Præfatio Ad homilias in Evangelium Joannis tandem devenimus, ubi novum prorsus concionandi ritum, insolitam deprehendimus disserendi rationem. Stylum sane eumdem cernimus, dictio nem prorsus similem; eumdemque statim agnoscimus dicendi artificem Chrysostomum: in ordine autem et argumenti ratione magna sese offert diversitas. In cæteris namque in Scri pturam sacram Commentariis, maximeque in Homiliis in Matthæum, postquam singulorum versuum literam explanavit, occasione ex serie sumpta, ad morum informationem spectan tia multa interserit; atque in fine concionis longissimam moralem adhortationem adjicit, qua et procerum et popularium vitia insectatur, atque ad virtutem adeundam stimulos addit. In bisce autem in Joannem Homiliis alio concionandi genere procedit. Passim namque postquam singulos versus attulit, illosque maxime quos Catholicis hæretici quidam objicere solebant, auditores suos adversus illorum argumenta et sophismata munit roboratque; atque ut sta tim deprehenditur, iis qui contra hostes hujusmodi sæpe manus conserebant, arma ministrat. Hic scopus oratoris præcipuus, eo nervos omnes contendit, ut Christianum militem, qui pas sim contra hæreticos decertabat, ad illorum depellenda tela instituat. Hæc porro non in omnibus homiliis occurrunt, sed in iis tantum ubi ea Joannis loca ex plicantur, quæ vel ad æqualitatem consubstantialitatemque Patris et Filii probandam apta sunt, vel quæ ab hæreticis ad illam impugnandam usurpabantur. Ubi vero de divinitate de que consubstantialitate Filii non agitur, literam ille paucis plerumque explanat. Moralem quoque disciplinam inter concionandum rarius attingit, concionemque brevissima adhorta tione morali claudit; ita ut hæ in Joannem conciones, dimidia fere sui parte minores ut plu rimum sint Homiliis in Matthæum. Hinc certe jam multæ exsurgunt quæstiones: quinam nempe sint hæretici, qui Chrysostomi auditores telis ex Joannis Evangelio desumptis impetebant; cur illos Chrysostomus non no minel ex qua familia orti hi hæretici essent; quibus maxime argumentis objectiones luci fugarum confutandas esse doceat. Hæc porro omnia expendere non pigebit, postquam de numero Homiliarum in Joannem, de urbe in qua hæc concionatus est, de concionis hora, de que aliis nonnullis quædam præmiserimus. § I. 1. De numero Homiliarum in Joannem. 2. Qua in urbe hasce homilias habuerit Chry sostomus, Antiochiæne, an Constantinopoli. 1. Homiliæ in Joannem apud Savilium octoginta octo feruntur, apud Morellum autem octo ginta septem tantum, quandoquidem Morellus primam proœmii tantum loco ponit, neque illam Homiliam primam inscribit, quia videlicet nihil de Evangelio Joannis in hac concione explicatur, estque tantum quasi præludium ad explicationem ejusdem Evangelii. Verum ut ut res est, hoc proœmium non minus concio et homilia est, quam cæteræ sequentes concio nes. Nam hic populum alloquitur, ad virtutem hortatur, a vitiis arcet, omniaque concionantis implet officia. Quamobrem jure illam Savilius inscripsit Homiliam primam: quem sequi vi sum est. Verum quia Morelli Editio, quæ a multis annis omnium manibus teritur, ut pluri mum a scriptoribus affertur in medium, iique secundum Morellianam Editionem homilias numerant; eamque, exempli causa, vigesimam nonam inscribunt, quæ secundum Savilium et secundum veram numerandi rationem trigesima est, in summa pagina utrumque nume rum sic attulimus: Homilia trigesima al. vigesima nona, et ita quoque in aliis. Hanc porro numerandi varietatem non esse recentem suadet Facundus Hermianensis, qui libro 3, c. 3, p. 114, sexagesimam sextam dicit eam quæ vere sexagesima septima est. Ve rum altera etiam numerandi ratio, quæ vera utique est, apud alios in usu fuisse compro batur. Ephræmius enim Antiochenus undecimam numerat eam quæ jam undecima est. Hancque numerandi rationem sequuntur Codices Græci manuscripti, quos hactenus vi– dere licuit. 2. Altera exsurgit quæstio, an videlicet Antiochiæ, an Constantinopoli hasce homilias Chrysostomus habuerit. Utra in urbe tot conciones habitæ sint, in ipsis concionibus nusquam deprehendere potuimus. Nam si qua essent unde conjecturam ducere possemus, ex perpe-. luis nempe velitationibus adversus eos qui parem paternæ potestatem in Filio esse negabant, qui consubstantialitatem oppugnabant, adversus Anomœos nempe, quos ubique insectatur. id perinde Constantinopoli, atque Antiochiæ observatur. In utraque enim civitate contra Anomos nominatim concionatus est Chrysostomus, in utraque magno numero Anomei i

