dicit apostolos omnes. Hi enim ipsum plus quam om nes alii noverant, ut ipsum in Evangeliis audisti dicen tein: Pater juste, mundus te non cognovit: ego autem novi te, et ipsi noverunt quia tu me misisti (Joan. 17. 15). Attamen propter passionis miseriam ad tempus om nes elongati sunt. Id autem non ipsis, sed Patri im putatur. Illorum enim virtutem superavit crucis my. sterium. Illud porro ex voluntate et beneplacito Patris everichat. 1. Intellectus Ætham Israelitæ. Psalmus LXXXVIII. 1. Alius est hic psalmorum cantor ab eo qui in titulo octogesimi septimi Psalmi commemoratur. Ille quippe Æman, hic Ætham appellatus est. Erantque forte cognati aut concives: quapropter uterque Israe lites vocatus est, id cognominis vel ex cognatione, vel ex loco nacti. Intellectus etiam hic Psalmus inscriptus est de magnis enim et ad Dei intellectum pertinen tibus in hac prophetia agitur. 2. Misericordias tuas, Domine, in sæculum cantabo. Sæculum dicit præsens. Hic misericordiam non unius, sed multarum specie rum nutu suo concedit. Baptisma, pœnitentiam, eleemosynam, quorum singulis usus peccator, mise ricordiam et indulgentiam consequi potest. In gene rationem et generationem annuntiabo veritatem tuam in ore meo. In generationem et generationem, præsenten scilicet et futuram: in utraque enim veritatem Dei narramus, nunc illam ex divina Scriptura ediscentes, deinde vero ipsis eam operibus accipientes, claram que veritatem in criterio nostro splendentem videntes, cum mercedem operum ɛuorum quisque recipit. Sed qqua de causa misericordiam in præsenti, veritatem autem tam in præsenti quam in futuro sæculo dat in sortem, sequentia ostendunt. 3. Quoniam dixisti, In eternum misericordia ædificabitur in cœlis; præpara bitur veritas tua. Dei, inquit, decretum utraque jam dicta constituit. Quod illud aut quale? Forte Dei præ dicatio: Pœnitentiam agite: appropinquavit enim re gnum cælorum (Matth. 3. 2). Urgentis enim est dictum illud, et peccatores ad poenitentiam concitantis. Ideo licit, Pænitentiam agite. Quia nunc misericordia lo cum habet et hic indulgentiam nobis salutis nostrac architectus ædificavit: illud autem obsignans sub jurgit: Appropinquavit enim regnum cælorum: osten lens cum regnum cælorum advenerit, non ultra locum fore pœnitentiæ, quia veritatem judex suam in cælo paravit; veritas autem judicis sine ulla commisera tione judicium exercet. Quo pacto misericordia ædi ficatur, id est, præparatur, et quomodo veritas in calis paratur? Præeunte videlicet judicio; sed per Christi adventum utrumque: quamobrem ipsum cla rissime in sequentibus exhibet. 4. Disposui testamen tum electis meis. Quodnam? Evangelicum, de quo Jeremias propheta hæc ait: Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et disponam domui Israel et domui Juda testa mentum novum: non secundum testamentum, quod dis posui cum patribus vestris, qua die apprehendi manum corum, ut educerem eos de terra Ægypti (Jer. 31. 31. 32). Et quis hujus testamenti mediator est? Juravi David servo meo: 5. Usque in æternum præparabo se men tuum, et ædificabo in generationem et generationem solium tuum. Vides cum, qui ex semine David prodiit, hujus testamenti mediatorem esse. Non in promptu mysterium perficit, inquit, sed in cælo parat. Consi Jium enim erat antiquum ac verum adventus Christi. Quamobrem Davidis semen in aternum præparaturum se promisit. Christum vero dicit, de quo etiam Pau us Romanis scribebat: Paulus servus Jesu Christi vocatus apostolus, segregatus in evangelium Dei, quod onte promiserat in Scripturis sanctis, de Filio suo nato er semine David secundum carnem (Rom. 1. 1-3). Ilune thronum, scilicet regnum, in generationem et gene rationem ædificaturum se Deus pollicetur. Qui enim ex semine David secundum carnem natus est, præter hoc regnum, etiam futurum possidet, de quo hæc Daniel loquutus est: Et ipsi datus est honor et impe rium et regnum: omines populi, tribus, lingut servient ei; regnum ejus, regnum sempiternum, et potestas ejus non corrumpitur (Dan. 7. 