23 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 24 βασιλίδος· σήμερον τὸν βασιλέα μετὰ τοῦ στρατοπέδου. Postquam Imperatrix præcedenti nocte, ut vidimus, Reliquias comitata ad martyrium seu ecclesiam venerat : insequenti die Imperator venit cum exercitu, id est, cum armatorum et satellitum manu. Laudat porro Imperatoris Arcadii pietatem, nec Imperatoris medo, sed etiam satellitum et militum ipsum comitantium : atque in concione ad populum habita, multa de resurrectione futura loquitur. IV. Ομιλία λεχθεῖσα παραινετικὴ ἐν τῷ ναῷ τῆς ἁγίας ᾿Αναστασίας πρὸς τοὺς ἀπολειφθέντας, καὶ ἀπόδειξις περὶ τῶν ἀγώνων καὶ ἄθλων τοῦ μακαρίου καὶ δικαίου Ιώβ. Homilia hortatoria habita in templo beat Anastasia, ad eos qui a concione abfuerant, et demonstratio de certaminibus et pugnis beati et justi Jobi. Initium : Οσῳ ἐλάττους τῶν εἰωθότων οἱ συνελθόντες, τοσούτῳ καὶ ἡμεῖς μείζονι χρησόμεθα τῇ προ- Opla. Ipse titulus satis indicat quid in hac homilia contineatur. 4. Τοῦ αὐτοῦ ὁμιλία λεχθεῖσα ἐν τῷ ναῷ τῆς ἁγίας Ειρήνης, ὑπέρ τε σπουδῆς τῶν παρόντων, καὶ ῥαθυμίας τῶν ἀπολειφθέντων. Περὶ τοῦ ψάλλειν, καὶ περὶ τοῦ μηδὲν εἶναι κώλυμα γυναιξὶ τὴν φύσιν πρὸς τοὺς τῆς ápetñs Spóµous. Ejusdem homilia habita in templo sanctæ Irenes, de studio eorum qui aderant, et de ignavia eorum qui aberant a concione. De psalmis canendis, et quod mulieres nihil sexus impediat quominus virtutis cursum suscipiant. Initium : Ως ἡδίστη ἡ τῶν Γραφῶν ἀνάγνωσις, καὶ λειμώνος παντὸς ἡδίων, καὶ παραδείσου. Titulus concionis argumentum satis affert. VI. Ομιλία ῥηθεῖσα ἐν τοῖς ἀποστόλοις ἐν τῇ ἡμέρᾳ Θεοδοσίου βασιλέως, πρὸς τοὺς καλοῦντας ἑαυτοὺς Καθα poùs, &tépwy ẞ' tioów elpηxótwv. Homilia habita in ecclesia Apostolorum, in die Theodosii Imperatoris, adversus eos qui sese Catharos sive mundos vocant. Habita postquam duo jam episcopi concionati essent. Initium : Καλὴ τῶν εἰρηκότων ή ξυνωρίς, τοῦ μὲν διὰ τῶν βοῶν τὴν κιβωτὸν ἕλκοντος, τοῦ δὲ τὰς ἀπαρχὰς Twv loywy dvativos. Erat quædam constituta dies ad celebrandam memoriam Theodosii Magni Impera- toris, cujus laudes prædicat initio concionis Chrysostomus. In medio autem hiatus est, proh dolor, duobus excisis manuscripti foliis. Deinde contra hæreticos illos agit qui se Catharos seu mundos appellabant. Sæpe eveniebat ut, antequam Chrysostomus homiliam suam haberet ad populum, alius episcopus concionaretur. Hic vero duo episcopi concionem Chrysostomi prævenerant. VII. Ομιλία λεχθεῖσα ἐν τῷ ναῷ τῆς ἁγίας Αναστασίας. Homilia habita in templo sancta Anastasia. Initium : Βραχὺς μὲν τῶν παρόντων ο σύλλογος, μέγας δὲ ὁ πήθος· διόπερ οὐδὲ ὁ σύλλογος βραχύς. In lioc autem argumento per totam concionem insistit, non tam spectandam esse auditorum multitudinem, quam illorum fervorem, amorem, discendi desiderium. SANCTI PATRIS NOSTRI JOANNIS CHRYSOSTOMI OPERA OMNIA. COMMENTARIUS In sanctum Joannem Apostolum et Evangelistam (a). HOMILIA PRIMA. f. Laus evangelii Joannis; ipsius Joannis encomium; quinam illius evangelium intelligere possint. - Agona- (a) Commentarnis in joannem collatus fuit cnm Codici- bus Reg. 1816, 1820, 1946, 1917, 1948, 1950. 1952: Colbert. Jium certaminum spectatores, si quando strenman quempiam athletam jam coronatum accedere compe- 370, 409, 590.706, 956, 2601 : Coisliu. 72, qui Codex seri- ¡tus fuit anno 1072. Manuscripti porro et savil. Han: pri-

23 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 24 βασιλίδος· σήμερον τὸν βασιλέα μετὰ τοῦ στρατοπέδου. Postquam Imperatrix præcedenti nocte, ut vidimus, Reliquias comitata ad martyrium seu ecclesiam venerat : insequenti die Imperator venit cum exercitu, id est, cum armatorum et satellitum manu. Laudat porro Imperatoris Arcadii pietatem, nec Imperatoris medo, sed etiam satellitum et militum ipsum comitantium : atque in concione ad populum habita, multa de resurrectione futura loquitur. IV. Ομιλία λεχθεῖσα παραινετικὴ ἐν τῷ ναῷ τῆς ἁγίας ᾿Αναστασίας πρὸς τοὺς ἀπολειφθέντας, καὶ ἀπόδειξις περὶ τῶν ἀγώνων καὶ ἄθλων τοῦ μακαρίου καὶ δικαίου Ιώβ. Homilia hortatoria habita in templo beat Anastasia, ad eos qui a concione abfuerant, et demonstratio de certaminibus et pugnis beati et justi Jobi. Initium : Οσῳ ἐλάττους τῶν εἰωθότων οἱ συνελθόντες, τοσούτῳ καὶ ἡμεῖς μείζονι χρησόμεθα τῇ προ- Opla. Ipse titulus satis indicat quid in hac homilia contineatur. 4. Τοῦ αὐτοῦ ὁμιλία λεχθεῖσα ἐν τῷ ναῷ τῆς ἁγίας Ειρήνης, ὑπέρ τε σπουδῆς τῶν παρόντων, καὶ ῥαθυμίας τῶν ἀπολειφθέντων. Περὶ τοῦ ψάλλειν, καὶ περὶ τοῦ μηδὲν εἶναι κώλυμα γυναιξὶ τὴν φύσιν πρὸς τοὺς τῆς ápetñs Spóµous. Ejusdem homilia habita in templo sanctæ Irenes, de studio eorum qui aderant, et de ignavia eorum qui aberant a concione. De psalmis canendis, et quod mulieres nihil sexus impediat quominus virtutis cursum suscipiant. Initium : Ως ἡδίστη ἡ τῶν Γραφῶν ἀνάγνωσις, καὶ λειμώνος παντὸς ἡδίων, καὶ παραδείσου. Titulus concionis argumentum satis affert. VI. Ομιλία ῥηθεῖσα ἐν τοῖς ἀποστόλοις ἐν τῇ ἡμέρᾳ Θεοδοσίου βασιλέως, πρὸς τοὺς καλοῦντας ἑαυτοὺς Καθα poùs, &tépwy ẞ' tioów elpηxótwv. Homilia habita in ecclesia Apostolorum, in die Theodosii Imperatoris, adversus eos qui sese Catharos sive mundos vocant. Habita postquam duo jam episcopi concionati essent. Initium : Καλὴ τῶν εἰρηκότων ή ξυνωρίς, τοῦ μὲν διὰ τῶν βοῶν τὴν κιβωτὸν ἕλκοντος, τοῦ δὲ τὰς ἀπαρχὰς Twv loywy dvativos. Erat quædam constituta dies ad celebrandam memoriam Theodosii Magni Impera- toris, cujus laudes prædicat initio concionis Chrysostomus. In medio autem hiatus est, proh dolor, duobus excisis manuscripti foliis. Deinde contra hæreticos illos agit qui se Catharos seu mundos appellabant. Sæpe eveniebat ut, antequam Chrysostomus homiliam suam haberet ad populum, alius episcopus concionaretur. Hic vero duo episcopi concionem Chrysostomi prævenerant. VII. Ομιλία λεχθεῖσα ἐν τῷ ναῷ τῆς ἁγίας Αναστασίας. Homilia habita in templo sancta Anastasia. Initium : Βραχὺς μὲν τῶν παρόντων ο σύλλογος, μέγας δὲ ὁ πήθος· διόπερ οὐδὲ ὁ σύλλογος βραχύς. In lioc autem argumento per totam concionem insistit, non tam spectandam esse auditorum multitudinem, quam illorum fervorem, amorem, discendi desiderium. SANCTI PATRIS NOSTRI JOANNIS CHRYSOSTOMI OPERA OMNIA. COMMENTARIUS In sanctum Joannem Apostolum et Evangelistam (a). HOMILIA PRIMA. f. Laus evangelii Joannis; ipsius Joannis encomium; quinam illius evangelium intelligere possint. - Agona- (a) Commentarnis in joannem collatus fuit cnm Codici- bus Reg. 1816, 1820, 1946, 1917, 1948, 1950. 1952: Colbert. Jium certaminum spectatores, si quando strenman quempiam athletam jam coronatum accedere compe- 370, 409, 590.706, 956, 2601 : Coisliu. 72, qui Codex seri- ¡tus fuit anno 1072. Manuscripti porro et savil. Han: pri-

25 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. μηδὲν αὐτοὺς τῶν γινομένων παραδραμείν. Καὶ μουσικὸς δὲ εἴ τις θαυμαστὸς ἐπιδημήσειε, πάλιν ὁμοίως οἱ αὐτοὶ α δὴ οὗτοι πληροῦσι τὸ θέατρον, καὶ πάντα ἀφέντες τὰ ἐν χερσὶν, ἀναγκαῖα πολλάκις ὄντα καὶ κατεπείγοντα, ἀνα- βάντες κάθηνται, μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς ὁ τῶν ᾠδῶν καὶ τῶν κρουμάτων ἀκούοντες. καὶ τὴν ἀμφοτέρων βα- πανίζοντες συμφωνίαν. Καὶ ταῦτα μὲν οἱ πολλοί. Οἱ δὲ ῥητορικῶν ἔμπειροι λόγων, καὶ αὐτοὶ πάλιν ἐπὶ τῶν σοφιστῶν τὸ αὐτὸ τοῦτο πράττουσιν. Ἔστι γὰρ καὶ [2] τούτοις θέατρα, καὶ ἀκροαταί, καὶ κρότοις, καὶ ψόφος, καὶ βάσανος τῶν λεγομένων ἐσχάτη. Εἰ δὲ ῥητορικῶν αὐλητικῶν τε καὶ ἀθλητικῶν ἀνδρῶν, τῶν μὲν θεαταί, τῶν δὲ ὁμοῦ θεωρηταὶ καὶ ἀκροαταὶ μετὰ τοσαύτης κάθηνται τῆς προθυμίας· πόσην ἡμῖν καὶ σπουδὴν καὶ προθυμίαν ἂν εἴητε δίκαιοι παρασχεῖν, οὐκ αὐλητικοῦ τινος, οὐδὲ σοφιστικοῦ νῦν εἰς ἀγῶνα καθιέντος, ἀλλ' ἀνδρὸς ἀπὸ τῶν οὐρανῶν φθεγγομένου, καὶ ο βροντῆς λαμπροτέραν ἀφιέντος φωνήν; Πᾶσαν γὰρ τὴν οἰκου μένην ἐπέσχε, καὶ κατέλαβε, καὶ ἐνέπλησε τῇ βοῇ, οὐ τῷ μέγα ἀνακραγεῖν, ἀλλὰ τῷ μετὰ τῆς θείας χάριτος κινῆσαι τὴν γλῶτταν. Καὶ τὸ δὴ θαυμαστόν, ὅτι οὕτω μεγάλη ούσα ή βοή, οὐκ ἔστι τραχεί τις, οὐδὲ ἀηδής, ἀλλὰ πάσης μουσικῆς ἁρμονίας ἡδίων καὶ ποθεινοτέρα, καὶ θέλξαι ἐπισταμένη πλέον· καὶ πρὸς τούτοις ἅπασιν ἁγιωτάτη καὶ φρικωδεστάτη, καὶ τοσούτων γέμουσα ἀποῤῥήτων, καὶ τοσαῦτα κομίζουσα ἀγαθὰ, & τοὺς μετὰ ἀκριβείας καὶ προθυμίας λαβόντας καὶ διαφυλάττοντας, οὐκ ἔνι λοιπὸν ἀνθρώπους εἶναι, οὐδὲ ἐπὶ τῆς γῆς μένειν, ἀλλ' ἀνωτέρω πάντων ἑστάναι τῶν βιωτικῶν, καὶ πρὸς τὴν ἀγγελικὴν μεθαρμοσαμένους λῆξιν, καθάπερ τὸν οὐρανὸν, οὕτω τὴν γῆν οἰκεῖν. Ο γὰρ τῆς βροντῆς υἱὸς, ὁ ἀγαπητὸς τοῦ Χριστοῦ, ὁ στῦλος τῶν κατὰ τὴν οἶκου- μένην Ἐκκλησιῶν, ὁ τὰς κλεῖς ἔχων τοῦ οὐρανοῦ, ὁ τὸ ποτήριον τοῦ Χριστοῦ πῶν, καὶ τὸ βάπτισμα βαπτισθεὶς, ὁ κατακλιθεὶς ἐπὶ τὸ στῆθος τὸ Δεσποτικὸν μετὰ παρ- ῥησίας πολλῆς, οὗτος ἡμῖν εἰσέρχεται νῦν· οὐ δράμα ὑποκρινόμενος, οὐδὲ προσωπείῳ κρύπτων τὴν κεφαλὴν ( οὐ γὰρ τοιαῦτα ἐρεῖ), οὐδὲ ἐπ' ὀκρίβαντος ἀναβαίνων, οὐδὲ ὀρχήστραν τῷ ποδὶ κατακρούων, οὐδὲ ἐσθῆτι κεκο σμημένος χρυσῇ · ἀλλ᾽ εἰσέρχεται στολὴν ἔχων ἀμήχανον ἔχουσαν κάλλος. Τὸν γὰρ Χριστὸν ἐνδεδυμένος ἡμῖν φα- νεῖται, τοὺς πόδας ὑποδεδεμένος τοὺς ὡραίους ἐν ἔποι- μασίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς εἰρήνης, τὴν ζώνην οὐ περὶ τὸ στῆθος ἔχων, ἀλλὰ περὶ τὴν ὀσφύν· οὐκ ἀπὸ δέρματος φοινικοῦ, οὐδὲ ἄνωθεν ἠλειμμένην χρυσῷ ι', ἀλλ' ἀπὸ τῆς ἀληθείας ἐξυφασμένην καὶ συγκειμένην αὐτῆς. Οὗτος ἡμῖν φανεῖται νῦν, οὐχ ὑπόκρισιν ἔχων· οὐδὲ γὰρ ὑπό κρισι; παρ' αὐτῷ, οὐδὲ πλάσμα καὶ μῦθος· ἀλλὰ γυμνή τῇ κεφαλῇ γυμνὴν ἀπαγγέλλει τὴν ἀλήθειαν· οὐχ ἕτερος μὲν ὧν, ἕτερα δὲ περὶ αὐτοῦ τοὺς ἀκούοντας πείθων τῷ σχήματι, τῷ βλέμματι, τῇ φωνῇ· οὐκ ὀργάνων 8 πρὸς τὴν ἀπαγγελίαν δεόμενος, οἷον κιθάρας ή λύρας, ή τινος τῶν τοιούτων ἑτέρου· ἀλλὰ πάντα τῇ γλώττῃ ἐργάζεται, παντὸς μὲν κιθαριστοῦ, πάσης δὲ μουσικῆς ἡδίω καὶ χρησιμωτέραν φωνὴν ἀφιείς. Εστι δὲ αὐτῷ προσκήνιον μὲν, ὁ οὐρανὸς ἅπας· θέατρον δὲ, ἡ οἰκουμένη· θεαταί • Sic Sav. et mss. pene omnes. Morel. ὁμοίως αυτοί. Paulo post πολλάκις deest in auo. b Cod. 706 addit xxí. • Quidam mss. κρότος. d Sic mss et Sav. Mor. καὶ σπουδήν om. • Mss. plurimi φθεγγομένου καὶ βοῶντος, καί. Ibidem unus habet καὶ φωνῆς λαμπροτέραν. f Sic Savil. et omnes pene mss. Mor. πρεπωδεστάτη. • Sic Sav., qui conjicit εἰλημένην χρυσῷ. • Quidam οὐκ ὀργάνου, alii οὐκ ὀργάνω. 26 δὲ καὶ ἀκροαται, πάντες ἄγγελοι, καὶ ἀνθρώπων ὅσοι περ ἄγγελοι τυγχάνουσιν ὄντες, ἢ καὶ γενέσθαι ἐπιθυμοῦσιν. Οὗτοι γὰρ μόνοι [5] ταύτης ἀκριβῶς ἐπακοῦσαι δύναιντ' ἂν τῆς ἁρμονίας, καὶ ἐπὶ ἡ τῶν ἔργων αὐτὴν ἐπιδείξα- σθαι, καὶ ἀκροατὰς εἶναι, οίους εἶναι χρή. Ως οι γε ἄλλοι πάντες, καθάπερ τὰ παιδία τὰ μικρὰ, ἀκούουσι μὲν, οὐκ ἴσασι δὲ ἅπερ ἀκούουσιν, ἀλλὰ περὶ πλακοῦντας ἑπτόηνται καὶ ἀθύρματα παιδικά· οὕτω δὴ καὶ οὗτοι γελώντες, τρυφῶντες, καὶ πλούτῳ, καὶ δυναστείᾳ, καὶ τῇ γαστρὶ ζῶντες, ἀκούουσι μὲν ἔσθ' ὅτε τῶν εἰρη μένων, μέγα δὲ οὐδὲν οὐδὲ ὑψηλὸν ἐπὶ τῶν ἔργων εν δείκνυνται, τῷ καθάπαξ τῇ πλινθείᾳ καὶ τῷ πηλῷ προσηλοῦν ἑαυτούς. Τούτῳ τῷ ἀποστόλῳ αἱ ἄνωθεν δυ νάμεις παρεστήκασιν, ἐκπληττόμεναι τὸ κάλλος αὐτοῦ τῆς ψυχῆς καὶ τὴν σύνεσιν, καὶ τὴν ὥραν τῆς ἀρετῆς, δι' ἧς καὶ αὐτὸν δ᾽ ἐπεσπάσατο τὸν Χριστὸν, καὶ τὴν πνευματικήν εἴληφε χάριν. Καθάπερ γάρ τινα λύραν εὐάρμοστον καὶ λιθοκόλλητον χρυσοῦς ἔχουσαν φθόγγους, οὕτω τὴν αὑτοῦ παρασκευάσας ψυχήν, ἔδωκε δι' αὐτῆς μέγα τι καὶ ὑψηλὸν ἐνηχῆσαι τῷ Πνεύματι. β'. Ὡς οὖν οὐκέτι τοῦ ἁλιέως, οὐδὲ τοῦ υἱοῦ Ζεβεδαίου, ἀλλὰ τοῦ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ εἰδότος, τοῦ Πνεύματος λέγω, ταύτην ἀνακρουομένου τὴν λύραν, οὕτως ἀκούωμεν. Ού- δὲν γὰρ ἀνθρώπινον ἡμῖν ἐρεῖ, ἀλλ' ἀπὸ τῶν ἀβύσσων τῶν πνευματικῶν, ἅπερ ἂν εἴπῃ, ἀπὸ τῶν ἀποῤῥήτων ἐκείνων, & μηδὲ ἄγγελοι πρὶν ἢ γενέσθαι 1 ᾔδεισαν· Μεθ' ἡμῶν γὰρ δὴ καὶ οὗτοι διὰ τῆς Ἰωάννου φωνῆς, καὶ δι' ἡμῶν ἔμαθον ἅπερ ἔγνωμεν. Καὶ τοῦτο ἐδήλωσεν ἀπό στολος ἕτερος, εἰπών· Ἵνα γνωρισθῇ νῦν ταῖς ἀρχαῖς καὶ ταῖς ἐξουσίαις διὰ τῆς Ἐκκλησίας ή πολυποίκι λος σοφία τοῦ Θεοῦ. Εἰ τοίνυν καὶ ἀρχαὶ καὶ ἐξουσίας καὶ τὰ Χερουβὶμ καὶ τὰ Σεραφὶμ διὰ τῆς Ἐκκλησίας ἔμαθον ταῦτα, εὔδηλον ὅτι καὶ αὗται μετὰ πολλῆς τῆς σφοδρότητος περὶ ταύτην ἐσπούδασαν τὴν ἀκρόασιν. Καὶ γὰρ καὶ τούτῳ τετιμήμεθα οὐ μικρῶς, τῷ μεθ᾿ ἡμῶν τοὺς ἀγγέλους μαθεῖν ἅπερ ηγνόουν· τὸ δὲ καὶ δι' ἡμῶν, οὔπω τέως φημί. Πολλὴν οὖν παρέχωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν σιγὴν μετὰ τῆς εὐκοσμίας, μὴ σήμερον μόνον, μηδὲ κατὰ τὴν ἡμέραν ἐν ᾗ ἀκούομεν, ἀλλὰ διὰ παντὸς τοῦ βίου ἐπειδὴ καὶ διὰ παντὸς ἀκούειν αὐτοῦ καλόν. Εἰ γὰρ τὰ ἐν βασιλείοις γινόμενα ποθοῦμεν εἰδέναι· οἷον, τί εἶπε, τί πεποίηκε, τί βουλεύεται περὶ τῶν ἀρχομένων ὁ βασι λεύων, καίτοι γε πολλάκις οὐδὲν πρὸς ἡμᾶς ὄντα· πολλῷ μᾶλλον ἅπερ ὁ Θεὸς εἶπε ποθεινὸν ἀκοῦσαι, καὶ μάλιστα ὅταν ἡμῖν ἅπαντα διαφέρῃ κ. Ταῦτα δὲ ἅπαντα μετὰ ἀκριβείας ἡμῖν οὗτος ἐρεῖ, φίλος αὐτοῦ τοῦ βασιλεύοντος ὤν· μᾶλλον δὲ καὶ αὐτὸν ἔχων ἐν ἑαυτῷ λαλοῦντα, καὶ παρ' αὐτοῦ πάντα ἀκούων, ἃ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκεῖνος· Ὑμᾶς γὰρ εἴρηκα φίλους, φησίν, ὅτι πάντα, ἃ ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρός μου, ἐγνώρισα ὑμῖν. Ὥσπερ οὖν εἴ τινα ἄνωθεν ἐκ τῆς κορυφῆς τοῦ οὐρανοῦ [4] διακύψαντα ἀθρόον είδομεν, καὶ ἐπαγγελλόμενον τὰ ἐκεῖ μετὰ ἀκρι βείας ἐρεῖν, πάντες ἂν ἐπεδράμομεν· οὕτω καὶ νῦν δια- τεθῶμεν '. Ἐκεῖθεν γὰρ ἡμῖν ὁ ἀνὴρ οὗτος διαλέγεται. Οὐ γάρ ἐστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου, καθώς φησι καὶ αὐτὸς ὁ Χριστός· Ὑμεῖς οὐκ ἐστὲ ἐκ τοῦ κόσμου & Alii ἀπό. Ibidem post ἐπιδείξασθαι hæc, καὶ ἀκροατὰς εἰ- ναι, οἷους εἶναι χρή, desunt in Sav. et in quibusdam miss. Paulo post mss. plurimi τὰ μικρὰ περὶ πλακοῦντας, omissis in- terpositis. Paulo post quidam έπτόηται, non male. b Sic quidam mss. melius. Editi αὐτός. i Mor. πρὶν ἢ τοῦτον γενέσθαι. j Quidam δι' ἡμᾶς. Ibid. post ούπω τέως φημί Mor. et qui- dam alii addunt τίνων ἢ ποίων ὄντων ἡμῶν, quæ desunt in sa vil. et in caeteris mss. κ [πως ἅπαντα ἡμῖν διαφέρειν μάθωμεν. 1 Sic Sur. cl mss. Mor. διαθῶμεν

25 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. μηδὲν αὐτοὺς τῶν γινομένων παραδραμείν. Καὶ μουσικὸς δὲ εἴ τις θαυμαστὸς ἐπιδημήσειε, πάλιν ὁμοίως οἱ αὐτοὶ α δὴ οὗτοι πληροῦσι τὸ θέατρον, καὶ πάντα ἀφέντες τὰ ἐν χερσὶν, ἀναγκαῖα πολλάκις ὄντα καὶ κατεπείγοντα, ἀνα- βάντες κάθηνται, μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς ὁ τῶν ᾠδῶν καὶ τῶν κρουμάτων ἀκούοντες. καὶ τὴν ἀμφοτέρων βα- πανίζοντες συμφωνίαν. Καὶ ταῦτα μὲν οἱ πολλοί. Οἱ δὲ ῥητορικῶν ἔμπειροι λόγων, καὶ αὐτοὶ πάλιν ἐπὶ τῶν σοφιστῶν τὸ αὐτὸ τοῦτο πράττουσιν. Ἔστι γὰρ καὶ [2] τούτοις θέατρα, καὶ ἀκροαταί, καὶ κρότοις, καὶ ψόφος, καὶ βάσανος τῶν λεγομένων ἐσχάτη. Εἰ δὲ ῥητορικῶν αὐλητικῶν τε καὶ ἀθλητικῶν ἀνδρῶν, τῶν μὲν θεαταί, τῶν δὲ ὁμοῦ θεωρηταὶ καὶ ἀκροαταὶ μετὰ τοσαύτης κάθηνται τῆς προθυμίας· πόσην ἡμῖν καὶ σπουδὴν καὶ προθυμίαν ἂν εἴητε δίκαιοι παρασχεῖν, οὐκ αὐλητικοῦ τινος, οὐδὲ σοφιστικοῦ νῦν εἰς ἀγῶνα καθιέντος, ἀλλ' ἀνδρὸς ἀπὸ τῶν οὐρανῶν φθεγγομένου, καὶ ο βροντῆς λαμπροτέραν ἀφιέντος φωνήν; Πᾶσαν γὰρ τὴν οἰκου μένην ἐπέσχε, καὶ κατέλαβε, καὶ ἐνέπλησε τῇ βοῇ, οὐ τῷ μέγα ἀνακραγεῖν, ἀλλὰ τῷ μετὰ τῆς θείας χάριτος κινῆσαι τὴν γλῶτταν. Καὶ τὸ δὴ θαυμαστόν, ὅτι οὕτω μεγάλη ούσα ή βοή, οὐκ ἔστι τραχεί τις, οὐδὲ ἀηδής, ἀλλὰ πάσης μουσικῆς ἁρμονίας ἡδίων καὶ ποθεινοτέρα, καὶ θέλξαι ἐπισταμένη πλέον· καὶ πρὸς τούτοις ἅπασιν ἁγιωτάτη καὶ φρικωδεστάτη, καὶ τοσούτων γέμουσα ἀποῤῥήτων, καὶ τοσαῦτα κομίζουσα ἀγαθὰ, & τοὺς μετὰ ἀκριβείας καὶ προθυμίας λαβόντας καὶ διαφυλάττοντας, οὐκ ἔνι λοιπὸν ἀνθρώπους εἶναι, οὐδὲ ἐπὶ τῆς γῆς μένειν, ἀλλ' ἀνωτέρω πάντων ἑστάναι τῶν βιωτικῶν, καὶ πρὸς τὴν ἀγγελικὴν μεθαρμοσαμένους λῆξιν, καθάπερ τὸν οὐρανὸν, οὕτω τὴν γῆν οἰκεῖν. Ο γὰρ τῆς βροντῆς υἱὸς, ὁ ἀγαπητὸς τοῦ Χριστοῦ, ὁ στῦλος τῶν κατὰ τὴν οἶκου- μένην Ἐκκλησιῶν, ὁ τὰς κλεῖς ἔχων τοῦ οὐρανοῦ, ὁ τὸ ποτήριον τοῦ Χριστοῦ πῶν, καὶ τὸ βάπτισμα βαπτισθεὶς, ὁ κατακλιθεὶς ἐπὶ τὸ στῆθος τὸ Δεσποτικὸν μετὰ παρ- ῥησίας πολλῆς, οὗτος ἡμῖν εἰσέρχεται νῦν· οὐ δράμα ὑποκρινόμενος, οὐδὲ προσωπείῳ κρύπτων τὴν κεφαλὴν ( οὐ γὰρ τοιαῦτα ἐρεῖ), οὐδὲ ἐπ' ὀκρίβαντος ἀναβαίνων, οὐδὲ ὀρχήστραν τῷ ποδὶ κατακρούων, οὐδὲ ἐσθῆτι κεκο σμημένος χρυσῇ · ἀλλ᾽ εἰσέρχεται στολὴν ἔχων ἀμήχανον ἔχουσαν κάλλος. Τὸν γὰρ Χριστὸν ἐνδεδυμένος ἡμῖν φα- νεῖται, τοὺς πόδας ὑποδεδεμένος τοὺς ὡραίους ἐν ἔποι- μασίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς εἰρήνης, τὴν ζώνην οὐ περὶ τὸ στῆθος ἔχων, ἀλλὰ περὶ τὴν ὀσφύν· οὐκ ἀπὸ δέρματος φοινικοῦ, οὐδὲ ἄνωθεν ἠλειμμένην χρυσῷ ι', ἀλλ' ἀπὸ τῆς ἀληθείας ἐξυφασμένην καὶ συγκειμένην αὐτῆς. Οὗτος ἡμῖν φανεῖται νῦν, οὐχ ὑπόκρισιν ἔχων· οὐδὲ γὰρ ὑπό κρισι; παρ' αὐτῷ, οὐδὲ πλάσμα καὶ μῦθος· ἀλλὰ γυμνή τῇ κεφαλῇ γυμνὴν ἀπαγγέλλει τὴν ἀλήθειαν· οὐχ ἕτερος μὲν ὧν, ἕτερα δὲ περὶ αὐτοῦ τοὺς ἀκούοντας πείθων τῷ σχήματι, τῷ βλέμματι, τῇ φωνῇ· οὐκ ὀργάνων 8 πρὸς τὴν ἀπαγγελίαν δεόμενος, οἷον κιθάρας ή λύρας, ή τινος τῶν τοιούτων ἑτέρου· ἀλλὰ πάντα τῇ γλώττῃ ἐργάζεται, παντὸς μὲν κιθαριστοῦ, πάσης δὲ μουσικῆς ἡδίω καὶ χρησιμωτέραν φωνὴν ἀφιείς. Εστι δὲ αὐτῷ προσκήνιον μὲν, ὁ οὐρανὸς ἅπας· θέατρον δὲ, ἡ οἰκουμένη· θεαταί • Sic Sav. et mss. pene omnes. Morel. ὁμοίως αυτοί. Paulo post πολλάκις deest in auo. b Cod. 706 addit xxí. • Quidam mss. κρότος. d Sic mss et Sav. Mor. καὶ σπουδήν om. • Mss. plurimi φθεγγομένου καὶ βοῶντος, καί. Ibidem unus habet καὶ φωνῆς λαμπροτέραν. f Sic Savil. et omnes pene mss. Mor. πρεπωδεστάτη. • Sic Sav., qui conjicit εἰλημένην χρυσῷ. • Quidam οὐκ ὀργάνου, alii οὐκ ὀργάνω. 26 δὲ καὶ ἀκροαται, πάντες ἄγγελοι, καὶ ἀνθρώπων ὅσοι περ ἄγγελοι τυγχάνουσιν ὄντες, ἢ καὶ γενέσθαι ἐπιθυμοῦσιν. Οὗτοι γὰρ μόνοι [5] ταύτης ἀκριβῶς ἐπακοῦσαι δύναιντ' ἂν τῆς ἁρμονίας, καὶ ἐπὶ ἡ τῶν ἔργων αὐτὴν ἐπιδείξα- σθαι, καὶ ἀκροατὰς εἶναι, οίους εἶναι χρή. Ως οι γε ἄλλοι πάντες, καθάπερ τὰ παιδία τὰ μικρὰ, ἀκούουσι μὲν, οὐκ ἴσασι δὲ ἅπερ ἀκούουσιν, ἀλλὰ περὶ πλακοῦντας ἑπτόηνται καὶ ἀθύρματα παιδικά· οὕτω δὴ καὶ οὗτοι γελώντες, τρυφῶντες, καὶ πλούτῳ, καὶ δυναστείᾳ, καὶ τῇ γαστρὶ ζῶντες, ἀκούουσι μὲν ἔσθ' ὅτε τῶν εἰρη μένων, μέγα δὲ οὐδὲν οὐδὲ ὑψηλὸν ἐπὶ τῶν ἔργων εν δείκνυνται, τῷ καθάπαξ τῇ πλινθείᾳ καὶ τῷ πηλῷ προσηλοῦν ἑαυτούς. Τούτῳ τῷ ἀποστόλῳ αἱ ἄνωθεν δυ νάμεις παρεστήκασιν, ἐκπληττόμεναι τὸ κάλλος αὐτοῦ τῆς ψυχῆς καὶ τὴν σύνεσιν, καὶ τὴν ὥραν τῆς ἀρετῆς, δι' ἧς καὶ αὐτὸν δ᾽ ἐπεσπάσατο τὸν Χριστὸν, καὶ τὴν πνευματικήν εἴληφε χάριν. Καθάπερ γάρ τινα λύραν εὐάρμοστον καὶ λιθοκόλλητον χρυσοῦς ἔχουσαν φθόγγους, οὕτω τὴν αὑτοῦ παρασκευάσας ψυχήν, ἔδωκε δι' αὐτῆς μέγα τι καὶ ὑψηλὸν ἐνηχῆσαι τῷ Πνεύματι. β'. Ὡς οὖν οὐκέτι τοῦ ἁλιέως, οὐδὲ τοῦ υἱοῦ Ζεβεδαίου, ἀλλὰ τοῦ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ εἰδότος, τοῦ Πνεύματος λέγω, ταύτην ἀνακρουομένου τὴν λύραν, οὕτως ἀκούωμεν. Ού- δὲν γὰρ ἀνθρώπινον ἡμῖν ἐρεῖ, ἀλλ' ἀπὸ τῶν ἀβύσσων τῶν πνευματικῶν, ἅπερ ἂν εἴπῃ, ἀπὸ τῶν ἀποῤῥήτων ἐκείνων, & μηδὲ ἄγγελοι πρὶν ἢ γενέσθαι 1 ᾔδεισαν· Μεθ' ἡμῶν γὰρ δὴ καὶ οὗτοι διὰ τῆς Ἰωάννου φωνῆς, καὶ δι' ἡμῶν ἔμαθον ἅπερ ἔγνωμεν. Καὶ τοῦτο ἐδήλωσεν ἀπό στολος ἕτερος, εἰπών· Ἵνα γνωρισθῇ νῦν ταῖς ἀρχαῖς καὶ ταῖς ἐξουσίαις διὰ τῆς Ἐκκλησίας ή πολυποίκι λος σοφία τοῦ Θεοῦ. Εἰ τοίνυν καὶ ἀρχαὶ καὶ ἐξουσίας καὶ τὰ Χερουβὶμ καὶ τὰ Σεραφὶμ διὰ τῆς Ἐκκλησίας ἔμαθον ταῦτα, εὔδηλον ὅτι καὶ αὗται μετὰ πολλῆς τῆς σφοδρότητος περὶ ταύτην ἐσπούδασαν τὴν ἀκρόασιν. Καὶ γὰρ καὶ τούτῳ τετιμήμεθα οὐ μικρῶς, τῷ μεθ᾿ ἡμῶν τοὺς ἀγγέλους μαθεῖν ἅπερ ηγνόουν· τὸ δὲ καὶ δι' ἡμῶν, οὔπω τέως φημί. Πολλὴν οὖν παρέχωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν σιγὴν μετὰ τῆς εὐκοσμίας, μὴ σήμερον μόνον, μηδὲ κατὰ τὴν ἡμέραν ἐν ᾗ ἀκούομεν, ἀλλὰ διὰ παντὸς τοῦ βίου ἐπειδὴ καὶ διὰ παντὸς ἀκούειν αὐτοῦ καλόν. Εἰ γὰρ τὰ ἐν βασιλείοις γινόμενα ποθοῦμεν εἰδέναι· οἷον, τί εἶπε, τί πεποίηκε, τί βουλεύεται περὶ τῶν ἀρχομένων ὁ βασι λεύων, καίτοι γε πολλάκις οὐδὲν πρὸς ἡμᾶς ὄντα· πολλῷ μᾶλλον ἅπερ ὁ Θεὸς εἶπε ποθεινὸν ἀκοῦσαι, καὶ μάλιστα ὅταν ἡμῖν ἅπαντα διαφέρῃ κ. Ταῦτα δὲ ἅπαντα μετὰ ἀκριβείας ἡμῖν οὗτος ἐρεῖ, φίλος αὐτοῦ τοῦ βασιλεύοντος ὤν· μᾶλλον δὲ καὶ αὐτὸν ἔχων ἐν ἑαυτῷ λαλοῦντα, καὶ παρ' αὐτοῦ πάντα ἀκούων, ἃ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκεῖνος· Ὑμᾶς γὰρ εἴρηκα φίλους, φησίν, ὅτι πάντα, ἃ ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρός μου, ἐγνώρισα ὑμῖν. Ὥσπερ οὖν εἴ τινα ἄνωθεν ἐκ τῆς κορυφῆς τοῦ οὐρανοῦ [4] διακύψαντα ἀθρόον είδομεν, καὶ ἐπαγγελλόμενον τὰ ἐκεῖ μετὰ ἀκρι βείας ἐρεῖν, πάντες ἂν ἐπεδράμομεν· οὕτω καὶ νῦν δια- τεθῶμεν '. Ἐκεῖθεν γὰρ ἡμῖν ὁ ἀνὴρ οὗτος διαλέγεται. Οὐ γάρ ἐστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου, καθώς φησι καὶ αὐτὸς ὁ Χριστός· Ὑμεῖς οὐκ ἐστὲ ἐκ τοῦ κόσμου & Alii ἀπό. Ibidem post ἐπιδείξασθαι hæc, καὶ ἀκροατὰς εἰ- ναι, οἷους εἶναι χρή, desunt in Sav. et in quibusdam miss. Paulo post mss. plurimi τὰ μικρὰ περὶ πλακοῦντας, omissis in- terpositis. Paulo post quidam έπτόηται, non male. b Sic quidam mss. melius. Editi αὐτός. i Mor. πρὶν ἢ τοῦτον γενέσθαι. j Quidam δι' ἡμᾶς. Ibid. post ούπω τέως φημί Mor. et qui- dam alii addunt τίνων ἢ ποίων ὄντων ἡμῶν, quæ desunt in sa vil. et in caeteris mss. κ [πως ἅπαντα ἡμῖν διαφέρειν μάθωμεν. 1 Sic Sur. cl mss. Mor. διαθῶμεν

25 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. μηδὲν αὐτοὺς τῶν γινομένων παραδραμείν. Καὶ μουσικὸς δὲ εἴ τις θαυμαστὸς ἐπιδημήσειε, πάλιν ὁμοίως οἱ αὐτοὶ α δὴ οὗτοι πληροῦσι τὸ θέατρον, καὶ πάντα ἀφέντες τὰ ἐν χερσὶν, ἀναγκαῖα πολλάκις ὄντα καὶ κατεπείγοντα, ἀνα- βάντες κάθηνται, μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς ὁ τῶν ᾠδῶν καὶ τῶν κρουμάτων ἀκούοντες. καὶ τὴν ἀμφοτέρων βα- πανίζοντες συμφωνίαν. Καὶ ταῦτα μὲν οἱ πολλοί. Οἱ δὲ ῥητορικῶν ἔμπειροι λόγων, καὶ αὐτοὶ πάλιν ἐπὶ τῶν σοφιστῶν τὸ αὐτὸ τοῦτο πράττουσιν. Ἔστι γὰρ καὶ [2] τούτοις θέατρα, καὶ ἀκροαταί, καὶ κρότοις, καὶ ψόφος, καὶ βάσανος τῶν λεγομένων ἐσχάτη. Εἰ δὲ ῥητορικῶν αὐλητικῶν τε καὶ ἀθλητικῶν ἀνδρῶν, τῶν μὲν θεαταί, τῶν δὲ ὁμοῦ θεωρηταὶ καὶ ἀκροαταὶ μετὰ τοσαύτης κάθηνται τῆς προθυμίας· πόσην ἡμῖν καὶ σπουδὴν καὶ προθυμίαν ἂν εἴητε δίκαιοι παρασχεῖν, οὐκ αὐλητικοῦ τινος, οὐδὲ σοφιστικοῦ νῦν εἰς ἀγῶνα καθιέντος, ἀλλ' ἀνδρὸς ἀπὸ τῶν οὐρανῶν φθεγγομένου, καὶ ο βροντῆς λαμπροτέραν ἀφιέντος φωνήν; Πᾶσαν γὰρ τὴν οἰκου μένην ἐπέσχε, καὶ κατέλαβε, καὶ ἐνέπλησε τῇ βοῇ, οὐ τῷ μέγα ἀνακραγεῖν, ἀλλὰ τῷ μετὰ τῆς θείας χάριτος κινῆσαι τὴν γλῶτταν. Καὶ τὸ δὴ θαυμαστόν, ὅτι οὕτω μεγάλη ούσα ή βοή, οὐκ ἔστι τραχεί τις, οὐδὲ ἀηδής, ἀλλὰ πάσης μουσικῆς ἁρμονίας ἡδίων καὶ ποθεινοτέρα, καὶ θέλξαι ἐπισταμένη πλέον· καὶ πρὸς τούτοις ἅπασιν ἁγιωτάτη καὶ φρικωδεστάτη, καὶ τοσούτων γέμουσα ἀποῤῥήτων, καὶ τοσαῦτα κομίζουσα ἀγαθὰ, & τοὺς μετὰ ἀκριβείας καὶ προθυμίας λαβόντας καὶ διαφυλάττοντας, οὐκ ἔνι λοιπὸν ἀνθρώπους εἶναι, οὐδὲ ἐπὶ τῆς γῆς μένειν, ἀλλ' ἀνωτέρω πάντων ἑστάναι τῶν βιωτικῶν, καὶ πρὸς τὴν ἀγγελικὴν μεθαρμοσαμένους λῆξιν, καθάπερ τὸν οὐρανὸν, οὕτω τὴν γῆν οἰκεῖν. Ο γὰρ τῆς βροντῆς υἱὸς, ὁ ἀγαπητὸς τοῦ Χριστοῦ, ὁ στῦλος τῶν κατὰ τὴν οἶκου- μένην Ἐκκλησιῶν, ὁ τὰς κλεῖς ἔχων τοῦ οὐρανοῦ, ὁ τὸ ποτήριον τοῦ Χριστοῦ πῶν, καὶ τὸ βάπτισμα βαπτισθεὶς, ὁ κατακλιθεὶς ἐπὶ τὸ στῆθος τὸ Δεσποτικὸν μετὰ παρ- ῥησίας πολλῆς, οὗτος ἡμῖν εἰσέρχεται νῦν· οὐ δράμα ὑποκρινόμενος, οὐδὲ προσωπείῳ κρύπτων τὴν κεφαλὴν ( οὐ γὰρ τοιαῦτα ἐρεῖ), οὐδὲ ἐπ' ὀκρίβαντος ἀναβαίνων, οὐδὲ ὀρχήστραν τῷ ποδὶ κατακρούων, οὐδὲ ἐσθῆτι κεκο σμημένος χρυσῇ · ἀλλ᾽ εἰσέρχεται στολὴν ἔχων ἀμήχανον ἔχουσαν κάλλος. Τὸν γὰρ Χριστὸν ἐνδεδυμένος ἡμῖν φα- νεῖται, τοὺς πόδας ὑποδεδεμένος τοὺς ὡραίους ἐν ἔποι- μασίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς εἰρήνης, τὴν ζώνην οὐ περὶ τὸ στῆθος ἔχων, ἀλλὰ περὶ τὴν ὀσφύν· οὐκ ἀπὸ δέρματος φοινικοῦ, οὐδὲ ἄνωθεν ἠλειμμένην χρυσῷ ι', ἀλλ' ἀπὸ τῆς ἀληθείας ἐξυφασμένην καὶ συγκειμένην αὐτῆς. Οὗτος ἡμῖν φανεῖται νῦν, οὐχ ὑπόκρισιν ἔχων· οὐδὲ γὰρ ὑπό κρισι; παρ' αὐτῷ, οὐδὲ πλάσμα καὶ μῦθος· ἀλλὰ γυμνή τῇ κεφαλῇ γυμνὴν ἀπαγγέλλει τὴν ἀλήθειαν· οὐχ ἕτερος μὲν ὧν, ἕτερα δὲ περὶ αὐτοῦ τοὺς ἀκούοντας πείθων τῷ σχήματι, τῷ βλέμματι, τῇ φωνῇ· οὐκ ὀργάνων 8 πρὸς τὴν ἀπαγγελίαν δεόμενος, οἷον κιθάρας ή λύρας, ή τινος τῶν τοιούτων ἑτέρου· ἀλλὰ πάντα τῇ γλώττῃ ἐργάζεται, παντὸς μὲν κιθαριστοῦ, πάσης δὲ μουσικῆς ἡδίω καὶ χρησιμωτέραν φωνὴν ἀφιείς. Εστι δὲ αὐτῷ προσκήνιον μὲν, ὁ οὐρανὸς ἅπας· θέατρον δὲ, ἡ οἰκουμένη· θεαταί • Sic Sav. et mss. pene omnes. Morel. ὁμοίως αυτοί. Paulo post πολλάκις deest in auo. b Cod. 706 addit xxí. • Quidam mss. κρότος. d Sic mss et Sav. Mor. καὶ σπουδήν om. • Mss. plurimi φθεγγομένου καὶ βοῶντος, καί. Ibidem unus habet καὶ φωνῆς λαμπροτέραν. f Sic Savil. et omnes pene mss. Mor. πρεπωδεστάτη. • Sic Sav., qui conjicit εἰλημένην χρυσῷ. • Quidam οὐκ ὀργάνου, alii οὐκ ὀργάνω. 26 δὲ καὶ ἀκροαται, πάντες ἄγγελοι, καὶ ἀνθρώπων ὅσοι περ ἄγγελοι τυγχάνουσιν ὄντες, ἢ καὶ γενέσθαι ἐπιθυμοῦσιν. Οὗτοι γὰρ μόνοι [5] ταύτης ἀκριβῶς ἐπακοῦσαι δύναιντ' ἂν τῆς ἁρμονίας, καὶ ἐπὶ ἡ τῶν ἔργων αὐτὴν ἐπιδείξα- σθαι, καὶ ἀκροατὰς εἶναι, οίους εἶναι χρή. Ως οι γε ἄλλοι πάντες, καθάπερ τὰ παιδία τὰ μικρὰ, ἀκούουσι μὲν, οὐκ ἴσασι δὲ ἅπερ ἀκούουσιν, ἀλλὰ περὶ πλακοῦντας ἑπτόηνται καὶ ἀθύρματα παιδικά· οὕτω δὴ καὶ οὗτοι γελώντες, τρυφῶντες, καὶ πλούτῳ, καὶ δυναστείᾳ, καὶ τῇ γαστρὶ ζῶντες, ἀκούουσι μὲν ἔσθ' ὅτε τῶν εἰρη μένων, μέγα δὲ οὐδὲν οὐδὲ ὑψηλὸν ἐπὶ τῶν ἔργων εν δείκνυνται, τῷ καθάπαξ τῇ πλινθείᾳ καὶ τῷ πηλῷ προσηλοῦν ἑαυτούς. Τούτῳ τῷ ἀποστόλῳ αἱ ἄνωθεν δυ νάμεις παρεστήκασιν, ἐκπληττόμεναι τὸ κάλλος αὐτοῦ τῆς ψυχῆς καὶ τὴν σύνεσιν, καὶ τὴν ὥραν τῆς ἀρετῆς, δι' ἧς καὶ αὐτὸν δ᾽ ἐπεσπάσατο τὸν Χριστὸν, καὶ τὴν πνευματικήν εἴληφε χάριν. Καθάπερ γάρ τινα λύραν εὐάρμοστον καὶ λιθοκόλλητον χρυσοῦς ἔχουσαν φθόγγους, οὕτω τὴν αὑτοῦ παρασκευάσας ψυχήν, ἔδωκε δι' αὐτῆς μέγα τι καὶ ὑψηλὸν ἐνηχῆσαι τῷ Πνεύματι. β'. Ὡς οὖν οὐκέτι τοῦ ἁλιέως, οὐδὲ τοῦ υἱοῦ Ζεβεδαίου, ἀλλὰ τοῦ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ εἰδότος, τοῦ Πνεύματος λέγω, ταύτην ἀνακρουομένου τὴν λύραν, οὕτως ἀκούωμεν. Ού- δὲν γὰρ ἀνθρώπινον ἡμῖν ἐρεῖ, ἀλλ' ἀπὸ τῶν ἀβύσσων τῶν πνευματικῶν, ἅπερ ἂν εἴπῃ, ἀπὸ τῶν ἀποῤῥήτων ἐκείνων, & μηδὲ ἄγγελοι πρὶν ἢ γενέσθαι 1 ᾔδεισαν· Μεθ' ἡμῶν γὰρ δὴ καὶ οὗτοι διὰ τῆς Ἰωάννου φωνῆς, καὶ δι' ἡμῶν ἔμαθον ἅπερ ἔγνωμεν. Καὶ τοῦτο ἐδήλωσεν ἀπό στολος ἕτερος, εἰπών· Ἵνα γνωρισθῇ νῦν ταῖς ἀρχαῖς καὶ ταῖς ἐξουσίαις διὰ τῆς Ἐκκλησίας ή πολυποίκι λος σοφία τοῦ Θεοῦ. Εἰ τοίνυν καὶ ἀρχαὶ καὶ ἐξουσίας καὶ τὰ Χερουβὶμ καὶ τὰ Σεραφὶμ διὰ τῆς Ἐκκλησίας ἔμαθον ταῦτα, εὔδηλον ὅτι καὶ αὗται μετὰ πολλῆς τῆς σφοδρότητος περὶ ταύτην ἐσπούδασαν τὴν ἀκρόασιν. Καὶ γὰρ καὶ τούτῳ τετιμήμεθα οὐ μικρῶς, τῷ μεθ᾿ ἡμῶν τοὺς ἀγγέλους μαθεῖν ἅπερ ηγνόουν· τὸ δὲ καὶ δι' ἡμῶν, οὔπω τέως φημί. Πολλὴν οὖν παρέχωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν σιγὴν μετὰ τῆς εὐκοσμίας, μὴ σήμερον μόνον, μηδὲ κατὰ τὴν ἡμέραν ἐν ᾗ ἀκούομεν, ἀλλὰ διὰ παντὸς τοῦ βίου ἐπειδὴ καὶ διὰ παντὸς ἀκούειν αὐτοῦ καλόν. Εἰ γὰρ τὰ ἐν βασιλείοις γινόμενα ποθοῦμεν εἰδέναι· οἷον, τί εἶπε, τί πεποίηκε, τί βουλεύεται περὶ τῶν ἀρχομένων ὁ βασι λεύων, καίτοι γε πολλάκις οὐδὲν πρὸς ἡμᾶς ὄντα· πολλῷ μᾶλλον ἅπερ ὁ Θεὸς εἶπε ποθεινὸν ἀκοῦσαι, καὶ μάλιστα ὅταν ἡμῖν ἅπαντα διαφέρῃ κ. Ταῦτα δὲ ἅπαντα μετὰ ἀκριβείας ἡμῖν οὗτος ἐρεῖ, φίλος αὐτοῦ τοῦ βασιλεύοντος ὤν· μᾶλλον δὲ καὶ αὐτὸν ἔχων ἐν ἑαυτῷ λαλοῦντα, καὶ παρ' αὐτοῦ πάντα ἀκούων, ἃ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκεῖνος· Ὑμᾶς γὰρ εἴρηκα φίλους, φησίν, ὅτι πάντα, ἃ ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρός μου, ἐγνώρισα ὑμῖν. Ὥσπερ οὖν εἴ τινα ἄνωθεν ἐκ τῆς κορυφῆς τοῦ οὐρανοῦ [4] διακύψαντα ἀθρόον είδομεν, καὶ ἐπαγγελλόμενον τὰ ἐκεῖ μετὰ ἀκρι βείας ἐρεῖν, πάντες ἂν ἐπεδράμομεν· οὕτω καὶ νῦν δια- τεθῶμεν '. Ἐκεῖθεν γὰρ ἡμῖν ὁ ἀνὴρ οὗτος διαλέγεται. Οὐ γάρ ἐστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου, καθώς φησι καὶ αὐτὸς ὁ Χριστός· Ὑμεῖς οὐκ ἐστὲ ἐκ τοῦ κόσμου & Alii ἀπό. Ibidem post ἐπιδείξασθαι hæc, καὶ ἀκροατὰς εἰ- ναι, οἷους εἶναι χρή, desunt in Sav. et in quibusdam miss. Paulo post mss. plurimi τὰ μικρὰ περὶ πλακοῦντας, omissis in- terpositis. Paulo post quidam έπτόηται, non male. b Sic quidam mss. melius. Editi αὐτός. i Mor. πρὶν ἢ τοῦτον γενέσθαι. j Quidam δι' ἡμᾶς. Ibid. post ούπω τέως φημί Mor. et qui- dam alii addunt τίνων ἢ ποίων ὄντων ἡμῶν, quæ desunt in sa vil. et in caeteris mss. κ [πως ἅπαντα ἡμῖν διαφέρειν μάθωμεν. 1 Sic Sur. cl mss. Mor. διαθῶμεν

87 IN JOANNEM HOMIL. I. 28 τούτου· καὶ τὸν Παράκλητον ἔχει φθεγγόμενον ἐν ἑαυτῷ τὸν πανταχοῦ παρόντα, τὸν οὕτως ἀκριβῶς εἰδότα τὰ τοῦ Θεοῦ, ὡς τὰ ἑαυτῆς οἶδεν ἡ τῶν ἀνθρώπων ψυχή· τὸ Πνεῦμα τῆς ἁγιωσύνης, τὸ Πνεῦμα τὸ εὐθὲς, τὸ ἡγεμονικόν, τὸ χειραγωγοῦν εἰς τοὺς οὐρανούς, τὸ ποιοῦν ὀφθαλμοὺς ἑτέρους, τὸ παρασκευάζον τὰ μέλλοντα ὡς τὰ παρόντα ὁρᾷν, τὸ καὶ μετὰ σαρκὸς τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς κατοπτεύειν παρέχον. Πολλὴν τοίνυν παρέχωμεν τὴν ἡσυχίαν διὰ παντὸς αὐτῷ τοῦ βίου· μηδεὶς νωθὴς, μηδεὶς ὑπνηλὸς, μηδεὶς ῥυπώδης ἐνταῦθα εἰσιὼν μενέτω· ἀλλὰ μεταστήσωμεν ἑαυτοὺς πρὸς τὸν οὐρανόν· ἐκεῖ γὰρ ταῦτα φθέγγεται τοῖς ἐκεῖ πολιτευομένοις. Κἂν μείνωμεν ἐπὶ τῆς γῆς, οὐδὲν κερδανοῦμεν ἐντεῦθεν μέγα. Οὐδὲν γὰρ πρὸς τοὺς οὐ βουλομένους ἀπαλλαγῆναι τοῦ χοιρώδους βίου τὰ Ἰωάννου, ὥσπερ οὖν οὐδὲ πρὸς ἐκεῖνον τὰ ἐνταῦθα. Ἡ μὲν οὖν βροντὴ καταπλήττει τὰς ἡμετέρας ψυχὰς, ἄσημον ἔχουσα τὴν ἠχήν· ἡ δὲ τούτου φωνὴ θορυβεῖ μὲν οὐδένα τῶν πιστῶν, ἀλλὰ καὶ ἀνίησι θορύβου καὶ ταραχῆς· καταπλήττει δὲ δαίμονας μόνους καὶ τοὺς ἐκείνοις δουλεύοντας. Ἵν’ οὖν ἴδωμεν ὅπως αὐτοὺς καταπλήττῃ, πολλὴν παρέχωμεν τὴν σιγὴν καὶ τὴν ἔξωθεν καὶ τὴν κατὰ διάνοιαν· καὶ ταύτην μάλιστα. Τί γὰρ ὄφελος τοῦ στόματος ἠρεμοῦντος, ὅταν ἡ ψυχὴ θορυβῆται καὶ πολλὴν ἔχῃ τὴν ζάλην; Ἐκείνην ἐγὼ ζητῶ τὴν ἡσυχίαν, τὴν ἀπὸ διανοίας, τὴν ἀπὸ ψυχῆς· ἐπειδὴ καὶ τῆς ἀκοῆς ἐκείνης δέομαι. Μηδεμία τοίνυν ἐνοχλείτω χρημάτων ἐπιθυμία, μηδὲ δόξης ἔρως, μὴ θυμοῦ τυραννὶς, μὴ τῶν ἄλλων παθῶν ὁ λοιπὸς ὄχλος. Οὐ γὰρ ἔστι μὴ καθαρθεῖσαν τὴν ἀκοὴν ἰδεῖν τῶν λεγομένων τὸ ὕψος, ὡς ἰδεῖν χρὴ a, οὐδὲ γνῶναι ὡς δεῖ τῶν μυστηρίων τούτων τὸ φρικτὸν καὶ ἀπόῤῥητον, καὶ τὴν ἄλλην ἅπασαν ἀρετὴν τὴν ἐν τοῖς θείοις τούτοις χρησμοῖς. Εἰ γὰρ μέλος αὐλητικὸν καὶ κιθαρῳδίαν οὐκ ἄν τις μάθοι καλῶς, μὴ πάντη συντείνας τὸν νοῦν, πῶς μυστικῶν φωνῶν καθήμενος ἀκροατὴς ἐπακοῦσαι δυνήσεται βαθύμολπε ψυχή; γ΄. Διὰ τοῦτο καὶ Χριστὸς παρῄνει, λέγων· Μὴ δῶτε τὰ ἅγια τοῖς κυσὶ, μηδὲ ῥίψητε τοὺς μαργαρίτας ἔμπροσθεν τῶν χοίρων. Μαργαρίτας δὲ ταῦτα τὰ ῥήματα ἐκάλεσε, καίτοι πολλῷ τιμιώτερα τούτων ὄντα, ἐπειδὴ ταύτης τῆς ὕλης οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἑτέρα τιμιωτέρα. Διὰ τοῦτο καὶ τὴν ἡδονὴν αὐτῶν μέλιτι πολλάκις παραβάλλειν εἴωθεν, οὐκ ἐπειδὴ τοσοῦτον αὐτῆς τὸ μέτρον μόνον, ἀλλ’ ὅτι τούτου οὐδὲν ἔστιν ἕτερον ἥδιον παρ’ ἡμῖν. Ἐπεὶ ὅτι γε καὶ λίθων φύσιν τιμίων, καὶ παντὸς μέλιτος ἡδονὴν, κατὰ πολλὴν νικᾷ τὴν ὑπερβολὴν, ἄκουσον τοῦ Προφήτου λέγοντος περὶ αὐτῶν, καὶ τὴν ὑπερβολὴν ταύτην δεικνύντος· Ἐπιθυμητὰ γὰρ, φησὶν, ὑπὲρ χρυσίον καὶ λίθον τίμιον πολὺ b, καὶ γλυκύτερα ὑπὲρ μέλι καὶ κηρίον· ἀλλὰ τοῖς ὑγιαίνουσι· διὸ ἐπήγαγε, Καὶ γὰρ ὁ δοῦλός σου φυλάσσει αὐτά. Καὶ [5] ἀλλαχοῦ πάλιν, εἰπὼν αὐτὰ γλυκέα, προσέθηκε, Τῷ λάρυγγί μου. Ὡς γλυκέα γὰρ, φησὶ, τῷ λάρυγγί μου τὰ λόγιά σου. Καὶ τὴν ὑπερβολὴν πάλιν διατρεῖ, λέγων· Ὑπὲρ μέλι καὶ κηρίον τῷ στόματί μου· ἐπειδὴ σφόδρα ὑγίαινε. Μὴ τοίνυν μηδὲ ἡμεῖς νοσοῦντες προσερχώμεθα τούτοις· ἀλλὰ θεραπεύσαντες τὴν ψυχὴν, οὕτω δεχώμεθα τὴν ἑστίασιν. Διὰ γὰρ τοῦτο τοσαῦτα προειπὼν, οὐδέπω καθῆκα εἰς τὰς ῥήσεις ταύτας, ἵνα ἕκαστος πάντα ἀποθέμενος ἀῤῥωστίας τρόπον, ὥσπερ εἰς αὐτὸν εἰσιὼν τὸν οὐρανὸν, οὕτως εἰσίῃ καθαρὸς καὶ θυμοῦ, καὶ φροντίδος, καὶ ἀγωνίας βιωτικῆς, καὶ τῶν ἄλλων c ἀπηλλαγμένος παθῶν. Οὐ γὰρ --- Ἔστιν ἑτέρως κερδᾶναί τι μέγα ἐντεῦθεν, μὴ πρότερον οὕτως ἀνακαθάραντα τὴν ψυχήν. Καὶ μή μοι λεγέτω τις ὅτι βραχὺς ὁ καιρὸς ὁ μεταξὺ τῆς συνάξεως τῆς μελλούσης. Ἔξεστι γὰρ οὐχὶ ἐν πέντε μόνον ἡμέραις, ἀλλὰ καὶ ἐν μιᾷ ῥοπῇ μεταθέσθαι τὸν βίον ἅπαντα. Τί γὰρ, εἰπέ μοι, λῃστοῦ καὶ ἀνδροφόνου χεῖρον; οὐχὶ τὸ ἔσχατον τοῦτο τῆς κακίας εἶδός ἐστιν; Ἀλλ’ ὅμως εἰς τὸ ἄκρον τῆς ἀρετῆς εὐθέως ἔφασε, καὶ εἰς αὐτὸν ἐχώρησε τὸν παράδεισον· οὐχ ἡμερῶν δεηθεὶς, οὐχ ἡμίσους ἡμέρας, ἀλλὰ βραχείας ῥοπῆς. Ὥστε ἔξεστιν ἄφνω μεταθέσθαι, καὶ γενέσθαι χρύσεον ἀντὶ πηλίνου. Ἐπειδὴ γὰρ οὐ φύσει d τὰ τῆς ἀρετῆς καὶ τὰ τῆς κακίας ἐστὶν, εὔκολος ἡ μετάθεσις, πάσης ἀνάγκης ἀπηλλαγμένη. Ἐὰν θέλητε καὶ εἰσακούσητέ μου, φησὶ, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγεσθε. Ὁρᾷς ὅτι βουλήσεως δεῖ μόνης; βουλήσεως, οὐ τῆς κοινῆς μόνον ταύτης, τῆς τῶν πολλῶν, ἀλλὰ τῆς ἐσπουδασμένης. Ἐπεὶ ἅπαντας οἶδα εἰς τὸν οὐρανὸν θέλοντας ἀναπτῆναι νῦν, ἀλλὰ διὰ τῶν ἔργων δεῖ τὴν θέλησιν ἐπιδείξασθαι. Καὶ γὰρ ὁ ἔμπορος θέλει πλουτεῖν, ἀλλ’ οὐ μέχρι τῆς διανοίας τὸ θέλειν ἵστησιν, ἀλλὰ καὶ πλοῖον κατασκευάζεται e, καὶ συνάγει ναύτας, καὶ παρακαλεῖ κυβερνήτην, καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι κατασκευάζει τὸ πλοῖον, καὶ χρυσίον δανείζεται, καὶ περᾷ πέλαγος, καὶ εἰς ξένην ἄπεισι γῆν, καὶ κινδύνους ὑπομένει πολλούς, καὶ τὰ ἄλλα πάντα ἅπερ ἴσασιν οἱ τὴν θάλατταν πλέοντες. Οὕτω καὶ ἡμᾶς δεῖ τὴν βούλησιν ἐπιδείξασθαι. Πλέομεν γὰρ καὶ ἡμεῖς πλοῦν, οὐ τὸν ἀπὸ γῆς εἰς γῆν, ἀλλὰ τὸν ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανόν. Κατασκευάσωμεν οὖν τὸν λογισμὸν τὸν ἡμέτερον πρὸς κυβέρνησιν ἐπιτήδειον τὴν ἄνω φέρουσαν, καὶ ναύτας αὐτῷ πειθηνίους, καὶ πλοῖον στερεὸν, ὥστε μήτε περιστάσει καὶ ἀθυμίᾳ βαπτίζεσθαι βιωτικῇ, μήτε ἀλαζονείας ἐπαίρεσθαι πνεύματι, ἀλλ’ εὔζωνον εἶναι καὶ κοῦφον. Ἂν οὕτω μὲν τὸ πλοῖον, οὕτω δὲ τὸν κυβερνήτην καὶ τοὺς ναύτας παρασκευάσωμεν, ἐξ οὐρίων πλευσόμεθα, καὶ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τὸν ἀληθῆ κυβερνήτην ἐπισπασόμεθα πρὸς ἑαυτούς· ὃς οὐκ ἀφήσει βαπτισθῆναι τὸ σκάφος ἡμῖν, ἀλλὰ κἂν μυρίοι πνεύσωσιν f ἄνεμοι, καὶ τοῖς ἀνέμοις ἐπιτιμήσει, καὶ τῇ θαλάττῃ, καὶ ἀντὶ σάλου πολλὴν ἐργάσεται τὴν γαλήνην. δ΄. [6] Κατασκευάσαντες τοίνυν ἑαυτοὺς οὕτως, τῇ ἐπιούσῃ παραγένεσθε τῇ ἐκκλησίᾳ, εἴ γε περισπούδαστον ὑμῖν τι τῶν χρησίμων ἀκοῦσαι καὶ ἐναποθέσθαι g τὰ λεγόμενα τῇ ψυχῇ. Μηδεὶς ὁδὸς ἔστω, μηδεὶς πέτρα, μηδεὶς ἀκανθῶν πεπληρωμένος. Ποιήσωμεν ἑαυτοὺς νεώματα· οὕτω γὰρ καὶ ἡμεῖς μετὰ προθυμίας τὰ σπέρματα καταβαλοῦμεν, ἐὰν ἴδωμεν τὴν γῆν καθαράν· ἐὰν δὲ λιθώδη καὶ τραχεῖαν, σύγγνωτε μὴ βουλομένοις εἰκῆ πονεῖσθαι· εἰ γὰρ τὸ σπείρειν ἀφέντες, ἀρξόμεθα τὰς ἀκάνθας ἐκκόπτειν, πάλιν ἐσχάτης ἀνοίας σπέρματα καταβαλεῖν εἰς ἀνέργαστον γῆν. Τὸν ταύτης ἀπολαύοντα τῆς ἀκροάσεως, οὐ δεῖ τῆς δαιμονικῆς μετέχειν τραπέζης. Τίς γὰρ κοινωνία δικαιοσύνῃ καὶ ἀνομίᾳ; Ἕστηκας ἀκούων Ἰωάννου, καὶ δι’ ἐκείνου τὰ τοῦ Πνεύματος μανθάνων, καὶ μετὰ ταῦτα ἀπέρχῃ πορνῶν ἀκουσόμενος γυναικῶν, αἰσχρὰ φθεγγομένων, αἰσχρότερα ὑποκρινομένων, καὶ μαλακῶν ῥαπιζομένων τε καὶ ῥαπιζόντων ἀλλήλους. Πῶς δυνήσῃ καλῶς καθαρθῆναι, ἐγκαλινδούμενος βορβόρῳ τοσούτῳ; Τί γὰρ δεῖ κατὰ μέρος πᾶσαν καταλέγειν τὴν ἀσχημοσύνην τὴν αὐτόθι; Πάντα γὰρ ἐκεῖ γέλως, a Alii ὡς χρή. b Mss. 706, cum Bibl. et Sav., πολύν. c Alii ὤτων ἁπάντων. d Mss. duo et cod. 706 οὐ φυσικά. Idem paulo post ἐὰν γὰρ θέλητε. e Alii κατασκευάζει. f Quidam πνέωσιν. g Alii ἀποθέσθαι. Paulo post unus codex qui scriptus est anno 1072. ut in nota quadam fieriur, ποιήσωμεν ἑαυτοὺς νεώματα.

87 IN JOANNEM HOMIL. I. 28 τούτου· καὶ τὸν Παράκλητον ἔχει φθεγγόμενον ἐν ἑαυτῷ τὸν πανταχοῦ παρόντα, τὸν οὕτως ἀκριβῶς εἰδότα τὰ τοῦ Θεοῦ, ὡς τὰ ἑαυτῆς οἶδεν ἡ τῶν ἀνθρώπων ψυχή· τὸ Πνεῦμα τῆς ἁγιωσύνης, τὸ Πνεῦμα τὸ εὐθὲς, τὸ ἡγεμονικόν, τὸ χειραγωγοῦν εἰς τοὺς οὐρανούς, τὸ ποιοῦν ὀφθαλμοὺς ἑτέρους, τὸ παρασκευάζον τὰ μέλλοντα ὡς τὰ παρόντα ὁρᾷν, τὸ καὶ μετὰ σαρκὸς τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς κατοπτεύειν παρέχον. Πολλὴν τοίνυν παρέχωμεν τὴν ἡσυχίαν διὰ παντὸς αὐτῷ τοῦ βίου· μηδεὶς νωθὴς, μηδεὶς ὑπνηλὸς, μηδεὶς ῥυπώδης ἐνταῦθα εἰσιὼν μενέτω· ἀλλὰ μεταστήσωμεν ἑαυτοὺς πρὸς τὸν οὐρανόν· ἐκεῖ γὰρ ταῦτα φθέγγεται τοῖς ἐκεῖ πολιτευομένοις. Κἂν μείνωμεν ἐπὶ τῆς γῆς, οὐδὲν κερδανοῦμεν ἐντεῦθεν μέγα. Οὐδὲν γὰρ πρὸς τοὺς οὐ βουλομένους ἀπαλλαγῆναι τοῦ χοιρώδους βίου τὰ Ἰωάννου, ὥσπερ οὖν οὐδὲ πρὸς ἐκεῖνον τὰ ἐνταῦθα. Ἡ μὲν οὖν βροντὴ καταπλήττει τὰς ἡμετέρας ψυχὰς, ἄσημον ἔχουσα τὴν ἠχήν· ἡ δὲ τούτου φωνὴ θορυβεῖ μὲν οὐδένα τῶν πιστῶν, ἀλλὰ καὶ ἀνίησι θορύβου καὶ ταραχῆς· καταπλήττει δὲ δαίμονας μόνους καὶ τοὺς ἐκείνοις δουλεύοντας. Ἵν’ οὖν ἴδωμεν ὅπως αὐτοὺς καταπλήττῃ, πολλὴν παρέχωμεν τὴν σιγὴν καὶ τὴν ἔξωθεν καὶ τὴν κατὰ διάνοιαν· καὶ ταύτην μάλιστα. Τί γὰρ ὄφελος τοῦ στόματος ἠρεμοῦντος, ὅταν ἡ ψυχὴ θορυβῆται καὶ πολλὴν ἔχῃ τὴν ζάλην; Ἐκείνην ἐγὼ ζητῶ τὴν ἡσυχίαν, τὴν ἀπὸ διανοίας, τὴν ἀπὸ ψυχῆς· ἐπειδὴ καὶ τῆς ἀκοῆς ἐκείνης δέομαι. Μηδεμία τοίνυν ἐνοχλείτω χρημάτων ἐπιθυμία, μηδὲ δόξης ἔρως, μὴ θυμοῦ τυραννὶς, μὴ τῶν ἄλλων παθῶν ὁ λοιπὸς ὄχλος. Οὐ γὰρ ἔστι μὴ καθαρθεῖσαν τὴν ἀκοὴν ἰδεῖν τῶν λεγομένων τὸ ὕψος, ὡς ἰδεῖν χρὴ a, οὐδὲ γνῶναι ὡς δεῖ τῶν μυστηρίων τούτων τὸ φρικτὸν καὶ ἀπόῤῥητον, καὶ τὴν ἄλλην ἅπασαν ἀρετὴν τὴν ἐν τοῖς θείοις τούτοις χρησμοῖς. Εἰ γὰρ μέλος αὐλητικὸν καὶ κιθαρῳδίαν οὐκ ἄν τις μάθοι καλῶς, μὴ πάντη συντείνας τὸν νοῦν, πῶς μυστικῶν φωνῶν καθήμενος ἀκροατὴς ἐπακοῦσαι δυνήσεται βαθύμολπε ψυχή; γ΄. Διὰ τοῦτο καὶ Χριστὸς παρῄνει, λέγων· Μὴ δῶτε τὰ ἅγια τοῖς κυσὶ, μηδὲ ῥίψητε τοὺς μαργαρίτας ἔμπροσθεν τῶν χοίρων. Μαργαρίτας δὲ ταῦτα τὰ ῥήματα ἐκάλεσε, καίτοι πολλῷ τιμιώτερα τούτων ὄντα, ἐπειδὴ ταύτης τῆς ὕλης οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἑτέρα τιμιωτέρα. Διὰ τοῦτο καὶ τὴν ἡδονὴν αὐτῶν μέλιτι πολλάκις παραβάλλειν εἴωθεν, οὐκ ἐπειδὴ τοσοῦτον αὐτῆς τὸ μέτρον μόνον, ἀλλ’ ὅτι τούτου οὐδὲν ἔστιν ἕτερον ἥδιον παρ’ ἡμῖν. Ἐπεὶ ὅτι γε καὶ λίθων φύσιν τιμίων, καὶ παντὸς μέλιτος ἡδονὴν, κατὰ πολλὴν νικᾷ τὴν ὑπερβολὴν, ἄκουσον τοῦ Προφήτου λέγοντος περὶ αὐτῶν, καὶ τὴν ὑπερβολὴν ταύτην δεικνύντος· Ἐπιθυμητὰ γὰρ, φησὶν, ὑπὲρ χρυσίον καὶ λίθον τίμιον πολὺ b, καὶ γλυκύτερα ὑπὲρ μέλι καὶ κηρίον· ἀλλὰ τοῖς ὑγιαίνουσι· διὸ ἐπήγαγε, Καὶ γὰρ ὁ δοῦλός σου φυλάσσει αὐτά. Καὶ [5] ἀλλαχοῦ πάλιν, εἰπὼν αὐτὰ γλυκέα, προσέθηκε, Τῷ λάρυγγί μου. Ὡς γλυκέα γὰρ, φησὶ, τῷ λάρυγγί μου τὰ λόγιά σου. Καὶ τὴν ὑπερβολὴν πάλιν διατρεῖ, λέγων· Ὑπὲρ μέλι καὶ κηρίον τῷ στόματί μου· ἐπειδὴ σφόδρα ὑγίαινε. Μὴ τοίνυν μηδὲ ἡμεῖς νοσοῦντες προσερχώμεθα τούτοις· ἀλλὰ θεραπεύσαντες τὴν ψυχὴν, οὕτω δεχώμεθα τὴν ἑστίασιν. Διὰ γὰρ τοῦτο τοσαῦτα προειπὼν, οὐδέπω καθῆκα εἰς τὰς ῥήσεις ταύτας, ἵνα ἕκαστος πάντα ἀποθέμενος ἀῤῥωστίας τρόπον, ὥσπερ εἰς αὐτὸν εἰσιὼν τὸν οὐρανὸν, οὕτως εἰσίῃ καθαρὸς καὶ θυμοῦ, καὶ φροντίδος, καὶ ἀγωνίας βιωτικῆς, καὶ τῶν ἄλλων c ἀπηλλαγμένος παθῶν. Οὐ γὰρ --- Ἔστιν ἑτέρως κερδᾶναί τι μέγα ἐντεῦθεν, μὴ πρότερον οὕτως ἀνακαθάραντα τὴν ψυχήν. Καὶ μή μοι λεγέτω τις ὅτι βραχὺς ὁ καιρὸς ὁ μεταξὺ τῆς συνάξεως τῆς μελλούσης. Ἔξεστι γὰρ οὐχὶ ἐν πέντε μόνον ἡμέραις, ἀλλὰ καὶ ἐν μιᾷ ῥοπῇ μεταθέσθαι τὸν βίον ἅπαντα. Τί γὰρ, εἰπέ μοι, λῃστοῦ καὶ ἀνδροφόνου χεῖρον; οὐχὶ τὸ ἔσχατον τοῦτο τῆς κακίας εἶδός ἐστιν; Ἀλλ’ ὅμως εἰς τὸ ἄκρον τῆς ἀρετῆς εὐθέως ἔφασε, καὶ εἰς αὐτὸν ἐχώρησε τὸν παράδεισον· οὐχ ἡμερῶν δεηθεὶς, οὐχ ἡμίσους ἡμέρας, ἀλλὰ βραχείας ῥοπῆς. Ὥστε ἔξεστιν ἄφνω μεταθέσθαι, καὶ γενέσθαι χρύσεον ἀντὶ πηλίνου. Ἐπειδὴ γὰρ οὐ φύσει d τὰ τῆς ἀρετῆς καὶ τὰ τῆς κακίας ἐστὶν, εὔκολος ἡ μετάθεσις, πάσης ἀνάγκης ἀπηλλαγμένη. Ἐὰν θέλητε καὶ εἰσακούσητέ μου, φησὶ, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγεσθε. Ὁρᾷς ὅτι βουλήσεως δεῖ μόνης; βουλήσεως, οὐ τῆς κοινῆς μόνον ταύτης, τῆς τῶν πολλῶν, ἀλλὰ τῆς ἐσπουδασμένης. Ἐπεὶ ἅπαντας οἶδα εἰς τὸν οὐρανὸν θέλοντας ἀναπτῆναι νῦν, ἀλλὰ διὰ τῶν ἔργων δεῖ τὴν θέλησιν ἐπιδείξασθαι. Καὶ γὰρ ὁ ἔμπορος θέλει πλουτεῖν, ἀλλ’ οὐ μέχρι τῆς διανοίας τὸ θέλειν ἵστησιν, ἀλλὰ καὶ πλοῖον κατασκευάζεται e, καὶ συνάγει ναύτας, καὶ παρακαλεῖ κυβερνήτην, καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι κατασκευάζει τὸ πλοῖον, καὶ χρυσίον δανείζεται, καὶ περᾷ πέλαγος, καὶ εἰς ξένην ἄπεισι γῆν, καὶ κινδύνους ὑπομένει πολλούς, καὶ τὰ ἄλλα πάντα ἅπερ ἴσασιν οἱ τὴν θάλατταν πλέοντες. Οὕτω καὶ ἡμᾶς δεῖ τὴν βούλησιν ἐπιδείξασθαι. Πλέομεν γὰρ καὶ ἡμεῖς πλοῦν, οὐ τὸν ἀπὸ γῆς εἰς γῆν, ἀλλὰ τὸν ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανόν. Κατασκευάσωμεν οὖν τὸν λογισμὸν τὸν ἡμέτερον πρὸς κυβέρνησιν ἐπιτήδειον τὴν ἄνω φέρουσαν, καὶ ναύτας αὐτῷ πειθηνίους, καὶ πλοῖον στερεὸν, ὥστε μήτε περιστάσει καὶ ἀθυμίᾳ βαπτίζεσθαι βιωτικῇ, μήτε ἀλαζονείας ἐπαίρεσθαι πνεύματι, ἀλλ’ εὔζωνον εἶναι καὶ κοῦφον. Ἂν οὕτω μὲν τὸ πλοῖον, οὕτω δὲ τὸν κυβερνήτην καὶ τοὺς ναύτας παρασκευάσωμεν, ἐξ οὐρίων πλευσόμεθα, καὶ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τὸν ἀληθῆ κυβερνήτην ἐπισπασόμεθα πρὸς ἑαυτούς· ὃς οὐκ ἀφήσει βαπτισθῆναι τὸ σκάφος ἡμῖν, ἀλλὰ κἂν μυρίοι πνεύσωσιν f ἄνεμοι, καὶ τοῖς ἀνέμοις ἐπιτιμήσει, καὶ τῇ θαλάττῃ, καὶ ἀντὶ σάλου πολλὴν ἐργάσεται τὴν γαλήνην. δ΄. [6] Κατασκευάσαντες τοίνυν ἑαυτοὺς οὕτως, τῇ ἐπιούσῃ παραγένεσθε τῇ ἐκκλησίᾳ, εἴ γε περισπούδαστον ὑμῖν τι τῶν χρησίμων ἀκοῦσαι καὶ ἐναποθέσθαι g τὰ λεγόμενα τῇ ψυχῇ. Μηδεὶς ὁδὸς ἔστω, μηδεὶς πέτρα, μηδεὶς ἀκανθῶν πεπληρωμένος. Ποιήσωμεν ἑαυτοὺς νεώματα· οὕτω γὰρ καὶ ἡμεῖς μετὰ προθυμίας τὰ σπέρματα καταβαλοῦμεν, ἐὰν ἴδωμεν τὴν γῆν καθαράν· ἐὰν δὲ λιθώδη καὶ τραχεῖαν, σύγγνωτε μὴ βουλομένοις εἰκῆ πονεῖσθαι· εἰ γὰρ τὸ σπείρειν ἀφέντες, ἀρξόμεθα τὰς ἀκάνθας ἐκκόπτειν, πάλιν ἐσχάτης ἀνοίας σπέρματα καταβαλεῖν εἰς ἀνέργαστον γῆν. Τὸν ταύτης ἀπολαύοντα τῆς ἀκροάσεως, οὐ δεῖ τῆς δαιμονικῆς μετέχειν τραπέζης. Τίς γὰρ κοινωνία δικαιοσύνῃ καὶ ἀνομίᾳ; Ἕστηκας ἀκούων Ἰωάννου, καὶ δι’ ἐκείνου τὰ τοῦ Πνεύματος μανθάνων, καὶ μετὰ ταῦτα ἀπέρχῃ πορνῶν ἀκουσόμενος γυναικῶν, αἰσχρὰ φθεγγομένων, αἰσχρότερα ὑποκρινομένων, καὶ μαλακῶν ῥαπιζομένων τε καὶ ῥαπιζόντων ἀλλήλους. Πῶς δυνήσῃ καλῶς καθαρθῆναι, ἐγκαλινδούμενος βορβόρῳ τοσούτῳ; Τί γὰρ δεῖ κατὰ μέρος πᾶσαν καταλέγειν τὴν ἀσχημοσύνην τὴν αὐτόθι; Πάντα γὰρ ἐκεῖ γέλως, a Alii ὡς χρή. b Mss. 706, cum Bibl. et Sav., πολύν. c Alii ὤτων ἁπάντων. d Mss. duo et cod. 706 οὐ φυσικά. Idem paulo post ἐὰν γὰρ θέλητε. e Alii κατασκευάζει. f Quidam πνέωσιν. g Alii ἀποθέσθαι. Paulo post unus codex qui scriptus est anno 1072. ut in nota quadam fieriur, ποιήσωμεν ἑαυτοὺς νεώματα.

87 IN JOANNEM HOMIL. I. 28 τούτου· καὶ τὸν Παράκλητον ἔχει φθεγγόμενον ἐν ἑαυτῷ τὸν πανταχοῦ παρόντα, τὸν οὕτως ἀκριβῶς εἰδότα τὰ τοῦ Θεοῦ, ὡς τὰ ἑαυτῆς οἶδεν ἡ τῶν ἀνθρώπων ψυχή· τὸ Πνεῦμα τῆς ἁγιωσύνης, τὸ Πνεῦμα τὸ εὐθὲς, τὸ ἡγεμονικόν, τὸ χειραγωγοῦν εἰς τοὺς οὐρανούς, τὸ ποιοῦν ὀφθαλμοὺς ἑτέρους, τὸ παρασκευάζον τὰ μέλλοντα ὡς τὰ παρόντα ὁρᾷν, τὸ καὶ μετὰ σαρκὸς τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς κατοπτεύειν παρέχον. Πολλὴν τοίνυν παρέχωμεν τὴν ἡσυχίαν διὰ παντὸς αὐτῷ τοῦ βίου· μηδεὶς νωθὴς, μηδεὶς ὑπνηλὸς, μηδεὶς ῥυπώδης ἐνταῦθα εἰσιὼν μενέτω· ἀλλὰ μεταστήσωμεν ἑαυτοὺς πρὸς τὸν οὐρανόν· ἐκεῖ γὰρ ταῦτα φθέγγεται τοῖς ἐκεῖ πολιτευομένοις. Κἂν μείνωμεν ἐπὶ τῆς γῆς, οὐδὲν κερδανοῦμεν ἐντεῦθεν μέγα. Οὐδὲν γὰρ πρὸς τοὺς οὐ βουλομένους ἀπαλλαγῆναι τοῦ χοιρώδους βίου τὰ Ἰωάννου, ὥσπερ οὖν οὐδὲ πρὸς ἐκεῖνον τὰ ἐνταῦθα. Ἡ μὲν οὖν βροντὴ καταπλήττει τὰς ἡμετέρας ψυχὰς, ἄσημον ἔχουσα τὴν ἠχήν· ἡ δὲ τούτου φωνὴ θορυβεῖ μὲν οὐδένα τῶν πιστῶν, ἀλλὰ καὶ ἀνίησι θορύβου καὶ ταραχῆς· καταπλήττει δὲ δαίμονας μόνους καὶ τοὺς ἐκείνοις δουλεύοντας. Ἵν’ οὖν ἴδωμεν ὅπως αὐτοὺς καταπλήττῃ, πολλὴν παρέχωμεν τὴν σιγὴν καὶ τὴν ἔξωθεν καὶ τὴν κατὰ διάνοιαν· καὶ ταύτην μάλιστα. Τί γὰρ ὄφελος τοῦ στόματος ἠρεμοῦντος, ὅταν ἡ ψυχὴ θορυβῆται καὶ πολλὴν ἔχῃ τὴν ζάλην; Ἐκείνην ἐγὼ ζητῶ τὴν ἡσυχίαν, τὴν ἀπὸ διανοίας, τὴν ἀπὸ ψυχῆς· ἐπειδὴ καὶ τῆς ἀκοῆς ἐκείνης δέομαι. Μηδεμία τοίνυν ἐνοχλείτω χρημάτων ἐπιθυμία, μηδὲ δόξης ἔρως, μὴ θυμοῦ τυραννὶς, μὴ τῶν ἄλλων παθῶν ὁ λοιπὸς ὄχλος. Οὐ γὰρ ἔστι μὴ καθαρθεῖσαν τὴν ἀκοὴν ἰδεῖν τῶν λεγομένων τὸ ὕψος, ὡς ἰδεῖν χρὴ a, οὐδὲ γνῶναι ὡς δεῖ τῶν μυστηρίων τούτων τὸ φρικτὸν καὶ ἀπόῤῥητον, καὶ τὴν ἄλλην ἅπασαν ἀρετὴν τὴν ἐν τοῖς θείοις τούτοις χρησμοῖς. Εἰ γὰρ μέλος αὐλητικὸν καὶ κιθαρῳδίαν οὐκ ἄν τις μάθοι καλῶς, μὴ πάντη συντείνας τὸν νοῦν, πῶς μυστικῶν φωνῶν καθήμενος ἀκροατὴς ἐπακοῦσαι δυνήσεται βαθύμολπε ψυχή; γ΄. Διὰ τοῦτο καὶ Χριστὸς παρῄνει, λέγων· Μὴ δῶτε τὰ ἅγια τοῖς κυσὶ, μηδὲ ῥίψητε τοὺς μαργαρίτας ἔμπροσθεν τῶν χοίρων. Μαργαρίτας δὲ ταῦτα τὰ ῥήματα ἐκάλεσε, καίτοι πολλῷ τιμιώτερα τούτων ὄντα, ἐπειδὴ ταύτης τῆς ὕλης οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἑτέρα τιμιωτέρα. Διὰ τοῦτο καὶ τὴν ἡδονὴν αὐτῶν μέλιτι πολλάκις παραβάλλειν εἴωθεν, οὐκ ἐπειδὴ τοσοῦτον αὐτῆς τὸ μέτρον μόνον, ἀλλ’ ὅτι τούτου οὐδὲν ἔστιν ἕτερον ἥδιον παρ’ ἡμῖν. Ἐπεὶ ὅτι γε καὶ λίθων φύσιν τιμίων, καὶ παντὸς μέλιτος ἡδονὴν, κατὰ πολλὴν νικᾷ τὴν ὑπερβολὴν, ἄκουσον τοῦ Προφήτου λέγοντος περὶ αὐτῶν, καὶ τὴν ὑπερβολὴν ταύτην δεικνύντος· Ἐπιθυμητὰ γὰρ, φησὶν, ὑπὲρ χρυσίον καὶ λίθον τίμιον πολὺ b, καὶ γλυκύτερα ὑπὲρ μέλι καὶ κηρίον· ἀλλὰ τοῖς ὑγιαίνουσι· διὸ ἐπήγαγε, Καὶ γὰρ ὁ δοῦλός σου φυλάσσει αὐτά. Καὶ [5] ἀλλαχοῦ πάλιν, εἰπὼν αὐτὰ γλυκέα, προσέθηκε, Τῷ λάρυγγί μου. Ὡς γλυκέα γὰρ, φησὶ, τῷ λάρυγγί μου τὰ λόγιά σου. Καὶ τὴν ὑπερβολὴν πάλιν διατρεῖ, λέγων· Ὑπὲρ μέλι καὶ κηρίον τῷ στόματί μου· ἐπειδὴ σφόδρα ὑγίαινε. Μὴ τοίνυν μηδὲ ἡμεῖς νοσοῦντες προσερχώμεθα τούτοις· ἀλλὰ θεραπεύσαντες τὴν ψυχὴν, οὕτω δεχώμεθα τὴν ἑστίασιν. Διὰ γὰρ τοῦτο τοσαῦτα προειπὼν, οὐδέπω καθῆκα εἰς τὰς ῥήσεις ταύτας, ἵνα ἕκαστος πάντα ἀποθέμενος ἀῤῥωστίας τρόπον, ὥσπερ εἰς αὐτὸν εἰσιὼν τὸν οὐρανὸν, οὕτως εἰσίῃ καθαρὸς καὶ θυμοῦ, καὶ φροντίδος, καὶ ἀγωνίας βιωτικῆς, καὶ τῶν ἄλλων c ἀπηλλαγμένος παθῶν. Οὐ γὰρ --- Ἔστιν ἑτέρως κερδᾶναί τι μέγα ἐντεῦθεν, μὴ πρότερον οὕτως ἀνακαθάραντα τὴν ψυχήν. Καὶ μή μοι λεγέτω τις ὅτι βραχὺς ὁ καιρὸς ὁ μεταξὺ τῆς συνάξεως τῆς μελλούσης. Ἔξεστι γὰρ οὐχὶ ἐν πέντε μόνον ἡμέραις, ἀλλὰ καὶ ἐν μιᾷ ῥοπῇ μεταθέσθαι τὸν βίον ἅπαντα. Τί γὰρ, εἰπέ μοι, λῃστοῦ καὶ ἀνδροφόνου χεῖρον; οὐχὶ τὸ ἔσχατον τοῦτο τῆς κακίας εἶδός ἐστιν; Ἀλλ’ ὅμως εἰς τὸ ἄκρον τῆς ἀρετῆς εὐθέως ἔφασε, καὶ εἰς αὐτὸν ἐχώρησε τὸν παράδεισον· οὐχ ἡμερῶν δεηθεὶς, οὐχ ἡμίσους ἡμέρας, ἀλλὰ βραχείας ῥοπῆς. Ὥστε ἔξεστιν ἄφνω μεταθέσθαι, καὶ γενέσθαι χρύσεον ἀντὶ πηλίνου. Ἐπειδὴ γὰρ οὐ φύσει d τὰ τῆς ἀρετῆς καὶ τὰ τῆς κακίας ἐστὶν, εὔκολος ἡ μετάθεσις, πάσης ἀνάγκης ἀπηλλαγμένη. Ἐὰν θέλητε καὶ εἰσακούσητέ μου, φησὶ, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγεσθε. Ὁρᾷς ὅτι βουλήσεως δεῖ μόνης; βουλήσεως, οὐ τῆς κοινῆς μόνον ταύτης, τῆς τῶν πολλῶν, ἀλλὰ τῆς ἐσπουδασμένης. Ἐπεὶ ἅπαντας οἶδα εἰς τὸν οὐρανὸν θέλοντας ἀναπτῆναι νῦν, ἀλλὰ διὰ τῶν ἔργων δεῖ τὴν θέλησιν ἐπιδείξασθαι. Καὶ γὰρ ὁ ἔμπορος θέλει πλουτεῖν, ἀλλ’ οὐ μέχρι τῆς διανοίας τὸ θέλειν ἵστησιν, ἀλλὰ καὶ πλοῖον κατασκευάζεται e, καὶ συνάγει ναύτας, καὶ παρακαλεῖ κυβερνήτην, καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι κατασκευάζει τὸ πλοῖον, καὶ χρυσίον δανείζεται, καὶ περᾷ πέλαγος, καὶ εἰς ξένην ἄπεισι γῆν, καὶ κινδύνους ὑπομένει πολλούς, καὶ τὰ ἄλλα πάντα ἅπερ ἴσασιν οἱ τὴν θάλατταν πλέοντες. Οὕτω καὶ ἡμᾶς δεῖ τὴν βούλησιν ἐπιδείξασθαι. Πλέομεν γὰρ καὶ ἡμεῖς πλοῦν, οὐ τὸν ἀπὸ γῆς εἰς γῆν, ἀλλὰ τὸν ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανόν. Κατασκευάσωμεν οὖν τὸν λογισμὸν τὸν ἡμέτερον πρὸς κυβέρνησιν ἐπιτήδειον τὴν ἄνω φέρουσαν, καὶ ναύτας αὐτῷ πειθηνίους, καὶ πλοῖον στερεὸν, ὥστε μήτε περιστάσει καὶ ἀθυμίᾳ βαπτίζεσθαι βιωτικῇ, μήτε ἀλαζονείας ἐπαίρεσθαι πνεύματι, ἀλλ’ εὔζωνον εἶναι καὶ κοῦφον. Ἂν οὕτω μὲν τὸ πλοῖον, οὕτω δὲ τὸν κυβερνήτην καὶ τοὺς ναύτας παρασκευάσωμεν, ἐξ οὐρίων πλευσόμεθα, καὶ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τὸν ἀληθῆ κυβερνήτην ἐπισπασόμεθα πρὸς ἑαυτούς· ὃς οὐκ ἀφήσει βαπτισθῆναι τὸ σκάφος ἡμῖν, ἀλλὰ κἂν μυρίοι πνεύσωσιν f ἄνεμοι, καὶ τοῖς ἀνέμοις ἐπιτιμήσει, καὶ τῇ θαλάττῃ, καὶ ἀντὶ σάλου πολλὴν ἐργάσεται τὴν γαλήνην. δ΄. [6] Κατασκευάσαντες τοίνυν ἑαυτοὺς οὕτως, τῇ ἐπιούσῃ παραγένεσθε τῇ ἐκκλησίᾳ, εἴ γε περισπούδαστον ὑμῖν τι τῶν χρησίμων ἀκοῦσαι καὶ ἐναποθέσθαι g τὰ λεγόμενα τῇ ψυχῇ. Μηδεὶς ὁδὸς ἔστω, μηδεὶς πέτρα, μηδεὶς ἀκανθῶν πεπληρωμένος. Ποιήσωμεν ἑαυτοὺς νεώματα· οὕτω γὰρ καὶ ἡμεῖς μετὰ προθυμίας τὰ σπέρματα καταβαλοῦμεν, ἐὰν ἴδωμεν τὴν γῆν καθαράν· ἐὰν δὲ λιθώδη καὶ τραχεῖαν, σύγγνωτε μὴ βουλομένοις εἰκῆ πονεῖσθαι· εἰ γὰρ τὸ σπείρειν ἀφέντες, ἀρξόμεθα τὰς ἀκάνθας ἐκκόπτειν, πάλιν ἐσχάτης ἀνοίας σπέρματα καταβαλεῖν εἰς ἀνέργαστον γῆν. Τὸν ταύτης ἀπολαύοντα τῆς ἀκροάσεως, οὐ δεῖ τῆς δαιμονικῆς μετέχειν τραπέζης. Τίς γὰρ κοινωνία δικαιοσύνῃ καὶ ἀνομίᾳ; Ἕστηκας ἀκούων Ἰωάννου, καὶ δι’ ἐκείνου τὰ τοῦ Πνεύματος μανθάνων, καὶ μετὰ ταῦτα ἀπέρχῃ πορνῶν ἀκουσόμενος γυναικῶν, αἰσχρὰ φθεγγομένων, αἰσχρότερα ὑποκρινομένων, καὶ μαλακῶν ῥαπιζομένων τε καὶ ῥαπιζόντων ἀλλήλους. Πῶς δυνήσῃ καλῶς καθαρθῆναι, ἐγκαλινδούμενος βορβόρῳ τοσούτῳ; Τί γὰρ δεῖ κατὰ μέρος πᾶσαν καταλέγειν τὴν ἀσχημοσύνην τὴν αὐτόθι; Πάντα γὰρ ἐκεῖ γέλως, a Alii ὡς χρή. b Mss. 706, cum Bibl. et Sav., πολύν. c Alii ὤτων ἁπάντων. d Mss. duo et cod. 706 οὐ φυσικά. Idem paulo post ἐὰν γὰρ θέλητε. e Alii κατασκευάζει. f Quidam πνέωσιν. g Alii ἀποθέσθαι. Paulo post unus codex qui scriptus est anno 1072. ut in nota quadam fieriur, ποιήσωμεν ἑαυτοὺς νεώματα.

20 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI`ARCHIEP. CONSTANIINOP. πάντα αἰσχύνη, πάντα ὄνειδος, καὶ λοιδορία: καὶ σκώμ ματα· πάντα ἔκλυσις, πάντα λύμη. Το προλέγω και παραγγέλλω πᾶσιν ὑμῖν· μηδεὶς τῶν ταύτης ἀπολαυόν- των τῆς τραπέζης, φθειρέτω τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν τοῖς δη λητηρίοις ἐκείνοις θεάμασι. Πομπὴ πάντα ἐστὶ τὰ ἐκεῖ λεγόμενα καὶ πραττόμενα σατανική. Ιστε δὲ οἱ μεμνη μένοι, ποίας ἡμῖν ἔθεσθε συνθήκας· μᾶλλον δὲ ποίας ἔθεσθε τῷ Χριστῷ, ὅτε ὑμᾶς αὐτὸς ἐμυσταγώγει· τί πρὸς αὐτὸν εἴπατε, τί περὶ τῆς πομπῆς τῆς σατανικῆς αὐτῷ διελέχθητε, πῶς μετὰ τοῦ σατανᾶ καὶ τῶν ἀγγέ λων αὐτοῦ, καὶ ταύτῃ τότε ἀπετάττεσθε, καὶ ὑπισχνείς σθε, μηδὲ παρακύψειν ἐκεῖ; Δέος οὖν οὐ μικρόν, μὴ περὶ τὰς τοιαύτας ὑποσχέσεις ἀγνώμων τις γενόμενος, ἀγα οι 30 τοῦ πεμφθεὶς τοῦ Θεοῦ, περί τινων ἀναγκαίων διαλεξό μενος· εἶτα ὑμεῖς ἀφέντες ἀκοῦσαι τί βούλεται καὶ τ! διαπρεσβεύεται πρὸς ἡμᾶς, κάθησθε μίμων ἀκούοντες. Καὶ πόσων οὐκ ἄξια ταῦτα κεραυνῶν, πόσων σκηπτῶν ; Ὥσπερ γὰρ τραπέζης οὐ χρὴ μετέχειν δαιμονίων· οὕτως οὐδὲ ἀκροάσεως δαιμονίων, οὐδὲ μετὰ ῥυπαρᾶς τῆς ἐσθῆ τοῦ εἰς τὴν λαμπράν τράπεζαν παραγενέσθαι τὴν τοσού των γέμουσαν ἀγαθῶν, ἦν αὐτὸς παρεσκεύασεν ὁ Θεός. Τοσαύτη γὰρ αὐτῆς ἡ δύναμις, ὡς καὶ πρὸς τὸν οὐρανὸν αὐτὸν ἀθρόον ἡμᾶς ἐπᾶραι, μόνον ἐὰν σώφρονι διανοία προσέχωμεν. Οὐ γὰρ ἔστι τὸν συνεχῶς τοῖς θείοις ἐπι αδόμενον λόγοις ὁ ἐπὶ τῆς παρούσης μεῖναι ταπεινότη τος· ἀλλὰ ἀνάγκη πτερωθῆναι εὐθέως, καὶ πρὸς αὐτὸν άξιον ἑαυτὸν καταστήσῃ· τῶν μυστηρίων τούτων. Οὐχ ἀναπτῆναι τὸν ἄνω [7] χῶρον, καὶ τοῖς ἀπείροις ἐντυχεῖν ὁρᾶς πῶς ἐν ταῖς βασιλικαῖς αὐλαῖς, οὐχ οἱ προσκεκρου- κότες, ἀλλ' οἱ τετιμημένοι καλούνται μεθέξοντες τῆς γνώμης ἐκείνης, καὶ εἰς τοὺς φίλους τάττονται τους βα- σιλικούς ; Πρεσβευτῆς ἡμῖν ἦλθεν ἐξ οὐρανοῦ, παρ' αὐτ • Aliqui καταστήσαι. Infra τῆς γνώμης ἐκείνης. Recte conjicit Savilius legendum τῆς γνώμης ἐκείνου, nempe regis, sed omnia exemplaria ἐκείνης habent. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. τῶν ἀγαθῶν θησαυροί;· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυ χεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ παναγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 5 Quidam λογίοις, non male. ΟΜΙΛΙΑ Β'. α'. Εἰ μὲν Ἰωάννης ἡμῖν ἔμελλε διαλέξεσθαι, καὶ τὰ αὐτοῦ πρὸς ἡμᾶς ἐρεῖν, ἀναγκαῖον ἦν καὶ γένος αὐτοῦ καὶ πατρίδα εἰπεῖν καὶ ἀνατροφήν. Ἐπειδὴ δὲ οὐχ οὗτος, ἀλλ' ὁ Θεὸς δι' αὐτοῦ πρὸς τὴν τῶν ἀνθρώπων φθέγγεται φύσιν, περιττὸν εἶναί μοι δοκεῖ καὶ παρέλκον ταῦτα ἀναζητεῖν· μᾶλλον δὲ οὐδὲ οὕτω περιττὸν, ἀλλὰ καὶ σφό- δρα ἀναγκαῖον. "Οταν γὰρ μάθης τίς ἦν, καὶ πόθεν, καὶ τίνων, καὶ ποταπός, εἶτα ἀκούσῃς αὐτοῦ τῆς φωνῆς καὶ τῆς φιλοσοφίας ἀπάσης· τότε εἴση καλῶς, ὅτι οὐκ ἐκεῖ μου ταῦτα ἦν, ἀλλὰ τῆς θείας δυνάμεως, τῆς κινούσης αὐτοῦ τὴν ψυχήν. Ποίας οὖν ἦν πατρίδος; Πατρίδος μὲν οὐδεμιᾶς », κώμης δὲ εὐτελοῦς καὶ χώρας φαυλοτέρας, καὶ οὐδὲν φερούσης ἀγαθόν. Τὴν γὰρ Γαλιλαίαν διαβάλ- λουσι μὲν οἱ γραμματεῖς, λέγοντες· Ερώτησον καὶ ἴδε, ὅτι ἐκ τῆς Γαλιλαίας οὐκ ἐγήγερται προφήτης. Διαβάλλει δὲ καὶ ὁ ἀληθῶς Ισραηλίτης, λέγων· Εκ Ναζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι ; Καὶ ταύτης ὢν τῆς γῆς, οὐδὲ ἐπισήμου χωρίου τινὸς ἦν. Αλλ' οὐδὲ ἐκ προσηγορίας γνωρίμου οὗτος ἐκεῖθεν ἦν, πατρὸς δὲ ἁλιέως πένητος· οὕτω πένητος, ὡς καὶ τοὺς παῖδας ἐπὶ τὴν αὐτὴν ἐργασίαν ἀγαγεῖν. Ιστε δὲ ἅπαντες, ὅτι οὐτ δεὶς χειροτέχνης αἱρήσεται τὸν υἱὸν ποιῆσαι τῆς τέχνης τῆς ἑαυτοῦ κληρονόμον, πλὴν εἰ μὴ σφόδρα καταναγκάζοι τενία· καὶ μάλιστα, όταν εὐτελής ή τέχνη ᾖ. 'Αλιέων δὲ οὐδὲν πενέστερον, οὐδὲ εὐτελέστερον, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἀμαθέστε· ρόν τι γένοιτ' ἄν· πλὴν ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτοῖς τούτοις οἱ μὲν μείζους, οἱ δὲ ἐλάττους εἰσίν. Ὁ δὲ ἀπόστολος ἡμῖν οὗτος κάνταῦθα τὴν ἐλάσσω τάξιν ἐπεῖχεν· οὐ γὰρ ἀπὸ τῆς θαλάσσης ἐθήρευεν, ἀλλ' ἐν μικρᾷ τινι λίμνῃ διέτριβε, καὶ περὶ ταύτην αὐτὸν στρεφόμενον μετὰ τοῦ πατρὸς καὶ Ἰακώβου τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, καὶ διερρωγότα ράπτοντας α δίκτυα (8 καὶ αὐτὸ τῆς ἐσχά της πενίας ἦν), οὕτως ἐκάλεσεν ὁ Χριστός. Παιδείας δὲ ἕνεκεν τῆς ἔξωθεν, ἔστι μὲν καὶ ἐκ τούτων μαθεῖν, ὅτι οὐδ᾽ ὁτιοῦν αὐτῷ μετήν. "Αλλως δὲ καὶ ὁ Λουκᾶς μαρ- τυρεί ο γράφων, ὅτι οὐ μόνον ἰδιώτης, ἀλλὰ καὶ ἀγράμ- • Sic Sav. et alii. Mor. διαλέγεσθαι. Lous διαλέξαι. Alius et cod. 706 διαλέξασθαι. b Notal Savilius, post πατρίδος οὐδεμιᾶς subintelligendum τῶν ἐπισήμων. Melius legeretur πόλεως μὲν οὐδεμιᾶς, κώμης δε, ex nulla civilite, sed ex vico. Verum nullus codex sic habet. • Sav. οὗτος ἦν. Hor. οὗτος ἐκεῖθεν ἦν. Alius οὗτος ἐκεῖθεν, omisso iv. Unus et cod. 706 εἰ μὴ οὗτος ἐκεῖθεν πατρός. d Linus et cod. 706 ράπτοντα. • Montf. μαρτυρεῖν. Επι. ματος ἦν· εἰκότως. Ο γὰρ οὕτω πένης, καὶ μήτε εἰς ἀγορὰς ἐμβάλλων, μήτε ἀξιοπίστοις εντυγχάνων ἀνδρά σιν, ἀλλὰ τῇ ἁλείς προσηλωμένος, εἴποτε δέ τινι καὶ συν- εγένετο, καπήλοις ἰχθύων καὶ μαγείροις ὁμιλῶν, τί τῶν θηρίων καὶ ἀλόγων ἔμελλεν [8] ἄμεινον διακεῖσθαι ; πῶς δὲ οὐχὶ αὐτῶν μιμεῖσθαι τῶν ἰχθύων τὴν ἀφωνίαν ; Οὗτος δὴ οὖν ὁ ἁλιεύς, ὁ περὶ λίμνας στρεφόμενος καὶ δίκτυα καὶ ἰχθύς, ὁ ἀπὸ Βηθσαϊδὰ τῆς Γαλιλαίας, ὁ πατρός ἁλιέως πένητος, καὶ πένητος πενίαν ' τὴν ἐσχάτην, ὁ ιδιώτης ιδιωτείαν καὶ ταύτην τὴν ἐσχάτην, ὁ γράμματα μήτε πρότερον μαθών, μήτε ὕστερον μετὰ τὸ συγγενέ- σθαι τῷ Χριστῷ, ἴδωμεν τί φθέγγεται, καὶ περὶ τίνων ἡμῖν διαλέγεται. 'Αρα περὶ τῶν ἐν ἀγροῖς; περὶ τῶν ἐν ποταμοῖς; περὶ συμβολαίων ἰχθύων; ταῦτα γὰρ ἴσως παρὰ ἁλιέως ἀκούσεσθαι προσδοκά τις. ᾿Αλλὰ μὴ δεί σητε· τούτων μὲν γὰρ οὐδὲν ἀκουσόμεθα· τὰ δὲ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ & μηδεὶς μηδέπω ἔμαθε πρὸ τούτου. Οὕτω γὰρ ἡμῖν ὑψηλὰ δόγματα, καὶ πολιτείαν ἀρίστην, καὶ φιλοσοφίαν ήκει κομίζων, ὡς εἰκὸς τὸν ἀπ' αὐτῶν φθεγο γόμενον τῶν τοῦ Πνεύματος θησαυρῶν ὡς ἀπ' αὐτῶν ἄρτι παραγενόμενος τῶν οὐρανῶν· μᾶλλον δὲ οὐδὲ τοὺς ἐκεῖ πάντας εἰκὸς ἦν εἰδέναι, όπερ καὶ ἔφθην εἰπών 1. Ταῦτα οὖν ἁλιέως, εἰπέ μοι; ρήτορος δὲ ὅλως; σοφιστού δὲ ἡ φιλοσόφου; παντὸς ὁ δὲ τοῦ τὴν ἔξωθεν πεπαιδευ μένου σοφίαν ; Οὐδαμῶς. Οὐ γὰρ ἀνθρωπίνης ἁπλῶς ψυχῆς περὶ τῆς ἀκηράτου καὶ μακαρίας εκείνης φύσεως τοιαῦτα φιλοσοφεῖν, περὶ τῶν μετ' ἐκείνην δυνάμεων, περὶ ἀθανασίας καὶ ζωῆς ἀπείρου, περὶ φύσεως σωμάτ των θνητῶν τε καὶ ἀθανάτων ὕστερον ἐσομένων, περὶ κολάσεως, περὶ τοῦ μέλλοντος δικαστηρίου, περὶ τῶν ἐσομένων ἡ εὐθυνῶν, τῶν ἐν ρήμασι, τῶν ἐν πράξεσι, τῶν ἐν λογισμοῖς καὶ διανοίᾳ· καὶ τί μὲν ἄνθρωπος, εἰδέναι ', τί δὲ κόσμος· καὶ τί μὲν ὁ ὄντως ἄνθρωπος, τί δὲ ὁ δοκῶν μὲν εἶναι, οὐκ ἂν δέ· τί κακία, καὶ τί ἀρετή. β'. Τούτων γὰρ ἔνια ἐζήτησαν μὲν οἱ περὶ Πλάτωνα καλ Πυθαγόραν· τῶν γὰρ ἄλλων οὐδὲ ἁπλῶς μνημονευτέον ἡμῖν φιλοσόφων· οὕτω καταγέλαστοι ἐντεῦθεν μεθ' ύπερ- βολῆς γεγόνασιν ἅπαντες. Οἱ δὲ τῶν ἄλλων θαυμασθέντες πλέον παρ' αὐτοῖς, καὶ πιστευθέντες εἶναι κορυφαίοι τῆς ἐπιστήμης ἐκείνης, οὗτοι μάλιστα τῶν ἄλλων εἰσίν· f Mss. non pauci αλιέως, πένης πένητος πενίαν. 6 Πάντως legendum suspicatur Savilius, sed παντός optime babel. Infra περὶ τῶν μετ' ἐκείνην δυνάμεων. Interpres legre videlur μετ' ἐκείνης, sed omnes mss. μετ' εκείνην babcnt. h Sic Sar. et multi mss. Morel. πραττομένων. i Mor. et quidam muss εἰδέναι. Sai et alii εἰπεῖν.

20 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI`ARCHIEP. CONSTANIINOP. πάντα αἰσχύνη, πάντα ὄνειδος, καὶ λοιδορία: καὶ σκώμ ματα· πάντα ἔκλυσις, πάντα λύμη. Το προλέγω και παραγγέλλω πᾶσιν ὑμῖν· μηδεὶς τῶν ταύτης ἀπολαυόν- των τῆς τραπέζης, φθειρέτω τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν τοῖς δη λητηρίοις ἐκείνοις θεάμασι. Πομπὴ πάντα ἐστὶ τὰ ἐκεῖ λεγόμενα καὶ πραττόμενα σατανική. Ιστε δὲ οἱ μεμνη μένοι, ποίας ἡμῖν ἔθεσθε συνθήκας· μᾶλλον δὲ ποίας ἔθεσθε τῷ Χριστῷ, ὅτε ὑμᾶς αὐτὸς ἐμυσταγώγει· τί πρὸς αὐτὸν εἴπατε, τί περὶ τῆς πομπῆς τῆς σατανικῆς αὐτῷ διελέχθητε, πῶς μετὰ τοῦ σατανᾶ καὶ τῶν ἀγγέ λων αὐτοῦ, καὶ ταύτῃ τότε ἀπετάττεσθε, καὶ ὑπισχνείς σθε, μηδὲ παρακύψειν ἐκεῖ; Δέος οὖν οὐ μικρόν, μὴ περὶ τὰς τοιαύτας ὑποσχέσεις ἀγνώμων τις γενόμενος, ἀγα οι 30 τοῦ πεμφθεὶς τοῦ Θεοῦ, περί τινων ἀναγκαίων διαλεξό μενος· εἶτα ὑμεῖς ἀφέντες ἀκοῦσαι τί βούλεται καὶ τ! διαπρεσβεύεται πρὸς ἡμᾶς, κάθησθε μίμων ἀκούοντες. Καὶ πόσων οὐκ ἄξια ταῦτα κεραυνῶν, πόσων σκηπτῶν ; Ὥσπερ γὰρ τραπέζης οὐ χρὴ μετέχειν δαιμονίων· οὕτως οὐδὲ ἀκροάσεως δαιμονίων, οὐδὲ μετὰ ῥυπαρᾶς τῆς ἐσθῆ τοῦ εἰς τὴν λαμπράν τράπεζαν παραγενέσθαι τὴν τοσού των γέμουσαν ἀγαθῶν, ἦν αὐτὸς παρεσκεύασεν ὁ Θεός. Τοσαύτη γὰρ αὐτῆς ἡ δύναμις, ὡς καὶ πρὸς τὸν οὐρανὸν αὐτὸν ἀθρόον ἡμᾶς ἐπᾶραι, μόνον ἐὰν σώφρονι διανοία προσέχωμεν. Οὐ γὰρ ἔστι τὸν συνεχῶς τοῖς θείοις ἐπι αδόμενον λόγοις ὁ ἐπὶ τῆς παρούσης μεῖναι ταπεινότη τος· ἀλλὰ ἀνάγκη πτερωθῆναι εὐθέως, καὶ πρὸς αὐτὸν άξιον ἑαυτὸν καταστήσῃ· τῶν μυστηρίων τούτων. Οὐχ ἀναπτῆναι τὸν ἄνω [7] χῶρον, καὶ τοῖς ἀπείροις ἐντυχεῖν ὁρᾶς πῶς ἐν ταῖς βασιλικαῖς αὐλαῖς, οὐχ οἱ προσκεκρου- κότες, ἀλλ' οἱ τετιμημένοι καλούνται μεθέξοντες τῆς γνώμης ἐκείνης, καὶ εἰς τοὺς φίλους τάττονται τους βα- σιλικούς ; Πρεσβευτῆς ἡμῖν ἦλθεν ἐξ οὐρανοῦ, παρ' αὐτ • Aliqui καταστήσαι. Infra τῆς γνώμης ἐκείνης. Recte conjicit Savilius legendum τῆς γνώμης ἐκείνου, nempe regis, sed omnia exemplaria ἐκείνης habent. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. τῶν ἀγαθῶν θησαυροί;· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυ χεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ παναγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 5 Quidam λογίοις, non male. ΟΜΙΛΙΑ Β'. α'. Εἰ μὲν Ἰωάννης ἡμῖν ἔμελλε διαλέξεσθαι, καὶ τὰ αὐτοῦ πρὸς ἡμᾶς ἐρεῖν, ἀναγκαῖον ἦν καὶ γένος αὐτοῦ καὶ πατρίδα εἰπεῖν καὶ ἀνατροφήν. Ἐπειδὴ δὲ οὐχ οὗτος, ἀλλ' ὁ Θεὸς δι' αὐτοῦ πρὸς τὴν τῶν ἀνθρώπων φθέγγεται φύσιν, περιττὸν εἶναί μοι δοκεῖ καὶ παρέλκον ταῦτα ἀναζητεῖν· μᾶλλον δὲ οὐδὲ οὕτω περιττὸν, ἀλλὰ καὶ σφό- δρα ἀναγκαῖον. "Οταν γὰρ μάθης τίς ἦν, καὶ πόθεν, καὶ τίνων, καὶ ποταπός, εἶτα ἀκούσῃς αὐτοῦ τῆς φωνῆς καὶ τῆς φιλοσοφίας ἀπάσης· τότε εἴση καλῶς, ὅτι οὐκ ἐκεῖ μου ταῦτα ἦν, ἀλλὰ τῆς θείας δυνάμεως, τῆς κινούσης αὐτοῦ τὴν ψυχήν. Ποίας οὖν ἦν πατρίδος; Πατρίδος μὲν οὐδεμιᾶς », κώμης δὲ εὐτελοῦς καὶ χώρας φαυλοτέρας, καὶ οὐδὲν φερούσης ἀγαθόν. Τὴν γὰρ Γαλιλαίαν διαβάλ- λουσι μὲν οἱ γραμματεῖς, λέγοντες· Ερώτησον καὶ ἴδε, ὅτι ἐκ τῆς Γαλιλαίας οὐκ ἐγήγερται προφήτης. Διαβάλλει δὲ καὶ ὁ ἀληθῶς Ισραηλίτης, λέγων· Εκ Ναζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι ; Καὶ ταύτης ὢν τῆς γῆς, οὐδὲ ἐπισήμου χωρίου τινὸς ἦν. Αλλ' οὐδὲ ἐκ προσηγορίας γνωρίμου οὗτος ἐκεῖθεν ἦν, πατρὸς δὲ ἁλιέως πένητος· οὕτω πένητος, ὡς καὶ τοὺς παῖδας ἐπὶ τὴν αὐτὴν ἐργασίαν ἀγαγεῖν. Ιστε δὲ ἅπαντες, ὅτι οὐτ δεὶς χειροτέχνης αἱρήσεται τὸν υἱὸν ποιῆσαι τῆς τέχνης τῆς ἑαυτοῦ κληρονόμον, πλὴν εἰ μὴ σφόδρα καταναγκάζοι τενία· καὶ μάλιστα, όταν εὐτελής ή τέχνη ᾖ. 'Αλιέων δὲ οὐδὲν πενέστερον, οὐδὲ εὐτελέστερον, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἀμαθέστε· ρόν τι γένοιτ' ἄν· πλὴν ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτοῖς τούτοις οἱ μὲν μείζους, οἱ δὲ ἐλάττους εἰσίν. Ὁ δὲ ἀπόστολος ἡμῖν οὗτος κάνταῦθα τὴν ἐλάσσω τάξιν ἐπεῖχεν· οὐ γὰρ ἀπὸ τῆς θαλάσσης ἐθήρευεν, ἀλλ' ἐν μικρᾷ τινι λίμνῃ διέτριβε, καὶ περὶ ταύτην αὐτὸν στρεφόμενον μετὰ τοῦ πατρὸς καὶ Ἰακώβου τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, καὶ διερρωγότα ράπτοντας α δίκτυα (8 καὶ αὐτὸ τῆς ἐσχά της πενίας ἦν), οὕτως ἐκάλεσεν ὁ Χριστός. Παιδείας δὲ ἕνεκεν τῆς ἔξωθεν, ἔστι μὲν καὶ ἐκ τούτων μαθεῖν, ὅτι οὐδ᾽ ὁτιοῦν αὐτῷ μετήν. "Αλλως δὲ καὶ ὁ Λουκᾶς μαρ- τυρεί ο γράφων, ὅτι οὐ μόνον ἰδιώτης, ἀλλὰ καὶ ἀγράμ- • Sic Sav. et alii. Mor. διαλέγεσθαι. Lous διαλέξαι. Alius et cod. 706 διαλέξασθαι. b Notal Savilius, post πατρίδος οὐδεμιᾶς subintelligendum τῶν ἐπισήμων. Melius legeretur πόλεως μὲν οὐδεμιᾶς, κώμης δε, ex nulla civilite, sed ex vico. Verum nullus codex sic habet. • Sav. οὗτος ἦν. Hor. οὗτος ἐκεῖθεν ἦν. Alius οὗτος ἐκεῖθεν, omisso iv. Unus et cod. 706 εἰ μὴ οὗτος ἐκεῖθεν πατρός. d Linus et cod. 706 ράπτοντα. • Montf. μαρτυρεῖν. Επι. ματος ἦν· εἰκότως. Ο γὰρ οὕτω πένης, καὶ μήτε εἰς ἀγορὰς ἐμβάλλων, μήτε ἀξιοπίστοις εντυγχάνων ἀνδρά σιν, ἀλλὰ τῇ ἁλείς προσηλωμένος, εἴποτε δέ τινι καὶ συν- εγένετο, καπήλοις ἰχθύων καὶ μαγείροις ὁμιλῶν, τί τῶν θηρίων καὶ ἀλόγων ἔμελλεν [8] ἄμεινον διακεῖσθαι ; πῶς δὲ οὐχὶ αὐτῶν μιμεῖσθαι τῶν ἰχθύων τὴν ἀφωνίαν ; Οὗτος δὴ οὖν ὁ ἁλιεύς, ὁ περὶ λίμνας στρεφόμενος καὶ δίκτυα καὶ ἰχθύς, ὁ ἀπὸ Βηθσαϊδὰ τῆς Γαλιλαίας, ὁ πατρός ἁλιέως πένητος, καὶ πένητος πενίαν ' τὴν ἐσχάτην, ὁ ιδιώτης ιδιωτείαν καὶ ταύτην τὴν ἐσχάτην, ὁ γράμματα μήτε πρότερον μαθών, μήτε ὕστερον μετὰ τὸ συγγενέ- σθαι τῷ Χριστῷ, ἴδωμεν τί φθέγγεται, καὶ περὶ τίνων ἡμῖν διαλέγεται. 'Αρα περὶ τῶν ἐν ἀγροῖς; περὶ τῶν ἐν ποταμοῖς; περὶ συμβολαίων ἰχθύων; ταῦτα γὰρ ἴσως παρὰ ἁλιέως ἀκούσεσθαι προσδοκά τις. ᾿Αλλὰ μὴ δεί σητε· τούτων μὲν γὰρ οὐδὲν ἀκουσόμεθα· τὰ δὲ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ & μηδεὶς μηδέπω ἔμαθε πρὸ τούτου. Οὕτω γὰρ ἡμῖν ὑψηλὰ δόγματα, καὶ πολιτείαν ἀρίστην, καὶ φιλοσοφίαν ήκει κομίζων, ὡς εἰκὸς τὸν ἀπ' αὐτῶν φθεγο γόμενον τῶν τοῦ Πνεύματος θησαυρῶν ὡς ἀπ' αὐτῶν ἄρτι παραγενόμενος τῶν οὐρανῶν· μᾶλλον δὲ οὐδὲ τοὺς ἐκεῖ πάντας εἰκὸς ἦν εἰδέναι, όπερ καὶ ἔφθην εἰπών 1. Ταῦτα οὖν ἁλιέως, εἰπέ μοι; ρήτορος δὲ ὅλως; σοφιστού δὲ ἡ φιλοσόφου; παντὸς ὁ δὲ τοῦ τὴν ἔξωθεν πεπαιδευ μένου σοφίαν ; Οὐδαμῶς. Οὐ γὰρ ἀνθρωπίνης ἁπλῶς ψυχῆς περὶ τῆς ἀκηράτου καὶ μακαρίας εκείνης φύσεως τοιαῦτα φιλοσοφεῖν, περὶ τῶν μετ' ἐκείνην δυνάμεων, περὶ ἀθανασίας καὶ ζωῆς ἀπείρου, περὶ φύσεως σωμάτ των θνητῶν τε καὶ ἀθανάτων ὕστερον ἐσομένων, περὶ κολάσεως, περὶ τοῦ μέλλοντος δικαστηρίου, περὶ τῶν ἐσομένων ἡ εὐθυνῶν, τῶν ἐν ρήμασι, τῶν ἐν πράξεσι, τῶν ἐν λογισμοῖς καὶ διανοίᾳ· καὶ τί μὲν ἄνθρωπος, εἰδέναι ', τί δὲ κόσμος· καὶ τί μὲν ὁ ὄντως ἄνθρωπος, τί δὲ ὁ δοκῶν μὲν εἶναι, οὐκ ἂν δέ· τί κακία, καὶ τί ἀρετή. β'. Τούτων γὰρ ἔνια ἐζήτησαν μὲν οἱ περὶ Πλάτωνα καλ Πυθαγόραν· τῶν γὰρ ἄλλων οὐδὲ ἁπλῶς μνημονευτέον ἡμῖν φιλοσόφων· οὕτω καταγέλαστοι ἐντεῦθεν μεθ' ύπερ- βολῆς γεγόνασιν ἅπαντες. Οἱ δὲ τῶν ἄλλων θαυμασθέντες πλέον παρ' αὐτοῖς, καὶ πιστευθέντες εἶναι κορυφαίοι τῆς ἐπιστήμης ἐκείνης, οὗτοι μάλιστα τῶν ἄλλων εἰσίν· f Mss. non pauci αλιέως, πένης πένητος πενίαν. 6 Πάντως legendum suspicatur Savilius, sed παντός optime babel. Infra περὶ τῶν μετ' ἐκείνην δυνάμεων. Interpres legre videlur μετ' ἐκείνης, sed omnes mss. μετ' εκείνην babcnt. h Sic Sar. et multi mss. Morel. πραττομένων. i Mor. et quidam muss εἰδέναι. Sai et alii εἰπεῖν.

20 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI`ARCHIEP. CONSTANIINOP. πάντα αἰσχύνη, πάντα ὄνειδος, καὶ λοιδορία: καὶ σκώμ ματα· πάντα ἔκλυσις, πάντα λύμη. Το προλέγω και παραγγέλλω πᾶσιν ὑμῖν· μηδεὶς τῶν ταύτης ἀπολαυόν- των τῆς τραπέζης, φθειρέτω τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν τοῖς δη λητηρίοις ἐκείνοις θεάμασι. Πομπὴ πάντα ἐστὶ τὰ ἐκεῖ λεγόμενα καὶ πραττόμενα σατανική. Ιστε δὲ οἱ μεμνη μένοι, ποίας ἡμῖν ἔθεσθε συνθήκας· μᾶλλον δὲ ποίας ἔθεσθε τῷ Χριστῷ, ὅτε ὑμᾶς αὐτὸς ἐμυσταγώγει· τί πρὸς αὐτὸν εἴπατε, τί περὶ τῆς πομπῆς τῆς σατανικῆς αὐτῷ διελέχθητε, πῶς μετὰ τοῦ σατανᾶ καὶ τῶν ἀγγέ λων αὐτοῦ, καὶ ταύτῃ τότε ἀπετάττεσθε, καὶ ὑπισχνείς σθε, μηδὲ παρακύψειν ἐκεῖ; Δέος οὖν οὐ μικρόν, μὴ περὶ τὰς τοιαύτας ὑποσχέσεις ἀγνώμων τις γενόμενος, ἀγα οι 30 τοῦ πεμφθεὶς τοῦ Θεοῦ, περί τινων ἀναγκαίων διαλεξό μενος· εἶτα ὑμεῖς ἀφέντες ἀκοῦσαι τί βούλεται καὶ τ! διαπρεσβεύεται πρὸς ἡμᾶς, κάθησθε μίμων ἀκούοντες. Καὶ πόσων οὐκ ἄξια ταῦτα κεραυνῶν, πόσων σκηπτῶν ; Ὥσπερ γὰρ τραπέζης οὐ χρὴ μετέχειν δαιμονίων· οὕτως οὐδὲ ἀκροάσεως δαιμονίων, οὐδὲ μετὰ ῥυπαρᾶς τῆς ἐσθῆ τοῦ εἰς τὴν λαμπράν τράπεζαν παραγενέσθαι τὴν τοσού των γέμουσαν ἀγαθῶν, ἦν αὐτὸς παρεσκεύασεν ὁ Θεός. Τοσαύτη γὰρ αὐτῆς ἡ δύναμις, ὡς καὶ πρὸς τὸν οὐρανὸν αὐτὸν ἀθρόον ἡμᾶς ἐπᾶραι, μόνον ἐὰν σώφρονι διανοία προσέχωμεν. Οὐ γὰρ ἔστι τὸν συνεχῶς τοῖς θείοις ἐπι αδόμενον λόγοις ὁ ἐπὶ τῆς παρούσης μεῖναι ταπεινότη τος· ἀλλὰ ἀνάγκη πτερωθῆναι εὐθέως, καὶ πρὸς αὐτὸν άξιον ἑαυτὸν καταστήσῃ· τῶν μυστηρίων τούτων. Οὐχ ἀναπτῆναι τὸν ἄνω [7] χῶρον, καὶ τοῖς ἀπείροις ἐντυχεῖν ὁρᾶς πῶς ἐν ταῖς βασιλικαῖς αὐλαῖς, οὐχ οἱ προσκεκρου- κότες, ἀλλ' οἱ τετιμημένοι καλούνται μεθέξοντες τῆς γνώμης ἐκείνης, καὶ εἰς τοὺς φίλους τάττονται τους βα- σιλικούς ; Πρεσβευτῆς ἡμῖν ἦλθεν ἐξ οὐρανοῦ, παρ' αὐτ • Aliqui καταστήσαι. Infra τῆς γνώμης ἐκείνης. Recte conjicit Savilius legendum τῆς γνώμης ἐκείνου, nempe regis, sed omnia exemplaria ἐκείνης habent. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. τῶν ἀγαθῶν θησαυροί;· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυ χεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ παναγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 5 Quidam λογίοις, non male. ΟΜΙΛΙΑ Β'. α'. Εἰ μὲν Ἰωάννης ἡμῖν ἔμελλε διαλέξεσθαι, καὶ τὰ αὐτοῦ πρὸς ἡμᾶς ἐρεῖν, ἀναγκαῖον ἦν καὶ γένος αὐτοῦ καὶ πατρίδα εἰπεῖν καὶ ἀνατροφήν. Ἐπειδὴ δὲ οὐχ οὗτος, ἀλλ' ὁ Θεὸς δι' αὐτοῦ πρὸς τὴν τῶν ἀνθρώπων φθέγγεται φύσιν, περιττὸν εἶναί μοι δοκεῖ καὶ παρέλκον ταῦτα ἀναζητεῖν· μᾶλλον δὲ οὐδὲ οὕτω περιττὸν, ἀλλὰ καὶ σφό- δρα ἀναγκαῖον. "Οταν γὰρ μάθης τίς ἦν, καὶ πόθεν, καὶ τίνων, καὶ ποταπός, εἶτα ἀκούσῃς αὐτοῦ τῆς φωνῆς καὶ τῆς φιλοσοφίας ἀπάσης· τότε εἴση καλῶς, ὅτι οὐκ ἐκεῖ μου ταῦτα ἦν, ἀλλὰ τῆς θείας δυνάμεως, τῆς κινούσης αὐτοῦ τὴν ψυχήν. Ποίας οὖν ἦν πατρίδος; Πατρίδος μὲν οὐδεμιᾶς », κώμης δὲ εὐτελοῦς καὶ χώρας φαυλοτέρας, καὶ οὐδὲν φερούσης ἀγαθόν. Τὴν γὰρ Γαλιλαίαν διαβάλ- λουσι μὲν οἱ γραμματεῖς, λέγοντες· Ερώτησον καὶ ἴδε, ὅτι ἐκ τῆς Γαλιλαίας οὐκ ἐγήγερται προφήτης. Διαβάλλει δὲ καὶ ὁ ἀληθῶς Ισραηλίτης, λέγων· Εκ Ναζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι ; Καὶ ταύτης ὢν τῆς γῆς, οὐδὲ ἐπισήμου χωρίου τινὸς ἦν. Αλλ' οὐδὲ ἐκ προσηγορίας γνωρίμου οὗτος ἐκεῖθεν ἦν, πατρὸς δὲ ἁλιέως πένητος· οὕτω πένητος, ὡς καὶ τοὺς παῖδας ἐπὶ τὴν αὐτὴν ἐργασίαν ἀγαγεῖν. Ιστε δὲ ἅπαντες, ὅτι οὐτ δεὶς χειροτέχνης αἱρήσεται τὸν υἱὸν ποιῆσαι τῆς τέχνης τῆς ἑαυτοῦ κληρονόμον, πλὴν εἰ μὴ σφόδρα καταναγκάζοι τενία· καὶ μάλιστα, όταν εὐτελής ή τέχνη ᾖ. 'Αλιέων δὲ οὐδὲν πενέστερον, οὐδὲ εὐτελέστερον, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἀμαθέστε· ρόν τι γένοιτ' ἄν· πλὴν ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτοῖς τούτοις οἱ μὲν μείζους, οἱ δὲ ἐλάττους εἰσίν. Ὁ δὲ ἀπόστολος ἡμῖν οὗτος κάνταῦθα τὴν ἐλάσσω τάξιν ἐπεῖχεν· οὐ γὰρ ἀπὸ τῆς θαλάσσης ἐθήρευεν, ἀλλ' ἐν μικρᾷ τινι λίμνῃ διέτριβε, καὶ περὶ ταύτην αὐτὸν στρεφόμενον μετὰ τοῦ πατρὸς καὶ Ἰακώβου τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, καὶ διερρωγότα ράπτοντας α δίκτυα (8 καὶ αὐτὸ τῆς ἐσχά της πενίας ἦν), οὕτως ἐκάλεσεν ὁ Χριστός. Παιδείας δὲ ἕνεκεν τῆς ἔξωθεν, ἔστι μὲν καὶ ἐκ τούτων μαθεῖν, ὅτι οὐδ᾽ ὁτιοῦν αὐτῷ μετήν. "Αλλως δὲ καὶ ὁ Λουκᾶς μαρ- τυρεί ο γράφων, ὅτι οὐ μόνον ἰδιώτης, ἀλλὰ καὶ ἀγράμ- • Sic Sav. et alii. Mor. διαλέγεσθαι. Lous διαλέξαι. Alius et cod. 706 διαλέξασθαι. b Notal Savilius, post πατρίδος οὐδεμιᾶς subintelligendum τῶν ἐπισήμων. Melius legeretur πόλεως μὲν οὐδεμιᾶς, κώμης δε, ex nulla civilite, sed ex vico. Verum nullus codex sic habet. • Sav. οὗτος ἦν. Hor. οὗτος ἐκεῖθεν ἦν. Alius οὗτος ἐκεῖθεν, omisso iv. Unus et cod. 706 εἰ μὴ οὗτος ἐκεῖθεν πατρός. d Linus et cod. 706 ράπτοντα. • Montf. μαρτυρεῖν. Επι. ματος ἦν· εἰκότως. Ο γὰρ οὕτω πένης, καὶ μήτε εἰς ἀγορὰς ἐμβάλλων, μήτε ἀξιοπίστοις εντυγχάνων ἀνδρά σιν, ἀλλὰ τῇ ἁλείς προσηλωμένος, εἴποτε δέ τινι καὶ συν- εγένετο, καπήλοις ἰχθύων καὶ μαγείροις ὁμιλῶν, τί τῶν θηρίων καὶ ἀλόγων ἔμελλεν [8] ἄμεινον διακεῖσθαι ; πῶς δὲ οὐχὶ αὐτῶν μιμεῖσθαι τῶν ἰχθύων τὴν ἀφωνίαν ; Οὗτος δὴ οὖν ὁ ἁλιεύς, ὁ περὶ λίμνας στρεφόμενος καὶ δίκτυα καὶ ἰχθύς, ὁ ἀπὸ Βηθσαϊδὰ τῆς Γαλιλαίας, ὁ πατρός ἁλιέως πένητος, καὶ πένητος πενίαν ' τὴν ἐσχάτην, ὁ ιδιώτης ιδιωτείαν καὶ ταύτην τὴν ἐσχάτην, ὁ γράμματα μήτε πρότερον μαθών, μήτε ὕστερον μετὰ τὸ συγγενέ- σθαι τῷ Χριστῷ, ἴδωμεν τί φθέγγεται, καὶ περὶ τίνων ἡμῖν διαλέγεται. 'Αρα περὶ τῶν ἐν ἀγροῖς; περὶ τῶν ἐν ποταμοῖς; περὶ συμβολαίων ἰχθύων; ταῦτα γὰρ ἴσως παρὰ ἁλιέως ἀκούσεσθαι προσδοκά τις. ᾿Αλλὰ μὴ δεί σητε· τούτων μὲν γὰρ οὐδὲν ἀκουσόμεθα· τὰ δὲ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ & μηδεὶς μηδέπω ἔμαθε πρὸ τούτου. Οὕτω γὰρ ἡμῖν ὑψηλὰ δόγματα, καὶ πολιτείαν ἀρίστην, καὶ φιλοσοφίαν ήκει κομίζων, ὡς εἰκὸς τὸν ἀπ' αὐτῶν φθεγο γόμενον τῶν τοῦ Πνεύματος θησαυρῶν ὡς ἀπ' αὐτῶν ἄρτι παραγενόμενος τῶν οὐρανῶν· μᾶλλον δὲ οὐδὲ τοὺς ἐκεῖ πάντας εἰκὸς ἦν εἰδέναι, όπερ καὶ ἔφθην εἰπών 1. Ταῦτα οὖν ἁλιέως, εἰπέ μοι; ρήτορος δὲ ὅλως; σοφιστού δὲ ἡ φιλοσόφου; παντὸς ὁ δὲ τοῦ τὴν ἔξωθεν πεπαιδευ μένου σοφίαν ; Οὐδαμῶς. Οὐ γὰρ ἀνθρωπίνης ἁπλῶς ψυχῆς περὶ τῆς ἀκηράτου καὶ μακαρίας εκείνης φύσεως τοιαῦτα φιλοσοφεῖν, περὶ τῶν μετ' ἐκείνην δυνάμεων, περὶ ἀθανασίας καὶ ζωῆς ἀπείρου, περὶ φύσεως σωμάτ των θνητῶν τε καὶ ἀθανάτων ὕστερον ἐσομένων, περὶ κολάσεως, περὶ τοῦ μέλλοντος δικαστηρίου, περὶ τῶν ἐσομένων ἡ εὐθυνῶν, τῶν ἐν ρήμασι, τῶν ἐν πράξεσι, τῶν ἐν λογισμοῖς καὶ διανοίᾳ· καὶ τί μὲν ἄνθρωπος, εἰδέναι ', τί δὲ κόσμος· καὶ τί μὲν ὁ ὄντως ἄνθρωπος, τί δὲ ὁ δοκῶν μὲν εἶναι, οὐκ ἂν δέ· τί κακία, καὶ τί ἀρετή. β'. Τούτων γὰρ ἔνια ἐζήτησαν μὲν οἱ περὶ Πλάτωνα καλ Πυθαγόραν· τῶν γὰρ ἄλλων οὐδὲ ἁπλῶς μνημονευτέον ἡμῖν φιλοσόφων· οὕτω καταγέλαστοι ἐντεῦθεν μεθ' ύπερ- βολῆς γεγόνασιν ἅπαντες. Οἱ δὲ τῶν ἄλλων θαυμασθέντες πλέον παρ' αὐτοῖς, καὶ πιστευθέντες εἶναι κορυφαίοι τῆς ἐπιστήμης ἐκείνης, οὗτοι μάλιστα τῶν ἄλλων εἰσίν· f Mss. non pauci αλιέως, πένης πένητος πενίαν. 6 Πάντως legendum suspicatur Savilius, sed παντός optime babel. Infra περὶ τῶν μετ' ἐκείνην δυνάμεων. Interpres legre videlur μετ' ἐκείνης, sed omnes mss. μετ' εκείνην babcnt. h Sic Sar. et multi mss. Morel. πραττομένων. i Mor. et quidam muss εἰδέναι. Sai et alii εἰπεῖν.

20 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI`ARCHIEP. CONSTANIINOP. πάντα αἰσχύνη, πάντα ὄνειδος, καὶ λοιδορία: καὶ σκώμ ματα· πάντα ἔκλυσις, πάντα λύμη. Το προλέγω και παραγγέλλω πᾶσιν ὑμῖν· μηδεὶς τῶν ταύτης ἀπολαυόν- των τῆς τραπέζης, φθειρέτω τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν τοῖς δη λητηρίοις ἐκείνοις θεάμασι. Πομπὴ πάντα ἐστὶ τὰ ἐκεῖ λεγόμενα καὶ πραττόμενα σατανική. Ιστε δὲ οἱ μεμνη μένοι, ποίας ἡμῖν ἔθεσθε συνθήκας· μᾶλλον δὲ ποίας ἔθεσθε τῷ Χριστῷ, ὅτε ὑμᾶς αὐτὸς ἐμυσταγώγει· τί πρὸς αὐτὸν εἴπατε, τί περὶ τῆς πομπῆς τῆς σατανικῆς αὐτῷ διελέχθητε, πῶς μετὰ τοῦ σατανᾶ καὶ τῶν ἀγγέ λων αὐτοῦ, καὶ ταύτῃ τότε ἀπετάττεσθε, καὶ ὑπισχνείς σθε, μηδὲ παρακύψειν ἐκεῖ; Δέος οὖν οὐ μικρόν, μὴ περὶ τὰς τοιαύτας ὑποσχέσεις ἀγνώμων τις γενόμενος, ἀγα οι 30 τοῦ πεμφθεὶς τοῦ Θεοῦ, περί τινων ἀναγκαίων διαλεξό μενος· εἶτα ὑμεῖς ἀφέντες ἀκοῦσαι τί βούλεται καὶ τ! διαπρεσβεύεται πρὸς ἡμᾶς, κάθησθε μίμων ἀκούοντες. Καὶ πόσων οὐκ ἄξια ταῦτα κεραυνῶν, πόσων σκηπτῶν ; Ὥσπερ γὰρ τραπέζης οὐ χρὴ μετέχειν δαιμονίων· οὕτως οὐδὲ ἀκροάσεως δαιμονίων, οὐδὲ μετὰ ῥυπαρᾶς τῆς ἐσθῆ τοῦ εἰς τὴν λαμπράν τράπεζαν παραγενέσθαι τὴν τοσού των γέμουσαν ἀγαθῶν, ἦν αὐτὸς παρεσκεύασεν ὁ Θεός. Τοσαύτη γὰρ αὐτῆς ἡ δύναμις, ὡς καὶ πρὸς τὸν οὐρανὸν αὐτὸν ἀθρόον ἡμᾶς ἐπᾶραι, μόνον ἐὰν σώφρονι διανοία προσέχωμεν. Οὐ γὰρ ἔστι τὸν συνεχῶς τοῖς θείοις ἐπι αδόμενον λόγοις ὁ ἐπὶ τῆς παρούσης μεῖναι ταπεινότη τος· ἀλλὰ ἀνάγκη πτερωθῆναι εὐθέως, καὶ πρὸς αὐτὸν άξιον ἑαυτὸν καταστήσῃ· τῶν μυστηρίων τούτων. Οὐχ ἀναπτῆναι τὸν ἄνω [7] χῶρον, καὶ τοῖς ἀπείροις ἐντυχεῖν ὁρᾶς πῶς ἐν ταῖς βασιλικαῖς αὐλαῖς, οὐχ οἱ προσκεκρου- κότες, ἀλλ' οἱ τετιμημένοι καλούνται μεθέξοντες τῆς γνώμης ἐκείνης, καὶ εἰς τοὺς φίλους τάττονται τους βα- σιλικούς ; Πρεσβευτῆς ἡμῖν ἦλθεν ἐξ οὐρανοῦ, παρ' αὐτ • Aliqui καταστήσαι. Infra τῆς γνώμης ἐκείνης. Recte conjicit Savilius legendum τῆς γνώμης ἐκείνου, nempe regis, sed omnia exemplaria ἐκείνης habent. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. τῶν ἀγαθῶν θησαυροί;· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυ χεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ παναγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 5 Quidam λογίοις, non male. ΟΜΙΛΙΑ Β'. α'. Εἰ μὲν Ἰωάννης ἡμῖν ἔμελλε διαλέξεσθαι, καὶ τὰ αὐτοῦ πρὸς ἡμᾶς ἐρεῖν, ἀναγκαῖον ἦν καὶ γένος αὐτοῦ καὶ πατρίδα εἰπεῖν καὶ ἀνατροφήν. Ἐπειδὴ δὲ οὐχ οὗτος, ἀλλ' ὁ Θεὸς δι' αὐτοῦ πρὸς τὴν τῶν ἀνθρώπων φθέγγεται φύσιν, περιττὸν εἶναί μοι δοκεῖ καὶ παρέλκον ταῦτα ἀναζητεῖν· μᾶλλον δὲ οὐδὲ οὕτω περιττὸν, ἀλλὰ καὶ σφό- δρα ἀναγκαῖον. "Οταν γὰρ μάθης τίς ἦν, καὶ πόθεν, καὶ τίνων, καὶ ποταπός, εἶτα ἀκούσῃς αὐτοῦ τῆς φωνῆς καὶ τῆς φιλοσοφίας ἀπάσης· τότε εἴση καλῶς, ὅτι οὐκ ἐκεῖ μου ταῦτα ἦν, ἀλλὰ τῆς θείας δυνάμεως, τῆς κινούσης αὐτοῦ τὴν ψυχήν. Ποίας οὖν ἦν πατρίδος; Πατρίδος μὲν οὐδεμιᾶς », κώμης δὲ εὐτελοῦς καὶ χώρας φαυλοτέρας, καὶ οὐδὲν φερούσης ἀγαθόν. Τὴν γὰρ Γαλιλαίαν διαβάλ- λουσι μὲν οἱ γραμματεῖς, λέγοντες· Ερώτησον καὶ ἴδε, ὅτι ἐκ τῆς Γαλιλαίας οὐκ ἐγήγερται προφήτης. Διαβάλλει δὲ καὶ ὁ ἀληθῶς Ισραηλίτης, λέγων· Εκ Ναζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι ; Καὶ ταύτης ὢν τῆς γῆς, οὐδὲ ἐπισήμου χωρίου τινὸς ἦν. Αλλ' οὐδὲ ἐκ προσηγορίας γνωρίμου οὗτος ἐκεῖθεν ἦν, πατρὸς δὲ ἁλιέως πένητος· οὕτω πένητος, ὡς καὶ τοὺς παῖδας ἐπὶ τὴν αὐτὴν ἐργασίαν ἀγαγεῖν. Ιστε δὲ ἅπαντες, ὅτι οὐτ δεὶς χειροτέχνης αἱρήσεται τὸν υἱὸν ποιῆσαι τῆς τέχνης τῆς ἑαυτοῦ κληρονόμον, πλὴν εἰ μὴ σφόδρα καταναγκάζοι τενία· καὶ μάλιστα, όταν εὐτελής ή τέχνη ᾖ. 'Αλιέων δὲ οὐδὲν πενέστερον, οὐδὲ εὐτελέστερον, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἀμαθέστε· ρόν τι γένοιτ' ἄν· πλὴν ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτοῖς τούτοις οἱ μὲν μείζους, οἱ δὲ ἐλάττους εἰσίν. Ὁ δὲ ἀπόστολος ἡμῖν οὗτος κάνταῦθα τὴν ἐλάσσω τάξιν ἐπεῖχεν· οὐ γὰρ ἀπὸ τῆς θαλάσσης ἐθήρευεν, ἀλλ' ἐν μικρᾷ τινι λίμνῃ διέτριβε, καὶ περὶ ταύτην αὐτὸν στρεφόμενον μετὰ τοῦ πατρὸς καὶ Ἰακώβου τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, καὶ διερρωγότα ράπτοντας α δίκτυα (8 καὶ αὐτὸ τῆς ἐσχά της πενίας ἦν), οὕτως ἐκάλεσεν ὁ Χριστός. Παιδείας δὲ ἕνεκεν τῆς ἔξωθεν, ἔστι μὲν καὶ ἐκ τούτων μαθεῖν, ὅτι οὐδ᾽ ὁτιοῦν αὐτῷ μετήν. "Αλλως δὲ καὶ ὁ Λουκᾶς μαρ- τυρεί ο γράφων, ὅτι οὐ μόνον ἰδιώτης, ἀλλὰ καὶ ἀγράμ- • Sic Sav. et alii. Mor. διαλέγεσθαι. Lous διαλέξαι. Alius et cod. 706 διαλέξασθαι. b Notal Savilius, post πατρίδος οὐδεμιᾶς subintelligendum τῶν ἐπισήμων. Melius legeretur πόλεως μὲν οὐδεμιᾶς, κώμης δε, ex nulla civilite, sed ex vico. Verum nullus codex sic habet. • Sav. οὗτος ἦν. Hor. οὗτος ἐκεῖθεν ἦν. Alius οὗτος ἐκεῖθεν, omisso iv. Unus et cod. 706 εἰ μὴ οὗτος ἐκεῖθεν πατρός. d Linus et cod. 706 ράπτοντα. • Montf. μαρτυρεῖν. Επι. ματος ἦν· εἰκότως. Ο γὰρ οὕτω πένης, καὶ μήτε εἰς ἀγορὰς ἐμβάλλων, μήτε ἀξιοπίστοις εντυγχάνων ἀνδρά σιν, ἀλλὰ τῇ ἁλείς προσηλωμένος, εἴποτε δέ τινι καὶ συν- εγένετο, καπήλοις ἰχθύων καὶ μαγείροις ὁμιλῶν, τί τῶν θηρίων καὶ ἀλόγων ἔμελλεν [8] ἄμεινον διακεῖσθαι ; πῶς δὲ οὐχὶ αὐτῶν μιμεῖσθαι τῶν ἰχθύων τὴν ἀφωνίαν ; Οὗτος δὴ οὖν ὁ ἁλιεύς, ὁ περὶ λίμνας στρεφόμενος καὶ δίκτυα καὶ ἰχθύς, ὁ ἀπὸ Βηθσαϊδὰ τῆς Γαλιλαίας, ὁ πατρός ἁλιέως πένητος, καὶ πένητος πενίαν ' τὴν ἐσχάτην, ὁ ιδιώτης ιδιωτείαν καὶ ταύτην τὴν ἐσχάτην, ὁ γράμματα μήτε πρότερον μαθών, μήτε ὕστερον μετὰ τὸ συγγενέ- σθαι τῷ Χριστῷ, ἴδωμεν τί φθέγγεται, καὶ περὶ τίνων ἡμῖν διαλέγεται. 'Αρα περὶ τῶν ἐν ἀγροῖς; περὶ τῶν ἐν ποταμοῖς; περὶ συμβολαίων ἰχθύων; ταῦτα γὰρ ἴσως παρὰ ἁλιέως ἀκούσεσθαι προσδοκά τις. ᾿Αλλὰ μὴ δεί σητε· τούτων μὲν γὰρ οὐδὲν ἀκουσόμεθα· τὰ δὲ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ & μηδεὶς μηδέπω ἔμαθε πρὸ τούτου. Οὕτω γὰρ ἡμῖν ὑψηλὰ δόγματα, καὶ πολιτείαν ἀρίστην, καὶ φιλοσοφίαν ήκει κομίζων, ὡς εἰκὸς τὸν ἀπ' αὐτῶν φθεγο γόμενον τῶν τοῦ Πνεύματος θησαυρῶν ὡς ἀπ' αὐτῶν ἄρτι παραγενόμενος τῶν οὐρανῶν· μᾶλλον δὲ οὐδὲ τοὺς ἐκεῖ πάντας εἰκὸς ἦν εἰδέναι, όπερ καὶ ἔφθην εἰπών 1. Ταῦτα οὖν ἁλιέως, εἰπέ μοι; ρήτορος δὲ ὅλως; σοφιστού δὲ ἡ φιλοσόφου; παντὸς ὁ δὲ τοῦ τὴν ἔξωθεν πεπαιδευ μένου σοφίαν ; Οὐδαμῶς. Οὐ γὰρ ἀνθρωπίνης ἁπλῶς ψυχῆς περὶ τῆς ἀκηράτου καὶ μακαρίας εκείνης φύσεως τοιαῦτα φιλοσοφεῖν, περὶ τῶν μετ' ἐκείνην δυνάμεων, περὶ ἀθανασίας καὶ ζωῆς ἀπείρου, περὶ φύσεως σωμάτ των θνητῶν τε καὶ ἀθανάτων ὕστερον ἐσομένων, περὶ κολάσεως, περὶ τοῦ μέλλοντος δικαστηρίου, περὶ τῶν ἐσομένων ἡ εὐθυνῶν, τῶν ἐν ρήμασι, τῶν ἐν πράξεσι, τῶν ἐν λογισμοῖς καὶ διανοίᾳ· καὶ τί μὲν ἄνθρωπος, εἰδέναι ', τί δὲ κόσμος· καὶ τί μὲν ὁ ὄντως ἄνθρωπος, τί δὲ ὁ δοκῶν μὲν εἶναι, οὐκ ἂν δέ· τί κακία, καὶ τί ἀρετή. β'. Τούτων γὰρ ἔνια ἐζήτησαν μὲν οἱ περὶ Πλάτωνα καλ Πυθαγόραν· τῶν γὰρ ἄλλων οὐδὲ ἁπλῶς μνημονευτέον ἡμῖν φιλοσόφων· οὕτω καταγέλαστοι ἐντεῦθεν μεθ' ύπερ- βολῆς γεγόνασιν ἅπαντες. Οἱ δὲ τῶν ἄλλων θαυμασθέντες πλέον παρ' αὐτοῖς, καὶ πιστευθέντες εἶναι κορυφαίοι τῆς ἐπιστήμης ἐκείνης, οὗτοι μάλιστα τῶν ἄλλων εἰσίν· f Mss. non pauci αλιέως, πένης πένητος πενίαν. 6 Πάντως legendum suspicatur Savilius, sed παντός optime babel. Infra περὶ τῶν μετ' ἐκείνην δυνάμεων. Interpres legre videlur μετ' ἐκείνης, sed omnes mss. μετ' εκείνην babcnt. h Sic Sar. et multi mss. Morel. πραττομένων. i Mor. et quidam muss εἰδέναι. Sai et alii εἰπεῖν.

20 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI`ARCHIEP. CONSTANIINOP. πάντα αἰσχύνη, πάντα ὄνειδος, καὶ λοιδορία: καὶ σκώμ ματα· πάντα ἔκλυσις, πάντα λύμη. Το προλέγω και παραγγέλλω πᾶσιν ὑμῖν· μηδεὶς τῶν ταύτης ἀπολαυόν- των τῆς τραπέζης, φθειρέτω τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν τοῖς δη λητηρίοις ἐκείνοις θεάμασι. Πομπὴ πάντα ἐστὶ τὰ ἐκεῖ λεγόμενα καὶ πραττόμενα σατανική. Ιστε δὲ οἱ μεμνη μένοι, ποίας ἡμῖν ἔθεσθε συνθήκας· μᾶλλον δὲ ποίας ἔθεσθε τῷ Χριστῷ, ὅτε ὑμᾶς αὐτὸς ἐμυσταγώγει· τί πρὸς αὐτὸν εἴπατε, τί περὶ τῆς πομπῆς τῆς σατανικῆς αὐτῷ διελέχθητε, πῶς μετὰ τοῦ σατανᾶ καὶ τῶν ἀγγέ λων αὐτοῦ, καὶ ταύτῃ τότε ἀπετάττεσθε, καὶ ὑπισχνείς σθε, μηδὲ παρακύψειν ἐκεῖ; Δέος οὖν οὐ μικρόν, μὴ περὶ τὰς τοιαύτας ὑποσχέσεις ἀγνώμων τις γενόμενος, ἀγα οι 30 τοῦ πεμφθεὶς τοῦ Θεοῦ, περί τινων ἀναγκαίων διαλεξό μενος· εἶτα ὑμεῖς ἀφέντες ἀκοῦσαι τί βούλεται καὶ τ! διαπρεσβεύεται πρὸς ἡμᾶς, κάθησθε μίμων ἀκούοντες. Καὶ πόσων οὐκ ἄξια ταῦτα κεραυνῶν, πόσων σκηπτῶν ; Ὥσπερ γὰρ τραπέζης οὐ χρὴ μετέχειν δαιμονίων· οὕτως οὐδὲ ἀκροάσεως δαιμονίων, οὐδὲ μετὰ ῥυπαρᾶς τῆς ἐσθῆ τοῦ εἰς τὴν λαμπράν τράπεζαν παραγενέσθαι τὴν τοσού των γέμουσαν ἀγαθῶν, ἦν αὐτὸς παρεσκεύασεν ὁ Θεός. Τοσαύτη γὰρ αὐτῆς ἡ δύναμις, ὡς καὶ πρὸς τὸν οὐρανὸν αὐτὸν ἀθρόον ἡμᾶς ἐπᾶραι, μόνον ἐὰν σώφρονι διανοία προσέχωμεν. Οὐ γὰρ ἔστι τὸν συνεχῶς τοῖς θείοις ἐπι αδόμενον λόγοις ὁ ἐπὶ τῆς παρούσης μεῖναι ταπεινότη τος· ἀλλὰ ἀνάγκη πτερωθῆναι εὐθέως, καὶ πρὸς αὐτὸν άξιον ἑαυτὸν καταστήσῃ· τῶν μυστηρίων τούτων. Οὐχ ἀναπτῆναι τὸν ἄνω [7] χῶρον, καὶ τοῖς ἀπείροις ἐντυχεῖν ὁρᾶς πῶς ἐν ταῖς βασιλικαῖς αὐλαῖς, οὐχ οἱ προσκεκρου- κότες, ἀλλ' οἱ τετιμημένοι καλούνται μεθέξοντες τῆς γνώμης ἐκείνης, καὶ εἰς τοὺς φίλους τάττονται τους βα- σιλικούς ; Πρεσβευτῆς ἡμῖν ἦλθεν ἐξ οὐρανοῦ, παρ' αὐτ • Aliqui καταστήσαι. Infra τῆς γνώμης ἐκείνης. Recte conjicit Savilius legendum τῆς γνώμης ἐκείνου, nempe regis, sed omnia exemplaria ἐκείνης habent. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. τῶν ἀγαθῶν θησαυροί;· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυ χεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ παναγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 5 Quidam λογίοις, non male. ΟΜΙΛΙΑ Β'. α'. Εἰ μὲν Ἰωάννης ἡμῖν ἔμελλε διαλέξεσθαι, καὶ τὰ αὐτοῦ πρὸς ἡμᾶς ἐρεῖν, ἀναγκαῖον ἦν καὶ γένος αὐτοῦ καὶ πατρίδα εἰπεῖν καὶ ἀνατροφήν. Ἐπειδὴ δὲ οὐχ οὗτος, ἀλλ' ὁ Θεὸς δι' αὐτοῦ πρὸς τὴν τῶν ἀνθρώπων φθέγγεται φύσιν, περιττὸν εἶναί μοι δοκεῖ καὶ παρέλκον ταῦτα ἀναζητεῖν· μᾶλλον δὲ οὐδὲ οὕτω περιττὸν, ἀλλὰ καὶ σφό- δρα ἀναγκαῖον. "Οταν γὰρ μάθης τίς ἦν, καὶ πόθεν, καὶ τίνων, καὶ ποταπός, εἶτα ἀκούσῃς αὐτοῦ τῆς φωνῆς καὶ τῆς φιλοσοφίας ἀπάσης· τότε εἴση καλῶς, ὅτι οὐκ ἐκεῖ μου ταῦτα ἦν, ἀλλὰ τῆς θείας δυνάμεως, τῆς κινούσης αὐτοῦ τὴν ψυχήν. Ποίας οὖν ἦν πατρίδος; Πατρίδος μὲν οὐδεμιᾶς », κώμης δὲ εὐτελοῦς καὶ χώρας φαυλοτέρας, καὶ οὐδὲν φερούσης ἀγαθόν. Τὴν γὰρ Γαλιλαίαν διαβάλ- λουσι μὲν οἱ γραμματεῖς, λέγοντες· Ερώτησον καὶ ἴδε, ὅτι ἐκ τῆς Γαλιλαίας οὐκ ἐγήγερται προφήτης. Διαβάλλει δὲ καὶ ὁ ἀληθῶς Ισραηλίτης, λέγων· Εκ Ναζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι ; Καὶ ταύτης ὢν τῆς γῆς, οὐδὲ ἐπισήμου χωρίου τινὸς ἦν. Αλλ' οὐδὲ ἐκ προσηγορίας γνωρίμου οὗτος ἐκεῖθεν ἦν, πατρὸς δὲ ἁλιέως πένητος· οὕτω πένητος, ὡς καὶ τοὺς παῖδας ἐπὶ τὴν αὐτὴν ἐργασίαν ἀγαγεῖν. Ιστε δὲ ἅπαντες, ὅτι οὐτ δεὶς χειροτέχνης αἱρήσεται τὸν υἱὸν ποιῆσαι τῆς τέχνης τῆς ἑαυτοῦ κληρονόμον, πλὴν εἰ μὴ σφόδρα καταναγκάζοι τενία· καὶ μάλιστα, όταν εὐτελής ή τέχνη ᾖ. 'Αλιέων δὲ οὐδὲν πενέστερον, οὐδὲ εὐτελέστερον, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἀμαθέστε· ρόν τι γένοιτ' ἄν· πλὴν ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτοῖς τούτοις οἱ μὲν μείζους, οἱ δὲ ἐλάττους εἰσίν. Ὁ δὲ ἀπόστολος ἡμῖν οὗτος κάνταῦθα τὴν ἐλάσσω τάξιν ἐπεῖχεν· οὐ γὰρ ἀπὸ τῆς θαλάσσης ἐθήρευεν, ἀλλ' ἐν μικρᾷ τινι λίμνῃ διέτριβε, καὶ περὶ ταύτην αὐτὸν στρεφόμενον μετὰ τοῦ πατρὸς καὶ Ἰακώβου τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, καὶ διερρωγότα ράπτοντας α δίκτυα (8 καὶ αὐτὸ τῆς ἐσχά της πενίας ἦν), οὕτως ἐκάλεσεν ὁ Χριστός. Παιδείας δὲ ἕνεκεν τῆς ἔξωθεν, ἔστι μὲν καὶ ἐκ τούτων μαθεῖν, ὅτι οὐδ᾽ ὁτιοῦν αὐτῷ μετήν. "Αλλως δὲ καὶ ὁ Λουκᾶς μαρ- τυρεί ο γράφων, ὅτι οὐ μόνον ἰδιώτης, ἀλλὰ καὶ ἀγράμ- • Sic Sav. et alii. Mor. διαλέγεσθαι. Lous διαλέξαι. Alius et cod. 706 διαλέξασθαι. b Notal Savilius, post πατρίδος οὐδεμιᾶς subintelligendum τῶν ἐπισήμων. Melius legeretur πόλεως μὲν οὐδεμιᾶς, κώμης δε, ex nulla civilite, sed ex vico. Verum nullus codex sic habet. • Sav. οὗτος ἦν. Hor. οὗτος ἐκεῖθεν ἦν. Alius οὗτος ἐκεῖθεν, omisso iv. Unus et cod. 706 εἰ μὴ οὗτος ἐκεῖθεν πατρός. d Linus et cod. 706 ράπτοντα. • Montf. μαρτυρεῖν. Επι. ματος ἦν· εἰκότως. Ο γὰρ οὕτω πένης, καὶ μήτε εἰς ἀγορὰς ἐμβάλλων, μήτε ἀξιοπίστοις εντυγχάνων ἀνδρά σιν, ἀλλὰ τῇ ἁλείς προσηλωμένος, εἴποτε δέ τινι καὶ συν- εγένετο, καπήλοις ἰχθύων καὶ μαγείροις ὁμιλῶν, τί τῶν θηρίων καὶ ἀλόγων ἔμελλεν [8] ἄμεινον διακεῖσθαι ; πῶς δὲ οὐχὶ αὐτῶν μιμεῖσθαι τῶν ἰχθύων τὴν ἀφωνίαν ; Οὗτος δὴ οὖν ὁ ἁλιεύς, ὁ περὶ λίμνας στρεφόμενος καὶ δίκτυα καὶ ἰχθύς, ὁ ἀπὸ Βηθσαϊδὰ τῆς Γαλιλαίας, ὁ πατρός ἁλιέως πένητος, καὶ πένητος πενίαν ' τὴν ἐσχάτην, ὁ ιδιώτης ιδιωτείαν καὶ ταύτην τὴν ἐσχάτην, ὁ γράμματα μήτε πρότερον μαθών, μήτε ὕστερον μετὰ τὸ συγγενέ- σθαι τῷ Χριστῷ, ἴδωμεν τί φθέγγεται, καὶ περὶ τίνων ἡμῖν διαλέγεται. 'Αρα περὶ τῶν ἐν ἀγροῖς; περὶ τῶν ἐν ποταμοῖς; περὶ συμβολαίων ἰχθύων; ταῦτα γὰρ ἴσως παρὰ ἁλιέως ἀκούσεσθαι προσδοκά τις. ᾿Αλλὰ μὴ δεί σητε· τούτων μὲν γὰρ οὐδὲν ἀκουσόμεθα· τὰ δὲ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ & μηδεὶς μηδέπω ἔμαθε πρὸ τούτου. Οὕτω γὰρ ἡμῖν ὑψηλὰ δόγματα, καὶ πολιτείαν ἀρίστην, καὶ φιλοσοφίαν ήκει κομίζων, ὡς εἰκὸς τὸν ἀπ' αὐτῶν φθεγο γόμενον τῶν τοῦ Πνεύματος θησαυρῶν ὡς ἀπ' αὐτῶν ἄρτι παραγενόμενος τῶν οὐρανῶν· μᾶλλον δὲ οὐδὲ τοὺς ἐκεῖ πάντας εἰκὸς ἦν εἰδέναι, όπερ καὶ ἔφθην εἰπών 1. Ταῦτα οὖν ἁλιέως, εἰπέ μοι; ρήτορος δὲ ὅλως; σοφιστού δὲ ἡ φιλοσόφου; παντὸς ὁ δὲ τοῦ τὴν ἔξωθεν πεπαιδευ μένου σοφίαν ; Οὐδαμῶς. Οὐ γὰρ ἀνθρωπίνης ἁπλῶς ψυχῆς περὶ τῆς ἀκηράτου καὶ μακαρίας εκείνης φύσεως τοιαῦτα φιλοσοφεῖν, περὶ τῶν μετ' ἐκείνην δυνάμεων, περὶ ἀθανασίας καὶ ζωῆς ἀπείρου, περὶ φύσεως σωμάτ των θνητῶν τε καὶ ἀθανάτων ὕστερον ἐσομένων, περὶ κολάσεως, περὶ τοῦ μέλλοντος δικαστηρίου, περὶ τῶν ἐσομένων ἡ εὐθυνῶν, τῶν ἐν ρήμασι, τῶν ἐν πράξεσι, τῶν ἐν λογισμοῖς καὶ διανοίᾳ· καὶ τί μὲν ἄνθρωπος, εἰδέναι ', τί δὲ κόσμος· καὶ τί μὲν ὁ ὄντως ἄνθρωπος, τί δὲ ὁ δοκῶν μὲν εἶναι, οὐκ ἂν δέ· τί κακία, καὶ τί ἀρετή. β'. Τούτων γὰρ ἔνια ἐζήτησαν μὲν οἱ περὶ Πλάτωνα καλ Πυθαγόραν· τῶν γὰρ ἄλλων οὐδὲ ἁπλῶς μνημονευτέον ἡμῖν φιλοσόφων· οὕτω καταγέλαστοι ἐντεῦθεν μεθ' ύπερ- βολῆς γεγόνασιν ἅπαντες. Οἱ δὲ τῶν ἄλλων θαυμασθέντες πλέον παρ' αὐτοῖς, καὶ πιστευθέντες εἶναι κορυφαίοι τῆς ἐπιστήμης ἐκείνης, οὗτοι μάλιστα τῶν ἄλλων εἰσίν· f Mss. non pauci αλιέως, πένης πένητος πενίαν. 6 Πάντως legendum suspicatur Savilius, sed παντός optime babel. Infra περὶ τῶν μετ' ἐκείνην δυνάμεων. Interpres legre videlur μετ' ἐκείνης, sed omnes mss. μετ' εκείνην babcnt. h Sic Sar. et multi mss. Morel. πραττομένων. i Mor. et quidam muss εἰδέναι. Sai et alii εἰπεῖν.

31 IN JOANNEM HOMIL. II. al. 1. οι • καὶ πολιτείας μὲν ἔνεκεν καὶ νόμων συνθέντες τινά ἔγραψαν· ὅμως δὲ ἐν ἅπασι παίδων αἰσχρότερον κατά εγελάσθησαν. Τάς τε γὰρ γυναῖκας κοινὰς ἅπασι ποιοῦν τες, καὶ τὸν βίον αὐτὸν ἀνατρέποντες, καὶ τὸ σεμνὸν διαφθείροντες τοῦ γάμου, καὶ ἕτερα τοιαῦτα καταγέ- λαστα νομοθετοῦντες, οὕτω πάντα τὸν βίον αὐτῶν ἀν- άλωσαν. Δογμάτων δὲ ἔνεκεν τῶν περὶ ψυχῆς, οὐδὲ ὑπερ- βολήν τινα κατέλιπον αἰσχύνης λοιπόν, μυίας », καὶ b, κώνωπας, καὶ θάμνους τὰς τῶν ἀνθρώπων λέγοντες για νεσθαι ψυχὰς, καὶ τὸν Θεὸν αὐτὸν ψυχὴν εἶναι φάσκον- τες, καὶ ἕτερα ἄττα τινὰ τοιαῦτα ἀσχημονοῦντες. Καὶ οὐ τοῦτο μόνον ἐστὶ τὸ κατηγορίας ἄξιον· ἀλλὰ καὶ ὁ πολὺς αὐτῶν [9] τῶν λόγων εύριπος. Καθάπερ γὰρ ἐν εὐρίπι τῇδε κἀκεῖσε περιφερόμενοι, οὕτως οὐδέποτε ἐπὶ τῶν αὐτῶν ἑστήκεσαν, ἅτε ἀπὸ τῶν ἀδήλων καὶ ἐπισφαλῶν λογισμῶν πάντα φθεγγόμενοι. Αλλ' οὐχ ὁ ἁλιεὺς οὗτος οὕτως· ἀλλ᾽ ἅπαντα μετὰ ἀσφαλείας φθέγγεται, καὶ ὥσπερ ἐπὶ πέτρας ἑστηκώς, οὐδαμοῦ περιτρέπεται. Ἐν αὐτοῖς γὰρ τοῖς ἀδύτοις γενέσθαι καταξιωθείς, καὶ τὸν πάντων Δεσπότην ἐν ἑαυτῷ λαλοῦντα ἔχων, ούτ δὲν ἀνθρώπινον ἔπασχεν· ἐκεῖνοι δὲ ὥσπερ οἱ τῶν μὲν βασιλείων οὐδὲ ὄναρ ἐπιβῆναι καταξιωθέντες, Έξω δὲ ἐπ' ἀγορᾶς μετὰ τῶν ἄλλων διατρίβοντες ἀνθρώπων, καὶ ἀπὸ τῆς ἰδίας διανοίας καταστοχαζόμενοι τῶν ἀορά- των, τὴν πολλὴν ἐπλανήθησαν πλάνην, περὶ τῶν ἀῤῥή των διαλεχθῆναι θελήσαντες, καὶ καθάπερ τυφλοὶ καὶ μεθύοντες, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ πλάνῃ ἀλλήλοις προσέῤῥηξαν οὐκ ἀλλήλοις δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἑαυτοῖς, πολλαχοῦ καὶ περὶ τῶν αὐτῶν ἀεὶ μετατιθέμενοι. Ὁ δὲ ἀγράμματος οὗτος, ὁ ἰδιώτης, ὁ ἀπὸ Βηθσαϊδα, ὁ Ζεβεδαίου παῖς· κανα μυριάκις καταγελώσιν Ἕλληνες τῆς τῶν ὀνομάτων ἀγροικίας, οὐδὲν ἧττον μετὰ πλείονος αὐτὰ τῆς παῤῥη- σίας ἐρῶ· ὅσῳ γὰρ ἂν τὸ ἔθνος αὐτοῖς βάρβαρον φαίνη- ται καὶ τῆς Ἑλληνικῆς ἀπέχον παιδεύσεως, τοσούτῳ λαμπρότερα τὰ ἡμέτερα φανεῖται. "Οταν γὰρ ὁ βάρβαρος καὶ ἀμαθὴς τοιαῦτα φθέγγηται, & μηδεὶς τῶν ἐπὶ γῆς ἀνθρώπων συνεῖδέ ποτε, καὶ μὴ φθέγγηται μόνον, ἀλλὰ καὶ πείθῃ· καίτοι εἰ καὶ τοῦτο μόνον ἦν, μέγα τὸ θαῦμα ἦν· νῦν δὲ πρὸς τούτῳ καὶ ἕτερον τούτου μείζον παρέχη τεκμήριον, τοῦ θεόπνευστα εἶναι τὰ λεγόμενα, τὸ τοὺς ἀκούοντας πείθειν ἅπαντας διὰ τοῦ χρόνου παντός, τις οὐ θαυμάσεται τὴν ἐνοικοῦσαν αὐτῷ δύναμιν; Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο μέγιστον, ὅπερ ἔφην, τεκμήριον τοῦ μηδὲν οἶκοθεν αὐτὸν νομοθετεῖν. Οὗτος δὴ οὖν ὁ βάρβαρος, τῇ μὲν τοῦ εὐαγγελίου γραφῇ τὴν οἰκουμένην κατέλαβεν ἅπασαν, τῷ δὲ σώματι μέσην κατέσχε την Ασίαν, ἔνθα τὸ παλαιὸν ἐφιλοσόφουν οἱ τῆς Ἑλληνικῆς συμμορίας ἅπαντες, κἀκεῖθεν τοῖς δαίμοσιν ἐστι φοβερὸς ', ἐν μέσῳ τῶν ἐχθρῶν διαλάμπων, καὶ τὸν ζόφον αὐτῶν σβεννύς, καὶ τὴν ἀκρόπολιν τῶν δαιμόνων καταλύων· τῇ δὲ ψυχῇ πρὸς τὸν χῶρον ἀνεχώρησεν ἐκεῖνον, τὸν ἁρμόττοντα τῷ τὰ τοιαῦτα ἐργασαμένῳ. Καὶ τὰ μὲν Ἑλλήνων ἔσβεσ σται ἅπαντα καὶ ἠφάνισται, τὰ δὲ τούτου καθ᾿ ἑκάστην λαμπρότερα γίνεται. Ἐξ ὅτου γὰρ καὶ οὗτος καὶ οἱ λοι- ποὶ ἁλιεῖς, ἐξ ἐκείνου τὰ μὲν Πυθαγόρου σεσίγηται καὶ τὰ Πλάτωνος, δοκοῦντα πρότερον κρατεῖν, καὶ οὐδὲ ἐξ ὀνόματος αὐτοὺς ἴσασιν οἱ πολλοί· καίτοι Πλάτων καὶ τυράννοις συνεγένετο μετακληθείς, ὥς φασι, καὶ πολλοὺς ε in Sav. textu of deest. Ibid. Mor. καὶ νόμων. Sav. et niss. multi καὶ δογμάτων. Mox Savil. καὶ ἐν ἅπασι. Morel. ὅμως δὲ ἐν ἅπασι. • Mor. μύας. Sav. autem et codicum mss. maxima pars μυίας, quae vox asseri videtur per sequentem καὶ κώνωπας. • Alii τὸν πολύν... πλάνον. ibidem illa, περὶ τῶν ἀῤῥήτων διαλεχθῆναι θελήσαντες, Savil. in margine posuit, licet in aliquot mss. habeantur. quorum unus ἀοράτων μιν ἀῤῥή των habet. Hæc porro legit Aretinus iuterpres. & Mer. και γάρ. 9 Sav. εὐαγγελίου συγγραφή, onus εὐαγγελίου φωνή. f Sir Mor. et quidam mss. Verba, κἀκεῖθεν... φοβερό, in Sav. et aliis desunt. Verum ab Aretino interprete fecta sunt. 32 ἔσχεν ἑταίρους, καὶ εἰς Σικελίαν ἔπλευσε· Πυθαγόρας δὲ τὴν μεγίστην Ελλάδα καταλαβών, καὶ γοητείας κινή σας 6 είδη μυρία. Τὸ γὰρ βουσι διαλέγεσθαι (καὶ γὰρ καὶ τοῦτό φασιν αὐτὸν [10] πεποιηκέναι) οὐδὲν ἕτερον ἢ γοητείας ἦν. Καὶ δῆλον μάλιστα ἐκεῖθεν· Ὁ γὰρ τοῖς ἀλόγοις οὕτω διαλεγόμενος, τὸ τῶν ἀνθρώπων οὐδὲν ὠφέλησε γένος, ἀλλὰ καὶ τὰ μέγιστα ἔβλαψε. Καίτοι γε ἐπιτηδειοτέρα πρὸς φιλοσοφίας λόγον ἡ φύσις ἡ τῶν ἀνα θρώπων ἦν· ἀλλ' ὅμως ἐκεῖνος ἀετοῖς μὲν καὶ βουσι δια ελέγετο, καθάπερ φασί, γοητεύων. Οὐδὲ γὰρ τὴν ἄλογον λογικὴν ἐποίησε φύσιν (οὐδὲ γὰρ δυνατὸν ἀνθρώπῳ τοῦτο), ἀλλὰ μαγγανείαις τοὺς ἀνοήτους ἠπάτα· καὶ ἀνθρώπους ἀφεὶς διδάξαι τι τῶν χρησίμων, ἐπαίδευσεν ὅτι ἴσον ἦν κυάμους φαγεῖν καὶ τὰς τῶν γεννησαμένων κεφαλάς· καὶ τοὺς συνόντας ἔπειθεν, ὅτι δὴ ἡ τοῦ διδα- σκάλου ψυχή, ποτὲ μὲν θάμνος ἐγίνετο, ποτὲ δὲ κόρη, ποτὲ δὲ ἰχθύς. "Αρ' οὐκ εἰκότως πάντα ἐσβέσθη ἐκεῖνα, καὶ ἠφανίσθη τέλεον ; Εἰκότως, καὶ κατὰ λόγον. ᾿Αλλ' οὐ τὰ τοῦ ἰδιώτου καὶ ἀγραμμάτου οὕτως· ἀλλὰ καὶ Σύροι, καὶ Αἰγύπτιοι, καὶ Ἰνδοὶ, καὶ Πέρσαι, καὶ Αἰθίοπες, καὶ μυρία ἕτερα έθνη, εἰς τὴν αὐτῶν μεταβαλόντες γλῶτταν τὰ παρὰ τούτου δόγματα εἰσαχθέντα, ἔμαθον ἄνθρωποι βάρβαροι φιλοσοφείν. γ'. Οὐκ ἄρα μάτην ἔλεγον, ὅτι αὐτῷ θέατρον γέγονε πάσα ἡ οἰκουμένη· οὐ γὰρ δὴ τοὺς ὁμοφύλους ἀφεὶς περὶ τὰς κ τῶν ἀλόγων ἐματαιοπόνε: φύσεις· ὅ περιττῆς φιλοτιμίας καὶ ἐσχάτης ἀνοίας ἦν· ἀλλὰ μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τούς του καθαρεύων τοῦ πάθους, ἓν μόνον ἐσπούδασεν, ὅπως ἡ οἰκουμένη πᾶσα μάθοι τι τῶν χρησίμων καὶ δυναμέν νων αὐτὴν ἀπὸ τῆς γῆς μεταστῆσαι πρὸς τὸν οὐρανόν. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ζόρῳ τινὶ καὶ σκότῳ ἔκρυψεν ἑαυτοῦ τὴν διδασκαλίαν, καθάπερ ἐποίουν ἐκεῖνοι, τῶν ἔνδον ἐναπο- κειμένων κακῶν τὴν ἐν τῷ λέγειν ἀσάφειαν καθάπερ τι παραπέτασμα προβαλλόμενοι· ἀλλὰ τὰ τούτου δόγματα τῶν ἡλιακῶν ἀκτίνων ἐστὶ φανερώτερα i · διὸ καὶ πᾶσι τοῖς κατὰ τὴν οἰκουμένην ἀνθρώποις ανήλωται. Οὐ γὰρ πέντε έτη κελεύων τοὺς προσιόντας σιγάν, καθάπερ ἐκεῖνος, οὐδὲ ὡς ἀναισθήτοις παρακαθῆσθαι λίθοις, οὔτ τως ἐδίδασκεν, οὐδὲ ἐν ἀριθμοῖς εἶναι τὸ πᾶν διοριζόμε νος ἐμυθολόγει· ἀλλ' ἀποῤῥίψας τὴν σατανικὴν ταύτην ἀηδίαν ἅπασαν καὶ λύμην, τοσαύτην τοῖς ῥήμασιν ἐγκατ ἐμιξεν εὐκολίαν, ὡς μὴ μόνον ἀνδράσι καὶ συνετοῖς, ἀλλὰ καὶ γυναιξὶ καὶ νέοις ἅπαντα εἶναι τὰ λεγόμενα δῆλα. Ἐπίστευσε γὰρ αὐτὰ ἀληθῆ τε εἶναι ἡ καὶ χρήσιμα τοῖς ἀκουσομένοις ἅπασι· καὶ μαρτυρεῖ πᾶς ὁ μετ' ἐκεῖ νου χρόνος. Ολην τε γὰρ πρὸς ἑαυτὸν ἐφειλκύσατο την οἰκουμένην, καὶ πάσης ἀλλοκότου τραγῳδίας τὸν ἡμέ τερον ἀπήλλαξε βίον, μετὰ τὴν τῶν λόγων τούτων ἀκρόα σιν *. Διά τοι τοῦτο τῆς ψυχῆς ἑλοίμεθα ἂν ἐκστῆναι μᾶλλον οἱ ταῦτα ἀκούοντες, ἢ τῶν δογμάτων τῶν ὑπ' ἐκείνου παραδοθέντων ἡμῖν. Καὶ ἐντεῦθεν τοίνυν καὶ πανταχόθεν δῆλον, ὅτι οὐδὲν ἀνθρώπινον τῶν τούτου. ἀλλὰ θεῖά τε καὶ οὐράνιά ἐστι διδάγματα 1 τὰ διὰ τῆς θείας ταύτης [11] εἰς ἡμᾶς ἐλθόντα ψυχῆς. Οὐ γὰρ κτύπον ῥημάτων οὐδὲ λέξεως κόμπον, οὐδὲ ὀνομάτων καὶ ῥημάτ των κόσμον καὶ συνθήκην ἀψόμεθα περιττὴν καὶ ἀνόνη- τον πόρρω γὰρ ταῦτα φιλοσοφίας απάτης), ἀλλ' ἰσχύν ἄμαχον καὶ θείαν, καὶ δογμάτων ὀρθῶν ἀμήχανον δύναμιν, καὶ μυρίων ἀγαθῶν χορηγίαν. Η γὰρ κατά τὴν ἀπαγγελίαν περιεργία οὕτω περιττὴ ἦν καὶ σου φιστῶν ἀξία, μᾶλλον δὲ οὐδὲ σοφιστῶν, ἀλλὰ μετρα- κίων ἀνοήτων, ὡς καὶ αὐτὸν τὸν παρ' αὐτοῖς φιλα σοφον εἰσαγαγεῖν τὸν διδάσκαλον τὸν αὐτοῦ σφόδρα ἐπαισχυνόμενον ταύτῃ τῇ τέχνῃ, καὶ λέγοντα τοῖς 8 Sav. et omnes pene mss. κινήσας. Mor. ἐπιδείξας. * Mor. περὶ τάς. αν. πρὸς τάς. Mox Sav. et mss. pene orn- nes περιττής φιλοτιμίας. Mor. περὶ τῆς φιλοσοφίας. Intra Morel πᾶσα μάθοι, αν. πᾶσα μάθη Η Quidam habent φανώτερα (leg. φανότερα). Ο Εσεσθαι Μor. ; είναι Say. k Sic Sav. et omnes pene mnes. Mor. ἀπαγγελίαν. 1 Alii ἀλλὰ θεῖα τινα καὶ οὐράνια τα διδάγματα.

31 IN JOANNEM HOMIL. II. al. 1. οι • καὶ πολιτείας μὲν ἔνεκεν καὶ νόμων συνθέντες τινά ἔγραψαν· ὅμως δὲ ἐν ἅπασι παίδων αἰσχρότερον κατά εγελάσθησαν. Τάς τε γὰρ γυναῖκας κοινὰς ἅπασι ποιοῦν τες, καὶ τὸν βίον αὐτὸν ἀνατρέποντες, καὶ τὸ σεμνὸν διαφθείροντες τοῦ γάμου, καὶ ἕτερα τοιαῦτα καταγέ- λαστα νομοθετοῦντες, οὕτω πάντα τὸν βίον αὐτῶν ἀν- άλωσαν. Δογμάτων δὲ ἔνεκεν τῶν περὶ ψυχῆς, οὐδὲ ὑπερ- βολήν τινα κατέλιπον αἰσχύνης λοιπόν, μυίας », καὶ b, κώνωπας, καὶ θάμνους τὰς τῶν ἀνθρώπων λέγοντες για νεσθαι ψυχὰς, καὶ τὸν Θεὸν αὐτὸν ψυχὴν εἶναι φάσκον- τες, καὶ ἕτερα ἄττα τινὰ τοιαῦτα ἀσχημονοῦντες. Καὶ οὐ τοῦτο μόνον ἐστὶ τὸ κατηγορίας ἄξιον· ἀλλὰ καὶ ὁ πολὺς αὐτῶν [9] τῶν λόγων εύριπος. Καθάπερ γὰρ ἐν εὐρίπι τῇδε κἀκεῖσε περιφερόμενοι, οὕτως οὐδέποτε ἐπὶ τῶν αὐτῶν ἑστήκεσαν, ἅτε ἀπὸ τῶν ἀδήλων καὶ ἐπισφαλῶν λογισμῶν πάντα φθεγγόμενοι. Αλλ' οὐχ ὁ ἁλιεὺς οὗτος οὕτως· ἀλλ᾽ ἅπαντα μετὰ ἀσφαλείας φθέγγεται, καὶ ὥσπερ ἐπὶ πέτρας ἑστηκώς, οὐδαμοῦ περιτρέπεται. Ἐν αὐτοῖς γὰρ τοῖς ἀδύτοις γενέσθαι καταξιωθείς, καὶ τὸν πάντων Δεσπότην ἐν ἑαυτῷ λαλοῦντα ἔχων, ούτ δὲν ἀνθρώπινον ἔπασχεν· ἐκεῖνοι δὲ ὥσπερ οἱ τῶν μὲν βασιλείων οὐδὲ ὄναρ ἐπιβῆναι καταξιωθέντες, Έξω δὲ ἐπ' ἀγορᾶς μετὰ τῶν ἄλλων διατρίβοντες ἀνθρώπων, καὶ ἀπὸ τῆς ἰδίας διανοίας καταστοχαζόμενοι τῶν ἀορά- των, τὴν πολλὴν ἐπλανήθησαν πλάνην, περὶ τῶν ἀῤῥή των διαλεχθῆναι θελήσαντες, καὶ καθάπερ τυφλοὶ καὶ μεθύοντες, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ πλάνῃ ἀλλήλοις προσέῤῥηξαν οὐκ ἀλλήλοις δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἑαυτοῖς, πολλαχοῦ καὶ περὶ τῶν αὐτῶν ἀεὶ μετατιθέμενοι. Ὁ δὲ ἀγράμματος οὗτος, ὁ ἰδιώτης, ὁ ἀπὸ Βηθσαϊδα, ὁ Ζεβεδαίου παῖς· κανα μυριάκις καταγελώσιν Ἕλληνες τῆς τῶν ὀνομάτων ἀγροικίας, οὐδὲν ἧττον μετὰ πλείονος αὐτὰ τῆς παῤῥη- σίας ἐρῶ· ὅσῳ γὰρ ἂν τὸ ἔθνος αὐτοῖς βάρβαρον φαίνη- ται καὶ τῆς Ἑλληνικῆς ἀπέχον παιδεύσεως, τοσούτῳ λαμπρότερα τὰ ἡμέτερα φανεῖται. "Οταν γὰρ ὁ βάρβαρος καὶ ἀμαθὴς τοιαῦτα φθέγγηται, & μηδεὶς τῶν ἐπὶ γῆς ἀνθρώπων συνεῖδέ ποτε, καὶ μὴ φθέγγηται μόνον, ἀλλὰ καὶ πείθῃ· καίτοι εἰ καὶ τοῦτο μόνον ἦν, μέγα τὸ θαῦμα ἦν· νῦν δὲ πρὸς τούτῳ καὶ ἕτερον τούτου μείζον παρέχη τεκμήριον, τοῦ θεόπνευστα εἶναι τὰ λεγόμενα, τὸ τοὺς ἀκούοντας πείθειν ἅπαντας διὰ τοῦ χρόνου παντός, τις οὐ θαυμάσεται τὴν ἐνοικοῦσαν αὐτῷ δύναμιν; Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο μέγιστον, ὅπερ ἔφην, τεκμήριον τοῦ μηδὲν οἶκοθεν αὐτὸν νομοθετεῖν. Οὗτος δὴ οὖν ὁ βάρβαρος, τῇ μὲν τοῦ εὐαγγελίου γραφῇ τὴν οἰκουμένην κατέλαβεν ἅπασαν, τῷ δὲ σώματι μέσην κατέσχε την Ασίαν, ἔνθα τὸ παλαιὸν ἐφιλοσόφουν οἱ τῆς Ἑλληνικῆς συμμορίας ἅπαντες, κἀκεῖθεν τοῖς δαίμοσιν ἐστι φοβερὸς ', ἐν μέσῳ τῶν ἐχθρῶν διαλάμπων, καὶ τὸν ζόφον αὐτῶν σβεννύς, καὶ τὴν ἀκρόπολιν τῶν δαιμόνων καταλύων· τῇ δὲ ψυχῇ πρὸς τὸν χῶρον ἀνεχώρησεν ἐκεῖνον, τὸν ἁρμόττοντα τῷ τὰ τοιαῦτα ἐργασαμένῳ. Καὶ τὰ μὲν Ἑλλήνων ἔσβεσ σται ἅπαντα καὶ ἠφάνισται, τὰ δὲ τούτου καθ᾿ ἑκάστην λαμπρότερα γίνεται. Ἐξ ὅτου γὰρ καὶ οὗτος καὶ οἱ λοι- ποὶ ἁλιεῖς, ἐξ ἐκείνου τὰ μὲν Πυθαγόρου σεσίγηται καὶ τὰ Πλάτωνος, δοκοῦντα πρότερον κρατεῖν, καὶ οὐδὲ ἐξ ὀνόματος αὐτοὺς ἴσασιν οἱ πολλοί· καίτοι Πλάτων καὶ τυράννοις συνεγένετο μετακληθείς, ὥς φασι, καὶ πολλοὺς ε in Sav. textu of deest. Ibid. Mor. καὶ νόμων. Sav. et niss. multi καὶ δογμάτων. Mox Savil. καὶ ἐν ἅπασι. Morel. ὅμως δὲ ἐν ἅπασι. • Mor. μύας. Sav. autem et codicum mss. maxima pars μυίας, quae vox asseri videtur per sequentem καὶ κώνωπας. • Alii τὸν πολύν... πλάνον. ibidem illa, περὶ τῶν ἀῤῥήτων διαλεχθῆναι θελήσαντες, Savil. in margine posuit, licet in aliquot mss. habeantur. quorum unus ἀοράτων μιν ἀῤῥή των habet. Hæc porro legit Aretinus iuterpres. & Mer. και γάρ. 9 Sav. εὐαγγελίου συγγραφή, onus εὐαγγελίου φωνή. f Sir Mor. et quidam mss. Verba, κἀκεῖθεν... φοβερό, in Sav. et aliis desunt. Verum ab Aretino interprete fecta sunt. 32 ἔσχεν ἑταίρους, καὶ εἰς Σικελίαν ἔπλευσε· Πυθαγόρας δὲ τὴν μεγίστην Ελλάδα καταλαβών, καὶ γοητείας κινή σας 6 είδη μυρία. Τὸ γὰρ βουσι διαλέγεσθαι (καὶ γὰρ καὶ τοῦτό φασιν αὐτὸν [10] πεποιηκέναι) οὐδὲν ἕτερον ἢ γοητείας ἦν. Καὶ δῆλον μάλιστα ἐκεῖθεν· Ὁ γὰρ τοῖς ἀλόγοις οὕτω διαλεγόμενος, τὸ τῶν ἀνθρώπων οὐδὲν ὠφέλησε γένος, ἀλλὰ καὶ τὰ μέγιστα ἔβλαψε. Καίτοι γε ἐπιτηδειοτέρα πρὸς φιλοσοφίας λόγον ἡ φύσις ἡ τῶν ἀνα θρώπων ἦν· ἀλλ' ὅμως ἐκεῖνος ἀετοῖς μὲν καὶ βουσι δια ελέγετο, καθάπερ φασί, γοητεύων. Οὐδὲ γὰρ τὴν ἄλογον λογικὴν ἐποίησε φύσιν (οὐδὲ γὰρ δυνατὸν ἀνθρώπῳ τοῦτο), ἀλλὰ μαγγανείαις τοὺς ἀνοήτους ἠπάτα· καὶ ἀνθρώπους ἀφεὶς διδάξαι τι τῶν χρησίμων, ἐπαίδευσεν ὅτι ἴσον ἦν κυάμους φαγεῖν καὶ τὰς τῶν γεννησαμένων κεφαλάς· καὶ τοὺς συνόντας ἔπειθεν, ὅτι δὴ ἡ τοῦ διδα- σκάλου ψυχή, ποτὲ μὲν θάμνος ἐγίνετο, ποτὲ δὲ κόρη, ποτὲ δὲ ἰχθύς. "Αρ' οὐκ εἰκότως πάντα ἐσβέσθη ἐκεῖνα, καὶ ἠφανίσθη τέλεον ; Εἰκότως, καὶ κατὰ λόγον. ᾿Αλλ' οὐ τὰ τοῦ ἰδιώτου καὶ ἀγραμμάτου οὕτως· ἀλλὰ καὶ Σύροι, καὶ Αἰγύπτιοι, καὶ Ἰνδοὶ, καὶ Πέρσαι, καὶ Αἰθίοπες, καὶ μυρία ἕτερα έθνη, εἰς τὴν αὐτῶν μεταβαλόντες γλῶτταν τὰ παρὰ τούτου δόγματα εἰσαχθέντα, ἔμαθον ἄνθρωποι βάρβαροι φιλοσοφείν. γ'. Οὐκ ἄρα μάτην ἔλεγον, ὅτι αὐτῷ θέατρον γέγονε πάσα ἡ οἰκουμένη· οὐ γὰρ δὴ τοὺς ὁμοφύλους ἀφεὶς περὶ τὰς κ τῶν ἀλόγων ἐματαιοπόνε: φύσεις· ὅ περιττῆς φιλοτιμίας καὶ ἐσχάτης ἀνοίας ἦν· ἀλλὰ μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τούς του καθαρεύων τοῦ πάθους, ἓν μόνον ἐσπούδασεν, ὅπως ἡ οἰκουμένη πᾶσα μάθοι τι τῶν χρησίμων καὶ δυναμέν νων αὐτὴν ἀπὸ τῆς γῆς μεταστῆσαι πρὸς τὸν οὐρανόν. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ζόρῳ τινὶ καὶ σκότῳ ἔκρυψεν ἑαυτοῦ τὴν διδασκαλίαν, καθάπερ ἐποίουν ἐκεῖνοι, τῶν ἔνδον ἐναπο- κειμένων κακῶν τὴν ἐν τῷ λέγειν ἀσάφειαν καθάπερ τι παραπέτασμα προβαλλόμενοι· ἀλλὰ τὰ τούτου δόγματα τῶν ἡλιακῶν ἀκτίνων ἐστὶ φανερώτερα i · διὸ καὶ πᾶσι τοῖς κατὰ τὴν οἰκουμένην ἀνθρώποις ανήλωται. Οὐ γὰρ πέντε έτη κελεύων τοὺς προσιόντας σιγάν, καθάπερ ἐκεῖνος, οὐδὲ ὡς ἀναισθήτοις παρακαθῆσθαι λίθοις, οὔτ τως ἐδίδασκεν, οὐδὲ ἐν ἀριθμοῖς εἶναι τὸ πᾶν διοριζόμε νος ἐμυθολόγει· ἀλλ' ἀποῤῥίψας τὴν σατανικὴν ταύτην ἀηδίαν ἅπασαν καὶ λύμην, τοσαύτην τοῖς ῥήμασιν ἐγκατ ἐμιξεν εὐκολίαν, ὡς μὴ μόνον ἀνδράσι καὶ συνετοῖς, ἀλλὰ καὶ γυναιξὶ καὶ νέοις ἅπαντα εἶναι τὰ λεγόμενα δῆλα. Ἐπίστευσε γὰρ αὐτὰ ἀληθῆ τε εἶναι ἡ καὶ χρήσιμα τοῖς ἀκουσομένοις ἅπασι· καὶ μαρτυρεῖ πᾶς ὁ μετ' ἐκεῖ νου χρόνος. Ολην τε γὰρ πρὸς ἑαυτὸν ἐφειλκύσατο την οἰκουμένην, καὶ πάσης ἀλλοκότου τραγῳδίας τὸν ἡμέ τερον ἀπήλλαξε βίον, μετὰ τὴν τῶν λόγων τούτων ἀκρόα σιν *. Διά τοι τοῦτο τῆς ψυχῆς ἑλοίμεθα ἂν ἐκστῆναι μᾶλλον οἱ ταῦτα ἀκούοντες, ἢ τῶν δογμάτων τῶν ὑπ' ἐκείνου παραδοθέντων ἡμῖν. Καὶ ἐντεῦθεν τοίνυν καὶ πανταχόθεν δῆλον, ὅτι οὐδὲν ἀνθρώπινον τῶν τούτου. ἀλλὰ θεῖά τε καὶ οὐράνιά ἐστι διδάγματα 1 τὰ διὰ τῆς θείας ταύτης [11] εἰς ἡμᾶς ἐλθόντα ψυχῆς. Οὐ γὰρ κτύπον ῥημάτων οὐδὲ λέξεως κόμπον, οὐδὲ ὀνομάτων καὶ ῥημάτ των κόσμον καὶ συνθήκην ἀψόμεθα περιττὴν καὶ ἀνόνη- τον πόρρω γὰρ ταῦτα φιλοσοφίας απάτης), ἀλλ' ἰσχύν ἄμαχον καὶ θείαν, καὶ δογμάτων ὀρθῶν ἀμήχανον δύναμιν, καὶ μυρίων ἀγαθῶν χορηγίαν. Η γὰρ κατά τὴν ἀπαγγελίαν περιεργία οὕτω περιττὴ ἦν καὶ σου φιστῶν ἀξία, μᾶλλον δὲ οὐδὲ σοφιστῶν, ἀλλὰ μετρα- κίων ἀνοήτων, ὡς καὶ αὐτὸν τὸν παρ' αὐτοῖς φιλα σοφον εἰσαγαγεῖν τὸν διδάσκαλον τὸν αὐτοῦ σφόδρα ἐπαισχυνόμενον ταύτῃ τῇ τέχνῃ, καὶ λέγοντα τοῖς 8 Sav. et omnes pene mss. κινήσας. Mor. ἐπιδείξας. * Mor. περὶ τάς. αν. πρὸς τάς. Mox Sav. et mss. pene orn- nes περιττής φιλοτιμίας. Mor. περὶ τῆς φιλοσοφίας. Intra Morel πᾶσα μάθοι, αν. πᾶσα μάθη Η Quidam habent φανώτερα (leg. φανότερα). Ο Εσεσθαι Μor. ; είναι Say. k Sic Sav. et omnes pene mnes. Mor. ἀπαγγελίαν. 1 Alii ἀλλὰ θεῖα τινα καὶ οὐράνια τα διδάγματα.

31 IN JOANNEM HOMIL. II. al. 1. οι • καὶ πολιτείας μὲν ἔνεκεν καὶ νόμων συνθέντες τινά ἔγραψαν· ὅμως δὲ ἐν ἅπασι παίδων αἰσχρότερον κατά εγελάσθησαν. Τάς τε γὰρ γυναῖκας κοινὰς ἅπασι ποιοῦν τες, καὶ τὸν βίον αὐτὸν ἀνατρέποντες, καὶ τὸ σεμνὸν διαφθείροντες τοῦ γάμου, καὶ ἕτερα τοιαῦτα καταγέ- λαστα νομοθετοῦντες, οὕτω πάντα τὸν βίον αὐτῶν ἀν- άλωσαν. Δογμάτων δὲ ἔνεκεν τῶν περὶ ψυχῆς, οὐδὲ ὑπερ- βολήν τινα κατέλιπον αἰσχύνης λοιπόν, μυίας », καὶ b, κώνωπας, καὶ θάμνους τὰς τῶν ἀνθρώπων λέγοντες για νεσθαι ψυχὰς, καὶ τὸν Θεὸν αὐτὸν ψυχὴν εἶναι φάσκον- τες, καὶ ἕτερα ἄττα τινὰ τοιαῦτα ἀσχημονοῦντες. Καὶ οὐ τοῦτο μόνον ἐστὶ τὸ κατηγορίας ἄξιον· ἀλλὰ καὶ ὁ πολὺς αὐτῶν [9] τῶν λόγων εύριπος. Καθάπερ γὰρ ἐν εὐρίπι τῇδε κἀκεῖσε περιφερόμενοι, οὕτως οὐδέποτε ἐπὶ τῶν αὐτῶν ἑστήκεσαν, ἅτε ἀπὸ τῶν ἀδήλων καὶ ἐπισφαλῶν λογισμῶν πάντα φθεγγόμενοι. Αλλ' οὐχ ὁ ἁλιεὺς οὗτος οὕτως· ἀλλ᾽ ἅπαντα μετὰ ἀσφαλείας φθέγγεται, καὶ ὥσπερ ἐπὶ πέτρας ἑστηκώς, οὐδαμοῦ περιτρέπεται. Ἐν αὐτοῖς γὰρ τοῖς ἀδύτοις γενέσθαι καταξιωθείς, καὶ τὸν πάντων Δεσπότην ἐν ἑαυτῷ λαλοῦντα ἔχων, ούτ δὲν ἀνθρώπινον ἔπασχεν· ἐκεῖνοι δὲ ὥσπερ οἱ τῶν μὲν βασιλείων οὐδὲ ὄναρ ἐπιβῆναι καταξιωθέντες, Έξω δὲ ἐπ' ἀγορᾶς μετὰ τῶν ἄλλων διατρίβοντες ἀνθρώπων, καὶ ἀπὸ τῆς ἰδίας διανοίας καταστοχαζόμενοι τῶν ἀορά- των, τὴν πολλὴν ἐπλανήθησαν πλάνην, περὶ τῶν ἀῤῥή των διαλεχθῆναι θελήσαντες, καὶ καθάπερ τυφλοὶ καὶ μεθύοντες, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ πλάνῃ ἀλλήλοις προσέῤῥηξαν οὐκ ἀλλήλοις δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἑαυτοῖς, πολλαχοῦ καὶ περὶ τῶν αὐτῶν ἀεὶ μετατιθέμενοι. Ὁ δὲ ἀγράμματος οὗτος, ὁ ἰδιώτης, ὁ ἀπὸ Βηθσαϊδα, ὁ Ζεβεδαίου παῖς· κανα μυριάκις καταγελώσιν Ἕλληνες τῆς τῶν ὀνομάτων ἀγροικίας, οὐδὲν ἧττον μετὰ πλείονος αὐτὰ τῆς παῤῥη- σίας ἐρῶ· ὅσῳ γὰρ ἂν τὸ ἔθνος αὐτοῖς βάρβαρον φαίνη- ται καὶ τῆς Ἑλληνικῆς ἀπέχον παιδεύσεως, τοσούτῳ λαμπρότερα τὰ ἡμέτερα φανεῖται. "Οταν γὰρ ὁ βάρβαρος καὶ ἀμαθὴς τοιαῦτα φθέγγηται, & μηδεὶς τῶν ἐπὶ γῆς ἀνθρώπων συνεῖδέ ποτε, καὶ μὴ φθέγγηται μόνον, ἀλλὰ καὶ πείθῃ· καίτοι εἰ καὶ τοῦτο μόνον ἦν, μέγα τὸ θαῦμα ἦν· νῦν δὲ πρὸς τούτῳ καὶ ἕτερον τούτου μείζον παρέχη τεκμήριον, τοῦ θεόπνευστα εἶναι τὰ λεγόμενα, τὸ τοὺς ἀκούοντας πείθειν ἅπαντας διὰ τοῦ χρόνου παντός, τις οὐ θαυμάσεται τὴν ἐνοικοῦσαν αὐτῷ δύναμιν; Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο μέγιστον, ὅπερ ἔφην, τεκμήριον τοῦ μηδὲν οἶκοθεν αὐτὸν νομοθετεῖν. Οὗτος δὴ οὖν ὁ βάρβαρος, τῇ μὲν τοῦ εὐαγγελίου γραφῇ τὴν οἰκουμένην κατέλαβεν ἅπασαν, τῷ δὲ σώματι μέσην κατέσχε την Ασίαν, ἔνθα τὸ παλαιὸν ἐφιλοσόφουν οἱ τῆς Ἑλληνικῆς συμμορίας ἅπαντες, κἀκεῖθεν τοῖς δαίμοσιν ἐστι φοβερὸς ', ἐν μέσῳ τῶν ἐχθρῶν διαλάμπων, καὶ τὸν ζόφον αὐτῶν σβεννύς, καὶ τὴν ἀκρόπολιν τῶν δαιμόνων καταλύων· τῇ δὲ ψυχῇ πρὸς τὸν χῶρον ἀνεχώρησεν ἐκεῖνον, τὸν ἁρμόττοντα τῷ τὰ τοιαῦτα ἐργασαμένῳ. Καὶ τὰ μὲν Ἑλλήνων ἔσβεσ σται ἅπαντα καὶ ἠφάνισται, τὰ δὲ τούτου καθ᾿ ἑκάστην λαμπρότερα γίνεται. Ἐξ ὅτου γὰρ καὶ οὗτος καὶ οἱ λοι- ποὶ ἁλιεῖς, ἐξ ἐκείνου τὰ μὲν Πυθαγόρου σεσίγηται καὶ τὰ Πλάτωνος, δοκοῦντα πρότερον κρατεῖν, καὶ οὐδὲ ἐξ ὀνόματος αὐτοὺς ἴσασιν οἱ πολλοί· καίτοι Πλάτων καὶ τυράννοις συνεγένετο μετακληθείς, ὥς φασι, καὶ πολλοὺς ε in Sav. textu of deest. Ibid. Mor. καὶ νόμων. Sav. et niss. multi καὶ δογμάτων. Mox Savil. καὶ ἐν ἅπασι. Morel. ὅμως δὲ ἐν ἅπασι. • Mor. μύας. Sav. autem et codicum mss. maxima pars μυίας, quae vox asseri videtur per sequentem καὶ κώνωπας. • Alii τὸν πολύν... πλάνον. ibidem illa, περὶ τῶν ἀῤῥήτων διαλεχθῆναι θελήσαντες, Savil. in margine posuit, licet in aliquot mss. habeantur. quorum unus ἀοράτων μιν ἀῤῥή των habet. Hæc porro legit Aretinus iuterpres. & Mer. και γάρ. 9 Sav. εὐαγγελίου συγγραφή, onus εὐαγγελίου φωνή. f Sir Mor. et quidam mss. Verba, κἀκεῖθεν... φοβερό, in Sav. et aliis desunt. Verum ab Aretino interprete fecta sunt. 32 ἔσχεν ἑταίρους, καὶ εἰς Σικελίαν ἔπλευσε· Πυθαγόρας δὲ τὴν μεγίστην Ελλάδα καταλαβών, καὶ γοητείας κινή σας 6 είδη μυρία. Τὸ γὰρ βουσι διαλέγεσθαι (καὶ γὰρ καὶ τοῦτό φασιν αὐτὸν [10] πεποιηκέναι) οὐδὲν ἕτερον ἢ γοητείας ἦν. Καὶ δῆλον μάλιστα ἐκεῖθεν· Ὁ γὰρ τοῖς ἀλόγοις οὕτω διαλεγόμενος, τὸ τῶν ἀνθρώπων οὐδὲν ὠφέλησε γένος, ἀλλὰ καὶ τὰ μέγιστα ἔβλαψε. Καίτοι γε ἐπιτηδειοτέρα πρὸς φιλοσοφίας λόγον ἡ φύσις ἡ τῶν ἀνα θρώπων ἦν· ἀλλ' ὅμως ἐκεῖνος ἀετοῖς μὲν καὶ βουσι δια ελέγετο, καθάπερ φασί, γοητεύων. Οὐδὲ γὰρ τὴν ἄλογον λογικὴν ἐποίησε φύσιν (οὐδὲ γὰρ δυνατὸν ἀνθρώπῳ τοῦτο), ἀλλὰ μαγγανείαις τοὺς ἀνοήτους ἠπάτα· καὶ ἀνθρώπους ἀφεὶς διδάξαι τι τῶν χρησίμων, ἐπαίδευσεν ὅτι ἴσον ἦν κυάμους φαγεῖν καὶ τὰς τῶν γεννησαμένων κεφαλάς· καὶ τοὺς συνόντας ἔπειθεν, ὅτι δὴ ἡ τοῦ διδα- σκάλου ψυχή, ποτὲ μὲν θάμνος ἐγίνετο, ποτὲ δὲ κόρη, ποτὲ δὲ ἰχθύς. "Αρ' οὐκ εἰκότως πάντα ἐσβέσθη ἐκεῖνα, καὶ ἠφανίσθη τέλεον ; Εἰκότως, καὶ κατὰ λόγον. ᾿Αλλ' οὐ τὰ τοῦ ἰδιώτου καὶ ἀγραμμάτου οὕτως· ἀλλὰ καὶ Σύροι, καὶ Αἰγύπτιοι, καὶ Ἰνδοὶ, καὶ Πέρσαι, καὶ Αἰθίοπες, καὶ μυρία ἕτερα έθνη, εἰς τὴν αὐτῶν μεταβαλόντες γλῶτταν τὰ παρὰ τούτου δόγματα εἰσαχθέντα, ἔμαθον ἄνθρωποι βάρβαροι φιλοσοφείν. γ'. Οὐκ ἄρα μάτην ἔλεγον, ὅτι αὐτῷ θέατρον γέγονε πάσα ἡ οἰκουμένη· οὐ γὰρ δὴ τοὺς ὁμοφύλους ἀφεὶς περὶ τὰς κ τῶν ἀλόγων ἐματαιοπόνε: φύσεις· ὅ περιττῆς φιλοτιμίας καὶ ἐσχάτης ἀνοίας ἦν· ἀλλὰ μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τούς του καθαρεύων τοῦ πάθους, ἓν μόνον ἐσπούδασεν, ὅπως ἡ οἰκουμένη πᾶσα μάθοι τι τῶν χρησίμων καὶ δυναμέν νων αὐτὴν ἀπὸ τῆς γῆς μεταστῆσαι πρὸς τὸν οὐρανόν. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ζόρῳ τινὶ καὶ σκότῳ ἔκρυψεν ἑαυτοῦ τὴν διδασκαλίαν, καθάπερ ἐποίουν ἐκεῖνοι, τῶν ἔνδον ἐναπο- κειμένων κακῶν τὴν ἐν τῷ λέγειν ἀσάφειαν καθάπερ τι παραπέτασμα προβαλλόμενοι· ἀλλὰ τὰ τούτου δόγματα τῶν ἡλιακῶν ἀκτίνων ἐστὶ φανερώτερα i · διὸ καὶ πᾶσι τοῖς κατὰ τὴν οἰκουμένην ἀνθρώποις ανήλωται. Οὐ γὰρ πέντε έτη κελεύων τοὺς προσιόντας σιγάν, καθάπερ ἐκεῖνος, οὐδὲ ὡς ἀναισθήτοις παρακαθῆσθαι λίθοις, οὔτ τως ἐδίδασκεν, οὐδὲ ἐν ἀριθμοῖς εἶναι τὸ πᾶν διοριζόμε νος ἐμυθολόγει· ἀλλ' ἀποῤῥίψας τὴν σατανικὴν ταύτην ἀηδίαν ἅπασαν καὶ λύμην, τοσαύτην τοῖς ῥήμασιν ἐγκατ ἐμιξεν εὐκολίαν, ὡς μὴ μόνον ἀνδράσι καὶ συνετοῖς, ἀλλὰ καὶ γυναιξὶ καὶ νέοις ἅπαντα εἶναι τὰ λεγόμενα δῆλα. Ἐπίστευσε γὰρ αὐτὰ ἀληθῆ τε εἶναι ἡ καὶ χρήσιμα τοῖς ἀκουσομένοις ἅπασι· καὶ μαρτυρεῖ πᾶς ὁ μετ' ἐκεῖ νου χρόνος. Ολην τε γὰρ πρὸς ἑαυτὸν ἐφειλκύσατο την οἰκουμένην, καὶ πάσης ἀλλοκότου τραγῳδίας τὸν ἡμέ τερον ἀπήλλαξε βίον, μετὰ τὴν τῶν λόγων τούτων ἀκρόα σιν *. Διά τοι τοῦτο τῆς ψυχῆς ἑλοίμεθα ἂν ἐκστῆναι μᾶλλον οἱ ταῦτα ἀκούοντες, ἢ τῶν δογμάτων τῶν ὑπ' ἐκείνου παραδοθέντων ἡμῖν. Καὶ ἐντεῦθεν τοίνυν καὶ πανταχόθεν δῆλον, ὅτι οὐδὲν ἀνθρώπινον τῶν τούτου. ἀλλὰ θεῖά τε καὶ οὐράνιά ἐστι διδάγματα 1 τὰ διὰ τῆς θείας ταύτης [11] εἰς ἡμᾶς ἐλθόντα ψυχῆς. Οὐ γὰρ κτύπον ῥημάτων οὐδὲ λέξεως κόμπον, οὐδὲ ὀνομάτων καὶ ῥημάτ των κόσμον καὶ συνθήκην ἀψόμεθα περιττὴν καὶ ἀνόνη- τον πόρρω γὰρ ταῦτα φιλοσοφίας απάτης), ἀλλ' ἰσχύν ἄμαχον καὶ θείαν, καὶ δογμάτων ὀρθῶν ἀμήχανον δύναμιν, καὶ μυρίων ἀγαθῶν χορηγίαν. Η γὰρ κατά τὴν ἀπαγγελίαν περιεργία οὕτω περιττὴ ἦν καὶ σου φιστῶν ἀξία, μᾶλλον δὲ οὐδὲ σοφιστῶν, ἀλλὰ μετρα- κίων ἀνοήτων, ὡς καὶ αὐτὸν τὸν παρ' αὐτοῖς φιλα σοφον εἰσαγαγεῖν τὸν διδάσκαλον τὸν αὐτοῦ σφόδρα ἐπαισχυνόμενον ταύτῃ τῇ τέχνῃ, καὶ λέγοντα τοῖς 8 Sav. et omnes pene mss. κινήσας. Mor. ἐπιδείξας. * Mor. περὶ τάς. αν. πρὸς τάς. Mox Sav. et mss. pene orn- nes περιττής φιλοτιμίας. Mor. περὶ τῆς φιλοσοφίας. Intra Morel πᾶσα μάθοι, αν. πᾶσα μάθη Η Quidam habent φανώτερα (leg. φανότερα). Ο Εσεσθαι Μor. ; είναι Say. k Sic Sav. et omnes pene mnes. Mor. ἀπαγγελίαν. 1 Alii ἀλλὰ θεῖα τινα καὶ οὐράνια τα διδάγματα.

33 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. δικασταῖς, ὅτι ἀκούσονται παρ' αὐτοῦ ῥήματα ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε ο λεγόμενα, οὐ μέντοι κεκαλλιεπημένα λόγοις, οὐδὲ βήμασί τε καὶ ὀνόμασι κεκοσμημένα. Οὐδὲ γὰρ ἂν δήπου πρέποι, φησὶν, ὦ ἄνδρες, τῇδε τῇ ἡλικίᾳ, ὥσπερ μειρακίῳ πλάττοντι λόγους, εἰς ὑμᾶς αὐτὸν εἰσιέναι. Καὶ ὅρα τὸν πολὺν καταγέλωτα. Ο γὰρ ὡς αἰσχρὸν καὶ φιλοσοφίας ἀνάξιον καὶ μειρακίων ἔργον ἐποίησεν αὐτὸν φεύγοντα, τοῦτο μάλιστα πάντων αὐτὸς ἐπετήδευσεν. Οὕτω πανταχοῦ φιλοτιμίας ἦσαν μόνης καὶ Πλάτωνος οὐδὲν ἔστι θαυμάσαι, ἢ τοῦτο μόνον 5. Καὶ καθάπερ τῶν τάφων τοὺς ἔξωθεν κεκονιαμένους, ἂν ἀπαμφιάσῃς, ἐχῶρος, καὶ δυσωδίας, καὶ διεφθοράτων ὄψει γέμοντας ὀστῶν· οὕτω καὶ τὰ τοῦ φιλοσόφου δό γματα, ἂν τῆς κατὰ τὴν λέξιν ἀπογυμνώσης ὥρας, πολ- λῆς ὄψει τῆς βδελυγμίας πεπληρωμένα, καὶ μάλιστα όταν περὶ ψυχῆς φιλοσοφῇ, ἀμέτρως τιμῶν τε αὐτὴν καὶ βλασφημῶν. Τοῦτο γὰρ ἡ διαβολικὴ παγίς, μηδαμοῦ τὴν συμμετρίαν τηρεῖν, ἀλλὰ τοῖς ἐφ' ἑκάτερα πλεονασμοῖς πρὸς δυσφημίαν ἐξάγειν τοὺς ἁλισκομένους αὐτῇ. Νῦν μὲν γὰρ αὐτὴν τῆς τοῦ Θεοῦ φησιν οὐσίας εἶναι· νῦν δὲ αὐτὴν οὕτως ἀμέτρως καὶ ἀσεβῶς ἐπάρας, μεθ᾿ ἑτέρας καθυβρίζει πάλιν ὑπερβολῆς, εἰς χοίρους καὶ ὄνους εἰσάγων, καὶ τὰ ἔτι τούτων ἀτιμότερα ζώα. Αλλὰ τού των μὲν ἄλις· μᾶλλον δὲ καὶ ταῦτα πέρα τοῦ μέτρου. Εἰ μὲν γάρ τι χρήσιμον παρ' αὐτῶν ἦν μαθεῖν, ἔδει καὶ πλέον ἐνδιατρίβειν· εἰ δὲ ὅσον τὴν ἀσχημοσύνην αὐτῶν καὶ τὸν γέλωτα κατοπτεῦσαι, καὶ ταῦτα πλέον τοῦ δέον- τος εἴρηται παρ' ἡμῶν. Διὰ ταῦτα ἀφέντες τοὺς ἐκείνων μύθους, τῶν ἡμετέρων αψώμεθα δογμάτων, τῶν ἄνωθεν ἡμῖν κατενηνεγμένων διὰ τῆς γλώττης τούτου τοῦ ἁλιέως, τῶν μηδὲν ἐχόντων ἀνθρώπινον, Φέρε οὖν, αὐτὰς εἰς μέσον τὰς ῥήσεις ἀγάγωμεν, καὶ 8 τὴν ἀρχὴν παρεκα- λέσαμεν ὥστε μετὰ ἀκριβείας προσέχειν τοῖς λεγομένοις, τοῦτο καὶ νῦν ὑπομνήσαντες 4. Τί οὖν ἀρχόμενος ὁ εὐαγ γελιστὴς οὗτος εὐθέως φησίν; Εν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν. Είδες παρρησίαν καὶ ἐξουσίαν ῥημάτων πολλήν; πῶς οὐδὲν ἀμφιβάλλων, οὐδὲ εἰχάζων, ἀλλὰ πάντα ἀποφαινόμενος φθέγγεται; Τοῦτο γάρ ἐστι διδασκάλου, τὸ μὴ περιφέρεσθαι ἐν οἷς ἂν λέγῃ. [12] Εἰ γὰρ ὁ τοῖς ἄλλοις καθηγησόμενος ἑτέρου δεηθή- σεται τοῦ στηρίξαι δυνησομένου μετὰ ἀσφαλείας αὐτὸν, οὐ τὴν τῶν διδασκάλων, ἀλλὰ τὴν τῶν μαθητῶν τάξιν ἐπέχειν ἂν εἴη δίκαιος. Εἰ δὲ λέγοι τις, Καὶ τί δήποτε τὸ πρῶτον αἴτιον ἀφεὶς, εὐθέως ἡμῖν περὶ τοῦ δευτέρου διείλεκται; τὸ μὲν πρῶτον καὶ τὸ δεύτερον παραιτησό- μεθα λέγειν ἀριθμοῦ γὰρ τὸ θεῖον ἀνώτερον καὶ χρό- νων ἀκολουθίας. Διὰ καὶ ταῦτα μὲν παρῃτησάμεθα· Πατέρα δὲ ὁμολογοῦμεν ἐξ οὐδενὸς ὄντα, καὶ Υἱὸν ἐκ Πατρός γεγεννημένον. • • δ. Ναί, φησί· τί δήποτ' οὖν τὸν Πατέρα ἀφεὶς περὶ τοῦ Υἱοῦ διαλέγεται ; Ὅτι ἐκεῖνος μὲν δῆλος ἅπασιν ἦν, εἰ καὶ μὴ ὡς Πατήρ, ἀλλ' ὡς Θεός· ὁ δὲ Μονογενής Αγνοείτο. Διὸ εἰκότως τὴν περὶ τούτου γνῶσιν εὐθέως ἐκ προοιμίων ἔσπευσεν ἐνθεῖναι τοῖς οὐκ εἰδόσιν αὐτόν· ἄλλως τε οὐδὲ τὸν Πατέρα ἐν τοῖς περὶ τούτων λόγοις ἀπεσιώπησε. Καὶ θέα μοι τὴν σύνεσιν τὴν πνευματικήν. Οἶδε τοὺς ἀνθρώπους τὸ πρεσβύτερον καὶ τὸ πρὸ πάντων μάλιστα τιμῶντας καὶ τιθεμένους Θεόν. Διὰ τοῦτο ἐντεῦ a Sav. et mss. pene omines ἁπλῶς καὶ εἰκῇ. Mor. παρ' αὐτοῦ δόγματα ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε. Hec, καὶ Πλάτωνος... μόνον, quæ in Morel. et mss. pluri- mis leguntur. Sav. in marg. posuit. Legerat interpres. • Mor. διὸ δήπου. d Mor. addit τοῖς εἰρημένοις προσθήσομεν. • Hic Mor. adjicit οὐ γὰρ ἡμέτερα ταῦτα. Say. haec in mar- gine posuit. 31 θεν πρῶτον ποιεῖται τὴν ἀρχὴν, καὶ προϊὼν καὶ Θεόν φησιν εἶναι· καὶ οὐχ ὡς Πλάτων, τὴν μὲν νοῦν, τὸν δὲ ψυχήν λέγων εἶναι· ταῦτα γὰρ πόρρω τῆς θείας καὶ ἀκηράτου φύσεως. Οὐδὲ γὰρ ἔχει τι κοινὸν πρὸς ἡμᾶς, ἀλλὰ ἀνακεχώρηκε τῆς πρὸς τὴν κτίσιν κοινωνίας, τῆς κατ' οὐσίαν λέγω, οὐ μὴν τῆς κατὰ τὴν σχέσιν. Διά του τοῦτο καὶ Λόγον αὐτὸν ἐκάλεσεν. Ἐπειδὴ γὰρ μέλλει διδάσκειν, ὅτι οὗτος ὁ Λόγος μονογενής ἐστιν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἵνα μὴ παθητὴν ὑπολάβοι τις τὴν γέννησιν, προ- λαβὼν τῇ τοῦ Λόγου προσηγορία, πᾶσαν ἀναιρεῖ ἡ τὴν πονηρὰν ὑποψίαν, τό τε ἐξ αὐτοῦ τὸν Υἱὸν εἶναι δηλῶν, καὶ τὸ ἀπαθῶς. Θρᾷς ὅτι, ὅπερ εἶπον, οὐδὲ τὸν Πατέρα ἐν τοῖς περὶ τοῦ Υἱοῦ λόγοις ἀπεσιώπησεν; Εἰ δὲ οὐκ ἀρκεῖ ταῦτα τὰ ὑποδείγματα παραστῆσαι τὸ πᾶν, μὴ θαυμάσης. Περὶ Θεοῦ γὰρ ἡμῖν ὁ λόγος, ὃν οὔτε εἰπεῖν, οὔτε νοῆσαι κατ' ἀξίαν δυνατόν. Διὸ καὶ οὗτος οὐσίας μὲν οὐδαμοῦ τίθησιν ὄνομα· οὐδὲ γὰρ δυνατὸν εἰπεῖν αὐτὸ ὅ τι ποτέ ἐστι τὴν οὐσίαν ὁ Θεός· πανταχοῦ δὲ ἡμῖν αὐτὸν ἀπὸ τῶν ἐνεργειῶν δηλοῖ. Τὸν δὲ Λόγον τοῦτον ἴδοι τις ἂν μικρὸν ὕστερον καὶ φῶς λεγόμενον, καὶ τὸ φῶς πάλιν ὀνομαζόμενον ζωήν Β. Οὐ ταύτης δὲ μόνον ἕνεκεν τῆς αἰτίας οὕτως ὠνόμασε αὐτόν· ἀλλὰ πρώτης μὲν ταύτης· δευτέρας δὲ, ἐπειδὴ τὰ τοῦ Πατρὸς ἡμῖν ἔμελλεν ἀπαγγέλλειν · Πάντα γάρ, φησίν, ὅσα ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἀνήγγειλα ὑμῖν. Καλεῖ δὲ αὐτὸν καὶ ζωὴν καὶ φῶς· τὸ γὰρ ἀπὸ τῆς γνώσεως φῶς ἡμῖν ἐχαρίσατο, καὶ τὴν ἐντεῦθεν ζωήν. Καὶ ὅλως οὐκ ἔστιν ὄνομα ἐν ἀρκοῦν, οὐδὲ δύο καὶ τρία, οὐδὲ πλείω 1 διδάξαι τὰ περὶ Θεοῦ· ἀλλ' ἀγαπητόν διὰ πολλῶν γοῦν δυνηθῆναι κἂν ἀμυδρώς περιδράξασθαι τῶν προσο ὄντων αὐτῷ. Οὐχ ἁπλῶς δὲ αὐτὸν Λόγον εἴρηκεν. ἀλλὰ μετὰ τῆς τοῦ ἄρθρου προσθήκης, τῶν λοιπῶν αὐ- τὸν καὶ ταύτῃ χωρίζων. Ορᾶς ὡς οὐ μάτην ἔλεγον, ὅτι ἀπὸ τῶν οὐρανῶν φθέγγεται ἡμῖν ὁ εὐαγγελιστὴς [13] οὗτος ; "Ορα γοῦν εὐθὺς ἐκ προοιμίων ποῦ τὴν ψυχήν πτερώσας καὶ τὴν διάνοιαν ἀνήγαγε τῶν ἀκουόντων. Πάντων γὰρ τῶν αἰσθητῶν ἀνωτέρω στήσας αὐτήν. πρὸ γῆς, πρὸ θαλάσσης, πρὸ οὐρανοῦ, καὶ ὑπὲρ τοὺς ἀγγέ λους χειραγωγεί, καὶ ὑπεράνω τῶν Χερουβὶμ καὶ τῶν Σεραφίμ, καὶ ὑπὲρ τοὺς θρόνους, καὶ ὑπὲρ τὰς ἀρχάς, καὶ ὑπὲρ τὰς ἐξουσίας, καὶ πάσης ἁπλῶς ἐπέκεινα κτί σεως ὁδοιπορεῖν ἀναπείθει. Τί οὖν ; ἄρα πρὸς τοσοῦτον ἀναγαγών ὕψος, ἐνταῦθα γοῦν ἡμᾶς στῆσαι ἴσχυσεν ; Οὐδαμῶς· ἀλλ᾿ ὥσπερ εἴ τις τὸν ἑστῶτα παρ' αἰγιαλόν, καὶ βλέποντα πόλεις, καὶ ἀκτάς, καὶ λιμένας, ἐπειδὰν εἰς μέσον ἀγάγη πελάγους, τῶν μὲν προτέρων ἀπέστη σεν, οὐ μὴν ἔστησέ που τὸ ὄμμα αὐτῷ, ἀλλ' εἰς ἄπειρον ἤγαγε θεωρίαν· οὕτω καὶ ὁ εὐαγγελιστής πάσης ἡμᾶς ἀνωτέρω τῆς κτίσεως ἀγαγών, καὶ πρὸς τοὺς ἀνωτέρω ταύτης παραπέμψας αἰῶνας, μετέωρον τὸ ὄμμα ἀφίησιν, οὐ διδοὺς ἐπιλαβέσθαι τινὸς τέλους εἰς τὸ ἄνω, ἐπειδὴ μηδέ ἐστιν. Ανελθὼν γὰρ εἰς ἀρχὴν ὁ λόγος, ζητεῖ ποίαν ἀρχὴν· εἶτα τὸ Ἡν εὑρίσκων, ἀεὶ φθάνων αὐτοῦ τὴν διάνοιαν, οὐκ ἔχει ποῦ στῆσαι τὴν λογισμὸν, ἀλλ' ἀτενὲς ἐνορῶν καὶ μηδαμοῦ λῆξαι δυνάμενος, ἀποκαμὼν ὑπο- στρέφει πάλιν ἐπὶ τὰ κάτω. Τὸ γὰρ, Ἐν ἀρχῇ ἦν, οὐ- δὲν ἕτερόν ἐστιν, ἀλλ᾽ ἢ τοῦ εἶναι ἀεὶ δηλωτικὸν, καὶ ἀπείρως εἶναι. Εἶδες φιλοσοφίαν ἀληθῆ καὶ δόγματα θεῖα, οὐχ οἷα τῶν Ἑλλήνων, χρόνους τιθέντων, καὶ τοὺς μὲν πρεσβυτέρους, τοὺς δὲ νεωτέρους εἶναι λεγόντων θεούς; Αλλ' οὐδὲν τοιοῦτον 1 παρ' ἡμῖν. Εἰ γὰρ Θεὸς f Sav. et quidam alii προσηγορία, προαναιρεί. * Μor. ζωὴν καὶ τὴν ζωὴν ἀλήθειαν, quæ in marg habet Sar 1 Οὐδὲ πλείω deest in quibusdam mss. i Alii οὐδέν τούτων.

33 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. δικασταῖς, ὅτι ἀκούσονται παρ' αὐτοῦ ῥήματα ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε ο λεγόμενα, οὐ μέντοι κεκαλλιεπημένα λόγοις, οὐδὲ βήμασί τε καὶ ὀνόμασι κεκοσμημένα. Οὐδὲ γὰρ ἂν δήπου πρέποι, φησὶν, ὦ ἄνδρες, τῇδε τῇ ἡλικίᾳ, ὥσπερ μειρακίῳ πλάττοντι λόγους, εἰς ὑμᾶς αὐτὸν εἰσιέναι. Καὶ ὅρα τὸν πολὺν καταγέλωτα. Ο γὰρ ὡς αἰσχρὸν καὶ φιλοσοφίας ἀνάξιον καὶ μειρακίων ἔργον ἐποίησεν αὐτὸν φεύγοντα, τοῦτο μάλιστα πάντων αὐτὸς ἐπετήδευσεν. Οὕτω πανταχοῦ φιλοτιμίας ἦσαν μόνης καὶ Πλάτωνος οὐδὲν ἔστι θαυμάσαι, ἢ τοῦτο μόνον 5. Καὶ καθάπερ τῶν τάφων τοὺς ἔξωθεν κεκονιαμένους, ἂν ἀπαμφιάσῃς, ἐχῶρος, καὶ δυσωδίας, καὶ διεφθοράτων ὄψει γέμοντας ὀστῶν· οὕτω καὶ τὰ τοῦ φιλοσόφου δό γματα, ἂν τῆς κατὰ τὴν λέξιν ἀπογυμνώσης ὥρας, πολ- λῆς ὄψει τῆς βδελυγμίας πεπληρωμένα, καὶ μάλιστα όταν περὶ ψυχῆς φιλοσοφῇ, ἀμέτρως τιμῶν τε αὐτὴν καὶ βλασφημῶν. Τοῦτο γὰρ ἡ διαβολικὴ παγίς, μηδαμοῦ τὴν συμμετρίαν τηρεῖν, ἀλλὰ τοῖς ἐφ' ἑκάτερα πλεονασμοῖς πρὸς δυσφημίαν ἐξάγειν τοὺς ἁλισκομένους αὐτῇ. Νῦν μὲν γὰρ αὐτὴν τῆς τοῦ Θεοῦ φησιν οὐσίας εἶναι· νῦν δὲ αὐτὴν οὕτως ἀμέτρως καὶ ἀσεβῶς ἐπάρας, μεθ᾿ ἑτέρας καθυβρίζει πάλιν ὑπερβολῆς, εἰς χοίρους καὶ ὄνους εἰσάγων, καὶ τὰ ἔτι τούτων ἀτιμότερα ζώα. Αλλὰ τού των μὲν ἄλις· μᾶλλον δὲ καὶ ταῦτα πέρα τοῦ μέτρου. Εἰ μὲν γάρ τι χρήσιμον παρ' αὐτῶν ἦν μαθεῖν, ἔδει καὶ πλέον ἐνδιατρίβειν· εἰ δὲ ὅσον τὴν ἀσχημοσύνην αὐτῶν καὶ τὸν γέλωτα κατοπτεῦσαι, καὶ ταῦτα πλέον τοῦ δέον- τος εἴρηται παρ' ἡμῶν. Διὰ ταῦτα ἀφέντες τοὺς ἐκείνων μύθους, τῶν ἡμετέρων αψώμεθα δογμάτων, τῶν ἄνωθεν ἡμῖν κατενηνεγμένων διὰ τῆς γλώττης τούτου τοῦ ἁλιέως, τῶν μηδὲν ἐχόντων ἀνθρώπινον, Φέρε οὖν, αὐτὰς εἰς μέσον τὰς ῥήσεις ἀγάγωμεν, καὶ 8 τὴν ἀρχὴν παρεκα- λέσαμεν ὥστε μετὰ ἀκριβείας προσέχειν τοῖς λεγομένοις, τοῦτο καὶ νῦν ὑπομνήσαντες 4. Τί οὖν ἀρχόμενος ὁ εὐαγ γελιστὴς οὗτος εὐθέως φησίν; Εν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν. Είδες παρρησίαν καὶ ἐξουσίαν ῥημάτων πολλήν; πῶς οὐδὲν ἀμφιβάλλων, οὐδὲ εἰχάζων, ἀλλὰ πάντα ἀποφαινόμενος φθέγγεται; Τοῦτο γάρ ἐστι διδασκάλου, τὸ μὴ περιφέρεσθαι ἐν οἷς ἂν λέγῃ. [12] Εἰ γὰρ ὁ τοῖς ἄλλοις καθηγησόμενος ἑτέρου δεηθή- σεται τοῦ στηρίξαι δυνησομένου μετὰ ἀσφαλείας αὐτὸν, οὐ τὴν τῶν διδασκάλων, ἀλλὰ τὴν τῶν μαθητῶν τάξιν ἐπέχειν ἂν εἴη δίκαιος. Εἰ δὲ λέγοι τις, Καὶ τί δήποτε τὸ πρῶτον αἴτιον ἀφεὶς, εὐθέως ἡμῖν περὶ τοῦ δευτέρου διείλεκται; τὸ μὲν πρῶτον καὶ τὸ δεύτερον παραιτησό- μεθα λέγειν ἀριθμοῦ γὰρ τὸ θεῖον ἀνώτερον καὶ χρό- νων ἀκολουθίας. Διὰ καὶ ταῦτα μὲν παρῃτησάμεθα· Πατέρα δὲ ὁμολογοῦμεν ἐξ οὐδενὸς ὄντα, καὶ Υἱὸν ἐκ Πατρός γεγεννημένον. • • δ. Ναί, φησί· τί δήποτ' οὖν τὸν Πατέρα ἀφεὶς περὶ τοῦ Υἱοῦ διαλέγεται ; Ὅτι ἐκεῖνος μὲν δῆλος ἅπασιν ἦν, εἰ καὶ μὴ ὡς Πατήρ, ἀλλ' ὡς Θεός· ὁ δὲ Μονογενής Αγνοείτο. Διὸ εἰκότως τὴν περὶ τούτου γνῶσιν εὐθέως ἐκ προοιμίων ἔσπευσεν ἐνθεῖναι τοῖς οὐκ εἰδόσιν αὐτόν· ἄλλως τε οὐδὲ τὸν Πατέρα ἐν τοῖς περὶ τούτων λόγοις ἀπεσιώπησε. Καὶ θέα μοι τὴν σύνεσιν τὴν πνευματικήν. Οἶδε τοὺς ἀνθρώπους τὸ πρεσβύτερον καὶ τὸ πρὸ πάντων μάλιστα τιμῶντας καὶ τιθεμένους Θεόν. Διὰ τοῦτο ἐντεῦ a Sav. et mss. pene omines ἁπλῶς καὶ εἰκῇ. Mor. παρ' αὐτοῦ δόγματα ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε. Hec, καὶ Πλάτωνος... μόνον, quæ in Morel. et mss. pluri- mis leguntur. Sav. in marg. posuit. Legerat interpres. • Mor. διὸ δήπου. d Mor. addit τοῖς εἰρημένοις προσθήσομεν. • Hic Mor. adjicit οὐ γὰρ ἡμέτερα ταῦτα. Say. haec in mar- gine posuit. 31 θεν πρῶτον ποιεῖται τὴν ἀρχὴν, καὶ προϊὼν καὶ Θεόν φησιν εἶναι· καὶ οὐχ ὡς Πλάτων, τὴν μὲν νοῦν, τὸν δὲ ψυχήν λέγων εἶναι· ταῦτα γὰρ πόρρω τῆς θείας καὶ ἀκηράτου φύσεως. Οὐδὲ γὰρ ἔχει τι κοινὸν πρὸς ἡμᾶς, ἀλλὰ ἀνακεχώρηκε τῆς πρὸς τὴν κτίσιν κοινωνίας, τῆς κατ' οὐσίαν λέγω, οὐ μὴν τῆς κατὰ τὴν σχέσιν. Διά του τοῦτο καὶ Λόγον αὐτὸν ἐκάλεσεν. Ἐπειδὴ γὰρ μέλλει διδάσκειν, ὅτι οὗτος ὁ Λόγος μονογενής ἐστιν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἵνα μὴ παθητὴν ὑπολάβοι τις τὴν γέννησιν, προ- λαβὼν τῇ τοῦ Λόγου προσηγορία, πᾶσαν ἀναιρεῖ ἡ τὴν πονηρὰν ὑποψίαν, τό τε ἐξ αὐτοῦ τὸν Υἱὸν εἶναι δηλῶν, καὶ τὸ ἀπαθῶς. Θρᾷς ὅτι, ὅπερ εἶπον, οὐδὲ τὸν Πατέρα ἐν τοῖς περὶ τοῦ Υἱοῦ λόγοις ἀπεσιώπησεν; Εἰ δὲ οὐκ ἀρκεῖ ταῦτα τὰ ὑποδείγματα παραστῆσαι τὸ πᾶν, μὴ θαυμάσης. Περὶ Θεοῦ γὰρ ἡμῖν ὁ λόγος, ὃν οὔτε εἰπεῖν, οὔτε νοῆσαι κατ' ἀξίαν δυνατόν. Διὸ καὶ οὗτος οὐσίας μὲν οὐδαμοῦ τίθησιν ὄνομα· οὐδὲ γὰρ δυνατὸν εἰπεῖν αὐτὸ ὅ τι ποτέ ἐστι τὴν οὐσίαν ὁ Θεός· πανταχοῦ δὲ ἡμῖν αὐτὸν ἀπὸ τῶν ἐνεργειῶν δηλοῖ. Τὸν δὲ Λόγον τοῦτον ἴδοι τις ἂν μικρὸν ὕστερον καὶ φῶς λεγόμενον, καὶ τὸ φῶς πάλιν ὀνομαζόμενον ζωήν Β. Οὐ ταύτης δὲ μόνον ἕνεκεν τῆς αἰτίας οὕτως ὠνόμασε αὐτόν· ἀλλὰ πρώτης μὲν ταύτης· δευτέρας δὲ, ἐπειδὴ τὰ τοῦ Πατρὸς ἡμῖν ἔμελλεν ἀπαγγέλλειν · Πάντα γάρ, φησίν, ὅσα ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἀνήγγειλα ὑμῖν. Καλεῖ δὲ αὐτὸν καὶ ζωὴν καὶ φῶς· τὸ γὰρ ἀπὸ τῆς γνώσεως φῶς ἡμῖν ἐχαρίσατο, καὶ τὴν ἐντεῦθεν ζωήν. Καὶ ὅλως οὐκ ἔστιν ὄνομα ἐν ἀρκοῦν, οὐδὲ δύο καὶ τρία, οὐδὲ πλείω 1 διδάξαι τὰ περὶ Θεοῦ· ἀλλ' ἀγαπητόν διὰ πολλῶν γοῦν δυνηθῆναι κἂν ἀμυδρώς περιδράξασθαι τῶν προσο ὄντων αὐτῷ. Οὐχ ἁπλῶς δὲ αὐτὸν Λόγον εἴρηκεν. ἀλλὰ μετὰ τῆς τοῦ ἄρθρου προσθήκης, τῶν λοιπῶν αὐ- τὸν καὶ ταύτῃ χωρίζων. Ορᾶς ὡς οὐ μάτην ἔλεγον, ὅτι ἀπὸ τῶν οὐρανῶν φθέγγεται ἡμῖν ὁ εὐαγγελιστὴς [13] οὗτος ; "Ορα γοῦν εὐθὺς ἐκ προοιμίων ποῦ τὴν ψυχήν πτερώσας καὶ τὴν διάνοιαν ἀνήγαγε τῶν ἀκουόντων. Πάντων γὰρ τῶν αἰσθητῶν ἀνωτέρω στήσας αὐτήν. πρὸ γῆς, πρὸ θαλάσσης, πρὸ οὐρανοῦ, καὶ ὑπὲρ τοὺς ἀγγέ λους χειραγωγεί, καὶ ὑπεράνω τῶν Χερουβὶμ καὶ τῶν Σεραφίμ, καὶ ὑπὲρ τοὺς θρόνους, καὶ ὑπὲρ τὰς ἀρχάς, καὶ ὑπὲρ τὰς ἐξουσίας, καὶ πάσης ἁπλῶς ἐπέκεινα κτί σεως ὁδοιπορεῖν ἀναπείθει. Τί οὖν ; ἄρα πρὸς τοσοῦτον ἀναγαγών ὕψος, ἐνταῦθα γοῦν ἡμᾶς στῆσαι ἴσχυσεν ; Οὐδαμῶς· ἀλλ᾿ ὥσπερ εἴ τις τὸν ἑστῶτα παρ' αἰγιαλόν, καὶ βλέποντα πόλεις, καὶ ἀκτάς, καὶ λιμένας, ἐπειδὰν εἰς μέσον ἀγάγη πελάγους, τῶν μὲν προτέρων ἀπέστη σεν, οὐ μὴν ἔστησέ που τὸ ὄμμα αὐτῷ, ἀλλ' εἰς ἄπειρον ἤγαγε θεωρίαν· οὕτω καὶ ὁ εὐαγγελιστής πάσης ἡμᾶς ἀνωτέρω τῆς κτίσεως ἀγαγών, καὶ πρὸς τοὺς ἀνωτέρω ταύτης παραπέμψας αἰῶνας, μετέωρον τὸ ὄμμα ἀφίησιν, οὐ διδοὺς ἐπιλαβέσθαι τινὸς τέλους εἰς τὸ ἄνω, ἐπειδὴ μηδέ ἐστιν. Ανελθὼν γὰρ εἰς ἀρχὴν ὁ λόγος, ζητεῖ ποίαν ἀρχὴν· εἶτα τὸ Ἡν εὑρίσκων, ἀεὶ φθάνων αὐτοῦ τὴν διάνοιαν, οὐκ ἔχει ποῦ στῆσαι τὴν λογισμὸν, ἀλλ' ἀτενὲς ἐνορῶν καὶ μηδαμοῦ λῆξαι δυνάμενος, ἀποκαμὼν ὑπο- στρέφει πάλιν ἐπὶ τὰ κάτω. Τὸ γὰρ, Ἐν ἀρχῇ ἦν, οὐ- δὲν ἕτερόν ἐστιν, ἀλλ᾽ ἢ τοῦ εἶναι ἀεὶ δηλωτικὸν, καὶ ἀπείρως εἶναι. Εἶδες φιλοσοφίαν ἀληθῆ καὶ δόγματα θεῖα, οὐχ οἷα τῶν Ἑλλήνων, χρόνους τιθέντων, καὶ τοὺς μὲν πρεσβυτέρους, τοὺς δὲ νεωτέρους εἶναι λεγόντων θεούς; Αλλ' οὐδὲν τοιοῦτον 1 παρ' ἡμῖν. Εἰ γὰρ Θεὸς f Sav. et quidam alii προσηγορία, προαναιρεί. * Μor. ζωὴν καὶ τὴν ζωὴν ἀλήθειαν, quæ in marg habet Sar 1 Οὐδὲ πλείω deest in quibusdam mss. i Alii οὐδέν τούτων.

33 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. δικασταῖς, ὅτι ἀκούσονται παρ' αὐτοῦ ῥήματα ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε ο λεγόμενα, οὐ μέντοι κεκαλλιεπημένα λόγοις, οὐδὲ βήμασί τε καὶ ὀνόμασι κεκοσμημένα. Οὐδὲ γὰρ ἂν δήπου πρέποι, φησὶν, ὦ ἄνδρες, τῇδε τῇ ἡλικίᾳ, ὥσπερ μειρακίῳ πλάττοντι λόγους, εἰς ὑμᾶς αὐτὸν εἰσιέναι. Καὶ ὅρα τὸν πολὺν καταγέλωτα. Ο γὰρ ὡς αἰσχρὸν καὶ φιλοσοφίας ἀνάξιον καὶ μειρακίων ἔργον ἐποίησεν αὐτὸν φεύγοντα, τοῦτο μάλιστα πάντων αὐτὸς ἐπετήδευσεν. Οὕτω πανταχοῦ φιλοτιμίας ἦσαν μόνης καὶ Πλάτωνος οὐδὲν ἔστι θαυμάσαι, ἢ τοῦτο μόνον 5. Καὶ καθάπερ τῶν τάφων τοὺς ἔξωθεν κεκονιαμένους, ἂν ἀπαμφιάσῃς, ἐχῶρος, καὶ δυσωδίας, καὶ διεφθοράτων ὄψει γέμοντας ὀστῶν· οὕτω καὶ τὰ τοῦ φιλοσόφου δό γματα, ἂν τῆς κατὰ τὴν λέξιν ἀπογυμνώσης ὥρας, πολ- λῆς ὄψει τῆς βδελυγμίας πεπληρωμένα, καὶ μάλιστα όταν περὶ ψυχῆς φιλοσοφῇ, ἀμέτρως τιμῶν τε αὐτὴν καὶ βλασφημῶν. Τοῦτο γὰρ ἡ διαβολικὴ παγίς, μηδαμοῦ τὴν συμμετρίαν τηρεῖν, ἀλλὰ τοῖς ἐφ' ἑκάτερα πλεονασμοῖς πρὸς δυσφημίαν ἐξάγειν τοὺς ἁλισκομένους αὐτῇ. Νῦν μὲν γὰρ αὐτὴν τῆς τοῦ Θεοῦ φησιν οὐσίας εἶναι· νῦν δὲ αὐτὴν οὕτως ἀμέτρως καὶ ἀσεβῶς ἐπάρας, μεθ᾿ ἑτέρας καθυβρίζει πάλιν ὑπερβολῆς, εἰς χοίρους καὶ ὄνους εἰσάγων, καὶ τὰ ἔτι τούτων ἀτιμότερα ζώα. Αλλὰ τού των μὲν ἄλις· μᾶλλον δὲ καὶ ταῦτα πέρα τοῦ μέτρου. Εἰ μὲν γάρ τι χρήσιμον παρ' αὐτῶν ἦν μαθεῖν, ἔδει καὶ πλέον ἐνδιατρίβειν· εἰ δὲ ὅσον τὴν ἀσχημοσύνην αὐτῶν καὶ τὸν γέλωτα κατοπτεῦσαι, καὶ ταῦτα πλέον τοῦ δέον- τος εἴρηται παρ' ἡμῶν. Διὰ ταῦτα ἀφέντες τοὺς ἐκείνων μύθους, τῶν ἡμετέρων αψώμεθα δογμάτων, τῶν ἄνωθεν ἡμῖν κατενηνεγμένων διὰ τῆς γλώττης τούτου τοῦ ἁλιέως, τῶν μηδὲν ἐχόντων ἀνθρώπινον, Φέρε οὖν, αὐτὰς εἰς μέσον τὰς ῥήσεις ἀγάγωμεν, καὶ 8 τὴν ἀρχὴν παρεκα- λέσαμεν ὥστε μετὰ ἀκριβείας προσέχειν τοῖς λεγομένοις, τοῦτο καὶ νῦν ὑπομνήσαντες 4. Τί οὖν ἀρχόμενος ὁ εὐαγ γελιστὴς οὗτος εὐθέως φησίν; Εν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν. Είδες παρρησίαν καὶ ἐξουσίαν ῥημάτων πολλήν; πῶς οὐδὲν ἀμφιβάλλων, οὐδὲ εἰχάζων, ἀλλὰ πάντα ἀποφαινόμενος φθέγγεται; Τοῦτο γάρ ἐστι διδασκάλου, τὸ μὴ περιφέρεσθαι ἐν οἷς ἂν λέγῃ. [12] Εἰ γὰρ ὁ τοῖς ἄλλοις καθηγησόμενος ἑτέρου δεηθή- σεται τοῦ στηρίξαι δυνησομένου μετὰ ἀσφαλείας αὐτὸν, οὐ τὴν τῶν διδασκάλων, ἀλλὰ τὴν τῶν μαθητῶν τάξιν ἐπέχειν ἂν εἴη δίκαιος. Εἰ δὲ λέγοι τις, Καὶ τί δήποτε τὸ πρῶτον αἴτιον ἀφεὶς, εὐθέως ἡμῖν περὶ τοῦ δευτέρου διείλεκται; τὸ μὲν πρῶτον καὶ τὸ δεύτερον παραιτησό- μεθα λέγειν ἀριθμοῦ γὰρ τὸ θεῖον ἀνώτερον καὶ χρό- νων ἀκολουθίας. Διὰ καὶ ταῦτα μὲν παρῃτησάμεθα· Πατέρα δὲ ὁμολογοῦμεν ἐξ οὐδενὸς ὄντα, καὶ Υἱὸν ἐκ Πατρός γεγεννημένον. • • δ. Ναί, φησί· τί δήποτ' οὖν τὸν Πατέρα ἀφεὶς περὶ τοῦ Υἱοῦ διαλέγεται ; Ὅτι ἐκεῖνος μὲν δῆλος ἅπασιν ἦν, εἰ καὶ μὴ ὡς Πατήρ, ἀλλ' ὡς Θεός· ὁ δὲ Μονογενής Αγνοείτο. Διὸ εἰκότως τὴν περὶ τούτου γνῶσιν εὐθέως ἐκ προοιμίων ἔσπευσεν ἐνθεῖναι τοῖς οὐκ εἰδόσιν αὐτόν· ἄλλως τε οὐδὲ τὸν Πατέρα ἐν τοῖς περὶ τούτων λόγοις ἀπεσιώπησε. Καὶ θέα μοι τὴν σύνεσιν τὴν πνευματικήν. Οἶδε τοὺς ἀνθρώπους τὸ πρεσβύτερον καὶ τὸ πρὸ πάντων μάλιστα τιμῶντας καὶ τιθεμένους Θεόν. Διὰ τοῦτο ἐντεῦ a Sav. et mss. pene omines ἁπλῶς καὶ εἰκῇ. Mor. παρ' αὐτοῦ δόγματα ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε. Hec, καὶ Πλάτωνος... μόνον, quæ in Morel. et mss. pluri- mis leguntur. Sav. in marg. posuit. Legerat interpres. • Mor. διὸ δήπου. d Mor. addit τοῖς εἰρημένοις προσθήσομεν. • Hic Mor. adjicit οὐ γὰρ ἡμέτερα ταῦτα. Say. haec in mar- gine posuit. 31 θεν πρῶτον ποιεῖται τὴν ἀρχὴν, καὶ προϊὼν καὶ Θεόν φησιν εἶναι· καὶ οὐχ ὡς Πλάτων, τὴν μὲν νοῦν, τὸν δὲ ψυχήν λέγων εἶναι· ταῦτα γὰρ πόρρω τῆς θείας καὶ ἀκηράτου φύσεως. Οὐδὲ γὰρ ἔχει τι κοινὸν πρὸς ἡμᾶς, ἀλλὰ ἀνακεχώρηκε τῆς πρὸς τὴν κτίσιν κοινωνίας, τῆς κατ' οὐσίαν λέγω, οὐ μὴν τῆς κατὰ τὴν σχέσιν. Διά του τοῦτο καὶ Λόγον αὐτὸν ἐκάλεσεν. Ἐπειδὴ γὰρ μέλλει διδάσκειν, ὅτι οὗτος ὁ Λόγος μονογενής ἐστιν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἵνα μὴ παθητὴν ὑπολάβοι τις τὴν γέννησιν, προ- λαβὼν τῇ τοῦ Λόγου προσηγορία, πᾶσαν ἀναιρεῖ ἡ τὴν πονηρὰν ὑποψίαν, τό τε ἐξ αὐτοῦ τὸν Υἱὸν εἶναι δηλῶν, καὶ τὸ ἀπαθῶς. Θρᾷς ὅτι, ὅπερ εἶπον, οὐδὲ τὸν Πατέρα ἐν τοῖς περὶ τοῦ Υἱοῦ λόγοις ἀπεσιώπησεν; Εἰ δὲ οὐκ ἀρκεῖ ταῦτα τὰ ὑποδείγματα παραστῆσαι τὸ πᾶν, μὴ θαυμάσης. Περὶ Θεοῦ γὰρ ἡμῖν ὁ λόγος, ὃν οὔτε εἰπεῖν, οὔτε νοῆσαι κατ' ἀξίαν δυνατόν. Διὸ καὶ οὗτος οὐσίας μὲν οὐδαμοῦ τίθησιν ὄνομα· οὐδὲ γὰρ δυνατὸν εἰπεῖν αὐτὸ ὅ τι ποτέ ἐστι τὴν οὐσίαν ὁ Θεός· πανταχοῦ δὲ ἡμῖν αὐτὸν ἀπὸ τῶν ἐνεργειῶν δηλοῖ. Τὸν δὲ Λόγον τοῦτον ἴδοι τις ἂν μικρὸν ὕστερον καὶ φῶς λεγόμενον, καὶ τὸ φῶς πάλιν ὀνομαζόμενον ζωήν Β. Οὐ ταύτης δὲ μόνον ἕνεκεν τῆς αἰτίας οὕτως ὠνόμασε αὐτόν· ἀλλὰ πρώτης μὲν ταύτης· δευτέρας δὲ, ἐπειδὴ τὰ τοῦ Πατρὸς ἡμῖν ἔμελλεν ἀπαγγέλλειν · Πάντα γάρ, φησίν, ὅσα ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἀνήγγειλα ὑμῖν. Καλεῖ δὲ αὐτὸν καὶ ζωὴν καὶ φῶς· τὸ γὰρ ἀπὸ τῆς γνώσεως φῶς ἡμῖν ἐχαρίσατο, καὶ τὴν ἐντεῦθεν ζωήν. Καὶ ὅλως οὐκ ἔστιν ὄνομα ἐν ἀρκοῦν, οὐδὲ δύο καὶ τρία, οὐδὲ πλείω 1 διδάξαι τὰ περὶ Θεοῦ· ἀλλ' ἀγαπητόν διὰ πολλῶν γοῦν δυνηθῆναι κἂν ἀμυδρώς περιδράξασθαι τῶν προσο ὄντων αὐτῷ. Οὐχ ἁπλῶς δὲ αὐτὸν Λόγον εἴρηκεν. ἀλλὰ μετὰ τῆς τοῦ ἄρθρου προσθήκης, τῶν λοιπῶν αὐ- τὸν καὶ ταύτῃ χωρίζων. Ορᾶς ὡς οὐ μάτην ἔλεγον, ὅτι ἀπὸ τῶν οὐρανῶν φθέγγεται ἡμῖν ὁ εὐαγγελιστὴς [13] οὗτος ; "Ορα γοῦν εὐθὺς ἐκ προοιμίων ποῦ τὴν ψυχήν πτερώσας καὶ τὴν διάνοιαν ἀνήγαγε τῶν ἀκουόντων. Πάντων γὰρ τῶν αἰσθητῶν ἀνωτέρω στήσας αὐτήν. πρὸ γῆς, πρὸ θαλάσσης, πρὸ οὐρανοῦ, καὶ ὑπὲρ τοὺς ἀγγέ λους χειραγωγεί, καὶ ὑπεράνω τῶν Χερουβὶμ καὶ τῶν Σεραφίμ, καὶ ὑπὲρ τοὺς θρόνους, καὶ ὑπὲρ τὰς ἀρχάς, καὶ ὑπὲρ τὰς ἐξουσίας, καὶ πάσης ἁπλῶς ἐπέκεινα κτί σεως ὁδοιπορεῖν ἀναπείθει. Τί οὖν ; ἄρα πρὸς τοσοῦτον ἀναγαγών ὕψος, ἐνταῦθα γοῦν ἡμᾶς στῆσαι ἴσχυσεν ; Οὐδαμῶς· ἀλλ᾿ ὥσπερ εἴ τις τὸν ἑστῶτα παρ' αἰγιαλόν, καὶ βλέποντα πόλεις, καὶ ἀκτάς, καὶ λιμένας, ἐπειδὰν εἰς μέσον ἀγάγη πελάγους, τῶν μὲν προτέρων ἀπέστη σεν, οὐ μὴν ἔστησέ που τὸ ὄμμα αὐτῷ, ἀλλ' εἰς ἄπειρον ἤγαγε θεωρίαν· οὕτω καὶ ὁ εὐαγγελιστής πάσης ἡμᾶς ἀνωτέρω τῆς κτίσεως ἀγαγών, καὶ πρὸς τοὺς ἀνωτέρω ταύτης παραπέμψας αἰῶνας, μετέωρον τὸ ὄμμα ἀφίησιν, οὐ διδοὺς ἐπιλαβέσθαι τινὸς τέλους εἰς τὸ ἄνω, ἐπειδὴ μηδέ ἐστιν. Ανελθὼν γὰρ εἰς ἀρχὴν ὁ λόγος, ζητεῖ ποίαν ἀρχὴν· εἶτα τὸ Ἡν εὑρίσκων, ἀεὶ φθάνων αὐτοῦ τὴν διάνοιαν, οὐκ ἔχει ποῦ στῆσαι τὴν λογισμὸν, ἀλλ' ἀτενὲς ἐνορῶν καὶ μηδαμοῦ λῆξαι δυνάμενος, ἀποκαμὼν ὑπο- στρέφει πάλιν ἐπὶ τὰ κάτω. Τὸ γὰρ, Ἐν ἀρχῇ ἦν, οὐ- δὲν ἕτερόν ἐστιν, ἀλλ᾽ ἢ τοῦ εἶναι ἀεὶ δηλωτικὸν, καὶ ἀπείρως εἶναι. Εἶδες φιλοσοφίαν ἀληθῆ καὶ δόγματα θεῖα, οὐχ οἷα τῶν Ἑλλήνων, χρόνους τιθέντων, καὶ τοὺς μὲν πρεσβυτέρους, τοὺς δὲ νεωτέρους εἶναι λεγόντων θεούς; Αλλ' οὐδὲν τοιοῦτον 1 παρ' ἡμῖν. Εἰ γὰρ Θεὸς f Sav. et quidam alii προσηγορία, προαναιρεί. * Μor. ζωὴν καὶ τὴν ζωὴν ἀλήθειαν, quæ in marg habet Sar 1 Οὐδὲ πλείω deest in quibusdam mss. i Alii οὐδέν τούτων.

35 1 IN JOANNEM HOMIL. V. al. IV. ἀλλ' ὁ ἄνθρωπος ὅλον ζωή ; Καὶ τὶς ἂν τοῦτο εἶπο: ; 63 γὰρ αὐτοζωὴ ὁ ἄνθρωπος, ἀλλὰ ζωῆς δεκτικός. β. Ορα δὲ πάλιν κἀνταῦθα τὸ ἄτοπον· κατὰ γὰρ τὴν ε τὴν ἀκολουθίαν καὶ ἐνταῦθα τὸν λόγον προάξομεν, ὥστε μαθεῖν τὴν ἄνοιαν 2 αὐτῶν κἀντεῦθεν. Οὕτω γὰρ οὐδαμῶς οὐδὲν ἁρμόττοντα λέγουσι τῷ Πνεύματι. Ὅταν γὰρ ἐκπέσωσιν ἐκεῖθεν, ἀνθρώποις αὐτὰ πε ριάπτουσιν, ἃ τοῦ Πνεύματος ενόμισαν ἀξίως εἰρή σθαι. Πλὴν ἀλλὰ καὶ οὕτως αὐτὴν ἐξετάσωμεν τὴν ἀνάγνωσιν. Ζωὴ ἡ κτίσις λέγεται νῦν· οὐκοῦν καὶ φῶς ἡ αὐτή· καὶ περὶ αὐτῆς ἦλθε μαρτυρήσων ὁ Ιωάννης. Διὰ τί οὖν μὴ καὶ αὐτός ἐστι φῶς; Οὐκ ήν γὰρ ἐκεῖνος τὸ φῶς, φησί. Καίτοι καὶ αὐτὸς τῆς κτίσεως ἦν. Πῶς οὖν οὐκ ἔστιν οὗτος φῶ; »; πῶς δὲ Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο ; ἡ κτίσις ἐν τῇ κτίσει ἦν, καὶ ἡ κτίσις διὰ τῆς κτίσεως γέγονε ; πῶς δὲ Καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω; τὴν κτίσιν ἡ κτίσις οὐκ ἔγνω; Οσοι δὲ ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι. Ἀλλ᾽ ἅλις τοῦ γέλωτος. Ὑμῖν γὰρ ἀφίημι λοιπὸν ἐπεξελθεῖν τῇ τῶν λόγων τούτων τε- ρατείς, ἵνα μὴ αὐτοὶ τοῦτο δόξωμεν προῃρῆσθαι, τὸ γελωτοποιεῖν ἁπλῶς, καὶ τὸν χρόνον εἰκῇ παρακαλώ σωμεν. Εἰ γὰρ μήτε περὶ τοῦ Πνεύματος ταῦτα εἴ ρητα: (ωσπερ ούν οὐδὲ εἴρηται, καθὼς ἀποδέδεικται), μήτε περὶ τῆς κτίσεως, ἔχοιντο δὲ ἔτι τῆς αὐτῆς ἀναγνώσεως· τὸ πάντων ἀτοπώτερον • ἐκεῖνο ἔψε ται, ὅπερ ἔμπροσθεν εἰρήκαμεν, τὸ τὸν Υἱὸν δι' ἑαυτοῦ γεγενῆσθαι. [37] Εἰ γὰρ τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν ὁ Υἱός ἐστι, τὸ δὲ φῶς τοῦτο ζωὴ ἦν, ἡ δὲ ζωὴ γέγο νεν ἐν αὐτῷ· ἀνάγκη πᾶσα τοῦτο συνενεχθῆναι κατὰ τὴν ἐκείνων ἀνάγνωσιν. Διὸ ταύτην ἀφέντες, ἐπὶ τὴν νενομισμένην ἔλθωμεν ἀνάγνωσίν τε καὶ ἐξήγησιν. Τίς δέ ἐστιν αὕτη ; Τὸ μέχρι τοῦ, Ο γέγονεν, ἀνα- παῦσαι τὸν λόγον· εἶτα ἀπὸ τῆς ἑξῆς λέξεως ἄρξα σθαι τῆς λεγούσης, Εν αὐτῷ ζωή ήν. "Ο γάρ λέ- γει, τοιοῦτόν ἐστι δ . Χωρὶς αὐτοῦ γέγονεν οὐδὲ ἐν δ γέγονεν. Εἴ τι γέγονε τῶν γενητῶν, φησίν, οὐκ ἐγένετο χωρὶς αὐτοῦ. Ὁρᾶς πῶς τῇ βραχείᾳ ταύτῃ προσθήκη πάντα διωρθώσατο τὰ ὑφορμούντα άτοπα ; Τῷ ο γὰρ ἐπαγαγεῖν, ὅτι χωρὶς αὐτοῦ ἐγέ νετο οὐδὲ ἕν, καὶ προσθεῖναι, "Ο γέγονε, τά τε νοητὰ περιέλαβε, καὶ τὸ Πνεῦμα ὑπεξείλεν. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν, ὅτι Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν· ἵνα μή τις εἴπῃ· Οὐκοῦν εἰ πάντα δι' αὐτοῦ, καὶ τὸ Πνεῦμα γέγονε, τῆς προσ θήκης ἐδεήθη ταύτης. Εγώ γάρ, φησίν, εἴ τι γενη- τὴν ἐστι, τοῦτο εἶπον δι' αὐτοῦ γεγενῆσθαι, καν ἀδρα τον ᾖ, κἂν ἀσώματον, κἂν ἐν τοῖς οὐρανοῖς . Διὰ τοῦτο οὐχ ἁπλῶς εἶπον πάντα, ἀλλ' εἴ τι γέ- γινε, τουτέστι, τὰ γενητά. Τὸ δὲ Πνεῦμα οὐ γενη- πω. Είδες διδασκαλίαν +κριβωμένην; 'Ανέμνησε τῆς δημιουργίας τῶν αἰσθητῶν· προλαβών γὰρ αὐτὰ Μωῦ τῆς ἐδίδαξεν· εἶτα ἐκεῖθεν προκόψαντας, ἐπὶ τὰ υψηλότερα ἀγαγών, τὰ ἀσώματα λέγω καὶ τὰ ἀόρατα, υπεξείλε τῆς κτίσεως ἁπάσης τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὕτω καὶ Παῦλος ἀπὸ τῆς χάριτος ταύτης εμπνεό μενος ἔλεγεν· ὅτι ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα. Καὶ έλα πάλιν καὶ ἐνταῦθα τὴν αὐτὴν ἀκρίβειαν. Τὸ γὰρ • Ali καὶ θέα μοι τὴν ἄνοιαν. Paulo post existimat Bol- sius legendum οὐδὲν ἁρμόττον, seul ἁρμόττοντα in omnibus eremplaribus legitur, et bene habet. b Sic Sar. Ούτος in Mor. desideratur. • Sic Sar. et mss. Mor. τὸ πάντων ἀτοπώτατον. 4 Savil. τοῦτό ἐστι. sic miss pluriini, et, ex conjectura, Sav. Editi τό. Ο Ali ἐν τοῖς ἀνθρώποις. 56 αὐτὸ Πνεῦμα ταύτην ἐκίνει τὴν ψυχήν. "Ινα γὰρ μήτε ὑπεξέλῃ τις τῶν γενητῶν τι τῆς τοῦ Θεοῦ δημιουρ γίας, διὰ τὸ ἀόρατα αὐτὰ εἶναι· μήτε τούτοις ἐγκα- ταμίξῃ τὸν Παράκλητον, παραδραμὼν καὶ αὐτὸς τὰ αἰσθητὰ καὶ πᾶσι γνώριμα, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀπὸ αριθμεῖται λέγων· Είτε θρόνοι, εἴτε κυριότητες, είτε ἀρχαί, εἴτε ἐξουσίαι. Τὸ γὰρ, Εἶτε, ἐφ᾽ ἑκάστου κείμενον, οὐδὲν ἄλλο ἡμῖν ἐμφαίνει, ἢ τοῦτο, τὸ, Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν, ὁ γέγονεν. Εἰ δὲ τὸ, Διὰ, νομίζεις ἑλαττώ σεως εἶναι, άκουσον αὐτοῦ λέγοντος· Σὺ καταρχάς, Κύριε, τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σου εἰσὶν οἱ οὐρανοί· ὃ περὶ τοῦ Πατρὸς ὡς δημιουργοῦ εἴρηται, τοῦτο περὶ τοῦ Υἱοῦ λέγων· οὐκ ἂν εἰπὼν, εἰ μὴ ὡς περὶ δημιουργοῦ, ἀλλ' οὐχ ὑπουργοῦντός τινι τὴν δόξαν εἶχε. Εἰ δὲ ἐνταῦθα τὸ Δι' αὐτοῦ, εἴρηται, δι' οὐδὲν ἕτερον τέθειται, ἀλλ' ἵνα μὴ ἀγέννητον ὑποπτεύσῃ τις τὸν Υἱόν. Ἐπεὶ ὅτι κατὰ τὸ τῆς δημιουργίας ἀξίωμα οὐδὲν ἔλαττον ἔχει τοῦ Πατρὸς, ἄκουσον αὐτοῦ λέγοντος· "Ωσπερ ὁ Πα- τὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ 8· οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεῖ. Εἰ μὲν οὖν περὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ τὸ, Καταρχὰς σύ, Κύριε, τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, εἴρηται, σαφὲς τὸ τῆς δημιουργίας ἀξίωμα· εἰ δὲ περὶ τοῦ Πατρὸς τοῦτο τὸν Προφήτην εἰρηκέναι λέγεις, τὸν δὲ Παῦλον τῷ Υἱῷ προσνενεμή- κέναι τὸ περὶ ἐκείνου λεχθέν, καὶ οὕτω τὸ αὐτὸ γίνε- ται πάλιν. Οὐδὲ γὰρ ἂν καὶ τῷ Υἱῷ πρέπειν αὐτὸ ὁ Παῦλος ἐνομοθέτησεν, εἰ μὴ σφόδρα εθάρρει, ὅτι τὰ τῆς ἀξίας ὁμότιμα ἦν. Καὶ γὰρ ἦν τόλμης ἐσχάτης. τὰ τῇ [58] ἀσυγκρίτῳ πρέποντα φύσει, ἐπὶ τὴν ἐλάττω καὶ ἀποδέουσαν ἐκείνης ἀγαγεῖν. μόνου γ'. Ἀλλ᾽ οὔτε ἐλάττων ἐστὶν, οὔτε ἀποδέει τῆς τοῦ Πα- τρὸς οὐσίας ὁ Υἱός. Διόπερ οὐ ταῦτα μόνον ἐθάρρησεν εἰπεῖν ὁ Παῦλος περὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ ἕτερα τοιαῦτα. Τὸ γὰρ, Ἐξ οὗ, ῥῆμα, ὅπερ ὡς ἄξιόν τινα τοῦ Πατρὸς ἀπονέμεις κλῆρον, καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ φη- σιν, οὕτω λέγων· Ἐξ οὗ πᾶν τὸ σῶμα διὰ τῶν ἀμῶν καὶ συνδέσμων ἐπιχορηγούμενον καὶ συμ- βιβαζόμενον αὔξει εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ Θεοῦ. Καὶ οὐκ ἀρκεῖται τούτῳ μόνῳ, ἀλλὰ καὶ ἑτέρωθεν ὑμῖν ἀποφράττει τὰ στόματα, τό, Δι' ον, τοῦτο ὅπερ έλατ τώσεως εἶναι λέγεις, τῷ Πατρὶ προσνέμων. Πιστὸς γὰρ ὁ Θεὸς, φησί, δι' οὗ ἐκλήθητε εἰς κοινωνίαν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ· καὶ πάλιν, Διὰ τοῦ θελήματος αὐτοῦ· καὶ ἀλλαχοῦ, "Οτι ἐξ αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν τὰ πάντα. Ὥστε οὐ τῷ ὁ Υἱῷ μόνῳ τὸ, Ἐξ οὗ, ἀλλὰ καὶ τῷ Πνεύματι προσνενέμηται. Καὶ γὰρ τῷ Ἰωσὴφ ὁ ἄγγελος ἔλεγε· Μὴ φοβηθῇς παραλαβεῖν Μαριάμ τὴν γυναῖκά σου· τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννηθέν, ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου· ὥσπερ οὖν καὶ τὸν Ἐν ᾧ, τοῦ Πνεύματος ἦν, οὐκ ἀπαξιοί καὶ τῷ Θεῷ προσνέμειν ὁ Προφήτης, οὕτω λέγων· Ἐν τῷ Θεῷ ποιήσομεν δύναμιν. Καὶ ὁ Παῦλος, Δεύμενος, φησὶν, εἴ πως ἤδη ποτέ ευοδωθήσομαι ἐν τῷ θελήματι τοῦ Θεοῦ ἐλθεῖν πρὸς ὑμᾶς. Καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ δὲ πάλιν τοῦτο τίθησι λέγων· Εν Χριστῷ Ἰησοῦ. Καὶ ὅλως πολλάκις καὶ συνεχέστερον εὕροιμεν ἂν μεθισταμένας ταύτας τὰς λέξεις· ταῦτα δὲ οὐκ ἂν συνέβη μὴ πανταχοῦ τῆς αὐτῆς οὐσία; ὑποκειμένης. Ινα δὲ τὸ, Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, μὴ περὶ τῶν σημείων υποπτεύσῃς νῦν λέγεσθαι (περί 6 Ali ζωογονεί, his. L Mss. plurimi ώ ἀξίαν τινά. • Τους πάντα καὶ οὐ : ῷ.

35 1 IN JOANNEM HOMIL. V. al. IV. ἀλλ' ὁ ἄνθρωπος ὅλον ζωή ; Καὶ τὶς ἂν τοῦτο εἶπο: ; 63 γὰρ αὐτοζωὴ ὁ ἄνθρωπος, ἀλλὰ ζωῆς δεκτικός. β. Ορα δὲ πάλιν κἀνταῦθα τὸ ἄτοπον· κατὰ γὰρ τὴν ε τὴν ἀκολουθίαν καὶ ἐνταῦθα τὸν λόγον προάξομεν, ὥστε μαθεῖν τὴν ἄνοιαν 2 αὐτῶν κἀντεῦθεν. Οὕτω γὰρ οὐδαμῶς οὐδὲν ἁρμόττοντα λέγουσι τῷ Πνεύματι. Ὅταν γὰρ ἐκπέσωσιν ἐκεῖθεν, ἀνθρώποις αὐτὰ πε ριάπτουσιν, ἃ τοῦ Πνεύματος ενόμισαν ἀξίως εἰρή σθαι. Πλὴν ἀλλὰ καὶ οὕτως αὐτὴν ἐξετάσωμεν τὴν ἀνάγνωσιν. Ζωὴ ἡ κτίσις λέγεται νῦν· οὐκοῦν καὶ φῶς ἡ αὐτή· καὶ περὶ αὐτῆς ἦλθε μαρτυρήσων ὁ Ιωάννης. Διὰ τί οὖν μὴ καὶ αὐτός ἐστι φῶς; Οὐκ ήν γὰρ ἐκεῖνος τὸ φῶς, φησί. Καίτοι καὶ αὐτὸς τῆς κτίσεως ἦν. Πῶς οὖν οὐκ ἔστιν οὗτος φῶ; »; πῶς δὲ Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο ; ἡ κτίσις ἐν τῇ κτίσει ἦν, καὶ ἡ κτίσις διὰ τῆς κτίσεως γέγονε ; πῶς δὲ Καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω; τὴν κτίσιν ἡ κτίσις οὐκ ἔγνω; Οσοι δὲ ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι. Ἀλλ᾽ ἅλις τοῦ γέλωτος. Ὑμῖν γὰρ ἀφίημι λοιπὸν ἐπεξελθεῖν τῇ τῶν λόγων τούτων τε- ρατείς, ἵνα μὴ αὐτοὶ τοῦτο δόξωμεν προῃρῆσθαι, τὸ γελωτοποιεῖν ἁπλῶς, καὶ τὸν χρόνον εἰκῇ παρακαλώ σωμεν. Εἰ γὰρ μήτε περὶ τοῦ Πνεύματος ταῦτα εἴ ρητα: (ωσπερ ούν οὐδὲ εἴρηται, καθὼς ἀποδέδεικται), μήτε περὶ τῆς κτίσεως, ἔχοιντο δὲ ἔτι τῆς αὐτῆς ἀναγνώσεως· τὸ πάντων ἀτοπώτερον • ἐκεῖνο ἔψε ται, ὅπερ ἔμπροσθεν εἰρήκαμεν, τὸ τὸν Υἱὸν δι' ἑαυτοῦ γεγενῆσθαι. [37] Εἰ γὰρ τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν ὁ Υἱός ἐστι, τὸ δὲ φῶς τοῦτο ζωὴ ἦν, ἡ δὲ ζωὴ γέγο νεν ἐν αὐτῷ· ἀνάγκη πᾶσα τοῦτο συνενεχθῆναι κατὰ τὴν ἐκείνων ἀνάγνωσιν. Διὸ ταύτην ἀφέντες, ἐπὶ τὴν νενομισμένην ἔλθωμεν ἀνάγνωσίν τε καὶ ἐξήγησιν. Τίς δέ ἐστιν αὕτη ; Τὸ μέχρι τοῦ, Ο γέγονεν, ἀνα- παῦσαι τὸν λόγον· εἶτα ἀπὸ τῆς ἑξῆς λέξεως ἄρξα σθαι τῆς λεγούσης, Εν αὐτῷ ζωή ήν. "Ο γάρ λέ- γει, τοιοῦτόν ἐστι δ . Χωρὶς αὐτοῦ γέγονεν οὐδὲ ἐν δ γέγονεν. Εἴ τι γέγονε τῶν γενητῶν, φησίν, οὐκ ἐγένετο χωρὶς αὐτοῦ. Ὁρᾶς πῶς τῇ βραχείᾳ ταύτῃ προσθήκη πάντα διωρθώσατο τὰ ὑφορμούντα άτοπα ; Τῷ ο γὰρ ἐπαγαγεῖν, ὅτι χωρὶς αὐτοῦ ἐγέ νετο οὐδὲ ἕν, καὶ προσθεῖναι, "Ο γέγονε, τά τε νοητὰ περιέλαβε, καὶ τὸ Πνεῦμα ὑπεξείλεν. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν, ὅτι Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν· ἵνα μή τις εἴπῃ· Οὐκοῦν εἰ πάντα δι' αὐτοῦ, καὶ τὸ Πνεῦμα γέγονε, τῆς προσ θήκης ἐδεήθη ταύτης. Εγώ γάρ, φησίν, εἴ τι γενη- τὴν ἐστι, τοῦτο εἶπον δι' αὐτοῦ γεγενῆσθαι, καν ἀδρα τον ᾖ, κἂν ἀσώματον, κἂν ἐν τοῖς οὐρανοῖς . Διὰ τοῦτο οὐχ ἁπλῶς εἶπον πάντα, ἀλλ' εἴ τι γέ- γινε, τουτέστι, τὰ γενητά. Τὸ δὲ Πνεῦμα οὐ γενη- πω. Είδες διδασκαλίαν +κριβωμένην; 'Ανέμνησε τῆς δημιουργίας τῶν αἰσθητῶν· προλαβών γὰρ αὐτὰ Μωῦ τῆς ἐδίδαξεν· εἶτα ἐκεῖθεν προκόψαντας, ἐπὶ τὰ υψηλότερα ἀγαγών, τὰ ἀσώματα λέγω καὶ τὰ ἀόρατα, υπεξείλε τῆς κτίσεως ἁπάσης τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὕτω καὶ Παῦλος ἀπὸ τῆς χάριτος ταύτης εμπνεό μενος ἔλεγεν· ὅτι ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα. Καὶ έλα πάλιν καὶ ἐνταῦθα τὴν αὐτὴν ἀκρίβειαν. Τὸ γὰρ • Ali καὶ θέα μοι τὴν ἄνοιαν. Paulo post existimat Bol- sius legendum οὐδὲν ἁρμόττον, seul ἁρμόττοντα in omnibus eremplaribus legitur, et bene habet. b Sic Sar. Ούτος in Mor. desideratur. • Sic Sar. et mss. Mor. τὸ πάντων ἀτοπώτατον. 4 Savil. τοῦτό ἐστι. sic miss pluriini, et, ex conjectura, Sav. Editi τό. Ο Ali ἐν τοῖς ἀνθρώποις. 56 αὐτὸ Πνεῦμα ταύτην ἐκίνει τὴν ψυχήν. "Ινα γὰρ μήτε ὑπεξέλῃ τις τῶν γενητῶν τι τῆς τοῦ Θεοῦ δημιουρ γίας, διὰ τὸ ἀόρατα αὐτὰ εἶναι· μήτε τούτοις ἐγκα- ταμίξῃ τὸν Παράκλητον, παραδραμὼν καὶ αὐτὸς τὰ αἰσθητὰ καὶ πᾶσι γνώριμα, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀπὸ αριθμεῖται λέγων· Είτε θρόνοι, εἴτε κυριότητες, είτε ἀρχαί, εἴτε ἐξουσίαι. Τὸ γὰρ, Εἶτε, ἐφ᾽ ἑκάστου κείμενον, οὐδὲν ἄλλο ἡμῖν ἐμφαίνει, ἢ τοῦτο, τὸ, Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν, ὁ γέγονεν. Εἰ δὲ τὸ, Διὰ, νομίζεις ἑλαττώ σεως εἶναι, άκουσον αὐτοῦ λέγοντος· Σὺ καταρχάς, Κύριε, τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σου εἰσὶν οἱ οὐρανοί· ὃ περὶ τοῦ Πατρὸς ὡς δημιουργοῦ εἴρηται, τοῦτο περὶ τοῦ Υἱοῦ λέγων· οὐκ ἂν εἰπὼν, εἰ μὴ ὡς περὶ δημιουργοῦ, ἀλλ' οὐχ ὑπουργοῦντός τινι τὴν δόξαν εἶχε. Εἰ δὲ ἐνταῦθα τὸ Δι' αὐτοῦ, εἴρηται, δι' οὐδὲν ἕτερον τέθειται, ἀλλ' ἵνα μὴ ἀγέννητον ὑποπτεύσῃ τις τὸν Υἱόν. Ἐπεὶ ὅτι κατὰ τὸ τῆς δημιουργίας ἀξίωμα οὐδὲν ἔλαττον ἔχει τοῦ Πατρὸς, ἄκουσον αὐτοῦ λέγοντος· "Ωσπερ ὁ Πα- τὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ 8· οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεῖ. Εἰ μὲν οὖν περὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ τὸ, Καταρχὰς σύ, Κύριε, τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, εἴρηται, σαφὲς τὸ τῆς δημιουργίας ἀξίωμα· εἰ δὲ περὶ τοῦ Πατρὸς τοῦτο τὸν Προφήτην εἰρηκέναι λέγεις, τὸν δὲ Παῦλον τῷ Υἱῷ προσνενεμή- κέναι τὸ περὶ ἐκείνου λεχθέν, καὶ οὕτω τὸ αὐτὸ γίνε- ται πάλιν. Οὐδὲ γὰρ ἂν καὶ τῷ Υἱῷ πρέπειν αὐτὸ ὁ Παῦλος ἐνομοθέτησεν, εἰ μὴ σφόδρα εθάρρει, ὅτι τὰ τῆς ἀξίας ὁμότιμα ἦν. Καὶ γὰρ ἦν τόλμης ἐσχάτης. τὰ τῇ [58] ἀσυγκρίτῳ πρέποντα φύσει, ἐπὶ τὴν ἐλάττω καὶ ἀποδέουσαν ἐκείνης ἀγαγεῖν. μόνου γ'. Ἀλλ᾽ οὔτε ἐλάττων ἐστὶν, οὔτε ἀποδέει τῆς τοῦ Πα- τρὸς οὐσίας ὁ Υἱός. Διόπερ οὐ ταῦτα μόνον ἐθάρρησεν εἰπεῖν ὁ Παῦλος περὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ ἕτερα τοιαῦτα. Τὸ γὰρ, Ἐξ οὗ, ῥῆμα, ὅπερ ὡς ἄξιόν τινα τοῦ Πατρὸς ἀπονέμεις κλῆρον, καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ φη- σιν, οὕτω λέγων· Ἐξ οὗ πᾶν τὸ σῶμα διὰ τῶν ἀμῶν καὶ συνδέσμων ἐπιχορηγούμενον καὶ συμ- βιβαζόμενον αὔξει εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ Θεοῦ. Καὶ οὐκ ἀρκεῖται τούτῳ μόνῳ, ἀλλὰ καὶ ἑτέρωθεν ὑμῖν ἀποφράττει τὰ στόματα, τό, Δι' ον, τοῦτο ὅπερ έλατ τώσεως εἶναι λέγεις, τῷ Πατρὶ προσνέμων. Πιστὸς γὰρ ὁ Θεὸς, φησί, δι' οὗ ἐκλήθητε εἰς κοινωνίαν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ· καὶ πάλιν, Διὰ τοῦ θελήματος αὐτοῦ· καὶ ἀλλαχοῦ, "Οτι ἐξ αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν τὰ πάντα. Ὥστε οὐ τῷ ὁ Υἱῷ μόνῳ τὸ, Ἐξ οὗ, ἀλλὰ καὶ τῷ Πνεύματι προσνενέμηται. Καὶ γὰρ τῷ Ἰωσὴφ ὁ ἄγγελος ἔλεγε· Μὴ φοβηθῇς παραλαβεῖν Μαριάμ τὴν γυναῖκά σου· τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννηθέν, ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου· ὥσπερ οὖν καὶ τὸν Ἐν ᾧ, τοῦ Πνεύματος ἦν, οὐκ ἀπαξιοί καὶ τῷ Θεῷ προσνέμειν ὁ Προφήτης, οὕτω λέγων· Ἐν τῷ Θεῷ ποιήσομεν δύναμιν. Καὶ ὁ Παῦλος, Δεύμενος, φησὶν, εἴ πως ἤδη ποτέ ευοδωθήσομαι ἐν τῷ θελήματι τοῦ Θεοῦ ἐλθεῖν πρὸς ὑμᾶς. Καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ δὲ πάλιν τοῦτο τίθησι λέγων· Εν Χριστῷ Ἰησοῦ. Καὶ ὅλως πολλάκις καὶ συνεχέστερον εὕροιμεν ἂν μεθισταμένας ταύτας τὰς λέξεις· ταῦτα δὲ οὐκ ἂν συνέβη μὴ πανταχοῦ τῆς αὐτῆς οὐσία; ὑποκειμένης. Ινα δὲ τὸ, Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, μὴ περὶ τῶν σημείων υποπτεύσῃς νῦν λέγεσθαι (περί 6 Ali ζωογονεί, his. L Mss. plurimi ώ ἀξίαν τινά. • Τους πάντα καὶ οὐ : ῷ.

35 1 IN JOANNEM HOMIL. V. al. IV. ἀλλ' ὁ ἄνθρωπος ὅλον ζωή ; Καὶ τὶς ἂν τοῦτο εἶπο: ; 63 γὰρ αὐτοζωὴ ὁ ἄνθρωπος, ἀλλὰ ζωῆς δεκτικός. β. Ορα δὲ πάλιν κἀνταῦθα τὸ ἄτοπον· κατὰ γὰρ τὴν ε τὴν ἀκολουθίαν καὶ ἐνταῦθα τὸν λόγον προάξομεν, ὥστε μαθεῖν τὴν ἄνοιαν 2 αὐτῶν κἀντεῦθεν. Οὕτω γὰρ οὐδαμῶς οὐδὲν ἁρμόττοντα λέγουσι τῷ Πνεύματι. Ὅταν γὰρ ἐκπέσωσιν ἐκεῖθεν, ἀνθρώποις αὐτὰ πε ριάπτουσιν, ἃ τοῦ Πνεύματος ενόμισαν ἀξίως εἰρή σθαι. Πλὴν ἀλλὰ καὶ οὕτως αὐτὴν ἐξετάσωμεν τὴν ἀνάγνωσιν. Ζωὴ ἡ κτίσις λέγεται νῦν· οὐκοῦν καὶ φῶς ἡ αὐτή· καὶ περὶ αὐτῆς ἦλθε μαρτυρήσων ὁ Ιωάννης. Διὰ τί οὖν μὴ καὶ αὐτός ἐστι φῶς; Οὐκ ήν γὰρ ἐκεῖνος τὸ φῶς, φησί. Καίτοι καὶ αὐτὸς τῆς κτίσεως ἦν. Πῶς οὖν οὐκ ἔστιν οὗτος φῶ; »; πῶς δὲ Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο ; ἡ κτίσις ἐν τῇ κτίσει ἦν, καὶ ἡ κτίσις διὰ τῆς κτίσεως γέγονε ; πῶς δὲ Καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω; τὴν κτίσιν ἡ κτίσις οὐκ ἔγνω; Οσοι δὲ ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι. Ἀλλ᾽ ἅλις τοῦ γέλωτος. Ὑμῖν γὰρ ἀφίημι λοιπὸν ἐπεξελθεῖν τῇ τῶν λόγων τούτων τε- ρατείς, ἵνα μὴ αὐτοὶ τοῦτο δόξωμεν προῃρῆσθαι, τὸ γελωτοποιεῖν ἁπλῶς, καὶ τὸν χρόνον εἰκῇ παρακαλώ σωμεν. Εἰ γὰρ μήτε περὶ τοῦ Πνεύματος ταῦτα εἴ ρητα: (ωσπερ ούν οὐδὲ εἴρηται, καθὼς ἀποδέδεικται), μήτε περὶ τῆς κτίσεως, ἔχοιντο δὲ ἔτι τῆς αὐτῆς ἀναγνώσεως· τὸ πάντων ἀτοπώτερον • ἐκεῖνο ἔψε ται, ὅπερ ἔμπροσθεν εἰρήκαμεν, τὸ τὸν Υἱὸν δι' ἑαυτοῦ γεγενῆσθαι. [37] Εἰ γὰρ τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν ὁ Υἱός ἐστι, τὸ δὲ φῶς τοῦτο ζωὴ ἦν, ἡ δὲ ζωὴ γέγο νεν ἐν αὐτῷ· ἀνάγκη πᾶσα τοῦτο συνενεχθῆναι κατὰ τὴν ἐκείνων ἀνάγνωσιν. Διὸ ταύτην ἀφέντες, ἐπὶ τὴν νενομισμένην ἔλθωμεν ἀνάγνωσίν τε καὶ ἐξήγησιν. Τίς δέ ἐστιν αὕτη ; Τὸ μέχρι τοῦ, Ο γέγονεν, ἀνα- παῦσαι τὸν λόγον· εἶτα ἀπὸ τῆς ἑξῆς λέξεως ἄρξα σθαι τῆς λεγούσης, Εν αὐτῷ ζωή ήν. "Ο γάρ λέ- γει, τοιοῦτόν ἐστι δ . Χωρὶς αὐτοῦ γέγονεν οὐδὲ ἐν δ γέγονεν. Εἴ τι γέγονε τῶν γενητῶν, φησίν, οὐκ ἐγένετο χωρὶς αὐτοῦ. Ὁρᾶς πῶς τῇ βραχείᾳ ταύτῃ προσθήκη πάντα διωρθώσατο τὰ ὑφορμούντα άτοπα ; Τῷ ο γὰρ ἐπαγαγεῖν, ὅτι χωρὶς αὐτοῦ ἐγέ νετο οὐδὲ ἕν, καὶ προσθεῖναι, "Ο γέγονε, τά τε νοητὰ περιέλαβε, καὶ τὸ Πνεῦμα ὑπεξείλεν. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν, ὅτι Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν· ἵνα μή τις εἴπῃ· Οὐκοῦν εἰ πάντα δι' αὐτοῦ, καὶ τὸ Πνεῦμα γέγονε, τῆς προσ θήκης ἐδεήθη ταύτης. Εγώ γάρ, φησίν, εἴ τι γενη- τὴν ἐστι, τοῦτο εἶπον δι' αὐτοῦ γεγενῆσθαι, καν ἀδρα τον ᾖ, κἂν ἀσώματον, κἂν ἐν τοῖς οὐρανοῖς . Διὰ τοῦτο οὐχ ἁπλῶς εἶπον πάντα, ἀλλ' εἴ τι γέ- γινε, τουτέστι, τὰ γενητά. Τὸ δὲ Πνεῦμα οὐ γενη- πω. Είδες διδασκαλίαν +κριβωμένην; 'Ανέμνησε τῆς δημιουργίας τῶν αἰσθητῶν· προλαβών γὰρ αὐτὰ Μωῦ τῆς ἐδίδαξεν· εἶτα ἐκεῖθεν προκόψαντας, ἐπὶ τὰ υψηλότερα ἀγαγών, τὰ ἀσώματα λέγω καὶ τὰ ἀόρατα, υπεξείλε τῆς κτίσεως ἁπάσης τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὕτω καὶ Παῦλος ἀπὸ τῆς χάριτος ταύτης εμπνεό μενος ἔλεγεν· ὅτι ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα. Καὶ έλα πάλιν καὶ ἐνταῦθα τὴν αὐτὴν ἀκρίβειαν. Τὸ γὰρ • Ali καὶ θέα μοι τὴν ἄνοιαν. Paulo post existimat Bol- sius legendum οὐδὲν ἁρμόττον, seul ἁρμόττοντα in omnibus eremplaribus legitur, et bene habet. b Sic Sar. Ούτος in Mor. desideratur. • Sic Sar. et mss. Mor. τὸ πάντων ἀτοπώτατον. 4 Savil. τοῦτό ἐστι. sic miss pluriini, et, ex conjectura, Sav. Editi τό. Ο Ali ἐν τοῖς ἀνθρώποις. 56 αὐτὸ Πνεῦμα ταύτην ἐκίνει τὴν ψυχήν. "Ινα γὰρ μήτε ὑπεξέλῃ τις τῶν γενητῶν τι τῆς τοῦ Θεοῦ δημιουρ γίας, διὰ τὸ ἀόρατα αὐτὰ εἶναι· μήτε τούτοις ἐγκα- ταμίξῃ τὸν Παράκλητον, παραδραμὼν καὶ αὐτὸς τὰ αἰσθητὰ καὶ πᾶσι γνώριμα, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀπὸ αριθμεῖται λέγων· Είτε θρόνοι, εἴτε κυριότητες, είτε ἀρχαί, εἴτε ἐξουσίαι. Τὸ γὰρ, Εἶτε, ἐφ᾽ ἑκάστου κείμενον, οὐδὲν ἄλλο ἡμῖν ἐμφαίνει, ἢ τοῦτο, τὸ, Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν, ὁ γέγονεν. Εἰ δὲ τὸ, Διὰ, νομίζεις ἑλαττώ σεως εἶναι, άκουσον αὐτοῦ λέγοντος· Σὺ καταρχάς, Κύριε, τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σου εἰσὶν οἱ οὐρανοί· ὃ περὶ τοῦ Πατρὸς ὡς δημιουργοῦ εἴρηται, τοῦτο περὶ τοῦ Υἱοῦ λέγων· οὐκ ἂν εἰπὼν, εἰ μὴ ὡς περὶ δημιουργοῦ, ἀλλ' οὐχ ὑπουργοῦντός τινι τὴν δόξαν εἶχε. Εἰ δὲ ἐνταῦθα τὸ Δι' αὐτοῦ, εἴρηται, δι' οὐδὲν ἕτερον τέθειται, ἀλλ' ἵνα μὴ ἀγέννητον ὑποπτεύσῃ τις τὸν Υἱόν. Ἐπεὶ ὅτι κατὰ τὸ τῆς δημιουργίας ἀξίωμα οὐδὲν ἔλαττον ἔχει τοῦ Πατρὸς, ἄκουσον αὐτοῦ λέγοντος· "Ωσπερ ὁ Πα- τὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ 8· οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεῖ. Εἰ μὲν οὖν περὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ τὸ, Καταρχὰς σύ, Κύριε, τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, εἴρηται, σαφὲς τὸ τῆς δημιουργίας ἀξίωμα· εἰ δὲ περὶ τοῦ Πατρὸς τοῦτο τὸν Προφήτην εἰρηκέναι λέγεις, τὸν δὲ Παῦλον τῷ Υἱῷ προσνενεμή- κέναι τὸ περὶ ἐκείνου λεχθέν, καὶ οὕτω τὸ αὐτὸ γίνε- ται πάλιν. Οὐδὲ γὰρ ἂν καὶ τῷ Υἱῷ πρέπειν αὐτὸ ὁ Παῦλος ἐνομοθέτησεν, εἰ μὴ σφόδρα εθάρρει, ὅτι τὰ τῆς ἀξίας ὁμότιμα ἦν. Καὶ γὰρ ἦν τόλμης ἐσχάτης. τὰ τῇ [58] ἀσυγκρίτῳ πρέποντα φύσει, ἐπὶ τὴν ἐλάττω καὶ ἀποδέουσαν ἐκείνης ἀγαγεῖν. μόνου γ'. Ἀλλ᾽ οὔτε ἐλάττων ἐστὶν, οὔτε ἀποδέει τῆς τοῦ Πα- τρὸς οὐσίας ὁ Υἱός. Διόπερ οὐ ταῦτα μόνον ἐθάρρησεν εἰπεῖν ὁ Παῦλος περὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ ἕτερα τοιαῦτα. Τὸ γὰρ, Ἐξ οὗ, ῥῆμα, ὅπερ ὡς ἄξιόν τινα τοῦ Πατρὸς ἀπονέμεις κλῆρον, καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ φη- σιν, οὕτω λέγων· Ἐξ οὗ πᾶν τὸ σῶμα διὰ τῶν ἀμῶν καὶ συνδέσμων ἐπιχορηγούμενον καὶ συμ- βιβαζόμενον αὔξει εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ Θεοῦ. Καὶ οὐκ ἀρκεῖται τούτῳ μόνῳ, ἀλλὰ καὶ ἑτέρωθεν ὑμῖν ἀποφράττει τὰ στόματα, τό, Δι' ον, τοῦτο ὅπερ έλατ τώσεως εἶναι λέγεις, τῷ Πατρὶ προσνέμων. Πιστὸς γὰρ ὁ Θεὸς, φησί, δι' οὗ ἐκλήθητε εἰς κοινωνίαν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ· καὶ πάλιν, Διὰ τοῦ θελήματος αὐτοῦ· καὶ ἀλλαχοῦ, "Οτι ἐξ αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν τὰ πάντα. Ὥστε οὐ τῷ ὁ Υἱῷ μόνῳ τὸ, Ἐξ οὗ, ἀλλὰ καὶ τῷ Πνεύματι προσνενέμηται. Καὶ γὰρ τῷ Ἰωσὴφ ὁ ἄγγελος ἔλεγε· Μὴ φοβηθῇς παραλαβεῖν Μαριάμ τὴν γυναῖκά σου· τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννηθέν, ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου· ὥσπερ οὖν καὶ τὸν Ἐν ᾧ, τοῦ Πνεύματος ἦν, οὐκ ἀπαξιοί καὶ τῷ Θεῷ προσνέμειν ὁ Προφήτης, οὕτω λέγων· Ἐν τῷ Θεῷ ποιήσομεν δύναμιν. Καὶ ὁ Παῦλος, Δεύμενος, φησὶν, εἴ πως ἤδη ποτέ ευοδωθήσομαι ἐν τῷ θελήματι τοῦ Θεοῦ ἐλθεῖν πρὸς ὑμᾶς. Καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ δὲ πάλιν τοῦτο τίθησι λέγων· Εν Χριστῷ Ἰησοῦ. Καὶ ὅλως πολλάκις καὶ συνεχέστερον εὕροιμεν ἂν μεθισταμένας ταύτας τὰς λέξεις· ταῦτα δὲ οὐκ ἂν συνέβη μὴ πανταχοῦ τῆς αὐτῆς οὐσία; ὑποκειμένης. Ινα δὲ τὸ, Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, μὴ περὶ τῶν σημείων υποπτεύσῃς νῦν λέγεσθαι (περί 6 Ali ζωογονεί, his. L Mss. plurimi ώ ἀξίαν τινά. • Τους πάντα καὶ οὐ : ῷ.

