col. 553–554page 1 of 5
In illud Abrahæ dictum, pone manum tuam sub femur meum (Gen 24.2)
PG 56:553αναπαυσώμεθα, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Εἰς τὸ ῥητὸν τοῦ Ἀβραὰμ τὸ λέγον, «Θὲς τὴν χεῖρά [] σου ὑπὸ τὸν μηρόν μου, καὶ εἰς διαφόρους μάρτυρας. σ. Εθαύμασα μεθ' ὑμῶν, ὦ φιλόχριστοι, τα νέα ευαγ γελικῆς χάριτος διὰ τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης κηρυττόμενα ἐφωτίσθην μεθ' ὑμῶν τὴν διάνοιαν, θεασάμενος τὸν ἀπο στολικὸν χαρακτῆρα ἐν ταῖς προφητικαῖς φωναῖς ἐκλάμποντα. Ομολογῶ τὸ κέρδος, ἵνα δέξωμαι τὸν μισθόν. Εἶδον ξένα μυστήρια τῆς Παλαιᾶς κηρυττόμενα· τὸν Αβραὰμ ὁρκοῦντα κατὰ τοῦ μηροῦ, καὶ μηρὸν μὲν προ βαλλόμενον, τὸν δὲ ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς ἐπιμαρτυ ρούμενον τῷ λόγῳ. Θες γάρ, φησί, τὴν χεῖρά σου ὑπὸ τὸν μηρόν μου, καὶ ὅμοσόν μοι τὸν Θεὸν τὸν ποιή σαντα τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Ανακύπτει γὰρ ζή τημα. Εἰ γὰρ διὰ τὸ σπέρμα εἴρηται τὸ μέλλον ἐκ τῶν μηρῶν Ἰακὼς ἀνθεῖν, κατὰ τὸν οὐκ ἐκλείψει ἄρχων Ιούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μερῶν αὐτοῦ, πως οὖν κατὰ τοῦ Σωτῆρος εὑρεθήσεται ὁ ὅρκος; Ἐπειδὴ ὁ Ἰσαὰκ τεχθεὶς ἦν ἤδη, καὶ τὸ σπέρμα προεληλύθει, καὶ ὅτε ὁ ὅρκος ἐγένετο, οὐκ ἦν ἐλπὶς τοῦ σπέρματος ἐν τῷ μηρῷ ᾿Αβραάμ. ᾿Αβραὰμ γὰρ εἶχεν ἐν ἑαυτῷ τὸ σπέρμα τὸ σωτήριον, περὶ οὗ φησιν ὁ Παῦλος· Εἴρηται τῷ Ἀβραὰμ καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ· καὶ ἀναλογιζόμενος τὸ γράμμα καὶ ἑρμηνεύων φησὶν ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας Οὐκ εἴρηται, Τοῖς σπέρμασι σου, ὡς ἐπὶ πολλῶν, ἀλλὰ ὡς ἐφ' ἑνὸς, καὶ τῷ σπέρματί σου, ὃς ἐστι Χριστός. Αποδέδεικται τοίνυν ὅτι σπέρμα ᾽Αβραὰμ ὁ Χριστὸς κατὰ σάρκα· καὶ εἰκότως ὅρκος ἐγένετο κατὰ τοῦ σπέρματος. ᾿Αλλὰ τὸ ζητούμενον, πῶς ὤμους κατά τοῦ μηρού, ὡς ἤδη τοῦ σωτηρίου ἄνθους προελθόντος. ᾿Αλλ' ἐπειδὴ ἅπαξ αὐτὸ τὸ μέλος ὄργανον ἐγένετο, καὶ ᾤκησέ ποτε ἐκεῖ τὸ θεῖον σπέρμα, ὡς ἐν ναῷ ὀμνύει. Ο δὲ κατὰ τοῦ ναοῦ ὀμνύων, κατὰ τοῦ ἐνοικήσαντος ὀμνύει. Τίς ὁ τούτῳ μαρτυρῶν τῷ λόγῳ; Αὐτὸς ὁ Σωτὴρ ἡμῶν λέγει τοῖς Φαρισαίοις· Οὐαὶ ὑμῖν, Φαρισαῖοι μωροί καὶ τυφλοί, ὅτι λέγετε, Ἐάν τις ὁμόσῃ ἐν τῷ ναῷ, οὐδέν ἐστιν· ἐὰν δέ τις ὀμόσῃ εἰς τὸν χρυσὸν τοῦ ναοῦ, ὀφείλει. Καὶ τί εὐθέως; Μωροὶ καὶ τυφλοί· τίς γὰρ μείζων, ο χρυσός, ἢ ὁ ναὸς ὁ ἁγιάζων τὸν χρυ σόν; Διὸ λέγω ὑμῖν· ὁ ὁμόσας ἐν τῷ ναῷ, ὀμνύει ἐν τῷ οἰκήσαντι ἐν αὐτῷ. Ὥσπερ γὰρ οἶκος βασιλικός, ἐπειδὰν ἀπαξ δέξηται βασιλέα, κἂν δεύτερον, κἂν τρίτον, κἂν ἀποστῇ ὁ βασιλεὺς τῶν οἰκουμένων, ὁ τόπος ἅπαξ ἀφιέρωται τῷ δέξασθαί ποτε βασιλέα· οὕτω καὶ τὰ μέλη τοῦ πατριάρχου, τῷ ἄπαξ όργανα γενέσθαι τῆς μελλούσης οικονομίας, ναὸς ἦν τῆς ἐπηγγελμένης ευεργεσίας. Καὶ οὐκ ἄδικος ὁ ὅρκος, ἀλλὰ ἀληθινὴ ἡ μαρτυρία, Όμνυσι τοίνυν κατὰ τοῦ σπέρματος, καὶ ἑρμηνεύει τι τὸ σπέρμα· θὲς γὰρ τὴν χεῖρά σου ὑπὸ τὸν μηρόν μου, καὶ ὅρκωσαι Κύριον τὸν Θεὸν τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς. Οὐκοῦν ὁ Σωτὴρ ἡμῶν Θεὸς οὐρανοῦ καὶ γῆς. Διὰ τοῦτο καὶ ἐν τῷ Ζαχαρία τῷ προφήτῃ, ὅτε διάφοροι ἀπεστάλησαν ὀπτασίαι καὶ ὤφθησαν τῷ ἁγίῳ, ἐγένετο ἔν τι τοῦτο εἰς ὀπτασίας μέρος· Καὶ ἀνέβλεψα, φησί, τοῖς ὀφθαλμοῖς μου, καὶ εἶδον· καὶ ἰδοὺ λυχνία χρυ σῆ ὅλη, καὶ ἑπτὰ λύχνοι ἐπάνω τῆς λυχνίας, καὶ ἑπτὰ ἐπαρυστρίδες των λύχνων, καὶ ἑπτὰ λαμπάδες, καὶ ἐκ δεξιῶν τῆς λυχνίας, καὶ ἐξ εὐωνύμων δύο κλάδοι ἐλαιῶν. Καὶ εἶπον τῷ ἀγγέλῳ τῷ λαλοῦντί μοι· Κύριε, τί ἐστι ταῦτα; Ἐπειδὴ ὄψις ἦν, ἄλλα δει χνύουσα, καὶ ἄλλα εἰς ἑρμηνείαν παράγουσα, καὶ οὐκ αὐτὰ ἦν τὰ φαινόμενα ἑαυτῶν σημαντικά, ἀλλ᾽ ἑτέρων ὑποδεικτικά, ἐρωτᾷ ὁ Προφήτης, Κύριε, τί ἐστι ταῦτα; Εἰ τὸ φαινόμενον ἠρώτα, κακῶς πρώτα. Οὐκ οἶδας τί λυχνία, καὶ τί ἐλαία, ᾿Αλλὰ ζητεῖ ὁ Προφήτης οὐ τὰ φαι. νόμενα, ἀλλὰ τὰ θεωρούμενα. Τι ἐστι ταῦτα; Καὶ ὁ ἄγγελος, Οὐκ ἐπιγινώσκεις τί ἐστι ταῦτα; Οὐχὶ, κύ ριε. Εὐγνωμόνως ὁμολογεῖ τὴν ἀμάθειαν, καὶ παιδεύεται [] παρὰ τῆς ἀληθείας. Αδελφὸς καὶ οὗτος τοῦ εὐνούχου τοῦ ἀκούοντος παρὰ Φιλίππου· Άρα γινώσκεις & ἀναγινώσκεις; Ὁ δὲ εὐγνωμόνως, Πῶς γὰρ, ἐὰν μὴ τις οδηγήσῃ με; Οὐ γινώσκεις τί ἐστι ταῦτα; Ὁ δὲ φησιν, οὐχὶ, κύριε. Τίνες εἰσὶν οἱ δύο κλάδοι τῶν ἐλαιῶν, οἱ ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εὐωνύμων τοῦ λαμπαδίου; Οὗτοί εἰσι, λέγει, τὰς ἐλαίας ἑρμηνεύων· ἑρμηνεύει σὺν ταῖς ἐλαίαις καὶ τὴν λυχνίαν τί ἐστι. Πρόσεχε ἀκριβῶς. Η λυχνία ἑστήκει, οι κλάδοι παρεστήκεισαν τῇ λυχνία ὁ δὲ ἄγγελος ἐρμηνεύων οὐ δείκνυσι τὰς ἐλαίας λυχνίς παρεστώσας, ἀλλὰ Θεῷ, ὡς εἶναι τὴν λυχνίαν τύπον Θεοῦ, μᾶλλον δὲ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν, καὶ τῆς ἐνσάρχου αὐτοῦ οἰκονομίας. Οὐ γινώσκεις τί ἐστι ταῦτα; Οὐχὶ, κύριε. Λέγει· Οὗτοι οἱ κλάδοι οἱ δύο εἰσὶν οἱ δύο υἱοὶ τῆς πιότητος, οι παρεστήκασι τῷ Κυρίῳ πάσης τῆς γῆς, οὐ τῇ λυχνές, κατὰ τὸ φαινόμενον, ἀλλὰ τῷ Κυρίῳ πάσης τῆς γῆς. Επτάφωτον εἰσάγει λυχνίαν διὰ τὴν τοῦ Κυρίου ενσαρκον οἰκονομίαν. Λυχνία γὰρ ἦν ἀληθῆς ἡ σὰρξ ἡ δεσποτικὴ, ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὰς ἐλλάμψεις ἑπταπλασίονι χάριτι δείξασα. Εξελεύσεται γὰρ ῥάβδος, φησὶν Ησαΐας, ἐκ τῆς ῥίζης Ιεσσαί, καὶ ἄνθος ἐξ αὐτῆς ἀναβήσεται, καὶ ἐπαναπαύσεται ἐπ' αὐτὸν Πνεῦμα Θεοῦ. Ποιον; Τὸ πολυμερές ταῖς ἐνεμ γείαις, καὶ πολὺ τῇ φύσει. Επαναπαύσεται Πνεῦμα Θεοῦ. Ἐνταῦθα την ουσίαν ἑρμηνεύει, αὐτὸ τὸ ΠνεῦμαCirca hanc homiliam hoc judicium affert Savilius: «Stylus concisus, spinosa disputatio liberum illud Chrysostomianæ eloquutionis flumen non sapiunt. Utcumque certe eruditum est opus, et antiquitatem sapit. › Dupinius opinatur esse Severiani Gabalorum episcopi: si quid vero id suadere posset, frequentes sunt illæ contra Anomœos et Arianos velitationes. Sed cum sive Antiochiæ, sive Constantinopoli, disce– plationes illæ tum ferverent, tam potuit alius, quam Severianus, hasce disputationes aggredi. Supra vidi
