Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
Monitum ad homiliam sequentem (editorial preface
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 55:611〔Editorial preface, from the Migne page scan (OCR)〕
MONITUM [] In hac homilia multa sunt, quæ in homilia item de ficu arefacta habentur, cujus initium dóðæðµd; ópíʊv † dévôpov. Quam homiliam inter spuria edidit Fronto Ducæus T. 6, p. , quamque nos infra suo loco prælo subjici curabimus. Hinc autem auguratur Savilius eumdem fuisse utriusque homiliæ auctorem. In hac, inquit (a), pleraque sunt, quæ in proxime præcedenti leguntur. Unde fortasse idem fuit utriusque auctor : ut certe in hisce tam ¿µqibaldoµévois, quam voðsvoµévois multa sunt, quæ cum a Chrysostomi IN DICTUM NONAGEBIMI SECUNDI PSALMI, ELEVAVERUNT FLUMIN▲ voces SUAS (v. 3) : AC DE SERVATORE IN MARI AMBULANTE, DE QUINQUE PANIBUS ET DUOBUS PISCIBUS, DEQUE PRIMO- RUM PARENTUM TRANSGRESSIONE. Evangelio secundum Matthæum occasionem accipien- tes, circa maris tempestatem, Domini miraculum, et apostolorum pusilluin animum opportune dicamus illud prophetæ : Elevaverunt flumina, Domine, eleva- verunt flumina voces suas, a vocibus aquarum multa- rum : mirabiles elationes maris. Quænam elationes maris, nisi Domini miraculum, quia nutu solo marc furens in tranquillitatem vertit? Quænam vero flu- mina in mari elevaverunt voces suas, nisi plane disci- puli Domini? Flumina quippe sunt apostoli, utpote ex perenni fonte Christi manantes, secundum illad di- ctun: Qui credit in me, flumina de ventre ejus fluent aquæ vivæ (Joan. 7. ). Et Dominus quidem mira- cuta patrare non cessabat; apostoli vero justitia non abscedebant in mari fluctibus jactati. Dominum enim quarta custodia noctis supra dorsa maris ambulantem conspicientes, existimarunt phantasma esse. Quale phantasma? Ancilla (a) Dominum agnovit, discipuli Dominum non agnoverunt? Cum talia haberent mira- (a) Ancillam hic et infra mare vocat, quia bilerse est lo minini generis. 3. , ). Promisenam populi turbam dicit. Exsiliit (4) In notis t. 8, col. , . 1. Ex iis quæ nunc obiter nobis lecta sunt ex SPURIA. Gur ex Jerusalem? Quia inde cœpit adventus Spiritus: apostoli enim Jerosolymis acceperint Spiritum sanctum; indeque per apostolos progressus est in terminos or- bis. Egredietur ergo aqua viva ex Jerusalem. Dimidium ejus in mare primum, et dimidium ejus in mare ultimum (Zach..8). Quid erat, In mare primum, et, In mare ulti- mum? Num fabulas narrat Scriptura? Veritatem prædi- cat, mysterium interpretatur, virtutes revelat. Egredie- tur aqua viva. Aspice rem miram. Non dicat, Fluvius, sed primo, Aqua. Semper enim gratia a parvis incipiens, in inagna multiplicatur. Egredietur aqua viva ex Jeru- salem. Dimidium ejus in mare primum, et dimidium ejus in mare ultimum. Mare prinium vocat prima climata terræ habitata ab oriente. Nam Adami genus illic pri- mo floruit: deinde in occidentem pervasit, et terram implevit. Mare ergo primum vocal prima climata ter- ræ, que habitata fuere: mare ultimum, extrema oc- cidentis: quod mare et orientem implet, et occiden- tem honorat. Cogita ergo mysterium, quod irrident heretici, Spiritum sanctum contumelia afficientes, et in dominicam virtutem domestici ordinem inducentes. Fugiamus malitiam, fugiamus hæreticam blasphe- miam, fugiamus pravorum operum exercitium. Argu- mentum fidei est beneficentia, argumentum fidei hu- manitas. Miserare pauperes. Eme, et accipe: non enim potes id quod non seminas metere. Quomodo dicis Deo: Condona mihi? Qui non das, cur petis? quod non facis, quomodo accipis? Recordare igitur verbo- rum tuorum in paupertate. Cum pauper eras, petens tibus pauperibus dicebas: Vellem habere et dare. Cum pauper eras, dicebas, Quis mihi dederit? et erogabo: vellem dare, novit Deus voluntatem. Sape Deus hu- jusmodi animum exercens, el per ipsa opera redar- guens, ipsum divitiis locupletat: neque ultra ipse se- metipsum judicat: sed priorum verborum obliviscitur. Unusquisque erim vere ex verbis suis judicatur. Do- nec non súmus judices, dicimus: Ego si essem judex, sic agerem ego si judex essem, hoc et hoc statue- rem. In tribunal inductus es, exhibe promissionem. Cum esses pauper, pollicebaris ele
PG 55:615ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟ, Δεῦτε, ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ. Ἐγείρει τὸν ὁπλίτην πρὸς πόλεμον ἡ τῆς σάλπιγγος βοὴ, καὶ τοῦτον ἕτοιμον πρὸς μάχην τοῖς πολεμίοις παρ-ίστησιν· καὶ ναύτας παρ’ ὅρμον βαίνειν ἐπὶ νηὸς ἡ τοῦ χειμῶνος ἔκβασις κατηνάγκασεν. Καὶ ἡμᾶς ὁ μελῳδὸς Δαυὶ̈δ διὰ τῆς πυκτίδος πανηγυρικὸν ἠχήσας μέλος, ἐπὶ τὴν πνευματικὴν ταύτην εὐωχίαν ἤγαγε σήμερον. Τί γάρ
615 SPURIA. comede fructum tibi per invidiam vetitum : In qua- cumque enim die comederis, aperientur oculi tui, et ēris sicut Deus sciens bonum et malum (Gen. 3. 5)? Quid fecisti, mulier? Cæcus factus sum, nec video. Matum feci, bonum abscessit. Ut radius laboro, non ut Deus poteus sum. Abi, mulier, non novi que sis. Antequam tecum copuler, solutionem quæro : non fero laborem. Tu sine cura es, nec sentis dolorem. Cum instabit partus, tune recordaberis. Abi, intolerabilium malo- rum conciliatrix mihi fuisti, mulier; terram colere jussus sum, et in sudore vultus panem comedere : terra jussa est mihi spinas et tribulos germinare. Hanc divinitus sententiam accepi. Quid faciam ? quandonam ligonem endam? quandonam aratrum parabo? quindo taurum jugo obsequi decebo? quando tabulas excitabo? quando semen jaciam? quando spicam exspectabo ? quando falcem acuam? quando manipulum colligam? quando plaustrum onustum reddam ? quando aream pnrgabo? quando tribulam imprimam? quando ven- tilabrum compingam? quando panem adornabo? quando placentas coquain ? Dolorem non fero. Post quantos labores et sudores panem edo? Vide quan'0+, rum mihi causa malorum fuisti, mulier que vita ap- pellaris, et mors esse deprehenderis. Vere mortis conciliatrix mulier, ex illo ad hoc usque tempus. Ac ne contra me hæc dicentem seditionem moveat mu- lierum coetus; ad crimen solvendum paratus sum, si id admittere velint. Ne mihi succenseant, sed Christt- fero Panlo si hunc contumeliis excipere audeant, in : hunc contumelias proferant. Nos ut ejus discipuli, ipsius verba docenius, non nova ex nobis proferimus. Audiant Paulum voce nostra clamantem: Despondi enim vos uni viro, virginem castam exhibere Christo. Ti- meo ceste ne serpens ut Evam decepit, vos quoque deci- piat (2. Cor. 11. 2. 3). Viden' non virum supplanta- tum, sed mulierem deceptam fuisse? Quænam decepta est? quænam cum serpente collusit? Mulier os serpen- tis habens et virus ejaculans. Quænam cum serpente collasit? Quae illusiones meditatur. Nemo erat in pa- radiso præter illam et virum ejus : illa vero nequo aliud quidpiam metuens, circuibat erraus et vagans, 6H ubinam concubitorem reperiret quærens, ante nuptia- lem copulam, adulterum semen cogitans. Si cum viro mansisset, non accessisset serpens ad serpentem. Procul viro ipsam reperit, et inescavit. Mulier enim quæ cum legitimo virò semper versatur, corruptionem non sustinet, non superatur, adulterium non perpe - trat : semoto autem viro, etiamsi cum angelis verse- tur, facile labitur. Ubinam nefaria meditantur et perpetrant mulieres a legitimis viris semotæ, nisi in martyriis, orationis obtentu; cum adulteris juncke, ipsosque martyres nihili facientes ? Supe enim per martyres jurani se nefaria gesta non patraturas esse. O quot malorum magistra fuit Eva, bonorum operum pernicies! Ac ommes quidem mulieres, quæ continen- tiam amant, viriles vocantur. Magnum quippe discri- men est inter mulieres, ut inter viros, et inter an- gelos: et quotquot mulieres castitatem amant, cầ virginem sequuntur, Susannam diligunt, Saram am- plectuntur, Rebeccam circumplectuntur. Quæcumque vero extra castitatem versantur, ut Eva in crrorem adducuntur, ut Ægyptia calumniantur, ut Dalida abradunt, ut Jezabel divinos homines interficiunt. Universalis est sermo, non speciale ænigma. Ne rur- sum quidam athei dicta recentiore modo accipientes, incipiant aures mordere, in cogitationes diversas nos allicientes. Horum nullam habemus rationem. Apo- stolicus est sermo. Propter Evam ænigma datur. Ideo in annua periodo eadem ipsa repetimus, dictorum testem divinum Paulum in medium adducentes, qui ait: Despondi enim vos uni viro, virginem castam exhi- bere Christo (2. Cor. 11. 2). Ne serpens sicut Evam decepit, Adami uxorem delicti causam, [sic et vos decipiat. Et iterum idem Apostolus ait: Adam non est seductus, mulier autem ejus Eva seducta in prævari- catione fuit: salvabitur antem per filiorum generatiouem: si permanserint in fide et dilectione et sanctificatione cum sobrietate (2. Tim. 2. 14. 15), non cum intemperan- tia. Dixit: Salvabitur per filiorum generationem; non si- cut Eva Cainum genuit, sed sicut virgo Christum utere genuit: cui gloria et imperium cum Patre et Spiritu sau- clo, munc et semper, et in sæcula saculorum. Amen. MONITUM Manc homiliam jure inter spuria conjecerat Savilius, nequidquam reclamante Cotelerio in Notis p. 210, Est enim inticetum opusculum puerilibus exclamationibus, interrogationibus aliisque tropis ad nauseam usque refertum, nihilque habens Chrysostomo dignum. flane prior multis in locis hiulcam et laceram Sa- vilius ediderat Tom. 7, pagina 561. Integram postea publicavit Jo. Bapt. Cotelerius anno 1661. Deinde vir EJUSDEM IN ILLUD, KENITE, EXSULTEMUS DOMINO (Psal. 94. 1.) (a). Militem excitat ad bellum tubæ clangor, eumque ad pugnam cum hostibus paratum præstat; et naulas, qui in portu sunt, utnavim conscendant exitus hiemis cogit. Nos quoque cantor David, dum per librum summi panegyricum melos personat, ad spirituale hoc con- vivium hodie adduxit. Quid enim ait? Venite, exsulte- mas Domino : jubilemus Deo salutari nostro. Præoccu- pemus faciem ejus in confessione (Psal. 94. 1 2). (a) Collata cum variis lectionibus Benzelii Upsaliæ cusis p. 97 et cum Savilu Edito. Davidicam vocem! o invitationem bonam ! o spiritua- Jem cibum! Venite. exsultemus Domino . jubileinna Deo saluturi nostro. Præoccupemus faciem ejus in con- fessione. O Domini animum ad misericordiam pronum! o prophetæ admonitionem vocantem ad pœnitentiam! Vidisti, carissime, dominicæ clementiae bouitatem, et prophetici praconii hilaritatem: quomodo omnes nos horietur ad poenitentiam, et ad pietatem vocet ac sa- lutem, dioens Venite, exsultemus Domino. Dominus jussit, propheta vocavit, nos obediamus. Nen entru ad corruptibile prandium invitavit, ventris aviditatem
φησιν; Δεῦτε, ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ, ἀλαλάξωμεν τῷ Θεῷ τῷ σωτηρίῳ ἡμῶν. Προφθάσωμεν τὸ πρόσωπον