37 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. μάτων ἐπιθυμία κατέχεσθαι, καὶ ὀργίζεσθαι καὶ δάκνειν καὶ λακτίζειν, οὐκ ἀνθρώπων, ἀλλὰ θηρίων ἐστί. Καίτοι τὰ μὲν θηρία, ἓν ἕκαστον, ὡς εἰπεῖν, ἔχει πάθος, καὶ τοῦτο κατὰ φύσιν· ὁ δὲ ἄνθρωπος ὁ τῶν λογισμῶν τὴν ἀρχὴν ἐκβαλὼν καὶ τῆς κατὰ Θεὸν πολιτείας ἀποῤῥαγείς, πᾶσιν ἑαυτὸν ἐπιτρέπει τοῖς πάθεσι· καὶ οὐκ ἔτι θηρίον γίνεται μόνον, ἀλλὰ τέρας πολύμορφόν τι καὶ ποικίλον, καὶ οὐδὲ τὴν ἀπὸ τῆς φύσεως συγγνώμην ἔχει. Προαι- ρέσεως γὰρ καὶ γνώμης ἡ κακία πᾶσα. ᾿Αλλὰ μὴ γένοιτό ποτε ταῦτα περὶ τῆς Ἐκκλησίας ὑποπτεῦσαι τοῦ Χρι- Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. 38 στοῦ· πεπείσμεθα γὰρ περὶ ὑμῶν [16] τὰ κρείττονα καὶ ἐχόμενα σωτηρίας. Αλλ' ὅσῳ πεπείσμεθα, τοσούτῳ τῶν προφυλακτικῶν οὐδὲν ἧττον ἀποστησόμεθα λόγων · ἵνα πρὸς αὐτὴν ἀνελθόντες τὴν κορυφὴν τῶν ἀρετῶν, τύχωμεν τῶν ἐπηγγελμένων ἀγαθῶν· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχείν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι᾿ οὗ καὶ μεθ᾿ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώ νων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Γ. α. Προσοχῆς μὲν ἕνεκεν τῆς περὶ τὴν ἀκρόασιν, περ ριττὸν λοιπὸν ὑμῖν παραινεῖν· οὕτω ταχέως τὴν παραί- νεσιν ἐπὶ τῶν ἔργων ἐδείξατε. Η τε γὰρ συνδρομή, τό τε ἀτενὲς τῆς στάσεως, καὶ τὸ συνωθοῦντας ἀλλήλους τὴν ἑνδοτέρω τόπον ἐπείγεσθαι καταλαβεῖν, καὶ ὅθεν ἂν εὐσημοτέρα γένοιτο ὑμῖν ἡ παρ' ἡμῶν φωνὴ, καὶ τὸ πιεζομένους μὴ θέλειν ἀναχωρεῖν, ἕως ἂν τὸ πνευματι- πὸν τοῦτο διαλυθῇ θέατρον, καὶ οἱ κρότοι, καὶ οἱ θόρυ βοι, καὶ πάντα ἁπλῶς τὰ τοιαῦτα, τεκμήριον ο τῆς ἐν τῇ ψυχῇ θερμότητος ἂν εἴη καὶ τῆς φιληκοΐας ὑμῶν. Διδ καὶ περιττὸν περὶ τούτου παρεγγυᾷν· ἐκεῖνο μέντοι εἰ · πεῖν καὶ παρακαλέσαι ἀναγκαῖον ἡμῖν, ὥστε μεἶναι ταύτ την ἔχοντας την σπουδήν· καὶ μὴ μόνον ἐνταῦθα αὐτὴν ἐπιδείκνυσθαι, ἀλλὰ καὶ οἴκοι γενομένους, τὸν ἄνδρα πρὸς τὴν γυναῖκα, τὸν πατέρα πρὸς τὸν παῖδα περὶ τού των διαλέγεσθαι· καὶ λέγειν μὲν τὰ παρ' ἑαυτοῦ, ἀπαι τεῖν δὲ τὰ παρ' ἐκείνων, καὶ τὸν καλὸν τοῦτον εἰσφέρειν ἅπαντας ἔρανον. Μὴ γάρ μοι λεγέτω τις, ὅτι τὰ παιδία πρὸς ταῦτα ἡμῖν ἀπησχολῆσθαι οὐ χρή· ἐχρῆν μὲν γὰρ οὐ μόνον ἀπησχολῆσθαι, ἀλλὰ καὶ ἐν τούτοις μόνοις ἔχειν τὴν σπουδήν. Πλὴν ἀλλὰ διὰ τὴν ἀσθένειαν ὑμῶν οὐ λέγω τοῦτο, οὐδὲ αὐτὰ τῆς ἔξωθεν ἀπάγω σχολῆς 1, ὥσπερ οὐδὲ ὑμᾶς τῶν πολιτικῶν ἀφέλκω πραγμάτων. Αλλ' ἀπὸ τῶν ἑπτὰ τούτων ἡμερῶν μίαν ἀξιῶ τῷ κοινῷ πάν- των ἡμῶν ἀναθεῖναι Δεσπότῃ. Πῶς γὰρ οὐκ ἄτοπον, τοὺς μὲν οἰκέτας ἡμῖν κελεύειν ἅπαντα δουλεύειν τὸν χρόνον, ἡμᾶς δὲ μηδὲ τὴν ἐλάττω σχολὴν ἀπονέμειν τῷ Θεῷ, καὶ ταῦτα τῆς δουλείας ἁπάσης ἐκείνῳ μὲν οὐδὲν προστιθείσης (άνενδεὶς γὰρ τὸ θεῖον), εἰς τὸ συμφέρον δὲ περιισταμένης ἡμῖν; Αλλ' εἰς θέατρα ο μὲν αὐτοὺς ἄγοντες, οὔτε μαθήματα, οὔτε ἄλλο τι τῶν τοιούτων προς βάλλεσθε ἂν δέ τι τῶν πνευματικῶν κερδάναι δέοι καὶ συναγαγεῖν, ἀσχολίαν τὸ πρᾶγμα ὀνομάζετε. Καὶ πῶς οὐ παροξυνεῖτε τὸν Θεὸν, πᾶσι μὲν τοῖς ἄλλοις σχολάζοντες καὶ καιρὸν ἀπονέμοντες, τὸ δὲ τὰ αὐτοῦ μεταχειρίζειν, ὀχληρὸν καὶ οὐκ εὔκαιρον εἶναι νομίζοντες τοῖς παισίν; Μὴ ταῦτα, μή, ἀδελφοί. Καὶ γὰρ αὕτη μάλιστα ἡ ἡλικία τούτων δεῖται τῶν ἀκουσμάτων. Απαλὴ γὰρ οὖσα, ταχέως [17] ἐναποτίθεται τὰ λεγόμενα, καθάπερ τινὸς σφραγίδος τῆς ἀκροάσεως ἐν κηρῷ τῇ διανοίᾳ τῇ τούτων ἐντυπουμένης. Αλλως τε καὶ ὁ βίος αὐτοῖς τότε ἀρχὴν ἔχει πρὸς κακίαν ἀποκλίναι ἢ ἀρετήν. Αν οὖν τις αὐτοὺς ἀπ' αὐτῶν τῶν ἀρχῶν καὶ τῶν προθύρων ὁ ἀπαγάγῃ μὲν τῆς πονηρίας, χειραγωγήσῃ δὲ πρὸς τὴν ἀρίστην ὁδὸν, ὥσπερ εἰς ἕξιν τινὰ καὶ φύσιν αὐτοὺς καταστήσει λοιπόν· Mor. et quidam mss. τεκμήριον. Sar. et alii τεκμήρια. Δι; ἀπάγω σπουδής. • Ali νῦν δὲ εἰς θέατρα. 4 Savil. et mss. plurimi ἀπ' αὐτῶν τῶν θυρῶν. Mor. ἀπ' αὐτ τῶν τῶν ἀρχῶν τῶν προθύρων. Caus ἀπ' αὐτῶν τῶν προθύρων ἀπαγάγης. καὶ οὐδὲ ἑκόντες μεταβαλοῦνται ῥᾳδίως πρὸς τὸ χεῖρον, τῆς συνηθείας ταύτης Ελκούσης αὐτοὺς πρὸς τὴν τῶν ἀγαθῶν ἐργασίαν. Οὕτως ἡμῖν τῶν γεγηρακότων αίδεσι- μώτεροι γενήσονται, καὶ τοῖς πολιτικοῖς χρησιμώτεροι πράγμασιν, ἐν νεότητι τὰ τῶν πρεσβυτέρων ἐπιδεικνύ μενοι. Οὐ γὰρ ἔστιν, ὥσπερ ἔφθην εἰπὼν, τοιαύτης απο λαύοντας ἀκροάσεως, καὶ ἀποστόλῳ τοιούτῳ συγγινομέ νους, μὴ μέγα τι καὶ γενναῖον ἀγαθὸν λαβόντας ἀπελθεῖν, κἂν ἀνὴρ, καν γυνή, κἂν νέος ὁ ταύτης μετέχων τῆς τραπέζης ᾖ. Εἰ γὰρ τὰ θηρία τὰ παρ' ἡμῖν λόγῳ φυ θμίζοντες ἡμεροῦμεν, πόσῳ μᾶλλον τῇ πνευματικῇ ταύτῃ διδασκαλίᾳ τοὺς ἄνδρας τοῦτο ἐργασόμεθα, ὅταν καὶ τοῦ φαρμάκου καὶ τοῦ θεραπευομένου πολὺ τὸ μέσον ᾗ; Οὔτε γὰρ ἡ ἐν ἡμῖν ἀγριότης τοσαύτη, ὅση ἡ ἐν ἐκεί νοις· ἡ μὲν γὰρ φύσεως, ἡ δὲ προαιρέσεως ἐστιν· οὔτε τῶν λόγων ἡ ἰσχὺς ἡ αὐτή. Εκείνη μὲν γὰρ ἀνθρωπίνης ἐστὶ διανοίας, αὕτη δὲ τῆς τοῦ Πνεύματος δυνάμεως καὶ τῆς χάριτος. Ο τοίνυν ἀπογινώσκων ἑαυτοῦ, τὰ θηρία Εννοείτω τὰ ἤμερα, καὶ οὐδέποτε τοῦτο πείσεται· συνεχώς παρὰ τοῦτο ἴτω τὸ ἰατρεῖον, τῶν τοῦ Πνεύματος ἀκουέτω νόμων διὰ παντὸς τοῦ καιροῦ, καὶ οἴκαδε ἀπελθὼν ἀπο- γραφέτω τὰ ἀκουσθέντα τῇ διανοίᾳ· καὶ οὕτως ἔσται ἐν ἐλπίσι χρησταῖς καὶ ἀσφαλείᾳ πολλῇ, τῇ πείρᾳ τῆς προ κοπῆς αἰσθανόμενος "Οταν γὰρ ὁ διάβολος ἴδῃ τοῦ Θεοῦ τὸν νόμον ἐγγραφέντα τῇ ψυχῇ. καὶ πλάκας αὐτοῦ γενο- μένην τὴν καρδίαν, οὐ προσελεύσεται λοιπόν. Ενθα γὰρ ἂν ᾖ γράμματα βασιλικά, οὐκ ἐν στήλῃ χαραγέντα χαλκῇ, ἀλλ' ἐπὶ θεοφιλούς διανοίας ἁγίῳ Πνεύματι τυπωθέντα, καὶ πολλῆς ἀποστίλβοντα τῆς χάριτος, οὐδὲ ἀντιβλέψαι ἐκεῖνος δυνήσεται, ἀλλὰ πόρρωθεν ἡμῖν δώσει τὰ νῶτα. Οὐδὲν γὰρ οὕτω φοβερὸν ἐκείνῳ καὶ τοῖς παρ' ἐκείνου ὑποτιθεμένοις ἡ λογισμοῖς, ὡς διάνοια τὰ θεῖα μελετῶσα, καὶ ψυχὴ ταύτῃ διαπαντὸς ἐγκειμένη τῇ πηγῇ. Τὴν γὰρ τοιαύτην οὐ λυπῆσαί τι τῶν παρόντων δυνήσεται, καν ἀηδὲς ᾖ, οὐ φυσῆσαι καὶ ἐπᾶραι, κἂν αἴσιον ᾗ δ· ἀλλ' ἐν τοσούτῳ χειμῶνι καὶ ζάλῃ γαλήνης ἀπολαύσεται πολλῆς. β'. Οὐ γὰρ παρὰ τὴν τῶν πραγμάτων φύσιν ὁ θόρυβος ἡμῖν ἐγγίνεται, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἀσθένειαν τῆς διανοίας τῆς ἡμετέρας. Ἐπεὶ εἰ παρὰ τὰ συμβαίνοντα τοῦτο ἐπάσχομεν, πάντας ἀνθρώπους ταράττεσθαι ἔδει. Πάντες γὰρ τὴν αὐτὴν πλέομεν θάλατταν, καὶ κυμάτων καὶ ἄλμης ἐκτὸς εἶναι ἀμήχανον. Εἰ δέ εἰσιν, οἱ τοῦ [18] χειμῶνος ἑστήκασιν ἔξω καὶ τῆς θαλάττης μαινομένης, εἴδηλον ὅτι τὸν χειμῶνα οὐ τὰ πράγματα ποιεῖ, ἀλλ' ἡ κατάστασις τῆς διανοίας τῆς ἡμετέρας. Αν οὖν αὐτὴν κατασκευάσωμεν οὕτως, ὡς πάντα φέρειν εὐκόλως, οὐκ ἔσται χειμὼν ἡμῖν, οὐδὲ κλυδώνιον, λευκῆς ἀεὶ τῆς γα- λήνης ούσης. ᾿Αλλὰ γὰρ οὐκ οἶδα πῶς προθέμενος μηδὲν • Ali τῷ παρ' ἡμῖν λόγῳ. 1 Ὑποτιθεμένοις deest in mss. plurimis, et a Savilio in margine positum fuit. • Mor. κἂν ἐξαίσιων τι

37 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. μάτων ἐπιθυμία κατέχεσθαι, καὶ ὀργίζεσθαι καὶ δάκνειν καὶ λακτίζειν, οὐκ ἀνθρώπων, ἀλλὰ θηρίων ἐστί. Καίτοι τὰ μὲν θηρία, ἓν ἕκαστον, ὡς εἰπεῖν, ἔχει πάθος, καὶ τοῦτο κατὰ φύσιν· ὁ δὲ ἄνθρωπος ὁ τῶν λογισμῶν τὴν ἀρχὴν ἐκβαλὼν καὶ τῆς κατὰ Θεὸν πολιτείας ἀποῤῥαγείς, πᾶσιν ἑαυτὸν ἐπιτρέπει τοῖς πάθεσι· καὶ οὐκ ἔτι θηρίον γίνεται μόνον, ἀλλὰ τέρας πολύμορφόν τι καὶ ποικίλον, καὶ οὐδὲ τὴν ἀπὸ τῆς φύσεως συγγνώμην ἔχει. Προαι- ρέσεως γὰρ καὶ γνώμης ἡ κακία πᾶσα. ᾿Αλλὰ μὴ γένοιτό ποτε ταῦτα περὶ τῆς Ἐκκλησίας ὑποπτεῦσαι τοῦ Χρι- Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. 38 στοῦ· πεπείσμεθα γὰρ περὶ ὑμῶν [16] τὰ κρείττονα καὶ ἐχόμενα σωτηρίας. Αλλ' ὅσῳ πεπείσμεθα, τοσούτῳ τῶν προφυλακτικῶν οὐδὲν ἧττον ἀποστησόμεθα λόγων · ἵνα πρὸς αὐτὴν ἀνελθόντες τὴν κορυφὴν τῶν ἀρετῶν, τύχωμεν τῶν ἐπηγγελμένων ἀγαθῶν· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχείν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι᾿ οὗ καὶ μεθ᾿ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώ νων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Γ. α. Προσοχῆς μὲν ἕνεκεν τῆς περὶ τὴν ἀκρόασιν, περ ριττὸν λοιπὸν ὑμῖν παραινεῖν· οὕτω ταχέως τὴν παραί- νεσιν ἐπὶ τῶν ἔργων ἐδείξατε. Η τε γὰρ συνδρομή, τό τε ἀτενὲς τῆς στάσεως, καὶ τὸ συνωθοῦντας ἀλλήλους τὴν ἑνδοτέρω τόπον ἐπείγεσθαι καταλαβεῖν, καὶ ὅθεν ἂν εὐσημοτέρα γένοιτο ὑμῖν ἡ παρ' ἡμῶν φωνὴ, καὶ τὸ πιεζομένους μὴ θέλειν ἀναχωρεῖν, ἕως ἂν τὸ πνευματι- πὸν τοῦτο διαλυθῇ θέατρον, καὶ οἱ κρότοι, καὶ οἱ θόρυ βοι, καὶ πάντα ἁπλῶς τὰ τοιαῦτα, τεκμήριον ο τῆς ἐν τῇ ψυχῇ θερμότητος ἂν εἴη καὶ τῆς φιληκοΐας ὑμῶν. Διδ καὶ περιττὸν περὶ τούτου παρεγγυᾷν· ἐκεῖνο μέντοι εἰ · πεῖν καὶ παρακαλέσαι ἀναγκαῖον ἡμῖν, ὥστε μεἶναι ταύτ την ἔχοντας την σπουδήν· καὶ μὴ μόνον ἐνταῦθα αὐτὴν ἐπιδείκνυσθαι, ἀλλὰ καὶ οἴκοι γενομένους, τὸν ἄνδρα πρὸς τὴν γυναῖκα, τὸν πατέρα πρὸς τὸν παῖδα περὶ τού των διαλέγεσθαι· καὶ λέγειν μὲν τὰ παρ' ἑαυτοῦ, ἀπαι τεῖν δὲ τὰ παρ' ἐκείνων, καὶ τὸν καλὸν τοῦτον εἰσφέρειν ἅπαντας ἔρανον. Μὴ γάρ μοι λεγέτω τις, ὅτι τὰ παιδία πρὸς ταῦτα ἡμῖν ἀπησχολῆσθαι οὐ χρή· ἐχρῆν μὲν γὰρ οὐ μόνον ἀπησχολῆσθαι, ἀλλὰ καὶ ἐν τούτοις μόνοις ἔχειν τὴν σπουδήν. Πλὴν ἀλλὰ διὰ τὴν ἀσθένειαν ὑμῶν οὐ λέγω τοῦτο, οὐδὲ αὐτὰ τῆς ἔξωθεν ἀπάγω σχολῆς 1, ὥσπερ οὐδὲ ὑμᾶς τῶν πολιτικῶν ἀφέλκω πραγμάτων. Αλλ' ἀπὸ τῶν ἑπτὰ τούτων ἡμερῶν μίαν ἀξιῶ τῷ κοινῷ πάν- των ἡμῶν ἀναθεῖναι Δεσπότῃ. Πῶς γὰρ οὐκ ἄτοπον, τοὺς μὲν οἰκέτας ἡμῖν κελεύειν ἅπαντα δουλεύειν τὸν χρόνον, ἡμᾶς δὲ μηδὲ τὴν ἐλάττω σχολὴν ἀπονέμειν τῷ Θεῷ, καὶ ταῦτα τῆς δουλείας ἁπάσης ἐκείνῳ μὲν οὐδὲν προστιθείσης (άνενδεὶς γὰρ τὸ θεῖον), εἰς τὸ συμφέρον δὲ περιισταμένης ἡμῖν; Αλλ' εἰς θέατρα ο μὲν αὐτοὺς ἄγοντες, οὔτε μαθήματα, οὔτε ἄλλο τι τῶν τοιούτων προς βάλλεσθε ἂν δέ τι τῶν πνευματικῶν κερδάναι δέοι καὶ συναγαγεῖν, ἀσχολίαν τὸ πρᾶγμα ὀνομάζετε. Καὶ πῶς οὐ παροξυνεῖτε τὸν Θεὸν, πᾶσι μὲν τοῖς ἄλλοις σχολάζοντες καὶ καιρὸν ἀπονέμοντες, τὸ δὲ τὰ αὐτοῦ μεταχειρίζειν, ὀχληρὸν καὶ οὐκ εὔκαιρον εἶναι νομίζοντες τοῖς παισίν; Μὴ ταῦτα, μή, ἀδελφοί. Καὶ γὰρ αὕτη μάλιστα ἡ ἡλικία τούτων δεῖται τῶν ἀκουσμάτων. Απαλὴ γὰρ οὖσα, ταχέως [17] ἐναποτίθεται τὰ λεγόμενα, καθάπερ τινὸς σφραγίδος τῆς ἀκροάσεως ἐν κηρῷ τῇ διανοίᾳ τῇ τούτων ἐντυπουμένης. Αλλως τε καὶ ὁ βίος αὐτοῖς τότε ἀρχὴν ἔχει πρὸς κακίαν ἀποκλίναι ἢ ἀρετήν. Αν οὖν τις αὐτοὺς ἀπ' αὐτῶν τῶν ἀρχῶν καὶ τῶν προθύρων ὁ ἀπαγάγῃ μὲν τῆς πονηρίας, χειραγωγήσῃ δὲ πρὸς τὴν ἀρίστην ὁδὸν, ὥσπερ εἰς ἕξιν τινὰ καὶ φύσιν αὐτοὺς καταστήσει λοιπόν· Mor. et quidam mss. τεκμήριον. Sar. et alii τεκμήρια. Δι; ἀπάγω σπουδής. • Ali νῦν δὲ εἰς θέατρα. 4 Savil. et mss. plurimi ἀπ' αὐτῶν τῶν θυρῶν. Mor. ἀπ' αὐτ τῶν τῶν ἀρχῶν τῶν προθύρων. Caus ἀπ' αὐτῶν τῶν προθύρων ἀπαγάγης. καὶ οὐδὲ ἑκόντες μεταβαλοῦνται ῥᾳδίως πρὸς τὸ χεῖρον, τῆς συνηθείας ταύτης Ελκούσης αὐτοὺς πρὸς τὴν τῶν ἀγαθῶν ἐργασίαν. Οὕτως ἡμῖν τῶν γεγηρακότων αίδεσι- μώτεροι γενήσονται, καὶ τοῖς πολιτικοῖς χρησιμώτεροι πράγμασιν, ἐν νεότητι τὰ τῶν πρεσβυτέρων ἐπιδεικνύ μενοι. Οὐ γὰρ ἔστιν, ὥσπερ ἔφθην εἰπὼν, τοιαύτης απο λαύοντας ἀκροάσεως, καὶ ἀποστόλῳ τοιούτῳ συγγινομέ νους, μὴ μέγα τι καὶ γενναῖον ἀγαθὸν λαβόντας ἀπελθεῖν, κἂν ἀνὴρ, καν γυνή, κἂν νέος ὁ ταύτης μετέχων τῆς τραπέζης ᾖ. Εἰ γὰρ τὰ θηρία τὰ παρ' ἡμῖν λόγῳ φυ θμίζοντες ἡμεροῦμεν, πόσῳ μᾶλλον τῇ πνευματικῇ ταύτῃ διδασκαλίᾳ τοὺς ἄνδρας τοῦτο ἐργασόμεθα, ὅταν καὶ τοῦ φαρμάκου καὶ τοῦ θεραπευομένου πολὺ τὸ μέσον ᾗ; Οὔτε γὰρ ἡ ἐν ἡμῖν ἀγριότης τοσαύτη, ὅση ἡ ἐν ἐκεί νοις· ἡ μὲν γὰρ φύσεως, ἡ δὲ προαιρέσεως ἐστιν· οὔτε τῶν λόγων ἡ ἰσχὺς ἡ αὐτή. Εκείνη μὲν γὰρ ἀνθρωπίνης ἐστὶ διανοίας, αὕτη δὲ τῆς τοῦ Πνεύματος δυνάμεως καὶ τῆς χάριτος. Ο τοίνυν ἀπογινώσκων ἑαυτοῦ, τὰ θηρία Εννοείτω τὰ ἤμερα, καὶ οὐδέποτε τοῦτο πείσεται· συνεχώς παρὰ τοῦτο ἴτω τὸ ἰατρεῖον, τῶν τοῦ Πνεύματος ἀκουέτω νόμων διὰ παντὸς τοῦ καιροῦ, καὶ οἴκαδε ἀπελθὼν ἀπο- γραφέτω τὰ ἀκουσθέντα τῇ διανοίᾳ· καὶ οὕτως ἔσται ἐν ἐλπίσι χρησταῖς καὶ ἀσφαλείᾳ πολλῇ, τῇ πείρᾳ τῆς προ κοπῆς αἰσθανόμενος "Οταν γὰρ ὁ διάβολος ἴδῃ τοῦ Θεοῦ τὸν νόμον ἐγγραφέντα τῇ ψυχῇ. καὶ πλάκας αὐτοῦ γενο- μένην τὴν καρδίαν, οὐ προσελεύσεται λοιπόν. Ενθα γὰρ ἂν ᾖ γράμματα βασιλικά, οὐκ ἐν στήλῃ χαραγέντα χαλκῇ, ἀλλ' ἐπὶ θεοφιλούς διανοίας ἁγίῳ Πνεύματι τυπωθέντα, καὶ πολλῆς ἀποστίλβοντα τῆς χάριτος, οὐδὲ ἀντιβλέψαι ἐκεῖνος δυνήσεται, ἀλλὰ πόρρωθεν ἡμῖν δώσει τὰ νῶτα. Οὐδὲν γὰρ οὕτω φοβερὸν ἐκείνῳ καὶ τοῖς παρ' ἐκείνου ὑποτιθεμένοις ἡ λογισμοῖς, ὡς διάνοια τὰ θεῖα μελετῶσα, καὶ ψυχὴ ταύτῃ διαπαντὸς ἐγκειμένη τῇ πηγῇ. Τὴν γὰρ τοιαύτην οὐ λυπῆσαί τι τῶν παρόντων δυνήσεται, καν ἀηδὲς ᾖ, οὐ φυσῆσαι καὶ ἐπᾶραι, κἂν αἴσιον ᾗ δ· ἀλλ' ἐν τοσούτῳ χειμῶνι καὶ ζάλῃ γαλήνης ἀπολαύσεται πολλῆς. β'. Οὐ γὰρ παρὰ τὴν τῶν πραγμάτων φύσιν ὁ θόρυβος ἡμῖν ἐγγίνεται, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἀσθένειαν τῆς διανοίας τῆς ἡμετέρας. Ἐπεὶ εἰ παρὰ τὰ συμβαίνοντα τοῦτο ἐπάσχομεν, πάντας ἀνθρώπους ταράττεσθαι ἔδει. Πάντες γὰρ τὴν αὐτὴν πλέομεν θάλατταν, καὶ κυμάτων καὶ ἄλμης ἐκτὸς εἶναι ἀμήχανον. Εἰ δέ εἰσιν, οἱ τοῦ [18] χειμῶνος ἑστήκασιν ἔξω καὶ τῆς θαλάττης μαινομένης, εἴδηλον ὅτι τὸν χειμῶνα οὐ τὰ πράγματα ποιεῖ, ἀλλ' ἡ κατάστασις τῆς διανοίας τῆς ἡμετέρας. Αν οὖν αὐτὴν κατασκευάσωμεν οὕτως, ὡς πάντα φέρειν εὐκόλως, οὐκ ἔσται χειμὼν ἡμῖν, οὐδὲ κλυδώνιον, λευκῆς ἀεὶ τῆς γα- λήνης ούσης. ᾿Αλλὰ γὰρ οὐκ οἶδα πῶς προθέμενος μηδὲν • Ali τῷ παρ' ἡμῖν λόγῳ. 1 Ὑποτιθεμένοις deest in mss. plurimis, et a Savilio in margine positum fuit. • Mor. κἂν ἐξαίσιων τι

37 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. μάτων ἐπιθυμία κατέχεσθαι, καὶ ὀργίζεσθαι καὶ δάκνειν καὶ λακτίζειν, οὐκ ἀνθρώπων, ἀλλὰ θηρίων ἐστί. Καίτοι τὰ μὲν θηρία, ἓν ἕκαστον, ὡς εἰπεῖν, ἔχει πάθος, καὶ τοῦτο κατὰ φύσιν· ὁ δὲ ἄνθρωπος ὁ τῶν λογισμῶν τὴν ἀρχὴν ἐκβαλὼν καὶ τῆς κατὰ Θεὸν πολιτείας ἀποῤῥαγείς, πᾶσιν ἑαυτὸν ἐπιτρέπει τοῖς πάθεσι· καὶ οὐκ ἔτι θηρίον γίνεται μόνον, ἀλλὰ τέρας πολύμορφόν τι καὶ ποικίλον, καὶ οὐδὲ τὴν ἀπὸ τῆς φύσεως συγγνώμην ἔχει. Προαι- ρέσεως γὰρ καὶ γνώμης ἡ κακία πᾶσα. ᾿Αλλὰ μὴ γένοιτό ποτε ταῦτα περὶ τῆς Ἐκκλησίας ὑποπτεῦσαι τοῦ Χρι- Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. 38 στοῦ· πεπείσμεθα γὰρ περὶ ὑμῶν [16] τὰ κρείττονα καὶ ἐχόμενα σωτηρίας. Αλλ' ὅσῳ πεπείσμεθα, τοσούτῳ τῶν προφυλακτικῶν οὐδὲν ἧττον ἀποστησόμεθα λόγων · ἵνα πρὸς αὐτὴν ἀνελθόντες τὴν κορυφὴν τῶν ἀρετῶν, τύχωμεν τῶν ἐπηγγελμένων ἀγαθῶν· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχείν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι᾿ οὗ καὶ μεθ᾿ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώ νων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Γ. α. Προσοχῆς μὲν ἕνεκεν τῆς περὶ τὴν ἀκρόασιν, περ ριττὸν λοιπὸν ὑμῖν παραινεῖν· οὕτω ταχέως τὴν παραί- νεσιν ἐπὶ τῶν ἔργων ἐδείξατε. Η τε γὰρ συνδρομή, τό τε ἀτενὲς τῆς στάσεως, καὶ τὸ συνωθοῦντας ἀλλήλους τὴν ἑνδοτέρω τόπον ἐπείγεσθαι καταλαβεῖν, καὶ ὅθεν ἂν εὐσημοτέρα γένοιτο ὑμῖν ἡ παρ' ἡμῶν φωνὴ, καὶ τὸ πιεζομένους μὴ θέλειν ἀναχωρεῖν, ἕως ἂν τὸ πνευματι- πὸν τοῦτο διαλυθῇ θέατρον, καὶ οἱ κρότοι, καὶ οἱ θόρυ βοι, καὶ πάντα ἁπλῶς τὰ τοιαῦτα, τεκμήριον ο τῆς ἐν τῇ ψυχῇ θερμότητος ἂν εἴη καὶ τῆς φιληκοΐας ὑμῶν. Διδ καὶ περιττὸν περὶ τούτου παρεγγυᾷν· ἐκεῖνο μέντοι εἰ · πεῖν καὶ παρακαλέσαι ἀναγκαῖον ἡμῖν, ὥστε μεἶναι ταύτ την ἔχοντας την σπουδήν· καὶ μὴ μόνον ἐνταῦθα αὐτὴν ἐπιδείκνυσθαι, ἀλλὰ καὶ οἴκοι γενομένους, τὸν ἄνδρα πρὸς τὴν γυναῖκα, τὸν πατέρα πρὸς τὸν παῖδα περὶ τού των διαλέγεσθαι· καὶ λέγειν μὲν τὰ παρ' ἑαυτοῦ, ἀπαι τεῖν δὲ τὰ παρ' ἐκείνων, καὶ τὸν καλὸν τοῦτον εἰσφέρειν ἅπαντας ἔρανον. Μὴ γάρ μοι λεγέτω τις, ὅτι τὰ παιδία πρὸς ταῦτα ἡμῖν ἀπησχολῆσθαι οὐ χρή· ἐχρῆν μὲν γὰρ οὐ μόνον ἀπησχολῆσθαι, ἀλλὰ καὶ ἐν τούτοις μόνοις ἔχειν τὴν σπουδήν. Πλὴν ἀλλὰ διὰ τὴν ἀσθένειαν ὑμῶν οὐ λέγω τοῦτο, οὐδὲ αὐτὰ τῆς ἔξωθεν ἀπάγω σχολῆς 1, ὥσπερ οὐδὲ ὑμᾶς τῶν πολιτικῶν ἀφέλκω πραγμάτων. Αλλ' ἀπὸ τῶν ἑπτὰ τούτων ἡμερῶν μίαν ἀξιῶ τῷ κοινῷ πάν- των ἡμῶν ἀναθεῖναι Δεσπότῃ. Πῶς γὰρ οὐκ ἄτοπον, τοὺς μὲν οἰκέτας ἡμῖν κελεύειν ἅπαντα δουλεύειν τὸν χρόνον, ἡμᾶς δὲ μηδὲ τὴν ἐλάττω σχολὴν ἀπονέμειν τῷ Θεῷ, καὶ ταῦτα τῆς δουλείας ἁπάσης ἐκείνῳ μὲν οὐδὲν προστιθείσης (άνενδεὶς γὰρ τὸ θεῖον), εἰς τὸ συμφέρον δὲ περιισταμένης ἡμῖν; Αλλ' εἰς θέατρα ο μὲν αὐτοὺς ἄγοντες, οὔτε μαθήματα, οὔτε ἄλλο τι τῶν τοιούτων προς βάλλεσθε ἂν δέ τι τῶν πνευματικῶν κερδάναι δέοι καὶ συναγαγεῖν, ἀσχολίαν τὸ πρᾶγμα ὀνομάζετε. Καὶ πῶς οὐ παροξυνεῖτε τὸν Θεὸν, πᾶσι μὲν τοῖς ἄλλοις σχολάζοντες καὶ καιρὸν ἀπονέμοντες, τὸ δὲ τὰ αὐτοῦ μεταχειρίζειν, ὀχληρὸν καὶ οὐκ εὔκαιρον εἶναι νομίζοντες τοῖς παισίν; Μὴ ταῦτα, μή, ἀδελφοί. Καὶ γὰρ αὕτη μάλιστα ἡ ἡλικία τούτων δεῖται τῶν ἀκουσμάτων. Απαλὴ γὰρ οὖσα, ταχέως [17] ἐναποτίθεται τὰ λεγόμενα, καθάπερ τινὸς σφραγίδος τῆς ἀκροάσεως ἐν κηρῷ τῇ διανοίᾳ τῇ τούτων ἐντυπουμένης. Αλλως τε καὶ ὁ βίος αὐτοῖς τότε ἀρχὴν ἔχει πρὸς κακίαν ἀποκλίναι ἢ ἀρετήν. Αν οὖν τις αὐτοὺς ἀπ' αὐτῶν τῶν ἀρχῶν καὶ τῶν προθύρων ὁ ἀπαγάγῃ μὲν τῆς πονηρίας, χειραγωγήσῃ δὲ πρὸς τὴν ἀρίστην ὁδὸν, ὥσπερ εἰς ἕξιν τινὰ καὶ φύσιν αὐτοὺς καταστήσει λοιπόν· Mor. et quidam mss. τεκμήριον. Sar. et alii τεκμήρια. Δι; ἀπάγω σπουδής. • Ali νῦν δὲ εἰς θέατρα. 4 Savil. et mss. plurimi ἀπ' αὐτῶν τῶν θυρῶν. Mor. ἀπ' αὐτ τῶν τῶν ἀρχῶν τῶν προθύρων. Caus ἀπ' αὐτῶν τῶν προθύρων ἀπαγάγης. καὶ οὐδὲ ἑκόντες μεταβαλοῦνται ῥᾳδίως πρὸς τὸ χεῖρον, τῆς συνηθείας ταύτης Ελκούσης αὐτοὺς πρὸς τὴν τῶν ἀγαθῶν ἐργασίαν. Οὕτως ἡμῖν τῶν γεγηρακότων αίδεσι- μώτεροι γενήσονται, καὶ τοῖς πολιτικοῖς χρησιμώτεροι πράγμασιν, ἐν νεότητι τὰ τῶν πρεσβυτέρων ἐπιδεικνύ μενοι. Οὐ γὰρ ἔστιν, ὥσπερ ἔφθην εἰπὼν, τοιαύτης απο λαύοντας ἀκροάσεως, καὶ ἀποστόλῳ τοιούτῳ συγγινομέ νους, μὴ μέγα τι καὶ γενναῖον ἀγαθὸν λαβόντας ἀπελθεῖν, κἂν ἀνὴρ, καν γυνή, κἂν νέος ὁ ταύτης μετέχων τῆς τραπέζης ᾖ. Εἰ γὰρ τὰ θηρία τὰ παρ' ἡμῖν λόγῳ φυ θμίζοντες ἡμεροῦμεν, πόσῳ μᾶλλον τῇ πνευματικῇ ταύτῃ διδασκαλίᾳ τοὺς ἄνδρας τοῦτο ἐργασόμεθα, ὅταν καὶ τοῦ φαρμάκου καὶ τοῦ θεραπευομένου πολὺ τὸ μέσον ᾗ; Οὔτε γὰρ ἡ ἐν ἡμῖν ἀγριότης τοσαύτη, ὅση ἡ ἐν ἐκεί νοις· ἡ μὲν γὰρ φύσεως, ἡ δὲ προαιρέσεως ἐστιν· οὔτε τῶν λόγων ἡ ἰσχὺς ἡ αὐτή. Εκείνη μὲν γὰρ ἀνθρωπίνης ἐστὶ διανοίας, αὕτη δὲ τῆς τοῦ Πνεύματος δυνάμεως καὶ τῆς χάριτος. Ο τοίνυν ἀπογινώσκων ἑαυτοῦ, τὰ θηρία Εννοείτω τὰ ἤμερα, καὶ οὐδέποτε τοῦτο πείσεται· συνεχώς παρὰ τοῦτο ἴτω τὸ ἰατρεῖον, τῶν τοῦ Πνεύματος ἀκουέτω νόμων διὰ παντὸς τοῦ καιροῦ, καὶ οἴκαδε ἀπελθὼν ἀπο- γραφέτω τὰ ἀκουσθέντα τῇ διανοίᾳ· καὶ οὕτως ἔσται ἐν ἐλπίσι χρησταῖς καὶ ἀσφαλείᾳ πολλῇ, τῇ πείρᾳ τῆς προ κοπῆς αἰσθανόμενος "Οταν γὰρ ὁ διάβολος ἴδῃ τοῦ Θεοῦ τὸν νόμον ἐγγραφέντα τῇ ψυχῇ. καὶ πλάκας αὐτοῦ γενο- μένην τὴν καρδίαν, οὐ προσελεύσεται λοιπόν. Ενθα γὰρ ἂν ᾖ γράμματα βασιλικά, οὐκ ἐν στήλῃ χαραγέντα χαλκῇ, ἀλλ' ἐπὶ θεοφιλούς διανοίας ἁγίῳ Πνεύματι τυπωθέντα, καὶ πολλῆς ἀποστίλβοντα τῆς χάριτος, οὐδὲ ἀντιβλέψαι ἐκεῖνος δυνήσεται, ἀλλὰ πόρρωθεν ἡμῖν δώσει τὰ νῶτα. Οὐδὲν γὰρ οὕτω φοβερὸν ἐκείνῳ καὶ τοῖς παρ' ἐκείνου ὑποτιθεμένοις ἡ λογισμοῖς, ὡς διάνοια τὰ θεῖα μελετῶσα, καὶ ψυχὴ ταύτῃ διαπαντὸς ἐγκειμένη τῇ πηγῇ. Τὴν γὰρ τοιαύτην οὐ λυπῆσαί τι τῶν παρόντων δυνήσεται, καν ἀηδὲς ᾖ, οὐ φυσῆσαι καὶ ἐπᾶραι, κἂν αἴσιον ᾗ δ· ἀλλ' ἐν τοσούτῳ χειμῶνι καὶ ζάλῃ γαλήνης ἀπολαύσεται πολλῆς. β'. Οὐ γὰρ παρὰ τὴν τῶν πραγμάτων φύσιν ὁ θόρυβος ἡμῖν ἐγγίνεται, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἀσθένειαν τῆς διανοίας τῆς ἡμετέρας. Ἐπεὶ εἰ παρὰ τὰ συμβαίνοντα τοῦτο ἐπάσχομεν, πάντας ἀνθρώπους ταράττεσθαι ἔδει. Πάντες γὰρ τὴν αὐτὴν πλέομεν θάλατταν, καὶ κυμάτων καὶ ἄλμης ἐκτὸς εἶναι ἀμήχανον. Εἰ δέ εἰσιν, οἱ τοῦ [18] χειμῶνος ἑστήκασιν ἔξω καὶ τῆς θαλάττης μαινομένης, εἴδηλον ὅτι τὸν χειμῶνα οὐ τὰ πράγματα ποιεῖ, ἀλλ' ἡ κατάστασις τῆς διανοίας τῆς ἡμετέρας. Αν οὖν αὐτὴν κατασκευάσωμεν οὕτως, ὡς πάντα φέρειν εὐκόλως, οὐκ ἔσται χειμὼν ἡμῖν, οὐδὲ κλυδώνιον, λευκῆς ἀεὶ τῆς γα- λήνης ούσης. ᾿Αλλὰ γὰρ οὐκ οἶδα πῶς προθέμενος μηδὲν • Ali τῷ παρ' ἡμῖν λόγῳ. 1 Ὑποτιθεμένοις deest in mss. plurimis, et a Savilio in margine positum fuit. • Mor. κἂν ἐξαίσιων τι

37 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. μάτων ἐπιθυμία κατέχεσθαι, καὶ ὀργίζεσθαι καὶ δάκνειν καὶ λακτίζειν, οὐκ ἀνθρώπων, ἀλλὰ θηρίων ἐστί. Καίτοι τὰ μὲν θηρία, ἓν ἕκαστον, ὡς εἰπεῖν, ἔχει πάθος, καὶ τοῦτο κατὰ φύσιν· ὁ δὲ ἄνθρωπος ὁ τῶν λογισμῶν τὴν ἀρχὴν ἐκβαλὼν καὶ τῆς κατὰ Θεὸν πολιτείας ἀποῤῥαγείς, πᾶσιν ἑαυτὸν ἐπιτρέπει τοῖς πάθεσι· καὶ οὐκ ἔτι θηρίον γίνεται μόνον, ἀλλὰ τέρας πολύμορφόν τι καὶ ποικίλον, καὶ οὐδὲ τὴν ἀπὸ τῆς φύσεως συγγνώμην ἔχει. Προαι- ρέσεως γὰρ καὶ γνώμης ἡ κακία πᾶσα. ᾿Αλλὰ μὴ γένοιτό ποτε ταῦτα περὶ τῆς Ἐκκλησίας ὑποπτεῦσαι τοῦ Χρι- Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. 38 στοῦ· πεπείσμεθα γὰρ περὶ ὑμῶν [16] τὰ κρείττονα καὶ ἐχόμενα σωτηρίας. Αλλ' ὅσῳ πεπείσμεθα, τοσούτῳ τῶν προφυλακτικῶν οὐδὲν ἧττον ἀποστησόμεθα λόγων · ἵνα πρὸς αὐτὴν ἀνελθόντες τὴν κορυφὴν τῶν ἀρετῶν, τύχωμεν τῶν ἐπηγγελμένων ἀγαθῶν· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχείν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι᾿ οὗ καὶ μεθ᾿ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώ νων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Γ. α. Προσοχῆς μὲν ἕνεκεν τῆς περὶ τὴν ἀκρόασιν, περ ριττὸν λοιπὸν ὑμῖν παραινεῖν· οὕτω ταχέως τὴν παραί- νεσιν ἐπὶ τῶν ἔργων ἐδείξατε. Η τε γὰρ συνδρομή, τό τε ἀτενὲς τῆς στάσεως, καὶ τὸ συνωθοῦντας ἀλλήλους τὴν ἑνδοτέρω τόπον ἐπείγεσθαι καταλαβεῖν, καὶ ὅθεν ἂν εὐσημοτέρα γένοιτο ὑμῖν ἡ παρ' ἡμῶν φωνὴ, καὶ τὸ πιεζομένους μὴ θέλειν ἀναχωρεῖν, ἕως ἂν τὸ πνευματι- πὸν τοῦτο διαλυθῇ θέατρον, καὶ οἱ κρότοι, καὶ οἱ θόρυ βοι, καὶ πάντα ἁπλῶς τὰ τοιαῦτα, τεκμήριον ο τῆς ἐν τῇ ψυχῇ θερμότητος ἂν εἴη καὶ τῆς φιληκοΐας ὑμῶν. Διδ καὶ περιττὸν περὶ τούτου παρεγγυᾷν· ἐκεῖνο μέντοι εἰ · πεῖν καὶ παρακαλέσαι ἀναγκαῖον ἡμῖν, ὥστε μεἶναι ταύτ την ἔχοντας την σπουδήν· καὶ μὴ μόνον ἐνταῦθα αὐτὴν ἐπιδείκνυσθαι, ἀλλὰ καὶ οἴκοι γενομένους, τὸν ἄνδρα πρὸς τὴν γυναῖκα, τὸν πατέρα πρὸς τὸν παῖδα περὶ τού των διαλέγεσθαι· καὶ λέγειν μὲν τὰ παρ' ἑαυτοῦ, ἀπαι τεῖν δὲ τὰ παρ' ἐκείνων, καὶ τὸν καλὸν τοῦτον εἰσφέρειν ἅπαντας ἔρανον. Μὴ γάρ μοι λεγέτω τις, ὅτι τὰ παιδία πρὸς ταῦτα ἡμῖν ἀπησχολῆσθαι οὐ χρή· ἐχρῆν μὲν γὰρ οὐ μόνον ἀπησχολῆσθαι, ἀλλὰ καὶ ἐν τούτοις μόνοις ἔχειν τὴν σπουδήν. Πλὴν ἀλλὰ διὰ τὴν ἀσθένειαν ὑμῶν οὐ λέγω τοῦτο, οὐδὲ αὐτὰ τῆς ἔξωθεν ἀπάγω σχολῆς 1, ὥσπερ οὐδὲ ὑμᾶς τῶν πολιτικῶν ἀφέλκω πραγμάτων. Αλλ' ἀπὸ τῶν ἑπτὰ τούτων ἡμερῶν μίαν ἀξιῶ τῷ κοινῷ πάν- των ἡμῶν ἀναθεῖναι Δεσπότῃ. Πῶς γὰρ οὐκ ἄτοπον, τοὺς μὲν οἰκέτας ἡμῖν κελεύειν ἅπαντα δουλεύειν τὸν χρόνον, ἡμᾶς δὲ μηδὲ τὴν ἐλάττω σχολὴν ἀπονέμειν τῷ Θεῷ, καὶ ταῦτα τῆς δουλείας ἁπάσης ἐκείνῳ μὲν οὐδὲν προστιθείσης (άνενδεὶς γὰρ τὸ θεῖον), εἰς τὸ συμφέρον δὲ περιισταμένης ἡμῖν; Αλλ' εἰς θέατρα ο μὲν αὐτοὺς ἄγοντες, οὔτε μαθήματα, οὔτε ἄλλο τι τῶν τοιούτων προς βάλλεσθε ἂν δέ τι τῶν πνευματικῶν κερδάναι δέοι καὶ συναγαγεῖν, ἀσχολίαν τὸ πρᾶγμα ὀνομάζετε. Καὶ πῶς οὐ παροξυνεῖτε τὸν Θεὸν, πᾶσι μὲν τοῖς ἄλλοις σχολάζοντες καὶ καιρὸν ἀπονέμοντες, τὸ δὲ τὰ αὐτοῦ μεταχειρίζειν, ὀχληρὸν καὶ οὐκ εὔκαιρον εἶναι νομίζοντες τοῖς παισίν; Μὴ ταῦτα, μή, ἀδελφοί. Καὶ γὰρ αὕτη μάλιστα ἡ ἡλικία τούτων δεῖται τῶν ἀκουσμάτων. Απαλὴ γὰρ οὖσα, ταχέως [17] ἐναποτίθεται τὰ λεγόμενα, καθάπερ τινὸς σφραγίδος τῆς ἀκροάσεως ἐν κηρῷ τῇ διανοίᾳ τῇ τούτων ἐντυπουμένης. Αλλως τε καὶ ὁ βίος αὐτοῖς τότε ἀρχὴν ἔχει πρὸς κακίαν ἀποκλίναι ἢ ἀρετήν. Αν οὖν τις αὐτοὺς ἀπ' αὐτῶν τῶν ἀρχῶν καὶ τῶν προθύρων ὁ ἀπαγάγῃ μὲν τῆς πονηρίας, χειραγωγήσῃ δὲ πρὸς τὴν ἀρίστην ὁδὸν, ὥσπερ εἰς ἕξιν τινὰ καὶ φύσιν αὐτοὺς καταστήσει λοιπόν· Mor. et quidam mss. τεκμήριον. Sar. et alii τεκμήρια. Δι; ἀπάγω σπουδής. • Ali νῦν δὲ εἰς θέατρα. 4 Savil. et mss. plurimi ἀπ' αὐτῶν τῶν θυρῶν. Mor. ἀπ' αὐτ τῶν τῶν ἀρχῶν τῶν προθύρων. Caus ἀπ' αὐτῶν τῶν προθύρων ἀπαγάγης. καὶ οὐδὲ ἑκόντες μεταβαλοῦνται ῥᾳδίως πρὸς τὸ χεῖρον, τῆς συνηθείας ταύτης Ελκούσης αὐτοὺς πρὸς τὴν τῶν ἀγαθῶν ἐργασίαν. Οὕτως ἡμῖν τῶν γεγηρακότων αίδεσι- μώτεροι γενήσονται, καὶ τοῖς πολιτικοῖς χρησιμώτεροι πράγμασιν, ἐν νεότητι τὰ τῶν πρεσβυτέρων ἐπιδεικνύ μενοι. Οὐ γὰρ ἔστιν, ὥσπερ ἔφθην εἰπὼν, τοιαύτης απο λαύοντας ἀκροάσεως, καὶ ἀποστόλῳ τοιούτῳ συγγινομέ νους, μὴ μέγα τι καὶ γενναῖον ἀγαθὸν λαβόντας ἀπελθεῖν, κἂν ἀνὴρ, καν γυνή, κἂν νέος ὁ ταύτης μετέχων τῆς τραπέζης ᾖ. Εἰ γὰρ τὰ θηρία τὰ παρ' ἡμῖν λόγῳ φυ θμίζοντες ἡμεροῦμεν, πόσῳ μᾶλλον τῇ πνευματικῇ ταύτῃ διδασκαλίᾳ τοὺς ἄνδρας τοῦτο ἐργασόμεθα, ὅταν καὶ τοῦ φαρμάκου καὶ τοῦ θεραπευομένου πολὺ τὸ μέσον ᾗ; Οὔτε γὰρ ἡ ἐν ἡμῖν ἀγριότης τοσαύτη, ὅση ἡ ἐν ἐκεί νοις· ἡ μὲν γὰρ φύσεως, ἡ δὲ προαιρέσεως ἐστιν· οὔτε τῶν λόγων ἡ ἰσχὺς ἡ αὐτή. Εκείνη μὲν γὰρ ἀνθρωπίνης ἐστὶ διανοίας, αὕτη δὲ τῆς τοῦ Πνεύματος δυνάμεως καὶ τῆς χάριτος. Ο τοίνυν ἀπογινώσκων ἑαυτοῦ, τὰ θηρία Εννοείτω τὰ ἤμερα, καὶ οὐδέποτε τοῦτο πείσεται· συνεχώς παρὰ τοῦτο ἴτω τὸ ἰατρεῖον, τῶν τοῦ Πνεύματος ἀκουέτω νόμων διὰ παντὸς τοῦ καιροῦ, καὶ οἴκαδε ἀπελθὼν ἀπο- γραφέτω τὰ ἀκουσθέντα τῇ διανοίᾳ· καὶ οὕτως ἔσται ἐν ἐλπίσι χρησταῖς καὶ ἀσφαλείᾳ πολλῇ, τῇ πείρᾳ τῆς προ κοπῆς αἰσθανόμενος "Οταν γὰρ ὁ διάβολος ἴδῃ τοῦ Θεοῦ τὸν νόμον ἐγγραφέντα τῇ ψυχῇ. καὶ πλάκας αὐτοῦ γενο- μένην τὴν καρδίαν, οὐ προσελεύσεται λοιπόν. Ενθα γὰρ ἂν ᾖ γράμματα βασιλικά, οὐκ ἐν στήλῃ χαραγέντα χαλκῇ, ἀλλ' ἐπὶ θεοφιλούς διανοίας ἁγίῳ Πνεύματι τυπωθέντα, καὶ πολλῆς ἀποστίλβοντα τῆς χάριτος, οὐδὲ ἀντιβλέψαι ἐκεῖνος δυνήσεται, ἀλλὰ πόρρωθεν ἡμῖν δώσει τὰ νῶτα. Οὐδὲν γὰρ οὕτω φοβερὸν ἐκείνῳ καὶ τοῖς παρ' ἐκείνου ὑποτιθεμένοις ἡ λογισμοῖς, ὡς διάνοια τὰ θεῖα μελετῶσα, καὶ ψυχὴ ταύτῃ διαπαντὸς ἐγκειμένη τῇ πηγῇ. Τὴν γὰρ τοιαύτην οὐ λυπῆσαί τι τῶν παρόντων δυνήσεται, καν ἀηδὲς ᾖ, οὐ φυσῆσαι καὶ ἐπᾶραι, κἂν αἴσιον ᾗ δ· ἀλλ' ἐν τοσούτῳ χειμῶνι καὶ ζάλῃ γαλήνης ἀπολαύσεται πολλῆς. β'. Οὐ γὰρ παρὰ τὴν τῶν πραγμάτων φύσιν ὁ θόρυβος ἡμῖν ἐγγίνεται, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἀσθένειαν τῆς διανοίας τῆς ἡμετέρας. Ἐπεὶ εἰ παρὰ τὰ συμβαίνοντα τοῦτο ἐπάσχομεν, πάντας ἀνθρώπους ταράττεσθαι ἔδει. Πάντες γὰρ τὴν αὐτὴν πλέομεν θάλατταν, καὶ κυμάτων καὶ ἄλμης ἐκτὸς εἶναι ἀμήχανον. Εἰ δέ εἰσιν, οἱ τοῦ [18] χειμῶνος ἑστήκασιν ἔξω καὶ τῆς θαλάττης μαινομένης, εἴδηλον ὅτι τὸν χειμῶνα οὐ τὰ πράγματα ποιεῖ, ἀλλ' ἡ κατάστασις τῆς διανοίας τῆς ἡμετέρας. Αν οὖν αὐτὴν κατασκευάσωμεν οὕτως, ὡς πάντα φέρειν εὐκόλως, οὐκ ἔσται χειμὼν ἡμῖν, οὐδὲ κλυδώνιον, λευκῆς ἀεὶ τῆς γα- λήνης ούσης. ᾿Αλλὰ γὰρ οὐκ οἶδα πῶς προθέμενος μηδὲν • Ali τῷ παρ' ἡμῖν λόγῳ. 1 Ὑποτιθεμένοις deest in mss. plurimis, et a Savilio in margine positum fuit. • Mor. κἂν ἐξαίσιων τι

37 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. μάτων ἐπιθυμία κατέχεσθαι, καὶ ὀργίζεσθαι καὶ δάκνειν καὶ λακτίζειν, οὐκ ἀνθρώπων, ἀλλὰ θηρίων ἐστί. Καίτοι τὰ μὲν θηρία, ἓν ἕκαστον, ὡς εἰπεῖν, ἔχει πάθος, καὶ τοῦτο κατὰ φύσιν· ὁ δὲ ἄνθρωπος ὁ τῶν λογισμῶν τὴν ἀρχὴν ἐκβαλὼν καὶ τῆς κατὰ Θεὸν πολιτείας ἀποῤῥαγείς, πᾶσιν ἑαυτὸν ἐπιτρέπει τοῖς πάθεσι· καὶ οὐκ ἔτι θηρίον γίνεται μόνον, ἀλλὰ τέρας πολύμορφόν τι καὶ ποικίλον, καὶ οὐδὲ τὴν ἀπὸ τῆς φύσεως συγγνώμην ἔχει. Προαι- ρέσεως γὰρ καὶ γνώμης ἡ κακία πᾶσα. ᾿Αλλὰ μὴ γένοιτό ποτε ταῦτα περὶ τῆς Ἐκκλησίας ὑποπτεῦσαι τοῦ Χρι- Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. 38 στοῦ· πεπείσμεθα γὰρ περὶ ὑμῶν [16] τὰ κρείττονα καὶ ἐχόμενα σωτηρίας. Αλλ' ὅσῳ πεπείσμεθα, τοσούτῳ τῶν προφυλακτικῶν οὐδὲν ἧττον ἀποστησόμεθα λόγων · ἵνα πρὸς αὐτὴν ἀνελθόντες τὴν κορυφὴν τῶν ἀρετῶν, τύχωμεν τῶν ἐπηγγελμένων ἀγαθῶν· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχείν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι᾿ οὗ καὶ μεθ᾿ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώ νων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Γ. α. Προσοχῆς μὲν ἕνεκεν τῆς περὶ τὴν ἀκρόασιν, περ ριττὸν λοιπὸν ὑμῖν παραινεῖν· οὕτω ταχέως τὴν παραί- νεσιν ἐπὶ τῶν ἔργων ἐδείξατε. Η τε γὰρ συνδρομή, τό τε ἀτενὲς τῆς στάσεως, καὶ τὸ συνωθοῦντας ἀλλήλους τὴν ἑνδοτέρω τόπον ἐπείγεσθαι καταλαβεῖν, καὶ ὅθεν ἂν εὐσημοτέρα γένοιτο ὑμῖν ἡ παρ' ἡμῶν φωνὴ, καὶ τὸ πιεζομένους μὴ θέλειν ἀναχωρεῖν, ἕως ἂν τὸ πνευματι- πὸν τοῦτο διαλυθῇ θέατρον, καὶ οἱ κρότοι, καὶ οἱ θόρυ βοι, καὶ πάντα ἁπλῶς τὰ τοιαῦτα, τεκμήριον ο τῆς ἐν τῇ ψυχῇ θερμότητος ἂν εἴη καὶ τῆς φιληκοΐας ὑμῶν. Διδ καὶ περιττὸν περὶ τούτου παρεγγυᾷν· ἐκεῖνο μέντοι εἰ · πεῖν καὶ παρακαλέσαι ἀναγκαῖον ἡμῖν, ὥστε μεἶναι ταύτ την ἔχοντας την σπουδήν· καὶ μὴ μόνον ἐνταῦθα αὐτὴν ἐπιδείκνυσθαι, ἀλλὰ καὶ οἴκοι γενομένους, τὸν ἄνδρα πρὸς τὴν γυναῖκα, τὸν πατέρα πρὸς τὸν παῖδα περὶ τού των διαλέγεσθαι· καὶ λέγειν μὲν τὰ παρ' ἑαυτοῦ, ἀπαι τεῖν δὲ τὰ παρ' ἐκείνων, καὶ τὸν καλὸν τοῦτον εἰσφέρειν ἅπαντας ἔρανον. Μὴ γάρ μοι λεγέτω τις, ὅτι τὰ παιδία πρὸς ταῦτα ἡμῖν ἀπησχολῆσθαι οὐ χρή· ἐχρῆν μὲν γὰρ οὐ μόνον ἀπησχολῆσθαι, ἀλλὰ καὶ ἐν τούτοις μόνοις ἔχειν τὴν σπουδήν. Πλὴν ἀλλὰ διὰ τὴν ἀσθένειαν ὑμῶν οὐ λέγω τοῦτο, οὐδὲ αὐτὰ τῆς ἔξωθεν ἀπάγω σχολῆς 1, ὥσπερ οὐδὲ ὑμᾶς τῶν πολιτικῶν ἀφέλκω πραγμάτων. Αλλ' ἀπὸ τῶν ἑπτὰ τούτων ἡμερῶν μίαν ἀξιῶ τῷ κοινῷ πάν- των ἡμῶν ἀναθεῖναι Δεσπότῃ. Πῶς γὰρ οὐκ ἄτοπον, τοὺς μὲν οἰκέτας ἡμῖν κελεύειν ἅπαντα δουλεύειν τὸν χρόνον, ἡμᾶς δὲ μηδὲ τὴν ἐλάττω σχολὴν ἀπονέμειν τῷ Θεῷ, καὶ ταῦτα τῆς δουλείας ἁπάσης ἐκείνῳ μὲν οὐδὲν προστιθείσης (άνενδεὶς γὰρ τὸ θεῖον), εἰς τὸ συμφέρον δὲ περιισταμένης ἡμῖν; Αλλ' εἰς θέατρα ο μὲν αὐτοὺς ἄγοντες, οὔτε μαθήματα, οὔτε ἄλλο τι τῶν τοιούτων προς βάλλεσθε ἂν δέ τι τῶν πνευματικῶν κερδάναι δέοι καὶ συναγαγεῖν, ἀσχολίαν τὸ πρᾶγμα ὀνομάζετε. Καὶ πῶς οὐ παροξυνεῖτε τὸν Θεὸν, πᾶσι μὲν τοῖς ἄλλοις σχολάζοντες καὶ καιρὸν ἀπονέμοντες, τὸ δὲ τὰ αὐτοῦ μεταχειρίζειν, ὀχληρὸν καὶ οὐκ εὔκαιρον εἶναι νομίζοντες τοῖς παισίν; Μὴ ταῦτα, μή, ἀδελφοί. Καὶ γὰρ αὕτη μάλιστα ἡ ἡλικία τούτων δεῖται τῶν ἀκουσμάτων. Απαλὴ γὰρ οὖσα, ταχέως [17] ἐναποτίθεται τὰ λεγόμενα, καθάπερ τινὸς σφραγίδος τῆς ἀκροάσεως ἐν κηρῷ τῇ διανοίᾳ τῇ τούτων ἐντυπουμένης. Αλλως τε καὶ ὁ βίος αὐτοῖς τότε ἀρχὴν ἔχει πρὸς κακίαν ἀποκλίναι ἢ ἀρετήν. Αν οὖν τις αὐτοὺς ἀπ' αὐτῶν τῶν ἀρχῶν καὶ τῶν προθύρων ὁ ἀπαγάγῃ μὲν τῆς πονηρίας, χειραγωγήσῃ δὲ πρὸς τὴν ἀρίστην ὁδὸν, ὥσπερ εἰς ἕξιν τινὰ καὶ φύσιν αὐτοὺς καταστήσει λοιπόν· Mor. et quidam mss. τεκμήριον. Sar. et alii τεκμήρια. Δι; ἀπάγω σπουδής. • Ali νῦν δὲ εἰς θέατρα. 4 Savil. et mss. plurimi ἀπ' αὐτῶν τῶν θυρῶν. Mor. ἀπ' αὐτ τῶν τῶν ἀρχῶν τῶν προθύρων. Caus ἀπ' αὐτῶν τῶν προθύρων ἀπαγάγης. καὶ οὐδὲ ἑκόντες μεταβαλοῦνται ῥᾳδίως πρὸς τὸ χεῖρον, τῆς συνηθείας ταύτης Ελκούσης αὐτοὺς πρὸς τὴν τῶν ἀγαθῶν ἐργασίαν. Οὕτως ἡμῖν τῶν γεγηρακότων αίδεσι- μώτεροι γενήσονται, καὶ τοῖς πολιτικοῖς χρησιμώτεροι πράγμασιν, ἐν νεότητι τὰ τῶν πρεσβυτέρων ἐπιδεικνύ μενοι. Οὐ γὰρ ἔστιν, ὥσπερ ἔφθην εἰπὼν, τοιαύτης απο λαύοντας ἀκροάσεως, καὶ ἀποστόλῳ τοιούτῳ συγγινομέ νους, μὴ μέγα τι καὶ γενναῖον ἀγαθὸν λαβόντας ἀπελθεῖν, κἂν ἀνὴρ, καν γυνή, κἂν νέος ὁ ταύτης μετέχων τῆς τραπέζης ᾖ. Εἰ γὰρ τὰ θηρία τὰ παρ' ἡμῖν λόγῳ φυ θμίζοντες ἡμεροῦμεν, πόσῳ μᾶλλον τῇ πνευματικῇ ταύτῃ διδασκαλίᾳ τοὺς ἄνδρας τοῦτο ἐργασόμεθα, ὅταν καὶ τοῦ φαρμάκου καὶ τοῦ θεραπευομένου πολὺ τὸ μέσον ᾗ; Οὔτε γὰρ ἡ ἐν ἡμῖν ἀγριότης τοσαύτη, ὅση ἡ ἐν ἐκεί νοις· ἡ μὲν γὰρ φύσεως, ἡ δὲ προαιρέσεως ἐστιν· οὔτε τῶν λόγων ἡ ἰσχὺς ἡ αὐτή. Εκείνη μὲν γὰρ ἀνθρωπίνης ἐστὶ διανοίας, αὕτη δὲ τῆς τοῦ Πνεύματος δυνάμεως καὶ τῆς χάριτος. Ο τοίνυν ἀπογινώσκων ἑαυτοῦ, τὰ θηρία Εννοείτω τὰ ἤμερα, καὶ οὐδέποτε τοῦτο πείσεται· συνεχώς παρὰ τοῦτο ἴτω τὸ ἰατρεῖον, τῶν τοῦ Πνεύματος ἀκουέτω νόμων διὰ παντὸς τοῦ καιροῦ, καὶ οἴκαδε ἀπελθὼν ἀπο- γραφέτω τὰ ἀκουσθέντα τῇ διανοίᾳ· καὶ οὕτως ἔσται ἐν ἐλπίσι χρησταῖς καὶ ἀσφαλείᾳ πολλῇ, τῇ πείρᾳ τῆς προ κοπῆς αἰσθανόμενος "Οταν γὰρ ὁ διάβολος ἴδῃ τοῦ Θεοῦ τὸν νόμον ἐγγραφέντα τῇ ψυχῇ. καὶ πλάκας αὐτοῦ γενο- μένην τὴν καρδίαν, οὐ προσελεύσεται λοιπόν. Ενθα γὰρ ἂν ᾖ γράμματα βασιλικά, οὐκ ἐν στήλῃ χαραγέντα χαλκῇ, ἀλλ' ἐπὶ θεοφιλούς διανοίας ἁγίῳ Πνεύματι τυπωθέντα, καὶ πολλῆς ἀποστίλβοντα τῆς χάριτος, οὐδὲ ἀντιβλέψαι ἐκεῖνος δυνήσεται, ἀλλὰ πόρρωθεν ἡμῖν δώσει τὰ νῶτα. Οὐδὲν γὰρ οὕτω φοβερὸν ἐκείνῳ καὶ τοῖς παρ' ἐκείνου ὑποτιθεμένοις ἡ λογισμοῖς, ὡς διάνοια τὰ θεῖα μελετῶσα, καὶ ψυχὴ ταύτῃ διαπαντὸς ἐγκειμένη τῇ πηγῇ. Τὴν γὰρ τοιαύτην οὐ λυπῆσαί τι τῶν παρόντων δυνήσεται, καν ἀηδὲς ᾖ, οὐ φυσῆσαι καὶ ἐπᾶραι, κἂν αἴσιον ᾗ δ· ἀλλ' ἐν τοσούτῳ χειμῶνι καὶ ζάλῃ γαλήνης ἀπολαύσεται πολλῆς. β'. Οὐ γὰρ παρὰ τὴν τῶν πραγμάτων φύσιν ὁ θόρυβος ἡμῖν ἐγγίνεται, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἀσθένειαν τῆς διανοίας τῆς ἡμετέρας. Ἐπεὶ εἰ παρὰ τὰ συμβαίνοντα τοῦτο ἐπάσχομεν, πάντας ἀνθρώπους ταράττεσθαι ἔδει. Πάντες γὰρ τὴν αὐτὴν πλέομεν θάλατταν, καὶ κυμάτων καὶ ἄλμης ἐκτὸς εἶναι ἀμήχανον. Εἰ δέ εἰσιν, οἱ τοῦ [18] χειμῶνος ἑστήκασιν ἔξω καὶ τῆς θαλάττης μαινομένης, εἴδηλον ὅτι τὸν χειμῶνα οὐ τὰ πράγματα ποιεῖ, ἀλλ' ἡ κατάστασις τῆς διανοίας τῆς ἡμετέρας. Αν οὖν αὐτὴν κατασκευάσωμεν οὕτως, ὡς πάντα φέρειν εὐκόλως, οὐκ ἔσται χειμὼν ἡμῖν, οὐδὲ κλυδώνιον, λευκῆς ἀεὶ τῆς γα- λήνης ούσης. ᾿Αλλὰ γὰρ οὐκ οἶδα πῶς προθέμενος μηδὲν • Ali τῷ παρ' ἡμῖν λόγῳ. 1 Ὑποτιθεμένοις deest in mss. plurimis, et a Savilio in margine positum fuit. • Mor. κἂν ἐξαίσιων τι

39 IN JOANNEM HOMIL. III. al. Il. ὑπὲρ τούτων εἰπεῖν, εἰς τοσοῦτον ταύτης ἐξηνέχθην τῆς παραινέσεως. Σύγγνωτε οὖν τῆς μακρηγορίας ἡμῖν. Καὶ | γὰρ δέδοικα, και σφόδρα δέδοικα, μήποτε ἀσθενεστέρα ἡμῖνα αὕτη γένηται ἡ σπουδή· ὡς εἴ γε ἐθάῤῥουν ὑπὲρ αὐτῆς, οὐδὲν ἂν διελέχθην τούτων ὑμῖν νῦν· ἱκανὴ γὰρ αὕτη πάντα ὑμῖν ἐξευμαρίσαι τὰ πράγματα. Ὥρα δὲ λοιπὸν ἐπὶ τὰ προκείμενα τήμερον ιέναι, ὥστε μὴ κεκμη- κότας ὑμᾶς προσβάλλειν τοῖς ἀγῶσιν. Ἀγῶνες γὰρ ἡμῖν πρόκεινται πρὸς τοὺς τῆς ἀληθείας ἐχθρούς, πρὸς τοὺς πάντα μηχανωμένους, ὥστε καθελεῖν τὴν δόξαν τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, μᾶλλον δὲ τὴν ἑαυτῶν. Ἡ μὲν γὰρ μένει δια- παντός, οἵαπέρ ἐστιν, οὐδὲν παρὰ τῆς βλασφήμου γλώτα της ελαττουμένη· ἐκεῖνοι δὲ, ὅν φασι προσκυνεῖν, καθε- λεῖν σπουδάζοντες, τὰ πρόσωπα αὐτῶν ἀτιμίας πληροῦσι καὶ κολάσεως τὴν ψυχήν. Τίνα οὖν ἐστιν ἅ φασιν, ἡμῶν ταῦτα λεγόντων, ἐκεῖνοι ; Οτι τὸ, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λό- γος. οὐ τὸ ἀΐδιον δείκνυσιν ἁπλῶς· καὶ γὰρ καὶ περὶ οὐρανοῦ τοῦτο καὶ περὶ γῆς ἐλέχθη. Ὦ τῆς ἀναισχυντίας καὶ τῆς ἀνευλαβείας τῆς πολλῆς. Περὶ Θεοῦ σοι διαλέ γομαι, καὶ σύ μοι τὴν γῆν φέρεις εἰς μέσον, καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς γῆς ἀνθρώπους; Οὐκοῦν ἐπειδὴ Υἱὸς Θεοῦ ὁ Χριστός λέγεται καὶ Θεὸς, καὶ ὁ ἄνθρωπος υἱὸς Θεοῦ λέγεται καὶ θεός (Ἐγὼ γὰρ εἶπα, Θεοί έστε, φησὶ, καὶ υἱοὶ Υψίστου πάντες), φιλονεικήσεις τῷ Mo- Μου νογενεῖ τῆς υἱότητος, καὶ οὐδὲν φήσεις αὐτὸν ἔχειν κατὰ τοῦτό σου πλέον ; Οὐδαμῶς, φησί. Καὶ μὴν τοῦτο ποιείς, κἂν μὴ τῷ λόγῳ λέγῃς. Πῶς; Ὅτι καὶ ὁ σὺ χάριτι φῂς τῆς υἱοθεσίας μετειληφέναι καὶ αὐτὸν οὕτω· τῷ γὰρ μὴ φύσει λέγειν αὐτὸν υἱὸν οὐδὲν ἕτερον ἢ χάριτι εἶναι τοῦτο κατασκευάζεις. Πλὴν ἀλλ᾽ ἴδωμεν καὶ τὰς μαρτυρίας, ἃς παράγουσιν ἡμῖν. Ἐν ἀρχῇ, φησὶν, ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Ἡ δὲ γῆ ἦν ἀόρατος καὶ ἀκατασκεύαστος. Καὶ, Ην ἄνθρωπος ἐξ ᾿Αρμαθαίμ Σιφᾶ. Ταῦτά ἐστιν & νομίζουσιν εἶναι ἰσχυρά. Καὶ ἔστιν Ισχυρά· ἀλλ' εἰς τὸ δεῖξαι τὴν παρ' ἡμῶν λεγομένην όρ- θότητα τῶν δογμάτων· πρὸς δὲ τὸ στῆσαι τὴν βλασφη- μίαν αὐτῶν ἀσθενέστερά πως ἁπάντων. Τί γάρ, εἰπέ μοι, κοινὸν ἔχει πρὸς τὸν Ἐποίησε, τὸ, Ην ; τί δὲ ὁ Θεὸς πρὸς τὸν ἄνθρωπον; Τί τὰ ἄμικτα μιγνύεις, καὶ συγ- χεῖς τὰ διαιρούμενα, καὶ τὰ ἄνω τὰ κάτω ποιεῖς; Εν ταῦθα γὰρ τὸ, Ην, οὐ δείκνυσι τὸ ἀΐδιον μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ, Ἐν ἀρχῇ ἦν, καὶ τὸ, Ο Λόγος ἦν. Ὥσπερ οὖν τὸ, ῶν, ὅταν μὲν περὶ ἀνθρώπου λέγηται, τὸν ἐνεστῶτα χρό- νον δηλοῖ μόνον· ὅταν δὲ περὶ Θεοῦ, τὸ ἀΐδιον δείκνυσιν· [19] οὕτω καὶ τὸ,Ην, περὶ μὲν τῆς ἡμετέρας λεγόμε νον φύσεως, τὸν παρελθόντα σημαίνει χρόνον ἡμῖν, καὶ αὐτὸν τοῦτον πεπερατωμένον· ὅταν δὲ περὶ Θεοῦ, τὸ ἀΐδιονὰ ἐμφαίνει. Ἤρχει μὲν οὖν ἀκούσαντα γῆν, καὶ ἀκούσαντα ἄνθρωπον, μηδὲν πλέον ὑποπτεῦσαι περὶ αὐτ τῶν, ὧν τῇ φύσει τῇ γεννητῇ προσῆκε νοεῖν •. Τὸ γὰρ γενόμενον, ὅτι ἂν ᾖ, χρόνῳ ἡ αἰῶνι γέγονεν· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ οὐ χρόνων μόνον, ἀλλὰ καὶ αἰώνων πάντων ἀνώτερος. Δημιουργὸς γὰρ αὐτῶν ἐστι καὶ ποιητής Δι οὗ γάρ, φησί, καὶ τοὺς αἰῶνας ἐποίησεν. Ὁ δὲ ποιητής πρὸ τῶν ποιημάτων πάντως ἐστίν. Ἐπειδὴ δὲ οὕτως ἀναίσθητοί τινές εἰσιν, ὡς καὶ μετὰ ταῦτα μεῖζόν τι περὶ αὐτῶν τῆς ἀξίας ὑπονοεῖν, τῷ, Ἐποίησε, βήματι, καὶ τῷ, Ἄνθρωπος ἦν, προκαταλαμβάνει τὴν διάνοιαν τοῦ ἀκροατοῦ, καὶ πᾶσαν ἀναισχυντίαν ἐκκόπτει. Μᾶν • Sav. conjicit ὑμῖν, sed omnia exemplaria ἡμῖν habent. » Α πῶς, ὅταν γὰρ καί. Μor alli μὴ φύσει εἶναι αὐτόν. • Sic Sav. et omnes pene mss. Mor. περὶ Θεοῦ, τὸν ἀεὶ καὶ διαπαντός· οὕτω. f d Mor. addit όμοίως, sed deest in Sav. et mss. plurimis. • Sic Mor. Sav. τῶν τῇ φύσει τοῖς γεννητοίς προσηκόντων. f Conjicit Savilius περὶ ἑαυτῶν. 40 γὰρ τὸ ποιηθέν, καὶ οὐρανὸς καὶ γῆ, χρόνῳ πεποίηται, καὶ ἀρχὴν ἔχει χρονικήν, καὶ ἄναργων τούτων οὐδὲν, ἐπειδὴ γέγονεν. Ὥστε ὅταν ἀκούσῃς, ὅτι Εποίησε την γῆν, καὶ ὅτι ῎Ανθρωπος ἦν, περιττά λοιπόν φλυαρείς, ἀνόνητόν τινα ἐλίττων λῆρον 6. Ἐγὼ γὰρ καὶ ἑτέραν ὑπερβολὴν εἴποιμι ἄν. Ποίαν δὴ ταύτην ; Οτι εἰ καὶ περὶ τῆς γῆς εἰρητο τὸ, Ἐν ἀρχῇ ἦν ἡ γῆ, καὶ περὶ τοῦ ἀνθρώπου, ὅτι Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ ἄνθρωπος, οὐδὲ οὕτως ὑποπτεῦσαί τι μεῖζον περὶ αὐτῶν τῶν νῦν ἐγνωσμένων κ ἐχρῆν ἡμῖν. Ἡ γὰρ τῆς γῆς καὶ τοῦ ἀνθρώπου προςηγο- ρία προλαβοῦσα, ὅσα ἂν περὶ αὐτῶν λέγηται, οὐκ ἀφίησι τὴν διάνοιαν μεῖζόν τι φαντασθῆναι περὶ αὐτῶν, ὧν νῦν ἴσμεν· ὥσπερ οὐδὲ ὁ ὁ Λόγος, κἂν μικρόν τι περὶ αὐτοῦ λεχθῇ, οὐκ ἀφίησι ταπεινὸν ἐννοῆσαί τι καὶ εὐτελές· ἐπεὶ καὶ προϊών φησι περὶ τῆς γῆς· Ἡ δὲ γῆ ἦν ἀόρατος καὶ ἀκατασκεύαστος. Εἰπὼν γὰρ, ὅτι ἐποίη σεν αὐτὴν, καὶ θεὶς αὐτῇ τὸν οἰκεῖον ὅρον, ἀδεῶς λοιπὸν τὰ ἑξῆς φθέγγεται, εἰδὼς ὅτι οὐδεὶς οὕτως ἀνόητός ἐστιν, ὡς ἄναρχον αὐτὴν καὶ ἀγένητον ὑποπτεῦσαι. Τὸ γὰρ τῆς γῆς ὄνομα καὶ τὸ, Εποίησεν, ἱκανὰ καὶ τὸν σφόδρα ἠλίθιον πεῖσαι, ὅτι οὐκ ἀΐδιος οὐδὲ ἀγένητος, ἀλλὰ τῶν ἐν χρόνῳ γενομένων ἐστί. γ. Χωρὶς δὲ τούτων τὸ, Ην, ἐπὶ μὲν τῆς γῆς καὶ τοῦ ἀνθρώπου 1, οὐ τοῦ εἶναι ἁπλῶς ἐστι σημαντικόν· ἀλλ' ἐπὶ μὲν τοῦ ἀνθρώπου, τοῦ ἀπὸ τοῦδε τοῦ χωρίου εἶναι· ἐπὶ δὲ τῆς γῆς, τοῦ πῶς εἶναι. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, Ἡ δὲ γῆ ἦν, ἁπλῶς, καὶ ἐσίγησεν· ἀλλὰ πῶς ἦν καὶ μετὰ τὴ γενέσθαι ἐδίδαξεν, οἷον, ὅτι Αόρατος καὶ ἀκατασκευα- στος, ἔτι τοῖς ὕδασι κρυπτομένη καὶ φυρομένη. Καὶ ἐπὶ τοῦ Ελκανα οὐκ εἶπεν, ὅτι Ην ἄνθρωπος, μόνον, ἀλλὰ προσέθηκε καὶ πόθεν ἦν δηλῶν, τὸ ἐξ Αρμαθαίμ Σι- φᾶ κ. Ἐπὶ δὲ τοῦ Λόγου οὐχ οὕτω. [20] Καὶ αἰσχύνομαι μὲν ταῦτα τούτοις ἀντεξετάζων. Εἰ γὰρ τοῖς ἐπ' ἀνθρώ πων αὐτὸ ποιοῦσιν ἐπιτιμῶμεν, ὅταν πολὺ τὸ μέσον τῆς ἀρετῆς τῶν ἐξεταζομένων ᾖ, καίτοι γε τῆς οὐσίας μιας οὔσης· ὅταν καὶ τῆς φύσεως καὶ τῶν ἄλλων ἀπάντων οὕτως ἄπειρον ᾖ τὸ μέσον, πῶς οὐκ ἐσχάτης μανίας τὸ τὰ τοιαῦτα κινεῖν; Αλλ᾽ ἵλεως ἡμῖν αὐτὸς ὁ βλασφημού- μενος παρ' ἐκείνων εἴη. Τὴν γὰρ τῶν τοιούτων λόγων ἀνάγκην οὐχ ἡμεῖς ἐφευρήκαμεν, ἀλλ' οἱ τῇ ἑαυτῶν που λεμοῦντες σωτηρίᾳ ἡμῖν παρέσχον. Τί οὖν φημι ; Οτι τοῦτο τὸ, 'Ην, ἐπὶ τοῦ Λόγου, τοῦ εἶναι ἀϊδίως μόνον ἐστὶ δηλωτικόν· Ἐν ἀρχῇ γὰρ ἦν, φησὶν, ὁ Λόγος· τὸ δεύτερον δὲ ἦν, τοῦ πρός τινα εἶναι. Ἐπειδὴ γὰρ μάλιστα τοῦ Θεοῦ τοῦτό ἐστιν ἴδιον, τὸ ἀΐδιον καὶ ἄναρχον, τοῦτο πρῶτον τέθεικεν. Εἶτα, ἵνα μή τις ἀκούων τό, ἦν ἐν ἀρχῇ, καὶ ἀγέννητον αὐτὸν εἴπῃ, εὐθέως αὐτὸ παρεμυθήσατο, πρὸ τοῦ εἰπεῖν τί ἦν, εἰπὼν ὅτι πρὸς τὸν Θεὸν ἦν. Καὶ ἵνα μὴ λόγον αὐτὸν ἁπλῶς νομίσῃ τις εἶναι προφορικὸν ἢ ἐνδιάθετον, τῇ τοῦ ἄρθρου προσθήκῃ, καθάπερ ἔφθην εἰπὼν, καὶ διὰ τῆς δευτέρας ταύτης τοῦτο ἀνεῖλε ῥήσεως. Οὐ γὰρ εἶπεν, Ἐν Θεῷ ἦν, ἀλλὰ, Πρὸς τὸν Θεὸν ἦν, τὴν καθ' ὑπό- στασιν αὐτοῦ ἀϊδιότητα ἐμφαίνων ἡμῖν. Εἶτα καὶ σαφέ στερον αὐτὸ προϊὼν ἀπεκάλυψεν, επαγαγών, ὅτι ὁ Λόγος οὗτος καὶ Θεὸς ἦν. Ἀλλὰ πεποιημένος, φησί. Τί οὖν ἐκώλυε τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν Λόγον; Περὶ γοῦν τῆς γῆς διαλεγόμενος ὁ Μωϋσῆς, οὐκ 5 Mor. περιττὰ μὴ φλυαρεῖς (Ι. φλυάρει) ἀνόητόν τινα ἀνελίτ των λήρον. . ἡ Ἐγνωσμένων, alii ἐγκειμένων. 1 Sic Mor. Sav. ώσπερ οὖν. Paulo post Sar. et Boisius con- jiciunt ἔτι καὶ προϊών. j Aliqui καὶ τοῦ οὐρανοῦ. * αν. πόθεν ἦν, ἐξ ᾿Αρμαθὲμ Σιγά.

39 IN JOANNEM HOMIL. III. al. Il. ὑπὲρ τούτων εἰπεῖν, εἰς τοσοῦτον ταύτης ἐξηνέχθην τῆς παραινέσεως. Σύγγνωτε οὖν τῆς μακρηγορίας ἡμῖν. Καὶ | γὰρ δέδοικα, και σφόδρα δέδοικα, μήποτε ἀσθενεστέρα ἡμῖνα αὕτη γένηται ἡ σπουδή· ὡς εἴ γε ἐθάῤῥουν ὑπὲρ αὐτῆς, οὐδὲν ἂν διελέχθην τούτων ὑμῖν νῦν· ἱκανὴ γὰρ αὕτη πάντα ὑμῖν ἐξευμαρίσαι τὰ πράγματα. Ὥρα δὲ λοιπὸν ἐπὶ τὰ προκείμενα τήμερον ιέναι, ὥστε μὴ κεκμη- κότας ὑμᾶς προσβάλλειν τοῖς ἀγῶσιν. Ἀγῶνες γὰρ ἡμῖν πρόκεινται πρὸς τοὺς τῆς ἀληθείας ἐχθρούς, πρὸς τοὺς πάντα μηχανωμένους, ὥστε καθελεῖν τὴν δόξαν τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, μᾶλλον δὲ τὴν ἑαυτῶν. Ἡ μὲν γὰρ μένει δια- παντός, οἵαπέρ ἐστιν, οὐδὲν παρὰ τῆς βλασφήμου γλώτα της ελαττουμένη· ἐκεῖνοι δὲ, ὅν φασι προσκυνεῖν, καθε- λεῖν σπουδάζοντες, τὰ πρόσωπα αὐτῶν ἀτιμίας πληροῦσι καὶ κολάσεως τὴν ψυχήν. Τίνα οὖν ἐστιν ἅ φασιν, ἡμῶν ταῦτα λεγόντων, ἐκεῖνοι ; Οτι τὸ, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λό- γος. οὐ τὸ ἀΐδιον δείκνυσιν ἁπλῶς· καὶ γὰρ καὶ περὶ οὐρανοῦ τοῦτο καὶ περὶ γῆς ἐλέχθη. Ὦ τῆς ἀναισχυντίας καὶ τῆς ἀνευλαβείας τῆς πολλῆς. Περὶ Θεοῦ σοι διαλέ γομαι, καὶ σύ μοι τὴν γῆν φέρεις εἰς μέσον, καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς γῆς ἀνθρώπους; Οὐκοῦν ἐπειδὴ Υἱὸς Θεοῦ ὁ Χριστός λέγεται καὶ Θεὸς, καὶ ὁ ἄνθρωπος υἱὸς Θεοῦ λέγεται καὶ θεός (Ἐγὼ γὰρ εἶπα, Θεοί έστε, φησὶ, καὶ υἱοὶ Υψίστου πάντες), φιλονεικήσεις τῷ Mo- Μου νογενεῖ τῆς υἱότητος, καὶ οὐδὲν φήσεις αὐτὸν ἔχειν κατὰ τοῦτό σου πλέον ; Οὐδαμῶς, φησί. Καὶ μὴν τοῦτο ποιείς, κἂν μὴ τῷ λόγῳ λέγῃς. Πῶς; Ὅτι καὶ ὁ σὺ χάριτι φῂς τῆς υἱοθεσίας μετειληφέναι καὶ αὐτὸν οὕτω· τῷ γὰρ μὴ φύσει λέγειν αὐτὸν υἱὸν οὐδὲν ἕτερον ἢ χάριτι εἶναι τοῦτο κατασκευάζεις. Πλὴν ἀλλ᾽ ἴδωμεν καὶ τὰς μαρτυρίας, ἃς παράγουσιν ἡμῖν. Ἐν ἀρχῇ, φησὶν, ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Ἡ δὲ γῆ ἦν ἀόρατος καὶ ἀκατασκεύαστος. Καὶ, Ην ἄνθρωπος ἐξ ᾿Αρμαθαίμ Σιφᾶ. Ταῦτά ἐστιν & νομίζουσιν εἶναι ἰσχυρά. Καὶ ἔστιν Ισχυρά· ἀλλ' εἰς τὸ δεῖξαι τὴν παρ' ἡμῶν λεγομένην όρ- θότητα τῶν δογμάτων· πρὸς δὲ τὸ στῆσαι τὴν βλασφη- μίαν αὐτῶν ἀσθενέστερά πως ἁπάντων. Τί γάρ, εἰπέ μοι, κοινὸν ἔχει πρὸς τὸν Ἐποίησε, τὸ, Ην ; τί δὲ ὁ Θεὸς πρὸς τὸν ἄνθρωπον; Τί τὰ ἄμικτα μιγνύεις, καὶ συγ- χεῖς τὰ διαιρούμενα, καὶ τὰ ἄνω τὰ κάτω ποιεῖς; Εν ταῦθα γὰρ τὸ, Ην, οὐ δείκνυσι τὸ ἀΐδιον μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ, Ἐν ἀρχῇ ἦν, καὶ τὸ, Ο Λόγος ἦν. Ὥσπερ οὖν τὸ, ῶν, ὅταν μὲν περὶ ἀνθρώπου λέγηται, τὸν ἐνεστῶτα χρό- νον δηλοῖ μόνον· ὅταν δὲ περὶ Θεοῦ, τὸ ἀΐδιον δείκνυσιν· [19] οὕτω καὶ τὸ,Ην, περὶ μὲν τῆς ἡμετέρας λεγόμε νον φύσεως, τὸν παρελθόντα σημαίνει χρόνον ἡμῖν, καὶ αὐτὸν τοῦτον πεπερατωμένον· ὅταν δὲ περὶ Θεοῦ, τὸ ἀΐδιονὰ ἐμφαίνει. Ἤρχει μὲν οὖν ἀκούσαντα γῆν, καὶ ἀκούσαντα ἄνθρωπον, μηδὲν πλέον ὑποπτεῦσαι περὶ αὐτ τῶν, ὧν τῇ φύσει τῇ γεννητῇ προσῆκε νοεῖν •. Τὸ γὰρ γενόμενον, ὅτι ἂν ᾖ, χρόνῳ ἡ αἰῶνι γέγονεν· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ οὐ χρόνων μόνον, ἀλλὰ καὶ αἰώνων πάντων ἀνώτερος. Δημιουργὸς γὰρ αὐτῶν ἐστι καὶ ποιητής Δι οὗ γάρ, φησί, καὶ τοὺς αἰῶνας ἐποίησεν. Ὁ δὲ ποιητής πρὸ τῶν ποιημάτων πάντως ἐστίν. Ἐπειδὴ δὲ οὕτως ἀναίσθητοί τινές εἰσιν, ὡς καὶ μετὰ ταῦτα μεῖζόν τι περὶ αὐτῶν τῆς ἀξίας ὑπονοεῖν, τῷ, Ἐποίησε, βήματι, καὶ τῷ, Ἄνθρωπος ἦν, προκαταλαμβάνει τὴν διάνοιαν τοῦ ἀκροατοῦ, καὶ πᾶσαν ἀναισχυντίαν ἐκκόπτει. Μᾶν • Sav. conjicit ὑμῖν, sed omnia exemplaria ἡμῖν habent. » Α πῶς, ὅταν γὰρ καί. Μor alli μὴ φύσει εἶναι αὐτόν. • Sic Sav. et omnes pene mss. Mor. περὶ Θεοῦ, τὸν ἀεὶ καὶ διαπαντός· οὕτω. f d Mor. addit όμοίως, sed deest in Sav. et mss. plurimis. • Sic Mor. Sav. τῶν τῇ φύσει τοῖς γεννητοίς προσηκόντων. f Conjicit Savilius περὶ ἑαυτῶν. 40 γὰρ τὸ ποιηθέν, καὶ οὐρανὸς καὶ γῆ, χρόνῳ πεποίηται, καὶ ἀρχὴν ἔχει χρονικήν, καὶ ἄναργων τούτων οὐδὲν, ἐπειδὴ γέγονεν. Ὥστε ὅταν ἀκούσῃς, ὅτι Εποίησε την γῆν, καὶ ὅτι ῎Ανθρωπος ἦν, περιττά λοιπόν φλυαρείς, ἀνόνητόν τινα ἐλίττων λῆρον 6. Ἐγὼ γὰρ καὶ ἑτέραν ὑπερβολὴν εἴποιμι ἄν. Ποίαν δὴ ταύτην ; Οτι εἰ καὶ περὶ τῆς γῆς εἰρητο τὸ, Ἐν ἀρχῇ ἦν ἡ γῆ, καὶ περὶ τοῦ ἀνθρώπου, ὅτι Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ ἄνθρωπος, οὐδὲ οὕτως ὑποπτεῦσαί τι μεῖζον περὶ αὐτῶν τῶν νῦν ἐγνωσμένων κ ἐχρῆν ἡμῖν. Ἡ γὰρ τῆς γῆς καὶ τοῦ ἀνθρώπου προςηγο- ρία προλαβοῦσα, ὅσα ἂν περὶ αὐτῶν λέγηται, οὐκ ἀφίησι τὴν διάνοιαν μεῖζόν τι φαντασθῆναι περὶ αὐτῶν, ὧν νῦν ἴσμεν· ὥσπερ οὐδὲ ὁ ὁ Λόγος, κἂν μικρόν τι περὶ αὐτοῦ λεχθῇ, οὐκ ἀφίησι ταπεινὸν ἐννοῆσαί τι καὶ εὐτελές· ἐπεὶ καὶ προϊών φησι περὶ τῆς γῆς· Ἡ δὲ γῆ ἦν ἀόρατος καὶ ἀκατασκεύαστος. Εἰπὼν γὰρ, ὅτι ἐποίη σεν αὐτὴν, καὶ θεὶς αὐτῇ τὸν οἰκεῖον ὅρον, ἀδεῶς λοιπὸν τὰ ἑξῆς φθέγγεται, εἰδὼς ὅτι οὐδεὶς οὕτως ἀνόητός ἐστιν, ὡς ἄναρχον αὐτὴν καὶ ἀγένητον ὑποπτεῦσαι. Τὸ γὰρ τῆς γῆς ὄνομα καὶ τὸ, Εποίησεν, ἱκανὰ καὶ τὸν σφόδρα ἠλίθιον πεῖσαι, ὅτι οὐκ ἀΐδιος οὐδὲ ἀγένητος, ἀλλὰ τῶν ἐν χρόνῳ γενομένων ἐστί. γ. Χωρὶς δὲ τούτων τὸ, Ην, ἐπὶ μὲν τῆς γῆς καὶ τοῦ ἀνθρώπου 1, οὐ τοῦ εἶναι ἁπλῶς ἐστι σημαντικόν· ἀλλ' ἐπὶ μὲν τοῦ ἀνθρώπου, τοῦ ἀπὸ τοῦδε τοῦ χωρίου εἶναι· ἐπὶ δὲ τῆς γῆς, τοῦ πῶς εἶναι. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, Ἡ δὲ γῆ ἦν, ἁπλῶς, καὶ ἐσίγησεν· ἀλλὰ πῶς ἦν καὶ μετὰ τὴ γενέσθαι ἐδίδαξεν, οἷον, ὅτι Αόρατος καὶ ἀκατασκευα- στος, ἔτι τοῖς ὕδασι κρυπτομένη καὶ φυρομένη. Καὶ ἐπὶ τοῦ Ελκανα οὐκ εἶπεν, ὅτι Ην ἄνθρωπος, μόνον, ἀλλὰ προσέθηκε καὶ πόθεν ἦν δηλῶν, τὸ ἐξ Αρμαθαίμ Σι- φᾶ κ. Ἐπὶ δὲ τοῦ Λόγου οὐχ οὕτω. [20] Καὶ αἰσχύνομαι μὲν ταῦτα τούτοις ἀντεξετάζων. Εἰ γὰρ τοῖς ἐπ' ἀνθρώ πων αὐτὸ ποιοῦσιν ἐπιτιμῶμεν, ὅταν πολὺ τὸ μέσον τῆς ἀρετῆς τῶν ἐξεταζομένων ᾖ, καίτοι γε τῆς οὐσίας μιας οὔσης· ὅταν καὶ τῆς φύσεως καὶ τῶν ἄλλων ἀπάντων οὕτως ἄπειρον ᾖ τὸ μέσον, πῶς οὐκ ἐσχάτης μανίας τὸ τὰ τοιαῦτα κινεῖν; Αλλ᾽ ἵλεως ἡμῖν αὐτὸς ὁ βλασφημού- μενος παρ' ἐκείνων εἴη. Τὴν γὰρ τῶν τοιούτων λόγων ἀνάγκην οὐχ ἡμεῖς ἐφευρήκαμεν, ἀλλ' οἱ τῇ ἑαυτῶν που λεμοῦντες σωτηρίᾳ ἡμῖν παρέσχον. Τί οὖν φημι ; Οτι τοῦτο τὸ, 'Ην, ἐπὶ τοῦ Λόγου, τοῦ εἶναι ἀϊδίως μόνον ἐστὶ δηλωτικόν· Ἐν ἀρχῇ γὰρ ἦν, φησὶν, ὁ Λόγος· τὸ δεύτερον δὲ ἦν, τοῦ πρός τινα εἶναι. Ἐπειδὴ γὰρ μάλιστα τοῦ Θεοῦ τοῦτό ἐστιν ἴδιον, τὸ ἀΐδιον καὶ ἄναρχον, τοῦτο πρῶτον τέθεικεν. Εἶτα, ἵνα μή τις ἀκούων τό, ἦν ἐν ἀρχῇ, καὶ ἀγέννητον αὐτὸν εἴπῃ, εὐθέως αὐτὸ παρεμυθήσατο, πρὸ τοῦ εἰπεῖν τί ἦν, εἰπὼν ὅτι πρὸς τὸν Θεὸν ἦν. Καὶ ἵνα μὴ λόγον αὐτὸν ἁπλῶς νομίσῃ τις εἶναι προφορικὸν ἢ ἐνδιάθετον, τῇ τοῦ ἄρθρου προσθήκῃ, καθάπερ ἔφθην εἰπὼν, καὶ διὰ τῆς δευτέρας ταύτης τοῦτο ἀνεῖλε ῥήσεως. Οὐ γὰρ εἶπεν, Ἐν Θεῷ ἦν, ἀλλὰ, Πρὸς τὸν Θεὸν ἦν, τὴν καθ' ὑπό- στασιν αὐτοῦ ἀϊδιότητα ἐμφαίνων ἡμῖν. Εἶτα καὶ σαφέ στερον αὐτὸ προϊὼν ἀπεκάλυψεν, επαγαγών, ὅτι ὁ Λόγος οὗτος καὶ Θεὸς ἦν. Ἀλλὰ πεποιημένος, φησί. Τί οὖν ἐκώλυε τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν Λόγον; Περὶ γοῦν τῆς γῆς διαλεγόμενος ὁ Μωϋσῆς, οὐκ 5 Mor. περιττὰ μὴ φλυαρεῖς (Ι. φλυάρει) ἀνόητόν τινα ἀνελίτ των λήρον. . ἡ Ἐγνωσμένων, alii ἐγκειμένων. 1 Sic Mor. Sav. ώσπερ οὖν. Paulo post Sar. et Boisius con- jiciunt ἔτι καὶ προϊών. j Aliqui καὶ τοῦ οὐρανοῦ. * αν. πόθεν ἦν, ἐξ ᾿Αρμαθὲμ Σιγά.

39 IN JOANNEM HOMIL. III. al. Il. ὑπὲρ τούτων εἰπεῖν, εἰς τοσοῦτον ταύτης ἐξηνέχθην τῆς παραινέσεως. Σύγγνωτε οὖν τῆς μακρηγορίας ἡμῖν. Καὶ | γὰρ δέδοικα, και σφόδρα δέδοικα, μήποτε ἀσθενεστέρα ἡμῖνα αὕτη γένηται ἡ σπουδή· ὡς εἴ γε ἐθάῤῥουν ὑπὲρ αὐτῆς, οὐδὲν ἂν διελέχθην τούτων ὑμῖν νῦν· ἱκανὴ γὰρ αὕτη πάντα ὑμῖν ἐξευμαρίσαι τὰ πράγματα. Ὥρα δὲ λοιπὸν ἐπὶ τὰ προκείμενα τήμερον ιέναι, ὥστε μὴ κεκμη- κότας ὑμᾶς προσβάλλειν τοῖς ἀγῶσιν. Ἀγῶνες γὰρ ἡμῖν πρόκεινται πρὸς τοὺς τῆς ἀληθείας ἐχθρούς, πρὸς τοὺς πάντα μηχανωμένους, ὥστε καθελεῖν τὴν δόξαν τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, μᾶλλον δὲ τὴν ἑαυτῶν. Ἡ μὲν γὰρ μένει δια- παντός, οἵαπέρ ἐστιν, οὐδὲν παρὰ τῆς βλασφήμου γλώτα της ελαττουμένη· ἐκεῖνοι δὲ, ὅν φασι προσκυνεῖν, καθε- λεῖν σπουδάζοντες, τὰ πρόσωπα αὐτῶν ἀτιμίας πληροῦσι καὶ κολάσεως τὴν ψυχήν. Τίνα οὖν ἐστιν ἅ φασιν, ἡμῶν ταῦτα λεγόντων, ἐκεῖνοι ; Οτι τὸ, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λό- γος. οὐ τὸ ἀΐδιον δείκνυσιν ἁπλῶς· καὶ γὰρ καὶ περὶ οὐρανοῦ τοῦτο καὶ περὶ γῆς ἐλέχθη. Ὦ τῆς ἀναισχυντίας καὶ τῆς ἀνευλαβείας τῆς πολλῆς. Περὶ Θεοῦ σοι διαλέ γομαι, καὶ σύ μοι τὴν γῆν φέρεις εἰς μέσον, καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς γῆς ἀνθρώπους; Οὐκοῦν ἐπειδὴ Υἱὸς Θεοῦ ὁ Χριστός λέγεται καὶ Θεὸς, καὶ ὁ ἄνθρωπος υἱὸς Θεοῦ λέγεται καὶ θεός (Ἐγὼ γὰρ εἶπα, Θεοί έστε, φησὶ, καὶ υἱοὶ Υψίστου πάντες), φιλονεικήσεις τῷ Mo- Μου νογενεῖ τῆς υἱότητος, καὶ οὐδὲν φήσεις αὐτὸν ἔχειν κατὰ τοῦτό σου πλέον ; Οὐδαμῶς, φησί. Καὶ μὴν τοῦτο ποιείς, κἂν μὴ τῷ λόγῳ λέγῃς. Πῶς; Ὅτι καὶ ὁ σὺ χάριτι φῂς τῆς υἱοθεσίας μετειληφέναι καὶ αὐτὸν οὕτω· τῷ γὰρ μὴ φύσει λέγειν αὐτὸν υἱὸν οὐδὲν ἕτερον ἢ χάριτι εἶναι τοῦτο κατασκευάζεις. Πλὴν ἀλλ᾽ ἴδωμεν καὶ τὰς μαρτυρίας, ἃς παράγουσιν ἡμῖν. Ἐν ἀρχῇ, φησὶν, ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Ἡ δὲ γῆ ἦν ἀόρατος καὶ ἀκατασκεύαστος. Καὶ, Ην ἄνθρωπος ἐξ ᾿Αρμαθαίμ Σιφᾶ. Ταῦτά ἐστιν & νομίζουσιν εἶναι ἰσχυρά. Καὶ ἔστιν Ισχυρά· ἀλλ' εἰς τὸ δεῖξαι τὴν παρ' ἡμῶν λεγομένην όρ- θότητα τῶν δογμάτων· πρὸς δὲ τὸ στῆσαι τὴν βλασφη- μίαν αὐτῶν ἀσθενέστερά πως ἁπάντων. Τί γάρ, εἰπέ μοι, κοινὸν ἔχει πρὸς τὸν Ἐποίησε, τὸ, Ην ; τί δὲ ὁ Θεὸς πρὸς τὸν ἄνθρωπον; Τί τὰ ἄμικτα μιγνύεις, καὶ συγ- χεῖς τὰ διαιρούμενα, καὶ τὰ ἄνω τὰ κάτω ποιεῖς; Εν ταῦθα γὰρ τὸ, Ην, οὐ δείκνυσι τὸ ἀΐδιον μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ, Ἐν ἀρχῇ ἦν, καὶ τὸ, Ο Λόγος ἦν. Ὥσπερ οὖν τὸ, ῶν, ὅταν μὲν περὶ ἀνθρώπου λέγηται, τὸν ἐνεστῶτα χρό- νον δηλοῖ μόνον· ὅταν δὲ περὶ Θεοῦ, τὸ ἀΐδιον δείκνυσιν· [19] οὕτω καὶ τὸ,Ην, περὶ μὲν τῆς ἡμετέρας λεγόμε νον φύσεως, τὸν παρελθόντα σημαίνει χρόνον ἡμῖν, καὶ αὐτὸν τοῦτον πεπερατωμένον· ὅταν δὲ περὶ Θεοῦ, τὸ ἀΐδιονὰ ἐμφαίνει. Ἤρχει μὲν οὖν ἀκούσαντα γῆν, καὶ ἀκούσαντα ἄνθρωπον, μηδὲν πλέον ὑποπτεῦσαι περὶ αὐτ τῶν, ὧν τῇ φύσει τῇ γεννητῇ προσῆκε νοεῖν •. Τὸ γὰρ γενόμενον, ὅτι ἂν ᾖ, χρόνῳ ἡ αἰῶνι γέγονεν· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ οὐ χρόνων μόνον, ἀλλὰ καὶ αἰώνων πάντων ἀνώτερος. Δημιουργὸς γὰρ αὐτῶν ἐστι καὶ ποιητής Δι οὗ γάρ, φησί, καὶ τοὺς αἰῶνας ἐποίησεν. Ὁ δὲ ποιητής πρὸ τῶν ποιημάτων πάντως ἐστίν. Ἐπειδὴ δὲ οὕτως ἀναίσθητοί τινές εἰσιν, ὡς καὶ μετὰ ταῦτα μεῖζόν τι περὶ αὐτῶν τῆς ἀξίας ὑπονοεῖν, τῷ, Ἐποίησε, βήματι, καὶ τῷ, Ἄνθρωπος ἦν, προκαταλαμβάνει τὴν διάνοιαν τοῦ ἀκροατοῦ, καὶ πᾶσαν ἀναισχυντίαν ἐκκόπτει. Μᾶν • Sav. conjicit ὑμῖν, sed omnia exemplaria ἡμῖν habent. » Α πῶς, ὅταν γὰρ καί. Μor alli μὴ φύσει εἶναι αὐτόν. • Sic Sav. et omnes pene mss. Mor. περὶ Θεοῦ, τὸν ἀεὶ καὶ διαπαντός· οὕτω. f d Mor. addit όμοίως, sed deest in Sav. et mss. plurimis. • Sic Mor. Sav. τῶν τῇ φύσει τοῖς γεννητοίς προσηκόντων. f Conjicit Savilius περὶ ἑαυτῶν. 40 γὰρ τὸ ποιηθέν, καὶ οὐρανὸς καὶ γῆ, χρόνῳ πεποίηται, καὶ ἀρχὴν ἔχει χρονικήν, καὶ ἄναργων τούτων οὐδὲν, ἐπειδὴ γέγονεν. Ὥστε ὅταν ἀκούσῃς, ὅτι Εποίησε την γῆν, καὶ ὅτι ῎Ανθρωπος ἦν, περιττά λοιπόν φλυαρείς, ἀνόνητόν τινα ἐλίττων λῆρον 6. Ἐγὼ γὰρ καὶ ἑτέραν ὑπερβολὴν εἴποιμι ἄν. Ποίαν δὴ ταύτην ; Οτι εἰ καὶ περὶ τῆς γῆς εἰρητο τὸ, Ἐν ἀρχῇ ἦν ἡ γῆ, καὶ περὶ τοῦ ἀνθρώπου, ὅτι Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ ἄνθρωπος, οὐδὲ οὕτως ὑποπτεῦσαί τι μεῖζον περὶ αὐτῶν τῶν νῦν ἐγνωσμένων κ ἐχρῆν ἡμῖν. Ἡ γὰρ τῆς γῆς καὶ τοῦ ἀνθρώπου προςηγο- ρία προλαβοῦσα, ὅσα ἂν περὶ αὐτῶν λέγηται, οὐκ ἀφίησι τὴν διάνοιαν μεῖζόν τι φαντασθῆναι περὶ αὐτῶν, ὧν νῦν ἴσμεν· ὥσπερ οὐδὲ ὁ ὁ Λόγος, κἂν μικρόν τι περὶ αὐτοῦ λεχθῇ, οὐκ ἀφίησι ταπεινὸν ἐννοῆσαί τι καὶ εὐτελές· ἐπεὶ καὶ προϊών φησι περὶ τῆς γῆς· Ἡ δὲ γῆ ἦν ἀόρατος καὶ ἀκατασκεύαστος. Εἰπὼν γὰρ, ὅτι ἐποίη σεν αὐτὴν, καὶ θεὶς αὐτῇ τὸν οἰκεῖον ὅρον, ἀδεῶς λοιπὸν τὰ ἑξῆς φθέγγεται, εἰδὼς ὅτι οὐδεὶς οὕτως ἀνόητός ἐστιν, ὡς ἄναρχον αὐτὴν καὶ ἀγένητον ὑποπτεῦσαι. Τὸ γὰρ τῆς γῆς ὄνομα καὶ τὸ, Εποίησεν, ἱκανὰ καὶ τὸν σφόδρα ἠλίθιον πεῖσαι, ὅτι οὐκ ἀΐδιος οὐδὲ ἀγένητος, ἀλλὰ τῶν ἐν χρόνῳ γενομένων ἐστί. γ. Χωρὶς δὲ τούτων τὸ, Ην, ἐπὶ μὲν τῆς γῆς καὶ τοῦ ἀνθρώπου 1, οὐ τοῦ εἶναι ἁπλῶς ἐστι σημαντικόν· ἀλλ' ἐπὶ μὲν τοῦ ἀνθρώπου, τοῦ ἀπὸ τοῦδε τοῦ χωρίου εἶναι· ἐπὶ δὲ τῆς γῆς, τοῦ πῶς εἶναι. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, Ἡ δὲ γῆ ἦν, ἁπλῶς, καὶ ἐσίγησεν· ἀλλὰ πῶς ἦν καὶ μετὰ τὴ γενέσθαι ἐδίδαξεν, οἷον, ὅτι Αόρατος καὶ ἀκατασκευα- στος, ἔτι τοῖς ὕδασι κρυπτομένη καὶ φυρομένη. Καὶ ἐπὶ τοῦ Ελκανα οὐκ εἶπεν, ὅτι Ην ἄνθρωπος, μόνον, ἀλλὰ προσέθηκε καὶ πόθεν ἦν δηλῶν, τὸ ἐξ Αρμαθαίμ Σι- φᾶ κ. Ἐπὶ δὲ τοῦ Λόγου οὐχ οὕτω. [20] Καὶ αἰσχύνομαι μὲν ταῦτα τούτοις ἀντεξετάζων. Εἰ γὰρ τοῖς ἐπ' ἀνθρώ πων αὐτὸ ποιοῦσιν ἐπιτιμῶμεν, ὅταν πολὺ τὸ μέσον τῆς ἀρετῆς τῶν ἐξεταζομένων ᾖ, καίτοι γε τῆς οὐσίας μιας οὔσης· ὅταν καὶ τῆς φύσεως καὶ τῶν ἄλλων ἀπάντων οὕτως ἄπειρον ᾖ τὸ μέσον, πῶς οὐκ ἐσχάτης μανίας τὸ τὰ τοιαῦτα κινεῖν; Αλλ᾽ ἵλεως ἡμῖν αὐτὸς ὁ βλασφημού- μενος παρ' ἐκείνων εἴη. Τὴν γὰρ τῶν τοιούτων λόγων ἀνάγκην οὐχ ἡμεῖς ἐφευρήκαμεν, ἀλλ' οἱ τῇ ἑαυτῶν που λεμοῦντες σωτηρίᾳ ἡμῖν παρέσχον. Τί οὖν φημι ; Οτι τοῦτο τὸ, 'Ην, ἐπὶ τοῦ Λόγου, τοῦ εἶναι ἀϊδίως μόνον ἐστὶ δηλωτικόν· Ἐν ἀρχῇ γὰρ ἦν, φησὶν, ὁ Λόγος· τὸ δεύτερον δὲ ἦν, τοῦ πρός τινα εἶναι. Ἐπειδὴ γὰρ μάλιστα τοῦ Θεοῦ τοῦτό ἐστιν ἴδιον, τὸ ἀΐδιον καὶ ἄναρχον, τοῦτο πρῶτον τέθεικεν. Εἶτα, ἵνα μή τις ἀκούων τό, ἦν ἐν ἀρχῇ, καὶ ἀγέννητον αὐτὸν εἴπῃ, εὐθέως αὐτὸ παρεμυθήσατο, πρὸ τοῦ εἰπεῖν τί ἦν, εἰπὼν ὅτι πρὸς τὸν Θεὸν ἦν. Καὶ ἵνα μὴ λόγον αὐτὸν ἁπλῶς νομίσῃ τις εἶναι προφορικὸν ἢ ἐνδιάθετον, τῇ τοῦ ἄρθρου προσθήκῃ, καθάπερ ἔφθην εἰπὼν, καὶ διὰ τῆς δευτέρας ταύτης τοῦτο ἀνεῖλε ῥήσεως. Οὐ γὰρ εἶπεν, Ἐν Θεῷ ἦν, ἀλλὰ, Πρὸς τὸν Θεὸν ἦν, τὴν καθ' ὑπό- στασιν αὐτοῦ ἀϊδιότητα ἐμφαίνων ἡμῖν. Εἶτα καὶ σαφέ στερον αὐτὸ προϊὼν ἀπεκάλυψεν, επαγαγών, ὅτι ὁ Λόγος οὗτος καὶ Θεὸς ἦν. Ἀλλὰ πεποιημένος, φησί. Τί οὖν ἐκώλυε τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν Λόγον; Περὶ γοῦν τῆς γῆς διαλεγόμενος ὁ Μωϋσῆς, οὐκ 5 Mor. περιττὰ μὴ φλυαρεῖς (Ι. φλυάρει) ἀνόητόν τινα ἀνελίτ των λήρον. . ἡ Ἐγνωσμένων, alii ἐγκειμένων. 1 Sic Mor. Sav. ώσπερ οὖν. Paulo post Sar. et Boisius con- jiciunt ἔτι καὶ προϊών. j Aliqui καὶ τοῦ οὐρανοῦ. * αν. πόθεν ἦν, ἐξ ᾿Αρμαθὲμ Σιγά.

41 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. εἶπεν, Ἐν ἀρχῇ ἦν ἡ γῆ, ἀλλ' ὅτι Εποίησεν αὐτὴν, καὶ τότε ἦν. Τί τοίνυν ἐκώλυς καὶ τὸν Ἰωάννην οὕτως εἰπεῖν, ὅτι Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν Λόγον ; Εἰ γὰρ περὶ τῆς γῆς τοῦτο ἔδεισεν ὁ Μωϋσῆς, μή τις αὐτὴν ἀγένητον εἴπῃ· πολλῷ μᾶλλον περὶ τοῦ Υἱοῦ φοβηθῆναι ἐχρῆν τὸν Ἰωάννην, εἴ γε κτιστὸς ἦν. Ὁ μὲν γὰρ κόσμος, ὁρατὸς ὢν, αὐτόθεν κηρύττει τὸν Ποιητήν (οι οὐρανοὶ γὰρ, φησί, διηγοῦνται δόξαν τοῦ Θεοῦ)· ὁ δὲ Υἱὸς ἀόρατός ἐστι, καὶ τὴν κτίσιν σφόδρα καὶ ἀπείρως ὑπεραναβέβηκεν ". Εἰ τοίνυν ἔνθα μηδὲ λόγου καὶ διδα- σκαλίας ἡμῖν ἔδει πρὸς τὸ μαθεῖν, ὅτι γενητὸς ὁ κόσμος ἐστὶν, ὅμως σαφῶς αὐτὸ καὶ πρὸ τῶν ἄλλων τίθησιν ὁ Προφήτης· πολλῷ μᾶλλον περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦτο τὸν Ιωάννην ἐχρῆν εἰπεῖν, εἴ γε κτισθείς ἦν. Ναί, φησίν· ἀλλ' ὁ Πέτρος τοῦτο εἶπε σαφῶς καὶ διαῤῥήδην. Ποῦ καὶ πότε; "Οτε Ἰουδαίοις διαλεγόμενος ἔλεγεν, "Οτι Κύριον αὐτὸν καὶ Χριστὸν ὁ Θεὸς ἐποίησε. Τί οὖν καὶ τὸ ἑξῆς οὐ προσέθηκας, ὅτι τοῦτον τὸν Ἰησοῦν ὃν ὑμεῖς ἐσταυρώσατε ; "Η ἀγνοεῖς ὅτι τῶν λεγομένων τὰ μὲν τῆς ἀκηράτου φύσεως, τὰ δὲ τῆς οἰκονομίας ἐστίν ; Εἰ δὲ μή ἐστιν, ἀλλὰ πάντα ἁπλῶς ἐπὶ τῆς θεότητος ἐκδέ- ξῃ, καὶ παθητὸν [21] εἰσάξεις ὁ τὸ θεῖον· εἰ δὲ μὴ πα- θητόν, οὐδὲ ποιητόν. Εἰ μὲν γὰρ ἐκ τῆς θείας αὐτῆς καὶ ἀῤῥήτου φύσεως τὸ αἷμα ἔρρευσε, καὶ ἀντὶ τῆς σαρκὸς αὐτὴ τοῖς κατὰ τὸν σταυρὸν ἥλοις διῃρεῖτο καὶ ἑτέμνετο, λόγον ἂν εἶχέ σου κατὰ τοῦτο τὸ σόφισμα. Εἰ δὲ τοῦτο οὐδ' ἂν αὐτὸς ὁ διάβολος βλασφημήσειε, τίνος ἕνεκεν αὐτὸς ἀγνοεῖν προσποιῇ ἀσύγγνωστον οὕτως ἄγνοιαν, καὶ ἣν οὐδ' ἂν οἱ δαίμονες ὑπεκρίναντο; "Αλλως τε τὸ Κύ ριος καὶ τὸ Χριστὸς, οὐκ ἔστιν οὐσίας, ἀλλ' ἀξιώμα της. Τὸ μὲν γὰρ τῆς ἐξουσίας ἐστὶ, τὸ δὲ τοῦ χρισθῆναι. Τί οὖν ἂν εἴποις περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ; Εἰ γὰρ καὶ κτιστὸς ἦν καθ' ὑμᾶς, τοῦτο οὐκ ἂν ἔχοι χώραν· οὐ γὰρ δὴ πρότερον ἐγένετο, καὶ τότε αὐτὸν ἐχειροτόνησεν ὁ Θεός· οὐδὲ ἀπόβλητον ἔχει τὴν ἀρχὴν, ἀλλὰ φύσει καὶ ὁ οὐσιωμένην. Ερωτηθείς γὰρ εἰ βασιλεὺς εἴη, Ἐγὼ εἰς τοῦτο γεγένημαι, φησίν. Ὁ δὲ Πέτρος, ὡς περί τινος χειροτονηθέντος, οὕτω διαλέγεται. Περὶ γὰρ τῆς οἰκονο μίας ὁ λόγος αὐτῷ πάσης . δ'. Καὶ τί θαυμάζεις, εἰ τοῦτο ὁ Πέτρος φησίν ; ᾿Αθη ναίοις γὰρ διαλεγόμενος ὁ Παῦλος, ἄνδρα αὐτὸν καλεῖ μόνον, οὕτω λέγων· Ἐν ἀνδρὶ ᾧ ὥρισε πίστιν παρα- σχὼν πᾶσιν, ἀναστήσας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν· καὶ οὐ δὲν περὶ τῆς τοῦ Θεοῦ λέγει μορφῆς, οὐδὲ ὅτι ἴσος αὐτῷ, οὐδὲ ὅτι ἀπαύγασμα τῆς δόξης αὐτοῦ· εἰκότως. Οὔπω γὰρ τούτων καιρὸς τῶν ῥημάτων ἦν, ἀλλ' ἀγαπητὸν ἦν αὐτοὺς παραδέξασθαι τέως ὅτι ἄνθρωπός ἐστι, καὶ ὅτι ἀνέστη. Οὕτω καὶ αὐτὸς ἐποίησε Χριστός· παρ' οὗ καὶ Παῦλος μαθών, οὕτω τὰ πράγματα ᾠκονόμει 1. Οὐ γὰρ εὐθέως ἡμῖν ἑαυτοῦ τὴν θεότητα ἐξεκάλυψεν, ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐνομίζετο εἶναι προφήτης και Χρι- στὸς ἁπλῶς ἄνθρωπος· ὕστερον δὲ ἐφάνη διὰ τῶν ἔρ γων καὶ τῶν ῥημάτων τοῦτο ὅπερ ἦν. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Πέτρος ἐν ἀρχῇ τούτῳ κέχρηται τῷ τρόπῳ· καὶ γὰρ ταύτην πρώτην 6 πρὸς Ἰουδαίους εδημηγόρει δημηγο- • Quidam ἀναβέβηκεν. b Alii εἰσάγεις. • Sic Sav. Mor. vero υπεκρίναντο; ὅτι τὸ Κύριος καὶ τὸ Χρι στός, οὐκ ἔστιν οὐσίας· τὸ γὰρ Κύριος καὶ Χριστὸς δηλωτικὸν οὐκ ἔστιν ουσίας, minus recte. " Καί deest in Savil. Sav. legendum pulal πᾶς, et melius certe quadraret ad serem. Sed omnes editi et mss. πάσης habent. f Quidam οἰκονομεῖ. Mox pru Χριστός recle Sav. el ccd 706 χρηστός. 8 11 ώτην deest in quibusdam mss. ρίαν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐδὲν περὶ τῆς θεότητος σαφὲς μαθεῖν ἴσχυον, διὰ τοῦτο τοῖς περὶ τὸ ἐνδιατρίβει λόγοις, ἵνα τούτοις ἡ ἀκοὴ γυμ λοιπῇ προοδοποιήσῃ διδασκαλίᾳ. Καὶ εἰ τὴν δημηγορίαν πᾶσαν ἄνωθεν διελθεῖν, ε 8 λέγω σφόδρα διαλάμπον. Καὶ γὰρ ἄνδρα καὶ αὐτὸς, καὶ τοῖς τοῦ πάθους, καὶ τῆς καὶ τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως ένδιατρίβει Παῦλος δὲ, ὅταν λέγῃ· Τοῦ γενομένου ἐκ Δαυΐδ κατὰ σάρκα, οὐδὲν ἕτερον ἡμᾶς τ ὅτι τὸ, Εποίησεν, ἐπὶ τῆς οἰκονομίας πα καὶ ἡμεῖς ὁμολογοῦμεν. Αλλ' ὁ τῆς βροντ τῆς ἀῤῥήτου καὶ προαιωνίου ἡμῖν ὑπάρξει νῦν. Διὰ τοῦτο τὸ, Εποίησεν, ἀφεὶς, τὸ, Ἐχρῆν δὲ εἰ κτιστὸς ἦν, τοῦτο μάλιστα δια γὰρ ὁ Παῦλος ἔδεισε μή τις υποπτεύσῃ τ ὅτι τοῦ Πατρὸς ἔσται μείζων, καὶ ὑποτετ τὸν γεννήσαντα· διὰ [22] γὰρ τοῦτο Κορινθ λων ἔλεγεν· Ὅταν δὲ εἴπῃ, ὅτι ῾Υποτέτα ὅτι ἐκτὸς τοῦ ὑποτάξαντος αὐτῷ τὰ πι τίς ἂν ὑπονοήσειεν, ὅτι ὁ Πατὴρ ὑποταγήσ Γιῷ καὶ μετὰ τῶν πάντων; ἀλλ' ὅμως ἀλόγους ταύτας ὑπονοίας δέδοικε, καί φ τοῦ ὑποτάξαντος αὐτῷ τὰ πάντα· πολλή Ἰωάννην, εἰ κτιστὸς ἦν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἔδει, μή τις αὐτὸν ἄκτιστον νομίσῃ, καὶ τοῦ των διδάξαι. Νῦν δὲ, ἐπειδὴ γεννητὸς ἦν, αὐτὸς, οὔτε ἄλλος οὐδεὶς, οὐκ ἀπόστολος, ο κτιστὸν αὐτὸν ἔφησαν εἶναι. Καὶ αὐτὸς δὲ οὐκ ἂν αὐτὸ παρῆκεν ', εἰ τοῦτο ἦν. Ο η ταπεινὰ φθεγγόμενος διὰ συγκατάβασιν, τ τοῦτο οὐκ ἂν ἐσιώπησεν. Οἶμαι γὰρ οὐκ ἀ λον ἡ ἔχοντα τὸ ὑψηλὸν σιγῆσαι, ἢ μὴ ἔχο πεῖν τοῦτο αὐτὸν, καὶ μὴ διδάξαι ὅτι οὐ μὲν γὰρ εύλογος πρόφασις τῆς σιγῆς ἦν, διδάσκειν τοὺς ἀνθρώπους ταπεινοφρονεῖν, 1 σιγᾷν τὰ μεγάλα τῶν προσόντων αὐτῷ· ἐν δεμίαν ἔχοις εἰπεῖν δικαίαν πρόφασιν τῆς σ γὰρ ἕνεκεν ἐσίγα, εἰ κτιστὸς ἦν, τὸ γεγεν τῶν προσόντων πολλὰ παραιτούμενος ; Ωσ τῆς ταπεινοφροσύνης διδασκαλίαν καὶ τὰ αὐτῷ πολλάκις εἰπὼν ταπεινὰ, πολλῷ μᾶλλο ἦν, τοῦτο οὐκ ἂν παρέλιπεν. Η οὐχ ὁρα μηδεὶς αὐτὸν ἀγέννητον ὑπολάδῃ, πάντα καὶ ποιοῦντα καὶ λέγοντα, καὶ ἀνάξια αἱ μενον τῆς ἀξίας καὶ ἡ τῆς οὐσίας, καὶ ε ταπεινότητα καταβαίνοντα; Τὸ γὰρ, Κι κρίνω· καὶ τὸν Ἐκεῖνός μοι εἶπε τί εἶπι λήσω, καὶ ὅσα τοιαῦτα, προφητῶν μόνον νυν ταύτην θέλων τὴν ὑποψίαν ἀνελεῖν, φθέγξασθαι οὐκ ἀπηξίωσε ῥήματα· πολλή εἰ κτιστὸς ἦν, ἵνα μὴ ἄκτιστόν τις αὐτὸν πολλὰ τοιαῦτα ἂν εἶπεν· οἷον, Μη νομίζετ νῆσθαι παρὰ τοῦ Πατρός· πεποίημαι ἐγὼ μαι, οὐδέ εἰμι τῆς οὐσίας ἐκείνου. Νῦν δὲ τίον ποιεῖ· ἐκεῖνα γὰρ φθέγγεται τὰ ῥήματ μὴ βουλομένους ἀναγκάζει καὶ ἄκοντας δέξασθαι ὑπόνοιαν, οἷον, ὅτι Ἐγὼ ἐν τῷ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί· καὶ, Τοσοῦτον χρόνο εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε; Ὁ ἑ i Η Παρήκεν. Nonnulli, παρέθηκεν. i Alii ἐσιώπησεν· εἰκὸς γὰρ ἦν μᾶλλον, sic bet 1 Ηει, τῆς ἀξίας καί, desunt in quibusdam.

41 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. εἶπεν, Ἐν ἀρχῇ ἦν ἡ γῆ, ἀλλ' ὅτι Εποίησεν αὐτὴν, καὶ τότε ἦν. Τί τοίνυν ἐκώλυς καὶ τὸν Ἰωάννην οὕτως εἰπεῖν, ὅτι Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν Λόγον ; Εἰ γὰρ περὶ τῆς γῆς τοῦτο ἔδεισεν ὁ Μωϋσῆς, μή τις αὐτὴν ἀγένητον εἴπῃ· πολλῷ μᾶλλον περὶ τοῦ Υἱοῦ φοβηθῆναι ἐχρῆν τὸν Ἰωάννην, εἴ γε κτιστὸς ἦν. Ὁ μὲν γὰρ κόσμος, ὁρατὸς ὢν, αὐτόθεν κηρύττει τὸν Ποιητήν (οι οὐρανοὶ γὰρ, φησί, διηγοῦνται δόξαν τοῦ Θεοῦ)· ὁ δὲ Υἱὸς ἀόρατός ἐστι, καὶ τὴν κτίσιν σφόδρα καὶ ἀπείρως ὑπεραναβέβηκεν ". Εἰ τοίνυν ἔνθα μηδὲ λόγου καὶ διδα- σκαλίας ἡμῖν ἔδει πρὸς τὸ μαθεῖν, ὅτι γενητὸς ὁ κόσμος ἐστὶν, ὅμως σαφῶς αὐτὸ καὶ πρὸ τῶν ἄλλων τίθησιν ὁ Προφήτης· πολλῷ μᾶλλον περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦτο τὸν Ιωάννην ἐχρῆν εἰπεῖν, εἴ γε κτισθείς ἦν. Ναί, φησίν· ἀλλ' ὁ Πέτρος τοῦτο εἶπε σαφῶς καὶ διαῤῥήδην. Ποῦ καὶ πότε; "Οτε Ἰουδαίοις διαλεγόμενος ἔλεγεν, "Οτι Κύριον αὐτὸν καὶ Χριστὸν ὁ Θεὸς ἐποίησε. Τί οὖν καὶ τὸ ἑξῆς οὐ προσέθηκας, ὅτι τοῦτον τὸν Ἰησοῦν ὃν ὑμεῖς ἐσταυρώσατε ; "Η ἀγνοεῖς ὅτι τῶν λεγομένων τὰ μὲν τῆς ἀκηράτου φύσεως, τὰ δὲ τῆς οἰκονομίας ἐστίν ; Εἰ δὲ μή ἐστιν, ἀλλὰ πάντα ἁπλῶς ἐπὶ τῆς θεότητος ἐκδέ- ξῃ, καὶ παθητὸν [21] εἰσάξεις ὁ τὸ θεῖον· εἰ δὲ μὴ πα- θητόν, οὐδὲ ποιητόν. Εἰ μὲν γὰρ ἐκ τῆς θείας αὐτῆς καὶ ἀῤῥήτου φύσεως τὸ αἷμα ἔρρευσε, καὶ ἀντὶ τῆς σαρκὸς αὐτὴ τοῖς κατὰ τὸν σταυρὸν ἥλοις διῃρεῖτο καὶ ἑτέμνετο, λόγον ἂν εἶχέ σου κατὰ τοῦτο τὸ σόφισμα. Εἰ δὲ τοῦτο οὐδ' ἂν αὐτὸς ὁ διάβολος βλασφημήσειε, τίνος ἕνεκεν αὐτὸς ἀγνοεῖν προσποιῇ ἀσύγγνωστον οὕτως ἄγνοιαν, καὶ ἣν οὐδ' ἂν οἱ δαίμονες ὑπεκρίναντο; "Αλλως τε τὸ Κύ ριος καὶ τὸ Χριστὸς, οὐκ ἔστιν οὐσίας, ἀλλ' ἀξιώμα της. Τὸ μὲν γὰρ τῆς ἐξουσίας ἐστὶ, τὸ δὲ τοῦ χρισθῆναι. Τί οὖν ἂν εἴποις περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ; Εἰ γὰρ καὶ κτιστὸς ἦν καθ' ὑμᾶς, τοῦτο οὐκ ἂν ἔχοι χώραν· οὐ γὰρ δὴ πρότερον ἐγένετο, καὶ τότε αὐτὸν ἐχειροτόνησεν ὁ Θεός· οὐδὲ ἀπόβλητον ἔχει τὴν ἀρχὴν, ἀλλὰ φύσει καὶ ὁ οὐσιωμένην. Ερωτηθείς γὰρ εἰ βασιλεὺς εἴη, Ἐγὼ εἰς τοῦτο γεγένημαι, φησίν. Ὁ δὲ Πέτρος, ὡς περί τινος χειροτονηθέντος, οὕτω διαλέγεται. Περὶ γὰρ τῆς οἰκονο μίας ὁ λόγος αὐτῷ πάσης . δ'. Καὶ τί θαυμάζεις, εἰ τοῦτο ὁ Πέτρος φησίν ; ᾿Αθη ναίοις γὰρ διαλεγόμενος ὁ Παῦλος, ἄνδρα αὐτὸν καλεῖ μόνον, οὕτω λέγων· Ἐν ἀνδρὶ ᾧ ὥρισε πίστιν παρα- σχὼν πᾶσιν, ἀναστήσας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν· καὶ οὐ δὲν περὶ τῆς τοῦ Θεοῦ λέγει μορφῆς, οὐδὲ ὅτι ἴσος αὐτῷ, οὐδὲ ὅτι ἀπαύγασμα τῆς δόξης αὐτοῦ· εἰκότως. Οὔπω γὰρ τούτων καιρὸς τῶν ῥημάτων ἦν, ἀλλ' ἀγαπητὸν ἦν αὐτοὺς παραδέξασθαι τέως ὅτι ἄνθρωπός ἐστι, καὶ ὅτι ἀνέστη. Οὕτω καὶ αὐτὸς ἐποίησε Χριστός· παρ' οὗ καὶ Παῦλος μαθών, οὕτω τὰ πράγματα ᾠκονόμει 1. Οὐ γὰρ εὐθέως ἡμῖν ἑαυτοῦ τὴν θεότητα ἐξεκάλυψεν, ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐνομίζετο εἶναι προφήτης και Χρι- στὸς ἁπλῶς ἄνθρωπος· ὕστερον δὲ ἐφάνη διὰ τῶν ἔρ γων καὶ τῶν ῥημάτων τοῦτο ὅπερ ἦν. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Πέτρος ἐν ἀρχῇ τούτῳ κέχρηται τῷ τρόπῳ· καὶ γὰρ ταύτην πρώτην 6 πρὸς Ἰουδαίους εδημηγόρει δημηγο- • Quidam ἀναβέβηκεν. b Alii εἰσάγεις. • Sic Sav. Mor. vero υπεκρίναντο; ὅτι τὸ Κύριος καὶ τὸ Χρι στός, οὐκ ἔστιν οὐσίας· τὸ γὰρ Κύριος καὶ Χριστὸς δηλωτικὸν οὐκ ἔστιν ουσίας, minus recte. " Καί deest in Savil. Sav. legendum pulal πᾶς, et melius certe quadraret ad serem. Sed omnes editi et mss. πάσης habent. f Quidam οἰκονομεῖ. Mox pru Χριστός recle Sav. el ccd 706 χρηστός. 8 11 ώτην deest in quibusdam mss. ρίαν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐδὲν περὶ τῆς θεότητος σαφὲς μαθεῖν ἴσχυον, διὰ τοῦτο τοῖς περὶ τὸ ἐνδιατρίβει λόγοις, ἵνα τούτοις ἡ ἀκοὴ γυμ λοιπῇ προοδοποιήσῃ διδασκαλίᾳ. Καὶ εἰ τὴν δημηγορίαν πᾶσαν ἄνωθεν διελθεῖν, ε 8 λέγω σφόδρα διαλάμπον. Καὶ γὰρ ἄνδρα καὶ αὐτὸς, καὶ τοῖς τοῦ πάθους, καὶ τῆς καὶ τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως ένδιατρίβει Παῦλος δὲ, ὅταν λέγῃ· Τοῦ γενομένου ἐκ Δαυΐδ κατὰ σάρκα, οὐδὲν ἕτερον ἡμᾶς τ ὅτι τὸ, Εποίησεν, ἐπὶ τῆς οἰκονομίας πα καὶ ἡμεῖς ὁμολογοῦμεν. Αλλ' ὁ τῆς βροντ τῆς ἀῤῥήτου καὶ προαιωνίου ἡμῖν ὑπάρξει νῦν. Διὰ τοῦτο τὸ, Εποίησεν, ἀφεὶς, τὸ, Ἐχρῆν δὲ εἰ κτιστὸς ἦν, τοῦτο μάλιστα δια γὰρ ὁ Παῦλος ἔδεισε μή τις υποπτεύσῃ τ ὅτι τοῦ Πατρὸς ἔσται μείζων, καὶ ὑποτετ τὸν γεννήσαντα· διὰ [22] γὰρ τοῦτο Κορινθ λων ἔλεγεν· Ὅταν δὲ εἴπῃ, ὅτι ῾Υποτέτα ὅτι ἐκτὸς τοῦ ὑποτάξαντος αὐτῷ τὰ πι τίς ἂν ὑπονοήσειεν, ὅτι ὁ Πατὴρ ὑποταγήσ Γιῷ καὶ μετὰ τῶν πάντων; ἀλλ' ὅμως ἀλόγους ταύτας ὑπονοίας δέδοικε, καί φ τοῦ ὑποτάξαντος αὐτῷ τὰ πάντα· πολλή Ἰωάννην, εἰ κτιστὸς ἦν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἔδει, μή τις αὐτὸν ἄκτιστον νομίσῃ, καὶ τοῦ των διδάξαι. Νῦν δὲ, ἐπειδὴ γεννητὸς ἦν, αὐτὸς, οὔτε ἄλλος οὐδεὶς, οὐκ ἀπόστολος, ο κτιστὸν αὐτὸν ἔφησαν εἶναι. Καὶ αὐτὸς δὲ οὐκ ἂν αὐτὸ παρῆκεν ', εἰ τοῦτο ἦν. Ο η ταπεινὰ φθεγγόμενος διὰ συγκατάβασιν, τ τοῦτο οὐκ ἂν ἐσιώπησεν. Οἶμαι γὰρ οὐκ ἀ λον ἡ ἔχοντα τὸ ὑψηλὸν σιγῆσαι, ἢ μὴ ἔχο πεῖν τοῦτο αὐτὸν, καὶ μὴ διδάξαι ὅτι οὐ μὲν γὰρ εύλογος πρόφασις τῆς σιγῆς ἦν, διδάσκειν τοὺς ἀνθρώπους ταπεινοφρονεῖν, 1 σιγᾷν τὰ μεγάλα τῶν προσόντων αὐτῷ· ἐν δεμίαν ἔχοις εἰπεῖν δικαίαν πρόφασιν τῆς σ γὰρ ἕνεκεν ἐσίγα, εἰ κτιστὸς ἦν, τὸ γεγεν τῶν προσόντων πολλὰ παραιτούμενος ; Ωσ τῆς ταπεινοφροσύνης διδασκαλίαν καὶ τὰ αὐτῷ πολλάκις εἰπὼν ταπεινὰ, πολλῷ μᾶλλο ἦν, τοῦτο οὐκ ἂν παρέλιπεν. Η οὐχ ὁρα μηδεὶς αὐτὸν ἀγέννητον ὑπολάδῃ, πάντα καὶ ποιοῦντα καὶ λέγοντα, καὶ ἀνάξια αἱ μενον τῆς ἀξίας καὶ ἡ τῆς οὐσίας, καὶ ε ταπεινότητα καταβαίνοντα; Τὸ γὰρ, Κι κρίνω· καὶ τὸν Ἐκεῖνός μοι εἶπε τί εἶπι λήσω, καὶ ὅσα τοιαῦτα, προφητῶν μόνον νυν ταύτην θέλων τὴν ὑποψίαν ἀνελεῖν, φθέγξασθαι οὐκ ἀπηξίωσε ῥήματα· πολλή εἰ κτιστὸς ἦν, ἵνα μὴ ἄκτιστόν τις αὐτὸν πολλὰ τοιαῦτα ἂν εἶπεν· οἷον, Μη νομίζετ νῆσθαι παρὰ τοῦ Πατρός· πεποίημαι ἐγὼ μαι, οὐδέ εἰμι τῆς οὐσίας ἐκείνου. Νῦν δὲ τίον ποιεῖ· ἐκεῖνα γὰρ φθέγγεται τὰ ῥήματ μὴ βουλομένους ἀναγκάζει καὶ ἄκοντας δέξασθαι ὑπόνοιαν, οἷον, ὅτι Ἐγὼ ἐν τῷ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί· καὶ, Τοσοῦτον χρόνο εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε; Ὁ ἑ i Η Παρήκεν. Nonnulli, παρέθηκεν. i Alii ἐσιώπησεν· εἰκὸς γὰρ ἦν μᾶλλον, sic bet 1 Ηει, τῆς ἀξίας καί, desunt in quibusdam.

41 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. εἶπεν, Ἐν ἀρχῇ ἦν ἡ γῆ, ἀλλ' ὅτι Εποίησεν αὐτὴν, καὶ τότε ἦν. Τί τοίνυν ἐκώλυς καὶ τὸν Ἰωάννην οὕτως εἰπεῖν, ὅτι Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν Λόγον ; Εἰ γὰρ περὶ τῆς γῆς τοῦτο ἔδεισεν ὁ Μωϋσῆς, μή τις αὐτὴν ἀγένητον εἴπῃ· πολλῷ μᾶλλον περὶ τοῦ Υἱοῦ φοβηθῆναι ἐχρῆν τὸν Ἰωάννην, εἴ γε κτιστὸς ἦν. Ὁ μὲν γὰρ κόσμος, ὁρατὸς ὢν, αὐτόθεν κηρύττει τὸν Ποιητήν (οι οὐρανοὶ γὰρ, φησί, διηγοῦνται δόξαν τοῦ Θεοῦ)· ὁ δὲ Υἱὸς ἀόρατός ἐστι, καὶ τὴν κτίσιν σφόδρα καὶ ἀπείρως ὑπεραναβέβηκεν ". Εἰ τοίνυν ἔνθα μηδὲ λόγου καὶ διδα- σκαλίας ἡμῖν ἔδει πρὸς τὸ μαθεῖν, ὅτι γενητὸς ὁ κόσμος ἐστὶν, ὅμως σαφῶς αὐτὸ καὶ πρὸ τῶν ἄλλων τίθησιν ὁ Προφήτης· πολλῷ μᾶλλον περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦτο τὸν Ιωάννην ἐχρῆν εἰπεῖν, εἴ γε κτισθείς ἦν. Ναί, φησίν· ἀλλ' ὁ Πέτρος τοῦτο εἶπε σαφῶς καὶ διαῤῥήδην. Ποῦ καὶ πότε; "Οτε Ἰουδαίοις διαλεγόμενος ἔλεγεν, "Οτι Κύριον αὐτὸν καὶ Χριστὸν ὁ Θεὸς ἐποίησε. Τί οὖν καὶ τὸ ἑξῆς οὐ προσέθηκας, ὅτι τοῦτον τὸν Ἰησοῦν ὃν ὑμεῖς ἐσταυρώσατε ; "Η ἀγνοεῖς ὅτι τῶν λεγομένων τὰ μὲν τῆς ἀκηράτου φύσεως, τὰ δὲ τῆς οἰκονομίας ἐστίν ; Εἰ δὲ μή ἐστιν, ἀλλὰ πάντα ἁπλῶς ἐπὶ τῆς θεότητος ἐκδέ- ξῃ, καὶ παθητὸν [21] εἰσάξεις ὁ τὸ θεῖον· εἰ δὲ μὴ πα- θητόν, οὐδὲ ποιητόν. Εἰ μὲν γὰρ ἐκ τῆς θείας αὐτῆς καὶ ἀῤῥήτου φύσεως τὸ αἷμα ἔρρευσε, καὶ ἀντὶ τῆς σαρκὸς αὐτὴ τοῖς κατὰ τὸν σταυρὸν ἥλοις διῃρεῖτο καὶ ἑτέμνετο, λόγον ἂν εἶχέ σου κατὰ τοῦτο τὸ σόφισμα. Εἰ δὲ τοῦτο οὐδ' ἂν αὐτὸς ὁ διάβολος βλασφημήσειε, τίνος ἕνεκεν αὐτὸς ἀγνοεῖν προσποιῇ ἀσύγγνωστον οὕτως ἄγνοιαν, καὶ ἣν οὐδ' ἂν οἱ δαίμονες ὑπεκρίναντο; "Αλλως τε τὸ Κύ ριος καὶ τὸ Χριστὸς, οὐκ ἔστιν οὐσίας, ἀλλ' ἀξιώμα της. Τὸ μὲν γὰρ τῆς ἐξουσίας ἐστὶ, τὸ δὲ τοῦ χρισθῆναι. Τί οὖν ἂν εἴποις περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ; Εἰ γὰρ καὶ κτιστὸς ἦν καθ' ὑμᾶς, τοῦτο οὐκ ἂν ἔχοι χώραν· οὐ γὰρ δὴ πρότερον ἐγένετο, καὶ τότε αὐτὸν ἐχειροτόνησεν ὁ Θεός· οὐδὲ ἀπόβλητον ἔχει τὴν ἀρχὴν, ἀλλὰ φύσει καὶ ὁ οὐσιωμένην. Ερωτηθείς γὰρ εἰ βασιλεὺς εἴη, Ἐγὼ εἰς τοῦτο γεγένημαι, φησίν. Ὁ δὲ Πέτρος, ὡς περί τινος χειροτονηθέντος, οὕτω διαλέγεται. Περὶ γὰρ τῆς οἰκονο μίας ὁ λόγος αὐτῷ πάσης . δ'. Καὶ τί θαυμάζεις, εἰ τοῦτο ὁ Πέτρος φησίν ; ᾿Αθη ναίοις γὰρ διαλεγόμενος ὁ Παῦλος, ἄνδρα αὐτὸν καλεῖ μόνον, οὕτω λέγων· Ἐν ἀνδρὶ ᾧ ὥρισε πίστιν παρα- σχὼν πᾶσιν, ἀναστήσας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν· καὶ οὐ δὲν περὶ τῆς τοῦ Θεοῦ λέγει μορφῆς, οὐδὲ ὅτι ἴσος αὐτῷ, οὐδὲ ὅτι ἀπαύγασμα τῆς δόξης αὐτοῦ· εἰκότως. Οὔπω γὰρ τούτων καιρὸς τῶν ῥημάτων ἦν, ἀλλ' ἀγαπητὸν ἦν αὐτοὺς παραδέξασθαι τέως ὅτι ἄνθρωπός ἐστι, καὶ ὅτι ἀνέστη. Οὕτω καὶ αὐτὸς ἐποίησε Χριστός· παρ' οὗ καὶ Παῦλος μαθών, οὕτω τὰ πράγματα ᾠκονόμει 1. Οὐ γὰρ εὐθέως ἡμῖν ἑαυτοῦ τὴν θεότητα ἐξεκάλυψεν, ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐνομίζετο εἶναι προφήτης και Χρι- στὸς ἁπλῶς ἄνθρωπος· ὕστερον δὲ ἐφάνη διὰ τῶν ἔρ γων καὶ τῶν ῥημάτων τοῦτο ὅπερ ἦν. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Πέτρος ἐν ἀρχῇ τούτῳ κέχρηται τῷ τρόπῳ· καὶ γὰρ ταύτην πρώτην 6 πρὸς Ἰουδαίους εδημηγόρει δημηγο- • Quidam ἀναβέβηκεν. b Alii εἰσάγεις. • Sic Sav. Mor. vero υπεκρίναντο; ὅτι τὸ Κύριος καὶ τὸ Χρι στός, οὐκ ἔστιν οὐσίας· τὸ γὰρ Κύριος καὶ Χριστὸς δηλωτικὸν οὐκ ἔστιν ουσίας, minus recte. " Καί deest in Savil. Sav. legendum pulal πᾶς, et melius certe quadraret ad serem. Sed omnes editi et mss. πάσης habent. f Quidam οἰκονομεῖ. Mox pru Χριστός recle Sav. el ccd 706 χρηστός. 8 11 ώτην deest in quibusdam mss. ρίαν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐδὲν περὶ τῆς θεότητος σαφὲς μαθεῖν ἴσχυον, διὰ τοῦτο τοῖς περὶ τὸ ἐνδιατρίβει λόγοις, ἵνα τούτοις ἡ ἀκοὴ γυμ λοιπῇ προοδοποιήσῃ διδασκαλίᾳ. Καὶ εἰ τὴν δημηγορίαν πᾶσαν ἄνωθεν διελθεῖν, ε 8 λέγω σφόδρα διαλάμπον. Καὶ γὰρ ἄνδρα καὶ αὐτὸς, καὶ τοῖς τοῦ πάθους, καὶ τῆς καὶ τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως ένδιατρίβει Παῦλος δὲ, ὅταν λέγῃ· Τοῦ γενομένου ἐκ Δαυΐδ κατὰ σάρκα, οὐδὲν ἕτερον ἡμᾶς τ ὅτι τὸ, Εποίησεν, ἐπὶ τῆς οἰκονομίας πα καὶ ἡμεῖς ὁμολογοῦμεν. Αλλ' ὁ τῆς βροντ τῆς ἀῤῥήτου καὶ προαιωνίου ἡμῖν ὑπάρξει νῦν. Διὰ τοῦτο τὸ, Εποίησεν, ἀφεὶς, τὸ, Ἐχρῆν δὲ εἰ κτιστὸς ἦν, τοῦτο μάλιστα δια γὰρ ὁ Παῦλος ἔδεισε μή τις υποπτεύσῃ τ ὅτι τοῦ Πατρὸς ἔσται μείζων, καὶ ὑποτετ τὸν γεννήσαντα· διὰ [22] γὰρ τοῦτο Κορινθ λων ἔλεγεν· Ὅταν δὲ εἴπῃ, ὅτι ῾Υποτέτα ὅτι ἐκτὸς τοῦ ὑποτάξαντος αὐτῷ τὰ πι τίς ἂν ὑπονοήσειεν, ὅτι ὁ Πατὴρ ὑποταγήσ Γιῷ καὶ μετὰ τῶν πάντων; ἀλλ' ὅμως ἀλόγους ταύτας ὑπονοίας δέδοικε, καί φ τοῦ ὑποτάξαντος αὐτῷ τὰ πάντα· πολλή Ἰωάννην, εἰ κτιστὸς ἦν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἔδει, μή τις αὐτὸν ἄκτιστον νομίσῃ, καὶ τοῦ των διδάξαι. Νῦν δὲ, ἐπειδὴ γεννητὸς ἦν, αὐτὸς, οὔτε ἄλλος οὐδεὶς, οὐκ ἀπόστολος, ο κτιστὸν αὐτὸν ἔφησαν εἶναι. Καὶ αὐτὸς δὲ οὐκ ἂν αὐτὸ παρῆκεν ', εἰ τοῦτο ἦν. Ο η ταπεινὰ φθεγγόμενος διὰ συγκατάβασιν, τ τοῦτο οὐκ ἂν ἐσιώπησεν. Οἶμαι γὰρ οὐκ ἀ λον ἡ ἔχοντα τὸ ὑψηλὸν σιγῆσαι, ἢ μὴ ἔχο πεῖν τοῦτο αὐτὸν, καὶ μὴ διδάξαι ὅτι οὐ μὲν γὰρ εύλογος πρόφασις τῆς σιγῆς ἦν, διδάσκειν τοὺς ἀνθρώπους ταπεινοφρονεῖν, 1 σιγᾷν τὰ μεγάλα τῶν προσόντων αὐτῷ· ἐν δεμίαν ἔχοις εἰπεῖν δικαίαν πρόφασιν τῆς σ γὰρ ἕνεκεν ἐσίγα, εἰ κτιστὸς ἦν, τὸ γεγεν τῶν προσόντων πολλὰ παραιτούμενος ; Ωσ τῆς ταπεινοφροσύνης διδασκαλίαν καὶ τὰ αὐτῷ πολλάκις εἰπὼν ταπεινὰ, πολλῷ μᾶλλο ἦν, τοῦτο οὐκ ἂν παρέλιπεν. Η οὐχ ὁρα μηδεὶς αὐτὸν ἀγέννητον ὑπολάδῃ, πάντα καὶ ποιοῦντα καὶ λέγοντα, καὶ ἀνάξια αἱ μενον τῆς ἀξίας καὶ ἡ τῆς οὐσίας, καὶ ε ταπεινότητα καταβαίνοντα; Τὸ γὰρ, Κι κρίνω· καὶ τὸν Ἐκεῖνός μοι εἶπε τί εἶπι λήσω, καὶ ὅσα τοιαῦτα, προφητῶν μόνον νυν ταύτην θέλων τὴν ὑποψίαν ἀνελεῖν, φθέγξασθαι οὐκ ἀπηξίωσε ῥήματα· πολλή εἰ κτιστὸς ἦν, ἵνα μὴ ἄκτιστόν τις αὐτὸν πολλὰ τοιαῦτα ἂν εἶπεν· οἷον, Μη νομίζετ νῆσθαι παρὰ τοῦ Πατρός· πεποίημαι ἐγὼ μαι, οὐδέ εἰμι τῆς οὐσίας ἐκείνου. Νῦν δὲ τίον ποιεῖ· ἐκεῖνα γὰρ φθέγγεται τὰ ῥήματ μὴ βουλομένους ἀναγκάζει καὶ ἄκοντας δέξασθαι ὑπόνοιαν, οἷον, ὅτι Ἐγὼ ἐν τῷ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί· καὶ, Τοσοῦτον χρόνο εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε; Ὁ ἑ i Η Παρήκεν. Nonnulli, παρέθηκεν. i Alii ἐσιώπησεν· εἰκὸς γὰρ ἦν μᾶλλον, sic bet 1 Ηει, τῆς ἀξίας καί, desunt in quibusdam.

43 d IN JOANNEM HOMIL, III, af. II. δώρακε τὸν Πατέρα· καὶ, Ἵνα πάντες τιμώσι τὸν Υἱόν, καθώς τιμῶσι των Πατέρα. "Ωσπερ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ Υἱός, οὓς θέλει, ζωοποιεῖ. Ο Πατήρ μου ἕως ἄρτι εργά- ζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι. Καθώς γινώσκει με ὁ Πατήρ, καγώ γινώσκω τὸν Πατέρα. Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. Καὶ πανταχοῦ τὴ ὥσπερ καὶ τὸ οὕτω τιθεὶς, καὶ τὸ ἓν εἶναι πρὸς τὸν Πατέρα, τὴν πρὸς αὐτὸν ἀπαρ αλλαξίαν δηλοῖ α· τὴν δὲ αὐθεντίαν, καὶ διὰ τούτων μὲν, καὶ δι᾿ ἑτέρων δὲ πλειόνων ἐνδείκνυται· οἷον ὅταν λέγῃ· Σιώπα, πεφίμωσο· Θέλω, καθαρίσθητι· Σοὶ λέγω, τὸ δαιμόνιον τὸ χωρὸν καὶ ἄλαλον, ἔξελθε ἀπ' αὐτοῦ. Καὶ τὸ Ἠκούσατε ὅτι [23] ερρέθη τοῖς ἀρχαίοις, Οὐ φονεύσεις· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ὅτι ὁ ὀργιζόμενος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ εἰκῇ, ἔνοχος ἔσται. Καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα νομοθετεῖ καὶ θαυματουργεῖ, ἱκανὰ δεῖξαι αὐτ τοῦ τὴν ἐξουσίαν· μᾶλλον δὲ τὸ πολλοστὸν αὐτῶν μέρος ἱκανὸν τοὺς μὴ λίαν ἀναισθητοῦντας προσαγαγέσθαι κ καὶ πεῖσαι. ε'. ᾿Αλλὰ γὰρ δεινὸν ἡ κενοδοξία καὶ πρὸς τὰ λίαν φανερὰ ἀποτυφλῶσαι τὴν διάνοιαν τῶν ὑπ' αὐτῆς ἁλι - σκομένων, καὶ τοῖς ὡμολογημένοις πεῖσαι φιλονεικεῖν· ἑτέρους δὲ καὶ σφόδρα εἰδότας τἀληθὲς καὶ πεπεισμέ- νους, εἰς ὑπόκρισιν καὶ ἀντίστασιν ἀλείφει. Ταῦτα καὶ ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων ἐγίνετο. Οὐ γὰρ δι᾽ ἄγνοιαν ἡρνοῦντο τὸν τοῦ Θεοῦ Υἱόν, ἀλλ᾽ ἵνα τῆς παρὰ τῶν πολλῶν τύ χωσι τιμῆς. Καὶ γὰρ, Επίστευον εἰς αὐτὸν, φησίν, ἀλλ' ἐφοβοῦντο ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγοι γένωνται, καὶ τὴν αὐτῶν προέτειναν τ' σωτηρίαν ἑτέροις. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστι τὸν οὕτω σφοδρῶς τῇ παρούσῃ δουλεύοντα δόξῃ, τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ τυχεῖν. Διὸ καὶ ἐπετίμησεν αὐτοῖς, εἰπών· Πῶς δύνασθε πιστεύειν, δόξαν παρὰ ἀν- θρώπων λαμβάνοντες, καὶ τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ μὴ ζη- τοῦντες; Μέθη γάρ τίς ἐστι βαθεῖα· καὶ διὸ δυσανάγωγον τὸν χειρωθέντα ποιεῖ τοῦτο τὸ πάθος. Αὕτη τῶν ἁλόν των τὴν ψυχὴν ἀποσχίσασα τῶν οὐρανῶν, τῇ γῇ προσ- ηλοῖ, καὶ πρὸς τὸ φῶς ἀναβλέψαι τὸ ἀληθινὸν οὐκ ἀφίη. σιν, ἀλλ' ἐν τῷ βορβόρῳ διαπαντὸς καλινδεῖσθαι πείθει, κατασκευάζουσα δεσπότας αὐτοῖς οὕτω δυνατούς, ὡς χωρὶς ἐπιταγμάτων αὐτῶν κρατεῖν. Ὁ γὰρ τοῦτο νοσῶν τὸ νόσημα, καὶ μηδενὸς κελεύοντος, αυτομάτως ποιεῖ πάντα, ὅσαπερ ἂν οἴηται τέρπειν αὐτοῦ τοὺς κυρίους. Καὶ γὰρ ἱμάτια καλά περιτίθεται δι' ἐκείνους, καὶ καλ λωπίζει τὴν ὄψιν, οὐχ ἑαυτῷ τοῦτο, ἀλλ' ἑτέροις ἐπιτη- δεύων, καὶ ἀκολούθους περιάγει κατὰ τὴν ἀγορὰν, ἵνα θαυμάζηται παρ' ἑτέρων· καὶ πάντα ἃ ποιεῖ τῆς τῶν ἄλλων ἕνεκεν ἀρεσκείας ὑπομένει μόνης. Αρα γένοιτ' ἄν τι τούτου χαλεπώτερον πάθος; Ινα ἕτερο: ο θαυμά- σωσιν αὐτὸν, κατακρημνίζεται συνεχῶς. Ικανὰ μὲν οὖν καὶ τὰ εἰρημένα παρὰ τοῦ Χριστοῦ, δείξαι πᾶσαν αὐτοῦ τὴν τυραννίδα· πλὴν καὶ ἐντεῦθεν ἔστιν αὐτὴν C • Mor. διὰ τούτων δηλοί. In Sav. διὰ τούτων deest. b Alii προσάγεσθαι. Μοχ ἡ κενοδοξία, quidam ἡ φιλαρχία, unus et cod. 706 ἡ φιλαργυρία. μ' Forte προέπιον, inquit Sav. Sed in omnibus exemplaribus legitur προέτειναν, id est protenderunt, sive propinaruul; nihilque mutandum. • Sav. ἵνα ἕτεροι. Mor. ἵνα γὰρ ἕτεροι. Ibid. Say. post συν- εχώς addit Βούλει μαθεῖν αὐτοῦ τὴν τυραννίδα; ἱκανά Sed her, Βούλει μαθεῖν αὐτοῦ τὴν τυραννίδα, quæ in aliquot mss. legun- tur, inutilia videntur, 48 συνιδεῖν. Εἰ γὰρ ἐθελήσεις ἐρωτῆσαί τινα τῶν πολιτευο μένων καὶ τὰ πολυτελή δαπανώντων δαπανήματα, τίνος ἕνεκεν τοσοῦτον κενοῦσι χρυσίον, καὶ τί βούλεται αὐτοῖς ή τοσαύτη δαπάνη, οὐδὲν ἕτερον ἀκούσῃ παρ' αὐτῶν, ἀλλ' ἢ τοῦ δήμου τὴν ἀρέσκειαν. Εἰ δὲ πάλιν ἔροιο τί δήποτε ὁ δῆμός ἐστιν, ἐροῦσι, Πράγμα θορύβου γέμον καὶ ταραχώδες, καὶ ἐξ ἀνοίας τὸ πλέον συγκείμενον, ἁπλῶς φερόμενον, κατὰ τὰ τῆς θαλάττης κύματα, πολ- λάκις καὶ ἐκ ποικίλου καὶ μαχομένης συνιστάμενον γνώμης. Οταν οὖν τις τοιοῦτον ἔχῃ δεσπότην, τίνος ἐλεει νότερος οὐκ [24] ἂν εἴη; ᾿Αλλὰ τὸ μὲν ἀνθρώπους βιω τικοὺς περὶ ταῦτα ἐπτοῆσθαι, οὐχ οὕτω δεινόν· καίπερ ὃν δεινόν· τὸ δὲ τοὺς τοῦ κόσμου λέγοντας ἀποπεπη- δηκέναι τὰ αὐτὰ νοσεῖν, μᾶλλον δὲ χαλεπώτερα, τοῦτο μάλιστά ἐστι τὸ δεινόν. Ἐκείνοις μὲν γὰρ μέχρι χρησ μάτων ή ζημία· ἐνταῦθα δὲ μέχρι ψυχῆς ὁ κίνδυνος. Οταν γὰρ διὰ δόξαν πίστιν ἀμείβωσιν ὀρθὴν, καὶ ἵνα αὐτοὶ δοξάζωνται, τὸν Θεὸν ἀτιμάζωσι, τίνα ὑπερβο λὴν οὐκ ἂν ἔχοι βλακείας ὁ καὶ μανίας τὸ γινόμενον ; εἰπέ μοι. Τὰ μὲν οὖν ἄλλα πάθη, κἂν πολλὴν τὴν βλάβην ἔχῃ, φέρει γοῦν τινα καὶ ἡδονὴν, εἰ καὶ πρόσκαιρον καὶ βρα- χεῖαν. Καὶ γὰρ ὁ φιλοχρήματος, καὶ ὁ φίλοινος, καὶ ὁ φιλογύνης, ἔχουσι τινα μετὰ τῆς βλάβης καὶ ἡδονὴν, εἰ καὶ βραχεῖαν· οἱ δὲ τοῦ πάθους αἰχμάλωτοι τούτου, δια- παντὸς κατάπικρον ζῶσι βίον καὶ ἡδονῆς ἀπεστερημέ νον. Οὐ γὰρ ἐπιτυγχάνουσιν οὗ σφόδρα ἐρῶσι, δόξης λέγω τῆς παρὰ τῶν πολλῶν· ἀλλὰ δοκοῦσι μὲν ἀπο- λαύειν αὐτῆς, οὐκ ἀπολαύουσι δὲ, διὰ τὸ μηδὲ εἶναι δόξαν τὸ πρᾶγμα. Διὰ τοῦτο οὐδὲ δόξα, ἀλλὰ κενὸν δόξης πρᾶγμα εἴρηται τὸ πάθος· κενοδοξίαν δὲ αὐτὸ καὶ οἱ παλαιοὶ πάντες εἰκότως ἐκάλεσαν. Διάκενος γάρ ἐστιν, ἔνδον οὐδὲν ἔχουσα λαμπρὸν καὶ ἐπίδοξον. Αλλ' ὥσπερ τὰ προσωπεῖα δοκεῖ μὲν εἶναι λαμπρὰ καὶ ἐπέραστα, κενὰ δὲ ἔνδον ἐστί· διὸ καὶ τῶν σωματικῶν ὄψεων εύ- πρεπέστερα ο όντα, οὐδένα οὐδέποτε πρὸς τὸν ἔρωτα εἷλε τὸν αὐτῶν· οὕτω, μᾶλλον δὲ ἀθλιώτερον, καὶ ἡ παρὰ τῶν πολλῶν δόξα, τὸ δυσκαταγώνιστον τοῦτο καὶ τυ ραννικὸν πάθος ἡμῖν ἐσχημάτισεν. Ὅψιν γὰρ ἔχει μόν νην λαμπρὰν, τὰ δὲ ἔνδον αὐτῆς οὐκ ἔτι κενὰ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀτιμίας ἀνάμεστα, καὶ ὠμῆς γέμει τῆς τυ ραννίδος. Πόθεν οὖν τίκτεται τοῦτο τὸ πάθος, οὕτως ἄλογον δν, καὶ ἡδονὴν οὐκ ἔχον, φησί; Πόθεν; Οὐχ ἑτέρωθεν, ἀλλ᾽ ἢ ἀπὸ ψυχῆς ταπεινῆς καὶ εὐτελοῦ;. Οὐ γὰρ ἔστι τὸν ὑπὸ δόξης ἀλόντα, μέγα τι καὶ νεανικὸν ἐννοῆσαι ταχέως· ἀλλ᾽ αἰσχρὸν αὐτὸν εἶναι δεῖ, καὶ εὐ τελῆ, καὶ ἄτιμον, καὶ μικρόν. Ο γὰρ δι' ἀρετὴν μὲν μηδὲν ποιῶν, ἵνα δὲ ἀνδράσιν ἀρέσκῃ μηδενὸς ἀξίοις λόγου, καὶ πανταχοῦ τὴν ἐκείνων ψῆφον τιθέμενος τὴν ἐσφαλμένην καὶ πλανωμένην, πῶς ἂν ἄξιος εἴη τινός ; Σκόπει δέ. Εἴ τις ' αὐτὸν ἔροιτο· Σὺ δὲ τί νομίζεις εἶναι τοὺς πολλούς; εἴδηλον ὅτι ῥᾳθύμους καὶ ἡμελημένους ἐρεῖ. Τί δέ; ἔλοιο ἂν γενέσθαι κατ' ἐκείνους; Ε' τις αὐτὸν ἔροιτο πάλιν, οὐκ ἄν μοι δοκεῖ θελῆσαι γενέ- σθαι. Πῶς οὖν οὐκ ἔσχατος γέλως, τὴν τούτων 86- d Mor. οὐχ ἔξοι βλακείας. Alii non pauci οὐκ ἂν ἔχοι βλάβη: • Mor. ἐκπρεπέστερα. f Alii τινός. Εἰπὲ γάρ μοι· εἴ τις

43 d IN JOANNEM HOMIL, III, af. II. δώρακε τὸν Πατέρα· καὶ, Ἵνα πάντες τιμώσι τὸν Υἱόν, καθώς τιμῶσι των Πατέρα. "Ωσπερ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ Υἱός, οὓς θέλει, ζωοποιεῖ. Ο Πατήρ μου ἕως ἄρτι εργά- ζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι. Καθώς γινώσκει με ὁ Πατήρ, καγώ γινώσκω τὸν Πατέρα. Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. Καὶ πανταχοῦ τὴ ὥσπερ καὶ τὸ οὕτω τιθεὶς, καὶ τὸ ἓν εἶναι πρὸς τὸν Πατέρα, τὴν πρὸς αὐτὸν ἀπαρ αλλαξίαν δηλοῖ α· τὴν δὲ αὐθεντίαν, καὶ διὰ τούτων μὲν, καὶ δι᾿ ἑτέρων δὲ πλειόνων ἐνδείκνυται· οἷον ὅταν λέγῃ· Σιώπα, πεφίμωσο· Θέλω, καθαρίσθητι· Σοὶ λέγω, τὸ δαιμόνιον τὸ χωρὸν καὶ ἄλαλον, ἔξελθε ἀπ' αὐτοῦ. Καὶ τὸ Ἠκούσατε ὅτι [23] ερρέθη τοῖς ἀρχαίοις, Οὐ φονεύσεις· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ὅτι ὁ ὀργιζόμενος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ εἰκῇ, ἔνοχος ἔσται. Καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα νομοθετεῖ καὶ θαυματουργεῖ, ἱκανὰ δεῖξαι αὐτ τοῦ τὴν ἐξουσίαν· μᾶλλον δὲ τὸ πολλοστὸν αὐτῶν μέρος ἱκανὸν τοὺς μὴ λίαν ἀναισθητοῦντας προσαγαγέσθαι κ καὶ πεῖσαι. ε'. ᾿Αλλὰ γὰρ δεινὸν ἡ κενοδοξία καὶ πρὸς τὰ λίαν φανερὰ ἀποτυφλῶσαι τὴν διάνοιαν τῶν ὑπ' αὐτῆς ἁλι - σκομένων, καὶ τοῖς ὡμολογημένοις πεῖσαι φιλονεικεῖν· ἑτέρους δὲ καὶ σφόδρα εἰδότας τἀληθὲς καὶ πεπεισμέ- νους, εἰς ὑπόκρισιν καὶ ἀντίστασιν ἀλείφει. Ταῦτα καὶ ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων ἐγίνετο. Οὐ γὰρ δι᾽ ἄγνοιαν ἡρνοῦντο τὸν τοῦ Θεοῦ Υἱόν, ἀλλ᾽ ἵνα τῆς παρὰ τῶν πολλῶν τύ χωσι τιμῆς. Καὶ γὰρ, Επίστευον εἰς αὐτὸν, φησίν, ἀλλ' ἐφοβοῦντο ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγοι γένωνται, καὶ τὴν αὐτῶν προέτειναν τ' σωτηρίαν ἑτέροις. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστι τὸν οὕτω σφοδρῶς τῇ παρούσῃ δουλεύοντα δόξῃ, τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ τυχεῖν. Διὸ καὶ ἐπετίμησεν αὐτοῖς, εἰπών· Πῶς δύνασθε πιστεύειν, δόξαν παρὰ ἀν- θρώπων λαμβάνοντες, καὶ τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ μὴ ζη- τοῦντες; Μέθη γάρ τίς ἐστι βαθεῖα· καὶ διὸ δυσανάγωγον τὸν χειρωθέντα ποιεῖ τοῦτο τὸ πάθος. Αὕτη τῶν ἁλόν των τὴν ψυχὴν ἀποσχίσασα τῶν οὐρανῶν, τῇ γῇ προσ- ηλοῖ, καὶ πρὸς τὸ φῶς ἀναβλέψαι τὸ ἀληθινὸν οὐκ ἀφίη. σιν, ἀλλ' ἐν τῷ βορβόρῳ διαπαντὸς καλινδεῖσθαι πείθει, κατασκευάζουσα δεσπότας αὐτοῖς οὕτω δυνατούς, ὡς χωρὶς ἐπιταγμάτων αὐτῶν κρατεῖν. Ὁ γὰρ τοῦτο νοσῶν τὸ νόσημα, καὶ μηδενὸς κελεύοντος, αυτομάτως ποιεῖ πάντα, ὅσαπερ ἂν οἴηται τέρπειν αὐτοῦ τοὺς κυρίους. Καὶ γὰρ ἱμάτια καλά περιτίθεται δι' ἐκείνους, καὶ καλ λωπίζει τὴν ὄψιν, οὐχ ἑαυτῷ τοῦτο, ἀλλ' ἑτέροις ἐπιτη- δεύων, καὶ ἀκολούθους περιάγει κατὰ τὴν ἀγορὰν, ἵνα θαυμάζηται παρ' ἑτέρων· καὶ πάντα ἃ ποιεῖ τῆς τῶν ἄλλων ἕνεκεν ἀρεσκείας ὑπομένει μόνης. Αρα γένοιτ' ἄν τι τούτου χαλεπώτερον πάθος; Ινα ἕτερο: ο θαυμά- σωσιν αὐτὸν, κατακρημνίζεται συνεχῶς. Ικανὰ μὲν οὖν καὶ τὰ εἰρημένα παρὰ τοῦ Χριστοῦ, δείξαι πᾶσαν αὐτοῦ τὴν τυραννίδα· πλὴν καὶ ἐντεῦθεν ἔστιν αὐτὴν C • Mor. διὰ τούτων δηλοί. In Sav. διὰ τούτων deest. b Alii προσάγεσθαι. Μοχ ἡ κενοδοξία, quidam ἡ φιλαρχία, unus et cod. 706 ἡ φιλαργυρία. μ' Forte προέπιον, inquit Sav. Sed in omnibus exemplaribus legitur προέτειναν, id est protenderunt, sive propinaruul; nihilque mutandum. • Sav. ἵνα ἕτεροι. Mor. ἵνα γὰρ ἕτεροι. Ibid. Say. post συν- εχώς addit Βούλει μαθεῖν αὐτοῦ τὴν τυραννίδα; ἱκανά Sed her, Βούλει μαθεῖν αὐτοῦ τὴν τυραννίδα, quæ in aliquot mss. legun- tur, inutilia videntur, 48 συνιδεῖν. Εἰ γὰρ ἐθελήσεις ἐρωτῆσαί τινα τῶν πολιτευο μένων καὶ τὰ πολυτελή δαπανώντων δαπανήματα, τίνος ἕνεκεν τοσοῦτον κενοῦσι χρυσίον, καὶ τί βούλεται αὐτοῖς ή τοσαύτη δαπάνη, οὐδὲν ἕτερον ἀκούσῃ παρ' αὐτῶν, ἀλλ' ἢ τοῦ δήμου τὴν ἀρέσκειαν. Εἰ δὲ πάλιν ἔροιο τί δήποτε ὁ δῆμός ἐστιν, ἐροῦσι, Πράγμα θορύβου γέμον καὶ ταραχώδες, καὶ ἐξ ἀνοίας τὸ πλέον συγκείμενον, ἁπλῶς φερόμενον, κατὰ τὰ τῆς θαλάττης κύματα, πολ- λάκις καὶ ἐκ ποικίλου καὶ μαχομένης συνιστάμενον γνώμης. Οταν οὖν τις τοιοῦτον ἔχῃ δεσπότην, τίνος ἐλεει νότερος οὐκ [24] ἂν εἴη; ᾿Αλλὰ τὸ μὲν ἀνθρώπους βιω τικοὺς περὶ ταῦτα ἐπτοῆσθαι, οὐχ οὕτω δεινόν· καίπερ ὃν δεινόν· τὸ δὲ τοὺς τοῦ κόσμου λέγοντας ἀποπεπη- δηκέναι τὰ αὐτὰ νοσεῖν, μᾶλλον δὲ χαλεπώτερα, τοῦτο μάλιστά ἐστι τὸ δεινόν. Ἐκείνοις μὲν γὰρ μέχρι χρησ μάτων ή ζημία· ἐνταῦθα δὲ μέχρι ψυχῆς ὁ κίνδυνος. Οταν γὰρ διὰ δόξαν πίστιν ἀμείβωσιν ὀρθὴν, καὶ ἵνα αὐτοὶ δοξάζωνται, τὸν Θεὸν ἀτιμάζωσι, τίνα ὑπερβο λὴν οὐκ ἂν ἔχοι βλακείας ὁ καὶ μανίας τὸ γινόμενον ; εἰπέ μοι. Τὰ μὲν οὖν ἄλλα πάθη, κἂν πολλὴν τὴν βλάβην ἔχῃ, φέρει γοῦν τινα καὶ ἡδονὴν, εἰ καὶ πρόσκαιρον καὶ βρα- χεῖαν. Καὶ γὰρ ὁ φιλοχρήματος, καὶ ὁ φίλοινος, καὶ ὁ φιλογύνης, ἔχουσι τινα μετὰ τῆς βλάβης καὶ ἡδονὴν, εἰ καὶ βραχεῖαν· οἱ δὲ τοῦ πάθους αἰχμάλωτοι τούτου, δια- παντὸς κατάπικρον ζῶσι βίον καὶ ἡδονῆς ἀπεστερημέ νον. Οὐ γὰρ ἐπιτυγχάνουσιν οὗ σφόδρα ἐρῶσι, δόξης λέγω τῆς παρὰ τῶν πολλῶν· ἀλλὰ δοκοῦσι μὲν ἀπο- λαύειν αὐτῆς, οὐκ ἀπολαύουσι δὲ, διὰ τὸ μηδὲ εἶναι δόξαν τὸ πρᾶγμα. Διὰ τοῦτο οὐδὲ δόξα, ἀλλὰ κενὸν δόξης πρᾶγμα εἴρηται τὸ πάθος· κενοδοξίαν δὲ αὐτὸ καὶ οἱ παλαιοὶ πάντες εἰκότως ἐκάλεσαν. Διάκενος γάρ ἐστιν, ἔνδον οὐδὲν ἔχουσα λαμπρὸν καὶ ἐπίδοξον. Αλλ' ὥσπερ τὰ προσωπεῖα δοκεῖ μὲν εἶναι λαμπρὰ καὶ ἐπέραστα, κενὰ δὲ ἔνδον ἐστί· διὸ καὶ τῶν σωματικῶν ὄψεων εύ- πρεπέστερα ο όντα, οὐδένα οὐδέποτε πρὸς τὸν ἔρωτα εἷλε τὸν αὐτῶν· οὕτω, μᾶλλον δὲ ἀθλιώτερον, καὶ ἡ παρὰ τῶν πολλῶν δόξα, τὸ δυσκαταγώνιστον τοῦτο καὶ τυ ραννικὸν πάθος ἡμῖν ἐσχημάτισεν. Ὅψιν γὰρ ἔχει μόν νην λαμπρὰν, τὰ δὲ ἔνδον αὐτῆς οὐκ ἔτι κενὰ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀτιμίας ἀνάμεστα, καὶ ὠμῆς γέμει τῆς τυ ραννίδος. Πόθεν οὖν τίκτεται τοῦτο τὸ πάθος, οὕτως ἄλογον δν, καὶ ἡδονὴν οὐκ ἔχον, φησί; Πόθεν; Οὐχ ἑτέρωθεν, ἀλλ᾽ ἢ ἀπὸ ψυχῆς ταπεινῆς καὶ εὐτελοῦ;. Οὐ γὰρ ἔστι τὸν ὑπὸ δόξης ἀλόντα, μέγα τι καὶ νεανικὸν ἐννοῆσαι ταχέως· ἀλλ᾽ αἰσχρὸν αὐτὸν εἶναι δεῖ, καὶ εὐ τελῆ, καὶ ἄτιμον, καὶ μικρόν. Ο γὰρ δι' ἀρετὴν μὲν μηδὲν ποιῶν, ἵνα δὲ ἀνδράσιν ἀρέσκῃ μηδενὸς ἀξίοις λόγου, καὶ πανταχοῦ τὴν ἐκείνων ψῆφον τιθέμενος τὴν ἐσφαλμένην καὶ πλανωμένην, πῶς ἂν ἄξιος εἴη τινός ; Σκόπει δέ. Εἴ τις ' αὐτὸν ἔροιτο· Σὺ δὲ τί νομίζεις εἶναι τοὺς πολλούς; εἴδηλον ὅτι ῥᾳθύμους καὶ ἡμελημένους ἐρεῖ. Τί δέ; ἔλοιο ἂν γενέσθαι κατ' ἐκείνους; Ε' τις αὐτὸν ἔροιτο πάλιν, οὐκ ἄν μοι δοκεῖ θελῆσαι γενέ- σθαι. Πῶς οὖν οὐκ ἔσχατος γέλως, τὴν τούτων 86- d Mor. οὐχ ἔξοι βλακείας. Alii non pauci οὐκ ἂν ἔχοι βλάβη: • Mor. ἐκπρεπέστερα. f Alii τινός. Εἰπὲ γάρ μοι· εἴ τις

43 d IN JOANNEM HOMIL, III, af. II. δώρακε τὸν Πατέρα· καὶ, Ἵνα πάντες τιμώσι τὸν Υἱόν, καθώς τιμῶσι των Πατέρα. "Ωσπερ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ Υἱός, οὓς θέλει, ζωοποιεῖ. Ο Πατήρ μου ἕως ἄρτι εργά- ζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι. Καθώς γινώσκει με ὁ Πατήρ, καγώ γινώσκω τὸν Πατέρα. Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. Καὶ πανταχοῦ τὴ ὥσπερ καὶ τὸ οὕτω τιθεὶς, καὶ τὸ ἓν εἶναι πρὸς τὸν Πατέρα, τὴν πρὸς αὐτὸν ἀπαρ αλλαξίαν δηλοῖ α· τὴν δὲ αὐθεντίαν, καὶ διὰ τούτων μὲν, καὶ δι᾿ ἑτέρων δὲ πλειόνων ἐνδείκνυται· οἷον ὅταν λέγῃ· Σιώπα, πεφίμωσο· Θέλω, καθαρίσθητι· Σοὶ λέγω, τὸ δαιμόνιον τὸ χωρὸν καὶ ἄλαλον, ἔξελθε ἀπ' αὐτοῦ. Καὶ τὸ Ἠκούσατε ὅτι [23] ερρέθη τοῖς ἀρχαίοις, Οὐ φονεύσεις· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ὅτι ὁ ὀργιζόμενος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ εἰκῇ, ἔνοχος ἔσται. Καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα νομοθετεῖ καὶ θαυματουργεῖ, ἱκανὰ δεῖξαι αὐτ τοῦ τὴν ἐξουσίαν· μᾶλλον δὲ τὸ πολλοστὸν αὐτῶν μέρος ἱκανὸν τοὺς μὴ λίαν ἀναισθητοῦντας προσαγαγέσθαι κ καὶ πεῖσαι. ε'. ᾿Αλλὰ γὰρ δεινὸν ἡ κενοδοξία καὶ πρὸς τὰ λίαν φανερὰ ἀποτυφλῶσαι τὴν διάνοιαν τῶν ὑπ' αὐτῆς ἁλι - σκομένων, καὶ τοῖς ὡμολογημένοις πεῖσαι φιλονεικεῖν· ἑτέρους δὲ καὶ σφόδρα εἰδότας τἀληθὲς καὶ πεπεισμέ- νους, εἰς ὑπόκρισιν καὶ ἀντίστασιν ἀλείφει. Ταῦτα καὶ ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων ἐγίνετο. Οὐ γὰρ δι᾽ ἄγνοιαν ἡρνοῦντο τὸν τοῦ Θεοῦ Υἱόν, ἀλλ᾽ ἵνα τῆς παρὰ τῶν πολλῶν τύ χωσι τιμῆς. Καὶ γὰρ, Επίστευον εἰς αὐτὸν, φησίν, ἀλλ' ἐφοβοῦντο ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγοι γένωνται, καὶ τὴν αὐτῶν προέτειναν τ' σωτηρίαν ἑτέροις. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστι τὸν οὕτω σφοδρῶς τῇ παρούσῃ δουλεύοντα δόξῃ, τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ τυχεῖν. Διὸ καὶ ἐπετίμησεν αὐτοῖς, εἰπών· Πῶς δύνασθε πιστεύειν, δόξαν παρὰ ἀν- θρώπων λαμβάνοντες, καὶ τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ μὴ ζη- τοῦντες; Μέθη γάρ τίς ἐστι βαθεῖα· καὶ διὸ δυσανάγωγον τὸν χειρωθέντα ποιεῖ τοῦτο τὸ πάθος. Αὕτη τῶν ἁλόν των τὴν ψυχὴν ἀποσχίσασα τῶν οὐρανῶν, τῇ γῇ προσ- ηλοῖ, καὶ πρὸς τὸ φῶς ἀναβλέψαι τὸ ἀληθινὸν οὐκ ἀφίη. σιν, ἀλλ' ἐν τῷ βορβόρῳ διαπαντὸς καλινδεῖσθαι πείθει, κατασκευάζουσα δεσπότας αὐτοῖς οὕτω δυνατούς, ὡς χωρὶς ἐπιταγμάτων αὐτῶν κρατεῖν. Ὁ γὰρ τοῦτο νοσῶν τὸ νόσημα, καὶ μηδενὸς κελεύοντος, αυτομάτως ποιεῖ πάντα, ὅσαπερ ἂν οἴηται τέρπειν αὐτοῦ τοὺς κυρίους. Καὶ γὰρ ἱμάτια καλά περιτίθεται δι' ἐκείνους, καὶ καλ λωπίζει τὴν ὄψιν, οὐχ ἑαυτῷ τοῦτο, ἀλλ' ἑτέροις ἐπιτη- δεύων, καὶ ἀκολούθους περιάγει κατὰ τὴν ἀγορὰν, ἵνα θαυμάζηται παρ' ἑτέρων· καὶ πάντα ἃ ποιεῖ τῆς τῶν ἄλλων ἕνεκεν ἀρεσκείας ὑπομένει μόνης. Αρα γένοιτ' ἄν τι τούτου χαλεπώτερον πάθος; Ινα ἕτερο: ο θαυμά- σωσιν αὐτὸν, κατακρημνίζεται συνεχῶς. Ικανὰ μὲν οὖν καὶ τὰ εἰρημένα παρὰ τοῦ Χριστοῦ, δείξαι πᾶσαν αὐτοῦ τὴν τυραννίδα· πλὴν καὶ ἐντεῦθεν ἔστιν αὐτὴν C • Mor. διὰ τούτων δηλοί. In Sav. διὰ τούτων deest. b Alii προσάγεσθαι. Μοχ ἡ κενοδοξία, quidam ἡ φιλαρχία, unus et cod. 706 ἡ φιλαργυρία. μ' Forte προέπιον, inquit Sav. Sed in omnibus exemplaribus legitur προέτειναν, id est protenderunt, sive propinaruul; nihilque mutandum. • Sav. ἵνα ἕτεροι. Mor. ἵνα γὰρ ἕτεροι. Ibid. Say. post συν- εχώς addit Βούλει μαθεῖν αὐτοῦ τὴν τυραννίδα; ἱκανά Sed her, Βούλει μαθεῖν αὐτοῦ τὴν τυραννίδα, quæ in aliquot mss. legun- tur, inutilia videntur, 48 συνιδεῖν. Εἰ γὰρ ἐθελήσεις ἐρωτῆσαί τινα τῶν πολιτευο μένων καὶ τὰ πολυτελή δαπανώντων δαπανήματα, τίνος ἕνεκεν τοσοῦτον κενοῦσι χρυσίον, καὶ τί βούλεται αὐτοῖς ή τοσαύτη δαπάνη, οὐδὲν ἕτερον ἀκούσῃ παρ' αὐτῶν, ἀλλ' ἢ τοῦ δήμου τὴν ἀρέσκειαν. Εἰ δὲ πάλιν ἔροιο τί δήποτε ὁ δῆμός ἐστιν, ἐροῦσι, Πράγμα θορύβου γέμον καὶ ταραχώδες, καὶ ἐξ ἀνοίας τὸ πλέον συγκείμενον, ἁπλῶς φερόμενον, κατὰ τὰ τῆς θαλάττης κύματα, πολ- λάκις καὶ ἐκ ποικίλου καὶ μαχομένης συνιστάμενον γνώμης. Οταν οὖν τις τοιοῦτον ἔχῃ δεσπότην, τίνος ἐλεει νότερος οὐκ [24] ἂν εἴη; ᾿Αλλὰ τὸ μὲν ἀνθρώπους βιω τικοὺς περὶ ταῦτα ἐπτοῆσθαι, οὐχ οὕτω δεινόν· καίπερ ὃν δεινόν· τὸ δὲ τοὺς τοῦ κόσμου λέγοντας ἀποπεπη- δηκέναι τὰ αὐτὰ νοσεῖν, μᾶλλον δὲ χαλεπώτερα, τοῦτο μάλιστά ἐστι τὸ δεινόν. Ἐκείνοις μὲν γὰρ μέχρι χρησ μάτων ή ζημία· ἐνταῦθα δὲ μέχρι ψυχῆς ὁ κίνδυνος. Οταν γὰρ διὰ δόξαν πίστιν ἀμείβωσιν ὀρθὴν, καὶ ἵνα αὐτοὶ δοξάζωνται, τὸν Θεὸν ἀτιμάζωσι, τίνα ὑπερβο λὴν οὐκ ἂν ἔχοι βλακείας ὁ καὶ μανίας τὸ γινόμενον ; εἰπέ μοι. Τὰ μὲν οὖν ἄλλα πάθη, κἂν πολλὴν τὴν βλάβην ἔχῃ, φέρει γοῦν τινα καὶ ἡδονὴν, εἰ καὶ πρόσκαιρον καὶ βρα- χεῖαν. Καὶ γὰρ ὁ φιλοχρήματος, καὶ ὁ φίλοινος, καὶ ὁ φιλογύνης, ἔχουσι τινα μετὰ τῆς βλάβης καὶ ἡδονὴν, εἰ καὶ βραχεῖαν· οἱ δὲ τοῦ πάθους αἰχμάλωτοι τούτου, δια- παντὸς κατάπικρον ζῶσι βίον καὶ ἡδονῆς ἀπεστερημέ νον. Οὐ γὰρ ἐπιτυγχάνουσιν οὗ σφόδρα ἐρῶσι, δόξης λέγω τῆς παρὰ τῶν πολλῶν· ἀλλὰ δοκοῦσι μὲν ἀπο- λαύειν αὐτῆς, οὐκ ἀπολαύουσι δὲ, διὰ τὸ μηδὲ εἶναι δόξαν τὸ πρᾶγμα. Διὰ τοῦτο οὐδὲ δόξα, ἀλλὰ κενὸν δόξης πρᾶγμα εἴρηται τὸ πάθος· κενοδοξίαν δὲ αὐτὸ καὶ οἱ παλαιοὶ πάντες εἰκότως ἐκάλεσαν. Διάκενος γάρ ἐστιν, ἔνδον οὐδὲν ἔχουσα λαμπρὸν καὶ ἐπίδοξον. Αλλ' ὥσπερ τὰ προσωπεῖα δοκεῖ μὲν εἶναι λαμπρὰ καὶ ἐπέραστα, κενὰ δὲ ἔνδον ἐστί· διὸ καὶ τῶν σωματικῶν ὄψεων εύ- πρεπέστερα ο όντα, οὐδένα οὐδέποτε πρὸς τὸν ἔρωτα εἷλε τὸν αὐτῶν· οὕτω, μᾶλλον δὲ ἀθλιώτερον, καὶ ἡ παρὰ τῶν πολλῶν δόξα, τὸ δυσκαταγώνιστον τοῦτο καὶ τυ ραννικὸν πάθος ἡμῖν ἐσχημάτισεν. Ὅψιν γὰρ ἔχει μόν νην λαμπρὰν, τὰ δὲ ἔνδον αὐτῆς οὐκ ἔτι κενὰ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀτιμίας ἀνάμεστα, καὶ ὠμῆς γέμει τῆς τυ ραννίδος. Πόθεν οὖν τίκτεται τοῦτο τὸ πάθος, οὕτως ἄλογον δν, καὶ ἡδονὴν οὐκ ἔχον, φησί; Πόθεν; Οὐχ ἑτέρωθεν, ἀλλ᾽ ἢ ἀπὸ ψυχῆς ταπεινῆς καὶ εὐτελοῦ;. Οὐ γὰρ ἔστι τὸν ὑπὸ δόξης ἀλόντα, μέγα τι καὶ νεανικὸν ἐννοῆσαι ταχέως· ἀλλ᾽ αἰσχρὸν αὐτὸν εἶναι δεῖ, καὶ εὐ τελῆ, καὶ ἄτιμον, καὶ μικρόν. Ο γὰρ δι' ἀρετὴν μὲν μηδὲν ποιῶν, ἵνα δὲ ἀνδράσιν ἀρέσκῃ μηδενὸς ἀξίοις λόγου, καὶ πανταχοῦ τὴν ἐκείνων ψῆφον τιθέμενος τὴν ἐσφαλμένην καὶ πλανωμένην, πῶς ἂν ἄξιος εἴη τινός ; Σκόπει δέ. Εἴ τις ' αὐτὸν ἔροιτο· Σὺ δὲ τί νομίζεις εἶναι τοὺς πολλούς; εἴδηλον ὅτι ῥᾳθύμους καὶ ἡμελημένους ἐρεῖ. Τί δέ; ἔλοιο ἂν γενέσθαι κατ' ἐκείνους; Ε' τις αὐτὸν ἔροιτο πάλιν, οὐκ ἄν μοι δοκεῖ θελῆσαι γενέ- σθαι. Πῶς οὖν οὐκ ἔσχατος γέλως, τὴν τούτων 86- d Mor. οὐχ ἔξοι βλακείας. Alii non pauci οὐκ ἂν ἔχοι βλάβη: • Mor. ἐκπρεπέστερα. f Alii τινός. Εἰπὲ γάρ μοι· εἴ τις

45 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. ξαν θηρεύειν, ὧν οὐκ ἂν ἔλοιο γενέσθαι παραπλήσιος πότε ; ς'. Εἰ δὲ λέγοις, ὅτι πολλοὶ καὶ συνεστηκότες τινές εἰσι, διὰ τοῦτο μάλιστα αὐτῶν καταφρονεῖν ἐχρῆν. Εἰ γὰρ καθ' ἑαυτοὺς ὄντες εἰσὶν εὐκαταφρόνητοι, ὅταν [25] πολλοὶ γένωνται, μειζόνως τοῦτο συμβήσεται. Η γὰρ τῶν καθ᾿ ἕκαστον ἄνοια, συλλεγέντων ὁμοῦ, μείζων ὑπὲ τοῦ πλήθους αὐξηθεῖσα γίνεται. Διὸ καὶ καθ᾿ ἕνα • μὲν αὐτῶν εἰ λάβοι, ποτὲ ἄν τις καὶ διορθώσειεν· ὁμοῦ δὲ ὄντας, οὐκ ἂν δυνηθείη ῥᾳδίως, διὰ τὸ τὴν ἄνοιαν ἐπι- τείνεσθαι, καὶ δίκην θρεμμάτων ἄγεσθαι, καὶ πανταχοῦ ταῖς παρ' ἀλλήλων ἕπεσθαι δόξαις. Ταύτης οὖν, εἰπέ μοι, τῆς παρὰ τῶν πολλῶν ἀντιποιήσεσθε δόξης; Μή, δέομαι καὶ ἀντιβολώ. Τοῦτο γὰρ πάντα ἄνω καὶ κάτω πεποίηκε· τοῦτο πλεονεξίαν ἔτεκε, βασκανίαν, κατηγο- ρίαν, ἐπιβουλάς· τοῦτο τοὺς οὐδὲν ἠδικημένους κατὰ τῶν οὐδὲν ἠδικηκότων ὁπλίζει καὶ ἐκθηριοῖ. Καὶ οὔτε φιλίαν οἶδεν ὁ τούτῳ τῷ νοσήματι περιπεσών, οὐ συν- ηθείας μέμνηται, οὐκ αἰδεῖσθαι οὐδένα ὅλως ἐπίστα- ται· ἀλλὰ πάντα ἀπὸ τῆς ψυχῆς ῥψας τὰ καλὰ, πρὸς πάντας ἐκπεπολέμωται, άστατος, ἄστοργος ὤν. Καὶ τὸ μὲν τῆς ὀργῆς πάθος, εἰ καὶ αὐτὸ τυραννικόν τί ἐστι καὶ ἀφόρητον, ἀλλ' οὐκ ἀεὶ διενοχλεῖν εἴωθεν, ἀλλ' ὅταν ἔχῃ τοὺς παροξύνοντας μόνον· τὸ δὲ τῆς κενοδοξίας διαπαντὸς, καὶ οὐκ ἔστι καιρὸς, ὡς εἰπεῖν, ἐν ᾧ λῆξαι δυνήσεται, μὴ λογισμοῦ κωλύοντος αὐτὴν καὶ καταστέλ- λοντος, ἀλλ' ἀεὶ πάρεστιν, οὐ μόνον ἀναπείθουσα ἀμαρ- τάνειν, ἀλλὰ κἂν τύχωμέν τι κατορθοῦντες, καὶ τοῦτο ἀφαρπάζουσα τῶν χειρῶν, ἔστι δὲ ὅτε οὐδὲ ἀφιεῖσα Β τὴν ἀρχὴν κατορθῶσαι. Εἰ δὲ τὴν πλεονεξίαν ὁ Παῦλος εἰδωλολατρείαν καλεῖ· τὴν ταύτης μητέρα καὶ ῥίζαν καὶ πηγήν, τὴν κενοδοξίαν λέγω, τί δίκαιον όνομάσαι; Οὐδὲ γὰρ προσηγορίαν τῆς κακίας ἀξίαν ἔστιν εὑρεῖν. Ανανήψωμεν τοίνυν, ἀγαπητοί, καὶ τὸ πονηρὸν ἀπο δυσώμεθα τοῦτο ἱμάτιον, καὶ διαρρήξωμεν καὶ ἀποτέ μωμεν ", καὶ γενώμεθά ποτε ἐλεύθεροι τὴν ἐλευθερίαν τὴν ἀληθῆ, καὶ λάβωμεν αἴσθησιν τῆς εὐγενείας τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ δεδομένης ἡμῖν· καταφρονήσωμεν τῆς τῶν πολλῶν δόξης. Οὐδὲν γὰρ οὕτω καταγέλαστον καὶ ἄτι- μον, ὡς τοῦτο τὸ πάθος· οὐδὲν οὕτως αἰσχύνης γέμον καὶ πολλῆς ἀδοξίας. Καὶ τοῦτο πολλαχόθεν ἴδοι τις ἂν, ὅτι τὸ μὲν δόξης ἐρᾷν, ἀδοξία, δόξα δὲ ὄντως, τὸ ταύτης ὑπερορᾷν, καὶ μηδένα αὐτῆς ποιεῖσθαι λόγον, ἀλλὰ πρὸς • Sav. διὸ καὶ ἕνα. Sed melius Mor. et mss. omnes καὶ καθ' ένα. L Alii ἀφεῖσα. • Mor. ἀποτέμνωμεν. 46 τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν ἅπαντα καὶ λέγειν καὶ ποιεῖν. Οὕτω γὰρ δυνησόμεθα καὶ μισθὸν λαβεῖν παρὰ τοῦ τὰ ἡμέ τερα ὁρῶντος ἀκριβῶς, ὅταν αὐτῷ μόνῳ ἀρχώμεθα θεατῇ. Τί γὰρ ἡμῖν καὶ ἑτέρων ὀφθαλμῶν δεῖ, τοῦ τιμᾷν μέλο λοντος ὁ ἡμᾶς ὁρῶντος ἀεὶ τὰ γινόμενα παρ' ἡμῶν; Πώς ἡ δὲ οὐκ ἄτοπον, τὸν μὲν οἰκέτην πάντα ὅσαπερ ἂν ποιῇ, εἰς ἀρέσκειαν τοῦ δεσπότου ποιεῖν, καὶ μηδὲν πλέον ἐπιζητεῖν τῆς θεωρίας τῆς τούτου, μηδὲ ἑτέρους ὀφθαλ- μοὺς ἐφέλκεσθαι πρὸς τὴν πρᾶξιν, κἂν μεγάλοι οἱ θεω- ροῦντες ὦσιν, ἀλλ' ἓν μόνον σκοπεῖν ὅπως ἡ δεσπότης θεάσηται· ἡμᾶς δὲ τοιοῦτον ἔχοντας Κύριον, ἑτέρους ἐπιζητεῖν θεατὰς τοὺς ὠφελῆσαι μὲν οὐδὲν, βλάψαι δὲ ἐκ τῆς θεωρίας δυναμένους, καὶ κενῶσαι πάντα τὸν πόνον ἡμῖν; Μὴ, παρακαλῶ· ἀλλ' ὅθεν ἔχομεν τοὺς μια σθούς λαβεῖν, [26] τοῦτον καλῶμεν ἐπαινέτην τῶν γινο- μένων, τοῦτον θεατήν. Μηδὲν ἡμῖν καὶ ἀνθρωπίνοις ὀφθαλμοῖς ἔστω. Εἰ γὰρ ἐθέλοιμεν καὶ ταύτης ἐπιτυ χεῖν τῆς δόξης, τότε αὐτῆς ἐπιτευξόμεθα, ὅταν ο τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ ζητῶμεν μόνην. Τοὺς γὰρ δοξάζοντάς με δοξάσω, φησί. Καὶ ὥσπερ χρημάτων τότε μάλιστα εὐποροῦμεν, ὅταν καταφρονῶμεν αὐτῶν, καὶ τὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ ζητῶμεν πλοῦτον μόνον (Ζητεῖτε γάρ, φησί, τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ταῦτα πάντα προστε θήσεται ὑμῖν)· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς δόξης, ὅταν ἡμῖν λοι- πὸν ἀκίνδυνος ἡ δόσις ᾗ ' καὶ ἡ τῶν χρημάτων καὶ ἡ τῆς δόξης, τότε αὐτὴν ἐπιδαψιλεύσεται ὁ Θεός. ᾿Ακίν δυνος δὲ τότε ἐστὶν, ὅταν ἡμῶν μὴ κρατῇ, μηδὲ περ:- γίνηται, μηδὲ ὡς δούλοις αὐτὴ ἐπιτάττῃ, ἀλλ' ὡς δια σπόταις καὶ ὡς ἐλευθέροις παραγίνηται. Διὰ γὰρ τοῦτο οὐδὲ βούλεται αὐτῶν ἡμᾶς ἐρᾷν, ἵνα μὴ κρατώμεθα παρ' αὐτῶν. Κἂν τοῦτο κατορθώσωμεν, δίδωσιν ἡμῖν αὐτὰ μετὰ πολλῆς τῆς δαψιλείας. Τί γὰρ Παύλου λαμ πρότερον, εἰπέ μοι, τοῦ λέγοντος· Οὐ ζητοῦμεν παρὰ ἀνθρώπων δόξαν, οὔτε ἀφ' ὑμῶν, οὔτε ἀπ᾿ ἄλλων; τί δὲ εὐπορώτερον τοῦ μηδὲν ἔχοντος, καὶ πάντα και έχοντος; Όταν γὰρ, ὅπερ ἔφην, μὴ κρατώμεθα ὑπ' αὐ τῶν, τότε αὐτῶν κρατήσομεν, τότε αὐτὰ ληψόμεθα. Εἰ τοίνυν ἐπιθυμοῦμεν ἐπιτυχεῖν δόξης, φεύγωμεν δόξαν· οὕτω γὰρ δυνησόμεθα τοῦ Θεοῦ τοὺς νόμους ἀνύσαντες, τυχεῖν καὶ τῶν ἐνταῦθα καὶ τῶν ἐπηγγελμένων αγα- θῶν, χάριτι 5 τοῦ Χριστοῦ, μεθ᾿ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. & Αlii τοῦ τιμᾶν θέλοντος. • Alii ὅτε. f "H deest in quibusdam mss. 6 Mor. ἀγαθῶν, ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι, elc ΟΜΙΛΙΑ Δ'. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν. α'. Τοῖς ἄρτι τῶν παίδων εἰσαγομένοις πρὸς τὰ μα θήματα οὔτε πολλὰ ἐφεξῆς · ἐπιτιθέασιν οἱ διδάσκαλοι τὰ φορτία, οὔτε εἰσάπαξ τοῦτο ποιοῦσιν, ἀλλὰ καὶ βρα- χέα, καὶ τὰ αὐτὰ πολλάκις ἐνηχοῦσιν αὐτοῖς, ὥστε αὐτῶν ῥᾳδίως ἐντεθῆναι τῇ διανοίᾳ τὰ λεγόμενα, ἀλλὰ μὴ ἐκ προοιμίων δυσχεράναντας αὐτοὺς πρὸς τὸ πλῆθος καὶ τὸ τῆς μνήμης δυσκάθεκτον, ὀκνηροτέρους γενέσθαι περὶ τὴν συλλογὴν τῶν δοθέντων, νάρκης τινὸς αὐτοῖς ἀπὸ τῆς δυσκολίας ἐγγινομένης. Τοῦτο δὴ καὶ αὐτὸς κατα σκευάσαι βουλόμενος, καὶ τὸν πόνον ὑμῖν ποιῆσαι κου φον, κατὰ μικρὸν ἀπολαμβάνων τὰ ἐν τῇ θείᾳ ταύτῃ τραπέζῃ, εἰς τὰς ὑμετέρας οὕτως ἐνίημι ψυχάς. Διὸ καὶ . Έφεξής deest in quibusdam mss. τῶν αὐτῶν ἅψομαι πάλιν βημάτων, οὐχ ὥστε τὰ αὐτὰ πάλιν εἰπεῖν, ἀλλ᾿ ὥστε τὰ λείποντα προσθείναι μόν νον. Φέρε οὖν, τὸν λόγον ἐπὶ τὰ προοίμια πάλιν ἀγάγω μεν. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν. Τίνος ένεκεν, τῶν ἄλλων ἁπάντων εὐαγγελιστῶν ἀπὸ τῆς οἰκονομίας ἀρξαμένων (καὶ γὰρ ὁ Ματθαῖός φησι, Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ υἱοῦ [27] Δαυΐδ· καὶ ὁ Λουκᾶς τὰ κατὰ τὴν Μαρίαν ἡμῖν ἐν ἀρχῇ διηγεί ται· καὶ ὁ Μάρκος δὲ ὁμοίως τοῖς αὐτοῖς ἐνδιατρίβει λόγοις, τὴν κατὰ τὸν Βαπτιστὴν ἱστορίαν ἐντεῦθεν ὑφαί νων), ὁ Ἰωάννης τοῦτο μὲν ἐν βραχεῖ καὶ μετὰ ταῦτα ᾐνίξατο εἰπὼν, Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο· τὰ δὲ ἄλλα πάντα παραδραμων, τὴν σύλληψιν, τὸν τόκον, τὴν ἀνατροφήν, τὴν αύξησιν, εὐθέως περὶ τῆς ἀϊδίου γεννή σεως ἡμῖν διηγεῖται ; Τί ποτ' οὖν ἐστι τὸ αἴτιον τούτων,

45 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. ξαν θηρεύειν, ὧν οὐκ ἂν ἔλοιο γενέσθαι παραπλήσιος πότε ; ς'. Εἰ δὲ λέγοις, ὅτι πολλοὶ καὶ συνεστηκότες τινές εἰσι, διὰ τοῦτο μάλιστα αὐτῶν καταφρονεῖν ἐχρῆν. Εἰ γὰρ καθ' ἑαυτοὺς ὄντες εἰσὶν εὐκαταφρόνητοι, ὅταν [25] πολλοὶ γένωνται, μειζόνως τοῦτο συμβήσεται. Η γὰρ τῶν καθ᾿ ἕκαστον ἄνοια, συλλεγέντων ὁμοῦ, μείζων ὑπὲ τοῦ πλήθους αὐξηθεῖσα γίνεται. Διὸ καὶ καθ᾿ ἕνα • μὲν αὐτῶν εἰ λάβοι, ποτὲ ἄν τις καὶ διορθώσειεν· ὁμοῦ δὲ ὄντας, οὐκ ἂν δυνηθείη ῥᾳδίως, διὰ τὸ τὴν ἄνοιαν ἐπι- τείνεσθαι, καὶ δίκην θρεμμάτων ἄγεσθαι, καὶ πανταχοῦ ταῖς παρ' ἀλλήλων ἕπεσθαι δόξαις. Ταύτης οὖν, εἰπέ μοι, τῆς παρὰ τῶν πολλῶν ἀντιποιήσεσθε δόξης; Μή, δέομαι καὶ ἀντιβολώ. Τοῦτο γὰρ πάντα ἄνω καὶ κάτω πεποίηκε· τοῦτο πλεονεξίαν ἔτεκε, βασκανίαν, κατηγο- ρίαν, ἐπιβουλάς· τοῦτο τοὺς οὐδὲν ἠδικημένους κατὰ τῶν οὐδὲν ἠδικηκότων ὁπλίζει καὶ ἐκθηριοῖ. Καὶ οὔτε φιλίαν οἶδεν ὁ τούτῳ τῷ νοσήματι περιπεσών, οὐ συν- ηθείας μέμνηται, οὐκ αἰδεῖσθαι οὐδένα ὅλως ἐπίστα- ται· ἀλλὰ πάντα ἀπὸ τῆς ψυχῆς ῥψας τὰ καλὰ, πρὸς πάντας ἐκπεπολέμωται, άστατος, ἄστοργος ὤν. Καὶ τὸ μὲν τῆς ὀργῆς πάθος, εἰ καὶ αὐτὸ τυραννικόν τί ἐστι καὶ ἀφόρητον, ἀλλ' οὐκ ἀεὶ διενοχλεῖν εἴωθεν, ἀλλ' ὅταν ἔχῃ τοὺς παροξύνοντας μόνον· τὸ δὲ τῆς κενοδοξίας διαπαντὸς, καὶ οὐκ ἔστι καιρὸς, ὡς εἰπεῖν, ἐν ᾧ λῆξαι δυνήσεται, μὴ λογισμοῦ κωλύοντος αὐτὴν καὶ καταστέλ- λοντος, ἀλλ' ἀεὶ πάρεστιν, οὐ μόνον ἀναπείθουσα ἀμαρ- τάνειν, ἀλλὰ κἂν τύχωμέν τι κατορθοῦντες, καὶ τοῦτο ἀφαρπάζουσα τῶν χειρῶν, ἔστι δὲ ὅτε οὐδὲ ἀφιεῖσα Β τὴν ἀρχὴν κατορθῶσαι. Εἰ δὲ τὴν πλεονεξίαν ὁ Παῦλος εἰδωλολατρείαν καλεῖ· τὴν ταύτης μητέρα καὶ ῥίζαν καὶ πηγήν, τὴν κενοδοξίαν λέγω, τί δίκαιον όνομάσαι; Οὐδὲ γὰρ προσηγορίαν τῆς κακίας ἀξίαν ἔστιν εὑρεῖν. Ανανήψωμεν τοίνυν, ἀγαπητοί, καὶ τὸ πονηρὸν ἀπο δυσώμεθα τοῦτο ἱμάτιον, καὶ διαρρήξωμεν καὶ ἀποτέ μωμεν ", καὶ γενώμεθά ποτε ἐλεύθεροι τὴν ἐλευθερίαν τὴν ἀληθῆ, καὶ λάβωμεν αἴσθησιν τῆς εὐγενείας τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ δεδομένης ἡμῖν· καταφρονήσωμεν τῆς τῶν πολλῶν δόξης. Οὐδὲν γὰρ οὕτω καταγέλαστον καὶ ἄτι- μον, ὡς τοῦτο τὸ πάθος· οὐδὲν οὕτως αἰσχύνης γέμον καὶ πολλῆς ἀδοξίας. Καὶ τοῦτο πολλαχόθεν ἴδοι τις ἂν, ὅτι τὸ μὲν δόξης ἐρᾷν, ἀδοξία, δόξα δὲ ὄντως, τὸ ταύτης ὑπερορᾷν, καὶ μηδένα αὐτῆς ποιεῖσθαι λόγον, ἀλλὰ πρὸς • Sav. διὸ καὶ ἕνα. Sed melius Mor. et mss. omnes καὶ καθ' ένα. L Alii ἀφεῖσα. • Mor. ἀποτέμνωμεν. 46 τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν ἅπαντα καὶ λέγειν καὶ ποιεῖν. Οὕτω γὰρ δυνησόμεθα καὶ μισθὸν λαβεῖν παρὰ τοῦ τὰ ἡμέ τερα ὁρῶντος ἀκριβῶς, ὅταν αὐτῷ μόνῳ ἀρχώμεθα θεατῇ. Τί γὰρ ἡμῖν καὶ ἑτέρων ὀφθαλμῶν δεῖ, τοῦ τιμᾷν μέλο λοντος ὁ ἡμᾶς ὁρῶντος ἀεὶ τὰ γινόμενα παρ' ἡμῶν; Πώς ἡ δὲ οὐκ ἄτοπον, τὸν μὲν οἰκέτην πάντα ὅσαπερ ἂν ποιῇ, εἰς ἀρέσκειαν τοῦ δεσπότου ποιεῖν, καὶ μηδὲν πλέον ἐπιζητεῖν τῆς θεωρίας τῆς τούτου, μηδὲ ἑτέρους ὀφθαλ- μοὺς ἐφέλκεσθαι πρὸς τὴν πρᾶξιν, κἂν μεγάλοι οἱ θεω- ροῦντες ὦσιν, ἀλλ' ἓν μόνον σκοπεῖν ὅπως ἡ δεσπότης θεάσηται· ἡμᾶς δὲ τοιοῦτον ἔχοντας Κύριον, ἑτέρους ἐπιζητεῖν θεατὰς τοὺς ὠφελῆσαι μὲν οὐδὲν, βλάψαι δὲ ἐκ τῆς θεωρίας δυναμένους, καὶ κενῶσαι πάντα τὸν πόνον ἡμῖν; Μὴ, παρακαλῶ· ἀλλ' ὅθεν ἔχομεν τοὺς μια σθούς λαβεῖν, [26] τοῦτον καλῶμεν ἐπαινέτην τῶν γινο- μένων, τοῦτον θεατήν. Μηδὲν ἡμῖν καὶ ἀνθρωπίνοις ὀφθαλμοῖς ἔστω. Εἰ γὰρ ἐθέλοιμεν καὶ ταύτης ἐπιτυ χεῖν τῆς δόξης, τότε αὐτῆς ἐπιτευξόμεθα, ὅταν ο τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ ζητῶμεν μόνην. Τοὺς γὰρ δοξάζοντάς με δοξάσω, φησί. Καὶ ὥσπερ χρημάτων τότε μάλιστα εὐποροῦμεν, ὅταν καταφρονῶμεν αὐτῶν, καὶ τὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ ζητῶμεν πλοῦτον μόνον (Ζητεῖτε γάρ, φησί, τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ταῦτα πάντα προστε θήσεται ὑμῖν)· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς δόξης, ὅταν ἡμῖν λοι- πὸν ἀκίνδυνος ἡ δόσις ᾗ ' καὶ ἡ τῶν χρημάτων καὶ ἡ τῆς δόξης, τότε αὐτὴν ἐπιδαψιλεύσεται ὁ Θεός. ᾿Ακίν δυνος δὲ τότε ἐστὶν, ὅταν ἡμῶν μὴ κρατῇ, μηδὲ περ:- γίνηται, μηδὲ ὡς δούλοις αὐτὴ ἐπιτάττῃ, ἀλλ' ὡς δια σπόταις καὶ ὡς ἐλευθέροις παραγίνηται. Διὰ γὰρ τοῦτο οὐδὲ βούλεται αὐτῶν ἡμᾶς ἐρᾷν, ἵνα μὴ κρατώμεθα παρ' αὐτῶν. Κἂν τοῦτο κατορθώσωμεν, δίδωσιν ἡμῖν αὐτὰ μετὰ πολλῆς τῆς δαψιλείας. Τί γὰρ Παύλου λαμ πρότερον, εἰπέ μοι, τοῦ λέγοντος· Οὐ ζητοῦμεν παρὰ ἀνθρώπων δόξαν, οὔτε ἀφ' ὑμῶν, οὔτε ἀπ᾿ ἄλλων; τί δὲ εὐπορώτερον τοῦ μηδὲν ἔχοντος, καὶ πάντα και έχοντος; Όταν γὰρ, ὅπερ ἔφην, μὴ κρατώμεθα ὑπ' αὐ τῶν, τότε αὐτῶν κρατήσομεν, τότε αὐτὰ ληψόμεθα. Εἰ τοίνυν ἐπιθυμοῦμεν ἐπιτυχεῖν δόξης, φεύγωμεν δόξαν· οὕτω γὰρ δυνησόμεθα τοῦ Θεοῦ τοὺς νόμους ἀνύσαντες, τυχεῖν καὶ τῶν ἐνταῦθα καὶ τῶν ἐπηγγελμένων αγα- θῶν, χάριτι 5 τοῦ Χριστοῦ, μεθ᾿ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. & Αlii τοῦ τιμᾶν θέλοντος. • Alii ὅτε. f "H deest in quibusdam mss. 6 Mor. ἀγαθῶν, ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι, elc ΟΜΙΛΙΑ Δ'. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν. α'. Τοῖς ἄρτι τῶν παίδων εἰσαγομένοις πρὸς τὰ μα θήματα οὔτε πολλὰ ἐφεξῆς · ἐπιτιθέασιν οἱ διδάσκαλοι τὰ φορτία, οὔτε εἰσάπαξ τοῦτο ποιοῦσιν, ἀλλὰ καὶ βρα- χέα, καὶ τὰ αὐτὰ πολλάκις ἐνηχοῦσιν αὐτοῖς, ὥστε αὐτῶν ῥᾳδίως ἐντεθῆναι τῇ διανοίᾳ τὰ λεγόμενα, ἀλλὰ μὴ ἐκ προοιμίων δυσχεράναντας αὐτοὺς πρὸς τὸ πλῆθος καὶ τὸ τῆς μνήμης δυσκάθεκτον, ὀκνηροτέρους γενέσθαι περὶ τὴν συλλογὴν τῶν δοθέντων, νάρκης τινὸς αὐτοῖς ἀπὸ τῆς δυσκολίας ἐγγινομένης. Τοῦτο δὴ καὶ αὐτὸς κατα σκευάσαι βουλόμενος, καὶ τὸν πόνον ὑμῖν ποιῆσαι κου φον, κατὰ μικρὸν ἀπολαμβάνων τὰ ἐν τῇ θείᾳ ταύτῃ τραπέζῃ, εἰς τὰς ὑμετέρας οὕτως ἐνίημι ψυχάς. Διὸ καὶ . Έφεξής deest in quibusdam mss. τῶν αὐτῶν ἅψομαι πάλιν βημάτων, οὐχ ὥστε τὰ αὐτὰ πάλιν εἰπεῖν, ἀλλ᾿ ὥστε τὰ λείποντα προσθείναι μόν νον. Φέρε οὖν, τὸν λόγον ἐπὶ τὰ προοίμια πάλιν ἀγάγω μεν. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν. Τίνος ένεκεν, τῶν ἄλλων ἁπάντων εὐαγγελιστῶν ἀπὸ τῆς οἰκονομίας ἀρξαμένων (καὶ γὰρ ὁ Ματθαῖός φησι, Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ υἱοῦ [27] Δαυΐδ· καὶ ὁ Λουκᾶς τὰ κατὰ τὴν Μαρίαν ἡμῖν ἐν ἀρχῇ διηγεί ται· καὶ ὁ Μάρκος δὲ ὁμοίως τοῖς αὐτοῖς ἐνδιατρίβει λόγοις, τὴν κατὰ τὸν Βαπτιστὴν ἱστορίαν ἐντεῦθεν ὑφαί νων), ὁ Ἰωάννης τοῦτο μὲν ἐν βραχεῖ καὶ μετὰ ταῦτα ᾐνίξατο εἰπὼν, Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο· τὰ δὲ ἄλλα πάντα παραδραμων, τὴν σύλληψιν, τὸν τόκον, τὴν ἀνατροφήν, τὴν αύξησιν, εὐθέως περὶ τῆς ἀϊδίου γεννή σεως ἡμῖν διηγεῖται ; Τί ποτ' οὖν ἐστι τὸ αἴτιον τούτων,

45 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. ξαν θηρεύειν, ὧν οὐκ ἂν ἔλοιο γενέσθαι παραπλήσιος πότε ; ς'. Εἰ δὲ λέγοις, ὅτι πολλοὶ καὶ συνεστηκότες τινές εἰσι, διὰ τοῦτο μάλιστα αὐτῶν καταφρονεῖν ἐχρῆν. Εἰ γὰρ καθ' ἑαυτοὺς ὄντες εἰσὶν εὐκαταφρόνητοι, ὅταν [25] πολλοὶ γένωνται, μειζόνως τοῦτο συμβήσεται. Η γὰρ τῶν καθ᾿ ἕκαστον ἄνοια, συλλεγέντων ὁμοῦ, μείζων ὑπὲ τοῦ πλήθους αὐξηθεῖσα γίνεται. Διὸ καὶ καθ᾿ ἕνα • μὲν αὐτῶν εἰ λάβοι, ποτὲ ἄν τις καὶ διορθώσειεν· ὁμοῦ δὲ ὄντας, οὐκ ἂν δυνηθείη ῥᾳδίως, διὰ τὸ τὴν ἄνοιαν ἐπι- τείνεσθαι, καὶ δίκην θρεμμάτων ἄγεσθαι, καὶ πανταχοῦ ταῖς παρ' ἀλλήλων ἕπεσθαι δόξαις. Ταύτης οὖν, εἰπέ μοι, τῆς παρὰ τῶν πολλῶν ἀντιποιήσεσθε δόξης; Μή, δέομαι καὶ ἀντιβολώ. Τοῦτο γὰρ πάντα ἄνω καὶ κάτω πεποίηκε· τοῦτο πλεονεξίαν ἔτεκε, βασκανίαν, κατηγο- ρίαν, ἐπιβουλάς· τοῦτο τοὺς οὐδὲν ἠδικημένους κατὰ τῶν οὐδὲν ἠδικηκότων ὁπλίζει καὶ ἐκθηριοῖ. Καὶ οὔτε φιλίαν οἶδεν ὁ τούτῳ τῷ νοσήματι περιπεσών, οὐ συν- ηθείας μέμνηται, οὐκ αἰδεῖσθαι οὐδένα ὅλως ἐπίστα- ται· ἀλλὰ πάντα ἀπὸ τῆς ψυχῆς ῥψας τὰ καλὰ, πρὸς πάντας ἐκπεπολέμωται, άστατος, ἄστοργος ὤν. Καὶ τὸ μὲν τῆς ὀργῆς πάθος, εἰ καὶ αὐτὸ τυραννικόν τί ἐστι καὶ ἀφόρητον, ἀλλ' οὐκ ἀεὶ διενοχλεῖν εἴωθεν, ἀλλ' ὅταν ἔχῃ τοὺς παροξύνοντας μόνον· τὸ δὲ τῆς κενοδοξίας διαπαντὸς, καὶ οὐκ ἔστι καιρὸς, ὡς εἰπεῖν, ἐν ᾧ λῆξαι δυνήσεται, μὴ λογισμοῦ κωλύοντος αὐτὴν καὶ καταστέλ- λοντος, ἀλλ' ἀεὶ πάρεστιν, οὐ μόνον ἀναπείθουσα ἀμαρ- τάνειν, ἀλλὰ κἂν τύχωμέν τι κατορθοῦντες, καὶ τοῦτο ἀφαρπάζουσα τῶν χειρῶν, ἔστι δὲ ὅτε οὐδὲ ἀφιεῖσα Β τὴν ἀρχὴν κατορθῶσαι. Εἰ δὲ τὴν πλεονεξίαν ὁ Παῦλος εἰδωλολατρείαν καλεῖ· τὴν ταύτης μητέρα καὶ ῥίζαν καὶ πηγήν, τὴν κενοδοξίαν λέγω, τί δίκαιον όνομάσαι; Οὐδὲ γὰρ προσηγορίαν τῆς κακίας ἀξίαν ἔστιν εὑρεῖν. Ανανήψωμεν τοίνυν, ἀγαπητοί, καὶ τὸ πονηρὸν ἀπο δυσώμεθα τοῦτο ἱμάτιον, καὶ διαρρήξωμεν καὶ ἀποτέ μωμεν ", καὶ γενώμεθά ποτε ἐλεύθεροι τὴν ἐλευθερίαν τὴν ἀληθῆ, καὶ λάβωμεν αἴσθησιν τῆς εὐγενείας τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ δεδομένης ἡμῖν· καταφρονήσωμεν τῆς τῶν πολλῶν δόξης. Οὐδὲν γὰρ οὕτω καταγέλαστον καὶ ἄτι- μον, ὡς τοῦτο τὸ πάθος· οὐδὲν οὕτως αἰσχύνης γέμον καὶ πολλῆς ἀδοξίας. Καὶ τοῦτο πολλαχόθεν ἴδοι τις ἂν, ὅτι τὸ μὲν δόξης ἐρᾷν, ἀδοξία, δόξα δὲ ὄντως, τὸ ταύτης ὑπερορᾷν, καὶ μηδένα αὐτῆς ποιεῖσθαι λόγον, ἀλλὰ πρὸς • Sav. διὸ καὶ ἕνα. Sed melius Mor. et mss. omnes καὶ καθ' ένα. L Alii ἀφεῖσα. • Mor. ἀποτέμνωμεν. 46 τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν ἅπαντα καὶ λέγειν καὶ ποιεῖν. Οὕτω γὰρ δυνησόμεθα καὶ μισθὸν λαβεῖν παρὰ τοῦ τὰ ἡμέ τερα ὁρῶντος ἀκριβῶς, ὅταν αὐτῷ μόνῳ ἀρχώμεθα θεατῇ. Τί γὰρ ἡμῖν καὶ ἑτέρων ὀφθαλμῶν δεῖ, τοῦ τιμᾷν μέλο λοντος ὁ ἡμᾶς ὁρῶντος ἀεὶ τὰ γινόμενα παρ' ἡμῶν; Πώς ἡ δὲ οὐκ ἄτοπον, τὸν μὲν οἰκέτην πάντα ὅσαπερ ἂν ποιῇ, εἰς ἀρέσκειαν τοῦ δεσπότου ποιεῖν, καὶ μηδὲν πλέον ἐπιζητεῖν τῆς θεωρίας τῆς τούτου, μηδὲ ἑτέρους ὀφθαλ- μοὺς ἐφέλκεσθαι πρὸς τὴν πρᾶξιν, κἂν μεγάλοι οἱ θεω- ροῦντες ὦσιν, ἀλλ' ἓν μόνον σκοπεῖν ὅπως ἡ δεσπότης θεάσηται· ἡμᾶς δὲ τοιοῦτον ἔχοντας Κύριον, ἑτέρους ἐπιζητεῖν θεατὰς τοὺς ὠφελῆσαι μὲν οὐδὲν, βλάψαι δὲ ἐκ τῆς θεωρίας δυναμένους, καὶ κενῶσαι πάντα τὸν πόνον ἡμῖν; Μὴ, παρακαλῶ· ἀλλ' ὅθεν ἔχομεν τοὺς μια σθούς λαβεῖν, [26] τοῦτον καλῶμεν ἐπαινέτην τῶν γινο- μένων, τοῦτον θεατήν. Μηδὲν ἡμῖν καὶ ἀνθρωπίνοις ὀφθαλμοῖς ἔστω. Εἰ γὰρ ἐθέλοιμεν καὶ ταύτης ἐπιτυ χεῖν τῆς δόξης, τότε αὐτῆς ἐπιτευξόμεθα, ὅταν ο τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ ζητῶμεν μόνην. Τοὺς γὰρ δοξάζοντάς με δοξάσω, φησί. Καὶ ὥσπερ χρημάτων τότε μάλιστα εὐποροῦμεν, ὅταν καταφρονῶμεν αὐτῶν, καὶ τὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ ζητῶμεν πλοῦτον μόνον (Ζητεῖτε γάρ, φησί, τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ταῦτα πάντα προστε θήσεται ὑμῖν)· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς δόξης, ὅταν ἡμῖν λοι- πὸν ἀκίνδυνος ἡ δόσις ᾗ ' καὶ ἡ τῶν χρημάτων καὶ ἡ τῆς δόξης, τότε αὐτὴν ἐπιδαψιλεύσεται ὁ Θεός. ᾿Ακίν δυνος δὲ τότε ἐστὶν, ὅταν ἡμῶν μὴ κρατῇ, μηδὲ περ:- γίνηται, μηδὲ ὡς δούλοις αὐτὴ ἐπιτάττῃ, ἀλλ' ὡς δια σπόταις καὶ ὡς ἐλευθέροις παραγίνηται. Διὰ γὰρ τοῦτο οὐδὲ βούλεται αὐτῶν ἡμᾶς ἐρᾷν, ἵνα μὴ κρατώμεθα παρ' αὐτῶν. Κἂν τοῦτο κατορθώσωμεν, δίδωσιν ἡμῖν αὐτὰ μετὰ πολλῆς τῆς δαψιλείας. Τί γὰρ Παύλου λαμ πρότερον, εἰπέ μοι, τοῦ λέγοντος· Οὐ ζητοῦμεν παρὰ ἀνθρώπων δόξαν, οὔτε ἀφ' ὑμῶν, οὔτε ἀπ᾿ ἄλλων; τί δὲ εὐπορώτερον τοῦ μηδὲν ἔχοντος, καὶ πάντα και έχοντος; Όταν γὰρ, ὅπερ ἔφην, μὴ κρατώμεθα ὑπ' αὐ τῶν, τότε αὐτῶν κρατήσομεν, τότε αὐτὰ ληψόμεθα. Εἰ τοίνυν ἐπιθυμοῦμεν ἐπιτυχεῖν δόξης, φεύγωμεν δόξαν· οὕτω γὰρ δυνησόμεθα τοῦ Θεοῦ τοὺς νόμους ἀνύσαντες, τυχεῖν καὶ τῶν ἐνταῦθα καὶ τῶν ἐπηγγελμένων αγα- θῶν, χάριτι 5 τοῦ Χριστοῦ, μεθ᾿ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. & Αlii τοῦ τιμᾶν θέλοντος. • Alii ὅτε. f "H deest in quibusdam mss. 6 Mor. ἀγαθῶν, ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι, elc ΟΜΙΛΙΑ Δ'. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν. α'. Τοῖς ἄρτι τῶν παίδων εἰσαγομένοις πρὸς τὰ μα θήματα οὔτε πολλὰ ἐφεξῆς · ἐπιτιθέασιν οἱ διδάσκαλοι τὰ φορτία, οὔτε εἰσάπαξ τοῦτο ποιοῦσιν, ἀλλὰ καὶ βρα- χέα, καὶ τὰ αὐτὰ πολλάκις ἐνηχοῦσιν αὐτοῖς, ὥστε αὐτῶν ῥᾳδίως ἐντεθῆναι τῇ διανοίᾳ τὰ λεγόμενα, ἀλλὰ μὴ ἐκ προοιμίων δυσχεράναντας αὐτοὺς πρὸς τὸ πλῆθος καὶ τὸ τῆς μνήμης δυσκάθεκτον, ὀκνηροτέρους γενέσθαι περὶ τὴν συλλογὴν τῶν δοθέντων, νάρκης τινὸς αὐτοῖς ἀπὸ τῆς δυσκολίας ἐγγινομένης. Τοῦτο δὴ καὶ αὐτὸς κατα σκευάσαι βουλόμενος, καὶ τὸν πόνον ὑμῖν ποιῆσαι κου φον, κατὰ μικρὸν ἀπολαμβάνων τὰ ἐν τῇ θείᾳ ταύτῃ τραπέζῃ, εἰς τὰς ὑμετέρας οὕτως ἐνίημι ψυχάς. Διὸ καὶ . Έφεξής deest in quibusdam mss. τῶν αὐτῶν ἅψομαι πάλιν βημάτων, οὐχ ὥστε τὰ αὐτὰ πάλιν εἰπεῖν, ἀλλ᾿ ὥστε τὰ λείποντα προσθείναι μόν νον. Φέρε οὖν, τὸν λόγον ἐπὶ τὰ προοίμια πάλιν ἀγάγω μεν. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν. Τίνος ένεκεν, τῶν ἄλλων ἁπάντων εὐαγγελιστῶν ἀπὸ τῆς οἰκονομίας ἀρξαμένων (καὶ γὰρ ὁ Ματθαῖός φησι, Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ υἱοῦ [27] Δαυΐδ· καὶ ὁ Λουκᾶς τὰ κατὰ τὴν Μαρίαν ἡμῖν ἐν ἀρχῇ διηγεί ται· καὶ ὁ Μάρκος δὲ ὁμοίως τοῖς αὐτοῖς ἐνδιατρίβει λόγοις, τὴν κατὰ τὸν Βαπτιστὴν ἱστορίαν ἐντεῦθεν ὑφαί νων), ὁ Ἰωάννης τοῦτο μὲν ἐν βραχεῖ καὶ μετὰ ταῦτα ᾐνίξατο εἰπὼν, Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο· τὰ δὲ ἄλλα πάντα παραδραμων, τὴν σύλληψιν, τὸν τόκον, τὴν ἀνατροφήν, τὴν αύξησιν, εὐθέως περὶ τῆς ἀϊδίου γεννή σεως ἡμῖν διηγεῖται ; Τί ποτ' οὖν ἐστι τὸ αἴτιον τούτων,

45 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. ξαν θηρεύειν, ὧν οὐκ ἂν ἔλοιο γενέσθαι παραπλήσιος πότε ; ς'. Εἰ δὲ λέγοις, ὅτι πολλοὶ καὶ συνεστηκότες τινές εἰσι, διὰ τοῦτο μάλιστα αὐτῶν καταφρονεῖν ἐχρῆν. Εἰ γὰρ καθ' ἑαυτοὺς ὄντες εἰσὶν εὐκαταφρόνητοι, ὅταν [25] πολλοὶ γένωνται, μειζόνως τοῦτο συμβήσεται. Η γὰρ τῶν καθ᾿ ἕκαστον ἄνοια, συλλεγέντων ὁμοῦ, μείζων ὑπὲ τοῦ πλήθους αὐξηθεῖσα γίνεται. Διὸ καὶ καθ᾿ ἕνα • μὲν αὐτῶν εἰ λάβοι, ποτὲ ἄν τις καὶ διορθώσειεν· ὁμοῦ δὲ ὄντας, οὐκ ἂν δυνηθείη ῥᾳδίως, διὰ τὸ τὴν ἄνοιαν ἐπι- τείνεσθαι, καὶ δίκην θρεμμάτων ἄγεσθαι, καὶ πανταχοῦ ταῖς παρ' ἀλλήλων ἕπεσθαι δόξαις. Ταύτης οὖν, εἰπέ μοι, τῆς παρὰ τῶν πολλῶν ἀντιποιήσεσθε δόξης; Μή, δέομαι καὶ ἀντιβολώ. Τοῦτο γὰρ πάντα ἄνω καὶ κάτω πεποίηκε· τοῦτο πλεονεξίαν ἔτεκε, βασκανίαν, κατηγο- ρίαν, ἐπιβουλάς· τοῦτο τοὺς οὐδὲν ἠδικημένους κατὰ τῶν οὐδὲν ἠδικηκότων ὁπλίζει καὶ ἐκθηριοῖ. Καὶ οὔτε φιλίαν οἶδεν ὁ τούτῳ τῷ νοσήματι περιπεσών, οὐ συν- ηθείας μέμνηται, οὐκ αἰδεῖσθαι οὐδένα ὅλως ἐπίστα- ται· ἀλλὰ πάντα ἀπὸ τῆς ψυχῆς ῥψας τὰ καλὰ, πρὸς πάντας ἐκπεπολέμωται, άστατος, ἄστοργος ὤν. Καὶ τὸ μὲν τῆς ὀργῆς πάθος, εἰ καὶ αὐτὸ τυραννικόν τί ἐστι καὶ ἀφόρητον, ἀλλ' οὐκ ἀεὶ διενοχλεῖν εἴωθεν, ἀλλ' ὅταν ἔχῃ τοὺς παροξύνοντας μόνον· τὸ δὲ τῆς κενοδοξίας διαπαντὸς, καὶ οὐκ ἔστι καιρὸς, ὡς εἰπεῖν, ἐν ᾧ λῆξαι δυνήσεται, μὴ λογισμοῦ κωλύοντος αὐτὴν καὶ καταστέλ- λοντος, ἀλλ' ἀεὶ πάρεστιν, οὐ μόνον ἀναπείθουσα ἀμαρ- τάνειν, ἀλλὰ κἂν τύχωμέν τι κατορθοῦντες, καὶ τοῦτο ἀφαρπάζουσα τῶν χειρῶν, ἔστι δὲ ὅτε οὐδὲ ἀφιεῖσα Β τὴν ἀρχὴν κατορθῶσαι. Εἰ δὲ τὴν πλεονεξίαν ὁ Παῦλος εἰδωλολατρείαν καλεῖ· τὴν ταύτης μητέρα καὶ ῥίζαν καὶ πηγήν, τὴν κενοδοξίαν λέγω, τί δίκαιον όνομάσαι; Οὐδὲ γὰρ προσηγορίαν τῆς κακίας ἀξίαν ἔστιν εὑρεῖν. Ανανήψωμεν τοίνυν, ἀγαπητοί, καὶ τὸ πονηρὸν ἀπο δυσώμεθα τοῦτο ἱμάτιον, καὶ διαρρήξωμεν καὶ ἀποτέ μωμεν ", καὶ γενώμεθά ποτε ἐλεύθεροι τὴν ἐλευθερίαν τὴν ἀληθῆ, καὶ λάβωμεν αἴσθησιν τῆς εὐγενείας τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ δεδομένης ἡμῖν· καταφρονήσωμεν τῆς τῶν πολλῶν δόξης. Οὐδὲν γὰρ οὕτω καταγέλαστον καὶ ἄτι- μον, ὡς τοῦτο τὸ πάθος· οὐδὲν οὕτως αἰσχύνης γέμον καὶ πολλῆς ἀδοξίας. Καὶ τοῦτο πολλαχόθεν ἴδοι τις ἂν, ὅτι τὸ μὲν δόξης ἐρᾷν, ἀδοξία, δόξα δὲ ὄντως, τὸ ταύτης ὑπερορᾷν, καὶ μηδένα αὐτῆς ποιεῖσθαι λόγον, ἀλλὰ πρὸς • Sav. διὸ καὶ ἕνα. Sed melius Mor. et mss. omnes καὶ καθ' ένα. L Alii ἀφεῖσα. • Mor. ἀποτέμνωμεν. 46 τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν ἅπαντα καὶ λέγειν καὶ ποιεῖν. Οὕτω γὰρ δυνησόμεθα καὶ μισθὸν λαβεῖν παρὰ τοῦ τὰ ἡμέ τερα ὁρῶντος ἀκριβῶς, ὅταν αὐτῷ μόνῳ ἀρχώμεθα θεατῇ. Τί γὰρ ἡμῖν καὶ ἑτέρων ὀφθαλμῶν δεῖ, τοῦ τιμᾷν μέλο λοντος ὁ ἡμᾶς ὁρῶντος ἀεὶ τὰ γινόμενα παρ' ἡμῶν; Πώς ἡ δὲ οὐκ ἄτοπον, τὸν μὲν οἰκέτην πάντα ὅσαπερ ἂν ποιῇ, εἰς ἀρέσκειαν τοῦ δεσπότου ποιεῖν, καὶ μηδὲν πλέον ἐπιζητεῖν τῆς θεωρίας τῆς τούτου, μηδὲ ἑτέρους ὀφθαλ- μοὺς ἐφέλκεσθαι πρὸς τὴν πρᾶξιν, κἂν μεγάλοι οἱ θεω- ροῦντες ὦσιν, ἀλλ' ἓν μόνον σκοπεῖν ὅπως ἡ δεσπότης θεάσηται· ἡμᾶς δὲ τοιοῦτον ἔχοντας Κύριον, ἑτέρους ἐπιζητεῖν θεατὰς τοὺς ὠφελῆσαι μὲν οὐδὲν, βλάψαι δὲ ἐκ τῆς θεωρίας δυναμένους, καὶ κενῶσαι πάντα τὸν πόνον ἡμῖν; Μὴ, παρακαλῶ· ἀλλ' ὅθεν ἔχομεν τοὺς μια σθούς λαβεῖν, [26] τοῦτον καλῶμεν ἐπαινέτην τῶν γινο- μένων, τοῦτον θεατήν. Μηδὲν ἡμῖν καὶ ἀνθρωπίνοις ὀφθαλμοῖς ἔστω. Εἰ γὰρ ἐθέλοιμεν καὶ ταύτης ἐπιτυ χεῖν τῆς δόξης, τότε αὐτῆς ἐπιτευξόμεθα, ὅταν ο τὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ ζητῶμεν μόνην. Τοὺς γὰρ δοξάζοντάς με δοξάσω, φησί. Καὶ ὥσπερ χρημάτων τότε μάλιστα εὐποροῦμεν, ὅταν καταφρονῶμεν αὐτῶν, καὶ τὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ ζητῶμεν πλοῦτον μόνον (Ζητεῖτε γάρ, φησί, τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ταῦτα πάντα προστε θήσεται ὑμῖν)· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς δόξης, ὅταν ἡμῖν λοι- πὸν ἀκίνδυνος ἡ δόσις ᾗ ' καὶ ἡ τῶν χρημάτων καὶ ἡ τῆς δόξης, τότε αὐτὴν ἐπιδαψιλεύσεται ὁ Θεός. ᾿Ακίν δυνος δὲ τότε ἐστὶν, ὅταν ἡμῶν μὴ κρατῇ, μηδὲ περ:- γίνηται, μηδὲ ὡς δούλοις αὐτὴ ἐπιτάττῃ, ἀλλ' ὡς δια σπόταις καὶ ὡς ἐλευθέροις παραγίνηται. Διὰ γὰρ τοῦτο οὐδὲ βούλεται αὐτῶν ἡμᾶς ἐρᾷν, ἵνα μὴ κρατώμεθα παρ' αὐτῶν. Κἂν τοῦτο κατορθώσωμεν, δίδωσιν ἡμῖν αὐτὰ μετὰ πολλῆς τῆς δαψιλείας. Τί γὰρ Παύλου λαμ πρότερον, εἰπέ μοι, τοῦ λέγοντος· Οὐ ζητοῦμεν παρὰ ἀνθρώπων δόξαν, οὔτε ἀφ' ὑμῶν, οὔτε ἀπ᾿ ἄλλων; τί δὲ εὐπορώτερον τοῦ μηδὲν ἔχοντος, καὶ πάντα και έχοντος; Όταν γὰρ, ὅπερ ἔφην, μὴ κρατώμεθα ὑπ' αὐ τῶν, τότε αὐτῶν κρατήσομεν, τότε αὐτὰ ληψόμεθα. Εἰ τοίνυν ἐπιθυμοῦμεν ἐπιτυχεῖν δόξης, φεύγωμεν δόξαν· οὕτω γὰρ δυνησόμεθα τοῦ Θεοῦ τοὺς νόμους ἀνύσαντες, τυχεῖν καὶ τῶν ἐνταῦθα καὶ τῶν ἐπηγγελμένων αγα- θῶν, χάριτι 5 τοῦ Χριστοῦ, μεθ᾿ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. & Αlii τοῦ τιμᾶν θέλοντος. • Alii ὅτε. f "H deest in quibusdam mss. 6 Mor. ἀγαθῶν, ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι, elc ΟΜΙΛΙΑ Δ'. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν. α'. Τοῖς ἄρτι τῶν παίδων εἰσαγομένοις πρὸς τὰ μα θήματα οὔτε πολλὰ ἐφεξῆς · ἐπιτιθέασιν οἱ διδάσκαλοι τὰ φορτία, οὔτε εἰσάπαξ τοῦτο ποιοῦσιν, ἀλλὰ καὶ βρα- χέα, καὶ τὰ αὐτὰ πολλάκις ἐνηχοῦσιν αὐτοῖς, ὥστε αὐτῶν ῥᾳδίως ἐντεθῆναι τῇ διανοίᾳ τὰ λεγόμενα, ἀλλὰ μὴ ἐκ προοιμίων δυσχεράναντας αὐτοὺς πρὸς τὸ πλῆθος καὶ τὸ τῆς μνήμης δυσκάθεκτον, ὀκνηροτέρους γενέσθαι περὶ τὴν συλλογὴν τῶν δοθέντων, νάρκης τινὸς αὐτοῖς ἀπὸ τῆς δυσκολίας ἐγγινομένης. Τοῦτο δὴ καὶ αὐτὸς κατα σκευάσαι βουλόμενος, καὶ τὸν πόνον ὑμῖν ποιῆσαι κου φον, κατὰ μικρὸν ἀπολαμβάνων τὰ ἐν τῇ θείᾳ ταύτῃ τραπέζῃ, εἰς τὰς ὑμετέρας οὕτως ἐνίημι ψυχάς. Διὸ καὶ . Έφεξής deest in quibusdam mss. τῶν αὐτῶν ἅψομαι πάλιν βημάτων, οὐχ ὥστε τὰ αὐτὰ πάλιν εἰπεῖν, ἀλλ᾿ ὥστε τὰ λείποντα προσθείναι μόν νον. Φέρε οὖν, τὸν λόγον ἐπὶ τὰ προοίμια πάλιν ἀγάγω μεν. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν. Τίνος ένεκεν, τῶν ἄλλων ἁπάντων εὐαγγελιστῶν ἀπὸ τῆς οἰκονομίας ἀρξαμένων (καὶ γὰρ ὁ Ματθαῖός φησι, Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ υἱοῦ [27] Δαυΐδ· καὶ ὁ Λουκᾶς τὰ κατὰ τὴν Μαρίαν ἡμῖν ἐν ἀρχῇ διηγεί ται· καὶ ὁ Μάρκος δὲ ὁμοίως τοῖς αὐτοῖς ἐνδιατρίβει λόγοις, τὴν κατὰ τὸν Βαπτιστὴν ἱστορίαν ἐντεῦθεν ὑφαί νων), ὁ Ἰωάννης τοῦτο μὲν ἐν βραχεῖ καὶ μετὰ ταῦτα ᾐνίξατο εἰπὼν, Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο· τὰ δὲ ἄλλα πάντα παραδραμων, τὴν σύλληψιν, τὸν τόκον, τὴν ἀνατροφήν, τὴν αύξησιν, εὐθέως περὶ τῆς ἀϊδίου γεννή σεως ἡμῖν διηγεῖται ; Τί ποτ' οὖν ἐστι τὸ αἴτιον τούτων,

47 IN JOANNEM HOMIL. IV. al. III. ἤδη πρὸς ὑμᾶς ἐρῶ. Τῶν λοιπῶν εὐαγγελιστῶν τὸ πλέον ἐν τοῖς κατὰ σάρκα διατρίψάντων λόγοις, δέος ἦν τοῦ μή τινας διὰ τοῦτο χαμαιπετεῖς ὄντας τούτοις εναπομείναι μένοις τοῖς δόγμασιν· δ καὶ Παῦλος ἔπαθεν ὁ Σαμοσα- τεύς. Ἐκ ταύτης τοίνυν ἀνάγων • τῆς χαμαιζηλίας τοὺς μέλλοντας ἐμπεσείσθαι, καὶ εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνέλκων, εἰκότως ἄνωθεν καὶ ἐκ τῆς ὑπάρξεως τῆς ἀϊδίου ποιεῖται τῆς διηγήσεως τὴν ἀρχήν. Τοῦ μὲν γὰρ Ματθαίου ἀπὸ Ηρώδου τοῦ βασιλέως, τοῦ Λουκᾶ δὲ ἀπὸ Τιβερίου τοῦ Καίσαρος, τοῦ δὲ Μάρκου ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος Ιωάν- νου πρὸς τὴν διήγησιν εἰσβαλόντων, πάντα ταῦτα ἀφεὶς οὗτος 5, ἀνωτέρω παντὸς ἄνεισι χρόνου τε καὶ αἰῶνος, ἐκεῖ τὴν διάνοιαν τῶν ἀκροατῶν ἀκοντίζων πρὸς τὸν Ἐν ἀρχῇ ἦν, καὶ οὐκ ἀφιεὶς στῆναι που, οὐδὲ ὅρον τιθείς, καθάπερ ἐκεῖνοι, τὸν Ηρώδην καὶ τὸν Τιβέριον καὶ τὸν Ἰωάννην. “Ο δὲ ἄξιον μετὰ τούτων θαυμάσαι, ἐκεῖνο μάλιστα εἰπεῖν ἔστιν, ὅτι οὔτε οὗτος πρὸς τὸν ὑψηλότερον ἑαυτὸν λόγον ἀφιεὶς τῆς οἰκονομίας ἡμέλησεν· οὔτε ἐκεῖνοι τὴν περὶ ταύτης ἐσπουδακότες διήγησιν, τὴν προαιώνιον εσίγησαν ὕπαρξιν· καὶ μάλα εἰκότως. Εν γὰρ ἦν τὸ Πνεῦμα τὸ κινοῦν τὰς ἁπάντων ψυχάς· διὸ καὶ πολλὴν περὶ τὴν ἀπαγγελίαν ἐπεδείξαντο τὴν ὁμό- νοιαν. Σὺ δὲ, ἀγαπητέ, Λόγον ἀκούσας, μηδέποτε ἀνάσχῃ τῶν λεγόντων ἔργον αὐτὸν εἶναι, ἀλλὰ μηδὲ τῶν ἁπλῶς λόγον αὐτὸν εἶναι νομιζόντων. Πολλοὶ μὲν γὰρ οἱ τοῦ Θεοῦ λόγοι, οὓς καὶ ἄγγελοι ποιοῦσιν, ἀλλ' οὐδεὶς ἐκείνων τῶν λόγων Θεός, ἀλλ' ἐκεῖνοι μὲν ἅπαντες προφητεῖαι καὶ προστάγματα α (οὕτω γὰρ ἔθος τῇ Γραφῇ καλεῖν τοὺς νόμους τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ ἐπιτάγματα, καὶ τὰς προφη τείας· διὸ καὶ ἐπάγει λέγων περὶ τῶν ἀγγέλων, Δυνατοί ἰσχύν, ποιοῦντες τὸν λόγον αὐτοῦ)· οὗτος δὲ ὁ Λόγος οὐσία τίς ἐστιν ἐνυπόστατος, ἐξ αὐτοῦ προελθοῦσα ἀπα θῶς τοῦ Πατρός. Τοῦτο γὰρ, ὡς ἔφθην εἰπὼν, διὰ τῆς τοῦ Λόγου προσηγορίας εδήλωσεν. Ὥσπερ οὖν τὸν Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, τὸ ἀΐδιον δηλοῖ· οὕτω τὸ, Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν, τὸ συναΐδιον ἡμῖν ἐνέφηνεν. Ἵνα γὰρ μὴ, ἀκούσας ὅτι Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, ἀἴδιον μὲν νομίσῃς, πρεσβυτέραν δὲ διαστήματί τινι τοῦ Πατρὸς τὴν ζωὴν ὑποπτεύσῃς καὶ αἰῶνι πλείονι, καὶ τῷ Μονο- γενεῖ δῶς ἀρχὴν, ἐπήγαγε τὸ ὅτι Ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεὸν ἦν, οὕτως ἀΐδιος, ὡς • αὐτὸς ὁ Πατήρ· οὐ γὰρ ἦν ἔρημος οὐδέποτε τοῦ Λόγου, ἀλλ᾽ ἀεὶ Θεὸς πρὸς Θεὸν ἦν, ἐν ὑποστάσει μέντο: ἰδίᾳ. Πῶς οὖν, φησὶν, εἶπεν, ὅτι· Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, εἴ γε πρὸς τὸν Θεὸν ἦν; Ὅτι καὶ [28] πρὸς τὸν Θεὸν ἦν σ', καὶ ἐν τῷ κόσμῳ ἦν. Οὐδαμοῦ γὰρ περατοῦται, οὔτε ὁ Πατήρ, οὔτε ὁ Υἱός. Εἰ γὰρ τῆς μεγαλωσύνης αὐτοῦ οὐκ ἔστι πέρας, Καὶ τῆς συν- έσεως αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ἀριθμός· οὐδὲ τῆς οὐσίας είδη- λον ὅτι ἀρχή τις χρονική. Ηκουσα;, ὅτι Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ; Τί νοεῖς ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ταύτης; Εὔδηλον ὅτι τὸ πρὸ πάντων γενέσθαι αὐτὰ τῶν ὁρατῶν. Οὕτω καὶ περὶ τοῦ Μονογε- νοῦς ἀκούων, ὅτι Ἐν ἀρχῇ ἦν, πρὸ πάντων αὐτὸν νόει τῶν νοητῶν καὶ πρὸ τῶν αἰώνων. Εἰ δὲ λέγοι τις · Καὶ πῶς ἐστιν, Υἱὸν ὄντα μὴ νεώτερον εἶναι τοῦ Πατρός; τὸ γὰρ ἔκ τινος δν, ἀνάγκη πᾶσα ὕστερον εἶναι τοῦ ἐξ οὗ ἐστιν, ἐροῦμεν, ὅτι μάλιστα μὲν ταῦτα λογισμῶν * Αlii ἐκ ταύτης οὖν ἀνάγων. • Alii ἀφεὶς αὐτός. ε και μετὰ τοῦτο, Mor. μετὰ τούτων, et sic mss. multi. • Quidam καὶ πράγματα. c Hur. οὕτως ἀΐδιος δηλῶν ὡς. Sav. οὕτως ἀΐδιος ὡς. e Montt. πρὸς τὸν Θεὸς ἦν (Ι. πρὸς τὸν Θεὸν Θεὸς ἦν), qual expressit interpres. Nos Sav et codd 703 et 706 secuti su- dus Dis. 49 ἀνθρωπίνων Γ ἐστί· καὶ ὁ τοῦτο ζητῶν, καὶ ἕτερα τούτων ατοπώτερα ζητήσει· καὶ οὐδὲ τῇ ἀκοῇ τὰ τοιαῦτα παρα δέχεσθαι ἔδει. Περὶ Θεοῦ γὰρ νῦν ἡμῖν ὁ λόγος ἐστὶν, οὐ περὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων φύσεως, ὑποκειμένης τῇ τῶν λογισμῶν τούτων ἀκολουθίᾳ τε καὶ ἀνάγκῃ. Πλὴν ἀλλ' ὑπὲρ πληροφορίας τῶν ἀσθενεστέρων, καὶ πρὸς ταῦτα ἐροῦμεν. β'. Εἰπὶ γάρ μοι, Τὸ ἀπαύγασμα τοῦ ἡλίου ἐξ αὐτῆς ἐκπηδῇ τῆς τοῦ ἡλίου φύσεως, ἢ ἄλλοθέν ποθεν; Ανάγκη πᾶσα ὁμολογῆσαι τὸν μὴ καὶ τὰς αἰσθήσεις πεπηρωμέ νον, ὅτι ἐξ αὐτῆς. Ἀλλ' ὅμως καὶ ἐξ αὐτοῦ ἂν τοῦ ἡλίου τὸ ἀπαύγασμα, οὐκ ἂν ποτε ὕστερον εἶναι φαίημεν τῆς ἡλιακῆς φύσεως, ἐπειδὴ μηδὲ χωρὶς ἀπαυγάσματος ήλιος ἐφάνη ποτέ. Εἰ δὲ ἐπὶ τῶν σωμάτων τούτων τῶν ὁρατῶν καὶ αἰσθητῶν, καὶ ἐκ τινὸς ἦν, καὶ οὐχ ὕστερον ἐξ οὗ ἐστιν ἐφάνη τι ὂν, τί ἀπιστεῖς ἐπὶ τῆς ἀοράτου καὶ ἀῤῥή - του φύσεως : Τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτό ἐστιν οὕτως, ὡς ἐκείνῃ τῇ οὐσίᾳ πρέπον ἦν. Διά γάρ τοι τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος αὐτὸν οὕτως ἐκάλεσε, καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ καὶ τὸ συναΐδιον παριστῶν. Τί δέ ; εἰπέ μοι, οὐχ οἱ αἰῶνες δι' αὐτοῦ γεγό- νασιν ἅπαντες καὶ διάστημα ἅπαν; Ανάγκη πᾶσα όμο λογῆσαι τὸν μὴ παραπαίοντα. Οὐκοῦν οὐδὲν μέσον Υἱοῦ καὶ Πατρός. Εἰ δὲ οὐδὲν, οὐχ ὕστερος, ἀλλὰ συναΐδιος. Τὰ γὰρ πρὸ, καὶ τὸ μετὰ, χρόνων εἰσὶν ἔννοιαι δηλωτι καί. Χωρὶς γὰρ αἰῶνος ἢ χρόνου οὐκ ἂν δυνηθείη τις ταῦτα νοῆσαι τὰ ῥήματα. Χρόνων δὲ καὶ αἰώνων ἀνώτε ρος ὁ Θεός. Εἰ δὲ ὅλως τοῦ Υἱοῦ φῂς ἀρχὴν κατειληφέναι, ὅρα μὴ καὶ τὸν Πατέρα ὑπὸ ἀρχὴν ἀναγκασθῇς ἀγαγεῖν κατὰ τοῦτον τὸν λόγον καὶ τὸν λογισμόν, πρεσβυτέραν μὲν, ἀρχὴν δὲ ὅμως. Εἰπὲ γάρ μοι, οὐχ ὅρον τινὰ καὶ ἀρχὴν προστιθεὶς 6 τῷ Υἱῷ, καὶ οὕτω προϊὼν ἀπ' αὐτῆς ἐπὶ τὸ ἄνω, τὸν Πατέρα προεἶναι λέγεις ; Εὔδηλον ὅτι Εἰπὲ οὖν μοι, πόσον ὁ Πατὴρ προϋπάρχει; Αν τε γὰρ ὀλίγον, ἄν τε πολὺ διάστημα εἴπῃς, ὑπὸ τὴν ἀρχὴν τὸν Πατέρα ήγαγες. Μετρήσας γὰρ εἴδηλον ὅτι τὸ μέσον, οὕτως ὀλίγον ἐρεῖς ἢ πολύ· μετρῆσαι δὲ οὐκ ἂν γένοιτο, μὴ ἑκατέρωθεν οὔσης [99] ἀρχῆς. ὥστε καὶ τῷ Πατρὶ δέδωκας ἀρχὴν, τό γε εἰς σὲ ἦκον· καὶ οὐκ ἔσται λοιπόν οὐδὲ ὁ Πατὴρ ἀναρχος καθ' ὑμᾶς. Ορᾷς ὅτι τὸ παρὰ τοῦ Σωτῆρος λεχθὲν ἀληθές ἐστι, καὶ πανταχοῦ τὴν δύναμιν ἐνδείκνυται τὴν αὐτοῦ τὸ ῥῆμα ; Ποῖον δὴ τοῦτο ; Ο μὴ τιμῶν τὸν Υἱόν, οὐ τιμᾷ τὸν Πατέρα. Καὶ οἶδα μὲν πολλοῖς ἀκατάληπτον ἂν τὸ λεχθέν· διὸ πολλαχοῦ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν λογισμῶν ἀναβαλλόμεθα κινεῖν, ὅτι οὔτε παρακολουθεῖν αὐτοῖς ὁ λοιπός δύναιτ' ἂν δῆμος· οὔτε, εἰ παρακολουθήσειεν, ἔχει τι βέβαιον καὶ ἀσφαλές. Λο- γισμοὶ γὰρ ἀνθρώπων δειλοί, καὶ ἐπισφαλεῖς αἱ ἐπίνοιαι αὐτῶν. Ηδέως δ' ἂν κἀκεῖνο ἐροίμην. τοὺς κ ἀντιλέγοντας ἡμῖν, τί ποτέ ἐστι τὸ παρὰ τῷ προφήτη λεγόμενον, τό, Εμπροσθέν μου οὐκ ἐγένετο ἄλλος Θεὸς, καὶ μετ' ἐμὲ οὐκ ἔστιν; Εἰ γὰρ νεώτερος τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, πώς φησι, Μετ' ἐμὲ οὐκ ἔστιν; 'Αρα οὖν ἀναιρήσετε καὶ αὐτοῦ τοῦ Μονογενοῦς τὴν οὐσίαν ; Ανάγκη γὰρ ἡ τοῦτο τολμαν, ἢ μίαν παρα δέξασθαι τὴν θεότητα ἐν ἰδίᾳ ὑποστάσε: Πατρὸς καὶ Υἱοῦ. Ποῦ δὲ ὅλως τὸ Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, άλη- θές ; Εἰ γάρ ἐστιν αἰὼν αὐτοῦ πρεσβύτερος, πῶς ἂν τὸ πρὸ αὐτοῦ, δι' αὐτοῦ γεγενημένον εἴη; Ορᾶτε εἰς ὅσην τόλμαν αὐτοὺς ἅπαξ παρακινηθείσης τῆς ἀληθείας δ λόγος ἐξήγαγε ; Διατί γὰρ οὐκ εἶπεν ὁ εὐαγγελιστὴς, ὅτι ἐξ οὐκ ὄντων ἐγένετο, καθάπερ περὶ πάντων ὁ Παῦλος ἀποφαίνεται, λέγων οὕτως, Ὁ καλέσας τὰ μὴ ὄντα ὡς f Quidam λογισμῶν ἀνθρώπων. 8 Quidam προτιθείς. Εt paulo post nonnulli προϊέναι λέγει;. • Sic Savil et maxima pars mss. Μorel. ἐφοίμην προς τούς

47 IN JOANNEM HOMIL. IV. al. III. ἤδη πρὸς ὑμᾶς ἐρῶ. Τῶν λοιπῶν εὐαγγελιστῶν τὸ πλέον ἐν τοῖς κατὰ σάρκα διατρίψάντων λόγοις, δέος ἦν τοῦ μή τινας διὰ τοῦτο χαμαιπετεῖς ὄντας τούτοις εναπομείναι μένοις τοῖς δόγμασιν· δ καὶ Παῦλος ἔπαθεν ὁ Σαμοσα- τεύς. Ἐκ ταύτης τοίνυν ἀνάγων • τῆς χαμαιζηλίας τοὺς μέλλοντας ἐμπεσείσθαι, καὶ εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνέλκων, εἰκότως ἄνωθεν καὶ ἐκ τῆς ὑπάρξεως τῆς ἀϊδίου ποιεῖται τῆς διηγήσεως τὴν ἀρχήν. Τοῦ μὲν γὰρ Ματθαίου ἀπὸ Ηρώδου τοῦ βασιλέως, τοῦ Λουκᾶ δὲ ἀπὸ Τιβερίου τοῦ Καίσαρος, τοῦ δὲ Μάρκου ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος Ιωάν- νου πρὸς τὴν διήγησιν εἰσβαλόντων, πάντα ταῦτα ἀφεὶς οὗτος 5, ἀνωτέρω παντὸς ἄνεισι χρόνου τε καὶ αἰῶνος, ἐκεῖ τὴν διάνοιαν τῶν ἀκροατῶν ἀκοντίζων πρὸς τὸν Ἐν ἀρχῇ ἦν, καὶ οὐκ ἀφιεὶς στῆναι που, οὐδὲ ὅρον τιθείς, καθάπερ ἐκεῖνοι, τὸν Ηρώδην καὶ τὸν Τιβέριον καὶ τὸν Ἰωάννην. “Ο δὲ ἄξιον μετὰ τούτων θαυμάσαι, ἐκεῖνο μάλιστα εἰπεῖν ἔστιν, ὅτι οὔτε οὗτος πρὸς τὸν ὑψηλότερον ἑαυτὸν λόγον ἀφιεὶς τῆς οἰκονομίας ἡμέλησεν· οὔτε ἐκεῖνοι τὴν περὶ ταύτης ἐσπουδακότες διήγησιν, τὴν προαιώνιον εσίγησαν ὕπαρξιν· καὶ μάλα εἰκότως. Εν γὰρ ἦν τὸ Πνεῦμα τὸ κινοῦν τὰς ἁπάντων ψυχάς· διὸ καὶ πολλὴν περὶ τὴν ἀπαγγελίαν ἐπεδείξαντο τὴν ὁμό- νοιαν. Σὺ δὲ, ἀγαπητέ, Λόγον ἀκούσας, μηδέποτε ἀνάσχῃ τῶν λεγόντων ἔργον αὐτὸν εἶναι, ἀλλὰ μηδὲ τῶν ἁπλῶς λόγον αὐτὸν εἶναι νομιζόντων. Πολλοὶ μὲν γὰρ οἱ τοῦ Θεοῦ λόγοι, οὓς καὶ ἄγγελοι ποιοῦσιν, ἀλλ' οὐδεὶς ἐκείνων τῶν λόγων Θεός, ἀλλ' ἐκεῖνοι μὲν ἅπαντες προφητεῖαι καὶ προστάγματα α (οὕτω γὰρ ἔθος τῇ Γραφῇ καλεῖν τοὺς νόμους τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ ἐπιτάγματα, καὶ τὰς προφη τείας· διὸ καὶ ἐπάγει λέγων περὶ τῶν ἀγγέλων, Δυνατοί ἰσχύν, ποιοῦντες τὸν λόγον αὐτοῦ)· οὗτος δὲ ὁ Λόγος οὐσία τίς ἐστιν ἐνυπόστατος, ἐξ αὐτοῦ προελθοῦσα ἀπα θῶς τοῦ Πατρός. Τοῦτο γὰρ, ὡς ἔφθην εἰπὼν, διὰ τῆς τοῦ Λόγου προσηγορίας εδήλωσεν. Ὥσπερ οὖν τὸν Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, τὸ ἀΐδιον δηλοῖ· οὕτω τὸ, Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν, τὸ συναΐδιον ἡμῖν ἐνέφηνεν. Ἵνα γὰρ μὴ, ἀκούσας ὅτι Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, ἀἴδιον μὲν νομίσῃς, πρεσβυτέραν δὲ διαστήματί τινι τοῦ Πατρὸς τὴν ζωὴν ὑποπτεύσῃς καὶ αἰῶνι πλείονι, καὶ τῷ Μονο- γενεῖ δῶς ἀρχὴν, ἐπήγαγε τὸ ὅτι Ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεὸν ἦν, οὕτως ἀΐδιος, ὡς • αὐτὸς ὁ Πατήρ· οὐ γὰρ ἦν ἔρημος οὐδέποτε τοῦ Λόγου, ἀλλ᾽ ἀεὶ Θεὸς πρὸς Θεὸν ἦν, ἐν ὑποστάσει μέντο: ἰδίᾳ. Πῶς οὖν, φησὶν, εἶπεν, ὅτι· Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, εἴ γε πρὸς τὸν Θεὸν ἦν; Ὅτι καὶ [28] πρὸς τὸν Θεὸν ἦν σ', καὶ ἐν τῷ κόσμῳ ἦν. Οὐδαμοῦ γὰρ περατοῦται, οὔτε ὁ Πατήρ, οὔτε ὁ Υἱός. Εἰ γὰρ τῆς μεγαλωσύνης αὐτοῦ οὐκ ἔστι πέρας, Καὶ τῆς συν- έσεως αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ἀριθμός· οὐδὲ τῆς οὐσίας είδη- λον ὅτι ἀρχή τις χρονική. Ηκουσα;, ὅτι Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ; Τί νοεῖς ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ταύτης; Εὔδηλον ὅτι τὸ πρὸ πάντων γενέσθαι αὐτὰ τῶν ὁρατῶν. Οὕτω καὶ περὶ τοῦ Μονογε- νοῦς ἀκούων, ὅτι Ἐν ἀρχῇ ἦν, πρὸ πάντων αὐτὸν νόει τῶν νοητῶν καὶ πρὸ τῶν αἰώνων. Εἰ δὲ λέγοι τις · Καὶ πῶς ἐστιν, Υἱὸν ὄντα μὴ νεώτερον εἶναι τοῦ Πατρός; τὸ γὰρ ἔκ τινος δν, ἀνάγκη πᾶσα ὕστερον εἶναι τοῦ ἐξ οὗ ἐστιν, ἐροῦμεν, ὅτι μάλιστα μὲν ταῦτα λογισμῶν * Αlii ἐκ ταύτης οὖν ἀνάγων. • Alii ἀφεὶς αὐτός. ε και μετὰ τοῦτο, Mor. μετὰ τούτων, et sic mss. multi. • Quidam καὶ πράγματα. c Hur. οὕτως ἀΐδιος δηλῶν ὡς. Sav. οὕτως ἀΐδιος ὡς. e Montt. πρὸς τὸν Θεὸς ἦν (Ι. πρὸς τὸν Θεὸν Θεὸς ἦν), qual expressit interpres. Nos Sav et codd 703 et 706 secuti su- dus Dis. 49 ἀνθρωπίνων Γ ἐστί· καὶ ὁ τοῦτο ζητῶν, καὶ ἕτερα τούτων ατοπώτερα ζητήσει· καὶ οὐδὲ τῇ ἀκοῇ τὰ τοιαῦτα παρα δέχεσθαι ἔδει. Περὶ Θεοῦ γὰρ νῦν ἡμῖν ὁ λόγος ἐστὶν, οὐ περὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων φύσεως, ὑποκειμένης τῇ τῶν λογισμῶν τούτων ἀκολουθίᾳ τε καὶ ἀνάγκῃ. Πλὴν ἀλλ' ὑπὲρ πληροφορίας τῶν ἀσθενεστέρων, καὶ πρὸς ταῦτα ἐροῦμεν. β'. Εἰπὶ γάρ μοι, Τὸ ἀπαύγασμα τοῦ ἡλίου ἐξ αὐτῆς ἐκπηδῇ τῆς τοῦ ἡλίου φύσεως, ἢ ἄλλοθέν ποθεν; Ανάγκη πᾶσα ὁμολογῆσαι τὸν μὴ καὶ τὰς αἰσθήσεις πεπηρωμέ νον, ὅτι ἐξ αὐτῆς. Ἀλλ' ὅμως καὶ ἐξ αὐτοῦ ἂν τοῦ ἡλίου τὸ ἀπαύγασμα, οὐκ ἂν ποτε ὕστερον εἶναι φαίημεν τῆς ἡλιακῆς φύσεως, ἐπειδὴ μηδὲ χωρὶς ἀπαυγάσματος ήλιος ἐφάνη ποτέ. Εἰ δὲ ἐπὶ τῶν σωμάτων τούτων τῶν ὁρατῶν καὶ αἰσθητῶν, καὶ ἐκ τινὸς ἦν, καὶ οὐχ ὕστερον ἐξ οὗ ἐστιν ἐφάνη τι ὂν, τί ἀπιστεῖς ἐπὶ τῆς ἀοράτου καὶ ἀῤῥή - του φύσεως : Τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτό ἐστιν οὕτως, ὡς ἐκείνῃ τῇ οὐσίᾳ πρέπον ἦν. Διά γάρ τοι τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος αὐτὸν οὕτως ἐκάλεσε, καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ καὶ τὸ συναΐδιον παριστῶν. Τί δέ ; εἰπέ μοι, οὐχ οἱ αἰῶνες δι' αὐτοῦ γεγό- νασιν ἅπαντες καὶ διάστημα ἅπαν; Ανάγκη πᾶσα όμο λογῆσαι τὸν μὴ παραπαίοντα. Οὐκοῦν οὐδὲν μέσον Υἱοῦ καὶ Πατρός. Εἰ δὲ οὐδὲν, οὐχ ὕστερος, ἀλλὰ συναΐδιος. Τὰ γὰρ πρὸ, καὶ τὸ μετὰ, χρόνων εἰσὶν ἔννοιαι δηλωτι καί. Χωρὶς γὰρ αἰῶνος ἢ χρόνου οὐκ ἂν δυνηθείη τις ταῦτα νοῆσαι τὰ ῥήματα. Χρόνων δὲ καὶ αἰώνων ἀνώτε ρος ὁ Θεός. Εἰ δὲ ὅλως τοῦ Υἱοῦ φῂς ἀρχὴν κατειληφέναι, ὅρα μὴ καὶ τὸν Πατέρα ὑπὸ ἀρχὴν ἀναγκασθῇς ἀγαγεῖν κατὰ τοῦτον τὸν λόγον καὶ τὸν λογισμόν, πρεσβυτέραν μὲν, ἀρχὴν δὲ ὅμως. Εἰπὲ γάρ μοι, οὐχ ὅρον τινὰ καὶ ἀρχὴν προστιθεὶς 6 τῷ Υἱῷ, καὶ οὕτω προϊὼν ἀπ' αὐτῆς ἐπὶ τὸ ἄνω, τὸν Πατέρα προεἶναι λέγεις ; Εὔδηλον ὅτι Εἰπὲ οὖν μοι, πόσον ὁ Πατὴρ προϋπάρχει; Αν τε γὰρ ὀλίγον, ἄν τε πολὺ διάστημα εἴπῃς, ὑπὸ τὴν ἀρχὴν τὸν Πατέρα ήγαγες. Μετρήσας γὰρ εἴδηλον ὅτι τὸ μέσον, οὕτως ὀλίγον ἐρεῖς ἢ πολύ· μετρῆσαι δὲ οὐκ ἂν γένοιτο, μὴ ἑκατέρωθεν οὔσης [99] ἀρχῆς. ὥστε καὶ τῷ Πατρὶ δέδωκας ἀρχὴν, τό γε εἰς σὲ ἦκον· καὶ οὐκ ἔσται λοιπόν οὐδὲ ὁ Πατὴρ ἀναρχος καθ' ὑμᾶς. Ορᾷς ὅτι τὸ παρὰ τοῦ Σωτῆρος λεχθὲν ἀληθές ἐστι, καὶ πανταχοῦ τὴν δύναμιν ἐνδείκνυται τὴν αὐτοῦ τὸ ῥῆμα ; Ποῖον δὴ τοῦτο ; Ο μὴ τιμῶν τὸν Υἱόν, οὐ τιμᾷ τὸν Πατέρα. Καὶ οἶδα μὲν πολλοῖς ἀκατάληπτον ἂν τὸ λεχθέν· διὸ πολλαχοῦ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν λογισμῶν ἀναβαλλόμεθα κινεῖν, ὅτι οὔτε παρακολουθεῖν αὐτοῖς ὁ λοιπός δύναιτ' ἂν δῆμος· οὔτε, εἰ παρακολουθήσειεν, ἔχει τι βέβαιον καὶ ἀσφαλές. Λο- γισμοὶ γὰρ ἀνθρώπων δειλοί, καὶ ἐπισφαλεῖς αἱ ἐπίνοιαι αὐτῶν. Ηδέως δ' ἂν κἀκεῖνο ἐροίμην. τοὺς κ ἀντιλέγοντας ἡμῖν, τί ποτέ ἐστι τὸ παρὰ τῷ προφήτη λεγόμενον, τό, Εμπροσθέν μου οὐκ ἐγένετο ἄλλος Θεὸς, καὶ μετ' ἐμὲ οὐκ ἔστιν; Εἰ γὰρ νεώτερος τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, πώς φησι, Μετ' ἐμὲ οὐκ ἔστιν; 'Αρα οὖν ἀναιρήσετε καὶ αὐτοῦ τοῦ Μονογενοῦς τὴν οὐσίαν ; Ανάγκη γὰρ ἡ τοῦτο τολμαν, ἢ μίαν παρα δέξασθαι τὴν θεότητα ἐν ἰδίᾳ ὑποστάσε: Πατρὸς καὶ Υἱοῦ. Ποῦ δὲ ὅλως τὸ Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, άλη- θές ; Εἰ γάρ ἐστιν αἰὼν αὐτοῦ πρεσβύτερος, πῶς ἂν τὸ πρὸ αὐτοῦ, δι' αὐτοῦ γεγενημένον εἴη; Ορᾶτε εἰς ὅσην τόλμαν αὐτοὺς ἅπαξ παρακινηθείσης τῆς ἀληθείας δ λόγος ἐξήγαγε ; Διατί γὰρ οὐκ εἶπεν ὁ εὐαγγελιστὴς, ὅτι ἐξ οὐκ ὄντων ἐγένετο, καθάπερ περὶ πάντων ὁ Παῦλος ἀποφαίνεται, λέγων οὕτως, Ὁ καλέσας τὰ μὴ ὄντα ὡς f Quidam λογισμῶν ἀνθρώπων. 8 Quidam προτιθείς. Εt paulo post nonnulli προϊέναι λέγει;. • Sic Savil et maxima pars mss. Μorel. ἐφοίμην προς τούς

47 IN JOANNEM HOMIL. IV. al. III. ἤδη πρὸς ὑμᾶς ἐρῶ. Τῶν λοιπῶν εὐαγγελιστῶν τὸ πλέον ἐν τοῖς κατὰ σάρκα διατρίψάντων λόγοις, δέος ἦν τοῦ μή τινας διὰ τοῦτο χαμαιπετεῖς ὄντας τούτοις εναπομείναι μένοις τοῖς δόγμασιν· δ καὶ Παῦλος ἔπαθεν ὁ Σαμοσα- τεύς. Ἐκ ταύτης τοίνυν ἀνάγων • τῆς χαμαιζηλίας τοὺς μέλλοντας ἐμπεσείσθαι, καὶ εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνέλκων, εἰκότως ἄνωθεν καὶ ἐκ τῆς ὑπάρξεως τῆς ἀϊδίου ποιεῖται τῆς διηγήσεως τὴν ἀρχήν. Τοῦ μὲν γὰρ Ματθαίου ἀπὸ Ηρώδου τοῦ βασιλέως, τοῦ Λουκᾶ δὲ ἀπὸ Τιβερίου τοῦ Καίσαρος, τοῦ δὲ Μάρκου ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος Ιωάν- νου πρὸς τὴν διήγησιν εἰσβαλόντων, πάντα ταῦτα ἀφεὶς οὗτος 5, ἀνωτέρω παντὸς ἄνεισι χρόνου τε καὶ αἰῶνος, ἐκεῖ τὴν διάνοιαν τῶν ἀκροατῶν ἀκοντίζων πρὸς τὸν Ἐν ἀρχῇ ἦν, καὶ οὐκ ἀφιεὶς στῆναι που, οὐδὲ ὅρον τιθείς, καθάπερ ἐκεῖνοι, τὸν Ηρώδην καὶ τὸν Τιβέριον καὶ τὸν Ἰωάννην. “Ο δὲ ἄξιον μετὰ τούτων θαυμάσαι, ἐκεῖνο μάλιστα εἰπεῖν ἔστιν, ὅτι οὔτε οὗτος πρὸς τὸν ὑψηλότερον ἑαυτὸν λόγον ἀφιεὶς τῆς οἰκονομίας ἡμέλησεν· οὔτε ἐκεῖνοι τὴν περὶ ταύτης ἐσπουδακότες διήγησιν, τὴν προαιώνιον εσίγησαν ὕπαρξιν· καὶ μάλα εἰκότως. Εν γὰρ ἦν τὸ Πνεῦμα τὸ κινοῦν τὰς ἁπάντων ψυχάς· διὸ καὶ πολλὴν περὶ τὴν ἀπαγγελίαν ἐπεδείξαντο τὴν ὁμό- νοιαν. Σὺ δὲ, ἀγαπητέ, Λόγον ἀκούσας, μηδέποτε ἀνάσχῃ τῶν λεγόντων ἔργον αὐτὸν εἶναι, ἀλλὰ μηδὲ τῶν ἁπλῶς λόγον αὐτὸν εἶναι νομιζόντων. Πολλοὶ μὲν γὰρ οἱ τοῦ Θεοῦ λόγοι, οὓς καὶ ἄγγελοι ποιοῦσιν, ἀλλ' οὐδεὶς ἐκείνων τῶν λόγων Θεός, ἀλλ' ἐκεῖνοι μὲν ἅπαντες προφητεῖαι καὶ προστάγματα α (οὕτω γὰρ ἔθος τῇ Γραφῇ καλεῖν τοὺς νόμους τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ ἐπιτάγματα, καὶ τὰς προφη τείας· διὸ καὶ ἐπάγει λέγων περὶ τῶν ἀγγέλων, Δυνατοί ἰσχύν, ποιοῦντες τὸν λόγον αὐτοῦ)· οὗτος δὲ ὁ Λόγος οὐσία τίς ἐστιν ἐνυπόστατος, ἐξ αὐτοῦ προελθοῦσα ἀπα θῶς τοῦ Πατρός. Τοῦτο γὰρ, ὡς ἔφθην εἰπὼν, διὰ τῆς τοῦ Λόγου προσηγορίας εδήλωσεν. Ὥσπερ οὖν τὸν Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, τὸ ἀΐδιον δηλοῖ· οὕτω τὸ, Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν, τὸ συναΐδιον ἡμῖν ἐνέφηνεν. Ἵνα γὰρ μὴ, ἀκούσας ὅτι Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, ἀἴδιον μὲν νομίσῃς, πρεσβυτέραν δὲ διαστήματί τινι τοῦ Πατρὸς τὴν ζωὴν ὑποπτεύσῃς καὶ αἰῶνι πλείονι, καὶ τῷ Μονο- γενεῖ δῶς ἀρχὴν, ἐπήγαγε τὸ ὅτι Ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεὸν ἦν, οὕτως ἀΐδιος, ὡς • αὐτὸς ὁ Πατήρ· οὐ γὰρ ἦν ἔρημος οὐδέποτε τοῦ Λόγου, ἀλλ᾽ ἀεὶ Θεὸς πρὸς Θεὸν ἦν, ἐν ὑποστάσει μέντο: ἰδίᾳ. Πῶς οὖν, φησὶν, εἶπεν, ὅτι· Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, εἴ γε πρὸς τὸν Θεὸν ἦν; Ὅτι καὶ [28] πρὸς τὸν Θεὸν ἦν σ', καὶ ἐν τῷ κόσμῳ ἦν. Οὐδαμοῦ γὰρ περατοῦται, οὔτε ὁ Πατήρ, οὔτε ὁ Υἱός. Εἰ γὰρ τῆς μεγαλωσύνης αὐτοῦ οὐκ ἔστι πέρας, Καὶ τῆς συν- έσεως αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ἀριθμός· οὐδὲ τῆς οὐσίας είδη- λον ὅτι ἀρχή τις χρονική. Ηκουσα;, ὅτι Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ; Τί νοεῖς ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ταύτης; Εὔδηλον ὅτι τὸ πρὸ πάντων γενέσθαι αὐτὰ τῶν ὁρατῶν. Οὕτω καὶ περὶ τοῦ Μονογε- νοῦς ἀκούων, ὅτι Ἐν ἀρχῇ ἦν, πρὸ πάντων αὐτὸν νόει τῶν νοητῶν καὶ πρὸ τῶν αἰώνων. Εἰ δὲ λέγοι τις · Καὶ πῶς ἐστιν, Υἱὸν ὄντα μὴ νεώτερον εἶναι τοῦ Πατρός; τὸ γὰρ ἔκ τινος δν, ἀνάγκη πᾶσα ὕστερον εἶναι τοῦ ἐξ οὗ ἐστιν, ἐροῦμεν, ὅτι μάλιστα μὲν ταῦτα λογισμῶν * Αlii ἐκ ταύτης οὖν ἀνάγων. • Alii ἀφεὶς αὐτός. ε και μετὰ τοῦτο, Mor. μετὰ τούτων, et sic mss. multi. • Quidam καὶ πράγματα. c Hur. οὕτως ἀΐδιος δηλῶν ὡς. Sav. οὕτως ἀΐδιος ὡς. e Montt. πρὸς τὸν Θεὸς ἦν (Ι. πρὸς τὸν Θεὸν Θεὸς ἦν), qual expressit interpres. Nos Sav et codd 703 et 706 secuti su- dus Dis. 49 ἀνθρωπίνων Γ ἐστί· καὶ ὁ τοῦτο ζητῶν, καὶ ἕτερα τούτων ατοπώτερα ζητήσει· καὶ οὐδὲ τῇ ἀκοῇ τὰ τοιαῦτα παρα δέχεσθαι ἔδει. Περὶ Θεοῦ γὰρ νῦν ἡμῖν ὁ λόγος ἐστὶν, οὐ περὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων φύσεως, ὑποκειμένης τῇ τῶν λογισμῶν τούτων ἀκολουθίᾳ τε καὶ ἀνάγκῃ. Πλὴν ἀλλ' ὑπὲρ πληροφορίας τῶν ἀσθενεστέρων, καὶ πρὸς ταῦτα ἐροῦμεν. β'. Εἰπὶ γάρ μοι, Τὸ ἀπαύγασμα τοῦ ἡλίου ἐξ αὐτῆς ἐκπηδῇ τῆς τοῦ ἡλίου φύσεως, ἢ ἄλλοθέν ποθεν; Ανάγκη πᾶσα ὁμολογῆσαι τὸν μὴ καὶ τὰς αἰσθήσεις πεπηρωμέ νον, ὅτι ἐξ αὐτῆς. Ἀλλ' ὅμως καὶ ἐξ αὐτοῦ ἂν τοῦ ἡλίου τὸ ἀπαύγασμα, οὐκ ἂν ποτε ὕστερον εἶναι φαίημεν τῆς ἡλιακῆς φύσεως, ἐπειδὴ μηδὲ χωρὶς ἀπαυγάσματος ήλιος ἐφάνη ποτέ. Εἰ δὲ ἐπὶ τῶν σωμάτων τούτων τῶν ὁρατῶν καὶ αἰσθητῶν, καὶ ἐκ τινὸς ἦν, καὶ οὐχ ὕστερον ἐξ οὗ ἐστιν ἐφάνη τι ὂν, τί ἀπιστεῖς ἐπὶ τῆς ἀοράτου καὶ ἀῤῥή - του φύσεως : Τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτό ἐστιν οὕτως, ὡς ἐκείνῃ τῇ οὐσίᾳ πρέπον ἦν. Διά γάρ τοι τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος αὐτὸν οὕτως ἐκάλεσε, καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ καὶ τὸ συναΐδιον παριστῶν. Τί δέ ; εἰπέ μοι, οὐχ οἱ αἰῶνες δι' αὐτοῦ γεγό- νασιν ἅπαντες καὶ διάστημα ἅπαν; Ανάγκη πᾶσα όμο λογῆσαι τὸν μὴ παραπαίοντα. Οὐκοῦν οὐδὲν μέσον Υἱοῦ καὶ Πατρός. Εἰ δὲ οὐδὲν, οὐχ ὕστερος, ἀλλὰ συναΐδιος. Τὰ γὰρ πρὸ, καὶ τὸ μετὰ, χρόνων εἰσὶν ἔννοιαι δηλωτι καί. Χωρὶς γὰρ αἰῶνος ἢ χρόνου οὐκ ἂν δυνηθείη τις ταῦτα νοῆσαι τὰ ῥήματα. Χρόνων δὲ καὶ αἰώνων ἀνώτε ρος ὁ Θεός. Εἰ δὲ ὅλως τοῦ Υἱοῦ φῂς ἀρχὴν κατειληφέναι, ὅρα μὴ καὶ τὸν Πατέρα ὑπὸ ἀρχὴν ἀναγκασθῇς ἀγαγεῖν κατὰ τοῦτον τὸν λόγον καὶ τὸν λογισμόν, πρεσβυτέραν μὲν, ἀρχὴν δὲ ὅμως. Εἰπὲ γάρ μοι, οὐχ ὅρον τινὰ καὶ ἀρχὴν προστιθεὶς 6 τῷ Υἱῷ, καὶ οὕτω προϊὼν ἀπ' αὐτῆς ἐπὶ τὸ ἄνω, τὸν Πατέρα προεἶναι λέγεις ; Εὔδηλον ὅτι Εἰπὲ οὖν μοι, πόσον ὁ Πατὴρ προϋπάρχει; Αν τε γὰρ ὀλίγον, ἄν τε πολὺ διάστημα εἴπῃς, ὑπὸ τὴν ἀρχὴν τὸν Πατέρα ήγαγες. Μετρήσας γὰρ εἴδηλον ὅτι τὸ μέσον, οὕτως ὀλίγον ἐρεῖς ἢ πολύ· μετρῆσαι δὲ οὐκ ἂν γένοιτο, μὴ ἑκατέρωθεν οὔσης [99] ἀρχῆς. ὥστε καὶ τῷ Πατρὶ δέδωκας ἀρχὴν, τό γε εἰς σὲ ἦκον· καὶ οὐκ ἔσται λοιπόν οὐδὲ ὁ Πατὴρ ἀναρχος καθ' ὑμᾶς. Ορᾷς ὅτι τὸ παρὰ τοῦ Σωτῆρος λεχθὲν ἀληθές ἐστι, καὶ πανταχοῦ τὴν δύναμιν ἐνδείκνυται τὴν αὐτοῦ τὸ ῥῆμα ; Ποῖον δὴ τοῦτο ; Ο μὴ τιμῶν τὸν Υἱόν, οὐ τιμᾷ τὸν Πατέρα. Καὶ οἶδα μὲν πολλοῖς ἀκατάληπτον ἂν τὸ λεχθέν· διὸ πολλαχοῦ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν λογισμῶν ἀναβαλλόμεθα κινεῖν, ὅτι οὔτε παρακολουθεῖν αὐτοῖς ὁ λοιπός δύναιτ' ἂν δῆμος· οὔτε, εἰ παρακολουθήσειεν, ἔχει τι βέβαιον καὶ ἀσφαλές. Λο- γισμοὶ γὰρ ἀνθρώπων δειλοί, καὶ ἐπισφαλεῖς αἱ ἐπίνοιαι αὐτῶν. Ηδέως δ' ἂν κἀκεῖνο ἐροίμην. τοὺς κ ἀντιλέγοντας ἡμῖν, τί ποτέ ἐστι τὸ παρὰ τῷ προφήτη λεγόμενον, τό, Εμπροσθέν μου οὐκ ἐγένετο ἄλλος Θεὸς, καὶ μετ' ἐμὲ οὐκ ἔστιν; Εἰ γὰρ νεώτερος τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, πώς φησι, Μετ' ἐμὲ οὐκ ἔστιν; 'Αρα οὖν ἀναιρήσετε καὶ αὐτοῦ τοῦ Μονογενοῦς τὴν οὐσίαν ; Ανάγκη γὰρ ἡ τοῦτο τολμαν, ἢ μίαν παρα δέξασθαι τὴν θεότητα ἐν ἰδίᾳ ὑποστάσε: Πατρὸς καὶ Υἱοῦ. Ποῦ δὲ ὅλως τὸ Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, άλη- θές ; Εἰ γάρ ἐστιν αἰὼν αὐτοῦ πρεσβύτερος, πῶς ἂν τὸ πρὸ αὐτοῦ, δι' αὐτοῦ γεγενημένον εἴη; Ορᾶτε εἰς ὅσην τόλμαν αὐτοὺς ἅπαξ παρακινηθείσης τῆς ἀληθείας δ λόγος ἐξήγαγε ; Διατί γὰρ οὐκ εἶπεν ὁ εὐαγγελιστὴς, ὅτι ἐξ οὐκ ὄντων ἐγένετο, καθάπερ περὶ πάντων ὁ Παῦλος ἀποφαίνεται, λέγων οὕτως, Ὁ καλέσας τὰ μὴ ὄντα ὡς f Quidam λογισμῶν ἀνθρώπων. 8 Quidam προτιθείς. Εt paulo post nonnulli προϊέναι λέγει;. • Sic Savil et maxima pars mss. Μorel. ἐφοίμην προς τούς

49 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP ὄντα, ἀλλ', Ἐν ἀρχῇ ἦν, φησί ; τοῦτο γὰρ ἐναντίον ἐκείνῳ· καὶ μάλα εἰκότως. Θεὸς γὰρ οὔτε γίνεται, οὔτε ἔχει τι πρεσβύτερον α· ἀλλὰ ταῦτα Ἑλλήνων ῥήματα. Εἰπὲ δή μοι κἀκεῖνο· τὸν κτίστην τῶν ἔργων οὐχὶ ἀσυγκρίτως ὑπερέχειν εἴποις ἄν; Οταν οὖν αὐτοῖς κ ὅμοιον ᾗ τὸ ἐξ οὐκ ὄντων, ποῦ ἡ ἀσύγκριτος ὑπεροχή; Τί δέ ἐστιν ὅλως τὸν Ἐγὼ πρῶτος, καὶ ἐγὼ μετά ταῦτα, καὶ, Εμπροσθέν μου οὐκ ἐγένετο ἄλλος Θεός ; Εἰ γὰρ ὁ Υἱὸς μὴ εἴη τῆς αὐτῆς οὐσίας, ἕτερές ἐστι Θεός· καὶ εἰ μὴ συναΐδιος, ἔστι μετ' αὐτόν· καὶ εἰ μὲ ἐκ τῆς οὐσίας προῆλθεν, εύδηλον ὅτι ἐγένετο. Εἰ δὲ λέγοιεν, πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῶν εἰδώλων ταῦτα εἰρῆσθαι, πῶς οὐ συγχωροῦσι πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῶν εἰδώλων λέγειν τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεόν ; Εἰ δὲ καὶ πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῶν εἰδώλων εἴρηται τοῦτο, πῶς ἑρμη νεύσεις τὴν ῥῆσιν ἅπασαν; Μετ' ἐμὲ γάρ, φησίν, οὐκ ἔστιν ἄλλος Θεός. Οὐκ ἐκβάλλων τὸν Υἱὸν τοῦτό φη- σιν, ἀλλ' ὅτι Θεὸς εἰδωλικός μετ' ἐμὲ οὐκ ἔστιν· οὐχ ὅτι Υἱὸς οὐκ ἔστι. Ναί, φησί €. Τί οὖν ; καὶ τὸ, Εμπρο- σθέν μου οὐκ ἐγένετο ἄλλος θεὺς, οὕτως ἐκλήψῃ, ὅτι εἰδωλικὸς μὲν οὐκ ἐγένετο, ἐγένετο δ' οὖν ὅμως Υἱὸς ἔμπροσθεν αὐτοῦ; Καὶ ποῖος ἂν τοῦτο δαίμων εἴποι ; Οὐδὲ γὰρ αὐτὸν οἶμαι τὸν διάβολον τοῦτο ἐρεῖν. *Αλλως δὲ 4, εἰ οὐκ ἔστι συναΐδιος τῷ Πατρὶ [30], πῶς ἄπειρον αὐτοῦ τὴν ζωὴν ἐρεῖς; Εἰ γὰρ ἀρχὴν ἄνωθεν ἔχει, κἂν ἀτελεύτητος ᾖ, ἄπειρος ὅμως οὐκ ἔστι· τὸ γὰρ ἄπειρον ἑκατέρωθεν ἄπειρον εἶναι χρή. Οπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγε· Μήτε ἀρχὴν ἡμερῶν, μήτε ζωῆς τέλος ἔχων, τό τε ἄναρχον καὶ ἀτελεύτητον δεικνύς ταύτῃ. Ὥσπερ • γὰρ τοῦτο οὐκ ἔχει πέρας, οὕτως οὐδὲ ἐκ ἴνο· οὔτε γὰρ ἐνταῦθα τέλος, οὔτε ἐκεῖ ἀρχή. γ'. Πῶς δὲ καὶ ζωὴ ὤν, ἦν ποτε ὅτε οὐκ ἦν ; Τὴν γὰρ ζωὴν ἀεί τε εἶναι, καὶ ἀνάρχως εἶναι καὶ ἀτελευτήτως πάντες ἂν ὁμολογήσαιεν, εἴπερ ὄντως εἴη ζωή, ὥσπερ οὖν καὶ ἔστιν. Εἰ δὲ ἔστιν ὅτε οὐκ ἔστι, πῶς ἂν εἴη ζωὴ τῶν ἄλλων, αυτή ποτε οὐκ οὖσα ; Πῶς οὖν, φη σὶν, ἀρχὴν ἔθηκεν ὁ Ἰωάννης εἰπὼν, Ἐν ἀρχῇ ἦν; Τῷ, Ἐν ἀρχῇ, προσέσχες, καὶ τῷ, Ην, είπέ μοι· καὶ τὸ, Ο Λόγος ἦν, οὐκ ἐννοεῖς; Τί δὲ, ὅταν περὶ τοῦ Πατρὸς ὁ Προφήτης λέγῃ· ᾿Απὸ τοῦ αἰῶνος, καὶ ἕως τοῦ αἰῶνος σὺ εἶ· ἆρα ὅρους αὐτῷ τιθεὶς οὕτω φησίν; Οὐδαμῶς, ἀλλὰ τὸ ἀΐδιον δηλῶν. Οὕτω τοίνυν καὶ ἐνταῦθα νόει. Οὐ γὰρ ὅρους τιθείς, τοῦτο εἴρηκεν. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, ἀρχὴν ἔσχεν, ἀλλ᾽, Ἐν ἀρχῇ ἦν, διὰ τοῦ, 'Ην, παραπέμπων σε ἐπὶ τὸ ἄναρχον ἐννοεῖν τὸν Υἱόν. Ἀλλ᾿ ἰδοὺ, φησίν, ὁ Πατήρ μετὰ τῆς τοῦ ἄρθρου προσθήκης είρηται, ὁ δὲ Υἱὸς χωρί; ταύτης. Τί οὖν, ὅταν ὁ Ἀπόστολος λέγῃ. Τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· καὶ πάλιν, Ο ὢν ἐπὶ πάντων Θεός; ἰδοὺ γὰρ ἐνταῦθα χωρὶς τοῦ ἄρθρου τοῦ Υἱοῦ ἐμνημόνευσε. Ποιεῖ δὲ τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ Πατρός. Τοῖς γοῦν Φιλιππησίοις ἐπιστέλλων, οὕτω φησίν· ὓς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρ χων, οὐκ ἀρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ· καὶ Ῥωμαίοις δὲ πάλιν· Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς ἡμῶν, καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ. "Αλλως τε καὶ περιστὸν ἦν ἐνταῦθα αὐτὸ προστεθῆναι, ἄνω συνεχώς προστεθέν τῷ λόγῳ. Ωσπερ γὰρ περί τοῦ Πατρὸς λέγων φησί, Πνεῦμα ὁ Θεός· καὶ οὐκ ἐπειδὴ τῷ Πνεύματι τὸ ἄρθρον οὐ πρόσκειται, οὐκ • Mor. τί ἑαυτοῦ πρεσβύτερον; sed ἑαυτοῦ deest in Savil. et in mss pene omnibus. h Sic Sav. et mss. Mor. ἄλλοις. • Mor. et Sav. οὐκ ἔστι. Ναί φησι. Αlii οὐκ ἔστιν, ἔστι γὰρ, φησίν. Alii όλως δέ. • Αίι ἀτελεύτητον δηλῶν. Ὥσπερ. 50 ἀθετοῦμεν διὰ τοῦτο τὸ ἀσώματον τοῦ Θεοῦ· οὕτω καὶ ἐνταῦθα, κἂν μὴ πρόσκειται τῷ Υἱῷ τὸ ἄρθρον, οὐ διὰ τοῦτο ἥττων Θεὸς ὁ Υἱός. Τί δήποτε ; Θεὸν γὰρ καὶ Θεὸν εἰπὼν, οὐκ ἐμφαίνει τι μέσον ἡμῖν τῆς θεότητος ταύτης, ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον. Προειπών γὰρ, Καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος, ἵνα μὴ νομίσῃ τις ἐλάττονα εἶναι τὴν θεότητα τοῦ Υἱοῦ, εὐθέως αὐτοῦ καὶ τὰ γνωριστικά της γνησίας τίθησι θεότητος, τό τε ἀΐδιον ἀναλαβών. Οὗτος γὰρ ἦν, φησὶν, ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν· καὶ τὸ δημιουργικὸν προστιθείς· Πάντα γὰρ δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν, ὁ γέγονεν· ὅ μάλιστα καὶ ὁ Πατήρ αὐτοῦ διὰ τῶν προφητῶν ἀπανταχοῦ τῆς οὐσίας τῆς αὐτοῦ γνω ριστικὸν εἶναί φησι. Καὶ συνεχῶς τοῦτο τῆς ἀποδεί- ξεως τὸ εἶδος [51] περιστρέφουσιν οἱ προφῆται· καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν τῶν εἰδώλων ἀγωνι - ζόμενοι δόξαν. Θεοὶ γὰρ, φησὶν, οἳ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν οὐκ ἐποίησαν, ἀπολέσθωσαν· καὶ πάλιν· Ἐγὼ τῇ χειρί μου ἐξέτεινα τὸν οὐρανόν· καὶ δεικνύς θεότητος εἶναι δηλωτικὸν, πανταχοῦ αὐτὸ τίθησιν. Αὐτὸς δὲ ὁ εὐαγγελιστὴς οὐδὲ τούτοις ήρ κέσθη τοῖς ῥήμασιν, ἀλλὰ καὶ ζωὴν αὐτὸν ἐκάλεσε καὶ φῶς. Εἰ τοίνυν ἀεὶ μετὰ τοῦ Πατρὸς ἦν, εἰ πάντα αὐτὸς ἐδημιούργησε, εἰ πάντα αὐτὸς παρήγαγε καὶ συγκροτεί 1 (τοῦτο γὰρ διὰ τῆς ζωῆς ᾐνίξατο), εἰ πάντα φωτίζει· τίς οὕτως ἀνόητος, ὡς εἰπεῖν, τὸν εὐαγγελιστὴν διὰ τούτων ἐσπουδακέναι ἐλάττωσιν θεότητος εἰσηγήσασθαι, δι᾿ ὧν μάλιστα ισότητα καὶ ἀπαραλλαξίαν ἐνδείξασθαι δυνατόν ἐστι ; Μὴ δὴ συγχέωμεν τὴν κτίσιν μετὰ τοῦ κτίσαντος, ἵνα μὴ καὶ ἡμεῖς ἀκούσωμεν, ὅτι Εσεβάσθησαν τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα. Εἰ γὰρ καὶ περὶ οὐρανῶν λέ- γοιεν τοῦτο εἰρῆσθαι, ἀλλ' ὅμως ἐν τῷ περὶ τούτων λόγῳ παντελῶς ἀπεῖπε τὸ μὴ δεῖν κτίσει λατρεύειν, ὡς Ἑλληνικὸν ἦν. δ. Μὴ τοίνυν ταύτῃ ὑποβάλωμεν 5 αὐτοὺς τῇ ἀρᾷ. Διὰ τοῦτο ἦλθεν ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱός, ἵνα ταύτης ἡμᾶς ἀπαλλάξῃ τῆς λατρείας· διὰ τοῦτο δούλου μορφὴν ἔλαβεν, ἵνα τῆς δουλείας ελευθερώσῃ ταύτης· διὰ τοῦτο ἐνεπτύσθη, διὰ τοῦτο ἐῤῥαπίσθη, διὰ τοῦτο θάνατον ὑπέμεινε τὸν ἐπονείδιστον. Μὴ δὲ ταῦτα πάντα ἀνόνητα ποιῶμεν, μηδὲ πάλιν ἐπὶ τὴν προτέ- ραν ἐπανερχώμεθα ἀσέβειαν, μᾶλλον δὲ ἐπὶ πολλῷ χαλεπωτέραν. Οὐ γὰρ ἐστιν ἴσον τῇ κτίσει λατρεύειν, καὶ αὐτὸν τὸν Δημιουργὸν εἰς κτίσεως κατάγειν εὐτέλειαν, τό γε εἰς ἡμᾶς ἧκον. Αὐτὸς γὰρ μένει τοιοῦτος ὢν οἷός ἐστι. Σὺ γὰρ ὁ αὐτὸς εἶ, φησὶ, καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκλείψουσι. Δοξάζωμεν οὖν αὐτὸν, ὥσπερ παρελάβομεν παρὰ τῶν πατέρων· δοξάζωμεν αὐτὸν, καὶ διὰ πίστεως καὶ δι' ἔργων. Οὐδὲν γὰρ ὄφε λος ἡμῖν εἰς σωτηρίαν δογμάτων υγιών, διεφθαρμέν νῆς ἡμῖν τῆς ζωῆς. Διὸ ρυθμίσωμεν αὐτὴν πρὸς τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν, αἰσχρότητος ἀπάσης, ἀδικίας, πλε- ονεξίας πόρξω καθιστῶντες ἑαυτοὺς, ὡς ξένοι καὶ παρεπίδημοι, καὶ τῶν ἐνταῦθα ἀλλότριοι. Κἂν χρή- ματά τις ἔχῃ πολλὰ καὶ κτήματα, οὕτως αὐτοῖς κε- χρήσθω, ὡς πάροικος καὶ μικρὸν ὕστερον αὐτῶν ἀποστησόμενος καὶ ἑκὼν καὶ ἄκων. Κἂν ἠδικημένος τις ᾗ παρά τινος, μὴ ἀθάνατα ὀργιζέσθω, μᾶλλον δὲ μηδὲ πρόσκαιρα. Μιᾶς γὰρ ἡμῖν πλέον οὐκ ἔδωκεν ὁ Απόστολος ἡμέρας τῇ ὀργῇ καταχρήσασθαι· Ο · ἥλιος γάρ, φησί, μὴ ἐπιδυέτω ἐπὶ τῷ παροργισμῷ ὑμῶν. Καὶ εἰκότως· ἀγαπητὸν γὰρ καὶ ἐν οὕτω βρα- χεῖ καιρῷ μηδὲν γενέσθαι ἀηδές. Εἰ δὲ καὶ ἡ νὺξ κατα λάβοι, δεινότερα γίνεται τὰ γεγενημένα, μυρίου που f Alii non pauci συγκρατεί. * Alii ὑποβάλλωμεν

49 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP ὄντα, ἀλλ', Ἐν ἀρχῇ ἦν, φησί ; τοῦτο γὰρ ἐναντίον ἐκείνῳ· καὶ μάλα εἰκότως. Θεὸς γὰρ οὔτε γίνεται, οὔτε ἔχει τι πρεσβύτερον α· ἀλλὰ ταῦτα Ἑλλήνων ῥήματα. Εἰπὲ δή μοι κἀκεῖνο· τὸν κτίστην τῶν ἔργων οὐχὶ ἀσυγκρίτως ὑπερέχειν εἴποις ἄν; Οταν οὖν αὐτοῖς κ ὅμοιον ᾗ τὸ ἐξ οὐκ ὄντων, ποῦ ἡ ἀσύγκριτος ὑπεροχή; Τί δέ ἐστιν ὅλως τὸν Ἐγὼ πρῶτος, καὶ ἐγὼ μετά ταῦτα, καὶ, Εμπροσθέν μου οὐκ ἐγένετο ἄλλος Θεός ; Εἰ γὰρ ὁ Υἱὸς μὴ εἴη τῆς αὐτῆς οὐσίας, ἕτερές ἐστι Θεός· καὶ εἰ μὴ συναΐδιος, ἔστι μετ' αὐτόν· καὶ εἰ μὲ ἐκ τῆς οὐσίας προῆλθεν, εύδηλον ὅτι ἐγένετο. Εἰ δὲ λέγοιεν, πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῶν εἰδώλων ταῦτα εἰρῆσθαι, πῶς οὐ συγχωροῦσι πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῶν εἰδώλων λέγειν τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεόν ; Εἰ δὲ καὶ πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῶν εἰδώλων εἴρηται τοῦτο, πῶς ἑρμη νεύσεις τὴν ῥῆσιν ἅπασαν; Μετ' ἐμὲ γάρ, φησίν, οὐκ ἔστιν ἄλλος Θεός. Οὐκ ἐκβάλλων τὸν Υἱὸν τοῦτό φη- σιν, ἀλλ' ὅτι Θεὸς εἰδωλικός μετ' ἐμὲ οὐκ ἔστιν· οὐχ ὅτι Υἱὸς οὐκ ἔστι. Ναί, φησί €. Τί οὖν ; καὶ τὸ, Εμπρο- σθέν μου οὐκ ἐγένετο ἄλλος θεὺς, οὕτως ἐκλήψῃ, ὅτι εἰδωλικὸς μὲν οὐκ ἐγένετο, ἐγένετο δ' οὖν ὅμως Υἱὸς ἔμπροσθεν αὐτοῦ; Καὶ ποῖος ἂν τοῦτο δαίμων εἴποι ; Οὐδὲ γὰρ αὐτὸν οἶμαι τὸν διάβολον τοῦτο ἐρεῖν. *Αλλως δὲ 4, εἰ οὐκ ἔστι συναΐδιος τῷ Πατρὶ [30], πῶς ἄπειρον αὐτοῦ τὴν ζωὴν ἐρεῖς; Εἰ γὰρ ἀρχὴν ἄνωθεν ἔχει, κἂν ἀτελεύτητος ᾖ, ἄπειρος ὅμως οὐκ ἔστι· τὸ γὰρ ἄπειρον ἑκατέρωθεν ἄπειρον εἶναι χρή. Οπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγε· Μήτε ἀρχὴν ἡμερῶν, μήτε ζωῆς τέλος ἔχων, τό τε ἄναρχον καὶ ἀτελεύτητον δεικνύς ταύτῃ. Ὥσπερ • γὰρ τοῦτο οὐκ ἔχει πέρας, οὕτως οὐδὲ ἐκ ἴνο· οὔτε γὰρ ἐνταῦθα τέλος, οὔτε ἐκεῖ ἀρχή. γ'. Πῶς δὲ καὶ ζωὴ ὤν, ἦν ποτε ὅτε οὐκ ἦν ; Τὴν γὰρ ζωὴν ἀεί τε εἶναι, καὶ ἀνάρχως εἶναι καὶ ἀτελευτήτως πάντες ἂν ὁμολογήσαιεν, εἴπερ ὄντως εἴη ζωή, ὥσπερ οὖν καὶ ἔστιν. Εἰ δὲ ἔστιν ὅτε οὐκ ἔστι, πῶς ἂν εἴη ζωὴ τῶν ἄλλων, αυτή ποτε οὐκ οὖσα ; Πῶς οὖν, φη σὶν, ἀρχὴν ἔθηκεν ὁ Ἰωάννης εἰπὼν, Ἐν ἀρχῇ ἦν; Τῷ, Ἐν ἀρχῇ, προσέσχες, καὶ τῷ, Ην, είπέ μοι· καὶ τὸ, Ο Λόγος ἦν, οὐκ ἐννοεῖς; Τί δὲ, ὅταν περὶ τοῦ Πατρὸς ὁ Προφήτης λέγῃ· ᾿Απὸ τοῦ αἰῶνος, καὶ ἕως τοῦ αἰῶνος σὺ εἶ· ἆρα ὅρους αὐτῷ τιθεὶς οὕτω φησίν; Οὐδαμῶς, ἀλλὰ τὸ ἀΐδιον δηλῶν. Οὕτω τοίνυν καὶ ἐνταῦθα νόει. Οὐ γὰρ ὅρους τιθείς, τοῦτο εἴρηκεν. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, ἀρχὴν ἔσχεν, ἀλλ᾽, Ἐν ἀρχῇ ἦν, διὰ τοῦ, 'Ην, παραπέμπων σε ἐπὶ τὸ ἄναρχον ἐννοεῖν τὸν Υἱόν. Ἀλλ᾿ ἰδοὺ, φησίν, ὁ Πατήρ μετὰ τῆς τοῦ ἄρθρου προσθήκης είρηται, ὁ δὲ Υἱὸς χωρί; ταύτης. Τί οὖν, ὅταν ὁ Ἀπόστολος λέγῃ. Τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· καὶ πάλιν, Ο ὢν ἐπὶ πάντων Θεός; ἰδοὺ γὰρ ἐνταῦθα χωρὶς τοῦ ἄρθρου τοῦ Υἱοῦ ἐμνημόνευσε. Ποιεῖ δὲ τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ Πατρός. Τοῖς γοῦν Φιλιππησίοις ἐπιστέλλων, οὕτω φησίν· ὓς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρ χων, οὐκ ἀρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ· καὶ Ῥωμαίοις δὲ πάλιν· Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς ἡμῶν, καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ. "Αλλως τε καὶ περιστὸν ἦν ἐνταῦθα αὐτὸ προστεθῆναι, ἄνω συνεχώς προστεθέν τῷ λόγῳ. Ωσπερ γὰρ περί τοῦ Πατρὸς λέγων φησί, Πνεῦμα ὁ Θεός· καὶ οὐκ ἐπειδὴ τῷ Πνεύματι τὸ ἄρθρον οὐ πρόσκειται, οὐκ • Mor. τί ἑαυτοῦ πρεσβύτερον; sed ἑαυτοῦ deest in Savil. et in mss pene omnibus. h Sic Sav. et mss. Mor. ἄλλοις. • Mor. et Sav. οὐκ ἔστι. Ναί φησι. Αlii οὐκ ἔστιν, ἔστι γὰρ, φησίν. Alii όλως δέ. • Αίι ἀτελεύτητον δηλῶν. Ὥσπερ. 50 ἀθετοῦμεν διὰ τοῦτο τὸ ἀσώματον τοῦ Θεοῦ· οὕτω καὶ ἐνταῦθα, κἂν μὴ πρόσκειται τῷ Υἱῷ τὸ ἄρθρον, οὐ διὰ τοῦτο ἥττων Θεὸς ὁ Υἱός. Τί δήποτε ; Θεὸν γὰρ καὶ Θεὸν εἰπὼν, οὐκ ἐμφαίνει τι μέσον ἡμῖν τῆς θεότητος ταύτης, ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον. Προειπών γὰρ, Καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος, ἵνα μὴ νομίσῃ τις ἐλάττονα εἶναι τὴν θεότητα τοῦ Υἱοῦ, εὐθέως αὐτοῦ καὶ τὰ γνωριστικά της γνησίας τίθησι θεότητος, τό τε ἀΐδιον ἀναλαβών. Οὗτος γὰρ ἦν, φησὶν, ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν· καὶ τὸ δημιουργικὸν προστιθείς· Πάντα γὰρ δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν, ὁ γέγονεν· ὅ μάλιστα καὶ ὁ Πατήρ αὐτοῦ διὰ τῶν προφητῶν ἀπανταχοῦ τῆς οὐσίας τῆς αὐτοῦ γνω ριστικὸν εἶναί φησι. Καὶ συνεχῶς τοῦτο τῆς ἀποδεί- ξεως τὸ εἶδος [51] περιστρέφουσιν οἱ προφῆται· καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν τῶν εἰδώλων ἀγωνι - ζόμενοι δόξαν. Θεοὶ γὰρ, φησὶν, οἳ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν οὐκ ἐποίησαν, ἀπολέσθωσαν· καὶ πάλιν· Ἐγὼ τῇ χειρί μου ἐξέτεινα τὸν οὐρανόν· καὶ δεικνύς θεότητος εἶναι δηλωτικὸν, πανταχοῦ αὐτὸ τίθησιν. Αὐτὸς δὲ ὁ εὐαγγελιστὴς οὐδὲ τούτοις ήρ κέσθη τοῖς ῥήμασιν, ἀλλὰ καὶ ζωὴν αὐτὸν ἐκάλεσε καὶ φῶς. Εἰ τοίνυν ἀεὶ μετὰ τοῦ Πατρὸς ἦν, εἰ πάντα αὐτὸς ἐδημιούργησε, εἰ πάντα αὐτὸς παρήγαγε καὶ συγκροτεί 1 (τοῦτο γὰρ διὰ τῆς ζωῆς ᾐνίξατο), εἰ πάντα φωτίζει· τίς οὕτως ἀνόητος, ὡς εἰπεῖν, τὸν εὐαγγελιστὴν διὰ τούτων ἐσπουδακέναι ἐλάττωσιν θεότητος εἰσηγήσασθαι, δι᾿ ὧν μάλιστα ισότητα καὶ ἀπαραλλαξίαν ἐνδείξασθαι δυνατόν ἐστι ; Μὴ δὴ συγχέωμεν τὴν κτίσιν μετὰ τοῦ κτίσαντος, ἵνα μὴ καὶ ἡμεῖς ἀκούσωμεν, ὅτι Εσεβάσθησαν τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα. Εἰ γὰρ καὶ περὶ οὐρανῶν λέ- γοιεν τοῦτο εἰρῆσθαι, ἀλλ' ὅμως ἐν τῷ περὶ τούτων λόγῳ παντελῶς ἀπεῖπε τὸ μὴ δεῖν κτίσει λατρεύειν, ὡς Ἑλληνικὸν ἦν. δ. Μὴ τοίνυν ταύτῃ ὑποβάλωμεν 5 αὐτοὺς τῇ ἀρᾷ. Διὰ τοῦτο ἦλθεν ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱός, ἵνα ταύτης ἡμᾶς ἀπαλλάξῃ τῆς λατρείας· διὰ τοῦτο δούλου μορφὴν ἔλαβεν, ἵνα τῆς δουλείας ελευθερώσῃ ταύτης· διὰ τοῦτο ἐνεπτύσθη, διὰ τοῦτο ἐῤῥαπίσθη, διὰ τοῦτο θάνατον ὑπέμεινε τὸν ἐπονείδιστον. Μὴ δὲ ταῦτα πάντα ἀνόνητα ποιῶμεν, μηδὲ πάλιν ἐπὶ τὴν προτέ- ραν ἐπανερχώμεθα ἀσέβειαν, μᾶλλον δὲ ἐπὶ πολλῷ χαλεπωτέραν. Οὐ γὰρ ἐστιν ἴσον τῇ κτίσει λατρεύειν, καὶ αὐτὸν τὸν Δημιουργὸν εἰς κτίσεως κατάγειν εὐτέλειαν, τό γε εἰς ἡμᾶς ἧκον. Αὐτὸς γὰρ μένει τοιοῦτος ὢν οἷός ἐστι. Σὺ γὰρ ὁ αὐτὸς εἶ, φησὶ, καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκλείψουσι. Δοξάζωμεν οὖν αὐτὸν, ὥσπερ παρελάβομεν παρὰ τῶν πατέρων· δοξάζωμεν αὐτὸν, καὶ διὰ πίστεως καὶ δι' ἔργων. Οὐδὲν γὰρ ὄφε λος ἡμῖν εἰς σωτηρίαν δογμάτων υγιών, διεφθαρμέν νῆς ἡμῖν τῆς ζωῆς. Διὸ ρυθμίσωμεν αὐτὴν πρὸς τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν, αἰσχρότητος ἀπάσης, ἀδικίας, πλε- ονεξίας πόρξω καθιστῶντες ἑαυτοὺς, ὡς ξένοι καὶ παρεπίδημοι, καὶ τῶν ἐνταῦθα ἀλλότριοι. Κἂν χρή- ματά τις ἔχῃ πολλὰ καὶ κτήματα, οὕτως αὐτοῖς κε- χρήσθω, ὡς πάροικος καὶ μικρὸν ὕστερον αὐτῶν ἀποστησόμενος καὶ ἑκὼν καὶ ἄκων. Κἂν ἠδικημένος τις ᾗ παρά τινος, μὴ ἀθάνατα ὀργιζέσθω, μᾶλλον δὲ μηδὲ πρόσκαιρα. Μιᾶς γὰρ ἡμῖν πλέον οὐκ ἔδωκεν ὁ Απόστολος ἡμέρας τῇ ὀργῇ καταχρήσασθαι· Ο · ἥλιος γάρ, φησί, μὴ ἐπιδυέτω ἐπὶ τῷ παροργισμῷ ὑμῶν. Καὶ εἰκότως· ἀγαπητὸν γὰρ καὶ ἐν οὕτω βρα- χεῖ καιρῷ μηδὲν γενέσθαι ἀηδές. Εἰ δὲ καὶ ἡ νὺξ κατα λάβοι, δεινότερα γίνεται τὰ γεγενημένα, μυρίου που f Alii non pauci συγκρατεί. * Alii ὑποβάλλωμεν

49 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP ὄντα, ἀλλ', Ἐν ἀρχῇ ἦν, φησί ; τοῦτο γὰρ ἐναντίον ἐκείνῳ· καὶ μάλα εἰκότως. Θεὸς γὰρ οὔτε γίνεται, οὔτε ἔχει τι πρεσβύτερον α· ἀλλὰ ταῦτα Ἑλλήνων ῥήματα. Εἰπὲ δή μοι κἀκεῖνο· τὸν κτίστην τῶν ἔργων οὐχὶ ἀσυγκρίτως ὑπερέχειν εἴποις ἄν; Οταν οὖν αὐτοῖς κ ὅμοιον ᾗ τὸ ἐξ οὐκ ὄντων, ποῦ ἡ ἀσύγκριτος ὑπεροχή; Τί δέ ἐστιν ὅλως τὸν Ἐγὼ πρῶτος, καὶ ἐγὼ μετά ταῦτα, καὶ, Εμπροσθέν μου οὐκ ἐγένετο ἄλλος Θεός ; Εἰ γὰρ ὁ Υἱὸς μὴ εἴη τῆς αὐτῆς οὐσίας, ἕτερές ἐστι Θεός· καὶ εἰ μὴ συναΐδιος, ἔστι μετ' αὐτόν· καὶ εἰ μὲ ἐκ τῆς οὐσίας προῆλθεν, εύδηλον ὅτι ἐγένετο. Εἰ δὲ λέγοιεν, πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῶν εἰδώλων ταῦτα εἰρῆσθαι, πῶς οὐ συγχωροῦσι πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῶν εἰδώλων λέγειν τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεόν ; Εἰ δὲ καὶ πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῶν εἰδώλων εἴρηται τοῦτο, πῶς ἑρμη νεύσεις τὴν ῥῆσιν ἅπασαν; Μετ' ἐμὲ γάρ, φησίν, οὐκ ἔστιν ἄλλος Θεός. Οὐκ ἐκβάλλων τὸν Υἱὸν τοῦτό φη- σιν, ἀλλ' ὅτι Θεὸς εἰδωλικός μετ' ἐμὲ οὐκ ἔστιν· οὐχ ὅτι Υἱὸς οὐκ ἔστι. Ναί, φησί €. Τί οὖν ; καὶ τὸ, Εμπρο- σθέν μου οὐκ ἐγένετο ἄλλος θεὺς, οὕτως ἐκλήψῃ, ὅτι εἰδωλικὸς μὲν οὐκ ἐγένετο, ἐγένετο δ' οὖν ὅμως Υἱὸς ἔμπροσθεν αὐτοῦ; Καὶ ποῖος ἂν τοῦτο δαίμων εἴποι ; Οὐδὲ γὰρ αὐτὸν οἶμαι τὸν διάβολον τοῦτο ἐρεῖν. *Αλλως δὲ 4, εἰ οὐκ ἔστι συναΐδιος τῷ Πατρὶ [30], πῶς ἄπειρον αὐτοῦ τὴν ζωὴν ἐρεῖς; Εἰ γὰρ ἀρχὴν ἄνωθεν ἔχει, κἂν ἀτελεύτητος ᾖ, ἄπειρος ὅμως οὐκ ἔστι· τὸ γὰρ ἄπειρον ἑκατέρωθεν ἄπειρον εἶναι χρή. Οπερ οὖν καὶ ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγε· Μήτε ἀρχὴν ἡμερῶν, μήτε ζωῆς τέλος ἔχων, τό τε ἄναρχον καὶ ἀτελεύτητον δεικνύς ταύτῃ. Ὥσπερ • γὰρ τοῦτο οὐκ ἔχει πέρας, οὕτως οὐδὲ ἐκ ἴνο· οὔτε γὰρ ἐνταῦθα τέλος, οὔτε ἐκεῖ ἀρχή. γ'. Πῶς δὲ καὶ ζωὴ ὤν, ἦν ποτε ὅτε οὐκ ἦν ; Τὴν γὰρ ζωὴν ἀεί τε εἶναι, καὶ ἀνάρχως εἶναι καὶ ἀτελευτήτως πάντες ἂν ὁμολογήσαιεν, εἴπερ ὄντως εἴη ζωή, ὥσπερ οὖν καὶ ἔστιν. Εἰ δὲ ἔστιν ὅτε οὐκ ἔστι, πῶς ἂν εἴη ζωὴ τῶν ἄλλων, αυτή ποτε οὐκ οὖσα ; Πῶς οὖν, φη σὶν, ἀρχὴν ἔθηκεν ὁ Ἰωάννης εἰπὼν, Ἐν ἀρχῇ ἦν; Τῷ, Ἐν ἀρχῇ, προσέσχες, καὶ τῷ, Ην, είπέ μοι· καὶ τὸ, Ο Λόγος ἦν, οὐκ ἐννοεῖς; Τί δὲ, ὅταν περὶ τοῦ Πατρὸς ὁ Προφήτης λέγῃ· ᾿Απὸ τοῦ αἰῶνος, καὶ ἕως τοῦ αἰῶνος σὺ εἶ· ἆρα ὅρους αὐτῷ τιθεὶς οὕτω φησίν; Οὐδαμῶς, ἀλλὰ τὸ ἀΐδιον δηλῶν. Οὕτω τοίνυν καὶ ἐνταῦθα νόει. Οὐ γὰρ ὅρους τιθείς, τοῦτο εἴρηκεν. Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, ἀρχὴν ἔσχεν, ἀλλ᾽, Ἐν ἀρχῇ ἦν, διὰ τοῦ, 'Ην, παραπέμπων σε ἐπὶ τὸ ἄναρχον ἐννοεῖν τὸν Υἱόν. Ἀλλ᾿ ἰδοὺ, φησίν, ὁ Πατήρ μετὰ τῆς τοῦ ἄρθρου προσθήκης είρηται, ὁ δὲ Υἱὸς χωρί; ταύτης. Τί οὖν, ὅταν ὁ Ἀπόστολος λέγῃ. Τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· καὶ πάλιν, Ο ὢν ἐπὶ πάντων Θεός; ἰδοὺ γὰρ ἐνταῦθα χωρὶς τοῦ ἄρθρου τοῦ Υἱοῦ ἐμνημόνευσε. Ποιεῖ δὲ τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ Πατρός. Τοῖς γοῦν Φιλιππησίοις ἐπιστέλλων, οὕτω φησίν· ὓς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρ χων, οὐκ ἀρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ· καὶ Ῥωμαίοις δὲ πάλιν· Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς ἡμῶν, καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ. "Αλλως τε καὶ περιστὸν ἦν ἐνταῦθα αὐτὸ προστεθῆναι, ἄνω συνεχώς προστεθέν τῷ λόγῳ. Ωσπερ γὰρ περί τοῦ Πατρὸς λέγων φησί, Πνεῦμα ὁ Θεός· καὶ οὐκ ἐπειδὴ τῷ Πνεύματι τὸ ἄρθρον οὐ πρόσκειται, οὐκ • Mor. τί ἑαυτοῦ πρεσβύτερον; sed ἑαυτοῦ deest in Savil. et in mss pene omnibus. h Sic Sav. et mss. Mor. ἄλλοις. • Mor. et Sav. οὐκ ἔστι. Ναί φησι. Αlii οὐκ ἔστιν, ἔστι γὰρ, φησίν. Alii όλως δέ. • Αίι ἀτελεύτητον δηλῶν. Ὥσπερ. 50 ἀθετοῦμεν διὰ τοῦτο τὸ ἀσώματον τοῦ Θεοῦ· οὕτω καὶ ἐνταῦθα, κἂν μὴ πρόσκειται τῷ Υἱῷ τὸ ἄρθρον, οὐ διὰ τοῦτο ἥττων Θεὸς ὁ Υἱός. Τί δήποτε ; Θεὸν γὰρ καὶ Θεὸν εἰπὼν, οὐκ ἐμφαίνει τι μέσον ἡμῖν τῆς θεότητος ταύτης, ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον. Προειπών γὰρ, Καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος, ἵνα μὴ νομίσῃ τις ἐλάττονα εἶναι τὴν θεότητα τοῦ Υἱοῦ, εὐθέως αὐτοῦ καὶ τὰ γνωριστικά της γνησίας τίθησι θεότητος, τό τε ἀΐδιον ἀναλαβών. Οὗτος γὰρ ἦν, φησὶν, ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν· καὶ τὸ δημιουργικὸν προστιθείς· Πάντα γὰρ δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν, ὁ γέγονεν· ὅ μάλιστα καὶ ὁ Πατήρ αὐτοῦ διὰ τῶν προφητῶν ἀπανταχοῦ τῆς οὐσίας τῆς αὐτοῦ γνω ριστικὸν εἶναί φησι. Καὶ συνεχῶς τοῦτο τῆς ἀποδεί- ξεως τὸ εἶδος [51] περιστρέφουσιν οἱ προφῆται· καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν τῶν εἰδώλων ἀγωνι - ζόμενοι δόξαν. Θεοὶ γὰρ, φησὶν, οἳ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν οὐκ ἐποίησαν, ἀπολέσθωσαν· καὶ πάλιν· Ἐγὼ τῇ χειρί μου ἐξέτεινα τὸν οὐρανόν· καὶ δεικνύς θεότητος εἶναι δηλωτικὸν, πανταχοῦ αὐτὸ τίθησιν. Αὐτὸς δὲ ὁ εὐαγγελιστὴς οὐδὲ τούτοις ήρ κέσθη τοῖς ῥήμασιν, ἀλλὰ καὶ ζωὴν αὐτὸν ἐκάλεσε καὶ φῶς. Εἰ τοίνυν ἀεὶ μετὰ τοῦ Πατρὸς ἦν, εἰ πάντα αὐτὸς ἐδημιούργησε, εἰ πάντα αὐτὸς παρήγαγε καὶ συγκροτεί 1 (τοῦτο γὰρ διὰ τῆς ζωῆς ᾐνίξατο), εἰ πάντα φωτίζει· τίς οὕτως ἀνόητος, ὡς εἰπεῖν, τὸν εὐαγγελιστὴν διὰ τούτων ἐσπουδακέναι ἐλάττωσιν θεότητος εἰσηγήσασθαι, δι᾿ ὧν μάλιστα ισότητα καὶ ἀπαραλλαξίαν ἐνδείξασθαι δυνατόν ἐστι ; Μὴ δὴ συγχέωμεν τὴν κτίσιν μετὰ τοῦ κτίσαντος, ἵνα μὴ καὶ ἡμεῖς ἀκούσωμεν, ὅτι Εσεβάσθησαν τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα. Εἰ γὰρ καὶ περὶ οὐρανῶν λέ- γοιεν τοῦτο εἰρῆσθαι, ἀλλ' ὅμως ἐν τῷ περὶ τούτων λόγῳ παντελῶς ἀπεῖπε τὸ μὴ δεῖν κτίσει λατρεύειν, ὡς Ἑλληνικὸν ἦν. δ. Μὴ τοίνυν ταύτῃ ὑποβάλωμεν 5 αὐτοὺς τῇ ἀρᾷ. Διὰ τοῦτο ἦλθεν ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱός, ἵνα ταύτης ἡμᾶς ἀπαλλάξῃ τῆς λατρείας· διὰ τοῦτο δούλου μορφὴν ἔλαβεν, ἵνα τῆς δουλείας ελευθερώσῃ ταύτης· διὰ τοῦτο ἐνεπτύσθη, διὰ τοῦτο ἐῤῥαπίσθη, διὰ τοῦτο θάνατον ὑπέμεινε τὸν ἐπονείδιστον. Μὴ δὲ ταῦτα πάντα ἀνόνητα ποιῶμεν, μηδὲ πάλιν ἐπὶ τὴν προτέ- ραν ἐπανερχώμεθα ἀσέβειαν, μᾶλλον δὲ ἐπὶ πολλῷ χαλεπωτέραν. Οὐ γὰρ ἐστιν ἴσον τῇ κτίσει λατρεύειν, καὶ αὐτὸν τὸν Δημιουργὸν εἰς κτίσεως κατάγειν εὐτέλειαν, τό γε εἰς ἡμᾶς ἧκον. Αὐτὸς γὰρ μένει τοιοῦτος ὢν οἷός ἐστι. Σὺ γὰρ ὁ αὐτὸς εἶ, φησὶ, καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκλείψουσι. Δοξάζωμεν οὖν αὐτὸν, ὥσπερ παρελάβομεν παρὰ τῶν πατέρων· δοξάζωμεν αὐτὸν, καὶ διὰ πίστεως καὶ δι' ἔργων. Οὐδὲν γὰρ ὄφε λος ἡμῖν εἰς σωτηρίαν δογμάτων υγιών, διεφθαρμέν νῆς ἡμῖν τῆς ζωῆς. Διὸ ρυθμίσωμεν αὐτὴν πρὸς τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν, αἰσχρότητος ἀπάσης, ἀδικίας, πλε- ονεξίας πόρξω καθιστῶντες ἑαυτοὺς, ὡς ξένοι καὶ παρεπίδημοι, καὶ τῶν ἐνταῦθα ἀλλότριοι. Κἂν χρή- ματά τις ἔχῃ πολλὰ καὶ κτήματα, οὕτως αὐτοῖς κε- χρήσθω, ὡς πάροικος καὶ μικρὸν ὕστερον αὐτῶν ἀποστησόμενος καὶ ἑκὼν καὶ ἄκων. Κἂν ἠδικημένος τις ᾗ παρά τινος, μὴ ἀθάνατα ὀργιζέσθω, μᾶλλον δὲ μηδὲ πρόσκαιρα. Μιᾶς γὰρ ἡμῖν πλέον οὐκ ἔδωκεν ὁ Απόστολος ἡμέρας τῇ ὀργῇ καταχρήσασθαι· Ο · ἥλιος γάρ, φησί, μὴ ἐπιδυέτω ἐπὶ τῷ παροργισμῷ ὑμῶν. Καὶ εἰκότως· ἀγαπητὸν γὰρ καὶ ἐν οὕτω βρα- χεῖ καιρῷ μηδὲν γενέσθαι ἀηδές. Εἰ δὲ καὶ ἡ νὺξ κατα λάβοι, δεινότερα γίνεται τὰ γεγενημένα, μυρίου που f Alii non pauci συγκρατεί. * Alii ὑποβάλλωμεν

51 IN JOANNEM HOMEL. IV. at. III. ρὸς ἀπὸ τῆς μνήμης ἡμῖν συλλεγομένου, καὶ κατὰ σχολήν πικρότερον ἡμῶν ἐξεταζόντων αὐτά. Πρὶν οὖν τῆς ὀλεθρίας ταύτης ἐπιλαβέσθαι σχολῆς, καὶ σφοδροτέραν ἀνάψαι τὴν πυράν, κελεύει προκατα λαμβάνειν καὶ σβεννύναι τὸ δεινόν. Οξὺ γὰρ τὸ πά (ας ἐστὶ τῆς ὀργῆς, καὶ φλογὸς ἁπάσης ὀξύτερον. Διὸ πολλοῦ δεῖ τοῦ τάχους ἡμῖν εἰς τὸ προκαταλαβεῖν τὴν φλόγα [32], καὶ μὴ συγχωρῆσαι πρὸς ὕψος ἀρθῆναι. Καὶ γὰρ πολλῶν οὕτως αἴτιον γίνεται κακῶν τὸ νόσημα τοῦτο. Οἰκίας γοῦν ὁλοκλήρους ἀνέτρεψε, καὶ συνηθείας ἀρχαίας διέλυσε, καὶ τραγῳδίας ἀπαραμυθήτους εἰργάσατο ἐν βραχεῖ καὶ ἀκαριαίῳ χρόνῳ. Η γὰρ ροπή τοῦ θυμοῦ αὐτοῦ, πτῶσις αὐτῷ, φησί. Μή τοίνυν ἀχαλίνωτον ἐῶμεν τὸ θηρίον, ἀλλὰ χημὸν αὐτῷ πάνω τεθεν σφοδρόν, τοῦ δικαστηρίου τοῦ μέλλοντος τὸν φό- βον, ἐμβάλλωμεν. Όταν σε λυπήσῃ φίλος ἢ καὶ παρ οξύνη τις τῶν οἰκείων, ἐννόησον τὰ ἡμαρτημένα σοι εἰς Θεόν, καὶ ὅτι τῇ πρὸς ἐκεῖνον ἐπιεικείᾳ πραότερον σαυτῷ καθιστᾷς τὸ δικαστήριον ἐκεῖνο· ῎Αψετε γὰρ, φησὶ, καὶ ἀφεθήσεται ὑμῖν· καὶ ταχέως δραπετεύ σει τὸ πάθος Πρὸς τούτας κἀκεῖνο σκόπησον, εἴ- ποτε εἰς ἀγριότητα ἐξενεχθεὶς ἐκράτησας σαυτοῦ, καὶ εἴποτε παρεσύρης ὑπὸ τοῦ πάθους, καὶ ἀμφοτέ- τους παράβαλε τοὺς καιρούς, καὶ ἐντεῦθεν πολλὴν λήψη διόρθωσιν. Εἰπὲ γάρ μοι· πότε σαυτὸν ἐπῄνε σας, ἡνίκα ηττήθης, ἢ ὅτε ἐκράτησας; Οὐχὶ τότε σφοδρῶς μὲν ο εγκαλούμεν ἑαυτοῖς καὶ αἰσχυ- νόμεθα, καὶ μηδενός ελέγχοντος ἡμᾶς, καὶ πολύ τὸ τῆς μετανοίας ἡμῖν ἐπεισέρχεται καὶ ῥημάτων ἕνεκεν καὶ πραγμάτων; ὅταν δὲ περιγενώμεθα, καὶ τρυφῶμεν καὶ γαυρούμεθα, ώς νενικηκότες ; Νίκη γὰρ ἐπὶ τῆς ὀργῆς, οὐ τὸ τοῖς ἴσοις ἀμύ νεσθαι (ἐσχάτη γὰρ αὕτη ἡττά ἐστιν, ἀλλὰ τὸ πράως ἐνεγκεῖν παθόντα κακῶς καὶ ἀκούσαντα. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ πλέον σχεῖν, οὐ τὸ ποιῆσαι, ἀλλὰ τὸ παθεῖν κακῶς. Μή τοίνυν λέγε ὀργιζόμενος, Πάν τους ανταναιρώ κἀγώ, πάντως ἐπεξελεύσομαι· μηδὲ πρὸς τοὺς παραινοῦντας νικᾶν ἀντίτεινε λέγων, Οὐκ ἀνέξομαι, ἵνα μου καταγελάσας ὁ δεῖνα ἀπέλθῃ. Οὐ γὰρ δὴ ποτέ σου καταγελάσεται, ἀλλ' ὅταν ἐπεξέλ θης· εἰ δὲ καὶ τότε καταγελάσεται, ὡς ἀνόητος τοῦτο πείσεται. Σὺ δὲ μὴ ζήτει νικῶν τὴν παρὰ τῶν ἀνοήτων δόξαν, ἀλλ᾽ ἀποχρῶσαν νόμιζε αὐτὴν ἔχειν παρὰ τῶν νοῦν ἐχόντων. ᾿Αλλὰ γὰρ τί σοι μικρὸν καὶ ταπεινὸν καθίζω θέατρον, ἐξ ἀνθρώπων αὐτὸ συντιθείς; Πρὸς τὸν Θεὸν εὐθέως ἀνάβλεψον, κἀκεῖ- νός σε ἐπαινέσεται. Τὸν δὲ παρ᾽ ἐκείνου θαυμαζό- μενον οὐ δεῖ παρὰ τῶν ἀνθρώπων τιμὴν ἐπιζητεῖν. Ἡ μὲν γὰρ καὶ πρὸς χάριν πολλάκις, καὶ πρὸς ἀπέχθειαν ἑτέρων γίνεται, καὶ κέρδος ἤνεγκεν οὐδέν ἡ ἃ παρὰ τοῦ Θεοῦ ὁ ψῆφος ταύτης απήλλακται τῆς ἀνωμαλίας, καὶ πολλὴν φέρει τῷ θαυμαζομένῳ τὴν ὠφέλειαν. Τοῦτον οὖν τὸν ἔπαινον διώχωμεν. ε'. Βούλει μαθεῖν πόσον τὸ ὀργίζεσθαι κακόν; Παρά- στηθι μαχομένοις ἐν ἀγορᾷ ἑτέροις. Ἐν γὰρ σαυτῷ τὴν ἀσχημοσύνην οὐ δυνήσῃ ῥᾳδίως ἰδεῖν, ἐσκοτω μέσῳ καὶ μεθύοντι τῷ λογισμῷ· ἀλλ' ὅταν καθαρεύ- της του πάθους, τότε ἐν ἄλλοις θεώρει τὰ σὰ, τῆς κρίσεως σου με διεφθαρμένης. Θέα δέ μοι τους περιρρέοντας [33] ὄχλους, τους θυμουμένους *, και θάπερ μαινομένους εἰς τὸ μέσον ἀσχημονοῦντας, • Sic Savil. et omnes pene mss. Morel. ἀμυθήτους Η Morel, σφοδρώς και. • Sir Mor. Sav. αὐτὴν παρά. Paulo post idem αὐτῷ συν- τηθείς. δεr. αυτή. • Sav. ἡ δὲ τοῦ Θεοῦ. • Sk Sar. et mss. Mor. vero διεφθαρμένης ὄψε γὰρ τους 52 Όταν γὰρ περὶ τὸ στῆθος 5 θυμός ξέσας διανιστῆται καὶ ἀγριαίνῃ, πῦρ πνέει τὸ στόμα, πῦρ ἁγιᾶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ, οἰδεῖ πάντοθεν ἡ ὄψις, ἀτάκτως αἱ χεῖρες ἐκτείνονται, καταγελάστως πηδῶσιν οἱ πόδες καὶ ἐνάλλονται τοῖς κατέχουσι, καὶ μαινομένων οὐδὲν διεστήκασι πρὸς ταῦτα πάντα ἀναισθητοῦντες, ἀλλ' οὐδὲ τῶν ἀγρίων όνων, λακτίζοντες, δάκνοντες. Οντως ἀνὴρ θυμώδης οὐκ εὐσχήμων. Εἶτα, μετά τὸν πολὺν γέλωτα τοῦτον, ἀναχωρήσαντες οἴκαδε, καὶ πρὸς ἑαυτοὺς ἐπανελθόντες, μείζονα ἔχουσι τὴν ὀδύνην καὶ πολὺ τὸ δέος, ἐννοοῦντες ἄρα τίνες οἱ παρόντες ἦσαν ἡνίκα ὠργίζοντο. Καθάπερ γὰρ οἱ παραπαίοντες τους παρόντας ἀγνοοῦντες, ὅταν συν φρονήσωσι, τότε ταῦτα λογίζονται, 'Αρα μὴ φίλοι, ἆρα μὴ πολέμιοι καὶ ἐχθροὶ οἱ θεασάμενοι, καὶ γὰρ ὁμοίως ὑπὲρ ἀμφοτέρων δεδοίκασι· τῶν μὲν, ὡς καταγνωσομένων καὶ μείζονα ποιησόντων τὴν αἰσχύ νην· τῶν δὲ, ὡς ἐφησθησομένων. "Αν δὲ καὶ πληγάς τείναντες τύχωσιν ἡ ἀλλήλοις, χαλεπώτερον τὸ δέος, οἷον μή τι τῶν χαλεπωτάτων συμβαίη περὶ τὸν πα- θόντα, ἢ πυρετὸς ἀκολουθήσας ἐπενέγκοι θάνατον, ἢ οίδημα ἀναστὰν δυσίατον εἰς τὸν περὶ τῶν ἐσχάτων καταστήσῃ κίνδυνον. Και, τί γάρ μοι μάχης έδει; τί δὲ ὕβρεων καὶ φιλονεικίας; ἀπόλοιτο τὰ καὶ τά. Καὶ πᾶσι καταρῶνται τοῖς πράγμασι λοιπόν τοῖς επικήροις τούτοις, καὶ παρασχοῦσιν αὐτοῖς τὴν ἀρ χήν. Οἱ δὲ ἀλογώτεροι καὶ δαίμονας πονηροὺς καὶ ὥραν αἰτιῶνται κακὴν τῶν γεγενημένων. Αλλ' οὐκ ἔστιν ὥρας κακῆς· οὐδὲ γάρ ἐστιν ὥρα κακή ποτε· οὐδὲ δαίμονος ταῦτα πονηροῦ, ἀλλὰ τῆς πονηρίας τῶν ἑαλωκότων. Οὗτος γὰρ καὶ τοὺς δαίμονας ἐπι· σπῶνται, καὶ πάντα ἑαυτοῖς ἐπάγουσι τὰ δεινά. 'Αλλ' οἰδαίνει, φησὶν, ἡ καρδία, καὶ ταῖς ὕβρεσι δάκνετα: ; Οἶδα κἀγώ· διὰ γὰρ τοῦτο τοὺς κρατοῦντας τοῦ δει- νοῦ τούτου θηρίου θαυμάζω. "Αν γὰρ θέλωμεν, δύο νατὸν διακρούσασθαι τὸ πάθος. Διατί γάρ, ἀρχόντων ἡμᾶς ὑβριζόντων, τοῦτο μὴ πάσχομεν; ἆρ᾽ οὐχ ο ὅτι φόβος ἀντίῤῥοπος ἔστηκε του πάθους, ἡμᾶς ἐκδει ματῶν, καὶ οὐδὲ φῦναι τὴν ἀρχὴν συγχωρῶν; Διά τί δὲ καὶ οἱ οἰκέται παρ᾽ ἡμῶν ὑβριζόμενοι μυρία. σιγῇ πάντα φέρουσιν ; ἆρ᾽ οὐχ ὅτι καὶ αὐτοὶ τὸν αὐτ τὸν αὐτοῖς ἐπικείμενον ἔχουσι δεσμόν ; Σὺ δὲ μὴ μέτ νον ἐννοήσῃς τὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ φόβον, ἀλλ' ὅτι σε καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς ὑβρίζει τότε, ὁ κελεύων σιγῆν, καὶ πάντα υἴσεις πράως. Καὶ εἶπε πρὸς τὸν ἐπιόντα· Τί σοι πάθω ; ἄλλος μου κατέχει καὶ τὴν δεξιὰν καὶ τὴν γλῶτταν· καὶ γενήσεται καὶ σοὶ κἀκείνῳ φιλοσο φίας ὑπόθεσις τὸ ῥῆμα. Νῦν δὲ ἀνθρώπων μὲν ἔνεκεν καὶ τὰ ἀφόρητα φέρομεν, καὶ πρὸς τοὺς ὑδρικότας λέγομεν πολλάκις· Ο δεῖνά με ὕβρισεν, οὐ σύ· ἐπὶ δὲ τοῦ Θεοῦ οὐδὲ ταύτην ἔξομεν τὴν εὐλάβειαν; Καὶ ποία ἡμῖν ἔσται συγγνώμη; Εἴπωμεν καὶ πρὸς τὴν ἡμετέραν ψυχήν. Ὁ Θεὸς ἡμᾶς ὑβρίζει νῦν, ὁ κατέχων [54] ἡμῶν τὰς χεῖρας· μὴ σκιρτῶμεν, μηδὲ ἔστω ὁ Θεὸς ἀνθρώπων ἀτιμότερος ἡμῖν. Εφρίξατε πρὸς τὸ ῥῆμα; Αλλ' οὐχὶ πρὸς τὰ ῥήματα βούλομαι μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν πράξιν φρίττειν ὑμᾶς κ. Ἐκέ- λευσε γὰρ ὁ Θεὸς ῥαπιζομένους μή μόνον φέρειν, ἀλλὰ καὶ παρέχειν ἑαυτοὺς πρὸς τὸ χεῖρόν τι παθεῖν. Ἡμεῖς δὲ μετὰ τοσαύτης σφοδρότητος εναντιού- μεθα, ὡς μή μόνον μὴ παρέχειν ἑαυτοὺς εἰς τὴ κακῶς παθεῖν, ἀλλὰ καὶ ἀμύνασθαι, πολλάκις δὲ καὶ ἄρχειν χειρῶν ἀδίκων, καὶ ἐλαττοῦσθαι νομίζειν, ἂν μὴ πράξωμεν τὰ αὐτά. Καὶ γὰρ τὸ δεινὸν τοῦτό f Quidam ἐντύχωσιν. * Sic Mor. Sed ἆρ᾽ οὐχ bic et infra a Savil. et illis, plurimis abest. ■ Alii úpãó̟.