col. 555–556page 2 of 5
eti, seprem illas que in dominico corpore requieve-
runt: illa per figuram septem lucernarum exprimit.
"
2. Cur septem lucerna? Propter splendorem ope-
rationis sancti Spiritus. Unde sub hæc dicit: Hi sunt
septem oculi Domini, qui universam terram respiciunt
(Zach. 4. 10). Videsnė ipsam veritatem seipsam de-
clarare, nec egere humanis ratiociniis? Sed ipsi Ad-
stant Domino universæ terræ. Zacharias Dominum vo-
cat Servatorem universæ torre secundum carnalem
dispensationem. Petrus apostolorum caput cuin Cor-
nelio disserens ait : Nos scimus verbum quod fa-
ctum est in Judæa, Jesum de Nazaret, quem unxit
Deus Spiritu sancto (Act. 10. 38). Et rursus idem :
Verbum, quod in tota Judæa factum est; cl, Verbum,
quod misit Deus, annuntians pacem filiis Israel: hic
est omnium Dominus (Ibid. v. 37. 36). Propheta Do-
uninum terræ, evangelista, Petrus Dominum omnium
dicit: Hic est omnium Dominus, omnium quæ in cælo,
et in terra, et sub terra, visibilium et invisibiliumı;
Ilic est omnium Dominus. Unde bis consona loquitur
Joannes dicens: Qui de cælo venit, super omnes est
(Joan. 3. 31). Operæ pretium autem est diligenter ex -
pendere, solvereque hæreticorum objectionem: quo-
niam apostolicum dictum perperain sequentes, neque
pie intelligentes et perperam explicantes, hæretici,
inquam, illi, putant eum crucis premium accepisse,
quod supra omnes fuerit, et quod passus sit, et quod
crucem sustinuerit, idcirco a Deo superexaltatum
fuisse. Verbum apostoli consectantur, dictum sequuti
sunt, mentem non explorantes. Res autem ita habet :
Humiliavil semetipsum usque ad mortem, mortem autem
crucis propterea Deus exaltavit illum (Philip. 2. 8);
ob cruciatum nempe, mercedent ipsi supplicii tribuens
exaltationem. Ita plane dicis, heretice: Et dedit
illi nomen super omne nomen, ut in nomine Jesu
omne genu flectatur, cælestium, terrestrium et infer-
norum (Ibid. v. 9. 10). Viden', inquit, post crucem
exaltatus est? viden', inquit, post passionem merce-
dem accepit, nempe exaltationem ? Si ergo post cru-
cem exaltatus est, ut vos dicitis, cur Joannes Baptista
ante passionem, ante crucem dixit: Qui de cælo
venil, super omnes est (Joan. 1. 31), non fit? Idcirco
Judeos alloquens Jesus dicebat: Amen, amen dico
vobis, antequam Abraham fieret, ego sum (Joan. 8. 58).
Est enim ille semper, et erat, et erit; et finem non
habebit. Oportet autem, fratres, debitum reddere,
nec occasione digressionum promissa negare. Prædi-
cetur Christi gloria, Patrisque celsitudo: prædicetur
Spiritus sanctus, exaltetur Unigenitus, glorificetur
Pater. Nemo putet dignitatem everti, si primo Spiri-
tum commemoremus, deinde Filium, postea Patrem :
vel primo Filium, deinde Patrem. Hæc quippe digui-
tas ordinem non habet, non ut inordinata, sed ut
ordinein superans. Ut enim Deus figuram non babet,
non quod sit informis, sed quod per figuram exprimi
non possit; et sicut Deus formam non habet, non ut
informis, sed ut incorporeus: sic divina natura ordi-
nem non habet, non quod sit inordinata, sed quod
ordinem superet. Patrem dico primum, non ordine
primum, sed intelligendi modo, quia genitor est Uni-
geniti, quia radix sancti fructus, quia æternum lumen
a:terni luminis soboles est. Ergo, mi frater, si quis
astate nostra auderet hodic in Ecclesia, in populo
orthodoxo, in populo vera scicutia imbuto, Filium
ante Patrem ponere, non male audiret apud ortho-
doxos? Ergo si quis auderet in Ecclesia dicere,
Christus vobis benedicet et Pater ejus, non ordinem
pervertere putaretur, quod radicem non prius quam
fructum poneret? Ergo si quis diceret, Filius nos
servabit et Pater, non confusionem inducere existi-
maretur, neque ordinem prætergredi? Verum hæc
apud iniquos rerum æstimatores ita videntur: sed ve-
ritate judice, et apostolica sententia superante, nihil
interest, si Filius ante Patrem et Spiritum coinme-
moretur, Audi Paulum magnum præconem Thessalo-
nicensibus scribentem his verbis: Ipse vero Dominus
noster Jesus Christus, et Deus Pater noster sanctificabil
vos (1. Thess. 5. 23). Primo Filius, et sancta luce im-
pleta anima. Neque enim in divina illa natura est
ordo: sed quod primum posueris, æqualis esse hono-
ris intelligitur; quod secundum, non inde minus ;
quod tertium, non contumelia afficitur: Paulus indis-
criminatim nomina profert, quia novit naturam
indivisibile, et regnum inseparabile. Interrogemus
vero Paulum, undenam occasiones acceperit sic de
Deo loquendi, aut sic glorificandi, aut ponendi Filium
ante Patrem, non ordine vel potestate, sed verbo
tantum. Cur Filium primo commemoravit, deinde
Patrem? Ipse Paulus loquatur in sui defensionein,
et in Ecclesiæ institutionem: Nihil ex meipso lo juor,
Christus per me hec dogmata dictat: An experimen -
tum quæritis ejus qui in me loquitur Christi (2. Cor. 13.