615 SPURIA. comede fructum tibi per invidiam vetitum : In qua- cumque enim die comederis, aperientur oculi tui, et ēris sicut Deus sciens bonum et malum (Gen. 3. 5)? Quid fecisti, mulier? Cæcus factus sum, nec video. Matum feci, bonum abscessit. Ut radius laboro, non ut Deus poteus sum. Abi, mulier, non novi que sis. Antequam tecum copuler, solutionem quæro : non fero laborem. Tu sine cura es, nec sentis dolorem. Cum instabit partus, tune recordaberis. Abi, intolerabilium malo- rum conciliatrix mihi fuisti, mulier; terram colere jussus sum, et in sudore vultus panem comedere : terra jussa est mihi spinas et tribulos germinare. Hanc divinitus sententiam accepi. Quid faciam ? quandonam ligonem endam? quandonam aratrum parabo? quindo taurum jugo obsequi decebo? quando tabulas excitabo? quando semen jaciam? quando spicam exspectabo ? quando falcem acuam? quando manipulum colligam? quando plaustrum onustum reddam ? quando aream pnrgabo? quando tribulam imprimam? quando ven- tilabrum compingam? quando panem adornabo? quando placentas coquain ? Dolorem non fero. Post quantos labores et sudores panem edo? Vide quan'0+, rum mihi causa malorum fuisti, mulier que vita ap- pellaris, et mors esse deprehenderis. Vere mortis conciliatrix mulier, ex illo ad hoc usque tempus. Ac ne contra me hæc dicentem seditionem moveat mu- lierum coetus; ad crimen solvendum paratus sum, si id admittere velint. Ne mihi succenseant, sed Christt- fero Panlo si hunc contumeliis excipere audeant, in : hunc contumelias proferant. Nos ut ejus discipuli, ipsius verba docenius, non nova ex nobis proferimus. Audiant Paulum voce nostra clamantem: Despondi enim vos uni viro, virginem castam exhibere Christo. Ti- meo ceste ne serpens ut Evam decepit, vos quoque deci- piat (2. Cor. 11. 2. 3). Viden' non virum supplanta- tum, sed mulierem deceptam fuisse? Quænam decepta est? quænam cum serpente collusit? Mulier os serpen- tis habens et virus ejaculans. Quænam cum serpente collasit? Quae illusiones meditatur. Nemo erat in pa- radiso præter illam et virum ejus : illa vero nequo aliud quidpiam metuens, circuibat erraus et vagans, 6H ubinam concubitorem reperiret quærens, ante nuptia- lem copulam, adulterum semen cogitans. Si cum viro mansisset, non accessisset serpens ad serpentem. Procul viro ipsam reperit, et inescavit. Mulier enim quæ cum legitimo virò semper versatur, corruptionem non sustinet, non superatur, adulterium non perpe - trat : semoto autem viro, etiamsi cum angelis verse- tur, facile labitur. Ubinam nefaria meditantur et perpetrant mulieres a legitimis viris semotæ, nisi in martyriis, orationis obtentu; cum adulteris juncke, ipsosque martyres nihili facientes ? Supe enim per martyres jurani se nefaria gesta non patraturas esse. O quot malorum magistra fuit Eva, bonorum operum pernicies! Ac ommes quidem mulieres, quæ continen- tiam amant, viriles vocantur. Magnum quippe discri- men est inter mulieres, ut inter viros, et inter an- gelos: et quotquot mulieres castitatem amant, cầ virginem sequuntur, Susannam diligunt, Saram am- plectuntur, Rebeccam circumplectuntur. Quæcumque vero extra castitatem versantur, ut Eva in crrorem adducuntur, ut Ægyptia calumniantur, ut Dalida abradunt, ut Jezabel divinos homines interficiunt. Universalis est sermo, non speciale ænigma. Ne rur- sum quidam athei dicta recentiore modo accipientes, incipiant aures mordere, in cogitationes diversas nos allicientes. Horum nullam habemus rationem. Apo- stolicus est sermo. Propter Evam ænigma datur. Ideo in annua periodo eadem ipsa repetimus, dictorum testem divinum Paulum in medium adducentes, qui ait: Despondi enim vos uni viro, virginem castam exhi- bere Christo (2. Cor. 11. 2). Ne serpens sicut Evam decepit, Adami uxorem delicti causam, [sic et vos decipiat. Et iterum idem Apostolus ait: Adam non est seductus, mulier autem ejus Eva seducta in prævari- catione fuit: salvabitur antem per filiorum generatiouem: si permanserint in fide et dilectione et sanctificatione cum sobrietate (2. Tim. 2. 14. 15), non cum intemperan- tia. Dixit: Salvabitur per filiorum generationem; non si- cut Eva Cainum genuit, sed sicut virgo Christum utere genuit: cui gloria et imperium cum Patre et Spiritu sau- clo, munc et semper, et in sæcula saculorum. Amen. MONITUM Manc homiliam jure inter spuria conjecerat Savilius, nequidquam reclamante Cotelerio in Notis p. 210, Est enim inticetum opusculum puerilibus exclamationibus, interrogationibus aliisque tropis ad nauseam usque refertum, nihilque habens Chrysostomo dignum. flane prior multis in locis hiulcam et laceram Sa- vilius ediderat Tom. 7, pagina 561. Integram postea publicavit Jo. Bapt. Cotelerius anno 1661. Deinde vir EJUSDEM IN ILLUD, KENITE, EXSULTEMUS DOMINO (Psal. 94. 1.) (a). Militem excitat ad bellum tubæ clangor, eumque ad pugnam cum hostibus paratum præstat; et naulas, qui in portu sunt, utnavim conscendant exitus hiemis cogit. Nos quoque cantor David, dum per librum summi panegyricum melos personat, ad spirituale hoc con- vivium hodie adduxit. Quid enim ait? Venite, exsulte- mas Domino : jubilemus Deo salutari nostro. Præoccu- pemus faciem ejus in confessione (Psal. 94. 1 2). (a) Collata cum variis lectionibus Benzelii Upsaliæ cusis p. 97 et cum Savilu Edito. Davidicam vocem! o invitationem bonam ! o spiritua- Jem cibum! Venite. exsultemus Domino . jubileinna Deo saluturi nostro. Præoccupemus faciem ejus in con- fessione. O Domini animum ad misericordiam pronum! o prophetæ admonitionem vocantem ad pœnitentiam! Vidisti, carissime, dominicæ clementiae bouitatem, et prophetici praconii hilaritatem: quomodo omnes nos horietur ad poenitentiam, et ad pietatem vocet ac sa- lutem, dioens Venite, exsultemus Domino. Dominus jussit, propheta vocavit, nos obediamus. Nen entru ad corruptibile prandium invitavit, ventris aviditatem
PG 55:616αὐτοῦ ἐν ἐξομολογήσει. Ὢ Δαυϊδικῆς φωνῆς· ὢ κλήσεως ἀγαθῆς· ὢ πνευματικῆς ἐδωδῆς· Δεῦτε, ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ, ἀλαλάξωμεν τῷ Θεῷ τῷ σωτηρίῳ ἡμῶν. Προφθάσωμεν τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐν ἐξομολογήσει. Ὢ δεσποτικῆς εὐσπλαγχνίας· ὢ προφητικῆς παραινέσεως καλούσης εἰς μετάνοιαν. Εἶδες, ἀγαπητὲ, δεσποτικῆς εὐσπλαγχνίας ἀγαθότητα, καὶ προφητικοῦ κηρύγματος ἱλαρότητα· πῶς πάντας ἡμᾶς προτρέπεται εἰς μετά-νοιαν καὶ πρὸς εὐσέβειαν καλεῖ καὶ σωτηρίαν, λέγων· Δεῦτε, ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ. Κύριος ἐκέλευσε, προφήτης ἐκάλεσεν, ἡμεῖς ὑπακούσωμεν. Οὐ γὰρ ἐπὶ φθαρτὸν ἄριστον ἐκάλεσεν, γαστρὸς ἐπιθυμίαν κορέσαι
615 SPURIA. comede fructum tibi per invidiam vetitum : In qua- cumque enim die comederis, aperientur oculi tui, et ēris sicut Deus sciens bonum et malum (Gen. 3. 5)? Quid fecisti, mulier? Cæcus factus sum, nec video. Matum feci, bonum abscessit. Ut radius laboro, non ut Deus poteus sum. Abi, mulier, non novi que sis. Antequam tecum copuler, solutionem quæro : non fero laborem. Tu sine cura es, nec sentis dolorem. Cum instabit partus, tune recordaberis. Abi, intolerabilium malo- rum conciliatrix mihi fuisti, mulier; terram colere jussus sum, et in sudore vultus panem comedere : terra jussa est mihi spinas et tribulos germinare. Hanc divinitus sententiam accepi. Quid faciam ? quandonam ligonem endam? quandonam aratrum parabo? quindo taurum jugo obsequi decebo? quando tabulas excitabo? quando semen jaciam? quando spicam exspectabo ? quando falcem acuam? quando manipulum colligam? quando plaustrum onustum reddam ? quando aream pnrgabo? quando tribulam imprimam? quando ven- tilabrum compingam? quando panem adornabo? quando placentas coquain ? Dolorem non fero. Post quantos labores et sudores panem edo? Vide quan'0+, rum mihi causa malorum fuisti, mulier que vita ap- pellaris, et mors esse deprehenderis. Vere mortis conciliatrix mulier, ex illo ad hoc usque tempus. Ac ne contra me hæc dicentem seditionem moveat mu- lierum coetus; ad crimen solvendum paratus sum, si id admittere velint. Ne mihi succenseant, sed Christt- fero Panlo si hunc contumeliis excipere audeant, in : hunc contumelias proferant. Nos ut ejus discipuli, ipsius verba docenius, non nova ex nobis proferimus. Audiant Paulum voce nostra clamantem: Despondi enim vos uni viro, virginem castam exhibere Christo. Ti- meo ceste ne serpens ut Evam decepit, vos quoque deci- piat (2. Cor. 11. 2. 3). Viden' non virum supplanta- tum, sed mulierem deceptam fuisse? Quænam decepta est? quænam cum serpente collusit? Mulier os serpen- tis habens et virus ejaculans. Quænam cum serpente collasit? Quae illusiones meditatur. Nemo erat in pa- radiso præter illam et virum ejus : illa vero nequo aliud quidpiam metuens, circuibat erraus et vagans, 6H ubinam concubitorem reperiret quærens, ante nuptia- lem copulam, adulterum semen cogitans. Si cum viro mansisset, non accessisset serpens ad serpentem. Procul viro ipsam reperit, et inescavit. Mulier enim quæ cum legitimo virò semper versatur, corruptionem non sustinet, non superatur, adulterium non perpe - trat : semoto autem viro, etiamsi cum angelis verse- tur, facile labitur. Ubinam nefaria meditantur et perpetrant mulieres a legitimis viris semotæ, nisi in martyriis, orationis obtentu; cum adulteris juncke, ipsosque martyres nihili facientes ? Supe enim per martyres jurani se nefaria gesta non patraturas esse. O quot malorum magistra fuit Eva, bonorum operum pernicies! Ac ommes quidem mulieres, quæ continen- tiam amant, viriles vocantur. Magnum quippe discri- men est inter mulieres, ut inter viros, et inter an- gelos: et quotquot mulieres castitatem amant, cầ virginem sequuntur, Susannam diligunt, Saram am- plectuntur, Rebeccam circumplectuntur. Quæcumque vero extra castitatem versantur, ut Eva in crrorem adducuntur, ut Ægyptia calumniantur, ut Dalida abradunt, ut Jezabel divinos homines interficiunt. Universalis est sermo, non speciale ænigma. Ne rur- sum quidam athei dicta recentiore modo accipientes, incipiant aures mordere, in cogitationes diversas nos allicientes. Horum nullam habemus rationem. Apo- stolicus est sermo. Propter Evam ænigma datur. Ideo in annua periodo eadem ipsa repetimus, dictorum testem divinum Paulum in medium adducentes, qui ait: Despondi enim vos uni viro, virginem castam exhi- bere Christo (2. Cor. 11. 2). Ne serpens sicut Evam decepit, Adami uxorem delicti causam, [sic et vos decipiat. Et iterum idem Apostolus ait: Adam non est seductus, mulier autem ejus Eva seducta in prævari- catione fuit: salvabitur antem per filiorum generatiouem: si permanserint in fide et dilectione et sanctificatione cum sobrietate (2. Tim. 2. 14. 15), non cum intemperan- tia. Dixit: Salvabitur per filiorum generationem; non si- cut Eva Cainum genuit, sed sicut virgo Christum utere genuit: cui gloria et imperium cum Patre et Spiritu sau- clo, munc et semper, et in sæcula saculorum. Amen. MONITUM Manc homiliam jure inter spuria conjecerat Savilius, nequidquam reclamante Cotelerio in Notis p. 210, Est enim inticetum opusculum puerilibus exclamationibus, interrogationibus aliisque tropis ad nauseam usque refertum, nihilque habens Chrysostomo dignum. flane prior multis in locis hiulcam et laceram Sa- vilius ediderat Tom. 7, pagina 561. Integram postea publicavit Jo. Bapt. Cotelerius anno 1661. Deinde vir EJUSDEM IN ILLUD, KENITE, EXSULTEMUS DOMINO (Psal. 94. 1.) (a). Militem excitat ad bellum tubæ clangor, eumque ad pugnam cum hostibus paratum præstat; et naulas, qui in portu sunt, utnavim conscendant exitus hiemis cogit. Nos quoque cantor David, dum per librum summi panegyricum melos personat, ad spirituale hoc con- vivium hodie adduxit. Quid enim ait? Venite, exsulte- mas Domino : jubilemus Deo salutari nostro. Præoccu- pemus faciem ejus in confessione (Psal. 94. 1 2). (a) Collata cum variis lectionibus Benzelii Upsaliæ cusis p. 97 et cum Savilu Edito. Davidicam vocem! o invitationem bonam ! o spiritua- Jem cibum! Venite. exsultemus Domino . jubileinna Deo saluturi nostro. Præoccupemus faciem ejus in con- fessione. O Domini animum ad misericordiam pronum! o prophetæ admonitionem vocantem ad pœnitentiam! Vidisti, carissime, dominicæ clementiae bouitatem, et prophetici praconii hilaritatem: quomodo omnes nos horietur ad poenitentiam, et ad pietatem vocet ac sa- lutem, dioens Venite, exsultemus Domino. Dominus jussit, propheta vocavit, nos obediamus. Nen entru ad corruptibile prandium invitavit, ventris aviditatem