51 IN JOANNEM HOMEL. IV. at. III. ρὸς ἀπὸ τῆς μνήμης ἡμῖν συλλεγομένου, καὶ κατὰ σχολήν πικρότερον ἡμῶν ἐξεταζόντων αὐτά. Πρὶν οὖν τῆς ὀλεθρίας ταύτης ἐπιλαβέσθαι σχολῆς, καὶ σφοδροτέραν ἀνάψαι τὴν πυράν, κελεύει προκατα λαμβάνειν καὶ σβεννύναι τὸ δεινόν. Οξὺ γὰρ τὸ πά (ας ἐστὶ τῆς ὀργῆς, καὶ φλογὸς ἁπάσης ὀξύτερον. Διὸ πολλοῦ δεῖ τοῦ τάχους ἡμῖν εἰς τὸ προκαταλαβεῖν τὴν φλόγα [32], καὶ μὴ συγχωρῆσαι πρὸς ὕψος ἀρθῆναι. Καὶ γὰρ πολλῶν οὕτως αἴτιον γίνεται κακῶν τὸ νόσημα τοῦτο. Οἰκίας γοῦν ὁλοκλήρους ἀνέτρεψε, καὶ συνηθείας ἀρχαίας διέλυσε, καὶ τραγῳδίας ἀπαραμυθήτους εἰργάσατο ἐν βραχεῖ καὶ ἀκαριαίῳ χρόνῳ. Η γὰρ ροπή τοῦ θυμοῦ αὐτοῦ, πτῶσις αὐτῷ, φησί. Μή τοίνυν ἀχαλίνωτον ἐῶμεν τὸ θηρίον, ἀλλὰ χημὸν αὐτῷ πάνω τεθεν σφοδρόν, τοῦ δικαστηρίου τοῦ μέλλοντος τὸν φό- βον, ἐμβάλλωμεν. Όταν σε λυπήσῃ φίλος ἢ καὶ παρ οξύνη τις τῶν οἰκείων, ἐννόησον τὰ ἡμαρτημένα σοι εἰς Θεόν, καὶ ὅτι τῇ πρὸς ἐκεῖνον ἐπιεικείᾳ πραότερον σαυτῷ καθιστᾷς τὸ δικαστήριον ἐκεῖνο· ῎Αψετε γὰρ, φησὶ, καὶ ἀφεθήσεται ὑμῖν· καὶ ταχέως δραπετεύ σει τὸ πάθος Πρὸς τούτας κἀκεῖνο σκόπησον, εἴ- ποτε εἰς ἀγριότητα ἐξενεχθεὶς ἐκράτησας σαυτοῦ, καὶ εἴποτε παρεσύρης ὑπὸ τοῦ πάθους, καὶ ἀμφοτέ- τους παράβαλε τοὺς καιρούς, καὶ ἐντεῦθεν πολλὴν λήψη διόρθωσιν. Εἰπὲ γάρ μοι· πότε σαυτὸν ἐπῄνε σας, ἡνίκα ηττήθης, ἢ ὅτε ἐκράτησας; Οὐχὶ τότε σφοδρῶς μὲν ο εγκαλούμεν ἑαυτοῖς καὶ αἰσχυ- νόμεθα, καὶ μηδενός ελέγχοντος ἡμᾶς, καὶ πολύ τὸ τῆς μετανοίας ἡμῖν ἐπεισέρχεται καὶ ῥημάτων ἕνεκεν καὶ πραγμάτων; ὅταν δὲ περιγενώμεθα, καὶ τρυφῶμεν καὶ γαυρούμεθα, ώς νενικηκότες ; Νίκη γὰρ ἐπὶ τῆς ὀργῆς, οὐ τὸ τοῖς ἴσοις ἀμύ νεσθαι (ἐσχάτη γὰρ αὕτη ἡττά ἐστιν, ἀλλὰ τὸ πράως ἐνεγκεῖν παθόντα κακῶς καὶ ἀκούσαντα. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ πλέον σχεῖν, οὐ τὸ ποιῆσαι, ἀλλὰ τὸ παθεῖν κακῶς. Μή τοίνυν λέγε ὀργιζόμενος, Πάν τους ανταναιρώ κἀγώ, πάντως ἐπεξελεύσομαι· μηδὲ πρὸς τοὺς παραινοῦντας νικᾶν ἀντίτεινε λέγων, Οὐκ ἀνέξομαι, ἵνα μου καταγελάσας ὁ δεῖνα ἀπέλθῃ. Οὐ γὰρ δὴ ποτέ σου καταγελάσεται, ἀλλ' ὅταν ἐπεξέλ θης· εἰ δὲ καὶ τότε καταγελάσεται, ὡς ἀνόητος τοῦτο πείσεται. Σὺ δὲ μὴ ζήτει νικῶν τὴν παρὰ τῶν ἀνοήτων δόξαν, ἀλλ᾽ ἀποχρῶσαν νόμιζε αὐτὴν ἔχειν παρὰ τῶν νοῦν ἐχόντων. ᾿Αλλὰ γὰρ τί σοι μικρὸν καὶ ταπεινὸν καθίζω θέατρον, ἐξ ἀνθρώπων αὐτὸ συντιθείς; Πρὸς τὸν Θεὸν εὐθέως ἀνάβλεψον, κἀκεῖ- νός σε ἐπαινέσεται. Τὸν δὲ παρ᾽ ἐκείνου θαυμαζό- μενον οὐ δεῖ παρὰ τῶν ἀνθρώπων τιμὴν ἐπιζητεῖν. Ἡ μὲν γὰρ καὶ πρὸς χάριν πολλάκις, καὶ πρὸς ἀπέχθειαν ἑτέρων γίνεται, καὶ κέρδος ἤνεγκεν οὐδέν ἡ ἃ παρὰ τοῦ Θεοῦ ὁ ψῆφος ταύτης απήλλακται τῆς ἀνωμαλίας, καὶ πολλὴν φέρει τῷ θαυμαζομένῳ τὴν ὠφέλειαν. Τοῦτον οὖν τὸν ἔπαινον διώχωμεν. ε'. Βούλει μαθεῖν πόσον τὸ ὀργίζεσθαι κακόν; Παρά- στηθι μαχομένοις ἐν ἀγορᾷ ἑτέροις. Ἐν γὰρ σαυτῷ τὴν ἀσχημοσύνην οὐ δυνήσῃ ῥᾳδίως ἰδεῖν, ἐσκοτω μέσῳ καὶ μεθύοντι τῷ λογισμῷ· ἀλλ' ὅταν καθαρεύ- της του πάθους, τότε ἐν ἄλλοις θεώρει τὰ σὰ, τῆς κρίσεως σου με διεφθαρμένης. Θέα δέ μοι τους περιρρέοντας [33] ὄχλους, τους θυμουμένους *, και θάπερ μαινομένους εἰς τὸ μέσον ἀσχημονοῦντας, • Sic Savil. et omnes pene mss. Morel. ἀμυθήτους Η Morel, σφοδρώς και. • Sir Mor. Sav. αὐτὴν παρά. Paulo post idem αὐτῷ συν- τηθείς. δεr. αυτή. • Sav. ἡ δὲ τοῦ Θεοῦ. • Sk Sar. et mss. Mor. vero διεφθαρμένης ὄψε γὰρ τους 52 Όταν γὰρ περὶ τὸ στῆθος 5 θυμός ξέσας διανιστῆται καὶ ἀγριαίνῃ, πῦρ πνέει τὸ στόμα, πῦρ ἁγιᾶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ, οἰδεῖ πάντοθεν ἡ ὄψις, ἀτάκτως αἱ χεῖρες ἐκτείνονται, καταγελάστως πηδῶσιν οἱ πόδες καὶ ἐνάλλονται τοῖς κατέχουσι, καὶ μαινομένων οὐδὲν διεστήκασι πρὸς ταῦτα πάντα ἀναισθητοῦντες, ἀλλ' οὐδὲ τῶν ἀγρίων όνων, λακτίζοντες, δάκνοντες. Οντως ἀνὴρ θυμώδης οὐκ εὐσχήμων. Εἶτα, μετά τὸν πολὺν γέλωτα τοῦτον, ἀναχωρήσαντες οἴκαδε, καὶ πρὸς ἑαυτοὺς ἐπανελθόντες, μείζονα ἔχουσι τὴν ὀδύνην καὶ πολὺ τὸ δέος, ἐννοοῦντες ἄρα τίνες οἱ παρόντες ἦσαν ἡνίκα ὠργίζοντο. Καθάπερ γὰρ οἱ παραπαίοντες τους παρόντας ἀγνοοῦντες, ὅταν συν φρονήσωσι, τότε ταῦτα λογίζονται, 'Αρα μὴ φίλοι, ἆρα μὴ πολέμιοι καὶ ἐχθροὶ οἱ θεασάμενοι, καὶ γὰρ ὁμοίως ὑπὲρ ἀμφοτέρων δεδοίκασι· τῶν μὲν, ὡς καταγνωσομένων καὶ μείζονα ποιησόντων τὴν αἰσχύ νην· τῶν δὲ, ὡς ἐφησθησομένων. "Αν δὲ καὶ πληγάς τείναντες τύχωσιν ἡ ἀλλήλοις, χαλεπώτερον τὸ δέος, οἷον μή τι τῶν χαλεπωτάτων συμβαίη περὶ τὸν πα- θόντα, ἢ πυρετὸς ἀκολουθήσας ἐπενέγκοι θάνατον, ἢ οίδημα ἀναστὰν δυσίατον εἰς τὸν περὶ τῶν ἐσχάτων καταστήσῃ κίνδυνον. Και, τί γάρ μοι μάχης έδει; τί δὲ ὕβρεων καὶ φιλονεικίας; ἀπόλοιτο τὰ καὶ τά. Καὶ πᾶσι καταρῶνται τοῖς πράγμασι λοιπόν τοῖς επικήροις τούτοις, καὶ παρασχοῦσιν αὐτοῖς τὴν ἀρ χήν. Οἱ δὲ ἀλογώτεροι καὶ δαίμονας πονηροὺς καὶ ὥραν αἰτιῶνται κακὴν τῶν γεγενημένων. Αλλ' οὐκ ἔστιν ὥρας κακῆς· οὐδὲ γάρ ἐστιν ὥρα κακή ποτε· οὐδὲ δαίμονος ταῦτα πονηροῦ, ἀλλὰ τῆς πονηρίας τῶν ἑαλωκότων. Οὗτος γὰρ καὶ τοὺς δαίμονας ἐπι· σπῶνται, καὶ πάντα ἑαυτοῖς ἐπάγουσι τὰ δεινά. 'Αλλ' οἰδαίνει, φησὶν, ἡ καρδία, καὶ ταῖς ὕβρεσι δάκνετα: ; Οἶδα κἀγώ· διὰ γὰρ τοῦτο τοὺς κρατοῦντας τοῦ δει- νοῦ τούτου θηρίου θαυμάζω. "Αν γὰρ θέλωμεν, δύο νατὸν διακρούσασθαι τὸ πάθος. Διατί γάρ, ἀρχόντων ἡμᾶς ὑβριζόντων, τοῦτο μὴ πάσχομεν; ἆρ᾽ οὐχ ο ὅτι φόβος ἀντίῤῥοπος ἔστηκε του πάθους, ἡμᾶς ἐκδει ματῶν, καὶ οὐδὲ φῦναι τὴν ἀρχὴν συγχωρῶν; Διά τί δὲ καὶ οἱ οἰκέται παρ᾽ ἡμῶν ὑβριζόμενοι μυρία. σιγῇ πάντα φέρουσιν ; ἆρ᾽ οὐχ ὅτι καὶ αὐτοὶ τὸν αὐτ τὸν αὐτοῖς ἐπικείμενον ἔχουσι δεσμόν ; Σὺ δὲ μὴ μέτ νον ἐννοήσῃς τὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ φόβον, ἀλλ' ὅτι σε καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς ὑβρίζει τότε, ὁ κελεύων σιγῆν, καὶ πάντα υἴσεις πράως. Καὶ εἶπε πρὸς τὸν ἐπιόντα· Τί σοι πάθω ; ἄλλος μου κατέχει καὶ τὴν δεξιὰν καὶ τὴν γλῶτταν· καὶ γενήσεται καὶ σοὶ κἀκείνῳ φιλοσο φίας ὑπόθεσις τὸ ῥῆμα. Νῦν δὲ ἀνθρώπων μὲν ἔνεκεν καὶ τὰ ἀφόρητα φέρομεν, καὶ πρὸς τοὺς ὑδρικότας λέγομεν πολλάκις· Ο δεῖνά με ὕβρισεν, οὐ σύ· ἐπὶ δὲ τοῦ Θεοῦ οὐδὲ ταύτην ἔξομεν τὴν εὐλάβειαν; Καὶ ποία ἡμῖν ἔσται συγγνώμη; Εἴπωμεν καὶ πρὸς τὴν ἡμετέραν ψυχήν. Ὁ Θεὸς ἡμᾶς ὑβρίζει νῦν, ὁ κατέχων [54] ἡμῶν τὰς χεῖρας· μὴ σκιρτῶμεν, μηδὲ ἔστω ὁ Θεὸς ἀνθρώπων ἀτιμότερος ἡμῖν. Εφρίξατε πρὸς τὸ ῥῆμα; Αλλ' οὐχὶ πρὸς τὰ ῥήματα βούλομαι μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν πράξιν φρίττειν ὑμᾶς κ. Ἐκέ- λευσε γὰρ ὁ Θεὸς ῥαπιζομένους μή μόνον φέρειν, ἀλλὰ καὶ παρέχειν ἑαυτοὺς πρὸς τὸ χεῖρόν τι παθεῖν. Ἡμεῖς δὲ μετὰ τοσαύτης σφοδρότητος εναντιού- μεθα, ὡς μή μόνον μὴ παρέχειν ἑαυτοὺς εἰς τὴ κακῶς παθεῖν, ἀλλὰ καὶ ἀμύνασθαι, πολλάκις δὲ καὶ ἄρχειν χειρῶν ἀδίκων, καὶ ἐλαττοῦσθαι νομίζειν, ἂν μὴ πράξωμεν τὰ αὐτά. Καὶ γὰρ τὸ δεινὸν τοῦτό f Quidam ἐντύχωσιν. * Sic Mor. Sed ἆρ᾽ οὐχ bic et infra a Savil. et illis, plurimis abest. ■ Alii úpãó̟.

51 IN JOANNEM HOMEL. IV. at. III. ρὸς ἀπὸ τῆς μνήμης ἡμῖν συλλεγομένου, καὶ κατὰ σχολήν πικρότερον ἡμῶν ἐξεταζόντων αὐτά. Πρὶν οὖν τῆς ὀλεθρίας ταύτης ἐπιλαβέσθαι σχολῆς, καὶ σφοδροτέραν ἀνάψαι τὴν πυράν, κελεύει προκατα λαμβάνειν καὶ σβεννύναι τὸ δεινόν. Οξὺ γὰρ τὸ πά (ας ἐστὶ τῆς ὀργῆς, καὶ φλογὸς ἁπάσης ὀξύτερον. Διὸ πολλοῦ δεῖ τοῦ τάχους ἡμῖν εἰς τὸ προκαταλαβεῖν τὴν φλόγα [32], καὶ μὴ συγχωρῆσαι πρὸς ὕψος ἀρθῆναι. Καὶ γὰρ πολλῶν οὕτως αἴτιον γίνεται κακῶν τὸ νόσημα τοῦτο. Οἰκίας γοῦν ὁλοκλήρους ἀνέτρεψε, καὶ συνηθείας ἀρχαίας διέλυσε, καὶ τραγῳδίας ἀπαραμυθήτους εἰργάσατο ἐν βραχεῖ καὶ ἀκαριαίῳ χρόνῳ. Η γὰρ ροπή τοῦ θυμοῦ αὐτοῦ, πτῶσις αὐτῷ, φησί. Μή τοίνυν ἀχαλίνωτον ἐῶμεν τὸ θηρίον, ἀλλὰ χημὸν αὐτῷ πάνω τεθεν σφοδρόν, τοῦ δικαστηρίου τοῦ μέλλοντος τὸν φό- βον, ἐμβάλλωμεν. Όταν σε λυπήσῃ φίλος ἢ καὶ παρ οξύνη τις τῶν οἰκείων, ἐννόησον τὰ ἡμαρτημένα σοι εἰς Θεόν, καὶ ὅτι τῇ πρὸς ἐκεῖνον ἐπιεικείᾳ πραότερον σαυτῷ καθιστᾷς τὸ δικαστήριον ἐκεῖνο· ῎Αψετε γὰρ, φησὶ, καὶ ἀφεθήσεται ὑμῖν· καὶ ταχέως δραπετεύ σει τὸ πάθος Πρὸς τούτας κἀκεῖνο σκόπησον, εἴ- ποτε εἰς ἀγριότητα ἐξενεχθεὶς ἐκράτησας σαυτοῦ, καὶ εἴποτε παρεσύρης ὑπὸ τοῦ πάθους, καὶ ἀμφοτέ- τους παράβαλε τοὺς καιρούς, καὶ ἐντεῦθεν πολλὴν λήψη διόρθωσιν. Εἰπὲ γάρ μοι· πότε σαυτὸν ἐπῄνε σας, ἡνίκα ηττήθης, ἢ ὅτε ἐκράτησας; Οὐχὶ τότε σφοδρῶς μὲν ο εγκαλούμεν ἑαυτοῖς καὶ αἰσχυ- νόμεθα, καὶ μηδενός ελέγχοντος ἡμᾶς, καὶ πολύ τὸ τῆς μετανοίας ἡμῖν ἐπεισέρχεται καὶ ῥημάτων ἕνεκεν καὶ πραγμάτων; ὅταν δὲ περιγενώμεθα, καὶ τρυφῶμεν καὶ γαυρούμεθα, ώς νενικηκότες ; Νίκη γὰρ ἐπὶ τῆς ὀργῆς, οὐ τὸ τοῖς ἴσοις ἀμύ νεσθαι (ἐσχάτη γὰρ αὕτη ἡττά ἐστιν, ἀλλὰ τὸ πράως ἐνεγκεῖν παθόντα κακῶς καὶ ἀκούσαντα. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ πλέον σχεῖν, οὐ τὸ ποιῆσαι, ἀλλὰ τὸ παθεῖν κακῶς. Μή τοίνυν λέγε ὀργιζόμενος, Πάν τους ανταναιρώ κἀγώ, πάντως ἐπεξελεύσομαι· μηδὲ πρὸς τοὺς παραινοῦντας νικᾶν ἀντίτεινε λέγων, Οὐκ ἀνέξομαι, ἵνα μου καταγελάσας ὁ δεῖνα ἀπέλθῃ. Οὐ γὰρ δὴ ποτέ σου καταγελάσεται, ἀλλ' ὅταν ἐπεξέλ θης· εἰ δὲ καὶ τότε καταγελάσεται, ὡς ἀνόητος τοῦτο πείσεται. Σὺ δὲ μὴ ζήτει νικῶν τὴν παρὰ τῶν ἀνοήτων δόξαν, ἀλλ᾽ ἀποχρῶσαν νόμιζε αὐτὴν ἔχειν παρὰ τῶν νοῦν ἐχόντων. ᾿Αλλὰ γὰρ τί σοι μικρὸν καὶ ταπεινὸν καθίζω θέατρον, ἐξ ἀνθρώπων αὐτὸ συντιθείς; Πρὸς τὸν Θεὸν εὐθέως ἀνάβλεψον, κἀκεῖ- νός σε ἐπαινέσεται. Τὸν δὲ παρ᾽ ἐκείνου θαυμαζό- μενον οὐ δεῖ παρὰ τῶν ἀνθρώπων τιμὴν ἐπιζητεῖν. Ἡ μὲν γὰρ καὶ πρὸς χάριν πολλάκις, καὶ πρὸς ἀπέχθειαν ἑτέρων γίνεται, καὶ κέρδος ἤνεγκεν οὐδέν ἡ ἃ παρὰ τοῦ Θεοῦ ὁ ψῆφος ταύτης απήλλακται τῆς ἀνωμαλίας, καὶ πολλὴν φέρει τῷ θαυμαζομένῳ τὴν ὠφέλειαν. Τοῦτον οὖν τὸν ἔπαινον διώχωμεν. ε'. Βούλει μαθεῖν πόσον τὸ ὀργίζεσθαι κακόν; Παρά- στηθι μαχομένοις ἐν ἀγορᾷ ἑτέροις. Ἐν γὰρ σαυτῷ τὴν ἀσχημοσύνην οὐ δυνήσῃ ῥᾳδίως ἰδεῖν, ἐσκοτω μέσῳ καὶ μεθύοντι τῷ λογισμῷ· ἀλλ' ὅταν καθαρεύ- της του πάθους, τότε ἐν ἄλλοις θεώρει τὰ σὰ, τῆς κρίσεως σου με διεφθαρμένης. Θέα δέ μοι τους περιρρέοντας [33] ὄχλους, τους θυμουμένους *, και θάπερ μαινομένους εἰς τὸ μέσον ἀσχημονοῦντας, • Sic Savil. et omnes pene mss. Morel. ἀμυθήτους Η Morel, σφοδρώς και. • Sir Mor. Sav. αὐτὴν παρά. Paulo post idem αὐτῷ συν- τηθείς. δεr. αυτή. • Sav. ἡ δὲ τοῦ Θεοῦ. • Sk Sar. et mss. Mor. vero διεφθαρμένης ὄψε γὰρ τους 52 Όταν γὰρ περὶ τὸ στῆθος 5 θυμός ξέσας διανιστῆται καὶ ἀγριαίνῃ, πῦρ πνέει τὸ στόμα, πῦρ ἁγιᾶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ, οἰδεῖ πάντοθεν ἡ ὄψις, ἀτάκτως αἱ χεῖρες ἐκτείνονται, καταγελάστως πηδῶσιν οἱ πόδες καὶ ἐνάλλονται τοῖς κατέχουσι, καὶ μαινομένων οὐδὲν διεστήκασι πρὸς ταῦτα πάντα ἀναισθητοῦντες, ἀλλ' οὐδὲ τῶν ἀγρίων όνων, λακτίζοντες, δάκνοντες. Οντως ἀνὴρ θυμώδης οὐκ εὐσχήμων. Εἶτα, μετά τὸν πολὺν γέλωτα τοῦτον, ἀναχωρήσαντες οἴκαδε, καὶ πρὸς ἑαυτοὺς ἐπανελθόντες, μείζονα ἔχουσι τὴν ὀδύνην καὶ πολὺ τὸ δέος, ἐννοοῦντες ἄρα τίνες οἱ παρόντες ἦσαν ἡνίκα ὠργίζοντο. Καθάπερ γὰρ οἱ παραπαίοντες τους παρόντας ἀγνοοῦντες, ὅταν συν φρονήσωσι, τότε ταῦτα λογίζονται, 'Αρα μὴ φίλοι, ἆρα μὴ πολέμιοι καὶ ἐχθροὶ οἱ θεασάμενοι, καὶ γὰρ ὁμοίως ὑπὲρ ἀμφοτέρων δεδοίκασι· τῶν μὲν, ὡς καταγνωσομένων καὶ μείζονα ποιησόντων τὴν αἰσχύ νην· τῶν δὲ, ὡς ἐφησθησομένων. "Αν δὲ καὶ πληγάς τείναντες τύχωσιν ἡ ἀλλήλοις, χαλεπώτερον τὸ δέος, οἷον μή τι τῶν χαλεπωτάτων συμβαίη περὶ τὸν πα- θόντα, ἢ πυρετὸς ἀκολουθήσας ἐπενέγκοι θάνατον, ἢ οίδημα ἀναστὰν δυσίατον εἰς τὸν περὶ τῶν ἐσχάτων καταστήσῃ κίνδυνον. Και, τί γάρ μοι μάχης έδει; τί δὲ ὕβρεων καὶ φιλονεικίας; ἀπόλοιτο τὰ καὶ τά. Καὶ πᾶσι καταρῶνται τοῖς πράγμασι λοιπόν τοῖς επικήροις τούτοις, καὶ παρασχοῦσιν αὐτοῖς τὴν ἀρ χήν. Οἱ δὲ ἀλογώτεροι καὶ δαίμονας πονηροὺς καὶ ὥραν αἰτιῶνται κακὴν τῶν γεγενημένων. Αλλ' οὐκ ἔστιν ὥρας κακῆς· οὐδὲ γάρ ἐστιν ὥρα κακή ποτε· οὐδὲ δαίμονος ταῦτα πονηροῦ, ἀλλὰ τῆς πονηρίας τῶν ἑαλωκότων. Οὗτος γὰρ καὶ τοὺς δαίμονας ἐπι· σπῶνται, καὶ πάντα ἑαυτοῖς ἐπάγουσι τὰ δεινά. 'Αλλ' οἰδαίνει, φησὶν, ἡ καρδία, καὶ ταῖς ὕβρεσι δάκνετα: ; Οἶδα κἀγώ· διὰ γὰρ τοῦτο τοὺς κρατοῦντας τοῦ δει- νοῦ τούτου θηρίου θαυμάζω. "Αν γὰρ θέλωμεν, δύο νατὸν διακρούσασθαι τὸ πάθος. Διατί γάρ, ἀρχόντων ἡμᾶς ὑβριζόντων, τοῦτο μὴ πάσχομεν; ἆρ᾽ οὐχ ο ὅτι φόβος ἀντίῤῥοπος ἔστηκε του πάθους, ἡμᾶς ἐκδει ματῶν, καὶ οὐδὲ φῦναι τὴν ἀρχὴν συγχωρῶν; Διά τί δὲ καὶ οἱ οἰκέται παρ᾽ ἡμῶν ὑβριζόμενοι μυρία. σιγῇ πάντα φέρουσιν ; ἆρ᾽ οὐχ ὅτι καὶ αὐτοὶ τὸν αὐτ τὸν αὐτοῖς ἐπικείμενον ἔχουσι δεσμόν ; Σὺ δὲ μὴ μέτ νον ἐννοήσῃς τὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ φόβον, ἀλλ' ὅτι σε καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς ὑβρίζει τότε, ὁ κελεύων σιγῆν, καὶ πάντα υἴσεις πράως. Καὶ εἶπε πρὸς τὸν ἐπιόντα· Τί σοι πάθω ; ἄλλος μου κατέχει καὶ τὴν δεξιὰν καὶ τὴν γλῶτταν· καὶ γενήσεται καὶ σοὶ κἀκείνῳ φιλοσο φίας ὑπόθεσις τὸ ῥῆμα. Νῦν δὲ ἀνθρώπων μὲν ἔνεκεν καὶ τὰ ἀφόρητα φέρομεν, καὶ πρὸς τοὺς ὑδρικότας λέγομεν πολλάκις· Ο δεῖνά με ὕβρισεν, οὐ σύ· ἐπὶ δὲ τοῦ Θεοῦ οὐδὲ ταύτην ἔξομεν τὴν εὐλάβειαν; Καὶ ποία ἡμῖν ἔσται συγγνώμη; Εἴπωμεν καὶ πρὸς τὴν ἡμετέραν ψυχήν. Ὁ Θεὸς ἡμᾶς ὑβρίζει νῦν, ὁ κατέχων [54] ἡμῶν τὰς χεῖρας· μὴ σκιρτῶμεν, μηδὲ ἔστω ὁ Θεὸς ἀνθρώπων ἀτιμότερος ἡμῖν. Εφρίξατε πρὸς τὸ ῥῆμα; Αλλ' οὐχὶ πρὸς τὰ ῥήματα βούλομαι μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν πράξιν φρίττειν ὑμᾶς κ. Ἐκέ- λευσε γὰρ ὁ Θεὸς ῥαπιζομένους μή μόνον φέρειν, ἀλλὰ καὶ παρέχειν ἑαυτοὺς πρὸς τὸ χεῖρόν τι παθεῖν. Ἡμεῖς δὲ μετὰ τοσαύτης σφοδρότητος εναντιού- μεθα, ὡς μή μόνον μὴ παρέχειν ἑαυτοὺς εἰς τὴ κακῶς παθεῖν, ἀλλὰ καὶ ἀμύνασθαι, πολλάκις δὲ καὶ ἄρχειν χειρῶν ἀδίκων, καὶ ἐλαττοῦσθαι νομίζειν, ἂν μὴ πράξωμεν τὰ αὐτά. Καὶ γὰρ τὸ δεινὸν τοῦτό f Quidam ἐντύχωσιν. * Sic Mor. Sed ἆρ᾽ οὐχ bic et infra a Savil. et illis, plurimis abest. ■ Alii úpãó̟.

$3 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ἐστιν, ὅτι καὶ νικᾶν οιόμεθα, τὴν ἐσχάτην ήτταν ήτα τώμενοι καὶ κείμενοι κάτω, καὶ μυρίας δεχόμενοι πληγὰς παρὰ τοῦ διαβόλου, κρατεῖν αὐτοῦ νομίζο μεν. Διό, παρακαλῶ, μάθωμεν τίς τῆς νίκης ταύτης ὁ τρόπος, καὶ τοῦτο μετίωμεν τοῦ τρόπου τὸ εἶδος. Τὸ γὰρ παθεῖν κακῶς, τοῦτό ἐστι τὸ στεφανοῦσθαι. Εἰ τοίνυν βουλόμεθα καὶ ἡμεῖς ἀναῤῥηθῆναι παρὰ τοῦ Θεοῦ, μὴ τὸν τῶν ἔξωθεν ἀγώνων, ἀλλὰ τὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ νόμον φυλάττωμεν ἐν τοῖς παλαί- ARCHIEP. CONSTANTINOP. σματι τούτοις, καὶ τὸ ο πάντα φέρειν μετά μ μίας. Οὕτω γὰρ καὶ τῶν παλαιόντων περιγι καὶ τῶν ἐνταῦθα, καὶ τῶν ἐπηγγελμένων ἐπι ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίο Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ, ἁγίῳ Πνεύματι, δόξα, κράτος, τιμή, νῦν καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Sic Savil. et mss. quidam, Morel. καὶ τῷ. ΟΜΙΛΙΑ Ε΄. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο Θεὸν, καὶ ζωὴν, καὶ φῶς ὀνομάζει. Ζωή οὐδὲ ἓν ὃ γέγονεν. α΄. Μωϋσῆς μὲν ἀρχόμενος τῆς ἱστορίας καὶ τῆς συγγραφῆς τῆς ἐν τῇ Παλαιᾷ, περὶ τῶν αἰσθητῶν ἡμῖν διαλέγεται, καὶ ταῦτα ἀπαριθμεῖται διὰ πολλῶν· Εν ἀρχῇ γάρ, φησὶν, ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν· εἶτα ἐπάγει ὅτι καὶ φῶς ἐγένετο, καὶ δεύτερος οὐρανὸς, καὶ ἀστέρων φύσις, καὶ παν τοδαπὰ γένη ζώων, καὶ τὰ ἄλλα πάντα, ἵνα μὴ καθ' ἕκαστον ἐπεξιόντες παρέλκωμεν. Ο δὲ εὐαγγελιστὴς οὗτος, ἅπαντα συντεμῶν, ἐν ῥήματι περιλαμβάνει α ἐκεῖνά τε καὶ τὰ ἐκείνων ἀνώτερα· εἰκότως, ἅτε καὶ γνώριμα ὄντα τοῖς ἀκούουσι, καὶ ἐπὶ μείζονα ἐπει- γόμενος ὑπόθεσιν, καὶ πᾶσαν τὴν πραγματείαν ἐν στησάμενος, οὐ περὶ τῶν ἔργων, ἀλλὰ περὶ τοῦ Δη- μιουργοῦ καὶ πάντα παραγαγόντος ἡ εἰπεῖν. Διά τοι τοῦτο ἐκεῖνος μὲν, καίτοι γε τὸ ἔλαττον μέρος τῆς κτίσεως ἀπολαβὼν (οὐδὲν γὰρ ἡμῖν περὶ τῶν ἀορά- των διελέχθη δυνάμεων), τούτοις ἐνδιατρίβει· οὗτος δὲ, ἅτε πρὸς αὐτὸν σπεύδων τὸν Ποιητὴν ἀνελθεῖν, εἰκότως ἅπαντα παρατρέχει, καὶ ταῦτα καὶ τὰ ἐκείνῳ σεσιγημένα, ἑνὶ καὶ βραχεῖ λόγῳ περιλα- βὼν, τῷ, Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο. Καὶ ἵνα μὴ νο μίσῃς πάντα ἐκεῖνα λέγειν μόνον αὐτὸν τὰ καὶ [55] Μωϋσεῖ εἰρημένα, ἐπάγει, ὅτι καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγέ νετο οὐδὲ ἐν ὅ γέγονε τουτέστι, τῶν γενητῶν κἂν ὁρατόν τι ᾖ, κἂν νοητόν, οὐδὲν χωρὶς τῆς τοῦ Υἱοῦ δυνάμεως εἰς τὸ εἶναι παρήχθη. Οὐ γὰρ δὴ τὴν τε λείαν στιγμὴν τῷ, Οὐδὲ ἕν, ἐπιθήσομεν κατὰ τοὺς αἱρετικούς. Ἐκεῖνοι γὰρ βουλόμενοι τὸ Πνεῦμα κτιστὸν εἰπεῖν, φασίν· “Ο γέγινεν, ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. Αλλ' οὕτως ἀπερινόητον γίνεται τὸ λεγόμενον. Πρῶτον μὲν γὰρ οὐδὲ καιρὸς ἦν ἐνταῦθα τοῦ Πνεύ ματος ἐπιμνησθῆναι· εἰ δὲ καὶ ἐβούλετο, τίνος ἕνε κεν οὕτως ἀσαφῶς αὐτὸ τέθεικε ; πόθεν γὰρ δῆλον, ὅτι περὶ τοῦ Πνεύματος τοῦτο εἴρηται; Αλλως δὲ εὑρήσομεν κατὰ τὸν λόγον τοῦτον, οὐ τὸ Πνεῦμα, ἀλλ' αὐτὸν τὸν Υἱὸν δι᾿ ἑαυτοῦ γινόμενον. ᾿Αλλὰ διανάστητε, ὥστε μὴ διαφυγεῖν ὑμᾶς τὸ λεγόμενον· καὶ φέρε κατὰ τὸν ἐκείνων τέως ἀναγνῶμεν τρόπον· οὕτω γὰρ ἡμῖν φανερώτερον τὸ ἄτοπον ἔσται· “Ο γέ- γονεν, ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. Τὸ Πνεῦμά φασιν εἰρῆσθαι τὴν ζωήν. Αλλ' ἡ ζωὴ αὕτη καὶ φῶς εὑρίσκεται· ἐπάγει γάρ, Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων. Οὐκοῦν κατ' αὐτοὺς τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων ἐνταῦθα τὸ Πνεῦμα λέγει. Τί οὖν ; Ὅταν ἐπάγῃ καὶ λέγῃ, ὅτι Εγένετο άνθρωπος παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀπεσταλ μένος, ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός, ἀνάγκη περὶ τοῦ Πνεύματος αὐτοὺς λέγειν καὶ τοῦτο εἰρη σθα:. Ον γὰρ ἄνω Λόγον εἶπε, τοῦτον προϊὼν καὶ • Alii παραλαμβάνει. t sie Sav. et ines. Mor. vero περιαγαγόντος. C 1 φησὶν, ὁ Λόγος οὗτος, καὶ ἡ ζωὴ αὕτη φω τοίνυν ὁ Λόγος ἡ ζωή, ὁ δὲ Λόγος οὗτος κα σὰρξ ἐγένετο, ἡ ζωὴ ἐγένετο σαρξ, τουτέστι γος· καὶ αὐτῆς ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν, ὡς Μο παρὰ Πατρός. Αν τοίνυν τὸ Πνεῦμα λέγωσιν τὴν ζωὴν εἰρῆσθαι, ὅρα πόσα ἔψεται τὰ ἄτοπο γὰρ αὐτὸ σαρκωθέν, οὐχ ὁ Υἱός· ἔσται μονογ: τὸ Πνεῦμα. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο, εἰς ἕτερον πάλι τατον τοῦτο φεύγοντες ἐμπεσοῦνται οὕτως σκοντες. Εἰ γὰρ δὴ ὁμολογήσαιεν, ὅτι περὶ εἴρηται, καὶ μὴ στίξαιεν μηδὲ ἀναγνοῖε ἡμεῖς, αὐτὸν ἀφ' ἑαυτοῦ τὸν Υἱὸν γεγενῆσ σιν. Εἰ δὲ ἡ ζωὴ ὁ Λόγος, ὃ δὲ γέγονεν, ἐν α ἦν· αὐτὸς ἐν αὐτῷ καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ γέγονε κ ἀνάγνωσιν ταύτην. Εἶτά τινα εἰπὼν ἐν τ ἐπήγαγε· Καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν δόξαν ὡς Μονογενούς παρά Πατρός. μονογενής Υιός εὑρίσκεται κατὰ τὴν ἀ τῶν ταῦτα λεγόντων τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Περ τοῦ πᾶσα αὐτῷ αὕτη ἡ διήγησις εἴρηται. Ο ἐκκυλισθῇ ὁ λόγος τῆς ἀληθείας, που παρατ καὶ πόσα τίκτει τὰ ἄτοπα; Τί οὖν; οὐκ Πνεῦμα φῶς, φησί; Ἔστι μὲν φῶς· ἀλλ' οὐ περὶ τούτου εἴρηται· ἐπεὶ καὶ ὁ Θεὸς Πνεῦμα, τουτέστιν, ἀσώματος· ἀλλ᾽ οὐ πι που Πνεῦμα εἴρηται, ὁ Θεὸς δηλοῦται. Καὶ μάζεις, εἰ περὶ τοῦ Πατρὸς τοῦτό φαμεν ; ἐπὶ τοῦ [56] Παρακλήτου τοῦτο εἶποιμεν ἄν· Πνεῦμα, πάντως ὁ Παράκλητος δηλοῦται· 1 τοῦτο αὐτοῦ μάλιστα γνωριστικόν ἐστιν ὄνο οὐ πάντως, εἴ που Πνεῦμα, ὁ Παράκλητος. καὶ ὁ Χριστὸς Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία ἀλλ᾽ οὐ πάντως, εἴ που Θεοῦ δύναμις καὶ Χριστός Δ. Οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα, εἰ καὶ φι Πνεῦμα, ὅμως νῦν οὐ περὶ αὐτοῦ φησιν δι στής. Αλλ' ὅταν αὐτοὺς τούτων ἀποκλείσι ἀτόπων, οἱ δὲ πάλιν πανταχοῦ σπουδάζον τῆς ἀληθείας ἐστάναι, λέγουσιν, ἔτι τη ἀναγνώσεως εχόμενοι· “Ο γέγονεν, ἐν α ἦν. Τουτέστιν, ὦ γέγονε ἐ ζωὴ ἦν. Τί οὖν ; I Σοδομηνῶν πάθη, καὶ ὁ κατακλυσμὸς καὶ ἡ καὶ μυρία ὅσα τοιαῦτα; ᾿Αλλὰ περὶ δημιο λόγος ἡμῖν, φησί. Μάλιστα μὲν οὖν κἀκεῖνα γίας ἐστίν. Αλλ' ἵνα ἐκ περιουσίας τὸν λόγ ἐλέγξωμεν, ἐρώμεθα αὐτούς· Τὸ ξύλον, ζωή; καὶ ὁ λίθος, ζωή, τὰ ἄψυχα ταῦτα καὶ • Alii ὁμοῦ καὶ μονογενής Η Mor. ὁ Υἱός. Sav. ὁ Χριστός. Ibid. Sav el omnes εἰ καὶ φωτίζει. Hor. εἰ καὶ φῶς. • Sic Morel. Savil. ἦν, ὅτι εἴ τι ἐστὶν ὁ γέ Mor. οὐκοῦν. Sav. τί οὖν.

$3 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ἐστιν, ὅτι καὶ νικᾶν οιόμεθα, τὴν ἐσχάτην ήτταν ήτα τώμενοι καὶ κείμενοι κάτω, καὶ μυρίας δεχόμενοι πληγὰς παρὰ τοῦ διαβόλου, κρατεῖν αὐτοῦ νομίζο μεν. Διό, παρακαλῶ, μάθωμεν τίς τῆς νίκης ταύτης ὁ τρόπος, καὶ τοῦτο μετίωμεν τοῦ τρόπου τὸ εἶδος. Τὸ γὰρ παθεῖν κακῶς, τοῦτό ἐστι τὸ στεφανοῦσθαι. Εἰ τοίνυν βουλόμεθα καὶ ἡμεῖς ἀναῤῥηθῆναι παρὰ τοῦ Θεοῦ, μὴ τὸν τῶν ἔξωθεν ἀγώνων, ἀλλὰ τὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ νόμον φυλάττωμεν ἐν τοῖς παλαί- ARCHIEP. CONSTANTINOP. σματι τούτοις, καὶ τὸ ο πάντα φέρειν μετά μ μίας. Οὕτω γὰρ καὶ τῶν παλαιόντων περιγι καὶ τῶν ἐνταῦθα, καὶ τῶν ἐπηγγελμένων ἐπι ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίο Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ, ἁγίῳ Πνεύματι, δόξα, κράτος, τιμή, νῦν καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Sic Savil. et mss. quidam, Morel. καὶ τῷ. ΟΜΙΛΙΑ Ε΄. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο Θεὸν, καὶ ζωὴν, καὶ φῶς ὀνομάζει. Ζωή οὐδὲ ἓν ὃ γέγονεν. α΄. Μωϋσῆς μὲν ἀρχόμενος τῆς ἱστορίας καὶ τῆς συγγραφῆς τῆς ἐν τῇ Παλαιᾷ, περὶ τῶν αἰσθητῶν ἡμῖν διαλέγεται, καὶ ταῦτα ἀπαριθμεῖται διὰ πολλῶν· Εν ἀρχῇ γάρ, φησὶν, ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν· εἶτα ἐπάγει ὅτι καὶ φῶς ἐγένετο, καὶ δεύτερος οὐρανὸς, καὶ ἀστέρων φύσις, καὶ παν τοδαπὰ γένη ζώων, καὶ τὰ ἄλλα πάντα, ἵνα μὴ καθ' ἕκαστον ἐπεξιόντες παρέλκωμεν. Ο δὲ εὐαγγελιστὴς οὗτος, ἅπαντα συντεμῶν, ἐν ῥήματι περιλαμβάνει α ἐκεῖνά τε καὶ τὰ ἐκείνων ἀνώτερα· εἰκότως, ἅτε καὶ γνώριμα ὄντα τοῖς ἀκούουσι, καὶ ἐπὶ μείζονα ἐπει- γόμενος ὑπόθεσιν, καὶ πᾶσαν τὴν πραγματείαν ἐν στησάμενος, οὐ περὶ τῶν ἔργων, ἀλλὰ περὶ τοῦ Δη- μιουργοῦ καὶ πάντα παραγαγόντος ἡ εἰπεῖν. Διά τοι τοῦτο ἐκεῖνος μὲν, καίτοι γε τὸ ἔλαττον μέρος τῆς κτίσεως ἀπολαβὼν (οὐδὲν γὰρ ἡμῖν περὶ τῶν ἀορά- των διελέχθη δυνάμεων), τούτοις ἐνδιατρίβει· οὗτος δὲ, ἅτε πρὸς αὐτὸν σπεύδων τὸν Ποιητὴν ἀνελθεῖν, εἰκότως ἅπαντα παρατρέχει, καὶ ταῦτα καὶ τὰ ἐκείνῳ σεσιγημένα, ἑνὶ καὶ βραχεῖ λόγῳ περιλα- βὼν, τῷ, Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο. Καὶ ἵνα μὴ νο μίσῃς πάντα ἐκεῖνα λέγειν μόνον αὐτὸν τὰ καὶ [55] Μωϋσεῖ εἰρημένα, ἐπάγει, ὅτι καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγέ νετο οὐδὲ ἐν ὅ γέγονε τουτέστι, τῶν γενητῶν κἂν ὁρατόν τι ᾖ, κἂν νοητόν, οὐδὲν χωρὶς τῆς τοῦ Υἱοῦ δυνάμεως εἰς τὸ εἶναι παρήχθη. Οὐ γὰρ δὴ τὴν τε λείαν στιγμὴν τῷ, Οὐδὲ ἕν, ἐπιθήσομεν κατὰ τοὺς αἱρετικούς. Ἐκεῖνοι γὰρ βουλόμενοι τὸ Πνεῦμα κτιστὸν εἰπεῖν, φασίν· “Ο γέγινεν, ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. Αλλ' οὕτως ἀπερινόητον γίνεται τὸ λεγόμενον. Πρῶτον μὲν γὰρ οὐδὲ καιρὸς ἦν ἐνταῦθα τοῦ Πνεύ ματος ἐπιμνησθῆναι· εἰ δὲ καὶ ἐβούλετο, τίνος ἕνε κεν οὕτως ἀσαφῶς αὐτὸ τέθεικε ; πόθεν γὰρ δῆλον, ὅτι περὶ τοῦ Πνεύματος τοῦτο εἴρηται; Αλλως δὲ εὑρήσομεν κατὰ τὸν λόγον τοῦτον, οὐ τὸ Πνεῦμα, ἀλλ' αὐτὸν τὸν Υἱὸν δι᾿ ἑαυτοῦ γινόμενον. ᾿Αλλὰ διανάστητε, ὥστε μὴ διαφυγεῖν ὑμᾶς τὸ λεγόμενον· καὶ φέρε κατὰ τὸν ἐκείνων τέως ἀναγνῶμεν τρόπον· οὕτω γὰρ ἡμῖν φανερώτερον τὸ ἄτοπον ἔσται· “Ο γέ- γονεν, ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. Τὸ Πνεῦμά φασιν εἰρῆσθαι τὴν ζωήν. Αλλ' ἡ ζωὴ αὕτη καὶ φῶς εὑρίσκεται· ἐπάγει γάρ, Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων. Οὐκοῦν κατ' αὐτοὺς τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων ἐνταῦθα τὸ Πνεῦμα λέγει. Τί οὖν ; Ὅταν ἐπάγῃ καὶ λέγῃ, ὅτι Εγένετο άνθρωπος παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀπεσταλ μένος, ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός, ἀνάγκη περὶ τοῦ Πνεύματος αὐτοὺς λέγειν καὶ τοῦτο εἰρη σθα:. Ον γὰρ ἄνω Λόγον εἶπε, τοῦτον προϊὼν καὶ • Alii παραλαμβάνει. t sie Sav. et ines. Mor. vero περιαγαγόντος. C 1 φησὶν, ὁ Λόγος οὗτος, καὶ ἡ ζωὴ αὕτη φω τοίνυν ὁ Λόγος ἡ ζωή, ὁ δὲ Λόγος οὗτος κα σὰρξ ἐγένετο, ἡ ζωὴ ἐγένετο σαρξ, τουτέστι γος· καὶ αὐτῆς ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν, ὡς Μο παρὰ Πατρός. Αν τοίνυν τὸ Πνεῦμα λέγωσιν τὴν ζωὴν εἰρῆσθαι, ὅρα πόσα ἔψεται τὰ ἄτοπο γὰρ αὐτὸ σαρκωθέν, οὐχ ὁ Υἱός· ἔσται μονογ: τὸ Πνεῦμα. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο, εἰς ἕτερον πάλι τατον τοῦτο φεύγοντες ἐμπεσοῦνται οὕτως σκοντες. Εἰ γὰρ δὴ ὁμολογήσαιεν, ὅτι περὶ εἴρηται, καὶ μὴ στίξαιεν μηδὲ ἀναγνοῖε ἡμεῖς, αὐτὸν ἀφ' ἑαυτοῦ τὸν Υἱὸν γεγενῆσ σιν. Εἰ δὲ ἡ ζωὴ ὁ Λόγος, ὃ δὲ γέγονεν, ἐν α ἦν· αὐτὸς ἐν αὐτῷ καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ γέγονε κ ἀνάγνωσιν ταύτην. Εἶτά τινα εἰπὼν ἐν τ ἐπήγαγε· Καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν δόξαν ὡς Μονογενούς παρά Πατρός. μονογενής Υιός εὑρίσκεται κατὰ τὴν ἀ τῶν ταῦτα λεγόντων τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Περ τοῦ πᾶσα αὐτῷ αὕτη ἡ διήγησις εἴρηται. Ο ἐκκυλισθῇ ὁ λόγος τῆς ἀληθείας, που παρατ καὶ πόσα τίκτει τὰ ἄτοπα; Τί οὖν; οὐκ Πνεῦμα φῶς, φησί; Ἔστι μὲν φῶς· ἀλλ' οὐ περὶ τούτου εἴρηται· ἐπεὶ καὶ ὁ Θεὸς Πνεῦμα, τουτέστιν, ἀσώματος· ἀλλ᾽ οὐ πι που Πνεῦμα εἴρηται, ὁ Θεὸς δηλοῦται. Καὶ μάζεις, εἰ περὶ τοῦ Πατρὸς τοῦτό φαμεν ; ἐπὶ τοῦ [56] Παρακλήτου τοῦτο εἶποιμεν ἄν· Πνεῦμα, πάντως ὁ Παράκλητος δηλοῦται· 1 τοῦτο αὐτοῦ μάλιστα γνωριστικόν ἐστιν ὄνο οὐ πάντως, εἴ που Πνεῦμα, ὁ Παράκλητος. καὶ ὁ Χριστὸς Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία ἀλλ᾽ οὐ πάντως, εἴ που Θεοῦ δύναμις καὶ Χριστός Δ. Οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα, εἰ καὶ φι Πνεῦμα, ὅμως νῦν οὐ περὶ αὐτοῦ φησιν δι στής. Αλλ' ὅταν αὐτοὺς τούτων ἀποκλείσι ἀτόπων, οἱ δὲ πάλιν πανταχοῦ σπουδάζον τῆς ἀληθείας ἐστάναι, λέγουσιν, ἔτι τη ἀναγνώσεως εχόμενοι· “Ο γέγονεν, ἐν α ἦν. Τουτέστιν, ὦ γέγονε ἐ ζωὴ ἦν. Τί οὖν ; I Σοδομηνῶν πάθη, καὶ ὁ κατακλυσμὸς καὶ ἡ καὶ μυρία ὅσα τοιαῦτα; ᾿Αλλὰ περὶ δημιο λόγος ἡμῖν, φησί. Μάλιστα μὲν οὖν κἀκεῖνα γίας ἐστίν. Αλλ' ἵνα ἐκ περιουσίας τὸν λόγ ἐλέγξωμεν, ἐρώμεθα αὐτούς· Τὸ ξύλον, ζωή; καὶ ὁ λίθος, ζωή, τὰ ἄψυχα ταῦτα καὶ • Alii ὁμοῦ καὶ μονογενής Η Mor. ὁ Υἱός. Sav. ὁ Χριστός. Ibid. Sav el omnes εἰ καὶ φωτίζει. Hor. εἰ καὶ φῶς. • Sic Morel. Savil. ἦν, ὅτι εἴ τι ἐστὶν ὁ γέ Mor. οὐκοῦν. Sav. τί οὖν.

$3 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ἐστιν, ὅτι καὶ νικᾶν οιόμεθα, τὴν ἐσχάτην ήτταν ήτα τώμενοι καὶ κείμενοι κάτω, καὶ μυρίας δεχόμενοι πληγὰς παρὰ τοῦ διαβόλου, κρατεῖν αὐτοῦ νομίζο μεν. Διό, παρακαλῶ, μάθωμεν τίς τῆς νίκης ταύτης ὁ τρόπος, καὶ τοῦτο μετίωμεν τοῦ τρόπου τὸ εἶδος. Τὸ γὰρ παθεῖν κακῶς, τοῦτό ἐστι τὸ στεφανοῦσθαι. Εἰ τοίνυν βουλόμεθα καὶ ἡμεῖς ἀναῤῥηθῆναι παρὰ τοῦ Θεοῦ, μὴ τὸν τῶν ἔξωθεν ἀγώνων, ἀλλὰ τὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ νόμον φυλάττωμεν ἐν τοῖς παλαί- ARCHIEP. CONSTANTINOP. σματι τούτοις, καὶ τὸ ο πάντα φέρειν μετά μ μίας. Οὕτω γὰρ καὶ τῶν παλαιόντων περιγι καὶ τῶν ἐνταῦθα, καὶ τῶν ἐπηγγελμένων ἐπι ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίο Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ, ἁγίῳ Πνεύματι, δόξα, κράτος, τιμή, νῦν καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Sic Savil. et mss. quidam, Morel. καὶ τῷ. ΟΜΙΛΙΑ Ε΄. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο Θεὸν, καὶ ζωὴν, καὶ φῶς ὀνομάζει. Ζωή οὐδὲ ἓν ὃ γέγονεν. α΄. Μωϋσῆς μὲν ἀρχόμενος τῆς ἱστορίας καὶ τῆς συγγραφῆς τῆς ἐν τῇ Παλαιᾷ, περὶ τῶν αἰσθητῶν ἡμῖν διαλέγεται, καὶ ταῦτα ἀπαριθμεῖται διὰ πολλῶν· Εν ἀρχῇ γάρ, φησὶν, ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν· εἶτα ἐπάγει ὅτι καὶ φῶς ἐγένετο, καὶ δεύτερος οὐρανὸς, καὶ ἀστέρων φύσις, καὶ παν τοδαπὰ γένη ζώων, καὶ τὰ ἄλλα πάντα, ἵνα μὴ καθ' ἕκαστον ἐπεξιόντες παρέλκωμεν. Ο δὲ εὐαγγελιστὴς οὗτος, ἅπαντα συντεμῶν, ἐν ῥήματι περιλαμβάνει α ἐκεῖνά τε καὶ τὰ ἐκείνων ἀνώτερα· εἰκότως, ἅτε καὶ γνώριμα ὄντα τοῖς ἀκούουσι, καὶ ἐπὶ μείζονα ἐπει- γόμενος ὑπόθεσιν, καὶ πᾶσαν τὴν πραγματείαν ἐν στησάμενος, οὐ περὶ τῶν ἔργων, ἀλλὰ περὶ τοῦ Δη- μιουργοῦ καὶ πάντα παραγαγόντος ἡ εἰπεῖν. Διά τοι τοῦτο ἐκεῖνος μὲν, καίτοι γε τὸ ἔλαττον μέρος τῆς κτίσεως ἀπολαβὼν (οὐδὲν γὰρ ἡμῖν περὶ τῶν ἀορά- των διελέχθη δυνάμεων), τούτοις ἐνδιατρίβει· οὗτος δὲ, ἅτε πρὸς αὐτὸν σπεύδων τὸν Ποιητὴν ἀνελθεῖν, εἰκότως ἅπαντα παρατρέχει, καὶ ταῦτα καὶ τὰ ἐκείνῳ σεσιγημένα, ἑνὶ καὶ βραχεῖ λόγῳ περιλα- βὼν, τῷ, Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο. Καὶ ἵνα μὴ νο μίσῃς πάντα ἐκεῖνα λέγειν μόνον αὐτὸν τὰ καὶ [55] Μωϋσεῖ εἰρημένα, ἐπάγει, ὅτι καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγέ νετο οὐδὲ ἐν ὅ γέγονε τουτέστι, τῶν γενητῶν κἂν ὁρατόν τι ᾖ, κἂν νοητόν, οὐδὲν χωρὶς τῆς τοῦ Υἱοῦ δυνάμεως εἰς τὸ εἶναι παρήχθη. Οὐ γὰρ δὴ τὴν τε λείαν στιγμὴν τῷ, Οὐδὲ ἕν, ἐπιθήσομεν κατὰ τοὺς αἱρετικούς. Ἐκεῖνοι γὰρ βουλόμενοι τὸ Πνεῦμα κτιστὸν εἰπεῖν, φασίν· “Ο γέγινεν, ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. Αλλ' οὕτως ἀπερινόητον γίνεται τὸ λεγόμενον. Πρῶτον μὲν γὰρ οὐδὲ καιρὸς ἦν ἐνταῦθα τοῦ Πνεύ ματος ἐπιμνησθῆναι· εἰ δὲ καὶ ἐβούλετο, τίνος ἕνε κεν οὕτως ἀσαφῶς αὐτὸ τέθεικε ; πόθεν γὰρ δῆλον, ὅτι περὶ τοῦ Πνεύματος τοῦτο εἴρηται; Αλλως δὲ εὑρήσομεν κατὰ τὸν λόγον τοῦτον, οὐ τὸ Πνεῦμα, ἀλλ' αὐτὸν τὸν Υἱὸν δι᾿ ἑαυτοῦ γινόμενον. ᾿Αλλὰ διανάστητε, ὥστε μὴ διαφυγεῖν ὑμᾶς τὸ λεγόμενον· καὶ φέρε κατὰ τὸν ἐκείνων τέως ἀναγνῶμεν τρόπον· οὕτω γὰρ ἡμῖν φανερώτερον τὸ ἄτοπον ἔσται· “Ο γέ- γονεν, ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. Τὸ Πνεῦμά φασιν εἰρῆσθαι τὴν ζωήν. Αλλ' ἡ ζωὴ αὕτη καὶ φῶς εὑρίσκεται· ἐπάγει γάρ, Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων. Οὐκοῦν κατ' αὐτοὺς τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων ἐνταῦθα τὸ Πνεῦμα λέγει. Τί οὖν ; Ὅταν ἐπάγῃ καὶ λέγῃ, ὅτι Εγένετο άνθρωπος παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀπεσταλ μένος, ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός, ἀνάγκη περὶ τοῦ Πνεύματος αὐτοὺς λέγειν καὶ τοῦτο εἰρη σθα:. Ον γὰρ ἄνω Λόγον εἶπε, τοῦτον προϊὼν καὶ • Alii παραλαμβάνει. t sie Sav. et ines. Mor. vero περιαγαγόντος. C 1 φησὶν, ὁ Λόγος οὗτος, καὶ ἡ ζωὴ αὕτη φω τοίνυν ὁ Λόγος ἡ ζωή, ὁ δὲ Λόγος οὗτος κα σὰρξ ἐγένετο, ἡ ζωὴ ἐγένετο σαρξ, τουτέστι γος· καὶ αὐτῆς ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν, ὡς Μο παρὰ Πατρός. Αν τοίνυν τὸ Πνεῦμα λέγωσιν τὴν ζωὴν εἰρῆσθαι, ὅρα πόσα ἔψεται τὰ ἄτοπο γὰρ αὐτὸ σαρκωθέν, οὐχ ὁ Υἱός· ἔσται μονογ: τὸ Πνεῦμα. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο, εἰς ἕτερον πάλι τατον τοῦτο φεύγοντες ἐμπεσοῦνται οὕτως σκοντες. Εἰ γὰρ δὴ ὁμολογήσαιεν, ὅτι περὶ εἴρηται, καὶ μὴ στίξαιεν μηδὲ ἀναγνοῖε ἡμεῖς, αὐτὸν ἀφ' ἑαυτοῦ τὸν Υἱὸν γεγενῆσ σιν. Εἰ δὲ ἡ ζωὴ ὁ Λόγος, ὃ δὲ γέγονεν, ἐν α ἦν· αὐτὸς ἐν αὐτῷ καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ γέγονε κ ἀνάγνωσιν ταύτην. Εἶτά τινα εἰπὼν ἐν τ ἐπήγαγε· Καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν δόξαν ὡς Μονογενούς παρά Πατρός. μονογενής Υιός εὑρίσκεται κατὰ τὴν ἀ τῶν ταῦτα λεγόντων τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Περ τοῦ πᾶσα αὐτῷ αὕτη ἡ διήγησις εἴρηται. Ο ἐκκυλισθῇ ὁ λόγος τῆς ἀληθείας, που παρατ καὶ πόσα τίκτει τὰ ἄτοπα; Τί οὖν; οὐκ Πνεῦμα φῶς, φησί; Ἔστι μὲν φῶς· ἀλλ' οὐ περὶ τούτου εἴρηται· ἐπεὶ καὶ ὁ Θεὸς Πνεῦμα, τουτέστιν, ἀσώματος· ἀλλ᾽ οὐ πι που Πνεῦμα εἴρηται, ὁ Θεὸς δηλοῦται. Καὶ μάζεις, εἰ περὶ τοῦ Πατρὸς τοῦτό φαμεν ; ἐπὶ τοῦ [56] Παρακλήτου τοῦτο εἶποιμεν ἄν· Πνεῦμα, πάντως ὁ Παράκλητος δηλοῦται· 1 τοῦτο αὐτοῦ μάλιστα γνωριστικόν ἐστιν ὄνο οὐ πάντως, εἴ που Πνεῦμα, ὁ Παράκλητος. καὶ ὁ Χριστὸς Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία ἀλλ᾽ οὐ πάντως, εἴ που Θεοῦ δύναμις καὶ Χριστός Δ. Οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα, εἰ καὶ φι Πνεῦμα, ὅμως νῦν οὐ περὶ αὐτοῦ φησιν δι στής. Αλλ' ὅταν αὐτοὺς τούτων ἀποκλείσι ἀτόπων, οἱ δὲ πάλιν πανταχοῦ σπουδάζον τῆς ἀληθείας ἐστάναι, λέγουσιν, ἔτι τη ἀναγνώσεως εχόμενοι· “Ο γέγονεν, ἐν α ἦν. Τουτέστιν, ὦ γέγονε ἐ ζωὴ ἦν. Τί οὖν ; I Σοδομηνῶν πάθη, καὶ ὁ κατακλυσμὸς καὶ ἡ καὶ μυρία ὅσα τοιαῦτα; ᾿Αλλὰ περὶ δημιο λόγος ἡμῖν, φησί. Μάλιστα μὲν οὖν κἀκεῖνα γίας ἐστίν. Αλλ' ἵνα ἐκ περιουσίας τὸν λόγ ἐλέγξωμεν, ἐρώμεθα αὐτούς· Τὸ ξύλον, ζωή; καὶ ὁ λίθος, ζωή, τὰ ἄψυχα ταῦτα καὶ • Alii ὁμοῦ καὶ μονογενής Η Mor. ὁ Υἱός. Sav. ὁ Χριστός. Ibid. Sav el omnes εἰ καὶ φωτίζει. Hor. εἰ καὶ φῶς. • Sic Morel. Savil. ἦν, ὅτι εἴ τι ἐστὶν ὁ γέ Mor. οὐκοῦν. Sav. τί οὖν.

$3 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ἐστιν, ὅτι καὶ νικᾶν οιόμεθα, τὴν ἐσχάτην ήτταν ήτα τώμενοι καὶ κείμενοι κάτω, καὶ μυρίας δεχόμενοι πληγὰς παρὰ τοῦ διαβόλου, κρατεῖν αὐτοῦ νομίζο μεν. Διό, παρακαλῶ, μάθωμεν τίς τῆς νίκης ταύτης ὁ τρόπος, καὶ τοῦτο μετίωμεν τοῦ τρόπου τὸ εἶδος. Τὸ γὰρ παθεῖν κακῶς, τοῦτό ἐστι τὸ στεφανοῦσθαι. Εἰ τοίνυν βουλόμεθα καὶ ἡμεῖς ἀναῤῥηθῆναι παρὰ τοῦ Θεοῦ, μὴ τὸν τῶν ἔξωθεν ἀγώνων, ἀλλὰ τὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ νόμον φυλάττωμεν ἐν τοῖς παλαί- ARCHIEP. CONSTANTINOP. σματι τούτοις, καὶ τὸ ο πάντα φέρειν μετά μ μίας. Οὕτω γὰρ καὶ τῶν παλαιόντων περιγι καὶ τῶν ἐνταῦθα, καὶ τῶν ἐπηγγελμένων ἐπι ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίο Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ, ἁγίῳ Πνεύματι, δόξα, κράτος, τιμή, νῦν καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Sic Savil. et mss. quidam, Morel. καὶ τῷ. ΟΜΙΛΙΑ Ε΄. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο Θεὸν, καὶ ζωὴν, καὶ φῶς ὀνομάζει. Ζωή οὐδὲ ἓν ὃ γέγονεν. α΄. Μωϋσῆς μὲν ἀρχόμενος τῆς ἱστορίας καὶ τῆς συγγραφῆς τῆς ἐν τῇ Παλαιᾷ, περὶ τῶν αἰσθητῶν ἡμῖν διαλέγεται, καὶ ταῦτα ἀπαριθμεῖται διὰ πολλῶν· Εν ἀρχῇ γάρ, φησὶν, ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν· εἶτα ἐπάγει ὅτι καὶ φῶς ἐγένετο, καὶ δεύτερος οὐρανὸς, καὶ ἀστέρων φύσις, καὶ παν τοδαπὰ γένη ζώων, καὶ τὰ ἄλλα πάντα, ἵνα μὴ καθ' ἕκαστον ἐπεξιόντες παρέλκωμεν. Ο δὲ εὐαγγελιστὴς οὗτος, ἅπαντα συντεμῶν, ἐν ῥήματι περιλαμβάνει α ἐκεῖνά τε καὶ τὰ ἐκείνων ἀνώτερα· εἰκότως, ἅτε καὶ γνώριμα ὄντα τοῖς ἀκούουσι, καὶ ἐπὶ μείζονα ἐπει- γόμενος ὑπόθεσιν, καὶ πᾶσαν τὴν πραγματείαν ἐν στησάμενος, οὐ περὶ τῶν ἔργων, ἀλλὰ περὶ τοῦ Δη- μιουργοῦ καὶ πάντα παραγαγόντος ἡ εἰπεῖν. Διά τοι τοῦτο ἐκεῖνος μὲν, καίτοι γε τὸ ἔλαττον μέρος τῆς κτίσεως ἀπολαβὼν (οὐδὲν γὰρ ἡμῖν περὶ τῶν ἀορά- των διελέχθη δυνάμεων), τούτοις ἐνδιατρίβει· οὗτος δὲ, ἅτε πρὸς αὐτὸν σπεύδων τὸν Ποιητὴν ἀνελθεῖν, εἰκότως ἅπαντα παρατρέχει, καὶ ταῦτα καὶ τὰ ἐκείνῳ σεσιγημένα, ἑνὶ καὶ βραχεῖ λόγῳ περιλα- βὼν, τῷ, Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο. Καὶ ἵνα μὴ νο μίσῃς πάντα ἐκεῖνα λέγειν μόνον αὐτὸν τὰ καὶ [55] Μωϋσεῖ εἰρημένα, ἐπάγει, ὅτι καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγέ νετο οὐδὲ ἐν ὅ γέγονε τουτέστι, τῶν γενητῶν κἂν ὁρατόν τι ᾖ, κἂν νοητόν, οὐδὲν χωρὶς τῆς τοῦ Υἱοῦ δυνάμεως εἰς τὸ εἶναι παρήχθη. Οὐ γὰρ δὴ τὴν τε λείαν στιγμὴν τῷ, Οὐδὲ ἕν, ἐπιθήσομεν κατὰ τοὺς αἱρετικούς. Ἐκεῖνοι γὰρ βουλόμενοι τὸ Πνεῦμα κτιστὸν εἰπεῖν, φασίν· “Ο γέγινεν, ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. Αλλ' οὕτως ἀπερινόητον γίνεται τὸ λεγόμενον. Πρῶτον μὲν γὰρ οὐδὲ καιρὸς ἦν ἐνταῦθα τοῦ Πνεύ ματος ἐπιμνησθῆναι· εἰ δὲ καὶ ἐβούλετο, τίνος ἕνε κεν οὕτως ἀσαφῶς αὐτὸ τέθεικε ; πόθεν γὰρ δῆλον, ὅτι περὶ τοῦ Πνεύματος τοῦτο εἴρηται; Αλλως δὲ εὑρήσομεν κατὰ τὸν λόγον τοῦτον, οὐ τὸ Πνεῦμα, ἀλλ' αὐτὸν τὸν Υἱὸν δι᾿ ἑαυτοῦ γινόμενον. ᾿Αλλὰ διανάστητε, ὥστε μὴ διαφυγεῖν ὑμᾶς τὸ λεγόμενον· καὶ φέρε κατὰ τὸν ἐκείνων τέως ἀναγνῶμεν τρόπον· οὕτω γὰρ ἡμῖν φανερώτερον τὸ ἄτοπον ἔσται· “Ο γέ- γονεν, ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. Τὸ Πνεῦμά φασιν εἰρῆσθαι τὴν ζωήν. Αλλ' ἡ ζωὴ αὕτη καὶ φῶς εὑρίσκεται· ἐπάγει γάρ, Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων. Οὐκοῦν κατ' αὐτοὺς τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων ἐνταῦθα τὸ Πνεῦμα λέγει. Τί οὖν ; Ὅταν ἐπάγῃ καὶ λέγῃ, ὅτι Εγένετο άνθρωπος παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀπεσταλ μένος, ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός, ἀνάγκη περὶ τοῦ Πνεύματος αὐτοὺς λέγειν καὶ τοῦτο εἰρη σθα:. Ον γὰρ ἄνω Λόγον εἶπε, τοῦτον προϊὼν καὶ • Alii παραλαμβάνει. t sie Sav. et ines. Mor. vero περιαγαγόντος. C 1 φησὶν, ὁ Λόγος οὗτος, καὶ ἡ ζωὴ αὕτη φω τοίνυν ὁ Λόγος ἡ ζωή, ὁ δὲ Λόγος οὗτος κα σὰρξ ἐγένετο, ἡ ζωὴ ἐγένετο σαρξ, τουτέστι γος· καὶ αὐτῆς ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν, ὡς Μο παρὰ Πατρός. Αν τοίνυν τὸ Πνεῦμα λέγωσιν τὴν ζωὴν εἰρῆσθαι, ὅρα πόσα ἔψεται τὰ ἄτοπο γὰρ αὐτὸ σαρκωθέν, οὐχ ὁ Υἱός· ἔσται μονογ: τὸ Πνεῦμα. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο, εἰς ἕτερον πάλι τατον τοῦτο φεύγοντες ἐμπεσοῦνται οὕτως σκοντες. Εἰ γὰρ δὴ ὁμολογήσαιεν, ὅτι περὶ εἴρηται, καὶ μὴ στίξαιεν μηδὲ ἀναγνοῖε ἡμεῖς, αὐτὸν ἀφ' ἑαυτοῦ τὸν Υἱὸν γεγενῆσ σιν. Εἰ δὲ ἡ ζωὴ ὁ Λόγος, ὃ δὲ γέγονεν, ἐν α ἦν· αὐτὸς ἐν αὐτῷ καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ γέγονε κ ἀνάγνωσιν ταύτην. Εἶτά τινα εἰπὼν ἐν τ ἐπήγαγε· Καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν δόξαν ὡς Μονογενούς παρά Πατρός. μονογενής Υιός εὑρίσκεται κατὰ τὴν ἀ τῶν ταῦτα λεγόντων τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Περ τοῦ πᾶσα αὐτῷ αὕτη ἡ διήγησις εἴρηται. Ο ἐκκυλισθῇ ὁ λόγος τῆς ἀληθείας, που παρατ καὶ πόσα τίκτει τὰ ἄτοπα; Τί οὖν; οὐκ Πνεῦμα φῶς, φησί; Ἔστι μὲν φῶς· ἀλλ' οὐ περὶ τούτου εἴρηται· ἐπεὶ καὶ ὁ Θεὸς Πνεῦμα, τουτέστιν, ἀσώματος· ἀλλ᾽ οὐ πι που Πνεῦμα εἴρηται, ὁ Θεὸς δηλοῦται. Καὶ μάζεις, εἰ περὶ τοῦ Πατρὸς τοῦτό φαμεν ; ἐπὶ τοῦ [56] Παρακλήτου τοῦτο εἶποιμεν ἄν· Πνεῦμα, πάντως ὁ Παράκλητος δηλοῦται· 1 τοῦτο αὐτοῦ μάλιστα γνωριστικόν ἐστιν ὄνο οὐ πάντως, εἴ που Πνεῦμα, ὁ Παράκλητος. καὶ ὁ Χριστὸς Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία ἀλλ᾽ οὐ πάντως, εἴ που Θεοῦ δύναμις καὶ Χριστός Δ. Οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα, εἰ καὶ φι Πνεῦμα, ὅμως νῦν οὐ περὶ αὐτοῦ φησιν δι στής. Αλλ' ὅταν αὐτοὺς τούτων ἀποκλείσι ἀτόπων, οἱ δὲ πάλιν πανταχοῦ σπουδάζον τῆς ἀληθείας ἐστάναι, λέγουσιν, ἔτι τη ἀναγνώσεως εχόμενοι· “Ο γέγονεν, ἐν α ἦν. Τουτέστιν, ὦ γέγονε ἐ ζωὴ ἦν. Τί οὖν ; I Σοδομηνῶν πάθη, καὶ ὁ κατακλυσμὸς καὶ ἡ καὶ μυρία ὅσα τοιαῦτα; ᾿Αλλὰ περὶ δημιο λόγος ἡμῖν, φησί. Μάλιστα μὲν οὖν κἀκεῖνα γίας ἐστίν. Αλλ' ἵνα ἐκ περιουσίας τὸν λόγ ἐλέγξωμεν, ἐρώμεθα αὐτούς· Τὸ ξύλον, ζωή; καὶ ὁ λίθος, ζωή, τὰ ἄψυχα ταῦτα καὶ • Alii ὁμοῦ καὶ μονογενής Η Mor. ὁ Υἱός. Sav. ὁ Χριστός. Ibid. Sav el omnes εἰ καὶ φωτίζει. Hor. εἰ καὶ φῶς. • Sic Morel. Savil. ἦν, ὅτι εἴ τι ἐστὶν ὁ γέ Mor. οὐκοῦν. Sav. τί οὖν.

$3 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ἐστιν, ὅτι καὶ νικᾶν οιόμεθα, τὴν ἐσχάτην ήτταν ήτα τώμενοι καὶ κείμενοι κάτω, καὶ μυρίας δεχόμενοι πληγὰς παρὰ τοῦ διαβόλου, κρατεῖν αὐτοῦ νομίζο μεν. Διό, παρακαλῶ, μάθωμεν τίς τῆς νίκης ταύτης ὁ τρόπος, καὶ τοῦτο μετίωμεν τοῦ τρόπου τὸ εἶδος. Τὸ γὰρ παθεῖν κακῶς, τοῦτό ἐστι τὸ στεφανοῦσθαι. Εἰ τοίνυν βουλόμεθα καὶ ἡμεῖς ἀναῤῥηθῆναι παρὰ τοῦ Θεοῦ, μὴ τὸν τῶν ἔξωθεν ἀγώνων, ἀλλὰ τὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ νόμον φυλάττωμεν ἐν τοῖς παλαί- ARCHIEP. CONSTANTINOP. σματι τούτοις, καὶ τὸ ο πάντα φέρειν μετά μ μίας. Οὕτω γὰρ καὶ τῶν παλαιόντων περιγι καὶ τῶν ἐνταῦθα, καὶ τῶν ἐπηγγελμένων ἐπι ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίο Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ, ἁγίῳ Πνεύματι, δόξα, κράτος, τιμή, νῦν καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Sic Savil. et mss. quidam, Morel. καὶ τῷ. ΟΜΙΛΙΑ Ε΄. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο Θεὸν, καὶ ζωὴν, καὶ φῶς ὀνομάζει. Ζωή οὐδὲ ἓν ὃ γέγονεν. α΄. Μωϋσῆς μὲν ἀρχόμενος τῆς ἱστορίας καὶ τῆς συγγραφῆς τῆς ἐν τῇ Παλαιᾷ, περὶ τῶν αἰσθητῶν ἡμῖν διαλέγεται, καὶ ταῦτα ἀπαριθμεῖται διὰ πολλῶν· Εν ἀρχῇ γάρ, φησὶν, ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν· εἶτα ἐπάγει ὅτι καὶ φῶς ἐγένετο, καὶ δεύτερος οὐρανὸς, καὶ ἀστέρων φύσις, καὶ παν τοδαπὰ γένη ζώων, καὶ τὰ ἄλλα πάντα, ἵνα μὴ καθ' ἕκαστον ἐπεξιόντες παρέλκωμεν. Ο δὲ εὐαγγελιστὴς οὗτος, ἅπαντα συντεμῶν, ἐν ῥήματι περιλαμβάνει α ἐκεῖνά τε καὶ τὰ ἐκείνων ἀνώτερα· εἰκότως, ἅτε καὶ γνώριμα ὄντα τοῖς ἀκούουσι, καὶ ἐπὶ μείζονα ἐπει- γόμενος ὑπόθεσιν, καὶ πᾶσαν τὴν πραγματείαν ἐν στησάμενος, οὐ περὶ τῶν ἔργων, ἀλλὰ περὶ τοῦ Δη- μιουργοῦ καὶ πάντα παραγαγόντος ἡ εἰπεῖν. Διά τοι τοῦτο ἐκεῖνος μὲν, καίτοι γε τὸ ἔλαττον μέρος τῆς κτίσεως ἀπολαβὼν (οὐδὲν γὰρ ἡμῖν περὶ τῶν ἀορά- των διελέχθη δυνάμεων), τούτοις ἐνδιατρίβει· οὗτος δὲ, ἅτε πρὸς αὐτὸν σπεύδων τὸν Ποιητὴν ἀνελθεῖν, εἰκότως ἅπαντα παρατρέχει, καὶ ταῦτα καὶ τὰ ἐκείνῳ σεσιγημένα, ἑνὶ καὶ βραχεῖ λόγῳ περιλα- βὼν, τῷ, Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο. Καὶ ἵνα μὴ νο μίσῃς πάντα ἐκεῖνα λέγειν μόνον αὐτὸν τὰ καὶ [55] Μωϋσεῖ εἰρημένα, ἐπάγει, ὅτι καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγέ νετο οὐδὲ ἐν ὅ γέγονε τουτέστι, τῶν γενητῶν κἂν ὁρατόν τι ᾖ, κἂν νοητόν, οὐδὲν χωρὶς τῆς τοῦ Υἱοῦ δυνάμεως εἰς τὸ εἶναι παρήχθη. Οὐ γὰρ δὴ τὴν τε λείαν στιγμὴν τῷ, Οὐδὲ ἕν, ἐπιθήσομεν κατὰ τοὺς αἱρετικούς. Ἐκεῖνοι γὰρ βουλόμενοι τὸ Πνεῦμα κτιστὸν εἰπεῖν, φασίν· “Ο γέγινεν, ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. Αλλ' οὕτως ἀπερινόητον γίνεται τὸ λεγόμενον. Πρῶτον μὲν γὰρ οὐδὲ καιρὸς ἦν ἐνταῦθα τοῦ Πνεύ ματος ἐπιμνησθῆναι· εἰ δὲ καὶ ἐβούλετο, τίνος ἕνε κεν οὕτως ἀσαφῶς αὐτὸ τέθεικε ; πόθεν γὰρ δῆλον, ὅτι περὶ τοῦ Πνεύματος τοῦτο εἴρηται; Αλλως δὲ εὑρήσομεν κατὰ τὸν λόγον τοῦτον, οὐ τὸ Πνεῦμα, ἀλλ' αὐτὸν τὸν Υἱὸν δι᾿ ἑαυτοῦ γινόμενον. ᾿Αλλὰ διανάστητε, ὥστε μὴ διαφυγεῖν ὑμᾶς τὸ λεγόμενον· καὶ φέρε κατὰ τὸν ἐκείνων τέως ἀναγνῶμεν τρόπον· οὕτω γὰρ ἡμῖν φανερώτερον τὸ ἄτοπον ἔσται· “Ο γέ- γονεν, ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. Τὸ Πνεῦμά φασιν εἰρῆσθαι τὴν ζωήν. Αλλ' ἡ ζωὴ αὕτη καὶ φῶς εὑρίσκεται· ἐπάγει γάρ, Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων. Οὐκοῦν κατ' αὐτοὺς τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων ἐνταῦθα τὸ Πνεῦμα λέγει. Τί οὖν ; Ὅταν ἐπάγῃ καὶ λέγῃ, ὅτι Εγένετο άνθρωπος παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀπεσταλ μένος, ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός, ἀνάγκη περὶ τοῦ Πνεύματος αὐτοὺς λέγειν καὶ τοῦτο εἰρη σθα:. Ον γὰρ ἄνω Λόγον εἶπε, τοῦτον προϊὼν καὶ • Alii παραλαμβάνει. t sie Sav. et ines. Mor. vero περιαγαγόντος. C 1 φησὶν, ὁ Λόγος οὗτος, καὶ ἡ ζωὴ αὕτη φω τοίνυν ὁ Λόγος ἡ ζωή, ὁ δὲ Λόγος οὗτος κα σὰρξ ἐγένετο, ἡ ζωὴ ἐγένετο σαρξ, τουτέστι γος· καὶ αὐτῆς ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν, ὡς Μο παρὰ Πατρός. Αν τοίνυν τὸ Πνεῦμα λέγωσιν τὴν ζωὴν εἰρῆσθαι, ὅρα πόσα ἔψεται τὰ ἄτοπο γὰρ αὐτὸ σαρκωθέν, οὐχ ὁ Υἱός· ἔσται μονογ: τὸ Πνεῦμα. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο, εἰς ἕτερον πάλι τατον τοῦτο φεύγοντες ἐμπεσοῦνται οὕτως σκοντες. Εἰ γὰρ δὴ ὁμολογήσαιεν, ὅτι περὶ εἴρηται, καὶ μὴ στίξαιεν μηδὲ ἀναγνοῖε ἡμεῖς, αὐτὸν ἀφ' ἑαυτοῦ τὸν Υἱὸν γεγενῆσ σιν. Εἰ δὲ ἡ ζωὴ ὁ Λόγος, ὃ δὲ γέγονεν, ἐν α ἦν· αὐτὸς ἐν αὐτῷ καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ γέγονε κ ἀνάγνωσιν ταύτην. Εἶτά τινα εἰπὼν ἐν τ ἐπήγαγε· Καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν δόξαν ὡς Μονογενούς παρά Πατρός. μονογενής Υιός εὑρίσκεται κατὰ τὴν ἀ τῶν ταῦτα λεγόντων τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Περ τοῦ πᾶσα αὐτῷ αὕτη ἡ διήγησις εἴρηται. Ο ἐκκυλισθῇ ὁ λόγος τῆς ἀληθείας, που παρατ καὶ πόσα τίκτει τὰ ἄτοπα; Τί οὖν; οὐκ Πνεῦμα φῶς, φησί; Ἔστι μὲν φῶς· ἀλλ' οὐ περὶ τούτου εἴρηται· ἐπεὶ καὶ ὁ Θεὸς Πνεῦμα, τουτέστιν, ἀσώματος· ἀλλ᾽ οὐ πι που Πνεῦμα εἴρηται, ὁ Θεὸς δηλοῦται. Καὶ μάζεις, εἰ περὶ τοῦ Πατρὸς τοῦτό φαμεν ; ἐπὶ τοῦ [56] Παρακλήτου τοῦτο εἶποιμεν ἄν· Πνεῦμα, πάντως ὁ Παράκλητος δηλοῦται· 1 τοῦτο αὐτοῦ μάλιστα γνωριστικόν ἐστιν ὄνο οὐ πάντως, εἴ που Πνεῦμα, ὁ Παράκλητος. καὶ ὁ Χριστὸς Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία ἀλλ᾽ οὐ πάντως, εἴ που Θεοῦ δύναμις καὶ Χριστός Δ. Οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα, εἰ καὶ φι Πνεῦμα, ὅμως νῦν οὐ περὶ αὐτοῦ φησιν δι στής. Αλλ' ὅταν αὐτοὺς τούτων ἀποκλείσι ἀτόπων, οἱ δὲ πάλιν πανταχοῦ σπουδάζον τῆς ἀληθείας ἐστάναι, λέγουσιν, ἔτι τη ἀναγνώσεως εχόμενοι· “Ο γέγονεν, ἐν α ἦν. Τουτέστιν, ὦ γέγονε ἐ ζωὴ ἦν. Τί οὖν ; I Σοδομηνῶν πάθη, καὶ ὁ κατακλυσμὸς καὶ ἡ καὶ μυρία ὅσα τοιαῦτα; ᾿Αλλὰ περὶ δημιο λόγος ἡμῖν, φησί. Μάλιστα μὲν οὖν κἀκεῖνα γίας ἐστίν. Αλλ' ἵνα ἐκ περιουσίας τὸν λόγ ἐλέγξωμεν, ἐρώμεθα αὐτούς· Τὸ ξύλον, ζωή; καὶ ὁ λίθος, ζωή, τὰ ἄψυχα ταῦτα καὶ • Alii ὁμοῦ καὶ μονογενής Η Mor. ὁ Υἱός. Sav. ὁ Χριστός. Ibid. Sav el omnes εἰ καὶ φωτίζει. Hor. εἰ καὶ φῶς. • Sic Morel. Savil. ἦν, ὅτι εἴ τι ἐστὶν ὁ γέ Mor. οὐκοῦν. Sav. τί οὖν.

35 IN JOANNEM HOMIL. V. al. IV. 36 ἀλλ’ ὁ ἄνθρωπος ὅλον ζωή; Καὶ τίς ἂν τοῦτο εἴποι; οὐ γὰρ αὐτοζωὴ ὁ ἄνθρωπος, ἀλλὰ ζωῆς δεκτικός. β΄. Ὅρα δὲ πάλιν κἀνταῦθα τὸ ἄτοπον· κατὰ γὰρ τὴν α΄ τὴν ἀκολουθίαν καὶ ἐνταῦθα τὸν λόγον προάξομεν, ὥστε μαθεῖν τὴν ἄνοιαν a αὐτῶν κἀντεῦθεν. Οὕτω γὰρ οὐδαμῶς οὐδὲν ἁρμόττοντα λέγουσι τῷ Πνεύματι. Ὅταν γὰρ ἐκπέσωσιν ἐκεῖθεν, ἀνθρώποις αὐτὰ περιάπτουσιν, ἃ τοῦ Πνεύματος ἐνόμισαν ἀξίως εἰρῆσθαι. Πλὴν ἀλλὰ καὶ οὕτως αὐτὴν ἐξετάσωμεν τὴν ἀνάγνωσιν. Ζωὴ ἡ κτίσις λέγεται νῦν· οὐκοῦν καὶ φῶς ἡ αὐτή· καὶ περὶ αὐτῆς ἦλθε μαρτυρήσων ὁ Ἰωάννης. Διὰ τί οὖν μὴ καὶ αὐτός ἐστι φῶς; Οὐκῆν γὰρ ἐκεῖνος τὸ φῶς, φησί. Καίτοι καὶ αὐτὸς τῆς κτίσεως ἦν. Πῶς οὖν οὐκ ἔστιν οὗτος φῶς b; πῶς δὲ Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι’ αὐτοῦ ἐγένετο; ἡ κτίσις ἐν τῇ κτίσει ἦν, καὶ ἡ κτίσις διὰ τῆς κτίσεως γέγονε; πῶς δὲ Καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω; τὴν κτίσιν ἡ κτίσις οὐκ ἔγνω; Ὅσοι δὲ ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι. Ἀλλ’ ἅλις τοῦ γέλωτος. Ὑμῖν γὰρ ἀφίημι λοιπὸν ἐπεξελθεῖν τῇ τῶν λόγων τούτων τερατείᾳ, ἵνα μὴ αὐτοὶ τοῦτο δόξωμεν προῃρῆσθαι, τὸ γελωτοποιεῖν ἁπλῶς, καὶ τὸν χρόνον εἰκῆ παραναλώσωμεν. Εἰ γὰρ μήτε περὶ τοῦ Πνεύματος ταῦτα εἴρηται (ὥσπερ οὖν οὐδὲ εἴρηται, καθὼς ἀποδέδεικται), μήτε περὶ τῆς κτίσεως, ἔχοιντο δὲ ἔτι τῆς αὐτῆς ἀναγνώσεως· τὸ πάντων ἀτοπώτερον c ἐκεῖνο ἕψεται, ὅπερ ἔμπροσθεν εἰρήκαμεν, τὸ τὸν Υἱὸν δι’ ἑαυτοῦ γεγενῆσθαι. [37] Εἰ γὰρ τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν ὁ Υἱός ἐστι, τὸ δὲ φῶς τοῦτο ζωὴ ἦν, ἡ δὲ ζωὴ γέγονεν ἐν αὐτῷ· ἀνάγκη πᾶσα τοῦτο συνενεχθῆναι κατὰ τὴν ἐκείνων ἀνάγνωσιν. Διὸ ταύτην ἀφέντες, ἐπὶ τὴν νενομισμένην ἔλθωμεν ἀνάγνωσίν τε καὶ ἐξήγησιν. Τίς δέ ἐστιν αὕτη; Τὸ μέχρι τοῦ, Ὃ γέγονεν, ἀναπαῦσαι τὸν λόγον· εἶτα ἀπὸ τῆς ἑξῆς λέξεως ἄρξασθαι τῆς λεγούσης, Ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. Ὅ γὰρ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι d· Χωρὶς αὐτοῦ γέγονεν οὐδὲ ἕν ὃ γέγονεν. Εἴ τι γέγονε τῶν γενητῶν, φησὶν, οὐκ ἐγένετο χωρὶς αὐτοῦ. Ὁρᾷς πῶς τῇ βραχείᾳ ταύτῃ προσθήκῃ πάντα διωρθώσατο τὰ ὑφορμοῦντα ἄτοπα; Τῷ e γὰρ ἐπαγαγεῖν, ὅτι Χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν, καὶ προσθεῖναι, Ὃ γέγονε, τά τε νοητὰ περιέλαβε, καὶ τὸ Πνεῦμα ὑπεξεῖλεν. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν, ὅτι Πάντα δι’ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν· ἵνα μή τις εἴπῃ· Οὐκοῦν εἰ πάντα δι’ αὐτοῦ, καὶ τὸ Πνεῦμα γέγονε, τῆς προσθήκης ἐδεήθη ταύτης. Ἐγὼ γὰρ, φησὶν, εἴ τι γενητόν ἐστι, τοῦτο εἶπον δι’ αὐτοῦ γεγενῆσθαι, κἂν ἀόρατον ᾖ, κἂν ἀσώματον, κἂν ἐν τοῖς οὐρανοῖς f. Διὰ τοῦτο οὐχ ἁπλῶς εἶπον πάντα, ἀλλ’ εἴ τι γέγονε, τουτέστι, τὰ γενητά. Τὸ δὲ Πνεῦμα οὐ γενητόν. Εἶδες διδασκαλίαν ἠκριβωμένην; Ἀνέμνησε τῆς δημιουργίας τῶν αἰσθητῶν· προλαβὼν γὰρ αὐτὰ Μωϋσῆς ἐδίδαξεν· εἶτα ἐκεῖθεν προκόψαντας, ἐπὶ τὰ ὑψηλότερα ἀγαγὼν, τὰ ἀσώματα λέγω καὶ τὰ ἀόρατα, ὑπεξεῖλε τῆς κτίσεως ἁπάσης τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὕτω καὶ Παῦλος ἀπὸ τῆς χάριτος ταύτης ἐμπνεόμενος ἔλεγεν· Ὅτι ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα. Καὶ ἄρα πάλιν καὶ ἐνταῦθα τὴν αὐτὴν ἀκρίβειαν. Τὸ γὰρ αὐτὸ Πνεῦμα ταύτην ἐκίνει τὴν ψυχήν. Ἵνα γὰρ μήτε ὑπεξέλῃ τις τῶν γενητῶν τι τῆς τοῦ Θεοῦ δημιουργίας, διὰ τὸ ἀόρατα αὐτὰ εἶναι· μήτε τούτοις ἐγκαταμίξῃ τὸν Παράκλητον, παραδραμὼν καὶ αὐτὸς τὰ αἰσθητὰ καὶ πᾶσι γνώριμα, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀπαριθμεῖται λέγων· Εἴτε θρόνοι, εἴτε κυριότητες, εἴτε ἀρχαὶ, εἴτε ἐξουσίαι. Τὸ γὰρ, Εἴτε, ἐφ’ ἑκάστου κείμενον, οὐδὲν ἄλλο ἡμῖν ἐμφαίνει, ἢ τοῦτο, τὸ, Πάντα δι’ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν, ὃ γέγονεν. Εἰ δὲ τὸ, Διὰ, νομίζεις ἐλαττώσεως εἶναι, ἄκουσον αὐτοῦ λέγοντος· Σὺ κατ’ ἀρχὰς, Κύριε, τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σου εἰσὶν οἱ οὐρανοί· ὃ περὶ τοῦ Πατρὸς ὡς δημιουργοῦ εἴρηται, τοῦτο περὶ τοῦ Υἱοῦ λέγων· οὐκ ἂν εἰπὼν, εἰ μὴ ὡς περὶ δημιουργοῦ, ἀλλ’ οὐχ ὑπουργοῦντός τινι τὴν δόξαν εἶχε. Εἰ δὲ ἐνταῦθα τὸ, Δι’ αὐτοῦ, εἴρηται, δι’ οὐδὲν ἕτερον τέθειται, ἀλλ’ ἵνα μὴ ἀγέννητον ὑποπτεύσῃ τις τὸν Υἱόν. Ἐπεὶ ὅτι κατὰ τὸ τῆς δημιουργίας ἀξίωμα οὐδὲν ἔλαττον ἔχει τοῦ Πατρὸς, ἄκουσον αὐτοῦ λέγοντος· Ὥσπερ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ g· οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεῖ. Εἰ μὲν οὖν περὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ τὸ, Καταρχὰς σὺ, Κύριε, τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, εἴρηται, σαφὲς τὸ τῆς δημιουργίας ἀξίωμα· εἰ δὲ περὶ τοῦ Πατρὸς τοῦτο τὸν Προφήτην εἰρηκέναι λέγεις, τὸν δὲ Παῦλον τῷ Υἱῷ προσνενεμηκέναι τὸ περὶ ἐκείνου λεχθὲν, καὶ οὕτω τὸ αὐτὸ γίνεται πάλιν. Οὐδὲ γὰρ ἂν καὶ τῷ Υἱῷ πρέπειν αὐτὸ ὁ Παῦλος ἐνομοθέτησεν, εἰ μὴ σφόδρα ἐθάρρει, ὅτι τὰ τῆς ἀξίας ὁμότιμα ἦν. Καὶ γὰρ ἦν τόλμης ἐσχάτης, τὰ τῇ [38] ἀσυγκρίτῳ πρέποντα φύσει, ἐπὶ τὴν ἐλάττω καὶ ἀποδέουσαν ἐκείνης ἀγαγεῖν. γ΄. Ἀλλ’ οὔτε ἐλαττωνόν ἐστιν, οὔτε ἀποδέει τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ὁ Υἱός. Διόπερ οὐ ταῦτα μόνον ἐθάρρησεν εἰπεῖν ὁ Παῦλος περὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ ἕτερα τοιαῦτα. Τὸ γὰρ, Ἐξ οὗ, ῥῆμα, ὅπερ ὡς ἄξιόν τινα h μόνου τοῦ Πατρὸς ἀπονέμεις κλῆρον, καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ φησιν, οὕτω λέγων· Ἐξ οὗ πᾶν τὸ σῶμα διὰ τῶν ἁφῶν καὶ συνδέσμων ἐπιχορηγούμενον καὶ συμβιβαζόμενον αὔξει εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ Θεοῦ. Καὶ οὐκ ἀρκεῖται τούτῳ μόνῳ, ἀλλὰ καὶ ἑτέρωθεν ὑμῖν ἀποφράττει τὰ στόματα, τὸ, Δι’ οὗ, τοῦτο ὅπερ ἐλαττώσεως εἶναι λέγεις, τῷ Πατρὶ προσνέμων. Πιστὸς γὰρ ὁ Θεὸς, φησὶ, δι’ οὗ ἐκλήθητε εἰς κοινωνίαν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ· καὶ πάλιν, Διὰ τοῦ θελήματος αὐτοῦ· καὶ ἀλλαχοῦ, Ὅτι ἐξ αὐτοῦ, καὶ δι’ αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν τὰ πάντα. Ὥστε οὐ τῷ i Υἱῷ μόνῳ τὸ, Ἐξ οὗ, ἀλλὰ καὶ τῷ Πνεύματι προσνενέμηται. Καὶ γὰρ τῷ Ἰωσὴφ ὁ ἄγγελος ἔλεγε· Μὴ φοβηθῇς παραλαβεῖν Μαριὰμ τὴν γυναῖκά σου· τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννηθὲν, ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου· ὥσπερ οὖν καὶ τὸ, Ἐν ᾧ, τοῦ Πνεύματος ὂν, οὐκ ἀπαξιοῖ καὶ τῷ Θεῷ προσνέμειν ὁ Προφήτης, οὕτω λέγων· Ἐν τῷ Θεῷ ποιήσομεν δύναμιν. Καὶ ὁ Παῦλος, Δεόμενος, φησὶν, εἴ πως ἤδη ποτὲ εὐοδωθήσομαι ἐν τῷ θελήματι τοῦ Θεοῦ ἐλθεῖν πρὸς ὑμᾶς. Καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ δὲ πάλιν τοῦτο τίθησι λέγων· Ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Καὶ ὅλως πολλάκις καὶ συνεχέστερον εὕροιμεν ἂν μεθισταμένας ταύτας τὰς λέξεις· ταῦτα δὲ οὐκ ἂν συνέβη μὴ πανταχοῦ τῆς αὐτῆς οὐσίας ὑποκειμένης. Ἵνα δὲ τὸ, Πάντα δι’ αὐτοῦ ἐγένετο, μὴ περὶ τῶν σημείων ὑποπτεύσῃς νῦν λέγεσθαι (περὶ a Alii καὶ θέα μοι τὴν ἄνοιαν. Paulo post existimat Boisius legendum οὐδὲν ἁρμόττον, sed ἁρμόττοντα in omnibus exemplaribus legitur, et bene habet b Sic Sav. Οὗτος in Mor. desideratur. c Sic Sav. et Mss. Mor. τό πάντων ἀτοπώτατον. d Savil. τοῦτό ἐστι. e Sic mss. plurimi, et, ex conjectura, Sav. Editi τό. f Alii ἐν τοῖς ἀνθρώποις. g Alii ζωογονεῖ, bis. h Mss. plurimi ὡς ἀξίαν τινά. i Unus πάντα καὶ δι’ ᾧ.

35 IN JOANNEM HOMIL. V. al. IV. 36 ἀλλ’ ὁ ἄνθρωπος ὅλον ζωή; Καὶ τίς ἂν τοῦτο εἴποι; οὐ γὰρ αὐτοζωὴ ὁ ἄνθρωπος, ἀλλὰ ζωῆς δεκτικός. β΄. Ὅρα δὲ πάλιν κἀνταῦθα τὸ ἄτοπον· κατὰ γὰρ τὴν α΄ τὴν ἀκολουθίαν καὶ ἐνταῦθα τὸν λόγον προάξομεν, ὥστε μαθεῖν τὴν ἄνοιαν a αὐτῶν κἀντεῦθεν. Οὕτω γὰρ οὐδαμῶς οὐδὲν ἁρμόττοντα λέγουσι τῷ Πνεύματι. Ὅταν γὰρ ἐκπέσωσιν ἐκεῖθεν, ἀνθρώποις αὐτὰ περιάπτουσιν, ἃ τοῦ Πνεύματος ἐνόμισαν ἀξίως εἰρῆσθαι. Πλὴν ἀλλὰ καὶ οὕτως αὐτὴν ἐξετάσωμεν τὴν ἀνάγνωσιν. Ζωὴ ἡ κτίσις λέγεται νῦν· οὐκοῦν καὶ φῶς ἡ αὐτή· καὶ περὶ αὐτῆς ἦλθε μαρτυρήσων ὁ Ἰωάννης. Διὰ τί οὖν μὴ καὶ αὐτός ἐστι φῶς; Οὐκῆν γὰρ ἐκεῖνος τὸ φῶς, φησί. Καίτοι καὶ αὐτὸς τῆς κτίσεως ἦν. Πῶς οὖν οὐκ ἔστιν οὗτος φῶς b; πῶς δὲ Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι’ αὐτοῦ ἐγένετο; ἡ κτίσις ἐν τῇ κτίσει ἦν, καὶ ἡ κτίσις διὰ τῆς κτίσεως γέγονε; πῶς δὲ Καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω; τὴν κτίσιν ἡ κτίσις οὐκ ἔγνω; Ὅσοι δὲ ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι. Ἀλλ’ ἅλις τοῦ γέλωτος. Ὑμῖν γὰρ ἀφίημι λοιπὸν ἐπεξελθεῖν τῇ τῶν λόγων τούτων τερατείᾳ, ἵνα μὴ αὐτοὶ τοῦτο δόξωμεν προῃρῆσθαι, τὸ γελωτοποιεῖν ἁπλῶς, καὶ τὸν χρόνον εἰκῆ παραναλώσωμεν. Εἰ γὰρ μήτε περὶ τοῦ Πνεύματος ταῦτα εἴρηται (ὥσπερ οὖν οὐδὲ εἴρηται, καθὼς ἀποδέδεικται), μήτε περὶ τῆς κτίσεως, ἔχοιντο δὲ ἔτι τῆς αὐτῆς ἀναγνώσεως· τὸ πάντων ἀτοπώτερον c ἐκεῖνο ἕψεται, ὅπερ ἔμπροσθεν εἰρήκαμεν, τὸ τὸν Υἱὸν δι’ ἑαυτοῦ γεγενῆσθαι. [37] Εἰ γὰρ τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν ὁ Υἱός ἐστι, τὸ δὲ φῶς τοῦτο ζωὴ ἦν, ἡ δὲ ζωὴ γέγονεν ἐν αὐτῷ· ἀνάγκη πᾶσα τοῦτο συνενεχθῆναι κατὰ τὴν ἐκείνων ἀνάγνωσιν. Διὸ ταύτην ἀφέντες, ἐπὶ τὴν νενομισμένην ἔλθωμεν ἀνάγνωσίν τε καὶ ἐξήγησιν. Τίς δέ ἐστιν αὕτη; Τὸ μέχρι τοῦ, Ὃ γέγονεν, ἀναπαῦσαι τὸν λόγον· εἶτα ἀπὸ τῆς ἑξῆς λέξεως ἄρξασθαι τῆς λεγούσης, Ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. Ὅ γὰρ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι d· Χωρὶς αὐτοῦ γέγονεν οὐδὲ ἕν ὃ γέγονεν. Εἴ τι γέγονε τῶν γενητῶν, φησὶν, οὐκ ἐγένετο χωρὶς αὐτοῦ. Ὁρᾷς πῶς τῇ βραχείᾳ ταύτῃ προσθήκῃ πάντα διωρθώσατο τὰ ὑφορμοῦντα ἄτοπα; Τῷ e γὰρ ἐπαγαγεῖν, ὅτι Χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν, καὶ προσθεῖναι, Ὃ γέγονε, τά τε νοητὰ περιέλαβε, καὶ τὸ Πνεῦμα ὑπεξεῖλεν. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν, ὅτι Πάντα δι’ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν· ἵνα μή τις εἴπῃ· Οὐκοῦν εἰ πάντα δι’ αὐτοῦ, καὶ τὸ Πνεῦμα γέγονε, τῆς προσθήκης ἐδεήθη ταύτης. Ἐγὼ γὰρ, φησὶν, εἴ τι γενητόν ἐστι, τοῦτο εἶπον δι’ αὐτοῦ γεγενῆσθαι, κἂν ἀόρατον ᾖ, κἂν ἀσώματον, κἂν ἐν τοῖς οὐρανοῖς f. Διὰ τοῦτο οὐχ ἁπλῶς εἶπον πάντα, ἀλλ’ εἴ τι γέγονε, τουτέστι, τὰ γενητά. Τὸ δὲ Πνεῦμα οὐ γενητόν. Εἶδες διδασκαλίαν ἠκριβωμένην; Ἀνέμνησε τῆς δημιουργίας τῶν αἰσθητῶν· προλαβὼν γὰρ αὐτὰ Μωϋσῆς ἐδίδαξεν· εἶτα ἐκεῖθεν προκόψαντας, ἐπὶ τὰ ὑψηλότερα ἀγαγὼν, τὰ ἀσώματα λέγω καὶ τὰ ἀόρατα, ὑπεξεῖλε τῆς κτίσεως ἁπάσης τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὕτω καὶ Παῦλος ἀπὸ τῆς χάριτος ταύτης ἐμπνεόμενος ἔλεγεν· Ὅτι ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα. Καὶ ἄρα πάλιν καὶ ἐνταῦθα τὴν αὐτὴν ἀκρίβειαν. Τὸ γὰρ αὐτὸ Πνεῦμα ταύτην ἐκίνει τὴν ψυχήν. Ἵνα γὰρ μήτε ὑπεξέλῃ τις τῶν γενητῶν τι τῆς τοῦ Θεοῦ δημιουργίας, διὰ τὸ ἀόρατα αὐτὰ εἶναι· μήτε τούτοις ἐγκαταμίξῃ τὸν Παράκλητον, παραδραμὼν καὶ αὐτὸς τὰ αἰσθητὰ καὶ πᾶσι γνώριμα, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀπαριθμεῖται λέγων· Εἴτε θρόνοι, εἴτε κυριότητες, εἴτε ἀρχαὶ, εἴτε ἐξουσίαι. Τὸ γὰρ, Εἴτε, ἐφ’ ἑκάστου κείμενον, οὐδὲν ἄλλο ἡμῖν ἐμφαίνει, ἢ τοῦτο, τὸ, Πάντα δι’ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν, ὃ γέγονεν. Εἰ δὲ τὸ, Διὰ, νομίζεις ἐλαττώσεως εἶναι, ἄκουσον αὐτοῦ λέγοντος· Σὺ κατ’ ἀρχὰς, Κύριε, τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σου εἰσὶν οἱ οὐρανοί· ὃ περὶ τοῦ Πατρὸς ὡς δημιουργοῦ εἴρηται, τοῦτο περὶ τοῦ Υἱοῦ λέγων· οὐκ ἂν εἰπὼν, εἰ μὴ ὡς περὶ δημιουργοῦ, ἀλλ’ οὐχ ὑπουργοῦντός τινι τὴν δόξαν εἶχε. Εἰ δὲ ἐνταῦθα τὸ, Δι’ αὐτοῦ, εἴρηται, δι’ οὐδὲν ἕτερον τέθειται, ἀλλ’ ἵνα μὴ ἀγέννητον ὑποπτεύσῃ τις τὸν Υἱόν. Ἐπεὶ ὅτι κατὰ τὸ τῆς δημιουργίας ἀξίωμα οὐδὲν ἔλαττον ἔχει τοῦ Πατρὸς, ἄκουσον αὐτοῦ λέγοντος· Ὥσπερ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ g· οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεῖ. Εἰ μὲν οὖν περὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ τὸ, Καταρχὰς σὺ, Κύριε, τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, εἴρηται, σαφὲς τὸ τῆς δημιουργίας ἀξίωμα· εἰ δὲ περὶ τοῦ Πατρὸς τοῦτο τὸν Προφήτην εἰρηκέναι λέγεις, τὸν δὲ Παῦλον τῷ Υἱῷ προσνενεμηκέναι τὸ περὶ ἐκείνου λεχθὲν, καὶ οὕτω τὸ αὐτὸ γίνεται πάλιν. Οὐδὲ γὰρ ἂν καὶ τῷ Υἱῷ πρέπειν αὐτὸ ὁ Παῦλος ἐνομοθέτησεν, εἰ μὴ σφόδρα ἐθάρρει, ὅτι τὰ τῆς ἀξίας ὁμότιμα ἦν. Καὶ γὰρ ἦν τόλμης ἐσχάτης, τὰ τῇ [38] ἀσυγκρίτῳ πρέποντα φύσει, ἐπὶ τὴν ἐλάττω καὶ ἀποδέουσαν ἐκείνης ἀγαγεῖν. γ΄. Ἀλλ’ οὔτε ἐλαττωνόν ἐστιν, οὔτε ἀποδέει τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ὁ Υἱός. Διόπερ οὐ ταῦτα μόνον ἐθάρρησεν εἰπεῖν ὁ Παῦλος περὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ ἕτερα τοιαῦτα. Τὸ γὰρ, Ἐξ οὗ, ῥῆμα, ὅπερ ὡς ἄξιόν τινα h μόνου τοῦ Πατρὸς ἀπονέμεις κλῆρον, καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ φησιν, οὕτω λέγων· Ἐξ οὗ πᾶν τὸ σῶμα διὰ τῶν ἁφῶν καὶ συνδέσμων ἐπιχορηγούμενον καὶ συμβιβαζόμενον αὔξει εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ Θεοῦ. Καὶ οὐκ ἀρκεῖται τούτῳ μόνῳ, ἀλλὰ καὶ ἑτέρωθεν ὑμῖν ἀποφράττει τὰ στόματα, τὸ, Δι’ οὗ, τοῦτο ὅπερ ἐλαττώσεως εἶναι λέγεις, τῷ Πατρὶ προσνέμων. Πιστὸς γὰρ ὁ Θεὸς, φησὶ, δι’ οὗ ἐκλήθητε εἰς κοινωνίαν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ· καὶ πάλιν, Διὰ τοῦ θελήματος αὐτοῦ· καὶ ἀλλαχοῦ, Ὅτι ἐξ αὐτοῦ, καὶ δι’ αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν τὰ πάντα. Ὥστε οὐ τῷ i Υἱῷ μόνῳ τὸ, Ἐξ οὗ, ἀλλὰ καὶ τῷ Πνεύματι προσνενέμηται. Καὶ γὰρ τῷ Ἰωσὴφ ὁ ἄγγελος ἔλεγε· Μὴ φοβηθῇς παραλαβεῖν Μαριὰμ τὴν γυναῖκά σου· τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννηθὲν, ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου· ὥσπερ οὖν καὶ τὸ, Ἐν ᾧ, τοῦ Πνεύματος ὂν, οὐκ ἀπαξιοῖ καὶ τῷ Θεῷ προσνέμειν ὁ Προφήτης, οὕτω λέγων· Ἐν τῷ Θεῷ ποιήσομεν δύναμιν. Καὶ ὁ Παῦλος, Δεόμενος, φησὶν, εἴ πως ἤδη ποτὲ εὐοδωθήσομαι ἐν τῷ θελήματι τοῦ Θεοῦ ἐλθεῖν πρὸς ὑμᾶς. Καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ δὲ πάλιν τοῦτο τίθησι λέγων· Ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Καὶ ὅλως πολλάκις καὶ συνεχέστερον εὕροιμεν ἂν μεθισταμένας ταύτας τὰς λέξεις· ταῦτα δὲ οὐκ ἂν συνέβη μὴ πανταχοῦ τῆς αὐτῆς οὐσίας ὑποκειμένης. Ἵνα δὲ τὸ, Πάντα δι’ αὐτοῦ ἐγένετο, μὴ περὶ τῶν σημείων ὑποπτεύσῃς νῦν λέγεσθαι (περὶ a Alii καὶ θέα μοι τὴν ἄνοιαν. Paulo post existimat Boisius legendum οὐδὲν ἁρμόττον, sed ἁρμόττοντα in omnibus exemplaribus legitur, et bene habet b Sic Sav. Οὗτος in Mor. desideratur. c Sic Sav. et Mss. Mor. τό πάντων ἀτοπώτατον. d Savil. τοῦτό ἐστι. e Sic mss. plurimi, et, ex conjectura, Sav. Editi τό. f Alii ἐν τοῖς ἀνθρώποις. g Alii ζωογονεῖ, bis. h Mss. plurimi ὡς ἀξίαν τινά. i Unus πάντα καὶ δι’ ᾧ.

35 IN JOANNEM HOMIL. V. al. IV. 36 ἀλλ’ ὁ ἄνθρωπος ὅλον ζωή; Καὶ τίς ἂν τοῦτο εἴποι; οὐ γὰρ αὐτοζωὴ ὁ ἄνθρωπος, ἀλλὰ ζωῆς δεκτικός. β΄. Ὅρα δὲ πάλιν κἀνταῦθα τὸ ἄτοπον· κατὰ γὰρ τὴν α΄ τὴν ἀκολουθίαν καὶ ἐνταῦθα τὸν λόγον προάξομεν, ὥστε μαθεῖν τὴν ἄνοιαν a αὐτῶν κἀντεῦθεν. Οὕτω γὰρ οὐδαμῶς οὐδὲν ἁρμόττοντα λέγουσι τῷ Πνεύματι. Ὅταν γὰρ ἐκπέσωσιν ἐκεῖθεν, ἀνθρώποις αὐτὰ περιάπτουσιν, ἃ τοῦ Πνεύματος ἐνόμισαν ἀξίως εἰρῆσθαι. Πλὴν ἀλλὰ καὶ οὕτως αὐτὴν ἐξετάσωμεν τὴν ἀνάγνωσιν. Ζωὴ ἡ κτίσις λέγεται νῦν· οὐκοῦν καὶ φῶς ἡ αὐτή· καὶ περὶ αὐτῆς ἦλθε μαρτυρήσων ὁ Ἰωάννης. Διὰ τί οὖν μὴ καὶ αὐτός ἐστι φῶς; Οὐκῆν γὰρ ἐκεῖνος τὸ φῶς, φησί. Καίτοι καὶ αὐτὸς τῆς κτίσεως ἦν. Πῶς οὖν οὐκ ἔστιν οὗτος φῶς b; πῶς δὲ Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι’ αὐτοῦ ἐγένετο; ἡ κτίσις ἐν τῇ κτίσει ἦν, καὶ ἡ κτίσις διὰ τῆς κτίσεως γέγονε; πῶς δὲ Καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω; τὴν κτίσιν ἡ κτίσις οὐκ ἔγνω; Ὅσοι δὲ ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι. Ἀλλ’ ἅλις τοῦ γέλωτος. Ὑμῖν γὰρ ἀφίημι λοιπὸν ἐπεξελθεῖν τῇ τῶν λόγων τούτων τερατείᾳ, ἵνα μὴ αὐτοὶ τοῦτο δόξωμεν προῃρῆσθαι, τὸ γελωτοποιεῖν ἁπλῶς, καὶ τὸν χρόνον εἰκῆ παραναλώσωμεν. Εἰ γὰρ μήτε περὶ τοῦ Πνεύματος ταῦτα εἴρηται (ὥσπερ οὖν οὐδὲ εἴρηται, καθὼς ἀποδέδεικται), μήτε περὶ τῆς κτίσεως, ἔχοιντο δὲ ἔτι τῆς αὐτῆς ἀναγνώσεως· τὸ πάντων ἀτοπώτερον c ἐκεῖνο ἕψεται, ὅπερ ἔμπροσθεν εἰρήκαμεν, τὸ τὸν Υἱὸν δι’ ἑαυτοῦ γεγενῆσθαι. [37] Εἰ γὰρ τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν ὁ Υἱός ἐστι, τὸ δὲ φῶς τοῦτο ζωὴ ἦν, ἡ δὲ ζωὴ γέγονεν ἐν αὐτῷ· ἀνάγκη πᾶσα τοῦτο συνενεχθῆναι κατὰ τὴν ἐκείνων ἀνάγνωσιν. Διὸ ταύτην ἀφέντες, ἐπὶ τὴν νενομισμένην ἔλθωμεν ἀνάγνωσίν τε καὶ ἐξήγησιν. Τίς δέ ἐστιν αὕτη; Τὸ μέχρι τοῦ, Ὃ γέγονεν, ἀναπαῦσαι τὸν λόγον· εἶτα ἀπὸ τῆς ἑξῆς λέξεως ἄρξασθαι τῆς λεγούσης, Ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. Ὅ γὰρ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι d· Χωρὶς αὐτοῦ γέγονεν οὐδὲ ἕν ὃ γέγονεν. Εἴ τι γέγονε τῶν γενητῶν, φησὶν, οὐκ ἐγένετο χωρὶς αὐτοῦ. Ὁρᾷς πῶς τῇ βραχείᾳ ταύτῃ προσθήκῃ πάντα διωρθώσατο τὰ ὑφορμοῦντα ἄτοπα; Τῷ e γὰρ ἐπαγαγεῖν, ὅτι Χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν, καὶ προσθεῖναι, Ὃ γέγονε, τά τε νοητὰ περιέλαβε, καὶ τὸ Πνεῦμα ὑπεξεῖλεν. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν, ὅτι Πάντα δι’ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν· ἵνα μή τις εἴπῃ· Οὐκοῦν εἰ πάντα δι’ αὐτοῦ, καὶ τὸ Πνεῦμα γέγονε, τῆς προσθήκης ἐδεήθη ταύτης. Ἐγὼ γὰρ, φησὶν, εἴ τι γενητόν ἐστι, τοῦτο εἶπον δι’ αὐτοῦ γεγενῆσθαι, κἂν ἀόρατον ᾖ, κἂν ἀσώματον, κἂν ἐν τοῖς οὐρανοῖς f. Διὰ τοῦτο οὐχ ἁπλῶς εἶπον πάντα, ἀλλ’ εἴ τι γέγονε, τουτέστι, τὰ γενητά. Τὸ δὲ Πνεῦμα οὐ γενητόν. Εἶδες διδασκαλίαν ἠκριβωμένην; Ἀνέμνησε τῆς δημιουργίας τῶν αἰσθητῶν· προλαβὼν γὰρ αὐτὰ Μωϋσῆς ἐδίδαξεν· εἶτα ἐκεῖθεν προκόψαντας, ἐπὶ τὰ ὑψηλότερα ἀγαγὼν, τὰ ἀσώματα λέγω καὶ τὰ ἀόρατα, ὑπεξεῖλε τῆς κτίσεως ἁπάσης τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὕτω καὶ Παῦλος ἀπὸ τῆς χάριτος ταύτης ἐμπνεόμενος ἔλεγεν· Ὅτι ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα. Καὶ ἄρα πάλιν καὶ ἐνταῦθα τὴν αὐτὴν ἀκρίβειαν. Τὸ γὰρ αὐτὸ Πνεῦμα ταύτην ἐκίνει τὴν ψυχήν. Ἵνα γὰρ μήτε ὑπεξέλῃ τις τῶν γενητῶν τι τῆς τοῦ Θεοῦ δημιουργίας, διὰ τὸ ἀόρατα αὐτὰ εἶναι· μήτε τούτοις ἐγκαταμίξῃ τὸν Παράκλητον, παραδραμὼν καὶ αὐτὸς τὰ αἰσθητὰ καὶ πᾶσι γνώριμα, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀπαριθμεῖται λέγων· Εἴτε θρόνοι, εἴτε κυριότητες, εἴτε ἀρχαὶ, εἴτε ἐξουσίαι. Τὸ γὰρ, Εἴτε, ἐφ’ ἑκάστου κείμενον, οὐδὲν ἄλλο ἡμῖν ἐμφαίνει, ἢ τοῦτο, τὸ, Πάντα δι’ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν, ὃ γέγονεν. Εἰ δὲ τὸ, Διὰ, νομίζεις ἐλαττώσεως εἶναι, ἄκουσον αὐτοῦ λέγοντος· Σὺ κατ’ ἀρχὰς, Κύριε, τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σου εἰσὶν οἱ οὐρανοί· ὃ περὶ τοῦ Πατρὸς ὡς δημιουργοῦ εἴρηται, τοῦτο περὶ τοῦ Υἱοῦ λέγων· οὐκ ἂν εἰπὼν, εἰ μὴ ὡς περὶ δημιουργοῦ, ἀλλ’ οὐχ ὑπουργοῦντός τινι τὴν δόξαν εἶχε. Εἰ δὲ ἐνταῦθα τὸ, Δι’ αὐτοῦ, εἴρηται, δι’ οὐδὲν ἕτερον τέθειται, ἀλλ’ ἵνα μὴ ἀγέννητον ὑποπτεύσῃ τις τὸν Υἱόν. Ἐπεὶ ὅτι κατὰ τὸ τῆς δημιουργίας ἀξίωμα οὐδὲν ἔλαττον ἔχει τοῦ Πατρὸς, ἄκουσον αὐτοῦ λέγοντος· Ὥσπερ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ g· οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεῖ. Εἰ μὲν οὖν περὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ τὸ, Καταρχὰς σὺ, Κύριε, τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, εἴρηται, σαφὲς τὸ τῆς δημιουργίας ἀξίωμα· εἰ δὲ περὶ τοῦ Πατρὸς τοῦτο τὸν Προφήτην εἰρηκέναι λέγεις, τὸν δὲ Παῦλον τῷ Υἱῷ προσνενεμηκέναι τὸ περὶ ἐκείνου λεχθὲν, καὶ οὕτω τὸ αὐτὸ γίνεται πάλιν. Οὐδὲ γὰρ ἂν καὶ τῷ Υἱῷ πρέπειν αὐτὸ ὁ Παῦλος ἐνομοθέτησεν, εἰ μὴ σφόδρα ἐθάρρει, ὅτι τὰ τῆς ἀξίας ὁμότιμα ἦν. Καὶ γὰρ ἦν τόλμης ἐσχάτης, τὰ τῇ [38] ἀσυγκρίτῳ πρέποντα φύσει, ἐπὶ τὴν ἐλάττω καὶ ἀποδέουσαν ἐκείνης ἀγαγεῖν. γ΄. Ἀλλ’ οὔτε ἐλαττωνόν ἐστιν, οὔτε ἀποδέει τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ὁ Υἱός. Διόπερ οὐ ταῦτα μόνον ἐθάρρησεν εἰπεῖν ὁ Παῦλος περὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ ἕτερα τοιαῦτα. Τὸ γὰρ, Ἐξ οὗ, ῥῆμα, ὅπερ ὡς ἄξιόν τινα h μόνου τοῦ Πατρὸς ἀπονέμεις κλῆρον, καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ φησιν, οὕτω λέγων· Ἐξ οὗ πᾶν τὸ σῶμα διὰ τῶν ἁφῶν καὶ συνδέσμων ἐπιχορηγούμενον καὶ συμβιβαζόμενον αὔξει εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ Θεοῦ. Καὶ οὐκ ἀρκεῖται τούτῳ μόνῳ, ἀλλὰ καὶ ἑτέρωθεν ὑμῖν ἀποφράττει τὰ στόματα, τὸ, Δι’ οὗ, τοῦτο ὅπερ ἐλαττώσεως εἶναι λέγεις, τῷ Πατρὶ προσνέμων. Πιστὸς γὰρ ὁ Θεὸς, φησὶ, δι’ οὗ ἐκλήθητε εἰς κοινωνίαν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ· καὶ πάλιν, Διὰ τοῦ θελήματος αὐτοῦ· καὶ ἀλλαχοῦ, Ὅτι ἐξ αὐτοῦ, καὶ δι’ αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν τὰ πάντα. Ὥστε οὐ τῷ i Υἱῷ μόνῳ τὸ, Ἐξ οὗ, ἀλλὰ καὶ τῷ Πνεύματι προσνενέμηται. Καὶ γὰρ τῷ Ἰωσὴφ ὁ ἄγγελος ἔλεγε· Μὴ φοβηθῇς παραλαβεῖν Μαριὰμ τὴν γυναῖκά σου· τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννηθὲν, ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου· ὥσπερ οὖν καὶ τὸ, Ἐν ᾧ, τοῦ Πνεύματος ὂν, οὐκ ἀπαξιοῖ καὶ τῷ Θεῷ προσνέμειν ὁ Προφήτης, οὕτω λέγων· Ἐν τῷ Θεῷ ποιήσομεν δύναμιν. Καὶ ὁ Παῦλος, Δεόμενος, φησὶν, εἴ πως ἤδη ποτὲ εὐοδωθήσομαι ἐν τῷ θελήματι τοῦ Θεοῦ ἐλθεῖν πρὸς ὑμᾶς. Καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ δὲ πάλιν τοῦτο τίθησι λέγων· Ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Καὶ ὅλως πολλάκις καὶ συνεχέστερον εὕροιμεν ἂν μεθισταμένας ταύτας τὰς λέξεις· ταῦτα δὲ οὐκ ἂν συνέβη μὴ πανταχοῦ τῆς αὐτῆς οὐσίας ὑποκειμένης. Ἵνα δὲ τὸ, Πάντα δι’ αὐτοῦ ἐγένετο, μὴ περὶ τῶν σημείων ὑποπτεύσῃς νῦν λέγεσθαι (περὶ a Alii καὶ θέα μοι τὴν ἄνοιαν. Paulo post existimat Boisius legendum οὐδὲν ἁρμόττον, sed ἁρμόττοντα in omnibus exemplaribus legitur, et bene habet b Sic Sav. Οὗτος in Mor. desideratur. c Sic Sav. et Mss. Mor. τό πάντων ἀτοπώτατον. d Savil. τοῦτό ἐστι. e Sic mss. plurimi, et, ex conjectura, Sav. Editi τό. f Alii ἐν τοῖς ἀνθρώποις. g Alii ζωογονεῖ, bis. h Mss. plurimi ὡς ἀξίαν τινά. i Unus πάντα καὶ δι’ ᾧ.

57 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. γάρ τούτων οἱ λοιποὶ διελέχθησαν εὐαγγελισταί), Επάγει μετὰ ταῦτα λέγων· Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο· ἀλλ᾽ οὐ τὸ Πνεῦμα· οὐδὲ γὰρ τῶν γενητῶν τοῦτο, ἀλλὰ τῶν ὑπὲρ τὴν κτίσιν ἅπασαν. Αλλά τέως ἐχώμεθα τῶν ἑξῆς. Εἰπὼν γὰρ περὶ τῆς δημιουργίας ὁ Ἰωάννης, οἷον, ὅτι Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἓν ὃ γέγονεν· ἐπάγει καὶ τὸν περὶ τῆς προνοίας λόγον, Εν αὐτῷ ζωὴ ἦν, λέγων. Καὶ γὰρ ἵνα μη- δεὶς ἀπιστήσῃ, πῶς τὰ τοσαῦτα καὶ τηλικαύτα δι' αὐτοῦ γέγονεν, ἐπήγαγεν, ὅτι Ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. Καθάπερ οὖν « ἐπὶ τῆς πηγῆς τῆς τικτούσης αβύσ σους, ὅσον ἂν ἀφέλῃς, οὐδὲν ἠλάττωσας την πηγήν οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ἐνεργείας τοῦ Μονογενούς, ὅσα ἂν πιστεύσῃς παρήχθαι δι' αὐτῆς καὶ πεποιῆσθαι, ούτ δὲν ἐλάττων αὕτη γέγονε· μᾶλλον δὲ, ἵν᾿ οἰκειοτέρῳ χρήσωμαι παραδείγματι, τὸ τοῦ φωτὸς ἐρῶ, ἢ καὶ αὐτὸς ἐπήγαγεν εὐθέως, εἰπών· Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς. Ὥσπερ οὖν τὸ φῶς, ὅτας ἂν φωτίσῃ μυριάδας, οὐδὲν εἰς τὴν οἰκείαν ἐλαττοῦται λαμπρότητα· οὕτω καὶ ὁ Θεὸς, καὶ πρὸ τοῦ ἐργάσασθαι, καὶ μετὰ τὸ ποιῆσαι, ὁμοίως ἀνελλιπής μένει, μηδὲν ἐλαττούμε νης, μηδὲ ἀτονῶν ἐκ τῆς δημιουργίας τῆς πολλῆς· ἀλλὰ καν μυρίους δέῃ [59] γενέσθαι κόσμους τοιού τους, κἂν ἀπείρους, ὁ αὐτὸς μένει πᾶσιν ἀρχῶν, οὐ πρὸς τὸ παραγαγεῖν αὐτοὺς μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ συγκρατῆσαι μετὰ τὴν δημιουργίαν αὐτούς. Τὸ γὰρ τῆς ζωῆς ὄνομα ἐνταῦθα οὐ τῆς δημιουργίας μόνον ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ τῆς προνοίας τῆς κατὰ τὴν διαμονήν. Καὶ τὸν περὶ τῆς ἀναστάσεως δὲ λόγον προκατα- βάλλεται ἡμῖν, καὶ τῶν θαυμαστῶν τούτων εὐαγγε- λίων ἄρχεται. Τῆς γὰρ ζωῆς παραγενομένης πρὸς ἡμᾶς, λέλυται τοῦ θανάτου τὸ κράτος, καὶ τοῦ φωτὸς λάμψαντος ἡμῖν, οὐκ ἔτι τὸ σκότος ἐστὶν, ἀλλὰ μένει δ' απαντὸς ἐν ἡμῖν τὸ ζῆν, καὶ θάνατος αὐτοῦ περι- γενέσθαι οὐ δύναται. Ὥστε ὅ περὶ τοῦ Πατρὸς εἴρηται, καὶ περὶ τούτου κυρίως ἂν λεχθείη, ὅτι Ἐν αὐτῷ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμέν. Ο καὶ Παῦλος δηλῶν ἔλεγεν · Οτι ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα, καὶ τὰ πάντα ἐν αὐτῷ συνέστηκε. Διὸ καὶ ῥίζα καὶ θεμέλιος εἴρηται. Οταν δὲ ἀκούσῃς, ὅτι ἂν αὐτῷ ζωὴ ἦν, μὴ σύν Οετον υπολάβης· καὶ γὰρ προϊὼν καὶ περὶ τοῦ Πα τρός φησιν· ὥσπερ ὁ Πατὴρ ἔχει ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, οὕτως ἔδωκε καὶ τῷ Υἱῷ ζωὴν ἔχειν. 'Αλλ' ὥσπερ τὸν Πατέρα οὐκ ἂν εἴποις διὰ τοῦτο συγκεῖσθαι, οὕτω μηδὲ τὸν Υἱόν. Καὶ γὰρ καὶ ἀλλαχοῦ φησιν, ὅτι φῶς ἐστιν ὁ Θεός· καὶ πάλιν b, ὅτι Φῶς οἰκεῖ ἀπρόσιτον. Ταῦτα δὲ πάντα εἴρηται, οὐχ ἵνα σύνθεσιν υπολάβω μεν, ἀλλ᾽ ἵνα κατὰ μικρὸν ἀναχθῶμεν ο πρὸς τὸ τῶν δογμάτων ὕψος. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἂν εὐκόλως ἐνόησε τις τῶν πολλῶν, πῶς ἐστιν αὐτοῦ ἐνυπόστατος ἡ ζωή, πρότερον μὲν ἐκεῖνο εἶπε τὸ ταπεινότερον, ἔπειτα δὲ παιδευθέντας πρὸς τὸ ὑψηλότερον ἄγει. Ο γὰρ εἰπὼν, ὅτι Εδωκεν αὐτῷ ζωὴν ἔχειν, οὗτος πάλιν φησίν, Ἐγώ εἰμι ἡ ζωή· καὶ πάλιν, Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς. Καὶ ποταπὸν, εἰπέ μοι, τοῦτο τὸ φῶς; Ου τοιοῦτον αἰ- σθητόν, ἀλλὰ νοητόν, τὴν ψυχὴν φωτίζον αὐτήν. Ἐπειδὴ γὰρ μέλλει λέγειν ὁ Χριστός, ὅτι οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρός με, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ἑλκύσῃ αὐτὸν, διὰ τοῦτο προλαβὼν ἐνταῦθα ὁ εὐαγγελιστής ἔφησεν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ φωτίζων, ἵνα κἂν περὶ τοῦ Πατρὸς ἀκούσῃς τι τοιοῦτον, μὴ τοῦ Πατρὸς εἶναι • Sic Mor Sar. καθάπερ γάρ. Mox Morel, ἀφέλης. Savil. έμελης. Η Sic Mor. Sav. καὶ ἀλλαχοῦ. • Sic Mor. et cod. λέγῃς αὐτὸ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ Υἱοῦ. Πά φησίν, ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ μου, ἐμά ἐστι μὲν οὖν περὶ τῆς δημιουργίας ἡμᾶς ἐδίδαξε λέγει καὶ τὰ κατὰ ψυχὴν ἀγαθά, ἅπερ παρές ἐλθὼν, καὶ δι᾿ ἑνὸς ῥήματος ηνίξατο αὐτὰ ἐ λιστὴς, εἰπών· Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν πων. Καὶ οὐκ εἶπεν, Ην τὸ φῶς τῶν Ἰουδαί καθόλου 4, Τῶν ἀνθρώπων. Οὐδὲ γὰρ Ἰουδαῖ ἀλλὰ καὶ Ἕλληνες πρὸς ταύτην ἦλθον την καὶ κοινὸν ἅπασι προὔκειτο τοῦτο τὸ φῶς. ἕνεκεν οὐχὶ καὶ τοὺς ἀγγέλους προσέθηκεν, ὁ ἀνθρώπων, εἶπεν; Ὅτι νῦν αὐτῷ περὶ τῆ ταύτης ὁ λόγος ἐστὶ, καὶ τούτοις ἦλθεν εύα μενος τὰ ἀγαθά. Καὶ τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ Σκοτίαν καὶ τὸν θάνατον καὶ τὴν πλάνην μὲν γὰρ φῶς τοῦτο τὸ αἰσθητὸν οὐκ ἐν τῇ φαίνει, ἀλλ' ἐκείνης χωρίς e. Τὸ δὲ κήρυγμα [40] τῆς πλάνης κρατούσης έλαμψε, κακείν νισε. Καὶ ἐν τῷ θανάτῳ γενόμενος αὐτὸς, οἱ τοῦ περιεγένετο, ὡς καὶ τοὺς ἤδη προκατε ἀναγαγεῖν. Ἐπεὶ οὖν οὔτε ὁ θάνατος αὐτοῦ νετο, οὔτε ἡ πλάνη, ἀλλ' ἔστι φαιδρόν παντα λάμπει μετὰ τῆς οἰκείας ἰσχύος· διὰ τοῦτό φι ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατέλαβε. Καὶ γάρ ἐστι: γώνιστον, οὐκ ἐμφιλοχωρούν ταῖς μὴ φω βουλομέναις ψυχαῖς. δ'. Εἰ δὲ μὴ πάντας εἷλε, μή σε τοῦτο θα οὐδὲ γὰρ ἀνάγκῃ καὶ βίᾳ, ἀλλὰ βουλήσει κα προσάγεται ἡμᾶς ὁ Θεός. Μὴ δὴ τὰς θύρας σῃς τῷ φωτὶ τούτῳ, καὶ πολλῆς ἀπολαύσῃ φῆς. Παραγίνεται δὲ τοῦτο τὸ φῶς διὰ πίστ παραγενόμενον καταλάμπει λοιπὸν μετά πολ δαψιλείας τὸν ὑποδεξάμενον· κἂν βίον αὐτῷ καθαρόν, μένει διηνεκώς ἐνοικῶν ἔνδον· Ο πῶν με, τὰς ἐντολάς μου τηρήσει, καὶ ἐλει ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ πρὸς αὐτὸν, φησὶ, καὶ παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. Ωσπερ οὖν ἡλιακῆς ἀπολαύειν ὡς χρὴ οὐκ ἔνι, μὴ διανοίγον ὀφθαλμούς· οὕτως οὐδὲ ταύτης μετασχεῖν πρότητος δαψιλῶς, μὴ σφόδρα ἀναπετάσαντα ψυχῆς ὄμμα, καὶ ὀξυδερκὲς αὐτὸ πάντοθε σκευάσαντα. Πῶς δὲ γίνεται τοῦτο; "Οταν ἐκκαθάρωμεν τῶν παθῶν τὴν ψυχήν. Ἡ γὰρ σκότος ἐστὶ, καὶ σκότος βαθύ· καὶ δῆλον ἐκ τ' ειδότως καὶ λανθανόντως πράσσειν αὐτήν. Ι. ὁ τὰ φαῦλα πράσσων, μισεῖ τὸ φῶς, 1 ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς· καὶ, Τὰ κρυφῇ γι αἰσχρόν ἐστι καὶ λέγειν. Καθάπερ οὖν ἐν οὐ φίλον, οὐκ ἐχθρόν τις οἶδεν, ἀλλὰ πάσας τῶν πραγμάτων τὰς φύσεις· οὕτω καὶ ἐν τῇ τία. Καὶ γὰρ ἡ πλεονεκτῆσαι βουλόμενος, οἱ ή τὸν φίλον ἀπὸ τοῦ πολεμίου Γ· καὶ ὁ βασκαίν τὸν σφόδρα ᾠκειωμένον ὡς ἐχθρὸν ὁρᾷ καὶ βουλεύων ὁμοίως πρὸς πάντας ἐκπεπολέμω ἁπλῶς ἅπας ὁ τὴν ἁμαρτίαν ποιῶν, τῶν με οὐδὲν διενήνοχε καὶ μαινομένων, πρὸς τὸ τὰ γμάτων μὴ ἐπιγνῶναι τὴν φύσιν. Καὶ καθί νυκτί, καὶ ξύλον, καὶ μόλυβδον 8, καὶ σίδη ἄργυρον, καὶ χρυσὸν, καὶ λίθον τίμιον, πάντα ἐρῶμεν, τοῦ διακρίνοντος αὐτὰ φωτὸς οὐ πε οὕτω καὶ ὁ βίον ἀκάθαρτον ἔχων, οὐκ ο δε τῆς σύνης τὴν ἀρετὴν, οὐ τῆς φιλοσοφίας τὸ κάλ Η Καθόλου deest in quibusdam mss. qui habe ἅπασι προσκειται. e Sic duo mss., recte, ut Editi et alii mss. ἀλλ' ἐκείνου χωρίς. t alii τον πολεμίου. 6 Μor. et quidam nies μόλυβδου. alii μόλιβδον ulruraque dicitur. 700. Savil et cod. 705 ἐναχθώμεν.

57 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. γάρ τούτων οἱ λοιποὶ διελέχθησαν εὐαγγελισταί), Επάγει μετὰ ταῦτα λέγων· Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο· ἀλλ᾽ οὐ τὸ Πνεῦμα· οὐδὲ γὰρ τῶν γενητῶν τοῦτο, ἀλλὰ τῶν ὑπὲρ τὴν κτίσιν ἅπασαν. Αλλά τέως ἐχώμεθα τῶν ἑξῆς. Εἰπὼν γὰρ περὶ τῆς δημιουργίας ὁ Ἰωάννης, οἷον, ὅτι Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἓν ὃ γέγονεν· ἐπάγει καὶ τὸν περὶ τῆς προνοίας λόγον, Εν αὐτῷ ζωὴ ἦν, λέγων. Καὶ γὰρ ἵνα μη- δεὶς ἀπιστήσῃ, πῶς τὰ τοσαῦτα καὶ τηλικαύτα δι' αὐτοῦ γέγονεν, ἐπήγαγεν, ὅτι Ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. Καθάπερ οὖν « ἐπὶ τῆς πηγῆς τῆς τικτούσης αβύσ σους, ὅσον ἂν ἀφέλῃς, οὐδὲν ἠλάττωσας την πηγήν οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ἐνεργείας τοῦ Μονογενούς, ὅσα ἂν πιστεύσῃς παρήχθαι δι' αὐτῆς καὶ πεποιῆσθαι, ούτ δὲν ἐλάττων αὕτη γέγονε· μᾶλλον δὲ, ἵν᾿ οἰκειοτέρῳ χρήσωμαι παραδείγματι, τὸ τοῦ φωτὸς ἐρῶ, ἢ καὶ αὐτὸς ἐπήγαγεν εὐθέως, εἰπών· Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς. Ὥσπερ οὖν τὸ φῶς, ὅτας ἂν φωτίσῃ μυριάδας, οὐδὲν εἰς τὴν οἰκείαν ἐλαττοῦται λαμπρότητα· οὕτω καὶ ὁ Θεὸς, καὶ πρὸ τοῦ ἐργάσασθαι, καὶ μετὰ τὸ ποιῆσαι, ὁμοίως ἀνελλιπής μένει, μηδὲν ἐλαττούμε νης, μηδὲ ἀτονῶν ἐκ τῆς δημιουργίας τῆς πολλῆς· ἀλλὰ καν μυρίους δέῃ [59] γενέσθαι κόσμους τοιού τους, κἂν ἀπείρους, ὁ αὐτὸς μένει πᾶσιν ἀρχῶν, οὐ πρὸς τὸ παραγαγεῖν αὐτοὺς μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ συγκρατῆσαι μετὰ τὴν δημιουργίαν αὐτούς. Τὸ γὰρ τῆς ζωῆς ὄνομα ἐνταῦθα οὐ τῆς δημιουργίας μόνον ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ τῆς προνοίας τῆς κατὰ τὴν διαμονήν. Καὶ τὸν περὶ τῆς ἀναστάσεως δὲ λόγον προκατα- βάλλεται ἡμῖν, καὶ τῶν θαυμαστῶν τούτων εὐαγγε- λίων ἄρχεται. Τῆς γὰρ ζωῆς παραγενομένης πρὸς ἡμᾶς, λέλυται τοῦ θανάτου τὸ κράτος, καὶ τοῦ φωτὸς λάμψαντος ἡμῖν, οὐκ ἔτι τὸ σκότος ἐστὶν, ἀλλὰ μένει δ' απαντὸς ἐν ἡμῖν τὸ ζῆν, καὶ θάνατος αὐτοῦ περι- γενέσθαι οὐ δύναται. Ὥστε ὅ περὶ τοῦ Πατρὸς εἴρηται, καὶ περὶ τούτου κυρίως ἂν λεχθείη, ὅτι Ἐν αὐτῷ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμέν. Ο καὶ Παῦλος δηλῶν ἔλεγεν · Οτι ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα, καὶ τὰ πάντα ἐν αὐτῷ συνέστηκε. Διὸ καὶ ῥίζα καὶ θεμέλιος εἴρηται. Οταν δὲ ἀκούσῃς, ὅτι ἂν αὐτῷ ζωὴ ἦν, μὴ σύν Οετον υπολάβης· καὶ γὰρ προϊὼν καὶ περὶ τοῦ Πα τρός φησιν· ὥσπερ ὁ Πατὴρ ἔχει ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, οὕτως ἔδωκε καὶ τῷ Υἱῷ ζωὴν ἔχειν. 'Αλλ' ὥσπερ τὸν Πατέρα οὐκ ἂν εἴποις διὰ τοῦτο συγκεῖσθαι, οὕτω μηδὲ τὸν Υἱόν. Καὶ γὰρ καὶ ἀλλαχοῦ φησιν, ὅτι φῶς ἐστιν ὁ Θεός· καὶ πάλιν b, ὅτι Φῶς οἰκεῖ ἀπρόσιτον. Ταῦτα δὲ πάντα εἴρηται, οὐχ ἵνα σύνθεσιν υπολάβω μεν, ἀλλ᾽ ἵνα κατὰ μικρὸν ἀναχθῶμεν ο πρὸς τὸ τῶν δογμάτων ὕψος. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἂν εὐκόλως ἐνόησε τις τῶν πολλῶν, πῶς ἐστιν αὐτοῦ ἐνυπόστατος ἡ ζωή, πρότερον μὲν ἐκεῖνο εἶπε τὸ ταπεινότερον, ἔπειτα δὲ παιδευθέντας πρὸς τὸ ὑψηλότερον ἄγει. Ο γὰρ εἰπὼν, ὅτι Εδωκεν αὐτῷ ζωὴν ἔχειν, οὗτος πάλιν φησίν, Ἐγώ εἰμι ἡ ζωή· καὶ πάλιν, Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς. Καὶ ποταπὸν, εἰπέ μοι, τοῦτο τὸ φῶς; Ου τοιοῦτον αἰ- σθητόν, ἀλλὰ νοητόν, τὴν ψυχὴν φωτίζον αὐτήν. Ἐπειδὴ γὰρ μέλλει λέγειν ὁ Χριστός, ὅτι οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρός με, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ἑλκύσῃ αὐτὸν, διὰ τοῦτο προλαβὼν ἐνταῦθα ὁ εὐαγγελιστής ἔφησεν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ φωτίζων, ἵνα κἂν περὶ τοῦ Πατρὸς ἀκούσῃς τι τοιοῦτον, μὴ τοῦ Πατρὸς εἶναι • Sic Mor Sar. καθάπερ γάρ. Mox Morel, ἀφέλης. Savil. έμελης. Η Sic Mor. Sav. καὶ ἀλλαχοῦ. • Sic Mor. et cod. λέγῃς αὐτὸ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ Υἱοῦ. Πά φησίν, ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ μου, ἐμά ἐστι μὲν οὖν περὶ τῆς δημιουργίας ἡμᾶς ἐδίδαξε λέγει καὶ τὰ κατὰ ψυχὴν ἀγαθά, ἅπερ παρές ἐλθὼν, καὶ δι᾿ ἑνὸς ῥήματος ηνίξατο αὐτὰ ἐ λιστὴς, εἰπών· Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν πων. Καὶ οὐκ εἶπεν, Ην τὸ φῶς τῶν Ἰουδαί καθόλου 4, Τῶν ἀνθρώπων. Οὐδὲ γὰρ Ἰουδαῖ ἀλλὰ καὶ Ἕλληνες πρὸς ταύτην ἦλθον την καὶ κοινὸν ἅπασι προὔκειτο τοῦτο τὸ φῶς. ἕνεκεν οὐχὶ καὶ τοὺς ἀγγέλους προσέθηκεν, ὁ ἀνθρώπων, εἶπεν; Ὅτι νῦν αὐτῷ περὶ τῆ ταύτης ὁ λόγος ἐστὶ, καὶ τούτοις ἦλθεν εύα μενος τὰ ἀγαθά. Καὶ τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ Σκοτίαν καὶ τὸν θάνατον καὶ τὴν πλάνην μὲν γὰρ φῶς τοῦτο τὸ αἰσθητὸν οὐκ ἐν τῇ φαίνει, ἀλλ' ἐκείνης χωρίς e. Τὸ δὲ κήρυγμα [40] τῆς πλάνης κρατούσης έλαμψε, κακείν νισε. Καὶ ἐν τῷ θανάτῳ γενόμενος αὐτὸς, οἱ τοῦ περιεγένετο, ὡς καὶ τοὺς ἤδη προκατε ἀναγαγεῖν. Ἐπεὶ οὖν οὔτε ὁ θάνατος αὐτοῦ νετο, οὔτε ἡ πλάνη, ἀλλ' ἔστι φαιδρόν παντα λάμπει μετὰ τῆς οἰκείας ἰσχύος· διὰ τοῦτό φι ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατέλαβε. Καὶ γάρ ἐστι: γώνιστον, οὐκ ἐμφιλοχωρούν ταῖς μὴ φω βουλομέναις ψυχαῖς. δ'. Εἰ δὲ μὴ πάντας εἷλε, μή σε τοῦτο θα οὐδὲ γὰρ ἀνάγκῃ καὶ βίᾳ, ἀλλὰ βουλήσει κα προσάγεται ἡμᾶς ὁ Θεός. Μὴ δὴ τὰς θύρας σῃς τῷ φωτὶ τούτῳ, καὶ πολλῆς ἀπολαύσῃ φῆς. Παραγίνεται δὲ τοῦτο τὸ φῶς διὰ πίστ παραγενόμενον καταλάμπει λοιπὸν μετά πολ δαψιλείας τὸν ὑποδεξάμενον· κἂν βίον αὐτῷ καθαρόν, μένει διηνεκώς ἐνοικῶν ἔνδον· Ο πῶν με, τὰς ἐντολάς μου τηρήσει, καὶ ἐλει ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ πρὸς αὐτὸν, φησὶ, καὶ παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. Ωσπερ οὖν ἡλιακῆς ἀπολαύειν ὡς χρὴ οὐκ ἔνι, μὴ διανοίγον ὀφθαλμούς· οὕτως οὐδὲ ταύτης μετασχεῖν πρότητος δαψιλῶς, μὴ σφόδρα ἀναπετάσαντα ψυχῆς ὄμμα, καὶ ὀξυδερκὲς αὐτὸ πάντοθε σκευάσαντα. Πῶς δὲ γίνεται τοῦτο; "Οταν ἐκκαθάρωμεν τῶν παθῶν τὴν ψυχήν. Ἡ γὰρ σκότος ἐστὶ, καὶ σκότος βαθύ· καὶ δῆλον ἐκ τ' ειδότως καὶ λανθανόντως πράσσειν αὐτήν. Ι. ὁ τὰ φαῦλα πράσσων, μισεῖ τὸ φῶς, 1 ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς· καὶ, Τὰ κρυφῇ γι αἰσχρόν ἐστι καὶ λέγειν. Καθάπερ οὖν ἐν οὐ φίλον, οὐκ ἐχθρόν τις οἶδεν, ἀλλὰ πάσας τῶν πραγμάτων τὰς φύσεις· οὕτω καὶ ἐν τῇ τία. Καὶ γὰρ ἡ πλεονεκτῆσαι βουλόμενος, οἱ ή τὸν φίλον ἀπὸ τοῦ πολεμίου Γ· καὶ ὁ βασκαίν τὸν σφόδρα ᾠκειωμένον ὡς ἐχθρὸν ὁρᾷ καὶ βουλεύων ὁμοίως πρὸς πάντας ἐκπεπολέμω ἁπλῶς ἅπας ὁ τὴν ἁμαρτίαν ποιῶν, τῶν με οὐδὲν διενήνοχε καὶ μαινομένων, πρὸς τὸ τὰ γμάτων μὴ ἐπιγνῶναι τὴν φύσιν. Καὶ καθί νυκτί, καὶ ξύλον, καὶ μόλυβδον 8, καὶ σίδη ἄργυρον, καὶ χρυσὸν, καὶ λίθον τίμιον, πάντα ἐρῶμεν, τοῦ διακρίνοντος αὐτὰ φωτὸς οὐ πε οὕτω καὶ ὁ βίον ἀκάθαρτον ἔχων, οὐκ ο δε τῆς σύνης τὴν ἀρετὴν, οὐ τῆς φιλοσοφίας τὸ κάλ Η Καθόλου deest in quibusdam mss. qui habe ἅπασι προσκειται. e Sic duo mss., recte, ut Editi et alii mss. ἀλλ' ἐκείνου χωρίς. t alii τον πολεμίου. 6 Μor. et quidam nies μόλυβδου. alii μόλιβδον ulruraque dicitur. 700. Savil et cod. 705 ἐναχθώμεν.

57 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. γάρ τούτων οἱ λοιποὶ διελέχθησαν εὐαγγελισταί), Επάγει μετὰ ταῦτα λέγων· Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο· ἀλλ᾽ οὐ τὸ Πνεῦμα· οὐδὲ γὰρ τῶν γενητῶν τοῦτο, ἀλλὰ τῶν ὑπὲρ τὴν κτίσιν ἅπασαν. Αλλά τέως ἐχώμεθα τῶν ἑξῆς. Εἰπὼν γὰρ περὶ τῆς δημιουργίας ὁ Ἰωάννης, οἷον, ὅτι Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἓν ὃ γέγονεν· ἐπάγει καὶ τὸν περὶ τῆς προνοίας λόγον, Εν αὐτῷ ζωὴ ἦν, λέγων. Καὶ γὰρ ἵνα μη- δεὶς ἀπιστήσῃ, πῶς τὰ τοσαῦτα καὶ τηλικαύτα δι' αὐτοῦ γέγονεν, ἐπήγαγεν, ὅτι Ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. Καθάπερ οὖν « ἐπὶ τῆς πηγῆς τῆς τικτούσης αβύσ σους, ὅσον ἂν ἀφέλῃς, οὐδὲν ἠλάττωσας την πηγήν οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ἐνεργείας τοῦ Μονογενούς, ὅσα ἂν πιστεύσῃς παρήχθαι δι' αὐτῆς καὶ πεποιῆσθαι, ούτ δὲν ἐλάττων αὕτη γέγονε· μᾶλλον δὲ, ἵν᾿ οἰκειοτέρῳ χρήσωμαι παραδείγματι, τὸ τοῦ φωτὸς ἐρῶ, ἢ καὶ αὐτὸς ἐπήγαγεν εὐθέως, εἰπών· Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς. Ὥσπερ οὖν τὸ φῶς, ὅτας ἂν φωτίσῃ μυριάδας, οὐδὲν εἰς τὴν οἰκείαν ἐλαττοῦται λαμπρότητα· οὕτω καὶ ὁ Θεὸς, καὶ πρὸ τοῦ ἐργάσασθαι, καὶ μετὰ τὸ ποιῆσαι, ὁμοίως ἀνελλιπής μένει, μηδὲν ἐλαττούμε νης, μηδὲ ἀτονῶν ἐκ τῆς δημιουργίας τῆς πολλῆς· ἀλλὰ καν μυρίους δέῃ [59] γενέσθαι κόσμους τοιού τους, κἂν ἀπείρους, ὁ αὐτὸς μένει πᾶσιν ἀρχῶν, οὐ πρὸς τὸ παραγαγεῖν αὐτοὺς μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ συγκρατῆσαι μετὰ τὴν δημιουργίαν αὐτούς. Τὸ γὰρ τῆς ζωῆς ὄνομα ἐνταῦθα οὐ τῆς δημιουργίας μόνον ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ τῆς προνοίας τῆς κατὰ τὴν διαμονήν. Καὶ τὸν περὶ τῆς ἀναστάσεως δὲ λόγον προκατα- βάλλεται ἡμῖν, καὶ τῶν θαυμαστῶν τούτων εὐαγγε- λίων ἄρχεται. Τῆς γὰρ ζωῆς παραγενομένης πρὸς ἡμᾶς, λέλυται τοῦ θανάτου τὸ κράτος, καὶ τοῦ φωτὸς λάμψαντος ἡμῖν, οὐκ ἔτι τὸ σκότος ἐστὶν, ἀλλὰ μένει δ' απαντὸς ἐν ἡμῖν τὸ ζῆν, καὶ θάνατος αὐτοῦ περι- γενέσθαι οὐ δύναται. Ὥστε ὅ περὶ τοῦ Πατρὸς εἴρηται, καὶ περὶ τούτου κυρίως ἂν λεχθείη, ὅτι Ἐν αὐτῷ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμέν. Ο καὶ Παῦλος δηλῶν ἔλεγεν · Οτι ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα, καὶ τὰ πάντα ἐν αὐτῷ συνέστηκε. Διὸ καὶ ῥίζα καὶ θεμέλιος εἴρηται. Οταν δὲ ἀκούσῃς, ὅτι ἂν αὐτῷ ζωὴ ἦν, μὴ σύν Οετον υπολάβης· καὶ γὰρ προϊὼν καὶ περὶ τοῦ Πα τρός φησιν· ὥσπερ ὁ Πατὴρ ἔχει ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, οὕτως ἔδωκε καὶ τῷ Υἱῷ ζωὴν ἔχειν. 'Αλλ' ὥσπερ τὸν Πατέρα οὐκ ἂν εἴποις διὰ τοῦτο συγκεῖσθαι, οὕτω μηδὲ τὸν Υἱόν. Καὶ γὰρ καὶ ἀλλαχοῦ φησιν, ὅτι φῶς ἐστιν ὁ Θεός· καὶ πάλιν b, ὅτι Φῶς οἰκεῖ ἀπρόσιτον. Ταῦτα δὲ πάντα εἴρηται, οὐχ ἵνα σύνθεσιν υπολάβω μεν, ἀλλ᾽ ἵνα κατὰ μικρὸν ἀναχθῶμεν ο πρὸς τὸ τῶν δογμάτων ὕψος. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἂν εὐκόλως ἐνόησε τις τῶν πολλῶν, πῶς ἐστιν αὐτοῦ ἐνυπόστατος ἡ ζωή, πρότερον μὲν ἐκεῖνο εἶπε τὸ ταπεινότερον, ἔπειτα δὲ παιδευθέντας πρὸς τὸ ὑψηλότερον ἄγει. Ο γὰρ εἰπὼν, ὅτι Εδωκεν αὐτῷ ζωὴν ἔχειν, οὗτος πάλιν φησίν, Ἐγώ εἰμι ἡ ζωή· καὶ πάλιν, Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς. Καὶ ποταπὸν, εἰπέ μοι, τοῦτο τὸ φῶς; Ου τοιοῦτον αἰ- σθητόν, ἀλλὰ νοητόν, τὴν ψυχὴν φωτίζον αὐτήν. Ἐπειδὴ γὰρ μέλλει λέγειν ὁ Χριστός, ὅτι οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρός με, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ἑλκύσῃ αὐτὸν, διὰ τοῦτο προλαβὼν ἐνταῦθα ὁ εὐαγγελιστής ἔφησεν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ φωτίζων, ἵνα κἂν περὶ τοῦ Πατρὸς ἀκούσῃς τι τοιοῦτον, μὴ τοῦ Πατρὸς εἶναι • Sic Mor Sar. καθάπερ γάρ. Mox Morel, ἀφέλης. Savil. έμελης. Η Sic Mor. Sav. καὶ ἀλλαχοῦ. • Sic Mor. et cod. λέγῃς αὐτὸ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ Υἱοῦ. Πά φησίν, ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ μου, ἐμά ἐστι μὲν οὖν περὶ τῆς δημιουργίας ἡμᾶς ἐδίδαξε λέγει καὶ τὰ κατὰ ψυχὴν ἀγαθά, ἅπερ παρές ἐλθὼν, καὶ δι᾿ ἑνὸς ῥήματος ηνίξατο αὐτὰ ἐ λιστὴς, εἰπών· Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν πων. Καὶ οὐκ εἶπεν, Ην τὸ φῶς τῶν Ἰουδαί καθόλου 4, Τῶν ἀνθρώπων. Οὐδὲ γὰρ Ἰουδαῖ ἀλλὰ καὶ Ἕλληνες πρὸς ταύτην ἦλθον την καὶ κοινὸν ἅπασι προὔκειτο τοῦτο τὸ φῶς. ἕνεκεν οὐχὶ καὶ τοὺς ἀγγέλους προσέθηκεν, ὁ ἀνθρώπων, εἶπεν; Ὅτι νῦν αὐτῷ περὶ τῆ ταύτης ὁ λόγος ἐστὶ, καὶ τούτοις ἦλθεν εύα μενος τὰ ἀγαθά. Καὶ τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ Σκοτίαν καὶ τὸν θάνατον καὶ τὴν πλάνην μὲν γὰρ φῶς τοῦτο τὸ αἰσθητὸν οὐκ ἐν τῇ φαίνει, ἀλλ' ἐκείνης χωρίς e. Τὸ δὲ κήρυγμα [40] τῆς πλάνης κρατούσης έλαμψε, κακείν νισε. Καὶ ἐν τῷ θανάτῳ γενόμενος αὐτὸς, οἱ τοῦ περιεγένετο, ὡς καὶ τοὺς ἤδη προκατε ἀναγαγεῖν. Ἐπεὶ οὖν οὔτε ὁ θάνατος αὐτοῦ νετο, οὔτε ἡ πλάνη, ἀλλ' ἔστι φαιδρόν παντα λάμπει μετὰ τῆς οἰκείας ἰσχύος· διὰ τοῦτό φι ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατέλαβε. Καὶ γάρ ἐστι: γώνιστον, οὐκ ἐμφιλοχωρούν ταῖς μὴ φω βουλομέναις ψυχαῖς. δ'. Εἰ δὲ μὴ πάντας εἷλε, μή σε τοῦτο θα οὐδὲ γὰρ ἀνάγκῃ καὶ βίᾳ, ἀλλὰ βουλήσει κα προσάγεται ἡμᾶς ὁ Θεός. Μὴ δὴ τὰς θύρας σῃς τῷ φωτὶ τούτῳ, καὶ πολλῆς ἀπολαύσῃ φῆς. Παραγίνεται δὲ τοῦτο τὸ φῶς διὰ πίστ παραγενόμενον καταλάμπει λοιπὸν μετά πολ δαψιλείας τὸν ὑποδεξάμενον· κἂν βίον αὐτῷ καθαρόν, μένει διηνεκώς ἐνοικῶν ἔνδον· Ο πῶν με, τὰς ἐντολάς μου τηρήσει, καὶ ἐλει ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ πρὸς αὐτὸν, φησὶ, καὶ παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. Ωσπερ οὖν ἡλιακῆς ἀπολαύειν ὡς χρὴ οὐκ ἔνι, μὴ διανοίγον ὀφθαλμούς· οὕτως οὐδὲ ταύτης μετασχεῖν πρότητος δαψιλῶς, μὴ σφόδρα ἀναπετάσαντα ψυχῆς ὄμμα, καὶ ὀξυδερκὲς αὐτὸ πάντοθε σκευάσαντα. Πῶς δὲ γίνεται τοῦτο; "Οταν ἐκκαθάρωμεν τῶν παθῶν τὴν ψυχήν. Ἡ γὰρ σκότος ἐστὶ, καὶ σκότος βαθύ· καὶ δῆλον ἐκ τ' ειδότως καὶ λανθανόντως πράσσειν αὐτήν. Ι. ὁ τὰ φαῦλα πράσσων, μισεῖ τὸ φῶς, 1 ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς· καὶ, Τὰ κρυφῇ γι αἰσχρόν ἐστι καὶ λέγειν. Καθάπερ οὖν ἐν οὐ φίλον, οὐκ ἐχθρόν τις οἶδεν, ἀλλὰ πάσας τῶν πραγμάτων τὰς φύσεις· οὕτω καὶ ἐν τῇ τία. Καὶ γὰρ ἡ πλεονεκτῆσαι βουλόμενος, οἱ ή τὸν φίλον ἀπὸ τοῦ πολεμίου Γ· καὶ ὁ βασκαίν τὸν σφόδρα ᾠκειωμένον ὡς ἐχθρὸν ὁρᾷ καὶ βουλεύων ὁμοίως πρὸς πάντας ἐκπεπολέμω ἁπλῶς ἅπας ὁ τὴν ἁμαρτίαν ποιῶν, τῶν με οὐδὲν διενήνοχε καὶ μαινομένων, πρὸς τὸ τὰ γμάτων μὴ ἐπιγνῶναι τὴν φύσιν. Καὶ καθί νυκτί, καὶ ξύλον, καὶ μόλυβδον 8, καὶ σίδη ἄργυρον, καὶ χρυσὸν, καὶ λίθον τίμιον, πάντα ἐρῶμεν, τοῦ διακρίνοντος αὐτὰ φωτὸς οὐ πε οὕτω καὶ ὁ βίον ἀκάθαρτον ἔχων, οὐκ ο δε τῆς σύνης τὴν ἀρετὴν, οὐ τῆς φιλοσοφίας τὸ κάλ Η Καθόλου deest in quibusdam mss. qui habe ἅπασι προσκειται. e Sic duo mss., recte, ut Editi et alii mss. ἀλλ' ἐκείνου χωρίς. t alii τον πολεμίου. 6 Μor. et quidam nies μόλυβδου. alii μόλιβδον ulruraque dicitur. 700. Savil et cod. 705 ἐναχθώμεν.

19 IN JOANNEM HOMIL. VI. al. V. 60 γὰρ σκότῳ, καθάπερ ἔφθην εἰπὼν, κἂν λίθοι κέωνται τίμιοι, τὸ κάλλος οὐκ ἐμφαίνουσιν, οὐ παρὰ τὴν οἰκείαν φύσιν, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἄγνοιαν τῶν ὁρώντων. Οὐ τοῦτο δὲ μόνον ἡμῖν τὸ δεινὸν τοῖς ἐν ἁμαρτίαις οὖσι συμβαίνει, ἀλλ' ὅτι καὶ φόβῳ συζῶμεν διηνεκεῖ· καὶ καθάπερ οἱ διὰ νυκτὸς ἀσελήνου βαδίζοντες τρέμουσι, κἂν μηδεὶς ὁ φοβῶν παρῇ· οὕτω καὶ οἱ τὴν ἁμαρτίαν ἐργαζόμενοι, θαῤῥεῖν οὐκ ἔχουσι, κἂν μηδείς ὁ ἐλέγχων ᾖ, ἀλλὰ πάντα δεδοίκασι, καὶ ὑποπτεύουσιν, ὑπὸ τοῦ συνειδότος κεντούμενοι a, καὶ πάντα αὐτοῖς δέους καὶ ἀγωνίας ἐστὶ μεστὰ, πάντα περιβλέπονται, πάντα [41] φοβοῦνται. Φύγωμεν τοίνυν τὴν οὕτως ὀδυνηρὰν ζωήν. Καὶ γὰρ μετὰ τὴν ὀδύνην ταύτην θάνατος ἕψεται, θάνατος ἀθάνατος· οὐδὲ γάρ ἐστι τῆς ἐκεῖ κολάσεως τέλος· καὶ ἐνταῦθα δὲ τῶν παραπαιόντων οὐδὲν διενηνόχασιν οἱ πράγματα ὀνειροπολοῦντες οὐχ ὑφεστῶτα. Καὶ γὰρ δοκοῦσι πλουτεῖν οὐ πλουτοῦντες, καὶ νομίζουσι τρυφᾷν οὐ τρυφῶντες, καὶ οὐ πρότερον αἰσθάνονται τῆς ἀπάτης ὡς χρὴ ταύτης, ἕως ἂν τῆς μανίας ἀπαλλαγῶσιν, ἕως ἂν τὸν ὕπνον ἀποτινάξωνται. Διὸ νήφειν καὶ ἐγρηγορέναι πᾶσιν ὁ Παῦλος παρακελεύεται· καὶ ὁ Χριστὸς τὰ αὐτὰ πάλιν. Ὁ νήφων καὶ ἐγρηγορὼς, κἂν ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας ἁλῷ, ταχέως αὐτὴν ἀποκρούεται· ὁ δὲ καθεύδων καὶ ἐξεστηκὼς, οὐκ αἰσθάνεται πᾶς ὑπ' αὐτῆς κατέχεται. Μὴ τοίνυν καθεύδωμεν. Οὐ γὰρ νυκτὸς ὁ καιρὸς, ἀλλ' ἡμέρας. Ὡς ἐν ἡμέρᾳ τοίνυν εὐσχημόνως περιπατήσωμεν. Οὐδὲν γὰρ ἁμαρτίας ἀσχημονέστερον. Ἔλαττον κακὸν εἰς ἀσχημοσύνης λόγον, γυμνοὺς, ἢ ἁμαρτάνοντας ἢ πλημμελοῦντας περιέρχεσθαι. Ἐκεῖνο μὲν γὰρ οὐ τοσοῦτον ἔγκλημα· πολλάκις γὰρ καὶ ἀπὸ πενίας γένοιτ' ἄν· τοῦ δὲ ἁμαρτάνοντος οὐδὲν αἰσχρότερον καὶ ἀτιμότερον. Ἐννοήσωμεν οὖν τοὺς εἰς δικαστήριον ἀπιόντας ἁρπαγῆς ἕνεκα * Κεντούμενοι, sic Sav et Mor. Alii δακνόμενοι. καὶ πλεονεξίας, πῶς αἰσχροὶ καὶ καταγέλαστοι φαίνονται, πάντα ἀναισχυντοῦντες, ψευδόμενοι καὶ ἰταμευόμενοι. Ἡμεῖς δὲ οὕτως ἐσμὲν ἐλεεινοὶ καὶ ταλαίπωροι, ὡς ἱμάτιον μὲν μὴ ἂν ὑπομεῖναι ἁπλῶς περιβαλέσθαι καὶ διεστραμμένως, ἀλλὰ κἂν ἕτερον ἴδωμεν τοῦτο πάσχοντα, διορθούμεθα· πάντων δὲ καὶ ἡμῶν καὶ τῶν πλησίον κατὰ κεφαλῆς περιπατούντων, μηδὲ ἐπαισθάνεσθαι. Τί γὰρ αἰσχρότερον, εἰπέ μοι, ἀνδρὸς πρὸς γυναῖκα πόρνην εἰσιόντος; τί δὲ ὑβριστοῦ, τί δὲ λοιδόρου καὶ βασκάνου καταγελαστότερον γένοιτ' ἄν; πόθεν οὖν οὐ δοκεῖ ταῦτα οὕτως εἶναι αἰσχρὰ, ὡς τὸ γυμνοὺς περιπατεῖν, Ἀπὸ τῆς συνηθείας μόνης b. Τοῦτο μὲν γὰρ οὐδεὶς οὐδέποτε ἑκὼν ἔπαθεν· ἐκεῖνο δὲ ἅπασιν ἀεὶ τολμᾶται μετὰ ἀδείας. Ἐπεὶ εἴ τις εἰς ἀγγέλων πλῆθος ἦλθε, παρ' οἷς οὐδὲν οὐδέποτε τοιοῦτον ἐγένετο, εἶδεν ἂν τότε c ἀκριβῶς τὸν πολὺν γέλωτα. Καὶ τί λέγω πλῆθος ἀγγέλων; Ἐν γὰρ τοῖς βασιλείοις αὐτοῖς τοῖς παρ' ἡμῖν, εἴ τις ἂν πόρνην εἰσαγαγὼν χρῷτο αὐτῇ, ἢ μέθῃ οἴνου κατασχεθείη, ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον ἀσχημονήσειε, τὴν ἐσχάτην δίδωσι δίκην. Εἰ δὲ ἐν βασιλείοις οὐκ ἀνεκτὸν τὰ τοιαῦτα τολμᾷν, πολλῷ μᾶλλον, τοῦ πανταχοῦ βασιλέως παρόντος καὶ τὰ γινόμενα θεωμένου, ἂν τοιαῦτα τολμῶμεν, τὴν ἐσχάτην ὑποστησόμεθα κόλασιν. Διὸ, παρακαλῶ, πολλὴν ἐν τῷ βίῳ τὴν ἡσυχίαν ἐπιδειξώμεθα, πολλὴν τὴν καθαρότητα Καὶ γὰρ ἔχομεν βασιλέα πάντα ὁρῶντα διηνεκῶς τὰ ἡμέτερα. Ἵν' οὖν ἡμᾶς ἀεὶ τοῦτο δαψιλῶς φωτίζῃ τὸ φῶς, ἐπισπασώμεθα ταύτην τὴν ἀκτῖνα. Οὕτω γὰρ καὶ τῶν ἐνταῦθα καὶ τῶν μελλόντων ἀπολαύσομεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. b Alii συνηθείας ταύτης. c Mor. εἶδεν ἂν τότε. Sav. εἶδεν ἂν αὐτοῦ. --- [42] ΟΜΙΛΙΑ Ϛ'. Ἐγένετο ἄνθρωπος ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ, ὄνομα αὐτῷ Ἰωάννης. Διαλεχθεὶς περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου τὰ a κατεπείγοντα ἐν προοιμίοις ἡμῖν, ὁδῷ καὶ τάξει προβαίνων, καὶ ἐπὶ τὸν τοῦ Λόγου κήρυκα τὸν ὁμώνυμον αὐτοῦ τὸν Ἰωάννην ἔρχεται λοιπόν. Σὺ δὲ ἀκούων, ὅτι παρὰ Θεοῦ ἀπεστάλη, μηδὲν λοιπὸν ἀνθρώπινον εἶναι νόμιζε τῶν λεγομένων παρ' ἐκείνου. Οὐ γὰρ τὰ αὑτοῦ, ἀλλὰ τὰ τοῦ πέμψαντος ἅπαντα φθέγγεται. Διὸ καὶ ἄγγελος προσηγόρευται b· ἀγγέλου δὲ ἀρετὴ, τὸ μηδὲν ἴδιον εἰπεῖν Τὸ δὲ, Ἐγένετο, ἐνταῦθα οὐ τῆς εἰς τὸ εἶναι παρόδου δηλωτικὸν, ἀλλὰ τῆς ἀποστολῆς ἐστιν αὐτῆς. Τὸ γὰρ, Ἐγένετο ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ, ἀντὶ τοῦ, ἀπεστάλη παρὰ Θεοῦ. Πῶς οὖν τὸ, Ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐ περὶ τῆς πρὸς τὸν Πατέρα ἀπαραλλαξίας εἰρῆσθαί φασι διὰ τὸ μὴ προσκεῖσθαι τὸ ἄρθρον; Ἰδοὺ γὰρ καὶ ἐνταῦθα οὐδαμοῦ τὸ ἄρθρον πρόσκειται. Ἆρ' οὖν οὐ περὶ τοῦ Πατρὸς εἴρηται; Τί οὖν ἐροῦμεν τῷ Προφήτῃ λέγοντι, ὅτι Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ὃς κατασκευάσει τὴν ὁδόν σου; Τὸ μὲν ἐμοῦ καὶ σοῦ, δύο προσώπων ἐστὶ δηλωτικόν. Οὗτος ἦλθεν εἰς μαρτυρίαν, ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός. Τί τοῦτο; ὁ δοῦλος τῷ δεσπότῃ μαρτυρεῖ, ἴσως εἴποι τις ἄν; Ὅταν οὖν μὴ μόνον ὑπὸ τοῦ δούλου μαρτυρούμενον αὐτὸν, a Savil. sic incipit, Περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου διαλεχθεὶς τά. b Aliqui προηγορεύται. ἀλλὰ καὶ παραγινόμενον ἴδῃς πρὸς αὐτὸν, καὶ μετὰ Ἰουδαίων βαπτιζόμενον ὑπ' αὐτοῦ· ἆρ' οὐ μᾶλλον ἐκστήσῃ καὶ διαπορήσεις; Ἀλλ' οὐ χρὴ ταράττεσθαι οὐδὲ θορυβεῖσθαι, ἀλλ' ἐκπλήττεσθαι τὴν ἄφατον ἀγαθότητα. Ἂν δὲ ἐπιμένῃ τις ἔτι ἰλιγγιῶν καὶ θορυβούμενος, ἐρεῖ καὶ πρὸς αὐτὸν τοῦτο, ὃ καὶ πρὸς Ἰωάννην εἶπεν· Ἄφες ἄρτι· οὕτω γὰρ πρέπον ἐστὶν ἡμῖν πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην. Εἰ δὲ καὶ ἐπὶ πλεῖον ταραχθείη, πάλιν ἐρεῖ d πρὸς τοὺς Ἰουδαίους ἔφησε καὶ πρὸς αὐτὸν, ὅτι c Παρὰ ἀνθρώπου τὴν μαρτυρίαν οὐ λαμβάνω. Εἰ τοίνυν μὴ δεῖται τῆς μαρτυρίας ταύτης, τίνος ἕνεκεν ἀπεστάλη παρὰ Θεοῦ ὁ Ἰωάννης; Οὐχ ὡς αὐτοῦ δεομένου μαρτυρίας (τοῦτο γὰρ τῆς ἐσχάτης βλασφημίας ἐστὶν), ἀλλὰ διατί; Αὐτός ὁ Ἰωάννης διδάσκει λέγων· Ἵνα πάντες d πιστεύσωσι δι' αὐτοῦ. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Χριστὸς εἰπὼν, ὅτι Παρὰ ἀνθρώπου τὴν μαρτυρίαν οὐ λαμβάνω, ἵνα μὴ δόξῃ παρὰ τοῖς ἀνοήτοις ἑαυτῷ περιπίπτειν· νῦν μὲν λέγων, Ἄλλος ἐστὶν ὁ μαρτυρῶν περὶ ἐμοῦ· καὶ οἶδα ὅτι ἀληθής ἐστιν ἡ μαρτυρία αὐτοῦ· τὸν γὰρ Ἰωάννην ἐδήλου· νῦν δὲ λέγων, Παρὰ ἀνθρώπου τὴν μαρτυρίαν οὐ λαμβάνω· ἐπήγαγε τὴν λύσιν ταχέως, εἰπών· Ἀλλὰ ταῦτα λέγω δι' ὑμᾶς, ἵνα c Sic Mor. Alii et Sav. ταραχθείη τις, λέγω ἃ πρὸς τοὺς Ἰουδαίους ἔφησε, καὶ πρὸς σὲ οὐχ ὅτι. Sed οὐχ recte omissum fuit. d Alii ἀλλὰ διότι αὐτὸς ὁ Ἰωάννης ἐπήγαγεν εἰπὼν, Ἵνα πάντες. --- * Κεντούμενοι, sic Sav et Mor. Alii δακνόμενοι. b Alii συνηθείας ταύτης. c Mor. εἶδεν ἂν τότε. Sav. εἶδεν ἂν αὐτοῦ. a Savil. sic incipit, Περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου διαλεχθεὶς τά. b Aliqui προηγορεύται. c Sic Mor. Alii et Sav. ταραχθείη τις, λέγω ἃ πρὸς τοὺς Ἰουδαίους ἔφησε, καὶ πρὸς σὲ οὐχ ὅτι. Sed οὐχ recte omissum fuit. d Alii ἀλλὰ διότι αὐτὸς ὁ Ἰωάννης ἐπήγαγεν εἰπὼν, Ἵνα πάντες.

19 IN JOANNEM HOMIL. VI. al. V. 60 γὰρ σκότῳ, καθάπερ ἔφθην εἰπὼν, κἂν λίθοι κέωνται τίμιοι, τὸ κάλλος οὐκ ἐμφαίνουσιν, οὐ παρὰ τὴν οἰκείαν φύσιν, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἄγνοιαν τῶν ὁρώντων. Οὐ τοῦτο δὲ μόνον ἡμῖν τὸ δεινὸν τοῖς ἐν ἁμαρτίαις οὖσι συμβαίνει, ἀλλ' ὅτι καὶ φόβῳ συζῶμεν διηνεκεῖ· καὶ καθάπερ οἱ διὰ νυκτὸς ἀσελήνου βαδίζοντες τρέμουσι, κἂν μηδεὶς ὁ φοβῶν παρῇ· οὕτω καὶ οἱ τὴν ἁμαρτίαν ἐργαζόμενοι, θαῤῥεῖν οὐκ ἔχουσι, κἂν μηδείς ὁ ἐλέγχων ᾖ, ἀλλὰ πάντα δεδοίκασι, καὶ ὑποπτεύουσιν, ὑπὸ τοῦ συνειδότος κεντούμενοι a, καὶ πάντα αὐτοῖς δέους καὶ ἀγωνίας ἐστὶ μεστὰ, πάντα περιβλέπονται, πάντα [41] φοβοῦνται. Φύγωμεν τοίνυν τὴν οὕτως ὀδυνηρὰν ζωήν. Καὶ γὰρ μετὰ τὴν ὀδύνην ταύτην θάνατος ἕψεται, θάνατος ἀθάνατος· οὐδὲ γάρ ἐστι τῆς ἐκεῖ κολάσεως τέλος· καὶ ἐνταῦθα δὲ τῶν παραπαιόντων οὐδὲν διενηνόχασιν οἱ πράγματα ὀνειροπολοῦντες οὐχ ὑφεστῶτα. Καὶ γὰρ δοκοῦσι πλουτεῖν οὐ πλουτοῦντες, καὶ νομίζουσι τρυφᾷν οὐ τρυφῶντες, καὶ οὐ πρότερον αἰσθάνονται τῆς ἀπάτης ὡς χρὴ ταύτης, ἕως ἂν τῆς μανίας ἀπαλλαγῶσιν, ἕως ἂν τὸν ὕπνον ἀποτινάξωνται. Διὸ νήφειν καὶ ἐγρηγορέναι πᾶσιν ὁ Παῦλος παρακελεύεται· καὶ ὁ Χριστὸς τὰ αὐτὰ πάλιν. Ὁ νήφων καὶ ἐγρηγορὼς, κἂν ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας ἁλῷ, ταχέως αὐτὴν ἀποκρούεται· ὁ δὲ καθεύδων καὶ ἐξεστηκὼς, οὐκ αἰσθάνεται πᾶς ὑπ' αὐτῆς κατέχεται. Μὴ τοίνυν καθεύδωμεν. Οὐ γὰρ νυκτὸς ὁ καιρὸς, ἀλλ' ἡμέρας. Ὡς ἐν ἡμέρᾳ τοίνυν εὐσχημόνως περιπατήσωμεν. Οὐδὲν γὰρ ἁμαρτίας ἀσχημονέστερον. Ἔλαττον κακὸν εἰς ἀσχημοσύνης λόγον, γυμνοὺς, ἢ ἁμαρτάνοντας ἢ πλημμελοῦντας περιέρχεσθαι. Ἐκεῖνο μὲν γὰρ οὐ τοσοῦτον ἔγκλημα· πολλάκις γὰρ καὶ ἀπὸ πενίας γένοιτ' ἄν· τοῦ δὲ ἁμαρτάνοντος οὐδὲν αἰσχρότερον καὶ ἀτιμότερον. Ἐννοήσωμεν οὖν τοὺς εἰς δικαστήριον ἀπιόντας ἁρπαγῆς ἕνεκα * Κεντούμενοι, sic Sav et Mor. Alii δακνόμενοι. καὶ πλεονεξίας, πῶς αἰσχροὶ καὶ καταγέλαστοι φαίνονται, πάντα ἀναισχυντοῦντες, ψευδόμενοι καὶ ἰταμευόμενοι. Ἡμεῖς δὲ οὕτως ἐσμὲν ἐλεεινοὶ καὶ ταλαίπωροι, ὡς ἱμάτιον μὲν μὴ ἂν ὑπομεῖναι ἁπλῶς περιβαλέσθαι καὶ διεστραμμένως, ἀλλὰ κἂν ἕτερον ἴδωμεν τοῦτο πάσχοντα, διορθούμεθα· πάντων δὲ καὶ ἡμῶν καὶ τῶν πλησίον κατὰ κεφαλῆς περιπατούντων, μηδὲ ἐπαισθάνεσθαι. Τί γὰρ αἰσχρότερον, εἰπέ μοι, ἀνδρὸς πρὸς γυναῖκα πόρνην εἰσιόντος; τί δὲ ὑβριστοῦ, τί δὲ λοιδόρου καὶ βασκάνου καταγελαστότερον γένοιτ' ἄν; πόθεν οὖν οὐ δοκεῖ ταῦτα οὕτως εἶναι αἰσχρὰ, ὡς τὸ γυμνοὺς περιπατεῖν, Ἀπὸ τῆς συνηθείας μόνης b. Τοῦτο μὲν γὰρ οὐδεὶς οὐδέποτε ἑκὼν ἔπαθεν· ἐκεῖνο δὲ ἅπασιν ἀεὶ τολμᾶται μετὰ ἀδείας. Ἐπεὶ εἴ τις εἰς ἀγγέλων πλῆθος ἦλθε, παρ' οἷς οὐδὲν οὐδέποτε τοιοῦτον ἐγένετο, εἶδεν ἂν τότε c ἀκριβῶς τὸν πολὺν γέλωτα. Καὶ τί λέγω πλῆθος ἀγγέλων; Ἐν γὰρ τοῖς βασιλείοις αὐτοῖς τοῖς παρ' ἡμῖν, εἴ τις ἂν πόρνην εἰσαγαγὼν χρῷτο αὐτῇ, ἢ μέθῃ οἴνου κατασχεθείη, ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον ἀσχημονήσειε, τὴν ἐσχάτην δίδωσι δίκην. Εἰ δὲ ἐν βασιλείοις οὐκ ἀνεκτὸν τὰ τοιαῦτα τολμᾷν, πολλῷ μᾶλλον, τοῦ πανταχοῦ βασιλέως παρόντος καὶ τὰ γινόμενα θεωμένου, ἂν τοιαῦτα τολμῶμεν, τὴν ἐσχάτην ὑποστησόμεθα κόλασιν. Διὸ, παρακαλῶ, πολλὴν ἐν τῷ βίῳ τὴν ἡσυχίαν ἐπιδειξώμεθα, πολλὴν τὴν καθαρότητα Καὶ γὰρ ἔχομεν βασιλέα πάντα ὁρῶντα διηνεκῶς τὰ ἡμέτερα. Ἵν' οὖν ἡμᾶς ἀεὶ τοῦτο δαψιλῶς φωτίζῃ τὸ φῶς, ἐπισπασώμεθα ταύτην τὴν ἀκτῖνα. Οὕτω γὰρ καὶ τῶν ἐνταῦθα καὶ τῶν μελλόντων ἀπολαύσομεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. b Alii συνηθείας ταύτης. c Mor. εἶδεν ἂν τότε. Sav. εἶδεν ἂν αὐτοῦ. --- [42] ΟΜΙΛΙΑ Ϛ'. Ἐγένετο ἄνθρωπος ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ, ὄνομα αὐτῷ Ἰωάννης. Διαλεχθεὶς περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου τὰ a κατεπείγοντα ἐν προοιμίοις ἡμῖν, ὁδῷ καὶ τάξει προβαίνων, καὶ ἐπὶ τὸν τοῦ Λόγου κήρυκα τὸν ὁμώνυμον αὐτοῦ τὸν Ἰωάννην ἔρχεται λοιπόν. Σὺ δὲ ἀκούων, ὅτι παρὰ Θεοῦ ἀπεστάλη, μηδὲν λοιπὸν ἀνθρώπινον εἶναι νόμιζε τῶν λεγομένων παρ' ἐκείνου. Οὐ γὰρ τὰ αὑτοῦ, ἀλλὰ τὰ τοῦ πέμψαντος ἅπαντα φθέγγεται. Διὸ καὶ ἄγγελος προσηγόρευται b· ἀγγέλου δὲ ἀρετὴ, τὸ μηδὲν ἴδιον εἰπεῖν Τὸ δὲ, Ἐγένετο, ἐνταῦθα οὐ τῆς εἰς τὸ εἶναι παρόδου δηλωτικὸν, ἀλλὰ τῆς ἀποστολῆς ἐστιν αὐτῆς. Τὸ γὰρ, Ἐγένετο ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ, ἀντὶ τοῦ, ἀπεστάλη παρὰ Θεοῦ. Πῶς οὖν τὸ, Ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐ περὶ τῆς πρὸς τὸν Πατέρα ἀπαραλλαξίας εἰρῆσθαί φασι διὰ τὸ μὴ προσκεῖσθαι τὸ ἄρθρον; Ἰδοὺ γὰρ καὶ ἐνταῦθα οὐδαμοῦ τὸ ἄρθρον πρόσκειται. Ἆρ' οὖν οὐ περὶ τοῦ Πατρὸς εἴρηται; Τί οὖν ἐροῦμεν τῷ Προφήτῃ λέγοντι, ὅτι Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ὃς κατασκευάσει τὴν ὁδόν σου; Τὸ μὲν ἐμοῦ καὶ σοῦ, δύο προσώπων ἐστὶ δηλωτικόν. Οὗτος ἦλθεν εἰς μαρτυρίαν, ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός. Τί τοῦτο; ὁ δοῦλος τῷ δεσπότῃ μαρτυρεῖ, ἴσως εἴποι τις ἄν; Ὅταν οὖν μὴ μόνον ὑπὸ τοῦ δούλου μαρτυρούμενον αὐτὸν, a Savil. sic incipit, Περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου διαλεχθεὶς τά. b Aliqui προηγορεύται. ἀλλὰ καὶ παραγινόμενον ἴδῃς πρὸς αὐτὸν, καὶ μετὰ Ἰουδαίων βαπτιζόμενον ὑπ' αὐτοῦ· ἆρ' οὐ μᾶλλον ἐκστήσῃ καὶ διαπορήσεις; Ἀλλ' οὐ χρὴ ταράττεσθαι οὐδὲ θορυβεῖσθαι, ἀλλ' ἐκπλήττεσθαι τὴν ἄφατον ἀγαθότητα. Ἂν δὲ ἐπιμένῃ τις ἔτι ἰλιγγιῶν καὶ θορυβούμενος, ἐρεῖ καὶ πρὸς αὐτὸν τοῦτο, ὃ καὶ πρὸς Ἰωάννην εἶπεν· Ἄφες ἄρτι· οὕτω γὰρ πρέπον ἐστὶν ἡμῖν πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην. Εἰ δὲ καὶ ἐπὶ πλεῖον ταραχθείη, πάλιν ἐρεῖ d πρὸς τοὺς Ἰουδαίους ἔφησε καὶ πρὸς αὐτὸν, ὅτι c Παρὰ ἀνθρώπου τὴν μαρτυρίαν οὐ λαμβάνω. Εἰ τοίνυν μὴ δεῖται τῆς μαρτυρίας ταύτης, τίνος ἕνεκεν ἀπεστάλη παρὰ Θεοῦ ὁ Ἰωάννης; Οὐχ ὡς αὐτοῦ δεομένου μαρτυρίας (τοῦτο γὰρ τῆς ἐσχάτης βλασφημίας ἐστὶν), ἀλλὰ διατί; Αὐτός ὁ Ἰωάννης διδάσκει λέγων· Ἵνα πάντες d πιστεύσωσι δι' αὐτοῦ. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Χριστὸς εἰπὼν, ὅτι Παρὰ ἀνθρώπου τὴν μαρτυρίαν οὐ λαμβάνω, ἵνα μὴ δόξῃ παρὰ τοῖς ἀνοήτοις ἑαυτῷ περιπίπτειν· νῦν μὲν λέγων, Ἄλλος ἐστὶν ὁ μαρτυρῶν περὶ ἐμοῦ· καὶ οἶδα ὅτι ἀληθής ἐστιν ἡ μαρτυρία αὐτοῦ· τὸν γὰρ Ἰωάννην ἐδήλου· νῦν δὲ λέγων, Παρὰ ἀνθρώπου τὴν μαρτυρίαν οὐ λαμβάνω· ἐπήγαγε τὴν λύσιν ταχέως, εἰπών· Ἀλλὰ ταῦτα λέγω δι' ὑμᾶς, ἵνα c Sic Mor. Alii et Sav. ταραχθείη τις, λέγω ἃ πρὸς τοὺς Ἰουδαίους ἔφησε, καὶ πρὸς σὲ οὐχ ὅτι. Sed οὐχ recte omissum fuit. d Alii ἀλλὰ διότι αὐτὸς ὁ Ἰωάννης ἐπήγαγεν εἰπὼν, Ἵνα πάντες. --- * Κεντούμενοι, sic Sav et Mor. Alii δακνόμενοι. b Alii συνηθείας ταύτης. c Mor. εἶδεν ἂν τότε. Sav. εἶδεν ἂν αὐτοῦ. a Savil. sic incipit, Περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου διαλεχθεὶς τά. b Aliqui προηγορεύται. c Sic Mor. Alii et Sav. ταραχθείη τις, λέγω ἃ πρὸς τοὺς Ἰουδαίους ἔφησε, καὶ πρὸς σὲ οὐχ ὅτι. Sed οὐχ recte omissum fuit. d Alii ἀλλὰ διότι αὐτὸς ὁ Ἰωάννης ἐπήγαγεν εἰπὼν, Ἵνα πάντες.

19 IN JOANNEM HOMIL. VI. al. V. 60 γὰρ σκότῳ, καθάπερ ἔφθην εἰπὼν, κἂν λίθοι κέωνται τίμιοι, τὸ κάλλος οὐκ ἐμφαίνουσιν, οὐ παρὰ τὴν οἰκείαν φύσιν, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἄγνοιαν τῶν ὁρώντων. Οὐ τοῦτο δὲ μόνον ἡμῖν τὸ δεινὸν τοῖς ἐν ἁμαρτίαις οὖσι συμβαίνει, ἀλλ' ὅτι καὶ φόβῳ συζῶμεν διηνεκεῖ· καὶ καθάπερ οἱ διὰ νυκτὸς ἀσελήνου βαδίζοντες τρέμουσι, κἂν μηδεὶς ὁ φοβῶν παρῇ· οὕτω καὶ οἱ τὴν ἁμαρτίαν ἐργαζόμενοι, θαῤῥεῖν οὐκ ἔχουσι, κἂν μηδείς ὁ ἐλέγχων ᾖ, ἀλλὰ πάντα δεδοίκασι, καὶ ὑποπτεύουσιν, ὑπὸ τοῦ συνειδότος κεντούμενοι a, καὶ πάντα αὐτοῖς δέους καὶ ἀγωνίας ἐστὶ μεστὰ, πάντα περιβλέπονται, πάντα [41] φοβοῦνται. Φύγωμεν τοίνυν τὴν οὕτως ὀδυνηρὰν ζωήν. Καὶ γὰρ μετὰ τὴν ὀδύνην ταύτην θάνατος ἕψεται, θάνατος ἀθάνατος· οὐδὲ γάρ ἐστι τῆς ἐκεῖ κολάσεως τέλος· καὶ ἐνταῦθα δὲ τῶν παραπαιόντων οὐδὲν διενηνόχασιν οἱ πράγματα ὀνειροπολοῦντες οὐχ ὑφεστῶτα. Καὶ γὰρ δοκοῦσι πλουτεῖν οὐ πλουτοῦντες, καὶ νομίζουσι τρυφᾷν οὐ τρυφῶντες, καὶ οὐ πρότερον αἰσθάνονται τῆς ἀπάτης ὡς χρὴ ταύτης, ἕως ἂν τῆς μανίας ἀπαλλαγῶσιν, ἕως ἂν τὸν ὕπνον ἀποτινάξωνται. Διὸ νήφειν καὶ ἐγρηγορέναι πᾶσιν ὁ Παῦλος παρακελεύεται· καὶ ὁ Χριστὸς τὰ αὐτὰ πάλιν. Ὁ νήφων καὶ ἐγρηγορὼς, κἂν ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας ἁλῷ, ταχέως αὐτὴν ἀποκρούεται· ὁ δὲ καθεύδων καὶ ἐξεστηκὼς, οὐκ αἰσθάνεται πᾶς ὑπ' αὐτῆς κατέχεται. Μὴ τοίνυν καθεύδωμεν. Οὐ γὰρ νυκτὸς ὁ καιρὸς, ἀλλ' ἡμέρας. Ὡς ἐν ἡμέρᾳ τοίνυν εὐσχημόνως περιπατήσωμεν. Οὐδὲν γὰρ ἁμαρτίας ἀσχημονέστερον. Ἔλαττον κακὸν εἰς ἀσχημοσύνης λόγον, γυμνοὺς, ἢ ἁμαρτάνοντας ἢ πλημμελοῦντας περιέρχεσθαι. Ἐκεῖνο μὲν γὰρ οὐ τοσοῦτον ἔγκλημα· πολλάκις γὰρ καὶ ἀπὸ πενίας γένοιτ' ἄν· τοῦ δὲ ἁμαρτάνοντος οὐδὲν αἰσχρότερον καὶ ἀτιμότερον. Ἐννοήσωμεν οὖν τοὺς εἰς δικαστήριον ἀπιόντας ἁρπαγῆς ἕνεκα * Κεντούμενοι, sic Sav et Mor. Alii δακνόμενοι. καὶ πλεονεξίας, πῶς αἰσχροὶ καὶ καταγέλαστοι φαίνονται, πάντα ἀναισχυντοῦντες, ψευδόμενοι καὶ ἰταμευόμενοι. Ἡμεῖς δὲ οὕτως ἐσμὲν ἐλεεινοὶ καὶ ταλαίπωροι, ὡς ἱμάτιον μὲν μὴ ἂν ὑπομεῖναι ἁπλῶς περιβαλέσθαι καὶ διεστραμμένως, ἀλλὰ κἂν ἕτερον ἴδωμεν τοῦτο πάσχοντα, διορθούμεθα· πάντων δὲ καὶ ἡμῶν καὶ τῶν πλησίον κατὰ κεφαλῆς περιπατούντων, μηδὲ ἐπαισθάνεσθαι. Τί γὰρ αἰσχρότερον, εἰπέ μοι, ἀνδρὸς πρὸς γυναῖκα πόρνην εἰσιόντος; τί δὲ ὑβριστοῦ, τί δὲ λοιδόρου καὶ βασκάνου καταγελαστότερον γένοιτ' ἄν; πόθεν οὖν οὐ δοκεῖ ταῦτα οὕτως εἶναι αἰσχρὰ, ὡς τὸ γυμνοὺς περιπατεῖν, Ἀπὸ τῆς συνηθείας μόνης b. Τοῦτο μὲν γὰρ οὐδεὶς οὐδέποτε ἑκὼν ἔπαθεν· ἐκεῖνο δὲ ἅπασιν ἀεὶ τολμᾶται μετὰ ἀδείας. Ἐπεὶ εἴ τις εἰς ἀγγέλων πλῆθος ἦλθε, παρ' οἷς οὐδὲν οὐδέποτε τοιοῦτον ἐγένετο, εἶδεν ἂν τότε c ἀκριβῶς τὸν πολὺν γέλωτα. Καὶ τί λέγω πλῆθος ἀγγέλων; Ἐν γὰρ τοῖς βασιλείοις αὐτοῖς τοῖς παρ' ἡμῖν, εἴ τις ἂν πόρνην εἰσαγαγὼν χρῷτο αὐτῇ, ἢ μέθῃ οἴνου κατασχεθείη, ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον ἀσχημονήσειε, τὴν ἐσχάτην δίδωσι δίκην. Εἰ δὲ ἐν βασιλείοις οὐκ ἀνεκτὸν τὰ τοιαῦτα τολμᾷν, πολλῷ μᾶλλον, τοῦ πανταχοῦ βασιλέως παρόντος καὶ τὰ γινόμενα θεωμένου, ἂν τοιαῦτα τολμῶμεν, τὴν ἐσχάτην ὑποστησόμεθα κόλασιν. Διὸ, παρακαλῶ, πολλὴν ἐν τῷ βίῳ τὴν ἡσυχίαν ἐπιδειξώμεθα, πολλὴν τὴν καθαρότητα Καὶ γὰρ ἔχομεν βασιλέα πάντα ὁρῶντα διηνεκῶς τὰ ἡμέτερα. Ἵν' οὖν ἡμᾶς ἀεὶ τοῦτο δαψιλῶς φωτίζῃ τὸ φῶς, ἐπισπασώμεθα ταύτην τὴν ἀκτῖνα. Οὕτω γὰρ καὶ τῶν ἐνταῦθα καὶ τῶν μελλόντων ἀπολαύσομεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. b Alii συνηθείας ταύτης. c Mor. εἶδεν ἂν τότε. Sav. εἶδεν ἂν αὐτοῦ. --- [42] ΟΜΙΛΙΑ Ϛ'. Ἐγένετο ἄνθρωπος ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ, ὄνομα αὐτῷ Ἰωάννης. Διαλεχθεὶς περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου τὰ a κατεπείγοντα ἐν προοιμίοις ἡμῖν, ὁδῷ καὶ τάξει προβαίνων, καὶ ἐπὶ τὸν τοῦ Λόγου κήρυκα τὸν ὁμώνυμον αὐτοῦ τὸν Ἰωάννην ἔρχεται λοιπόν. Σὺ δὲ ἀκούων, ὅτι παρὰ Θεοῦ ἀπεστάλη, μηδὲν λοιπὸν ἀνθρώπινον εἶναι νόμιζε τῶν λεγομένων παρ' ἐκείνου. Οὐ γὰρ τὰ αὑτοῦ, ἀλλὰ τὰ τοῦ πέμψαντος ἅπαντα φθέγγεται. Διὸ καὶ ἄγγελος προσηγόρευται b· ἀγγέλου δὲ ἀρετὴ, τὸ μηδὲν ἴδιον εἰπεῖν Τὸ δὲ, Ἐγένετο, ἐνταῦθα οὐ τῆς εἰς τὸ εἶναι παρόδου δηλωτικὸν, ἀλλὰ τῆς ἀποστολῆς ἐστιν αὐτῆς. Τὸ γὰρ, Ἐγένετο ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ, ἀντὶ τοῦ, ἀπεστάλη παρὰ Θεοῦ. Πῶς οὖν τὸ, Ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐ περὶ τῆς πρὸς τὸν Πατέρα ἀπαραλλαξίας εἰρῆσθαί φασι διὰ τὸ μὴ προσκεῖσθαι τὸ ἄρθρον; Ἰδοὺ γὰρ καὶ ἐνταῦθα οὐδαμοῦ τὸ ἄρθρον πρόσκειται. Ἆρ' οὖν οὐ περὶ τοῦ Πατρὸς εἴρηται; Τί οὖν ἐροῦμεν τῷ Προφήτῃ λέγοντι, ὅτι Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ὃς κατασκευάσει τὴν ὁδόν σου; Τὸ μὲν ἐμοῦ καὶ σοῦ, δύο προσώπων ἐστὶ δηλωτικόν. Οὗτος ἦλθεν εἰς μαρτυρίαν, ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός. Τί τοῦτο; ὁ δοῦλος τῷ δεσπότῃ μαρτυρεῖ, ἴσως εἴποι τις ἄν; Ὅταν οὖν μὴ μόνον ὑπὸ τοῦ δούλου μαρτυρούμενον αὐτὸν, a Savil. sic incipit, Περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου διαλεχθεὶς τά. b Aliqui προηγορεύται. ἀλλὰ καὶ παραγινόμενον ἴδῃς πρὸς αὐτὸν, καὶ μετὰ Ἰουδαίων βαπτιζόμενον ὑπ' αὐτοῦ· ἆρ' οὐ μᾶλλον ἐκστήσῃ καὶ διαπορήσεις; Ἀλλ' οὐ χρὴ ταράττεσθαι οὐδὲ θορυβεῖσθαι, ἀλλ' ἐκπλήττεσθαι τὴν ἄφατον ἀγαθότητα. Ἂν δὲ ἐπιμένῃ τις ἔτι ἰλιγγιῶν καὶ θορυβούμενος, ἐρεῖ καὶ πρὸς αὐτὸν τοῦτο, ὃ καὶ πρὸς Ἰωάννην εἶπεν· Ἄφες ἄρτι· οὕτω γὰρ πρέπον ἐστὶν ἡμῖν πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην. Εἰ δὲ καὶ ἐπὶ πλεῖον ταραχθείη, πάλιν ἐρεῖ d πρὸς τοὺς Ἰουδαίους ἔφησε καὶ πρὸς αὐτὸν, ὅτι c Παρὰ ἀνθρώπου τὴν μαρτυρίαν οὐ λαμβάνω. Εἰ τοίνυν μὴ δεῖται τῆς μαρτυρίας ταύτης, τίνος ἕνεκεν ἀπεστάλη παρὰ Θεοῦ ὁ Ἰωάννης; Οὐχ ὡς αὐτοῦ δεομένου μαρτυρίας (τοῦτο γὰρ τῆς ἐσχάτης βλασφημίας ἐστὶν), ἀλλὰ διατί; Αὐτός ὁ Ἰωάννης διδάσκει λέγων· Ἵνα πάντες d πιστεύσωσι δι' αὐτοῦ. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Χριστὸς εἰπὼν, ὅτι Παρὰ ἀνθρώπου τὴν μαρτυρίαν οὐ λαμβάνω, ἵνα μὴ δόξῃ παρὰ τοῖς ἀνοήτοις ἑαυτῷ περιπίπτειν· νῦν μὲν λέγων, Ἄλλος ἐστὶν ὁ μαρτυρῶν περὶ ἐμοῦ· καὶ οἶδα ὅτι ἀληθής ἐστιν ἡ μαρτυρία αὐτοῦ· τὸν γὰρ Ἰωάννην ἐδήλου· νῦν δὲ λέγων, Παρὰ ἀνθρώπου τὴν μαρτυρίαν οὐ λαμβάνω· ἐπήγαγε τὴν λύσιν ταχέως, εἰπών· Ἀλλὰ ταῦτα λέγω δι' ὑμᾶς, ἵνα c Sic Mor. Alii et Sav. ταραχθείη τις, λέγω ἃ πρὸς τοὺς Ἰουδαίους ἔφησε, καὶ πρὸς σὲ οὐχ ὅτι. Sed οὐχ recte omissum fuit. d Alii ἀλλὰ διότι αὐτὸς ὁ Ἰωάννης ἐπήγαγεν εἰπὼν, Ἵνα πάντες. --- * Κεντούμενοι, sic Sav et Mor. Alii δακνόμενοι. b Alii συνηθείας ταύτης. c Mor. εἶδεν ἂν τότε. Sav. εἶδεν ἂν αὐτοῦ. a Savil. sic incipit, Περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου διαλεχθεὶς τά. b Aliqui προηγορεύται. c Sic Mor. Alii et Sav. ταραχθείη τις, λέγω ἃ πρὸς τοὺς Ἰουδαίους ἔφησε, καὶ πρὸς σὲ οὐχ ὅτι. Sed οὐχ recte omissum fuit. d Alii ἀλλὰ διότι αὐτὸς ὁ Ἰωάννης ἐπήγαγεν εἰπὼν, Ἵνα πάντες.

19 IN JOANNEM HOMIL. VI. al. V. 60 γὰρ σκότῳ, καθάπερ ἔφθην εἰπὼν, κἂν λίθοι κέωνται τίμιοι, τὸ κάλλος οὐκ ἐμφαίνουσιν, οὐ παρὰ τὴν οἰκείαν φύσιν, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἄγνοιαν τῶν ὁρώντων. Οὐ τοῦτο δὲ μόνον ἡμῖν τὸ δεινὸν τοῖς ἐν ἁμαρτίαις οὖσι συμβαίνει, ἀλλ' ὅτι καὶ φόβῳ συζῶμεν διηνεκεῖ· καὶ καθάπερ οἱ διὰ νυκτὸς ἀσελήνου βαδίζοντες τρέμουσι, κἂν μηδεὶς ὁ φοβῶν παρῇ· οὕτω καὶ οἱ τὴν ἁμαρτίαν ἐργαζόμενοι, θαῤῥεῖν οὐκ ἔχουσι, κἂν μηδείς ὁ ἐλέγχων ᾖ, ἀλλὰ πάντα δεδοίκασι, καὶ ὑποπτεύουσιν, ὑπὸ τοῦ συνειδότος κεντούμενοι a, καὶ πάντα αὐτοῖς δέους καὶ ἀγωνίας ἐστὶ μεστὰ, πάντα περιβλέπονται, πάντα [41] φοβοῦνται. Φύγωμεν τοίνυν τὴν οὕτως ὀδυνηρὰν ζωήν. Καὶ γὰρ μετὰ τὴν ὀδύνην ταύτην θάνατος ἕψεται, θάνατος ἀθάνατος· οὐδὲ γάρ ἐστι τῆς ἐκεῖ κολάσεως τέλος· καὶ ἐνταῦθα δὲ τῶν παραπαιόντων οὐδὲν διενηνόχασιν οἱ πράγματα ὀνειροπολοῦντες οὐχ ὑφεστῶτα. Καὶ γὰρ δοκοῦσι πλουτεῖν οὐ πλουτοῦντες, καὶ νομίζουσι τρυφᾷν οὐ τρυφῶντες, καὶ οὐ πρότερον αἰσθάνονται τῆς ἀπάτης ὡς χρὴ ταύτης, ἕως ἂν τῆς μανίας ἀπαλλαγῶσιν, ἕως ἂν τὸν ὕπνον ἀποτινάξωνται. Διὸ νήφειν καὶ ἐγρηγορέναι πᾶσιν ὁ Παῦλος παρακελεύεται· καὶ ὁ Χριστὸς τὰ αὐτὰ πάλιν. Ὁ νήφων καὶ ἐγρηγορὼς, κἂν ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας ἁλῷ, ταχέως αὐτὴν ἀποκρούεται· ὁ δὲ καθεύδων καὶ ἐξεστηκὼς, οὐκ αἰσθάνεται πᾶς ὑπ' αὐτῆς κατέχεται. Μὴ τοίνυν καθεύδωμεν. Οὐ γὰρ νυκτὸς ὁ καιρὸς, ἀλλ' ἡμέρας. Ὡς ἐν ἡμέρᾳ τοίνυν εὐσχημόνως περιπατήσωμεν. Οὐδὲν γὰρ ἁμαρτίας ἀσχημονέστερον. Ἔλαττον κακὸν εἰς ἀσχημοσύνης λόγον, γυμνοὺς, ἢ ἁμαρτάνοντας ἢ πλημμελοῦντας περιέρχεσθαι. Ἐκεῖνο μὲν γὰρ οὐ τοσοῦτον ἔγκλημα· πολλάκις γὰρ καὶ ἀπὸ πενίας γένοιτ' ἄν· τοῦ δὲ ἁμαρτάνοντος οὐδὲν αἰσχρότερον καὶ ἀτιμότερον. Ἐννοήσωμεν οὖν τοὺς εἰς δικαστήριον ἀπιόντας ἁρπαγῆς ἕνεκα * Κεντούμενοι, sic Sav et Mor. Alii δακνόμενοι. καὶ πλεονεξίας, πῶς αἰσχροὶ καὶ καταγέλαστοι φαίνονται, πάντα ἀναισχυντοῦντες, ψευδόμενοι καὶ ἰταμευόμενοι. Ἡμεῖς δὲ οὕτως ἐσμὲν ἐλεεινοὶ καὶ ταλαίπωροι, ὡς ἱμάτιον μὲν μὴ ἂν ὑπομεῖναι ἁπλῶς περιβαλέσθαι καὶ διεστραμμένως, ἀλλὰ κἂν ἕτερον ἴδωμεν τοῦτο πάσχοντα, διορθούμεθα· πάντων δὲ καὶ ἡμῶν καὶ τῶν πλησίον κατὰ κεφαλῆς περιπατούντων, μηδὲ ἐπαισθάνεσθαι. Τί γὰρ αἰσχρότερον, εἰπέ μοι, ἀνδρὸς πρὸς γυναῖκα πόρνην εἰσιόντος; τί δὲ ὑβριστοῦ, τί δὲ λοιδόρου καὶ βασκάνου καταγελαστότερον γένοιτ' ἄν; πόθεν οὖν οὐ δοκεῖ ταῦτα οὕτως εἶναι αἰσχρὰ, ὡς τὸ γυμνοὺς περιπατεῖν, Ἀπὸ τῆς συνηθείας μόνης b. Τοῦτο μὲν γὰρ οὐδεὶς οὐδέποτε ἑκὼν ἔπαθεν· ἐκεῖνο δὲ ἅπασιν ἀεὶ τολμᾶται μετὰ ἀδείας. Ἐπεὶ εἴ τις εἰς ἀγγέλων πλῆθος ἦλθε, παρ' οἷς οὐδὲν οὐδέποτε τοιοῦτον ἐγένετο, εἶδεν ἂν τότε c ἀκριβῶς τὸν πολὺν γέλωτα. Καὶ τί λέγω πλῆθος ἀγγέλων; Ἐν γὰρ τοῖς βασιλείοις αὐτοῖς τοῖς παρ' ἡμῖν, εἴ τις ἂν πόρνην εἰσαγαγὼν χρῷτο αὐτῇ, ἢ μέθῃ οἴνου κατασχεθείη, ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον ἀσχημονήσειε, τὴν ἐσχάτην δίδωσι δίκην. Εἰ δὲ ἐν βασιλείοις οὐκ ἀνεκτὸν τὰ τοιαῦτα τολμᾷν, πολλῷ μᾶλλον, τοῦ πανταχοῦ βασιλέως παρόντος καὶ τὰ γινόμενα θεωμένου, ἂν τοιαῦτα τολμῶμεν, τὴν ἐσχάτην ὑποστησόμεθα κόλασιν. Διὸ, παρακαλῶ, πολλὴν ἐν τῷ βίῳ τὴν ἡσυχίαν ἐπιδειξώμεθα, πολλὴν τὴν καθαρότητα Καὶ γὰρ ἔχομεν βασιλέα πάντα ὁρῶντα διηνεκῶς τὰ ἡμέτερα. Ἵν' οὖν ἡμᾶς ἀεὶ τοῦτο δαψιλῶς φωτίζῃ τὸ φῶς, ἐπισπασώμεθα ταύτην τὴν ἀκτῖνα. Οὕτω γὰρ καὶ τῶν ἐνταῦθα καὶ τῶν μελλόντων ἀπολαύσομεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. b Alii συνηθείας ταύτης. c Mor. εἶδεν ἂν τότε. Sav. εἶδεν ἂν αὐτοῦ. --- [42] ΟΜΙΛΙΑ Ϛ'. Ἐγένετο ἄνθρωπος ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ, ὄνομα αὐτῷ Ἰωάννης. Διαλεχθεὶς περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου τὰ a κατεπείγοντα ἐν προοιμίοις ἡμῖν, ὁδῷ καὶ τάξει προβαίνων, καὶ ἐπὶ τὸν τοῦ Λόγου κήρυκα τὸν ὁμώνυμον αὐτοῦ τὸν Ἰωάννην ἔρχεται λοιπόν. Σὺ δὲ ἀκούων, ὅτι παρὰ Θεοῦ ἀπεστάλη, μηδὲν λοιπὸν ἀνθρώπινον εἶναι νόμιζε τῶν λεγομένων παρ' ἐκείνου. Οὐ γὰρ τὰ αὑτοῦ, ἀλλὰ τὰ τοῦ πέμψαντος ἅπαντα φθέγγεται. Διὸ καὶ ἄγγελος προσηγόρευται b· ἀγγέλου δὲ ἀρετὴ, τὸ μηδὲν ἴδιον εἰπεῖν Τὸ δὲ, Ἐγένετο, ἐνταῦθα οὐ τῆς εἰς τὸ εἶναι παρόδου δηλωτικὸν, ἀλλὰ τῆς ἀποστολῆς ἐστιν αὐτῆς. Τὸ γὰρ, Ἐγένετο ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ, ἀντὶ τοῦ, ἀπεστάλη παρὰ Θεοῦ. Πῶς οὖν τὸ, Ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐ περὶ τῆς πρὸς τὸν Πατέρα ἀπαραλλαξίας εἰρῆσθαί φασι διὰ τὸ μὴ προσκεῖσθαι τὸ ἄρθρον; Ἰδοὺ γὰρ καὶ ἐνταῦθα οὐδαμοῦ τὸ ἄρθρον πρόσκειται. Ἆρ' οὖν οὐ περὶ τοῦ Πατρὸς εἴρηται; Τί οὖν ἐροῦμεν τῷ Προφήτῃ λέγοντι, ὅτι Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ὃς κατασκευάσει τὴν ὁδόν σου; Τὸ μὲν ἐμοῦ καὶ σοῦ, δύο προσώπων ἐστὶ δηλωτικόν. Οὗτος ἦλθεν εἰς μαρτυρίαν, ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός. Τί τοῦτο; ὁ δοῦλος τῷ δεσπότῃ μαρτυρεῖ, ἴσως εἴποι τις ἄν; Ὅταν οὖν μὴ μόνον ὑπὸ τοῦ δούλου μαρτυρούμενον αὐτὸν, a Savil. sic incipit, Περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου διαλεχθεὶς τά. b Aliqui προηγορεύται. ἀλλὰ καὶ παραγινόμενον ἴδῃς πρὸς αὐτὸν, καὶ μετὰ Ἰουδαίων βαπτιζόμενον ὑπ' αὐτοῦ· ἆρ' οὐ μᾶλλον ἐκστήσῃ καὶ διαπορήσεις; Ἀλλ' οὐ χρὴ ταράττεσθαι οὐδὲ θορυβεῖσθαι, ἀλλ' ἐκπλήττεσθαι τὴν ἄφατον ἀγαθότητα. Ἂν δὲ ἐπιμένῃ τις ἔτι ἰλιγγιῶν καὶ θορυβούμενος, ἐρεῖ καὶ πρὸς αὐτὸν τοῦτο, ὃ καὶ πρὸς Ἰωάννην εἶπεν· Ἄφες ἄρτι· οὕτω γὰρ πρέπον ἐστὶν ἡμῖν πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην. Εἰ δὲ καὶ ἐπὶ πλεῖον ταραχθείη, πάλιν ἐρεῖ d πρὸς τοὺς Ἰουδαίους ἔφησε καὶ πρὸς αὐτὸν, ὅτι c Παρὰ ἀνθρώπου τὴν μαρτυρίαν οὐ λαμβάνω. Εἰ τοίνυν μὴ δεῖται τῆς μαρτυρίας ταύτης, τίνος ἕνεκεν ἀπεστάλη παρὰ Θεοῦ ὁ Ἰωάννης; Οὐχ ὡς αὐτοῦ δεομένου μαρτυρίας (τοῦτο γὰρ τῆς ἐσχάτης βλασφημίας ἐστὶν), ἀλλὰ διατί; Αὐτός ὁ Ἰωάννης διδάσκει λέγων· Ἵνα πάντες d πιστεύσωσι δι' αὐτοῦ. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Χριστὸς εἰπὼν, ὅτι Παρὰ ἀνθρώπου τὴν μαρτυρίαν οὐ λαμβάνω, ἵνα μὴ δόξῃ παρὰ τοῖς ἀνοήτοις ἑαυτῷ περιπίπτειν· νῦν μὲν λέγων, Ἄλλος ἐστὶν ὁ μαρτυρῶν περὶ ἐμοῦ· καὶ οἶδα ὅτι ἀληθής ἐστιν ἡ μαρτυρία αὐτοῦ· τὸν γὰρ Ἰωάννην ἐδήλου· νῦν δὲ λέγων, Παρὰ ἀνθρώπου τὴν μαρτυρίαν οὐ λαμβάνω· ἐπήγαγε τὴν λύσιν ταχέως, εἰπών· Ἀλλὰ ταῦτα λέγω δι' ὑμᾶς, ἵνα c Sic Mor. Alii et Sav. ταραχθείη τις, λέγω ἃ πρὸς τοὺς Ἰουδαίους ἔφησε, καὶ πρὸς σὲ οὐχ ὅτι. Sed οὐχ recte omissum fuit. d Alii ἀλλὰ διότι αὐτὸς ὁ Ἰωάννης ἐπήγαγεν εἰπὼν, Ἵνα πάντες. --- * Κεντούμενοι, sic Sav et Mor. Alii δακνόμενοι. b Alii συνηθείας ταύτης. c Mor. εἶδεν ἂν τότε. Sav. εἶδεν ἂν αὐτοῦ. a Savil. sic incipit, Περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου διαλεχθεὶς τά. b Aliqui προηγορεύται. c Sic Mor. Alii et Sav. ταραχθείη τις, λέγω ἃ πρὸς τοὺς Ἰουδαίους ἔφησε, καὶ πρὸς σὲ οὐχ ὅτι. Sed οὐχ recte omissum fuit. d Alii ἀλλὰ διότι αὐτὸς ὁ Ἰωάννης ἐπήγαγεν εἰπὼν, Ἵνα πάντες.

19 IN JOANNEM HOMIL. VI. al. V. 60 γὰρ σκότῳ, καθάπερ ἔφθην εἰπὼν, κἂν λίθοι κέωνται τίμιοι, τὸ κάλλος οὐκ ἐμφαίνουσιν, οὐ παρὰ τὴν οἰκείαν φύσιν, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἄγνοιαν τῶν ὁρώντων. Οὐ τοῦτο δὲ μόνον ἡμῖν τὸ δεινὸν τοῖς ἐν ἁμαρτίαις οὖσι συμβαίνει, ἀλλ' ὅτι καὶ φόβῳ συζῶμεν διηνεκεῖ· καὶ καθάπερ οἱ διὰ νυκτὸς ἀσελήνου βαδίζοντες τρέμουσι, κἂν μηδεὶς ὁ φοβῶν παρῇ· οὕτω καὶ οἱ τὴν ἁμαρτίαν ἐργαζόμενοι, θαῤῥεῖν οὐκ ἔχουσι, κἂν μηδείς ὁ ἐλέγχων ᾖ, ἀλλὰ πάντα δεδοίκασι, καὶ ὑποπτεύουσιν, ὑπὸ τοῦ συνειδότος κεντούμενοι a, καὶ πάντα αὐτοῖς δέους καὶ ἀγωνίας ἐστὶ μεστὰ, πάντα περιβλέπονται, πάντα [41] φοβοῦνται. Φύγωμεν τοίνυν τὴν οὕτως ὀδυνηρὰν ζωήν. Καὶ γὰρ μετὰ τὴν ὀδύνην ταύτην θάνατος ἕψεται, θάνατος ἀθάνατος· οὐδὲ γάρ ἐστι τῆς ἐκεῖ κολάσεως τέλος· καὶ ἐνταῦθα δὲ τῶν παραπαιόντων οὐδὲν διενηνόχασιν οἱ πράγματα ὀνειροπολοῦντες οὐχ ὑφεστῶτα. Καὶ γὰρ δοκοῦσι πλουτεῖν οὐ πλουτοῦντες, καὶ νομίζουσι τρυφᾷν οὐ τρυφῶντες, καὶ οὐ πρότερον αἰσθάνονται τῆς ἀπάτης ὡς χρὴ ταύτης, ἕως ἂν τῆς μανίας ἀπαλλαγῶσιν, ἕως ἂν τὸν ὕπνον ἀποτινάξωνται. Διὸ νήφειν καὶ ἐγρηγορέναι πᾶσιν ὁ Παῦλος παρακελεύεται· καὶ ὁ Χριστὸς τὰ αὐτὰ πάλιν. Ὁ νήφων καὶ ἐγρηγορὼς, κἂν ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας ἁλῷ, ταχέως αὐτὴν ἀποκρούεται· ὁ δὲ καθεύδων καὶ ἐξεστηκὼς, οὐκ αἰσθάνεται πᾶς ὑπ' αὐτῆς κατέχεται. Μὴ τοίνυν καθεύδωμεν. Οὐ γὰρ νυκτὸς ὁ καιρὸς, ἀλλ' ἡμέρας. Ὡς ἐν ἡμέρᾳ τοίνυν εὐσχημόνως περιπατήσωμεν. Οὐδὲν γὰρ ἁμαρτίας ἀσχημονέστερον. Ἔλαττον κακὸν εἰς ἀσχημοσύνης λόγον, γυμνοὺς, ἢ ἁμαρτάνοντας ἢ πλημμελοῦντας περιέρχεσθαι. Ἐκεῖνο μὲν γὰρ οὐ τοσοῦτον ἔγκλημα· πολλάκις γὰρ καὶ ἀπὸ πενίας γένοιτ' ἄν· τοῦ δὲ ἁμαρτάνοντος οὐδὲν αἰσχρότερον καὶ ἀτιμότερον. Ἐννοήσωμεν οὖν τοὺς εἰς δικαστήριον ἀπιόντας ἁρπαγῆς ἕνεκα * Κεντούμενοι, sic Sav et Mor. Alii δακνόμενοι. καὶ πλεονεξίας, πῶς αἰσχροὶ καὶ καταγέλαστοι φαίνονται, πάντα ἀναισχυντοῦντες, ψευδόμενοι καὶ ἰταμευόμενοι. Ἡμεῖς δὲ οὕτως ἐσμὲν ἐλεεινοὶ καὶ ταλαίπωροι, ὡς ἱμάτιον μὲν μὴ ἂν ὑπομεῖναι ἁπλῶς περιβαλέσθαι καὶ διεστραμμένως, ἀλλὰ κἂν ἕτερον ἴδωμεν τοῦτο πάσχοντα, διορθούμεθα· πάντων δὲ καὶ ἡμῶν καὶ τῶν πλησίον κατὰ κεφαλῆς περιπατούντων, μηδὲ ἐπαισθάνεσθαι. Τί γὰρ αἰσχρότερον, εἰπέ μοι, ἀνδρὸς πρὸς γυναῖκα πόρνην εἰσιόντος; τί δὲ ὑβριστοῦ, τί δὲ λοιδόρου καὶ βασκάνου καταγελαστότερον γένοιτ' ἄν; πόθεν οὖν οὐ δοκεῖ ταῦτα οὕτως εἶναι αἰσχρὰ, ὡς τὸ γυμνοὺς περιπατεῖν, Ἀπὸ τῆς συνηθείας μόνης b. Τοῦτο μὲν γὰρ οὐδεὶς οὐδέποτε ἑκὼν ἔπαθεν· ἐκεῖνο δὲ ἅπασιν ἀεὶ τολμᾶται μετὰ ἀδείας. Ἐπεὶ εἴ τις εἰς ἀγγέλων πλῆθος ἦλθε, παρ' οἷς οὐδὲν οὐδέποτε τοιοῦτον ἐγένετο, εἶδεν ἂν τότε c ἀκριβῶς τὸν πολὺν γέλωτα. Καὶ τί λέγω πλῆθος ἀγγέλων; Ἐν γὰρ τοῖς βασιλείοις αὐτοῖς τοῖς παρ' ἡμῖν, εἴ τις ἂν πόρνην εἰσαγαγὼν χρῷτο αὐτῇ, ἢ μέθῃ οἴνου κατασχεθείη, ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον ἀσχημονήσειε, τὴν ἐσχάτην δίδωσι δίκην. Εἰ δὲ ἐν βασιλείοις οὐκ ἀνεκτὸν τὰ τοιαῦτα τολμᾷν, πολλῷ μᾶλλον, τοῦ πανταχοῦ βασιλέως παρόντος καὶ τὰ γινόμενα θεωμένου, ἂν τοιαῦτα τολμῶμεν, τὴν ἐσχάτην ὑποστησόμεθα κόλασιν. Διὸ, παρακαλῶ, πολλὴν ἐν τῷ βίῳ τὴν ἡσυχίαν ἐπιδειξώμεθα, πολλὴν τὴν καθαρότητα Καὶ γὰρ ἔχομεν βασιλέα πάντα ὁρῶντα διηνεκῶς τὰ ἡμέτερα. Ἵν' οὖν ἡμᾶς ἀεὶ τοῦτο δαψιλῶς φωτίζῃ τὸ φῶς, ἐπισπασώμεθα ταύτην τὴν ἀκτῖνα. Οὕτω γὰρ καὶ τῶν ἐνταῦθα καὶ τῶν μελλόντων ἀπολαύσομεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. b Alii συνηθείας ταύτης. c Mor. εἶδεν ἂν τότε. Sav. εἶδεν ἂν αὐτοῦ. --- [42] ΟΜΙΛΙΑ Ϛ'. Ἐγένετο ἄνθρωπος ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ, ὄνομα αὐτῷ Ἰωάννης. Διαλεχθεὶς περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου τὰ a κατεπείγοντα ἐν προοιμίοις ἡμῖν, ὁδῷ καὶ τάξει προβαίνων, καὶ ἐπὶ τὸν τοῦ Λόγου κήρυκα τὸν ὁμώνυμον αὐτοῦ τὸν Ἰωάννην ἔρχεται λοιπόν. Σὺ δὲ ἀκούων, ὅτι παρὰ Θεοῦ ἀπεστάλη, μηδὲν λοιπὸν ἀνθρώπινον εἶναι νόμιζε τῶν λεγομένων παρ' ἐκείνου. Οὐ γὰρ τὰ αὑτοῦ, ἀλλὰ τὰ τοῦ πέμψαντος ἅπαντα φθέγγεται. Διὸ καὶ ἄγγελος προσηγόρευται b· ἀγγέλου δὲ ἀρετὴ, τὸ μηδὲν ἴδιον εἰπεῖν Τὸ δὲ, Ἐγένετο, ἐνταῦθα οὐ τῆς εἰς τὸ εἶναι παρόδου δηλωτικὸν, ἀλλὰ τῆς ἀποστολῆς ἐστιν αὐτῆς. Τὸ γὰρ, Ἐγένετο ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ, ἀντὶ τοῦ, ἀπεστάλη παρὰ Θεοῦ. Πῶς οὖν τὸ, Ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐ περὶ τῆς πρὸς τὸν Πατέρα ἀπαραλλαξίας εἰρῆσθαί φασι διὰ τὸ μὴ προσκεῖσθαι τὸ ἄρθρον; Ἰδοὺ γὰρ καὶ ἐνταῦθα οὐδαμοῦ τὸ ἄρθρον πρόσκειται. Ἆρ' οὖν οὐ περὶ τοῦ Πατρὸς εἴρηται; Τί οὖν ἐροῦμεν τῷ Προφήτῃ λέγοντι, ὅτι Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ὃς κατασκευάσει τὴν ὁδόν σου; Τὸ μὲν ἐμοῦ καὶ σοῦ, δύο προσώπων ἐστὶ δηλωτικόν. Οὗτος ἦλθεν εἰς μαρτυρίαν, ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός. Τί τοῦτο; ὁ δοῦλος τῷ δεσπότῃ μαρτυρεῖ, ἴσως εἴποι τις ἄν; Ὅταν οὖν μὴ μόνον ὑπὸ τοῦ δούλου μαρτυρούμενον αὐτὸν, a Savil. sic incipit, Περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου διαλεχθεὶς τά. b Aliqui προηγορεύται. ἀλλὰ καὶ παραγινόμενον ἴδῃς πρὸς αὐτὸν, καὶ μετὰ Ἰουδαίων βαπτιζόμενον ὑπ' αὐτοῦ· ἆρ' οὐ μᾶλλον ἐκστήσῃ καὶ διαπορήσεις; Ἀλλ' οὐ χρὴ ταράττεσθαι οὐδὲ θορυβεῖσθαι, ἀλλ' ἐκπλήττεσθαι τὴν ἄφατον ἀγαθότητα. Ἂν δὲ ἐπιμένῃ τις ἔτι ἰλιγγιῶν καὶ θορυβούμενος, ἐρεῖ καὶ πρὸς αὐτὸν τοῦτο, ὃ καὶ πρὸς Ἰωάννην εἶπεν· Ἄφες ἄρτι· οὕτω γὰρ πρέπον ἐστὶν ἡμῖν πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην. Εἰ δὲ καὶ ἐπὶ πλεῖον ταραχθείη, πάλιν ἐρεῖ d πρὸς τοὺς Ἰουδαίους ἔφησε καὶ πρὸς αὐτὸν, ὅτι c Παρὰ ἀνθρώπου τὴν μαρτυρίαν οὐ λαμβάνω. Εἰ τοίνυν μὴ δεῖται τῆς μαρτυρίας ταύτης, τίνος ἕνεκεν ἀπεστάλη παρὰ Θεοῦ ὁ Ἰωάννης; Οὐχ ὡς αὐτοῦ δεομένου μαρτυρίας (τοῦτο γὰρ τῆς ἐσχάτης βλασφημίας ἐστὶν), ἀλλὰ διατί; Αὐτός ὁ Ἰωάννης διδάσκει λέγων· Ἵνα πάντες d πιστεύσωσι δι' αὐτοῦ. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Χριστὸς εἰπὼν, ὅτι Παρὰ ἀνθρώπου τὴν μαρτυρίαν οὐ λαμβάνω, ἵνα μὴ δόξῃ παρὰ τοῖς ἀνοήτοις ἑαυτῷ περιπίπτειν· νῦν μὲν λέγων, Ἄλλος ἐστὶν ὁ μαρτυρῶν περὶ ἐμοῦ· καὶ οἶδα ὅτι ἀληθής ἐστιν ἡ μαρτυρία αὐτοῦ· τὸν γὰρ Ἰωάννην ἐδήλου· νῦν δὲ λέγων, Παρὰ ἀνθρώπου τὴν μαρτυρίαν οὐ λαμβάνω· ἐπήγαγε τὴν λύσιν ταχέως, εἰπών· Ἀλλὰ ταῦτα λέγω δι' ὑμᾶς, ἵνα c Sic Mor. Alii et Sav. ταραχθείη τις, λέγω ἃ πρὸς τοὺς Ἰουδαίους ἔφησε, καὶ πρὸς σὲ οὐχ ὅτι. Sed οὐχ recte omissum fuit. d Alii ἀλλὰ διότι αὐτὸς ὁ Ἰωάννης ἐπήγαγεν εἰπὼν, Ἵνα πάντες. --- * Κεντούμενοι, sic Sav et Mor. Alii δακνόμενοι. b Alii συνηθείας ταύτης. c Mor. εἶδεν ἂν τότε. Sav. εἶδεν ἂν αὐτοῦ. a Savil. sic incipit, Περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου διαλεχθεὶς τά. b Aliqui προηγορεύται. c Sic Mor. Alii et Sav. ταραχθείη τις, λέγω ἃ πρὸς τοὺς Ἰουδαίους ἔφησε, καὶ πρὸς σὲ οὐχ ὅτι. Sed οὐχ recte omissum fuit. d Alii ἀλλὰ διότι αὐτὸς ὁ Ἰωάννης ἐπήγαγεν εἰπὼν, Ἵνα πάντες.

S. JOANNIS CHRYSO TOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. σωθῆτε· ὡσανεὶ ἔλεγεν · Ὅτι μὲν Θεός είμι, καὶ Θεοῦ γνήσιος Υἱὸς, καὶ τῆς οὐσίας ἐκείνης τῆς ἀκηράτου [43] καὶ μακαρίας, [καὶ] οὐδενὸς δέομαι τοῦ μαρτυρή συντος. Κἂν γὰρ μηδεὶς ἐθέλῃ τοῦτο ποιεῖν, οὐδὲν ἐγὼ παρὰ τοῦτο εἰς τὴν φύσιν ἐλάττωμαι τὴν ἐμήν. Ἐπειδὴ δὲ τῆς σωτηρίας μοι μέλει τῆς τῶν πολλῶν, τούτου χάριν εἰς τοῦτο κατέβην ταπεινότητος, ὡς καὶ ἀνθρώπῳ τὴν μαρτυρίαν ἐπιτρέψαι τὴν ἐμήν. Διὰ γὰρ τὸ χαμαίζηλον καὶ ἀσθενὲς τῶν Ἰουδαίων, οὕτως εὐληπτοτέρα αὐτοῖ; καὶ εὐκολωτέρα ἔμελλεν ἡ εἰς αὐτὸν γίνεσθαι πίστις. Ὥσπερ οὖν σάρκα περιεβά λετο, ἵνα μὴ γυμνῇ τῇ θεότητι προσβαλών, ἅπαντας ἀπολέσῃ· οὕτω καὶ κήρυκα ἄνθρωπον ἐξέπεμψεν, τα τῆς συγγενοῦς ἀκούοντες φωνῆς, εὐκολώτερον εἰ τότε ἀκούοντες προσέρχωνται. Ἐπεὶ ὅτι γε τῆς ἐκείνου οὐδὲν ἐδεῖτο μαρτυρίας, ήρκει δεῖξαι μόνον ἑαυτὸν ὅστις ἦν γυμνῇ τῇ οὐσίᾳ, καὶ καταπλήξασθαι πάντας. ᾿Αλλὰ τοῦτο οὐκ ἐποίησε, δι᾿ ὅπερ ἔφθην εἰπών· πάντας γὰρ ἂν ἠφάνισε, μηδενὸς δυναμένου τὴν ἀπρό- σιτον ἐκείνην τοῦ φωτὸς προσβολὴν ἐνεγκεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ σάρκα, καθάπερ ἔφθην εἰπὼν, ὑπέου, καὶ ἑνὶ τῶν ἡμετέρων ὁμοδούλων ἐγχειρίζει τὴν μαρτυ- ρίαν· ἐπειδὴ πάντα πρὸς τὴν τῶν ἀνθρώπων ἐπρα- γματεύσατο σωτηρίαν, οὐ πρὸς τὴν ἀξίαν μόνον τὴν ἑαυτοῦ, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ εὐπαράδεκτον καὶ ὠφέλι- μου τοῖς ἀκούουσιν ὁρῶν. Ὅπερ οὖν καὶ αὐτὸς αίνιτο τόμενος ἔλεγον· Ταῦτα λέγω δι' ὑμᾶς, ἵνα σωθῆτε. Καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς δὲ τὰ αὐτὰ τῷ Δεσπότῃ φθεγγό μενος, μετὰ τὸ εἰπεῖν, Ινα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός, ἐπήγαγεν, "Ινα πάντες πιστεύσωσι δι' αὐ τοῦ, μονονουχί λέγων· Μὴ νομίσῃς ὅτι διὰ τοῦτο μαρ τυρήσων ἦλθεν ὁ Βαπτιστής Ἰωάννης, ἵνα τι τῷ Δε σπότῃ προσθῇ εἰς ἀξιοπιστίας λόγον· οὐ διὰ τοῦτο, ἀλλ᾽ ἵνα οἱ ὁμόφυλοι πιστεύσωσι δι' αὐτοῦ. Ὅτι γὰρ ταύτην προανελεῖν τὴν ὑποψίαν σπεύδων τοῦτο εἰ ρηκε 4, καὶ ἐκ τῶν μετὰ ταῦτα δῆλον· ἐπήγαγε γὰρ, Οὐκ ἦν ἐκεῖνος, λέγων, τὸ φῶς. Εἰ δὲ μὴ πρὸς τὴν ὑπόνοιαν ταύτην ἱστάμενος ἐπανέλαβε τοῦτο, παρεῖ- κεν ἁπλῶς τὸ λεγόμενον, καὶ ταυτολογία μᾶλλον, ἢ σαφήνεια διδασκαλίας ἦν. Εἰπὼν γὰρ, ὅτι ἀπεστάλη, • Alii τοῦτο ἐπήγαγε. "Ινα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτὸς, τί πάλιν Οὐκ ἦν ἐκεῖνος τὸ φῶς; Οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ γ ἀλλ' ἐπειδὴ ὡς τὰ πολλὰ παρ' ἡμῖν μείζων ὁ ρῶν τοῦ μαρτυρουμένου, καὶ ἀξιοπιστότερος πο εἶναι δοκεῖ· ἵνα μή τις καὶ ἐπὶ τοῦ Ἰωάννοι ὑποπτεύσῃ, ἐκ προοιμίων εὐθέως τὴν πονηρὰ τὴν ὑποψίαν ἀναιρεῖ, καὶ πρόῤῥιζον αὐτὴν ἀνασ δείκνυσι τίς μὲν οὗτος ὁ μαρτυρῶν, τίς δὲ ἐκ μαρτυρούμενος, καὶ ὅσον τὸ μέσον τοῦ τε μαρ μένου καὶ τοῦ μαρτυροῦντός ἐστι. Καὶ τοῦτο πο καὶ δείξας αὐτοῦ τὴν ἀσύγκριτον ὑπεροχήν, οὔτε ἀδείας λοιπὸν καὶ τῷ λειπομένῳ ἐπεξέρχεται καὶ εἴ τι τῶν ἀτόπων ἦν ταῖς τῶν ἀνοητοτέρων μοῦν διανοίαις, τοῦτο ἐκ μέσου μετὰ ἀκριβείας οὕτως ἅπασι ὁ μετ᾿ εὐκολίας λοιπὸν καὶ ἀκα τὸν τῆς διδασκαλίας ἐφεξῆς ἐνίησι λόγον. Εὐξ δὴ λοιπὸν μετὰ τῆς τῶν νοημάτων τούτων ἀπο ψεως, καὶ τῆς τῶν δογμάτων ὀρθότητος, καὶ βίο [44] γενέσθαι καθαρὸν καὶ πολιτείαν λαμπράν. δὴ τούτων ὄφελος οὐδὲν, ἔργων μὴ παρόντων ἀγαθῶν. Κἂν γὰρ ἅπασαν τὴν πίστιν ἔχωμεν κ τῶν Γραφῶν κατανόησιν, τῆς δὲ ἀπὸ τοῦ βίοι στασία; ὦμεν ἔρημοι καὶ γυμνοί, οὐδὲν τὸ κωλι τὸ τῆς γεέννης ἀπενεχθῆναι πῦρ, καὶ εἰς ἄπειρ τῆς ἀσβέστου κατακαίεσθαι φλογός. Ὥσπερ γάρ ἀγαθὰ πράξαντες, ἀναστήσονται εἰς ζωὴν αἰ οὕτως οἱ τὰ ἐναντία τετολμηκότες, εἰς αἰώνιον σιν καὶ τέρας οὐδέποτε ἔχουσαν. Διὸ πᾶσαν ἐ ξώμεθα σπουδήν, ὥστε μὴ τὸ γενόμενον ἡμῖν ἀ ὀρθῆς πίστεως κέρδος διαφθείραι τῇ τῶν ἔργων λότητι, ἀλλὰ καὶ ἐντεῦθεν εὐδοκιμήσαντες μετά ῥησίας ἰδεῖν τὸν Χριστόν. Ταύτης γὰρ ἴσον οὐδί μακαριότητος εἴη ποτ' ἄν c. Γένοιτο δὲ πάντα τυχόντας τῶν εἰρημένων, εἰς δόξαν Θεοῦ πάντα τειν, ᾧ ἡ δόξα ἅμα τῷ μονογενεῖ Υἱῷ καὶ τῷ ματι τῷ ἁγίῳ, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. • Mor. οὕτως ἅπασιν ἐπέξεισι. Sed ἐπέξεισι deest | vil. et_in plurimis mss. Paulo post Mor. ἐφεξῆς π λέγων, Sav et mss. plurimi ἐφεξῆς ἐνίησι λέγων. . CA νοιτ' άν. Ibid. Morel. πάντας ἀξίως βιοῦντας τῶν εἰρη Sav. πάντας ἐπιτυχόντας τῶν εἰρημένων. Pro υ lectione stant mss. plurimi. ΟΜΙΛΙΑ Ζ'. ἂν τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, ὁ φωτίζει πάντα άνθρω- πον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον. α΄. Διὰ τοῦτο, ὦ πολυπόθητα τέκνα, κατὰ μέρος ὑμᾶς τοῖς ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἑστιῶμεν νοήμασι, καὶ οὐκ ἀθριον πάντα ἐκχέομεν, ἵνα ῥᾳδία τῶν ἀεὶ καταβαλ- λομένων ὑμῖν ἡ φυλακὴ γένηται. Καὶ γὰρ ἐπὶ τῆς οἰκοδομίας, ὁ μὲν μηδέπω τῶν προτέρων λίθων σφιγ γέντων ἑτέρου; ἐπιθεὶς, σαθρὸν ἅπαντα καὶ εὐκατά- Ελητον ὑφαίνει τὸν τοῖχον· ὁ δὲ ἀναμένων πρότερον παγῆναι τὸν χάλικα, καὶ οὕτω τὸ λεἶπον κατὰ μικρὸν ἐπιτιθεὶς, μετὰ ἀσφαλείας ἅπασαν ἀπαρτίζει τὴν οἰκίαν, οὐκ ὀλιγοχρόνιόν τινα, οὐδὲ εὐδιάλυτον, ἀλλὰ βεβαίαν κατασκευάζων αὐτήν. Τούτους καὶ ἡμεῖς μι μώμεθα τοὺς οἰκοδόμους, καὶ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον τὰς ὑμετέρας οικοδομώμενο ψυχάς. [45] Καὶ γὰρ δε δοίκαμεν, μήποτε τῆς προτέρας καταβολῆς νεοπαγούς ὑπαρχούσης, ἡ τῶν δευτέρων ἐπιθήκη θεωρημάτων καὶ τοῖς προτέροις λυμήνηται, τῆς διανοίας οὐκ ἀρ κούσης ἅπαντα ὁμοῦ κατασχεῖν. Τί τοίνυν ἐστὶ τὸ σήμερον ἡμῖν ἀναγνωσθέν; 'Ην τὸ φῶς τὸ ἀληθι νῦν, ὁ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν 4 Sic mss. quidam. Savil. et Mor. μιμούμεθα... οἰκοδο κούμεν. κόσμον. Ἐπειδὴ γὰρ ἄνω περὶ τοῦ Ἰωάννου γόμενος ἔλεγεν, ὅτι ἦλθεν, Ινα μαρτυρήση περ φωτός, καὶ ὅτι νῦν ἀπεστάλη· ἵνα μή τις τα ἀκούων, διὰ τὴν τοῦ μαρτυροῦντος πρόσφατον π σίαν, καὶ περὶ τοῦ μαρτυρουμένου τοιαύτην ὑπόνοιαν λάβῃ, ἀνήγαγε τὴν διάνοιαν, καὶ πρὸ ἐπέκεινα πάσης ἀρχῆς παρέπεμψεν ὕπαρξιν οὐδαμοῦ λήγουσαν οὐδὲ ἱσταμένην. Καὶ πῶς ἔνι φησὶν, Υἱὸν ἔντα ἔχειν; Περὶ Θεοῦ διαλεγό καὶ τὸ πῶς ἐρωτᾷς ; καὶ οὐ δέδοικας, οὐδὲ φρίτ Εἶτα ἂν μέν σε ἔρηταί τις· Πῶς δὲ ἡμῶν ἀτελεί ἕξουσιν αι ψυχαὶ τὴν ζωὴν καὶ τὰ σώματα ταῦτα; καταγελάσῃ τῆς πεύσεως, ὡς οὐκ ἂν ἀ πίνης διανοίας ἂν τὰ τοιαῦτα ζητεῖν, ἀλλὰ δε στεύειν μόνον καὶ μὴ περιεργάζεσθαι τὸ εἰρη ἀρκοῦσαν ἔχοντα ἀπόδειξιν τοῦ λεχθέντος τὴν δύ τοῦ εἰρηκότος· ἂν δὲ τὸν ψυχὰς καὶ σώματα ἐμ μενον, καὶ τῆς κτίσεως ἁπάσης ἀσυγκρίτως ὑπερ τα, ἄναρχον εἶναι φῶμεν, τὸν τρόπον ἡμᾶς ἀπ σεις; Καὶ τὶς ἂν ταῦτα καθεστηκυίας εἶναι b Sav. autá. c Quidam ἄνθρωπον ὄντα ἔχειν υἱόν. post Sav. cum codl. 705 et 706, φρίττεις; ἀλλ' ἂν φρίττεις; εἶτα ἂν

S. JOANNIS CHRYSO TOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. σωθῆτε· ὡσανεὶ ἔλεγεν · Ὅτι μὲν Θεός είμι, καὶ Θεοῦ γνήσιος Υἱὸς, καὶ τῆς οὐσίας ἐκείνης τῆς ἀκηράτου [43] καὶ μακαρίας, [καὶ] οὐδενὸς δέομαι τοῦ μαρτυρή συντος. Κἂν γὰρ μηδεὶς ἐθέλῃ τοῦτο ποιεῖν, οὐδὲν ἐγὼ παρὰ τοῦτο εἰς τὴν φύσιν ἐλάττωμαι τὴν ἐμήν. Ἐπειδὴ δὲ τῆς σωτηρίας μοι μέλει τῆς τῶν πολλῶν, τούτου χάριν εἰς τοῦτο κατέβην ταπεινότητος, ὡς καὶ ἀνθρώπῳ τὴν μαρτυρίαν ἐπιτρέψαι τὴν ἐμήν. Διὰ γὰρ τὸ χαμαίζηλον καὶ ἀσθενὲς τῶν Ἰουδαίων, οὕτως εὐληπτοτέρα αὐτοῖ; καὶ εὐκολωτέρα ἔμελλεν ἡ εἰς αὐτὸν γίνεσθαι πίστις. Ὥσπερ οὖν σάρκα περιεβά λετο, ἵνα μὴ γυμνῇ τῇ θεότητι προσβαλών, ἅπαντας ἀπολέσῃ· οὕτω καὶ κήρυκα ἄνθρωπον ἐξέπεμψεν, τα τῆς συγγενοῦς ἀκούοντες φωνῆς, εὐκολώτερον εἰ τότε ἀκούοντες προσέρχωνται. Ἐπεὶ ὅτι γε τῆς ἐκείνου οὐδὲν ἐδεῖτο μαρτυρίας, ήρκει δεῖξαι μόνον ἑαυτὸν ὅστις ἦν γυμνῇ τῇ οὐσίᾳ, καὶ καταπλήξασθαι πάντας. ᾿Αλλὰ τοῦτο οὐκ ἐποίησε, δι᾿ ὅπερ ἔφθην εἰπών· πάντας γὰρ ἂν ἠφάνισε, μηδενὸς δυναμένου τὴν ἀπρό- σιτον ἐκείνην τοῦ φωτὸς προσβολὴν ἐνεγκεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ σάρκα, καθάπερ ἔφθην εἰπὼν, ὑπέου, καὶ ἑνὶ τῶν ἡμετέρων ὁμοδούλων ἐγχειρίζει τὴν μαρτυ- ρίαν· ἐπειδὴ πάντα πρὸς τὴν τῶν ἀνθρώπων ἐπρα- γματεύσατο σωτηρίαν, οὐ πρὸς τὴν ἀξίαν μόνον τὴν ἑαυτοῦ, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ εὐπαράδεκτον καὶ ὠφέλι- μου τοῖς ἀκούουσιν ὁρῶν. Ὅπερ οὖν καὶ αὐτὸς αίνιτο τόμενος ἔλεγον· Ταῦτα λέγω δι' ὑμᾶς, ἵνα σωθῆτε. Καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς δὲ τὰ αὐτὰ τῷ Δεσπότῃ φθεγγό μενος, μετὰ τὸ εἰπεῖν, Ινα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός, ἐπήγαγεν, "Ινα πάντες πιστεύσωσι δι' αὐ τοῦ, μονονουχί λέγων· Μὴ νομίσῃς ὅτι διὰ τοῦτο μαρ τυρήσων ἦλθεν ὁ Βαπτιστής Ἰωάννης, ἵνα τι τῷ Δε σπότῃ προσθῇ εἰς ἀξιοπιστίας λόγον· οὐ διὰ τοῦτο, ἀλλ᾽ ἵνα οἱ ὁμόφυλοι πιστεύσωσι δι' αὐτοῦ. Ὅτι γὰρ ταύτην προανελεῖν τὴν ὑποψίαν σπεύδων τοῦτο εἰ ρηκε 4, καὶ ἐκ τῶν μετὰ ταῦτα δῆλον· ἐπήγαγε γὰρ, Οὐκ ἦν ἐκεῖνος, λέγων, τὸ φῶς. Εἰ δὲ μὴ πρὸς τὴν ὑπόνοιαν ταύτην ἱστάμενος ἐπανέλαβε τοῦτο, παρεῖ- κεν ἁπλῶς τὸ λεγόμενον, καὶ ταυτολογία μᾶλλον, ἢ σαφήνεια διδασκαλίας ἦν. Εἰπὼν γὰρ, ὅτι ἀπεστάλη, • Alii τοῦτο ἐπήγαγε. "Ινα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτὸς, τί πάλιν Οὐκ ἦν ἐκεῖνος τὸ φῶς; Οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ γ ἀλλ' ἐπειδὴ ὡς τὰ πολλὰ παρ' ἡμῖν μείζων ὁ ρῶν τοῦ μαρτυρουμένου, καὶ ἀξιοπιστότερος πο εἶναι δοκεῖ· ἵνα μή τις καὶ ἐπὶ τοῦ Ἰωάννοι ὑποπτεύσῃ, ἐκ προοιμίων εὐθέως τὴν πονηρὰ τὴν ὑποψίαν ἀναιρεῖ, καὶ πρόῤῥιζον αὐτὴν ἀνασ δείκνυσι τίς μὲν οὗτος ὁ μαρτυρῶν, τίς δὲ ἐκ μαρτυρούμενος, καὶ ὅσον τὸ μέσον τοῦ τε μαρ μένου καὶ τοῦ μαρτυροῦντός ἐστι. Καὶ τοῦτο πο καὶ δείξας αὐτοῦ τὴν ἀσύγκριτον ὑπεροχήν, οὔτε ἀδείας λοιπὸν καὶ τῷ λειπομένῳ ἐπεξέρχεται καὶ εἴ τι τῶν ἀτόπων ἦν ταῖς τῶν ἀνοητοτέρων μοῦν διανοίαις, τοῦτο ἐκ μέσου μετὰ ἀκριβείας οὕτως ἅπασι ὁ μετ᾿ εὐκολίας λοιπὸν καὶ ἀκα τὸν τῆς διδασκαλίας ἐφεξῆς ἐνίησι λόγον. Εὐξ δὴ λοιπὸν μετὰ τῆς τῶν νοημάτων τούτων ἀπο ψεως, καὶ τῆς τῶν δογμάτων ὀρθότητος, καὶ βίο [44] γενέσθαι καθαρὸν καὶ πολιτείαν λαμπράν. δὴ τούτων ὄφελος οὐδὲν, ἔργων μὴ παρόντων ἀγαθῶν. Κἂν γὰρ ἅπασαν τὴν πίστιν ἔχωμεν κ τῶν Γραφῶν κατανόησιν, τῆς δὲ ἀπὸ τοῦ βίοι στασία; ὦμεν ἔρημοι καὶ γυμνοί, οὐδὲν τὸ κωλι τὸ τῆς γεέννης ἀπενεχθῆναι πῦρ, καὶ εἰς ἄπειρ τῆς ἀσβέστου κατακαίεσθαι φλογός. Ὥσπερ γάρ ἀγαθὰ πράξαντες, ἀναστήσονται εἰς ζωὴν αἰ οὕτως οἱ τὰ ἐναντία τετολμηκότες, εἰς αἰώνιον σιν καὶ τέρας οὐδέποτε ἔχουσαν. Διὸ πᾶσαν ἐ ξώμεθα σπουδήν, ὥστε μὴ τὸ γενόμενον ἡμῖν ἀ ὀρθῆς πίστεως κέρδος διαφθείραι τῇ τῶν ἔργων λότητι, ἀλλὰ καὶ ἐντεῦθεν εὐδοκιμήσαντες μετά ῥησίας ἰδεῖν τὸν Χριστόν. Ταύτης γὰρ ἴσον οὐδί μακαριότητος εἴη ποτ' ἄν c. Γένοιτο δὲ πάντα τυχόντας τῶν εἰρημένων, εἰς δόξαν Θεοῦ πάντα τειν, ᾧ ἡ δόξα ἅμα τῷ μονογενεῖ Υἱῷ καὶ τῷ ματι τῷ ἁγίῳ, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. • Mor. οὕτως ἅπασιν ἐπέξεισι. Sed ἐπέξεισι deest | vil. et_in plurimis mss. Paulo post Mor. ἐφεξῆς π λέγων, Sav et mss. plurimi ἐφεξῆς ἐνίησι λέγων. . CA νοιτ' άν. Ibid. Morel. πάντας ἀξίως βιοῦντας τῶν εἰρη Sav. πάντας ἐπιτυχόντας τῶν εἰρημένων. Pro υ lectione stant mss. plurimi. ΟΜΙΛΙΑ Ζ'. ἂν τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, ὁ φωτίζει πάντα άνθρω- πον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον. α΄. Διὰ τοῦτο, ὦ πολυπόθητα τέκνα, κατὰ μέρος ὑμᾶς τοῖς ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἑστιῶμεν νοήμασι, καὶ οὐκ ἀθριον πάντα ἐκχέομεν, ἵνα ῥᾳδία τῶν ἀεὶ καταβαλ- λομένων ὑμῖν ἡ φυλακὴ γένηται. Καὶ γὰρ ἐπὶ τῆς οἰκοδομίας, ὁ μὲν μηδέπω τῶν προτέρων λίθων σφιγ γέντων ἑτέρου; ἐπιθεὶς, σαθρὸν ἅπαντα καὶ εὐκατά- Ελητον ὑφαίνει τὸν τοῖχον· ὁ δὲ ἀναμένων πρότερον παγῆναι τὸν χάλικα, καὶ οὕτω τὸ λεἶπον κατὰ μικρὸν ἐπιτιθεὶς, μετὰ ἀσφαλείας ἅπασαν ἀπαρτίζει τὴν οἰκίαν, οὐκ ὀλιγοχρόνιόν τινα, οὐδὲ εὐδιάλυτον, ἀλλὰ βεβαίαν κατασκευάζων αὐτήν. Τούτους καὶ ἡμεῖς μι μώμεθα τοὺς οἰκοδόμους, καὶ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον τὰς ὑμετέρας οικοδομώμενο ψυχάς. [45] Καὶ γὰρ δε δοίκαμεν, μήποτε τῆς προτέρας καταβολῆς νεοπαγούς ὑπαρχούσης, ἡ τῶν δευτέρων ἐπιθήκη θεωρημάτων καὶ τοῖς προτέροις λυμήνηται, τῆς διανοίας οὐκ ἀρ κούσης ἅπαντα ὁμοῦ κατασχεῖν. Τί τοίνυν ἐστὶ τὸ σήμερον ἡμῖν ἀναγνωσθέν; 'Ην τὸ φῶς τὸ ἀληθι νῦν, ὁ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν 4 Sic mss. quidam. Savil. et Mor. μιμούμεθα... οἰκοδο κούμεν. κόσμον. Ἐπειδὴ γὰρ ἄνω περὶ τοῦ Ἰωάννου γόμενος ἔλεγεν, ὅτι ἦλθεν, Ινα μαρτυρήση περ φωτός, καὶ ὅτι νῦν ἀπεστάλη· ἵνα μή τις τα ἀκούων, διὰ τὴν τοῦ μαρτυροῦντος πρόσφατον π σίαν, καὶ περὶ τοῦ μαρτυρουμένου τοιαύτην ὑπόνοιαν λάβῃ, ἀνήγαγε τὴν διάνοιαν, καὶ πρὸ ἐπέκεινα πάσης ἀρχῆς παρέπεμψεν ὕπαρξιν οὐδαμοῦ λήγουσαν οὐδὲ ἱσταμένην. Καὶ πῶς ἔνι φησὶν, Υἱὸν ἔντα ἔχειν; Περὶ Θεοῦ διαλεγό καὶ τὸ πῶς ἐρωτᾷς ; καὶ οὐ δέδοικας, οὐδὲ φρίτ Εἶτα ἂν μέν σε ἔρηταί τις· Πῶς δὲ ἡμῶν ἀτελεί ἕξουσιν αι ψυχαὶ τὴν ζωὴν καὶ τὰ σώματα ταῦτα; καταγελάσῃ τῆς πεύσεως, ὡς οὐκ ἂν ἀ πίνης διανοίας ἂν τὰ τοιαῦτα ζητεῖν, ἀλλὰ δε στεύειν μόνον καὶ μὴ περιεργάζεσθαι τὸ εἰρη ἀρκοῦσαν ἔχοντα ἀπόδειξιν τοῦ λεχθέντος τὴν δύ τοῦ εἰρηκότος· ἂν δὲ τὸν ψυχὰς καὶ σώματα ἐμ μενον, καὶ τῆς κτίσεως ἁπάσης ἀσυγκρίτως ὑπερ τα, ἄναρχον εἶναι φῶμεν, τὸν τρόπον ἡμᾶς ἀπ σεις; Καὶ τὶς ἂν ταῦτα καθεστηκυίας εἶναι b Sav. autá. c Quidam ἄνθρωπον ὄντα ἔχειν υἱόν. post Sav. cum codl. 705 et 706, φρίττεις; ἀλλ' ἂν φρίττεις; εἶτα ἂν

S. JOANNIS CHRYSO TOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. σωθῆτε· ὡσανεὶ ἔλεγεν · Ὅτι μὲν Θεός είμι, καὶ Θεοῦ γνήσιος Υἱὸς, καὶ τῆς οὐσίας ἐκείνης τῆς ἀκηράτου [43] καὶ μακαρίας, [καὶ] οὐδενὸς δέομαι τοῦ μαρτυρή συντος. Κἂν γὰρ μηδεὶς ἐθέλῃ τοῦτο ποιεῖν, οὐδὲν ἐγὼ παρὰ τοῦτο εἰς τὴν φύσιν ἐλάττωμαι τὴν ἐμήν. Ἐπειδὴ δὲ τῆς σωτηρίας μοι μέλει τῆς τῶν πολλῶν, τούτου χάριν εἰς τοῦτο κατέβην ταπεινότητος, ὡς καὶ ἀνθρώπῳ τὴν μαρτυρίαν ἐπιτρέψαι τὴν ἐμήν. Διὰ γὰρ τὸ χαμαίζηλον καὶ ἀσθενὲς τῶν Ἰουδαίων, οὕτως εὐληπτοτέρα αὐτοῖ; καὶ εὐκολωτέρα ἔμελλεν ἡ εἰς αὐτὸν γίνεσθαι πίστις. Ὥσπερ οὖν σάρκα περιεβά λετο, ἵνα μὴ γυμνῇ τῇ θεότητι προσβαλών, ἅπαντας ἀπολέσῃ· οὕτω καὶ κήρυκα ἄνθρωπον ἐξέπεμψεν, τα τῆς συγγενοῦς ἀκούοντες φωνῆς, εὐκολώτερον εἰ τότε ἀκούοντες προσέρχωνται. Ἐπεὶ ὅτι γε τῆς ἐκείνου οὐδὲν ἐδεῖτο μαρτυρίας, ήρκει δεῖξαι μόνον ἑαυτὸν ὅστις ἦν γυμνῇ τῇ οὐσίᾳ, καὶ καταπλήξασθαι πάντας. ᾿Αλλὰ τοῦτο οὐκ ἐποίησε, δι᾿ ὅπερ ἔφθην εἰπών· πάντας γὰρ ἂν ἠφάνισε, μηδενὸς δυναμένου τὴν ἀπρό- σιτον ἐκείνην τοῦ φωτὸς προσβολὴν ἐνεγκεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ σάρκα, καθάπερ ἔφθην εἰπὼν, ὑπέου, καὶ ἑνὶ τῶν ἡμετέρων ὁμοδούλων ἐγχειρίζει τὴν μαρτυ- ρίαν· ἐπειδὴ πάντα πρὸς τὴν τῶν ἀνθρώπων ἐπρα- γματεύσατο σωτηρίαν, οὐ πρὸς τὴν ἀξίαν μόνον τὴν ἑαυτοῦ, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ εὐπαράδεκτον καὶ ὠφέλι- μου τοῖς ἀκούουσιν ὁρῶν. Ὅπερ οὖν καὶ αὐτὸς αίνιτο τόμενος ἔλεγον· Ταῦτα λέγω δι' ὑμᾶς, ἵνα σωθῆτε. Καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς δὲ τὰ αὐτὰ τῷ Δεσπότῃ φθεγγό μενος, μετὰ τὸ εἰπεῖν, Ινα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός, ἐπήγαγεν, "Ινα πάντες πιστεύσωσι δι' αὐ τοῦ, μονονουχί λέγων· Μὴ νομίσῃς ὅτι διὰ τοῦτο μαρ τυρήσων ἦλθεν ὁ Βαπτιστής Ἰωάννης, ἵνα τι τῷ Δε σπότῃ προσθῇ εἰς ἀξιοπιστίας λόγον· οὐ διὰ τοῦτο, ἀλλ᾽ ἵνα οἱ ὁμόφυλοι πιστεύσωσι δι' αὐτοῦ. Ὅτι γὰρ ταύτην προανελεῖν τὴν ὑποψίαν σπεύδων τοῦτο εἰ ρηκε 4, καὶ ἐκ τῶν μετὰ ταῦτα δῆλον· ἐπήγαγε γὰρ, Οὐκ ἦν ἐκεῖνος, λέγων, τὸ φῶς. Εἰ δὲ μὴ πρὸς τὴν ὑπόνοιαν ταύτην ἱστάμενος ἐπανέλαβε τοῦτο, παρεῖ- κεν ἁπλῶς τὸ λεγόμενον, καὶ ταυτολογία μᾶλλον, ἢ σαφήνεια διδασκαλίας ἦν. Εἰπὼν γὰρ, ὅτι ἀπεστάλη, • Alii τοῦτο ἐπήγαγε. "Ινα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτὸς, τί πάλιν Οὐκ ἦν ἐκεῖνος τὸ φῶς; Οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ γ ἀλλ' ἐπειδὴ ὡς τὰ πολλὰ παρ' ἡμῖν μείζων ὁ ρῶν τοῦ μαρτυρουμένου, καὶ ἀξιοπιστότερος πο εἶναι δοκεῖ· ἵνα μή τις καὶ ἐπὶ τοῦ Ἰωάννοι ὑποπτεύσῃ, ἐκ προοιμίων εὐθέως τὴν πονηρὰ τὴν ὑποψίαν ἀναιρεῖ, καὶ πρόῤῥιζον αὐτὴν ἀνασ δείκνυσι τίς μὲν οὗτος ὁ μαρτυρῶν, τίς δὲ ἐκ μαρτυρούμενος, καὶ ὅσον τὸ μέσον τοῦ τε μαρ μένου καὶ τοῦ μαρτυροῦντός ἐστι. Καὶ τοῦτο πο καὶ δείξας αὐτοῦ τὴν ἀσύγκριτον ὑπεροχήν, οὔτε ἀδείας λοιπὸν καὶ τῷ λειπομένῳ ἐπεξέρχεται καὶ εἴ τι τῶν ἀτόπων ἦν ταῖς τῶν ἀνοητοτέρων μοῦν διανοίαις, τοῦτο ἐκ μέσου μετὰ ἀκριβείας οὕτως ἅπασι ὁ μετ᾿ εὐκολίας λοιπὸν καὶ ἀκα τὸν τῆς διδασκαλίας ἐφεξῆς ἐνίησι λόγον. Εὐξ δὴ λοιπὸν μετὰ τῆς τῶν νοημάτων τούτων ἀπο ψεως, καὶ τῆς τῶν δογμάτων ὀρθότητος, καὶ βίο [44] γενέσθαι καθαρὸν καὶ πολιτείαν λαμπράν. δὴ τούτων ὄφελος οὐδὲν, ἔργων μὴ παρόντων ἀγαθῶν. Κἂν γὰρ ἅπασαν τὴν πίστιν ἔχωμεν κ τῶν Γραφῶν κατανόησιν, τῆς δὲ ἀπὸ τοῦ βίοι στασία; ὦμεν ἔρημοι καὶ γυμνοί, οὐδὲν τὸ κωλι τὸ τῆς γεέννης ἀπενεχθῆναι πῦρ, καὶ εἰς ἄπειρ τῆς ἀσβέστου κατακαίεσθαι φλογός. Ὥσπερ γάρ ἀγαθὰ πράξαντες, ἀναστήσονται εἰς ζωὴν αἰ οὕτως οἱ τὰ ἐναντία τετολμηκότες, εἰς αἰώνιον σιν καὶ τέρας οὐδέποτε ἔχουσαν. Διὸ πᾶσαν ἐ ξώμεθα σπουδήν, ὥστε μὴ τὸ γενόμενον ἡμῖν ἀ ὀρθῆς πίστεως κέρδος διαφθείραι τῇ τῶν ἔργων λότητι, ἀλλὰ καὶ ἐντεῦθεν εὐδοκιμήσαντες μετά ῥησίας ἰδεῖν τὸν Χριστόν. Ταύτης γὰρ ἴσον οὐδί μακαριότητος εἴη ποτ' ἄν c. Γένοιτο δὲ πάντα τυχόντας τῶν εἰρημένων, εἰς δόξαν Θεοῦ πάντα τειν, ᾧ ἡ δόξα ἅμα τῷ μονογενεῖ Υἱῷ καὶ τῷ ματι τῷ ἁγίῳ, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. • Mor. οὕτως ἅπασιν ἐπέξεισι. Sed ἐπέξεισι deest | vil. et_in plurimis mss. Paulo post Mor. ἐφεξῆς π λέγων, Sav et mss. plurimi ἐφεξῆς ἐνίησι λέγων. . CA νοιτ' άν. Ibid. Morel. πάντας ἀξίως βιοῦντας τῶν εἰρη Sav. πάντας ἐπιτυχόντας τῶν εἰρημένων. Pro υ lectione stant mss. plurimi. ΟΜΙΛΙΑ Ζ'. ἂν τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, ὁ φωτίζει πάντα άνθρω- πον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον. α΄. Διὰ τοῦτο, ὦ πολυπόθητα τέκνα, κατὰ μέρος ὑμᾶς τοῖς ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἑστιῶμεν νοήμασι, καὶ οὐκ ἀθριον πάντα ἐκχέομεν, ἵνα ῥᾳδία τῶν ἀεὶ καταβαλ- λομένων ὑμῖν ἡ φυλακὴ γένηται. Καὶ γὰρ ἐπὶ τῆς οἰκοδομίας, ὁ μὲν μηδέπω τῶν προτέρων λίθων σφιγ γέντων ἑτέρου; ἐπιθεὶς, σαθρὸν ἅπαντα καὶ εὐκατά- Ελητον ὑφαίνει τὸν τοῖχον· ὁ δὲ ἀναμένων πρότερον παγῆναι τὸν χάλικα, καὶ οὕτω τὸ λεἶπον κατὰ μικρὸν ἐπιτιθεὶς, μετὰ ἀσφαλείας ἅπασαν ἀπαρτίζει τὴν οἰκίαν, οὐκ ὀλιγοχρόνιόν τινα, οὐδὲ εὐδιάλυτον, ἀλλὰ βεβαίαν κατασκευάζων αὐτήν. Τούτους καὶ ἡμεῖς μι μώμεθα τοὺς οἰκοδόμους, καὶ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον τὰς ὑμετέρας οικοδομώμενο ψυχάς. [45] Καὶ γὰρ δε δοίκαμεν, μήποτε τῆς προτέρας καταβολῆς νεοπαγούς ὑπαρχούσης, ἡ τῶν δευτέρων ἐπιθήκη θεωρημάτων καὶ τοῖς προτέροις λυμήνηται, τῆς διανοίας οὐκ ἀρ κούσης ἅπαντα ὁμοῦ κατασχεῖν. Τί τοίνυν ἐστὶ τὸ σήμερον ἡμῖν ἀναγνωσθέν; 'Ην τὸ φῶς τὸ ἀληθι νῦν, ὁ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν 4 Sic mss. quidam. Savil. et Mor. μιμούμεθα... οἰκοδο κούμεν. κόσμον. Ἐπειδὴ γὰρ ἄνω περὶ τοῦ Ἰωάννου γόμενος ἔλεγεν, ὅτι ἦλθεν, Ινα μαρτυρήση περ φωτός, καὶ ὅτι νῦν ἀπεστάλη· ἵνα μή τις τα ἀκούων, διὰ τὴν τοῦ μαρτυροῦντος πρόσφατον π σίαν, καὶ περὶ τοῦ μαρτυρουμένου τοιαύτην ὑπόνοιαν λάβῃ, ἀνήγαγε τὴν διάνοιαν, καὶ πρὸ ἐπέκεινα πάσης ἀρχῆς παρέπεμψεν ὕπαρξιν οὐδαμοῦ λήγουσαν οὐδὲ ἱσταμένην. Καὶ πῶς ἔνι φησὶν, Υἱὸν ἔντα ἔχειν; Περὶ Θεοῦ διαλεγό καὶ τὸ πῶς ἐρωτᾷς ; καὶ οὐ δέδοικας, οὐδὲ φρίτ Εἶτα ἂν μέν σε ἔρηταί τις· Πῶς δὲ ἡμῶν ἀτελεί ἕξουσιν αι ψυχαὶ τὴν ζωὴν καὶ τὰ σώματα ταῦτα; καταγελάσῃ τῆς πεύσεως, ὡς οὐκ ἂν ἀ πίνης διανοίας ἂν τὰ τοιαῦτα ζητεῖν, ἀλλὰ δε στεύειν μόνον καὶ μὴ περιεργάζεσθαι τὸ εἰρη ἀρκοῦσαν ἔχοντα ἀπόδειξιν τοῦ λεχθέντος τὴν δύ τοῦ εἰρηκότος· ἂν δὲ τὸν ψυχὰς καὶ σώματα ἐμ μενον, καὶ τῆς κτίσεως ἁπάσης ἀσυγκρίτως ὑπερ τα, ἄναρχον εἶναι φῶμεν, τὸν τρόπον ἡμᾶς ἀπ σεις; Καὶ τὶς ἂν ταῦτα καθεστηκυίας εἶναι b Sav. autá. c Quidam ἄνθρωπον ὄντα ἔχειν υἱόν. post Sav. cum codl. 705 et 706, φρίττεις; ἀλλ' ἂν φρίττεις; εἶτα ἂν

S. JOANNIS CHRYSO TOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. σωθῆτε· ὡσανεὶ ἔλεγεν · Ὅτι μὲν Θεός είμι, καὶ Θεοῦ γνήσιος Υἱὸς, καὶ τῆς οὐσίας ἐκείνης τῆς ἀκηράτου [43] καὶ μακαρίας, [καὶ] οὐδενὸς δέομαι τοῦ μαρτυρή συντος. Κἂν γὰρ μηδεὶς ἐθέλῃ τοῦτο ποιεῖν, οὐδὲν ἐγὼ παρὰ τοῦτο εἰς τὴν φύσιν ἐλάττωμαι τὴν ἐμήν. Ἐπειδὴ δὲ τῆς σωτηρίας μοι μέλει τῆς τῶν πολλῶν, τούτου χάριν εἰς τοῦτο κατέβην ταπεινότητος, ὡς καὶ ἀνθρώπῳ τὴν μαρτυρίαν ἐπιτρέψαι τὴν ἐμήν. Διὰ γὰρ τὸ χαμαίζηλον καὶ ἀσθενὲς τῶν Ἰουδαίων, οὕτως εὐληπτοτέρα αὐτοῖ; καὶ εὐκολωτέρα ἔμελλεν ἡ εἰς αὐτὸν γίνεσθαι πίστις. Ὥσπερ οὖν σάρκα περιεβά λετο, ἵνα μὴ γυμνῇ τῇ θεότητι προσβαλών, ἅπαντας ἀπολέσῃ· οὕτω καὶ κήρυκα ἄνθρωπον ἐξέπεμψεν, τα τῆς συγγενοῦς ἀκούοντες φωνῆς, εὐκολώτερον εἰ τότε ἀκούοντες προσέρχωνται. Ἐπεὶ ὅτι γε τῆς ἐκείνου οὐδὲν ἐδεῖτο μαρτυρίας, ήρκει δεῖξαι μόνον ἑαυτὸν ὅστις ἦν γυμνῇ τῇ οὐσίᾳ, καὶ καταπλήξασθαι πάντας. ᾿Αλλὰ τοῦτο οὐκ ἐποίησε, δι᾿ ὅπερ ἔφθην εἰπών· πάντας γὰρ ἂν ἠφάνισε, μηδενὸς δυναμένου τὴν ἀπρό- σιτον ἐκείνην τοῦ φωτὸς προσβολὴν ἐνεγκεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ σάρκα, καθάπερ ἔφθην εἰπὼν, ὑπέου, καὶ ἑνὶ τῶν ἡμετέρων ὁμοδούλων ἐγχειρίζει τὴν μαρτυ- ρίαν· ἐπειδὴ πάντα πρὸς τὴν τῶν ἀνθρώπων ἐπρα- γματεύσατο σωτηρίαν, οὐ πρὸς τὴν ἀξίαν μόνον τὴν ἑαυτοῦ, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ εὐπαράδεκτον καὶ ὠφέλι- μου τοῖς ἀκούουσιν ὁρῶν. Ὅπερ οὖν καὶ αὐτὸς αίνιτο τόμενος ἔλεγον· Ταῦτα λέγω δι' ὑμᾶς, ἵνα σωθῆτε. Καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς δὲ τὰ αὐτὰ τῷ Δεσπότῃ φθεγγό μενος, μετὰ τὸ εἰπεῖν, Ινα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός, ἐπήγαγεν, "Ινα πάντες πιστεύσωσι δι' αὐ τοῦ, μονονουχί λέγων· Μὴ νομίσῃς ὅτι διὰ τοῦτο μαρ τυρήσων ἦλθεν ὁ Βαπτιστής Ἰωάννης, ἵνα τι τῷ Δε σπότῃ προσθῇ εἰς ἀξιοπιστίας λόγον· οὐ διὰ τοῦτο, ἀλλ᾽ ἵνα οἱ ὁμόφυλοι πιστεύσωσι δι' αὐτοῦ. Ὅτι γὰρ ταύτην προανελεῖν τὴν ὑποψίαν σπεύδων τοῦτο εἰ ρηκε 4, καὶ ἐκ τῶν μετὰ ταῦτα δῆλον· ἐπήγαγε γὰρ, Οὐκ ἦν ἐκεῖνος, λέγων, τὸ φῶς. Εἰ δὲ μὴ πρὸς τὴν ὑπόνοιαν ταύτην ἱστάμενος ἐπανέλαβε τοῦτο, παρεῖ- κεν ἁπλῶς τὸ λεγόμενον, καὶ ταυτολογία μᾶλλον, ἢ σαφήνεια διδασκαλίας ἦν. Εἰπὼν γὰρ, ὅτι ἀπεστάλη, • Alii τοῦτο ἐπήγαγε. "Ινα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτὸς, τί πάλιν Οὐκ ἦν ἐκεῖνος τὸ φῶς; Οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ γ ἀλλ' ἐπειδὴ ὡς τὰ πολλὰ παρ' ἡμῖν μείζων ὁ ρῶν τοῦ μαρτυρουμένου, καὶ ἀξιοπιστότερος πο εἶναι δοκεῖ· ἵνα μή τις καὶ ἐπὶ τοῦ Ἰωάννοι ὑποπτεύσῃ, ἐκ προοιμίων εὐθέως τὴν πονηρὰ τὴν ὑποψίαν ἀναιρεῖ, καὶ πρόῤῥιζον αὐτὴν ἀνασ δείκνυσι τίς μὲν οὗτος ὁ μαρτυρῶν, τίς δὲ ἐκ μαρτυρούμενος, καὶ ὅσον τὸ μέσον τοῦ τε μαρ μένου καὶ τοῦ μαρτυροῦντός ἐστι. Καὶ τοῦτο πο καὶ δείξας αὐτοῦ τὴν ἀσύγκριτον ὑπεροχήν, οὔτε ἀδείας λοιπὸν καὶ τῷ λειπομένῳ ἐπεξέρχεται καὶ εἴ τι τῶν ἀτόπων ἦν ταῖς τῶν ἀνοητοτέρων μοῦν διανοίαις, τοῦτο ἐκ μέσου μετὰ ἀκριβείας οὕτως ἅπασι ὁ μετ᾿ εὐκολίας λοιπὸν καὶ ἀκα τὸν τῆς διδασκαλίας ἐφεξῆς ἐνίησι λόγον. Εὐξ δὴ λοιπὸν μετὰ τῆς τῶν νοημάτων τούτων ἀπο ψεως, καὶ τῆς τῶν δογμάτων ὀρθότητος, καὶ βίο [44] γενέσθαι καθαρὸν καὶ πολιτείαν λαμπράν. δὴ τούτων ὄφελος οὐδὲν, ἔργων μὴ παρόντων ἀγαθῶν. Κἂν γὰρ ἅπασαν τὴν πίστιν ἔχωμεν κ τῶν Γραφῶν κατανόησιν, τῆς δὲ ἀπὸ τοῦ βίοι στασία; ὦμεν ἔρημοι καὶ γυμνοί, οὐδὲν τὸ κωλι τὸ τῆς γεέννης ἀπενεχθῆναι πῦρ, καὶ εἰς ἄπειρ τῆς ἀσβέστου κατακαίεσθαι φλογός. Ὥσπερ γάρ ἀγαθὰ πράξαντες, ἀναστήσονται εἰς ζωὴν αἰ οὕτως οἱ τὰ ἐναντία τετολμηκότες, εἰς αἰώνιον σιν καὶ τέρας οὐδέποτε ἔχουσαν. Διὸ πᾶσαν ἐ ξώμεθα σπουδήν, ὥστε μὴ τὸ γενόμενον ἡμῖν ἀ ὀρθῆς πίστεως κέρδος διαφθείραι τῇ τῶν ἔργων λότητι, ἀλλὰ καὶ ἐντεῦθεν εὐδοκιμήσαντες μετά ῥησίας ἰδεῖν τὸν Χριστόν. Ταύτης γὰρ ἴσον οὐδί μακαριότητος εἴη ποτ' ἄν c. Γένοιτο δὲ πάντα τυχόντας τῶν εἰρημένων, εἰς δόξαν Θεοῦ πάντα τειν, ᾧ ἡ δόξα ἅμα τῷ μονογενεῖ Υἱῷ καὶ τῷ ματι τῷ ἁγίῳ, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. • Mor. οὕτως ἅπασιν ἐπέξεισι. Sed ἐπέξεισι deest | vil. et_in plurimis mss. Paulo post Mor. ἐφεξῆς π λέγων, Sav et mss. plurimi ἐφεξῆς ἐνίησι λέγων. . CA νοιτ' άν. Ibid. Morel. πάντας ἀξίως βιοῦντας τῶν εἰρη Sav. πάντας ἐπιτυχόντας τῶν εἰρημένων. Pro υ lectione stant mss. plurimi. ΟΜΙΛΙΑ Ζ'. ἂν τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, ὁ φωτίζει πάντα άνθρω- πον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον. α΄. Διὰ τοῦτο, ὦ πολυπόθητα τέκνα, κατὰ μέρος ὑμᾶς τοῖς ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἑστιῶμεν νοήμασι, καὶ οὐκ ἀθριον πάντα ἐκχέομεν, ἵνα ῥᾳδία τῶν ἀεὶ καταβαλ- λομένων ὑμῖν ἡ φυλακὴ γένηται. Καὶ γὰρ ἐπὶ τῆς οἰκοδομίας, ὁ μὲν μηδέπω τῶν προτέρων λίθων σφιγ γέντων ἑτέρου; ἐπιθεὶς, σαθρὸν ἅπαντα καὶ εὐκατά- Ελητον ὑφαίνει τὸν τοῖχον· ὁ δὲ ἀναμένων πρότερον παγῆναι τὸν χάλικα, καὶ οὕτω τὸ λεἶπον κατὰ μικρὸν ἐπιτιθεὶς, μετὰ ἀσφαλείας ἅπασαν ἀπαρτίζει τὴν οἰκίαν, οὐκ ὀλιγοχρόνιόν τινα, οὐδὲ εὐδιάλυτον, ἀλλὰ βεβαίαν κατασκευάζων αὐτήν. Τούτους καὶ ἡμεῖς μι μώμεθα τοὺς οἰκοδόμους, καὶ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον τὰς ὑμετέρας οικοδομώμενο ψυχάς. [45] Καὶ γὰρ δε δοίκαμεν, μήποτε τῆς προτέρας καταβολῆς νεοπαγούς ὑπαρχούσης, ἡ τῶν δευτέρων ἐπιθήκη θεωρημάτων καὶ τοῖς προτέροις λυμήνηται, τῆς διανοίας οὐκ ἀρ κούσης ἅπαντα ὁμοῦ κατασχεῖν. Τί τοίνυν ἐστὶ τὸ σήμερον ἡμῖν ἀναγνωσθέν; 'Ην τὸ φῶς τὸ ἀληθι νῦν, ὁ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν 4 Sic mss. quidam. Savil. et Mor. μιμούμεθα... οἰκοδο κούμεν. κόσμον. Ἐπειδὴ γὰρ ἄνω περὶ τοῦ Ἰωάννου γόμενος ἔλεγεν, ὅτι ἦλθεν, Ινα μαρτυρήση περ φωτός, καὶ ὅτι νῦν ἀπεστάλη· ἵνα μή τις τα ἀκούων, διὰ τὴν τοῦ μαρτυροῦντος πρόσφατον π σίαν, καὶ περὶ τοῦ μαρτυρουμένου τοιαύτην ὑπόνοιαν λάβῃ, ἀνήγαγε τὴν διάνοιαν, καὶ πρὸ ἐπέκεινα πάσης ἀρχῆς παρέπεμψεν ὕπαρξιν οὐδαμοῦ λήγουσαν οὐδὲ ἱσταμένην. Καὶ πῶς ἔνι φησὶν, Υἱὸν ἔντα ἔχειν; Περὶ Θεοῦ διαλεγό καὶ τὸ πῶς ἐρωτᾷς ; καὶ οὐ δέδοικας, οὐδὲ φρίτ Εἶτα ἂν μέν σε ἔρηταί τις· Πῶς δὲ ἡμῶν ἀτελεί ἕξουσιν αι ψυχαὶ τὴν ζωὴν καὶ τὰ σώματα ταῦτα; καταγελάσῃ τῆς πεύσεως, ὡς οὐκ ἂν ἀ πίνης διανοίας ἂν τὰ τοιαῦτα ζητεῖν, ἀλλὰ δε στεύειν μόνον καὶ μὴ περιεργάζεσθαι τὸ εἰρη ἀρκοῦσαν ἔχοντα ἀπόδειξιν τοῦ λεχθέντος τὴν δύ τοῦ εἰρηκότος· ἂν δὲ τὸν ψυχὰς καὶ σώματα ἐμ μενον, καὶ τῆς κτίσεως ἁπάσης ἀσυγκρίτως ὑπερ τα, ἄναρχον εἶναι φῶμεν, τὸν τρόπον ἡμᾶς ἀπ σεις; Καὶ τὶς ἂν ταῦτα καθεστηκυίας εἶναι b Sav. autá. c Quidam ἄνθρωπον ὄντα ἔχειν υἱόν. post Sav. cum codl. 705 et 706, φρίττεις; ἀλλ' ἂν φρίττεις; εἶτα ἂν

S. JOANNIS CHRYSO TOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. σωθῆτε· ὡσανεὶ ἔλεγεν · Ὅτι μὲν Θεός είμι, καὶ Θεοῦ γνήσιος Υἱὸς, καὶ τῆς οὐσίας ἐκείνης τῆς ἀκηράτου [43] καὶ μακαρίας, [καὶ] οὐδενὸς δέομαι τοῦ μαρτυρή συντος. Κἂν γὰρ μηδεὶς ἐθέλῃ τοῦτο ποιεῖν, οὐδὲν ἐγὼ παρὰ τοῦτο εἰς τὴν φύσιν ἐλάττωμαι τὴν ἐμήν. Ἐπειδὴ δὲ τῆς σωτηρίας μοι μέλει τῆς τῶν πολλῶν, τούτου χάριν εἰς τοῦτο κατέβην ταπεινότητος, ὡς καὶ ἀνθρώπῳ τὴν μαρτυρίαν ἐπιτρέψαι τὴν ἐμήν. Διὰ γὰρ τὸ χαμαίζηλον καὶ ἀσθενὲς τῶν Ἰουδαίων, οὕτως εὐληπτοτέρα αὐτοῖ; καὶ εὐκολωτέρα ἔμελλεν ἡ εἰς αὐτὸν γίνεσθαι πίστις. Ὥσπερ οὖν σάρκα περιεβά λετο, ἵνα μὴ γυμνῇ τῇ θεότητι προσβαλών, ἅπαντας ἀπολέσῃ· οὕτω καὶ κήρυκα ἄνθρωπον ἐξέπεμψεν, τα τῆς συγγενοῦς ἀκούοντες φωνῆς, εὐκολώτερον εἰ τότε ἀκούοντες προσέρχωνται. Ἐπεὶ ὅτι γε τῆς ἐκείνου οὐδὲν ἐδεῖτο μαρτυρίας, ήρκει δεῖξαι μόνον ἑαυτὸν ὅστις ἦν γυμνῇ τῇ οὐσίᾳ, καὶ καταπλήξασθαι πάντας. ᾿Αλλὰ τοῦτο οὐκ ἐποίησε, δι᾿ ὅπερ ἔφθην εἰπών· πάντας γὰρ ἂν ἠφάνισε, μηδενὸς δυναμένου τὴν ἀπρό- σιτον ἐκείνην τοῦ φωτὸς προσβολὴν ἐνεγκεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ σάρκα, καθάπερ ἔφθην εἰπὼν, ὑπέου, καὶ ἑνὶ τῶν ἡμετέρων ὁμοδούλων ἐγχειρίζει τὴν μαρτυ- ρίαν· ἐπειδὴ πάντα πρὸς τὴν τῶν ἀνθρώπων ἐπρα- γματεύσατο σωτηρίαν, οὐ πρὸς τὴν ἀξίαν μόνον τὴν ἑαυτοῦ, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ εὐπαράδεκτον καὶ ὠφέλι- μου τοῖς ἀκούουσιν ὁρῶν. Ὅπερ οὖν καὶ αὐτὸς αίνιτο τόμενος ἔλεγον· Ταῦτα λέγω δι' ὑμᾶς, ἵνα σωθῆτε. Καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς δὲ τὰ αὐτὰ τῷ Δεσπότῃ φθεγγό μενος, μετὰ τὸ εἰπεῖν, Ινα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός, ἐπήγαγεν, "Ινα πάντες πιστεύσωσι δι' αὐ τοῦ, μονονουχί λέγων· Μὴ νομίσῃς ὅτι διὰ τοῦτο μαρ τυρήσων ἦλθεν ὁ Βαπτιστής Ἰωάννης, ἵνα τι τῷ Δε σπότῃ προσθῇ εἰς ἀξιοπιστίας λόγον· οὐ διὰ τοῦτο, ἀλλ᾽ ἵνα οἱ ὁμόφυλοι πιστεύσωσι δι' αὐτοῦ. Ὅτι γὰρ ταύτην προανελεῖν τὴν ὑποψίαν σπεύδων τοῦτο εἰ ρηκε 4, καὶ ἐκ τῶν μετὰ ταῦτα δῆλον· ἐπήγαγε γὰρ, Οὐκ ἦν ἐκεῖνος, λέγων, τὸ φῶς. Εἰ δὲ μὴ πρὸς τὴν ὑπόνοιαν ταύτην ἱστάμενος ἐπανέλαβε τοῦτο, παρεῖ- κεν ἁπλῶς τὸ λεγόμενον, καὶ ταυτολογία μᾶλλον, ἢ σαφήνεια διδασκαλίας ἦν. Εἰπὼν γὰρ, ὅτι ἀπεστάλη, • Alii τοῦτο ἐπήγαγε. "Ινα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτὸς, τί πάλιν Οὐκ ἦν ἐκεῖνος τὸ φῶς; Οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ γ ἀλλ' ἐπειδὴ ὡς τὰ πολλὰ παρ' ἡμῖν μείζων ὁ ρῶν τοῦ μαρτυρουμένου, καὶ ἀξιοπιστότερος πο εἶναι δοκεῖ· ἵνα μή τις καὶ ἐπὶ τοῦ Ἰωάννοι ὑποπτεύσῃ, ἐκ προοιμίων εὐθέως τὴν πονηρὰ τὴν ὑποψίαν ἀναιρεῖ, καὶ πρόῤῥιζον αὐτὴν ἀνασ δείκνυσι τίς μὲν οὗτος ὁ μαρτυρῶν, τίς δὲ ἐκ μαρτυρούμενος, καὶ ὅσον τὸ μέσον τοῦ τε μαρ μένου καὶ τοῦ μαρτυροῦντός ἐστι. Καὶ τοῦτο πο καὶ δείξας αὐτοῦ τὴν ἀσύγκριτον ὑπεροχήν, οὔτε ἀδείας λοιπὸν καὶ τῷ λειπομένῳ ἐπεξέρχεται καὶ εἴ τι τῶν ἀτόπων ἦν ταῖς τῶν ἀνοητοτέρων μοῦν διανοίαις, τοῦτο ἐκ μέσου μετὰ ἀκριβείας οὕτως ἅπασι ὁ μετ᾿ εὐκολίας λοιπὸν καὶ ἀκα τὸν τῆς διδασκαλίας ἐφεξῆς ἐνίησι λόγον. Εὐξ δὴ λοιπὸν μετὰ τῆς τῶν νοημάτων τούτων ἀπο ψεως, καὶ τῆς τῶν δογμάτων ὀρθότητος, καὶ βίο [44] γενέσθαι καθαρὸν καὶ πολιτείαν λαμπράν. δὴ τούτων ὄφελος οὐδὲν, ἔργων μὴ παρόντων ἀγαθῶν. Κἂν γὰρ ἅπασαν τὴν πίστιν ἔχωμεν κ τῶν Γραφῶν κατανόησιν, τῆς δὲ ἀπὸ τοῦ βίοι στασία; ὦμεν ἔρημοι καὶ γυμνοί, οὐδὲν τὸ κωλι τὸ τῆς γεέννης ἀπενεχθῆναι πῦρ, καὶ εἰς ἄπειρ τῆς ἀσβέστου κατακαίεσθαι φλογός. Ὥσπερ γάρ ἀγαθὰ πράξαντες, ἀναστήσονται εἰς ζωὴν αἰ οὕτως οἱ τὰ ἐναντία τετολμηκότες, εἰς αἰώνιον σιν καὶ τέρας οὐδέποτε ἔχουσαν. Διὸ πᾶσαν ἐ ξώμεθα σπουδήν, ὥστε μὴ τὸ γενόμενον ἡμῖν ἀ ὀρθῆς πίστεως κέρδος διαφθείραι τῇ τῶν ἔργων λότητι, ἀλλὰ καὶ ἐντεῦθεν εὐδοκιμήσαντες μετά ῥησίας ἰδεῖν τὸν Χριστόν. Ταύτης γὰρ ἴσον οὐδί μακαριότητος εἴη ποτ' ἄν c. Γένοιτο δὲ πάντα τυχόντας τῶν εἰρημένων, εἰς δόξαν Θεοῦ πάντα τειν, ᾧ ἡ δόξα ἅμα τῷ μονογενεῖ Υἱῷ καὶ τῷ ματι τῷ ἁγίῳ, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. • Mor. οὕτως ἅπασιν ἐπέξεισι. Sed ἐπέξεισι deest | vil. et_in plurimis mss. Paulo post Mor. ἐφεξῆς π λέγων, Sav et mss. plurimi ἐφεξῆς ἐνίησι λέγων. . CA νοιτ' άν. Ibid. Morel. πάντας ἀξίως βιοῦντας τῶν εἰρη Sav. πάντας ἐπιτυχόντας τῶν εἰρημένων. Pro υ lectione stant mss. plurimi. ΟΜΙΛΙΑ Ζ'. ἂν τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, ὁ φωτίζει πάντα άνθρω- πον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον. α΄. Διὰ τοῦτο, ὦ πολυπόθητα τέκνα, κατὰ μέρος ὑμᾶς τοῖς ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἑστιῶμεν νοήμασι, καὶ οὐκ ἀθριον πάντα ἐκχέομεν, ἵνα ῥᾳδία τῶν ἀεὶ καταβαλ- λομένων ὑμῖν ἡ φυλακὴ γένηται. Καὶ γὰρ ἐπὶ τῆς οἰκοδομίας, ὁ μὲν μηδέπω τῶν προτέρων λίθων σφιγ γέντων ἑτέρου; ἐπιθεὶς, σαθρὸν ἅπαντα καὶ εὐκατά- Ελητον ὑφαίνει τὸν τοῖχον· ὁ δὲ ἀναμένων πρότερον παγῆναι τὸν χάλικα, καὶ οὕτω τὸ λεἶπον κατὰ μικρὸν ἐπιτιθεὶς, μετὰ ἀσφαλείας ἅπασαν ἀπαρτίζει τὴν οἰκίαν, οὐκ ὀλιγοχρόνιόν τινα, οὐδὲ εὐδιάλυτον, ἀλλὰ βεβαίαν κατασκευάζων αὐτήν. Τούτους καὶ ἡμεῖς μι μώμεθα τοὺς οἰκοδόμους, καὶ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον τὰς ὑμετέρας οικοδομώμενο ψυχάς. [45] Καὶ γὰρ δε δοίκαμεν, μήποτε τῆς προτέρας καταβολῆς νεοπαγούς ὑπαρχούσης, ἡ τῶν δευτέρων ἐπιθήκη θεωρημάτων καὶ τοῖς προτέροις λυμήνηται, τῆς διανοίας οὐκ ἀρ κούσης ἅπαντα ὁμοῦ κατασχεῖν. Τί τοίνυν ἐστὶ τὸ σήμερον ἡμῖν ἀναγνωσθέν; 'Ην τὸ φῶς τὸ ἀληθι νῦν, ὁ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν 4 Sic mss. quidam. Savil. et Mor. μιμούμεθα... οἰκοδο κούμεν. κόσμον. Ἐπειδὴ γὰρ ἄνω περὶ τοῦ Ἰωάννου γόμενος ἔλεγεν, ὅτι ἦλθεν, Ινα μαρτυρήση περ φωτός, καὶ ὅτι νῦν ἀπεστάλη· ἵνα μή τις τα ἀκούων, διὰ τὴν τοῦ μαρτυροῦντος πρόσφατον π σίαν, καὶ περὶ τοῦ μαρτυρουμένου τοιαύτην ὑπόνοιαν λάβῃ, ἀνήγαγε τὴν διάνοιαν, καὶ πρὸ ἐπέκεινα πάσης ἀρχῆς παρέπεμψεν ὕπαρξιν οὐδαμοῦ λήγουσαν οὐδὲ ἱσταμένην. Καὶ πῶς ἔνι φησὶν, Υἱὸν ἔντα ἔχειν; Περὶ Θεοῦ διαλεγό καὶ τὸ πῶς ἐρωτᾷς ; καὶ οὐ δέδοικας, οὐδὲ φρίτ Εἶτα ἂν μέν σε ἔρηταί τις· Πῶς δὲ ἡμῶν ἀτελεί ἕξουσιν αι ψυχαὶ τὴν ζωὴν καὶ τὰ σώματα ταῦτα; καταγελάσῃ τῆς πεύσεως, ὡς οὐκ ἂν ἀ πίνης διανοίας ἂν τὰ τοιαῦτα ζητεῖν, ἀλλὰ δε στεύειν μόνον καὶ μὴ περιεργάζεσθαι τὸ εἰρη ἀρκοῦσαν ἔχοντα ἀπόδειξιν τοῦ λεχθέντος τὴν δύ τοῦ εἰρηκότος· ἂν δὲ τὸν ψυχὰς καὶ σώματα ἐμ μενον, καὶ τῆς κτίσεως ἁπάσης ἀσυγκρίτως ὑπερ τα, ἄναρχον εἶναι φῶμεν, τὸν τρόπον ἡμᾶς ἀπ σεις; Καὶ τὶς ἂν ταῦτα καθεστηκυίας εἶναι b Sav. autá. c Quidam ἄνθρωπον ὄντα ἔχειν υἱόν. post Sav. cum codl. 705 et 706, φρίττεις; ἀλλ' ἂν φρίττεις; εἶτα ἂν

63 IN JOANNEM HOMIL. VII. al. VI. d ψυχῆς; τίς δὲ ὑγιαίνοντος · λογισμοῦ ; Ηκουσας, ὅτι *Ην τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν. Τί φιλονεικεῖς εἰκῆ καὶ μάτην ὑπερακοντίσαι τῷ λογισμῷ τὴν ἄπειρον ταύτην ζωήν; Οὐδὲ γὰρ οἷόν τε. Τί ζητεῖς τὰ ἀζήτητα ; τί περιεργάζῃ τὰ ἀκατάληπτα ; τί ἐρευνᾶς » τὰ ἀνεξ- ερεύνητα; Κατανόησον τῶν ἡλιακῶν ἀκτίνων τὴν ρίζαν αὐτήν· ἀλλ᾽ οὐ δυνήσῃ, καὶ ὅμως οὐκ ἀγανακτεῖς, οὐδὲ δυσχεραίνεις ἐπὶ τῇ ἀσθενείᾳ. Πῶς οὖν ἐν τοῖς μείζοσι τολμηρός γέγονας καὶ προπετής; Ο τῆς βροντῆς υἱὸς Ἰωάννης, ὁ ἀπὸ τῆς σάλπιγγος ἠχῶν τῆς πνευματικῆς, τὸ, Ην, ἀκούσας παρὰ τοῦ Πνεύμα- τος, οὐδὲν ἐπεζήτησε πλέον· σὺ δὲ ὁ τῆς χάριτος ἀμοιρῶν τῆς ἐκείνου, καὶ ὁ ἀπὸ τῶν δειλῶν φθεγγό μενος λογισμῶν, ὑπερβῆναι τὸ μέτρον τῆς ἐκείνου γνώσεως φιλονεικεῖς; Διὰ τοῦτο τοιγαροῦν οὐδὲ πρὸς τὸ μέτρον τῆς ἐκείνου γνώσεως ἀφικέσθαι 4 δυνήση. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ διαβόλου μεθοδεία· ἐξάγει μὲν τῶν παρὰ τοῦ Θεοῦ δοθέντων όρων ἡμῖν τοὺς πειθο- μένους αὐτῷ, ὡς ἐπὶ πολλῷ μείζοσιν· ὅταν δὲ ταῖς ἐλπίσι ταύταις δελεάσας ἐκβάλῃ τῆς τοῦ Θεοῦ χάρι- τος, τότε λοιπὸν οὐ μόνον οὐδὲν πλέον προσδίδωσι, (πῶς γὰρ διάβολος ὤν ; ), ἀλλ' οὐδὲ εἰς τὰ πρότερα, ἔνθα ἀσφαλῶς καὶ βεβαίως διετρίβομεν, ἀφίησιν ἐπανελθεῖν, ἀλλὰ πανταχοῦ περιάγει πλανωμένους, καὶ οὐκ ἔχοντας οὐδαμοῦ στῆναι. Οὕτω καὶ τὸν πρω τόπλαστον ἐκ τῆς τοῦ παραδείσου διαγωγῆς ἐποίησεν ἐκπεσεῖν. Προσδοκίᾳ γὰρ μείζονος γνώσεως καὶ τιμῆς φυσήσας αὐτὸν, καὶ τῶν τότε ὑπαρχόντων αὐτῷ μετὰ ἀδείας ἐξέβαλεν. Οὐ γὰρ μόνον ἰσόθεος οὐ γέγονε, καθὼς ὑπισχνεῖτο αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν τοῦ θανάτου τυραννίδα ἐξέπεσεν *, οὐ μόνον οὐδὲν πλέον ἀπὸ τῆς τοῦ ξύλου βρώσεως προσλαβών, ἀλλὰ καὶ τῆς γνώσεως ἧς εἶχεν οὐ μικρὸν ἀπολέσας, ἐλπίδι πλείονος γνώσεως. Τότε γὰρ 1 αἰσχύνεσθαι καὶ καταδύεσθαι ἐπὶ τῇ για μνότητι, τότε αὐτῷ προσεγένετο, πρὸ τῆς ἀπάτης ἀνωτέρω ταύτης ὄντι τῆς αἰσχύνης. Αὐτό τε γὰρ τὸ ὁρᾷν ἑαυτὸν γυμνὸν ὄντα, καὶ δεῖσθαι λοιπὸν τῆς ἀπὸ τῶν ἱματίων περιβολῆς, καὶ ἕτερα αὐτῷ πλείονα ἐντεῦθεν ἐφύη πάθη τότε. "Οπερ ἵνα μὴ καὶ ἡμεῖς πάθωμεν, πειθώμεθα τῷ Θεῷ, καὶ μένωμεν ἐν οἷς αὐτὸς ἡμῖν προσέταξε, καὶ μηδὲν περαιτέρω πολυ πραγμονῶμεν, ἵνα μὴ καὶ τῶν ἤδη δοθέντων ἡμῖν ἐκπέσωμεν ἀγαθῶν, καθάπερ καὶ οὗτοι πεπόνθασι. Τῆς γὰρ ἀνάρχου ζωῆς ἀρχὴν ἐπιζητοῦντες εὑρεῖν, [46] καὶ ἅπερ ηδύναντο ἔχειν ἀπώλεσαν. Οὔτε γὰρ τὸ ζητούμενον εὗρον (οὐδὲ γάρ ἐστι δυνατόν), καὶ τῆς ὑγιοῦς περὶ τοῦ Μονογενοῦς ἐξέπεσον πίστεως. Αλλ' ἡμεῖς μὴ μεταίρωμεν ὅρια αιώνια, ο ἔθεντο οἱ πατέ ρες ἡμῶν, ἀλλ᾽ εἴπωμεν πανταχοῦ τοῖς τοῦ Πνεύματος νόμοις, καὶ ἀκούοντες ὅτι, Ἧν τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, μηδὲν πλέον ἐπιζητῶμεν εὑρεῖν· οὐδὲ γὰρ ἔνι ταύτην ὑπερθῆναι τὴν ῥῆσιν. Εἰ μὲν γὰρ ὡς ἄνθρωπος ἐγέννα, ἀνάγκη μέσον εἶναί τι τοῦ γεννῶντας καὶ τοῦ γεννωμένου· ἐπειδὴ δὲ ἀῤῥήτως καὶ ὡς Θεῷ πρέπον ἐστὶ, τοῦ πρὸ καὶ τοῦ μετὰ ἀναχώρει· τῶν χρόνων γὰρ ταῦτα ὀνόματα· ὁ δὲ Υἱὸς καὶ τῶν αἰώνων πάν- των ἐστὶ ποιητής. β'. Οὐκοῦν οὐ πατήρ, φησίν, ἀλλ᾽ ἀδελφός. Ποία ἀνάγκη, εἰπέ μοι; Εἰ μὲν γὰρ καὶ τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν ἐξ ἑτέρας ἐλέγομεν εἶναι ρίζης, καλῶς ἂν ταῦτα Εξης τότε. Εἰ δὲ ταύτην μὲν φεύγομεν τὴν ἀσέβειαν, • Sic Mor. et mss. omnes Savil. ή ύγιαίνοντος. b Sic Morel. Sav. τί ἰχνεύεις. • Sic Mor. Sav, ὁ τὴν σάλπιγγα ἔχων τὴν πνευματικὴν, τὸ κ ἦν, ἀκούσας παρά. d sic Sav Morel, διὰ τοῦτο αὐτοῦ οὐδὲ πρὸς τὸ μέτρον ἀφ. • Sic Mo- rel. Sav. et codd. 705 et 706 κατέπεσεν. f Sic Sav. Mor. ἐλπίδι πλείονος γνώσεως τούτο παθών. "Ο τε γάρ. 61 λέγομεν δὲ τὸν μὲν Πατέρα πρὸς τὸ 8 ἄναρχον εἶναι, μηδὲ γεγεννῆσθαι· τὸν δὲ Υἱὸν ἄναρχον εἶναι, γεγεν νημένον δὲ ἐκ τοῦ Πατρός· ποία ἀνάγκη ἐκ τῆς ἐννοίας ταύτης τὸν ἀσεβῆ λόγον ἐκεῖνον ἐπεισελθεῖν; Ούδε μία. Απαύγασμα γάρ ἐστι· τὸ δὲ ἀπαύγασμα συν επινοεῖται τῇ φύσει, ἧς ἐστιν ἀπαύγασμα. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος τοῦτον οὕτως ἐκάλεσεν, ἵνα μηδὲν μέσον ὑποπτεύσῃς Πατρὸς καὶ Υἱοῦ. Τοῦτο μὲν οὖν τούτου δηλωτικόν· τὸ δὲ ἐφεξῆς τοῦ ὑποδείγματος, τὴν ὑφορμῶσαν ἡ τοῖς ἀνοήτοις ἀτοπίαν διορθοῦται. Μὴ γὰρ, ἐπειδὴ ἀπαύγασμα, φησίν, ἤκουσας, τῆς ἰδίας αὐτὸν ἀπεστερῆσθαι νομίσῃς ὑποστάσεως. Ασε- δὲς γὰρ τοῦτο, καὶ τῆς τῶν Σαβελλιανῶν καὶ τῶν ἀπὸ Μαρκέλλου μανίας. Ἡμεῖς δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλὰ καὶ ἐν ἰδίᾳ αὐτὸν ὑποστάσει εἶναί φαμεν. Διὰ τοῦτο εἰπὼν αὐτὸν ἀπαύγασμα, ἐπήγαγεν, ὅτι καὶ χαρα κτήρ ἐστι τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, ἵνα τὴν ἰδίαν ὑπόστασιν δηλώσῃ καὶ τῆς αὐτῆς ὄντα αὐτὸν οὐσίας, ἧς ἐστι καὶ χαρακτήρ. Οὐ γὰρ ἀρκεῖ μια λέξει, καθά- περ ἔφθην εἰπών, τὰ περὶ Θεοῦ παραστῆσαι δόγματα τοῖς ἀνθρώποις· ἀλλὰ ἀγαπητόν, ἂν πολλὰ συμφορή - σαντες, ἐξ ἑκάστου τὸ πρέπον ἐπιλεξώμεθα. Οὕτω γὰρ δυνησόμεθα τῆς ἀξίας ἐφικέσθαι δοξολογίας· ἀξίας δὲ λέγω, κατὰ τὴν ἡμετέραν δύναμιν. Εἰ γάρ τις πρὸς αὐτὴν τὴν ὄντως ἀξίαν εἰπεῖν δύνασθαι νο μίζοι, καὶ φιλονεικοίη, λέγων οὕτως εἰδέναι τὸν Θεὸν ὡς αὐτὸς οἶδεν ἑαυτὸν, οὗτος μάλιστά ἐστιν ὁ τὸν Θεὸν ἀγνοῶν. Ταῦτ᾽ οὖν εἰδότες, μένωμεν κατέχοντες μετὰ ἀσφαλείας & παρέδοσαν ἡμῖν οἱ ἀπ᾿ ἀρχῆς αὐτόπται καὶ ὑπηρέται γενόμενοι τοῦ Λόγου, καὶ μηδὲν περαι τέρω περιεργαζώμεθα. Δύο γὰρ τοῖς ταύτην νοσοῦσι τὴν νόσον περιέσται τὰ δεινά· τό τε εἰκῇ ταλαιπωρεί σθαι, ζητοῦντας ἅπερ εὑρεῖν οὐ δυνατόν· τό τε παρο. ξύναι τὸν Θεὸν, τοὺς παρ' αὐτοῦ τεθέντας ὅρους ἀνα- τρέπειν ἐπιχειροῦντας. Οσην δὲ τοῦτο κινεῖ τὴν ὀργήν, οὐδὲν δεῖ παρ' ἡμῶν μαθεῖν, πάντας εἰδότας ὑμᾶς. Διὸ τῆς ἀπονοίας αὐτῶν ἀφέμενοι, τρέμωμεν αὐτοῦ τοὺς λόγους, ἵνα [47] διηνεκῶς ἡμᾶς τειχίζῃ· Ἐπὶ τίνα γὰρ ἐπιβλέψω, φησίν, ἀλλ' ἢ ἐπὶ τὸν πρᾶον καὶ ταπεινὸν, καὶ ἡσύχιον, καὶ τρέμοντά μου τοὺς λόγους; Αφέντες τοίνυν τὴν ὀλεθρίαν ταύτην πολυπραγμοσύνην, συντρίψωμεν τας καρδίας, πενθήσωμεν τὰ ἡμαρτημένα ἡμῖν, καθώς προσέταξεν ὁ Χριστὸς, κατανυγῶμεν ἐπὶ τοῖς πλημμεληθεῖσιν ἡμῖν, ἀναλογισώμεθα μετὰ ἀκριβείας τὰ κατὰ τὸν ἔμπροσθεν ἡμῖν ἅπαντα τολμηθέντα χρόνον, σπουδά σωμεν αὐτὰ ἀποτρέψασθαι παντοδαπῶς. Πολλὰς γὰρ εἰς τοῦτο ὁ Θεὸς ἀνέῳξεν ἡμῖν ὁδούς. Λέγε γὰρ σύ, φησί, πρῶτος, τὰς ἁμαρτίας σου, ἵνα δικαιωθῇς· καὶ πάλιν, Εἶπα 1, Τὴν ἀνομίαν μου ἐξαγορεύσω κατ' ἐμοῦ, καὶ σὺ ἀφῆκας τὴν ἀσέβειαν τῆς καρ δίας μου. Οὐδὲ γὰρ μικρὸν ἡμῖν συντελεῖ πρὸς τὸ μειῶσαι τῶν ἁμαρτημάτων τὸ μέγεθος ἡ συνεχής αὐτ τῶν κατηγορία καὶ μνήμη. Εστι καὶ ἑτέρα ταύτης ενεργεστέρα ὁδός, τὸ μηδενὶ τῶν εἰς ἡμᾶς ἡμαρτηκό των μνησικακεῖν, τὸ πᾶσι τοῖς εἰς ἡμᾶς πλημμελη- θεῖσι συγχωρεῖν τὰ πλημμελήματα. Βούλει καὶ τρίτην μαθεῖν ; Ακουσον τοῦ Δανιήλ λέγοντος· Διὸ τὰς ἁμαρτίας σου ἐν ἐλεημοσύναις λύτρωσαι, καὶ τὰς ἀνομίας σου ἐν οἰκτιρμοῖς πενήτων. Ἔστι δὲ καὶ ἑτέρα μετὰ ταύτης, ἡ τῶν εὐχῶν συνέχεια, καὶ τὸ 5 Mor. et quidam mss. πρὸς τό. Savil. et alii cod. 706 ε corr. πρὸς τῷ H Sav. et Mor. ύφορμούσαν. Μss. quidem ὑφορμῶσαν. 1 Εἶπα deest in Sar. Mox Mor. ἀφῆκας, S vil. ἀφείλες.

63 IN JOANNEM HOMIL. VII. al. VI. d ψυχῆς; τίς δὲ ὑγιαίνοντος · λογισμοῦ ; Ηκουσας, ὅτι *Ην τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν. Τί φιλονεικεῖς εἰκῆ καὶ μάτην ὑπερακοντίσαι τῷ λογισμῷ τὴν ἄπειρον ταύτην ζωήν; Οὐδὲ γὰρ οἷόν τε. Τί ζητεῖς τὰ ἀζήτητα ; τί περιεργάζῃ τὰ ἀκατάληπτα ; τί ἐρευνᾶς » τὰ ἀνεξ- ερεύνητα; Κατανόησον τῶν ἡλιακῶν ἀκτίνων τὴν ρίζαν αὐτήν· ἀλλ᾽ οὐ δυνήσῃ, καὶ ὅμως οὐκ ἀγανακτεῖς, οὐδὲ δυσχεραίνεις ἐπὶ τῇ ἀσθενείᾳ. Πῶς οὖν ἐν τοῖς μείζοσι τολμηρός γέγονας καὶ προπετής; Ο τῆς βροντῆς υἱὸς Ἰωάννης, ὁ ἀπὸ τῆς σάλπιγγος ἠχῶν τῆς πνευματικῆς, τὸ, Ην, ἀκούσας παρὰ τοῦ Πνεύμα- τος, οὐδὲν ἐπεζήτησε πλέον· σὺ δὲ ὁ τῆς χάριτος ἀμοιρῶν τῆς ἐκείνου, καὶ ὁ ἀπὸ τῶν δειλῶν φθεγγό μενος λογισμῶν, ὑπερβῆναι τὸ μέτρον τῆς ἐκείνου γνώσεως φιλονεικεῖς; Διὰ τοῦτο τοιγαροῦν οὐδὲ πρὸς τὸ μέτρον τῆς ἐκείνου γνώσεως ἀφικέσθαι 4 δυνήση. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ διαβόλου μεθοδεία· ἐξάγει μὲν τῶν παρὰ τοῦ Θεοῦ δοθέντων όρων ἡμῖν τοὺς πειθο- μένους αὐτῷ, ὡς ἐπὶ πολλῷ μείζοσιν· ὅταν δὲ ταῖς ἐλπίσι ταύταις δελεάσας ἐκβάλῃ τῆς τοῦ Θεοῦ χάρι- τος, τότε λοιπὸν οὐ μόνον οὐδὲν πλέον προσδίδωσι, (πῶς γὰρ διάβολος ὤν ; ), ἀλλ' οὐδὲ εἰς τὰ πρότερα, ἔνθα ἀσφαλῶς καὶ βεβαίως διετρίβομεν, ἀφίησιν ἐπανελθεῖν, ἀλλὰ πανταχοῦ περιάγει πλανωμένους, καὶ οὐκ ἔχοντας οὐδαμοῦ στῆναι. Οὕτω καὶ τὸν πρω τόπλαστον ἐκ τῆς τοῦ παραδείσου διαγωγῆς ἐποίησεν ἐκπεσεῖν. Προσδοκίᾳ γὰρ μείζονος γνώσεως καὶ τιμῆς φυσήσας αὐτὸν, καὶ τῶν τότε ὑπαρχόντων αὐτῷ μετὰ ἀδείας ἐξέβαλεν. Οὐ γὰρ μόνον ἰσόθεος οὐ γέγονε, καθὼς ὑπισχνεῖτο αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν τοῦ θανάτου τυραννίδα ἐξέπεσεν *, οὐ μόνον οὐδὲν πλέον ἀπὸ τῆς τοῦ ξύλου βρώσεως προσλαβών, ἀλλὰ καὶ τῆς γνώσεως ἧς εἶχεν οὐ μικρὸν ἀπολέσας, ἐλπίδι πλείονος γνώσεως. Τότε γὰρ 1 αἰσχύνεσθαι καὶ καταδύεσθαι ἐπὶ τῇ για μνότητι, τότε αὐτῷ προσεγένετο, πρὸ τῆς ἀπάτης ἀνωτέρω ταύτης ὄντι τῆς αἰσχύνης. Αὐτό τε γὰρ τὸ ὁρᾷν ἑαυτὸν γυμνὸν ὄντα, καὶ δεῖσθαι λοιπὸν τῆς ἀπὸ τῶν ἱματίων περιβολῆς, καὶ ἕτερα αὐτῷ πλείονα ἐντεῦθεν ἐφύη πάθη τότε. "Οπερ ἵνα μὴ καὶ ἡμεῖς πάθωμεν, πειθώμεθα τῷ Θεῷ, καὶ μένωμεν ἐν οἷς αὐτὸς ἡμῖν προσέταξε, καὶ μηδὲν περαιτέρω πολυ πραγμονῶμεν, ἵνα μὴ καὶ τῶν ἤδη δοθέντων ἡμῖν ἐκπέσωμεν ἀγαθῶν, καθάπερ καὶ οὗτοι πεπόνθασι. Τῆς γὰρ ἀνάρχου ζωῆς ἀρχὴν ἐπιζητοῦντες εὑρεῖν, [46] καὶ ἅπερ ηδύναντο ἔχειν ἀπώλεσαν. Οὔτε γὰρ τὸ ζητούμενον εὗρον (οὐδὲ γάρ ἐστι δυνατόν), καὶ τῆς ὑγιοῦς περὶ τοῦ Μονογενοῦς ἐξέπεσον πίστεως. Αλλ' ἡμεῖς μὴ μεταίρωμεν ὅρια αιώνια, ο ἔθεντο οἱ πατέ ρες ἡμῶν, ἀλλ᾽ εἴπωμεν πανταχοῦ τοῖς τοῦ Πνεύματος νόμοις, καὶ ἀκούοντες ὅτι, Ἧν τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, μηδὲν πλέον ἐπιζητῶμεν εὑρεῖν· οὐδὲ γὰρ ἔνι ταύτην ὑπερθῆναι τὴν ῥῆσιν. Εἰ μὲν γὰρ ὡς ἄνθρωπος ἐγέννα, ἀνάγκη μέσον εἶναί τι τοῦ γεννῶντας καὶ τοῦ γεννωμένου· ἐπειδὴ δὲ ἀῤῥήτως καὶ ὡς Θεῷ πρέπον ἐστὶ, τοῦ πρὸ καὶ τοῦ μετὰ ἀναχώρει· τῶν χρόνων γὰρ ταῦτα ὀνόματα· ὁ δὲ Υἱὸς καὶ τῶν αἰώνων πάν- των ἐστὶ ποιητής. β'. Οὐκοῦν οὐ πατήρ, φησίν, ἀλλ᾽ ἀδελφός. Ποία ἀνάγκη, εἰπέ μοι; Εἰ μὲν γὰρ καὶ τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν ἐξ ἑτέρας ἐλέγομεν εἶναι ρίζης, καλῶς ἂν ταῦτα Εξης τότε. Εἰ δὲ ταύτην μὲν φεύγομεν τὴν ἀσέβειαν, • Sic Mor. et mss. omnes Savil. ή ύγιαίνοντος. b Sic Morel. Sav. τί ἰχνεύεις. • Sic Mor. Sav, ὁ τὴν σάλπιγγα ἔχων τὴν πνευματικὴν, τὸ κ ἦν, ἀκούσας παρά. d sic Sav Morel, διὰ τοῦτο αὐτοῦ οὐδὲ πρὸς τὸ μέτρον ἀφ. • Sic Mo- rel. Sav. et codd. 705 et 706 κατέπεσεν. f Sic Sav. Mor. ἐλπίδι πλείονος γνώσεως τούτο παθών. "Ο τε γάρ. 61 λέγομεν δὲ τὸν μὲν Πατέρα πρὸς τὸ 8 ἄναρχον εἶναι, μηδὲ γεγεννῆσθαι· τὸν δὲ Υἱὸν ἄναρχον εἶναι, γεγεν νημένον δὲ ἐκ τοῦ Πατρός· ποία ἀνάγκη ἐκ τῆς ἐννοίας ταύτης τὸν ἀσεβῆ λόγον ἐκεῖνον ἐπεισελθεῖν; Ούδε μία. Απαύγασμα γάρ ἐστι· τὸ δὲ ἀπαύγασμα συν επινοεῖται τῇ φύσει, ἧς ἐστιν ἀπαύγασμα. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος τοῦτον οὕτως ἐκάλεσεν, ἵνα μηδὲν μέσον ὑποπτεύσῃς Πατρὸς καὶ Υἱοῦ. Τοῦτο μὲν οὖν τούτου δηλωτικόν· τὸ δὲ ἐφεξῆς τοῦ ὑποδείγματος, τὴν ὑφορμῶσαν ἡ τοῖς ἀνοήτοις ἀτοπίαν διορθοῦται. Μὴ γὰρ, ἐπειδὴ ἀπαύγασμα, φησίν, ἤκουσας, τῆς ἰδίας αὐτὸν ἀπεστερῆσθαι νομίσῃς ὑποστάσεως. Ασε- δὲς γὰρ τοῦτο, καὶ τῆς τῶν Σαβελλιανῶν καὶ τῶν ἀπὸ Μαρκέλλου μανίας. Ἡμεῖς δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλὰ καὶ ἐν ἰδίᾳ αὐτὸν ὑποστάσει εἶναί φαμεν. Διὰ τοῦτο εἰπὼν αὐτὸν ἀπαύγασμα, ἐπήγαγεν, ὅτι καὶ χαρα κτήρ ἐστι τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, ἵνα τὴν ἰδίαν ὑπόστασιν δηλώσῃ καὶ τῆς αὐτῆς ὄντα αὐτὸν οὐσίας, ἧς ἐστι καὶ χαρακτήρ. Οὐ γὰρ ἀρκεῖ μια λέξει, καθά- περ ἔφθην εἰπών, τὰ περὶ Θεοῦ παραστῆσαι δόγματα τοῖς ἀνθρώποις· ἀλλὰ ἀγαπητόν, ἂν πολλὰ συμφορή - σαντες, ἐξ ἑκάστου τὸ πρέπον ἐπιλεξώμεθα. Οὕτω γὰρ δυνησόμεθα τῆς ἀξίας ἐφικέσθαι δοξολογίας· ἀξίας δὲ λέγω, κατὰ τὴν ἡμετέραν δύναμιν. Εἰ γάρ τις πρὸς αὐτὴν τὴν ὄντως ἀξίαν εἰπεῖν δύνασθαι νο μίζοι, καὶ φιλονεικοίη, λέγων οὕτως εἰδέναι τὸν Θεὸν ὡς αὐτὸς οἶδεν ἑαυτὸν, οὗτος μάλιστά ἐστιν ὁ τὸν Θεὸν ἀγνοῶν. Ταῦτ᾽ οὖν εἰδότες, μένωμεν κατέχοντες μετὰ ἀσφαλείας & παρέδοσαν ἡμῖν οἱ ἀπ᾿ ἀρχῆς αὐτόπται καὶ ὑπηρέται γενόμενοι τοῦ Λόγου, καὶ μηδὲν περαι τέρω περιεργαζώμεθα. Δύο γὰρ τοῖς ταύτην νοσοῦσι τὴν νόσον περιέσται τὰ δεινά· τό τε εἰκῇ ταλαιπωρεί σθαι, ζητοῦντας ἅπερ εὑρεῖν οὐ δυνατόν· τό τε παρο. ξύναι τὸν Θεὸν, τοὺς παρ' αὐτοῦ τεθέντας ὅρους ἀνα- τρέπειν ἐπιχειροῦντας. Οσην δὲ τοῦτο κινεῖ τὴν ὀργήν, οὐδὲν δεῖ παρ' ἡμῶν μαθεῖν, πάντας εἰδότας ὑμᾶς. Διὸ τῆς ἀπονοίας αὐτῶν ἀφέμενοι, τρέμωμεν αὐτοῦ τοὺς λόγους, ἵνα [47] διηνεκῶς ἡμᾶς τειχίζῃ· Ἐπὶ τίνα γὰρ ἐπιβλέψω, φησίν, ἀλλ' ἢ ἐπὶ τὸν πρᾶον καὶ ταπεινὸν, καὶ ἡσύχιον, καὶ τρέμοντά μου τοὺς λόγους; Αφέντες τοίνυν τὴν ὀλεθρίαν ταύτην πολυπραγμοσύνην, συντρίψωμεν τας καρδίας, πενθήσωμεν τὰ ἡμαρτημένα ἡμῖν, καθώς προσέταξεν ὁ Χριστὸς, κατανυγῶμεν ἐπὶ τοῖς πλημμεληθεῖσιν ἡμῖν, ἀναλογισώμεθα μετὰ ἀκριβείας τὰ κατὰ τὸν ἔμπροσθεν ἡμῖν ἅπαντα τολμηθέντα χρόνον, σπουδά σωμεν αὐτὰ ἀποτρέψασθαι παντοδαπῶς. Πολλὰς γὰρ εἰς τοῦτο ὁ Θεὸς ἀνέῳξεν ἡμῖν ὁδούς. Λέγε γὰρ σύ, φησί, πρῶτος, τὰς ἁμαρτίας σου, ἵνα δικαιωθῇς· καὶ πάλιν, Εἶπα 1, Τὴν ἀνομίαν μου ἐξαγορεύσω κατ' ἐμοῦ, καὶ σὺ ἀφῆκας τὴν ἀσέβειαν τῆς καρ δίας μου. Οὐδὲ γὰρ μικρὸν ἡμῖν συντελεῖ πρὸς τὸ μειῶσαι τῶν ἁμαρτημάτων τὸ μέγεθος ἡ συνεχής αὐτ τῶν κατηγορία καὶ μνήμη. Εστι καὶ ἑτέρα ταύτης ενεργεστέρα ὁδός, τὸ μηδενὶ τῶν εἰς ἡμᾶς ἡμαρτηκό των μνησικακεῖν, τὸ πᾶσι τοῖς εἰς ἡμᾶς πλημμελη- θεῖσι συγχωρεῖν τὰ πλημμελήματα. Βούλει καὶ τρίτην μαθεῖν ; Ακουσον τοῦ Δανιήλ λέγοντος· Διὸ τὰς ἁμαρτίας σου ἐν ἐλεημοσύναις λύτρωσαι, καὶ τὰς ἀνομίας σου ἐν οἰκτιρμοῖς πενήτων. Ἔστι δὲ καὶ ἑτέρα μετὰ ταύτης, ἡ τῶν εὐχῶν συνέχεια, καὶ τὸ 5 Mor. et quidam mss. πρὸς τό. Savil. et alii cod. 706 ε corr. πρὸς τῷ H Sav. et Mor. ύφορμούσαν. Μss. quidem ὑφορμῶσαν. 1 Εἶπα deest in Sar. Mox Mor. ἀφῆκας, S vil. ἀφείλες.