3)? Christus per me loquitur, ne accuses dominicain
vocem, ne reprehendas. At non potes forte intelligere
Christum per me loquentem? Audi illum simpliciter
de seipso loquenteni. Si enim nomina sanctæ Trini-
tatis ordini subjecta essent, et si quod primum pro-
fertur, primum esset virtute, secundum vero secun-
dum ordine, tertium inferiori loco, Servator qui ipsa
veritas est, veritatis ordinem non miscuisset. Et
ubinam Servator seipsum primuni commemoravit,
deindeque Patrem? Si quis, inquit, mandatu mea
servaverit, ego et Pater veniemus, et mansionem apud
eum faciemus (Joan. 14. 23). Quandoquidem Pater
ordine antecellit, ut aiunt hæretici, Filiumque quasi
præfectum quemdam regium apud Patrem esse volunt,
hoc quæramus ab ipsis, num præfectus aliquis de rege
dicere audeat Ego et rex decerno.
3. Ex iis quæ apud nos geruntur ea, quæ supra nos
sunt, intellige. An creata natura increate seipsam
prætulerit? Creata natura, ut vos dicitis, ausa est
dicere, incomparabili excellentiæ sese annumerans:
Veniemus, et mansionem apud eum faciemus? Per illud
enim, Ego et Pater, nominum differentiam ostendit;
per illud autem, Veniemus, et mansionem faciemus,
equalitatem operationis de ions'ravit. Sic et alio in
loco, cum Philippus apostolus diceret, Domine, ostende
nobis Patrem, et sufficit nobis (Joan. 14. 8), respondet
Servator: Tanto tempore vobiscum sum, el non cogno-
visti me, Philippe (Ibid. v. 9. 10)? Contraria est
responsio interrogationi. An de te interrogavi? Dixi,
Ostende nobis Patrem; ille vero ait, Tanto tempore
vobiscum sum, et non cognovisti me ? Si dissimilis est,
quomodo per dissimilem dignoscitur? quomodo per
parvum major conspicitur? quomodo per minorem
is qui dignitate supereminet? quomodo per ministrum
Creator Tanto tempore vobiscum sum. Non dixit,
Vobiscum est Pater, sed, Sum. Me enim exsistente,
Pater est. Tanto tempore vobiscum sum, et non cogno-
visti me? Pulchre illud, Non cognovisti me? Ille dicit,
Ostende; Servator autem, Non cognovisti me? ut do
ceret Deum non visu, sed cognitione apprehendi. Non
credis quia ego in Patre? Rursus, Ego, et postea
Pater: Ego in Putre, et Pater in me. Quomodo ergo lu
dicis, Ostende nobis Patrem? ac si diceret, Cur quası
alium te visurum sperasti? Ego in Patre, et Pater in
me. Cognosciturque Filius per Patrem, et Pater per
Filium. Quomodo tu dicis, Ostende nobis, quasi alium
a me Patrem videre quaras? Ego in Putre, et Pater in
me; non quasi natura sit confusa, neque quasi phiala
in phiala reposita. Ego in Patre, et Pater in me. Non
corporum conjunctionem dicit, sed sensorum animi
contemplationem. Ego in Patre; Pater_enim sine
Filio non cognoscitur. Et Pater in me; Filius enisa
sine Patre non apparet: quemadmodum mens in
sermone, et sermo in mente consideratur. Undemain
mentem tuam scire possunt, nisi per sermonem tumu?
Sermo tuus mentem tuam declarat; mensque tua
vicissim sermonis tui interpres est. Fieri potest ul
quis sermonein percipiat, neque sententiam intelligat,
neque sensum percipiat, nisi sermo explicet. Idco
evangelista ait, In principio erat Verbum (Joan. 1. 1),
ut generationis impassibilitatem ostenderet. Quod est
verbum erga mentem, illud est unigenitus Deus Ver-
col. 557–558page 3 of 5
PG 56:557• γελιστής, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, ἵνα τὸ ἀπαθὲς τῆς γεννήσεως δείξῃ. Όπερ ἐστὶν ὁ λόγος πρὸς νοῦν, τοῦτο μονογενής Θεός Λόγος πρὸς τὸν Πατέρα· καὶ τὸ θαυμαστὸν ( ἐπαναλήψομαι γάρ τινα τῶν προειρημένων), πρώην ἡμῖν ἦν ὁ λόγος, ὅτι ἐκ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς μαθήσεις εἰπεῖν. Ο λόγος ὁ ἡμέτερος ἔσω μετά τοῦ γεννήσαντος αὐτόν ἐστι νοῦ. Μὴ ὁρατός ἐστι μετὰ ὁρατοῦ; 'Αόρατός ἐστι μετὰ ἀοράτου, νοητός μετὰ νοητ τοῦ, ἀσώματος μετὰ ἀσωμάτου. "Οταν δὲ μέλλη προέρχεσθαι ὁ λόγος, χωρεῖ ἐπὶ τὸ στόμα, κἀκεῖθεν αὐτῷ· ένα δύεται φωνὴν, οὐχ ἑτέρας αὐτῷ φύσεως τὴν φωνὴν παρο εχούσης, ἀλλ' αὐτοῦ τοῦ λόγου ἑαυτῷ τὴν λέξιν ὑφαίνοντος. Καὶ ἀόρατος τὴν φύσιν μετὰ τοῦ πατρὸς ὤν, τοῦ νοῦ λέγω, τὴν φωνὴν ἐνδυσάμενος προέρχεται, καὶ γίνε και πᾶσι δῆλος ὁ πρὸ τούτου ἄδηλος. Εἶτα προελθὼν καὶ πάντα πληροί, καὶ τοῦ γεννήσαντος αὐτὸν νοῦ οὐκ ἀφί σταται. Τίς γὰρ ἀνθρώπων, ἐπειδὰν λαλήσῃ λόγον καὶ ἄλλους διδάξῃ, ἑαυτὴν κενοί τοῦ λόγου ; Δρα ἐάν τι φθέγξωμαι, καὶ προέλθῃ εἰς ἄλλων ἀκοὰς, τὸν ἐμὸν νοῦν ἔρημον κατέλιπον » ; ἆρα οὐ προῆλθεν ἔξω ὁ λόγος, καὶ ἔμεινεν ἔσω ; οὐ μυρίας ἀκοὰς ἐπλήρωσε, καὶ τοῦ γεννήσαντος τοῦ οὐκ ἀνεχώρησεν; Εἶτα ὁ μὲν ἀνθρώπινος λόγος παρὰ τοῦ γεννήσαντος τοῦ ἀποστελλόμενος, καὶ έξω προέρχεται, καὶ τὸν γεννήσαντα οὐ καταλιμπάνει· ὁ δὲ Θεός Λόγος, ἐπειδὴ δι' ἡμᾶς ἐφάνη εἰς τὸν κόσμον, τοὺς πατρώους κόλπους ἐρήμους κατέλιπεν; Οὐδαμῶς ἀλλὰ καὶ τὸ θαυμαστόν, μυριάδες ἀκούουσιν ἑνὸς αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου καὶ εἰς τοσούτους χωρῶν οὐ μερίζεται, ἀλλ' ὅλος ἐστὶ μεθ' ἑκάστου ἡμῶν τῶν ἀκουόντων, ὅλος μετὰ πάντων. Καὶ εἰ ὁ Πατὴρ ἐγέννησε κατὰ ῥεῦσιν καὶ τμῆσιν, καὶ ἐμερίσθη καὶ διηρέθη, ὡς λέγουσι, λεσ γέτω πρὸς αὐτοὺς ὁ Σωτήρ· Ἐρευνάτε τας Γραφάς. Ερευνάτε, μὴ παραφθείρετε. Ερευνάτε, μὴ ἁπλῶς ἀναγινώσκοντες, ἀλλὰ τὰ βάθη ο τῶν νοημάτων εξιχνιάζοντες. Ὁ Θεὸς τὰς Γραφὰς ἔδωκε, τὰς δὲ θεωρίας οὐκ ἐγύμνωσεν, ἀλλὰ κατέλιπε τῷ δρόμῳ τῷ σῷ, ἵνα σοῦ τὴν εὐγνωμοσύνην πειράσῃ, καὶ τὴν σπουδὴν ἴδῃ, ἵνα ἴδῃ σε, εἰ δουλεύεις Γραφαῖς, ἢ βιάζῃ Γραφάς. "Ωσπερ γὰρ τὴν φύσιν τῶν [] πραγμάτων προέθηκεν ὁ Θεὸς, τὰς δὲ τέχνας ἔκρυψε· καὶ πάντα μὲν προεβλήθη ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, τέχνη δὲ ἐξ ἀνθρωπίνης ἐννοίας ἀπετέχθη· οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν Γραφών. Αλλ᾿ ἵνα σαφηνίσω, ἔδωκεν ὁ Θεὸς λίθους, ἔδωκεν ὁ Θεὸς λίθων φύσιν, οὐκ οἰκοδομὴν ἕτοιμον· ἔδωκε σίτον, οὐκ ἄρτον· ἔδωκε βότρυν, οὐκ οἶνον· ἔδωκε τὴν τῶν ἐρίων φύσιν, οὐχ ἱμάτιον· ἔδωκε γῆν γεωργοῦσαν χρυσόν, ἀλλ' οὐ χρυσόν. Διὰ τί; Ἐπειδὴ ἐν εἰκόν. Θεοῦ ποιεῖ τὸν ἄνθρωπον, μερίζεται τὴν δημιουργίαν· αὐτὸς κτίζει, κἀκείνου τῇ τέχνῃ ρυθμίζει την δημιουργίαν. Ἐπειδὴ κατ' εἰκόνα ἑαυτοῦ ποιεῖ τὸν ἄνθρωπον, μερίζεται πρὸς αὐτὸν τῶν γενομένων τὴν εὐγένειαν 4. Αὐτὸς ἐργάζεται ὡς δημιουργὸς καὶ ὡς Θεός, ἐκ μὴ ὄντων εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα παραγαγών· αὐτὸς ἐπάγει τὴν φύσιν τὴν μὴ οὖσαν· παραχωρεῖ δὲ τῇ εἰκόνι κοσμεῖν τὰ γεγενημένα. Εννόησον τις ἦν ὁ ἄνθρωπος ὁ πρῶτον ἄροτρον πηξάμενος, πῶς ἐνενόησε τεμεῖν ξύλον, παρεμβαλεῖν μέσον σίδηρον, τῇ ἁρμονίᾳ σφίγξαι, ζυγὸν ἐπινοῆσαι, ῥυμὸν εὐθύναι, βόας συναγαγεῖν. Εύ τον ἦν, σίδηρον ἦν, ἀλλ' ἡ τέχνη οὐ παρῆν. Τις σου εἶπεν ἄνθρωπε, ὅτι ἄροτρον οὕτω πήγνυται; τίς ὑπο ἐβαλέ σοι τὴν ἀδάμαστον φύσιν τοῦ σιδήρου πυρὶ μαλάτε τειν ; τίς ὑπέδειξε σοι ἐκ τοσαύτης παχύτητος ραφίδα μικρὰν ἐργάσασθαι ; τίς ἐπενόησεν ἐν τῇ διανοίᾳ ἐκ λέθων κατασκευάσαι θυρῶν κατασκευήν; ορόφων ἐπίνοιαν πόθεν ἔμαθες, είπέ μοι, ἄνθρωπε; Πολύ, φησίν, ὡς ἄπειρος, ξενίζῃ. Εἰκόνα Θεοῦ ὁρᾷς, καὶ ἐρωτᾷς μανθάνειν; Διὰ τοῦτο, ἀδελφὲ, πανταχοῦ ἡ ἀνθρωπίνη φύσις τὸν ἑαυτῆς Δεσπότην μιμουμένη, τῇ τέχνῃ τὴν φύσιν κοσμεί. Αλλ' ἕως μὲν τῷ μέτρῳ μετρείται, καλή· έχε βαίνουσα δὲ τὰ μέτρα, ἐκ τῆς ἀμετρίας ὑβρίζεται. Οἷον, ἐπενόησε πῶς ὑποτάξει βοῦν καὶ ἵππον καὶ κάμηλον, καὶ ὅσα τῶν ἀλόγων εἰς ὑπηρεσίαν ἐδόθη· ἀπὸ δὲ πλεο νεξίας ἐπενόησε μίξαι τὰ παρὰ φύσιν. Εμιξεν ὄνον ἵππῳ, τοῦ Θεοῦ τοῦτο μὴ θελήσαντος, ἀλλ' ἀπ' ἀρχῆς εἰρηκότος • Εξαγαγέτω ἡ γῆ τετράποδα καὶ ἑρπετὰ κατὰ γένος. Η πλεονεξία ἔμιξε τὰ παρὰ φύσιν. Ο Θεὸς κολάζων τὴν ἀμετρίαν, ἄγονον ἐποίησε τὴν ἐπίσ • Savil. conj. αὑτῷ. • Duo κατέλιπεν. • Sic duo recte. In editis τῷ βάθει. 4 Sic uuus recte. Editi εὐμένειαν. νοιαν. Οθεν ἡμίονος οὐ τίκτει, διότι οὐκ ἔστιν ἐξ ἐκεί νων τῶν τότε γενομένων, τῶν ἀκουσάντων, Αὐξάνεσθε, καὶ πληρώσατε τὴν γῆν. Όμως καὶ πρὶν ποιήσῃ, συγ χωρεῖ τῇ εἰκόνι ἃ βούλεται, ἵνα τὴν δύναμιν αὐτῆς δείξῃ, καὶ τὴν ἀμετρίαν αὐτῆς κολάσῃ. δ'. Πάλιν ἡ ἀμετρία τῆς ἐπιθυμίας ἐπεβάλετο ποιῆσαι ἀνθρώπου μορφὴν, μιμουμένη, φησί, Θεὸν ἐργαζόμενον· καὶ ποιεῖ σώματος εἰκόνα, καὶ βιάζεται τῇ τέχνῃ τὴν φύσιν, καὶ ἐπειδὴ ἤκουσεν, ὅτι ὁ Θεὸς ἀπὸ τῆς ἐποίησε τὸν ἄνθρωπον, καὶ ἔπλασεν, ἀποροῦσα ἡ τέχνη μιμήσασθαι τὸν ἑαυτῆς Δεσπότην κατὰ τὴν ἀλήθειαν, ταῖς ἐπι νοίαις πορίζεται τὸ ἀμήχανον, καὶ συνάγει ρίζας, καὶ κιρνᾶ τὰ χρώματα, καὶ μιμεῖται ὀφθαλμὸν βλέποντα, καὶ μὴ βλέποντα, ἀνεῳγμένον, ἀκοὴν ἀναπεπταμένην, ἀλλ' οὐκ ἀκούουσαν, ῥῖνας ἐπ᾿ εὐθείας ἐπιτεταμένας, ἀλλὰ πνοὴν ἕλκειν μὴ δυναμένας, στόμα διατετυπωμένον, ἀλλὰ τῆς φωνῆς ἐστερημένον, πόδας καλῶς ἐῤῥυθμισμέ νους, ἀλλὰ πρὸς δρόμον οὐκ ἔχοντας ἐπιτηδειότητα - ἵνα δείξῃ, ὅ, τι συνεχώρησε τῇ εἰκόνι, ἵνα δειχθῇ ἡ τοῦ Θεοῦ ενέργεια. Πάντων δὲ ἅψασθαι οὐ συνεχώρησεν, ἵνα μὴ εἰσελθοῦσα εἰς ἀλαζονείαν, ἑαυτῆς ἀπογνῷ καὶ τῆς ἑαυ τῆς σωτηρίας. Ομως συνεχώρησεν ἀπὸ τῆς γῆς ζω γράφοις ποιεῖν, ἵνα ἐντρέψῃ τοὺς ἀρνουμένους, ὅτι ἀπὸ γῆς ἔπλασεν ὁ Θεὸς ἄνθρωπον. Αλλ' ἡ τέχνη ἐμιμήσατο τὸν δημιουργόν. Εἶδε σώμα κατατμηθὲν σιδήρῳ· οἷον, ἀπεκόπη τῷ σιδήρῳ μέρος τι τῆς σαρκός· δεῖ ἀναπληρωθῆναι τὸ κοιλανθὲν, δεῖ οἰκοδομηθῆναι τὴν βρωθεῖσαν σάρκα δημιουργὸς οὐκ ἔστιν, ἵνα σάρκας πλάσῃ. Τί οὖν; Η τέχνη τῆς εἰκόνος τὴν φύσιν τοῦ Δεσπότου μια μουμένη, έδραμεν ἐπὶ τὴν γῆν, ἐξ ἧς τὸ σῶμα, κατα σκευάζει φάρμακα, ποιεῖ τὰς ἐμπλάστρους, καὶ ἡ μὲν καθαίρει, ἡ δὲ οἶκοι μεῖ. Καὶ ὅρὰ τὸ θαυμαστόν. Ο Θεός κάθηται ὥσπερ πατὴρ καὶ παιδευτής, ὁρῶν τῆς ἑαυτοῦ εἰκόνος [] τὰ ἔργα. Καὶ ὥσπερ πατὴρ ἐρωτᾷ τὸν υἱὸν, τόδε τὸ νόημα τί βούλεται; οὐχ ἵνα μάθῃ, ἀλλ᾽ ἵνα δοκιμάσῃ· οὕτως ἀεὶ ἡ πηγὴ τῶν ἀγαθῶν τὴν ἑαυτῆς εἰκόνα παιδεύουσα, προσάγει αὐτῇ ζητήματα. Πρόσ ήγαγε τῷ Ἀδὰμ τὰ ζῶα τὰ ἄλογα, τὰ πετεινὰ, ἰδεῖν τί καλεῖ αὐτὰ, οὐχ ἵνα μάθῃ ὁ πάντα προϊδών, ἀλλ᾽ ἵνα δοκιμάσῃ τὴν εἰκόνα, εἰ ἐπιτηδεία πρὸς κατανόησιν. Εἰσῆλθεν οἰκοδομική, ἦλθε τεκτονική, ναυτική, χαλκευτικὴ ο, κατανόησις ἄστρων, οὐχ ἡ περίεργος, ἀλλ' ἡ τὴν θέσιν ὁρῶσα, ἡ τοῖς πλέουσιν ἐπιτηδεία, ἡ παρατηρουμένη άστρων ἀνατολὰς, καὶ τὸν καιρὸν τῆς εὐπλοΐας γνωρίζουσα, οὐχὶ γένεσιν πλάττουσα, καὶ εἰμαρμένην μυθολογοῦσα, ἀλλ᾽ ἡ ἀκολουθοῦσα τῇ φωνῇ τοῦ Δεσπότου - Ποιήσωμεν φωστῆρας ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ ἔστωσαν εἰς σημεῖα καὶ εἰς ἡμέρας καὶ εἰς καιρούς. Προῆλθον ἡ εἰκῶν, καὶ ἐξιχνιάζει τὴν φύσιν· ζητεῖ βοτάνας, εὑρί σκει · ζητεῖ ρίζας, καταλαμβάνει· πάντων εὑρίσκεται τεχνίτης, καὶ πάντων ἐπινοητής. Αλλ' ἵνα μὴ νομίσῃ, ὅτι αὕτη εὗρεν ἐξ ἑαυτῆς, καὶ οὐ παρὰ τὴν δύναμιν του ἐνθέντος τῇ φύσει τὴν δύναμιν, δι' ἑνὸς λόγου δείκνυσιν, ὅτι πάντων τούτων διδάσκαλος τῆς ἡμετέρας φύσεως ὁ Θεός. Προῆλθεν ὁ μακάριος Σολομών λέγων· Αὐτὸς γὰρ μοι δέδωκε τῶν ὄντων τὴν γνῶσιν ἀψευδή, εἰδέναι σύστασιν κόσμου, καὶ ἐνέργειαν στοιχείων, ἀρχὰς καὶ τέλη καὶ μεσότητα χρόνων, ἐνιαυτοῦ κύκλους, καὶ ἀστέρων θέσεις, φύσεις ζώων καὶ θυμοὺς θηρίων, διαφοράς φυτῶν καὶ δυνάμεις ῥιζῶν, ὅσα τέ ἐστιν ἀφανῆ καὶ ἐμφανῆ, ἔγνων ἐγὼ ὁ ἄνθρωπος. Ἡ εἰκὼν πῶς ἔγνω ; Ὁ γὰρ πάντων τεχνίτης ἐδίδαξέ με σου φίαν. Ἐδίδαξέ σε τὰ μέτρα, οὗ τὰ ἄμετρα. Ορα γὰρ πῶς εἰς πολλὰς ἀμετρίας ἐξεχύθη ἡ τέχνη ἡ ἀνθρωπίνη, καὶ ἦν εἰκὼν τοῦ Θεοῦ. Ἐνενόησε πως τὸ τῆς φωνῆς ὄργανον ἀποδίδοται, καὶ κατανοοῦσα τὴν φύσιν, μιμεῖται τῇ τέχνῃ τὴν φύσιν. Ἐπινοεῖ τὴν τοῦ ὀργάνου φύ σιν, τούτου τοῦ πολυδόνακος ὀργάνου, τοῦ ἐκ πολλῶν καλάμων ὑφασμένου. Καὶ ὅρα τί ποιεῖ, πῶς ἡ τέχνη πρὸς τὴν φύσιν ἑαυτὴν ἠκρίβωσεν. Ἐπενόησεν ἀσκους, οὐκ ἐξ ἑαυτῶν προφέροντας τὸ πνεῦμα, ἀλλὰ ἀναπτυσ σομένους καὶ δανειζομένους πνεῦμα ἀλλότριον. Εἶτα ἀπὸ τῶν δύο ἀσκῶν εἰς σωληνοδοχεῖον τοῦ πνεύματος, εἰς πάντας τοὺς καλάμους παραπέμπων τὸ πνεῦμα, καὶ ἐπι ενόησε καὶ τὸ πνεῦμα ῥεῖν, καὶ φωνὴν μὴ εἶναι, ἕως ἂν ὁ δάκτυλος σχηματίσῃ τὸν φθόγγον. Καὶ πόθεν τοῦτο, ἄνθρωπε; πόθεν κατασκεύασας όργανον, καὶ δοχεῖον πνεύματος; διὰ τί ῥέον τὸ πνεῦμα ἦχον οὐκ ἀποτελεῖ d • Post χαλκευτική duo addunt ῥαπτική.
col. 559–560page 4 of 5
sonum non emittit apertis tibiis? Multum inquit,
obstupescis, quia imperitus es. Paulo ante dicebam :
Imago sum, naturam meam perspexi, et imitatus sum
meipsum. Quomodo teipsum imitatus es? Vidi etiam
in meipso flatum illum, quem mutuo accepi : sæpe
namque thorax expansus et compressus aeris flatum
accipit. Video arterias duas flatum emittentes, per os
quasi per canalem. Video flatuin prodire, neque ver-
bum proferri, nisi lingua sonum conformaverit. Me-
ipsum, inquam, vidi, et æmulatus sum, ex meipso
artem Domini deprehendi, ut ait David: Mirabilis
acla est scientia tua ex me (Psal. 138. 6). Meipsum
vidi, et Artificem laudavi: imitatus sum Dominum
meum: arte naturam expressi. Neque enim organum
turpe est, nisi cum turpium cantilenarum instrumen-
tum efficitur: quemadinodum divina olim emille-
bantur; non erant profana, nisi cum postea talia ad-
inventa sunt ad voluptatem; attamen si sacra fuissent,
ut ab initio, profana non essent. Quainobrem David,
Laudate eum in psalterio et cithara, in chordis el organo,
in cymbalis bene sonantibus, in cymbalis jubilationis, in
tympano et choro ( Psal. 150. 3. 4). Utinam ergo in-
ventum illud non in voluptatem et lasciviam versum
esset, neque in idolorum cultum! Sed si eorum, quæ
excogitaverat homo, fructum Deo obtulisset, non re-
prehensa fuisset artis solertia, si ad Domini notitiam
usurpata fuisset. Non reprehensa fuisset cithara, si
Deus per citharam prædicatus fuisset. Ideo beatus
David, cum citharam compegisset, nec per citharam
turpes hymnos caneret, sed sacros cantus modulare-
tur, id consequutas est ut ejus cithara Deo consecrata,
demonas fugaret. Cum enim Saülem regein dæmon
exagitaret, cæderet, prosterueret, quando, inquit,
beatus David citharam pulsabat, bene se habebat
Saul, et allevabatur (1. Reg. 16. 23). Viden' artem
omnem, si ad Dei placitum concinnetur, nihil habere
mali, imo sic omnia nobis secundum lubitum proces-
sura fuisse?
5. Sed quo consilio ex theologia in artem et imagi-
nis imitationem progressus sum? Ut dominicam vo-
cem contra hæreticos (contra Anomœos) usurpemus.
