viam; id est, ab iniquis, qui non incedebant via re gia. Hujus:nodi enim nunc sunt Judæi, qui in legem prævaricantur: quapropter non transire, sed per transire, viam dicuntur: igitur Sapientia in Prover biis, deceptum ab improba muliere juvenem, mente captum, pertranseuntem in foro prarter angulum, non transeuntem, dicebat (Prov. 7. 7. 8). 14. Extermina vit eam aper de silva, et singularis ferus depastus est cam. Non tantum leo ob rapacitatem, nec draco ob nequitiæ venenum, cæteraque hujusmodi in Scriptu ris divinis allata; sed etiam aper, quod luto nequi tie gaudeat, diabolus appellatur, qui in malitiæ silva infructuosa habitat; et singularis, quia solus contra Deum arroganter se gessisse dicitur; ferus autem utpote ferox et intractabilis. Hic synagogam Judæo rum, ex quo maceries ejus destructa est, depascit; id est, ex quo Christus legale institutum abrogavit: nam inimici partibus adscripti sunt, quia neque legem, neque altare, neque aliud quidpiam eorum, quæ ad cultum Dei pertinebant, possident. 15. Deus virtutum, converte, el respice de cœlo, et vide. Quoniam neque lex, neque prophete Israelem converterunt, necessa rio rogat illum ut convertat; scilicet, ut corrigat. Quomodo convertat? Respiciens de cælo et videns. Quando non videt? At tunc eum cuin majore comni seratione respicere rogat, ut quid amplius quam an tea nobis beneficii conferat. Quid illud? In sequenti bus declaratur. Et visita vineam istam: 16. et perfice eam, quam plantavit dextera tua, et super Filium ho minis, quem confirmasti tibi. Vides quomodo postulet ut Deus, non agricole modo, sed etiam medici ofli cium adeat. Medici namque est visitare: qui medicus per seipsum invisit. 3. Itaque illum venire exoptat ut medicum, ut co lonum perficere vineam, auferreque spiritualem ver mem, resecare palmites redundantes, ex quibus fru clum excerpere non licebit. Cujus vero causa? Non lius, inquit, cujus maceriam destruxit, quam ini mico tradidit; sed propter palmitem dominicum, qui ex ea proditurus est. Quapropter cum dixisset, Visita vineam istam, subjunxit, Et super Filium hominis, quem confirmasti tibi; id est, propter Filium illum qui nasciturus ex vinea Judaica est, Quem confirmasti rii, visita illam. Vere etenim Judaici populi visitatio fuit Unigeniti adventus, siquidem illi visitationem ad misissent. Quamobrem Joannes dicebat: In propria venit, et sui eum non cognoverunt (Joan. 1. 11); ipse que Dominus Non veni nisi ad oves quæ perierunt domus Israel (Matth. 15. 24). 17. Incensa igni, et suffossa, ab increpatione vultus tui peribunt. Quia vi nee synagogam Judaicam comparavit, jure sermonein dividit, nunc de imagine, nunc de illis ipsis loquens propter quos imaginem assumpsit. Incensa igitur est igni Judeorum vinea, id est synagoga. Illud est, de quo Christus dicebat: Ignem veni mittere in terram, el quid volo nisi ut accendatur (Luc. 12. 49)? Ideo in jectus ignis est, et suffossa fuit, ut ea suffossa, fun damentum in ea absconditum detegeretur: de quo Isaias dixit: Ecce ego injiciam in fundamenta Sion la pidem eximium, electum, angularem, pretiosum; et qui credet in eum, non confundetur (Isai. 28. 16). Quin etiam David dicebat: Memor esto, Domine, filiorum Edom in die Jerusalem (Psal. 136. 7); videlicet gen tium quæ dicebant: Exinanite usque ad fundamenta ejus (Ibid.). Eousque enim res Judaicæ a gentibus effodiuntur, scilicet examinantur, disquiruntur, donec fundamentum detexerint, quod illi occultant. Ideo ab increpatione vultus Dei, intellige Christi, peribunt. Increpavit enim eos, quod claves scientiæ habentes, neque ipsi ingrediuntur, et eos qui ingredi volunt prohibent (Luc. 11. 52). 