63 IN JOANNEM HOMIL. VII. al. VI. d ψυχῆς; τίς δὲ ὑγιαίνοντος · λογισμοῦ ; Ηκουσας, ὅτι *Ην τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν. Τί φιλονεικεῖς εἰκῆ καὶ μάτην ὑπερακοντίσαι τῷ λογισμῷ τὴν ἄπειρον ταύτην ζωήν; Οὐδὲ γὰρ οἷόν τε. Τί ζητεῖς τὰ ἀζήτητα ; τί περιεργάζῃ τὰ ἀκατάληπτα ; τί ἐρευνᾶς » τὰ ἀνεξ- ερεύνητα; Κατανόησον τῶν ἡλιακῶν ἀκτίνων τὴν ρίζαν αὐτήν· ἀλλ᾽ οὐ δυνήσῃ, καὶ ὅμως οὐκ ἀγανακτεῖς, οὐδὲ δυσχεραίνεις ἐπὶ τῇ ἀσθενείᾳ. Πῶς οὖν ἐν τοῖς μείζοσι τολμηρός γέγονας καὶ προπετής; Ο τῆς βροντῆς υἱὸς Ἰωάννης, ὁ ἀπὸ τῆς σάλπιγγος ἠχῶν τῆς πνευματικῆς, τὸ, Ην, ἀκούσας παρὰ τοῦ Πνεύμα- τος, οὐδὲν ἐπεζήτησε πλέον· σὺ δὲ ὁ τῆς χάριτος ἀμοιρῶν τῆς ἐκείνου, καὶ ὁ ἀπὸ τῶν δειλῶν φθεγγό μενος λογισμῶν, ὑπερβῆναι τὸ μέτρον τῆς ἐκείνου γνώσεως φιλονεικεῖς; Διὰ τοῦτο τοιγαροῦν οὐδὲ πρὸς τὸ μέτρον τῆς ἐκείνου γνώσεως ἀφικέσθαι 4 δυνήση. Τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ διαβόλου μεθοδεία· ἐξάγει μὲν τῶν παρὰ τοῦ Θεοῦ δοθέντων όρων ἡμῖν τοὺς πειθο- μένους αὐτῷ, ὡς ἐπὶ πολλῷ μείζοσιν· ὅταν δὲ ταῖς ἐλπίσι ταύταις δελεάσας ἐκβάλῃ τῆς τοῦ Θεοῦ χάρι- τος, τότε λοιπὸν οὐ μόνον οὐδὲν πλέον προσδίδωσι, (πῶς γὰρ διάβολος ὤν ; ), ἀλλ' οὐδὲ εἰς τὰ πρότερα, ἔνθα ἀσφαλῶς καὶ βεβαίως διετρίβομεν, ἀφίησιν ἐπανελθεῖν, ἀλλὰ πανταχοῦ περιάγει πλανωμένους, καὶ οὐκ ἔχοντας οὐδαμοῦ στῆναι. Οὕτω καὶ τὸν πρω τόπλαστον ἐκ τῆς τοῦ παραδείσου διαγωγῆς ἐποίησεν ἐκπεσεῖν. Προσδοκίᾳ γὰρ μείζονος γνώσεως καὶ τιμῆς φυσήσας αὐτὸν, καὶ τῶν τότε ὑπαρχόντων αὐτῷ μετὰ ἀδείας ἐξέβαλεν. Οὐ γὰρ μόνον ἰσόθεος οὐ γέγονε, καθὼς ὑπισχνεῖτο αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν τοῦ θανάτου τυραννίδα ἐξέπεσεν *, οὐ μόνον οὐδὲν πλέον ἀπὸ τῆς τοῦ ξύλου βρώσεως προσλαβών, ἀλλὰ καὶ τῆς γνώσεως ἧς εἶχεν οὐ μικρὸν ἀπολέσας, ἐλπίδι πλείονος γνώσεως. Τότε γὰρ 1 αἰσχύνεσθαι καὶ καταδύεσθαι ἐπὶ τῇ για μνότητι, τότε αὐτῷ προσεγένετο, πρὸ τῆς ἀπάτης ἀνωτέρω ταύτης ὄντι τῆς αἰσχύνης. Αὐτό τε γὰρ τὸ ὁρᾷν ἑαυτὸν γυμνὸν ὄντα, καὶ δεῖσθαι λοιπὸν τῆς ἀπὸ τῶν ἱματίων περιβολῆς, καὶ ἕτερα αὐτῷ πλείονα ἐντεῦθεν ἐφύη πάθη τότε. "Οπερ ἵνα μὴ καὶ ἡμεῖς πάθωμεν, πειθώμεθα τῷ Θεῷ, καὶ μένωμεν ἐν οἷς αὐτὸς ἡμῖν προσέταξε, καὶ μηδὲν περαιτέρω πολυ πραγμονῶμεν, ἵνα μὴ καὶ τῶν ἤδη δοθέντων ἡμῖν ἐκπέσωμεν ἀγαθῶν, καθάπερ καὶ οὗτοι πεπόνθασι. Τῆς γὰρ ἀνάρχου ζωῆς ἀρχὴν ἐπιζητοῦντες εὑρεῖν, [46] καὶ ἅπερ ηδύναντο ἔχειν ἀπώλεσαν. Οὔτε γὰρ τὸ ζητούμενον εὗρον (οὐδὲ γάρ ἐστι δυνατόν), καὶ τῆς ὑγιοῦς περὶ τοῦ Μονογενοῦς ἐξέπεσον πίστεως. Αλλ' ἡμεῖς μὴ μεταίρωμεν ὅρια αιώνια, ο ἔθεντο οἱ πατέ ρες ἡμῶν, ἀλλ᾽ εἴπωμεν πανταχοῦ τοῖς τοῦ Πνεύματος νόμοις, καὶ ἀκούοντες ὅτι, Ἧν τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, μηδὲν πλέον ἐπιζητῶμεν εὑρεῖν· οὐδὲ γὰρ ἔνι ταύτην ὑπερθῆναι τὴν ῥῆσιν. Εἰ μὲν γὰρ ὡς ἄνθρωπος ἐγέννα, ἀνάγκη μέσον εἶναί τι τοῦ γεννῶντας καὶ τοῦ γεννωμένου· ἐπειδὴ δὲ ἀῤῥήτως καὶ ὡς Θεῷ πρέπον ἐστὶ, τοῦ πρὸ καὶ τοῦ μετὰ ἀναχώρει· τῶν χρόνων γὰρ ταῦτα ὀνόματα· ὁ δὲ Υἱὸς καὶ τῶν αἰώνων πάν- των ἐστὶ ποιητής. β'. Οὐκοῦν οὐ πατήρ, φησίν, ἀλλ᾽ ἀδελφός. Ποία ἀνάγκη, εἰπέ μοι; Εἰ μὲν γὰρ καὶ τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν ἐξ ἑτέρας ἐλέγομεν εἶναι ρίζης, καλῶς ἂν ταῦτα Εξης τότε. Εἰ δὲ ταύτην μὲν φεύγομεν τὴν ἀσέβειαν, • Sic Mor. et mss. omnes Savil. ή ύγιαίνοντος. b Sic Morel. Sav. τί ἰχνεύεις. • Sic Mor. Sav, ὁ τὴν σάλπιγγα ἔχων τὴν πνευματικὴν, τὸ κ ἦν, ἀκούσας παρά. d sic Sav Morel, διὰ τοῦτο αὐτοῦ οὐδὲ πρὸς τὸ μέτρον ἀφ. • Sic Mo- rel. Sav. et codd. 705 et 706 κατέπεσεν. f Sic Sav. Mor. ἐλπίδι πλείονος γνώσεως τούτο παθών. "Ο τε γάρ. 61 λέγομεν δὲ τὸν μὲν Πατέρα πρὸς τὸ 8 ἄναρχον εἶναι, μηδὲ γεγεννῆσθαι· τὸν δὲ Υἱὸν ἄναρχον εἶναι, γεγεν νημένον δὲ ἐκ τοῦ Πατρός· ποία ἀνάγκη ἐκ τῆς ἐννοίας ταύτης τὸν ἀσεβῆ λόγον ἐκεῖνον ἐπεισελθεῖν; Ούδε μία. Απαύγασμα γάρ ἐστι· τὸ δὲ ἀπαύγασμα συν επινοεῖται τῇ φύσει, ἧς ἐστιν ἀπαύγασμα. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος τοῦτον οὕτως ἐκάλεσεν, ἵνα μηδὲν μέσον ὑποπτεύσῃς Πατρὸς καὶ Υἱοῦ. Τοῦτο μὲν οὖν τούτου δηλωτικόν· τὸ δὲ ἐφεξῆς τοῦ ὑποδείγματος, τὴν ὑφορμῶσαν ἡ τοῖς ἀνοήτοις ἀτοπίαν διορθοῦται. Μὴ γὰρ, ἐπειδὴ ἀπαύγασμα, φησίν, ἤκουσας, τῆς ἰδίας αὐτὸν ἀπεστερῆσθαι νομίσῃς ὑποστάσεως. Ασε- δὲς γὰρ τοῦτο, καὶ τῆς τῶν Σαβελλιανῶν καὶ τῶν ἀπὸ Μαρκέλλου μανίας. Ἡμεῖς δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλὰ καὶ ἐν ἰδίᾳ αὐτὸν ὑποστάσει εἶναί φαμεν. Διὰ τοῦτο εἰπὼν αὐτὸν ἀπαύγασμα, ἐπήγαγεν, ὅτι καὶ χαρα κτήρ ἐστι τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, ἵνα τὴν ἰδίαν ὑπόστασιν δηλώσῃ καὶ τῆς αὐτῆς ὄντα αὐτὸν οὐσίας, ἧς ἐστι καὶ χαρακτήρ. Οὐ γὰρ ἀρκεῖ μια λέξει, καθά- περ ἔφθην εἰπών, τὰ περὶ Θεοῦ παραστῆσαι δόγματα τοῖς ἀνθρώποις· ἀλλὰ ἀγαπητόν, ἂν πολλὰ συμφορή - σαντες, ἐξ ἑκάστου τὸ πρέπον ἐπιλεξώμεθα. Οὕτω γὰρ δυνησόμεθα τῆς ἀξίας ἐφικέσθαι δοξολογίας· ἀξίας δὲ λέγω, κατὰ τὴν ἡμετέραν δύναμιν. Εἰ γάρ τις πρὸς αὐτὴν τὴν ὄντως ἀξίαν εἰπεῖν δύνασθαι νο μίζοι, καὶ φιλονεικοίη, λέγων οὕτως εἰδέναι τὸν Θεὸν ὡς αὐτὸς οἶδεν ἑαυτὸν, οὗτος μάλιστά ἐστιν ὁ τὸν Θεὸν ἀγνοῶν. Ταῦτ᾽ οὖν εἰδότες, μένωμεν κατέχοντες μετὰ ἀσφαλείας & παρέδοσαν ἡμῖν οἱ ἀπ᾿ ἀρχῆς αὐτόπται καὶ ὑπηρέται γενόμενοι τοῦ Λόγου, καὶ μηδὲν περαι τέρω περιεργαζώμεθα. Δύο γὰρ τοῖς ταύτην νοσοῦσι τὴν νόσον περιέσται τὰ δεινά· τό τε εἰκῇ ταλαιπωρεί σθαι, ζητοῦντας ἅπερ εὑρεῖν οὐ δυνατόν· τό τε παρο. ξύναι τὸν Θεὸν, τοὺς παρ' αὐτοῦ τεθέντας ὅρους ἀνα- τρέπειν ἐπιχειροῦντας. Οσην δὲ τοῦτο κινεῖ τὴν ὀργήν, οὐδὲν δεῖ παρ' ἡμῶν μαθεῖν, πάντας εἰδότας ὑμᾶς. Διὸ τῆς ἀπονοίας αὐτῶν ἀφέμενοι, τρέμωμεν αὐτοῦ τοὺς λόγους, ἵνα [47] διηνεκῶς ἡμᾶς τειχίζῃ· Ἐπὶ τίνα γὰρ ἐπιβλέψω, φησίν, ἀλλ' ἢ ἐπὶ τὸν πρᾶον καὶ ταπεινὸν, καὶ ἡσύχιον, καὶ τρέμοντά μου τοὺς λόγους; Αφέντες τοίνυν τὴν ὀλεθρίαν ταύτην πολυπραγμοσύνην, συντρίψωμεν τας καρδίας, πενθήσωμεν τὰ ἡμαρτημένα ἡμῖν, καθώς προσέταξεν ὁ Χριστὸς, κατανυγῶμεν ἐπὶ τοῖς πλημμεληθεῖσιν ἡμῖν, ἀναλογισώμεθα μετὰ ἀκριβείας τὰ κατὰ τὸν ἔμπροσθεν ἡμῖν ἅπαντα τολμηθέντα χρόνον, σπουδά σωμεν αὐτὰ ἀποτρέψασθαι παντοδαπῶς. Πολλὰς γὰρ εἰς τοῦτο ὁ Θεὸς ἀνέῳξεν ἡμῖν ὁδούς. Λέγε γὰρ σύ, φησί, πρῶτος, τὰς ἁμαρτίας σου, ἵνα δικαιωθῇς· καὶ πάλιν, Εἶπα 1, Τὴν ἀνομίαν μου ἐξαγορεύσω κατ' ἐμοῦ, καὶ σὺ ἀφῆκας τὴν ἀσέβειαν τῆς καρ δίας μου. Οὐδὲ γὰρ μικρὸν ἡμῖν συντελεῖ πρὸς τὸ μειῶσαι τῶν ἁμαρτημάτων τὸ μέγεθος ἡ συνεχής αὐτ τῶν κατηγορία καὶ μνήμη. Εστι καὶ ἑτέρα ταύτης ενεργεστέρα ὁδός, τὸ μηδενὶ τῶν εἰς ἡμᾶς ἡμαρτηκό των μνησικακεῖν, τὸ πᾶσι τοῖς εἰς ἡμᾶς πλημμελη- θεῖσι συγχωρεῖν τὰ πλημμελήματα. Βούλει καὶ τρίτην μαθεῖν ; Ακουσον τοῦ Δανιήλ λέγοντος· Διὸ τὰς ἁμαρτίας σου ἐν ἐλεημοσύναις λύτρωσαι, καὶ τὰς ἀνομίας σου ἐν οἰκτιρμοῖς πενήτων. Ἔστι δὲ καὶ ἑτέρα μετὰ ταύτης, ἡ τῶν εὐχῶν συνέχεια, καὶ τὸ 5 Mor. et quidam mss. πρὸς τό. Savil. et alii cod. 706 ε corr. πρὸς τῷ H Sav. et Mor. ύφορμούσαν. Μss. quidem ὑφορμῶσαν. 1 Εἶπα deest in Sar. Mox Mor. ἀφῆκας, S vil. ἀφείλες.

GR a S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. προσεδρεύειν 4 μετὰ καρτερίας ταῖς πρὸς τὸν Θεὸν εντεύξεσι. Φέρει τινὰ παραμυθίαν ἡμῖν οὐ μικρὰν καὶ λύσιν τῶν ἡμαρτημένων καὶ νηστεία ὁμοίως, ὅταν μετὰ τῆς εἰς ἑτέρους φιλανθρωπίας γίνηται, καὶ σβέννυσι τὸ σφοδρὸν τῆς ὀργῆς τοῦ Θεοῦ. Πῦρ γὰρ φλογιζόμενον σβέσει ὕδωρ, καὶ ἐλεημοσύναις ἀποκαθαίρονται ἁμαρτίαι. Ταύτας τοίνυν πάσας ὀδεύωμεν τὰς ὁδούς. "Αν γὰρ ἐν τούτοις ὦμεν διαπαν τὸς, ἂν εἰς ταῦτα τὴν σχολὴν ἀναλίσκωμεν, οὐ μόνον τὰ παρελθόντα ἀπονιψόμεθα 5 πλημμελήματα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ μέλλον τὰ μέγιστα κερδανοῦμεν. Οὐ γὰρ παρέξομεν τῷ διαβόλῳ σχολὴν προσβάλλειν ἡμῖν, 4 Mor. post προσεδρεύειν adjicit δέ. b Quidam ἀπονι πτόμεθα. 68 οὔτε εἰς ῥαθυμίαν βίου, οὔτε εἰς τὴν ὀλεθρίαν περιερ γίαν. Καὶ γὰρ καὶ ταῦτα c μετὰ τῶν ἄλλων, καὶ ἐντεῦθεν τὰς ἀνοήτους ζητήσεις καὶ τὰς λογομαχίας τὰς ἐπιβλαβεῖς ἐπάγει, ἐκ τοῦ σχολάζοντας ὁρᾶν καὶ ἀργοῦντας, καὶ μηδεμίαν τῆς κατὰ τὸν βίον ἀρετῆς πρόνοιαν ποιουμένους. Αλλ' ἡμεῖς αὐτῷ ταύτην τὴν παρείσδυσιν ἀποφράξωμεν, γρηγορήσωμεν, νήψωμεν, ἵνα ἐν τῷ βραχεῖ τούτῳ χρόνῳ καμόντες ὀλίγα, τῶν ἀθανάτων ἐν τοῖς ἀπείροις αἰῶσι τύχωμεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Sic Morel. Sav. καὶ τούτοις. [48] ΟΜΙΛΙΑ Η'. Εν τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, ὅ φωτίζει πάντα ἄνθρω πον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον. α'. Οὐδὲ γὰρ κωλύει 4 καὶ τήμερον τῶν αὐτῶν ἅψα- σθαι ῥημάτων, ἐπειδὴ πρώην ὑπὸ τῆς τῶν δογμάτων ἐξηγήσεως ἐκωλύθημεν ἅπασι τοῖς ἀναγνωσθεῖσιν ἐπεξελθεῖν. Που τοίνυν εἰσὶν οἱ μὴ λέγοντες αὐτὸν ἀληθινὸν Θεόν; Ἐνταῦθα μὲν γὰρ φῶς ἀληθινὸν εἴ- ρηται· ἑτέρωθι δὲ, αὐτοαλήθεια, καὶ αὐτοζωή. Αλλ' ἐκείνῳ μὲν τῷ λόγῳ, ὅταν ἐκεῖ γενώμεθα, σαφέστε- ρον ἐπεξελευσόμεθα· κατὰ δὲ τὸ παρὸν, ἀναγκαῖον τέως ἐκεῖνο πρὸς τὴν ὑμετέραν ἀγάπην εἰπεῖν· Εἰ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, πῶς ἀφώτιστοι μεμενήκασι τοσοῦται; Οὐ γὰρ δὴ πάντες επέγνωσαν τοῦ Χριστοῦ τὸ σέβας. Πῶς οὖν φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ; Τό γε εἰς αὐτὸν ἦκον. Εἰ δέ τινες ἐκόντες τοὺς τῆς διανοίας ὀφθαλμοὺς μύσαν τες, μὴ βούλοιντο ο παραδέξασθαι τοῦ φωτὸς τούτου τὰς ἀκτῖνας, οὐ παρὰ τὴν τοῦ φωτὸς φύσιν ἡ σκό- τωσις ἐκείνοις, ἀλλὰ παρὰ τὴν κακουργίαν τῶν ἐκοντὶ ἀποστερούντων ἑαυτοὺς τῆς δωρεᾶς. Η μὲν γὰρ χά- ρις εἰς πάντας ἐκκέχυται, οὐκ Ἰουδαῖον, οὐχ Ἕλληνα, οὐ βάρβαρον, οὐ Σκύθην, οὐκ ἐλεύθερον, οὐ δοῦλον, οὐκ ἄνδρα, οὐ γυναῖκα, οὐ πρεσβύτην, οὐ νέον ἀπο- στρεφομένη· πάντας δὲ ὁμοίως προσιεμένη, καὶ μετὰ τῆς ἴσης καλοῦσα τιμῆς. Οἱ δὲ οὐκ ἐθέλοντες ἀπολαῦ και τῆς δωρεάς ταύτης, ἑαυτοῖς δίκαιοι ταύτην ἂν εἶεν λογίσασθαι τὴν πήρωσιν. Οταν γὰρ τῆς εἰσόδου πᾶσιν ἀνεῳγμένης, καὶ μηδενὸς τοῦ κωλύοντος ὄντος, ἐθελοκακοῦντές τινες ἔξω μένωσι, παρ᾽ οὐδένα ἔτε- ρον, ἀλλ᾽ ἢ παρὰ τὴν οἰκείαν πονηρίαν ἀπόλλυνται μόνον. Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν· ἀλλ' οὐχ ὡς τοῦ κόσμου σύγχρονος, ἅπαγε. Διὰ γὰρ τοῦτο ἐπήγαγε· Καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο· διὰ τούτου σε πάλιν ἀνάγων ἐπὶ τὴν προαιώνιον ὑπαρξιν τοῦ Μονογενούς. Ο γαρ ἀκούσας ὅτι ἔργον αὐτοῦ τόδε τὸ πᾶν, κἂν σφόδρα ἀναίσθητος ᾖ, κἂν ἐχθρὸς, κἂν πολέμιος τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, πάντως καὶ ἑκὼν καὶ ἄκων ἀναγ- κασθήσεται πρὸ τῶν ἔργων ὁμολογῆσαι τὸν Ποιητήν. Οθεν μοι καὶ θαυμάζειν ἔπεισιν ἀεὶ τὴν Παύλου τοῦ. Σαμοσατέως μανίαν, πῶς πρὸς τὴν οὕτω φανερὰν ἀλήθειαν ἀντιβλέψας ἐτόλμησε, καὶ ἑκὼν ἑαυτὸν κατ εκρήμνισεν. Οὐδὲ γὰρ ἀγνοῶν, ἀλλὰ καὶ σφόδρα εἰδὼς ἡμάρτανε c, ταὐτὸν παθὼν τοῖς Ἰουδαίοις. Καθάπερ γὰρ ἐκεῖνοι πρὸς ἀνθρώπους ὁρῶντες, τὸ τῆς πίστεως Pl • Savil. et codd. 705 et 706 οὐδὲν κωλύει. Mor. et multo plures οὐδὲν γὰρ κωλύει. Ubi illud γάρ ad titulum refertur. Sic Sav. et omnes pene mss. Mor. vero οὐκ ἠθέλησαν. « Morel. ἐξήμαρτε. Sar. et mss. ἡμάρτανε. προὔδωκαν ὑγιές, εἰδότες μὲν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ μου νογενῆς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ, διὰ δὲ τοὺς ἄρχοντας οὐχ [49] ὁμολογοῦντες, ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγοι γένωνται· οὕτω καὶ τοῦτον γυναικί τινι χαριζόμενον, την σω τηρίαν φασὶν ἀποδόσθαι τὴν ἑαυτοῦ. Δεινὸν γὰρ, ὄντως δεινὸν τῆς κενοδοξίας ἡ τυραννίς, καὶ σοφῶν ὀφθαλμοὺς ἐκτυφλοῦν ἱκανὸν, ὅταν μὴ νήφωσιν. Εἰ γὰρ ἡ δωροδοκία τοῦτο ἰσχύει, πολλλῷ μᾶλλον τὸ ταύτης βιαιότερον πάθος. Διὰ τοῦτο καὶ Ἰουδαίοις ἔλεγεν ὁ Χριστός· Πῶς δύνασθε πιστεύειν, δόξαν παρὰ ἀνθρώπων λαμβάνοντες, καὶ τὴν δόξαν τὴν παρὰ τοῦ μόνον Θεοῦ οὐ ζητοῦντες; Καὶ ὁ κό σμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω. Ἐνταῦθά κόσμον τὸ πλῆ θός φησι, τὸ διεφθαρμένον καὶ τοῖς γηΐνοις προστε τηκὸς πράγμασι, τὸν χυδαῖον, καὶ ταραχώδη, καὶ ἀνόητον λαόν. Ὡς οἱ γε τοῦ Θεοῦ φίλοι καὶ θαυμα στοὶ πάντες αὐτὸν ἐπέγνωσαν καὶ πρὸ τῆς ἐνσάρκου παρουσίας. Καὶ περὶ μὲν τοῦ πατριάρχου καὶ αὐτὸς ὀνομαστί φησιν ὁ Χριστὸς, ὅτι Ἀβραὰμ ὁ πατὴρ ὑμῶν ἠγαλλιάσατο, ἵνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τὴν ἐμήν καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη. Καὶ περὶ τοῦ Δαυΐδ δὲ Ἰου δαίους ἐλέγχων ἔλεγε· Πῶς οὖν Δαυΐδ ἐν Πνεύματι Κύριον αὐτὸν καλεῖ λέγων· Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου ; Καὶ πολλαχοῦ πρὸς ἐκείνους ἱστάμενος Μωϋσέως μέμνηται· περὶ δὲ τῶν λοιπῶν προφητῶν ὁ ᾿Απόστολος. Πάντας γὰρ τοὺς προφήτας ἀπὸ Σαμουὴλ ἐγνωκέναι φησὶν ὁ Πέ τρος αὐτὸν, καὶ τὴν παρουσίαν αὐτοῦ πόρρωθεν προ- αναφωνεῖν, οὕτω λέγων· Καὶ πάντες οἱ προφῆται ἀπὸ Σαμουὴλ καὶ τῶν καθεξῆς ὅσοι ἐλάλησαν, καὶ κατήγγειλαν τὰς ἡμέρας ταύτας. Τῷ δὲ Ἰακὼς καὶ τῷ πατρὶ τῷ τούτου, ὥσπερ οὖν καὶ τῷ πάππῳ, καὶ ἐφάνη καὶ διελέχθη, καὶ πολλὰ καὶ μεγάλα ὑπο έσχετο δώσειν ἀγαθὰ, ἅπερ οὖν καὶ εἰς ἔργον ἐξ- ἤνεγκε. Πῶς οὖν, φησίν, αὐτὸς ἔλεγε· Πολλοὶ προς φῆται ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ἃ βλέπετε, καὶ οὐκ εἶδον, καὶ ἀκοῦσαι ἃ ἀκούετε, καὶ οὐκ ἤκουσαν; 'Αρα γὰρ οὐ μετέσχον τῆς γνώσεως τῆς εἰς αὐτόν; Πάνυ μὲν οὖν· καὶ τοῦτο καὶ ἀπὸ τῆς ῥήσεως ταύτης, ἀφ᾿ ἧς νομίζουσί τινες αὐτοὺς ἀπεστερῆσθαι, πειρά σομαι ποιῆσαι φανερόν. Πολλοὶ γὰρ, φησίν, ἐπεθύ μησαν ἰδεῖν ἃ βλέπετε. Ὥστε ᾔδεσαν αὐτὸν ἥξοντα εἰς ἀνθρώπους ε, καὶ οἰκονομήσοντα, ἅπερ καὶ ᾠκο. νόμησεν. Οὐ γὰρ ἂν, εἰ μὴ ᾔδεσαν, ἐπεθύμησαν. d Unus ὁ μονογενής male. e Sic Mor Sas. ἐκ τῶν οὐρα νῶν. Savil. in notis legendum putal ἐκ τῶν οὐρανῶν εἰς ἀνθρώπους.

GR a S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. προσεδρεύειν 4 μετὰ καρτερίας ταῖς πρὸς τὸν Θεὸν εντεύξεσι. Φέρει τινὰ παραμυθίαν ἡμῖν οὐ μικρὰν καὶ λύσιν τῶν ἡμαρτημένων καὶ νηστεία ὁμοίως, ὅταν μετὰ τῆς εἰς ἑτέρους φιλανθρωπίας γίνηται, καὶ σβέννυσι τὸ σφοδρὸν τῆς ὀργῆς τοῦ Θεοῦ. Πῦρ γὰρ φλογιζόμενον σβέσει ὕδωρ, καὶ ἐλεημοσύναις ἀποκαθαίρονται ἁμαρτίαι. Ταύτας τοίνυν πάσας ὀδεύωμεν τὰς ὁδούς. "Αν γὰρ ἐν τούτοις ὦμεν διαπαν τὸς, ἂν εἰς ταῦτα τὴν σχολὴν ἀναλίσκωμεν, οὐ μόνον τὰ παρελθόντα ἀπονιψόμεθα 5 πλημμελήματα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ μέλλον τὰ μέγιστα κερδανοῦμεν. Οὐ γὰρ παρέξομεν τῷ διαβόλῳ σχολὴν προσβάλλειν ἡμῖν, 4 Mor. post προσεδρεύειν adjicit δέ. b Quidam ἀπονι πτόμεθα. 68 οὔτε εἰς ῥαθυμίαν βίου, οὔτε εἰς τὴν ὀλεθρίαν περιερ γίαν. Καὶ γὰρ καὶ ταῦτα c μετὰ τῶν ἄλλων, καὶ ἐντεῦθεν τὰς ἀνοήτους ζητήσεις καὶ τὰς λογομαχίας τὰς ἐπιβλαβεῖς ἐπάγει, ἐκ τοῦ σχολάζοντας ὁρᾶν καὶ ἀργοῦντας, καὶ μηδεμίαν τῆς κατὰ τὸν βίον ἀρετῆς πρόνοιαν ποιουμένους. Αλλ' ἡμεῖς αὐτῷ ταύτην τὴν παρείσδυσιν ἀποφράξωμεν, γρηγορήσωμεν, νήψωμεν, ἵνα ἐν τῷ βραχεῖ τούτῳ χρόνῳ καμόντες ὀλίγα, τῶν ἀθανάτων ἐν τοῖς ἀπείροις αἰῶσι τύχωμεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Sic Morel. Sav. καὶ τούτοις. [48] ΟΜΙΛΙΑ Η'. Εν τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, ὅ φωτίζει πάντα ἄνθρω πον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον. α'. Οὐδὲ γὰρ κωλύει 4 καὶ τήμερον τῶν αὐτῶν ἅψα- σθαι ῥημάτων, ἐπειδὴ πρώην ὑπὸ τῆς τῶν δογμάτων ἐξηγήσεως ἐκωλύθημεν ἅπασι τοῖς ἀναγνωσθεῖσιν ἐπεξελθεῖν. Που τοίνυν εἰσὶν οἱ μὴ λέγοντες αὐτὸν ἀληθινὸν Θεόν; Ἐνταῦθα μὲν γὰρ φῶς ἀληθινὸν εἴ- ρηται· ἑτέρωθι δὲ, αὐτοαλήθεια, καὶ αὐτοζωή. Αλλ' ἐκείνῳ μὲν τῷ λόγῳ, ὅταν ἐκεῖ γενώμεθα, σαφέστε- ρον ἐπεξελευσόμεθα· κατὰ δὲ τὸ παρὸν, ἀναγκαῖον τέως ἐκεῖνο πρὸς τὴν ὑμετέραν ἀγάπην εἰπεῖν· Εἰ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, πῶς ἀφώτιστοι μεμενήκασι τοσοῦται; Οὐ γὰρ δὴ πάντες επέγνωσαν τοῦ Χριστοῦ τὸ σέβας. Πῶς οὖν φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ; Τό γε εἰς αὐτὸν ἦκον. Εἰ δέ τινες ἐκόντες τοὺς τῆς διανοίας ὀφθαλμοὺς μύσαν τες, μὴ βούλοιντο ο παραδέξασθαι τοῦ φωτὸς τούτου τὰς ἀκτῖνας, οὐ παρὰ τὴν τοῦ φωτὸς φύσιν ἡ σκό- τωσις ἐκείνοις, ἀλλὰ παρὰ τὴν κακουργίαν τῶν ἐκοντὶ ἀποστερούντων ἑαυτοὺς τῆς δωρεᾶς. Η μὲν γὰρ χά- ρις εἰς πάντας ἐκκέχυται, οὐκ Ἰουδαῖον, οὐχ Ἕλληνα, οὐ βάρβαρον, οὐ Σκύθην, οὐκ ἐλεύθερον, οὐ δοῦλον, οὐκ ἄνδρα, οὐ γυναῖκα, οὐ πρεσβύτην, οὐ νέον ἀπο- στρεφομένη· πάντας δὲ ὁμοίως προσιεμένη, καὶ μετὰ τῆς ἴσης καλοῦσα τιμῆς. Οἱ δὲ οὐκ ἐθέλοντες ἀπολαῦ και τῆς δωρεάς ταύτης, ἑαυτοῖς δίκαιοι ταύτην ἂν εἶεν λογίσασθαι τὴν πήρωσιν. Οταν γὰρ τῆς εἰσόδου πᾶσιν ἀνεῳγμένης, καὶ μηδενὸς τοῦ κωλύοντος ὄντος, ἐθελοκακοῦντές τινες ἔξω μένωσι, παρ᾽ οὐδένα ἔτε- ρον, ἀλλ᾽ ἢ παρὰ τὴν οἰκείαν πονηρίαν ἀπόλλυνται μόνον. Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν· ἀλλ' οὐχ ὡς τοῦ κόσμου σύγχρονος, ἅπαγε. Διὰ γὰρ τοῦτο ἐπήγαγε· Καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο· διὰ τούτου σε πάλιν ἀνάγων ἐπὶ τὴν προαιώνιον ὑπαρξιν τοῦ Μονογενούς. Ο γαρ ἀκούσας ὅτι ἔργον αὐτοῦ τόδε τὸ πᾶν, κἂν σφόδρα ἀναίσθητος ᾖ, κἂν ἐχθρὸς, κἂν πολέμιος τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, πάντως καὶ ἑκὼν καὶ ἄκων ἀναγ- κασθήσεται πρὸ τῶν ἔργων ὁμολογῆσαι τὸν Ποιητήν. Οθεν μοι καὶ θαυμάζειν ἔπεισιν ἀεὶ τὴν Παύλου τοῦ. Σαμοσατέως μανίαν, πῶς πρὸς τὴν οὕτω φανερὰν ἀλήθειαν ἀντιβλέψας ἐτόλμησε, καὶ ἑκὼν ἑαυτὸν κατ εκρήμνισεν. Οὐδὲ γὰρ ἀγνοῶν, ἀλλὰ καὶ σφόδρα εἰδὼς ἡμάρτανε c, ταὐτὸν παθὼν τοῖς Ἰουδαίοις. Καθάπερ γὰρ ἐκεῖνοι πρὸς ἀνθρώπους ὁρῶντες, τὸ τῆς πίστεως Pl • Savil. et codd. 705 et 706 οὐδὲν κωλύει. Mor. et multo plures οὐδὲν γὰρ κωλύει. Ubi illud γάρ ad titulum refertur. Sic Sav. et omnes pene mss. Mor. vero οὐκ ἠθέλησαν. « Morel. ἐξήμαρτε. Sar. et mss. ἡμάρτανε. προὔδωκαν ὑγιές, εἰδότες μὲν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ μου νογενῆς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ, διὰ δὲ τοὺς ἄρχοντας οὐχ [49] ὁμολογοῦντες, ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγοι γένωνται· οὕτω καὶ τοῦτον γυναικί τινι χαριζόμενον, την σω τηρίαν φασὶν ἀποδόσθαι τὴν ἑαυτοῦ. Δεινὸν γὰρ, ὄντως δεινὸν τῆς κενοδοξίας ἡ τυραννίς, καὶ σοφῶν ὀφθαλμοὺς ἐκτυφλοῦν ἱκανὸν, ὅταν μὴ νήφωσιν. Εἰ γὰρ ἡ δωροδοκία τοῦτο ἰσχύει, πολλλῷ μᾶλλον τὸ ταύτης βιαιότερον πάθος. Διὰ τοῦτο καὶ Ἰουδαίοις ἔλεγεν ὁ Χριστός· Πῶς δύνασθε πιστεύειν, δόξαν παρὰ ἀνθρώπων λαμβάνοντες, καὶ τὴν δόξαν τὴν παρὰ τοῦ μόνον Θεοῦ οὐ ζητοῦντες; Καὶ ὁ κό σμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω. Ἐνταῦθά κόσμον τὸ πλῆ θός φησι, τὸ διεφθαρμένον καὶ τοῖς γηΐνοις προστε τηκὸς πράγμασι, τὸν χυδαῖον, καὶ ταραχώδη, καὶ ἀνόητον λαόν. Ὡς οἱ γε τοῦ Θεοῦ φίλοι καὶ θαυμα στοὶ πάντες αὐτὸν ἐπέγνωσαν καὶ πρὸ τῆς ἐνσάρκου παρουσίας. Καὶ περὶ μὲν τοῦ πατριάρχου καὶ αὐτὸς ὀνομαστί φησιν ὁ Χριστὸς, ὅτι Ἀβραὰμ ὁ πατὴρ ὑμῶν ἠγαλλιάσατο, ἵνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τὴν ἐμήν καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη. Καὶ περὶ τοῦ Δαυΐδ δὲ Ἰου δαίους ἐλέγχων ἔλεγε· Πῶς οὖν Δαυΐδ ἐν Πνεύματι Κύριον αὐτὸν καλεῖ λέγων· Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου ; Καὶ πολλαχοῦ πρὸς ἐκείνους ἱστάμενος Μωϋσέως μέμνηται· περὶ δὲ τῶν λοιπῶν προφητῶν ὁ ᾿Απόστολος. Πάντας γὰρ τοὺς προφήτας ἀπὸ Σαμουὴλ ἐγνωκέναι φησὶν ὁ Πέ τρος αὐτὸν, καὶ τὴν παρουσίαν αὐτοῦ πόρρωθεν προ- αναφωνεῖν, οὕτω λέγων· Καὶ πάντες οἱ προφῆται ἀπὸ Σαμουὴλ καὶ τῶν καθεξῆς ὅσοι ἐλάλησαν, καὶ κατήγγειλαν τὰς ἡμέρας ταύτας. Τῷ δὲ Ἰακὼς καὶ τῷ πατρὶ τῷ τούτου, ὥσπερ οὖν καὶ τῷ πάππῳ, καὶ ἐφάνη καὶ διελέχθη, καὶ πολλὰ καὶ μεγάλα ὑπο έσχετο δώσειν ἀγαθὰ, ἅπερ οὖν καὶ εἰς ἔργον ἐξ- ἤνεγκε. Πῶς οὖν, φησίν, αὐτὸς ἔλεγε· Πολλοὶ προς φῆται ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ἃ βλέπετε, καὶ οὐκ εἶδον, καὶ ἀκοῦσαι ἃ ἀκούετε, καὶ οὐκ ἤκουσαν; 'Αρα γὰρ οὐ μετέσχον τῆς γνώσεως τῆς εἰς αὐτόν; Πάνυ μὲν οὖν· καὶ τοῦτο καὶ ἀπὸ τῆς ῥήσεως ταύτης, ἀφ᾿ ἧς νομίζουσί τινες αὐτοὺς ἀπεστερῆσθαι, πειρά σομαι ποιῆσαι φανερόν. Πολλοὶ γὰρ, φησίν, ἐπεθύ μησαν ἰδεῖν ἃ βλέπετε. Ὥστε ᾔδεσαν αὐτὸν ἥξοντα εἰς ἀνθρώπους ε, καὶ οἰκονομήσοντα, ἅπερ καὶ ᾠκο. νόμησεν. Οὐ γὰρ ἂν, εἰ μὴ ᾔδεσαν, ἐπεθύμησαν. d Unus ὁ μονογενής male. e Sic Mor Sas. ἐκ τῶν οὐρα νῶν. Savil. in notis legendum putal ἐκ τῶν οὐρανῶν εἰς ἀνθρώπους.

GR a S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. προσεδρεύειν 4 μετὰ καρτερίας ταῖς πρὸς τὸν Θεὸν εντεύξεσι. Φέρει τινὰ παραμυθίαν ἡμῖν οὐ μικρὰν καὶ λύσιν τῶν ἡμαρτημένων καὶ νηστεία ὁμοίως, ὅταν μετὰ τῆς εἰς ἑτέρους φιλανθρωπίας γίνηται, καὶ σβέννυσι τὸ σφοδρὸν τῆς ὀργῆς τοῦ Θεοῦ. Πῦρ γὰρ φλογιζόμενον σβέσει ὕδωρ, καὶ ἐλεημοσύναις ἀποκαθαίρονται ἁμαρτίαι. Ταύτας τοίνυν πάσας ὀδεύωμεν τὰς ὁδούς. "Αν γὰρ ἐν τούτοις ὦμεν διαπαν τὸς, ἂν εἰς ταῦτα τὴν σχολὴν ἀναλίσκωμεν, οὐ μόνον τὰ παρελθόντα ἀπονιψόμεθα 5 πλημμελήματα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ μέλλον τὰ μέγιστα κερδανοῦμεν. Οὐ γὰρ παρέξομεν τῷ διαβόλῳ σχολὴν προσβάλλειν ἡμῖν, 4 Mor. post προσεδρεύειν adjicit δέ. b Quidam ἀπονι πτόμεθα. 68 οὔτε εἰς ῥαθυμίαν βίου, οὔτε εἰς τὴν ὀλεθρίαν περιερ γίαν. Καὶ γὰρ καὶ ταῦτα c μετὰ τῶν ἄλλων, καὶ ἐντεῦθεν τὰς ἀνοήτους ζητήσεις καὶ τὰς λογομαχίας τὰς ἐπιβλαβεῖς ἐπάγει, ἐκ τοῦ σχολάζοντας ὁρᾶν καὶ ἀργοῦντας, καὶ μηδεμίαν τῆς κατὰ τὸν βίον ἀρετῆς πρόνοιαν ποιουμένους. Αλλ' ἡμεῖς αὐτῷ ταύτην τὴν παρείσδυσιν ἀποφράξωμεν, γρηγορήσωμεν, νήψωμεν, ἵνα ἐν τῷ βραχεῖ τούτῳ χρόνῳ καμόντες ὀλίγα, τῶν ἀθανάτων ἐν τοῖς ἀπείροις αἰῶσι τύχωμεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Sic Morel. Sav. καὶ τούτοις. [48] ΟΜΙΛΙΑ Η'. Εν τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, ὅ φωτίζει πάντα ἄνθρω πον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον. α'. Οὐδὲ γὰρ κωλύει 4 καὶ τήμερον τῶν αὐτῶν ἅψα- σθαι ῥημάτων, ἐπειδὴ πρώην ὑπὸ τῆς τῶν δογμάτων ἐξηγήσεως ἐκωλύθημεν ἅπασι τοῖς ἀναγνωσθεῖσιν ἐπεξελθεῖν. Που τοίνυν εἰσὶν οἱ μὴ λέγοντες αὐτὸν ἀληθινὸν Θεόν; Ἐνταῦθα μὲν γὰρ φῶς ἀληθινὸν εἴ- ρηται· ἑτέρωθι δὲ, αὐτοαλήθεια, καὶ αὐτοζωή. Αλλ' ἐκείνῳ μὲν τῷ λόγῳ, ὅταν ἐκεῖ γενώμεθα, σαφέστε- ρον ἐπεξελευσόμεθα· κατὰ δὲ τὸ παρὸν, ἀναγκαῖον τέως ἐκεῖνο πρὸς τὴν ὑμετέραν ἀγάπην εἰπεῖν· Εἰ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, πῶς ἀφώτιστοι μεμενήκασι τοσοῦται; Οὐ γὰρ δὴ πάντες επέγνωσαν τοῦ Χριστοῦ τὸ σέβας. Πῶς οὖν φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ; Τό γε εἰς αὐτὸν ἦκον. Εἰ δέ τινες ἐκόντες τοὺς τῆς διανοίας ὀφθαλμοὺς μύσαν τες, μὴ βούλοιντο ο παραδέξασθαι τοῦ φωτὸς τούτου τὰς ἀκτῖνας, οὐ παρὰ τὴν τοῦ φωτὸς φύσιν ἡ σκό- τωσις ἐκείνοις, ἀλλὰ παρὰ τὴν κακουργίαν τῶν ἐκοντὶ ἀποστερούντων ἑαυτοὺς τῆς δωρεᾶς. Η μὲν γὰρ χά- ρις εἰς πάντας ἐκκέχυται, οὐκ Ἰουδαῖον, οὐχ Ἕλληνα, οὐ βάρβαρον, οὐ Σκύθην, οὐκ ἐλεύθερον, οὐ δοῦλον, οὐκ ἄνδρα, οὐ γυναῖκα, οὐ πρεσβύτην, οὐ νέον ἀπο- στρεφομένη· πάντας δὲ ὁμοίως προσιεμένη, καὶ μετὰ τῆς ἴσης καλοῦσα τιμῆς. Οἱ δὲ οὐκ ἐθέλοντες ἀπολαῦ και τῆς δωρεάς ταύτης, ἑαυτοῖς δίκαιοι ταύτην ἂν εἶεν λογίσασθαι τὴν πήρωσιν. Οταν γὰρ τῆς εἰσόδου πᾶσιν ἀνεῳγμένης, καὶ μηδενὸς τοῦ κωλύοντος ὄντος, ἐθελοκακοῦντές τινες ἔξω μένωσι, παρ᾽ οὐδένα ἔτε- ρον, ἀλλ᾽ ἢ παρὰ τὴν οἰκείαν πονηρίαν ἀπόλλυνται μόνον. Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν· ἀλλ' οὐχ ὡς τοῦ κόσμου σύγχρονος, ἅπαγε. Διὰ γὰρ τοῦτο ἐπήγαγε· Καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο· διὰ τούτου σε πάλιν ἀνάγων ἐπὶ τὴν προαιώνιον ὑπαρξιν τοῦ Μονογενούς. Ο γαρ ἀκούσας ὅτι ἔργον αὐτοῦ τόδε τὸ πᾶν, κἂν σφόδρα ἀναίσθητος ᾖ, κἂν ἐχθρὸς, κἂν πολέμιος τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, πάντως καὶ ἑκὼν καὶ ἄκων ἀναγ- κασθήσεται πρὸ τῶν ἔργων ὁμολογῆσαι τὸν Ποιητήν. Οθεν μοι καὶ θαυμάζειν ἔπεισιν ἀεὶ τὴν Παύλου τοῦ. Σαμοσατέως μανίαν, πῶς πρὸς τὴν οὕτω φανερὰν ἀλήθειαν ἀντιβλέψας ἐτόλμησε, καὶ ἑκὼν ἑαυτὸν κατ εκρήμνισεν. Οὐδὲ γὰρ ἀγνοῶν, ἀλλὰ καὶ σφόδρα εἰδὼς ἡμάρτανε c, ταὐτὸν παθὼν τοῖς Ἰουδαίοις. Καθάπερ γὰρ ἐκεῖνοι πρὸς ἀνθρώπους ὁρῶντες, τὸ τῆς πίστεως Pl • Savil. et codd. 705 et 706 οὐδὲν κωλύει. Mor. et multo plures οὐδὲν γὰρ κωλύει. Ubi illud γάρ ad titulum refertur. Sic Sav. et omnes pene mss. Mor. vero οὐκ ἠθέλησαν. « Morel. ἐξήμαρτε. Sar. et mss. ἡμάρτανε. προὔδωκαν ὑγιές, εἰδότες μὲν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ μου νογενῆς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ, διὰ δὲ τοὺς ἄρχοντας οὐχ [49] ὁμολογοῦντες, ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγοι γένωνται· οὕτω καὶ τοῦτον γυναικί τινι χαριζόμενον, την σω τηρίαν φασὶν ἀποδόσθαι τὴν ἑαυτοῦ. Δεινὸν γὰρ, ὄντως δεινὸν τῆς κενοδοξίας ἡ τυραννίς, καὶ σοφῶν ὀφθαλμοὺς ἐκτυφλοῦν ἱκανὸν, ὅταν μὴ νήφωσιν. Εἰ γὰρ ἡ δωροδοκία τοῦτο ἰσχύει, πολλλῷ μᾶλλον τὸ ταύτης βιαιότερον πάθος. Διὰ τοῦτο καὶ Ἰουδαίοις ἔλεγεν ὁ Χριστός· Πῶς δύνασθε πιστεύειν, δόξαν παρὰ ἀνθρώπων λαμβάνοντες, καὶ τὴν δόξαν τὴν παρὰ τοῦ μόνον Θεοῦ οὐ ζητοῦντες; Καὶ ὁ κό σμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω. Ἐνταῦθά κόσμον τὸ πλῆ θός φησι, τὸ διεφθαρμένον καὶ τοῖς γηΐνοις προστε τηκὸς πράγμασι, τὸν χυδαῖον, καὶ ταραχώδη, καὶ ἀνόητον λαόν. Ὡς οἱ γε τοῦ Θεοῦ φίλοι καὶ θαυμα στοὶ πάντες αὐτὸν ἐπέγνωσαν καὶ πρὸ τῆς ἐνσάρκου παρουσίας. Καὶ περὶ μὲν τοῦ πατριάρχου καὶ αὐτὸς ὀνομαστί φησιν ὁ Χριστὸς, ὅτι Ἀβραὰμ ὁ πατὴρ ὑμῶν ἠγαλλιάσατο, ἵνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τὴν ἐμήν καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη. Καὶ περὶ τοῦ Δαυΐδ δὲ Ἰου δαίους ἐλέγχων ἔλεγε· Πῶς οὖν Δαυΐδ ἐν Πνεύματι Κύριον αὐτὸν καλεῖ λέγων· Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου ; Καὶ πολλαχοῦ πρὸς ἐκείνους ἱστάμενος Μωϋσέως μέμνηται· περὶ δὲ τῶν λοιπῶν προφητῶν ὁ ᾿Απόστολος. Πάντας γὰρ τοὺς προφήτας ἀπὸ Σαμουὴλ ἐγνωκέναι φησὶν ὁ Πέ τρος αὐτὸν, καὶ τὴν παρουσίαν αὐτοῦ πόρρωθεν προ- αναφωνεῖν, οὕτω λέγων· Καὶ πάντες οἱ προφῆται ἀπὸ Σαμουὴλ καὶ τῶν καθεξῆς ὅσοι ἐλάλησαν, καὶ κατήγγειλαν τὰς ἡμέρας ταύτας. Τῷ δὲ Ἰακὼς καὶ τῷ πατρὶ τῷ τούτου, ὥσπερ οὖν καὶ τῷ πάππῳ, καὶ ἐφάνη καὶ διελέχθη, καὶ πολλὰ καὶ μεγάλα ὑπο έσχετο δώσειν ἀγαθὰ, ἅπερ οὖν καὶ εἰς ἔργον ἐξ- ἤνεγκε. Πῶς οὖν, φησίν, αὐτὸς ἔλεγε· Πολλοὶ προς φῆται ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ἃ βλέπετε, καὶ οὐκ εἶδον, καὶ ἀκοῦσαι ἃ ἀκούετε, καὶ οὐκ ἤκουσαν; 'Αρα γὰρ οὐ μετέσχον τῆς γνώσεως τῆς εἰς αὐτόν; Πάνυ μὲν οὖν· καὶ τοῦτο καὶ ἀπὸ τῆς ῥήσεως ταύτης, ἀφ᾿ ἧς νομίζουσί τινες αὐτοὺς ἀπεστερῆσθαι, πειρά σομαι ποιῆσαι φανερόν. Πολλοὶ γὰρ, φησίν, ἐπεθύ μησαν ἰδεῖν ἃ βλέπετε. Ὥστε ᾔδεσαν αὐτὸν ἥξοντα εἰς ἀνθρώπους ε, καὶ οἰκονομήσοντα, ἅπερ καὶ ᾠκο. νόμησεν. Οὐ γὰρ ἂν, εἰ μὴ ᾔδεσαν, ἐπεθύμησαν. d Unus ὁ μονογενής male. e Sic Mor Sas. ἐκ τῶν οὐρα νῶν. Savil. in notis legendum putal ἐκ τῶν οὐρανῶν εἰς ἀνθρώπους.

GR a S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. προσεδρεύειν 4 μετὰ καρτερίας ταῖς πρὸς τὸν Θεὸν εντεύξεσι. Φέρει τινὰ παραμυθίαν ἡμῖν οὐ μικρὰν καὶ λύσιν τῶν ἡμαρτημένων καὶ νηστεία ὁμοίως, ὅταν μετὰ τῆς εἰς ἑτέρους φιλανθρωπίας γίνηται, καὶ σβέννυσι τὸ σφοδρὸν τῆς ὀργῆς τοῦ Θεοῦ. Πῦρ γὰρ φλογιζόμενον σβέσει ὕδωρ, καὶ ἐλεημοσύναις ἀποκαθαίρονται ἁμαρτίαι. Ταύτας τοίνυν πάσας ὀδεύωμεν τὰς ὁδούς. "Αν γὰρ ἐν τούτοις ὦμεν διαπαν τὸς, ἂν εἰς ταῦτα τὴν σχολὴν ἀναλίσκωμεν, οὐ μόνον τὰ παρελθόντα ἀπονιψόμεθα 5 πλημμελήματα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ μέλλον τὰ μέγιστα κερδανοῦμεν. Οὐ γὰρ παρέξομεν τῷ διαβόλῳ σχολὴν προσβάλλειν ἡμῖν, 4 Mor. post προσεδρεύειν adjicit δέ. b Quidam ἀπονι πτόμεθα. 68 οὔτε εἰς ῥαθυμίαν βίου, οὔτε εἰς τὴν ὀλεθρίαν περιερ γίαν. Καὶ γὰρ καὶ ταῦτα c μετὰ τῶν ἄλλων, καὶ ἐντεῦθεν τὰς ἀνοήτους ζητήσεις καὶ τὰς λογομαχίας τὰς ἐπιβλαβεῖς ἐπάγει, ἐκ τοῦ σχολάζοντας ὁρᾶν καὶ ἀργοῦντας, καὶ μηδεμίαν τῆς κατὰ τὸν βίον ἀρετῆς πρόνοιαν ποιουμένους. Αλλ' ἡμεῖς αὐτῷ ταύτην τὴν παρείσδυσιν ἀποφράξωμεν, γρηγορήσωμεν, νήψωμεν, ἵνα ἐν τῷ βραχεῖ τούτῳ χρόνῳ καμόντες ὀλίγα, τῶν ἀθανάτων ἐν τοῖς ἀπείροις αἰῶσι τύχωμεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Sic Morel. Sav. καὶ τούτοις. [48] ΟΜΙΛΙΑ Η'. Εν τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, ὅ φωτίζει πάντα ἄνθρω πον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον. α'. Οὐδὲ γὰρ κωλύει 4 καὶ τήμερον τῶν αὐτῶν ἅψα- σθαι ῥημάτων, ἐπειδὴ πρώην ὑπὸ τῆς τῶν δογμάτων ἐξηγήσεως ἐκωλύθημεν ἅπασι τοῖς ἀναγνωσθεῖσιν ἐπεξελθεῖν. Που τοίνυν εἰσὶν οἱ μὴ λέγοντες αὐτὸν ἀληθινὸν Θεόν; Ἐνταῦθα μὲν γὰρ φῶς ἀληθινὸν εἴ- ρηται· ἑτέρωθι δὲ, αὐτοαλήθεια, καὶ αὐτοζωή. Αλλ' ἐκείνῳ μὲν τῷ λόγῳ, ὅταν ἐκεῖ γενώμεθα, σαφέστε- ρον ἐπεξελευσόμεθα· κατὰ δὲ τὸ παρὸν, ἀναγκαῖον τέως ἐκεῖνο πρὸς τὴν ὑμετέραν ἀγάπην εἰπεῖν· Εἰ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, πῶς ἀφώτιστοι μεμενήκασι τοσοῦται; Οὐ γὰρ δὴ πάντες επέγνωσαν τοῦ Χριστοῦ τὸ σέβας. Πῶς οὖν φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ; Τό γε εἰς αὐτὸν ἦκον. Εἰ δέ τινες ἐκόντες τοὺς τῆς διανοίας ὀφθαλμοὺς μύσαν τες, μὴ βούλοιντο ο παραδέξασθαι τοῦ φωτὸς τούτου τὰς ἀκτῖνας, οὐ παρὰ τὴν τοῦ φωτὸς φύσιν ἡ σκό- τωσις ἐκείνοις, ἀλλὰ παρὰ τὴν κακουργίαν τῶν ἐκοντὶ ἀποστερούντων ἑαυτοὺς τῆς δωρεᾶς. Η μὲν γὰρ χά- ρις εἰς πάντας ἐκκέχυται, οὐκ Ἰουδαῖον, οὐχ Ἕλληνα, οὐ βάρβαρον, οὐ Σκύθην, οὐκ ἐλεύθερον, οὐ δοῦλον, οὐκ ἄνδρα, οὐ γυναῖκα, οὐ πρεσβύτην, οὐ νέον ἀπο- στρεφομένη· πάντας δὲ ὁμοίως προσιεμένη, καὶ μετὰ τῆς ἴσης καλοῦσα τιμῆς. Οἱ δὲ οὐκ ἐθέλοντες ἀπολαῦ και τῆς δωρεάς ταύτης, ἑαυτοῖς δίκαιοι ταύτην ἂν εἶεν λογίσασθαι τὴν πήρωσιν. Οταν γὰρ τῆς εἰσόδου πᾶσιν ἀνεῳγμένης, καὶ μηδενὸς τοῦ κωλύοντος ὄντος, ἐθελοκακοῦντές τινες ἔξω μένωσι, παρ᾽ οὐδένα ἔτε- ρον, ἀλλ᾽ ἢ παρὰ τὴν οἰκείαν πονηρίαν ἀπόλλυνται μόνον. Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν· ἀλλ' οὐχ ὡς τοῦ κόσμου σύγχρονος, ἅπαγε. Διὰ γὰρ τοῦτο ἐπήγαγε· Καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο· διὰ τούτου σε πάλιν ἀνάγων ἐπὶ τὴν προαιώνιον ὑπαρξιν τοῦ Μονογενούς. Ο γαρ ἀκούσας ὅτι ἔργον αὐτοῦ τόδε τὸ πᾶν, κἂν σφόδρα ἀναίσθητος ᾖ, κἂν ἐχθρὸς, κἂν πολέμιος τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, πάντως καὶ ἑκὼν καὶ ἄκων ἀναγ- κασθήσεται πρὸ τῶν ἔργων ὁμολογῆσαι τὸν Ποιητήν. Οθεν μοι καὶ θαυμάζειν ἔπεισιν ἀεὶ τὴν Παύλου τοῦ. Σαμοσατέως μανίαν, πῶς πρὸς τὴν οὕτω φανερὰν ἀλήθειαν ἀντιβλέψας ἐτόλμησε, καὶ ἑκὼν ἑαυτὸν κατ εκρήμνισεν. Οὐδὲ γὰρ ἀγνοῶν, ἀλλὰ καὶ σφόδρα εἰδὼς ἡμάρτανε c, ταὐτὸν παθὼν τοῖς Ἰουδαίοις. Καθάπερ γὰρ ἐκεῖνοι πρὸς ἀνθρώπους ὁρῶντες, τὸ τῆς πίστεως Pl • Savil. et codd. 705 et 706 οὐδὲν κωλύει. Mor. et multo plures οὐδὲν γὰρ κωλύει. Ubi illud γάρ ad titulum refertur. Sic Sav. et omnes pene mss. Mor. vero οὐκ ἠθέλησαν. « Morel. ἐξήμαρτε. Sar. et mss. ἡμάρτανε. προὔδωκαν ὑγιές, εἰδότες μὲν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ μου νογενῆς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ, διὰ δὲ τοὺς ἄρχοντας οὐχ [49] ὁμολογοῦντες, ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγοι γένωνται· οὕτω καὶ τοῦτον γυναικί τινι χαριζόμενον, την σω τηρίαν φασὶν ἀποδόσθαι τὴν ἑαυτοῦ. Δεινὸν γὰρ, ὄντως δεινὸν τῆς κενοδοξίας ἡ τυραννίς, καὶ σοφῶν ὀφθαλμοὺς ἐκτυφλοῦν ἱκανὸν, ὅταν μὴ νήφωσιν. Εἰ γὰρ ἡ δωροδοκία τοῦτο ἰσχύει, πολλλῷ μᾶλλον τὸ ταύτης βιαιότερον πάθος. Διὰ τοῦτο καὶ Ἰουδαίοις ἔλεγεν ὁ Χριστός· Πῶς δύνασθε πιστεύειν, δόξαν παρὰ ἀνθρώπων λαμβάνοντες, καὶ τὴν δόξαν τὴν παρὰ τοῦ μόνον Θεοῦ οὐ ζητοῦντες; Καὶ ὁ κό σμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω. Ἐνταῦθά κόσμον τὸ πλῆ θός φησι, τὸ διεφθαρμένον καὶ τοῖς γηΐνοις προστε τηκὸς πράγμασι, τὸν χυδαῖον, καὶ ταραχώδη, καὶ ἀνόητον λαόν. Ὡς οἱ γε τοῦ Θεοῦ φίλοι καὶ θαυμα στοὶ πάντες αὐτὸν ἐπέγνωσαν καὶ πρὸ τῆς ἐνσάρκου παρουσίας. Καὶ περὶ μὲν τοῦ πατριάρχου καὶ αὐτὸς ὀνομαστί φησιν ὁ Χριστὸς, ὅτι Ἀβραὰμ ὁ πατὴρ ὑμῶν ἠγαλλιάσατο, ἵνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τὴν ἐμήν καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη. Καὶ περὶ τοῦ Δαυΐδ δὲ Ἰου δαίους ἐλέγχων ἔλεγε· Πῶς οὖν Δαυΐδ ἐν Πνεύματι Κύριον αὐτὸν καλεῖ λέγων· Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου ; Καὶ πολλαχοῦ πρὸς ἐκείνους ἱστάμενος Μωϋσέως μέμνηται· περὶ δὲ τῶν λοιπῶν προφητῶν ὁ ᾿Απόστολος. Πάντας γὰρ τοὺς προφήτας ἀπὸ Σαμουὴλ ἐγνωκέναι φησὶν ὁ Πέ τρος αὐτὸν, καὶ τὴν παρουσίαν αὐτοῦ πόρρωθεν προ- αναφωνεῖν, οὕτω λέγων· Καὶ πάντες οἱ προφῆται ἀπὸ Σαμουὴλ καὶ τῶν καθεξῆς ὅσοι ἐλάλησαν, καὶ κατήγγειλαν τὰς ἡμέρας ταύτας. Τῷ δὲ Ἰακὼς καὶ τῷ πατρὶ τῷ τούτου, ὥσπερ οὖν καὶ τῷ πάππῳ, καὶ ἐφάνη καὶ διελέχθη, καὶ πολλὰ καὶ μεγάλα ὑπο έσχετο δώσειν ἀγαθὰ, ἅπερ οὖν καὶ εἰς ἔργον ἐξ- ἤνεγκε. Πῶς οὖν, φησίν, αὐτὸς ἔλεγε· Πολλοὶ προς φῆται ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ἃ βλέπετε, καὶ οὐκ εἶδον, καὶ ἀκοῦσαι ἃ ἀκούετε, καὶ οὐκ ἤκουσαν; 'Αρα γὰρ οὐ μετέσχον τῆς γνώσεως τῆς εἰς αὐτόν; Πάνυ μὲν οὖν· καὶ τοῦτο καὶ ἀπὸ τῆς ῥήσεως ταύτης, ἀφ᾿ ἧς νομίζουσί τινες αὐτοὺς ἀπεστερῆσθαι, πειρά σομαι ποιῆσαι φανερόν. Πολλοὶ γὰρ, φησίν, ἐπεθύ μησαν ἰδεῖν ἃ βλέπετε. Ὥστε ᾔδεσαν αὐτὸν ἥξοντα εἰς ἀνθρώπους ε, καὶ οἰκονομήσοντα, ἅπερ καὶ ᾠκο. νόμησεν. Οὐ γὰρ ἂν, εἰ μὴ ᾔδεσαν, ἐπεθύμησαν. d Unus ὁ μονογενής male. e Sic Mor Sas. ἐκ τῶν οὐρα νῶν. Savil. in notis legendum putal ἐκ τῶν οὐρανῶν εἰς ἀνθρώπους.

GR a S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. προσεδρεύειν 4 μετὰ καρτερίας ταῖς πρὸς τὸν Θεὸν εντεύξεσι. Φέρει τινὰ παραμυθίαν ἡμῖν οὐ μικρὰν καὶ λύσιν τῶν ἡμαρτημένων καὶ νηστεία ὁμοίως, ὅταν μετὰ τῆς εἰς ἑτέρους φιλανθρωπίας γίνηται, καὶ σβέννυσι τὸ σφοδρὸν τῆς ὀργῆς τοῦ Θεοῦ. Πῦρ γὰρ φλογιζόμενον σβέσει ὕδωρ, καὶ ἐλεημοσύναις ἀποκαθαίρονται ἁμαρτίαι. Ταύτας τοίνυν πάσας ὀδεύωμεν τὰς ὁδούς. "Αν γὰρ ἐν τούτοις ὦμεν διαπαν τὸς, ἂν εἰς ταῦτα τὴν σχολὴν ἀναλίσκωμεν, οὐ μόνον τὰ παρελθόντα ἀπονιψόμεθα 5 πλημμελήματα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ μέλλον τὰ μέγιστα κερδανοῦμεν. Οὐ γὰρ παρέξομεν τῷ διαβόλῳ σχολὴν προσβάλλειν ἡμῖν, 4 Mor. post προσεδρεύειν adjicit δέ. b Quidam ἀπονι πτόμεθα. 68 οὔτε εἰς ῥαθυμίαν βίου, οὔτε εἰς τὴν ὀλεθρίαν περιερ γίαν. Καὶ γὰρ καὶ ταῦτα c μετὰ τῶν ἄλλων, καὶ ἐντεῦθεν τὰς ἀνοήτους ζητήσεις καὶ τὰς λογομαχίας τὰς ἐπιβλαβεῖς ἐπάγει, ἐκ τοῦ σχολάζοντας ὁρᾶν καὶ ἀργοῦντας, καὶ μηδεμίαν τῆς κατὰ τὸν βίον ἀρετῆς πρόνοιαν ποιουμένους. Αλλ' ἡμεῖς αὐτῷ ταύτην τὴν παρείσδυσιν ἀποφράξωμεν, γρηγορήσωμεν, νήψωμεν, ἵνα ἐν τῷ βραχεῖ τούτῳ χρόνῳ καμόντες ὀλίγα, τῶν ἀθανάτων ἐν τοῖς ἀπείροις αἰῶσι τύχωμεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Sic Morel. Sav. καὶ τούτοις. [48] ΟΜΙΛΙΑ Η'. Εν τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, ὅ φωτίζει πάντα ἄνθρω πον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον. α'. Οὐδὲ γὰρ κωλύει 4 καὶ τήμερον τῶν αὐτῶν ἅψα- σθαι ῥημάτων, ἐπειδὴ πρώην ὑπὸ τῆς τῶν δογμάτων ἐξηγήσεως ἐκωλύθημεν ἅπασι τοῖς ἀναγνωσθεῖσιν ἐπεξελθεῖν. Που τοίνυν εἰσὶν οἱ μὴ λέγοντες αὐτὸν ἀληθινὸν Θεόν; Ἐνταῦθα μὲν γὰρ φῶς ἀληθινὸν εἴ- ρηται· ἑτέρωθι δὲ, αὐτοαλήθεια, καὶ αὐτοζωή. Αλλ' ἐκείνῳ μὲν τῷ λόγῳ, ὅταν ἐκεῖ γενώμεθα, σαφέστε- ρον ἐπεξελευσόμεθα· κατὰ δὲ τὸ παρὸν, ἀναγκαῖον τέως ἐκεῖνο πρὸς τὴν ὑμετέραν ἀγάπην εἰπεῖν· Εἰ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, πῶς ἀφώτιστοι μεμενήκασι τοσοῦται; Οὐ γὰρ δὴ πάντες επέγνωσαν τοῦ Χριστοῦ τὸ σέβας. Πῶς οὖν φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ; Τό γε εἰς αὐτὸν ἦκον. Εἰ δέ τινες ἐκόντες τοὺς τῆς διανοίας ὀφθαλμοὺς μύσαν τες, μὴ βούλοιντο ο παραδέξασθαι τοῦ φωτὸς τούτου τὰς ἀκτῖνας, οὐ παρὰ τὴν τοῦ φωτὸς φύσιν ἡ σκό- τωσις ἐκείνοις, ἀλλὰ παρὰ τὴν κακουργίαν τῶν ἐκοντὶ ἀποστερούντων ἑαυτοὺς τῆς δωρεᾶς. Η μὲν γὰρ χά- ρις εἰς πάντας ἐκκέχυται, οὐκ Ἰουδαῖον, οὐχ Ἕλληνα, οὐ βάρβαρον, οὐ Σκύθην, οὐκ ἐλεύθερον, οὐ δοῦλον, οὐκ ἄνδρα, οὐ γυναῖκα, οὐ πρεσβύτην, οὐ νέον ἀπο- στρεφομένη· πάντας δὲ ὁμοίως προσιεμένη, καὶ μετὰ τῆς ἴσης καλοῦσα τιμῆς. Οἱ δὲ οὐκ ἐθέλοντες ἀπολαῦ και τῆς δωρεάς ταύτης, ἑαυτοῖς δίκαιοι ταύτην ἂν εἶεν λογίσασθαι τὴν πήρωσιν. Οταν γὰρ τῆς εἰσόδου πᾶσιν ἀνεῳγμένης, καὶ μηδενὸς τοῦ κωλύοντος ὄντος, ἐθελοκακοῦντές τινες ἔξω μένωσι, παρ᾽ οὐδένα ἔτε- ρον, ἀλλ᾽ ἢ παρὰ τὴν οἰκείαν πονηρίαν ἀπόλλυνται μόνον. Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν· ἀλλ' οὐχ ὡς τοῦ κόσμου σύγχρονος, ἅπαγε. Διὰ γὰρ τοῦτο ἐπήγαγε· Καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο· διὰ τούτου σε πάλιν ἀνάγων ἐπὶ τὴν προαιώνιον ὑπαρξιν τοῦ Μονογενούς. Ο γαρ ἀκούσας ὅτι ἔργον αὐτοῦ τόδε τὸ πᾶν, κἂν σφόδρα ἀναίσθητος ᾖ, κἂν ἐχθρὸς, κἂν πολέμιος τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, πάντως καὶ ἑκὼν καὶ ἄκων ἀναγ- κασθήσεται πρὸ τῶν ἔργων ὁμολογῆσαι τὸν Ποιητήν. Οθεν μοι καὶ θαυμάζειν ἔπεισιν ἀεὶ τὴν Παύλου τοῦ. Σαμοσατέως μανίαν, πῶς πρὸς τὴν οὕτω φανερὰν ἀλήθειαν ἀντιβλέψας ἐτόλμησε, καὶ ἑκὼν ἑαυτὸν κατ εκρήμνισεν. Οὐδὲ γὰρ ἀγνοῶν, ἀλλὰ καὶ σφόδρα εἰδὼς ἡμάρτανε c, ταὐτὸν παθὼν τοῖς Ἰουδαίοις. Καθάπερ γὰρ ἐκεῖνοι πρὸς ἀνθρώπους ὁρῶντες, τὸ τῆς πίστεως Pl • Savil. et codd. 705 et 706 οὐδὲν κωλύει. Mor. et multo plures οὐδὲν γὰρ κωλύει. Ubi illud γάρ ad titulum refertur. Sic Sav. et omnes pene mss. Mor. vero οὐκ ἠθέλησαν. « Morel. ἐξήμαρτε. Sar. et mss. ἡμάρτανε. προὔδωκαν ὑγιές, εἰδότες μὲν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ μου νογενῆς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ, διὰ δὲ τοὺς ἄρχοντας οὐχ [49] ὁμολογοῦντες, ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγοι γένωνται· οὕτω καὶ τοῦτον γυναικί τινι χαριζόμενον, την σω τηρίαν φασὶν ἀποδόσθαι τὴν ἑαυτοῦ. Δεινὸν γὰρ, ὄντως δεινὸν τῆς κενοδοξίας ἡ τυραννίς, καὶ σοφῶν ὀφθαλμοὺς ἐκτυφλοῦν ἱκανὸν, ὅταν μὴ νήφωσιν. Εἰ γὰρ ἡ δωροδοκία τοῦτο ἰσχύει, πολλλῷ μᾶλλον τὸ ταύτης βιαιότερον πάθος. Διὰ τοῦτο καὶ Ἰουδαίοις ἔλεγεν ὁ Χριστός· Πῶς δύνασθε πιστεύειν, δόξαν παρὰ ἀνθρώπων λαμβάνοντες, καὶ τὴν δόξαν τὴν παρὰ τοῦ μόνον Θεοῦ οὐ ζητοῦντες; Καὶ ὁ κό σμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω. Ἐνταῦθά κόσμον τὸ πλῆ θός φησι, τὸ διεφθαρμένον καὶ τοῖς γηΐνοις προστε τηκὸς πράγμασι, τὸν χυδαῖον, καὶ ταραχώδη, καὶ ἀνόητον λαόν. Ὡς οἱ γε τοῦ Θεοῦ φίλοι καὶ θαυμα στοὶ πάντες αὐτὸν ἐπέγνωσαν καὶ πρὸ τῆς ἐνσάρκου παρουσίας. Καὶ περὶ μὲν τοῦ πατριάρχου καὶ αὐτὸς ὀνομαστί φησιν ὁ Χριστὸς, ὅτι Ἀβραὰμ ὁ πατὴρ ὑμῶν ἠγαλλιάσατο, ἵνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τὴν ἐμήν καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη. Καὶ περὶ τοῦ Δαυΐδ δὲ Ἰου δαίους ἐλέγχων ἔλεγε· Πῶς οὖν Δαυΐδ ἐν Πνεύματι Κύριον αὐτὸν καλεῖ λέγων· Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου ; Καὶ πολλαχοῦ πρὸς ἐκείνους ἱστάμενος Μωϋσέως μέμνηται· περὶ δὲ τῶν λοιπῶν προφητῶν ὁ ᾿Απόστολος. Πάντας γὰρ τοὺς προφήτας ἀπὸ Σαμουὴλ ἐγνωκέναι φησὶν ὁ Πέ τρος αὐτὸν, καὶ τὴν παρουσίαν αὐτοῦ πόρρωθεν προ- αναφωνεῖν, οὕτω λέγων· Καὶ πάντες οἱ προφῆται ἀπὸ Σαμουὴλ καὶ τῶν καθεξῆς ὅσοι ἐλάλησαν, καὶ κατήγγειλαν τὰς ἡμέρας ταύτας. Τῷ δὲ Ἰακὼς καὶ τῷ πατρὶ τῷ τούτου, ὥσπερ οὖν καὶ τῷ πάππῳ, καὶ ἐφάνη καὶ διελέχθη, καὶ πολλὰ καὶ μεγάλα ὑπο έσχετο δώσειν ἀγαθὰ, ἅπερ οὖν καὶ εἰς ἔργον ἐξ- ἤνεγκε. Πῶς οὖν, φησίν, αὐτὸς ἔλεγε· Πολλοὶ προς φῆται ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ἃ βλέπετε, καὶ οὐκ εἶδον, καὶ ἀκοῦσαι ἃ ἀκούετε, καὶ οὐκ ἤκουσαν; 'Αρα γὰρ οὐ μετέσχον τῆς γνώσεως τῆς εἰς αὐτόν; Πάνυ μὲν οὖν· καὶ τοῦτο καὶ ἀπὸ τῆς ῥήσεως ταύτης, ἀφ᾿ ἧς νομίζουσί τινες αὐτοὺς ἀπεστερῆσθαι, πειρά σομαι ποιῆσαι φανερόν. Πολλοὶ γὰρ, φησίν, ἐπεθύ μησαν ἰδεῖν ἃ βλέπετε. Ὥστε ᾔδεσαν αὐτὸν ἥξοντα εἰς ἀνθρώπους ε, καὶ οἰκονομήσοντα, ἅπερ καὶ ᾠκο. νόμησεν. Οὐ γὰρ ἂν, εἰ μὴ ᾔδεσαν, ἐπεθύμησαν. d Unus ὁ μονογενής male. e Sic Mor Sas. ἐκ τῶν οὐρα νῶν. Savil. in notis legendum putal ἐκ τῶν οὐρανῶν εἰς ἀνθρώπους.

67 IN JOANNEM HOMIL. VIII. ǝl. VII. Οὐδεὶς γὰρ ὧν μηδὲ ἔννοιαν ἔχει, τούτων λαβεῖν ἐπι- θυμίαν δυνήσεται. Ὥστε ᾔδεσαν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ὅτι ἤξει εἰς ἀνθρώπους. Τίνα οὖν ἐστιν ἅπερ οὐκ ᾔδεσαν, καὶ τίνα ἅπερ οὐκ ἤκουσαν; Ταῦτα ἃ νῦν ὑμεῖς βλέπετε καὶ ἀκούετε. Εἰ δὲ καὶ φωνῆς ἤχου - σαν, καὶ εἶδον αὐτὸν ἐκεῖνοι, ἀλλ᾽ οὐκ ὁ ἐν σαρκί, οὐδὲ οὕτω τοῖς ἀνθρώποις συναναστρεφόμενον, οὐδὲ μετὰ τοσαύτης αὐτοῖς ὁμιλοῦντα τῆς ἀδείας. Τοῦτο γοῦν καὶ αὐτὸς δηλῶν, οὐχ ἁπλῶς εἶπεν· Ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ἐμέ· ἀλλὰ τί ; "Α ὑμεῖς βλέπετε· οὐδὲ, Ἀκοῦσαι ἐμοῦ· ἀλλὰ τί ; "Α ὑμεῖς ἀκούετε. Ὥστε εἰ καὶ μὴ τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ παρουσίαν ἐθεάσαντο, ἀλλ' ὅμως ᾔδεσαν αὐτὴν ἐσομένην, ἧς καὶ ἐπεθύμουν· καὶ ἐπί- στευον εἰς αὐτὸν, καὶ μὴ ἑωρακότες αὐτὸν ἐν σαρκί. Οταν οὖν ἐγκαλῶσιν ἡμῖν [50] Ελληνες ταῦτα λέ- γοντες· Τί δὲ τὸν ἔμπροσθεν ἐποίει χρόνον ὁ Χριστὸς, τὸ τῶν ἀνθρώπων οὐκ ἐπισκοπούμενος γένος; καὶ τί δήποτε ἐν ἐσχάτῳ τῆς ἡμετέρας ἦλθεν ἀντιληψόμε νος σωτηρίας, τοσοῦτον ἀμελήσας χρόνον ἡμῶν; ἐροῦμεν, ὅτι καὶ πρὸ τούτου ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ προενόει τῶν ἔργων αὐτοῦ, καὶ γνώριμος τοῖς ἀξίοις ἅπασιν ἦν. Εἰ δὲ διὰ τὸ μὴ πάντας αὐτὸν τότε ἐπ· εγνωκέναι, ἀλλὰ παρὰ τῶν γενναίων αὐτὸν καὶ ἐναρέ- των ἐκείνων μόνων ὁ ἐγνῶσθαι, φαίητε μὴ γνωρί- ζεσθαι· κατὰ τοῦτο οὐδὲ νῦν ὁμολογήσετε προσκυνεί σθαι αὐτὸν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, ἐπειδὴ μηδὲ νῦν ἅπαντες αὐτὸν ἴσασιν. Ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ παρόντος οὐδεὶς ἂν διὰ τοὺς ἀγνοοῦντας αὐτὸν τοῖς εἰδόσι διαπιστήσειεν· οὕτως οὐδὲ ὑπὲρ τῶν ἔμπροσθεν χρό- νων ἀμφισβητεῖν χρὴ, ὅτι πολλοῖς, μᾶλλον δὲ πᾶσιν ἔγνωστο τοῖς γενναίοις καὶ θαυμασίοις ἀνδράσιν ἐκείνοις. b β'. Εἰ δὲ λέγοι τις· Καὶ τίνος ἕνεκεν μὴ πάντες προσεῖχον αὐτῷ, μηδὲ πάντες αὐτὸν ἐθεράπευον τότε, ἀλλὰ μόνοι οἱ δίκαιοι; ἐρήσομαι καγώ, τίνος ένεκεν μηδὲ νῦν ἅπαντες αὐτὸν ἴσασι; Καὶ τί λέγω περί τοῦ Χριστοῦ; Τὸν γὰρ Πατέρα τὸν τούτου, διατί μὴ πάντες, μήτε τότε, μήτε νῦν ἔγνωσαν· ἀλλ' οἱ μὲν αὐτομάτως ἅπαντα φέρεσθαι λέγουσιν, οἱ δὲ δαιμο- νίοις τὴν τοῦ παντὸς ἐπιτρέπουσι πρόνοιαν· εἰσὶ δὲ εἰ καὶ ἕτερον παρὰ τοῦτον ἀναπλάττουσι θεόν· τινὲς δὲ αὐτῶν καὶ τὴν ἀντικειμένην εἶναι βλασφημοῦσιν αὐτοῦ δύναμιν c, καὶ τοὺς νόμους αὐτοῦ, πονηρού τινὰς δαίμονος εἶναι νομίζουσι ; Τί οὖν ; παρὰ τοῦτο οὔτε Θεὸν αὐτὸν φήσομεν εἶναι, ἐπειδή τινές εἰσιν οἱ τοῦτο λέγοντες, καὶ πονηρὸν αὐτὸν ὁμολογήσομεν εἶναι; καὶ γὰρ καὶ τοῦτο εἰσιν οἱ βλασφημοῦντες αὐτόν. Απαγε της παραφροσύνης καὶ τῆς ἐσχάτης παραπληξίας. Εἰ γὰρ μέλλοιμεν ἀπὸ τῆς τῶν μαινο- μένων κρίσεως χαρακτηρίζειν τὰ δόγματα, οὐδὲν κω λύει μαίνεσθαι καὶ αὐτοὺς μανίαν χαλεπωτάτην. Εἶτα, ἥλιον μὲν οὐδεὶς λυμαντικὴν ὀφθαλμῶν εἶναι φήσει διὰ τοὺς νοσοῦντας τὰς ὄψεις, ἀλλὰ φωτιστικὸν, ἀπὸ τῶν ὑγιαινόντων λαμβάνων τὰς κρίσεις· καὶ τὸ μέλι δὲ οὐδεὶς πικρὸν προσερεῖ, ἐπειδὴ τοῦτο τῇ αἰ σθήσει τῶν ἀῤῥώστων δοκεῖ· τὸν δὲ Θεὸν ἀπὸ τῆς τῶν ἀσθενούντων υπολήψεως, ἢ μὴ εἶναι, ἢ πονηρὸν εἶναι, ἢ ποτὲ μὲν προνοεῖν, ποτὲ δὲ μηδὲ ὅλως τοῦτο ποιεῖν ψηφ:οῦνταί τινες; Καὶ τὶς ἂν τοὺς τοιούτους ὑγιαίνειν φήσειεν, ἀλλ' οὐκ ἐξεστηκέναι καὶ παρα- παίειν, καὶ μαίνεσθαι τὴν ἐσχάτην μανίαν; Ο κύ σμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω, φησίν. Ἀλλ᾽ ὧν ὁ κόσμος οὐκ ἦν ἄξιος, οὗτοι αὐτὸν ἔγνωσαν. Εἰπὼν δὲ καὶ τοὺς μὴ γνόντας αὐτὸν, ἐν βραχεῖ καὶ τὴν αἰτίαν • Alii καὶ ἀκούετε. Καὶ γὰρ φωνῆς ἤκουσαν, καὶ εἶδον απ τὸν, ἀλλ' οὐκ. b Mor. ἐκείνων μόνον. c Sic Sar. Mor. αύτ τὸν δύναμιν. 08 τῆς ἀγνοίας ἔθηκεν. Οὐ γὰρ ἁπλῶς εἶπεν, ὅτι οὐδεὶς αὐτὸν ἔγνω, ἀλλ' ὅτι ῾Ο κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω τουτέστιν, οἱ τῷ κόσμῳ μόνῳ προσηλωμένοι, καὶ τὰ τοῦ κόσμου φρονοῦντες ἄνθρωποι. Οὕτω γὰρ εἴωθε καλεῖν αὐτοὺς καὶ ὁ Χριστὸς, ὡς ὅταν λέγῃ· Πάτερ ἅγις, καὶ ὁ κόσμος σε οὐκ ἔγνω. Οὐκ ἄρα αὐτὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸν Πατέρα αὐτοῦ ὁ κόσμος ηγνόησε, [51] καθάπερ ἐλέγομεν. Οὐδὲν γὰρ οὕτω θολοῖ διά- νοιαν, ὡς τὸ προστετηκέναι τοῖς παροῦσι. Ταῦτ᾽ οὖν εἰδότες, ἀποστήσατε ἑαυτοὺς τοῦ κόσμου, καὶ τῶν σαρκικῶν ἀποῤῥήξατε πραγμάτων, καθόσον οἷόν τε. Οὐδὲ γὰρ ἐν τοῖς τυχοῦσιν ὑμῖν ἀπὸ τούτων ἡ ζημία γίνεται, ἀλλ᾽ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῶν ἀγαθῶν. Οὐ γὰρ ἔστιν ἄνθρωπον τῶν κατὰ τὸν παρόντα βίον αντεχό- μενον πραγμάτων σφοδρῶς δυνηθῆναι ἐπιλαβέσθαι τῶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς γνησίως d· ἀλλὰ ἀνάγκη τὸν περὶ ταῦτα ἐσπουδακότα εκείνων ἐκπεσεῖν. Οὐ δύο νασθε γάρ, φησί, Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνά ἀνάγκη γὰρ ἑνὸς ἔχεσθαι, καὶ τὸν ἕτερον μισεῖν. Καὶ ταῦτα καὶ αὐτὴ τῶν πραγμάτων ἡ πεῖρα βοᾷ. Οι γοῦν τῆς τῶν χρημάτων ἐπιθυμίας καταγελάσαντες, οὗτοι μάλιστά εἰσιν οἱ τὸν Θεὸν ἀγαπῶντες ὡς χρή ὥσπερ οὖν οἱ τὴν ἀρχὴν ἐκείνην θαυμάζοντες, οὗτοι μάλιστα πάντων εἰσὶν οἱ ἀμβλυτέραν · τὴν περὶ αὐτ τὸν ἀγάπην ἔχοντες. Ψυχὴ γὰρ καθάπαξ ὑπὸ φιλο- χρηματίας ἁλοῦσα, οὐ ῥᾳδίως οὐδὲ εὐκόλως παραι τήσεται καὶ πρᾶξαι καὶ εἰπεῖν τι τῶν παροξυνόντων τὸν Θεὸν, ἅτε καὶ ἑτέρου γενομένη δεσπότου δούλη, καὶ πάντα ἀπεναντίας ἐπιτάττοντος τῷ Θεῷ. Ανανήψατε τοίνυν ποτὲ καὶ διεγέρθητε, καὶ ἐννοή σαντες τίνος ἐσμὲν οἰκέται, τὴν τούτου βασιλείαν ἀγαπήσωμεν μόνην· κλαύσωμεν, θρηνήσωμεν ὑπὲρ τῶν ἔμπροσθεν χρόνων, ὧν ἐδουλεύσαμεν τῷ μαμων ῥίψωμεν αὐτοῦ καθάπαξ τὸν ζυγὸν, τὸν ἀφόρητον καὶ τὸν βαρύν, καὶ μένωμεν φέροντες τὸν τοῦ Χριστοῦ, τὸν κούφον καὶ ῥᾷστον· οὐδὲν γὰρ ἐπιτάττει τοιοῦ τον ἡμῖν οἷον ὁ μαμωνάς. Οὗτος μὲν γὰρ ἐχθρούς κελεύει πᾶσι γίνεσθαι· ὁ δὲ Χριστὸς τούναντίον, ἅπαντας ἀσπάζεσθαι καὶ φιλεῖν. Ἐκεῖνος τῷ πηλῷ καὶ τῇ πλινθείᾳ προσηλώσας (τοῦτο γάρ ἐστιν ὁ χρυσ σὸς), οὐδὲ τὰς νύκτας ἀφίησιν ἀναπνεῦσαι μικρόν· οὗτος τῆς μὲν περιττῆς ταύτης καὶ ἀνοήτου φροντίδος ἀπαλλάττει ι, κελεύει δὲ συνάγειν τοὺς θησαυροὺς ἐν τοῖς οὐρανοῖς, οὐκ ἐκ τῆς εἰς ἑτέρους αδικίας, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς οἰκείας δικαιοσύνης. Ἐκεῖνος μετὰ τοὺς πολύ λοὺς ἱδρῶτας καὶ τὰς ταλαιπωρίας οὔτε δύναται πα ραστῆναι κολαζομένοις ἡμῖν ἐκεῖ καὶ κακῶς πάσχουσι διὰ τοὺς αὐτοῦ νόμους, καὶ ἐπιτείνει 8 τὴν φλόγα· οὗτος δὲ κἂν ποτήριον ἡμῖν ἐπιτάξῃ δοῦναι ψυχρού, οὐδὲ τούτου τὸν μισθὸν καὶ τὴν ἀμοιβὴν ἀφίησιν ἡμᾶς ἀπολέσαι ποτέ, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς ἀντιδίδωσι τῆς δα- ψιλείας. Πῶς οὖν οὐκ ἐσχάτης ἀνοίας, τῆς οὕτω προσηνοῦς δεσποτείας καὶ τοσούτων γεμούσης ἀγαθῶν ἀμελοῦντας, ἀχαρίστῳ καὶ ἀγνώμονι δουλεύειν το μάννῳ, καὶ οὐδὲν οὔτε ἐνταῦθα, οὔτε ἐκεῖ δυναμένῳ τοὺς πειθομένους αὐτῷ καὶ προσέχοντας – ὠφελεῖν ; Καὶ οὐ τοῦτο μόνον ἐστὶ τὸ δεινὸν, οὐδὲ αὕτη ἡ ζημία μόνον, ὅτι οὐκ ἀμύνει κολαζομένοις· ἀλλ' ὅτι πρὸς τούτῳ καὶ μυρίοις περιβάλλει κακοῖς, ὅπερ ἔφθην εἰπὼν, τοὺς πειθομένους αὐτῷ. Τοὺς γὰρ πλείονας τῶν ἐκεῖ κολαζομένων, ἀπὸ ταύτης ἴδοι τις ἂν κολα ζομένους τῆς αἰτίας, ὅτι χρήμασιν ἐδούλευσαν καὶ τὸ χρυσίον ἠγάπησαν, καὶ τοῖς δεομένοις οὐκ ἐπήρκεσαν. d Sic Savil. et inss. Mor, γνησίων, male. • Sic Mor. Sav. οι ῥαθυμοτέραν. ( Sie Morel., Sav. φροντίδος ἀφίησι. 6 Boisius apud Sav. legendum putat ἀλλὰ καὶ ἐπιτείνει • Laus προσήκοντας.

67 IN JOANNEM HOMIL. VIII. ǝl. VII. Οὐδεὶς γὰρ ὧν μηδὲ ἔννοιαν ἔχει, τούτων λαβεῖν ἐπι- θυμίαν δυνήσεται. Ὥστε ᾔδεσαν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ὅτι ἤξει εἰς ἀνθρώπους. Τίνα οὖν ἐστιν ἅπερ οὐκ ᾔδεσαν, καὶ τίνα ἅπερ οὐκ ἤκουσαν; Ταῦτα ἃ νῦν ὑμεῖς βλέπετε καὶ ἀκούετε. Εἰ δὲ καὶ φωνῆς ἤχου - σαν, καὶ εἶδον αὐτὸν ἐκεῖνοι, ἀλλ᾽ οὐκ ὁ ἐν σαρκί, οὐδὲ οὕτω τοῖς ἀνθρώποις συναναστρεφόμενον, οὐδὲ μετὰ τοσαύτης αὐτοῖς ὁμιλοῦντα τῆς ἀδείας. Τοῦτο γοῦν καὶ αὐτὸς δηλῶν, οὐχ ἁπλῶς εἶπεν· Ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ἐμέ· ἀλλὰ τί ; "Α ὑμεῖς βλέπετε· οὐδὲ, Ἀκοῦσαι ἐμοῦ· ἀλλὰ τί ; "Α ὑμεῖς ἀκούετε. Ὥστε εἰ καὶ μὴ τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ παρουσίαν ἐθεάσαντο, ἀλλ' ὅμως ᾔδεσαν αὐτὴν ἐσομένην, ἧς καὶ ἐπεθύμουν· καὶ ἐπί- στευον εἰς αὐτὸν, καὶ μὴ ἑωρακότες αὐτὸν ἐν σαρκί. Οταν οὖν ἐγκαλῶσιν ἡμῖν [50] Ελληνες ταῦτα λέ- γοντες· Τί δὲ τὸν ἔμπροσθεν ἐποίει χρόνον ὁ Χριστὸς, τὸ τῶν ἀνθρώπων οὐκ ἐπισκοπούμενος γένος; καὶ τί δήποτε ἐν ἐσχάτῳ τῆς ἡμετέρας ἦλθεν ἀντιληψόμε νος σωτηρίας, τοσοῦτον ἀμελήσας χρόνον ἡμῶν; ἐροῦμεν, ὅτι καὶ πρὸ τούτου ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ προενόει τῶν ἔργων αὐτοῦ, καὶ γνώριμος τοῖς ἀξίοις ἅπασιν ἦν. Εἰ δὲ διὰ τὸ μὴ πάντας αὐτὸν τότε ἐπ· εγνωκέναι, ἀλλὰ παρὰ τῶν γενναίων αὐτὸν καὶ ἐναρέ- των ἐκείνων μόνων ὁ ἐγνῶσθαι, φαίητε μὴ γνωρί- ζεσθαι· κατὰ τοῦτο οὐδὲ νῦν ὁμολογήσετε προσκυνεί σθαι αὐτὸν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, ἐπειδὴ μηδὲ νῦν ἅπαντες αὐτὸν ἴσασιν. Ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ παρόντος οὐδεὶς ἂν διὰ τοὺς ἀγνοοῦντας αὐτὸν τοῖς εἰδόσι διαπιστήσειεν· οὕτως οὐδὲ ὑπὲρ τῶν ἔμπροσθεν χρό- νων ἀμφισβητεῖν χρὴ, ὅτι πολλοῖς, μᾶλλον δὲ πᾶσιν ἔγνωστο τοῖς γενναίοις καὶ θαυμασίοις ἀνδράσιν ἐκείνοις. b β'. Εἰ δὲ λέγοι τις· Καὶ τίνος ἕνεκεν μὴ πάντες προσεῖχον αὐτῷ, μηδὲ πάντες αὐτὸν ἐθεράπευον τότε, ἀλλὰ μόνοι οἱ δίκαιοι; ἐρήσομαι καγώ, τίνος ένεκεν μηδὲ νῦν ἅπαντες αὐτὸν ἴσασι; Καὶ τί λέγω περί τοῦ Χριστοῦ; Τὸν γὰρ Πατέρα τὸν τούτου, διατί μὴ πάντες, μήτε τότε, μήτε νῦν ἔγνωσαν· ἀλλ' οἱ μὲν αὐτομάτως ἅπαντα φέρεσθαι λέγουσιν, οἱ δὲ δαιμο- νίοις τὴν τοῦ παντὸς ἐπιτρέπουσι πρόνοιαν· εἰσὶ δὲ εἰ καὶ ἕτερον παρὰ τοῦτον ἀναπλάττουσι θεόν· τινὲς δὲ αὐτῶν καὶ τὴν ἀντικειμένην εἶναι βλασφημοῦσιν αὐτοῦ δύναμιν c, καὶ τοὺς νόμους αὐτοῦ, πονηρού τινὰς δαίμονος εἶναι νομίζουσι ; Τί οὖν ; παρὰ τοῦτο οὔτε Θεὸν αὐτὸν φήσομεν εἶναι, ἐπειδή τινές εἰσιν οἱ τοῦτο λέγοντες, καὶ πονηρὸν αὐτὸν ὁμολογήσομεν εἶναι; καὶ γὰρ καὶ τοῦτο εἰσιν οἱ βλασφημοῦντες αὐτόν. Απαγε της παραφροσύνης καὶ τῆς ἐσχάτης παραπληξίας. Εἰ γὰρ μέλλοιμεν ἀπὸ τῆς τῶν μαινο- μένων κρίσεως χαρακτηρίζειν τὰ δόγματα, οὐδὲν κω λύει μαίνεσθαι καὶ αὐτοὺς μανίαν χαλεπωτάτην. Εἶτα, ἥλιον μὲν οὐδεὶς λυμαντικὴν ὀφθαλμῶν εἶναι φήσει διὰ τοὺς νοσοῦντας τὰς ὄψεις, ἀλλὰ φωτιστικὸν, ἀπὸ τῶν ὑγιαινόντων λαμβάνων τὰς κρίσεις· καὶ τὸ μέλι δὲ οὐδεὶς πικρὸν προσερεῖ, ἐπειδὴ τοῦτο τῇ αἰ σθήσει τῶν ἀῤῥώστων δοκεῖ· τὸν δὲ Θεὸν ἀπὸ τῆς τῶν ἀσθενούντων υπολήψεως, ἢ μὴ εἶναι, ἢ πονηρὸν εἶναι, ἢ ποτὲ μὲν προνοεῖν, ποτὲ δὲ μηδὲ ὅλως τοῦτο ποιεῖν ψηφ:οῦνταί τινες; Καὶ τὶς ἂν τοὺς τοιούτους ὑγιαίνειν φήσειεν, ἀλλ' οὐκ ἐξεστηκέναι καὶ παρα- παίειν, καὶ μαίνεσθαι τὴν ἐσχάτην μανίαν; Ο κύ σμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω, φησίν. Ἀλλ᾽ ὧν ὁ κόσμος οὐκ ἦν ἄξιος, οὗτοι αὐτὸν ἔγνωσαν. Εἰπὼν δὲ καὶ τοὺς μὴ γνόντας αὐτὸν, ἐν βραχεῖ καὶ τὴν αἰτίαν • Alii καὶ ἀκούετε. Καὶ γὰρ φωνῆς ἤκουσαν, καὶ εἶδον απ τὸν, ἀλλ' οὐκ. b Mor. ἐκείνων μόνον. c Sic Sar. Mor. αύτ τὸν δύναμιν. 08 τῆς ἀγνοίας ἔθηκεν. Οὐ γὰρ ἁπλῶς εἶπεν, ὅτι οὐδεὶς αὐτὸν ἔγνω, ἀλλ' ὅτι ῾Ο κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω τουτέστιν, οἱ τῷ κόσμῳ μόνῳ προσηλωμένοι, καὶ τὰ τοῦ κόσμου φρονοῦντες ἄνθρωποι. Οὕτω γὰρ εἴωθε καλεῖν αὐτοὺς καὶ ὁ Χριστὸς, ὡς ὅταν λέγῃ· Πάτερ ἅγις, καὶ ὁ κόσμος σε οὐκ ἔγνω. Οὐκ ἄρα αὐτὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸν Πατέρα αὐτοῦ ὁ κόσμος ηγνόησε, [51] καθάπερ ἐλέγομεν. Οὐδὲν γὰρ οὕτω θολοῖ διά- νοιαν, ὡς τὸ προστετηκέναι τοῖς παροῦσι. Ταῦτ᾽ οὖν εἰδότες, ἀποστήσατε ἑαυτοὺς τοῦ κόσμου, καὶ τῶν σαρκικῶν ἀποῤῥήξατε πραγμάτων, καθόσον οἷόν τε. Οὐδὲ γὰρ ἐν τοῖς τυχοῦσιν ὑμῖν ἀπὸ τούτων ἡ ζημία γίνεται, ἀλλ᾽ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῶν ἀγαθῶν. Οὐ γὰρ ἔστιν ἄνθρωπον τῶν κατὰ τὸν παρόντα βίον αντεχό- μενον πραγμάτων σφοδρῶς δυνηθῆναι ἐπιλαβέσθαι τῶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς γνησίως d· ἀλλὰ ἀνάγκη τὸν περὶ ταῦτα ἐσπουδακότα εκείνων ἐκπεσεῖν. Οὐ δύο νασθε γάρ, φησί, Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνά ἀνάγκη γὰρ ἑνὸς ἔχεσθαι, καὶ τὸν ἕτερον μισεῖν. Καὶ ταῦτα καὶ αὐτὴ τῶν πραγμάτων ἡ πεῖρα βοᾷ. Οι γοῦν τῆς τῶν χρημάτων ἐπιθυμίας καταγελάσαντες, οὗτοι μάλιστά εἰσιν οἱ τὸν Θεὸν ἀγαπῶντες ὡς χρή ὥσπερ οὖν οἱ τὴν ἀρχὴν ἐκείνην θαυμάζοντες, οὗτοι μάλιστα πάντων εἰσὶν οἱ ἀμβλυτέραν · τὴν περὶ αὐτ τὸν ἀγάπην ἔχοντες. Ψυχὴ γὰρ καθάπαξ ὑπὸ φιλο- χρηματίας ἁλοῦσα, οὐ ῥᾳδίως οὐδὲ εὐκόλως παραι τήσεται καὶ πρᾶξαι καὶ εἰπεῖν τι τῶν παροξυνόντων τὸν Θεὸν, ἅτε καὶ ἑτέρου γενομένη δεσπότου δούλη, καὶ πάντα ἀπεναντίας ἐπιτάττοντος τῷ Θεῷ. Ανανήψατε τοίνυν ποτὲ καὶ διεγέρθητε, καὶ ἐννοή σαντες τίνος ἐσμὲν οἰκέται, τὴν τούτου βασιλείαν ἀγαπήσωμεν μόνην· κλαύσωμεν, θρηνήσωμεν ὑπὲρ τῶν ἔμπροσθεν χρόνων, ὧν ἐδουλεύσαμεν τῷ μαμων ῥίψωμεν αὐτοῦ καθάπαξ τὸν ζυγὸν, τὸν ἀφόρητον καὶ τὸν βαρύν, καὶ μένωμεν φέροντες τὸν τοῦ Χριστοῦ, τὸν κούφον καὶ ῥᾷστον· οὐδὲν γὰρ ἐπιτάττει τοιοῦ τον ἡμῖν οἷον ὁ μαμωνάς. Οὗτος μὲν γὰρ ἐχθρούς κελεύει πᾶσι γίνεσθαι· ὁ δὲ Χριστὸς τούναντίον, ἅπαντας ἀσπάζεσθαι καὶ φιλεῖν. Ἐκεῖνος τῷ πηλῷ καὶ τῇ πλινθείᾳ προσηλώσας (τοῦτο γάρ ἐστιν ὁ χρυσ σὸς), οὐδὲ τὰς νύκτας ἀφίησιν ἀναπνεῦσαι μικρόν· οὗτος τῆς μὲν περιττῆς ταύτης καὶ ἀνοήτου φροντίδος ἀπαλλάττει ι, κελεύει δὲ συνάγειν τοὺς θησαυροὺς ἐν τοῖς οὐρανοῖς, οὐκ ἐκ τῆς εἰς ἑτέρους αδικίας, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς οἰκείας δικαιοσύνης. Ἐκεῖνος μετὰ τοὺς πολύ λοὺς ἱδρῶτας καὶ τὰς ταλαιπωρίας οὔτε δύναται πα ραστῆναι κολαζομένοις ἡμῖν ἐκεῖ καὶ κακῶς πάσχουσι διὰ τοὺς αὐτοῦ νόμους, καὶ ἐπιτείνει 8 τὴν φλόγα· οὗτος δὲ κἂν ποτήριον ἡμῖν ἐπιτάξῃ δοῦναι ψυχρού, οὐδὲ τούτου τὸν μισθὸν καὶ τὴν ἀμοιβὴν ἀφίησιν ἡμᾶς ἀπολέσαι ποτέ, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς ἀντιδίδωσι τῆς δα- ψιλείας. Πῶς οὖν οὐκ ἐσχάτης ἀνοίας, τῆς οὕτω προσηνοῦς δεσποτείας καὶ τοσούτων γεμούσης ἀγαθῶν ἀμελοῦντας, ἀχαρίστῳ καὶ ἀγνώμονι δουλεύειν το μάννῳ, καὶ οὐδὲν οὔτε ἐνταῦθα, οὔτε ἐκεῖ δυναμένῳ τοὺς πειθομένους αὐτῷ καὶ προσέχοντας – ὠφελεῖν ; Καὶ οὐ τοῦτο μόνον ἐστὶ τὸ δεινὸν, οὐδὲ αὕτη ἡ ζημία μόνον, ὅτι οὐκ ἀμύνει κολαζομένοις· ἀλλ' ὅτι πρὸς τούτῳ καὶ μυρίοις περιβάλλει κακοῖς, ὅπερ ἔφθην εἰπὼν, τοὺς πειθομένους αὐτῷ. Τοὺς γὰρ πλείονας τῶν ἐκεῖ κολαζομένων, ἀπὸ ταύτης ἴδοι τις ἂν κολα ζομένους τῆς αἰτίας, ὅτι χρήμασιν ἐδούλευσαν καὶ τὸ χρυσίον ἠγάπησαν, καὶ τοῖς δεομένοις οὐκ ἐπήρκεσαν. d Sic Savil. et inss. Mor, γνησίων, male. • Sic Mor. Sav. οι ῥαθυμοτέραν. ( Sie Morel., Sav. φροντίδος ἀφίησι. 6 Boisius apud Sav. legendum putat ἀλλὰ καὶ ἐπιτείνει • Laus προσήκοντας.

69 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. "Απερ ἵνα μὴ καὶ ἡμεῖς πάθωμεν, σκορπίσωμεν, [52] τοῦμεν τοῖς πένησιν, ἀπαλλάξωμεν τὴν ψυχὴν καὶ τῶν ἐνταῦθα φροντίδων τῶν βλαβερῶν, καὶ τῆς ἐκεῖ διὰ ταῦτα κειμένης ἡμῖν τιμωρίας. Αποθώμεθα δικαιο- σύνην ἐν οὐρανοῖς, ἀντὶ χρημάτων τῶν ἐπὶ γῆς συλ λέξωμεν θησαυροὺς ἀναλώτους, θησαυρούς δυναμένους συναποδημήσαι πρὸς τὸν οὐρανὸν ἡμῖν· δυναμένους ἡμῖν κινδυνεύουσι παραστῆναι, καὶ ποιῆσαι τὸν κρι- τὴν ἵλεων τότε· ὃν γένοιτο πάντας ἡμᾶς εὐμε νῦν καὶ κατ' ἐκείνην τὴν ἡμέραν σχόντας, ἀπ' μετὰ πολλῆς παῤῥησίας τῶν ἡτοιμασμένων ἐν τοῖς οὐρανοῖς, τοῖς ὡς χρὴ ἀγαπῶσιν αὐτόν καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύμ καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Α ΟΜΙΛΙΑ Θ. Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον. α'. Αν τῶν προτέρων διαμνημονεύητε νοημάτων, μετὰ πλείονος προθυμίας καὶ τὰ ἑξῆς ἐποικοδομήσο· μενα, ὡς ἐπὶ κέρδει τοῦτο ποιοῦντες μεγάλῳ. Οὕτω γὰρ ὑμῖν τε εὐμαθέστερος ἔσται ὁ λόγος, τῶν ἤδη λεχθέν των μεμνημένοις, καὶ ἡμεῖς 5 οὐ πολλοῦ δεησόμεθα πόνου, δυναμένων ὑμῶν διὰ τῆς πολλῆς φιλομαθείας ἐξύτερον τοῖς λοιποῖς ἐνορᾷν. Ὁ μὲν γὰρ ἀεὶ τὰ δι δύμενα ἀπολλύς, ἀεὶ δεήσεται τοῦ διδάξοντος, καὶ οὐδέποτε εἴσεται οὐδέν· ὁ δὲ ἅπερ ἂν λάβῃ φυλάττων, καὶ οὕτω τὰ λοιπὰ προσλαμβάνων, ταχέως ἀντὶ μα θητοῦ διδάσκαλος ἔσται, καὶ οὐχ ἑαυτῷ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι χρήσιμος. Οπερ μάλιστα ταύ την ἔσεσθαι προσδοκῶ τὴν ἐκκλησίαν, ἀπὸ τῆς πολύ λῆς ταύτης τεκμαιρόμενος φιληκοΐας. Φέρε οὖν ὡς ἐν ἀσφαλεῖ θησαυροφυλακίῳ ταῖς ὑμετέραις ψυχαῖς τὸ ἀργύριον τοῦ Κυρίου παρακαταθώμεθα, καὶ τὰ σήμερον ἡμῖν προτεθέντα ἀναπτύξωμεν, ὡς ἂν ἡ τοῦ Πνεύματος παρέχῃ χάρις. Εἶπεν, ὅτι Ο κόσμος αὐτ τὸν οὐκ ἔγνω, περὶ τῶν ἄνω χρόνων λέγων. Κάτεισι λοιπὸν τῷ λόγῳ καὶ πρὸς τοὺς τοῦ κηρύγματος χρό- νους, καί φησιν· Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αυτ τὸν οὐ περιέλαβον· ἰδίους Ἰουδαίους λέγων νῦν, ὡς λαὸν περιούσιον, ἢ καὶ πάντας δὲ τοὺς ἀνθρώπους ὡς ὑπ' αὐτοῦ γεγενημένους. Καὶ καθάπερ ἀνωτέρω δια πορῶν ἐπὶ τῇ ἀνοίᾳ τῶν πολλῶν, καὶ ὑπὲρ τῆς κοινῆς αἰσχυνόμενος φύσεως ἔλεγεν, ὅτι ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ γενόμενος, τὸν δημιουργὸν οὐκ ἐγνώρισεν· οὕτω καὶ ἐνταῦθα πάλιν, ἐπὶ τῇ τῶν Ἰουδαίων καὶ τῇ τῶν πολλῶν δυσανασχετῶν ἀγνωμοσύνη, πληκτικώτερον τίθησι τὴν κατηγορίαν, λέγων, ὅτι οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον, καὶ ταῦτα αὐτὸν ἐλθόντα πρὸς αὐτούς. Καὶ οὐχ οὗτος μόνονα, ἀλλὰ καὶ οἱ προφῆται θαυμά ζοντες ἔλεγον τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτο· καὶ Παῦλος δὲ ὕστε ρον ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ἐκπληττόμενος. Καὶ οἱ μὲν προ φῆται οὕτως [53] ἐβόων, ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ λέγοντες· Λαός, ὃν οὐκ ἔγνων, ἐδούλευσέ μοι, εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου· υἱοὶ ἀλλότριοι εψεύ σαντό με, υἱοὶ ἀλλότριοι ἐπαλαιώθησαν, καὶ ἐχώ- αναν ἀπὸ τῶν τρίβων αὐτῶν. Καὶ πάλιν· Οἷς οὐκ ἀνηγγέλη περὶ αὐτοῦ, ὄψονται, καὶ οἳ οὐκ ἀκη- κόασι, συνήσουσι· καὶ, Εὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ζη- τοῦσιν· ἐμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτῶ- σι. Παῦλος δὲ Ῥωμαίοις ἐπιστέλλων ἔλεγε· Τί οὖν ; ὃ ἐπεζήτει Ισραὴλ, τοῦτο οὐκ ἐπέτυχεν· ἡ δὲ ἐκλογὴ ἐπέτυχε. Καὶ πάλιν· Τί οὖν ἐροῦμεν ; "Οτι ἔθνη τὰ μὴ διώκοντα δικαιοσύνην, κατέλαβε δι- καιοσύνην· Ἰσραὴλ δὲ διώκων νόμον δικαιοσύ νης, εἰς νόμον δικαιοσύνης οὐκ ἔφθασε. Καὶ γάρ ἐστιν ὄντως ἐκπλήξεως ἄξιον, πῶς οἱ μὲν ἐν ταῖς προφητικαῖς ἀνατραφέντες βίβλοις, καὶ τοῦ Μωϋσέως καθ᾿ ἑκάστην ἀκούοντες τὴν ἡμέραν, μυρία περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ λέγοντος παρουσίας, καὶ τῶν λοιπῶν • Mor. et mss. quidam έποικονομήσομεν. Sar. et longe plures mss. ἐποικοδομήσομεν. b Sic Savil. et Mor. Quidam ἡμεῖς δέ. • Savil. οὐχ ἑαυτῳ μόνῳ d Sav. μόνος. μετὰ ταῦτα προφητῶν, ἔτι τε αὐτὸν τὸν Χριστὸ μενοι, καθ' ἑκάστην αὐτοῖς θαυματουργοῦν· μόνοις αὐτοῖς ὁμιλοῦντα, και μήτε τοῖς με συγχωροῦντα τέως εἰς ὁδὸν ἐθνῶν ἀπελθεῖν ἢ λιν Σαμαρειτῶν εἰσελθεῖν, μήτε αὐτὸν τοῦτο πο ἀλλ᾽ ἄνω καὶ κάτω λέγοντα, πρὸς τὰ πρόβα εστάλθαι τὰ ἀπολωλότα οίκου Ισραήλ· ὅμως σημείων ἀπολαύοντες, καὶ τῶν προφητῶν κα ραν ἀκούοντες f, καὶ αὐτὸν συνεχῶς αὐτοὺς μνήσκοντα ἔχοντες, οὕτω καθάπαξ ἐπήρωσαν καὶ ἐχώρωσαν κ, ὡς μηδενὶ τούτων ἐναχθῆνα τὴν τοῦ Χριστοῦ πίστιν ἰσχῦσαι. Οἱ δὲ ἐξ ἐθνῶν τούτων μὲν οὐδενὸς ἀπολαύ οὔτε θείων ποτὲ λογίων ἀκούσαντες, οὐδὲ ὅσι εἰπεῖν, ἀλλ᾽ ἀεὶ τοῖς τῶν παραπαιόντων ἐνστι και μύθοις (τοῦτο γὰρ ἡ τῶν ἔξωθεν φιλοσοφί ποιητῶν ἡ λήρους ἀνελίττοντες, καὶ ξύλοις κα προσηλωμένοι, καὶ οὔτε δογμάτων οὔτε πο ἕνεκεν εἰδότες τι χρηστὸν καὶ ὑγιές ( καὶ γὰρ αὐτοῖς τῶν δογμάτων ἀκαθαρότερος ἦν καὶ ἐν ρος:. Πῶς δὲ οὐκ; Εμελλον τοὺς θεοὺς αὐτῶ κακίᾳ χαίροντας ὁρῶντες, καὶ δι' αἰσχρῶν μὲν των, δι' αἰσχροτέρων δὲ θεραπευομένους πραγ καὶ τοῦτο νομίζοντας ἡ ἑορτὴν καὶ τιμήν· ἔτι καὶ δι' ἀκαθάρτων φόνων καὶ παιδοκτονιών το νους, κἀκείνους εἰς ταῦτα ζηλοῦντες )· ἀλλ᾽ καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν πυθμένα τῆς κακίας κατ' τες, ἐξαίφνης ὥσπερ ἐκ τινος μηχανῆς ἄνωθε καὶ ἀπ' αὐτῆς τῶν οὐρανῶν τῆς κορυφῆς ἀνες διαλάμποντες. Πῶς οὖν τοῦτο γέγονε, καὶ *Ακουσον Παύλου λέγοντος. Καὶ γὰρ ὁ μακάρι νος ταῦτα ἀκριβῶς ζητῶν, οὐκ ἀπέστη έως αἰτίαν εὗρε, καὶ τοῖς ἄλλοις ταύτην ἐδήλωσεν Τίς οὖν ἐστιν αὕτη; καὶ [54] πόθεν ἡ τοσαύτη σις αὐτοῖς; Ακουσον αὐτοῦ τοῦ τὴν οἰκονομί τὴν ἐμπιστευθέντος ταῦτα λέγοντος. Τί οὖν οἱ γει, τὴν διαπόρησιν τῶν πολλῶν λύων τ Αγνοοῦντες, φησί, τὴν τοῦ Θεοῦ δικαιο καὶ ζητοῦντες τὴν ἰδίαν δικαιοσύνην στη δικαιοσύνῃ τοῦ Θεοῦ οὐχ ὑπετάγησαν. Δι ἔπαθον 1. Καὶ πάλιν τὸ αὐτὸ τοῦτο ἑτέρως ἑρμ φησί· Τί οὖν ἐροῦμεν ; "Οτι ἔθνη τὰ μὴ δια δικαιοσύνην, κατέλαβε δικαιοσύνην, δικα δὲ τὴν ἐκ πίστεως Ἰσραὴλ δὲ διώκων νόμον σύνης, εἰς νόμων δικαιοσύνης οὐκ ἔφθασεν. Ε διατί; "Οτι οὐκ ἐκ πίστεως· προσέκοψαν γὰρι τοῦ προσκόμματος. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν στία τούτων γέγονεν αὐτοῖς αἰτία τῶν κακῶν· 6 * Sav. αὐτοῖς σχολάζοντα. f Sic Mor.; Sav. : καὶ τῶν σημείων καὶ τῶν προφητῶν ἀκούοντε quoque variant, sed sine ulla sensus diversitate. φώθησαν, et mox ἀναχθῆναι. Ibidem post πίστιν Με ἰσχῦσαι, quod a Savil. et a mss. plurimis abest. καὶ ποιητῶν. Μor. καὶ ποιηταί. 1 Sav. et codd.' ἐναγέστερος· καὶ μάλα εἰκότως. Οἱ γὰρ τοὺς θεοὺς, Legebatur in Montf. πῶς δὲ οὐκ ἔμελλον, τοὺς θεοὺς EDIT. i Mss. quidam νομίζοντες. k Sav. cum cu 706 τιμ., πῶς οὐκ ἔμελλον ταῦτα ζηλοῦν; ἀλλ᾽ ὅμως vil. in marg. διὰ ταῦτα οὐκοῦν ἔπαθον.

69 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. "Απερ ἵνα μὴ καὶ ἡμεῖς πάθωμεν, σκορπίσωμεν, [52] τοῦμεν τοῖς πένησιν, ἀπαλλάξωμεν τὴν ψυχὴν καὶ τῶν ἐνταῦθα φροντίδων τῶν βλαβερῶν, καὶ τῆς ἐκεῖ διὰ ταῦτα κειμένης ἡμῖν τιμωρίας. Αποθώμεθα δικαιο- σύνην ἐν οὐρανοῖς, ἀντὶ χρημάτων τῶν ἐπὶ γῆς συλ λέξωμεν θησαυροὺς ἀναλώτους, θησαυρούς δυναμένους συναποδημήσαι πρὸς τὸν οὐρανὸν ἡμῖν· δυναμένους ἡμῖν κινδυνεύουσι παραστῆναι, καὶ ποιῆσαι τὸν κρι- τὴν ἵλεων τότε· ὃν γένοιτο πάντας ἡμᾶς εὐμε νῦν καὶ κατ' ἐκείνην τὴν ἡμέραν σχόντας, ἀπ' μετὰ πολλῆς παῤῥησίας τῶν ἡτοιμασμένων ἐν τοῖς οὐρανοῖς, τοῖς ὡς χρὴ ἀγαπῶσιν αὐτόν καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύμ καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Α ΟΜΙΛΙΑ Θ. Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον. α'. Αν τῶν προτέρων διαμνημονεύητε νοημάτων, μετὰ πλείονος προθυμίας καὶ τὰ ἑξῆς ἐποικοδομήσο· μενα, ὡς ἐπὶ κέρδει τοῦτο ποιοῦντες μεγάλῳ. Οὕτω γὰρ ὑμῖν τε εὐμαθέστερος ἔσται ὁ λόγος, τῶν ἤδη λεχθέν των μεμνημένοις, καὶ ἡμεῖς 5 οὐ πολλοῦ δεησόμεθα πόνου, δυναμένων ὑμῶν διὰ τῆς πολλῆς φιλομαθείας ἐξύτερον τοῖς λοιποῖς ἐνορᾷν. Ὁ μὲν γὰρ ἀεὶ τὰ δι δύμενα ἀπολλύς, ἀεὶ δεήσεται τοῦ διδάξοντος, καὶ οὐδέποτε εἴσεται οὐδέν· ὁ δὲ ἅπερ ἂν λάβῃ φυλάττων, καὶ οὕτω τὰ λοιπὰ προσλαμβάνων, ταχέως ἀντὶ μα θητοῦ διδάσκαλος ἔσται, καὶ οὐχ ἑαυτῷ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι χρήσιμος. Οπερ μάλιστα ταύ την ἔσεσθαι προσδοκῶ τὴν ἐκκλησίαν, ἀπὸ τῆς πολύ λῆς ταύτης τεκμαιρόμενος φιληκοΐας. Φέρε οὖν ὡς ἐν ἀσφαλεῖ θησαυροφυλακίῳ ταῖς ὑμετέραις ψυχαῖς τὸ ἀργύριον τοῦ Κυρίου παρακαταθώμεθα, καὶ τὰ σήμερον ἡμῖν προτεθέντα ἀναπτύξωμεν, ὡς ἂν ἡ τοῦ Πνεύματος παρέχῃ χάρις. Εἶπεν, ὅτι Ο κόσμος αὐτ τὸν οὐκ ἔγνω, περὶ τῶν ἄνω χρόνων λέγων. Κάτεισι λοιπὸν τῷ λόγῳ καὶ πρὸς τοὺς τοῦ κηρύγματος χρό- νους, καί φησιν· Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αυτ τὸν οὐ περιέλαβον· ἰδίους Ἰουδαίους λέγων νῦν, ὡς λαὸν περιούσιον, ἢ καὶ πάντας δὲ τοὺς ἀνθρώπους ὡς ὑπ' αὐτοῦ γεγενημένους. Καὶ καθάπερ ἀνωτέρω δια πορῶν ἐπὶ τῇ ἀνοίᾳ τῶν πολλῶν, καὶ ὑπὲρ τῆς κοινῆς αἰσχυνόμενος φύσεως ἔλεγεν, ὅτι ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ γενόμενος, τὸν δημιουργὸν οὐκ ἐγνώρισεν· οὕτω καὶ ἐνταῦθα πάλιν, ἐπὶ τῇ τῶν Ἰουδαίων καὶ τῇ τῶν πολλῶν δυσανασχετῶν ἀγνωμοσύνη, πληκτικώτερον τίθησι τὴν κατηγορίαν, λέγων, ὅτι οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον, καὶ ταῦτα αὐτὸν ἐλθόντα πρὸς αὐτούς. Καὶ οὐχ οὗτος μόνονα, ἀλλὰ καὶ οἱ προφῆται θαυμά ζοντες ἔλεγον τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτο· καὶ Παῦλος δὲ ὕστε ρον ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ἐκπληττόμενος. Καὶ οἱ μὲν προ φῆται οὕτως [53] ἐβόων, ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ λέγοντες· Λαός, ὃν οὐκ ἔγνων, ἐδούλευσέ μοι, εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου· υἱοὶ ἀλλότριοι εψεύ σαντό με, υἱοὶ ἀλλότριοι ἐπαλαιώθησαν, καὶ ἐχώ- αναν ἀπὸ τῶν τρίβων αὐτῶν. Καὶ πάλιν· Οἷς οὐκ ἀνηγγέλη περὶ αὐτοῦ, ὄψονται, καὶ οἳ οὐκ ἀκη- κόασι, συνήσουσι· καὶ, Εὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ζη- τοῦσιν· ἐμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτῶ- σι. Παῦλος δὲ Ῥωμαίοις ἐπιστέλλων ἔλεγε· Τί οὖν ; ὃ ἐπεζήτει Ισραὴλ, τοῦτο οὐκ ἐπέτυχεν· ἡ δὲ ἐκλογὴ ἐπέτυχε. Καὶ πάλιν· Τί οὖν ἐροῦμεν ; "Οτι ἔθνη τὰ μὴ διώκοντα δικαιοσύνην, κατέλαβε δι- καιοσύνην· Ἰσραὴλ δὲ διώκων νόμον δικαιοσύ νης, εἰς νόμον δικαιοσύνης οὐκ ἔφθασε. Καὶ γάρ ἐστιν ὄντως ἐκπλήξεως ἄξιον, πῶς οἱ μὲν ἐν ταῖς προφητικαῖς ἀνατραφέντες βίβλοις, καὶ τοῦ Μωϋσέως καθ᾿ ἑκάστην ἀκούοντες τὴν ἡμέραν, μυρία περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ λέγοντος παρουσίας, καὶ τῶν λοιπῶν • Mor. et mss. quidam έποικονομήσομεν. Sar. et longe plures mss. ἐποικοδομήσομεν. b Sic Savil. et Mor. Quidam ἡμεῖς δέ. • Savil. οὐχ ἑαυτῳ μόνῳ d Sav. μόνος. μετὰ ταῦτα προφητῶν, ἔτι τε αὐτὸν τὸν Χριστὸ μενοι, καθ' ἑκάστην αὐτοῖς θαυματουργοῦν· μόνοις αὐτοῖς ὁμιλοῦντα, και μήτε τοῖς με συγχωροῦντα τέως εἰς ὁδὸν ἐθνῶν ἀπελθεῖν ἢ λιν Σαμαρειτῶν εἰσελθεῖν, μήτε αὐτὸν τοῦτο πο ἀλλ᾽ ἄνω καὶ κάτω λέγοντα, πρὸς τὰ πρόβα εστάλθαι τὰ ἀπολωλότα οίκου Ισραήλ· ὅμως σημείων ἀπολαύοντες, καὶ τῶν προφητῶν κα ραν ἀκούοντες f, καὶ αὐτὸν συνεχῶς αὐτοὺς μνήσκοντα ἔχοντες, οὕτω καθάπαξ ἐπήρωσαν καὶ ἐχώρωσαν κ, ὡς μηδενὶ τούτων ἐναχθῆνα τὴν τοῦ Χριστοῦ πίστιν ἰσχῦσαι. Οἱ δὲ ἐξ ἐθνῶν τούτων μὲν οὐδενὸς ἀπολαύ οὔτε θείων ποτὲ λογίων ἀκούσαντες, οὐδὲ ὅσι εἰπεῖν, ἀλλ᾽ ἀεὶ τοῖς τῶν παραπαιόντων ἐνστι και μύθοις (τοῦτο γὰρ ἡ τῶν ἔξωθεν φιλοσοφί ποιητῶν ἡ λήρους ἀνελίττοντες, καὶ ξύλοις κα προσηλωμένοι, καὶ οὔτε δογμάτων οὔτε πο ἕνεκεν εἰδότες τι χρηστὸν καὶ ὑγιές ( καὶ γὰρ αὐτοῖς τῶν δογμάτων ἀκαθαρότερος ἦν καὶ ἐν ρος:. Πῶς δὲ οὐκ; Εμελλον τοὺς θεοὺς αὐτῶ κακίᾳ χαίροντας ὁρῶντες, καὶ δι' αἰσχρῶν μὲν των, δι' αἰσχροτέρων δὲ θεραπευομένους πραγ καὶ τοῦτο νομίζοντας ἡ ἑορτὴν καὶ τιμήν· ἔτι καὶ δι' ἀκαθάρτων φόνων καὶ παιδοκτονιών το νους, κἀκείνους εἰς ταῦτα ζηλοῦντες )· ἀλλ᾽ καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν πυθμένα τῆς κακίας κατ' τες, ἐξαίφνης ὥσπερ ἐκ τινος μηχανῆς ἄνωθε καὶ ἀπ' αὐτῆς τῶν οὐρανῶν τῆς κορυφῆς ἀνες διαλάμποντες. Πῶς οὖν τοῦτο γέγονε, καὶ *Ακουσον Παύλου λέγοντος. Καὶ γὰρ ὁ μακάρι νος ταῦτα ἀκριβῶς ζητῶν, οὐκ ἀπέστη έως αἰτίαν εὗρε, καὶ τοῖς ἄλλοις ταύτην ἐδήλωσεν Τίς οὖν ἐστιν αὕτη; καὶ [54] πόθεν ἡ τοσαύτη σις αὐτοῖς; Ακουσον αὐτοῦ τοῦ τὴν οἰκονομί τὴν ἐμπιστευθέντος ταῦτα λέγοντος. Τί οὖν οἱ γει, τὴν διαπόρησιν τῶν πολλῶν λύων τ Αγνοοῦντες, φησί, τὴν τοῦ Θεοῦ δικαιο καὶ ζητοῦντες τὴν ἰδίαν δικαιοσύνην στη δικαιοσύνῃ τοῦ Θεοῦ οὐχ ὑπετάγησαν. Δι ἔπαθον 1. Καὶ πάλιν τὸ αὐτὸ τοῦτο ἑτέρως ἑρμ φησί· Τί οὖν ἐροῦμεν ; "Οτι ἔθνη τὰ μὴ δια δικαιοσύνην, κατέλαβε δικαιοσύνην, δικα δὲ τὴν ἐκ πίστεως Ἰσραὴλ δὲ διώκων νόμον σύνης, εἰς νόμων δικαιοσύνης οὐκ ἔφθασεν. Ε διατί; "Οτι οὐκ ἐκ πίστεως· προσέκοψαν γὰρι τοῦ προσκόμματος. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν στία τούτων γέγονεν αὐτοῖς αἰτία τῶν κακῶν· 6 * Sav. αὐτοῖς σχολάζοντα. f Sic Mor.; Sav. : καὶ τῶν σημείων καὶ τῶν προφητῶν ἀκούοντε quoque variant, sed sine ulla sensus diversitate. φώθησαν, et mox ἀναχθῆναι. Ibidem post πίστιν Με ἰσχῦσαι, quod a Savil. et a mss. plurimis abest. καὶ ποιητῶν. Μor. καὶ ποιηταί. 1 Sav. et codd.' ἐναγέστερος· καὶ μάλα εἰκότως. Οἱ γὰρ τοὺς θεοὺς, Legebatur in Montf. πῶς δὲ οὐκ ἔμελλον, τοὺς θεοὺς EDIT. i Mss. quidam νομίζοντες. k Sav. cum cu 706 τιμ., πῶς οὐκ ἔμελλον ταῦτα ζηλοῦν; ἀλλ᾽ ὅμως vil. in marg. διὰ ταῦτα οὐκοῦν ἔπαθον.

69 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. "Απερ ἵνα μὴ καὶ ἡμεῖς πάθωμεν, σκορπίσωμεν, [52] τοῦμεν τοῖς πένησιν, ἀπαλλάξωμεν τὴν ψυχὴν καὶ τῶν ἐνταῦθα φροντίδων τῶν βλαβερῶν, καὶ τῆς ἐκεῖ διὰ ταῦτα κειμένης ἡμῖν τιμωρίας. Αποθώμεθα δικαιο- σύνην ἐν οὐρανοῖς, ἀντὶ χρημάτων τῶν ἐπὶ γῆς συλ λέξωμεν θησαυροὺς ἀναλώτους, θησαυρούς δυναμένους συναποδημήσαι πρὸς τὸν οὐρανὸν ἡμῖν· δυναμένους ἡμῖν κινδυνεύουσι παραστῆναι, καὶ ποιῆσαι τὸν κρι- τὴν ἵλεων τότε· ὃν γένοιτο πάντας ἡμᾶς εὐμε νῦν καὶ κατ' ἐκείνην τὴν ἡμέραν σχόντας, ἀπ' μετὰ πολλῆς παῤῥησίας τῶν ἡτοιμασμένων ἐν τοῖς οὐρανοῖς, τοῖς ὡς χρὴ ἀγαπῶσιν αὐτόν καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύμ καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Α ΟΜΙΛΙΑ Θ. Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον. α'. Αν τῶν προτέρων διαμνημονεύητε νοημάτων, μετὰ πλείονος προθυμίας καὶ τὰ ἑξῆς ἐποικοδομήσο· μενα, ὡς ἐπὶ κέρδει τοῦτο ποιοῦντες μεγάλῳ. Οὕτω γὰρ ὑμῖν τε εὐμαθέστερος ἔσται ὁ λόγος, τῶν ἤδη λεχθέν των μεμνημένοις, καὶ ἡμεῖς 5 οὐ πολλοῦ δεησόμεθα πόνου, δυναμένων ὑμῶν διὰ τῆς πολλῆς φιλομαθείας ἐξύτερον τοῖς λοιποῖς ἐνορᾷν. Ὁ μὲν γὰρ ἀεὶ τὰ δι δύμενα ἀπολλύς, ἀεὶ δεήσεται τοῦ διδάξοντος, καὶ οὐδέποτε εἴσεται οὐδέν· ὁ δὲ ἅπερ ἂν λάβῃ φυλάττων, καὶ οὕτω τὰ λοιπὰ προσλαμβάνων, ταχέως ἀντὶ μα θητοῦ διδάσκαλος ἔσται, καὶ οὐχ ἑαυτῷ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι χρήσιμος. Οπερ μάλιστα ταύ την ἔσεσθαι προσδοκῶ τὴν ἐκκλησίαν, ἀπὸ τῆς πολύ λῆς ταύτης τεκμαιρόμενος φιληκοΐας. Φέρε οὖν ὡς ἐν ἀσφαλεῖ θησαυροφυλακίῳ ταῖς ὑμετέραις ψυχαῖς τὸ ἀργύριον τοῦ Κυρίου παρακαταθώμεθα, καὶ τὰ σήμερον ἡμῖν προτεθέντα ἀναπτύξωμεν, ὡς ἂν ἡ τοῦ Πνεύματος παρέχῃ χάρις. Εἶπεν, ὅτι Ο κόσμος αὐτ τὸν οὐκ ἔγνω, περὶ τῶν ἄνω χρόνων λέγων. Κάτεισι λοιπὸν τῷ λόγῳ καὶ πρὸς τοὺς τοῦ κηρύγματος χρό- νους, καί φησιν· Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αυτ τὸν οὐ περιέλαβον· ἰδίους Ἰουδαίους λέγων νῦν, ὡς λαὸν περιούσιον, ἢ καὶ πάντας δὲ τοὺς ἀνθρώπους ὡς ὑπ' αὐτοῦ γεγενημένους. Καὶ καθάπερ ἀνωτέρω δια πορῶν ἐπὶ τῇ ἀνοίᾳ τῶν πολλῶν, καὶ ὑπὲρ τῆς κοινῆς αἰσχυνόμενος φύσεως ἔλεγεν, ὅτι ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ γενόμενος, τὸν δημιουργὸν οὐκ ἐγνώρισεν· οὕτω καὶ ἐνταῦθα πάλιν, ἐπὶ τῇ τῶν Ἰουδαίων καὶ τῇ τῶν πολλῶν δυσανασχετῶν ἀγνωμοσύνη, πληκτικώτερον τίθησι τὴν κατηγορίαν, λέγων, ὅτι οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον, καὶ ταῦτα αὐτὸν ἐλθόντα πρὸς αὐτούς. Καὶ οὐχ οὗτος μόνονα, ἀλλὰ καὶ οἱ προφῆται θαυμά ζοντες ἔλεγον τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτο· καὶ Παῦλος δὲ ὕστε ρον ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ἐκπληττόμενος. Καὶ οἱ μὲν προ φῆται οὕτως [53] ἐβόων, ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ λέγοντες· Λαός, ὃν οὐκ ἔγνων, ἐδούλευσέ μοι, εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου· υἱοὶ ἀλλότριοι εψεύ σαντό με, υἱοὶ ἀλλότριοι ἐπαλαιώθησαν, καὶ ἐχώ- αναν ἀπὸ τῶν τρίβων αὐτῶν. Καὶ πάλιν· Οἷς οὐκ ἀνηγγέλη περὶ αὐτοῦ, ὄψονται, καὶ οἳ οὐκ ἀκη- κόασι, συνήσουσι· καὶ, Εὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ζη- τοῦσιν· ἐμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτῶ- σι. Παῦλος δὲ Ῥωμαίοις ἐπιστέλλων ἔλεγε· Τί οὖν ; ὃ ἐπεζήτει Ισραὴλ, τοῦτο οὐκ ἐπέτυχεν· ἡ δὲ ἐκλογὴ ἐπέτυχε. Καὶ πάλιν· Τί οὖν ἐροῦμεν ; "Οτι ἔθνη τὰ μὴ διώκοντα δικαιοσύνην, κατέλαβε δι- καιοσύνην· Ἰσραὴλ δὲ διώκων νόμον δικαιοσύ νης, εἰς νόμον δικαιοσύνης οὐκ ἔφθασε. Καὶ γάρ ἐστιν ὄντως ἐκπλήξεως ἄξιον, πῶς οἱ μὲν ἐν ταῖς προφητικαῖς ἀνατραφέντες βίβλοις, καὶ τοῦ Μωϋσέως καθ᾿ ἑκάστην ἀκούοντες τὴν ἡμέραν, μυρία περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ λέγοντος παρουσίας, καὶ τῶν λοιπῶν • Mor. et mss. quidam έποικονομήσομεν. Sar. et longe plures mss. ἐποικοδομήσομεν. b Sic Savil. et Mor. Quidam ἡμεῖς δέ. • Savil. οὐχ ἑαυτῳ μόνῳ d Sav. μόνος. μετὰ ταῦτα προφητῶν, ἔτι τε αὐτὸν τὸν Χριστὸ μενοι, καθ' ἑκάστην αὐτοῖς θαυματουργοῦν· μόνοις αὐτοῖς ὁμιλοῦντα, και μήτε τοῖς με συγχωροῦντα τέως εἰς ὁδὸν ἐθνῶν ἀπελθεῖν ἢ λιν Σαμαρειτῶν εἰσελθεῖν, μήτε αὐτὸν τοῦτο πο ἀλλ᾽ ἄνω καὶ κάτω λέγοντα, πρὸς τὰ πρόβα εστάλθαι τὰ ἀπολωλότα οίκου Ισραήλ· ὅμως σημείων ἀπολαύοντες, καὶ τῶν προφητῶν κα ραν ἀκούοντες f, καὶ αὐτὸν συνεχῶς αὐτοὺς μνήσκοντα ἔχοντες, οὕτω καθάπαξ ἐπήρωσαν καὶ ἐχώρωσαν κ, ὡς μηδενὶ τούτων ἐναχθῆνα τὴν τοῦ Χριστοῦ πίστιν ἰσχῦσαι. Οἱ δὲ ἐξ ἐθνῶν τούτων μὲν οὐδενὸς ἀπολαύ οὔτε θείων ποτὲ λογίων ἀκούσαντες, οὐδὲ ὅσι εἰπεῖν, ἀλλ᾽ ἀεὶ τοῖς τῶν παραπαιόντων ἐνστι και μύθοις (τοῦτο γὰρ ἡ τῶν ἔξωθεν φιλοσοφί ποιητῶν ἡ λήρους ἀνελίττοντες, καὶ ξύλοις κα προσηλωμένοι, καὶ οὔτε δογμάτων οὔτε πο ἕνεκεν εἰδότες τι χρηστὸν καὶ ὑγιές ( καὶ γὰρ αὐτοῖς τῶν δογμάτων ἀκαθαρότερος ἦν καὶ ἐν ρος:. Πῶς δὲ οὐκ; Εμελλον τοὺς θεοὺς αὐτῶ κακίᾳ χαίροντας ὁρῶντες, καὶ δι' αἰσχρῶν μὲν των, δι' αἰσχροτέρων δὲ θεραπευομένους πραγ καὶ τοῦτο νομίζοντας ἡ ἑορτὴν καὶ τιμήν· ἔτι καὶ δι' ἀκαθάρτων φόνων καὶ παιδοκτονιών το νους, κἀκείνους εἰς ταῦτα ζηλοῦντες )· ἀλλ᾽ καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν πυθμένα τῆς κακίας κατ' τες, ἐξαίφνης ὥσπερ ἐκ τινος μηχανῆς ἄνωθε καὶ ἀπ' αὐτῆς τῶν οὐρανῶν τῆς κορυφῆς ἀνες διαλάμποντες. Πῶς οὖν τοῦτο γέγονε, καὶ *Ακουσον Παύλου λέγοντος. Καὶ γὰρ ὁ μακάρι νος ταῦτα ἀκριβῶς ζητῶν, οὐκ ἀπέστη έως αἰτίαν εὗρε, καὶ τοῖς ἄλλοις ταύτην ἐδήλωσεν Τίς οὖν ἐστιν αὕτη; καὶ [54] πόθεν ἡ τοσαύτη σις αὐτοῖς; Ακουσον αὐτοῦ τοῦ τὴν οἰκονομί τὴν ἐμπιστευθέντος ταῦτα λέγοντος. Τί οὖν οἱ γει, τὴν διαπόρησιν τῶν πολλῶν λύων τ Αγνοοῦντες, φησί, τὴν τοῦ Θεοῦ δικαιο καὶ ζητοῦντες τὴν ἰδίαν δικαιοσύνην στη δικαιοσύνῃ τοῦ Θεοῦ οὐχ ὑπετάγησαν. Δι ἔπαθον 1. Καὶ πάλιν τὸ αὐτὸ τοῦτο ἑτέρως ἑρμ φησί· Τί οὖν ἐροῦμεν ; "Οτι ἔθνη τὰ μὴ δια δικαιοσύνην, κατέλαβε δικαιοσύνην, δικα δὲ τὴν ἐκ πίστεως Ἰσραὴλ δὲ διώκων νόμον σύνης, εἰς νόμων δικαιοσύνης οὐκ ἔφθασεν. Ε διατί; "Οτι οὐκ ἐκ πίστεως· προσέκοψαν γὰρι τοῦ προσκόμματος. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν στία τούτων γέγονεν αὐτοῖς αἰτία τῶν κακῶν· 6 * Sav. αὐτοῖς σχολάζοντα. f Sic Mor.; Sav. : καὶ τῶν σημείων καὶ τῶν προφητῶν ἀκούοντε quoque variant, sed sine ulla sensus diversitate. φώθησαν, et mox ἀναχθῆναι. Ibidem post πίστιν Με ἰσχῦσαι, quod a Savil. et a mss. plurimis abest. καὶ ποιητῶν. Μor. καὶ ποιηταί. 1 Sav. et codd.' ἐναγέστερος· καὶ μάλα εἰκότως. Οἱ γὰρ τοὺς θεοὺς, Legebatur in Montf. πῶς δὲ οὐκ ἔμελλον, τοὺς θεοὺς EDIT. i Mss. quidam νομίζοντες. k Sav. cum cu 706 τιμ., πῶς οὐκ ἔμελλον ταῦτα ζηλοῦν; ἀλλ᾽ ὅμως vil. in marg. διὰ ταῦτα οὐκοῦν ἔπαθον.

69 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. "Απερ ἵνα μὴ καὶ ἡμεῖς πάθωμεν, σκορπίσωμεν, [52] τοῦμεν τοῖς πένησιν, ἀπαλλάξωμεν τὴν ψυχὴν καὶ τῶν ἐνταῦθα φροντίδων τῶν βλαβερῶν, καὶ τῆς ἐκεῖ διὰ ταῦτα κειμένης ἡμῖν τιμωρίας. Αποθώμεθα δικαιο- σύνην ἐν οὐρανοῖς, ἀντὶ χρημάτων τῶν ἐπὶ γῆς συλ λέξωμεν θησαυροὺς ἀναλώτους, θησαυρούς δυναμένους συναποδημήσαι πρὸς τὸν οὐρανὸν ἡμῖν· δυναμένους ἡμῖν κινδυνεύουσι παραστῆναι, καὶ ποιῆσαι τὸν κρι- τὴν ἵλεων τότε· ὃν γένοιτο πάντας ἡμᾶς εὐμε νῦν καὶ κατ' ἐκείνην τὴν ἡμέραν σχόντας, ἀπ' μετὰ πολλῆς παῤῥησίας τῶν ἡτοιμασμένων ἐν τοῖς οὐρανοῖς, τοῖς ὡς χρὴ ἀγαπῶσιν αὐτόν καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύμ καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Α ΟΜΙΛΙΑ Θ. Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον. α'. Αν τῶν προτέρων διαμνημονεύητε νοημάτων, μετὰ πλείονος προθυμίας καὶ τὰ ἑξῆς ἐποικοδομήσο· μενα, ὡς ἐπὶ κέρδει τοῦτο ποιοῦντες μεγάλῳ. Οὕτω γὰρ ὑμῖν τε εὐμαθέστερος ἔσται ὁ λόγος, τῶν ἤδη λεχθέν των μεμνημένοις, καὶ ἡμεῖς 5 οὐ πολλοῦ δεησόμεθα πόνου, δυναμένων ὑμῶν διὰ τῆς πολλῆς φιλομαθείας ἐξύτερον τοῖς λοιποῖς ἐνορᾷν. Ὁ μὲν γὰρ ἀεὶ τὰ δι δύμενα ἀπολλύς, ἀεὶ δεήσεται τοῦ διδάξοντος, καὶ οὐδέποτε εἴσεται οὐδέν· ὁ δὲ ἅπερ ἂν λάβῃ φυλάττων, καὶ οὕτω τὰ λοιπὰ προσλαμβάνων, ταχέως ἀντὶ μα θητοῦ διδάσκαλος ἔσται, καὶ οὐχ ἑαυτῷ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι χρήσιμος. Οπερ μάλιστα ταύ την ἔσεσθαι προσδοκῶ τὴν ἐκκλησίαν, ἀπὸ τῆς πολύ λῆς ταύτης τεκμαιρόμενος φιληκοΐας. Φέρε οὖν ὡς ἐν ἀσφαλεῖ θησαυροφυλακίῳ ταῖς ὑμετέραις ψυχαῖς τὸ ἀργύριον τοῦ Κυρίου παρακαταθώμεθα, καὶ τὰ σήμερον ἡμῖν προτεθέντα ἀναπτύξωμεν, ὡς ἂν ἡ τοῦ Πνεύματος παρέχῃ χάρις. Εἶπεν, ὅτι Ο κόσμος αὐτ τὸν οὐκ ἔγνω, περὶ τῶν ἄνω χρόνων λέγων. Κάτεισι λοιπὸν τῷ λόγῳ καὶ πρὸς τοὺς τοῦ κηρύγματος χρό- νους, καί φησιν· Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αυτ τὸν οὐ περιέλαβον· ἰδίους Ἰουδαίους λέγων νῦν, ὡς λαὸν περιούσιον, ἢ καὶ πάντας δὲ τοὺς ἀνθρώπους ὡς ὑπ' αὐτοῦ γεγενημένους. Καὶ καθάπερ ἀνωτέρω δια πορῶν ἐπὶ τῇ ἀνοίᾳ τῶν πολλῶν, καὶ ὑπὲρ τῆς κοινῆς αἰσχυνόμενος φύσεως ἔλεγεν, ὅτι ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ γενόμενος, τὸν δημιουργὸν οὐκ ἐγνώρισεν· οὕτω καὶ ἐνταῦθα πάλιν, ἐπὶ τῇ τῶν Ἰουδαίων καὶ τῇ τῶν πολλῶν δυσανασχετῶν ἀγνωμοσύνη, πληκτικώτερον τίθησι τὴν κατηγορίαν, λέγων, ὅτι οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον, καὶ ταῦτα αὐτὸν ἐλθόντα πρὸς αὐτούς. Καὶ οὐχ οὗτος μόνονα, ἀλλὰ καὶ οἱ προφῆται θαυμά ζοντες ἔλεγον τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτο· καὶ Παῦλος δὲ ὕστε ρον ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ἐκπληττόμενος. Καὶ οἱ μὲν προ φῆται οὕτως [53] ἐβόων, ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ λέγοντες· Λαός, ὃν οὐκ ἔγνων, ἐδούλευσέ μοι, εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου· υἱοὶ ἀλλότριοι εψεύ σαντό με, υἱοὶ ἀλλότριοι ἐπαλαιώθησαν, καὶ ἐχώ- αναν ἀπὸ τῶν τρίβων αὐτῶν. Καὶ πάλιν· Οἷς οὐκ ἀνηγγέλη περὶ αὐτοῦ, ὄψονται, καὶ οἳ οὐκ ἀκη- κόασι, συνήσουσι· καὶ, Εὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ζη- τοῦσιν· ἐμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτῶ- σι. Παῦλος δὲ Ῥωμαίοις ἐπιστέλλων ἔλεγε· Τί οὖν ; ὃ ἐπεζήτει Ισραὴλ, τοῦτο οὐκ ἐπέτυχεν· ἡ δὲ ἐκλογὴ ἐπέτυχε. Καὶ πάλιν· Τί οὖν ἐροῦμεν ; "Οτι ἔθνη τὰ μὴ διώκοντα δικαιοσύνην, κατέλαβε δι- καιοσύνην· Ἰσραὴλ δὲ διώκων νόμον δικαιοσύ νης, εἰς νόμον δικαιοσύνης οὐκ ἔφθασε. Καὶ γάρ ἐστιν ὄντως ἐκπλήξεως ἄξιον, πῶς οἱ μὲν ἐν ταῖς προφητικαῖς ἀνατραφέντες βίβλοις, καὶ τοῦ Μωϋσέως καθ᾿ ἑκάστην ἀκούοντες τὴν ἡμέραν, μυρία περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ λέγοντος παρουσίας, καὶ τῶν λοιπῶν • Mor. et mss. quidam έποικονομήσομεν. Sar. et longe plures mss. ἐποικοδομήσομεν. b Sic Savil. et Mor. Quidam ἡμεῖς δέ. • Savil. οὐχ ἑαυτῳ μόνῳ d Sav. μόνος. μετὰ ταῦτα προφητῶν, ἔτι τε αὐτὸν τὸν Χριστὸ μενοι, καθ' ἑκάστην αὐτοῖς θαυματουργοῦν· μόνοις αὐτοῖς ὁμιλοῦντα, και μήτε τοῖς με συγχωροῦντα τέως εἰς ὁδὸν ἐθνῶν ἀπελθεῖν ἢ λιν Σαμαρειτῶν εἰσελθεῖν, μήτε αὐτὸν τοῦτο πο ἀλλ᾽ ἄνω καὶ κάτω λέγοντα, πρὸς τὰ πρόβα εστάλθαι τὰ ἀπολωλότα οίκου Ισραήλ· ὅμως σημείων ἀπολαύοντες, καὶ τῶν προφητῶν κα ραν ἀκούοντες f, καὶ αὐτὸν συνεχῶς αὐτοὺς μνήσκοντα ἔχοντες, οὕτω καθάπαξ ἐπήρωσαν καὶ ἐχώρωσαν κ, ὡς μηδενὶ τούτων ἐναχθῆνα τὴν τοῦ Χριστοῦ πίστιν ἰσχῦσαι. Οἱ δὲ ἐξ ἐθνῶν τούτων μὲν οὐδενὸς ἀπολαύ οὔτε θείων ποτὲ λογίων ἀκούσαντες, οὐδὲ ὅσι εἰπεῖν, ἀλλ᾽ ἀεὶ τοῖς τῶν παραπαιόντων ἐνστι και μύθοις (τοῦτο γὰρ ἡ τῶν ἔξωθεν φιλοσοφί ποιητῶν ἡ λήρους ἀνελίττοντες, καὶ ξύλοις κα προσηλωμένοι, καὶ οὔτε δογμάτων οὔτε πο ἕνεκεν εἰδότες τι χρηστὸν καὶ ὑγιές ( καὶ γὰρ αὐτοῖς τῶν δογμάτων ἀκαθαρότερος ἦν καὶ ἐν ρος:. Πῶς δὲ οὐκ; Εμελλον τοὺς θεοὺς αὐτῶ κακίᾳ χαίροντας ὁρῶντες, καὶ δι' αἰσχρῶν μὲν των, δι' αἰσχροτέρων δὲ θεραπευομένους πραγ καὶ τοῦτο νομίζοντας ἡ ἑορτὴν καὶ τιμήν· ἔτι καὶ δι' ἀκαθάρτων φόνων καὶ παιδοκτονιών το νους, κἀκείνους εἰς ταῦτα ζηλοῦντες )· ἀλλ᾽ καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν πυθμένα τῆς κακίας κατ' τες, ἐξαίφνης ὥσπερ ἐκ τινος μηχανῆς ἄνωθε καὶ ἀπ' αὐτῆς τῶν οὐρανῶν τῆς κορυφῆς ἀνες διαλάμποντες. Πῶς οὖν τοῦτο γέγονε, καὶ *Ακουσον Παύλου λέγοντος. Καὶ γὰρ ὁ μακάρι νος ταῦτα ἀκριβῶς ζητῶν, οὐκ ἀπέστη έως αἰτίαν εὗρε, καὶ τοῖς ἄλλοις ταύτην ἐδήλωσεν Τίς οὖν ἐστιν αὕτη; καὶ [54] πόθεν ἡ τοσαύτη σις αὐτοῖς; Ακουσον αὐτοῦ τοῦ τὴν οἰκονομί τὴν ἐμπιστευθέντος ταῦτα λέγοντος. Τί οὖν οἱ γει, τὴν διαπόρησιν τῶν πολλῶν λύων τ Αγνοοῦντες, φησί, τὴν τοῦ Θεοῦ δικαιο καὶ ζητοῦντες τὴν ἰδίαν δικαιοσύνην στη δικαιοσύνῃ τοῦ Θεοῦ οὐχ ὑπετάγησαν. Δι ἔπαθον 1. Καὶ πάλιν τὸ αὐτὸ τοῦτο ἑτέρως ἑρμ φησί· Τί οὖν ἐροῦμεν ; "Οτι ἔθνη τὰ μὴ δια δικαιοσύνην, κατέλαβε δικαιοσύνην, δικα δὲ τὴν ἐκ πίστεως Ἰσραὴλ δὲ διώκων νόμον σύνης, εἰς νόμων δικαιοσύνης οὐκ ἔφθασεν. Ε διατί; "Οτι οὐκ ἐκ πίστεως· προσέκοψαν γὰρι τοῦ προσκόμματος. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν στία τούτων γέγονεν αὐτοῖς αἰτία τῶν κακῶν· 6 * Sav. αὐτοῖς σχολάζοντα. f Sic Mor.; Sav. : καὶ τῶν σημείων καὶ τῶν προφητῶν ἀκούοντε quoque variant, sed sine ulla sensus diversitate. φώθησαν, et mox ἀναχθῆναι. Ibidem post πίστιν Με ἰσχῦσαι, quod a Savil. et a mss. plurimis abest. καὶ ποιητῶν. Μor. καὶ ποιηταί. 1 Sav. et codd.' ἐναγέστερος· καὶ μάλα εἰκότως. Οἱ γὰρ τοὺς θεοὺς, Legebatur in Montf. πῶς δὲ οὐκ ἔμελλον, τοὺς θεοὺς EDIT. i Mss. quidam νομίζοντες. k Sav. cum cu 706 τιμ., πῶς οὐκ ἔμελλον ταῦτα ζηλοῦν; ἀλλ᾽ ὅμως vil. in marg. διὰ ταῦτα οὐκοῦν ἔπαθον.

69 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. "Απερ ἵνα μὴ καὶ ἡμεῖς πάθωμεν, σκορπίσωμεν, [52] τοῦμεν τοῖς πένησιν, ἀπαλλάξωμεν τὴν ψυχὴν καὶ τῶν ἐνταῦθα φροντίδων τῶν βλαβερῶν, καὶ τῆς ἐκεῖ διὰ ταῦτα κειμένης ἡμῖν τιμωρίας. Αποθώμεθα δικαιο- σύνην ἐν οὐρανοῖς, ἀντὶ χρημάτων τῶν ἐπὶ γῆς συλ λέξωμεν θησαυροὺς ἀναλώτους, θησαυρούς δυναμένους συναποδημήσαι πρὸς τὸν οὐρανὸν ἡμῖν· δυναμένους ἡμῖν κινδυνεύουσι παραστῆναι, καὶ ποιῆσαι τὸν κρι- τὴν ἵλεων τότε· ὃν γένοιτο πάντας ἡμᾶς εὐμε νῦν καὶ κατ' ἐκείνην τὴν ἡμέραν σχόντας, ἀπ' μετὰ πολλῆς παῤῥησίας τῶν ἡτοιμασμένων ἐν τοῖς οὐρανοῖς, τοῖς ὡς χρὴ ἀγαπῶσιν αὐτόν καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύμ καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Α ΟΜΙΛΙΑ Θ. Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον. α'. Αν τῶν προτέρων διαμνημονεύητε νοημάτων, μετὰ πλείονος προθυμίας καὶ τὰ ἑξῆς ἐποικοδομήσο· μενα, ὡς ἐπὶ κέρδει τοῦτο ποιοῦντες μεγάλῳ. Οὕτω γὰρ ὑμῖν τε εὐμαθέστερος ἔσται ὁ λόγος, τῶν ἤδη λεχθέν των μεμνημένοις, καὶ ἡμεῖς 5 οὐ πολλοῦ δεησόμεθα πόνου, δυναμένων ὑμῶν διὰ τῆς πολλῆς φιλομαθείας ἐξύτερον τοῖς λοιποῖς ἐνορᾷν. Ὁ μὲν γὰρ ἀεὶ τὰ δι δύμενα ἀπολλύς, ἀεὶ δεήσεται τοῦ διδάξοντος, καὶ οὐδέποτε εἴσεται οὐδέν· ὁ δὲ ἅπερ ἂν λάβῃ φυλάττων, καὶ οὕτω τὰ λοιπὰ προσλαμβάνων, ταχέως ἀντὶ μα θητοῦ διδάσκαλος ἔσται, καὶ οὐχ ἑαυτῷ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι χρήσιμος. Οπερ μάλιστα ταύ την ἔσεσθαι προσδοκῶ τὴν ἐκκλησίαν, ἀπὸ τῆς πολύ λῆς ταύτης τεκμαιρόμενος φιληκοΐας. Φέρε οὖν ὡς ἐν ἀσφαλεῖ θησαυροφυλακίῳ ταῖς ὑμετέραις ψυχαῖς τὸ ἀργύριον τοῦ Κυρίου παρακαταθώμεθα, καὶ τὰ σήμερον ἡμῖν προτεθέντα ἀναπτύξωμεν, ὡς ἂν ἡ τοῦ Πνεύματος παρέχῃ χάρις. Εἶπεν, ὅτι Ο κόσμος αὐτ τὸν οὐκ ἔγνω, περὶ τῶν ἄνω χρόνων λέγων. Κάτεισι λοιπὸν τῷ λόγῳ καὶ πρὸς τοὺς τοῦ κηρύγματος χρό- νους, καί φησιν· Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αυτ τὸν οὐ περιέλαβον· ἰδίους Ἰουδαίους λέγων νῦν, ὡς λαὸν περιούσιον, ἢ καὶ πάντας δὲ τοὺς ἀνθρώπους ὡς ὑπ' αὐτοῦ γεγενημένους. Καὶ καθάπερ ἀνωτέρω δια πορῶν ἐπὶ τῇ ἀνοίᾳ τῶν πολλῶν, καὶ ὑπὲρ τῆς κοινῆς αἰσχυνόμενος φύσεως ἔλεγεν, ὅτι ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ γενόμενος, τὸν δημιουργὸν οὐκ ἐγνώρισεν· οὕτω καὶ ἐνταῦθα πάλιν, ἐπὶ τῇ τῶν Ἰουδαίων καὶ τῇ τῶν πολλῶν δυσανασχετῶν ἀγνωμοσύνη, πληκτικώτερον τίθησι τὴν κατηγορίαν, λέγων, ὅτι οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον, καὶ ταῦτα αὐτὸν ἐλθόντα πρὸς αὐτούς. Καὶ οὐχ οὗτος μόνονα, ἀλλὰ καὶ οἱ προφῆται θαυμά ζοντες ἔλεγον τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτο· καὶ Παῦλος δὲ ὕστε ρον ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ἐκπληττόμενος. Καὶ οἱ μὲν προ φῆται οὕτως [53] ἐβόων, ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ λέγοντες· Λαός, ὃν οὐκ ἔγνων, ἐδούλευσέ μοι, εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μου· υἱοὶ ἀλλότριοι εψεύ σαντό με, υἱοὶ ἀλλότριοι ἐπαλαιώθησαν, καὶ ἐχώ- αναν ἀπὸ τῶν τρίβων αὐτῶν. Καὶ πάλιν· Οἷς οὐκ ἀνηγγέλη περὶ αὐτοῦ, ὄψονται, καὶ οἳ οὐκ ἀκη- κόασι, συνήσουσι· καὶ, Εὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ζη- τοῦσιν· ἐμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτῶ- σι. Παῦλος δὲ Ῥωμαίοις ἐπιστέλλων ἔλεγε· Τί οὖν ; ὃ ἐπεζήτει Ισραὴλ, τοῦτο οὐκ ἐπέτυχεν· ἡ δὲ ἐκλογὴ ἐπέτυχε. Καὶ πάλιν· Τί οὖν ἐροῦμεν ; "Οτι ἔθνη τὰ μὴ διώκοντα δικαιοσύνην, κατέλαβε δι- καιοσύνην· Ἰσραὴλ δὲ διώκων νόμον δικαιοσύ νης, εἰς νόμον δικαιοσύνης οὐκ ἔφθασε. Καὶ γάρ ἐστιν ὄντως ἐκπλήξεως ἄξιον, πῶς οἱ μὲν ἐν ταῖς προφητικαῖς ἀνατραφέντες βίβλοις, καὶ τοῦ Μωϋσέως καθ᾿ ἑκάστην ἀκούοντες τὴν ἡμέραν, μυρία περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ λέγοντος παρουσίας, καὶ τῶν λοιπῶν • Mor. et mss. quidam έποικονομήσομεν. Sar. et longe plures mss. ἐποικοδομήσομεν. b Sic Savil. et Mor. Quidam ἡμεῖς δέ. • Savil. οὐχ ἑαυτῳ μόνῳ d Sav. μόνος. μετὰ ταῦτα προφητῶν, ἔτι τε αὐτὸν τὸν Χριστὸ μενοι, καθ' ἑκάστην αὐτοῖς θαυματουργοῦν· μόνοις αὐτοῖς ὁμιλοῦντα, και μήτε τοῖς με συγχωροῦντα τέως εἰς ὁδὸν ἐθνῶν ἀπελθεῖν ἢ λιν Σαμαρειτῶν εἰσελθεῖν, μήτε αὐτὸν τοῦτο πο ἀλλ᾽ ἄνω καὶ κάτω λέγοντα, πρὸς τὰ πρόβα εστάλθαι τὰ ἀπολωλότα οίκου Ισραήλ· ὅμως σημείων ἀπολαύοντες, καὶ τῶν προφητῶν κα ραν ἀκούοντες f, καὶ αὐτὸν συνεχῶς αὐτοὺς μνήσκοντα ἔχοντες, οὕτω καθάπαξ ἐπήρωσαν καὶ ἐχώρωσαν κ, ὡς μηδενὶ τούτων ἐναχθῆνα τὴν τοῦ Χριστοῦ πίστιν ἰσχῦσαι. Οἱ δὲ ἐξ ἐθνῶν τούτων μὲν οὐδενὸς ἀπολαύ οὔτε θείων ποτὲ λογίων ἀκούσαντες, οὐδὲ ὅσι εἰπεῖν, ἀλλ᾽ ἀεὶ τοῖς τῶν παραπαιόντων ἐνστι και μύθοις (τοῦτο γὰρ ἡ τῶν ἔξωθεν φιλοσοφί ποιητῶν ἡ λήρους ἀνελίττοντες, καὶ ξύλοις κα προσηλωμένοι, καὶ οὔτε δογμάτων οὔτε πο ἕνεκεν εἰδότες τι χρηστὸν καὶ ὑγιές ( καὶ γὰρ αὐτοῖς τῶν δογμάτων ἀκαθαρότερος ἦν καὶ ἐν ρος:. Πῶς δὲ οὐκ; Εμελλον τοὺς θεοὺς αὐτῶ κακίᾳ χαίροντας ὁρῶντες, καὶ δι' αἰσχρῶν μὲν των, δι' αἰσχροτέρων δὲ θεραπευομένους πραγ καὶ τοῦτο νομίζοντας ἡ ἑορτὴν καὶ τιμήν· ἔτι καὶ δι' ἀκαθάρτων φόνων καὶ παιδοκτονιών το νους, κἀκείνους εἰς ταῦτα ζηλοῦντες )· ἀλλ᾽ καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν πυθμένα τῆς κακίας κατ' τες, ἐξαίφνης ὥσπερ ἐκ τινος μηχανῆς ἄνωθε καὶ ἀπ' αὐτῆς τῶν οὐρανῶν τῆς κορυφῆς ἀνες διαλάμποντες. Πῶς οὖν τοῦτο γέγονε, καὶ *Ακουσον Παύλου λέγοντος. Καὶ γὰρ ὁ μακάρι νος ταῦτα ἀκριβῶς ζητῶν, οὐκ ἀπέστη έως αἰτίαν εὗρε, καὶ τοῖς ἄλλοις ταύτην ἐδήλωσεν Τίς οὖν ἐστιν αὕτη; καὶ [54] πόθεν ἡ τοσαύτη σις αὐτοῖς; Ακουσον αὐτοῦ τοῦ τὴν οἰκονομί τὴν ἐμπιστευθέντος ταῦτα λέγοντος. Τί οὖν οἱ γει, τὴν διαπόρησιν τῶν πολλῶν λύων τ Αγνοοῦντες, φησί, τὴν τοῦ Θεοῦ δικαιο καὶ ζητοῦντες τὴν ἰδίαν δικαιοσύνην στη δικαιοσύνῃ τοῦ Θεοῦ οὐχ ὑπετάγησαν. Δι ἔπαθον 1. Καὶ πάλιν τὸ αὐτὸ τοῦτο ἑτέρως ἑρμ φησί· Τί οὖν ἐροῦμεν ; "Οτι ἔθνη τὰ μὴ δια δικαιοσύνην, κατέλαβε δικαιοσύνην, δικα δὲ τὴν ἐκ πίστεως Ἰσραὴλ δὲ διώκων νόμον σύνης, εἰς νόμων δικαιοσύνης οὐκ ἔφθασεν. Ε διατί; "Οτι οὐκ ἐκ πίστεως· προσέκοψαν γὰρι τοῦ προσκόμματος. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν στία τούτων γέγονεν αὐτοῖς αἰτία τῶν κακῶν· 6 * Sav. αὐτοῖς σχολάζοντα. f Sic Mor.; Sav. : καὶ τῶν σημείων καὶ τῶν προφητῶν ἀκούοντε quoque variant, sed sine ulla sensus diversitate. φώθησαν, et mox ἀναχθῆναι. Ibidem post πίστιν Με ἰσχῦσαι, quod a Savil. et a mss. plurimis abest. καὶ ποιητῶν. Μor. καὶ ποιηταί. 1 Sav. et codd.' ἐναγέστερος· καὶ μάλα εἰκότως. Οἱ γὰρ τοὺς θεοὺς, Legebatur in Montf. πῶς δὲ οὐκ ἔμελλον, τοὺς θεοὺς EDIT. i Mss. quidam νομίζοντες. k Sav. cum cu 706 τιμ., πῶς οὐκ ἔμελλον ταῦτα ζηλοῦν; ἀλλ᾽ ὅμως vil. in marg. διὰ ταῦτα οὐκοῦν ἔπαθον.

71 IN JOANNEM HOMIL. IX. al. VIII. 72 ξὲ ἔτεκεν ἡ ἀπόνοια. Ἐπειδὴ γὰρ πρὸ τούτου πλέον ἔχοντες Ἑλλήνων, τῷ τὸν νόμον εἰληφέναι καὶ Θεὸν εἰδέναι, καὶ τὰ ἄλλα ἅπερ ὁ Παῦλός φησι μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν εἶδον ἀπὸ τῆς πίστεως μετὰ τῆς αὐτῆς ὁμοτιμίας καλουμένους κἀκείνους καὶ αὐτούς, καὶ οὐδὲν πλέον ἔχοντα τὸν ἐκ περιτομῆς τοῦ ἐξ ἐθνῶν μετὰ τὴν πίστιν· ἐδηχθησαν ὑπὸ ἀπονοίας εἰς βασκανίαν ἐλθόντες, καὶ τὴν τοῦ Δεσπότου φιλανθρωπίαν τὴν ἄφατον καὶ ὑπερβάλλουσαν οὐκ ἤνεγκαν. Τοῦτο δὲ αὐτοῖς ἑτέρωθεν μὲν οὐδαμόθεν, ἐξ ἀλαζονείας δὲ καὶ πονηρίας καὶ μισανθρωπίας γέγονε. β΄. Τί γὰρ, ὦ πάντων ὑμεῖς ἀνοητότεροι, κατεβλάπτεσθε ἐκ τῆς εἰς ἑτέρους γινομένης κηδεμονίας; πῶς δὲ ª τὰ ὑμέτερα ἠλαττοῦτο ἀγαθὰ, τῷ κοινωνοὺς ἑτέρους ἔχειν τῶν αὐτῶν; Ἀλλὰ τυφλὸν ὄντως ἡ πονηρία, καὶ τῶν δεόντων οὐδὲν δύναται συνιδεῖν ταχέως Δηχθέντες τοίνουν τῷ κοινωνοὺς μέλλειν ἔχειν τῆς αὐτῆς παῤῥησίας, καθ’ ἑαυτῶν τὸ ξίφος ὤθησαν, τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας ἐκβαλόντες ἑαυτούς· καὶ μάλα εἰκότως. Ἑταῖρε γὰρ, φησὶν, οὐκ ἀδικῶ σε· θέλω δὲ καὶ τούτοις δοῦναι ὥσπερ καὶ σοί. Μᾶλλον δὲ οὐδὲ τούτων ἄξιοι τῶν λόγων οὗτοι. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ εἰ καὶ ἐδυσχέραινεν, ἀλλ’ ὅμως ἔχων εἰπεῖν ἡμέρας ὁλοκλήρου πόνους, καὶ ταλαιπωρίας καὶ θάλπη ᵇ καὶ ἱδρῶτας· οὗτοι δὲ τί ἔχοιεν ἂν εἰπεῖν; Τοιοῦτον μὲν οὐδέν· ῥᾳθυμίαν δὲ καὶ ἀσωτίαν, καὶ τὰ μυρία κακὰ, ἃ διαπαντὸς κατηγοροῦντες αὐτῶν διετέλουν οἱ προφῆται πάντες, δι’ ἃ καὶ αὐτοὶ ὁμοίως τοῖς ἔθνεσι προσκεκρούκεσαν τῷ Θεῷ. Καὶ τοῦτο ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγεν· Οὐ γάρ ἐστι διαστολὴ Ἰουδαίου τε καὶ Ἕλληνος· πάντες γὰρ ἥμαρτον, καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, δικαιούμενοι δωρεὰν τῇ αὐτοῦ χάριτι. Καὶ τοῦτο μὲν ἅπαν τὸ κεφάλαιον χρησίμως καὶ σφόδρα συνετῶς κατ’ ἐκείνην γυμνάζει τὴν ἐπιστολήν. Ἀνωτέρω δὲ καὶ μείζονος δείκνυσι κολάσεως ἀξίους εἶναι. Ὅσοι γὰρ ἐν νόμῳ ἥμαρτον, διὰ νόμου κριθήσονται, φησί· τουτέστι, χαλεπώτερον, μετὰ τῆς φύσεως καὶ τὸν νόμον κατήγορον ἔχοντες. Οὐ ταύτῃ δὲ μόνον, ἀλλὰ τῷ παρὰ τοῖς ἔθνεσι τοῦ τὸν Θεὸν βλασφημεῖσθαι γεγενῆσθαι αἴτιοι· Τὸ γὰρ ὄνομά μου, φησὶ, δι’ ὑμᾶς βλασφημεῖται ἐν τοῖς ἔθνεσιν. Ἐπεὶ οὖν τοῦτο μάλιστα ἦν τὸ δάκνον αὐτούς· καὶ γὰρ καὶ [55] τοῖς πιστεύσουσιν ἐκ περιτομῆς παράδοξον τὸ πρᾶγμα εἶναι ἐδόκει· διὸ καὶ ἐνεκάλουν τῷ Πέτρῳ πρὸς αὐτοὺς ἀπὸ Καισαρείας ἐπανελθόντι, ὅτι πρὸς ἄνδρας ἀκροβυστίαν ἔχοντας εἰσῆλθε, καὶ συνέφαγεν αὐτοῖς· καὶ μετὰ τὸ μαθεῖν τὴν οἰκονομίαν τὴν τοῦ Θεοῦ, πάλιν καὶ οὕτως ᶜ ἐθαύμαζον, πῶς καὶ εἰς τὰ ἔθνη ἡ δωρεὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐκκέχυται, τῷ ἐκπλήττεσθαι ἐνδεικνύμενοι, ὡς οὐκ ἄν ποτε τοῦτο προσδόκησαν τὸ παράδοξον· ἐπεὶ οὖν ᾔδει ὅτι μάλιστα αὐτῶν τοῦτο καθήπτετο, πάντα ποιεῖ ὅπως αὐτῶν τὸν τῦφον κενώσῃ, καὶ τὴν ἀλαζονείαν ἐκλύσῃ σφόδρα οἰδοῦσαν. Καὶ ὅρα πῶς τοῦτο ποιεῖ· Διαλεχθεὶς ᵈ περὶ τῶν Ἑλληνικῶν, καὶ δείξας αὐτοὺς οὐδεμίαν ἔχοντας οὐδαμόθεν ἀπολογίαν, οὐδὲ ἐλπίδα σωτηρίας, κατηγορήσας τε ἀκριβῶς καὶ τῆς τῶν δογμάτων αὐτῶν διαστροφῆς, καὶ τῆς περὶ τὸν βίον ἀκαθαρσίας, μετατίθησιν ἐπὶ τοὺς Ἰουδαίους τὸν λόγον· καὶ τὰ ᵉ ἀπὸ τοῦ Προφήτου καταλέξας ἅπαντα δι’ ὧν ἔλεγεν ἐκεῖνος, ὅτι: μιαροί τινες ἦσαν καὶ δο- ª Sic Mor. et mss. Savil. τί δέ. In mss. plurimis ἀλλά sequens deest. ᵇ Sic Mor. et mss. quidam. Alii plures θάλπος. Sav. solus hujus vocis loco καύσωνας. ᶜ Sic Mor. Sav. ὅτι καὶ οὕτως. ᵈ Sav. et codd. 705, 706 καθήπτετο, ὅρα πῶς αὐτῶν τὸν τῦφον ἐκένωσε, καὶ τὴν ἀλαζονείαν ἐξέλυσε σφόδρα οἰδοῦσαν. Διαλεχθεὶς γάρ. Ibidem pro Ἑλληνικῶν, Holstius legendum suspicatur Ἑλλήνων. ᵉ Morel. εἶτα τά. Savil. καὶ τά. λεροὶ καὶ ὕπουλοι, καὶ πάντες ἅμα ἠχρειώθησαν, καὶ οὐδεὶς ἐν αὐτοῖς ἐκζητεῖ τὸν Θεὸν, ἀλλ’ ἐξέκλιναν πάντες, καὶ ὅσα τοιαῦτα, ἐπήγαγεν· Οἴδαμεν δὲ ὅτι ὅσα ὁ νόμος λέγει, τοῖς ἐν τῷ νόμῳ λαλεῖ, ἵνα πᾶν στόμα φραγῇ, καὶ ὑπόδικος γένηται πᾶς ὁ κόσμος τῷ Θεῷ. Πάντες γὰρ ἥμαρτον, καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Τί οὖν ἐπαίρεις σαυτὸν, ὦ Ἰουδαῖε; τί μέγα φρονεῖς; Καὶ γὰρ καὶ τὸ σὸν ἐμπέφρακται στόμα, καὶ ἡ σὴ παῤῥησία ἀνῄρηται, καὶ μετὰ τοῦ κόσμου παντὸς καὶ σὺ γέγονας ὑπόδικος, καὶ ὁμοίως τοῖς ἄλλοις ἐν χρείᾳ καθέστηκας τοῦ δωρεὰν δικαιωθῆναι. Ἐχρῆν μὲν οὖν μηδὲ εἰ κατορθωκὼς ἦς, καὶ παῤῥησίαν πολλὴν εἶχες πρὸς τὸν Θεὸν, μηδὲ οὕτω τοῖς μέλλουσιν ἐλεεῖσθαι καὶ σώζεσθαι διὰ φιλανθρωπίαν φθονεῖν. Πονηρίας γὰρ τοῦτο ἐσχάτης, ἐπὶ τοῖς ἑτέρων τήκεσθαι ἀγαθοῖς, καὶ μάλιστα ὅτε μηδὲ μετὰ τῆς σῆς τοῦτο ἔμελλε γίνεσθαι ζημίας. Εἰ μὲν γὰρ ἡ τῶν ἄλλων σωτηρία τοῖς σοῖς ἐλυμαίνετο καλοῖς, λόγον ἂν εἶχε τὸ ἀλγεῖν· καίτοι γε οὐδὲ τοῦτο κατὰ τὸν ᶠ μεμαθηκότα φιλοσοφεῖν. Εἰ δὲ μήτε κολαζομένου θατέρου πλεονάζει σοι τὰ τῶν μισθῶν, μήτε εὖ πάσχοντος ἐλαττοῦται, τίνος ἕνεκεν σὺ κόπτεις σαυτὸν ὑπὲρ ὧν ἕτερος σώζεται δωρεάν; Ἐχρῆν μὲν οὖν, ὅπερ ἔφην ᵍ, μηδὲ εἰ τῶν εὐδοκιμηκότων ἦς, ἐπὶ τῇ κατὰ χάριν εἰς τὰ ἔθνη γινομένῃ δάκνεσθαι σωτηρίᾳ· ὅταν δὲ τῶν αὐτῶν ὑπεύθυνος ὢν τῷ Δεσπότῃ, καὶ προσκεκρουκὼς καὶ αὐτὸς, δυσχεραίνῃς ἐπὶ τοῖς ἀλλοτρίοις ἀγαθοῖς, καὶ μέγα φρονῇς ὡς αὐτὸς ὀφείλων μόνος τῆς χάριτος μετασχεῖν, οὐ βασκανίας μόνον καὶ ἀπονοίας, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐσχάτης ἀνοίας, καὶ πάντων τῶν χαλεπωτάτων ἂν εἴης ὑπεύθυνος βασανιστηρίων· [56] τὴν γὰρ τῶν κακῶν ῥίζαν ἁπάντων ἐν σεαυτῷ κατεφύτευσας τὴν ὑπερηφανίαν. Διὸ καὶ τις σοφὸς ἔλεγεν· Ἀρχὴ ἁμαρτίας ὑπερηφανία· τουτέστι, ῥίζα καὶ πηγή καὶ μήτηρ. Οὕτω καὶ ὁ πρωτόπλαστος ἐξέπεσε τῆς [56] μακαρίας ἐκείνης διαγωγῆς· οὕτω καὶ ὁ τοῦτον ἀπατήσας διάβολος ἀπ’ ἐκείνου κατηνέχθη τοῦ τῆς ἀξίας ὕψους. Ὅθεν εἰδὼς ὁ μιαρὸς τῆς ἁμαρτίας ταύτης τὴν φύσιν ἱκανὴν οὖσαν καὶ ἐξ αὐτῶν καταβαλεῖν τῶν οὐρανῶν, ταύτην ἦλθε τὴν ὁδὸν, ὅτε τὸν Ἀδὰμ ἀπὸ τῆς τοσαύτης κατενεγκεῖν ἐσπούδασε τιμῆς. Τῇ γὰρ ἐπαγγελίᾳ τῆς ἰσοθεΐας φυσήσας αὐτὸν, οὕτω κατέῤῥηξε καὶ κατέβαλεν εἰς αὐτὰ τοῦ ᾅδου τὰ βάραθρα. Οὐδὲν γὰρ οὕτω τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας ἀλλότριοι, καὶ τῇ τῆς γεέννης παραδίδωσι πυρὶ, ὡς ἡ τῆς ὑπερηφανίας τυραννίς. Ταύτης γὰρ ἡμῖν παρούσης, ἅπας ἡμῶν ὁ βίος ἀκάθαρτος γίνεται, κἂν σωφροσύνην, κἂν παρθενίαν, κἂν νηστείαν, κἂν εὐχὰς, κἂν ἐλεημοσύνην, κἂν ὁτιοῦν ἐπιτελῶμεν. Ἀκάθαρτος γὰρ, φησὶ, παρὰ Κυρίῳ πᾶς ὑψηλοκάρδιος. Καταστέλλωμεν οὖν τοῦτο τὸ φύσημα τῆς ψυχῆς, καὶ τὸν ὄγκον τοῦτον ἀνακόπτωμεν ʰ, εἴ γε ἐθέλοιμεν εἶναι καθαροὶ, καὶ τῆς τῷ διαβόλῳ κειμένης ἀπηλλάχθαι κολάσεως. Ὅτι γὰρ τὸν ἀλαζόνα τὰ αὐτὰ ἐκείνῳ παθεῖν ἀνάγκη, ἄκουσον τοῦ Παύλου λέγοντος· Μὴ νεόφυτον, ἵνα μὴ τυφωθεὶς, εἰς κρῖμα ἐμπέσῃ καὶ παγίδα τοῦ διαβόλου. Τί ἐστι κρῖμα; Εἰς τὴν αὐτὴν, φησὶ, καταδίκην, εἰς τὴν αὐτὴν κόλασιν. Πῶς οὖν ἄν τις ἐκφύγοι τοῦτο τὸ δεινὸν, φησίν; Εἰ γε ἀναλογίσαιτο ⁱ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, καὶ τῶν ἁμαρτημάτων τὸ πλῆθος, καὶ τῶν ἐκεῖ βασανιστηρίων τὸ μέγεθος, καὶ τῶν ἐνταῦθα δοκούν- ᶠ Savil. κατὰ τόν, Morel. et cod. 706 πρὸς τόν. Si retineamus πρός, inquit Savilius, adjungendus est genitivus, non accusativus. ᵍ Morel. ὅπερ ἔφην εἰπών. Melius ἔφην εἰπών, ut sæpissime legitur apud Chrysostomum. ʰ Morel. ἀνακόπτομεν. Savil. ἐκκόψωμεν. ⁱ Savil. λογίσαιτο. (Transcribed within the columns as printed at the bottom of the page)

71 IN JOANNEM HOMIL. IX. al. VIII. 72 ξὲ ἔτεκεν ἡ ἀπόνοια. Ἐπειδὴ γὰρ πρὸ τούτου πλέον ἔχοντες Ἑλλήνων, τῷ τὸν νόμον εἰληφέναι καὶ Θεὸν εἰδέναι, καὶ τὰ ἄλλα ἅπερ ὁ Παῦλός φησι μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν εἶδον ἀπὸ τῆς πίστεως μετὰ τῆς αὐτῆς ὁμοτιμίας καλουμένους κἀκείνους καὶ αὐτούς, καὶ οὐδὲν πλέον ἔχοντα τὸν ἐκ περιτομῆς τοῦ ἐξ ἐθνῶν μετὰ τὴν πίστιν· ἐδηχθησαν ὑπὸ ἀπονοίας εἰς βασκανίαν ἐλθόντες, καὶ τὴν τοῦ Δεσπότου φιλανθρωπίαν τὴν ἄφατον καὶ ὑπερβάλλουσαν οὐκ ἤνεγκαν. Τοῦτο δὲ αὐτοῖς ἑτέρωθεν μὲν οὐδαμόθεν, ἐξ ἀλαζονείας δὲ καὶ πονηρίας καὶ μισανθρωπίας γέγονε. β΄. Τί γὰρ, ὦ πάντων ὑμεῖς ἀνοητότεροι, κατεβλάπτεσθε ἐκ τῆς εἰς ἑτέρους γινομένης κηδεμονίας; πῶς δὲ ª τὰ ὑμέτερα ἠλαττοῦτο ἀγαθὰ, τῷ κοινωνοὺς ἑτέρους ἔχειν τῶν αὐτῶν; Ἀλλὰ τυφλὸν ὄντως ἡ πονηρία, καὶ τῶν δεόντων οὐδὲν δύναται συνιδεῖν ταχέως Δηχθέντες τοίνουν τῷ κοινωνοὺς μέλλειν ἔχειν τῆς αὐτῆς παῤῥησίας, καθ’ ἑαυτῶν τὸ ξίφος ὤθησαν, τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας ἐκβαλόντες ἑαυτούς· καὶ μάλα εἰκότως. Ἑταῖρε γὰρ, φησὶν, οὐκ ἀδικῶ σε· θέλω δὲ καὶ τούτοις δοῦναι ὥσπερ καὶ σοί. Μᾶλλον δὲ οὐδὲ τούτων ἄξιοι τῶν λόγων οὗτοι. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ εἰ καὶ ἐδυσχέραινεν, ἀλλ’ ὅμως ἔχων εἰπεῖν ἡμέρας ὁλοκλήρου πόνους, καὶ ταλαιπωρίας καὶ θάλπη ᵇ καὶ ἱδρῶτας· οὗτοι δὲ τί ἔχοιεν ἂν εἰπεῖν; Τοιοῦτον μὲν οὐδέν· ῥᾳθυμίαν δὲ καὶ ἀσωτίαν, καὶ τὰ μυρία κακὰ, ἃ διαπαντὸς κατηγοροῦντες αὐτῶν διετέλουν οἱ προφῆται πάντες, δι’ ἃ καὶ αὐτοὶ ὁμοίως τοῖς ἔθνεσι προσκεκρούκεσαν τῷ Θεῷ. Καὶ τοῦτο ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγεν· Οὐ γάρ ἐστι διαστολὴ Ἰουδαίου τε καὶ Ἕλληνος· πάντες γὰρ ἥμαρτον, καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, δικαιούμενοι δωρεὰν τῇ αὐτοῦ χάριτι. Καὶ τοῦτο μὲν ἅπαν τὸ κεφάλαιον χρησίμως καὶ σφόδρα συνετῶς κατ’ ἐκείνην γυμνάζει τὴν ἐπιστολήν. Ἀνωτέρω δὲ καὶ μείζονος δείκνυσι κολάσεως ἀξίους εἶναι. Ὅσοι γὰρ ἐν νόμῳ ἥμαρτον, διὰ νόμου κριθήσονται, φησί· τουτέστι, χαλεπώτερον, μετὰ τῆς φύσεως καὶ τὸν νόμον κατήγορον ἔχοντες. Οὐ ταύτῃ δὲ μόνον, ἀλλὰ τῷ παρὰ τοῖς ἔθνεσι τοῦ τὸν Θεὸν βλασφημεῖσθαι γεγενῆσθαι αἴτιοι· Τὸ γὰρ ὄνομά μου, φησὶ, δι’ ὑμᾶς βλασφημεῖται ἐν τοῖς ἔθνεσιν. Ἐπεὶ οὖν τοῦτο μάλιστα ἦν τὸ δάκνον αὐτούς· καὶ γὰρ καὶ [55] τοῖς πιστεύσουσιν ἐκ περιτομῆς παράδοξον τὸ πρᾶγμα εἶναι ἐδόκει· διὸ καὶ ἐνεκάλουν τῷ Πέτρῳ πρὸς αὐτοὺς ἀπὸ Καισαρείας ἐπανελθόντι, ὅτι πρὸς ἄνδρας ἀκροβυστίαν ἔχοντας εἰσῆλθε, καὶ συνέφαγεν αὐτοῖς· καὶ μετὰ τὸ μαθεῖν τὴν οἰκονομίαν τὴν τοῦ Θεοῦ, πάλιν καὶ οὕτως ᶜ ἐθαύμαζον, πῶς καὶ εἰς τὰ ἔθνη ἡ δωρεὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐκκέχυται, τῷ ἐκπλήττεσθαι ἐνδεικνύμενοι, ὡς οὐκ ἄν ποτε τοῦτο προσδόκησαν τὸ παράδοξον· ἐπεὶ οὖν ᾔδει ὅτι μάλιστα αὐτῶν τοῦτο καθήπτετο, πάντα ποιεῖ ὅπως αὐτῶν τὸν τῦφον κενώσῃ, καὶ τὴν ἀλαζονείαν ἐκλύσῃ σφόδρα οἰδοῦσαν. Καὶ ὅρα πῶς τοῦτο ποιεῖ· Διαλεχθεὶς ᵈ περὶ τῶν Ἑλληνικῶν, καὶ δείξας αὐτοὺς οὐδεμίαν ἔχοντας οὐδαμόθεν ἀπολογίαν, οὐδὲ ἐλπίδα σωτηρίας, κατηγορήσας τε ἀκριβῶς καὶ τῆς τῶν δογμάτων αὐτῶν διαστροφῆς, καὶ τῆς περὶ τὸν βίον ἀκαθαρσίας, μετατίθησιν ἐπὶ τοὺς Ἰουδαίους τὸν λόγον· καὶ τὰ ᵉ ἀπὸ τοῦ Προφήτου καταλέξας ἅπαντα δι’ ὧν ἔλεγεν ἐκεῖνος, ὅτι: μιαροί τινες ἦσαν καὶ δο- ª Sic Mor. et mss. Savil. τί δέ. In mss. plurimis ἀλλά sequens deest. ᵇ Sic Mor. et mss. quidam. Alii plures θάλπος. Sav. solus hujus vocis loco καύσωνας. ᶜ Sic Mor. Sav. ὅτι καὶ οὕτως. ᵈ Sav. et codd. 705, 706 καθήπτετο, ὅρα πῶς αὐτῶν τὸν τῦφον ἐκένωσε, καὶ τὴν ἀλαζονείαν ἐξέλυσε σφόδρα οἰδοῦσαν. Διαλεχθεὶς γάρ. Ibidem pro Ἑλληνικῶν, Holstius legendum suspicatur Ἑλλήνων. ᵉ Morel. εἶτα τά. Savil. καὶ τά. λεροὶ καὶ ὕπουλοι, καὶ πάντες ἅμα ἠχρειώθησαν, καὶ οὐδεὶς ἐν αὐτοῖς ἐκζητεῖ τὸν Θεὸν, ἀλλ’ ἐξέκλιναν πάντες, καὶ ὅσα τοιαῦτα, ἐπήγαγεν· Οἴδαμεν δὲ ὅτι ὅσα ὁ νόμος λέγει, τοῖς ἐν τῷ νόμῳ λαλεῖ, ἵνα πᾶν στόμα φραγῇ, καὶ ὑπόδικος γένηται πᾶς ὁ κόσμος τῷ Θεῷ. Πάντες γὰρ ἥμαρτον, καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Τί οὖν ἐπαίρεις σαυτὸν, ὦ Ἰουδαῖε; τί μέγα φρονεῖς; Καὶ γὰρ καὶ τὸ σὸν ἐμπέφρακται στόμα, καὶ ἡ σὴ παῤῥησία ἀνῄρηται, καὶ μετὰ τοῦ κόσμου παντὸς καὶ σὺ γέγονας ὑπόδικος, καὶ ὁμοίως τοῖς ἄλλοις ἐν χρείᾳ καθέστηκας τοῦ δωρεὰν δικαιωθῆναι. Ἐχρῆν μὲν οὖν μηδὲ εἰ κατορθωκὼς ἦς, καὶ παῤῥησίαν πολλὴν εἶχες πρὸς τὸν Θεὸν, μηδὲ οὕτω τοῖς μέλλουσιν ἐλεεῖσθαι καὶ σώζεσθαι διὰ φιλανθρωπίαν φθονεῖν. Πονηρίας γὰρ τοῦτο ἐσχάτης, ἐπὶ τοῖς ἑτέρων τήκεσθαι ἀγαθοῖς, καὶ μάλιστα ὅτε μηδὲ μετὰ τῆς σῆς τοῦτο ἔμελλε γίνεσθαι ζημίας. Εἰ μὲν γὰρ ἡ τῶν ἄλλων σωτηρία τοῖς σοῖς ἐλυμαίνετο καλοῖς, λόγον ἂν εἶχε τὸ ἀλγεῖν· καίτοι γε οὐδὲ τοῦτο κατὰ τὸν ᶠ μεμαθηκότα φιλοσοφεῖν. Εἰ δὲ μήτε κολαζομένου θατέρου πλεονάζει σοι τὰ τῶν μισθῶν, μήτε εὖ πάσχοντος ἐλαττοῦται, τίνος ἕνεκεν σὺ κόπτεις σαυτὸν ὑπὲρ ὧν ἕτερος σώζεται δωρεάν; Ἐχρῆν μὲν οὖν, ὅπερ ἔφην ᵍ, μηδὲ εἰ τῶν εὐδοκιμηκότων ἦς, ἐπὶ τῇ κατὰ χάριν εἰς τὰ ἔθνη γινομένῃ δάκνεσθαι σωτηρίᾳ· ὅταν δὲ τῶν αὐτῶν ὑπεύθυνος ὢν τῷ Δεσπότῃ, καὶ προσκεκρουκὼς καὶ αὐτὸς, δυσχεραίνῃς ἐπὶ τοῖς ἀλλοτρίοις ἀγαθοῖς, καὶ μέγα φρονῇς ὡς αὐτὸς ὀφείλων μόνος τῆς χάριτος μετασχεῖν, οὐ βασκανίας μόνον καὶ ἀπονοίας, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐσχάτης ἀνοίας, καὶ πάντων τῶν χαλεπωτάτων ἂν εἴης ὑπεύθυνος βασανιστηρίων· [56] τὴν γὰρ τῶν κακῶν ῥίζαν ἁπάντων ἐν σεαυτῷ κατεφύτευσας τὴν ὑπερηφανίαν. Διὸ καὶ τις σοφὸς ἔλεγεν· Ἀρχὴ ἁμαρτίας ὑπερηφανία· τουτέστι, ῥίζα καὶ πηγή καὶ μήτηρ. Οὕτω καὶ ὁ πρωτόπλαστος ἐξέπεσε τῆς [56] μακαρίας ἐκείνης διαγωγῆς· οὕτω καὶ ὁ τοῦτον ἀπατήσας διάβολος ἀπ’ ἐκείνου κατηνέχθη τοῦ τῆς ἀξίας ὕψους. Ὅθεν εἰδὼς ὁ μιαρὸς τῆς ἁμαρτίας ταύτης τὴν φύσιν ἱκανὴν οὖσαν καὶ ἐξ αὐτῶν καταβαλεῖν τῶν οὐρανῶν, ταύτην ἦλθε τὴν ὁδὸν, ὅτε τὸν Ἀδὰμ ἀπὸ τῆς τοσαύτης κατενεγκεῖν ἐσπούδασε τιμῆς. Τῇ γὰρ ἐπαγγελίᾳ τῆς ἰσοθεΐας φυσήσας αὐτὸν, οὕτω κατέῤῥηξε καὶ κατέβαλεν εἰς αὐτὰ τοῦ ᾅδου τὰ βάραθρα. Οὐδὲν γὰρ οὕτω τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας ἀλλότριοι, καὶ τῇ τῆς γεέννης παραδίδωσι πυρὶ, ὡς ἡ τῆς ὑπερηφανίας τυραννίς. Ταύτης γὰρ ἡμῖν παρούσης, ἅπας ἡμῶν ὁ βίος ἀκάθαρτος γίνεται, κἂν σωφροσύνην, κἂν παρθενίαν, κἂν νηστείαν, κἂν εὐχὰς, κἂν ἐλεημοσύνην, κἂν ὁτιοῦν ἐπιτελῶμεν. Ἀκάθαρτος γὰρ, φησὶ, παρὰ Κυρίῳ πᾶς ὑψηλοκάρδιος. Καταστέλλωμεν οὖν τοῦτο τὸ φύσημα τῆς ψυχῆς, καὶ τὸν ὄγκον τοῦτον ἀνακόπτωμεν ʰ, εἴ γε ἐθέλοιμεν εἶναι καθαροὶ, καὶ τῆς τῷ διαβόλῳ κειμένης ἀπηλλάχθαι κολάσεως. Ὅτι γὰρ τὸν ἀλαζόνα τὰ αὐτὰ ἐκείνῳ παθεῖν ἀνάγκη, ἄκουσον τοῦ Παύλου λέγοντος· Μὴ νεόφυτον, ἵνα μὴ τυφωθεὶς, εἰς κρῖμα ἐμπέσῃ καὶ παγίδα τοῦ διαβόλου. Τί ἐστι κρῖμα; Εἰς τὴν αὐτὴν, φησὶ, καταδίκην, εἰς τὴν αὐτὴν κόλασιν. Πῶς οὖν ἄν τις ἐκφύγοι τοῦτο τὸ δεινὸν, φησίν; Εἰ γε ἀναλογίσαιτο ⁱ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, καὶ τῶν ἁμαρτημάτων τὸ πλῆθος, καὶ τῶν ἐκεῖ βασανιστηρίων τὸ μέγεθος, καὶ τῶν ἐνταῦθα δοκούν- ᶠ Savil. κατὰ τόν, Morel. et cod. 706 πρὸς τόν. Si retineamus πρός, inquit Savilius, adjungendus est genitivus, non accusativus. ᵍ Morel. ὅπερ ἔφην εἰπών. Melius ἔφην εἰπών, ut sæpissime legitur apud Chrysostomum. ʰ Morel. ἀνακόπτομεν. Savil. ἐκκόψωμεν. ⁱ Savil. λογίσαιτο. (Transcribed within the columns as printed at the bottom of the page)

71 IN JOANNEM HOMIL. IX. al. VIII. 72 ξὲ ἔτεκεν ἡ ἀπόνοια. Ἐπειδὴ γὰρ πρὸ τούτου πλέον ἔχοντες Ἑλλήνων, τῷ τὸν νόμον εἰληφέναι καὶ Θεὸν εἰδέναι, καὶ τὰ ἄλλα ἅπερ ὁ Παῦλός φησι μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν εἶδον ἀπὸ τῆς πίστεως μετὰ τῆς αὐτῆς ὁμοτιμίας καλουμένους κἀκείνους καὶ αὐτούς, καὶ οὐδὲν πλέον ἔχοντα τὸν ἐκ περιτομῆς τοῦ ἐξ ἐθνῶν μετὰ τὴν πίστιν· ἐδηχθησαν ὑπὸ ἀπονοίας εἰς βασκανίαν ἐλθόντες, καὶ τὴν τοῦ Δεσπότου φιλανθρωπίαν τὴν ἄφατον καὶ ὑπερβάλλουσαν οὐκ ἤνεγκαν. Τοῦτο δὲ αὐτοῖς ἑτέρωθεν μὲν οὐδαμόθεν, ἐξ ἀλαζονείας δὲ καὶ πονηρίας καὶ μισανθρωπίας γέγονε. β΄. Τί γὰρ, ὦ πάντων ὑμεῖς ἀνοητότεροι, κατεβλάπτεσθε ἐκ τῆς εἰς ἑτέρους γινομένης κηδεμονίας; πῶς δὲ ª τὰ ὑμέτερα ἠλαττοῦτο ἀγαθὰ, τῷ κοινωνοὺς ἑτέρους ἔχειν τῶν αὐτῶν; Ἀλλὰ τυφλὸν ὄντως ἡ πονηρία, καὶ τῶν δεόντων οὐδὲν δύναται συνιδεῖν ταχέως Δηχθέντες τοίνουν τῷ κοινωνοὺς μέλλειν ἔχειν τῆς αὐτῆς παῤῥησίας, καθ’ ἑαυτῶν τὸ ξίφος ὤθησαν, τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας ἐκβαλόντες ἑαυτούς· καὶ μάλα εἰκότως. Ἑταῖρε γὰρ, φησὶν, οὐκ ἀδικῶ σε· θέλω δὲ καὶ τούτοις δοῦναι ὥσπερ καὶ σοί. Μᾶλλον δὲ οὐδὲ τούτων ἄξιοι τῶν λόγων οὗτοι. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ εἰ καὶ ἐδυσχέραινεν, ἀλλ’ ὅμως ἔχων εἰπεῖν ἡμέρας ὁλοκλήρου πόνους, καὶ ταλαιπωρίας καὶ θάλπη ᵇ καὶ ἱδρῶτας· οὗτοι δὲ τί ἔχοιεν ἂν εἰπεῖν; Τοιοῦτον μὲν οὐδέν· ῥᾳθυμίαν δὲ καὶ ἀσωτίαν, καὶ τὰ μυρία κακὰ, ἃ διαπαντὸς κατηγοροῦντες αὐτῶν διετέλουν οἱ προφῆται πάντες, δι’ ἃ καὶ αὐτοὶ ὁμοίως τοῖς ἔθνεσι προσκεκρούκεσαν τῷ Θεῷ. Καὶ τοῦτο ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγεν· Οὐ γάρ ἐστι διαστολὴ Ἰουδαίου τε καὶ Ἕλληνος· πάντες γὰρ ἥμαρτον, καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, δικαιούμενοι δωρεὰν τῇ αὐτοῦ χάριτι. Καὶ τοῦτο μὲν ἅπαν τὸ κεφάλαιον χρησίμως καὶ σφόδρα συνετῶς κατ’ ἐκείνην γυμνάζει τὴν ἐπιστολήν. Ἀνωτέρω δὲ καὶ μείζονος δείκνυσι κολάσεως ἀξίους εἶναι. Ὅσοι γὰρ ἐν νόμῳ ἥμαρτον, διὰ νόμου κριθήσονται, φησί· τουτέστι, χαλεπώτερον, μετὰ τῆς φύσεως καὶ τὸν νόμον κατήγορον ἔχοντες. Οὐ ταύτῃ δὲ μόνον, ἀλλὰ τῷ παρὰ τοῖς ἔθνεσι τοῦ τὸν Θεὸν βλασφημεῖσθαι γεγενῆσθαι αἴτιοι· Τὸ γὰρ ὄνομά μου, φησὶ, δι’ ὑμᾶς βλασφημεῖται ἐν τοῖς ἔθνεσιν. Ἐπεὶ οὖν τοῦτο μάλιστα ἦν τὸ δάκνον αὐτούς· καὶ γὰρ καὶ [55] τοῖς πιστεύσουσιν ἐκ περιτομῆς παράδοξον τὸ πρᾶγμα εἶναι ἐδόκει· διὸ καὶ ἐνεκάλουν τῷ Πέτρῳ πρὸς αὐτοὺς ἀπὸ Καισαρείας ἐπανελθόντι, ὅτι πρὸς ἄνδρας ἀκροβυστίαν ἔχοντας εἰσῆλθε, καὶ συνέφαγεν αὐτοῖς· καὶ μετὰ τὸ μαθεῖν τὴν οἰκονομίαν τὴν τοῦ Θεοῦ, πάλιν καὶ οὕτως ᶜ ἐθαύμαζον, πῶς καὶ εἰς τὰ ἔθνη ἡ δωρεὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐκκέχυται, τῷ ἐκπλήττεσθαι ἐνδεικνύμενοι, ὡς οὐκ ἄν ποτε τοῦτο προσδόκησαν τὸ παράδοξον· ἐπεὶ οὖν ᾔδει ὅτι μάλιστα αὐτῶν τοῦτο καθήπτετο, πάντα ποιεῖ ὅπως αὐτῶν τὸν τῦφον κενώσῃ, καὶ τὴν ἀλαζονείαν ἐκλύσῃ σφόδρα οἰδοῦσαν. Καὶ ὅρα πῶς τοῦτο ποιεῖ· Διαλεχθεὶς ᵈ περὶ τῶν Ἑλληνικῶν, καὶ δείξας αὐτοὺς οὐδεμίαν ἔχοντας οὐδαμόθεν ἀπολογίαν, οὐδὲ ἐλπίδα σωτηρίας, κατηγορήσας τε ἀκριβῶς καὶ τῆς τῶν δογμάτων αὐτῶν διαστροφῆς, καὶ τῆς περὶ τὸν βίον ἀκαθαρσίας, μετατίθησιν ἐπὶ τοὺς Ἰουδαίους τὸν λόγον· καὶ τὰ ᵉ ἀπὸ τοῦ Προφήτου καταλέξας ἅπαντα δι’ ὧν ἔλεγεν ἐκεῖνος, ὅτι: μιαροί τινες ἦσαν καὶ δο- ª Sic Mor. et mss. Savil. τί δέ. In mss. plurimis ἀλλά sequens deest. ᵇ Sic Mor. et mss. quidam. Alii plures θάλπος. Sav. solus hujus vocis loco καύσωνας. ᶜ Sic Mor. Sav. ὅτι καὶ οὕτως. ᵈ Sav. et codd. 705, 706 καθήπτετο, ὅρα πῶς αὐτῶν τὸν τῦφον ἐκένωσε, καὶ τὴν ἀλαζονείαν ἐξέλυσε σφόδρα οἰδοῦσαν. Διαλεχθεὶς γάρ. Ibidem pro Ἑλληνικῶν, Holstius legendum suspicatur Ἑλλήνων. ᵉ Morel. εἶτα τά. Savil. καὶ τά. λεροὶ καὶ ὕπουλοι, καὶ πάντες ἅμα ἠχρειώθησαν, καὶ οὐδεὶς ἐν αὐτοῖς ἐκζητεῖ τὸν Θεὸν, ἀλλ’ ἐξέκλιναν πάντες, καὶ ὅσα τοιαῦτα, ἐπήγαγεν· Οἴδαμεν δὲ ὅτι ὅσα ὁ νόμος λέγει, τοῖς ἐν τῷ νόμῳ λαλεῖ, ἵνα πᾶν στόμα φραγῇ, καὶ ὑπόδικος γένηται πᾶς ὁ κόσμος τῷ Θεῷ. Πάντες γὰρ ἥμαρτον, καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Τί οὖν ἐπαίρεις σαυτὸν, ὦ Ἰουδαῖε; τί μέγα φρονεῖς; Καὶ γὰρ καὶ τὸ σὸν ἐμπέφρακται στόμα, καὶ ἡ σὴ παῤῥησία ἀνῄρηται, καὶ μετὰ τοῦ κόσμου παντὸς καὶ σὺ γέγονας ὑπόδικος, καὶ ὁμοίως τοῖς ἄλλοις ἐν χρείᾳ καθέστηκας τοῦ δωρεὰν δικαιωθῆναι. Ἐχρῆν μὲν οὖν μηδὲ εἰ κατορθωκὼς ἦς, καὶ παῤῥησίαν πολλὴν εἶχες πρὸς τὸν Θεὸν, μηδὲ οὕτω τοῖς μέλλουσιν ἐλεεῖσθαι καὶ σώζεσθαι διὰ φιλανθρωπίαν φθονεῖν. Πονηρίας γὰρ τοῦτο ἐσχάτης, ἐπὶ τοῖς ἑτέρων τήκεσθαι ἀγαθοῖς, καὶ μάλιστα ὅτε μηδὲ μετὰ τῆς σῆς τοῦτο ἔμελλε γίνεσθαι ζημίας. Εἰ μὲν γὰρ ἡ τῶν ἄλλων σωτηρία τοῖς σοῖς ἐλυμαίνετο καλοῖς, λόγον ἂν εἶχε τὸ ἀλγεῖν· καίτοι γε οὐδὲ τοῦτο κατὰ τὸν ᶠ μεμαθηκότα φιλοσοφεῖν. Εἰ δὲ μήτε κολαζομένου θατέρου πλεονάζει σοι τὰ τῶν μισθῶν, μήτε εὖ πάσχοντος ἐλαττοῦται, τίνος ἕνεκεν σὺ κόπτεις σαυτὸν ὑπὲρ ὧν ἕτερος σώζεται δωρεάν; Ἐχρῆν μὲν οὖν, ὅπερ ἔφην ᵍ, μηδὲ εἰ τῶν εὐδοκιμηκότων ἦς, ἐπὶ τῇ κατὰ χάριν εἰς τὰ ἔθνη γινομένῃ δάκνεσθαι σωτηρίᾳ· ὅταν δὲ τῶν αὐτῶν ὑπεύθυνος ὢν τῷ Δεσπότῃ, καὶ προσκεκρουκὼς καὶ αὐτὸς, δυσχεραίνῃς ἐπὶ τοῖς ἀλλοτρίοις ἀγαθοῖς, καὶ μέγα φρονῇς ὡς αὐτὸς ὀφείλων μόνος τῆς χάριτος μετασχεῖν, οὐ βασκανίας μόνον καὶ ἀπονοίας, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐσχάτης ἀνοίας, καὶ πάντων τῶν χαλεπωτάτων ἂν εἴης ὑπεύθυνος βασανιστηρίων· [56] τὴν γὰρ τῶν κακῶν ῥίζαν ἁπάντων ἐν σεαυτῷ κατεφύτευσας τὴν ὑπερηφανίαν. Διὸ καὶ τις σοφὸς ἔλεγεν· Ἀρχὴ ἁμαρτίας ὑπερηφανία· τουτέστι, ῥίζα καὶ πηγή καὶ μήτηρ. Οὕτω καὶ ὁ πρωτόπλαστος ἐξέπεσε τῆς [56] μακαρίας ἐκείνης διαγωγῆς· οὕτω καὶ ὁ τοῦτον ἀπατήσας διάβολος ἀπ’ ἐκείνου κατηνέχθη τοῦ τῆς ἀξίας ὕψους. Ὅθεν εἰδὼς ὁ μιαρὸς τῆς ἁμαρτίας ταύτης τὴν φύσιν ἱκανὴν οὖσαν καὶ ἐξ αὐτῶν καταβαλεῖν τῶν οὐρανῶν, ταύτην ἦλθε τὴν ὁδὸν, ὅτε τὸν Ἀδὰμ ἀπὸ τῆς τοσαύτης κατενεγκεῖν ἐσπούδασε τιμῆς. Τῇ γὰρ ἐπαγγελίᾳ τῆς ἰσοθεΐας φυσήσας αὐτὸν, οὕτω κατέῤῥηξε καὶ κατέβαλεν εἰς αὐτὰ τοῦ ᾅδου τὰ βάραθρα. Οὐδὲν γὰρ οὕτω τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας ἀλλότριοι, καὶ τῇ τῆς γεέννης παραδίδωσι πυρὶ, ὡς ἡ τῆς ὑπερηφανίας τυραννίς. Ταύτης γὰρ ἡμῖν παρούσης, ἅπας ἡμῶν ὁ βίος ἀκάθαρτος γίνεται, κἂν σωφροσύνην, κἂν παρθενίαν, κἂν νηστείαν, κἂν εὐχὰς, κἂν ἐλεημοσύνην, κἂν ὁτιοῦν ἐπιτελῶμεν. Ἀκάθαρτος γὰρ, φησὶ, παρὰ Κυρίῳ πᾶς ὑψηλοκάρδιος. Καταστέλλωμεν οὖν τοῦτο τὸ φύσημα τῆς ψυχῆς, καὶ τὸν ὄγκον τοῦτον ἀνακόπτωμεν ʰ, εἴ γε ἐθέλοιμεν εἶναι καθαροὶ, καὶ τῆς τῷ διαβόλῳ κειμένης ἀπηλλάχθαι κολάσεως. Ὅτι γὰρ τὸν ἀλαζόνα τὰ αὐτὰ ἐκείνῳ παθεῖν ἀνάγκη, ἄκουσον τοῦ Παύλου λέγοντος· Μὴ νεόφυτον, ἵνα μὴ τυφωθεὶς, εἰς κρῖμα ἐμπέσῃ καὶ παγίδα τοῦ διαβόλου. Τί ἐστι κρῖμα; Εἰς τὴν αὐτὴν, φησὶ, καταδίκην, εἰς τὴν αὐτὴν κόλασιν. Πῶς οὖν ἄν τις ἐκφύγοι τοῦτο τὸ δεινὸν, φησίν; Εἰ γε ἀναλογίσαιτο ⁱ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, καὶ τῶν ἁμαρτημάτων τὸ πλῆθος, καὶ τῶν ἐκεῖ βασανιστηρίων τὸ μέγεθος, καὶ τῶν ἐνταῦθα δοκούν- ᶠ Savil. κατὰ τόν, Morel. et cod. 706 πρὸς τόν. Si retineamus πρός, inquit Savilius, adjungendus est genitivus, non accusativus. ᵍ Morel. ὅπερ ἔφην εἰπών. Melius ἔφην εἰπών, ut sæpissime legitur apud Chrysostomum. ʰ Morel. ἀνακόπτομεν. Savil. ἐκκόψωμεν. ⁱ Savil. λογίσαιτο. (Transcribed within the columns as printed at the bottom of the page)

73 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. των λαμπρών τὸ πρόσκαιρον οὐδὲν χόρτου διαφέρον, καὶ τῶν ἐαρινῶν ἀνθέων μᾶλλον μαραινόμενον. Αν τούτους συνεχώς παρ' ἑαυτοῖς κινῶμεν τοὺς λογι- σμούς, καὶ τοὺς τὰ μέγιστα κατωρθωκότας ἐπὶ μνή- μης ἔχωμεν, οὐ ῥᾳδίως ὁ διάβολος « ἐπᾶραι δυνήσε- ται, καν μυρία φιλονεικῇ, ἀλλ' οὐδὲ ὑποσκελίσαι τὴν * Savil. et cold. cill. οὐκ ἂν ἡμᾶς ὁ διάβο 74 ἀρχήν. Ὁ δὲ Θεὸς ὁ τῶν ταπεινῶν, ὁ χρηστὸς καὶ ἐπιεικής, αὐτὸς καὶ ὑμῖν καὶ ἡμῖν παράσχοι καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην. Οὕτω γὰρ δυ- νησόμεθα καὶ τὰ ἄλλα μετ' εὐκολίας κατορθοῦν, εἰς δόξαν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ δόξα τῷ Πατρὶ ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. OMIAIA I'. Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρ έλαβον. d α΄ Φιλάνθρωπος ὧν ὁ Θεὸς, ἀγαπητέ 4, καὶ εὐεργε- τικός, πάντα ποιεῖ καὶ πραγματεύεται, ὥστε ἡμᾶς κατ' ἀρετὴν λάμπειν· καὶ βουλόμενος ἡμᾶς εὐδοκί- μους εἶναι, καὶ τοῦτο, βίᾳ μὲν οὐδένα οὐδὲ ἀνάγκῃ, πειθοῖ δὲ καὶ τῷ ποιεῖν εὖ τοὺς βουλομένους ἅπαντας ἕλκει, καὶ πρὸς ἑαυτὸν ἐπισπᾶται. Διὰ τοῦτο ἐλθόντα αὐτὸν οἱ μὲν ἔλαβον, οἱ δὲ οὐκ ἐδέξαντο. Οὐδένα γὰρ [57] βούλεται ἄκοντα οὐδὲ ἠναγκασμένον ἔχειν οἰκέ την, ἀλλ᾽ ἑκόντας ἅπαντας καὶ προαιρουμένους, καὶ χάριν αὐτῷ τῆς δουλείας εἰδότας. "Ανθρωποι μὲν γὰρ, ἅτε ἐν χρείᾳ καθεστῶτες τῆς τῶν οἰκετῶν διακονίας, καὶ μὴ βουλομένους αὐτοὺς κ τῷ τῆς δεσποτείας κατέχουσι νόμῳ· ὁ δὲ Θεὸς, ἀνενδεής ῶν, καὶ μη- δενὸς τῶν ἡμετέρων ἐν χρείᾳ καθεστηκώς, τῆς δὲ ἡμετέρας ἕνεκεν σωτηρίας μόνον ἅπαντα πράττων, ἡμᾶς αὐτοὺς ποιεῖ τούτου κυρίους· καὶ διὰ τοῦτο τῶν μὴ βουλομένων οὐδενὶ βίαν ἐπιτίθησιν οὐδὲ ἀνάγκην. Πρὸς γὰρ τὸ συμφέρον ἡμῖν ὁρᾷ μόνον. Τὸ γὰρ ἄκοντας πρὸς ταύτην ἔλκεσθαι τὴν δουλείαν, ἴσον τῷ μηδὲ ὅλως δουλεύειν ἐστί. Τί οὖν κολάζει, φησί, τοὺς οὐκ ἐθέλοντας ὑπακούειν c αὐτῷ ; τί δὲ καὶ γέενναν ἠπείλησε τοῖς οὐκ ἀκούουσι τῶν ἐπιτα- γμάτων αὐτοῦ; Ὅτι καὶ μὴ πειθομένων ἡμῶν σφό δρα κήδεται, λίαν ὢν ἀγαθὸς, καὶ ἀποπηδώντων καὶ φευγόντων οὐκ ἀφίσταται· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ὁ τὴν προτέραν τῆς εὐεργεσίας ὁδὸν ἀπωσάμεθα, ἐλθεῖν μὴ βουλη- θέντες τὴν διὰ τῆς πειθοῦς καὶ τοῦ παθεῖν εὖ, τὴν ἑτέραν ἐπεισήγαγε ", τὴν διὰ τῆς κολάσεως καὶ τῶν τιμωριών, πικροτάτην μὲν οὖσαν, ἀναγκαίαν δὲ ὅμως. Οταν γὰρ ἡ προτέρα ἀτιμάζηται, ἀναγκαία τῆς δευτέρας ἡ ἐπεισαγωγή. Ἐπεὶ καὶ οἱ νομοθέται πολ λὰς καὶ χαλεπάς κατὰ τῶν ἡμαρτηκότων τιθέασι τιμωρίας, καὶ ὅμως αὐτοὺς οὐκ ἀποστρεφόμεθα διὰ ταῦτα, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον τιμῶμεν τῶν κολάσεων χάριν, καὶ ὅτι μηδενὸς δεόμενοι τῶν παρ' ἡμῶν, πολλάκις δὲ οὐδὲ εἰδότες τίνες ποτὲ ἔσονται οἱ μέλλοντες τῆς διὰ τῶν γραμμάτων 1 αὐτῶν ἀπολαύσεσθαι βοηθείας, ὅμως ἐφρόντισαν τῆς κατὰ τὸν βίον τὸν ἡμέτερον εὐταξίας, τιμῶντες μὲν τοὺς ἐν ἀρετῇ ζῶντας, είρ- γοντες δὲ διὰ τῶν τιμωριῶν τοὺς ἀκολάστους, καὶ τῇ τῶν λοιπῶν ἡσυχία λυμαινομένους 6. Εἰ δὲ τούτους θαυμάζομεν καὶ φιλοῦμεν, οὐ πολλῷ μᾶλλον τὸν Θεὸν ἐκπλήττεσθαι δεῖ καὶ ἀγαπᾶν τῆς τοσαύτης ἕνεκεν κηδεμονίας ; Καὶ γὰρ ἄπειρον τὸ μέσον ἐστὶ τῆς τε ἐκείνων καὶ τῆς τούτου προνοίας τῆς εἰς ἡμᾶς. Αφατός τε όντως καὶ ὑπερβολὴν πᾶσαν νικῶν ὁ πλοῦτος ὺ τῆς χρηστότητος αὐτοῦ. Σκόπει δέ· Εἰς τὰ ἴδια ἦλθεν, οὐ τῆς αὐτοῦ χρείας ἕνεκεν (ἀνενδεές γὰρ, ὅπερ ἔφην, τὸ θεῖον), ἀλλὰ τῆς τῶν ἰδίων ἕνεκεν * ἀγαπητοί in margine Savilius. b Mor. αὐτούς, Savil. πολλούς. * Morel. ὑπείκειν, Savil. ὑπακούειν, et mox Mo rel. οὐκ ἀκούουσι. Savil. οὐκ ἀνεχομένοις. Ο Morel. ἀφίστα ται, ἐπεὶ οὖν. Savil. ἀφίσταται· ἀλλ' ἐπειδή, c Savil. ἐπή- γα e. Paulo post. Savil, όμως, ὅταν ἡ προτέρα ἀτιμάζηται. Ετεί καί. f Quidam διὰ τῶν πραγμάτων. 6 Sic. Savil. Mo- rel. ἀκολάστους. Ὡς τῇ τῶν λοιπῶν καταστάσει λυμαινόμενος. 4 Sic bene Savil. Morel. ὑπὲρ διάνοιαν πᾶσαν ὁ πλοῦτος. εὐεργεσίας. Καὶ οὐδὲ οὕτως αὐτὸν οἱ ἴδιοι εἰς τὰ αὐτοῦ παραγενόμενον ἐπ΄ ὠφελείᾳ τῇ αὐτῶν παρ έλαβον, ἀλλὰ καὶ διεκρούσαντο· καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος ἐκβαλόντες ἀπέκτειναν. Καὶ οὐδὲ οὕτω τῆς μετανοίας αὐτοὺς ἀπέκλεισεν, ἀλλ᾽ ἔδωκεν, εἰ βουληθείεν μετὰ τὴν τοσαύτην παρα- νομίαν πάντα ἀπολούσασθαι τὰ πλημμεληθέντα, διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, καὶ τοῖς οὐδὲν τοιοῦτον εἰρ- γασμένοις, ἀλλὰ μάλιστα πάντων αὐτῷ φίλοις ἐξ- ισωθῆναι. Καὶ ὅτι οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ ψυχαγωγίας ἕνεκεν ταῦτα φθέγγομαι, λαμπρὰν ὑπὲρ τούτων ἀφίησι τὴν φωνὴν τὰ κατὰ τὸν μακάριον Παῦλον ἅπαντα. Οὗτος γὰρ τὸν Χριστὸν διώκων μετὰ τὸν σταυρὸν, καὶ τὸν [58] ἐκείνου μάρτυρα Στέφανον ταῖς πολλαῖς βαλὼν χερσὶν i, ἐπειδὴ μετενόησε καὶ κατέγνω τῶν πρότερον ἁμαρτηθέντων αὐτῷ, καὶ τῷ διωχθέντι προσέδραμεν, εἰς τοὺς φίλους αὐτὸν ἡ εὐθέως καὶ τὰ πρωτεῖα ἔχοντας κατέλεξε, κήρυκα καὶ διδάσκαλον τῆς οἰκουμένης ἀπά- σης ἀποφήνας αὐτὸν, τὸν βλάσφημον, τὸν διώκτην, τὴν ὑβριστήν καθὼς καὶ αὐτὸς, ἀγαλλόμενος ἐπὶ τῇ τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπία, ταῦτα ἀνεκήρυττε, καὶ οὐκ ᾐσχύνετο, ἀλλὰ καὶ ὥσπερ ἐν στήλῃ τοῖς γράμμασι τὰ πρότερον αὐτῷ τολμηθέντα καταθέμενος, ἅπασιν ἐπεδείκνυ, βέλτιον εἶναι νομίζων τὸν πρότερον αὐτοῦ παρὰ πάντων στηλιτεύεσθαι κ βίον ἐπὶ τὸ φανῆναι τὸ μέγεθος τῆς τοῦ Θεοῦ δωρεᾶς, ἢ συσκιάσαι τὴν ἄρα- τον αὐτοῦ καὶ ἀνεκδιήγητον φιλανθρωπίαν, ὀκνοῦντα τὴν οἰκείαν ἅπασιν ἐκπομπεῦσαι πλάνην. Διὰ τοῦτο ἄνω καὶ κάτω στρέφει τὰς διώξεις, τὰς ἐπιβουλάς, τοὺς πολέμους τους κατὰ τῆς Ἐκκλησίας· νῦν μὲν λέγων, Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς καλεῖσθαι ἀπόστολος, διότι ἐδίωξα τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ· νῦν δὲ, "Οτι ἦλθεν Ἰησοῦς ἁμαρτωλοὺς σῶσαι, ὧν πρώ τός εἰμι ἐγώ· καὶ πάλιν, Ἠκούσατε τὴν ἐμὴν ἀναστροφήν ποτε ἐν τῷ Ἰουδαϊσμῷ, ὅτι καθ' ὑπερβολὴν ἐδίωκον τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπόρθουν αὐτήν. β'. Καθάπερ γάρ τινα ταύτην ἀμοιβὴν ἀποδιδοὺς τῷ Χριστῷ τῆς εἰς αὐτὸν μακροθυμίας, τὸ δεῖξαι τίνα δν- τα, καὶ πῶς ἐχθρὸν καὶ πολέμιον ἔσωσεν· οὕτω μετὰ πολλῆς τῆς παρρησίας κηρύττει τὴν μάχην, ἣν πάσῃ προθυμίᾳ παρὰ τὴν ἀρχὴν ἐμαχήσατο τῷ Χριστῷ. Μετὰ δὲ τούτου καὶ τοῖς ἀπεγνωκόσιν ἑαυτῶν χρηστάς ὑποτείνει τὰς ἐλπίδας. Καὶ γὰρ καὶ τὸν Χριστὸν διὰ τοῦτό φησι προσίεσθαι αὐτὸν, ἵνα ἐν αὐτῷ πρώτῳ 1 ἐνα δείξηται τὴν πᾶσαν μακροθυμίαν, καὶ τὸν ὑπερβάλ λοντα πλοῦτον τῆς χρηστότητος αὐτοῦ, πρὸς ὑποτύ πωσιν τῶν μελλόντων πιστεύειν ἐπ' αὐτῷ εἰς ζωὴν αἰώνιον. Καὶ γὰρ ἦν ἁπάσης αὐτοῖς συγγνώμης μεί- ζονα τολμηθέντα· ἅπερ οὖν καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς ἐμ- φαίνων ἔλεγεν · Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον. Πόθεν ἦλθεν ὁ πάντα πληρῶν, καὶ παν- ταχοῦ παρών; ποῖον κενώσας τόπον τῆς αὐτοῦ παρ- ουσίας, ὁ πάντα τῇ χειρὶ συνέχων καὶ διακρατῶν ; Τόπον μὲν οὐδένα ήμειψεν (πῶς γάρ); τῇ δὲ πρὸς 1 Morel. male λαβεῖν χερσίν. 1 Savil. αὐτοῦ. et unus στίζεσθαι, alius στηρίζεσθαι, alius μαστίζεσθαι. Το vil. στηλιτεύεσθαι. 1 Morel. πρώτο Savil. πρῶτον. "Google Digitized by * Morel.

73 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. των λαμπρών τὸ πρόσκαιρον οὐδὲν χόρτου διαφέρον, καὶ τῶν ἐαρινῶν ἀνθέων μᾶλλον μαραινόμενον. Αν τούτους συνεχώς παρ' ἑαυτοῖς κινῶμεν τοὺς λογι- σμούς, καὶ τοὺς τὰ μέγιστα κατωρθωκότας ἐπὶ μνή- μης ἔχωμεν, οὐ ῥᾳδίως ὁ διάβολος « ἐπᾶραι δυνήσε- ται, καν μυρία φιλονεικῇ, ἀλλ' οὐδὲ ὑποσκελίσαι τὴν * Savil. et cold. cill. οὐκ ἂν ἡμᾶς ὁ διάβο 74 ἀρχήν. Ὁ δὲ Θεὸς ὁ τῶν ταπεινῶν, ὁ χρηστὸς καὶ ἐπιεικής, αὐτὸς καὶ ὑμῖν καὶ ἡμῖν παράσχοι καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην. Οὕτω γὰρ δυ- νησόμεθα καὶ τὰ ἄλλα μετ' εὐκολίας κατορθοῦν, εἰς δόξαν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ δόξα τῷ Πατρὶ ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. OMIAIA I'. Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρ έλαβον. d α΄ Φιλάνθρωπος ὧν ὁ Θεὸς, ἀγαπητέ 4, καὶ εὐεργε- τικός, πάντα ποιεῖ καὶ πραγματεύεται, ὥστε ἡμᾶς κατ' ἀρετὴν λάμπειν· καὶ βουλόμενος ἡμᾶς εὐδοκί- μους εἶναι, καὶ τοῦτο, βίᾳ μὲν οὐδένα οὐδὲ ἀνάγκῃ, πειθοῖ δὲ καὶ τῷ ποιεῖν εὖ τοὺς βουλομένους ἅπαντας ἕλκει, καὶ πρὸς ἑαυτὸν ἐπισπᾶται. Διὰ τοῦτο ἐλθόντα αὐτὸν οἱ μὲν ἔλαβον, οἱ δὲ οὐκ ἐδέξαντο. Οὐδένα γὰρ [57] βούλεται ἄκοντα οὐδὲ ἠναγκασμένον ἔχειν οἰκέ την, ἀλλ᾽ ἑκόντας ἅπαντας καὶ προαιρουμένους, καὶ χάριν αὐτῷ τῆς δουλείας εἰδότας. "Ανθρωποι μὲν γὰρ, ἅτε ἐν χρείᾳ καθεστῶτες τῆς τῶν οἰκετῶν διακονίας, καὶ μὴ βουλομένους αὐτοὺς κ τῷ τῆς δεσποτείας κατέχουσι νόμῳ· ὁ δὲ Θεὸς, ἀνενδεής ῶν, καὶ μη- δενὸς τῶν ἡμετέρων ἐν χρείᾳ καθεστηκώς, τῆς δὲ ἡμετέρας ἕνεκεν σωτηρίας μόνον ἅπαντα πράττων, ἡμᾶς αὐτοὺς ποιεῖ τούτου κυρίους· καὶ διὰ τοῦτο τῶν μὴ βουλομένων οὐδενὶ βίαν ἐπιτίθησιν οὐδὲ ἀνάγκην. Πρὸς γὰρ τὸ συμφέρον ἡμῖν ὁρᾷ μόνον. Τὸ γὰρ ἄκοντας πρὸς ταύτην ἔλκεσθαι τὴν δουλείαν, ἴσον τῷ μηδὲ ὅλως δουλεύειν ἐστί. Τί οὖν κολάζει, φησί, τοὺς οὐκ ἐθέλοντας ὑπακούειν c αὐτῷ ; τί δὲ καὶ γέενναν ἠπείλησε τοῖς οὐκ ἀκούουσι τῶν ἐπιτα- γμάτων αὐτοῦ; Ὅτι καὶ μὴ πειθομένων ἡμῶν σφό δρα κήδεται, λίαν ὢν ἀγαθὸς, καὶ ἀποπηδώντων καὶ φευγόντων οὐκ ἀφίσταται· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ὁ τὴν προτέραν τῆς εὐεργεσίας ὁδὸν ἀπωσάμεθα, ἐλθεῖν μὴ βουλη- θέντες τὴν διὰ τῆς πειθοῦς καὶ τοῦ παθεῖν εὖ, τὴν ἑτέραν ἐπεισήγαγε ", τὴν διὰ τῆς κολάσεως καὶ τῶν τιμωριών, πικροτάτην μὲν οὖσαν, ἀναγκαίαν δὲ ὅμως. Οταν γὰρ ἡ προτέρα ἀτιμάζηται, ἀναγκαία τῆς δευτέρας ἡ ἐπεισαγωγή. Ἐπεὶ καὶ οἱ νομοθέται πολ λὰς καὶ χαλεπάς κατὰ τῶν ἡμαρτηκότων τιθέασι τιμωρίας, καὶ ὅμως αὐτοὺς οὐκ ἀποστρεφόμεθα διὰ ταῦτα, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον τιμῶμεν τῶν κολάσεων χάριν, καὶ ὅτι μηδενὸς δεόμενοι τῶν παρ' ἡμῶν, πολλάκις δὲ οὐδὲ εἰδότες τίνες ποτὲ ἔσονται οἱ μέλλοντες τῆς διὰ τῶν γραμμάτων 1 αὐτῶν ἀπολαύσεσθαι βοηθείας, ὅμως ἐφρόντισαν τῆς κατὰ τὸν βίον τὸν ἡμέτερον εὐταξίας, τιμῶντες μὲν τοὺς ἐν ἀρετῇ ζῶντας, είρ- γοντες δὲ διὰ τῶν τιμωριῶν τοὺς ἀκολάστους, καὶ τῇ τῶν λοιπῶν ἡσυχία λυμαινομένους 6. Εἰ δὲ τούτους θαυμάζομεν καὶ φιλοῦμεν, οὐ πολλῷ μᾶλλον τὸν Θεὸν ἐκπλήττεσθαι δεῖ καὶ ἀγαπᾶν τῆς τοσαύτης ἕνεκεν κηδεμονίας ; Καὶ γὰρ ἄπειρον τὸ μέσον ἐστὶ τῆς τε ἐκείνων καὶ τῆς τούτου προνοίας τῆς εἰς ἡμᾶς. Αφατός τε όντως καὶ ὑπερβολὴν πᾶσαν νικῶν ὁ πλοῦτος ὺ τῆς χρηστότητος αὐτοῦ. Σκόπει δέ· Εἰς τὰ ἴδια ἦλθεν, οὐ τῆς αὐτοῦ χρείας ἕνεκεν (ἀνενδεές γὰρ, ὅπερ ἔφην, τὸ θεῖον), ἀλλὰ τῆς τῶν ἰδίων ἕνεκεν * ἀγαπητοί in margine Savilius. b Mor. αὐτούς, Savil. πολλούς. * Morel. ὑπείκειν, Savil. ὑπακούειν, et mox Mo rel. οὐκ ἀκούουσι. Savil. οὐκ ἀνεχομένοις. Ο Morel. ἀφίστα ται, ἐπεὶ οὖν. Savil. ἀφίσταται· ἀλλ' ἐπειδή, c Savil. ἐπή- γα e. Paulo post. Savil, όμως, ὅταν ἡ προτέρα ἀτιμάζηται. Ετεί καί. f Quidam διὰ τῶν πραγμάτων. 6 Sic. Savil. Mo- rel. ἀκολάστους. Ὡς τῇ τῶν λοιπῶν καταστάσει λυμαινόμενος. 4 Sic bene Savil. Morel. ὑπὲρ διάνοιαν πᾶσαν ὁ πλοῦτος. εὐεργεσίας. Καὶ οὐδὲ οὕτως αὐτὸν οἱ ἴδιοι εἰς τὰ αὐτοῦ παραγενόμενον ἐπ΄ ὠφελείᾳ τῇ αὐτῶν παρ έλαβον, ἀλλὰ καὶ διεκρούσαντο· καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος ἐκβαλόντες ἀπέκτειναν. Καὶ οὐδὲ οὕτω τῆς μετανοίας αὐτοὺς ἀπέκλεισεν, ἀλλ᾽ ἔδωκεν, εἰ βουληθείεν μετὰ τὴν τοσαύτην παρα- νομίαν πάντα ἀπολούσασθαι τὰ πλημμεληθέντα, διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, καὶ τοῖς οὐδὲν τοιοῦτον εἰρ- γασμένοις, ἀλλὰ μάλιστα πάντων αὐτῷ φίλοις ἐξ- ισωθῆναι. Καὶ ὅτι οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ ψυχαγωγίας ἕνεκεν ταῦτα φθέγγομαι, λαμπρὰν ὑπὲρ τούτων ἀφίησι τὴν φωνὴν τὰ κατὰ τὸν μακάριον Παῦλον ἅπαντα. Οὗτος γὰρ τὸν Χριστὸν διώκων μετὰ τὸν σταυρὸν, καὶ τὸν [58] ἐκείνου μάρτυρα Στέφανον ταῖς πολλαῖς βαλὼν χερσὶν i, ἐπειδὴ μετενόησε καὶ κατέγνω τῶν πρότερον ἁμαρτηθέντων αὐτῷ, καὶ τῷ διωχθέντι προσέδραμεν, εἰς τοὺς φίλους αὐτὸν ἡ εὐθέως καὶ τὰ πρωτεῖα ἔχοντας κατέλεξε, κήρυκα καὶ διδάσκαλον τῆς οἰκουμένης ἀπά- σης ἀποφήνας αὐτὸν, τὸν βλάσφημον, τὸν διώκτην, τὴν ὑβριστήν καθὼς καὶ αὐτὸς, ἀγαλλόμενος ἐπὶ τῇ τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπία, ταῦτα ἀνεκήρυττε, καὶ οὐκ ᾐσχύνετο, ἀλλὰ καὶ ὥσπερ ἐν στήλῃ τοῖς γράμμασι τὰ πρότερον αὐτῷ τολμηθέντα καταθέμενος, ἅπασιν ἐπεδείκνυ, βέλτιον εἶναι νομίζων τὸν πρότερον αὐτοῦ παρὰ πάντων στηλιτεύεσθαι κ βίον ἐπὶ τὸ φανῆναι τὸ μέγεθος τῆς τοῦ Θεοῦ δωρεᾶς, ἢ συσκιάσαι τὴν ἄρα- τον αὐτοῦ καὶ ἀνεκδιήγητον φιλανθρωπίαν, ὀκνοῦντα τὴν οἰκείαν ἅπασιν ἐκπομπεῦσαι πλάνην. Διὰ τοῦτο ἄνω καὶ κάτω στρέφει τὰς διώξεις, τὰς ἐπιβουλάς, τοὺς πολέμους τους κατὰ τῆς Ἐκκλησίας· νῦν μὲν λέγων, Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς καλεῖσθαι ἀπόστολος, διότι ἐδίωξα τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ· νῦν δὲ, "Οτι ἦλθεν Ἰησοῦς ἁμαρτωλοὺς σῶσαι, ὧν πρώ τός εἰμι ἐγώ· καὶ πάλιν, Ἠκούσατε τὴν ἐμὴν ἀναστροφήν ποτε ἐν τῷ Ἰουδαϊσμῷ, ὅτι καθ' ὑπερβολὴν ἐδίωκον τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπόρθουν αὐτήν. β'. Καθάπερ γάρ τινα ταύτην ἀμοιβὴν ἀποδιδοὺς τῷ Χριστῷ τῆς εἰς αὐτὸν μακροθυμίας, τὸ δεῖξαι τίνα δν- τα, καὶ πῶς ἐχθρὸν καὶ πολέμιον ἔσωσεν· οὕτω μετὰ πολλῆς τῆς παρρησίας κηρύττει τὴν μάχην, ἣν πάσῃ προθυμίᾳ παρὰ τὴν ἀρχὴν ἐμαχήσατο τῷ Χριστῷ. Μετὰ δὲ τούτου καὶ τοῖς ἀπεγνωκόσιν ἑαυτῶν χρηστάς ὑποτείνει τὰς ἐλπίδας. Καὶ γὰρ καὶ τὸν Χριστὸν διὰ τοῦτό φησι προσίεσθαι αὐτὸν, ἵνα ἐν αὐτῷ πρώτῳ 1 ἐνα δείξηται τὴν πᾶσαν μακροθυμίαν, καὶ τὸν ὑπερβάλ λοντα πλοῦτον τῆς χρηστότητος αὐτοῦ, πρὸς ὑποτύ πωσιν τῶν μελλόντων πιστεύειν ἐπ' αὐτῷ εἰς ζωὴν αἰώνιον. Καὶ γὰρ ἦν ἁπάσης αὐτοῖς συγγνώμης μεί- ζονα τολμηθέντα· ἅπερ οὖν καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς ἐμ- φαίνων ἔλεγεν · Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον. Πόθεν ἦλθεν ὁ πάντα πληρῶν, καὶ παν- ταχοῦ παρών; ποῖον κενώσας τόπον τῆς αὐτοῦ παρ- ουσίας, ὁ πάντα τῇ χειρὶ συνέχων καὶ διακρατῶν ; Τόπον μὲν οὐδένα ήμειψεν (πῶς γάρ); τῇ δὲ πρὸς 1 Morel. male λαβεῖν χερσίν. 1 Savil. αὐτοῦ. et unus στίζεσθαι, alius στηρίζεσθαι, alius μαστίζεσθαι. Το vil. στηλιτεύεσθαι. 1 Morel. πρώτο Savil. πρῶτον. "Google Digitized by * Morel.

73 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. των λαμπρών τὸ πρόσκαιρον οὐδὲν χόρτου διαφέρον, καὶ τῶν ἐαρινῶν ἀνθέων μᾶλλον μαραινόμενον. Αν τούτους συνεχώς παρ' ἑαυτοῖς κινῶμεν τοὺς λογι- σμούς, καὶ τοὺς τὰ μέγιστα κατωρθωκότας ἐπὶ μνή- μης ἔχωμεν, οὐ ῥᾳδίως ὁ διάβολος « ἐπᾶραι δυνήσε- ται, καν μυρία φιλονεικῇ, ἀλλ' οὐδὲ ὑποσκελίσαι τὴν * Savil. et cold. cill. οὐκ ἂν ἡμᾶς ὁ διάβο 74 ἀρχήν. Ὁ δὲ Θεὸς ὁ τῶν ταπεινῶν, ὁ χρηστὸς καὶ ἐπιεικής, αὐτὸς καὶ ὑμῖν καὶ ἡμῖν παράσχοι καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην. Οὕτω γὰρ δυ- νησόμεθα καὶ τὰ ἄλλα μετ' εὐκολίας κατορθοῦν, εἰς δόξαν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ δόξα τῷ Πατρὶ ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. OMIAIA I'. Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρ έλαβον. d α΄ Φιλάνθρωπος ὧν ὁ Θεὸς, ἀγαπητέ 4, καὶ εὐεργε- τικός, πάντα ποιεῖ καὶ πραγματεύεται, ὥστε ἡμᾶς κατ' ἀρετὴν λάμπειν· καὶ βουλόμενος ἡμᾶς εὐδοκί- μους εἶναι, καὶ τοῦτο, βίᾳ μὲν οὐδένα οὐδὲ ἀνάγκῃ, πειθοῖ δὲ καὶ τῷ ποιεῖν εὖ τοὺς βουλομένους ἅπαντας ἕλκει, καὶ πρὸς ἑαυτὸν ἐπισπᾶται. Διὰ τοῦτο ἐλθόντα αὐτὸν οἱ μὲν ἔλαβον, οἱ δὲ οὐκ ἐδέξαντο. Οὐδένα γὰρ [57] βούλεται ἄκοντα οὐδὲ ἠναγκασμένον ἔχειν οἰκέ την, ἀλλ᾽ ἑκόντας ἅπαντας καὶ προαιρουμένους, καὶ χάριν αὐτῷ τῆς δουλείας εἰδότας. "Ανθρωποι μὲν γὰρ, ἅτε ἐν χρείᾳ καθεστῶτες τῆς τῶν οἰκετῶν διακονίας, καὶ μὴ βουλομένους αὐτοὺς κ τῷ τῆς δεσποτείας κατέχουσι νόμῳ· ὁ δὲ Θεὸς, ἀνενδεής ῶν, καὶ μη- δενὸς τῶν ἡμετέρων ἐν χρείᾳ καθεστηκώς, τῆς δὲ ἡμετέρας ἕνεκεν σωτηρίας μόνον ἅπαντα πράττων, ἡμᾶς αὐτοὺς ποιεῖ τούτου κυρίους· καὶ διὰ τοῦτο τῶν μὴ βουλομένων οὐδενὶ βίαν ἐπιτίθησιν οὐδὲ ἀνάγκην. Πρὸς γὰρ τὸ συμφέρον ἡμῖν ὁρᾷ μόνον. Τὸ γὰρ ἄκοντας πρὸς ταύτην ἔλκεσθαι τὴν δουλείαν, ἴσον τῷ μηδὲ ὅλως δουλεύειν ἐστί. Τί οὖν κολάζει, φησί, τοὺς οὐκ ἐθέλοντας ὑπακούειν c αὐτῷ ; τί δὲ καὶ γέενναν ἠπείλησε τοῖς οὐκ ἀκούουσι τῶν ἐπιτα- γμάτων αὐτοῦ; Ὅτι καὶ μὴ πειθομένων ἡμῶν σφό δρα κήδεται, λίαν ὢν ἀγαθὸς, καὶ ἀποπηδώντων καὶ φευγόντων οὐκ ἀφίσταται· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ὁ τὴν προτέραν τῆς εὐεργεσίας ὁδὸν ἀπωσάμεθα, ἐλθεῖν μὴ βουλη- θέντες τὴν διὰ τῆς πειθοῦς καὶ τοῦ παθεῖν εὖ, τὴν ἑτέραν ἐπεισήγαγε ", τὴν διὰ τῆς κολάσεως καὶ τῶν τιμωριών, πικροτάτην μὲν οὖσαν, ἀναγκαίαν δὲ ὅμως. Οταν γὰρ ἡ προτέρα ἀτιμάζηται, ἀναγκαία τῆς δευτέρας ἡ ἐπεισαγωγή. Ἐπεὶ καὶ οἱ νομοθέται πολ λὰς καὶ χαλεπάς κατὰ τῶν ἡμαρτηκότων τιθέασι τιμωρίας, καὶ ὅμως αὐτοὺς οὐκ ἀποστρεφόμεθα διὰ ταῦτα, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον τιμῶμεν τῶν κολάσεων χάριν, καὶ ὅτι μηδενὸς δεόμενοι τῶν παρ' ἡμῶν, πολλάκις δὲ οὐδὲ εἰδότες τίνες ποτὲ ἔσονται οἱ μέλλοντες τῆς διὰ τῶν γραμμάτων 1 αὐτῶν ἀπολαύσεσθαι βοηθείας, ὅμως ἐφρόντισαν τῆς κατὰ τὸν βίον τὸν ἡμέτερον εὐταξίας, τιμῶντες μὲν τοὺς ἐν ἀρετῇ ζῶντας, είρ- γοντες δὲ διὰ τῶν τιμωριῶν τοὺς ἀκολάστους, καὶ τῇ τῶν λοιπῶν ἡσυχία λυμαινομένους 6. Εἰ δὲ τούτους θαυμάζομεν καὶ φιλοῦμεν, οὐ πολλῷ μᾶλλον τὸν Θεὸν ἐκπλήττεσθαι δεῖ καὶ ἀγαπᾶν τῆς τοσαύτης ἕνεκεν κηδεμονίας ; Καὶ γὰρ ἄπειρον τὸ μέσον ἐστὶ τῆς τε ἐκείνων καὶ τῆς τούτου προνοίας τῆς εἰς ἡμᾶς. Αφατός τε όντως καὶ ὑπερβολὴν πᾶσαν νικῶν ὁ πλοῦτος ὺ τῆς χρηστότητος αὐτοῦ. Σκόπει δέ· Εἰς τὰ ἴδια ἦλθεν, οὐ τῆς αὐτοῦ χρείας ἕνεκεν (ἀνενδεές γὰρ, ὅπερ ἔφην, τὸ θεῖον), ἀλλὰ τῆς τῶν ἰδίων ἕνεκεν * ἀγαπητοί in margine Savilius. b Mor. αὐτούς, Savil. πολλούς. * Morel. ὑπείκειν, Savil. ὑπακούειν, et mox Mo rel. οὐκ ἀκούουσι. Savil. οὐκ ἀνεχομένοις. Ο Morel. ἀφίστα ται, ἐπεὶ οὖν. Savil. ἀφίσταται· ἀλλ' ἐπειδή, c Savil. ἐπή- γα e. Paulo post. Savil, όμως, ὅταν ἡ προτέρα ἀτιμάζηται. Ετεί καί. f Quidam διὰ τῶν πραγμάτων. 6 Sic. Savil. Mo- rel. ἀκολάστους. Ὡς τῇ τῶν λοιπῶν καταστάσει λυμαινόμενος. 4 Sic bene Savil. Morel. ὑπὲρ διάνοιαν πᾶσαν ὁ πλοῦτος. εὐεργεσίας. Καὶ οὐδὲ οὕτως αὐτὸν οἱ ἴδιοι εἰς τὰ αὐτοῦ παραγενόμενον ἐπ΄ ὠφελείᾳ τῇ αὐτῶν παρ έλαβον, ἀλλὰ καὶ διεκρούσαντο· καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος ἐκβαλόντες ἀπέκτειναν. Καὶ οὐδὲ οὕτω τῆς μετανοίας αὐτοὺς ἀπέκλεισεν, ἀλλ᾽ ἔδωκεν, εἰ βουληθείεν μετὰ τὴν τοσαύτην παρα- νομίαν πάντα ἀπολούσασθαι τὰ πλημμεληθέντα, διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, καὶ τοῖς οὐδὲν τοιοῦτον εἰρ- γασμένοις, ἀλλὰ μάλιστα πάντων αὐτῷ φίλοις ἐξ- ισωθῆναι. Καὶ ὅτι οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ ψυχαγωγίας ἕνεκεν ταῦτα φθέγγομαι, λαμπρὰν ὑπὲρ τούτων ἀφίησι τὴν φωνὴν τὰ κατὰ τὸν μακάριον Παῦλον ἅπαντα. Οὗτος γὰρ τὸν Χριστὸν διώκων μετὰ τὸν σταυρὸν, καὶ τὸν [58] ἐκείνου μάρτυρα Στέφανον ταῖς πολλαῖς βαλὼν χερσὶν i, ἐπειδὴ μετενόησε καὶ κατέγνω τῶν πρότερον ἁμαρτηθέντων αὐτῷ, καὶ τῷ διωχθέντι προσέδραμεν, εἰς τοὺς φίλους αὐτὸν ἡ εὐθέως καὶ τὰ πρωτεῖα ἔχοντας κατέλεξε, κήρυκα καὶ διδάσκαλον τῆς οἰκουμένης ἀπά- σης ἀποφήνας αὐτὸν, τὸν βλάσφημον, τὸν διώκτην, τὴν ὑβριστήν καθὼς καὶ αὐτὸς, ἀγαλλόμενος ἐπὶ τῇ τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπία, ταῦτα ἀνεκήρυττε, καὶ οὐκ ᾐσχύνετο, ἀλλὰ καὶ ὥσπερ ἐν στήλῃ τοῖς γράμμασι τὰ πρότερον αὐτῷ τολμηθέντα καταθέμενος, ἅπασιν ἐπεδείκνυ, βέλτιον εἶναι νομίζων τὸν πρότερον αὐτοῦ παρὰ πάντων στηλιτεύεσθαι κ βίον ἐπὶ τὸ φανῆναι τὸ μέγεθος τῆς τοῦ Θεοῦ δωρεᾶς, ἢ συσκιάσαι τὴν ἄρα- τον αὐτοῦ καὶ ἀνεκδιήγητον φιλανθρωπίαν, ὀκνοῦντα τὴν οἰκείαν ἅπασιν ἐκπομπεῦσαι πλάνην. Διὰ τοῦτο ἄνω καὶ κάτω στρέφει τὰς διώξεις, τὰς ἐπιβουλάς, τοὺς πολέμους τους κατὰ τῆς Ἐκκλησίας· νῦν μὲν λέγων, Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς καλεῖσθαι ἀπόστολος, διότι ἐδίωξα τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ· νῦν δὲ, "Οτι ἦλθεν Ἰησοῦς ἁμαρτωλοὺς σῶσαι, ὧν πρώ τός εἰμι ἐγώ· καὶ πάλιν, Ἠκούσατε τὴν ἐμὴν ἀναστροφήν ποτε ἐν τῷ Ἰουδαϊσμῷ, ὅτι καθ' ὑπερβολὴν ἐδίωκον τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπόρθουν αὐτήν. β'. Καθάπερ γάρ τινα ταύτην ἀμοιβὴν ἀποδιδοὺς τῷ Χριστῷ τῆς εἰς αὐτὸν μακροθυμίας, τὸ δεῖξαι τίνα δν- τα, καὶ πῶς ἐχθρὸν καὶ πολέμιον ἔσωσεν· οὕτω μετὰ πολλῆς τῆς παρρησίας κηρύττει τὴν μάχην, ἣν πάσῃ προθυμίᾳ παρὰ τὴν ἀρχὴν ἐμαχήσατο τῷ Χριστῷ. Μετὰ δὲ τούτου καὶ τοῖς ἀπεγνωκόσιν ἑαυτῶν χρηστάς ὑποτείνει τὰς ἐλπίδας. Καὶ γὰρ καὶ τὸν Χριστὸν διὰ τοῦτό φησι προσίεσθαι αὐτὸν, ἵνα ἐν αὐτῷ πρώτῳ 1 ἐνα δείξηται τὴν πᾶσαν μακροθυμίαν, καὶ τὸν ὑπερβάλ λοντα πλοῦτον τῆς χρηστότητος αὐτοῦ, πρὸς ὑποτύ πωσιν τῶν μελλόντων πιστεύειν ἐπ' αὐτῷ εἰς ζωὴν αἰώνιον. Καὶ γὰρ ἦν ἁπάσης αὐτοῖς συγγνώμης μεί- ζονα τολμηθέντα· ἅπερ οὖν καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς ἐμ- φαίνων ἔλεγεν · Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον. Πόθεν ἦλθεν ὁ πάντα πληρῶν, καὶ παν- ταχοῦ παρών; ποῖον κενώσας τόπον τῆς αὐτοῦ παρ- ουσίας, ὁ πάντα τῇ χειρὶ συνέχων καὶ διακρατῶν ; Τόπον μὲν οὐδένα ήμειψεν (πῶς γάρ); τῇ δὲ πρὸς 1 Morel. male λαβεῖν χερσίν. 1 Savil. αὐτοῦ. et unus στίζεσθαι, alius στηρίζεσθαι, alius μαστίζεσθαι. Το vil. στηλιτεύεσθαι. 1 Morel. πρώτο Savil. πρῶτον. "Google Digitized by * Morel.

73 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. των λαμπρών τὸ πρόσκαιρον οὐδὲν χόρτου διαφέρον, καὶ τῶν ἐαρινῶν ἀνθέων μᾶλλον μαραινόμενον. Αν τούτους συνεχώς παρ' ἑαυτοῖς κινῶμεν τοὺς λογι- σμούς, καὶ τοὺς τὰ μέγιστα κατωρθωκότας ἐπὶ μνή- μης ἔχωμεν, οὐ ῥᾳδίως ὁ διάβολος « ἐπᾶραι δυνήσε- ται, καν μυρία φιλονεικῇ, ἀλλ' οὐδὲ ὑποσκελίσαι τὴν * Savil. et cold. cill. οὐκ ἂν ἡμᾶς ὁ διάβο 74 ἀρχήν. Ὁ δὲ Θεὸς ὁ τῶν ταπεινῶν, ὁ χρηστὸς καὶ ἐπιεικής, αὐτὸς καὶ ὑμῖν καὶ ἡμῖν παράσχοι καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην. Οὕτω γὰρ δυ- νησόμεθα καὶ τὰ ἄλλα μετ' εὐκολίας κατορθοῦν, εἰς δόξαν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ δόξα τῷ Πατρὶ ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. OMIAIA I'. Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρ έλαβον. d α΄ Φιλάνθρωπος ὧν ὁ Θεὸς, ἀγαπητέ 4, καὶ εὐεργε- τικός, πάντα ποιεῖ καὶ πραγματεύεται, ὥστε ἡμᾶς κατ' ἀρετὴν λάμπειν· καὶ βουλόμενος ἡμᾶς εὐδοκί- μους εἶναι, καὶ τοῦτο, βίᾳ μὲν οὐδένα οὐδὲ ἀνάγκῃ, πειθοῖ δὲ καὶ τῷ ποιεῖν εὖ τοὺς βουλομένους ἅπαντας ἕλκει, καὶ πρὸς ἑαυτὸν ἐπισπᾶται. Διὰ τοῦτο ἐλθόντα αὐτὸν οἱ μὲν ἔλαβον, οἱ δὲ οὐκ ἐδέξαντο. Οὐδένα γὰρ [57] βούλεται ἄκοντα οὐδὲ ἠναγκασμένον ἔχειν οἰκέ την, ἀλλ᾽ ἑκόντας ἅπαντας καὶ προαιρουμένους, καὶ χάριν αὐτῷ τῆς δουλείας εἰδότας. "Ανθρωποι μὲν γὰρ, ἅτε ἐν χρείᾳ καθεστῶτες τῆς τῶν οἰκετῶν διακονίας, καὶ μὴ βουλομένους αὐτοὺς κ τῷ τῆς δεσποτείας κατέχουσι νόμῳ· ὁ δὲ Θεὸς, ἀνενδεής ῶν, καὶ μη- δενὸς τῶν ἡμετέρων ἐν χρείᾳ καθεστηκώς, τῆς δὲ ἡμετέρας ἕνεκεν σωτηρίας μόνον ἅπαντα πράττων, ἡμᾶς αὐτοὺς ποιεῖ τούτου κυρίους· καὶ διὰ τοῦτο τῶν μὴ βουλομένων οὐδενὶ βίαν ἐπιτίθησιν οὐδὲ ἀνάγκην. Πρὸς γὰρ τὸ συμφέρον ἡμῖν ὁρᾷ μόνον. Τὸ γὰρ ἄκοντας πρὸς ταύτην ἔλκεσθαι τὴν δουλείαν, ἴσον τῷ μηδὲ ὅλως δουλεύειν ἐστί. Τί οὖν κολάζει, φησί, τοὺς οὐκ ἐθέλοντας ὑπακούειν c αὐτῷ ; τί δὲ καὶ γέενναν ἠπείλησε τοῖς οὐκ ἀκούουσι τῶν ἐπιτα- γμάτων αὐτοῦ; Ὅτι καὶ μὴ πειθομένων ἡμῶν σφό δρα κήδεται, λίαν ὢν ἀγαθὸς, καὶ ἀποπηδώντων καὶ φευγόντων οὐκ ἀφίσταται· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ὁ τὴν προτέραν τῆς εὐεργεσίας ὁδὸν ἀπωσάμεθα, ἐλθεῖν μὴ βουλη- θέντες τὴν διὰ τῆς πειθοῦς καὶ τοῦ παθεῖν εὖ, τὴν ἑτέραν ἐπεισήγαγε ", τὴν διὰ τῆς κολάσεως καὶ τῶν τιμωριών, πικροτάτην μὲν οὖσαν, ἀναγκαίαν δὲ ὅμως. Οταν γὰρ ἡ προτέρα ἀτιμάζηται, ἀναγκαία τῆς δευτέρας ἡ ἐπεισαγωγή. Ἐπεὶ καὶ οἱ νομοθέται πολ λὰς καὶ χαλεπάς κατὰ τῶν ἡμαρτηκότων τιθέασι τιμωρίας, καὶ ὅμως αὐτοὺς οὐκ ἀποστρεφόμεθα διὰ ταῦτα, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον τιμῶμεν τῶν κολάσεων χάριν, καὶ ὅτι μηδενὸς δεόμενοι τῶν παρ' ἡμῶν, πολλάκις δὲ οὐδὲ εἰδότες τίνες ποτὲ ἔσονται οἱ μέλλοντες τῆς διὰ τῶν γραμμάτων 1 αὐτῶν ἀπολαύσεσθαι βοηθείας, ὅμως ἐφρόντισαν τῆς κατὰ τὸν βίον τὸν ἡμέτερον εὐταξίας, τιμῶντες μὲν τοὺς ἐν ἀρετῇ ζῶντας, είρ- γοντες δὲ διὰ τῶν τιμωριῶν τοὺς ἀκολάστους, καὶ τῇ τῶν λοιπῶν ἡσυχία λυμαινομένους 6. Εἰ δὲ τούτους θαυμάζομεν καὶ φιλοῦμεν, οὐ πολλῷ μᾶλλον τὸν Θεὸν ἐκπλήττεσθαι δεῖ καὶ ἀγαπᾶν τῆς τοσαύτης ἕνεκεν κηδεμονίας ; Καὶ γὰρ ἄπειρον τὸ μέσον ἐστὶ τῆς τε ἐκείνων καὶ τῆς τούτου προνοίας τῆς εἰς ἡμᾶς. Αφατός τε όντως καὶ ὑπερβολὴν πᾶσαν νικῶν ὁ πλοῦτος ὺ τῆς χρηστότητος αὐτοῦ. Σκόπει δέ· Εἰς τὰ ἴδια ἦλθεν, οὐ τῆς αὐτοῦ χρείας ἕνεκεν (ἀνενδεές γὰρ, ὅπερ ἔφην, τὸ θεῖον), ἀλλὰ τῆς τῶν ἰδίων ἕνεκεν * ἀγαπητοί in margine Savilius. b Mor. αὐτούς, Savil. πολλούς. * Morel. ὑπείκειν, Savil. ὑπακούειν, et mox Mo rel. οὐκ ἀκούουσι. Savil. οὐκ ἀνεχομένοις. Ο Morel. ἀφίστα ται, ἐπεὶ οὖν. Savil. ἀφίσταται· ἀλλ' ἐπειδή, c Savil. ἐπή- γα e. Paulo post. Savil, όμως, ὅταν ἡ προτέρα ἀτιμάζηται. Ετεί καί. f Quidam διὰ τῶν πραγμάτων. 6 Sic. Savil. Mo- rel. ἀκολάστους. Ὡς τῇ τῶν λοιπῶν καταστάσει λυμαινόμενος. 4 Sic bene Savil. Morel. ὑπὲρ διάνοιαν πᾶσαν ὁ πλοῦτος. εὐεργεσίας. Καὶ οὐδὲ οὕτως αὐτὸν οἱ ἴδιοι εἰς τὰ αὐτοῦ παραγενόμενον ἐπ΄ ὠφελείᾳ τῇ αὐτῶν παρ έλαβον, ἀλλὰ καὶ διεκρούσαντο· καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος ἐκβαλόντες ἀπέκτειναν. Καὶ οὐδὲ οὕτω τῆς μετανοίας αὐτοὺς ἀπέκλεισεν, ἀλλ᾽ ἔδωκεν, εἰ βουληθείεν μετὰ τὴν τοσαύτην παρα- νομίαν πάντα ἀπολούσασθαι τὰ πλημμεληθέντα, διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, καὶ τοῖς οὐδὲν τοιοῦτον εἰρ- γασμένοις, ἀλλὰ μάλιστα πάντων αὐτῷ φίλοις ἐξ- ισωθῆναι. Καὶ ὅτι οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ ψυχαγωγίας ἕνεκεν ταῦτα φθέγγομαι, λαμπρὰν ὑπὲρ τούτων ἀφίησι τὴν φωνὴν τὰ κατὰ τὸν μακάριον Παῦλον ἅπαντα. Οὗτος γὰρ τὸν Χριστὸν διώκων μετὰ τὸν σταυρὸν, καὶ τὸν [58] ἐκείνου μάρτυρα Στέφανον ταῖς πολλαῖς βαλὼν χερσὶν i, ἐπειδὴ μετενόησε καὶ κατέγνω τῶν πρότερον ἁμαρτηθέντων αὐτῷ, καὶ τῷ διωχθέντι προσέδραμεν, εἰς τοὺς φίλους αὐτὸν ἡ εὐθέως καὶ τὰ πρωτεῖα ἔχοντας κατέλεξε, κήρυκα καὶ διδάσκαλον τῆς οἰκουμένης ἀπά- σης ἀποφήνας αὐτὸν, τὸν βλάσφημον, τὸν διώκτην, τὴν ὑβριστήν καθὼς καὶ αὐτὸς, ἀγαλλόμενος ἐπὶ τῇ τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπία, ταῦτα ἀνεκήρυττε, καὶ οὐκ ᾐσχύνετο, ἀλλὰ καὶ ὥσπερ ἐν στήλῃ τοῖς γράμμασι τὰ πρότερον αὐτῷ τολμηθέντα καταθέμενος, ἅπασιν ἐπεδείκνυ, βέλτιον εἶναι νομίζων τὸν πρότερον αὐτοῦ παρὰ πάντων στηλιτεύεσθαι κ βίον ἐπὶ τὸ φανῆναι τὸ μέγεθος τῆς τοῦ Θεοῦ δωρεᾶς, ἢ συσκιάσαι τὴν ἄρα- τον αὐτοῦ καὶ ἀνεκδιήγητον φιλανθρωπίαν, ὀκνοῦντα τὴν οἰκείαν ἅπασιν ἐκπομπεῦσαι πλάνην. Διὰ τοῦτο ἄνω καὶ κάτω στρέφει τὰς διώξεις, τὰς ἐπιβουλάς, τοὺς πολέμους τους κατὰ τῆς Ἐκκλησίας· νῦν μὲν λέγων, Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς καλεῖσθαι ἀπόστολος, διότι ἐδίωξα τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ· νῦν δὲ, "Οτι ἦλθεν Ἰησοῦς ἁμαρτωλοὺς σῶσαι, ὧν πρώ τός εἰμι ἐγώ· καὶ πάλιν, Ἠκούσατε τὴν ἐμὴν ἀναστροφήν ποτε ἐν τῷ Ἰουδαϊσμῷ, ὅτι καθ' ὑπερβολὴν ἐδίωκον τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπόρθουν αὐτήν. β'. Καθάπερ γάρ τινα ταύτην ἀμοιβὴν ἀποδιδοὺς τῷ Χριστῷ τῆς εἰς αὐτὸν μακροθυμίας, τὸ δεῖξαι τίνα δν- τα, καὶ πῶς ἐχθρὸν καὶ πολέμιον ἔσωσεν· οὕτω μετὰ πολλῆς τῆς παρρησίας κηρύττει τὴν μάχην, ἣν πάσῃ προθυμίᾳ παρὰ τὴν ἀρχὴν ἐμαχήσατο τῷ Χριστῷ. Μετὰ δὲ τούτου καὶ τοῖς ἀπεγνωκόσιν ἑαυτῶν χρηστάς ὑποτείνει τὰς ἐλπίδας. Καὶ γὰρ καὶ τὸν Χριστὸν διὰ τοῦτό φησι προσίεσθαι αὐτὸν, ἵνα ἐν αὐτῷ πρώτῳ 1 ἐνα δείξηται τὴν πᾶσαν μακροθυμίαν, καὶ τὸν ὑπερβάλ λοντα πλοῦτον τῆς χρηστότητος αὐτοῦ, πρὸς ὑποτύ πωσιν τῶν μελλόντων πιστεύειν ἐπ' αὐτῷ εἰς ζωὴν αἰώνιον. Καὶ γὰρ ἦν ἁπάσης αὐτοῖς συγγνώμης μεί- ζονα τολμηθέντα· ἅπερ οὖν καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς ἐμ- φαίνων ἔλεγεν · Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον. Πόθεν ἦλθεν ὁ πάντα πληρῶν, καὶ παν- ταχοῦ παρών; ποῖον κενώσας τόπον τῆς αὐτοῦ παρ- ουσίας, ὁ πάντα τῇ χειρὶ συνέχων καὶ διακρατῶν ; Τόπον μὲν οὐδένα ήμειψεν (πῶς γάρ); τῇ δὲ πρὸς 1 Morel. male λαβεῖν χερσίν. 1 Savil. αὐτοῦ. et unus στίζεσθαι, alius στηρίζεσθαι, alius μαστίζεσθαι. Το vil. στηλιτεύεσθαι. 1 Morel. πρώτο Savil. πρῶτον. "Google Digitized by * Morel.

73 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. των λαμπρών τὸ πρόσκαιρον οὐδὲν χόρτου διαφέρον, καὶ τῶν ἐαρινῶν ἀνθέων μᾶλλον μαραινόμενον. Αν τούτους συνεχώς παρ' ἑαυτοῖς κινῶμεν τοὺς λογι- σμούς, καὶ τοὺς τὰ μέγιστα κατωρθωκότας ἐπὶ μνή- μης ἔχωμεν, οὐ ῥᾳδίως ὁ διάβολος « ἐπᾶραι δυνήσε- ται, καν μυρία φιλονεικῇ, ἀλλ' οὐδὲ ὑποσκελίσαι τὴν * Savil. et cold. cill. οὐκ ἂν ἡμᾶς ὁ διάβο 74 ἀρχήν. Ὁ δὲ Θεὸς ὁ τῶν ταπεινῶν, ὁ χρηστὸς καὶ ἐπιεικής, αὐτὸς καὶ ὑμῖν καὶ ἡμῖν παράσχοι καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην. Οὕτω γὰρ δυ- νησόμεθα καὶ τὰ ἄλλα μετ' εὐκολίας κατορθοῦν, εἰς δόξαν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ δόξα τῷ Πατρὶ ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. OMIAIA I'. Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρ έλαβον. d α΄ Φιλάνθρωπος ὧν ὁ Θεὸς, ἀγαπητέ 4, καὶ εὐεργε- τικός, πάντα ποιεῖ καὶ πραγματεύεται, ὥστε ἡμᾶς κατ' ἀρετὴν λάμπειν· καὶ βουλόμενος ἡμᾶς εὐδοκί- μους εἶναι, καὶ τοῦτο, βίᾳ μὲν οὐδένα οὐδὲ ἀνάγκῃ, πειθοῖ δὲ καὶ τῷ ποιεῖν εὖ τοὺς βουλομένους ἅπαντας ἕλκει, καὶ πρὸς ἑαυτὸν ἐπισπᾶται. Διὰ τοῦτο ἐλθόντα αὐτὸν οἱ μὲν ἔλαβον, οἱ δὲ οὐκ ἐδέξαντο. Οὐδένα γὰρ [57] βούλεται ἄκοντα οὐδὲ ἠναγκασμένον ἔχειν οἰκέ την, ἀλλ᾽ ἑκόντας ἅπαντας καὶ προαιρουμένους, καὶ χάριν αὐτῷ τῆς δουλείας εἰδότας. "Ανθρωποι μὲν γὰρ, ἅτε ἐν χρείᾳ καθεστῶτες τῆς τῶν οἰκετῶν διακονίας, καὶ μὴ βουλομένους αὐτοὺς κ τῷ τῆς δεσποτείας κατέχουσι νόμῳ· ὁ δὲ Θεὸς, ἀνενδεής ῶν, καὶ μη- δενὸς τῶν ἡμετέρων ἐν χρείᾳ καθεστηκώς, τῆς δὲ ἡμετέρας ἕνεκεν σωτηρίας μόνον ἅπαντα πράττων, ἡμᾶς αὐτοὺς ποιεῖ τούτου κυρίους· καὶ διὰ τοῦτο τῶν μὴ βουλομένων οὐδενὶ βίαν ἐπιτίθησιν οὐδὲ ἀνάγκην. Πρὸς γὰρ τὸ συμφέρον ἡμῖν ὁρᾷ μόνον. Τὸ γὰρ ἄκοντας πρὸς ταύτην ἔλκεσθαι τὴν δουλείαν, ἴσον τῷ μηδὲ ὅλως δουλεύειν ἐστί. Τί οὖν κολάζει, φησί, τοὺς οὐκ ἐθέλοντας ὑπακούειν c αὐτῷ ; τί δὲ καὶ γέενναν ἠπείλησε τοῖς οὐκ ἀκούουσι τῶν ἐπιτα- γμάτων αὐτοῦ; Ὅτι καὶ μὴ πειθομένων ἡμῶν σφό δρα κήδεται, λίαν ὢν ἀγαθὸς, καὶ ἀποπηδώντων καὶ φευγόντων οὐκ ἀφίσταται· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ὁ τὴν προτέραν τῆς εὐεργεσίας ὁδὸν ἀπωσάμεθα, ἐλθεῖν μὴ βουλη- θέντες τὴν διὰ τῆς πειθοῦς καὶ τοῦ παθεῖν εὖ, τὴν ἑτέραν ἐπεισήγαγε ", τὴν διὰ τῆς κολάσεως καὶ τῶν τιμωριών, πικροτάτην μὲν οὖσαν, ἀναγκαίαν δὲ ὅμως. Οταν γὰρ ἡ προτέρα ἀτιμάζηται, ἀναγκαία τῆς δευτέρας ἡ ἐπεισαγωγή. Ἐπεὶ καὶ οἱ νομοθέται πολ λὰς καὶ χαλεπάς κατὰ τῶν ἡμαρτηκότων τιθέασι τιμωρίας, καὶ ὅμως αὐτοὺς οὐκ ἀποστρεφόμεθα διὰ ταῦτα, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον τιμῶμεν τῶν κολάσεων χάριν, καὶ ὅτι μηδενὸς δεόμενοι τῶν παρ' ἡμῶν, πολλάκις δὲ οὐδὲ εἰδότες τίνες ποτὲ ἔσονται οἱ μέλλοντες τῆς διὰ τῶν γραμμάτων 1 αὐτῶν ἀπολαύσεσθαι βοηθείας, ὅμως ἐφρόντισαν τῆς κατὰ τὸν βίον τὸν ἡμέτερον εὐταξίας, τιμῶντες μὲν τοὺς ἐν ἀρετῇ ζῶντας, είρ- γοντες δὲ διὰ τῶν τιμωριῶν τοὺς ἀκολάστους, καὶ τῇ τῶν λοιπῶν ἡσυχία λυμαινομένους 6. Εἰ δὲ τούτους θαυμάζομεν καὶ φιλοῦμεν, οὐ πολλῷ μᾶλλον τὸν Θεὸν ἐκπλήττεσθαι δεῖ καὶ ἀγαπᾶν τῆς τοσαύτης ἕνεκεν κηδεμονίας ; Καὶ γὰρ ἄπειρον τὸ μέσον ἐστὶ τῆς τε ἐκείνων καὶ τῆς τούτου προνοίας τῆς εἰς ἡμᾶς. Αφατός τε όντως καὶ ὑπερβολὴν πᾶσαν νικῶν ὁ πλοῦτος ὺ τῆς χρηστότητος αὐτοῦ. Σκόπει δέ· Εἰς τὰ ἴδια ἦλθεν, οὐ τῆς αὐτοῦ χρείας ἕνεκεν (ἀνενδεές γὰρ, ὅπερ ἔφην, τὸ θεῖον), ἀλλὰ τῆς τῶν ἰδίων ἕνεκεν * ἀγαπητοί in margine Savilius. b Mor. αὐτούς, Savil. πολλούς. * Morel. ὑπείκειν, Savil. ὑπακούειν, et mox Mo rel. οὐκ ἀκούουσι. Savil. οὐκ ἀνεχομένοις. Ο Morel. ἀφίστα ται, ἐπεὶ οὖν. Savil. ἀφίσταται· ἀλλ' ἐπειδή, c Savil. ἐπή- γα e. Paulo post. Savil, όμως, ὅταν ἡ προτέρα ἀτιμάζηται. Ετεί καί. f Quidam διὰ τῶν πραγμάτων. 6 Sic. Savil. Mo- rel. ἀκολάστους. Ὡς τῇ τῶν λοιπῶν καταστάσει λυμαινόμενος. 4 Sic bene Savil. Morel. ὑπὲρ διάνοιαν πᾶσαν ὁ πλοῦτος. εὐεργεσίας. Καὶ οὐδὲ οὕτως αὐτὸν οἱ ἴδιοι εἰς τὰ αὐτοῦ παραγενόμενον ἐπ΄ ὠφελείᾳ τῇ αὐτῶν παρ έλαβον, ἀλλὰ καὶ διεκρούσαντο· καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος ἐκβαλόντες ἀπέκτειναν. Καὶ οὐδὲ οὕτω τῆς μετανοίας αὐτοὺς ἀπέκλεισεν, ἀλλ᾽ ἔδωκεν, εἰ βουληθείεν μετὰ τὴν τοσαύτην παρα- νομίαν πάντα ἀπολούσασθαι τὰ πλημμεληθέντα, διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, καὶ τοῖς οὐδὲν τοιοῦτον εἰρ- γασμένοις, ἀλλὰ μάλιστα πάντων αὐτῷ φίλοις ἐξ- ισωθῆναι. Καὶ ὅτι οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ ψυχαγωγίας ἕνεκεν ταῦτα φθέγγομαι, λαμπρὰν ὑπὲρ τούτων ἀφίησι τὴν φωνὴν τὰ κατὰ τὸν μακάριον Παῦλον ἅπαντα. Οὗτος γὰρ τὸν Χριστὸν διώκων μετὰ τὸν σταυρὸν, καὶ τὸν [58] ἐκείνου μάρτυρα Στέφανον ταῖς πολλαῖς βαλὼν χερσὶν i, ἐπειδὴ μετενόησε καὶ κατέγνω τῶν πρότερον ἁμαρτηθέντων αὐτῷ, καὶ τῷ διωχθέντι προσέδραμεν, εἰς τοὺς φίλους αὐτὸν ἡ εὐθέως καὶ τὰ πρωτεῖα ἔχοντας κατέλεξε, κήρυκα καὶ διδάσκαλον τῆς οἰκουμένης ἀπά- σης ἀποφήνας αὐτὸν, τὸν βλάσφημον, τὸν διώκτην, τὴν ὑβριστήν καθὼς καὶ αὐτὸς, ἀγαλλόμενος ἐπὶ τῇ τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπία, ταῦτα ἀνεκήρυττε, καὶ οὐκ ᾐσχύνετο, ἀλλὰ καὶ ὥσπερ ἐν στήλῃ τοῖς γράμμασι τὰ πρότερον αὐτῷ τολμηθέντα καταθέμενος, ἅπασιν ἐπεδείκνυ, βέλτιον εἶναι νομίζων τὸν πρότερον αὐτοῦ παρὰ πάντων στηλιτεύεσθαι κ βίον ἐπὶ τὸ φανῆναι τὸ μέγεθος τῆς τοῦ Θεοῦ δωρεᾶς, ἢ συσκιάσαι τὴν ἄρα- τον αὐτοῦ καὶ ἀνεκδιήγητον φιλανθρωπίαν, ὀκνοῦντα τὴν οἰκείαν ἅπασιν ἐκπομπεῦσαι πλάνην. Διὰ τοῦτο ἄνω καὶ κάτω στρέφει τὰς διώξεις, τὰς ἐπιβουλάς, τοὺς πολέμους τους κατὰ τῆς Ἐκκλησίας· νῦν μὲν λέγων, Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς καλεῖσθαι ἀπόστολος, διότι ἐδίωξα τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ· νῦν δὲ, "Οτι ἦλθεν Ἰησοῦς ἁμαρτωλοὺς σῶσαι, ὧν πρώ τός εἰμι ἐγώ· καὶ πάλιν, Ἠκούσατε τὴν ἐμὴν ἀναστροφήν ποτε ἐν τῷ Ἰουδαϊσμῷ, ὅτι καθ' ὑπερβολὴν ἐδίωκον τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπόρθουν αὐτήν. β'. Καθάπερ γάρ τινα ταύτην ἀμοιβὴν ἀποδιδοὺς τῷ Χριστῷ τῆς εἰς αὐτὸν μακροθυμίας, τὸ δεῖξαι τίνα δν- τα, καὶ πῶς ἐχθρὸν καὶ πολέμιον ἔσωσεν· οὕτω μετὰ πολλῆς τῆς παρρησίας κηρύττει τὴν μάχην, ἣν πάσῃ προθυμίᾳ παρὰ τὴν ἀρχὴν ἐμαχήσατο τῷ Χριστῷ. Μετὰ δὲ τούτου καὶ τοῖς ἀπεγνωκόσιν ἑαυτῶν χρηστάς ὑποτείνει τὰς ἐλπίδας. Καὶ γὰρ καὶ τὸν Χριστὸν διὰ τοῦτό φησι προσίεσθαι αὐτὸν, ἵνα ἐν αὐτῷ πρώτῳ 1 ἐνα δείξηται τὴν πᾶσαν μακροθυμίαν, καὶ τὸν ὑπερβάλ λοντα πλοῦτον τῆς χρηστότητος αὐτοῦ, πρὸς ὑποτύ πωσιν τῶν μελλόντων πιστεύειν ἐπ' αὐτῷ εἰς ζωὴν αἰώνιον. Καὶ γὰρ ἦν ἁπάσης αὐτοῖς συγγνώμης μεί- ζονα τολμηθέντα· ἅπερ οὖν καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς ἐμ- φαίνων ἔλεγεν · Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον. Πόθεν ἦλθεν ὁ πάντα πληρῶν, καὶ παν- ταχοῦ παρών; ποῖον κενώσας τόπον τῆς αὐτοῦ παρ- ουσίας, ὁ πάντα τῇ χειρὶ συνέχων καὶ διακρατῶν ; Τόπον μὲν οὐδένα ήμειψεν (πῶς γάρ); τῇ δὲ πρὸς 1 Morel. male λαβεῖν χερσίν. 1 Savil. αὐτοῦ. et unus στίζεσθαι, alius στηρίζεσθαι, alius μαστίζεσθαι. Το vil. στηλιτεύεσθαι. 1 Morel. πρώτο Savil. πρῶτον. "Google Digitized by * Morel.

75 IN JOANNEM HOMIL. X. AL. IX. 76 ἡμᾶς καταβάσει τοῦτο εἰργάσατο. Ἐπειδὴ γὰρ ἐν τῷ κόσμῳ ὤν, οὐκ ἐδόκει παρεῖναι, τῷ μήπω γνωρίζεσθαι, ὕστερον δὲ ἑαυτὸν ἐφανέρωσε, τὴν ἡμετέραν ὑποδῦναι σάρκα καταξιώσας, τὴν φανέρωσιν ταύτην καὶ τὴν κατάβασιν, παρουσίαν καλεῖ. Θαυμάσαι ἄξιον τὸν μαθητὴν μὴ αἰσχυνόμενον $^a$ ἐπὶ τῇ τοῦ διδασκάλου ἀτιμίᾳ, ἀλλὰ καὶ μετὰ παῤῥησίας τὴν εἰς αὐτὸν γεγενημένην ἀναγράφοντα ὕβριν. Καὶ τοῦτο δὲ οὐ μικρὸν τοῦ φιλαλήθους αὐτοῦ τρόπου τεκμήριον. [59] Καὶ ἄλλως δὲ τὸν αἰσχυνόμενον ὑπὲρ τῶν ὑβρικότων οὐχ ὑπὲρ τοῦ παροινήθεντος αἰσχύνεσθαι χρή. Οὗτος μὲν γὰρ ταύτῃ μᾶλλον ἔλαμψε, καὶ μετὰ τὴν ὕβριν, τοσαύτην τῶν ὑβρικότων ποιούμενος πρόνοιαν· ἐκεῖνοι δὲ ἀγνώμονες καὶ μιαροὶ παρὰ πᾶσιν ἐφάνησαν $^b$, τὸν ἐπὶ τοσούτοις παραγενόμενον ἀγαθοῖς, ὡς ἐχθρὸν ἀπωσάμενοι καὶ πολέμιον. Οὐ ταύτῃ δὲ μόνον ἐβλάβησαν, ἀλλὰ καὶ τῷ μὴ τυχεῖν ὧν ἔτυχον οἱ λαβόντες $^c$ αὐτόν. Τίνας δὲ ἔτυχον οὗτοι; *Ὅσοι δὲ ἔλαβον αὐτόν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα θεοῦ γενέσθαι*, φησί. Τί οὖν οὐ λέγεις ἡμῖν, ὦ μακάριε, καὶ τὴν τῶν μὴ δεξαμένων αὐτὸν κόλασιν, ἀλλ’ ὅτι μὲν *ἴδιοι ἦσαν, καὶ εἰς τὰ ἴδια παραγενόμενον οὐ παρέλαβον*, εἶπες· τί δὲ ἀντὶ τούτου πείσονται, καὶ ποίαν ὑποστήσονται κόλασιν, τοῦτο οὐκέτι προσέθηκας; καίτοι μειζόνως ἂν αὐτοὺς οὕτως ἐφόβησας, καὶ τὸ σκληρὸν τῆς ἀπονοίας ἐμάλαξας διὰ τῆς ἀπειλῆς. Τίνος οὖν ἕνεκεν ἀπεσιώπησας; Καὶ τίς ταύτης, φησί, τῆς κολάσεως ἑτέρα μείζων ἂν ποτε γένοιτο, ὅταν προκειμένης ἐξουσίας αὐτοῖς τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, μὴ γίνωνται, ἀλλ’ ἑκόντες ἑαυτοὺς τῆς τοσαύτης ἀποστερῶσιν $^d$ εὐγενείας τε καὶ τιμῆς; Πλὴν ἀλλ’ οὐδὲ ἐνταῦθα μόνον αὐτοῖς τὰ τῆς τιμωρίας στήσεται, μέχρι τοῦ μηδὲν λαβεῖν ἀγαθόν· ἀλλὰ καὶ τὸ ἄσβεστον αὐτοὺς διαδέξεται πῦρ, ὃ καὶ προϊὼν σαφέστερον ἀπεκάλυψε. Τέως δὲ λέγει τὰ ἀπόῤῥητα ἀγαθὰ τῶν εἰληφότων αὐτόν, καὶ ἐν βραχεῖ παρίστησιν αὐτοῖς ῥήμασι $^e$, λέγων οὕτως· *Ὅσοι δὲ ἔλαβον αὐτόν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι*. Κἂν δοῦλοι, κἂν ἐλεύθεροι, κἂν Ἕλληνες, κἂν βάρβαροι, κἂν Σκύθαι, κἂν ἄσοφοι, κἂν σοφοί, κἂν γυναῖκες, κἂν ἄνδρες, κἂν παιδία, κἂν πρεσβῦται, κἂν ἄτιμοι, κἂν ἔντιμοι, κἂν πλούσιοι, κἂν πένητες, κἂν ἄρχοντες, κἂν ἰδιῶται, φησί, πάντες τῆς αὐτῆς ἠξίωνται τιμῆς. Ἡ γὰρ πίστις καὶ ἡ τοῦ Πνεύματος χάρις, τὴν ἐκ τῶν κοσμικῶν ἀξιωμάτων ἀνωμαλίαν περιελοῦσα $^f$, εἰς μίαν ἅπαντας ἔπλασε μορφήν, καὶ εἰς ἕνα ἀπετύπωσε χαρακτῆρα τὸν βασιλικόν. Τί ταύτης ἂν γένοιτο τῆς φιλανθρωπίας ἴσον; Βασιλεὺς μὲν ὁ ἐκ τοῦ αὐτοῦ διηρτισμένος ἡμῖν πηλοῦ, τοὺς ὁμοδούλους καὶ τῆς αὐτῆς αὐτῷ κοινωνοῦντας φύσεως, πολλάκις δὲ καὶ τὸν τρόπον ἀμείνους ὄντας, οὐκ ἀξιοῖ καταλέγειν εἰς τὸ στρατόπεδον τὸ βασιλικόν, ἂν δοῦλοι τύχωσιν ὄντες· ὁ δὲ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Παῖς, οὐκ ἀπηξίωσε καὶ τελώνας, καὶ μάγους, καὶ δούλους, καὶ τοὺς πάντων ἀτιμοτέρους $^g$, πολλοὺς δὲ καὶ τὰ σώματα ἀναπήρους, καὶ μυρίαν ἔχοντας λώβην, εἰς τὸν τῶν τέκνων καταλέξαι χορόν. Τοσαύτη τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως ἡ ἰσχύς· τοσαύτη τῆς χάριτος ἡ ὑπερβολή. Καὶ καθάπερ ἡ τοῦ πυρὸς φύσις τῇ τῶν μετάλλων ὁμιλήσασα γῇ, χρυσὸν αὐτὸν $^h$ ἀπὸ γῆς εὐθέως ἐποίησεν· οὕτω δή, καὶ πολλῷ μᾶλλον ἀντὶ πηλίνων χρυσοῦς τὸ βάπτισμα ἐργάζεται τοὺς λελουμένους, [60] τοῦ Πνεύματος πυρὸς δίκην κατ’ ἐκεῖνον τὸν καιρὸν εἰς τὰς ἡμετέρας ἐμπεσόντος ψυχάς· καὶ τὴν μὲν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ κατακαίοντος, τὴν δὲ εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου νεοπαγῆ καὶ λαμπράν, καὶ ὡς ἀπὸ χωνευτηρίου στίλβουσαν ἀναφέροντος. Καὶ τί δήποτε οὐκ εἶπεν, ὅτι ἐποίησεν αὐτοὺς τέκνα Θεοῦ, ἀλλ’, *Ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι*; Δεικνὺς ὅτι πολλῆς δεῖ τῆς σπουδῆς, ὥστε τὴν ἐν τῷ βαπτίσματι τῆς υἱοθεσίας ἡμῖν ἐντυπωθεῖσαν εἰκόνα, ἀκηλίδωτον δι’ ὅλου διατηρῆσαι καὶ ἀνέπαφον· ἅμα δὲ καὶ ἐμφαίνων, ὅτι τὴν ἐξουσίαν ταύτην οὐδεὶς ἡμᾶς ἀφελέσθαι δυνήσεται, ἂν μὴ προλαβόντες ἑαυτοὺς ἀφελώμεθα. Εἰ γὰρ οἱ παρὰ ἀνθρώπων κῦρος τινῶν πραγμάτων λαβόντες, τοσαύτην ἔχουσι τὴν ἰσχύν, ὅσην σχεδὸν οἱ δεδωκότες αὐτοί· πολλῷ μᾶλλον οἱ παρὰ τοῦ Θεοῦ ταύτης τυχόντες τῆς τιμῆς, ἂν μηδὲν τῆς ἐξουσίας ταύτης ἀνάξιον πράξωμεν, πάντων ἐσόμεθα δυνατώτεροι, διὰ τὸ καὶ πάντων εἶναι μείζω τε καὶ ἀγαθώτερον τὸν ταύτην ἡμῖν ἐγχειρίσαντα τὴν τιμήν. Ἅμα δὲ καὶ ἐνδείξασθαι βούλεται, ὅτι οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ ἡ χάρις ἐπείσιν, ἀλλὰ τοῖς βουλομένοις καὶ ἐσπουδακόσι· καὶ γὰρ καὶ ἐν τῇ ἐξουσίᾳ κεῖται τῇ τούτων, τὸ γενέσθαι τέκνα. Ἂν γὰρ μὴ ἕλωνται αὐτοὶ πρότερον, οὐκ ἔπεισιν ἡ δωρεά, οὐδὲ ἐργάζεταί τι. γ΄. Πανταχοῦ τοίνυν τὸ μὲν κατηναγκασμένον ἐκβαλών, τὸ δὲ αὐθαίρετον καὶ αὐτεξούσιον δείκνυς· τοῦτο καὶ νῦν εἴρηκε. Καὶ γὰρ ἐν αὐτοῖς τούτοις τοῖς ἀποῤῥήτοις $^i$ τὸ μὲν ἔστι τοῦ Θεοῦ, τὸ δοῦναι τὴν χάριν· τὸ δὲ τοῦ ἀνθρώπου, τὸ παρασχεῖν τὴν πίστιν. Καὶ ἐν τῷ μετὰ ταῦτα δὲ χρόνῳ, πολλῆς δεῖ λοιπὸν τῆς σπουδῆς. Οὐ γὰρ ἀρκεῖ πρὸς τὴν τῆς καθαρότητος ἡμῖν φυλακήν, τὸ βαπτισθῆναι καὶ πιστεῦσαι μόνον· ἀλλὰ δεῖ, εἰ μέλλοιμεν ταύτης διαπαντὸς ἀπολαύσεσθαι τῆς φαιδρότητος, ἄξιον αὐτῆς παρέχεσθαι βίον. Τοῦτο δὲ ἐφ’ ἡμῖν ἐποίησεν ὁ Θεός. Τὸ μὲν γὰρ γεννηθῆναι τὴν μυστικὴν γέννησιν, καὶ πάντων ἐκκαθαρθῆναι τῶν πρότερον ἡμαρτημένων ἡμῖν, ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος γίνεται· τὸ δὲ μεῖναι εἰς τὸ ἑξῆς καθαρούς, καὶ μηδεμίαν μετὰ ταῦτα δέξασθαι κηλῖδα πάλιν, τῆς ἡμετέρας ἐστὶν ἐξουσίας τε καὶ σπουδῆς. Διά τοι τοῦτο καὶ τοῦ τρόπου τῆς γεννήσεως ἡμᾶς ἀνέμνησε, καὶ ἀπὸ συγκρίσεως τῶν σαρκικῶν ὠδίνων τὴν ὑπεροχὴν ἔδειξεν εἰπών· *Οἳ οὐκ ἐξ αἱμάτων, οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκός, οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρός, ἀλλ’ ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν*. Τοῦτο δὲ ἐποίησεν, ἵνα τὸ εὐτελὲς καὶ ταπεινὸν τοῦ προτέρου τόκου καταμαθόντες, τοῦ δι’ αἱμάτων καὶ θελήματος σαρκός, καὶ τὸ ὑψηλὸν καὶ εὐγενὲς τοῦ δευτέρου τοῦ διὰ τῆς χάριτος ἐπιγνόντες, μεγάλην τινὰ κἀντεῦθεν περὶ αὐτοῦ λάβωμεν ἔννοιαν, καὶ τῆς τοῦ γεγεννηκότος ἀξίαν δωρεᾶς, καὶ πολλὴν μετὰ ταῦτα ἐπιδειξώμεθα σπουδήν. Δέος γὰρ οὐ μικρόν, μήποτε τὴν καλὴν ταύτην μολύναντες στολήν, τῇ μετὰ ταῦτα ῥᾳθυμίᾳ καὶ τοῖς πλημμελήμασιν ἐκβληθῶμεν τῆς παστάδος καὶ τοῦ νυμφῶνος, κατὰ τὰς πέντε παρθένους ἐκείνας τὰς μωράς, ἢ κατὰ τὸν οὐκ ἔχοντα ἔνδυμα γάμου. Καὶ γὰρ κἀκεῖνος τῶν δαιμόνων ἦν· ἐκλήθη γὰρ καὶ αὐτός· ἀλλ’ ἐπειδὴ μετὰ τὴν κλῆσιν καὶ τὴν τοσαύτην τιμὴν ἐξύβρισεν εἰς τὸν κεκληκότα, ἄκουσον οἷαν δίδωσι δίκην, πῶς ἐλεεινήν, καὶ πολλῶν ἀξίαν δακρύων. Παραγενόμενος γὰρ ἐπὶ [61] τὸ τῆς λαμπρᾶς ἐκείνης τραπέζης μετασχεῖν, οὐ μόνον εἴργεται τῆς εὐωχίας, ἀλλὰ καὶ τὰς χεῖρας δεθείς· καὶ τοὺς πόδας ὁμοίως, εἰς τὸ σκότος ἄγεται τὸ ἐξώτερον, τὸν αἰώνιον καὶ ἄπειρον ὀλοφυρμόν, καὶ τὸν βρυγμὸν τῶν ὀδόντων ὑποστησόμενος. Μὴ τοίνυν, ἀγα- $^a$ Savil. et mss. plurimi θαυμάσαι δ’ ἄν τις τοῦ μαθητοῦ μὴ αἰσχυνομένου· et infra ἀναγράφοντος. $^b$ Savil. et cod. 705 ἀνεφάνησαν. $^c$ Savil. λαμβάνοντες. $^d$ Savil. ἀποστερήσωσιν. Morel. ἀποστεροῦσι. Mss. melius ἀποστερῶσι. $^e$ Savil. αὐτὰ τὰ ῥήματα, minus recte. $^f$ Sav. ἐκ τῶν κοσμικῶν ἀνωμαλίαν περιαιροῦσα. $^g$ καὶ πενεστέρους addunt Savil. et codd. $^h$ Savil. et dicti codd. 705, 706 χρυσὸν αὐτήν. Mor. αὐτόν. $^i$ Savil. et codd. 705, 706, τοῖς ἀποῤῥήτοις ἀγαθοῖς.

75 IN JOANNEM HOMIL. X. AL. IX. 76 ἡμᾶς καταβάσει τοῦτο εἰργάσατο. Ἐπειδὴ γὰρ ἐν τῷ κόσμῳ ὤν, οὐκ ἐδόκει παρεῖναι, τῷ μήπω γνωρίζεσθαι, ὕστερον δὲ ἑαυτὸν ἐφανέρωσε, τὴν ἡμετέραν ὑποδῦναι σάρκα καταξιώσας, τὴν φανέρωσιν ταύτην καὶ τὴν κατάβασιν, παρουσίαν καλεῖ. Θαυμάσαι ἄξιον τὸν μαθητὴν μὴ αἰσχυνόμενον $^a$ ἐπὶ τῇ τοῦ διδασκάλου ἀτιμίᾳ, ἀλλὰ καὶ μετὰ παῤῥησίας τὴν εἰς αὐτὸν γεγενημένην ἀναγράφοντα ὕβριν. Καὶ τοῦτο δὲ οὐ μικρὸν τοῦ φιλαλήθους αὐτοῦ τρόπου τεκμήριον. [59] Καὶ ἄλλως δὲ τὸν αἰσχυνόμενον ὑπὲρ τῶν ὑβρικότων οὐχ ὑπὲρ τοῦ παροινήθεντος αἰσχύνεσθαι χρή. Οὗτος μὲν γὰρ ταύτῃ μᾶλλον ἔλαμψε, καὶ μετὰ τὴν ὕβριν, τοσαύτην τῶν ὑβρικότων ποιούμενος πρόνοιαν· ἐκεῖνοι δὲ ἀγνώμονες καὶ μιαροὶ παρὰ πᾶσιν ἐφάνησαν $^b$, τὸν ἐπὶ τοσούτοις παραγενόμενον ἀγαθοῖς, ὡς ἐχθρὸν ἀπωσάμενοι καὶ πολέμιον. Οὐ ταύτῃ δὲ μόνον ἐβλάβησαν, ἀλλὰ καὶ τῷ μὴ τυχεῖν ὧν ἔτυχον οἱ λαβόντες $^c$ αὐτόν. Τίνας δὲ ἔτυχον οὗτοι; *Ὅσοι δὲ ἔλαβον αὐτόν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα θεοῦ γενέσθαι*, φησί. Τί οὖν οὐ λέγεις ἡμῖν, ὦ μακάριε, καὶ τὴν τῶν μὴ δεξαμένων αὐτὸν κόλασιν, ἀλλ’ ὅτι μὲν *ἴδιοι ἦσαν, καὶ εἰς τὰ ἴδια παραγενόμενον οὐ παρέλαβον*, εἶπες· τί δὲ ἀντὶ τούτου πείσονται, καὶ ποίαν ὑποστήσονται κόλασιν, τοῦτο οὐκέτι προσέθηκας; καίτοι μειζόνως ἂν αὐτοὺς οὕτως ἐφόβησας, καὶ τὸ σκληρὸν τῆς ἀπονοίας ἐμάλαξας διὰ τῆς ἀπειλῆς. Τίνος οὖν ἕνεκεν ἀπεσιώπησας; Καὶ τίς ταύτης, φησί, τῆς κολάσεως ἑτέρα μείζων ἂν ποτε γένοιτο, ὅταν προκειμένης ἐξουσίας αὐτοῖς τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, μὴ γίνωνται, ἀλλ’ ἑκόντες ἑαυτοὺς τῆς τοσαύτης ἀποστερῶσιν $^d$ εὐγενείας τε καὶ τιμῆς; Πλὴν ἀλλ’ οὐδὲ ἐνταῦθα μόνον αὐτοῖς τὰ τῆς τιμωρίας στήσεται, μέχρι τοῦ μηδὲν λαβεῖν ἀγαθόν· ἀλλὰ καὶ τὸ ἄσβεστον αὐτοὺς διαδέξεται πῦρ, ὃ καὶ προϊὼν σαφέστερον ἀπεκάλυψε. Τέως δὲ λέγει τὰ ἀπόῤῥητα ἀγαθὰ τῶν εἰληφότων αὐτόν, καὶ ἐν βραχεῖ παρίστησιν αὐτοῖς ῥήμασι $^e$, λέγων οὕτως· *Ὅσοι δὲ ἔλαβον αὐτόν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι*. Κἂν δοῦλοι, κἂν ἐλεύθεροι, κἂν Ἕλληνες, κἂν βάρβαροι, κἂν Σκύθαι, κἂν ἄσοφοι, κἂν σοφοί, κἂν γυναῖκες, κἂν ἄνδρες, κἂν παιδία, κἂν πρεσβῦται, κἂν ἄτιμοι, κἂν ἔντιμοι, κἂν πλούσιοι, κἂν πένητες, κἂν ἄρχοντες, κἂν ἰδιῶται, φησί, πάντες τῆς αὐτῆς ἠξίωνται τιμῆς. Ἡ γὰρ πίστις καὶ ἡ τοῦ Πνεύματος χάρις, τὴν ἐκ τῶν κοσμικῶν ἀξιωμάτων ἀνωμαλίαν περιελοῦσα $^f$, εἰς μίαν ἅπαντας ἔπλασε μορφήν, καὶ εἰς ἕνα ἀπετύπωσε χαρακτῆρα τὸν βασιλικόν. Τί ταύτης ἂν γένοιτο τῆς φιλανθρωπίας ἴσον; Βασιλεὺς μὲν ὁ ἐκ τοῦ αὐτοῦ διηρτισμένος ἡμῖν πηλοῦ, τοὺς ὁμοδούλους καὶ τῆς αὐτῆς αὐτῷ κοινωνοῦντας φύσεως, πολλάκις δὲ καὶ τὸν τρόπον ἀμείνους ὄντας, οὐκ ἀξιοῖ καταλέγειν εἰς τὸ στρατόπεδον τὸ βασιλικόν, ἂν δοῦλοι τύχωσιν ὄντες· ὁ δὲ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Παῖς, οὐκ ἀπηξίωσε καὶ τελώνας, καὶ μάγους, καὶ δούλους, καὶ τοὺς πάντων ἀτιμοτέρους $^g$, πολλοὺς δὲ καὶ τὰ σώματα ἀναπήρους, καὶ μυρίαν ἔχοντας λώβην, εἰς τὸν τῶν τέκνων καταλέξαι χορόν. Τοσαύτη τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως ἡ ἰσχύς· τοσαύτη τῆς χάριτος ἡ ὑπερβολή. Καὶ καθάπερ ἡ τοῦ πυρὸς φύσις τῇ τῶν μετάλλων ὁμιλήσασα γῇ, χρυσὸν αὐτὸν $^h$ ἀπὸ γῆς εὐθέως ἐποίησεν· οὕτω δή, καὶ πολλῷ μᾶλλον ἀντὶ πηλίνων χρυσοῦς τὸ βάπτισμα ἐργάζεται τοὺς λελουμένους, [60] τοῦ Πνεύματος πυρὸς δίκην κατ’ ἐκεῖνον τὸν καιρὸν εἰς τὰς ἡμετέρας ἐμπεσόντος ψυχάς· καὶ τὴν μὲν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ κατακαίοντος, τὴν δὲ εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου νεοπαγῆ καὶ λαμπράν, καὶ ὡς ἀπὸ χωνευτηρίου στίλβουσαν ἀναφέροντος. Καὶ τί δήποτε οὐκ εἶπεν, ὅτι ἐποίησεν αὐτοὺς τέκνα Θεοῦ, ἀλλ’, *Ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι*; Δεικνὺς ὅτι πολλῆς δεῖ τῆς σπουδῆς, ὥστε τὴν ἐν τῷ βαπτίσματι τῆς υἱοθεσίας ἡμῖν ἐντυπωθεῖσαν εἰκόνα, ἀκηλίδωτον δι’ ὅλου διατηρῆσαι καὶ ἀνέπαφον· ἅμα δὲ καὶ ἐμφαίνων, ὅτι τὴν ἐξουσίαν ταύτην οὐδεὶς ἡμᾶς ἀφελέσθαι δυνήσεται, ἂν μὴ προλαβόντες ἑαυτοὺς ἀφελώμεθα. Εἰ γὰρ οἱ παρὰ ἀνθρώπων κῦρος τινῶν πραγμάτων λαβόντες, τοσαύτην ἔχουσι τὴν ἰσχύν, ὅσην σχεδὸν οἱ δεδωκότες αὐτοί· πολλῷ μᾶλλον οἱ παρὰ τοῦ Θεοῦ ταύτης τυχόντες τῆς τιμῆς, ἂν μηδὲν τῆς ἐξουσίας ταύτης ἀνάξιον πράξωμεν, πάντων ἐσόμεθα δυνατώτεροι, διὰ τὸ καὶ πάντων εἶναι μείζω τε καὶ ἀγαθώτερον τὸν ταύτην ἡμῖν ἐγχειρίσαντα τὴν τιμήν. Ἅμα δὲ καὶ ἐνδείξασθαι βούλεται, ὅτι οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ ἡ χάρις ἐπείσιν, ἀλλὰ τοῖς βουλομένοις καὶ ἐσπουδακόσι· καὶ γὰρ καὶ ἐν τῇ ἐξουσίᾳ κεῖται τῇ τούτων, τὸ γενέσθαι τέκνα. Ἂν γὰρ μὴ ἕλωνται αὐτοὶ πρότερον, οὐκ ἔπεισιν ἡ δωρεά, οὐδὲ ἐργάζεταί τι. γ΄. Πανταχοῦ τοίνυν τὸ μὲν κατηναγκασμένον ἐκβαλών, τὸ δὲ αὐθαίρετον καὶ αὐτεξούσιον δείκνυς· τοῦτο καὶ νῦν εἴρηκε. Καὶ γὰρ ἐν αὐτοῖς τούτοις τοῖς ἀποῤῥήτοις $^i$ τὸ μὲν ἔστι τοῦ Θεοῦ, τὸ δοῦναι τὴν χάριν· τὸ δὲ τοῦ ἀνθρώπου, τὸ παρασχεῖν τὴν πίστιν. Καὶ ἐν τῷ μετὰ ταῦτα δὲ χρόνῳ, πολλῆς δεῖ λοιπὸν τῆς σπουδῆς. Οὐ γὰρ ἀρκεῖ πρὸς τὴν τῆς καθαρότητος ἡμῖν φυλακήν, τὸ βαπτισθῆναι καὶ πιστεῦσαι μόνον· ἀλλὰ δεῖ, εἰ μέλλοιμεν ταύτης διαπαντὸς ἀπολαύσεσθαι τῆς φαιδρότητος, ἄξιον αὐτῆς παρέχεσθαι βίον. Τοῦτο δὲ ἐφ’ ἡμῖν ἐποίησεν ὁ Θεός. Τὸ μὲν γὰρ γεννηθῆναι τὴν μυστικὴν γέννησιν, καὶ πάντων ἐκκαθαρθῆναι τῶν πρότερον ἡμαρτημένων ἡμῖν, ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος γίνεται· τὸ δὲ μεῖναι εἰς τὸ ἑξῆς καθαρούς, καὶ μηδεμίαν μετὰ ταῦτα δέξασθαι κηλῖδα πάλιν, τῆς ἡμετέρας ἐστὶν ἐξουσίας τε καὶ σπουδῆς. Διά τοι τοῦτο καὶ τοῦ τρόπου τῆς γεννήσεως ἡμᾶς ἀνέμνησε, καὶ ἀπὸ συγκρίσεως τῶν σαρκικῶν ὠδίνων τὴν ὑπεροχὴν ἔδειξεν εἰπών· *Οἳ οὐκ ἐξ αἱμάτων, οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκός, οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρός, ἀλλ’ ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν*. Τοῦτο δὲ ἐποίησεν, ἵνα τὸ εὐτελὲς καὶ ταπεινὸν τοῦ προτέρου τόκου καταμαθόντες, τοῦ δι’ αἱμάτων καὶ θελήματος σαρκός, καὶ τὸ ὑψηλὸν καὶ εὐγενὲς τοῦ δευτέρου τοῦ διὰ τῆς χάριτος ἐπιγνόντες, μεγάλην τινὰ κἀντεῦθεν περὶ αὐτοῦ λάβωμεν ἔννοιαν, καὶ τῆς τοῦ γεγεννηκότος ἀξίαν δωρεᾶς, καὶ πολλὴν μετὰ ταῦτα ἐπιδειξώμεθα σπουδήν. Δέος γὰρ οὐ μικρόν, μήποτε τὴν καλὴν ταύτην μολύναντες στολήν, τῇ μετὰ ταῦτα ῥᾳθυμίᾳ καὶ τοῖς πλημμελήμασιν ἐκβληθῶμεν τῆς παστάδος καὶ τοῦ νυμφῶνος, κατὰ τὰς πέντε παρθένους ἐκείνας τὰς μωράς, ἢ κατὰ τὸν οὐκ ἔχοντα ἔνδυμα γάμου. Καὶ γὰρ κἀκεῖνος τῶν δαιμόνων ἦν· ἐκλήθη γὰρ καὶ αὐτός· ἀλλ’ ἐπειδὴ μετὰ τὴν κλῆσιν καὶ τὴν τοσαύτην τιμὴν ἐξύβρισεν εἰς τὸν κεκληκότα, ἄκουσον οἷαν δίδωσι δίκην, πῶς ἐλεεινήν, καὶ πολλῶν ἀξίαν δακρύων. Παραγενόμενος γὰρ ἐπὶ [61] τὸ τῆς λαμπρᾶς ἐκείνης τραπέζης μετασχεῖν, οὐ μόνον εἴργεται τῆς εὐωχίας, ἀλλὰ καὶ τὰς χεῖρας δεθείς· καὶ τοὺς πόδας ὁμοίως, εἰς τὸ σκότος ἄγεται τὸ ἐξώτερον, τὸν αἰώνιον καὶ ἄπειρον ὀλοφυρμόν, καὶ τὸν βρυγμὸν τῶν ὀδόντων ὑποστησόμενος. Μὴ τοίνυν, ἀγα- $^a$ Savil. et mss. plurimi θαυμάσαι δ’ ἄν τις τοῦ μαθητοῦ μὴ αἰσχυνομένου· et infra ἀναγράφοντος. $^b$ Savil. et cod. 705 ἀνεφάνησαν. $^c$ Savil. λαμβάνοντες. $^d$ Savil. ἀποστερήσωσιν. Morel. ἀποστεροῦσι. Mss. melius ἀποστερῶσι. $^e$ Savil. αὐτὰ τὰ ῥήματα, minus recte. $^f$ Sav. ἐκ τῶν κοσμικῶν ἀνωμαλίαν περιαιροῦσα. $^g$ καὶ πενεστέρους addunt Savil. et codd. $^h$ Savil. et dicti codd. 705, 706 χρυσὸν αὐτήν. Mor. αὐτόν. $^i$ Savil. et codd. 705, 706, τοῖς ἀποῤῥήτοις ἀγαθοῖς.

75 IN JOANNEM HOMIL. X. AL. IX. 76 ἡμᾶς καταβάσει τοῦτο εἰργάσατο. Ἐπειδὴ γὰρ ἐν τῷ κόσμῳ ὤν, οὐκ ἐδόκει παρεῖναι, τῷ μήπω γνωρίζεσθαι, ὕστερον δὲ ἑαυτὸν ἐφανέρωσε, τὴν ἡμετέραν ὑποδῦναι σάρκα καταξιώσας, τὴν φανέρωσιν ταύτην καὶ τὴν κατάβασιν, παρουσίαν καλεῖ. Θαυμάσαι ἄξιον τὸν μαθητὴν μὴ αἰσχυνόμενον $^a$ ἐπὶ τῇ τοῦ διδασκάλου ἀτιμίᾳ, ἀλλὰ καὶ μετὰ παῤῥησίας τὴν εἰς αὐτὸν γεγενημένην ἀναγράφοντα ὕβριν. Καὶ τοῦτο δὲ οὐ μικρὸν τοῦ φιλαλήθους αὐτοῦ τρόπου τεκμήριον. [59] Καὶ ἄλλως δὲ τὸν αἰσχυνόμενον ὑπὲρ τῶν ὑβρικότων οὐχ ὑπὲρ τοῦ παροινήθεντος αἰσχύνεσθαι χρή. Οὗτος μὲν γὰρ ταύτῃ μᾶλλον ἔλαμψε, καὶ μετὰ τὴν ὕβριν, τοσαύτην τῶν ὑβρικότων ποιούμενος πρόνοιαν· ἐκεῖνοι δὲ ἀγνώμονες καὶ μιαροὶ παρὰ πᾶσιν ἐφάνησαν $^b$, τὸν ἐπὶ τοσούτοις παραγενόμενον ἀγαθοῖς, ὡς ἐχθρὸν ἀπωσάμενοι καὶ πολέμιον. Οὐ ταύτῃ δὲ μόνον ἐβλάβησαν, ἀλλὰ καὶ τῷ μὴ τυχεῖν ὧν ἔτυχον οἱ λαβόντες $^c$ αὐτόν. Τίνας δὲ ἔτυχον οὗτοι; *Ὅσοι δὲ ἔλαβον αὐτόν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα θεοῦ γενέσθαι*, φησί. Τί οὖν οὐ λέγεις ἡμῖν, ὦ μακάριε, καὶ τὴν τῶν μὴ δεξαμένων αὐτὸν κόλασιν, ἀλλ’ ὅτι μὲν *ἴδιοι ἦσαν, καὶ εἰς τὰ ἴδια παραγενόμενον οὐ παρέλαβον*, εἶπες· τί δὲ ἀντὶ τούτου πείσονται, καὶ ποίαν ὑποστήσονται κόλασιν, τοῦτο οὐκέτι προσέθηκας; καίτοι μειζόνως ἂν αὐτοὺς οὕτως ἐφόβησας, καὶ τὸ σκληρὸν τῆς ἀπονοίας ἐμάλαξας διὰ τῆς ἀπειλῆς. Τίνος οὖν ἕνεκεν ἀπεσιώπησας; Καὶ τίς ταύτης, φησί, τῆς κολάσεως ἑτέρα μείζων ἂν ποτε γένοιτο, ὅταν προκειμένης ἐξουσίας αὐτοῖς τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, μὴ γίνωνται, ἀλλ’ ἑκόντες ἑαυτοὺς τῆς τοσαύτης ἀποστερῶσιν $^d$ εὐγενείας τε καὶ τιμῆς; Πλὴν ἀλλ’ οὐδὲ ἐνταῦθα μόνον αὐτοῖς τὰ τῆς τιμωρίας στήσεται, μέχρι τοῦ μηδὲν λαβεῖν ἀγαθόν· ἀλλὰ καὶ τὸ ἄσβεστον αὐτοὺς διαδέξεται πῦρ, ὃ καὶ προϊὼν σαφέστερον ἀπεκάλυψε. Τέως δὲ λέγει τὰ ἀπόῤῥητα ἀγαθὰ τῶν εἰληφότων αὐτόν, καὶ ἐν βραχεῖ παρίστησιν αὐτοῖς ῥήμασι $^e$, λέγων οὕτως· *Ὅσοι δὲ ἔλαβον αὐτόν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι*. Κἂν δοῦλοι, κἂν ἐλεύθεροι, κἂν Ἕλληνες, κἂν βάρβαροι, κἂν Σκύθαι, κἂν ἄσοφοι, κἂν σοφοί, κἂν γυναῖκες, κἂν ἄνδρες, κἂν παιδία, κἂν πρεσβῦται, κἂν ἄτιμοι, κἂν ἔντιμοι, κἂν πλούσιοι, κἂν πένητες, κἂν ἄρχοντες, κἂν ἰδιῶται, φησί, πάντες τῆς αὐτῆς ἠξίωνται τιμῆς. Ἡ γὰρ πίστις καὶ ἡ τοῦ Πνεύματος χάρις, τὴν ἐκ τῶν κοσμικῶν ἀξιωμάτων ἀνωμαλίαν περιελοῦσα $^f$, εἰς μίαν ἅπαντας ἔπλασε μορφήν, καὶ εἰς ἕνα ἀπετύπωσε χαρακτῆρα τὸν βασιλικόν. Τί ταύτης ἂν γένοιτο τῆς φιλανθρωπίας ἴσον; Βασιλεὺς μὲν ὁ ἐκ τοῦ αὐτοῦ διηρτισμένος ἡμῖν πηλοῦ, τοὺς ὁμοδούλους καὶ τῆς αὐτῆς αὐτῷ κοινωνοῦντας φύσεως, πολλάκις δὲ καὶ τὸν τρόπον ἀμείνους ὄντας, οὐκ ἀξιοῖ καταλέγειν εἰς τὸ στρατόπεδον τὸ βασιλικόν, ἂν δοῦλοι τύχωσιν ὄντες· ὁ δὲ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Παῖς, οὐκ ἀπηξίωσε καὶ τελώνας, καὶ μάγους, καὶ δούλους, καὶ τοὺς πάντων ἀτιμοτέρους $^g$, πολλοὺς δὲ καὶ τὰ σώματα ἀναπήρους, καὶ μυρίαν ἔχοντας λώβην, εἰς τὸν τῶν τέκνων καταλέξαι χορόν. Τοσαύτη τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως ἡ ἰσχύς· τοσαύτη τῆς χάριτος ἡ ὑπερβολή. Καὶ καθάπερ ἡ τοῦ πυρὸς φύσις τῇ τῶν μετάλλων ὁμιλήσασα γῇ, χρυσὸν αὐτὸν $^h$ ἀπὸ γῆς εὐθέως ἐποίησεν· οὕτω δή, καὶ πολλῷ μᾶλλον ἀντὶ πηλίνων χρυσοῦς τὸ βάπτισμα ἐργάζεται τοὺς λελουμένους, [60] τοῦ Πνεύματος πυρὸς δίκην κατ’ ἐκεῖνον τὸν καιρὸν εἰς τὰς ἡμετέρας ἐμπεσόντος ψυχάς· καὶ τὴν μὲν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ κατακαίοντος, τὴν δὲ εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου νεοπαγῆ καὶ λαμπράν, καὶ ὡς ἀπὸ χωνευτηρίου στίλβουσαν ἀναφέροντος. Καὶ τί δήποτε οὐκ εἶπεν, ὅτι ἐποίησεν αὐτοὺς τέκνα Θεοῦ, ἀλλ’, *Ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι*; Δεικνὺς ὅτι πολλῆς δεῖ τῆς σπουδῆς, ὥστε τὴν ἐν τῷ βαπτίσματι τῆς υἱοθεσίας ἡμῖν ἐντυπωθεῖσαν εἰκόνα, ἀκηλίδωτον δι’ ὅλου διατηρῆσαι καὶ ἀνέπαφον· ἅμα δὲ καὶ ἐμφαίνων, ὅτι τὴν ἐξουσίαν ταύτην οὐδεὶς ἡμᾶς ἀφελέσθαι δυνήσεται, ἂν μὴ προλαβόντες ἑαυτοὺς ἀφελώμεθα. Εἰ γὰρ οἱ παρὰ ἀνθρώπων κῦρος τινῶν πραγμάτων λαβόντες, τοσαύτην ἔχουσι τὴν ἰσχύν, ὅσην σχεδὸν οἱ δεδωκότες αὐτοί· πολλῷ μᾶλλον οἱ παρὰ τοῦ Θεοῦ ταύτης τυχόντες τῆς τιμῆς, ἂν μηδὲν τῆς ἐξουσίας ταύτης ἀνάξιον πράξωμεν, πάντων ἐσόμεθα δυνατώτεροι, διὰ τὸ καὶ πάντων εἶναι μείζω τε καὶ ἀγαθώτερον τὸν ταύτην ἡμῖν ἐγχειρίσαντα τὴν τιμήν. Ἅμα δὲ καὶ ἐνδείξασθαι βούλεται, ὅτι οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ ἡ χάρις ἐπείσιν, ἀλλὰ τοῖς βουλομένοις καὶ ἐσπουδακόσι· καὶ γὰρ καὶ ἐν τῇ ἐξουσίᾳ κεῖται τῇ τούτων, τὸ γενέσθαι τέκνα. Ἂν γὰρ μὴ ἕλωνται αὐτοὶ πρότερον, οὐκ ἔπεισιν ἡ δωρεά, οὐδὲ ἐργάζεταί τι. γ΄. Πανταχοῦ τοίνυν τὸ μὲν κατηναγκασμένον ἐκβαλών, τὸ δὲ αὐθαίρετον καὶ αὐτεξούσιον δείκνυς· τοῦτο καὶ νῦν εἴρηκε. Καὶ γὰρ ἐν αὐτοῖς τούτοις τοῖς ἀποῤῥήτοις $^i$ τὸ μὲν ἔστι τοῦ Θεοῦ, τὸ δοῦναι τὴν χάριν· τὸ δὲ τοῦ ἀνθρώπου, τὸ παρασχεῖν τὴν πίστιν. Καὶ ἐν τῷ μετὰ ταῦτα δὲ χρόνῳ, πολλῆς δεῖ λοιπὸν τῆς σπουδῆς. Οὐ γὰρ ἀρκεῖ πρὸς τὴν τῆς καθαρότητος ἡμῖν φυλακήν, τὸ βαπτισθῆναι καὶ πιστεῦσαι μόνον· ἀλλὰ δεῖ, εἰ μέλλοιμεν ταύτης διαπαντὸς ἀπολαύσεσθαι τῆς φαιδρότητος, ἄξιον αὐτῆς παρέχεσθαι βίον. Τοῦτο δὲ ἐφ’ ἡμῖν ἐποίησεν ὁ Θεός. Τὸ μὲν γὰρ γεννηθῆναι τὴν μυστικὴν γέννησιν, καὶ πάντων ἐκκαθαρθῆναι τῶν πρότερον ἡμαρτημένων ἡμῖν, ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος γίνεται· τὸ δὲ μεῖναι εἰς τὸ ἑξῆς καθαρούς, καὶ μηδεμίαν μετὰ ταῦτα δέξασθαι κηλῖδα πάλιν, τῆς ἡμετέρας ἐστὶν ἐξουσίας τε καὶ σπουδῆς. Διά τοι τοῦτο καὶ τοῦ τρόπου τῆς γεννήσεως ἡμᾶς ἀνέμνησε, καὶ ἀπὸ συγκρίσεως τῶν σαρκικῶν ὠδίνων τὴν ὑπεροχὴν ἔδειξεν εἰπών· *Οἳ οὐκ ἐξ αἱμάτων, οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκός, οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρός, ἀλλ’ ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν*. Τοῦτο δὲ ἐποίησεν, ἵνα τὸ εὐτελὲς καὶ ταπεινὸν τοῦ προτέρου τόκου καταμαθόντες, τοῦ δι’ αἱμάτων καὶ θελήματος σαρκός, καὶ τὸ ὑψηλὸν καὶ εὐγενὲς τοῦ δευτέρου τοῦ διὰ τῆς χάριτος ἐπιγνόντες, μεγάλην τινὰ κἀντεῦθεν περὶ αὐτοῦ λάβωμεν ἔννοιαν, καὶ τῆς τοῦ γεγεννηκότος ἀξίαν δωρεᾶς, καὶ πολλὴν μετὰ ταῦτα ἐπιδειξώμεθα σπουδήν. Δέος γὰρ οὐ μικρόν, μήποτε τὴν καλὴν ταύτην μολύναντες στολήν, τῇ μετὰ ταῦτα ῥᾳθυμίᾳ καὶ τοῖς πλημμελήμασιν ἐκβληθῶμεν τῆς παστάδος καὶ τοῦ νυμφῶνος, κατὰ τὰς πέντε παρθένους ἐκείνας τὰς μωράς, ἢ κατὰ τὸν οὐκ ἔχοντα ἔνδυμα γάμου. Καὶ γὰρ κἀκεῖνος τῶν δαιμόνων ἦν· ἐκλήθη γὰρ καὶ αὐτός· ἀλλ’ ἐπειδὴ μετὰ τὴν κλῆσιν καὶ τὴν τοσαύτην τιμὴν ἐξύβρισεν εἰς τὸν κεκληκότα, ἄκουσον οἷαν δίδωσι δίκην, πῶς ἐλεεινήν, καὶ πολλῶν ἀξίαν δακρύων. Παραγενόμενος γὰρ ἐπὶ [61] τὸ τῆς λαμπρᾶς ἐκείνης τραπέζης μετασχεῖν, οὐ μόνον εἴργεται τῆς εὐωχίας, ἀλλὰ καὶ τὰς χεῖρας δεθείς· καὶ τοὺς πόδας ὁμοίως, εἰς τὸ σκότος ἄγεται τὸ ἐξώτερον, τὸν αἰώνιον καὶ ἄπειρον ὀλοφυρμόν, καὶ τὸν βρυγμὸν τῶν ὀδόντων ὑποστησόμενος. Μὴ τοίνυν, ἀγα- $^a$ Savil. et mss. plurimi θαυμάσαι δ’ ἄν τις τοῦ μαθητοῦ μὴ αἰσχυνομένου· et infra ἀναγράφοντος. $^b$ Savil. et cod. 705 ἀνεφάνησαν. $^c$ Savil. λαμβάνοντες. $^d$ Savil. ἀποστερήσωσιν. Morel. ἀποστεροῦσι. Mss. melius ἀποστερῶσι. $^e$ Savil. αὐτὰ τὰ ῥήματα, minus recte. $^f$ Sav. ἐκ τῶν κοσμικῶν ἀνωμαλίαν περιαιροῦσα. $^g$ καὶ πενεστέρους addunt Savil. et codd. $^h$ Savil. et dicti codd. 705, 706 χρυσὸν αὐτήν. Mor. αὐτόν. $^i$ Savil. et codd. 705, 706, τοῖς ἀποῤῥήτοις ἀγαθοῖς.