PG 55:617βουλόμενος. Οὕτως ἡμᾶς διὰ τῆς ἡδυφώνου λύρας καλεῖ· Δεῦτε, ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ. Πάντες οὖν οἱ ταῖς σειραῖς τῆς ἀγάπης αὐτοῦ συσφίγξαντες, καὶ τὸν ζυγὸν τῆς ὑπακοῆς βαστάζομεν, προσέλθωμεν τῷ Δεσπότῃ, καθάρσιον τῶν ἐν ἡμέρᾳ πεπραγμένων κακῶν ποιήσαντες. Μετανοίας γὰρ ὁ παρὼν βίος, ἀπειλῆς δὲ καὶ κρίσεως ἡ μέλλουσα παρουσία. Ἄκουσον αὐτοῦ τοῦ προφήτου λέγοντο· Ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ τίς ἐξομολογή-σεταί σοι; Μὴ τρίνυν πολυπλόκοις σειραῖς δεσμείσθω ἡμῶν ἡ διάνοια, ἀλλ’ ἐξ ὅλης καρδίας ἱκετεύσωμεν αὐ-τόν· ἕτοιμος γάρ ἐστιν ἀκούειν δεήσεως αἰτούντων· μόνον σὺ μὴ ὀλιγωρήσῃς τοῦ αἰτήσασθαι αὐτόν. Ἑτοι-μότερός σου ὁ Θεὸς πάρεστιν. Οὐ χρεία σοι ὁδοιπορίας πολλῆς, οὐδὲ πελάγη διατεμεῖν· ἀλλ’ ἄκουσον αὐτοῦ λέ-γοντος· Ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν. Οὐ χρεία σοι ἀναλωμάτων πολλῶν καὶ δαπανῶν, ἀλλ’ ἀποστραφεὶς στέναξον, καὶ εὐθέως ἵλεω τὸν Δε-σπότην κατέστησας. Ἐστράφη ποτὲ Ἐζεκίας πρὸς τὸν τοῖχον, οὐ τὸν ἐκ λίθων συγκείμενον, ἀλλὰ τὸν διὰ προφητικῆς καὶ ἀποστολικῆς διδασκαλίας οἰκοδομούμε-νον. Τοῖχον ἐκεῖνον λέγω, περὶ οὗ Παῦλος καυχᾶται λέ-γων· Ὡς σοφὸς ἀρχιτέκτων θεμέλιον τέθεικα· τοῖχον ἐκεῖνον λέγω, ἐφ’ ᾧ ὁ ἀκρογωνιαῖος λίθος ἐτέθη· λέγω δὴ Χριστὸν, περὶ οὗ εἶπεν ἡ Γραφὴ, ὅτι Λίθοι ἅγιοι κυλισθήσονται· τοῖχον ἐκεῖνον λέγω, δι’ ὃν ὁ τοῦ Θεοῦ ᾠκοδομήθη ναός. Τί ποιεῖς, ὦ Ἐζεκία; τί ἀποστρέφῃ πρὸς τοῖχον; Φησὶν, ὅτι ἐκεῖνον ζητῶ, τὸν ζωῆς δω-τῆρα καὶ θανάτου λυτῆρα· ἐκεῖνον ζητῶ, καὶ ἐπ’ αὐτὸν καταφεύγω. Ὅμως στραφεὶς καὶ μετανοήσας τὴν ζωὴν ἐκαρπώσατο, καὶ ἀπόφασιν Θεοῦ κατ’ αὐτοῦ ἐξενεχθεῖσαν ἔφυγε, καὶ δεκαπέντε ἔτη ζωῆς προσέθηκεν αὐτῷ ὁ Θεός· καὶ πολεμίων κύκλῳ περιτειχισαμένων, καὶ κυ-κλωσάντων τὴν πόλιν, ἄγγελος ὑπέρμαχος ἐγένετο, καὶ τὰ τοσαῦτα πλήθη τῶν Ἀσσυρίων κατεστρώννυεν. Τοσοῦτον ἴσχυσεν ἡ μετάνοια· Ἐξῆλθεν γὰρ, φησὶν, ἄγγελος Κυρίου, καὶ εἰς τὴν παράταξιν τῶν Ἀσσυ-ρίων ἀνεῖλεν ἑκατὸν ὀγδοήκοντα πέντε χιλιάδας· τὸν δὲ τούτων ἡγούμενον τὸν Σεναχηρεὶβ ζῶντα ἀπέλυ-σεν, δι’ οὐδὲν ἕτερον, ὡς ἔγωγε νομίζω, ἀλλ’ ἢ εἰς με-τάνοιαν αὐτὸν προσκαλούμενος ὁ Θεός. Ἀμέλει γοῦν ὡς εἶδεν αὐτὸν ὁ Θεὸς μὴ πεισθέντα, μηδὲ ἀποστραφέντα, τῆς αὐτοῦ κακίας, ἀλλ’ ἀμειλικτόν τινα καὶ δυσέντευ-κτον ὄντα, ὑπὸ τῶν δύο υἱῶν αὐτοῦ τοῦτον ἐθανάτωσεν. Ὅταν γὰρ προσεδόκησε τὸν πανώλεθρον καὶ θεήλατον ἐκφυγεῖν θάνατον, καὶ εἰς τὴν αὐτοῦ τυγχάνειν γῆν, καὶ τὰ τῆς εἰρήνης αὐτῷ ἐν ἀσφαλεῖ γενέσθαι, τότε Ἀδραμέλεχ καὶ Σαρασὰρ οἱ δύο υἱοὶ αὐτοῦ σφάζουσιν αὐτὸν, καὶ φεύγουσιν ἐπὶ τὰ ὄρη Ἀραράτ. Θεωρεῖς, ἀγαπητὲ, πόσον τῷ Ἐζεκίᾳ συνεβάλετο ἡ ἐξομολόγη-σις; πόσον δὲ τὸν Σεναχηρεὶβ εἰργάσατο κακὸν τὸ ἐπι-μένειν ταῖς ἁμαρτίαις; Θέλεις σοι καὶ ἄλλην ὑποδείξω μετανοίας ὁδὸν, καὶ θύραν ἐξομολογήσεως; Μίμησαι τὴν τῶν βαρβάρων ἐκείνων μετάνοιαν, τῶν Νινευιτῶν λέγω δή. Ἐκεῖνοι γὰρ προφήτου κατήκοοι γεγονότες, οὐκ εὐαγγελικὰ δεξάμενοι ῥήματα, οὐ προφήτην Θεοῦ ἀκούσαντες, οὐ βασιλείας οὐρανῶν εὐαγγελισμὸν δεξά-μενοι, βλέπε πως προσέρχονται Θεῷ, πῶς δυσωποῦσι Θεὸν, πῶς ὀργιζόμενον αὐτοῖς ἀντικαταλλάσσουσιν τὸν Κύριον· πῶς ἀπόφασιν Θεοῦ ἔλυσαν· πῶς ὀργὴν Θεοῦ ἀπώσαντο, καὶ φιλανθρωπίαν ἐπεκαλέσαντο· πῶς βά-ραθρον καὶ κατάπτωμα τὴν πόλιν αὐτῶν τυγχάνουσαν, τείχους αὐτὴν ἰσχυροτέραν ἐποίησαν, καὶ παντὸς ἀδά-μαντος στεῤῥοτέραν. Οὐκ ἐδυσώπησε Θεῷ πορφύρας ἀξίωμα, ἀλλὰ σάκκος· οὐδὲ διάδημα βασιλικὸν, καὶ κράτος, ἀλλὰ σποδὸς μετὰ σάκκου· οὐ χρυσοκόλλητοσ
617 SPURIA. βουλόμενος α. Ούτως ἡμᾶς διὰ τῆς ἡδυφώνου λύρας καλεῖ· Δεῦτε, ἀγαλλιασόμεθα τῷ Κυρίῳ. Πάντες οὖν οἱ τοῖς σειραῖς τῆς ἀγάπης αὐτοῦ συσφίγξαντες, καὶ τὸν ζυγὸν τῆς ὑπακοῆς βαστάζομεν », προσέλθωμεν τῷ Δεσπότη, καθάρσιον τῶν ἐν ἡμέρᾳ πεπραγμένων κακῶν ποιήσαντες. Μετανοίας γὰρ δ παρὼν βίος, ἀπειλῆς δὲ καὶ κρίσεως ἡ μέλλουσα παρουσία. Ακουσον αὐτοῦ τοῦ προφήτου λέγοντος· Ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ τὶς ἐξομολογή σεταί σοι; Μή τοίνυν πολυπλόκοις σειραῖς δεσμείσθω ἡμῶν ἡ διάνοια, ἀλλ' ἐξ ὅλης καρδίας ἱκετεύσωμεν αυτ τὸν ἕτοιμος γάρ ἐστιν ἀκούειν δεήσεως αἰτούντων· μόνον σὲ μὴ ὀλιγωρήσῃς τοῦ αἰτήσασθαι αὐτόν. Ετοι μέτερός σου ὁ Θεὸς πάρεστιν. Οὐ χρεία σοι ὁδοιπορίας πολλῆς, οὐδὲ πελάγη διατεμεῖν· ἀλλ᾽ ἄκουσον αὐτοῦ λέ- γοντος· [625] Η βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν. Οὐ χρεία σοι ἀναλωμάτων πολλῶν καὶ δαπανῶν, ἀλ' ἀποστραφείς στέναξον, καὶ εὐθέως ἵλεω τὸν Δεσ σπότην κατέστησας. Εστράφη ποτὲ Εζεκίας πρὸς τὸν τοίχον, οὐ τὴν ἐκ λίθων συγκείμενον c, ἀλλὰ τὸν διὰ προφητικῆς καὶ ἀποστολικῆς διδασκαλίας οικοδομούμε - νον. Τείχον ἐκεῖνον λέγω, περὶ οὗ Παῦλος καυχάται λέ- γων· ὡς σοφὸς ἀρχιτέκτων θεμέλιον τέθεικα· τοῖχον ἐκεῖνον λέγω, ἐφ᾽ ᾧ ὁ ἀκρογωνιαίος λίθος ἐτέθη· λέγω δὴ Χριστὸν, περὶ οὗ εἶπεν ἡ Γραφή, ὅτι Λίθοι ἅγιοι κυλισθήσονται· τοῖχον ἐκεῖνον λέγω, δι᾿ ἂν ὁ τοῦ Θεοῦ ᾠκοδομήθη ναός. Τί ποιεῖς, ὦ Εζεκία; τί ἀποστρέφη πρὸς τοῖχον ; Φησίν, ὅτι ἐκεῖνον ζητώ, τὸν ζωῆς δω τῆρα • καὶ θανάτου λυτῆρα· ἐκεῖνον ζητῶ, καὶ ἐπ' αὐτὸν καταφεύγω. Όμως στραφεὶς καὶ μετανοήσας τὴν ζωὴν ἐκαρπώσατο, καὶ ἀπόφασιν Θεοῦ κατ' αὐτοῦ ἐξενεχθεῖσαν έφυγε, καὶ δεκαπέντε ἔτη ζωῆς προσέθηκεν αὐτῷ ὁ Θεός· καὶ πολεμίων κύκλῳ περιτειχισαμένων, καὶ κυρ κλωσάντων τὴν πόλιν, ἄγγελος ὑπέρμαχος εγένετο, και τὰ τοιαῦτα πλήθη τῶν ᾿Ασσυρίων κατεστρώννυεν. Τοσοῦτον ἔσχυσεν ἡ μετάνοια· ἐξῆλθεν γάρ, φησὶν, ἄγγελος Κυρίου, καὶ εἰς τὴν παράταξιν των Ασσυ είων ἀνεῖλεν ἑκατὸν ὀγδοήκοντα πέντε χιλιάδας τὸν δὲ τούτων ἡγούμενον τον Σεναχηρεὶ ζῶντα ἀπέλυ σεν. δι' οὐδὲν ἕτερον, ὡς ἔγωγε νομίζω, ἀλλ' ἡ εἰς μετ τάνοιαν αὐτὸν προσκαλούμενο; ὁ Θεός. Αμέλει γοῦν ὡς εἶδεν αὐτὸν ὁ Θεὸς μὴ πεισθέντα, μηδὲ ἀποστραφέντα, τῆς αὐτοῦ κακίας, ἀλλ' ἀμειλικτόν τινα καὶ δυσέντευ κτιν ὄντα, ὑπὸ τῶν δύο υἱῶν αὐτοῦ τοῦτον ἔθανάτωσεν. Οταν γὰρ προσεδόκησε τὸν πανώλεθρον καὶ θεήλατον ἐκφυγεῖν θάνατον, καὶ εἰς τὴν αὐτοῦ τυγχάνειν γῆν, καὶ τὰ τῆς εἰρήνης αὐτῷ ἐν ἀσφαλεῖ γενέσθαι, τότε Αδραμέλεχ καὶ Σαρασὰρ οἱ δύο υἱοὶ αὐτοῦ σφάζουσιν αὐτὸν, καὶ φεύγουσιν ἐπὶ τὰ ὄρη Αραράτ. Θεωρείς, ἀγαπητέ, πόσον τῷ Εζεκίᾳ συνεβάλετο ἡ ἐξομολόγη- εἰς; πότον δὲ τὸν Σεναχηρεὶο εἰργάσατο κακὸν τὸ ἐπι μένειν ταῖς ἁμαρτίαις; Θέλεις σοι καὶ ἄλλην ὑποδείξω μετανοίας εδὸν, καὶ θύραν ἐξομολογήσεως; Μίμησαι τὴν τῶν βαρβάρων ἐκείνων μετάνοιαν, τῶν Νινευιτῶν λέγω δή. Ἐκεῖνοι γὰρ προφήτου κατήκοοι γεγονότες, οὐκ εὐαγγελικά δεξάμενοι ρήματα, οὐ προφήτην Θεοῦ ἀκούσαντες, οὐ βασιλείας οὐρανῶν εὐαγγελισμὸν δεξά μενοι, βλέπε πως προσέρχονται Θεῷ, πῶς δυσωποῦσι θεόν, πως έργο όμενον αὐτοῖς ἀντικαταλλάσσουσιν τὸν Κύριον· πῶς ἀπόφασιν Θεοῦ ἔλυσαν· πῶς ὀργὴν Θεοῦ ἀπώσαντο, καὶ φιλανθρωπίαν ἐπεκαλέσαντο· πως βά- ραθρον καὶ κατάπτωμα τὴν πόλιν αὐτῶν τυγχάνουσαν, τείχους αὐτὴν ἰσχυροτέραν ἐποίησαν, καὶ παντὸς ἀδά- μαντος στερροτέραν. Οὐκ ἐδυσώπησε Θεῷ πορφύρας αξίωμα, αλλά σάκκος· οὐδὲ διάδημα βασιλικών, καὶ κράτος, ἀλλὰ σποδός μετὰ σάκκου· οὐ χρυσοκόλλητος Adde ex impr. Savilii, ἀλλὰ ψυχῆς ῥύπον διὰ μετανοίας αποσμήξαι βουλόμενος. CorEL. b Savil. βαστάσαντες. © plenius Savil. ἐπεστράφη τ. Ε. π. τ. τ., λέγων (f Reg. 29, 2), Μνήσθητι, Κύριε, ὡς ἐπορεύθην ἐνώπιόν σου μετὰ ἀλη βείας, καὶ ἐν καρδίᾳ τελείᾳ, καὶ τὰ ἀρεστὰ ἐνώπιόν σου ἐποίησα. Καὶ ἔκλαυσεν Εζεκίας κλαυθμῷ μεγάλῳ, καὶ προσθήκην ἐτῶν ἐδέξατο. Οὐκ ἐπεστράφη πρὸς τὸν ἐκ λίθων συγκείμενον του ον. d Auctior ac rectior e scriptura Angl., περὶ οὐ εἶπεν ἡ Γραφὴ (Ι. 417, 22), « Λίθον ἐν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομούντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας » τοίχων ἐκεῖνον λέγω, τὸν ἐκ λίθων ἁγίων ᾠκοδομημένων, περὶ οὗ εἶπεν ἡ Γραφή, ὅτι « Λίθοι ἅγιοι κυλισθήσονται. ο (στει. • Savil. τί ἀποστρέφη πρὸς τὸν τοίχον; τὸν ἀκρογωνιαίον λί- θον, φησὶν, ὅστις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, ἐκεῖνον ζητῶ τὸν ζωῆς δου traz, etc. GIA θρόνος ἐκ λίθων συγκείμενος, ἀλλ' ἐξομολόγησις. "Η σάκκου δύναμις παρευδοκιμοῦσα καὶ νικώσα πορφύραν βασιλικήν· ὦ σποδοῦ δύναμις διαδήματος καὶ θρόνου βασιλικοῦ ἰσχυροτέρα. Ἐν γὰρ τῷ διαδήματι τυγχά νοντος τοῦ βασιλέως, καὶ ἐν τῇ πορφύρα καὶ τῷ θρόνο τῷ κατέχοντι αὐτῷ τὸ κράτος, τουτέστι τὴν ράβδον τὴν βασιλικήν, κύκλῳ τῶν στρατοπέδων αὐτῷ περιεστώ των, καὶ δορυφορίας πολλῆς περιστοιχειουμένης, εἰσέρ χεται εἰς τὸ μέσον ὁ προφήτης γυμνός, κεκονιαμένος ποσὶν, ἱδρῶν τῷ προσώπω, καί φησιν· ἔτι τρεῖς ἡμέ ραι, καὶ Νινευὶ καταστραφήσεται. Τί ποιεῖς, ὦ προ- φῆτα; Εἰ ὅλως Πνεῦμα Θεοῦ ἐν σοί, διὰ τί οὐ γινώ- σκεις τὸ βούλημα τοῦ Θεοῦ, ὅτι οὐκ ἀποκτείναι βουλή μενος, ἀλλ' εἰς μετάνοιαν ἐπανακαλέσασθαι, διὰ τοῦτο ἔδωκε τὴν ἀπόφασιν; Οὐδέν μοι, φησίν, εἶπεν ὁ Θεὸς ἕτερον, ἀλλ᾽ ἢ τοῦτο μόνον εἶπεν, ὅτι ὅτι τρεῖς ἡμέ ραι, καὶ Νινευὶ καταστραφήσεται. Τί ποιεῖς, ὦ Ἰωνᾶ; διὰ τί καὶ διδασκαλίαν, ἑτέραν οὐ προστιθεῖς; Τί γὰρ ἄλλο ήκουσεν Ησαΐας παρὰ τοῦ Θεοῦ εἰπεῖν πρὸς τὸν Ἰσραήλ; Οὐδὲν ἕτερον ἢ λόγον ἕνα. Ποῖον δὲ τοῦτον ; Εἰπὸν, φησὶ, τῷ λαῷ τούτῳ· Ἀκοῇ ἀκούσετε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε, καὶ βλέποντες βλέψετε, [620] καὶ οὐ μὴ ἴδητε. Καὶ βλέπεις πόσην ἄλλην διδασκαλίαν καὶ κατήχησιν εἰς αὐτοὺς ἐνήχησεν; πόσην προτροπὴν καὶ παράκλησιν καὶ ἔλεγχον; Ελεγχον μὲν ἐν τῷ λέγειν αὐτόν· ἔγνω βοῦς τὸν κτησάμενον, καὶ ὄνος τὴν φάτνην τοῦ κυρίου αὐτοῦ. Ἰσραὴλ δέ με οὐκ ἔγνω, καὶ ὁ λαός με οὐ συνῆκεν. Ταῦτα ἐλέγχοντος ἦν. Ακου σον δὲ καὶ προτρεπομένου αὐτοῦ· Λούσασθε, καθαρεί γένεσθε, αφέλετε τὰς πονηρίας ἀπὸ τῶν ψυχῶν ὑμῶν. Πῶς δὲ πάλιν παρακαλεῖ· Ἐὰν θέλητε, φησιν, καὶ εισακούσητέ μου, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγεσθε. Καὶ ἕτερα δὲ τούτων πλείονα προσδιαλέγεται αὐτοῖς, βιβλίον ολόκληρον γράψας μαρτυρίας χάριν. Καὶ οὐχ ἔστη μέχρι τούτου, ἀλλὰ καὶ μάρτυρας ἐν ἀρχῇ τῆς διδασκαλίας ἐπάγει λέγων· Ακουε, ουρανέ, καὶ ἐν· ωτίζου, γῆ, ὅτι Κύριος ἐλάλησεν. Τί ἐλάλησεν; εἰπὲ τρανῶς, ὦ Ησαΐα. Υιούς, φησίν, ἐγέννησα καὶ ὕψωση, αὐτοὶ δέ με ἠθέτησαν. Σὺ δὲ οὐδὲν τούτων ἐποίησας, ὦ Ἰωνᾶ, ἀλλὰ τὴν μὲν καταστροφὴν ἐκήρυξας εἰπών τι τρεῖς ἡμέραι, καὶ Νινευί καταστραφήσεται Περὶ δὲ Θεοῦ οὐδὲν πρὸς αὐτοὺς εἶπες, οὐδὲ εἶπες, Ότι Κύριος ἐλάλησεν, κατὰ τὸν Ησαίαν· ἀλλ' ἀνήμερον καὶ ἀπάνθρωπον ἐκφέρεις τὴν ἀπόφασιν. Αλλ' ὅμως οἱ Νινευίται, εἰ καὶ διδασκαλίας κατήχησιν οὐκ ἐδέξαντο, εἰ καὶ προφητῶν κατήκοοι οὐκ ἐγένοντο, οὐκ εὐαγγε λικῆς χάριτος ἐπαγγελίας ἔλαβον, οὐ βασιλείας έρωτα, οὐ κολάσεως φόβον, ἀλλὰ κτηνώδη τρόπον ἔχοντες, καὶ βάρβαρον καὶ ἀπάνθρωπον ἔχοντες ἦθος, ἀκούσαντες τὴν ἀπόφασιν, εὐθέως ἐπὶ μετάνοιαν τρέπονται, εξομο λογούμενοι τα πεπραγμένα αὐτοῖς, καὶ ταῦτα μὴ εἰσ δότες εἰ ἀφεθήσεται αὐτοῖς. Τί γάρ, ἔλεγον, Τίς οίδεν, εἰ ἐπιστρέψει ὁ Θεὸς, καὶ μετανοήσει, καὶ σώσει ἡμᾶς; Οὐ γὰρ ἴσασι πρὸς ἑτέρους μετανοήσαντας καὶ σωθέντας ἀποβλέψαι, οὐ πρὸς Νινευίτας ἑτέρους, ἀλλ' ἔτι περὶ τῆς σωτηρίας αὐτῶν ἀμφιβάλλουσιν· ὅμως μετανοοῦσι. Καὶ εὐθέως ὁ βασιλεὺς διάδημα ρίψας καὶ πορφύραν, σάκκον καὶ σποδὸν περιβάλλεται, καὶ πᾶσα δὲ ἡ πόλις ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου αὐτῶν, καὶ οὐ μόνον οἱ ἄνθρωποι, ἀλλὰ δὴ καὶ τὰ κτήνη καὶ οἱ βόες καὶ τὰ πρόβατα. Τί ποιεῖν, ὦ βασιλεῦ, ὅτι ἄνθρωποι ήμαρτον, τί δὲ καὶ τὰ κτήνη να στεύειν κατεδίκασας, τί δὲ καὶ αὐτὰ σάκκον καὶ σπεδὸν περιβάλλεις; Ἡμεῖς, φησίν, πολλαῖς περιεπάρημεν ἁμαρτίαις, καὶ οὐκ ἐσμὲν ἄξιοι παρακαλέσαι Θεόν. Ποίῳ γὰρ προσώπῳ προσελθόντες ἀξιώσωμεν Θεόν; Διὰ τοῦτο τὰ μὴ ἡμαρτηκότα ὑπὲρ ἡμῶν πρεσβεύειν ἐποιήσαμεν. Καὶ γὰρ καὶ ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων τοῦτο ἴδοι τις ἂν γενόμενον. "Οταν γάρ της προσκεκρουκώς ή τινι τῶν ἐν ὑπεροχῇ ὄντων, οἱ μὴ προσκεκρουκότες ὑπὲρ αὐτοῦ ἀξιοῦσιν, ὅπως συγχω- ρηθῇ αὐτοῦ τὸ πλημμέλημα. Τοῦτο καὶ ἡμεῖς ποιούς μεν. Αναπολόγητα ἡμάρτομεν, οὐκ ἐσμὲν ἄξιοι του παρακαλέσαι περὶ ἑαυτῶν καὶ δυσωπήσαι Θεόν· καὶ διὰ τοῦτο τὰ κτήνη καὶ τοὺς βόας καὶ τὰ πρόβατα προσκυνεῖν καὶ λιτανεύειν Θεὸν ἐποιήσαμεν. "Ο μετα νοίας ἰσχύς· ὦ ἐξομολογήσεως δύναμις. Εστήριξε την πόλιν ἡ μετάνοια, λύσασα τὴν ἀπόφασιν τοῦ Θεοῦ. 'Αλλ' ὅμως πρὸς τούτοις ὁ προφήτης ἐπὶ τὴν Νινευι- τῶν σωτηρίαν ἀπιστεῖ· καὶ πορευθεὶς ἀπέναντι τῆς πόλεως ἐκαθέζετο σκοπῶν τί ἀποδήσεται τῇ πόλει •