18. Fiat manus tua super vio rum dexteræ tuæ, et super Filium hominis, quem con firmasti tibi. 19. Et non discedamus a te. Virum dex teræ Christum dieit; virum propter humanam natu ram; dexteræ ejus, primo quidem utpote qui in dextera Patris cum carne sedeat; deinde quia omnem creatu ram constituit. Ipsum etiam Filium hominis propter carnem vocat, sed ut existimaret illum to:um con substantialein Patri propter divinitatem, ait, Quem confirmasti tibi. Confirmavit enim eum, ut qui eum genuerit; confirmavit autem sibi, quia ejusdem po testatis et per omnia similem genuit. Super hos ¡m mitti rogat manum Patris, id est, ut prodeant in nos signa et miracula: hæc quippe modo manus, modo digitus Dei appellantur. Non ultra autem per prophe tain, aut deiferum quempiam virum, ut per Moysen, per Heliam, aut ipsis similes, signa super nos fieri ro gat sed per Filiuin, promittens, si id fiat, nos minime discessuros ab eo: sape namque discessimus. Vivifi cabis nos, el nomen tuum invocabimus. Vivificabis nos aqua vivente baptismatis. Tunc enim nomen ejus invo camus, a Christo Christiani vocati. 20. Domine Deus vir tutum, converte nos, et ostende faciem tuam, et salvi eri mus. Hæc frequenter dicuntur. Non enim in præsenti solum propheta supplicat: ostendens nos non alio modo converti, neque servari posse, quam per ad ventum vultus Dei, Verbi scilicet incarnati. 1. In finem, pro torcularibus. Psalmus Asaph. 4. Cur propheta hunc Psalmum inter eos qui pro torcularibus inscripti sunt locavit? Neque enim tor cular, aut vindemiam, aut primitias ex agro hic ullo modo commemorat: Joseph autem adducit, qui imago et testimonium Christi fuit, qui torcular cruciatuum pro nobis calcavit, ut ipse per Isaia prophetiam do cuit Torcular calcavi solus (Isai. 63. 3). Cur autem torcular vocat cruciatus? Quia nos sanguinem_ex ipsis fluentem musti instar bibentes lætamur. 2. Ez sultate Deo adjutori nostro, jubilate Deo Jacob. Probe nos in Deo ut potenti et sincero auxiliatori exsultare jubet, non in homine quopiam: neque enim apud ho nines aut potentia aut sinceritas ulla servatur: quia animo pariter atque potentia instabili sunt. Quin etiam nos exsultare jubet, ut qui jam per Dei opem victores simus. Deo autem cuinam? Deo Jacob, inquit. Abraha mum tacet, Isaacum omittit, soliusque Jacob, ut rei præsenti opportuni meminit, Jubilationem vero me morans, victoriam quamdam aut symbolum jubilatio nem esse subindicat. Illa quippe victoria nobis sap plantato per Christum hoste parata est. Ideo Deum Jacob jure in medium adducit, quia Jacob supplan tatorem significat (Gen. 27. 36). 3. Sumite psalmum, et date tympanum, psalterium jucundum cum cithara. Symbolum Veteris Testamenti tympanum est, utpote quod sonum emittat inconditum et obscurum, et quomiam Maria soror Moysis cum tympano ante popu lum Judæorum choreas agebat. Psalmista Novum etiam Testamentum exprimit: claram enim et distin ctam vocem psallentes emittunt; illo namque pacto Evangelium fequitur. Quia igitur pepulum Judaicum nunc alloquitur, illosque docet qua de re exsultare et jubilare debeant, ac quod pactum cum Ecclesia ex gentibus inire, clare illos hortatur ut accipiant nova, et dent illis vetera; illa quippe connexa utiliora eva dunt. Nam qui veritatem habet, magis impletur cum imaginem accipit; qui autem imaginem habet, magno afficitur beneficio cum veritatem accipit, cujus eausa imaginem possidet: quapropter ait: Psalterium ju cundum cum cithara, id est nova cum veteribus quemadmodum et Salomon ait in Canticis: Nova cum veteribus, quæcumque dedit mihi mater mea, frater mi, servavi tibi (Cant. 7. 13). Cur autem hæc psalterio et cithara comparavit? Quia hæc instrumenta inter se sunt affinia, sed diversos habent chordarum nexus; aliud enim superne, aliud inferne colligatum est quemadmodum Vetus et Novum Testamentum affinia inter se sunt, et ad unum scopum, pietatem nempe, respiciunt; sed illius præcepta deorsum vergunt, ob tenuitatem mandatorum: illius vero sursum, ob cel situdinem et sublimitatem eorum qui Christi disci puli fuerunt.