Τ S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. πητοί, μηδὲ ἡμεῖς νομίζωμεν· ἀρκεῖν ἡμῖν πρὸς σω τηρίαν τὴν πίστιν. "Αν γὰρ μὴ βίον ἐπιδειξώμεθα καθαρόν, ἀλλ' ἀνάξια τῆς μακαρίας κλήσεως ταύτης ἱμάτια ἀμφιασάμενοι παραγενώμεθα, οὐδὲν κωλύει καὶ ἡμᾶς παθεῖν τὰ αὐτὰ, ἅπερ ἐκεῖνος ὁ δείλαιος. Καὶ γὰρ ἄτοπον, αὐτὸν μὲν, Θεὸν ὄντα καὶ βασιλέα, ἀνθρώπου; εὐτελεῖς, καὶ ἀγύρτας, καὶ μηδενὸς ἀξίους ὄντας μὴ ἐπαισχύνεσθαι », ἀλλὰ τοὺς ἀπὸ τῆς τριόδου πρὸς τὴν τράπεζαν ἄγειν ἐκείνην· ἡμᾶς δὲ τοσαύτην ἀναισθησίαν ἐπιδείκνυσθαι, ὡς μηδὲ τῇ τοσαύτῃ τιμή γενέσθαι βελτίους, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν κλῆσιν ἐπὶ τῆς αὐτῆς μένειν κακίας, εἰς τὴν ἄφατον τοῦ κεκληκότος ἐμπαροινοῦντας φιλανθρωπίαν. Οὐδὲ γὰρ διὰ τοῦτο ἡμᾶς ἐπὶ τὴν πνευματικὴν ταύτην καὶ φρικτὴν τῶν μυστηρίων ἐκάλεσε κοινωνίαν, ἵνα μετὰ τῆς προτέρας εἰσερχώμεθα κακίας, ἀλλ᾽ ἵνα ἀποδυσάμενοι τὴν αἰ σχρότητα, μεταμφιασώμεθα & τοὺς ἐν τοῖς βασιλείοις ἑστιωμένους ἡμφιάσθαι χρή. Εἰ δὲ μὴ βουλοίμεθα ἄξια τῆς κλήσεως πρᾶξαι ἐκείνης, οὐκ ἔστι • τοῦτο παρὰ τὸν τετιμηκότα, ἀλλὰ παρ' ἡμᾶς. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνος ἡμᾶς ἐκβάλλει τοῦ θαυμαστοῦ τῶν δαιτυμόνων χοροῦ, ἀλλ' ἡμεῖς ἑαυτούς. Ὁ μὲν γὰρ τὸ ἑαυτοῦ πᾶν ἤνυσε. • Sic Morel. Savil. ἡμεῖς ἀρκεῖν ἡμ. π. σ. τ. π. ἐλπίζω μεν. b Savil. ἀξίους μὴ ἐπ. c Sic Mor. Savil. οὐκ ἔτι. 78 Καὶ γὰρ τοὺς γάμους ἐποίησε, καὶ τὴν τράπεζαν παρεσκεύασε, καὶ τοὺς καλέσαντας ἔπεμψε, καὶ παι ραγενομένους ἐδέξατο, καὶ τὴν ἄλλην ἅπασαν τετί- μηκε τιμήν· ἡμεῖς δὲ καὶ εἰς αὐτὸν, καὶ εἰς τοὺς παρόντας, καὶ εἰς τὸν γάμον ὑβρίσαντες διὰ τῶν φυ παρῶν ἱματίων, τουτέστι, τῶν ἀκαθάρτων πράξεων, εἰκότως ἐκβαλλόμεθα λοιπόν. Ταύτῃ γὰρ καὶ τὸν γάμον τιμῶν, καὶ τοὺς κεκλημένους, ἀπελαύνει τοὺς ἰταμούς καὶ τοὺς ἀναισχύντους ἐκείνους. Εἰ γὰρ εἴασε τοὺς ἐκεῖνο ἡμφιεσμένους τὸ ἱμάτιον, αὐτὸς ἂν ἔδοξε καὶ τοὺς ἄλλους ὑβρίζειν. ᾿Αλλὰ μηδένα γένοιτο τοιούτου πειραθῆναι τοῦ κεκληκότος, μήτε ἡμῶν, μήτε ἑτέρων τινῶν. Διὰ γὰρ τοῦτο, πρὶν ἢ γενέσθαι ταῦτα πάντα, ἀναγέγραπται· ἵνα ἐν τῇ τῶν γραμμάτων ἀπειλή σω- φρονισθέντες, μή συγχωρήσωμεν εἰς ἔργον ἐλθεῖν τὴν ἀτιμίαν καὶ τὴν κόλασιν ταύτην, ἀλλ' ἐπὶ τῶν ῥημά- των αὐτὴν στήσωμεν μόνον, καὶ μετὰ λαμπράς έκα- στις στολῆς εἰς τὴν κλῆσιν ἐκείνην παραγενώμεθα· ἧς ἀπολαῦσαι γένοιτο πάντας ἡμᾶς, χάριτι καὶ φιλαν θρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ᾽ οὗ ὁ τῷ Πατρὶ ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι δόξα, κράτος, τιμή, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. d Lectionen Savil. et Cod. 705 expressit interpres, nempe, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ. [62] ΟΜΙΛΙΑ ΙΑ'. Καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. α. Μίαν ὑμᾶς ἅπαντας αἰτῆσαι βούλομαι χάριν, πρὶν ἢ τῶν εὐαγγελικῶν ἅψασθαι ῥημάτων· ἀλλὰ μὴ ἀνα- νεύσητε πρὸς τὴν αἴτησιν. Οὔτε γὰρ βαρύ τι καὶ ἐπ- αχθὲς αἰτῶ, οὔτ' ἐμοὶ τῷ λαμβάνοντι μόνον χρήσιμον ἔσται τὸ διδόμενον, ἀλλὰ καὶ ὑμῖν τοῖς παρέχουσι καὶ τάχα πολλῷ πλέον ὑμῖν. Τί ποτ' οὖν ἐστιν ὅπερ αἰτοῦμαι ὑμᾶς; Κατὰ μίαν Σαββάτων, ἢ καὶ κατὰ Σάββατον, τὴν μέλλουσαν ἐν ὑμῖν ἀναγνωσθήσεσθαι τῶν Εὐαγγελίων περικοπήν, ταύτην πρὸ τούτων τῶν ἡμερῶν μετὰ χεῖρας λαμβάνων ἕκαστος οἴκοι καθώ ήμενος ἀναγινωσκέτω συνεχῶς, καὶ πολλάκις περισκο- πείτω μετὰ ἀκριβείας τὰ ἐγκείμενα, καὶ βασανιζέτω ταῦτα καλῶς· καὶ τί μὲν σαφές, τί δὲ ἄδηλον ^, ση- μειούσθω· τί δὲ αὐτῶν ἐναντίον εἶναι δοκοῦν, οὐκ δν δέ· καὶ πάντα ἁπλῶς διακωδωνίσαντες, οὕτως ἀπαντᾶτε πρὸς τὴν ἀκρόασιν. Οὐ γὰρ μικρὸν ἀπὸ τῆς τοιαύτης σπουδῆς καὶ ὑμῖν καὶ ἡμῖν ἔσται τὸ κέρδος. Ἡμεῖς μὲν γὰρ οὐ πολλοῦ δεησόμεθα πόνου πρὸς τὸ σαφῆ ποιή- σαι τῶν λεγομένων τὴν δύναμιν, τῆς διανοίας ὑμῖν ἤδη προοικειωθείσης τῇ τῶν ῥημάτων γνώσει· ὑμεῖς δὲ ὀξύτεροι καὶ διορατικώτεροι τούτῳ τῷ τρόπῳ γε- νήσεσθε, οὐ πρὸς τὴν ἀκρόασιν μόνον, οὐδὲ πρὸς τὴν μάθησιν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ διδάξαι ἑτέρους. Ἐπεὶ ὡς γε νῦν οἱ πολλοὶ τῶν ἐνταῦθα παραγινομένων ἀκούου- σιν, ὁμοῦ πάντα ἀναγκαζόμενοι μαθεῖν τά τε βήματα, τά τε παρ' ἡμῶν εἰς αὐτὰ λεγόμενα, οὐδ' ἂν εἰ ἐνιαυ- τὸν ὅλον τοῦτο ποιοῦντες διατελοίημεν, μέγα τι καρ- πώσονται κέρδος. Πῶς γὰρ, ὅταν ἐκ παρέργου καὶ ἐνταῦθα μόνον κατὰ τὸν βραχὺν τοῦτον τοῖς λεγομένοις σχολάζωσι καιρόν; Εἰ δέ τινες πράγματα αἰτιῶνται κ καὶ φροντίδας, καὶ πολλὴν τήν τε τῶν πολιτικῶν καὶ τῶν ἰδιωτικῶν ἀσχολίαν· πρῶτον μὲν αὐτὸ τοῦτο ἔγκλημα οὐ μικρὸν, τὸ κυκλοῦσθαι τοσούτων πραγμά των πλήθει, καὶ τοῖς βιωτικοῖς οὕτω προσηλώσθαι διαπαντός, ὡς μηδὲ μικρὰν εἰς τὰ πάντων ἀναγκαιό- • Quidam τί δὲ εύδηλον. Ibidem Morel. addit σημειούσθω, pergitque τί δὲ αὐτῶν ἐναντίον. Ibidem διακωδωνίσαντες, frequenter tractantes, insonantes, ex tintinnabuli tinnitu desimta metaphora. Hæc vox non insolens est apud scri- plores. Savil. et cod. 705 αἰτιντο. τερα ἄγειν σχολήν. Έπειτα ὅτι σκήψις ταῦτα καὶ πρός φασις, κατηγορήσαιεν ἂν αὐτῶν καὶ φίλων συνουσία:, καὶ αἱ ἐν τοῖς θεάτροις διατριβαὶ, καὶ τὰ συνέδρια, ἅπερ θέας ἕνεκεν τῆς τῶν ἵππων ἀμίλλης ποιοῦνται, ἐν οἷς πολλάκις ἡμέρας ανήλωσαν ολοκλήρους [καὶ φίλοις συνεγένεσθε ἐπιπολὺ ], καὶ οὐδαμοῦ τὴν τῶν πραγμάτων ἀσχολίαν ᾐτιάσατό τις ἐν τούτοις αὐτῶν. Εἶτα ἐν μὲν τοῖς εὐτελέσιν ἀπροφάσιστοι πανταχοῦ, καὶ σχολὴν ἄγειν βαθεῖαν δύνασθε· εἰ δὲ τοῖς τοῦ Θεοῦ δέοι προσέχειν, τοσοῦτον ὑμῖν ταῦτα περιττότερα καὶ ἀτιμότερα πάντων εἶναι δοκεῖ, ὡς μηδὲ μικράν ο οἴε- σθαι [63] δεῖν ἀπονέμειν αὐτοῖς σχολήν. Καὶ πῶς ἄξιον οὕτω διακειμένους ἀναπνεῖν, ἢ τὸν ἥλιον τοῦτον ὁρᾷν; Εστι καὶ ἑτέρα πρόφασις τοῖς οὕτω βαθύμοις άλο γωτάτη, τὸ μὴ κεκτῆσθαι μηδὲ ἔχειν βιβλία. Καὶ πρὸς μὲν τοὺς πλουτούντας, γέλως ὑπὲρ ταύτης ἡμᾶς ἀποτείνεσθαι τῆς προφάσεως· ἐπειδὴ δὲ τῶν πενεστέ ρων πολλούς οίμαι κατακεχρῆσθαι αὐτῇ συνεχῶς, ἐκεῖνο ἂν ἡδέως ἐροίμην αὐτοὺς, εἰ μὴ πάντα τὰ τῆς τέχνης όργανα, ἧς ἕκαστος ἐστι δημιουργός, πλήρη καὶ ὁλόκληρα ἔχει, κἂν μυρία κωλύῃ πενία. Πῶς οὖν οὐκ ἄτοπον, ἐκεῖ μὲν μὴ αἰτιᾶσθαι πενίαν, ἀλλὰ πάντα πράττειν πρὸς τὸ μηδὲν γενέσθαι ἐμπόδιον μηδαμό θεν· μέλλοντας δὲ τοσαύτην ὠφέλειαν καρποῦσθαι, ἀσχολίαν ἀποδύρεσθαι καὶ πενίαν; Πλὴν ἀλλὰ καὶ εἰ τινες οὕτω πένητες εἶεν, ἔνεστιν ἐκ τῆς συνεχοῦς ἐνα ταῦθα γινομένης, ἀναγνώσεως μηδὲν ἀγνοεῖν τῶν ἐγε κειμένων ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς. Εἰ δὲ ἀδύνατον ὑμῖν τοῦτο εἶναι δοκεῖ, εἰκότως τοῦτο δοκεῖ. Οὐδὲ γὰρ μετὰ πολλῆς πολλοί παραγίνονται τῆς προθυμίας τῶν λε- γομένων ἀκροασόμενοι, ἀλλὰ αὐτὸ τοῦτο μόνον ἀφο οσιωσάμενοι πρὸς τὴν ἡμέραν, εὐθέως ὑποστρέφουσιν οἴκαδε. Εἰ δέ τινες καὶ ἐνδιατρίψαιεν, τῶν ἀναχωρη σάντων οὐδὲν ἄμεινον διάκεινται, τῷ σώματι μόνον ἐνταῦθα παρόντες ἡμῖν. Ἀλλ᾿ ἵνα μὴ ἐπιπλέον ταῖς αἰτίαις ὑμᾶς βαρύνωμεν °, καὶ ἐν ταῖς μέμψεσι τὸν καιρὸν ἀναλώσωμεν ἅπαντα, ίωμεν ἐπὶ τὰ τοῦ Εὐαγ γελίου βήματα· ὥρα γὰρ λοιπὸν εἰς τὰ προκείμενα c Morel. δοκεῖ ὅτι οὐδὲ μικραί. a Sic Morel. Savil. 30- Τις πρὸς ἡμᾶς. • Murel. ταῖς αἰτ. βαρ. Savil. ταῖς αὐτο ὑμῶν βαρ Omnes pene mss. ὑμᾶς habent.

Τ S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. πητοί, μηδὲ ἡμεῖς νομίζωμεν· ἀρκεῖν ἡμῖν πρὸς σω τηρίαν τὴν πίστιν. "Αν γὰρ μὴ βίον ἐπιδειξώμεθα καθαρόν, ἀλλ' ἀνάξια τῆς μακαρίας κλήσεως ταύτης ἱμάτια ἀμφιασάμενοι παραγενώμεθα, οὐδὲν κωλύει καὶ ἡμᾶς παθεῖν τὰ αὐτὰ, ἅπερ ἐκεῖνος ὁ δείλαιος. Καὶ γὰρ ἄτοπον, αὐτὸν μὲν, Θεὸν ὄντα καὶ βασιλέα, ἀνθρώπου; εὐτελεῖς, καὶ ἀγύρτας, καὶ μηδενὸς ἀξίους ὄντας μὴ ἐπαισχύνεσθαι », ἀλλὰ τοὺς ἀπὸ τῆς τριόδου πρὸς τὴν τράπεζαν ἄγειν ἐκείνην· ἡμᾶς δὲ τοσαύτην ἀναισθησίαν ἐπιδείκνυσθαι, ὡς μηδὲ τῇ τοσαύτῃ τιμή γενέσθαι βελτίους, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν κλῆσιν ἐπὶ τῆς αὐτῆς μένειν κακίας, εἰς τὴν ἄφατον τοῦ κεκληκότος ἐμπαροινοῦντας φιλανθρωπίαν. Οὐδὲ γὰρ διὰ τοῦτο ἡμᾶς ἐπὶ τὴν πνευματικὴν ταύτην καὶ φρικτὴν τῶν μυστηρίων ἐκάλεσε κοινωνίαν, ἵνα μετὰ τῆς προτέρας εἰσερχώμεθα κακίας, ἀλλ᾽ ἵνα ἀποδυσάμενοι τὴν αἰ σχρότητα, μεταμφιασώμεθα & τοὺς ἐν τοῖς βασιλείοις ἑστιωμένους ἡμφιάσθαι χρή. Εἰ δὲ μὴ βουλοίμεθα ἄξια τῆς κλήσεως πρᾶξαι ἐκείνης, οὐκ ἔστι • τοῦτο παρὰ τὸν τετιμηκότα, ἀλλὰ παρ' ἡμᾶς. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνος ἡμᾶς ἐκβάλλει τοῦ θαυμαστοῦ τῶν δαιτυμόνων χοροῦ, ἀλλ' ἡμεῖς ἑαυτούς. Ὁ μὲν γὰρ τὸ ἑαυτοῦ πᾶν ἤνυσε. • Sic Morel. Savil. ἡμεῖς ἀρκεῖν ἡμ. π. σ. τ. π. ἐλπίζω μεν. b Savil. ἀξίους μὴ ἐπ. c Sic Mor. Savil. οὐκ ἔτι. 78 Καὶ γὰρ τοὺς γάμους ἐποίησε, καὶ τὴν τράπεζαν παρεσκεύασε, καὶ τοὺς καλέσαντας ἔπεμψε, καὶ παι ραγενομένους ἐδέξατο, καὶ τὴν ἄλλην ἅπασαν τετί- μηκε τιμήν· ἡμεῖς δὲ καὶ εἰς αὐτὸν, καὶ εἰς τοὺς παρόντας, καὶ εἰς τὸν γάμον ὑβρίσαντες διὰ τῶν φυ παρῶν ἱματίων, τουτέστι, τῶν ἀκαθάρτων πράξεων, εἰκότως ἐκβαλλόμεθα λοιπόν. Ταύτῃ γὰρ καὶ τὸν γάμον τιμῶν, καὶ τοὺς κεκλημένους, ἀπελαύνει τοὺς ἰταμούς καὶ τοὺς ἀναισχύντους ἐκείνους. Εἰ γὰρ εἴασε τοὺς ἐκεῖνο ἡμφιεσμένους τὸ ἱμάτιον, αὐτὸς ἂν ἔδοξε καὶ τοὺς ἄλλους ὑβρίζειν. ᾿Αλλὰ μηδένα γένοιτο τοιούτου πειραθῆναι τοῦ κεκληκότος, μήτε ἡμῶν, μήτε ἑτέρων τινῶν. Διὰ γὰρ τοῦτο, πρὶν ἢ γενέσθαι ταῦτα πάντα, ἀναγέγραπται· ἵνα ἐν τῇ τῶν γραμμάτων ἀπειλή σω- φρονισθέντες, μή συγχωρήσωμεν εἰς ἔργον ἐλθεῖν τὴν ἀτιμίαν καὶ τὴν κόλασιν ταύτην, ἀλλ' ἐπὶ τῶν ῥημά- των αὐτὴν στήσωμεν μόνον, καὶ μετὰ λαμπράς έκα- στις στολῆς εἰς τὴν κλῆσιν ἐκείνην παραγενώμεθα· ἧς ἀπολαῦσαι γένοιτο πάντας ἡμᾶς, χάριτι καὶ φιλαν θρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ᾽ οὗ ὁ τῷ Πατρὶ ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι δόξα, κράτος, τιμή, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. d Lectionen Savil. et Cod. 705 expressit interpres, nempe, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ. [62] ΟΜΙΛΙΑ ΙΑ'. Καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. α. Μίαν ὑμᾶς ἅπαντας αἰτῆσαι βούλομαι χάριν, πρὶν ἢ τῶν εὐαγγελικῶν ἅψασθαι ῥημάτων· ἀλλὰ μὴ ἀνα- νεύσητε πρὸς τὴν αἴτησιν. Οὔτε γὰρ βαρύ τι καὶ ἐπ- αχθὲς αἰτῶ, οὔτ' ἐμοὶ τῷ λαμβάνοντι μόνον χρήσιμον ἔσται τὸ διδόμενον, ἀλλὰ καὶ ὑμῖν τοῖς παρέχουσι καὶ τάχα πολλῷ πλέον ὑμῖν. Τί ποτ' οὖν ἐστιν ὅπερ αἰτοῦμαι ὑμᾶς; Κατὰ μίαν Σαββάτων, ἢ καὶ κατὰ Σάββατον, τὴν μέλλουσαν ἐν ὑμῖν ἀναγνωσθήσεσθαι τῶν Εὐαγγελίων περικοπήν, ταύτην πρὸ τούτων τῶν ἡμερῶν μετὰ χεῖρας λαμβάνων ἕκαστος οἴκοι καθώ ήμενος ἀναγινωσκέτω συνεχῶς, καὶ πολλάκις περισκο- πείτω μετὰ ἀκριβείας τὰ ἐγκείμενα, καὶ βασανιζέτω ταῦτα καλῶς· καὶ τί μὲν σαφές, τί δὲ ἄδηλον ^, ση- μειούσθω· τί δὲ αὐτῶν ἐναντίον εἶναι δοκοῦν, οὐκ δν δέ· καὶ πάντα ἁπλῶς διακωδωνίσαντες, οὕτως ἀπαντᾶτε πρὸς τὴν ἀκρόασιν. Οὐ γὰρ μικρὸν ἀπὸ τῆς τοιαύτης σπουδῆς καὶ ὑμῖν καὶ ἡμῖν ἔσται τὸ κέρδος. Ἡμεῖς μὲν γὰρ οὐ πολλοῦ δεησόμεθα πόνου πρὸς τὸ σαφῆ ποιή- σαι τῶν λεγομένων τὴν δύναμιν, τῆς διανοίας ὑμῖν ἤδη προοικειωθείσης τῇ τῶν ῥημάτων γνώσει· ὑμεῖς δὲ ὀξύτεροι καὶ διορατικώτεροι τούτῳ τῷ τρόπῳ γε- νήσεσθε, οὐ πρὸς τὴν ἀκρόασιν μόνον, οὐδὲ πρὸς τὴν μάθησιν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ διδάξαι ἑτέρους. Ἐπεὶ ὡς γε νῦν οἱ πολλοὶ τῶν ἐνταῦθα παραγινομένων ἀκούου- σιν, ὁμοῦ πάντα ἀναγκαζόμενοι μαθεῖν τά τε βήματα, τά τε παρ' ἡμῶν εἰς αὐτὰ λεγόμενα, οὐδ' ἂν εἰ ἐνιαυ- τὸν ὅλον τοῦτο ποιοῦντες διατελοίημεν, μέγα τι καρ- πώσονται κέρδος. Πῶς γὰρ, ὅταν ἐκ παρέργου καὶ ἐνταῦθα μόνον κατὰ τὸν βραχὺν τοῦτον τοῖς λεγομένοις σχολάζωσι καιρόν; Εἰ δέ τινες πράγματα αἰτιῶνται κ καὶ φροντίδας, καὶ πολλὴν τήν τε τῶν πολιτικῶν καὶ τῶν ἰδιωτικῶν ἀσχολίαν· πρῶτον μὲν αὐτὸ τοῦτο ἔγκλημα οὐ μικρὸν, τὸ κυκλοῦσθαι τοσούτων πραγμά των πλήθει, καὶ τοῖς βιωτικοῖς οὕτω προσηλώσθαι διαπαντός, ὡς μηδὲ μικρὰν εἰς τὰ πάντων ἀναγκαιό- • Quidam τί δὲ εύδηλον. Ibidem Morel. addit σημειούσθω, pergitque τί δὲ αὐτῶν ἐναντίον. Ibidem διακωδωνίσαντες, frequenter tractantes, insonantes, ex tintinnabuli tinnitu desimta metaphora. Hæc vox non insolens est apud scri- plores. Savil. et cod. 705 αἰτιντο. τερα ἄγειν σχολήν. Έπειτα ὅτι σκήψις ταῦτα καὶ πρός φασις, κατηγορήσαιεν ἂν αὐτῶν καὶ φίλων συνουσία:, καὶ αἱ ἐν τοῖς θεάτροις διατριβαὶ, καὶ τὰ συνέδρια, ἅπερ θέας ἕνεκεν τῆς τῶν ἵππων ἀμίλλης ποιοῦνται, ἐν οἷς πολλάκις ἡμέρας ανήλωσαν ολοκλήρους [καὶ φίλοις συνεγένεσθε ἐπιπολὺ ], καὶ οὐδαμοῦ τὴν τῶν πραγμάτων ἀσχολίαν ᾐτιάσατό τις ἐν τούτοις αὐτῶν. Εἶτα ἐν μὲν τοῖς εὐτελέσιν ἀπροφάσιστοι πανταχοῦ, καὶ σχολὴν ἄγειν βαθεῖαν δύνασθε· εἰ δὲ τοῖς τοῦ Θεοῦ δέοι προσέχειν, τοσοῦτον ὑμῖν ταῦτα περιττότερα καὶ ἀτιμότερα πάντων εἶναι δοκεῖ, ὡς μηδὲ μικράν ο οἴε- σθαι [63] δεῖν ἀπονέμειν αὐτοῖς σχολήν. Καὶ πῶς ἄξιον οὕτω διακειμένους ἀναπνεῖν, ἢ τὸν ἥλιον τοῦτον ὁρᾷν; Εστι καὶ ἑτέρα πρόφασις τοῖς οὕτω βαθύμοις άλο γωτάτη, τὸ μὴ κεκτῆσθαι μηδὲ ἔχειν βιβλία. Καὶ πρὸς μὲν τοὺς πλουτούντας, γέλως ὑπὲρ ταύτης ἡμᾶς ἀποτείνεσθαι τῆς προφάσεως· ἐπειδὴ δὲ τῶν πενεστέ ρων πολλούς οίμαι κατακεχρῆσθαι αὐτῇ συνεχῶς, ἐκεῖνο ἂν ἡδέως ἐροίμην αὐτοὺς, εἰ μὴ πάντα τὰ τῆς τέχνης όργανα, ἧς ἕκαστος ἐστι δημιουργός, πλήρη καὶ ὁλόκληρα ἔχει, κἂν μυρία κωλύῃ πενία. Πῶς οὖν οὐκ ἄτοπον, ἐκεῖ μὲν μὴ αἰτιᾶσθαι πενίαν, ἀλλὰ πάντα πράττειν πρὸς τὸ μηδὲν γενέσθαι ἐμπόδιον μηδαμό θεν· μέλλοντας δὲ τοσαύτην ὠφέλειαν καρποῦσθαι, ἀσχολίαν ἀποδύρεσθαι καὶ πενίαν; Πλὴν ἀλλὰ καὶ εἰ τινες οὕτω πένητες εἶεν, ἔνεστιν ἐκ τῆς συνεχοῦς ἐνα ταῦθα γινομένης, ἀναγνώσεως μηδὲν ἀγνοεῖν τῶν ἐγε κειμένων ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς. Εἰ δὲ ἀδύνατον ὑμῖν τοῦτο εἶναι δοκεῖ, εἰκότως τοῦτο δοκεῖ. Οὐδὲ γὰρ μετὰ πολλῆς πολλοί παραγίνονται τῆς προθυμίας τῶν λε- γομένων ἀκροασόμενοι, ἀλλὰ αὐτὸ τοῦτο μόνον ἀφο οσιωσάμενοι πρὸς τὴν ἡμέραν, εὐθέως ὑποστρέφουσιν οἴκαδε. Εἰ δέ τινες καὶ ἐνδιατρίψαιεν, τῶν ἀναχωρη σάντων οὐδὲν ἄμεινον διάκεινται, τῷ σώματι μόνον ἐνταῦθα παρόντες ἡμῖν. Ἀλλ᾿ ἵνα μὴ ἐπιπλέον ταῖς αἰτίαις ὑμᾶς βαρύνωμεν °, καὶ ἐν ταῖς μέμψεσι τὸν καιρὸν ἀναλώσωμεν ἅπαντα, ίωμεν ἐπὶ τὰ τοῦ Εὐαγ γελίου βήματα· ὥρα γὰρ λοιπὸν εἰς τὰ προκείμενα c Morel. δοκεῖ ὅτι οὐδὲ μικραί. a Sic Morel. Savil. 30- Τις πρὸς ἡμᾶς. • Murel. ταῖς αἰτ. βαρ. Savil. ταῖς αὐτο ὑμῶν βαρ Omnes pene mss. ὑμᾶς habent.

Τ S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. πητοί, μηδὲ ἡμεῖς νομίζωμεν· ἀρκεῖν ἡμῖν πρὸς σω τηρίαν τὴν πίστιν. "Αν γὰρ μὴ βίον ἐπιδειξώμεθα καθαρόν, ἀλλ' ἀνάξια τῆς μακαρίας κλήσεως ταύτης ἱμάτια ἀμφιασάμενοι παραγενώμεθα, οὐδὲν κωλύει καὶ ἡμᾶς παθεῖν τὰ αὐτὰ, ἅπερ ἐκεῖνος ὁ δείλαιος. Καὶ γὰρ ἄτοπον, αὐτὸν μὲν, Θεὸν ὄντα καὶ βασιλέα, ἀνθρώπου; εὐτελεῖς, καὶ ἀγύρτας, καὶ μηδενὸς ἀξίους ὄντας μὴ ἐπαισχύνεσθαι », ἀλλὰ τοὺς ἀπὸ τῆς τριόδου πρὸς τὴν τράπεζαν ἄγειν ἐκείνην· ἡμᾶς δὲ τοσαύτην ἀναισθησίαν ἐπιδείκνυσθαι, ὡς μηδὲ τῇ τοσαύτῃ τιμή γενέσθαι βελτίους, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν κλῆσιν ἐπὶ τῆς αὐτῆς μένειν κακίας, εἰς τὴν ἄφατον τοῦ κεκληκότος ἐμπαροινοῦντας φιλανθρωπίαν. Οὐδὲ γὰρ διὰ τοῦτο ἡμᾶς ἐπὶ τὴν πνευματικὴν ταύτην καὶ φρικτὴν τῶν μυστηρίων ἐκάλεσε κοινωνίαν, ἵνα μετὰ τῆς προτέρας εἰσερχώμεθα κακίας, ἀλλ᾽ ἵνα ἀποδυσάμενοι τὴν αἰ σχρότητα, μεταμφιασώμεθα & τοὺς ἐν τοῖς βασιλείοις ἑστιωμένους ἡμφιάσθαι χρή. Εἰ δὲ μὴ βουλοίμεθα ἄξια τῆς κλήσεως πρᾶξαι ἐκείνης, οὐκ ἔστι • τοῦτο παρὰ τὸν τετιμηκότα, ἀλλὰ παρ' ἡμᾶς. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνος ἡμᾶς ἐκβάλλει τοῦ θαυμαστοῦ τῶν δαιτυμόνων χοροῦ, ἀλλ' ἡμεῖς ἑαυτούς. Ὁ μὲν γὰρ τὸ ἑαυτοῦ πᾶν ἤνυσε. • Sic Morel. Savil. ἡμεῖς ἀρκεῖν ἡμ. π. σ. τ. π. ἐλπίζω μεν. b Savil. ἀξίους μὴ ἐπ. c Sic Mor. Savil. οὐκ ἔτι. 78 Καὶ γὰρ τοὺς γάμους ἐποίησε, καὶ τὴν τράπεζαν παρεσκεύασε, καὶ τοὺς καλέσαντας ἔπεμψε, καὶ παι ραγενομένους ἐδέξατο, καὶ τὴν ἄλλην ἅπασαν τετί- μηκε τιμήν· ἡμεῖς δὲ καὶ εἰς αὐτὸν, καὶ εἰς τοὺς παρόντας, καὶ εἰς τὸν γάμον ὑβρίσαντες διὰ τῶν φυ παρῶν ἱματίων, τουτέστι, τῶν ἀκαθάρτων πράξεων, εἰκότως ἐκβαλλόμεθα λοιπόν. Ταύτῃ γὰρ καὶ τὸν γάμον τιμῶν, καὶ τοὺς κεκλημένους, ἀπελαύνει τοὺς ἰταμούς καὶ τοὺς ἀναισχύντους ἐκείνους. Εἰ γὰρ εἴασε τοὺς ἐκεῖνο ἡμφιεσμένους τὸ ἱμάτιον, αὐτὸς ἂν ἔδοξε καὶ τοὺς ἄλλους ὑβρίζειν. ᾿Αλλὰ μηδένα γένοιτο τοιούτου πειραθῆναι τοῦ κεκληκότος, μήτε ἡμῶν, μήτε ἑτέρων τινῶν. Διὰ γὰρ τοῦτο, πρὶν ἢ γενέσθαι ταῦτα πάντα, ἀναγέγραπται· ἵνα ἐν τῇ τῶν γραμμάτων ἀπειλή σω- φρονισθέντες, μή συγχωρήσωμεν εἰς ἔργον ἐλθεῖν τὴν ἀτιμίαν καὶ τὴν κόλασιν ταύτην, ἀλλ' ἐπὶ τῶν ῥημά- των αὐτὴν στήσωμεν μόνον, καὶ μετὰ λαμπράς έκα- στις στολῆς εἰς τὴν κλῆσιν ἐκείνην παραγενώμεθα· ἧς ἀπολαῦσαι γένοιτο πάντας ἡμᾶς, χάριτι καὶ φιλαν θρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ᾽ οὗ ὁ τῷ Πατρὶ ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι δόξα, κράτος, τιμή, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. d Lectionen Savil. et Cod. 705 expressit interpres, nempe, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ. [62] ΟΜΙΛΙΑ ΙΑ'. Καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. α. Μίαν ὑμᾶς ἅπαντας αἰτῆσαι βούλομαι χάριν, πρὶν ἢ τῶν εὐαγγελικῶν ἅψασθαι ῥημάτων· ἀλλὰ μὴ ἀνα- νεύσητε πρὸς τὴν αἴτησιν. Οὔτε γὰρ βαρύ τι καὶ ἐπ- αχθὲς αἰτῶ, οὔτ' ἐμοὶ τῷ λαμβάνοντι μόνον χρήσιμον ἔσται τὸ διδόμενον, ἀλλὰ καὶ ὑμῖν τοῖς παρέχουσι καὶ τάχα πολλῷ πλέον ὑμῖν. Τί ποτ' οὖν ἐστιν ὅπερ αἰτοῦμαι ὑμᾶς; Κατὰ μίαν Σαββάτων, ἢ καὶ κατὰ Σάββατον, τὴν μέλλουσαν ἐν ὑμῖν ἀναγνωσθήσεσθαι τῶν Εὐαγγελίων περικοπήν, ταύτην πρὸ τούτων τῶν ἡμερῶν μετὰ χεῖρας λαμβάνων ἕκαστος οἴκοι καθώ ήμενος ἀναγινωσκέτω συνεχῶς, καὶ πολλάκις περισκο- πείτω μετὰ ἀκριβείας τὰ ἐγκείμενα, καὶ βασανιζέτω ταῦτα καλῶς· καὶ τί μὲν σαφές, τί δὲ ἄδηλον ^, ση- μειούσθω· τί δὲ αὐτῶν ἐναντίον εἶναι δοκοῦν, οὐκ δν δέ· καὶ πάντα ἁπλῶς διακωδωνίσαντες, οὕτως ἀπαντᾶτε πρὸς τὴν ἀκρόασιν. Οὐ γὰρ μικρὸν ἀπὸ τῆς τοιαύτης σπουδῆς καὶ ὑμῖν καὶ ἡμῖν ἔσται τὸ κέρδος. Ἡμεῖς μὲν γὰρ οὐ πολλοῦ δεησόμεθα πόνου πρὸς τὸ σαφῆ ποιή- σαι τῶν λεγομένων τὴν δύναμιν, τῆς διανοίας ὑμῖν ἤδη προοικειωθείσης τῇ τῶν ῥημάτων γνώσει· ὑμεῖς δὲ ὀξύτεροι καὶ διορατικώτεροι τούτῳ τῷ τρόπῳ γε- νήσεσθε, οὐ πρὸς τὴν ἀκρόασιν μόνον, οὐδὲ πρὸς τὴν μάθησιν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ διδάξαι ἑτέρους. Ἐπεὶ ὡς γε νῦν οἱ πολλοὶ τῶν ἐνταῦθα παραγινομένων ἀκούου- σιν, ὁμοῦ πάντα ἀναγκαζόμενοι μαθεῖν τά τε βήματα, τά τε παρ' ἡμῶν εἰς αὐτὰ λεγόμενα, οὐδ' ἂν εἰ ἐνιαυ- τὸν ὅλον τοῦτο ποιοῦντες διατελοίημεν, μέγα τι καρ- πώσονται κέρδος. Πῶς γὰρ, ὅταν ἐκ παρέργου καὶ ἐνταῦθα μόνον κατὰ τὸν βραχὺν τοῦτον τοῖς λεγομένοις σχολάζωσι καιρόν; Εἰ δέ τινες πράγματα αἰτιῶνται κ καὶ φροντίδας, καὶ πολλὴν τήν τε τῶν πολιτικῶν καὶ τῶν ἰδιωτικῶν ἀσχολίαν· πρῶτον μὲν αὐτὸ τοῦτο ἔγκλημα οὐ μικρὸν, τὸ κυκλοῦσθαι τοσούτων πραγμά των πλήθει, καὶ τοῖς βιωτικοῖς οὕτω προσηλώσθαι διαπαντός, ὡς μηδὲ μικρὰν εἰς τὰ πάντων ἀναγκαιό- • Quidam τί δὲ εύδηλον. Ibidem Morel. addit σημειούσθω, pergitque τί δὲ αὐτῶν ἐναντίον. Ibidem διακωδωνίσαντες, frequenter tractantes, insonantes, ex tintinnabuli tinnitu desimta metaphora. Hæc vox non insolens est apud scri- plores. Savil. et cod. 705 αἰτιντο. τερα ἄγειν σχολήν. Έπειτα ὅτι σκήψις ταῦτα καὶ πρός φασις, κατηγορήσαιεν ἂν αὐτῶν καὶ φίλων συνουσία:, καὶ αἱ ἐν τοῖς θεάτροις διατριβαὶ, καὶ τὰ συνέδρια, ἅπερ θέας ἕνεκεν τῆς τῶν ἵππων ἀμίλλης ποιοῦνται, ἐν οἷς πολλάκις ἡμέρας ανήλωσαν ολοκλήρους [καὶ φίλοις συνεγένεσθε ἐπιπολὺ ], καὶ οὐδαμοῦ τὴν τῶν πραγμάτων ἀσχολίαν ᾐτιάσατό τις ἐν τούτοις αὐτῶν. Εἶτα ἐν μὲν τοῖς εὐτελέσιν ἀπροφάσιστοι πανταχοῦ, καὶ σχολὴν ἄγειν βαθεῖαν δύνασθε· εἰ δὲ τοῖς τοῦ Θεοῦ δέοι προσέχειν, τοσοῦτον ὑμῖν ταῦτα περιττότερα καὶ ἀτιμότερα πάντων εἶναι δοκεῖ, ὡς μηδὲ μικράν ο οἴε- σθαι [63] δεῖν ἀπονέμειν αὐτοῖς σχολήν. Καὶ πῶς ἄξιον οὕτω διακειμένους ἀναπνεῖν, ἢ τὸν ἥλιον τοῦτον ὁρᾷν; Εστι καὶ ἑτέρα πρόφασις τοῖς οὕτω βαθύμοις άλο γωτάτη, τὸ μὴ κεκτῆσθαι μηδὲ ἔχειν βιβλία. Καὶ πρὸς μὲν τοὺς πλουτούντας, γέλως ὑπὲρ ταύτης ἡμᾶς ἀποτείνεσθαι τῆς προφάσεως· ἐπειδὴ δὲ τῶν πενεστέ ρων πολλούς οίμαι κατακεχρῆσθαι αὐτῇ συνεχῶς, ἐκεῖνο ἂν ἡδέως ἐροίμην αὐτοὺς, εἰ μὴ πάντα τὰ τῆς τέχνης όργανα, ἧς ἕκαστος ἐστι δημιουργός, πλήρη καὶ ὁλόκληρα ἔχει, κἂν μυρία κωλύῃ πενία. Πῶς οὖν οὐκ ἄτοπον, ἐκεῖ μὲν μὴ αἰτιᾶσθαι πενίαν, ἀλλὰ πάντα πράττειν πρὸς τὸ μηδὲν γενέσθαι ἐμπόδιον μηδαμό θεν· μέλλοντας δὲ τοσαύτην ὠφέλειαν καρποῦσθαι, ἀσχολίαν ἀποδύρεσθαι καὶ πενίαν; Πλὴν ἀλλὰ καὶ εἰ τινες οὕτω πένητες εἶεν, ἔνεστιν ἐκ τῆς συνεχοῦς ἐνα ταῦθα γινομένης, ἀναγνώσεως μηδὲν ἀγνοεῖν τῶν ἐγε κειμένων ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς. Εἰ δὲ ἀδύνατον ὑμῖν τοῦτο εἶναι δοκεῖ, εἰκότως τοῦτο δοκεῖ. Οὐδὲ γὰρ μετὰ πολλῆς πολλοί παραγίνονται τῆς προθυμίας τῶν λε- γομένων ἀκροασόμενοι, ἀλλὰ αὐτὸ τοῦτο μόνον ἀφο οσιωσάμενοι πρὸς τὴν ἡμέραν, εὐθέως ὑποστρέφουσιν οἴκαδε. Εἰ δέ τινες καὶ ἐνδιατρίψαιεν, τῶν ἀναχωρη σάντων οὐδὲν ἄμεινον διάκεινται, τῷ σώματι μόνον ἐνταῦθα παρόντες ἡμῖν. Ἀλλ᾿ ἵνα μὴ ἐπιπλέον ταῖς αἰτίαις ὑμᾶς βαρύνωμεν °, καὶ ἐν ταῖς μέμψεσι τὸν καιρὸν ἀναλώσωμεν ἅπαντα, ίωμεν ἐπὶ τὰ τοῦ Εὐαγ γελίου βήματα· ὥρα γὰρ λοιπὸν εἰς τὰ προκείμενα c Morel. δοκεῖ ὅτι οὐδὲ μικραί. a Sic Morel. Savil. 30- Τις πρὸς ἡμᾶς. • Murel. ταῖς αἰτ. βαρ. Savil. ταῖς αὐτο ὑμῶν βαρ Omnes pene mss. ὑμᾶς habent.

Τ S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. πητοί, μηδὲ ἡμεῖς νομίζωμεν· ἀρκεῖν ἡμῖν πρὸς σω τηρίαν τὴν πίστιν. "Αν γὰρ μὴ βίον ἐπιδειξώμεθα καθαρόν, ἀλλ' ἀνάξια τῆς μακαρίας κλήσεως ταύτης ἱμάτια ἀμφιασάμενοι παραγενώμεθα, οὐδὲν κωλύει καὶ ἡμᾶς παθεῖν τὰ αὐτὰ, ἅπερ ἐκεῖνος ὁ δείλαιος. Καὶ γὰρ ἄτοπον, αὐτὸν μὲν, Θεὸν ὄντα καὶ βασιλέα, ἀνθρώπου; εὐτελεῖς, καὶ ἀγύρτας, καὶ μηδενὸς ἀξίους ὄντας μὴ ἐπαισχύνεσθαι », ἀλλὰ τοὺς ἀπὸ τῆς τριόδου πρὸς τὴν τράπεζαν ἄγειν ἐκείνην· ἡμᾶς δὲ τοσαύτην ἀναισθησίαν ἐπιδείκνυσθαι, ὡς μηδὲ τῇ τοσαύτῃ τιμή γενέσθαι βελτίους, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν κλῆσιν ἐπὶ τῆς αὐτῆς μένειν κακίας, εἰς τὴν ἄφατον τοῦ κεκληκότος ἐμπαροινοῦντας φιλανθρωπίαν. Οὐδὲ γὰρ διὰ τοῦτο ἡμᾶς ἐπὶ τὴν πνευματικὴν ταύτην καὶ φρικτὴν τῶν μυστηρίων ἐκάλεσε κοινωνίαν, ἵνα μετὰ τῆς προτέρας εἰσερχώμεθα κακίας, ἀλλ᾽ ἵνα ἀποδυσάμενοι τὴν αἰ σχρότητα, μεταμφιασώμεθα & τοὺς ἐν τοῖς βασιλείοις ἑστιωμένους ἡμφιάσθαι χρή. Εἰ δὲ μὴ βουλοίμεθα ἄξια τῆς κλήσεως πρᾶξαι ἐκείνης, οὐκ ἔστι • τοῦτο παρὰ τὸν τετιμηκότα, ἀλλὰ παρ' ἡμᾶς. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνος ἡμᾶς ἐκβάλλει τοῦ θαυμαστοῦ τῶν δαιτυμόνων χοροῦ, ἀλλ' ἡμεῖς ἑαυτούς. Ὁ μὲν γὰρ τὸ ἑαυτοῦ πᾶν ἤνυσε. • Sic Morel. Savil. ἡμεῖς ἀρκεῖν ἡμ. π. σ. τ. π. ἐλπίζω μεν. b Savil. ἀξίους μὴ ἐπ. c Sic Mor. Savil. οὐκ ἔτι. 78 Καὶ γὰρ τοὺς γάμους ἐποίησε, καὶ τὴν τράπεζαν παρεσκεύασε, καὶ τοὺς καλέσαντας ἔπεμψε, καὶ παι ραγενομένους ἐδέξατο, καὶ τὴν ἄλλην ἅπασαν τετί- μηκε τιμήν· ἡμεῖς δὲ καὶ εἰς αὐτὸν, καὶ εἰς τοὺς παρόντας, καὶ εἰς τὸν γάμον ὑβρίσαντες διὰ τῶν φυ παρῶν ἱματίων, τουτέστι, τῶν ἀκαθάρτων πράξεων, εἰκότως ἐκβαλλόμεθα λοιπόν. Ταύτῃ γὰρ καὶ τὸν γάμον τιμῶν, καὶ τοὺς κεκλημένους, ἀπελαύνει τοὺς ἰταμούς καὶ τοὺς ἀναισχύντους ἐκείνους. Εἰ γὰρ εἴασε τοὺς ἐκεῖνο ἡμφιεσμένους τὸ ἱμάτιον, αὐτὸς ἂν ἔδοξε καὶ τοὺς ἄλλους ὑβρίζειν. ᾿Αλλὰ μηδένα γένοιτο τοιούτου πειραθῆναι τοῦ κεκληκότος, μήτε ἡμῶν, μήτε ἑτέρων τινῶν. Διὰ γὰρ τοῦτο, πρὶν ἢ γενέσθαι ταῦτα πάντα, ἀναγέγραπται· ἵνα ἐν τῇ τῶν γραμμάτων ἀπειλή σω- φρονισθέντες, μή συγχωρήσωμεν εἰς ἔργον ἐλθεῖν τὴν ἀτιμίαν καὶ τὴν κόλασιν ταύτην, ἀλλ' ἐπὶ τῶν ῥημά- των αὐτὴν στήσωμεν μόνον, καὶ μετὰ λαμπράς έκα- στις στολῆς εἰς τὴν κλῆσιν ἐκείνην παραγενώμεθα· ἧς ἀπολαῦσαι γένοιτο πάντας ἡμᾶς, χάριτι καὶ φιλαν θρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ᾽ οὗ ὁ τῷ Πατρὶ ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι δόξα, κράτος, τιμή, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. d Lectionen Savil. et Cod. 705 expressit interpres, nempe, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ. [62] ΟΜΙΛΙΑ ΙΑ'. Καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. α. Μίαν ὑμᾶς ἅπαντας αἰτῆσαι βούλομαι χάριν, πρὶν ἢ τῶν εὐαγγελικῶν ἅψασθαι ῥημάτων· ἀλλὰ μὴ ἀνα- νεύσητε πρὸς τὴν αἴτησιν. Οὔτε γὰρ βαρύ τι καὶ ἐπ- αχθὲς αἰτῶ, οὔτ' ἐμοὶ τῷ λαμβάνοντι μόνον χρήσιμον ἔσται τὸ διδόμενον, ἀλλὰ καὶ ὑμῖν τοῖς παρέχουσι καὶ τάχα πολλῷ πλέον ὑμῖν. Τί ποτ' οὖν ἐστιν ὅπερ αἰτοῦμαι ὑμᾶς; Κατὰ μίαν Σαββάτων, ἢ καὶ κατὰ Σάββατον, τὴν μέλλουσαν ἐν ὑμῖν ἀναγνωσθήσεσθαι τῶν Εὐαγγελίων περικοπήν, ταύτην πρὸ τούτων τῶν ἡμερῶν μετὰ χεῖρας λαμβάνων ἕκαστος οἴκοι καθώ ήμενος ἀναγινωσκέτω συνεχῶς, καὶ πολλάκις περισκο- πείτω μετὰ ἀκριβείας τὰ ἐγκείμενα, καὶ βασανιζέτω ταῦτα καλῶς· καὶ τί μὲν σαφές, τί δὲ ἄδηλον ^, ση- μειούσθω· τί δὲ αὐτῶν ἐναντίον εἶναι δοκοῦν, οὐκ δν δέ· καὶ πάντα ἁπλῶς διακωδωνίσαντες, οὕτως ἀπαντᾶτε πρὸς τὴν ἀκρόασιν. Οὐ γὰρ μικρὸν ἀπὸ τῆς τοιαύτης σπουδῆς καὶ ὑμῖν καὶ ἡμῖν ἔσται τὸ κέρδος. Ἡμεῖς μὲν γὰρ οὐ πολλοῦ δεησόμεθα πόνου πρὸς τὸ σαφῆ ποιή- σαι τῶν λεγομένων τὴν δύναμιν, τῆς διανοίας ὑμῖν ἤδη προοικειωθείσης τῇ τῶν ῥημάτων γνώσει· ὑμεῖς δὲ ὀξύτεροι καὶ διορατικώτεροι τούτῳ τῷ τρόπῳ γε- νήσεσθε, οὐ πρὸς τὴν ἀκρόασιν μόνον, οὐδὲ πρὸς τὴν μάθησιν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ διδάξαι ἑτέρους. Ἐπεὶ ὡς γε νῦν οἱ πολλοὶ τῶν ἐνταῦθα παραγινομένων ἀκούου- σιν, ὁμοῦ πάντα ἀναγκαζόμενοι μαθεῖν τά τε βήματα, τά τε παρ' ἡμῶν εἰς αὐτὰ λεγόμενα, οὐδ' ἂν εἰ ἐνιαυ- τὸν ὅλον τοῦτο ποιοῦντες διατελοίημεν, μέγα τι καρ- πώσονται κέρδος. Πῶς γὰρ, ὅταν ἐκ παρέργου καὶ ἐνταῦθα μόνον κατὰ τὸν βραχὺν τοῦτον τοῖς λεγομένοις σχολάζωσι καιρόν; Εἰ δέ τινες πράγματα αἰτιῶνται κ καὶ φροντίδας, καὶ πολλὴν τήν τε τῶν πολιτικῶν καὶ τῶν ἰδιωτικῶν ἀσχολίαν· πρῶτον μὲν αὐτὸ τοῦτο ἔγκλημα οὐ μικρὸν, τὸ κυκλοῦσθαι τοσούτων πραγμά των πλήθει, καὶ τοῖς βιωτικοῖς οὕτω προσηλώσθαι διαπαντός, ὡς μηδὲ μικρὰν εἰς τὰ πάντων ἀναγκαιό- • Quidam τί δὲ εύδηλον. Ibidem Morel. addit σημειούσθω, pergitque τί δὲ αὐτῶν ἐναντίον. Ibidem διακωδωνίσαντες, frequenter tractantes, insonantes, ex tintinnabuli tinnitu desimta metaphora. Hæc vox non insolens est apud scri- plores. Savil. et cod. 705 αἰτιντο. τερα ἄγειν σχολήν. Έπειτα ὅτι σκήψις ταῦτα καὶ πρός φασις, κατηγορήσαιεν ἂν αὐτῶν καὶ φίλων συνουσία:, καὶ αἱ ἐν τοῖς θεάτροις διατριβαὶ, καὶ τὰ συνέδρια, ἅπερ θέας ἕνεκεν τῆς τῶν ἵππων ἀμίλλης ποιοῦνται, ἐν οἷς πολλάκις ἡμέρας ανήλωσαν ολοκλήρους [καὶ φίλοις συνεγένεσθε ἐπιπολὺ ], καὶ οὐδαμοῦ τὴν τῶν πραγμάτων ἀσχολίαν ᾐτιάσατό τις ἐν τούτοις αὐτῶν. Εἶτα ἐν μὲν τοῖς εὐτελέσιν ἀπροφάσιστοι πανταχοῦ, καὶ σχολὴν ἄγειν βαθεῖαν δύνασθε· εἰ δὲ τοῖς τοῦ Θεοῦ δέοι προσέχειν, τοσοῦτον ὑμῖν ταῦτα περιττότερα καὶ ἀτιμότερα πάντων εἶναι δοκεῖ, ὡς μηδὲ μικράν ο οἴε- σθαι [63] δεῖν ἀπονέμειν αὐτοῖς σχολήν. Καὶ πῶς ἄξιον οὕτω διακειμένους ἀναπνεῖν, ἢ τὸν ἥλιον τοῦτον ὁρᾷν; Εστι καὶ ἑτέρα πρόφασις τοῖς οὕτω βαθύμοις άλο γωτάτη, τὸ μὴ κεκτῆσθαι μηδὲ ἔχειν βιβλία. Καὶ πρὸς μὲν τοὺς πλουτούντας, γέλως ὑπὲρ ταύτης ἡμᾶς ἀποτείνεσθαι τῆς προφάσεως· ἐπειδὴ δὲ τῶν πενεστέ ρων πολλούς οίμαι κατακεχρῆσθαι αὐτῇ συνεχῶς, ἐκεῖνο ἂν ἡδέως ἐροίμην αὐτοὺς, εἰ μὴ πάντα τὰ τῆς τέχνης όργανα, ἧς ἕκαστος ἐστι δημιουργός, πλήρη καὶ ὁλόκληρα ἔχει, κἂν μυρία κωλύῃ πενία. Πῶς οὖν οὐκ ἄτοπον, ἐκεῖ μὲν μὴ αἰτιᾶσθαι πενίαν, ἀλλὰ πάντα πράττειν πρὸς τὸ μηδὲν γενέσθαι ἐμπόδιον μηδαμό θεν· μέλλοντας δὲ τοσαύτην ὠφέλειαν καρποῦσθαι, ἀσχολίαν ἀποδύρεσθαι καὶ πενίαν; Πλὴν ἀλλὰ καὶ εἰ τινες οὕτω πένητες εἶεν, ἔνεστιν ἐκ τῆς συνεχοῦς ἐνα ταῦθα γινομένης, ἀναγνώσεως μηδὲν ἀγνοεῖν τῶν ἐγε κειμένων ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς. Εἰ δὲ ἀδύνατον ὑμῖν τοῦτο εἶναι δοκεῖ, εἰκότως τοῦτο δοκεῖ. Οὐδὲ γὰρ μετὰ πολλῆς πολλοί παραγίνονται τῆς προθυμίας τῶν λε- γομένων ἀκροασόμενοι, ἀλλὰ αὐτὸ τοῦτο μόνον ἀφο οσιωσάμενοι πρὸς τὴν ἡμέραν, εὐθέως ὑποστρέφουσιν οἴκαδε. Εἰ δέ τινες καὶ ἐνδιατρίψαιεν, τῶν ἀναχωρη σάντων οὐδὲν ἄμεινον διάκεινται, τῷ σώματι μόνον ἐνταῦθα παρόντες ἡμῖν. Ἀλλ᾿ ἵνα μὴ ἐπιπλέον ταῖς αἰτίαις ὑμᾶς βαρύνωμεν °, καὶ ἐν ταῖς μέμψεσι τὸν καιρὸν ἀναλώσωμεν ἅπαντα, ίωμεν ἐπὶ τὰ τοῦ Εὐαγ γελίου βήματα· ὥρα γὰρ λοιπὸν εἰς τὰ προκείμενα c Morel. δοκεῖ ὅτι οὐδὲ μικραί. a Sic Morel. Savil. 30- Τις πρὸς ἡμᾶς. • Murel. ταῖς αἰτ. βαρ. Savil. ταῖς αὐτο ὑμῶν βαρ Omnes pene mss. ὑμᾶς habent.

Τ S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. πητοί, μηδὲ ἡμεῖς νομίζωμεν· ἀρκεῖν ἡμῖν πρὸς σω τηρίαν τὴν πίστιν. "Αν γὰρ μὴ βίον ἐπιδειξώμεθα καθαρόν, ἀλλ' ἀνάξια τῆς μακαρίας κλήσεως ταύτης ἱμάτια ἀμφιασάμενοι παραγενώμεθα, οὐδὲν κωλύει καὶ ἡμᾶς παθεῖν τὰ αὐτὰ, ἅπερ ἐκεῖνος ὁ δείλαιος. Καὶ γὰρ ἄτοπον, αὐτὸν μὲν, Θεὸν ὄντα καὶ βασιλέα, ἀνθρώπου; εὐτελεῖς, καὶ ἀγύρτας, καὶ μηδενὸς ἀξίους ὄντας μὴ ἐπαισχύνεσθαι », ἀλλὰ τοὺς ἀπὸ τῆς τριόδου πρὸς τὴν τράπεζαν ἄγειν ἐκείνην· ἡμᾶς δὲ τοσαύτην ἀναισθησίαν ἐπιδείκνυσθαι, ὡς μηδὲ τῇ τοσαύτῃ τιμή γενέσθαι βελτίους, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν κλῆσιν ἐπὶ τῆς αὐτῆς μένειν κακίας, εἰς τὴν ἄφατον τοῦ κεκληκότος ἐμπαροινοῦντας φιλανθρωπίαν. Οὐδὲ γὰρ διὰ τοῦτο ἡμᾶς ἐπὶ τὴν πνευματικὴν ταύτην καὶ φρικτὴν τῶν μυστηρίων ἐκάλεσε κοινωνίαν, ἵνα μετὰ τῆς προτέρας εἰσερχώμεθα κακίας, ἀλλ᾽ ἵνα ἀποδυσάμενοι τὴν αἰ σχρότητα, μεταμφιασώμεθα & τοὺς ἐν τοῖς βασιλείοις ἑστιωμένους ἡμφιάσθαι χρή. Εἰ δὲ μὴ βουλοίμεθα ἄξια τῆς κλήσεως πρᾶξαι ἐκείνης, οὐκ ἔστι • τοῦτο παρὰ τὸν τετιμηκότα, ἀλλὰ παρ' ἡμᾶς. Οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνος ἡμᾶς ἐκβάλλει τοῦ θαυμαστοῦ τῶν δαιτυμόνων χοροῦ, ἀλλ' ἡμεῖς ἑαυτούς. Ὁ μὲν γὰρ τὸ ἑαυτοῦ πᾶν ἤνυσε. • Sic Morel. Savil. ἡμεῖς ἀρκεῖν ἡμ. π. σ. τ. π. ἐλπίζω μεν. b Savil. ἀξίους μὴ ἐπ. c Sic Mor. Savil. οὐκ ἔτι. 78 Καὶ γὰρ τοὺς γάμους ἐποίησε, καὶ τὴν τράπεζαν παρεσκεύασε, καὶ τοὺς καλέσαντας ἔπεμψε, καὶ παι ραγενομένους ἐδέξατο, καὶ τὴν ἄλλην ἅπασαν τετί- μηκε τιμήν· ἡμεῖς δὲ καὶ εἰς αὐτὸν, καὶ εἰς τοὺς παρόντας, καὶ εἰς τὸν γάμον ὑβρίσαντες διὰ τῶν φυ παρῶν ἱματίων, τουτέστι, τῶν ἀκαθάρτων πράξεων, εἰκότως ἐκβαλλόμεθα λοιπόν. Ταύτῃ γὰρ καὶ τὸν γάμον τιμῶν, καὶ τοὺς κεκλημένους, ἀπελαύνει τοὺς ἰταμούς καὶ τοὺς ἀναισχύντους ἐκείνους. Εἰ γὰρ εἴασε τοὺς ἐκεῖνο ἡμφιεσμένους τὸ ἱμάτιον, αὐτὸς ἂν ἔδοξε καὶ τοὺς ἄλλους ὑβρίζειν. ᾿Αλλὰ μηδένα γένοιτο τοιούτου πειραθῆναι τοῦ κεκληκότος, μήτε ἡμῶν, μήτε ἑτέρων τινῶν. Διὰ γὰρ τοῦτο, πρὶν ἢ γενέσθαι ταῦτα πάντα, ἀναγέγραπται· ἵνα ἐν τῇ τῶν γραμμάτων ἀπειλή σω- φρονισθέντες, μή συγχωρήσωμεν εἰς ἔργον ἐλθεῖν τὴν ἀτιμίαν καὶ τὴν κόλασιν ταύτην, ἀλλ' ἐπὶ τῶν ῥημά- των αὐτὴν στήσωμεν μόνον, καὶ μετὰ λαμπράς έκα- στις στολῆς εἰς τὴν κλῆσιν ἐκείνην παραγενώμεθα· ἧς ἀπολαῦσαι γένοιτο πάντας ἡμᾶς, χάριτι καὶ φιλαν θρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ᾽ οὗ ὁ τῷ Πατρὶ ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι δόξα, κράτος, τιμή, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. d Lectionen Savil. et Cod. 705 expressit interpres, nempe, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ. [62] ΟΜΙΛΙΑ ΙΑ'. Καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. α. Μίαν ὑμᾶς ἅπαντας αἰτῆσαι βούλομαι χάριν, πρὶν ἢ τῶν εὐαγγελικῶν ἅψασθαι ῥημάτων· ἀλλὰ μὴ ἀνα- νεύσητε πρὸς τὴν αἴτησιν. Οὔτε γὰρ βαρύ τι καὶ ἐπ- αχθὲς αἰτῶ, οὔτ' ἐμοὶ τῷ λαμβάνοντι μόνον χρήσιμον ἔσται τὸ διδόμενον, ἀλλὰ καὶ ὑμῖν τοῖς παρέχουσι καὶ τάχα πολλῷ πλέον ὑμῖν. Τί ποτ' οὖν ἐστιν ὅπερ αἰτοῦμαι ὑμᾶς; Κατὰ μίαν Σαββάτων, ἢ καὶ κατὰ Σάββατον, τὴν μέλλουσαν ἐν ὑμῖν ἀναγνωσθήσεσθαι τῶν Εὐαγγελίων περικοπήν, ταύτην πρὸ τούτων τῶν ἡμερῶν μετὰ χεῖρας λαμβάνων ἕκαστος οἴκοι καθώ ήμενος ἀναγινωσκέτω συνεχῶς, καὶ πολλάκις περισκο- πείτω μετὰ ἀκριβείας τὰ ἐγκείμενα, καὶ βασανιζέτω ταῦτα καλῶς· καὶ τί μὲν σαφές, τί δὲ ἄδηλον ^, ση- μειούσθω· τί δὲ αὐτῶν ἐναντίον εἶναι δοκοῦν, οὐκ δν δέ· καὶ πάντα ἁπλῶς διακωδωνίσαντες, οὕτως ἀπαντᾶτε πρὸς τὴν ἀκρόασιν. Οὐ γὰρ μικρὸν ἀπὸ τῆς τοιαύτης σπουδῆς καὶ ὑμῖν καὶ ἡμῖν ἔσται τὸ κέρδος. Ἡμεῖς μὲν γὰρ οὐ πολλοῦ δεησόμεθα πόνου πρὸς τὸ σαφῆ ποιή- σαι τῶν λεγομένων τὴν δύναμιν, τῆς διανοίας ὑμῖν ἤδη προοικειωθείσης τῇ τῶν ῥημάτων γνώσει· ὑμεῖς δὲ ὀξύτεροι καὶ διορατικώτεροι τούτῳ τῷ τρόπῳ γε- νήσεσθε, οὐ πρὸς τὴν ἀκρόασιν μόνον, οὐδὲ πρὸς τὴν μάθησιν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ διδάξαι ἑτέρους. Ἐπεὶ ὡς γε νῦν οἱ πολλοὶ τῶν ἐνταῦθα παραγινομένων ἀκούου- σιν, ὁμοῦ πάντα ἀναγκαζόμενοι μαθεῖν τά τε βήματα, τά τε παρ' ἡμῶν εἰς αὐτὰ λεγόμενα, οὐδ' ἂν εἰ ἐνιαυ- τὸν ὅλον τοῦτο ποιοῦντες διατελοίημεν, μέγα τι καρ- πώσονται κέρδος. Πῶς γὰρ, ὅταν ἐκ παρέργου καὶ ἐνταῦθα μόνον κατὰ τὸν βραχὺν τοῦτον τοῖς λεγομένοις σχολάζωσι καιρόν; Εἰ δέ τινες πράγματα αἰτιῶνται κ καὶ φροντίδας, καὶ πολλὴν τήν τε τῶν πολιτικῶν καὶ τῶν ἰδιωτικῶν ἀσχολίαν· πρῶτον μὲν αὐτὸ τοῦτο ἔγκλημα οὐ μικρὸν, τὸ κυκλοῦσθαι τοσούτων πραγμά των πλήθει, καὶ τοῖς βιωτικοῖς οὕτω προσηλώσθαι διαπαντός, ὡς μηδὲ μικρὰν εἰς τὰ πάντων ἀναγκαιό- • Quidam τί δὲ εύδηλον. Ibidem Morel. addit σημειούσθω, pergitque τί δὲ αὐτῶν ἐναντίον. Ibidem διακωδωνίσαντες, frequenter tractantes, insonantes, ex tintinnabuli tinnitu desimta metaphora. Hæc vox non insolens est apud scri- plores. Savil. et cod. 705 αἰτιντο. τερα ἄγειν σχολήν. Έπειτα ὅτι σκήψις ταῦτα καὶ πρός φασις, κατηγορήσαιεν ἂν αὐτῶν καὶ φίλων συνουσία:, καὶ αἱ ἐν τοῖς θεάτροις διατριβαὶ, καὶ τὰ συνέδρια, ἅπερ θέας ἕνεκεν τῆς τῶν ἵππων ἀμίλλης ποιοῦνται, ἐν οἷς πολλάκις ἡμέρας ανήλωσαν ολοκλήρους [καὶ φίλοις συνεγένεσθε ἐπιπολὺ ], καὶ οὐδαμοῦ τὴν τῶν πραγμάτων ἀσχολίαν ᾐτιάσατό τις ἐν τούτοις αὐτῶν. Εἶτα ἐν μὲν τοῖς εὐτελέσιν ἀπροφάσιστοι πανταχοῦ, καὶ σχολὴν ἄγειν βαθεῖαν δύνασθε· εἰ δὲ τοῖς τοῦ Θεοῦ δέοι προσέχειν, τοσοῦτον ὑμῖν ταῦτα περιττότερα καὶ ἀτιμότερα πάντων εἶναι δοκεῖ, ὡς μηδὲ μικράν ο οἴε- σθαι [63] δεῖν ἀπονέμειν αὐτοῖς σχολήν. Καὶ πῶς ἄξιον οὕτω διακειμένους ἀναπνεῖν, ἢ τὸν ἥλιον τοῦτον ὁρᾷν; Εστι καὶ ἑτέρα πρόφασις τοῖς οὕτω βαθύμοις άλο γωτάτη, τὸ μὴ κεκτῆσθαι μηδὲ ἔχειν βιβλία. Καὶ πρὸς μὲν τοὺς πλουτούντας, γέλως ὑπὲρ ταύτης ἡμᾶς ἀποτείνεσθαι τῆς προφάσεως· ἐπειδὴ δὲ τῶν πενεστέ ρων πολλούς οίμαι κατακεχρῆσθαι αὐτῇ συνεχῶς, ἐκεῖνο ἂν ἡδέως ἐροίμην αὐτοὺς, εἰ μὴ πάντα τὰ τῆς τέχνης όργανα, ἧς ἕκαστος ἐστι δημιουργός, πλήρη καὶ ὁλόκληρα ἔχει, κἂν μυρία κωλύῃ πενία. Πῶς οὖν οὐκ ἄτοπον, ἐκεῖ μὲν μὴ αἰτιᾶσθαι πενίαν, ἀλλὰ πάντα πράττειν πρὸς τὸ μηδὲν γενέσθαι ἐμπόδιον μηδαμό θεν· μέλλοντας δὲ τοσαύτην ὠφέλειαν καρποῦσθαι, ἀσχολίαν ἀποδύρεσθαι καὶ πενίαν; Πλὴν ἀλλὰ καὶ εἰ τινες οὕτω πένητες εἶεν, ἔνεστιν ἐκ τῆς συνεχοῦς ἐνα ταῦθα γινομένης, ἀναγνώσεως μηδὲν ἀγνοεῖν τῶν ἐγε κειμένων ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς. Εἰ δὲ ἀδύνατον ὑμῖν τοῦτο εἶναι δοκεῖ, εἰκότως τοῦτο δοκεῖ. Οὐδὲ γὰρ μετὰ πολλῆς πολλοί παραγίνονται τῆς προθυμίας τῶν λε- γομένων ἀκροασόμενοι, ἀλλὰ αὐτὸ τοῦτο μόνον ἀφο οσιωσάμενοι πρὸς τὴν ἡμέραν, εὐθέως ὑποστρέφουσιν οἴκαδε. Εἰ δέ τινες καὶ ἐνδιατρίψαιεν, τῶν ἀναχωρη σάντων οὐδὲν ἄμεινον διάκεινται, τῷ σώματι μόνον ἐνταῦθα παρόντες ἡμῖν. Ἀλλ᾿ ἵνα μὴ ἐπιπλέον ταῖς αἰτίαις ὑμᾶς βαρύνωμεν °, καὶ ἐν ταῖς μέμψεσι τὸν καιρὸν ἀναλώσωμεν ἅπαντα, ίωμεν ἐπὶ τὰ τοῦ Εὐαγ γελίου βήματα· ὥρα γὰρ λοιπὸν εἰς τὰ προκείμενα c Morel. δοκεῖ ὅτι οὐδὲ μικραί. a Sic Morel. Savil. 30- Τις πρὸς ἡμᾶς. • Murel. ταῖς αἰτ. βαρ. Savil. ταῖς αὐτο ὑμῶν βαρ Omnes pene mss. ὑμᾶς habent.

IN JOANNEM HOMIL. XI. al X. 79 καθεῖναι τὸν λόγον. Ἀλλὰ διανάστητε, ὥστε μηδὲν ὑμᾶς τῶν λεγομένων παρελθεῖν. Καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, φησί, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. Εἰπὼν ὅτι ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν οἱ λαβόντες αὐτὸν, καὶ τέκνα Θεοῦ γεγόνασι, τῆς ἀφάτου ταύτης τιμῆς τίθησι τὴν αἰτίαν καὶ τὴν ὑπόθεσιν. Αὕτη δέ ἐστι, τὸ γενέσθαι σάρκα τὸν Λόγον, καὶ τὴν τοῦ δούλου μορφὴν ἀναλα- δεῖν τὸν Δεσπότην. Εγένετο γὰρ Υἱὸς ἀνθρώπου, Θεοῦ γνήσιος ὢν Υἱὸς. ἵνα τοὺς τῶν ἀνθρώπων υἱοὺς τέκνα ποιήσῃ Θεοῦ. Τὸ γὰρ ὑψηλὸν τῷ ταπεινῷ προς ομιλοῦν, αὐτὸ μὲν οὐδὲν εἰς τὴν οἰκείαν παραβλάπτε- τα. δίξαν· ἐκεῖνο δὲ ἀπὸ τῆς πολλῆς ἀνίστησι ταπει νότητος. Ὅπερ οὖν καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ γέγονε. Τήν τε γὰρ ἰδίαν φύσιν οὐδὲν ἀπὸ ταύτης ἠλάττωσε τῆς καταβάσεως 4, ἡμᾶς τε τοὺς διαπαντὸς ἐν ἀδοξία καθημένους καὶ σκέτη, πρὸς δόξαν ἄφατον ἀνήγαγεν. Οὕτω που καὶ βασιλεὺς πτωχῷ καὶ πένητι διαλεγό- μενος μετὰ σπουδῆς καὶ εὐνοίας, ἑαυτὸν μὲν οὐδὲν ᾔσχυνεν, ἐκεῖνον δὲ παρὰ πᾶσι περίβλεπτον ἐποίησεν εἶναι καὶ λαμπρόν. Εἰ δὲ ἐπὶ τῆς ἐπεισάκτου τῶν ἀνθρώπων ἀξίας οὐδὲν τὴν ἐντιμότερον ἡ πρὸς τὸν εὐτελέστερον ὁμιλία παρέβλαψε, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς ἀκηράτου καὶ μακαρίας ἐκείνης ουσίας, τῆς ἐπείσακτον μὲν ἐχούσης οὐδὲν, οὐδὲ γινόμενον καὶ ἀπογινόμενον, πάντα δὲ κεκτημένης ὁ ἀκίνητα καὶ πεπηγότα εἰς τέλος τὰ ἀγαθά. Ὥστε ὅταν ἀκούσῃς, ότι ο λόγος σὰρξ ἐγένετο, μὴ θορυβηθῇς, μηδὲ καταπέσῃς. Οὐδὲ γὰρ ἡ οὐσία μετέπεσεν εἰς σάρκα (τοῦτο γὰρ ὄντως ἀπεδές ἐστι καὶ [64] ἐννοῆσαι ε), ἀλλὰ μένουσα ὅπερ ἐστὶν, οὕτω τοῦ δούλου τὴν μορ- φὴν ἀνέλαβε. b d β΄. Τίνος οὖν ἔνεκεν τῷ Εγένετο κέχρηται βήματι; Τὰ τῶν αἱρετικῶν ἐμφράττων στόματα. Ἐπειδὴ γὰρ εἰσὶν οἱ λέγοντες, ὅτι φαντασία τις ἦν καὶ ὑπόκρισις καὶ ὑπόνοια τὰ τῆς οἰκονομίας ἅπαντα, ἄνωθεν αὐτῶν προαναιρῶν τὴν βλασφημίαν, τὸ Εγένετο τέθεικεν οὐ μεταβολὴν οὐσίας, ἅπαγε, ἀλλὰ σαρκὸς ἀληθινῆς ἀνάληψιν παραστῆσαι βουλόμενος. Ωσπερ γὰρ ὅταν λέγῃ, Χριστὸς ἡμᾶς ἐξηγέρασεν ἐκ τῆς κατάρας του νόμου, γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν· κατάρα, οὐ τοῦτό φησιν, ὅτι ἡ οὐσία αὐτοῦ, τῆς εἰκείας ἀποστᾶσα δόξης, εἰς κατάραν οὐσιώθη· τοῦτο γὰρ οὐδ' ἂν δαίμονες ένα νοήσαιεν, οὔτε οἱ σφόδρα ἀνόητοι καὶ τῶν κατὰ φύσιν ἀπεστερημένοι φρενῶν· τοσαύτην ἔχει νὰ μετὰ τῆς ἀσεβείας καὶ τὴν παράνειαν· οὐ δὴ τοῦτο οὖν λέγει, ἀλλ' ὅτι τὴν καθ' ἡμῶν κατάραν δεξάμενος, οὐκ ἀφίη- σιν ἡμᾶς ἐπαράτους εἶναι λοιπόν· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα σάρκα, φησίν, αὐτὸν γενέσθαι, οὐ μεταβαλόντα εἰς σάρκα τὴν οὐσίαν, ἀλλ' ἀναλαβόντα αὐτὴν, ἀνεπάφου μενούσης ἐκείνης. Εἰ δὲ λέγοιεν, ὅτι Θεὸς ὢν ἅπαντα δύναται, ὥστε καὶ εἰς σάρκα μεταπεσεῖν ἐδύνατο· ἐκεῖνο πρὸς αὐτοὺς ἐροῦμεν, ὅτι πάντα δύναται, έως ἂν μένῃ Θεὸς ὤν· εἰ δὲ μεταβολὴν ἐδέξατο, καὶ μετα- βολὴν ἐπὶ τὸ χεῖρον, τοὺς ἂν εἴη Θεός ; Τὸ γὰρ μετα βάλλεσθαι, πύρέω τῆς ἀκηράτου φύσεως ἐκείνης. Διδ καὶ ὁ Προφήτης έλεγε· Πάντες ὡς ἱμάτιον παλαιω θήσονται, καὶ ὡσεὶ περιβόλαιον ἑλίξεις αὐτούς, καὶ ἀλλαγήσοντα. Σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκλείψουσι. Πάσης γὰρ ἀνωτέρα ο μεταβολῆς ἡ οὐσία αύτη. Οὔτε γὰρ κρεῖττόν τί ἐστιν αὐτοῦ, ὥστε προκύψαντα αὐτὸν ἐπὶ τοῦτο ἐλθεῖν. Τί λέγω κρεῖττον; • Sic Morel. et mss. Savil. συγκαταβάσεως. b sic Mo rel. Sav. πάντα δὲ ἐχούσης. C Sav. τοῦτο γὰρ τῆς ἀσεβείας ἐστὶν ἐννοήσαι, nosirum in margine. d Morel. et codd. 05, 706 έχει. Savil. έχον. ἀνωτέρω quidam. f Savil. et codl. cill. κρείττον, ἀλλ' οὐδὲ ἴσον, οὐδὲ μικρὸν ἐγγύς. Ούκουν. Μel, κρείττον; οὐδὲν ἴσον, οὐδὲ μικρον γοῦν αὐτῷ· οὐκοῦν. e Οὐδὲν ἴσον, οὐδὲ μικρὸν ἐγγύς. Οὐκοῦν ι λείπεται τὴν ἐπὶ τὸ χεῖρον αὐτὸν δέξασθαι μεταβολήν, εἴ γε μετα βάλ[λ]οιτο. Τοῦτο δὲ οὐκ ἂν εἴη Θεός. Αλλ' ἡ βλασφη μία τραπείη εἰς τὴν τῶν ταῦτα λεγόντων κεφαλήν. Οτι γὰρ διὰ τοῦτο μόνον εἴρηται τὸν Ἐγένετο, ἵνα μή φαντασίαν ὑπολάβης, σκόπει διὰ τῶν ἑξῆς, πως εκκαθαίρει τὸν λόγον, καὶ τὴν ὑπόνοιαν ἀνατρέπει τὴν πονηράν. Ἐπήγαγε γάρ· Καὶ ἐσκήνωσεν δ ἐν ἡμῖν· μονονουχί λέγων, μηδὲν ἄτοπον ὑποπτεύσῃς ἀπὸ τοῦ, Ἐγένετο. Οὐ γὰρ τροπὴν εἶπον τῆς ἀτρέπτου φύσεως ἐκείνης, ἀλλὰ σκήνωσιν καὶ κατοίκησιν. Τὸ δὲ σκηνοῦν, αὐ ταὐτὸν ἂν εἴη τῇ σκηνῇ, ἀλλ᾽ ἕτερον. Ἕτερον γὰρ ἐν ἑτέρῳ σκηνοῖ· ἐπεὶ οὐδ' ἂν εἴη σκήνωσις· οὐδὲν γὰρ ἐν ἑαυτῷ κατοικεῖ. Ἕτερον δὲ εἶπον κατὰ τὴν οὐσίαν. [65] Τῇ γὰρ ἐνώσει καὶ τῇ συναφείᾳ ἐν ἐστιν ὁ Θεὸς Λόγος καὶ ἡ σὰρξ, οὐ συγχύσεως γενομένης, οὐδὲ ἀφανι σμοῦ τῶν οὐσιῶν, ἀλλ᾽ ἑνώσεως ἀῤῥή του τινὸς καὶ ἀφρά στου. Τὸ δὲ ὅπως, μὴ * ζήτει· ἐγένετο γὰρ ὡς οἶδεν αὐτός. Τίς οὖν ἐστιν ἡ σκηνὴ ἐν κατεσκήνωσεν; Ακου- τον τοῦ Προφήτου λέγοντος· Ἀναστήσω τὴν σκηνήν Δαυΐδ τὴν πεπτωκυίαν. Πεπτώκει γὰρ ὄντως, πεπτώ κει πτῶμα ἀνίατον ἡ φύσις ἡ ἡμετέρα, καὶ τῆς κρατ ταιᾶς ἐκείνης ἐδεῖτο μόνης χειρός. Οὐδὲ γὰρ ἦν ἑτέρως ἀναστῆναι αὐτήν, μὴ τοῦ τὴν ἀρχὴν διαπλάσαντος αὐτῇ χεῖρα ὀρέξαντος, καὶ διατυπώσαντος ἄνωθεν τῇ δι' ὕδατος ἀναγεννήσει καὶ Πνεύματος. Καὶ θέα μοι τὸ φρικτὸν καὶ ἀπόῤῥητον τοῦ μυστηρίου· Διαπαντός κατακεῖ τὴν σκηνήν· τὴν γὰρ σάρκα τὴν ἡμετέραν περιεβάλετο, οὐχ ὡς πάλιν αὐτὴν ἀφήσων, ἀλλ' ὡς διαπαντὸς ἔξων μεθ᾿ ἑαυτοῦ. Οὐ γὰρ ἄν, εἰ μὴ τοῦτο ἦν, καὶ τοῦ θρόνου κατηξίωσεν αὐτὴν τοῦ βασιλικού, καὶ φορῶν αὐτὴν προσεκυνεῖτο ὑπὸ πάσης τῆς ἄνω στρατιᾶς, ἀγγέλων, ἀρχαγγέλων, θρόνων, κυριοτή των, ἀρχῶν, ἐξουσιών. Ποῖος λόγος, ποία διάνοια τὴν τοσαύτην τιμὴν τὴν εἰς τὸ γένος γεγενημένην τὸ ἡμέ τερον, τὴν ὄντως ὑπερφυῆ καὶ φρικτὴν παραστῆσαι δυνήσεται; τίς ἄγγελος; τίς ἀρχάγγελος; Οὐδεὶς οὐδαμοῦ, οὐ τῶν ἐν οὐρανῷ, οὐ τῶν ἐπὶ γῆς. Τοιαῦτα γὰρ τοῦ Θεοῦ τὰ κατορθώματα, καὶ οὕτω μεγάλας καὶ ὑπερφυείς αἱ εὐεργεσίαι αὐτοῦ, τὸς μὴ μόνον ἀν- θρωπίνην γλῶτταν, ἀλλὰ καὶ ἀγγελικὴν δύναμιν ὑπερ- βαίνειν αὐτῶν τὴν ἀκριβῆ διήγησιν. Διὸ καὶ ἡμεῖς εἰς σιγὴν τέω; τὸν λόγον κατακλείσομεν, τοσοῦτον ὑμῖν παρεγγυήσαντες, ἀμείψασθαι τὸν τηλικοῦτον ἡμῶν εὐεργέτην ἀμοιβαῖς, αἳ πάλιν εἰς ἡμᾶς τὸ κέρδος περιστήσουσιν ἡ ἅπαν. Αὗται δέ εἰσι, τὸ τῆς ψυχῆς ἡμᾶς μετὰ ἀκριβείας ἐπιμελεῖσθαι τῆς ἡμετέρας. Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο τῆς αὐτοῦ φιλανθρωπίας ἔργον, τὸ μηδενὸς ἐν χρείᾳ τῶν ἡμετέρων καθεστηκότα αὐτὸν λέγειν κομίζεσθαι τὰς ἀμοιβάς, ὅταν ἡμεῖς τῆς ψυ χῆς ἐπιμελώμεθα τῆς ἑαυτῶν. Διὸ καὶ ἐσχάτης ἀνοίας καὶ μυρίων κολάσεων ἄξιον, τὸ τοσαύτης ἀπολελαυ κότας τιμῆς, μηδὲ τὰ κατὰ δύναμιν εἰσενεγκεῖν· καὶ ταῦτα, τῆς ἐκ τούτων ὠφελείας εἰς ἡμᾶς περιερχο μένης πάλιν, καὶ μυρίων ἐπὶ τούτοις κειμένων ἡμῖν ἀγαθῶν. Ὑπὲρ δὴ τούτων ἁπάντων δόξαν αναπέμ ψωμεν τῷ φιλανθρώπῳ Θεῷ, μὴ διὰ τῶν ῥημάτων μόνον, ἀλλὰ πολλῷ μᾶλλον διὰ τῶν πραγμάτων, ἵνα καὶ τῶν μετὰ ταῦτα τύχωμεν ἀγαθῶν· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰ νας τῶν αἰώνων. Αμήν. & Ita Morel. Savil. et codd. cit. τί γὰρ ἐπάγει; καὶ ἐσκήνωσεν. Η Alii ὅπως ἐγένετο ἀκριβῶς μή. 1. Quidan: μυστήριον, διαπαντός κατοικεῖ τὴν σκηνήν. 1 Quiclan περ ·στώσιν.

IN JOANNEM HOMIL. XI. al X. 79 καθεῖναι τὸν λόγον. Ἀλλὰ διανάστητε, ὥστε μηδὲν ὑμᾶς τῶν λεγομένων παρελθεῖν. Καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, φησί, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. Εἰπὼν ὅτι ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν οἱ λαβόντες αὐτὸν, καὶ τέκνα Θεοῦ γεγόνασι, τῆς ἀφάτου ταύτης τιμῆς τίθησι τὴν αἰτίαν καὶ τὴν ὑπόθεσιν. Αὕτη δέ ἐστι, τὸ γενέσθαι σάρκα τὸν Λόγον, καὶ τὴν τοῦ δούλου μορφὴν ἀναλα- δεῖν τὸν Δεσπότην. Εγένετο γὰρ Υἱὸς ἀνθρώπου, Θεοῦ γνήσιος ὢν Υἱὸς. ἵνα τοὺς τῶν ἀνθρώπων υἱοὺς τέκνα ποιήσῃ Θεοῦ. Τὸ γὰρ ὑψηλὸν τῷ ταπεινῷ προς ομιλοῦν, αὐτὸ μὲν οὐδὲν εἰς τὴν οἰκείαν παραβλάπτε- τα. δίξαν· ἐκεῖνο δὲ ἀπὸ τῆς πολλῆς ἀνίστησι ταπει νότητος. Ὅπερ οὖν καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ γέγονε. Τήν τε γὰρ ἰδίαν φύσιν οὐδὲν ἀπὸ ταύτης ἠλάττωσε τῆς καταβάσεως 4, ἡμᾶς τε τοὺς διαπαντὸς ἐν ἀδοξία καθημένους καὶ σκέτη, πρὸς δόξαν ἄφατον ἀνήγαγεν. Οὕτω που καὶ βασιλεὺς πτωχῷ καὶ πένητι διαλεγό- μενος μετὰ σπουδῆς καὶ εὐνοίας, ἑαυτὸν μὲν οὐδὲν ᾔσχυνεν, ἐκεῖνον δὲ παρὰ πᾶσι περίβλεπτον ἐποίησεν εἶναι καὶ λαμπρόν. Εἰ δὲ ἐπὶ τῆς ἐπεισάκτου τῶν ἀνθρώπων ἀξίας οὐδὲν τὴν ἐντιμότερον ἡ πρὸς τὸν εὐτελέστερον ὁμιλία παρέβλαψε, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς ἀκηράτου καὶ μακαρίας ἐκείνης ουσίας, τῆς ἐπείσακτον μὲν ἐχούσης οὐδὲν, οὐδὲ γινόμενον καὶ ἀπογινόμενον, πάντα δὲ κεκτημένης ὁ ἀκίνητα καὶ πεπηγότα εἰς τέλος τὰ ἀγαθά. Ὥστε ὅταν ἀκούσῃς, ότι ο λόγος σὰρξ ἐγένετο, μὴ θορυβηθῇς, μηδὲ καταπέσῃς. Οὐδὲ γὰρ ἡ οὐσία μετέπεσεν εἰς σάρκα (τοῦτο γὰρ ὄντως ἀπεδές ἐστι καὶ [64] ἐννοῆσαι ε), ἀλλὰ μένουσα ὅπερ ἐστὶν, οὕτω τοῦ δούλου τὴν μορ- φὴν ἀνέλαβε. b d β΄. Τίνος οὖν ἔνεκεν τῷ Εγένετο κέχρηται βήματι; Τὰ τῶν αἱρετικῶν ἐμφράττων στόματα. Ἐπειδὴ γὰρ εἰσὶν οἱ λέγοντες, ὅτι φαντασία τις ἦν καὶ ὑπόκρισις καὶ ὑπόνοια τὰ τῆς οἰκονομίας ἅπαντα, ἄνωθεν αὐτῶν προαναιρῶν τὴν βλασφημίαν, τὸ Εγένετο τέθεικεν οὐ μεταβολὴν οὐσίας, ἅπαγε, ἀλλὰ σαρκὸς ἀληθινῆς ἀνάληψιν παραστῆσαι βουλόμενος. Ωσπερ γὰρ ὅταν λέγῃ, Χριστὸς ἡμᾶς ἐξηγέρασεν ἐκ τῆς κατάρας του νόμου, γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν· κατάρα, οὐ τοῦτό φησιν, ὅτι ἡ οὐσία αὐτοῦ, τῆς εἰκείας ἀποστᾶσα δόξης, εἰς κατάραν οὐσιώθη· τοῦτο γὰρ οὐδ' ἂν δαίμονες ένα νοήσαιεν, οὔτε οἱ σφόδρα ἀνόητοι καὶ τῶν κατὰ φύσιν ἀπεστερημένοι φρενῶν· τοσαύτην ἔχει νὰ μετὰ τῆς ἀσεβείας καὶ τὴν παράνειαν· οὐ δὴ τοῦτο οὖν λέγει, ἀλλ' ὅτι τὴν καθ' ἡμῶν κατάραν δεξάμενος, οὐκ ἀφίη- σιν ἡμᾶς ἐπαράτους εἶναι λοιπόν· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα σάρκα, φησίν, αὐτὸν γενέσθαι, οὐ μεταβαλόντα εἰς σάρκα τὴν οὐσίαν, ἀλλ' ἀναλαβόντα αὐτὴν, ἀνεπάφου μενούσης ἐκείνης. Εἰ δὲ λέγοιεν, ὅτι Θεὸς ὢν ἅπαντα δύναται, ὥστε καὶ εἰς σάρκα μεταπεσεῖν ἐδύνατο· ἐκεῖνο πρὸς αὐτοὺς ἐροῦμεν, ὅτι πάντα δύναται, έως ἂν μένῃ Θεὸς ὤν· εἰ δὲ μεταβολὴν ἐδέξατο, καὶ μετα- βολὴν ἐπὶ τὸ χεῖρον, τοὺς ἂν εἴη Θεός ; Τὸ γὰρ μετα βάλλεσθαι, πύρέω τῆς ἀκηράτου φύσεως ἐκείνης. Διδ καὶ ὁ Προφήτης έλεγε· Πάντες ὡς ἱμάτιον παλαιω θήσονται, καὶ ὡσεὶ περιβόλαιον ἑλίξεις αὐτούς, καὶ ἀλλαγήσοντα. Σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκλείψουσι. Πάσης γὰρ ἀνωτέρα ο μεταβολῆς ἡ οὐσία αύτη. Οὔτε γὰρ κρεῖττόν τί ἐστιν αὐτοῦ, ὥστε προκύψαντα αὐτὸν ἐπὶ τοῦτο ἐλθεῖν. Τί λέγω κρεῖττον; • Sic Morel. et mss. Savil. συγκαταβάσεως. b sic Mo rel. Sav. πάντα δὲ ἐχούσης. C Sav. τοῦτο γὰρ τῆς ἀσεβείας ἐστὶν ἐννοήσαι, nosirum in margine. d Morel. et codd. 05, 706 έχει. Savil. έχον. ἀνωτέρω quidam. f Savil. et codl. cill. κρείττον, ἀλλ' οὐδὲ ἴσον, οὐδὲ μικρὸν ἐγγύς. Ούκουν. Μel, κρείττον; οὐδὲν ἴσον, οὐδὲ μικρον γοῦν αὐτῷ· οὐκοῦν. e Οὐδὲν ἴσον, οὐδὲ μικρὸν ἐγγύς. Οὐκοῦν ι λείπεται τὴν ἐπὶ τὸ χεῖρον αὐτὸν δέξασθαι μεταβολήν, εἴ γε μετα βάλ[λ]οιτο. Τοῦτο δὲ οὐκ ἂν εἴη Θεός. Αλλ' ἡ βλασφη μία τραπείη εἰς τὴν τῶν ταῦτα λεγόντων κεφαλήν. Οτι γὰρ διὰ τοῦτο μόνον εἴρηται τὸν Ἐγένετο, ἵνα μή φαντασίαν ὑπολάβης, σκόπει διὰ τῶν ἑξῆς, πως εκκαθαίρει τὸν λόγον, καὶ τὴν ὑπόνοιαν ἀνατρέπει τὴν πονηράν. Ἐπήγαγε γάρ· Καὶ ἐσκήνωσεν δ ἐν ἡμῖν· μονονουχί λέγων, μηδὲν ἄτοπον ὑποπτεύσῃς ἀπὸ τοῦ, Ἐγένετο. Οὐ γὰρ τροπὴν εἶπον τῆς ἀτρέπτου φύσεως ἐκείνης, ἀλλὰ σκήνωσιν καὶ κατοίκησιν. Τὸ δὲ σκηνοῦν, αὐ ταὐτὸν ἂν εἴη τῇ σκηνῇ, ἀλλ᾽ ἕτερον. Ἕτερον γὰρ ἐν ἑτέρῳ σκηνοῖ· ἐπεὶ οὐδ' ἂν εἴη σκήνωσις· οὐδὲν γὰρ ἐν ἑαυτῷ κατοικεῖ. Ἕτερον δὲ εἶπον κατὰ τὴν οὐσίαν. [65] Τῇ γὰρ ἐνώσει καὶ τῇ συναφείᾳ ἐν ἐστιν ὁ Θεὸς Λόγος καὶ ἡ σὰρξ, οὐ συγχύσεως γενομένης, οὐδὲ ἀφανι σμοῦ τῶν οὐσιῶν, ἀλλ᾽ ἑνώσεως ἀῤῥή του τινὸς καὶ ἀφρά στου. Τὸ δὲ ὅπως, μὴ * ζήτει· ἐγένετο γὰρ ὡς οἶδεν αὐτός. Τίς οὖν ἐστιν ἡ σκηνὴ ἐν κατεσκήνωσεν; Ακου- τον τοῦ Προφήτου λέγοντος· Ἀναστήσω τὴν σκηνήν Δαυΐδ τὴν πεπτωκυίαν. Πεπτώκει γὰρ ὄντως, πεπτώ κει πτῶμα ἀνίατον ἡ φύσις ἡ ἡμετέρα, καὶ τῆς κρατ ταιᾶς ἐκείνης ἐδεῖτο μόνης χειρός. Οὐδὲ γὰρ ἦν ἑτέρως ἀναστῆναι αὐτήν, μὴ τοῦ τὴν ἀρχὴν διαπλάσαντος αὐτῇ χεῖρα ὀρέξαντος, καὶ διατυπώσαντος ἄνωθεν τῇ δι' ὕδατος ἀναγεννήσει καὶ Πνεύματος. Καὶ θέα μοι τὸ φρικτὸν καὶ ἀπόῤῥητον τοῦ μυστηρίου· Διαπαντός κατακεῖ τὴν σκηνήν· τὴν γὰρ σάρκα τὴν ἡμετέραν περιεβάλετο, οὐχ ὡς πάλιν αὐτὴν ἀφήσων, ἀλλ' ὡς διαπαντὸς ἔξων μεθ᾿ ἑαυτοῦ. Οὐ γὰρ ἄν, εἰ μὴ τοῦτο ἦν, καὶ τοῦ θρόνου κατηξίωσεν αὐτὴν τοῦ βασιλικού, καὶ φορῶν αὐτὴν προσεκυνεῖτο ὑπὸ πάσης τῆς ἄνω στρατιᾶς, ἀγγέλων, ἀρχαγγέλων, θρόνων, κυριοτή των, ἀρχῶν, ἐξουσιών. Ποῖος λόγος, ποία διάνοια τὴν τοσαύτην τιμὴν τὴν εἰς τὸ γένος γεγενημένην τὸ ἡμέ τερον, τὴν ὄντως ὑπερφυῆ καὶ φρικτὴν παραστῆσαι δυνήσεται; τίς ἄγγελος; τίς ἀρχάγγελος; Οὐδεὶς οὐδαμοῦ, οὐ τῶν ἐν οὐρανῷ, οὐ τῶν ἐπὶ γῆς. Τοιαῦτα γὰρ τοῦ Θεοῦ τὰ κατορθώματα, καὶ οὕτω μεγάλας καὶ ὑπερφυείς αἱ εὐεργεσίαι αὐτοῦ, τὸς μὴ μόνον ἀν- θρωπίνην γλῶτταν, ἀλλὰ καὶ ἀγγελικὴν δύναμιν ὑπερ- βαίνειν αὐτῶν τὴν ἀκριβῆ διήγησιν. Διὸ καὶ ἡμεῖς εἰς σιγὴν τέω; τὸν λόγον κατακλείσομεν, τοσοῦτον ὑμῖν παρεγγυήσαντες, ἀμείψασθαι τὸν τηλικοῦτον ἡμῶν εὐεργέτην ἀμοιβαῖς, αἳ πάλιν εἰς ἡμᾶς τὸ κέρδος περιστήσουσιν ἡ ἅπαν. Αὗται δέ εἰσι, τὸ τῆς ψυχῆς ἡμᾶς μετὰ ἀκριβείας ἐπιμελεῖσθαι τῆς ἡμετέρας. Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο τῆς αὐτοῦ φιλανθρωπίας ἔργον, τὸ μηδενὸς ἐν χρείᾳ τῶν ἡμετέρων καθεστηκότα αὐτὸν λέγειν κομίζεσθαι τὰς ἀμοιβάς, ὅταν ἡμεῖς τῆς ψυ χῆς ἐπιμελώμεθα τῆς ἑαυτῶν. Διὸ καὶ ἐσχάτης ἀνοίας καὶ μυρίων κολάσεων ἄξιον, τὸ τοσαύτης ἀπολελαυ κότας τιμῆς, μηδὲ τὰ κατὰ δύναμιν εἰσενεγκεῖν· καὶ ταῦτα, τῆς ἐκ τούτων ὠφελείας εἰς ἡμᾶς περιερχο μένης πάλιν, καὶ μυρίων ἐπὶ τούτοις κειμένων ἡμῖν ἀγαθῶν. Ὑπὲρ δὴ τούτων ἁπάντων δόξαν αναπέμ ψωμεν τῷ φιλανθρώπῳ Θεῷ, μὴ διὰ τῶν ῥημάτων μόνον, ἀλλὰ πολλῷ μᾶλλον διὰ τῶν πραγμάτων, ἵνα καὶ τῶν μετὰ ταῦτα τύχωμεν ἀγαθῶν· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰ νας τῶν αἰώνων. Αμήν. & Ita Morel. Savil. et codd. cit. τί γὰρ ἐπάγει; καὶ ἐσκήνωσεν. Η Alii ὅπως ἐγένετο ἀκριβῶς μή. 1. Quidan: μυστήριον, διαπαντός κατοικεῖ τὴν σκηνήν. 1 Quiclan περ ·στώσιν.

IN JOANNEM HOMIL. XI. al X. 79 καθεῖναι τὸν λόγον. Ἀλλὰ διανάστητε, ὥστε μηδὲν ὑμᾶς τῶν λεγομένων παρελθεῖν. Καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, φησί, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. Εἰπὼν ὅτι ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν οἱ λαβόντες αὐτὸν, καὶ τέκνα Θεοῦ γεγόνασι, τῆς ἀφάτου ταύτης τιμῆς τίθησι τὴν αἰτίαν καὶ τὴν ὑπόθεσιν. Αὕτη δέ ἐστι, τὸ γενέσθαι σάρκα τὸν Λόγον, καὶ τὴν τοῦ δούλου μορφὴν ἀναλα- δεῖν τὸν Δεσπότην. Εγένετο γὰρ Υἱὸς ἀνθρώπου, Θεοῦ γνήσιος ὢν Υἱὸς. ἵνα τοὺς τῶν ἀνθρώπων υἱοὺς τέκνα ποιήσῃ Θεοῦ. Τὸ γὰρ ὑψηλὸν τῷ ταπεινῷ προς ομιλοῦν, αὐτὸ μὲν οὐδὲν εἰς τὴν οἰκείαν παραβλάπτε- τα. δίξαν· ἐκεῖνο δὲ ἀπὸ τῆς πολλῆς ἀνίστησι ταπει νότητος. Ὅπερ οὖν καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ γέγονε. Τήν τε γὰρ ἰδίαν φύσιν οὐδὲν ἀπὸ ταύτης ἠλάττωσε τῆς καταβάσεως 4, ἡμᾶς τε τοὺς διαπαντὸς ἐν ἀδοξία καθημένους καὶ σκέτη, πρὸς δόξαν ἄφατον ἀνήγαγεν. Οὕτω που καὶ βασιλεὺς πτωχῷ καὶ πένητι διαλεγό- μενος μετὰ σπουδῆς καὶ εὐνοίας, ἑαυτὸν μὲν οὐδὲν ᾔσχυνεν, ἐκεῖνον δὲ παρὰ πᾶσι περίβλεπτον ἐποίησεν εἶναι καὶ λαμπρόν. Εἰ δὲ ἐπὶ τῆς ἐπεισάκτου τῶν ἀνθρώπων ἀξίας οὐδὲν τὴν ἐντιμότερον ἡ πρὸς τὸν εὐτελέστερον ὁμιλία παρέβλαψε, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς ἀκηράτου καὶ μακαρίας ἐκείνης ουσίας, τῆς ἐπείσακτον μὲν ἐχούσης οὐδὲν, οὐδὲ γινόμενον καὶ ἀπογινόμενον, πάντα δὲ κεκτημένης ὁ ἀκίνητα καὶ πεπηγότα εἰς τέλος τὰ ἀγαθά. Ὥστε ὅταν ἀκούσῃς, ότι ο λόγος σὰρξ ἐγένετο, μὴ θορυβηθῇς, μηδὲ καταπέσῃς. Οὐδὲ γὰρ ἡ οὐσία μετέπεσεν εἰς σάρκα (τοῦτο γὰρ ὄντως ἀπεδές ἐστι καὶ [64] ἐννοῆσαι ε), ἀλλὰ μένουσα ὅπερ ἐστὶν, οὕτω τοῦ δούλου τὴν μορ- φὴν ἀνέλαβε. b d β΄. Τίνος οὖν ἔνεκεν τῷ Εγένετο κέχρηται βήματι; Τὰ τῶν αἱρετικῶν ἐμφράττων στόματα. Ἐπειδὴ γὰρ εἰσὶν οἱ λέγοντες, ὅτι φαντασία τις ἦν καὶ ὑπόκρισις καὶ ὑπόνοια τὰ τῆς οἰκονομίας ἅπαντα, ἄνωθεν αὐτῶν προαναιρῶν τὴν βλασφημίαν, τὸ Εγένετο τέθεικεν οὐ μεταβολὴν οὐσίας, ἅπαγε, ἀλλὰ σαρκὸς ἀληθινῆς ἀνάληψιν παραστῆσαι βουλόμενος. Ωσπερ γὰρ ὅταν λέγῃ, Χριστὸς ἡμᾶς ἐξηγέρασεν ἐκ τῆς κατάρας του νόμου, γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν· κατάρα, οὐ τοῦτό φησιν, ὅτι ἡ οὐσία αὐτοῦ, τῆς εἰκείας ἀποστᾶσα δόξης, εἰς κατάραν οὐσιώθη· τοῦτο γὰρ οὐδ' ἂν δαίμονες ένα νοήσαιεν, οὔτε οἱ σφόδρα ἀνόητοι καὶ τῶν κατὰ φύσιν ἀπεστερημένοι φρενῶν· τοσαύτην ἔχει νὰ μετὰ τῆς ἀσεβείας καὶ τὴν παράνειαν· οὐ δὴ τοῦτο οὖν λέγει, ἀλλ' ὅτι τὴν καθ' ἡμῶν κατάραν δεξάμενος, οὐκ ἀφίη- σιν ἡμᾶς ἐπαράτους εἶναι λοιπόν· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα σάρκα, φησίν, αὐτὸν γενέσθαι, οὐ μεταβαλόντα εἰς σάρκα τὴν οὐσίαν, ἀλλ' ἀναλαβόντα αὐτὴν, ἀνεπάφου μενούσης ἐκείνης. Εἰ δὲ λέγοιεν, ὅτι Θεὸς ὢν ἅπαντα δύναται, ὥστε καὶ εἰς σάρκα μεταπεσεῖν ἐδύνατο· ἐκεῖνο πρὸς αὐτοὺς ἐροῦμεν, ὅτι πάντα δύναται, έως ἂν μένῃ Θεὸς ὤν· εἰ δὲ μεταβολὴν ἐδέξατο, καὶ μετα- βολὴν ἐπὶ τὸ χεῖρον, τοὺς ἂν εἴη Θεός ; Τὸ γὰρ μετα βάλλεσθαι, πύρέω τῆς ἀκηράτου φύσεως ἐκείνης. Διδ καὶ ὁ Προφήτης έλεγε· Πάντες ὡς ἱμάτιον παλαιω θήσονται, καὶ ὡσεὶ περιβόλαιον ἑλίξεις αὐτούς, καὶ ἀλλαγήσοντα. Σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκλείψουσι. Πάσης γὰρ ἀνωτέρα ο μεταβολῆς ἡ οὐσία αύτη. Οὔτε γὰρ κρεῖττόν τί ἐστιν αὐτοῦ, ὥστε προκύψαντα αὐτὸν ἐπὶ τοῦτο ἐλθεῖν. Τί λέγω κρεῖττον; • Sic Morel. et mss. Savil. συγκαταβάσεως. b sic Mo rel. Sav. πάντα δὲ ἐχούσης. C Sav. τοῦτο γὰρ τῆς ἀσεβείας ἐστὶν ἐννοήσαι, nosirum in margine. d Morel. et codd. 05, 706 έχει. Savil. έχον. ἀνωτέρω quidam. f Savil. et codl. cill. κρείττον, ἀλλ' οὐδὲ ἴσον, οὐδὲ μικρὸν ἐγγύς. Ούκουν. Μel, κρείττον; οὐδὲν ἴσον, οὐδὲ μικρον γοῦν αὐτῷ· οὐκοῦν. e Οὐδὲν ἴσον, οὐδὲ μικρὸν ἐγγύς. Οὐκοῦν ι λείπεται τὴν ἐπὶ τὸ χεῖρον αὐτὸν δέξασθαι μεταβολήν, εἴ γε μετα βάλ[λ]οιτο. Τοῦτο δὲ οὐκ ἂν εἴη Θεός. Αλλ' ἡ βλασφη μία τραπείη εἰς τὴν τῶν ταῦτα λεγόντων κεφαλήν. Οτι γὰρ διὰ τοῦτο μόνον εἴρηται τὸν Ἐγένετο, ἵνα μή φαντασίαν ὑπολάβης, σκόπει διὰ τῶν ἑξῆς, πως εκκαθαίρει τὸν λόγον, καὶ τὴν ὑπόνοιαν ἀνατρέπει τὴν πονηράν. Ἐπήγαγε γάρ· Καὶ ἐσκήνωσεν δ ἐν ἡμῖν· μονονουχί λέγων, μηδὲν ἄτοπον ὑποπτεύσῃς ἀπὸ τοῦ, Ἐγένετο. Οὐ γὰρ τροπὴν εἶπον τῆς ἀτρέπτου φύσεως ἐκείνης, ἀλλὰ σκήνωσιν καὶ κατοίκησιν. Τὸ δὲ σκηνοῦν, αὐ ταὐτὸν ἂν εἴη τῇ σκηνῇ, ἀλλ᾽ ἕτερον. Ἕτερον γὰρ ἐν ἑτέρῳ σκηνοῖ· ἐπεὶ οὐδ' ἂν εἴη σκήνωσις· οὐδὲν γὰρ ἐν ἑαυτῷ κατοικεῖ. Ἕτερον δὲ εἶπον κατὰ τὴν οὐσίαν. [65] Τῇ γὰρ ἐνώσει καὶ τῇ συναφείᾳ ἐν ἐστιν ὁ Θεὸς Λόγος καὶ ἡ σὰρξ, οὐ συγχύσεως γενομένης, οὐδὲ ἀφανι σμοῦ τῶν οὐσιῶν, ἀλλ᾽ ἑνώσεως ἀῤῥή του τινὸς καὶ ἀφρά στου. Τὸ δὲ ὅπως, μὴ * ζήτει· ἐγένετο γὰρ ὡς οἶδεν αὐτός. Τίς οὖν ἐστιν ἡ σκηνὴ ἐν κατεσκήνωσεν; Ακου- τον τοῦ Προφήτου λέγοντος· Ἀναστήσω τὴν σκηνήν Δαυΐδ τὴν πεπτωκυίαν. Πεπτώκει γὰρ ὄντως, πεπτώ κει πτῶμα ἀνίατον ἡ φύσις ἡ ἡμετέρα, καὶ τῆς κρατ ταιᾶς ἐκείνης ἐδεῖτο μόνης χειρός. Οὐδὲ γὰρ ἦν ἑτέρως ἀναστῆναι αὐτήν, μὴ τοῦ τὴν ἀρχὴν διαπλάσαντος αὐτῇ χεῖρα ὀρέξαντος, καὶ διατυπώσαντος ἄνωθεν τῇ δι' ὕδατος ἀναγεννήσει καὶ Πνεύματος. Καὶ θέα μοι τὸ φρικτὸν καὶ ἀπόῤῥητον τοῦ μυστηρίου· Διαπαντός κατακεῖ τὴν σκηνήν· τὴν γὰρ σάρκα τὴν ἡμετέραν περιεβάλετο, οὐχ ὡς πάλιν αὐτὴν ἀφήσων, ἀλλ' ὡς διαπαντὸς ἔξων μεθ᾿ ἑαυτοῦ. Οὐ γὰρ ἄν, εἰ μὴ τοῦτο ἦν, καὶ τοῦ θρόνου κατηξίωσεν αὐτὴν τοῦ βασιλικού, καὶ φορῶν αὐτὴν προσεκυνεῖτο ὑπὸ πάσης τῆς ἄνω στρατιᾶς, ἀγγέλων, ἀρχαγγέλων, θρόνων, κυριοτή των, ἀρχῶν, ἐξουσιών. Ποῖος λόγος, ποία διάνοια τὴν τοσαύτην τιμὴν τὴν εἰς τὸ γένος γεγενημένην τὸ ἡμέ τερον, τὴν ὄντως ὑπερφυῆ καὶ φρικτὴν παραστῆσαι δυνήσεται; τίς ἄγγελος; τίς ἀρχάγγελος; Οὐδεὶς οὐδαμοῦ, οὐ τῶν ἐν οὐρανῷ, οὐ τῶν ἐπὶ γῆς. Τοιαῦτα γὰρ τοῦ Θεοῦ τὰ κατορθώματα, καὶ οὕτω μεγάλας καὶ ὑπερφυείς αἱ εὐεργεσίαι αὐτοῦ, τὸς μὴ μόνον ἀν- θρωπίνην γλῶτταν, ἀλλὰ καὶ ἀγγελικὴν δύναμιν ὑπερ- βαίνειν αὐτῶν τὴν ἀκριβῆ διήγησιν. Διὸ καὶ ἡμεῖς εἰς σιγὴν τέω; τὸν λόγον κατακλείσομεν, τοσοῦτον ὑμῖν παρεγγυήσαντες, ἀμείψασθαι τὸν τηλικοῦτον ἡμῶν εὐεργέτην ἀμοιβαῖς, αἳ πάλιν εἰς ἡμᾶς τὸ κέρδος περιστήσουσιν ἡ ἅπαν. Αὗται δέ εἰσι, τὸ τῆς ψυχῆς ἡμᾶς μετὰ ἀκριβείας ἐπιμελεῖσθαι τῆς ἡμετέρας. Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο τῆς αὐτοῦ φιλανθρωπίας ἔργον, τὸ μηδενὸς ἐν χρείᾳ τῶν ἡμετέρων καθεστηκότα αὐτὸν λέγειν κομίζεσθαι τὰς ἀμοιβάς, ὅταν ἡμεῖς τῆς ψυ χῆς ἐπιμελώμεθα τῆς ἑαυτῶν. Διὸ καὶ ἐσχάτης ἀνοίας καὶ μυρίων κολάσεων ἄξιον, τὸ τοσαύτης ἀπολελαυ κότας τιμῆς, μηδὲ τὰ κατὰ δύναμιν εἰσενεγκεῖν· καὶ ταῦτα, τῆς ἐκ τούτων ὠφελείας εἰς ἡμᾶς περιερχο μένης πάλιν, καὶ μυρίων ἐπὶ τούτοις κειμένων ἡμῖν ἀγαθῶν. Ὑπὲρ δὴ τούτων ἁπάντων δόξαν αναπέμ ψωμεν τῷ φιλανθρώπῳ Θεῷ, μὴ διὰ τῶν ῥημάτων μόνον, ἀλλὰ πολλῷ μᾶλλον διὰ τῶν πραγμάτων, ἵνα καὶ τῶν μετὰ ταῦτα τύχωμεν ἀγαθῶν· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰ νας τῶν αἰώνων. Αμήν. & Ita Morel. Savil. et codd. cit. τί γὰρ ἐπάγει; καὶ ἐσκήνωσεν. Η Alii ὅπως ἐγένετο ἀκριβῶς μή. 1. Quidan: μυστήριον, διαπαντός κατοικεῖ τὴν σκηνήν. 1 Quiclan περ ·στώσιν.

81 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. [66] ΟΜΙΛΙΑ ΙΒ', Καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονο- γενοῦς παρὰ Πατρὸς, πλήρης χάριτος καὶ ἀλη- θείας. α'. Τάχα πέρα τοῦ δέοντος ἐφάνη μεν ὑμῖν ἐπαχθείς καὶ φορτικοὶ πρώην, πληκτικωτέρω χρησάμενοι τῷ λόγῳ, καὶ μακρὰν κατὰ τῆς τῶν πολλῶν ῥαθυμίας ἀποτείναντες τὴν κατηγορίαν. Αλλ' εἰ μὲν αὐτὸ τοῦτο λυπῆσαι προελόμενοι μόνον ὑμᾶς· ταῦτα ἐπράττομεν, εἰκότως ἂν ἕκαστος ἐδυσχέραινεν· εἰ δὲ πρὸς τὸ συμφέρον ὑμῶν βλέποντες, τὴν ἐν τοῖς λόγοις χάριν παρείδομεν, εἰ καὶ μὴ ἀποδέξασθαι βούλεσθε τῆς προ- μηθείας ἡμᾶς, ἀλλὰ συγγνῶναι τῆς τοσαύτης ἂν εἴητε δίκαιοι φιλοστοργίας. Καὶ γὰρ καὶ σφόδρα δεδοίκα- μεν, μήποτε σπουδαζόντων 1 μὲν ἡμῶν, ὑμῶν δὲ οὐκ ἐθελόντων τὴν αὐτὴν ἐπιδείξασθαι περὶ τὴν ἀκρόασιν φιλοπονίαν, αἱ τῶν μελλόντων εὐθύναι χαλεπώτερα: γένωνται. Διὸ συνεχῶς ἀναγκαζόμεθα διεγείρειν τε ὑμᾶς καὶ ἀφυπνίζειν, ὥστε μηδὲν τῶν λεγομένων παραῤῥυῆναι. Οὕτω γὰρ ὑμῖν μετὰ πολλῆς παρρησίας νῦν τε ἐξέσται βιῶναι, καὶ κατ' ἐκείνην τὴν ἡμέραν παραστῆναι τῷ βήματι τοῦ Χριστοῦ. Ἐπεὶ οὖν ἱκα - νῶς ὑμῶν καθηψάμεθα πρώην, φέρε τήμερον ἐκ προοιμίων εἰς αὐτὰς τὰς ῥήσεις ἐμβάλωμεν. Καὶ εθεασάμεθα γάρ, φησὶ, τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενοῦς παρὰ Πατρός. Εἰπὼν ὅτι Θεοῦ τέχνα γεγόναμεν, καὶ δείξας οὐκ ἄλλως ἢ τῷ τὸν Λόγον σάρκα γενέσθαι, πάλιν αὐτοῦ τούτου λέγει καὶ ἕτερον κέρδος. Τί δὲ τοῦτό ἐστιν; Ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενοῦς παρὰ Πατράς· οὐκ ἂν θεασάμενοι, εἰ μὴ διὰ τοῦ συντρόφου σώματος ἡμῖν ὤφθη. Εἰ γὰρ Μωϋσέως τῆς αὐτῆς ἡμῖν μετ᾿ έχοντος φύσεως οὐχ ὑπέμειναν οἱ κατ' ἐκεῖνον τὸν και ρὸν ὁ τὸ πρόσωπον μόνον δοξασθὲν ἰδεῖν, ἀλλὰ καὶ προκαλύμματος ἐδέησε τῷ δικαίῳ τοῦ δυναμένου τὸ τῆς δόξης ἄκρατον συσκιάσαι, καὶ ἡμερον καὶ προσ ηνὴ τοῦ Προφήτου τὴν ὄψιν αὐτοῖς δεῖξαι ο· πῶς θεση τητα γυμνήν, ούσαν ἀπρόσιτον καὶ αὐταῖς ταῖς ἄνω δυνάμεσιν, ἡμεῖς οἱ πήλινοι καὶ γηγενεῖς ἡδυνήθημεν ἂν ἐνεγκεῖν; Διὰ τοῦτο ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, ἵνα καὶ προσελθεῖν αὐτῷ καὶ διαλεχθῆναι καὶ συναναστρα φῆναι δυνηθῶμεν μετὰ ἀδείας πολλής. Τί δέ ἐστι τὸν Δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Παν τρίς ; Ἐπειδὴ πολλοὶ καὶ τῶν προφητῶν ἐδοξάσθη σαν, οἷον αὐτὸς οὗτος ὁ Μωϋσῆς, ὁ Ἠλίας, ὁ Ελισ σαῖος· ὁ μὲν ὑπὸ πυρίνου κυκλούμενος ἅρματος, ὁ δὲ 1· οὕτως ἀναλαμβανόμενος · καὶ μετ' αὐτοὺς ὁ Δανιήλ, φύ καὶ οἱ παῖδες οἱ τρεῖς, καὶ ἕτεροι δὲ πολλοὶ, ὅσο καὶ θαύματα ἐπεδείξαντο, ἐδοξάσθησαν· καὶ ἄγγελοι δὲ παρὰ ἀνθρώποις φανέντες, καὶ τὸ τῆς οἰκείας εαν σεως [67] ἀπαστράπτον φῶς παρανοίξαντες τοῖς ὁρῶν σιν· οὐκ ἄγγελοι δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰ Χερουσία μετὰ πολλῆς ὤφθη τῷ Προφήτῃ τῆς δόξης, καὶ τὰ Σεραφίμ. ὁμοίως· πάντων δὴ τούτων ἡμᾶς ἀπάγων ὁ εὐαγγελιστὴς, καὶ τῆς κτίσεως καὶ τῆς τῶν ἐμοὶ δούλων λαμπρότητος ἀπανιστὰς τὴν διάνοιαν, πρὸς αὐτὴν ἡμᾶς τῶν ἀγαθῶν ἔστησι τὴν κορυφήν. Οὐ γὰρ προφήτου 5, φησίν, οὐδὲ ἀγγέλου, οὐδὲ ἀρχαγγέλου, οὐδὲ τῶν ἀνωτέρω δυνάμεων, οὐκ ἄλλης τινὸς κτιστής φύσεως, εἴ γέ τίς ἐστι καὶ ἑτέρα, ἀλλ' αὐτοῦ τοῦ Δε • Mor. εἰς ὑμᾶς, male. In Sav. et in aliis εiς desideratur. • Mor. μήποτε λεγόντων. S. μή σπουδαζόντων, nietins. c Gasil. et codd. 703, 706 δείξας τίνι τρόπῳ, τῷ τὸν Λόγον. d Mor. κατ' ἐκεῖνο γε καιρού. e Mur. καὶ τὸ ἀμήχανοι τῆς ἑαυτοῦ ὄψεως δυνατὸν αὐτοῖς θεῖναι. Savilium sequimur. f la est, communi morte translatus. 6 Mor. ὁμοδούλων ἡμῶν... κορυφήν μονονουχί λέγων, Οὐ προφήτου. Savillo Parents. σπότου, αὐτοῦ τοῦ Βασιλέως, αὐτοῦ τοῦ γνησί νογενοῦς Παιδὸς, αὐτοῦ τοῦ πάντων ἡμῶν Κυρ δόξαν εθεασάμεθα. Τὸ δὲ Ὡς, ἐνταῦθα, οὐχ σεώς ἐστιν, οὐδὲ παραβολῆς, ἀλλὰ βεβαιώσει ἀναμφισβητήτου διορισμοῦ· ὡσανεὶ ἔλεγεν· Ἐ μεθα δόξαν, οἵαν ἔπρεπε καὶ εἰκὸς ἔχειν με καὶ γνήσιον Υἱὸν ὄντα τοῦ πάντων βασιλέως Καὶ τοῖς πολλοῖς δὲ ἔθος· οὐ γὰρ παραιτήσου ἀπὸ τῆς κοινῆς συνηθείας τὸν λόγον πιστώ Οὐδὲ γὰρ πρὸς κάλλος ἡμῖν ὀνομάτων, οὐδ ἁρμονίαν συνθήκης πρόκειται νῦν εἰπεῖν, ἀλλ τὴν ὑμετέραν ὠφέλειαν μόνον· ὅθεν οὐδὲν κωλ ἀπὸ τῆς τῶν πολλῶν συνηθείας αὐτὸ βεβαιῶς δέ ἐστιν ἡ συνήθεια τῶν πολλῶν; Βασιλέα πο σφόδρα κεκοσμημένον ὁρῶντές τινες, καὶ απαστράπτοντα λίθοις πάντοθεν, ἐπειδὰν πρό διηγῶνται τὸ κάλλος ἐκεῖνο, τὸν κόσμον, την λέγουσι μὲν ὅσαπερ ἂν δυνηθώσι, τῆς ἁλουργ ἄνθος, τῶν λίθων τὸ μέγεθος, τὴν λευκότη ἡμιόνων, τὴν περὶ τὸ ζεῦγος χρυσὸν, τὴν στο παριστώντες τὴν στίλβουσαν b. Επειδὰν δὲ καὶ καὶ ἕτερα πρὸς τούτοις καταλέξαντες. μὴ δυν ἅπασαν τῷ λόγῳ παραστῆσαι τὴν λαμπρότη θέως τοῦτο ἐπάγουσι· Τί δεῖ τὰ πολλὰ λέγειν ὡς βασιλεύς· διὰ τοῦ, ὡς, οὐ τὸ βασιλέως ὅμοια δεῖξαι βουλόμενοι τοῦτον περὶ οὗ πάντα λέγ ἀλλὰ τὸ αὐτὸν βασιλέα γνήσιον εἶναι. Οὕτω καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς τὸ, Ὡς, τέθεικε, τὸ παρελ τον τῆς δόξης καὶ ὑπερέχον ἀσυγκρίτως παρα θέλων. Οἱ μὲν γὰρ ἄλλοι πάντες, καὶ ἄγγελ ἀρχάγγελος, καὶ προφῆται, προσταττόμενο: ἐποίουν· αὐτὸς δὲ μετ' ἐξουσίας βασιλεῖ καὶ δ' πρεπούσης· ὅπερ οὖν καὶ οἱ ὄχλοι ἐθαύμα, ἐδίδασκεν αὐτοὺς ὡς ἐξουσίαν ἔχων. β'. Ἐφάνησαν μὲν οὖν, ὅπερ εἶπον, καὶ ἄγγελ δόξης πολλῆς ἐπὶ τῆς γῆς· οἷον ἐπὶ τοῦ Δανι τοῦ Δαυΐδ, ἐπὶ τοῦ Μωϋσέως· ἀλλ' ὡς δοῦλος σπότην ἔχοντες, οὕτω πάντα ἔπραττον· αὐτὸς δεσπότης καὶ πάντων κρατῶν, καὶ ταῦτα μετ τους σχήματος καὶ ταπεινοῦ φανείς· ἀλλ' ὅμ οὕτως ἡ κτίσι; τὸν Δεσπότην ἐπέγνω τὴν Πῶς 1 ; Αστήρ μὲν γὰρ ἀπ᾽ οὐρανοῦ μάγους προσκυνήσοντας αὐτόν· ἀγγέλων δὲ ὄχλος πολύ ταχοῦ κεχυμένος τὸν Δεσπότην περιεπόντω ἀνυμνούντων αὐτόν· καὶ ἕτεροι δὲ ἐξαπίνης ἀν κήρυκες, καὶ πάντες ἀλλήλοις ἀπαντῶντες *, λίζοντο τὸ ἀπόρρητον τοῦτο μυστήριον, τους ε μένας οἱ ἄγγελοι, τοὺς δὲ τῆς πόλεως οἱ πο βριήλ, τοὺς δὲ εἰς τὸ ἱερὸν παραγινομένους καὶ [68] τὴν μὲν Μαρίαν καὶ τὴν Ἐλισάβετ μετὰ τοῦ Συμεών. Οὐκ ἄνδρες δὲ καὶ γυναῖκε ὑπὸ τῆς ἡδονῆς ἐπτερώθησαν, ἀλλὰ καὶ τὸ βρέφος εἰς φῶς ἐξελθὸν, ὁ τῆς ἐρήμου πολίτη ἐν τῇ νηδύς τῆς μητρὸς ὢν ἔτι, καὶ πάντες μ καὶ τούτου ἐμώνυμος τοῦ εὐαγγελιστοῦ, ἐσκί ταῖς ἐλπίσι πρὸς τὰ μέλλοντα ἦσαν. Καὶ τα παρὰ τὸν τίχον εὐθέως· ὅτε δὲ ἐπὶ πλέον ἐπ έφηνε, πάλιν ἕτερα θαύματα τῶν προτέρων μείζονα. Οὐκ ἔτι γὰρ ἀστὴρ καὶ οὐρανὸς, οὐδὲ καὶ ἀρχάγγελοι, οὐδὲ Γαβριὴλ καὶ Μιχαὴλ, ἀλ & Savil. et codd. 70% την στρωμνὴν τὴν ἁπαλὴν βουσαν (ἀποστίλβουσαν cod. 705). Mor. τὴν καθεί 1 Codd. 703, 700, ταῦτα ; Πώς; deest in Sa Morel. ἀγγέλων δὲ δῆμοι ουράνιοι φαινόμενοι ἐπὶ γῆ σπότη διακονούντων καὶ ἀνυμνούντων. Savil.us et supra hab: nt. * Mur. συνιόντες. Sur, ἀπαντώντε; 1

81 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. [66] ΟΜΙΛΙΑ ΙΒ', Καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονο- γενοῦς παρὰ Πατρὸς, πλήρης χάριτος καὶ ἀλη- θείας. α'. Τάχα πέρα τοῦ δέοντος ἐφάνη μεν ὑμῖν ἐπαχθείς καὶ φορτικοὶ πρώην, πληκτικωτέρω χρησάμενοι τῷ λόγῳ, καὶ μακρὰν κατὰ τῆς τῶν πολλῶν ῥαθυμίας ἀποτείναντες τὴν κατηγορίαν. Αλλ' εἰ μὲν αὐτὸ τοῦτο λυπῆσαι προελόμενοι μόνον ὑμᾶς· ταῦτα ἐπράττομεν, εἰκότως ἂν ἕκαστος ἐδυσχέραινεν· εἰ δὲ πρὸς τὸ συμφέρον ὑμῶν βλέποντες, τὴν ἐν τοῖς λόγοις χάριν παρείδομεν, εἰ καὶ μὴ ἀποδέξασθαι βούλεσθε τῆς προ- μηθείας ἡμᾶς, ἀλλὰ συγγνῶναι τῆς τοσαύτης ἂν εἴητε δίκαιοι φιλοστοργίας. Καὶ γὰρ καὶ σφόδρα δεδοίκα- μεν, μήποτε σπουδαζόντων 1 μὲν ἡμῶν, ὑμῶν δὲ οὐκ ἐθελόντων τὴν αὐτὴν ἐπιδείξασθαι περὶ τὴν ἀκρόασιν φιλοπονίαν, αἱ τῶν μελλόντων εὐθύναι χαλεπώτερα: γένωνται. Διὸ συνεχῶς ἀναγκαζόμεθα διεγείρειν τε ὑμᾶς καὶ ἀφυπνίζειν, ὥστε μηδὲν τῶν λεγομένων παραῤῥυῆναι. Οὕτω γὰρ ὑμῖν μετὰ πολλῆς παρρησίας νῦν τε ἐξέσται βιῶναι, καὶ κατ' ἐκείνην τὴν ἡμέραν παραστῆναι τῷ βήματι τοῦ Χριστοῦ. Ἐπεὶ οὖν ἱκα - νῶς ὑμῶν καθηψάμεθα πρώην, φέρε τήμερον ἐκ προοιμίων εἰς αὐτὰς τὰς ῥήσεις ἐμβάλωμεν. Καὶ εθεασάμεθα γάρ, φησὶ, τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενοῦς παρὰ Πατρός. Εἰπὼν ὅτι Θεοῦ τέχνα γεγόναμεν, καὶ δείξας οὐκ ἄλλως ἢ τῷ τὸν Λόγον σάρκα γενέσθαι, πάλιν αὐτοῦ τούτου λέγει καὶ ἕτερον κέρδος. Τί δὲ τοῦτό ἐστιν; Ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενοῦς παρὰ Πατράς· οὐκ ἂν θεασάμενοι, εἰ μὴ διὰ τοῦ συντρόφου σώματος ἡμῖν ὤφθη. Εἰ γὰρ Μωϋσέως τῆς αὐτῆς ἡμῖν μετ᾿ έχοντος φύσεως οὐχ ὑπέμειναν οἱ κατ' ἐκεῖνον τὸν και ρὸν ὁ τὸ πρόσωπον μόνον δοξασθὲν ἰδεῖν, ἀλλὰ καὶ προκαλύμματος ἐδέησε τῷ δικαίῳ τοῦ δυναμένου τὸ τῆς δόξης ἄκρατον συσκιάσαι, καὶ ἡμερον καὶ προσ ηνὴ τοῦ Προφήτου τὴν ὄψιν αὐτοῖς δεῖξαι ο· πῶς θεση τητα γυμνήν, ούσαν ἀπρόσιτον καὶ αὐταῖς ταῖς ἄνω δυνάμεσιν, ἡμεῖς οἱ πήλινοι καὶ γηγενεῖς ἡδυνήθημεν ἂν ἐνεγκεῖν; Διὰ τοῦτο ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, ἵνα καὶ προσελθεῖν αὐτῷ καὶ διαλεχθῆναι καὶ συναναστρα φῆναι δυνηθῶμεν μετὰ ἀδείας πολλής. Τί δέ ἐστι τὸν Δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Παν τρίς ; Ἐπειδὴ πολλοὶ καὶ τῶν προφητῶν ἐδοξάσθη σαν, οἷον αὐτὸς οὗτος ὁ Μωϋσῆς, ὁ Ἠλίας, ὁ Ελισ σαῖος· ὁ μὲν ὑπὸ πυρίνου κυκλούμενος ἅρματος, ὁ δὲ 1· οὕτως ἀναλαμβανόμενος · καὶ μετ' αὐτοὺς ὁ Δανιήλ, φύ καὶ οἱ παῖδες οἱ τρεῖς, καὶ ἕτεροι δὲ πολλοὶ, ὅσο καὶ θαύματα ἐπεδείξαντο, ἐδοξάσθησαν· καὶ ἄγγελοι δὲ παρὰ ἀνθρώποις φανέντες, καὶ τὸ τῆς οἰκείας εαν σεως [67] ἀπαστράπτον φῶς παρανοίξαντες τοῖς ὁρῶν σιν· οὐκ ἄγγελοι δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰ Χερουσία μετὰ πολλῆς ὤφθη τῷ Προφήτῃ τῆς δόξης, καὶ τὰ Σεραφίμ. ὁμοίως· πάντων δὴ τούτων ἡμᾶς ἀπάγων ὁ εὐαγγελιστὴς, καὶ τῆς κτίσεως καὶ τῆς τῶν ἐμοὶ δούλων λαμπρότητος ἀπανιστὰς τὴν διάνοιαν, πρὸς αὐτὴν ἡμᾶς τῶν ἀγαθῶν ἔστησι τὴν κορυφήν. Οὐ γὰρ προφήτου 5, φησίν, οὐδὲ ἀγγέλου, οὐδὲ ἀρχαγγέλου, οὐδὲ τῶν ἀνωτέρω δυνάμεων, οὐκ ἄλλης τινὸς κτιστής φύσεως, εἴ γέ τίς ἐστι καὶ ἑτέρα, ἀλλ' αὐτοῦ τοῦ Δε • Mor. εἰς ὑμᾶς, male. In Sav. et in aliis εiς desideratur. • Mor. μήποτε λεγόντων. S. μή σπουδαζόντων, nietins. c Gasil. et codd. 703, 706 δείξας τίνι τρόπῳ, τῷ τὸν Λόγον. d Mor. κατ' ἐκεῖνο γε καιρού. e Mur. καὶ τὸ ἀμήχανοι τῆς ἑαυτοῦ ὄψεως δυνατὸν αὐτοῖς θεῖναι. Savilium sequimur. f la est, communi morte translatus. 6 Mor. ὁμοδούλων ἡμῶν... κορυφήν μονονουχί λέγων, Οὐ προφήτου. Savillo Parents. σπότου, αὐτοῦ τοῦ Βασιλέως, αὐτοῦ τοῦ γνησί νογενοῦς Παιδὸς, αὐτοῦ τοῦ πάντων ἡμῶν Κυρ δόξαν εθεασάμεθα. Τὸ δὲ Ὡς, ἐνταῦθα, οὐχ σεώς ἐστιν, οὐδὲ παραβολῆς, ἀλλὰ βεβαιώσει ἀναμφισβητήτου διορισμοῦ· ὡσανεὶ ἔλεγεν· Ἐ μεθα δόξαν, οἵαν ἔπρεπε καὶ εἰκὸς ἔχειν με καὶ γνήσιον Υἱὸν ὄντα τοῦ πάντων βασιλέως Καὶ τοῖς πολλοῖς δὲ ἔθος· οὐ γὰρ παραιτήσου ἀπὸ τῆς κοινῆς συνηθείας τὸν λόγον πιστώ Οὐδὲ γὰρ πρὸς κάλλος ἡμῖν ὀνομάτων, οὐδ ἁρμονίαν συνθήκης πρόκειται νῦν εἰπεῖν, ἀλλ τὴν ὑμετέραν ὠφέλειαν μόνον· ὅθεν οὐδὲν κωλ ἀπὸ τῆς τῶν πολλῶν συνηθείας αὐτὸ βεβαιῶς δέ ἐστιν ἡ συνήθεια τῶν πολλῶν; Βασιλέα πο σφόδρα κεκοσμημένον ὁρῶντές τινες, καὶ απαστράπτοντα λίθοις πάντοθεν, ἐπειδὰν πρό διηγῶνται τὸ κάλλος ἐκεῖνο, τὸν κόσμον, την λέγουσι μὲν ὅσαπερ ἂν δυνηθώσι, τῆς ἁλουργ ἄνθος, τῶν λίθων τὸ μέγεθος, τὴν λευκότη ἡμιόνων, τὴν περὶ τὸ ζεῦγος χρυσὸν, τὴν στο παριστώντες τὴν στίλβουσαν b. Επειδὰν δὲ καὶ καὶ ἕτερα πρὸς τούτοις καταλέξαντες. μὴ δυν ἅπασαν τῷ λόγῳ παραστῆσαι τὴν λαμπρότη θέως τοῦτο ἐπάγουσι· Τί δεῖ τὰ πολλὰ λέγειν ὡς βασιλεύς· διὰ τοῦ, ὡς, οὐ τὸ βασιλέως ὅμοια δεῖξαι βουλόμενοι τοῦτον περὶ οὗ πάντα λέγ ἀλλὰ τὸ αὐτὸν βασιλέα γνήσιον εἶναι. Οὕτω καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς τὸ, Ὡς, τέθεικε, τὸ παρελ τον τῆς δόξης καὶ ὑπερέχον ἀσυγκρίτως παρα θέλων. Οἱ μὲν γὰρ ἄλλοι πάντες, καὶ ἄγγελ ἀρχάγγελος, καὶ προφῆται, προσταττόμενο: ἐποίουν· αὐτὸς δὲ μετ' ἐξουσίας βασιλεῖ καὶ δ' πρεπούσης· ὅπερ οὖν καὶ οἱ ὄχλοι ἐθαύμα, ἐδίδασκεν αὐτοὺς ὡς ἐξουσίαν ἔχων. β'. Ἐφάνησαν μὲν οὖν, ὅπερ εἶπον, καὶ ἄγγελ δόξης πολλῆς ἐπὶ τῆς γῆς· οἷον ἐπὶ τοῦ Δανι τοῦ Δαυΐδ, ἐπὶ τοῦ Μωϋσέως· ἀλλ' ὡς δοῦλος σπότην ἔχοντες, οὕτω πάντα ἔπραττον· αὐτὸς δεσπότης καὶ πάντων κρατῶν, καὶ ταῦτα μετ τους σχήματος καὶ ταπεινοῦ φανείς· ἀλλ' ὅμ οὕτως ἡ κτίσι; τὸν Δεσπότην ἐπέγνω τὴν Πῶς 1 ; Αστήρ μὲν γὰρ ἀπ᾽ οὐρανοῦ μάγους προσκυνήσοντας αὐτόν· ἀγγέλων δὲ ὄχλος πολύ ταχοῦ κεχυμένος τὸν Δεσπότην περιεπόντω ἀνυμνούντων αὐτόν· καὶ ἕτεροι δὲ ἐξαπίνης ἀν κήρυκες, καὶ πάντες ἀλλήλοις ἀπαντῶντες *, λίζοντο τὸ ἀπόρρητον τοῦτο μυστήριον, τους ε μένας οἱ ἄγγελοι, τοὺς δὲ τῆς πόλεως οἱ πο βριήλ, τοὺς δὲ εἰς τὸ ἱερὸν παραγινομένους καὶ [68] τὴν μὲν Μαρίαν καὶ τὴν Ἐλισάβετ μετὰ τοῦ Συμεών. Οὐκ ἄνδρες δὲ καὶ γυναῖκε ὑπὸ τῆς ἡδονῆς ἐπτερώθησαν, ἀλλὰ καὶ τὸ βρέφος εἰς φῶς ἐξελθὸν, ὁ τῆς ἐρήμου πολίτη ἐν τῇ νηδύς τῆς μητρὸς ὢν ἔτι, καὶ πάντες μ καὶ τούτου ἐμώνυμος τοῦ εὐαγγελιστοῦ, ἐσκί ταῖς ἐλπίσι πρὸς τὰ μέλλοντα ἦσαν. Καὶ τα παρὰ τὸν τίχον εὐθέως· ὅτε δὲ ἐπὶ πλέον ἐπ έφηνε, πάλιν ἕτερα θαύματα τῶν προτέρων μείζονα. Οὐκ ἔτι γὰρ ἀστὴρ καὶ οὐρανὸς, οὐδὲ καὶ ἀρχάγγελοι, οὐδὲ Γαβριὴλ καὶ Μιχαὴλ, ἀλ & Savil. et codd. 70% την στρωμνὴν τὴν ἁπαλὴν βουσαν (ἀποστίλβουσαν cod. 705). Mor. τὴν καθεί 1 Codd. 703, 700, ταῦτα ; Πώς; deest in Sa Morel. ἀγγέλων δὲ δῆμοι ουράνιοι φαινόμενοι ἐπὶ γῆ σπότη διακονούντων καὶ ἀνυμνούντων. Savil.us et supra hab: nt. * Mur. συνιόντες. Sur, ἀπαντώντε; 1

81 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. [66] ΟΜΙΛΙΑ ΙΒ', Καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονο- γενοῦς παρὰ Πατρὸς, πλήρης χάριτος καὶ ἀλη- θείας. α'. Τάχα πέρα τοῦ δέοντος ἐφάνη μεν ὑμῖν ἐπαχθείς καὶ φορτικοὶ πρώην, πληκτικωτέρω χρησάμενοι τῷ λόγῳ, καὶ μακρὰν κατὰ τῆς τῶν πολλῶν ῥαθυμίας ἀποτείναντες τὴν κατηγορίαν. Αλλ' εἰ μὲν αὐτὸ τοῦτο λυπῆσαι προελόμενοι μόνον ὑμᾶς· ταῦτα ἐπράττομεν, εἰκότως ἂν ἕκαστος ἐδυσχέραινεν· εἰ δὲ πρὸς τὸ συμφέρον ὑμῶν βλέποντες, τὴν ἐν τοῖς λόγοις χάριν παρείδομεν, εἰ καὶ μὴ ἀποδέξασθαι βούλεσθε τῆς προ- μηθείας ἡμᾶς, ἀλλὰ συγγνῶναι τῆς τοσαύτης ἂν εἴητε δίκαιοι φιλοστοργίας. Καὶ γὰρ καὶ σφόδρα δεδοίκα- μεν, μήποτε σπουδαζόντων 1 μὲν ἡμῶν, ὑμῶν δὲ οὐκ ἐθελόντων τὴν αὐτὴν ἐπιδείξασθαι περὶ τὴν ἀκρόασιν φιλοπονίαν, αἱ τῶν μελλόντων εὐθύναι χαλεπώτερα: γένωνται. Διὸ συνεχῶς ἀναγκαζόμεθα διεγείρειν τε ὑμᾶς καὶ ἀφυπνίζειν, ὥστε μηδὲν τῶν λεγομένων παραῤῥυῆναι. Οὕτω γὰρ ὑμῖν μετὰ πολλῆς παρρησίας νῦν τε ἐξέσται βιῶναι, καὶ κατ' ἐκείνην τὴν ἡμέραν παραστῆναι τῷ βήματι τοῦ Χριστοῦ. Ἐπεὶ οὖν ἱκα - νῶς ὑμῶν καθηψάμεθα πρώην, φέρε τήμερον ἐκ προοιμίων εἰς αὐτὰς τὰς ῥήσεις ἐμβάλωμεν. Καὶ εθεασάμεθα γάρ, φησὶ, τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενοῦς παρὰ Πατρός. Εἰπὼν ὅτι Θεοῦ τέχνα γεγόναμεν, καὶ δείξας οὐκ ἄλλως ἢ τῷ τὸν Λόγον σάρκα γενέσθαι, πάλιν αὐτοῦ τούτου λέγει καὶ ἕτερον κέρδος. Τί δὲ τοῦτό ἐστιν; Ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενοῦς παρὰ Πατράς· οὐκ ἂν θεασάμενοι, εἰ μὴ διὰ τοῦ συντρόφου σώματος ἡμῖν ὤφθη. Εἰ γὰρ Μωϋσέως τῆς αὐτῆς ἡμῖν μετ᾿ έχοντος φύσεως οὐχ ὑπέμειναν οἱ κατ' ἐκεῖνον τὸν και ρὸν ὁ τὸ πρόσωπον μόνον δοξασθὲν ἰδεῖν, ἀλλὰ καὶ προκαλύμματος ἐδέησε τῷ δικαίῳ τοῦ δυναμένου τὸ τῆς δόξης ἄκρατον συσκιάσαι, καὶ ἡμερον καὶ προσ ηνὴ τοῦ Προφήτου τὴν ὄψιν αὐτοῖς δεῖξαι ο· πῶς θεση τητα γυμνήν, ούσαν ἀπρόσιτον καὶ αὐταῖς ταῖς ἄνω δυνάμεσιν, ἡμεῖς οἱ πήλινοι καὶ γηγενεῖς ἡδυνήθημεν ἂν ἐνεγκεῖν; Διὰ τοῦτο ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, ἵνα καὶ προσελθεῖν αὐτῷ καὶ διαλεχθῆναι καὶ συναναστρα φῆναι δυνηθῶμεν μετὰ ἀδείας πολλής. Τί δέ ἐστι τὸν Δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Παν τρίς ; Ἐπειδὴ πολλοὶ καὶ τῶν προφητῶν ἐδοξάσθη σαν, οἷον αὐτὸς οὗτος ὁ Μωϋσῆς, ὁ Ἠλίας, ὁ Ελισ σαῖος· ὁ μὲν ὑπὸ πυρίνου κυκλούμενος ἅρματος, ὁ δὲ 1· οὕτως ἀναλαμβανόμενος · καὶ μετ' αὐτοὺς ὁ Δανιήλ, φύ καὶ οἱ παῖδες οἱ τρεῖς, καὶ ἕτεροι δὲ πολλοὶ, ὅσο καὶ θαύματα ἐπεδείξαντο, ἐδοξάσθησαν· καὶ ἄγγελοι δὲ παρὰ ἀνθρώποις φανέντες, καὶ τὸ τῆς οἰκείας εαν σεως [67] ἀπαστράπτον φῶς παρανοίξαντες τοῖς ὁρῶν σιν· οὐκ ἄγγελοι δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰ Χερουσία μετὰ πολλῆς ὤφθη τῷ Προφήτῃ τῆς δόξης, καὶ τὰ Σεραφίμ. ὁμοίως· πάντων δὴ τούτων ἡμᾶς ἀπάγων ὁ εὐαγγελιστὴς, καὶ τῆς κτίσεως καὶ τῆς τῶν ἐμοὶ δούλων λαμπρότητος ἀπανιστὰς τὴν διάνοιαν, πρὸς αὐτὴν ἡμᾶς τῶν ἀγαθῶν ἔστησι τὴν κορυφήν. Οὐ γὰρ προφήτου 5, φησίν, οὐδὲ ἀγγέλου, οὐδὲ ἀρχαγγέλου, οὐδὲ τῶν ἀνωτέρω δυνάμεων, οὐκ ἄλλης τινὸς κτιστής φύσεως, εἴ γέ τίς ἐστι καὶ ἑτέρα, ἀλλ' αὐτοῦ τοῦ Δε • Mor. εἰς ὑμᾶς, male. In Sav. et in aliis εiς desideratur. • Mor. μήποτε λεγόντων. S. μή σπουδαζόντων, nietins. c Gasil. et codd. 703, 706 δείξας τίνι τρόπῳ, τῷ τὸν Λόγον. d Mor. κατ' ἐκεῖνο γε καιρού. e Mur. καὶ τὸ ἀμήχανοι τῆς ἑαυτοῦ ὄψεως δυνατὸν αὐτοῖς θεῖναι. Savilium sequimur. f la est, communi morte translatus. 6 Mor. ὁμοδούλων ἡμῶν... κορυφήν μονονουχί λέγων, Οὐ προφήτου. Savillo Parents. σπότου, αὐτοῦ τοῦ Βασιλέως, αὐτοῦ τοῦ γνησί νογενοῦς Παιδὸς, αὐτοῦ τοῦ πάντων ἡμῶν Κυρ δόξαν εθεασάμεθα. Τὸ δὲ Ὡς, ἐνταῦθα, οὐχ σεώς ἐστιν, οὐδὲ παραβολῆς, ἀλλὰ βεβαιώσει ἀναμφισβητήτου διορισμοῦ· ὡσανεὶ ἔλεγεν· Ἐ μεθα δόξαν, οἵαν ἔπρεπε καὶ εἰκὸς ἔχειν με καὶ γνήσιον Υἱὸν ὄντα τοῦ πάντων βασιλέως Καὶ τοῖς πολλοῖς δὲ ἔθος· οὐ γὰρ παραιτήσου ἀπὸ τῆς κοινῆς συνηθείας τὸν λόγον πιστώ Οὐδὲ γὰρ πρὸς κάλλος ἡμῖν ὀνομάτων, οὐδ ἁρμονίαν συνθήκης πρόκειται νῦν εἰπεῖν, ἀλλ τὴν ὑμετέραν ὠφέλειαν μόνον· ὅθεν οὐδὲν κωλ ἀπὸ τῆς τῶν πολλῶν συνηθείας αὐτὸ βεβαιῶς δέ ἐστιν ἡ συνήθεια τῶν πολλῶν; Βασιλέα πο σφόδρα κεκοσμημένον ὁρῶντές τινες, καὶ απαστράπτοντα λίθοις πάντοθεν, ἐπειδὰν πρό διηγῶνται τὸ κάλλος ἐκεῖνο, τὸν κόσμον, την λέγουσι μὲν ὅσαπερ ἂν δυνηθώσι, τῆς ἁλουργ ἄνθος, τῶν λίθων τὸ μέγεθος, τὴν λευκότη ἡμιόνων, τὴν περὶ τὸ ζεῦγος χρυσὸν, τὴν στο παριστώντες τὴν στίλβουσαν b. Επειδὰν δὲ καὶ καὶ ἕτερα πρὸς τούτοις καταλέξαντες. μὴ δυν ἅπασαν τῷ λόγῳ παραστῆσαι τὴν λαμπρότη θέως τοῦτο ἐπάγουσι· Τί δεῖ τὰ πολλὰ λέγειν ὡς βασιλεύς· διὰ τοῦ, ὡς, οὐ τὸ βασιλέως ὅμοια δεῖξαι βουλόμενοι τοῦτον περὶ οὗ πάντα λέγ ἀλλὰ τὸ αὐτὸν βασιλέα γνήσιον εἶναι. Οὕτω καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς τὸ, Ὡς, τέθεικε, τὸ παρελ τον τῆς δόξης καὶ ὑπερέχον ἀσυγκρίτως παρα θέλων. Οἱ μὲν γὰρ ἄλλοι πάντες, καὶ ἄγγελ ἀρχάγγελος, καὶ προφῆται, προσταττόμενο: ἐποίουν· αὐτὸς δὲ μετ' ἐξουσίας βασιλεῖ καὶ δ' πρεπούσης· ὅπερ οὖν καὶ οἱ ὄχλοι ἐθαύμα, ἐδίδασκεν αὐτοὺς ὡς ἐξουσίαν ἔχων. β'. Ἐφάνησαν μὲν οὖν, ὅπερ εἶπον, καὶ ἄγγελ δόξης πολλῆς ἐπὶ τῆς γῆς· οἷον ἐπὶ τοῦ Δανι τοῦ Δαυΐδ, ἐπὶ τοῦ Μωϋσέως· ἀλλ' ὡς δοῦλος σπότην ἔχοντες, οὕτω πάντα ἔπραττον· αὐτὸς δεσπότης καὶ πάντων κρατῶν, καὶ ταῦτα μετ τους σχήματος καὶ ταπεινοῦ φανείς· ἀλλ' ὅμ οὕτως ἡ κτίσι; τὸν Δεσπότην ἐπέγνω τὴν Πῶς 1 ; Αστήρ μὲν γὰρ ἀπ᾽ οὐρανοῦ μάγους προσκυνήσοντας αὐτόν· ἀγγέλων δὲ ὄχλος πολύ ταχοῦ κεχυμένος τὸν Δεσπότην περιεπόντω ἀνυμνούντων αὐτόν· καὶ ἕτεροι δὲ ἐξαπίνης ἀν κήρυκες, καὶ πάντες ἀλλήλοις ἀπαντῶντες *, λίζοντο τὸ ἀπόρρητον τοῦτο μυστήριον, τους ε μένας οἱ ἄγγελοι, τοὺς δὲ τῆς πόλεως οἱ πο βριήλ, τοὺς δὲ εἰς τὸ ἱερὸν παραγινομένους καὶ [68] τὴν μὲν Μαρίαν καὶ τὴν Ἐλισάβετ μετὰ τοῦ Συμεών. Οὐκ ἄνδρες δὲ καὶ γυναῖκε ὑπὸ τῆς ἡδονῆς ἐπτερώθησαν, ἀλλὰ καὶ τὸ βρέφος εἰς φῶς ἐξελθὸν, ὁ τῆς ἐρήμου πολίτη ἐν τῇ νηδύς τῆς μητρὸς ὢν ἔτι, καὶ πάντες μ καὶ τούτου ἐμώνυμος τοῦ εὐαγγελιστοῦ, ἐσκί ταῖς ἐλπίσι πρὸς τὰ μέλλοντα ἦσαν. Καὶ τα παρὰ τὸν τίχον εὐθέως· ὅτε δὲ ἐπὶ πλέον ἐπ έφηνε, πάλιν ἕτερα θαύματα τῶν προτέρων μείζονα. Οὐκ ἔτι γὰρ ἀστὴρ καὶ οὐρανὸς, οὐδὲ καὶ ἀρχάγγελοι, οὐδὲ Γαβριὴλ καὶ Μιχαὴλ, ἀλ & Savil. et codd. 70% την στρωμνὴν τὴν ἁπαλὴν βουσαν (ἀποστίλβουσαν cod. 705). Mor. τὴν καθεί 1 Codd. 703, 700, ταῦτα ; Πώς; deest in Sa Morel. ἀγγέλων δὲ δῆμοι ουράνιοι φαινόμενοι ἐπὶ γῆ σπότη διακονούντων καὶ ἀνυμνούντων. Savil.us et supra hab: nt. * Mur. συνιόντες. Sur, ἀπαντώντε; 1

83 IN JOANNEM HOMIL. XII. al. XI. αὐτὸν ἄνωθεν ἀπὸ τῶν οὐρανῶν ἑκήρυττεν ὁ Πατήρ, καὶ μετὰ τοῦ Πατρὸς ὁ Παράκλητος, ἐφιπτάμενος αὐτῷ μετὰ τῆς φωνῆς, καὶ μένων ἐπ' αὐτόν. Οντως διὰ ταῦτα ἔλεγεν· Ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενοῦς παρὰ Πατρός. Οὐ διὰ ταῦτα δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ μετὰ ταῦτα τοῦτό φησιν. Οὐκ ἔτι γὰρ ποιμένες μόνον, οὐδὲ χῆραι γυναῖκες, οὐδὲ ἄνδρες πρεσβύται ἡμᾶς εὐαγγελίζονται, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ τῶν πραγμάτων ἡ φύσις α, πάσης σάλπιγγος λαμπρότερον βοῶσα, καὶ οὕτω γεγωνός, ὡς καὶ ἐνα ταῦθα αὐτῆς εὐθέως ἀκουσθῆναι τὸν ἦχον. Απῆλθε, γὰρ, φησίν, εἰς τὴν Συρίαν ἡ ἀκοὴ αὐτοῦ, καὶ πᾶσιν αὐτὸν ἀπεκάλυπτε· καὶ πάντα πάντοθεν ἐβόα, ὅτι βασιλεὺς τῶν οὐρανῶν παραγέγονεν. Οἵ τε γὰρ δαί- μονες πάντοθεν ἔγευγον καὶ ἀπεπήδων, ὅ τε διάβολος ἐγκαλυψάμενος ὑπεχώρει, αυτός τε ὁ θάνατος ὑπεξ- έστατο τέως, καὶ ἡ μετὰ ταῦτα τέλεον ἠφανίζεται καὶ πάσης ἀρρωστίας εἶδος ἐλύετο, καὶ τοὺς μὲν νεκρούς ἡφίς: τα μνήματα, τοὺς δὲ μεμηνότας οι δαίμονες, τοὺς δὲ ἀρρώστους αἱ νόσοι· καὶ ἦν ἰδεῖν πράγματα παράδοξα καὶ θαυμαστὰ, καὶ ἅπερ εἰκότως ἐπεθύμη σαν προφῆται ἰδεῖν, καὶ οὐκ εἶδον. Ην γὰρ ἐδεῖν ὀφθαλμοὺς διαπλαττομένους, καὶ τὸ ποθεινὸν ἐκεῖνο, ὅ πάντες ἐπεθύμησαν ἂν ἰδεῖν, πῶς τὸν Ἀδὰμ ἀπὸ τῆς γῆς ἔπλασεν ὁ Θεὸς, τοῦτο ἐν βραχεῖ πᾶσιν ἐπι δεικνύντα, καὶ ἐν τῷ βελτίονι τοῦ σώματος μέρει τα σε παραλελυμένα καὶ διῳκισμένα συγκολλώμενα μέ- λη, καὶ ἀλλήλοις συναρμοττόμενα, χεῖρας νεκράς κινουμένας, πόλας παραλελυμένους αθρόον άλλομε νους, ὦτα βεθυσμένα ἀναπεταννύμενα, καὶ γλώτταν ἐχούσαν μέγα, τὴν πρότερον ἀφωνίᾳ δεδεμένην. Καθά περ γάρ τις τεχνίτης ἄριστος, οἰκίαν ὑπὸ χρόνου σαθρωθεῖσαν ἀναλαβὼν, τὴν κοινὴν τότε τῶν ἀνθρώ πων φύσιν, οὕτω ταύτης τά τε ἀποκλασθέντα ἀνεπλή ρωσε μέρη, τά τε διεστῶτα καὶ διαλελυμένα συν έσφιγξε, καὶ τὰ τέλεον πεπτωκότα ἀνέστησε. Τί ἄν τις εἴποι τῆς ψυχῆς τὴν διάπλασιν, πολλῷ θαυμα- στοτέραν τῆς ἐν τοῖς σώμασιν οὖσαν; Μέγα μὲν γὰρ καὶ ἡ τῶν σωμάτων υγεία, πολλῷ δὲ μεῖζον ἡ τῶν ψυχῶν, καὶ τοσούτῳ μείζον, ὅσῳ ψυχή σώματος ἄμεινον · οὐ ταύτῃ δὲ μόνον, ἀλλ' ὅτι ἡ μὲν τῶν σωμάτων φύσις, ᾗπερ ἂν αὐτὴν ὁ Δημιουργὸς ἄγειν βούληται, ταύτῃ ἕπεται, καὶ τὸ ἀντιπίπτον οὐδέν· ἡ δὲ ψυχὴ κυρία ἑαυτῆς γενομένη, καὶ τῶν πρακτέων τὴν ἐξουσίαν ἔχουσα, οὐ πάντα, ἂν μὴ βούληται, πείθεται τῷ Θεῷ. Ακουσαν ὁ γὰρ αὐτὴν καὶ βία που [69] κατηναγκασμένην, οὐ βούλεται ποιῆσαι καλὴν καὶ ἐνάρετον, ἐπειδήπερ μηδὲ ἔστι τοῦτο ἀρετή· ἀλλὰ χρὴ βουλομένην καὶ ἐκοῦσαν πεῖσαι γενέσθαι τοιαύ- την· ὅθεν χαλεπώτερον τοῦτό ἐστιν ἐκείνης τῆς Ιατρείας. Αλλ' ὅμως καὶ τοῦτο κατωρθοῦτο, καὶ πᾶν είδος κακίας ἐλαύνετο. Καὶ ὥσπερ τὰ σώματα τα θεραπευόμενα, οὐ πρὸς ὑγίειαν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς εὐεξίαν τὴν ἀνωτάτω μεταρρύθμιζεν· οὕτω καὶ τὰς ψυχές, οὐ τῆς κακίας τῆς ἐσχάτης απήλλαξε μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς αὐτὴν τῆς ἀρετῆς τὴν κορυφὴν ἤγαγε καὶ ὁ τελώνης ἀπίστολος ἐγίνετο, καὶ ὁ διώκτης καὶ βλάσφημος καὶ ὑβριστής, κήρυξ τῆς οἰκουμένης ἀπ εδείκνυτο· καὶ μάγοι, διδάσκαλοι Ἰουδαίων ἐγίνοντο καὶ λῃστὴς, παραδείσου πολίτης ἀνεφαίνετο· καὶ πόρνη, πολλῇ τῇ πίστει διέλαμπε· καὶ Χαναναία καὶ Σαμαρείτις γυνή, ἑτέρα πόρνη καὶ αὐτή, ἡ μὲν τὸ κήρυγμα τῶν ὁμοφύλων ἀνεδέξατο, καὶ πόλιν όλο κληρον σαγηνεύσασα, οὕτω προσήγαγες τῷ Χριστῷ • 4 Morel. ἡ φύσις. Εν. ἡ φωνή. b Sav. et codd. 703, 766. διεχώρησεν, ὅ τε άνατος ἐπὶ τότε, καί. c. Mii αμείνων, ✔ Mon. Mousov, mate. Ο Ματ . εξήγαγε, Suri, προσήγαγε. 81 ἡ δὲ τῇ πίστει καὶ τῇ προσεδρεία δαίμονα πονηρόν ἀπελαθῆναι τῆς τοῦ θυγατρίου ψυχῆς παρεσκεύασε. Καὶ ἕτεροι δὲ πολλῷ τούτων χείρους εἰς τὴν τῶν μαθητῶν εὐθέως κατελέγοντο τάξιν. Καὶ πάντα ἀθρόον μετεσχηματίζετο, τῶν σωμάτων τὰ πάθη, τῶν ψυχῶν τὰ νοσήματα, καὶ πρὸς ὑγείαν καὶ τὴν ἀκρι- εστάτην ἀρετὴν μετεπλάττοντο, καὶ τούτων, οὐ δύο καὶ τρεῖς ἄνθρωποι, οὐδὲ πέντε, καὶ δέκα, καὶ εἴκοσι καὶ ἑκατὸν μόνον, ἀλλὰ πόλεις ὁλόκληροι καὶ ἔθνη μετὰ πολλῆς τῆς εὐκολίας μετεῤῥυθμίζοντο. Τι αν τις εἴποι τῶν προσταγμάτων τὴν φιλοσοφίαν, τῶν εὐρανίων νόμων τὴν ἀρετὴν, τῆς ἀγγελικῆς πολιτείας τὴν εὐταξίαν; Τοιοῦτον γὰρ ἡμῖν εἰσηγήσατο βίον, τοιούτους ἡμῖν ι ἔθηκε νόμους, τοιαύτην κατεστήσατο πολιτείαν, ὡς τοὺς τούτοις χρωμένους ἀγγέλους εύ θέως γίνεσθαι, καὶ ὁμοίους Θεῷ κατὰ δύναμιν τὴν ἡμετέραν, κἂν ἁπάντων ἀνθρώπων κακίους τύχωσιν δ ὄντες. γ. Ταῦτα οὖν ἅπαντα συναγαγὼν ὁ εὐαγγελιστής τὰ θαύματα, τὰ ἐν σώμασι, τὰ ἐν ψυχαῖς, τὰ ἐν τοῖς στοιχείοις, τὰ προστάγματα, τὰ δῶρα τὰ ἀποῤῥητα ἐκεῖνα, καὶ τῶν οὐρανῶν ὑψηλότερα, τους νόμους, την πολιτείαν, τὴν πειθώ, τὰς μελλούσας υποσχέσεις, τὰ παθήματα αὐτοῦ, τὴν θαυμαστὴν ταύτην καὶ ὑψηλών γέμουσαν δογμάτων ἀφῆκε φωνὴν λέγων· Ἐθεασά μεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρὶς, πλήρη » χάριτος καὶ ἀληθείας. Οὐ γὰρ δια τὰ θαύματα μόνον αὐτὴν θαυμάζομεν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ παθήματα· οἷον, ἐπειδὴ προσηλώθη τῷ σταυρῷ καὶ ἐμαστιγώθη, ἐπειδὴ ἐμματίσθη, ἐπειδὴ ἐνεπτύ σθη, ἐπειδὴ ἔλαβεν ἐπὶ κόρης πληγὰς παρὰ τῶν εὐ εργετηθέντων αὐτῶν. Καὶ γὰρ καὶ ἐπὶ τούτεις αὐτοῖς τοῖς δοκοῦσιν ἐπονειδίστοις εἶναι, τὸ αὐτὸ ῥῆμα πάλιν ἄξιον ἐπιφθέγξασθαι, ἐπεὶ καὶ αὐτὸς οὔξαν τὸ πρᾶγμα ἐκάλεσεν. Οὐ γὰρ δὴ μόνον κηδεμονίας καὶ ἀγάπης ἦν τὰ γινόμενα, ἀλλὰ καὶ δυνάμεως ἀφάτου. Τότε γὰρ [70] καὶ θάνατος ἠφανίζετο, καὶ κατάρα ἐλύετο, καὶ δαίμονες κατησχύνοντο καὶ ἐδειγματίζοντο θριαμ Γευόμενος, καὶ τὸ χειρόγραφον τῶν ἁμαρτιῶν τῷ σταυρῷ προσηλοῦτο. Εἶτα ἐπειδὴ ταῦτα ἀοράτως ἐθαυματουργεῖτο, ἐγένετό τινα καὶ ὁρατῶς, δεικνύντα ὅτι ὄντως μονογενὴς ἦν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς κτίσ σεως πάσης Δεσπότης. Ετι γὰρ τοῦ μακαρίου σώμα της κρεμαμένου, ἀπέστρεφε μὲν ὁ ἥλιος τὰς ἀκτῖνας, ἐκνονεῖτο δὲ ἡ γῆ καὶ ἐσκοτίζετο πᾶσα, καὶ τάφοι μὲν ἀνεῤῥήγνυντο, καὶ τὸ ἔδαφος ἐτινάσσετο, καὶ νεκρῶν δῆμος ἄπειρος ἐξεπήδα, καὶ εἰς τὴν πόλιν εἰσῄει· τῶν δὲ τοῦ μνήματος αὐτοῦ λίθων ἡρμοσμένων τῇ θήκῃ, ἔτι καὶ τῶν σημάντρων ἐπικειμένων, ἀνίστατο ὁ νεκρὸς ὁ σταυρωθείς, ὁ προσηλωθείς, καὶ τῆς δυνά μεως τῆς πολλῆς ἡ τότε τοὺς ἔνδεκα μαθητὰς ἐμπλή σας, ἔπεμπε τοῖς κατὰ τὴν οἰκουμένην ἀνθρώποις, ιατρούς κοινοὺς τῆς φύσεως ἐσομένους ἁπάσης, καὶ τὸν βίον ὀρθώσοντας, τὴν τῶν οὐρανίων δογμάτων γνῶσιν πανταχοῦ διασπερούντας γῆς, τὴν δὲ τῶν δαιμόνων λύσοντας τυραννίδα, καὶ τὰ μεγάλα και ἀπόρθητα διδάξοντας ἀγαθὰ, καὶ εὐαγγελιουμένους ἡμῖν ψυχῆς ἀθανασίαν, καὶ σώματος ζωὴν αἰώνιον, τὰ καὶ νοῦν ὑπερβαίνοντα ἔπαθλα, καὶ μηδέποτε ἔξον τα τέλος. Ταῦτα οὖν καὶ τὰ τούτων πλείονα εννοήσας ὁ μακάριος οὗτος, ἃ ᾔδει μὲν αὐτὸς, γράψαι δὲ οὐκ ἠνέσχετο. διὰ τὸ μὴ χωρεῖν τὸν κόσμον· πάντα γὰρ Αν γράφηται καθ' ἓν 1, οὐδὲ αὐτὸν οἶμαι τὸν κό ة i t Sic Savil. et mss. Mar. vero cum cod. 706 τοιούτους παρ' ἡμῖν. & Saν. τύχωσιν. Mor. τύχωμεν. Η Ali πλήρ i Sic Savil. et codd. 703, 706. Mor. ἀνίστατο ὁ νεκρός. Έπειτα πάλιν δυνάμεώς τινος ἀμάχου και θείας. 1 Alii 6, τις είπη φησίν.

83 IN JOANNEM HOMIL. XII. al. XI. αὐτὸν ἄνωθεν ἀπὸ τῶν οὐρανῶν ἑκήρυττεν ὁ Πατήρ, καὶ μετὰ τοῦ Πατρὸς ὁ Παράκλητος, ἐφιπτάμενος αὐτῷ μετὰ τῆς φωνῆς, καὶ μένων ἐπ' αὐτόν. Οντως διὰ ταῦτα ἔλεγεν· Ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενοῦς παρὰ Πατρός. Οὐ διὰ ταῦτα δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ μετὰ ταῦτα τοῦτό φησιν. Οὐκ ἔτι γὰρ ποιμένες μόνον, οὐδὲ χῆραι γυναῖκες, οὐδὲ ἄνδρες πρεσβύται ἡμᾶς εὐαγγελίζονται, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ τῶν πραγμάτων ἡ φύσις α, πάσης σάλπιγγος λαμπρότερον βοῶσα, καὶ οὕτω γεγωνός, ὡς καὶ ἐνα ταῦθα αὐτῆς εὐθέως ἀκουσθῆναι τὸν ἦχον. Απῆλθε, γὰρ, φησίν, εἰς τὴν Συρίαν ἡ ἀκοὴ αὐτοῦ, καὶ πᾶσιν αὐτὸν ἀπεκάλυπτε· καὶ πάντα πάντοθεν ἐβόα, ὅτι βασιλεὺς τῶν οὐρανῶν παραγέγονεν. Οἵ τε γὰρ δαί- μονες πάντοθεν ἔγευγον καὶ ἀπεπήδων, ὅ τε διάβολος ἐγκαλυψάμενος ὑπεχώρει, αυτός τε ὁ θάνατος ὑπεξ- έστατο τέως, καὶ ἡ μετὰ ταῦτα τέλεον ἠφανίζεται καὶ πάσης ἀρρωστίας εἶδος ἐλύετο, καὶ τοὺς μὲν νεκρούς ἡφίς: τα μνήματα, τοὺς δὲ μεμηνότας οι δαίμονες, τοὺς δὲ ἀρρώστους αἱ νόσοι· καὶ ἦν ἰδεῖν πράγματα παράδοξα καὶ θαυμαστὰ, καὶ ἅπερ εἰκότως ἐπεθύμη σαν προφῆται ἰδεῖν, καὶ οὐκ εἶδον. Ην γὰρ ἐδεῖν ὀφθαλμοὺς διαπλαττομένους, καὶ τὸ ποθεινὸν ἐκεῖνο, ὅ πάντες ἐπεθύμησαν ἂν ἰδεῖν, πῶς τὸν Ἀδὰμ ἀπὸ τῆς γῆς ἔπλασεν ὁ Θεὸς, τοῦτο ἐν βραχεῖ πᾶσιν ἐπι δεικνύντα, καὶ ἐν τῷ βελτίονι τοῦ σώματος μέρει τα σε παραλελυμένα καὶ διῳκισμένα συγκολλώμενα μέ- λη, καὶ ἀλλήλοις συναρμοττόμενα, χεῖρας νεκράς κινουμένας, πόλας παραλελυμένους αθρόον άλλομε νους, ὦτα βεθυσμένα ἀναπεταννύμενα, καὶ γλώτταν ἐχούσαν μέγα, τὴν πρότερον ἀφωνίᾳ δεδεμένην. Καθά περ γάρ τις τεχνίτης ἄριστος, οἰκίαν ὑπὸ χρόνου σαθρωθεῖσαν ἀναλαβὼν, τὴν κοινὴν τότε τῶν ἀνθρώ πων φύσιν, οὕτω ταύτης τά τε ἀποκλασθέντα ἀνεπλή ρωσε μέρη, τά τε διεστῶτα καὶ διαλελυμένα συν έσφιγξε, καὶ τὰ τέλεον πεπτωκότα ἀνέστησε. Τί ἄν τις εἴποι τῆς ψυχῆς τὴν διάπλασιν, πολλῷ θαυμα- στοτέραν τῆς ἐν τοῖς σώμασιν οὖσαν; Μέγα μὲν γὰρ καὶ ἡ τῶν σωμάτων υγεία, πολλῷ δὲ μεῖζον ἡ τῶν ψυχῶν, καὶ τοσούτῳ μείζον, ὅσῳ ψυχή σώματος ἄμεινον · οὐ ταύτῃ δὲ μόνον, ἀλλ' ὅτι ἡ μὲν τῶν σωμάτων φύσις, ᾗπερ ἂν αὐτὴν ὁ Δημιουργὸς ἄγειν βούληται, ταύτῃ ἕπεται, καὶ τὸ ἀντιπίπτον οὐδέν· ἡ δὲ ψυχὴ κυρία ἑαυτῆς γενομένη, καὶ τῶν πρακτέων τὴν ἐξουσίαν ἔχουσα, οὐ πάντα, ἂν μὴ βούληται, πείθεται τῷ Θεῷ. Ακουσαν ὁ γὰρ αὐτὴν καὶ βία που [69] κατηναγκασμένην, οὐ βούλεται ποιῆσαι καλὴν καὶ ἐνάρετον, ἐπειδήπερ μηδὲ ἔστι τοῦτο ἀρετή· ἀλλὰ χρὴ βουλομένην καὶ ἐκοῦσαν πεῖσαι γενέσθαι τοιαύ- την· ὅθεν χαλεπώτερον τοῦτό ἐστιν ἐκείνης τῆς Ιατρείας. Αλλ' ὅμως καὶ τοῦτο κατωρθοῦτο, καὶ πᾶν είδος κακίας ἐλαύνετο. Καὶ ὥσπερ τὰ σώματα τα θεραπευόμενα, οὐ πρὸς ὑγίειαν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς εὐεξίαν τὴν ἀνωτάτω μεταρρύθμιζεν· οὕτω καὶ τὰς ψυχές, οὐ τῆς κακίας τῆς ἐσχάτης απήλλαξε μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς αὐτὴν τῆς ἀρετῆς τὴν κορυφὴν ἤγαγε καὶ ὁ τελώνης ἀπίστολος ἐγίνετο, καὶ ὁ διώκτης καὶ βλάσφημος καὶ ὑβριστής, κήρυξ τῆς οἰκουμένης ἀπ εδείκνυτο· καὶ μάγοι, διδάσκαλοι Ἰουδαίων ἐγίνοντο καὶ λῃστὴς, παραδείσου πολίτης ἀνεφαίνετο· καὶ πόρνη, πολλῇ τῇ πίστει διέλαμπε· καὶ Χαναναία καὶ Σαμαρείτις γυνή, ἑτέρα πόρνη καὶ αὐτή, ἡ μὲν τὸ κήρυγμα τῶν ὁμοφύλων ἀνεδέξατο, καὶ πόλιν όλο κληρον σαγηνεύσασα, οὕτω προσήγαγες τῷ Χριστῷ • 4 Morel. ἡ φύσις. Εν. ἡ φωνή. b Sav. et codd. 703, 766. διεχώρησεν, ὅ τε άνατος ἐπὶ τότε, καί. c. Mii αμείνων, ✔ Mon. Mousov, mate. Ο Ματ . εξήγαγε, Suri, προσήγαγε. 81 ἡ δὲ τῇ πίστει καὶ τῇ προσεδρεία δαίμονα πονηρόν ἀπελαθῆναι τῆς τοῦ θυγατρίου ψυχῆς παρεσκεύασε. Καὶ ἕτεροι δὲ πολλῷ τούτων χείρους εἰς τὴν τῶν μαθητῶν εὐθέως κατελέγοντο τάξιν. Καὶ πάντα ἀθρόον μετεσχηματίζετο, τῶν σωμάτων τὰ πάθη, τῶν ψυχῶν τὰ νοσήματα, καὶ πρὸς ὑγείαν καὶ τὴν ἀκρι- εστάτην ἀρετὴν μετεπλάττοντο, καὶ τούτων, οὐ δύο καὶ τρεῖς ἄνθρωποι, οὐδὲ πέντε, καὶ δέκα, καὶ εἴκοσι καὶ ἑκατὸν μόνον, ἀλλὰ πόλεις ὁλόκληροι καὶ ἔθνη μετὰ πολλῆς τῆς εὐκολίας μετεῤῥυθμίζοντο. Τι αν τις εἴποι τῶν προσταγμάτων τὴν φιλοσοφίαν, τῶν εὐρανίων νόμων τὴν ἀρετὴν, τῆς ἀγγελικῆς πολιτείας τὴν εὐταξίαν; Τοιοῦτον γὰρ ἡμῖν εἰσηγήσατο βίον, τοιούτους ἡμῖν ι ἔθηκε νόμους, τοιαύτην κατεστήσατο πολιτείαν, ὡς τοὺς τούτοις χρωμένους ἀγγέλους εύ θέως γίνεσθαι, καὶ ὁμοίους Θεῷ κατὰ δύναμιν τὴν ἡμετέραν, κἂν ἁπάντων ἀνθρώπων κακίους τύχωσιν δ ὄντες. γ. Ταῦτα οὖν ἅπαντα συναγαγὼν ὁ εὐαγγελιστής τὰ θαύματα, τὰ ἐν σώμασι, τὰ ἐν ψυχαῖς, τὰ ἐν τοῖς στοιχείοις, τὰ προστάγματα, τὰ δῶρα τὰ ἀποῤῥητα ἐκεῖνα, καὶ τῶν οὐρανῶν ὑψηλότερα, τους νόμους, την πολιτείαν, τὴν πειθώ, τὰς μελλούσας υποσχέσεις, τὰ παθήματα αὐτοῦ, τὴν θαυμαστὴν ταύτην καὶ ὑψηλών γέμουσαν δογμάτων ἀφῆκε φωνὴν λέγων· Ἐθεασά μεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρὶς, πλήρη » χάριτος καὶ ἀληθείας. Οὐ γὰρ δια τὰ θαύματα μόνον αὐτὴν θαυμάζομεν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ παθήματα· οἷον, ἐπειδὴ προσηλώθη τῷ σταυρῷ καὶ ἐμαστιγώθη, ἐπειδὴ ἐμματίσθη, ἐπειδὴ ἐνεπτύ σθη, ἐπειδὴ ἔλαβεν ἐπὶ κόρης πληγὰς παρὰ τῶν εὐ εργετηθέντων αὐτῶν. Καὶ γὰρ καὶ ἐπὶ τούτεις αὐτοῖς τοῖς δοκοῦσιν ἐπονειδίστοις εἶναι, τὸ αὐτὸ ῥῆμα πάλιν ἄξιον ἐπιφθέγξασθαι, ἐπεὶ καὶ αὐτὸς οὔξαν τὸ πρᾶγμα ἐκάλεσεν. Οὐ γὰρ δὴ μόνον κηδεμονίας καὶ ἀγάπης ἦν τὰ γινόμενα, ἀλλὰ καὶ δυνάμεως ἀφάτου. Τότε γὰρ [70] καὶ θάνατος ἠφανίζετο, καὶ κατάρα ἐλύετο, καὶ δαίμονες κατησχύνοντο καὶ ἐδειγματίζοντο θριαμ Γευόμενος, καὶ τὸ χειρόγραφον τῶν ἁμαρτιῶν τῷ σταυρῷ προσηλοῦτο. Εἶτα ἐπειδὴ ταῦτα ἀοράτως ἐθαυματουργεῖτο, ἐγένετό τινα καὶ ὁρατῶς, δεικνύντα ὅτι ὄντως μονογενὴς ἦν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς κτίσ σεως πάσης Δεσπότης. Ετι γὰρ τοῦ μακαρίου σώμα της κρεμαμένου, ἀπέστρεφε μὲν ὁ ἥλιος τὰς ἀκτῖνας, ἐκνονεῖτο δὲ ἡ γῆ καὶ ἐσκοτίζετο πᾶσα, καὶ τάφοι μὲν ἀνεῤῥήγνυντο, καὶ τὸ ἔδαφος ἐτινάσσετο, καὶ νεκρῶν δῆμος ἄπειρος ἐξεπήδα, καὶ εἰς τὴν πόλιν εἰσῄει· τῶν δὲ τοῦ μνήματος αὐτοῦ λίθων ἡρμοσμένων τῇ θήκῃ, ἔτι καὶ τῶν σημάντρων ἐπικειμένων, ἀνίστατο ὁ νεκρὸς ὁ σταυρωθείς, ὁ προσηλωθείς, καὶ τῆς δυνά μεως τῆς πολλῆς ἡ τότε τοὺς ἔνδεκα μαθητὰς ἐμπλή σας, ἔπεμπε τοῖς κατὰ τὴν οἰκουμένην ἀνθρώποις, ιατρούς κοινοὺς τῆς φύσεως ἐσομένους ἁπάσης, καὶ τὸν βίον ὀρθώσοντας, τὴν τῶν οὐρανίων δογμάτων γνῶσιν πανταχοῦ διασπερούντας γῆς, τὴν δὲ τῶν δαιμόνων λύσοντας τυραννίδα, καὶ τὰ μεγάλα και ἀπόρθητα διδάξοντας ἀγαθὰ, καὶ εὐαγγελιουμένους ἡμῖν ψυχῆς ἀθανασίαν, καὶ σώματος ζωὴν αἰώνιον, τὰ καὶ νοῦν ὑπερβαίνοντα ἔπαθλα, καὶ μηδέποτε ἔξον τα τέλος. Ταῦτα οὖν καὶ τὰ τούτων πλείονα εννοήσας ὁ μακάριος οὗτος, ἃ ᾔδει μὲν αὐτὸς, γράψαι δὲ οὐκ ἠνέσχετο. διὰ τὸ μὴ χωρεῖν τὸν κόσμον· πάντα γὰρ Αν γράφηται καθ' ἓν 1, οὐδὲ αὐτὸν οἶμαι τὸν κό ة i t Sic Savil. et mss. Mar. vero cum cod. 706 τοιούτους παρ' ἡμῖν. & Saν. τύχωσιν. Mor. τύχωμεν. Η Ali πλήρ i Sic Savil. et codd. 703, 706. Mor. ἀνίστατο ὁ νεκρός. Έπειτα πάλιν δυνάμεώς τινος ἀμάχου και θείας. 1 Alii 6, τις είπη φησίν.

83 IN JOANNEM HOMIL. XII. al. XI. αὐτὸν ἄνωθεν ἀπὸ τῶν οὐρανῶν ἑκήρυττεν ὁ Πατήρ, καὶ μετὰ τοῦ Πατρὸς ὁ Παράκλητος, ἐφιπτάμενος αὐτῷ μετὰ τῆς φωνῆς, καὶ μένων ἐπ' αὐτόν. Οντως διὰ ταῦτα ἔλεγεν· Ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενοῦς παρὰ Πατρός. Οὐ διὰ ταῦτα δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ μετὰ ταῦτα τοῦτό φησιν. Οὐκ ἔτι γὰρ ποιμένες μόνον, οὐδὲ χῆραι γυναῖκες, οὐδὲ ἄνδρες πρεσβύται ἡμᾶς εὐαγγελίζονται, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ τῶν πραγμάτων ἡ φύσις α, πάσης σάλπιγγος λαμπρότερον βοῶσα, καὶ οὕτω γεγωνός, ὡς καὶ ἐνα ταῦθα αὐτῆς εὐθέως ἀκουσθῆναι τὸν ἦχον. Απῆλθε, γὰρ, φησίν, εἰς τὴν Συρίαν ἡ ἀκοὴ αὐτοῦ, καὶ πᾶσιν αὐτὸν ἀπεκάλυπτε· καὶ πάντα πάντοθεν ἐβόα, ὅτι βασιλεὺς τῶν οὐρανῶν παραγέγονεν. Οἵ τε γὰρ δαί- μονες πάντοθεν ἔγευγον καὶ ἀπεπήδων, ὅ τε διάβολος ἐγκαλυψάμενος ὑπεχώρει, αυτός τε ὁ θάνατος ὑπεξ- έστατο τέως, καὶ ἡ μετὰ ταῦτα τέλεον ἠφανίζεται καὶ πάσης ἀρρωστίας εἶδος ἐλύετο, καὶ τοὺς μὲν νεκρούς ἡφίς: τα μνήματα, τοὺς δὲ μεμηνότας οι δαίμονες, τοὺς δὲ ἀρρώστους αἱ νόσοι· καὶ ἦν ἰδεῖν πράγματα παράδοξα καὶ θαυμαστὰ, καὶ ἅπερ εἰκότως ἐπεθύμη σαν προφῆται ἰδεῖν, καὶ οὐκ εἶδον. Ην γὰρ ἐδεῖν ὀφθαλμοὺς διαπλαττομένους, καὶ τὸ ποθεινὸν ἐκεῖνο, ὅ πάντες ἐπεθύμησαν ἂν ἰδεῖν, πῶς τὸν Ἀδὰμ ἀπὸ τῆς γῆς ἔπλασεν ὁ Θεὸς, τοῦτο ἐν βραχεῖ πᾶσιν ἐπι δεικνύντα, καὶ ἐν τῷ βελτίονι τοῦ σώματος μέρει τα σε παραλελυμένα καὶ διῳκισμένα συγκολλώμενα μέ- λη, καὶ ἀλλήλοις συναρμοττόμενα, χεῖρας νεκράς κινουμένας, πόλας παραλελυμένους αθρόον άλλομε νους, ὦτα βεθυσμένα ἀναπεταννύμενα, καὶ γλώτταν ἐχούσαν μέγα, τὴν πρότερον ἀφωνίᾳ δεδεμένην. Καθά περ γάρ τις τεχνίτης ἄριστος, οἰκίαν ὑπὸ χρόνου σαθρωθεῖσαν ἀναλαβὼν, τὴν κοινὴν τότε τῶν ἀνθρώ πων φύσιν, οὕτω ταύτης τά τε ἀποκλασθέντα ἀνεπλή ρωσε μέρη, τά τε διεστῶτα καὶ διαλελυμένα συν έσφιγξε, καὶ τὰ τέλεον πεπτωκότα ἀνέστησε. Τί ἄν τις εἴποι τῆς ψυχῆς τὴν διάπλασιν, πολλῷ θαυμα- στοτέραν τῆς ἐν τοῖς σώμασιν οὖσαν; Μέγα μὲν γὰρ καὶ ἡ τῶν σωμάτων υγεία, πολλῷ δὲ μεῖζον ἡ τῶν ψυχῶν, καὶ τοσούτῳ μείζον, ὅσῳ ψυχή σώματος ἄμεινον · οὐ ταύτῃ δὲ μόνον, ἀλλ' ὅτι ἡ μὲν τῶν σωμάτων φύσις, ᾗπερ ἂν αὐτὴν ὁ Δημιουργὸς ἄγειν βούληται, ταύτῃ ἕπεται, καὶ τὸ ἀντιπίπτον οὐδέν· ἡ δὲ ψυχὴ κυρία ἑαυτῆς γενομένη, καὶ τῶν πρακτέων τὴν ἐξουσίαν ἔχουσα, οὐ πάντα, ἂν μὴ βούληται, πείθεται τῷ Θεῷ. Ακουσαν ὁ γὰρ αὐτὴν καὶ βία που [69] κατηναγκασμένην, οὐ βούλεται ποιῆσαι καλὴν καὶ ἐνάρετον, ἐπειδήπερ μηδὲ ἔστι τοῦτο ἀρετή· ἀλλὰ χρὴ βουλομένην καὶ ἐκοῦσαν πεῖσαι γενέσθαι τοιαύ- την· ὅθεν χαλεπώτερον τοῦτό ἐστιν ἐκείνης τῆς Ιατρείας. Αλλ' ὅμως καὶ τοῦτο κατωρθοῦτο, καὶ πᾶν είδος κακίας ἐλαύνετο. Καὶ ὥσπερ τὰ σώματα τα θεραπευόμενα, οὐ πρὸς ὑγίειαν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς εὐεξίαν τὴν ἀνωτάτω μεταρρύθμιζεν· οὕτω καὶ τὰς ψυχές, οὐ τῆς κακίας τῆς ἐσχάτης απήλλαξε μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς αὐτὴν τῆς ἀρετῆς τὴν κορυφὴν ἤγαγε καὶ ὁ τελώνης ἀπίστολος ἐγίνετο, καὶ ὁ διώκτης καὶ βλάσφημος καὶ ὑβριστής, κήρυξ τῆς οἰκουμένης ἀπ εδείκνυτο· καὶ μάγοι, διδάσκαλοι Ἰουδαίων ἐγίνοντο καὶ λῃστὴς, παραδείσου πολίτης ἀνεφαίνετο· καὶ πόρνη, πολλῇ τῇ πίστει διέλαμπε· καὶ Χαναναία καὶ Σαμαρείτις γυνή, ἑτέρα πόρνη καὶ αὐτή, ἡ μὲν τὸ κήρυγμα τῶν ὁμοφύλων ἀνεδέξατο, καὶ πόλιν όλο κληρον σαγηνεύσασα, οὕτω προσήγαγες τῷ Χριστῷ • 4 Morel. ἡ φύσις. Εν. ἡ φωνή. b Sav. et codd. 703, 766. διεχώρησεν, ὅ τε άνατος ἐπὶ τότε, καί. c. Mii αμείνων, ✔ Mon. Mousov, mate. Ο Ματ . εξήγαγε, Suri, προσήγαγε. 81 ἡ δὲ τῇ πίστει καὶ τῇ προσεδρεία δαίμονα πονηρόν ἀπελαθῆναι τῆς τοῦ θυγατρίου ψυχῆς παρεσκεύασε. Καὶ ἕτεροι δὲ πολλῷ τούτων χείρους εἰς τὴν τῶν μαθητῶν εὐθέως κατελέγοντο τάξιν. Καὶ πάντα ἀθρόον μετεσχηματίζετο, τῶν σωμάτων τὰ πάθη, τῶν ψυχῶν τὰ νοσήματα, καὶ πρὸς ὑγείαν καὶ τὴν ἀκρι- εστάτην ἀρετὴν μετεπλάττοντο, καὶ τούτων, οὐ δύο καὶ τρεῖς ἄνθρωποι, οὐδὲ πέντε, καὶ δέκα, καὶ εἴκοσι καὶ ἑκατὸν μόνον, ἀλλὰ πόλεις ὁλόκληροι καὶ ἔθνη μετὰ πολλῆς τῆς εὐκολίας μετεῤῥυθμίζοντο. Τι αν τις εἴποι τῶν προσταγμάτων τὴν φιλοσοφίαν, τῶν εὐρανίων νόμων τὴν ἀρετὴν, τῆς ἀγγελικῆς πολιτείας τὴν εὐταξίαν; Τοιοῦτον γὰρ ἡμῖν εἰσηγήσατο βίον, τοιούτους ἡμῖν ι ἔθηκε νόμους, τοιαύτην κατεστήσατο πολιτείαν, ὡς τοὺς τούτοις χρωμένους ἀγγέλους εύ θέως γίνεσθαι, καὶ ὁμοίους Θεῷ κατὰ δύναμιν τὴν ἡμετέραν, κἂν ἁπάντων ἀνθρώπων κακίους τύχωσιν δ ὄντες. γ. Ταῦτα οὖν ἅπαντα συναγαγὼν ὁ εὐαγγελιστής τὰ θαύματα, τὰ ἐν σώμασι, τὰ ἐν ψυχαῖς, τὰ ἐν τοῖς στοιχείοις, τὰ προστάγματα, τὰ δῶρα τὰ ἀποῤῥητα ἐκεῖνα, καὶ τῶν οὐρανῶν ὑψηλότερα, τους νόμους, την πολιτείαν, τὴν πειθώ, τὰς μελλούσας υποσχέσεις, τὰ παθήματα αὐτοῦ, τὴν θαυμαστὴν ταύτην καὶ ὑψηλών γέμουσαν δογμάτων ἀφῆκε φωνὴν λέγων· Ἐθεασά μεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρὶς, πλήρη » χάριτος καὶ ἀληθείας. Οὐ γὰρ δια τὰ θαύματα μόνον αὐτὴν θαυμάζομεν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ παθήματα· οἷον, ἐπειδὴ προσηλώθη τῷ σταυρῷ καὶ ἐμαστιγώθη, ἐπειδὴ ἐμματίσθη, ἐπειδὴ ἐνεπτύ σθη, ἐπειδὴ ἔλαβεν ἐπὶ κόρης πληγὰς παρὰ τῶν εὐ εργετηθέντων αὐτῶν. Καὶ γὰρ καὶ ἐπὶ τούτεις αὐτοῖς τοῖς δοκοῦσιν ἐπονειδίστοις εἶναι, τὸ αὐτὸ ῥῆμα πάλιν ἄξιον ἐπιφθέγξασθαι, ἐπεὶ καὶ αὐτὸς οὔξαν τὸ πρᾶγμα ἐκάλεσεν. Οὐ γὰρ δὴ μόνον κηδεμονίας καὶ ἀγάπης ἦν τὰ γινόμενα, ἀλλὰ καὶ δυνάμεως ἀφάτου. Τότε γὰρ [70] καὶ θάνατος ἠφανίζετο, καὶ κατάρα ἐλύετο, καὶ δαίμονες κατησχύνοντο καὶ ἐδειγματίζοντο θριαμ Γευόμενος, καὶ τὸ χειρόγραφον τῶν ἁμαρτιῶν τῷ σταυρῷ προσηλοῦτο. Εἶτα ἐπειδὴ ταῦτα ἀοράτως ἐθαυματουργεῖτο, ἐγένετό τινα καὶ ὁρατῶς, δεικνύντα ὅτι ὄντως μονογενὴς ἦν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς κτίσ σεως πάσης Δεσπότης. Ετι γὰρ τοῦ μακαρίου σώμα της κρεμαμένου, ἀπέστρεφε μὲν ὁ ἥλιος τὰς ἀκτῖνας, ἐκνονεῖτο δὲ ἡ γῆ καὶ ἐσκοτίζετο πᾶσα, καὶ τάφοι μὲν ἀνεῤῥήγνυντο, καὶ τὸ ἔδαφος ἐτινάσσετο, καὶ νεκρῶν δῆμος ἄπειρος ἐξεπήδα, καὶ εἰς τὴν πόλιν εἰσῄει· τῶν δὲ τοῦ μνήματος αὐτοῦ λίθων ἡρμοσμένων τῇ θήκῃ, ἔτι καὶ τῶν σημάντρων ἐπικειμένων, ἀνίστατο ὁ νεκρὸς ὁ σταυρωθείς, ὁ προσηλωθείς, καὶ τῆς δυνά μεως τῆς πολλῆς ἡ τότε τοὺς ἔνδεκα μαθητὰς ἐμπλή σας, ἔπεμπε τοῖς κατὰ τὴν οἰκουμένην ἀνθρώποις, ιατρούς κοινοὺς τῆς φύσεως ἐσομένους ἁπάσης, καὶ τὸν βίον ὀρθώσοντας, τὴν τῶν οὐρανίων δογμάτων γνῶσιν πανταχοῦ διασπερούντας γῆς, τὴν δὲ τῶν δαιμόνων λύσοντας τυραννίδα, καὶ τὰ μεγάλα και ἀπόρθητα διδάξοντας ἀγαθὰ, καὶ εὐαγγελιουμένους ἡμῖν ψυχῆς ἀθανασίαν, καὶ σώματος ζωὴν αἰώνιον, τὰ καὶ νοῦν ὑπερβαίνοντα ἔπαθλα, καὶ μηδέποτε ἔξον τα τέλος. Ταῦτα οὖν καὶ τὰ τούτων πλείονα εννοήσας ὁ μακάριος οὗτος, ἃ ᾔδει μὲν αὐτὸς, γράψαι δὲ οὐκ ἠνέσχετο. διὰ τὸ μὴ χωρεῖν τὸν κόσμον· πάντα γὰρ Αν γράφηται καθ' ἓν 1, οὐδὲ αὐτὸν οἶμαι τὸν κό ة i t Sic Savil. et mss. Mar. vero cum cod. 706 τοιούτους παρ' ἡμῖν. & Saν. τύχωσιν. Mor. τύχωμεν. Η Ali πλήρ i Sic Savil. et codd. 703, 706. Mor. ἀνίστατο ὁ νεκρός. Έπειτα πάλιν δυνάμεώς τινος ἀμάχου και θείας. 1 Alii 6, τις είπη φησίν.

85 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. σμον χωρῆσαι τὰ γραφήματα βιβλία· ταῦτα οὖν ἅπαντα λογισάμενος, ἀνεβόησεν, ὅτι εθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρίς, πλήρη χάριτος καὶ ἀληθείας. Τοὺς δὴ οὖν τοσούτων ο μὲν θεαμάτων, τοιούτων δὲ καταξιωθέντας ἀκουσμάτων, τοσαύτης δὲ ἀπολαύσαντας δωρεάς, καὶ μίον ἄξιον τῶν δογμάτων ἐπιδείκνυσθαι χρή, ὥστε καὶ τῶν ἐκεῖσε ἀπολαῦσαι καλῶν. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ παρ- εγένετο ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ἵνα μὴ μόνον τὴν ἐνταῦθα δόξαν ἴδωμεν αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τὴν μέλ. λουσαν. Διὰ τοῦτο ἔλεγε· Θέλω, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ οὗτοι ὦσιν, ἵνα θεωρῶσι τὴν δόξαν τὴν ἐμήν. Εἰ δὲ αὕτη ἡ δόξα οὕτω γέγονε λαμπρὶ καὶ περι- φανής, τί ἄν τις εἴποι περὶ ἐκείνης; Οὐ γὰρ ἐν γῇ φανείται φθαρτῇ, οὐδὲ ἐν ἐπικήροις σώμασιν ὄντων ἡμῶν, ἀλλ' ἐν ἀκηράτῳ καὶ ἀγήρῳ τῇ κτίσει, καὶ μετὰ τοσαύτης τῆς λαμπρότητος, μεθ' ὅσης οὐδὲ λόγῳ παραστῆσαι δυνατόν. "Ω μακάριοι » καὶ τρισμακάριοι καὶ τοῦτο πολλάκις, οἱ τῆς δόξης καταξιούμενοι ἐκεί- νης γενέσθαι θεατα!! Περὶ ταύτης ὁ Προφήτης φησίν · Αρθήτω ὁ ἀσεβὴς, ἵνα μὴ ἴδῃ τὴν δόξαν Κυρίου, Ἀλλ᾿ ἡμῶν μηδένα γένοιτο ἀρθῆναι, μηδὲ ἀθέατον αὐτῆς γενέσθαι ποτέ. Εἰ γὰρ μὴ μέλλοιμεν ἀπολαύ σεσθαι ταύτης, εὔκαιρον καὶ παρ' ἡμῶν εἰπεῖν· Καλόν ἦν ἡμῖν, εἰ μὴ ἐγεννήθημεν. Τί γὰρ ζώμεν, τί ἀνα- πνέομεν ; τί δὲ ἐσμέν, ἂν τῆς θεωρίας ἀποτύχωμεν ἐκείνης ; ἂν τὸν Δεσπότην [71] τὸν ἡμέτερον μηδεὶς ἡμῖν συγχωρήσῃ θεάσασθαι τότε; Εἰ γὰρ οἱ τὸ φῶς τὸ ἡλιακὴν μὴ θεώμενοι, παντὸς θανάτου πικροτέραν ὑπομένουσι ζωήν· τί παθεῖν εἰκὸς τοὺς τοῦ φωτὸς b • Murel. τοιούτων. Savil. in textu τοιούτων, in marg. τοσούτων. b, Sic Sav. et alii, Mur. ὡς μακάριοι. Supra της ute λαμπρότητος in Savil. et codd. cit. omissum. lufra Murel. περὶ ταύτης βοῶν ὁ προ b 86 C ἀποστερηθέντας ἐκείνου; Ἐνταῦθα μὲν γὰρ ἐν τούτῳ μόνον ἡ ζημία, ἐκεῖ δὲ οὐ μέχρι τούτου μόνον· καίτοι καὶ εἰ τοῦτο μόνον ἦν τὸ δεινὸν, οὐδὲ οὕτως ἴσον τὸ τῆς κολάσεως ἦν, ἀλλὰ τοσούτῳ χαλεπώτερον, ὅσον ὁ ἥλιος ἐκεῖνος τούτου κρείττων ἀσυγκρίτως ἐστί· νῦν δὲ καὶ ἑτέραν ἔστι προσδοκήσαι τιμωρίαν. Τὸν γὰρ ἐκεῖνο τὸ φῶς οὐχ ὁρῶντα, οὐκ εἰς τὸ σκότος δεῖ ἀπὸ ενεχθῆναι μόνον, ἀλλὰ καὶ καίεσθαι διὰ παντὸς, καὶ τήκεσθαι, καὶ βρύχειν τοὺς ὀδόντας, καὶ μυρία ἕτερα πάσχειν δεινά. Μὴ δὴ περιίδωμεν ἑαυτοὺς, διὰ τῆς βραχείας ταύτης ολιγωρίας καὶ ἀνέσεως εἰς αἰώνιον ἐμπίπτοντας κόλασιν, ἀλλὰ γρηγορήσωμεν, νήφωμεν, πάντα πράξωμεν καὶ πραγματευτώμεθα, ὥστε ἐκείνης τυχεῖν τῆς ἀπολαύσεως, καὶ πόρξω γενέσθαι τοῦ ποτα- μοῦ τοῦ πυρὸς τοῦ συρομένου μετά πολλοῦ ῥοίζου προ τοῦ βήματος τοῦ φρικτοῦ. Τὸν γὰρ ἅπαξ ἐμπεσόντα ἐκεῖ, χρὴ μένειν διὰ παντὸς, καὶ ὁ τῆς κολάσεως ἐξαι- ρησόμενος οὐδεὶς, οὐ πατὴρ, οὐ μήτηρ, οὐκ ἀδελφός. Καὶ ταῦτα αὐτοὶ οἱ προφῆται βοῶσιν, ὁ μὲν λέγων, Αδελφὸς οὐ λυτροῦται, λυτρώσεται ἄνθρωπος ; ὁ δὲ Ἰεζεκιὴλ καὶ τούτου τι πλέον ἐδήλωσεν εἰπών· Ἐὰν στῇ Νῶς καὶ 'Ιωβ καὶ Δανιήλ, τοὺς υἱοὺς αὐτῶν καὶ τὰς θυγατέρας οὐ μὴ ἐξέλωνται. Μία γὰρ προστασία μόνη, ἡ διὰ τῶν ἔργων ἐστὶν ἐκεῖ, καὶ τὴν ταύτης ἀπεστερημένον, ἑτέρωθεν σωθῆναι οὐκ ἕνι. Ταῦτα οὖν διηνεκώς στρέφοντες καὶ ἀναλογιζό μενοι, ἐκκαθάρωμεν ἡμῶν τὸν βίον, καὶ λαμπρόν ποιήσωμεν, ὥστε μετά παρρησίας ἰδεῖν τὸν Κύριον καὶ τῶν ἐπηγγελμένων τυχεῖν ἀγαθῶν, χάριτι και φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ δόξα ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Uuus έκπεσόντα. ΟΜΙΛΙΑ Π', ' Ιωάννης μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ, καὶ κέκραγε λέγων « Οὗτος ἦν ἂν εἶπον, ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος ἔμπροσθέν μου γέγονεν, ὅτι πρῶτός μου ήν. κ α΄. Αρα μὴ εἰς κενὸν τρέχομεν καὶ κοπιῶμεν ; μή κατά πετρῶν σπείρομεν; ἄρα μὴ παρὰ τὴν ὁδὸν καὶ τὰς ἀκάνθας ἡμῖν λανθάνει τὰ σπέρματα πίπτοντα, Αγωνιῷ γὰρ σφόδρα καὶ δέδοικα μὴ ἀνόνητος ἡμῖν ἡ γεωργία γένηται· καὶ ταῦτα οὐδὲ ο μέλλων αὐτὸς εἰς τὸν τοῦ κόπου τούτου παραβλάπτεσθαι μισθόν· οὐ γὰρ οἷα τῶν γηπόνων, τοιαῦτα καὶ τὰ τῶν διδασκόν των ἐστίν. Ὁ μὲν γὰρ γεωργός μετὰ τοὺς ἐνια σίους ὁ πολλάκις μόχθους, καὶ τὴν ταλαιπωρίαν ἐκεί- νην, καὶ τοὺς ἱερῶτας, ἂν μηδὲν ἐξενέγκη τῶν πόνων [72] ἄξιον ἡ γῆ, παρ' οὐδενὸς ἑτέρου δυνήσεται ο τῶν πίνων τινὰ παραμυθίαν εὑρεῖν· ἀλλ' ὑποστρέφει μετ' αἰσχύνης καὶ κατηφείας ἀπὸ τῆς ἄλω προς τὴν οἰκίαν, καὶ τὴν γυναῖκα καὶ τὰ παιδία, οὐδένα ἔχων ἀπαιτῆσαι τῆς φιλοπονίας τῆς μακρᾶς τὴν ἀντί ἔοσιν. Ἐπὶ δὲ ἡμῶν οὐδὲν τοιοῦτον ἔσται, ἀλλὰ καν ἡ ὁ γεωργουμένη γῆ μηδένα ἐξενέγκη καρπὸν, ἡμῶν ἅπαντα ἐπιδειξαμένων πόνον, ὁ καὶ ταύτης καὶ ἡμῶν Κύριος οὐ περιόψεται κεναῖς ἡμᾶς ἀπερχομένους ἐλπί σιν, ἀλλὰ δώσει τὰς ἀμοιβάς. Ἕκαστος γάρ, φησί, τὸν ἴδιον μισθὺν λήψεται κατὰ τὸν ἴδιον κόπον, οὐ κατὰ τὸ τῶν πραγμάτων τέλος. Καὶ ὅτι οὕτως ἔχει, ἄκους· Καὶ σὺ, φησίν, υἱὲ ἀνθρώπου, διαμάρ τύρε τῷ λαῷ τούτῳ, ἐὰν ἄρα ἀκούσωσιν, ἐὰν ἄρα συνῶσι. Καὶ διὰ τοῦ Ἰεζεκιήλ δὲ τοῦτο μαθεῖ d a Morel. οὐδέν, rectius, nec aliter habent codd. 705. ἐντυσίους. • Mor. δύναται Savil. et mss. δυνήσεται. & Savil. ἐστι. Και γὰρ ἡ. ἐστιν ε· ἐὰν ὁ σκοπός γὰρ προείπῃ, τί μὲν φυγεῖν τί δὲ ἐλέσθαι δέοι, τὴν ψυχὴν ἐξείλετο τὴν ἑαυτοῦ. καὶ ὁ προσέχων μηδεὶς ᾖ. Αλλ' ὅμως καὶ ἰσχυρὰν παραμυθίαν ταύτην ἔχοντες, καὶ ὑπὲρ τῆς εἰς ἡμᾶς ἀμοιῦῆς θαροῦντες, ὅταν ὑμῶν τὸ ἔργον ἴδωμεν μὴ προκύπτον, οὐδὲν ἄμεινον ἐκείνων διακείμεθα τῶν γεωργῶν τῶν στεναζόντων καὶ θρηνούντων, τῶν ἐγ καλυπτομένων καὶ αἰσχυνομένων. Τοῦτο γὰρ διδα- σκάλου συμπάθεια, τοῦτο κηδεμονία πατρός. Επει καὶ Μωϋσῆς, ἐξὸν αὐτῷ ἡ τῆς ἀγνωμοσύνης ἀπαλλα γῆναι τῆς Ἰουδαϊκῆς, καὶ λαμπροτέραν ἀρχὴν ἔθνου; ἑτέρου λαβεῖν καὶ πολλῷ μείζονος· Ἔασον γάρ με, φησί, καὶ ἐξαλείψω αὐτοὺς, καὶ ποιήσω σε εις ἔθνος μέγα ἢ τοῦτο· ἐπειδὴ ἅγιος ἦν καὶ Θεοῦ δοῦ λος, καὶ σφόδρα φίλος 6 γνήσιος καὶ γενναῖος, οὐδὲ ἀκοῦσαι ταύτην ἡνέσχετο τὴν φωνὴν, ἀλλ' είλετο μᾶλλον ἀπολέσθαι μετὰ τῶν ἅπαξ κληρωθέντων απ τῷ, ἢ χωρὶς ἐκείνων διασώζεσθαι, καὶ ἐν ἀξιώματι εἶναι μείζον:. Τοιοῦτον εἶναι χρὴ τὸν προεστῶτα ψυ χῶν. Καὶ γὰρ ἄτοπον παῖδας μὲν ἔχοντά τινα φαύ τους μὴ ἐθελῆσαι ἑτέρων κληθῆναι πατέρα, ἀλλὰ τῶν παρ' αὐτοῦ φύντων μαθητὰς δὲ ἐγχειρισθέντας ἑτέρους ἐξ ἑτέρων ἀμείβειν ἀεὶ, καὶ νῦν μὲν τούτων, αὖθις δὲ ἐκείνων, καὶ μετὰ τούτων ἡ πάλιν ἄλλων προστασίαν ἡμᾶς ἁρπάζειν, πρὸς οὐδένα οἰκείως διακειμένους. Ἀλλὰ περὶ ὑμῶν μὴ γένοιτο ταῦτα ὑποπτεῦσαί ποτε. Πεποίθαμεν γάρ, ὅτι μᾶλλον περιτ σεύετε ἐν τῇ πίστει τῇ εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν • Savil. καὶ ὁ Ἰεζεκιήλ δέ φησιν. f Αὐτῷ deest in Sav. 6 Sic Sav. et niss. Mur. καὶ σφόδρα δούλος. Η Savil. μετά τοῦτο, Mor. melius ut pulo, μετά τούτων. Hes est levissima. - Pra aliis placet lectio codd. 703, 700, μετά τούτους. Επιτ. 700. Εur. b Savil. ἐκαυσιαίους. Mor. et mss. plurimi

85 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. σμον χωρῆσαι τὰ γραφήματα βιβλία· ταῦτα οὖν ἅπαντα λογισάμενος, ἀνεβόησεν, ὅτι εθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρίς, πλήρη χάριτος καὶ ἀληθείας. Τοὺς δὴ οὖν τοσούτων ο μὲν θεαμάτων, τοιούτων δὲ καταξιωθέντας ἀκουσμάτων, τοσαύτης δὲ ἀπολαύσαντας δωρεάς, καὶ μίον ἄξιον τῶν δογμάτων ἐπιδείκνυσθαι χρή, ὥστε καὶ τῶν ἐκεῖσε ἀπολαῦσαι καλῶν. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ παρ- εγένετο ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ἵνα μὴ μόνον τὴν ἐνταῦθα δόξαν ἴδωμεν αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τὴν μέλ. λουσαν. Διὰ τοῦτο ἔλεγε· Θέλω, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ οὗτοι ὦσιν, ἵνα θεωρῶσι τὴν δόξαν τὴν ἐμήν. Εἰ δὲ αὕτη ἡ δόξα οὕτω γέγονε λαμπρὶ καὶ περι- φανής, τί ἄν τις εἴποι περὶ ἐκείνης; Οὐ γὰρ ἐν γῇ φανείται φθαρτῇ, οὐδὲ ἐν ἐπικήροις σώμασιν ὄντων ἡμῶν, ἀλλ' ἐν ἀκηράτῳ καὶ ἀγήρῳ τῇ κτίσει, καὶ μετὰ τοσαύτης τῆς λαμπρότητος, μεθ' ὅσης οὐδὲ λόγῳ παραστῆσαι δυνατόν. "Ω μακάριοι » καὶ τρισμακάριοι καὶ τοῦτο πολλάκις, οἱ τῆς δόξης καταξιούμενοι ἐκεί- νης γενέσθαι θεατα!! Περὶ ταύτης ὁ Προφήτης φησίν · Αρθήτω ὁ ἀσεβὴς, ἵνα μὴ ἴδῃ τὴν δόξαν Κυρίου, Ἀλλ᾿ ἡμῶν μηδένα γένοιτο ἀρθῆναι, μηδὲ ἀθέατον αὐτῆς γενέσθαι ποτέ. Εἰ γὰρ μὴ μέλλοιμεν ἀπολαύ σεσθαι ταύτης, εὔκαιρον καὶ παρ' ἡμῶν εἰπεῖν· Καλόν ἦν ἡμῖν, εἰ μὴ ἐγεννήθημεν. Τί γὰρ ζώμεν, τί ἀνα- πνέομεν ; τί δὲ ἐσμέν, ἂν τῆς θεωρίας ἀποτύχωμεν ἐκείνης ; ἂν τὸν Δεσπότην [71] τὸν ἡμέτερον μηδεὶς ἡμῖν συγχωρήσῃ θεάσασθαι τότε; Εἰ γὰρ οἱ τὸ φῶς τὸ ἡλιακὴν μὴ θεώμενοι, παντὸς θανάτου πικροτέραν ὑπομένουσι ζωήν· τί παθεῖν εἰκὸς τοὺς τοῦ φωτὸς b • Murel. τοιούτων. Savil. in textu τοιούτων, in marg. τοσούτων. b, Sic Sav. et alii, Mur. ὡς μακάριοι. Supra της ute λαμπρότητος in Savil. et codd. cit. omissum. lufra Murel. περὶ ταύτης βοῶν ὁ προ b 86 C ἀποστερηθέντας ἐκείνου; Ἐνταῦθα μὲν γὰρ ἐν τούτῳ μόνον ἡ ζημία, ἐκεῖ δὲ οὐ μέχρι τούτου μόνον· καίτοι καὶ εἰ τοῦτο μόνον ἦν τὸ δεινὸν, οὐδὲ οὕτως ἴσον τὸ τῆς κολάσεως ἦν, ἀλλὰ τοσούτῳ χαλεπώτερον, ὅσον ὁ ἥλιος ἐκεῖνος τούτου κρείττων ἀσυγκρίτως ἐστί· νῦν δὲ καὶ ἑτέραν ἔστι προσδοκήσαι τιμωρίαν. Τὸν γὰρ ἐκεῖνο τὸ φῶς οὐχ ὁρῶντα, οὐκ εἰς τὸ σκότος δεῖ ἀπὸ ενεχθῆναι μόνον, ἀλλὰ καὶ καίεσθαι διὰ παντὸς, καὶ τήκεσθαι, καὶ βρύχειν τοὺς ὀδόντας, καὶ μυρία ἕτερα πάσχειν δεινά. Μὴ δὴ περιίδωμεν ἑαυτοὺς, διὰ τῆς βραχείας ταύτης ολιγωρίας καὶ ἀνέσεως εἰς αἰώνιον ἐμπίπτοντας κόλασιν, ἀλλὰ γρηγορήσωμεν, νήφωμεν, πάντα πράξωμεν καὶ πραγματευτώμεθα, ὥστε ἐκείνης τυχεῖν τῆς ἀπολαύσεως, καὶ πόρξω γενέσθαι τοῦ ποτα- μοῦ τοῦ πυρὸς τοῦ συρομένου μετά πολλοῦ ῥοίζου προ τοῦ βήματος τοῦ φρικτοῦ. Τὸν γὰρ ἅπαξ ἐμπεσόντα ἐκεῖ, χρὴ μένειν διὰ παντὸς, καὶ ὁ τῆς κολάσεως ἐξαι- ρησόμενος οὐδεὶς, οὐ πατὴρ, οὐ μήτηρ, οὐκ ἀδελφός. Καὶ ταῦτα αὐτοὶ οἱ προφῆται βοῶσιν, ὁ μὲν λέγων, Αδελφὸς οὐ λυτροῦται, λυτρώσεται ἄνθρωπος ; ὁ δὲ Ἰεζεκιὴλ καὶ τούτου τι πλέον ἐδήλωσεν εἰπών· Ἐὰν στῇ Νῶς καὶ 'Ιωβ καὶ Δανιήλ, τοὺς υἱοὺς αὐτῶν καὶ τὰς θυγατέρας οὐ μὴ ἐξέλωνται. Μία γὰρ προστασία μόνη, ἡ διὰ τῶν ἔργων ἐστὶν ἐκεῖ, καὶ τὴν ταύτης ἀπεστερημένον, ἑτέρωθεν σωθῆναι οὐκ ἕνι. Ταῦτα οὖν διηνεκώς στρέφοντες καὶ ἀναλογιζό μενοι, ἐκκαθάρωμεν ἡμῶν τὸν βίον, καὶ λαμπρόν ποιήσωμεν, ὥστε μετά παρρησίας ἰδεῖν τὸν Κύριον καὶ τῶν ἐπηγγελμένων τυχεῖν ἀγαθῶν, χάριτι και φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ δόξα ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Uuus έκπεσόντα. ΟΜΙΛΙΑ Π', ' Ιωάννης μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ, καὶ κέκραγε λέγων « Οὗτος ἦν ἂν εἶπον, ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος ἔμπροσθέν μου γέγονεν, ὅτι πρῶτός μου ήν. κ α΄. Αρα μὴ εἰς κενὸν τρέχομεν καὶ κοπιῶμεν ; μή κατά πετρῶν σπείρομεν; ἄρα μὴ παρὰ τὴν ὁδὸν καὶ τὰς ἀκάνθας ἡμῖν λανθάνει τὰ σπέρματα πίπτοντα, Αγωνιῷ γὰρ σφόδρα καὶ δέδοικα μὴ ἀνόνητος ἡμῖν ἡ γεωργία γένηται· καὶ ταῦτα οὐδὲ ο μέλλων αὐτὸς εἰς τὸν τοῦ κόπου τούτου παραβλάπτεσθαι μισθόν· οὐ γὰρ οἷα τῶν γηπόνων, τοιαῦτα καὶ τὰ τῶν διδασκόν των ἐστίν. Ὁ μὲν γὰρ γεωργός μετὰ τοὺς ἐνια σίους ὁ πολλάκις μόχθους, καὶ τὴν ταλαιπωρίαν ἐκεί- νην, καὶ τοὺς ἱερῶτας, ἂν μηδὲν ἐξενέγκη τῶν πόνων [72] ἄξιον ἡ γῆ, παρ' οὐδενὸς ἑτέρου δυνήσεται ο τῶν πίνων τινὰ παραμυθίαν εὑρεῖν· ἀλλ' ὑποστρέφει μετ' αἰσχύνης καὶ κατηφείας ἀπὸ τῆς ἄλω προς τὴν οἰκίαν, καὶ τὴν γυναῖκα καὶ τὰ παιδία, οὐδένα ἔχων ἀπαιτῆσαι τῆς φιλοπονίας τῆς μακρᾶς τὴν ἀντί ἔοσιν. Ἐπὶ δὲ ἡμῶν οὐδὲν τοιοῦτον ἔσται, ἀλλὰ καν ἡ ὁ γεωργουμένη γῆ μηδένα ἐξενέγκη καρπὸν, ἡμῶν ἅπαντα ἐπιδειξαμένων πόνον, ὁ καὶ ταύτης καὶ ἡμῶν Κύριος οὐ περιόψεται κεναῖς ἡμᾶς ἀπερχομένους ἐλπί σιν, ἀλλὰ δώσει τὰς ἀμοιβάς. Ἕκαστος γάρ, φησί, τὸν ἴδιον μισθὺν λήψεται κατὰ τὸν ἴδιον κόπον, οὐ κατὰ τὸ τῶν πραγμάτων τέλος. Καὶ ὅτι οὕτως ἔχει, ἄκους· Καὶ σὺ, φησίν, υἱὲ ἀνθρώπου, διαμάρ τύρε τῷ λαῷ τούτῳ, ἐὰν ἄρα ἀκούσωσιν, ἐὰν ἄρα συνῶσι. Καὶ διὰ τοῦ Ἰεζεκιήλ δὲ τοῦτο μαθεῖ d a Morel. οὐδέν, rectius, nec aliter habent codd. 705. ἐντυσίους. • Mor. δύναται Savil. et mss. δυνήσεται. & Savil. ἐστι. Και γὰρ ἡ. ἐστιν ε· ἐὰν ὁ σκοπός γὰρ προείπῃ, τί μὲν φυγεῖν τί δὲ ἐλέσθαι δέοι, τὴν ψυχὴν ἐξείλετο τὴν ἑαυτοῦ. καὶ ὁ προσέχων μηδεὶς ᾖ. Αλλ' ὅμως καὶ ἰσχυρὰν παραμυθίαν ταύτην ἔχοντες, καὶ ὑπὲρ τῆς εἰς ἡμᾶς ἀμοιῦῆς θαροῦντες, ὅταν ὑμῶν τὸ ἔργον ἴδωμεν μὴ προκύπτον, οὐδὲν ἄμεινον ἐκείνων διακείμεθα τῶν γεωργῶν τῶν στεναζόντων καὶ θρηνούντων, τῶν ἐγ καλυπτομένων καὶ αἰσχυνομένων. Τοῦτο γὰρ διδα- σκάλου συμπάθεια, τοῦτο κηδεμονία πατρός. Επει καὶ Μωϋσῆς, ἐξὸν αὐτῷ ἡ τῆς ἀγνωμοσύνης ἀπαλλα γῆναι τῆς Ἰουδαϊκῆς, καὶ λαμπροτέραν ἀρχὴν ἔθνου; ἑτέρου λαβεῖν καὶ πολλῷ μείζονος· Ἔασον γάρ με, φησί, καὶ ἐξαλείψω αὐτοὺς, καὶ ποιήσω σε εις ἔθνος μέγα ἢ τοῦτο· ἐπειδὴ ἅγιος ἦν καὶ Θεοῦ δοῦ λος, καὶ σφόδρα φίλος 6 γνήσιος καὶ γενναῖος, οὐδὲ ἀκοῦσαι ταύτην ἡνέσχετο τὴν φωνὴν, ἀλλ' είλετο μᾶλλον ἀπολέσθαι μετὰ τῶν ἅπαξ κληρωθέντων απ τῷ, ἢ χωρὶς ἐκείνων διασώζεσθαι, καὶ ἐν ἀξιώματι εἶναι μείζον:. Τοιοῦτον εἶναι χρὴ τὸν προεστῶτα ψυ χῶν. Καὶ γὰρ ἄτοπον παῖδας μὲν ἔχοντά τινα φαύ τους μὴ ἐθελῆσαι ἑτέρων κληθῆναι πατέρα, ἀλλὰ τῶν παρ' αὐτοῦ φύντων μαθητὰς δὲ ἐγχειρισθέντας ἑτέρους ἐξ ἑτέρων ἀμείβειν ἀεὶ, καὶ νῦν μὲν τούτων, αὖθις δὲ ἐκείνων, καὶ μετὰ τούτων ἡ πάλιν ἄλλων προστασίαν ἡμᾶς ἁρπάζειν, πρὸς οὐδένα οἰκείως διακειμένους. Ἀλλὰ περὶ ὑμῶν μὴ γένοιτο ταῦτα ὑποπτεῦσαί ποτε. Πεποίθαμεν γάρ, ὅτι μᾶλλον περιτ σεύετε ἐν τῇ πίστει τῇ εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν • Savil. καὶ ὁ Ἰεζεκιήλ δέ φησιν. f Αὐτῷ deest in Sav. 6 Sic Sav. et niss. Mur. καὶ σφόδρα δούλος. Η Savil. μετά τοῦτο, Mor. melius ut pulo, μετά τούτων. Hes est levissima. - Pra aliis placet lectio codd. 703, 700, μετά τούτους. Επιτ. 700. Εur. b Savil. ἐκαυσιαίους. Mor. et mss. plurimi

85 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. σμον χωρῆσαι τὰ γραφήματα βιβλία· ταῦτα οὖν ἅπαντα λογισάμενος, ἀνεβόησεν, ὅτι εθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρίς, πλήρη χάριτος καὶ ἀληθείας. Τοὺς δὴ οὖν τοσούτων ο μὲν θεαμάτων, τοιούτων δὲ καταξιωθέντας ἀκουσμάτων, τοσαύτης δὲ ἀπολαύσαντας δωρεάς, καὶ μίον ἄξιον τῶν δογμάτων ἐπιδείκνυσθαι χρή, ὥστε καὶ τῶν ἐκεῖσε ἀπολαῦσαι καλῶν. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ παρ- εγένετο ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ἵνα μὴ μόνον τὴν ἐνταῦθα δόξαν ἴδωμεν αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τὴν μέλ. λουσαν. Διὰ τοῦτο ἔλεγε· Θέλω, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ οὗτοι ὦσιν, ἵνα θεωρῶσι τὴν δόξαν τὴν ἐμήν. Εἰ δὲ αὕτη ἡ δόξα οὕτω γέγονε λαμπρὶ καὶ περι- φανής, τί ἄν τις εἴποι περὶ ἐκείνης; Οὐ γὰρ ἐν γῇ φανείται φθαρτῇ, οὐδὲ ἐν ἐπικήροις σώμασιν ὄντων ἡμῶν, ἀλλ' ἐν ἀκηράτῳ καὶ ἀγήρῳ τῇ κτίσει, καὶ μετὰ τοσαύτης τῆς λαμπρότητος, μεθ' ὅσης οὐδὲ λόγῳ παραστῆσαι δυνατόν. "Ω μακάριοι » καὶ τρισμακάριοι καὶ τοῦτο πολλάκις, οἱ τῆς δόξης καταξιούμενοι ἐκεί- νης γενέσθαι θεατα!! Περὶ ταύτης ὁ Προφήτης φησίν · Αρθήτω ὁ ἀσεβὴς, ἵνα μὴ ἴδῃ τὴν δόξαν Κυρίου, Ἀλλ᾿ ἡμῶν μηδένα γένοιτο ἀρθῆναι, μηδὲ ἀθέατον αὐτῆς γενέσθαι ποτέ. Εἰ γὰρ μὴ μέλλοιμεν ἀπολαύ σεσθαι ταύτης, εὔκαιρον καὶ παρ' ἡμῶν εἰπεῖν· Καλόν ἦν ἡμῖν, εἰ μὴ ἐγεννήθημεν. Τί γὰρ ζώμεν, τί ἀνα- πνέομεν ; τί δὲ ἐσμέν, ἂν τῆς θεωρίας ἀποτύχωμεν ἐκείνης ; ἂν τὸν Δεσπότην [71] τὸν ἡμέτερον μηδεὶς ἡμῖν συγχωρήσῃ θεάσασθαι τότε; Εἰ γὰρ οἱ τὸ φῶς τὸ ἡλιακὴν μὴ θεώμενοι, παντὸς θανάτου πικροτέραν ὑπομένουσι ζωήν· τί παθεῖν εἰκὸς τοὺς τοῦ φωτὸς b • Murel. τοιούτων. Savil. in textu τοιούτων, in marg. τοσούτων. b, Sic Sav. et alii, Mur. ὡς μακάριοι. Supra της ute λαμπρότητος in Savil. et codd. cit. omissum. lufra Murel. περὶ ταύτης βοῶν ὁ προ b 86 C ἀποστερηθέντας ἐκείνου; Ἐνταῦθα μὲν γὰρ ἐν τούτῳ μόνον ἡ ζημία, ἐκεῖ δὲ οὐ μέχρι τούτου μόνον· καίτοι καὶ εἰ τοῦτο μόνον ἦν τὸ δεινὸν, οὐδὲ οὕτως ἴσον τὸ τῆς κολάσεως ἦν, ἀλλὰ τοσούτῳ χαλεπώτερον, ὅσον ὁ ἥλιος ἐκεῖνος τούτου κρείττων ἀσυγκρίτως ἐστί· νῦν δὲ καὶ ἑτέραν ἔστι προσδοκήσαι τιμωρίαν. Τὸν γὰρ ἐκεῖνο τὸ φῶς οὐχ ὁρῶντα, οὐκ εἰς τὸ σκότος δεῖ ἀπὸ ενεχθῆναι μόνον, ἀλλὰ καὶ καίεσθαι διὰ παντὸς, καὶ τήκεσθαι, καὶ βρύχειν τοὺς ὀδόντας, καὶ μυρία ἕτερα πάσχειν δεινά. Μὴ δὴ περιίδωμεν ἑαυτοὺς, διὰ τῆς βραχείας ταύτης ολιγωρίας καὶ ἀνέσεως εἰς αἰώνιον ἐμπίπτοντας κόλασιν, ἀλλὰ γρηγορήσωμεν, νήφωμεν, πάντα πράξωμεν καὶ πραγματευτώμεθα, ὥστε ἐκείνης τυχεῖν τῆς ἀπολαύσεως, καὶ πόρξω γενέσθαι τοῦ ποτα- μοῦ τοῦ πυρὸς τοῦ συρομένου μετά πολλοῦ ῥοίζου προ τοῦ βήματος τοῦ φρικτοῦ. Τὸν γὰρ ἅπαξ ἐμπεσόντα ἐκεῖ, χρὴ μένειν διὰ παντὸς, καὶ ὁ τῆς κολάσεως ἐξαι- ρησόμενος οὐδεὶς, οὐ πατὴρ, οὐ μήτηρ, οὐκ ἀδελφός. Καὶ ταῦτα αὐτοὶ οἱ προφῆται βοῶσιν, ὁ μὲν λέγων, Αδελφὸς οὐ λυτροῦται, λυτρώσεται ἄνθρωπος ; ὁ δὲ Ἰεζεκιὴλ καὶ τούτου τι πλέον ἐδήλωσεν εἰπών· Ἐὰν στῇ Νῶς καὶ 'Ιωβ καὶ Δανιήλ, τοὺς υἱοὺς αὐτῶν καὶ τὰς θυγατέρας οὐ μὴ ἐξέλωνται. Μία γὰρ προστασία μόνη, ἡ διὰ τῶν ἔργων ἐστὶν ἐκεῖ, καὶ τὴν ταύτης ἀπεστερημένον, ἑτέρωθεν σωθῆναι οὐκ ἕνι. Ταῦτα οὖν διηνεκώς στρέφοντες καὶ ἀναλογιζό μενοι, ἐκκαθάρωμεν ἡμῶν τὸν βίον, καὶ λαμπρόν ποιήσωμεν, ὥστε μετά παρρησίας ἰδεῖν τὸν Κύριον καὶ τῶν ἐπηγγελμένων τυχεῖν ἀγαθῶν, χάριτι και φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ δόξα ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Uuus έκπεσόντα. ΟΜΙΛΙΑ Π', ' Ιωάννης μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ, καὶ κέκραγε λέγων « Οὗτος ἦν ἂν εἶπον, ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος ἔμπροσθέν μου γέγονεν, ὅτι πρῶτός μου ήν. κ α΄. Αρα μὴ εἰς κενὸν τρέχομεν καὶ κοπιῶμεν ; μή κατά πετρῶν σπείρομεν; ἄρα μὴ παρὰ τὴν ὁδὸν καὶ τὰς ἀκάνθας ἡμῖν λανθάνει τὰ σπέρματα πίπτοντα, Αγωνιῷ γὰρ σφόδρα καὶ δέδοικα μὴ ἀνόνητος ἡμῖν ἡ γεωργία γένηται· καὶ ταῦτα οὐδὲ ο μέλλων αὐτὸς εἰς τὸν τοῦ κόπου τούτου παραβλάπτεσθαι μισθόν· οὐ γὰρ οἷα τῶν γηπόνων, τοιαῦτα καὶ τὰ τῶν διδασκόν των ἐστίν. Ὁ μὲν γὰρ γεωργός μετὰ τοὺς ἐνια σίους ὁ πολλάκις μόχθους, καὶ τὴν ταλαιπωρίαν ἐκεί- νην, καὶ τοὺς ἱερῶτας, ἂν μηδὲν ἐξενέγκη τῶν πόνων [72] ἄξιον ἡ γῆ, παρ' οὐδενὸς ἑτέρου δυνήσεται ο τῶν πίνων τινὰ παραμυθίαν εὑρεῖν· ἀλλ' ὑποστρέφει μετ' αἰσχύνης καὶ κατηφείας ἀπὸ τῆς ἄλω προς τὴν οἰκίαν, καὶ τὴν γυναῖκα καὶ τὰ παιδία, οὐδένα ἔχων ἀπαιτῆσαι τῆς φιλοπονίας τῆς μακρᾶς τὴν ἀντί ἔοσιν. Ἐπὶ δὲ ἡμῶν οὐδὲν τοιοῦτον ἔσται, ἀλλὰ καν ἡ ὁ γεωργουμένη γῆ μηδένα ἐξενέγκη καρπὸν, ἡμῶν ἅπαντα ἐπιδειξαμένων πόνον, ὁ καὶ ταύτης καὶ ἡμῶν Κύριος οὐ περιόψεται κεναῖς ἡμᾶς ἀπερχομένους ἐλπί σιν, ἀλλὰ δώσει τὰς ἀμοιβάς. Ἕκαστος γάρ, φησί, τὸν ἴδιον μισθὺν λήψεται κατὰ τὸν ἴδιον κόπον, οὐ κατὰ τὸ τῶν πραγμάτων τέλος. Καὶ ὅτι οὕτως ἔχει, ἄκους· Καὶ σὺ, φησίν, υἱὲ ἀνθρώπου, διαμάρ τύρε τῷ λαῷ τούτῳ, ἐὰν ἄρα ἀκούσωσιν, ἐὰν ἄρα συνῶσι. Καὶ διὰ τοῦ Ἰεζεκιήλ δὲ τοῦτο μαθεῖ d a Morel. οὐδέν, rectius, nec aliter habent codd. 705. ἐντυσίους. • Mor. δύναται Savil. et mss. δυνήσεται. & Savil. ἐστι. Και γὰρ ἡ. ἐστιν ε· ἐὰν ὁ σκοπός γὰρ προείπῃ, τί μὲν φυγεῖν τί δὲ ἐλέσθαι δέοι, τὴν ψυχὴν ἐξείλετο τὴν ἑαυτοῦ. καὶ ὁ προσέχων μηδεὶς ᾖ. Αλλ' ὅμως καὶ ἰσχυρὰν παραμυθίαν ταύτην ἔχοντες, καὶ ὑπὲρ τῆς εἰς ἡμᾶς ἀμοιῦῆς θαροῦντες, ὅταν ὑμῶν τὸ ἔργον ἴδωμεν μὴ προκύπτον, οὐδὲν ἄμεινον ἐκείνων διακείμεθα τῶν γεωργῶν τῶν στεναζόντων καὶ θρηνούντων, τῶν ἐγ καλυπτομένων καὶ αἰσχυνομένων. Τοῦτο γὰρ διδα- σκάλου συμπάθεια, τοῦτο κηδεμονία πατρός. Επει καὶ Μωϋσῆς, ἐξὸν αὐτῷ ἡ τῆς ἀγνωμοσύνης ἀπαλλα γῆναι τῆς Ἰουδαϊκῆς, καὶ λαμπροτέραν ἀρχὴν ἔθνου; ἑτέρου λαβεῖν καὶ πολλῷ μείζονος· Ἔασον γάρ με, φησί, καὶ ἐξαλείψω αὐτοὺς, καὶ ποιήσω σε εις ἔθνος μέγα ἢ τοῦτο· ἐπειδὴ ἅγιος ἦν καὶ Θεοῦ δοῦ λος, καὶ σφόδρα φίλος 6 γνήσιος καὶ γενναῖος, οὐδὲ ἀκοῦσαι ταύτην ἡνέσχετο τὴν φωνὴν, ἀλλ' είλετο μᾶλλον ἀπολέσθαι μετὰ τῶν ἅπαξ κληρωθέντων απ τῷ, ἢ χωρὶς ἐκείνων διασώζεσθαι, καὶ ἐν ἀξιώματι εἶναι μείζον:. Τοιοῦτον εἶναι χρὴ τὸν προεστῶτα ψυ χῶν. Καὶ γὰρ ἄτοπον παῖδας μὲν ἔχοντά τινα φαύ τους μὴ ἐθελῆσαι ἑτέρων κληθῆναι πατέρα, ἀλλὰ τῶν παρ' αὐτοῦ φύντων μαθητὰς δὲ ἐγχειρισθέντας ἑτέρους ἐξ ἑτέρων ἀμείβειν ἀεὶ, καὶ νῦν μὲν τούτων, αὖθις δὲ ἐκείνων, καὶ μετὰ τούτων ἡ πάλιν ἄλλων προστασίαν ἡμᾶς ἁρπάζειν, πρὸς οὐδένα οἰκείως διακειμένους. Ἀλλὰ περὶ ὑμῶν μὴ γένοιτο ταῦτα ὑποπτεῦσαί ποτε. Πεποίθαμεν γάρ, ὅτι μᾶλλον περιτ σεύετε ἐν τῇ πίστει τῇ εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν • Savil. καὶ ὁ Ἰεζεκιήλ δέ φησιν. f Αὐτῷ deest in Sav. 6 Sic Sav. et niss. Mur. καὶ σφόδρα δούλος. Η Savil. μετά τοῦτο, Mor. melius ut pulo, μετά τούτων. Hes est levissima. - Pra aliis placet lectio codd. 703, 700, μετά τούτους. Επιτ. 700. Εur. b Savil. ἐκαυσιαίους. Mor. et mss. plurimi

85 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. σμον χωρῆσαι τὰ γραφήματα βιβλία· ταῦτα οὖν ἅπαντα λογισάμενος, ἀνεβόησεν, ὅτι εθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρίς, πλήρη χάριτος καὶ ἀληθείας. Τοὺς δὴ οὖν τοσούτων ο μὲν θεαμάτων, τοιούτων δὲ καταξιωθέντας ἀκουσμάτων, τοσαύτης δὲ ἀπολαύσαντας δωρεάς, καὶ μίον ἄξιον τῶν δογμάτων ἐπιδείκνυσθαι χρή, ὥστε καὶ τῶν ἐκεῖσε ἀπολαῦσαι καλῶν. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ παρ- εγένετο ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ἵνα μὴ μόνον τὴν ἐνταῦθα δόξαν ἴδωμεν αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τὴν μέλ. λουσαν. Διὰ τοῦτο ἔλεγε· Θέλω, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ οὗτοι ὦσιν, ἵνα θεωρῶσι τὴν δόξαν τὴν ἐμήν. Εἰ δὲ αὕτη ἡ δόξα οὕτω γέγονε λαμπρὶ καὶ περι- φανής, τί ἄν τις εἴποι περὶ ἐκείνης; Οὐ γὰρ ἐν γῇ φανείται φθαρτῇ, οὐδὲ ἐν ἐπικήροις σώμασιν ὄντων ἡμῶν, ἀλλ' ἐν ἀκηράτῳ καὶ ἀγήρῳ τῇ κτίσει, καὶ μετὰ τοσαύτης τῆς λαμπρότητος, μεθ' ὅσης οὐδὲ λόγῳ παραστῆσαι δυνατόν. "Ω μακάριοι » καὶ τρισμακάριοι καὶ τοῦτο πολλάκις, οἱ τῆς δόξης καταξιούμενοι ἐκεί- νης γενέσθαι θεατα!! Περὶ ταύτης ὁ Προφήτης φησίν · Αρθήτω ὁ ἀσεβὴς, ἵνα μὴ ἴδῃ τὴν δόξαν Κυρίου, Ἀλλ᾿ ἡμῶν μηδένα γένοιτο ἀρθῆναι, μηδὲ ἀθέατον αὐτῆς γενέσθαι ποτέ. Εἰ γὰρ μὴ μέλλοιμεν ἀπολαύ σεσθαι ταύτης, εὔκαιρον καὶ παρ' ἡμῶν εἰπεῖν· Καλόν ἦν ἡμῖν, εἰ μὴ ἐγεννήθημεν. Τί γὰρ ζώμεν, τί ἀνα- πνέομεν ; τί δὲ ἐσμέν, ἂν τῆς θεωρίας ἀποτύχωμεν ἐκείνης ; ἂν τὸν Δεσπότην [71] τὸν ἡμέτερον μηδεὶς ἡμῖν συγχωρήσῃ θεάσασθαι τότε; Εἰ γὰρ οἱ τὸ φῶς τὸ ἡλιακὴν μὴ θεώμενοι, παντὸς θανάτου πικροτέραν ὑπομένουσι ζωήν· τί παθεῖν εἰκὸς τοὺς τοῦ φωτὸς b • Murel. τοιούτων. Savil. in textu τοιούτων, in marg. τοσούτων. b, Sic Sav. et alii, Mur. ὡς μακάριοι. Supra της ute λαμπρότητος in Savil. et codd. cit. omissum. lufra Murel. περὶ ταύτης βοῶν ὁ προ b 86 C ἀποστερηθέντας ἐκείνου; Ἐνταῦθα μὲν γὰρ ἐν τούτῳ μόνον ἡ ζημία, ἐκεῖ δὲ οὐ μέχρι τούτου μόνον· καίτοι καὶ εἰ τοῦτο μόνον ἦν τὸ δεινὸν, οὐδὲ οὕτως ἴσον τὸ τῆς κολάσεως ἦν, ἀλλὰ τοσούτῳ χαλεπώτερον, ὅσον ὁ ἥλιος ἐκεῖνος τούτου κρείττων ἀσυγκρίτως ἐστί· νῦν δὲ καὶ ἑτέραν ἔστι προσδοκήσαι τιμωρίαν. Τὸν γὰρ ἐκεῖνο τὸ φῶς οὐχ ὁρῶντα, οὐκ εἰς τὸ σκότος δεῖ ἀπὸ ενεχθῆναι μόνον, ἀλλὰ καὶ καίεσθαι διὰ παντὸς, καὶ τήκεσθαι, καὶ βρύχειν τοὺς ὀδόντας, καὶ μυρία ἕτερα πάσχειν δεινά. Μὴ δὴ περιίδωμεν ἑαυτοὺς, διὰ τῆς βραχείας ταύτης ολιγωρίας καὶ ἀνέσεως εἰς αἰώνιον ἐμπίπτοντας κόλασιν, ἀλλὰ γρηγορήσωμεν, νήφωμεν, πάντα πράξωμεν καὶ πραγματευτώμεθα, ὥστε ἐκείνης τυχεῖν τῆς ἀπολαύσεως, καὶ πόρξω γενέσθαι τοῦ ποτα- μοῦ τοῦ πυρὸς τοῦ συρομένου μετά πολλοῦ ῥοίζου προ τοῦ βήματος τοῦ φρικτοῦ. Τὸν γὰρ ἅπαξ ἐμπεσόντα ἐκεῖ, χρὴ μένειν διὰ παντὸς, καὶ ὁ τῆς κολάσεως ἐξαι- ρησόμενος οὐδεὶς, οὐ πατὴρ, οὐ μήτηρ, οὐκ ἀδελφός. Καὶ ταῦτα αὐτοὶ οἱ προφῆται βοῶσιν, ὁ μὲν λέγων, Αδελφὸς οὐ λυτροῦται, λυτρώσεται ἄνθρωπος ; ὁ δὲ Ἰεζεκιὴλ καὶ τούτου τι πλέον ἐδήλωσεν εἰπών· Ἐὰν στῇ Νῶς καὶ 'Ιωβ καὶ Δανιήλ, τοὺς υἱοὺς αὐτῶν καὶ τὰς θυγατέρας οὐ μὴ ἐξέλωνται. Μία γὰρ προστασία μόνη, ἡ διὰ τῶν ἔργων ἐστὶν ἐκεῖ, καὶ τὴν ταύτης ἀπεστερημένον, ἑτέρωθεν σωθῆναι οὐκ ἕνι. Ταῦτα οὖν διηνεκώς στρέφοντες καὶ ἀναλογιζό μενοι, ἐκκαθάρωμεν ἡμῶν τὸν βίον, καὶ λαμπρόν ποιήσωμεν, ὥστε μετά παρρησίας ἰδεῖν τὸν Κύριον καὶ τῶν ἐπηγγελμένων τυχεῖν ἀγαθῶν, χάριτι και φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ δόξα ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Uuus έκπεσόντα. ΟΜΙΛΙΑ Π', ' Ιωάννης μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ, καὶ κέκραγε λέγων « Οὗτος ἦν ἂν εἶπον, ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος ἔμπροσθέν μου γέγονεν, ὅτι πρῶτός μου ήν. κ α΄. Αρα μὴ εἰς κενὸν τρέχομεν καὶ κοπιῶμεν ; μή κατά πετρῶν σπείρομεν; ἄρα μὴ παρὰ τὴν ὁδὸν καὶ τὰς ἀκάνθας ἡμῖν λανθάνει τὰ σπέρματα πίπτοντα, Αγωνιῷ γὰρ σφόδρα καὶ δέδοικα μὴ ἀνόνητος ἡμῖν ἡ γεωργία γένηται· καὶ ταῦτα οὐδὲ ο μέλλων αὐτὸς εἰς τὸν τοῦ κόπου τούτου παραβλάπτεσθαι μισθόν· οὐ γὰρ οἷα τῶν γηπόνων, τοιαῦτα καὶ τὰ τῶν διδασκόν των ἐστίν. Ὁ μὲν γὰρ γεωργός μετὰ τοὺς ἐνια σίους ὁ πολλάκις μόχθους, καὶ τὴν ταλαιπωρίαν ἐκεί- νην, καὶ τοὺς ἱερῶτας, ἂν μηδὲν ἐξενέγκη τῶν πόνων [72] ἄξιον ἡ γῆ, παρ' οὐδενὸς ἑτέρου δυνήσεται ο τῶν πίνων τινὰ παραμυθίαν εὑρεῖν· ἀλλ' ὑποστρέφει μετ' αἰσχύνης καὶ κατηφείας ἀπὸ τῆς ἄλω προς τὴν οἰκίαν, καὶ τὴν γυναῖκα καὶ τὰ παιδία, οὐδένα ἔχων ἀπαιτῆσαι τῆς φιλοπονίας τῆς μακρᾶς τὴν ἀντί ἔοσιν. Ἐπὶ δὲ ἡμῶν οὐδὲν τοιοῦτον ἔσται, ἀλλὰ καν ἡ ὁ γεωργουμένη γῆ μηδένα ἐξενέγκη καρπὸν, ἡμῶν ἅπαντα ἐπιδειξαμένων πόνον, ὁ καὶ ταύτης καὶ ἡμῶν Κύριος οὐ περιόψεται κεναῖς ἡμᾶς ἀπερχομένους ἐλπί σιν, ἀλλὰ δώσει τὰς ἀμοιβάς. Ἕκαστος γάρ, φησί, τὸν ἴδιον μισθὺν λήψεται κατὰ τὸν ἴδιον κόπον, οὐ κατὰ τὸ τῶν πραγμάτων τέλος. Καὶ ὅτι οὕτως ἔχει, ἄκους· Καὶ σὺ, φησίν, υἱὲ ἀνθρώπου, διαμάρ τύρε τῷ λαῷ τούτῳ, ἐὰν ἄρα ἀκούσωσιν, ἐὰν ἄρα συνῶσι. Καὶ διὰ τοῦ Ἰεζεκιήλ δὲ τοῦτο μαθεῖ d a Morel. οὐδέν, rectius, nec aliter habent codd. 705. ἐντυσίους. • Mor. δύναται Savil. et mss. δυνήσεται. & Savil. ἐστι. Και γὰρ ἡ. ἐστιν ε· ἐὰν ὁ σκοπός γὰρ προείπῃ, τί μὲν φυγεῖν τί δὲ ἐλέσθαι δέοι, τὴν ψυχὴν ἐξείλετο τὴν ἑαυτοῦ. καὶ ὁ προσέχων μηδεὶς ᾖ. Αλλ' ὅμως καὶ ἰσχυρὰν παραμυθίαν ταύτην ἔχοντες, καὶ ὑπὲρ τῆς εἰς ἡμᾶς ἀμοιῦῆς θαροῦντες, ὅταν ὑμῶν τὸ ἔργον ἴδωμεν μὴ προκύπτον, οὐδὲν ἄμεινον ἐκείνων διακείμεθα τῶν γεωργῶν τῶν στεναζόντων καὶ θρηνούντων, τῶν ἐγ καλυπτομένων καὶ αἰσχυνομένων. Τοῦτο γὰρ διδα- σκάλου συμπάθεια, τοῦτο κηδεμονία πατρός. Επει καὶ Μωϋσῆς, ἐξὸν αὐτῷ ἡ τῆς ἀγνωμοσύνης ἀπαλλα γῆναι τῆς Ἰουδαϊκῆς, καὶ λαμπροτέραν ἀρχὴν ἔθνου; ἑτέρου λαβεῖν καὶ πολλῷ μείζονος· Ἔασον γάρ με, φησί, καὶ ἐξαλείψω αὐτοὺς, καὶ ποιήσω σε εις ἔθνος μέγα ἢ τοῦτο· ἐπειδὴ ἅγιος ἦν καὶ Θεοῦ δοῦ λος, καὶ σφόδρα φίλος 6 γνήσιος καὶ γενναῖος, οὐδὲ ἀκοῦσαι ταύτην ἡνέσχετο τὴν φωνὴν, ἀλλ' είλετο μᾶλλον ἀπολέσθαι μετὰ τῶν ἅπαξ κληρωθέντων απ τῷ, ἢ χωρὶς ἐκείνων διασώζεσθαι, καὶ ἐν ἀξιώματι εἶναι μείζον:. Τοιοῦτον εἶναι χρὴ τὸν προεστῶτα ψυ χῶν. Καὶ γὰρ ἄτοπον παῖδας μὲν ἔχοντά τινα φαύ τους μὴ ἐθελῆσαι ἑτέρων κληθῆναι πατέρα, ἀλλὰ τῶν παρ' αὐτοῦ φύντων μαθητὰς δὲ ἐγχειρισθέντας ἑτέρους ἐξ ἑτέρων ἀμείβειν ἀεὶ, καὶ νῦν μὲν τούτων, αὖθις δὲ ἐκείνων, καὶ μετὰ τούτων ἡ πάλιν ἄλλων προστασίαν ἡμᾶς ἁρπάζειν, πρὸς οὐδένα οἰκείως διακειμένους. Ἀλλὰ περὶ ὑμῶν μὴ γένοιτο ταῦτα ὑποπτεῦσαί ποτε. Πεποίθαμεν γάρ, ὅτι μᾶλλον περιτ σεύετε ἐν τῇ πίστει τῇ εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν • Savil. καὶ ὁ Ἰεζεκιήλ δέ φησιν. f Αὐτῷ deest in Sav. 6 Sic Sav. et niss. Mur. καὶ σφόδρα δούλος. Η Savil. μετά τοῦτο, Mor. melius ut pulo, μετά τούτων. Hes est levissima. - Pra aliis placet lectio codd. 703, 700, μετά τούτους. Επιτ. 700. Εur. b Savil. ἐκαυσιαίους. Mor. et mss. plurimi

85 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. σμον χωρῆσαι τὰ γραφήματα βιβλία· ταῦτα οὖν ἅπαντα λογισάμενος, ἀνεβόησεν, ὅτι εθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρίς, πλήρη χάριτος καὶ ἀληθείας. Τοὺς δὴ οὖν τοσούτων ο μὲν θεαμάτων, τοιούτων δὲ καταξιωθέντας ἀκουσμάτων, τοσαύτης δὲ ἀπολαύσαντας δωρεάς, καὶ μίον ἄξιον τῶν δογμάτων ἐπιδείκνυσθαι χρή, ὥστε καὶ τῶν ἐκεῖσε ἀπολαῦσαι καλῶν. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ παρ- εγένετο ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ἵνα μὴ μόνον τὴν ἐνταῦθα δόξαν ἴδωμεν αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τὴν μέλ. λουσαν. Διὰ τοῦτο ἔλεγε· Θέλω, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ οὗτοι ὦσιν, ἵνα θεωρῶσι τὴν δόξαν τὴν ἐμήν. Εἰ δὲ αὕτη ἡ δόξα οὕτω γέγονε λαμπρὶ καὶ περι- φανής, τί ἄν τις εἴποι περὶ ἐκείνης; Οὐ γὰρ ἐν γῇ φανείται φθαρτῇ, οὐδὲ ἐν ἐπικήροις σώμασιν ὄντων ἡμῶν, ἀλλ' ἐν ἀκηράτῳ καὶ ἀγήρῳ τῇ κτίσει, καὶ μετὰ τοσαύτης τῆς λαμπρότητος, μεθ' ὅσης οὐδὲ λόγῳ παραστῆσαι δυνατόν. "Ω μακάριοι » καὶ τρισμακάριοι καὶ τοῦτο πολλάκις, οἱ τῆς δόξης καταξιούμενοι ἐκεί- νης γενέσθαι θεατα!! Περὶ ταύτης ὁ Προφήτης φησίν · Αρθήτω ὁ ἀσεβὴς, ἵνα μὴ ἴδῃ τὴν δόξαν Κυρίου, Ἀλλ᾿ ἡμῶν μηδένα γένοιτο ἀρθῆναι, μηδὲ ἀθέατον αὐτῆς γενέσθαι ποτέ. Εἰ γὰρ μὴ μέλλοιμεν ἀπολαύ σεσθαι ταύτης, εὔκαιρον καὶ παρ' ἡμῶν εἰπεῖν· Καλόν ἦν ἡμῖν, εἰ μὴ ἐγεννήθημεν. Τί γὰρ ζώμεν, τί ἀνα- πνέομεν ; τί δὲ ἐσμέν, ἂν τῆς θεωρίας ἀποτύχωμεν ἐκείνης ; ἂν τὸν Δεσπότην [71] τὸν ἡμέτερον μηδεὶς ἡμῖν συγχωρήσῃ θεάσασθαι τότε; Εἰ γὰρ οἱ τὸ φῶς τὸ ἡλιακὴν μὴ θεώμενοι, παντὸς θανάτου πικροτέραν ὑπομένουσι ζωήν· τί παθεῖν εἰκὸς τοὺς τοῦ φωτὸς b • Murel. τοιούτων. Savil. in textu τοιούτων, in marg. τοσούτων. b, Sic Sav. et alii, Mur. ὡς μακάριοι. Supra της ute λαμπρότητος in Savil. et codd. cit. omissum. lufra Murel. περὶ ταύτης βοῶν ὁ προ b 86 C ἀποστερηθέντας ἐκείνου; Ἐνταῦθα μὲν γὰρ ἐν τούτῳ μόνον ἡ ζημία, ἐκεῖ δὲ οὐ μέχρι τούτου μόνον· καίτοι καὶ εἰ τοῦτο μόνον ἦν τὸ δεινὸν, οὐδὲ οὕτως ἴσον τὸ τῆς κολάσεως ἦν, ἀλλὰ τοσούτῳ χαλεπώτερον, ὅσον ὁ ἥλιος ἐκεῖνος τούτου κρείττων ἀσυγκρίτως ἐστί· νῦν δὲ καὶ ἑτέραν ἔστι προσδοκήσαι τιμωρίαν. Τὸν γὰρ ἐκεῖνο τὸ φῶς οὐχ ὁρῶντα, οὐκ εἰς τὸ σκότος δεῖ ἀπὸ ενεχθῆναι μόνον, ἀλλὰ καὶ καίεσθαι διὰ παντὸς, καὶ τήκεσθαι, καὶ βρύχειν τοὺς ὀδόντας, καὶ μυρία ἕτερα πάσχειν δεινά. Μὴ δὴ περιίδωμεν ἑαυτοὺς, διὰ τῆς βραχείας ταύτης ολιγωρίας καὶ ἀνέσεως εἰς αἰώνιον ἐμπίπτοντας κόλασιν, ἀλλὰ γρηγορήσωμεν, νήφωμεν, πάντα πράξωμεν καὶ πραγματευτώμεθα, ὥστε ἐκείνης τυχεῖν τῆς ἀπολαύσεως, καὶ πόρξω γενέσθαι τοῦ ποτα- μοῦ τοῦ πυρὸς τοῦ συρομένου μετά πολλοῦ ῥοίζου προ τοῦ βήματος τοῦ φρικτοῦ. Τὸν γὰρ ἅπαξ ἐμπεσόντα ἐκεῖ, χρὴ μένειν διὰ παντὸς, καὶ ὁ τῆς κολάσεως ἐξαι- ρησόμενος οὐδεὶς, οὐ πατὴρ, οὐ μήτηρ, οὐκ ἀδελφός. Καὶ ταῦτα αὐτοὶ οἱ προφῆται βοῶσιν, ὁ μὲν λέγων, Αδελφὸς οὐ λυτροῦται, λυτρώσεται ἄνθρωπος ; ὁ δὲ Ἰεζεκιὴλ καὶ τούτου τι πλέον ἐδήλωσεν εἰπών· Ἐὰν στῇ Νῶς καὶ 'Ιωβ καὶ Δανιήλ, τοὺς υἱοὺς αὐτῶν καὶ τὰς θυγατέρας οὐ μὴ ἐξέλωνται. Μία γὰρ προστασία μόνη, ἡ διὰ τῶν ἔργων ἐστὶν ἐκεῖ, καὶ τὴν ταύτης ἀπεστερημένον, ἑτέρωθεν σωθῆναι οὐκ ἕνι. Ταῦτα οὖν διηνεκώς στρέφοντες καὶ ἀναλογιζό μενοι, ἐκκαθάρωμεν ἡμῶν τὸν βίον, καὶ λαμπρόν ποιήσωμεν, ὥστε μετά παρρησίας ἰδεῖν τὸν Κύριον καὶ τῶν ἐπηγγελμένων τυχεῖν ἀγαθῶν, χάριτι και φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ δόξα ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Uuus έκπεσόντα. ΟΜΙΛΙΑ Π', ' Ιωάννης μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ, καὶ κέκραγε λέγων « Οὗτος ἦν ἂν εἶπον, ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος ἔμπροσθέν μου γέγονεν, ὅτι πρῶτός μου ήν. κ α΄. Αρα μὴ εἰς κενὸν τρέχομεν καὶ κοπιῶμεν ; μή κατά πετρῶν σπείρομεν; ἄρα μὴ παρὰ τὴν ὁδὸν καὶ τὰς ἀκάνθας ἡμῖν λανθάνει τὰ σπέρματα πίπτοντα, Αγωνιῷ γὰρ σφόδρα καὶ δέδοικα μὴ ἀνόνητος ἡμῖν ἡ γεωργία γένηται· καὶ ταῦτα οὐδὲ ο μέλλων αὐτὸς εἰς τὸν τοῦ κόπου τούτου παραβλάπτεσθαι μισθόν· οὐ γὰρ οἷα τῶν γηπόνων, τοιαῦτα καὶ τὰ τῶν διδασκόν των ἐστίν. Ὁ μὲν γὰρ γεωργός μετὰ τοὺς ἐνια σίους ὁ πολλάκις μόχθους, καὶ τὴν ταλαιπωρίαν ἐκεί- νην, καὶ τοὺς ἱερῶτας, ἂν μηδὲν ἐξενέγκη τῶν πόνων [72] ἄξιον ἡ γῆ, παρ' οὐδενὸς ἑτέρου δυνήσεται ο τῶν πίνων τινὰ παραμυθίαν εὑρεῖν· ἀλλ' ὑποστρέφει μετ' αἰσχύνης καὶ κατηφείας ἀπὸ τῆς ἄλω προς τὴν οἰκίαν, καὶ τὴν γυναῖκα καὶ τὰ παιδία, οὐδένα ἔχων ἀπαιτῆσαι τῆς φιλοπονίας τῆς μακρᾶς τὴν ἀντί ἔοσιν. Ἐπὶ δὲ ἡμῶν οὐδὲν τοιοῦτον ἔσται, ἀλλὰ καν ἡ ὁ γεωργουμένη γῆ μηδένα ἐξενέγκη καρπὸν, ἡμῶν ἅπαντα ἐπιδειξαμένων πόνον, ὁ καὶ ταύτης καὶ ἡμῶν Κύριος οὐ περιόψεται κεναῖς ἡμᾶς ἀπερχομένους ἐλπί σιν, ἀλλὰ δώσει τὰς ἀμοιβάς. Ἕκαστος γάρ, φησί, τὸν ἴδιον μισθὺν λήψεται κατὰ τὸν ἴδιον κόπον, οὐ κατὰ τὸ τῶν πραγμάτων τέλος. Καὶ ὅτι οὕτως ἔχει, ἄκους· Καὶ σὺ, φησίν, υἱὲ ἀνθρώπου, διαμάρ τύρε τῷ λαῷ τούτῳ, ἐὰν ἄρα ἀκούσωσιν, ἐὰν ἄρα συνῶσι. Καὶ διὰ τοῦ Ἰεζεκιήλ δὲ τοῦτο μαθεῖ d a Morel. οὐδέν, rectius, nec aliter habent codd. 705. ἐντυσίους. • Mor. δύναται Savil. et mss. δυνήσεται. & Savil. ἐστι. Και γὰρ ἡ. ἐστιν ε· ἐὰν ὁ σκοπός γὰρ προείπῃ, τί μὲν φυγεῖν τί δὲ ἐλέσθαι δέοι, τὴν ψυχὴν ἐξείλετο τὴν ἑαυτοῦ. καὶ ὁ προσέχων μηδεὶς ᾖ. Αλλ' ὅμως καὶ ἰσχυρὰν παραμυθίαν ταύτην ἔχοντες, καὶ ὑπὲρ τῆς εἰς ἡμᾶς ἀμοιῦῆς θαροῦντες, ὅταν ὑμῶν τὸ ἔργον ἴδωμεν μὴ προκύπτον, οὐδὲν ἄμεινον ἐκείνων διακείμεθα τῶν γεωργῶν τῶν στεναζόντων καὶ θρηνούντων, τῶν ἐγ καλυπτομένων καὶ αἰσχυνομένων. Τοῦτο γὰρ διδα- σκάλου συμπάθεια, τοῦτο κηδεμονία πατρός. Επει καὶ Μωϋσῆς, ἐξὸν αὐτῷ ἡ τῆς ἀγνωμοσύνης ἀπαλλα γῆναι τῆς Ἰουδαϊκῆς, καὶ λαμπροτέραν ἀρχὴν ἔθνου; ἑτέρου λαβεῖν καὶ πολλῷ μείζονος· Ἔασον γάρ με, φησί, καὶ ἐξαλείψω αὐτοὺς, καὶ ποιήσω σε εις ἔθνος μέγα ἢ τοῦτο· ἐπειδὴ ἅγιος ἦν καὶ Θεοῦ δοῦ λος, καὶ σφόδρα φίλος 6 γνήσιος καὶ γενναῖος, οὐδὲ ἀκοῦσαι ταύτην ἡνέσχετο τὴν φωνὴν, ἀλλ' είλετο μᾶλλον ἀπολέσθαι μετὰ τῶν ἅπαξ κληρωθέντων απ τῷ, ἢ χωρὶς ἐκείνων διασώζεσθαι, καὶ ἐν ἀξιώματι εἶναι μείζον:. Τοιοῦτον εἶναι χρὴ τὸν προεστῶτα ψυ χῶν. Καὶ γὰρ ἄτοπον παῖδας μὲν ἔχοντά τινα φαύ τους μὴ ἐθελῆσαι ἑτέρων κληθῆναι πατέρα, ἀλλὰ τῶν παρ' αὐτοῦ φύντων μαθητὰς δὲ ἐγχειρισθέντας ἑτέρους ἐξ ἑτέρων ἀμείβειν ἀεὶ, καὶ νῦν μὲν τούτων, αὖθις δὲ ἐκείνων, καὶ μετὰ τούτων ἡ πάλιν ἄλλων προστασίαν ἡμᾶς ἁρπάζειν, πρὸς οὐδένα οἰκείως διακειμένους. Ἀλλὰ περὶ ὑμῶν μὴ γένοιτο ταῦτα ὑποπτεῦσαί ποτε. Πεποίθαμεν γάρ, ὅτι μᾶλλον περιτ σεύετε ἐν τῇ πίστει τῇ εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν • Savil. καὶ ὁ Ἰεζεκιήλ δέ φησιν. f Αὐτῷ deest in Sav. 6 Sic Sav. et niss. Mur. καὶ σφόδρα δούλος. Η Savil. μετά τοῦτο, Mor. melius ut pulo, μετά τούτων. Hes est levissima. - Pra aliis placet lectio codd. 703, 700, μετά τούτους. Επιτ. 700. Εur. b Savil. ἐκαυσιαίους. Mor. et mss. plurimi

87 ΙΝ ΙΟΑΝΝΕ Χριστὸν, καὶ τῇ ἀγάπῃ τῇ εἰς ἀλλήλους καὶ εἰς πάν τας. Ταῦτα δὲ λέγομεν βουλόμενοι τὴν σπουδὴν ἐπι- ταθῆναι τὴν ὑμετέραν, καὶ ἐπὶ μείζον ἐπιδοθῆναι τῆς πολιτείας ὑμῶν τὴν ἀρετήν. Οὕτω γὰρ καὶ τῶν προ- κειμένων ἡμῖν λόγων εἰς αὐτὸ τὸ βάθος καταθεῖναι δυνήσεσθε τὰ νοήματα, ἂν μηδεμία πονηρίας λήμη, τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐπισκοτῇ τῆς διανοίας, καὶ τὸ διορα τικὸν αὐτῆς ὁ καὶ ὀξὺ συνταράσσῃ. Τί ποτ' οὖν ἐστι τὸ προκείμενον ἡμῖν σήμερον; Ἰωάννης μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ, καὶ κέκραγε λέγων· Οὗτος ἦν ἂν εἶ που, ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέ γενεν, ὅτι πρῶτος μου ήν. Πολύς ἐστιν οὗτος ὁ εὐαγγελιστὴς ἄνω καὶ κάτω τὸν Ἰωάννην στρέφων, καὶ τὴν μαρτυρίαν [75] αὐτοῦ πολλαχοῦ περιφέρων. Ποιεῖ δὲ οὐχ ἁπλῶς τοῦτο, ἀλλὰ καὶ σφόδρα συν ετῶς. Ἐπειδὴ γὰρ πολὺ τὸ θαῦμα εἶχον τοῦ ἀνδρὸς τούτου πάντες οἱ Ἰουδαῖοι (καὶ γὰρ καὶ ὁ Ἰώσηπος τῇ τούτου τελευτῇ τὸν πόλεμον λογίζεται, δι' αὐτόν τα δείκνυσι μηδὲ πόλιν εἶναι τήν ποτε μητρόπολιν οὖσαν, καὶ μακροὺς συνείρει ο περὶ αὐτοῦ λόγους ἐγκωμίων)· ἀπ' αὐτοῦ τοίνυν τοὺς Ἰουδαίους ἐντρέ- και βουλόμενος, συνεχῶς αὐτοὺς ἀναμιμνήσκει τῆς του Προδρόμου μαρτυρίας. Καὶ οἱ μὲν ἄλλοι εὐαγ γελισταί τῶν παλαιοτέρων μέμνηνται προφητῶν, καὶ καθ᾿ ἕκαστον τῶν ἐπ' αὐτῷ ο γινομένων ἐκεῖ παρα- πέμπουσι τὴν ἀκροατὴν, καὶ ὅταν τίκτηται, λέγοντες: Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν, ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου λέγοντος Ἰδοὺ ἡ παρ θένος ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται υἱὸν καὶ ὅταν ἐπιβουλεύηται, καὶ πανταχόθεν οὕτως ἀκριβῶς ἀνα ζητῆται, ὡς καὶ τὴν ἄωρον ἡλικίαν σφάττεσθαι ὑπὸ Ηρώδου, τὸν Ἱερεμίαν εἰς μέσον πόρρωθεν ἄγειν λέ- γοντα· Φωνὴ ἐν Ῥαμᾶ ἠκούσθη, θρήνος καὶ κλαυθμὸς, καὶ ἐδορμὸς πολὺς, Ραχήλ κλαίουσα τὰ τέκνα αὐτῆς· καὶ τοῦ ἀστε μεμνημένοι 4, ὅταν ἐξ Αιγύπτου πάλιν ἀναβαίν. Ἐξ Αἰγύπτου, λέ- γοντα καὶ αὐτὸν, ἐκάλεσα τὸν υἱόν μου· καὶ παν ταχοῦ τοῦτο ποιοῦσιν. Οὗτος δὲ τρανοτέραν τὴν μαρ. τυρίαν ἐργαζόμενος καὶ νεαρωτέραν, ὅτε καὶ μεγα λοφωνότερον τῶν ἄλλων φθεγξάμενος, οἳ τοὺς ἀπελ- θόντας, οὐδὲ τους τετελευτηκότας μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸν ζῶντα καὶ παραγενόμενον ὑποδείξαντα καὶ βα- κτίσαντα αὐτὸν, τοῦτον εἰς μέσον ἄγε: συνεχῶς· οὐ τὸν Δεσπότην ἀπὸ τοῦ δούλου ο ποιῆσαι ἀξιόπιστον σπεύδων, ἀλλὰ τῇ τῶν ἀκροατῶν ἀσθενείᾳ συγκατα- βαίνων. Ωσπερ γὰρ εἰ μὴ τὴν τοῦ δούλου μορφήν ἔλαβεν, οὐκ ἂν εὐπαράδεκτος γέγονεν· οὕτως εἰ μὴ τῇ τοῦ δούλου φωνῇ τὰς ἀκοὰς τῶν ὁμοδούλων προ- εγύμνασεν, οὐκ ἂν οἴ γε πολλοὶ τῶν Ἰουδαίων των λόγον ἐδέξαντο. β'. Πρὸς δὲ τούτῳ καὶ ἕτερον κατεσκευάζεται μέγα τι καὶ θαυμαστόν. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ αὐτόν τινα περὶ ἑαυ τοῦ μέγα τι λέγειν, ὕποπτον ποιεῖ τὴν μαρτυρίαν, καὶ προσίσταται πολλοῖς τῶν ἀκουόντων πολλάκις, ἕτερος περὶ αὐτοῦ παραγίνεται μαρτυρήσων. Χωρίς δὲ τούτων, καὶ ὅτι εἰώθεσί πως οἱ πολλοὶ πρὸς τὴν συνηθεστέραν καὶ σύντροφον αὐτοῖς ἐπιτρέχειν μάλῃ λον φωνὴν, ἅτε αὐτὴν μᾶλλον τῶν ἄλλων ἐπιγινώ- σκοντες· διὰ δὴ τοῦτο ἡ μὲν ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ γεγο νεν ἅπαξ ἢ δίς, ἡ δὲ τοῦ Ἰωάννου πολλάκις καὶ συν- * Cod. 706 αὐτοῖς, i. e. ὀφθαλμοῖς διανοίας, eodem sensu. Epir. b Quidam niss. μακρούς αίρει. c Sur. ἐπ' αὐτοῦ. Mor. ἐπ' αὐτῷ. Ιnfa Mor. minus recle ἐπιβουλεύηται, καὶ πάντα τὰ αὐτοῦ ἔντως ἀνεζήτει, ὡς καὶ περὶ τῆς χώρου ἡλικίας τῆς σραττομένης. Ιnferius Savil. et cod. 705 εἰς μέσον άγον τες τὸν λέγοντα. d Mur. καὶ τὸν σηὲ παριστάντες, (πα cum accusativo mox sequente, λέγοντα καὶ αὐτόν, congrue- ret. Ebir. Sie mss. et Savil., Morei. οὐ τὸν Δεσπότην ἐντεῦθεν, άπαγε, ἀπὸ τοῦ δούλου MORIL. XIII. al. XII. . 88 εχώς. Οἱ μὲν γὰρ ἀναβεβηκότες 1 τοῦ λαοῦ τὴν ἀσθένειαν, καὶ τῶν αἰσθητῶν ἀπάντων ἀπαλλαγέν τες, καὶ τῆς ἄνωθεν ἀκούειν δύναντο φωνῆς, καὶ οὐ σφόδρα τῆς ἀνθρωπίνης ἐδέοντο, ἅτε ἐκείνῃ πάντα πειθόμενοι καὶ ὑπ' αὐτῆς ἤγοντο δ· οἱ δὲ ἔτι κάτω στρεφόμενοι καὶ πολλοῖς προκαλύμματι συγκεκαλυμα μένοι, τῆς ταπεινοτέρας ταύτης ἐδέοντο. [74] Οὕτω γοῦν καὶ ὁ Ἰωάννης, ἐπειδὴ πάντοθεν ἑαυτὸν ἐγύ- μνωσε τῶν αἰσθητῶν, οὐκ ἐδεῖτο διδασκάλων ἀνθρώ των 4, ἀλλ' ἀπὸ τῶν οὐρανῶν ἐπαιδεύετο. Ὁ γὰρ πέμψας με βαπτίζειν, φησὶν, ἐν ὕδατι, ἐκεῖνος μοι εἶπεν· Ἐς' ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ καταβαῖνον, οὗτός ἐστιν. Οἱ δὲ ἔτι παῖδες Ἰουδαῖοι, καὶ πρὸς τὸ ὕψος ἐκεῖ ο μηδέπω φθάσει δυνάμενοι, ἄνθρωπον εἶχον διδάσκαλον, οὐ τὰ ἑαυτοῦ αὐτοῖς λέ γοντα, ἀλλὰ τὰ ἄνωθεν ἀπαγγέλλοντα. Τί οὖν οὗτός φησιν; Αὐτὸς μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ, καὶ κέκραγε λέγων. Τί ἐστι τὸ, Κέκραγε; Μετὰ παρρησίας, φησί, μετὰ ἐλευθερίας, χωρὶς ὑποστολῆς ἀπάτης ἀνακη ρύττει. Καὶ τί ἀνακηρύττει ; τί δὲ μαρτυρεῖ καὶ κέ τραγεν; Οὗτος ἦν, φησίν, ὃν εἶπον, ὁ ἐπίσω μου ερχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονεν, ὅτι πρῶτος μου ήν. Συνεσκιασμένη ή μαρτυρία, καὶ ἔτι πολύ τὸ ταπεινὸν ἔχουσα. Οὐ γὰρ εἶπεν, Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ὁ μονογενής· ἀλλὰ τί; Οὗτος ἦν ἂν εἶπον, ὁ όπ'σω μου έρχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονεν, ὅτι τῇ ωτός μου ήν. Καθάπερ γὰρ αἱ μητέρες τῶν ἐρνίθων ἡ τοὺς νεοττοὺς οὐκ εὐθέως οὐδὲ ἐν ἡμέρα μια τὴν πτήσιν ἐκδιδάσκουσιν ἔπασαν, ἀλλὰ νῦν μὲν τοσοῦτον ἐξάγουσιν ὅσον ἔξω γενέσθαι τῆς καλιάς, νῦν δὲ αὐτοὺς ἀναπαύτατα: πρῶτον, προσβιβάζουσι κα τῇ πτήσει πάλιν, καὶ τῇ μετά ταύτην ἡμέρᾳ ἑτέρα, πολλῷ πλείονα προστιθέασι, καὶ οὕτως ηρέμα και κατὰ μικρὸν ἐπὶ τὸ προσῆκον ἄγουσιν ὕψος· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὁ μακάριος Ιωάννης οὐκ εὐθέως ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ τοὺς Ἰουδαίους Αγαγεν, ἀλλὰ τέως μικρὸν τῆς γῆς ἀναπτῆναι ἐδίδαξεν, εἰπὼν, ὅτι αὐτοῦ κρείττων ἦν ὁ Χριστός. Οὐδὲ γὰρ οὐδὲ τοῦτο μικρὸν ἦν τέως, τὸ τοὺς ἀκούοντας του οὕτω θαυμασίου, τοῦ Ἰωάννου λέγω, καὶ περιφανούς, καὶ πρὸς ἂν ἅπαντες ἔτρεχον, καὶ ὃν ἄγγελον ἐνόμιζον εἶναι, τὴν οὐδέπω ταλέντα ούτε θαυματουργήσαντα, δυνηθῆναι πιστεῦσαι 1 κρείττονα εἶναι. Τέως οὖν τοῦτο κατορθώσαι ἐσπού βαζεν ἐν ταῖς τῶν ἀκροατῶν διανοίαις, ὅτι τοῦ μαρ τυροῦντος ὁ μαρτυρούμενος μείζων, τοῦ παραγενο μένου πρώτου 4 μετὰ ταῦτα ἐλθὼν, του δήλου και περιφανοῦς ὁ μηδέπω φανείς. Καὶ ὅρα πως συνετώς εἰσάγει τὴν μαρτυρίαν. Οὐ γὰρ φανέντα μόνον ἐπι δείκνυσιν, ἀλλὰ καὶ πρὶν ἢ φανῆναι ἀνακηρύττει. Το γὰρ, Οὗτός ἐστιν· ὃν εἶπον, τοῦτο δηλοῦντός ἐστιν· ὥσπερ οὖν καὶ Ματθαῖος λέγει, ὅτι πάντων έρχομέ νων πρὸς αὐτὸν ἔλεγεν· Ἐγὼ μὲν ὑμᾶς βαπτίζω ἐν ὕδατι· ὁ δὲ ὀπίσω μου ἐς χόμενος, ἰσχυρότερος μου ἐστὶν, οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος. Τίνος οὖν ἔνεκεν καὶ πρὸ τοῦ φανῆναι τοῦτο ἐποίησεν; Ἵνα εὐπαράδεκτος ή μαρ τυρία γένηται φανέντος, τῆς διανοίας ἤδη τῶν ἀκου σάντων προκατασχεθείσης τοῖς περὶ αὐτοῦ λεχθεῖσι, καὶ μηδὲν τῆς εὐτελους περιβολῆς λυμαινομένης αὐτῇ ". Εἰ μὲν γὰρ μηδὲν μηδ' ὅλως ἀκούσαντες f Sic Sav. et codd. 705, 706; alii et ipse interp., ύπερ- αναβεβηκότες. & Sav. et mss. ἐδέοντο, ἀλλ' ἐκείνῃ πάντα ἐπείθοντο, καὶ ὑπ' ἐκείνης ἤγοντο, κ. τ. λ. Mor.totum locum sic habet : ἐδέοντο, ἅτε ἐκείνη πάντα πειθόμενοι· οἱ δὲ ἔτι κάτω στρεφόμενοι, καὶ πολλῶν ἄλλων διὰ τὸ χαμαὶ κεῖσθαι έχρηζον. Sav. et codd. 705, 700 διδασκάλων ἑτέρων. Cod. 703, 706 addunt ὁ γνήσιος παῖς. i Mor. ἐπὶ τῶν ἐγνίζων, minus recte. k Savil. πρῶτον προστιθέασι. 16 panio post πλέονα συνάπτουσι. Morel, iectio e mmoli, Videtur. Utraque niss. fulcitur. 1 Suv. δυνηθήναι πείσαι. Mur. δυνηθήναι πιστεύσαι. Mss. alii hanc, alii iliam eterum lectionem. m Saw. el miss. plurimos sequamur. Camdam addunt άλλα μετα αδείας δυναμένης τας των πολλών ψυχάς

87 ΙΝ ΙΟΑΝΝΕ Χριστὸν, καὶ τῇ ἀγάπῃ τῇ εἰς ἀλλήλους καὶ εἰς πάν τας. Ταῦτα δὲ λέγομεν βουλόμενοι τὴν σπουδὴν ἐπι- ταθῆναι τὴν ὑμετέραν, καὶ ἐπὶ μείζον ἐπιδοθῆναι τῆς πολιτείας ὑμῶν τὴν ἀρετήν. Οὕτω γὰρ καὶ τῶν προ- κειμένων ἡμῖν λόγων εἰς αὐτὸ τὸ βάθος καταθεῖναι δυνήσεσθε τὰ νοήματα, ἂν μηδεμία πονηρίας λήμη, τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐπισκοτῇ τῆς διανοίας, καὶ τὸ διορα τικὸν αὐτῆς ὁ καὶ ὀξὺ συνταράσσῃ. Τί ποτ' οὖν ἐστι τὸ προκείμενον ἡμῖν σήμερον; Ἰωάννης μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ, καὶ κέκραγε λέγων· Οὗτος ἦν ἂν εἶ που, ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέ γενεν, ὅτι πρῶτος μου ήν. Πολύς ἐστιν οὗτος ὁ εὐαγγελιστὴς ἄνω καὶ κάτω τὸν Ἰωάννην στρέφων, καὶ τὴν μαρτυρίαν [75] αὐτοῦ πολλαχοῦ περιφέρων. Ποιεῖ δὲ οὐχ ἁπλῶς τοῦτο, ἀλλὰ καὶ σφόδρα συν ετῶς. Ἐπειδὴ γὰρ πολὺ τὸ θαῦμα εἶχον τοῦ ἀνδρὸς τούτου πάντες οἱ Ἰουδαῖοι (καὶ γὰρ καὶ ὁ Ἰώσηπος τῇ τούτου τελευτῇ τὸν πόλεμον λογίζεται, δι' αὐτόν τα δείκνυσι μηδὲ πόλιν εἶναι τήν ποτε μητρόπολιν οὖσαν, καὶ μακροὺς συνείρει ο περὶ αὐτοῦ λόγους ἐγκωμίων)· ἀπ' αὐτοῦ τοίνυν τοὺς Ἰουδαίους ἐντρέ- και βουλόμενος, συνεχῶς αὐτοὺς ἀναμιμνήσκει τῆς του Προδρόμου μαρτυρίας. Καὶ οἱ μὲν ἄλλοι εὐαγ γελισταί τῶν παλαιοτέρων μέμνηνται προφητῶν, καὶ καθ᾿ ἕκαστον τῶν ἐπ' αὐτῷ ο γινομένων ἐκεῖ παρα- πέμπουσι τὴν ἀκροατὴν, καὶ ὅταν τίκτηται, λέγοντες: Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν, ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου λέγοντος Ἰδοὺ ἡ παρ θένος ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται υἱὸν καὶ ὅταν ἐπιβουλεύηται, καὶ πανταχόθεν οὕτως ἀκριβῶς ἀνα ζητῆται, ὡς καὶ τὴν ἄωρον ἡλικίαν σφάττεσθαι ὑπὸ Ηρώδου, τὸν Ἱερεμίαν εἰς μέσον πόρρωθεν ἄγειν λέ- γοντα· Φωνὴ ἐν Ῥαμᾶ ἠκούσθη, θρήνος καὶ κλαυθμὸς, καὶ ἐδορμὸς πολὺς, Ραχήλ κλαίουσα τὰ τέκνα αὐτῆς· καὶ τοῦ ἀστε μεμνημένοι 4, ὅταν ἐξ Αιγύπτου πάλιν ἀναβαίν. Ἐξ Αἰγύπτου, λέ- γοντα καὶ αὐτὸν, ἐκάλεσα τὸν υἱόν μου· καὶ παν ταχοῦ τοῦτο ποιοῦσιν. Οὗτος δὲ τρανοτέραν τὴν μαρ. τυρίαν ἐργαζόμενος καὶ νεαρωτέραν, ὅτε καὶ μεγα λοφωνότερον τῶν ἄλλων φθεγξάμενος, οἳ τοὺς ἀπελ- θόντας, οὐδὲ τους τετελευτηκότας μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸν ζῶντα καὶ παραγενόμενον ὑποδείξαντα καὶ βα- κτίσαντα αὐτὸν, τοῦτον εἰς μέσον ἄγε: συνεχῶς· οὐ τὸν Δεσπότην ἀπὸ τοῦ δούλου ο ποιῆσαι ἀξιόπιστον σπεύδων, ἀλλὰ τῇ τῶν ἀκροατῶν ἀσθενείᾳ συγκατα- βαίνων. Ωσπερ γὰρ εἰ μὴ τὴν τοῦ δούλου μορφήν ἔλαβεν, οὐκ ἂν εὐπαράδεκτος γέγονεν· οὕτως εἰ μὴ τῇ τοῦ δούλου φωνῇ τὰς ἀκοὰς τῶν ὁμοδούλων προ- εγύμνασεν, οὐκ ἂν οἴ γε πολλοὶ τῶν Ἰουδαίων των λόγον ἐδέξαντο. β'. Πρὸς δὲ τούτῳ καὶ ἕτερον κατεσκευάζεται μέγα τι καὶ θαυμαστόν. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ αὐτόν τινα περὶ ἑαυ τοῦ μέγα τι λέγειν, ὕποπτον ποιεῖ τὴν μαρτυρίαν, καὶ προσίσταται πολλοῖς τῶν ἀκουόντων πολλάκις, ἕτερος περὶ αὐτοῦ παραγίνεται μαρτυρήσων. Χωρίς δὲ τούτων, καὶ ὅτι εἰώθεσί πως οἱ πολλοὶ πρὸς τὴν συνηθεστέραν καὶ σύντροφον αὐτοῖς ἐπιτρέχειν μάλῃ λον φωνὴν, ἅτε αὐτὴν μᾶλλον τῶν ἄλλων ἐπιγινώ- σκοντες· διὰ δὴ τοῦτο ἡ μὲν ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ γεγο νεν ἅπαξ ἢ δίς, ἡ δὲ τοῦ Ἰωάννου πολλάκις καὶ συν- * Cod. 706 αὐτοῖς, i. e. ὀφθαλμοῖς διανοίας, eodem sensu. Epir. b Quidam niss. μακρούς αίρει. c Sur. ἐπ' αὐτοῦ. Mor. ἐπ' αὐτῷ. Ιnfa Mor. minus recle ἐπιβουλεύηται, καὶ πάντα τὰ αὐτοῦ ἔντως ἀνεζήτει, ὡς καὶ περὶ τῆς χώρου ἡλικίας τῆς σραττομένης. Ιnferius Savil. et cod. 705 εἰς μέσον άγον τες τὸν λέγοντα. d Mur. καὶ τὸν σηὲ παριστάντες, (πα cum accusativo mox sequente, λέγοντα καὶ αὐτόν, congrue- ret. Ebir. Sie mss. et Savil., Morei. οὐ τὸν Δεσπότην ἐντεῦθεν, άπαγε, ἀπὸ τοῦ δούλου MORIL. XIII. al. XII. . 88 εχώς. Οἱ μὲν γὰρ ἀναβεβηκότες 1 τοῦ λαοῦ τὴν ἀσθένειαν, καὶ τῶν αἰσθητῶν ἀπάντων ἀπαλλαγέν τες, καὶ τῆς ἄνωθεν ἀκούειν δύναντο φωνῆς, καὶ οὐ σφόδρα τῆς ἀνθρωπίνης ἐδέοντο, ἅτε ἐκείνῃ πάντα πειθόμενοι καὶ ὑπ' αὐτῆς ἤγοντο δ· οἱ δὲ ἔτι κάτω στρεφόμενοι καὶ πολλοῖς προκαλύμματι συγκεκαλυμα μένοι, τῆς ταπεινοτέρας ταύτης ἐδέοντο. [74] Οὕτω γοῦν καὶ ὁ Ἰωάννης, ἐπειδὴ πάντοθεν ἑαυτὸν ἐγύ- μνωσε τῶν αἰσθητῶν, οὐκ ἐδεῖτο διδασκάλων ἀνθρώ των 4, ἀλλ' ἀπὸ τῶν οὐρανῶν ἐπαιδεύετο. Ὁ γὰρ πέμψας με βαπτίζειν, φησὶν, ἐν ὕδατι, ἐκεῖνος μοι εἶπεν· Ἐς' ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ καταβαῖνον, οὗτός ἐστιν. Οἱ δὲ ἔτι παῖδες Ἰουδαῖοι, καὶ πρὸς τὸ ὕψος ἐκεῖ ο μηδέπω φθάσει δυνάμενοι, ἄνθρωπον εἶχον διδάσκαλον, οὐ τὰ ἑαυτοῦ αὐτοῖς λέ γοντα, ἀλλὰ τὰ ἄνωθεν ἀπαγγέλλοντα. Τί οὖν οὗτός φησιν; Αὐτὸς μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ, καὶ κέκραγε λέγων. Τί ἐστι τὸ, Κέκραγε; Μετὰ παρρησίας, φησί, μετὰ ἐλευθερίας, χωρὶς ὑποστολῆς ἀπάτης ἀνακη ρύττει. Καὶ τί ἀνακηρύττει ; τί δὲ μαρτυρεῖ καὶ κέ τραγεν; Οὗτος ἦν, φησίν, ὃν εἶπον, ὁ ἐπίσω μου ερχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονεν, ὅτι πρῶτος μου ήν. Συνεσκιασμένη ή μαρτυρία, καὶ ἔτι πολύ τὸ ταπεινὸν ἔχουσα. Οὐ γὰρ εἶπεν, Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ὁ μονογενής· ἀλλὰ τί; Οὗτος ἦν ἂν εἶπον, ὁ όπ'σω μου έρχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονεν, ὅτι τῇ ωτός μου ήν. Καθάπερ γὰρ αἱ μητέρες τῶν ἐρνίθων ἡ τοὺς νεοττοὺς οὐκ εὐθέως οὐδὲ ἐν ἡμέρα μια τὴν πτήσιν ἐκδιδάσκουσιν ἔπασαν, ἀλλὰ νῦν μὲν τοσοῦτον ἐξάγουσιν ὅσον ἔξω γενέσθαι τῆς καλιάς, νῦν δὲ αὐτοὺς ἀναπαύτατα: πρῶτον, προσβιβάζουσι κα τῇ πτήσει πάλιν, καὶ τῇ μετά ταύτην ἡμέρᾳ ἑτέρα, πολλῷ πλείονα προστιθέασι, καὶ οὕτως ηρέμα και κατὰ μικρὸν ἐπὶ τὸ προσῆκον ἄγουσιν ὕψος· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὁ μακάριος Ιωάννης οὐκ εὐθέως ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ τοὺς Ἰουδαίους Αγαγεν, ἀλλὰ τέως μικρὸν τῆς γῆς ἀναπτῆναι ἐδίδαξεν, εἰπὼν, ὅτι αὐτοῦ κρείττων ἦν ὁ Χριστός. Οὐδὲ γὰρ οὐδὲ τοῦτο μικρὸν ἦν τέως, τὸ τοὺς ἀκούοντας του οὕτω θαυμασίου, τοῦ Ἰωάννου λέγω, καὶ περιφανούς, καὶ πρὸς ἂν ἅπαντες ἔτρεχον, καὶ ὃν ἄγγελον ἐνόμιζον εἶναι, τὴν οὐδέπω ταλέντα ούτε θαυματουργήσαντα, δυνηθῆναι πιστεῦσαι 1 κρείττονα εἶναι. Τέως οὖν τοῦτο κατορθώσαι ἐσπού βαζεν ἐν ταῖς τῶν ἀκροατῶν διανοίαις, ὅτι τοῦ μαρ τυροῦντος ὁ μαρτυρούμενος μείζων, τοῦ παραγενο μένου πρώτου 4 μετὰ ταῦτα ἐλθὼν, του δήλου και περιφανοῦς ὁ μηδέπω φανείς. Καὶ ὅρα πως συνετώς εἰσάγει τὴν μαρτυρίαν. Οὐ γὰρ φανέντα μόνον ἐπι δείκνυσιν, ἀλλὰ καὶ πρὶν ἢ φανῆναι ἀνακηρύττει. Το γὰρ, Οὗτός ἐστιν· ὃν εἶπον, τοῦτο δηλοῦντός ἐστιν· ὥσπερ οὖν καὶ Ματθαῖος λέγει, ὅτι πάντων έρχομέ νων πρὸς αὐτὸν ἔλεγεν· Ἐγὼ μὲν ὑμᾶς βαπτίζω ἐν ὕδατι· ὁ δὲ ὀπίσω μου ἐς χόμενος, ἰσχυρότερος μου ἐστὶν, οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος. Τίνος οὖν ἔνεκεν καὶ πρὸ τοῦ φανῆναι τοῦτο ἐποίησεν; Ἵνα εὐπαράδεκτος ή μαρ τυρία γένηται φανέντος, τῆς διανοίας ἤδη τῶν ἀκου σάντων προκατασχεθείσης τοῖς περὶ αὐτοῦ λεχθεῖσι, καὶ μηδὲν τῆς εὐτελους περιβολῆς λυμαινομένης αὐτῇ ". Εἰ μὲν γὰρ μηδὲν μηδ' ὅλως ἀκούσαντες f Sic Sav. et codd. 705, 706; alii et ipse interp., ύπερ- αναβεβηκότες. & Sav. et mss. ἐδέοντο, ἀλλ' ἐκείνῃ πάντα ἐπείθοντο, καὶ ὑπ' ἐκείνης ἤγοντο, κ. τ. λ. Mor.totum locum sic habet : ἐδέοντο, ἅτε ἐκείνη πάντα πειθόμενοι· οἱ δὲ ἔτι κάτω στρεφόμενοι, καὶ πολλῶν ἄλλων διὰ τὸ χαμαὶ κεῖσθαι έχρηζον. Sav. et codd. 705, 700 διδασκάλων ἑτέρων. Cod. 703, 706 addunt ὁ γνήσιος παῖς. i Mor. ἐπὶ τῶν ἐγνίζων, minus recte. k Savil. πρῶτον προστιθέασι. 16 panio post πλέονα συνάπτουσι. Morel, iectio e mmoli, Videtur. Utraque niss. fulcitur. 1 Suv. δυνηθήναι πείσαι. Mur. δυνηθήναι πιστεύσαι. Mss. alii hanc, alii iliam eterum lectionem. m Saw. el miss. plurimos sequamur. Camdam addunt άλλα μετα αδείας δυναμένης τας των πολλών ψυχάς

89 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. εἶδον τὸν Χριστὸν αὐτὸν, καὶ ὁμοῦ μετὰ τῆς θέας καὶ τὴν τῶν λόγων μαρτυρίαν ἐδέξαντο τὴν οὕτω θαυμα- στὴν καὶ μεγάλην, εὐθέως ἂν τὸ τοῦ σχήματος εύτε- λες προτέστη τῷ μεγέθει τῶν λεγομένων. [75] Οὕτω γὰρ εὐτελὲς περιέκειτο σχῆμα καὶ κοινὸν ἅπασιν ὁ Χριστὸς, ὡς καὶ Σαμαρείτιδας γυναῖκας, καὶ πόρο νας, καὶ τελώνας μετὰ πολλῆς τῆς ἀδείας θαῤῥεῖν αὐτῷ προσιέναι καὶ διαλέγεσθαι. γ. Οπερ ούν ἔφην, εἰ ὁμοῦ καὶ τῶν ῥημάτων τούτων ἤκουσαν, καὶ αὐτὸν ἐθεάσαντο, κἂν κατεγέλασαν τῆς μαρτυρίας τοῦ Ἰωάννου. Νῦν δὲ πρὶν ἢ φανῆναι τὴν Χριστὴν πολλάκις ἀκούοντες, καὶ ἐρεθιζόμενοι ταῖς λεγομένοις περὶ αὐτοῦ, τοὐναντίον ἔπασχον, οὐ τὴν τῶν ῥημάτων διδασκαλίαν ἀπὸ τῆς ὄψεως τοῦ μαρτυ- μηθέντος ἐκβάλλοντες, ἀλλὰ ἀπὸ τῆς πίστεως τῶν ἤδη λεχθέντων καὶ αὐτὸν λαμπρότερον εἶναι νομίζοντες. Τὸ δὲ, ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ὁ μετ' ἐμὲ κηρύσω σων, οὐχ ἡ μετ' ἐμὲ γενόμενός ἐστι. Τοῦτο γοῦν καὶ ὁ Ματθαῖος αινίττεται λέγων, Ὀπίσω μου ἔρχεται ἀνήρ· οὐ περὶ τῆς ἐκ Μαρίας γεννήσεως αὐτοῦ λέ- γων, ἀλλὰ περὶ τῆς παρουσίας τῆς κατὰ τὸ κήρυγμα. Ε! γὰρ περὶ τῆς γεννήσεως ἔλεγεν, οὐκ ἂν εἶπεν, Ερχεται, ἀλλ', "Ηλθε γεγεννημένος γὰρ ἦν τε ταύτα ἐλέγετο. Τί οὖν ἐστι τὸ, Εμπροσθέν μου γέγονε ; Λαμπρότερος. ἐντιμότερος. Μὴ γὰρ, ἐπειδὴ πρῶτος ἦλθον κηρύττων ἐγώ, ἀπὸ τούτου μείζονα ἐκείνου με είναι νομίσητε πολὺ γὰρ ἐλάττων ἐγώ, καὶ τοσούτ τον ἐλάττων, ὡς μηδὲ εἰς δούλου τάξιν ἄξιος εἶναι καταλέγεσθαι. Τούτο γάρ ἐστι τὸ Εμπροσθέν μου γέγονεν· ὅπερ ἑτέρως παραδηλῶν ὁ Ματθαίος, Ελε- γεν Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑπο- δήματος αὐτοῦ. Ὅτι δὲ οὐδὲ τὸ, Εμπροσθέν μου γέγονε, περὶ τῆς εἰς τὸ εἶναι παρόδου εἴρηται, διὰ τῆς ἐπαγωγῆς δηλόν ἐστιν. Εἰ γὰρ τοῦτο ἐβούλετο εἰπεῖν, περιττὸν τὸ ἐπαγόμενον ἦν τὸν Ὅτι πρῶτες μου ἦν. Τίς γὰρ οὕτως ηλίθιος καὶ ἀνόητος, ὡ; ἀγνοῆσαι ὅτι ὁ ἔμπροσθεν αὐτοῦ γενόμενος, πρῶτος αὐτοῦ ἦν ; Εἰ γὰρ περὶ ὑπάρξεως τῆς προαιωνίως, οὐδὲν ἕτερόν ἐστι τὸ λεγόμενον, ἀλλ' ἢ, ὅτι ἡ ὀπίσω μου ερχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονεν. "Αλλως δὲ καὶ ἀπερινόητον τὸ τοιοῦτον, καὶ ἡ αἰτία εἰκῆ προσέρριπται. Τουναντίον γάρ, εἰ τοῦτο ἐβούλετα δηλῶσαι, ἐχρῆν εἰπεῖν, ὅτι ἡ ὀπίσω μου ερχόμενοι, πρῶτός μου ἦν, ἐπειδὴ καὶ ἔμπροσθέν μου γέγονε, Τοῦ μὲν γὰρ πρῶτον εἶναι εἰκότως ἄν τις ταύτην δοίη τὴν αἰτίαν τὴν τοῦ γενέσθαι· τοῦ δὲ πρῶτον γενέσθαι, οὐκ ἔτι τὸ πρῶτον εἶναι αἴτιον. "Ο δὲ ἡμεῖς λέγομεν σφόδρα ἂν ἔχοι λόγον. Ἴστε γὰρ δή που τοῦτο πάντες, ὅτι οὐ τὰ δῆλα, ἀλλὰ τὰ ἄδηλα ἀεὶ αἰτιολο- γίας δεῖται. Εἰ δὲ περὶ οὐσιώσεως ὁ λόγος ἦν, οὐκ ἦν ἄδηλον, ὅτι πρῶτον γενόμενον πρῶτον ἔδει εἶναι ἐπειδὴ δὲ περὶ τιμῆς διαλέγεται, εἰκότως τὴν δοκού- σαν ἀπορίαν εἶναι λύει. Καὶ γὰρ εἰκὸς ἦν πολλούς ἀπορεῖν, πόθεν καὶ ἐκ ποίας προφάσεως ὁ ὕστερον ἐρχόμενος ἔμπροσθεν γέγονε τουτέστιν, ἐντιμότερος ἐφάνη. Ταύτης [76] τοίνυν τῆς ζητήσεως τίθησιν εὐθέως τὴν αἰτίαν· ἡ δὲ αἰτία, τὸ πρῶτον εἶναι αὐτ τόν. Οὐδὲ γὰρ ἔκ τινος, φησί, προκοπῆς πρῶτον με ἕντα ὀπίσω δίψας ἔμπροσθεν γέγονεν, ἀλλὰ Πρωτός μου ἦν, εἰ καὶ ὕστερος παραγίνεται. Καὶ πῶς, φησὶν, εἰ περὶ τῆς ἐκφάνσεως τῆς εἰς ἀνθρώπους ἦν, καὶ τῆς μελλούσης ἔψεσθαι παρ' αὐτῶν δόξης ὁ λόγος, τὸ μηδέπω τέλος εἰληφὸς ὡς ἤδη γεγενη μένον λέγει ; οὐ γὰρ εἶπε, Γενήσεται, ἀλλὰ, Γέγονεν. Ὅτι ἔθος τοῦτο τοῖς προφητεύουσιν ἄνωθέν ἐστιν, ὡς περὶ γεγενημένων πολλαχοῦ περὶ τῶν μελλόντων • Sic Mor quid m mss. τὸ πρῶτον γενέσθαι. [t. Sas bac desual. 90 διαλέγεσθα:. Ο γοῦν Ησαΐας περὶ τῆς σ αγῆς αὐ τοῦ λέγων, οὐκ εἶπεν, Ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἀχθή σεται, ὅπερ ἦν μέλλοντος· ἀλλ᾽, Ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη· καίτοι οὐδέπω σαρκωθείς ἦν, ἀλλ' ὅμως τὸ ἐσόμενον ὁ Προφήτης ὡς γεγενημένον λέγει. Καὶ ὁ Δαυὶὸ τὸν σταυρὸν δηλῶν, οὐκ εἶπεν, Ὀρύξουσι χεῖράς μου καὶ πόδας· ἀλλ', Ὥρυξαν χεῖράς μου καὶ πόδας· καὶ, Διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆρον. Καὶ περὶ τοῦ προδότου διαλεγόμενος τοῦ μηδέπω γεννηθέντος, οὕτω πώς φησιν· Ὁ ἐσθίων ἄρτους μου, ἐμεγάλυ νει ὺ ἐπ' ἐμὲ πτερνισμόν. Ομοίως καὶ περὶ τῶν ἐν τῷ σταυρῷ γενομένων λέγει· ᾿Εδωκαν εἰς τὸ βρωμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότι σαν με όξος. δ'. Βούλεσθε καὶ τὸ ἑξῆς ἐπαγάγωμεν, ἢ καὶ ταῦτα ἀπόχρη; Έγωγε οἶμαι. Εἰ γὰρ καὶ μὴ κατὰ πλάτος δ ωρύξαμεν τὸ χωρίον, ὅμως γ' οὖν κατὰ ο βάθος δε σκάψαμεν! οὐκ ἐλάττονα δὲ καὶ τοῦτο ἐκείνου πό νον ἔχει· καὶ δεδοίκαμεν μὴ κατατείναντες ὑμᾶς ἀμέσ τους, ποιήσωμεν ἀναπεσεῖν. Διὸ τέλος ἐπιθῶμεν τῷ λόγῳ τὸ προσήκον. Ποῖον δέ ἐστι τὸ προσήκον; Δου ξολογία ἡ πρέπουσα τῷ Θεῷ· πρέπει δὲ οὐχ ἡ διὰ τῶν ῥημάτων μόνον, ἀλλὰ πολλῷ μᾶλλον ἡ διὰ τῶν πραγμάτων. Λαμψάτω γὰρ ὑμῶν τὸ φῶς, φησίν, ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ἵνα ἴδωσιν ὑμῶν τὰ καλὰ ἔργα, καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Καὶ γὰρ οὐδὲν φωτεινότερον τῆς ἀρίστης πολιτείας, ἀγαπητέ. Τοῦτο δηλῶν καί τίς φησι τῶν σοφῶν· Αἱ δὲ ὁδοὶ τῶν δικαίων ὁμοίως φωτὶ λάμπουσι. Λάμπουσι δὲ οὐκ αὐτοῖς μόνον τοῖς τὸ φῶς ἀνάπτουσι διὰ τῶν ἔργων, καὶ ὁδηγοῦσι πρὸς τὴν ὀρθὴν ὁδὸν, ἀλλὰ καὶ τοῖς πλησίον οὖσιν ἐκείνων. Εκχέωμεν ὁ τοίνυν τὸ ἔλαιον ταῖς λαμπάσι ταύταις. ὥστε μετεωρότερον γενέσθαι τὸ πῦρ, ὥστε πλούσιο φανῆναι τὸ φῶς. Τὸ γὰρ ἔλαιον τοῦτο οὐ νῦν μόνον πολλὴν ἔχει τὴν ἰσχύν· ἀλλ' ὅτε καὶ αἱ θυσία: ήνθουν, παρευδοκίμησε πολλῷ τῷ τρόπῳ τὴν ἐκείνων δύναμινα *Ελεον γάρ, φησὶ, θέλω καὶ οὐ θυσίαν καὶ μάλα εἰκότως. Ἐκεῖνο μὲν γὰρ ἅψυχον τὸ θυσιαστήριον, τοῦτο δὲ ἔμψυχον· κἀκεῖ μὲν τὸ ἐπικείμενον ἅπαν τοῦ πυρὸς γίνεται δαπάνη, καὶ τελευτῇ εἰς κόνιν, καὶ διαχεῖται εἰς τέφραν, καὶ εἰς τὴν τοῦ [77] ἀέρος ὁ καπνὸς ἀναλύεται φύσιν· ἐνταῦθα δὲ οὐδὲν τοιοῦτον· ἀλλ᾽ ἑτέρους φέρει τοὺς καρπούς. Καὶ ταῦτα ὁ Παῦ λως ἐδήλωσε λέγων (τῆς γὰρ φιλοπτωχίας τῶν Κοριν θίων τοὺς θησαυρούς διηγούμενος, οὕτως ἔγραψεν)· Ὅτι ἡ διακονία τῆς λειτουργίας ταύτης οὐ μέσ κεν ἐστὶ προσαναπληροῦσα τὰ ὑστερήματα τῶν ἁγίων, ἀλλὰ καὶ περισσεύουσα διὰ πολλῶν εὐ χαριστιῶν τῷ Θεῷ· καὶ πάλιν, Δοξάζοντες των Θεὸν ἐπὶ τῇ ὑποταγῇ τῆς ὁμολογίας ὑμῶν εἰς τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ ἁπλότητι τῆς κοινωνίας τῆς εἰς αὐτοὺς καὶ εἰς πάντας, καὶ τῇ αὐτῶν δεή- σει ὑπὲρ ὑμῶν ἐπιποθούντων ὑμᾶς. Ορᾷς εἰς εὐχαριστίαν ἀναλυομένην αὐτὴν, καὶ αἶνον τοῦ Θεοῦ, καὶ συνεχεῖς εὐχὰς τῶν εὖ παθόντων, καὶ θερμο τέραν ἀγάπην; Θύωμεν τοίνυν, ἀγαπητοί, θύω μεν εἰς ταῦτα τὰ θυσιαστήρια καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν. Αὕτη γὰρ καὶ εὐχῆς καὶ νηστείας καὶ πολλῶν ἑτέρων ἐστὶ μείζων ἡ θυσία· μόνον ἂν ἐκ δικαίου κέρδους καὶ πόνων τοιούτων, καὶ πάσης ᾗ καθαρὰ πλεονεξίας καὶ ἁρπαγῆς καὶ βίας. Τοιαύτας γὰρ προσίεται προσ φορὰς ὁ Θεὸς ", τὰς ἑτέρας καὶ ἀποστρέφεται καὶ b Sic Mor., Sav. ἐπῆρεν. Ιbid. ὁμοίως deest in Say. c Sar. τὸ χωρίον· ἀλλὰ κατά d Alii ἐγχέωμεν. Paulo post Mor. μετεωρότερον. Savil. υψηλότερον. e Mor. μόνον ο Θεός.

89 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. εἶδον τὸν Χριστὸν αὐτὸν, καὶ ὁμοῦ μετὰ τῆς θέας καὶ τὴν τῶν λόγων μαρτυρίαν ἐδέξαντο τὴν οὕτω θαυμα- στὴν καὶ μεγάλην, εὐθέως ἂν τὸ τοῦ σχήματος εύτε- λες προτέστη τῷ μεγέθει τῶν λεγομένων. [75] Οὕτω γὰρ εὐτελὲς περιέκειτο σχῆμα καὶ κοινὸν ἅπασιν ὁ Χριστὸς, ὡς καὶ Σαμαρείτιδας γυναῖκας, καὶ πόρο νας, καὶ τελώνας μετὰ πολλῆς τῆς ἀδείας θαῤῥεῖν αὐτῷ προσιέναι καὶ διαλέγεσθαι. γ. Οπερ ούν ἔφην, εἰ ὁμοῦ καὶ τῶν ῥημάτων τούτων ἤκουσαν, καὶ αὐτὸν ἐθεάσαντο, κἂν κατεγέλασαν τῆς μαρτυρίας τοῦ Ἰωάννου. Νῦν δὲ πρὶν ἢ φανῆναι τὴν Χριστὴν πολλάκις ἀκούοντες, καὶ ἐρεθιζόμενοι ταῖς λεγομένοις περὶ αὐτοῦ, τοὐναντίον ἔπασχον, οὐ τὴν τῶν ῥημάτων διδασκαλίαν ἀπὸ τῆς ὄψεως τοῦ μαρτυ- μηθέντος ἐκβάλλοντες, ἀλλὰ ἀπὸ τῆς πίστεως τῶν ἤδη λεχθέντων καὶ αὐτὸν λαμπρότερον εἶναι νομίζοντες. Τὸ δὲ, ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ὁ μετ' ἐμὲ κηρύσω σων, οὐχ ἡ μετ' ἐμὲ γενόμενός ἐστι. Τοῦτο γοῦν καὶ ὁ Ματθαῖος αινίττεται λέγων, Ὀπίσω μου ἔρχεται ἀνήρ· οὐ περὶ τῆς ἐκ Μαρίας γεννήσεως αὐτοῦ λέ- γων, ἀλλὰ περὶ τῆς παρουσίας τῆς κατὰ τὸ κήρυγμα. Ε! γὰρ περὶ τῆς γεννήσεως ἔλεγεν, οὐκ ἂν εἶπεν, Ερχεται, ἀλλ', "Ηλθε γεγεννημένος γὰρ ἦν τε ταύτα ἐλέγετο. Τί οὖν ἐστι τὸ, Εμπροσθέν μου γέγονε ; Λαμπρότερος. ἐντιμότερος. Μὴ γὰρ, ἐπειδὴ πρῶτος ἦλθον κηρύττων ἐγώ, ἀπὸ τούτου μείζονα ἐκείνου με είναι νομίσητε πολὺ γὰρ ἐλάττων ἐγώ, καὶ τοσούτ τον ἐλάττων, ὡς μηδὲ εἰς δούλου τάξιν ἄξιος εἶναι καταλέγεσθαι. Τούτο γάρ ἐστι τὸ Εμπροσθέν μου γέγονεν· ὅπερ ἑτέρως παραδηλῶν ὁ Ματθαίος, Ελε- γεν Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑπο- δήματος αὐτοῦ. Ὅτι δὲ οὐδὲ τὸ, Εμπροσθέν μου γέγονε, περὶ τῆς εἰς τὸ εἶναι παρόδου εἴρηται, διὰ τῆς ἐπαγωγῆς δηλόν ἐστιν. Εἰ γὰρ τοῦτο ἐβούλετο εἰπεῖν, περιττὸν τὸ ἐπαγόμενον ἦν τὸν Ὅτι πρῶτες μου ἦν. Τίς γὰρ οὕτως ηλίθιος καὶ ἀνόητος, ὡ; ἀγνοῆσαι ὅτι ὁ ἔμπροσθεν αὐτοῦ γενόμενος, πρῶτος αὐτοῦ ἦν ; Εἰ γὰρ περὶ ὑπάρξεως τῆς προαιωνίως, οὐδὲν ἕτερόν ἐστι τὸ λεγόμενον, ἀλλ' ἢ, ὅτι ἡ ὀπίσω μου ερχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονεν. "Αλλως δὲ καὶ ἀπερινόητον τὸ τοιοῦτον, καὶ ἡ αἰτία εἰκῆ προσέρριπται. Τουναντίον γάρ, εἰ τοῦτο ἐβούλετα δηλῶσαι, ἐχρῆν εἰπεῖν, ὅτι ἡ ὀπίσω μου ερχόμενοι, πρῶτός μου ἦν, ἐπειδὴ καὶ ἔμπροσθέν μου γέγονε, Τοῦ μὲν γὰρ πρῶτον εἶναι εἰκότως ἄν τις ταύτην δοίη τὴν αἰτίαν τὴν τοῦ γενέσθαι· τοῦ δὲ πρῶτον γενέσθαι, οὐκ ἔτι τὸ πρῶτον εἶναι αἴτιον. "Ο δὲ ἡμεῖς λέγομεν σφόδρα ἂν ἔχοι λόγον. Ἴστε γὰρ δή που τοῦτο πάντες, ὅτι οὐ τὰ δῆλα, ἀλλὰ τὰ ἄδηλα ἀεὶ αἰτιολο- γίας δεῖται. Εἰ δὲ περὶ οὐσιώσεως ὁ λόγος ἦν, οὐκ ἦν ἄδηλον, ὅτι πρῶτον γενόμενον πρῶτον ἔδει εἶναι ἐπειδὴ δὲ περὶ τιμῆς διαλέγεται, εἰκότως τὴν δοκού- σαν ἀπορίαν εἶναι λύει. Καὶ γὰρ εἰκὸς ἦν πολλούς ἀπορεῖν, πόθεν καὶ ἐκ ποίας προφάσεως ὁ ὕστερον ἐρχόμενος ἔμπροσθεν γέγονε τουτέστιν, ἐντιμότερος ἐφάνη. Ταύτης [76] τοίνυν τῆς ζητήσεως τίθησιν εὐθέως τὴν αἰτίαν· ἡ δὲ αἰτία, τὸ πρῶτον εἶναι αὐτ τόν. Οὐδὲ γὰρ ἔκ τινος, φησί, προκοπῆς πρῶτον με ἕντα ὀπίσω δίψας ἔμπροσθεν γέγονεν, ἀλλὰ Πρωτός μου ἦν, εἰ καὶ ὕστερος παραγίνεται. Καὶ πῶς, φησὶν, εἰ περὶ τῆς ἐκφάνσεως τῆς εἰς ἀνθρώπους ἦν, καὶ τῆς μελλούσης ἔψεσθαι παρ' αὐτῶν δόξης ὁ λόγος, τὸ μηδέπω τέλος εἰληφὸς ὡς ἤδη γεγενη μένον λέγει ; οὐ γὰρ εἶπε, Γενήσεται, ἀλλὰ, Γέγονεν. Ὅτι ἔθος τοῦτο τοῖς προφητεύουσιν ἄνωθέν ἐστιν, ὡς περὶ γεγενημένων πολλαχοῦ περὶ τῶν μελλόντων • Sic Mor quid m mss. τὸ πρῶτον γενέσθαι. [t. Sas bac desual. 90 διαλέγεσθα:. Ο γοῦν Ησαΐας περὶ τῆς σ αγῆς αὐ τοῦ λέγων, οὐκ εἶπεν, Ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἀχθή σεται, ὅπερ ἦν μέλλοντος· ἀλλ᾽, Ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη· καίτοι οὐδέπω σαρκωθείς ἦν, ἀλλ' ὅμως τὸ ἐσόμενον ὁ Προφήτης ὡς γεγενημένον λέγει. Καὶ ὁ Δαυὶὸ τὸν σταυρὸν δηλῶν, οὐκ εἶπεν, Ὀρύξουσι χεῖράς μου καὶ πόδας· ἀλλ', Ὥρυξαν χεῖράς μου καὶ πόδας· καὶ, Διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆρον. Καὶ περὶ τοῦ προδότου διαλεγόμενος τοῦ μηδέπω γεννηθέντος, οὕτω πώς φησιν· Ὁ ἐσθίων ἄρτους μου, ἐμεγάλυ νει ὺ ἐπ' ἐμὲ πτερνισμόν. Ομοίως καὶ περὶ τῶν ἐν τῷ σταυρῷ γενομένων λέγει· ᾿Εδωκαν εἰς τὸ βρωμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότι σαν με όξος. δ'. Βούλεσθε καὶ τὸ ἑξῆς ἐπαγάγωμεν, ἢ καὶ ταῦτα ἀπόχρη; Έγωγε οἶμαι. Εἰ γὰρ καὶ μὴ κατὰ πλάτος δ ωρύξαμεν τὸ χωρίον, ὅμως γ' οὖν κατὰ ο βάθος δε σκάψαμεν! οὐκ ἐλάττονα δὲ καὶ τοῦτο ἐκείνου πό νον ἔχει· καὶ δεδοίκαμεν μὴ κατατείναντες ὑμᾶς ἀμέσ τους, ποιήσωμεν ἀναπεσεῖν. Διὸ τέλος ἐπιθῶμεν τῷ λόγῳ τὸ προσήκον. Ποῖον δέ ἐστι τὸ προσήκον; Δου ξολογία ἡ πρέπουσα τῷ Θεῷ· πρέπει δὲ οὐχ ἡ διὰ τῶν ῥημάτων μόνον, ἀλλὰ πολλῷ μᾶλλον ἡ διὰ τῶν πραγμάτων. Λαμψάτω γὰρ ὑμῶν τὸ φῶς, φησίν, ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ἵνα ἴδωσιν ὑμῶν τὰ καλὰ ἔργα, καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Καὶ γὰρ οὐδὲν φωτεινότερον τῆς ἀρίστης πολιτείας, ἀγαπητέ. Τοῦτο δηλῶν καί τίς φησι τῶν σοφῶν· Αἱ δὲ ὁδοὶ τῶν δικαίων ὁμοίως φωτὶ λάμπουσι. Λάμπουσι δὲ οὐκ αὐτοῖς μόνον τοῖς τὸ φῶς ἀνάπτουσι διὰ τῶν ἔργων, καὶ ὁδηγοῦσι πρὸς τὴν ὀρθὴν ὁδὸν, ἀλλὰ καὶ τοῖς πλησίον οὖσιν ἐκείνων. Εκχέωμεν ὁ τοίνυν τὸ ἔλαιον ταῖς λαμπάσι ταύταις. ὥστε μετεωρότερον γενέσθαι τὸ πῦρ, ὥστε πλούσιο φανῆναι τὸ φῶς. Τὸ γὰρ ἔλαιον τοῦτο οὐ νῦν μόνον πολλὴν ἔχει τὴν ἰσχύν· ἀλλ' ὅτε καὶ αἱ θυσία: ήνθουν, παρευδοκίμησε πολλῷ τῷ τρόπῳ τὴν ἐκείνων δύναμινα *Ελεον γάρ, φησὶ, θέλω καὶ οὐ θυσίαν καὶ μάλα εἰκότως. Ἐκεῖνο μὲν γὰρ ἅψυχον τὸ θυσιαστήριον, τοῦτο δὲ ἔμψυχον· κἀκεῖ μὲν τὸ ἐπικείμενον ἅπαν τοῦ πυρὸς γίνεται δαπάνη, καὶ τελευτῇ εἰς κόνιν, καὶ διαχεῖται εἰς τέφραν, καὶ εἰς τὴν τοῦ [77] ἀέρος ὁ καπνὸς ἀναλύεται φύσιν· ἐνταῦθα δὲ οὐδὲν τοιοῦτον· ἀλλ᾽ ἑτέρους φέρει τοὺς καρπούς. Καὶ ταῦτα ὁ Παῦ λως ἐδήλωσε λέγων (τῆς γὰρ φιλοπτωχίας τῶν Κοριν θίων τοὺς θησαυρούς διηγούμενος, οὕτως ἔγραψεν)· Ὅτι ἡ διακονία τῆς λειτουργίας ταύτης οὐ μέσ κεν ἐστὶ προσαναπληροῦσα τὰ ὑστερήματα τῶν ἁγίων, ἀλλὰ καὶ περισσεύουσα διὰ πολλῶν εὐ χαριστιῶν τῷ Θεῷ· καὶ πάλιν, Δοξάζοντες των Θεὸν ἐπὶ τῇ ὑποταγῇ τῆς ὁμολογίας ὑμῶν εἰς τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ ἁπλότητι τῆς κοινωνίας τῆς εἰς αὐτοὺς καὶ εἰς πάντας, καὶ τῇ αὐτῶν δεή- σει ὑπὲρ ὑμῶν ἐπιποθούντων ὑμᾶς. Ορᾷς εἰς εὐχαριστίαν ἀναλυομένην αὐτὴν, καὶ αἶνον τοῦ Θεοῦ, καὶ συνεχεῖς εὐχὰς τῶν εὖ παθόντων, καὶ θερμο τέραν ἀγάπην; Θύωμεν τοίνυν, ἀγαπητοί, θύω μεν εἰς ταῦτα τὰ θυσιαστήρια καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν. Αὕτη γὰρ καὶ εὐχῆς καὶ νηστείας καὶ πολλῶν ἑτέρων ἐστὶ μείζων ἡ θυσία· μόνον ἂν ἐκ δικαίου κέρδους καὶ πόνων τοιούτων, καὶ πάσης ᾗ καθαρὰ πλεονεξίας καὶ ἁρπαγῆς καὶ βίας. Τοιαύτας γὰρ προσίεται προσ φορὰς ὁ Θεὸς ", τὰς ἑτέρας καὶ ἀποστρέφεται καὶ b Sic Mor., Sav. ἐπῆρεν. Ιbid. ὁμοίως deest in Say. c Sar. τὸ χωρίον· ἀλλὰ κατά d Alii ἐγχέωμεν. Paulo post Mor. μετεωρότερον. Savil. υψηλότερον. e Mor. μόνον ο Θεός.

91 IN JOANNEM NOMIL. XIV. al. XIII. a μισεί. Οὐδὲ γὰρ βούλεται ἐξ ἀλλοτρίων τιμᾶσθαι συμφορῶν. ᾿Ακάθαρτος γὰρ καὶ βέβηλος ἡ τοιαύτη θυσία, καὶ παροξύνειεν ἂν μᾶλλον, ἢ ἐξιλεώσεις 4 τὸν Θεόν. Διὸ πάσῃ δεῖ κεχρῆσθαι σπουδῇ, ὥστε μὴ ἐν τάξει θεραπείας τὸν τιμώμενον ἐξυβρίζειν. Εἰ γὰρ τὰ δευτερεία προσενεγκὼν ὁ Κάϊν, καὶ ταῦτα οὐδὲ ἡδ:- κηκὼς ἕτερον, ἔδωκε δίκην τὴν ἐσχάτην, ὅταν καὶ ἐξ ἁρπαγῆς καὶ πλεονεξίας προσφέρωμέν τι, πῶς οὐ πεισόμεθα χαλεπώτερα; Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τὸ εἶδος τῆς ἐντολῆς ταύτης ὑπέδειξεν ἡμῖν ὁ Θεὸς, ἵνα ἐλεῶ μεν, οὐχ ἵνα κολάζωμεν τοὺς ὁμοδούλους. Ὁ δὲ τὰ ἑτέρων λαμβάνων, καὶ ἑτέρῳ διδοὺς, οὐκ ἠλέησεν, ἀλλ' ἐτιμωρήσατο, καὶ ἡδίκησεν ἀδικίαν τὴν ἐσχάτην. Ὥσπερ οὖν ἔλαιον οὐκ ἂν τέκοι λίθος, οὕτως οὐδὲ ἀπήνεια φιλανθρωπίαν. Οταν γὰρ τοιαύτην ἔχει μία • Sic Sav. ; Mor. ἐξιλεώσαιτο. ἑαυ 99 ζαν, οὐκ ἔτι ἐλεημοσύνη τὸ τοιοῦτον ἐστι. Διὰ παρα- καλῶ μὴ πρὸς τοῦτο ὁρᾷν μόνον, ὅπως παρέχωμεν τοῖς δεομένοις, ἀλλὰ καὶ ὅπως μὴ ἐκ τῆς τῶν ἑτέρων ἁρπαγής. Εἷς γὰρ εὐχόμενος, καὶ εἰς καταρώμενο, τίνος φωνῆς ἀκούσεται ὁ Δεσπότης; Αν οὕτως ἐπυ τοὺς μετὰ ἀκριβείας ἄγωμεν, δυνησόμεθα τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι πολλῆς φιλανθρωπίας καὶ ἐλέους καὶ συγγνώ μης τυχεῖν ἐφ' οἷς ἡμάρτομεν πάντα τὸν μακρὸν τοῦ· τον χρόνον, καὶ τὸν τοῦ πυρὸς ποταμὸν ἐκφυγεῖν· οὐ γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἀπαλλαγέντας, εἰς τὴν τῶν οὐρα νῶν ἀνελθεῖν βασιλείαν b, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶ νας τῶν αἰώνων. Αμήν. » Sic Sar. et mss. et ila legit interpres; Morel. εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν ἀνακλιθήναι νυμφώνα. [78] ΟΜΙΛΙΑ ΙΔ'. Καὶ ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλά βομεν, καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος. α'. Πρώην ἐλέγομεν ὅτι Ἰωάννης τὴν ἀπορίαν λύων τῶν μελλόντων πρὸς ἑαυτοὺς ζητεῖν, πόθεν ὁ Χριστὸς ὕστερον ἐπὶ τὸ κήρυγμα ἐλθὼν, πρῶτος αὐτοῦ γέγονε καὶ λαμπρότερος, ἐπήγαγε τὸν Ὅτι πρῶτές μου ἦν. Καὶ μία μὲν αὕτη αἰτία· τίθησι δὲ καὶ δευτέραν πά- δεν ἣν νῦν φησι. Τίς δέ ἐστιν · αὕτη; Ἐκ τοῦ πλη- ρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς, φησί, πάντες ἐλάβομεν, καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος. Καὶ μετὰ τούτων λέγει πάλιν καὶ ἄλλην. Ποίαν δὲ ταύτην ; "Οτι ὁ νόμος διὰ Μωϋ- σέως ἐδόθη, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. Καὶ τί ποτέ ἐστι, φησί, τὸν Ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν; Ἐπὶ γὰρ τοῦτο τέως ἀκτέον τὸν λόγον. Οὐ μεθεκτὴν, φησίν, ἔχει τὴν ἕωρεάν, ἀλλ' αὐτοπηγὴ καὶ αὐτόρια ἐστὶ πάντων τῶν καλῶν, αὐτοζωή, καὶ αὐτομῶς, καὶ αὐτοαλήθεια· οὐκ ἐν ἑαυτῷ συνέχων τῶν ἀγαθῶν τὸν πλοῦτον, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς ἄλλους ἅπαντας ὑπερβού. ζων αὐτὸν, καὶ μετὰ τὸ ὑπερβλύσαι μένων πλήρης ἐν οὐδενὶ γὰρ ἐλαττούμενος ἐκ τῆς εἰς ἑτέρους χορηγίας, ἀλλ' ἀεὶ πηγάζων καὶ πᾶσι τούτων μετα- διδοὺς τῶν καλῶν, ἐπὶ τῆς αὐτῆς μένει τελειότητος. Ο δὲ ἐγὼ φέρω, μεθεκτόν τέ έστι ( παρ' ἑτέρου γὰρ ἔλαβον αὐτὸ), και μικρόν τι τοῦ παντὸς, καὶ οἱονεὶ σταγὼν εὐτελῆς ὁ πρὸς ἄβυσσον ἅψατον καὶ πέλαγος ἄπειρον· μᾶλλον δὲ οὐδὲ τοῦτο τὸ παράδειγμα παρα στῆσαι δύναται ὅπερ ἐπιχειροῦμεν εἰπεῖν. Σταγόνα μὲν γὰρ ἀπὸ πελάγους ἂν ἐξέλῃς, αὐτῷ τούτῳ τὸ πέτ λαγος ἐλάττωσας, εἰ καὶ ἀφανῆς ἡ ἐλάττωσις. Επι δὲ τῆς πηγῆς ἐκείνης οὐκ ἔστι τοῦτο εἰπεῖν· ἀλλ' ὅταν ἄν τις ἀρύσηται, μένει μηδὲν ἐλαττουμένη. Διὸ χρή μάλιστα ἐφ᾽ ἕτερον ὑπόδειγμα ἐλθεῖν· ἀσθενὲς μὲν γὰρ αὐτὸ καὶ οὐ δυνάμενον ὅπερ ζητοῦμεν παραστῆ σαι, μᾶλλον δὲ τοῦ προτέρου χειραγωγοῦν ἡμᾶς πρὸς τὴν ἔννοιαν τὴν προκειμένην ἡμῖν νῦν. Ὑποθώμεθα γὰρ εἶναι πυρὸς πηγὴν, εἶτα ἀπὸ τῆς πηγῆς ἐκείνης μυρίους ἀνάπτεσθαι λύχνους, καὶ δις τοσούτους, καὶ τρίς, καὶ πολλάκι;· ἄρα οὐκ ἐπὶ τῆς αὐτῆς μένει πληρότητος τὸ πῦρ καὶ μετὰ τὸ μεταδοῦναι τοσού- της τῆς ἐνεργείας τῆς αὐτοῦ; Παντί που δῆλόν ἐστιν. b • Savil. et mss. plurimi οὐκ ἀρκεσθεὶς δὲ ἐκείνη, τίθησι δευτέραν πάλιν, ἣν νῦν φησι. Τίς δέ ἐστιν. Mor. τ. δ. κ. δευτέραν, οὐκ ἀρκεσθεὶς ἐκείνη. b Sic mss. plurimi et Savil. σταγών εὐτελής. Morel. et alii σταγών ὀλίγη. Εἰ δὲ ἐπὶ τῶν σωμάτων, των μεριστῶν, τῶν ἐλαττου- μένων ὑπὸ τῆς ἀφαιρέσεως, εὑρέθη τι τοιοῦτον ὁ καὶ μετὰ τὸ παρασχεῖν ἑτέροις τὰ παρ' ἑαυτοῦ οὐδὲν παραβλάπτεται, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς ἀσωμάτων καὶ ἀκηράτου δυνάμεως ἐκείνης τοῦτο συμβήσεται. Εἰ γὰρ ἔνθα οὐσία ἐστὶ τὸ μεταλαμβανόμενον καὶ σῶμα, καὶ μερίζεται, καὶ οὐ μερίζεται, πολλῷ μᾶλ λον ὅταν περὶ ἐνεργείας ὁ λόγος ᾖ, καὶ ἐνεργείας τῆς ἐξ ἀσωμάτου οὐσίας, οὐδὲν εἰκὸς τοιοῦτον παθεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ Ἰωάννης ἔλεγεν, Ἐκ τοῦ πληρώ ματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ελάβομεν· καὶ [79] συνείρει c τὴν αὐτοῦ μαρτυρίαν τῇ τοῦ Βαπτιστοῦ. Τὸ γὰρ, Ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν, οὐ τοῦ προδρόμου ἐστὶ ῥῆμα, ἀλλὰ τοῦ μαθητοῦ. “Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Μὴ νομίσητε, φησὶν, ὅτι ἡμεῖς οἱ συγγενόμενοι πολὺν αὐτῷ χρόνον, καὶ ἀλῶν, καὶ τραπέζης κοινωνήσαντες, χάριτι μας τυροῦμεν. Καὶ γὰρ καὶ Ἰωάννης, ὁ μηδὲ εἰδὼς αὐτὸν πρὸ τούτου, ὁ μηδὲ συγγενόμενος, ἀλλὰ τοσοῦτον μέν νον ὅτε ἐβάπτιζε, μετὰ τῶν ἄλλων αὐτὸν θεασάμενος, ἐβόα· Πρωτές μου ἦν· ἐκεῖθεν πάντα λαβών δ· καὶ ἡμεῖς δὲ πάντες οἱ δώδεκα, οἱ τριακόσιοι, οἱ πεντα κόσιοι, οἱ τρισχίλιοι, οἱ πεντακισχίλιοι, αἱ πολλοὶ τὸν Ἰουδαίων μυριάδες, ἅπαν τὸ πλήρωμα τῶν πιστῶν, καὶ τῶν τότε, καὶ τῶν νῦν, καὶ τῶν αὖθις ἐσομένων, ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἐλάβομεν. Τί δὲ ἐλάβομεν; Χάριν ἀντὶ χάριτος, φησίν. Αντί ποίας ποίαν; Αντί τῆς Παλαιᾶς τὴν Καινήν. Ωσπερ γὰρ ἦν δικαιοσύνη. καὶ δικαιοσύνη· Κατὰ δικαιοσύνην γάρ, φησί, τὴν ἐν νόμῳ γενόμενος ἄμεμπτος· καὶ πίστις, καὶ πίστις. Ἐκ πίστεως γὰρ εἰς πίστιν καὶ υἱοθεσία, καὶ υἱο:- σία· "Ων ἡ υἱοθεσία, φησί· καὶ δόξα, καὶ δόξα· Εἰ γὰρ τὸ καταργούμενον διὰ δόξης, πολλῷ μᾶλλον τὸ μένον ἐν δόξῃ· καὶ νόμος, καὶ νόμος· Ὁ νόμες, γάρ, φησί, τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς ἠλευθέρωσε μια· καὶ λατρεία, καὶ λατρεία· ἂν ἡ λατρεία, φησί· καὶ πάλιν, Πνεύματι Θεῷ • λατρεύοντες· καὶ δια- θήκη, καὶ διαθήκη. Διαθήσομαι γὰρ ὑμῖν διαθήκη καινὴν, οὐ κατὰ τὴν διαθήκην ἣν διεθέμην του πατράσιν ὑμῶν· καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἁγιασμός· καὶ βάπτισμα, καὶ βάπτισμα· καὶ θυσία, καὶ θυσία· καὶ • Συνείρει. In editis συναίρει. Sed suspicatus est Savil. legendum esse συνείρει, atque ita legitur in antiquissimo codice mis. d Sie Say. Mor. vero ἐκεῖθεν καὶ οὗτος πάντως λαθών. • Alii Πνεύματι θεού.