sæge de rasguide expcertikont. Nigh * *** 1*11 1 fit le coronas excusam,disomas: 10.0 2.101 +3 VE WHION mainari. Vemmes Hy a sxura in Episto an 1stra Enis Ba as haste in Joanneman tea beat Cerintatos Honi ĦAMA mama m 1.bite fort, at sos bien prisalitar, kine same consequitur das etiam in Joannem od »s diskur út fire. Locus porro ile Homi, æ sep'imæ ad Corinthios sic habet last, Neque me movistis, neque Patrem meum. Jum.8. 19. Quomodo ergo supra dixit, MÍN, MATH Batesia 11.7.55? Sed qu'i sit modus kujus lectionis, et quis illius.jam d est in Erragelus, et me item frequentime versemus, en lectores miltimus. Mittit seineet a malas suas in Evangelium Joannis, ad Homiliam nimirum quinquagesimam, ubi hæc c. 7, v. 29. ml. 279. explicans, Et me scitis, et unde sim scitis, ostendit illa optime con cum aliis ejusdem Evangeli c. 8, 19. ubi ait Judæos nec se nosse, nec Patrem suum i Certum itaque indubitatumque est Chrysostomum has homilias Antiochiæ habuisse ante Homilias in primam et secundam ad Corinthios haberet, quæ item Antiochiæ habitæ | ut suo loco probabimus. § II. 1. Quo tempore has habuerit homilias. 2. Cur illucescente aurora, hæc concionatu 3. Q sod genus auditorum concionibus interfuerit. 1. Jam diximus in Præfatione ad Homiĝias in Matthæum, non potuisse Chrysostomum tribes prioribus queis presbyter concionatus est, Homilias in Matth. ad populum h quia videlicet his tribus annis 386, 387, 388, tot bomilias tam longas dixit, ut alias a vix potuisse videatur. Certe, ut in Vita Chrysostomi pluribus dicetur, vix credatur quantasque hisce tribas prioribus sacerdotii sui annis conciones dixerit; Panegyricas rum el Sanctorum per annum, alias in Scripturæ libros, cæterasque variis de rebus. I ut Homilias in Matthæum post annum 388 habitas, hac de causa statuimus, multo basce, quæ secundum Homilias in Matthæum dictæ fuisse videntur, post annum illum inferemus. Annum vero ipsum assignare quo has homilias cœperit, non humanæ v facultatis. Certum utique est illas ab anno 389 ad annum 398, quo ineunte ad sedem stantinopolitanam evectus est, habitas fuisse; sed annum ipsum, vel etiam annos a statuere non enim uno eodemque anno ha 88 homiliæ habitæ videntur,, hoc opus, h bor est. Videamus tamen an possimus aliquid ulterius circa rem illam expiscari. Cu præcesserint Homiliæ in Matthæum, quæ nonaginta numero habentur, et post annu habita putantur; nec videantur illæ in Matthæum nonaginta homiliæ uno compleri po anno, ilis probabiliter assignamus annos 389 et 390. Hasce vero in Joannem post a 390 habitas congruenter statuimus, ab hoc anno scilicet ad annum 394, vel 395. Non possumus totum illud spatium assignare quod intercurrit usque ad annum 398, que piente episcopus Constantinopolitanus elertus est. Quia post Homilias in Joannem pertum nobis est, illum conciones alias ingenti numero Antiochiæ habuisse, Homilias in Epistolas ad Corinthios, quarum prima 4, secunda 30 concionibus, iisque longi absolvitur; inque cæteras Pauli Epistolas non paucas Antiochiæ, postquam has in Joa peroraverat, concionatus est, ut pluribus suo loco probabitur. Non possumus ergo in mos presbyteratus ejus annos has in Joannem Homilias conjicere; sed tempus ipsis pro liter consignamus ab anno 390 ad annum 334. vel 395. Hac sic constituta serie, omnia drare videntur. Neque anno uno potuit hasce omnes 88 conciones absolvere si quinto quoque die ta singulas habuerit homilias, ut ipse innuit paulo ante finem Homiliæ primæ, ubi talia col. 21; Nec miki quis dicat, breve tempus inter hanc et sequentem concionem esse. Licet non solum dierum quinque spatio, sed etiam uno temporis momento vitam totam mut quinto quoque die tantum concionatus sit, basce 88 conciones anno uno absolvisse nc fuit. Sed si quinto quoque die tantum concionabatur, ut ait ille, quomodo illud quả possit ad id quod dicit initio Homilia 25, col. 147, Neque enim quotidie, sed bis tant hebdomada, idque per brevem diei partem, ut laborem levemus, vos concioni adesse et alt hortamur. Si bis in hebdomade, non certe tantum quinto quoque die, sed frequentiu! cionatus est. Verum hæc conciliari poterunt, si dicatur illum modo rarius, modo frequ esse concionalum. 