PG 55:618θρόνος ἐκ λίθων συγκείμενος, ἀλλ’ ἐξομολόγησις. Ὦ σάκκου δύναμις παρευδοκιμοῦσα καὶ νικῶσα πορφύραν βασιλικήν· ὦ σποδοῦ δύναμις διαδήματος καὶ θρόνου βασιλικοῦ ἰσχυροτέρα. Ἐν γὰρ τῷ διαδήματι τυγχά-νοντος τοῦ βασιλέως, καὶ ἐν τῇ πορφύρᾳ καὶ τῷ θρόνῳ τῷ κατέχοντι αὐτῷ τὸ κράτος, τουτέστι τὴν ῥάβδον τὴν βασιλικὴν, κύκλῳ τῶν στρατοπέδων αὐτῷ περιεστώ-των, καὶ δορυφορίας πολλῆς περιστοιχειουμένης, εἰσέρ-χεται εἰς τὸ μέσον ὁ προφήτης γυμνὸς, κεκονιαμένος ποσὶν, ἱδρῶν τῷ προσώπῳ, καί φησιν· Ἔτι τρεῖς ἡμέ-ραι, καὶ Νινευὶ καταστραφήσεται. Τί ποιεῖς, ὦ προ-φῆτα; Εἰ ὅλως Πνεῦμα Θεοῦ ἐν σοὶ, διὰ τί οὐ γινώ-σκεις τὸ βούλημα τοῦ Θεοῦ, ὅτι οὐκ ἀποκτεῖναι βουλό-μενος, ἀλλ’ εἰς μετάνοιαν ἐπανακαλέσασθαι, διὰ τοῦτο ἔδωκε τὴν ἀπόφασιν; Οὐδέν μοι, φησὶν, εἶπεν ὁ Θεὸς ἕτερον, ἀλλ’ ἢ τοῦτο μόνον εἶπεν, ὅτι Ἔτι τρεῖς ἡμέ-ραι, καὶ Νινευὶ καταστραφήσεται. Τί ποιεῖς, ὦ Ἰωνᾶ; διὰ τί καὶ διδασκαλίαν ἑτέραν οὐ προστιθεῖς; Τί γὰρ ἄλλο ἤκουσεν Ἡσαί̈ας παρὰ τοῦ Θεοῦ εἰπεῖν πρὸς τὸν Ἰσραήλ; Οὐδὲν ἕτερον ἢ λόγον ἕνα. Ποῖον δὲ τοῦτον; Εἰπὸν, φησὶ, τῷ λαῷ τούτῳ· Ἀκοῇ ἀκούσετε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε, καὶ βλέποντες βλέψετε, καὶ οὐ μὴ ἴδητε. Καὶ βλέπεις πόσην ἄλλην διδασκαλίαν καὶ κατήχησιν εἰς αὐτοὺς ἐνήχησεν; πόσην προτροπὴν καὶ παράκλησιν καὶ ἔλεγχον; Ἔλεγχον μὲν ἐν τῷ λέγειν αὐτόν· Ἔγνω βοῦς τὸν κτησάμενον, καὶ ὄνος τὴν φάτνην τοῦ κυρίου αὐτοῦ. Ἰσραὴλ δέ με οὐκ ἔγνω, καὶ ὁ λαός με οὐ συνῆκεν. Ταῦτα ἐλέγχοντος ἦν. Ἄκου-σον δὲ καὶ προτρεπομένου αὐτοῦ· Λούσασθε, καθαροὶ γένεσθε, ἀφέλετε τὰς πονηρίας ἀπὸ τῶν ψυχῶν ὑμῶν. Πῶς δὲ πάλιν παρακαλεῖ· Ἐὰν θέλητε, φησὶν, καὶ εἰσακούσητέ μου, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγεσθε. Καὶ ἕτερα δὲ τούτων πλείονα προσδιαλέγεται αὐτοῖς, βιβλίον ὁλόκληρον γράψας μαρτυρίας χάριν. Καὶ οὐκ ἔστη μέχρι τούτου, ἀλλὰ καὶ μάρτυρας ἐν ἀρχῇ τῆς διδασκαλίας ἐπάγει λέγων· Ἄκουε, οὐρανὲ, καὶ ἐν-ωτίζου, γῆ, ὅτι Κύριος ἐλάλησεν. Τί ἐλάλησεν; εἰπὲ τρανῶς, ὦ Ἡσαί̈α. Υἱοὺς, φησὶν, ἐγέννησα καὶ ὕψωσα, αὐτοὶ δέ με ἠθέτησαν. Σὺ δὲ οὐδὲν τούτων ἐποίησας, ὦ Ἰωνᾶ, ἀλλὰ τὴν μὲν καταστροφὴν ἐκήρυξας εἰπών· Ἔτι τρεῖς ἡμέραι, καὶ Νινευὶ καταστραφήσεται. Περὶ δὲ Θεοῦ οὐδὲν πρὸς αὐτοὺς εἶπες, οὐδὲ εἶπες, Ὅτι Κύριος ἐλάλησεν, κατὰ τὸν Ἡσαί̈αν· ἀλλ’ ἀνήμερον καὶ ἀπάνθρωπον ἐκφέρεις τὴν ἀπόφασιν. Ἀλλ’ ὅμως οἱ Νινευῖται, εἰ καὶ διδασκαλίας κατήχησιν οὐκ ἐδέξαντο, εἰ καὶ προφητῶν κατήκοοι οὐκ ἐγένοντο, οὐκ εὐαγγε-λικῆς χάριτος ἐπαγγελίας ἔλαβον, οὐ βασιλείας ἔρωτα, οὐ κολάσεως φόβον, ἀλλὰ κτηνώδη τρόπον ἔχοντες, καὶ βάρβαρον καὶ ἀπάνθρωπον ἔχοντες ἦθος, ἀκούσαντες τὴν ἀπόφασιν, εὐθέως ἐπὶ μετάνοιαν τρέπονται, ἐξομο-λογούμενοι τὰ πεπραγμένα αὐτοῖς, καὶ ταῦτα μὴ εἰ-
617 SPURIA. βουλόμενος α. Ούτως ἡμᾶς διὰ τῆς ἡδυφώνου λύρας καλεῖ· Δεῦτε, ἀγαλλιασόμεθα τῷ Κυρίῳ. Πάντες οὖν οἱ τοῖς σειραῖς τῆς ἀγάπης αὐτοῦ συσφίγξαντες, καὶ τὸν ζυγὸν τῆς ὑπακοῆς βαστάζομεν », προσέλθωμεν τῷ Δεσπότη, καθάρσιον τῶν ἐν ἡμέρᾳ πεπραγμένων κακῶν ποιήσαντες. Μετανοίας γὰρ δ παρὼν βίος, ἀπειλῆς δὲ καὶ κρίσεως ἡ μέλλουσα παρουσία. Ακουσον αὐτοῦ τοῦ προφήτου λέγοντος· Ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ τὶς ἐξομολογή σεταί σοι; Μή τοίνυν πολυπλόκοις σειραῖς δεσμείσθω ἡμῶν ἡ διάνοια, ἀλλ' ἐξ ὅλης καρδίας ἱκετεύσωμεν αυτ τὸν ἕτοιμος γάρ ἐστιν ἀκούειν δεήσεως αἰτούντων· μόνον σὲ μὴ ὀλιγωρήσῃς τοῦ αἰτήσασθαι αὐτόν. Ετοι μέτερός σου ὁ Θεὸς πάρεστιν. Οὐ χρεία σοι ὁδοιπορίας πολλῆς, οὐδὲ πελάγη διατεμεῖν· ἀλλ᾽ ἄκουσον αὐτοῦ λέ- γοντος· [625] Η βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν. Οὐ χρεία σοι ἀναλωμάτων πολλῶν καὶ δαπανῶν, ἀλ' ἀποστραφείς στέναξον, καὶ εὐθέως ἵλεω τὸν Δεσ σπότην κατέστησας. Εστράφη ποτὲ Εζεκίας πρὸς τὸν τοίχον, οὐ τὴν ἐκ λίθων συγκείμενον c, ἀλλὰ τὸν διὰ προφητικῆς καὶ ἀποστολικῆς διδασκαλίας οικοδομούμε - νον. Τείχον ἐκεῖνον λέγω, περὶ οὗ Παῦλος καυχάται λέ- γων· ὡς σοφὸς ἀρχιτέκτων θεμέλιον τέθεικα· τοῖχον ἐκεῖνον λέγω, ἐφ᾽ ᾧ ὁ ἀκρογωνιαίος λίθος ἐτέθη· λέγω δὴ Χριστὸν, περὶ οὗ εἶπεν ἡ Γραφή, ὅτι Λίθοι ἅγιοι κυλισθήσονται· τοῖχον ἐκεῖνον λέγω, δι᾿ ἂν ὁ τοῦ Θεοῦ ᾠκοδομήθη ναός. Τί ποιεῖς, ὦ Εζεκία; τί ἀποστρέφη πρὸς τοῖχον ; Φησίν, ὅτι ἐκεῖνον ζητώ, τὸν ζωῆς δω τῆρα • καὶ θανάτου λυτῆρα· ἐκεῖνον ζητῶ, καὶ ἐπ' αὐτὸν καταφεύγω. Όμως στραφεὶς καὶ μετανοήσας τὴν ζωὴν ἐκαρπώσατο, καὶ ἀπόφασιν Θεοῦ κατ' αὐτοῦ ἐξενεχθεῖσαν έφυγε, καὶ δεκαπέντε ἔτη ζωῆς προσέθηκεν αὐτῷ ὁ Θεός· καὶ πολεμίων κύκλῳ περιτειχισαμένων, καὶ κυρ κλωσάντων τὴν πόλιν, ἄγγελος ὑπέρμαχος εγένετο, και τὰ τοιαῦτα πλήθη τῶν ᾿Ασσυρίων κατεστρώννυεν. Τοσοῦτον ἔσχυσεν ἡ μετάνοια· ἐξῆλθεν γάρ, φησὶν, ἄγγελος Κυρίου, καὶ εἰς τὴν παράταξιν των Ασσυ είων ἀνεῖλεν ἑκατὸν ὀγδοήκοντα πέντε χιλιάδας τὸν δὲ τούτων ἡγούμενον τον Σεναχηρεὶ ζῶντα ἀπέλυ σεν. δι' οὐδὲν ἕτερον, ὡς ἔγωγε νομίζω, ἀλλ' ἡ εἰς μετ τάνοιαν αὐτὸν προσκαλούμενο; ὁ Θεός. Αμέλει γοῦν ὡς εἶδεν αὐτὸν ὁ Θεὸς μὴ πεισθέντα, μηδὲ ἀποστραφέντα, τῆς αὐτοῦ κακίας, ἀλλ' ἀμειλικτόν τινα καὶ δυσέντευ κτιν ὄντα, ὑπὸ τῶν δύο υἱῶν αὐτοῦ τοῦτον ἔθανάτωσεν. Οταν γὰρ προσεδόκησε τὸν πανώλεθρον καὶ θεήλατον ἐκφυγεῖν θάνατον, καὶ εἰς τὴν αὐτοῦ τυγχάνειν γῆν, καὶ τὰ τῆς εἰρήνης αὐτῷ ἐν ἀσφαλεῖ γενέσθαι, τότε Αδραμέλεχ καὶ Σαρασὰρ οἱ δύο υἱοὶ αὐτοῦ σφάζουσιν αὐτὸν, καὶ φεύγουσιν ἐπὶ τὰ ὄρη Αραράτ. Θεωρείς, ἀγαπητέ, πόσον τῷ Εζεκίᾳ συνεβάλετο ἡ ἐξομολόγη- εἰς; πότον δὲ τὸν Σεναχηρεὶο εἰργάσατο κακὸν τὸ ἐπι μένειν ταῖς ἁμαρτίαις; Θέλεις σοι καὶ ἄλλην ὑποδείξω μετανοίας εδὸν, καὶ θύραν ἐξομολογήσεως; Μίμησαι τὴν τῶν βαρβάρων ἐκείνων μετάνοιαν, τῶν Νινευιτῶν λέγω δή. Ἐκεῖνοι γὰρ προφήτου κατήκοοι γεγονότες, οὐκ εὐαγγελικά δεξάμενοι ρήματα, οὐ προφήτην Θεοῦ ἀκούσαντες, οὐ βασιλείας οὐρανῶν εὐαγγελισμὸν δεξά μενοι, βλέπε πως προσέρχονται Θεῷ, πῶς δυσωποῦσι θεόν, πως έργο όμενον αὐτοῖς ἀντικαταλλάσσουσιν τὸν Κύριον· πῶς ἀπόφασιν Θεοῦ ἔλυσαν· πῶς ὀργὴν Θεοῦ ἀπώσαντο, καὶ φιλανθρωπίαν ἐπεκαλέσαντο· πως βά- ραθρον καὶ κατάπτωμα τὴν πόλιν αὐτῶν τυγχάνουσαν, τείχους αὐτὴν ἰσχυροτέραν ἐποίησαν, καὶ παντὸς ἀδά- μαντος στερροτέραν. Οὐκ ἐδυσώπησε Θεῷ πορφύρας αξίωμα, αλλά σάκκος· οὐδὲ διάδημα βασιλικών, καὶ κράτος, ἀλλὰ σποδός μετὰ σάκκου· οὐ χρυσοκόλλητος Adde ex impr. Savilii, ἀλλὰ ψυχῆς ῥύπον διὰ μετανοίας αποσμήξαι βουλόμενος. CorEL. b Savil. βαστάσαντες. © plenius Savil. ἐπεστράφη τ. Ε. π. τ. τ., λέγων (f Reg. 29, 2), Μνήσθητι, Κύριε, ὡς ἐπορεύθην ἐνώπιόν σου μετὰ ἀλη βείας, καὶ ἐν καρδίᾳ τελείᾳ, καὶ τὰ ἀρεστὰ ἐνώπιόν σου ἐποίησα. Καὶ ἔκλαυσεν Εζεκίας κλαυθμῷ μεγάλῳ, καὶ προσθήκην ἐτῶν ἐδέξατο. Οὐκ ἐπεστράφη πρὸς τὸν ἐκ λίθων συγκείμενον του ον. d Auctior ac rectior e scriptura Angl., περὶ οὐ εἶπεν ἡ Γραφὴ (Ι. 417, 22), « Λίθον ἐν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομούντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας » τοίχων ἐκεῖνον λέγω, τὸν ἐκ λίθων ἁγίων ᾠκοδομημένων, περὶ οὗ εἶπεν ἡ Γραφή, ὅτι « Λίθοι ἅγιοι κυλισθήσονται. ο (στει. • Savil. τί ἀποστρέφη πρὸς τὸν τοίχον; τὸν ἀκρογωνιαίον λί- θον, φησὶν, ὅστις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, ἐκεῖνον ζητῶ τὸν ζωῆς δου traz, etc. GIA θρόνος ἐκ λίθων συγκείμενος, ἀλλ' ἐξομολόγησις. "Η σάκκου δύναμις παρευδοκιμοῦσα καὶ νικώσα πορφύραν βασιλικήν· ὦ σποδοῦ δύναμις διαδήματος καὶ θρόνου βασιλικοῦ ἰσχυροτέρα. Ἐν γὰρ τῷ διαδήματι τυγχά νοντος τοῦ βασιλέως, καὶ ἐν τῇ πορφύρα καὶ τῷ θρόνο τῷ κατέχοντι αὐτῷ τὸ κράτος, τουτέστι τὴν ράβδον τὴν βασιλικήν, κύκλῳ τῶν στρατοπέδων αὐτῷ περιεστώ των, καὶ δορυφορίας πολλῆς περιστοιχειουμένης, εἰσέρ χεται εἰς τὸ μέσον ὁ προφήτης γυμνός, κεκονιαμένος ποσὶν, ἱδρῶν τῷ προσώπω, καί φησιν· ἔτι τρεῖς ἡμέ ραι, καὶ Νινευὶ καταστραφήσεται. Τί ποιεῖς, ὦ προ- φῆτα; Εἰ ὅλως Πνεῦμα Θεοῦ ἐν σοί, διὰ τί οὐ γινώ- σκεις τὸ βούλημα τοῦ Θεοῦ, ὅτι οὐκ ἀποκτείναι βουλή μενος, ἀλλ' εἰς μετάνοιαν ἐπανακαλέσασθαι, διὰ τοῦτο ἔδωκε τὴν ἀπόφασιν; Οὐδέν μοι, φησίν, εἶπεν ὁ Θεὸς ἕτερον, ἀλλ᾽ ἢ τοῦτο μόνον εἶπεν, ὅτι ὅτι τρεῖς ἡμέ ραι, καὶ Νινευὶ καταστραφήσεται. Τί ποιεῖς, ὦ Ἰωνᾶ; διὰ τί καὶ διδασκαλίαν, ἑτέραν οὐ προστιθεῖς; Τί γὰρ ἄλλο ήκουσεν Ησαΐας παρὰ τοῦ Θεοῦ εἰπεῖν πρὸς τὸν Ἰσραήλ; Οὐδὲν ἕτερον ἢ λόγον ἕνα. Ποῖον δὲ τοῦτον ; Εἰπὸν, φησὶ, τῷ λαῷ τούτῳ· Ἀκοῇ ἀκούσετε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε, καὶ βλέποντες βλέψετε, [620] καὶ οὐ μὴ ἴδητε. Καὶ βλέπεις πόσην ἄλλην διδασκαλίαν καὶ κατήχησιν εἰς αὐτοὺς ἐνήχησεν; πόσην προτροπὴν καὶ παράκλησιν καὶ ἔλεγχον; Ελεγχον μὲν ἐν τῷ λέγειν αὐτόν· ἔγνω βοῦς τὸν κτησάμενον, καὶ ὄνος τὴν φάτνην τοῦ κυρίου αὐτοῦ. Ἰσραὴλ δέ με οὐκ ἔγνω, καὶ ὁ λαός με οὐ συνῆκεν. Ταῦτα ἐλέγχοντος ἦν. Ακου σον δὲ καὶ προτρεπομένου αὐτοῦ· Λούσασθε, καθαρεί γένεσθε, αφέλετε τὰς πονηρίας ἀπὸ τῶν ψυχῶν ὑμῶν. Πῶς δὲ πάλιν παρακαλεῖ· Ἐὰν θέλητε, φησιν, καὶ εισακούσητέ μου, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγεσθε. Καὶ ἕτερα δὲ τούτων πλείονα προσδιαλέγεται αὐτοῖς, βιβλίον ολόκληρον γράψας μαρτυρίας χάριν. Καὶ οὐχ ἔστη μέχρι τούτου, ἀλλὰ καὶ μάρτυρας ἐν ἀρχῇ τῆς διδασκαλίας ἐπάγει λέγων· Ακουε, ουρανέ, καὶ ἐν· ωτίζου, γῆ, ὅτι Κύριος ἐλάλησεν. Τί ἐλάλησεν; εἰπὲ τρανῶς, ὦ Ησαΐα. Υιούς, φησίν, ἐγέννησα καὶ ὕψωση, αὐτοὶ δέ με ἠθέτησαν. Σὺ δὲ οὐδὲν τούτων ἐποίησας, ὦ Ἰωνᾶ, ἀλλὰ τὴν μὲν καταστροφὴν ἐκήρυξας εἰπών τι τρεῖς ἡμέραι, καὶ Νινευί καταστραφήσεται Περὶ δὲ Θεοῦ οὐδὲν πρὸς αὐτοὺς εἶπες, οὐδὲ εἶπες, Ότι Κύριος ἐλάλησεν, κατὰ τὸν Ησαίαν· ἀλλ' ἀνήμερον καὶ ἀπάνθρωπον ἐκφέρεις τὴν ἀπόφασιν. Αλλ' ὅμως οἱ Νινευίται, εἰ καὶ διδασκαλίας κατήχησιν οὐκ ἐδέξαντο, εἰ καὶ προφητῶν κατήκοοι οὐκ ἐγένοντο, οὐκ εὐαγγε λικῆς χάριτος ἐπαγγελίας ἔλαβον, οὐ βασιλείας έρωτα, οὐ κολάσεως φόβον, ἀλλὰ κτηνώδη τρόπον ἔχοντες, καὶ βάρβαρον καὶ ἀπάνθρωπον ἔχοντες ἦθος, ἀκούσαντες τὴν ἀπόφασιν, εὐθέως ἐπὶ μετάνοιαν τρέπονται, εξομο λογούμενοι τα πεπραγμένα αὐτοῖς, καὶ ταῦτα μὴ εἰσ δότες εἰ ἀφεθήσεται αὐτοῖς. Τί γάρ, ἔλεγον, Τίς οίδεν, εἰ ἐπιστρέψει ὁ Θεὸς, καὶ μετανοήσει, καὶ σώσει ἡμᾶς; Οὐ γὰρ ἴσασι πρὸς ἑτέρους μετανοήσαντας καὶ σωθέντας ἀποβλέψαι, οὐ πρὸς Νινευίτας ἑτέρους, ἀλλ' ἔτι περὶ τῆς σωτηρίας αὐτῶν ἀμφιβάλλουσιν· ὅμως μετανοοῦσι. Καὶ εὐθέως ὁ βασιλεὺς διάδημα ρίψας καὶ πορφύραν, σάκκον καὶ σποδὸν περιβάλλεται, καὶ πᾶσα δὲ ἡ πόλις ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου αὐτῶν, καὶ οὐ μόνον οἱ ἄνθρωποι, ἀλλὰ δὴ καὶ τὰ κτήνη καὶ οἱ βόες καὶ τὰ πρόβατα. Τί ποιεῖν, ὦ βασιλεῦ, ὅτι ἄνθρωποι ήμαρτον, τί δὲ καὶ τὰ κτήνη να στεύειν κατεδίκασας, τί δὲ καὶ αὐτὰ σάκκον καὶ σπεδὸν περιβάλλεις; Ἡμεῖς, φησίν, πολλαῖς περιεπάρημεν ἁμαρτίαις, καὶ οὐκ ἐσμὲν ἄξιοι παρακαλέσαι Θεόν. Ποίῳ γὰρ προσώπῳ προσελθόντες ἀξιώσωμεν Θεόν; Διὰ τοῦτο τὰ μὴ ἡμαρτηκότα ὑπὲρ ἡμῶν πρεσβεύειν ἐποιήσαμεν. Καὶ γὰρ καὶ ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων τοῦτο ἴδοι τις ἂν γενόμενον. "Οταν γάρ της προσκεκρουκώς ή τινι τῶν ἐν ὑπεροχῇ ὄντων, οἱ μὴ προσκεκρουκότες ὑπὲρ αὐτοῦ ἀξιοῦσιν, ὅπως συγχω- ρηθῇ αὐτοῦ τὸ πλημμέλημα. Τοῦτο καὶ ἡμεῖς ποιούς μεν. Αναπολόγητα ἡμάρτομεν, οὐκ ἐσμὲν ἄξιοι του παρακαλέσαι περὶ ἑαυτῶν καὶ δυσωπήσαι Θεόν· καὶ διὰ τοῦτο τὰ κτήνη καὶ τοὺς βόας καὶ τὰ πρόβατα προσκυνεῖν καὶ λιτανεύειν Θεὸν ἐποιήσαμεν. "Ο μετα νοίας ἰσχύς· ὦ ἐξομολογήσεως δύναμις. Εστήριξε την πόλιν ἡ μετάνοια, λύσασα τὴν ἀπόφασιν τοῦ Θεοῦ. 'Αλλ' ὅμως πρὸς τούτοις ὁ προφήτης ἐπὶ τὴν Νινευι- τῶν σωτηρίαν ἀπιστεῖ· καὶ πορευθεὶς ἀπέναντι τῆς πόλεως ἐκαθέζετο σκοπῶν τί ἀποδήσεται τῇ πόλει •
δότες εἰ ἀφεθήσεται αὐτοῖς. Τί γὰρ, ἔλεγον, Τίς οἶδεν, εἰ ἐπιστρέψει ὁ Θεὸς, καὶ μετανοήσει, καὶ σώσει ἡμᾶς; Οὐ γὰρ ἴσασι πρὸς ἑτέρους μετανοήσαντας καὶ σωθέντας ἀποβλέψαι, οὐ πρὸς Νινευίτας ἑτέρους, ἀλλ’ ἔτι περὶ τῆς σωτηρίας αὐτῶν ἀμφιβάλλουσιν· ὅμως μετανοοῦσι. Καὶ εὐθέως ὁ βασιλεὺς διάδημα ῥίψας καὶ πορφύραν, σάκκον καὶ σποδὸν περιβάλλεται, καὶ πᾶσα δὲ ἡ πόλις ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου αὐτῶν, καὶ οὐ μόνον οἱ ἄνθρωποι, ἀλλὰ δὴ καὶ τὰ κτήνη καὶ οἱ βόες καὶ τὰ πρόβατα. Τί ποιεῖς, ὦ βασιλεῦ; ὅτι ἄνθρωποι ἥμαρτον, τί δὲ καὶ τὰ κτήνη νηστεύειν κατεδίκασας; τί δὲ καὶ αὐτὰ σάκκον καὶ σποδὸν περιβάλλεις; Ἡμεῖς, φησὶν, πολλαῖς περιεπάρημεν ἁμαρτίαις, καὶ οὐκ ἐσμὲν ἄξιοι παρακαλέσαι Θεόν. Ποίῳ γὰρ προσώπῳ προσελθόντες ἀξιώσωμεν Θεόν; Διὰ τοῦτο τὰ μὴ ἡμαρτηκότα ὑπὲρ ἡμῶν πρεσβεύειν ἐποιήσαμεν. Καὶ γὰρ καὶ ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων τοῦτο ἴδοι τις ἂν γενόμενον. Ὅταν γάρ τις προσκεκρουκὼς ᾖ τινι τῶν ἐν ὑπεροχῇ ὄντων, οἱ μὴ προσκεκρουκότες ὑπὲρ αὐτοῦ ἀξιοῦσιν, ὅπως συγχω-ρηθῇ αὐτοῦ τὸ πλημμέλημα. Τοῦτο καὶ ἡμεῖς ποιοῦ-μεν. Ἀναπολόγητα ἡμάρτομεν, οὐκ ἐσμὲν ἄξιοι τοῦ παρακαλέσαι περὶ ἑαυτῶν καὶ δυσωπῆσαι Θεόν· καὶ διὰ τοῦτο τὰ κτήνη καὶ τοὺς βόας καὶ τὰ πρόβατα προσκυνεῖν καὶ λιτανεύειν Θεὸν ἐποιήσαμεν. Ὦ μετα-νοίας ἰσχύς· ὦ ἐξομολογήσεως δύναμις. Ἐστήριξε τὴν πόλιν ἡ μετάνοια, λύσασα τὴν ἀπόφασιν τοῦ Θεοῦ. Ἀλλ’ ὅμως πρὸς τούτοις ὁ προφήτης ἐπὶ τὴν Νινευι-τῶν σωτηρίαν ἀπιστεῖ· καὶ πορευθεὶς ἀπέναντι τῆς πόλεως ἐκαθέζετο σκοπῶν τί ἀποβήσεται τῇ πόλει·
617 SPURIA. βουλόμενος α. Ούτως ἡμᾶς διὰ τῆς ἡδυφώνου λύρας καλεῖ· Δεῦτε, ἀγαλλιασόμεθα τῷ Κυρίῳ. Πάντες οὖν οἱ τοῖς σειραῖς τῆς ἀγάπης αὐτοῦ συσφίγξαντες, καὶ τὸν ζυγὸν τῆς ὑπακοῆς βαστάζομεν », προσέλθωμεν τῷ Δεσπότη, καθάρσιον τῶν ἐν ἡμέρᾳ πεπραγμένων κακῶν ποιήσαντες. Μετανοίας γὰρ δ παρὼν βίος, ἀπειλῆς δὲ καὶ κρίσεως ἡ μέλλουσα παρουσία. Ακουσον αὐτοῦ τοῦ προφήτου λέγοντος· Ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ τὶς ἐξομολογή σεταί σοι; Μή τοίνυν πολυπλόκοις σειραῖς δεσμείσθω ἡμῶν ἡ διάνοια, ἀλλ' ἐξ ὅλης καρδίας ἱκετεύσωμεν αυτ τὸν ἕτοιμος γάρ ἐστιν ἀκούειν δεήσεως αἰτούντων· μόνον σὲ μὴ ὀλιγωρήσῃς τοῦ αἰτήσασθαι αὐτόν. Ετοι μέτερός σου ὁ Θεὸς πάρεστιν. Οὐ χρεία σοι ὁδοιπορίας πολλῆς, οὐδὲ πελάγη διατεμεῖν· ἀλλ᾽ ἄκουσον αὐτοῦ λέ- γοντος· [625] Η βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν. Οὐ χρεία σοι ἀναλωμάτων πολλῶν καὶ δαπανῶν, ἀλ' ἀποστραφείς στέναξον, καὶ εὐθέως ἵλεω τὸν Δεσ σπότην κατέστησας. Εστράφη ποτὲ Εζεκίας πρὸς τὸν τοίχον, οὐ τὴν ἐκ λίθων συγκείμενον c, ἀλλὰ τὸν διὰ προφητικῆς καὶ ἀποστολικῆς διδασκαλίας οικοδομούμε - νον. Τείχον ἐκεῖνον λέγω, περὶ οὗ Παῦλος καυχάται λέ- γων· ὡς σοφὸς ἀρχιτέκτων θεμέλιον τέθεικα· τοῖχον ἐκεῖνον λέγω, ἐφ᾽ ᾧ ὁ ἀκρογωνιαίος λίθος ἐτέθη· λέγω δὴ Χριστὸν, περὶ οὗ εἶπεν ἡ Γραφή, ὅτι Λίθοι ἅγιοι κυλισθήσονται· τοῖχον ἐκεῖνον λέγω, δι᾿ ἂν ὁ τοῦ Θεοῦ ᾠκοδομήθη ναός. Τί ποιεῖς, ὦ Εζεκία; τί ἀποστρέφη πρὸς τοῖχον ; Φησίν, ὅτι ἐκεῖνον ζητώ, τὸν ζωῆς δω τῆρα • καὶ θανάτου λυτῆρα· ἐκεῖνον ζητῶ, καὶ ἐπ' αὐτὸν καταφεύγω. Όμως στραφεὶς καὶ μετανοήσας τὴν ζωὴν ἐκαρπώσατο, καὶ ἀπόφασιν Θεοῦ κατ' αὐτοῦ ἐξενεχθεῖσαν έφυγε, καὶ δεκαπέντε ἔτη ζωῆς προσέθηκεν αὐτῷ ὁ Θεός· καὶ πολεμίων κύκλῳ περιτειχισαμένων, καὶ κυρ κλωσάντων τὴν πόλιν, ἄγγελος ὑπέρμαχος εγένετο, και τὰ τοιαῦτα πλήθη τῶν ᾿Ασσυρίων κατεστρώννυεν. Τοσοῦτον ἔσχυσεν ἡ μετάνοια· ἐξῆλθεν γάρ, φησὶν, ἄγγελος Κυρίου, καὶ εἰς τὴν παράταξιν των Ασσυ είων ἀνεῖλεν ἑκατὸν ὀγδοήκοντα πέντε χιλιάδας τὸν δὲ τούτων ἡγούμενον τον Σεναχηρεὶ ζῶντα ἀπέλυ σεν. δι' οὐδὲν ἕτερον, ὡς ἔγωγε νομίζω, ἀλλ' ἡ εἰς μετ τάνοιαν αὐτὸν προσκαλούμενο; ὁ Θεός. Αμέλει γοῦν ὡς εἶδεν αὐτὸν ὁ Θεὸς μὴ πεισθέντα, μηδὲ ἀποστραφέντα, τῆς αὐτοῦ κακίας, ἀλλ' ἀμειλικτόν τινα καὶ δυσέντευ κτιν ὄντα, ὑπὸ τῶν δύο υἱῶν αὐτοῦ τοῦτον ἔθανάτωσεν. Οταν γὰρ προσεδόκησε τὸν πανώλεθρον καὶ θεήλατον ἐκφυγεῖν θάνατον, καὶ εἰς τὴν αὐτοῦ τυγχάνειν γῆν, καὶ τὰ τῆς εἰρήνης αὐτῷ ἐν ἀσφαλεῖ γενέσθαι, τότε Αδραμέλεχ καὶ Σαρασὰρ οἱ δύο υἱοὶ αὐτοῦ σφάζουσιν αὐτὸν, καὶ φεύγουσιν ἐπὶ τὰ ὄρη Αραράτ. Θεωρείς, ἀγαπητέ, πόσον τῷ Εζεκίᾳ συνεβάλετο ἡ ἐξομολόγη- εἰς; πότον δὲ τὸν Σεναχηρεὶο εἰργάσατο κακὸν τὸ ἐπι μένειν ταῖς ἁμαρτίαις; Θέλεις σοι καὶ ἄλλην ὑποδείξω μετανοίας εδὸν, καὶ θύραν ἐξομολογήσεως; Μίμησαι τὴν τῶν βαρβάρων ἐκείνων μετάνοιαν, τῶν Νινευιτῶν λέγω δή. Ἐκεῖνοι γὰρ προφήτου κατήκοοι γεγονότες, οὐκ εὐαγγελικά δεξάμενοι ρήματα, οὐ προφήτην Θεοῦ ἀκούσαντες, οὐ βασιλείας οὐρανῶν εὐαγγελισμὸν δεξά μενοι, βλέπε πως προσέρχονται Θεῷ, πῶς δυσωποῦσι θεόν, πως έργο όμενον αὐτοῖς ἀντικαταλλάσσουσιν τὸν Κύριον· πῶς ἀπόφασιν Θεοῦ ἔλυσαν· πῶς ὀργὴν Θεοῦ ἀπώσαντο, καὶ φιλανθρωπίαν ἐπεκαλέσαντο· πως βά- ραθρον καὶ κατάπτωμα τὴν πόλιν αὐτῶν τυγχάνουσαν, τείχους αὐτὴν ἰσχυροτέραν ἐποίησαν, καὶ παντὸς ἀδά- μαντος στερροτέραν. Οὐκ ἐδυσώπησε Θεῷ πορφύρας αξίωμα, αλλά σάκκος· οὐδὲ διάδημα βασιλικών, καὶ κράτος, ἀλλὰ σποδός μετὰ σάκκου· οὐ χρυσοκόλλητος Adde ex impr. Savilii, ἀλλὰ ψυχῆς ῥύπον διὰ μετανοίας αποσμήξαι βουλόμενος. CorEL. b Savil. βαστάσαντες. © plenius Savil. ἐπεστράφη τ. Ε. π. τ. τ., λέγων (f Reg. 29, 2), Μνήσθητι, Κύριε, ὡς ἐπορεύθην ἐνώπιόν σου μετὰ ἀλη βείας, καὶ ἐν καρδίᾳ τελείᾳ, καὶ τὰ ἀρεστὰ ἐνώπιόν σου ἐποίησα. Καὶ ἔκλαυσεν Εζεκίας κλαυθμῷ μεγάλῳ, καὶ προσθήκην ἐτῶν ἐδέξατο. Οὐκ ἐπεστράφη πρὸς τὸν ἐκ λίθων συγκείμενον του ον. d Auctior ac rectior e scriptura Angl., περὶ οὐ εἶπεν ἡ Γραφὴ (Ι. 417, 22), « Λίθον ἐν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομούντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας » τοίχων ἐκεῖνον λέγω, τὸν ἐκ λίθων ἁγίων ᾠκοδομημένων, περὶ οὗ εἶπεν ἡ Γραφή, ὅτι « Λίθοι ἅγιοι κυλισθήσονται. ο (στει. • Savil. τί ἀποστρέφη πρὸς τὸν τοίχον; τὸν ἀκρογωνιαίον λί- θον, φησὶν, ὅστις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, ἐκεῖνον ζητῶ τὸν ζωῆς δου traz, etc. GIA θρόνος ἐκ λίθων συγκείμενος, ἀλλ' ἐξομολόγησις. "Η σάκκου δύναμις παρευδοκιμοῦσα καὶ νικώσα πορφύραν βασιλικήν· ὦ σποδοῦ δύναμις διαδήματος καὶ θρόνου βασιλικοῦ ἰσχυροτέρα. Ἐν γὰρ τῷ διαδήματι τυγχά νοντος τοῦ βασιλέως, καὶ ἐν τῇ πορφύρα καὶ τῷ θρόνο τῷ κατέχοντι αὐτῷ τὸ κράτος, τουτέστι τὴν ράβδον τὴν βασιλικήν, κύκλῳ τῶν στρατοπέδων αὐτῷ περιεστώ των, καὶ δορυφορίας πολλῆς περιστοιχειουμένης, εἰσέρ χεται εἰς τὸ μέσον ὁ προφήτης γυμνός, κεκονιαμένος ποσὶν, ἱδρῶν τῷ προσώπω, καί φησιν· ἔτι τρεῖς ἡμέ ραι, καὶ Νινευὶ καταστραφήσεται. Τί ποιεῖς, ὦ προ- φῆτα; Εἰ ὅλως Πνεῦμα Θεοῦ ἐν σοί, διὰ τί οὐ γινώ- σκεις τὸ βούλημα τοῦ Θεοῦ, ὅτι οὐκ ἀποκτείναι βουλή μενος, ἀλλ' εἰς μετάνοιαν ἐπανακαλέσασθαι, διὰ τοῦτο ἔδωκε τὴν ἀπόφασιν; Οὐδέν μοι, φησίν, εἶπεν ὁ Θεὸς ἕτερον, ἀλλ᾽ ἢ τοῦτο μόνον εἶπεν, ὅτι ὅτι τρεῖς ἡμέ ραι, καὶ Νινευὶ καταστραφήσεται. Τί ποιεῖς, ὦ Ἰωνᾶ; διὰ τί καὶ διδασκαλίαν, ἑτέραν οὐ προστιθεῖς; Τί γὰρ ἄλλο ήκουσεν Ησαΐας παρὰ τοῦ Θεοῦ εἰπεῖν πρὸς τὸν Ἰσραήλ; Οὐδὲν ἕτερον ἢ λόγον ἕνα. Ποῖον δὲ τοῦτον ; Εἰπὸν, φησὶ, τῷ λαῷ τούτῳ· Ἀκοῇ ἀκούσετε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε, καὶ βλέποντες βλέψετε, [620] καὶ οὐ μὴ ἴδητε. Καὶ βλέπεις πόσην ἄλλην διδασκαλίαν καὶ κατήχησιν εἰς αὐτοὺς ἐνήχησεν; πόσην προτροπὴν καὶ παράκλησιν καὶ ἔλεγχον; Ελεγχον μὲν ἐν τῷ λέγειν αὐτόν· ἔγνω βοῦς τὸν κτησάμενον, καὶ ὄνος τὴν φάτνην τοῦ κυρίου αὐτοῦ. Ἰσραὴλ δέ με οὐκ ἔγνω, καὶ ὁ λαός με οὐ συνῆκεν. Ταῦτα ἐλέγχοντος ἦν. Ακου σον δὲ καὶ προτρεπομένου αὐτοῦ· Λούσασθε, καθαρεί γένεσθε, αφέλετε τὰς πονηρίας ἀπὸ τῶν ψυχῶν ὑμῶν. Πῶς δὲ πάλιν παρακαλεῖ· Ἐὰν θέλητε, φησιν, καὶ εισακούσητέ μου, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγεσθε. Καὶ ἕτερα δὲ τούτων πλείονα προσδιαλέγεται αὐτοῖς, βιβλίον ολόκληρον γράψας μαρτυρίας χάριν. Καὶ οὐχ ἔστη μέχρι τούτου, ἀλλὰ καὶ μάρτυρας ἐν ἀρχῇ τῆς διδασκαλίας ἐπάγει λέγων· Ακουε, ουρανέ, καὶ ἐν· ωτίζου, γῆ, ὅτι Κύριος ἐλάλησεν. Τί ἐλάλησεν; εἰπὲ τρανῶς, ὦ Ησαΐα. Υιούς, φησίν, ἐγέννησα καὶ ὕψωση, αὐτοὶ δέ με ἠθέτησαν. Σὺ δὲ οὐδὲν τούτων ἐποίησας, ὦ Ἰωνᾶ, ἀλλὰ τὴν μὲν καταστροφὴν ἐκήρυξας εἰπών τι τρεῖς ἡμέραι, καὶ Νινευί καταστραφήσεται Περὶ δὲ Θεοῦ οὐδὲν πρὸς αὐτοὺς εἶπες, οὐδὲ εἶπες, Ότι Κύριος ἐλάλησεν, κατὰ τὸν Ησαίαν· ἀλλ' ἀνήμερον καὶ ἀπάνθρωπον ἐκφέρεις τὴν ἀπόφασιν. Αλλ' ὅμως οἱ Νινευίται, εἰ καὶ διδασκαλίας κατήχησιν οὐκ ἐδέξαντο, εἰ καὶ προφητῶν κατήκοοι οὐκ ἐγένοντο, οὐκ εὐαγγε λικῆς χάριτος ἐπαγγελίας ἔλαβον, οὐ βασιλείας έρωτα, οὐ κολάσεως φόβον, ἀλλὰ κτηνώδη τρόπον ἔχοντες, καὶ βάρβαρον καὶ ἀπάνθρωπον ἔχοντες ἦθος, ἀκούσαντες τὴν ἀπόφασιν, εὐθέως ἐπὶ μετάνοιαν τρέπονται, εξομο λογούμενοι τα πεπραγμένα αὐτοῖς, καὶ ταῦτα μὴ εἰσ δότες εἰ ἀφεθήσεται αὐτοῖς. Τί γάρ, ἔλεγον, Τίς οίδεν, εἰ ἐπιστρέψει ὁ Θεὸς, καὶ μετανοήσει, καὶ σώσει ἡμᾶς; Οὐ γὰρ ἴσασι πρὸς ἑτέρους μετανοήσαντας καὶ σωθέντας ἀποβλέψαι, οὐ πρὸς Νινευίτας ἑτέρους, ἀλλ' ἔτι περὶ τῆς σωτηρίας αὐτῶν ἀμφιβάλλουσιν· ὅμως μετανοοῦσι. Καὶ εὐθέως ὁ βασιλεὺς διάδημα ρίψας καὶ πορφύραν, σάκκον καὶ σποδὸν περιβάλλεται, καὶ πᾶσα δὲ ἡ πόλις ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου αὐτῶν, καὶ οὐ μόνον οἱ ἄνθρωποι, ἀλλὰ δὴ καὶ τὰ κτήνη καὶ οἱ βόες καὶ τὰ πρόβατα. Τί ποιεῖν, ὦ βασιλεῦ, ὅτι ἄνθρωποι ήμαρτον, τί δὲ καὶ τὰ κτήνη να στεύειν κατεδίκασας, τί δὲ καὶ αὐτὰ σάκκον καὶ σπεδὸν περιβάλλεις; Ἡμεῖς, φησίν, πολλαῖς περιεπάρημεν ἁμαρτίαις, καὶ οὐκ ἐσμὲν ἄξιοι παρακαλέσαι Θεόν. Ποίῳ γὰρ προσώπῳ προσελθόντες ἀξιώσωμεν Θεόν; Διὰ τοῦτο τὰ μὴ ἡμαρτηκότα ὑπὲρ ἡμῶν πρεσβεύειν ἐποιήσαμεν. Καὶ γὰρ καὶ ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων τοῦτο ἴδοι τις ἂν γενόμενον. "Οταν γάρ της προσκεκρουκώς ή τινι τῶν ἐν ὑπεροχῇ ὄντων, οἱ μὴ προσκεκρουκότες ὑπὲρ αὐτοῦ ἀξιοῦσιν, ὅπως συγχω- ρηθῇ αὐτοῦ τὸ πλημμέλημα. Τοῦτο καὶ ἡμεῖς ποιούς μεν. Αναπολόγητα ἡμάρτομεν, οὐκ ἐσμὲν ἄξιοι του παρακαλέσαι περὶ ἑαυτῶν καὶ δυσωπήσαι Θεόν· καὶ διὰ τοῦτο τὰ κτήνη καὶ τοὺς βόας καὶ τὰ πρόβατα προσκυνεῖν καὶ λιτανεύειν Θεὸν ἐποιήσαμεν. "Ο μετα νοίας ἰσχύς· ὦ ἐξομολογήσεως δύναμις. Εστήριξε την πόλιν ἡ μετάνοια, λύσασα τὴν ἀπόφασιν τοῦ Θεοῦ. 'Αλλ' ὅμως πρὸς τούτοις ὁ προφήτης ἐπὶ τὴν Νινευι- τῶν σωτηρίαν ἀπιστεῖ· καὶ πορευθεὶς ἀπέναντι τῆς πόλεως ἐκαθέζετο σκοπῶν τί ἀποδήσεται τῇ πόλει •
PG 55:619πότερον ἡ ἀπόφασις νικήσει, ἢ ἄρα ἡ μετάνοια. Καὶ ἦν ὡς ἐν ζυγῷ καὶ ὡς ἐν ῥοπῇ πλάστιγγος κείμενα τὰ ἀμφότερα· ἔνθεν ἡ ἀπόφασις, κἀκεῖθεν ἡ μετάνοια· καὶ ἡ μετάνοια νικήσασα τὸν θάνατον, τὴν πόλιν ἀν-έστησεν. Εἶτα, ἵνα ἐπιτέμω τὸν λόγον, ἐλυπεῖτο Ἰωνᾶς ὡς ψεύστης μέλλων φαίνεσθαι. Εἶτα τί ποιεῖ αὐτῷ ὁ πάνσοφος Θεός; Κελεύει τῷ ἡλίῳ πυριφλόγους ἀκτῖ-νας ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ βαλεῖν, πρὸς τὸ μὴ φέρειν αὐτὸν τὴν τοῦ ἡλίου θερμότητα. Φλεγομένου δὲ αὐτοῦ ἐπὶ πολὺ καὶ ἀποδυσπετοῦντος, διὰ τῆς νυκτὸς κελεύει ὁ Θεὸς κολοκύντῃ ἑωθινῇ ἀναβῆναι καὶ σκιάζειν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς Ἰωνᾶ. Ἐνταῦθα ἡδέως ἐροίμην τὸν Ἰουδαῖον, λέγων πρὸς αὐτόν· Εἰπέ μοι, ὦ Ἰουδαῖε, ὁ λέγων, Πῶς ἄνευ ἀνδρὸς ἡ παρθένος ἐγέννησε, καὶ πῶς γεννήσασα, πάλιν παρθένος ἔμεινεν; εἰπέ μοι σὺ πρῶτον, πῶς ἡ γῆ ἐν μιᾷ ὥρᾳ τῆς ἑωθινῆς τὴν κολόκυνταν ἀφ’ ἑαυτῆς ἐξέφυσε, καὶ πῶς ἐν μιᾷ ῥοπῇ τοῖς φύλλοις ἐκόμα, καὶ τὸν προφήτην ἐσκίαζε· κἀγώ σοι λέγω πῶς ἡ παρ-θένος ἔτεκεν, καὶ μετὰ τὸ γεννῆσαι παρθένος ἔμεινεν. Ἀλλὰ μὴ βάλλωμεν τὰ ἅγια τοῖς κυσίν. Ἐκβαλλέσθω-σαν τοῦ ἡμετέρου καταλόγου οἱ ἄπιστοι Ἰουδαῖοι. Εἶτα τῆς κολοκύντης σκιαζούσης αὐτὸν, Ἐκέλευσεν πάλιν ὁ Θεὸς σκώληκι ἑωθινῇ, καὶ ἐπάταξεν τὴν κολό-κυνταν, καὶ εὐθέως ἐξηράνθη. Ἴδε, Ἰουδαῖε, καὶ μὴ ἀπίστει, ὅταν Θεὸς μέγιστόν τι κατεργάζηται. Ὑπὸ νύκτα ἐγένετο, καὶ ὑπὸ νύκτα ἀπώλετο. Εἶτα ξηραν-θείσης τῆς κολοκύντης, ἀπεδυσπέτει ὁ Ἰωνᾶς καὶ ἀπ-ωδύρετο, καὶ ἀπελέγετο τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, λυπούμενος ἐπὶ τῇ κολοκύντῃ, καὶ ἔλεγε· Καλόν μοι τὸ ἀποθανεῖν μᾶλλον ἢ ζῇν. Πρὸς ὃν πορευθεὶς ὁ πάνσοφος Θεὸς παραμυθεῖται λέγων· Σφόδρα λελύπησαι σὺ ἐπὶ τῇ κολοκύντῃ; Καὶ εἶπεν ὁ Ἰωνᾶς· Σφόδρα λελύπημαι ἐγὼ ἕως θανάτου. Πάλιν δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ Θεός· Σὺ ἐλυπήθης ἐπὶ τῇ κολοκύντῃ, εἰς ἣν οὐκ ἐκακοπά-θησας, οὐδὲ ἐξέθρεψας αὐτὴν, ἣ ἐγενήθη ὑπὸ νύκτα, καὶ ὑπὸ νύκτα ἀπώλετο· ἐγὼ δὲ οὐ λυπηθήσομαι ἐπὶ Νινευὶ τῇ πόλει τῇ μεγάλῃ, ἐν ᾗ κατοικοῦσιν πλείους ἢ δώδεκα μυριάδες ἀνδρῶν, οἵτινες οὐκ ἔγνωσαν, ἀπὸ τοῦ πλήθους τῶν οἰκούντων, δεξιὰν ἢ ἀριστερὰν, καὶ κτήνη πολλά; Ὃ δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστι· Φιλάνθρωπος, φησὶν, ἐγὼ τυγχάνω, καὶ μὴ βου-λόμενος ἀπολέσαι τὰ ἔργα τῶν χειρῶν μου, ἃ ἀγαπῶν ἐποίησα. Διὰ τοῦτο ἠπείλησα καταστροφὴν καὶ θάνατον, οὐχ ὡς ἀποκτεῖναι βουλόμενος, ἀλλ’ εἰς μετάνοιαν προ-τρέψασθαι. Τοσαύτας περιόδους ἐτῶν ἐκδεχόμενος τὴν