91 IN JOANNEM NOMIL. XIV. al. XIII. a μισεί. Οὐδὲ γὰρ βούλεται ἐξ ἀλλοτρίων τιμᾶσθαι συμφορῶν. ᾿Ακάθαρτος γὰρ καὶ βέβηλος ἡ τοιαύτη θυσία, καὶ παροξύνειεν ἂν μᾶλλον, ἢ ἐξιλεώσεις 4 τὸν Θεόν. Διὸ πάσῃ δεῖ κεχρῆσθαι σπουδῇ, ὥστε μὴ ἐν τάξει θεραπείας τὸν τιμώμενον ἐξυβρίζειν. Εἰ γὰρ τὰ δευτερεία προσενεγκὼν ὁ Κάϊν, καὶ ταῦτα οὐδὲ ἡδ:- κηκὼς ἕτερον, ἔδωκε δίκην τὴν ἐσχάτην, ὅταν καὶ ἐξ ἁρπαγῆς καὶ πλεονεξίας προσφέρωμέν τι, πῶς οὐ πεισόμεθα χαλεπώτερα; Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τὸ εἶδος τῆς ἐντολῆς ταύτης ὑπέδειξεν ἡμῖν ὁ Θεὸς, ἵνα ἐλεῶ μεν, οὐχ ἵνα κολάζωμεν τοὺς ὁμοδούλους. Ὁ δὲ τὰ ἑτέρων λαμβάνων, καὶ ἑτέρῳ διδοὺς, οὐκ ἠλέησεν, ἀλλ' ἐτιμωρήσατο, καὶ ἡδίκησεν ἀδικίαν τὴν ἐσχάτην. Ὥσπερ οὖν ἔλαιον οὐκ ἂν τέκοι λίθος, οὕτως οὐδὲ ἀπήνεια φιλανθρωπίαν. Οταν γὰρ τοιαύτην ἔχει μία • Sic Sav. ; Mor. ἐξιλεώσαιτο. ἑαυ 99 ζαν, οὐκ ἔτι ἐλεημοσύνη τὸ τοιοῦτον ἐστι. Διὰ παρα- καλῶ μὴ πρὸς τοῦτο ὁρᾷν μόνον, ὅπως παρέχωμεν τοῖς δεομένοις, ἀλλὰ καὶ ὅπως μὴ ἐκ τῆς τῶν ἑτέρων ἁρπαγής. Εἷς γὰρ εὐχόμενος, καὶ εἰς καταρώμενο, τίνος φωνῆς ἀκούσεται ὁ Δεσπότης; Αν οὕτως ἐπυ τοὺς μετὰ ἀκριβείας ἄγωμεν, δυνησόμεθα τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι πολλῆς φιλανθρωπίας καὶ ἐλέους καὶ συγγνώ μης τυχεῖν ἐφ' οἷς ἡμάρτομεν πάντα τὸν μακρὸν τοῦ· τον χρόνον, καὶ τὸν τοῦ πυρὸς ποταμὸν ἐκφυγεῖν· οὐ γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἀπαλλαγέντας, εἰς τὴν τῶν οὐρα νῶν ἀνελθεῖν βασιλείαν b, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶ νας τῶν αἰώνων. Αμήν. » Sic Sar. et mss. et ila legit interpres; Morel. εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν ἀνακλιθήναι νυμφώνα. [78] ΟΜΙΛΙΑ ΙΔ'. Καὶ ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλά βομεν, καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος. α'. Πρώην ἐλέγομεν ὅτι Ἰωάννης τὴν ἀπορίαν λύων τῶν μελλόντων πρὸς ἑαυτοὺς ζητεῖν, πόθεν ὁ Χριστὸς ὕστερον ἐπὶ τὸ κήρυγμα ἐλθὼν, πρῶτος αὐτοῦ γέγονε καὶ λαμπρότερος, ἐπήγαγε τὸν Ὅτι πρῶτές μου ἦν. Καὶ μία μὲν αὕτη αἰτία· τίθησι δὲ καὶ δευτέραν πά- δεν ἣν νῦν φησι. Τίς δέ ἐστιν · αὕτη; Ἐκ τοῦ πλη- ρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς, φησί, πάντες ἐλάβομεν, καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος. Καὶ μετὰ τούτων λέγει πάλιν καὶ ἄλλην. Ποίαν δὲ ταύτην ; "Οτι ὁ νόμος διὰ Μωϋ- σέως ἐδόθη, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. Καὶ τί ποτέ ἐστι, φησί, τὸν Ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν; Ἐπὶ γὰρ τοῦτο τέως ἀκτέον τὸν λόγον. Οὐ μεθεκτὴν, φησίν, ἔχει τὴν ἕωρεάν, ἀλλ' αὐτοπηγὴ καὶ αὐτόρια ἐστὶ πάντων τῶν καλῶν, αὐτοζωή, καὶ αὐτομῶς, καὶ αὐτοαλήθεια· οὐκ ἐν ἑαυτῷ συνέχων τῶν ἀγαθῶν τὸν πλοῦτον, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς ἄλλους ἅπαντας ὑπερβού. ζων αὐτὸν, καὶ μετὰ τὸ ὑπερβλύσαι μένων πλήρης ἐν οὐδενὶ γὰρ ἐλαττούμενος ἐκ τῆς εἰς ἑτέρους χορηγίας, ἀλλ' ἀεὶ πηγάζων καὶ πᾶσι τούτων μετα- διδοὺς τῶν καλῶν, ἐπὶ τῆς αὐτῆς μένει τελειότητος. Ο δὲ ἐγὼ φέρω, μεθεκτόν τέ έστι ( παρ' ἑτέρου γὰρ ἔλαβον αὐτὸ), και μικρόν τι τοῦ παντὸς, καὶ οἱονεὶ σταγὼν εὐτελῆς ὁ πρὸς ἄβυσσον ἅψατον καὶ πέλαγος ἄπειρον· μᾶλλον δὲ οὐδὲ τοῦτο τὸ παράδειγμα παρα στῆσαι δύναται ὅπερ ἐπιχειροῦμεν εἰπεῖν. Σταγόνα μὲν γὰρ ἀπὸ πελάγους ἂν ἐξέλῃς, αὐτῷ τούτῳ τὸ πέτ λαγος ἐλάττωσας, εἰ καὶ ἀφανῆς ἡ ἐλάττωσις. Επι δὲ τῆς πηγῆς ἐκείνης οὐκ ἔστι τοῦτο εἰπεῖν· ἀλλ' ὅταν ἄν τις ἀρύσηται, μένει μηδὲν ἐλαττουμένη. Διὸ χρή μάλιστα ἐφ᾽ ἕτερον ὑπόδειγμα ἐλθεῖν· ἀσθενὲς μὲν γὰρ αὐτὸ καὶ οὐ δυνάμενον ὅπερ ζητοῦμεν παραστῆ σαι, μᾶλλον δὲ τοῦ προτέρου χειραγωγοῦν ἡμᾶς πρὸς τὴν ἔννοιαν τὴν προκειμένην ἡμῖν νῦν. Ὑποθώμεθα γὰρ εἶναι πυρὸς πηγὴν, εἶτα ἀπὸ τῆς πηγῆς ἐκείνης μυρίους ἀνάπτεσθαι λύχνους, καὶ δις τοσούτους, καὶ τρίς, καὶ πολλάκι;· ἄρα οὐκ ἐπὶ τῆς αὐτῆς μένει πληρότητος τὸ πῦρ καὶ μετὰ τὸ μεταδοῦναι τοσού- της τῆς ἐνεργείας τῆς αὐτοῦ; Παντί που δῆλόν ἐστιν. b • Savil. et mss. plurimi οὐκ ἀρκεσθεὶς δὲ ἐκείνη, τίθησι δευτέραν πάλιν, ἣν νῦν φησι. Τίς δέ ἐστιν. Mor. τ. δ. κ. δευτέραν, οὐκ ἀρκεσθεὶς ἐκείνη. b Sic mss. plurimi et Savil. σταγών εὐτελής. Morel. et alii σταγών ὀλίγη. Εἰ δὲ ἐπὶ τῶν σωμάτων, των μεριστῶν, τῶν ἐλαττου- μένων ὑπὸ τῆς ἀφαιρέσεως, εὑρέθη τι τοιοῦτον ὁ καὶ μετὰ τὸ παρασχεῖν ἑτέροις τὰ παρ' ἑαυτοῦ οὐδὲν παραβλάπτεται, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς ἀσωμάτων καὶ ἀκηράτου δυνάμεως ἐκείνης τοῦτο συμβήσεται. Εἰ γὰρ ἔνθα οὐσία ἐστὶ τὸ μεταλαμβανόμενον καὶ σῶμα, καὶ μερίζεται, καὶ οὐ μερίζεται, πολλῷ μᾶλ λον ὅταν περὶ ἐνεργείας ὁ λόγος ᾖ, καὶ ἐνεργείας τῆς ἐξ ἀσωμάτου οὐσίας, οὐδὲν εἰκὸς τοιοῦτον παθεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ Ἰωάννης ἔλεγεν, Ἐκ τοῦ πληρώ ματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ελάβομεν· καὶ [79] συνείρει c τὴν αὐτοῦ μαρτυρίαν τῇ τοῦ Βαπτιστοῦ. Τὸ γὰρ, Ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν, οὐ τοῦ προδρόμου ἐστὶ ῥῆμα, ἀλλὰ τοῦ μαθητοῦ. “Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Μὴ νομίσητε, φησὶν, ὅτι ἡμεῖς οἱ συγγενόμενοι πολὺν αὐτῷ χρόνον, καὶ ἀλῶν, καὶ τραπέζης κοινωνήσαντες, χάριτι μας τυροῦμεν. Καὶ γὰρ καὶ Ἰωάννης, ὁ μηδὲ εἰδὼς αὐτὸν πρὸ τούτου, ὁ μηδὲ συγγενόμενος, ἀλλὰ τοσοῦτον μέν νον ὅτε ἐβάπτιζε, μετὰ τῶν ἄλλων αὐτὸν θεασάμενος, ἐβόα· Πρωτές μου ἦν· ἐκεῖθεν πάντα λαβών δ· καὶ ἡμεῖς δὲ πάντες οἱ δώδεκα, οἱ τριακόσιοι, οἱ πεντα κόσιοι, οἱ τρισχίλιοι, οἱ πεντακισχίλιοι, αἱ πολλοὶ τὸν Ἰουδαίων μυριάδες, ἅπαν τὸ πλήρωμα τῶν πιστῶν, καὶ τῶν τότε, καὶ τῶν νῦν, καὶ τῶν αὖθις ἐσομένων, ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἐλάβομεν. Τί δὲ ἐλάβομεν; Χάριν ἀντὶ χάριτος, φησίν. Αντί ποίας ποίαν; Αντί τῆς Παλαιᾶς τὴν Καινήν. Ωσπερ γὰρ ἦν δικαιοσύνη. καὶ δικαιοσύνη· Κατὰ δικαιοσύνην γάρ, φησί, τὴν ἐν νόμῳ γενόμενος ἄμεμπτος· καὶ πίστις, καὶ πίστις. Ἐκ πίστεως γὰρ εἰς πίστιν καὶ υἱοθεσία, καὶ υἱο:- σία· "Ων ἡ υἱοθεσία, φησί· καὶ δόξα, καὶ δόξα· Εἰ γὰρ τὸ καταργούμενον διὰ δόξης, πολλῷ μᾶλλον τὸ μένον ἐν δόξῃ· καὶ νόμος, καὶ νόμος· Ὁ νόμες, γάρ, φησί, τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς ἠλευθέρωσε μια· καὶ λατρεία, καὶ λατρεία· ἂν ἡ λατρεία, φησί· καὶ πάλιν, Πνεύματι Θεῷ • λατρεύοντες· καὶ δια- θήκη, καὶ διαθήκη. Διαθήσομαι γὰρ ὑμῖν διαθήκη καινὴν, οὐ κατὰ τὴν διαθήκην ἣν διεθέμην του πατράσιν ὑμῶν· καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἁγιασμός· καὶ βάπτισμα, καὶ βάπτισμα· καὶ θυσία, καὶ θυσία· καὶ • Συνείρει. In editis συναίρει. Sed suspicatus est Savil. legendum esse συνείρει, atque ita legitur in antiquissimo codice mis. d Sie Say. Mor. vero ἐκεῖθεν καὶ οὗτος πάντως λαθών. • Alii Πνεύματι θεού.

91 IN JOANNEM NOMIL. XIV. al. XIII. a μισεί. Οὐδὲ γὰρ βούλεται ἐξ ἀλλοτρίων τιμᾶσθαι συμφορῶν. ᾿Ακάθαρτος γὰρ καὶ βέβηλος ἡ τοιαύτη θυσία, καὶ παροξύνειεν ἂν μᾶλλον, ἢ ἐξιλεώσεις 4 τὸν Θεόν. Διὸ πάσῃ δεῖ κεχρῆσθαι σπουδῇ, ὥστε μὴ ἐν τάξει θεραπείας τὸν τιμώμενον ἐξυβρίζειν. Εἰ γὰρ τὰ δευτερεία προσενεγκὼν ὁ Κάϊν, καὶ ταῦτα οὐδὲ ἡδ:- κηκὼς ἕτερον, ἔδωκε δίκην τὴν ἐσχάτην, ὅταν καὶ ἐξ ἁρπαγῆς καὶ πλεονεξίας προσφέρωμέν τι, πῶς οὐ πεισόμεθα χαλεπώτερα; Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τὸ εἶδος τῆς ἐντολῆς ταύτης ὑπέδειξεν ἡμῖν ὁ Θεὸς, ἵνα ἐλεῶ μεν, οὐχ ἵνα κολάζωμεν τοὺς ὁμοδούλους. Ὁ δὲ τὰ ἑτέρων λαμβάνων, καὶ ἑτέρῳ διδοὺς, οὐκ ἠλέησεν, ἀλλ' ἐτιμωρήσατο, καὶ ἡδίκησεν ἀδικίαν τὴν ἐσχάτην. Ὥσπερ οὖν ἔλαιον οὐκ ἂν τέκοι λίθος, οὕτως οὐδὲ ἀπήνεια φιλανθρωπίαν. Οταν γὰρ τοιαύτην ἔχει μία • Sic Sav. ; Mor. ἐξιλεώσαιτο. ἑαυ 99 ζαν, οὐκ ἔτι ἐλεημοσύνη τὸ τοιοῦτον ἐστι. Διὰ παρα- καλῶ μὴ πρὸς τοῦτο ὁρᾷν μόνον, ὅπως παρέχωμεν τοῖς δεομένοις, ἀλλὰ καὶ ὅπως μὴ ἐκ τῆς τῶν ἑτέρων ἁρπαγής. Εἷς γὰρ εὐχόμενος, καὶ εἰς καταρώμενο, τίνος φωνῆς ἀκούσεται ὁ Δεσπότης; Αν οὕτως ἐπυ τοὺς μετὰ ἀκριβείας ἄγωμεν, δυνησόμεθα τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι πολλῆς φιλανθρωπίας καὶ ἐλέους καὶ συγγνώ μης τυχεῖν ἐφ' οἷς ἡμάρτομεν πάντα τὸν μακρὸν τοῦ· τον χρόνον, καὶ τὸν τοῦ πυρὸς ποταμὸν ἐκφυγεῖν· οὐ γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἀπαλλαγέντας, εἰς τὴν τῶν οὐρα νῶν ἀνελθεῖν βασιλείαν b, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶ νας τῶν αἰώνων. Αμήν. » Sic Sar. et mss. et ila legit interpres; Morel. εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν ἀνακλιθήναι νυμφώνα. [78] ΟΜΙΛΙΑ ΙΔ'. Καὶ ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλά βομεν, καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος. α'. Πρώην ἐλέγομεν ὅτι Ἰωάννης τὴν ἀπορίαν λύων τῶν μελλόντων πρὸς ἑαυτοὺς ζητεῖν, πόθεν ὁ Χριστὸς ὕστερον ἐπὶ τὸ κήρυγμα ἐλθὼν, πρῶτος αὐτοῦ γέγονε καὶ λαμπρότερος, ἐπήγαγε τὸν Ὅτι πρῶτές μου ἦν. Καὶ μία μὲν αὕτη αἰτία· τίθησι δὲ καὶ δευτέραν πά- δεν ἣν νῦν φησι. Τίς δέ ἐστιν · αὕτη; Ἐκ τοῦ πλη- ρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς, φησί, πάντες ἐλάβομεν, καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος. Καὶ μετὰ τούτων λέγει πάλιν καὶ ἄλλην. Ποίαν δὲ ταύτην ; "Οτι ὁ νόμος διὰ Μωϋ- σέως ἐδόθη, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. Καὶ τί ποτέ ἐστι, φησί, τὸν Ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν; Ἐπὶ γὰρ τοῦτο τέως ἀκτέον τὸν λόγον. Οὐ μεθεκτὴν, φησίν, ἔχει τὴν ἕωρεάν, ἀλλ' αὐτοπηγὴ καὶ αὐτόρια ἐστὶ πάντων τῶν καλῶν, αὐτοζωή, καὶ αὐτομῶς, καὶ αὐτοαλήθεια· οὐκ ἐν ἑαυτῷ συνέχων τῶν ἀγαθῶν τὸν πλοῦτον, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς ἄλλους ἅπαντας ὑπερβού. ζων αὐτὸν, καὶ μετὰ τὸ ὑπερβλύσαι μένων πλήρης ἐν οὐδενὶ γὰρ ἐλαττούμενος ἐκ τῆς εἰς ἑτέρους χορηγίας, ἀλλ' ἀεὶ πηγάζων καὶ πᾶσι τούτων μετα- διδοὺς τῶν καλῶν, ἐπὶ τῆς αὐτῆς μένει τελειότητος. Ο δὲ ἐγὼ φέρω, μεθεκτόν τέ έστι ( παρ' ἑτέρου γὰρ ἔλαβον αὐτὸ), και μικρόν τι τοῦ παντὸς, καὶ οἱονεὶ σταγὼν εὐτελῆς ὁ πρὸς ἄβυσσον ἅψατον καὶ πέλαγος ἄπειρον· μᾶλλον δὲ οὐδὲ τοῦτο τὸ παράδειγμα παρα στῆσαι δύναται ὅπερ ἐπιχειροῦμεν εἰπεῖν. Σταγόνα μὲν γὰρ ἀπὸ πελάγους ἂν ἐξέλῃς, αὐτῷ τούτῳ τὸ πέτ λαγος ἐλάττωσας, εἰ καὶ ἀφανῆς ἡ ἐλάττωσις. Επι δὲ τῆς πηγῆς ἐκείνης οὐκ ἔστι τοῦτο εἰπεῖν· ἀλλ' ὅταν ἄν τις ἀρύσηται, μένει μηδὲν ἐλαττουμένη. Διὸ χρή μάλιστα ἐφ᾽ ἕτερον ὑπόδειγμα ἐλθεῖν· ἀσθενὲς μὲν γὰρ αὐτὸ καὶ οὐ δυνάμενον ὅπερ ζητοῦμεν παραστῆ σαι, μᾶλλον δὲ τοῦ προτέρου χειραγωγοῦν ἡμᾶς πρὸς τὴν ἔννοιαν τὴν προκειμένην ἡμῖν νῦν. Ὑποθώμεθα γὰρ εἶναι πυρὸς πηγὴν, εἶτα ἀπὸ τῆς πηγῆς ἐκείνης μυρίους ἀνάπτεσθαι λύχνους, καὶ δις τοσούτους, καὶ τρίς, καὶ πολλάκι;· ἄρα οὐκ ἐπὶ τῆς αὐτῆς μένει πληρότητος τὸ πῦρ καὶ μετὰ τὸ μεταδοῦναι τοσού- της τῆς ἐνεργείας τῆς αὐτοῦ; Παντί που δῆλόν ἐστιν. b • Savil. et mss. plurimi οὐκ ἀρκεσθεὶς δὲ ἐκείνη, τίθησι δευτέραν πάλιν, ἣν νῦν φησι. Τίς δέ ἐστιν. Mor. τ. δ. κ. δευτέραν, οὐκ ἀρκεσθεὶς ἐκείνη. b Sic mss. plurimi et Savil. σταγών εὐτελής. Morel. et alii σταγών ὀλίγη. Εἰ δὲ ἐπὶ τῶν σωμάτων, των μεριστῶν, τῶν ἐλαττου- μένων ὑπὸ τῆς ἀφαιρέσεως, εὑρέθη τι τοιοῦτον ὁ καὶ μετὰ τὸ παρασχεῖν ἑτέροις τὰ παρ' ἑαυτοῦ οὐδὲν παραβλάπτεται, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς ἀσωμάτων καὶ ἀκηράτου δυνάμεως ἐκείνης τοῦτο συμβήσεται. Εἰ γὰρ ἔνθα οὐσία ἐστὶ τὸ μεταλαμβανόμενον καὶ σῶμα, καὶ μερίζεται, καὶ οὐ μερίζεται, πολλῷ μᾶλ λον ὅταν περὶ ἐνεργείας ὁ λόγος ᾖ, καὶ ἐνεργείας τῆς ἐξ ἀσωμάτου οὐσίας, οὐδὲν εἰκὸς τοιοῦτον παθεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ Ἰωάννης ἔλεγεν, Ἐκ τοῦ πληρώ ματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ελάβομεν· καὶ [79] συνείρει c τὴν αὐτοῦ μαρτυρίαν τῇ τοῦ Βαπτιστοῦ. Τὸ γὰρ, Ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν, οὐ τοῦ προδρόμου ἐστὶ ῥῆμα, ἀλλὰ τοῦ μαθητοῦ. “Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Μὴ νομίσητε, φησὶν, ὅτι ἡμεῖς οἱ συγγενόμενοι πολὺν αὐτῷ χρόνον, καὶ ἀλῶν, καὶ τραπέζης κοινωνήσαντες, χάριτι μας τυροῦμεν. Καὶ γὰρ καὶ Ἰωάννης, ὁ μηδὲ εἰδὼς αὐτὸν πρὸ τούτου, ὁ μηδὲ συγγενόμενος, ἀλλὰ τοσοῦτον μέν νον ὅτε ἐβάπτιζε, μετὰ τῶν ἄλλων αὐτὸν θεασάμενος, ἐβόα· Πρωτές μου ἦν· ἐκεῖθεν πάντα λαβών δ· καὶ ἡμεῖς δὲ πάντες οἱ δώδεκα, οἱ τριακόσιοι, οἱ πεντα κόσιοι, οἱ τρισχίλιοι, οἱ πεντακισχίλιοι, αἱ πολλοὶ τὸν Ἰουδαίων μυριάδες, ἅπαν τὸ πλήρωμα τῶν πιστῶν, καὶ τῶν τότε, καὶ τῶν νῦν, καὶ τῶν αὖθις ἐσομένων, ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἐλάβομεν. Τί δὲ ἐλάβομεν; Χάριν ἀντὶ χάριτος, φησίν. Αντί ποίας ποίαν; Αντί τῆς Παλαιᾶς τὴν Καινήν. Ωσπερ γὰρ ἦν δικαιοσύνη. καὶ δικαιοσύνη· Κατὰ δικαιοσύνην γάρ, φησί, τὴν ἐν νόμῳ γενόμενος ἄμεμπτος· καὶ πίστις, καὶ πίστις. Ἐκ πίστεως γὰρ εἰς πίστιν καὶ υἱοθεσία, καὶ υἱο:- σία· "Ων ἡ υἱοθεσία, φησί· καὶ δόξα, καὶ δόξα· Εἰ γὰρ τὸ καταργούμενον διὰ δόξης, πολλῷ μᾶλλον τὸ μένον ἐν δόξῃ· καὶ νόμος, καὶ νόμος· Ὁ νόμες, γάρ, φησί, τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς ἠλευθέρωσε μια· καὶ λατρεία, καὶ λατρεία· ἂν ἡ λατρεία, φησί· καὶ πάλιν, Πνεύματι Θεῷ • λατρεύοντες· καὶ δια- θήκη, καὶ διαθήκη. Διαθήσομαι γὰρ ὑμῖν διαθήκη καινὴν, οὐ κατὰ τὴν διαθήκην ἣν διεθέμην του πατράσιν ὑμῶν· καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἁγιασμός· καὶ βάπτισμα, καὶ βάπτισμα· καὶ θυσία, καὶ θυσία· καὶ • Συνείρει. In editis συναίρει. Sed suspicatus est Savil. legendum esse συνείρει, atque ita legitur in antiquissimo codice mis. d Sie Say. Mor. vero ἐκεῖθεν καὶ οὗτος πάντως λαθών. • Alii Πνεύματι θεού.

91 IN JOANNEM NOMIL. XIV. al. XIII. a μισεί. Οὐδὲ γὰρ βούλεται ἐξ ἀλλοτρίων τιμᾶσθαι συμφορῶν. ᾿Ακάθαρτος γὰρ καὶ βέβηλος ἡ τοιαύτη θυσία, καὶ παροξύνειεν ἂν μᾶλλον, ἢ ἐξιλεώσεις 4 τὸν Θεόν. Διὸ πάσῃ δεῖ κεχρῆσθαι σπουδῇ, ὥστε μὴ ἐν τάξει θεραπείας τὸν τιμώμενον ἐξυβρίζειν. Εἰ γὰρ τὰ δευτερεία προσενεγκὼν ὁ Κάϊν, καὶ ταῦτα οὐδὲ ἡδ:- κηκὼς ἕτερον, ἔδωκε δίκην τὴν ἐσχάτην, ὅταν καὶ ἐξ ἁρπαγῆς καὶ πλεονεξίας προσφέρωμέν τι, πῶς οὐ πεισόμεθα χαλεπώτερα; Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τὸ εἶδος τῆς ἐντολῆς ταύτης ὑπέδειξεν ἡμῖν ὁ Θεὸς, ἵνα ἐλεῶ μεν, οὐχ ἵνα κολάζωμεν τοὺς ὁμοδούλους. Ὁ δὲ τὰ ἑτέρων λαμβάνων, καὶ ἑτέρῳ διδοὺς, οὐκ ἠλέησεν, ἀλλ' ἐτιμωρήσατο, καὶ ἡδίκησεν ἀδικίαν τὴν ἐσχάτην. Ὥσπερ οὖν ἔλαιον οὐκ ἂν τέκοι λίθος, οὕτως οὐδὲ ἀπήνεια φιλανθρωπίαν. Οταν γὰρ τοιαύτην ἔχει μία • Sic Sav. ; Mor. ἐξιλεώσαιτο. ἑαυ 99 ζαν, οὐκ ἔτι ἐλεημοσύνη τὸ τοιοῦτον ἐστι. Διὰ παρα- καλῶ μὴ πρὸς τοῦτο ὁρᾷν μόνον, ὅπως παρέχωμεν τοῖς δεομένοις, ἀλλὰ καὶ ὅπως μὴ ἐκ τῆς τῶν ἑτέρων ἁρπαγής. Εἷς γὰρ εὐχόμενος, καὶ εἰς καταρώμενο, τίνος φωνῆς ἀκούσεται ὁ Δεσπότης; Αν οὕτως ἐπυ τοὺς μετὰ ἀκριβείας ἄγωμεν, δυνησόμεθα τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι πολλῆς φιλανθρωπίας καὶ ἐλέους καὶ συγγνώ μης τυχεῖν ἐφ' οἷς ἡμάρτομεν πάντα τὸν μακρὸν τοῦ· τον χρόνον, καὶ τὸν τοῦ πυρὸς ποταμὸν ἐκφυγεῖν· οὐ γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἀπαλλαγέντας, εἰς τὴν τῶν οὐρα νῶν ἀνελθεῖν βασιλείαν b, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶ νας τῶν αἰώνων. Αμήν. » Sic Sar. et mss. et ila legit interpres; Morel. εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν ἀνακλιθήναι νυμφώνα. [78] ΟΜΙΛΙΑ ΙΔ'. Καὶ ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλά βομεν, καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος. α'. Πρώην ἐλέγομεν ὅτι Ἰωάννης τὴν ἀπορίαν λύων τῶν μελλόντων πρὸς ἑαυτοὺς ζητεῖν, πόθεν ὁ Χριστὸς ὕστερον ἐπὶ τὸ κήρυγμα ἐλθὼν, πρῶτος αὐτοῦ γέγονε καὶ λαμπρότερος, ἐπήγαγε τὸν Ὅτι πρῶτές μου ἦν. Καὶ μία μὲν αὕτη αἰτία· τίθησι δὲ καὶ δευτέραν πά- δεν ἣν νῦν φησι. Τίς δέ ἐστιν · αὕτη; Ἐκ τοῦ πλη- ρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς, φησί, πάντες ἐλάβομεν, καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος. Καὶ μετὰ τούτων λέγει πάλιν καὶ ἄλλην. Ποίαν δὲ ταύτην ; "Οτι ὁ νόμος διὰ Μωϋ- σέως ἐδόθη, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. Καὶ τί ποτέ ἐστι, φησί, τὸν Ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν; Ἐπὶ γὰρ τοῦτο τέως ἀκτέον τὸν λόγον. Οὐ μεθεκτὴν, φησίν, ἔχει τὴν ἕωρεάν, ἀλλ' αὐτοπηγὴ καὶ αὐτόρια ἐστὶ πάντων τῶν καλῶν, αὐτοζωή, καὶ αὐτομῶς, καὶ αὐτοαλήθεια· οὐκ ἐν ἑαυτῷ συνέχων τῶν ἀγαθῶν τὸν πλοῦτον, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς ἄλλους ἅπαντας ὑπερβού. ζων αὐτὸν, καὶ μετὰ τὸ ὑπερβλύσαι μένων πλήρης ἐν οὐδενὶ γὰρ ἐλαττούμενος ἐκ τῆς εἰς ἑτέρους χορηγίας, ἀλλ' ἀεὶ πηγάζων καὶ πᾶσι τούτων μετα- διδοὺς τῶν καλῶν, ἐπὶ τῆς αὐτῆς μένει τελειότητος. Ο δὲ ἐγὼ φέρω, μεθεκτόν τέ έστι ( παρ' ἑτέρου γὰρ ἔλαβον αὐτὸ), και μικρόν τι τοῦ παντὸς, καὶ οἱονεὶ σταγὼν εὐτελῆς ὁ πρὸς ἄβυσσον ἅψατον καὶ πέλαγος ἄπειρον· μᾶλλον δὲ οὐδὲ τοῦτο τὸ παράδειγμα παρα στῆσαι δύναται ὅπερ ἐπιχειροῦμεν εἰπεῖν. Σταγόνα μὲν γὰρ ἀπὸ πελάγους ἂν ἐξέλῃς, αὐτῷ τούτῳ τὸ πέτ λαγος ἐλάττωσας, εἰ καὶ ἀφανῆς ἡ ἐλάττωσις. Επι δὲ τῆς πηγῆς ἐκείνης οὐκ ἔστι τοῦτο εἰπεῖν· ἀλλ' ὅταν ἄν τις ἀρύσηται, μένει μηδὲν ἐλαττουμένη. Διὸ χρή μάλιστα ἐφ᾽ ἕτερον ὑπόδειγμα ἐλθεῖν· ἀσθενὲς μὲν γὰρ αὐτὸ καὶ οὐ δυνάμενον ὅπερ ζητοῦμεν παραστῆ σαι, μᾶλλον δὲ τοῦ προτέρου χειραγωγοῦν ἡμᾶς πρὸς τὴν ἔννοιαν τὴν προκειμένην ἡμῖν νῦν. Ὑποθώμεθα γὰρ εἶναι πυρὸς πηγὴν, εἶτα ἀπὸ τῆς πηγῆς ἐκείνης μυρίους ἀνάπτεσθαι λύχνους, καὶ δις τοσούτους, καὶ τρίς, καὶ πολλάκι;· ἄρα οὐκ ἐπὶ τῆς αὐτῆς μένει πληρότητος τὸ πῦρ καὶ μετὰ τὸ μεταδοῦναι τοσού- της τῆς ἐνεργείας τῆς αὐτοῦ; Παντί που δῆλόν ἐστιν. b • Savil. et mss. plurimi οὐκ ἀρκεσθεὶς δὲ ἐκείνη, τίθησι δευτέραν πάλιν, ἣν νῦν φησι. Τίς δέ ἐστιν. Mor. τ. δ. κ. δευτέραν, οὐκ ἀρκεσθεὶς ἐκείνη. b Sic mss. plurimi et Savil. σταγών εὐτελής. Morel. et alii σταγών ὀλίγη. Εἰ δὲ ἐπὶ τῶν σωμάτων, των μεριστῶν, τῶν ἐλαττου- μένων ὑπὸ τῆς ἀφαιρέσεως, εὑρέθη τι τοιοῦτον ὁ καὶ μετὰ τὸ παρασχεῖν ἑτέροις τὰ παρ' ἑαυτοῦ οὐδὲν παραβλάπτεται, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς ἀσωμάτων καὶ ἀκηράτου δυνάμεως ἐκείνης τοῦτο συμβήσεται. Εἰ γὰρ ἔνθα οὐσία ἐστὶ τὸ μεταλαμβανόμενον καὶ σῶμα, καὶ μερίζεται, καὶ οὐ μερίζεται, πολλῷ μᾶλ λον ὅταν περὶ ἐνεργείας ὁ λόγος ᾖ, καὶ ἐνεργείας τῆς ἐξ ἀσωμάτου οὐσίας, οὐδὲν εἰκὸς τοιοῦτον παθεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ Ἰωάννης ἔλεγεν, Ἐκ τοῦ πληρώ ματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ελάβομεν· καὶ [79] συνείρει c τὴν αὐτοῦ μαρτυρίαν τῇ τοῦ Βαπτιστοῦ. Τὸ γὰρ, Ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν, οὐ τοῦ προδρόμου ἐστὶ ῥῆμα, ἀλλὰ τοῦ μαθητοῦ. “Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Μὴ νομίσητε, φησὶν, ὅτι ἡμεῖς οἱ συγγενόμενοι πολὺν αὐτῷ χρόνον, καὶ ἀλῶν, καὶ τραπέζης κοινωνήσαντες, χάριτι μας τυροῦμεν. Καὶ γὰρ καὶ Ἰωάννης, ὁ μηδὲ εἰδὼς αὐτὸν πρὸ τούτου, ὁ μηδὲ συγγενόμενος, ἀλλὰ τοσοῦτον μέν νον ὅτε ἐβάπτιζε, μετὰ τῶν ἄλλων αὐτὸν θεασάμενος, ἐβόα· Πρωτές μου ἦν· ἐκεῖθεν πάντα λαβών δ· καὶ ἡμεῖς δὲ πάντες οἱ δώδεκα, οἱ τριακόσιοι, οἱ πεντα κόσιοι, οἱ τρισχίλιοι, οἱ πεντακισχίλιοι, αἱ πολλοὶ τὸν Ἰουδαίων μυριάδες, ἅπαν τὸ πλήρωμα τῶν πιστῶν, καὶ τῶν τότε, καὶ τῶν νῦν, καὶ τῶν αὖθις ἐσομένων, ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἐλάβομεν. Τί δὲ ἐλάβομεν; Χάριν ἀντὶ χάριτος, φησίν. Αντί ποίας ποίαν; Αντί τῆς Παλαιᾶς τὴν Καινήν. Ωσπερ γὰρ ἦν δικαιοσύνη. καὶ δικαιοσύνη· Κατὰ δικαιοσύνην γάρ, φησί, τὴν ἐν νόμῳ γενόμενος ἄμεμπτος· καὶ πίστις, καὶ πίστις. Ἐκ πίστεως γὰρ εἰς πίστιν καὶ υἱοθεσία, καὶ υἱο:- σία· "Ων ἡ υἱοθεσία, φησί· καὶ δόξα, καὶ δόξα· Εἰ γὰρ τὸ καταργούμενον διὰ δόξης, πολλῷ μᾶλλον τὸ μένον ἐν δόξῃ· καὶ νόμος, καὶ νόμος· Ὁ νόμες, γάρ, φησί, τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς ἠλευθέρωσε μια· καὶ λατρεία, καὶ λατρεία· ἂν ἡ λατρεία, φησί· καὶ πάλιν, Πνεύματι Θεῷ • λατρεύοντες· καὶ δια- θήκη, καὶ διαθήκη. Διαθήσομαι γὰρ ὑμῖν διαθήκη καινὴν, οὐ κατὰ τὴν διαθήκην ἣν διεθέμην του πατράσιν ὑμῶν· καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἁγιασμός· καὶ βάπτισμα, καὶ βάπτισμα· καὶ θυσία, καὶ θυσία· καὶ • Συνείρει. In editis συναίρει. Sed suspicatus est Savil. legendum esse συνείρει, atque ita legitur in antiquissimo codice mis. d Sie Say. Mor. vero ἐκεῖθεν καὶ οὗτος πάντως λαθών. • Alii Πνεύματι θεού.

91 IN JOANNEM NOMIL. XIV. al. XIII. a μισεί. Οὐδὲ γὰρ βούλεται ἐξ ἀλλοτρίων τιμᾶσθαι συμφορῶν. ᾿Ακάθαρτος γὰρ καὶ βέβηλος ἡ τοιαύτη θυσία, καὶ παροξύνειεν ἂν μᾶλλον, ἢ ἐξιλεώσεις 4 τὸν Θεόν. Διὸ πάσῃ δεῖ κεχρῆσθαι σπουδῇ, ὥστε μὴ ἐν τάξει θεραπείας τὸν τιμώμενον ἐξυβρίζειν. Εἰ γὰρ τὰ δευτερεία προσενεγκὼν ὁ Κάϊν, καὶ ταῦτα οὐδὲ ἡδ:- κηκὼς ἕτερον, ἔδωκε δίκην τὴν ἐσχάτην, ὅταν καὶ ἐξ ἁρπαγῆς καὶ πλεονεξίας προσφέρωμέν τι, πῶς οὐ πεισόμεθα χαλεπώτερα; Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τὸ εἶδος τῆς ἐντολῆς ταύτης ὑπέδειξεν ἡμῖν ὁ Θεὸς, ἵνα ἐλεῶ μεν, οὐχ ἵνα κολάζωμεν τοὺς ὁμοδούλους. Ὁ δὲ τὰ ἑτέρων λαμβάνων, καὶ ἑτέρῳ διδοὺς, οὐκ ἠλέησεν, ἀλλ' ἐτιμωρήσατο, καὶ ἡδίκησεν ἀδικίαν τὴν ἐσχάτην. Ὥσπερ οὖν ἔλαιον οὐκ ἂν τέκοι λίθος, οὕτως οὐδὲ ἀπήνεια φιλανθρωπίαν. Οταν γὰρ τοιαύτην ἔχει μία • Sic Sav. ; Mor. ἐξιλεώσαιτο. ἑαυ 99 ζαν, οὐκ ἔτι ἐλεημοσύνη τὸ τοιοῦτον ἐστι. Διὰ παρα- καλῶ μὴ πρὸς τοῦτο ὁρᾷν μόνον, ὅπως παρέχωμεν τοῖς δεομένοις, ἀλλὰ καὶ ὅπως μὴ ἐκ τῆς τῶν ἑτέρων ἁρπαγής. Εἷς γὰρ εὐχόμενος, καὶ εἰς καταρώμενο, τίνος φωνῆς ἀκούσεται ὁ Δεσπότης; Αν οὕτως ἐπυ τοὺς μετὰ ἀκριβείας ἄγωμεν, δυνησόμεθα τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι πολλῆς φιλανθρωπίας καὶ ἐλέους καὶ συγγνώ μης τυχεῖν ἐφ' οἷς ἡμάρτομεν πάντα τὸν μακρὸν τοῦ· τον χρόνον, καὶ τὸν τοῦ πυρὸς ποταμὸν ἐκφυγεῖν· οὐ γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἀπαλλαγέντας, εἰς τὴν τῶν οὐρα νῶν ἀνελθεῖν βασιλείαν b, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶ νας τῶν αἰώνων. Αμήν. » Sic Sar. et mss. et ila legit interpres; Morel. εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν ἀνακλιθήναι νυμφώνα. [78] ΟΜΙΛΙΑ ΙΔ'. Καὶ ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλά βομεν, καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος. α'. Πρώην ἐλέγομεν ὅτι Ἰωάννης τὴν ἀπορίαν λύων τῶν μελλόντων πρὸς ἑαυτοὺς ζητεῖν, πόθεν ὁ Χριστὸς ὕστερον ἐπὶ τὸ κήρυγμα ἐλθὼν, πρῶτος αὐτοῦ γέγονε καὶ λαμπρότερος, ἐπήγαγε τὸν Ὅτι πρῶτές μου ἦν. Καὶ μία μὲν αὕτη αἰτία· τίθησι δὲ καὶ δευτέραν πά- δεν ἣν νῦν φησι. Τίς δέ ἐστιν · αὕτη; Ἐκ τοῦ πλη- ρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς, φησί, πάντες ἐλάβομεν, καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος. Καὶ μετὰ τούτων λέγει πάλιν καὶ ἄλλην. Ποίαν δὲ ταύτην ; "Οτι ὁ νόμος διὰ Μωϋ- σέως ἐδόθη, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. Καὶ τί ποτέ ἐστι, φησί, τὸν Ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν; Ἐπὶ γὰρ τοῦτο τέως ἀκτέον τὸν λόγον. Οὐ μεθεκτὴν, φησίν, ἔχει τὴν ἕωρεάν, ἀλλ' αὐτοπηγὴ καὶ αὐτόρια ἐστὶ πάντων τῶν καλῶν, αὐτοζωή, καὶ αὐτομῶς, καὶ αὐτοαλήθεια· οὐκ ἐν ἑαυτῷ συνέχων τῶν ἀγαθῶν τὸν πλοῦτον, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς ἄλλους ἅπαντας ὑπερβού. ζων αὐτὸν, καὶ μετὰ τὸ ὑπερβλύσαι μένων πλήρης ἐν οὐδενὶ γὰρ ἐλαττούμενος ἐκ τῆς εἰς ἑτέρους χορηγίας, ἀλλ' ἀεὶ πηγάζων καὶ πᾶσι τούτων μετα- διδοὺς τῶν καλῶν, ἐπὶ τῆς αὐτῆς μένει τελειότητος. Ο δὲ ἐγὼ φέρω, μεθεκτόν τέ έστι ( παρ' ἑτέρου γὰρ ἔλαβον αὐτὸ), και μικρόν τι τοῦ παντὸς, καὶ οἱονεὶ σταγὼν εὐτελῆς ὁ πρὸς ἄβυσσον ἅψατον καὶ πέλαγος ἄπειρον· μᾶλλον δὲ οὐδὲ τοῦτο τὸ παράδειγμα παρα στῆσαι δύναται ὅπερ ἐπιχειροῦμεν εἰπεῖν. Σταγόνα μὲν γὰρ ἀπὸ πελάγους ἂν ἐξέλῃς, αὐτῷ τούτῳ τὸ πέτ λαγος ἐλάττωσας, εἰ καὶ ἀφανῆς ἡ ἐλάττωσις. Επι δὲ τῆς πηγῆς ἐκείνης οὐκ ἔστι τοῦτο εἰπεῖν· ἀλλ' ὅταν ἄν τις ἀρύσηται, μένει μηδὲν ἐλαττουμένη. Διὸ χρή μάλιστα ἐφ᾽ ἕτερον ὑπόδειγμα ἐλθεῖν· ἀσθενὲς μὲν γὰρ αὐτὸ καὶ οὐ δυνάμενον ὅπερ ζητοῦμεν παραστῆ σαι, μᾶλλον δὲ τοῦ προτέρου χειραγωγοῦν ἡμᾶς πρὸς τὴν ἔννοιαν τὴν προκειμένην ἡμῖν νῦν. Ὑποθώμεθα γὰρ εἶναι πυρὸς πηγὴν, εἶτα ἀπὸ τῆς πηγῆς ἐκείνης μυρίους ἀνάπτεσθαι λύχνους, καὶ δις τοσούτους, καὶ τρίς, καὶ πολλάκι;· ἄρα οὐκ ἐπὶ τῆς αὐτῆς μένει πληρότητος τὸ πῦρ καὶ μετὰ τὸ μεταδοῦναι τοσού- της τῆς ἐνεργείας τῆς αὐτοῦ; Παντί που δῆλόν ἐστιν. b • Savil. et mss. plurimi οὐκ ἀρκεσθεὶς δὲ ἐκείνη, τίθησι δευτέραν πάλιν, ἣν νῦν φησι. Τίς δέ ἐστιν. Mor. τ. δ. κ. δευτέραν, οὐκ ἀρκεσθεὶς ἐκείνη. b Sic mss. plurimi et Savil. σταγών εὐτελής. Morel. et alii σταγών ὀλίγη. Εἰ δὲ ἐπὶ τῶν σωμάτων, των μεριστῶν, τῶν ἐλαττου- μένων ὑπὸ τῆς ἀφαιρέσεως, εὑρέθη τι τοιοῦτον ὁ καὶ μετὰ τὸ παρασχεῖν ἑτέροις τὰ παρ' ἑαυτοῦ οὐδὲν παραβλάπτεται, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς ἀσωμάτων καὶ ἀκηράτου δυνάμεως ἐκείνης τοῦτο συμβήσεται. Εἰ γὰρ ἔνθα οὐσία ἐστὶ τὸ μεταλαμβανόμενον καὶ σῶμα, καὶ μερίζεται, καὶ οὐ μερίζεται, πολλῷ μᾶλ λον ὅταν περὶ ἐνεργείας ὁ λόγος ᾖ, καὶ ἐνεργείας τῆς ἐξ ἀσωμάτου οὐσίας, οὐδὲν εἰκὸς τοιοῦτον παθεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ Ἰωάννης ἔλεγεν, Ἐκ τοῦ πληρώ ματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ελάβομεν· καὶ [79] συνείρει c τὴν αὐτοῦ μαρτυρίαν τῇ τοῦ Βαπτιστοῦ. Τὸ γὰρ, Ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν, οὐ τοῦ προδρόμου ἐστὶ ῥῆμα, ἀλλὰ τοῦ μαθητοῦ. “Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Μὴ νομίσητε, φησὶν, ὅτι ἡμεῖς οἱ συγγενόμενοι πολὺν αὐτῷ χρόνον, καὶ ἀλῶν, καὶ τραπέζης κοινωνήσαντες, χάριτι μας τυροῦμεν. Καὶ γὰρ καὶ Ἰωάννης, ὁ μηδὲ εἰδὼς αὐτὸν πρὸ τούτου, ὁ μηδὲ συγγενόμενος, ἀλλὰ τοσοῦτον μέν νον ὅτε ἐβάπτιζε, μετὰ τῶν ἄλλων αὐτὸν θεασάμενος, ἐβόα· Πρωτές μου ἦν· ἐκεῖθεν πάντα λαβών δ· καὶ ἡμεῖς δὲ πάντες οἱ δώδεκα, οἱ τριακόσιοι, οἱ πεντα κόσιοι, οἱ τρισχίλιοι, οἱ πεντακισχίλιοι, αἱ πολλοὶ τὸν Ἰουδαίων μυριάδες, ἅπαν τὸ πλήρωμα τῶν πιστῶν, καὶ τῶν τότε, καὶ τῶν νῦν, καὶ τῶν αὖθις ἐσομένων, ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἐλάβομεν. Τί δὲ ἐλάβομεν; Χάριν ἀντὶ χάριτος, φησίν. Αντί ποίας ποίαν; Αντί τῆς Παλαιᾶς τὴν Καινήν. Ωσπερ γὰρ ἦν δικαιοσύνη. καὶ δικαιοσύνη· Κατὰ δικαιοσύνην γάρ, φησί, τὴν ἐν νόμῳ γενόμενος ἄμεμπτος· καὶ πίστις, καὶ πίστις. Ἐκ πίστεως γὰρ εἰς πίστιν καὶ υἱοθεσία, καὶ υἱο:- σία· "Ων ἡ υἱοθεσία, φησί· καὶ δόξα, καὶ δόξα· Εἰ γὰρ τὸ καταργούμενον διὰ δόξης, πολλῷ μᾶλλον τὸ μένον ἐν δόξῃ· καὶ νόμος, καὶ νόμος· Ὁ νόμες, γάρ, φησί, τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς ἠλευθέρωσε μια· καὶ λατρεία, καὶ λατρεία· ἂν ἡ λατρεία, φησί· καὶ πάλιν, Πνεύματι Θεῷ • λατρεύοντες· καὶ δια- θήκη, καὶ διαθήκη. Διαθήσομαι γὰρ ὑμῖν διαθήκη καινὴν, οὐ κατὰ τὴν διαθήκην ἣν διεθέμην του πατράσιν ὑμῶν· καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἁγιασμός· καὶ βάπτισμα, καὶ βάπτισμα· καὶ θυσία, καὶ θυσία· καὶ • Συνείρει. In editis συναίρει. Sed suspicatus est Savil. legendum esse συνείρει, atque ita legitur in antiquissimo codice mis. d Sie Say. Mor. vero ἐκεῖθεν καὶ οὗτος πάντως λαθών. • Alii Πνεύματι θεού.

03 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ναός, καὶ ναός· καὶ περιτομὴ, καὶ περιτομή· οτω καὶ χάρις, καὶ χάρις. Αλλ' ἐκεῖνα μὲν ὡς τύπο:, ταῦτα δὲ ὡς ἀλήθεια, όμωνυμίαν τινὰ, ἀλλ' οὐχὶ συν ωνυμίαν φυλάττοντα· ἐπεὶ καὶ ἐν τοῖς τύποις καὶ ἐν ταῖς εἰκόσι, καὶ ὁ ἐπὶ τῶν χρωμάτων τῶν λευκών α διὰ τοῦ μέλανος χρώματος εγχαραττόμενος, ἄνθρω- πος λέγεται, καὶ ὁ δεξάμενος τὴν τῶν χρωμάτων ἀλήθειαν· καὶ ἐπὶ τῶν ἀνδριάντων, ὅ τε χρυσούς, ὅ τε πήλινος, ἀνδριάς προσηγόρευται· ἀλλὰ τὸ μὲν ὡς τύπος, τὸ δὲ ὡς ἀλήθεια. Οίμοι τάλας ἐγώ, ὅτι ἄνθρωπος ὢν καὶ ἀκάθα χείλη ἔχων, ἐν μέσῳ λαοῦ ἀκάθαρτα χείλη ἔ; της ἐγὼ οἰκῶ. Καίτοι καὶ ἅγιος καὶ καθαρός ἀλλὰ πρὸς τὴν ἁγιωσύνην ἡμεῖς τὴν ἄνω κρινόμε ἀκάθαρτοί εσμεν. "Αγιοι καὶ οἱ ἄγγελοι, ἅγιο ἀρχάγγελοι, καὶ αὐτὰ τὰ Σεραφὶμ καὶ Χερου ἀλλὰ καὶ ταύτης τῆς ἁγιωσύνης ἑτέρα πάλιν διας καὶ πρὸς ἡμᾶς καὶ πρὸς τὰς ὑπερεχούσας δυνάμε Ἐνῆν καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ἐπεξελθεῖν, ἀλλ' τὸν λόγον εἰς μῆκος πολὺ ἐκτεινόμενον· διὸ περαι· παυσάμενοι προελθεῖν, ὑμῖν ἀφήσομεν τὰ λειπό μεταχειρίσαι. Εξεστι γὰρ καὶ ὑμῖν κατ᾽ οἶκον τ συλλέγουσι συνιδεῖν τὴν διαφορὰν, καὶ τοῖς λο ὁμοίως ἐπεξιέναι. Δίδου γάρ, φησὶ, σοφῷ ἀφορ καὶ σοφώτερος ἔσται. Η μὲν γὰρ ἀρχὴ παρ' ἡ τὸ δὲ τέλος ἔσται παρ' ὑμῶν. Ἡμῖν δὲ ἀναγ πάλιν ἅψασθαι τῆς ἀκολουθίας. β'. Μὴ τοίνυν ὡς ἀπὸ τῆς τῶν ὀνομάτων κοινωνίας, ταυτότητα πραγμάτων νομίσης. ἀλλὰ μηδὲ ἀλλοτρίων σιν. Εἰ μὲν γὰρ τύπος ἦν, οὐκ ἦν ἀλλότρια τῆς ἁλη- θείας· εἰ δὲ σκιὰν ἐφύλαττεν, ἐλάττω τῆς ἀληθείας ἦν. Τί οὖν τὸ μέσον τούτων ἁπάντων ; Βούλεσθε ἐπ- εξέλθωμεν, ἓν ἢ δύο τῶν εἰρημένων προχειρισάμενοι ; Οὕτω γὰρ καὶ τὰ ἄλλα ἔσται ὑμῖν δῆλα· καὶ ὀψόμεθα πάντες ὡς ἐκεῖνα μὲν παίδων ἦν διδάγματα, ταῦτα δὲ γενναίων καὶ μεγάλων ἀνδρῶν· καὶ τὰ μὲν ὡς ἀν- θρώποις, τὰ δὲ ὡς ἀγγέλοις νενομοθέτητο. Πέθεν ούν ποιησόμεθα Β τὴν ἀρχὴν : Βούλεσθε ἀπὸ τῆς υἱοθεσίας δεικνὺς ὅτι χάριτι καὶ Ἰουδαῖοι ἐσώζοντο. Οὐ γ αὐτῆς; Τί δὴ οὖν τὸ μέσον ταύτης κακείνης; Εκείνη, δήματος ἦν τιμή· ἐνταῦθα δὲ καὶ τὸ πρᾶγμα ἔπεται. Καὶ περὶ μὲν ἐκείνης φησίν· Ἐγὼ εἶπα, Θεοί έστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες· περὶ δὲ ταύτης, ὅτι Ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν. Πῶς [80] καὶ τίνι τρόπῳ ; Διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας, καὶ ἀνακαινώσεως Πνεύμα τοῦ ἁγίου. Κἀκεῖνοι μὲν μετὰ τὴν τῶν υἱῶν προσο ηγορίαν, ἔτι πνεῦμα δουλείας εἶχον· δοῦλοι γὰρ μέ- νοντες, οὕτως ἐτιμῶντο τῇ κλήσει ταύτῃ· ἡμεῖς δὲ ἐλεύθεροι γενόμενοι, τότε οὐκ ὀνόματι, ἀλλὰ πράγματι τὴν τιμὴν ἐδεξάμεθα. Καὶ τοῦτο Παῦλος δηλῶν ἔλε γεν· Οὐ γὰρ ἐλάβετε πνεῦμα δουλείας πάλιν εἰς φόβον, ἀλλ' ἐλάβετε πνεῦμα υἱοθεσίας, ἐν ᾧ κρά- ζομεν, Αββᾶ ὁ Πατήρ. Γεννηθέντες γὰρ ἄνωθεν, καὶ ὡς ἂν εἴποι τις ἀναστοιχειωθέντες, οὕτως ἐκλήθημεν υἱοί. Καὶ τῆς ἁγιωσύνης τὸν τρόπον εἴ τις καταμάθοι, τίς μὲν οὗτος, τίς δὲ ἐκεῖνος, πολλὴν ὄψεται πάλιν κάνταῦθα την διαφοράν. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ἡνίκα μὴ εἰδωλολάτρουν, μηδὲ ἑπόρνευον, μηδὲ ἐμοίχευον, τοῦ το ἐκαλοῦντο τὸ ὄνομα· ἡμεῖς δὲ, οὐκ ἐν τῇ τούτων ἀποχῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ ὁ τῶν μειζόνων κτήσει γινόμεθα ἅγιοι. Καὶ πρῶτον μὲν ἀπ' αὐτῆς τοῦ Πνεύματος τῆς ἐπιφοιτήσεως, ταύτης τυγχάνομεν τῆς δωρεᾶς· ἔπειτα δὲ καὶ ἐκ πολιτείας, πολλῷ μεί- ζονος τῆς Ἰουδαϊκῆς. Καὶ ὅτι οὐ κόμπος τὰ ῥήματα, ἄκουσον ἐκείνοις μὲν τί φησιν· Οὐ φοιβάσεσθε, οὐ περικαθάριεῖτε τὰ τέκνα ὑμῶν, ὅτι λαὸς ἅγιές ἐστε. Ὥστε παρ' ἐκείνοις τοῦτο ἡ ἁγιωσύνη, τὸ τῶν εἰδωλικῶν ἀπηλλάχθαι νόμων παρὰ δὲ ἡμῖν οὐχ ού τως, ἀλλ', Ἵναι ἡ ἁγία, φησί, καὶ σώματι καὶ πνεύ ματι. Εἰρήνην διώκετε καὶ τὸν ἁγιασμόν, οὗ χω εὶς οὐδεὶς ὄψεται τὸν Κύριον και, Επιτελοῦντες ἁγιωσύνην ἐν φόβῳ Θεοῦ. Οὐ γὰρ ἀρνεῖ τὸ, ἅγιος, ὄνομα, ἐπὶ πάντων ὧν ἂν λέγηται τὴν αὐτὴν ἔννοιαν παραστῆσαι· ἐπεὶ καὶ ὁ Θεὸς ἅγιος λέγεται, ἀλλ' οὐχ ὡς ἡμεῖς. Ὅτε γοῦν ἤκουσε τὴν φωνὴν ταύτην παρὰ τῶν Σεραφίμ φερομένην ὁ Προφήτης 4, ὅρα τί φησιν· * Sic Mor. Sav. 6 διὰ τῶν γραμμάτων τῶν λευκῶν ἐπὶ τοῦ μ., et sic nass. plurimi; unus tamen habet πραγμάτων τῶν λευκών. b Αlii et Savil. πόθεν οὖν δεῖ ποιήσασθαι. Utrovis modo legas, idipsum est. c Sav. et mss. plurimi ἀποχή, d Savil. ἀλλ' ἐν τῇ. Ut nos, ita Mor. et alii, etiam recte. el mas. fere omnes τῶν Σεραφίμ φερομένην ὁ πρ. (alii ἀδομένην.) Μox post ἐγώ Mor. et mss. pauci ad tunt ὅτι κατανενυγμαι, sed hæc desunt in Sav. et in miss plurimis. Εἰπὼν, Ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς τες ἐλάβομεν, ἐπήγαγε, Καὶ χάριν ἀντὶ χάρ f τὸ πολυπληθεῖν ὑμᾶς, φησίν, ἀλλὰ διὰ τοὺς πα ὑμᾶς ἐξελεξάμην. Εἰ τοίνυν οὐκ ἐξ οἰκείων κατ' μάτων [81] ἐξελέγησαν παρά Θεοῦ, δῆλον ὅτι ταύτης έτυχον τῆς τιμῆς. Καὶ ἡμεῖς δὲ χάριτι τ ἐσώθημεν, ἀλλ' οὐχ ὁμοίως. Οὐ γὰρ ἐπὶ τοῖς α ἀλλ' ἐπὶ πολλῷ μείζοσι καὶ ὑψηλοτέροις. Οὐ τοιαύτη παρ' ἡ ἡμῖν χάρις. Οὐδὲ γὰρ δὴ μόνον τημάτων συγχώρησις ἡμῖν ἐδόθη (ἐπεὶ κατὰ κοινωνοῦμεν ἐκείνοις· πάντες γὰρ ἥμαρτον), ἀλ δικαιοσύνη, καὶ ἁγιασμὸς, καὶ υἱοθεσία, καὶ Πν της χάρις φαιδροτέρα 6 πολλῷ καὶ δαψιλεστέρ ταύτης τῆς χάριτος εγενόμεθα τῷ Θεῷ ποθειν ἔτι μόνον ὡς δοῦλοι, ἀλλὰ καὶ ὡς υἱοὶ καὶ ὡς Διὰ τοῦτό φησι, Χάριν ἀντὶ χάριτος. Και γ τοῦ νόμου καὶ αὐτὰ χάριτος ἦν, καὶ αὐτὸ τὸ γε ἡμᾶς ὁ ἐξ οὐκ ὄντων. Οὐ γὰρ κατορθωμάτων τ ηργμένων ταύτην ἐλάβομεν τὴν ἀμοιβήν, πῶς μηδὲ ὄντες ;) ἀλλὰ Θεοῦ πανταχόθεν τῆς εὐερ κατάρχοντος. Οὐ τὸ γενέσθαι δὲ μόνον ἐξ οὐκ ἀλλὰ καὶ τὸ γενομένους εὐθέως μαθεῖν τά τε πρ καὶ τὰ μὴ πρακτέα, καὶ τοῦτον ἐν τῇ φύσει λαβ νόμον, καὶ τὸ τοῦ συνειδότος κριτήριον ἀδ' ἡμῖν παρακαταθέσθαι τὸν ποιήσαντα, χάριτος γίστης και φιλανθρωπίας ἀφάτου. Καὶ τὸ τὸν δὲ τοῦτον διαφθαρέντα ἀνακτήσασθαι διὰ το στοῦ, χάριτος ἦν. Τὸ μὲν γὰρ ἐπόμενον ἦν, τη ἅπαξ δοθεῖσαν ἐντολὴν παραχαράττοντας, κολά καὶ τιμωρεῖσθαι· τὸ δὲ γενόμενον οὐ τοῦτο ἡ πάλιν διόρθωσις, καὶ συγγνώμη οὐκ ὀφειλομέν ἀπὸ ἑλέον καὶ χάριτος διδομένη. Ὅτι γὰρ χάρ καὶ ἐλέου, ἄκουσον τί φησιν ὁ Δαυΐδ· Ποιῶν ἐ. σύνας ὁ Κύριος, καὶ κρῖμα πᾶσι τοῖς ἀδι νεις. Εγνώρισε τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ τῷ Μωΐσ υἱοῖς Ἰσραὴλ τὰ θελήματα αὐτοῦ. Καὶ Χρηστὸς καὶ εὐθὺς ὁ Κύριος· διὰ τοῦτο τήσει ἐν ὁδῷ ἁμαρτάνοντας. 6 Mor • Sic Sav. Mor. vero άγιωσύνης μείζων ἡ τοῦ Ε διαφέρουσα, ὥσπερ καὶ πρὸς ἡμᾶς, οὕτω καὶ πρὸς Alii οὐ γὰρ τοῦτο παρ' ἡμᾶς δυνάμεις. δροτέρα. Sar. t codd. 703, 700 φαιδροτέρα dieti codd. γενέσθαι ἄνθρωπον.

03 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ναός, καὶ ναός· καὶ περιτομὴ, καὶ περιτομή· οτω καὶ χάρις, καὶ χάρις. Αλλ' ἐκεῖνα μὲν ὡς τύπο:, ταῦτα δὲ ὡς ἀλήθεια, όμωνυμίαν τινὰ, ἀλλ' οὐχὶ συν ωνυμίαν φυλάττοντα· ἐπεὶ καὶ ἐν τοῖς τύποις καὶ ἐν ταῖς εἰκόσι, καὶ ὁ ἐπὶ τῶν χρωμάτων τῶν λευκών α διὰ τοῦ μέλανος χρώματος εγχαραττόμενος, ἄνθρω- πος λέγεται, καὶ ὁ δεξάμενος τὴν τῶν χρωμάτων ἀλήθειαν· καὶ ἐπὶ τῶν ἀνδριάντων, ὅ τε χρυσούς, ὅ τε πήλινος, ἀνδριάς προσηγόρευται· ἀλλὰ τὸ μὲν ὡς τύπος, τὸ δὲ ὡς ἀλήθεια. Οίμοι τάλας ἐγώ, ὅτι ἄνθρωπος ὢν καὶ ἀκάθα χείλη ἔχων, ἐν μέσῳ λαοῦ ἀκάθαρτα χείλη ἔ; της ἐγὼ οἰκῶ. Καίτοι καὶ ἅγιος καὶ καθαρός ἀλλὰ πρὸς τὴν ἁγιωσύνην ἡμεῖς τὴν ἄνω κρινόμε ἀκάθαρτοί εσμεν. "Αγιοι καὶ οἱ ἄγγελοι, ἅγιο ἀρχάγγελοι, καὶ αὐτὰ τὰ Σεραφὶμ καὶ Χερου ἀλλὰ καὶ ταύτης τῆς ἁγιωσύνης ἑτέρα πάλιν διας καὶ πρὸς ἡμᾶς καὶ πρὸς τὰς ὑπερεχούσας δυνάμε Ἐνῆν καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ἐπεξελθεῖν, ἀλλ' τὸν λόγον εἰς μῆκος πολὺ ἐκτεινόμενον· διὸ περαι· παυσάμενοι προελθεῖν, ὑμῖν ἀφήσομεν τὰ λειπό μεταχειρίσαι. Εξεστι γὰρ καὶ ὑμῖν κατ᾽ οἶκον τ συλλέγουσι συνιδεῖν τὴν διαφορὰν, καὶ τοῖς λο ὁμοίως ἐπεξιέναι. Δίδου γάρ, φησὶ, σοφῷ ἀφορ καὶ σοφώτερος ἔσται. Η μὲν γὰρ ἀρχὴ παρ' ἡ τὸ δὲ τέλος ἔσται παρ' ὑμῶν. Ἡμῖν δὲ ἀναγ πάλιν ἅψασθαι τῆς ἀκολουθίας. β'. Μὴ τοίνυν ὡς ἀπὸ τῆς τῶν ὀνομάτων κοινωνίας, ταυτότητα πραγμάτων νομίσης. ἀλλὰ μηδὲ ἀλλοτρίων σιν. Εἰ μὲν γὰρ τύπος ἦν, οὐκ ἦν ἀλλότρια τῆς ἁλη- θείας· εἰ δὲ σκιὰν ἐφύλαττεν, ἐλάττω τῆς ἀληθείας ἦν. Τί οὖν τὸ μέσον τούτων ἁπάντων ; Βούλεσθε ἐπ- εξέλθωμεν, ἓν ἢ δύο τῶν εἰρημένων προχειρισάμενοι ; Οὕτω γὰρ καὶ τὰ ἄλλα ἔσται ὑμῖν δῆλα· καὶ ὀψόμεθα πάντες ὡς ἐκεῖνα μὲν παίδων ἦν διδάγματα, ταῦτα δὲ γενναίων καὶ μεγάλων ἀνδρῶν· καὶ τὰ μὲν ὡς ἀν- θρώποις, τὰ δὲ ὡς ἀγγέλοις νενομοθέτητο. Πέθεν ούν ποιησόμεθα Β τὴν ἀρχὴν : Βούλεσθε ἀπὸ τῆς υἱοθεσίας δεικνὺς ὅτι χάριτι καὶ Ἰουδαῖοι ἐσώζοντο. Οὐ γ αὐτῆς; Τί δὴ οὖν τὸ μέσον ταύτης κακείνης; Εκείνη, δήματος ἦν τιμή· ἐνταῦθα δὲ καὶ τὸ πρᾶγμα ἔπεται. Καὶ περὶ μὲν ἐκείνης φησίν· Ἐγὼ εἶπα, Θεοί έστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες· περὶ δὲ ταύτης, ὅτι Ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν. Πῶς [80] καὶ τίνι τρόπῳ ; Διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας, καὶ ἀνακαινώσεως Πνεύμα τοῦ ἁγίου. Κἀκεῖνοι μὲν μετὰ τὴν τῶν υἱῶν προσο ηγορίαν, ἔτι πνεῦμα δουλείας εἶχον· δοῦλοι γὰρ μέ- νοντες, οὕτως ἐτιμῶντο τῇ κλήσει ταύτῃ· ἡμεῖς δὲ ἐλεύθεροι γενόμενοι, τότε οὐκ ὀνόματι, ἀλλὰ πράγματι τὴν τιμὴν ἐδεξάμεθα. Καὶ τοῦτο Παῦλος δηλῶν ἔλε γεν· Οὐ γὰρ ἐλάβετε πνεῦμα δουλείας πάλιν εἰς φόβον, ἀλλ' ἐλάβετε πνεῦμα υἱοθεσίας, ἐν ᾧ κρά- ζομεν, Αββᾶ ὁ Πατήρ. Γεννηθέντες γὰρ ἄνωθεν, καὶ ὡς ἂν εἴποι τις ἀναστοιχειωθέντες, οὕτως ἐκλήθημεν υἱοί. Καὶ τῆς ἁγιωσύνης τὸν τρόπον εἴ τις καταμάθοι, τίς μὲν οὗτος, τίς δὲ ἐκεῖνος, πολλὴν ὄψεται πάλιν κάνταῦθα την διαφοράν. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ἡνίκα μὴ εἰδωλολάτρουν, μηδὲ ἑπόρνευον, μηδὲ ἐμοίχευον, τοῦ το ἐκαλοῦντο τὸ ὄνομα· ἡμεῖς δὲ, οὐκ ἐν τῇ τούτων ἀποχῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ ὁ τῶν μειζόνων κτήσει γινόμεθα ἅγιοι. Καὶ πρῶτον μὲν ἀπ' αὐτῆς τοῦ Πνεύματος τῆς ἐπιφοιτήσεως, ταύτης τυγχάνομεν τῆς δωρεᾶς· ἔπειτα δὲ καὶ ἐκ πολιτείας, πολλῷ μεί- ζονος τῆς Ἰουδαϊκῆς. Καὶ ὅτι οὐ κόμπος τὰ ῥήματα, ἄκουσον ἐκείνοις μὲν τί φησιν· Οὐ φοιβάσεσθε, οὐ περικαθάριεῖτε τὰ τέκνα ὑμῶν, ὅτι λαὸς ἅγιές ἐστε. Ὥστε παρ' ἐκείνοις τοῦτο ἡ ἁγιωσύνη, τὸ τῶν εἰδωλικῶν ἀπηλλάχθαι νόμων παρὰ δὲ ἡμῖν οὐχ ού τως, ἀλλ', Ἵναι ἡ ἁγία, φησί, καὶ σώματι καὶ πνεύ ματι. Εἰρήνην διώκετε καὶ τὸν ἁγιασμόν, οὗ χω εὶς οὐδεὶς ὄψεται τὸν Κύριον και, Επιτελοῦντες ἁγιωσύνην ἐν φόβῳ Θεοῦ. Οὐ γὰρ ἀρνεῖ τὸ, ἅγιος, ὄνομα, ἐπὶ πάντων ὧν ἂν λέγηται τὴν αὐτὴν ἔννοιαν παραστῆσαι· ἐπεὶ καὶ ὁ Θεὸς ἅγιος λέγεται, ἀλλ' οὐχ ὡς ἡμεῖς. Ὅτε γοῦν ἤκουσε τὴν φωνὴν ταύτην παρὰ τῶν Σεραφίμ φερομένην ὁ Προφήτης 4, ὅρα τί φησιν· * Sic Mor. Sav. 6 διὰ τῶν γραμμάτων τῶν λευκῶν ἐπὶ τοῦ μ., et sic nass. plurimi; unus tamen habet πραγμάτων τῶν λευκών. b Αlii et Savil. πόθεν οὖν δεῖ ποιήσασθαι. Utrovis modo legas, idipsum est. c Sav. et mss. plurimi ἀποχή, d Savil. ἀλλ' ἐν τῇ. Ut nos, ita Mor. et alii, etiam recte. el mas. fere omnes τῶν Σεραφίμ φερομένην ὁ πρ. (alii ἀδομένην.) Μox post ἐγώ Mor. et mss. pauci ad tunt ὅτι κατανενυγμαι, sed hæc desunt in Sav. et in miss plurimis. Εἰπὼν, Ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς τες ἐλάβομεν, ἐπήγαγε, Καὶ χάριν ἀντὶ χάρ f τὸ πολυπληθεῖν ὑμᾶς, φησίν, ἀλλὰ διὰ τοὺς πα ὑμᾶς ἐξελεξάμην. Εἰ τοίνυν οὐκ ἐξ οἰκείων κατ' μάτων [81] ἐξελέγησαν παρά Θεοῦ, δῆλον ὅτι ταύτης έτυχον τῆς τιμῆς. Καὶ ἡμεῖς δὲ χάριτι τ ἐσώθημεν, ἀλλ' οὐχ ὁμοίως. Οὐ γὰρ ἐπὶ τοῖς α ἀλλ' ἐπὶ πολλῷ μείζοσι καὶ ὑψηλοτέροις. Οὐ τοιαύτη παρ' ἡ ἡμῖν χάρις. Οὐδὲ γὰρ δὴ μόνον τημάτων συγχώρησις ἡμῖν ἐδόθη (ἐπεὶ κατὰ κοινωνοῦμεν ἐκείνοις· πάντες γὰρ ἥμαρτον), ἀλ δικαιοσύνη, καὶ ἁγιασμὸς, καὶ υἱοθεσία, καὶ Πν της χάρις φαιδροτέρα 6 πολλῷ καὶ δαψιλεστέρ ταύτης τῆς χάριτος εγενόμεθα τῷ Θεῷ ποθειν ἔτι μόνον ὡς δοῦλοι, ἀλλὰ καὶ ὡς υἱοὶ καὶ ὡς Διὰ τοῦτό φησι, Χάριν ἀντὶ χάριτος. Και γ τοῦ νόμου καὶ αὐτὰ χάριτος ἦν, καὶ αὐτὸ τὸ γε ἡμᾶς ὁ ἐξ οὐκ ὄντων. Οὐ γὰρ κατορθωμάτων τ ηργμένων ταύτην ἐλάβομεν τὴν ἀμοιβήν, πῶς μηδὲ ὄντες ;) ἀλλὰ Θεοῦ πανταχόθεν τῆς εὐερ κατάρχοντος. Οὐ τὸ γενέσθαι δὲ μόνον ἐξ οὐκ ἀλλὰ καὶ τὸ γενομένους εὐθέως μαθεῖν τά τε πρ καὶ τὰ μὴ πρακτέα, καὶ τοῦτον ἐν τῇ φύσει λαβ νόμον, καὶ τὸ τοῦ συνειδότος κριτήριον ἀδ' ἡμῖν παρακαταθέσθαι τὸν ποιήσαντα, χάριτος γίστης και φιλανθρωπίας ἀφάτου. Καὶ τὸ τὸν δὲ τοῦτον διαφθαρέντα ἀνακτήσασθαι διὰ το στοῦ, χάριτος ἦν. Τὸ μὲν γὰρ ἐπόμενον ἦν, τη ἅπαξ δοθεῖσαν ἐντολὴν παραχαράττοντας, κολά καὶ τιμωρεῖσθαι· τὸ δὲ γενόμενον οὐ τοῦτο ἡ πάλιν διόρθωσις, καὶ συγγνώμη οὐκ ὀφειλομέν ἀπὸ ἑλέον καὶ χάριτος διδομένη. Ὅτι γὰρ χάρ καὶ ἐλέου, ἄκουσον τί φησιν ὁ Δαυΐδ· Ποιῶν ἐ. σύνας ὁ Κύριος, καὶ κρῖμα πᾶσι τοῖς ἀδι νεις. Εγνώρισε τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ τῷ Μωΐσ υἱοῖς Ἰσραὴλ τὰ θελήματα αὐτοῦ. Καὶ Χρηστὸς καὶ εὐθὺς ὁ Κύριος· διὰ τοῦτο τήσει ἐν ὁδῷ ἁμαρτάνοντας. 6 Mor • Sic Sav. Mor. vero άγιωσύνης μείζων ἡ τοῦ Ε διαφέρουσα, ὥσπερ καὶ πρὸς ἡμᾶς, οὕτω καὶ πρὸς Alii οὐ γὰρ τοῦτο παρ' ἡμᾶς δυνάμεις. δροτέρα. Sar. t codd. 703, 700 φαιδροτέρα dieti codd. γενέσθαι ἄνθρωπον.

03 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ναός, καὶ ναός· καὶ περιτομὴ, καὶ περιτομή· οτω καὶ χάρις, καὶ χάρις. Αλλ' ἐκεῖνα μὲν ὡς τύπο:, ταῦτα δὲ ὡς ἀλήθεια, όμωνυμίαν τινὰ, ἀλλ' οὐχὶ συν ωνυμίαν φυλάττοντα· ἐπεὶ καὶ ἐν τοῖς τύποις καὶ ἐν ταῖς εἰκόσι, καὶ ὁ ἐπὶ τῶν χρωμάτων τῶν λευκών α διὰ τοῦ μέλανος χρώματος εγχαραττόμενος, ἄνθρω- πος λέγεται, καὶ ὁ δεξάμενος τὴν τῶν χρωμάτων ἀλήθειαν· καὶ ἐπὶ τῶν ἀνδριάντων, ὅ τε χρυσούς, ὅ τε πήλινος, ἀνδριάς προσηγόρευται· ἀλλὰ τὸ μὲν ὡς τύπος, τὸ δὲ ὡς ἀλήθεια. Οίμοι τάλας ἐγώ, ὅτι ἄνθρωπος ὢν καὶ ἀκάθα χείλη ἔχων, ἐν μέσῳ λαοῦ ἀκάθαρτα χείλη ἔ; της ἐγὼ οἰκῶ. Καίτοι καὶ ἅγιος καὶ καθαρός ἀλλὰ πρὸς τὴν ἁγιωσύνην ἡμεῖς τὴν ἄνω κρινόμε ἀκάθαρτοί εσμεν. "Αγιοι καὶ οἱ ἄγγελοι, ἅγιο ἀρχάγγελοι, καὶ αὐτὰ τὰ Σεραφὶμ καὶ Χερου ἀλλὰ καὶ ταύτης τῆς ἁγιωσύνης ἑτέρα πάλιν διας καὶ πρὸς ἡμᾶς καὶ πρὸς τὰς ὑπερεχούσας δυνάμε Ἐνῆν καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ἐπεξελθεῖν, ἀλλ' τὸν λόγον εἰς μῆκος πολὺ ἐκτεινόμενον· διὸ περαι· παυσάμενοι προελθεῖν, ὑμῖν ἀφήσομεν τὰ λειπό μεταχειρίσαι. Εξεστι γὰρ καὶ ὑμῖν κατ᾽ οἶκον τ συλλέγουσι συνιδεῖν τὴν διαφορὰν, καὶ τοῖς λο ὁμοίως ἐπεξιέναι. Δίδου γάρ, φησὶ, σοφῷ ἀφορ καὶ σοφώτερος ἔσται. Η μὲν γὰρ ἀρχὴ παρ' ἡ τὸ δὲ τέλος ἔσται παρ' ὑμῶν. Ἡμῖν δὲ ἀναγ πάλιν ἅψασθαι τῆς ἀκολουθίας. β'. Μὴ τοίνυν ὡς ἀπὸ τῆς τῶν ὀνομάτων κοινωνίας, ταυτότητα πραγμάτων νομίσης. ἀλλὰ μηδὲ ἀλλοτρίων σιν. Εἰ μὲν γὰρ τύπος ἦν, οὐκ ἦν ἀλλότρια τῆς ἁλη- θείας· εἰ δὲ σκιὰν ἐφύλαττεν, ἐλάττω τῆς ἀληθείας ἦν. Τί οὖν τὸ μέσον τούτων ἁπάντων ; Βούλεσθε ἐπ- εξέλθωμεν, ἓν ἢ δύο τῶν εἰρημένων προχειρισάμενοι ; Οὕτω γὰρ καὶ τὰ ἄλλα ἔσται ὑμῖν δῆλα· καὶ ὀψόμεθα πάντες ὡς ἐκεῖνα μὲν παίδων ἦν διδάγματα, ταῦτα δὲ γενναίων καὶ μεγάλων ἀνδρῶν· καὶ τὰ μὲν ὡς ἀν- θρώποις, τὰ δὲ ὡς ἀγγέλοις νενομοθέτητο. Πέθεν ούν ποιησόμεθα Β τὴν ἀρχὴν : Βούλεσθε ἀπὸ τῆς υἱοθεσίας δεικνὺς ὅτι χάριτι καὶ Ἰουδαῖοι ἐσώζοντο. Οὐ γ αὐτῆς; Τί δὴ οὖν τὸ μέσον ταύτης κακείνης; Εκείνη, δήματος ἦν τιμή· ἐνταῦθα δὲ καὶ τὸ πρᾶγμα ἔπεται. Καὶ περὶ μὲν ἐκείνης φησίν· Ἐγὼ εἶπα, Θεοί έστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες· περὶ δὲ ταύτης, ὅτι Ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν. Πῶς [80] καὶ τίνι τρόπῳ ; Διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας, καὶ ἀνακαινώσεως Πνεύμα τοῦ ἁγίου. Κἀκεῖνοι μὲν μετὰ τὴν τῶν υἱῶν προσο ηγορίαν, ἔτι πνεῦμα δουλείας εἶχον· δοῦλοι γὰρ μέ- νοντες, οὕτως ἐτιμῶντο τῇ κλήσει ταύτῃ· ἡμεῖς δὲ ἐλεύθεροι γενόμενοι, τότε οὐκ ὀνόματι, ἀλλὰ πράγματι τὴν τιμὴν ἐδεξάμεθα. Καὶ τοῦτο Παῦλος δηλῶν ἔλε γεν· Οὐ γὰρ ἐλάβετε πνεῦμα δουλείας πάλιν εἰς φόβον, ἀλλ' ἐλάβετε πνεῦμα υἱοθεσίας, ἐν ᾧ κρά- ζομεν, Αββᾶ ὁ Πατήρ. Γεννηθέντες γὰρ ἄνωθεν, καὶ ὡς ἂν εἴποι τις ἀναστοιχειωθέντες, οὕτως ἐκλήθημεν υἱοί. Καὶ τῆς ἁγιωσύνης τὸν τρόπον εἴ τις καταμάθοι, τίς μὲν οὗτος, τίς δὲ ἐκεῖνος, πολλὴν ὄψεται πάλιν κάνταῦθα την διαφοράν. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ἡνίκα μὴ εἰδωλολάτρουν, μηδὲ ἑπόρνευον, μηδὲ ἐμοίχευον, τοῦ το ἐκαλοῦντο τὸ ὄνομα· ἡμεῖς δὲ, οὐκ ἐν τῇ τούτων ἀποχῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ ὁ τῶν μειζόνων κτήσει γινόμεθα ἅγιοι. Καὶ πρῶτον μὲν ἀπ' αὐτῆς τοῦ Πνεύματος τῆς ἐπιφοιτήσεως, ταύτης τυγχάνομεν τῆς δωρεᾶς· ἔπειτα δὲ καὶ ἐκ πολιτείας, πολλῷ μεί- ζονος τῆς Ἰουδαϊκῆς. Καὶ ὅτι οὐ κόμπος τὰ ῥήματα, ἄκουσον ἐκείνοις μὲν τί φησιν· Οὐ φοιβάσεσθε, οὐ περικαθάριεῖτε τὰ τέκνα ὑμῶν, ὅτι λαὸς ἅγιές ἐστε. Ὥστε παρ' ἐκείνοις τοῦτο ἡ ἁγιωσύνη, τὸ τῶν εἰδωλικῶν ἀπηλλάχθαι νόμων παρὰ δὲ ἡμῖν οὐχ ού τως, ἀλλ', Ἵναι ἡ ἁγία, φησί, καὶ σώματι καὶ πνεύ ματι. Εἰρήνην διώκετε καὶ τὸν ἁγιασμόν, οὗ χω εὶς οὐδεὶς ὄψεται τὸν Κύριον και, Επιτελοῦντες ἁγιωσύνην ἐν φόβῳ Θεοῦ. Οὐ γὰρ ἀρνεῖ τὸ, ἅγιος, ὄνομα, ἐπὶ πάντων ὧν ἂν λέγηται τὴν αὐτὴν ἔννοιαν παραστῆσαι· ἐπεὶ καὶ ὁ Θεὸς ἅγιος λέγεται, ἀλλ' οὐχ ὡς ἡμεῖς. Ὅτε γοῦν ἤκουσε τὴν φωνὴν ταύτην παρὰ τῶν Σεραφίμ φερομένην ὁ Προφήτης 4, ὅρα τί φησιν· * Sic Mor. Sav. 6 διὰ τῶν γραμμάτων τῶν λευκῶν ἐπὶ τοῦ μ., et sic nass. plurimi; unus tamen habet πραγμάτων τῶν λευκών. b Αlii et Savil. πόθεν οὖν δεῖ ποιήσασθαι. Utrovis modo legas, idipsum est. c Sav. et mss. plurimi ἀποχή, d Savil. ἀλλ' ἐν τῇ. Ut nos, ita Mor. et alii, etiam recte. el mas. fere omnes τῶν Σεραφίμ φερομένην ὁ πρ. (alii ἀδομένην.) Μox post ἐγώ Mor. et mss. pauci ad tunt ὅτι κατανενυγμαι, sed hæc desunt in Sav. et in miss plurimis. Εἰπὼν, Ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς τες ἐλάβομεν, ἐπήγαγε, Καὶ χάριν ἀντὶ χάρ f τὸ πολυπληθεῖν ὑμᾶς, φησίν, ἀλλὰ διὰ τοὺς πα ὑμᾶς ἐξελεξάμην. Εἰ τοίνυν οὐκ ἐξ οἰκείων κατ' μάτων [81] ἐξελέγησαν παρά Θεοῦ, δῆλον ὅτι ταύτης έτυχον τῆς τιμῆς. Καὶ ἡμεῖς δὲ χάριτι τ ἐσώθημεν, ἀλλ' οὐχ ὁμοίως. Οὐ γὰρ ἐπὶ τοῖς α ἀλλ' ἐπὶ πολλῷ μείζοσι καὶ ὑψηλοτέροις. Οὐ τοιαύτη παρ' ἡ ἡμῖν χάρις. Οὐδὲ γὰρ δὴ μόνον τημάτων συγχώρησις ἡμῖν ἐδόθη (ἐπεὶ κατὰ κοινωνοῦμεν ἐκείνοις· πάντες γὰρ ἥμαρτον), ἀλ δικαιοσύνη, καὶ ἁγιασμὸς, καὶ υἱοθεσία, καὶ Πν της χάρις φαιδροτέρα 6 πολλῷ καὶ δαψιλεστέρ ταύτης τῆς χάριτος εγενόμεθα τῷ Θεῷ ποθειν ἔτι μόνον ὡς δοῦλοι, ἀλλὰ καὶ ὡς υἱοὶ καὶ ὡς Διὰ τοῦτό φησι, Χάριν ἀντὶ χάριτος. Και γ τοῦ νόμου καὶ αὐτὰ χάριτος ἦν, καὶ αὐτὸ τὸ γε ἡμᾶς ὁ ἐξ οὐκ ὄντων. Οὐ γὰρ κατορθωμάτων τ ηργμένων ταύτην ἐλάβομεν τὴν ἀμοιβήν, πῶς μηδὲ ὄντες ;) ἀλλὰ Θεοῦ πανταχόθεν τῆς εὐερ κατάρχοντος. Οὐ τὸ γενέσθαι δὲ μόνον ἐξ οὐκ ἀλλὰ καὶ τὸ γενομένους εὐθέως μαθεῖν τά τε πρ καὶ τὰ μὴ πρακτέα, καὶ τοῦτον ἐν τῇ φύσει λαβ νόμον, καὶ τὸ τοῦ συνειδότος κριτήριον ἀδ' ἡμῖν παρακαταθέσθαι τὸν ποιήσαντα, χάριτος γίστης και φιλανθρωπίας ἀφάτου. Καὶ τὸ τὸν δὲ τοῦτον διαφθαρέντα ἀνακτήσασθαι διὰ το στοῦ, χάριτος ἦν. Τὸ μὲν γὰρ ἐπόμενον ἦν, τη ἅπαξ δοθεῖσαν ἐντολὴν παραχαράττοντας, κολά καὶ τιμωρεῖσθαι· τὸ δὲ γενόμενον οὐ τοῦτο ἡ πάλιν διόρθωσις, καὶ συγγνώμη οὐκ ὀφειλομέν ἀπὸ ἑλέον καὶ χάριτος διδομένη. Ὅτι γὰρ χάρ καὶ ἐλέου, ἄκουσον τί φησιν ὁ Δαυΐδ· Ποιῶν ἐ. σύνας ὁ Κύριος, καὶ κρῖμα πᾶσι τοῖς ἀδι νεις. Εγνώρισε τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ τῷ Μωΐσ υἱοῖς Ἰσραὴλ τὰ θελήματα αὐτοῦ. Καὶ Χρηστὸς καὶ εὐθὺς ὁ Κύριος· διὰ τοῦτο τήσει ἐν ὁδῷ ἁμαρτάνοντας. 6 Mor • Sic Sav. Mor. vero άγιωσύνης μείζων ἡ τοῦ Ε διαφέρουσα, ὥσπερ καὶ πρὸς ἡμᾶς, οὕτω καὶ πρὸς Alii οὐ γὰρ τοῦτο παρ' ἡμᾶς δυνάμεις. δροτέρα. Sar. t codd. 703, 700 φαιδροτέρα dieti codd. γενέσθαι ἄνθρωπον.

95 IN JOANNEM HOMIL. XIV. al. XIII. γ. Ελεημοσύνης οὖν ἄρα καὶ οἰκτιρμῶν καὶ χάριτος τὸ τὸν νόμον λαβεῖν. Διὰ τοῦτο εἰπὼν, Χάριν ἀντὶ χάριτος, ἔτι θερμότερον ο επαγωνιζόμενος τῷ μεγέ θει τῶν δεδομένων, ἐπάγει λέγων· Ο νόμος διὰ Ματσέως ἐδόθη, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διά Ιη- τοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. Εἴδετε πῶς ἡρέμα καὶ κατὰ μικρὸν ἑνὶ ῥήματι, ὅ τε Βαπτιστής Ἰωάννης, ὅ τε μαθητής πρὸς τὴν ὑψηλοτάτην τοὺς ἀκροατὲς ἐνα ἄγουσι γνῶσιν, πρότερον τοῖς ταπεινοτέροις ἐγγυμνά σαντες; Ἐκεῖνο; μὲν γὰρ πρὸς ἑαυτὸν συγκρίνας τὸν ἀσυγκρίτω; b ἁπάντων ὑπερέχοντα, οὕτως αὐτοῦ μετὰ ταῦτα δείκνυσι τὴν ὑπεροχήν λέγων, Ὃς ἔμ- προσθέν μου γέγονεν· εἶτα ἐπάγων τὸ, Πρωτός μου ἦν· οὗτος δὲ ἐκείνου μὲν πολλῷ μείζον ἐποίησε, τῆς δὲ ἀξίας τῆς τοῦ Μονογενοῦς ἔλαττον. Οὐ γὰρ πρὸς Ἰωάννην, ἀλλὰ πρὸς τὸν ἐκείνου μᾶλλον θαυμαζόμε του παρὰ Ἰουδαίοις ποιεῖται τὴν σύγκρισιν, τὸν [82] Μωϋσέα λέγω· Ο νόμος γὰρ, φησί, διὰ Μωϋσέως ἐδόπη, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. Καὶ θέα τὴν σύνεσιν· Οὐ τοῦ προσώπου ποιεῖται τὴν ἐξέτας.ν, ἀλλὰ τῶν πραγμάτων. Τούτων γὰρ ἀποδειχθέντων πολλῷ μειζόνων c, ἐξ ἀνάγκης καὶ τοὺς ἀγνώμονας εἰκὸς ἦν παραδέξασθαι τὴν ψῆς φον καὶ τὴν ὑπόνοιαν περὶ τοῦ Χριστοῦ. "Οταν γὰρ τὰ πράγματα μαρτυρῇ, τὰ μηδεμίαν ἔχοντα ὑποψίαν ὡς ὁ προς χάριν τινὸς, ἢ καὶ πρὸς ἀπέχθειαν τοῦτο d ψῆ ποιοῦντα, ἀναμφισβήτητον καὶ τοῖς ἀγνώμοσι τὴν ψή- τον παρίστησιν. Οἷα γὰρ ἂν αὐτὰ διαθῶσιν οἱ ποιή σαντες, τοιαῦτα μένει φαινόμενα· διὸ μάλιστα πάν των ἀνύποπτος ἡ παρὰ τούτων ἐστὶ μαρτυρία. Ορα δὲ καὶ πῶς ἀνεπαχθῆ ποιεῖται τὴν παράθεσιν καὶ παρὰ τοῖς ἀσθενεστέροις. Οὐ γὰρ κατασκευάζει τῷ λόγῳ τὴν ὑπεροχήν, ἀλλ' ἀπὸ τῶν ὀνομάτων γυμνών τὴν διαφορὰν παραδείκνυσι, χάριν καὶ ἀλήθειαν ἀντι- θεῖς νόμῳ, καὶ τὸν Ἐγένετο, τῷ, Εδόθη. Πολὺ δὲ τὸ μέσον ἑκατέρων. Τὸ μὲν γὰρ διακονουμένου ἦν τὸν Ἐδόθη, λαβόντος παρ' ἑτέρου καὶ δόντος οἷς προς στέγη δοῦναι· τὸ δὲ, Ἐγένετο, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια, βασιλέως μετὰ ἐξουσίας πάντα ἀφιέντος τὰ ἁμαρτή ματα, καὶ αὐτοῦ κατασκευάζοντος τὴν δωρεάν. Διδ Ελεγεν· Ἀνέωνταί σου αἱ ἁμαρτίαι· καὶ πάλιν "Ινα δὲ εἰδῆτε ὅτι ἐξουσίαν ἔχει ὁ Υἱὸς τοῦ ἀν ρώπου ἀφιέναι ἐπὶ τῆς γῆς ἁμαρτίας, λέγει τῷ παρα- Δυτικήν Εγερθεὶς ἄγον τὴν κλίνην σου, καὶ ὑπ αγε εἰς τὸν οἶκόν σου. Ορᾷς πῶς ἡ χάρις γίνεται δι' αὐτοῦ ; Σκόπει δὲ καὶ τὴν ἀλήθειαν. Τὴν μὲν οὖν χά- ριν, καὶ ταῦτα καὶ τὰ κατὰ τὸν λῃστὴν, καὶ ἡ τοῦ βαπτίσματος δωρες, καὶ ἡ τοῦ Πνεύματος χάρις ἡ δι' αὐτοῦ διδομένη δείκνυσι *, καὶ Στερα πολλά· τὴν δὲ αλήθειαν σαφεστέραν εἰσόμεθα, ἂν τοὺς τύπους καταμάθωμεν. Τὰς γὰρ μελλούσας ἐπιτελεῖσθαι Γ ἐν τῇ Καινῇ οἰκονομίας προλαβόντες προδιέγραψαν οι τύπο ὡς τύποι· ἐλθὼν δὲ ἐπετέλεσεν αὐτὴν ὁ Χρ:- στές. Ίδωμεν τοίνυν καὶ τοὺς τύπους ἐν ὀλίγοις· οὐδὲ γὰρ ἅπαντα διελθεῖν τὰ τῶν τύπων τοῦ νῦν καιροῦ κ. ἀφ᾽ ἂν δὲ παραθήσομαί τινα μαθόντες, καὶ τὰ λοιπὰ εἰσ: της. Βούλεσθε οὖν ἀπ' αὐτοῦ τοῦ πάθους ἀρξομε θα; Τί ούν φησιν ὁ τύπος; Λάβετε ἀρνίον κατ' οι- χίαν, καὶ θύσατε, καὶ ποιήσατε ὡς προσέταξε καὶ ἐνομοθέτησεν. Ὁ δὲ Χριστὸς οὐχ οὕτως· οὐ γὰρ προστάττει τούτο γενέσθαι· ἀλλ' αὐτὸς αὐτὸ γίνε 01. esje • Card 70, 706, σαφέστερον. b Αlii ἀσύγκριτον. 705 et Savil. μείζονα. d Quidam ἔχοντα αἰτίαν, ὡς. Sav et plurimi me. Morel καὶ ἡ διὰ τοῦ Πνεύματος υἱοθεσία Αν δεδομένη δείκνυσιν. f Alfiet Savil. μελλούσας τελεῖσθαι. & Alii et Sivil του παρόντος καιρος. Quidam ibidem ἀπὸ τῶν ὀλίγων ὲ τὸ πᾶν μαθόντες, τοὺς λοιποὺς εἰσεσε. 96 ται. Ουσίαν ἑαυτὸν καὶ προσφορὰν τῷ Πατρὶ προσ- ενεγκών. δ'. Ὅρα πῶς ὁ μὲν τύπος ἐδόθη διὰ Μωϋσέως, ἡ δὲ ἀλήθεια ἐγένετο διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Καὶ πάλιν ἐν τῷ ὄρει Σινᾷ τῶν Αμαληκιτῶν πολεμούντων Εβραίοις, αἱ χεῖρες ἡ μὲν ἐστηρίζοντο τοῦ Μωϋσέως, αἱρόμεναι ὑπὸ Ααρών καὶ Ὥρ ἑκατέρωθεν ἑστώτων· ὁ δὲ Χρι- στὸς παραγενόμενος, αὐτὸς δι' ἑαυτοῦ τὰς χεῖρας τεί- νας εἶχεν ' ἐν τῷ σταυρῷ. Εἶδες πῶς ὁ μὲν τύπος ἐδίδοτο, ἡ δὲ ἀλήθεια ἐγίνετο; Πάλιν ὁ νόμος ἔλεγεν · Επικατάρατος πᾶς ὃς οὐκ ἐμμένει ἐν πᾶσι τοῖς γεγραμμένοις ἐν τῷ βιβλίῳ τούτῳ· ἡ δὲ χάρις τί φησι; Δεῦτε [83] πρός με, πάντες οι κοπιῶντες καὶ πε φορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς· καὶ ὁ Παῦλος, Χριστὸς ἡμᾶς ἐξηγόρασεν ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νό μου, γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα. Ἐπεὶ οὖν τοσαΰ τῆς ἀπολελαύκαμεν χάριτος καὶ ἀληθείας, παρακαλώ, μὴ διὰ τὸ μέγεθος της δωρεᾶς γενώμεθα ῥαθυμότεροι. Οσῳ γὰρ μείζονος ἠξιώθημεν τιμῆς, τοσούτῳ καὶ πλείονος ἐσμεν ἀρετῆς ὀφειλέται. Ὁ μὲν γὰρ μικρά εὐεργετηθεὶς, κἂν μικρὰ ἐπιδείξηται, οὐ τοσαύτης 4 καταγνώσεως ἄξιός ἐστιν· ὁ δὲ πρὸς τὴν ἀνωτάτω και ρυφὴν τῆς τιμῆς ἀναβὰς, εἶτα χαμαίζηλα καὶ ταπεινὰ ἐπιδεικνύμενος, πολλῷ μείζονος ἔσται κολάσεως ἄξιος, ᾿Αλλὰ μὴ γένοιτο περὶ ὑμῶν τοιαῦτα ὑποπτεῦσαι ποτε. Πεποίθαμεν γὰρ ἐν Κυρίῳ, ὅτι πρὸς τὸν οὐρα νὰν τὰς ψυχὰς ὑμῶν ἑπτερώσατε, καὶ τῆς γῆς ἁπάν έστησε, καὶ ἐν τῷ κόσμῳ ὄντες, οὐ τὰ τοῦ κόσμου μεταχειρίζεσθε. Ἀλλ᾿ ὅμως καὶ πεπεισμένοι, οι παυόμεθα συνεχῶς τὰ αὐτὰ παρακαλοῦντες. Εκεί καὶ ἐν τοῖς ἔξωθεν ἀγῶσιν, οὐ τοὺς ἀναπεπτωκότας, οὐδὲ τοὺς ὑπτίους κειμένους, ἀλλὰ τοὺς ἐνεργοῦντας, τοὺς ἔτι τρέχοντας ἅπαντες προτρέπονται οἱ θεαταί. Επ' ἐκείνων μὲν γὰρ ὡς ἀνόνητα πονοῦντες κ, και οὐ δυνάμενοι διὰ τῶν παρακλήσεων αὐτοὺς ἀναστῆ- σαι, ἀποῤῥαγέντας καθάπαξ τῆς νίκης, οὕτω παύον- ται καταγινώσκοντες· ἐνταῦθα δὲ οὐκ ἐφ' ὑμῶν μόνον τῶν νηφόντων, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἀναπεσόντων, εἰ βουληθείεν μεταβαλέσθαι, ἔστι τι προσδοκήσαι χρη- στόν. Διὸ καὶ πάντα πράττομεν, παρακαλοῦντες, όνει δίζοντες, προτρέποντες, ἐπαινοῦντες, ὥστε τὴν ὑμε πέραν πραγματεύσασθαι σωτηρίαν. Μὴ τοίνυν τῇ συν εχεί τῇ περὶ τῆς πολιτείας δυσχεράνητε παραινέσει. Οὐ γὰρ ῥαθυμίαν κατεγνωκότων ἐστὶ τὰ λεγόμενα, ἀλλὰ χρηστὰς σφόδρα ἐλπίδας ἐχόντων περὶ ὑμῶν. Οὐ πρὸς ὑμᾶς δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἡμᾶς τοὺς λέγοντας ταῦτα εἴρηται καὶ εἰρήσεται· καὶ γὰρ καὶ αὐτοὶ τῆς αὐτῆς δεόμεθα διδασκαλίας. Εἰ γὰρ καὶ παρ' ἡμῶν λέγεται, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἡμᾶς οὐδὲν κωλύει ταῦτα λέγεσθαι. Τὸν μὲν γὰρ εὐρὼν ὑπεύθυνον ὄντα, ὁ λόγος διωρθώσατο, τὸν δὲ ἐκτὸς καὶ ἀπηλλαγμένων. ὡς ποῤῥωτάτω, πάλιν ἀπήγαγεν. Οὐδὲ γὰρ αὐτοὶ τῶν ἁμαρτημάτων ἐσμεν καθαρεί. "Η τε οὖν ιατρεία κοινή, τά τε φάρμακα ἅπασι πρόκειται· ἡ δὲ θέμα- πεία λοιπὸν οὐ κοινή, ἀλλὰ παρὰ τὴν τῶν χρωμένων προαίρεσιν γίνεται. Διὸ καὶ ὁ μὲν δεόντως μεταχει- ρίσας 1 τὸ φάρμακον, ἀπώνατό τι τῆς θεραπείας· ὁ δὲ μὴ ἐπιθεὶς τῷ τραύματι, μεῖζον εἰργάσατο τὸ κακὸν, καὶ εἰς τὴν χαλεπωτάτην κατέστρεψε τελευτήν. Μη τοίνυν ἀλγῶμεν ἰατρευόμενοι, ἀλλὰ πολλῷ μᾶλλον χαίρωμεν, κἂν πικρὰς φέρῃ τὰς ἐδύνας τῆς διδασκα λίας ἡ μεθοδεία· πολὺ γὰρ ἥδιστον ἡμῖν ὕστερον ἐπισ δείξεται τὸν καρπόν. Πάντα οὖν εἰς τοῦτο πράττω μεν, ὅπως καθαροί τραυμάτων καὶ πληγῶν, ἅς οἱ τῆς ἁμαρτίας ἰδόντες ἐντιθέασι τῇ ψυχῇ, εἰς τὴν αἰῶνα ἀπάρωμεν ἐκεῖνον, ἵνα ἄξιος τῆς όψεως γενέ b Savil. τῶν ᾿Αμαληκιτῶν ἐπιστρατευόντων, αἱ χεῖρες. 7 Sar. et codd. 703, 708, ἐνέτεινεν ἐν τῷ σταυρῷ. Savil. οὐ τῆς αὐτῆς, οἱ πιὸς ἀνωτέρω. & Alii ανόητα ποιούντες 1 Alli et Savil. γίνεται· ὁ μὲν γὰρ θέλων δεόντως μεταχει είσαι. * Sic Savil.; at Morel. πράττωμεν καὶ λέγωμεν. 1

95 IN JOANNEM HOMIL. XIV. al. XIII. γ. Ελεημοσύνης οὖν ἄρα καὶ οἰκτιρμῶν καὶ χάριτος τὸ τὸν νόμον λαβεῖν. Διὰ τοῦτο εἰπὼν, Χάριν ἀντὶ χάριτος, ἔτι θερμότερον ο επαγωνιζόμενος τῷ μεγέ θει τῶν δεδομένων, ἐπάγει λέγων· Ο νόμος διὰ Ματσέως ἐδόθη, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διά Ιη- τοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. Εἴδετε πῶς ἡρέμα καὶ κατὰ μικρὸν ἑνὶ ῥήματι, ὅ τε Βαπτιστής Ἰωάννης, ὅ τε μαθητής πρὸς τὴν ὑψηλοτάτην τοὺς ἀκροατὲς ἐνα ἄγουσι γνῶσιν, πρότερον τοῖς ταπεινοτέροις ἐγγυμνά σαντες; Ἐκεῖνο; μὲν γὰρ πρὸς ἑαυτὸν συγκρίνας τὸν ἀσυγκρίτω; b ἁπάντων ὑπερέχοντα, οὕτως αὐτοῦ μετὰ ταῦτα δείκνυσι τὴν ὑπεροχήν λέγων, Ὃς ἔμ- προσθέν μου γέγονεν· εἶτα ἐπάγων τὸ, Πρωτός μου ἦν· οὗτος δὲ ἐκείνου μὲν πολλῷ μείζον ἐποίησε, τῆς δὲ ἀξίας τῆς τοῦ Μονογενοῦς ἔλαττον. Οὐ γὰρ πρὸς Ἰωάννην, ἀλλὰ πρὸς τὸν ἐκείνου μᾶλλον θαυμαζόμε του παρὰ Ἰουδαίοις ποιεῖται τὴν σύγκρισιν, τὸν [82] Μωϋσέα λέγω· Ο νόμος γὰρ, φησί, διὰ Μωϋσέως ἐδόπη, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. Καὶ θέα τὴν σύνεσιν· Οὐ τοῦ προσώπου ποιεῖται τὴν ἐξέτας.ν, ἀλλὰ τῶν πραγμάτων. Τούτων γὰρ ἀποδειχθέντων πολλῷ μειζόνων c, ἐξ ἀνάγκης καὶ τοὺς ἀγνώμονας εἰκὸς ἦν παραδέξασθαι τὴν ψῆς φον καὶ τὴν ὑπόνοιαν περὶ τοῦ Χριστοῦ. "Οταν γὰρ τὰ πράγματα μαρτυρῇ, τὰ μηδεμίαν ἔχοντα ὑποψίαν ὡς ὁ προς χάριν τινὸς, ἢ καὶ πρὸς ἀπέχθειαν τοῦτο d ψῆ ποιοῦντα, ἀναμφισβήτητον καὶ τοῖς ἀγνώμοσι τὴν ψή- τον παρίστησιν. Οἷα γὰρ ἂν αὐτὰ διαθῶσιν οἱ ποιή σαντες, τοιαῦτα μένει φαινόμενα· διὸ μάλιστα πάν των ἀνύποπτος ἡ παρὰ τούτων ἐστὶ μαρτυρία. Ορα δὲ καὶ πῶς ἀνεπαχθῆ ποιεῖται τὴν παράθεσιν καὶ παρὰ τοῖς ἀσθενεστέροις. Οὐ γὰρ κατασκευάζει τῷ λόγῳ τὴν ὑπεροχήν, ἀλλ' ἀπὸ τῶν ὀνομάτων γυμνών τὴν διαφορὰν παραδείκνυσι, χάριν καὶ ἀλήθειαν ἀντι- θεῖς νόμῳ, καὶ τὸν Ἐγένετο, τῷ, Εδόθη. Πολὺ δὲ τὸ μέσον ἑκατέρων. Τὸ μὲν γὰρ διακονουμένου ἦν τὸν Ἐδόθη, λαβόντος παρ' ἑτέρου καὶ δόντος οἷς προς στέγη δοῦναι· τὸ δὲ, Ἐγένετο, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια, βασιλέως μετὰ ἐξουσίας πάντα ἀφιέντος τὰ ἁμαρτή ματα, καὶ αὐτοῦ κατασκευάζοντος τὴν δωρεάν. Διδ Ελεγεν· Ἀνέωνταί σου αἱ ἁμαρτίαι· καὶ πάλιν "Ινα δὲ εἰδῆτε ὅτι ἐξουσίαν ἔχει ὁ Υἱὸς τοῦ ἀν ρώπου ἀφιέναι ἐπὶ τῆς γῆς ἁμαρτίας, λέγει τῷ παρα- Δυτικήν Εγερθεὶς ἄγον τὴν κλίνην σου, καὶ ὑπ αγε εἰς τὸν οἶκόν σου. Ορᾷς πῶς ἡ χάρις γίνεται δι' αὐτοῦ ; Σκόπει δὲ καὶ τὴν ἀλήθειαν. Τὴν μὲν οὖν χά- ριν, καὶ ταῦτα καὶ τὰ κατὰ τὸν λῃστὴν, καὶ ἡ τοῦ βαπτίσματος δωρες, καὶ ἡ τοῦ Πνεύματος χάρις ἡ δι' αὐτοῦ διδομένη δείκνυσι *, καὶ Στερα πολλά· τὴν δὲ αλήθειαν σαφεστέραν εἰσόμεθα, ἂν τοὺς τύπους καταμάθωμεν. Τὰς γὰρ μελλούσας ἐπιτελεῖσθαι Γ ἐν τῇ Καινῇ οἰκονομίας προλαβόντες προδιέγραψαν οι τύπο ὡς τύποι· ἐλθὼν δὲ ἐπετέλεσεν αὐτὴν ὁ Χρ:- στές. Ίδωμεν τοίνυν καὶ τοὺς τύπους ἐν ὀλίγοις· οὐδὲ γὰρ ἅπαντα διελθεῖν τὰ τῶν τύπων τοῦ νῦν καιροῦ κ. ἀφ᾽ ἂν δὲ παραθήσομαί τινα μαθόντες, καὶ τὰ λοιπὰ εἰσ: της. Βούλεσθε οὖν ἀπ' αὐτοῦ τοῦ πάθους ἀρξομε θα; Τί ούν φησιν ὁ τύπος; Λάβετε ἀρνίον κατ' οι- χίαν, καὶ θύσατε, καὶ ποιήσατε ὡς προσέταξε καὶ ἐνομοθέτησεν. Ὁ δὲ Χριστὸς οὐχ οὕτως· οὐ γὰρ προστάττει τούτο γενέσθαι· ἀλλ' αὐτὸς αὐτὸ γίνε 01. esje • Card 70, 706, σαφέστερον. b Αlii ἀσύγκριτον. 705 et Savil. μείζονα. d Quidam ἔχοντα αἰτίαν, ὡς. Sav et plurimi me. Morel καὶ ἡ διὰ τοῦ Πνεύματος υἱοθεσία Αν δεδομένη δείκνυσιν. f Alfiet Savil. μελλούσας τελεῖσθαι. & Alii et Sivil του παρόντος καιρος. Quidam ibidem ἀπὸ τῶν ὀλίγων ὲ τὸ πᾶν μαθόντες, τοὺς λοιποὺς εἰσεσε. 96 ται. Ουσίαν ἑαυτὸν καὶ προσφορὰν τῷ Πατρὶ προσ- ενεγκών. δ'. Ὅρα πῶς ὁ μὲν τύπος ἐδόθη διὰ Μωϋσέως, ἡ δὲ ἀλήθεια ἐγένετο διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Καὶ πάλιν ἐν τῷ ὄρει Σινᾷ τῶν Αμαληκιτῶν πολεμούντων Εβραίοις, αἱ χεῖρες ἡ μὲν ἐστηρίζοντο τοῦ Μωϋσέως, αἱρόμεναι ὑπὸ Ααρών καὶ Ὥρ ἑκατέρωθεν ἑστώτων· ὁ δὲ Χρι- στὸς παραγενόμενος, αὐτὸς δι' ἑαυτοῦ τὰς χεῖρας τεί- νας εἶχεν ' ἐν τῷ σταυρῷ. Εἶδες πῶς ὁ μὲν τύπος ἐδίδοτο, ἡ δὲ ἀλήθεια ἐγίνετο; Πάλιν ὁ νόμος ἔλεγεν · Επικατάρατος πᾶς ὃς οὐκ ἐμμένει ἐν πᾶσι τοῖς γεγραμμένοις ἐν τῷ βιβλίῳ τούτῳ· ἡ δὲ χάρις τί φησι; Δεῦτε [83] πρός με, πάντες οι κοπιῶντες καὶ πε φορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς· καὶ ὁ Παῦλος, Χριστὸς ἡμᾶς ἐξηγόρασεν ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νό μου, γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα. Ἐπεὶ οὖν τοσαΰ τῆς ἀπολελαύκαμεν χάριτος καὶ ἀληθείας, παρακαλώ, μὴ διὰ τὸ μέγεθος της δωρεᾶς γενώμεθα ῥαθυμότεροι. Οσῳ γὰρ μείζονος ἠξιώθημεν τιμῆς, τοσούτῳ καὶ πλείονος ἐσμεν ἀρετῆς ὀφειλέται. Ὁ μὲν γὰρ μικρά εὐεργετηθεὶς, κἂν μικρὰ ἐπιδείξηται, οὐ τοσαύτης 4 καταγνώσεως ἄξιός ἐστιν· ὁ δὲ πρὸς τὴν ἀνωτάτω και ρυφὴν τῆς τιμῆς ἀναβὰς, εἶτα χαμαίζηλα καὶ ταπεινὰ ἐπιδεικνύμενος, πολλῷ μείζονος ἔσται κολάσεως ἄξιος, ᾿Αλλὰ μὴ γένοιτο περὶ ὑμῶν τοιαῦτα ὑποπτεῦσαι ποτε. Πεποίθαμεν γὰρ ἐν Κυρίῳ, ὅτι πρὸς τὸν οὐρα νὰν τὰς ψυχὰς ὑμῶν ἑπτερώσατε, καὶ τῆς γῆς ἁπάν έστησε, καὶ ἐν τῷ κόσμῳ ὄντες, οὐ τὰ τοῦ κόσμου μεταχειρίζεσθε. Ἀλλ᾿ ὅμως καὶ πεπεισμένοι, οι παυόμεθα συνεχῶς τὰ αὐτὰ παρακαλοῦντες. Εκεί καὶ ἐν τοῖς ἔξωθεν ἀγῶσιν, οὐ τοὺς ἀναπεπτωκότας, οὐδὲ τοὺς ὑπτίους κειμένους, ἀλλὰ τοὺς ἐνεργοῦντας, τοὺς ἔτι τρέχοντας ἅπαντες προτρέπονται οἱ θεαταί. Επ' ἐκείνων μὲν γὰρ ὡς ἀνόνητα πονοῦντες κ, και οὐ δυνάμενοι διὰ τῶν παρακλήσεων αὐτοὺς ἀναστῆ- σαι, ἀποῤῥαγέντας καθάπαξ τῆς νίκης, οὕτω παύον- ται καταγινώσκοντες· ἐνταῦθα δὲ οὐκ ἐφ' ὑμῶν μόνον τῶν νηφόντων, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἀναπεσόντων, εἰ βουληθείεν μεταβαλέσθαι, ἔστι τι προσδοκήσαι χρη- στόν. Διὸ καὶ πάντα πράττομεν, παρακαλοῦντες, όνει δίζοντες, προτρέποντες, ἐπαινοῦντες, ὥστε τὴν ὑμε πέραν πραγματεύσασθαι σωτηρίαν. Μὴ τοίνυν τῇ συν εχεί τῇ περὶ τῆς πολιτείας δυσχεράνητε παραινέσει. Οὐ γὰρ ῥαθυμίαν κατεγνωκότων ἐστὶ τὰ λεγόμενα, ἀλλὰ χρηστὰς σφόδρα ἐλπίδας ἐχόντων περὶ ὑμῶν. Οὐ πρὸς ὑμᾶς δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἡμᾶς τοὺς λέγοντας ταῦτα εἴρηται καὶ εἰρήσεται· καὶ γὰρ καὶ αὐτοὶ τῆς αὐτῆς δεόμεθα διδασκαλίας. Εἰ γὰρ καὶ παρ' ἡμῶν λέγεται, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἡμᾶς οὐδὲν κωλύει ταῦτα λέγεσθαι. Τὸν μὲν γὰρ εὐρὼν ὑπεύθυνον ὄντα, ὁ λόγος διωρθώσατο, τὸν δὲ ἐκτὸς καὶ ἀπηλλαγμένων. ὡς ποῤῥωτάτω, πάλιν ἀπήγαγεν. Οὐδὲ γὰρ αὐτοὶ τῶν ἁμαρτημάτων ἐσμεν καθαρεί. "Η τε οὖν ιατρεία κοινή, τά τε φάρμακα ἅπασι πρόκειται· ἡ δὲ θέμα- πεία λοιπὸν οὐ κοινή, ἀλλὰ παρὰ τὴν τῶν χρωμένων προαίρεσιν γίνεται. Διὸ καὶ ὁ μὲν δεόντως μεταχει- ρίσας 1 τὸ φάρμακον, ἀπώνατό τι τῆς θεραπείας· ὁ δὲ μὴ ἐπιθεὶς τῷ τραύματι, μεῖζον εἰργάσατο τὸ κακὸν, καὶ εἰς τὴν χαλεπωτάτην κατέστρεψε τελευτήν. Μη τοίνυν ἀλγῶμεν ἰατρευόμενοι, ἀλλὰ πολλῷ μᾶλλον χαίρωμεν, κἂν πικρὰς φέρῃ τὰς ἐδύνας τῆς διδασκα λίας ἡ μεθοδεία· πολὺ γὰρ ἥδιστον ἡμῖν ὕστερον ἐπισ δείξεται τὸν καρπόν. Πάντα οὖν εἰς τοῦτο πράττω μεν, ὅπως καθαροί τραυμάτων καὶ πληγῶν, ἅς οἱ τῆς ἁμαρτίας ἰδόντες ἐντιθέασι τῇ ψυχῇ, εἰς τὴν αἰῶνα ἀπάρωμεν ἐκεῖνον, ἵνα ἄξιος τῆς όψεως γενέ b Savil. τῶν ᾿Αμαληκιτῶν ἐπιστρατευόντων, αἱ χεῖρες. 7 Sar. et codd. 703, 708, ἐνέτεινεν ἐν τῷ σταυρῷ. Savil. οὐ τῆς αὐτῆς, οἱ πιὸς ἀνωτέρω. & Alii ανόητα ποιούντες 1 Alli et Savil. γίνεται· ὁ μὲν γὰρ θέλων δεόντως μεταχει είσαι. * Sic Savil.; at Morel. πράττωμεν καὶ λέγωμεν. 1

95 IN JOANNEM HOMIL. XIV. al. XIII. γ. Ελεημοσύνης οὖν ἄρα καὶ οἰκτιρμῶν καὶ χάριτος τὸ τὸν νόμον λαβεῖν. Διὰ τοῦτο εἰπὼν, Χάριν ἀντὶ χάριτος, ἔτι θερμότερον ο επαγωνιζόμενος τῷ μεγέ θει τῶν δεδομένων, ἐπάγει λέγων· Ο νόμος διὰ Ματσέως ἐδόθη, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διά Ιη- τοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. Εἴδετε πῶς ἡρέμα καὶ κατὰ μικρὸν ἑνὶ ῥήματι, ὅ τε Βαπτιστής Ἰωάννης, ὅ τε μαθητής πρὸς τὴν ὑψηλοτάτην τοὺς ἀκροατὲς ἐνα ἄγουσι γνῶσιν, πρότερον τοῖς ταπεινοτέροις ἐγγυμνά σαντες; Ἐκεῖνο; μὲν γὰρ πρὸς ἑαυτὸν συγκρίνας τὸν ἀσυγκρίτω; b ἁπάντων ὑπερέχοντα, οὕτως αὐτοῦ μετὰ ταῦτα δείκνυσι τὴν ὑπεροχήν λέγων, Ὃς ἔμ- προσθέν μου γέγονεν· εἶτα ἐπάγων τὸ, Πρωτός μου ἦν· οὗτος δὲ ἐκείνου μὲν πολλῷ μείζον ἐποίησε, τῆς δὲ ἀξίας τῆς τοῦ Μονογενοῦς ἔλαττον. Οὐ γὰρ πρὸς Ἰωάννην, ἀλλὰ πρὸς τὸν ἐκείνου μᾶλλον θαυμαζόμε του παρὰ Ἰουδαίοις ποιεῖται τὴν σύγκρισιν, τὸν [82] Μωϋσέα λέγω· Ο νόμος γὰρ, φησί, διὰ Μωϋσέως ἐδόπη, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. Καὶ θέα τὴν σύνεσιν· Οὐ τοῦ προσώπου ποιεῖται τὴν ἐξέτας.ν, ἀλλὰ τῶν πραγμάτων. Τούτων γὰρ ἀποδειχθέντων πολλῷ μειζόνων c, ἐξ ἀνάγκης καὶ τοὺς ἀγνώμονας εἰκὸς ἦν παραδέξασθαι τὴν ψῆς φον καὶ τὴν ὑπόνοιαν περὶ τοῦ Χριστοῦ. "Οταν γὰρ τὰ πράγματα μαρτυρῇ, τὰ μηδεμίαν ἔχοντα ὑποψίαν ὡς ὁ προς χάριν τινὸς, ἢ καὶ πρὸς ἀπέχθειαν τοῦτο d ψῆ ποιοῦντα, ἀναμφισβήτητον καὶ τοῖς ἀγνώμοσι τὴν ψή- τον παρίστησιν. Οἷα γὰρ ἂν αὐτὰ διαθῶσιν οἱ ποιή σαντες, τοιαῦτα μένει φαινόμενα· διὸ μάλιστα πάν των ἀνύποπτος ἡ παρὰ τούτων ἐστὶ μαρτυρία. Ορα δὲ καὶ πῶς ἀνεπαχθῆ ποιεῖται τὴν παράθεσιν καὶ παρὰ τοῖς ἀσθενεστέροις. Οὐ γὰρ κατασκευάζει τῷ λόγῳ τὴν ὑπεροχήν, ἀλλ' ἀπὸ τῶν ὀνομάτων γυμνών τὴν διαφορὰν παραδείκνυσι, χάριν καὶ ἀλήθειαν ἀντι- θεῖς νόμῳ, καὶ τὸν Ἐγένετο, τῷ, Εδόθη. Πολὺ δὲ τὸ μέσον ἑκατέρων. Τὸ μὲν γὰρ διακονουμένου ἦν τὸν Ἐδόθη, λαβόντος παρ' ἑτέρου καὶ δόντος οἷς προς στέγη δοῦναι· τὸ δὲ, Ἐγένετο, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια, βασιλέως μετὰ ἐξουσίας πάντα ἀφιέντος τὰ ἁμαρτή ματα, καὶ αὐτοῦ κατασκευάζοντος τὴν δωρεάν. Διδ Ελεγεν· Ἀνέωνταί σου αἱ ἁμαρτίαι· καὶ πάλιν "Ινα δὲ εἰδῆτε ὅτι ἐξουσίαν ἔχει ὁ Υἱὸς τοῦ ἀν ρώπου ἀφιέναι ἐπὶ τῆς γῆς ἁμαρτίας, λέγει τῷ παρα- Δυτικήν Εγερθεὶς ἄγον τὴν κλίνην σου, καὶ ὑπ αγε εἰς τὸν οἶκόν σου. Ορᾷς πῶς ἡ χάρις γίνεται δι' αὐτοῦ ; Σκόπει δὲ καὶ τὴν ἀλήθειαν. Τὴν μὲν οὖν χά- ριν, καὶ ταῦτα καὶ τὰ κατὰ τὸν λῃστὴν, καὶ ἡ τοῦ βαπτίσματος δωρες, καὶ ἡ τοῦ Πνεύματος χάρις ἡ δι' αὐτοῦ διδομένη δείκνυσι *, καὶ Στερα πολλά· τὴν δὲ αλήθειαν σαφεστέραν εἰσόμεθα, ἂν τοὺς τύπους καταμάθωμεν. Τὰς γὰρ μελλούσας ἐπιτελεῖσθαι Γ ἐν τῇ Καινῇ οἰκονομίας προλαβόντες προδιέγραψαν οι τύπο ὡς τύποι· ἐλθὼν δὲ ἐπετέλεσεν αὐτὴν ὁ Χρ:- στές. Ίδωμεν τοίνυν καὶ τοὺς τύπους ἐν ὀλίγοις· οὐδὲ γὰρ ἅπαντα διελθεῖν τὰ τῶν τύπων τοῦ νῦν καιροῦ κ. ἀφ᾽ ἂν δὲ παραθήσομαί τινα μαθόντες, καὶ τὰ λοιπὰ εἰσ: της. Βούλεσθε οὖν ἀπ' αὐτοῦ τοῦ πάθους ἀρξομε θα; Τί ούν φησιν ὁ τύπος; Λάβετε ἀρνίον κατ' οι- χίαν, καὶ θύσατε, καὶ ποιήσατε ὡς προσέταξε καὶ ἐνομοθέτησεν. Ὁ δὲ Χριστὸς οὐχ οὕτως· οὐ γὰρ προστάττει τούτο γενέσθαι· ἀλλ' αὐτὸς αὐτὸ γίνε 01. esje • Card 70, 706, σαφέστερον. b Αlii ἀσύγκριτον. 705 et Savil. μείζονα. d Quidam ἔχοντα αἰτίαν, ὡς. Sav et plurimi me. Morel καὶ ἡ διὰ τοῦ Πνεύματος υἱοθεσία Αν δεδομένη δείκνυσιν. f Alfiet Savil. μελλούσας τελεῖσθαι. & Alii et Sivil του παρόντος καιρος. Quidam ibidem ἀπὸ τῶν ὀλίγων ὲ τὸ πᾶν μαθόντες, τοὺς λοιποὺς εἰσεσε. 96 ται. Ουσίαν ἑαυτὸν καὶ προσφορὰν τῷ Πατρὶ προσ- ενεγκών. δ'. Ὅρα πῶς ὁ μὲν τύπος ἐδόθη διὰ Μωϋσέως, ἡ δὲ ἀλήθεια ἐγένετο διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Καὶ πάλιν ἐν τῷ ὄρει Σινᾷ τῶν Αμαληκιτῶν πολεμούντων Εβραίοις, αἱ χεῖρες ἡ μὲν ἐστηρίζοντο τοῦ Μωϋσέως, αἱρόμεναι ὑπὸ Ααρών καὶ Ὥρ ἑκατέρωθεν ἑστώτων· ὁ δὲ Χρι- στὸς παραγενόμενος, αὐτὸς δι' ἑαυτοῦ τὰς χεῖρας τεί- νας εἶχεν ' ἐν τῷ σταυρῷ. Εἶδες πῶς ὁ μὲν τύπος ἐδίδοτο, ἡ δὲ ἀλήθεια ἐγίνετο; Πάλιν ὁ νόμος ἔλεγεν · Επικατάρατος πᾶς ὃς οὐκ ἐμμένει ἐν πᾶσι τοῖς γεγραμμένοις ἐν τῷ βιβλίῳ τούτῳ· ἡ δὲ χάρις τί φησι; Δεῦτε [83] πρός με, πάντες οι κοπιῶντες καὶ πε φορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς· καὶ ὁ Παῦλος, Χριστὸς ἡμᾶς ἐξηγόρασεν ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νό μου, γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα. Ἐπεὶ οὖν τοσαΰ τῆς ἀπολελαύκαμεν χάριτος καὶ ἀληθείας, παρακαλώ, μὴ διὰ τὸ μέγεθος της δωρεᾶς γενώμεθα ῥαθυμότεροι. Οσῳ γὰρ μείζονος ἠξιώθημεν τιμῆς, τοσούτῳ καὶ πλείονος ἐσμεν ἀρετῆς ὀφειλέται. Ὁ μὲν γὰρ μικρά εὐεργετηθεὶς, κἂν μικρὰ ἐπιδείξηται, οὐ τοσαύτης 4 καταγνώσεως ἄξιός ἐστιν· ὁ δὲ πρὸς τὴν ἀνωτάτω και ρυφὴν τῆς τιμῆς ἀναβὰς, εἶτα χαμαίζηλα καὶ ταπεινὰ ἐπιδεικνύμενος, πολλῷ μείζονος ἔσται κολάσεως ἄξιος, ᾿Αλλὰ μὴ γένοιτο περὶ ὑμῶν τοιαῦτα ὑποπτεῦσαι ποτε. Πεποίθαμεν γὰρ ἐν Κυρίῳ, ὅτι πρὸς τὸν οὐρα νὰν τὰς ψυχὰς ὑμῶν ἑπτερώσατε, καὶ τῆς γῆς ἁπάν έστησε, καὶ ἐν τῷ κόσμῳ ὄντες, οὐ τὰ τοῦ κόσμου μεταχειρίζεσθε. Ἀλλ᾿ ὅμως καὶ πεπεισμένοι, οι παυόμεθα συνεχῶς τὰ αὐτὰ παρακαλοῦντες. Εκεί καὶ ἐν τοῖς ἔξωθεν ἀγῶσιν, οὐ τοὺς ἀναπεπτωκότας, οὐδὲ τοὺς ὑπτίους κειμένους, ἀλλὰ τοὺς ἐνεργοῦντας, τοὺς ἔτι τρέχοντας ἅπαντες προτρέπονται οἱ θεαταί. Επ' ἐκείνων μὲν γὰρ ὡς ἀνόνητα πονοῦντες κ, και οὐ δυνάμενοι διὰ τῶν παρακλήσεων αὐτοὺς ἀναστῆ- σαι, ἀποῤῥαγέντας καθάπαξ τῆς νίκης, οὕτω παύον- ται καταγινώσκοντες· ἐνταῦθα δὲ οὐκ ἐφ' ὑμῶν μόνον τῶν νηφόντων, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἀναπεσόντων, εἰ βουληθείεν μεταβαλέσθαι, ἔστι τι προσδοκήσαι χρη- στόν. Διὸ καὶ πάντα πράττομεν, παρακαλοῦντες, όνει δίζοντες, προτρέποντες, ἐπαινοῦντες, ὥστε τὴν ὑμε πέραν πραγματεύσασθαι σωτηρίαν. Μὴ τοίνυν τῇ συν εχεί τῇ περὶ τῆς πολιτείας δυσχεράνητε παραινέσει. Οὐ γὰρ ῥαθυμίαν κατεγνωκότων ἐστὶ τὰ λεγόμενα, ἀλλὰ χρηστὰς σφόδρα ἐλπίδας ἐχόντων περὶ ὑμῶν. Οὐ πρὸς ὑμᾶς δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἡμᾶς τοὺς λέγοντας ταῦτα εἴρηται καὶ εἰρήσεται· καὶ γὰρ καὶ αὐτοὶ τῆς αὐτῆς δεόμεθα διδασκαλίας. Εἰ γὰρ καὶ παρ' ἡμῶν λέγεται, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἡμᾶς οὐδὲν κωλύει ταῦτα λέγεσθαι. Τὸν μὲν γὰρ εὐρὼν ὑπεύθυνον ὄντα, ὁ λόγος διωρθώσατο, τὸν δὲ ἐκτὸς καὶ ἀπηλλαγμένων. ὡς ποῤῥωτάτω, πάλιν ἀπήγαγεν. Οὐδὲ γὰρ αὐτοὶ τῶν ἁμαρτημάτων ἐσμεν καθαρεί. "Η τε οὖν ιατρεία κοινή, τά τε φάρμακα ἅπασι πρόκειται· ἡ δὲ θέμα- πεία λοιπὸν οὐ κοινή, ἀλλὰ παρὰ τὴν τῶν χρωμένων προαίρεσιν γίνεται. Διὸ καὶ ὁ μὲν δεόντως μεταχει- ρίσας 1 τὸ φάρμακον, ἀπώνατό τι τῆς θεραπείας· ὁ δὲ μὴ ἐπιθεὶς τῷ τραύματι, μεῖζον εἰργάσατο τὸ κακὸν, καὶ εἰς τὴν χαλεπωτάτην κατέστρεψε τελευτήν. Μη τοίνυν ἀλγῶμεν ἰατρευόμενοι, ἀλλὰ πολλῷ μᾶλλον χαίρωμεν, κἂν πικρὰς φέρῃ τὰς ἐδύνας τῆς διδασκα λίας ἡ μεθοδεία· πολὺ γὰρ ἥδιστον ἡμῖν ὕστερον ἐπισ δείξεται τὸν καρπόν. Πάντα οὖν εἰς τοῦτο πράττω μεν, ὅπως καθαροί τραυμάτων καὶ πληγῶν, ἅς οἱ τῆς ἁμαρτίας ἰδόντες ἐντιθέασι τῇ ψυχῇ, εἰς τὴν αἰῶνα ἀπάρωμεν ἐκεῖνον, ἵνα ἄξιος τῆς όψεως γενέ b Savil. τῶν ᾿Αμαληκιτῶν ἐπιστρατευόντων, αἱ χεῖρες. 7 Sar. et codd. 703, 708, ἐνέτεινεν ἐν τῷ σταυρῷ. Savil. οὐ τῆς αὐτῆς, οἱ πιὸς ἀνωτέρω. & Alii ανόητα ποιούντες 1 Alli et Savil. γίνεται· ὁ μὲν γὰρ θέλων δεόντως μεταχει είσαι. * Sic Savil.; at Morel. πράττωμεν καὶ λέγωμεν. 1

197 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANΤΙΝΟΡ. μενοι τοῦ Χριστοῦ, μὴ ταῖς τιμωρητικαῖς καὶ ἀποτό μοις δυνάμεσι κατὰ τὴν ἡμέραν παραδοθῶμεν [84] ἐκείνην, ἀλλὰ ταῖς δυναμέναις πρὸς τὴν κληρονομίαν εἰσαγαγεῖν ἡμᾶς τῶν οὐρανῶν, τὴν ἡτοιμασμένην τοῖς 98 ἀγαπῶσιν αὐτόν· ής γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. OMIAIA IE'. θ τὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε· ὁ μονογενής Υιός, ὁ ῶν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός, ἐκεῖνος ἐξηγή σατο. α'. Τῶν ὀνομάτων καὶ τῶν ῥημάτων τῶν ἐν ταῖς Γρα- φαῖς κειμένων, οὐχ ἁπλῶς ἡμᾶς ὁ Θεὸς ἐπακούειν βούλεται, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς τῆς συνέσεως. Διὰ τοῦτο ὁ μὲν μακάριος Δαυΐδ πολλαχοῦ τῶν Ψαλμών προ- έγραφε τῶν ἑαυτοῦ τὸ, Εἰς σύνεσιν, καὶ ἔλεγεν · Ἀποκάλυψον τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ κατανοή σω τὰ θαυμάσια ἐκ τοῦ νόμου σου. Μετὰ δὲ τοῦτον καὶ ὁ τούτου παῖς ὑποτιθεὶς δείκνυσιν, ὅτι δεῖ καθάπερ ἀργύριον ἐκζητεῖν τὴν σοφίαν· μᾶλλον δὲ ὑπὲρ χρυσ σίον αὐτὴν ἐμπορεύεσθαι. Καὶ ὁ Κύριος δὲ τοῖς Ιου- δαίοις παραινῶν τὰς Γραφὰς ἐρευνᾶν, ἐπὶ πλέον ἡμᾶς εἰς ζήτησιν ἐνάγει. Οὐκ ἂν γὰρ οὕτως εἶπεν, εἴ γε αὐτόθεν • καὶ ἐκ πρώτης αὐτὰ; καταλαβεῖν δυνατὸν ἦν τῆς ἀναγνώσεως. Τὸ γὰρ ἐν μέσῳ κείμενον, καὶ πρόχειρον, οὐδείς ποτ' ἂν ἐρευνήσαιτο, ἀλλὰ τὸ συνε εσκιασμένον, καὶ μετὰ πολλῆς εὑρισκόμενον τῆς ζητή- σεως. Διὰ τοῦτο καὶ θησαυρὸν κεκρυμμένον αὐτὰς εἶναί φησι, πρὸς τὴν ζήτησιν ἡμᾶς διεγείρων. Ταῦτα δὲ ἡμῖν εἴρηται, ἵνα μὴ ἁπλῶς μηδὲ ὡς ἔτυχε προσ- 6άλλωμεν τοῖς τῶν Γραφῶν βήμασιν, ἀλλὰ μετὰ ἀκρι- βείας πολλῆς. Εἰ μὲν γὰρ ἀνεξετάστως τις ἐπακού- πειε τῶν λεγομένων ὺ ἐν αὐταῖς, καὶ δέξαιτο πάντα οὕτως ὡς εἴρηται κατὰ τὸ γράμμα, πολλὰ τὰ ἄτοπα ὑποπτεύσει περὶ τοῦ Θεοῦ. Καὶ γὰρ καὶ ἄνθρωπον αὐτὸν εἶναι, καὶ ἀπὸ χαλκοῦ συνεστάναι, καὶ ὀργίλον, καὶ θυμώδη, καὶ πολλὰ ἔτι τούτων χείρονα περὶ αὐτοῦ δέξεται δόγματα. Εἰ δὲ τὸν νοῦν τὸν ἐν τῷ βάθει κεί- μενον ο καταμάθοι, πάσης ταύτης ἀπαλλαγήσεται τῆς ἀτοπίας. Ἐπεὶ καὶ τὸ νῦν προκείμενον ἡμῖν ἀνά- γνωσμα κόλπον φησὶ τὸν Θεὸν ἔχειν, ὅπερ σωμάτων ἐστὶν ἴδιον. Αλλ' οὐδεὶ; οὕτω μέμηνεν, ὥστε σῶμα ὑποπτεῦσαι τὸν ἀσώματον εἶναι. Ιν' οὖν ἀξίως τῆς πνευματικῆς ἐννοίας τὸ πᾶν ἐκλάβωμεν, φέρε ἄνωθεν τὸ χωρίον διερευνησώμεθα. Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε. Εκ ποίας ἐπὶ τοῦτο ἦλθεν ἀκολουθίας ὁ Εὐαγγελιστής; Δείξας πολλὴν τῶν τοῦ Χριστοῦ δω- ρεῶν τὴν ὑπερβολήν, ὡς εἶναι τὸ μέσον ἄπειρον τού- των τε καὶ τῶν διὰ Μωϋσέως οἰκονομηθέντων, θέλει λοιπὸν καὶ αἰτίαν εύλογον τῆς διαφορᾶς εἰπεῖν. Εκεί- νος μὲν γὰρ ὑπηρέτης ων, ταπεινοτέρων γέγονε πρα γμάτων διάκονος· οὗτος δὲ Δεσπότης, καὶ βασιλεύς, καὶ βασιλέως Υἱὸς ὤν, τὰ πολλῷ μείζονα ἡμῖν [85] ἐκόμισε, συνὼν ἀεὶ τῷ Πατρὶ, καὶ ὁρῶν αὐτὸν διηνε- κω;. Διὸ καὶ οὕτως ἐπήγαγε λέγων· Θεὸν ὁ οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε. Τί οὖν ἐροῦμεν τῷ μεγαλοφωνοτάτω Ησαΐα λέγοντι · Εἶδον τὸν Κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου υψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου; τί δὲ τῷ Ἰωάννῃ προσμαρτυροῦντι • αὐτῷ ὅτι ταῦτα εἶπεν, ὅτε εἶδε τὴν δόξαν αὐτοῦ; τί δὲ τῷ Ἰεζεκιήλ; καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς ἐπὶ τῶν Χερουβίμ καθήμενον αὐτὸν ὁρᾷ· τί δὲ καὶ τῷ Δανιήλ; καὶ γὰρ καὶ οὗτός φησιν· Ο Πα- λαιὰς τῶν ἡμερῶν ἐκάθητο τί δὲ καὶ αὐτῷ τῷ Μωϋ. σε λέγοντι· Δεῖξόν μοι τὴν δόξαν σου όπως γνω- στῶς ἴδω σε; Ὁ δὲ Ἰακὼβ καὶ ἀπὸ τούτου τὴν • Quilam ὅτι δεῖ καὶ καθάπερ θησαυρὸν ἐξερευνᾷν. Οὐκ ἂν εἶπεν, Ερευνᾶτε. Εἶγε αὐτόθεν. b Mor. τῶν ἐμφερομένων. «ν. τῶν λεγομένων. C alii τῶν ἐν τῷ βάσει κειμένων. Η Sav. διηνεκώς. Διὰ τοῦτο ἔλεγε, Θεόν. Levissimum est discrimen. Savil. καὶ τῷ Ἰωάννη δὲ μαρτυρούντι. προσηγορίαν έλαβεν, Ἰσραὴλ ἐπικληθείς Ἰσραὴλ γὰρ ὁ τὸν Θεὸν ὁρῶν ἐστι. Καὶ ἕτεροι δὲ αὐτὸν ἑωράκασι. Πῶς οὖν ὁ Ἰωάννης εἶπε, Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώ ποτε; Δηλῶν ὅτι πάντα ἐκεῖνα συγκαταβάσεως ἦν, οὐκ αὐτῆς τῆς οὐσίας γυμνῆς ὄψις. Εἰ γὰρ αὐτὴν ἑώρων τὴν φύσιν, οὐκ ἂν διαφόρως αὐτὴν ἐθεάσαντο. Απλῆ γάρ τις καὶ ἀσχημάτιστος αὕτη, καὶ ἀσύνθε της, καὶ ἀπερίγραπτος, οὐ κάθηται, οὐδὲ ἔστηκεν, οὐδὲ περιπατεῖ. Ταῦτα γὰρ πάντα σωμάτων. Πῶς δὲ ἐστιν, αὐτὸς οἶδε μόνος. Καὶ τοῦτο διὰ προφήτου τινὸς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐμφαίνων ' ἔλεγεν· Εγώ δράσεις, φησίν, ἐπλήθυνα, καὶ ἐν χερσὶ προφητών ώμοιώθην τουτέστι, Συγκατέβην, οὐ τοῦτο ὅπερ ἡμην ἐφάνην. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλεν αὐτοῦ ὁ Υἱὸς δι' ἀληθινῆς σαρκὸς φανήσεσθαι ἡμῖν, ἄνωθεν αὐτοὺς προεγύμναζεν ὁρᾶν τοῦ Θεοῦ τὴν οὐσίαν, ὡς αὐτοῖς δυνατὸν ἦν ἰδεῖν. Ἐπεὶ αὐτὸ ὅπερ ἐστὶν ὁ Θεὸς, οὐ μόνον προφῆται, ἀλλ' οὐδὲ ἄγγελοι εἶδον, οὔτε ἀρχάγ γελοι · ἀλλ' ἐὰν ἐρωτήσῃς αὐτοὺς, ἀκούσῃ περὶ μὲν τῆς οὐσίας οὐδὲν ἀποκρινομένους, Δόξα δὲ ἐν ὑψί στοις, μόνον ᾄδοντας, τῷ Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία 5. Κἂν παρὰ τῶν Χερουβίμ ἢ τῶν Σεραφὶμ ἐπιθυμήσῃς τι μαθεῖν, τὸ μυστικὸν τοῦ ἁγιασμοῦ μέλος ἀκούσῃ, καὶ ὅτι Πλήρης ὁ οὐ ρανὸς, καὶ ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ. "Αν τὰς ἀνωτέρω δυνάμεις ἐξετάσῃς, οὐδὲν ἄλλο εὑρήσεις, ἢ ὅτι ἂν ἔρ- γον αὐταῖς ἐστι, τὸ αἰνεῖν τὸν Θεόν· Αἰνεῖτε γὰρ αὐ τὸν, φησὶ, πᾶσαι αἱ δυνάμεις αὐτοῦ. Μένος οὖν αὐτὸν ὁρᾷ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ἡ γὰρ κτιστὴ φύσις ἅπασα πῶς καὶ ἰδεῖν δυνήσεται τὸν ἄκτιστον 1 ; Εἰ γὰρ ἁπλῶς τῆς ὁποιασοῦν ἀσωμάτου δυνάμεως, καίτοι γε γενητῆς οὔσης, οὐ δυνάμεθα δέξασθαι θεωρίαν σαφῆ ἡ, καὶ τοῦτο πολλάκις ἐπὶ τῶν ἀγγέλων ἐδείχθη· πολλῷ μᾶλλον τῆς καὶ ἀσωμά- του καὶ ἀγενήτου ουσίας. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος ὁ φησιν, "Ον εἶδεν οὐδεὶς ἀνθρώπων οὐδὲ ἰδεῖν δύο ναται. "Αρ' οὖν τῷ Πατρὶ μόνῳ τὸ ἐξαίρετον τοῦτο πρόσεστι, τῷ δὲ Υἱῷ οὐκέτι ; Απαγε· ἀλλὰ καὶ τῷ Υἱῷ. Ὅτι δὲ καὶ αὐτῷ, ἄκουε Παύλου τοῦτο δηλοῦντο;, καὶ λέγοντος κ· "Ος ἐστιν εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀο- ράτου. Ὁ δὲ τοῦ ἀοράτου εἰκὼν ῶν, καὶ αὐτό; [86] ἀόρατος· ἐπεὶ οὐκ ἂν εἴη εἰκών. Εἰ δὲ ἀλλαχοῦ φησι, Θεὸς ἐφανερώθη ἐν σαρκί, μὴ θαυμάσης· ὅτι ἡ φανέρωσις διὰ τῆς σαρκὸς, οὐ μὴν κατὰ τὴν οὐσίαν γέγονεν. Ἐπεὶ ὅτι καὶ αὐτὸς ἀόρατος οὐ μόνον ἀν- θρώποις, ἀλλὰ καὶ ταῖς ἄνω δυνάμεσι, δείκνυσιν ὁ Παῦλος. Εἰπὼν γάρ, ὅτι Εφανερώθη ἐν σαρκὶ, ἐπ- ήγαγεν, ὅτι "Ωφθη ἀγγέλοις. β'. Ὥστε καὶ τοῖς ἀγγέλοις τότε ὤφθη, ὅτε σάρκα περιεβάλετο· πρὸ τούτου δὲ οὐχ εώρων αὐτὸν οὕτως, ἐπειδὴ καὶ αὐτοῖς ἀόρατος ἡ ουσία ἦν. Καὶ πῶς, φη- σὶν, ὁ Χριστὸς εἶπε, Μὴ καταφρονήσητε ἑνὸς τῶν μικρῶν τούτων λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι οἱ ἄγγελοι αὐτῶν διαπαντὸς βλέπουσι τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς ; Τί γάρ ; καὶ πρόσωπον f Alit et Savil. προφήτου τινὸς ἔλεγεν ἐμφαίνων. Eadem ipsa sententia est. 6 Alii et Savil. δόξαν δὲ ἐν ὑψίστοις ἀναπέμποντας τῷ Θεῷ εἰρήνην... καὶ εὐδοκίαν. à A.ii et Savil. ἅγιον. Ἡ γάρ... δύναται τὸν ἄκτιστον. Morel. τὸ δὲ κτιστῆς φύσεως ὄν, πῶς καί i Morel . θεωρίαν ὅλως. i Morel. οὐσίας. Οὕτως αὐτὸ ἐμφαίνων καὶ Παῦλος. ΚΑΙ Γιῷ. Ακουε τοίνυν αὐτοῦ τὰ πρότερα εἰρηκότος λέγοντος, εἰ in sequentibus quoque verbo lenus variant. • verbo lenus far Digitized by

197 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANΤΙΝΟΡ. μενοι τοῦ Χριστοῦ, μὴ ταῖς τιμωρητικαῖς καὶ ἀποτό μοις δυνάμεσι κατὰ τὴν ἡμέραν παραδοθῶμεν [84] ἐκείνην, ἀλλὰ ταῖς δυναμέναις πρὸς τὴν κληρονομίαν εἰσαγαγεῖν ἡμᾶς τῶν οὐρανῶν, τὴν ἡτοιμασμένην τοῖς 98 ἀγαπῶσιν αὐτόν· ής γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. OMIAIA IE'. θ τὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε· ὁ μονογενής Υιός, ὁ ῶν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός, ἐκεῖνος ἐξηγή σατο. α'. Τῶν ὀνομάτων καὶ τῶν ῥημάτων τῶν ἐν ταῖς Γρα- φαῖς κειμένων, οὐχ ἁπλῶς ἡμᾶς ὁ Θεὸς ἐπακούειν βούλεται, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς τῆς συνέσεως. Διὰ τοῦτο ὁ μὲν μακάριος Δαυΐδ πολλαχοῦ τῶν Ψαλμών προ- έγραφε τῶν ἑαυτοῦ τὸ, Εἰς σύνεσιν, καὶ ἔλεγεν · Ἀποκάλυψον τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ κατανοή σω τὰ θαυμάσια ἐκ τοῦ νόμου σου. Μετὰ δὲ τοῦτον καὶ ὁ τούτου παῖς ὑποτιθεὶς δείκνυσιν, ὅτι δεῖ καθάπερ ἀργύριον ἐκζητεῖν τὴν σοφίαν· μᾶλλον δὲ ὑπὲρ χρυσ σίον αὐτὴν ἐμπορεύεσθαι. Καὶ ὁ Κύριος δὲ τοῖς Ιου- δαίοις παραινῶν τὰς Γραφὰς ἐρευνᾶν, ἐπὶ πλέον ἡμᾶς εἰς ζήτησιν ἐνάγει. Οὐκ ἂν γὰρ οὕτως εἶπεν, εἴ γε αὐτόθεν • καὶ ἐκ πρώτης αὐτὰ; καταλαβεῖν δυνατὸν ἦν τῆς ἀναγνώσεως. Τὸ γὰρ ἐν μέσῳ κείμενον, καὶ πρόχειρον, οὐδείς ποτ' ἂν ἐρευνήσαιτο, ἀλλὰ τὸ συνε εσκιασμένον, καὶ μετὰ πολλῆς εὑρισκόμενον τῆς ζητή- σεως. Διὰ τοῦτο καὶ θησαυρὸν κεκρυμμένον αὐτὰς εἶναί φησι, πρὸς τὴν ζήτησιν ἡμᾶς διεγείρων. Ταῦτα δὲ ἡμῖν εἴρηται, ἵνα μὴ ἁπλῶς μηδὲ ὡς ἔτυχε προσ- 6άλλωμεν τοῖς τῶν Γραφῶν βήμασιν, ἀλλὰ μετὰ ἀκρι- βείας πολλῆς. Εἰ μὲν γὰρ ἀνεξετάστως τις ἐπακού- πειε τῶν λεγομένων ὺ ἐν αὐταῖς, καὶ δέξαιτο πάντα οὕτως ὡς εἴρηται κατὰ τὸ γράμμα, πολλὰ τὰ ἄτοπα ὑποπτεύσει περὶ τοῦ Θεοῦ. Καὶ γὰρ καὶ ἄνθρωπον αὐτὸν εἶναι, καὶ ἀπὸ χαλκοῦ συνεστάναι, καὶ ὀργίλον, καὶ θυμώδη, καὶ πολλὰ ἔτι τούτων χείρονα περὶ αὐτοῦ δέξεται δόγματα. Εἰ δὲ τὸν νοῦν τὸν ἐν τῷ βάθει κεί- μενον ο καταμάθοι, πάσης ταύτης ἀπαλλαγήσεται τῆς ἀτοπίας. Ἐπεὶ καὶ τὸ νῦν προκείμενον ἡμῖν ἀνά- γνωσμα κόλπον φησὶ τὸν Θεὸν ἔχειν, ὅπερ σωμάτων ἐστὶν ἴδιον. Αλλ' οὐδεὶ; οὕτω μέμηνεν, ὥστε σῶμα ὑποπτεῦσαι τὸν ἀσώματον εἶναι. Ιν' οὖν ἀξίως τῆς πνευματικῆς ἐννοίας τὸ πᾶν ἐκλάβωμεν, φέρε ἄνωθεν τὸ χωρίον διερευνησώμεθα. Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε. Εκ ποίας ἐπὶ τοῦτο ἦλθεν ἀκολουθίας ὁ Εὐαγγελιστής; Δείξας πολλὴν τῶν τοῦ Χριστοῦ δω- ρεῶν τὴν ὑπερβολήν, ὡς εἶναι τὸ μέσον ἄπειρον τού- των τε καὶ τῶν διὰ Μωϋσέως οἰκονομηθέντων, θέλει λοιπὸν καὶ αἰτίαν εύλογον τῆς διαφορᾶς εἰπεῖν. Εκεί- νος μὲν γὰρ ὑπηρέτης ων, ταπεινοτέρων γέγονε πρα γμάτων διάκονος· οὗτος δὲ Δεσπότης, καὶ βασιλεύς, καὶ βασιλέως Υἱὸς ὤν, τὰ πολλῷ μείζονα ἡμῖν [85] ἐκόμισε, συνὼν ἀεὶ τῷ Πατρὶ, καὶ ὁρῶν αὐτὸν διηνε- κω;. Διὸ καὶ οὕτως ἐπήγαγε λέγων· Θεὸν ὁ οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε. Τί οὖν ἐροῦμεν τῷ μεγαλοφωνοτάτω Ησαΐα λέγοντι · Εἶδον τὸν Κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου υψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου; τί δὲ τῷ Ἰωάννῃ προσμαρτυροῦντι • αὐτῷ ὅτι ταῦτα εἶπεν, ὅτε εἶδε τὴν δόξαν αὐτοῦ; τί δὲ τῷ Ἰεζεκιήλ; καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς ἐπὶ τῶν Χερουβίμ καθήμενον αὐτὸν ὁρᾷ· τί δὲ καὶ τῷ Δανιήλ; καὶ γὰρ καὶ οὗτός φησιν· Ο Πα- λαιὰς τῶν ἡμερῶν ἐκάθητο τί δὲ καὶ αὐτῷ τῷ Μωϋ. σε λέγοντι· Δεῖξόν μοι τὴν δόξαν σου όπως γνω- στῶς ἴδω σε; Ὁ δὲ Ἰακὼβ καὶ ἀπὸ τούτου τὴν • Quilam ὅτι δεῖ καὶ καθάπερ θησαυρὸν ἐξερευνᾷν. Οὐκ ἂν εἶπεν, Ερευνᾶτε. Εἶγε αὐτόθεν. b Mor. τῶν ἐμφερομένων. «ν. τῶν λεγομένων. C alii τῶν ἐν τῷ βάσει κειμένων. Η Sav. διηνεκώς. Διὰ τοῦτο ἔλεγε, Θεόν. Levissimum est discrimen. Savil. καὶ τῷ Ἰωάννη δὲ μαρτυρούντι. προσηγορίαν έλαβεν, Ἰσραὴλ ἐπικληθείς Ἰσραὴλ γὰρ ὁ τὸν Θεὸν ὁρῶν ἐστι. Καὶ ἕτεροι δὲ αὐτὸν ἑωράκασι. Πῶς οὖν ὁ Ἰωάννης εἶπε, Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώ ποτε; Δηλῶν ὅτι πάντα ἐκεῖνα συγκαταβάσεως ἦν, οὐκ αὐτῆς τῆς οὐσίας γυμνῆς ὄψις. Εἰ γὰρ αὐτὴν ἑώρων τὴν φύσιν, οὐκ ἂν διαφόρως αὐτὴν ἐθεάσαντο. Απλῆ γάρ τις καὶ ἀσχημάτιστος αὕτη, καὶ ἀσύνθε της, καὶ ἀπερίγραπτος, οὐ κάθηται, οὐδὲ ἔστηκεν, οὐδὲ περιπατεῖ. Ταῦτα γὰρ πάντα σωμάτων. Πῶς δὲ ἐστιν, αὐτὸς οἶδε μόνος. Καὶ τοῦτο διὰ προφήτου τινὸς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐμφαίνων ' ἔλεγεν· Εγώ δράσεις, φησίν, ἐπλήθυνα, καὶ ἐν χερσὶ προφητών ώμοιώθην τουτέστι, Συγκατέβην, οὐ τοῦτο ὅπερ ἡμην ἐφάνην. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλεν αὐτοῦ ὁ Υἱὸς δι' ἀληθινῆς σαρκὸς φανήσεσθαι ἡμῖν, ἄνωθεν αὐτοὺς προεγύμναζεν ὁρᾶν τοῦ Θεοῦ τὴν οὐσίαν, ὡς αὐτοῖς δυνατὸν ἦν ἰδεῖν. Ἐπεὶ αὐτὸ ὅπερ ἐστὶν ὁ Θεὸς, οὐ μόνον προφῆται, ἀλλ' οὐδὲ ἄγγελοι εἶδον, οὔτε ἀρχάγ γελοι · ἀλλ' ἐὰν ἐρωτήσῃς αὐτοὺς, ἀκούσῃ περὶ μὲν τῆς οὐσίας οὐδὲν ἀποκρινομένους, Δόξα δὲ ἐν ὑψί στοις, μόνον ᾄδοντας, τῷ Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία 5. Κἂν παρὰ τῶν Χερουβίμ ἢ τῶν Σεραφὶμ ἐπιθυμήσῃς τι μαθεῖν, τὸ μυστικὸν τοῦ ἁγιασμοῦ μέλος ἀκούσῃ, καὶ ὅτι Πλήρης ὁ οὐ ρανὸς, καὶ ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ. "Αν τὰς ἀνωτέρω δυνάμεις ἐξετάσῃς, οὐδὲν ἄλλο εὑρήσεις, ἢ ὅτι ἂν ἔρ- γον αὐταῖς ἐστι, τὸ αἰνεῖν τὸν Θεόν· Αἰνεῖτε γὰρ αὐ τὸν, φησὶ, πᾶσαι αἱ δυνάμεις αὐτοῦ. Μένος οὖν αὐτὸν ὁρᾷ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ἡ γὰρ κτιστὴ φύσις ἅπασα πῶς καὶ ἰδεῖν δυνήσεται τὸν ἄκτιστον 1 ; Εἰ γὰρ ἁπλῶς τῆς ὁποιασοῦν ἀσωμάτου δυνάμεως, καίτοι γε γενητῆς οὔσης, οὐ δυνάμεθα δέξασθαι θεωρίαν σαφῆ ἡ, καὶ τοῦτο πολλάκις ἐπὶ τῶν ἀγγέλων ἐδείχθη· πολλῷ μᾶλλον τῆς καὶ ἀσωμά- του καὶ ἀγενήτου ουσίας. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος ὁ φησιν, "Ον εἶδεν οὐδεὶς ἀνθρώπων οὐδὲ ἰδεῖν δύο ναται. "Αρ' οὖν τῷ Πατρὶ μόνῳ τὸ ἐξαίρετον τοῦτο πρόσεστι, τῷ δὲ Υἱῷ οὐκέτι ; Απαγε· ἀλλὰ καὶ τῷ Υἱῷ. Ὅτι δὲ καὶ αὐτῷ, ἄκουε Παύλου τοῦτο δηλοῦντο;, καὶ λέγοντος κ· "Ος ἐστιν εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀο- ράτου. Ὁ δὲ τοῦ ἀοράτου εἰκὼν ῶν, καὶ αὐτό; [86] ἀόρατος· ἐπεὶ οὐκ ἂν εἴη εἰκών. Εἰ δὲ ἀλλαχοῦ φησι, Θεὸς ἐφανερώθη ἐν σαρκί, μὴ θαυμάσης· ὅτι ἡ φανέρωσις διὰ τῆς σαρκὸς, οὐ μὴν κατὰ τὴν οὐσίαν γέγονεν. Ἐπεὶ ὅτι καὶ αὐτὸς ἀόρατος οὐ μόνον ἀν- θρώποις, ἀλλὰ καὶ ταῖς ἄνω δυνάμεσι, δείκνυσιν ὁ Παῦλος. Εἰπὼν γάρ, ὅτι Εφανερώθη ἐν σαρκὶ, ἐπ- ήγαγεν, ὅτι "Ωφθη ἀγγέλοις. β'. Ὥστε καὶ τοῖς ἀγγέλοις τότε ὤφθη, ὅτε σάρκα περιεβάλετο· πρὸ τούτου δὲ οὐχ εώρων αὐτὸν οὕτως, ἐπειδὴ καὶ αὐτοῖς ἀόρατος ἡ ουσία ἦν. Καὶ πῶς, φη- σὶν, ὁ Χριστὸς εἶπε, Μὴ καταφρονήσητε ἑνὸς τῶν μικρῶν τούτων λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι οἱ ἄγγελοι αὐτῶν διαπαντὸς βλέπουσι τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς ; Τί γάρ ; καὶ πρόσωπον f Alit et Savil. προφήτου τινὸς ἔλεγεν ἐμφαίνων. Eadem ipsa sententia est. 6 Alii et Savil. δόξαν δὲ ἐν ὑψίστοις ἀναπέμποντας τῷ Θεῷ εἰρήνην... καὶ εὐδοκίαν. à A.ii et Savil. ἅγιον. Ἡ γάρ... δύναται τὸν ἄκτιστον. Morel. τὸ δὲ κτιστῆς φύσεως ὄν, πῶς καί i Morel . θεωρίαν ὅλως. i Morel. οὐσίας. Οὕτως αὐτὸ ἐμφαίνων καὶ Παῦλος. ΚΑΙ Γιῷ. Ακουε τοίνυν αὐτοῦ τὰ πρότερα εἰρηκότος λέγοντος, εἰ in sequentibus quoque verbo lenus variant. • verbo lenus far Digitized by

197 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANΤΙΝΟΡ. μενοι τοῦ Χριστοῦ, μὴ ταῖς τιμωρητικαῖς καὶ ἀποτό μοις δυνάμεσι κατὰ τὴν ἡμέραν παραδοθῶμεν [84] ἐκείνην, ἀλλὰ ταῖς δυναμέναις πρὸς τὴν κληρονομίαν εἰσαγαγεῖν ἡμᾶς τῶν οὐρανῶν, τὴν ἡτοιμασμένην τοῖς 98 ἀγαπῶσιν αὐτόν· ής γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. OMIAIA IE'. θ τὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε· ὁ μονογενής Υιός, ὁ ῶν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός, ἐκεῖνος ἐξηγή σατο. α'. Τῶν ὀνομάτων καὶ τῶν ῥημάτων τῶν ἐν ταῖς Γρα- φαῖς κειμένων, οὐχ ἁπλῶς ἡμᾶς ὁ Θεὸς ἐπακούειν βούλεται, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς τῆς συνέσεως. Διὰ τοῦτο ὁ μὲν μακάριος Δαυΐδ πολλαχοῦ τῶν Ψαλμών προ- έγραφε τῶν ἑαυτοῦ τὸ, Εἰς σύνεσιν, καὶ ἔλεγεν · Ἀποκάλυψον τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ κατανοή σω τὰ θαυμάσια ἐκ τοῦ νόμου σου. Μετὰ δὲ τοῦτον καὶ ὁ τούτου παῖς ὑποτιθεὶς δείκνυσιν, ὅτι δεῖ καθάπερ ἀργύριον ἐκζητεῖν τὴν σοφίαν· μᾶλλον δὲ ὑπὲρ χρυσ σίον αὐτὴν ἐμπορεύεσθαι. Καὶ ὁ Κύριος δὲ τοῖς Ιου- δαίοις παραινῶν τὰς Γραφὰς ἐρευνᾶν, ἐπὶ πλέον ἡμᾶς εἰς ζήτησιν ἐνάγει. Οὐκ ἂν γὰρ οὕτως εἶπεν, εἴ γε αὐτόθεν • καὶ ἐκ πρώτης αὐτὰ; καταλαβεῖν δυνατὸν ἦν τῆς ἀναγνώσεως. Τὸ γὰρ ἐν μέσῳ κείμενον, καὶ πρόχειρον, οὐδείς ποτ' ἂν ἐρευνήσαιτο, ἀλλὰ τὸ συνε εσκιασμένον, καὶ μετὰ πολλῆς εὑρισκόμενον τῆς ζητή- σεως. Διὰ τοῦτο καὶ θησαυρὸν κεκρυμμένον αὐτὰς εἶναί φησι, πρὸς τὴν ζήτησιν ἡμᾶς διεγείρων. Ταῦτα δὲ ἡμῖν εἴρηται, ἵνα μὴ ἁπλῶς μηδὲ ὡς ἔτυχε προσ- 6άλλωμεν τοῖς τῶν Γραφῶν βήμασιν, ἀλλὰ μετὰ ἀκρι- βείας πολλῆς. Εἰ μὲν γὰρ ἀνεξετάστως τις ἐπακού- πειε τῶν λεγομένων ὺ ἐν αὐταῖς, καὶ δέξαιτο πάντα οὕτως ὡς εἴρηται κατὰ τὸ γράμμα, πολλὰ τὰ ἄτοπα ὑποπτεύσει περὶ τοῦ Θεοῦ. Καὶ γὰρ καὶ ἄνθρωπον αὐτὸν εἶναι, καὶ ἀπὸ χαλκοῦ συνεστάναι, καὶ ὀργίλον, καὶ θυμώδη, καὶ πολλὰ ἔτι τούτων χείρονα περὶ αὐτοῦ δέξεται δόγματα. Εἰ δὲ τὸν νοῦν τὸν ἐν τῷ βάθει κεί- μενον ο καταμάθοι, πάσης ταύτης ἀπαλλαγήσεται τῆς ἀτοπίας. Ἐπεὶ καὶ τὸ νῦν προκείμενον ἡμῖν ἀνά- γνωσμα κόλπον φησὶ τὸν Θεὸν ἔχειν, ὅπερ σωμάτων ἐστὶν ἴδιον. Αλλ' οὐδεὶ; οὕτω μέμηνεν, ὥστε σῶμα ὑποπτεῦσαι τὸν ἀσώματον εἶναι. Ιν' οὖν ἀξίως τῆς πνευματικῆς ἐννοίας τὸ πᾶν ἐκλάβωμεν, φέρε ἄνωθεν τὸ χωρίον διερευνησώμεθα. Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε. Εκ ποίας ἐπὶ τοῦτο ἦλθεν ἀκολουθίας ὁ Εὐαγγελιστής; Δείξας πολλὴν τῶν τοῦ Χριστοῦ δω- ρεῶν τὴν ὑπερβολήν, ὡς εἶναι τὸ μέσον ἄπειρον τού- των τε καὶ τῶν διὰ Μωϋσέως οἰκονομηθέντων, θέλει λοιπὸν καὶ αἰτίαν εύλογον τῆς διαφορᾶς εἰπεῖν. Εκεί- νος μὲν γὰρ ὑπηρέτης ων, ταπεινοτέρων γέγονε πρα γμάτων διάκονος· οὗτος δὲ Δεσπότης, καὶ βασιλεύς, καὶ βασιλέως Υἱὸς ὤν, τὰ πολλῷ μείζονα ἡμῖν [85] ἐκόμισε, συνὼν ἀεὶ τῷ Πατρὶ, καὶ ὁρῶν αὐτὸν διηνε- κω;. Διὸ καὶ οὕτως ἐπήγαγε λέγων· Θεὸν ὁ οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε. Τί οὖν ἐροῦμεν τῷ μεγαλοφωνοτάτω Ησαΐα λέγοντι · Εἶδον τὸν Κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου υψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου; τί δὲ τῷ Ἰωάννῃ προσμαρτυροῦντι • αὐτῷ ὅτι ταῦτα εἶπεν, ὅτε εἶδε τὴν δόξαν αὐτοῦ; τί δὲ τῷ Ἰεζεκιήλ; καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς ἐπὶ τῶν Χερουβίμ καθήμενον αὐτὸν ὁρᾷ· τί δὲ καὶ τῷ Δανιήλ; καὶ γὰρ καὶ οὗτός φησιν· Ο Πα- λαιὰς τῶν ἡμερῶν ἐκάθητο τί δὲ καὶ αὐτῷ τῷ Μωϋ. σε λέγοντι· Δεῖξόν μοι τὴν δόξαν σου όπως γνω- στῶς ἴδω σε; Ὁ δὲ Ἰακὼβ καὶ ἀπὸ τούτου τὴν • Quilam ὅτι δεῖ καὶ καθάπερ θησαυρὸν ἐξερευνᾷν. Οὐκ ἂν εἶπεν, Ερευνᾶτε. Εἶγε αὐτόθεν. b Mor. τῶν ἐμφερομένων. «ν. τῶν λεγομένων. C alii τῶν ἐν τῷ βάσει κειμένων. Η Sav. διηνεκώς. Διὰ τοῦτο ἔλεγε, Θεόν. Levissimum est discrimen. Savil. καὶ τῷ Ἰωάννη δὲ μαρτυρούντι. προσηγορίαν έλαβεν, Ἰσραὴλ ἐπικληθείς Ἰσραὴλ γὰρ ὁ τὸν Θεὸν ὁρῶν ἐστι. Καὶ ἕτεροι δὲ αὐτὸν ἑωράκασι. Πῶς οὖν ὁ Ἰωάννης εἶπε, Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώ ποτε; Δηλῶν ὅτι πάντα ἐκεῖνα συγκαταβάσεως ἦν, οὐκ αὐτῆς τῆς οὐσίας γυμνῆς ὄψις. Εἰ γὰρ αὐτὴν ἑώρων τὴν φύσιν, οὐκ ἂν διαφόρως αὐτὴν ἐθεάσαντο. Απλῆ γάρ τις καὶ ἀσχημάτιστος αὕτη, καὶ ἀσύνθε της, καὶ ἀπερίγραπτος, οὐ κάθηται, οὐδὲ ἔστηκεν, οὐδὲ περιπατεῖ. Ταῦτα γὰρ πάντα σωμάτων. Πῶς δὲ ἐστιν, αὐτὸς οἶδε μόνος. Καὶ τοῦτο διὰ προφήτου τινὸς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐμφαίνων ' ἔλεγεν· Εγώ δράσεις, φησίν, ἐπλήθυνα, καὶ ἐν χερσὶ προφητών ώμοιώθην τουτέστι, Συγκατέβην, οὐ τοῦτο ὅπερ ἡμην ἐφάνην. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλεν αὐτοῦ ὁ Υἱὸς δι' ἀληθινῆς σαρκὸς φανήσεσθαι ἡμῖν, ἄνωθεν αὐτοὺς προεγύμναζεν ὁρᾶν τοῦ Θεοῦ τὴν οὐσίαν, ὡς αὐτοῖς δυνατὸν ἦν ἰδεῖν. Ἐπεὶ αὐτὸ ὅπερ ἐστὶν ὁ Θεὸς, οὐ μόνον προφῆται, ἀλλ' οὐδὲ ἄγγελοι εἶδον, οὔτε ἀρχάγ γελοι · ἀλλ' ἐὰν ἐρωτήσῃς αὐτοὺς, ἀκούσῃ περὶ μὲν τῆς οὐσίας οὐδὲν ἀποκρινομένους, Δόξα δὲ ἐν ὑψί στοις, μόνον ᾄδοντας, τῷ Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία 5. Κἂν παρὰ τῶν Χερουβίμ ἢ τῶν Σεραφὶμ ἐπιθυμήσῃς τι μαθεῖν, τὸ μυστικὸν τοῦ ἁγιασμοῦ μέλος ἀκούσῃ, καὶ ὅτι Πλήρης ὁ οὐ ρανὸς, καὶ ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ. "Αν τὰς ἀνωτέρω δυνάμεις ἐξετάσῃς, οὐδὲν ἄλλο εὑρήσεις, ἢ ὅτι ἂν ἔρ- γον αὐταῖς ἐστι, τὸ αἰνεῖν τὸν Θεόν· Αἰνεῖτε γὰρ αὐ τὸν, φησὶ, πᾶσαι αἱ δυνάμεις αὐτοῦ. Μένος οὖν αὐτὸν ὁρᾷ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ἡ γὰρ κτιστὴ φύσις ἅπασα πῶς καὶ ἰδεῖν δυνήσεται τὸν ἄκτιστον 1 ; Εἰ γὰρ ἁπλῶς τῆς ὁποιασοῦν ἀσωμάτου δυνάμεως, καίτοι γε γενητῆς οὔσης, οὐ δυνάμεθα δέξασθαι θεωρίαν σαφῆ ἡ, καὶ τοῦτο πολλάκις ἐπὶ τῶν ἀγγέλων ἐδείχθη· πολλῷ μᾶλλον τῆς καὶ ἀσωμά- του καὶ ἀγενήτου ουσίας. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος ὁ φησιν, "Ον εἶδεν οὐδεὶς ἀνθρώπων οὐδὲ ἰδεῖν δύο ναται. "Αρ' οὖν τῷ Πατρὶ μόνῳ τὸ ἐξαίρετον τοῦτο πρόσεστι, τῷ δὲ Υἱῷ οὐκέτι ; Απαγε· ἀλλὰ καὶ τῷ Υἱῷ. Ὅτι δὲ καὶ αὐτῷ, ἄκουε Παύλου τοῦτο δηλοῦντο;, καὶ λέγοντος κ· "Ος ἐστιν εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀο- ράτου. Ὁ δὲ τοῦ ἀοράτου εἰκὼν ῶν, καὶ αὐτό; [86] ἀόρατος· ἐπεὶ οὐκ ἂν εἴη εἰκών. Εἰ δὲ ἀλλαχοῦ φησι, Θεὸς ἐφανερώθη ἐν σαρκί, μὴ θαυμάσης· ὅτι ἡ φανέρωσις διὰ τῆς σαρκὸς, οὐ μὴν κατὰ τὴν οὐσίαν γέγονεν. Ἐπεὶ ὅτι καὶ αὐτὸς ἀόρατος οὐ μόνον ἀν- θρώποις, ἀλλὰ καὶ ταῖς ἄνω δυνάμεσι, δείκνυσιν ὁ Παῦλος. Εἰπὼν γάρ, ὅτι Εφανερώθη ἐν σαρκὶ, ἐπ- ήγαγεν, ὅτι "Ωφθη ἀγγέλοις. β'. Ὥστε καὶ τοῖς ἀγγέλοις τότε ὤφθη, ὅτε σάρκα περιεβάλετο· πρὸ τούτου δὲ οὐχ εώρων αὐτὸν οὕτως, ἐπειδὴ καὶ αὐτοῖς ἀόρατος ἡ ουσία ἦν. Καὶ πῶς, φη- σὶν, ὁ Χριστὸς εἶπε, Μὴ καταφρονήσητε ἑνὸς τῶν μικρῶν τούτων λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι οἱ ἄγγελοι αὐτῶν διαπαντὸς βλέπουσι τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς ; Τί γάρ ; καὶ πρόσωπον f Alit et Savil. προφήτου τινὸς ἔλεγεν ἐμφαίνων. Eadem ipsa sententia est. 6 Alii et Savil. δόξαν δὲ ἐν ὑψίστοις ἀναπέμποντας τῷ Θεῷ εἰρήνην... καὶ εὐδοκίαν. à A.ii et Savil. ἅγιον. Ἡ γάρ... δύναται τὸν ἄκτιστον. Morel. τὸ δὲ κτιστῆς φύσεως ὄν, πῶς καί i Morel . θεωρίαν ὅλως. i Morel. οὐσίας. Οὕτως αὐτὸ ἐμφαίνων καὶ Παῦλος. ΚΑΙ Γιῷ. Ακουε τοίνυν αὐτοῦ τὰ πρότερα εἰρηκότος λέγοντος, εἰ in sequentibus quoque verbo lenus variant. • verbo lenus far Digitized by

197 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANΤΙΝΟΡ. μενοι τοῦ Χριστοῦ, μὴ ταῖς τιμωρητικαῖς καὶ ἀποτό μοις δυνάμεσι κατὰ τὴν ἡμέραν παραδοθῶμεν [84] ἐκείνην, ἀλλὰ ταῖς δυναμέναις πρὸς τὴν κληρονομίαν εἰσαγαγεῖν ἡμᾶς τῶν οὐρανῶν, τὴν ἡτοιμασμένην τοῖς 98 ἀγαπῶσιν αὐτόν· ής γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. OMIAIA IE'. θ τὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε· ὁ μονογενής Υιός, ὁ ῶν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός, ἐκεῖνος ἐξηγή σατο. α'. Τῶν ὀνομάτων καὶ τῶν ῥημάτων τῶν ἐν ταῖς Γρα- φαῖς κειμένων, οὐχ ἁπλῶς ἡμᾶς ὁ Θεὸς ἐπακούειν βούλεται, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς τῆς συνέσεως. Διὰ τοῦτο ὁ μὲν μακάριος Δαυΐδ πολλαχοῦ τῶν Ψαλμών προ- έγραφε τῶν ἑαυτοῦ τὸ, Εἰς σύνεσιν, καὶ ἔλεγεν · Ἀποκάλυψον τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ κατανοή σω τὰ θαυμάσια ἐκ τοῦ νόμου σου. Μετὰ δὲ τοῦτον καὶ ὁ τούτου παῖς ὑποτιθεὶς δείκνυσιν, ὅτι δεῖ καθάπερ ἀργύριον ἐκζητεῖν τὴν σοφίαν· μᾶλλον δὲ ὑπὲρ χρυσ σίον αὐτὴν ἐμπορεύεσθαι. Καὶ ὁ Κύριος δὲ τοῖς Ιου- δαίοις παραινῶν τὰς Γραφὰς ἐρευνᾶν, ἐπὶ πλέον ἡμᾶς εἰς ζήτησιν ἐνάγει. Οὐκ ἂν γὰρ οὕτως εἶπεν, εἴ γε αὐτόθεν • καὶ ἐκ πρώτης αὐτὰ; καταλαβεῖν δυνατὸν ἦν τῆς ἀναγνώσεως. Τὸ γὰρ ἐν μέσῳ κείμενον, καὶ πρόχειρον, οὐδείς ποτ' ἂν ἐρευνήσαιτο, ἀλλὰ τὸ συνε εσκιασμένον, καὶ μετὰ πολλῆς εὑρισκόμενον τῆς ζητή- σεως. Διὰ τοῦτο καὶ θησαυρὸν κεκρυμμένον αὐτὰς εἶναί φησι, πρὸς τὴν ζήτησιν ἡμᾶς διεγείρων. Ταῦτα δὲ ἡμῖν εἴρηται, ἵνα μὴ ἁπλῶς μηδὲ ὡς ἔτυχε προσ- 6άλλωμεν τοῖς τῶν Γραφῶν βήμασιν, ἀλλὰ μετὰ ἀκρι- βείας πολλῆς. Εἰ μὲν γὰρ ἀνεξετάστως τις ἐπακού- πειε τῶν λεγομένων ὺ ἐν αὐταῖς, καὶ δέξαιτο πάντα οὕτως ὡς εἴρηται κατὰ τὸ γράμμα, πολλὰ τὰ ἄτοπα ὑποπτεύσει περὶ τοῦ Θεοῦ. Καὶ γὰρ καὶ ἄνθρωπον αὐτὸν εἶναι, καὶ ἀπὸ χαλκοῦ συνεστάναι, καὶ ὀργίλον, καὶ θυμώδη, καὶ πολλὰ ἔτι τούτων χείρονα περὶ αὐτοῦ δέξεται δόγματα. Εἰ δὲ τὸν νοῦν τὸν ἐν τῷ βάθει κεί- μενον ο καταμάθοι, πάσης ταύτης ἀπαλλαγήσεται τῆς ἀτοπίας. Ἐπεὶ καὶ τὸ νῦν προκείμενον ἡμῖν ἀνά- γνωσμα κόλπον φησὶ τὸν Θεὸν ἔχειν, ὅπερ σωμάτων ἐστὶν ἴδιον. Αλλ' οὐδεὶ; οὕτω μέμηνεν, ὥστε σῶμα ὑποπτεῦσαι τὸν ἀσώματον εἶναι. Ιν' οὖν ἀξίως τῆς πνευματικῆς ἐννοίας τὸ πᾶν ἐκλάβωμεν, φέρε ἄνωθεν τὸ χωρίον διερευνησώμεθα. Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε. Εκ ποίας ἐπὶ τοῦτο ἦλθεν ἀκολουθίας ὁ Εὐαγγελιστής; Δείξας πολλὴν τῶν τοῦ Χριστοῦ δω- ρεῶν τὴν ὑπερβολήν, ὡς εἶναι τὸ μέσον ἄπειρον τού- των τε καὶ τῶν διὰ Μωϋσέως οἰκονομηθέντων, θέλει λοιπὸν καὶ αἰτίαν εύλογον τῆς διαφορᾶς εἰπεῖν. Εκεί- νος μὲν γὰρ ὑπηρέτης ων, ταπεινοτέρων γέγονε πρα γμάτων διάκονος· οὗτος δὲ Δεσπότης, καὶ βασιλεύς, καὶ βασιλέως Υἱὸς ὤν, τὰ πολλῷ μείζονα ἡμῖν [85] ἐκόμισε, συνὼν ἀεὶ τῷ Πατρὶ, καὶ ὁρῶν αὐτὸν διηνε- κω;. Διὸ καὶ οὕτως ἐπήγαγε λέγων· Θεὸν ὁ οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε. Τί οὖν ἐροῦμεν τῷ μεγαλοφωνοτάτω Ησαΐα λέγοντι · Εἶδον τὸν Κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου υψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου; τί δὲ τῷ Ἰωάννῃ προσμαρτυροῦντι • αὐτῷ ὅτι ταῦτα εἶπεν, ὅτε εἶδε τὴν δόξαν αὐτοῦ; τί δὲ τῷ Ἰεζεκιήλ; καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς ἐπὶ τῶν Χερουβίμ καθήμενον αὐτὸν ὁρᾷ· τί δὲ καὶ τῷ Δανιήλ; καὶ γὰρ καὶ οὗτός φησιν· Ο Πα- λαιὰς τῶν ἡμερῶν ἐκάθητο τί δὲ καὶ αὐτῷ τῷ Μωϋ. σε λέγοντι· Δεῖξόν μοι τὴν δόξαν σου όπως γνω- στῶς ἴδω σε; Ὁ δὲ Ἰακὼβ καὶ ἀπὸ τούτου τὴν • Quilam ὅτι δεῖ καὶ καθάπερ θησαυρὸν ἐξερευνᾷν. Οὐκ ἂν εἶπεν, Ερευνᾶτε. Εἶγε αὐτόθεν. b Mor. τῶν ἐμφερομένων. «ν. τῶν λεγομένων. C alii τῶν ἐν τῷ βάσει κειμένων. Η Sav. διηνεκώς. Διὰ τοῦτο ἔλεγε, Θεόν. Levissimum est discrimen. Savil. καὶ τῷ Ἰωάννη δὲ μαρτυρούντι. προσηγορίαν έλαβεν, Ἰσραὴλ ἐπικληθείς Ἰσραὴλ γὰρ ὁ τὸν Θεὸν ὁρῶν ἐστι. Καὶ ἕτεροι δὲ αὐτὸν ἑωράκασι. Πῶς οὖν ὁ Ἰωάννης εἶπε, Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώ ποτε; Δηλῶν ὅτι πάντα ἐκεῖνα συγκαταβάσεως ἦν, οὐκ αὐτῆς τῆς οὐσίας γυμνῆς ὄψις. Εἰ γὰρ αὐτὴν ἑώρων τὴν φύσιν, οὐκ ἂν διαφόρως αὐτὴν ἐθεάσαντο. Απλῆ γάρ τις καὶ ἀσχημάτιστος αὕτη, καὶ ἀσύνθε της, καὶ ἀπερίγραπτος, οὐ κάθηται, οὐδὲ ἔστηκεν, οὐδὲ περιπατεῖ. Ταῦτα γὰρ πάντα σωμάτων. Πῶς δὲ ἐστιν, αὐτὸς οἶδε μόνος. Καὶ τοῦτο διὰ προφήτου τινὸς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐμφαίνων ' ἔλεγεν· Εγώ δράσεις, φησίν, ἐπλήθυνα, καὶ ἐν χερσὶ προφητών ώμοιώθην τουτέστι, Συγκατέβην, οὐ τοῦτο ὅπερ ἡμην ἐφάνην. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλεν αὐτοῦ ὁ Υἱὸς δι' ἀληθινῆς σαρκὸς φανήσεσθαι ἡμῖν, ἄνωθεν αὐτοὺς προεγύμναζεν ὁρᾶν τοῦ Θεοῦ τὴν οὐσίαν, ὡς αὐτοῖς δυνατὸν ἦν ἰδεῖν. Ἐπεὶ αὐτὸ ὅπερ ἐστὶν ὁ Θεὸς, οὐ μόνον προφῆται, ἀλλ' οὐδὲ ἄγγελοι εἶδον, οὔτε ἀρχάγ γελοι · ἀλλ' ἐὰν ἐρωτήσῃς αὐτοὺς, ἀκούσῃ περὶ μὲν τῆς οὐσίας οὐδὲν ἀποκρινομένους, Δόξα δὲ ἐν ὑψί στοις, μόνον ᾄδοντας, τῷ Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία 5. Κἂν παρὰ τῶν Χερουβίμ ἢ τῶν Σεραφὶμ ἐπιθυμήσῃς τι μαθεῖν, τὸ μυστικὸν τοῦ ἁγιασμοῦ μέλος ἀκούσῃ, καὶ ὅτι Πλήρης ὁ οὐ ρανὸς, καὶ ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ. "Αν τὰς ἀνωτέρω δυνάμεις ἐξετάσῃς, οὐδὲν ἄλλο εὑρήσεις, ἢ ὅτι ἂν ἔρ- γον αὐταῖς ἐστι, τὸ αἰνεῖν τὸν Θεόν· Αἰνεῖτε γὰρ αὐ τὸν, φησὶ, πᾶσαι αἱ δυνάμεις αὐτοῦ. Μένος οὖν αὐτὸν ὁρᾷ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ἡ γὰρ κτιστὴ φύσις ἅπασα πῶς καὶ ἰδεῖν δυνήσεται τὸν ἄκτιστον 1 ; Εἰ γὰρ ἁπλῶς τῆς ὁποιασοῦν ἀσωμάτου δυνάμεως, καίτοι γε γενητῆς οὔσης, οὐ δυνάμεθα δέξασθαι θεωρίαν σαφῆ ἡ, καὶ τοῦτο πολλάκις ἐπὶ τῶν ἀγγέλων ἐδείχθη· πολλῷ μᾶλλον τῆς καὶ ἀσωμά- του καὶ ἀγενήτου ουσίας. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος ὁ φησιν, "Ον εἶδεν οὐδεὶς ἀνθρώπων οὐδὲ ἰδεῖν δύο ναται. "Αρ' οὖν τῷ Πατρὶ μόνῳ τὸ ἐξαίρετον τοῦτο πρόσεστι, τῷ δὲ Υἱῷ οὐκέτι ; Απαγε· ἀλλὰ καὶ τῷ Υἱῷ. Ὅτι δὲ καὶ αὐτῷ, ἄκουε Παύλου τοῦτο δηλοῦντο;, καὶ λέγοντος κ· "Ος ἐστιν εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀο- ράτου. Ὁ δὲ τοῦ ἀοράτου εἰκὼν ῶν, καὶ αὐτό; [86] ἀόρατος· ἐπεὶ οὐκ ἂν εἴη εἰκών. Εἰ δὲ ἀλλαχοῦ φησι, Θεὸς ἐφανερώθη ἐν σαρκί, μὴ θαυμάσης· ὅτι ἡ φανέρωσις διὰ τῆς σαρκὸς, οὐ μὴν κατὰ τὴν οὐσίαν γέγονεν. Ἐπεὶ ὅτι καὶ αὐτὸς ἀόρατος οὐ μόνον ἀν- θρώποις, ἀλλὰ καὶ ταῖς ἄνω δυνάμεσι, δείκνυσιν ὁ Παῦλος. Εἰπὼν γάρ, ὅτι Εφανερώθη ἐν σαρκὶ, ἐπ- ήγαγεν, ὅτι "Ωφθη ἀγγέλοις. β'. Ὥστε καὶ τοῖς ἀγγέλοις τότε ὤφθη, ὅτε σάρκα περιεβάλετο· πρὸ τούτου δὲ οὐχ εώρων αὐτὸν οὕτως, ἐπειδὴ καὶ αὐτοῖς ἀόρατος ἡ ουσία ἦν. Καὶ πῶς, φη- σὶν, ὁ Χριστὸς εἶπε, Μὴ καταφρονήσητε ἑνὸς τῶν μικρῶν τούτων λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι οἱ ἄγγελοι αὐτῶν διαπαντὸς βλέπουσι τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς ; Τί γάρ ; καὶ πρόσωπον f Alit et Savil. προφήτου τινὸς ἔλεγεν ἐμφαίνων. Eadem ipsa sententia est. 6 Alii et Savil. δόξαν δὲ ἐν ὑψίστοις ἀναπέμποντας τῷ Θεῷ εἰρήνην... καὶ εὐδοκίαν. à A.ii et Savil. ἅγιον. Ἡ γάρ... δύναται τὸν ἄκτιστον. Morel. τὸ δὲ κτιστῆς φύσεως ὄν, πῶς καί i Morel . θεωρίαν ὅλως. i Morel. οὐσίας. Οὕτως αὐτὸ ἐμφαίνων καὶ Παῦλος. ΚΑΙ Γιῷ. Ακουε τοίνυν αὐτοῦ τὰ πρότερα εἰρηκότος λέγοντος, εἰ in sequentibus quoque verbo lenus variant. • verbo lenus far Digitized by

197 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANΤΙΝΟΡ. μενοι τοῦ Χριστοῦ, μὴ ταῖς τιμωρητικαῖς καὶ ἀποτό μοις δυνάμεσι κατὰ τὴν ἡμέραν παραδοθῶμεν [84] ἐκείνην, ἀλλὰ ταῖς δυναμέναις πρὸς τὴν κληρονομίαν εἰσαγαγεῖν ἡμᾶς τῶν οὐρανῶν, τὴν ἡτοιμασμένην τοῖς 98 ἀγαπῶσιν αὐτόν· ής γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. OMIAIA IE'. θ τὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε· ὁ μονογενής Υιός, ὁ ῶν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός, ἐκεῖνος ἐξηγή σατο. α'. Τῶν ὀνομάτων καὶ τῶν ῥημάτων τῶν ἐν ταῖς Γρα- φαῖς κειμένων, οὐχ ἁπλῶς ἡμᾶς ὁ Θεὸς ἐπακούειν βούλεται, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς τῆς συνέσεως. Διὰ τοῦτο ὁ μὲν μακάριος Δαυΐδ πολλαχοῦ τῶν Ψαλμών προ- έγραφε τῶν ἑαυτοῦ τὸ, Εἰς σύνεσιν, καὶ ἔλεγεν · Ἀποκάλυψον τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ κατανοή σω τὰ θαυμάσια ἐκ τοῦ νόμου σου. Μετὰ δὲ τοῦτον καὶ ὁ τούτου παῖς ὑποτιθεὶς δείκνυσιν, ὅτι δεῖ καθάπερ ἀργύριον ἐκζητεῖν τὴν σοφίαν· μᾶλλον δὲ ὑπὲρ χρυσ σίον αὐτὴν ἐμπορεύεσθαι. Καὶ ὁ Κύριος δὲ τοῖς Ιου- δαίοις παραινῶν τὰς Γραφὰς ἐρευνᾶν, ἐπὶ πλέον ἡμᾶς εἰς ζήτησιν ἐνάγει. Οὐκ ἂν γὰρ οὕτως εἶπεν, εἴ γε αὐτόθεν • καὶ ἐκ πρώτης αὐτὰ; καταλαβεῖν δυνατὸν ἦν τῆς ἀναγνώσεως. Τὸ γὰρ ἐν μέσῳ κείμενον, καὶ πρόχειρον, οὐδείς ποτ' ἂν ἐρευνήσαιτο, ἀλλὰ τὸ συνε εσκιασμένον, καὶ μετὰ πολλῆς εὑρισκόμενον τῆς ζητή- σεως. Διὰ τοῦτο καὶ θησαυρὸν κεκρυμμένον αὐτὰς εἶναί φησι, πρὸς τὴν ζήτησιν ἡμᾶς διεγείρων. Ταῦτα δὲ ἡμῖν εἴρηται, ἵνα μὴ ἁπλῶς μηδὲ ὡς ἔτυχε προσ- 6άλλωμεν τοῖς τῶν Γραφῶν βήμασιν, ἀλλὰ μετὰ ἀκρι- βείας πολλῆς. Εἰ μὲν γὰρ ἀνεξετάστως τις ἐπακού- πειε τῶν λεγομένων ὺ ἐν αὐταῖς, καὶ δέξαιτο πάντα οὕτως ὡς εἴρηται κατὰ τὸ γράμμα, πολλὰ τὰ ἄτοπα ὑποπτεύσει περὶ τοῦ Θεοῦ. Καὶ γὰρ καὶ ἄνθρωπον αὐτὸν εἶναι, καὶ ἀπὸ χαλκοῦ συνεστάναι, καὶ ὀργίλον, καὶ θυμώδη, καὶ πολλὰ ἔτι τούτων χείρονα περὶ αὐτοῦ δέξεται δόγματα. Εἰ δὲ τὸν νοῦν τὸν ἐν τῷ βάθει κεί- μενον ο καταμάθοι, πάσης ταύτης ἀπαλλαγήσεται τῆς ἀτοπίας. Ἐπεὶ καὶ τὸ νῦν προκείμενον ἡμῖν ἀνά- γνωσμα κόλπον φησὶ τὸν Θεὸν ἔχειν, ὅπερ σωμάτων ἐστὶν ἴδιον. Αλλ' οὐδεὶ; οὕτω μέμηνεν, ὥστε σῶμα ὑποπτεῦσαι τὸν ἀσώματον εἶναι. Ιν' οὖν ἀξίως τῆς πνευματικῆς ἐννοίας τὸ πᾶν ἐκλάβωμεν, φέρε ἄνωθεν τὸ χωρίον διερευνησώμεθα. Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε. Εκ ποίας ἐπὶ τοῦτο ἦλθεν ἀκολουθίας ὁ Εὐαγγελιστής; Δείξας πολλὴν τῶν τοῦ Χριστοῦ δω- ρεῶν τὴν ὑπερβολήν, ὡς εἶναι τὸ μέσον ἄπειρον τού- των τε καὶ τῶν διὰ Μωϋσέως οἰκονομηθέντων, θέλει λοιπὸν καὶ αἰτίαν εύλογον τῆς διαφορᾶς εἰπεῖν. Εκεί- νος μὲν γὰρ ὑπηρέτης ων, ταπεινοτέρων γέγονε πρα γμάτων διάκονος· οὗτος δὲ Δεσπότης, καὶ βασιλεύς, καὶ βασιλέως Υἱὸς ὤν, τὰ πολλῷ μείζονα ἡμῖν [85] ἐκόμισε, συνὼν ἀεὶ τῷ Πατρὶ, καὶ ὁρῶν αὐτὸν διηνε- κω;. Διὸ καὶ οὕτως ἐπήγαγε λέγων· Θεὸν ὁ οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε. Τί οὖν ἐροῦμεν τῷ μεγαλοφωνοτάτω Ησαΐα λέγοντι · Εἶδον τὸν Κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου υψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου; τί δὲ τῷ Ἰωάννῃ προσμαρτυροῦντι • αὐτῷ ὅτι ταῦτα εἶπεν, ὅτε εἶδε τὴν δόξαν αὐτοῦ; τί δὲ τῷ Ἰεζεκιήλ; καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς ἐπὶ τῶν Χερουβίμ καθήμενον αὐτὸν ὁρᾷ· τί δὲ καὶ τῷ Δανιήλ; καὶ γὰρ καὶ οὗτός φησιν· Ο Πα- λαιὰς τῶν ἡμερῶν ἐκάθητο τί δὲ καὶ αὐτῷ τῷ Μωϋ. σε λέγοντι· Δεῖξόν μοι τὴν δόξαν σου όπως γνω- στῶς ἴδω σε; Ὁ δὲ Ἰακὼβ καὶ ἀπὸ τούτου τὴν • Quilam ὅτι δεῖ καὶ καθάπερ θησαυρὸν ἐξερευνᾷν. Οὐκ ἂν εἶπεν, Ερευνᾶτε. Εἶγε αὐτόθεν. b Mor. τῶν ἐμφερομένων. «ν. τῶν λεγομένων. C alii τῶν ἐν τῷ βάσει κειμένων. Η Sav. διηνεκώς. Διὰ τοῦτο ἔλεγε, Θεόν. Levissimum est discrimen. Savil. καὶ τῷ Ἰωάννη δὲ μαρτυρούντι. προσηγορίαν έλαβεν, Ἰσραὴλ ἐπικληθείς Ἰσραὴλ γὰρ ὁ τὸν Θεὸν ὁρῶν ἐστι. Καὶ ἕτεροι δὲ αὐτὸν ἑωράκασι. Πῶς οὖν ὁ Ἰωάννης εἶπε, Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώ ποτε; Δηλῶν ὅτι πάντα ἐκεῖνα συγκαταβάσεως ἦν, οὐκ αὐτῆς τῆς οὐσίας γυμνῆς ὄψις. Εἰ γὰρ αὐτὴν ἑώρων τὴν φύσιν, οὐκ ἂν διαφόρως αὐτὴν ἐθεάσαντο. Απλῆ γάρ τις καὶ ἀσχημάτιστος αὕτη, καὶ ἀσύνθε της, καὶ ἀπερίγραπτος, οὐ κάθηται, οὐδὲ ἔστηκεν, οὐδὲ περιπατεῖ. Ταῦτα γὰρ πάντα σωμάτων. Πῶς δὲ ἐστιν, αὐτὸς οἶδε μόνος. Καὶ τοῦτο διὰ προφήτου τινὸς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐμφαίνων ' ἔλεγεν· Εγώ δράσεις, φησίν, ἐπλήθυνα, καὶ ἐν χερσὶ προφητών ώμοιώθην τουτέστι, Συγκατέβην, οὐ τοῦτο ὅπερ ἡμην ἐφάνην. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλεν αὐτοῦ ὁ Υἱὸς δι' ἀληθινῆς σαρκὸς φανήσεσθαι ἡμῖν, ἄνωθεν αὐτοὺς προεγύμναζεν ὁρᾶν τοῦ Θεοῦ τὴν οὐσίαν, ὡς αὐτοῖς δυνατὸν ἦν ἰδεῖν. Ἐπεὶ αὐτὸ ὅπερ ἐστὶν ὁ Θεὸς, οὐ μόνον προφῆται, ἀλλ' οὐδὲ ἄγγελοι εἶδον, οὔτε ἀρχάγ γελοι · ἀλλ' ἐὰν ἐρωτήσῃς αὐτοὺς, ἀκούσῃ περὶ μὲν τῆς οὐσίας οὐδὲν ἀποκρινομένους, Δόξα δὲ ἐν ὑψί στοις, μόνον ᾄδοντας, τῷ Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία 5. Κἂν παρὰ τῶν Χερουβίμ ἢ τῶν Σεραφὶμ ἐπιθυμήσῃς τι μαθεῖν, τὸ μυστικὸν τοῦ ἁγιασμοῦ μέλος ἀκούσῃ, καὶ ὅτι Πλήρης ὁ οὐ ρανὸς, καὶ ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ. "Αν τὰς ἀνωτέρω δυνάμεις ἐξετάσῃς, οὐδὲν ἄλλο εὑρήσεις, ἢ ὅτι ἂν ἔρ- γον αὐταῖς ἐστι, τὸ αἰνεῖν τὸν Θεόν· Αἰνεῖτε γὰρ αὐ τὸν, φησὶ, πᾶσαι αἱ δυνάμεις αὐτοῦ. Μένος οὖν αὐτὸν ὁρᾷ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ἡ γὰρ κτιστὴ φύσις ἅπασα πῶς καὶ ἰδεῖν δυνήσεται τὸν ἄκτιστον 1 ; Εἰ γὰρ ἁπλῶς τῆς ὁποιασοῦν ἀσωμάτου δυνάμεως, καίτοι γε γενητῆς οὔσης, οὐ δυνάμεθα δέξασθαι θεωρίαν σαφῆ ἡ, καὶ τοῦτο πολλάκις ἐπὶ τῶν ἀγγέλων ἐδείχθη· πολλῷ μᾶλλον τῆς καὶ ἀσωμά- του καὶ ἀγενήτου ουσίας. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος ὁ φησιν, "Ον εἶδεν οὐδεὶς ἀνθρώπων οὐδὲ ἰδεῖν δύο ναται. "Αρ' οὖν τῷ Πατρὶ μόνῳ τὸ ἐξαίρετον τοῦτο πρόσεστι, τῷ δὲ Υἱῷ οὐκέτι ; Απαγε· ἀλλὰ καὶ τῷ Υἱῷ. Ὅτι δὲ καὶ αὐτῷ, ἄκουε Παύλου τοῦτο δηλοῦντο;, καὶ λέγοντος κ· "Ος ἐστιν εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀο- ράτου. Ὁ δὲ τοῦ ἀοράτου εἰκὼν ῶν, καὶ αὐτό; [86] ἀόρατος· ἐπεὶ οὐκ ἂν εἴη εἰκών. Εἰ δὲ ἀλλαχοῦ φησι, Θεὸς ἐφανερώθη ἐν σαρκί, μὴ θαυμάσης· ὅτι ἡ φανέρωσις διὰ τῆς σαρκὸς, οὐ μὴν κατὰ τὴν οὐσίαν γέγονεν. Ἐπεὶ ὅτι καὶ αὐτὸς ἀόρατος οὐ μόνον ἀν- θρώποις, ἀλλὰ καὶ ταῖς ἄνω δυνάμεσι, δείκνυσιν ὁ Παῦλος. Εἰπὼν γάρ, ὅτι Εφανερώθη ἐν σαρκὶ, ἐπ- ήγαγεν, ὅτι "Ωφθη ἀγγέλοις. β'. Ὥστε καὶ τοῖς ἀγγέλοις τότε ὤφθη, ὅτε σάρκα περιεβάλετο· πρὸ τούτου δὲ οὐχ εώρων αὐτὸν οὕτως, ἐπειδὴ καὶ αὐτοῖς ἀόρατος ἡ ουσία ἦν. Καὶ πῶς, φη- σὶν, ὁ Χριστὸς εἶπε, Μὴ καταφρονήσητε ἑνὸς τῶν μικρῶν τούτων λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι οἱ ἄγγελοι αὐτῶν διαπαντὸς βλέπουσι τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς ; Τί γάρ ; καὶ πρόσωπον f Alit et Savil. προφήτου τινὸς ἔλεγεν ἐμφαίνων. Eadem ipsa sententia est. 6 Alii et Savil. δόξαν δὲ ἐν ὑψίστοις ἀναπέμποντας τῷ Θεῷ εἰρήνην... καὶ εὐδοκίαν. à A.ii et Savil. ἅγιον. Ἡ γάρ... δύναται τὸν ἄκτιστον. Morel. τὸ δὲ κτιστῆς φύσεως ὄν, πῶς καί i Morel . θεωρίαν ὅλως. i Morel. οὐσίας. Οὕτως αὐτὸ ἐμφαίνων καὶ Παῦλος. ΚΑΙ Γιῷ. Ακουε τοίνυν αὐτοῦ τὰ πρότερα εἰρηκότος λέγοντος, εἰ in sequentibus quoque verbo lenus variant. • verbo lenus far Digitized by

99 IN JOANNEM HOMIL. XV. al. XIV. ὁ Θεὸς ἔχει, καὶ ἐν οὐρανοῖς περιγέγραπται; Αλλ' οὐκ ἄν τις οὕτω μανείη, ὥστε ταῦτα εἰπεῖν. Τί ποτ' οὖν ἐστι τὸ λεγόμενον; Ὥσπερ ὅταν λέγῃ· Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται· τὴν κατὰ διάνοιαν ὄψιν φησὶ, τὴν ἡμῖν δυνατὴν, καὶ τὴν ἔννοιαν τὴν περὶ Θεοῦ· οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ἀγγέλων εἰπεῖν εστιν 4, ὅτι διὰ τὴν καθαρὰν αὐτῶν καὶ ἄγρυ πνον φύσιν οὐδὲν ἕτερον, ἀλλ' ἢ τὸν Θεὸν ἀεὶ φαντά ζονται. Διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς πάλιν φησὶν, Οὐδεὶς γινώσκει τὸν Πατέρα, εἰ μὴ ὁ Υἱός. Τί οὖν ; πάντες ἐν ἀγνοίᾳ ἐσμέν; Μη γένοιτο· ἀλλ᾽ οὕτως οὐδεὶς οἶδεν ὡς ὁ Υἱός. Ωσπερ οὖν εἶδον αὐτὸν οἱ πολλοὶ b κατὰ τὴν ἐγχωροῦσαν αὐτοῖς ὄψιν, τὴν δὲ οὐσίαν οὐδεὶς ἐθεάσατο· οὕτω καὶ νῦν ἴσμεν πάντες μὲν τὸν Θεὸν, τὴν δὲ οὐσίαν οὐδεὶς οἶδεν ὅ τί ποτέ ἐστιν, εἰ μὴ μόνος ὁ γεννηθεὶς ἐξ αὐτοῦ. Γνῶσιν γὰρ ἐνταῦθα τὴν ἀκριβῆ λέγει θεωρίαν τε καὶ κατάληψιν, καὶ τοσο αὐτὴν ὅσην ὁ Πατὴρ ἔχει περὶ τοῦ Παιδός. Καθώς γὰρ γινώσκει με ὁ Πατήρ, κἀγὼ γινώσκω τον Πα- τέρα. Διὸ καὶ ὁ Εὐαγγελιστὴς ὅρα μεθ' ὅσης φθέγγεται τῆς περιουσίας . Εἰπὼν γὰρ, ὅτι Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, οὐκ εἶπεν, ὅτι ὁ Υἱὸς ἰδὼν ἐξηγήσατο, ἀλλ᾽ ἕτερόν τι πλέον τοῦ ἰδεῖν ἔθηκεν, εἰπὼν, ὅτι ὁ ὢν ἐν τῷ κόλπῳ τοῦ Πατρός. Τοῦ γὰρ ἰδεῖν τὸ καὶ ἐν τῷ κόλπῳ ἐνδιαιτᾶσθαι πολλῷ πλέον ἐστίν. Ὁ μὲν γὰρ ἁπλῶς ὁρῶν, οὐ πάντως ἀκριβῆ τοῦ φαινομένου τὴν γνῶσιν ἔχει· ὁ δὲ τοῖς κόλποις ἐνδιατρίβων, οὐδὲν ἀγνοήσεις ποτέ. Ακούων οὖν, ὅτι οὐδεὶς γινώσκει τὸν Πατέρα, εἰ μὴ ὁ Υἱὸς, ἵνα μὴ λέγῃς 4, ὅτι εἰ πλέον ἁπάντων οἶδε τὸν Πατέρα, ἀλλ' οὐχ ὅσος ἐστὶν οἶδε· διὰ τοῦτο ὅ τε Εὐαγγελιστὴς ἐν τῷ κόλπῳ αὐτὸν διαιτᾶσθαι τοῦ Πατρὸς λέγει, αυτός τε ὁ Χριστός τοσοῦτον αὐτὸν εἰδέναι φησίν, ὅσον ὁ Πατὴρ τὸν Υἱόν. Ἐρώτησον οὖν τὸν ἀντιλέγοντα· Αρά γε, εἰπὲ, γινώ- σκει τὸν Υἱὸν ὁ Πατήρ; Καὶ ἐρεῖ πάντως, ἂν μὴ μαίνηται, ὅτι Ναί. Μετὰ τοῦτο κἀκεῖνο ερώμεθα ε πάλιν αὐτόν· Τί δὲ, ἀκριβῆ τινα ὅρασιν καὶ γνῶσιν αὐτὸν ὁρᾷ καὶ γινώσκει, καὶ τοῦτο ὅπερ ἐστὶν οἶδε σαφῶς ; Καὶ πάντως καὶ τοῦτο ἐρεῖ. Ἀπὸ γοῦν τούς του λοιπόν συνάγαγε τὴν ἀκριβῆ τοῦ Υἱοῦ περὶ τοῦ Πατρός κατάληψιν. Αὐτὸς γὰρ εἶπεν, ὅτι Ὡς γινώ- σκει με ὁ Πατήρ, οὕτω καὶ ἐγὼ [87] αὐτὸν γινώ σκω καὶ ἀλλαχοῦ, Οὐχ ὅτι Θεόν τις ἑώρακεν, εἰ μὴ ὁ ὢν ἐκ τοῦ Θεοῦ. Διὰ τοῦτο, ὅπερ ἔφην, καὶ ὁ Εὐαγγελιστής του κόλπου μέμνηται, πάντα διὰ τοῦ ἑνὸς βήματος τούτου ἡμῖν ἐμφαίνων, ὅτι πολλὴ τῆς οὐσίας ἡ συγγένεια καὶ ἡ ἑνότης 1, ὅτι ἀπαράλλακτος ἡ γνῶσις, ὅτι ἴση ἡ ἐξουσία. Οὐ γὰρ τὸν ἑτερούσιον ἐν τοῖς κόλποις ἂν ἔσχεν ὁ Πατήρ· ἀλλ' οὐδὲ ἂν αὐτὸς ἐτόλμησε, δοῦλος ὢν καὶ τῶν πολλῶν εἷς, ἐν τῷ κόλπῳ στρέφεσθαι δ τοῦ Δεσπότου· τοῦτο γὰρ υἱοῦ γνησίου μόνον καὶ πολλῇ τῇ παρρησίᾳ πρὸς τὸν γε- γεννηκότα χρωμένου, καὶ οὐδὲν ἔλαττον ἔχοντος. Βού- λει καὶ τὸ ἀΐδιον μαθεῖν ; "Ακουσον τί φησιν ὁ Μωϋ- σῆς περὶ τοῦ Πατρός. Ερωτήσας γὰρ, εἰ ἐρωτηθείη παρὰ τῶν Αἰγυπτίων, τίς ὁ ἀπεσταλκὼς αὐτὸν εἴη, τί ποτε δὴ καὶ ἀποκρίνηται πρὸς αὐτοὺς, κελεύεται • • Sav. ἐπὶ τῶν ἀγγέλων ἐκληπτέον. b Sic Savil. Morel. οἱ προφῆται. E Sic Savil et muss. Mur. τῆς ἀκριβείας, d Sic alii et Savil. Morel. ἵν' οὖν ἀκούων ὅτι οὐδείς .. ὁ Γιος, μηδαμῶς λέγης. • Alii ἐροῦμεν. Ἡ συγγένεια καὶ ἡ ἐγγύτης, sic Savil. et Morel. et quidam mss. nastri. Cold 703, 706 καὶ ἐγγύτης, sine articulo. Unus inelius καὶ Ενότης, quem sequitur. Εγγύτης enim etiam de eo qui allerius sit substantiæ dici potest, scilicet de ἑτερουσίῳ, contra quam Chrysostomus subinfert: οὐ γὰρ τὸν ἑτερούσιον ἐν τοῖς κόλποις ἂν ἔσχεν ὁ Πατήρ. & Morei. et ms. purini στρέφεσθαι. Savil. τρέφεσαι. 100 εἰπεῖν, ὅτι ῾Ο ὢν ὁ ἀπέσταλκέ με. Τὸ δὲ, Ο ὢν, του ἀεὶ εἶναι σημαντικόν ἐστι, καὶ τοῦ ἀνάρχως εἶναι, καὶ τοῦ ὄντως εἶναι καὶ κυρίως. Τοῦτο καὶ τὸ, Ἐν ἀρχῇ ἦν, ἐμφαίνει, τοῦ ἀεὶ εἶναι δηλωτικὸν ὄν. Τούτῳ δη οὖν ἐνταῦθα κέχρηται τῷ ῥητῷ ὁ Ἰωάννης, δεικνύς ὅτι ἀνάρχως καὶ ἀϊδίως ἐν τῷ κόλπῳ τοῦ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱός. Ινα τοίνυν μὴ ἡ διὰ τὴν τοῦ ὀνόματος κοινωνίαν ἕνα τινὰ τῶν χάριτι γενομένων υἱῶν εἶναι νομίσῃς αὐτὸν, πρῶτον μὲν πρόσκειται τὸ ἄρθρον διαιροῦν αὐτὸν τῶν κατὰ χάριν. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο ἀρκεῖ σοι, ἀλλ' ἔτι κάτω κύπτεις, τούτου κυριώτερον ἄκους ὄνομα τ), Μονογενής. Εἰ δὲ καὶ μετὰ τοῦτο πάλιν κάτω βλέπεις, οὐ παραιτήσομαί πως καὶ ἀνθρωπίνην τινὰ ῥῆσιν εἰπεῖν περὶ τοῦ Θεοῦ, τὴν τοῦ κόλπου λέγω, μόνον ἵνα μηδὲν ὑποπτεύσῃς ταπεινόν. Εἶδες φιλανθρωπίαν καὶ κηδεμονίαν Δεσπότου; Ανάξια βήματα περιτίθησιν ἑαυτῷ ὁ Θεὸς, ἵνα κἂν ἡ οὕτω διαβλέψῃς, καὶ μέγα τι καὶ ὑψηλὸν ἐννοήσῃς· καὶ σὺ κάτω μένεις ; Εἰπὲ γάρ μοι· τίνος ἕνεκεν ὁ κόλπος ἐνταῦθα παρείληπται, τὸ παχὺ τοῦτο ὄνομα καὶ σας. κικόν ; ἵνα σῶμα τὸν Θεὸν ὑποπτεύσωμεν ; Απαγε, οὐδαμῶς, φησί. Τίνος οὖν ἔνεκεν εἴρηται; Εἰ γὰρ μήτε ή γνησιότης τοῦ Υἱοῦ παρίσταται διὰ τούτου, μήτε τὸ μὴ σῶμα εἶναι τὸν Θεὸν, περιττῶς προσέρ- ῥιπται τὸ ῥητὸν, οὐδεμίαν χρείαν πληροῦν. Τίνος οὖν ἕνεκεν εἴρηται ; οὐ γὰρ ἀποστήσομαί σου τοῦτο πυν θανόμενος. Οὐκ εὐδηλον ὅτι οὐδὲν ἕτερον ἢ ἵνα μὴ ὑπολάβωμεν δι' αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἢ τὸ γνήσιον τοῦ Μονο- γενοῦς, καὶ τὸ συναΐδιον τῷ Πατρί ; Ἐκεῖνος ἐξηγή σατο, φησί. Τί ἐξηγήσατο ; "Οτι Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακα πώποτε· ὅτι εἷς ἐστιν ὁ Θεός. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν καὶ οἱ λοιποὶ προφῆται, καὶ Μωϋσῆς ἄνω καὶ κάτω βο Κύριος ὁ Θεός σου, Κύριος εἰς ἐστι· καὶ ὁ Ησαΐας· "Εμπροσθέν μου οὐκ ἐγένετο ἄλλος Θεὸς, καὶ μετ' ἐμὲ οὐκ ἔστιν. k γ΄.Τί οὖν πλέον ἐμάθομεν κ παρὰ τοῦ Υἱοῦ, ὡς ἐν τοῖς κόλποις ὄντος τοῖς πατρικοῖς ; τί παρὰ τοῦ Μονογε νοῦς; Οτι πρῶτον μὲν καὶ αὐτὰ ταῦτα τῆς ἐνεργείας [88] ἐστὶ τῆς ἐκείνου· ἔπειτα, πολλῷ τρανοτέραν ἐδεξάμεθα τὴν διδασκαλίαν, καὶ ἔγνωμεν ὅτι πνεῦμα ὁ Θεὸς, καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτὸν, ἐν πνεύματα καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν· καὶ ὅτι αὐτὸ τοῦτο, ὅτι Θεὸν ἰδεῖν ἀδύνατον, καὶ ὅτι οὐδεὶς αὐτὸν γινώσκει, εἰ μὴ ὁ Υἱός· καὶ ὅτι ὁ Πατήρ ἐστι γνησίου Μονογε νοῦς· καὶ τὰ ἄλλα ὅσα περὶ αὐτοῦ διελέχθη. Τὸ δὲ, Εξηγήσατο, τὴν τρανοτέραν καὶ σαφεστέραν δεί κνυσι διδασκαλίαν, ἣν οὐ πρὸς Ἰουδαίους μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἅπασαν ἐποιήσατο τὴν οἰκουμένην καὶ κατ ώρθωσε. Τοῖς μὲν οὖν προφήταις οὐδὲ Ἰουδαῖοι πάν τες προσεῖχον· τῷ δὲ Μονογενεῖ τοῦ Θεοῦ πᾶσα ἡ οἰκουμένη καὶ εἶξε καὶ ἐπείσθη. Η τοίνυν ἐξήγησις ἐνταῦθα τὸ σαφέστερον τῆς διδασκαλίας δηλοῖ· διδ καὶ Λόγος λέγεται, καὶ Μεγάλης βουλῆς ἄγγελος. Έπει οὖν καὶ μείζονος καὶ τελειοτέρας κατηξιώθημεν τῆς διδασκαλίας, οὐκ ἔτι διὰ προφητῶν, ἀλλὰ διὰ τοῦ Υἱοῦ λαλήσαντος ἡμῖν τοῦ Θεοῦ ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν τούτων, πολλῷ μείζονα καὶ ἀξίαν πολιτεία» ἐπιδειξώμεθα τῆς τιμῆς. Καὶ γὰρ ἄτοπον, αὐτὸν μὲν καταβῆναι τοσοῦτον, ὡς μηκέτι διὰ τῶν δούλων ἡμῖν ἐθέλειν διαλέγεσθαι, ἀλλὰ δι' ἑαυτοῦ· ἡμᾶς δὲ τῶν προτέρων μηδὲν ἐπιδείξασθαι πλέον. Ἐκεῖνοι μὲν οὖν Μωϋσέα, ἡμεῖς δὲ τὸν Μωϋσέως Δεσπότην διδάσκα h Alii et Savil. εἴη, τί κελεύεται ἀποκρίνασθαι αὐτοῖς ; Alii et ἤκουσεν· εἰπὲ ὅτι « Ὁ ὧν. 1 Savil. ἵνα γὰρ μή; | Ali el Morel. περιτιθέναι ἑαυτῷ δέχεται, ἵνα κάν. Mi rel. οὐκ ἔστιν ἔτι· ἡμεῖς δὲ καί τι πλέον ἐμάθομεν deite τως! τοῖς πατρικοῖς, τί παρὰ τοῦ μονογενοῦς; πρῶτον μέν. Ιιι Mr. ed. hae secus acent. Sed mss. cum Sar. cousonatat.

99 IN JOANNEM HOMIL. XV. al. XIV. ὁ Θεὸς ἔχει, καὶ ἐν οὐρανοῖς περιγέγραπται; Αλλ' οὐκ ἄν τις οὕτω μανείη, ὥστε ταῦτα εἰπεῖν. Τί ποτ' οὖν ἐστι τὸ λεγόμενον; Ὥσπερ ὅταν λέγῃ· Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται· τὴν κατὰ διάνοιαν ὄψιν φησὶ, τὴν ἡμῖν δυνατὴν, καὶ τὴν ἔννοιαν τὴν περὶ Θεοῦ· οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ἀγγέλων εἰπεῖν εστιν 4, ὅτι διὰ τὴν καθαρὰν αὐτῶν καὶ ἄγρυ πνον φύσιν οὐδὲν ἕτερον, ἀλλ' ἢ τὸν Θεὸν ἀεὶ φαντά ζονται. Διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς πάλιν φησὶν, Οὐδεὶς γινώσκει τὸν Πατέρα, εἰ μὴ ὁ Υἱός. Τί οὖν ; πάντες ἐν ἀγνοίᾳ ἐσμέν; Μη γένοιτο· ἀλλ᾽ οὕτως οὐδεὶς οἶδεν ὡς ὁ Υἱός. Ωσπερ οὖν εἶδον αὐτὸν οἱ πολλοὶ b κατὰ τὴν ἐγχωροῦσαν αὐτοῖς ὄψιν, τὴν δὲ οὐσίαν οὐδεὶς ἐθεάσατο· οὕτω καὶ νῦν ἴσμεν πάντες μὲν τὸν Θεὸν, τὴν δὲ οὐσίαν οὐδεὶς οἶδεν ὅ τί ποτέ ἐστιν, εἰ μὴ μόνος ὁ γεννηθεὶς ἐξ αὐτοῦ. Γνῶσιν γὰρ ἐνταῦθα τὴν ἀκριβῆ λέγει θεωρίαν τε καὶ κατάληψιν, καὶ τοσο αὐτὴν ὅσην ὁ Πατὴρ ἔχει περὶ τοῦ Παιδός. Καθώς γὰρ γινώσκει με ὁ Πατήρ, κἀγὼ γινώσκω τον Πα- τέρα. Διὸ καὶ ὁ Εὐαγγελιστὴς ὅρα μεθ' ὅσης φθέγγεται τῆς περιουσίας . Εἰπὼν γὰρ, ὅτι Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, οὐκ εἶπεν, ὅτι ὁ Υἱὸς ἰδὼν ἐξηγήσατο, ἀλλ᾽ ἕτερόν τι πλέον τοῦ ἰδεῖν ἔθηκεν, εἰπὼν, ὅτι ὁ ὢν ἐν τῷ κόλπῳ τοῦ Πατρός. Τοῦ γὰρ ἰδεῖν τὸ καὶ ἐν τῷ κόλπῳ ἐνδιαιτᾶσθαι πολλῷ πλέον ἐστίν. Ὁ μὲν γὰρ ἁπλῶς ὁρῶν, οὐ πάντως ἀκριβῆ τοῦ φαινομένου τὴν γνῶσιν ἔχει· ὁ δὲ τοῖς κόλποις ἐνδιατρίβων, οὐδὲν ἀγνοήσεις ποτέ. Ακούων οὖν, ὅτι οὐδεὶς γινώσκει τὸν Πατέρα, εἰ μὴ ὁ Υἱὸς, ἵνα μὴ λέγῃς 4, ὅτι εἰ πλέον ἁπάντων οἶδε τὸν Πατέρα, ἀλλ' οὐχ ὅσος ἐστὶν οἶδε· διὰ τοῦτο ὅ τε Εὐαγγελιστὴς ἐν τῷ κόλπῳ αὐτὸν διαιτᾶσθαι τοῦ Πατρὸς λέγει, αυτός τε ὁ Χριστός τοσοῦτον αὐτὸν εἰδέναι φησίν, ὅσον ὁ Πατὴρ τὸν Υἱόν. Ἐρώτησον οὖν τὸν ἀντιλέγοντα· Αρά γε, εἰπὲ, γινώ- σκει τὸν Υἱὸν ὁ Πατήρ; Καὶ ἐρεῖ πάντως, ἂν μὴ μαίνηται, ὅτι Ναί. Μετὰ τοῦτο κἀκεῖνο ερώμεθα ε πάλιν αὐτόν· Τί δὲ, ἀκριβῆ τινα ὅρασιν καὶ γνῶσιν αὐτὸν ὁρᾷ καὶ γινώσκει, καὶ τοῦτο ὅπερ ἐστὶν οἶδε σαφῶς ; Καὶ πάντως καὶ τοῦτο ἐρεῖ. Ἀπὸ γοῦν τούς του λοιπόν συνάγαγε τὴν ἀκριβῆ τοῦ Υἱοῦ περὶ τοῦ Πατρός κατάληψιν. Αὐτὸς γὰρ εἶπεν, ὅτι Ὡς γινώ- σκει με ὁ Πατήρ, οὕτω καὶ ἐγὼ [87] αὐτὸν γινώ σκω καὶ ἀλλαχοῦ, Οὐχ ὅτι Θεόν τις ἑώρακεν, εἰ μὴ ὁ ὢν ἐκ τοῦ Θεοῦ. Διὰ τοῦτο, ὅπερ ἔφην, καὶ ὁ Εὐαγγελιστής του κόλπου μέμνηται, πάντα διὰ τοῦ ἑνὸς βήματος τούτου ἡμῖν ἐμφαίνων, ὅτι πολλὴ τῆς οὐσίας ἡ συγγένεια καὶ ἡ ἑνότης 1, ὅτι ἀπαράλλακτος ἡ γνῶσις, ὅτι ἴση ἡ ἐξουσία. Οὐ γὰρ τὸν ἑτερούσιον ἐν τοῖς κόλποις ἂν ἔσχεν ὁ Πατήρ· ἀλλ' οὐδὲ ἂν αὐτὸς ἐτόλμησε, δοῦλος ὢν καὶ τῶν πολλῶν εἷς, ἐν τῷ κόλπῳ στρέφεσθαι δ τοῦ Δεσπότου· τοῦτο γὰρ υἱοῦ γνησίου μόνον καὶ πολλῇ τῇ παρρησίᾳ πρὸς τὸν γε- γεννηκότα χρωμένου, καὶ οὐδὲν ἔλαττον ἔχοντος. Βού- λει καὶ τὸ ἀΐδιον μαθεῖν ; "Ακουσον τί φησιν ὁ Μωϋ- σῆς περὶ τοῦ Πατρός. Ερωτήσας γὰρ, εἰ ἐρωτηθείη παρὰ τῶν Αἰγυπτίων, τίς ὁ ἀπεσταλκὼς αὐτὸν εἴη, τί ποτε δὴ καὶ ἀποκρίνηται πρὸς αὐτοὺς, κελεύεται • • Sav. ἐπὶ τῶν ἀγγέλων ἐκληπτέον. b Sic Savil. Morel. οἱ προφῆται. E Sic Savil et muss. Mur. τῆς ἀκριβείας, d Sic alii et Savil. Morel. ἵν' οὖν ἀκούων ὅτι οὐδείς .. ὁ Γιος, μηδαμῶς λέγης. • Alii ἐροῦμεν. Ἡ συγγένεια καὶ ἡ ἐγγύτης, sic Savil. et Morel. et quidam mss. nastri. Cold 703, 706 καὶ ἐγγύτης, sine articulo. Unus inelius καὶ Ενότης, quem sequitur. Εγγύτης enim etiam de eo qui allerius sit substantiæ dici potest, scilicet de ἑτερουσίῳ, contra quam Chrysostomus subinfert: οὐ γὰρ τὸν ἑτερούσιον ἐν τοῖς κόλποις ἂν ἔσχεν ὁ Πατήρ. & Morei. et ms. purini στρέφεσθαι. Savil. τρέφεσαι. 100 εἰπεῖν, ὅτι ῾Ο ὢν ὁ ἀπέσταλκέ με. Τὸ δὲ, Ο ὢν, του ἀεὶ εἶναι σημαντικόν ἐστι, καὶ τοῦ ἀνάρχως εἶναι, καὶ τοῦ ὄντως εἶναι καὶ κυρίως. Τοῦτο καὶ τὸ, Ἐν ἀρχῇ ἦν, ἐμφαίνει, τοῦ ἀεὶ εἶναι δηλωτικὸν ὄν. Τούτῳ δη οὖν ἐνταῦθα κέχρηται τῷ ῥητῷ ὁ Ἰωάννης, δεικνύς ὅτι ἀνάρχως καὶ ἀϊδίως ἐν τῷ κόλπῳ τοῦ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱός. Ινα τοίνυν μὴ ἡ διὰ τὴν τοῦ ὀνόματος κοινωνίαν ἕνα τινὰ τῶν χάριτι γενομένων υἱῶν εἶναι νομίσῃς αὐτὸν, πρῶτον μὲν πρόσκειται τὸ ἄρθρον διαιροῦν αὐτὸν τῶν κατὰ χάριν. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο ἀρκεῖ σοι, ἀλλ' ἔτι κάτω κύπτεις, τούτου κυριώτερον ἄκους ὄνομα τ), Μονογενής. Εἰ δὲ καὶ μετὰ τοῦτο πάλιν κάτω βλέπεις, οὐ παραιτήσομαί πως καὶ ἀνθρωπίνην τινὰ ῥῆσιν εἰπεῖν περὶ τοῦ Θεοῦ, τὴν τοῦ κόλπου λέγω, μόνον ἵνα μηδὲν ὑποπτεύσῃς ταπεινόν. Εἶδες φιλανθρωπίαν καὶ κηδεμονίαν Δεσπότου; Ανάξια βήματα περιτίθησιν ἑαυτῷ ὁ Θεὸς, ἵνα κἂν ἡ οὕτω διαβλέψῃς, καὶ μέγα τι καὶ ὑψηλὸν ἐννοήσῃς· καὶ σὺ κάτω μένεις ; Εἰπὲ γάρ μοι· τίνος ἕνεκεν ὁ κόλπος ἐνταῦθα παρείληπται, τὸ παχὺ τοῦτο ὄνομα καὶ σας. κικόν ; ἵνα σῶμα τὸν Θεὸν ὑποπτεύσωμεν ; Απαγε, οὐδαμῶς, φησί. Τίνος οὖν ἔνεκεν εἴρηται; Εἰ γὰρ μήτε ή γνησιότης τοῦ Υἱοῦ παρίσταται διὰ τούτου, μήτε τὸ μὴ σῶμα εἶναι τὸν Θεὸν, περιττῶς προσέρ- ῥιπται τὸ ῥητὸν, οὐδεμίαν χρείαν πληροῦν. Τίνος οὖν ἕνεκεν εἴρηται ; οὐ γὰρ ἀποστήσομαί σου τοῦτο πυν θανόμενος. Οὐκ εὐδηλον ὅτι οὐδὲν ἕτερον ἢ ἵνα μὴ ὑπολάβωμεν δι' αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἢ τὸ γνήσιον τοῦ Μονο- γενοῦς, καὶ τὸ συναΐδιον τῷ Πατρί ; Ἐκεῖνος ἐξηγή σατο, φησί. Τί ἐξηγήσατο ; "Οτι Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακα πώποτε· ὅτι εἷς ἐστιν ὁ Θεός. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν καὶ οἱ λοιποὶ προφῆται, καὶ Μωϋσῆς ἄνω καὶ κάτω βο Κύριος ὁ Θεός σου, Κύριος εἰς ἐστι· καὶ ὁ Ησαΐας· "Εμπροσθέν μου οὐκ ἐγένετο ἄλλος Θεὸς, καὶ μετ' ἐμὲ οὐκ ἔστιν. k γ΄.Τί οὖν πλέον ἐμάθομεν κ παρὰ τοῦ Υἱοῦ, ὡς ἐν τοῖς κόλποις ὄντος τοῖς πατρικοῖς ; τί παρὰ τοῦ Μονογε νοῦς; Οτι πρῶτον μὲν καὶ αὐτὰ ταῦτα τῆς ἐνεργείας [88] ἐστὶ τῆς ἐκείνου· ἔπειτα, πολλῷ τρανοτέραν ἐδεξάμεθα τὴν διδασκαλίαν, καὶ ἔγνωμεν ὅτι πνεῦμα ὁ Θεὸς, καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτὸν, ἐν πνεύματα καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν· καὶ ὅτι αὐτὸ τοῦτο, ὅτι Θεὸν ἰδεῖν ἀδύνατον, καὶ ὅτι οὐδεὶς αὐτὸν γινώσκει, εἰ μὴ ὁ Υἱός· καὶ ὅτι ὁ Πατήρ ἐστι γνησίου Μονογε νοῦς· καὶ τὰ ἄλλα ὅσα περὶ αὐτοῦ διελέχθη. Τὸ δὲ, Εξηγήσατο, τὴν τρανοτέραν καὶ σαφεστέραν δεί κνυσι διδασκαλίαν, ἣν οὐ πρὸς Ἰουδαίους μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἅπασαν ἐποιήσατο τὴν οἰκουμένην καὶ κατ ώρθωσε. Τοῖς μὲν οὖν προφήταις οὐδὲ Ἰουδαῖοι πάν τες προσεῖχον· τῷ δὲ Μονογενεῖ τοῦ Θεοῦ πᾶσα ἡ οἰκουμένη καὶ εἶξε καὶ ἐπείσθη. Η τοίνυν ἐξήγησις ἐνταῦθα τὸ σαφέστερον τῆς διδασκαλίας δηλοῖ· διδ καὶ Λόγος λέγεται, καὶ Μεγάλης βουλῆς ἄγγελος. Έπει οὖν καὶ μείζονος καὶ τελειοτέρας κατηξιώθημεν τῆς διδασκαλίας, οὐκ ἔτι διὰ προφητῶν, ἀλλὰ διὰ τοῦ Υἱοῦ λαλήσαντος ἡμῖν τοῦ Θεοῦ ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν τούτων, πολλῷ μείζονα καὶ ἀξίαν πολιτεία» ἐπιδειξώμεθα τῆς τιμῆς. Καὶ γὰρ ἄτοπον, αὐτὸν μὲν καταβῆναι τοσοῦτον, ὡς μηκέτι διὰ τῶν δούλων ἡμῖν ἐθέλειν διαλέγεσθαι, ἀλλὰ δι' ἑαυτοῦ· ἡμᾶς δὲ τῶν προτέρων μηδὲν ἐπιδείξασθαι πλέον. Ἐκεῖνοι μὲν οὖν Μωϋσέα, ἡμεῖς δὲ τὸν Μωϋσέως Δεσπότην διδάσκα h Alii et Savil. εἴη, τί κελεύεται ἀποκρίνασθαι αὐτοῖς ; Alii et ἤκουσεν· εἰπὲ ὅτι « Ὁ ὧν. 1 Savil. ἵνα γὰρ μή; | Ali el Morel. περιτιθέναι ἑαυτῷ δέχεται, ἵνα κάν. Mi rel. οὐκ ἔστιν ἔτι· ἡμεῖς δὲ καί τι πλέον ἐμάθομεν deite τως! τοῖς πατρικοῖς, τί παρὰ τοῦ μονογενοῦς; πρῶτον μέν. Ιιι Mr. ed. hae secus acent. Sed mss. cum Sar. cousonatat.

99 IN JOANNEM HOMIL. XV. al. XIV. ὁ Θεὸς ἔχει, καὶ ἐν οὐρανοῖς περιγέγραπται; Αλλ' οὐκ ἄν τις οὕτω μανείη, ὥστε ταῦτα εἰπεῖν. Τί ποτ' οὖν ἐστι τὸ λεγόμενον; Ὥσπερ ὅταν λέγῃ· Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται· τὴν κατὰ διάνοιαν ὄψιν φησὶ, τὴν ἡμῖν δυνατὴν, καὶ τὴν ἔννοιαν τὴν περὶ Θεοῦ· οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ἀγγέλων εἰπεῖν εστιν 4, ὅτι διὰ τὴν καθαρὰν αὐτῶν καὶ ἄγρυ πνον φύσιν οὐδὲν ἕτερον, ἀλλ' ἢ τὸν Θεὸν ἀεὶ φαντά ζονται. Διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς πάλιν φησὶν, Οὐδεὶς γινώσκει τὸν Πατέρα, εἰ μὴ ὁ Υἱός. Τί οὖν ; πάντες ἐν ἀγνοίᾳ ἐσμέν; Μη γένοιτο· ἀλλ᾽ οὕτως οὐδεὶς οἶδεν ὡς ὁ Υἱός. Ωσπερ οὖν εἶδον αὐτὸν οἱ πολλοὶ b κατὰ τὴν ἐγχωροῦσαν αὐτοῖς ὄψιν, τὴν δὲ οὐσίαν οὐδεὶς ἐθεάσατο· οὕτω καὶ νῦν ἴσμεν πάντες μὲν τὸν Θεὸν, τὴν δὲ οὐσίαν οὐδεὶς οἶδεν ὅ τί ποτέ ἐστιν, εἰ μὴ μόνος ὁ γεννηθεὶς ἐξ αὐτοῦ. Γνῶσιν γὰρ ἐνταῦθα τὴν ἀκριβῆ λέγει θεωρίαν τε καὶ κατάληψιν, καὶ τοσο αὐτὴν ὅσην ὁ Πατὴρ ἔχει περὶ τοῦ Παιδός. Καθώς γὰρ γινώσκει με ὁ Πατήρ, κἀγὼ γινώσκω τον Πα- τέρα. Διὸ καὶ ὁ Εὐαγγελιστὴς ὅρα μεθ' ὅσης φθέγγεται τῆς περιουσίας . Εἰπὼν γὰρ, ὅτι Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, οὐκ εἶπεν, ὅτι ὁ Υἱὸς ἰδὼν ἐξηγήσατο, ἀλλ᾽ ἕτερόν τι πλέον τοῦ ἰδεῖν ἔθηκεν, εἰπὼν, ὅτι ὁ ὢν ἐν τῷ κόλπῳ τοῦ Πατρός. Τοῦ γὰρ ἰδεῖν τὸ καὶ ἐν τῷ κόλπῳ ἐνδιαιτᾶσθαι πολλῷ πλέον ἐστίν. Ὁ μὲν γὰρ ἁπλῶς ὁρῶν, οὐ πάντως ἀκριβῆ τοῦ φαινομένου τὴν γνῶσιν ἔχει· ὁ δὲ τοῖς κόλποις ἐνδιατρίβων, οὐδὲν ἀγνοήσεις ποτέ. Ακούων οὖν, ὅτι οὐδεὶς γινώσκει τὸν Πατέρα, εἰ μὴ ὁ Υἱὸς, ἵνα μὴ λέγῃς 4, ὅτι εἰ πλέον ἁπάντων οἶδε τὸν Πατέρα, ἀλλ' οὐχ ὅσος ἐστὶν οἶδε· διὰ τοῦτο ὅ τε Εὐαγγελιστὴς ἐν τῷ κόλπῳ αὐτὸν διαιτᾶσθαι τοῦ Πατρὸς λέγει, αυτός τε ὁ Χριστός τοσοῦτον αὐτὸν εἰδέναι φησίν, ὅσον ὁ Πατὴρ τὸν Υἱόν. Ἐρώτησον οὖν τὸν ἀντιλέγοντα· Αρά γε, εἰπὲ, γινώ- σκει τὸν Υἱὸν ὁ Πατήρ; Καὶ ἐρεῖ πάντως, ἂν μὴ μαίνηται, ὅτι Ναί. Μετὰ τοῦτο κἀκεῖνο ερώμεθα ε πάλιν αὐτόν· Τί δὲ, ἀκριβῆ τινα ὅρασιν καὶ γνῶσιν αὐτὸν ὁρᾷ καὶ γινώσκει, καὶ τοῦτο ὅπερ ἐστὶν οἶδε σαφῶς ; Καὶ πάντως καὶ τοῦτο ἐρεῖ. Ἀπὸ γοῦν τούς του λοιπόν συνάγαγε τὴν ἀκριβῆ τοῦ Υἱοῦ περὶ τοῦ Πατρός κατάληψιν. Αὐτὸς γὰρ εἶπεν, ὅτι Ὡς γινώ- σκει με ὁ Πατήρ, οὕτω καὶ ἐγὼ [87] αὐτὸν γινώ σκω καὶ ἀλλαχοῦ, Οὐχ ὅτι Θεόν τις ἑώρακεν, εἰ μὴ ὁ ὢν ἐκ τοῦ Θεοῦ. Διὰ τοῦτο, ὅπερ ἔφην, καὶ ὁ Εὐαγγελιστής του κόλπου μέμνηται, πάντα διὰ τοῦ ἑνὸς βήματος τούτου ἡμῖν ἐμφαίνων, ὅτι πολλὴ τῆς οὐσίας ἡ συγγένεια καὶ ἡ ἑνότης 1, ὅτι ἀπαράλλακτος ἡ γνῶσις, ὅτι ἴση ἡ ἐξουσία. Οὐ γὰρ τὸν ἑτερούσιον ἐν τοῖς κόλποις ἂν ἔσχεν ὁ Πατήρ· ἀλλ' οὐδὲ ἂν αὐτὸς ἐτόλμησε, δοῦλος ὢν καὶ τῶν πολλῶν εἷς, ἐν τῷ κόλπῳ στρέφεσθαι δ τοῦ Δεσπότου· τοῦτο γὰρ υἱοῦ γνησίου μόνον καὶ πολλῇ τῇ παρρησίᾳ πρὸς τὸν γε- γεννηκότα χρωμένου, καὶ οὐδὲν ἔλαττον ἔχοντος. Βού- λει καὶ τὸ ἀΐδιον μαθεῖν ; "Ακουσον τί φησιν ὁ Μωϋ- σῆς περὶ τοῦ Πατρός. Ερωτήσας γὰρ, εἰ ἐρωτηθείη παρὰ τῶν Αἰγυπτίων, τίς ὁ ἀπεσταλκὼς αὐτὸν εἴη, τί ποτε δὴ καὶ ἀποκρίνηται πρὸς αὐτοὺς, κελεύεται • • Sav. ἐπὶ τῶν ἀγγέλων ἐκληπτέον. b Sic Savil. Morel. οἱ προφῆται. E Sic Savil et muss. Mur. τῆς ἀκριβείας, d Sic alii et Savil. Morel. ἵν' οὖν ἀκούων ὅτι οὐδείς .. ὁ Γιος, μηδαμῶς λέγης. • Alii ἐροῦμεν. Ἡ συγγένεια καὶ ἡ ἐγγύτης, sic Savil. et Morel. et quidam mss. nastri. Cold 703, 706 καὶ ἐγγύτης, sine articulo. Unus inelius καὶ Ενότης, quem sequitur. Εγγύτης enim etiam de eo qui allerius sit substantiæ dici potest, scilicet de ἑτερουσίῳ, contra quam Chrysostomus subinfert: οὐ γὰρ τὸν ἑτερούσιον ἐν τοῖς κόλποις ἂν ἔσχεν ὁ Πατήρ. & Morei. et ms. purini στρέφεσθαι. Savil. τρέφεσαι. 100 εἰπεῖν, ὅτι ῾Ο ὢν ὁ ἀπέσταλκέ με. Τὸ δὲ, Ο ὢν, του ἀεὶ εἶναι σημαντικόν ἐστι, καὶ τοῦ ἀνάρχως εἶναι, καὶ τοῦ ὄντως εἶναι καὶ κυρίως. Τοῦτο καὶ τὸ, Ἐν ἀρχῇ ἦν, ἐμφαίνει, τοῦ ἀεὶ εἶναι δηλωτικὸν ὄν. Τούτῳ δη οὖν ἐνταῦθα κέχρηται τῷ ῥητῷ ὁ Ἰωάννης, δεικνύς ὅτι ἀνάρχως καὶ ἀϊδίως ἐν τῷ κόλπῳ τοῦ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱός. Ινα τοίνυν μὴ ἡ διὰ τὴν τοῦ ὀνόματος κοινωνίαν ἕνα τινὰ τῶν χάριτι γενομένων υἱῶν εἶναι νομίσῃς αὐτὸν, πρῶτον μὲν πρόσκειται τὸ ἄρθρον διαιροῦν αὐτὸν τῶν κατὰ χάριν. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο ἀρκεῖ σοι, ἀλλ' ἔτι κάτω κύπτεις, τούτου κυριώτερον ἄκους ὄνομα τ), Μονογενής. Εἰ δὲ καὶ μετὰ τοῦτο πάλιν κάτω βλέπεις, οὐ παραιτήσομαί πως καὶ ἀνθρωπίνην τινὰ ῥῆσιν εἰπεῖν περὶ τοῦ Θεοῦ, τὴν τοῦ κόλπου λέγω, μόνον ἵνα μηδὲν ὑποπτεύσῃς ταπεινόν. Εἶδες φιλανθρωπίαν καὶ κηδεμονίαν Δεσπότου; Ανάξια βήματα περιτίθησιν ἑαυτῷ ὁ Θεὸς, ἵνα κἂν ἡ οὕτω διαβλέψῃς, καὶ μέγα τι καὶ ὑψηλὸν ἐννοήσῃς· καὶ σὺ κάτω μένεις ; Εἰπὲ γάρ μοι· τίνος ἕνεκεν ὁ κόλπος ἐνταῦθα παρείληπται, τὸ παχὺ τοῦτο ὄνομα καὶ σας. κικόν ; ἵνα σῶμα τὸν Θεὸν ὑποπτεύσωμεν ; Απαγε, οὐδαμῶς, φησί. Τίνος οὖν ἔνεκεν εἴρηται; Εἰ γὰρ μήτε ή γνησιότης τοῦ Υἱοῦ παρίσταται διὰ τούτου, μήτε τὸ μὴ σῶμα εἶναι τὸν Θεὸν, περιττῶς προσέρ- ῥιπται τὸ ῥητὸν, οὐδεμίαν χρείαν πληροῦν. Τίνος οὖν ἕνεκεν εἴρηται ; οὐ γὰρ ἀποστήσομαί σου τοῦτο πυν θανόμενος. Οὐκ εὐδηλον ὅτι οὐδὲν ἕτερον ἢ ἵνα μὴ ὑπολάβωμεν δι' αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἢ τὸ γνήσιον τοῦ Μονο- γενοῦς, καὶ τὸ συναΐδιον τῷ Πατρί ; Ἐκεῖνος ἐξηγή σατο, φησί. Τί ἐξηγήσατο ; "Οτι Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακα πώποτε· ὅτι εἷς ἐστιν ὁ Θεός. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν καὶ οἱ λοιποὶ προφῆται, καὶ Μωϋσῆς ἄνω καὶ κάτω βο Κύριος ὁ Θεός σου, Κύριος εἰς ἐστι· καὶ ὁ Ησαΐας· "Εμπροσθέν μου οὐκ ἐγένετο ἄλλος Θεὸς, καὶ μετ' ἐμὲ οὐκ ἔστιν. k γ΄.Τί οὖν πλέον ἐμάθομεν κ παρὰ τοῦ Υἱοῦ, ὡς ἐν τοῖς κόλποις ὄντος τοῖς πατρικοῖς ; τί παρὰ τοῦ Μονογε νοῦς; Οτι πρῶτον μὲν καὶ αὐτὰ ταῦτα τῆς ἐνεργείας [88] ἐστὶ τῆς ἐκείνου· ἔπειτα, πολλῷ τρανοτέραν ἐδεξάμεθα τὴν διδασκαλίαν, καὶ ἔγνωμεν ὅτι πνεῦμα ὁ Θεὸς, καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτὸν, ἐν πνεύματα καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν· καὶ ὅτι αὐτὸ τοῦτο, ὅτι Θεὸν ἰδεῖν ἀδύνατον, καὶ ὅτι οὐδεὶς αὐτὸν γινώσκει, εἰ μὴ ὁ Υἱός· καὶ ὅτι ὁ Πατήρ ἐστι γνησίου Μονογε νοῦς· καὶ τὰ ἄλλα ὅσα περὶ αὐτοῦ διελέχθη. Τὸ δὲ, Εξηγήσατο, τὴν τρανοτέραν καὶ σαφεστέραν δεί κνυσι διδασκαλίαν, ἣν οὐ πρὸς Ἰουδαίους μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἅπασαν ἐποιήσατο τὴν οἰκουμένην καὶ κατ ώρθωσε. Τοῖς μὲν οὖν προφήταις οὐδὲ Ἰουδαῖοι πάν τες προσεῖχον· τῷ δὲ Μονογενεῖ τοῦ Θεοῦ πᾶσα ἡ οἰκουμένη καὶ εἶξε καὶ ἐπείσθη. Η τοίνυν ἐξήγησις ἐνταῦθα τὸ σαφέστερον τῆς διδασκαλίας δηλοῖ· διδ καὶ Λόγος λέγεται, καὶ Μεγάλης βουλῆς ἄγγελος. Έπει οὖν καὶ μείζονος καὶ τελειοτέρας κατηξιώθημεν τῆς διδασκαλίας, οὐκ ἔτι διὰ προφητῶν, ἀλλὰ διὰ τοῦ Υἱοῦ λαλήσαντος ἡμῖν τοῦ Θεοῦ ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν τούτων, πολλῷ μείζονα καὶ ἀξίαν πολιτεία» ἐπιδειξώμεθα τῆς τιμῆς. Καὶ γὰρ ἄτοπον, αὐτὸν μὲν καταβῆναι τοσοῦτον, ὡς μηκέτι διὰ τῶν δούλων ἡμῖν ἐθέλειν διαλέγεσθαι, ἀλλὰ δι' ἑαυτοῦ· ἡμᾶς δὲ τῶν προτέρων μηδὲν ἐπιδείξασθαι πλέον. Ἐκεῖνοι μὲν οὖν Μωϋσέα, ἡμεῖς δὲ τὸν Μωϋσέως Δεσπότην διδάσκα h Alii et Savil. εἴη, τί κελεύεται ἀποκρίνασθαι αὐτοῖς ; Alii et ἤκουσεν· εἰπὲ ὅτι « Ὁ ὧν. 1 Savil. ἵνα γὰρ μή; | Ali el Morel. περιτιθέναι ἑαυτῷ δέχεται, ἵνα κάν. Mi rel. οὐκ ἔστιν ἔτι· ἡμεῖς δὲ καί τι πλέον ἐμάθομεν deite τως! τοῖς πατρικοῖς, τί παρὰ τοῦ μονογενοῦς; πρῶτον μέν. Ιιι Mr. ed. hae secus acent. Sed mss. cum Sar. cousonatat.

101 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI 2 λον ἔχομεν. Οὐκοῦν ταύτης τῆς τιμῆς ἀξίαν φιλο- σοφίαν ἐπιδειξώμεθα, καὶ μηδὲν ἔχωμεν κοινὸν πρὸς τὴν γῆν. Διὰ γὰρ τοῦτο ἡμῖν ἄνωθεν ἐκ τῶν οὐρανῶν διδασκαλίαν ἐκόμισεν, ἵνα ἐκεῖ μεταστήσῃ τὴν διά- νοιαν, ἵνα μιμηταὶ τοῦ διδασκάλου γενώμεθα κατά δύναμιν τὴν ἡμετέραν. Καὶ πῶς, φησίν, ἔστι μιμη- τὰς ὁ γενέσθαι τοῦ Χριστοῦ, εἰς τὸ κοινωφελὲς ἅπαν τα πραγματευομένους, καὶ μὴ τὰ ἑαυτῶν ζητοῦντας. Καὶ γὰρ ὁ Χριστὸς, φησίν, οὐχ ἑαυτῷ ήρεσεν, ἀλλὰ καθώς γέγραπται· Οἱ ὀνειδισμοὶ τῶν ὀνειδιζόντων σε ἐπέπεσον ἐπ' ἐμέ. Μηδεὶς τοιγαροῦν τὸ ἑαυτοῦ ζητείτω. Οὕτω γάρ τις τὸ ἑαυτοῦ ζητεῖ, ἂν τὸ τοῦ πλησίον σκοπῇ· καὶ γὰρ τὰ ἐκείνων ἡμέτερα. Σωμα ἐσμεν ἔν, καὶ ἀλλήλων μέρη και μέλη. Μή τοίνυν ὡς διεσπασμένοι διακεώμεθα, μηδὲ λεγέτω τις· Ο δεινά μοι φίλος οὐκ ἔστιν, οὐδὲ συγγενής, οὐδὲ γεί- των, οὐδὲ ἔχω τι κοινὸν πρὸς αὐτόν· πῶς προσελεύ- σομαι ; πῶς διαλέξομαι ; Εἰ γὰρ καὶ μὴ συγγενής, μηδὲ φίλος ἐστίν, ἀλλ᾽ ἄνθρωπός ἐστι, τῆς αὐτῆς σοὶ μετέχων φύσεως, τὸν αὐτὸν ἔχων Δεσπότην, ομόδου- λος καὶ ὁμόσκηνος· ἐν γὰρ τῷ αὐτῷ γέγονε κόσμῳ. Εἰ δὲ καὶ τῆς πίστεως μετέχει τῆς αὐτῆς, ἰδοὺ σοι και μέλος γέγονε. Ποία γὰρ φιλία τοσαύτην ένωσιν ἐργάσασθαι δύναιτ' ἂν, ὅσην τῆς πίστεως ή συγγέ- νεια ; Οὐ γὰρ ὅσην φίλους πρὸς φίλους ἐπιδείκνυσθαι χρὴ τὴν ἐγγύτητα, καὶ τοσαύτην ἡμᾶς ἔχειν δεῖ τὴν πρὸς ἀλλήλους οἰκείωσιν· ἀλλ' ὅσην μέλος πρὸς μέ- λος. Τούτου γὰρ τοῦ τρόπου τῆς φιλίας και κοινωνίας ε ἄλλην μείζονα οἰκείωσιν οὐκ ἄν τις εὕροι ποτέ. Ωσ- περ οὖν οὐκ ἂν δύναιο λέγειν [89]· Πόθεν μου οἰκειό της καὶ ἐγγύτης πρὸς αὐτόν; καταγέλαστον γὰρ τοῦτο· οὕτως οὐδὲ περὶ τοῦ ἀδελφοῦ δυνήσῃ τοῦτο εἰπεῖν. Οἱ γὰρ πάντες εἰς ἓν σῶμα ἐβαπτίσθημεν, Α1. et Sav. ἔχομεν. Ταύτης οὖν τῆς. b Alii ἡμετέραν. Πῶς δέ ἐστι μιμ. Alii φιλίας καὶ κηδεμονίας. ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. d 102 φησί. Διατί εἰς ἓν σῶμα ; "Ωστε μὴ διεσπάσθαι, ἀλλὰ τῇ πρὸς ἀλλήλους συνόδῳ καὶ φιλίᾳ σώματος ἑνὸς ἀκολουθίαν διατηρεῖν. Μὴ δὴ καταφρονήσωμεν ὁ ἀλ λήλων, ἵνα μὴ ἑαυτῶν ὑπερίδωμεν. Οὐδεὶς γὰρ ποτε τὴν ἑαυτοῦ σάρκα εμίσησε, φησίν, ἀλλ' ἐκτρέφει καὶ θάλπει αὐτήν. Διὰ τοῦτο οἰκίαν μίαν τοῦτον ἡμῖν τὸν κόσμον ἔδωκεν ὁ Θεὸς, πάντα ἐξίσου διένειμεν, ἕνα ἀνῆψε πᾶσιν ἥλιον, ἕνα ἐξέτεινεν όροφον, τὸν οὐ- ρανὸν, μίαν ἀνῆκε τράπεζαν, τὴν γῆν. Εδωκε καὶ ἑτέραν ταύτης πολλῷ μείζονα τράπεζαν, ἀλλὰ καὶ ταύτην μίαν· ἴσασιν οἱ συμμύσται τὸ λεγόμενον· ἕνα τρόπον γεννήσεως ἅπασιν ἐχαρίσατο τὸν πνευματική μία πᾶσι πατρὶς, ἡ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· ἐκ τοῦ ποτη ρίου τοῦ αὐτοῦ πάντες πίνομεν. Οὐ τῷ μὲν πλουτούντε πλέον και τιμιώτερον, τῷ πένητι δὲ εὐτελέστερον καὶ ἔλαττον ἐχαρίσατο, ἀλλὰ πάντας ἐξίσης ἐκάλεσε· τὰ σαρκικὰ ὁμοτίμως, τὰ πνευματικὰ ὁμοίως παρέσχε. Πόθεν οὖν ἡ ἀνωμαλία πολλὴ κατὰ τὸν βίον; Ἐκ τῆς τῶν πλουτούντων πλεονεξίας τε καὶ ἀλαζονείας. ᾿Αλλὰ μὴν ἀδελφοί, μηκέτι ταῦτα γενέσθω, μηδὲ τῶν καθ- ολικῶν καὶ ἀναγκαιοτέρων εἰς τὸ αὐτὸ συναγόντων ἡμᾶς, ἀπὸ τῶν γηίνων καὶ εὐτελῶν· διαιρώμεθα, πλούτου λέγω, καὶ πενίας, καὶ συγγενείας σωματι κῆς, καὶ ἔχθρας καὶ φιλίας. Ταῦτα γὰρ πάντα σκιά, καὶ σκιᾶς εὐτελέστερα, τοῖς τὸν σύνδεσμον ἔχουσι τῆς ἀγάπης ἄνωθεν. Τοῦτον οὖν φυλάττωμεν ἀῤῥαγῆ, καὶ οὐδὲν ἐπεισελθεῖν δυνήσεται τῶν πνευμάτων τῶν που νηρῶν 4 καὶ διαιρούντων τὴν τοσαύτην ἕνωσιν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι και φιλαν θρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. d Savil. et alii διατηρεῖν. Μὴ δὴ καταφρονῶμεν, κ. τ. λ. Mor. οὐκοῦν οὕτω κηδώμεθα τῶν πλησίον, ὡς ἕκαστος ἡμῶν τὴν ἑαυτοῦ μὴ ὑπερορῶν σάρκα. Οὐδείς. - Μου γηίνων, καὶ μερικῶν. Savil. γηίνων καὶ εὐτελῶν. of Sic Sav. et Mor. All τῶν παθημάτων τῶν πονηρῶν, καὶ διαιρούντων τῆς πρὸς αὐτὸν ἑνώσεως. OMIAIA IG'. Αὕτη γάρ ἐστιν ἡ μαρτυρία τοῦ Ἰωάννου, ὅτε ἀπέστειλαν πρὸς αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι ἐξ ῾Ιεροσο- λύμων ἱερεῖς καὶ Λευῖτας, ἵνα ἐρωτήσωσιν αὐ τόν· Σὺ τίς εἶ ; α'. Δεινὸν ἡ βασκανία, ἀγαπητέ, δεινὸν καὶ ὀλέθριον τοῖς βασκαίνουσιν, οὐ τοῖς βασκαινομένοις. Πρώτους γὰρ αὐτοὺς λυμαίνεται καὶ διαφθείρει, καθάπερ ιός τις θανατηφόρος ἐγκαθήμενος αὐτῶν ταῖς ψυχαῖς. Εἰ δέ που καὶ τοὺς φθονουμένους παραβλάψειε, μικρὸν καὶ οὐδενὸς ἀξίαν βλάβην, καὶ μεῖζον τῆς ζημίας τὸ κέρδος ἔχουσαν. Καὶ οὐκ ἐπὶ τῆς βασκανίας [90] μέτ νον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀπάντων, οὐχ ὁ παθών κακῶς, ἀλλ' ὁ δράσας κακῶς, οὗτός ἐστιν ὁ τὴν βλά βην δεξάμενος. Οὐδὲ γὰρ ἂν, εἰ μὴ τοῦτο ἦν, ἀδικεῖ σθαι μᾶλλον ἢ ἀδικεῖν προσέταξεν ὁ Παῦλος τοῖς μα θηταῖς, Διατί οὐχὶ μᾶλλον ἀδικεῖσθε ; λέγων· διὰ τί οὐχὶ μᾶλλον ἀποστερεῖσθε ; Οἶδε γὰρ ἀκριβῶς οὐ τῷ πάσχοντι κακῶς, ἀλλὰ τῷ ποιοῦντι κακῶς, τὸν ὄλεθρον ἑπόμενον πανταχοῦ. Ταῦτα δή μοι πάντα διά τὴν βασκανίαν εἴρηται τὴν Ἰουδαϊκήν. Οἱ γὰρ ἀπὸ τῶν πόλεων ἐκχυθέντες πρὸς τὸν Ἰωάννην, καὶ τῶν ἁμαρτημάτων καταγνόντες τῶν οἰκείων, καὶ βαπτι σάμενοι, αὐτοὶ μετὰ τὸ βάπτισμα καθάπερ ἔκ τινος μεταμελείας πέμπουσιν ἐρωτῶντες αὐτόν· Σὺ τίς εἶ; *Οντως γεννήματα ἐχιδνῶν καὶ ὄφεις, καὶ εἴ τι τού- των χαλεπώτερον. Γενεά πονηρὰ καὶ μοιχαλίς καὶ διεστραμμένη, μετὰ τὸ βαπτίσασθαι, τότε τὸν βαπτι- στὴν περιεργάζῃ καὶ πολυπραγμονεῖς; Καὶ τί ταύτης τῆς ἀλογίας ἀλογώτερον γένοιτ' ἄν; Πῶς ἐξῄειτε ^; πῶς • Mor. πῶς ἐξείητε, male. Savil. πῶς ἐξίητε. Quislam mss. πῶς ἐξῄειτο. Alii πῶς ἐξηγεῖσθε. ἐξωμολογεῖσθε τὰ ἁμαρτήματα; πῶς ἐπετρέχετε τῷ βαπτίζοντι ; πῶς αὐτὸν ἡρωτᾶτε περὶ τῶν πρακτέων; Ταῦτα γὰρ ὑμῖν ἅπαντα ἀλόγως ἐπράττετο, τὴν ἀρ χὴν καὶ τὴν ὑπόθεσιν ἀγνοοῦσιν. Αλλ' οὐδὲν τούτων εἶπεν, οὐδὲ ἐνεκάλεσεν ὁ μακάριος Ιωάννης, οὐδὲ ὠνείδισεν, ἀλλὰ μετὰ ἐπιεικείας ἁπάσης ἀποκρίνεται πρὸς αὐτούς. Τίνος δὲ ἕνεκεν τοῦτο ἐποίει, ἐκεῖνο μαθεῖν ἄξιον, ὥστε πᾶσιν αὐτῶν κατάδηλον τὴν και κουργίαν γενέσθαι καὶ φανεράν Πολλάκις πρὸς Ιου- δαίους ἐμαρτύρησεν ὁ Ἰωάννης τῷ Χριστῷ, καὶ ὅτε ἐβάπτιζεν αὐτοὺς, συνεχῶς αὐτοῦ πρὸς τοὺς παρόντας ἐμέμνητο, καὶ ἔλεγεν· Ἐγὼ μὲν ὑμᾶς βαπτίζω ἐν ὕδατι· ὁ δὲ ὀπίσω μου ερχόμενος, ισχυρότερός μου ἐστίν· αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. Επαθον οὖν τις πρὸς αὐτὸν ἀνθρώ- πινον πάθος. Εἰς γὰρ τὴν τοῦ κόσμου δόξαν ἑπτοη- μένοι, καὶ τὰ κατὰ πρόσωπον βλέποντες, ἀνάξιον εἶ ναι ἐνόμιζον ὑποτάσσεσθαι αὐτὸν τῷ Χριστῷ. Τὸν μὲν γὰρ Ἰωάννην πολλὰ τὰ δεικνύντα λαμπρὸν ἦν· καὶ πρῶτον, τὸ γένος ἐπίσημον καὶ περιφανές· ἀρχιερέως γὰρ ἦν υἱός· ἔπειτα ἡ δίαιτα καὶ ἡ σκληραγωγία, ἡ τῶν ἀνθρωπίνων ὑπεροψία πάντων· καὶ γὰρ ἐσθῆτος, καὶ τραπέζης, καὶ οἰκίας, καὶ τροφῆς δὲ αὐτῆς ὑπερ- ιδών, κατὰ τὴν ἔρημον τὸν ἔμπροσθεν διέτριβε χρό νον. Ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ πᾶν τοὐναντίον ἦν· τό τε γὰρ γένος εὐτελές· ὁ καὶ πολλάκις αὐτὸ προὔφερον λέγοντες· Οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ τοῦ τέκτινος υἱός; b Savil τίνος οὖν ἔνεκεν. Iluid. Savil ἐκεῖνο μαθεῖν ἄξιον Mor. εἰπεῖν. • Savil. ἐπαθόν τι. Digitized by καθόν τ' le gle

101 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI 2 λον ἔχομεν. Οὐκοῦν ταύτης τῆς τιμῆς ἀξίαν φιλο- σοφίαν ἐπιδειξώμεθα, καὶ μηδὲν ἔχωμεν κοινὸν πρὸς τὴν γῆν. Διὰ γὰρ τοῦτο ἡμῖν ἄνωθεν ἐκ τῶν οὐρανῶν διδασκαλίαν ἐκόμισεν, ἵνα ἐκεῖ μεταστήσῃ τὴν διά- νοιαν, ἵνα μιμηταὶ τοῦ διδασκάλου γενώμεθα κατά δύναμιν τὴν ἡμετέραν. Καὶ πῶς, φησίν, ἔστι μιμη- τὰς ὁ γενέσθαι τοῦ Χριστοῦ, εἰς τὸ κοινωφελὲς ἅπαν τα πραγματευομένους, καὶ μὴ τὰ ἑαυτῶν ζητοῦντας. Καὶ γὰρ ὁ Χριστὸς, φησίν, οὐχ ἑαυτῷ ήρεσεν, ἀλλὰ καθώς γέγραπται· Οἱ ὀνειδισμοὶ τῶν ὀνειδιζόντων σε ἐπέπεσον ἐπ' ἐμέ. Μηδεὶς τοιγαροῦν τὸ ἑαυτοῦ ζητείτω. Οὕτω γάρ τις τὸ ἑαυτοῦ ζητεῖ, ἂν τὸ τοῦ πλησίον σκοπῇ· καὶ γὰρ τὰ ἐκείνων ἡμέτερα. Σωμα ἐσμεν ἔν, καὶ ἀλλήλων μέρη και μέλη. Μή τοίνυν ὡς διεσπασμένοι διακεώμεθα, μηδὲ λεγέτω τις· Ο δεινά μοι φίλος οὐκ ἔστιν, οὐδὲ συγγενής, οὐδὲ γεί- των, οὐδὲ ἔχω τι κοινὸν πρὸς αὐτόν· πῶς προσελεύ- σομαι ; πῶς διαλέξομαι ; Εἰ γὰρ καὶ μὴ συγγενής, μηδὲ φίλος ἐστίν, ἀλλ᾽ ἄνθρωπός ἐστι, τῆς αὐτῆς σοὶ μετέχων φύσεως, τὸν αὐτὸν ἔχων Δεσπότην, ομόδου- λος καὶ ὁμόσκηνος· ἐν γὰρ τῷ αὐτῷ γέγονε κόσμῳ. Εἰ δὲ καὶ τῆς πίστεως μετέχει τῆς αὐτῆς, ἰδοὺ σοι και μέλος γέγονε. Ποία γὰρ φιλία τοσαύτην ένωσιν ἐργάσασθαι δύναιτ' ἂν, ὅσην τῆς πίστεως ή συγγέ- νεια ; Οὐ γὰρ ὅσην φίλους πρὸς φίλους ἐπιδείκνυσθαι χρὴ τὴν ἐγγύτητα, καὶ τοσαύτην ἡμᾶς ἔχειν δεῖ τὴν πρὸς ἀλλήλους οἰκείωσιν· ἀλλ' ὅσην μέλος πρὸς μέ- λος. Τούτου γὰρ τοῦ τρόπου τῆς φιλίας και κοινωνίας ε ἄλλην μείζονα οἰκείωσιν οὐκ ἄν τις εὕροι ποτέ. Ωσ- περ οὖν οὐκ ἂν δύναιο λέγειν [89]· Πόθεν μου οἰκειό της καὶ ἐγγύτης πρὸς αὐτόν; καταγέλαστον γὰρ τοῦτο· οὕτως οὐδὲ περὶ τοῦ ἀδελφοῦ δυνήσῃ τοῦτο εἰπεῖν. Οἱ γὰρ πάντες εἰς ἓν σῶμα ἐβαπτίσθημεν, Α1. et Sav. ἔχομεν. Ταύτης οὖν τῆς. b Alii ἡμετέραν. Πῶς δέ ἐστι μιμ. Alii φιλίας καὶ κηδεμονίας. ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. d 102 φησί. Διατί εἰς ἓν σῶμα ; "Ωστε μὴ διεσπάσθαι, ἀλλὰ τῇ πρὸς ἀλλήλους συνόδῳ καὶ φιλίᾳ σώματος ἑνὸς ἀκολουθίαν διατηρεῖν. Μὴ δὴ καταφρονήσωμεν ὁ ἀλ λήλων, ἵνα μὴ ἑαυτῶν ὑπερίδωμεν. Οὐδεὶς γὰρ ποτε τὴν ἑαυτοῦ σάρκα εμίσησε, φησίν, ἀλλ' ἐκτρέφει καὶ θάλπει αὐτήν. Διὰ τοῦτο οἰκίαν μίαν τοῦτον ἡμῖν τὸν κόσμον ἔδωκεν ὁ Θεὸς, πάντα ἐξίσου διένειμεν, ἕνα ἀνῆψε πᾶσιν ἥλιον, ἕνα ἐξέτεινεν όροφον, τὸν οὐ- ρανὸν, μίαν ἀνῆκε τράπεζαν, τὴν γῆν. Εδωκε καὶ ἑτέραν ταύτης πολλῷ μείζονα τράπεζαν, ἀλλὰ καὶ ταύτην μίαν· ἴσασιν οἱ συμμύσται τὸ λεγόμενον· ἕνα τρόπον γεννήσεως ἅπασιν ἐχαρίσατο τὸν πνευματική μία πᾶσι πατρὶς, ἡ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· ἐκ τοῦ ποτη ρίου τοῦ αὐτοῦ πάντες πίνομεν. Οὐ τῷ μὲν πλουτούντε πλέον και τιμιώτερον, τῷ πένητι δὲ εὐτελέστερον καὶ ἔλαττον ἐχαρίσατο, ἀλλὰ πάντας ἐξίσης ἐκάλεσε· τὰ σαρκικὰ ὁμοτίμως, τὰ πνευματικὰ ὁμοίως παρέσχε. Πόθεν οὖν ἡ ἀνωμαλία πολλὴ κατὰ τὸν βίον; Ἐκ τῆς τῶν πλουτούντων πλεονεξίας τε καὶ ἀλαζονείας. ᾿Αλλὰ μὴν ἀδελφοί, μηκέτι ταῦτα γενέσθω, μηδὲ τῶν καθ- ολικῶν καὶ ἀναγκαιοτέρων εἰς τὸ αὐτὸ συναγόντων ἡμᾶς, ἀπὸ τῶν γηίνων καὶ εὐτελῶν· διαιρώμεθα, πλούτου λέγω, καὶ πενίας, καὶ συγγενείας σωματι κῆς, καὶ ἔχθρας καὶ φιλίας. Ταῦτα γὰρ πάντα σκιά, καὶ σκιᾶς εὐτελέστερα, τοῖς τὸν σύνδεσμον ἔχουσι τῆς ἀγάπης ἄνωθεν. Τοῦτον οὖν φυλάττωμεν ἀῤῥαγῆ, καὶ οὐδὲν ἐπεισελθεῖν δυνήσεται τῶν πνευμάτων τῶν που νηρῶν 4 καὶ διαιρούντων τὴν τοσαύτην ἕνωσιν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι και φιλαν θρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. d Savil. et alii διατηρεῖν. Μὴ δὴ καταφρονῶμεν, κ. τ. λ. Mor. οὐκοῦν οὕτω κηδώμεθα τῶν πλησίον, ὡς ἕκαστος ἡμῶν τὴν ἑαυτοῦ μὴ ὑπερορῶν σάρκα. Οὐδείς. - Μου γηίνων, καὶ μερικῶν. Savil. γηίνων καὶ εὐτελῶν. of Sic Sav. et Mor. All τῶν παθημάτων τῶν πονηρῶν, καὶ διαιρούντων τῆς πρὸς αὐτὸν ἑνώσεως. OMIAIA IG'. Αὕτη γάρ ἐστιν ἡ μαρτυρία τοῦ Ἰωάννου, ὅτε ἀπέστειλαν πρὸς αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι ἐξ ῾Ιεροσο- λύμων ἱερεῖς καὶ Λευῖτας, ἵνα ἐρωτήσωσιν αὐ τόν· Σὺ τίς εἶ ; α'. Δεινὸν ἡ βασκανία, ἀγαπητέ, δεινὸν καὶ ὀλέθριον τοῖς βασκαίνουσιν, οὐ τοῖς βασκαινομένοις. Πρώτους γὰρ αὐτοὺς λυμαίνεται καὶ διαφθείρει, καθάπερ ιός τις θανατηφόρος ἐγκαθήμενος αὐτῶν ταῖς ψυχαῖς. Εἰ δέ που καὶ τοὺς φθονουμένους παραβλάψειε, μικρὸν καὶ οὐδενὸς ἀξίαν βλάβην, καὶ μεῖζον τῆς ζημίας τὸ κέρδος ἔχουσαν. Καὶ οὐκ ἐπὶ τῆς βασκανίας [90] μέτ νον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀπάντων, οὐχ ὁ παθών κακῶς, ἀλλ' ὁ δράσας κακῶς, οὗτός ἐστιν ὁ τὴν βλά βην δεξάμενος. Οὐδὲ γὰρ ἂν, εἰ μὴ τοῦτο ἦν, ἀδικεῖ σθαι μᾶλλον ἢ ἀδικεῖν προσέταξεν ὁ Παῦλος τοῖς μα θηταῖς, Διατί οὐχὶ μᾶλλον ἀδικεῖσθε ; λέγων· διὰ τί οὐχὶ μᾶλλον ἀποστερεῖσθε ; Οἶδε γὰρ ἀκριβῶς οὐ τῷ πάσχοντι κακῶς, ἀλλὰ τῷ ποιοῦντι κακῶς, τὸν ὄλεθρον ἑπόμενον πανταχοῦ. Ταῦτα δή μοι πάντα διά τὴν βασκανίαν εἴρηται τὴν Ἰουδαϊκήν. Οἱ γὰρ ἀπὸ τῶν πόλεων ἐκχυθέντες πρὸς τὸν Ἰωάννην, καὶ τῶν ἁμαρτημάτων καταγνόντες τῶν οἰκείων, καὶ βαπτι σάμενοι, αὐτοὶ μετὰ τὸ βάπτισμα καθάπερ ἔκ τινος μεταμελείας πέμπουσιν ἐρωτῶντες αὐτόν· Σὺ τίς εἶ; *Οντως γεννήματα ἐχιδνῶν καὶ ὄφεις, καὶ εἴ τι τού- των χαλεπώτερον. Γενεά πονηρὰ καὶ μοιχαλίς καὶ διεστραμμένη, μετὰ τὸ βαπτίσασθαι, τότε τὸν βαπτι- στὴν περιεργάζῃ καὶ πολυπραγμονεῖς; Καὶ τί ταύτης τῆς ἀλογίας ἀλογώτερον γένοιτ' ἄν; Πῶς ἐξῄειτε ^; πῶς • Mor. πῶς ἐξείητε, male. Savil. πῶς ἐξίητε. Quislam mss. πῶς ἐξῄειτο. Alii πῶς ἐξηγεῖσθε. ἐξωμολογεῖσθε τὰ ἁμαρτήματα; πῶς ἐπετρέχετε τῷ βαπτίζοντι ; πῶς αὐτὸν ἡρωτᾶτε περὶ τῶν πρακτέων; Ταῦτα γὰρ ὑμῖν ἅπαντα ἀλόγως ἐπράττετο, τὴν ἀρ χὴν καὶ τὴν ὑπόθεσιν ἀγνοοῦσιν. Αλλ' οὐδὲν τούτων εἶπεν, οὐδὲ ἐνεκάλεσεν ὁ μακάριος Ιωάννης, οὐδὲ ὠνείδισεν, ἀλλὰ μετὰ ἐπιεικείας ἁπάσης ἀποκρίνεται πρὸς αὐτούς. Τίνος δὲ ἕνεκεν τοῦτο ἐποίει, ἐκεῖνο μαθεῖν ἄξιον, ὥστε πᾶσιν αὐτῶν κατάδηλον τὴν και κουργίαν γενέσθαι καὶ φανεράν Πολλάκις πρὸς Ιου- δαίους ἐμαρτύρησεν ὁ Ἰωάννης τῷ Χριστῷ, καὶ ὅτε ἐβάπτιζεν αὐτοὺς, συνεχῶς αὐτοῦ πρὸς τοὺς παρόντας ἐμέμνητο, καὶ ἔλεγεν· Ἐγὼ μὲν ὑμᾶς βαπτίζω ἐν ὕδατι· ὁ δὲ ὀπίσω μου ερχόμενος, ισχυρότερός μου ἐστίν· αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. Επαθον οὖν τις πρὸς αὐτὸν ἀνθρώ- πινον πάθος. Εἰς γὰρ τὴν τοῦ κόσμου δόξαν ἑπτοη- μένοι, καὶ τὰ κατὰ πρόσωπον βλέποντες, ἀνάξιον εἶ ναι ἐνόμιζον ὑποτάσσεσθαι αὐτὸν τῷ Χριστῷ. Τὸν μὲν γὰρ Ἰωάννην πολλὰ τὰ δεικνύντα λαμπρὸν ἦν· καὶ πρῶτον, τὸ γένος ἐπίσημον καὶ περιφανές· ἀρχιερέως γὰρ ἦν υἱός· ἔπειτα ἡ δίαιτα καὶ ἡ σκληραγωγία, ἡ τῶν ἀνθρωπίνων ὑπεροψία πάντων· καὶ γὰρ ἐσθῆτος, καὶ τραπέζης, καὶ οἰκίας, καὶ τροφῆς δὲ αὐτῆς ὑπερ- ιδών, κατὰ τὴν ἔρημον τὸν ἔμπροσθεν διέτριβε χρό νον. Ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ πᾶν τοὐναντίον ἦν· τό τε γὰρ γένος εὐτελές· ὁ καὶ πολλάκις αὐτὸ προὔφερον λέγοντες· Οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ τοῦ τέκτινος υἱός; b Savil τίνος οὖν ἔνεκεν. Iluid. Savil ἐκεῖνο μαθεῖν ἄξιον Mor. εἰπεῖν. • Savil. ἐπαθόν τι. Digitized by καθόν τ' le gle

101 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI 2 λον ἔχομεν. Οὐκοῦν ταύτης τῆς τιμῆς ἀξίαν φιλο- σοφίαν ἐπιδειξώμεθα, καὶ μηδὲν ἔχωμεν κοινὸν πρὸς τὴν γῆν. Διὰ γὰρ τοῦτο ἡμῖν ἄνωθεν ἐκ τῶν οὐρανῶν διδασκαλίαν ἐκόμισεν, ἵνα ἐκεῖ μεταστήσῃ τὴν διά- νοιαν, ἵνα μιμηταὶ τοῦ διδασκάλου γενώμεθα κατά δύναμιν τὴν ἡμετέραν. Καὶ πῶς, φησίν, ἔστι μιμη- τὰς ὁ γενέσθαι τοῦ Χριστοῦ, εἰς τὸ κοινωφελὲς ἅπαν τα πραγματευομένους, καὶ μὴ τὰ ἑαυτῶν ζητοῦντας. Καὶ γὰρ ὁ Χριστὸς, φησίν, οὐχ ἑαυτῷ ήρεσεν, ἀλλὰ καθώς γέγραπται· Οἱ ὀνειδισμοὶ τῶν ὀνειδιζόντων σε ἐπέπεσον ἐπ' ἐμέ. Μηδεὶς τοιγαροῦν τὸ ἑαυτοῦ ζητείτω. Οὕτω γάρ τις τὸ ἑαυτοῦ ζητεῖ, ἂν τὸ τοῦ πλησίον σκοπῇ· καὶ γὰρ τὰ ἐκείνων ἡμέτερα. Σωμα ἐσμεν ἔν, καὶ ἀλλήλων μέρη και μέλη. Μή τοίνυν ὡς διεσπασμένοι διακεώμεθα, μηδὲ λεγέτω τις· Ο δεινά μοι φίλος οὐκ ἔστιν, οὐδὲ συγγενής, οὐδὲ γεί- των, οὐδὲ ἔχω τι κοινὸν πρὸς αὐτόν· πῶς προσελεύ- σομαι ; πῶς διαλέξομαι ; Εἰ γὰρ καὶ μὴ συγγενής, μηδὲ φίλος ἐστίν, ἀλλ᾽ ἄνθρωπός ἐστι, τῆς αὐτῆς σοὶ μετέχων φύσεως, τὸν αὐτὸν ἔχων Δεσπότην, ομόδου- λος καὶ ὁμόσκηνος· ἐν γὰρ τῷ αὐτῷ γέγονε κόσμῳ. Εἰ δὲ καὶ τῆς πίστεως μετέχει τῆς αὐτῆς, ἰδοὺ σοι και μέλος γέγονε. Ποία γὰρ φιλία τοσαύτην ένωσιν ἐργάσασθαι δύναιτ' ἂν, ὅσην τῆς πίστεως ή συγγέ- νεια ; Οὐ γὰρ ὅσην φίλους πρὸς φίλους ἐπιδείκνυσθαι χρὴ τὴν ἐγγύτητα, καὶ τοσαύτην ἡμᾶς ἔχειν δεῖ τὴν πρὸς ἀλλήλους οἰκείωσιν· ἀλλ' ὅσην μέλος πρὸς μέ- λος. Τούτου γὰρ τοῦ τρόπου τῆς φιλίας και κοινωνίας ε ἄλλην μείζονα οἰκείωσιν οὐκ ἄν τις εὕροι ποτέ. Ωσ- περ οὖν οὐκ ἂν δύναιο λέγειν [89]· Πόθεν μου οἰκειό της καὶ ἐγγύτης πρὸς αὐτόν; καταγέλαστον γὰρ τοῦτο· οὕτως οὐδὲ περὶ τοῦ ἀδελφοῦ δυνήσῃ τοῦτο εἰπεῖν. Οἱ γὰρ πάντες εἰς ἓν σῶμα ἐβαπτίσθημεν, Α1. et Sav. ἔχομεν. Ταύτης οὖν τῆς. b Alii ἡμετέραν. Πῶς δέ ἐστι μιμ. Alii φιλίας καὶ κηδεμονίας. ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. d 102 φησί. Διατί εἰς ἓν σῶμα ; "Ωστε μὴ διεσπάσθαι, ἀλλὰ τῇ πρὸς ἀλλήλους συνόδῳ καὶ φιλίᾳ σώματος ἑνὸς ἀκολουθίαν διατηρεῖν. Μὴ δὴ καταφρονήσωμεν ὁ ἀλ λήλων, ἵνα μὴ ἑαυτῶν ὑπερίδωμεν. Οὐδεὶς γὰρ ποτε τὴν ἑαυτοῦ σάρκα εμίσησε, φησίν, ἀλλ' ἐκτρέφει καὶ θάλπει αὐτήν. Διὰ τοῦτο οἰκίαν μίαν τοῦτον ἡμῖν τὸν κόσμον ἔδωκεν ὁ Θεὸς, πάντα ἐξίσου διένειμεν, ἕνα ἀνῆψε πᾶσιν ἥλιον, ἕνα ἐξέτεινεν όροφον, τὸν οὐ- ρανὸν, μίαν ἀνῆκε τράπεζαν, τὴν γῆν. Εδωκε καὶ ἑτέραν ταύτης πολλῷ μείζονα τράπεζαν, ἀλλὰ καὶ ταύτην μίαν· ἴσασιν οἱ συμμύσται τὸ λεγόμενον· ἕνα τρόπον γεννήσεως ἅπασιν ἐχαρίσατο τὸν πνευματική μία πᾶσι πατρὶς, ἡ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· ἐκ τοῦ ποτη ρίου τοῦ αὐτοῦ πάντες πίνομεν. Οὐ τῷ μὲν πλουτούντε πλέον και τιμιώτερον, τῷ πένητι δὲ εὐτελέστερον καὶ ἔλαττον ἐχαρίσατο, ἀλλὰ πάντας ἐξίσης ἐκάλεσε· τὰ σαρκικὰ ὁμοτίμως, τὰ πνευματικὰ ὁμοίως παρέσχε. Πόθεν οὖν ἡ ἀνωμαλία πολλὴ κατὰ τὸν βίον; Ἐκ τῆς τῶν πλουτούντων πλεονεξίας τε καὶ ἀλαζονείας. ᾿Αλλὰ μὴν ἀδελφοί, μηκέτι ταῦτα γενέσθω, μηδὲ τῶν καθ- ολικῶν καὶ ἀναγκαιοτέρων εἰς τὸ αὐτὸ συναγόντων ἡμᾶς, ἀπὸ τῶν γηίνων καὶ εὐτελῶν· διαιρώμεθα, πλούτου λέγω, καὶ πενίας, καὶ συγγενείας σωματι κῆς, καὶ ἔχθρας καὶ φιλίας. Ταῦτα γὰρ πάντα σκιά, καὶ σκιᾶς εὐτελέστερα, τοῖς τὸν σύνδεσμον ἔχουσι τῆς ἀγάπης ἄνωθεν. Τοῦτον οὖν φυλάττωμεν ἀῤῥαγῆ, καὶ οὐδὲν ἐπεισελθεῖν δυνήσεται τῶν πνευμάτων τῶν που νηρῶν 4 καὶ διαιρούντων τὴν τοσαύτην ἕνωσιν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι και φιλαν θρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. d Savil. et alii διατηρεῖν. Μὴ δὴ καταφρονῶμεν, κ. τ. λ. Mor. οὐκοῦν οὕτω κηδώμεθα τῶν πλησίον, ὡς ἕκαστος ἡμῶν τὴν ἑαυτοῦ μὴ ὑπερορῶν σάρκα. Οὐδείς. - Μου γηίνων, καὶ μερικῶν. Savil. γηίνων καὶ εὐτελῶν. of Sic Sav. et Mor. All τῶν παθημάτων τῶν πονηρῶν, καὶ διαιρούντων τῆς πρὸς αὐτὸν ἑνώσεως. OMIAIA IG'. Αὕτη γάρ ἐστιν ἡ μαρτυρία τοῦ Ἰωάννου, ὅτε ἀπέστειλαν πρὸς αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι ἐξ ῾Ιεροσο- λύμων ἱερεῖς καὶ Λευῖτας, ἵνα ἐρωτήσωσιν αὐ τόν· Σὺ τίς εἶ ; α'. Δεινὸν ἡ βασκανία, ἀγαπητέ, δεινὸν καὶ ὀλέθριον τοῖς βασκαίνουσιν, οὐ τοῖς βασκαινομένοις. Πρώτους γὰρ αὐτοὺς λυμαίνεται καὶ διαφθείρει, καθάπερ ιός τις θανατηφόρος ἐγκαθήμενος αὐτῶν ταῖς ψυχαῖς. Εἰ δέ που καὶ τοὺς φθονουμένους παραβλάψειε, μικρὸν καὶ οὐδενὸς ἀξίαν βλάβην, καὶ μεῖζον τῆς ζημίας τὸ κέρδος ἔχουσαν. Καὶ οὐκ ἐπὶ τῆς βασκανίας [90] μέτ νον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀπάντων, οὐχ ὁ παθών κακῶς, ἀλλ' ὁ δράσας κακῶς, οὗτός ἐστιν ὁ τὴν βλά βην δεξάμενος. Οὐδὲ γὰρ ἂν, εἰ μὴ τοῦτο ἦν, ἀδικεῖ σθαι μᾶλλον ἢ ἀδικεῖν προσέταξεν ὁ Παῦλος τοῖς μα θηταῖς, Διατί οὐχὶ μᾶλλον ἀδικεῖσθε ; λέγων· διὰ τί οὐχὶ μᾶλλον ἀποστερεῖσθε ; Οἶδε γὰρ ἀκριβῶς οὐ τῷ πάσχοντι κακῶς, ἀλλὰ τῷ ποιοῦντι κακῶς, τὸν ὄλεθρον ἑπόμενον πανταχοῦ. Ταῦτα δή μοι πάντα διά τὴν βασκανίαν εἴρηται τὴν Ἰουδαϊκήν. Οἱ γὰρ ἀπὸ τῶν πόλεων ἐκχυθέντες πρὸς τὸν Ἰωάννην, καὶ τῶν ἁμαρτημάτων καταγνόντες τῶν οἰκείων, καὶ βαπτι σάμενοι, αὐτοὶ μετὰ τὸ βάπτισμα καθάπερ ἔκ τινος μεταμελείας πέμπουσιν ἐρωτῶντες αὐτόν· Σὺ τίς εἶ; *Οντως γεννήματα ἐχιδνῶν καὶ ὄφεις, καὶ εἴ τι τού- των χαλεπώτερον. Γενεά πονηρὰ καὶ μοιχαλίς καὶ διεστραμμένη, μετὰ τὸ βαπτίσασθαι, τότε τὸν βαπτι- στὴν περιεργάζῃ καὶ πολυπραγμονεῖς; Καὶ τί ταύτης τῆς ἀλογίας ἀλογώτερον γένοιτ' ἄν; Πῶς ἐξῄειτε ^; πῶς • Mor. πῶς ἐξείητε, male. Savil. πῶς ἐξίητε. Quislam mss. πῶς ἐξῄειτο. Alii πῶς ἐξηγεῖσθε. ἐξωμολογεῖσθε τὰ ἁμαρτήματα; πῶς ἐπετρέχετε τῷ βαπτίζοντι ; πῶς αὐτὸν ἡρωτᾶτε περὶ τῶν πρακτέων; Ταῦτα γὰρ ὑμῖν ἅπαντα ἀλόγως ἐπράττετο, τὴν ἀρ χὴν καὶ τὴν ὑπόθεσιν ἀγνοοῦσιν. Αλλ' οὐδὲν τούτων εἶπεν, οὐδὲ ἐνεκάλεσεν ὁ μακάριος Ιωάννης, οὐδὲ ὠνείδισεν, ἀλλὰ μετὰ ἐπιεικείας ἁπάσης ἀποκρίνεται πρὸς αὐτούς. Τίνος δὲ ἕνεκεν τοῦτο ἐποίει, ἐκεῖνο μαθεῖν ἄξιον, ὥστε πᾶσιν αὐτῶν κατάδηλον τὴν και κουργίαν γενέσθαι καὶ φανεράν Πολλάκις πρὸς Ιου- δαίους ἐμαρτύρησεν ὁ Ἰωάννης τῷ Χριστῷ, καὶ ὅτε ἐβάπτιζεν αὐτοὺς, συνεχῶς αὐτοῦ πρὸς τοὺς παρόντας ἐμέμνητο, καὶ ἔλεγεν· Ἐγὼ μὲν ὑμᾶς βαπτίζω ἐν ὕδατι· ὁ δὲ ὀπίσω μου ερχόμενος, ισχυρότερός μου ἐστίν· αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. Επαθον οὖν τις πρὸς αὐτὸν ἀνθρώ- πινον πάθος. Εἰς γὰρ τὴν τοῦ κόσμου δόξαν ἑπτοη- μένοι, καὶ τὰ κατὰ πρόσωπον βλέποντες, ἀνάξιον εἶ ναι ἐνόμιζον ὑποτάσσεσθαι αὐτὸν τῷ Χριστῷ. Τὸν μὲν γὰρ Ἰωάννην πολλὰ τὰ δεικνύντα λαμπρὸν ἦν· καὶ πρῶτον, τὸ γένος ἐπίσημον καὶ περιφανές· ἀρχιερέως γὰρ ἦν υἱός· ἔπειτα ἡ δίαιτα καὶ ἡ σκληραγωγία, ἡ τῶν ἀνθρωπίνων ὑπεροψία πάντων· καὶ γὰρ ἐσθῆτος, καὶ τραπέζης, καὶ οἰκίας, καὶ τροφῆς δὲ αὐτῆς ὑπερ- ιδών, κατὰ τὴν ἔρημον τὸν ἔμπροσθεν διέτριβε χρό νον. Ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ πᾶν τοὐναντίον ἦν· τό τε γὰρ γένος εὐτελές· ὁ καὶ πολλάκις αὐτὸ προὔφερον λέγοντες· Οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ τοῦ τέκτινος υἱός; b Savil τίνος οὖν ἔνεκεν. Iluid. Savil ἐκεῖνο μαθεῖν ἄξιον Mor. εἰπεῖν. • Savil. ἐπαθόν τι. Digitized by καθόν τ' le gle

101 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI 2 λον ἔχομεν. Οὐκοῦν ταύτης τῆς τιμῆς ἀξίαν φιλο- σοφίαν ἐπιδειξώμεθα, καὶ μηδὲν ἔχωμεν κοινὸν πρὸς τὴν γῆν. Διὰ γὰρ τοῦτο ἡμῖν ἄνωθεν ἐκ τῶν οὐρανῶν διδασκαλίαν ἐκόμισεν, ἵνα ἐκεῖ μεταστήσῃ τὴν διά- νοιαν, ἵνα μιμηταὶ τοῦ διδασκάλου γενώμεθα κατά δύναμιν τὴν ἡμετέραν. Καὶ πῶς, φησίν, ἔστι μιμη- τὰς ὁ γενέσθαι τοῦ Χριστοῦ, εἰς τὸ κοινωφελὲς ἅπαν τα πραγματευομένους, καὶ μὴ τὰ ἑαυτῶν ζητοῦντας. Καὶ γὰρ ὁ Χριστὸς, φησίν, οὐχ ἑαυτῷ ήρεσεν, ἀλλὰ καθώς γέγραπται· Οἱ ὀνειδισμοὶ τῶν ὀνειδιζόντων σε ἐπέπεσον ἐπ' ἐμέ. Μηδεὶς τοιγαροῦν τὸ ἑαυτοῦ ζητείτω. Οὕτω γάρ τις τὸ ἑαυτοῦ ζητεῖ, ἂν τὸ τοῦ πλησίον σκοπῇ· καὶ γὰρ τὰ ἐκείνων ἡμέτερα. Σωμα ἐσμεν ἔν, καὶ ἀλλήλων μέρη και μέλη. Μή τοίνυν ὡς διεσπασμένοι διακεώμεθα, μηδὲ λεγέτω τις· Ο δεινά μοι φίλος οὐκ ἔστιν, οὐδὲ συγγενής, οὐδὲ γεί- των, οὐδὲ ἔχω τι κοινὸν πρὸς αὐτόν· πῶς προσελεύ- σομαι ; πῶς διαλέξομαι ; Εἰ γὰρ καὶ μὴ συγγενής, μηδὲ φίλος ἐστίν, ἀλλ᾽ ἄνθρωπός ἐστι, τῆς αὐτῆς σοὶ μετέχων φύσεως, τὸν αὐτὸν ἔχων Δεσπότην, ομόδου- λος καὶ ὁμόσκηνος· ἐν γὰρ τῷ αὐτῷ γέγονε κόσμῳ. Εἰ δὲ καὶ τῆς πίστεως μετέχει τῆς αὐτῆς, ἰδοὺ σοι και μέλος γέγονε. Ποία γὰρ φιλία τοσαύτην ένωσιν ἐργάσασθαι δύναιτ' ἂν, ὅσην τῆς πίστεως ή συγγέ- νεια ; Οὐ γὰρ ὅσην φίλους πρὸς φίλους ἐπιδείκνυσθαι χρὴ τὴν ἐγγύτητα, καὶ τοσαύτην ἡμᾶς ἔχειν δεῖ τὴν πρὸς ἀλλήλους οἰκείωσιν· ἀλλ' ὅσην μέλος πρὸς μέ- λος. Τούτου γὰρ τοῦ τρόπου τῆς φιλίας και κοινωνίας ε ἄλλην μείζονα οἰκείωσιν οὐκ ἄν τις εὕροι ποτέ. Ωσ- περ οὖν οὐκ ἂν δύναιο λέγειν [89]· Πόθεν μου οἰκειό της καὶ ἐγγύτης πρὸς αὐτόν; καταγέλαστον γὰρ τοῦτο· οὕτως οὐδὲ περὶ τοῦ ἀδελφοῦ δυνήσῃ τοῦτο εἰπεῖν. Οἱ γὰρ πάντες εἰς ἓν σῶμα ἐβαπτίσθημεν, Α1. et Sav. ἔχομεν. Ταύτης οὖν τῆς. b Alii ἡμετέραν. Πῶς δέ ἐστι μιμ. Alii φιλίας καὶ κηδεμονίας. ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. d 102 φησί. Διατί εἰς ἓν σῶμα ; "Ωστε μὴ διεσπάσθαι, ἀλλὰ τῇ πρὸς ἀλλήλους συνόδῳ καὶ φιλίᾳ σώματος ἑνὸς ἀκολουθίαν διατηρεῖν. Μὴ δὴ καταφρονήσωμεν ὁ ἀλ λήλων, ἵνα μὴ ἑαυτῶν ὑπερίδωμεν. Οὐδεὶς γὰρ ποτε τὴν ἑαυτοῦ σάρκα εμίσησε, φησίν, ἀλλ' ἐκτρέφει καὶ θάλπει αὐτήν. Διὰ τοῦτο οἰκίαν μίαν τοῦτον ἡμῖν τὸν κόσμον ἔδωκεν ὁ Θεὸς, πάντα ἐξίσου διένειμεν, ἕνα ἀνῆψε πᾶσιν ἥλιον, ἕνα ἐξέτεινεν όροφον, τὸν οὐ- ρανὸν, μίαν ἀνῆκε τράπεζαν, τὴν γῆν. Εδωκε καὶ ἑτέραν ταύτης πολλῷ μείζονα τράπεζαν, ἀλλὰ καὶ ταύτην μίαν· ἴσασιν οἱ συμμύσται τὸ λεγόμενον· ἕνα τρόπον γεννήσεως ἅπασιν ἐχαρίσατο τὸν πνευματική μία πᾶσι πατρὶς, ἡ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· ἐκ τοῦ ποτη ρίου τοῦ αὐτοῦ πάντες πίνομεν. Οὐ τῷ μὲν πλουτούντε πλέον και τιμιώτερον, τῷ πένητι δὲ εὐτελέστερον καὶ ἔλαττον ἐχαρίσατο, ἀλλὰ πάντας ἐξίσης ἐκάλεσε· τὰ σαρκικὰ ὁμοτίμως, τὰ πνευματικὰ ὁμοίως παρέσχε. Πόθεν οὖν ἡ ἀνωμαλία πολλὴ κατὰ τὸν βίον; Ἐκ τῆς τῶν πλουτούντων πλεονεξίας τε καὶ ἀλαζονείας. ᾿Αλλὰ μὴν ἀδελφοί, μηκέτι ταῦτα γενέσθω, μηδὲ τῶν καθ- ολικῶν καὶ ἀναγκαιοτέρων εἰς τὸ αὐτὸ συναγόντων ἡμᾶς, ἀπὸ τῶν γηίνων καὶ εὐτελῶν· διαιρώμεθα, πλούτου λέγω, καὶ πενίας, καὶ συγγενείας σωματι κῆς, καὶ ἔχθρας καὶ φιλίας. Ταῦτα γὰρ πάντα σκιά, καὶ σκιᾶς εὐτελέστερα, τοῖς τὸν σύνδεσμον ἔχουσι τῆς ἀγάπης ἄνωθεν. Τοῦτον οὖν φυλάττωμεν ἀῤῥαγῆ, καὶ οὐδὲν ἐπεισελθεῖν δυνήσεται τῶν πνευμάτων τῶν που νηρῶν 4 καὶ διαιρούντων τὴν τοσαύτην ἕνωσιν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι και φιλαν θρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. d Savil. et alii διατηρεῖν. Μὴ δὴ καταφρονῶμεν, κ. τ. λ. Mor. οὐκοῦν οὕτω κηδώμεθα τῶν πλησίον, ὡς ἕκαστος ἡμῶν τὴν ἑαυτοῦ μὴ ὑπερορῶν σάρκα. Οὐδείς. - Μου γηίνων, καὶ μερικῶν. Savil. γηίνων καὶ εὐτελῶν. of Sic Sav. et Mor. All τῶν παθημάτων τῶν πονηρῶν, καὶ διαιρούντων τῆς πρὸς αὐτὸν ἑνώσεως. OMIAIA IG'. Αὕτη γάρ ἐστιν ἡ μαρτυρία τοῦ Ἰωάννου, ὅτε ἀπέστειλαν πρὸς αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι ἐξ ῾Ιεροσο- λύμων ἱερεῖς καὶ Λευῖτας, ἵνα ἐρωτήσωσιν αὐ τόν· Σὺ τίς εἶ ; α'. Δεινὸν ἡ βασκανία, ἀγαπητέ, δεινὸν καὶ ὀλέθριον τοῖς βασκαίνουσιν, οὐ τοῖς βασκαινομένοις. Πρώτους γὰρ αὐτοὺς λυμαίνεται καὶ διαφθείρει, καθάπερ ιός τις θανατηφόρος ἐγκαθήμενος αὐτῶν ταῖς ψυχαῖς. Εἰ δέ που καὶ τοὺς φθονουμένους παραβλάψειε, μικρὸν καὶ οὐδενὸς ἀξίαν βλάβην, καὶ μεῖζον τῆς ζημίας τὸ κέρδος ἔχουσαν. Καὶ οὐκ ἐπὶ τῆς βασκανίας [90] μέτ νον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀπάντων, οὐχ ὁ παθών κακῶς, ἀλλ' ὁ δράσας κακῶς, οὗτός ἐστιν ὁ τὴν βλά βην δεξάμενος. Οὐδὲ γὰρ ἂν, εἰ μὴ τοῦτο ἦν, ἀδικεῖ σθαι μᾶλλον ἢ ἀδικεῖν προσέταξεν ὁ Παῦλος τοῖς μα θηταῖς, Διατί οὐχὶ μᾶλλον ἀδικεῖσθε ; λέγων· διὰ τί οὐχὶ μᾶλλον ἀποστερεῖσθε ; Οἶδε γὰρ ἀκριβῶς οὐ τῷ πάσχοντι κακῶς, ἀλλὰ τῷ ποιοῦντι κακῶς, τὸν ὄλεθρον ἑπόμενον πανταχοῦ. Ταῦτα δή μοι πάντα διά τὴν βασκανίαν εἴρηται τὴν Ἰουδαϊκήν. Οἱ γὰρ ἀπὸ τῶν πόλεων ἐκχυθέντες πρὸς τὸν Ἰωάννην, καὶ τῶν ἁμαρτημάτων καταγνόντες τῶν οἰκείων, καὶ βαπτι σάμενοι, αὐτοὶ μετὰ τὸ βάπτισμα καθάπερ ἔκ τινος μεταμελείας πέμπουσιν ἐρωτῶντες αὐτόν· Σὺ τίς εἶ; *Οντως γεννήματα ἐχιδνῶν καὶ ὄφεις, καὶ εἴ τι τού- των χαλεπώτερον. Γενεά πονηρὰ καὶ μοιχαλίς καὶ διεστραμμένη, μετὰ τὸ βαπτίσασθαι, τότε τὸν βαπτι- στὴν περιεργάζῃ καὶ πολυπραγμονεῖς; Καὶ τί ταύτης τῆς ἀλογίας ἀλογώτερον γένοιτ' ἄν; Πῶς ἐξῄειτε ^; πῶς • Mor. πῶς ἐξείητε, male. Savil. πῶς ἐξίητε. Quislam mss. πῶς ἐξῄειτο. Alii πῶς ἐξηγεῖσθε. ἐξωμολογεῖσθε τὰ ἁμαρτήματα; πῶς ἐπετρέχετε τῷ βαπτίζοντι ; πῶς αὐτὸν ἡρωτᾶτε περὶ τῶν πρακτέων; Ταῦτα γὰρ ὑμῖν ἅπαντα ἀλόγως ἐπράττετο, τὴν ἀρ χὴν καὶ τὴν ὑπόθεσιν ἀγνοοῦσιν. Αλλ' οὐδὲν τούτων εἶπεν, οὐδὲ ἐνεκάλεσεν ὁ μακάριος Ιωάννης, οὐδὲ ὠνείδισεν, ἀλλὰ μετὰ ἐπιεικείας ἁπάσης ἀποκρίνεται πρὸς αὐτούς. Τίνος δὲ ἕνεκεν τοῦτο ἐποίει, ἐκεῖνο μαθεῖν ἄξιον, ὥστε πᾶσιν αὐτῶν κατάδηλον τὴν και κουργίαν γενέσθαι καὶ φανεράν Πολλάκις πρὸς Ιου- δαίους ἐμαρτύρησεν ὁ Ἰωάννης τῷ Χριστῷ, καὶ ὅτε ἐβάπτιζεν αὐτοὺς, συνεχῶς αὐτοῦ πρὸς τοὺς παρόντας ἐμέμνητο, καὶ ἔλεγεν· Ἐγὼ μὲν ὑμᾶς βαπτίζω ἐν ὕδατι· ὁ δὲ ὀπίσω μου ερχόμενος, ισχυρότερός μου ἐστίν· αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. Επαθον οὖν τις πρὸς αὐτὸν ἀνθρώ- πινον πάθος. Εἰς γὰρ τὴν τοῦ κόσμου δόξαν ἑπτοη- μένοι, καὶ τὰ κατὰ πρόσωπον βλέποντες, ἀνάξιον εἶ ναι ἐνόμιζον ὑποτάσσεσθαι αὐτὸν τῷ Χριστῷ. Τὸν μὲν γὰρ Ἰωάννην πολλὰ τὰ δεικνύντα λαμπρὸν ἦν· καὶ πρῶτον, τὸ γένος ἐπίσημον καὶ περιφανές· ἀρχιερέως γὰρ ἦν υἱός· ἔπειτα ἡ δίαιτα καὶ ἡ σκληραγωγία, ἡ τῶν ἀνθρωπίνων ὑπεροψία πάντων· καὶ γὰρ ἐσθῆτος, καὶ τραπέζης, καὶ οἰκίας, καὶ τροφῆς δὲ αὐτῆς ὑπερ- ιδών, κατὰ τὴν ἔρημον τὸν ἔμπροσθεν διέτριβε χρό νον. Ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ πᾶν τοὐναντίον ἦν· τό τε γὰρ γένος εὐτελές· ὁ καὶ πολλάκις αὐτὸ προὔφερον λέγοντες· Οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ τοῦ τέκτινος υἱός; b Savil τίνος οὖν ἔνεκεν. Iluid. Savil ἐκεῖνο μαθεῖν ἄξιον Mor. εἰπεῖν. • Savil. ἐπαθόν τι. Digitized by καθόν τ' le gle

101 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI 2 λον ἔχομεν. Οὐκοῦν ταύτης τῆς τιμῆς ἀξίαν φιλο- σοφίαν ἐπιδειξώμεθα, καὶ μηδὲν ἔχωμεν κοινὸν πρὸς τὴν γῆν. Διὰ γὰρ τοῦτο ἡμῖν ἄνωθεν ἐκ τῶν οὐρανῶν διδασκαλίαν ἐκόμισεν, ἵνα ἐκεῖ μεταστήσῃ τὴν διά- νοιαν, ἵνα μιμηταὶ τοῦ διδασκάλου γενώμεθα κατά δύναμιν τὴν ἡμετέραν. Καὶ πῶς, φησίν, ἔστι μιμη- τὰς ὁ γενέσθαι τοῦ Χριστοῦ, εἰς τὸ κοινωφελὲς ἅπαν τα πραγματευομένους, καὶ μὴ τὰ ἑαυτῶν ζητοῦντας. Καὶ γὰρ ὁ Χριστὸς, φησίν, οὐχ ἑαυτῷ ήρεσεν, ἀλλὰ καθώς γέγραπται· Οἱ ὀνειδισμοὶ τῶν ὀνειδιζόντων σε ἐπέπεσον ἐπ' ἐμέ. Μηδεὶς τοιγαροῦν τὸ ἑαυτοῦ ζητείτω. Οὕτω γάρ τις τὸ ἑαυτοῦ ζητεῖ, ἂν τὸ τοῦ πλησίον σκοπῇ· καὶ γὰρ τὰ ἐκείνων ἡμέτερα. Σωμα ἐσμεν ἔν, καὶ ἀλλήλων μέρη και μέλη. Μή τοίνυν ὡς διεσπασμένοι διακεώμεθα, μηδὲ λεγέτω τις· Ο δεινά μοι φίλος οὐκ ἔστιν, οὐδὲ συγγενής, οὐδὲ γεί- των, οὐδὲ ἔχω τι κοινὸν πρὸς αὐτόν· πῶς προσελεύ- σομαι ; πῶς διαλέξομαι ; Εἰ γὰρ καὶ μὴ συγγενής, μηδὲ φίλος ἐστίν, ἀλλ᾽ ἄνθρωπός ἐστι, τῆς αὐτῆς σοὶ μετέχων φύσεως, τὸν αὐτὸν ἔχων Δεσπότην, ομόδου- λος καὶ ὁμόσκηνος· ἐν γὰρ τῷ αὐτῷ γέγονε κόσμῳ. Εἰ δὲ καὶ τῆς πίστεως μετέχει τῆς αὐτῆς, ἰδοὺ σοι και μέλος γέγονε. Ποία γὰρ φιλία τοσαύτην ένωσιν ἐργάσασθαι δύναιτ' ἂν, ὅσην τῆς πίστεως ή συγγέ- νεια ; Οὐ γὰρ ὅσην φίλους πρὸς φίλους ἐπιδείκνυσθαι χρὴ τὴν ἐγγύτητα, καὶ τοσαύτην ἡμᾶς ἔχειν δεῖ τὴν πρὸς ἀλλήλους οἰκείωσιν· ἀλλ' ὅσην μέλος πρὸς μέ- λος. Τούτου γὰρ τοῦ τρόπου τῆς φιλίας και κοινωνίας ε ἄλλην μείζονα οἰκείωσιν οὐκ ἄν τις εὕροι ποτέ. Ωσ- περ οὖν οὐκ ἂν δύναιο λέγειν [89]· Πόθεν μου οἰκειό της καὶ ἐγγύτης πρὸς αὐτόν; καταγέλαστον γὰρ τοῦτο· οὕτως οὐδὲ περὶ τοῦ ἀδελφοῦ δυνήσῃ τοῦτο εἰπεῖν. Οἱ γὰρ πάντες εἰς ἓν σῶμα ἐβαπτίσθημεν, Α1. et Sav. ἔχομεν. Ταύτης οὖν τῆς. b Alii ἡμετέραν. Πῶς δέ ἐστι μιμ. Alii φιλίας καὶ κηδεμονίας. ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. d 102 φησί. Διατί εἰς ἓν σῶμα ; "Ωστε μὴ διεσπάσθαι, ἀλλὰ τῇ πρὸς ἀλλήλους συνόδῳ καὶ φιλίᾳ σώματος ἑνὸς ἀκολουθίαν διατηρεῖν. Μὴ δὴ καταφρονήσωμεν ὁ ἀλ λήλων, ἵνα μὴ ἑαυτῶν ὑπερίδωμεν. Οὐδεὶς γὰρ ποτε τὴν ἑαυτοῦ σάρκα εμίσησε, φησίν, ἀλλ' ἐκτρέφει καὶ θάλπει αὐτήν. Διὰ τοῦτο οἰκίαν μίαν τοῦτον ἡμῖν τὸν κόσμον ἔδωκεν ὁ Θεὸς, πάντα ἐξίσου διένειμεν, ἕνα ἀνῆψε πᾶσιν ἥλιον, ἕνα ἐξέτεινεν όροφον, τὸν οὐ- ρανὸν, μίαν ἀνῆκε τράπεζαν, τὴν γῆν. Εδωκε καὶ ἑτέραν ταύτης πολλῷ μείζονα τράπεζαν, ἀλλὰ καὶ ταύτην μίαν· ἴσασιν οἱ συμμύσται τὸ λεγόμενον· ἕνα τρόπον γεννήσεως ἅπασιν ἐχαρίσατο τὸν πνευματική μία πᾶσι πατρὶς, ἡ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· ἐκ τοῦ ποτη ρίου τοῦ αὐτοῦ πάντες πίνομεν. Οὐ τῷ μὲν πλουτούντε πλέον και τιμιώτερον, τῷ πένητι δὲ εὐτελέστερον καὶ ἔλαττον ἐχαρίσατο, ἀλλὰ πάντας ἐξίσης ἐκάλεσε· τὰ σαρκικὰ ὁμοτίμως, τὰ πνευματικὰ ὁμοίως παρέσχε. Πόθεν οὖν ἡ ἀνωμαλία πολλὴ κατὰ τὸν βίον; Ἐκ τῆς τῶν πλουτούντων πλεονεξίας τε καὶ ἀλαζονείας. ᾿Αλλὰ μὴν ἀδελφοί, μηκέτι ταῦτα γενέσθω, μηδὲ τῶν καθ- ολικῶν καὶ ἀναγκαιοτέρων εἰς τὸ αὐτὸ συναγόντων ἡμᾶς, ἀπὸ τῶν γηίνων καὶ εὐτελῶν· διαιρώμεθα, πλούτου λέγω, καὶ πενίας, καὶ συγγενείας σωματι κῆς, καὶ ἔχθρας καὶ φιλίας. Ταῦτα γὰρ πάντα σκιά, καὶ σκιᾶς εὐτελέστερα, τοῖς τὸν σύνδεσμον ἔχουσι τῆς ἀγάπης ἄνωθεν. Τοῦτον οὖν φυλάττωμεν ἀῤῥαγῆ, καὶ οὐδὲν ἐπεισελθεῖν δυνήσεται τῶν πνευμάτων τῶν που νηρῶν 4 καὶ διαιρούντων τὴν τοσαύτην ἕνωσιν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι και φιλαν θρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. d Savil. et alii διατηρεῖν. Μὴ δὴ καταφρονῶμεν, κ. τ. λ. Mor. οὐκοῦν οὕτω κηδώμεθα τῶν πλησίον, ὡς ἕκαστος ἡμῶν τὴν ἑαυτοῦ μὴ ὑπερορῶν σάρκα. Οὐδείς. - Μου γηίνων, καὶ μερικῶν. Savil. γηίνων καὶ εὐτελῶν. of Sic Sav. et Mor. All τῶν παθημάτων τῶν πονηρῶν, καὶ διαιρούντων τῆς πρὸς αὐτὸν ἑνώσεως. OMIAIA IG'. Αὕτη γάρ ἐστιν ἡ μαρτυρία τοῦ Ἰωάννου, ὅτε ἀπέστειλαν πρὸς αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι ἐξ ῾Ιεροσο- λύμων ἱερεῖς καὶ Λευῖτας, ἵνα ἐρωτήσωσιν αὐ τόν· Σὺ τίς εἶ ; α'. Δεινὸν ἡ βασκανία, ἀγαπητέ, δεινὸν καὶ ὀλέθριον τοῖς βασκαίνουσιν, οὐ τοῖς βασκαινομένοις. Πρώτους γὰρ αὐτοὺς λυμαίνεται καὶ διαφθείρει, καθάπερ ιός τις θανατηφόρος ἐγκαθήμενος αὐτῶν ταῖς ψυχαῖς. Εἰ δέ που καὶ τοὺς φθονουμένους παραβλάψειε, μικρὸν καὶ οὐδενὸς ἀξίαν βλάβην, καὶ μεῖζον τῆς ζημίας τὸ κέρδος ἔχουσαν. Καὶ οὐκ ἐπὶ τῆς βασκανίας [90] μέτ νον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀπάντων, οὐχ ὁ παθών κακῶς, ἀλλ' ὁ δράσας κακῶς, οὗτός ἐστιν ὁ τὴν βλά βην δεξάμενος. Οὐδὲ γὰρ ἂν, εἰ μὴ τοῦτο ἦν, ἀδικεῖ σθαι μᾶλλον ἢ ἀδικεῖν προσέταξεν ὁ Παῦλος τοῖς μα θηταῖς, Διατί οὐχὶ μᾶλλον ἀδικεῖσθε ; λέγων· διὰ τί οὐχὶ μᾶλλον ἀποστερεῖσθε ; Οἶδε γὰρ ἀκριβῶς οὐ τῷ πάσχοντι κακῶς, ἀλλὰ τῷ ποιοῦντι κακῶς, τὸν ὄλεθρον ἑπόμενον πανταχοῦ. Ταῦτα δή μοι πάντα διά τὴν βασκανίαν εἴρηται τὴν Ἰουδαϊκήν. Οἱ γὰρ ἀπὸ τῶν πόλεων ἐκχυθέντες πρὸς τὸν Ἰωάννην, καὶ τῶν ἁμαρτημάτων καταγνόντες τῶν οἰκείων, καὶ βαπτι σάμενοι, αὐτοὶ μετὰ τὸ βάπτισμα καθάπερ ἔκ τινος μεταμελείας πέμπουσιν ἐρωτῶντες αὐτόν· Σὺ τίς εἶ; *Οντως γεννήματα ἐχιδνῶν καὶ ὄφεις, καὶ εἴ τι τού- των χαλεπώτερον. Γενεά πονηρὰ καὶ μοιχαλίς καὶ διεστραμμένη, μετὰ τὸ βαπτίσασθαι, τότε τὸν βαπτι- στὴν περιεργάζῃ καὶ πολυπραγμονεῖς; Καὶ τί ταύτης τῆς ἀλογίας ἀλογώτερον γένοιτ' ἄν; Πῶς ἐξῄειτε ^; πῶς • Mor. πῶς ἐξείητε, male. Savil. πῶς ἐξίητε. Quislam mss. πῶς ἐξῄειτο. Alii πῶς ἐξηγεῖσθε. ἐξωμολογεῖσθε τὰ ἁμαρτήματα; πῶς ἐπετρέχετε τῷ βαπτίζοντι ; πῶς αὐτὸν ἡρωτᾶτε περὶ τῶν πρακτέων; Ταῦτα γὰρ ὑμῖν ἅπαντα ἀλόγως ἐπράττετο, τὴν ἀρ χὴν καὶ τὴν ὑπόθεσιν ἀγνοοῦσιν. Αλλ' οὐδὲν τούτων εἶπεν, οὐδὲ ἐνεκάλεσεν ὁ μακάριος Ιωάννης, οὐδὲ ὠνείδισεν, ἀλλὰ μετὰ ἐπιεικείας ἁπάσης ἀποκρίνεται πρὸς αὐτούς. Τίνος δὲ ἕνεκεν τοῦτο ἐποίει, ἐκεῖνο μαθεῖν ἄξιον, ὥστε πᾶσιν αὐτῶν κατάδηλον τὴν και κουργίαν γενέσθαι καὶ φανεράν Πολλάκις πρὸς Ιου- δαίους ἐμαρτύρησεν ὁ Ἰωάννης τῷ Χριστῷ, καὶ ὅτε ἐβάπτιζεν αὐτοὺς, συνεχῶς αὐτοῦ πρὸς τοὺς παρόντας ἐμέμνητο, καὶ ἔλεγεν· Ἐγὼ μὲν ὑμᾶς βαπτίζω ἐν ὕδατι· ὁ δὲ ὀπίσω μου ερχόμενος, ισχυρότερός μου ἐστίν· αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. Επαθον οὖν τις πρὸς αὐτὸν ἀνθρώ- πινον πάθος. Εἰς γὰρ τὴν τοῦ κόσμου δόξαν ἑπτοη- μένοι, καὶ τὰ κατὰ πρόσωπον βλέποντες, ἀνάξιον εἶ ναι ἐνόμιζον ὑποτάσσεσθαι αὐτὸν τῷ Χριστῷ. Τὸν μὲν γὰρ Ἰωάννην πολλὰ τὰ δεικνύντα λαμπρὸν ἦν· καὶ πρῶτον, τὸ γένος ἐπίσημον καὶ περιφανές· ἀρχιερέως γὰρ ἦν υἱός· ἔπειτα ἡ δίαιτα καὶ ἡ σκληραγωγία, ἡ τῶν ἀνθρωπίνων ὑπεροψία πάντων· καὶ γὰρ ἐσθῆτος, καὶ τραπέζης, καὶ οἰκίας, καὶ τροφῆς δὲ αὐτῆς ὑπερ- ιδών, κατὰ τὴν ἔρημον τὸν ἔμπροσθεν διέτριβε χρό νον. Ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ πᾶν τοὐναντίον ἦν· τό τε γὰρ γένος εὐτελές· ὁ καὶ πολλάκις αὐτὸ προὔφερον λέγοντες· Οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ τοῦ τέκτινος υἱός; b Savil τίνος οὖν ἔνεκεν. Iluid. Savil ἐκεῖνο μαθεῖν ἄξιον Mor. εἰπεῖν. • Savil. ἐπαθόν τι. Digitized by καθόν τ' le gle

103 8 IN JOANNEM HOMIL. XVI. al. XV. οὐχ ἡ μήτηρ αὐτοῦ λέγεται Μαριάμ, καὶ εἰ ἀδει- καὶ αὐτοῦ Ἰάκωβος καὶ Ἰωσῆς; Καὶ ἡ δοκοῦσα δὲ αὐτῷ πατρὶς εἶναι τοσοῦτον ἐπονείδιστος ἦν, ὡς καὶ τὸν Ναθαναὴλ λέγειν· Ἐκ Ναζαρέτ δύναται τι ἀγαθὸν εἶναι ; Καὶ ἡ δίαιτα δὲ κοινὴ, καὶ τὰ ἱμάτια δὲ οὐδὲν πλέον τῶν πολλῶν ἔχοντα. Οὐ γὰρ περιέχει το ζώνην δερματίνην, οὐδὲ ἀπὸ τριχῶν τὸ ἔνδυμα εἶχεν, οὐδὲ μέλι καὶ ἀκρίδας ἤσθιεν· ἀλλὰ πᾶσιν [91] ὁμοίως διῃτάτο, καὶ συμποσίοις παρεγίνετο πονηρῶν ἀνθρώ. των, καὶ τελωνών, ὥστε αὐτοὺς ἐπισπᾶσθαι. Ὅπερ οὐ συνιέντες οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ διὰ ταῦτα αὐτῷ ὠνείδιζον, καθὼς καὶ αὐτός φησιν· Ήλθεν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ- που ἐσθίων καὶ πίνων, καὶ λέγουσιν· Ἰδοὺ ἄν θρωπος φάγος καὶ οινοπότης, τελωνῶν φίλος καὶ ἁμαρτωλῶν. Ἐπεὶ οὖν συνεχῶς ὁ Ἰωάννης ἀφ' ἑαυ τοῦ πρὸς ἐκεῖνον αὐτοὺς παρέπεμπε τὸν δοκοῦντα παρ' αὐτοῖς εὐτελέστερον εἶναι, αἰσχυνόμενοι καὶ δυσχεραί νοντες, καὶ βουλόμενοι τοῦτον μᾶλλον ἔχειν διδάσκα- λον, φανερῶς μὲν τοῦτο οὐκ ἐτόλμησαν εἰπεῖν, πέμ- πουσι δὲ πρὸς αὐτὸν προσδοκῶντες διὰ τῆς κολακείας αὐτὸν ἐπισπάσασθαι εἰς τὸ ἑαυτὸν ὁμολογῆσαι Χρι- στόν. Οι τοίνυν τινὰς εὐκαταφρονήτους πέμπουσιν ὡς ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ· ἐκεῖνον μὲν γὰρ βουλόμενοι και τασχεῖν, ὑπηρέτας ἀπέστειλαν, καὶ Ηρωδιανούς πάλιν καὶ τοιούτους τινάς· ἐνταῦθα δὲ ἱερεῖς, καὶ Λευΐτας· καὶ οὐχ ἁπλῶς ἱερεῖς, ἀλλὰ τοὺς ἐξ Ἱερο- σολύμων, τουτέστι, τοὺς ἐντιμοτέρους (οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς ταῦτα ἐπεσημήνατο ὁ Εὐαγγελιστής)· καὶ πέμπουσιν, ἵνα ἐρωτήσωσι, Σὺ τίς εἶ; Καὶ μὴν ἡ γέννησις αὐτοῦ πᾶσα κατάδηλος ἦν, ὡς καὶ λέγειν ἅπαντας· Τί ἄρα τὸ παιδίον τοῦτο ἔσται ; καὶ εἰς ὅλην τὴν ὀρεινὴν ὁ λόγος ἐξῆλθεν οὗτος. Καὶ ὅτε παρ εγένετο πάλιν ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην, πᾶσαι αἱ πόλεις ἀν- επτερώθησαν, καὶ ἐξ Ιεροσολύμων καὶ ἐκ πάσης τῆς Ἰουδαίας ἐπορεύοντο βαπτισθῆναι πρὸς αὐτόν. Οὗτοι τοιγαροῦν ἐρωτῶσι νῦν, οὐχ ὡς ἀγνοοῦντες (πᾶς γάρ, τὸν τοσούτοις τρόποις γενόμενον δῆλον;), ἀλλὰ βουλόμενοι εἰς τοῦτο, ὅπερ εἶπον, αὐτὸν ἐναγαγεῖν. β'. Ακουσον γοῦν πῶς καὶ ὁ μακάριος οὗτος πρὸς τὴν διάνοιαν μεθ' ἧς ἠρώτων, οὐ πρὸς τὴν ἐρώτησιν αὐτ τὴν ἀπεκρίνατο. Εἰπόντων γὰρ, Σὺ τίς εἶ; οὐκ εἶπεν εὐθέως ὅπερ ἐξ εὐθείας ἦν εἰπεῖν· Ἐγὼ φωνὴ βοῶν. τος ἐν τῇ ἐρήμῳ· ἀλλὰ τί; Οπερ ὑπώπτευον ἐκεῖ- ναι, τοῦτο ἀνεῖλεν. Ερωτηθείς γάρ, φησί, Τίς εἶ; ὡμολόγησε, καὶ οὐκ ἠρνήσατο· καὶ ὡμολόγησεν, ὅτι Ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ὁ Χριστός. Καὶ ἄρα σοφίαν εὐ- αγγελιστοῦ. Τρίτον τὸ αὐτὸ λέγει, καὶ τὴν ἀρετὴν τοῦ Βαπτιστοῦ δηλῶν, καὶ τὴν πονηρίαν καὶ τὴν ἄνοιαν τὴν ἐκείνων. Καὶ ὁ Λουκᾶς δέ φησιν, ὅτι τῶν ὄχλων ὑποπτευόντων αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστὸν, πάλιν ἀναιρεῖ τὴν ὑπόνοιαν. Τοῦτο οἰκέτου εὐγνώμονος, μὴ μόνον μὴ ἀρπάξειν δόξαν δεσποτικὴν, ἀλλὰ καὶ διακρούε σθαι διδομένην παρὰ τῶν πολλῶν. Ἀλλ' οἱ μὲν ὄχλοι ἐξ ἀφελείας καὶ ἀγνοίας ἐπὶ ταύτην ἦλθον τὴν ὑπο- ψίαν· οὗτοι δὲ ἀπὸ πονηρᾶς γνώμης, καὶ ἧς εἶπον, ἠρώτων αὐτὸν, προσδοκῶντες, ὅπερ ἔφην, ἀπὸ τῆς κολακείας αὐτὸν ἐπισπᾶσθαι εἰς ὅπερ ἐσπούδαζον. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο προσεδόκων, οὐκ ἂν εὐθέως ἐφ' ἑτέραν ἦλθον ἐρώτησιν, ἀλλ᾽ ἡγανάκτησαν ἂν ὡς ἀπάδοντα ἀποκριναμένου, καὶ οὐ πρὸς τὴν πεῦσιν, καὶ εἶπον ἄν· Μὴ γὰρ τοῦτο ὑπωπτεύσαμεν; μὴ γὰρ τοῦτο παι ρε γεγόναμεν ἐρησόμενοι ; 'Αλλ' ὡς ἁλόντες καὶ καὶ . * Sic Savil. et mss. Morel. ἐκείνων. Τὸ αὐτὸ καὶ παρὰ τῷ Λουκᾶ ἔστιν ἰδεῖν τὸν Ἰωάννην λέγοντα προς τους διαλογιζομένους περὶ αὐτοῦ μήποτε αὐτὸς εἴη ὁ Χριστός, ὅτι Έρχεται ἰσχυρότερός μου· καὶ δι' ὧν ἀποκρίνεται ἀναιρούν τα πάλιν τὴν τοιαύτην υπόνοιαν. 10% τάχωροι γενόμενοι, ἐφ᾽ ἕτερον ἔρχονται, καὶ λέγουσι Τί οὖν ; [92] Ἠλίας εἶ σύ; Καὶ λέγει· Οὐκ εἰμί. Καὶ γὰρ καὶ τοῦτον προσεδόκων ἥξειν, καθὼς καὶ ὁ Χριστός φησιν. Ἐρομένων ὁ γὰρ τῶν μαθητῶν· Πῶς οὖν οἱ γραμματεῖς λέγουσιν, ὅτι Ηλίαν δεῖ ἐλ- θεῖν πρῶτον; αὐτὸς ἔλεγεν· 'Ηλίας μὲν ἔρχεται, καὶ ἀποκαταστήσει πάντα. Εἶτα ἐρωτῶσιν· 'Ο προφήτης εἶ σύ; Καὶ ἀπεκρίθη, Οὔ. Καὶ μὴν προ- ζήτης ἦν. Τίνος οὖν ἔνεκεν ἀρνεῖται; Πάλιν πρὸς τὴν διάνοιαν βλέπων τῶν ἐρωτώντων, Προσεδόκων γάρ τινα προφήτην ἐξαίρετον ἥξειν, διὰ τὸ λέγειν Μωϋσέα· Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ θεὶς ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν, ὡς ἐμέ· αὐτοῦ ἀκού σεσθε. Οὗτος δὲ ἦν ὁ Χριστός. Διά το: τοῦτο οὐ λέ- γουσι, Προφήτης εἶ σύ; ἕνα τῶν πολλῶν αἰνιττόμε νοι· ἀλλὰ μετὰ τοῦ ἄρθρου, Ὁ προφήτης εἶ σύ; ἐκεῖ νος, φησὶν, ὁ παρὰ Μωϋσέως προανακηρυχθείς. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ οὗτος ηρνήσατο, οὐ τὸ προφήτης είναι, ἀλλὰ τὸ, ἐκεῖνος ὁ προφήτης. Εἶπον οὖν αὐτῷ· Τις εἶ; ἵνα ἀπόκρισιν δῶμεν τοῖς πέμψασιν ἡμᾶς. Τί λέγεις περὶ σεαυτοῦ; Ορᾶς τοὺς μὲν σφοδρότε ρον ἐπικειμένους καὶ ἐπείγοντας καὶ ἐρωτῶντας πάλιν, καὶ οὐκ ἀφισταμένους· τὸν δὲ μετ' ἐπιεικείας πρότερον τὰς οὐκ οὖσας ὑπονοίας ἀναιροῦντα, καὶ τότε τὴν οὖσαν τιθέντα; Εγώ γάρ, φησί, φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· Εὐθύνατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, καθὼς εἶπεν Ησαΐας ὁ προφήτης. Ἐπειδὴ γὰρ μέγα τι καὶ ὑψηλὸν ἐφθέγξατο περὶ τοῦ Χριστοῦ, ὡς πρὸς τὴν ἐκείνων ὑπόνοιαν, ἐπὶ τὸν Προφήτην εὐθέως κατέφυ γεν, ἀξιόπιστον καὶ ἐντεῦθεν τὸν λόγον ποιῶν. Καὶ οἱ ἀπεσταλμένοι ἦσαν ἐκ τῶν Φαρισαίων, φησί · καὶ ἐπηρώτησαν αὐτὸν, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Τί οὖν βαπτίζεις, εἰ σὺ οὐκ εἶ ὁ Χριστὸς, οὔτε Ἠλίας, οὔτε ὁ προφήτης; Ορᾶς ὡς οὐ μάτην ἔλεγον, ὅτι εἰς τοῦτο αὐτὸν ἐναγαγεῖν ἡβούλοντο; Καὶ ἐξ ἀρχῆς μὲν αὐτὸ οὐκ ἔλεγον, ἵνα μὴ κατάφωροι γένωνται ἅπασιν. Εἶτα ἐπειδὴ εἶπεν, Οὐκ εἰμὶ ὁ Χριστός, πάλιν ἐκεῖνοι συσκιάσαι βουλόμενοι, ἅπερ ἔνδον ἐτύ ρευον, ἐπὶ τὸν Ἡλίαν ἔρχονται καὶ τὸν προφήτην. Ως δὲ ἔφησε μηδὲ ἐκείνων τις εἶναι, ἀπορούμενοι λοιπόν, καὶ τὸ προσωπεῖον ρίψαντες, γυμνῇ τῇ κεφαλῇ τὴν δολερὰν αὐτῶν ἐμφαίνουσι γνώμην, λέγοντες· Τί οὖν βαπτίζεις, εἰ σὺ οὐκ εἶ ὁ Χριστός; Εἶτα πάλιν συσκιάται βουλόμενοι, καὶ τοὺς ἄλλους προστιθέασι, τὸν Ηλίαν λέγω καὶ τὸν προφήτην. Ἐπειδὴ γὰρ κολα- κείᾳ οὐκ ἴσχυσαν ὑποσκελίσαι, ἐγκλήματι προσεδόκη- σαν αὐτὸν δύνασθαι ἀναγκάζειν ι ὅπερ οὐκ ἦν εἰπεῖν· ἀλλ᾽ οὐκ ἴσχυσαν. Ω τῆς ἀνοίας! ὢ τῆς ἀλαζονείας καὶ τῆς ἀκαίρου περιεργίας! ἀπεστάλητε μαθησόμε νοι παρ' αὐτοῦ τίς εἴη καὶ πόθεν, οὐχὶ καὶ νόμους αὐτῷ θήσετε; Τοῦτο γὰρ πάλιν ἀναγκαζόντων ἦν ὁμολογῆσαι ἑαυτὸν Χριστόν. Ἀλλ' ὅμως οὐδὲ νῦν ἀγα- νακτεῖ, οὐδὲ λέγει τι τοιοῦτον πρὸς αὐτοὺς οἷον εἰκός · ὑμεῖς ἐμοὶ διατάττεσθε καὶ νομοθετεῖτε; ἀλλὰ πολλὴν πάλιν τὴν ἐπιείκειαν [93] ἐπιδείκνυται. Ἐγὼ μὲν γὰρ, φησί, βαπτίζω ἐν ὕδατι· μέσος δὲ ὑμῶν ἔστηκεν, ὃν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε. Οὗτός ἐστιν ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ὃς ἔμπροσθέν μου γέγονεν, οὗ οὐκ εἰ- μὲ ἄξιος & ἵνα λύσω τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος. • Quidam ερωτωμένων. Εἰ σύ;. ἐκεῖνος φησιν. In- termedia desiderantur in Mor. d Alii καὶ ἐπεισάγοντας. e Sie Savil. et alii. Morel. Χριστός ; εἶδες πῶς συσκιάζοντες ἅπερ εἶχον, τοὺς ἄλλους προστιθέασι. f Morel. ἐγκλήματι περιβαλεῖν αὐτόν... ἀναγκάζοντες. & Morel. ἱκανός.