2. Sed singulare prorsus est id quod habet Chrysostomus circa horam diei qua has co nes habebat. Homilia quippe 31, col. 182, ita loquitur: Si vero mulier Samaritana t adhibet studium, ut quid utile ediscat, et Christo assidet, etiamsi illum non noscat: qui veniam consequemur, qui ipsum novimus, qui non secus puteum, non in deserto stamu in meridie, non adusti solaribus radiis; sed sub aurora, sub hoc tecto umbra fruimur e viter agimus, neque patienter audimus quidpiam, sed desidia torpemus? Itaque sub aurora, id est, matutinis horis illucescente aurora hos sermones habui teras utique conciones non primo diluculo habere solebat: sed in hisce Joannis Evanş explicantibus homiliis multa præter morem fieri deprehendimus. Primo, quod longe b res cæteris omnibus sint. Secundo, quod illucescente aurora habitæ; tertio, quod adl tiones morales contra consuetudinem brevissimæ sint. Quarto, quod præcipuus scop dentur esse, in plerisque saltem homiliis, ut auditores contra hæreticos, Joannis Eva ebutentes, ad pugnam instruat. Etenim cum primaw homiliam quasi proœmium emiş

In secunda vero externorum philosophorum primipilares exagitasset in tertia demum col. 39, propositum suum aperit his verbis: Tempus autem est ut ad rem propositam venia mus, ne vos defessi hæc certamina adeatis. Certamina quippe nobis prostant contra veritatis hostes; contra eos qui nihil non machinantur, ut Filii Dei gloriam, imo potius suam dejiciant illa quippe semper manet ut est, etc. Ubi vides illum auditores suos ad certamina contra hæ reticos adeunda acuere, ipsisque arma ministrare. Illud autem fere observes per totum Ho miliarum in Joannem decursum, in concionibus saltem illis, Evangelii loca explanantibus, quæ vel Christum Patri æqualem et consubstantialem probant, vel ab hæreticis contra illam consubstantialitatem et æqualitatem detorta usurpabantur. Illi quippe hæretici, quia ex Joannis verbis validissime impeti solebant, ex ejusdem et ipsis verbis sententiam et im pietatem suam tueri conabantur. Quia vero tunc hæretici illi Catholicis admixti magno nu mero erant, frequenterque cum obviis ex Joannis Evangelistæ verbis disputabant, necesse putavit Chrysostomus auditores suos ad talia certamina suscipienda instituere, ut ait ipse in loco jam allato, et passim in sequentibus concionibus repetit. 3. Sed cur illucescente aurora has conciones habuit, curtam breves, cur moralem disci plinam, quam cum tanta ubertate in aliis concionibus frequentat, hic parcius attingit? Quantum auguror conjectura, ne cæterarum homiliarum cursum, quas assidue per totum annum habebat, et cui intererant Catholici omnes cujusvis ætatis, sexus atque conditionis; ne illas, inquam, interpellaret: hasce præterea illucescente aurora, non universo populo dicebat, sed iis tantum viris ac mulieribus, qui ferventiores essent, quique ingenio vale rent, possentque in quotidianis cum hæreticis velitationibus, lucifugarum argumenta ex Evangelio Joannis ut plurimum petita, Chrysostomi monitis instituti, confutare. Sancto igitur doctori, cui in dicendi ubertate vix parem in omnibus retro sæculis deprehendas, duo præcipue munia imeumbebant: primum, ut totum Catholicorum cœtum contra vitia quæ que institueret, id quod ille strenue exsequebatur, dum frequenter per annum ac bis sæpe in eadem hebdomada moralem omnem disciplinam cum mira facundia versabat; secundum, at Catholicos inter innumeras hæreticorum catervas versantes, qui hæretici in familiaribus colloquiis veram fidem ex Evangelio maxime Joannis impetebant; ut Catholicos, inquam i!!os contra adversarios suos armis instrueret. Quia vero non omnes omnino Catholici, ut diximus, viri atque mulieres, cujusvis ætatis atque conditionis, ad hanc capessendam pu gnam idonei esse valebant, non omnes fortasse hisce matutinis concionibus intererant, sed fi tantum viri ac mulieres, qui ingenio valebant, poterantque tela sibi a Chrysostomo sub ministrata in hæreticorum capita contorquere. Hi ferventiores cæteris seorsim erant insti tuendi; argumenta quippe passim allata vulgi captum superabant. Hæc vero illucescente aurora concionabatur, ni fallor, quod aliud diei tempus reservaret ad majores illas concio nes, queis ad vitia propulsanda, et virtutem omnem inculcandam uberiorem dabat operam. In concionibus autem matutinis disciplinam illam moralem parcius attingebat, quia præci paus ipsi scopus erat arma suis contra hæreticos suppeditare. In his porro matutinis con cionibus cliam mulieres admittebantur, illæ quæ possent in familiaribus colloquiis oblatas ab hæreticis difficultates depellere. Nam in hisce in Joannis Evangelium Homiliis mulieres aliquando, etsi rarius, alloquitur S. doctor. Jam vero ad cætera transeamus. § III. 1. Hæretici qui in hisce concionibus impugnantur Anomai erant. 2. Unde orti Anomai. illorum historia compendio affertur. 3. Quis illorum status esset quo tempore hæc conciona batur Chrysostomus. 1. Non est multa perquisitione opus ut deprehendatur quinam sint hæretici illi, qui ex Joannis Evangeliste dictis tela mutuabantur ut Catholicos impeterent, etiam in familiari bus colloquiis: qui magno numero cum essent et cum popularibus admixti, quotidianas excitabant velitationes; ita ut sanctus doctor, et sanæ doctrinæ, et auditorum saluti pro spiciens, cogeretur illos instituere ad ipsa tela in caput hæreticorum contorquenda. Hi certe hæretici, Anomai sunt, quibuscum tamdiu concertavit Chrysostomus, et quidem toto tem pore quo concionandi officio functus est, sive Antiochiæ presbyter, sive Constantinopoli episcopus cum esset. Antiochiæ certe anno primo quo cœpit concionari, certamen iniit con tra hæreticos istos passim cum Catholicis intermixtos, atque in concionibus duodecim, Anomos egregie confutavit, ipsorum tela depulit, validissimaque argumenta adversus illos subministravit. Illas porro duodecim homilias, quarum pleræque in priscis Editis hinc et inde sparsæ erant, in Edito nostro una collectas habes, incipiuntque Tomo 1, col. 701. Neque modo in illis duodecim orationibus sive homiliis hæreticos illos confutavit sanctus doctor, sed etiam in aliis ubicumque sese occasio offerebat. Verum, quod observatu sane dignum fuerit, non statim ineunte prímo presbyteratus sui auno Anomœos impetiit; sed ut ipse in prima concione testificatur, jam pridem destinatam contra Anomœos pugnam tardius, eodem licet anno, suscepit, quod multos Anomœorum vide ret concionibus adesse suis, ac cum voluptate aures sibi præbere. Quamobrem, ne prædam abigeret, ail ille, utque ipsorum animos irretiret, linguam ab hujusmodi certaminibus coer cebat. Demum hortantibus illis ipsis Anomæis, in arenam descendit; Anomæorumque er rores impetere orsus est, amico tamen animo, non ut adversarios feriret, sed ut jacentes erigeret. Verisimile autem est Anomos tunc temporis mitiores fuisse, quia Catholici prin cipes Valentinianus II et Theodosius tunc imperium moderabantur; nec poterant hæref'ci

illi ea libertate et petulantia uti, qua pridem sub Constantio, et postea sub Valente fuerant. Amico licet animo Chrysostomus Anomœos confutaret, illos tamen acriter insectabatı et quidem jure ac merito. Dicebant enim illi se omnem scientiam accepisse, quodque ma mireris, se ita Deum nosse, ut se ipse noverat. Cum porro se tanta instructos scientia r cule putarent, nihil mirum si Dei substantiam audacter scrutarentur, totque circa ill quæstiones moverent, atque obviis quibusque Catholicis etiam in foro objicerent. Si porro ipsos de tanta audacia redargueret, reponebant illi, An ignoras id quod colis? T col. 742. Hæc vero perpetuo et ad aures omnium decantabant: Filium non esse Patri cons stantialem, esse rem factam. non habere parem Patri judicandi potestatem, non posse P æqualem esse, qui Patrem precaretur. Addebant etiam Filium non esse Patri öµcios, simil indeque