619 IN PSALMUM XCV.
πότερον ἡ ἀπόφασις νικήσει, ἢ ἄρα ἡ μετάνοια. Καὶ
ἦν ὡς ἐν ζυγῷ καὶ ὡς ἐν ῥοπῇ πλάστιγγος κείμενα τὰ
ἀμφότερα· ἔνθεν ἡ ἀπόφασις, κἀκεῖθεν ἡ μετάνοια·
καὶ ἡ μετάνοια νικήσασα τὸν θάνατον, τὴν πόλιν ἀνα
έστησεν. Εἶτα, ἵνα ἐπιτέμω τὸν λόγον, ἐλυπεῖτο Ἰωνᾶς
ὡς ψεύστης μέλλων φαίνεσθαι. Εἶτα τί ποιεῖ αὐτῷ ὁ
πάνσοφος Θεός; Κελεύει τῷ ἡλίῳ πυριφλόγους ἀκτῖο
νας ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ βαλεῖν, πρὸς τὸ μὴ φέρειν
αὐτὸν τὴν τοῦ ἡλίου θερμότητα. Φλεγομένου δὲ αὐτοῦ
ἐπὶ πολὺ καὶ ἀποδυσπετοῦντος, διὰ τῆς νυκτὸς κελεύει
ὁ Θεὸς κολοκύντῃ ἑωθινῇ ἀναβῆναι καὶ σκιάζειν ἐπὶ τῆς
κεφαλῆς Ἰωνᾶ. Ενταῦθα ἡδέως ἐροίμην τὸν Ἰουδαῖον,
λέγων πρὸς αὐτόν· Εἰπέ μοι, ὦ Ἰουδαῖς, ὁ λέγων, Πῶς
ἄνευ ἀνδρὸς ἡ παρθένος ἐγέννησε, καὶ πῶς γεννήσασα,
πάλιν παρθένος ἔμεινεν; εἰπέ μοι σὺ πρῶτον, πῶς ἡ γῆ
ἐν μιᾷ ὥρα τῆς ἑωθινῆς τὴν κολόκυνταν ἀφ' ἑαυτῆς
ἐξέφυσε, καὶ πῶς ἐν [621] μιὰ ῥοπῇ τοῖς φύλλοις ἐκόμα,
καὶ τὸν προφήτην ἐσκίαζε· καγώ σοι λέγω πῶς ἡ παρ
θένος ἔτεκεν, καὶ μετὰ τὰ γεννῆσαι παρθένος ἔμεινεν.
᾿Αλλὰ μὴ βάλλωμεν τὰ ἅγιὰ τοῖς κυσίν. Ἐκβαλλέσθω
σαν τοῦ ἡμετέρου καταλόγου οἱ ἄπιστοι Ἰουδαῖοι. Εἶτα
τῆς κολοκύντης σκιαζούσης αὐτὸν, Εκέλευσεν πάλιν
ὁ Θεὸς σκώληκι ἑωθινῇ, καὶ ἐπάταξεν τὴν κολό
κυνταν, καὶ εὐθέως εξηράνθη. Ιδε, Ἰουδαῖε, καὶ μὴ
ἀπίστει, ὅταν Θεός μέγιστόν τι κατεργάζηται. Ὑπὸ
νύχτα ἐγένετο, καὶ ὑπὸ νύκτα ἀπώλετο. Εἶτα ξηραν-
θείσης τῆς κολοκύντης, ἀπεδυσπέτει ὁ Ἰωνᾶς καὶ ἀπὸ
ωδύρετο, καὶ ἀπελέγετο τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, λυπούμενος
ἐπὶ τῇ κολοκύντῃ, καὶ ἔλεγε· Καλόν μοι τὸ ἀποθανεῖν
μᾶλλον ἢ ζῇν. Πρὸς ἦν πορευθεὶς ὁ πάνσοφος Θεὸς
παραμυθεῖται λέγων· Σφόδρα λελύπησαι σὺ ἐπὶ τῇ
κολοκύντῃ; Καὶ εἶπεν ὁ Ἰωνᾶς· Σφόδρα λελύπημαι
ἐγὼ ἕως θανάτου. Πάλιν δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ Θεός· Σὺ
ἐλυπήθης ἐπὶ τῇ κολοκύντῃ, εἰς ἣν οὐκ ἐκακοπά
Θησας, οὐδὲ ἐξέθρεψας αὐτὴν, ἢ ἐγενήθη ὑπὸ νύκτα,
καὶ ὑπὸ νύκτα ἀπώλετο· ἐγὼ δὲ οὐ λυπηθήσομαι
ἐπὶ Νινευὶ τῇ πόλει τῇ μεγάλῃ, ἐν ᾗ κατοικοῦσιν
πλείους ἢ δωδεκα μυριάδες ἀνδρῶν, οἵτινες οὐκ
ἔγνωσαν, ἀπὸ τοῦ πλήθους τῶν οἰκούντων, δεξιὰν ἢ
ἀριστερὰν, καὶ κτήνη πολλά; “Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν
ἐστι· Φιλάνθρωπος, φησὶν, ἐγὼ τυγχάνω, καὶ μὴ βου-
λόμενος ἀπολέσαι τὰ ἔργα τῶν χειρῶν μου, ὁ ἀγαπῶν
ἐποίησα. Διὰ τοῦτο ἠπείλησα καταστροφὴν καὶ θάνατον,
οὐχ ὡς ἀποκτεῖναι βουλόμενος, ἀλλ᾽ εἰς μετάνοιαν προ-
τρέψασθαι. Τοσαύτας περιόδους ἐτῶν ἐκδεχόμενος τὴν
620
τούτων ἐπιστροφὴν, ἡνίκα δ' ἂν ἐπεστράφησαν, παριδείν
ὤφειλον; Οὐκ ἔστι παρ' ἐμοὶ τοῦτο, ὦ Ἰωνᾶ. Σὺ μὲν
γὰρ ὡς ἄνθρωπος καταδικάζειν βούλει, ἐγὼ δὲ ὡς Θεὸς
το φιλανθρωπεύσασθαι ἔχω. Δόξα σοι, Κύριε, δόξα σοι.
Πότος φιλανθρωπίας καὶ ἐλεημοσύνης πλοῦτος παρὰ
σοί. Οι πρώην θανασίμῳ ὑποβληθέντες ψήφῳ νῦν δια
δάσκαλοι τῆς οἰκουμένης καθεστήκασι. Πάντες γὰρ εἰς
αὐτοὺς ἀποβλέποντες χειραγωγούνται, καὶ τὴν ἐκείνων
λαμβάνοντες μετάνοιαν ἀναυάγητοι διαμένομεν. Θεω
ρεῖς, ἀγαπητέ, πόσον ἰσχύει μετάνοια; Μὴ οὖν ὑπερτι
θέμεθα ἡμέραν ἐξ ἡμέρας· Οὐ γὰρ οἶδας τί τέξεται ἡ
ἐπιοῦσα. Ἡμέρα γὰρ Κυρίου ὡς κλέπτης εν νυκτί,
οὕτως ἔρχεται. Δεῦτε οὖν, ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ,
αλαλάξωμεν τῷ Θεῷ τῷ σωτηρίῳ ἡμῶν. Προφθάσω
μεν τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐν ἐξομολογήσει. "Αδηλος
γάρ ἐστιν ἡ ἐκβασις τοῦ βίου ἡμῶν, οὐ καιρὸν ἐκδει
χομένη, οὐ χρόνον τεταγμένη ἐφ' ἡμῶν. Ἀλλ᾿ ἡνίκα δ'
ἂν κελεύσῃ ὁ δεδωκώς πᾶσι πνοήν, τότε ἡ ψυχή απο
πτᾶσα ἀπὸ τοῦ σώματος, καταλιμπάνει αὐτὸ ἔρημον.
Εκαστος τοίνυν εἰδὼς τὸ τῆς ἐξόδου ἄδηλον, περιμέ
νωμεν τὸν νυμφίον, καὶ κρούσαντος αὐτοῦ τῇ θύρᾳ,
ἀνάψωμεν αὐτῷ τὰς λαμπάδας ἡμῶν διὰ παντὸς ἀνει-
μένας, ἔχοντες καὶ ἔλαιον μεθ᾿ ἑαυτῶν, ἵνα ἡνίκα δ' ἂν
ἦχος γένηται λέγοντων, ὅτι Ὁ νυμφίος ἔρχεται, συντ
εισέλθωμεν αὐτῷ, μήποτε καὶ ἡμεῖς μετὰ τῶν πέντε
μωρῶν παρθένων ἔξω τοῦ νυμφῶνος εὑρεθῶμεν. Μὴ
ἀπονυστάξωμεν, ἀγαπητοί, ἀλλ' ἔχωμεν ἀεὶ ἔλαιον ἐν
ταῖς λαμπάσιν ἡμῶν. Οὐ γὰρ συγχωρήσει ἡμῖν ἐν
ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ ἀπελθοῦσιν ἔλαιον ἀγοράσα: παρὰ τῶν
πωλούντων· ἐνταῦθα γὰρ πωλεῖται, καὶ ἐκεῖ ἀναλίσκε
ται. Τίνες δὲ οἱ πωλοῦντες, ἀλλ᾽ ἢ οἱ πένητες; Δὸς
ἄρτον, καὶ λαμβάνεις "Α ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδεν, καὶ
οἷς οὐκ ἤκουσεν, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ
ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν.
Δεῦτε τοίνυν, ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ, ἀλαλάξω -
μεν τῷ Θεῷ τῷ σωτηρίῳ ἡμῶν. Προφθάσωμεν· τὸ
πρόσωπον αὐτοῦ ἐν ἐξομολογήσει, ὅτι Ἡ νύξ προ-
έκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα τοῦ ἀδήλου βίου ἤγγικεν. Εἴη δὲ
πάντας ἡμᾶς φῶς ἐκ φωτὸς ὑπάρχοντας ἐν τῷ φωτὶ
τῆς δόξης Χριστοῦ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν περιπατῆσαι, ἐν
αὐτῷ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν
αἰώνων. Αμήν.
• Savil. addit, Δὸς ἄρτον, καὶ λαμβάνεις βασιλείαν οὐρανῶν·
δὸς ἄρτον etc.
AD HOMILIAM IN PSALMUM XCV.
jure merito, nisi fallor. » Jure certe hoc inficetum opus in νοθευόμενα conjecit. Stylus est omnino
χυδαίος, et infacundi hominis, qui ad nauseam usque verba multiplicat.
Interpretationem Latinam Erasmi aliquot in locis castigavimus.
Ασατε τῷ Κυρίῳ ᾆσμα καινόν, ᾄσατε τῷ Κυρίῳ πᾶσα ἡ γῆ.
α'. Καλὸν ἡμῖν ὡς ἀληθῶς καὶ θαυμάσιον ὕμνον διὰ τῆς
πνευματικῆς ἀνεκρούσατο λύρας ὁ ὑμνογράφος Δαυΐδ,
διὰ μὲν τῆς προφητικῆς γλώττης τὸν εὐαγγελικὸν ὑφαί
των λόγον, διὰ δὲ τῶν ἀρχαίων λόγων τὰ και να πρά
γματα σημαίνων. Τί γὰρ ἐβόησεν; Ως ἀρτίως ἀκηκόα·
μεν, "Ασατε τῷ Κυρίῳ ᾆσμα καινὸν, ᾄσατε τῷ Κυ
ρίφ, πᾶσα ἡ γῆ. Σκόπησον, ἀγαπητέ, εὐσεβῶς, καὶ
νόησον, όπως τα προφητικά τους εὐαγγελικούς συντ
ἀπτων βήμασιν, μίαν ἐργάζεται τῶν δογμάτων τὴν συμε
φωνίαν. Ασατε, φησὶ, τῷ Κυρίῳ ᾆσμα καινόν. Ισμεν,
ἀδελφοί, ὅτι τὸ καινὸν ἄσμα πρὸς τὸ παλαιὸν ἀντιδια-
στέλλεται. Αναγκαῖον δὲ ζητῆσαι τί μὲν ᾆσμα τὸ πα
λαιὸν, τί δὲ τὸ καινὸν ὑποτίθεται· οὕτω γὰρ ἐκ τῆς
τῶν πραγμάτων διαφορᾶς δυνησόμεθα καταλαβεῖν της
ἀληθείας τὴν ἔννοιαν. Τὸ τοίνυν πρῶτον καὶ πάντων
ἀρχαιότατον ᾆσμα ἐπὶ τῆς ἐρυθράς θαλάσσης ηλεται
PG 55:620τούτων ἐπιστροφὴν, ἡνίκα δ’ ἂν ἐπεστράφησαν, παριδεῖν ὤφειλον; Οὐκ ἔστι παρ’ ἐμοὶ τοῦτο, ὦ Ἰωνᾶ. Σὺ μὲν γὰρ ὡς ἄνθρωπος καταδικάζειν βούλει, ἐγὼ δὲ ὡς Θεὸς τὸ φιλανθρωπεύσασθαι ἔχω. Δόξα σοι, Κύριε, δόξα σοι. Πόσος φιλανθρωπίας καὶ ἐλεημοσύνης πλοῦτος παρὰ σοί. Οἱ πρῴην θανασίμῳ ὑποβληθέντες ψήφῳ νῦν δι-δάσκαλοι τῆς οἰκουμένης καθεστήκασι. Πάντες γὰρ εἰς αὐτοὺς ἀποβλέποντες χειραγωγοῦνται, καὶ τὴν ἐκείνων λαμβάνοντες μετάνοιαν ἀναυάγητοι διαμένομεν. Θεω-ρεῖς, ἀγαπητὲ, πόσον ἰσχύει μετάνοια; Μὴ οὖν ὑπερτι-θέμεθα ἡμέραν ἐξ ἡμέρας· Οὐ γὰρ οἶδας τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα. Ἡμέρα γὰρ Κυρίου ὡς κλέπτης ἐν νυκτὶ, οὕτως ἔρχεται. Δεῦτε οὖν, ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ, ἀλαλάξωμεν τῷ Θεῷ τῷ σωτηρίῳ ἡμῶν. Προφθάσω-μεν τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐν ἐξομολογήσει. Ἄδηλος γάρ ἐστιν ἡ ἔκβασις τοῦ βίου ἡμῶν, οὐ καιρὸν ἐκδε-χομένη, οὐ χρόνον τεταγμένη ἐφ’ ἡμῶν. Ἀλλ’ ἡνίκα δ’ ἂν κελεύσῃ ὁ δεδωκὼς πᾶσι πνοὴν, τότε ἡ ψυχὴ ἀπο-πτᾶσα ἀπὸ τοῦ σώματος, καταλιμπάνει αὐτὸ ἔρημον. Ἕκαστος τοίνυν εἰδὼς τὸ τῆς ἐξόδου ἄδηλον, περιμέ-νωμεν τὸν νυμφίον, καὶ κρούσαντος αὐτοῦ τῇ θύρᾳ, ἀνάψωμεν αὐτῷ τὰς λαμπάδας ἡμῶν διὰ παντὸς ἀνει-μένας, ἔχοντες καὶ ἔλαιον μεθ’ ἑαυτῶν, ἵνα ἡνίκα δ’ ἂν ἦχος γένηται λεγόντων, ὅτι Ὁ νυμφίος ἔρχεται, συν-εισέλθωμεν αὐτῷ, μήποτε καὶ ἡμεῖς μετὰ τῶν πέντε μωρῶν παρθένων ἔξω τοῦ νυμφῶνος εὑρεθῶμεν. Μὴ ἀπονυστάξωμεν, ἀγαπητοὶ, ἀλλ’ ἔχωμεν ἀεὶ ἔλαιον ἐν ταῖς λαμπάσιν ἡμῶν. Οὐ γὰρ συγχωρήσει ἡμῖν ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ ἀπελθοῦσιν ἔλαιον ἀγοράσαι παρὰ τῶν πωλούντων· ἐνταῦθα γὰρ πωλεῖται, καὶ ἐκεῖ ἀναλίσκε-ται. Τίνες δὲ οἱ πωλοῦντες, ἀλλ’ ἢ οἱ πένητες; Δὸς ἄρτον, καὶ λαμβάνεις Ἃ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδεν, καὶ οὖς οὐκ ἤκουσεν, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Δεῦτε τοίνυν, ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ, ἀλαλάξω-μεν τῷ Θεῷ τῷ σωτηρίῳ ἡμῶν. Προφθάσωμεν τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐν ἐξομολογήσει, ὅτι Ἡ νὺξ προ-έκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα τοῦ ἀδήλου βίου ἤγγικεν. Εἴη δὲ πάντας ἡμᾶς φῶς ἐκ φωτὸς ὑπάρχοντας ἐν τῷ φωτὶ τῆς δόξης Χριστοῦ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν περιπατῆσαι, ἐν αὐτῷ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
619 IN PSALMUM XCV.
πότερον ἡ ἀπόφασις νικήσει, ἢ ἄρα ἡ μετάνοια. Καὶ
ἦν ὡς ἐν ζυγῷ καὶ ὡς ἐν ῥοπῇ πλάστιγγος κείμενα τὰ
ἀμφότερα· ἔνθεν ἡ ἀπόφασις, κἀκεῖθεν ἡ μετάνοια·
καὶ ἡ μετάνοια νικήσασα τὸν θάνατον, τὴν πόλιν ἀνα
έστησεν. Εἶτα, ἵνα ἐπιτέμω τὸν λόγον, ἐλυπεῖτο Ἰωνᾶς
ὡς ψεύστης μέλλων φαίνεσθαι. Εἶτα τί ποιεῖ αὐτῷ ὁ
πάνσοφος Θεός; Κελεύει τῷ ἡλίῳ πυριφλόγους ἀκτῖο
νας ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ βαλεῖν, πρὸς τὸ μὴ φέρειν
αὐτὸν τὴν τοῦ ἡλίου θερμότητα. Φλεγομένου δὲ αὐτοῦ
ἐπὶ πολὺ καὶ ἀποδυσπετοῦντος, διὰ τῆς νυκτὸς κελεύει
ὁ Θεὸς κολοκύντῃ ἑωθινῇ ἀναβῆναι καὶ σκιάζειν ἐπὶ τῆς
κεφαλῆς Ἰωνᾶ. Ενταῦθα ἡδέως ἐροίμην τὸν Ἰουδαῖον,
λέγων πρὸς αὐτόν· Εἰπέ μοι, ὦ Ἰουδαῖς, ὁ λέγων, Πῶς
ἄνευ ἀνδρὸς ἡ παρθένος ἐγέννησε, καὶ πῶς γεννήσασα,
πάλιν παρθένος ἔμεινεν; εἰπέ μοι σὺ πρῶτον, πῶς ἡ γῆ
ἐν μιᾷ ὥρα τῆς ἑωθινῆς τὴν κολόκυνταν ἀφ' ἑαυτῆς
ἐξέφυσε, καὶ πῶς ἐν [621] μιὰ ῥοπῇ τοῖς φύλλοις ἐκόμα,
καὶ τὸν προφήτην ἐσκίαζε· καγώ σοι λέγω πῶς ἡ παρ
θένος ἔτεκεν, καὶ μετὰ τὰ γεννῆσαι παρθένος ἔμεινεν.