inimicos tribulantes, illosque sub conspectum non ca dentes humiliavit; sed non Jud:eorum causa: cornu namque dæmonum etiamnum super illos exaltatur; sed in nostrum gentium gratiam humiliati sunt, qui ipsis servitutem negavimus, eorumque cultum destru ximus. Quamobrem iratus Judæis Deus ipsos inimicos sibi statuit, ut sequentia declarant: 16. Inimici Do mini mentiti sunt ei, et erit tempus eorum in sæcula. Inimici, quinam? De quibus Paulus dicebat: Inimicos crucis Christi, quorum finis interitus (Philip. 3. 18. 19). Ideoque tempus eorum, id est, ultionis ipsis inferen de, in futuro sæculo fore comminatus est. In quo au tem mentiti sunt? Quia ipse ad illos, ut ad propria venit, Et sui eum, ut ait Joannes, non receperunt (Joan. 4. 11). 17. Cibuvit eos ex adipe frumenti, et de petra nelle saluravit eos. Ipsis hoc exprobrat narrans quibus affecti beneficiis, ingrati manserint, per sensibilia sp ritualia subindicans. Frumenti enim adipem legem vocat, ob spiritum inhabitantem in litera: quapropter in alio Psalmo ait, Qui posuit fines tuos pacem, et adipe frumenti satiat te (Psal. 147. 3. [14]). Quodnam illud sit in sequentibus docet: Qui emittit eloquium suum terræ (Ibid. v. 4. [15]). Mel namque ex petra prophetas appellat: quoniam a Christo, qui petra est, prophe tiam habent, qua ipsos satiavit Deus, non prophetam unum dans aut alterum, sed multos in multis genera tionibus. 1. Intellectus Asaph. Psalmus LXXXI. Brevis est inscriptio Psalmi: hoc enim habet argu mentum adhortationem ad justitiam et reprehensio em, quod his non adhæreant. Deus stetit in synagoga deorum, in medio autem deos dijudicat. Magna hæc est Dei erga nos liberalitatis demonstratio, quia suam ap pellationem opificio Opifex indidit. Et ipse Deus per excellentiam dictus, hanc gratiam quibusdam conces sit, ut similiter vocarentur; iis nempe qui principatus diguitatem secundum zelum Dei omnium principis habent, et servant. Quamobrem nunc deos illos e populo qui præeminebant appellavit, de quibus etiam Moyses dixit: Diis non maledices, et de principe populi tui non male loqueris (Exod. 22. 28). Verum ex illis eos qui veraces sunt, et qui dignitatem suam non ementiuntur, quique prophetiæ, aut sacerdotii, aut ducum exercitus dignitatem obtinent, tanto dignatur honore, ut stet in illorum synagoga, quemadmodum ait psalmista; eos autem qui sibi præstito honore in digna fecerant, in medio dijudicat, hoc est, in con spectu omnis creaturæ, dignitate et habitu prorsus denudans eos, et traducens, quia cum imperare de buissent, ipsi contra nequitia imperio se subjecerunt; quos propheta modo corripit, modo hortatur in se quentibus. 2. Usquequo judicatis iniquitatem, et facies peccatorum sumitis? Pulchre illud, Usquequo, præmi sit, ostendens illos in iniquitate diu persistere, et Dei tolerantiam non persentiscere; ac nullo modo cogi tant tempus transire atque prætercurrere, quo elapso iniquos ultio invadet: quapropter judicant iniquita tem, et facies peccatorum sumunt, cum oporteret Dei sententiam ubique stare, qui justitiam desiderat, ideoque in singulis judiciis faciem suam repræsentat ita ut Moyses dicat: Non accipies personam in judi cio, quia Domini est judicium (Deut. 1. 17). Cur au tem ait, Faciem peccatorum sumitis? Quia omnis qui justitiam corrumpere studet, et judicium adversus proximum ferri satagit, vere peccator est, licet justi speciem præ se ferat. Diapsalma induxit, quia repre hensionem in consilium mutat. 3. Judicate pupillo et mendico, humilem et pauperem justificate. Non dicit, Judicate justo, neque prophetæ, neque sacerdoti, de quibus Deus ita præcipit: Nolite tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignari (Psal. 104. 15). sed Pupillo dicit, mendico, humili, pauperi. Quare? Quia illis quidem injuriam accipere convenit, quem admodum Paulus dicit: Quare non magis injuriam accipitis? quare non magis fraudem patimini (1. Cor. 6. 7)? His vero intolerabile est injuriam pati, ob instan tem ex ætate aut ex pauperie infirmitatem: quam obrem illis legislator vehementius patrocinatur. 