulis vocis suæ blandimentis comparem arcessit, convalles penetrans: et masculum suum juxta aquas pascentem convocat, hortaturque ut celeriter advølet : unanimi autem sententia in firinis arborum truncis ni- dum statuentes, ovis incubant, exindeque pullos vo- lare docent. Asseverant quidam turturem amatricem comparis et castam esse : ita ut si quando evenerit ejus masculum ab aquila, sive aucupe capi, non se commisceat alteri, sed ipsum cupiat, et ipsius præsto- letur adventum, et in ejus memoria exspectatione- que moriatur. Audite, mulieres, quæ castitas in vo- lueribus reperiatur. Quotcumque igitur figuram tur- turis ante oculos fertis, hujus imitamini castitateın : talis est castissima Ecclesia. Postquam enim vir ejus Christus crucifixus in cælum ascendit, alteri viro non commiscetur, sed ipsum desiderat, ipsum exspectat, et in desiderio ejus commoritur. Sed ne forte videa- mur, carissimi, Scripture auctoritatem prætergredi, turturem nominantes, ipsius Scripturæ verba affera- inus: testatur beatus David, et canendo dicit : Etenim passer invenit sibi domum, et turtur nidum sibi, ubi re- ponat pullos suos (Psal. 83. 4). Quem dicit passerem? Certe hominen: Anima namque nostra, sicut passer, erepta est de laqueo venantium (Psal. 123. 7). Quod et Dominus volens ostendere discipulis suis, quantum alios sanctitate præcellerent, dicit eis: Nolite timere; multis passeribus meliores estis vos (Matth. 10. 31 ). Propterea et Salomon clamat, dicens: Ut evadas sicut dantula ex cassibus, et sicut avis a laqueo (Prov. 6. 5). Ac rursus divina vox : Simile est regnum cælorum grano sinapis, quod accipiens homo seminavit in agro suo: quod quidem minimum est omnibus seminibus : quando autem creverit, majus efficitur universis oleri- bus, et fit arbor ita ut veniant volatilia ca’li, et sedcant in ramis ejus (Matth. 13. 31. 32). Nam et hic innu- merabile hominum genus volatilibus coæquavit. Et- enim passer invenit sibi domum, et turtur nidum sibi, ubi reponat pullos suos. Turturi comparavit castam Eccle- siam propter multiplicem sapientiæ gratiam. Porro varietate ornatain esse Ecclesiam ut scias, audi David loquentem, Omnis gloria filiæ regis ab intus in fimbriis aureis circumamicta, varietate ornata (Psal. 44. 14. 15). Etenim passer invenit sibi domum, et turtur nidum sibi, ubi reponat pullos suos: hoc est, sub solidis crucis ramis enutriens nuper illuminatos filios suos. Hujus turturis Jeremias quoque mentionem facit di- cens : Turtur et hirundo agri, passeres et cicadæ co- ynoverunt tempus ingressus sui (Jer. 8. 7): turturem dicit castam Ecclesiam, hirundinem Joannem homj- num amatorem, cicadam eloquentissimnuin Paulum, Ecclesiæ tibiam. De ista namque turture præcepit Abrahæ Dominus dicens, Arcipe mihi vaccam trimam et arietem trimum, et capram trimam, columbam et tur- turem (Gen. 15. 9). Hujus turturis meminit Scriptura in Cantico canticorum dicens, Vox turturis audita est in terra nostra (Cant. 2. 12). Vox turturis hujus, Christi, cælestis veris, nobis significavit adventum. Vox turturis audita est hodie in terra nostra. Audiamus igitur hujas turturis vocem, et quam tandem cantet cantilenam. Nigra sum, inquit, et speciosa, filiæ Jeru- salem. Nolite me aspicere, quia ego denigrata sum, quia despexit me sol (Cant. 1. 4. 5). Nigra sum et spe- ciosa; nigra, ob priorem prævaricationem, speciosa, propter celerem pœnitentiam : nigra propter luctum ex lapsu, speciosa, propter splendorem baptismi. Nigra sum et speciosa, filiæ Jerusalem. Filias Jerusa- lem sanetas patrum animas dicit. Nigra sum et specio - sa, gentium Ecclesia. Ne consideretis me vos, animæ sanctæ, ne aspiciatis me, quoniam ego denigrata sum, quoniam despexit me sol justitiæ, ob priora inea de- licta. Quis est sol ille qui eam despexit? Non certo ille de quo Ecclesiastes dicit, Oritur sol et occidit sol, et ad locum suum revertitur ( Eccle. 1. 5). Ortus est nobis sol justitiæ, Christus ex Maria secundum car. nem genitus : Oriens nomen est illi: occidit vern, quando post crucem ad inferna descendit. Oritur sol et occidit, et ad locum suum revertitur. Cum in cælos ascendit, unc nos attraxit, ipso dicente, Cum eralia- tus fuero, universos traham ad me (Joan. 12. 32). De boc sole justitiæ et Isaias pronuntiat dicens: In die bus illis orietur sol justitiæ, et medela erit in pennis ejus (Malach. 4. 2). Veniente enim sole justitiæ Chri- sto, hæmorrhoissa tangens fimbriai vestimenti ejus, fontes sanguinis exsiccavit. Nigra sum et speciosa, f- liæ Jerusalem. Si qua hic peccatis anima denigrata est, ne timeat, tantuminodo pœnitentiam agat, et dicat, Nigra sum ego et decora. Etsi in extremo halitu posita, etsi ad vesperam pervenerit, ne formidet, tantum cum fletu pœniteal (a) [ et compuncto confi- teatur corde ]. Ad vesperum enim demorabitur fletus, et ad matutinum lætitia ( Psal. 29. 6). Imitare Eze chiam regem, qui ægrotans et in lectulo decumbens, ut audivit Isaiam dicentem sibi: Dispone donzum tuam, quia morieris tu, et non vives (Isai. 38. 1): con- versus ad parietem amare devit, et pœnitentia la- crymis lectum rigavit, solemn cohibnit, et quinde- cim ad vitam annorum tempus illico a Deo promeruit. accedat ad Deum, baptizetur aqua: oculis illumine- tur. Si quis est hic fidelis qui peccaverit, lacrymarum fonte abluat corpus suum, et oleo beneficentiæ ani- mam illustrem reddat. Si sic temetipsum adernave- rjs, si sic animam tuam recte factis exornaveris, el comptam reddideris: amabit te divinum Verbum, et alliciet mentem tuam, et ad desiderium te attrahel Dei et tunc dices et tu, Hei mihi, amore vulnerala ego sum (Cant. 2. 5): siquidem tamquam sagitta ca- ritate vulnerantur animæ sanctorum. Vis ipsam sa- gittam loquentem audire? Lege Isaiam, et in ipso invenies quomodo ipsa sagitta loquatur: Posuit, in- quit, me sicut sagittum electam, Deus Verbum dicit, et in pharetra sua abscondit me' (Isai. 49. 2). Ista sa- gitta vulneratus Jeremias dicebat ad Deum: Ego un- tem non laboravi sequens te, et diem humanum MOR concupivi (Jer. 17. 16). Ista sagitta vulneratus mente David dicebat ei : Adhæsit amma mea post le, me qu'em suscepit dextera tua (Psal. 62. 9). Ista sagitta vulne- ratus Petrus dicebat Christo: Domine, tu nosti que- niam diliyo te (Joan. 21. 15). Ista sagitta vulneratus Paulus et cum Christo colligatus, dicebat: Quis nos separabit a caritate Christi (Rom. 8 35)? Ista sagitta vuluerata castissima Ecclesia dicebat: Hei mihi, vulnerata caritate ego sum. O gemitus de medio cordis, amabiles Christo emittens rivulos! o gemitus cale. stem sponsum Christum ad semetipsum adducens! Propterea dicit: Osculetur me ab osculis oris sui (Cant. prophetas. Ego Ecclesia ex gentibus desponsata non jam volo per Masem et Isaiam, ant Jeremiam, cæteros prophetas: sed ipse veniat : cum ipso volo ore ad os loqui ipse veniat, et Osculetur me ab oscu- lis oris sui. Audio Jeremiam dicentem de ipso : Pro- 1 Savil. in margine sic habet,.... sicut sagittam electam. et in pharetra seposuit me, ut sagittam electam (YerbN Dei dicit), et in phuretra sua abscondit me. (a) quæ clauduntur uncinis non sunt in Græco. el 1. Turtur amatrix eremi, quando in silvis degit, 2. Si quis est hic catechumenus, pœnitentiam agat, 1. 1). Desponsata sum cælesti sponso per legem et