vouoo, Anomæi, quasi dicas dissimiles, appellati sunt. Hos perpetuo in hom tam Antiochenis quam Constantinopolitanis insectatur Chrysostomus, etiam in concioni illis quarum argumentum nihil affine videbatur habere cum Anomoeorum hæresi. Cum e hi hæretici omnino dicaces et pugnaces essent, ac perpetuo cum Catholicis velitaren nullam Chrysostomus occasionem omittebat tam procaces homines confutandi. Verum licet passim et ubique in Chrysostomi homiliarum decursu Anomœorum ar menta adferantur et confutentur: nusquam tantam armamentarii lucifugarum illorum piam deprehendimus, quantam in his in Joannis Evangelium Homiliis; quoniam videl illi ex hoc maxime Evangelio, secundum suam mentem, et omnigenam, ut ipsi diceb. scientiam explicato, argumenta sua mutuabantur. Quæ eorum argumenta, saltem pra pua quædam, cum responsionibus Chrysostomi non pigebit referre, postquam de illius reseos ortu, et progressu ad hoc usque, quo de nunc agitur, tempus compendio retulerin Id quod lectori non displiciturum speramus; nam quos tam frequenter videmus a Chr stomo exagitari, ab ortu et gestis cognoscere, nemo inutile fore dixerit. 2. Arius circa annum 320 exsecrandam hæresim in Ecclesiam Dei invexit, discip multos habuit, turbasque innumeras dedit, queis omnes pene orbis Ecclesiæ exagitata's Arii autem et Arianorum præcipua capita et verba hæc erant: Deum non fuisse sen Patrem; Filium non semper fuisse, sed fuisse tempus cum non esset; non fuisse anteq nasceretur, in tempore factum esse et ex nihilo; non proprium esse naturæ Patris; cre ram esse perfectam, sed non ut aliam ex creaturis; non esse verum Deum, sed partic tione Deum; non esse æternum, sed ante tempora et sæcula creatum; Filium non perl nosse nec perfecte videre Patrem. Eo etiam impietatis procedebant, ut dicerent, Filium esse unicum et verum Verbum, sed solo nomine Verbum, solo nomine Sapientiam, gr Filiam, initium creaturarum; Verbum natura mutabile esse, multaque esse Verba. dicebat ipse Arius aliud esse Verbum quod in Deo est, et aliud de quo ait Joannes, In p cipio erat Verbum. In hac enim impia doctrina non omnes sibi constabant, sed alius plerumque contraria dictitabat, imo, ut error vix consistere potest, iidem ipsi non semper consentiebant, Dicebant etiam inter eos multi, Filium non esse Patri similem. Circa hanc vero senten Arianorum facta sunt divortia. Alii enim omnem omnino similitudinem excludebant; similitudinem etiam in substantia admittebant; hi vero peculiarem quasi sectam consti runt, qui épocúrio, sive consubstantialem Filium esse negabant, sed quicossio», similem subs tia, admittebant, cumque a perfectis Arianis in aliquo deficerent, Semiariani sunt appel Hi porro etiam sunt inter se divisi. Alii namque dicebant, Filium substantia similem Patri, similitudine imperfecta qualis posset esse creaturæ ad Creatorem, imaginis ad typ Imaginem nempe et similitudinem illam extra Deum, a Deo factam esse dicebant, substantiæ similem esse, quatenus potest res extra Deum creata, Creatoris substantiæ similis. Hi vero nomine tantum tenus ab Arianis perfectis differebant. Non enim pote Ariani negare qui Evangelium admittebant, aliquam similitudinem imperfectam esse p inter creaturas et Creatorem: quandoquidem in Evangelio habetur, Ut sitis Similes P vestri, etc. et Ex Semiarianis vero alii, quorum antesignanus erat Basilius Ancyranus, To μo, ne similitudinem substantiæ, longe alio modo interpretabantur. Omnimodam quippe simi dinem substantiæ in Patre atque Filio admittebant: To co vero, sive consubstantialit Patris et Filii rejiciebant; et quidem multis de causis quas recenset et confutat Athana libro de Synodis, p. 764, et in eodem libro, p. 757, ait, ideo illam vocem, pose, ab hi quibus loquimur Semiarianis rejici, quia in concilio Antiocheno, ubi Paulus Samosat damnatus fuit, proscripta fuerat; etsi non eo sensu quo postea in Nicæna synodo et adr et promulgata, et in fidei confessione posita fuit. Nam quod in Antiochena synodo tô que non absolute damnatum fuerit, liquet ex verbis Dionysii Alexandrini, qui Antiochena nodo interfuerat et subscripserat. Accusatus enim apud