Quamnam? Hypocritæ, faciem cæli et terræ nostis ju-
dicare (Luc. 12. 56): artes invenistis, inventa multa
protulistis, et omnium Dominum Opificemque conta-
inelia afficitis? Tu per artem tuam imitatus es Domi-
num, et similis ipsi renuntiatus es secundum imaginem
et similitudinem, et me Creatorem dissimilem Genitori
prædicas? Ego vos peccato subjectos liberavi, et me
omnium Dominum in subjectionem vocatis? Etiam,
inquit, scriptum est, quod Filius subjicietur (1. Cor.
45. 28).Dictum quidem est, sed secundum Dei pote-
statem. Neque nostra illa dicta, sed a Deo prædicata
sunt. Jam vero, ut dictum illud sequar, concedo iis
qui audierunt, ut illud ipsuni intelligant. Ut itaque
dictum illud sequar, num in futura illa creatione, in
resurrectione subjicietur? At tunc tu angelis eris æqua-
lis. Nam ait Servator, In resurrectione neque nubunt,
neque nubuntur, sed sunt ut angeli Dei (Mauh. 12.
25). Tu ex ordine tuo in altiorem es erigendus, et
Filius ex dominatu in subjectionem veniet? Non au-
disti Paulum dicentem: Vanitati enim creatura sub-
jecta est, quia et ipsa creatura simul ingemiscit et par-
turit usque nunc (Rom. 8. 20. 22). Creatura, cælum,
terra et cætera omnia. Vanitati enim creatura subjecta
est, non volens. Cui vanitati? [lumanæ. Cur ipsum vo-
cat vanitatem? Quia ex illa imagine in similitudinem
brutorum degeneravit. Nam Vanitas vanitatum, omnia
ranitas (Eccle. 1. 2). Et David: Verumtamen uni-
versa vanitas, omnis homo vivens (Psal. 38. 6). Huic
ergo vanitati, homini corrupto creatura subjecta est.
Quomodo subjecta? Oritur sol indignis, scaturiunt
fontes ingratis, terra fructus suos profert improbis.
Subjecta ergo est creatura vanitati non volens. Si
eniin ex ejus arbitrio, non lubens subjiceretur indignis;
sed propter eum qui se subjecit subjicitur. Quo scopo ?
Spe. Qua spe? Quia, teste Paulo, liberabitur a servi-
tute corruptionis in libertatem gloriæ filiorum Dei (Rom.
8. 21). Creaturane tune liberatur, et Filius in servi-
tutem redigitur? Scrutamini Scripturas (Joan. 5. 39),
ne calumniemini; scrutamini ne curiosius perquira-
tis; scrutamini credentes, non contradicentes. Unde
hæc dicere didicisti, Qui erat genitus est, an qui non
erat? unde dicere didicisti, Gignere et creare apud
Deum idipsum est? num Petrus hæc te docuit ? num
Paulus suggessit? At Servator, inquies, hac nobis
tradidit. Lege Scripturam, et legem reverere. Cete-
rum neque in dictis suis sibi constat. Cum enim in-
terrogat, Cum esset, genitus est, an cum non esset?
mentitur. Nam id quod non confitetur examinat, Primo
confitere, quod genitus sit, et tunc interroga, Qui
erat, an qui non erat? Rem negas, et verba explo-
ras? Quem non confiteris genitum esse, cur de illo
quæstionem moves? Qui erat, genitus est, an qui non
non erat? Primum pone genitum esse, et tunc quære.
Naturam negas, et verba exploras? Creare et gignere
idipsum est? Undenam Filius? dicat aliquis eorum.
Nisi prius duorum ordo constitutus palam sit, mens-
que consonet, non possum dicere, quod cernere cl
videre unum sit : unum namque dixi. Si autem di-
xero, audire et videre unum esse, tunc videor dispa-
rata dicere, quantum ad visum, consentanca vero,
quantum ad auditum : quoniam apud Deum idipsom
est. Unde nosti creare et gignere idipsum esse? Si
enim genuit et creavit, probe dicis idipsum esse. Si
vero secundum te numquam genuit, sed creavit, quo-
modo gignere et creare idipsum sit? Verba futilia,
verba vana, rerum veritas constat. Cur circa illud
gignere et creare argutantur? Deus, inquiunt, sim-
plex est, et non sicut nos, qui per partem aliam gigni-
mus, per aliam condimus; verbi gratia, genitalibns
membris gignimus, manu condimus. Sed nen ita
Deus simplex enim est et figuræ expers : at quo
modo gignit, eodem condit. Cum de invisibilibus
edisseras, importuna illa et vana philosophia infla-
tus, vel una ex rebus que sub aspectum cadunt, rem
tibi persuadeat: nempe eodem plane niodo, non pul-
chruin fore, si quæ facta sunt eamdem haberent
virtutem. Accipe manum meam quae sub aspectum
cadit, ut ex visibilibus ad invisibilia argumentum du-
catur. Manus bæc cum per seipsam una sit, et diversa
operetur, non potest ea quæ perficiuntur sub uno CN-
gitandi genere exhibere. Exempli causa, eadem manu
efficio et destruo; ergone quia ejusdem nianus est
efficere et destruere, utrumque idipsum est? Atqui
non idipsum est. Quandoquidem dicunt illi, nos alio
modo gignere, alio operari: dicam et ego, eodem
modo, eadem manu condo, cadem destruo, et ver-
bero, et euro. Eritne igitur verberare et curare id-
ipsum? Eadem manu stantem impello, et lapsum erigo,
cadem manu calculum pono, eadem resolvo. Eritne
ergo calculum ponere et resolvere idem? Annow hire
omnem insaniam superant ? anton haec fabulæ et in-
eptiæ? Annon Pauli animus ingemiscit? annon Petrus
indignatur, cum tot verbis contra divinam doctrinam
debacchentur? Christum repudiasti, et alioruni do-
ctrinam amplexus es. Annon audisti Christum dicen-
tein, Qui me crubuerit et sermones meos (Marc. 8. 58)?
Multi sæpe Christum confitentur, quos tamen pudet
doctrinae ejus. Confitetur Christum hæreticus, ser-
monem autem movet de Patre et Filio, et pudet illum
dicti, aitque : Num genuit, qui passionis est expers?
Ergo per effluxum, ergo per operationem.
6. Viden' quam ipsum verbi pudeat ? O stultitiam !
Verba aucupantur, et virtutem non accurate exami-
nant : omnia quippe labefactavit vanitas. Quod vero
sape dixi, hæreticorum hæc principia, hi fontes ma-
nifesti sunt. Hanc hæreticam doctrinam Ecclesia ha-
bet, inquiunt. Dic, quis existimaverit genitum esse.
Quis hujusce, quam tu putas hæresin esse, auctor
est? A principio apostoli pradicarunt; post apostolos
Nicæna synodus confirmavit. Ut autem palam esset
hanc totius orbis esse fidem, ex tot congregatis se-
plem tantum dissenserunt, qui etiam abdicati sunt.
Totus orbis consensit, quia cx u issa apostolica erat.