14'). Diapsalma in medium Spiritus induxit, quia sermonem transtulit in perso nam prophetæ. 6. Confitebuntur cœli mirabilia tua, Domine; etenim veritatem tuam in Ecclesia sanctorum. Cælos hic intellige eos qui cælestia sapiunt. Talis quippe homo cœlestis etiam a Paulo dicitur. Quapro pler hic ipse propheta alibi dicit: Cœli enarrant glo riam Dei (Psal. 18. 1); apostolos, ut etiam nunc, subindieans. Hi confitentur, id est, cum gratiarum actione annuntiant Dei mirabilia et veritatein in Ec clesia sanctorum. Quorum? Eorum qui in Jerusalem quod Lucas de Barnaba et Paulo clare dixit in Actis apostolorum, quando congregati sunt apostoli et se niores, de proposita quæstione deliberaturi: sic enim ait Siluit omnis cœtus, audiebantque Barnabam et Paulum narrantes, quæ signa Deus per ipsos gentibus fecisset (Act. 15. 12). 7. Quoniam quis in nubibus æqua bitur Domino? De angelis loquitur et de virtutibus in alto constitutis. Similis erit Domino in filiis Dei. Ilic comparationem a sanctis sumit: attamen neque angelus neque sanctus potest cum Creatore, qui su per omnia est, conferri. Apposite autem de angelis loquens dixit, Equabitur, quoniam illi quoque incor porei sunt sed tamen non habent cum Deo æquali talem, utpote qui in locis sint et circumscribantur quamobrem multitudo sunt infinita; de sanctis vero, Similis erit. Etiamsi enim multitudinent et imaginem quam acceperunt a Deo servent et custodiant, at illa ex parte tantum et a Doo data est: quamobrem com paratio secundum hoc non plenam similitudinem di cit. Nam qui accepit quomodo danti similis fuerit qui datum repetere potest? 8. Deus, qui glorificatur in consilio sanctorum, magnus el terribilis super omnes qui in circuitu ejus sunt. 2. Quoniam admodum gaudet in cœlu sanctorum, et hanc gloriam propriam sibi putat; terribilis tamen illis est. Hi enim in circuitu ejus sunt quod appro pinquent ad eum per vitam sanctitate plenam; ter ribilis autem ipsis et quando peccant; neque enim ullo modo in justos peccantes gratiam infert; imo po tius terribilis etiam est non peccantibus, ita ut Job illum sic alloquatur: Amove a me manum tuam; el timor tuus non me terreat (Job 13. 21). Terret autem mon odio habens, sed parcens; Beati enim omnes qui timent Dominum. 9. Domine Deus virtutum, quis similis tibi (Psal. 127.1. 1)? Frequenter hanc vocem repetit propheta, non interrogans, sed obstupescens, et Dei incomparabilia prædicans. Quamobrem ipsum non simpliciter Dominum, sed Deum virtutum voca vit; videlicet angelorum, archangelorum, sive aliarum virtutum nobis occultarum: quarum sin gulae Dei imperio subjiciuntur. Quomodo igitur Do mino suo similes esse possunt? Potens es, Domine, et veritas tua in circuitu tuo. Dixit excellentiam Dei supra creaturas; ecce jam aqualitatem ejus cum Filio narrat ne fortasse imagineris, ut quidam im pii, Filium esse Patri dissimilem, quem veritatem Patris appellavit, utpote qui ex illo procedat; et in circuitu Patris esse dicit, quia solus potest Patrem comprehendere: Ego enim, inquit, in Patre, et Pater in me (Joan. 10. 38). Comprehendere autem potest ut magnus magnuin, ut potens potentem. Ideoque cum Patri dixisset, Potens es, Domine, adjecit: Et veritas tua in circuitu tuo: ut discas maximum esse Patrem et potentem, neminemque posse cum illo comparari; æqualem tamen ipsi esse Filium, ita ut in circuitu ejus esse dicatur. 10. Tu dominaris potestati maris, motum autem fluctuum ejus tu mitigas. Ab in visibilibus ad visibilia Dei gloriam transferens, COR gruenter mare, utpote terribile, commemoravit cui usque adeo dominatur, ut arenam ipsi terminum posuerit; mitigat autem ejus fluctus et sedat tempe. states, ventos retrahiens, qui perflantes ipsum agi tant et extollunt. 11. Tu humiliasti sicut vulneratum superbum. Diabolum dicit; ex superbia enim vulve