Dionysium Romanum Pontifi quod voce bucco non uteretur in concionibus suis, respondit ille se hujusmodi voce admittere, et ut omnino catholicam habere. Ab illa autem tunc abstinebat, quia sibi Sabellianis res crat. Hæc vero pluribus descripta habes in Athanasii libro de sententia nysii ubi ille ipsa Dionysii verba refert, exscripta ex ejusdem epistola. Attamen hin res Semiariani core rejiciebant, illique voci To susion substituebant. Verum in e plicanda voce ita procedebant, ut a vera Catholicorum sententia nihil differrent, lic verbis ipsis pugnarent. Inter substantiam enim Patris et Filii perfectam similitudinem

th tuebant, et Filium Patri æqualem profitebantur, licet porro illud too impietatem præ se ferat: nam si similis substantia Patri sit Filius, si vere Deus, ut illi confitebantur, alte rius et diversæ substantiæ fuerit: idem enim ipsum numquam simile sibi dici possit. Si vero diversæ substantiæ sint Pater et Filius, si Pater Deus, et Filius quoque Deus; ergo duo dii erunt; nam substantia Dei Deus ipse est. Sic Filius Patri substantia similis, erit Deus Deo similis; ergo duo dii. Verum hanc consequentiam non admittebant hi, de quibus loqui mur, Semiariani, licet ea aperte ex voce consequi videatur. Hi certe etsi ad catholicam sententiam accederent, male tamen hanc inducebant vocem, et culpandi etiam erant quod vocem cútos in sacra Nicæna synodo inductam non admitterent. Attamen magnum illud Ecclesiæ lumen Athanasius hos non vult quasi adversarios haberi. Libro namque de Syno dis, p. 755, ita habet: Viros autem qui alia quidem omnia Nicææ scripta recipiunt, de solo autem consubstantialis vocabulo ambigunt, non ut inimicos spectari par est. Neque enim vel ut Ariomanitas aut Patrum adversarios homines aggredimur, sed disputamus veluti fratres cum fratribus, qui eadem qua nos sunt sententia, solo nomine in controversiam adducto. Cum enim confiteantur ex substantia Patris, et non ex alia substantia esse Filium, nec crea turam vel opificium illum esse, sed genuinam naturalemque prolem, et ab æterno una cum Patre Verbum et Sapientiam exsistere, non longe absunt a recipienda consubstantialis voce. Talis est Basilius Ancyra, qui de fide scripsit. Nam si similis tantum dicatur secundum substantiam, id non idem prorsus significat atque illud, ex substantia, quo verbo magis, ut ipsi dixere, Pa tris germanum Filium ipsum esse significatur, etc. Ex his vides hos Semiarianos vocibus tantum a Catholicis dissensisse, re autem ejusdem sententiæ fuisse. Unde videtur Athanasius sperare illos tandem ad catholicam non modo sentiendi, sed etiam loquendi rationem acces suros esse, cum ait, ipsos non longe abesse a recipienda Consubstantialis voce. Et vere illi, ut quidem videtur, postea Catholicis adjuncti sunt: non diu enim loquendi formulas ab illis usurpatas videmus in medium afferri. Ut vero hi Semiariani re ipsa cum Catholicis con sentiebant, ita quoque alii Semiariani, qui Filium rem factam esse nec coæternum Patri di– cebant, etsi illum oμ, id est, Patris substantia similem dicerent, vel parum, vel nibil differebant ab Arianis et ab iis qui auto, id est, dissimilem Patri Filium asserebant; qua propter hi etiam Semiariani non diu ab Arianis et ab Anomæis segregati mansisse viden tur, et sic demum fere omnes, uti quidem existimo, Anomaeorum nomine sunt appellati. Anomæi vero illi eodem suborti tempore Aetium auctorem habuisse perhibentur, Aetium, inquam, illum, qui impietatis causa atheus cognominatus est. Jam porro illi temporo Athanasii turbas dare cœperunt, dicebantque Filium Patri omnino dissimilem, quæ hære sis, cum Arii et Arianorum erroribus omnino consentiebat. Cum enim Filium rem factam et creatam Ariani dicerent, hinc sane sequebatur tantam esse Patrem inter et Filium dissimi litudinem, quanta est Creatorem inter et rem creatam. Cum porro inter creatorem et rem creatam immensa sit dissimilitudo, certe eamdem esse inter Patrem et Filium sequeba tur. itaque seu dissimilem Christum dicebant, hincque illi Anomæi sunt appellati. Initio autem inter Anomacos et Arianos dissensiones subortæ sunt; non omnes paria dice bant, et aliquando, licet re ipsa paria sentirent, verbis tamen digladiabantur; sub hæc au tem Anomæi sensim invaluere et Orientem pene totum occuparunt. Certe quo tempore Chrysostomus concionari cœpit, nempe anno 386, plena Anomœis Antiochia erat: quapro pter co ipso anno Homilias illas de Incomprehensibili, cœpit, ipsosque egregie confutavit illo et sequentibus annis; una nanque serie duodecim homilias dedimus Tomo primo, queis Anomororum argumenta depellit Chrysostomus. 