᾿Αλλὰ μὴ βάλλωμεν τὰ ἅγιὰ τοῖς κυσίν. Ἐκβαλλέσθω
σαν τοῦ ἡμετέρου καταλόγου οἱ ἄπιστοι Ἰουδαῖοι. Εἶτα
τῆς κολοκύντης σκιαζούσης αὐτὸν, Εκέλευσεν πάλιν
ὁ Θεὸς σκώληκι ἑωθινῇ, καὶ ἐπάταξεν τὴν κολό
κυνταν, καὶ εὐθέως εξηράνθη. Ιδε, Ἰουδαῖε, καὶ μὴ
ἀπίστει, ὅταν Θεός μέγιστόν τι κατεργάζηται. Ὑπὸ
νύχτα ἐγένετο, καὶ ὑπὸ νύκτα ἀπώλετο. Εἶτα ξηραν-
θείσης τῆς κολοκύντης, ἀπεδυσπέτει ὁ Ἰωνᾶς καὶ ἀπὸ
ωδύρετο, καὶ ἀπελέγετο τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, λυπούμενος
ἐπὶ τῇ κολοκύντῃ, καὶ ἔλεγε· Καλόν μοι τὸ ἀποθανεῖν
μᾶλλον ἢ ζῇν. Πρὸς ἦν πορευθεὶς ὁ πάνσοφος Θεὸς
παραμυθεῖται λέγων· Σφόδρα λελύπησαι σὺ ἐπὶ τῇ
κολοκύντῃ; Καὶ εἶπεν ὁ Ἰωνᾶς· Σφόδρα λελύπημαι
ἐγὼ ἕως θανάτου. Πάλιν δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ Θεός· Σὺ
ἐλυπήθης ἐπὶ τῇ κολοκύντῃ, εἰς ἣν οὐκ ἐκακοπά
Θησας, οὐδὲ ἐξέθρεψας αὐτὴν, ἢ ἐγενήθη ὑπὸ νύκτα,
καὶ ὑπὸ νύκτα ἀπώλετο· ἐγὼ δὲ οὐ λυπηθήσομαι
ἐπὶ Νινευὶ τῇ πόλει τῇ μεγάλῃ, ἐν ᾗ κατοικοῦσιν
πλείους ἢ δωδεκα μυριάδες ἀνδρῶν, οἵτινες οὐκ
ἔγνωσαν, ἀπὸ τοῦ πλήθους τῶν οἰκούντων, δεξιὰν ἢ
ἀριστερὰν, καὶ κτήνη πολλά; “Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν
ἐστι· Φιλάνθρωπος, φησὶν, ἐγὼ τυγχάνω, καὶ μὴ βου-
λόμενος ἀπολέσαι τὰ ἔργα τῶν χειρῶν μου, ὁ ἀγαπῶν
ἐποίησα. Διὰ τοῦτο ἠπείλησα καταστροφὴν καὶ θάνατον,
οὐχ ὡς ἀποκτεῖναι βουλόμενος, ἀλλ᾽ εἰς μετάνοιαν προ-
τρέψασθαι. Τοσαύτας περιόδους ἐτῶν ἐκδεχόμενος τὴν
620
τούτων ἐπιστροφὴν, ἡνίκα δ' ἂν ἐπεστράφησαν, παριδείν
ὤφειλον; Οὐκ ἔστι παρ' ἐμοὶ τοῦτο, ὦ Ἰωνᾶ. Σὺ μὲν
γὰρ ὡς ἄνθρωπος καταδικάζειν βούλει, ἐγὼ δὲ ὡς Θεὸς
το φιλανθρωπεύσασθαι ἔχω. Δόξα σοι, Κύριε, δόξα σοι.
Πότος φιλανθρωπίας καὶ ἐλεημοσύνης πλοῦτος παρὰ
σοί. Οι πρώην θανασίμῳ ὑποβληθέντες ψήφῳ νῦν δια
δάσκαλοι τῆς οἰκουμένης καθεστήκασι. Πάντες γὰρ εἰς
αὐτοὺς ἀποβλέποντες χειραγωγούνται, καὶ τὴν ἐκείνων
λαμβάνοντες μετάνοιαν ἀναυάγητοι διαμένομεν. Θεω
ρεῖς, ἀγαπητέ, πόσον ἰσχύει μετάνοια; Μὴ οὖν ὑπερτι
θέμεθα ἡμέραν ἐξ ἡμέρας· Οὐ γὰρ οἶδας τί τέξεται ἡ
ἐπιοῦσα. Ἡμέρα γὰρ Κυρίου ὡς κλέπτης εν νυκτί,
οὕτως ἔρχεται. Δεῦτε οὖν, ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ,
αλαλάξωμεν τῷ Θεῷ τῷ σωτηρίῳ ἡμῶν. Προφθάσω
μεν τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐν ἐξομολογήσει. "Αδηλος
γάρ ἐστιν ἡ ἐκβασις τοῦ βίου ἡμῶν, οὐ καιρὸν ἐκδει
χομένη, οὐ χρόνον τεταγμένη ἐφ' ἡμῶν. Ἀλλ᾿ ἡνίκα δ'
ἂν κελεύσῃ ὁ δεδωκώς πᾶσι πνοήν, τότε ἡ ψυχή απο
πτᾶσα ἀπὸ τοῦ σώματος, καταλιμπάνει αὐτὸ ἔρημον.
Εκαστος τοίνυν εἰδὼς τὸ τῆς ἐξόδου ἄδηλον, περιμέ
νωμεν τὸν νυμφίον, καὶ κρούσαντος αὐτοῦ τῇ θύρᾳ,
ἀνάψωμεν αὐτῷ τὰς λαμπάδας ἡμῶν διὰ παντὸς ἀνει-
μένας, ἔχοντες καὶ ἔλαιον μεθ᾿ ἑαυτῶν, ἵνα ἡνίκα δ' ἂν
ἦχος γένηται λέγοντων, ὅτι Ὁ νυμφίος ἔρχεται, συντ
εισέλθωμεν αὐτῷ, μήποτε καὶ ἡμεῖς μετὰ τῶν πέντε
μωρῶν παρθένων ἔξω τοῦ νυμφῶνος εὑρεθῶμεν. Μὴ
ἀπονυστάξωμεν, ἀγαπητοί, ἀλλ' ἔχωμεν ἀεὶ ἔλαιον ἐν
ταῖς λαμπάσιν ἡμῶν. Οὐ γὰρ συγχωρήσει ἡμῖν ἐν
ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ ἀπελθοῦσιν ἔλαιον ἀγοράσα: παρὰ τῶν
πωλούντων· ἐνταῦθα γὰρ πωλεῖται, καὶ ἐκεῖ ἀναλίσκε
ται. Τίνες δὲ οἱ πωλοῦντες, ἀλλ᾽ ἢ οἱ πένητες; Δὸς
ἄρτον, καὶ λαμβάνεις "Α ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδεν, καὶ
οἷς οὐκ ἤκουσεν, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ
ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν.
Δεῦτε τοίνυν, ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ, ἀλαλάξω -
μεν τῷ Θεῷ τῷ σωτηρίῳ ἡμῶν. Προφθάσωμεν· τὸ
πρόσωπον αὐτοῦ ἐν ἐξομολογήσει, ὅτι Ἡ νύξ προ-
έκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα τοῦ ἀδήλου βίου ἤγγικεν. Εἴη δὲ
πάντας ἡμᾶς φῶς ἐκ φωτὸς ὑπάρχοντας ἐν τῷ φωτὶ
τῆς δόξης Χριστοῦ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν περιπατῆσαι, ἐν
αὐτῷ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν
αἰώνων. Αμήν.
• Savil. addit, Δὸς ἄρτον, καὶ λαμβάνεις βασιλείαν οὐρανῶν·
δὸς ἄρτον etc.
AD HOMILIAM IN PSALMUM XCV.
jure merito, nisi fallor. » Jure certe hoc inficetum opus in νοθευόμενα conjecit. Stylus est omnino
χυδαίος, et infacundi hominis, qui ad nauseam usque verba multiplicat.
Interpretationem Latinam Erasmi aliquot in locis castigavimus.
Ασατε τῷ Κυρίῳ ᾆσμα καινόν, ᾄσατε τῷ Κυρίῳ πᾶσα ἡ γῆ.
α'. Καλὸν ἡμῖν ὡς ἀληθῶς καὶ θαυμάσιον ὕμνον διὰ τῆς
πνευματικῆς ἀνεκρούσατο λύρας ὁ ὑμνογράφος Δαυΐδ,
διὰ μὲν τῆς προφητικῆς γλώττης τὸν εὐαγγελικὸν ὑφαί
των λόγον, διὰ δὲ τῶν ἀρχαίων λόγων τὰ και να πρά
γματα σημαίνων. Τί γὰρ ἐβόησεν; Ως ἀρτίως ἀκηκόα·
μεν, "Ασατε τῷ Κυρίῳ ᾆσμα καινὸν, ᾄσατε τῷ Κυ
ρίφ, πᾶσα ἡ γῆ. Σκόπησον, ἀγαπητέ, εὐσεβῶς, καὶ
νόησον, όπως τα προφητικά τους εὐαγγελικούς συντ
ἀπτων βήμασιν, μίαν ἐργάζεται τῶν δογμάτων τὴν συμε
φωνίαν. Ασατε, φησὶ, τῷ Κυρίῳ ᾆσμα καινόν. Ισμεν,
ἀδελφοί, ὅτι τὸ καινὸν ἄσμα πρὸς τὸ παλαιὸν ἀντιδια-
στέλλεται. Αναγκαῖον δὲ ζητῆσαι τί μὲν ᾆσμα τὸ πα
λαιὸν, τί δὲ τὸ καινὸν ὑποτίθεται· οὕτω γὰρ ἐκ τῆς
τῶν πραγμάτων διαφορᾶς δυνησόμεθα καταλαβεῖν της
ἀληθείας τὴν ἔννοιαν. Τὸ τοίνυν πρῶτον καὶ πάντων
ἀρχαιότατον ᾆσμα ἐπὶ τῆς ἐρυθράς θαλάσσης ηλεται
Second witness · khazarzar edition
In Psalmum 94 [Sp.] ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟ, Δεῦτε, ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ. 55.615 Ἐγείρει τὸν ὁπλίτην πρὸς πόλεμον ἡ τῆς σάλπιγγος βοὴ, καὶ τοῦτον ἕτοιμον πρὸς μάχην τοῖς πολεμίοις παρ ίστησιν· καὶ ναύτας παρ' ὅρμον βαίνειν ἐπὶ νηὸς ἡ τοῦ χειμῶνος ἔκβασις κατηνάγκασεν. Καὶ ἡμᾶς ὁ μελῳδὸς Δαυῒδ διὰ τῆς πυκτίδος πανηγυρικὸν ἠχήσας μέλος, ἐπὶ τὴν πνευματικὴν ταύτην εὐωχίαν ἤγαγε σήμερον. Τί γάρ φησιν; Δεῦτε, ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ, ἀλαλάξωμεν τῷ Θεῷ τῷ σωτηρίῳ ἡμῶν. Προφθάσωμεν τὸ πρόσωπον 55.616 αὐτοῦ ἐν ἐξομολογήσει. Ὢ Δαυϊδικῆς φωνῆς· ὢ κλήσεως ἀγαθῆς· ὢ πνευματικῆς ἐδωδῆς· Δεῦτε, ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ, ἀλαλάξωμεν τῷ Θεῷ τῷ σωτηρίῳ ἡμῶν. Προφθάσωμεν τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐν ἐξομολογήσει. Ὢ δεσποτικῆς εὐσπλαγχνίας· ὢ προφητικῆς παραινέσεως καλούσης εἰς μετάνοιαν. Εἶδες, ἀγαπητὲ, δεσποτικῆς εὐσπλαγχνίας ἀγαθότητα, καὶ προφητικοῦ κηρύγματος ἱλαρότητα· πῶς πάντας ἡμᾶς προτρέπεται εἰς μετά νοιαν καὶ πρὸς εὐσέβειαν καλεῖ καὶ σωτηρίαν, λέγων· Δεῦτε, ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ. Κύριος ἐκέλευσε, προφήτης ἐκάλεσεν, ἡμεῖς ὑπακούσωμεν. Οὐ γὰρ ἐπὶ φθαρτὸν ἄριστον ἐκάλεσεν, γαστρὸς ἐπιθυμίαν κορέσαι 55.617 βουλόμενος. Οὕτως ἡμᾶς διὰ τῆς ἡδυφώνου λύρας καλεῖ· Δεῦτε, ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ. Πάντες οὖν οἱ ταῖς σειραῖς τῆς ἀγάπης αὐτοῦ συσφίγξαντες, καὶ τὸν ζυγὸν τῆς ὑπακοῆς βαστάζομεν, προσέλθωμεν τῷ Δεσπότῃ, καθάρσιον τῶν ἐν ἡμέρᾳ πεπραγμένων κακῶν ποιήσαντες. Μετανοίας γὰρ ὁ παρὼν βίος, ἀπειλῆς δὲ καὶ κρίσεως ἡ μέλλουσα παρουσία. Ἄκουσον αὐτοῦ τοῦ προφήτου λέγοντο· Ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ τίς ἐξομολογή σεταί σοι; Μὴ τρίνυν πολυπλόκοις σειραῖς δεσμείσθω ἡμῶν ἡ διάνοια, ἀλλ' ἐξ ὅλης καρδίας ἱκετεύσωμεν αὐ τόν· ἕτοιμος γάρ ἐστιν ἀκούειν δεήσεως αἰτούντων· μόνον σὺ μὴ ὀλιγωρήσῃς τοῦ αἰτήσασθαι αὐτόν. Ἑτοι μότερός σου ὁ Θεὸς πάρεστιν. Οὐ χρεία σοι ὁδοιπορίας πολλῆς, οὐδὲ πελάγη διατεμεῖν· ἀλλ' ἄκουσον αὐτοῦ λέ γοντος· Ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν. Οὐ χρεία σοι ἀναλωμάτων πολλῶν καὶ δαπανῶν, ἀλλ' ἀποστραφεὶς στέναξον, καὶ εὐθέως ἵλεω τὸν Δε σπότην κατέστησας. Ἐστράφη ποτὲ Ἐζεκίας πρὸς τὸν τοῖχον, οὐ τὸν ἐκ λίθων συγκείμενον, ἀλλὰ τὸν διὰ προφητικῆς καὶ ἀποστολικῆς διδασκαλίας οἰκοδομούμε νον. Τοῖχον ἐκεῖνον λέγω, περὶ οὗ Παῦλος καυχᾶται λέ γων· Ὡς σοφὸς ἀρχιτέκτων θεμέλιον τέθεικα· τοῖχον ἐκεῖνον λέγω, ἐφ' ᾧ ὁ ἀκρογωνιαῖος λίθος ἐτέθη· λέγω δὴ Χριστὸν, περὶ οὗ εἶπεν ἡ Γραφὴ, ὅτι Λίθοι ἅγιοι κυλισθήσονται· τοῖχον ἐκεῖνον λέγω, δι' ὃν ὁ τοῦ Θεοῦ ᾠκοδομήθη ναός. Τί ποιεῖς, ὦ Ἐζεκία; τί ἀποστρέφῃ πρὸς τοῖχον; Φησὶν, ὅτι ἐκεῖνον ζητῶ, τὸν ζωῆς δω τῆρα καὶ θανάτου λυτῆρα· ἐκεῖνον ζητῶ, καὶ ἐπ' αὐτὸν καταφεύγω. Ὅμως στραφεὶς καὶ μετανοήσας τὴν ζωὴν ἐκαρπώσατο, καὶ ἀπόφασιν Θεοῦ κατ' αὐτοῦ ἐξενεχθεῖσαν ἔφυγε, καὶ δεκαπέντε ἔτη ζωῆς προσέθηκεν αὐτῷ ὁ Θεός· καὶ πολεμίων κύκλῳ περιτειχισαμένων, καὶ κυ κλωσάντων τὴν πόλιν, ἄγγελος ὑπέρμαχος ἐγένετο, καὶ τὰ τοσαῦτα πλήθη τῶν Ἀσσυρίων κατεστρώννυεν. Τοσοῦτον ἴσχυσεν ἡ μετάνοια· Ἐξῆλθεν γὰρ, φησὶν, ἄγγελος Κυρίου, καὶ εἰς τὴν παράταξιν τῶν Ἀσσυ ρίων ἀνεῖλεν ἑκατὸν ὀγδοήκοντα πέντε χιλιάδας· τὸν δὲ τούτων ἡγούμενον τὸν Σεναχηρεὶβ ζῶντα ἀπέλυ σεν, δι' οὐδὲν ἕτερον, ὡς ἔγωγε νομίζω, ἀλλ' ἢ εἰς με τάνοιαν αὐτὸν προσκαλούμενος ὁ Θεός. Ἀμέλει γοῦν ὡς εἶδεν αὐτὸν ὁ Θεὸς μὴ πεισθέντα, μηδὲ ἀποστραφέντα, τῆς αὐτοῦ κακίας, ἀλλ' ἀμειλικτόν τινα καὶ