PG 55:601Βαθεῖα ἡ καρδία αὐτοῦ παρὰ πάντας, καὶ ἄνθρωπός ἐστι, καὶ τίς γνώσεται αὐτόν; Αὐτὸν ποθῶ, αὐτὸν ἱκετεύω. Φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ. Ἀκούω τοῦ Ἀμῶς λέγοντος· Ἰδοὺ ἄνθρωπος ἑστὼς ἐπὶ τείχους ἀδαμαντίνου, καὶ ἐν τῇ χειρὶ αὐ-τοῦ ἀδάμας. Αὐτὸν ζητῶ, ἡκέτω, φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ. Καὶ ὥσπερ γυνὴ φίλαν-δρος, ἀπόντος τοῦ ἀνδρὸς, παρακύπτουσα διὰ θυρίδων αὐτὸν περιβλέπεται, αὐτὸν περισκοπεῖ, καὶ κατὰ τὴν γῆν, καὶ κατὰ τὴν θάλασσαν· κἂν ἴδῃ πλοῖον ἐρχόμενον, ἐκεῖ τὸν ἑαυτῆς ἄνδρα φαντάζεται· κἂν ἴδῃ ὁδοιπόρους ἐρχο-μένους πόῤῥωθεν, ἐκεῖ τὸν ἑαυτῆς ἄνδρα λογίζεται εἶναι· πολλάκις γὰρ αὐτοῖς συναντήσασα ἐπερωτᾷ περὶ τοῦ ἰδίου ἀνδρός· Εἴπατέ μοι, ποῦ αὐτὸν ἐάσατε, ἐν ποίᾳ πό-λει ἢ κώμῃ, τί λέγοντα, ἢ τί ποιοῦντα, ἢ πότε ἐρχόμενον; γ. Τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἡ πάνσεμνος Ἐκκλησία φιλή-
601 SPURIA. βαθεῖα ἡ καρδία αὐτοῦ παρὰ πάντας, καὶ ἄνθρωπος ἐστι, καὶ τίς γνώσεται αὐτόν; Αὐτὸν ποθῶ, αὐτὸν ἱκετεύω. Φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ. Ακούω τοῦ ᾿Αμῶς λέγοντος· Ἰδοὺ ἄνθρωπος ἑστὼς ἐπὶ τείχους ἀδαμαντίνου, καὶ ἐν τῇ χειρὶ αὐτ τοῦ ἀδάμας. Αὐτὸν ζητώ, ἡκέτω, φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ. Καὶ ὥσπερ γυνὴ φίλαν- δρος, ἀπόντος τοῦ ἀνδρὸς, παρακύπτουσα διὰ θυρίδων αὐτὸν περιβλέπεται, αὐτὸν περισκοπεῖ, καὶ κατὰ τὴν γῆν, καὶ κατὰ τὴν θάλασσαν· κἂν ἴδη πλοῖον ἐρχόμενον, ἐκεῖ τὸν ἑαυτῆς ἄνδρα φαντάζεται· κἂν ἴδῃ ὁδοιπόρους έρχο μένους πόρρωθεν, ἐκεῖ τὸν ἑαυτῆς ἄνδρα λογίζεται είναι πολλάκις γὰρα αὐτοῖς συναντήσασα ἐπερωτᾷ περὶ τοῦ ἰδίου ἀνδρός · Είπατέ μοι, ποῦ αὐτὸν ἑάσατε, ἐν ποία πό λει ἢ χώμῃ, τί λέγοντα, ἢ τί ποιοῦντα, ἢ πότε ἐρχόμενον; γ΄. Τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἡ πάνσεμνος Εκκλησία φιλή- ματι ἁγίῳ καὶ ἀγάπῃ συνεχομένη, πάντας τους προφήτας ἐπερωτᾷ λέγουσα· δετε αὐτόν; ἆρα ἔρχεται; ἆρα οὐκ ἔρχεται ; ἆρα ἐν οὐρανῷ ἐστιν; ἄρα τὰ ἁπλάνητα πρόβατα τὰ ἐνενηκονταεννέα ἐν οὐρανῷ νέμει, καὶ οὐκ ἔρχεται πρὸς τὸ πεπλανημένον πρόβατον; Είπατέ μοι, που ποι- μαίνει, που κοιτάζει, [109] ἂν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου; Επερωτώμενοι δὲ οἱ προφῆται, δι᾿ ἑνὸς φθέγγονται Ἡσαΐου, καὶ λέγουσι· Ειδομεν αὐτόν· ἀλλ᾽ εἰ ἐκεῖνον ἐκδέχῃ, είδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν οὔτε τὸ εἶδος αὐτοῦ, οὔτε τὸ κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον καὶ ἐκλεῖτον παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Απο- κρίνεται ἡ πάνσεμνος νύμφη Εκκλησία· ἐκεῖνος ἐστιν, αὐτὸν ποθῶ, αὐτὸν ζητῶ, ἱκετεύω, Φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ. Ἀποκρίνεται πρὸς αὐτὴν Ησαΐας· Εἰ αὐτός ἐστιν, ἔρχεται, καὶ μετὰ ἰσχύος πολ- λῆς ἔρχεται. Κύριος, Κύριος ἔρχεται, καὶ ὁ βραχίων αὐτοῦ μετὰ κυρίας. Ἰδοὺ ὁ μισθὸς αὐτοῦ, καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ ἐναντίον αὐτοῦ· καὶ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ συνάξει ἄρνας, καὶ τὰς ἐν γαστρὶ ἐχούσας παρακαλέσει. Ακούει αὐτῇ, ὅτι ἀκριβῶς τὰ περὶ αὐτοῦ διηγεῖται Ησαΐας καὶ λέγει αὐτὸν ποιμένα· Ως ποιμὴν ποιμανεῖ τὸ ποίμνιον αὐτοῦ, καὶ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ συνάξει ἄρνας, καὶ τὰς ἐν γαστρὶ ἐχούσας παρακαλέσει· καὶ λέγει αὐτῷ· Ποῦ ποιμαίνει, που κοιτάζει, ἂν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου; Πέμπει αὐτὴν Ἡσαΐας πρὸς Ἰωάννην, καὶ λέγει αὐτῇ Ἰωάννης: Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ. ᾿Απέρχεται εἰς τὴν ἔρημον πρὸς Ἰωάν- νην, κρατεῖ αὐτὸν, ἐπερωτῇ· Εἰπέ μοι, εἰ σὺ εἶ ὁ Χρι- στός; Αποκρίνεται Ἰωάννης· Οὐκ εἰμὶ ἐγὼν ὁ Χριστός. » Καὶ λέγει πάλιν αὐτὴ πρὸς αὐτόν· Εἰ οὐκ εἶ ὁ Χρισ στὸς, διά τί βαπτίζεις; Απεκρίνατο πάλιν ἐκεῖνος· Οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστός· Οπίσω μου ἔρχεται, ἰσχυρό τερός μου ἐστιν· οὗ οὐκ εἰμὶ ἄξιος τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτοῦ λύσαι. Ετι βραδύναντος αὐτοῦ, ἔλεγεν αὐτή· Οἴμοι, τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ. Πάλιν πρὸς αὐτὴν Ἰωάννης· Μὴ στέναζε, παῦσαι, μόνον ἐπί- σχες ὀλίγον. Θεωρεῖ Ιωάννης προσερχόμενον τὸν Κύ ριον, καὶ λέγει αὐτῇ· Παῦσαι, μηκέτι στέναζε. Πόρρω- δεν ὑποδεικνύει, τὸν δάκτυλον ἐκτείνας, καὶ λέγει· δε, ἦν ζητεῖ;· Ιδε, ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρ τίαν τοῦ κόσμου. Ακούσασα αὕτη ἀμνὸν παρὰ Ἰωάν νου, καὶ ποιμένα παρὰ Ησαΐου, ἀμφιβάλλει λέγουσα ἐν ἑαυτῇ· Τίνι ἄρα πιστεύσω; ἆρα τούτῳ πιστεύσω, ἢ Ησαΐα ; Θεωρεῖ ὁ Δεσπότης, ὅτι ἀμφέβαλλε κράζει καὶ λέγει· Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός· λύει αὐτῆς τὴν ἀμφιβολίαν ἐκ τοῦ ῥήματος. Προσέρχεται ἐκείνη τῷ νυμ φίῳ, περιπτύσσεται αὐτὸν, καὶ φιλεῖ αὐτόν. Καὶ πλη- ρούται τὰ ἐν τῷ Δαυίδ γεγραμμένον· Ελεος καὶ ἀλή • Conjicit δέ Savil. Hic multa deerant in Græco, quæ ab Interprete lecta fuerant, et ex inss. adjecta sunt. 609 θεια συνήντησαν, δικαιοσύνη καὶ εἰρήνη κατεφίλη σαν. Ἵνα δὲ ἐντελέστερον μάθωμεν, ὅτι νύμφη τῷ νυμ φίῳ συνήφθη, καὶ γάμος ἐγένετο πνευματικὸς, καὶ αὐτ λὸς ἐκθαλάμιος· ᾄδει αὐτὸν ὁ Ἰωάννης, καὶ λέγει· Ο ἔχων τὴν νύμφην, νυμφίος ἐστίν· ὁ δὲ φίλος τοῦ νυμφίου, ἑστὼς καὶ ἀκούων τὴν φωνὴν αὐτοῦ, χαρὰν χαίρει διὰ τὴν φωνὴν τοῦ νυμφίου. Ἐκεῖνον δεῖ αὐτ ξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι. Χρεία ἦν ὡς ἐν γάμῳ καὶ δώρα γράφεσθαι τῇ νύμφῃ· ἔδει χάρτην ζητηθῆναι, καὶ γραφέα, καὶ κάλαμον. Ο χάρτης παρὰ Ησαίου εὑρί σκεται. Ἐπιτάσσει τῷ γραφεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ λέγει· Λάβε μοι τόμον καινὸν, μέγαν, καὶ γράψον εἰς αὐτὸν γραφίδι ἀνθρώπου. Έζητεῖτο ὁ κάλαμος, εὑρέθη παρὰ τῷ Δαυΐδ. Λέγει γὰρ περὶ αὐτοῦ· Ἡ γλωσσά μου κάλαμος γραμματέως οξυγράφου, ὡραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Ταύτην τὴν Ἐκκλησ σίαν ὁ Δαυΐδ νυμφοστολεῖ· αὐτὸς αὐτὴν καλλωπίζει, απ τὸς αὐτὴν νουθετεῖ, καὶ διδάσκει ὡς νυμφοστόλος, ή, ὡς ἔθος ἐστὶ λέγειν τοῖς ἀνθρώποις, παράνυμφος. Παραγ γέλλει τῇ νύμφη Βλέπε, τέκνον· "Ακουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου· καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου. Μὴ νομίσῃς ὅτι ἴση αὐτοῦ εἶ . "Ακουσον, θύγα τερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, καὶ ἐπιλάβου τοῦ λαοῦ σου· καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου· ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Κύριός σου καὶ προσκυνήσουσιν αὐτῷ θυγατέρες Τύρου ἐν δώροις. Εάν μου ἀκούσῃς, θύγατερ, Τὸ πρόσωπόν σου λιτανεύσουσιν οἱ πλούσιοι τοῦ λαοῦ τῆς γῆς. Ἔδει [610] λοιπὸν γραφῆναι, καὶ τὰ παρ' ἑκάστου αὐτῶν διδόμενα, δούλους καὶ παιδίσκας· παρὰ μὲν τοῦ Χριστοῦ, δούλους· παρὰ δὲ τῆς νύμφης, παιδίσκας· τοὺς δούλους δίδωσιν ὁ Χριστός· ἔρχονται Παῦλος καὶ Σιλουανὸς καὶ Τιμόθεος δοῦλοι Ἰησοῦ Χριστοῦ· ἀπαιτοῦσι καὶ τὰς παρὰ τῆς νύμφης παιδίσκας. Ο Δαυΐδ ὑπαγορεύει· Απενεχθήσονται τῷ βασιλεῖ παρθένοι ὀπίσω αὐτῆς, αἱ πλησίον αὐτῆς ἀπενεχθήσονταί σοι. Γίνεται ἡ γάτ μος· ἔρχεται ὁ Κύριος μυστικῶς ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας. Κανὰ δὲ ἑρμηνεύεται κτίσις Θεοῦ· κτίσις δὲ τοῦ Θεοῦ ἡ πᾶς κόσμος. Ωδε τους γάμους τελεῖ τοὺς πνευματικούς, ἔρχεται ἐν Κανὰ τῆς Γαλιλαίας, καὶ παραγίνεται ἐκεῖ πᾶς ὁ τῶν ἁγίων χορός· προσφέρουσι τῷ νυμφίῳ τὰ δώρα, ἕκαστος κατὰ τὴν οἰκείαν δύναμιν, ὡς ἐν γάμῳ, Ἀβραὰμ τὸν μόσχον, ἡ τούτου γυνή Σάββα τοὺς έγκρυ φίας, Ἰσαὰκ τὰ ξύλα, Ἰακὼν τοὺς ἐρίφους, Ἰωσή σιτοδοτεί, Μωϋσῆς λαμπαδουχεί, Ησαΐας ᾄδει, καὶ Δαυτό χορεύει. Καὶ ἐπειδὴ ἔδει καὶ γυναῖκες ἁγίας παρ' εἶναι εἰς τὸν τοιοῦτον γάμον, κἀκείνας ᾄδειν, ἔρχεται Ἐσθήρ, Ιουδήθ στολίζεται, καλλωπίζεται· καὶ Μαρία ἡ τοῦ Μωϋσέως ἀδελφὴ λαμβάνει τὸ τύμπανον, καὶ λέο γει· "Ασωμεν τῷ Κυρίῳ· ἐνδόξως γὰρ δεδόξασται. Καὶ ἐπειδὴ ἔδει ὡς ἐν γάμῳ τοιούτῳ καὶ ἐγγράφεσθαι ἐπαίνους, Παῦλος ἐπαινῶν τὸν γάμον λέγει· Τίμιος ὁ γάμος ἐν πᾶσι, καὶ ἡ κοίτη ἀμίαντος. Ὅτι δὲ περὶ Χριστοῦ λέγει καὶ τῆς Ἐκκλησίας, αὐτὸς ἑαυτὸν ἑρμη νευσάτω. Τί γάρ, φησί, γέγραπται; Ενεκεν τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα, καὶ προσκολληθήσεται τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, καὶ ἔσον- ται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. Τὸ μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστίν· ἐγὼ δὲ λέγω εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὴν Ἐκκλη σίαν. Ο οὖν ἐκεῖνος ἑρμηνεύει, ἡμεῖς μὴ ἀμφιβάλλω. μεν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν· ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, σὺν τῷ ἀνάρχω Πατρί, καὶ τῷ παναγίῳ καὶ ζωοποιῷ αὐτοῦ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. εὍτι ἴση αὐτοῦ εἶ. Sic unus codex recte. Savil. in textu ὅτι ἐπειδὴ αὐτῷ ἴση αὐτοῦ εἶ, quod in marg. emendal ότι ἐπ. αὐτῷ νύμφη εἰ, ίση α. εί. MONITUM Hanc homiliam inter ἀμφιβαλλόμενα, sen dubia opera conjecit Savilius. Ego autem prorsus spuria existimo. Est enim scriptor iste omnino strigosus, et perplexus. Interturbata series toto cælo distat a Chrysostomi stylo. Malesius in Savilii notis, p. 751, eundem putat esse scriptorem hujus homiliae, qu alfam spuriam de septem sigillis emisit. At illa est Severiani, ut suo loco dicetur; cujus dictio clarior, nec
ματι ἁγίῳ καὶ ἀγάπῃ συνεχομένη, πάντας τοὺς προφήτας ἐπερωτᾷ λέγουσα· Ἴδετε αὐτόν; ἆρα ἔρχεται; ἆρα οὐκ ἔρχεται; ἆρα ἐν οὐρανῷ ἐστιν; ἆρα τὰ ἀπλάνητα πρόβατα τὰ ἐνενηκονταεννέα ἐν οὐρανῷ νέμει, καὶ οὐκ ἔρχεται πρὸς τὸ πεπλανημένον πρόβατον; Εἴπατέ μοι, ποῦ ποι-μαίνει, ποῦ κοιτάζει, ὃν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου; Ἐπερωτώμενοι δὲ οἱ προφῆται, δι’ ἑνὸς φθέγγονται Ἡσαί̈ου, καὶ λέγουσι· Εἴδομεν αὐτόν· ἀλλ’ εἰ ἐκεῖνον ἐκδέχῃ, εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν οὔτε τὸ εἶδος αὐτοῦ, οὔτε τὸ κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον καὶ ἐκλεῖπον παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Ἀπο-κρίνεται ἡ πάνσεμνος νύμφη Ἐκκλησία· ἐκεῖνός ἐστιν, αὐτὸν ποθῶ, αὐτὸν ζητῶ, ἱκετεύω, Φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ. Ἀποκρίνεται πρὸς αὐτὴν Ἡσαί̈ας· Εἰ αὐτός ἐστιν, ἔρχεται, καὶ μετὰ ἰσχύος πολ-λῆς ἔρχεται. Κύριος, Κύριος ἔρχεται, καὶ ὁ βραχίων αὐτοῦ μετὰ κυρίας. Ἰδοὺ ὁ μισθὸς αὐτοῦ, καὶ τὸ Ἔργον αὐτοῦ ἐναντίον αὐτοῦ· καὶ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ συνάξει ἄρνας, καὶ τὰς ἐν γαστρὶ ἐχούσας παρακαλέσει. Ἀκούει αὐτὴ, ὅτι ἀκριβῶς τὰ περὶ αὐτοῦ διηγεῖται Ἡσαί̈ας καὶ λέγει αὐτὸν ποιμένα· Ὡς ποιμὴν ποιμανεῖ τὸ ποίμνιον αὐτοῦ, καὶ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ συνάξει ἄρνας, καὶ τὰς ἐν γαστρὶ ἐχούσας παρακαλέσει· καὶ λέγει αὐτῷ· Ποῦ ποιμαίνει, ποῦ κοιτάζει, ὃν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου; Πέμπει αὐτὴν Ἡσαί̈ας πρὸς Ἰωάννην, καὶ λέγει αὐτῇ Ἰωάννης· Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· Ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ. Ἀπέρχεται εἰς τὴν ἔρημον πρὸς Ἰωάν-νην, κρατεῖ αὐτὸν, ἐπερωτᾷ· Εἰπέ μοι, εἰ σὺ εἶ ὁ Χρι-στός; Ἀποκρίνεται Ἰωάννης· Οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστός. Καὶ λέγει πάλιν αὐτὴ πρὸς αὐτόν· Εἰ οὐκ εἶ ὁ Χρι-στὸς, διὰ τί βαπτίζεις; Ἀπεκρίνατο πάλιν ἐκεῖνος· Οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστός· Ὀπίσω μου ἔρχεται, ἰσχυρό-τερός μού ἐστιν· οὗ οὐκ εἰμὶ ἄξιος τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτοῦ λῦσαι. Ἔτι βραδύναντος αὐτοῦ, ἔλεγεν αὐτή· Οἴμοι, τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ. Πάλιν πρὸς αὐτὴν Ἰωάννης· Μὴ στέναζε, παῦσαι, μόνον ἐπί-σχες ὀλίγον. Θεωρεῖ Ἰωάννης προσερχόμενον τὸν Κύ-ριον, καὶ λέγει αὐτῇ· Παῦσαι, μηκέτι στέναζε. Πόῤῥω-θεν ὑποδεικνύει, τὸν δάκτυλον ἐκτείνας, καὶ λέγει· Ἴδε, ὃν ζητεῖς· Ἴδε, ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρ-τίαν τοῦ κόσμου. Ἀκούσασα αὕτη ἀμνὸν παρὰ Ἰωάν-νου, καὶ ποιμένα παρὰ Ἡσαί̈ου, ἀμφιβάλλει λέγουσα ἐν ἑαυτῇ· Τίνι ἄρα πιστεύσω; ἆρα τούτῳ πιστεύσω, ἢ Ἠσαί̈ᾳ; Θεωρεῖ ὁ Δεσπότης, ὅτι ἀμφέβαλλε· κράζει καὶ λέγει· Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός· λύει αὐτῆς τὴν ἀμφιβολίαν ἐκ τοῦ ῥήματος. Προσέρχεται ἐκείνη τῷ νυμ-φίῳ, περιπτύσσεται αὐτὸν, καὶ φιλεῖ αὐτόν. Καὶ πλη-ροῦται τὸ ἐν τῷ Δαυὶ̈δ γεγραμμένον· Ἔλεος καὶ ἀλή-
601 SPURIA. βαθεῖα ἡ καρδία αὐτοῦ παρὰ πάντας, καὶ ἄνθρωπος ἐστι, καὶ τίς γνώσεται αὐτόν; Αὐτὸν ποθῶ, αὐτὸν ἱκετεύω. Φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ. Ακούω τοῦ ᾿Αμῶς λέγοντος· Ἰδοὺ ἄνθρωπος ἑστὼς ἐπὶ τείχους ἀδαμαντίνου, καὶ ἐν τῇ χειρὶ αὐτ τοῦ ἀδάμας. Αὐτὸν ζητώ, ἡκέτω, φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ. Καὶ ὥσπερ γυνὴ φίλαν- δρος, ἀπόντος τοῦ ἀνδρὸς, παρακύπτουσα διὰ θυρίδων αὐτὸν περιβλέπεται, αὐτὸν περισκοπεῖ, καὶ κατὰ τὴν γῆν, καὶ κατὰ τὴν θάλασσαν· κἂν ἴδη πλοῖον ἐρχόμενον, ἐκεῖ τὸν ἑαυτῆς ἄνδρα φαντάζεται· κἂν ἴδῃ ὁδοιπόρους έρχο μένους πόρρωθεν, ἐκεῖ τὸν ἑαυτῆς ἄνδρα λογίζεται είναι πολλάκις γὰρα αὐτοῖς συναντήσασα ἐπερωτᾷ περὶ τοῦ ἰδίου ἀνδρός · Είπατέ μοι, ποῦ αὐτὸν ἑάσατε, ἐν ποία πό λει ἢ χώμῃ, τί λέγοντα, ἢ τί ποιοῦντα, ἢ πότε ἐρχόμενον; γ΄. Τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἡ πάνσεμνος Εκκλησία φιλή- ματι ἁγίῳ καὶ ἀγάπῃ συνεχομένη, πάντας τους προφήτας ἐπερωτᾷ λέγουσα· δετε αὐτόν; ἆρα ἔρχεται; ἆρα οὐκ ἔρχεται ; ἆρα ἐν οὐρανῷ ἐστιν; ἄρα τὰ ἁπλάνητα πρόβατα τὰ ἐνενηκονταεννέα ἐν οὐρανῷ νέμει, καὶ οὐκ ἔρχεται πρὸς τὸ πεπλανημένον πρόβατον; Είπατέ μοι, που ποι- μαίνει, που κοιτάζει, [109] ἂν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου; Επερωτώμενοι δὲ οἱ προφῆται, δι᾿ ἑνὸς φθέγγονται Ἡσαΐου, καὶ λέγουσι· Ειδομεν αὐτόν· ἀλλ᾽ εἰ ἐκεῖνον ἐκδέχῃ, είδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν οὔτε τὸ εἶδος αὐτοῦ, οὔτε τὸ κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον καὶ ἐκλεῖτον παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Απο- κρίνεται ἡ πάνσεμνος νύμφη Εκκλησία· ἐκεῖνος ἐστιν, αὐτὸν ποθῶ, αὐτὸν ζητῶ, ἱκετεύω, Φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ. Ἀποκρίνεται πρὸς αὐτὴν Ησαΐας· Εἰ αὐτός ἐστιν, ἔρχεται, καὶ μετὰ ἰσχύος πολ- λῆς ἔρχεται. Κύριος, Κύριος ἔρχεται, καὶ ὁ βραχίων αὐτοῦ μετὰ κυρίας. Ἰδοὺ ὁ μισθὸς αὐτοῦ, καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ ἐναντίον αὐτοῦ· καὶ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ συνάξει ἄρνας, καὶ τὰς ἐν γαστρὶ ἐχούσας παρακαλέσει. Ακούει αὐτῇ, ὅτι ἀκριβῶς τὰ περὶ αὐτοῦ διηγεῖται Ησαΐας καὶ λέγει αὐτὸν ποιμένα· Ως ποιμὴν ποιμανεῖ τὸ ποίμνιον αὐτοῦ, καὶ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ συνάξει ἄρνας, καὶ τὰς ἐν γαστρὶ ἐχούσας παρακαλέσει· καὶ λέγει αὐτῷ· Ποῦ ποιμαίνει, που κοιτάζει, ἂν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου; Πέμπει αὐτὴν Ἡσαΐας πρὸς Ἰωάννην, καὶ λέγει αὐτῇ Ἰωάννης: Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ. ᾿Απέρχεται εἰς τὴν ἔρημον πρὸς Ἰωάν- νην, κρατεῖ αὐτὸν, ἐπερωτῇ· Εἰπέ μοι, εἰ σὺ εἶ ὁ Χρι- στός; Αποκρίνεται Ἰωάννης· Οὐκ εἰμὶ ἐγὼν ὁ Χριστός. » Καὶ λέγει πάλιν αὐτὴ πρὸς αὐτόν· Εἰ οὐκ εἶ ὁ Χρισ στὸς, διά τί βαπτίζεις; Απεκρίνατο πάλιν ἐκεῖνος· Οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστός· Οπίσω μου ἔρχεται, ἰσχυρό τερός μου ἐστιν· οὗ οὐκ εἰμὶ ἄξιος τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτοῦ λύσαι. Ετι βραδύναντος αὐτοῦ, ἔλεγεν αὐτή· Οἴμοι, τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ. Πάλιν πρὸς αὐτὴν Ἰωάννης· Μὴ στέναζε, παῦσαι, μόνον ἐπί- σχες ὀλίγον. Θεωρεῖ Ιωάννης προσερχόμενον τὸν Κύ ριον, καὶ λέγει αὐτῇ· Παῦσαι, μηκέτι στέναζε. Πόρρω- δεν ὑποδεικνύει, τὸν δάκτυλον ἐκτείνας, καὶ λέγει· δε, ἦν ζητεῖ;· Ιδε, ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρ τίαν τοῦ κόσμου. Ακούσασα αὕτη ἀμνὸν παρὰ Ἰωάν νου, καὶ ποιμένα παρὰ Ησαΐου, ἀμφιβάλλει λέγουσα ἐν ἑαυτῇ· Τίνι ἄρα πιστεύσω; ἆρα τούτῳ πιστεύσω, ἢ Ησαΐα ; Θεωρεῖ ὁ Δεσπότης, ὅτι ἀμφέβαλλε κράζει καὶ λέγει· Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός· λύει αὐτῆς τὴν ἀμφιβολίαν ἐκ τοῦ ῥήματος. Προσέρχεται ἐκείνη τῷ νυμ φίῳ, περιπτύσσεται αὐτὸν, καὶ φιλεῖ αὐτόν. Καὶ πλη- ρούται τὰ ἐν τῷ Δαυίδ γεγραμμένον· Ελεος καὶ ἀλή • Conjicit δέ Savil. Hic multa deerant in Græco, quæ ab Interprete lecta fuerant, et ex inss. adjecta sunt. 609 θεια συνήντησαν, δικαιοσύνη καὶ εἰρήνη κατεφίλη σαν. Ἵνα δὲ ἐντελέστερον μάθωμεν, ὅτι νύμφη τῷ νυμ φίῳ συνήφθη, καὶ γάμος ἐγένετο πνευματικὸς, καὶ αὐτ λὸς ἐκθαλάμιος· ᾄδει αὐτὸν ὁ Ἰωάννης, καὶ λέγει· Ο ἔχων τὴν νύμφην, νυμφίος ἐστίν· ὁ δὲ φίλος τοῦ νυμφίου, ἑστὼς καὶ ἀκούων τὴν φωνὴν αὐτοῦ, χαρὰν χαίρει διὰ τὴν φωνὴν τοῦ νυμφίου. Ἐκεῖνον δεῖ αὐτ ξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι. Χρεία ἦν ὡς ἐν γάμῳ καὶ δώρα γράφεσθαι τῇ νύμφῃ· ἔδει χάρτην ζητηθῆναι, καὶ γραφέα, καὶ κάλαμον. Ο χάρτης παρὰ Ησαίου εὑρί σκεται. Ἐπιτάσσει τῷ γραφεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ λέγει· Λάβε μοι τόμον καινὸν, μέγαν, καὶ γράψον εἰς αὐτὸν γραφίδι ἀνθρώπου. Έζητεῖτο ὁ κάλαμος, εὑρέθη παρὰ τῷ Δαυΐδ. Λέγει γὰρ περὶ αὐτοῦ· Ἡ γλωσσά μου κάλαμος γραμματέως οξυγράφου, ὡραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Ταύτην τὴν Ἐκκλησ σίαν ὁ Δαυΐδ νυμφοστολεῖ· αὐτὸς αὐτὴν καλλωπίζει, απ τὸς αὐτὴν νουθετεῖ, καὶ διδάσκει ὡς νυμφοστόλος, ή, ὡς ἔθος ἐστὶ λέγειν τοῖς ἀνθρώποις, παράνυμφος. Παραγ γέλλει τῇ νύμφη Βλέπε, τέκνον· "Ακουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου· καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου. Μὴ νομίσῃς ὅτι ἴση αὐτοῦ εἶ . "Ακουσον, θύγα τερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, καὶ ἐπιλάβου τοῦ λαοῦ σου· καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου· ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Κύριός σου καὶ προσκυνήσουσιν αὐτῷ θυγατέρες Τύρου ἐν δώροις. Εάν μου ἀκούσῃς, θύγατερ, Τὸ πρόσωπόν σου λιτανεύσουσιν οἱ πλούσιοι τοῦ λαοῦ τῆς γῆς. Ἔδει [610] λοιπὸν γραφῆναι, καὶ τὰ παρ' ἑκάστου αὐτῶν διδόμενα, δούλους καὶ παιδίσκας· παρὰ μὲν τοῦ Χριστοῦ, δούλους· παρὰ δὲ τῆς νύμφης, παιδίσκας· τοὺς δούλους δίδωσιν ὁ Χριστός· ἔρχονται Παῦλος καὶ Σιλουανὸς καὶ Τιμόθεος δοῦλοι Ἰησοῦ Χριστοῦ· ἀπαιτοῦσι καὶ τὰς παρὰ τῆς νύμφης παιδίσκας. Ο Δαυΐδ ὑπαγορεύει· Απενεχθήσονται τῷ βασιλεῖ παρθένοι ὀπίσω αὐτῆς, αἱ πλησίον αὐτῆς ἀπενεχθήσονταί σοι. Γίνεται ἡ γάτ μος· ἔρχεται ὁ Κύριος μυστικῶς ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας. Κανὰ δὲ ἑρμηνεύεται κτίσις Θεοῦ· κτίσις δὲ τοῦ Θεοῦ ἡ πᾶς κόσμος. Ωδε τους γάμους τελεῖ τοὺς πνευματικούς, ἔρχεται ἐν Κανὰ τῆς Γαλιλαίας, καὶ παραγίνεται ἐκεῖ πᾶς ὁ τῶν ἁγίων χορός· προσφέρουσι τῷ νυμφίῳ τὰ δώρα, ἕκαστος κατὰ τὴν οἰκείαν δύναμιν, ὡς ἐν γάμῳ, Ἀβραὰμ τὸν μόσχον, ἡ τούτου γυνή Σάββα τοὺς έγκρυ φίας, Ἰσαὰκ τὰ ξύλα, Ἰακὼν τοὺς ἐρίφους, Ἰωσή σιτοδοτεί, Μωϋσῆς λαμπαδουχεί, Ησαΐας ᾄδει, καὶ Δαυτό χορεύει. Καὶ ἐπειδὴ ἔδει καὶ γυναῖκες ἁγίας παρ' εἶναι εἰς τὸν τοιοῦτον γάμον, κἀκείνας ᾄδειν, ἔρχεται Ἐσθήρ, Ιουδήθ στολίζεται, καλλωπίζεται· καὶ Μαρία ἡ τοῦ Μωϋσέως ἀδελφὴ λαμβάνει τὸ τύμπανον, καὶ λέο γει· "Ασωμεν τῷ Κυρίῳ· ἐνδόξως γὰρ δεδόξασται. Καὶ ἐπειδὴ ἔδει ὡς ἐν γάμῳ τοιούτῳ καὶ ἐγγράφεσθαι ἐπαίνους, Παῦλος ἐπαινῶν τὸν γάμον λέγει· Τίμιος ὁ γάμος ἐν πᾶσι, καὶ ἡ κοίτη ἀμίαντος. Ὅτι δὲ περὶ Χριστοῦ λέγει καὶ τῆς Ἐκκλησίας, αὐτὸς ἑαυτὸν ἑρμη νευσάτω. Τί γάρ, φησί, γέγραπται; Ενεκεν τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα, καὶ προσκολληθήσεται τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, καὶ ἔσον- ται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. Τὸ μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστίν· ἐγὼ δὲ λέγω εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὴν Ἐκκλη σίαν. Ο οὖν ἐκεῖνος ἑρμηνεύει, ἡμεῖς μὴ ἀμφιβάλλω. μεν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν· ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, σὺν τῷ ἀνάρχω Πατρί, καὶ τῷ παναγίῳ καὶ ζωοποιῷ αὐτοῦ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. εὍτι ἴση αὐτοῦ εἶ. Sic unus codex recte. Savil. in textu ὅτι ἐπειδὴ αὐτῷ ἴση αὐτοῦ εἶ, quod in marg. emendal ότι ἐπ. αὐτῷ νύμφη εἰ, ίση α. εί. MONITUM Hanc homiliam inter ἀμφιβαλλόμενα, sen dubia opera conjecit Savilius. Ego autem prorsus spuria existimo. Est enim scriptor iste omnino strigosus, et perplexus. Interturbata series toto cælo distat a Chrysostomi stylo. Malesius in Savilii notis, p. 751, eundem putat esse scriptorem hujus homiliae, qu alfam spuriam de septem sigillis emisit. At illa est Severiani, ut suo loco dicetur; cujus dictio clarior, nec