3. Præter autem Arianam totam hæresim quam ipsi amplectebantur et tuebantur, alia etiam addiderant amentiæ plena,quæ passim illis exprobrat sanctus doctor. Dicebant itaque illi, ut jam monuimus se omnem scientiam accepisse: se Deum perinde nosse, atque se ipse noverat; qua insania quæ major esse poterat! Nec modo in orationibus illis, quas speciatim con tra Anomæos habuit, illos exagitat Chrysostomus; sed etiam passim in aliis homiliis Ano mæos sæpe in medium adducit et confutat, et quidem aliquando, ut T. 3, col. 31, præ sentes. Nam eorum plerique concionibus ejus intererant, ut jam diximus. Nec modo An tiochiæ, sed etiam Constantinopoli multos reperit Anomæos, quos etiam passim aggressus est. Hi enim catholicæ plebi admixti quotidie velitabantur cum obviis quibusque. Hæc præ cipua cura fuit Chrysostomo cum Antiochiæ, tum Constantinopoli. Sed quia in hac postre ma civitate, ubi episcopus concionabatur, gravissimis aliis curis negotiisque distentus fuit. impetitus a multis, ac bis in exsilium actus, non potuit tantam istic quantam Antiochiæ propulsandis Anomæis adhibere curam. Etsi vero, uti jam diximus, passim in homiliis suis contra Anomœos agat, licet eos raro suo nomine Anomœos appellet: numquam illorum ar gumenta ita speciatim affert ac refellit, ut hic in Homiliis in Joannem. Quamobrem hic saltem præcipua recensere animus est: longius enim excurrere oporteret, si omnia afferremus. IV. Anomai ex Arianis orti; cur ex Evangelio Joannis argumenta mutuentur. Illorum argumenta ex illo ipso Evangelio confutantur. Ex Arianis orti Anomæi, hac nota et tessera ab illis distingui videbantur, quod dicerent se omnimodam scientiam adeptos esse; se perinde Deum nosse ut Deus ipsos noverat, at que ctiam, ut Deus se ipsum noverat: quod insanum simul et impium erat. Hac se fultos scientia putantes, Catholicos ubique confidenter aggrediebantur. Quoniam vero ex Evange

Joannes se indignum ait qui solvat corrigiam calceamenti. Inimici autem veritatis in tantam prorumpunt insaniam, ut dicant se nosse illum ut ipse se novit. Qua amentia quid deterius? qua arrogantia quid furiosius? Hæ igitur quotidiana velitationes quæ passim oriebantur inter populares, contra Ano mæos maximè erant, qui et numero longe plures, et ad hæc adeunda certamina acriores in surgebant, ac quæ Christus ut homo humilius loquebatur detorquere solebant, ut ejus di vinitatem minuerent, et illum Patre longe minorem esse probarent. Sic Homil. 30, col. 172, hunc locum Qui de calo venit, super omnes est. Et quod vidit et audivit, hoc testificatur; et testimonium ejus nemo accipit; hunc, inquam, locum contorquebant lucifugæ, ut illum Patre minorem esse arguerent. Verum hæc et similia dicta, inquit Chrysostomus, Christus ut homo profert, qualia sunt etiam istæc, Sicut audio, judico; et, Quæ audivi a Patre meo, loquor; et, Quæ vidimus loquimur (Joan. 5. 30. et 8.26. et 3. 11). Nam Christum ut hominem sæpe loquutum esse certissimum est; sæpissime etiam ut Deum et Patri æqualem multa dixisse non minus certum; ut cum dicit, Ego et Pater unum sumus, et, Ego in Patre, et Pater in me et, Ut omnes honorent Filium, sicut honorant Patrem; et, Sicul novit me Pater, et ego nosco Patrem; et, Qui videt me, videt et Patrem; et, Si cognovissetis me, Pa trem meum utique cognovissetis (Joan. 10.30. et 10. 38. et 14.9. et 14.7). Alibi quoque se et Patri æqualem et Deum exhibet. Inde vero erat quod Judæi illum arguerent, in illum insurgerent, imo illum occidere vel lent: Non solum quia sabbatum solvebat, sed et quia Patrem suum dicebat Deum, æqualem se faciens Deo. (Vid. homil. 