δυσέντευ κτον ὄντα, ὑπὸ τῶν δύο υἱῶν αὐτοῦ τοῦτον ἐθανάτωσεν. Ὅταν γὰρ προσεδόκησε τὸν πανώλεθρον καὶ θεήλατον ἐκφυγεῖν θάνατον, καὶ εἰς τὴν αὐτοῦ τυγχάνειν γῆν, καὶ τὰ τῆς εἰρήνης αὐτῷ ἐν ἀσφαλεῖ γενέσθαι, τότε Ἀδραμέλεχ καὶ Σαρασὰρ οἱ δύο υἱοὶ αὐτοῦ σφάζουσιν αὐτὸν, καὶ φεύγουσιν ἐπὶ τὰ ὄρη Ἀραράτ. Θεωρεῖς, ἀγαπητὲ, πόσον τῷ Ἐζεκίᾳ συνεβάλετο ἡ ἐξομολόγη σις; πόσον δὲ τὸν Σεναχηρεὶβ εἰργάσατο κακὸν τὸ ἐπι μένειν ταῖς ἁμαρτίαις; Θέλεις σοι καὶ ἄλλην ὑποδείξω μετανοίας ὁδὸν, καὶ θύραν ἐξομολογήσεως; Μίμησαι τὴν τῶν βαρβάρων ἐκείνων μετάνοιαν, τῶν Νινευιτῶν λέγω δή. Ἐκεῖνοι γὰρ προφήτου κατήκοοι γεγονότες, οὐκ εὐαγγελικὰ δεξάμενοι ῥήματα, οὐ προφήτην Θεοῦ ἀκούσαντες, οὐ βασιλείας οὐρανῶν εὐαγγελισμὸν δεξά μενοι, βλέπε πως προσέρχονται Θεῷ, πῶς δυσωποῦσι Θεὸν, πῶς ὀργιζόμενον αὐτοῖς ἀντικαταλλάσσουσιν τὸν Κύριον· πῶς ἀπόφασιν Θεοῦ ἔλυσαν· πῶς ὀργὴν Θεοῦ ἀπώσαντο, καὶ φιλανθρωπίαν ἐπεκαλέσαντο· πῶς βά ραθρον καὶ κατάπτωμα τὴν πόλιν αὐτῶν τυγχάνουσαν, τείχους αὐτὴν ἰσχυροτέραν ἐποίησαν, καὶ παντὸς ἀδά μαντος στεῤῥοτέραν. Οὐκ ἐδυσώπησε Θεῷ πορφύρας ἀξίωμα, ἀλλὰ σάκκος· οὐδὲ διάδημα βασιλικὸν, καὶ κράτος, ἀλλὰ σποδὸς μετὰ σάκκου· οὐ χρυσοκόλλητος 55.618 θρόνος ἐκ λίθων συγκείμενος, ἀλλ' ἐξομολόγησις. Ὦ σάκκου δύναμις παρευδοκιμοῦσα καὶ νικῶσα πορφύραν βασιλικήν· ὦ σποδοῦ δύναμις διαδήματος καὶ θρόνου βασιλικοῦ ἰσχυροτέρα. Ἐν γὰρ τῷ διαδήματι τυγχά νοντος τοῦ βασιλέως, καὶ ἐν τῇ πορφύρᾳ καὶ τῷ θρόνῳ τῷ κατέχοντι αὐτῷ τὸ κράτος, τουτέστι τὴν ῥάβδον τὴν βασιλικὴν, κύκλῳ τῶν στρατοπέδων αὐτῷ περιεστώ των, καὶ δορυφορίας πολλῆς περιστοιχειουμένης, εἰσέρ χεται εἰς τὸ μέσον ὁ προφήτης γυμνὸς, κεκονιαμένος ποσὶν, ἱδρῶν τῷ προσώπῳ, καί φησιν· Ἔτι τρεῖς ἡμέ ραι, καὶ Νινευὶ καταστραφήσεται. Τί ποιεῖς, ὦ προ φῆτα; Εἰ ὅλως Πνεῦμα Θεοῦ ἐν σοὶ, διὰ τί οὐ γινώ σκεις τὸ βούλημα τοῦ Θεοῦ, ὅτι οὐκ ἀποκτεῖναι βουλό μενος, ἀλλ' εἰς μετάνοιαν ἐπανακαλέσασθαι, διὰ τοῦτο ἔδωκε τὴν ἀπόφασιν; Οὐδέν μοι, φησὶν, εἶπεν ὁ Θεὸς ἕτερον, ἀλλ' ἢ τοῦτο μόνον εἶπεν, ὅτι Ἔτι τρεῖς ἡμέ ραι, καὶ Νινευὶ καταστραφήσεται. Τί ποιεῖς, ὦ Ἰωνᾶ; διὰ τί καὶ διδασκαλίαν ἑτέραν οὐ προστιθεῖς; Τί γὰρ ἄλλο ἤκουσεν Ἡσαΐας παρὰ τοῦ Θεοῦ εἰπεῖν πρὸς τὸν Ἰσραήλ; Οὐδὲν ἕτερον ἢ λόγον ἕνα. Ποῖον δὲ τοῦτον; Εἰπὸν, φησὶ, τῷ λαῷ τούτῳ· Ἀκοῇ ἀκούσετε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε, καὶ βλέποντες βλέψετε, καὶ οὐ μὴ ἴδητε. Καὶ βλέπεις πόσην ἄλλην διδασκαλίαν καὶ κατήχησιν εἰς αὐτοὺς ἐνήχησεν; πόσην προτροπὴν καὶ παράκλησιν καὶ ἔλεγχον; Ἔλεγχον μὲν ἐν τῷ λέγειν αὐτόν· Ἔγνω βοῦς τὸν κτησάμενον, καὶ ὄνος τὴν φάτνην τοῦ κυρίου αὐτοῦ. Ἰσραὴλ δέ με οὐκ ἔγνω, καὶ ὁ λαός με οὐ συνῆκεν. Ταῦτα ἐλέγχοντος ἦν. Ἄκου σον δὲ καὶ προτρεπομένου αὐτοῦ· Λούσασθε, καθαροὶ γένεσθε, ἀφέλετε τὰς πονηρίας ἀπὸ τῶν ψυχῶν ὑμῶν. Πῶς δὲ πάλιν παρακαλεῖ· Ἐὰν θέλητε, φησὶν, καὶ εἰσακούσητέ μου, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγεσθε. Καὶ ἕτερα δὲ τούτων πλείονα προσδιαλέγεται αὐτοῖς, βιβλίον ὁλόκληρον γράψας μαρτυρίας χάριν. Καὶ οὐκ ἔστη μέχρι τούτου, ἀλλὰ καὶ μάρτυρας ἐν ἀρχῇ τῆς διδασκαλίας ἐπάγει λέγων· Ἄκουε, οὐρανὲ, καὶ ἐν ωτίζου, γῆ, ὅτι Κύριος ἐλάλησεν. Τί ἐλάλησεν; εἰπὲ τρανῶς, ὦ Ἡσαΐα. Υἱοὺς, φησὶν, ἐγέννησα καὶ ὕψωσα, αὐτοὶ δέ με ἠθέτησαν. Σὺ δὲ οὐδὲν τούτων ἐποίησας, ὦ Ἰωνᾶ, ἀλλὰ τὴν μὲν καταστροφὴν ἐκήρυξας εἰπών· Ἔτι τρεῖς ἡμέραι, καὶ Νινευὶ καταστραφήσεται. Περὶ δὲ Θεοῦ οὐδὲν πρὸς αὐτοὺς εἶπες, οὐδὲ εἶπες, Ὅτι Κύριος ἐλάλησεν, κατὰ τὸν Ἡσαΐαν· ἀλλ' ἀνήμερον καὶ ἀπάνθρωπον ἐκφέρεις τὴν ἀπόφασιν. Ἀλλ' ὅμως οἱ Νινευῖται, εἰ καὶ διδασκαλίας κατήχησιν οὐκ ἐδέξαντο, εἰ καὶ προφητῶν κατήκοοι οὐκ ἐγένοντο, οὐκ εὐαγγε λικῆς χάριτος ἐπαγγελίας ἔλαβον, οὐ βασιλείας ἔρωτα, οὐ κολάσεως φόβον, ἀλλὰ κτηνώδη τρόπον ἔχοντες, καὶ βάρβαρον
καὶ ἀπάνθρωπον ἔχοντες ἦθος, ἀκούσαντες τὴν ἀπόφασιν, εὐθέως ἐπὶ μετάνοιαν τρέπονται, ἐξομο λογούμενοι τὰ πεπραγμένα αὐτοῖς, καὶ ταῦτα μὴ εἰδότες εἰ ἀφεθήσεται αὐτοῖς. Τί γὰρ, ἔλεγον, Τίς οἶδεν, εἰ ἐπιστρέψει ὁ Θεὸς, καὶ μετανοήσει, καὶ σώσει ἡμᾶς; Οὐ γὰρ ἴσασι πρὸς ἑτέρους μετανοήσαντας καὶ σωθέντας ἀποβλέψαι, οὐ πρὸς Νινευίτας ἑτέρους, ἀλλ' ἔτι περὶ τῆς σωτηρίας αὐτῶν ἀμφιβάλλουσιν· ὅμως μετανοοῦσι. Καὶ εὐθέως ὁ βασιλεὺς διάδημα ῥίψας καὶ πορφύραν, σάκκον καὶ σποδὸν περιβάλλεται, καὶ πᾶσα δὲ ἡ πόλις ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου αὐτῶν, καὶ οὐ μόνον οἱ ἄνθρωποι, ἀλλὰ δὴ καὶ τὰ κτήνη καὶ οἱ βόες καὶ τὰ πρόβατα. Τί ποιεῖς, ὦ βασιλεῦ; ὅτι ἄνθρωποι ἥμαρτον, τί δὲ καὶ τὰ κτήνη νηστεύειν κατεδίκασας; τί δὲ καὶ αὐτὰ σάκκον καὶ σποδὸν περιβάλλεις; Ἡμεῖς, φησὶν, πολλαῖς περιεπάρημεν ἁμαρτίαις, καὶ οὐκ ἐσμὲν ἄξιοι παρακαλέσαι Θεόν. Ποίῳ γὰρ προσώπῳ προσελθόντες ἀξιώσωμεν Θεόν; Διὰ τοῦτο τὰ μὴ ἡμαρτηκότα ὑπὲρ ἡμῶν πρεσβεύειν ἐποιήσαμεν. Καὶ γὰρ καὶ ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων τοῦτο ἴδοι τις ἂν γενόμενον. Ὅταν γάρ τις προσκεκρουκὼς ᾖ τινι τῶν ἐν ὑπεροχῇ ὄντων, οἱ μὴ προσκεκρουκότες ὑπὲρ αὐτοῦ ἀξιοῦσιν, ὅπως συγχωρηθῇ αὐτοῦ τὸ πλημμέλημα. Τοῦτο καὶ ἡμεῖς ποιοῦμεν. Ἀναπολόγητα ἡμάρτομεν, οὐκ ἐσμὲν ἄξιοι τοῦ παρακαλέσαι περὶ ἑαυτῶν καὶ δυσωπῆσαι Θεόν· καὶ διὰ τοῦτο τὰ κτήνη καὶ τοὺς βόας καὶ τὰ πρόβατα προσκυνεῖν καὶ λιτανεύειν Θεὸν ἐποιήσαμεν. Ὦ μετανοίας ἰσχύς· ὦ ἐξομολογήσεως δύναμις. Ἐστήριξε τὴν πόλιν ἡ μετάνοια, λύσασα τὴν ἀπόφασιν τοῦ Θεοῦ. Ἀλλ' ὅμως πρὸς τούτοις ὁ προφήτης ἐπὶ τὴν Νινευιτῶν σωτηρίαν ἀπιστεῖ· καὶ πορευθεὶς ἀπέναντι τῆς πόλεως ἐκαθέζετο σκοπῶν τί ἀποβήσεται τῇ πόλει· 55.619 πότερον ἡ ἀπόφασις νικήσει, ἢ ἄρα ἡ μετάνοια. Καὶ ἦν ὡς ἐν ζυγῷ καὶ ὡς ἐν ῥοπῇ πλάστιγγος κείμενα τὰ ἀμφότερα· ἔνθεν ἡ ἀπόφασις, κἀκεῖθεν ἡ μετάνοια· καὶ ἡ μετάνοια νικήσασα τὸν θάνατον, τὴν πόλιν ἀνέστησεν. Εἶτα, ἵνα ἐπιτέμω τὸν λόγον, ἐλυπεῖτο Ἰωνᾶς ὡς ψεύστης μέλλων φαίνεσθαι. Εἶτα τί ποιεῖ αὐτῷ ὁ πάνσοφος Θεός; Κελεύει τῷ ἡλίῳ πυριφλόγους ἀκτῖνας ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ βαλεῖν, πρὸς τὸ μὴ φέρειν αὐτὸν τὴν τοῦ ἡλίου θερμότητα. Φλεγομένου δὲ αὐτοῦ ἐπὶ πολὺ καὶ ἀποδυσπετοῦντος, διὰ τῆς νυκτὸς κελεύει ὁ Θεὸς κολοκύντῃ ἑωθινῇ ἀναβῆναι καὶ σκιάζειν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς Ἰωνᾶ. Ἐνταῦθα ἡδέως ἐροίμην τὸν Ἰουδαῖον, λέγων πρὸς αὐτόν· Εἰπέ μοι, ὦ Ἰουδαῖε, ὁ λέγων, Πῶς ἄνευ ἀνδρὸς ἡ παρθένος ἐγέννησε, καὶ πῶς γεννήσασα, πάλιν παρθένος ἔμεινεν; εἰπέ μοι σὺ πρῶτον, πῶς ἡ γῆ ἐν μιᾷ ὥρᾳ τῆς ἑωθινῆς τὴν κολόκυνταν ἀφ' ἑαυτῆς ἐξέφυσε, καὶ πῶς ἐν μιᾷ ῥοπῇ τοῖς φύλλοις ἐκόμα, καὶ τὸν προφήτην ἐσκίαζε· κἀγώ σοι λέγω πῶς ἡ παρθένος ἔτεκεν, καὶ μετὰ τὸ γεννῆσαι παρθένος ἔμεινεν. Ἀλλὰ μὴ βάλλωμεν τὰ ἅγια τοῖς κυσίν. Ἐκβαλλέσθωσαν τοῦ ἡμετέρου καταλόγου οἱ ἄπιστοι Ἰουδαῖοι. Εἶτα τῆς κολοκύντης σκιαζούσης αὐτὸν, Ἐκέλευσεν πάλιν ὁ Θεὸς σκώληκι ἑωθινῇ, καὶ ἐπάταξεν τὴν κολόκυνταν, καὶ εὐθέως ἐξηράνθη. Ἴδε, Ἰουδαῖε, καὶ μὴ ἀπίστει, ὅταν Θεὸς μέγιστόν τι κατεργάζηται. Ὑπὸ νύκτα ἐγένετο, καὶ ὑπὸ νύκτα ἀπώλετο. Εἶτα ξηρανθείσης τῆς κολοκύντης, ἀπεδυσπέτει ὁ Ἰωνᾶς καὶ ἀπωδύρετο, καὶ ἀπελέγετο τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, λυπούμενος ἐπὶ τῇ κολοκύντῃ, καὶ ἔλεγε· Καλόν μοι τὸ ἀποθανεῖν μᾶλλον ἢ ζῇν. Πρὸς ὃν πορευθεὶς ὁ πάνσοφος Θεὸς παραμυθεῖται λέγων· Σφόδρα λελύπησαι σὺ ἐπὶ τῇ κολοκύντῃ; Καὶ εἶπεν ὁ Ἰωνᾶς· Σφόδρα λελύπημαι ἐγὼ ἕως θανάτου. Πάλιν δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ Θεός· Σὺ ἐλυπήθης ἐπὶ τῇ κολοκύντῃ, εἰς ἣν οὐκ ἐκακοπάθησας, οὐδὲ ἐξέθρεψας αὐτὴν, ἣ ἐγενήθη ὑπὸ νύκτα, καὶ ὑπὸ νύκτα ἀπώλετο· ἐγὼ δὲ οὐ λυπηθήσομαι ἐπὶ Νινευὶ τῇ πόλει τῇ μεγάλῃ, ἐν ᾗ κατοικοῦσιν πλείους ἢ δώδεκα μυριάδες ἀνδρῶν, οἵτινες οὐκ ἔγνωσαν, ἀπὸ τοῦ πλήθους τῶν οἰκούντων, δεξιὰν ἢ ἀριστερὰν, καὶ κτήνη πολλά; Ὃ δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστι· Φιλάνθρωπος, φησὶν, ἐγὼ τυγχάνω, καὶ μὴ βουλόμενος ἀπολέσαι τὰ ἔργα τῶν χειρῶν μου, ἃ ἀγαπῶν ἐποίησα.
Διὰ τοῦτο ἠπείλησα καταστροφὴν καὶ θάνατον, οὐχ ὡς ἀποκτεῖναι βουλόμενος, ἀλλ' εἰς μετάνοιαν προτρέψασθαι. Τοσαύτας περιόδους ἐτῶν ἐκδεχόμενος τὴν 55.620 τούτων ἐπιστροφὴν, ἡνίκα δ' ἂν ἐπεστράφησαν, παριδεῖν ὤφειλον; Οὐκ ἔστι παρ' ἐμοὶ τοῦτο, ὦ Ἰωνᾶ. Σὺ μὲν γὰρ ὡς ἄνθρωπος καταδικάζειν βούλει, ἐγὼ δὲ ὡς Θεὸς τὸ φιλανθρωπεύσασθαι ἔχω. Δόξα σοι, Κύριε, δόξα σοι. Πόσος φιλανθρωπίας καὶ ἐλεημοσύνης πλοῦτος παρὰ σοί. Οἱ πρῴην θανασίμῳ ὑποβληθέντες ψήφῳ νῦν διδάσκαλοι τῆς οἰκουμένης καθεστήκασι. Πάντες γὰρ εἰς αὐτοὺς ἀποβλέποντες χειραγωγοῦνται, καὶ τὴν ἐκείνων λαμβάνοντες μετάνοιαν ἀναυάγητοι διαμένομεν. Θεωρεῖς, ἀγαπητὲ, πόσον ἰσχύει μετάνοια; Μὴ οὖν ὑπερτιθέμεθα ἡμέραν ἐξ ἡμέρας· Οὐ γὰρ οἶδας τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα. Ἡμέρα γὰρ Κυρίου ὡς κλέπτης ἐν νυκτὶ, οὕτως ἔρχεται. Δεῦτε οὖν, ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ, ἀλαλάξωμεν τῷ Θεῷ τῷ σωτηρίῳ ἡμῶν. Προφθάσωμεν τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐν ἐξομολογήσει. Ἄδηλος γάρ ἐστιν ἡ ἔκβασις τοῦ βίου ἡμῶν, οὐ καιρὸν ἐκδεχομένη, οὐ χρόνον τεταγμένη ἐφ' ἡμῶν. Ἀλλ' ἡνίκα δ' ἂν κελεύσῃ ὁ δεδωκὼς πᾶσι πνοὴν, τότε ἡ ψυχὴ ἀποπτᾶσα ἀπὸ τοῦ σώματος, καταλιμπάνει αὐτὸ ἔρημον. Ἕκαστος τοίνυν εἰδὼς τὸ τῆς ἐξόδου ἄδηλον, περιμένωμεν τὸν νυμφίον, καὶ κρούσαντος αὐτοῦ τῇ θύρᾳ, ἀνάψωμεν αὐτῷ τὰς λαμπάδας ἡμῶν διὰ παντὸς ἀνειμένας, ἔχοντες καὶ ἔλαιον μεθ' ἑαυτῶν, ἵνα ἡνίκα δ' ἂν ἦχος γένηται λεγόντων, ὅτι Ὁ νυμφίος ἔρχεται, συνεισέλθωμεν αὐτῷ, μήποτε καὶ ἡμεῖς μετὰ τῶν πέντε μωρῶν παρθένων ἔξω τοῦ νυμφῶνος εὑρεθῶμεν. Μὴ ἀπονυστάξωμεν, ἀγαπητοὶ, ἀλλ' ἔχωμεν ἀεὶ ἔλαιον ἐν ταῖς λαμπάσιν ἡμῶν. Οὐ γὰρ συγχωρήσει ἡμῖν ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ ἀπελθοῦσιν ἔλαιον ἀγοράσαι παρὰ τῶν πωλούντων· ἐνταῦθα γὰρ πωλεῖται, καὶ ἐκεῖ ἀναλίσκεται. Τίνες δὲ οἱ πωλοῦντες, ἀλλ' ἢ οἱ πένητες; Δὸς ἄρτον, καὶ λαμβάνεις Ἃ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδεν, καὶ οὖς οὐκ ἤκουσεν, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Δεῦτε τοίνυν, ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ, ἀλαλάξωμεν τῷ Θεῷ τῷ σωτηρίῳ ἡμῶν. Προφθάσωμεν τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐν ἐξομολογήσει, ὅτι Ἡ νὺξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα τοῦ ἀδήλου βίου ἤγγικεν. Εἴη δὲ πάντας ἡμᾶς φῶς ἐκ φωτὸς ὑπάρχοντας ἐν τῷ φωτὶ τῆς δόξης Χριστοῦ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν περιπατῆσαι, ἐν αὐτῷ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Continue reading PG 55: In Psalmum 95 Sp. →≣ entire volume