PG 55:602θεια συνήντησαν, δικαιοσύνη καὶ εἰρήνη κατεφίλη-σαν. Ἵνα δὲ ἐντελέστερον μάθωμεν, ὅτι νύμφη τῷ νυμ-φίῳ συνήφθη, καὶ γάμος ἐγένετο πνευματικὸς, καὶ αὐ-λὸς ἐκθαλάμιος· ᾄδει αὐτὸν ὁ Ἰωάννης, καὶ λέγει· Ὁ ἔχων τὴν νύμφην, νυμφίος ἐστίν· ὁ δὲ φίλος τοῦ νυμφίου, ἑστὼς καὶ ἀκούων τὴν φωνὴν αὐτοῦ, χαρὰν χαίρει διὰ τὴν φωνὴν τοῦ νυμφίου. Ἐκεῖνον δεῖ αὐ-ξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι. Χρεία ἦν ὡς ἐν γάμῳ καὶ δῶρα γράφεσθαι τῇ νύμφῃ· ἔδει χάρτην ζητηθῆναι, καὶ γραφέα, καὶ κάλαμον. Ὁ χάρτης παρὰ Ἡσαί̈ου εὑρί-σκεται. Ἐπιτάσσει τῷ γραφεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ λέγει· Λάβε μοι τόμον καινὸν, μέγαν, καὶ γράψον εἰς αὐτὸν γραφίδι ἀνθρώπου. Ἐζητεῖτο ὁ κάλαμος, εὑρέθη παρὰ τῷ Δαυί̈δ. Λέγει γὰρ περὶ αὐτοῦ· Ἡ γλῶσσά μου κάλαμος γραμματέως ὀξυγράφου, ὡραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Ταύτην τὴν Ἐκκλη-σίαν ὁ Δαυὶ̈δ νυμφοστολεῖ· αὐτὸς αὐτὴν καλλωπίζει, αὐ-τὸς αὐτὴν νουθετεῖ, καὶ διδάσκει ὡς νυμφοστόλος, ἢ, ὡς ἔθος ἐστὶ λέγειν τοῖς ἀνθρώποις, παράνυμφος. Παραγ-γέλλει τῇ νύμφῃ· Βλέπε, τέκνον· Ἄκουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου· καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου. Μὴ νομίσῃς ὅτι ἴση αὐτοῦ εἶ. Ἄκουσον, θύγα-τερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου· καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου· ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Κύριός σου· καὶ προσκυνήσουσιν αὐτῷ θυγατέρες Τύρου ἐν δώροις. Ἐάν μου ἀκούσῃς, θύγατερ, Τὸ πρόσωπόν σου λιτανεύσουσιν οἱ πλούσιοι τοῦ λαοῦ τῆς γῆς. Ἔδει λοιπὸν γραφῆναι, καὶ τὰ παρ’ ἑκάστου αὐτῶν διδόμενα, δούλους καὶ παιδίσκας· παρὰ μὲν τοῦ Χριστοῦ, δούλους· παρὰ δὲ τῆς νύμφης, παιδίσκας· τοὺς δούλους δίδωσιν ὁ Χριστός· ἔρχονται Παῦλος καὶ Σιλουανὸς καὶ Τιμόθεος δοῦλοι Ἰησοῦ Χριστοῦ· ἀπαιτοῦσι καὶ τὰς παρὰ τῆς νύμφης παιδίσκας. Ὁ Δαυὶ̈δ ὑπαγορεύει· Ἀπενεχθήσονται τῷ βασιλεῖ παρθένοι ὀπίσω αὐτῆς, αἱ πλησίον αὐτῆς ἀπενεχθήσονταί σοι. Γίνεται ὁ γά-μος· ἔρχεται ὁ Κύριος μυστικῶς ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας. Κανᾶ δὲ ἑρμηνεύεται κτίσις Θεοῦ· κτίσις δὲ τοῦ Θεοῦ ὁ πᾶς κόσμος. Ὧδε τοὺς γάμους τελεῖ τοὺς πνευματικοὺς, ἔρχεται ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας, καὶ παραγίνεται ἐκεῖ πᾶς ὁ τῶν ἁγίων χορός· προσφέρουσι τῷ νυμφίῳ τὰ δῶρα, ἕκαστος κατὰ τὴν οἰκείαν δύναμιν, ὡς ἐν γάμῳ, Ἀβραὰμ τὸν μόσχον, ἡ τούτου γυνὴ Σάῤῥα τοὺς ἐγκρυ-φίας, Ἰσαὰκ τὰ ξύλα, Ἰακὼβ τοὺς ἐρίφους, Ἰωσὴφ σιτοδοτεῖ, Μωϋσῆς λαμπαδουχεῖ, Ἡσαί̈ας ᾄδει, καὶ Δαυὶ̈δ χορεύει. Καὶ ἐπειδὴ ἔδει καὶ γυναῖκας ἁγίας παρ-εῖναι εἰς τὸν τοιοῦτον γάμον, κἀκείνας ᾄδειν, ἔρχεται Ἐσθὴρ, Ἰουδὴθ στολίζεται, καλλωπίζεται· καὶ Μαρία ἡ τοῦ Μωϋσέως ἀδελφὴ λαμβάνει τὸ τύμπανον, καὶ λέ-γει· Ἄσωμεν τῷ Κυρίῳ· ἐνδόξως γὰρ δεδόξασται. Καὶ ἐπειδὴ ἔδει ὡς ἐν γάμῳ τοιούτῳ καὶ ἐγγράφεσθαι ἐπαίνους, Παῦλος ἐπαινῶν τὸν γάμον λέγει· Τίμιος ὁ γάμος ἐν πᾶσι, καὶ ἡ κοίτη ἀμίαντος. Ὅτι δὲ περὶ Χριστοῦ λέγει καὶ τῆς Ἐκκλησίας, αὐτὸς ἑαυτὸν ἑρμη-νευσάτω· Τί γὰρ, φησὶ, γέγραπται; Ἕνεκεν τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα, καὶ προσκολληθήσεται τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, καὶ ἔσον-ται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. Τὸ μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστίν· ἐγὼ δὲ λέγω εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὴν Ἐκκλη-σίαν. Ὃ οὖν ἐκεῖνος ἑρμηνεύει, ἡμεῖς μὴ ἀμφιβάλλω-μεν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν· ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, σὺν τῷ ἀνάρχῳ Πατρὶ, καὶ τῷ παναγίῳ καὶ ζωοποιῷ αὐτοῦ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
601 SPURIA. βαθεῖα ἡ καρδία αὐτοῦ παρὰ πάντας, καὶ ἄνθρωπος ἐστι, καὶ τίς γνώσεται αὐτόν; Αὐτὸν ποθῶ, αὐτὸν ἱκετεύω. Φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ. Ακούω τοῦ ᾿Αμῶς λέγοντος· Ἰδοὺ ἄνθρωπος ἑστὼς ἐπὶ τείχους ἀδαμαντίνου, καὶ ἐν τῇ χειρὶ αὐτ τοῦ ἀδάμας. Αὐτὸν ζητώ, ἡκέτω, φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ. Καὶ ὥσπερ γυνὴ φίλαν- δρος, ἀπόντος τοῦ ἀνδρὸς, παρακύπτουσα διὰ θυρίδων αὐτὸν περιβλέπεται, αὐτὸν περισκοπεῖ, καὶ κατὰ τὴν γῆν, καὶ κατὰ τὴν θάλασσαν· κἂν ἴδη πλοῖον ἐρχόμενον, ἐκεῖ τὸν ἑαυτῆς ἄνδρα φαντάζεται· κἂν ἴδῃ ὁδοιπόρους έρχο μένους πόρρωθεν, ἐκεῖ τὸν ἑαυτῆς ἄνδρα λογίζεται είναι πολλάκις γὰρα αὐτοῖς συναντήσασα ἐπερωτᾷ περὶ τοῦ ἰδίου ἀνδρός · Είπατέ μοι, ποῦ αὐτὸν ἑάσατε, ἐν ποία πό λει ἢ χώμῃ, τί λέγοντα, ἢ τί ποιοῦντα, ἢ πότε ἐρχόμενον; γ΄. Τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἡ πάνσεμνος Εκκλησία φιλή- ματι ἁγίῳ καὶ ἀγάπῃ συνεχομένη, πάντας τους προφήτας ἐπερωτᾷ λέγουσα· δετε αὐτόν; ἆρα ἔρχεται; ἆρα οὐκ ἔρχεται ; ἆρα ἐν οὐρανῷ ἐστιν; ἄρα τὰ ἁπλάνητα πρόβατα τὰ ἐνενηκονταεννέα ἐν οὐρανῷ νέμει, καὶ οὐκ ἔρχεται πρὸς τὸ πεπλανημένον πρόβατον; Είπατέ μοι, που ποι- μαίνει, που κοιτάζει, [109] ἂν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου; Επερωτώμενοι δὲ οἱ προφῆται, δι᾿ ἑνὸς φθέγγονται Ἡσαΐου, καὶ λέγουσι· Ειδομεν αὐτόν· ἀλλ᾽ εἰ ἐκεῖνον ἐκδέχῃ, είδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν οὔτε τὸ εἶδος αὐτοῦ, οὔτε τὸ κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον καὶ ἐκλεῖτον παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Απο- κρίνεται ἡ πάνσεμνος νύμφη Εκκλησία· ἐκεῖνος ἐστιν, αὐτὸν ποθῶ, αὐτὸν ζητῶ, ἱκετεύω, Φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ. Ἀποκρίνεται πρὸς αὐτὴν Ησαΐας· Εἰ αὐτός ἐστιν, ἔρχεται, καὶ μετὰ ἰσχύος πολ- λῆς ἔρχεται. Κύριος, Κύριος ἔρχεται, καὶ ὁ βραχίων αὐτοῦ μετὰ κυρίας. Ἰδοὺ ὁ μισθὸς αὐτοῦ, καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ ἐναντίον αὐτοῦ· καὶ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ συνάξει ἄρνας, καὶ τὰς ἐν γαστρὶ ἐχούσας παρακαλέσει. Ακούει αὐτῇ, ὅτι ἀκριβῶς τὰ περὶ αὐτοῦ διηγεῖται Ησαΐας καὶ λέγει αὐτὸν ποιμένα· Ως ποιμὴν ποιμανεῖ τὸ ποίμνιον αὐτοῦ, καὶ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ συνάξει ἄρνας, καὶ τὰς ἐν γαστρὶ ἐχούσας παρακαλέσει· καὶ λέγει αὐτῷ· Ποῦ ποιμαίνει, που κοιτάζει, ἂν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου; Πέμπει αὐτὴν Ἡσαΐας πρὸς Ἰωάννην, καὶ λέγει αὐτῇ Ἰωάννης: Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ. ᾿Απέρχεται εἰς τὴν ἔρημον πρὸς Ἰωάν- νην, κρατεῖ αὐτὸν, ἐπερωτῇ· Εἰπέ μοι, εἰ σὺ εἶ ὁ Χρι- στός; Αποκρίνεται Ἰωάννης· Οὐκ εἰμὶ ἐγὼν ὁ Χριστός. » Καὶ λέγει πάλιν αὐτὴ πρὸς αὐτόν· Εἰ οὐκ εἶ ὁ Χρισ στὸς, διά τί βαπτίζεις; Απεκρίνατο πάλιν