38, col. 215.) Hic vero respondebant hæretici. non Christum se Deo æqualem fecisse; sed id Judæos suspicatos fuisse. Contra vero Chrysostomus, in caput hæreticorum tela contorquet, ipsosque ita depellit, ut nullam subterfugiendi ansam relinquat. Ita vero arguit. Fatebantur Anomi Judeos putavisse Christum se Deo æqualem facere neque negare poterant Christum multa dixisse quæ hanc omnino inducerent opi nionem; verbi gratia illud, Ego et Pater unum sumus: et, Ego in Patre, et Pater in me; et, Qui videt me, videt et Patrem: multaque similia, quæ supra attulimus. His etiam quamplurima addi possent, quibus et Judæi et quicumque alii, qui Christum audiebant, necessario putarent ipsum se et Deo Patri æqualem, et vere Deum exhibere. Si ergo non Patri æqualis, non vere Deus fuisset: an poterat ille, quem ipsi Anomæi pium, sanctum et justum profitebantur, Judæos in tali opinione relinquere, quod videlicet ille, se et Deo Patri æqualem, et Deum diceret? Annon illos a tali opinione removisset, dixissetque, se nec Patri æqualem, nec vere Deum esse? Non poterat certe, nisi fraudulentus et deceptor esset, quod nefas dictu, a tali declaratione abstinere. Ille vero contra in iisdem semper insistit, et suam cum Patre æqualitatem novis dictis confirmat. Verum tamen est Christum dictis illis, quæ ipsius divinitatem, æqualitatem cum Patre, et consubstantialitatem probant, humilia multa admiscere, tum quia ut homo sepe loquebatur, et mortalibus omnibus sese modestiæ humilitatisque exemplar exhibebat; luin etiam id quod innuit sæpe Chrysostomus, ut Judæos protervos homines, sibi infensos, qui occasionem captabant illum accusandi, et hanc de divinitate et consubstantialitate Christi doctrinam non ferebant, sensim reduceret, atque ad meliorem frugem revocaret. Neque tamen uspiam aliquam ex illis sententiis quæ ejus cum Patre æqualitatem et con substantialitatem demonstrabant retractavit, quales sunt illæ; Ego et Pater unum sumus; et, Ego in Patre, et Pater in me est; et, Ut omnes honorent Filium sicut honorant Patrem; el, Sicut novit me Pater, et ego nosco Patrem; et, Qui videt me, videt es Patrem; et, Si cognovissetis me, Patrem meum utique cognovissetis; imo etsi humilia interdum mi sceat, alia identidem adjungit quæ vere Deum esse et Patri consubstantialem confirment.. Quamobrem multa cautione opus est, ne quis in offendicula incurrat, neve ruat in præ cipitia. Nam utrinque præcipitia sensui suo confidentibus, nec Ecclesiæ Dei hærentibus, objici probavit eventus. Sabellius enim Christi dicta attendens, queis se Patri æqualem et consubstantialem indicabat, ex male intellecta consubstantialitate distinctionem perso marum sustulit, atque unum eumdemque esse Patrem, et Filium et Spiritum sanctum dixit; Arius autem ex humilibus Christi dictis, in contrariam deflexit impietatem cum aliam Patris, aliam Filii substantiam dixit, hancque minorem illa. Sic semper iis qui Ecclesiæ ancorani non tenent, naufragium timendum est. Hæc satis sunto: si enim omnia annotata loca quæ impii illi Anomæi ex Joannis Evan gelio ad suam hæresim tuendam excerpebant adferremus, longius excurreret oratio. Si ea quæ affert Chrysostomus ad hujusmodi depellenda tela recenseremus, nullus dicendi finis esset. Unum est in quo fortasse non frustra desudaret industria, in referendis scilicet, asserendis atque illustrandis iis locis, quæ ad divinitatem Christi, æqualitatem cum Patre, consubstantialitatem asserendam ac demonstrandam idonea in Evangelio Joannis depre benduntur. Illud vero Chrysostomus non indiligenter exsequutus est in hoc commentario; sed id longe plenius et ardentius præstitit in duodecim illis Homiliis contra Anomœos, quas in primo Tomo editas habes. Ubi ipsis Anomæis plerumque præsentibus et audientibus, ut ipse ait, imo ut in arenam contra se descenderet hortantibus, ut videas col. 406 et seq., hane ille pugnam agressus est, ubi non solum ejus eloquentia elucet, sed etiam vis argumentorum. Ibi ille tam validis responsionibus tela et objectiones hæreticorum depellit, ut parem vix deprehendas athletam, et jure fatearis istas adversus Anomœos orationes inter præstantis sima Chrysostomi opera annumerandas esse.