col. 561–562page 5 of 5
PG 56:561ό SPURIA. Όσους ἐστράτευσεν Αβραάμ κατὰ ἀλλοφύλων, ἐστράτευσε Χριστὸς κατὰ τῶν αἱρέσεων· ὅσους ἐστράτευσεν Αβραάμ κατὰ ἀλλοφύλων, μᾶλλον δὲ ὅσους ἑαυτῷ συν εστράτευσε, τοσούτους ὁ Χριστὸς μεθ᾿ ἑαυτοῦ ἁπλισε κατὰ τῶν αἱρέσεων. Τριακόσιοι δεκαοκτὼ ἐπίσκοποι ἐν Νικαίτ· κἀκεῖ τριακόσιοι δεκαοκτώ οἰκέται τοῦ ᾿Αβραάμ οἰκογενεῖς. Διὰ τί οἰκογενεῖς εἶπεν ; Εἶχε γὰρ καὶ ἀργυρω ωνήτους· ἀλλὰ τὸ γνήσιον ἔδειξε τῆς οἰκίας. Καὶ νῦν Χριστὸς ἐστράτευσεν οὐχ ἁπλῶς πάντας, ἀλλὰ τοὺς οἱ κογενεῖς, τοὺς κηρύττοντας τὸν ὄντα τὸν ἐξ ὄντος, τὸν ζῶντα τὸν ἐκ ζῶντος, τὸ φῶς τὸ ἐκ φωτός. Τί λέγεις φῶς καὶ φῶς; ποία διαφορὰ ζωὴ καὶ ζωή; ποῖον τὸ διάφορον; Καὶ τὸ θαυμαστόν, ὁ Πατήρ φῶς ἐλέχθη, ὁ δὲ Υἱὸς μετά προσθήκης. Λέγει Ιωάννης: Ο Θεός φῶς ἐστι· περὶ δὲ τοῦ Υἱοῦ Ην τὸ φῶς τὸ ἀληθινός. Ο Πατὴρ ἀπολελυμένως ἐκλήθη φῶς. [] Ἐπειδὴ γὰρ κατὰ τῆς τοῦ Πατρὸς θεότητος οὐ ταχέως στρατεύονται αἱρετικοί τόλμαι, εἰ καὶ τὰ μάλιστα κατά Χριστοῦ τολμώμενα εἰς Πατέρα αναφέρει τὴν ὕβριν, ἀλλ' ὅμως τὸ ὡμολογημέν νον ἁπλῷ κατασκευάζει λόγῳ ἡ Γραφή, τὸ ἀμφιβαλλόμενον ὀχυροῦ τῇ ἀληθείᾳ. Φῶς ὁ Πατήρ, καὶ οὐ μετά προς θήκης· ἀρκεῖ γὰρ κηρυχθεὶς γνωρισθῆναι. Φῶς ὁ Υἱός. Ινα μή τις εἴπῃ, ὅτι φῶς μὲν νοερὸν ἐκεῖνο, τὸ δὲ ἔτερον νόθον, φῶς ἀληθινόν. Πάλιν ἵνα μή τις εἴπῃ, ὥσπερ φῶς ὁ ἥλιος, καὶ φῶς ἡ σελήνη, ἀλλὰ τὸ μὲν μέγα φῶς, τὸ δὲ μικρὸν φῶς· οὕτω καὶ ὁ Πατήρ φῶς, ἀλλὰ μέγα· οὕτω καὶ Υἱὸς φῶς, ἀλλὰ μικρόν, ἵνα μὴ ταῦτα λέγῃ, Ησαΐας προλαμβάνει· Γη Ζαβουλών, καὶ γῆ Νεφθαλείμ, ὁδὸς θαλάσσης, πέραν τοῦ Ἰορδάνου, Γαλιλαία τῶν ἐθνῶν, ὁ λαὸς, ὁ καθήμενος ἐν σκότει, φῶς εἶδε μέγα. Εἰ ὁ Θεὸς φῶς ἐστι, καὶ φῶς μέγα, ὁ Θεὸς μέγας. Εἰ ὁ Θεὸς φῶς ἐστιν, ὡς γέγραπται παρὰ Ἰωάννου, ὅτι Ὁ Θεὸς φῶς ἐστιν· εἰ ὁ Θεὸς τὸ φῶς μέγα, Θεὸς μέγας. Μέγας γὰρ ὁ γεννήσας, καὶ μέγας ὁ γεννηθείς: μεγάλη ή ρίζα, μέγας ὁ καρπός μέγα τὸ φῶς, μέγα τὸ απαύγασμα. Οὐκ οἶδα μικρὸν καὶ μέγα, ἀλλὰ μέγα οἶδα Ένα Θεόν, Τριάδα. Μέγας ὁ Θεός· Ὁ Θεὸς μέγας. ὁ αιώνιος, φησὶν Ησαΐας· ὁ δὲ Παῦλος. Ἀπεκδεχόμενοι τὴν μακαρίαν ἐλπίδα καὶ ἐπιφάνειαν τῆς δόξης του μεγάλου Θεοῦ, καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, Μέγας ὁ Θεὸς, μέγας Κύριος, ὥς φησι Δαυΐδ· Μέγας Κύριος ἡμῶν, καὶ μεγάλη ἡ ἰσχὺς αὐτοῦ. Αλλ' ἐπειδὴ ἰσχὺς καὶ δύναμις ταὐτὸν (Χριστὸς γὰρ Θεοῦ δύο να μι;), Μέγας ὁ Κύριος ἡμῶν· ὡσεὶ ἔλεγε· Μέγας ὁ Πατήρ, μεγάλη καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ. Μέγας ὁ Κύριος ἡμῶν, καὶ μεγάλη ἡ ἰσχὺς αὐτοῦ. Μεγάλη ισχύς Υιος, ἐπειδὴ μεγάλη δύναμις καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὥς φησιν ὁ Σωτὴρ τοῖς ἀποστόλοις· Καθίσατε εἰς Ἱε ρουσαλήμ, ἕως οὗ ἐνδύσησθε δύναμιν ἐξ ὕψους. Αλλ' ὅρα τί σοφίζονται τὴν δύναμιν. Ἔστι, φησίν, ἡ δύναμις, ὡς πλούτου ἔχουσα ἐπαγγελίαν. Τὸ γὰρ Πνεῦμα οὐκ εἴρηται, φησί, Θεὸς, ἀλλὰ ἀῤῥαβὼν Θεοῦ· καὶ πῶς ἄκουε· Ο αρραβών μέρος ἐστὶ δώρου, οὐδὲ ὁλόκληρον δε ρον, ἀλλὰ μέρος τοῦ ὅλου. Γέγραπται γάρ, φησί, περὶ τῶν ἀποστόλων· Σφραγισθέντες ἐν Πνεύματι τῆς ἐπαγγελίας τῷ ἁγίῳ, ὅ ἐστιν ἀῤῥαβὼν τῆς κληρονομίας ἡμῶν Ορα, φησίν, ὅτι δωρόν ἐστι Θεοῦ, καὶ οὐ Θεός. Ὥστε οὖν δῶρον καὶ ἀῤῥαβὼν μέρος ἐκ τοῦ ὅλου. Ἐὰν οὖν ἴδῃς καὶ τὸν Θεὸν μέρος λεγόμενον, καὶ οὐχ ὅλον· καὶ δώρον, καὶ οὐχ ὅλον· τί λέγει γάρ ; 'Ο δὲ ἀρ· ῥαβὼν τῆς κληρονομίας. Τίς ὁ ἀρραβών; τίς ή κλη ρονομία; τίς ὁ ἀῤῥαβὼν τῆς κληρονομίας; "Η κληρονομία δώρόν ἐστι τοῦ τὴν κληρονομίαν δεδωκότος, οὐκ αὐτὸς ὁ κληρονομούμενος. Λέγει τοίνυν· ῾Ο ἀῤῥαβὼν τῆς κληρονομίας ἡμῶν τὸ Πνεῦμα. Εἰ τὸ κληθῆναι τὸ Πνεῦμα ἀρραβῶνα σκανδαλίζει σου τὴν ψυχὴν, ἐὰν ἴδῃς καὶ τὸν Θεὸν κληρονομίαν λεγόμενον, τί ποιεῖς; Πρόσω εχε ἀκριβῶς, πῶς οὐ μόνον κληρονομούμενον, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν κληρονομίαν λεγόμενον. "Ακουε τοῦ Δαυΐδ λέγοντος, Κύριος μερὶς τῆς κληρονομίας μου. Ο Θεός μερίς κληρ ρονομίας· τὸ Πνεῦμα ἀρραβων κληρονομίας. Εἰ ποιεῖ ἐλάττονα τὸν Υἱὸν ἢ τὸν Πατέρα τὸ λέγεσθαι μερίδα κληρονομίας, έλαττοῖ καὶ τοῦ Πνεύματος τὴν ἀξίαν τὸ καλεῖσθαι ἀῤῥαβὼν κληρονομίας. Λέγει Δαυτό ἀλλαχοῦ· Κύριος μερίς μου ἐν γῇ ζώντων. Μερίς μου, τίνος μετ ρίσαντο;; Εἰ γὰρ εἴς, οὐχ ὅλος. Εἰ λέξεων εἴ θηρατής, καὶ οὐ νοημάτων εξεταστὴ;, οὐδὲν κωλύει σε καὶ τὸν Πατέρα Θεόν βλασφημῆσαι, ὃν δοκεῖς σέβεσθαι. Κύριος μερὶς τῆς κληρονομίας μου και, Μερίς