ἐκεῖνος· Οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστός· Οπίσω μου ἔρχεται, ἰσχυρό τερός μου ἐστιν· οὗ οὐκ εἰμὶ ἄξιος τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτοῦ λύσαι. Ετι βραδύναντος αὐτοῦ, ἔλεγεν αὐτή· Οἴμοι, τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ. Πάλιν πρὸς αὐτὴν Ἰωάννης· Μὴ στέναζε, παῦσαι, μόνον ἐπί- σχες ὀλίγον. Θεωρεῖ Ιωάννης προσερχόμενον τὸν Κύ ριον, καὶ λέγει αὐτῇ· Παῦσαι, μηκέτι στέναζε. Πόρρω- δεν ὑποδεικνύει, τὸν δάκτυλον ἐκτείνας, καὶ λέγει· δε, ἦν ζητεῖ;· Ιδε, ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρ τίαν τοῦ κόσμου. Ακούσασα αὕτη ἀμνὸν παρὰ Ἰωάν νου, καὶ ποιμένα παρὰ Ησαΐου, ἀμφιβάλλει λέγουσα ἐν ἑαυτῇ· Τίνι ἄρα πιστεύσω; ἆρα τούτῳ πιστεύσω, ἢ Ησαΐα ; Θεωρεῖ ὁ Δεσπότης, ὅτι ἀμφέβαλλε κράζει καὶ λέγει· Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός· λύει αὐτῆς τὴν ἀμφιβολίαν ἐκ τοῦ ῥήματος. Προσέρχεται ἐκείνη τῷ νυμ φίῳ, περιπτύσσεται αὐτὸν, καὶ φιλεῖ αὐτόν. Καὶ πλη- ρούται τὰ ἐν τῷ Δαυίδ γεγραμμένον· Ελεος καὶ ἀλή • Conjicit δέ Savil. Hic multa deerant in Græco, quæ ab Interprete lecta fuerant, et ex inss. adjecta sunt. 609 θεια συνήντησαν, δικαιοσύνη καὶ εἰρήνη κατεφίλη σαν. Ἵνα δὲ ἐντελέστερον μάθωμεν, ὅτι νύμφη τῷ νυμ φίῳ συνήφθη, καὶ γάμος ἐγένετο πνευματικὸς, καὶ αὐτ λὸς ἐκθαλάμιος· ᾄδει αὐτὸν ὁ Ἰωάννης, καὶ λέγει· Ο ἔχων τὴν νύμφην, νυμφίος ἐστίν· ὁ δὲ φίλος τοῦ νυμφίου, ἑστὼς καὶ ἀκούων τὴν φωνὴν αὐτοῦ, χαρὰν χαίρει διὰ τὴν φωνὴν τοῦ νυμφίου. Ἐκεῖνον δεῖ αὐτ ξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι. Χρεία ἦν ὡς ἐν γάμῳ καὶ δώρα γράφεσθαι τῇ νύμφῃ· ἔδει χάρτην ζητηθῆναι, καὶ γραφέα, καὶ κάλαμον. Ο χάρτης παρὰ Ησαίου εὑρί σκεται. Ἐπιτάσσει τῷ γραφεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ λέγει· Λάβε μοι τόμον καινὸν, μέγαν, καὶ γράψον εἰς αὐτὸν γραφίδι ἀνθρώπου. Έζητεῖτο ὁ κάλαμος, εὑρέθη παρὰ τῷ Δαυΐδ. Λέγει γὰρ περὶ αὐτοῦ· Ἡ γλωσσά μου κάλαμος γραμματέως οξυγράφου, ὡραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Ταύτην τὴν Ἐκκλησ σίαν ὁ Δαυΐδ νυμφοστολεῖ· αὐτὸς αὐτὴν καλλωπίζει, απ τὸς αὐτὴν νουθετεῖ, καὶ διδάσκει ὡς νυμφοστόλος, ή, ὡς ἔθος ἐστὶ λέγειν τοῖς ἀνθρώποις, παράνυμφος. Παραγ γέλλει τῇ νύμφη Βλέπε, τέκνον· "Ακουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου· καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου. Μὴ νομίσῃς ὅτι ἴση αὐτοῦ εἶ . "Ακουσον, θύγα τερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, καὶ ἐπιλάβου τοῦ λαοῦ σου· καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου· ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Κύριός σου καὶ προσκυνήσουσιν αὐτῷ θυγατέρες Τύρου ἐν δώροις. Εάν μου ἀκούσῃς, θύγατερ, Τὸ πρόσωπόν σου λιτανεύσουσιν οἱ πλούσιοι τοῦ λαοῦ τῆς γῆς. Ἔδει [610] λοιπὸν γραφῆναι, καὶ τὰ παρ' ἑκάστου αὐτῶν διδόμενα, δούλους καὶ παιδίσκας· παρὰ μὲν τοῦ Χριστοῦ, δούλους· παρὰ δὲ τῆς νύμφης, παιδίσκας· τοὺς δούλους δίδωσιν ὁ Χριστός· ἔρχονται Παῦλος καὶ Σιλουανὸς καὶ Τιμόθεος δοῦλοι Ἰησοῦ Χριστοῦ· ἀπαιτοῦσι καὶ τὰς παρὰ τῆς νύμφης παιδίσκας. Ο Δαυΐδ ὑπαγορεύει· Απενεχθήσονται τῷ βασιλεῖ παρθένοι ὀπίσω αὐτῆς, αἱ πλησίον αὐτῆς ἀπενεχθήσονταί σοι. Γίνεται ἡ γάτ μος· ἔρχεται ὁ Κύριος μυστικῶς ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας. Κανὰ δὲ ἑρμηνεύεται κτίσις Θεοῦ· κτίσις δὲ τοῦ Θεοῦ ἡ πᾶς κόσμος. Ωδε τους γάμους τελεῖ τοὺς πνευματικούς, ἔρχεται ἐν Κανὰ τῆς Γαλιλαίας, καὶ παραγίνεται ἐκεῖ πᾶς ὁ τῶν ἁγίων χορός· προσφέρουσι τῷ νυμφίῳ τὰ δώρα, ἕκαστος κατὰ τὴν οἰκείαν δύναμιν, ὡς ἐν γάμῳ, Ἀβραὰμ τὸν μόσχον, ἡ τούτου γυνή Σάββα τοὺς έγκρυ φίας, Ἰσαὰκ τὰ ξύλα, Ἰακὼν τοὺς ἐρίφους, Ἰωσή σιτοδοτεί, Μωϋσῆς λαμπαδουχεί, Ησαΐας ᾄδει, καὶ Δαυτό χορεύει. Καὶ ἐπειδὴ ἔδει καὶ γυναῖκες ἁγίας παρ' εἶναι εἰς τὸν τοιοῦτον γάμον, κἀκείνας ᾄδειν, ἔρχεται Ἐσθήρ, Ιουδήθ στολίζεται, καλλωπίζεται· καὶ Μαρία ἡ τοῦ Μωϋσέως ἀδελφὴ λαμβάνει τὸ τύμπανον, καὶ λέο γει· "Ασωμεν τῷ Κυρίῳ· ἐνδόξως γὰρ δεδόξασται. Καὶ ἐπειδὴ ἔδει ὡς ἐν γάμῳ τοιούτῳ καὶ ἐγγράφεσθαι ἐπαίνους, Παῦλος ἐπαινῶν τὸν γάμον λέγει· Τίμιος ὁ γάμος ἐν πᾶσι, καὶ ἡ κοίτη ἀμίαντος. Ὅτι δὲ περὶ Χριστοῦ λέγει καὶ τῆς Ἐκκλησίας, αὐτὸς ἑαυτὸν ἑρμη νευσάτω. Τί γάρ, φησί, γέγραπται; Ενεκεν τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα, καὶ προσκολληθήσεται τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, καὶ ἔσον- ται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. Τὸ μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστίν· ἐγὼ δὲ λέγω εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὴν Ἐκκλη σίαν. Ο οὖν ἐκεῖνος ἑρμηνεύει, ἡμεῖς μὴ ἀμφιβάλλω. μεν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν· ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, σὺν τῷ ἀνάρχω Πατρί, καὶ τῷ παναγίῳ καὶ ζωοποιῷ αὐτοῦ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. εὍτι ἴση αὐτοῦ εἶ. Sic unus codex recte. Savil. in textu ὅτι ἐπειδὴ αὐτῷ ἴση αὐτοῦ εἶ, quod in marg. emendal ότι ἐπ. αὐτῷ νύμφη εἰ, ίση α. εί. MONITUM Hanc homiliam inter ἀμφιβαλλόμενα, sen dubia opera conjecit Savilius. Ego autem prorsus spuria existimo. Est enim scriptor iste omnino strigosus, et perplexus. Interturbata series toto cælo distat a Chrysostomi stylo. Malesius in Savilii notis, p. 751, eundem putat esse scriptorem hujus homiliae, qu alfam spuriam de septem sigillis emisit. At illa est Severiani, ut suo loco dicetur; cujus dictio clarior, nec
Second witness · khazarzar edition
De turture seu de ecclesia sermo ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΤΡΥΓΟΝΑ Ἤτοι εἰς τὴν Ἐκκλησίαν. 55.599 αʹ. Ἡ τρυγὼν ἡ φιλέρημος, ὅτε ἐν ὕλαις συγκοιταζομένη καλεῖ τὸν ὁμόζυγον, γοεραῖς κολακείαις τὰς κοιλάδας δονήσασα, καὶ τὸν ἑαυτῆς ἄῤῥενα παρ' ὕδασι νεμόμενον θέλξασα, καὶ τοῦτον πετάσασα παραινεῖ ταχεῖαν τὴν πτῆσιν ποιήσασθαι· ὁμοφώνῳ δὲ γνώμῃ ἐπὶ τῶν στερεμνίων πρέμνων τὴν καλιὰν αὐτῶν πήξασαι καὶ ἀφόβως ἐπωάζουσι, καὶ τοὺς νεοττοὺς ἑαυτῶν ἐκεῖθεν πετάζουσι. Φασί τινες τὴν τρυγόνα φίλανδρον εἶναι καὶ φίλαγνον· ὥστε κἂν συμβῇ τὸν ταύτης ἄῤῥενα ὑπὸ ἀετοῦ ἀναλωθῆναι, ἢ ὑπὸ ἰξευτοῦ θηρευθῆναι, ταύτην ἑτέρῳ ἀνδρὶ μὴ ἐπιμίγνυσθαι, ἀλλ' αὐτὸν ποθεῖν, αὐτὸν ἀναμένειν, καὶ τῇ τούτου μνήμῃ συναποθνήσκειν. Ἀκούσατε, γυναῖκες, οἵα σωφροσύνη ἐν ὀρνέοις εὑρίσκεται. Ὅσοι τοίνυν τὴν μορφὴν τῆς τρυγόνος ἐν ὄψει φέρετε, τὴν ταύτης σωφροσύνην μιμήσασθε. Τοιαύτη ἐστὶν ἡ πάνσεμνος Ἐκκλησία. Τοῦ γὰρ ἀνδρὸς αὐτῆς Χριστοῦ σταυρωθέντος καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀνελθόντος, ἑτέρῳ ἀνδρὶ οὐκ ἐπιμίγνυται· ἀλλ' αὐτὸν ποθεῖ, αὐτὸν ἀναμένει, καὶ τῇ τούτου μνήμῃ συναποθνήσκει. Ἀλλ' ἵνα μὴ δόξωμεν, ἀγαπητοὶ, ἔξωθεν εἶναι τῶν Γραφῶν μνημονεύσαντες τρυγόνος, φέρε αὐτῶν τῶν Γραφῶν μνημονεύσωμεν. Μαρτυρεῖ ὁ Δαυῒδ ὁ μακάριος, καὶ κελαδεῖ λέγων· Καὶ γὰρ στρουθίον εὗρεν ἑαυτῷ οἰκίαν, καὶ τρυγὼν νοσσιὰν ἑαυτῇ, οὗ θήσει τὰ νόσσια ἑαυτῆς. Καὶ ποῖον λέγει στρουθίον; Ἦ πάντως τὸν ἄνθρωπον· Ἡ γὰρ ψυχὴ ἡμῶν, ὡς στρουθίον, ἐῤῥύσθη ἐκ τῆς παγίδος τῶν θηρευόντων. Ὁ δέ γε Κύριος βουλόμενος δεῖξαι τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, πόσον ἄλλων ἐν ἁγιωσύνῃ διαφέρουσι, λέγει πρὸς αὐτούς· Μὴ φοβεῖσθε· πολλῶν στρουθίων διαφέρετε ὑμεῖς. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Σολομὼν ἐβόα λέγων· Ἵνα σώζῃ, ὥσπερ δορκὰς ἐκ βρόχων, καὶ ὥσπερ ὄρνεον ἐκ παγίδος. Καὶ πάλιν ἡ θεία φωνή· Ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινάπιος, ὃν λαβὼν ἄνθρωπος ἔσπειρεν ἐν τῷ ἰδίῳ ἀγρῷ· ὃ μικρότερον μέν ἐστι πάντων τῶν σπερμάτων· ὅταν δὲ αὐξηθῇ, γίνεται μεῖζον πάντων τῶν λαχάνων, ὥστε ἐλθεῖν πάντα τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ κατασκηνοῦν ἐν τοῖς κλάδοις αὐτοῦ. Καὶ γὰρ ἐνταῦθα τὰ πολυαρίθμητα γένη τῶν ἀνθρώπων ὀρνέοις παρείκασε. Καὶ γὰρ στρουθίον εὗρεν ἑαυτῷ οἰκίαν, καὶ τρυγὼν νοσσιὰν ἑαυτῇ, οὗ θήσει τὰ νόσσια ἑαυτῆς. Τρυγόνι παρείκασε τὴν πάνσεμνον Ἐκκλησίαν διὰ τὰ ποικίλα τῆς σοφίας χαρίσματα. Ὅτι δὲ πεποίκιλται ἡ Ἐκκλησία, ἔστι τοῦ Δαυῒδ ἀκοῦσαι λέγοντος· Πᾶσα ἡ δόξα τῆς θυγατρὸς τοῦ βασιλέως ἔσωθεν ἐν κροσσωτοῖς χρυσοῖς περιβεβλημένη, πεποικιλμένη. Καὶ γὰρ στρουθίον εὗρεν ἑαυτῷ οἰκίαν, καὶ τρυγὼν νοσσιὰν ἑαυτῇ, οὗ θήσει τὰ νόσσια ἑαυτῆς· τουτέστιν, ὑπὸ τοὺς στερεμνίους κλάδους τοῦ σταυροῦ ἐκτρέφουσα τὰ νεοφώτιστα τέκνα. Ταύτης δὲ τῆς τρυγόνος μέμνηται καὶ Ἱερεμίας λέγων· Τρυγὼν καὶ χελιδὼν ἀγροῦ, στρουθία καὶ τέττιγες ἔγνωσαν καιρὸν εἰσόδου αὐτῶν, τρυγόνα λέγων τὴν πάνσεμνον Ἐκκλησίαν, χελιδόνα τὸν φιλάνθρωπον Ἰωάννην, τέττιγα τὸν εὔλαλον Παῦλον, τὸν τῆς Ἐκκλησίας αὐλόν. Περὶ ταύτης τῆς τρυγόνος ἐντέλλεται ὁ Κύριος τῷ Ἀβραάμ· Λάβε μοι δάμαλιν τριετίζουσαν, καὶ κριὸν τριετίζοντα, καὶ αἶγα τριετίζουσαν, καὶ περιστερὰν, καὶ τρυγόνα. Ταύτης τῆς τρυγόνος μέμνηται καὶ ἐν τοῖς Ἄσμασι τῶν ᾀσμάτων ἡ Γραφὴ λέγουσα· Φωνὴ τῆς τρυγόνος ἠκούσθη ἐν τῇ γῇ ἡμῶν. Ἡ φωνὴ τῆς τρυγόνος ταύτης, τὸ οὐράνιον ἔαρ τὸν Χριστὸν οὐρανόθεν παραγίνεσθαι, ἡμῖν σημαίνει. Ἡ φωνὴ τῆς τρυγόνος ἠκούσθη ἐν τῇ γῇ ἡμῶν
σήμερον. Ἀλλ' ἀκούσωμεν τὴν φωνὴν τῆς τρυγόνος ταύτης, ποῖα μέλη κελαδεῖ. Μέλαινά εἰμι καὶ καλὴ, θυγατέρες Ἱερουσαλήμ. Μὴ ἐμβλέψητέ με, ὅτι ἐγὼ μεμελανωμένη εἰμὶ, ὅτι παρέβλεψέ με ὁ ἥλιος. Μέλαινά εἰμι καὶ καλή· μέλαινα, διὰ τὴν προτέραν παράβασιν, καλὴ, διὰ τὴν ταχεῖαν μετάνοιαν· μέλαινα, διὰ τὸ ἐν τῷ πταίσματι πένθος, καλὴ, διὰ τὸ ἐν τῷ βαπτίσματι φέγγος. Μέλαινά 55.600 εἰμι καὶ καλὴ, θυγατέρες Ἱερουσαλήμ. Θυγατέρας λέγει τῆς Ἱερουσαλὴμ τὰς ἁγίας τῶν πατέρων ψυχάς. Μέλαινά εἰμι καὶ καλὴ, ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησία. Μὴ βλέψητε ὑμεῖς, αἱ ἅγιαι ψυχαὶ, μὴ ἐμβλέψητε εἰς ἐμὲ, ὅτι ἐγώ εἰμι μεμελανωμένη, ὅτι παρέβλεψέ με ὁ ἥλιος τῆς δικαιοσύνης, διὰ τὴν προτέραν μου πλάνην. Ποῖος ἥλιος παρέβλεψεν αὐτήν; Οὐ πάντως περὶ οὗ λέγει ἐν τῷ Ἐκκλησιαστῇ, Ἀνατέλλει ὁ ἥλιος, καὶ δύνει ὁ ἥλιος, καὶ εἰς τὸν τόπον αὐτοῦ ἕλκει. Ἀνατέλλει γὰρ ἡμῖν ὁ ἥλιος τῆς δικαιοσύνης, Χριστὸς ἐκ Μαρίας, τὸ κατὰ σάρκα· ἀνατολὴ ὄνομα αὐτῷ· ἔδυνε πάλιν, ὅτε ἐπὶ τοῦ σταυροῦ καὶ εἰς τὰ καταχθόνια κατῆλθεν. Ἀνατέλλει ὁ ἥλιος, καὶ δύνει ὁ ἥλιος, καὶ εἰς τὸν τόπον αὐτοῦ ἕλκει. Ὅτε εἰς οὐρανοὺς ἀνῆλθε, τότε ἡμᾶς εἷλκεν. Ὅταν γὰρ ὑψωθῶ, τότε πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν. Περὶ τούτου τοῦ ἡλίου τῆς δικαιοσύνης καὶ Ἡσαΐας φθέγγεται λέγων· Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἀνατελεῖ ὁ ἥλιος τῆς δικαιοσύνης, καὶ ἴασις ἐν ταῖς πτέρυξιν αὐτοῦ. Ἐλθόντος γὰρ τοῦ ἡλίου τῆς δικαιοσύνης Χριστοῦ, ἡ αἱμοῤῥοοῦσα ἁψαμένη τοῦ πτερυγίου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ, τὰς πηγὰς τῶν αἱμάτων ἐξήρανε. Μέλαινά εἰμι καὶ καλὴ, θυγατέρες Ἱερουσαλήμ. Εἴ τίς ἐστιν ἐνθάδε ἑστηκυῖα ψυχὴ ἁμαρτίᾳ μεμελανωμένη, μὴ φοβείσθω· μόνον μετανοείτω, καὶ λεγέτω· Μέλαινά εἰμι καὶ καλή. Εἰ καὶ πρὸς ἐσχάτην ἀναπνοὴν τυγχάνει εἰ καὶ πρὸς ἑσπέραν ὥρα ἐστὶ, μὴ φοβείσθω· μετανοείτω μετὰ κλαυθμοῦ. Τὸ γὰρ ἑσπέρας αὐλισθήσεται κλαυθμὸς, καὶ εἰς τὸ πρωῒ ἀγαλλίασις. Μίμησαι Ἐζεκίαν τὸν βασιλέα, ὃς ἀῤῥωστίᾳ ὑποπεσὼν κατέκειτο ἐπὶ κλίνης· ἀκούσας δὲ Ἡσαΐου λέγοντος πρὸς αὐτόν· Τάξαι περὶ τοῦ οἴκου σου· μέλλεις γὰρ σὺ τελευτᾷν, καὶ οὐ ζήσῃ· στραφεὶς πρὸς τὸν τοῖχον, δάκρυσι μετανοίας τὴν κλίνην ἐδρόσιζε, τὸν ἥλιον ἐνεπόδιζε, καὶ πεντεκαιδεκαετῆ ζωῆς χρόνον παραχρῆμα ἐλάμβανεν. βʹ. Εἴ τίς ἐστιν ἐνταῦθα κατηχούμενος, μετανοείτω, προσερχέσθω τῷ Θεῷ, τῷ ὕδατι βαπτιζέσθω, τῷ βλέμματι φωτιζέσθω. Εἴ τίς ἐστιν ἐνθάδε πιστὸς ἁμαρτήσας, τῷ ὕδατι τῶν δακρύων τὸ σῶμα λουέτω, καὶ τῷ ἐλαίῳ τῆς εὐποιίας τὴν ψυχὴν λαμπρυνέτω. Ἐὰν οὕτω σεαυτὸν καλλωπίσῃς, ἐὰν τοῖς κατορθώμασιν αὐτὴν ὡραΐσῃς, ἐρᾷ σου ὁ θεῖος λόγος, ἅπτεταί σου τῆς διανοίας, πρὸς πόθον Θεοῦ ἐξέλκει· λέγεις καὶ σὺ, Οἴ μοι, τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ· καθάπερ γὰρ βέλει τῇ ἀγάπῃ τιτρώσκονται αἱ τῶν ἁγίων ψυχαί. Θέλεις ἀκοῦσαι αὐτοῦ τοῦ βέλους λαλοῦντος; Ἀνάγνωθι τὸν Ἡσαΐαν, καὶ ἐν αὐτῷ εὑρήσεις πῶς λαλεῖ τὸ βέλος· Καὶ ἔθηκέ με ὡς βέλος ἐκλεκτὸν, ὁ Θεὸς Λόγος λέγει, καὶ ἐν τῇ φαρέτρᾳ αὐτοῦ ἔκρυψέ με. Τούτῳ τῷ βέλει τρωθεὶς Ἱερεμίας ἔλεγε πρὸς αὐτόν· Ἐγὼ δὲ οὐκ ἐκοπίασα κατακολουθῶν ὀπίσω σου, καὶ ἡμέραν ἀνθρώπου οὐκ ἐπεθύμησα. Τούτῳ τῷ βέλει τὴν διάνοιαν τρωθεὶς Δαυῒδ ἔλεγε πρὸς αὐτόν· Ἐκολλήθη ἡ ψυχή μου ὀπίσω σου, ἐμοῦ δὲ ἀντελάβετο ἡ δεξιά σου. Τούτῳ τῷ βέλει τρωθεὶς ὁ Πέτρος ἔλεγε τῷ Χριστῷ· Κύριε, σὺ οἶδας ὅτι φιλῶ σε. Τούτῳ τῷ βέλει τρωθεὶς ὁ Παῦλος καὶ συνδεθεὶς Χριστῷ, ἔλεγε· Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ; Τούτῳ τῷ βέλει τρωθεῖσα ἡ πάνσεμνος Ἐκκλησία ἔλεγεν· Οἴμοι, τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ. Ὢ στεναγμὸς ἐκ μέσου τῆς καρδίας βλυστάνων φιλόχριστα νάματα· ὢ στεναγμὸς, τὸν οὐράνιον νυμφίον Χριστὸν πρὸς ἑαυτὴν ἐπισπωμένη. Διὰ τοῦτο αὐτὴ λέγει· Φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ. Μεμνήστευμαι τῷ οὐρανίῳ νυμφίῳ διὰ νόμου καὶ τῶν προφητῶν. Ἐγὼ ἡ Ἐκκλησία