103 8 IN JOANNEM HOMIL. XVI. al. XV. οὐχ ἡ μήτηρ αὐτοῦ λέγεται Μαριάμ, καὶ εἰ ἀδει- καὶ αὐτοῦ Ἰάκωβος καὶ Ἰωσῆς; Καὶ ἡ δοκοῦσα δὲ αὐτῷ πατρὶς εἶναι τοσοῦτον ἐπονείδιστος ἦν, ὡς καὶ τὸν Ναθαναὴλ λέγειν· Ἐκ Ναζαρέτ δύναται τι ἀγαθὸν εἶναι ; Καὶ ἡ δίαιτα δὲ κοινὴ, καὶ τὰ ἱμάτια δὲ οὐδὲν πλέον τῶν πολλῶν ἔχοντα. Οὐ γὰρ περιέχει το ζώνην δερματίνην, οὐδὲ ἀπὸ τριχῶν τὸ ἔνδυμα εἶχεν, οὐδὲ μέλι καὶ ἀκρίδας ἤσθιεν· ἀλλὰ πᾶσιν [91] ὁμοίως διῃτάτο, καὶ συμποσίοις παρεγίνετο πονηρῶν ἀνθρώ. των, καὶ τελωνών, ὥστε αὐτοὺς ἐπισπᾶσθαι. Ὅπερ οὐ συνιέντες οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ διὰ ταῦτα αὐτῷ ὠνείδιζον, καθὼς καὶ αὐτός φησιν· Ήλθεν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ- που ἐσθίων καὶ πίνων, καὶ λέγουσιν· Ἰδοὺ ἄν θρωπος φάγος καὶ οινοπότης, τελωνῶν φίλος καὶ ἁμαρτωλῶν. Ἐπεὶ οὖν συνεχῶς ὁ Ἰωάννης ἀφ' ἑαυ τοῦ πρὸς ἐκεῖνον αὐτοὺς παρέπεμπε τὸν δοκοῦντα παρ' αὐτοῖς εὐτελέστερον εἶναι, αἰσχυνόμενοι καὶ δυσχεραί νοντες, καὶ βουλόμενοι τοῦτον μᾶλλον ἔχειν διδάσκα- λον, φανερῶς μὲν τοῦτο οὐκ ἐτόλμησαν εἰπεῖν, πέμ- πουσι δὲ πρὸς αὐτὸν προσδοκῶντες διὰ τῆς κολακείας αὐτὸν ἐπισπάσασθαι εἰς τὸ ἑαυτὸν ὁμολογῆσαι Χρι- στόν. Οι τοίνυν τινὰς εὐκαταφρονήτους πέμπουσιν ὡς ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ· ἐκεῖνον μὲν γὰρ βουλόμενοι και τασχεῖν, ὑπηρέτας ἀπέστειλαν, καὶ Ηρωδιανούς πάλιν καὶ τοιούτους τινάς· ἐνταῦθα δὲ ἱερεῖς, καὶ Λευΐτας· καὶ οὐχ ἁπλῶς ἱερεῖς, ἀλλὰ τοὺς ἐξ Ἱερο- σολύμων, τουτέστι, τοὺς ἐντιμοτέρους (οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς ταῦτα ἐπεσημήνατο ὁ Εὐαγγελιστής)· καὶ πέμπουσιν, ἵνα ἐρωτήσωσι, Σὺ τίς εἶ; Καὶ μὴν ἡ γέννησις αὐτοῦ πᾶσα κατάδηλος ἦν, ὡς καὶ λέγειν ἅπαντας· Τί ἄρα τὸ παιδίον τοῦτο ἔσται ; καὶ εἰς ὅλην τὴν ὀρεινὴν ὁ λόγος ἐξῆλθεν οὗτος. Καὶ ὅτε παρ εγένετο πάλιν ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην, πᾶσαι αἱ πόλεις ἀν- επτερώθησαν, καὶ ἐξ Ιεροσολύμων καὶ ἐκ πάσης τῆς Ἰουδαίας ἐπορεύοντο βαπτισθῆναι πρὸς αὐτόν. Οὗτοι τοιγαροῦν ἐρωτῶσι νῦν, οὐχ ὡς ἀγνοοῦντες (πᾶς γάρ, τὸν τοσούτοις τρόποις γενόμενον δῆλον;), ἀλλὰ βουλόμενοι εἰς τοῦτο, ὅπερ εἶπον, αὐτὸν ἐναγαγεῖν. β'. Ακουσον γοῦν πῶς καὶ ὁ μακάριος οὗτος πρὸς τὴν διάνοιαν μεθ' ἧς ἠρώτων, οὐ πρὸς τὴν ἐρώτησιν αὐτ τὴν ἀπεκρίνατο. Εἰπόντων γὰρ, Σὺ τίς εἶ; οὐκ εἶπεν εὐθέως ὅπερ ἐξ εὐθείας ἦν εἰπεῖν· Ἐγὼ φωνὴ βοῶν. τος ἐν τῇ ἐρήμῳ· ἀλλὰ τί; Οπερ ὑπώπτευον ἐκεῖ- ναι, τοῦτο ἀνεῖλεν. Ερωτηθείς γάρ, φησί, Τίς εἶ; ὡμολόγησε, καὶ οὐκ ἠρνήσατο· καὶ ὡμολόγησεν, ὅτι Ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ὁ Χριστός. Καὶ ἄρα σοφίαν εὐ- αγγελιστοῦ. Τρίτον τὸ αὐτὸ λέγει, καὶ τὴν ἀρετὴν τοῦ Βαπτιστοῦ δηλῶν, καὶ τὴν πονηρίαν καὶ τὴν ἄνοιαν τὴν ἐκείνων. Καὶ ὁ Λουκᾶς δέ φησιν, ὅτι τῶν ὄχλων ὑποπτευόντων αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστὸν, πάλιν ἀναιρεῖ τὴν ὑπόνοιαν. Τοῦτο οἰκέτου εὐγνώμονος, μὴ μόνον μὴ ἀρπάξειν δόξαν δεσποτικὴν, ἀλλὰ καὶ διακρούε σθαι διδομένην παρὰ τῶν πολλῶν. Ἀλλ' οἱ μὲν ὄχλοι ἐξ ἀφελείας καὶ ἀγνοίας ἐπὶ ταύτην ἦλθον τὴν ὑπο- ψίαν· οὗτοι δὲ ἀπὸ πονηρᾶς γνώμης, καὶ ἧς εἶπον, ἠρώτων αὐτὸν, προσδοκῶντες, ὅπερ ἔφην, ἀπὸ τῆς κολακείας αὐτὸν ἐπισπᾶσθαι εἰς ὅπερ ἐσπούδαζον. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο προσεδόκων, οὐκ ἂν εὐθέως ἐφ' ἑτέραν ἦλθον ἐρώτησιν, ἀλλ᾽ ἡγανάκτησαν ἂν ὡς ἀπάδοντα ἀποκριναμένου, καὶ οὐ πρὸς τὴν πεῦσιν, καὶ εἶπον ἄν· Μὴ γὰρ τοῦτο ὑπωπτεύσαμεν; μὴ γὰρ τοῦτο παι ρε γεγόναμεν ἐρησόμενοι ; 'Αλλ' ὡς ἁλόντες καὶ καὶ . * Sic Savil. et mss. Morel. ἐκείνων. Τὸ αὐτὸ καὶ παρὰ τῷ Λουκᾶ ἔστιν ἰδεῖν τὸν Ἰωάννην λέγοντα προς τους διαλογιζομένους περὶ αὐτοῦ μήποτε αὐτὸς εἴη ὁ Χριστός, ὅτι Έρχεται ἰσχυρότερός μου· καὶ δι' ὧν ἀποκρίνεται ἀναιρούν τα πάλιν τὴν τοιαύτην υπόνοιαν. 10% τάχωροι γενόμενοι, ἐφ᾽ ἕτερον ἔρχονται, καὶ λέγουσι Τί οὖν ; [92] Ἠλίας εἶ σύ; Καὶ λέγει· Οὐκ εἰμί. Καὶ γὰρ καὶ τοῦτον προσεδόκων ἥξειν, καθὼς καὶ ὁ Χριστός φησιν. Ἐρομένων ὁ γὰρ τῶν μαθητῶν· Πῶς οὖν οἱ γραμματεῖς λέγουσιν, ὅτι Ηλίαν δεῖ ἐλ- θεῖν πρῶτον; αὐτὸς ἔλεγεν· 'Ηλίας μὲν ἔρχεται, καὶ ἀποκαταστήσει πάντα. Εἶτα ἐρωτῶσιν· 'Ο προφήτης εἶ σύ; Καὶ ἀπεκρίθη, Οὔ. Καὶ μὴν προ- ζήτης ἦν. Τίνος οὖν ἔνεκεν ἀρνεῖται; Πάλιν πρὸς τὴν διάνοιαν βλέπων τῶν ἐρωτώντων, Προσεδόκων γάρ τινα προφήτην ἐξαίρετον ἥξειν, διὰ τὸ λέγειν Μωϋσέα· Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ θεὶς ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν, ὡς ἐμέ· αὐτοῦ ἀκού σεσθε. Οὗτος δὲ ἦν ὁ Χριστός. Διά το: τοῦτο οὐ λέ- γουσι, Προφήτης εἶ σύ; ἕνα τῶν πολλῶν αἰνιττόμε νοι· ἀλλὰ μετὰ τοῦ ἄρθρου, Ὁ προφήτης εἶ σύ; ἐκεῖ νος, φησὶν, ὁ παρὰ Μωϋσέως προανακηρυχθείς. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ οὗτος ηρνήσατο, οὐ τὸ προφήτης είναι, ἀλλὰ τὸ, ἐκεῖνος ὁ προφήτης. Εἶπον οὖν αὐτῷ· Τις εἶ; ἵνα ἀπόκρισιν δῶμεν τοῖς πέμψασιν ἡμᾶς. Τί λέγεις περὶ σεαυτοῦ; Ορᾶς τοὺς μὲν σφοδρότε ρον ἐπικειμένους καὶ ἐπείγοντας καὶ ἐρωτῶντας πάλιν, καὶ οὐκ ἀφισταμένους· τὸν δὲ μετ' ἐπιεικείας πρότερον τὰς οὐκ οὖσας ὑπονοίας ἀναιροῦντα, καὶ τότε τὴν οὖσαν τιθέντα; Εγώ γάρ, φησί, φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· Εὐθύνατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, καθὼς εἶπεν Ησαΐας ὁ προφήτης. Ἐπειδὴ γὰρ μέγα τι καὶ ὑψηλὸν ἐφθέγξατο περὶ τοῦ Χριστοῦ, ὡς πρὸς τὴν ἐκείνων ὑπόνοιαν, ἐπὶ τὸν Προφήτην εὐθέως κατέφυ γεν, ἀξιόπιστον καὶ ἐντεῦθεν τὸν λόγον ποιῶν. Καὶ οἱ ἀπεσταλμένοι ἦσαν ἐκ τῶν Φαρισαίων, φησί · καὶ ἐπηρώτησαν αὐτὸν, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Τί οὖν βαπτίζεις, εἰ σὺ οὐκ εἶ ὁ Χριστὸς, οὔτε Ἠλίας, οὔτε ὁ προφήτης; Ορᾶς ὡς οὐ μάτην ἔλεγον, ὅτι εἰς τοῦτο αὐτὸν ἐναγαγεῖν ἡβούλοντο; Καὶ ἐξ ἀρχῆς μὲν αὐτὸ οὐκ ἔλεγον, ἵνα μὴ κατάφωροι γένωνται ἅπασιν. Εἶτα ἐπειδὴ εἶπεν, Οὐκ εἰμὶ ὁ Χριστός, πάλιν ἐκεῖνοι συσκιάσαι βουλόμενοι, ἅπερ ἔνδον ἐτύ ρευον, ἐπὶ τὸν Ἡλίαν ἔρχονται καὶ τὸν προφήτην. Ως δὲ ἔφησε μηδὲ ἐκείνων τις εἶναι, ἀπορούμενοι λοιπόν, καὶ τὸ προσωπεῖον ρίψαντες, γυμνῇ τῇ κεφαλῇ τὴν δολερὰν αὐτῶν ἐμφαίνουσι γνώμην, λέγοντες· Τί οὖν βαπτίζεις, εἰ σὺ οὐκ εἶ ὁ Χριστός; Εἶτα πάλιν συσκιάται βουλόμενοι, καὶ τοὺς ἄλλους προστιθέασι, τὸν Ηλίαν λέγω καὶ τὸν προφήτην. Ἐπειδὴ γὰρ κολα- κείᾳ οὐκ ἴσχυσαν ὑποσκελίσαι, ἐγκλήματι προσεδόκη- σαν αὐτὸν δύνασθαι ἀναγκάζειν ι ὅπερ οὐκ ἦν εἰπεῖν· ἀλλ᾽ οὐκ ἴσχυσαν. Ω τῆς ἀνοίας! ὢ τῆς ἀλαζονείας καὶ τῆς ἀκαίρου περιεργίας! ἀπεστάλητε μαθησόμε νοι παρ' αὐτοῦ τίς εἴη καὶ πόθεν, οὐχὶ καὶ νόμους αὐτῷ θήσετε; Τοῦτο γὰρ πάλιν ἀναγκαζόντων ἦν ὁμολογῆσαι ἑαυτὸν Χριστόν. Ἀλλ' ὅμως οὐδὲ νῦν ἀγα- νακτεῖ, οὐδὲ λέγει τι τοιοῦτον πρὸς αὐτοὺς οἷον εἰκός · ὑμεῖς ἐμοὶ διατάττεσθε καὶ νομοθετεῖτε; ἀλλὰ πολλὴν πάλιν τὴν ἐπιείκειαν [93] ἐπιδείκνυται. Ἐγὼ μὲν γὰρ, φησί, βαπτίζω ἐν ὕδατι· μέσος δὲ ὑμῶν ἔστηκεν, ὃν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε. Οὗτός ἐστιν ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ὃς ἔμπροσθέν μου γέγονεν, οὗ οὐκ εἰ- μὲ ἄξιος & ἵνα λύσω τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος. • Quidam ερωτωμένων. Εἰ σύ;. ἐκεῖνος φησιν. In- termedia desiderantur in Mor. d Alii καὶ ἐπεισάγοντας. e Sie Savil. et alii. Morel. Χριστός ; εἶδες πῶς συσκιάζοντες ἅπερ εἶχον, τοὺς ἄλλους προστιθέασι. f Morel. ἐγκλήματι περιβαλεῖν αὐτόν... ἀναγκάζοντες. & Morel. ἱκανός.

103 8 IN JOANNEM HOMIL. XVI. al. XV. οὐχ ἡ μήτηρ αὐτοῦ λέγεται Μαριάμ, καὶ εἰ ἀδει- καὶ αὐτοῦ Ἰάκωβος καὶ Ἰωσῆς; Καὶ ἡ δοκοῦσα δὲ αὐτῷ πατρὶς εἶναι τοσοῦτον ἐπονείδιστος ἦν, ὡς καὶ τὸν Ναθαναὴλ λέγειν· Ἐκ Ναζαρέτ δύναται τι ἀγαθὸν εἶναι ; Καὶ ἡ δίαιτα δὲ κοινὴ, καὶ τὰ ἱμάτια δὲ οὐδὲν πλέον τῶν πολλῶν ἔχοντα. Οὐ γὰρ περιέχει το ζώνην δερματίνην, οὐδὲ ἀπὸ τριχῶν τὸ ἔνδυμα εἶχεν, οὐδὲ μέλι καὶ ἀκρίδας ἤσθιεν· ἀλλὰ πᾶσιν [91] ὁμοίως διῃτάτο, καὶ συμποσίοις παρεγίνετο πονηρῶν ἀνθρώ. των, καὶ τελωνών, ὥστε αὐτοὺς ἐπισπᾶσθαι. Ὅπερ οὐ συνιέντες οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ διὰ ταῦτα αὐτῷ ὠνείδιζον, καθὼς καὶ αὐτός φησιν· Ήλθεν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ- που ἐσθίων καὶ πίνων, καὶ λέγουσιν· Ἰδοὺ ἄν θρωπος φάγος καὶ οινοπότης, τελωνῶν φίλος καὶ ἁμαρτωλῶν. Ἐπεὶ οὖν συνεχῶς ὁ Ἰωάννης ἀφ' ἑαυ τοῦ πρὸς ἐκεῖνον αὐτοὺς παρέπεμπε τὸν δοκοῦντα παρ' αὐτοῖς εὐτελέστερον εἶναι, αἰσχυνόμενοι καὶ δυσχεραί νοντες, καὶ βουλόμενοι τοῦτον μᾶλλον ἔχειν διδάσκα- λον, φανερῶς μὲν τοῦτο οὐκ ἐτόλμησαν εἰπεῖν, πέμ- πουσι δὲ πρὸς αὐτὸν προσδοκῶντες διὰ τῆς κολακείας αὐτὸν ἐπισπάσασθαι εἰς τὸ ἑαυτὸν ὁμολογῆσαι Χρι- στόν. Οι τοίνυν τινὰς εὐκαταφρονήτους πέμπουσιν ὡς ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ· ἐκεῖνον μὲν γὰρ βουλόμενοι και τασχεῖν, ὑπηρέτας ἀπέστειλαν, καὶ Ηρωδιανούς πάλιν καὶ τοιούτους τινάς· ἐνταῦθα δὲ ἱερεῖς, καὶ Λευΐτας· καὶ οὐχ ἁπλῶς ἱερεῖς, ἀλλὰ τοὺς ἐξ Ἱερο- σολύμων, τουτέστι, τοὺς ἐντιμοτέρους (οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς ταῦτα ἐπεσημήνατο ὁ Εὐαγγελιστής)· καὶ πέμπουσιν, ἵνα ἐρωτήσωσι, Σὺ τίς εἶ; Καὶ μὴν ἡ γέννησις αὐτοῦ πᾶσα κατάδηλος ἦν, ὡς καὶ λέγειν ἅπαντας· Τί ἄρα τὸ παιδίον τοῦτο ἔσται ; καὶ εἰς ὅλην τὴν ὀρεινὴν ὁ λόγος ἐξῆλθεν οὗτος. Καὶ ὅτε παρ εγένετο πάλιν ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην, πᾶσαι αἱ πόλεις ἀν- επτερώθησαν, καὶ ἐξ Ιεροσολύμων καὶ ἐκ πάσης τῆς Ἰουδαίας ἐπορεύοντο βαπτισθῆναι πρὸς αὐτόν. Οὗτοι τοιγαροῦν ἐρωτῶσι νῦν, οὐχ ὡς ἀγνοοῦντες (πᾶς γάρ, τὸν τοσούτοις τρόποις γενόμενον δῆλον;), ἀλλὰ βουλόμενοι εἰς τοῦτο, ὅπερ εἶπον, αὐτὸν ἐναγαγεῖν. β'. Ακουσον γοῦν πῶς καὶ ὁ μακάριος οὗτος πρὸς τὴν διάνοιαν μεθ' ἧς ἠρώτων, οὐ πρὸς τὴν ἐρώτησιν αὐτ τὴν ἀπεκρίνατο. Εἰπόντων γὰρ, Σὺ τίς εἶ; οὐκ εἶπεν εὐθέως ὅπερ ἐξ εὐθείας ἦν εἰπεῖν· Ἐγὼ φωνὴ βοῶν. τος ἐν τῇ ἐρήμῳ· ἀλλὰ τί; Οπερ ὑπώπτευον ἐκεῖ- ναι, τοῦτο ἀνεῖλεν. Ερωτηθείς γάρ, φησί, Τίς εἶ; ὡμολόγησε, καὶ οὐκ ἠρνήσατο· καὶ ὡμολόγησεν, ὅτι Ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ὁ Χριστός. Καὶ ἄρα σοφίαν εὐ- αγγελιστοῦ. Τρίτον τὸ αὐτὸ λέγει, καὶ τὴν ἀρετὴν τοῦ Βαπτιστοῦ δηλῶν, καὶ τὴν πονηρίαν καὶ τὴν ἄνοιαν τὴν ἐκείνων. Καὶ ὁ Λουκᾶς δέ φησιν, ὅτι τῶν ὄχλων ὑποπτευόντων αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστὸν, πάλιν ἀναιρεῖ τὴν ὑπόνοιαν. Τοῦτο οἰκέτου εὐγνώμονος, μὴ μόνον μὴ ἀρπάξειν δόξαν δεσποτικὴν, ἀλλὰ καὶ διακρούε σθαι διδομένην παρὰ τῶν πολλῶν. Ἀλλ' οἱ μὲν ὄχλοι ἐξ ἀφελείας καὶ ἀγνοίας ἐπὶ ταύτην ἦλθον τὴν ὑπο- ψίαν· οὗτοι δὲ ἀπὸ πονηρᾶς γνώμης, καὶ ἧς εἶπον, ἠρώτων αὐτὸν, προσδοκῶντες, ὅπερ ἔφην, ἀπὸ τῆς κολακείας αὐτὸν ἐπισπᾶσθαι εἰς ὅπερ ἐσπούδαζον. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο προσεδόκων, οὐκ ἂν εὐθέως ἐφ' ἑτέραν ἦλθον ἐρώτησιν, ἀλλ᾽ ἡγανάκτησαν ἂν ὡς ἀπάδοντα ἀποκριναμένου, καὶ οὐ πρὸς τὴν πεῦσιν, καὶ εἶπον ἄν· Μὴ γὰρ τοῦτο ὑπωπτεύσαμεν; μὴ γὰρ τοῦτο παι ρε γεγόναμεν ἐρησόμενοι ; 'Αλλ' ὡς ἁλόντες καὶ καὶ . * Sic Savil. et mss. Morel. ἐκείνων. Τὸ αὐτὸ καὶ παρὰ τῷ Λουκᾶ ἔστιν ἰδεῖν τὸν Ἰωάννην λέγοντα προς τους διαλογιζομένους περὶ αὐτοῦ μήποτε αὐτὸς εἴη ὁ Χριστός, ὅτι Έρχεται ἰσχυρότερός μου· καὶ δι' ὧν ἀποκρίνεται ἀναιρούν τα πάλιν τὴν τοιαύτην υπόνοιαν. 10% τάχωροι γενόμενοι, ἐφ᾽ ἕτερον ἔρχονται, καὶ λέγουσι Τί οὖν ; [92] Ἠλίας εἶ σύ; Καὶ λέγει· Οὐκ εἰμί. Καὶ γὰρ καὶ τοῦτον προσεδόκων ἥξειν, καθὼς καὶ ὁ Χριστός φησιν. Ἐρομένων ὁ γὰρ τῶν μαθητῶν· Πῶς οὖν οἱ γραμματεῖς λέγουσιν, ὅτι Ηλίαν δεῖ ἐλ- θεῖν πρῶτον; αὐτὸς ἔλεγεν· 'Ηλίας μὲν ἔρχεται, καὶ ἀποκαταστήσει πάντα. Εἶτα ἐρωτῶσιν· 'Ο προφήτης εἶ σύ; Καὶ ἀπεκρίθη, Οὔ. Καὶ μὴν προ- ζήτης ἦν. Τίνος οὖν ἔνεκεν ἀρνεῖται; Πάλιν πρὸς τὴν διάνοιαν βλέπων τῶν ἐρωτώντων, Προσεδόκων γάρ τινα προφήτην ἐξαίρετον ἥξειν, διὰ τὸ λέγειν Μωϋσέα· Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ θεὶς ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν, ὡς ἐμέ· αὐτοῦ ἀκού σεσθε. Οὗτος δὲ ἦν ὁ Χριστός. Διά το: τοῦτο οὐ λέ- γουσι, Προφήτης εἶ σύ; ἕνα τῶν πολλῶν αἰνιττόμε νοι· ἀλλὰ μετὰ τοῦ ἄρθρου, Ὁ προφήτης εἶ σύ; ἐκεῖ νος, φησὶν, ὁ παρὰ Μωϋσέως προανακηρυχθείς. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ οὗτος ηρνήσατο, οὐ τὸ προφήτης είναι, ἀλλὰ τὸ, ἐκεῖνος ὁ προφήτης. Εἶπον οὖν αὐτῷ· Τις εἶ; ἵνα ἀπόκρισιν δῶμεν τοῖς πέμψασιν ἡμᾶς. Τί λέγεις περὶ σεαυτοῦ; Ορᾶς τοὺς μὲν σφοδρότε ρον ἐπικειμένους καὶ ἐπείγοντας καὶ ἐρωτῶντας πάλιν, καὶ οὐκ ἀφισταμένους· τὸν δὲ μετ' ἐπιεικείας πρότερον τὰς οὐκ οὖσας ὑπονοίας ἀναιροῦντα, καὶ τότε τὴν οὖσαν τιθέντα; Εγώ γάρ, φησί, φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· Εὐθύνατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, καθὼς εἶπεν Ησαΐας ὁ προφήτης. Ἐπειδὴ γὰρ μέγα τι καὶ ὑψηλὸν ἐφθέγξατο περὶ τοῦ Χριστοῦ, ὡς πρὸς τὴν ἐκείνων ὑπόνοιαν, ἐπὶ τὸν Προφήτην εὐθέως κατέφυ γεν, ἀξιόπιστον καὶ ἐντεῦθεν τὸν λόγον ποιῶν. Καὶ οἱ ἀπεσταλμένοι ἦσαν ἐκ τῶν Φαρισαίων, φησί · καὶ ἐπηρώτησαν αὐτὸν, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Τί οὖν βαπτίζεις, εἰ σὺ οὐκ εἶ ὁ Χριστὸς, οὔτε Ἠλίας, οὔτε ὁ προφήτης; Ορᾶς ὡς οὐ μάτην ἔλεγον, ὅτι εἰς τοῦτο αὐτὸν ἐναγαγεῖν ἡβούλοντο; Καὶ ἐξ ἀρχῆς μὲν αὐτὸ οὐκ ἔλεγον, ἵνα μὴ κατάφωροι γένωνται ἅπασιν. Εἶτα ἐπειδὴ εἶπεν, Οὐκ εἰμὶ ὁ Χριστός, πάλιν ἐκεῖνοι συσκιάσαι βουλόμενοι, ἅπερ ἔνδον ἐτύ ρευον, ἐπὶ τὸν Ἡλίαν ἔρχονται καὶ τὸν προφήτην. Ως δὲ ἔφησε μηδὲ ἐκείνων τις εἶναι, ἀπορούμενοι λοιπόν, καὶ τὸ προσωπεῖον ρίψαντες, γυμνῇ τῇ κεφαλῇ τὴν δολερὰν αὐτῶν ἐμφαίνουσι γνώμην, λέγοντες· Τί οὖν βαπτίζεις, εἰ σὺ οὐκ εἶ ὁ Χριστός; Εἶτα πάλιν συσκιάται βουλόμενοι, καὶ τοὺς ἄλλους προστιθέασι, τὸν Ηλίαν λέγω καὶ τὸν προφήτην. Ἐπειδὴ γὰρ κολα- κείᾳ οὐκ ἴσχυσαν ὑποσκελίσαι, ἐγκλήματι προσεδόκη- σαν αὐτὸν δύνασθαι ἀναγκάζειν ι ὅπερ οὐκ ἦν εἰπεῖν· ἀλλ᾽ οὐκ ἴσχυσαν. Ω τῆς ἀνοίας! ὢ τῆς ἀλαζονείας καὶ τῆς ἀκαίρου περιεργίας! ἀπεστάλητε μαθησόμε νοι παρ' αὐτοῦ τίς εἴη καὶ πόθεν, οὐχὶ καὶ νόμους αὐτῷ θήσετε; Τοῦτο γὰρ πάλιν ἀναγκαζόντων ἦν ὁμολογῆσαι ἑαυτὸν Χριστόν. Ἀλλ' ὅμως οὐδὲ νῦν ἀγα- νακτεῖ, οὐδὲ λέγει τι τοιοῦτον πρὸς αὐτοὺς οἷον εἰκός · ὑμεῖς ἐμοὶ διατάττεσθε καὶ νομοθετεῖτε; ἀλλὰ πολλὴν πάλιν τὴν ἐπιείκειαν [93] ἐπιδείκνυται. Ἐγὼ μὲν γὰρ, φησί, βαπτίζω ἐν ὕδατι· μέσος δὲ ὑμῶν ἔστηκεν, ὃν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε. Οὗτός ἐστιν ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ὃς ἔμπροσθέν μου γέγονεν, οὗ οὐκ εἰ- μὲ ἄξιος & ἵνα λύσω τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος. • Quidam ερωτωμένων. Εἰ σύ;. ἐκεῖνος φησιν. In- termedia desiderantur in Mor. d Alii καὶ ἐπεισάγοντας. e Sie Savil. et alii. Morel. Χριστός ; εἶδες πῶς συσκιάζοντες ἅπερ εἶχον, τοὺς ἄλλους προστιθέασι. f Morel. ἐγκλήματι περιβαλεῖν αὐτόν... ἀναγκάζοντες. & Morel. ἱκανός.

505 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEF CONSTANTINOP. γ΄. Τί πρὸς ταῦτα λοιπὸν ἂν ἔχοιεν εἰπεῖν οἱ Ἰουδαῖοι; Απαραίτητος γὰρ κἀντεῦθεν ἡ κατ' αὐτῶν κατηγορία, ἀσύγγνωστος ἡ κατάκρισις· αὐτοὶ καθ᾿ ἑαυτῶν τὴν ψῆφον ἐξήνεγκαν. Πῶς καὶ τίνι τρόπῳ; Αξιόπιστον ἡγήσαντο εἶναι τὸν Ἰωάννην, καὶ οὕτως ἀληθῆ, ὡς μὴ μόνον ἑτέροις μαρτυροῦντα *, ἀλλὰ καὶ αὐτῷ περὶ ἑαυτοῦ λέγοντι πιστεῦσαι. Οὐδὲ γὰρ ἂν, εἰ μὴ οὕτω διέκειντο, ἔπεμψαν ἂν εἰσόμενοι παρ' αὐτοῦ τὰ περὶ ἑαυτοῦ. Ἴστε γὰρ ὅτι μόνοις ἐκείνοις μάλιστα περὶ ἑαυτῶν λέγουσι πιστεύομεν, οὓς ἂν ἁπάντων ἀληθε- στέρους εἶναι νομίζωμεν. Καὶ οὐ τοῦτο μόνον ἐστὶ τὸ ἀποφράττον αὐτῶν τὰ στόματα, ἀλλὰ καὶ ἡ γνώμη μεθ᾿ ἧς πρὸς αὐτὸν παρέβαλον. Καὶ γὰρ μετὰ πολλῆς ἐξῆλθον τῆς προθυμίας πρὸς αὐτὸν, εἰ καὶ ὕστερον μετα εβάλοντο. "Απερ ἀμφότερα δηλῶν ὁ Χριστὸς ἔλεγεν· Ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος ὁ καιόμενος· καὶ ὑμεῖς ἤθε λήσατε πρὸς ὥραν ἀγαλλιασθῆναι ἐν τῷ φωτὶ αὐτ τοῦ. Καὶ ἡ ἀπόκρισις δὲ αὐτοῦ πάλιν ἀξιοπιστότερον αὐτὸν ἐποίει. Ο γὰρ μὴ ζητῶν τὴν δόξαν τὴν ἑαυ τοῦ, φησὶν, ἀληθῆς ἐστιν, καὶ ἀδικία ἐν αὐτῷ οὐκ ἔστιν. Οὗτος δὲ οὐκ ἐζήτησεν, ἀλλ' ἐφ᾽ ἕτερον αὐτοὺς παραπέμπει. Καὶ οἱ ἀποσταλέντες δὲ, τῶν ἀξιοπίστων παρ' αὐτοῖς καὶ τὰ πρωτεῖα ἐχόντων, ὥστε μηδαμόθεν αὐτοῖς εἶναι καταφυγήν, μηδὲ παραίτησιν εἰς τὴν ἀπιστίαν, ἣν ἐπίστησαν τῷ Χριστῷ. Τίνος γὰρ ἕνεκεν οὐκ ἐδέξασθε τὰ εἰρημένα περὶ αὐτοῦ παρὰ Ἰωάννου; Ὑμεῖς ἀπεστάλκατε τοὺς τὰ πρωτεῖα ἔχοντας· ὑμεῖς ἠρωτήσατε δι' αὐτῶν· ὑμεῖς ἡκούσατε ἅπερ ἀπεκρί- νατο ὁ Βαπτιστής. Πᾶσαν ἐκεῖνοι περιεργίαν ἐπεδεί- ξαντο, πάντα ἠρεύνησαν, καὶ οὓς ὑπωπτεύετε πάντας εἶπον· καὶ ὅμως μετά παρρησίας πολλῆς ὡμολόγησε μὴ εἶναι μήτε ὁ Χριστὸς, μήτε Ἠλίας, μήτε ὁ προ- φήτης. Καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα ἔστη, ἀλλὰ καὶ ἐδίδαξε τις εἴη, καὶ διελέχθη καὶ περὶ τῆς τοῦ οἰκείου βαπτίσμα- της φύσεως, ὅτι μικρὸν καὶ εὐτελὲς, καὶ ὕδατος πλέον ἔχον οὐδὲν, δεικνὺς τὴν ὑπεροχὴν τοῦ βαπτίσματος, τοῦ παρὰ τοῦ Χριστοῦ διδομένου. Παρήγαγε δὲ καὶ b Ησαΐαν τὸν προφήτην μαρτυροῦντα ἄνωθεν καὶ πρὸ πολλοῦ τοῦ χρόνου· καὶ τὸν μὲν Κύριον καλοῦντα, τὸν δὲ διάκονον αὐτοῦ καὶ ὑπηρέτην ονομάζοντα. Τί λοι πὶν ἔδει; οὐχὶ πιστεῦσαι τῷ μαρτυρηθέντι, καὶ προσ- κυνῆσαι, καὶ ὁμολογῆσαι Θεόν ; Οτι γὰρ οὐχὶ κολακείας ἦν ἡ μαρτυρία, ἀλλ' ἀληθείας, ἐδείκνυ μὲν καὶ ὁ τρόπος καὶ ἡ φιλοσοφία τοῦ μαρτυρήσαντος. Δῆλον δὲ κἀκεῖθεν τοῦτο, ὅτι οὐδεὶς τὸν πλησίον ἑαυτοῦ προ- τίθησιν, οὐδὲ ἐξὸν αὐτῷ χαρίσασθαι τιμὴν, ἑτέρῳ ταύτης παραχωρεῖν ἐθέλοι, καὶ ταῦτα τοσαύτης οὔσης. [4] Ὥστε οὐκ ἂν οὐδὲ Ἰωάννης μὴ Θεῷ ὄντι τῷ Χρι- στῷ ταύτης ἂν ἐξέστη τῆς μαρτυρίας. Εἰ γὰρ καὶ ἀφ' ἑαυτοῦ ταύτην ὡς μείζονα οὖσαν τῆς οἰκείας φύσεως διεκρούσατο, ἀλλ' οὐκ ἂν ἑτέρα φύσει πάλιν αὐτὴν ἀνέθηκε ταπεινοτέρα. Μέσος δὲ ὑμῶν ἔστηκεν, ὃν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε. Τοῦτο εἶπεν, ὅτι εἰκὸς ἦν αὐτὸν καὶ ἀναμεμίχθαι τῷ λαῷ ὡς ἕνα τῶν πολλῶν, ἅτε πανταχοῦ τὸ ἄτυφον καὶ ἀκόμπαστον διδάσκοντα. Εί- δησιν δὲ ἐνταῦθα, γνωσίν φησι τὴν ἀκριβῆ · οἷον, τίς ἐστι, καὶ πόθεν. Τὸ δὲ, Οπίσω μου ερχόμενος, συν εχώς τίθησι, μονονουχί λέγων· μὴ νομίσητε τὸ πᾶν ἐν τῷ ἐμῷ κεῖσθαι βαπτίσματι. Οὐκ ἂν, εἰ τοῦτο τέτ λειον ἦν, ἕτερος ἂν ἦλθε μετ' ἐμὲ παρέξων ἕτερον ἀλλὰ παρασκευὴ τοῦτό ἐστιν ἐκείνου καὶ προοδοποίη- σις. Τὰ δὲ ἡμέτερα σκιὰ καὶ εἰκών· ἄλλον χρὴ τὸν τὴν ἀλήθειαν ἐπιθήσοντα παραγενέσθαι. Ὥστε αὐτὸ τὸ ὀπίσω μου ἐλθεῖν, τοῦτο μάλιστα αὐτοῦ δείκνυσι Recte suspicatur Savilius legendum μαρτυρούντι. Savil. et cod. 703, 706 οὐδέν' εἶπε τὴν ὑπ... παρήγαγε καί. • Quidam οὐδεὶς τῷ πλησίον αὐτοῦ προστίθησιν. Ο Savil. et codd. 105, 706 ɛixò; yàp ñv. 486 τὸ ἀξίωμα. Εἰ γὰρ τοῦτο ἦν τέλειον, οὐκ ἂν δευτέρου ἐζητεῖτο τόπος. Εμπροσθέν μου γέγονε· τουτέστιν, ἐντιμότερος, λαμπρότερος. Εἶτα ἵνα μὴ νομίσωσιν ἀπὸ συγκρίσεως εἶναι τὴν ὑπεροχήν, τὸ ἀσύγκριτον παρα- στῆσαι θέλων, ἐπήγαγεν ο· Οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς λῦσαι τὸν ἱμάντα· τουτέστιν, οὐχ ἁπλῶς ἔμπροσθεν γέγονεν, ἀλλ᾽ οὕτως ὡς ἐμὲ μηδὲ ἐν τοῖς ἐσχάτοις τῶν τούτου διακόνων ἀριθμηθῆναι ἄξιον εἶναι· τὸ γὰρ ὑπόδημα λύσαι, τῆς ἐσχάτης διακονίας ἐστὶ πρᾶγμα. Εἰ δὲ Ιωάννης οὐκ ἄξιος τὸν ἱμάντα λύσαι, Ἰωάννης, οὗ μείζων οὐδεὶς ἐν γεννητοίς γυναικῶν γέγονε, ποῦ τά ξομεν ἡμεῖς ἑαυτούς; Εἰ ὁ τῆς οἰκουμένης ἀντιῤῥο- πος, μᾶλλον δὲ μείζων (Οὐκ ἦν γὰρ αὐτῶν, φησίν, ἄξιος ὁ κόσμος) ', οὐδὲ ἐν τοῖς ἐσχάτοις τῶν διακονη - σαμένων ἑαυτὸν καταλέγεσθαί φησιν ἄξιον εἶναι· τί ἐροῦμεν ἡμεῖς οἱ μυρίων γέμοντες κακῶν, οἱ τοσοῦτον ἀποδέοντες τῆς ἀρετῆς τοῦ Ἰωάννου, ὅσον ἡ γῆ τοῦ οὐρανοῦ; δ'. Οὗτος μὲν οὖν οὐδὲ τὸ λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδή- ματος ἄξιον εἶναι ἑαυτὸν λέγει. Οἱ δὲ τῆς ἀληθείας ἐχθροὶ τοσαύτην ἐμάνησαν μανίαν, ὡς καὶ τοῦ εἰδέναι αὐτὸν, ὡς αὐτὸς οἶδεν ἑαυτὸν, ἀξίους εἶναι λέγειν ἑαυτούς 6. Τί ταύτης τῆς παραπληξίας χεῖρον; τί ταύτης τῆς ἀλαζονείας μανικώτερον; Καλώς τις ἔλεγε σοφός, ὅτι Ἀρχὴ ὑπερηφανίας, τὸ μὴ εἰδέναι τὸν Κύριον. Οὐκ ἂν κατηνέχθη καὶ διάβολος γέγονεν ὁ διάβολος, οὐκ ἂν διάβολος πρότερον, εἰ μὴ τοῦτο τὸ νόσημα ἐνόσησε. Τοῦτο αὐτὸν τῆς παῤῥησίας ἐξέβαλεν ἐκείνης, τοῦτο εἰς τὴν γέενναν ἔπεμψε, τοῦτο τῶν κακῶν αἴτιον αὐτῷ πάντων ἐγένετο. ἱκανὸν γὰρ καὶ καθ' ἑαυτὸ διαφθείραι πᾶσαν ἀρετὴν ψυχῆς, καν έλεημοσύνην εὕρῃ, κἂν εὐχὴν, κἂν νηστείαν, καν ὁτιοῦν. Τὸ γὰρ ὑψηλὸν ἐν ἀνθρώποις, ἀκάθαρτον, φησί, παρὰ Κυρίῳ. Οὐκ ἄρα πορνεία μόνον, οὐδέ μοιχεία μολύνειν εξωθε τοὺς χρωμένους αὐτῇ, ἀλλὰ καὶ ὑπερηφανία, καὶ πολλῷ πλέον ἐκείνων. Διατί; Ότι πορνεία μὲν, εἰ καὶ ἀσύγγνωστον κακὸν, ἀλλ' ὅμως ἔχει τις τὴν ἐπιθυμίαν εἰπεῖν· ἀλαζονεία δὲ οὐδὲ αἰτίαν ἂν εὔροι τινὰ, [95] οὐδὲ οἱανδήποτε πρόφασιν, δι᾿ ἣν ἂν τύχοι σκιᾶς γοῦν συγγνώμης· ἀλλ' οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν αὕτη, ἢ διαστροφή ψυχῆς καὶ νόσος χαλεπωτάτη, οὐδαμόθεν ἄλλοθεν τικτομένη, ἢ ἐξ ἀνοίας. Οὐδὲν γὰρ ἀνοητότερον ἀλα- ζόνος ἀνθρώπου, κἂν πλοῦτον ᾗ περιβεβλημένος, καν πολλὴν κεκτημένος τὴν ἔξωθεν σοφίαν, κἂν ἐν δυνα- στείᾳ καθεστώς, κἂν ἅπαντα τὰ ἐν ἀνθρώποις εἶναι δοκοῦντα ζηλωτά περιφέρων. Εἰ γὰρ ὁ ἐπὶ τοῖς ὄντως καλοῖς ἀλαζονευόμενος, ἄθλιος καὶ ταλαίπωρος, καὶ πάντων ἐκείνων τὸν μισθὸν ἀπόλλυσιν· ὁ ἐν τοῖς μηδὲν οὖσιν επαιρόμενος, καὶ διὰ τὴν σκιὰν καὶ τὸ ἄνθος τοῦ χόρτου (τοῦτο γὰρ ἐστιν ἡ παροῦσα δόξα) φυτών ἑαυτὸν, πῶς οὐκ ἂν εἴη πάντων καταγελαστότερος, ταὐτὸν ποιῶν, ὅπερ ἄν τις ποιήσειε πτωχὸς καὶ πένης, πάντα μὲν τὸν χρόνον λιμῷ τηκόμενος, εἰ δὲ συμβαίη ποτὲ μίαν νύχτα χρηστὸν ὄναρ ἰδεῖν, διὰ τοῦτο γαυ ρούμενος; Αθλιε καὶ ταλαίπωρε, τῆς ψυχῆς σοι δια φθειρομένης χαλεπωτάτῃ νόσῳ, καὶ τὴν ἐσχάτην πενόμενος πενίαν, μέγα φρονεῖς, ὅτι χρυσοῦ τάλαντα ἔχεις τόσα καὶ τόσα; ὅτι πλῆθος ἀνδραπόδων; ᾿Αλλὰ ταῦτα οὐ σά. Καὶ εἰ μὴ πείθῃ τοῖς ἐμοῖς ῥήμασιν, ἀπὸ τῆς πείρας τῶν προλαβόντων μάνθανε. Ἐὰν δὲ οὕτω μεθύῃς, ὡς μήτε ἐκ τῶν ἑτέροις συμβαινόντων ταῦτα παιδεύεσθαι, μικρὸν ἀνάμεινον, καὶ εἴσῃ διὰ τῶν εἰς σὲ συμβαινομένων ὅτι σοι τούτων ὄφελος οὐ • Savil. τὴν ὑπερβολὴν... παραστῆσαι βουλόμενος, φησίν. f Morel. μείζων. Οὕτω γὰρ περί ων γράφει δικαίων ὁ Παυλός φησιν, Ων οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος. & Morel fau τὸν ἀπανθαδιαζομένους αὐτοὺς λέγειν.

505 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEF CONSTANTINOP. γ΄. Τί πρὸς ταῦτα λοιπὸν ἂν ἔχοιεν εἰπεῖν οἱ Ἰουδαῖοι; Απαραίτητος γὰρ κἀντεῦθεν ἡ κατ' αὐτῶν κατηγορία, ἀσύγγνωστος ἡ κατάκρισις· αὐτοὶ καθ᾿ ἑαυτῶν τὴν ψῆφον ἐξήνεγκαν. Πῶς καὶ τίνι τρόπῳ; Αξιόπιστον ἡγήσαντο εἶναι τὸν Ἰωάννην, καὶ οὕτως ἀληθῆ, ὡς μὴ μόνον ἑτέροις μαρτυροῦντα *, ἀλλὰ καὶ αὐτῷ περὶ ἑαυτοῦ λέγοντι πιστεῦσαι. Οὐδὲ γὰρ ἂν, εἰ μὴ οὕτω διέκειντο, ἔπεμψαν ἂν εἰσόμενοι παρ' αὐτοῦ τὰ περὶ ἑαυτοῦ. Ἴστε γὰρ ὅτι μόνοις ἐκείνοις μάλιστα περὶ ἑαυτῶν λέγουσι πιστεύομεν, οὓς ἂν ἁπάντων ἀληθε- στέρους εἶναι νομίζωμεν. Καὶ οὐ τοῦτο μόνον ἐστὶ τὸ ἀποφράττον αὐτῶν τὰ στόματα, ἀλλὰ καὶ ἡ γνώμη μεθ᾿ ἧς πρὸς αὐτὸν παρέβαλον. Καὶ γὰρ μετὰ πολλῆς ἐξῆλθον τῆς προθυμίας πρὸς αὐτὸν, εἰ καὶ ὕστερον μετα εβάλοντο. "Απερ ἀμφότερα δηλῶν ὁ Χριστὸς ἔλεγεν· Ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος ὁ καιόμενος· καὶ ὑμεῖς ἤθε λήσατε πρὸς ὥραν ἀγαλλιασθῆναι ἐν τῷ φωτὶ αὐτ τοῦ. Καὶ ἡ ἀπόκρισις δὲ αὐτοῦ πάλιν ἀξιοπιστότερον αὐτὸν ἐποίει. Ο γὰρ μὴ ζητῶν τὴν δόξαν τὴν ἑαυ τοῦ, φησὶν, ἀληθῆς ἐστιν, καὶ ἀδικία ἐν αὐτῷ οὐκ ἔστιν. Οὗτος δὲ οὐκ ἐζήτησεν, ἀλλ' ἐφ᾽ ἕτερον αὐτοὺς παραπέμπει. Καὶ οἱ ἀποσταλέντες δὲ, τῶν ἀξιοπίστων παρ' αὐτοῖς καὶ τὰ πρωτεῖα ἐχόντων, ὥστε μηδαμόθεν αὐτοῖς εἶναι καταφυγήν, μηδὲ παραίτησιν εἰς τὴν ἀπιστίαν, ἣν ἐπίστησαν τῷ Χριστῷ. Τίνος γὰρ ἕνεκεν οὐκ ἐδέξασθε τὰ εἰρημένα περὶ αὐτοῦ παρὰ Ἰωάννου; Ὑμεῖς ἀπεστάλκατε τοὺς τὰ πρωτεῖα ἔχοντας· ὑμεῖς ἠρωτήσατε δι' αὐτῶν· ὑμεῖς ἡκούσατε ἅπερ ἀπεκρί- νατο ὁ Βαπτιστής. Πᾶσαν ἐκεῖνοι περιεργίαν ἐπεδεί- ξαντο, πάντα ἠρεύνησαν, καὶ οὓς ὑπωπτεύετε πάντας εἶπον· καὶ ὅμως μετά παρρησίας πολλῆς ὡμολόγησε μὴ εἶναι μήτε ὁ Χριστὸς, μήτε Ἠλίας, μήτε ὁ προ- φήτης. Καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα ἔστη, ἀλλὰ καὶ ἐδίδαξε τις εἴη, καὶ διελέχθη καὶ περὶ τῆς τοῦ οἰκείου βαπτίσμα- της φύσεως, ὅτι μικρὸν καὶ εὐτελὲς, καὶ ὕδατος πλέον ἔχον οὐδὲν, δεικνὺς τὴν ὑπεροχὴν τοῦ βαπτίσματος, τοῦ παρὰ τοῦ Χριστοῦ διδομένου. Παρήγαγε δὲ καὶ b Ησαΐαν τὸν προφήτην μαρτυροῦντα ἄνωθεν καὶ πρὸ πολλοῦ τοῦ χρόνου· καὶ τὸν μὲν Κύριον καλοῦντα, τὸν δὲ διάκονον αὐτοῦ καὶ ὑπηρέτην ονομάζοντα. Τί λοι πὶν ἔδει; οὐχὶ πιστεῦσαι τῷ μαρτυρηθέντι, καὶ προσ- κυνῆσαι, καὶ ὁμολογῆσαι Θεόν ; Οτι γὰρ οὐχὶ κολακείας ἦν ἡ μαρτυρία, ἀλλ' ἀληθείας, ἐδείκνυ μὲν καὶ ὁ τρόπος καὶ ἡ φιλοσοφία τοῦ μαρτυρήσαντος. Δῆλον δὲ κἀκεῖθεν τοῦτο, ὅτι οὐδεὶς τὸν πλησίον ἑαυτοῦ προ- τίθησιν, οὐδὲ ἐξὸν αὐτῷ χαρίσασθαι τιμὴν, ἑτέρῳ ταύτης παραχωρεῖν ἐθέλοι, καὶ ταῦτα τοσαύτης οὔσης. [4] Ὥστε οὐκ ἂν οὐδὲ Ἰωάννης μὴ Θεῷ ὄντι τῷ Χρι- στῷ ταύτης ἂν ἐξέστη τῆς μαρτυρίας. Εἰ γὰρ καὶ ἀφ' ἑαυτοῦ ταύτην ὡς μείζονα οὖσαν τῆς οἰκείας φύσεως διεκρούσατο, ἀλλ' οὐκ ἂν ἑτέρα φύσει πάλιν αὐτὴν ἀνέθηκε ταπεινοτέρα. Μέσος δὲ ὑμῶν ἔστηκεν, ὃν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε. Τοῦτο εἶπεν, ὅτι εἰκὸς ἦν αὐτὸν καὶ ἀναμεμίχθαι τῷ λαῷ ὡς ἕνα τῶν πολλῶν, ἅτε πανταχοῦ τὸ ἄτυφον καὶ ἀκόμπαστον διδάσκοντα. Εί- δησιν δὲ ἐνταῦθα, γνωσίν φησι τὴν ἀκριβῆ · οἷον, τίς ἐστι, καὶ πόθεν. Τὸ δὲ, Οπίσω μου ερχόμενος, συν εχώς τίθησι, μονονουχί λέγων· μὴ νομίσητε τὸ πᾶν ἐν τῷ ἐμῷ κεῖσθαι βαπτίσματι. Οὐκ ἂν, εἰ τοῦτο τέτ λειον ἦν, ἕτερος ἂν ἦλθε μετ' ἐμὲ παρέξων ἕτερον ἀλλὰ παρασκευὴ τοῦτό ἐστιν ἐκείνου καὶ προοδοποίη- σις. Τὰ δὲ ἡμέτερα σκιὰ καὶ εἰκών· ἄλλον χρὴ τὸν τὴν ἀλήθειαν ἐπιθήσοντα παραγενέσθαι. Ὥστε αὐτὸ τὸ ὀπίσω μου ἐλθεῖν, τοῦτο μάλιστα αὐτοῦ δείκνυσι Recte suspicatur Savilius legendum μαρτυρούντι. Savil. et cod. 703, 706 οὐδέν' εἶπε τὴν ὑπ... παρήγαγε καί. • Quidam οὐδεὶς τῷ πλησίον αὐτοῦ προστίθησιν. Ο Savil. et codd. 105, 706 ɛixò; yàp ñv. 486 τὸ ἀξίωμα. Εἰ γὰρ τοῦτο ἦν τέλειον, οὐκ ἂν δευτέρου ἐζητεῖτο τόπος. Εμπροσθέν μου γέγονε· τουτέστιν, ἐντιμότερος, λαμπρότερος. Εἶτα ἵνα μὴ νομίσωσιν ἀπὸ συγκρίσεως εἶναι τὴν ὑπεροχήν, τὸ ἀσύγκριτον παρα- στῆσαι θέλων, ἐπήγαγεν ο· Οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς λῦσαι τὸν ἱμάντα· τουτέστιν, οὐχ ἁπλῶς ἔμπροσθεν γέγονεν, ἀλλ᾽ οὕτως ὡς ἐμὲ μηδὲ ἐν τοῖς ἐσχάτοις τῶν τούτου διακόνων ἀριθμηθῆναι ἄξιον εἶναι· τὸ γὰρ ὑπόδημα λύσαι, τῆς ἐσχάτης διακονίας ἐστὶ πρᾶγμα. Εἰ δὲ Ιωάννης οὐκ ἄξιος τὸν ἱμάντα λύσαι, Ἰωάννης, οὗ μείζων οὐδεὶς ἐν γεννητοίς γυναικῶν γέγονε, ποῦ τά ξομεν ἡμεῖς ἑαυτούς; Εἰ ὁ τῆς οἰκουμένης ἀντιῤῥο- πος, μᾶλλον δὲ μείζων (Οὐκ ἦν γὰρ αὐτῶν, φησίν, ἄξιος ὁ κόσμος) ', οὐδὲ ἐν τοῖς ἐσχάτοις τῶν διακονη - σαμένων ἑαυτὸν καταλέγεσθαί φησιν ἄξιον εἶναι· τί ἐροῦμεν ἡμεῖς οἱ μυρίων γέμοντες κακῶν, οἱ τοσοῦτον ἀποδέοντες τῆς ἀρετῆς τοῦ Ἰωάννου, ὅσον ἡ γῆ τοῦ οὐρανοῦ; δ'. Οὗτος μὲν οὖν οὐδὲ τὸ λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδή- ματος ἄξιον εἶναι ἑαυτὸν λέγει. Οἱ δὲ τῆς ἀληθείας ἐχθροὶ τοσαύτην ἐμάνησαν μανίαν, ὡς καὶ τοῦ εἰδέναι αὐτὸν, ὡς αὐτὸς οἶδεν ἑαυτὸν, ἀξίους εἶναι λέγειν ἑαυτούς 6. Τί ταύτης τῆς παραπληξίας χεῖρον; τί ταύτης τῆς ἀλαζονείας μανικώτερον; Καλώς τις ἔλεγε σοφός, ὅτι Ἀρχὴ ὑπερηφανίας, τὸ μὴ εἰδέναι τὸν Κύριον. Οὐκ ἂν κατηνέχθη καὶ διάβολος γέγονεν ὁ διάβολος, οὐκ ἂν διάβολος πρότερον, εἰ μὴ τοῦτο τὸ νόσημα ἐνόσησε. Τοῦτο αὐτὸν τῆς παῤῥησίας ἐξέβαλεν ἐκείνης, τοῦτο εἰς τὴν γέενναν ἔπεμψε, τοῦτο τῶν κακῶν αἴτιον αὐτῷ πάντων ἐγένετο. ἱκανὸν γὰρ καὶ καθ' ἑαυτὸ διαφθείραι πᾶσαν ἀρετὴν ψυχῆς, καν έλεημοσύνην εὕρῃ, κἂν εὐχὴν, κἂν νηστείαν, καν ὁτιοῦν. Τὸ γὰρ ὑψηλὸν ἐν ἀνθρώποις, ἀκάθαρτον, φησί, παρὰ Κυρίῳ. Οὐκ ἄρα πορνεία μόνον, οὐδέ μοιχεία μολύνειν εξωθε τοὺς χρωμένους αὐτῇ, ἀλλὰ καὶ ὑπερηφανία, καὶ πολλῷ πλέον ἐκείνων. Διατί; Ότι πορνεία μὲν, εἰ καὶ ἀσύγγνωστον κακὸν, ἀλλ' ὅμως ἔχει τις τὴν ἐπιθυμίαν εἰπεῖν· ἀλαζονεία δὲ οὐδὲ αἰτίαν ἂν εὔροι τινὰ, [95] οὐδὲ οἱανδήποτε πρόφασιν, δι᾿ ἣν ἂν τύχοι σκιᾶς γοῦν συγγνώμης· ἀλλ' οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν αὕτη, ἢ διαστροφή ψυχῆς καὶ νόσος χαλεπωτάτη, οὐδαμόθεν ἄλλοθεν τικτομένη, ἢ ἐξ ἀνοίας. Οὐδὲν γὰρ ἀνοητότερον ἀλα- ζόνος ἀνθρώπου, κἂν πλοῦτον ᾗ περιβεβλημένος, καν πολλὴν κεκτημένος τὴν ἔξωθεν σοφίαν, κἂν ἐν δυνα- στείᾳ καθεστώς, κἂν ἅπαντα τὰ ἐν ἀνθρώποις εἶναι δοκοῦντα ζηλωτά περιφέρων. Εἰ γὰρ ὁ ἐπὶ τοῖς ὄντως καλοῖς ἀλαζονευόμενος, ἄθλιος καὶ ταλαίπωρος, καὶ πάντων ἐκείνων τὸν μισθὸν ἀπόλλυσιν· ὁ ἐν τοῖς μηδὲν οὖσιν επαιρόμενος, καὶ διὰ τὴν σκιὰν καὶ τὸ ἄνθος τοῦ χόρτου (τοῦτο γὰρ ἐστιν ἡ παροῦσα δόξα) φυτών ἑαυτὸν, πῶς οὐκ ἂν εἴη πάντων καταγελαστότερος, ταὐτὸν ποιῶν, ὅπερ ἄν τις ποιήσειε πτωχὸς καὶ πένης, πάντα μὲν τὸν χρόνον λιμῷ τηκόμενος, εἰ δὲ συμβαίη ποτὲ μίαν νύχτα χρηστὸν ὄναρ ἰδεῖν, διὰ τοῦτο γαυ ρούμενος; Αθλιε καὶ ταλαίπωρε, τῆς ψυχῆς σοι δια φθειρομένης χαλεπωτάτῃ νόσῳ, καὶ τὴν ἐσχάτην πενόμενος πενίαν, μέγα φρονεῖς, ὅτι χρυσοῦ τάλαντα ἔχεις τόσα καὶ τόσα; ὅτι πλῆθος ἀνδραπόδων; ᾿Αλλὰ ταῦτα οὐ σά. Καὶ εἰ μὴ πείθῃ τοῖς ἐμοῖς ῥήμασιν, ἀπὸ τῆς πείρας τῶν προλαβόντων μάνθανε. Ἐὰν δὲ οὕτω μεθύῃς, ὡς μήτε ἐκ τῶν ἑτέροις συμβαινόντων ταῦτα παιδεύεσθαι, μικρὸν ἀνάμεινον, καὶ εἴσῃ διὰ τῶν εἰς σὲ συμβαινομένων ὅτι σοι τούτων ὄφελος οὐ • Savil. τὴν ὑπερβολὴν... παραστῆσαι βουλόμενος, φησίν. f Morel. μείζων. Οὕτω γὰρ περί ων γράφει δικαίων ὁ Παυλός φησιν, Ων οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος. & Morel fau τὸν ἀπανθαδιαζομένους αὐτοὺς λέγειν.

505 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEF CONSTANTINOP. γ΄. Τί πρὸς ταῦτα λοιπὸν ἂν ἔχοιεν εἰπεῖν οἱ Ἰουδαῖοι; Απαραίτητος γὰρ κἀντεῦθεν ἡ κατ' αὐτῶν κατηγορία, ἀσύγγνωστος ἡ κατάκρισις· αὐτοὶ καθ᾿ ἑαυτῶν τὴν ψῆφον ἐξήνεγκαν. Πῶς καὶ τίνι τρόπῳ; Αξιόπιστον ἡγήσαντο εἶναι τὸν Ἰωάννην, καὶ οὕτως ἀληθῆ, ὡς μὴ μόνον ἑτέροις μαρτυροῦντα *, ἀλλὰ καὶ αὐτῷ περὶ ἑαυτοῦ λέγοντι πιστεῦσαι. Οὐδὲ γὰρ ἂν, εἰ μὴ οὕτω διέκειντο, ἔπεμψαν ἂν εἰσόμενοι παρ' αὐτοῦ τὰ περὶ ἑαυτοῦ. Ἴστε γὰρ ὅτι μόνοις ἐκείνοις μάλιστα περὶ ἑαυτῶν λέγουσι πιστεύομεν, οὓς ἂν ἁπάντων ἀληθε- στέρους εἶναι νομίζωμεν. Καὶ οὐ τοῦτο μόνον ἐστὶ τὸ ἀποφράττον αὐτῶν τὰ στόματα, ἀλλὰ καὶ ἡ γνώμη μεθ᾿ ἧς πρὸς αὐτὸν παρέβαλον. Καὶ γὰρ μετὰ πολλῆς ἐξῆλθον τῆς προθυμίας πρὸς αὐτὸν, εἰ καὶ ὕστερον μετα εβάλοντο. "Απερ ἀμφότερα δηλῶν ὁ Χριστὸς ἔλεγεν· Ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος ὁ καιόμενος· καὶ ὑμεῖς ἤθε λήσατε πρὸς ὥραν ἀγαλλιασθῆναι ἐν τῷ φωτὶ αὐτ τοῦ. Καὶ ἡ ἀπόκρισις δὲ αὐτοῦ πάλιν ἀξιοπιστότερον αὐτὸν ἐποίει. Ο γὰρ μὴ ζητῶν τὴν δόξαν τὴν ἑαυ τοῦ, φησὶν, ἀληθῆς ἐστιν, καὶ ἀδικία ἐν αὐτῷ οὐκ ἔστιν. Οὗτος δὲ οὐκ ἐζήτησεν, ἀλλ' ἐφ᾽ ἕτερον αὐτοὺς παραπέμπει. Καὶ οἱ ἀποσταλέντες δὲ, τῶν ἀξιοπίστων παρ' αὐτοῖς καὶ τὰ πρωτεῖα ἐχόντων, ὥστε μηδαμόθεν αὐτοῖς εἶναι καταφυγήν, μηδὲ παραίτησιν εἰς τὴν ἀπιστίαν, ἣν ἐπίστησαν τῷ Χριστῷ. Τίνος γὰρ ἕνεκεν οὐκ ἐδέξασθε τὰ εἰρημένα περὶ αὐτοῦ παρὰ Ἰωάννου; Ὑμεῖς ἀπεστάλκατε τοὺς τὰ πρωτεῖα ἔχοντας· ὑμεῖς ἠρωτήσατε δι' αὐτῶν· ὑμεῖς ἡκούσατε ἅπερ ἀπεκρί- νατο ὁ Βαπτιστής. Πᾶσαν ἐκεῖνοι περιεργίαν ἐπεδεί- ξαντο, πάντα ἠρεύνησαν, καὶ οὓς ὑπωπτεύετε πάντας εἶπον· καὶ ὅμως μετά παρρησίας πολλῆς ὡμολόγησε μὴ εἶναι μήτε ὁ Χριστὸς, μήτε Ἠλίας, μήτε ὁ προ- φήτης. Καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα ἔστη, ἀλλὰ καὶ ἐδίδαξε τις εἴη, καὶ διελέχθη καὶ περὶ τῆς τοῦ οἰκείου βαπτίσμα- της φύσεως, ὅτι μικρὸν καὶ εὐτελὲς, καὶ ὕδατος πλέον ἔχον οὐδὲν, δεικνὺς τὴν ὑπεροχὴν τοῦ βαπτίσματος, τοῦ παρὰ τοῦ Χριστοῦ διδομένου. Παρήγαγε δὲ καὶ b Ησαΐαν τὸν προφήτην μαρτυροῦντα ἄνωθεν καὶ πρὸ πολλοῦ τοῦ χρόνου· καὶ τὸν μὲν Κύριον καλοῦντα, τὸν δὲ διάκονον αὐτοῦ καὶ ὑπηρέτην ονομάζοντα. Τί λοι πὶν ἔδει; οὐχὶ πιστεῦσαι τῷ μαρτυρηθέντι, καὶ προσ- κυνῆσαι, καὶ ὁμολογῆσαι Θεόν ; Οτι γὰρ οὐχὶ κολακείας ἦν ἡ μαρτυρία, ἀλλ' ἀληθείας, ἐδείκνυ μὲν καὶ ὁ τρόπος καὶ ἡ φιλοσοφία τοῦ μαρτυρήσαντος. Δῆλον δὲ κἀκεῖθεν τοῦτο, ὅτι οὐδεὶς τὸν πλησίον ἑαυτοῦ προ- τίθησιν, οὐδὲ ἐξὸν αὐτῷ χαρίσασθαι τιμὴν, ἑτέρῳ ταύτης παραχωρεῖν ἐθέλοι, καὶ ταῦτα τοσαύτης οὔσης. [4] Ὥστε οὐκ ἂν οὐδὲ Ἰωάννης μὴ Θεῷ ὄντι τῷ Χρι- στῷ ταύτης ἂν ἐξέστη τῆς μαρτυρίας. Εἰ γὰρ καὶ ἀφ' ἑαυτοῦ ταύτην ὡς μείζονα οὖσαν τῆς οἰκείας φύσεως διεκρούσατο, ἀλλ' οὐκ ἂν ἑτέρα φύσει πάλιν αὐτὴν ἀνέθηκε ταπεινοτέρα. Μέσος δὲ ὑμῶν ἔστηκεν, ὃν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε. Τοῦτο εἶπεν, ὅτι εἰκὸς ἦν αὐτὸν καὶ ἀναμεμίχθαι τῷ λαῷ ὡς ἕνα τῶν πολλῶν, ἅτε πανταχοῦ τὸ ἄτυφον καὶ ἀκόμπαστον διδάσκοντα. Εί- δησιν δὲ ἐνταῦθα, γνωσίν φησι τὴν ἀκριβῆ · οἷον, τίς ἐστι, καὶ πόθεν. Τὸ δὲ, Οπίσω μου ερχόμενος, συν εχώς τίθησι, μονονουχί λέγων· μὴ νομίσητε τὸ πᾶν ἐν τῷ ἐμῷ κεῖσθαι βαπτίσματι. Οὐκ ἂν, εἰ τοῦτο τέτ λειον ἦν, ἕτερος ἂν ἦλθε μετ' ἐμὲ παρέξων ἕτερον ἀλλὰ παρασκευὴ τοῦτό ἐστιν ἐκείνου καὶ προοδοποίη- σις. Τὰ δὲ ἡμέτερα σκιὰ καὶ εἰκών· ἄλλον χρὴ τὸν τὴν ἀλήθειαν ἐπιθήσοντα παραγενέσθαι. Ὥστε αὐτὸ τὸ ὀπίσω μου ἐλθεῖν, τοῦτο μάλιστα αὐτοῦ δείκνυσι Recte suspicatur Savilius legendum μαρτυρούντι. Savil. et cod. 703, 706 οὐδέν' εἶπε τὴν ὑπ... παρήγαγε καί. • Quidam οὐδεὶς τῷ πλησίον αὐτοῦ προστίθησιν. Ο Savil. et codd. 105, 706 ɛixò; yàp ñv. 486 τὸ ἀξίωμα. Εἰ γὰρ τοῦτο ἦν τέλειον, οὐκ ἂν δευτέρου ἐζητεῖτο τόπος. Εμπροσθέν μου γέγονε· τουτέστιν, ἐντιμότερος, λαμπρότερος. Εἶτα ἵνα μὴ νομίσωσιν ἀπὸ συγκρίσεως εἶναι τὴν ὑπεροχήν, τὸ ἀσύγκριτον παρα- στῆσαι θέλων, ἐπήγαγεν ο· Οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς λῦσαι τὸν ἱμάντα· τουτέστιν, οὐχ ἁπλῶς ἔμπροσθεν γέγονεν, ἀλλ᾽ οὕτως ὡς ἐμὲ μηδὲ ἐν τοῖς ἐσχάτοις τῶν τούτου διακόνων ἀριθμηθῆναι ἄξιον εἶναι· τὸ γὰρ ὑπόδημα λύσαι, τῆς ἐσχάτης διακονίας ἐστὶ πρᾶγμα. Εἰ δὲ Ιωάννης οὐκ ἄξιος τὸν ἱμάντα λύσαι, Ἰωάννης, οὗ μείζων οὐδεὶς ἐν γεννητοίς γυναικῶν γέγονε, ποῦ τά ξομεν ἡμεῖς ἑαυτούς; Εἰ ὁ τῆς οἰκουμένης ἀντιῤῥο- πος, μᾶλλον δὲ μείζων (Οὐκ ἦν γὰρ αὐτῶν, φησίν, ἄξιος ὁ κόσμος) ', οὐδὲ ἐν τοῖς ἐσχάτοις τῶν διακονη - σαμένων ἑαυτὸν καταλέγεσθαί φησιν ἄξιον εἶναι· τί ἐροῦμεν ἡμεῖς οἱ μυρίων γέμοντες κακῶν, οἱ τοσοῦτον ἀποδέοντες τῆς ἀρετῆς τοῦ Ἰωάννου, ὅσον ἡ γῆ τοῦ οὐρανοῦ; δ'. Οὗτος μὲν οὖν οὐδὲ τὸ λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδή- ματος ἄξιον εἶναι ἑαυτὸν λέγει. Οἱ δὲ τῆς ἀληθείας ἐχθροὶ τοσαύτην ἐμάνησαν μανίαν, ὡς καὶ τοῦ εἰδέναι αὐτὸν, ὡς αὐτὸς οἶδεν ἑαυτὸν, ἀξίους εἶναι λέγειν ἑαυτούς 6. Τί ταύτης τῆς παραπληξίας χεῖρον; τί ταύτης τῆς ἀλαζονείας μανικώτερον; Καλώς τις ἔλεγε σοφός, ὅτι Ἀρχὴ ὑπερηφανίας, τὸ μὴ εἰδέναι τὸν Κύριον. Οὐκ ἂν κατηνέχθη καὶ διάβολος γέγονεν ὁ διάβολος, οὐκ ἂν διάβολος πρότερον, εἰ μὴ τοῦτο τὸ νόσημα ἐνόσησε. Τοῦτο αὐτὸν τῆς παῤῥησίας ἐξέβαλεν ἐκείνης, τοῦτο εἰς τὴν γέενναν ἔπεμψε, τοῦτο τῶν κακῶν αἴτιον αὐτῷ πάντων ἐγένετο. ἱκανὸν γὰρ καὶ καθ' ἑαυτὸ διαφθείραι πᾶσαν ἀρετὴν ψυχῆς, καν έλεημοσύνην εὕρῃ, κἂν εὐχὴν, κἂν νηστείαν, καν ὁτιοῦν. Τὸ γὰρ ὑψηλὸν ἐν ἀνθρώποις, ἀκάθαρτον, φησί, παρὰ Κυρίῳ. Οὐκ ἄρα πορνεία μόνον, οὐδέ μοιχεία μολύνειν εξωθε τοὺς χρωμένους αὐτῇ, ἀλλὰ καὶ ὑπερηφανία, καὶ πολλῷ πλέον ἐκείνων. Διατί; Ότι πορνεία μὲν, εἰ καὶ ἀσύγγνωστον κακὸν, ἀλλ' ὅμως ἔχει τις τὴν ἐπιθυμίαν εἰπεῖν· ἀλαζονεία δὲ οὐδὲ αἰτίαν ἂν εὔροι τινὰ, [95] οὐδὲ οἱανδήποτε πρόφασιν, δι᾿ ἣν ἂν τύχοι σκιᾶς γοῦν συγγνώμης· ἀλλ' οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν αὕτη, ἢ διαστροφή ψυχῆς καὶ νόσος χαλεπωτάτη, οὐδαμόθεν ἄλλοθεν τικτομένη, ἢ ἐξ ἀνοίας. Οὐδὲν γὰρ ἀνοητότερον ἀλα- ζόνος ἀνθρώπου, κἂν πλοῦτον ᾗ περιβεβλημένος, καν πολλὴν κεκτημένος τὴν ἔξωθεν σοφίαν, κἂν ἐν δυνα- στείᾳ καθεστώς, κἂν ἅπαντα τὰ ἐν ἀνθρώποις εἶναι δοκοῦντα ζηλωτά περιφέρων. Εἰ γὰρ ὁ ἐπὶ τοῖς ὄντως καλοῖς ἀλαζονευόμενος, ἄθλιος καὶ ταλαίπωρος, καὶ πάντων ἐκείνων τὸν μισθὸν ἀπόλλυσιν· ὁ ἐν τοῖς μηδὲν οὖσιν επαιρόμενος, καὶ διὰ τὴν σκιὰν καὶ τὸ ἄνθος τοῦ χόρτου (τοῦτο γὰρ ἐστιν ἡ παροῦσα δόξα) φυτών ἑαυτὸν, πῶς οὐκ ἂν εἴη πάντων καταγελαστότερος, ταὐτὸν ποιῶν, ὅπερ ἄν τις ποιήσειε πτωχὸς καὶ πένης, πάντα μὲν τὸν χρόνον λιμῷ τηκόμενος, εἰ δὲ συμβαίη ποτὲ μίαν νύχτα χρηστὸν ὄναρ ἰδεῖν, διὰ τοῦτο γαυ ρούμενος; Αθλιε καὶ ταλαίπωρε, τῆς ψυχῆς σοι δια φθειρομένης χαλεπωτάτῃ νόσῳ, καὶ τὴν ἐσχάτην πενόμενος πενίαν, μέγα φρονεῖς, ὅτι χρυσοῦ τάλαντα ἔχεις τόσα καὶ τόσα; ὅτι πλῆθος ἀνδραπόδων; ᾿Αλλὰ ταῦτα οὐ σά. Καὶ εἰ μὴ πείθῃ τοῖς ἐμοῖς ῥήμασιν, ἀπὸ τῆς πείρας τῶν προλαβόντων μάνθανε. Ἐὰν δὲ οὕτω μεθύῃς, ὡς μήτε ἐκ τῶν ἑτέροις συμβαινόντων ταῦτα παιδεύεσθαι, μικρὸν ἀνάμεινον, καὶ εἴσῃ διὰ τῶν εἰς σὲ συμβαινομένων ὅτι σοι τούτων ὄφελος οὐ • Savil. τὴν ὑπερβολὴν... παραστῆσαι βουλόμενος, φησίν. f Morel. μείζων. Οὕτω γὰρ περί ων γράφει δικαίων ὁ Παυλός φησιν, Ων οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος. & Morel fau τὸν ἀπανθαδιαζομένους αὐτοὺς λέγειν.

107 168 καρπούσθαι. Τίς οὖν οὕτως ἄθλιος, ὡς μὴ θελῆσαι τοῖς χρήμασιν ἐντρυφᾷν τοῖς ἑαυτοῦ διόλου ; Μετα- κομίσωμεν τοίνυν ἡμῶν τὸν πλοῦτον, καὶ μεταθῶμεν, ἐκεῖσε. Οὐκ ὄνων ἡμῖν δεήσει, καὶ καμήλων, καὶ ὀχημάτων, οὐδὲ πλοίων πρὸς τὴν τοιαύτην μετάθεσιν καὶ γὰρ καὶ ταύτης ἡμᾶς τῆς δυσκολίας απήλλαξεν ὁ Θεός· ἀλλὰ πενήτων ἡμῖν δεῖ μόνον, τῶν χωλῶν, τῶν ἀναπήρων, τῶν ἀῤῥώστων. Αὐτοὶ τὴν τοιαύτην εἰσὶν έγκεχειρισμένοι μετάθεσιν· οὗτοι τὰ χρήματα παρα πέμπουσιν εἰς τὸν οὐρανὸν, οὗτοι τοὺς τῶν τοιούτων χρημάτων κυρίους εἰς τὴν [96] τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν κληρονομίαν εἰσάγουσιν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. IN JOANNEM HOMIL. XVII. al. XVI. δεν, ὅτε ψυχορραγῶν, καὶ οὐδὲ ὥρας μιας, μηδὲ ῥος τῆς βραχείας κύριος ὤν, ἄχων εἰς τοὺς παρόντας αὐτὰ καταλείψεις α, καὶ τούτους πολλάκις, οὓς οὐκ ἐθέλεις. Πολλοὶ γὰρ οὐδὲ ἐπισκῆται περὶ αὐτῶν συνεχωρή- θησαν, ἀλλ' ἀπῆλθον αθρόον, βουλόμενοι μὲν αὐτῶν ἀπολαύειν, οὐ συγχωρούμενοι δὲ, ἀλλὰ ἑλκόμενοι, καὶ ἑτέροις αὐτῶν ἐξιστάμενοι, καὶ μετὰ βίας παραχω ροῦντες οἷς οὐκ ἐβούλοντο. ῞Οπερ ἵνα μὴ πάθωμεν, ἐντεῦθεν ἤδη ἐῤῥωμένοι καὶ ὑγιαίνοντες, διαπεμψώ- μεθα αὐτὰ πρὸς τὴν πόλιν τὴν ἡμετέραν. Οὕτω γὰρ αὐτῶν ἀπολαῦσαι δυνησόμεθα μόνον, ἑτέρως δὲ οὐδα μῶς· οὕτως εἰς ἄσυλον καὶ ἀσφαλῆ τόπον αὐτὰ ἀπο- θησόμεθα. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν οὐδὲν ἐκεῖ τῶν δυναμένων αὐτὰ ἀφελέσθαι· οὐκ ἔστι θάνατος, οὐκ εἰσὶν ἀληθεῖς διαθήκαι, οὐκ εἰσὶ διάδοχοι κλήρων, οὐ συκοφαντίαι καὶ ἐπιβουλαί· ἀλλὰ τὸν ἀπελθόντα ἐνα τεῦθεν πολλὰ ἐπιφερόμενον, διαπαντὸς ἔστιν αὐτὰ • Quidam αὐτὰ παραπέμπης. . b Οὖν deest in mss. plurimis. ΟΜΙΛΙΑ 17'. Ταῦτα ἐγένετο ἐν Βηθανίᾳ • πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ὅπου ἦν Ιωάννης βαπτίζων. Τῇ ἐπαύριον βλέ πει τὸν Ἰησοῦν ἐρχόμενον πρὸς αὐτὸν, καὶ λέ- γει· οἶδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου.» b α'. Μέγα ἀγαθὸν παῤῥησία καὶ τὸ ἐλευθεροστομεῖν, καὶ πάντα δεύτερα τίθεσθαι τῆς ὁμολογίας τῆς εἰς τὸν Χριστόν· οὕτω μέγα καὶ θαυμαστὸν, ὡς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τὸν μονογενῆ, τὸν τοιοῦτον ἀνακηρύττειν ἐπὶ τοῦ Πατρὸς, καίτοι γε οὐκ ἴση ἡ ἀντίδοσις. Σὺ μὲν γὰρ ὁμολογεῖς ἐπὶ τῆς γῆς, αὐτὸς δὲ ὁμολογεῖ ἐν τοῖς Β οὐρανοῖς· καὶ σὺ μὲν ἀνθρώπων παρόντων, αὐτὸς δὲ ἐπὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τῶν ἀγγέλων ἁπάντων. Τοιοῦτο; ὁ Ἰωάννης ἦν, οὐ πλῆθος, οὐ δόξαν, οὐκ ἄλλο οὐδὲν τῶν ἀνθρωπίνων ὑφορώμενος, ἀλλὰ ταῦτα πάντα κατα- πατῶν, καὶ μετὰ τῆς προσηκούσης Ελευθερίας τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ πᾶσιν ἀνακηρύττων. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τὸν τόπον ἐπισημαίνεται ἡ Εὐαγγελιστής, ἵνα την παρρησίαν δείξῃ τοῦ μεγαλοφώνου κήρυκος. Οὐ γὰρ ἐν οἰκίᾳ, οὐδὲ ἐν γωνία, οὐδὲ ἐν ἐρημίᾳ, ἀλλὰ τὸν Ιορδάνην καταλαβὼν ἐν μέσῳ τῷ πλήθει, παρόντων ἁπάντων τῶν ὑπ' αὐτοῦ βαπτιζομένων (βαπτίζοντι γὰρ ἐπέστησαν οἱ Ἰουδαῖοι), τὴν θαυμαστὴν ἐκείνην ἀνεκήρυξεν ὁμολογίαν περὶ τοῦ Χριστοῦ, τὴν τῶν ὑψηλῶν καὶ μεγάλων καὶ ἀποῤῥήτων γέμουσαν δογμά- των, καὶ ὡς οὐκ εἴη ἱκανὸς λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑπο- δήματος αὐτοῦ. Πῶς οὖν τοῦτο ποιεῖ; Ἐπάγων καὶ λέγων· Ταῦτα ἐγένετο ἐν Βηθανίᾳ. "Οσα δὲ τῶν ἀντιγράφων ἀκριβέστερον ἔχει, Ἐν Βηθαβαρᾷ, φησίν. Η γὰρ Βηθανία οὐχὶ πέραν τοῦ Ἰορδάνου, οὐδὲ ἐπὶ τῆς ἐρήμου ἦν, ἀλλ' ἐγγύς που τῶν Ἱερο σολύμων. Τοὺς δὲ τόπους καὶ δι᾿ ἑτέραν αἰτίαν ἐπι σημαίνεται. Ἐπειδὴ γὰρ πράγματα οὐ παλαιά δια ἡγεῖσθαι ἔμελλεν, ἀλλὰ πρὸ μικροῦ συμβάντα τοῦ γελισταί· [97] καὶ ὁ μὲν Ματθαῖος τοὺς πρὶν ἢ δεθῆναι τὸν Βαπτιστὴν Ἰωάννην χρόνους ἐπιτεμών, ἐπείγεται πρὸς τοὺς ἑξῆς· ὁ δὲ εὐαγγελιστής Ιωάννης οὐ μά νονα οὐκ ἐπιτέμνει, ἀλλὰ τούτοις μάλιστα καὶ ἐνδια τρίβει. Κἀκεῖνος μὲν μετὰ τὸ ἐλθεῖν τὸν Ἰησοῦν ἀπὸ τῆς ἐρήμου, τὰ μεταξύ σιωπήσας, οἷον ὅσα ὁ Ἰωάννης ἐφθέγξατο, ὅσα οἱ Ἰουδαῖοι ἀποστείλαντες ἔλεγον, καὶ τὰ ἄλλα πάντα συντεμών, μετεπήδησεν εὐθέως ἐπὶ τὸ δεσμωτήριον· Ἀκούσας γὰρ, φησίν, ὁ Ἰησοῦς ὅτι παρεδόθη Ιωάννης, ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν. Ο δὲ Ἰωάννης οὐχ οὕτως, ἀλλὰ τὴν μὲν εἰς τὴν ἔρημον ὁδὸν ἀπεσιώπησεν, ἅτε ὑπὸ τοῦ Ματθαίου λεχθεῖσαν· τὰ δὲ μετὰ τὴν κάθοδον τὴν ἀπὸ τοῦ ὄρους γενομένην διηγεῖται, καὶ πολλὰ διελθών, τότε ἐπάγει· Οὔπω γὰρ ἦν βεβλημένος ὁ Ἰωάννης εἰς τὴν φυλακήν. Καὶ τίνος ἕνεκεν, φησὶ, νῦν παραγίνεται πρὸς αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς, καὶ οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ δεύτερον τοῦτο ποιεῖ; Ὁ μὲν γὰρ Ματθαῖος ἀναγκαίαν αὐτοῦ τὴν παρουσίαν γεγενῆσθαι λέγει διὰ τὸ βάπτισμα· διδ τοῦτο δεικνὺς καὶ ὁ Ἰησοῦς ἐπάγει καὶ λέγει, Οὕτω πρέπον· ἐστὶν ἡμῖν πληρώσαι πᾶσαν δι καιοσύνην. Ὁ δὲ Ἰωάννης καὶ πάλιν αὐτὸν παράγει γονέναι δείκνυσι μετὰ τὸ βάπτισμα· καὶ τοῦτο ἐντεῦθεν εδήλωσεν λέγων· ἐγὼ Τεθέαμαι ! τὸ Πνεῦμα κατα- ὅτι βαῖνον ὡσεὶ περιστερὰν, καὶ μένον ἐπ' αὐτόν. Τί- νος οὖν ἕνεκεν παραγίνεται πρὸς τὸν Ἰωάννην; Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς ἦλθεν, ἀλλὰ πρὸς αὐτὸν ἐπορεύετο. Ερχό μενον γάρ, φησί, πρὸς αὐτὸν, βλέπει αὐτόν. Τίνος οὖν ἕνεκεν ἤρχετο ; Ἐπειδὴ αὐτὸς αὐτὸν ἐβάπτισε μετά πολλῶν, ὥστε μηδένα ὑποπτεύειν ὅτι ἀπὸ τῆς αὐτῆς αἰτίας ἀφ᾿ ἧς καὶ οἱ ἄλλοι πρὸς τὸν Ἰωάννην ἠπεί- γε το 5, οἷον ὡς ἁμαρτήματα ἐξομολογησόμενος, καὶ εἰς μετάνοια, λουσόμενος ἐν τῷ ποταμῷ. Διὰ τοῦτο παρα- χρόνου, τοὺς παρόντας καὶ θεωμένους μάρτυρας γίνεται, διδοὺς ἅμα καὶ τῷ Ἰωάννῃ ταύτην πάλιν διορ- ποιεῖται τῶν λεγομένων, καὶ ἀπόδειξιν καὶ ἀπὸ τῶν τόπων παρέχεται. Θαῤῥῶν γὰρ ὅτι οὐδὲν παρ' ἑαυτοῦ προσετίθει τοῖς λεγομένοις, ἀλλὰ τὰ ὄντα ἁπλῶς ἅπαντα μετὰ ἀληθείας ἐξηγεῖτο, τὴν ἀπὸ τῶν τόπων μαρτυρίαν παραλαμβάνει, ἀπόδειξιν, ὅπερ ἔφην, οὐ τὴν τυχοῦσαν τῆς ἀληθείας ἐσομένην. Τῇ ἐπαύριον βλέπει τὸν Ἰησοῦν ἐρχόμενον πρὸς αὐτὸν, καὶ λέγει· Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρ τίαν τοῦ κόσμου. Διανείμαντο τους καιροὺς οἱ εὐαγ ງ Aliqui ἐν Βηθαβαρά. b Savil. οὗτος δὲ ἐν τοῖς. ἐν ἐρημα deest in plurimis θώσασθαι τὴν ὑπόνοιαν. Καὶ γὰρ τῷ εἰπεῖν, Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, πᾶσαν ταύτην ἀναιρεῖ τὴν ὑποψίαν. Ὁ τοίνυν οὕτω και θαρὸς ὡς καὶ τὰ ἑτέρων ἁμαρτήματα ἀπολύεσθαι ἡ δύ- νασθαι, εὔδηλον ὅτι οὐχ ὥστε ἐξομολογήσασθαι ἁμαρ τήματα παραγίνεται, ἀλλ᾿ ὥστε δοῦναι ἀφορμὴν ἐκείνῳ τῷ θαυμαστῷ κήρυκι, καὶ δευτέρα φωνῇ τοῖς τὰ πρός d Sic Sar. et mss. plurimi. Mor. vero οὗτος δὲ, οὐ μόνον. • Savil. et codd. 705 et 706 γεγενήσθαί φησι διὰ τὸ βάπτι 1 Savil ένα σμα. Επάγει γὰρ ὁ Ἰησοῦς, ὅτι Οὕτω πρέπον. τεῦθεν εδήλωσεν. Ἐγὼ γάρ, φησί, τεθέαμαι. Morel. (ή ον έρω γάζεται. & alii Ἰωάννην ἐπήγετο. b Quidam ἀπολούεσθα

107 168 καρπούσθαι. Τίς οὖν οὕτως ἄθλιος, ὡς μὴ θελῆσαι τοῖς χρήμασιν ἐντρυφᾷν τοῖς ἑαυτοῦ διόλου ; Μετα- κομίσωμεν τοίνυν ἡμῶν τὸν πλοῦτον, καὶ μεταθῶμεν, ἐκεῖσε. Οὐκ ὄνων ἡμῖν δεήσει, καὶ καμήλων, καὶ ὀχημάτων, οὐδὲ πλοίων πρὸς τὴν τοιαύτην μετάθεσιν καὶ γὰρ καὶ ταύτης ἡμᾶς τῆς δυσκολίας απήλλαξεν ὁ Θεός· ἀλλὰ πενήτων ἡμῖν δεῖ μόνον, τῶν χωλῶν, τῶν ἀναπήρων, τῶν ἀῤῥώστων. Αὐτοὶ τὴν τοιαύτην εἰσὶν έγκεχειρισμένοι μετάθεσιν· οὗτοι τὰ χρήματα παρα πέμπουσιν εἰς τὸν οὐρανὸν, οὗτοι τοὺς τῶν τοιούτων χρημάτων κυρίους εἰς τὴν [96] τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν κληρονομίαν εἰσάγουσιν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. IN JOANNEM HOMIL. XVII. al. XVI. δεν, ὅτε ψυχορραγῶν, καὶ οὐδὲ ὥρας μιας, μηδὲ ῥος τῆς βραχείας κύριος ὤν, ἄχων εἰς τοὺς παρόντας αὐτὰ καταλείψεις α, καὶ τούτους πολλάκις, οὓς οὐκ ἐθέλεις. Πολλοὶ γὰρ οὐδὲ ἐπισκῆται περὶ αὐτῶν συνεχωρή- θησαν, ἀλλ' ἀπῆλθον αθρόον, βουλόμενοι μὲν αὐτῶν ἀπολαύειν, οὐ συγχωρούμενοι δὲ, ἀλλὰ ἑλκόμενοι, καὶ ἑτέροις αὐτῶν ἐξιστάμενοι, καὶ μετὰ βίας παραχω ροῦντες οἷς οὐκ ἐβούλοντο. ῞Οπερ ἵνα μὴ πάθωμεν, ἐντεῦθεν ἤδη ἐῤῥωμένοι καὶ ὑγιαίνοντες, διαπεμψώ- μεθα αὐτὰ πρὸς τὴν πόλιν τὴν ἡμετέραν. Οὕτω γὰρ αὐτῶν ἀπολαῦσαι δυνησόμεθα μόνον, ἑτέρως δὲ οὐδα μῶς· οὕτως εἰς ἄσυλον καὶ ἀσφαλῆ τόπον αὐτὰ ἀπο- θησόμεθα. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν οὐδὲν ἐκεῖ τῶν δυναμένων αὐτὰ ἀφελέσθαι· οὐκ ἔστι θάνατος, οὐκ εἰσὶν ἀληθεῖς διαθήκαι, οὐκ εἰσὶ διάδοχοι κλήρων, οὐ συκοφαντίαι καὶ ἐπιβουλαί· ἀλλὰ τὸν ἀπελθόντα ἐνα τεῦθεν πολλὰ ἐπιφερόμενον, διαπαντὸς ἔστιν αὐτὰ • Quidam αὐτὰ παραπέμπης. . b Οὖν deest in mss. plurimis. ΟΜΙΛΙΑ 17'. Ταῦτα ἐγένετο ἐν Βηθανίᾳ • πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ὅπου ἦν Ιωάννης βαπτίζων. Τῇ ἐπαύριον βλέ πει τὸν Ἰησοῦν ἐρχόμενον πρὸς αὐτὸν, καὶ λέ- γει· οἶδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου.» b α'. Μέγα ἀγαθὸν παῤῥησία καὶ τὸ ἐλευθεροστομεῖν, καὶ πάντα δεύτερα τίθεσθαι τῆς ὁμολογίας τῆς εἰς τὸν Χριστόν· οὕτω μέγα καὶ θαυμαστὸν, ὡς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τὸν μονογενῆ, τὸν τοιοῦτον ἀνακηρύττειν ἐπὶ τοῦ Πατρὸς, καίτοι γε οὐκ ἴση ἡ ἀντίδοσις. Σὺ μὲν γὰρ ὁμολογεῖς ἐπὶ τῆς γῆς, αὐτὸς δὲ ὁμολογεῖ ἐν τοῖς Β οὐρανοῖς· καὶ σὺ μὲν ἀνθρώπων παρόντων, αὐτὸς δὲ ἐπὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τῶν ἀγγέλων ἁπάντων. Τοιοῦτο; ὁ Ἰωάννης ἦν, οὐ πλῆθος, οὐ δόξαν, οὐκ ἄλλο οὐδὲν τῶν ἀνθρωπίνων ὑφορώμενος, ἀλλὰ ταῦτα πάντα κατα- πατῶν, καὶ μετὰ τῆς προσηκούσης Ελευθερίας τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ πᾶσιν ἀνακηρύττων. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τὸν τόπον ἐπισημαίνεται ἡ Εὐαγγελιστής, ἵνα την παρρησίαν δείξῃ τοῦ μεγαλοφώνου κήρυκος. Οὐ γὰρ ἐν οἰκίᾳ, οὐδὲ ἐν γωνία, οὐδὲ ἐν ἐρημίᾳ, ἀλλὰ τὸν Ιορδάνην καταλαβὼν ἐν μέσῳ τῷ πλήθει, παρόντων ἁπάντων τῶν ὑπ' αὐτοῦ βαπτιζομένων (βαπτίζοντι γὰρ ἐπέστησαν οἱ Ἰουδαῖοι), τὴν θαυμαστὴν ἐκείνην ἀνεκήρυξεν ὁμολογίαν περὶ τοῦ Χριστοῦ, τὴν τῶν ὑψηλῶν καὶ μεγάλων καὶ ἀποῤῥήτων γέμουσαν δογμά- των, καὶ ὡς οὐκ εἴη ἱκανὸς λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑπο- δήματος αὐτοῦ. Πῶς οὖν τοῦτο ποιεῖ; Ἐπάγων καὶ λέγων· Ταῦτα ἐγένετο ἐν Βηθανίᾳ. "Οσα δὲ τῶν ἀντιγράφων ἀκριβέστερον ἔχει, Ἐν Βηθαβαρᾷ, φησίν. Η γὰρ Βηθανία οὐχὶ πέραν τοῦ Ἰορδάνου, οὐδὲ ἐπὶ τῆς ἐρήμου ἦν, ἀλλ' ἐγγύς που τῶν Ἱερο σολύμων. Τοὺς δὲ τόπους καὶ δι᾿ ἑτέραν αἰτίαν ἐπι σημαίνεται. Ἐπειδὴ γὰρ πράγματα οὐ παλαιά δια ἡγεῖσθαι ἔμελλεν, ἀλλὰ πρὸ μικροῦ συμβάντα τοῦ γελισταί· [97] καὶ ὁ μὲν Ματθαῖος τοὺς πρὶν ἢ δεθῆναι τὸν Βαπτιστὴν Ἰωάννην χρόνους ἐπιτεμών, ἐπείγεται πρὸς τοὺς ἑξῆς· ὁ δὲ εὐαγγελιστής Ιωάννης οὐ μά νονα οὐκ ἐπιτέμνει, ἀλλὰ τούτοις μάλιστα καὶ ἐνδια τρίβει. Κἀκεῖνος μὲν μετὰ τὸ ἐλθεῖν τὸν Ἰησοῦν ἀπὸ τῆς ἐρήμου, τὰ μεταξύ σιωπήσας, οἷον ὅσα ὁ Ἰωάννης ἐφθέγξατο, ὅσα οἱ Ἰουδαῖοι ἀποστείλαντες ἔλεγον, καὶ τὰ ἄλλα πάντα συντεμών, μετεπήδησεν εὐθέως ἐπὶ τὸ δεσμωτήριον· Ἀκούσας γὰρ, φησίν, ὁ Ἰησοῦς ὅτι παρεδόθη Ιωάννης, ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν. Ο δὲ Ἰωάννης οὐχ οὕτως, ἀλλὰ τὴν μὲν εἰς τὴν ἔρημον ὁδὸν ἀπεσιώπησεν, ἅτε ὑπὸ τοῦ Ματθαίου λεχθεῖσαν· τὰ δὲ μετὰ τὴν κάθοδον τὴν ἀπὸ τοῦ ὄρους γενομένην διηγεῖται, καὶ πολλὰ διελθών, τότε ἐπάγει· Οὔπω γὰρ ἦν βεβλημένος ὁ Ἰωάννης εἰς τὴν φυλακήν. Καὶ τίνος ἕνεκεν, φησὶ, νῦν παραγίνεται πρὸς αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς, καὶ οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ δεύτερον τοῦτο ποιεῖ; Ὁ μὲν γὰρ Ματθαῖος ἀναγκαίαν αὐτοῦ τὴν παρουσίαν γεγενῆσθαι λέγει διὰ τὸ βάπτισμα· διδ τοῦτο δεικνὺς καὶ ὁ Ἰησοῦς ἐπάγει καὶ λέγει, Οὕτω πρέπον· ἐστὶν ἡμῖν πληρώσαι πᾶσαν δι καιοσύνην. Ὁ δὲ Ἰωάννης καὶ πάλιν αὐτὸν παράγει γονέναι δείκνυσι μετὰ τὸ βάπτισμα· καὶ τοῦτο ἐντεῦθεν εδήλωσεν λέγων· ἐγὼ Τεθέαμαι ! τὸ Πνεῦμα κατα- ὅτι βαῖνον ὡσεὶ περιστερὰν, καὶ μένον ἐπ' αὐτόν. Τί- νος οὖν ἕνεκεν παραγίνεται πρὸς τὸν Ἰωάννην; Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς ἦλθεν, ἀλλὰ πρὸς αὐτὸν ἐπορεύετο. Ερχό μενον γάρ, φησί, πρὸς αὐτὸν, βλέπει αὐτόν. Τίνος οὖν ἕνεκεν ἤρχετο ; Ἐπειδὴ αὐτὸς αὐτὸν ἐβάπτισε μετά πολλῶν, ὥστε μηδένα ὑποπτεύειν ὅτι ἀπὸ τῆς αὐτῆς αἰτίας ἀφ᾿ ἧς καὶ οἱ ἄλλοι πρὸς τὸν Ἰωάννην ἠπεί- γε το 5, οἷον ὡς ἁμαρτήματα ἐξομολογησόμενος, καὶ εἰς μετάνοια, λουσόμενος ἐν τῷ ποταμῷ. Διὰ τοῦτο παρα- χρόνου, τοὺς παρόντας καὶ θεωμένους μάρτυρας γίνεται, διδοὺς ἅμα καὶ τῷ Ἰωάννῃ ταύτην πάλιν διορ- ποιεῖται τῶν λεγομένων, καὶ ἀπόδειξιν καὶ ἀπὸ τῶν τόπων παρέχεται. Θαῤῥῶν γὰρ ὅτι οὐδὲν παρ' ἑαυτοῦ προσετίθει τοῖς λεγομένοις, ἀλλὰ τὰ ὄντα ἁπλῶς ἅπαντα μετὰ ἀληθείας ἐξηγεῖτο, τὴν ἀπὸ τῶν τόπων μαρτυρίαν παραλαμβάνει, ἀπόδειξιν, ὅπερ ἔφην, οὐ τὴν τυχοῦσαν τῆς ἀληθείας ἐσομένην. Τῇ ἐπαύριον βλέπει τὸν Ἰησοῦν ἐρχόμενον πρὸς αὐτὸν, καὶ λέγει· Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρ τίαν τοῦ κόσμου. Διανείμαντο τους καιροὺς οἱ εὐαγ ງ Aliqui ἐν Βηθαβαρά. b Savil. οὗτος δὲ ἐν τοῖς. ἐν ἐρημα deest in plurimis θώσασθαι τὴν ὑπόνοιαν. Καὶ γὰρ τῷ εἰπεῖν, Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, πᾶσαν ταύτην ἀναιρεῖ τὴν ὑποψίαν. Ὁ τοίνυν οὕτω και θαρὸς ὡς καὶ τὰ ἑτέρων ἁμαρτήματα ἀπολύεσθαι ἡ δύ- νασθαι, εὔδηλον ὅτι οὐχ ὥστε ἐξομολογήσασθαι ἁμαρ τήματα παραγίνεται, ἀλλ᾿ ὥστε δοῦναι ἀφορμὴν ἐκείνῳ τῷ θαυμαστῷ κήρυκι, καὶ δευτέρα φωνῇ τοῖς τὰ πρός d Sic Sar. et mss. plurimi. Mor. vero οὗτος δὲ, οὐ μόνον. • Savil. et codd. 705 et 706 γεγενήσθαί φησι διὰ τὸ βάπτι 1 Savil ένα σμα. Επάγει γὰρ ὁ Ἰησοῦς, ὅτι Οὕτω πρέπον. τεῦθεν εδήλωσεν. Ἐγὼ γάρ, φησί, τεθέαμαι. Morel. (ή ον έρω γάζεται. & alii Ἰωάννην ἐπήγετο. b Quidam ἀπολούεσθα

107 168 καρπούσθαι. Τίς οὖν οὕτως ἄθλιος, ὡς μὴ θελῆσαι τοῖς χρήμασιν ἐντρυφᾷν τοῖς ἑαυτοῦ διόλου ; Μετα- κομίσωμεν τοίνυν ἡμῶν τὸν πλοῦτον, καὶ μεταθῶμεν, ἐκεῖσε. Οὐκ ὄνων ἡμῖν δεήσει, καὶ καμήλων, καὶ ὀχημάτων, οὐδὲ πλοίων πρὸς τὴν τοιαύτην μετάθεσιν καὶ γὰρ καὶ ταύτης ἡμᾶς τῆς δυσκολίας απήλλαξεν ὁ Θεός· ἀλλὰ πενήτων ἡμῖν δεῖ μόνον, τῶν χωλῶν, τῶν ἀναπήρων, τῶν ἀῤῥώστων. Αὐτοὶ τὴν τοιαύτην εἰσὶν έγκεχειρισμένοι μετάθεσιν· οὗτοι τὰ χρήματα παρα πέμπουσιν εἰς τὸν οὐρανὸν, οὗτοι τοὺς τῶν τοιούτων χρημάτων κυρίους εἰς τὴν [96] τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν κληρονομίαν εἰσάγουσιν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. IN JOANNEM HOMIL. XVII. al. XVI. δεν, ὅτε ψυχορραγῶν, καὶ οὐδὲ ὥρας μιας, μηδὲ ῥος τῆς βραχείας κύριος ὤν, ἄχων εἰς τοὺς παρόντας αὐτὰ καταλείψεις α, καὶ τούτους πολλάκις, οὓς οὐκ ἐθέλεις. Πολλοὶ γὰρ οὐδὲ ἐπισκῆται περὶ αὐτῶν συνεχωρή- θησαν, ἀλλ' ἀπῆλθον αθρόον, βουλόμενοι μὲν αὐτῶν ἀπολαύειν, οὐ συγχωρούμενοι δὲ, ἀλλὰ ἑλκόμενοι, καὶ ἑτέροις αὐτῶν ἐξιστάμενοι, καὶ μετὰ βίας παραχω ροῦντες οἷς οὐκ ἐβούλοντο. ῞Οπερ ἵνα μὴ πάθωμεν, ἐντεῦθεν ἤδη ἐῤῥωμένοι καὶ ὑγιαίνοντες, διαπεμψώ- μεθα αὐτὰ πρὸς τὴν πόλιν τὴν ἡμετέραν. Οὕτω γὰρ αὐτῶν ἀπολαῦσαι δυνησόμεθα μόνον, ἑτέρως δὲ οὐδα μῶς· οὕτως εἰς ἄσυλον καὶ ἀσφαλῆ τόπον αὐτὰ ἀπο- θησόμεθα. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν οὐδὲν ἐκεῖ τῶν δυναμένων αὐτὰ ἀφελέσθαι· οὐκ ἔστι θάνατος, οὐκ εἰσὶν ἀληθεῖς διαθήκαι, οὐκ εἰσὶ διάδοχοι κλήρων, οὐ συκοφαντίαι καὶ ἐπιβουλαί· ἀλλὰ τὸν ἀπελθόντα ἐνα τεῦθεν πολλὰ ἐπιφερόμενον, διαπαντὸς ἔστιν αὐτὰ • Quidam αὐτὰ παραπέμπης. . b Οὖν deest in mss. plurimis. ΟΜΙΛΙΑ 17'. Ταῦτα ἐγένετο ἐν Βηθανίᾳ • πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ὅπου ἦν Ιωάννης βαπτίζων. Τῇ ἐπαύριον βλέ πει τὸν Ἰησοῦν ἐρχόμενον πρὸς αὐτὸν, καὶ λέ- γει· οἶδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου.» b α'. Μέγα ἀγαθὸν παῤῥησία καὶ τὸ ἐλευθεροστομεῖν, καὶ πάντα δεύτερα τίθεσθαι τῆς ὁμολογίας τῆς εἰς τὸν Χριστόν· οὕτω μέγα καὶ θαυμαστὸν, ὡς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τὸν μονογενῆ, τὸν τοιοῦτον ἀνακηρύττειν ἐπὶ τοῦ Πατρὸς, καίτοι γε οὐκ ἴση ἡ ἀντίδοσις. Σὺ μὲν γὰρ ὁμολογεῖς ἐπὶ τῆς γῆς, αὐτὸς δὲ ὁμολογεῖ ἐν τοῖς Β οὐρανοῖς· καὶ σὺ μὲν ἀνθρώπων παρόντων, αὐτὸς δὲ ἐπὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τῶν ἀγγέλων ἁπάντων. Τοιοῦτο; ὁ Ἰωάννης ἦν, οὐ πλῆθος, οὐ δόξαν, οὐκ ἄλλο οὐδὲν τῶν ἀνθρωπίνων ὑφορώμενος, ἀλλὰ ταῦτα πάντα κατα- πατῶν, καὶ μετὰ τῆς προσηκούσης Ελευθερίας τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ πᾶσιν ἀνακηρύττων. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τὸν τόπον ἐπισημαίνεται ἡ Εὐαγγελιστής, ἵνα την παρρησίαν δείξῃ τοῦ μεγαλοφώνου κήρυκος. Οὐ γὰρ ἐν οἰκίᾳ, οὐδὲ ἐν γωνία, οὐδὲ ἐν ἐρημίᾳ, ἀλλὰ τὸν Ιορδάνην καταλαβὼν ἐν μέσῳ τῷ πλήθει, παρόντων ἁπάντων τῶν ὑπ' αὐτοῦ βαπτιζομένων (βαπτίζοντι γὰρ ἐπέστησαν οἱ Ἰουδαῖοι), τὴν θαυμαστὴν ἐκείνην ἀνεκήρυξεν ὁμολογίαν περὶ τοῦ Χριστοῦ, τὴν τῶν ὑψηλῶν καὶ μεγάλων καὶ ἀποῤῥήτων γέμουσαν δογμά- των, καὶ ὡς οὐκ εἴη ἱκανὸς λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑπο- δήματος αὐτοῦ. Πῶς οὖν τοῦτο ποιεῖ; Ἐπάγων καὶ λέγων· Ταῦτα ἐγένετο ἐν Βηθανίᾳ. "Οσα δὲ τῶν ἀντιγράφων ἀκριβέστερον ἔχει, Ἐν Βηθαβαρᾷ, φησίν. Η γὰρ Βηθανία οὐχὶ πέραν τοῦ Ἰορδάνου, οὐδὲ ἐπὶ τῆς ἐρήμου ἦν, ἀλλ' ἐγγύς που τῶν Ἱερο σολύμων. Τοὺς δὲ τόπους καὶ δι᾿ ἑτέραν αἰτίαν ἐπι σημαίνεται. Ἐπειδὴ γὰρ πράγματα οὐ παλαιά δια ἡγεῖσθαι ἔμελλεν, ἀλλὰ πρὸ μικροῦ συμβάντα τοῦ γελισταί· [97] καὶ ὁ μὲν Ματθαῖος τοὺς πρὶν ἢ δεθῆναι τὸν Βαπτιστὴν Ἰωάννην χρόνους ἐπιτεμών, ἐπείγεται πρὸς τοὺς ἑξῆς· ὁ δὲ εὐαγγελιστής Ιωάννης οὐ μά νονα οὐκ ἐπιτέμνει, ἀλλὰ τούτοις μάλιστα καὶ ἐνδια τρίβει. Κἀκεῖνος μὲν μετὰ τὸ ἐλθεῖν τὸν Ἰησοῦν ἀπὸ τῆς ἐρήμου, τὰ μεταξύ σιωπήσας, οἷον ὅσα ὁ Ἰωάννης ἐφθέγξατο, ὅσα οἱ Ἰουδαῖοι ἀποστείλαντες ἔλεγον, καὶ τὰ ἄλλα πάντα συντεμών, μετεπήδησεν εὐθέως ἐπὶ τὸ δεσμωτήριον· Ἀκούσας γὰρ, φησίν, ὁ Ἰησοῦς ὅτι παρεδόθη Ιωάννης, ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν. Ο δὲ Ἰωάννης οὐχ οὕτως, ἀλλὰ τὴν μὲν εἰς τὴν ἔρημον ὁδὸν ἀπεσιώπησεν, ἅτε ὑπὸ τοῦ Ματθαίου λεχθεῖσαν· τὰ δὲ μετὰ τὴν κάθοδον τὴν ἀπὸ τοῦ ὄρους γενομένην διηγεῖται, καὶ πολλὰ διελθών, τότε ἐπάγει· Οὔπω γὰρ ἦν βεβλημένος ὁ Ἰωάννης εἰς τὴν φυλακήν. Καὶ τίνος ἕνεκεν, φησὶ, νῦν παραγίνεται πρὸς αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς, καὶ οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ δεύτερον τοῦτο ποιεῖ; Ὁ μὲν γὰρ Ματθαῖος ἀναγκαίαν αὐτοῦ τὴν παρουσίαν γεγενῆσθαι λέγει διὰ τὸ βάπτισμα· διδ τοῦτο δεικνὺς καὶ ὁ Ἰησοῦς ἐπάγει καὶ λέγει, Οὕτω πρέπον· ἐστὶν ἡμῖν πληρώσαι πᾶσαν δι καιοσύνην. Ὁ δὲ Ἰωάννης καὶ πάλιν αὐτὸν παράγει γονέναι δείκνυσι μετὰ τὸ βάπτισμα· καὶ τοῦτο ἐντεῦθεν εδήλωσεν λέγων· ἐγὼ Τεθέαμαι ! τὸ Πνεῦμα κατα- ὅτι βαῖνον ὡσεὶ περιστερὰν, καὶ μένον ἐπ' αὐτόν. Τί- νος οὖν ἕνεκεν παραγίνεται πρὸς τὸν Ἰωάννην; Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς ἦλθεν, ἀλλὰ πρὸς αὐτὸν ἐπορεύετο. Ερχό μενον γάρ, φησί, πρὸς αὐτὸν, βλέπει αὐτόν. Τίνος οὖν ἕνεκεν ἤρχετο ; Ἐπειδὴ αὐτὸς αὐτὸν ἐβάπτισε μετά πολλῶν, ὥστε μηδένα ὑποπτεύειν ὅτι ἀπὸ τῆς αὐτῆς αἰτίας ἀφ᾿ ἧς καὶ οἱ ἄλλοι πρὸς τὸν Ἰωάννην ἠπεί- γε το 5, οἷον ὡς ἁμαρτήματα ἐξομολογησόμενος, καὶ εἰς μετάνοια, λουσόμενος ἐν τῷ ποταμῷ. Διὰ τοῦτο παρα- χρόνου, τοὺς παρόντας καὶ θεωμένους μάρτυρας γίνεται, διδοὺς ἅμα καὶ τῷ Ἰωάννῃ ταύτην πάλιν διορ- ποιεῖται τῶν λεγομένων, καὶ ἀπόδειξιν καὶ ἀπὸ τῶν τόπων παρέχεται. Θαῤῥῶν γὰρ ὅτι οὐδὲν παρ' ἑαυτοῦ προσετίθει τοῖς λεγομένοις, ἀλλὰ τὰ ὄντα ἁπλῶς ἅπαντα μετὰ ἀληθείας ἐξηγεῖτο, τὴν ἀπὸ τῶν τόπων μαρτυρίαν παραλαμβάνει, ἀπόδειξιν, ὅπερ ἔφην, οὐ τὴν τυχοῦσαν τῆς ἀληθείας ἐσομένην. Τῇ ἐπαύριον βλέπει τὸν Ἰησοῦν ἐρχόμενον πρὸς αὐτὸν, καὶ λέγει· Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρ τίαν τοῦ κόσμου. Διανείμαντο τους καιροὺς οἱ εὐαγ ງ Aliqui ἐν Βηθαβαρά. b Savil. οὗτος δὲ ἐν τοῖς. ἐν ἐρημα deest in plurimis θώσασθαι τὴν ὑπόνοιαν. Καὶ γὰρ τῷ εἰπεῖν, Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, πᾶσαν ταύτην ἀναιρεῖ τὴν ὑποψίαν. Ὁ τοίνυν οὕτω και θαρὸς ὡς καὶ τὰ ἑτέρων ἁμαρτήματα ἀπολύεσθαι ἡ δύ- νασθαι, εὔδηλον ὅτι οὐχ ὥστε ἐξομολογήσασθαι ἁμαρ τήματα παραγίνεται, ἀλλ᾿ ὥστε δοῦναι ἀφορμὴν ἐκείνῳ τῷ θαυμαστῷ κήρυκι, καὶ δευτέρα φωνῇ τοῖς τὰ πρός d Sic Sar. et mss. plurimi. Mor. vero οὗτος δὲ, οὐ μόνον. • Savil. et codd. 705 et 706 γεγενήσθαί φησι διὰ τὸ βάπτι 1 Savil ένα σμα. Επάγει γὰρ ὁ Ἰησοῦς, ὅτι Οὕτω πρέπον. τεῦθεν εδήλωσεν. Ἐγὼ γάρ, φησί, τεθέαμαι. Morel. (ή ον έρω γάζεται. & alii Ἰωάννην ἐπήγετο. b Quidam ἀπολούεσθα

107 168 καρπούσθαι. Τίς οὖν οὕτως ἄθλιος, ὡς μὴ θελῆσαι τοῖς χρήμασιν ἐντρυφᾷν τοῖς ἑαυτοῦ διόλου ; Μετα- κομίσωμεν τοίνυν ἡμῶν τὸν πλοῦτον, καὶ μεταθῶμεν, ἐκεῖσε. Οὐκ ὄνων ἡμῖν δεήσει, καὶ καμήλων, καὶ ὀχημάτων, οὐδὲ πλοίων πρὸς τὴν τοιαύτην μετάθεσιν καὶ γὰρ καὶ ταύτης ἡμᾶς τῆς δυσκολίας απήλλαξεν ὁ Θεός· ἀλλὰ πενήτων ἡμῖν δεῖ μόνον, τῶν χωλῶν, τῶν ἀναπήρων, τῶν ἀῤῥώστων. Αὐτοὶ τὴν τοιαύτην εἰσὶν έγκεχειρισμένοι μετάθεσιν· οὗτοι τὰ χρήματα παρα πέμπουσιν εἰς τὸν οὐρανὸν, οὗτοι τοὺς τῶν τοιούτων χρημάτων κυρίους εἰς τὴν [96] τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν κληρονομίαν εἰσάγουσιν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. IN JOANNEM HOMIL. XVII. al. XVI. δεν, ὅτε ψυχορραγῶν, καὶ οὐδὲ ὥρας μιας, μηδὲ ῥος τῆς βραχείας κύριος ὤν, ἄχων εἰς τοὺς παρόντας αὐτὰ καταλείψεις α, καὶ τούτους πολλάκις, οὓς οὐκ ἐθέλεις. Πολλοὶ γὰρ οὐδὲ ἐπισκῆται περὶ αὐτῶν συνεχωρή- θησαν, ἀλλ' ἀπῆλθον αθρόον, βουλόμενοι μὲν αὐτῶν ἀπολαύειν, οὐ συγχωρούμενοι δὲ, ἀλλὰ ἑλκόμενοι, καὶ ἑτέροις αὐτῶν ἐξιστάμενοι, καὶ μετὰ βίας παραχω ροῦντες οἷς οὐκ ἐβούλοντο. ῞Οπερ ἵνα μὴ πάθωμεν, ἐντεῦθεν ἤδη ἐῤῥωμένοι καὶ ὑγιαίνοντες, διαπεμψώ- μεθα αὐτὰ πρὸς τὴν πόλιν τὴν ἡμετέραν. Οὕτω γὰρ αὐτῶν ἀπολαῦσαι δυνησόμεθα μόνον, ἑτέρως δὲ οὐδα μῶς· οὕτως εἰς ἄσυλον καὶ ἀσφαλῆ τόπον αὐτὰ ἀπο- θησόμεθα. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν οὐδὲν ἐκεῖ τῶν δυναμένων αὐτὰ ἀφελέσθαι· οὐκ ἔστι θάνατος, οὐκ εἰσὶν ἀληθεῖς διαθήκαι, οὐκ εἰσὶ διάδοχοι κλήρων, οὐ συκοφαντίαι καὶ ἐπιβουλαί· ἀλλὰ τὸν ἀπελθόντα ἐνα τεῦθεν πολλὰ ἐπιφερόμενον, διαπαντὸς ἔστιν αὐτὰ • Quidam αὐτὰ παραπέμπης. . b Οὖν deest in mss. plurimis. ΟΜΙΛΙΑ 17'. Ταῦτα ἐγένετο ἐν Βηθανίᾳ • πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ὅπου ἦν Ιωάννης βαπτίζων. Τῇ ἐπαύριον βλέ πει τὸν Ἰησοῦν ἐρχόμενον πρὸς αὐτὸν, καὶ λέ- γει· οἶδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου.» b α'. Μέγα ἀγαθὸν παῤῥησία καὶ τὸ ἐλευθεροστομεῖν, καὶ πάντα δεύτερα τίθεσθαι τῆς ὁμολογίας τῆς εἰς τὸν Χριστόν· οὕτω μέγα καὶ θαυμαστὸν, ὡς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τὸν μονογενῆ, τὸν τοιοῦτον ἀνακηρύττειν ἐπὶ τοῦ Πατρὸς, καίτοι γε οὐκ ἴση ἡ ἀντίδοσις. Σὺ μὲν γὰρ ὁμολογεῖς ἐπὶ τῆς γῆς, αὐτὸς δὲ ὁμολογεῖ ἐν τοῖς Β οὐρανοῖς· καὶ σὺ μὲν ἀνθρώπων παρόντων, αὐτὸς δὲ ἐπὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τῶν ἀγγέλων ἁπάντων. Τοιοῦτο; ὁ Ἰωάννης ἦν, οὐ πλῆθος, οὐ δόξαν, οὐκ ἄλλο οὐδὲν τῶν ἀνθρωπίνων ὑφορώμενος, ἀλλὰ ταῦτα πάντα κατα- πατῶν, καὶ μετὰ τῆς προσηκούσης Ελευθερίας τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ πᾶσιν ἀνακηρύττων. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τὸν τόπον ἐπισημαίνεται ἡ Εὐαγγελιστής, ἵνα την παρρησίαν δείξῃ τοῦ μεγαλοφώνου κήρυκος. Οὐ γὰρ ἐν οἰκίᾳ, οὐδὲ ἐν γωνία, οὐδὲ ἐν ἐρημίᾳ, ἀλλὰ τὸν Ιορδάνην καταλαβὼν ἐν μέσῳ τῷ πλήθει, παρόντων ἁπάντων τῶν ὑπ' αὐτοῦ βαπτιζομένων (βαπτίζοντι γὰρ ἐπέστησαν οἱ Ἰουδαῖοι), τὴν θαυμαστὴν ἐκείνην ἀνεκήρυξεν ὁμολογίαν περὶ τοῦ Χριστοῦ, τὴν τῶν ὑψηλῶν καὶ μεγάλων καὶ ἀποῤῥήτων γέμουσαν δογμά- των, καὶ ὡς οὐκ εἴη ἱκανὸς λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑπο- δήματος αὐτοῦ. Πῶς οὖν τοῦτο ποιεῖ; Ἐπάγων καὶ λέγων· Ταῦτα ἐγένετο ἐν Βηθανίᾳ. "Οσα δὲ τῶν ἀντιγράφων ἀκριβέστερον ἔχει, Ἐν Βηθαβαρᾷ, φησίν. Η γὰρ Βηθανία οὐχὶ πέραν τοῦ Ἰορδάνου, οὐδὲ ἐπὶ τῆς ἐρήμου ἦν, ἀλλ' ἐγγύς που τῶν Ἱερο σολύμων. Τοὺς δὲ τόπους καὶ δι᾿ ἑτέραν αἰτίαν ἐπι σημαίνεται. Ἐπειδὴ γὰρ πράγματα οὐ παλαιά δια ἡγεῖσθαι ἔμελλεν, ἀλλὰ πρὸ μικροῦ συμβάντα τοῦ γελισταί· [97] καὶ ὁ μὲν Ματθαῖος τοὺς πρὶν ἢ δεθῆναι τὸν Βαπτιστὴν Ἰωάννην χρόνους ἐπιτεμών, ἐπείγεται πρὸς τοὺς ἑξῆς· ὁ δὲ εὐαγγελιστής Ιωάννης οὐ μά νονα οὐκ ἐπιτέμνει, ἀλλὰ τούτοις μάλιστα καὶ ἐνδια τρίβει. Κἀκεῖνος μὲν μετὰ τὸ ἐλθεῖν τὸν Ἰησοῦν ἀπὸ τῆς ἐρήμου, τὰ μεταξύ σιωπήσας, οἷον ὅσα ὁ Ἰωάννης ἐφθέγξατο, ὅσα οἱ Ἰουδαῖοι ἀποστείλαντες ἔλεγον, καὶ τὰ ἄλλα πάντα συντεμών, μετεπήδησεν εὐθέως ἐπὶ τὸ δεσμωτήριον· Ἀκούσας γὰρ, φησίν, ὁ Ἰησοῦς ὅτι παρεδόθη Ιωάννης, ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν. Ο δὲ Ἰωάννης οὐχ οὕτως, ἀλλὰ τὴν μὲν εἰς τὴν ἔρημον ὁδὸν ἀπεσιώπησεν, ἅτε ὑπὸ τοῦ Ματθαίου λεχθεῖσαν· τὰ δὲ μετὰ τὴν κάθοδον τὴν ἀπὸ τοῦ ὄρους γενομένην διηγεῖται, καὶ πολλὰ διελθών, τότε ἐπάγει· Οὔπω γὰρ ἦν βεβλημένος ὁ Ἰωάννης εἰς τὴν φυλακήν. Καὶ τίνος ἕνεκεν, φησὶ, νῦν παραγίνεται πρὸς αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς, καὶ οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ δεύτερον τοῦτο ποιεῖ; Ὁ μὲν γὰρ Ματθαῖος ἀναγκαίαν αὐτοῦ τὴν παρουσίαν γεγενῆσθαι λέγει διὰ τὸ βάπτισμα· διδ τοῦτο δεικνὺς καὶ ὁ Ἰησοῦς ἐπάγει καὶ λέγει, Οὕτω πρέπον· ἐστὶν ἡμῖν πληρώσαι πᾶσαν δι καιοσύνην. Ὁ δὲ Ἰωάννης καὶ πάλιν αὐτὸν παράγει γονέναι δείκνυσι μετὰ τὸ βάπτισμα· καὶ τοῦτο ἐντεῦθεν εδήλωσεν λέγων· ἐγὼ Τεθέαμαι ! τὸ Πνεῦμα κατα- ὅτι βαῖνον ὡσεὶ περιστερὰν, καὶ μένον ἐπ' αὐτόν. Τί- νος οὖν ἕνεκεν παραγίνεται πρὸς τὸν Ἰωάννην; Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς ἦλθεν, ἀλλὰ πρὸς αὐτὸν ἐπορεύετο. Ερχό μενον γάρ, φησί, πρὸς αὐτὸν, βλέπει αὐτόν. Τίνος οὖν ἕνεκεν ἤρχετο ; Ἐπειδὴ αὐτὸς αὐτὸν ἐβάπτισε μετά πολλῶν, ὥστε μηδένα ὑποπτεύειν ὅτι ἀπὸ τῆς αὐτῆς αἰτίας ἀφ᾿ ἧς καὶ οἱ ἄλλοι πρὸς τὸν Ἰωάννην ἠπεί- γε το 5, οἷον ὡς ἁμαρτήματα ἐξομολογησόμενος, καὶ εἰς μετάνοια, λουσόμενος ἐν τῷ ποταμῷ. Διὰ τοῦτο παρα- χρόνου, τοὺς παρόντας καὶ θεωμένους μάρτυρας γίνεται, διδοὺς ἅμα καὶ τῷ Ἰωάννῃ ταύτην πάλιν διορ- ποιεῖται τῶν λεγομένων, καὶ ἀπόδειξιν καὶ ἀπὸ τῶν τόπων παρέχεται. Θαῤῥῶν γὰρ ὅτι οὐδὲν παρ' ἑαυτοῦ προσετίθει τοῖς λεγομένοις, ἀλλὰ τὰ ὄντα ἁπλῶς ἅπαντα μετὰ ἀληθείας ἐξηγεῖτο, τὴν ἀπὸ τῶν τόπων μαρτυρίαν παραλαμβάνει, ἀπόδειξιν, ὅπερ ἔφην, οὐ τὴν τυχοῦσαν τῆς ἀληθείας ἐσομένην. Τῇ ἐπαύριον βλέπει τὸν Ἰησοῦν ἐρχόμενον πρὸς αὐτὸν, καὶ λέγει· Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρ τίαν τοῦ κόσμου. Διανείμαντο τους καιροὺς οἱ εὐαγ ງ Aliqui ἐν Βηθαβαρά. b Savil. οὗτος δὲ ἐν τοῖς. ἐν ἐρημα deest in plurimis θώσασθαι τὴν ὑπόνοιαν. Καὶ γὰρ τῷ εἰπεῖν, Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, πᾶσαν ταύτην ἀναιρεῖ τὴν ὑποψίαν. Ὁ τοίνυν οὕτω και θαρὸς ὡς καὶ τὰ ἑτέρων ἁμαρτήματα ἀπολύεσθαι ἡ δύ- νασθαι, εὔδηλον ὅτι οὐχ ὥστε ἐξομολογήσασθαι ἁμαρ τήματα παραγίνεται, ἀλλ᾿ ὥστε δοῦναι ἀφορμὴν ἐκείνῳ τῷ θαυμαστῷ κήρυκι, καὶ δευτέρα φωνῇ τοῖς τὰ πρός d Sic Sar. et mss. plurimi. Mor. vero οὗτος δὲ, οὐ μόνον. • Savil. et codd. 705 et 706 γεγενήσθαί φησι διὰ τὸ βάπτι 1 Savil ένα σμα. Επάγει γὰρ ὁ Ἰησοῦς, ὅτι Οὕτω πρέπον. τεῦθεν εδήλωσεν. Ἐγὼ γάρ, φησί, τεθέαμαι. Morel. (ή ον έρω γάζεται. & alii Ἰωάννην ἐπήγετο. b Quidam ἀπολούεσθα

107 168 καρπούσθαι. Τίς οὖν οὕτως ἄθλιος, ὡς μὴ θελῆσαι τοῖς χρήμασιν ἐντρυφᾷν τοῖς ἑαυτοῦ διόλου ; Μετα- κομίσωμεν τοίνυν ἡμῶν τὸν πλοῦτον, καὶ μεταθῶμεν, ἐκεῖσε. Οὐκ ὄνων ἡμῖν δεήσει, καὶ καμήλων, καὶ ὀχημάτων, οὐδὲ πλοίων πρὸς τὴν τοιαύτην μετάθεσιν καὶ γὰρ καὶ ταύτης ἡμᾶς τῆς δυσκολίας απήλλαξεν ὁ Θεός· ἀλλὰ πενήτων ἡμῖν δεῖ μόνον, τῶν χωλῶν, τῶν ἀναπήρων, τῶν ἀῤῥώστων. Αὐτοὶ τὴν τοιαύτην εἰσὶν έγκεχειρισμένοι μετάθεσιν· οὗτοι τὰ χρήματα παρα πέμπουσιν εἰς τὸν οὐρανὸν, οὗτοι τοὺς τῶν τοιούτων χρημάτων κυρίους εἰς τὴν [96] τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν κληρονομίαν εἰσάγουσιν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. IN JOANNEM HOMIL. XVII. al. XVI. δεν, ὅτε ψυχορραγῶν, καὶ οὐδὲ ὥρας μιας, μηδὲ ῥος τῆς βραχείας κύριος ὤν, ἄχων εἰς τοὺς παρόντας αὐτὰ καταλείψεις α, καὶ τούτους πολλάκις, οὓς οὐκ ἐθέλεις. Πολλοὶ γὰρ οὐδὲ ἐπισκῆται περὶ αὐτῶν συνεχωρή- θησαν, ἀλλ' ἀπῆλθον αθρόον, βουλόμενοι μὲν αὐτῶν ἀπολαύειν, οὐ συγχωρούμενοι δὲ, ἀλλὰ ἑλκόμενοι, καὶ ἑτέροις αὐτῶν ἐξιστάμενοι, καὶ μετὰ βίας παραχω ροῦντες οἷς οὐκ ἐβούλοντο. ῞Οπερ ἵνα μὴ πάθωμεν, ἐντεῦθεν ἤδη ἐῤῥωμένοι καὶ ὑγιαίνοντες, διαπεμψώ- μεθα αὐτὰ πρὸς τὴν πόλιν τὴν ἡμετέραν. Οὕτω γὰρ αὐτῶν ἀπολαῦσαι δυνησόμεθα μόνον, ἑτέρως δὲ οὐδα μῶς· οὕτως εἰς ἄσυλον καὶ ἀσφαλῆ τόπον αὐτὰ ἀπο- θησόμεθα. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν οὐδὲν ἐκεῖ τῶν δυναμένων αὐτὰ ἀφελέσθαι· οὐκ ἔστι θάνατος, οὐκ εἰσὶν ἀληθεῖς διαθήκαι, οὐκ εἰσὶ διάδοχοι κλήρων, οὐ συκοφαντίαι καὶ ἐπιβουλαί· ἀλλὰ τὸν ἀπελθόντα ἐνα τεῦθεν πολλὰ ἐπιφερόμενον, διαπαντὸς ἔστιν αὐτὰ • Quidam αὐτὰ παραπέμπης. . b Οὖν deest in mss. plurimis. ΟΜΙΛΙΑ 17'. Ταῦτα ἐγένετο ἐν Βηθανίᾳ • πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ὅπου ἦν Ιωάννης βαπτίζων. Τῇ ἐπαύριον βλέ πει τὸν Ἰησοῦν ἐρχόμενον πρὸς αὐτὸν, καὶ λέ- γει· οἶδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου.» b α'. Μέγα ἀγαθὸν παῤῥησία καὶ τὸ ἐλευθεροστομεῖν, καὶ πάντα δεύτερα τίθεσθαι τῆς ὁμολογίας τῆς εἰς τὸν Χριστόν· οὕτω μέγα καὶ θαυμαστὸν, ὡς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τὸν μονογενῆ, τὸν τοιοῦτον ἀνακηρύττειν ἐπὶ τοῦ Πατρὸς, καίτοι γε οὐκ ἴση ἡ ἀντίδοσις. Σὺ μὲν γὰρ ὁμολογεῖς ἐπὶ τῆς γῆς, αὐτὸς δὲ ὁμολογεῖ ἐν τοῖς Β οὐρανοῖς· καὶ σὺ μὲν ἀνθρώπων παρόντων, αὐτὸς δὲ ἐπὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τῶν ἀγγέλων ἁπάντων. Τοιοῦτο; ὁ Ἰωάννης ἦν, οὐ πλῆθος, οὐ δόξαν, οὐκ ἄλλο οὐδὲν τῶν ἀνθρωπίνων ὑφορώμενος, ἀλλὰ ταῦτα πάντα κατα- πατῶν, καὶ μετὰ τῆς προσηκούσης Ελευθερίας τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ πᾶσιν ἀνακηρύττων. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τὸν τόπον ἐπισημαίνεται ἡ Εὐαγγελιστής, ἵνα την παρρησίαν δείξῃ τοῦ μεγαλοφώνου κήρυκος. Οὐ γὰρ ἐν οἰκίᾳ, οὐδὲ ἐν γωνία, οὐδὲ ἐν ἐρημίᾳ, ἀλλὰ τὸν Ιορδάνην καταλαβὼν ἐν μέσῳ τῷ πλήθει, παρόντων ἁπάντων τῶν ὑπ' αὐτοῦ βαπτιζομένων (βαπτίζοντι γὰρ ἐπέστησαν οἱ Ἰουδαῖοι), τὴν θαυμαστὴν ἐκείνην ἀνεκήρυξεν ὁμολογίαν περὶ τοῦ Χριστοῦ, τὴν τῶν ὑψηλῶν καὶ μεγάλων καὶ ἀποῤῥήτων γέμουσαν δογμά- των, καὶ ὡς οὐκ εἴη ἱκανὸς λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑπο- δήματος αὐτοῦ. Πῶς οὖν τοῦτο ποιεῖ; Ἐπάγων καὶ λέγων· Ταῦτα ἐγένετο ἐν Βηθανίᾳ. "Οσα δὲ τῶν ἀντιγράφων ἀκριβέστερον ἔχει, Ἐν Βηθαβαρᾷ, φησίν. Η γὰρ Βηθανία οὐχὶ πέραν τοῦ Ἰορδάνου, οὐδὲ ἐπὶ τῆς ἐρήμου ἦν, ἀλλ' ἐγγύς που τῶν Ἱερο σολύμων. Τοὺς δὲ τόπους καὶ δι᾿ ἑτέραν αἰτίαν ἐπι σημαίνεται. Ἐπειδὴ γὰρ πράγματα οὐ παλαιά δια ἡγεῖσθαι ἔμελλεν, ἀλλὰ πρὸ μικροῦ συμβάντα τοῦ γελισταί· [97] καὶ ὁ μὲν Ματθαῖος τοὺς πρὶν ἢ δεθῆναι τὸν Βαπτιστὴν Ἰωάννην χρόνους ἐπιτεμών, ἐπείγεται πρὸς τοὺς ἑξῆς· ὁ δὲ εὐαγγελιστής Ιωάννης οὐ μά νονα οὐκ ἐπιτέμνει, ἀλλὰ τούτοις μάλιστα καὶ ἐνδια τρίβει. Κἀκεῖνος μὲν μετὰ τὸ ἐλθεῖν τὸν Ἰησοῦν ἀπὸ τῆς ἐρήμου, τὰ μεταξύ σιωπήσας, οἷον ὅσα ὁ Ἰωάννης ἐφθέγξατο, ὅσα οἱ Ἰουδαῖοι ἀποστείλαντες ἔλεγον, καὶ τὰ ἄλλα πάντα συντεμών, μετεπήδησεν εὐθέως ἐπὶ τὸ δεσμωτήριον· Ἀκούσας γὰρ, φησίν, ὁ Ἰησοῦς ὅτι παρεδόθη Ιωάννης, ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν. Ο δὲ Ἰωάννης οὐχ οὕτως, ἀλλὰ τὴν μὲν εἰς τὴν ἔρημον ὁδὸν ἀπεσιώπησεν, ἅτε ὑπὸ τοῦ Ματθαίου λεχθεῖσαν· τὰ δὲ μετὰ τὴν κάθοδον τὴν ἀπὸ τοῦ ὄρους γενομένην διηγεῖται, καὶ πολλὰ διελθών, τότε ἐπάγει· Οὔπω γὰρ ἦν βεβλημένος ὁ Ἰωάννης εἰς τὴν φυλακήν. Καὶ τίνος ἕνεκεν, φησὶ, νῦν παραγίνεται πρὸς αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς, καὶ οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ δεύτερον τοῦτο ποιεῖ; Ὁ μὲν γὰρ Ματθαῖος ἀναγκαίαν αὐτοῦ τὴν παρουσίαν γεγενῆσθαι λέγει διὰ τὸ βάπτισμα· διδ τοῦτο δεικνὺς καὶ ὁ Ἰησοῦς ἐπάγει καὶ λέγει, Οὕτω πρέπον· ἐστὶν ἡμῖν πληρώσαι πᾶσαν δι καιοσύνην. Ὁ δὲ Ἰωάννης καὶ πάλιν αὐτὸν παράγει γονέναι δείκνυσι μετὰ τὸ βάπτισμα· καὶ τοῦτο ἐντεῦθεν εδήλωσεν λέγων· ἐγὼ Τεθέαμαι ! τὸ Πνεῦμα κατα- ὅτι βαῖνον ὡσεὶ περιστερὰν, καὶ μένον ἐπ' αὐτόν. Τί- νος οὖν ἕνεκεν παραγίνεται πρὸς τὸν Ἰωάννην; Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς ἦλθεν, ἀλλὰ πρὸς αὐτὸν ἐπορεύετο. Ερχό μενον γάρ, φησί, πρὸς αὐτὸν, βλέπει αὐτόν. Τίνος οὖν ἕνεκεν ἤρχετο ; Ἐπειδὴ αὐτὸς αὐτὸν ἐβάπτισε μετά πολλῶν, ὥστε μηδένα ὑποπτεύειν ὅτι ἀπὸ τῆς αὐτῆς αἰτίας ἀφ᾿ ἧς καὶ οἱ ἄλλοι πρὸς τὸν Ἰωάννην ἠπεί- γε το 5, οἷον ὡς ἁμαρτήματα ἐξομολογησόμενος, καὶ εἰς μετάνοια, λουσόμενος ἐν τῷ ποταμῷ. Διὰ τοῦτο παρα- χρόνου, τοὺς παρόντας καὶ θεωμένους μάρτυρας γίνεται, διδοὺς ἅμα καὶ τῷ Ἰωάννῃ ταύτην πάλιν διορ- ποιεῖται τῶν λεγομένων, καὶ ἀπόδειξιν καὶ ἀπὸ τῶν τόπων παρέχεται. Θαῤῥῶν γὰρ ὅτι οὐδὲν παρ' ἑαυτοῦ προσετίθει τοῖς λεγομένοις, ἀλλὰ τὰ ὄντα ἁπλῶς ἅπαντα μετὰ ἀληθείας ἐξηγεῖτο, τὴν ἀπὸ τῶν τόπων μαρτυρίαν παραλαμβάνει, ἀπόδειξιν, ὅπερ ἔφην, οὐ τὴν τυχοῦσαν τῆς ἀληθείας ἐσομένην. Τῇ ἐπαύριον βλέπει τὸν Ἰησοῦν ἐρχόμενον πρὸς αὐτὸν, καὶ λέγει· Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρ τίαν τοῦ κόσμου. Διανείμαντο τους καιροὺς οἱ εὐαγ ງ Aliqui ἐν Βηθαβαρά. b Savil. οὗτος δὲ ἐν τοῖς. ἐν ἐρημα deest in plurimis θώσασθαι τὴν ὑπόνοιαν. Καὶ γὰρ τῷ εἰπεῖν, Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, πᾶσαν ταύτην ἀναιρεῖ τὴν ὑποψίαν. Ὁ τοίνυν οὕτω και θαρὸς ὡς καὶ τὰ ἑτέρων ἁμαρτήματα ἀπολύεσθαι ἡ δύ- νασθαι, εὔδηλον ὅτι οὐχ ὥστε ἐξομολογήσασθαι ἁμαρ τήματα παραγίνεται, ἀλλ᾿ ὥστε δοῦναι ἀφορμὴν ἐκείνῳ τῷ θαυμαστῷ κήρυκι, καὶ δευτέρα φωνῇ τοῖς τὰ πρός d Sic Sar. et mss. plurimi. Mor. vero οὗτος δὲ, οὐ μόνον. • Savil. et codd. 705 et 706 γεγενήσθαί φησι διὰ τὸ βάπτι 1 Savil ένα σμα. Επάγει γὰρ ὁ Ἰησοῦς, ὅτι Οὕτω πρέπον. τεῦθεν εδήλωσεν. Ἐγὼ γάρ, φησί, τεθέαμαι. Morel. (ή ον έρω γάζεται. & alii Ἰωάννην ἐπήγετο. b Quidam ἀπολούεσθα

109 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. τερα ἀκηκούσιν ἀκριβέστερον ἐνθεῖναι τὰ εἰρημένα, καὶ προσθεῖναι ἕτερα πάλιν. Τὸ δὲ, Ιδε, εἴρηται, διὰ τὸ πολλοὺς πολλάκι; ἐπιζητεῖν αὐτὸν ἀπὸ τῶν εἰρη- μένων καὶ ἀπὸ μακροῦ τοῦ χρόνου. Διὰ τοῦτο παρ· όντα δείκνυσιν αὐτὸν οὗτος καὶ λέγει, Ιδε· δηλῶν ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ πάλαι ζητούμενος. Οὗτος ὁ ἀμνός. Ἀμνὸν δὲ αὐτὸν καλεῖ, τῆς προφητείας ἀναμιμνή- σκων Ἰουδαίους τῆς Ἡσαΐου καὶ τῆς σκιᾶς τῆς κατά τὸν Μωϋσέα, ἵν᾿ ἀπὸ τοῦ τύπου μᾶλλον αὐτοὺς προσο αγάγηται πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Ἐκεῖνος μὲν οὖν ὁ ἀμνὸς οὐδενὸς καθάπαξ ἁμαρτίαν ἔλαβεν· οὗτος δὲ τῆς οἰ κουμένης ἁπάσης. Κινδυνεύουσαν γὰρ αὐτὴν ἀπολέ σθαι, ταχέως αὐτὴν ἀπήλλαξε τῆς ὀργῆς τοῦ Θεοῦ. Οὗτος ἦν περὶ οὗ εἶπεν· Ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονεν. β'. [98] Ορᾷς κανταῦθα πῶς τὸ ἔμπροσθεν ἑρμηνεύει; Εἰπὼν γὰρ ἀμνὸν, καὶ ὅτι αἴρει τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσ σμου, τότε φησίν, ὅτι Εμπροσθέν μου γέγονε, δηλῶν, ὅτι τοῦτό ἐστι τὸ, Εμπροσθεν, τὸ τὰς ἁμαρτίας λαβεῖν τοῦ κόσμου, τὸ βαπτίσαι ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Η μὲν γὰρ ἐμὴ παρουσία πλέον οὐδὲν εἶχε τοῦ κηρύξαι τὸν κοινὸν τῆς οἰκουμένης εὐεργέτην, καὶ τὸ τοῦ ὕδατος βά- πτισμα παρασχεῖν· ἡ δὲ τούτου, τὸ καθᾶραι πάντας ἀνθρώπους καὶ χαρίσασθαι τοῦ Παρακλήτου τὴν ἐνέρ γειαν. Οὗτος Εμπροσθέν μου γέγονε· τουτέστιν, ἐδείχθη μου λαμπρότερος, "Οτι πρῶτος μου ἦν. Αἰσχυνέσθωσαν οἱ Παύλου τοῦ Σαμοσατέως την μανίαν διαδεξάμενοι α, πρὸς οὕτω φανερὰν ἀλήθειαν ἀνθιστά μενοι. Κἀγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτόν. Ορα πῶς ἀνύποπτον ἐνταῦθα τὴν μαρτυρίαν ἐργάζεται, δεικνὺς αὐτὴν οὐκ ἀνθρωπίνης οὖσαν φιλίας, ἀλλ' ἐξ ἀποκαλύψεως θείας γεγενημένην. Οὐκ ᾔδειν γὰρ αὐτὸν ἐγώ, φησί. Πῶς οὖν ἂν εἴη; ἀξιόπιστος μάρτυς; πῶς δὲ ἂν καὶ ἑτέρους διδάξαις αὐτὸς ἀγνοῶν; Οὐκ εἶπεν, Οὐκ οἶδα αὐτόν, ἀλλ', Οὐκ ᾔδειν αὐτόν· ὥστε ταύτῃ μάλιστα ἀξιόπιστος ἂν γένοιτο. Πῶς γὰρ ἂν ἐχαρίσατο τῷ ἀγνοουμένῳ ; Αλλ' ἵνα φανερωθῇ τῷ Ἰσραὴλ, διὰ τοῦτο ἦλθον βαπτίζων ἐν ὕδατι. Οὐ τοίνυν αὐτὸς βαπτίσματος ἐδεῖτο, οὐδὲ ἄλλην τινὰ αἰτίαν εἶχεν ἐκεῖνο τὸ λουτρόν, ἢ τὸ προοδοποιῆσαι τῇ εἰς Χριστὸν πίστει τοῖς λοιποῖς ἅπασιν. Οὐ γὰρ εἶπεν, Ινα καθάρω τοὺς βαπτιζομένους, οὐδ᾽, Ἵνα ἀπαλλάξω ἁμαρτημάτων ἦλθον βαπτίζων, ἀλλ', "Ινα φανερωθῇ τῷ Ἰσραήλ. Τί γάρ, εἰπέ μοι, τοῦ βαπτίσματος χωρὶς οὐκ ἐνῆν κη- ρύξαι, καὶ ἐπαγαγέσθαι τοὺς ὄχλους ; ᾿Αλλὰ ῥᾳδίως οὕτως οὐδαμῶς ». Οὐδὲ γὰρ ἂν οὕτω συνέδραμον ἅπαντες, εἰ βαπτίσματος χωρὶς τὸ κήρυγμα ἐγένετο· οὐκ ἂν ἔμαθον τὴν ἀπὸ τῆς συγκρίσεως υπεροχήν. Το τοῦν πλῆθος ἐξήρχετο, οὐκ ἀκουσόμενον ὧν ἔλεγεν· • αλλά τί Βαπτίσασθαι ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν. Παραγενόμενοι δὲ, ἐδιδάσκοντο τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ βαπτίσματος τὸ διάφορον . Καίτοι τοῦ Ἰουδαϊκοῦ τοῦτο σεμνότερον ἦν, καὶ διὰ τοῦτο πάντες ἐπέτρεχον· ἀλλ' ὅμως καὶ οὕτως ἀτελὲς ἦν. Πῶς οὖν σὺ ἔγνως αὐτόν; Διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος καθόδου, φησίν. Ἵνα δὲ μή τις νομίσῃ πάλιν, ὅτι ἐν κρείς καθειστήκει τοῦ Πνεύματος, καθάπερ ἡμεῖς, ἄκουσον πῶς καὶ ταύτην ἀναιρεῖ τὴν ὑποψίαν, δεικνὺς ὅτι ἡ τοῦ Πνεύματος κάθοδος ὑπὲρ τοῦ κηρύξαι τὸν Χριστὸν μόνον ἐγένετο. Εἰπὼν γὰρ, Κἀγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτὸν, ἐπήγαγεν · 'Αλλ' ὁ πέμψας με βαπτίζειν ἐν ὕδατι, ἐκεῖνός μοι εἶπεν· Ἐς ἂν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεύμα καταβαῖνον, καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, ἐκεῖνος ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Ορᾷς ὅτι τοῦτο • Savil. δεξάμενοι. Morel. et quidam mss. διαδεξάμενοι. • Quidamn όχλους ῥᾳδίως οὕτως ; οὐδαμῶς. c Savil. του βαπτίσματος τὸ μέσον. 110 ἔργον τοῦ Πνεύματος ἦν τὸ δεῖξαι τὸν Χριστόν; Πν μὲν καὶ ἡ [99] τοῦ Ἰωάννου μαρτυρία ἀνύποπτος. Βουλόμενος δὲ αὐτὴν ἀξιοπιστοτέραν ποιῆσαι, ἀνήγα γεν αὐτὴν ἐπὶ τὸν Θεὸν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ἐπειδὴ γὰρ ἐμαρτύρησεν ὁ Ἰωάννης οὕτω μέγα τι καὶ θαυμαστὸν, καὶ ἱκανὸν τοὺς ἀκούοντας ἐκπλῆξαι πάντας, οἷον d ὅτι τῆς οἰκουμένης ἁπάσης τὰς ἁμαρτ τίας λαμβάνει μόνος αὐτὸς, καὶ ὅτι πρὸς τοσοῦτον ἀρκεῖ λύτρον τῆς δωρεᾶς τὸ μέγεθος, κατασκευάζει λοιπὸν ταύτην τὴν ἀπόφασιν. Ἡ δὲ κατασκευή, ὅτι Υἱός ἐστι τοῦ Θεοῦ, καὶ ὅτι οὐκ ἐδεῖτο βαπτίσματος, καὶ ὅτι ἔργον τῆς τοῦ Πνεύματος καθόδου γέγονε, τὸ δῆλον αὐτὸν ποιῆσαι μόνον. Οὐ γὰρ ἦν τῆς τοῦ Ἰωάν- νου δυνάμεως Πνεῦμα διδόναι· καὶ δηλοῦσι τοῦτο οἱ βαπτιζόμενοι ὑπ' αὐτοῦ λέγοντες· Ἀλλ᾿ οὐδὲ εἰ Πνεῦμα ἅγιον ἔστιν ἠκούσαμεν. Οὐκ ἄρα τοῦ βαπτίσματος ἐδεῖτο ὁ Χριστὸς, οὐκ ἐκείνου, οὐχ ἑτέρου τινός· ἀλλὰ μᾶλλον ο τὸ βάπτισμα ἔχρηζε τῆς δυνάμεως τοῦ Χριστοῦ. Τὸ γὰρ ἐλλεῖπον τοῦτο ἦν τὸ κεφάλαιον πάντων τῶν ἀγαθῶν, τὸ Πνεύ ματος ἀξιωθῆναι τὴν βαπτιζόμενον. Ταύτην οὖν τὴν τοῦ Πνεύματος χορηγίαν προσέθηκε παραγενόμενος. Καὶ ἐμαρτύρησεν ὁ Ἰωάννης, λέγων, ὅτι τεθέαμαι τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον ὡσεὶ περιστερὰν, καὶ μένον ἐπ' αὐτόν. Κἀγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτόν· ἀλλ' ὁ πέμψας με βαπτίζειν ἐν ὕδατι, ἐκεῖνός μοι εἶπεν· Ἐφ' ἂν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον, καὶ μένον ἐπ' αὐ τὸν, οὗτός ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Κἀγὼ ἑώρακα καὶ μεμαρτύρηκα ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Συνεχῶς δὲ τὸ, Οὐκ ᾔδειν αὐτὸν, τίθησιν, οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ εἰκῆ, ἀλλ' ἐπειδὴ συγγενής αὐτοῦ ἦν κατὰ σάρκα. Ιδού γάρ, φησίν, Ελισάβετ ἡ συγγενής 1 σου καὶ αὐτὴ συνειληφυῖα υἱόν. "Ιν' οὖν μὴ δόξῃ χαρίζεσθαι διὰ τὴν συγγένειαν, συνεχῶς φησι τὸ, Οὐκ ᾔδειν αὐτόν. Καὶ κατὰ λόγον δὲ τοῦτο συνέβαινε. Καὶ γὰρ τὸν ἅπαντα χρόνον ἐπὶ τῆς ἐρήμου διέτριβεν, ὢν τῆς πατρώας οἰκίας ἐκτός. Πῶς οὖν, εἰ οὐκ ᾔδει αὐτὸν πρὸ τῆς τοῦ Πνεύματος καθόδου, καὶ εἰ τότε πρῶτον αὐτὸν ἐγνώρισε, πρὸ τοῦ βαπτίσματος διεκώλυεν αὐτὸν λέγων, Εγώ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι; Τοῦτο γὰρ τεκμήριον τοῦ σφόδρα αὐτ τὸν εἰδέναι ἦν. Αλλ' οὐκ ἔμπροσθεν καὶ πρὸ πολλοῦ τοῦ χρόνου, καὶ εἰκότως. Τὰ μὲν γὰρ θαύματα, ὅσαπερ παιδὸς ὄντος ἐγένετο, οἷον τὰ περὶ τοὺς Μάγους, καὶ τὰ ἄλλα ὅσα τοιαῦτα, πρὸ πολλοῦ συμβεβήκει του χρόνου, τοῦ Ἰωάννου σφόδρα καὶ αὐτοῦ παιδὸς ὄντος· ἐν δὲ τῷ μεταξὺ πολλοῦ γενομένου τοῦ χρόνου, εἰκός τως πᾶσιν ἄγνωστος ἐτύγχανεν 6. Ἐπεὶ εἰ γνώριμος ἦν, οὐκ ἂν εἶπεν, Ινα φανερωθῇ τῷ Ἰσραὴλ, διὰ τοῦτο ἦλθον βαπτίζων. γ'. Ἐτεῦθεν ἡμῖν λοιπὸν δῆλον, ὅτι καὶ τὰ σημεῖα ἐκεῖνα, ἃ παιδικὰ εἶναί φασι τοῦ Χριστοῦ, ψευδῆ καὶ πλάσματά τινων ἐπεισαγόντων ἐστίν. Εἰ γὰρ ἐκ πρώ- της ἀρξάμενος ἡλικίας ἐθαυματούργει, οὐκ ἂν οὔτε Ιωάννης αὐτὸν ἡγνόησεν, οὐδὲ τὸ λοιπὸν πλῆθος ἐδεήθη ἂν διδασκάλου τοῦ φανερώσοντας αὐτόν. Νῦν δὲ αὐτός [100] φησι, διὰ τοῦτο παραγεγονέναι, "Ινα φανερωθῇ τῷ Ἰσραήλ· καὶ διὰ τοῦτο ἔλεγε πάλιν, Εγώ η χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι. Ὕστερον δὲ ἅτε σαφέστε ρον μαθών, τοῖς ὄχλοις αὐτὸν ἐκήρυττε λέγων· Οὗτος ἦν ἂν εἶπον· πίσω μου έρχεται ἀνὴρ, ὃς ἔμπρο σθέν μου γέγονεν, ὅτι καὶ, Ὁ πέμψας με βαπτίζειν mss. d Οἷον in quibusdam deest. e Μάλλον deest in quibusdam f Ita Morel. Savil. et codd. 703, 76 τίθησι Τίνος ἕνεκεν καὶ διὰ τί ; συγγενὴς αὐτοῦ ἦν. * Savil. άγνωστες ἦν. h Alii Ἰσραήλ. Πῶς οὖν ἔλεγεν Εγώ.

109 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. τερα ἀκηκούσιν ἀκριβέστερον ἐνθεῖναι τὰ εἰρημένα, καὶ προσθεῖναι ἕτερα πάλιν. Τὸ δὲ, Ιδε, εἴρηται, διὰ τὸ πολλοὺς πολλάκι; ἐπιζητεῖν αὐτὸν ἀπὸ τῶν εἰρη- μένων καὶ ἀπὸ μακροῦ τοῦ χρόνου. Διὰ τοῦτο παρ· όντα δείκνυσιν αὐτὸν οὗτος καὶ λέγει, Ιδε· δηλῶν ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ πάλαι ζητούμενος. Οὗτος ὁ ἀμνός. Ἀμνὸν δὲ αὐτὸν καλεῖ, τῆς προφητείας ἀναμιμνή- σκων Ἰουδαίους τῆς Ἡσαΐου καὶ τῆς σκιᾶς τῆς κατά τὸν Μωϋσέα, ἵν᾿ ἀπὸ τοῦ τύπου μᾶλλον αὐτοὺς προσο αγάγηται πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Ἐκεῖνος μὲν οὖν ὁ ἀμνὸς οὐδενὸς καθάπαξ ἁμαρτίαν ἔλαβεν· οὗτος δὲ τῆς οἰ κουμένης ἁπάσης. Κινδυνεύουσαν γὰρ αὐτὴν ἀπολέ σθαι, ταχέως αὐτὴν ἀπήλλαξε τῆς ὀργῆς τοῦ Θεοῦ. Οὗτος ἦν περὶ οὗ εἶπεν· Ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονεν. β'. [98] Ορᾷς κανταῦθα πῶς τὸ ἔμπροσθεν ἑρμηνεύει; Εἰπὼν γὰρ ἀμνὸν, καὶ ὅτι αἴρει τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσ σμου, τότε φησίν, ὅτι Εμπροσθέν μου γέγονε, δηλῶν, ὅτι τοῦτό ἐστι τὸ, Εμπροσθεν, τὸ τὰς ἁμαρτίας λαβεῖν τοῦ κόσμου, τὸ βαπτίσαι ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Η μὲν γὰρ ἐμὴ παρουσία πλέον οὐδὲν εἶχε τοῦ κηρύξαι τὸν κοινὸν τῆς οἰκουμένης εὐεργέτην, καὶ τὸ τοῦ ὕδατος βά- πτισμα παρασχεῖν· ἡ δὲ τούτου, τὸ καθᾶραι πάντας ἀνθρώπους καὶ χαρίσασθαι τοῦ Παρακλήτου τὴν ἐνέρ γειαν. Οὗτος Εμπροσθέν μου γέγονε· τουτέστιν, ἐδείχθη μου λαμπρότερος, "Οτι πρῶτος μου ἦν. Αἰσχυνέσθωσαν οἱ Παύλου τοῦ Σαμοσατέως την μανίαν διαδεξάμενοι α, πρὸς οὕτω φανερὰν ἀλήθειαν ἀνθιστά μενοι. Κἀγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτόν. Ορα πῶς ἀνύποπτον ἐνταῦθα τὴν μαρτυρίαν ἐργάζεται, δεικνὺς αὐτὴν οὐκ ἀνθρωπίνης οὖσαν φιλίας, ἀλλ' ἐξ ἀποκαλύψεως θείας γεγενημένην. Οὐκ ᾔδειν γὰρ αὐτὸν ἐγώ, φησί. Πῶς οὖν ἂν εἴη; ἀξιόπιστος μάρτυς; πῶς δὲ ἂν καὶ ἑτέρους διδάξαις αὐτὸς ἀγνοῶν; Οὐκ εἶπεν, Οὐκ οἶδα αὐτόν, ἀλλ', Οὐκ ᾔδειν αὐτόν· ὥστε ταύτῃ μάλιστα ἀξιόπιστος ἂν γένοιτο. Πῶς γὰρ ἂν ἐχαρίσατο τῷ ἀγνοουμένῳ ; Αλλ' ἵνα φανερωθῇ τῷ Ἰσραὴλ, διὰ τοῦτο ἦλθον βαπτίζων ἐν ὕδατι. Οὐ τοίνυν αὐτὸς βαπτίσματος ἐδεῖτο, οὐδὲ ἄλλην τινὰ αἰτίαν εἶχεν ἐκεῖνο τὸ λουτρόν, ἢ τὸ προοδοποιῆσαι τῇ εἰς Χριστὸν πίστει τοῖς λοιποῖς ἅπασιν. Οὐ γὰρ εἶπεν, Ινα καθάρω τοὺς βαπτιζομένους, οὐδ᾽, Ἵνα ἀπαλλάξω ἁμαρτημάτων ἦλθον βαπτίζων, ἀλλ', "Ινα φανερωθῇ τῷ Ἰσραήλ. Τί γάρ, εἰπέ μοι, τοῦ βαπτίσματος χωρὶς οὐκ ἐνῆν κη- ρύξαι, καὶ ἐπαγαγέσθαι τοὺς ὄχλους ; ᾿Αλλὰ ῥᾳδίως οὕτως οὐδαμῶς ». Οὐδὲ γὰρ ἂν οὕτω συνέδραμον ἅπαντες, εἰ βαπτίσματος χωρὶς τὸ κήρυγμα ἐγένετο· οὐκ ἂν ἔμαθον τὴν ἀπὸ τῆς συγκρίσεως υπεροχήν. Το τοῦν πλῆθος ἐξήρχετο, οὐκ ἀκουσόμενον ὧν ἔλεγεν· • αλλά τί Βαπτίσασθαι ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν. Παραγενόμενοι δὲ, ἐδιδάσκοντο τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ βαπτίσματος τὸ διάφορον . Καίτοι τοῦ Ἰουδαϊκοῦ τοῦτο σεμνότερον ἦν, καὶ διὰ τοῦτο πάντες ἐπέτρεχον· ἀλλ' ὅμως καὶ οὕτως ἀτελὲς ἦν. Πῶς οὖν σὺ ἔγνως αὐτόν; Διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος καθόδου, φησίν. Ἵνα δὲ μή τις νομίσῃ πάλιν, ὅτι ἐν κρείς καθειστήκει τοῦ Πνεύματος, καθάπερ ἡμεῖς, ἄκουσον πῶς καὶ ταύτην ἀναιρεῖ τὴν ὑποψίαν, δεικνὺς ὅτι ἡ τοῦ Πνεύματος κάθοδος ὑπὲρ τοῦ κηρύξαι τὸν Χριστὸν μόνον ἐγένετο. Εἰπὼν γὰρ, Κἀγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτὸν, ἐπήγαγεν · 'Αλλ' ὁ πέμψας με βαπτίζειν ἐν ὕδατι, ἐκεῖνός μοι εἶπεν· Ἐς ἂν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεύμα καταβαῖνον, καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, ἐκεῖνος ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Ορᾷς ὅτι τοῦτο • Savil. δεξάμενοι. Morel. et quidam mss. διαδεξάμενοι. • Quidamn όχλους ῥᾳδίως οὕτως ; οὐδαμῶς. c Savil. του βαπτίσματος τὸ μέσον. 110 ἔργον τοῦ Πνεύματος ἦν τὸ δεῖξαι τὸν Χριστόν; Πν μὲν καὶ ἡ [99] τοῦ Ἰωάννου μαρτυρία ἀνύποπτος. Βουλόμενος δὲ αὐτὴν ἀξιοπιστοτέραν ποιῆσαι, ἀνήγα γεν αὐτὴν ἐπὶ τὸν Θεὸν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ἐπειδὴ γὰρ ἐμαρτύρησεν ὁ Ἰωάννης οὕτω μέγα τι καὶ θαυμαστὸν, καὶ ἱκανὸν τοὺς ἀκούοντας ἐκπλῆξαι πάντας, οἷον d ὅτι τῆς οἰκουμένης ἁπάσης τὰς ἁμαρτ τίας λαμβάνει μόνος αὐτὸς, καὶ ὅτι πρὸς τοσοῦτον ἀρκεῖ λύτρον τῆς δωρεᾶς τὸ μέγεθος, κατασκευάζει λοιπὸν ταύτην τὴν ἀπόφασιν. Ἡ δὲ κατασκευή, ὅτι Υἱός ἐστι τοῦ Θεοῦ, καὶ ὅτι οὐκ ἐδεῖτο βαπτίσματος, καὶ ὅτι ἔργον τῆς τοῦ Πνεύματος καθόδου γέγονε, τὸ δῆλον αὐτὸν ποιῆσαι μόνον. Οὐ γὰρ ἦν τῆς τοῦ Ἰωάν- νου δυνάμεως Πνεῦμα διδόναι· καὶ δηλοῦσι τοῦτο οἱ βαπτιζόμενοι ὑπ' αὐτοῦ λέγοντες· Ἀλλ᾿ οὐδὲ εἰ Πνεῦμα ἅγιον ἔστιν ἠκούσαμεν. Οὐκ ἄρα τοῦ βαπτίσματος ἐδεῖτο ὁ Χριστὸς, οὐκ ἐκείνου, οὐχ ἑτέρου τινός· ἀλλὰ μᾶλλον ο τὸ βάπτισμα ἔχρηζε τῆς δυνάμεως τοῦ Χριστοῦ. Τὸ γὰρ ἐλλεῖπον τοῦτο ἦν τὸ κεφάλαιον πάντων τῶν ἀγαθῶν, τὸ Πνεύ ματος ἀξιωθῆναι τὴν βαπτιζόμενον. Ταύτην οὖν τὴν τοῦ Πνεύματος χορηγίαν προσέθηκε παραγενόμενος. Καὶ ἐμαρτύρησεν ὁ Ἰωάννης, λέγων, ὅτι τεθέαμαι τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον ὡσεὶ περιστερὰν, καὶ μένον ἐπ' αὐτόν. Κἀγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτόν· ἀλλ' ὁ πέμψας με βαπτίζειν ἐν ὕδατι, ἐκεῖνός μοι εἶπεν· Ἐφ' ἂν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον, καὶ μένον ἐπ' αὐ τὸν, οὗτός ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Κἀγὼ ἑώρακα καὶ μεμαρτύρηκα ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Συνεχῶς δὲ τὸ, Οὐκ ᾔδειν αὐτὸν, τίθησιν, οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ εἰκῆ, ἀλλ' ἐπειδὴ συγγενής αὐτοῦ ἦν κατὰ σάρκα. Ιδού γάρ, φησίν, Ελισάβετ ἡ συγγενής 1 σου καὶ αὐτὴ συνειληφυῖα υἱόν. "Ιν' οὖν μὴ δόξῃ χαρίζεσθαι διὰ τὴν συγγένειαν, συνεχῶς φησι τὸ, Οὐκ ᾔδειν αὐτόν. Καὶ κατὰ λόγον δὲ τοῦτο συνέβαινε. Καὶ γὰρ τὸν ἅπαντα χρόνον ἐπὶ τῆς ἐρήμου διέτριβεν, ὢν τῆς πατρώας οἰκίας ἐκτός. Πῶς οὖν, εἰ οὐκ ᾔδει αὐτὸν πρὸ τῆς τοῦ Πνεύματος καθόδου, καὶ εἰ τότε πρῶτον αὐτὸν ἐγνώρισε, πρὸ τοῦ βαπτίσματος διεκώλυεν αὐτὸν λέγων, Εγώ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι; Τοῦτο γὰρ τεκμήριον τοῦ σφόδρα αὐτ τὸν εἰδέναι ἦν. Αλλ' οὐκ ἔμπροσθεν καὶ πρὸ πολλοῦ τοῦ χρόνου, καὶ εἰκότως. Τὰ μὲν γὰρ θαύματα, ὅσαπερ παιδὸς ὄντος ἐγένετο, οἷον τὰ περὶ τοὺς Μάγους, καὶ τὰ ἄλλα ὅσα τοιαῦτα, πρὸ πολλοῦ συμβεβήκει του χρόνου, τοῦ Ἰωάννου σφόδρα καὶ αὐτοῦ παιδὸς ὄντος· ἐν δὲ τῷ μεταξὺ πολλοῦ γενομένου τοῦ χρόνου, εἰκός τως πᾶσιν ἄγνωστος ἐτύγχανεν 6. Ἐπεὶ εἰ γνώριμος ἦν, οὐκ ἂν εἶπεν, Ινα φανερωθῇ τῷ Ἰσραὴλ, διὰ τοῦτο ἦλθον βαπτίζων. γ'. Ἐτεῦθεν ἡμῖν λοιπὸν δῆλον, ὅτι καὶ τὰ σημεῖα ἐκεῖνα, ἃ παιδικὰ εἶναί φασι τοῦ Χριστοῦ, ψευδῆ καὶ πλάσματά τινων ἐπεισαγόντων ἐστίν. Εἰ γὰρ ἐκ πρώ- της ἀρξάμενος ἡλικίας ἐθαυματούργει, οὐκ ἂν οὔτε Ιωάννης αὐτὸν ἡγνόησεν, οὐδὲ τὸ λοιπὸν πλῆθος ἐδεήθη ἂν διδασκάλου τοῦ φανερώσοντας αὐτόν. Νῦν δὲ αὐτός [100] φησι, διὰ τοῦτο παραγεγονέναι, "Ινα φανερωθῇ τῷ Ἰσραήλ· καὶ διὰ τοῦτο ἔλεγε πάλιν, Εγώ η χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι. Ὕστερον δὲ ἅτε σαφέστε ρον μαθών, τοῖς ὄχλοις αὐτὸν ἐκήρυττε λέγων· Οὗτος ἦν ἂν εἶπον· πίσω μου έρχεται ἀνὴρ, ὃς ἔμπρο σθέν μου γέγονεν, ὅτι καὶ, Ὁ πέμψας με βαπτίζειν mss. d Οἷον in quibusdam deest. e Μάλλον deest in quibusdam f Ita Morel. Savil. et codd. 703, 76 τίθησι Τίνος ἕνεκεν καὶ διὰ τί ; συγγενὴς αὐτοῦ ἦν. * Savil. άγνωστες ἦν. h Alii Ἰσραήλ. Πῶς οὖν ἔλεγεν Εγώ.

109 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. τερα ἀκηκούσιν ἀκριβέστερον ἐνθεῖναι τὰ εἰρημένα, καὶ προσθεῖναι ἕτερα πάλιν. Τὸ δὲ, Ιδε, εἴρηται, διὰ τὸ πολλοὺς πολλάκι; ἐπιζητεῖν αὐτὸν ἀπὸ τῶν εἰρη- μένων καὶ ἀπὸ μακροῦ τοῦ χρόνου. Διὰ τοῦτο παρ· όντα δείκνυσιν αὐτὸν οὗτος καὶ λέγει, Ιδε· δηλῶν ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ πάλαι ζητούμενος. Οὗτος ὁ ἀμνός. Ἀμνὸν δὲ αὐτὸν καλεῖ, τῆς προφητείας ἀναμιμνή- σκων Ἰουδαίους τῆς Ἡσαΐου καὶ τῆς σκιᾶς τῆς κατά τὸν Μωϋσέα, ἵν᾿ ἀπὸ τοῦ τύπου μᾶλλον αὐτοὺς προσο αγάγηται πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Ἐκεῖνος μὲν οὖν ὁ ἀμνὸς οὐδενὸς καθάπαξ ἁμαρτίαν ἔλαβεν· οὗτος δὲ τῆς οἰ κουμένης ἁπάσης. Κινδυνεύουσαν γὰρ αὐτὴν ἀπολέ σθαι, ταχέως αὐτὴν ἀπήλλαξε τῆς ὀργῆς τοῦ Θεοῦ. Οὗτος ἦν περὶ οὗ εἶπεν· Ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονεν. β'. [98] Ορᾷς κανταῦθα πῶς τὸ ἔμπροσθεν ἑρμηνεύει; Εἰπὼν γὰρ ἀμνὸν, καὶ ὅτι αἴρει τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσ σμου, τότε φησίν, ὅτι Εμπροσθέν μου γέγονε, δηλῶν, ὅτι τοῦτό ἐστι τὸ, Εμπροσθεν, τὸ τὰς ἁμαρτίας λαβεῖν τοῦ κόσμου, τὸ βαπτίσαι ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Η μὲν γὰρ ἐμὴ παρουσία πλέον οὐδὲν εἶχε τοῦ κηρύξαι τὸν κοινὸν τῆς οἰκουμένης εὐεργέτην, καὶ τὸ τοῦ ὕδατος βά- πτισμα παρασχεῖν· ἡ δὲ τούτου, τὸ καθᾶραι πάντας ἀνθρώπους καὶ χαρίσασθαι τοῦ Παρακλήτου τὴν ἐνέρ γειαν. Οὗτος Εμπροσθέν μου γέγονε· τουτέστιν, ἐδείχθη μου λαμπρότερος, "Οτι πρῶτος μου ἦν. Αἰσχυνέσθωσαν οἱ Παύλου τοῦ Σαμοσατέως την μανίαν διαδεξάμενοι α, πρὸς οὕτω φανερὰν ἀλήθειαν ἀνθιστά μενοι. Κἀγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτόν. Ορα πῶς ἀνύποπτον ἐνταῦθα τὴν μαρτυρίαν ἐργάζεται, δεικνὺς αὐτὴν οὐκ ἀνθρωπίνης οὖσαν φιλίας, ἀλλ' ἐξ ἀποκαλύψεως θείας γεγενημένην. Οὐκ ᾔδειν γὰρ αὐτὸν ἐγώ, φησί. Πῶς οὖν ἂν εἴη; ἀξιόπιστος μάρτυς; πῶς δὲ ἂν καὶ ἑτέρους διδάξαις αὐτὸς ἀγνοῶν; Οὐκ εἶπεν, Οὐκ οἶδα αὐτόν, ἀλλ', Οὐκ ᾔδειν αὐτόν· ὥστε ταύτῃ μάλιστα ἀξιόπιστος ἂν γένοιτο. Πῶς γὰρ ἂν ἐχαρίσατο τῷ ἀγνοουμένῳ ; Αλλ' ἵνα φανερωθῇ τῷ Ἰσραὴλ, διὰ τοῦτο ἦλθον βαπτίζων ἐν ὕδατι. Οὐ τοίνυν αὐτὸς βαπτίσματος ἐδεῖτο, οὐδὲ ἄλλην τινὰ αἰτίαν εἶχεν ἐκεῖνο τὸ λουτρόν, ἢ τὸ προοδοποιῆσαι τῇ εἰς Χριστὸν πίστει τοῖς λοιποῖς ἅπασιν. Οὐ γὰρ εἶπεν, Ινα καθάρω τοὺς βαπτιζομένους, οὐδ᾽, Ἵνα ἀπαλλάξω ἁμαρτημάτων ἦλθον βαπτίζων, ἀλλ', "Ινα φανερωθῇ τῷ Ἰσραήλ. Τί γάρ, εἰπέ μοι, τοῦ βαπτίσματος χωρὶς οὐκ ἐνῆν κη- ρύξαι, καὶ ἐπαγαγέσθαι τοὺς ὄχλους ; ᾿Αλλὰ ῥᾳδίως οὕτως οὐδαμῶς ». Οὐδὲ γὰρ ἂν οὕτω συνέδραμον ἅπαντες, εἰ βαπτίσματος χωρὶς τὸ κήρυγμα ἐγένετο· οὐκ ἂν ἔμαθον τὴν ἀπὸ τῆς συγκρίσεως υπεροχήν. Το τοῦν πλῆθος ἐξήρχετο, οὐκ ἀκουσόμενον ὧν ἔλεγεν· • αλλά τί Βαπτίσασθαι ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν. Παραγενόμενοι δὲ, ἐδιδάσκοντο τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ βαπτίσματος τὸ διάφορον . Καίτοι τοῦ Ἰουδαϊκοῦ τοῦτο σεμνότερον ἦν, καὶ διὰ τοῦτο πάντες ἐπέτρεχον· ἀλλ' ὅμως καὶ οὕτως ἀτελὲς ἦν. Πῶς οὖν σὺ ἔγνως αὐτόν; Διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος καθόδου, φησίν. Ἵνα δὲ μή τις νομίσῃ πάλιν, ὅτι ἐν κρείς καθειστήκει τοῦ Πνεύματος, καθάπερ ἡμεῖς, ἄκουσον πῶς καὶ ταύτην ἀναιρεῖ τὴν ὑποψίαν, δεικνὺς ὅτι ἡ τοῦ Πνεύματος κάθοδος ὑπὲρ τοῦ κηρύξαι τὸν Χριστὸν μόνον ἐγένετο. Εἰπὼν γὰρ, Κἀγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτὸν, ἐπήγαγεν · 'Αλλ' ὁ πέμψας με βαπτίζειν ἐν ὕδατι, ἐκεῖνός μοι εἶπεν· Ἐς ἂν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεύμα καταβαῖνον, καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, ἐκεῖνος ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Ορᾷς ὅτι τοῦτο • Savil. δεξάμενοι. Morel. et quidam mss. διαδεξάμενοι. • Quidamn όχλους ῥᾳδίως οὕτως ; οὐδαμῶς. c Savil. του βαπτίσματος τὸ μέσον. 110 ἔργον τοῦ Πνεύματος ἦν τὸ δεῖξαι τὸν Χριστόν; Πν μὲν καὶ ἡ [99] τοῦ Ἰωάννου μαρτυρία ἀνύποπτος. Βουλόμενος δὲ αὐτὴν ἀξιοπιστοτέραν ποιῆσαι, ἀνήγα γεν αὐτὴν ἐπὶ τὸν Θεὸν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ἐπειδὴ γὰρ ἐμαρτύρησεν ὁ Ἰωάννης οὕτω μέγα τι καὶ θαυμαστὸν, καὶ ἱκανὸν τοὺς ἀκούοντας ἐκπλῆξαι πάντας, οἷον d ὅτι τῆς οἰκουμένης ἁπάσης τὰς ἁμαρτ τίας λαμβάνει μόνος αὐτὸς, καὶ ὅτι πρὸς τοσοῦτον ἀρκεῖ λύτρον τῆς δωρεᾶς τὸ μέγεθος, κατασκευάζει λοιπὸν ταύτην τὴν ἀπόφασιν. Ἡ δὲ κατασκευή, ὅτι Υἱός ἐστι τοῦ Θεοῦ, καὶ ὅτι οὐκ ἐδεῖτο βαπτίσματος, καὶ ὅτι ἔργον τῆς τοῦ Πνεύματος καθόδου γέγονε, τὸ δῆλον αὐτὸν ποιῆσαι μόνον. Οὐ γὰρ ἦν τῆς τοῦ Ἰωάν- νου δυνάμεως Πνεῦμα διδόναι· καὶ δηλοῦσι τοῦτο οἱ βαπτιζόμενοι ὑπ' αὐτοῦ λέγοντες· Ἀλλ᾿ οὐδὲ εἰ Πνεῦμα ἅγιον ἔστιν ἠκούσαμεν. Οὐκ ἄρα τοῦ βαπτίσματος ἐδεῖτο ὁ Χριστὸς, οὐκ ἐκείνου, οὐχ ἑτέρου τινός· ἀλλὰ μᾶλλον ο τὸ βάπτισμα ἔχρηζε τῆς δυνάμεως τοῦ Χριστοῦ. Τὸ γὰρ ἐλλεῖπον τοῦτο ἦν τὸ κεφάλαιον πάντων τῶν ἀγαθῶν, τὸ Πνεύ ματος ἀξιωθῆναι τὴν βαπτιζόμενον. Ταύτην οὖν τὴν τοῦ Πνεύματος χορηγίαν προσέθηκε παραγενόμενος. Καὶ ἐμαρτύρησεν ὁ Ἰωάννης, λέγων, ὅτι τεθέαμαι τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον ὡσεὶ περιστερὰν, καὶ μένον ἐπ' αὐτόν. Κἀγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτόν· ἀλλ' ὁ πέμψας με βαπτίζειν ἐν ὕδατι, ἐκεῖνός μοι εἶπεν· Ἐφ' ἂν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον, καὶ μένον ἐπ' αὐ τὸν, οὗτός ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Κἀγὼ ἑώρακα καὶ μεμαρτύρηκα ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Συνεχῶς δὲ τὸ, Οὐκ ᾔδειν αὐτὸν, τίθησιν, οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ εἰκῆ, ἀλλ' ἐπειδὴ συγγενής αὐτοῦ ἦν κατὰ σάρκα. Ιδού γάρ, φησίν, Ελισάβετ ἡ συγγενής 1 σου καὶ αὐτὴ συνειληφυῖα υἱόν. "Ιν' οὖν μὴ δόξῃ χαρίζεσθαι διὰ τὴν συγγένειαν, συνεχῶς φησι τὸ, Οὐκ ᾔδειν αὐτόν. Καὶ κατὰ λόγον δὲ τοῦτο συνέβαινε. Καὶ γὰρ τὸν ἅπαντα χρόνον ἐπὶ τῆς ἐρήμου διέτριβεν, ὢν τῆς πατρώας οἰκίας ἐκτός. Πῶς οὖν, εἰ οὐκ ᾔδει αὐτὸν πρὸ τῆς τοῦ Πνεύματος καθόδου, καὶ εἰ τότε πρῶτον αὐτὸν ἐγνώρισε, πρὸ τοῦ βαπτίσματος διεκώλυεν αὐτὸν λέγων, Εγώ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι; Τοῦτο γὰρ τεκμήριον τοῦ σφόδρα αὐτ τὸν εἰδέναι ἦν. Αλλ' οὐκ ἔμπροσθεν καὶ πρὸ πολλοῦ τοῦ χρόνου, καὶ εἰκότως. Τὰ μὲν γὰρ θαύματα, ὅσαπερ παιδὸς ὄντος ἐγένετο, οἷον τὰ περὶ τοὺς Μάγους, καὶ τὰ ἄλλα ὅσα τοιαῦτα, πρὸ πολλοῦ συμβεβήκει του χρόνου, τοῦ Ἰωάννου σφόδρα καὶ αὐτοῦ παιδὸς ὄντος· ἐν δὲ τῷ μεταξὺ πολλοῦ γενομένου τοῦ χρόνου, εἰκός τως πᾶσιν ἄγνωστος ἐτύγχανεν 6. Ἐπεὶ εἰ γνώριμος ἦν, οὐκ ἂν εἶπεν, Ινα φανερωθῇ τῷ Ἰσραὴλ, διὰ τοῦτο ἦλθον βαπτίζων. γ'. Ἐτεῦθεν ἡμῖν λοιπὸν δῆλον, ὅτι καὶ τὰ σημεῖα ἐκεῖνα, ἃ παιδικὰ εἶναί φασι τοῦ Χριστοῦ, ψευδῆ καὶ πλάσματά τινων ἐπεισαγόντων ἐστίν. Εἰ γὰρ ἐκ πρώ- της ἀρξάμενος ἡλικίας ἐθαυματούργει, οὐκ ἂν οὔτε Ιωάννης αὐτὸν ἡγνόησεν, οὐδὲ τὸ λοιπὸν πλῆθος ἐδεήθη ἂν διδασκάλου τοῦ φανερώσοντας αὐτόν. Νῦν δὲ αὐτός [100] φησι, διὰ τοῦτο παραγεγονέναι, "Ινα φανερωθῇ τῷ Ἰσραήλ· καὶ διὰ τοῦτο ἔλεγε πάλιν, Εγώ η χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι. Ὕστερον δὲ ἅτε σαφέστε ρον μαθών, τοῖς ὄχλοις αὐτὸν ἐκήρυττε λέγων· Οὗτος ἦν ἂν εἶπον· πίσω μου έρχεται ἀνὴρ, ὃς ἔμπρο σθέν μου γέγονεν, ὅτι καὶ, Ὁ πέμψας με βαπτίζειν mss. d Οἷον in quibusdam deest. e Μάλλον deest in quibusdam f Ita Morel. Savil. et codd. 703, 76 τίθησι Τίνος ἕνεκεν καὶ διὰ τί ; συγγενὴς αὐτοῦ ἦν. * Savil. άγνωστες ἦν. h Alii Ἰσραήλ. Πῶς οὖν ἔλεγεν Εγώ.

411 IN JOANNEM HOMIL. XVII. al. XVI. 412 ἐν ὕδατι, καὶ διὰ τοῦτο πέμψας, Ἵνα φανερωθῇ τῷ Ἰσραὴλ, αὐτὸς αὐτῷ καὶ πρὸ τῆς τοῦ Πνεύματος καθόδου αὐτὸν ἀπεκάλυψε. Διὸ καὶ πρὶν ἢ παραγενέσθαι, ἔλεγεν· Ὀπίσω μου ἔρχεται, ὃς ἔμπροσθέν μου γέγονεν. Οὐ τοίνυν ᾔδει αὐτὸν πρὸ τοῦ ἐλθεῖν ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην καὶ πάντας βαπτίζειν, ἀλλ’ ὅτε ἔμελλε βαπτίζεσθαι, τότε αὐτὸν ἔγνω· καὶ ταῦτα τοῦ Πατρὸς αὐτὸν ἀποκαλύψαντος τῷ Προφήτῃ, καὶ τοῦ Πνεύματος δείξαντος βαπτιζόμενον Ἰουδαίοις, δι’ οὓς καὶ ἡ κάθοδος τοῦ Πνεύματος γέγονεν. Ἵνα γὰρ ἡ Ἰωάννου μὴ καταφρονηθῇ μαρτυρία λέγοντος, ὅτι Πρῶτός μου ἦν, καὶ ὅτι Ἐν Πνεύματι βαπτίζει, καὶ ὅτι Κρινεῖ τὴν οἰκουμένην, καὶ ὁ Πατὴρ φωνὴν ἀφίησιν ἀνακηρύττων τὸν Υἱὸν, καὶ τὸ Πνεῦμα ἔπεισι, τὴν φωνὴν ἕλκον ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ Χριστοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ μὲν ἐβάπτιζεν, ὁ δὲ ἐβαπτίζετο, ἵνα μή τις τῶν παρόντων περὶ Ἰωάννου νομίσῃ λέγεσθαι τὸ εἰρημένον, ἔρχεται τὸ Πνεῦμα διορθούμενον τὴν τοιαύτην ὑπόνοιαν. Ὥστε ὅταν λέγῃ, Οὐκ ᾔδειν αὐτὸν, τὸν ἔμπροσθεν λέγει χρόνον, οὐ τὸν ἐγγὺς τοῦ βαπτίσματος. Ἐπεὶ πῶς αὐτὸν ἐκώλυε λέγων, Ἐγὼ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι; πῶς δὲ καὶ τοιαῦτα περὶ αὐτοῦ ἔλεγε; Πῶς οὖν οὐκ ἐπίστευσαν Ἰουδαῖοι, φησίν; οὐδὲ γὰρ μόνος Ἰωάννης εἶδε τὸ Πνεῦμα ἐν εἴδει περιστερᾶς. Ὅτι εἰ καὶ εἶδον, ἀλλὰ τὰ τοιαῦτα ª οὐχὶ τῶν τοῦ σώματος ὀφθαλμῶν δεῖται μόνον, ἀλλὰ πρὸ τούτων τῆς κατὰ διάνοιαν ὄψεως, ὥστε μὴ φαντασίαν περιττὴν τὸ πρᾶγμα νομίσαι. Εἰ γοῦν b θαυματουργοῦντα ὁρῶντες, καὶ ἁπτόμενον ταῖς οἰκείαις χερσὶ τῶν νενοσηκότων καὶ τῶν τεθνηκότων, καὶ οὕτως αὐτοὺς πρὸς ζωὴν ἐπανάγοντα καὶ ὑγείαν, τοσοῦτον ἐμέθυον ὑπὸ τῆς βασκανίας, ὥστε ἐναντία τοῖς ὁρωμένοις ἀποφαίνεσθαι· πῶς ἂν ἀπὸ τῆς ἐπιφοιτήσεως τοῦ Πνεύματος μόνης ἀπεκρούσαντο τὴν ἀπιστίαν; Τινὲς δέ φασιν οὐδὲ πάντας αὐτοὺς τεθεᾶσθαι, ἀλλ’ ἢ μόνον Ἰωάννην καὶ τοὺς εὐγνωμονέστερον διακειμένους. Εἰ γὰρ καὶ αἰσθητοῖς ὀφθαλμοῖς δυνατὸν ἦν ἰδεῖν ὡς ἐν εἴδει περιστερᾶς τὸ Πνεῦμα κατιόν· ἀλλ’ ὅμως οὐ διὰ τοῦτο πᾶσα ἀνάγκη πᾶσι κατάδηλον εἶναι τὸ πρᾶγμα. Καὶ γὰρ καὶ Ζαχαρίας ἐν αἰσθητῷ εἴδει πολλὰ τεθέαται· καὶ Δανιὴλ καὶ Ἰεζεκιὴλ, καὶ κοινωνὸν τῆς θέας οὐδένα ἔσχον· καὶ Μωϋσῆς δὲ πολλὰ οἶδε, καὶ οἷα τῶν ἄλλων οὐδείς· καὶ τῆς μεταμορφώσεως δὲ τῆς ἐπὶ τοῦ ὄρους οὐ πάντες ἠξιώθησαν c οἱ μαθηταί· ἀλλ’ οὐδὲ τῆς κατὰ τὴν ἀνάστασιν ὄψεως ἐκοινώνησαν ἅπαντες· καὶ τοῦτο δηλοῖ σαφῶς ὁ Λουκᾶς εἰπών· ὅτι ἔδειξεν ἑαυτὸν τοῖς Μάρτυσι τοῖς προκεχειροτονημένοις ὑπὸ τοῦ Θεοῦ. Κἀγὼ ἑώρακα καὶ μεμαρτύρηκα, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ [101] Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Καὶ ποῦ ἐμαρτύρησεν, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ; Ἀμνὸν μὲν γὰρ αὐτὸν ἐκάλεσε, καὶ ὅτι Πνεύματι βαπτίζειν ἔμελλεν, εἶπεν· Υἱὸν δὲ Θεοῦ οὐδαμοῦ. Καίτοι γε μετὰ τὸ βάπτισμα οὐδὲν αὐτὸν ἀναγράφουσιν εἰρηκότα οἱ ἄλλοι εὐαγγελισταὶ, ἀλλὰ τὰ μεταξὺ σιωπήσαντες, τὰ μετὰ τὴν σύλληψιν Ἰωάννου γενόμενα τοῦ Χριστοῦ θαύματα λέγουσιν. Ἀφ’ ὧν στοχάζεσθαι εἰκὸς, ὅτι καὶ ταῦτα καὶ πολλῷ ἕτερα πλείονα παραλέλειπται· καὶ τοῦτο αὐτὸς οὗτος ὁ εὐαγγελιστὴς πρὸς τῷ τέλει τῆς συγγραφῆς ἐδήλωσε. Τοσοῦτον γὰρ ἀπέσχον τοῦ πλάσαι τι μέγα περὶ αὐτοῦ, ὅτι τὰ μὲν δοκοῦντα ἐπονείδιστα εἶναι πάντες ὁμοφώνως d καὶ μετὰ ἀκριβείας ἔθηκαν ἁπάσης, καὶ οὐκ ἂν εὕροις οὐδένα αὐτῶν παραλιπόντα οὐδὲν τῶν τοιούτων· τῶν δὲ θαυμάτων τὰ μὲν ἄλλοις εἴασαν ª, τὰ δὲ πάντες ἀπεσιώπησαν. Ταῦτα δέ μοι οὐχ ἁπλῶς εἴρηται, ἀλλὰ πρὸς τὴν τῶν Ἑλλήνων ἀναισχυντίαν. Ἱκανὸν γὰρ τοῦτο τοῦ φιλαλήθους αὐτῶν τρόπου δεῖγμα, καὶ τοῦ μηδὲν πρὸς χάριν λέγειν. Καὶ δυνήσεσθε καὶ ταύτῃ μετὰ τῶν ἄλλων ὁπλίζεσθαι τῇ τῶν λόγων ὑποθέσει πρὸς αὐτούς. Ἀλλὰ προσέχετε· καὶ γὰρ ἄτοπον τὸν μὲν ἰατρὸν μετὰ ἀκριβείας ὑπὲρ τῆς τέχνης ἀγωνίζεσθαι· τῆς αὐτοῦ, καὶ τὸν σκυτοτόμον, καὶ τὸν ὑφάντην, καὶ πάντας ἁπλῶς τοὺς τεχνίτας· τὸν δὲ Χριστιανὸν εἶναι φάσκοντα, μὴ δύνασθαι λόγον ὑπὲρ τῆς οἰκείας παρασχεῖν πίστεως. Καίτοι ἐκεῖνα μὲν παροφθέντα, εἰς χρήματα τὴν ζημίαν ἤνεγκε· ταῦτα δὲ ἀμελούμενα, αὐτὴν ἡμῖν f διαφθείρει τὴν ψυχήν. Ἀλλ’ ὅμως οὕτως ἀθλίως διακείμεθα, ὡς ἐκείνοις μὲν ἅπασαν ἀπονέμειν σπουδήν· τῶν δὲ ἀναγκαίων, καὶ ἃ σωτηρίας ὑπόθεσις τῆς ἡμετέρας ἐστὶ, τούτων ὡς οὐδενὸς ἀξίων καταφρονεῖν. δ'. Τοῦτο οὐκ ἀφίησι τοὺς Ἕλληνας τῆς οἰκείας ταχέως καταγελάσαι πλάνης. Ὅταν γὰρ αὐτοὶ μὲν τῷ ψεύδει συνιστάμενοι, πάντα πράττωσιν ὥστε συσκιάσαι τῶν δογμάτων τὴν αἰσχύνην, ἡμεῖς δὲ οἱ τῆς ἀληθείας θεραπευταὶ μηδὲ διᾶραι τὸ στόμα δυνώμεθα, πῶς οὐ πολλὴν τοῦ δόγματος καταγνώσονται τὴν ἀσθένειαν; πῶς οὐκ ἀπάτην καὶ μωρίαν τὰ ἡμέτερα ὑποπτεύσουσι; πῶς οὐ βλασφημήσουσι τὸν Χριστὸν ὡς εἴρωνα καὶ ἀπατεῶνα, καὶ τῇ τῶν πολλῶν ἀνοίᾳ πρὸς τὴν ἀπάτην ἀποχρησάμενον; Ταύτης δὲ ἡμεῖς αἴτιοι τῆς βλασφημίας, οὐκ ἐθέλοντες ἀγρυπνεῖν ἐν τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας λόγοις, ἀλλὰ πάρεργα τιθέμενοι ταῦτα, καὶ τὰ τῆς γῆς μεριμνῶντες. Καὶ ὀρχηστοῦ μέν τις ἐρῶν καὶ ἡνιόχου καὶ τοῦ τοῖς θηρίοις πυκτεύοντος, πάντα κινεῖ καὶ πραγματεύεται, ὥστε ἐν τοῖς ἀγῶσι τοῖς ὑπὲρ αὐτοῦ μὴ ἔλαττον ἔχων ἀπελθεῖν· καὶ μακροὺς συνείρουσιν ἐπαίνους, πρὸς τοὺς κατηγοροῦντας αὐτῶν ἀπολογίαν συντιθέντες, καὶ μυρίοις βάλλοντες σκώμμασι τοὺς ἐναντιουμένους· ὑπὲρ δὲ Χριστιανισμοῦ προκειμένων g λόγων, πάντες κάτω νεύουσι, καὶ κνῶνται, καὶ χασμῶνται, καὶ καταγελασθέντες ἀναχωροῦσι. [102] Καὶ πῶς οὐκ ἄξια ταῦτα μυρίας ὀργῆς, ὅταν ὁ Χριστὸς ἀτιμότερος ὀρχηστοῦ φαίνηται παρ’ ὑμῖν; εἴ γε ὑπὲρ μὲν τῶν ἐκείνοις πεπραγμένων μυρίας ἀπολογίας μεμελετήκατε, καίτοι γε πάντων αἰσχροτέρων ὄντων· ὑπὲρ δὲ τῶν τοῦ Χριστοῦ θαυμάτων, καίτοι γε τὴν οἰκουμένην ἐπισπασαμένων, οὐδὲ ἐννοῆσαί τι καὶ μεριμνῆσαι ἀνέχεσθε. Πιστεύομεν εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα· εἰς ἀνάστασιν σωμάτων, εἰς ζωὴν αἰώνιον. Ἂν τοίνυν ἔρηταί τις Ἑλλήνων· Τίς ποτέ ἐστιν οὗτος ὁ Πατήρ; τίς δὲ ὁ Υἱός; τίς δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον; ἢ πῶς καὶ ὑμεῖς τρεῖς λέγοντες θεοὺς, ἡμῖν ἐγκαλεῖτε πολυθεΐαν; τί ἐρεῖτε; τί δὲ ἀποκρινεῖσθε; πῶς ἀποκρούσεσθε τὴν προσβολὴν τῶν λόγων τούτων; Τί δὲ, ἂν σιγώντων ὑμῶν πάλιν ἐπενέγκῃ τὸ ἕτερον ζήτημα, Τί δέ ἐστιν ὅλως ἀνάστασις, ἐρωτῶν; ἆρα γὰρ ἐν τούτῳ τῷ σώματι πάλιν ἀναστησόμεθα; ἆρα ἐν ἑτέρῳ παρὰ τοῦτο; καὶ εἰ ἐν τούτῳ, τίς χρεία αὐτὸ καταλυθῆναι; τί πρὸς ταῦτα ἐρεῖτε; Τί δὲ, ἂν λέγῃ· Διατί νῦν, καὶ μὴ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν παρεγένετο χρόνοις ὁ Χριστός; νῦν γὰρ ἔδοξεν αὐτῷ προνοῆσαι τῶν ἀνθρώπων, τὸν δὲ ἄλλον ἅπαντα χρόνον ἡμῶν κατεφρόνει; ἢ καὶ ἄλλα ἔτι ἂν πρὸς h τούτοις τούτων πλείονα ἐξετάζῃ; Οὐδὲ γὰρ ἀναγκαῖον πολλὰ ἐφεξῆς ζητήματα τιθέντας, τὰς λύσεις ἀποσιγᾷν, ὥστε μὴ τοὺς ἀφελεστέρους ταύτῃ παραβλάψαι. Ἀρκεῖ γὰρ καὶ τὰ εἰρημένα πρὸς τὸ ª Quidam ὅτι τὰ τοιαῦτα. b Εἰ γὰρ Savil. et cod. 705, οἱ γὰρ cod. 706. c Savil. ἀπήλαυον (ἀπήλαυσαν codd. 703, 706). Morel. ἠξιώθησαν. d Alii ὁμοφώνως. ª Sic Savil. Morel. τὰ μὲν ἀλλήλοις παρεχώρησαν. f Alii ὑμῖν, alii ἡμῖν. g Sic Sav. et plurimi mss. Morel. προτεινομένων. h Quidam ἢ καὶ ἕτερα πρός.

411 IN JOANNEM HOMIL. XVII. al. XVI. 412 ἐν ὕδατι, καὶ διὰ τοῦτο πέμψας, Ἵνα φανερωθῇ τῷ Ἰσραὴλ, αὐτὸς αὐτῷ καὶ πρὸ τῆς τοῦ Πνεύματος καθόδου αὐτὸν ἀπεκάλυψε. Διὸ καὶ πρὶν ἢ παραγενέσθαι, ἔλεγεν· Ὀπίσω μου ἔρχεται, ὃς ἔμπροσθέν μου γέγονεν. Οὐ τοίνυν ᾔδει αὐτὸν πρὸ τοῦ ἐλθεῖν ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην καὶ πάντας βαπτίζειν, ἀλλ’ ὅτε ἔμελλε βαπτίζεσθαι, τότε αὐτὸν ἔγνω· καὶ ταῦτα τοῦ Πατρὸς αὐτὸν ἀποκαλύψαντος τῷ Προφήτῃ, καὶ τοῦ Πνεύματος δείξαντος βαπτιζόμενον Ἰουδαίοις, δι’ οὓς καὶ ἡ κάθοδος τοῦ Πνεύματος γέγονεν. Ἵνα γὰρ ἡ Ἰωάννου μὴ καταφρονηθῇ μαρτυρία λέγοντος, ὅτι Πρῶτός μου ἦν, καὶ ὅτι Ἐν Πνεύματι βαπτίζει, καὶ ὅτι Κρινεῖ τὴν οἰκουμένην, καὶ ὁ Πατὴρ φωνὴν ἀφίησιν ἀνακηρύττων τὸν Υἱὸν, καὶ τὸ Πνεῦμα ἔπεισι, τὴν φωνὴν ἕλκον ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ Χριστοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ μὲν ἐβάπτιζεν, ὁ δὲ ἐβαπτίζετο, ἵνα μή τις τῶν παρόντων περὶ Ἰωάννου νομίσῃ λέγεσθαι τὸ εἰρημένον, ἔρχεται τὸ Πνεῦμα διορθούμενον τὴν τοιαύτην ὑπόνοιαν. Ὥστε ὅταν λέγῃ, Οὐκ ᾔδειν αὐτὸν, τὸν ἔμπροσθεν λέγει χρόνον, οὐ τὸν ἐγγὺς τοῦ βαπτίσματος. Ἐπεὶ πῶς αὐτὸν ἐκώλυε λέγων, Ἐγὼ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι; πῶς δὲ καὶ τοιαῦτα περὶ αὐτοῦ ἔλεγε; Πῶς οὖν οὐκ ἐπίστευσαν Ἰουδαῖοι, φησίν; οὐδὲ γὰρ μόνος Ἰωάννης εἶδε τὸ Πνεῦμα ἐν εἴδει περιστερᾶς. Ὅτι εἰ καὶ εἶδον, ἀλλὰ τὰ τοιαῦτα ª οὐχὶ τῶν τοῦ σώματος ὀφθαλμῶν δεῖται μόνον, ἀλλὰ πρὸ τούτων τῆς κατὰ διάνοιαν ὄψεως, ὥστε μὴ φαντασίαν περιττὴν τὸ πρᾶγμα νομίσαι. Εἰ γοῦν b θαυματουργοῦντα ὁρῶντες, καὶ ἁπτόμενον ταῖς οἰκείαις χερσὶ τῶν νενοσηκότων καὶ τῶν τεθνηκότων, καὶ οὕτως αὐτοὺς πρὸς ζωὴν ἐπανάγοντα καὶ ὑγείαν, τοσοῦτον ἐμέθυον ὑπὸ τῆς βασκανίας, ὥστε ἐναντία τοῖς ὁρωμένοις ἀποφαίνεσθαι· πῶς ἂν ἀπὸ τῆς ἐπιφοιτήσεως τοῦ Πνεύματος μόνης ἀπεκρούσαντο τὴν ἀπιστίαν; Τινὲς δέ φασιν οὐδὲ πάντας αὐτοὺς τεθεᾶσθαι, ἀλλ’ ἢ μόνον Ἰωάννην καὶ τοὺς εὐγνωμονέστερον διακειμένους. Εἰ γὰρ καὶ αἰσθητοῖς ὀφθαλμοῖς δυνατὸν ἦν ἰδεῖν ὡς ἐν εἴδει περιστερᾶς τὸ Πνεῦμα κατιόν· ἀλλ’ ὅμως οὐ διὰ τοῦτο πᾶσα ἀνάγκη πᾶσι κατάδηλον εἶναι τὸ πρᾶγμα. Καὶ γὰρ καὶ Ζαχαρίας ἐν αἰσθητῷ εἴδει πολλὰ τεθέαται· καὶ Δανιὴλ καὶ Ἰεζεκιὴλ, καὶ κοινωνὸν τῆς θέας οὐδένα ἔσχον· καὶ Μωϋσῆς δὲ πολλὰ οἶδε, καὶ οἷα τῶν ἄλλων οὐδείς· καὶ τῆς μεταμορφώσεως δὲ τῆς ἐπὶ τοῦ ὄρους οὐ πάντες ἠξιώθησαν c οἱ μαθηταί· ἀλλ’ οὐδὲ τῆς κατὰ τὴν ἀνάστασιν ὄψεως ἐκοινώνησαν ἅπαντες· καὶ τοῦτο δηλοῖ σαφῶς ὁ Λουκᾶς εἰπών· ὅτι ἔδειξεν ἑαυτὸν τοῖς Μάρτυσι τοῖς προκεχειροτονημένοις ὑπὸ τοῦ Θεοῦ. Κἀγὼ ἑώρακα καὶ μεμαρτύρηκα, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ [101] Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Καὶ ποῦ ἐμαρτύρησεν, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ; Ἀμνὸν μὲν γὰρ αὐτὸν ἐκάλεσε, καὶ ὅτι Πνεύματι βαπτίζειν ἔμελλεν, εἶπεν· Υἱὸν δὲ Θεοῦ οὐδαμοῦ. Καίτοι γε μετὰ τὸ βάπτισμα οὐδὲν αὐτὸν ἀναγράφουσιν εἰρηκότα οἱ ἄλλοι εὐαγγελισταὶ, ἀλλὰ τὰ μεταξὺ σιωπήσαντες, τὰ μετὰ τὴν σύλληψιν Ἰωάννου γενόμενα τοῦ Χριστοῦ θαύματα λέγουσιν. Ἀφ’ ὧν στοχάζεσθαι εἰκὸς, ὅτι καὶ ταῦτα καὶ πολλῷ ἕτερα πλείονα παραλέλειπται· καὶ τοῦτο αὐτὸς οὗτος ὁ εὐαγγελιστὴς πρὸς τῷ τέλει τῆς συγγραφῆς ἐδήλωσε. Τοσοῦτον γὰρ ἀπέσχον τοῦ πλάσαι τι μέγα περὶ αὐτοῦ, ὅτι τὰ μὲν δοκοῦντα ἐπονείδιστα εἶναι πάντες ὁμοφώνως d καὶ μετὰ ἀκριβείας ἔθηκαν ἁπάσης, καὶ οὐκ ἂν εὕροις οὐδένα αὐτῶν παραλιπόντα οὐδὲν τῶν τοιούτων· τῶν δὲ θαυμάτων τὰ μὲν ἄλλοις εἴασαν ª, τὰ δὲ πάντες ἀπεσιώπησαν. Ταῦτα δέ μοι οὐχ ἁπλῶς εἴρηται, ἀλλὰ πρὸς τὴν τῶν Ἑλλήνων ἀναισχυντίαν. Ἱκανὸν γὰρ τοῦτο τοῦ φιλαλήθους αὐτῶν τρόπου δεῖγμα, καὶ τοῦ μηδὲν πρὸς χάριν λέγειν. Καὶ δυνήσεσθε καὶ ταύτῃ μετὰ τῶν ἄλλων ὁπλίζεσθαι τῇ τῶν λόγων ὑποθέσει πρὸς αὐτούς. Ἀλλὰ προσέχετε· καὶ γὰρ ἄτοπον τὸν μὲν ἰατρὸν μετὰ ἀκριβείας ὑπὲρ τῆς τέχνης ἀγωνίζεσθαι· τῆς αὐτοῦ, καὶ τὸν σκυτοτόμον, καὶ τὸν ὑφάντην, καὶ πάντας ἁπλῶς τοὺς τεχνίτας· τὸν δὲ Χριστιανὸν εἶναι φάσκοντα, μὴ δύνασθαι λόγον ὑπὲρ τῆς οἰκείας παρασχεῖν πίστεως. Καίτοι ἐκεῖνα μὲν παροφθέντα, εἰς χρήματα τὴν ζημίαν ἤνεγκε· ταῦτα δὲ ἀμελούμενα, αὐτὴν ἡμῖν f διαφθείρει τὴν ψυχήν. Ἀλλ’ ὅμως οὕτως ἀθλίως διακείμεθα, ὡς ἐκείνοις μὲν ἅπασαν ἀπονέμειν σπουδήν· τῶν δὲ ἀναγκαίων, καὶ ἃ σωτηρίας ὑπόθεσις τῆς ἡμετέρας ἐστὶ, τούτων ὡς οὐδενὸς ἀξίων καταφρονεῖν. δ'. Τοῦτο οὐκ ἀφίησι τοὺς Ἕλληνας τῆς οἰκείας ταχέως καταγελάσαι πλάνης. Ὅταν γὰρ αὐτοὶ μὲν τῷ ψεύδει συνιστάμενοι, πάντα πράττωσιν ὥστε συσκιάσαι τῶν δογμάτων τὴν αἰσχύνην, ἡμεῖς δὲ οἱ τῆς ἀληθείας θεραπευταὶ μηδὲ διᾶραι τὸ στόμα δυνώμεθα, πῶς οὐ πολλὴν τοῦ δόγματος καταγνώσονται τὴν ἀσθένειαν; πῶς οὐκ ἀπάτην καὶ μωρίαν τὰ ἡμέτερα ὑποπτεύσουσι; πῶς οὐ βλασφημήσουσι τὸν Χριστὸν ὡς εἴρωνα καὶ ἀπατεῶνα, καὶ τῇ τῶν πολλῶν ἀνοίᾳ πρὸς τὴν ἀπάτην ἀποχρησάμενον; Ταύτης δὲ ἡμεῖς αἴτιοι τῆς βλασφημίας, οὐκ ἐθέλοντες ἀγρυπνεῖν ἐν τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας λόγοις, ἀλλὰ πάρεργα τιθέμενοι ταῦτα, καὶ τὰ τῆς γῆς μεριμνῶντες. Καὶ ὀρχηστοῦ μέν τις ἐρῶν καὶ ἡνιόχου καὶ τοῦ τοῖς θηρίοις πυκτεύοντος, πάντα κινεῖ καὶ πραγματεύεται, ὥστε ἐν τοῖς ἀγῶσι τοῖς ὑπὲρ αὐτοῦ μὴ ἔλαττον ἔχων ἀπελθεῖν· καὶ μακροὺς συνείρουσιν ἐπαίνους, πρὸς τοὺς κατηγοροῦντας αὐτῶν ἀπολογίαν συντιθέντες, καὶ μυρίοις βάλλοντες σκώμμασι τοὺς ἐναντιουμένους· ὑπὲρ δὲ Χριστιανισμοῦ προκειμένων g λόγων, πάντες κάτω νεύουσι, καὶ κνῶνται, καὶ χασμῶνται, καὶ καταγελασθέντες ἀναχωροῦσι. [102] Καὶ πῶς οὐκ ἄξια ταῦτα μυρίας ὀργῆς, ὅταν ὁ Χριστὸς ἀτιμότερος ὀρχηστοῦ φαίνηται παρ’ ὑμῖν; εἴ γε ὑπὲρ μὲν τῶν ἐκείνοις πεπραγμένων μυρίας ἀπολογίας μεμελετήκατε, καίτοι γε πάντων αἰσχροτέρων ὄντων· ὑπὲρ δὲ τῶν τοῦ Χριστοῦ θαυμάτων, καίτοι γε τὴν οἰκουμένην ἐπισπασαμένων, οὐδὲ ἐννοῆσαί τι καὶ μεριμνῆσαι ἀνέχεσθε. Πιστεύομεν εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα· εἰς ἀνάστασιν σωμάτων, εἰς ζωὴν αἰώνιον. Ἂν τοίνυν ἔρηταί τις Ἑλλήνων· Τίς ποτέ ἐστιν οὗτος ὁ Πατήρ; τίς δὲ ὁ Υἱός; τίς δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον; ἢ πῶς καὶ ὑμεῖς τρεῖς λέγοντες θεοὺς, ἡμῖν ἐγκαλεῖτε πολυθεΐαν; τί ἐρεῖτε; τί δὲ ἀποκρινεῖσθε; πῶς ἀποκρούσεσθε τὴν προσβολὴν τῶν λόγων τούτων; Τί δὲ, ἂν σιγώντων ὑμῶν πάλιν ἐπενέγκῃ τὸ ἕτερον ζήτημα, Τί δέ ἐστιν ὅλως ἀνάστασις, ἐρωτῶν; ἆρα γὰρ ἐν τούτῳ τῷ σώματι πάλιν ἀναστησόμεθα; ἆρα ἐν ἑτέρῳ παρὰ τοῦτο; καὶ εἰ ἐν τούτῳ, τίς χρεία αὐτὸ καταλυθῆναι; τί πρὸς ταῦτα ἐρεῖτε; Τί δὲ, ἂν λέγῃ· Διατί νῦν, καὶ μὴ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν παρεγένετο χρόνοις ὁ Χριστός; νῦν γὰρ ἔδοξεν αὐτῷ προνοῆσαι τῶν ἀνθρώπων, τὸν δὲ ἄλλον ἅπαντα χρόνον ἡμῶν κατεφρόνει; ἢ καὶ ἄλλα ἔτι ἂν πρὸς h τούτοις τούτων πλείονα ἐξετάζῃ; Οὐδὲ γὰρ ἀναγκαῖον πολλὰ ἐφεξῆς ζητήματα τιθέντας, τὰς λύσεις ἀποσιγᾷν, ὥστε μὴ τοὺς ἀφελεστέρους ταύτῃ παραβλάψαι. Ἀρκεῖ γὰρ καὶ τὰ εἰρημένα πρὸς τὸ ª Quidam ὅτι τὰ τοιαῦτα. b Εἰ γὰρ Savil. et cod. 705, οἱ γὰρ cod. 706. c Savil. ἀπήλαυον (ἀπήλαυσαν codd. 703, 706). Morel. ἠξιώθησαν. d Alii ὁμοφώνως. ª Sic Savil. Morel. τὰ μὲν ἀλλήλοις παρεχώρησαν. f Alii ὑμῖν, alii ἡμῖν. g Sic Sav. et plurimi mss. Morel. προτεινομένων. h Quidam ἢ καὶ ἕτερα πρός.

411 IN JOANNEM HOMIL. XVII. al. XVI. 412 ἐν ὕδατι, καὶ διὰ τοῦτο πέμψας, Ἵνα φανερωθῇ τῷ Ἰσραὴλ, αὐτὸς αὐτῷ καὶ πρὸ τῆς τοῦ Πνεύματος καθόδου αὐτὸν ἀπεκάλυψε. Διὸ καὶ πρὶν ἢ παραγενέσθαι, ἔλεγεν· Ὀπίσω μου ἔρχεται, ὃς ἔμπροσθέν μου γέγονεν. Οὐ τοίνυν ᾔδει αὐτὸν πρὸ τοῦ ἐλθεῖν ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην καὶ πάντας βαπτίζειν, ἀλλ’ ὅτε ἔμελλε βαπτίζεσθαι, τότε αὐτὸν ἔγνω· καὶ ταῦτα τοῦ Πατρὸς αὐτὸν ἀποκαλύψαντος τῷ Προφήτῃ, καὶ τοῦ Πνεύματος δείξαντος βαπτιζόμενον Ἰουδαίοις, δι’ οὓς καὶ ἡ κάθοδος τοῦ Πνεύματος γέγονεν. Ἵνα γὰρ ἡ Ἰωάννου μὴ καταφρονηθῇ μαρτυρία λέγοντος, ὅτι Πρῶτός μου ἦν, καὶ ὅτι Ἐν Πνεύματι βαπτίζει, καὶ ὅτι Κρινεῖ τὴν οἰκουμένην, καὶ ὁ Πατὴρ φωνὴν ἀφίησιν ἀνακηρύττων τὸν Υἱὸν, καὶ τὸ Πνεῦμα ἔπεισι, τὴν φωνὴν ἕλκον ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ Χριστοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ μὲν ἐβάπτιζεν, ὁ δὲ ἐβαπτίζετο, ἵνα μή τις τῶν παρόντων περὶ Ἰωάννου νομίσῃ λέγεσθαι τὸ εἰρημένον, ἔρχεται τὸ Πνεῦμα διορθούμενον τὴν τοιαύτην ὑπόνοιαν. Ὥστε ὅταν λέγῃ, Οὐκ ᾔδειν αὐτὸν, τὸν ἔμπροσθεν λέγει χρόνον, οὐ τὸν ἐγγὺς τοῦ βαπτίσματος. Ἐπεὶ πῶς αὐτὸν ἐκώλυε λέγων, Ἐγὼ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι; πῶς δὲ καὶ τοιαῦτα περὶ αὐτοῦ ἔλεγε; Πῶς οὖν οὐκ ἐπίστευσαν Ἰουδαῖοι, φησίν; οὐδὲ γὰρ μόνος Ἰωάννης εἶδε τὸ Πνεῦμα ἐν εἴδει περιστερᾶς. Ὅτι εἰ καὶ εἶδον, ἀλλὰ τὰ τοιαῦτα ª οὐχὶ τῶν τοῦ σώματος ὀφθαλμῶν δεῖται μόνον, ἀλλὰ πρὸ τούτων τῆς κατὰ διάνοιαν ὄψεως, ὥστε μὴ φαντασίαν περιττὴν τὸ πρᾶγμα νομίσαι. Εἰ γοῦν b θαυματουργοῦντα ὁρῶντες, καὶ ἁπτόμενον ταῖς οἰκείαις χερσὶ τῶν νενοσηκότων καὶ τῶν τεθνηκότων, καὶ οὕτως αὐτοὺς πρὸς ζωὴν ἐπανάγοντα καὶ ὑγείαν, τοσοῦτον ἐμέθυον ὑπὸ τῆς βασκανίας, ὥστε ἐναντία τοῖς ὁρωμένοις ἀποφαίνεσθαι· πῶς ἂν ἀπὸ τῆς ἐπιφοιτήσεως τοῦ Πνεύματος μόνης ἀπεκρούσαντο τὴν ἀπιστίαν; Τινὲς δέ φασιν οὐδὲ πάντας αὐτοὺς τεθεᾶσθαι, ἀλλ’ ἢ μόνον Ἰωάννην καὶ τοὺς εὐγνωμονέστερον διακειμένους. Εἰ γὰρ καὶ αἰσθητοῖς ὀφθαλμοῖς δυνατὸν ἦν ἰδεῖν ὡς ἐν εἴδει περιστερᾶς τὸ Πνεῦμα κατιόν· ἀλλ’ ὅμως οὐ διὰ τοῦτο πᾶσα ἀνάγκη πᾶσι κατάδηλον εἶναι τὸ πρᾶγμα. Καὶ γὰρ καὶ Ζαχαρίας ἐν αἰσθητῷ εἴδει πολλὰ τεθέαται· καὶ Δανιὴλ καὶ Ἰεζεκιὴλ, καὶ κοινωνὸν τῆς θέας οὐδένα ἔσχον· καὶ Μωϋσῆς δὲ πολλὰ οἶδε, καὶ οἷα τῶν ἄλλων οὐδείς· καὶ τῆς μεταμορφώσεως δὲ τῆς ἐπὶ τοῦ ὄρους οὐ πάντες ἠξιώθησαν c οἱ μαθηταί· ἀλλ’ οὐδὲ τῆς κατὰ τὴν ἀνάστασιν ὄψεως ἐκοινώνησαν ἅπαντες· καὶ τοῦτο δηλοῖ σαφῶς ὁ Λουκᾶς εἰπών· ὅτι ἔδειξεν ἑαυτὸν τοῖς Μάρτυσι τοῖς προκεχειροτονημένοις ὑπὸ τοῦ Θεοῦ. Κἀγὼ ἑώρακα καὶ μεμαρτύρηκα, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ [101] Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Καὶ ποῦ ἐμαρτύρησεν, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ; Ἀμνὸν μὲν γὰρ αὐτὸν ἐκάλεσε, καὶ ὅτι Πνεύματι βαπτίζειν ἔμελλεν, εἶπεν· Υἱὸν δὲ Θεοῦ οὐδαμοῦ. Καίτοι γε μετὰ τὸ βάπτισμα οὐδὲν αὐτὸν ἀναγράφουσιν εἰρηκότα οἱ ἄλλοι εὐαγγελισταὶ, ἀλλὰ τὰ μεταξὺ σιωπήσαντες, τὰ μετὰ τὴν σύλληψιν Ἰωάννου γενόμενα τοῦ Χριστοῦ θαύματα λέγουσιν. Ἀφ’ ὧν στοχάζεσθαι εἰκὸς, ὅτι καὶ ταῦτα καὶ πολλῷ ἕτερα πλείονα παραλέλειπται· καὶ τοῦτο αὐτὸς οὗτος ὁ εὐαγγελιστὴς πρὸς τῷ τέλει τῆς συγγραφῆς ἐδήλωσε. Τοσοῦτον γὰρ ἀπέσχον τοῦ πλάσαι τι μέγα περὶ αὐτοῦ, ὅτι τὰ μὲν δοκοῦντα ἐπονείδιστα εἶναι πάντες ὁμοφώνως d καὶ μετὰ ἀκριβείας ἔθηκαν ἁπάσης, καὶ οὐκ ἂν εὕροις οὐδένα αὐτῶν παραλιπόντα οὐδὲν τῶν τοιούτων· τῶν δὲ θαυμάτων τὰ μὲν ἄλλοις εἴασαν ª, τὰ δὲ πάντες ἀπεσιώπησαν. Ταῦτα δέ μοι οὐχ ἁπλῶς εἴρηται, ἀλλὰ πρὸς τὴν τῶν Ἑλλήνων ἀναισχυντίαν. Ἱκανὸν γὰρ τοῦτο τοῦ φιλαλήθους αὐτῶν τρόπου δεῖγμα, καὶ τοῦ μηδὲν πρὸς χάριν λέγειν. Καὶ δυνήσεσθε καὶ ταύτῃ μετὰ τῶν ἄλλων ὁπλίζεσθαι τῇ τῶν λόγων ὑποθέσει πρὸς αὐτούς. Ἀλλὰ προσέχετε· καὶ γὰρ ἄτοπον τὸν μὲν ἰατρὸν μετὰ ἀκριβείας ὑπὲρ τῆς τέχνης ἀγωνίζεσθαι· τῆς αὐτοῦ, καὶ τὸν σκυτοτόμον, καὶ τὸν ὑφάντην, καὶ πάντας ἁπλῶς τοὺς τεχνίτας· τὸν δὲ Χριστιανὸν εἶναι φάσκοντα, μὴ δύνασθαι λόγον ὑπὲρ τῆς οἰκείας παρασχεῖν πίστεως. Καίτοι ἐκεῖνα μὲν παροφθέντα, εἰς χρήματα τὴν ζημίαν ἤνεγκε· ταῦτα δὲ ἀμελούμενα, αὐτὴν ἡμῖν f διαφθείρει τὴν ψυχήν. Ἀλλ’ ὅμως οὕτως ἀθλίως διακείμεθα, ὡς ἐκείνοις μὲν ἅπασαν ἀπονέμειν σπουδήν· τῶν δὲ ἀναγκαίων, καὶ ἃ σωτηρίας ὑπόθεσις τῆς ἡμετέρας ἐστὶ, τούτων ὡς οὐδενὸς ἀξίων καταφρονεῖν. δ'. Τοῦτο οὐκ ἀφίησι τοὺς Ἕλληνας τῆς οἰκείας ταχέως καταγελάσαι πλάνης. Ὅταν γὰρ αὐτοὶ μὲν τῷ ψεύδει συνιστάμενοι, πάντα πράττωσιν ὥστε συσκιάσαι τῶν δογμάτων τὴν αἰσχύνην, ἡμεῖς δὲ οἱ τῆς ἀληθείας θεραπευταὶ μηδὲ διᾶραι τὸ στόμα δυνώμεθα, πῶς οὐ πολλὴν τοῦ δόγματος καταγνώσονται τὴν ἀσθένειαν; πῶς οὐκ ἀπάτην καὶ μωρίαν τὰ ἡμέτερα ὑποπτεύσουσι; πῶς οὐ βλασφημήσουσι τὸν Χριστὸν ὡς εἴρωνα καὶ ἀπατεῶνα, καὶ τῇ τῶν πολλῶν ἀνοίᾳ πρὸς τὴν ἀπάτην ἀποχρησάμενον; Ταύτης δὲ ἡμεῖς αἴτιοι τῆς βλασφημίας, οὐκ ἐθέλοντες ἀγρυπνεῖν ἐν τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας λόγοις, ἀλλὰ πάρεργα τιθέμενοι ταῦτα, καὶ τὰ τῆς γῆς μεριμνῶντες. Καὶ ὀρχηστοῦ μέν τις ἐρῶν καὶ ἡνιόχου καὶ τοῦ τοῖς θηρίοις πυκτεύοντος, πάντα κινεῖ καὶ πραγματεύεται, ὥστε ἐν τοῖς ἀγῶσι τοῖς ὑπὲρ αὐτοῦ μὴ ἔλαττον ἔχων ἀπελθεῖν· καὶ μακροὺς συνείρουσιν ἐπαίνους, πρὸς τοὺς κατηγοροῦντας αὐτῶν ἀπολογίαν συντιθέντες, καὶ μυρίοις βάλλοντες σκώμμασι τοὺς ἐναντιουμένους· ὑπὲρ δὲ Χριστιανισμοῦ προκειμένων g λόγων, πάντες κάτω νεύουσι, καὶ κνῶνται, καὶ χασμῶνται, καὶ καταγελασθέντες ἀναχωροῦσι. [102] Καὶ πῶς οὐκ ἄξια ταῦτα μυρίας ὀργῆς, ὅταν ὁ Χριστὸς ἀτιμότερος ὀρχηστοῦ φαίνηται παρ’ ὑμῖν; εἴ γε ὑπὲρ μὲν τῶν ἐκείνοις πεπραγμένων μυρίας ἀπολογίας μεμελετήκατε, καίτοι γε πάντων αἰσχροτέρων ὄντων· ὑπὲρ δὲ τῶν τοῦ Χριστοῦ θαυμάτων, καίτοι γε τὴν οἰκουμένην ἐπισπασαμένων, οὐδὲ ἐννοῆσαί τι καὶ μεριμνῆσαι ἀνέχεσθε. Πιστεύομεν εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα· εἰς ἀνάστασιν σωμάτων, εἰς ζωὴν αἰώνιον. Ἂν τοίνυν ἔρηταί τις Ἑλλήνων· Τίς ποτέ ἐστιν οὗτος ὁ Πατήρ; τίς δὲ ὁ Υἱός; τίς δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον; ἢ πῶς καὶ ὑμεῖς τρεῖς λέγοντες θεοὺς, ἡμῖν ἐγκαλεῖτε πολυθεΐαν; τί ἐρεῖτε; τί δὲ ἀποκρινεῖσθε; πῶς ἀποκρούσεσθε τὴν προσβολὴν τῶν λόγων τούτων; Τί δὲ, ἂν σιγώντων ὑμῶν πάλιν ἐπενέγκῃ τὸ ἕτερον ζήτημα, Τί δέ ἐστιν ὅλως ἀνάστασις, ἐρωτῶν; ἆρα γὰρ ἐν τούτῳ τῷ σώματι πάλιν ἀναστησόμεθα; ἆρα ἐν ἑτέρῳ παρὰ τοῦτο; καὶ εἰ ἐν τούτῳ, τίς χρεία αὐτὸ καταλυθῆναι; τί πρὸς ταῦτα ἐρεῖτε; Τί δὲ, ἂν λέγῃ· Διατί νῦν, καὶ μὴ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν παρεγένετο χρόνοις ὁ Χριστός; νῦν γὰρ ἔδοξεν αὐτῷ προνοῆσαι τῶν ἀνθρώπων, τὸν δὲ ἄλλον ἅπαντα χρόνον ἡμῶν κατεφρόνει; ἢ καὶ ἄλλα ἔτι ἂν πρὸς h τούτοις τούτων πλείονα ἐξετάζῃ; Οὐδὲ γὰρ ἀναγκαῖον πολλὰ ἐφεξῆς ζητήματα τιθέντας, τὰς λύσεις ἀποσιγᾷν, ὥστε μὴ τοὺς ἀφελεστέρους ταύτῃ παραβλάψαι. Ἀρκεῖ γὰρ καὶ τὰ εἰρημένα πρὸς τὸ ª Quidam ὅτι τὰ τοιαῦτα. b Εἰ γὰρ Savil. et cod. 705, οἱ γὰρ cod. 706. c Savil. ἀπήλαυον (ἀπήλαυσαν codd. 703, 706). Morel. ἠξιώθησαν. d Alii ὁμοφώνως. ª Sic Savil. Morel. τὰ μὲν ἀλλήλοις παρεχώρησαν. f Alii ὑμῖν, alii ἡμῖν. g Sic Sav. et plurimi mss. Morel. προτεινομένων. h Quidam ἢ καὶ ἕτερα πρός.

113 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ἀποτινάξαι ὑμῶν τὸν ὕπνον. Τί οὖν; ἂν ταῦτα ἐξετά- ζωσιν, ὑμεῖς δὲ μηδὲ τῶν ῥημάτων ὑπακούειν δύο νησθε • ἁπλῶς τούτων, ἄρα μικρὰν ὑποστησόμεθα δίκην, είπέ μοι, τοσαύτης πλάνης αἴτιοι γινόμενοι τοῖς ἐν τῷ σκότῳ καθημένοις ; Ἐβουλόμην, εἴ γε σχολῆς ἀπελαύετε πολλῆς, εἰς μέσον ἁπάντων ὑμῶν μιαροῦ τινος Ελληνος φιλοσόφου βιβλίον καθ᾿ ἡμῶν εἰρημένον ἀγαγεῖν, ἑτέρου πάλιν πρεσβυτέρου τού του, ἵν' οὕτω γοῦν ὑμᾶς διανέστησα, καὶ τῆς πολλῆς νωθείας ἀπήγαγον. Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι μὲν, ὥστε καθ' ἡμῶν εἰπεῖν, τοσαῦτα ἠγρύπνησαν, τίνος ἂν εἴημεν συγγνώμης ἡμεῖς ἄξιοι, εἰ μηδὲ τὰς προσβολὰς τὰς καθ᾿ ἡμῶν εἰσόμεθα ἀποκρούεσθαι; Τίνος δὲ ἕνεκεν καὶ παρήχθημεν; Οὐκ ἀκούεις τοῦ ᾿Αποστόλου λέγον της· Έτοιμοι γίνεσθε πρὸς ἀπολογίαν παντὶ τῷ αἰτοῦντι ὑμᾶς λόγον περὶ τῆς ἐν ὑμῖν ἐλπίδος ; Καὶ ὁ Παῦλος δὲ τὰ αὐτὰ παραινεῖ λέγων· Ὁ λό- γος τοῦ Χριστοῦ ἐνοικείτω ἐν ὑμῖν πλουσίως. ᾿Αλλὰ τί φασι πρὸς ταῦτα οἱ κηφήνων αλογώτεροι 4 ; • Nonnulli δυνήσεσθε. b Morel. καὶ ἕτερον πολύ πρε σβύτερον. Ibidem ἵν' οὕτω γοῦν ὑμᾶς διανέστησα, καὶ τῆς πολλῆς νωθείας απήγαγον. In hæc verba probe notat Savilius va bis hic contra grammaticæ rationem cum in- dicativo conjungi. Infra hæc verba, τίνος δὲ ἔνεκεν παρ- ήχθημεν, non lecta fuisse videntur ab interprete. c Mo rel. ἐλπίδος. ᾿Αλλαχοῦ δὲ ὁμοίως τὰ αὐτά, male. d Savil. el Morel. cum codd. 705 et 70 κηφήνων ἀργότεροι. 11 Ψυχὴ εὐλογημένη πᾶσα ἀπλῆ· καὶ, Ὁ πορευόμενο ἁπλῶς, πορεύεται πεποιθώς. Τοῦτο γὰρ πάντι αἴτιον τῶν κακῶν, ὅτι οὐδὲ τὰς μαρτυρίας τῶν Γρ φῶν πρὸς τὸ δέον ἐπίστανται παράγειν οι πολλοί. ( γὰρ τὸν ἀνόητον ἐνταῦθα λέγει, οὐδὲ τὸν οὐδὲν ε δότα, ἀλλὰ τὴν ἀπόνηρον, τὸν μὴ κακοῦργον, τὸν συ ετόν. Ἐπεὶ εἰ [105] τοῦτο ἦν, περιττὸν ἦν ἀκούειν Γίνεσθε φρόνιμοι ὡς οἱ ὄψεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς περιστεραί. ᾿Αλλὰ τί ταῦτα χρή λέγειν, εἰς οὐδ δέον ἀπαντώντος τούτου τοῦ λόγου; Πρὸς γὰρ τι εἰρημένοις, οὐδὲ τὰ ἄλλα ἡμῖν κατώρθωται, τὰ τ βίου καὶ τῆς ζωῆς λέγω, ἀλλὰ πάντοθεν ἄθλιοι κ καταγέλαστοί εσμεν, καὶ αἰτιᾶσθαι μὲν ἀλλήλους έ πρόχειροι, διορθοῦσθαι δὲ ἐφ᾽ οἷς αἰτιώμεθα καὶ ἐγκ λούμεθα, οκνηροί. Διὸ παρακαλῶ ὑμᾶς, νῦν γοῦν ἡμ αὐτῶν γενομένους, μὴ μέχρι τῆς κατηγορίας ἵστασ μόνον· οὐ γὰρ ἀρκεῖ τοῦτο ἐξιλεώσασθαι τὸν Θεό ἀλλὰ καὶ ἀρίστην εἰς πάντα σπουδάσωμεν ἐπιδείξ σθαι μεταβολὴν ', ἵνα εἰς δόξαν τοῦ Θεοῦ βιώσαντ καὶ αὐτοὶ τῆς μελλούσης ἀπολαύσωμεν δόξης· ἦς νοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχείν, χάριτι καὶ φιλανθρω τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Sic Morel. Savil. et mss. εἰ τοῦτο ἦν, περιττὸν λέγειν, et ita legit Franc. Aretinus. ↑ Codd. 705, ἀλλ' ἀρίστην πάντοθεν ἐπιδείξασθε τὴν μεταβ. ΟΜΙΛΙΑ ΙΗ'. Τῇ ἐπαύριον πάλιν εἰστήκει ὁ Ἰωάννης, καὶ ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ δύο. Καὶ ἐμβλέψας τῷ Ἰησοῦ περιπατοῦντι, λέγει· «Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ. » Καὶ ἤκουσαν αὐτοῦ οἱ δύο μαθηταὶ λα- · λοῦντος, καὶ ἠκολούθησαν αὐτῷ. σ'. Ράθυμόν πως ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, καὶ ὀξύῤῥοπον πρὸς ἀπώλειαν, οὐ παρὰ τὴν τῆς φύσεως κατα- σκευήν, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἐκ προαιρέσεως ῥᾳθυμίαν· διὰ πολλῆς δεῖται τῆς ὑπομνήσεως. Καὶ ὁ Παῦλος δὲ διὰ τοῦτο γράφων τοῖς Φιλιππησίοις ἔλεγε· Τὰ αὐτὰ γράφειν, ἐμοὶ μὲν οὐκ ὀκνηρὸν, ὑμῖν δὲ ἀσφαλές. Ἡ μὲν γὰρ γῆ τα σπέρματα παραλαβοῦσα ἅπαξ, εὐτ θέως ἀποδίδωσι τοὺς καρποὺς, καὶ οὐ δεῖται δευτέρα; καταβολῆς· ἐπὶ δὲ τῆς ψυχῆς τῆς ἡμετέρας οὐχ οὔ τως, ἀλλ᾽ ἀγαπητὸν πολλάκις σπείραντα καὶ πολλὴν ἐπιδειξάμενον ἐπιμέλειαν, ἅπαξ γοῦν δυνηθῆναι τὸν καρπὸν ἀπολαβεῖν. Πρῶτον μὲν γὰρ δυσκόλως ἐνιζά- νει τῇ διανοίᾳ τὰ λεγόμενα, διὰ τὸ πολλὴν μὲν ὑπου κεῖσθαι τὴν σκληρότητα, μυρίαις δὲ συνέχεσθαι ταῖς ἀκάνθαις, καὶ πολλοὺς εἶναι τοὺς ἐπιβουλεύοντας καὶ τὰ σπέρματα διαρπάζοντας. Επειτα ὅταν παγῇ καὶ ριζωθῇ, τῆς αὐτῆς πάλιν δεῖται σπουδῆς, ὥστε πρὸς · ἀκμὴν ἐλθεῖν αὐτὰ, καὶ ἐλθόντα μεῖναι ἀσινῆ, καὶ μηδὲν παραβλαβῆναι παρὰ μηδενός. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν σπερμάτων, ὅταν ὁ στάχυς απαρτισθῇ καὶ τὴν οἰκείαν ἰσχὺν ἀπολάβῃ, καὶ ἐρυσίβης καὶ αὐχμοῦ καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων εὐκόλως καταφρονεῖ· ἐπὶ δὲ τῶν δου .γμάτων οὐχ οὕτως, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὸ τελείως έργα- σθῆναι τὸ πᾶν, πολλάκις ἐπελθὼν χειμών εἷς καὶ κλυ- δώνιον, δυσκολίας προσβαλούσης, καὶ ἀνθρώπων ἀπα τῶν εἰδότων ἐπιβουλευσάντων, καὶ ἑτέρων πειρασμῶν ποικίλων ἐπενεχθέντων, ἐλυμήνατο. Ταῦτα δὲ ἡμῖν οὐχ ἁπλῶς εἴρηται, ἀλλ᾽ ἵνα ὅταν ἀκούσῃς τοῦ Ἰωάν- νου τὰ αὐτὰ [104] φθεγγομένου, μή φλυαρίας κατα γνῷς 4, μηδὲ περιττόν τινα εἶναι νομίσῃς καὶ φορο τικόν. Εβούλετο μὲν γὰρ ἅπαξ εἰπὼν ἀκουσθῆναι· ἐπειδὴ δὲ οὐ πολλοὶ τοῖς λεγομένοις προτεῖχον ἐξ ἀρ • Morel. μὴ ἀπειροκαλίαν αὐτοῦ καταγνῷς. C χῆς διὰ τὸν πολὺν ὕπνον, καὶ δευτέρᾳ πάλιν αὐτ ἀφυπνίζει φωνῇ. Σκόπει δέ· Εἶπεν, ὅτι Ὁ ἐπι μου ερχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονε· καὶ Οὐχ ἱκανὸς ἐστι 5 λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑπο ματος αὐτοῦ· καὶ, ὅτι Αὐτὸς βαπτίζει ἐν Πνεύ ἁγίῳ καὶ πυρί· καὶ ὅτι τὸ Πνεῦμα τεθέατα: κι βαῖνον ὡσεὶ περιστερὰν, καὶ μένον ἐπ' αὐτόν· μεμαρτύρηκεν, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ· οὐ προσέσχεν οὐδὲ ἠρώτησεν, οὐδὲ εἶπε· Τί ταῦτα γεις ; καὶ ὑπὲρ τίνος; καὶ διατί; Εἶπε πάλιν, "Ι ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ σμου. Οὐδὲ οὕτω καθήψατο τῆς ἀναισθησίας απ Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἀναγκάζεται τὰ αὐτὰ λέγειν το καθάπερ τινὰ σκληρὰν καὶ ἀνένδοτον γῆν τῇ νε μαλάττων, καὶ τῷ λόγῳ οἷόν τινι ἀρότρῳ πεπ μένην ἀνεγείρων τὴν διάνοιαν, ὥστε εἰς τὸ βάθο σπέρματα καταβαλεῖν. Διὰ δὴ τοῦτο οὐδὲ μακρὸν τὸν λόγον, ὅτι ἐν μόνον ἐσπούδαζε, προσαγαγεῖν τοὺς καὶ κολλῆσαι τῷ Χριστῷ. Ηδει γὰρ ὅτι καταδεξάμενοι καὶ πεισθέντες, οὐ δεήσονται μαρτυρήσοντος αὐτῷ λοιπόν· ὅπερ οὖν καὶ γέγ Εἰ γὰρ οἱ Σαμαρεῖται λέγουσι μετὰ τὴν ἀκρόασι τοῦ τῇ γυναικὶ, Οὐκ ἔτι διὰ τὴν σὴν λαλιάν στεύομεν· αὐτοὶ γὰρ οἴδαμεν ὅτι οὗτός ἐσι Σωτὴρ τοῦ κόσμου, ὁ Χριστός· πολλῷ μᾶλλ μαθηταὶ τάχιον εχειρώθησαν ἂν, δ δὴ καὶ γέγ Ελθόντες ὁ γὰρ καὶ ἀκούσαντες μίαν ἑσπέραν ἔτι πρὸς Ιωάννην ὑπέστρεψαν, ἀλλ᾽ οὕτως αὐτῷ ηλώθησαν, ὥστε τὴν Ἰωάννου διακονίαν ἀναδέξα καὶ αὐτοὶ κηρύττειν αὐτόν. Εὑρίσκει γας οὗτος, τὸν ἀδελφὸν τὸν ἴδιον Σίμωνα, καὶ λέγει α Εὑρήκαμεν τὸν Μεσσίαν, ὅ ἐστι μεθερμηνε νον, ὁ Χριστός. Θέα δέ μοι * κἀκεῖνο, πῶς, ὅτ * Savil. et could. 703, 706, Οὐχ ἱκανὸς εἰμι. λόγῳ καθάπερ ἀρότρω. Paulo post Morel. καταβαλεῖν. ' θεν ουδέ. Τum Sevii. et codd. nostri ἐκτείνει λόγον. Savil. et mss. Morel, οἱ μαθηταὶ τοῦτο ἂν ἔπαθον, κ λόγοις αὐτοῦ ἐχειρώθησαν ἐλθόντες. Morel. λέγει Θέα δέ μοι, omissis interpositis.

113 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ἀποτινάξαι ὑμῶν τὸν ὕπνον. Τί οὖν; ἂν ταῦτα ἐξετά- ζωσιν, ὑμεῖς δὲ μηδὲ τῶν ῥημάτων ὑπακούειν δύο νησθε • ἁπλῶς τούτων, ἄρα μικρὰν ὑποστησόμεθα δίκην, είπέ μοι, τοσαύτης πλάνης αἴτιοι γινόμενοι τοῖς ἐν τῷ σκότῳ καθημένοις ; Ἐβουλόμην, εἴ γε σχολῆς ἀπελαύετε πολλῆς, εἰς μέσον ἁπάντων ὑμῶν μιαροῦ τινος Ελληνος φιλοσόφου βιβλίον καθ᾿ ἡμῶν εἰρημένον ἀγαγεῖν, ἑτέρου πάλιν πρεσβυτέρου τού του, ἵν' οὕτω γοῦν ὑμᾶς διανέστησα, καὶ τῆς πολλῆς νωθείας ἀπήγαγον. Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι μὲν, ὥστε καθ' ἡμῶν εἰπεῖν, τοσαῦτα ἠγρύπνησαν, τίνος ἂν εἴημεν συγγνώμης ἡμεῖς ἄξιοι, εἰ μηδὲ τὰς προσβολὰς τὰς καθ᾿ ἡμῶν εἰσόμεθα ἀποκρούεσθαι; Τίνος δὲ ἕνεκεν καὶ παρήχθημεν; Οὐκ ἀκούεις τοῦ ᾿Αποστόλου λέγον της· Έτοιμοι γίνεσθε πρὸς ἀπολογίαν παντὶ τῷ αἰτοῦντι ὑμᾶς λόγον περὶ τῆς ἐν ὑμῖν ἐλπίδος ; Καὶ ὁ Παῦλος δὲ τὰ αὐτὰ παραινεῖ λέγων· Ὁ λό- γος τοῦ Χριστοῦ ἐνοικείτω ἐν ὑμῖν πλουσίως. ᾿Αλλὰ τί φασι πρὸς ταῦτα οἱ κηφήνων αλογώτεροι 4 ; • Nonnulli δυνήσεσθε. b Morel. καὶ ἕτερον πολύ πρε σβύτερον. Ibidem ἵν' οὕτω γοῦν ὑμᾶς διανέστησα, καὶ τῆς πολλῆς νωθείας απήγαγον. In hæc verba probe notat Savilius va bis hic contra grammaticæ rationem cum in- dicativo conjungi. Infra hæc verba, τίνος δὲ ἔνεκεν παρ- ήχθημεν, non lecta fuisse videntur ab interprete. c Mo rel. ἐλπίδος. ᾿Αλλαχοῦ δὲ ὁμοίως τὰ αὐτά, male. d Savil. el Morel. cum codd. 705 et 70 κηφήνων ἀργότεροι. 11 Ψυχὴ εὐλογημένη πᾶσα ἀπλῆ· καὶ, Ὁ πορευόμενο ἁπλῶς, πορεύεται πεποιθώς. Τοῦτο γὰρ πάντι αἴτιον τῶν κακῶν, ὅτι οὐδὲ τὰς μαρτυρίας τῶν Γρ φῶν πρὸς τὸ δέον ἐπίστανται παράγειν οι πολλοί. ( γὰρ τὸν ἀνόητον ἐνταῦθα λέγει, οὐδὲ τὸν οὐδὲν ε δότα, ἀλλὰ τὴν ἀπόνηρον, τὸν μὴ κακοῦργον, τὸν συ ετόν. Ἐπεὶ εἰ [105] τοῦτο ἦν, περιττὸν ἦν ἀκούειν Γίνεσθε φρόνιμοι ὡς οἱ ὄψεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς περιστεραί. ᾿Αλλὰ τί ταῦτα χρή λέγειν, εἰς οὐδ δέον ἀπαντώντος τούτου τοῦ λόγου; Πρὸς γὰρ τι εἰρημένοις, οὐδὲ τὰ ἄλλα ἡμῖν κατώρθωται, τὰ τ βίου καὶ τῆς ζωῆς λέγω, ἀλλὰ πάντοθεν ἄθλιοι κ καταγέλαστοί εσμεν, καὶ αἰτιᾶσθαι μὲν ἀλλήλους έ πρόχειροι, διορθοῦσθαι δὲ ἐφ᾽ οἷς αἰτιώμεθα καὶ ἐγκ λούμεθα, οκνηροί. Διὸ παρακαλῶ ὑμᾶς, νῦν γοῦν ἡμ αὐτῶν γενομένους, μὴ μέχρι τῆς κατηγορίας ἵστασ μόνον· οὐ γὰρ ἀρκεῖ τοῦτο ἐξιλεώσασθαι τὸν Θεό ἀλλὰ καὶ ἀρίστην εἰς πάντα σπουδάσωμεν ἐπιδείξ σθαι μεταβολὴν ', ἵνα εἰς δόξαν τοῦ Θεοῦ βιώσαντ καὶ αὐτοὶ τῆς μελλούσης ἀπολαύσωμεν δόξης· ἦς νοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχείν, χάριτι καὶ φιλανθρω τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Sic Morel. Savil. et mss. εἰ τοῦτο ἦν, περιττὸν λέγειν, et ita legit Franc. Aretinus. ↑ Codd. 705, ἀλλ' ἀρίστην πάντοθεν ἐπιδείξασθε τὴν μεταβ. ΟΜΙΛΙΑ ΙΗ'. Τῇ ἐπαύριον πάλιν εἰστήκει ὁ Ἰωάννης, καὶ ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ δύο. Καὶ ἐμβλέψας τῷ Ἰησοῦ περιπατοῦντι, λέγει· «Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ. » Καὶ ἤκουσαν αὐτοῦ οἱ δύο μαθηταὶ λα- · λοῦντος, καὶ ἠκολούθησαν αὐτῷ. σ'. Ράθυμόν πως ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, καὶ ὀξύῤῥοπον πρὸς ἀπώλειαν, οὐ παρὰ τὴν τῆς φύσεως κατα- σκευήν, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἐκ προαιρέσεως ῥᾳθυμίαν· διὰ πολλῆς δεῖται τῆς ὑπομνήσεως. Καὶ ὁ Παῦλος δὲ διὰ τοῦτο γράφων τοῖς Φιλιππησίοις ἔλεγε· Τὰ αὐτὰ γράφειν, ἐμοὶ μὲν οὐκ ὀκνηρὸν, ὑμῖν δὲ ἀσφαλές. Ἡ μὲν γὰρ γῆ τα σπέρματα παραλαβοῦσα ἅπαξ, εὐτ θέως ἀποδίδωσι τοὺς καρποὺς, καὶ οὐ δεῖται δευτέρα; καταβολῆς· ἐπὶ δὲ τῆς ψυχῆς τῆς ἡμετέρας οὐχ οὔ τως, ἀλλ᾽ ἀγαπητὸν πολλάκις σπείραντα καὶ πολλὴν ἐπιδειξάμενον ἐπιμέλειαν, ἅπαξ γοῦν δυνηθῆναι τὸν καρπὸν ἀπολαβεῖν. Πρῶτον μὲν γὰρ δυσκόλως ἐνιζά- νει τῇ διανοίᾳ τὰ λεγόμενα, διὰ τὸ πολλὴν μὲν ὑπου κεῖσθαι τὴν σκληρότητα, μυρίαις δὲ συνέχεσθαι ταῖς ἀκάνθαις, καὶ πολλοὺς εἶναι τοὺς ἐπιβουλεύοντας καὶ τὰ σπέρματα διαρπάζοντας. Επειτα ὅταν παγῇ καὶ ριζωθῇ, τῆς αὐτῆς πάλιν δεῖται σπουδῆς, ὥστε πρὸς · ἀκμὴν ἐλθεῖν αὐτὰ, καὶ ἐλθόντα μεῖναι ἀσινῆ, καὶ μηδὲν παραβλαβῆναι παρὰ μηδενός. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν σπερμάτων, ὅταν ὁ στάχυς απαρτισθῇ καὶ τὴν οἰκείαν ἰσχὺν ἀπολάβῃ, καὶ ἐρυσίβης καὶ αὐχμοῦ καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων εὐκόλως καταφρονεῖ· ἐπὶ δὲ τῶν δου .γμάτων οὐχ οὕτως, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὸ τελείως έργα- σθῆναι τὸ πᾶν, πολλάκις ἐπελθὼν χειμών εἷς καὶ κλυ- δώνιον, δυσκολίας προσβαλούσης, καὶ ἀνθρώπων ἀπα τῶν εἰδότων ἐπιβουλευσάντων, καὶ ἑτέρων πειρασμῶν ποικίλων ἐπενεχθέντων, ἐλυμήνατο. Ταῦτα δὲ ἡμῖν οὐχ ἁπλῶς εἴρηται, ἀλλ᾽ ἵνα ὅταν ἀκούσῃς τοῦ Ἰωάν- νου τὰ αὐτὰ [104] φθεγγομένου, μή φλυαρίας κατα γνῷς 4, μηδὲ περιττόν τινα εἶναι νομίσῃς καὶ φορο τικόν. Εβούλετο μὲν γὰρ ἅπαξ εἰπὼν ἀκουσθῆναι· ἐπειδὴ δὲ οὐ πολλοὶ τοῖς λεγομένοις προτεῖχον ἐξ ἀρ • Morel. μὴ ἀπειροκαλίαν αὐτοῦ καταγνῷς. C χῆς διὰ τὸν πολὺν ὕπνον, καὶ δευτέρᾳ πάλιν αὐτ ἀφυπνίζει φωνῇ. Σκόπει δέ· Εἶπεν, ὅτι Ὁ ἐπι μου ερχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονε· καὶ Οὐχ ἱκανὸς ἐστι 5 λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑπο ματος αὐτοῦ· καὶ, ὅτι Αὐτὸς βαπτίζει ἐν Πνεύ ἁγίῳ καὶ πυρί· καὶ ὅτι τὸ Πνεῦμα τεθέατα: κι βαῖνον ὡσεὶ περιστερὰν, καὶ μένον ἐπ' αὐτόν· μεμαρτύρηκεν, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ· οὐ προσέσχεν οὐδὲ ἠρώτησεν, οὐδὲ εἶπε· Τί ταῦτα γεις ; καὶ ὑπὲρ τίνος; καὶ διατί; Εἶπε πάλιν, "Ι ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ σμου. Οὐδὲ οὕτω καθήψατο τῆς ἀναισθησίας απ Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἀναγκάζεται τὰ αὐτὰ λέγειν το καθάπερ τινὰ σκληρὰν καὶ ἀνένδοτον γῆν τῇ νε μαλάττων, καὶ τῷ λόγῳ οἷόν τινι ἀρότρῳ πεπ μένην ἀνεγείρων τὴν διάνοιαν, ὥστε εἰς τὸ βάθο σπέρματα καταβαλεῖν. Διὰ δὴ τοῦτο οὐδὲ μακρὸν τὸν λόγον, ὅτι ἐν μόνον ἐσπούδαζε, προσαγαγεῖν τοὺς καὶ κολλῆσαι τῷ Χριστῷ. Ηδει γὰρ ὅτι καταδεξάμενοι καὶ πεισθέντες, οὐ δεήσονται μαρτυρήσοντος αὐτῷ λοιπόν· ὅπερ οὖν καὶ γέγ Εἰ γὰρ οἱ Σαμαρεῖται λέγουσι μετὰ τὴν ἀκρόασι τοῦ τῇ γυναικὶ, Οὐκ ἔτι διὰ τὴν σὴν λαλιάν στεύομεν· αὐτοὶ γὰρ οἴδαμεν ὅτι οὗτός ἐσι Σωτὴρ τοῦ κόσμου, ὁ Χριστός· πολλῷ μᾶλλ μαθηταὶ τάχιον εχειρώθησαν ἂν, δ δὴ καὶ γέγ Ελθόντες ὁ γὰρ καὶ ἀκούσαντες μίαν ἑσπέραν ἔτι πρὸς Ιωάννην ὑπέστρεψαν, ἀλλ᾽ οὕτως αὐτῷ ηλώθησαν, ὥστε τὴν Ἰωάννου διακονίαν ἀναδέξα καὶ αὐτοὶ κηρύττειν αὐτόν. Εὑρίσκει γας οὗτος, τὸν ἀδελφὸν τὸν ἴδιον Σίμωνα, καὶ λέγει α Εὑρήκαμεν τὸν Μεσσίαν, ὅ ἐστι μεθερμηνε νον, ὁ Χριστός. Θέα δέ μοι * κἀκεῖνο, πῶς, ὅτ * Savil. et could. 703, 706, Οὐχ ἱκανὸς εἰμι. λόγῳ καθάπερ ἀρότρω. Paulo post Morel. καταβαλεῖν. ' θεν ουδέ. Τum Sevii. et codd. nostri ἐκτείνει λόγον. Savil. et mss. Morel, οἱ μαθηταὶ τοῦτο ἂν ἔπαθον, κ λόγοις αὐτοῦ ἐχειρώθησαν ἐλθόντες. Morel. λέγει Θέα δέ μοι, omissis interpositis.

113 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ἀποτινάξαι ὑμῶν τὸν ὕπνον. Τί οὖν; ἂν ταῦτα ἐξετά- ζωσιν, ὑμεῖς δὲ μηδὲ τῶν ῥημάτων ὑπακούειν δύο νησθε • ἁπλῶς τούτων, ἄρα μικρὰν ὑποστησόμεθα δίκην, είπέ μοι, τοσαύτης πλάνης αἴτιοι γινόμενοι τοῖς ἐν τῷ σκότῳ καθημένοις ; Ἐβουλόμην, εἴ γε σχολῆς ἀπελαύετε πολλῆς, εἰς μέσον ἁπάντων ὑμῶν μιαροῦ τινος Ελληνος φιλοσόφου βιβλίον καθ᾿ ἡμῶν εἰρημένον ἀγαγεῖν, ἑτέρου πάλιν πρεσβυτέρου τού του, ἵν' οὕτω γοῦν ὑμᾶς διανέστησα, καὶ τῆς πολλῆς νωθείας ἀπήγαγον. Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι μὲν, ὥστε καθ' ἡμῶν εἰπεῖν, τοσαῦτα ἠγρύπνησαν, τίνος ἂν εἴημεν συγγνώμης ἡμεῖς ἄξιοι, εἰ μηδὲ τὰς προσβολὰς τὰς καθ᾿ ἡμῶν εἰσόμεθα ἀποκρούεσθαι; Τίνος δὲ ἕνεκεν καὶ παρήχθημεν; Οὐκ ἀκούεις τοῦ ᾿Αποστόλου λέγον της· Έτοιμοι γίνεσθε πρὸς ἀπολογίαν παντὶ τῷ αἰτοῦντι ὑμᾶς λόγον περὶ τῆς ἐν ὑμῖν ἐλπίδος ; Καὶ ὁ Παῦλος δὲ τὰ αὐτὰ παραινεῖ λέγων· Ὁ λό- γος τοῦ Χριστοῦ ἐνοικείτω ἐν ὑμῖν πλουσίως. ᾿Αλλὰ τί φασι πρὸς ταῦτα οἱ κηφήνων αλογώτεροι 4 ; • Nonnulli δυνήσεσθε. b Morel. καὶ ἕτερον πολύ πρε σβύτερον. Ibidem ἵν' οὕτω γοῦν ὑμᾶς διανέστησα, καὶ τῆς πολλῆς νωθείας απήγαγον. In hæc verba probe notat Savilius va bis hic contra grammaticæ rationem cum in- dicativo conjungi. Infra hæc verba, τίνος δὲ ἔνεκεν παρ- ήχθημεν, non lecta fuisse videntur ab interprete. c Mo rel. ἐλπίδος. ᾿Αλλαχοῦ δὲ ὁμοίως τὰ αὐτά, male. d Savil. el Morel. cum codd. 705 et 70 κηφήνων ἀργότεροι. 11 Ψυχὴ εὐλογημένη πᾶσα ἀπλῆ· καὶ, Ὁ πορευόμενο ἁπλῶς, πορεύεται πεποιθώς. Τοῦτο γὰρ πάντι αἴτιον τῶν κακῶν, ὅτι οὐδὲ τὰς μαρτυρίας τῶν Γρ φῶν πρὸς τὸ δέον ἐπίστανται παράγειν οι πολλοί. ( γὰρ τὸν ἀνόητον ἐνταῦθα λέγει, οὐδὲ τὸν οὐδὲν ε δότα, ἀλλὰ τὴν ἀπόνηρον, τὸν μὴ κακοῦργον, τὸν συ ετόν. Ἐπεὶ εἰ [105] τοῦτο ἦν, περιττὸν ἦν ἀκούειν Γίνεσθε φρόνιμοι ὡς οἱ ὄψεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς περιστεραί. ᾿Αλλὰ τί ταῦτα χρή λέγειν, εἰς οὐδ δέον ἀπαντώντος τούτου τοῦ λόγου; Πρὸς γὰρ τι εἰρημένοις, οὐδὲ τὰ ἄλλα ἡμῖν κατώρθωται, τὰ τ βίου καὶ τῆς ζωῆς λέγω, ἀλλὰ πάντοθεν ἄθλιοι κ καταγέλαστοί εσμεν, καὶ αἰτιᾶσθαι μὲν ἀλλήλους έ πρόχειροι, διορθοῦσθαι δὲ ἐφ᾽ οἷς αἰτιώμεθα καὶ ἐγκ λούμεθα, οκνηροί. Διὸ παρακαλῶ ὑμᾶς, νῦν γοῦν ἡμ αὐτῶν γενομένους, μὴ μέχρι τῆς κατηγορίας ἵστασ μόνον· οὐ γὰρ ἀρκεῖ τοῦτο ἐξιλεώσασθαι τὸν Θεό ἀλλὰ καὶ ἀρίστην εἰς πάντα σπουδάσωμεν ἐπιδείξ σθαι μεταβολὴν ', ἵνα εἰς δόξαν τοῦ Θεοῦ βιώσαντ καὶ αὐτοὶ τῆς μελλούσης ἀπολαύσωμεν δόξης· ἦς νοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχείν, χάριτι καὶ φιλανθρω τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Sic Morel. Savil. et mss. εἰ τοῦτο ἦν, περιττὸν λέγειν, et ita legit Franc. Aretinus. ↑ Codd. 705, ἀλλ' ἀρίστην πάντοθεν ἐπιδείξασθε τὴν μεταβ. ΟΜΙΛΙΑ ΙΗ'. Τῇ ἐπαύριον πάλιν εἰστήκει ὁ Ἰωάννης, καὶ ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ δύο. Καὶ ἐμβλέψας τῷ Ἰησοῦ περιπατοῦντι, λέγει· «Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ. » Καὶ ἤκουσαν αὐτοῦ οἱ δύο μαθηταὶ λα- · λοῦντος, καὶ ἠκολούθησαν αὐτῷ. σ'. Ράθυμόν πως ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, καὶ ὀξύῤῥοπον πρὸς ἀπώλειαν, οὐ παρὰ τὴν τῆς φύσεως κατα- σκευήν, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἐκ προαιρέσεως ῥᾳθυμίαν· διὰ πολλῆς δεῖται τῆς ὑπομνήσεως. Καὶ ὁ Παῦλος δὲ διὰ τοῦτο γράφων τοῖς Φιλιππησίοις ἔλεγε· Τὰ αὐτὰ γράφειν, ἐμοὶ μὲν οὐκ ὀκνηρὸν, ὑμῖν δὲ ἀσφαλές. Ἡ μὲν γὰρ γῆ τα σπέρματα παραλαβοῦσα ἅπαξ, εὐτ θέως ἀποδίδωσι τοὺς καρποὺς, καὶ οὐ δεῖται δευτέρα; καταβολῆς· ἐπὶ δὲ τῆς ψυχῆς τῆς ἡμετέρας οὐχ οὔ τως, ἀλλ᾽ ἀγαπητὸν πολλάκις σπείραντα καὶ πολλὴν ἐπιδειξάμενον ἐπιμέλειαν, ἅπαξ γοῦν δυνηθῆναι τὸν καρπὸν ἀπολαβεῖν. Πρῶτον μὲν γὰρ δυσκόλως ἐνιζά- νει τῇ διανοίᾳ τὰ λεγόμενα, διὰ τὸ πολλὴν μὲν ὑπου κεῖσθαι τὴν σκληρότητα, μυρίαις δὲ συνέχεσθαι ταῖς ἀκάνθαις, καὶ πολλοὺς εἶναι τοὺς ἐπιβουλεύοντας καὶ τὰ σπέρματα διαρπάζοντας. Επειτα ὅταν παγῇ καὶ ριζωθῇ, τῆς αὐτῆς πάλιν δεῖται σπουδῆς, ὥστε πρὸς · ἀκμὴν ἐλθεῖν αὐτὰ, καὶ ἐλθόντα μεῖναι ἀσινῆ, καὶ μηδὲν παραβλαβῆναι παρὰ μηδενός. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν σπερμάτων, ὅταν ὁ στάχυς απαρτισθῇ καὶ τὴν οἰκείαν ἰσχὺν ἀπολάβῃ, καὶ ἐρυσίβης καὶ αὐχμοῦ καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων εὐκόλως καταφρονεῖ· ἐπὶ δὲ τῶν δου .γμάτων οὐχ οὕτως, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὸ τελείως έργα- σθῆναι τὸ πᾶν, πολλάκις ἐπελθὼν χειμών εἷς καὶ κλυ- δώνιον, δυσκολίας προσβαλούσης, καὶ ἀνθρώπων ἀπα τῶν εἰδότων ἐπιβουλευσάντων, καὶ ἑτέρων πειρασμῶν ποικίλων ἐπενεχθέντων, ἐλυμήνατο. Ταῦτα δὲ ἡμῖν οὐχ ἁπλῶς εἴρηται, ἀλλ᾽ ἵνα ὅταν ἀκούσῃς τοῦ Ἰωάν- νου τὰ αὐτὰ [104] φθεγγομένου, μή φλυαρίας κατα γνῷς 4, μηδὲ περιττόν τινα εἶναι νομίσῃς καὶ φορο τικόν. Εβούλετο μὲν γὰρ ἅπαξ εἰπὼν ἀκουσθῆναι· ἐπειδὴ δὲ οὐ πολλοὶ τοῖς λεγομένοις προτεῖχον ἐξ ἀρ • Morel. μὴ ἀπειροκαλίαν αὐτοῦ καταγνῷς. C χῆς διὰ τὸν πολὺν ὕπνον, καὶ δευτέρᾳ πάλιν αὐτ ἀφυπνίζει φωνῇ. Σκόπει δέ· Εἶπεν, ὅτι Ὁ ἐπι μου ερχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονε· καὶ Οὐχ ἱκανὸς ἐστι 5 λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑπο ματος αὐτοῦ· καὶ, ὅτι Αὐτὸς βαπτίζει ἐν Πνεύ ἁγίῳ καὶ πυρί· καὶ ὅτι τὸ Πνεῦμα τεθέατα: κι βαῖνον ὡσεὶ περιστερὰν, καὶ μένον ἐπ' αὐτόν· μεμαρτύρηκεν, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ· οὐ προσέσχεν οὐδὲ ἠρώτησεν, οὐδὲ εἶπε· Τί ταῦτα γεις ; καὶ ὑπὲρ τίνος; καὶ διατί; Εἶπε πάλιν, "Ι ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ σμου. Οὐδὲ οὕτω καθήψατο τῆς ἀναισθησίας απ Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἀναγκάζεται τὰ αὐτὰ λέγειν το καθάπερ τινὰ σκληρὰν καὶ ἀνένδοτον γῆν τῇ νε μαλάττων, καὶ τῷ λόγῳ οἷόν τινι ἀρότρῳ πεπ μένην ἀνεγείρων τὴν διάνοιαν, ὥστε εἰς τὸ βάθο σπέρματα καταβαλεῖν. Διὰ δὴ τοῦτο οὐδὲ μακρὸν τὸν λόγον, ὅτι ἐν μόνον ἐσπούδαζε, προσαγαγεῖν τοὺς καὶ κολλῆσαι τῷ Χριστῷ. Ηδει γὰρ ὅτι καταδεξάμενοι καὶ πεισθέντες, οὐ δεήσονται μαρτυρήσοντος αὐτῷ λοιπόν· ὅπερ οὖν καὶ γέγ Εἰ γὰρ οἱ Σαμαρεῖται λέγουσι μετὰ τὴν ἀκρόασι τοῦ τῇ γυναικὶ, Οὐκ ἔτι διὰ τὴν σὴν λαλιάν στεύομεν· αὐτοὶ γὰρ οἴδαμεν ὅτι οὗτός ἐσι Σωτὴρ τοῦ κόσμου, ὁ Χριστός· πολλῷ μᾶλλ μαθηταὶ τάχιον εχειρώθησαν ἂν, δ δὴ καὶ γέγ Ελθόντες ὁ γὰρ καὶ ἀκούσαντες μίαν ἑσπέραν ἔτι πρὸς Ιωάννην ὑπέστρεψαν, ἀλλ᾽ οὕτως αὐτῷ ηλώθησαν, ὥστε τὴν Ἰωάννου διακονίαν ἀναδέξα καὶ αὐτοὶ κηρύττειν αὐτόν. Εὑρίσκει γας οὗτος, τὸν ἀδελφὸν τὸν ἴδιον Σίμωνα, καὶ λέγει α Εὑρήκαμεν τὸν Μεσσίαν, ὅ ἐστι μεθερμηνε νον, ὁ Χριστός. Θέα δέ μοι * κἀκεῖνο, πῶς, ὅτ * Savil. et could. 703, 706, Οὐχ ἱκανὸς εἰμι. λόγῳ καθάπερ ἀρότρω. Paulo post Morel. καταβαλεῖν. ' θεν ουδέ. Τum Sevii. et codd. nostri ἐκτείνει λόγον. Savil. et mss. Morel, οἱ μαθηταὶ τοῦτο ἂν ἔπαθον, κ λόγοις αὐτοῦ ἐχειρώθησαν ἐλθόντες. Morel. λέγει Θέα δέ μοι, omissis interpositis.

113 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ἀποτινάξαι ὑμῶν τὸν ὕπνον. Τί οὖν; ἂν ταῦτα ἐξετά- ζωσιν, ὑμεῖς δὲ μηδὲ τῶν ῥημάτων ὑπακούειν δύο νησθε • ἁπλῶς τούτων, ἄρα μικρὰν ὑποστησόμεθα δίκην, είπέ μοι, τοσαύτης πλάνης αἴτιοι γινόμενοι τοῖς ἐν τῷ σκότῳ καθημένοις ; Ἐβουλόμην, εἴ γε σχολῆς ἀπελαύετε πολλῆς, εἰς μέσον ἁπάντων ὑμῶν μιαροῦ τινος Ελληνος φιλοσόφου βιβλίον καθ᾿ ἡμῶν εἰρημένον ἀγαγεῖν, ἑτέρου πάλιν πρεσβυτέρου τού του, ἵν' οὕτω γοῦν ὑμᾶς διανέστησα, καὶ τῆς πολλῆς νωθείας ἀπήγαγον. Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι μὲν, ὥστε καθ' ἡμῶν εἰπεῖν, τοσαῦτα ἠγρύπνησαν, τίνος ἂν εἴημεν συγγνώμης ἡμεῖς ἄξιοι, εἰ μηδὲ τὰς προσβολὰς τὰς καθ᾿ ἡμῶν εἰσόμεθα ἀποκρούεσθαι; Τίνος δὲ ἕνεκεν καὶ παρήχθημεν; Οὐκ ἀκούεις τοῦ ᾿Αποστόλου λέγον της· Έτοιμοι γίνεσθε πρὸς ἀπολογίαν παντὶ τῷ αἰτοῦντι ὑμᾶς λόγον περὶ τῆς ἐν ὑμῖν ἐλπίδος ; Καὶ ὁ Παῦλος δὲ τὰ αὐτὰ παραινεῖ λέγων· Ὁ λό- γος τοῦ Χριστοῦ ἐνοικείτω ἐν ὑμῖν πλουσίως. ᾿Αλλὰ τί φασι πρὸς ταῦτα οἱ κηφήνων αλογώτεροι 4 ; • Nonnulli δυνήσεσθε. b Morel. καὶ ἕτερον πολύ πρε σβύτερον. Ibidem ἵν' οὕτω γοῦν ὑμᾶς διανέστησα, καὶ τῆς πολλῆς νωθείας απήγαγον. In hæc verba probe notat Savilius va bis hic contra grammaticæ rationem cum in- dicativo conjungi. Infra hæc verba, τίνος δὲ ἔνεκεν παρ- ήχθημεν, non lecta fuisse videntur ab interprete. c Mo rel. ἐλπίδος. ᾿Αλλαχοῦ δὲ ὁμοίως τὰ αὐτά, male. d Savil. el Morel. cum codd. 705 et 70 κηφήνων ἀργότεροι. 11 Ψυχὴ εὐλογημένη πᾶσα ἀπλῆ· καὶ, Ὁ πορευόμενο ἁπλῶς, πορεύεται πεποιθώς. Τοῦτο γὰρ πάντι αἴτιον τῶν κακῶν, ὅτι οὐδὲ τὰς μαρτυρίας τῶν Γρ φῶν πρὸς τὸ δέον ἐπίστανται παράγειν οι πολλοί. ( γὰρ τὸν ἀνόητον ἐνταῦθα λέγει, οὐδὲ τὸν οὐδὲν ε δότα, ἀλλὰ τὴν ἀπόνηρον, τὸν μὴ κακοῦργον, τὸν συ ετόν. Ἐπεὶ εἰ [105] τοῦτο ἦν, περιττὸν ἦν ἀκούειν Γίνεσθε φρόνιμοι ὡς οἱ ὄψεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς περιστεραί. ᾿Αλλὰ τί ταῦτα χρή λέγειν, εἰς οὐδ δέον ἀπαντώντος τούτου τοῦ λόγου; Πρὸς γὰρ τι εἰρημένοις, οὐδὲ τὰ ἄλλα ἡμῖν κατώρθωται, τὰ τ βίου καὶ τῆς ζωῆς λέγω, ἀλλὰ πάντοθεν ἄθλιοι κ καταγέλαστοί εσμεν, καὶ αἰτιᾶσθαι μὲν ἀλλήλους έ πρόχειροι, διορθοῦσθαι δὲ ἐφ᾽ οἷς αἰτιώμεθα καὶ ἐγκ λούμεθα, οκνηροί. Διὸ παρακαλῶ ὑμᾶς, νῦν γοῦν ἡμ αὐτῶν γενομένους, μὴ μέχρι τῆς κατηγορίας ἵστασ μόνον· οὐ γὰρ ἀρκεῖ τοῦτο ἐξιλεώσασθαι τὸν Θεό ἀλλὰ καὶ ἀρίστην εἰς πάντα σπουδάσωμεν ἐπιδείξ σθαι μεταβολὴν ', ἵνα εἰς δόξαν τοῦ Θεοῦ βιώσαντ καὶ αὐτοὶ τῆς μελλούσης ἀπολαύσωμεν δόξης· ἦς νοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχείν, χάριτι καὶ φιλανθρω τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Sic Morel. Savil. et mss. εἰ τοῦτο ἦν, περιττὸν λέγειν, et ita legit Franc. Aretinus. ↑ Codd. 705, ἀλλ' ἀρίστην πάντοθεν ἐπιδείξασθε τὴν μεταβ. ΟΜΙΛΙΑ ΙΗ'. Τῇ ἐπαύριον πάλιν εἰστήκει ὁ Ἰωάννης, καὶ ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ δύο. Καὶ ἐμβλέψας τῷ Ἰησοῦ περιπατοῦντι, λέγει· «Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ. » Καὶ ἤκουσαν αὐτοῦ οἱ δύο μαθηταὶ λα- · λοῦντος, καὶ ἠκολούθησαν αὐτῷ. σ'. Ράθυμόν πως ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, καὶ ὀξύῤῥοπον πρὸς ἀπώλειαν, οὐ παρὰ τὴν τῆς φύσεως κατα- σκευήν, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἐκ προαιρέσεως ῥᾳθυμίαν· διὰ πολλῆς δεῖται τῆς ὑπομνήσεως. Καὶ ὁ Παῦλος δὲ διὰ τοῦτο γράφων τοῖς Φιλιππησίοις ἔλεγε· Τὰ αὐτὰ γράφειν, ἐμοὶ μὲν οὐκ ὀκνηρὸν, ὑμῖν δὲ ἀσφαλές. Ἡ μὲν γὰρ γῆ τα σπέρματα παραλαβοῦσα ἅπαξ, εὐτ θέως ἀποδίδωσι τοὺς καρποὺς, καὶ οὐ δεῖται δευτέρα; καταβολῆς· ἐπὶ δὲ τῆς ψυχῆς τῆς ἡμετέρας οὐχ οὔ τως, ἀλλ᾽ ἀγαπητὸν πολλάκις σπείραντα καὶ πολλὴν ἐπιδειξάμενον ἐπιμέλειαν, ἅπαξ γοῦν δυνηθῆναι τὸν καρπὸν ἀπολαβεῖν. Πρῶτον μὲν γὰρ δυσκόλως ἐνιζά- νει τῇ διανοίᾳ τὰ λεγόμενα, διὰ τὸ πολλὴν μὲν ὑπου κεῖσθαι τὴν σκληρότητα, μυρίαις δὲ συνέχεσθαι ταῖς ἀκάνθαις, καὶ πολλοὺς εἶναι τοὺς ἐπιβουλεύοντας καὶ τὰ σπέρματα διαρπάζοντας. Επειτα ὅταν παγῇ καὶ ριζωθῇ, τῆς αὐτῆς πάλιν δεῖται σπουδῆς, ὥστε πρὸς · ἀκμὴν ἐλθεῖν αὐτὰ, καὶ ἐλθόντα μεῖναι ἀσινῆ, καὶ μηδὲν παραβλαβῆναι παρὰ μηδενός. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν σπερμάτων, ὅταν ὁ στάχυς απαρτισθῇ καὶ τὴν οἰκείαν ἰσχὺν ἀπολάβῃ, καὶ ἐρυσίβης καὶ αὐχμοῦ καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων εὐκόλως καταφρονεῖ· ἐπὶ δὲ τῶν δου .γμάτων οὐχ οὕτως, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὸ τελείως έργα- σθῆναι τὸ πᾶν, πολλάκις ἐπελθὼν χειμών εἷς καὶ κλυ- δώνιον, δυσκολίας προσβαλούσης, καὶ ἀνθρώπων ἀπα τῶν εἰδότων ἐπιβουλευσάντων, καὶ ἑτέρων πειρασμῶν ποικίλων ἐπενεχθέντων, ἐλυμήνατο. Ταῦτα δὲ ἡμῖν οὐχ ἁπλῶς εἴρηται, ἀλλ᾽ ἵνα ὅταν ἀκούσῃς τοῦ Ἰωάν- νου τὰ αὐτὰ [104] φθεγγομένου, μή φλυαρίας κατα γνῷς 4, μηδὲ περιττόν τινα εἶναι νομίσῃς καὶ φορο τικόν. Εβούλετο μὲν γὰρ ἅπαξ εἰπὼν ἀκουσθῆναι· ἐπειδὴ δὲ οὐ πολλοὶ τοῖς λεγομένοις προτεῖχον ἐξ ἀρ • Morel. μὴ ἀπειροκαλίαν αὐτοῦ καταγνῷς. C χῆς διὰ τὸν πολὺν ὕπνον, καὶ δευτέρᾳ πάλιν αὐτ ἀφυπνίζει φωνῇ. Σκόπει δέ· Εἶπεν, ὅτι Ὁ ἐπι μου ερχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονε· καὶ Οὐχ ἱκανὸς ἐστι 5 λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑπο ματος αὐτοῦ· καὶ, ὅτι Αὐτὸς βαπτίζει ἐν Πνεύ ἁγίῳ καὶ πυρί· καὶ ὅτι τὸ Πνεῦμα τεθέατα: κι βαῖνον ὡσεὶ περιστερὰν, καὶ μένον ἐπ' αὐτόν· μεμαρτύρηκεν, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ· οὐ προσέσχεν οὐδὲ ἠρώτησεν, οὐδὲ εἶπε· Τί ταῦτα γεις ; καὶ ὑπὲρ τίνος; καὶ διατί; Εἶπε πάλιν, "Ι ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ σμου. Οὐδὲ οὕτω καθήψατο τῆς ἀναισθησίας απ Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἀναγκάζεται τὰ αὐτὰ λέγειν το καθάπερ τινὰ σκληρὰν καὶ ἀνένδοτον γῆν τῇ νε μαλάττων, καὶ τῷ λόγῳ οἷόν τινι ἀρότρῳ πεπ μένην ἀνεγείρων τὴν διάνοιαν, ὥστε εἰς τὸ βάθο σπέρματα καταβαλεῖν. Διὰ δὴ τοῦτο οὐδὲ μακρὸν τὸν λόγον, ὅτι ἐν μόνον ἐσπούδαζε, προσαγαγεῖν τοὺς καὶ κολλῆσαι τῷ Χριστῷ. Ηδει γὰρ ὅτι καταδεξάμενοι καὶ πεισθέντες, οὐ δεήσονται μαρτυρήσοντος αὐτῷ λοιπόν· ὅπερ οὖν καὶ γέγ Εἰ γὰρ οἱ Σαμαρεῖται λέγουσι μετὰ τὴν ἀκρόασι τοῦ τῇ γυναικὶ, Οὐκ ἔτι διὰ τὴν σὴν λαλιάν στεύομεν· αὐτοὶ γὰρ οἴδαμεν ὅτι οὗτός ἐσι Σωτὴρ τοῦ κόσμου, ὁ Χριστός· πολλῷ μᾶλλ μαθηταὶ τάχιον εχειρώθησαν ἂν, δ δὴ καὶ γέγ Ελθόντες ὁ γὰρ καὶ ἀκούσαντες μίαν ἑσπέραν ἔτι πρὸς Ιωάννην ὑπέστρεψαν, ἀλλ᾽ οὕτως αὐτῷ ηλώθησαν, ὥστε τὴν Ἰωάννου διακονίαν ἀναδέξα καὶ αὐτοὶ κηρύττειν αὐτόν. Εὑρίσκει γας οὗτος, τὸν ἀδελφὸν τὸν ἴδιον Σίμωνα, καὶ λέγει α Εὑρήκαμεν τὸν Μεσσίαν, ὅ ἐστι μεθερμηνε νον, ὁ Χριστός. Θέα δέ μοι * κἀκεῖνο, πῶς, ὅτ * Savil. et could. 703, 706, Οὐχ ἱκανὸς εἰμι. λόγῳ καθάπερ ἀρότρω. Paulo post Morel. καταβαλεῖν. ' θεν ουδέ. Τum Sevii. et codd. nostri ἐκτείνει λόγον. Savil. et mss. Morel, οἱ μαθηταὶ τοῦτο ἂν ἔπαθον, κ λόγοις αὐτοῦ ἐχειρώθησαν ἐλθόντες. Morel. λέγει Θέα δέ μοι, omissis interpositis.

115 IN JOANNEM HOMIL. XVIII. [al. XVII.] 116 Ἔλεγεν, Ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονε, καί, ὅτι Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτοῦ, οὐδένα εἷλεν· ὅτε δὲ περὶ τῆς οἰκονομίας διελέχθη, καὶ ἐπὶ τὸ ταπεινότερον τὸν λόγον ἤγαγε ª, τότε ἠκολούθησαν οἱ μαθηταί. Οὐ τοῦτο δὲ μόνον ἔστι κατιδεῖν, ἀλλ’ ὅτι καὶ οὐχ οὕτως οἱ πολλοὶ προσάγονται, ὅταν τι μέγα καὶ ὑψηλὸν περὶ Θεοῦ λέγηται, ὡς ὅταν χρηστὸν καὶ φιλάνθρωπον καὶ εἰς τὴν τῶν ἀκουόντων ἀνθρώπων σωτηρίαν ἧκον. Ἤκουσαν γοῦν ὅτι αἴρει τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, καὶ εὐθέως ἐπέδραμον. Εἰ γὰρ ἔστιν ἀπολούσασθαι τὰ ἐγκλήματα, τίνος ἕνεκεν, φησὶν, ἀναβαλλόμεθα; πάρεστιν ὁ χωρὶς πόνων ἐλευθερώσων ἡμᾶς· πῶς οὖν οὐκ ἐσχάτης ἀνοίας ὑπερτίθεσθαι τὴν δωρεάν; Ἀκουέτωσαν οἱ κατηγούμενοι, καὶ πρὸς ἐσχάτας ἀναπνοὰς τὴν οἰκείαν ἀναβαλλόμενοι σωτηρίαν. Πάλιν εἱστήκει, φησὶν, ὁ Ἰωάννης καὶ λέγει· Ἴδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ. Οὐδὲν ὁ Χριστὸς διαλέγεται, ἀλλὰ πάντα ἐκεῖνος. [105] Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ νυμφίου γίνεται. Οὐκ αὐτός τι λέγει πρὸς τὴν νύμφην τέως, ἀλλὰ πάρεστι μὲν σιγῇ, ἕτεροι δὲ αὐτὸν δηλοῦσι καὶ τὴν νύμφην, ἐγχειρίζουσι δὲ ἕτεροι· αὕτη δὲ φαίνεται μόνον, καὶ οὐκ ἀφ’ ἑαυτοῦ ταύτην ἄπεισι λαβὼν, ἀλλ’ ἑτέρου παραδόντος αὐτήν. Ὅταν δὲ λάβῃ παραδοθεῖσαν, οὕτως αὐτὴν διατίθησιν, ὡς μηκέτι μεμνῆσθαι τῶν κατεγγυησάντων. Τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ γέγονεν. Ἦλθεν ἁρμοσόμενος τὴν Ἐκκλησίαν· οὐδὲν αὐτὸς εἶπεν, ἀλλὰ παρεγένετο μόνον· ὁ δὲ φίλος αὐτοῦ ὁ Ἰωάννης τὴν δεξιὰν ἐνέθηκε τῆς νύμφης, διὰ τῶν λόγων ἐγχειρίσας αὐτῷ τὰς ψυχὰς τῶν ἀνθρώπων. Λαβὼν αὐτὸς λοιπὸν, οὕτως αὐτοὺς διέθηκεν, ὡς μηκέτι πρὸς τὸν ἐγχειρίσαντα ἀπελθεῖν. β΄. Οὐ τοῦτο δὲ μόνον ᵇ, ἀλλὰ καὶ ἕτερον ἔστιν ἐνταῦθα παρατηρῆσαι. Καθάπερ γὰρ ἐπὶ τῶν γάμων οὐχ ἡ κόρη πρὸς τὸν νυμφίον ἄπεισιν, ἀλλ’ οὗτος πρὸς αὐτὴν ἐπείγεται, κἂν βασιλέως υἱὸς ᾖ, κἂν εὐτελῆ τινα καὶ ἀπεῤῥιμμένην, κἂν θεραπαινίδα κατεγγυήσασθαι μέλλῃ· οὕτω καὶ ἐνταῦθα συνέβη ᶜ. Οὐκ εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνῆλθε τῶν ἀνθρώπων ἡ φύσις, ἀλλ’ αὐτὸς πρὸς τὴν εὐκαταφρόνητον ταύτην καὶ εὐτελῆ παραγέγονε· καὶ γενομένων τῶν γάμων ᵈ, οὐκ εἴασεν ἐνταῦθα μένειν αὐτὴν λοιπὸν, ἀλλὰ παραλαβὼν, πρὸς τὸν οἶκον ἀνήγαγε τὸν πατρικόν. Τί δήποτε δὲ οὐ κατ’ ἰδίαν λαμβάνει τοὺς μαθητὰς τοὺς ἑαυτοῦ, καὶ περὶ τούτων αὐτοῖς διαλέγεται ὁ Ἰωάννης, καὶ οὕτως αὐτοὺς δίδωσι ᵉ τῷ Χριστῷ, ἀλλὰ δημοσίᾳ μετὰ πάντων αὐτοῖς φησιν· Ἴδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ; Ἵνα μὴ δόξῃ συσκευῆς εἶναι τὸ ἔργον. Εἰ μὲν γὰρ παρ’ αὐτοῦ κατ’ ἰδίαν παρακληθέντες ἀπῇεσαν, καὶ ὡς χάριν αὐτῷ παρέχοντες, ταχέως ἂν ἴσως καὶ ἀπεπήδησαν· νῦν δὲ ἐκ τῆς κοινῆς γενομένης διδασκαλίας καταδεξάμενοι τὴν ἀκολούθησιν, βέβαιοι λοιπὸν ἔμενον μαθηταὶ, ὡς οὐ διὰ τὴν εἰς τὸν διδάσκαλον χάριν ἀκολουθήσαντες, ἀλλ’ εἰλικρινῶς καὶ πρὸς τὸ κέρδος ὁρῶντες τὸ ἑαυτῶν. Οἱ μὲν οὖν προφῆται καὶ οἱ ἀπόστολοι πάντες ἀπόντα αὐτὸν ἐκήρυττον· οἱ μὲν πρὸ τῆς κατὰ σάρκα παρουσίας, οἱ δὲ μετὰ τὴν ἀνάληψιν· οὗτος δὲ μόνος παρόντα. Διὸ καὶ φίλον αὐτὸν τοῦ νυμφίου φησὶν, ἐπειδὴ καὶ ἐν τοῖς γάμοις μόνος αὐτὸς παρεγένετο. Καὶ γὰρ αὐτὸς πάντα ἐποίησε καὶ ἀπετέλεσεν· αὐτὸς τῷ πράγματι τὴν ἀρχὴν παρέσχε. Καὶ ἐμβλέψας τῷ Ἰησοῦ περιπατοῦντι, λέγει· Ἴδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο εἶπε, δεικνὺς ὅτι οὐ τῇ φωνῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐμαρτύρει· καὶ γὰρ ἐθαύμαζε τὸν Χριστὸν χαίρων καὶ ἀγαλλόμενος. Καὶ οὐ ποιεῖ ᶠ τὸν λόγον παρακλητικὸν τέως, ἀλλὰ θαυμάζει μόνον καὶ ἐκπλήττεται τὸν παρόντα· καὶ τὴν δωρεὰν δὲ αὐτοῖς πᾶσιν ἐφ’ ἣν παρεγένετο δηλοῖ, καὶ τὸν τρόπον τοῦ καθαρμοῦ. Ὁ γὰρ ἀμνὸς ἀμφότερα ταῦτα ἐμφαίνει. Καὶ οὐκ εἶπεν, Ὁ ληψόμενος, ἢ Ὁ ἄρας· ἀλλ’, Ὁ αἴρων τὰς ἁμαρτίας τοῦ κόσμου, ὡς ᵍ ἀεὶ τοῦτο ποιοῦντος αὐτοῦ. Οὐ γὰρ τότε μόνον ἔλαβεν ὅτε ἔπαθεν, ἀλλ’ ἐξ ἐκείνου μέχρι τοῦ παρόντος αἴρει τὰς ἁμαρτίας, [106] οὐκ ἀεὶ σταυρούμενος (μίαν γὰρ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν προσήνεγκε θυσίαν), ἀλλ’ ἀεὶ καθαίρων διὰ τῆς μιᾶς ἐκείνης. Ὥσπερ οὖν ἡμῖν ὁ Λόγος τῇ ἐξαίρετον δείκνυσι, καὶ ὁ Υἱὸς τὸ ἐξηλλαγμένον πρὸς τοὺς ἄλλους ἐμφαίνει· οὕτω καὶ ὁ ἀμνὸς, καὶ ὁ Χριστὸς, καὶ ὁ προφήτης, καὶ τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, καὶ ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς, καὶ ὅσα ἂν ἐπ’ αὐτοῦ λέγηται μετὰ τῆς ʰ τοῦ ἄρθρου προσθήκης, πολὺ δείκνυσι τὸ διωρισμένον. Καὶ γὰρ ἀμνοὶ ἦσαν πολλοὶ, καὶ προφῆται, καὶ χριστοὶ, καὶ υἱοί· ἀλλὰ πάντων ἐκείνων αὐτὸν ἀφίστησι πολλῷ τῷ μέσῳ. Καὶ οὐδὲ τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἠσφαλίσατο μόνον, ἀλλὰ καὶ τῇ τοῦ Μονογενοῦς προσθήκῃ. Οὐδὲν γὰρ αὐτῷ κοινὸν πρὸς τὴν κτίσιν. Εἰ δέ τινι παρὰ καιρὸν εἶναι δοκεῖ, τὸ ὥρᾳ δεκάτῃ ταῦτα λέγεσθαι (καὶ γὰρ οὗτος ὁ καιρὸς τότε τῆς ἡμέρας ἦν· Ὥρα γὰρ ἦν ὡς δεκάτη, φησὶν), ἐσφάλθαι σφόδρα ὁ τοιοῦτός μοι δοκεῖ ⁱ. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν πολλῶν καὶ τῇ σαρκὶ δουλευόντων, εἰκότως ὁ μετὰ τὴν ἑστίασιν καιρὸς οὐκ ἔστι σφόδρα ἐπιτήδειος πρός τι τῶν ἀναγκαίων, διὰ τὸ τὴν καρδίαν τοῖς σιτίοις βαρύνεσθαι· ἔνθα δὲ ἀνὴρ ἦν οὐδὲ τῆς κοινῆς μετέχων τροφῆς, ἀλλὰ καὶ τὴν ἑσπέραν μετὰ τοσαύτης διάγων νήψεως, μεθ’ ὅσης ἡμεῖς ὑπὸ τὴν ἕω, μᾶλλον δὲ καὶ μετὰ πολλῷ πλείονος (ἐπὶ μὲν γὰρ ἡμῶν πολλάκις τῆς ἑσπερινῆς τροφῆς λείψανα ἐναπολειφθέντα, φαντάζει τὴν ψυχὴν, ἐκεῖνος δὲ οὐδενὶ ʲ τούτων τὸ πλοῖον ἐβάρυνεν)· εἰκότως καὶ δείλης ὀψίας περὶ τοιούτων ἐφθέγγετο. Ἔπειτα καὶ ἐν ἐρήμῳ διέτριβε παρὰ τὸν Ἰορδάνην, ἔνθα πάντες μετὰ πολλοῦ τοῦ τρόμου πρὸς τὸ βάπτισμα ἀπήντων, τῶν βιωτικῶν βραχὺ φροντίζοντες τότε· ἐπεὶ καὶ τῷ Χριστῷ τρεῖς ἡμέρας προσεκαρτέρησαν, καὶ ἦσαν ἄσιτοι. Τοῦτο γὰρ σφοδροῦ κήρυκος καὶ ἐπιμελοῦς γεωργοῦ, μὴ πρότερον ἀποστῆναι, ἕως ἂν ἴδῃ κατασχεθέντα ᵏ τὸν φυτευθέντα λόγον. Τί δήποτε δὲ οὐ περιῆλθε πανταχοῦ τῆς Ἰουδαίας κηρύσσων αὐτὸν, ἀλλ’ εἱστήκει παρὰ τὸν ποταμὸν, περιμένων ἐλθεῖν αὐτὸν καὶ δεῖξαι παραγενόμενον; Ὅτι διὰ τῶν ἔργων ἐκεῖνο γενέσθαι ἐβούλετο· τὸ δὲ σπουδαζόμενον, γνώριμον τέως ποιῆσαι μόνον, καὶ πεῖσαί τινας ἀκοῦσαι τῆς αἰωνίου ζωῆς. Τὴν δὲ μείζονα αὐτῷ καταλιμπάνει μαρτυρίαν τὴν διὰ τῶν ἔργων, καθάπερ καὶ αὐτός φησιν· Ἐγὼ οὐ παρὰ ἀνθρώπου λαμβάνω τὴν μαρτυρίαν· τὰ γὰρ ἔργα ἃ ἔδωκέ μοι ὁ Πατὴρ, ταῦτά ἐστι τὰ μαρτυροῦντα περὶ ἐμοῦ. Ὅρα γοῦν πῶς τοῦτο ἐνεργέστερον ἦν. Ἐπειδὴ γὰρ μικρὸν ἐνέβαλε σπινθῆρα, ἀθρόως ἡ πυρὰ πρὸς τὸ ὕψος ἤρετο. Οἱ γὰρ πρὸ τούτου μηδὲ προσέχοντες τοῖς λεγομένοις, ὕστερον λέγουσι· Πάντα ὅσα εἶπεν Ἰωάννης, ἀληθῆ ἐστιν. ª Morel. ἤγαγε, Savil. et codd. 705, 706 κατήγαγε. Infra iidem ἀνῆχθον ubi ἐκον. ᵇ Morel. μόνον αὐτοῦ. ᶜ Savil. γέγονεν. Morel. συνέβη, quod idipsum est. ᵈ Alii τῶν πραγμάτων ᵉ Savil. παραδίδωσι: cum sane laudatis codd. ᶠ Morel. καὶ οὐδὲ ποιεῖ. Savil. καὶ οὐ ποιεῖ. ᵍ Quidam ὡσανεί. ʰ Savil. et cod. 705 διὰ τῆς. ⁱ Morel. ἐπὶ οὐδενί. In Savil. et mss. ἐπὶ deest. ʲ Sic Morel. Savil. κατασχόντα.

115 IN JOANNEM HOMIL. XVIII. [al. XVII.] 116 Ἔλεγεν, Ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονε, καί, ὅτι Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτοῦ, οὐδένα εἷλεν· ὅτε δὲ περὶ τῆς οἰκονομίας διελέχθη, καὶ ἐπὶ τὸ ταπεινότερον τὸν λόγον ἤγαγε ª, τότε ἠκολούθησαν οἱ μαθηταί. Οὐ τοῦτο δὲ μόνον ἔστι κατιδεῖν, ἀλλ’ ὅτι καὶ οὐχ οὕτως οἱ πολλοὶ προσάγονται, ὅταν τι μέγα καὶ ὑψηλὸν περὶ Θεοῦ λέγηται, ὡς ὅταν χρηστὸν καὶ φιλάνθρωπον καὶ εἰς τὴν τῶν ἀκουόντων ἀνθρώπων σωτηρίαν ἧκον. Ἤκουσαν γοῦν ὅτι αἴρει τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, καὶ εὐθέως ἐπέδραμον. Εἰ γὰρ ἔστιν ἀπολούσασθαι τὰ ἐγκλήματα, τίνος ἕνεκεν, φησὶν, ἀναβαλλόμεθα; πάρεστιν ὁ χωρὶς πόνων ἐλευθερώσων ἡμᾶς· πῶς οὖν οὐκ ἐσχάτης ἀνοίας ὑπερτίθεσθαι τὴν δωρεάν; Ἀκουέτωσαν οἱ κατηγούμενοι, καὶ πρὸς ἐσχάτας ἀναπνοὰς τὴν οἰκείαν ἀναβαλλόμενοι σωτηρίαν. Πάλιν εἱστήκει, φησὶν, ὁ Ἰωάννης καὶ λέγει· Ἴδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ. Οὐδὲν ὁ Χριστὸς διαλέγεται, ἀλλὰ πάντα ἐκεῖνος. [105] Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ νυμφίου γίνεται. Οὐκ αὐτός τι λέγει πρὸς τὴν νύμφην τέως, ἀλλὰ πάρεστι μὲν σιγῇ, ἕτεροι δὲ αὐτὸν δηλοῦσι καὶ τὴν νύμφην, ἐγχειρίζουσι δὲ ἕτεροι· αὕτη δὲ φαίνεται μόνον, καὶ οὐκ ἀφ’ ἑαυτοῦ ταύτην ἄπεισι λαβὼν, ἀλλ’ ἑτέρου παραδόντος αὐτήν. Ὅταν δὲ λάβῃ παραδοθεῖσαν, οὕτως αὐτὴν διατίθησιν, ὡς μηκέτι μεμνῆσθαι τῶν κατεγγυησάντων. Τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ γέγονεν. Ἦλθεν ἁρμοσόμενος τὴν Ἐκκλησίαν· οὐδὲν αὐτὸς εἶπεν, ἀλλὰ παρεγένετο μόνον· ὁ δὲ φίλος αὐτοῦ ὁ Ἰωάννης τὴν δεξιὰν ἐνέθηκε τῆς νύμφης, διὰ τῶν λόγων ἐγχειρίσας αὐτῷ τὰς ψυχὰς τῶν ἀνθρώπων. Λαβὼν αὐτὸς λοιπὸν, οὕτως αὐτοὺς διέθηκεν, ὡς μηκέτι πρὸς τὸν ἐγχειρίσαντα ἀπελθεῖν. β΄. Οὐ τοῦτο δὲ μόνον ᵇ, ἀλλὰ καὶ ἕτερον ἔστιν ἐνταῦθα παρατηρῆσαι. Καθάπερ γὰρ ἐπὶ τῶν γάμων οὐχ ἡ κόρη πρὸς τὸν νυμφίον ἄπεισιν, ἀλλ’ οὗτος πρὸς αὐτὴν ἐπείγεται, κἂν βασιλέως υἱὸς ᾖ, κἂν εὐτελῆ τινα καὶ ἀπεῤῥιμμένην, κἂν θεραπαινίδα κατεγγυήσασθαι μέλλῃ· οὕτω καὶ ἐνταῦθα συνέβη ᶜ. Οὐκ εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνῆλθε τῶν ἀνθρώπων ἡ φύσις, ἀλλ’ αὐτὸς πρὸς τὴν εὐκαταφρόνητον ταύτην καὶ εὐτελῆ παραγέγονε· καὶ γενομένων τῶν γάμων ᵈ, οὐκ εἴασεν ἐνταῦθα μένειν αὐτὴν λοιπὸν, ἀλλὰ παραλαβὼν, πρὸς τὸν οἶκον ἀνήγαγε τὸν πατρικόν. Τί δήποτε δὲ οὐ κατ’ ἰδίαν λαμβάνει τοὺς μαθητὰς τοὺς ἑαυτοῦ, καὶ περὶ τούτων αὐτοῖς διαλέγεται ὁ Ἰωάννης, καὶ οὕτως αὐτοὺς δίδωσι ᵉ τῷ Χριστῷ, ἀλλὰ δημοσίᾳ μετὰ πάντων αὐτοῖς φησιν· Ἴδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ; Ἵνα μὴ δόξῃ συσκευῆς εἶναι τὸ ἔργον. Εἰ μὲν γὰρ παρ’ αὐτοῦ κατ’ ἰδίαν παρακληθέντες ἀπῇεσαν, καὶ ὡς χάριν αὐτῷ παρέχοντες, ταχέως ἂν ἴσως καὶ ἀπεπήδησαν· νῦν δὲ ἐκ τῆς κοινῆς γενομένης διδασκαλίας καταδεξάμενοι τὴν ἀκολούθησιν, βέβαιοι λοιπὸν ἔμενον μαθηταὶ, ὡς οὐ διὰ τὴν εἰς τὸν διδάσκαλον χάριν ἀκολουθήσαντες, ἀλλ’ εἰλικρινῶς καὶ πρὸς τὸ κέρδος ὁρῶντες τὸ ἑαυτῶν. Οἱ μὲν οὖν προφῆται καὶ οἱ ἀπόστολοι πάντες ἀπόντα αὐτὸν ἐκήρυττον· οἱ μὲν πρὸ τῆς κατὰ σάρκα παρουσίας, οἱ δὲ μετὰ τὴν ἀνάληψιν· οὗτος δὲ μόνος παρόντα. Διὸ καὶ φίλον αὐτὸν τοῦ νυμφίου φησὶν, ἐπειδὴ καὶ ἐν τοῖς γάμοις μόνος αὐτὸς παρεγένετο. Καὶ γὰρ αὐτὸς πάντα ἐποίησε καὶ ἀπετέλεσεν· αὐτὸς τῷ πράγματι τὴν ἀρχὴν παρέσχε. Καὶ ἐμβλέψας τῷ Ἰησοῦ περιπατοῦντι, λέγει· Ἴδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο εἶπε, δεικνὺς ὅτι οὐ τῇ φωνῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐμαρτύρει· καὶ γὰρ ἐθαύμαζε τὸν Χριστὸν χαίρων καὶ ἀγαλλόμενος. Καὶ οὐ ποιεῖ ᶠ τὸν λόγον παρακλητικὸν τέως, ἀλλὰ θαυμάζει μόνον καὶ ἐκπλήττεται τὸν παρόντα· καὶ τὴν δωρεὰν δὲ αὐτοῖς πᾶσιν ἐφ’ ἣν παρεγένετο δηλοῖ, καὶ τὸν τρόπον τοῦ καθαρμοῦ. Ὁ γὰρ ἀμνὸς ἀμφότερα ταῦτα ἐμφαίνει. Καὶ οὐκ εἶπεν, Ὁ ληψόμενος, ἢ Ὁ ἄρας· ἀλλ’, Ὁ αἴρων τὰς ἁμαρτίας τοῦ κόσμου, ὡς ᵍ ἀεὶ τοῦτο ποιοῦντος αὐτοῦ. Οὐ γὰρ τότε μόνον ἔλαβεν ὅτε ἔπαθεν, ἀλλ’ ἐξ ἐκείνου μέχρι τοῦ παρόντος αἴρει τὰς ἁμαρτίας, [106] οὐκ ἀεὶ σταυρούμενος (μίαν γὰρ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν προσήνεγκε θυσίαν), ἀλλ’ ἀεὶ καθαίρων διὰ τῆς μιᾶς ἐκείνης. Ὥσπερ οὖν ἡμῖν ὁ Λόγος τῇ ἐξαίρετον δείκνυσι, καὶ ὁ Υἱὸς τὸ ἐξηλλαγμένον πρὸς τοὺς ἄλλους ἐμφαίνει· οὕτω καὶ ὁ ἀμνὸς, καὶ ὁ Χριστὸς, καὶ ὁ προφήτης, καὶ τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, καὶ ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς, καὶ ὅσα ἂν ἐπ’ αὐτοῦ λέγηται μετὰ τῆς ʰ τοῦ ἄρθρου προσθήκης, πολὺ δείκνυσι τὸ διωρισμένον. Καὶ γὰρ ἀμνοὶ ἦσαν πολλοὶ, καὶ προφῆται, καὶ χριστοὶ, καὶ υἱοί· ἀλλὰ πάντων ἐκείνων αὐτὸν ἀφίστησι πολλῷ τῷ μέσῳ. Καὶ οὐδὲ τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἠσφαλίσατο μόνον, ἀλλὰ καὶ τῇ τοῦ Μονογενοῦς προσθήκῃ. Οὐδὲν γὰρ αὐτῷ κοινὸν πρὸς τὴν κτίσιν. Εἰ δέ τινι παρὰ καιρὸν εἶναι δοκεῖ, τὸ ὥρᾳ δεκάτῃ ταῦτα λέγεσθαι (καὶ γὰρ οὗτος ὁ καιρὸς τότε τῆς ἡμέρας ἦν· Ὥρα γὰρ ἦν ὡς δεκάτη, φησὶν), ἐσφάλθαι σφόδρα ὁ τοιοῦτός μοι δοκεῖ ⁱ. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν πολλῶν καὶ τῇ σαρκὶ δουλευόντων, εἰκότως ὁ μετὰ τὴν ἑστίασιν καιρὸς οὐκ ἔστι σφόδρα ἐπιτήδειος πρός τι τῶν ἀναγκαίων, διὰ τὸ τὴν καρδίαν τοῖς σιτίοις βαρύνεσθαι· ἔνθα δὲ ἀνὴρ ἦν οὐδὲ τῆς κοινῆς μετέχων τροφῆς, ἀλλὰ καὶ τὴν ἑσπέραν μετὰ τοσαύτης διάγων νήψεως, μεθ’ ὅσης ἡμεῖς ὑπὸ τὴν ἕω, μᾶλλον δὲ καὶ μετὰ πολλῷ πλείονος (ἐπὶ μὲν γὰρ ἡμῶν πολλάκις τῆς ἑσπερινῆς τροφῆς λείψανα ἐναπολειφθέντα, φαντάζει τὴν ψυχὴν, ἐκεῖνος δὲ οὐδενὶ ʲ τούτων τὸ πλοῖον ἐβάρυνεν)· εἰκότως καὶ δείλης ὀψίας περὶ τοιούτων ἐφθέγγετο. Ἔπειτα καὶ ἐν ἐρήμῳ διέτριβε παρὰ τὸν Ἰορδάνην, ἔνθα πάντες μετὰ πολλοῦ τοῦ τρόμου πρὸς τὸ βάπτισμα ἀπήντων, τῶν βιωτικῶν βραχὺ φροντίζοντες τότε· ἐπεὶ καὶ τῷ Χριστῷ τρεῖς ἡμέρας προσεκαρτέρησαν, καὶ ἦσαν ἄσιτοι. Τοῦτο γὰρ σφοδροῦ κήρυκος καὶ ἐπιμελοῦς γεωργοῦ, μὴ πρότερον ἀποστῆναι, ἕως ἂν ἴδῃ κατασχεθέντα ᵏ τὸν φυτευθέντα λόγον. Τί δήποτε δὲ οὐ περιῆλθε πανταχοῦ τῆς Ἰουδαίας κηρύσσων αὐτὸν, ἀλλ’ εἱστήκει παρὰ τὸν ποταμὸν, περιμένων ἐλθεῖν αὐτὸν καὶ δεῖξαι παραγενόμενον; Ὅτι διὰ τῶν ἔργων ἐκεῖνο γενέσθαι ἐβούλετο· τὸ δὲ σπουδαζόμενον, γνώριμον τέως ποιῆσαι μόνον, καὶ πεῖσαί τινας ἀκοῦσαι τῆς αἰωνίου ζωῆς. Τὴν δὲ μείζονα αὐτῷ καταλιμπάνει μαρτυρίαν τὴν διὰ τῶν ἔργων, καθάπερ καὶ αὐτός φησιν· Ἐγὼ οὐ παρὰ ἀνθρώπου λαμβάνω τὴν μαρτυρίαν· τὰ γὰρ ἔργα ἃ ἔδωκέ μοι ὁ Πατὴρ, ταῦτά ἐστι τὰ μαρτυροῦντα περὶ ἐμοῦ. Ὅρα γοῦν πῶς τοῦτο ἐνεργέστερον ἦν. Ἐπειδὴ γὰρ μικρὸν ἐνέβαλε σπινθῆρα, ἀθρόως ἡ πυρὰ πρὸς τὸ ὕψος ἤρετο. Οἱ γὰρ πρὸ τούτου μηδὲ προσέχοντες τοῖς λεγομένοις, ὕστερον λέγουσι· Πάντα ὅσα εἶπεν Ἰωάννης, ἀληθῆ ἐστιν. ª Morel. ἤγαγε, Savil. et codd. 705, 706 κατήγαγε. Infra iidem ἀνῆχθον ubi ἐκον. ᵇ Morel. μόνον αὐτοῦ. ᶜ Savil. γέγονεν. Morel. συνέβη, quod idipsum est. ᵈ Alii τῶν πραγμάτων ᵉ Savil. παραδίδωσι: cum sane laudatis codd. ᶠ Morel. καὶ οὐδὲ ποιεῖ. Savil. καὶ οὐ ποιεῖ. ᵍ Quidam ὡσανεί. ʰ Savil. et cod. 705 διὰ τῆς. ⁱ Morel. ἐπὶ οὐδενί. In Savil. et mss. ἐπὶ deest. ʲ Sic Morel. Savil. κατασχόντα.