simulque ut manu valentem; David enim manu va Jentem significat. Manu valens dicitur gentium popu lus, utpote qui solus bellum contra idola perfecerit sic in oleo saneto baptismatis unctus est; de quo Joannes Theologus in Epistola scribebat: Et vos unctionem habetis ex Sancio (1. Joan. 2. 20). Nostis autem omnes, cur ungatur, ut animose ad certamen se accingat: quamobrem auxilio deinceps ejus opus habuit. 22. Manus enim mea auxiliabitur ei, et bra chium meum confortabit cum. Certe quomodo adversus principatus, adversus potestates, adversus mundi rectores tenebrarum, adversus spiritualia nequitiæ pugnare poterat is, qui illis prius subjectus fuerat, nisi manu et brachio Dei roboratus fuisset (Ephes. 6. 12)? Quapropter non simpliciter dixit, Auxiliabitor ei, sed etiam, Patrocinabitur; scilicet auxiliabitur et patrocinabitur: ostendens se supernam manum in certaminibus consortem, et laborum participem ha biturum. 23. Nihil proficiet inimicus in eo; diabolus nempe; neque enim a fide in Christum nos abducere poterit. Et filius iniquitatis non apponet nocere ei. An tichristum dicit, cujus adventus exspectabatur, de quo Paulus Thessalonicensibus scribebat: Nisi venerit defectio primum, et revelatus fuerit homo peccati, filius perditionis, qui adversatur et extollitur supra omne quod dicitur Deus aut quod colitur (2. Thess. 2. 3). Hic non nocebit credentibus in Christum; habent enim leges docentes quomodo ipsum declinent, et quomodo ab ejus errore aufugiant: quæ singula in Christi sermonibus de consummatione feruntur. 24. Et con cidam a facie ipsius inimicos ejus, el odientes eum in fugam convertam. Inimici nostri et odientes nos, ut sape diximus, sunt dæmones. Hos in priori adventu concidit, et cruce quasi gladio vulneratos constituit; in secundo autem adventu eos prorsus in fugam ver tet, ut non ultra possint in acie contra nos stare. 25. Et veritas mea et misericordia mea cum ipso, et in no mine meo exaltabitur cornu ejus. Ubique fidelem tue tur, ut sciat quomodo salutem volens consequutus sit; undenam exaltatum sit cornu, quomodo factus sit inimicis fortior. Per Christum scilicet qui est mi sericordia a Deo et veritas; insuperque nomen Pa tris; in ipso enim ut Filio cognoscitur, et singula quæ dicuntur gesta sunt. 26. Et ponam in mari manum ejus, et in fluminibus dexteram ejus. Mare hic vocat baptisma; dicit enim de diabolo: Abolebo faciem ejus in mari primo (Joel 2. 20); fluvios, dona Spiritus; ait enim Christus: Qui credit in me, flumina de ventre ejus fluent aquæ (Joan. 7. 38 ). Hinc adjicit Evangelii scriptor, ut dictum interpretetur: Hoc autem dixit de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum (Ibid. v. 39). Ilic igitur nos et manum et dexteram habe mus: in ipsis enim id consequimur ut possimus. 27. Ipse invocabit me, Pater meus es tu: non ex seipso id audens, sed a Servatore id agere permissus, qui nos et fratres suos et conformes sibi constituit; ideo que in oratione hæc dicere jussit: Pater noster qui es in cælis (Matth. 6. 9). Deus meus, et susceptor salutis meæ. Etiamsi enim per gratiam pater noster factus sit, ipsum tamen Deum dicere non cessabimus, item que susceptorem salutis nostra. Cum enim nos com perisset esos a diabolo esse, et utpote carnales a non carnali impugnatos, patrocinatus nobis est, ini micum suum constituens eum, qui inimicus noster erat, et partium nostrarum factus. Sed hæc quident sunt invocationis nostræ verba; ipse vero quænani nobis pro illis pollicetur? 28. Et ego primogenitum ponam illum. primogenitura ergo Judæus ejectus est. Ponam, inquit, ostendens nos non olim fuisse, sed postmodum factos esse primogenitos, perinde atque Jacob veteris populi benedictionem furatos. 5. Excelsum præ regibus terræ. Omnes quippe justi, qui vere reges terræ appellantur, mysteriorum no strorum sublimitatem admirantur, ideoque nos admo dum excelsos existimant; itaque multi desiderarunt videre qua nos videmus, et audire quæ nos audimus (Matth. 13. 17). 