ἡ ἐξ ἐθνῶν μεμνηστευμένη οὐκ ἔτι βούλομαι διὰ Μωϋσέως, ἢ διὰ Ἡσαΐου, ἢ διὰ Ἱερεμίου καὶ τῶν λοιπῶν προφητῶν, ἀλλ' αὐτὸς ἐλθέτω· βούλομαι στόμα πρὸς στόμα λαλῆσαι αὐτῷ· αὐτὸς ἡκέτω, Φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ. Ἀκούω Ἱερεμίου λέγοντος περὶ αὐτοῦ· 55.601 Βαθεῖα ἡ καρδία αὐτοῦ παρὰ πάντας, καὶ ἄνθρωπός ἐστι, καὶ τίς γνώσεται αὐτόν; Αὐτὸν ποθῶ, αὐτὸν ἱκετεύω. Φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ. Ἀκούω τοῦ Ἀμῶς λέγοντος· Ἰδοὺ ἄνθρωποςἑστὼς ἐπὶ τείχους ἀδαμαντίνου, καὶ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ ἀδάμας. Αὐτὸν ζητῶ, ἡκέτω, φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ. Καὶ ὥσπερ γυνὴ φίλανδρος, ἀπόντος τοῦ ἀνδρὸς, παρακύπτουσα διὰ θυρίδων αὐτὸν περιβλέπεται, αὐτὸν περισκοπεῖ, καὶ κατὰ τὴν γῆν, καὶ κατὰ τὴν θάλασσαν· κἂν ἴδῃ πλοῖον ἐρχόμενον, ἐκεῖ τὸν ἑαυτῆς ἄνδρα φαντάζεται· κἂν ἴδῃ ὁδοιπόρους ἐρχομένους πόῤῥωθεν, ἐκεῖ τὸν ἑαυτῆς ἄνδρα λογίζεται εἶναι· πολλάκις γὰρ αὐτοῖς συναντήσασα ἐπερωτᾷ περὶ τοῦ ἰδίου ἀνδρός· Εἴπατέ μοι, ποῦ αὐτὸν ἐάσατε, ἐν ποίᾳ πόλει ἢ κώμῃ, τί λέγοντα, ἢ τί ποιοῦντα, ἢ πότε ἐρχόμενον; γʹ. Τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἡ πάνσεμνος Ἐκκλησία φιλήματι ἁγίῳ καὶ ἀγάπῃ συνεχομένη, πάντας τοὺς προφήτας ἐπερωτᾷ λέγουσα· Ἴδετε αὐτόν; ἆρα ἔρχεται; ἆρα οὐκ ἔρχεται; ἆρα ἐν οὐρανῷ ἐστιν; ἆρα τὰ ἀπλάνητα πρόβατα τὰ ἐνενηκονταεννέα ἐν οὐρανῷ νέμει, καὶ οὐκ ἔρχεται πρὸς τὸ πεπλανημένον πρόβατον; Εἴπατέ μοι, ποῦ ποιμαίνει, ποῦ κοιτάζει, ὃν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου; Ἐπερωτώμενοι δὲ οἱ προφῆται, δι' ἑνὸς φθέγγονται Ἡσαΐου, καὶ λέγουσι· Εἴδομεν αὐτόν· ἀλλ' εἰ ἐκεῖνον ἐκδέχῃ, εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν οὔτε τὸ εἶδος αὐτοῦ, οὔτε τὸ κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον καὶ ἐκλεῖπον παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Ἀποκρίνεται ἡ πάνσεμνος νύμφη Ἐκκλησία· ἐκεῖνός ἐστιν, αὐτὸν ποθῶ, αὐτὸν ζητῶ, ἱκετεύω, Φιλησάτω με ἀπὸ φιλημάτων στόματος αὐτοῦ. Ἀποκρίνεται πρὸς αὐτὴν Ἡσαΐας· Εἰ αὐτός ἐστιν, ἔρχεται, καὶ μετὰ ἰσχύος πολλῆς ἔρχεται. Κύριος, Κύριος ἔρχεται, καὶ ὁ βραχίων αὐτοῦ μετὰ κυρίας. Ἰδοὺ ὁ μισθὸς αὐτοῦ, καὶ τὸ Ἔργον αὐτοῦ ἐναντίον αὐτοῦ· καὶ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ συνάξει ἄρνας, καὶ τὰς ἐν γαστρὶ ἐχούσας παρακαλέσει. Ἀκούει αὐτὴ, ὅτι ἀκριβῶς τὰ περὶ αὐτοῦ διηγεῖται Ἡσαΐας καὶ λέγει αὐτὸν ποιμένα· Ὡς ποιμὴν ποιμανεῖ τὸ ποίμνιον αὐτοῦ, καὶ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ συνάξει ἄρνας, καὶ τὰς ἐν γαστρὶ ἐχούσας παρακαλέσει· καὶ λέγει αὐτῷ· Ποῦ ποιμαίνει, ποῦ κοιτάζει, ὃν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μου; Πέμπει αὐτὴν Ἡσαΐας πρὸς Ἰωάννην, καὶ λέγει αὐτῇ Ἰωάννης· Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· Ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ. Ἀπέρχεται εἰς τὴν ἔρημον πρὸς Ἰωάννην, κρατεῖ αὐτὸν, ἐπερωτᾷ· Εἰπέ μοι, εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστός; Ἀποκρίνεται Ἰωάννης· Οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστός. Καὶ λέγει πάλιν αὐτὴ πρὸς αὐτόν· Εἰ οὐκ εἶ ὁ Χριστὸς, διὰ τί βαπτίζεις; Ἀπεκρίνατο πάλιν ἐκεῖνος· Οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστός· Ὀπίσω μου ἔρχεται, ἰσχυρότερός μού ἐστιν· οὗ οὐκ εἰμὶ ἄξιος τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτοῦ λῦσαι. Ἔτι βραδύναντος αὐτοῦ, ἔλεγεν αὐτή· Οἴμοι, τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ. Πάλιν πρὸς αὐτὴν Ἰωάννης· Μὴ στέναζε, παῦσαι, μόνον ἐπίσχες ὀλίγον. Θεωρεῖ Ἰωάννης προσερχόμενον τὸν Κύριον, καὶ λέγει αὐτῇ· Παῦσαι, μηκέτι στέναζε. Πόῤῥωθεν ὑποδεικνύει, τὸν δάκτυλον ἐκτείνας, καὶ λέγει· Ἴδε, ὃν ζητεῖς· Ἴδε, ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Ἀκούσασα αὕτη ἀμνὸν παρὰ Ἰωάννου, καὶ ποιμένα παρὰ Ἡσαΐου, ἀμφιβάλλει λέγουσα ἐν ἑαυτῇ· Τίνι ἄρα πιστεύσω; ἆρα τούτῳ πιστεύσω, ἢ Ἠσαΐᾳ; Θεωρεῖ ὁ Δεσπότης, ὅτι ἀμφέβαλλε· κράζει καὶ λέγει· Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός· λύει αὐτῆς τὴν ἀμφιβολίαν ἐκ τοῦ ῥήματος. Προσέρχεται ἐκείνη τῷ νυμφίῳ, περιπτύσσεται αὐτὸν, καὶ φιλεῖ αὐτόν. Καὶ πληροῦται τὸ ἐν τῷ Δαυῒδ γεγραμμένον· Ἔλεος καὶ ἀλή 55.602 θεια συνήντησαν,
δικαιοσύνη καὶ εἰρήνη κατεφίλησαν. Ἵνα δὲ ἐντελέστερον μάθωμεν, ὅτι νύμφη τῷ νυμφίῳ συνήφθη, καὶ γάμος ἐγένετο πνευματικὸς, καὶ αὐλὸς ἐκθαλάμιος· ᾄδει αὐτὸν ὁ Ἰωάννης, καὶ λέγει· Ὁ ἔχων τὴν νύμφην, νυμφίος ἐστίν· ὁ δὲ φίλος τοῦ νυμφίου, ἑστὼς καὶ ἀκούων τὴν φωνὴν αὐτοῦ, χαρὰν χαίρει διὰ τὴν φωνὴν τοῦ νυμφίου. Ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι. Χρεία ἦν ὡς ἐν γάμῳ καὶ δῶρα γράφεσθαι τῇ νύμφῃ· ἔδει χάρτην ζητηθῆναι, καὶ γραφέα, καὶ κάλαμον. Ὁ χάρτης παρὰ Ἡσαΐου εὑρίσκεται. Ἐπιτάσσει τῷ γραφεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ λέγει· Λάβε μοι τόμον καινὸν, μέγαν, καὶ γράψον εἰς αὐτὸν γραφίδι ἀνθρώπου. Ἐζητεῖτο ὁ κάλαμος, εὑρέθη παρὰ τῷ Δαυΐδ. Λέγει γὰρ περὶ αὐτοῦ· Ἡ γλῶσσά μου κάλαμος γραμματέως ὀξυγράφου, ὡραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Ταύτην τὴν Ἐκκλησίαν ὁ Δαυῒδ νυμφοστολεῖ· αὐτὸς αὐτὴν καλλωπίζει, αὐτὸς αὐτὴν νουθετεῖ, καὶ διδάσκει ὡς νυμφοστόλος, ἢ, ὡς ἔθος ἐστὶ λέγειν τοῖς ἀνθρώποις, παράνυμφος. Παραγγέλλει τῇ νύμφῃ· Βλέπε, τέκνον· Ἄκουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου· καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου. Μὴ νομίσῃς ὅτι ἴση αὐτοῦ εἶ. Ἄκουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου· καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου· ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Κύριός σου· καὶ προσκυνήσουσιν αὐτῷ θυγατέρες Τύρου ἐν δώροις. Ἐάν μου ἀκούσῃς, θύγατερ, Τὸ πρόσωπόν σου λιτανεύσουσιν οἱ πλούσιοι τοῦ λαοῦ τῆς γῆς. Ἔδει λοιπὸν γραφῆναι, καὶ τὰ παρ' ἑκάστου αὐτῶν διδόμενα, δούλους καὶ παιδίσκας· παρὰ μὲν τοῦ Χριστοῦ, δούλους· παρὰ δὲ τῆς νύμφης, παιδίσκας· τοὺς δούλους δίδωσιν ὁ Χριστός· ἔρχονται Παῦλος καὶ Σιλουανὸς καὶ Τιμόθεος δοῦλοι Ἰησοῦ Χριστοῦ· ἀπαιτοῦσι καὶ τὰς παρὰ τῆς νύμφης παιδίσκας. Ὁ Δαυῒδ ὑπαγορεύει· Ἀπενεχθήσονται τῷ βασιλεῖ παρθένοι ὀπίσω αὐτῆς, αἱ πλησίον αὐτῆς ἀπενεχθήσονταί σοι. Γίνεται ὁ γάμος· ἔρχεται ὁ Κύριος μυστικῶς ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας. Κανᾶ δὲ ἑρμηνεύεται κτίσις Θεοῦ· κτίσις δὲ τοῦ Θεοῦ ὁ πᾶς κόσμος. Ὧδε τοὺς γάμους τελεῖ τοὺς πνευματικοὺς, ἔρχεται ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας, καὶ παραγίνεται ἐκεῖ πᾶς ὁ τῶν ἁγίων χορός· προσφέρουσι τῷ νυμφίῳ τὰ δῶρα, ἕκαστος κατὰ τὴν οἰκείαν δύναμιν, ὡς ἐν γάμῳ, Ἀβραὰμ τὸν μόσχον, ἡ τούτου γυνὴ Σάῤῥα τοὺς ἐγκρυφίας, Ἰσαὰκ τὰ ξύλα, Ἰακὼβ τοὺς ἐρίφους, Ἰωσὴφ σιτοδοτεῖ, Μωϋσῆς λαμπαδουχεῖ, Ἡσαΐας ᾄδει, καὶ Δαυῒδ χορεύει. Καὶ ἐπειδὴ ἔδει καὶ γυναῖκας ἁγίας παρεῖναι εἰς τὸν τοιοῦτον γάμον, κἀκείνας ᾄδειν, ἔρχεται Ἐσθὴρ, Ἰουδὴθ στολίζεται, καλλωπίζεται· καὶ Μαρία ἡ τοῦ Μωϋσέως ἀδελφὴ λαμβάνει τὸ τύμπανον, καὶ λέγει· Ἄσωμεν τῷ Κυρίῳ· ἐνδόξως γὰρ δεδόξασται. Καὶ ἐπειδὴ ἔδει ὡς ἐν γάμῳ τοιούτῳ καὶ ἐγγράφεσθαι ἐπαίνους, Παῦλος ἐπαινῶν τὸν γάμον λέγει· Τίμιος ὁ γάμος ἐν πᾶσι, καὶ ἡ κοίτη ἀμίαντος. Ὅτι δὲ περὶ Χριστοῦ λέγει καὶ τῆς Ἐκκλησίας, αὐτὸς ἑαυτὸν ἑρμηνευσάτω· Τί γὰρ, φησὶ, γέγραπται; Ἕνεκεν τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα, καὶ προσκολληθήσεται τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. Τὸ μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστίν· ἐγὼ δὲ λέγω εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν. Ὃ οὖν ἐκεῖνος ἑρμηνεύει, ἡμεῖς μὴ ἀμφιβάλλωμεν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν· ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, σὺν τῷ ἀνάρχῳ Πατρὶ, καὶ τῷ παναγίῳ καὶ ζωοποιῷ αὐτοῦ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Continue reading PG 55: In Psalmum 94 Sp. →≣ entire volume