μου εἰ ἐν γῇ ζώντων. Διὰ τί δὲ λέγεται ἡ αὐτογενής δύναμις με ρος και κληρονομία; Ἐπειδὴ τὸν Θεὸν αἱρέσει οικεία δεχόμεθα, καὶ ἔκαστος, ὁ μὲν τὴν πλάνην αἱρεῖται, ὁ δὲ τὸν Θεὸν δέχεται, καὶ γίνεται μερὶς τοῦ πιστοῦ ὁ αἱρε θεὶς Θεός. Οἷόν τι λέγω· Γέγραπται τοῖς Λευίταις· Οὐκ ἔσται σοι μερὶς ἐπὶ τῆς γῆς· Κύριος γὰρ μερὶς αὐτῶν. Εἰ ὁ Θεὸς λεγόμενος μερὶς οὐ σκανδαλίζει σε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀῤῥαβὼν λεγόμενον διὰ τί σκανδαλίζει σε ; ζ. Περιέχωμεν πᾶσαν σύγχυσιν ἀπιστίας, καὶ δεξώμεθα τὴν ἀσύγχυτον πίστιν. Ἕως πότε βαρυνεῖς σου την χαρ δίαν, αἱρετικέ, ὡς Φαραώ; Έως πότε οὐ [] ζυγοστατεῖς τὰ θεῖα ρήματα; Εχεις λογισμὸν ζυγὸν ἐν ἑαυτῷ· ζυγοστάτει τὰ ῥήματα τοῦ Σωτῆρος· νει πολά ἐστι τὰ περὶ σαρκός, ποῖς τὰ περὶ θεότητος· νόει τὰ περὶ τῆς ἀξίας, νόει τὰ περὶ τῆς οἰκονομίας, ἵνα μὴ λεχθῇ καὶ περὶ σοῦ τὰ ἐν τῷ προφήτῃ περὶ τοῦ Χανααν λεγόμενα - Χαναάν, ἐν χειρὶ αὐτοῦ ζυγὸς ἀδικίας, ἠγάπησε καταδυναστεύειν. Καὶ Δαυΐδ, Πλὴν μάταιοι οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων· τῶν αἱρετικῶν ἐν ζυγῷ τοῦ ἀδικῆσαι. Κατέχεις ζυγὸν, καὶ φθείρεις τὸ δίκαιον; Βλέπε τὸν ζυ γὸν τοῦ Σωτῆρος· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. Που τὸ ἄνισον; Βλέπε τὰς πλάστιγγας τοῦ θείου λόγου - Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα μου. Ποῦ τὸ κατ· ἄγον, ποὺ τὸ ἀνάγον; Βλέπε τὸν Πατέρα ἐλευθεροῦντα, καὶ τὸν Υἱὸν ἐλευθεροῦντα, ὡς αὐτὸς λέγει· Ἐὰν μὴ δ Υἱὸς ὑμᾶς ἐλευθερώσῃ, δοῦλοι ἐστε· καὶ Παύλου λέο γοντος. Ο νόμος του Πνεύματος τῆς ζωῆς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ ἠλευθέρωσε με. Εἰ Πατὴρ ἐλεύθεροι, εἰ Υιός ἐλευθεροῦ, εἰ τὸ Πνεῦμα ἐλευθεροί, ποῦ τὸ δούλον; Αλλά γένοιτο ἡμᾶς πάντας ζυγὸν ἁμαρτίας καὶ ζυγὸν αἱρέσεως ἀποφυγόντας, ἔχειν τὴν πίστιν ἀκλινῆ. Μὴ ἀγνοείτωσαν δὲ αἱρετικοὶ τὰ λεγόμενα. Πολλῶν γὰρ ἤκουσα λεγόντων, ὅτι Διὰ τί μὴ τὰ ἠθικὰ ἡμῖν διαλέγεται ; διὰ τί μὴ περὶ τρόπων καὶ κοσμιότητος ; Οὐ τοῦτο δὲ ποθοῦντες λέγουσιν, ἀλλὰ τὸν ἔλεγχον φεύγοντες. Αληθῆ διόρθωσιν θέ λεις; Ἤκουσας πολλάκις τῆς μεγάλης διδασκαλίας ἤκουσας περὶ ἠθῶν· διώρθωσά σου τὸ ἦθος· ήκουσας περὶ τρόπων ερρύθμισά σου τὸν τρόπον αλλά το ειρης μένον ὑπὸ τοῦ Κυρίου Ηλθεν Ιωάννης, μήτ' ἐσθίων. μήτε πίνων· λέγουσι, Δαιμόνιον ἔχει· ἦλθεν ο Υιός τοῦ ἀνθρώπου ἐσθίων καὶ πίνων· λέγουσιν, ἄνθρωπος φάγος καὶ οἰνοπότης· οὐδὲν ἀρέσκει τῇ κακία. Εάν εἴπῃς περὶ ἤθους, λέγει, Ἐγὼ περὶ πίστεως ἐρωτῶ σε· ἐὰν εἴπῃς περὶ τῆς πίστεως, λέγει. Εγώ ήθελον περὶ τρόπων ἀκοῦσαι. Διὰ τοῦτο τὸ παιδιῶδες τῆς κακίας ραπίζων ὁ Σωτὴρ ἔλεγεν· Ηυλήσαμεν ὑμῖν, καὶ οὐκ ὠρχήσασθε· ἐθρηνήσαμεν, καὶ οὐκ ἐκόψασθε. Ηυλήσαμεν· λόγῳ ἁγίῳ, λόγῳ φωτεινῷ τὴν τῶν ἠθῶν κατάστασιν ηκούσατε· Ἑθρηνήσαμεν · λόγῳ ἐπιπόν, ὀδυνωμένῳ, θρηνοῦντι ὑμῶν τὴν ἀπιστίαν· καὶ οὐκ ἠκούσατε, οὔτε τὰ περὶ ὑμῶν ἀκούσαντες, ὠρχήσασθε, οὔτε τὰ καθ' αἱρέσεων ἀκούσαντες, ἐπενθήσατε. Ήλθεν ὁ Βαπτιστής· λέγουσι Δαιμόνιον ἔχει· καὶ οὐκ ἀγανακτεῖ ὁ Βαπτιστής, ἀλλὰ τοῦ ἔργου ἔχεται. Ορας γὰρ αὐτ τὸν καὶ τὰ αὐτὰ πάσχοντα τῷ Σωτήρι. Περὶ τοῦ Σωτῆς ρος ἔλεγον οἱ Ἰουδαῖοι Δαιμόνιον ἔχει, καὶ μαίνεται τι αὐτοῦ ἀκούετε; Οὐχὶ μακάριος ἐστιν ὁ Χριστιανός ἐκεῖνος, ὁ τῇ ἴσῃ ὕβρει ὑποπίπτων τῇ Δεσποτικῇ ; Πα λος κηρύττει ἀλήθειαν, καὶ λέγει αὐτῷ Φῆστος· Μαίνη, Παῦλε, τὰ πολλά σε γράμματα εἰς μανίαν περιτρέπει. Μανία γὰρ φαίνεται τοῖς μὴ καθεστηκόσι τὰ σώ φρονα. Ο δὲ, Οὐ μαίνομαι, φησί, κράτιστε Φήστε, ἀλλὰ ῥήματα σωφροσύνης καὶ δικαιοσύνης φθέγγομαι. Ορᾶς τὴν ἔνθεον παῤῥησίαν, τὴν μανίαν μὲν νομι σθεῖσαν, σωφροσύνης δὲ λαμπροτέραν; Ακούει Ιωάννης ὁ Βαπτιστής, ότι δαιμόνιον έχει, ως ήκουσαν οἱ ἀρχαῖοι προφῆται δαιμονιώντες. Απέστειλέ ποτε Ελισσαίος ο προφήτης ίδιον μαθητήν προφήτην, καὶ λέγει αὐτῷ· Απελθε καὶ εὑρήσεις Ἰηοὺ τὸν ἄρχοντα· λάβε απ τὸν ἰδίᾳ, καὶ εἰπὲ αὐτῷ· Τάδε λέγει Κύριος ὁ θεὸς Ισραήλ: Ἰδοὺ κέχρικά σε εἰς βασιλέα· καὶ ἐπίχει ἐπ' αὐτὸν τὸ κέρας τοῦ ἐλαίου, καὶ χρῆσον αὐτὸν εἰς βασιλέα. Αποστέλλει προφήτης μαθητήν προφήτην λαμβάνει τὸν ἄρχοντα τότε γὰρ οὐκ ἦν βασιλεὺς Ἰού, ἀλλ᾽ ἄρχων τοῦ βασιλεύοντος· λέγει αὐτῷ· Ἐλθὲ μέρ καὶ λαβὼν αὐτὸν ἰδίᾳ, καὶ τὰ βήματα λέγει, καὶ τῷ κέ. ρατι χρίει· καὶ ὡς ἔχρισεν, ἔφυγεν, ἀνεχώρησε. λέγουσιν οἱ συνάρχοντες τῷ Ἰηοὺ πρὸς αὐτόν· τι ἦλθεν οδ τος πρὸς σὲ ὁ ἐπίληπτος; ἀντὶ τοῦ, Ο δαιμονιζόμενος