4. Eripite pauperem, et egenum de manu pēccatorīs liberate. Quasi de feris agrestibus, de iis qui injustitia et ava ritia delectantur, loquitur, quapropter alibi ait: In sidiatur in abscondito quasi leo in spelunca sua: insidia tur ut rapiat pauperem (Psal. 10. 9). Itaque qui men dicum servat, pastoris dignitatem atque pretium re fert; pastoris, inquam, illius, qui semetipsum tradens pro nobis ex spiritualibus nos feris eripuit; qui an tem rapit et devastat, inter feras numeratur. Ut autem in nobis injuria affectorum patrocinium adaugeat, ad didit, De manu peccatoris liberate, ut ad defensionem festinemus, si quando videamus injuriam inferentem infirmum, et sine commiseratione esse. Infirmus quippe est peccator, utpote qui in Deum impingat; sine commiseratione autem, quia ne sibi quidem par cit, nedum alteri. 5. Nescierunt neque intellexerunt, in tenebris ambulant. Quid nescierunt? Præsentis vitæ statum fluxum, humanæ vitæ instabilitatem; quia agros agris, domibus domos adjungunt, sæpeque hære inimicis suis accumulant. Quid autem non intellexe runt? Ipsos circa minima occupatos, majoribus sese fraudare; quapropter in tenebris nequitiae ambuland, ad lucem accedere crubescentes: Omnis enim qui mola agit, odit lucem (Joan. 3. 20), ut Paulus dicit. Ideo etiam fortasse objurgat illos, quod in tenebris amība. lantes, nescierint neque intellexerint id quod sequitur. Quodnam illud? Audi: Moveantur omnia fundamenta terræ. Quod si fundamenta terræ moventur, quomodo poterunt in illa manere? His ita se habentibus cur fratrem fraudamus, cur egenum comedimus, cum nullus hinc nobis fructus oriatur? 6. Ego dixi, dii estis, et filii Excelsi omnes. 7. Vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus de principibus cadetis. Quando nam omnes esse deos et filios Altissimi declaravit? Non enim amplius de principibus tantum, sed de toto genere humano loquitur. Certe quando hominem efformavit Deus, dignitatis talem definitionem de dit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudi nem nostram; et dominentur omnibus piscibus ma ris, et volatilibus cæli, et jumentis, et universæ terræ, et omnibus reptilibus (Gen. 1. 26). Quod si custodis sent, nec inobedientia Dei imaginem prodidissent, non morte damnati fuissent. Contumelia enim in Deum est ejus majestatem ignorare, et eadem pati quæ dia bolus. Quamobrem ait, Sicut homines moriemini, ostendens humanam passionem esse mortem. Atta men licebat non mori, si Dei legem ab initio servas semus; nostra quippe natura utrunque habuisset. Sicut unus, inquit, de principibus cadetis, diabolum subindi cans, qui principis potentiam inter angelos sortiebatur quamobrem ait Paulus: Non est nobis colluclatio ad versus sanguinem el carnem, sed adversus principatus el potestates (Ephes. 6. 12); inflatus autem et majora appetens, decidit. Idipsum homini contigit; cum au disset enim hæc serpentis verba: Scit enim Deus quod quacumque die comederitis ex eo, scilicet ligno, aperientur oculi vestri, et eritis sicut dii, scientes bonum el malum (Gen. 3. 5): inobedientie se dedidit, unde necessario sequutum est eum in ruinam morbo animi sui debitam decidisse. 8. Surge, Deus, judica terram, quoniam tu hereditabis in omnibus gentibus. Non præsentem igitur hereditatem, sed futuram propheta subindicat ideo Deum rogat ut surgat, et judicet terram, videlicet hominem: cum surrexerit autem in omnibus gentibus hereditabit. Omnibus quippe con gruentem dat sortem; aliam humilibus, aliam tempe rantibus; hanc beneficis, illam mochis, aliam super bis, aliam avaris: gentes quippe in præsenti non linguarum, sed vitæ diversitatem vocavit. 1. Canticum Psalmi ipsi Asaph. LXXXII. 1. Jure canticum et Psalmum præsentem narratio nem appellavit: quoniam prophetiæ, quam plerumque Psalmuin appellat, canticum triumphale contra quos dam inimicos admiscuit. 2. Deus, quis similis erit tibi? Hoc propheta dicit, non interrogans (stulta enim in