29. In æternum servabo illi misericor diam meam, et testamentum meum fiacle ipsi. Non Ju dæorum populus ex dietis gloriari potest, sed solus gentium populus. Huic enim in sæculum Deus mise ricordiam servat: quoniam ipse constituit ut myste rium nostrum usque ad consummationem immobile staret; nos autem Dei testamentum fidele possidemus, fide ad illum accedentes, et usque ad sanguinem pro illo stantes, quod martyrum certamina obsignant. 30. Et ponam in sæculum sæculi semen ejus. Non sicut Judæi hic mereedem exspectamus: in futuro namque semen nostrum bona nobis pariturum est, Que oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor frominis ascen derunt, quæ præparavit Deus diligentibus se (1. Cor. 2. 9). Et thronum ejus sicut dies cæli. Jure quidem, quoniam Conversatio nostra in cælis est (Philip. 2. 20). Et thronum sient dies cæli. Hic cogites aut beatam angelorum vitam, aut infinitum tempus: quia finis expers est Deus, qui dicitur in ca∙lis habitare. 51. Si dereliquerint filii ejus legem mearn, el in judiciis men non ambulaverint; 32. si justitias meas profanaverint, et mandala mea non custodierint: 33. visitabo in virga iniquitates eorum, et in verberibus peccata eorum. Legem Dei relinquunt, etiamsi parva et modica ex iis quæ in illa scripta sunt transilientes; sed secundum suum, non secundum legislatoris scopum, legis implere præ cepta volunt; nec ambulant in Dei judiciis, dum divi tem reverentur, aut pauperis miserentur dum judicant. Deus autem non sic: sed omnibus æquale judicium præstari exoptat. Ejus quoque mandata profanant, qui virtutem simulaut, et mandata, quod non illa pa ro corde adeant, contumelia afficiunt. Quamobrem ipsa non custodire dicuntur, quod præcipientis sco pum prætergrediantur. Horum iniquitates in virga, el injustitias in verberibus visitat. Itaque quando verle ramur, ne incusemus, neve reprehendamus, ne qu dem si jejunium exerceamus, vel aliam quampian virtutem exsequamur: quia enim non sicut par es bona opera exsequimur, ideo verberibus egemus. Sed post correptionem clementiam pollicetur. 34. Miseri cordiam autem meam non dispergam ab eis, neque no cebo in veritate mea. Sed multa erga nos clementia usurum pollicetur: primo quidem quia peccantes verberibus excipit: Quem enim diligit Dominus casti gat; flagellat autem omnem filium quem accepit (Hebr. 12. 6). Deinde eos qui peccaverunt non aversione sua dignos judicat: quapropter misericordiam suam non dispergit a nobis. Quomodo? Quia post verbera omnium miseretur. Sed neque nociturum se in veri Late sua dicit. Quid sibi vult veritas ejus? Scilicet ema qui in ipsum crediderit, si mortuus fuerit, ad vitam revocandum esse, id est, etiamsi peccaverit, per com versionem servandum esse. Quapropter reliqui inter pretes pro veritate, Fidem ediderunt. Fideles igitur sic instituit, ut per conversionem salutem consequal tur. Nusquam certe inveniatur promissionem suam circa fidem violasse: quod sequentia clarius indicant. 55. Neque profanabo testamentum meum; id est, irritum faciam: et quæ procedunt de labiis meis non faciam irrita. Manifeste exponit ea quæ fidelibus pro missa sunt in Evangeliis: quamobrem quia testamen tum memoravit, ne putes illud esse Musis aliorumque prophetarum, subjunxit: Quæ procedunt de labiis meis non faciam irrita; ut illa cogites que modo lingua sua Christum dixisse memoravimus. 36. Semel jura sancto meo, si David mentiar. Juramentum Dei est eja promissio, que inviolabilis d'citur: quamobrem el alibi David sic Christum loquentem inducit. Sin juravi in ira mea, si introibunt in requiem meam (Psai. 94. 11). Juramentum vocat promissionem: nam per quem jurare poterat is per quem omnes jurant? Quid Follicitus Davidi est, et non mentitur? 37. Semen ejas in æternum manebit, 38. et thronus ejus sicul sol in conspectu meo, el sicut luna perfecia in sæculum: el testis in cælo fidelis. 6. Quis ille? Christus certe: in carlis enim erat cum Patre consultans, cum hæc diceret: de que el Isaias dicit: Estote mihi testes: el cyo tesis, dict Non in