115 IN JOANNEM HOMIL. XVIII. [al. XVII.] 116 Ἔλεγεν, Ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ἔμπροσθέν μου γέγονε, καί, ὅτι Οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτοῦ, οὐδένα εἷλεν· ὅτε δὲ περὶ τῆς οἰκονομίας διελέχθη, καὶ ἐπὶ τὸ ταπεινότερον τὸν λόγον ἤγαγε ª, τότε ἠκολούθησαν οἱ μαθηταί. Οὐ τοῦτο δὲ μόνον ἔστι κατιδεῖν, ἀλλ’ ὅτι καὶ οὐχ οὕτως οἱ πολλοὶ προσάγονται, ὅταν τι μέγα καὶ ὑψηλὸν περὶ Θεοῦ λέγηται, ὡς ὅταν χρηστὸν καὶ φιλάνθρωπον καὶ εἰς τὴν τῶν ἀκουόντων ἀνθρώπων σωτηρίαν ἧκον. Ἤκουσαν γοῦν ὅτι αἴρει τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, καὶ εὐθέως ἐπέδραμον. Εἰ γὰρ ἔστιν ἀπολούσασθαι τὰ ἐγκλήματα, τίνος ἕνεκεν, φησὶν, ἀναβαλλόμεθα; πάρεστιν ὁ χωρὶς πόνων ἐλευθερώσων ἡμᾶς· πῶς οὖν οὐκ ἐσχάτης ἀνοίας ὑπερτίθεσθαι τὴν δωρεάν; Ἀκουέτωσαν οἱ κατηγούμενοι, καὶ πρὸς ἐσχάτας ἀναπνοὰς τὴν οἰκείαν ἀναβαλλόμενοι σωτηρίαν. Πάλιν εἱστήκει, φησὶν, ὁ Ἰωάννης καὶ λέγει· Ἴδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ. Οὐδὲν ὁ Χριστὸς διαλέγεται, ἀλλὰ πάντα ἐκεῖνος. [105] Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ νυμφίου γίνεται. Οὐκ αὐτός τι λέγει πρὸς τὴν νύμφην τέως, ἀλλὰ πάρεστι μὲν σιγῇ, ἕτεροι δὲ αὐτὸν δηλοῦσι καὶ τὴν νύμφην, ἐγχειρίζουσι δὲ ἕτεροι· αὕτη δὲ φαίνεται μόνον, καὶ οὐκ ἀφ’ ἑαυτοῦ ταύτην ἄπεισι λαβὼν, ἀλλ’ ἑτέρου παραδόντος αὐτήν. Ὅταν δὲ λάβῃ παραδοθεῖσαν, οὕτως αὐτὴν διατίθησιν, ὡς μηκέτι μεμνῆσθαι τῶν κατεγγυησάντων. Τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ γέγονεν. Ἦλθεν ἁρμοσόμενος τὴν Ἐκκλησίαν· οὐδὲν αὐτὸς εἶπεν, ἀλλὰ παρεγένετο μόνον· ὁ δὲ φίλος αὐτοῦ ὁ Ἰωάννης τὴν δεξιὰν ἐνέθηκε τῆς νύμφης, διὰ τῶν λόγων ἐγχειρίσας αὐτῷ τὰς ψυχὰς τῶν ἀνθρώπων. Λαβὼν αὐτὸς λοιπὸν, οὕτως αὐτοὺς διέθηκεν, ὡς μηκέτι πρὸς τὸν ἐγχειρίσαντα ἀπελθεῖν. β΄. Οὐ τοῦτο δὲ μόνον ᵇ, ἀλλὰ καὶ ἕτερον ἔστιν ἐνταῦθα παρατηρῆσαι. Καθάπερ γὰρ ἐπὶ τῶν γάμων οὐχ ἡ κόρη πρὸς τὸν νυμφίον ἄπεισιν, ἀλλ’ οὗτος πρὸς αὐτὴν ἐπείγεται, κἂν βασιλέως υἱὸς ᾖ, κἂν εὐτελῆ τινα καὶ ἀπεῤῥιμμένην, κἂν θεραπαινίδα κατεγγυήσασθαι μέλλῃ· οὕτω καὶ ἐνταῦθα συνέβη ᶜ. Οὐκ εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνῆλθε τῶν ἀνθρώπων ἡ φύσις, ἀλλ’ αὐτὸς πρὸς τὴν εὐκαταφρόνητον ταύτην καὶ εὐτελῆ παραγέγονε· καὶ γενομένων τῶν γάμων ᵈ, οὐκ εἴασεν ἐνταῦθα μένειν αὐτὴν λοιπὸν, ἀλλὰ παραλαβὼν, πρὸς τὸν οἶκον ἀνήγαγε τὸν πατρικόν. Τί δήποτε δὲ οὐ κατ’ ἰδίαν λαμβάνει τοὺς μαθητὰς τοὺς ἑαυτοῦ, καὶ περὶ τούτων αὐτοῖς διαλέγεται ὁ Ἰωάννης, καὶ οὕτως αὐτοὺς δίδωσι ᵉ τῷ Χριστῷ, ἀλλὰ δημοσίᾳ μετὰ πάντων αὐτοῖς φησιν· Ἴδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ; Ἵνα μὴ δόξῃ συσκευῆς εἶναι τὸ ἔργον. Εἰ μὲν γὰρ παρ’ αὐτοῦ κατ’ ἰδίαν παρακληθέντες ἀπῇεσαν, καὶ ὡς χάριν αὐτῷ παρέχοντες, ταχέως ἂν ἴσως καὶ ἀπεπήδησαν· νῦν δὲ ἐκ τῆς κοινῆς γενομένης διδασκαλίας καταδεξάμενοι τὴν ἀκολούθησιν, βέβαιοι λοιπὸν ἔμενον μαθηταὶ, ὡς οὐ διὰ τὴν εἰς τὸν διδάσκαλον χάριν ἀκολουθήσαντες, ἀλλ’ εἰλικρινῶς καὶ πρὸς τὸ κέρδος ὁρῶντες τὸ ἑαυτῶν. Οἱ μὲν οὖν προφῆται καὶ οἱ ἀπόστολοι πάντες ἀπόντα αὐτὸν ἐκήρυττον· οἱ μὲν πρὸ τῆς κατὰ σάρκα παρουσίας, οἱ δὲ μετὰ τὴν ἀνάληψιν· οὗτος δὲ μόνος παρόντα. Διὸ καὶ φίλον αὐτὸν τοῦ νυμφίου φησὶν, ἐπειδὴ καὶ ἐν τοῖς γάμοις μόνος αὐτὸς παρεγένετο. Καὶ γὰρ αὐτὸς πάντα ἐποίησε καὶ ἀπετέλεσεν· αὐτὸς τῷ πράγματι τὴν ἀρχὴν παρέσχε. Καὶ ἐμβλέψας τῷ Ἰησοῦ περιπατοῦντι, λέγει· Ἴδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο εἶπε, δεικνὺς ὅτι οὐ τῇ φωνῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐμαρτύρει· καὶ γὰρ ἐθαύμαζε τὸν Χριστὸν χαίρων καὶ ἀγαλλόμενος. Καὶ οὐ ποιεῖ ᶠ τὸν λόγον παρακλητικὸν τέως, ἀλλὰ θαυμάζει μόνον καὶ ἐκπλήττεται τὸν παρόντα· καὶ τὴν δωρεὰν δὲ αὐτοῖς πᾶσιν ἐφ’ ἣν παρεγένετο δηλοῖ, καὶ τὸν τρόπον τοῦ καθαρμοῦ. Ὁ γὰρ ἀμνὸς ἀμφότερα ταῦτα ἐμφαίνει. Καὶ οὐκ εἶπεν, Ὁ ληψόμενος, ἢ Ὁ ἄρας· ἀλλ’, Ὁ αἴρων τὰς ἁμαρτίας τοῦ κόσμου, ὡς ᵍ ἀεὶ τοῦτο ποιοῦντος αὐτοῦ. Οὐ γὰρ τότε μόνον ἔλαβεν ὅτε ἔπαθεν, ἀλλ’ ἐξ ἐκείνου μέχρι τοῦ παρόντος αἴρει τὰς ἁμαρτίας, [106] οὐκ ἀεὶ σταυρούμενος (μίαν γὰρ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν προσήνεγκε θυσίαν), ἀλλ’ ἀεὶ καθαίρων διὰ τῆς μιᾶς ἐκείνης. Ὥσπερ οὖν ἡμῖν ὁ Λόγος τῇ ἐξαίρετον δείκνυσι, καὶ ὁ Υἱὸς τὸ ἐξηλλαγμένον πρὸς τοὺς ἄλλους ἐμφαίνει· οὕτω καὶ ὁ ἀμνὸς, καὶ ὁ Χριστὸς, καὶ ὁ προφήτης, καὶ τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, καὶ ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς, καὶ ὅσα ἂν ἐπ’ αὐτοῦ λέγηται μετὰ τῆς ʰ τοῦ ἄρθρου προσθήκης, πολὺ δείκνυσι τὸ διωρισμένον. Καὶ γὰρ ἀμνοὶ ἦσαν πολλοὶ, καὶ προφῆται, καὶ χριστοὶ, καὶ υἱοί· ἀλλὰ πάντων ἐκείνων αὐτὸν ἀφίστησι πολλῷ τῷ μέσῳ. Καὶ οὐδὲ τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἠσφαλίσατο μόνον, ἀλλὰ καὶ τῇ τοῦ Μονογενοῦς προσθήκῃ. Οὐδὲν γὰρ αὐτῷ κοινὸν πρὸς τὴν κτίσιν. Εἰ δέ τινι παρὰ καιρὸν εἶναι δοκεῖ, τὸ ὥρᾳ δεκάτῃ ταῦτα λέγεσθαι (καὶ γὰρ οὗτος ὁ καιρὸς τότε τῆς ἡμέρας ἦν· Ὥρα γὰρ ἦν ὡς δεκάτη, φησὶν), ἐσφάλθαι σφόδρα ὁ τοιοῦτός μοι δοκεῖ ⁱ. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν πολλῶν καὶ τῇ σαρκὶ δουλευόντων, εἰκότως ὁ μετὰ τὴν ἑστίασιν καιρὸς οὐκ ἔστι σφόδρα ἐπιτήδειος πρός τι τῶν ἀναγκαίων, διὰ τὸ τὴν καρδίαν τοῖς σιτίοις βαρύνεσθαι· ἔνθα δὲ ἀνὴρ ἦν οὐδὲ τῆς κοινῆς μετέχων τροφῆς, ἀλλὰ καὶ τὴν ἑσπέραν μετὰ τοσαύτης διάγων νήψεως, μεθ’ ὅσης ἡμεῖς ὑπὸ τὴν ἕω, μᾶλλον δὲ καὶ μετὰ πολλῷ πλείονος (ἐπὶ μὲν γὰρ ἡμῶν πολλάκις τῆς ἑσπερινῆς τροφῆς λείψανα ἐναπολειφθέντα, φαντάζει τὴν ψυχὴν, ἐκεῖνος δὲ οὐδενὶ ʲ τούτων τὸ πλοῖον ἐβάρυνεν)· εἰκότως καὶ δείλης ὀψίας περὶ τοιούτων ἐφθέγγετο. Ἔπειτα καὶ ἐν ἐρήμῳ διέτριβε παρὰ τὸν Ἰορδάνην, ἔνθα πάντες μετὰ πολλοῦ τοῦ τρόμου πρὸς τὸ βάπτισμα ἀπήντων, τῶν βιωτικῶν βραχὺ φροντίζοντες τότε· ἐπεὶ καὶ τῷ Χριστῷ τρεῖς ἡμέρας προσεκαρτέρησαν, καὶ ἦσαν ἄσιτοι. Τοῦτο γὰρ σφοδροῦ κήρυκος καὶ ἐπιμελοῦς γεωργοῦ, μὴ πρότερον ἀποστῆναι, ἕως ἂν ἴδῃ κατασχεθέντα ᵏ τὸν φυτευθέντα λόγον. Τί δήποτε δὲ οὐ περιῆλθε πανταχοῦ τῆς Ἰουδαίας κηρύσσων αὐτὸν, ἀλλ’ εἱστήκει παρὰ τὸν ποταμὸν, περιμένων ἐλθεῖν αὐτὸν καὶ δεῖξαι παραγενόμενον; Ὅτι διὰ τῶν ἔργων ἐκεῖνο γενέσθαι ἐβούλετο· τὸ δὲ σπουδαζόμενον, γνώριμον τέως ποιῆσαι μόνον, καὶ πεῖσαί τινας ἀκοῦσαι τῆς αἰωνίου ζωῆς. Τὴν δὲ μείζονα αὐτῷ καταλιμπάνει μαρτυρίαν τὴν διὰ τῶν ἔργων, καθάπερ καὶ αὐτός φησιν· Ἐγὼ οὐ παρὰ ἀνθρώπου λαμβάνω τὴν μαρτυρίαν· τὰ γὰρ ἔργα ἃ ἔδωκέ μοι ὁ Πατὴρ, ταῦτά ἐστι τὰ μαρτυροῦντα περὶ ἐμοῦ. Ὅρα γοῦν πῶς τοῦτο ἐνεργέστερον ἦν. Ἐπειδὴ γὰρ μικρὸν ἐνέβαλε σπινθῆρα, ἀθρόως ἡ πυρὰ πρὸς τὸ ὕψος ἤρετο. Οἱ γὰρ πρὸ τούτου μηδὲ προσέχοντες τοῖς λεγομένοις, ὕστερον λέγουσι· Πάντα ὅσα εἶπεν Ἰωάννης, ἀληθῆ ἐστιν. ª Morel. ἤγαγε, Savil. et codd. 705, 706 κατήγαγε. Infra iidem ἀνῆχθον ubi ἐκον. ᵇ Morel. μόνον αὐτοῦ. ᶜ Savil. γέγονεν. Morel. συνέβη, quod idipsum est. ᵈ Alii τῶν πραγμάτων ᵉ Savil. παραδίδωσι: cum sane laudatis codd. ᶠ Morel. καὶ οὐδὲ ποιεῖ. Savil. καὶ οὐ ποιεῖ. ᵍ Quidam ὡσανεί. ʰ Savil. et cod. 705 διὰ τῆς. ⁱ Morel. ἐπὶ οὐδενί. In Savil. et mss. ἐπὶ deest. ʲ Sic Morel. Savil. κατασχόντα.

317 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. γ'. Αλλως δὲ καὶ · εἰ περινοστῶν ταῦτα ἔλεγεν, ἔδοξεν ἂν ἐκ σπουδῆς τινος ἀνθρωπίνης γίνεσθαι τα γινόμενα, καὶ ὑποψίας ἦν μεστὸν τὸ κήρυγμα. Καὶ b ἤκουσαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ οἱ δύο, καὶ ἠκολούθησαν αὐτῷ. Καίτοι γε καὶ ἕτεροι ἦσαν αὐτῷ μαθηταί, ἀλλ' ἐκεῖ ναι οὐ μόνον οὐκ ἠκολούθησαν, ἀλλὰ καὶ ζηλοτύπως [107] πρὸς αὐτὸν διετέθησαν· Ραββί γάρ, φησίν, ὃς ἦν μετὰ σοῦ πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ᾧ σὺ μεμαρ τύρηκας, ἵδε οὗτος βαπτίζει, καὶ πάντες ἔρχονται πρὸς αὐτόν. Καὶ πάλιν οὗτοι φαίνονται ο εγκαλούν- τες· Διατί ἡμεῖς νηστεύομεν, καὶ οἱ μαθηταί σου οὐ νηστεύουσιν; Αλλ' οἱ τῶν ἄλλων βελτίους οὐδὲν τοιοῦτον ἔπαθον, ἀλλ' ὁμοῦ τε ἤκουσαν καὶ ἠκολού· θησαν. Ἠκολούθησαν δὲ, οὐχ ὡς τοῦ διδασκάλου κατα- φρονήσαντες, ἀλλ' ὡς αὐτῷ μάλιστα πεισθέντες, καὶ . δεῖγμα μέγιστον τοῦ κρίσει λογισμῶν ὀρθῇ τοῦτο ποιεῖν ἐξενεγκόντες. Οὐδὲ γὰρ παρακληθέντες αὐτὸ ἐποίησαν, ὅπερ ὕποπτον ἦν, ἀλλ' ἐπειδὴ προεἶπε μόνον τὸ μέλλον, ὅτι βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, ήκο- λούθησαν αὐτῷ. Οὐ τοίνυν ἀπέστησαν τοῦ διδασκάλου, ἀλλ' ἐβουλήθησαν μαθεῖν, τί πλέον φέρει τοῦ Ἰωάν- νου. Καὶ ὅρα τὴν σπουδὴν μετὰ αἰδοῦς γινομένην. Οὐδὲ γὰρ εὐθέως προσελθόντες ἐπηρώτησαν τὸν Ἰη- σοῦν ὑπὲρ ἀναγκαίων καὶ μεγίστων πραγμάτων, οὐδὲ δημοσία παρόντων ἁπάντων ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν, ἀλλ' ἰδίᾳ διαλεχθῆναι αὐτῷ ἐσπούδαζον. Ηδεισαν γὰρ οὐ ταπεινοφροσύνης, ἀλλ᾽ ἀληθείας ὄντα τοῦ διδα σκάλου τὰ ῥήματα. Ην 'Ανδρέας, φησὶν, ὁ ἀδελφὸς Σίμωνος Πέτρου, εἰς ἐκ τῶν δύο τῶν ἀκουσάντων Ιωάννιν, καὶ ἀκολουθησάντων αὐτῷ. Τίνος οὖν ἕνεκεν καὶ τὸ τοῦ ἑτέρου οὐκ ἐγνώρισεν όνομα ; Τινές φασι διὰ τὸ αὐτὸν εἶναι τὸν γράφοντα τὸν ἠκολουθη- κότα· τινὲς δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλ' ὅτι ἐκεῖνος οὐχὶ τῶν ἐπισήμων ἦν. Οὐδὲν οὖν πλέον τῶν ἀναγκαίων λέγειν ἐχρῆν. Τί γὰρ ὄφελος ἐκ τοῦ μαθεῖν ἐκείνου τὴν προσηγορίαν, ἐπεὶ οὐδὲ τῶν ἑβδομήκοντα δύο λέγει τὰ ὀνόματα; Τοῦτο καὶ παρὰ Παύλῳ ἔστιν ἰδεῖν d . Συνεπέμψαμεν γὰρ αὐτῷ, φησί, τὴν ἀδελφὸν ἐν πολλοῖς πολλάκις σπουδαῖον ὄντα, οὗ ὁ ἔπαινος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ. Τοῦ δὲ ᾿Ανδρέου μέμνηται καὶ δι' ἑτέραν αἰτίαν. Ποίαν δὴ ταύτην ; Ινα, ὅταν ἀκού σης ὅτι Σίμων ἀκούσας μετ' αὐτοῦ, Δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων, οὐ διηπό ρησε πρὸς τὴν παράδοξον ταύτην υπόσχεσιν, μάθης ὅτι τὰς ἀρχὰς τῆς πίστεως ὁ ἀδελφὸς ἤδη προκατεβάλω λετο . Στραφεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς καὶ ἰδὼν αὐτοὺς ἀκολουθοῦντας, λέγει αὐτοῖς· Τί ζητείτε; Εν τεῦθεν παιδευόμεθα, ὅτι οὐ φθάνει τὰς βουλήσεις ἡμῶν ὁ Θεὸς ταῖς δωρεαῖς· ἀλλ᾽ ὅταν ἡμεῖς ἀρξώ μεθα, ὅταν τὸ θέλειν παράσχωμεν, τότε καὶ αὐτὸς πολλὰς δίδωσιν ἡμῖν τῆς σωτηρίας τὰς ἀφορμάς. Τί ζητεῖτε ; Τί τοῦτο; ὁ εἰδὼς τὰς καρδίας 1 τῶν ἀνθρώ των, ὁ τοῖς λογισμοῖς ἡμῶν ἐμβατεύων, οὗτος ἐρωτᾷ Αλλ' οὐχ ἵνα μάθῃ (πῶς γάρ;), ἀλλ᾽ ἵνα διὰ τῆς ἐρωτήσεως μᾶλλον αὐτοὺς οἰκειώσηται, καὶ πλείονος μεταδῷ τῆς παρρησίας, καὶ δείξῃ τῆς ἀκροάσεως ὄντας ἀξίους. Εἰκὸς γὰρ ἦν ἐρυθριν καὶ δεδοικέναι, ἅτε ἁγνῶτας ὄντας, καὶ τοιαῦτα περὶ αὐτοῦ τοῦ διδασκάλου μαρτυροῦντος ἀκηκοότας. Ταῦτ᾽ οὖν ἅπαντα λύων, τὴν αἰδὼν τὸν [108] φόβον, έρωτα, καὶ οὐκ εἴασε σιγῇ μέχρι τῆς οἰκίας ἐλθεῖν· καίτοι τὸ ; • Codd. 703, 706 καὶ πρὸς τούτοις. h Savil. ὑποψίας εἶναι μεστὸν τὸ κήρυγμα. Καί. Morel. καὶ ὑποψίας ἦν μετὰ τὸ κήρυγμα λοιπόν. • Savil. et cod. 703 πάλιν φαίνονται. Morel. πάλιν οὗτοι αὐτοὶ λέγουσιν. d Savil. et codd. 705, 700 τοῦτο καὶ Παῦλος ἐποίησε. Morel. τοῦτο καὶ παρὰ Παύλῳ ἔστιν ἰδεῖν. e Morel. προκαταβαλών ὴν, ! Savil. την καρδίαν. 448 αὐτὸ ἂν ἐγένετο, καὶ εἰ μὴ ἠρώτησε. Παρέμειναν γὰρ ἂν ἀκολουθοῦντες αὐτῷ, καὶ κατὰ πόδας βαδίζοντε ἐπέστησαν τῇ οἰκίᾳ. Τίνος οὖν ἕνεκεν ἐρωτᾷ; Τοῦτ ὅπερ εἶπον κατασκευάζων, καταπραΰνων τε αὐτοῖ τὸν λογισμὸν ἐρυθριῶντα, ἔτι καὶ ἀγωνιῶντα, κα παρέχων θαῤῥεῖν. Οὐ διὰ τῆς ἀκολουθήσεως δὲ μόνο τὸν πόθον, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς ἐρωτήσεως εφανέρωσαν Οὐδὲ γὰρ οὐδέπω μαθόντες παρ' αὐτοῦ, οὐδὲ ἀκούσαν τες, διδάσκαλον αὐτὸν καλοῦσιν, εἰς τοὺς μαθητά εἰσωθοῦντες ἑαυτοὺς, καὶ τὴν αἰτίαν δεικνύντες, δι Αν ἠκολούθουν, ὥς τι τῶν χρησίμων ἀκουσόμενοι Θέα δέ μοι καὶ τὴν σύνεσιν. Οὐκ εἶπον· Δίδαξον ἡμᾶ περὶ δογμάτων ἤ τινος ἑτέρου τῶν ἀναγκαίων· ἀλλ τί ; Ποῦ μένεις ; Μετὰ γὰρ ἡσυχίας, όπερ ἔμπροσθε ἔφην, καὶ εἰπεῖν τι πρὸς αὐτὸν, καὶ ἀκοῦσαί τι παρ αὐτοῦ, καὶ μαθεῖν ήθελον. Διόπερ οὐδὲ ἀνεβάλοντο οὐδὲ εἶπον· Ηξομεν πάντως αὔριον, καὶ ἀκουσόμεθ διαλεγομένου σου δημοσίᾳ· ἀλλὰ τὴν πολλὴν σπουδὴ ἣν εἶχον περὶ τὴν ἀκρόασιν ἐπιδείκνυνται, τῷ μηδ ὑπὸ τῆς ὥρας ἀποτραπῆναι. Καὶ γὰρ ἔτυχε λοιπὶ πρὸς δυσμὰς ὁ ἥλιος ὤν. Ωρα γὰρ ἦν ὡς δεκάτι φησί. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Χριστὸς οὐ λέγει τὰ σημεί τῆς οἰκίας, οὐδὲ τὸν τόπον, ἀλλ' ἐπιστᾶται πλές αὐτοὺς πρὸς τὴν ἀκολούθησιν, δεικνύς ὅτι αὐτοὶ ἀπεδέξατο. Καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ αὐτὸς τοιοῦτόν * εἶπεν· ἄκαιρόν ἐστιν εἰς οἰκίαν νῦν ὑμᾶς εἰσελθεῖ ἀκούσεσθε αὔριον εἴ τι βούλεσθε, ἀναχωρήσα οἴκαδε νῦν· ἀλλ' κ ὡς πρὸς φίλους καὶ πολὺν αὐτ συγγεγονότας χρόνον, οὕτω διαλέγεται. Πῶς οἱ ἀλλαχοῦ φησιν· Ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπο οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ ἀ· ἐνταῦθα δὲ λέγε Ερχεσθε καὶ ἴδετε ποῦ μένω ; "Οτι τὸ, Οὐκ ἔχ ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ, δηλωτικόν ἐστι τοῦ μην ἴδιον καταγώγιον κεκτῆσθαι, οὐχ ὅτι ἐν οἰκίᾳ οὐ και έμενε· καὶ γὰρ καὶ ἡ παραβολὴ τοῦτο βούλετα Ὅτι μὲν οὖν παρ' αὐτῷ ἔμειναν τὴν ἡμέραν ἐκείνη εἶπεν ὁ Εὐαγγελιστής· τίνος δὲ ἕνεκεν, οὐκ ἔτι προ έθηκεν, ὡς δήλου τῆς αἰτίας οὔσης. Οὐδὲ γὰρ ἑτέρι τινὸς ἕνεκεν οὔτε αὐτῷ Ακολούθησαν, οὔτε ὁ Χριστ αὐτοὺς ἐπεσπάσατο, ἀλλ᾽ ἢ διὰ τὴν διδασκαλίαν· ἡ οὕτω δαψιλῶς καὶ προθύμως ἀπέλαυσαν, καὶ νυκτὶ μιᾷ, ὡς εὐθέως θατέρους καὶ ἐφ' ἑτέρων θα μαν ἰ ἐλθεῖν. δ. Οὐκοῦν καὶ ἡμεῖς ἐντεῦθεν διδαχθῶμεν πάν πάρεργα τίθεσθαι τῆς θείας ἀκροάσεως, καὶ μηδέ καιρὸν ἄκαιρον εἶναι νομίζειν, ἀλλὰ κἂν εἰς οἰκί ἀλλοτρίαν ἀπελθεῖν δέῃ, κἂν γνώριμον ἀνδράσι γεν σθαι μεγάλοις ἁγνῶτα ὄντα, κἂν ἀωρὶ τῆς ἡμέρα καν οιῳδήποτε καιρῷ, μηδέποτε ταύτης ἀμελεῖν τ' ἐμπορίας. Τροφὴ μὲν οὖν καὶ λουτρὰ καὶ δεῖπνα, κ τὰ ἄλλα τὰ βιωτικά, καιρὸν ἐχέτω τὸν ὡρισμένο διδασκαλία δὲ περὶ φιλοσοφίας τῆς ἄνω, μηδεμί ἀφωρισμένην ὥραν ἐχέτω, ἀλλ᾽ ἅπας αὐτῆς ἔστω καιρός. Ευκαίρως γὰρ, φησίν, ἀκαίρως έλεγξοι ἐπιτίμησον, παρακάλεσον. Καὶ ὁ Προφήτης ἡμέρας καὶ νυκτός· καὶ τοῖς Ἰουδαίοις δὲ ὁ Μω φησιν, [109] Εν τῷ ἡ νόμῳ αὐτοῦ μελετήσ σῆς διαπαντὸς τοῦτο ποιεῖν ἐκέλευε. Τὰ μὲν γὰρ βι τικά, βαλανεῖα λέγω καὶ δεῖπνα, εἰ καὶ ἀναγκαῖ ὅμως συνεχῶς γινόμενα τὸ σῶμα ἐξίτηλον ἐργάζετα ἡ δὲ τῆς ψυχῆς διδασκαλία, όσωπερ ἂν ἐπιτείνητε τοσούτῳ τὴν δεχομένην ισχυροτέραν ποιεῖ ψυχή Νῦν δὲ λήροις μὲν καὶ φλυαρίαις ἀνονήτοις πάν καιρὸν ἀφορίζομεν, καὶ ἡ τὸν ὑπὸ τὴν ἕω, καὶ τ 8 Savil. οἴκαδε νῦν ἀλλ'. Morel. οίκαδε τέως· ἀλ & Alii κλίνη, alii κλίναι. i Savil. θήραν. Morel. θύρ j Savil. καὶ ὁ προφήτης δέ φησιν, ὅτι ἐν τῷ. Secus Mor in Morel. k Kai hoc et sequeus deest in Digitized

317 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. γ'. Αλλως δὲ καὶ · εἰ περινοστῶν ταῦτα ἔλεγεν, ἔδοξεν ἂν ἐκ σπουδῆς τινος ἀνθρωπίνης γίνεσθαι τα γινόμενα, καὶ ὑποψίας ἦν μεστὸν τὸ κήρυγμα. Καὶ b ἤκουσαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ οἱ δύο, καὶ ἠκολούθησαν αὐτῷ. Καίτοι γε καὶ ἕτεροι ἦσαν αὐτῷ μαθηταί, ἀλλ' ἐκεῖ ναι οὐ μόνον οὐκ ἠκολούθησαν, ἀλλὰ καὶ ζηλοτύπως [107] πρὸς αὐτὸν διετέθησαν· Ραββί γάρ, φησίν, ὃς ἦν μετὰ σοῦ πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ᾧ σὺ μεμαρ τύρηκας, ἵδε οὗτος βαπτίζει, καὶ πάντες ἔρχονται πρὸς αὐτόν. Καὶ πάλιν οὗτοι φαίνονται ο εγκαλούν- τες· Διατί ἡμεῖς νηστεύομεν, καὶ οἱ μαθηταί σου οὐ νηστεύουσιν; Αλλ' οἱ τῶν ἄλλων βελτίους οὐδὲν τοιοῦτον ἔπαθον, ἀλλ' ὁμοῦ τε ἤκουσαν καὶ ἠκολού· θησαν. Ἠκολούθησαν δὲ, οὐχ ὡς τοῦ διδασκάλου κατα- φρονήσαντες, ἀλλ' ὡς αὐτῷ μάλιστα πεισθέντες, καὶ . δεῖγμα μέγιστον τοῦ κρίσει λογισμῶν ὀρθῇ τοῦτο ποιεῖν ἐξενεγκόντες. Οὐδὲ γὰρ παρακληθέντες αὐτὸ ἐποίησαν, ὅπερ ὕποπτον ἦν, ἀλλ' ἐπειδὴ προεἶπε μόνον τὸ μέλλον, ὅτι βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, ήκο- λούθησαν αὐτῷ. Οὐ τοίνυν ἀπέστησαν τοῦ διδασκάλου, ἀλλ' ἐβουλήθησαν μαθεῖν, τί πλέον φέρει τοῦ Ἰωάν- νου. Καὶ ὅρα τὴν σπουδὴν μετὰ αἰδοῦς γινομένην. Οὐδὲ γὰρ εὐθέως προσελθόντες ἐπηρώτησαν τὸν Ἰη- σοῦν ὑπὲρ ἀναγκαίων καὶ μεγίστων πραγμάτων, οὐδὲ δημοσία παρόντων ἁπάντων ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν, ἀλλ' ἰδίᾳ διαλεχθῆναι αὐτῷ ἐσπούδαζον. Ηδεισαν γὰρ οὐ ταπεινοφροσύνης, ἀλλ᾽ ἀληθείας ὄντα τοῦ διδα σκάλου τὰ ῥήματα. Ην 'Ανδρέας, φησὶν, ὁ ἀδελφὸς Σίμωνος Πέτρου, εἰς ἐκ τῶν δύο τῶν ἀκουσάντων Ιωάννιν, καὶ ἀκολουθησάντων αὐτῷ. Τίνος οὖν ἕνεκεν καὶ τὸ τοῦ ἑτέρου οὐκ ἐγνώρισεν όνομα ; Τινές φασι διὰ τὸ αὐτὸν εἶναι τὸν γράφοντα τὸν ἠκολουθη- κότα· τινὲς δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλ' ὅτι ἐκεῖνος οὐχὶ τῶν ἐπισήμων ἦν. Οὐδὲν οὖν πλέον τῶν ἀναγκαίων λέγειν ἐχρῆν. Τί γὰρ ὄφελος ἐκ τοῦ μαθεῖν ἐκείνου τὴν προσηγορίαν, ἐπεὶ οὐδὲ τῶν ἑβδομήκοντα δύο λέγει τὰ ὀνόματα; Τοῦτο καὶ παρὰ Παύλῳ ἔστιν ἰδεῖν d . Συνεπέμψαμεν γὰρ αὐτῷ, φησί, τὴν ἀδελφὸν ἐν πολλοῖς πολλάκις σπουδαῖον ὄντα, οὗ ὁ ἔπαινος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ. Τοῦ δὲ ᾿Ανδρέου μέμνηται καὶ δι' ἑτέραν αἰτίαν. Ποίαν δὴ ταύτην ; Ινα, ὅταν ἀκού σης ὅτι Σίμων ἀκούσας μετ' αὐτοῦ, Δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων, οὐ διηπό ρησε πρὸς τὴν παράδοξον ταύτην υπόσχεσιν, μάθης ὅτι τὰς ἀρχὰς τῆς πίστεως ὁ ἀδελφὸς ἤδη προκατεβάλω λετο . Στραφεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς καὶ ἰδὼν αὐτοὺς ἀκολουθοῦντας, λέγει αὐτοῖς· Τί ζητείτε; Εν τεῦθεν παιδευόμεθα, ὅτι οὐ φθάνει τὰς βουλήσεις ἡμῶν ὁ Θεὸς ταῖς δωρεαῖς· ἀλλ᾽ ὅταν ἡμεῖς ἀρξώ μεθα, ὅταν τὸ θέλειν παράσχωμεν, τότε καὶ αὐτὸς πολλὰς δίδωσιν ἡμῖν τῆς σωτηρίας τὰς ἀφορμάς. Τί ζητεῖτε ; Τί τοῦτο; ὁ εἰδὼς τὰς καρδίας 1 τῶν ἀνθρώ των, ὁ τοῖς λογισμοῖς ἡμῶν ἐμβατεύων, οὗτος ἐρωτᾷ Αλλ' οὐχ ἵνα μάθῃ (πῶς γάρ;), ἀλλ᾽ ἵνα διὰ τῆς ἐρωτήσεως μᾶλλον αὐτοὺς οἰκειώσηται, καὶ πλείονος μεταδῷ τῆς παρρησίας, καὶ δείξῃ τῆς ἀκροάσεως ὄντας ἀξίους. Εἰκὸς γὰρ ἦν ἐρυθριν καὶ δεδοικέναι, ἅτε ἁγνῶτας ὄντας, καὶ τοιαῦτα περὶ αὐτοῦ τοῦ διδασκάλου μαρτυροῦντος ἀκηκοότας. Ταῦτ᾽ οὖν ἅπαντα λύων, τὴν αἰδὼν τὸν [108] φόβον, έρωτα, καὶ οὐκ εἴασε σιγῇ μέχρι τῆς οἰκίας ἐλθεῖν· καίτοι τὸ ; • Codd. 703, 706 καὶ πρὸς τούτοις. h Savil. ὑποψίας εἶναι μεστὸν τὸ κήρυγμα. Καί. Morel. καὶ ὑποψίας ἦν μετὰ τὸ κήρυγμα λοιπόν. • Savil. et cod. 703 πάλιν φαίνονται. Morel. πάλιν οὗτοι αὐτοὶ λέγουσιν. d Savil. et codd. 705, 700 τοῦτο καὶ Παῦλος ἐποίησε. Morel. τοῦτο καὶ παρὰ Παύλῳ ἔστιν ἰδεῖν. e Morel. προκαταβαλών ὴν, ! Savil. την καρδίαν. 448 αὐτὸ ἂν ἐγένετο, καὶ εἰ μὴ ἠρώτησε. Παρέμειναν γὰρ ἂν ἀκολουθοῦντες αὐτῷ, καὶ κατὰ πόδας βαδίζοντε ἐπέστησαν τῇ οἰκίᾳ. Τίνος οὖν ἕνεκεν ἐρωτᾷ; Τοῦτ ὅπερ εἶπον κατασκευάζων, καταπραΰνων τε αὐτοῖ τὸν λογισμὸν ἐρυθριῶντα, ἔτι καὶ ἀγωνιῶντα, κα παρέχων θαῤῥεῖν. Οὐ διὰ τῆς ἀκολουθήσεως δὲ μόνο τὸν πόθον, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς ἐρωτήσεως εφανέρωσαν Οὐδὲ γὰρ οὐδέπω μαθόντες παρ' αὐτοῦ, οὐδὲ ἀκούσαν τες, διδάσκαλον αὐτὸν καλοῦσιν, εἰς τοὺς μαθητά εἰσωθοῦντες ἑαυτοὺς, καὶ τὴν αἰτίαν δεικνύντες, δι Αν ἠκολούθουν, ὥς τι τῶν χρησίμων ἀκουσόμενοι Θέα δέ μοι καὶ τὴν σύνεσιν. Οὐκ εἶπον· Δίδαξον ἡμᾶ περὶ δογμάτων ἤ τινος ἑτέρου τῶν ἀναγκαίων· ἀλλ τί ; Ποῦ μένεις ; Μετὰ γὰρ ἡσυχίας, όπερ ἔμπροσθε ἔφην, καὶ εἰπεῖν τι πρὸς αὐτὸν, καὶ ἀκοῦσαί τι παρ αὐτοῦ, καὶ μαθεῖν ήθελον. Διόπερ οὐδὲ ἀνεβάλοντο οὐδὲ εἶπον· Ηξομεν πάντως αὔριον, καὶ ἀκουσόμεθ διαλεγομένου σου δημοσίᾳ· ἀλλὰ τὴν πολλὴν σπουδὴ ἣν εἶχον περὶ τὴν ἀκρόασιν ἐπιδείκνυνται, τῷ μηδ ὑπὸ τῆς ὥρας ἀποτραπῆναι. Καὶ γὰρ ἔτυχε λοιπὶ πρὸς δυσμὰς ὁ ἥλιος ὤν. Ωρα γὰρ ἦν ὡς δεκάτι φησί. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Χριστὸς οὐ λέγει τὰ σημεί τῆς οἰκίας, οὐδὲ τὸν τόπον, ἀλλ' ἐπιστᾶται πλές αὐτοὺς πρὸς τὴν ἀκολούθησιν, δεικνύς ὅτι αὐτοὶ ἀπεδέξατο. Καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ αὐτὸς τοιοῦτόν * εἶπεν· ἄκαιρόν ἐστιν εἰς οἰκίαν νῦν ὑμᾶς εἰσελθεῖ ἀκούσεσθε αὔριον εἴ τι βούλεσθε, ἀναχωρήσα οἴκαδε νῦν· ἀλλ' κ ὡς πρὸς φίλους καὶ πολὺν αὐτ συγγεγονότας χρόνον, οὕτω διαλέγεται. Πῶς οἱ ἀλλαχοῦ φησιν· Ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπο οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ ἀ· ἐνταῦθα δὲ λέγε Ερχεσθε καὶ ἴδετε ποῦ μένω ; "Οτι τὸ, Οὐκ ἔχ ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ, δηλωτικόν ἐστι τοῦ μην ἴδιον καταγώγιον κεκτῆσθαι, οὐχ ὅτι ἐν οἰκίᾳ οὐ και έμενε· καὶ γὰρ καὶ ἡ παραβολὴ τοῦτο βούλετα Ὅτι μὲν οὖν παρ' αὐτῷ ἔμειναν τὴν ἡμέραν ἐκείνη εἶπεν ὁ Εὐαγγελιστής· τίνος δὲ ἕνεκεν, οὐκ ἔτι προ έθηκεν, ὡς δήλου τῆς αἰτίας οὔσης. Οὐδὲ γὰρ ἑτέρι τινὸς ἕνεκεν οὔτε αὐτῷ Ακολούθησαν, οὔτε ὁ Χριστ αὐτοὺς ἐπεσπάσατο, ἀλλ᾽ ἢ διὰ τὴν διδασκαλίαν· ἡ οὕτω δαψιλῶς καὶ προθύμως ἀπέλαυσαν, καὶ νυκτὶ μιᾷ, ὡς εὐθέως θατέρους καὶ ἐφ' ἑτέρων θα μαν ἰ ἐλθεῖν. δ. Οὐκοῦν καὶ ἡμεῖς ἐντεῦθεν διδαχθῶμεν πάν πάρεργα τίθεσθαι τῆς θείας ἀκροάσεως, καὶ μηδέ καιρὸν ἄκαιρον εἶναι νομίζειν, ἀλλὰ κἂν εἰς οἰκί ἀλλοτρίαν ἀπελθεῖν δέῃ, κἂν γνώριμον ἀνδράσι γεν σθαι μεγάλοις ἁγνῶτα ὄντα, κἂν ἀωρὶ τῆς ἡμέρα καν οιῳδήποτε καιρῷ, μηδέποτε ταύτης ἀμελεῖν τ' ἐμπορίας. Τροφὴ μὲν οὖν καὶ λουτρὰ καὶ δεῖπνα, κ τὰ ἄλλα τὰ βιωτικά, καιρὸν ἐχέτω τὸν ὡρισμένο διδασκαλία δὲ περὶ φιλοσοφίας τῆς ἄνω, μηδεμί ἀφωρισμένην ὥραν ἐχέτω, ἀλλ᾽ ἅπας αὐτῆς ἔστω καιρός. Ευκαίρως γὰρ, φησίν, ἀκαίρως έλεγξοι ἐπιτίμησον, παρακάλεσον. Καὶ ὁ Προφήτης ἡμέρας καὶ νυκτός· καὶ τοῖς Ἰουδαίοις δὲ ὁ Μω φησιν, [109] Εν τῷ ἡ νόμῳ αὐτοῦ μελετήσ σῆς διαπαντὸς τοῦτο ποιεῖν ἐκέλευε. Τὰ μὲν γὰρ βι τικά, βαλανεῖα λέγω καὶ δεῖπνα, εἰ καὶ ἀναγκαῖ ὅμως συνεχῶς γινόμενα τὸ σῶμα ἐξίτηλον ἐργάζετα ἡ δὲ τῆς ψυχῆς διδασκαλία, όσωπερ ἂν ἐπιτείνητε τοσούτῳ τὴν δεχομένην ισχυροτέραν ποιεῖ ψυχή Νῦν δὲ λήροις μὲν καὶ φλυαρίαις ἀνονήτοις πάν καιρὸν ἀφορίζομεν, καὶ ἡ τὸν ὑπὸ τὴν ἕω, καὶ τ 8 Savil. οἴκαδε νῦν ἀλλ'. Morel. οίκαδε τέως· ἀλ & Alii κλίνη, alii κλίναι. i Savil. θήραν. Morel. θύρ j Savil. καὶ ὁ προφήτης δέ φησιν, ὅτι ἐν τῷ. Secus Mor in Morel. k Kai hoc et sequeus deest in Digitized

317 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. γ'. Αλλως δὲ καὶ · εἰ περινοστῶν ταῦτα ἔλεγεν, ἔδοξεν ἂν ἐκ σπουδῆς τινος ἀνθρωπίνης γίνεσθαι τα γινόμενα, καὶ ὑποψίας ἦν μεστὸν τὸ κήρυγμα. Καὶ b ἤκουσαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ οἱ δύο, καὶ ἠκολούθησαν αὐτῷ. Καίτοι γε καὶ ἕτεροι ἦσαν αὐτῷ μαθηταί, ἀλλ' ἐκεῖ ναι οὐ μόνον οὐκ ἠκολούθησαν, ἀλλὰ καὶ ζηλοτύπως [107] πρὸς αὐτὸν διετέθησαν· Ραββί γάρ, φησίν, ὃς ἦν μετὰ σοῦ πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ᾧ σὺ μεμαρ τύρηκας, ἵδε οὗτος βαπτίζει, καὶ πάντες ἔρχονται πρὸς αὐτόν. Καὶ πάλιν οὗτοι φαίνονται ο εγκαλούν- τες· Διατί ἡμεῖς νηστεύομεν, καὶ οἱ μαθηταί σου οὐ νηστεύουσιν; Αλλ' οἱ τῶν ἄλλων βελτίους οὐδὲν τοιοῦτον ἔπαθον, ἀλλ' ὁμοῦ τε ἤκουσαν καὶ ἠκολού· θησαν. Ἠκολούθησαν δὲ, οὐχ ὡς τοῦ διδασκάλου κατα- φρονήσαντες, ἀλλ' ὡς αὐτῷ μάλιστα πεισθέντες, καὶ . δεῖγμα μέγιστον τοῦ κρίσει λογισμῶν ὀρθῇ τοῦτο ποιεῖν ἐξενεγκόντες. Οὐδὲ γὰρ παρακληθέντες αὐτὸ ἐποίησαν, ὅπερ ὕποπτον ἦν, ἀλλ' ἐπειδὴ προεἶπε μόνον τὸ μέλλον, ὅτι βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, ήκο- λούθησαν αὐτῷ. Οὐ τοίνυν ἀπέστησαν τοῦ διδασκάλου, ἀλλ' ἐβουλήθησαν μαθεῖν, τί πλέον φέρει τοῦ Ἰωάν- νου. Καὶ ὅρα τὴν σπουδὴν μετὰ αἰδοῦς γινομένην. Οὐδὲ γὰρ εὐθέως προσελθόντες ἐπηρώτησαν τὸν Ἰη- σοῦν ὑπὲρ ἀναγκαίων καὶ μεγίστων πραγμάτων, οὐδὲ δημοσία παρόντων ἁπάντων ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν, ἀλλ' ἰδίᾳ διαλεχθῆναι αὐτῷ ἐσπούδαζον. Ηδεισαν γὰρ οὐ ταπεινοφροσύνης, ἀλλ᾽ ἀληθείας ὄντα τοῦ διδα σκάλου τὰ ῥήματα. Ην 'Ανδρέας, φησὶν, ὁ ἀδελφὸς Σίμωνος Πέτρου, εἰς ἐκ τῶν δύο τῶν ἀκουσάντων Ιωάννιν, καὶ ἀκολουθησάντων αὐτῷ. Τίνος οὖν ἕνεκεν καὶ τὸ τοῦ ἑτέρου οὐκ ἐγνώρισεν όνομα ; Τινές φασι διὰ τὸ αὐτὸν εἶναι τὸν γράφοντα τὸν ἠκολουθη- κότα· τινὲς δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλ' ὅτι ἐκεῖνος οὐχὶ τῶν ἐπισήμων ἦν. Οὐδὲν οὖν πλέον τῶν ἀναγκαίων λέγειν ἐχρῆν. Τί γὰρ ὄφελος ἐκ τοῦ μαθεῖν ἐκείνου τὴν προσηγορίαν, ἐπεὶ οὐδὲ τῶν ἑβδομήκοντα δύο λέγει τὰ ὀνόματα; Τοῦτο καὶ παρὰ Παύλῳ ἔστιν ἰδεῖν d . Συνεπέμψαμεν γὰρ αὐτῷ, φησί, τὴν ἀδελφὸν ἐν πολλοῖς πολλάκις σπουδαῖον ὄντα, οὗ ὁ ἔπαινος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ. Τοῦ δὲ ᾿Ανδρέου μέμνηται καὶ δι' ἑτέραν αἰτίαν. Ποίαν δὴ ταύτην ; Ινα, ὅταν ἀκού σης ὅτι Σίμων ἀκούσας μετ' αὐτοῦ, Δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων, οὐ διηπό ρησε πρὸς τὴν παράδοξον ταύτην υπόσχεσιν, μάθης ὅτι τὰς ἀρχὰς τῆς πίστεως ὁ ἀδελφὸς ἤδη προκατεβάλω λετο . Στραφεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς καὶ ἰδὼν αὐτοὺς ἀκολουθοῦντας, λέγει αὐτοῖς· Τί ζητείτε; Εν τεῦθεν παιδευόμεθα, ὅτι οὐ φθάνει τὰς βουλήσεις ἡμῶν ὁ Θεὸς ταῖς δωρεαῖς· ἀλλ᾽ ὅταν ἡμεῖς ἀρξώ μεθα, ὅταν τὸ θέλειν παράσχωμεν, τότε καὶ αὐτὸς πολλὰς δίδωσιν ἡμῖν τῆς σωτηρίας τὰς ἀφορμάς. Τί ζητεῖτε ; Τί τοῦτο; ὁ εἰδὼς τὰς καρδίας 1 τῶν ἀνθρώ των, ὁ τοῖς λογισμοῖς ἡμῶν ἐμβατεύων, οὗτος ἐρωτᾷ Αλλ' οὐχ ἵνα μάθῃ (πῶς γάρ;), ἀλλ᾽ ἵνα διὰ τῆς ἐρωτήσεως μᾶλλον αὐτοὺς οἰκειώσηται, καὶ πλείονος μεταδῷ τῆς παρρησίας, καὶ δείξῃ τῆς ἀκροάσεως ὄντας ἀξίους. Εἰκὸς γὰρ ἦν ἐρυθριν καὶ δεδοικέναι, ἅτε ἁγνῶτας ὄντας, καὶ τοιαῦτα περὶ αὐτοῦ τοῦ διδασκάλου μαρτυροῦντος ἀκηκοότας. Ταῦτ᾽ οὖν ἅπαντα λύων, τὴν αἰδὼν τὸν [108] φόβον, έρωτα, καὶ οὐκ εἴασε σιγῇ μέχρι τῆς οἰκίας ἐλθεῖν· καίτοι τὸ ; • Codd. 703, 706 καὶ πρὸς τούτοις. h Savil. ὑποψίας εἶναι μεστὸν τὸ κήρυγμα. Καί. Morel. καὶ ὑποψίας ἦν μετὰ τὸ κήρυγμα λοιπόν. • Savil. et cod. 703 πάλιν φαίνονται. Morel. πάλιν οὗτοι αὐτοὶ λέγουσιν. d Savil. et codd. 705, 700 τοῦτο καὶ Παῦλος ἐποίησε. Morel. τοῦτο καὶ παρὰ Παύλῳ ἔστιν ἰδεῖν. e Morel. προκαταβαλών ὴν, ! Savil. την καρδίαν. 448 αὐτὸ ἂν ἐγένετο, καὶ εἰ μὴ ἠρώτησε. Παρέμειναν γὰρ ἂν ἀκολουθοῦντες αὐτῷ, καὶ κατὰ πόδας βαδίζοντε ἐπέστησαν τῇ οἰκίᾳ. Τίνος οὖν ἕνεκεν ἐρωτᾷ; Τοῦτ ὅπερ εἶπον κατασκευάζων, καταπραΰνων τε αὐτοῖ τὸν λογισμὸν ἐρυθριῶντα, ἔτι καὶ ἀγωνιῶντα, κα παρέχων θαῤῥεῖν. Οὐ διὰ τῆς ἀκολουθήσεως δὲ μόνο τὸν πόθον, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς ἐρωτήσεως εφανέρωσαν Οὐδὲ γὰρ οὐδέπω μαθόντες παρ' αὐτοῦ, οὐδὲ ἀκούσαν τες, διδάσκαλον αὐτὸν καλοῦσιν, εἰς τοὺς μαθητά εἰσωθοῦντες ἑαυτοὺς, καὶ τὴν αἰτίαν δεικνύντες, δι Αν ἠκολούθουν, ὥς τι τῶν χρησίμων ἀκουσόμενοι Θέα δέ μοι καὶ τὴν σύνεσιν. Οὐκ εἶπον· Δίδαξον ἡμᾶ περὶ δογμάτων ἤ τινος ἑτέρου τῶν ἀναγκαίων· ἀλλ τί ; Ποῦ μένεις ; Μετὰ γὰρ ἡσυχίας, όπερ ἔμπροσθε ἔφην, καὶ εἰπεῖν τι πρὸς αὐτὸν, καὶ ἀκοῦσαί τι παρ αὐτοῦ, καὶ μαθεῖν ήθελον. Διόπερ οὐδὲ ἀνεβάλοντο οὐδὲ εἶπον· Ηξομεν πάντως αὔριον, καὶ ἀκουσόμεθ διαλεγομένου σου δημοσίᾳ· ἀλλὰ τὴν πολλὴν σπουδὴ ἣν εἶχον περὶ τὴν ἀκρόασιν ἐπιδείκνυνται, τῷ μηδ ὑπὸ τῆς ὥρας ἀποτραπῆναι. Καὶ γὰρ ἔτυχε λοιπὶ πρὸς δυσμὰς ὁ ἥλιος ὤν. Ωρα γὰρ ἦν ὡς δεκάτι φησί. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Χριστὸς οὐ λέγει τὰ σημεί τῆς οἰκίας, οὐδὲ τὸν τόπον, ἀλλ' ἐπιστᾶται πλές αὐτοὺς πρὸς τὴν ἀκολούθησιν, δεικνύς ὅτι αὐτοὶ ἀπεδέξατο. Καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ αὐτὸς τοιοῦτόν * εἶπεν· ἄκαιρόν ἐστιν εἰς οἰκίαν νῦν ὑμᾶς εἰσελθεῖ ἀκούσεσθε αὔριον εἴ τι βούλεσθε, ἀναχωρήσα οἴκαδε νῦν· ἀλλ' κ ὡς πρὸς φίλους καὶ πολὺν αὐτ συγγεγονότας χρόνον, οὕτω διαλέγεται. Πῶς οἱ ἀλλαχοῦ φησιν· Ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπο οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ ἀ· ἐνταῦθα δὲ λέγε Ερχεσθε καὶ ἴδετε ποῦ μένω ; "Οτι τὸ, Οὐκ ἔχ ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ, δηλωτικόν ἐστι τοῦ μην ἴδιον καταγώγιον κεκτῆσθαι, οὐχ ὅτι ἐν οἰκίᾳ οὐ και έμενε· καὶ γὰρ καὶ ἡ παραβολὴ τοῦτο βούλετα Ὅτι μὲν οὖν παρ' αὐτῷ ἔμειναν τὴν ἡμέραν ἐκείνη εἶπεν ὁ Εὐαγγελιστής· τίνος δὲ ἕνεκεν, οὐκ ἔτι προ έθηκεν, ὡς δήλου τῆς αἰτίας οὔσης. Οὐδὲ γὰρ ἑτέρι τινὸς ἕνεκεν οὔτε αὐτῷ Ακολούθησαν, οὔτε ὁ Χριστ αὐτοὺς ἐπεσπάσατο, ἀλλ᾽ ἢ διὰ τὴν διδασκαλίαν· ἡ οὕτω δαψιλῶς καὶ προθύμως ἀπέλαυσαν, καὶ νυκτὶ μιᾷ, ὡς εὐθέως θατέρους καὶ ἐφ' ἑτέρων θα μαν ἰ ἐλθεῖν. δ. Οὐκοῦν καὶ ἡμεῖς ἐντεῦθεν διδαχθῶμεν πάν πάρεργα τίθεσθαι τῆς θείας ἀκροάσεως, καὶ μηδέ καιρὸν ἄκαιρον εἶναι νομίζειν, ἀλλὰ κἂν εἰς οἰκί ἀλλοτρίαν ἀπελθεῖν δέῃ, κἂν γνώριμον ἀνδράσι γεν σθαι μεγάλοις ἁγνῶτα ὄντα, κἂν ἀωρὶ τῆς ἡμέρα καν οιῳδήποτε καιρῷ, μηδέποτε ταύτης ἀμελεῖν τ' ἐμπορίας. Τροφὴ μὲν οὖν καὶ λουτρὰ καὶ δεῖπνα, κ τὰ ἄλλα τὰ βιωτικά, καιρὸν ἐχέτω τὸν ὡρισμένο διδασκαλία δὲ περὶ φιλοσοφίας τῆς ἄνω, μηδεμί ἀφωρισμένην ὥραν ἐχέτω, ἀλλ᾽ ἅπας αὐτῆς ἔστω καιρός. Ευκαίρως γὰρ, φησίν, ἀκαίρως έλεγξοι ἐπιτίμησον, παρακάλεσον. Καὶ ὁ Προφήτης ἡμέρας καὶ νυκτός· καὶ τοῖς Ἰουδαίοις δὲ ὁ Μω φησιν, [109] Εν τῷ ἡ νόμῳ αὐτοῦ μελετήσ σῆς διαπαντὸς τοῦτο ποιεῖν ἐκέλευε. Τὰ μὲν γὰρ βι τικά, βαλανεῖα λέγω καὶ δεῖπνα, εἰ καὶ ἀναγκαῖ ὅμως συνεχῶς γινόμενα τὸ σῶμα ἐξίτηλον ἐργάζετα ἡ δὲ τῆς ψυχῆς διδασκαλία, όσωπερ ἂν ἐπιτείνητε τοσούτῳ τὴν δεχομένην ισχυροτέραν ποιεῖ ψυχή Νῦν δὲ λήροις μὲν καὶ φλυαρίαις ἀνονήτοις πάν καιρὸν ἀφορίζομεν, καὶ ἡ τὸν ὑπὸ τὴν ἕω, καὶ τ 8 Savil. οἴκαδε νῦν ἀλλ'. Morel. οίκαδε τέως· ἀλ & Alii κλίνη, alii κλίναι. i Savil. θήραν. Morel. θύρ j Savil. καὶ ὁ προφήτης δέ φησιν, ὅτι ἐν τῷ. Secus Mor in Morel. k Kai hoc et sequeus deest in Digitized

119 IN JOANNEM HOMIL. XIX. al. XVIII. περὶ δείλης, καὶ μεσημβρίαν, καὶ ἑσπέραν δὲ αὐτὴν συνεδρεύομεν εἰκῆ, καὶ τόπους εἰς τοῦτο ἀπετάξαμεν· τῶν δὲ θείων δογμάτων ἅπαξ ἢ δὲς τῆς ἑβδομάδος ἀκούοντες, ναυτιώμεν, διακορεῖς γινόμεθα. Τί οὖν τὸ αἴτιον ; Κακῶς διακείμεθα τὴν ψυχήν. Τὸ ἐπιθυμη- τικὸν αὐτῆς τὸ περὶ ταῦτα καὶ ὀρεκτικὸν ἐξελύσαμεν Επαν. Διὰ τοῦτο οὐκ ἔῤῥωται πρὸς τὴν τῆς πνευμα- τικῆς τροφῆς ὄρεξιν. Μέγα δὲ καὶ τοῦτο μετὰ τῶν Γλλων αρρωστίας τεκμήριον, τὸ μὴ πεινῇν, μηδὲ διψήν, ἀλλὰ δυσαρέστως πρὸς ἀμφότερα ἔχειν. Εἰ δὲ ἐπὶ σωμάτων τοῦτο συμβαίνον, νοσήματος χαλεποί τεκμήριον καὶ ἀρρωστίας ποιητικόν· πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς ψυχῆς. Πῶς οὖν αὐτὴν ἀναπεπτωκυίαν καὶ ἐκλελυμένην ἀναρρώσαι δυνησόμεθα; τί ποιοῦντες, φησί, καὶ τί λέγοντες; Απτόμενοι τῶν λόγων τῶν θείων, προφητικῶν, ἀποστολικῶν, εὐαγγελικῶν, καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων. Τότε γὰρ εἰσόμεθα, ὅτι πολλῷ βέλτιον ταῦτα σιτεῖσθαι, ἢ τὰς ἀκαθάρτους τροφάς οὕτω γὰρ χρὴ τὰς ἀκαίρους φλυαρίας καὶ συνόδους καλεῖν. Τί γὰρ ἄμεινον, εἰτέ μοι, περὶ τῶν κατὰ τὴν ἀγορὰν, περὶ τῶν ἐν τοῖς δικαστηρίοις, περὶ τῶν ἐν τῷ στρατοπέδῳ διαλέγεσθαι, ἢ περὶ τῶν ἐν οὐρανοῖς καὶ περὶ τῶν μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν ; Τί βέλο των, περὶ τοῦ γείτονος λαλεῖν καὶ τῶν τοῦ γείτονος πραγμάτων, καὶ τὰ ἀλλότρια πολυπραγμονεῖν, ἢ τὰ τῶν ἀγγέλων καὶ τὰ ἡμῖν αὐτοῖς διαφέροντα αναζη- τεῖν; Τὰ μὲν γὰρ τοῦ γείτονος, οὐ πάντως σά· τὰ δὲ τῶν οὐρανῶν, σά. Αλλ' ἔνεστι, φησίν, ἅπαξ εἰπόντα ταῦτα, πληρῶσαι τὸ πᾶν. Τί δὲ περὶ ὧν διαλέγεσθε μάτην καὶ εἰκῆ, οὐκ ἐννοεῖτε τοῦτο, ἀλλὰ πάντα τὸν βίον εἰς τοῦτο καταναλίσκοντες, τὴν ὑπόθεσιν τὴν περὶ τούτων οὐδέποτε κατεδαπανήσατε ^ ; Καὶ οὔπω λέγω τὰ πολλῷ τούτων φορτικώτερα. Οἱ μὲν γὰρ ἐπιεικέστεροι, ταῦτα πρὸς ἀλλήλους διαλέγονται· οἱ Ο βαθυμότεροι καὶ μᾶλλον ἡμελημένοι, μίμους καὶ ὀρχηστὰς καὶ ἡνόχους ἐν τοῖς αὐτῶν περιφέρουσι λόγοις, τὴν ἀκοὴν μολύνοντες, τὴν ψυχὴν διαφθείρον τες, τὴν φύσιν ἐκβακχεύοντες τούτοις τοῖς διηγήμασιν, ἅπαν κακίας εἶδος εἰς τὴν ἑαυτῶν διάνοιαν διὰ ταύ- της εἰσάγοντες τῆς διαλέξεως. "Αμα γὰρ ἐφθέγξατο ή Sic Savil., Morel. τούτων ούπω καὶ νῦν κατεδ. a ΟΜΙΛΙΑ Εὑρίσκει οὕτω πρῶτος τὸν ἀδελφὸν τὸν ἴδιον Σίμωνα, καὶ λέγει αὐτῷ· « Ευρήκαμεν τὸν Μεσσίαν, ν ὅ ἐστι μεθερμηνευόμενον Χριστός καὶ ἤγαγεν αὐτὸν πρὸς τὸν Ἰησοῦν. α΄. Ὁ Θεὸς παρὰ τὴν ἀρχὴν ποιήσας τὸν ἄνθρωπον, επ ἀφῆκεν εἶναι μόνον, ἀλλ᾽ ἔδωκεν αὐτῷ βοηθὸν τὴν γυναῖκα, καὶ συνοικεῖν ἐποίησεν, εἰδὼς ἀπὸ τῆς Εσκηνίας ταύτης πολὺ τὸ κέρδος ἐσόμενον. Τί γὰρ εί μὲ πρὸς τὸ δέον ἐχρήσατο τῇ εὐεργεσία ταύτῃ ἡ γυνή ; 'Αλλ' όμως εἰ τοῦ πράγματος αὐτοῦ τὴν φύσιν τις και ταμάθης, πολλὴν ἀπὸ τῆς συνοικήσεως ταύτης όψεται τὴν ὠφέλειαν ἐπὶ τῶν νοῦν ἐχόντων γινομένην. Οὐκ ἐπὶ γυναικὸς δὲ μόνον καὶ ἀνδρὸς, ἀλλὰ κἂν ἀδελφοὶ τοῦτο ποιῶσι, καὶ αὐτοὶ τῆς εὐεργεσίας ἀπολαύσον- τα. Διὸ καὶ ὁ Προφήτης έλεγε· Τί καλὸν ἢ τί τερ- πόν, ἀλλ' ἡ τὸ κατοικεῖν ἀδελφοὺς ἐπὶ τὸ αὐτό ; Καὶ ὁ [111] Παύλος παρήνει μὴ ἐγκαταλιπεῖν τὴν Επισυναγωγὴν τὴν ἑαυτῶν. Καὶ γὰρ τοῦτό ἐστιν ᾧ των θηρίων διεστήκαμεν. Διὰ τοῦτο καὶ πόλεις ἐδει- μάμεθα, καὶ ἀγορὰς καὶ οἰκίας, ἵνα ὁμοῦ καὶ μετ' Ελλήνων ώμεν, οὐ κατὰ τὴν οἴκησιν μόνον, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸν τῆς ἀγάπης σύνδεσμον. Ἐπειδὴ γὰρ ἐνδεις ἡμῖν ἡ φύσις παρὰ τοῦ πεποιηκότος ἐγένετο, καὶ οὐκ εντάρχης ἐστὶν ἑαυτή, συμφερόντως οικονόμησεν ὁ 120 γλῶττα τοῦ ὀρχουμένου τὸ ὄνομα, καὶ εὐθέως ἀνετύ πωσεν ἡ ψυχὴ τὴν ὄψιν, την κόμην, τὴν ἐσθῆτα τὴν ἀπαλὴν, αὐτὸν ἐκεῖνον τούτων μαλακώτερον όντα. Ἕτερος πάλιν ἑτέρωθεν ἀνεῤῥίπισε την φλόγα, γυναί και [110] πόρνην εἰς τὴν διάλεξιν εἰσαγαγών, κἀκείνης τὰ ῥήματα, τὰ σχήματα, τῶν ὀμμάτων τὰς διαστρο- φάς, τῆς ὄψεως τὸ ὑγρόν, τῶν τριχῶν τὰς στρεβλώ σεις, τῶν παρειῶν τὰ ἐπιτρίμματα, τὰς ὑπογραφάς. Αρα οὐκ ἐπάθετέ τι καὶ ἐμοῦ ταῦτα διηγουμένου; ᾿Αλλὰ μὴ αἰσχυνθῆτε, μηδὲ ἐρυθριάσητε· ἡ γὰρ τῆς φύσεως ἀνάγκη τοῦτο ἀπαιτεῖ, καὶ οὕτω διατίθησι τὴν ψυχήν, ὡς ἂν ἡ τῶν ἀπαγγελλομένων δύναμις ἔχῃ. Εἰ δὲ ἐμοῦ φθεγγομένου, εἰ δὲ ἐν ἐκκλησίᾳ ἑστῶ τες, εἰ δὲ ἐκείνων ἀπέχοντες ἐπάθετέ τι πρὸς τὴν ἀκρόασιν· ἐννόησον πως εἰκὸς διακεῖσθαι τοὺς ἐν αὐτ τῷ τῷ θεάτρῳ καθημένους, τοὺς ἄδειαν πολλὴν ἔχον- τας, τοὺς ἐκτὸς τοῦ σεμνοῦ τούτου καὶ φρικτοῦ συν εδρίου, τοὺς μετὰ πολλῆς ἀναισχυντίας καὶ ὁρῶντας ἐκεῖνα καὶ ἀκούοντας. Καὶ τί δήποτε, φήσειεν ἂν ἴσως τις τῶν οὐ προσεχόντων, εἰ τῆς φύσεως ἡ ἀνάγκη τὴν ψυχὴν οὕτω διατίθησιν, ἐκείνην ἀφεὶς, ἡμῖν ἐγκα- λεῖς Β ; Ὅτι τὸ μὲν, ἀκούοντα τοιαῦτα μαλάττεσθαι. 5 τῆς φύσεως ἔργον· τὸ δὲ τοιαῦτα ἀκούειν, οὐκ ἔτι τῆς φύσεως, ἀλλὰ τῆς προαιρέσεως ἁμάρτημα. Ἐπεὶ καὶ τὸν ὁμιλοῦντα πυρί, διαφθείρεσθαι δεί, καὶ τοῦτο ἡ τῆς φύσεως ἀσθένεια βούλεται· ἀλλ' οὐκ ἔτι καὶ πρὸς τὸ πῦρ ἡμᾶς καὶ τὴν ἐκεῖθεν ἄγει διαφθοράν ἡ φύσις· τοῦτο γὰρ τῆς κατὰ προαίρεσιν μόνης ἂν εἴη διαστροφῆς. Τοῦτο οὖν ἀνελεῖν ἀξιῶ καὶ διορθώ σαι, ὥστε μὴ ἑκόντας ἑαυτοὺς κατακρημνίζειν, μηδὲ πρὸς τὰ βάραθρα τῆς κακίας ὠθεῖν, μηδὲ αὐτομάτως τρέχειν ἐπὶ τὴν πυράν· ἵνα μὴ καὶ τῇ τῷ διαβόλω κατεσκευασμένῃ φλογι καταστήσωμεν ὑπευθύνους ἑαυτούς. Γένοιτο δὲ πάντας ἡμᾶς, καὶ ταύτης κακεί- νης ἀπαλλαγέντας, πρὸς αὐτοὺς τοῦ ᾽Αβραὰμ χωρί σαι τοὺς κόλπους, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. b Quidam ἡμῖν ἐγκαλοῖς. ΙΘ'. Θεὸς τὴν ἐντεῦθεν ἔνδειαν λοιπὸν ἐκ τῆς κατὰ τὴν σύνοδον παρ' ἀλλήλων γινομένης ὠφελείας διορθω θῆναι. Διὰ τοῦτο γάμος οἰκονομεῖται 4, ὥστε τὸ λεζ πον ἑτέρῳ παρ' ἑτέρου πληροῦσθαι, καὶ τὴν ἐνδε γενέσθαι οὕτως αὐτάρκη, ὡς αὐτὴν ἔχειν καὶ θνητὴν γενομένην, τῇ διαδοχῇ μέχρι πολλοῦ τὴν ἀθανασίαν διατηρεῖν. Καὶ ἦν μὲν μακρότερον ἐπεξελθεῖν τούτῳ τῷ λόγῳ, δεικνύντα ὅσα ἀπὸ τῆς πρὸς ἀλλήλους συν- όδου τῆς γνησίας καὶ εἰλικρινοῦς τὰ κέρδη τοῖς συνερ χυμένοις γίνεται· ἀλλ᾽ ἕτερόν ἐστι τὸ κατεπεῖγον νῦν, οὗ δὴ καὶ ἕνεκεν ἡμῖν ταῦτα εἴρηται. Ο γὰρ ᾿Ανδρέας μείνας παρὰ τῷ Ἰησοῦ, καὶ μαθὼν ἅπερ ἔμαθεν, οὐ κατέσχε παρ' ἑαυτῷ τὸν θησαυρὸν, ἀλλ' ἐπείγεται καὶ τρέχει ταχέως παρὰ τὸν ἀδελφὸν, μεταδώσων αὐτῷ τῶν ἀγαθῶν ὧν ειλήφει b. Τίνος δὲ ἕνεκεν οὐκ εἶπεν ὁ Ἰωάννης, τίνα ἐστὶν ἃ διελέχθη πρὸς αὐτοὺς ὁ Χριστός; πόθεν δὲ καὶ δῆλόν ἐστιν ὅτι διὰ τοῦτο ἔμειναν παρ' αὐτῷ; Απεδείχθη μὲν ἡμῖν τοῦτο καὶ πρώην· ἔξεστι δὲ καὶ ἐκ τῶν τήμερον ἀναγνωσθέντων μαθεῖν. "Ορα γὰρ τί φησιν οὗτος πρὸς τὸν ἀδελφόν Εὑρήκαμεν τὸν Μεσσίαν, ὃς ἑρμηνεύεται Χριστός. In Savil. et quibusdam mss. hæc, διὰ τοῦτο γάμος οἰκονομεῖται desunt. b Alli μετειληφει. Paulo post Morei. · παρ' αύτι. Χριστός; ἀκολουθήσαντα, ευθέως και Liv༢༦༣, T༧༠ Digitized by Ka Hap*

119 IN JOANNEM HOMIL. XIX. al. XVIII. περὶ δείλης, καὶ μεσημβρίαν, καὶ ἑσπέραν δὲ αὐτὴν συνεδρεύομεν εἰκῆ, καὶ τόπους εἰς τοῦτο ἀπετάξαμεν· τῶν δὲ θείων δογμάτων ἅπαξ ἢ δὲς τῆς ἑβδομάδος ἀκούοντες, ναυτιώμεν, διακορεῖς γινόμεθα. Τί οὖν τὸ αἴτιον ; Κακῶς διακείμεθα τὴν ψυχήν. Τὸ ἐπιθυμη- τικὸν αὐτῆς τὸ περὶ ταῦτα καὶ ὀρεκτικὸν ἐξελύσαμεν Επαν. Διὰ τοῦτο οὐκ ἔῤῥωται πρὸς τὴν τῆς πνευμα- τικῆς τροφῆς ὄρεξιν. Μέγα δὲ καὶ τοῦτο μετὰ τῶν Γλλων αρρωστίας τεκμήριον, τὸ μὴ πεινῇν, μηδὲ διψήν, ἀλλὰ δυσαρέστως πρὸς ἀμφότερα ἔχειν. Εἰ δὲ ἐπὶ σωμάτων τοῦτο συμβαίνον, νοσήματος χαλεποί τεκμήριον καὶ ἀρρωστίας ποιητικόν· πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς ψυχῆς. Πῶς οὖν αὐτὴν ἀναπεπτωκυίαν καὶ ἐκλελυμένην ἀναρρώσαι δυνησόμεθα; τί ποιοῦντες, φησί, καὶ τί λέγοντες; Απτόμενοι τῶν λόγων τῶν θείων, προφητικῶν, ἀποστολικῶν, εὐαγγελικῶν, καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων. Τότε γὰρ εἰσόμεθα, ὅτι πολλῷ βέλτιον ταῦτα σιτεῖσθαι, ἢ τὰς ἀκαθάρτους τροφάς οὕτω γὰρ χρὴ τὰς ἀκαίρους φλυαρίας καὶ συνόδους καλεῖν. Τί γὰρ ἄμεινον, εἰτέ μοι, περὶ τῶν κατὰ τὴν ἀγορὰν, περὶ τῶν ἐν τοῖς δικαστηρίοις, περὶ τῶν ἐν τῷ στρατοπέδῳ διαλέγεσθαι, ἢ περὶ τῶν ἐν οὐρανοῖς καὶ περὶ τῶν μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν ; Τί βέλο των, περὶ τοῦ γείτονος λαλεῖν καὶ τῶν τοῦ γείτονος πραγμάτων, καὶ τὰ ἀλλότρια πολυπραγμονεῖν, ἢ τὰ τῶν ἀγγέλων καὶ τὰ ἡμῖν αὐτοῖς διαφέροντα αναζη- τεῖν; Τὰ μὲν γὰρ τοῦ γείτονος, οὐ πάντως σά· τὰ δὲ τῶν οὐρανῶν, σά. Αλλ' ἔνεστι, φησίν, ἅπαξ εἰπόντα ταῦτα, πληρῶσαι τὸ πᾶν. Τί δὲ περὶ ὧν διαλέγεσθε μάτην καὶ εἰκῆ, οὐκ ἐννοεῖτε τοῦτο, ἀλλὰ πάντα τὸν βίον εἰς τοῦτο καταναλίσκοντες, τὴν ὑπόθεσιν τὴν περὶ τούτων οὐδέποτε κατεδαπανήσατε ^ ; Καὶ οὔπω λέγω τὰ πολλῷ τούτων φορτικώτερα. Οἱ μὲν γὰρ ἐπιεικέστεροι, ταῦτα πρὸς ἀλλήλους διαλέγονται· οἱ Ο βαθυμότεροι καὶ μᾶλλον ἡμελημένοι, μίμους καὶ ὀρχηστὰς καὶ ἡνόχους ἐν τοῖς αὐτῶν περιφέρουσι λόγοις, τὴν ἀκοὴν μολύνοντες, τὴν ψυχὴν διαφθείρον τες, τὴν φύσιν ἐκβακχεύοντες τούτοις τοῖς διηγήμασιν, ἅπαν κακίας εἶδος εἰς τὴν ἑαυτῶν διάνοιαν διὰ ταύ- της εἰσάγοντες τῆς διαλέξεως. "Αμα γὰρ ἐφθέγξατο ή Sic Savil., Morel. τούτων ούπω καὶ νῦν κατεδ. a ΟΜΙΛΙΑ Εὑρίσκει οὕτω πρῶτος τὸν ἀδελφὸν τὸν ἴδιον Σίμωνα, καὶ λέγει αὐτῷ· « Ευρήκαμεν τὸν Μεσσίαν, ν ὅ ἐστι μεθερμηνευόμενον Χριστός καὶ ἤγαγεν αὐτὸν πρὸς τὸν Ἰησοῦν. α΄. Ὁ Θεὸς παρὰ τὴν ἀρχὴν ποιήσας τὸν ἄνθρωπον, επ ἀφῆκεν εἶναι μόνον, ἀλλ᾽ ἔδωκεν αὐτῷ βοηθὸν τὴν γυναῖκα, καὶ συνοικεῖν ἐποίησεν, εἰδὼς ἀπὸ τῆς Εσκηνίας ταύτης πολὺ τὸ κέρδος ἐσόμενον. Τί γὰρ εί μὲ πρὸς τὸ δέον ἐχρήσατο τῇ εὐεργεσία ταύτῃ ἡ γυνή ; 'Αλλ' όμως εἰ τοῦ πράγματος αὐτοῦ τὴν φύσιν τις και ταμάθης, πολλὴν ἀπὸ τῆς συνοικήσεως ταύτης όψεται τὴν ὠφέλειαν ἐπὶ τῶν νοῦν ἐχόντων γινομένην. Οὐκ ἐπὶ γυναικὸς δὲ μόνον καὶ ἀνδρὸς, ἀλλὰ κἂν ἀδελφοὶ τοῦτο ποιῶσι, καὶ αὐτοὶ τῆς εὐεργεσίας ἀπολαύσον- τα. Διὸ καὶ ὁ Προφήτης έλεγε· Τί καλὸν ἢ τί τερ- πόν, ἀλλ' ἡ τὸ κατοικεῖν ἀδελφοὺς ἐπὶ τὸ αὐτό ; Καὶ ὁ [111] Παύλος παρήνει μὴ ἐγκαταλιπεῖν τὴν Επισυναγωγὴν τὴν ἑαυτῶν. Καὶ γὰρ τοῦτό ἐστιν ᾧ των θηρίων διεστήκαμεν. Διὰ τοῦτο καὶ πόλεις ἐδει- μάμεθα, καὶ ἀγορὰς καὶ οἰκίας, ἵνα ὁμοῦ καὶ μετ' Ελλήνων ώμεν, οὐ κατὰ τὴν οἴκησιν μόνον, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸν τῆς ἀγάπης σύνδεσμον. Ἐπειδὴ γὰρ ἐνδεις ἡμῖν ἡ φύσις παρὰ τοῦ πεποιηκότος ἐγένετο, καὶ οὐκ εντάρχης ἐστὶν ἑαυτή, συμφερόντως οικονόμησεν ὁ 120 γλῶττα τοῦ ὀρχουμένου τὸ ὄνομα, καὶ εὐθέως ἀνετύ πωσεν ἡ ψυχὴ τὴν ὄψιν, την κόμην, τὴν ἐσθῆτα τὴν ἀπαλὴν, αὐτὸν ἐκεῖνον τούτων μαλακώτερον όντα. Ἕτερος πάλιν ἑτέρωθεν ἀνεῤῥίπισε την φλόγα, γυναί και [110] πόρνην εἰς τὴν διάλεξιν εἰσαγαγών, κἀκείνης τὰ ῥήματα, τὰ σχήματα, τῶν ὀμμάτων τὰς διαστρο- φάς, τῆς ὄψεως τὸ ὑγρόν, τῶν τριχῶν τὰς στρεβλώ σεις, τῶν παρειῶν τὰ ἐπιτρίμματα, τὰς ὑπογραφάς. Αρα οὐκ ἐπάθετέ τι καὶ ἐμοῦ ταῦτα διηγουμένου; ᾿Αλλὰ μὴ αἰσχυνθῆτε, μηδὲ ἐρυθριάσητε· ἡ γὰρ τῆς φύσεως ἀνάγκη τοῦτο ἀπαιτεῖ, καὶ οὕτω διατίθησι τὴν ψυχήν, ὡς ἂν ἡ τῶν ἀπαγγελλομένων δύναμις ἔχῃ. Εἰ δὲ ἐμοῦ φθεγγομένου, εἰ δὲ ἐν ἐκκλησίᾳ ἑστῶ τες, εἰ δὲ ἐκείνων ἀπέχοντες ἐπάθετέ τι πρὸς τὴν ἀκρόασιν· ἐννόησον πως εἰκὸς διακεῖσθαι τοὺς ἐν αὐτ τῷ τῷ θεάτρῳ καθημένους, τοὺς ἄδειαν πολλὴν ἔχον- τας, τοὺς ἐκτὸς τοῦ σεμνοῦ τούτου καὶ φρικτοῦ συν εδρίου, τοὺς μετὰ πολλῆς ἀναισχυντίας καὶ ὁρῶντας ἐκεῖνα καὶ ἀκούοντας. Καὶ τί δήποτε, φήσειεν ἂν ἴσως τις τῶν οὐ προσεχόντων, εἰ τῆς φύσεως ἡ ἀνάγκη τὴν ψυχὴν οὕτω διατίθησιν, ἐκείνην ἀφεὶς, ἡμῖν ἐγκα- λεῖς Β ; Ὅτι τὸ μὲν, ἀκούοντα τοιαῦτα μαλάττεσθαι. 5 τῆς φύσεως ἔργον· τὸ δὲ τοιαῦτα ἀκούειν, οὐκ ἔτι τῆς φύσεως, ἀλλὰ τῆς προαιρέσεως ἁμάρτημα. Ἐπεὶ καὶ τὸν ὁμιλοῦντα πυρί, διαφθείρεσθαι δεί, καὶ τοῦτο ἡ τῆς φύσεως ἀσθένεια βούλεται· ἀλλ' οὐκ ἔτι καὶ πρὸς τὸ πῦρ ἡμᾶς καὶ τὴν ἐκεῖθεν ἄγει διαφθοράν ἡ φύσις· τοῦτο γὰρ τῆς κατὰ προαίρεσιν μόνης ἂν εἴη διαστροφῆς. Τοῦτο οὖν ἀνελεῖν ἀξιῶ καὶ διορθώ σαι, ὥστε μὴ ἑκόντας ἑαυτοὺς κατακρημνίζειν, μηδὲ πρὸς τὰ βάραθρα τῆς κακίας ὠθεῖν, μηδὲ αὐτομάτως τρέχειν ἐπὶ τὴν πυράν· ἵνα μὴ καὶ τῇ τῷ διαβόλω κατεσκευασμένῃ φλογι καταστήσωμεν ὑπευθύνους ἑαυτούς. Γένοιτο δὲ πάντας ἡμᾶς, καὶ ταύτης κακεί- νης ἀπαλλαγέντας, πρὸς αὐτοὺς τοῦ ᾽Αβραὰμ χωρί σαι τοὺς κόλπους, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. b Quidam ἡμῖν ἐγκαλοῖς. ΙΘ'. Θεὸς τὴν ἐντεῦθεν ἔνδειαν λοιπὸν ἐκ τῆς κατὰ τὴν σύνοδον παρ' ἀλλήλων γινομένης ὠφελείας διορθω θῆναι. Διὰ τοῦτο γάμος οἰκονομεῖται 4, ὥστε τὸ λεζ πον ἑτέρῳ παρ' ἑτέρου πληροῦσθαι, καὶ τὴν ἐνδε γενέσθαι οὕτως αὐτάρκη, ὡς αὐτὴν ἔχειν καὶ θνητὴν γενομένην, τῇ διαδοχῇ μέχρι πολλοῦ τὴν ἀθανασίαν διατηρεῖν. Καὶ ἦν μὲν μακρότερον ἐπεξελθεῖν τούτῳ τῷ λόγῳ, δεικνύντα ὅσα ἀπὸ τῆς πρὸς ἀλλήλους συν- όδου τῆς γνησίας καὶ εἰλικρινοῦς τὰ κέρδη τοῖς συνερ χυμένοις γίνεται· ἀλλ᾽ ἕτερόν ἐστι τὸ κατεπεῖγον νῦν, οὗ δὴ καὶ ἕνεκεν ἡμῖν ταῦτα εἴρηται. Ο γὰρ ᾿Ανδρέας μείνας παρὰ τῷ Ἰησοῦ, καὶ μαθὼν ἅπερ ἔμαθεν, οὐ κατέσχε παρ' ἑαυτῷ τὸν θησαυρὸν, ἀλλ' ἐπείγεται καὶ τρέχει ταχέως παρὰ τὸν ἀδελφὸν, μεταδώσων αὐτῷ τῶν ἀγαθῶν ὧν ειλήφει b. Τίνος δὲ ἕνεκεν οὐκ εἶπεν ὁ Ἰωάννης, τίνα ἐστὶν ἃ διελέχθη πρὸς αὐτοὺς ὁ Χριστός; πόθεν δὲ καὶ δῆλόν ἐστιν ὅτι διὰ τοῦτο ἔμειναν παρ' αὐτῷ; Απεδείχθη μὲν ἡμῖν τοῦτο καὶ πρώην· ἔξεστι δὲ καὶ ἐκ τῶν τήμερον ἀναγνωσθέντων μαθεῖν. "Ορα γὰρ τί φησιν οὗτος πρὸς τὸν ἀδελφόν Εὑρήκαμεν τὸν Μεσσίαν, ὃς ἑρμηνεύεται Χριστός. In Savil. et quibusdam mss. hæc, διὰ τοῦτο γάμος οἰκονομεῖται desunt. b Alli μετειληφει. Paulo post Morei. · παρ' αύτι. Χριστός; ἀκολουθήσαντα, ευθέως και Liv༢༦༣, T༧༠ Digitized by Ka Hap*

119 IN JOANNEM HOMIL. XIX. al. XVIII. περὶ δείλης, καὶ μεσημβρίαν, καὶ ἑσπέραν δὲ αὐτὴν συνεδρεύομεν εἰκῆ, καὶ τόπους εἰς τοῦτο ἀπετάξαμεν· τῶν δὲ θείων δογμάτων ἅπαξ ἢ δὲς τῆς ἑβδομάδος ἀκούοντες, ναυτιώμεν, διακορεῖς γινόμεθα. Τί οὖν τὸ αἴτιον ; Κακῶς διακείμεθα τὴν ψυχήν. Τὸ ἐπιθυμη- τικὸν αὐτῆς τὸ περὶ ταῦτα καὶ ὀρεκτικὸν ἐξελύσαμεν Επαν. Διὰ τοῦτο οὐκ ἔῤῥωται πρὸς τὴν τῆς πνευμα- τικῆς τροφῆς ὄρεξιν. Μέγα δὲ καὶ τοῦτο μετὰ τῶν Γλλων αρρωστίας τεκμήριον, τὸ μὴ πεινῇν, μηδὲ διψήν, ἀλλὰ δυσαρέστως πρὸς ἀμφότερα ἔχειν. Εἰ δὲ ἐπὶ σωμάτων τοῦτο συμβαίνον, νοσήματος χαλεποί τεκμήριον καὶ ἀρρωστίας ποιητικόν· πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς ψυχῆς. Πῶς οὖν αὐτὴν ἀναπεπτωκυίαν καὶ ἐκλελυμένην ἀναρρώσαι δυνησόμεθα; τί ποιοῦντες, φησί, καὶ τί λέγοντες; Απτόμενοι τῶν λόγων τῶν θείων, προφητικῶν, ἀποστολικῶν, εὐαγγελικῶν, καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων. Τότε γὰρ εἰσόμεθα, ὅτι πολλῷ βέλτιον ταῦτα σιτεῖσθαι, ἢ τὰς ἀκαθάρτους τροφάς οὕτω γὰρ χρὴ τὰς ἀκαίρους φλυαρίας καὶ συνόδους καλεῖν. Τί γὰρ ἄμεινον, εἰτέ μοι, περὶ τῶν κατὰ τὴν ἀγορὰν, περὶ τῶν ἐν τοῖς δικαστηρίοις, περὶ τῶν ἐν τῷ στρατοπέδῳ διαλέγεσθαι, ἢ περὶ τῶν ἐν οὐρανοῖς καὶ περὶ τῶν μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν ; Τί βέλο των, περὶ τοῦ γείτονος λαλεῖν καὶ τῶν τοῦ γείτονος πραγμάτων, καὶ τὰ ἀλλότρια πολυπραγμονεῖν, ἢ τὰ τῶν ἀγγέλων καὶ τὰ ἡμῖν αὐτοῖς διαφέροντα αναζη- τεῖν; Τὰ μὲν γὰρ τοῦ γείτονος, οὐ πάντως σά· τὰ δὲ τῶν οὐρανῶν, σά. Αλλ' ἔνεστι, φησίν, ἅπαξ εἰπόντα ταῦτα, πληρῶσαι τὸ πᾶν. Τί δὲ περὶ ὧν διαλέγεσθε μάτην καὶ εἰκῆ, οὐκ ἐννοεῖτε τοῦτο, ἀλλὰ πάντα τὸν βίον εἰς τοῦτο καταναλίσκοντες, τὴν ὑπόθεσιν τὴν περὶ τούτων οὐδέποτε κατεδαπανήσατε ^ ; Καὶ οὔπω λέγω τὰ πολλῷ τούτων φορτικώτερα. Οἱ μὲν γὰρ ἐπιεικέστεροι, ταῦτα πρὸς ἀλλήλους διαλέγονται· οἱ Ο βαθυμότεροι καὶ μᾶλλον ἡμελημένοι, μίμους καὶ ὀρχηστὰς καὶ ἡνόχους ἐν τοῖς αὐτῶν περιφέρουσι λόγοις, τὴν ἀκοὴν μολύνοντες, τὴν ψυχὴν διαφθείρον τες, τὴν φύσιν ἐκβακχεύοντες τούτοις τοῖς διηγήμασιν, ἅπαν κακίας εἶδος εἰς τὴν ἑαυτῶν διάνοιαν διὰ ταύ- της εἰσάγοντες τῆς διαλέξεως. "Αμα γὰρ ἐφθέγξατο ή Sic Savil., Morel. τούτων ούπω καὶ νῦν κατεδ. a ΟΜΙΛΙΑ Εὑρίσκει οὕτω πρῶτος τὸν ἀδελφὸν τὸν ἴδιον Σίμωνα, καὶ λέγει αὐτῷ· « Ευρήκαμεν τὸν Μεσσίαν, ν ὅ ἐστι μεθερμηνευόμενον Χριστός καὶ ἤγαγεν αὐτὸν πρὸς τὸν Ἰησοῦν. α΄. Ὁ Θεὸς παρὰ τὴν ἀρχὴν ποιήσας τὸν ἄνθρωπον, επ ἀφῆκεν εἶναι μόνον, ἀλλ᾽ ἔδωκεν αὐτῷ βοηθὸν τὴν γυναῖκα, καὶ συνοικεῖν ἐποίησεν, εἰδὼς ἀπὸ τῆς Εσκηνίας ταύτης πολὺ τὸ κέρδος ἐσόμενον. Τί γὰρ εί μὲ πρὸς τὸ δέον ἐχρήσατο τῇ εὐεργεσία ταύτῃ ἡ γυνή ; 'Αλλ' όμως εἰ τοῦ πράγματος αὐτοῦ τὴν φύσιν τις και ταμάθης, πολλὴν ἀπὸ τῆς συνοικήσεως ταύτης όψεται τὴν ὠφέλειαν ἐπὶ τῶν νοῦν ἐχόντων γινομένην. Οὐκ ἐπὶ γυναικὸς δὲ μόνον καὶ ἀνδρὸς, ἀλλὰ κἂν ἀδελφοὶ τοῦτο ποιῶσι, καὶ αὐτοὶ τῆς εὐεργεσίας ἀπολαύσον- τα. Διὸ καὶ ὁ Προφήτης έλεγε· Τί καλὸν ἢ τί τερ- πόν, ἀλλ' ἡ τὸ κατοικεῖν ἀδελφοὺς ἐπὶ τὸ αὐτό ; Καὶ ὁ [111] Παύλος παρήνει μὴ ἐγκαταλιπεῖν τὴν Επισυναγωγὴν τὴν ἑαυτῶν. Καὶ γὰρ τοῦτό ἐστιν ᾧ των θηρίων διεστήκαμεν. Διὰ τοῦτο καὶ πόλεις ἐδει- μάμεθα, καὶ ἀγορὰς καὶ οἰκίας, ἵνα ὁμοῦ καὶ μετ' Ελλήνων ώμεν, οὐ κατὰ τὴν οἴκησιν μόνον, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸν τῆς ἀγάπης σύνδεσμον. Ἐπειδὴ γὰρ ἐνδεις ἡμῖν ἡ φύσις παρὰ τοῦ πεποιηκότος ἐγένετο, καὶ οὐκ εντάρχης ἐστὶν ἑαυτή, συμφερόντως οικονόμησεν ὁ 120 γλῶττα τοῦ ὀρχουμένου τὸ ὄνομα, καὶ εὐθέως ἀνετύ πωσεν ἡ ψυχὴ τὴν ὄψιν, την κόμην, τὴν ἐσθῆτα τὴν ἀπαλὴν, αὐτὸν ἐκεῖνον τούτων μαλακώτερον όντα. Ἕτερος πάλιν ἑτέρωθεν ἀνεῤῥίπισε την φλόγα, γυναί και [110] πόρνην εἰς τὴν διάλεξιν εἰσαγαγών, κἀκείνης τὰ ῥήματα, τὰ σχήματα, τῶν ὀμμάτων τὰς διαστρο- φάς, τῆς ὄψεως τὸ ὑγρόν, τῶν τριχῶν τὰς στρεβλώ σεις, τῶν παρειῶν τὰ ἐπιτρίμματα, τὰς ὑπογραφάς. Αρα οὐκ ἐπάθετέ τι καὶ ἐμοῦ ταῦτα διηγουμένου; ᾿Αλλὰ μὴ αἰσχυνθῆτε, μηδὲ ἐρυθριάσητε· ἡ γὰρ τῆς φύσεως ἀνάγκη τοῦτο ἀπαιτεῖ, καὶ οὕτω διατίθησι τὴν ψυχήν, ὡς ἂν ἡ τῶν ἀπαγγελλομένων δύναμις ἔχῃ. Εἰ δὲ ἐμοῦ φθεγγομένου, εἰ δὲ ἐν ἐκκλησίᾳ ἑστῶ τες, εἰ δὲ ἐκείνων ἀπέχοντες ἐπάθετέ τι πρὸς τὴν ἀκρόασιν· ἐννόησον πως εἰκὸς διακεῖσθαι τοὺς ἐν αὐτ τῷ τῷ θεάτρῳ καθημένους, τοὺς ἄδειαν πολλὴν ἔχον- τας, τοὺς ἐκτὸς τοῦ σεμνοῦ τούτου καὶ φρικτοῦ συν εδρίου, τοὺς μετὰ πολλῆς ἀναισχυντίας καὶ ὁρῶντας ἐκεῖνα καὶ ἀκούοντας. Καὶ τί δήποτε, φήσειεν ἂν ἴσως τις τῶν οὐ προσεχόντων, εἰ τῆς φύσεως ἡ ἀνάγκη τὴν ψυχὴν οὕτω διατίθησιν, ἐκείνην ἀφεὶς, ἡμῖν ἐγκα- λεῖς Β ; Ὅτι τὸ μὲν, ἀκούοντα τοιαῦτα μαλάττεσθαι. 5 τῆς φύσεως ἔργον· τὸ δὲ τοιαῦτα ἀκούειν, οὐκ ἔτι τῆς φύσεως, ἀλλὰ τῆς προαιρέσεως ἁμάρτημα. Ἐπεὶ καὶ τὸν ὁμιλοῦντα πυρί, διαφθείρεσθαι δεί, καὶ τοῦτο ἡ τῆς φύσεως ἀσθένεια βούλεται· ἀλλ' οὐκ ἔτι καὶ πρὸς τὸ πῦρ ἡμᾶς καὶ τὴν ἐκεῖθεν ἄγει διαφθοράν ἡ φύσις· τοῦτο γὰρ τῆς κατὰ προαίρεσιν μόνης ἂν εἴη διαστροφῆς. Τοῦτο οὖν ἀνελεῖν ἀξιῶ καὶ διορθώ σαι, ὥστε μὴ ἑκόντας ἑαυτοὺς κατακρημνίζειν, μηδὲ πρὸς τὰ βάραθρα τῆς κακίας ὠθεῖν, μηδὲ αὐτομάτως τρέχειν ἐπὶ τὴν πυράν· ἵνα μὴ καὶ τῇ τῷ διαβόλω κατεσκευασμένῃ φλογι καταστήσωμεν ὑπευθύνους ἑαυτούς. Γένοιτο δὲ πάντας ἡμᾶς, καὶ ταύτης κακεί- νης ἀπαλλαγέντας, πρὸς αὐτοὺς τοῦ ᾽Αβραὰμ χωρί σαι τοὺς κόλπους, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. b Quidam ἡμῖν ἐγκαλοῖς. ΙΘ'. Θεὸς τὴν ἐντεῦθεν ἔνδειαν λοιπὸν ἐκ τῆς κατὰ τὴν σύνοδον παρ' ἀλλήλων γινομένης ὠφελείας διορθω θῆναι. Διὰ τοῦτο γάμος οἰκονομεῖται 4, ὥστε τὸ λεζ πον ἑτέρῳ παρ' ἑτέρου πληροῦσθαι, καὶ τὴν ἐνδε γενέσθαι οὕτως αὐτάρκη, ὡς αὐτὴν ἔχειν καὶ θνητὴν γενομένην, τῇ διαδοχῇ μέχρι πολλοῦ τὴν ἀθανασίαν διατηρεῖν. Καὶ ἦν μὲν μακρότερον ἐπεξελθεῖν τούτῳ τῷ λόγῳ, δεικνύντα ὅσα ἀπὸ τῆς πρὸς ἀλλήλους συν- όδου τῆς γνησίας καὶ εἰλικρινοῦς τὰ κέρδη τοῖς συνερ χυμένοις γίνεται· ἀλλ᾽ ἕτερόν ἐστι τὸ κατεπεῖγον νῦν, οὗ δὴ καὶ ἕνεκεν ἡμῖν ταῦτα εἴρηται. Ο γὰρ ᾿Ανδρέας μείνας παρὰ τῷ Ἰησοῦ, καὶ μαθὼν ἅπερ ἔμαθεν, οὐ κατέσχε παρ' ἑαυτῷ τὸν θησαυρὸν, ἀλλ' ἐπείγεται καὶ τρέχει ταχέως παρὰ τὸν ἀδελφὸν, μεταδώσων αὐτῷ τῶν ἀγαθῶν ὧν ειλήφει b. Τίνος δὲ ἕνεκεν οὐκ εἶπεν ὁ Ἰωάννης, τίνα ἐστὶν ἃ διελέχθη πρὸς αὐτοὺς ὁ Χριστός; πόθεν δὲ καὶ δῆλόν ἐστιν ὅτι διὰ τοῦτο ἔμειναν παρ' αὐτῷ; Απεδείχθη μὲν ἡμῖν τοῦτο καὶ πρώην· ἔξεστι δὲ καὶ ἐκ τῶν τήμερον ἀναγνωσθέντων μαθεῖν. "Ορα γὰρ τί φησιν οὗτος πρὸς τὸν ἀδελφόν Εὑρήκαμεν τὸν Μεσσίαν, ὃς ἑρμηνεύεται Χριστός. In Savil. et quibusdam mss. hæc, διὰ τοῦτο γάμος οἰκονομεῖται desunt. b Alli μετειληφει. Paulo post Morei. · παρ' αύτι. Χριστός; ἀκολουθήσαντα, ευθέως και Liv༢༦༣, T༧༠ Digitized by Ka Hap*

119 IN JOANNEM HOMIL. XIX. al. XVIII. περὶ δείλης, καὶ μεσημβρίαν, καὶ ἑσπέραν δὲ αὐτὴν συνεδρεύομεν εἰκῆ, καὶ τόπους εἰς τοῦτο ἀπετάξαμεν· τῶν δὲ θείων δογμάτων ἅπαξ ἢ δὲς τῆς ἑβδομάδος ἀκούοντες, ναυτιώμεν, διακορεῖς γινόμεθα. Τί οὖν τὸ αἴτιον ; Κακῶς διακείμεθα τὴν ψυχήν. Τὸ ἐπιθυμη- τικὸν αὐτῆς τὸ περὶ ταῦτα καὶ ὀρεκτικὸν ἐξελύσαμεν Επαν. Διὰ τοῦτο οὐκ ἔῤῥωται πρὸς τὴν τῆς πνευμα- τικῆς τροφῆς ὄρεξιν. Μέγα δὲ καὶ τοῦτο μετὰ τῶν Γλλων αρρωστίας τεκμήριον, τὸ μὴ πεινῇν, μηδὲ διψήν, ἀλλὰ δυσαρέστως πρὸς ἀμφότερα ἔχειν. Εἰ δὲ ἐπὶ σωμάτων τοῦτο συμβαίνον, νοσήματος χαλεποί τεκμήριον καὶ ἀρρωστίας ποιητικόν· πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς ψυχῆς. Πῶς οὖν αὐτὴν ἀναπεπτωκυίαν καὶ ἐκλελυμένην ἀναρρώσαι δυνησόμεθα; τί ποιοῦντες, φησί, καὶ τί λέγοντες; Απτόμενοι τῶν λόγων τῶν θείων, προφητικῶν, ἀποστολικῶν, εὐαγγελικῶν, καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων. Τότε γὰρ εἰσόμεθα, ὅτι πολλῷ βέλτιον ταῦτα σιτεῖσθαι, ἢ τὰς ἀκαθάρτους τροφάς οὕτω γὰρ χρὴ τὰς ἀκαίρους φλυαρίας καὶ συνόδους καλεῖν. Τί γὰρ ἄμεινον, εἰτέ μοι, περὶ τῶν κατὰ τὴν ἀγορὰν, περὶ τῶν ἐν τοῖς δικαστηρίοις, περὶ τῶν ἐν τῷ στρατοπέδῳ διαλέγεσθαι, ἢ περὶ τῶν ἐν οὐρανοῖς καὶ περὶ τῶν μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν ; Τί βέλο των, περὶ τοῦ γείτονος λαλεῖν καὶ τῶν τοῦ γείτονος πραγμάτων, καὶ τὰ ἀλλότρια πολυπραγμονεῖν, ἢ τὰ τῶν ἀγγέλων καὶ τὰ ἡμῖν αὐτοῖς διαφέροντα αναζη- τεῖν; Τὰ μὲν γὰρ τοῦ γείτονος, οὐ πάντως σά· τὰ δὲ τῶν οὐρανῶν, σά. Αλλ' ἔνεστι, φησίν, ἅπαξ εἰπόντα ταῦτα, πληρῶσαι τὸ πᾶν. Τί δὲ περὶ ὧν διαλέγεσθε μάτην καὶ εἰκῆ, οὐκ ἐννοεῖτε τοῦτο, ἀλλὰ πάντα τὸν βίον εἰς τοῦτο καταναλίσκοντες, τὴν ὑπόθεσιν τὴν περὶ τούτων οὐδέποτε κατεδαπανήσατε ^ ; Καὶ οὔπω λέγω τὰ πολλῷ τούτων φορτικώτερα. Οἱ μὲν γὰρ ἐπιεικέστεροι, ταῦτα πρὸς ἀλλήλους διαλέγονται· οἱ Ο βαθυμότεροι καὶ μᾶλλον ἡμελημένοι, μίμους καὶ ὀρχηστὰς καὶ ἡνόχους ἐν τοῖς αὐτῶν περιφέρουσι λόγοις, τὴν ἀκοὴν μολύνοντες, τὴν ψυχὴν διαφθείρον τες, τὴν φύσιν ἐκβακχεύοντες τούτοις τοῖς διηγήμασιν, ἅπαν κακίας εἶδος εἰς τὴν ἑαυτῶν διάνοιαν διὰ ταύ- της εἰσάγοντες τῆς διαλέξεως. "Αμα γὰρ ἐφθέγξατο ή Sic Savil., Morel. τούτων ούπω καὶ νῦν κατεδ. a ΟΜΙΛΙΑ Εὑρίσκει οὕτω πρῶτος τὸν ἀδελφὸν τὸν ἴδιον Σίμωνα, καὶ λέγει αὐτῷ· « Ευρήκαμεν τὸν Μεσσίαν, ν ὅ ἐστι μεθερμηνευόμενον Χριστός καὶ ἤγαγεν αὐτὸν πρὸς τὸν Ἰησοῦν. α΄. Ὁ Θεὸς παρὰ τὴν ἀρχὴν ποιήσας τὸν ἄνθρωπον, επ ἀφῆκεν εἶναι μόνον, ἀλλ᾽ ἔδωκεν αὐτῷ βοηθὸν τὴν γυναῖκα, καὶ συνοικεῖν ἐποίησεν, εἰδὼς ἀπὸ τῆς Εσκηνίας ταύτης πολὺ τὸ κέρδος ἐσόμενον. Τί γὰρ εί μὲ πρὸς τὸ δέον ἐχρήσατο τῇ εὐεργεσία ταύτῃ ἡ γυνή ; 'Αλλ' όμως εἰ τοῦ πράγματος αὐτοῦ τὴν φύσιν τις και ταμάθης, πολλὴν ἀπὸ τῆς συνοικήσεως ταύτης όψεται τὴν ὠφέλειαν ἐπὶ τῶν νοῦν ἐχόντων γινομένην. Οὐκ ἐπὶ γυναικὸς δὲ μόνον καὶ ἀνδρὸς, ἀλλὰ κἂν ἀδελφοὶ τοῦτο ποιῶσι, καὶ αὐτοὶ τῆς εὐεργεσίας ἀπολαύσον- τα. Διὸ καὶ ὁ Προφήτης έλεγε· Τί καλὸν ἢ τί τερ- πόν, ἀλλ' ἡ τὸ κατοικεῖν ἀδελφοὺς ἐπὶ τὸ αὐτό ; Καὶ ὁ [111] Παύλος παρήνει μὴ ἐγκαταλιπεῖν τὴν Επισυναγωγὴν τὴν ἑαυτῶν. Καὶ γὰρ τοῦτό ἐστιν ᾧ των θηρίων διεστήκαμεν. Διὰ τοῦτο καὶ πόλεις ἐδει- μάμεθα, καὶ ἀγορὰς καὶ οἰκίας, ἵνα ὁμοῦ καὶ μετ' Ελλήνων ώμεν, οὐ κατὰ τὴν οἴκησιν μόνον, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸν τῆς ἀγάπης σύνδεσμον. Ἐπειδὴ γὰρ ἐνδεις ἡμῖν ἡ φύσις παρὰ τοῦ πεποιηκότος ἐγένετο, καὶ οὐκ εντάρχης ἐστὶν ἑαυτή, συμφερόντως οικονόμησεν ὁ 120 γλῶττα τοῦ ὀρχουμένου τὸ ὄνομα, καὶ εὐθέως ἀνετύ πωσεν ἡ ψυχὴ τὴν ὄψιν, την κόμην, τὴν ἐσθῆτα τὴν ἀπαλὴν, αὐτὸν ἐκεῖνον τούτων μαλακώτερον όντα. Ἕτερος πάλιν ἑτέρωθεν ἀνεῤῥίπισε την φλόγα, γυναί και [110] πόρνην εἰς τὴν διάλεξιν εἰσαγαγών, κἀκείνης τὰ ῥήματα, τὰ σχήματα, τῶν ὀμμάτων τὰς διαστρο- φάς, τῆς ὄψεως τὸ ὑγρόν, τῶν τριχῶν τὰς στρεβλώ σεις, τῶν παρειῶν τὰ ἐπιτρίμματα, τὰς ὑπογραφάς. Αρα οὐκ ἐπάθετέ τι καὶ ἐμοῦ ταῦτα διηγουμένου; ᾿Αλλὰ μὴ αἰσχυνθῆτε, μηδὲ ἐρυθριάσητε· ἡ γὰρ τῆς φύσεως ἀνάγκη τοῦτο ἀπαιτεῖ, καὶ οὕτω διατίθησι τὴν ψυχήν, ὡς ἂν ἡ τῶν ἀπαγγελλομένων δύναμις ἔχῃ. Εἰ δὲ ἐμοῦ φθεγγομένου, εἰ δὲ ἐν ἐκκλησίᾳ ἑστῶ τες, εἰ δὲ ἐκείνων ἀπέχοντες ἐπάθετέ τι πρὸς τὴν ἀκρόασιν· ἐννόησον πως εἰκὸς διακεῖσθαι τοὺς ἐν αὐτ τῷ τῷ θεάτρῳ καθημένους, τοὺς ἄδειαν πολλὴν ἔχον- τας, τοὺς ἐκτὸς τοῦ σεμνοῦ τούτου καὶ φρικτοῦ συν εδρίου, τοὺς μετὰ πολλῆς ἀναισχυντίας καὶ ὁρῶντας ἐκεῖνα καὶ ἀκούοντας. Καὶ τί δήποτε, φήσειεν ἂν ἴσως τις τῶν οὐ προσεχόντων, εἰ τῆς φύσεως ἡ ἀνάγκη τὴν ψυχὴν οὕτω διατίθησιν, ἐκείνην ἀφεὶς, ἡμῖν ἐγκα- λεῖς Β ; Ὅτι τὸ μὲν, ἀκούοντα τοιαῦτα μαλάττεσθαι. 5 τῆς φύσεως ἔργον· τὸ δὲ τοιαῦτα ἀκούειν, οὐκ ἔτι τῆς φύσεως, ἀλλὰ τῆς προαιρέσεως ἁμάρτημα. Ἐπεὶ καὶ τὸν ὁμιλοῦντα πυρί, διαφθείρεσθαι δεί, καὶ τοῦτο ἡ τῆς φύσεως ἀσθένεια βούλεται· ἀλλ' οὐκ ἔτι καὶ πρὸς τὸ πῦρ ἡμᾶς καὶ τὴν ἐκεῖθεν ἄγει διαφθοράν ἡ φύσις· τοῦτο γὰρ τῆς κατὰ προαίρεσιν μόνης ἂν εἴη διαστροφῆς. Τοῦτο οὖν ἀνελεῖν ἀξιῶ καὶ διορθώ σαι, ὥστε μὴ ἑκόντας ἑαυτοὺς κατακρημνίζειν, μηδὲ πρὸς τὰ βάραθρα τῆς κακίας ὠθεῖν, μηδὲ αὐτομάτως τρέχειν ἐπὶ τὴν πυράν· ἵνα μὴ καὶ τῇ τῷ διαβόλω κατεσκευασμένῃ φλογι καταστήσωμεν ὑπευθύνους ἑαυτούς. Γένοιτο δὲ πάντας ἡμᾶς, καὶ ταύτης κακεί- νης ἀπαλλαγέντας, πρὸς αὐτοὺς τοῦ ᾽Αβραὰμ χωρί σαι τοὺς κόλπους, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. b Quidam ἡμῖν ἐγκαλοῖς. ΙΘ'. Θεὸς τὴν ἐντεῦθεν ἔνδειαν λοιπὸν ἐκ τῆς κατὰ τὴν σύνοδον παρ' ἀλλήλων γινομένης ὠφελείας διορθω θῆναι. Διὰ τοῦτο γάμος οἰκονομεῖται 4, ὥστε τὸ λεζ πον ἑτέρῳ παρ' ἑτέρου πληροῦσθαι, καὶ τὴν ἐνδε γενέσθαι οὕτως αὐτάρκη, ὡς αὐτὴν ἔχειν καὶ θνητὴν γενομένην, τῇ διαδοχῇ μέχρι πολλοῦ τὴν ἀθανασίαν διατηρεῖν. Καὶ ἦν μὲν μακρότερον ἐπεξελθεῖν τούτῳ τῷ λόγῳ, δεικνύντα ὅσα ἀπὸ τῆς πρὸς ἀλλήλους συν- όδου τῆς γνησίας καὶ εἰλικρινοῦς τὰ κέρδη τοῖς συνερ χυμένοις γίνεται· ἀλλ᾽ ἕτερόν ἐστι τὸ κατεπεῖγον νῦν, οὗ δὴ καὶ ἕνεκεν ἡμῖν ταῦτα εἴρηται. Ο γὰρ ᾿Ανδρέας μείνας παρὰ τῷ Ἰησοῦ, καὶ μαθὼν ἅπερ ἔμαθεν, οὐ κατέσχε παρ' ἑαυτῷ τὸν θησαυρὸν, ἀλλ' ἐπείγεται καὶ τρέχει ταχέως παρὰ τὸν ἀδελφὸν, μεταδώσων αὐτῷ τῶν ἀγαθῶν ὧν ειλήφει b. Τίνος δὲ ἕνεκεν οὐκ εἶπεν ὁ Ἰωάννης, τίνα ἐστὶν ἃ διελέχθη πρὸς αὐτοὺς ὁ Χριστός; πόθεν δὲ καὶ δῆλόν ἐστιν ὅτι διὰ τοῦτο ἔμειναν παρ' αὐτῷ; Απεδείχθη μὲν ἡμῖν τοῦτο καὶ πρώην· ἔξεστι δὲ καὶ ἐκ τῶν τήμερον ἀναγνωσθέντων μαθεῖν. "Ορα γὰρ τί φησιν οὗτος πρὸς τὸν ἀδελφόν Εὑρήκαμεν τὸν Μεσσίαν, ὃς ἑρμηνεύεται Χριστός. In Savil. et quibusdam mss. hæc, διὰ τοῦτο γάμος οἰκονομεῖται desunt. b Alli μετειληφει. Paulo post Morei. · παρ' αύτι. Χριστός; ἀκολουθήσαντα, ευθέως και Liv༢༦༣, T༧༠ Digitized by Ka Hap*

119 IN JOANNEM HOMIL. XIX. al. XVIII. περὶ δείλης, καὶ μεσημβρίαν, καὶ ἑσπέραν δὲ αὐτὴν συνεδρεύομεν εἰκῆ, καὶ τόπους εἰς τοῦτο ἀπετάξαμεν· τῶν δὲ θείων δογμάτων ἅπαξ ἢ δὲς τῆς ἑβδομάδος ἀκούοντες, ναυτιώμεν, διακορεῖς γινόμεθα. Τί οὖν τὸ αἴτιον ; Κακῶς διακείμεθα τὴν ψυχήν. Τὸ ἐπιθυμη- τικὸν αὐτῆς τὸ περὶ ταῦτα καὶ ὀρεκτικὸν ἐξελύσαμεν Επαν. Διὰ τοῦτο οὐκ ἔῤῥωται πρὸς τὴν τῆς πνευμα- τικῆς τροφῆς ὄρεξιν. Μέγα δὲ καὶ τοῦτο μετὰ τῶν Γλλων αρρωστίας τεκμήριον, τὸ μὴ πεινῇν, μηδὲ διψήν, ἀλλὰ δυσαρέστως πρὸς ἀμφότερα ἔχειν. Εἰ δὲ ἐπὶ σωμάτων τοῦτο συμβαίνον, νοσήματος χαλεποί τεκμήριον καὶ ἀρρωστίας ποιητικόν· πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς ψυχῆς. Πῶς οὖν αὐτὴν ἀναπεπτωκυίαν καὶ ἐκλελυμένην ἀναρρώσαι δυνησόμεθα; τί ποιοῦντες, φησί, καὶ τί λέγοντες; Απτόμενοι τῶν λόγων τῶν θείων, προφητικῶν, ἀποστολικῶν, εὐαγγελικῶν, καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων. Τότε γὰρ εἰσόμεθα, ὅτι πολλῷ βέλτιον ταῦτα σιτεῖσθαι, ἢ τὰς ἀκαθάρτους τροφάς οὕτω γὰρ χρὴ τὰς ἀκαίρους φλυαρίας καὶ συνόδους καλεῖν. Τί γὰρ ἄμεινον, εἰτέ μοι, περὶ τῶν κατὰ τὴν ἀγορὰν, περὶ τῶν ἐν τοῖς δικαστηρίοις, περὶ τῶν ἐν τῷ στρατοπέδῳ διαλέγεσθαι, ἢ περὶ τῶν ἐν οὐρανοῖς καὶ περὶ τῶν μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν ; Τί βέλο των, περὶ τοῦ γείτονος λαλεῖν καὶ τῶν τοῦ γείτονος πραγμάτων, καὶ τὰ ἀλλότρια πολυπραγμονεῖν, ἢ τὰ τῶν ἀγγέλων καὶ τὰ ἡμῖν αὐτοῖς διαφέροντα αναζη- τεῖν; Τὰ μὲν γὰρ τοῦ γείτονος, οὐ πάντως σά· τὰ δὲ τῶν οὐρανῶν, σά. Αλλ' ἔνεστι, φησίν, ἅπαξ εἰπόντα ταῦτα, πληρῶσαι τὸ πᾶν. Τί δὲ περὶ ὧν διαλέγεσθε μάτην καὶ εἰκῆ, οὐκ ἐννοεῖτε τοῦτο, ἀλλὰ πάντα τὸν βίον εἰς τοῦτο καταναλίσκοντες, τὴν ὑπόθεσιν τὴν περὶ τούτων οὐδέποτε κατεδαπανήσατε ^ ; Καὶ οὔπω λέγω τὰ πολλῷ τούτων φορτικώτερα. Οἱ μὲν γὰρ ἐπιεικέστεροι, ταῦτα πρὸς ἀλλήλους διαλέγονται· οἱ Ο βαθυμότεροι καὶ μᾶλλον ἡμελημένοι, μίμους καὶ ὀρχηστὰς καὶ ἡνόχους ἐν τοῖς αὐτῶν περιφέρουσι λόγοις, τὴν ἀκοὴν μολύνοντες, τὴν ψυχὴν διαφθείρον τες, τὴν φύσιν ἐκβακχεύοντες τούτοις τοῖς διηγήμασιν, ἅπαν κακίας εἶδος εἰς τὴν ἑαυτῶν διάνοιαν διὰ ταύ- της εἰσάγοντες τῆς διαλέξεως. "Αμα γὰρ ἐφθέγξατο ή Sic Savil., Morel. τούτων ούπω καὶ νῦν κατεδ. a ΟΜΙΛΙΑ Εὑρίσκει οὕτω πρῶτος τὸν ἀδελφὸν τὸν ἴδιον Σίμωνα, καὶ λέγει αὐτῷ· « Ευρήκαμεν τὸν Μεσσίαν, ν ὅ ἐστι μεθερμηνευόμενον Χριστός καὶ ἤγαγεν αὐτὸν πρὸς τὸν Ἰησοῦν. α΄. Ὁ Θεὸς παρὰ τὴν ἀρχὴν ποιήσας τὸν ἄνθρωπον, επ ἀφῆκεν εἶναι μόνον, ἀλλ᾽ ἔδωκεν αὐτῷ βοηθὸν τὴν γυναῖκα, καὶ συνοικεῖν ἐποίησεν, εἰδὼς ἀπὸ τῆς Εσκηνίας ταύτης πολὺ τὸ κέρδος ἐσόμενον. Τί γὰρ εί μὲ πρὸς τὸ δέον ἐχρήσατο τῇ εὐεργεσία ταύτῃ ἡ γυνή ; 'Αλλ' όμως εἰ τοῦ πράγματος αὐτοῦ τὴν φύσιν τις και ταμάθης, πολλὴν ἀπὸ τῆς συνοικήσεως ταύτης όψεται τὴν ὠφέλειαν ἐπὶ τῶν νοῦν ἐχόντων γινομένην. Οὐκ ἐπὶ γυναικὸς δὲ μόνον καὶ ἀνδρὸς, ἀλλὰ κἂν ἀδελφοὶ τοῦτο ποιῶσι, καὶ αὐτοὶ τῆς εὐεργεσίας ἀπολαύσον- τα. Διὸ καὶ ὁ Προφήτης έλεγε· Τί καλὸν ἢ τί τερ- πόν, ἀλλ' ἡ τὸ κατοικεῖν ἀδελφοὺς ἐπὶ τὸ αὐτό ; Καὶ ὁ [111] Παύλος παρήνει μὴ ἐγκαταλιπεῖν τὴν Επισυναγωγὴν τὴν ἑαυτῶν. Καὶ γὰρ τοῦτό ἐστιν ᾧ των θηρίων διεστήκαμεν. Διὰ τοῦτο καὶ πόλεις ἐδει- μάμεθα, καὶ ἀγορὰς καὶ οἰκίας, ἵνα ὁμοῦ καὶ μετ' Ελλήνων ώμεν, οὐ κατὰ τὴν οἴκησιν μόνον, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸν τῆς ἀγάπης σύνδεσμον. Ἐπειδὴ γὰρ ἐνδεις ἡμῖν ἡ φύσις παρὰ τοῦ πεποιηκότος ἐγένετο, καὶ οὐκ εντάρχης ἐστὶν ἑαυτή, συμφερόντως οικονόμησεν ὁ 120 γλῶττα τοῦ ὀρχουμένου τὸ ὄνομα, καὶ εὐθέως ἀνετύ πωσεν ἡ ψυχὴ τὴν ὄψιν, την κόμην, τὴν ἐσθῆτα τὴν ἀπαλὴν, αὐτὸν ἐκεῖνον τούτων μαλακώτερον όντα. Ἕτερος πάλιν ἑτέρωθεν ἀνεῤῥίπισε την φλόγα, γυναί και [110] πόρνην εἰς τὴν διάλεξιν εἰσαγαγών, κἀκείνης τὰ ῥήματα, τὰ σχήματα, τῶν ὀμμάτων τὰς διαστρο- φάς, τῆς ὄψεως τὸ ὑγρόν, τῶν τριχῶν τὰς στρεβλώ σεις, τῶν παρειῶν τὰ ἐπιτρίμματα, τὰς ὑπογραφάς. Αρα οὐκ ἐπάθετέ τι καὶ ἐμοῦ ταῦτα διηγουμένου; ᾿Αλλὰ μὴ αἰσχυνθῆτε, μηδὲ ἐρυθριάσητε· ἡ γὰρ τῆς φύσεως ἀνάγκη τοῦτο ἀπαιτεῖ, καὶ οὕτω διατίθησι τὴν ψυχήν, ὡς ἂν ἡ τῶν ἀπαγγελλομένων δύναμις ἔχῃ. Εἰ δὲ ἐμοῦ φθεγγομένου, εἰ δὲ ἐν ἐκκλησίᾳ ἑστῶ τες, εἰ δὲ ἐκείνων ἀπέχοντες ἐπάθετέ τι πρὸς τὴν ἀκρόασιν· ἐννόησον πως εἰκὸς διακεῖσθαι τοὺς ἐν αὐτ τῷ τῷ θεάτρῳ καθημένους, τοὺς ἄδειαν πολλὴν ἔχον- τας, τοὺς ἐκτὸς τοῦ σεμνοῦ τούτου καὶ φρικτοῦ συν εδρίου, τοὺς μετὰ πολλῆς ἀναισχυντίας καὶ ὁρῶντας ἐκεῖνα καὶ ἀκούοντας. Καὶ τί δήποτε, φήσειεν ἂν ἴσως τις τῶν οὐ προσεχόντων, εἰ τῆς φύσεως ἡ ἀνάγκη τὴν ψυχὴν οὕτω διατίθησιν, ἐκείνην ἀφεὶς, ἡμῖν ἐγκα- λεῖς Β ; Ὅτι τὸ μὲν, ἀκούοντα τοιαῦτα μαλάττεσθαι. 5 τῆς φύσεως ἔργον· τὸ δὲ τοιαῦτα ἀκούειν, οὐκ ἔτι τῆς φύσεως, ἀλλὰ τῆς προαιρέσεως ἁμάρτημα. Ἐπεὶ καὶ τὸν ὁμιλοῦντα πυρί, διαφθείρεσθαι δεί, καὶ τοῦτο ἡ τῆς φύσεως ἀσθένεια βούλεται· ἀλλ' οὐκ ἔτι καὶ πρὸς τὸ πῦρ ἡμᾶς καὶ τὴν ἐκεῖθεν ἄγει διαφθοράν ἡ φύσις· τοῦτο γὰρ τῆς κατὰ προαίρεσιν μόνης ἂν εἴη διαστροφῆς. Τοῦτο οὖν ἀνελεῖν ἀξιῶ καὶ διορθώ σαι, ὥστε μὴ ἑκόντας ἑαυτοὺς κατακρημνίζειν, μηδὲ πρὸς τὰ βάραθρα τῆς κακίας ὠθεῖν, μηδὲ αὐτομάτως τρέχειν ἐπὶ τὴν πυράν· ἵνα μὴ καὶ τῇ τῷ διαβόλω κατεσκευασμένῃ φλογι καταστήσωμεν ὑπευθύνους ἑαυτούς. Γένοιτο δὲ πάντας ἡμᾶς, καὶ ταύτης κακεί- νης ἀπαλλαγέντας, πρὸς αὐτοὺς τοῦ ᾽Αβραὰμ χωρί σαι τοὺς κόλπους, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. b Quidam ἡμῖν ἐγκαλοῖς. ΙΘ'. Θεὸς τὴν ἐντεῦθεν ἔνδειαν λοιπὸν ἐκ τῆς κατὰ τὴν σύνοδον παρ' ἀλλήλων γινομένης ὠφελείας διορθω θῆναι. Διὰ τοῦτο γάμος οἰκονομεῖται 4, ὥστε τὸ λεζ πον ἑτέρῳ παρ' ἑτέρου πληροῦσθαι, καὶ τὴν ἐνδε γενέσθαι οὕτως αὐτάρκη, ὡς αὐτὴν ἔχειν καὶ θνητὴν γενομένην, τῇ διαδοχῇ μέχρι πολλοῦ τὴν ἀθανασίαν διατηρεῖν. Καὶ ἦν μὲν μακρότερον ἐπεξελθεῖν τούτῳ τῷ λόγῳ, δεικνύντα ὅσα ἀπὸ τῆς πρὸς ἀλλήλους συν- όδου τῆς γνησίας καὶ εἰλικρινοῦς τὰ κέρδη τοῖς συνερ χυμένοις γίνεται· ἀλλ᾽ ἕτερόν ἐστι τὸ κατεπεῖγον νῦν, οὗ δὴ καὶ ἕνεκεν ἡμῖν ταῦτα εἴρηται. Ο γὰρ ᾿Ανδρέας μείνας παρὰ τῷ Ἰησοῦ, καὶ μαθὼν ἅπερ ἔμαθεν, οὐ κατέσχε παρ' ἑαυτῷ τὸν θησαυρὸν, ἀλλ' ἐπείγεται καὶ τρέχει ταχέως παρὰ τὸν ἀδελφὸν, μεταδώσων αὐτῷ τῶν ἀγαθῶν ὧν ειλήφει b. Τίνος δὲ ἕνεκεν οὐκ εἶπεν ὁ Ἰωάννης, τίνα ἐστὶν ἃ διελέχθη πρὸς αὐτοὺς ὁ Χριστός; πόθεν δὲ καὶ δῆλόν ἐστιν ὅτι διὰ τοῦτο ἔμειναν παρ' αὐτῷ; Απεδείχθη μὲν ἡμῖν τοῦτο καὶ πρώην· ἔξεστι δὲ καὶ ἐκ τῶν τήμερον ἀναγνωσθέντων μαθεῖν. "Ορα γὰρ τί φησιν οὗτος πρὸς τὸν ἀδελφόν Εὑρήκαμεν τὸν Μεσσίαν, ὃς ἑρμηνεύεται Χριστός. In Savil. et quibusdam mss. hæc, διὰ τοῦτο γάμος οἰκονομεῖται desunt. b Alli μετειληφει. Paulo post Morei. · παρ' αύτι. Χριστός; ἀκολουθήσαντα, ευθέως και Liv༢༦༣, T༧༠ Digitized by Ka Hap*

121 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. Εἶδες πῶς ὅσα ἐν βραχεῖ ἔμαθεν, ἔδειξεν ἐντεῦθεν; Καὶ γὰρ καὶ τὴν τοῦ διδασκάλου ἰσχὺν παρίστησι πεί- σαντος αὐτοὺς ", καὶ τὴν αὐτῶν προθυμίαν ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς ταῦτα μεριμνώντων. Τοῦτο γὰρ τὸ ῥῆμα ψυχῆς ἐστιν ὠδινούσης την παρουσίαν αὐτοῦ, καὶ προσδοκώσης τὴν ἄφιξιν ἄνωθεν, καὶ περιχαροῦς γεγενημένης μετὰ τὸ φανῆναι ἡ τὸ προσδοκώμενον, καὶ ἐπειγομένης ἑτέροις μεταδοῦναι τῶν εὐαγγελίων. Τοῦτο ἀδελφικῆς εὐνοίας, τοῦτο φιλίας συγγενικής, τοῦτο εἰλικρινούς διαθέσεως, ἐν τοῖς πνευματικοῖς σπουδάζειν χεῖρα ὀρέγειν ἀλλήλοις. Ακουσον δὲ καὶ τούτου μετὰ τῆς τοῦ ἄρθρου προσθήκης λέγοντος. Οὐ γὰρ εἶπε, Μεσσίαν, ἀλλὰ, τὸν Μεσσίαν· οὕτως ἕνα τινὰ Χριστὸν προσεδόκων, οὐδὲν κοινὸν πρὸς τοὺς ἄλλους ἔχοντα. Θέα δέ μοι c καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἀρχῆς τὴν εὐπειθῆ καὶ εὐήνιον τοῦ Πέτρου διάνοιαν. Εὐθέως γὰρ ἐπέδραμε μηδὲν μελλήσας. Ηγαγε γὰρ αὐτὸν, φησί, πρὸς τὸν Ἰησοῦν. Ἀλλὰ μηδεὶς εὐκολίαν αὐτοῦ καταγινωσκέτω, εἰ μὴ πολλὰ ζητήσας οὕτω τὸν λόγον ἐδέξατο. Εἰκὸς γὰρ καὶ τὸν ἀδελφὸν ἀκρι- Πέστερον ειρηκέναι αὐτῷ ταῦτα, καὶ διὰ μακρῶν· ἀλλ' οἱ εὐαγγελισταί πανταχοῦ πολλὰ ἐπιτέμνουσι βραχυλογίας ἐπιμελούμενοι. Αλλως δὲ, οὐδὲ εἴρηται ὅτι ἐπίστευσεν ἁπλῶς, ἀλλ' ὅτι Ηγαγεν αὐτὸν πρὸς τὸν Ἰησοῦν, ἐκείνῳ λοιπὸν παραδώσων, ὥστε τὸ πᾶν παρ' ἐκείνου μαθεῖν· καὶ γὰρ καὶ ὁ ἕτερος μαθητής συνῆν καὶ συνεβάλετο πρὸς ταῦτα. Εἰ δὲ ὁ Βαπτιστής Ἰωάννης εἰπὼν, ὅτι Αμνός ἐστι, καὶ ὅτι [112] ἐν Πνεύματι βαπτίζει, τὴν σαφεστέραν περὶ τούτου διδασκαλίαν ἐπέτρεψε παρ' ἐκείνου μαθεῖν· πολλῷ μᾶλλον Ανδρέας ἂν τοῦτο ἐποίησεν, αὐτὸς μὲν οὐχ ἡγούμενος πρὸς τὴν ἐξήγησιν πᾶσαν ἐξαρ- κεῖν, εἰς δὲ αὐτὴν τοῦ φωτὸς ἔλκων τὴν πηγὴν μετὰ τοσαύτης σπουδῆς καὶ χαρᾶς, ὡς μηδὲ τὸ τυχὸν ἀνα· βαλέσθαι καὶ μελλῆσαι ἐκεῖνον. Καὶ ἐμβλέψας αὐτῷ, φησὶν, ὁ Ἰησοῦς λέγει· Σὺ εἶ Σίμων ὁ υἱὸς Ἰωνᾶ· σὺ κληθήσῃ Κηφᾶς, ὁ ἑρμηνεύεται Πέτρος. "Αρ- χεται λοιπὸν ἐνταῦθα ἀποκαλύπτειν τὰ τῆς θεότητος, καὶ κατὰ μικρὸν αὐτὴν παρανοίγειν ἀπὸ τῶν προῷ βήσεων. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Ναθαναὴλ ἐποίησε, καὶ ἐπὶ τῆς γυναικὸς τῆς Σαμαρείτιδος. β'. Τῶν γὰρ σημείων οὐχ ἧττον αἱ προφητείαι προσ- ἄγονται, καὶ τὸ ἀκόμπαστον ἔχουσι. Τὰ μὲν γὰρ θαύ- ματα κἂν διαβληθείη παρὰ τοῖς ἀνοήτοις (Εν Βεσλ ζεβούλ γάρ, φησὶν, ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια), περὶ δὲ τῆς προφητείας οὐδὲν τοιοῦτον ἐλέχθη ποτέ. Ἐπὶ μὲν οὖν τοῦ Σίμωνος καὶ τοῦ Ναθαναήλ τούτῳ τῆς διδα- σκαλίας τῷ τρόπῳ κέχρηται. ἐπὶ δὲ 'Ανδρέου καὶ Φιλίππου τοῦτο οὐκ ἐποίησε. Τί δήποτε; Οτι ἐκεῖνοι μὲν εἶχον τὴν μαρτυρίαν Ἰωάννου, οὐ μικρὰν παρα- σκευήν· ὁ δὲ Φίλιππος τοὺς παρόντας ὁρῶν, ἀξιόπι- στον τεκμήριον ἐλάμβανε πίστεως. Σὺ εἶ Σίμων ὁ υἱὸς Ἰωνᾶ, σὺ κληθήσῃ Κηρᾶς, ὁ ἑρμηνεύεται Πέ τρος. Ἀπὸ τοῦ παρόντος καὶ τὸ μέλλον πιστοῦται. Ο γὰρ τὸν Πατέρα εἰπὼν, δῆλον ὅτι καὶ τὸ μέλλον προᾔδει· καὶ μετ' ἐγκωμίου ἡ πρόρρησις. Τοῦτο δὲ οὐ κολακεύοντος ἦν, ἀλλὰ τὸ μέλλον προλέγοντος· καὶ δῆλον ἐκεῖθεν. Σκόπει γοῦν ἐπὶ τῆς Σαμαρεί- τους, πῶς μετὰ σφοδρῶν ἐλέγχων ποιεῖται ὁ τὴν πρόῤῥησιν. Πέντε γάρ, φησὶν, ἄνδρας ἔσχες· καὶ νῦν δν ἔχεις, οὐκ ἔστι σου ἀνήρ. Οὕτω καὶ ὁ Πατὴρ αὐτοῦ πολὺν περὶ προφητείας ποιεῖται λόγον, πρὸς τὴν τῶν εἰδώλων δόξαν ἱστάμενος. Απαγγειλάτωσαν γὰρ • Savil. ἔμαθεν, ἔδειξε καὶ τὴν τοῦ διδασκάλου σοφίαν πείσαντος αυτούς. • Savil. μετὰ τὸ συμβῆναι. e Morelo δέ μοι, ἀγαπητέ. d Μss. plurimi μετὰ σπουδῆς ἐλέγχων ποιεῖ. Paulo ante άκουσον γοῦν Savil. et codd. 703, 700. 122 ὑμῖν τί μέλλει ἐφ' ὑμᾶς ἔρχεσθαι· καὶ πάλιν· Ἀπήγ γειλα καὶ ἔσωσα, καὶ οὐκ ἦν ἐν ὑμῖν ἀλλότριος· καὶ δι' ὅλης τοῦτο τῆς προφητείας εἰς μέσον ἄγει. Τοῦτο γὰρ μάλιστα ἔργον Θεοῦ, ὅπερ οὐδὲ μιμήσασθαι δύο ναιντ' ἂν οἱ δαίμονες, καν σφόδρα φιλονεικώσιν. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν θαυμάτων καὶ φαντασία γένοιτο ἄν· τὸ δὲ τὰ μέλλοντα προειπεῖν μετὰ ἀκριβείας, τῆς ἀκη- ράτου φύσεως ἐκείνης μόνης ἐστίν. Εἰ δέ που καὶ δαί- μονες τοῦτο πεποιήκασιν, ἀλλ' ἀπατῶντες τοὺς ἀνοη- τοτέρους· ὅθεν καὶ εὐφώρατα αὐτῶν πανταχοῦ τὰ μαντεία. Ο δὲ Πέτρος οὐδὲν πρὸς ταῦτα ἀποκρίνεται· οὐδέπω γὰρ οὐδὲν ᾔδει σαφῶς, ἀλλὰ τέως ἐμάνθα νεν. Ορα δὲ οὐδὲ ὁλόκληρον τὴν πρόῤῥησιν κειμένην. Οὐ γὰρ εἶπεν, Εγώ σε μετονομάσω Πέτρον, καὶ οἰκο δομήσω μου τὴν Ἐκκλησίαν ἐπὶ τῇ πέτρα ταύτῃ, ἀλλά, Σὺ κληθήσῃ Κηφᾶς. Ἐκεῖνο γὰρ αὐθεντίας ἦν καὶ ἐξουσίας μείζονος. Ὁ δὲ Χριστὸς οὐκ εὐθέως οὐδὲ ἐξ ἀρχῆς τὰ τῆς ἐξουσίας ἐπιδείκνυται πάντα, ἀλλὰ τέως ταπεινότερον φθέγγεται. "Οτε γοῦν ἔδωκε τῆς αὐτοῦ [113] θεότητος ἀπόδειξιν, λοιπὸν αὐθεντικώτερον αὐτὸ τίθησι, λέγων· Μακάριος εἶ, Σίμων, ὅτι ὁ Πα τήρ μου ἀπεκάλυψέ σοι· καὶ πάλιν· Καγώ σοι λέγω· σὺ εἶ Πέτρος ", καὶ ἐπὶ τῇ πέτρα ταύτῃ οι κοδομήσω μου τὴν Ἐκκλησίαν. Τοῦτον μὲν οὖν οὕτως ὠνόμασε· τοὺς δὲ περὶ Ἰάκωβον, υἱοὺς βροντῆς. Τίνος οὖν ἔνεκεν τοῦτο ποιεῖ; Δεικνὺς ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ καὶ τὴν Παλαιὰν δεδωκώς, καὶ τὰ ονόματα μεταρρυθμίζων, ὁ τὸν ᾿Αβραμ, Αβραάμ και λέσας, καὶ τὴν Σάραν Σάββαν· καὶ τὸν Ἰακὼν Ισραήλ. Πολλοῖς μὲν καὶ ἐκ γενετῆς τὰ ὀνόματα ἔθηκεν, ὡς τῷ Ἰσαάκ, ὡς τῷ Σαμψών, ὡς τοῖς ἐν τῷ Ησαΐᾳ καὶ Ωσηέ · τοῖς δὲ μετὰ τὴν παρὰ τῶν γονέων προσ- ηγορίαν, ὡς τοῖς τε εἰρημένοις, καὶ τῷ Ἰησοῦ τοῦ Ναυή. Εθος δὲ καὶ τοῦτο τοῖς παλαιοῖς ἦν, ἀπὸ τῶν πραγμάτων τὰ ὀνόματα τίθεσθαι, ὅπερ δήπου ' καὶ Ηλίας πεποίηκε. Τοῦτο δὲ οὐχ ἁπλῶς γίνεται, ἀλλ' ἵνα τὴν προσηγορίαν ἔχωσιν ὑπόμνημα τῆς εὐερ γεσίας τοῦ Θεοῦ, ἵνα μνήμη διηνεκής τῆς διὰ τῶν ὀνομάτων προφητείας ἐνηχῆται τοῖς ἀκούουσιν. Οὕτω καὶ τὸν Ἰωάννην ἄνωθεν ἐκάλεσεν. Οἷς μὲν γὰρ ἔμελλεν ἐκ πρώτης ηλικίας ἡ ἀρετὴ διαλάμπειν, ἐκεῖθεν τὰ ὀνόματα ἐλάμβανον· τοῖς δὲ μετὰ ταῦτα μέλλουσιν ἐπιδιδόναι, μετὰ ταῦτα καὶ ἡ προσηγορία ἐτίθετο. h γ. ᾿Αλλὰ τότε μὲν διάφορα ἕκαστος ἐλάμβανεν ανθ ματα· νῦν δὲ ἓν πάντες ἔχομεν, τὸ πάντων μεῖζον ἐκεῖνο, τὸ Χριστιανοί προςαγορεύεσθαι 6, καὶ υἱο τοῦ Θεοῦ, καὶ φίλοι καὶ σῶμα. Ικανὴ γὰρ αὕτη ἡ προσηγορία πασῶν μᾶλλον ἐκείνων ἡμᾶς διαναστή σαι, καὶ ποιῆσαι προθυμοτέρους κ πρὸς τὴν τῆς ἀρετ τῆς ἐργασίαν. Μὴ τοίνυν ἀνάξια πράττωμεν τῆς κατὰ τὴν προσηγορίαν τιμῆς, ἐννοήσαντες τὴν ὑπερβολὴν τῆς ἀξίας οἱ τοῦ ὁ Χριστοῦ καλούμεθα. Οὕτω γὰρ ἡμᾶς Παῦλος ὠνόμασεν. Εννοήσωμεν καὶ αἰδεσθῶ μεν τῆς προσηγορίας τὸ μέγεθος. Εἰ γὰρ στρατηγού τινος ἐπισήμου, ἢ καὶ ἄλλως λαμπρού τινος εἶναι λεγόμενός τις, μέγα φρονεῖ τοῦ δεῖνος ἀκούων ἢ τοῦ δεῖνος, καὶ ἀξίωμα τὸ ὄνομα νομίζει μέγα, καὶ πάντα ποιεῖ ὥστε μὴ διὰ τῆς οἰκείας ῥαθυμίας βλασφημίαν τῷ ᾧ ἐστιν ἐπώνυμος προστρίψασθαι· ἡμεῖς οὐ στρατηγοῦ, οὐδὲ ἄρχοντός τινος τῶν ἐπὶ γῆς, οὐκ ἀγγέλου, οὐδὲ ἀρχαγγέλου, οὐδὲ τῶν Σεραφίμ, άλλο αὐτοῦ τοῦ τούτων βασιλέως καλούμενοι ἀπὸ τῆς προσηγορίας, οὐχὶ καὶ τὴν ψυχὴν αὐτὴν προησόμεθα, • Αliί λέγων· Καγώ σοι λέγω σὺ εἶ Σίμων, σὺ κληθήσε Κηφᾶς, ὁ ἑρμηνεύεται Πέτρος. r Quidam ὅπερ οὖν. 8 Savil. ἐκ, χρ. προσαγορευόμενοι. Η Savil. et cod. 706 σφοδρο ἐννόησον γοῦν ὑπερβολὴν τιμῆς, εἰ τοῦ i τέρους. Η Quidam εννόησαν γούνα by

121 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. Εἶδες πῶς ὅσα ἐν βραχεῖ ἔμαθεν, ἔδειξεν ἐντεῦθεν; Καὶ γὰρ καὶ τὴν τοῦ διδασκάλου ἰσχὺν παρίστησι πεί- σαντος αὐτοὺς ", καὶ τὴν αὐτῶν προθυμίαν ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς ταῦτα μεριμνώντων. Τοῦτο γὰρ τὸ ῥῆμα ψυχῆς ἐστιν ὠδινούσης την παρουσίαν αὐτοῦ, καὶ προσδοκώσης τὴν ἄφιξιν ἄνωθεν, καὶ περιχαροῦς γεγενημένης μετὰ τὸ φανῆναι ἡ τὸ προσδοκώμενον, καὶ ἐπειγομένης ἑτέροις μεταδοῦναι τῶν εὐαγγελίων. Τοῦτο ἀδελφικῆς εὐνοίας, τοῦτο φιλίας συγγενικής, τοῦτο εἰλικρινούς διαθέσεως, ἐν τοῖς πνευματικοῖς σπουδάζειν χεῖρα ὀρέγειν ἀλλήλοις. Ακουσον δὲ καὶ τούτου μετὰ τῆς τοῦ ἄρθρου προσθήκης λέγοντος. Οὐ γὰρ εἶπε, Μεσσίαν, ἀλλὰ, τὸν Μεσσίαν· οὕτως ἕνα τινὰ Χριστὸν προσεδόκων, οὐδὲν κοινὸν πρὸς τοὺς ἄλλους ἔχοντα. Θέα δέ μοι c καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἀρχῆς τὴν εὐπειθῆ καὶ εὐήνιον τοῦ Πέτρου διάνοιαν. Εὐθέως γὰρ ἐπέδραμε μηδὲν μελλήσας. Ηγαγε γὰρ αὐτὸν, φησί, πρὸς τὸν Ἰησοῦν. Ἀλλὰ μηδεὶς εὐκολίαν αὐτοῦ καταγινωσκέτω, εἰ μὴ πολλὰ ζητήσας οὕτω τὸν λόγον ἐδέξατο. Εἰκὸς γὰρ καὶ τὸν ἀδελφὸν ἀκρι- Πέστερον ειρηκέναι αὐτῷ ταῦτα, καὶ διὰ μακρῶν· ἀλλ' οἱ εὐαγγελισταί πανταχοῦ πολλὰ ἐπιτέμνουσι βραχυλογίας ἐπιμελούμενοι. Αλλως δὲ, οὐδὲ εἴρηται ὅτι ἐπίστευσεν ἁπλῶς, ἀλλ' ὅτι Ηγαγεν αὐτὸν πρὸς τὸν Ἰησοῦν, ἐκείνῳ λοιπὸν παραδώσων, ὥστε τὸ πᾶν παρ' ἐκείνου μαθεῖν· καὶ γὰρ καὶ ὁ ἕτερος μαθητής συνῆν καὶ συνεβάλετο πρὸς ταῦτα. Εἰ δὲ ὁ Βαπτιστής Ἰωάννης εἰπὼν, ὅτι Αμνός ἐστι, καὶ ὅτι [112] ἐν Πνεύματι βαπτίζει, τὴν σαφεστέραν περὶ τούτου διδασκαλίαν ἐπέτρεψε παρ' ἐκείνου μαθεῖν· πολλῷ μᾶλλον Ανδρέας ἂν τοῦτο ἐποίησεν, αὐτὸς μὲν οὐχ ἡγούμενος πρὸς τὴν ἐξήγησιν πᾶσαν ἐξαρ- κεῖν, εἰς δὲ αὐτὴν τοῦ φωτὸς ἔλκων τὴν πηγὴν μετὰ τοσαύτης σπουδῆς καὶ χαρᾶς, ὡς μηδὲ τὸ τυχὸν ἀνα· βαλέσθαι καὶ μελλῆσαι ἐκεῖνον. Καὶ ἐμβλέψας αὐτῷ, φησὶν, ὁ Ἰησοῦς λέγει· Σὺ εἶ Σίμων ὁ υἱὸς Ἰωνᾶ· σὺ κληθήσῃ Κηφᾶς, ὁ ἑρμηνεύεται Πέτρος. "Αρ- χεται λοιπὸν ἐνταῦθα ἀποκαλύπτειν τὰ τῆς θεότητος, καὶ κατὰ μικρὸν αὐτὴν παρανοίγειν ἀπὸ τῶν προῷ βήσεων. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Ναθαναὴλ ἐποίησε, καὶ ἐπὶ τῆς γυναικὸς τῆς Σαμαρείτιδος. β'. Τῶν γὰρ σημείων οὐχ ἧττον αἱ προφητείαι προσ- ἄγονται, καὶ τὸ ἀκόμπαστον ἔχουσι. Τὰ μὲν γὰρ θαύ- ματα κἂν διαβληθείη παρὰ τοῖς ἀνοήτοις (Εν Βεσλ ζεβούλ γάρ, φησὶν, ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια), περὶ δὲ τῆς προφητείας οὐδὲν τοιοῦτον ἐλέχθη ποτέ. Ἐπὶ μὲν οὖν τοῦ Σίμωνος καὶ τοῦ Ναθαναήλ τούτῳ τῆς διδα- σκαλίας τῷ τρόπῳ κέχρηται. ἐπὶ δὲ 'Ανδρέου καὶ Φιλίππου τοῦτο οὐκ ἐποίησε. Τί δήποτε; Οτι ἐκεῖνοι μὲν εἶχον τὴν μαρτυρίαν Ἰωάννου, οὐ μικρὰν παρα- σκευήν· ὁ δὲ Φίλιππος τοὺς παρόντας ὁρῶν, ἀξιόπι- στον τεκμήριον ἐλάμβανε πίστεως. Σὺ εἶ Σίμων ὁ υἱὸς Ἰωνᾶ, σὺ κληθήσῃ Κηρᾶς, ὁ ἑρμηνεύεται Πέ τρος. Ἀπὸ τοῦ παρόντος καὶ τὸ μέλλον πιστοῦται. Ο γὰρ τὸν Πατέρα εἰπὼν, δῆλον ὅτι καὶ τὸ μέλλον προᾔδει· καὶ μετ' ἐγκωμίου ἡ πρόρρησις. Τοῦτο δὲ οὐ κολακεύοντος ἦν, ἀλλὰ τὸ μέλλον προλέγοντος· καὶ δῆλον ἐκεῖθεν. Σκόπει γοῦν ἐπὶ τῆς Σαμαρεί- τους, πῶς μετὰ σφοδρῶν ἐλέγχων ποιεῖται ὁ τὴν πρόῤῥησιν. Πέντε γάρ, φησὶν, ἄνδρας ἔσχες· καὶ νῦν δν ἔχεις, οὐκ ἔστι σου ἀνήρ. Οὕτω καὶ ὁ Πατὴρ αὐτοῦ πολὺν περὶ προφητείας ποιεῖται λόγον, πρὸς τὴν τῶν εἰδώλων δόξαν ἱστάμενος. Απαγγειλάτωσαν γὰρ • Savil. ἔμαθεν, ἔδειξε καὶ τὴν τοῦ διδασκάλου σοφίαν πείσαντος αυτούς. • Savil. μετὰ τὸ συμβῆναι. e Morelo δέ μοι, ἀγαπητέ. d Μss. plurimi μετὰ σπουδῆς ἐλέγχων ποιεῖ. Paulo ante άκουσον γοῦν Savil. et codd. 703, 700. 122 ὑμῖν τί μέλλει ἐφ' ὑμᾶς ἔρχεσθαι· καὶ πάλιν· Ἀπήγ γειλα καὶ ἔσωσα, καὶ οὐκ ἦν ἐν ὑμῖν ἀλλότριος· καὶ δι' ὅλης τοῦτο τῆς προφητείας εἰς μέσον ἄγει. Τοῦτο γὰρ μάλιστα ἔργον Θεοῦ, ὅπερ οὐδὲ μιμήσασθαι δύο ναιντ' ἂν οἱ δαίμονες, καν σφόδρα φιλονεικώσιν. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν θαυμάτων καὶ φαντασία γένοιτο ἄν· τὸ δὲ τὰ μέλλοντα προειπεῖν μετὰ ἀκριβείας, τῆς ἀκη- ράτου φύσεως ἐκείνης μόνης ἐστίν. Εἰ δέ που καὶ δαί- μονες τοῦτο πεποιήκασιν, ἀλλ' ἀπατῶντες τοὺς ἀνοη- τοτέρους· ὅθεν καὶ εὐφώρατα αὐτῶν πανταχοῦ τὰ μαντεία. Ο δὲ Πέτρος οὐδὲν πρὸς ταῦτα ἀποκρίνεται· οὐδέπω γὰρ οὐδὲν ᾔδει σαφῶς, ἀλλὰ τέως ἐμάνθα νεν. Ορα δὲ οὐδὲ ὁλόκληρον τὴν πρόῤῥησιν κειμένην. Οὐ γὰρ εἶπεν, Εγώ σε μετονομάσω Πέτρον, καὶ οἰκο δομήσω μου τὴν Ἐκκλησίαν ἐπὶ τῇ πέτρα ταύτῃ, ἀλλά, Σὺ κληθήσῃ Κηφᾶς. Ἐκεῖνο γὰρ αὐθεντίας ἦν καὶ ἐξουσίας μείζονος. Ὁ δὲ Χριστὸς οὐκ εὐθέως οὐδὲ ἐξ ἀρχῆς τὰ τῆς ἐξουσίας ἐπιδείκνυται πάντα, ἀλλὰ τέως ταπεινότερον φθέγγεται. "Οτε γοῦν ἔδωκε τῆς αὐτοῦ [113] θεότητος ἀπόδειξιν, λοιπὸν αὐθεντικώτερον αὐτὸ τίθησι, λέγων· Μακάριος εἶ, Σίμων, ὅτι ὁ Πα τήρ μου ἀπεκάλυψέ σοι· καὶ πάλιν· Καγώ σοι λέγω· σὺ εἶ Πέτρος ", καὶ ἐπὶ τῇ πέτρα ταύτῃ οι κοδομήσω μου τὴν Ἐκκλησίαν. Τοῦτον μὲν οὖν οὕτως ὠνόμασε· τοὺς δὲ περὶ Ἰάκωβον, υἱοὺς βροντῆς. Τίνος οὖν ἔνεκεν τοῦτο ποιεῖ; Δεικνὺς ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ καὶ τὴν Παλαιὰν δεδωκώς, καὶ τὰ ονόματα μεταρρυθμίζων, ὁ τὸν ᾿Αβραμ, Αβραάμ και λέσας, καὶ τὴν Σάραν Σάββαν· καὶ τὸν Ἰακὼν Ισραήλ. Πολλοῖς μὲν καὶ ἐκ γενετῆς τὰ ὀνόματα ἔθηκεν, ὡς τῷ Ἰσαάκ, ὡς τῷ Σαμψών, ὡς τοῖς ἐν τῷ Ησαΐᾳ καὶ Ωσηέ · τοῖς δὲ μετὰ τὴν παρὰ τῶν γονέων προσ- ηγορίαν, ὡς τοῖς τε εἰρημένοις, καὶ τῷ Ἰησοῦ τοῦ Ναυή. Εθος δὲ καὶ τοῦτο τοῖς παλαιοῖς ἦν, ἀπὸ τῶν πραγμάτων τὰ ὀνόματα τίθεσθαι, ὅπερ δήπου ' καὶ Ηλίας πεποίηκε. Τοῦτο δὲ οὐχ ἁπλῶς γίνεται, ἀλλ' ἵνα τὴν προσηγορίαν ἔχωσιν ὑπόμνημα τῆς εὐερ γεσίας τοῦ Θεοῦ, ἵνα μνήμη διηνεκής τῆς διὰ τῶν ὀνομάτων προφητείας ἐνηχῆται τοῖς ἀκούουσιν. Οὕτω καὶ τὸν Ἰωάννην ἄνωθεν ἐκάλεσεν. Οἷς μὲν γὰρ ἔμελλεν ἐκ πρώτης ηλικίας ἡ ἀρετὴ διαλάμπειν, ἐκεῖθεν τὰ ὀνόματα ἐλάμβανον· τοῖς δὲ μετὰ ταῦτα μέλλουσιν ἐπιδιδόναι, μετὰ ταῦτα καὶ ἡ προσηγορία ἐτίθετο. h γ. ᾿Αλλὰ τότε μὲν διάφορα ἕκαστος ἐλάμβανεν ανθ ματα· νῦν δὲ ἓν πάντες ἔχομεν, τὸ πάντων μεῖζον ἐκεῖνο, τὸ Χριστιανοί προςαγορεύεσθαι 6, καὶ υἱο τοῦ Θεοῦ, καὶ φίλοι καὶ σῶμα. Ικανὴ γὰρ αὕτη ἡ προσηγορία πασῶν μᾶλλον ἐκείνων ἡμᾶς διαναστή σαι, καὶ ποιῆσαι προθυμοτέρους κ πρὸς τὴν τῆς ἀρετ τῆς ἐργασίαν. Μὴ τοίνυν ἀνάξια πράττωμεν τῆς κατὰ τὴν προσηγορίαν τιμῆς, ἐννοήσαντες τὴν ὑπερβολὴν τῆς ἀξίας οἱ τοῦ ὁ Χριστοῦ καλούμεθα. Οὕτω γὰρ ἡμᾶς Παῦλος ὠνόμασεν. Εννοήσωμεν καὶ αἰδεσθῶ μεν τῆς προσηγορίας τὸ μέγεθος. Εἰ γὰρ στρατηγού τινος ἐπισήμου, ἢ καὶ ἄλλως λαμπρού τινος εἶναι λεγόμενός τις, μέγα φρονεῖ τοῦ δεῖνος ἀκούων ἢ τοῦ δεῖνος, καὶ ἀξίωμα τὸ ὄνομα νομίζει μέγα, καὶ πάντα ποιεῖ ὥστε μὴ διὰ τῆς οἰκείας ῥαθυμίας βλασφημίαν τῷ ᾧ ἐστιν ἐπώνυμος προστρίψασθαι· ἡμεῖς οὐ στρατηγοῦ, οὐδὲ ἄρχοντός τινος τῶν ἐπὶ γῆς, οὐκ ἀγγέλου, οὐδὲ ἀρχαγγέλου, οὐδὲ τῶν Σεραφίμ, άλλο αὐτοῦ τοῦ τούτων βασιλέως καλούμενοι ἀπὸ τῆς προσηγορίας, οὐχὶ καὶ τὴν ψυχὴν αὐτὴν προησόμεθα, • Αliί λέγων· Καγώ σοι λέγω σὺ εἶ Σίμων, σὺ κληθήσε Κηφᾶς, ὁ ἑρμηνεύεται Πέτρος. r Quidam ὅπερ οὖν. 8 Savil. ἐκ, χρ. προσαγορευόμενοι. Η Savil. et cod. 706 σφοδρο ἐννόησον γοῦν ὑπερβολὴν τιμῆς, εἰ τοῦ i τέρους. Η Quidam εννόησαν γούνα by

121 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOΡ. Εἶδες πῶς ὅσα ἐν βραχεῖ ἔμαθεν, ἔδειξεν ἐντεῦθεν; Καὶ γὰρ καὶ τὴν τοῦ διδασκάλου ἰσχὺν παρίστησι πεί- σαντος αὐτοὺς ", καὶ τὴν αὐτῶν προθυμίαν ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς ταῦτα μεριμνώντων. Τοῦτο γὰρ τὸ ῥῆμα ψυχῆς ἐστιν ὠδινούσης την παρουσίαν αὐτοῦ, καὶ προσδοκώσης τὴν ἄφιξιν ἄνωθεν, καὶ περιχαροῦς γεγενημένης μετὰ τὸ φανῆναι ἡ τὸ προσδοκώμενον, καὶ ἐπειγομένης ἑτέροις μεταδοῦναι τῶν εὐαγγελίων. Τοῦτο ἀδελφικῆς εὐνοίας, τοῦτο φιλίας συγγενικής, τοῦτο εἰλικρινούς διαθέσεως, ἐν τοῖς πνευματικοῖς σπουδάζειν χεῖρα ὀρέγειν ἀλλήλοις. Ακουσον δὲ καὶ τούτου μετὰ τῆς τοῦ ἄρθρου προσθήκης λέγοντος. Οὐ γὰρ εἶπε, Μεσσίαν, ἀλλὰ, τὸν Μεσσίαν· οὕτως ἕνα τινὰ Χριστὸν προσεδόκων, οὐδὲν κοινὸν πρὸς τοὺς ἄλλους ἔχοντα. Θέα δέ μοι c καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἀρχῆς τὴν εὐπειθῆ καὶ εὐήνιον τοῦ Πέτρου διάνοιαν. Εὐθέως γὰρ ἐπέδραμε μηδὲν μελλήσας. Ηγαγε γὰρ αὐτὸν, φησί, πρὸς τὸν Ἰησοῦν. Ἀλλὰ μηδεὶς εὐκολίαν αὐτοῦ καταγινωσκέτω, εἰ μὴ πολλὰ ζητήσας οὕτω τὸν λόγον ἐδέξατο. Εἰκὸς γὰρ καὶ τὸν ἀδελφὸν ἀκρι- Πέστερον ειρηκέναι αὐτῷ ταῦτα, καὶ διὰ μακρῶν· ἀλλ' οἱ εὐαγγελισταί πανταχοῦ πολλὰ ἐπιτέμνουσι βραχυλογίας ἐπιμελούμενοι. Αλλως δὲ, οὐδὲ εἴρηται ὅτι ἐπίστευσεν ἁπλῶς, ἀλλ' ὅτι Ηγαγεν αὐτὸν πρὸς τὸν Ἰησοῦν, ἐκείνῳ λοιπὸν παραδώσων, ὥστε τὸ πᾶν παρ' ἐκείνου μαθεῖν· καὶ γὰρ καὶ ὁ ἕτερος μαθητής συνῆν καὶ συνεβάλετο πρὸς ταῦτα. Εἰ δὲ ὁ Βαπτιστής Ἰωάννης εἰπὼν, ὅτι Αμνός ἐστι, καὶ ὅτι [112] ἐν Πνεύματι βαπτίζει, τὴν σαφεστέραν περὶ τούτου διδασκαλίαν ἐπέτρεψε παρ' ἐκείνου μαθεῖν· πολλῷ μᾶλλον Ανδρέας ἂν τοῦτο ἐποίησεν, αὐτὸς μὲν οὐχ ἡγούμενος πρὸς τὴν ἐξήγησιν πᾶσαν ἐξαρ- κεῖν, εἰς δὲ αὐτὴν τοῦ φωτὸς ἔλκων τὴν πηγὴν μετὰ τοσαύτης σπουδῆς καὶ χαρᾶς, ὡς μηδὲ τὸ τυχὸν ἀνα· βαλέσθαι καὶ μελλῆσαι ἐκεῖνον. Καὶ ἐμβλέψας αὐτῷ, φησὶν, ὁ Ἰησοῦς λέγει· Σὺ εἶ Σίμων ὁ υἱὸς Ἰωνᾶ· σὺ κληθήσῃ Κηφᾶς, ὁ ἑρμηνεύεται Πέτρος. "Αρ- χεται λοιπὸν ἐνταῦθα ἀποκαλύπτειν τὰ τῆς θεότητος, καὶ κατὰ μικρὸν αὐτὴν παρανοίγειν ἀπὸ τῶν προῷ βήσεων. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Ναθαναὴλ ἐποίησε, καὶ ἐπὶ τῆς γυναικὸς τῆς Σαμαρείτιδος. β'. Τῶν γὰρ σημείων οὐχ ἧττον αἱ προφητείαι προσ- ἄγονται, καὶ τὸ ἀκόμπαστον ἔχουσι. Τὰ μὲν γὰρ θαύ- ματα κἂν διαβληθείη παρὰ τοῖς ἀνοήτοις (Εν Βεσλ ζεβούλ γάρ, φησὶν, ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια), περὶ δὲ τῆς προφητείας οὐδὲν τοιοῦτον ἐλέχθη ποτέ. Ἐπὶ μὲν οὖν τοῦ Σίμωνος καὶ τοῦ Ναθαναήλ τούτῳ τῆς διδα- σκαλίας τῷ τρόπῳ κέχρηται. ἐπὶ δὲ 'Ανδρέου καὶ Φιλίππου τοῦτο οὐκ ἐποίησε. Τί δήποτε; Οτι ἐκεῖνοι μὲν εἶχον τὴν μαρτυρίαν Ἰωάννου, οὐ μικρὰν παρα- σκευήν· ὁ δὲ Φίλιππος τοὺς παρόντας ὁρῶν, ἀξιόπι- στον τεκμήριον ἐλάμβανε πίστεως. Σὺ εἶ Σίμων ὁ υἱὸς Ἰωνᾶ, σὺ κληθήσῃ Κηρᾶς, ὁ ἑρμηνεύεται Πέ τρος. Ἀπὸ τοῦ παρόντος καὶ τὸ μέλλον πιστοῦται. Ο γὰρ τὸν Πατέρα εἰπὼν, δῆλον ὅτι καὶ τὸ μέλλον προᾔδει· καὶ μετ' ἐγκωμίου ἡ πρόρρησις. Τοῦτο δὲ οὐ κολακεύοντος ἦν, ἀλλὰ τὸ μέλλον προλέγοντος· καὶ δῆλον ἐκεῖθεν. Σκόπει γοῦν ἐπὶ τῆς Σαμαρεί- τους, πῶς μετὰ σφοδρῶν ἐλέγχων ποιεῖται ὁ τὴν πρόῤῥησιν. Πέντε γάρ, φησὶν, ἄνδρας ἔσχες· καὶ νῦν δν ἔχεις, οὐκ ἔστι σου ἀνήρ. Οὕτω καὶ ὁ Πατὴρ αὐτοῦ πολὺν περὶ προφητείας ποιεῖται λόγον, πρὸς τὴν τῶν εἰδώλων δόξαν ἱστάμενος. Απαγγειλάτωσαν γὰρ • Savil. ἔμαθεν, ἔδειξε καὶ τὴν τοῦ διδασκάλου σοφίαν πείσαντος αυτούς. • Savil. μετὰ τὸ συμβῆναι. e Morelo δέ μοι, ἀγαπητέ. d Μss. plurimi μετὰ σπουδῆς ἐλέγχων ποιεῖ. Paulo ante άκουσον γοῦν Savil. et codd. 703, 700. 122 ὑμῖν τί μέλλει ἐφ' ὑμᾶς ἔρχεσθαι· καὶ πάλιν· Ἀπήγ γειλα καὶ ἔσωσα, καὶ οὐκ ἦν ἐν ὑμῖν ἀλλότριος· καὶ δι' ὅλης τοῦτο τῆς προφητείας εἰς μέσον ἄγει. Τοῦτο γὰρ μάλιστα ἔργον Θεοῦ, ὅπερ οὐδὲ μιμήσασθαι δύο ναιντ' ἂν οἱ δαίμονες, καν σφόδρα φιλονεικώσιν. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν θαυμάτων καὶ φαντασία γένοιτο ἄν· τὸ δὲ τὰ μέλλοντα προειπεῖν μετὰ ἀκριβείας, τῆς ἀκη- ράτου φύσεως ἐκείνης μόνης ἐστίν. Εἰ δέ που καὶ δαί- μονες τοῦτο πεποιήκασιν, ἀλλ' ἀπατῶντες τοὺς ἀνοη- τοτέρους· ὅθεν καὶ εὐφώρατα αὐτῶν πανταχοῦ τὰ μαντεία. Ο δὲ Πέτρος οὐδὲν πρὸς ταῦτα ἀποκρίνεται· οὐδέπω γὰρ οὐδὲν ᾔδει σαφῶς, ἀλλὰ τέως ἐμάνθα νεν. Ορα δὲ οὐδὲ ὁλόκληρον τὴν πρόῤῥησιν κειμένην. Οὐ γὰρ εἶπεν, Εγώ σε μετονομάσω Πέτρον, καὶ οἰκο δομήσω μου τὴν Ἐκκλησίαν ἐπὶ τῇ πέτρα ταύτῃ, ἀλλά, Σὺ κληθήσῃ Κηφᾶς. Ἐκεῖνο γὰρ αὐθεντίας ἦν καὶ ἐξουσίας μείζονος. Ὁ δὲ Χριστὸς οὐκ εὐθέως οὐδὲ ἐξ ἀρχῆς τὰ τῆς ἐξουσίας ἐπιδείκνυται πάντα, ἀλλὰ τέως ταπεινότερον φθέγγεται. "Οτε γοῦν ἔδωκε τῆς αὐτοῦ [113] θεότητος ἀπόδειξιν, λοιπὸν αὐθεντικώτερον αὐτὸ τίθησι, λέγων· Μακάριος εἶ, Σίμων, ὅτι ὁ Πα τήρ μου ἀπεκάλυψέ σοι· καὶ πάλιν· Καγώ σοι λέγω· σὺ εἶ Πέτρος ", καὶ ἐπὶ τῇ πέτρα ταύτῃ οι κοδομήσω μου τὴν Ἐκκλησίαν. Τοῦτον μὲν οὖν οὕτως ὠνόμασε· τοὺς δὲ περὶ Ἰάκωβον, υἱοὺς βροντῆς. Τίνος οὖν ἔνεκεν τοῦτο ποιεῖ; Δεικνὺς ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ καὶ τὴν Παλαιὰν δεδωκώς, καὶ τὰ ονόματα μεταρρυθμίζων, ὁ τὸν ᾿Αβραμ, Αβραάμ και λέσας, καὶ τὴν Σάραν Σάββαν· καὶ τὸν Ἰακὼν Ισραήλ. Πολλοῖς μὲν καὶ ἐκ γενετῆς τὰ ὀνόματα ἔθηκεν, ὡς τῷ Ἰσαάκ, ὡς τῷ Σαμψών, ὡς τοῖς ἐν τῷ Ησαΐᾳ καὶ Ωσηέ · τοῖς δὲ μετὰ τὴν παρὰ τῶν γονέων προσ- ηγορίαν, ὡς τοῖς τε εἰρημένοις, καὶ τῷ Ἰησοῦ τοῦ Ναυή. Εθος δὲ καὶ τοῦτο τοῖς παλαιοῖς ἦν, ἀπὸ τῶν πραγμάτων τὰ ὀνόματα τίθεσθαι, ὅπερ δήπου ' καὶ Ηλίας πεποίηκε. Τοῦτο δὲ οὐχ ἁπλῶς γίνεται, ἀλλ' ἵνα τὴν προσηγορίαν ἔχωσιν ὑπόμνημα τῆς εὐερ γεσίας τοῦ Θεοῦ, ἵνα μνήμη διηνεκής τῆς διὰ τῶν ὀνομάτων προφητείας ἐνηχῆται τοῖς ἀκούουσιν. Οὕτω καὶ τὸν Ἰωάννην ἄνωθεν ἐκάλεσεν. Οἷς μὲν γὰρ ἔμελλεν ἐκ πρώτης ηλικίας ἡ ἀρετὴ διαλάμπειν, ἐκεῖθεν τὰ ὀνόματα ἐλάμβανον· τοῖς δὲ μετὰ ταῦτα μέλλουσιν ἐπιδιδόναι, μετὰ ταῦτα καὶ ἡ προσηγορία ἐτίθετο. h γ. ᾿Αλλὰ τότε μὲν διάφορα ἕκαστος ἐλάμβανεν ανθ ματα· νῦν δὲ ἓν πάντες ἔχομεν, τὸ πάντων μεῖζον ἐκεῖνο, τὸ Χριστιανοί προςαγορεύεσθαι 6, καὶ υἱο τοῦ Θεοῦ, καὶ φίλοι καὶ σῶμα. Ικανὴ γὰρ αὕτη ἡ προσηγορία πασῶν μᾶλλον ἐκείνων ἡμᾶς διαναστή σαι, καὶ ποιῆσαι προθυμοτέρους κ πρὸς τὴν τῆς ἀρετ τῆς ἐργασίαν. Μὴ τοίνυν ἀνάξια πράττωμεν τῆς κατὰ τὴν προσηγορίαν τιμῆς, ἐννοήσαντες τὴν ὑπερβολὴν τῆς ἀξίας οἱ τοῦ ὁ Χριστοῦ καλούμεθα. Οὕτω γὰρ ἡμᾶς Παῦλος ὠνόμασεν. Εννοήσωμεν καὶ αἰδεσθῶ μεν τῆς προσηγορίας τὸ μέγεθος. Εἰ γὰρ στρατηγού τινος ἐπισήμου, ἢ καὶ ἄλλως λαμπρού τινος εἶναι λεγόμενός τις, μέγα φρονεῖ τοῦ δεῖνος ἀκούων ἢ τοῦ δεῖνος, καὶ ἀξίωμα τὸ ὄνομα νομίζει μέγα, καὶ πάντα ποιεῖ ὥστε μὴ διὰ τῆς οἰκείας ῥαθυμίας βλασφημίαν τῷ ᾧ ἐστιν ἐπώνυμος προστρίψασθαι· ἡμεῖς οὐ στρατηγοῦ, οὐδὲ ἄρχοντός τινος τῶν ἐπὶ γῆς, οὐκ ἀγγέλου, οὐδὲ ἀρχαγγέλου, οὐδὲ τῶν Σεραφίμ, άλλο αὐτοῦ τοῦ τούτων βασιλέως καλούμενοι ἀπὸ τῆς προσηγορίας, οὐχὶ καὶ τὴν ψυχὴν αὐτὴν προησόμεθα, • Αliί λέγων· Καγώ σοι λέγω σὺ εἶ Σίμων, σὺ κληθήσε Κηφᾶς, ὁ ἑρμηνεύεται Πέτρος. r Quidam ὅπερ οὖν. 8 Savil. ἐκ, χρ. προσαγορευόμενοι. Η Savil. et cod. 706 σφοδρο ἐννόησον γοῦν ὑπερβολὴν τιμῆς, εἰ τοῦ i τέρους. Η Quidam εννόησαν γούνα by

123 IN JOANNEM HOMIL. XX. al. XIX. ώπε μὴ ὑβρίσαι τὸν τιμήσαντα. Οὐκ ἴστε τα τάγματα τὰ βασιλικὰ τῶν ἀσπιδηφόρων καὶ λογχο τόρων τὰ περὶ ὰ τὸν βασιλέα, πόσης ἀπολαύει τιμῆς; Οὕτω καὶ ἡμεῖς ἐγγὺς αὐτοῦ γενέσθαι καταξιωθέν- τες καὶ πολλῷ πλησιαίτερον b, καὶ τοσούτῳ ἐγγύτε ρον τῶν εἰρημένων, ὅσῳ τὸ σῶμα τῇ κεφαλῇ μᾶλλον τούτων πλησίον ἐστί, πάντα πράττομεν δι' ὧν τὸν Χριστὸν μιμησόμεθα. Τί οὖν φησιν ὁ Χριστός; Απ ἀλώπεκες φωλεοὺς ἔχουσι, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ εὐρανοῦ κατασκηνώσεις· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ που οὐκ [114] ἔχει ποῦ τὴν κεφαλήν κλίνη. Τοῦτο μὲν οὖν ἂν ἀπαιτήσωμεν παρ' ὑμῶν, φορτικόν ἴσως καὶ ἐπαχθὲς εἶναι δόξει τοῖς πολλοῖς· διὸ τὴν μὲν ἀκρίβειαν ταύτην ἀφίημι, διὰ τὴν ὑμετέραν ἀσθένειαν, ἀξιῶ δὲ μὴ προσηλώσθαι τοῖς χρήμασιν, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐγὼ τῆς ὑπερβολῆς ἀφίσταμαι τῆς κατά τὴν ἀρετὴν διὰ τὴν ἀσθένειαν τὴν τῶν πολλῶν, οὕτω καὶ ὑμᾶς τῆς κατὰ τὴν κακίαν ἀποστῆναι, καὶ πολλῷ πλέον. Οὐκ ἐγκαλῶ τοῖς οἰκίας ἔχουσι, καὶ ἀγροὺς, καὶ χρήματα, καὶ ἀνδράποδα· ἀλλὰ μετὰ ἀσφαλείας ταῦτα κεκτήσθαι ο βούλομαι καὶ μετὰ τοῦ πρέπον τος. Τί δέ ἐστι, μετὰ τοῦ πρέποντος; Εν τάξει δεσπο τῶν, καὶ μὴ δούλων, ὥστε κρατεῖν αὐτῶν, καὶ μὴ κρατεῖσθαι ὑπ' αὐτῶν, ὥστε κεχρῆσθαι αὐτοῖς, καὶ μὴ παρακεχρῆσθαι. Χρήματα διὰ τοῦτο εἴρηται, ἵνα αὐτοῖς εἰς τὰς ἀναγκαίας χρώμεθα διακονίας, οὐχ ἵνα φυλάττωμεν· τοῦτο γὰρ οἰκέτου, δεσπότου δὲ ἐκεῖνο· δούλου, τὸ τηρεῖν, τὸ δὲ ἀναλίσκειν, κυρίου καὶ πολ λὴν ἔχοντος τὴν ἐξουσίαν. Οὐ διὰ τοῦτο ἔλαβες, ἵνα αὐτὰ καταχώσῃς, ἀλλ᾽ ἵνα αὐτὰ διανείμῃς. Εἰ δὲ ἐβούλετο αὐτὰ ὁ Θεὸς φυλάττεσθαι, οὐκ ἂν αὐτὰ ἀντ θρώποις ἔδωκεν, ἀλλ᾽ εἴασεν ἂν ἐν τῇ γῇ κείμενα • Savil. τὰ περί. Morel. τῶν περί. b Savil. et codd. 703, 706 πλησιέστερον. • Alii τούτοις κεχρῆσθαι. [115] Τῇ ἐπαύριον ἠθέλησεν ἐξελθεῖν εἰς τὴν Γαλι- λαίαν, καὶ εὑρίσκει Φίλιππον, καὶ λέγει αὐτῷ· Ακολούθει μει. ἂν δὲ ὁ Φίλιππος ἀπὸ Βηθε σαδᾶ, ἐκ τῆς πόλεως Ανδρέου και Πέτρου. Σ. Παντὶ τῷ μεριμνώντι ἔνεστι τι περισσόν, ὁ παροιμιώδης λόγος φησί. Ὁ δὲ Χριστὸς καί τι πλέον ἐνίξατο εἰπών· Ο ζητῶν ο εὑρίσκει. Οθεν καὶ ἔπεισί και ο λοιπὸν θαυμάζειν, πόθεν ὁ Φίλιππος ἠκολού- θησε τῷ Χριστῷ. Ο μὲν γὰρ Ανδρέας ἀκούσας παρά Ιωάννου, καὶ ὁ Πέτρος παρὰ ᾿Ανδρέου· οὗτος δὲ παρ' σὐδενὸς οὐδὲν μαθών, ἢ τοῦτο μόνον εἰπόντος τοῦ Χριστοῦ πρὸς αὐτὸν, Ακολούθει μοι, επείσθη τε εὐθέως καὶ οὐκ ἀνεχώρησεν, ἀλλὰ καὶ κήρυξ ἑτέ ρας γίνεται. Δραμὼν γὰρ ἐπὶ τὸν Ναθαναήλ, Ὃν έγραψε, φησί, Μωϋσῆς ἐν τῷ νόμῳ, καὶ οἱ προ γῆται, εὑρήκαμεν. Ορᾶς πῶς μεμεριμνημένην διάνοιαν εἶχε, καὶ συνεχῶς ἐμελέτα τὰ Μωϋσέως, καὶ προτεδίωκε την παρουσίαν; Καὶ γὰρ τὸ, Εὑρήκαμεν, ζητούντων πώς ἐστιν ἀεί. Τῇ ἐπαύριον ἐξῆλθεν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν Γαλιλαίαν. Πρὶν ἢ γὰρ αὐτῷ τις κολληθῆναι, οὐδένα καλεί. Ποιεῖ δὲ αὐτὸ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ κατὰ τὴν αὐτοῦ σοφίαν καὶ σύνεσιν. Εἰ μὲν γὰρ, μηδενὸς αὐτομάτου προσελ Νόστος αὐτὸς αὐτούς έφειλκύσατο, κἂν ἀπὸ επήδησαν ίσως· νῦν δὲ ἀφ' ἑαυτῶν ἑλόμενοι τοῦτο, βέβαια λοιπὸν ἔμενον. Τὸν δὲ Φίλιππον καλεῖ, μᾶλ λεν αὐτῷ γνώριμον ὄντα· τε γὰρ ἐν τῇ Γαλιλαία • Αλά φησί. Καὶ ὁ Χριστὸς δὲ, ὅτι Ὁ ζητῶν. b Savil. et corks. 703, 706 εν οὐδὲ ἐπεισί μοι. Morel. autem et varied mass. ὅθεν καὶ ἔπεισι, recte, ut ex serie liquet. 124 μένειν. Ἐπειδὴ δὲ βούλεται αὐτὰ δαπανᾶσθαι, διά τοῦτο αὐτὰ ἡμᾶς εἴασεν ἔχειν, ἵνα ἀλλήλοις μεταδώ μεν. "Αν δὲ παρ' ἑαυτοῖς κατέχωμεν, οὐκ ἔτι δεσπό- ται τούτων ἐσμέν. Εἰ δὲ βούλει αὐτὰ πλείω ποιῆσαι, καὶ διὰ τοῦτο κατέχεις, καὶ ἐνταῦθα αὕτη πασῶν ἀρίστη μέθοδος, τὸ σκορπίσαι καὶ πανταχοῦ διανεί μαι. Οὐδὲ γὰρ ἔνι γενέσθαι πρόσοδον δαπάνης χωρίς, οὐδὲ πλοῦτον ἄνευ ἀναλωμάτων. Τοῦτο καὶ ἐν τοῖς βιωτικοῖς γινόμενον ἴδοι τις ἄν. Οὕτως ὁ ἔμπορος, οὕτως ὁ γεωργός, ὁ μὲν τὰ σπέρματα, ὁ δὲ τὰ χρή- ματα ἐκβάλλοντες· καὶ γὰρ θάλασσαν ὁ μὲν πλεῖ τοῦ σκορπίσαι 4 τὰ ἑαυτοῦ, ὁ δὲ ἐνιαυτὸν ὁλόκληρον μου χθεῖ, τὰ σπέρματα καταβάλλων καὶ θεραπεύων. Ἐνταῦθα δὲ οὐδενὸς δεῖ τούτων, οὐ κατασκευάσαι πλοῖον, οὐ ζεύξαι βοῦς καὶ ἀρόσαι γῆν, οὐκ ἀνωμα- λίαν αέρων μεριμναν, οὐ χαλάζης καταβολήν φοβη θῆναι· οὐκ ἔνι κύματα ἐνταῦθα, οὐδὲ σκόπελος· ο τος ὁ πλοῦς καὶ οὗτος ὁ σπόρος ἑνὸς δεῖται μόνου, τοῦ εἶναι τὰ ὄντα· τὰ δὲ λοιπὰ ἅπαντα ὁ γεωργός ἐκεῖνος ποιήσει, περὶ οὗ φησιν ὁ Χριστός· Ὁ Πατήρ μου ὁ γεωργός ἐστι. Πῶς οὖν οὐκ ἄτοπον, ἔνθα μὲν ἔστιν ἀπονητὶ πάντα λαβεῖν, ύπτιον εἶναι καὶ ῥᾴθυ- μον· ἔνθα δὲ πολλοὶ μὲν ἱδρῶτες, πολλοὶ ὁ δὲ μόχθοι καὶ φροντίδες, καὶ μετὰ ταῦτα τὸ τῶν ἐλπίδων ἄδηλον, πᾶσαν ἐπιδείκνυσθαι προθυμίαν; Μὴ, παρακαλώ, μὴ μέχρι τοσούτου ανοηταίνωμεν πρὸς τὴν οἰκείαν σωτηρίαν, ἀλλὰ τὰ φορτικώτερα ἀφέντες, πρὸς τὰ βάστα καὶ κερδαλεώτερα τρέχωμεν, ἵνα καὶ τῶν μελλόντων ἐπιτύχωμεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλαν θρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. d Ὥστε σκορπ. Savil. et codd. cit., eodem sensu. • Sic Savil. Morel. πλείους. OMIAIA K'. d γεννηθεὶς καὶ τραφείς, μᾶλλον αὐτὸν ἐπεγίνωσκε. Λα Εὼν τοίνυν τοὺς μαθητάς. Ερχεται λοιπὸν ἐπὶ τὴν ἄγραν τῶν λοιπῶν, καὶ τὸν Φίλιππον καὶ τὸν Ναθα ναὴλ ἐπισπᾶται. Αλλ' ἐπὶ μὲν τούτου οὐκ ἦν οὕτω θαυμαστὸν, ὅτι καὶ ἡ ἀκοὴ τοῦ Ἰησοῦ ἀπεληλύθει εἰ; τὴν Συρίαν ἅπασαν· τὸ δὲ θαυμαστὸν, τὸ τῶν περὶ Πέτρον ° καὶ Ἰάκωδον καὶ Φίλιππον ἦν, οὐχ ὅτι μόνον πρὸ τῶν σημείων επείσθησαν, ἀλλ' ὅτι καὶ ἐκ τῆς Γαλιλαίας ὄντες, ὅθεν οὐδὲ προφήτης εγείρεται, οὐδὲ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι. ᾿Αγροικότερον γάρ πως καὶ ἀγριώτερον καὶ παχύτερον οὗτοι διέκειντο. Ο δὲ Χριστὸς κἀντεῦθεν αὐτοῦ τὴν ἰσχὺν ἐνέφηνεν, ἀπὸ τῆς ἀ οὐδένα φερούσης καρπόν γῆς τοὺς τῶν μαθητῶν ἐχε κρίτους εκλέγων. Εἰκὸς μὲν οὖν τὸν Φίλιππον καὶ τοὺς περὶ Πέτρον ἰδόντα, καὶ παρὰ τοῦ Ἰωάννου άκη- κούτα, ἀκολουθῆσαι· εἰκὸς δὲ καὶ τὴν φωνὴν τοῦ Χριστοῦ ἐργάσασθαί τι ἐν αὐτῷ. Οἶδε γὰρ τοὺς μέλο λοντας ἔσεσθαι ἐπιτηδείους. Ο δὲ εὐαγγελιστὴς ἅπαν- τα επιτέμνεται ταῦτα. Ὅτι μὲν οὖν ὁ Χριστὸς ἔμελ λεν ἤξειν, ἡπίστατο· ὅτι δὲ οὗτος ὁ Χριστὸς ἦν [116] ἡγνήει· ὅπερ αὐτὸν ἢ παρὰ Πέτρου, ἢ παρὰ Ἰωάννου ἀκηκοέναι φημί. Λέγε: δὲ καὶ τὴν κώμην αὐτοῦ ὁ Ιωάννης, ἵνα μάθῃς ὅτι τὰ ἀσθενῆ τοῦ κόσμου ἐξ- ελέξατο ὁ Θεός. Ευρίσκει Φίλιππος τὸν Ναθαναήλ, καὶ λέγει αὐτῷ· "Ον ἔγραψε Μωϋσῆς ἐν τῷ νόμῳ καὶ οἱ προφῆται, εὑρήκαμεν, Ἰησοῦν τὸν υἱν Ἰωσὴφ τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ. Λέγει δὲ ταῦτα ἀξιόπιστον ποιῶν τὸ κήρυκα εἴ γε ἀπὸ Μωϋσέως ἐστὶ καὶ τῶν c Morel. περὶ τὸν Πετρον. d Alliet Savil. ἀπὸ γῆς.

123 IN JOANNEM HOMIL. XX. al. XIX. ώπε μὴ ὑβρίσαι τὸν τιμήσαντα. Οὐκ ἴστε τα τάγματα τὰ βασιλικὰ τῶν ἀσπιδηφόρων καὶ λογχο τόρων τὰ περὶ ὰ τὸν βασιλέα, πόσης ἀπολαύει τιμῆς; Οὕτω καὶ ἡμεῖς ἐγγὺς αὐτοῦ γενέσθαι καταξιωθέν- τες καὶ πολλῷ πλησιαίτερον b, καὶ τοσούτῳ ἐγγύτε ρον τῶν εἰρημένων, ὅσῳ τὸ σῶμα τῇ κεφαλῇ μᾶλλον τούτων πλησίον ἐστί, πάντα πράττομεν δι' ὧν τὸν Χριστὸν μιμησόμεθα. Τί οὖν φησιν ὁ Χριστός; Απ ἀλώπεκες φωλεοὺς ἔχουσι, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ εὐρανοῦ κατασκηνώσεις· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ που οὐκ [114] ἔχει ποῦ τὴν κεφαλήν κλίνη. Τοῦτο μὲν οὖν ἂν ἀπαιτήσωμεν παρ' ὑμῶν, φορτικόν ἴσως καὶ ἐπαχθὲς εἶναι δόξει τοῖς πολλοῖς· διὸ τὴν μὲν ἀκρίβειαν ταύτην ἀφίημι, διὰ τὴν ὑμετέραν ἀσθένειαν, ἀξιῶ δὲ μὴ προσηλώσθαι τοῖς χρήμασιν, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐγὼ τῆς ὑπερβολῆς ἀφίσταμαι τῆς κατά τὴν ἀρετὴν διὰ τὴν ἀσθένειαν τὴν τῶν πολλῶν, οὕτω καὶ ὑμᾶς τῆς κατὰ τὴν κακίαν ἀποστῆναι, καὶ πολλῷ πλέον. Οὐκ ἐγκαλῶ τοῖς οἰκίας ἔχουσι, καὶ ἀγροὺς, καὶ χρήματα, καὶ ἀνδράποδα· ἀλλὰ μετὰ ἀσφαλείας ταῦτα κεκτήσθαι ο βούλομαι καὶ μετὰ τοῦ πρέπον τος. Τί δέ ἐστι, μετὰ τοῦ πρέποντος; Εν τάξει δεσπο τῶν, καὶ μὴ δούλων, ὥστε κρατεῖν αὐτῶν, καὶ μὴ κρατεῖσθαι ὑπ' αὐτῶν, ὥστε κεχρῆσθαι αὐτοῖς, καὶ μὴ παρακεχρῆσθαι. Χρήματα διὰ τοῦτο εἴρηται, ἵνα αὐτοῖς εἰς τὰς ἀναγκαίας χρώμεθα διακονίας, οὐχ ἵνα φυλάττωμεν· τοῦτο γὰρ οἰκέτου, δεσπότου δὲ ἐκεῖνο· δούλου, τὸ τηρεῖν, τὸ δὲ ἀναλίσκειν, κυρίου καὶ πολ λὴν ἔχοντος τὴν ἐξουσίαν. Οὐ διὰ τοῦτο ἔλαβες, ἵνα αὐτὰ καταχώσῃς, ἀλλ᾽ ἵνα αὐτὰ διανείμῃς. Εἰ δὲ ἐβούλετο αὐτὰ ὁ Θεὸς φυλάττεσθαι, οὐκ ἂν αὐτὰ ἀντ θρώποις ἔδωκεν, ἀλλ᾽ εἴασεν ἂν ἐν τῇ γῇ κείμενα • Savil. τὰ περί. Morel. τῶν περί. b Savil. et codd. 703, 706 πλησιέστερον. • Alii τούτοις κεχρῆσθαι. [115] Τῇ ἐπαύριον ἠθέλησεν ἐξελθεῖν εἰς τὴν Γαλι- λαίαν, καὶ εὑρίσκει Φίλιππον, καὶ λέγει αὐτῷ· Ακολούθει μει. ἂν δὲ ὁ Φίλιππος ἀπὸ Βηθε σαδᾶ, ἐκ τῆς πόλεως Ανδρέου και Πέτρου. Σ. Παντὶ τῷ μεριμνώντι ἔνεστι τι περισσόν, ὁ παροιμιώδης λόγος φησί. Ὁ δὲ Χριστὸς καί τι πλέον ἐνίξατο εἰπών· Ο ζητῶν ο εὑρίσκει. Οθεν καὶ ἔπεισί και ο λοιπὸν θαυμάζειν, πόθεν ὁ Φίλιππος ἠκολού- θησε τῷ Χριστῷ. Ο μὲν γὰρ Ανδρέας ἀκούσας παρά Ιωάννου, καὶ ὁ Πέτρος παρὰ ᾿Ανδρέου· οὗτος δὲ παρ' σὐδενὸς οὐδὲν μαθών, ἢ τοῦτο μόνον εἰπόντος τοῦ Χριστοῦ πρὸς αὐτὸν, Ακολούθει μοι, επείσθη τε εὐθέως καὶ οὐκ ἀνεχώρησεν, ἀλλὰ καὶ κήρυξ ἑτέ ρας γίνεται. Δραμὼν γὰρ ἐπὶ τὸν Ναθαναήλ, Ὃν έγραψε, φησί, Μωϋσῆς ἐν τῷ νόμῳ, καὶ οἱ προ γῆται, εὑρήκαμεν. Ορᾶς πῶς μεμεριμνημένην διάνοιαν εἶχε, καὶ συνεχῶς ἐμελέτα τὰ Μωϋσέως, καὶ προτεδίωκε την παρουσίαν; Καὶ γὰρ τὸ, Εὑρήκαμεν, ζητούντων πώς ἐστιν ἀεί. Τῇ ἐπαύριον ἐξῆλθεν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν Γαλιλαίαν. Πρὶν ἢ γὰρ αὐτῷ τις κολληθῆναι, οὐδένα καλεί. Ποιεῖ δὲ αὐτὸ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ κατὰ τὴν αὐτοῦ σοφίαν καὶ σύνεσιν. Εἰ μὲν γὰρ, μηδενὸς αὐτομάτου προσελ Νόστος αὐτὸς αὐτούς έφειλκύσατο, κἂν ἀπὸ επήδησαν ίσως· νῦν δὲ ἀφ' ἑαυτῶν ἑλόμενοι τοῦτο, βέβαια λοιπὸν ἔμενον. Τὸν δὲ Φίλιππον καλεῖ, μᾶλ λεν αὐτῷ γνώριμον ὄντα· τε γὰρ ἐν τῇ Γαλιλαία • Αλά φησί. Καὶ ὁ Χριστὸς δὲ, ὅτι Ὁ ζητῶν. b Savil. et corks. 703, 706 εν οὐδὲ ἐπεισί μοι. Morel. autem et varied mass. ὅθεν καὶ ἔπεισι, recte, ut ex serie liquet. 124 μένειν. Ἐπειδὴ δὲ βούλεται αὐτὰ δαπανᾶσθαι, διά τοῦτο αὐτὰ ἡμᾶς εἴασεν ἔχειν, ἵνα ἀλλήλοις μεταδώ μεν. "Αν δὲ παρ' ἑαυτοῖς κατέχωμεν, οὐκ ἔτι δεσπό- ται τούτων ἐσμέν. Εἰ δὲ βούλει αὐτὰ πλείω ποιῆσαι, καὶ διὰ τοῦτο κατέχεις, καὶ ἐνταῦθα αὕτη πασῶν ἀρίστη μέθοδος, τὸ σκορπίσαι καὶ πανταχοῦ διανεί μαι. Οὐδὲ γὰρ ἔνι γενέσθαι πρόσοδον δαπάνης χωρίς, οὐδὲ πλοῦτον ἄνευ ἀναλωμάτων. Τοῦτο καὶ ἐν τοῖς βιωτικοῖς γινόμενον ἴδοι τις ἄν. Οὕτως ὁ ἔμπορος, οὕτως ὁ γεωργός, ὁ μὲν τὰ σπέρματα, ὁ δὲ τὰ χρή- ματα ἐκβάλλοντες· καὶ γὰρ θάλασσαν ὁ μὲν πλεῖ τοῦ σκορπίσαι 4 τὰ ἑαυτοῦ, ὁ δὲ ἐνιαυτὸν ὁλόκληρον μου χθεῖ, τὰ σπέρματα καταβάλλων καὶ θεραπεύων. Ἐνταῦθα δὲ οὐδενὸς δεῖ τούτων, οὐ κατασκευάσαι πλοῖον, οὐ ζεύξαι βοῦς καὶ ἀρόσαι γῆν, οὐκ ἀνωμα- λίαν αέρων μεριμναν, οὐ χαλάζης καταβολήν φοβη θῆναι· οὐκ ἔνι κύματα ἐνταῦθα, οὐδὲ σκόπελος· ο τος ὁ πλοῦς καὶ οὗτος ὁ σπόρος ἑνὸς δεῖται μόνου, τοῦ εἶναι τὰ ὄντα· τὰ δὲ λοιπὰ ἅπαντα ὁ γεωργός ἐκεῖνος ποιήσει, περὶ οὗ φησιν ὁ Χριστός· Ὁ Πατήρ μου ὁ γεωργός ἐστι. Πῶς οὖν οὐκ ἄτοπον, ἔνθα μὲν ἔστιν ἀπονητὶ πάντα λαβεῖν, ύπτιον εἶναι καὶ ῥᾴθυ- μον· ἔνθα δὲ πολλοὶ μὲν ἱδρῶτες, πολλοὶ ὁ δὲ μόχθοι καὶ φροντίδες, καὶ μετὰ ταῦτα τὸ τῶν ἐλπίδων ἄδηλον, πᾶσαν ἐπιδείκνυσθαι προθυμίαν; Μὴ, παρακαλώ, μὴ μέχρι τοσούτου ανοηταίνωμεν πρὸς τὴν οἰκείαν σωτηρίαν, ἀλλὰ τὰ φορτικώτερα ἀφέντες, πρὸς τὰ βάστα καὶ κερδαλεώτερα τρέχωμεν, ἵνα καὶ τῶν μελλόντων ἐπιτύχωμεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλαν θρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. d Ὥστε σκορπ. Savil. et codd. cit., eodem sensu. • Sic Savil. Morel. πλείους. OMIAIA K'. d γεννηθεὶς καὶ τραφείς, μᾶλλον αὐτὸν ἐπεγίνωσκε. Λα Εὼν τοίνυν τοὺς μαθητάς. Ερχεται λοιπὸν ἐπὶ τὴν ἄγραν τῶν λοιπῶν, καὶ τὸν Φίλιππον καὶ τὸν Ναθα ναὴλ ἐπισπᾶται. Αλλ' ἐπὶ μὲν τούτου οὐκ ἦν οὕτω θαυμαστὸν, ὅτι καὶ ἡ ἀκοὴ τοῦ Ἰησοῦ ἀπεληλύθει εἰ; τὴν Συρίαν ἅπασαν· τὸ δὲ θαυμαστὸν, τὸ τῶν περὶ Πέτρον ° καὶ Ἰάκωδον καὶ Φίλιππον ἦν, οὐχ ὅτι μόνον πρὸ τῶν σημείων επείσθησαν, ἀλλ' ὅτι καὶ ἐκ τῆς Γαλιλαίας ὄντες, ὅθεν οὐδὲ προφήτης εγείρεται, οὐδὲ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι. ᾿Αγροικότερον γάρ πως καὶ ἀγριώτερον καὶ παχύτερον οὗτοι διέκειντο. Ο δὲ Χριστὸς κἀντεῦθεν αὐτοῦ τὴν ἰσχὺν ἐνέφηνεν, ἀπὸ τῆς ἀ οὐδένα φερούσης καρπόν γῆς τοὺς τῶν μαθητῶν ἐχε κρίτους εκλέγων. Εἰκὸς μὲν οὖν τὸν Φίλιππον καὶ τοὺς περὶ Πέτρον ἰδόντα, καὶ παρὰ τοῦ Ἰωάννου άκη- κούτα, ἀκολουθῆσαι· εἰκὸς δὲ καὶ τὴν φωνὴν τοῦ Χριστοῦ ἐργάσασθαί τι ἐν αὐτῷ. Οἶδε γὰρ τοὺς μέλο λοντας ἔσεσθαι ἐπιτηδείους. Ο δὲ εὐαγγελιστὴς ἅπαν- τα επιτέμνεται ταῦτα. Ὅτι μὲν οὖν ὁ Χριστὸς ἔμελ λεν ἤξειν, ἡπίστατο· ὅτι δὲ οὗτος ὁ Χριστὸς ἦν [116] ἡγνήει· ὅπερ αὐτὸν ἢ παρὰ Πέτρου, ἢ παρὰ Ἰωάννου ἀκηκοέναι φημί. Λέγε: δὲ καὶ τὴν κώμην αὐτοῦ ὁ Ιωάννης, ἵνα μάθῃς ὅτι τὰ ἀσθενῆ τοῦ κόσμου ἐξ- ελέξατο ὁ Θεός. Ευρίσκει Φίλιππος τὸν Ναθαναήλ, καὶ λέγει αὐτῷ· "Ον ἔγραψε Μωϋσῆς ἐν τῷ νόμῳ καὶ οἱ προφῆται, εὑρήκαμεν, Ἰησοῦν τὸν υἱν Ἰωσὴφ τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ. Λέγει δὲ ταῦτα ἀξιόπιστον ποιῶν τὸ κήρυκα εἴ γε ἀπὸ Μωϋσέως ἐστὶ καὶ τῶν c Morel. περὶ τὸν Πετρον. d Alliet Savil. ἀπὸ γῆς.

123 IN JOANNEM HOMIL. XX. al. XIX. ώπε μὴ ὑβρίσαι τὸν τιμήσαντα. Οὐκ ἴστε τα τάγματα τὰ βασιλικὰ τῶν ἀσπιδηφόρων καὶ λογχο τόρων τὰ περὶ ὰ τὸν βασιλέα, πόσης ἀπολαύει τιμῆς; Οὕτω καὶ ἡμεῖς ἐγγὺς αὐτοῦ γενέσθαι καταξιωθέν- τες καὶ πολλῷ πλησιαίτερον b, καὶ τοσούτῳ ἐγγύτε ρον τῶν εἰρημένων, ὅσῳ τὸ σῶμα τῇ κεφαλῇ μᾶλλον τούτων πλησίον ἐστί, πάντα πράττομεν δι' ὧν τὸν Χριστὸν μιμησόμεθα. Τί οὖν φησιν ὁ Χριστός; Απ ἀλώπεκες φωλεοὺς ἔχουσι, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ εὐρανοῦ κατασκηνώσεις· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ που οὐκ [114] ἔχει ποῦ τὴν κεφαλήν κλίνη. Τοῦτο μὲν οὖν ἂν ἀπαιτήσωμεν παρ' ὑμῶν, φορτικόν ἴσως καὶ ἐπαχθὲς εἶναι δόξει τοῖς πολλοῖς· διὸ τὴν μὲν ἀκρίβειαν ταύτην ἀφίημι, διὰ τὴν ὑμετέραν ἀσθένειαν, ἀξιῶ δὲ μὴ προσηλώσθαι τοῖς χρήμασιν, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐγὼ τῆς ὑπερβολῆς ἀφίσταμαι τῆς κατά τὴν ἀρετὴν διὰ τὴν ἀσθένειαν τὴν τῶν πολλῶν, οὕτω καὶ ὑμᾶς τῆς κατὰ τὴν κακίαν ἀποστῆναι, καὶ πολλῷ πλέον. Οὐκ ἐγκαλῶ τοῖς οἰκίας ἔχουσι, καὶ ἀγροὺς, καὶ χρήματα, καὶ ἀνδράποδα· ἀλλὰ μετὰ ἀσφαλείας ταῦτα κεκτήσθαι ο βούλομαι καὶ μετὰ τοῦ πρέπον τος. Τί δέ ἐστι, μετὰ τοῦ πρέποντος; Εν τάξει δεσπο τῶν, καὶ μὴ δούλων, ὥστε κρατεῖν αὐτῶν, καὶ μὴ κρατεῖσθαι ὑπ' αὐτῶν, ὥστε κεχρῆσθαι αὐτοῖς, καὶ μὴ παρακεχρῆσθαι. Χρήματα διὰ τοῦτο εἴρηται, ἵνα αὐτοῖς εἰς τὰς ἀναγκαίας χρώμεθα διακονίας, οὐχ ἵνα φυλάττωμεν· τοῦτο γὰρ οἰκέτου, δεσπότου δὲ ἐκεῖνο· δούλου, τὸ τηρεῖν, τὸ δὲ ἀναλίσκειν, κυρίου καὶ πολ λὴν ἔχοντος τὴν ἐξουσίαν. Οὐ διὰ τοῦτο ἔλαβες, ἵνα αὐτὰ καταχώσῃς, ἀλλ᾽ ἵνα αὐτὰ διανείμῃς. Εἰ δὲ ἐβούλετο αὐτὰ ὁ Θεὸς φυλάττεσθαι, οὐκ ἂν αὐτὰ ἀντ θρώποις ἔδωκεν, ἀλλ᾽ εἴασεν ἂν ἐν τῇ γῇ κείμενα • Savil. τὰ περί. Morel. τῶν περί. b Savil. et codd. 703, 706 πλησιέστερον. • Alii τούτοις κεχρῆσθαι. [115] Τῇ ἐπαύριον ἠθέλησεν ἐξελθεῖν εἰς τὴν Γαλι- λαίαν, καὶ εὑρίσκει Φίλιππον, καὶ λέγει αὐτῷ· Ακολούθει μει. ἂν δὲ ὁ Φίλιππος ἀπὸ Βηθε σαδᾶ, ἐκ τῆς πόλεως Ανδρέου και Πέτρου. Σ. Παντὶ τῷ μεριμνώντι ἔνεστι τι περισσόν, ὁ παροιμιώδης λόγος φησί. Ὁ δὲ Χριστὸς καί τι πλέον ἐνίξατο εἰπών· Ο ζητῶν ο εὑρίσκει. Οθεν καὶ ἔπεισί και ο λοιπὸν θαυμάζειν, πόθεν ὁ Φίλιππος ἠκολού- θησε τῷ Χριστῷ. Ο μὲν γὰρ Ανδρέας ἀκούσας παρά Ιωάννου, καὶ ὁ Πέτρος παρὰ ᾿Ανδρέου· οὗτος δὲ παρ' σὐδενὸς οὐδὲν μαθών, ἢ τοῦτο μόνον εἰπόντος τοῦ Χριστοῦ πρὸς αὐτὸν, Ακολούθει μοι, επείσθη τε εὐθέως καὶ οὐκ ἀνεχώρησεν, ἀλλὰ καὶ κήρυξ ἑτέ ρας γίνεται. Δραμὼν γὰρ ἐπὶ τὸν Ναθαναήλ, Ὃν έγραψε, φησί, Μωϋσῆς ἐν τῷ νόμῳ, καὶ οἱ προ γῆται, εὑρήκαμεν. Ορᾶς πῶς μεμεριμνημένην διάνοιαν εἶχε, καὶ συνεχῶς ἐμελέτα τὰ Μωϋσέως, καὶ προτεδίωκε την παρουσίαν; Καὶ γὰρ τὸ, Εὑρήκαμεν, ζητούντων πώς ἐστιν ἀεί. Τῇ ἐπαύριον ἐξῆλθεν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν Γαλιλαίαν. Πρὶν ἢ γὰρ αὐτῷ τις κολληθῆναι, οὐδένα καλεί. Ποιεῖ δὲ αὐτὸ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ κατὰ τὴν αὐτοῦ σοφίαν καὶ σύνεσιν. Εἰ μὲν γὰρ, μηδενὸς αὐτομάτου προσελ Νόστος αὐτὸς αὐτούς έφειλκύσατο, κἂν ἀπὸ επήδησαν ίσως· νῦν δὲ ἀφ' ἑαυτῶν ἑλόμενοι τοῦτο, βέβαια λοιπὸν ἔμενον. Τὸν δὲ Φίλιππον καλεῖ, μᾶλ λεν αὐτῷ γνώριμον ὄντα· τε γὰρ ἐν τῇ Γαλιλαία • Αλά φησί. Καὶ ὁ Χριστὸς δὲ, ὅτι Ὁ ζητῶν. b Savil. et corks. 703, 706 εν οὐδὲ ἐπεισί μοι. Morel. autem et varied mass. ὅθεν καὶ ἔπεισι, recte, ut ex serie liquet. 124 μένειν. Ἐπειδὴ δὲ βούλεται αὐτὰ δαπανᾶσθαι, διά τοῦτο αὐτὰ ἡμᾶς εἴασεν ἔχειν, ἵνα ἀλλήλοις μεταδώ μεν. "Αν δὲ παρ' ἑαυτοῖς κατέχωμεν, οὐκ ἔτι δεσπό- ται τούτων ἐσμέν. Εἰ δὲ βούλει αὐτὰ πλείω ποιῆσαι, καὶ διὰ τοῦτο κατέχεις, καὶ ἐνταῦθα αὕτη πασῶν ἀρίστη μέθοδος, τὸ σκορπίσαι καὶ πανταχοῦ διανεί μαι. Οὐδὲ γὰρ ἔνι γενέσθαι πρόσοδον δαπάνης χωρίς, οὐδὲ πλοῦτον ἄνευ ἀναλωμάτων. Τοῦτο καὶ ἐν τοῖς βιωτικοῖς γινόμενον ἴδοι τις ἄν. Οὕτως ὁ ἔμπορος, οὕτως ὁ γεωργός, ὁ μὲν τὰ σπέρματα, ὁ δὲ τὰ χρή- ματα ἐκβάλλοντες· καὶ γὰρ θάλασσαν ὁ μὲν πλεῖ τοῦ σκορπίσαι 4 τὰ ἑαυτοῦ, ὁ δὲ ἐνιαυτὸν ὁλόκληρον μου χθεῖ, τὰ σπέρματα καταβάλλων καὶ θεραπεύων. Ἐνταῦθα δὲ οὐδενὸς δεῖ τούτων, οὐ κατασκευάσαι πλοῖον, οὐ ζεύξαι βοῦς καὶ ἀρόσαι γῆν, οὐκ ἀνωμα- λίαν αέρων μεριμναν, οὐ χαλάζης καταβολήν φοβη θῆναι· οὐκ ἔνι κύματα ἐνταῦθα, οὐδὲ σκόπελος· ο τος ὁ πλοῦς καὶ οὗτος ὁ σπόρος ἑνὸς δεῖται μόνου, τοῦ εἶναι τὰ ὄντα· τὰ δὲ λοιπὰ ἅπαντα ὁ γεωργός ἐκεῖνος ποιήσει, περὶ οὗ φησιν ὁ Χριστός· Ὁ Πατήρ μου ὁ γεωργός ἐστι. Πῶς οὖν οὐκ ἄτοπον, ἔνθα μὲν ἔστιν ἀπονητὶ πάντα λαβεῖν, ύπτιον εἶναι καὶ ῥᾴθυ- μον· ἔνθα δὲ πολλοὶ μὲν ἱδρῶτες, πολλοὶ ὁ δὲ μόχθοι καὶ φροντίδες, καὶ μετὰ ταῦτα τὸ τῶν ἐλπίδων ἄδηλον, πᾶσαν ἐπιδείκνυσθαι προθυμίαν; Μὴ, παρακαλώ, μὴ μέχρι τοσούτου ανοηταίνωμεν πρὸς τὴν οἰκείαν σωτηρίαν, ἀλλὰ τὰ φορτικώτερα ἀφέντες, πρὸς τὰ βάστα καὶ κερδαλεώτερα τρέχωμεν, ἵνα καὶ τῶν μελλόντων ἐπιτύχωμεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλαν θρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. d Ὥστε σκορπ. Savil. et codd. cit., eodem sensu. • Sic Savil. Morel. πλείους. OMIAIA K'. d γεννηθεὶς καὶ τραφείς, μᾶλλον αὐτὸν ἐπεγίνωσκε. Λα Εὼν τοίνυν τοὺς μαθητάς. Ερχεται λοιπὸν ἐπὶ τὴν ἄγραν τῶν λοιπῶν, καὶ τὸν Φίλιππον καὶ τὸν Ναθα ναὴλ ἐπισπᾶται. Αλλ' ἐπὶ μὲν τούτου οὐκ ἦν οὕτω θαυμαστὸν, ὅτι καὶ ἡ ἀκοὴ τοῦ Ἰησοῦ ἀπεληλύθει εἰ; τὴν Συρίαν ἅπασαν· τὸ δὲ θαυμαστὸν, τὸ τῶν περὶ Πέτρον ° καὶ Ἰάκωδον καὶ Φίλιππον ἦν, οὐχ ὅτι μόνον πρὸ τῶν σημείων επείσθησαν, ἀλλ' ὅτι καὶ ἐκ τῆς Γαλιλαίας ὄντες, ὅθεν οὐδὲ προφήτης εγείρεται, οὐδὲ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι. ᾿Αγροικότερον γάρ πως καὶ ἀγριώτερον καὶ παχύτερον οὗτοι διέκειντο. Ο δὲ Χριστὸς κἀντεῦθεν αὐτοῦ τὴν ἰσχὺν ἐνέφηνεν, ἀπὸ τῆς ἀ οὐδένα φερούσης καρπόν γῆς τοὺς τῶν μαθητῶν ἐχε κρίτους εκλέγων. Εἰκὸς μὲν οὖν τὸν Φίλιππον καὶ τοὺς περὶ Πέτρον ἰδόντα, καὶ παρὰ τοῦ Ἰωάννου άκη- κούτα, ἀκολουθῆσαι· εἰκὸς δὲ καὶ τὴν φωνὴν τοῦ Χριστοῦ ἐργάσασθαί τι ἐν αὐτῷ. Οἶδε γὰρ τοὺς μέλο λοντας ἔσεσθαι ἐπιτηδείους. Ο δὲ εὐαγγελιστὴς ἅπαν- τα επιτέμνεται ταῦτα. Ὅτι μὲν οὖν ὁ Χριστὸς ἔμελ λεν ἤξειν, ἡπίστατο· ὅτι δὲ οὗτος ὁ Χριστὸς ἦν [116] ἡγνήει· ὅπερ αὐτὸν ἢ παρὰ Πέτρου, ἢ παρὰ Ἰωάννου ἀκηκοέναι φημί. Λέγε: δὲ καὶ τὴν κώμην αὐτοῦ ὁ Ιωάννης, ἵνα μάθῃς ὅτι τὰ ἀσθενῆ τοῦ κόσμου ἐξ- ελέξατο ὁ Θεός. Ευρίσκει Φίλιππος τὸν Ναθαναήλ, καὶ λέγει αὐτῷ· "Ον ἔγραψε Μωϋσῆς ἐν τῷ νόμῳ καὶ οἱ προφῆται, εὑρήκαμεν, Ἰησοῦν τὸν υἱν Ἰωσὴφ τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ. Λέγει δὲ ταῦτα ἀξιόπιστον ποιῶν τὸ κήρυκα εἴ γε ἀπὸ Μωϋσέως ἐστὶ καὶ τῶν c Morel. περὶ τὸν Πετρον. d Alliet Savil. ἀπὸ γῆς.

123 IN JOANNEM HOMIL. XX. al. XIX. ώπε μὴ ὑβρίσαι τὸν τιμήσαντα. Οὐκ ἴστε τα τάγματα τὰ βασιλικὰ τῶν ἀσπιδηφόρων καὶ λογχο τόρων τὰ περὶ ὰ τὸν βασιλέα, πόσης ἀπολαύει τιμῆς; Οὕτω καὶ ἡμεῖς ἐγγὺς αὐτοῦ γενέσθαι καταξιωθέν- τες καὶ πολλῷ πλησιαίτερον b, καὶ τοσούτῳ ἐγγύτε ρον τῶν εἰρημένων, ὅσῳ τὸ σῶμα τῇ κεφαλῇ μᾶλλον τούτων πλησίον ἐστί, πάντα πράττομεν δι' ὧν τὸν Χριστὸν μιμησόμεθα. Τί οὖν φησιν ὁ Χριστός; Απ ἀλώπεκες φωλεοὺς ἔχουσι, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ εὐρανοῦ κατασκηνώσεις· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ που οὐκ [114] ἔχει ποῦ τὴν κεφαλήν κλίνη. Τοῦτο μὲν οὖν ἂν ἀπαιτήσωμεν παρ' ὑμῶν, φορτικόν ἴσως καὶ ἐπαχθὲς εἶναι δόξει τοῖς πολλοῖς· διὸ τὴν μὲν ἀκρίβειαν ταύτην ἀφίημι, διὰ τὴν ὑμετέραν ἀσθένειαν, ἀξιῶ δὲ μὴ προσηλώσθαι τοῖς χρήμασιν, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐγὼ τῆς ὑπερβολῆς ἀφίσταμαι τῆς κατά τὴν ἀρετὴν διὰ τὴν ἀσθένειαν τὴν τῶν πολλῶν, οὕτω καὶ ὑμᾶς τῆς κατὰ τὴν κακίαν ἀποστῆναι, καὶ πολλῷ πλέον. Οὐκ ἐγκαλῶ τοῖς οἰκίας ἔχουσι, καὶ ἀγροὺς, καὶ χρήματα, καὶ ἀνδράποδα· ἀλλὰ μετὰ ἀσφαλείας ταῦτα κεκτήσθαι ο βούλομαι καὶ μετὰ τοῦ πρέπον τος. Τί δέ ἐστι, μετὰ τοῦ πρέποντος; Εν τάξει δεσπο τῶν, καὶ μὴ δούλων, ὥστε κρατεῖν αὐτῶν, καὶ μὴ κρατεῖσθαι ὑπ' αὐτῶν, ὥστε κεχρῆσθαι αὐτοῖς, καὶ μὴ παρακεχρῆσθαι. Χρήματα διὰ τοῦτο εἴρηται, ἵνα αὐτοῖς εἰς τὰς ἀναγκαίας χρώμεθα διακονίας, οὐχ ἵνα φυλάττωμεν· τοῦτο γὰρ οἰκέτου, δεσπότου δὲ ἐκεῖνο· δούλου, τὸ τηρεῖν, τὸ δὲ ἀναλίσκειν, κυρίου καὶ πολ λὴν ἔχοντος τὴν ἐξουσίαν. Οὐ διὰ τοῦτο ἔλαβες, ἵνα αὐτὰ καταχώσῃς, ἀλλ᾽ ἵνα αὐτὰ διανείμῃς. Εἰ δὲ ἐβούλετο αὐτὰ ὁ Θεὸς φυλάττεσθαι, οὐκ ἂν αὐτὰ ἀντ θρώποις ἔδωκεν, ἀλλ᾽ εἴασεν ἂν ἐν τῇ γῇ κείμενα • Savil. τὰ περί. Morel. τῶν περί. b Savil. et codd. 703, 706 πλησιέστερον. • Alii τούτοις κεχρῆσθαι. [115] Τῇ ἐπαύριον ἠθέλησεν ἐξελθεῖν εἰς τὴν Γαλι- λαίαν, καὶ εὑρίσκει Φίλιππον, καὶ λέγει αὐτῷ· Ακολούθει μει. ἂν δὲ ὁ Φίλιππος ἀπὸ Βηθε σαδᾶ, ἐκ τῆς πόλεως Ανδρέου και Πέτρου. Σ. Παντὶ τῷ μεριμνώντι ἔνεστι τι περισσόν, ὁ παροιμιώδης λόγος φησί. Ὁ δὲ Χριστὸς καί τι πλέον ἐνίξατο εἰπών· Ο ζητῶν ο εὑρίσκει. Οθεν καὶ ἔπεισί και ο λοιπὸν θαυμάζειν, πόθεν ὁ Φίλιππος ἠκολού- θησε τῷ Χριστῷ. Ο μὲν γὰρ Ανδρέας ἀκούσας παρά Ιωάννου, καὶ ὁ Πέτρος παρὰ ᾿Ανδρέου· οὗτος δὲ παρ' σὐδενὸς οὐδὲν μαθών, ἢ τοῦτο μόνον εἰπόντος τοῦ Χριστοῦ πρὸς αὐτὸν, Ακολούθει μοι, επείσθη τε εὐθέως καὶ οὐκ ἀνεχώρησεν, ἀλλὰ καὶ κήρυξ ἑτέ ρας γίνεται. Δραμὼν γὰρ ἐπὶ τὸν Ναθαναήλ, Ὃν έγραψε, φησί, Μωϋσῆς ἐν τῷ νόμῳ, καὶ οἱ προ γῆται, εὑρήκαμεν. Ορᾶς πῶς μεμεριμνημένην διάνοιαν εἶχε, καὶ συνεχῶς ἐμελέτα τὰ Μωϋσέως, καὶ προτεδίωκε την παρουσίαν; Καὶ γὰρ τὸ, Εὑρήκαμεν, ζητούντων πώς ἐστιν ἀεί. Τῇ ἐπαύριον ἐξῆλθεν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν Γαλιλαίαν. Πρὶν ἢ γὰρ αὐτῷ τις κολληθῆναι, οὐδένα καλεί. Ποιεῖ δὲ αὐτὸ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ κατὰ τὴν αὐτοῦ σοφίαν καὶ σύνεσιν. Εἰ μὲν γὰρ, μηδενὸς αὐτομάτου προσελ Νόστος αὐτὸς αὐτούς έφειλκύσατο, κἂν ἀπὸ επήδησαν ίσως· νῦν δὲ ἀφ' ἑαυτῶν ἑλόμενοι τοῦτο, βέβαια λοιπὸν ἔμενον. Τὸν δὲ Φίλιππον καλεῖ, μᾶλ λεν αὐτῷ γνώριμον ὄντα· τε γὰρ ἐν τῇ Γαλιλαία • Αλά φησί. Καὶ ὁ Χριστὸς δὲ, ὅτι Ὁ ζητῶν. b Savil. et corks. 703, 706 εν οὐδὲ ἐπεισί μοι. Morel. autem et varied mass. ὅθεν καὶ ἔπεισι, recte, ut ex serie liquet. 124 μένειν. Ἐπειδὴ δὲ βούλεται αὐτὰ δαπανᾶσθαι, διά τοῦτο αὐτὰ ἡμᾶς εἴασεν ἔχειν, ἵνα ἀλλήλοις μεταδώ μεν. "Αν δὲ παρ' ἑαυτοῖς κατέχωμεν, οὐκ ἔτι δεσπό- ται τούτων ἐσμέν. Εἰ δὲ βούλει αὐτὰ πλείω ποιῆσαι, καὶ διὰ τοῦτο κατέχεις, καὶ ἐνταῦθα αὕτη πασῶν ἀρίστη μέθοδος, τὸ σκορπίσαι καὶ πανταχοῦ διανεί μαι. Οὐδὲ γὰρ ἔνι γενέσθαι πρόσοδον δαπάνης χωρίς, οὐδὲ πλοῦτον ἄνευ ἀναλωμάτων. Τοῦτο καὶ ἐν τοῖς βιωτικοῖς γινόμενον ἴδοι τις ἄν. Οὕτως ὁ ἔμπορος, οὕτως ὁ γεωργός, ὁ μὲν τὰ σπέρματα, ὁ δὲ τὰ χρή- ματα ἐκβάλλοντες· καὶ γὰρ θάλασσαν ὁ μὲν πλεῖ τοῦ σκορπίσαι 4 τὰ ἑαυτοῦ, ὁ δὲ ἐνιαυτὸν ὁλόκληρον μου χθεῖ, τὰ σπέρματα καταβάλλων καὶ θεραπεύων. Ἐνταῦθα δὲ οὐδενὸς δεῖ τούτων, οὐ κατασκευάσαι πλοῖον, οὐ ζεύξαι βοῦς καὶ ἀρόσαι γῆν, οὐκ ἀνωμα- λίαν αέρων μεριμναν, οὐ χαλάζης καταβολήν φοβη θῆναι· οὐκ ἔνι κύματα ἐνταῦθα, οὐδὲ σκόπελος· ο τος ὁ πλοῦς καὶ οὗτος ὁ σπόρος ἑνὸς δεῖται μόνου, τοῦ εἶναι τὰ ὄντα· τὰ δὲ λοιπὰ ἅπαντα ὁ γεωργός ἐκεῖνος ποιήσει, περὶ οὗ φησιν ὁ Χριστός· Ὁ Πατήρ μου ὁ γεωργός ἐστι. Πῶς οὖν οὐκ ἄτοπον, ἔνθα μὲν ἔστιν ἀπονητὶ πάντα λαβεῖν, ύπτιον εἶναι καὶ ῥᾴθυ- μον· ἔνθα δὲ πολλοὶ μὲν ἱδρῶτες, πολλοὶ ὁ δὲ μόχθοι καὶ φροντίδες, καὶ μετὰ ταῦτα τὸ τῶν ἐλπίδων ἄδηλον, πᾶσαν ἐπιδείκνυσθαι προθυμίαν; Μὴ, παρακαλώ, μὴ μέχρι τοσούτου ανοηταίνωμεν πρὸς τὴν οἰκείαν σωτηρίαν, ἀλλὰ τὰ φορτικώτερα ἀφέντες, πρὸς τὰ βάστα καὶ κερδαλεώτερα τρέχωμεν, ἵνα καὶ τῶν μελλόντων ἐπιτύχωμεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλαν θρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. d Ὥστε σκορπ. Savil. et codd. cit., eodem sensu. • Sic Savil. Morel. πλείους. OMIAIA K'. d γεννηθεὶς καὶ τραφείς, μᾶλλον αὐτὸν ἐπεγίνωσκε. Λα Εὼν τοίνυν τοὺς μαθητάς. Ερχεται λοιπὸν ἐπὶ τὴν ἄγραν τῶν λοιπῶν, καὶ τὸν Φίλιππον καὶ τὸν Ναθα ναὴλ ἐπισπᾶται. Αλλ' ἐπὶ μὲν τούτου οὐκ ἦν οὕτω θαυμαστὸν, ὅτι καὶ ἡ ἀκοὴ τοῦ Ἰησοῦ ἀπεληλύθει εἰ; τὴν Συρίαν ἅπασαν· τὸ δὲ θαυμαστὸν, τὸ τῶν περὶ Πέτρον ° καὶ Ἰάκωδον καὶ Φίλιππον ἦν, οὐχ ὅτι μόνον πρὸ τῶν σημείων επείσθησαν, ἀλλ' ὅτι καὶ ἐκ τῆς Γαλιλαίας ὄντες, ὅθεν οὐδὲ προφήτης εγείρεται, οὐδὲ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι. ᾿Αγροικότερον γάρ πως καὶ ἀγριώτερον καὶ παχύτερον οὗτοι διέκειντο. Ο δὲ Χριστὸς κἀντεῦθεν αὐτοῦ τὴν ἰσχὺν ἐνέφηνεν, ἀπὸ τῆς ἀ οὐδένα φερούσης καρπόν γῆς τοὺς τῶν μαθητῶν ἐχε κρίτους εκλέγων. Εἰκὸς μὲν οὖν τὸν Φίλιππον καὶ τοὺς περὶ Πέτρον ἰδόντα, καὶ παρὰ τοῦ Ἰωάννου άκη- κούτα, ἀκολουθῆσαι· εἰκὸς δὲ καὶ τὴν φωνὴν τοῦ Χριστοῦ ἐργάσασθαί τι ἐν αὐτῷ. Οἶδε γὰρ τοὺς μέλο λοντας ἔσεσθαι ἐπιτηδείους. Ο δὲ εὐαγγελιστὴς ἅπαν- τα επιτέμνεται ταῦτα. Ὅτι μὲν οὖν ὁ Χριστὸς ἔμελ λεν ἤξειν, ἡπίστατο· ὅτι δὲ οὗτος ὁ Χριστὸς ἦν [116] ἡγνήει· ὅπερ αὐτὸν ἢ παρὰ Πέτρου, ἢ παρὰ Ἰωάννου ἀκηκοέναι φημί. Λέγε: δὲ καὶ τὴν κώμην αὐτοῦ ὁ Ιωάννης, ἵνα μάθῃς ὅτι τὰ ἀσθενῆ τοῦ κόσμου ἐξ- ελέξατο ὁ Θεός. Ευρίσκει Φίλιππος τὸν Ναθαναήλ, καὶ λέγει αὐτῷ· "Ον ἔγραψε Μωϋσῆς ἐν τῷ νόμῳ καὶ οἱ προφῆται, εὑρήκαμεν, Ἰησοῦν τὸν υἱν Ἰωσὴφ τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ. Λέγει δὲ ταῦτα ἀξιόπιστον ποιῶν τὸ κήρυκα εἴ γε ἀπὸ Μωϋσέως ἐστὶ καὶ τῶν c Morel. περὶ τὸν Πετρον. d Alliet Savil. ἀπὸ γῆς.

123 IN JOANNEM HOMIL. XX. al. XIX. ώπε μὴ ὑβρίσαι τὸν τιμήσαντα. Οὐκ ἴστε τα τάγματα τὰ βασιλικὰ τῶν ἀσπιδηφόρων καὶ λογχο τόρων τὰ περὶ ὰ τὸν βασιλέα, πόσης ἀπολαύει τιμῆς; Οὕτω καὶ ἡμεῖς ἐγγὺς αὐτοῦ γενέσθαι καταξιωθέν- τες καὶ πολλῷ πλησιαίτερον b, καὶ τοσούτῳ ἐγγύτε ρον τῶν εἰρημένων, ὅσῳ τὸ σῶμα τῇ κεφαλῇ μᾶλλον τούτων πλησίον ἐστί, πάντα πράττομεν δι' ὧν τὸν Χριστὸν μιμησόμεθα. Τί οὖν φησιν ὁ Χριστός; Απ ἀλώπεκες φωλεοὺς ἔχουσι, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ εὐρανοῦ κατασκηνώσεις· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ που οὐκ [114] ἔχει ποῦ τὴν κεφαλήν κλίνη. Τοῦτο μὲν οὖν ἂν ἀπαιτήσωμεν παρ' ὑμῶν, φορτικόν ἴσως καὶ ἐπαχθὲς εἶναι δόξει τοῖς πολλοῖς· διὸ τὴν μὲν ἀκρίβειαν ταύτην ἀφίημι, διὰ τὴν ὑμετέραν ἀσθένειαν, ἀξιῶ δὲ μὴ προσηλώσθαι τοῖς χρήμασιν, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐγὼ τῆς ὑπερβολῆς ἀφίσταμαι τῆς κατά τὴν ἀρετὴν διὰ τὴν ἀσθένειαν τὴν τῶν πολλῶν, οὕτω καὶ ὑμᾶς τῆς κατὰ τὴν κακίαν ἀποστῆναι, καὶ πολλῷ πλέον. Οὐκ ἐγκαλῶ τοῖς οἰκίας ἔχουσι, καὶ ἀγροὺς, καὶ χρήματα, καὶ ἀνδράποδα· ἀλλὰ μετὰ ἀσφαλείας ταῦτα κεκτήσθαι ο βούλομαι καὶ μετὰ τοῦ πρέπον τος. Τί δέ ἐστι, μετὰ τοῦ πρέποντος; Εν τάξει δεσπο τῶν, καὶ μὴ δούλων, ὥστε κρατεῖν αὐτῶν, καὶ μὴ κρατεῖσθαι ὑπ' αὐτῶν, ὥστε κεχρῆσθαι αὐτοῖς, καὶ μὴ παρακεχρῆσθαι. Χρήματα διὰ τοῦτο εἴρηται, ἵνα αὐτοῖς εἰς τὰς ἀναγκαίας χρώμεθα διακονίας, οὐχ ἵνα φυλάττωμεν· τοῦτο γὰρ οἰκέτου, δεσπότου δὲ ἐκεῖνο· δούλου, τὸ τηρεῖν, τὸ δὲ ἀναλίσκειν, κυρίου καὶ πολ λὴν ἔχοντος τὴν ἐξουσίαν. Οὐ διὰ τοῦτο ἔλαβες, ἵνα αὐτὰ καταχώσῃς, ἀλλ᾽ ἵνα αὐτὰ διανείμῃς. Εἰ δὲ ἐβούλετο αὐτὰ ὁ Θεὸς φυλάττεσθαι, οὐκ ἂν αὐτὰ ἀντ θρώποις ἔδωκεν, ἀλλ᾽ εἴασεν ἂν ἐν τῇ γῇ κείμενα • Savil. τὰ περί. Morel. τῶν περί. b Savil. et codd. 703, 706 πλησιέστερον. • Alii τούτοις κεχρῆσθαι. [115] Τῇ ἐπαύριον ἠθέλησεν ἐξελθεῖν εἰς τὴν Γαλι- λαίαν, καὶ εὑρίσκει Φίλιππον, καὶ λέγει αὐτῷ· Ακολούθει μει. ἂν δὲ ὁ Φίλιππος ἀπὸ Βηθε σαδᾶ, ἐκ τῆς πόλεως Ανδρέου και Πέτρου. Σ. Παντὶ τῷ μεριμνώντι ἔνεστι τι περισσόν, ὁ παροιμιώδης λόγος φησί. Ὁ δὲ Χριστὸς καί τι πλέον ἐνίξατο εἰπών· Ο ζητῶν ο εὑρίσκει. Οθεν καὶ ἔπεισί και ο λοιπὸν θαυμάζειν, πόθεν ὁ Φίλιππος ἠκολού- θησε τῷ Χριστῷ. Ο μὲν γὰρ Ανδρέας ἀκούσας παρά Ιωάννου, καὶ ὁ Πέτρος παρὰ ᾿Ανδρέου· οὗτος δὲ παρ' σὐδενὸς οὐδὲν μαθών, ἢ τοῦτο μόνον εἰπόντος τοῦ Χριστοῦ πρὸς αὐτὸν, Ακολούθει μοι, επείσθη τε εὐθέως καὶ οὐκ ἀνεχώρησεν, ἀλλὰ καὶ κήρυξ ἑτέ ρας γίνεται. Δραμὼν γὰρ ἐπὶ τὸν Ναθαναήλ, Ὃν έγραψε, φησί, Μωϋσῆς ἐν τῷ νόμῳ, καὶ οἱ προ γῆται, εὑρήκαμεν. Ορᾶς πῶς μεμεριμνημένην διάνοιαν εἶχε, καὶ συνεχῶς ἐμελέτα τὰ Μωϋσέως, καὶ προτεδίωκε την παρουσίαν; Καὶ γὰρ τὸ, Εὑρήκαμεν, ζητούντων πώς ἐστιν ἀεί. Τῇ ἐπαύριον ἐξῆλθεν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν Γαλιλαίαν. Πρὶν ἢ γὰρ αὐτῷ τις κολληθῆναι, οὐδένα καλεί. Ποιεῖ δὲ αὐτὸ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ κατὰ τὴν αὐτοῦ σοφίαν καὶ σύνεσιν. Εἰ μὲν γὰρ, μηδενὸς αὐτομάτου προσελ Νόστος αὐτὸς αὐτούς έφειλκύσατο, κἂν ἀπὸ επήδησαν ίσως· νῦν δὲ ἀφ' ἑαυτῶν ἑλόμενοι τοῦτο, βέβαια λοιπὸν ἔμενον. Τὸν δὲ Φίλιππον καλεῖ, μᾶλ λεν αὐτῷ γνώριμον ὄντα· τε γὰρ ἐν τῇ Γαλιλαία • Αλά φησί. Καὶ ὁ Χριστὸς δὲ, ὅτι Ὁ ζητῶν. b Savil. et corks. 703, 706 εν οὐδὲ ἐπεισί μοι. Morel. autem et varied mass. ὅθεν καὶ ἔπεισι, recte, ut ex serie liquet. 124 μένειν. Ἐπειδὴ δὲ βούλεται αὐτὰ δαπανᾶσθαι, διά τοῦτο αὐτὰ ἡμᾶς εἴασεν ἔχειν, ἵνα ἀλλήλοις μεταδώ μεν. "Αν δὲ παρ' ἑαυτοῖς κατέχωμεν, οὐκ ἔτι δεσπό- ται τούτων ἐσμέν. Εἰ δὲ βούλει αὐτὰ πλείω ποιῆσαι, καὶ διὰ τοῦτο κατέχεις, καὶ ἐνταῦθα αὕτη πασῶν ἀρίστη μέθοδος, τὸ σκορπίσαι καὶ πανταχοῦ διανεί μαι. Οὐδὲ γὰρ ἔνι γενέσθαι πρόσοδον δαπάνης χωρίς, οὐδὲ πλοῦτον ἄνευ ἀναλωμάτων. Τοῦτο καὶ ἐν τοῖς βιωτικοῖς γινόμενον ἴδοι τις ἄν. Οὕτως ὁ ἔμπορος, οὕτως ὁ γεωργός, ὁ μὲν τὰ σπέρματα, ὁ δὲ τὰ χρή- ματα ἐκβάλλοντες· καὶ γὰρ θάλασσαν ὁ μὲν πλεῖ τοῦ σκορπίσαι 4 τὰ ἑαυτοῦ, ὁ δὲ ἐνιαυτὸν ὁλόκληρον μου χθεῖ, τὰ σπέρματα καταβάλλων καὶ θεραπεύων. Ἐνταῦθα δὲ οὐδενὸς δεῖ τούτων, οὐ κατασκευάσαι πλοῖον, οὐ ζεύξαι βοῦς καὶ ἀρόσαι γῆν, οὐκ ἀνωμα- λίαν αέρων μεριμναν, οὐ χαλάζης καταβολήν φοβη θῆναι· οὐκ ἔνι κύματα ἐνταῦθα, οὐδὲ σκόπελος· ο τος ὁ πλοῦς καὶ οὗτος ὁ σπόρος ἑνὸς δεῖται μόνου, τοῦ εἶναι τὰ ὄντα· τὰ δὲ λοιπὰ ἅπαντα ὁ γεωργός ἐκεῖνος ποιήσει, περὶ οὗ φησιν ὁ Χριστός· Ὁ Πατήρ μου ὁ γεωργός ἐστι. Πῶς οὖν οὐκ ἄτοπον, ἔνθα μὲν ἔστιν ἀπονητὶ πάντα λαβεῖν, ύπτιον εἶναι καὶ ῥᾴθυ- μον· ἔνθα δὲ πολλοὶ μὲν ἱδρῶτες, πολλοὶ ὁ δὲ μόχθοι καὶ φροντίδες, καὶ μετὰ ταῦτα τὸ τῶν ἐλπίδων ἄδηλον, πᾶσαν ἐπιδείκνυσθαι προθυμίαν; Μὴ, παρακαλώ, μὴ μέχρι τοσούτου ανοηταίνωμεν πρὸς τὴν οἰκείαν σωτηρίαν, ἀλλὰ τὰ φορτικώτερα ἀφέντες, πρὸς τὰ βάστα καὶ κερδαλεώτερα τρέχωμεν, ἵνα καὶ τῶν μελλόντων ἐπιτύχωμεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ φιλαν θρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. d Ὥστε σκορπ. Savil. et codd. cit., eodem sensu. • Sic Savil. Morel. πλείους. OMIAIA K'. d γεννηθεὶς καὶ τραφείς, μᾶλλον αὐτὸν ἐπεγίνωσκε. Λα Εὼν τοίνυν τοὺς μαθητάς. Ερχεται λοιπὸν ἐπὶ τὴν ἄγραν τῶν λοιπῶν, καὶ τὸν Φίλιππον καὶ τὸν Ναθα ναὴλ ἐπισπᾶται. Αλλ' ἐπὶ μὲν τούτου οὐκ ἦν οὕτω θαυμαστὸν, ὅτι καὶ ἡ ἀκοὴ τοῦ Ἰησοῦ ἀπεληλύθει εἰ; τὴν Συρίαν ἅπασαν· τὸ δὲ θαυμαστὸν, τὸ τῶν περὶ Πέτρον ° καὶ Ἰάκωδον καὶ Φίλιππον ἦν, οὐχ ὅτι μόνον πρὸ τῶν σημείων επείσθησαν, ἀλλ' ὅτι καὶ ἐκ τῆς Γαλιλαίας ὄντες, ὅθεν οὐδὲ προφήτης εγείρεται, οὐδὲ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι. ᾿Αγροικότερον γάρ πως καὶ ἀγριώτερον καὶ παχύτερον οὗτοι διέκειντο. Ο δὲ Χριστὸς κἀντεῦθεν αὐτοῦ τὴν ἰσχὺν ἐνέφηνεν, ἀπὸ τῆς ἀ οὐδένα φερούσης καρπόν γῆς τοὺς τῶν μαθητῶν ἐχε κρίτους εκλέγων. Εἰκὸς μὲν οὖν τὸν Φίλιππον καὶ τοὺς περὶ Πέτρον ἰδόντα, καὶ παρὰ τοῦ Ἰωάννου άκη- κούτα, ἀκολουθῆσαι· εἰκὸς δὲ καὶ τὴν φωνὴν τοῦ Χριστοῦ ἐργάσασθαί τι ἐν αὐτῷ. Οἶδε γὰρ τοὺς μέλο λοντας ἔσεσθαι ἐπιτηδείους. Ο δὲ εὐαγγελιστὴς ἅπαν- τα επιτέμνεται ταῦτα. Ὅτι μὲν οὖν ὁ Χριστὸς ἔμελ λεν ἤξειν, ἡπίστατο· ὅτι δὲ οὗτος ὁ Χριστὸς ἦν [116] ἡγνήει· ὅπερ αὐτὸν ἢ παρὰ Πέτρου, ἢ παρὰ Ἰωάννου ἀκηκοέναι φημί. Λέγε: δὲ καὶ τὴν κώμην αὐτοῦ ὁ Ιωάννης, ἵνα μάθῃς ὅτι τὰ ἀσθενῆ τοῦ κόσμου ἐξ- ελέξατο ὁ Θεός. Ευρίσκει Φίλιππος τὸν Ναθαναήλ, καὶ λέγει αὐτῷ· "Ον ἔγραψε Μωϋσῆς ἐν τῷ νόμῳ καὶ οἱ προφῆται, εὑρήκαμεν, Ἰησοῦν τὸν υἱν Ἰωσὴφ τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ. Λέγει δὲ ταῦτα ἀξιόπιστον ποιῶν τὸ κήρυκα εἴ γε ἀπὸ Μωϋσέως ἐστὶ καὶ τῶν c Morel. περὶ τὸν Πετρον. d Alliet Savil. ἀπὸ γῆς.

196 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP CONSTANTINOP. προφητῶν, καὶ δυσωπῶν τὴν ἀκροατὴν ἐντεῦθεν. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ Ναθαναὴλ ἀκριβὴς ἦν, καὶ πάντα διεσκεμμένος μετὰ ἀληθείας, ὡς καὶ ὁ Χριστὸς ἐμαρ- τύρησε, καὶ τὸ ἔργον ἔδειξεν, εἰκότως αὐτὸν ἐπὶ τὸν Μωϋσέα καὶ τοὺς προφήτας παρέπεμψεν, ἵνα οὕτω παραδέξηται τὸν κηρυττόμενον. Εἰ δὲ υἱὸν Ἰωσὴφ αὐτὸν λέγει, μη θορυβηθής· ἔτι γὰρ τούτου παῖς ἐνομίζετο εἶναι. Καὶ πόθεν δῆλον, ὦ Φίλιππε, ὅτι οὗτος ἐκεῖνος ἔστι; τί λέγεις ἡμῖν τεκμήριον; Οὐ γὰρ ἀρκεῖ μόνον τὸ ἀποφήνασθαι. Ποῖον σημεῖον εἶδες ; ποῖον θαῦμα ; Οὐκ ἔστιν ἀκίνδυνον πιστεύειν ἁπλῶς ὑπὲρ τοιούτων πραγμάτων. Ποίαν οὖν ἔχεις ἀπόδειξιν ; Τὴν αὐτὴν τῷ ᾿Ανδρέα, φησί. Καὶ γὰρ ἐκεῖνος παραστῆσαι τὸν πλοῦτον ὂν εὗρεν οὐκ ἔχων, οὐδὲ διὰ ῥημάτων ἐπιδείξασθαι δυνάμενος τὸν θησαυ- ρόν, ἄγει πρὸς τὸν εὑρεθέντα τὸν ἀδελφόν. Οὕτω δὴ καὶ οὗτος, πῶς μὲν αὐτός ἐστιν ἐκεῖνος ὁ Χριστὸς, καὶ πῶς αὐτὸν οἱ προφῆται προανεκήρυξαν, οὐκ εἶ- πεν· ἕλκει δὲ αὐτὸν πρὸς τὸν Ἰησοῦν, οὐκ ἀποστη σόμενον λοιπὸν εἰδὼς, ἂν τῶν ῥημάτων γεύσηται καὶ τῆς διδασκαλίας ἐκείνου. Καὶ εἶπεν αὐτῷ Ναθα ναήλ· Εκ Ναζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι ; Λέγει αὐτῷ Φίλιππος· "Ερχου καὶ ἴδε. Εἶδεν ὁ ᾿Ιησοῦς τὸν Ναθαναὴλ ἐρχόμενον πρὸς αὐτὸν, καὶ λέγει περὶ αὐτοῦ· ἶδε ἀληθῶς Ισραηλίτης, ἐν ᾧ δόλος οὐκ ἔστιν. Ἐπειδὴ εἶπεν *, Ἐκ Ναζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι, ἐπαινεῖ καὶ θαυμάζει τὸν ἄνθρω- πον. Καὶ μὴν ἐγκληθῆναι αὐτὸν ἐχρῆν. Οὐδαμῶς. Οὐδὲ γὰρ ἀπιστοῦντος ἦν τὰ βήματα, οὐδὲ ἐγκλημά- των άξια, ἀλλ' ἐπαίνων. Πῶς καὶ τίνι τρόπῳ; Οτι Φιλίππου μᾶλλον οὗτος ἐσκεμμένος ἦν τὰ προφητικά. Καὶ γὰρ ἦν ἀκούσας b ἀπὸ τῶν Γραφῶν, ὅτι ἀπὸ Βηθλεὲμ δεῖ τὸν Χριστὸν ἐλθεῖν, καὶ ἀπὸ τῆς κώμης ἐν ᾗ ἦν Δαυΐδ. Τοῦτο γοῦν καὶ παρὰ Ἰουδαίοις ἐκρά· τει, καὶ ὁ προφήτης ἄνωθεν εκήρυττε λέγων· Καὶ σὺ, Βηθλεέμ, οὐδαμῶς ἐλαχίστη εἶ ἐν τοῖς ἡγεμό σιν Ἰούδα· ἐκ σοῦ γὰρ ἐξελεύσεται ἡγεύμενος, ὅστις ποιμανεῖ τὸν λαόν μου τὸν Ἰσραήλ. Ἐπεὶ οὖν ἤκουσεν, ὅτι ἐκ Ναζαρέτ, ἐθορυβήθη καὶ διηπε μησεν, οὐχ εὑρίσκων συμβαίνουσαν τοῦ Φιλίππου τὴν ἐπαγγελίαν τῇ προφητική προρρήσει. Θέα δὲ αὐτοῦ καὶ ἐν τῇ διαπορήσει την σύνεσιν καὶ ἐπιείκειαν. Οὐ γὰρ εἶπεν εὐθέως· Απατάς με, ὦ Φίλιππε, καὶ ψεύδη οὐ πείθομαι, οὐ παραγίνομαι· ἔμαθον ἀπὸ τῶν προ- φητῶν, ὅτι ἀπὸ Βηθλεὲμ τὸν Χριστὸν ἐλθεῖν δεῖ· σύ δὲ λέγεις, ἀπὸ Ναζαρέτ· οὐ τοίνυν οὗτος ἐκεῖνος ἐστιν. Αλλ' οὐδὲν τούτων εἶπεν· ἀλλὰ τί ; Παραγίνε- ται καὶ οὗτος, τῷ μὲν μὴ καταδέξασθαι ἐκ Ναζαρέτ αὐτὸν εἶναι, τὴν ἀκρίβειαν τὴν περὶ τὰς Γραφάς δη- λῶν, καὶ τὸ τῶν τρόπων ἀνεξαπάτητον· [117] τῷ δὲ μὴ διαπτύσαι τὸν ἀπαγγείλαντα, τὸν πολὺν πόθον, δν εἶχε περὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν, ἐμφαίνων. Ενενόησε γὰρ, ὅτι εἰκὸς ἦν Φίλιππον περὶ τὸν τόπον ἐσφάλθαι. β'. Θέα δέ μοι καὶ τὴν παραίτησιν, πῶς ἐπιεικῆ πεποίηται, καὶ ἐν ἐρωτήσεως τάξει . Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, Οὐδὲν ἀγαθὸν ἡ Γαλιλαία φέρει· ἀλλὰ πῶς; Εκ Να ζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι ; Σφόδρα δὲ ἦν καὶ ὁ Φίλιππος συνετός. Οὐ γὰρ ὡς ἀπορηθεὶς ἀγανακτεῖ καὶ δυσχεραίνει, ἀλλ' ἐπιμένει τὸν ὁ ἄνδρα βουλόμε- νος ἀγαγεῖν, καὶ ἐκ προοιμίων τὴν ἀποστόλῳ προσ- ἤκουσαν εὐτονίαν ἡμῖν ἐνδεικνύμενος. Διὰ ταῦτα καὶ ὁ Χριστός φησιν· "Ιδε ἀληθῶς Ισραηλίτης, ἐν ᾧ δόλος οὐκ ἔστιν. Ὥστε ἔνι καὶ ψευδής Ισραηλίτης. Ἀλλ᾽ οὐχ οὗτος τοιοῦτος· ἀδέκαστος γὰρ αὐτοῦ, φη- * Morel. οὐκ ἔστιν. Ἐντεῦθεν ἐπειδὴ εἶπεν. In Savil. et allis ἐντεῦθεν deest. • Allus καὶ γὰρ ἤκουσεν. • Alius πεποίηται ἐπερωτήσεως τάξει. Ο Α τοῦτον τόν. 120 σὶν, ἡ κρίσις· οὐδὲν πρὸς χάριν, οὐδὲ πρὸς ἀπέχθειαν φθέγγεται. Καίτοι Ἰουδαῖοι ἐπερωτηθέντες, που δ Χριστὸς γεννᾶται, εἶπον ὅτι ἐν Βηθλεέμ, καὶ τὴν μαρτυρίαν παρήγαγον λέγοντες· Και συ, Βηθλεέμ, οὐδαμῶς ἐλαχίστη εἰ ἐν τοῖς ἡγεμόσιν Ιούδα. 'Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν πρὶν ἰδεῖν ἐμαρτύρουν ταῦτα· ἐπειδὴ δὲ εἶδον, ὑπὸ τῆς βασκανίας τὴν μαρτυρίαν ἀπέκρυ ψαν λέγοντες· Τοῦτον δὲ οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν. Ο δὲ Ναθαναὴλ οὐχ οὕτως, ἀλλ᾽ ἣν ἐξ ἀρχῆς περὶ αὐτοῦ γνώμην εἶχε, ταύτην ἔμεινε διατηρῶν, ὅτι οὐκ ἔστιν ἐκ Ναζαρέτ. Πῶς οὖν αὐτὸν Ναζωραίον οἱ προ- φῆται καλοῦσιν ; ᾿Απὸ τῆς ἀνατροφῆς καὶ τῆς ἐκεῖ διαγωγῆς. Τὸ μὲν οὖν εἰπεῖν, Οὐκ εἰμὶ ἐκ Ναζαρέτ, καθὼς ἀπήγγειλέ σοι Φίλιππος, ἀλλ' ἐκ Βηθλεέμ, παρίησιν, ὥστε μὴ εὐθέως ἀμφισβητήσιμον ποιῆσαι τὸν λόγον· χωρὶς δὲ τούτων, ὅτι, εἰ καὶ ἔπεισε, τοῦτο οὐκ ἂν ἱκανὸν τεκμήριον ἔδωκε τοῦ αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστόν. Τί γὰρ ἐκώλυε καὶ μὴ ὄντα Χριστὸν ἀπὸ Βηθλεὲμ εἶναι κατὰ τοὺς ἄλλους τοὺς ἐκεῖ γεννηθέν τας; Τοῦτο μὲν οὖν παρίησιν· ὁ δὲ μάλιστα αὐτὸν δύναται ἐπαγαγέσθαι, τοῦτο ποιεῖ· δείκνυσι γὰρ ἑαυ τον παρόντα διαλεγομένοις αὐτοῖς. Εἰπόντος οὖν ἐκεί νου, Πόθεν με γινώσκεις; λέγει· Πρὸ τοῦ σε φί λιππον φωνῆσαι, ὄντα ὑπὸ τὴν συκῆν εἶδόν σε. Ορα ἄνθρωπον εὐσταθῆ καὶ βεβηκότα. Εἰπόντος γὰρ τοῦ Χριστοῦ· Ιδε ἀληθῶς Ισραηλίτης, οὐκ έχαν νώθη τοῖς ἐπαίνοις, οὐκ ἐπέδραμε τοῖς ἐγκωμίοις, ἀλλ' ἐπιμένει ζητῶν καὶ ἀκριβέστερον διερευνώμενος, καὶ βούλεταί τι σαφὲς μαθεῖν. Αὐτὸς μὲν οὖν ὡς άνθρωπος ο εξήταζεν ἔτι· ὁ δὲ Ἰησοῦς ὡς Θεός ἀπεκρίνατο. Καὶ γὰρ εἶπεν, ὅτι Ανωθέν σε οἶδα· καὶ τῶν τρόπων αὐτοῦ τὴν ἐπιείκειαν, οὐχ ὡς ἄνθρωπος αὐτῷ παρηκολουθηκώς, ἀλλ᾽ ἄνωθεν ὡς Θεὸς ἔγνω· καὶ, Νῦν εἰδόν σε ἐν τῇ συκῇ, ὅτε οὐδεὶς αὐτόθι παρῆν, ἀλλὰ μόνος Φίλιππος ἦν καὶ Ναθαναήλ, καὶ κατ' ἰδίαν ἅπαντα ταῦτα εἶπον. Διὰ δὴ τοῦτο εἴρηται, ὅτι Ἰδὼν αὐτὸν πόρρωθεν, εἶπεν· "Ιδε ἀληθῶς Ισραη λίτης· ἵνα μάθῃ ὅτι πρὶν ἢ πλησιάσαι [118] τὸν ι Φίλιππον ταῦτα ἐφθέγγετο ὁ Χριστὸς, ὥστε μη ὕποπτον γενέσθαι τὴν μαρτυρίαν. Διὸ καὶ τὸν καιρὸν εἶπε, καὶ τὸν τόπον, καὶ τὸ δένδρον. Εἰ μὲν γὰρ εἶπε μόνον, Πρὸ τοῦ Φίλιππον ἐλθεῖν πρὸς σὲ, εἰδόν σε, κἂν ὑπωπτεύθη, ὡς αὐτὸς αὐτὸν ἀπεσταλκὼς, καὶ οὐδὲν μέγα λέγων· νῦν δὲ τῷ τὸν τόπον εἰπεῖν, καθ᾽ ἂν διέτριβε φωνούμενος παρὰ τοῦ Φιλίππου, καὶ τοῦ δένδρου τὴν προσηγορίαν, καὶ τῆς διαλέξεως τὸν καιρὸν, ἀναμφισβήτητον τὴν πρόῤῥησιν ἔδειξεν οὖσαν. Οὐ τὴν πρόῤῥησιν δὲ μόνον ἐδήλωσεν, ἀλλὰ καὶ ἑτέρως αὐτὸν ἐπαίδευσεν. Εἰς ὑπόμνησιν γὰρ αὐτὸν ἤγαγε τῶν τότε λεχθέντων, οἷον, ὅτι Ἐκ Να- ζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι ; ἐφ᾽ ᾧ καὶ μάλιστα μειζόνως αὐτὸν ἀπεδέξατο· καὶ ὅτι 6 ταῦτα αὐτοῦ φθεγξαμένου, οὐ κατέγνω, ἀλλ᾽ ἐπήνεσε καὶ ἐθαύ μασε. Διὸ καὶ ἐκ τούτου συνεἶδεν, ὅτι ὁ Χριστὸς ὄνο τως ἐστὶν, ἀπό τε τῆς προῤῥήσεως, ἀπό τε τοῦ τὴν γνώμην ἐξετάσαι μετὰ ἀκριβείας αὐτοῦ· ὅπερ δεικνύν τος ἦν, ὅτι καὶ τὰ ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτοῦ ἠπίστατο· ἄλ λως τε καὶ ἡ τὸ καθ᾿ ἑαυτοῦ δόξαντα λέγειν, μὴ μέμ ψασθαι, ἀλλὰ καὶ ἐπαινέσαι. Ὅτι μὲν οὖν ἐφώνησεν αὐτὸν ὁ Φίλιππος, εἶπε· τί δὲ αὐτῷ. διελέχθη, καὶ τί οὗτος ἐκείνῳ, παρῆκεν, ἀφεὶς αὐτοῦ ἡ τῷ συνειδότι, καὶ οὐ βουλόμενος αὐτὸν ἐπὶ πλέον ἐλέγχει. • Morel. ὡς ἄνθρωπον. Savil. ὡς ἄνθρωπος. Paulo post Morel. ἀπεκρίνατο· εἶπεν. Savil. ἀπεκρίνατο καὶ γὰρ εἶπεν Unus οὐ γὰρ εἶπεν "Ανωθέν σε οἶδα, καὶ τὸν τρόπον, καὶ τὴν ἐπ. f Savil. legendum putal ἵνα μάθης. 6 Ὅτε και Sasil. et codd. citt. & Morel. αὐτοῦ τὸν Ναθαναήλ· ὅπερ ἐπίστατο· τοῦτο συνελογίσατο. "Αλλως τε καί. 1 Δ! σὐτῷ.

196 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP CONSTANTINOP. προφητῶν, καὶ δυσωπῶν τὴν ἀκροατὴν ἐντεῦθεν. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ Ναθαναὴλ ἀκριβὴς ἦν, καὶ πάντα διεσκεμμένος μετὰ ἀληθείας, ὡς καὶ ὁ Χριστὸς ἐμαρ- τύρησε, καὶ τὸ ἔργον ἔδειξεν, εἰκότως αὐτὸν ἐπὶ τὸν Μωϋσέα καὶ τοὺς προφήτας παρέπεμψεν, ἵνα οὕτω παραδέξηται τὸν κηρυττόμενον. Εἰ δὲ υἱὸν Ἰωσὴφ αὐτὸν λέγει, μη θορυβηθής· ἔτι γὰρ τούτου παῖς ἐνομίζετο εἶναι. Καὶ πόθεν δῆλον, ὦ Φίλιππε, ὅτι οὗτος ἐκεῖνος ἔστι; τί λέγεις ἡμῖν τεκμήριον; Οὐ γὰρ ἀρκεῖ μόνον τὸ ἀποφήνασθαι. Ποῖον σημεῖον εἶδες ; ποῖον θαῦμα ; Οὐκ ἔστιν ἀκίνδυνον πιστεύειν ἁπλῶς ὑπὲρ τοιούτων πραγμάτων. Ποίαν οὖν ἔχεις ἀπόδειξιν ; Τὴν αὐτὴν τῷ ᾿Ανδρέα, φησί. Καὶ γὰρ ἐκεῖνος παραστῆσαι τὸν πλοῦτον ὂν εὗρεν οὐκ ἔχων, οὐδὲ διὰ ῥημάτων ἐπιδείξασθαι δυνάμενος τὸν θησαυ- ρόν, ἄγει πρὸς τὸν εὑρεθέντα τὸν ἀδελφόν. Οὕτω δὴ καὶ οὗτος, πῶς μὲν αὐτός ἐστιν ἐκεῖνος ὁ Χριστὸς, καὶ πῶς αὐτὸν οἱ προφῆται προανεκήρυξαν, οὐκ εἶ- πεν· ἕλκει δὲ αὐτὸν πρὸς τὸν Ἰησοῦν, οὐκ ἀποστη σόμενον λοιπὸν εἰδὼς, ἂν τῶν ῥημάτων γεύσηται καὶ τῆς διδασκαλίας ἐκείνου. Καὶ εἶπεν αὐτῷ Ναθα ναήλ· Εκ Ναζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι ; Λέγει αὐτῷ Φίλιππος· "Ερχου καὶ ἴδε. Εἶδεν ὁ ᾿Ιησοῦς τὸν Ναθαναὴλ ἐρχόμενον πρὸς αὐτὸν, καὶ λέγει περὶ αὐτοῦ· ἶδε ἀληθῶς Ισραηλίτης, ἐν ᾧ δόλος οὐκ ἔστιν. Ἐπειδὴ εἶπεν *, Ἐκ Ναζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι, ἐπαινεῖ καὶ θαυμάζει τὸν ἄνθρω- πον. Καὶ μὴν ἐγκληθῆναι αὐτὸν ἐχρῆν. Οὐδαμῶς. Οὐδὲ γὰρ ἀπιστοῦντος ἦν τὰ βήματα, οὐδὲ ἐγκλημά- των άξια, ἀλλ' ἐπαίνων. Πῶς καὶ τίνι τρόπῳ; Οτι Φιλίππου μᾶλλον οὗτος ἐσκεμμένος ἦν τὰ προφητικά. Καὶ γὰρ ἦν ἀκούσας b ἀπὸ τῶν Γραφῶν, ὅτι ἀπὸ Βηθλεὲμ δεῖ τὸν Χριστὸν ἐλθεῖν, καὶ ἀπὸ τῆς κώμης ἐν ᾗ ἦν Δαυΐδ. Τοῦτο γοῦν καὶ παρὰ Ἰουδαίοις ἐκρά· τει, καὶ ὁ προφήτης ἄνωθεν εκήρυττε λέγων· Καὶ σὺ, Βηθλεέμ, οὐδαμῶς ἐλαχίστη εἶ ἐν τοῖς ἡγεμό σιν Ἰούδα· ἐκ σοῦ γὰρ ἐξελεύσεται ἡγεύμενος, ὅστις ποιμανεῖ τὸν λαόν μου τὸν Ἰσραήλ. Ἐπεὶ οὖν ἤκουσεν, ὅτι ἐκ Ναζαρέτ, ἐθορυβήθη καὶ διηπε μησεν, οὐχ εὑρίσκων συμβαίνουσαν τοῦ Φιλίππου τὴν ἐπαγγελίαν τῇ προφητική προρρήσει. Θέα δὲ αὐτοῦ καὶ ἐν τῇ διαπορήσει την σύνεσιν καὶ ἐπιείκειαν. Οὐ γὰρ εἶπεν εὐθέως· Απατάς με, ὦ Φίλιππε, καὶ ψεύδη οὐ πείθομαι, οὐ παραγίνομαι· ἔμαθον ἀπὸ τῶν προ- φητῶν, ὅτι ἀπὸ Βηθλεὲμ τὸν Χριστὸν ἐλθεῖν δεῖ· σύ δὲ λέγεις, ἀπὸ Ναζαρέτ· οὐ τοίνυν οὗτος ἐκεῖνος ἐστιν. Αλλ' οὐδὲν τούτων εἶπεν· ἀλλὰ τί ; Παραγίνε- ται καὶ οὗτος, τῷ μὲν μὴ καταδέξασθαι ἐκ Ναζαρέτ αὐτὸν εἶναι, τὴν ἀκρίβειαν τὴν περὶ τὰς Γραφάς δη- λῶν, καὶ τὸ τῶν τρόπων ἀνεξαπάτητον· [117] τῷ δὲ μὴ διαπτύσαι τὸν ἀπαγγείλαντα, τὸν πολὺν πόθον, δν εἶχε περὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν, ἐμφαίνων. Ενενόησε γὰρ, ὅτι εἰκὸς ἦν Φίλιππον περὶ τὸν τόπον ἐσφάλθαι. β'. Θέα δέ μοι καὶ τὴν παραίτησιν, πῶς ἐπιεικῆ πεποίηται, καὶ ἐν ἐρωτήσεως τάξει . Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, Οὐδὲν ἀγαθὸν ἡ Γαλιλαία φέρει· ἀλλὰ πῶς; Εκ Να ζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι ; Σφόδρα δὲ ἦν καὶ ὁ Φίλιππος συνετός. Οὐ γὰρ ὡς ἀπορηθεὶς ἀγανακτεῖ καὶ δυσχεραίνει, ἀλλ' ἐπιμένει τὸν ὁ ἄνδρα βουλόμε- νος ἀγαγεῖν, καὶ ἐκ προοιμίων τὴν ἀποστόλῳ προσ- ἤκουσαν εὐτονίαν ἡμῖν ἐνδεικνύμενος. Διὰ ταῦτα καὶ ὁ Χριστός φησιν· "Ιδε ἀληθῶς Ισραηλίτης, ἐν ᾧ δόλος οὐκ ἔστιν. Ὥστε ἔνι καὶ ψευδής Ισραηλίτης. Ἀλλ᾽ οὐχ οὗτος τοιοῦτος· ἀδέκαστος γὰρ αὐτοῦ, φη- * Morel. οὐκ ἔστιν. Ἐντεῦθεν ἐπειδὴ εἶπεν. In Savil. et allis ἐντεῦθεν deest. • Allus καὶ γὰρ ἤκουσεν. • Alius πεποίηται ἐπερωτήσεως τάξει. Ο Α τοῦτον τόν. 120 σὶν, ἡ κρίσις· οὐδὲν πρὸς χάριν, οὐδὲ πρὸς ἀπέχθειαν φθέγγεται. Καίτοι Ἰουδαῖοι ἐπερωτηθέντες, που δ Χριστὸς γεννᾶται, εἶπον ὅτι ἐν Βηθλεέμ, καὶ τὴν μαρτυρίαν παρήγαγον λέγοντες· Και συ, Βηθλεέμ, οὐδαμῶς ἐλαχίστη εἰ ἐν τοῖς ἡγεμόσιν Ιούδα. 'Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν πρὶν ἰδεῖν ἐμαρτύρουν ταῦτα· ἐπειδὴ δὲ εἶδον, ὑπὸ τῆς βασκανίας τὴν μαρτυρίαν ἀπέκρυ ψαν λέγοντες· Τοῦτον δὲ οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν. Ο δὲ Ναθαναὴλ οὐχ οὕτως, ἀλλ᾽ ἣν ἐξ ἀρχῆς περὶ αὐτοῦ γνώμην εἶχε, ταύτην ἔμεινε διατηρῶν, ὅτι οὐκ ἔστιν ἐκ Ναζαρέτ. Πῶς οὖν αὐτὸν Ναζωραίον οἱ προ- φῆται καλοῦσιν ; ᾿Απὸ τῆς ἀνατροφῆς καὶ τῆς ἐκεῖ διαγωγῆς. Τὸ μὲν οὖν εἰπεῖν, Οὐκ εἰμὶ ἐκ Ναζαρέτ, καθὼς ἀπήγγειλέ σοι Φίλιππος, ἀλλ' ἐκ Βηθλεέμ, παρίησιν, ὥστε μὴ εὐθέως ἀμφισβητήσιμον ποιῆσαι τὸν λόγον· χωρὶς δὲ τούτων, ὅτι, εἰ καὶ ἔπεισε, τοῦτο οὐκ ἂν ἱκανὸν τεκμήριον ἔδωκε τοῦ αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστόν. Τί γὰρ ἐκώλυε καὶ μὴ ὄντα Χριστὸν ἀπὸ Βηθλεὲμ εἶναι κατὰ τοὺς ἄλλους τοὺς ἐκεῖ γεννηθέν τας; Τοῦτο μὲν οὖν παρίησιν· ὁ δὲ μάλιστα αὐτὸν δύναται ἐπαγαγέσθαι, τοῦτο ποιεῖ· δείκνυσι γὰρ ἑαυ τον παρόντα διαλεγομένοις αὐτοῖς. Εἰπόντος οὖν ἐκεί νου, Πόθεν με γινώσκεις; λέγει· Πρὸ τοῦ σε φί λιππον φωνῆσαι, ὄντα ὑπὸ τὴν συκῆν εἶδόν σε. Ορα ἄνθρωπον εὐσταθῆ καὶ βεβηκότα. Εἰπόντος γὰρ τοῦ Χριστοῦ· Ιδε ἀληθῶς Ισραηλίτης, οὐκ έχαν νώθη τοῖς ἐπαίνοις, οὐκ ἐπέδραμε τοῖς ἐγκωμίοις, ἀλλ' ἐπιμένει ζητῶν καὶ ἀκριβέστερον διερευνώμενος, καὶ βούλεταί τι σαφὲς μαθεῖν. Αὐτὸς μὲν οὖν ὡς άνθρωπος ο εξήταζεν ἔτι· ὁ δὲ Ἰησοῦς ὡς Θεός ἀπεκρίνατο. Καὶ γὰρ εἶπεν, ὅτι Ανωθέν σε οἶδα· καὶ τῶν τρόπων αὐτοῦ τὴν ἐπιείκειαν, οὐχ ὡς ἄνθρωπος αὐτῷ παρηκολουθηκώς, ἀλλ᾽ ἄνωθεν ὡς Θεὸς ἔγνω· καὶ, Νῦν εἰδόν σε ἐν τῇ συκῇ, ὅτε οὐδεὶς αὐτόθι παρῆν, ἀλλὰ μόνος Φίλιππος ἦν καὶ Ναθαναήλ, καὶ κατ' ἰδίαν ἅπαντα ταῦτα εἶπον. Διὰ δὴ τοῦτο εἴρηται, ὅτι Ἰδὼν αὐτὸν πόρρωθεν, εἶπεν· "Ιδε ἀληθῶς Ισραη λίτης· ἵνα μάθῃ ὅτι πρὶν ἢ πλησιάσαι [118] τὸν ι Φίλιππον ταῦτα ἐφθέγγετο ὁ Χριστὸς, ὥστε μη ὕποπτον γενέσθαι τὴν μαρτυρίαν. Διὸ καὶ τὸν καιρὸν εἶπε, καὶ τὸν τόπον, καὶ τὸ δένδρον. Εἰ μὲν γὰρ εἶπε μόνον, Πρὸ τοῦ Φίλιππον ἐλθεῖν πρὸς σὲ, εἰδόν σε, κἂν ὑπωπτεύθη, ὡς αὐτὸς αὐτὸν ἀπεσταλκὼς, καὶ οὐδὲν μέγα λέγων· νῦν δὲ τῷ τὸν τόπον εἰπεῖν, καθ᾽ ἂν διέτριβε φωνούμενος παρὰ τοῦ Φιλίππου, καὶ τοῦ δένδρου τὴν προσηγορίαν, καὶ τῆς διαλέξεως τὸν καιρὸν, ἀναμφισβήτητον τὴν πρόῤῥησιν ἔδειξεν οὖσαν. Οὐ τὴν πρόῤῥησιν δὲ μόνον ἐδήλωσεν, ἀλλὰ καὶ ἑτέρως αὐτὸν ἐπαίδευσεν. Εἰς ὑπόμνησιν γὰρ αὐτὸν ἤγαγε τῶν τότε λεχθέντων, οἷον, ὅτι Ἐκ Να- ζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι ; ἐφ᾽ ᾧ καὶ μάλιστα μειζόνως αὐτὸν ἀπεδέξατο· καὶ ὅτι 6 ταῦτα αὐτοῦ φθεγξαμένου, οὐ κατέγνω, ἀλλ᾽ ἐπήνεσε καὶ ἐθαύ μασε. Διὸ καὶ ἐκ τούτου συνεἶδεν, ὅτι ὁ Χριστὸς ὄνο τως ἐστὶν, ἀπό τε τῆς προῤῥήσεως, ἀπό τε τοῦ τὴν γνώμην ἐξετάσαι μετὰ ἀκριβείας αὐτοῦ· ὅπερ δεικνύν τος ἦν, ὅτι καὶ τὰ ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτοῦ ἠπίστατο· ἄλ λως τε καὶ ἡ τὸ καθ᾿ ἑαυτοῦ δόξαντα λέγειν, μὴ μέμ ψασθαι, ἀλλὰ καὶ ἐπαινέσαι. Ὅτι μὲν οὖν ἐφώνησεν αὐτὸν ὁ Φίλιππος, εἶπε· τί δὲ αὐτῷ. διελέχθη, καὶ τί οὗτος ἐκείνῳ, παρῆκεν, ἀφεὶς αὐτοῦ ἡ τῷ συνειδότι, καὶ οὐ βουλόμενος αὐτὸν ἐπὶ πλέον ἐλέγχει. • Morel. ὡς ἄνθρωπον. Savil. ὡς ἄνθρωπος. Paulo post Morel. ἀπεκρίνατο· εἶπεν. Savil. ἀπεκρίνατο καὶ γὰρ εἶπεν Unus οὐ γὰρ εἶπεν "Ανωθέν σε οἶδα, καὶ τὸν τρόπον, καὶ τὴν ἐπ. f Savil. legendum putal ἵνα μάθης. 6 Ὅτε και Sasil. et codd. citt. & Morel. αὐτοῦ τὸν Ναθαναήλ· ὅπερ ἐπίστατο· τοῦτο συνελογίσατο. "Αλλως τε καί. 1 Δ! σὐτῷ.

196 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP CONSTANTINOP. προφητῶν, καὶ δυσωπῶν τὴν ἀκροατὴν ἐντεῦθεν. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ Ναθαναὴλ ἀκριβὴς ἦν, καὶ πάντα διεσκεμμένος μετὰ ἀληθείας, ὡς καὶ ὁ Χριστὸς ἐμαρ- τύρησε, καὶ τὸ ἔργον ἔδειξεν, εἰκότως αὐτὸν ἐπὶ τὸν Μωϋσέα καὶ τοὺς προφήτας παρέπεμψεν, ἵνα οὕτω παραδέξηται τὸν κηρυττόμενον. Εἰ δὲ υἱὸν Ἰωσὴφ αὐτὸν λέγει, μη θορυβηθής· ἔτι γὰρ τούτου παῖς ἐνομίζετο εἶναι. Καὶ πόθεν δῆλον, ὦ Φίλιππε, ὅτι οὗτος ἐκεῖνος ἔστι; τί λέγεις ἡμῖν τεκμήριον; Οὐ γὰρ ἀρκεῖ μόνον τὸ ἀποφήνασθαι. Ποῖον σημεῖον εἶδες ; ποῖον θαῦμα ; Οὐκ ἔστιν ἀκίνδυνον πιστεύειν ἁπλῶς ὑπὲρ τοιούτων πραγμάτων. Ποίαν οὖν ἔχεις ἀπόδειξιν ; Τὴν αὐτὴν τῷ ᾿Ανδρέα, φησί. Καὶ γὰρ ἐκεῖνος παραστῆσαι τὸν πλοῦτον ὂν εὗρεν οὐκ ἔχων, οὐδὲ διὰ ῥημάτων ἐπιδείξασθαι δυνάμενος τὸν θησαυ- ρόν, ἄγει πρὸς τὸν εὑρεθέντα τὸν ἀδελφόν. Οὕτω δὴ καὶ οὗτος, πῶς μὲν αὐτός ἐστιν ἐκεῖνος ὁ Χριστὸς, καὶ πῶς αὐτὸν οἱ προφῆται προανεκήρυξαν, οὐκ εἶ- πεν· ἕλκει δὲ αὐτὸν πρὸς τὸν Ἰησοῦν, οὐκ ἀποστη σόμενον λοιπὸν εἰδὼς, ἂν τῶν ῥημάτων γεύσηται καὶ τῆς διδασκαλίας ἐκείνου. Καὶ εἶπεν αὐτῷ Ναθα ναήλ· Εκ Ναζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι ; Λέγει αὐτῷ Φίλιππος· "Ερχου καὶ ἴδε. Εἶδεν ὁ ᾿Ιησοῦς τὸν Ναθαναὴλ ἐρχόμενον πρὸς αὐτὸν, καὶ λέγει περὶ αὐτοῦ· ἶδε ἀληθῶς Ισραηλίτης, ἐν ᾧ δόλος οὐκ ἔστιν. Ἐπειδὴ εἶπεν *, Ἐκ Ναζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι, ἐπαινεῖ καὶ θαυμάζει τὸν ἄνθρω- πον. Καὶ μὴν ἐγκληθῆναι αὐτὸν ἐχρῆν. Οὐδαμῶς. Οὐδὲ γὰρ ἀπιστοῦντος ἦν τὰ βήματα, οὐδὲ ἐγκλημά- των άξια, ἀλλ' ἐπαίνων. Πῶς καὶ τίνι τρόπῳ; Οτι Φιλίππου μᾶλλον οὗτος ἐσκεμμένος ἦν τὰ προφητικά. Καὶ γὰρ ἦν ἀκούσας b ἀπὸ τῶν Γραφῶν, ὅτι ἀπὸ Βηθλεὲμ δεῖ τὸν Χριστὸν ἐλθεῖν, καὶ ἀπὸ τῆς κώμης ἐν ᾗ ἦν Δαυΐδ. Τοῦτο γοῦν καὶ παρὰ Ἰουδαίοις ἐκρά· τει, καὶ ὁ προφήτης ἄνωθεν εκήρυττε λέγων· Καὶ σὺ, Βηθλεέμ, οὐδαμῶς ἐλαχίστη εἶ ἐν τοῖς ἡγεμό σιν Ἰούδα· ἐκ σοῦ γὰρ ἐξελεύσεται ἡγεύμενος, ὅστις ποιμανεῖ τὸν λαόν μου τὸν Ἰσραήλ. Ἐπεὶ οὖν ἤκουσεν, ὅτι ἐκ Ναζαρέτ, ἐθορυβήθη καὶ διηπε μησεν, οὐχ εὑρίσκων συμβαίνουσαν τοῦ Φιλίππου τὴν ἐπαγγελίαν τῇ προφητική προρρήσει. Θέα δὲ αὐτοῦ καὶ ἐν τῇ διαπορήσει την σύνεσιν καὶ ἐπιείκειαν. Οὐ γὰρ εἶπεν εὐθέως· Απατάς με, ὦ Φίλιππε, καὶ ψεύδη οὐ πείθομαι, οὐ παραγίνομαι· ἔμαθον ἀπὸ τῶν προ- φητῶν, ὅτι ἀπὸ Βηθλεὲμ τὸν Χριστὸν ἐλθεῖν δεῖ· σύ δὲ λέγεις, ἀπὸ Ναζαρέτ· οὐ τοίνυν οὗτος ἐκεῖνος ἐστιν. Αλλ' οὐδὲν τούτων εἶπεν· ἀλλὰ τί ; Παραγίνε- ται καὶ οὗτος, τῷ μὲν μὴ καταδέξασθαι ἐκ Ναζαρέτ αὐτὸν εἶναι, τὴν ἀκρίβειαν τὴν περὶ τὰς Γραφάς δη- λῶν, καὶ τὸ τῶν τρόπων ἀνεξαπάτητον· [117] τῷ δὲ μὴ διαπτύσαι τὸν ἀπαγγείλαντα, τὸν πολὺν πόθον, δν εἶχε περὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν, ἐμφαίνων. Ενενόησε γὰρ, ὅτι εἰκὸς ἦν Φίλιππον περὶ τὸν τόπον ἐσφάλθαι. β'. Θέα δέ μοι καὶ τὴν παραίτησιν, πῶς ἐπιεικῆ πεποίηται, καὶ ἐν ἐρωτήσεως τάξει . Οὐδὲ γὰρ εἶπεν, Οὐδὲν ἀγαθὸν ἡ Γαλιλαία φέρει· ἀλλὰ πῶς; Εκ Να ζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι ; Σφόδρα δὲ ἦν καὶ ὁ Φίλιππος συνετός. Οὐ γὰρ ὡς ἀπορηθεὶς ἀγανακτεῖ καὶ δυσχεραίνει, ἀλλ' ἐπιμένει τὸν ὁ ἄνδρα βουλόμε- νος ἀγαγεῖν, καὶ ἐκ προοιμίων τὴν ἀποστόλῳ προσ- ἤκουσαν εὐτονίαν ἡμῖν ἐνδεικνύμενος. Διὰ ταῦτα καὶ ὁ Χριστός φησιν· "Ιδε ἀληθῶς Ισραηλίτης, ἐν ᾧ δόλος οὐκ ἔστιν. Ὥστε ἔνι καὶ ψευδής Ισραηλίτης. Ἀλλ᾽ οὐχ οὗτος τοιοῦτος· ἀδέκαστος γὰρ αὐτοῦ, φη- * Morel. οὐκ ἔστιν. Ἐντεῦθεν ἐπειδὴ εἶπεν. In Savil. et allis ἐντεῦθεν deest. • Allus καὶ γὰρ ἤκουσεν. • Alius πεποίηται ἐπερωτήσεως τάξει. Ο Α τοῦτον τόν. 120 σὶν, ἡ κρίσις· οὐδὲν πρὸς χάριν, οὐδὲ πρὸς ἀπέχθειαν φθέγγεται. Καίτοι Ἰουδαῖοι ἐπερωτηθέντες, που δ Χριστὸς γεννᾶται, εἶπον ὅτι ἐν Βηθλεέμ, καὶ τὴν μαρτυρίαν παρήγαγον λέγοντες· Και συ, Βηθλεέμ, οὐδαμῶς ἐλαχίστη εἰ ἐν τοῖς ἡγεμόσιν Ιούδα. 'Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν πρὶν ἰδεῖν ἐμαρτύρουν ταῦτα· ἐπειδὴ δὲ εἶδον, ὑπὸ τῆς βασκανίας τὴν μαρτυρίαν ἀπέκρυ ψαν λέγοντες· Τοῦτον δὲ οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν. Ο δὲ Ναθαναὴλ οὐχ οὕτως, ἀλλ᾽ ἣν ἐξ ἀρχῆς περὶ αὐτοῦ γνώμην εἶχε, ταύτην ἔμεινε διατηρῶν, ὅτι οὐκ ἔστιν ἐκ Ναζαρέτ. Πῶς οὖν αὐτὸν Ναζωραίον οἱ προ- φῆται καλοῦσιν ; ᾿Απὸ τῆς ἀνατροφῆς καὶ τῆς ἐκεῖ διαγωγῆς. Τὸ μὲν οὖν εἰπεῖν, Οὐκ εἰμὶ ἐκ Ναζαρέτ, καθὼς ἀπήγγειλέ σοι Φίλιππος, ἀλλ' ἐκ Βηθλεέμ, παρίησιν, ὥστε μὴ εὐθέως ἀμφισβητήσιμον ποιῆσαι τὸν λόγον· χωρὶς δὲ τούτων, ὅτι, εἰ καὶ ἔπεισε, τοῦτο οὐκ ἂν ἱκανὸν τεκμήριον ἔδωκε τοῦ αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστόν. Τί γὰρ ἐκώλυε καὶ μὴ ὄντα Χριστὸν ἀπὸ Βηθλεὲμ εἶναι κατὰ τοὺς ἄλλους τοὺς ἐκεῖ γεννηθέν τας; Τοῦτο μὲν οὖν παρίησιν· ὁ δὲ μάλιστα αὐτὸν δύναται ἐπαγαγέσθαι, τοῦτο ποιεῖ· δείκνυσι γὰρ ἑαυ τον παρόντα διαλεγομένοις αὐτοῖς. Εἰπόντος οὖν ἐκεί νου, Πόθεν με γινώσκεις; λέγει· Πρὸ τοῦ σε φί λιππον φωνῆσαι, ὄντα ὑπὸ τὴν συκῆν εἶδόν σε. Ορα ἄνθρωπον εὐσταθῆ καὶ βεβηκότα. Εἰπόντος γὰρ τοῦ Χριστοῦ· Ιδε ἀληθῶς Ισραηλίτης, οὐκ έχαν νώθη τοῖς ἐπαίνοις, οὐκ ἐπέδραμε τοῖς ἐγκωμίοις, ἀλλ' ἐπιμένει ζητῶν καὶ ἀκριβέστερον διερευνώμενος, καὶ βούλεταί τι σαφὲς μαθεῖν. Αὐτὸς μὲν οὖν ὡς άνθρωπος ο εξήταζεν ἔτι· ὁ δὲ Ἰησοῦς ὡς Θεός ἀπεκρίνατο. Καὶ γὰρ εἶπεν, ὅτι Ανωθέν σε οἶδα· καὶ τῶν τρόπων αὐτοῦ τὴν ἐπιείκειαν, οὐχ ὡς ἄνθρωπος αὐτῷ παρηκολουθηκώς, ἀλλ᾽ ἄνωθεν ὡς Θεὸς ἔγνω· καὶ, Νῦν εἰδόν σε ἐν τῇ συκῇ, ὅτε οὐδεὶς αὐτόθι παρῆν, ἀλλὰ μόνος Φίλιππος ἦν καὶ Ναθαναήλ, καὶ κατ' ἰδίαν ἅπαντα ταῦτα εἶπον. Διὰ δὴ τοῦτο εἴρηται, ὅτι Ἰδὼν αὐτὸν πόρρωθεν, εἶπεν· "Ιδε ἀληθῶς Ισραη λίτης· ἵνα μάθῃ ὅτι πρὶν ἢ πλησιάσαι [118] τὸν ι Φίλιππον ταῦτα ἐφθέγγετο ὁ Χριστὸς, ὥστε μη ὕποπτον γενέσθαι τὴν μαρτυρίαν. Διὸ καὶ τὸν καιρὸν εἶπε, καὶ τὸν τόπον, καὶ τὸ δένδρον. Εἰ μὲν γὰρ εἶπε μόνον, Πρὸ τοῦ Φίλιππον ἐλθεῖν πρὸς σὲ, εἰδόν σε, κἂν ὑπωπτεύθη, ὡς αὐτὸς αὐτὸν ἀπεσταλκὼς, καὶ οὐδὲν μέγα λέγων· νῦν δὲ τῷ τὸν τόπον εἰπεῖν, καθ᾽ ἂν διέτριβε φωνούμενος παρὰ τοῦ Φιλίππου, καὶ τοῦ δένδρου τὴν προσηγορίαν, καὶ τῆς διαλέξεως τὸν καιρὸν, ἀναμφισβήτητον τὴν πρόῤῥησιν ἔδειξεν οὖσαν. Οὐ τὴν πρόῤῥησιν δὲ μόνον ἐδήλωσεν, ἀλλὰ καὶ ἑτέρως αὐτὸν ἐπαίδευσεν. Εἰς ὑπόμνησιν γὰρ αὐτὸν ἤγαγε τῶν τότε λεχθέντων, οἷον, ὅτι Ἐκ Να- ζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι ; ἐφ᾽ ᾧ καὶ μάλιστα μειζόνως αὐτὸν ἀπεδέξατο· καὶ ὅτι 6 ταῦτα αὐτοῦ φθεγξαμένου, οὐ κατέγνω, ἀλλ᾽ ἐπήνεσε καὶ ἐθαύ μασε. Διὸ καὶ ἐκ τούτου συνεἶδεν, ὅτι ὁ Χριστὸς ὄνο τως ἐστὶν, ἀπό τε τῆς προῤῥήσεως, ἀπό τε τοῦ τὴν γνώμην ἐξετάσαι μετὰ ἀκριβείας αὐτοῦ· ὅπερ δεικνύν τος ἦν, ὅτι καὶ τὰ ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτοῦ ἠπίστατο· ἄλ λως τε καὶ ἡ τὸ καθ᾿ ἑαυτοῦ δόξαντα λέγειν, μὴ μέμ ψασθαι, ἀλλὰ καὶ ἐπαινέσαι. Ὅτι μὲν οὖν ἐφώνησεν αὐτὸν ὁ Φίλιππος, εἶπε· τί δὲ αὐτῷ. διελέχθη, καὶ τί οὗτος ἐκείνῳ, παρῆκεν, ἀφεὶς αὐτοῦ ἡ τῷ συνειδότι, καὶ οὐ βουλόμενος αὐτὸν ἐπὶ πλέον ἐλέγχει. • Morel. ὡς ἄνθρωπον. Savil. ὡς ἄνθρωπος. Paulo post Morel. ἀπεκρίνατο· εἶπεν. Savil. ἀπεκρίνατο καὶ γὰρ εἶπεν Unus οὐ γὰρ εἶπεν "Ανωθέν σε οἶδα, καὶ τὸν τρόπον, καὶ τὴν ἐπ. f Savil. legendum putal ἵνα μάθης. 6 Ὅτε και Sasil. et codd. citt. & Morel. αὐτοῦ τὸν Ναθαναήλ· ὅπερ ἐπίστατο· τοῦτο συνελογίσατο. "Αλλως τε καί. 1 Δ! σὐτῷ.

127 IN JOANNEM HOMIL. XXI al. XX. γ. Τί ούν ; πρὶν ἢ τὸν Φίλιππον φωνῆσαι εἶδεν αὐτὸν μόνον, οὐχὶ δὲ καὶ πρὸ τούτου ἑώρα τῷ ἀκοιμήτῳ ὄμματι; Τώρα, καὶ οὐδεὶς ἂν ἀντείποι· ἀλλὰ τέως τοῦτο τὸ κατεπείγον ἦν εἰπεῖν. Τί οὖν ἐκεῖνος; Έπει δὴ τεκμήριον ἀναμφισβήτητον ἔλαβε τῆς προγνώσεως, ἦλθεν ἐπὶ τὴν ὁμολογίαν, καὶ τῇ ἀναβολῇ τῇ προτέρα τὴν ἀκρίβειαν δηλῶν, καὶ τῇ μετὰ ταῦτα συγκατα- θέσει τὴν εὐγνωμοσύνην. Απεκρίθη γάρ, φησί, καὶ λέγει αὐτῷ· Ραββί, σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τοῦ ᾿Ισραήλ· Εἶδες ψυχὴν περιχαρή γενομένην ἀθρόον, καὶ τοῖς βήμασι περιπτυσσομένην τὸν Ἰησοῦν; Σὺ εἶ, φησίν, ὁ προσδοκώμενος, ἐκεῖνος ὁ ζητούμενος. Εἶδες ἐκπληττόμενον, θαυμάζοντα, σκιρτώντα, πηδῶντα ὑπὸ τῆς ἡδονῆς; Οὕτω καὶ ἡμᾶς χαίρειν δεῖ, καταξιωθέντας μαθεῖν τοῦ Θεοῦ τὸν Υἱόν· χαίρειν δὲ, οὐ κατά διάνοιαν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν πραγμάτων αὐτῶν τοῦτο δεικνύναι. Τί δὲ τῶν χαιρόν. των ἐστί; Πείθεσθαι τῷ γνωρισθέντι. Πειθομένων δέ ἐστι, τὸ ποιεῖν ἅπερ ἂν ἐκεῖνος βούληται. Ἐπεὶ εἰ μέλλοιμεν τὰ παροξύνοντα αὐτὸν πράττειν, πόθεν δη- λώσομεν ὅτι χαίρομεν ; Οὐχ ὁρᾶτε καὶ ἐν οἰκίαι; ὅταν τις τινὰ ὑποδέχηται τῶν ποθουμένων, πως μετά χα ρᾶς πάντα πράττει πανταχοῦ περιτρέχων, καὶ εἰ δέοι πάντα τὰ ὄντα προέσθαι, μηδενὸς φειδόμενος, ὥστε ἀρέσαι τῷ παραγενομένῳ ; Εἰ δὲ καλῶν τις μὴ ὑπο ακούοι 8, καὶ τὰ ἀναπαύοντα αὐτὸν μὴ πράττοι, κἂν μυριάκις λέγῃ τῇ παρουσίᾳ χαίρειν, οὐκ ἂν πιστευθείη [119] ποτὲ παρὰ τοῦ ξενιζομένου, δικαίως. Ἐπὶ γὰρ τῶν ἔργων τοῦτο ἐπιδεικνύναι χρή. Οὐκοῦν ἐπεὶ καὶ ὁ Χριστὸς πρὸς ἡμᾶς ἦλθε, δείξωμεν ὅτι χαίρομεν, καὶ μηδὲν τῶν παροξυνόντων αὐτὸν πράττωμεν· καλ λωπίσωμεν τὴν οἰκίαν εἰς ἦν παρεγένετο· τοῦτο γὰρ χαιρόντων· παραθῶμεν ἄριστον 8 βούλεται φαγεῖν· * Sic omnes editi et mss. Sed legendum omnino vide- 111τ εἰ δὲ καλοῦντι μὴ ὑπακούοι. 128 τοῦτο γὰρ ἀγαλλομένων. Ποῖον δέ ἐστι τοῦτο τὸ ἄριο στον ; Αὐτός φησιν· Ἐμὸν βρῶμά ἐστιν, ἵνα ποιήσω τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με. Θρέψωμεν αὐτὸν πεινῶντα· ποτίσωμεν διψώντα· κἂν ψυχροῦ δῷς ποτή ριον, δέχεται· φιλεῖ γάρ σε· τὰ δὲ παρὰ τῶν φιλου μένων, κἂν μικρὰ τυγχάνῃ, μεγάλα τῷ ποθοῦντι φαί νετα:. Μόνον σὺ μὴ κατοκνήσῃς· κἂν ὁβολοὺς δύο και ταβάλῃς, οὐκ ἀποστρέφεται, ἀλλ' ὡς πολὺν δέχεται πλοῦτον. Ἐπειδὴ γὰρ ἀνενδεής ἐστι, καὶ οὐ χρείας ἔνεκεν ταῦτα λαμβάνει, εἰκότως οὐκ ἐν τῷ μέτρῳ τῶν διδομένων, ἀλλ' ἐν τῇ προαιρέσει τοῦ παρέχοντος τὸ πᾶν ὁρίζεται. Μόνον δείξον ὅτι φιλεῖς παραγενόμενον αὐτὸν, ὅτι σπουδάζεις ἅπαντα ὑπὲρ τούτου, ὅτι χαίρεις ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ. Ορα αὐτὸς πῶς πρὸς σὲ διάκειται. Ηλθε διὰ σὲ, τὴν ψυχὴν ἔθηκεν ὑπὲρ σοῦ· καὶ μετά ταῦτα πάντα οὐδὲ ἱκετεύειν σε παραιτεῖται. Υπέρ Χριστοῦ γὰρ πρεσβεύομεν, φησίν, ὡς τοῦ Θεοῦ παρακαλοῦντος δι' ἡμῶν. Καὶ τίς οὕτω μαινόμενος, φησίν, ὡς μὴ φιλεῖν τὸν δεσπότην τὸν ἑαυτοῦ; Τοῦτο καὶ ἐγὼ λέγω, καὶ οἶδα μὲν ὅτι ἕκαστος ἡμῶν οὐκ ἂν ἀρνηθείη τοῦτο τοῖς ῥήμασι καὶ τῇ διανοίᾳ. Αλλ' οὐκ ἀπὸ τῶν ῥημάτων μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν πραγμάτων δείκνυσθαι βούλεται ο φιλούμενος τοῦ το. "Αν γὰρ λέγωμεν τοῦτο, μὴ ποιῶμεν δὲ τὰ τῶν ποθούντων, γέλως τοῦτό ἐστιν, οὐκ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων. Ἐπεὶ οὖν τὸ διὰ τῶν λόγων μόνον ὁμολογεῖν, διὰ δὲ τῶν ἔργων ἐναντιοῦσθαι, οὐχὶ ἀνόνητον μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπιβλα δὲς ἡμῖν, παρακαλῶ, τὴν διὰ τῶν ἔργων ὁμολογίαν προσθῶμεν, ἵνα καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ τύχωμεν ὁμολο γίας κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, ὅταν ἐπὶ τοῦ Πατρὸς ὁμολογῇ τοὺς ἀξίους ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνα; τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΑ' Απεκρίθη Ναθαναὴλ, καὶ λέγει αὐτῷ· « Ραβδί, σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τοῦ ᾿Ισ- ραήλ. Απεκρίθη ὁ Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῷ· "Οτι εἶπόν σοι, Εἶδόν σε ὑποκάτω τῆς συκῆς, πιστεύεις ; Μείζω τούτων δψει. α'. Πολλῆς ἡμῖν, ἀγαπητοί, δεῖ τῆς μερίμνης, πολλῆς τῆς ἀγρυπνίας, ὥστε δυνηθῆναι τὸ βάθος κατοπτεῦσαι τῶν θείων Γραφῶν. Οὐ γὰρ ἁπλῶς, οὐδὲ καθεύδοντας b ἔνι τὸ βούλημα κ αὐτῶν εὑρεῖν, ἀλλὰ δεῖ μὲν ἐρεύνης ἀκριβοῦς, δεῖ δὲ καὶ εὐχῆς ἐκτενούς, ἵνα δυνηθῶμεν [120] μικρόν τι διαβλέψαι πρὸς τὰ ἄδυτα τῶν θείων λογίων. Ἰδοὺ γὰρ καὶ τήμερον οὐ μικρὸν ἡμῖν ζήτημα πρόκειται, ἀλλὰ καὶ πολλῆς δεόμενον τῆς σπουδῆς καὶ τῆς ἐρεύνης. Εἰπόντος γὰρ τοῦ Ναθαναήλ, Σύ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ Χριστός φησιν· “Οτι εἶπόν σοι, Εἶδόν σε ὑποκάτω τῆς συκῆς, πιστεύεις ; Μείζονα τούτων δψει. Τί ποτ' οὖν ἐν τοῖς εἰρημένοις ἐστὶ τὸ ζητούμενον ; Οτι Πέτρος ὁ μὲν μετὰ τοσαῦτα θαύματα καὶ διδασκαλίαν τοιαύτην ὁμολογήσας, ὅτι Σὺ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, μακαρίζεται, ὡς παρὰ τοῦ Πα- τρὸς τὴν ἀποκάλυψιν δεξάμενος· ὁ δὲ Ναθαναὴλ καὶ πρὸ τῶν σημείων, καὶ πρὸ τῆς διδασκαλίας τὸ αὐτὸ τοῦτο εἰπὼν, οὐδὲν τοιοῦτον ἤκουσεν, ἀλλὰ καὶ ὡς οὐδὲν εἰρηκὼς τοσοῦτον, ὅσον ἐχρῆν εἰπεῖν, ἐπὶ μείζω προσάγεται c. Τί ποτ' οὖν τὸ αἴτιον; "Οτι τὰ μὲν ῥήματα τὰ αὐτὰ ἐφθέγξατο καὶ ὁ Πέτρος καὶ ὁ Να- θαναήλ, οὐ μετὰ τῆς αὐτῆς δὲ διανοίας ἑκάτερος, ἀλλ' • Savil. τὸ θέλημα, Morel. τὸ βούλημα. b Sic Savil. et mss. furimi. Morel. ὄψει. Πολλοὶ ἀναγινωσκόντων τὸ φη- τὸν τοῦτο διαπορούντες φασι, Τί δήποτε Πέτρος. - Morel. προάγεται. Σ. ὁ μὲν Πέτρος ώμολόγησεν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ὡς Θεὸν ἀληθῆ, ὁ δὲ ἄνθρωπον ψιλόν. Καὶ πόθεν δῆλον τοῦτο ἡμῖν; Ἐκ τῶν ὁ μετὰ ταῦτα εἰρημένων. Εἰπὼν γάμο Σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἐπήγαγε· Σὺ εἶ ὁ βασιλεύς τοῦ ᾿Ισραήλ. Ο δὲ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς οὐ τοῦ Ἰσραήλ ἐστι βασιλεὺς μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς οἰκουμένης ἁπά σης. Οὐκ ἀπὸ τούτου δὲ μόνον τοῦτο δῆλον, ἀλλὰ καὶ έθηκεν ὁ Χριστὸς, ἀλλ' ὡς ἀπηρτισμένης αὐτῷ τῆς ἐκ τῶν ἑξῆς. Τῷ μὲν γὰρ Πέτρῳ οὐδὲν ὕστερον προς- πίστεως, τὴν Ἐκκλησίαν ἔφησεν ἐπὶ τὴν ὁμολογίαν οἰκοδομήσειν τὴν ἐκείνου. Ἐνταῦθα δὲ οὐδὲν τοιοῦτον ἐποίησεν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐναντίον. ὡς γὰρ πολλοῦ τινος καὶ τοῦ βελτίονος μέρους τῇ ὁμολογίᾳ λείποντος, τὰ λοιπά προσέθηκε. Τί γάρ φησιν; Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν· ἀπάρτι ὄψεσθε τὸν οὐρανὸν ἀνεῳγότα, καὶ τοὺς ἀγγέλους τοῦ Θεοῦ ἀναβαίνοντας καὶ κατα- βαίνοντας ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Ορᾶς πῶς αὐτὸν ἀπὸ τῆς γῆς ἀνάγει κατὰ μικρὸν, καὶ ποιεῖ μηκέτι φαντάζεσθαι ἄνθρωπον ἁπλῶς; Ο γὰρ ἄγγε λοι διακονοῦσι, καὶ ἐφ᾿ ὃν ἄγγελοι ἀναβαίνουσι καὶ καταβαίνουσι, πῶς ἂν οὗτος ἄνθρωπος εἴη; Διὰ τοῦτο εἶπε, Μείζονα τούτων ὄψει· καὶ δεικνὺς αὐτό, ἐπ ἤγαγε τὴν τῶν ἀγγέλων διακονίαν. Ο δὲ λέγει, τοιού- τόν ἐστι· Μέγα σοι, φησίν, ὦ Ναθαναήλ, ἔδοξεν εἶναι τοῦτο, καὶ διὰ τοῦτό με βασιλέα τοῦ Ἰσραὴλ ὡμολόγησας· τί οὖν ἐρεῖς, ὅταν ἴδῃς τοὺς ἀγγέλου; ἐπ' ἐμὲ ἀναβαίνοντας καὶ καταβαίνοντας ; διὰ τούτων πείθων, καὶ τῶν ἀγγέλων αὐτὸν ὁμολογήσαι Δεσπότην. a Sic Savil. et omnes fere mss. Morel vero καὶ ὅτι τοῦτο ἀληθές, δηλον ἐκ τῶν, •

127 IN JOANNEM HOMIL. XXI al. XX. γ. Τί ούν ; πρὶν ἢ τὸν Φίλιππον φωνῆσαι εἶδεν αὐτὸν μόνον, οὐχὶ δὲ καὶ πρὸ τούτου ἑώρα τῷ ἀκοιμήτῳ ὄμματι; Τώρα, καὶ οὐδεὶς ἂν ἀντείποι· ἀλλὰ τέως τοῦτο τὸ κατεπείγον ἦν εἰπεῖν. Τί οὖν ἐκεῖνος; Έπει δὴ τεκμήριον ἀναμφισβήτητον ἔλαβε τῆς προγνώσεως, ἦλθεν ἐπὶ τὴν ὁμολογίαν, καὶ τῇ ἀναβολῇ τῇ προτέρα τὴν ἀκρίβειαν δηλῶν, καὶ τῇ μετὰ ταῦτα συγκατα- θέσει τὴν εὐγνωμοσύνην. Απεκρίθη γάρ, φησί, καὶ λέγει αὐτῷ· Ραββί, σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τοῦ ᾿Ισραήλ· Εἶδες ψυχὴν περιχαρή γενομένην ἀθρόον, καὶ τοῖς βήμασι περιπτυσσομένην τὸν Ἰησοῦν; Σὺ εἶ, φησίν, ὁ προσδοκώμενος, ἐκεῖνος ὁ ζητούμενος. Εἶδες ἐκπληττόμενον, θαυμάζοντα, σκιρτώντα, πηδῶντα ὑπὸ τῆς ἡδονῆς; Οὕτω καὶ ἡμᾶς χαίρειν δεῖ, καταξιωθέντας μαθεῖν τοῦ Θεοῦ τὸν Υἱόν· χαίρειν δὲ, οὐ κατά διάνοιαν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν πραγμάτων αὐτῶν τοῦτο δεικνύναι. Τί δὲ τῶν χαιρόν. των ἐστί; Πείθεσθαι τῷ γνωρισθέντι. Πειθομένων δέ ἐστι, τὸ ποιεῖν ἅπερ ἂν ἐκεῖνος βούληται. Ἐπεὶ εἰ μέλλοιμεν τὰ παροξύνοντα αὐτὸν πράττειν, πόθεν δη- λώσομεν ὅτι χαίρομεν ; Οὐχ ὁρᾶτε καὶ ἐν οἰκίαι; ὅταν τις τινὰ ὑποδέχηται τῶν ποθουμένων, πως μετά χα ρᾶς πάντα πράττει πανταχοῦ περιτρέχων, καὶ εἰ δέοι πάντα τὰ ὄντα προέσθαι, μηδενὸς φειδόμενος, ὥστε ἀρέσαι τῷ παραγενομένῳ ; Εἰ δὲ καλῶν τις μὴ ὑπο ακούοι 8, καὶ τὰ ἀναπαύοντα αὐτὸν μὴ πράττοι, κἂν μυριάκις λέγῃ τῇ παρουσίᾳ χαίρειν, οὐκ ἂν πιστευθείη [119] ποτὲ παρὰ τοῦ ξενιζομένου, δικαίως. Ἐπὶ γὰρ τῶν ἔργων τοῦτο ἐπιδεικνύναι χρή. Οὐκοῦν ἐπεὶ καὶ ὁ Χριστὸς πρὸς ἡμᾶς ἦλθε, δείξωμεν ὅτι χαίρομεν, καὶ μηδὲν τῶν παροξυνόντων αὐτὸν πράττωμεν· καλ λωπίσωμεν τὴν οἰκίαν εἰς ἦν παρεγένετο· τοῦτο γὰρ χαιρόντων· παραθῶμεν ἄριστον 8 βούλεται φαγεῖν· * Sic omnes editi et mss. Sed legendum omnino vide- 111τ εἰ δὲ καλοῦντι μὴ ὑπακούοι. 128 τοῦτο γὰρ ἀγαλλομένων. Ποῖον δέ ἐστι τοῦτο τὸ ἄριο στον ; Αὐτός φησιν· Ἐμὸν βρῶμά ἐστιν, ἵνα ποιήσω τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με. Θρέψωμεν αὐτὸν πεινῶντα· ποτίσωμεν διψώντα· κἂν ψυχροῦ δῷς ποτή ριον, δέχεται· φιλεῖ γάρ σε· τὰ δὲ παρὰ τῶν φιλου μένων, κἂν μικρὰ τυγχάνῃ, μεγάλα τῷ ποθοῦντι φαί νετα:. Μόνον σὺ μὴ κατοκνήσῃς· κἂν ὁβολοὺς δύο και ταβάλῃς, οὐκ ἀποστρέφεται, ἀλλ' ὡς πολὺν δέχεται πλοῦτον. Ἐπειδὴ γὰρ ἀνενδεής ἐστι, καὶ οὐ χρείας ἔνεκεν ταῦτα λαμβάνει, εἰκότως οὐκ ἐν τῷ μέτρῳ τῶν διδομένων, ἀλλ' ἐν τῇ προαιρέσει τοῦ παρέχοντος τὸ πᾶν ὁρίζεται. Μόνον δείξον ὅτι φιλεῖς παραγενόμενον αὐτὸν, ὅτι σπουδάζεις ἅπαντα ὑπὲρ τούτου, ὅτι χαίρεις ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ. Ορα αὐτὸς πῶς πρὸς σὲ διάκειται. Ηλθε διὰ σὲ, τὴν ψυχὴν ἔθηκεν ὑπὲρ σοῦ· καὶ μετά ταῦτα πάντα οὐδὲ ἱκετεύειν σε παραιτεῖται. Υπέρ Χριστοῦ γὰρ πρεσβεύομεν, φησίν, ὡς τοῦ Θεοῦ παρακαλοῦντος δι' ἡμῶν. Καὶ τίς οὕτω μαινόμενος, φησίν, ὡς μὴ φιλεῖν τὸν δεσπότην τὸν ἑαυτοῦ; Τοῦτο καὶ ἐγὼ λέγω, καὶ οἶδα μὲν ὅτι ἕκαστος ἡμῶν οὐκ ἂν ἀρνηθείη τοῦτο τοῖς ῥήμασι καὶ τῇ διανοίᾳ. Αλλ' οὐκ ἀπὸ τῶν ῥημάτων μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν πραγμάτων δείκνυσθαι βούλεται ο φιλούμενος τοῦ το. "Αν γὰρ λέγωμεν τοῦτο, μὴ ποιῶμεν δὲ τὰ τῶν ποθούντων, γέλως τοῦτό ἐστιν, οὐκ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων. Ἐπεὶ οὖν τὸ διὰ τῶν λόγων μόνον ὁμολογεῖν, διὰ δὲ τῶν ἔργων ἐναντιοῦσθαι, οὐχὶ ἀνόνητον μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπιβλα δὲς ἡμῖν, παρακαλῶ, τὴν διὰ τῶν ἔργων ὁμολογίαν προσθῶμεν, ἵνα καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ τύχωμεν ὁμολο γίας κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, ὅταν ἐπὶ τοῦ Πατρὸς ὁμολογῇ τοὺς ἀξίους ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνα; τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΑ' Απεκρίθη Ναθαναὴλ, καὶ λέγει αὐτῷ· « Ραβδί, σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τοῦ ᾿Ισ- ραήλ. Απεκρίθη ὁ Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῷ· "Οτι εἶπόν σοι, Εἶδόν σε ὑποκάτω τῆς συκῆς, πιστεύεις ; Μείζω τούτων δψει. α'. Πολλῆς ἡμῖν, ἀγαπητοί, δεῖ τῆς μερίμνης, πολλῆς τῆς ἀγρυπνίας, ὥστε δυνηθῆναι τὸ βάθος κατοπτεῦσαι τῶν θείων Γραφῶν. Οὐ γὰρ ἁπλῶς, οὐδὲ καθεύδοντας b ἔνι τὸ βούλημα κ αὐτῶν εὑρεῖν, ἀλλὰ δεῖ μὲν ἐρεύνης ἀκριβοῦς, δεῖ δὲ καὶ εὐχῆς ἐκτενούς, ἵνα δυνηθῶμεν [120] μικρόν τι διαβλέψαι πρὸς τὰ ἄδυτα τῶν θείων λογίων. Ἰδοὺ γὰρ καὶ τήμερον οὐ μικρὸν ἡμῖν ζήτημα πρόκειται, ἀλλὰ καὶ πολλῆς δεόμενον τῆς σπουδῆς καὶ τῆς ἐρεύνης. Εἰπόντος γὰρ τοῦ Ναθαναήλ, Σύ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ Χριστός φησιν· “Οτι εἶπόν σοι, Εἶδόν σε ὑποκάτω τῆς συκῆς, πιστεύεις ; Μείζονα τούτων δψει. Τί ποτ' οὖν ἐν τοῖς εἰρημένοις ἐστὶ τὸ ζητούμενον ; Οτι Πέτρος ὁ μὲν μετὰ τοσαῦτα θαύματα καὶ διδασκαλίαν τοιαύτην ὁμολογήσας, ὅτι Σὺ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, μακαρίζεται, ὡς παρὰ τοῦ Πα- τρὸς τὴν ἀποκάλυψιν δεξάμενος· ὁ δὲ Ναθαναὴλ καὶ πρὸ τῶν σημείων, καὶ πρὸ τῆς διδασκαλίας τὸ αὐτὸ τοῦτο εἰπὼν, οὐδὲν τοιοῦτον ἤκουσεν, ἀλλὰ καὶ ὡς οὐδὲν εἰρηκὼς τοσοῦτον, ὅσον ἐχρῆν εἰπεῖν, ἐπὶ μείζω προσάγεται c. Τί ποτ' οὖν τὸ αἴτιον; "Οτι τὰ μὲν ῥήματα τὰ αὐτὰ ἐφθέγξατο καὶ ὁ Πέτρος καὶ ὁ Να- θαναήλ, οὐ μετὰ τῆς αὐτῆς δὲ διανοίας ἑκάτερος, ἀλλ' • Savil. τὸ θέλημα, Morel. τὸ βούλημα. b Sic Savil. et mss. furimi. Morel. ὄψει. Πολλοὶ ἀναγινωσκόντων τὸ φη- τὸν τοῦτο διαπορούντες φασι, Τί δήποτε Πέτρος. - Morel. προάγεται. Σ. ὁ μὲν Πέτρος ώμολόγησεν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ὡς Θεὸν ἀληθῆ, ὁ δὲ ἄνθρωπον ψιλόν. Καὶ πόθεν δῆλον τοῦτο ἡμῖν; Ἐκ τῶν ὁ μετὰ ταῦτα εἰρημένων. Εἰπὼν γάμο Σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἐπήγαγε· Σὺ εἶ ὁ βασιλεύς τοῦ ᾿Ισραήλ. Ο δὲ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς οὐ τοῦ Ἰσραήλ ἐστι βασιλεὺς μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς οἰκουμένης ἁπά σης. Οὐκ ἀπὸ τούτου δὲ μόνον τοῦτο δῆλον, ἀλλὰ καὶ έθηκεν ὁ Χριστὸς, ἀλλ' ὡς ἀπηρτισμένης αὐτῷ τῆς ἐκ τῶν ἑξῆς. Τῷ μὲν γὰρ Πέτρῳ οὐδὲν ὕστερον προς- πίστεως, τὴν Ἐκκλησίαν ἔφησεν ἐπὶ τὴν ὁμολογίαν οἰκοδομήσειν τὴν ἐκείνου. Ἐνταῦθα δὲ οὐδὲν τοιοῦτον ἐποίησεν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐναντίον. ὡς γὰρ πολλοῦ τινος καὶ τοῦ βελτίονος μέρους τῇ ὁμολογίᾳ λείποντος, τὰ λοιπά προσέθηκε. Τί γάρ φησιν; Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν· ἀπάρτι ὄψεσθε τὸν οὐρανὸν ἀνεῳγότα, καὶ τοὺς ἀγγέλους τοῦ Θεοῦ ἀναβαίνοντας καὶ κατα- βαίνοντας ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Ορᾶς πῶς αὐτὸν ἀπὸ τῆς γῆς ἀνάγει κατὰ μικρὸν, καὶ ποιεῖ μηκέτι φαντάζεσθαι ἄνθρωπον ἁπλῶς; Ο γὰρ ἄγγε λοι διακονοῦσι, καὶ ἐφ᾿ ὃν ἄγγελοι ἀναβαίνουσι καὶ καταβαίνουσι, πῶς ἂν οὗτος ἄνθρωπος εἴη; Διὰ τοῦτο εἶπε, Μείζονα τούτων ὄψει· καὶ δεικνὺς αὐτό, ἐπ ἤγαγε τὴν τῶν ἀγγέλων διακονίαν. Ο δὲ λέγει, τοιού- τόν ἐστι· Μέγα σοι, φησίν, ὦ Ναθαναήλ, ἔδοξεν εἶναι τοῦτο, καὶ διὰ τοῦτό με βασιλέα τοῦ Ἰσραὴλ ὡμολόγησας· τί οὖν ἐρεῖς, ὅταν ἴδῃς τοὺς ἀγγέλου; ἐπ' ἐμὲ ἀναβαίνοντας καὶ καταβαίνοντας ; διὰ τούτων πείθων, καὶ τῶν ἀγγέλων αὐτὸν ὁμολογήσαι Δεσπότην. a Sic Savil. et omnes fere mss. Morel vero καὶ ὅτι τοῦτο ἀληθές, δηλον ἐκ τῶν, •

127 IN JOANNEM HOMIL. XXI al. XX. γ. Τί ούν ; πρὶν ἢ τὸν Φίλιππον φωνῆσαι εἶδεν αὐτὸν μόνον, οὐχὶ δὲ καὶ πρὸ τούτου ἑώρα τῷ ἀκοιμήτῳ ὄμματι; Τώρα, καὶ οὐδεὶς ἂν ἀντείποι· ἀλλὰ τέως τοῦτο τὸ κατεπείγον ἦν εἰπεῖν. Τί οὖν ἐκεῖνος; Έπει δὴ τεκμήριον ἀναμφισβήτητον ἔλαβε τῆς προγνώσεως, ἦλθεν ἐπὶ τὴν ὁμολογίαν, καὶ τῇ ἀναβολῇ τῇ προτέρα τὴν ἀκρίβειαν δηλῶν, καὶ τῇ μετὰ ταῦτα συγκατα- θέσει τὴν εὐγνωμοσύνην. Απεκρίθη γάρ, φησί, καὶ λέγει αὐτῷ· Ραββί, σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τοῦ ᾿Ισραήλ· Εἶδες ψυχὴν περιχαρή γενομένην ἀθρόον, καὶ τοῖς βήμασι περιπτυσσομένην τὸν Ἰησοῦν; Σὺ εἶ, φησίν, ὁ προσδοκώμενος, ἐκεῖνος ὁ ζητούμενος. Εἶδες ἐκπληττόμενον, θαυμάζοντα, σκιρτώντα, πηδῶντα ὑπὸ τῆς ἡδονῆς; Οὕτω καὶ ἡμᾶς χαίρειν δεῖ, καταξιωθέντας μαθεῖν τοῦ Θεοῦ τὸν Υἱόν· χαίρειν δὲ, οὐ κατά διάνοιαν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν πραγμάτων αὐτῶν τοῦτο δεικνύναι. Τί δὲ τῶν χαιρόν. των ἐστί; Πείθεσθαι τῷ γνωρισθέντι. Πειθομένων δέ ἐστι, τὸ ποιεῖν ἅπερ ἂν ἐκεῖνος βούληται. Ἐπεὶ εἰ μέλλοιμεν τὰ παροξύνοντα αὐτὸν πράττειν, πόθεν δη- λώσομεν ὅτι χαίρομεν ; Οὐχ ὁρᾶτε καὶ ἐν οἰκίαι; ὅταν τις τινὰ ὑποδέχηται τῶν ποθουμένων, πως μετά χα ρᾶς πάντα πράττει πανταχοῦ περιτρέχων, καὶ εἰ δέοι πάντα τὰ ὄντα προέσθαι, μηδενὸς φειδόμενος, ὥστε ἀρέσαι τῷ παραγενομένῳ ; Εἰ δὲ καλῶν τις μὴ ὑπο ακούοι 8, καὶ τὰ ἀναπαύοντα αὐτὸν μὴ πράττοι, κἂν μυριάκις λέγῃ τῇ παρουσίᾳ χαίρειν, οὐκ ἂν πιστευθείη [119] ποτὲ παρὰ τοῦ ξενιζομένου, δικαίως. Ἐπὶ γὰρ τῶν ἔργων τοῦτο ἐπιδεικνύναι χρή. Οὐκοῦν ἐπεὶ καὶ ὁ Χριστὸς πρὸς ἡμᾶς ἦλθε, δείξωμεν ὅτι χαίρομεν, καὶ μηδὲν τῶν παροξυνόντων αὐτὸν πράττωμεν· καλ λωπίσωμεν τὴν οἰκίαν εἰς ἦν παρεγένετο· τοῦτο γὰρ χαιρόντων· παραθῶμεν ἄριστον 8 βούλεται φαγεῖν· * Sic omnes editi et mss. Sed legendum omnino vide- 111τ εἰ δὲ καλοῦντι μὴ ὑπακούοι. 128 τοῦτο γὰρ ἀγαλλομένων. Ποῖον δέ ἐστι τοῦτο τὸ ἄριο στον ; Αὐτός φησιν· Ἐμὸν βρῶμά ἐστιν, ἵνα ποιήσω τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με. Θρέψωμεν αὐτὸν πεινῶντα· ποτίσωμεν διψώντα· κἂν ψυχροῦ δῷς ποτή ριον, δέχεται· φιλεῖ γάρ σε· τὰ δὲ παρὰ τῶν φιλου μένων, κἂν μικρὰ τυγχάνῃ, μεγάλα τῷ ποθοῦντι φαί νετα:. Μόνον σὺ μὴ κατοκνήσῃς· κἂν ὁβολοὺς δύο και ταβάλῃς, οὐκ ἀποστρέφεται, ἀλλ' ὡς πολὺν δέχεται πλοῦτον. Ἐπειδὴ γὰρ ἀνενδεής ἐστι, καὶ οὐ χρείας ἔνεκεν ταῦτα λαμβάνει, εἰκότως οὐκ ἐν τῷ μέτρῳ τῶν διδομένων, ἀλλ' ἐν τῇ προαιρέσει τοῦ παρέχοντος τὸ πᾶν ὁρίζεται. Μόνον δείξον ὅτι φιλεῖς παραγενόμενον αὐτὸν, ὅτι σπουδάζεις ἅπαντα ὑπὲρ τούτου, ὅτι χαίρεις ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ. Ορα αὐτὸς πῶς πρὸς σὲ διάκειται. Ηλθε διὰ σὲ, τὴν ψυχὴν ἔθηκεν ὑπὲρ σοῦ· καὶ μετά ταῦτα πάντα οὐδὲ ἱκετεύειν σε παραιτεῖται. Υπέρ Χριστοῦ γὰρ πρεσβεύομεν, φησίν, ὡς τοῦ Θεοῦ παρακαλοῦντος δι' ἡμῶν. Καὶ τίς οὕτω μαινόμενος, φησίν, ὡς μὴ φιλεῖν τὸν δεσπότην τὸν ἑαυτοῦ; Τοῦτο καὶ ἐγὼ λέγω, καὶ οἶδα μὲν ὅτι ἕκαστος ἡμῶν οὐκ ἂν ἀρνηθείη τοῦτο τοῖς ῥήμασι καὶ τῇ διανοίᾳ. Αλλ' οὐκ ἀπὸ τῶν ῥημάτων μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν πραγμάτων δείκνυσθαι βούλεται ο φιλούμενος τοῦ το. "Αν γὰρ λέγωμεν τοῦτο, μὴ ποιῶμεν δὲ τὰ τῶν ποθούντων, γέλως τοῦτό ἐστιν, οὐκ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων. Ἐπεὶ οὖν τὸ διὰ τῶν λόγων μόνον ὁμολογεῖν, διὰ δὲ τῶν ἔργων ἐναντιοῦσθαι, οὐχὶ ἀνόνητον μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπιβλα δὲς ἡμῖν, παρακαλῶ, τὴν διὰ τῶν ἔργων ὁμολογίαν προσθῶμεν, ἵνα καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ τύχωμεν ὁμολο γίας κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, ὅταν ἐπὶ τοῦ Πατρὸς ὁμολογῇ τοὺς ἀξίους ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνα; τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΑ' Απεκρίθη Ναθαναὴλ, καὶ λέγει αὐτῷ· « Ραβδί, σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τοῦ ᾿Ισ- ραήλ. Απεκρίθη ὁ Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῷ· "Οτι εἶπόν σοι, Εἶδόν σε ὑποκάτω τῆς συκῆς, πιστεύεις ; Μείζω τούτων δψει. α'. Πολλῆς ἡμῖν, ἀγαπητοί, δεῖ τῆς μερίμνης, πολλῆς τῆς ἀγρυπνίας, ὥστε δυνηθῆναι τὸ βάθος κατοπτεῦσαι τῶν θείων Γραφῶν. Οὐ γὰρ ἁπλῶς, οὐδὲ καθεύδοντας b ἔνι τὸ βούλημα κ αὐτῶν εὑρεῖν, ἀλλὰ δεῖ μὲν ἐρεύνης ἀκριβοῦς, δεῖ δὲ καὶ εὐχῆς ἐκτενούς, ἵνα δυνηθῶμεν [120] μικρόν τι διαβλέψαι πρὸς τὰ ἄδυτα τῶν θείων λογίων. Ἰδοὺ γὰρ καὶ τήμερον οὐ μικρὸν ἡμῖν ζήτημα πρόκειται, ἀλλὰ καὶ πολλῆς δεόμενον τῆς σπουδῆς καὶ τῆς ἐρεύνης. Εἰπόντος γὰρ τοῦ Ναθαναήλ, Σύ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ Χριστός φησιν· “Οτι εἶπόν σοι, Εἶδόν σε ὑποκάτω τῆς συκῆς, πιστεύεις ; Μείζονα τούτων δψει. Τί ποτ' οὖν ἐν τοῖς εἰρημένοις ἐστὶ τὸ ζητούμενον ; Οτι Πέτρος ὁ μὲν μετὰ τοσαῦτα θαύματα καὶ διδασκαλίαν τοιαύτην ὁμολογήσας, ὅτι Σὺ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, μακαρίζεται, ὡς παρὰ τοῦ Πα- τρὸς τὴν ἀποκάλυψιν δεξάμενος· ὁ δὲ Ναθαναὴλ καὶ πρὸ τῶν σημείων, καὶ πρὸ τῆς διδασκαλίας τὸ αὐτὸ τοῦτο εἰπὼν, οὐδὲν τοιοῦτον ἤκουσεν, ἀλλὰ καὶ ὡς οὐδὲν εἰρηκὼς τοσοῦτον, ὅσον ἐχρῆν εἰπεῖν, ἐπὶ μείζω προσάγεται c. Τί ποτ' οὖν τὸ αἴτιον; "Οτι τὰ μὲν ῥήματα τὰ αὐτὰ ἐφθέγξατο καὶ ὁ Πέτρος καὶ ὁ Να- θαναήλ, οὐ μετὰ τῆς αὐτῆς δὲ διανοίας ἑκάτερος, ἀλλ' • Savil. τὸ θέλημα, Morel. τὸ βούλημα. b Sic Savil. et mss. furimi. Morel. ὄψει. Πολλοὶ ἀναγινωσκόντων τὸ φη- τὸν τοῦτο διαπορούντες φασι, Τί δήποτε Πέτρος. - Morel. προάγεται. Σ. ὁ μὲν Πέτρος ώμολόγησεν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ὡς Θεὸν ἀληθῆ, ὁ δὲ ἄνθρωπον ψιλόν. Καὶ πόθεν δῆλον τοῦτο ἡμῖν; Ἐκ τῶν ὁ μετὰ ταῦτα εἰρημένων. Εἰπὼν γάμο Σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἐπήγαγε· Σὺ εἶ ὁ βασιλεύς τοῦ ᾿Ισραήλ. Ο δὲ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς οὐ τοῦ Ἰσραήλ ἐστι βασιλεὺς μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς οἰκουμένης ἁπά σης. Οὐκ ἀπὸ τούτου δὲ μόνον τοῦτο δῆλον, ἀλλὰ καὶ έθηκεν ὁ Χριστὸς, ἀλλ' ὡς ἀπηρτισμένης αὐτῷ τῆς ἐκ τῶν ἑξῆς. Τῷ μὲν γὰρ Πέτρῳ οὐδὲν ὕστερον προς- πίστεως, τὴν Ἐκκλησίαν ἔφησεν ἐπὶ τὴν ὁμολογίαν οἰκοδομήσειν τὴν ἐκείνου. Ἐνταῦθα δὲ οὐδὲν τοιοῦτον ἐποίησεν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐναντίον. ὡς γὰρ πολλοῦ τινος καὶ τοῦ βελτίονος μέρους τῇ ὁμολογίᾳ λείποντος, τὰ λοιπά προσέθηκε. Τί γάρ φησιν; Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν· ἀπάρτι ὄψεσθε τὸν οὐρανὸν ἀνεῳγότα, καὶ τοὺς ἀγγέλους τοῦ Θεοῦ ἀναβαίνοντας καὶ κατα- βαίνοντας ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Ορᾶς πῶς αὐτὸν ἀπὸ τῆς γῆς ἀνάγει κατὰ μικρὸν, καὶ ποιεῖ μηκέτι φαντάζεσθαι ἄνθρωπον ἁπλῶς; Ο γὰρ ἄγγε λοι διακονοῦσι, καὶ ἐφ᾿ ὃν ἄγγελοι ἀναβαίνουσι καὶ καταβαίνουσι, πῶς ἂν οὗτος ἄνθρωπος εἴη; Διὰ τοῦτο εἶπε, Μείζονα τούτων ὄψει· καὶ δεικνὺς αὐτό, ἐπ ἤγαγε τὴν τῶν ἀγγέλων διακονίαν. Ο δὲ λέγει, τοιού- τόν ἐστι· Μέγα σοι, φησίν, ὦ Ναθαναήλ, ἔδοξεν εἶναι τοῦτο, καὶ διὰ τοῦτό με βασιλέα τοῦ Ἰσραὴλ ὡμολόγησας· τί οὖν ἐρεῖς, ὅταν ἴδῃς τοὺς ἀγγέλου; ἐπ' ἐμὲ ἀναβαίνοντας καὶ καταβαίνοντας ; διὰ τούτων πείθων, καὶ τῶν ἀγγέλων αὐτὸν ὁμολογήσαι Δεσπότην. a Sic Savil. et omnes fere mss. Morel vero καὶ ὅτι τοῦτο ἀληθές, δηλον ἐκ τῶν, •

127 IN JOANNEM HOMIL. XXI al. XX. γ. Τί ούν ; πρὶν ἢ τὸν Φίλιππον φωνῆσαι εἶδεν αὐτὸν μόνον, οὐχὶ δὲ καὶ πρὸ τούτου ἑώρα τῷ ἀκοιμήτῳ ὄμματι; Τώρα, καὶ οὐδεὶς ἂν ἀντείποι· ἀλλὰ τέως τοῦτο τὸ κατεπείγον ἦν εἰπεῖν. Τί οὖν ἐκεῖνος; Έπει δὴ τεκμήριον ἀναμφισβήτητον ἔλαβε τῆς προγνώσεως, ἦλθεν ἐπὶ τὴν ὁμολογίαν, καὶ τῇ ἀναβολῇ τῇ προτέρα τὴν ἀκρίβειαν δηλῶν, καὶ τῇ μετὰ ταῦτα συγκατα- θέσει τὴν εὐγνωμοσύνην. Απεκρίθη γάρ, φησί, καὶ λέγει αὐτῷ· Ραββί, σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τοῦ ᾿Ισραήλ· Εἶδες ψυχὴν περιχαρή γενομένην ἀθρόον, καὶ τοῖς βήμασι περιπτυσσομένην τὸν Ἰησοῦν; Σὺ εἶ, φησίν, ὁ προσδοκώμενος, ἐκεῖνος ὁ ζητούμενος. Εἶδες ἐκπληττόμενον, θαυμάζοντα, σκιρτώντα, πηδῶντα ὑπὸ τῆς ἡδονῆς; Οὕτω καὶ ἡμᾶς χαίρειν δεῖ, καταξιωθέντας μαθεῖν τοῦ Θεοῦ τὸν Υἱόν· χαίρειν δὲ, οὐ κατά διάνοιαν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν πραγμάτων αὐτῶν τοῦτο δεικνύναι. Τί δὲ τῶν χαιρόν. των ἐστί; Πείθεσθαι τῷ γνωρισθέντι. Πειθομένων δέ ἐστι, τὸ ποιεῖν ἅπερ ἂν ἐκεῖνος βούληται. Ἐπεὶ εἰ μέλλοιμεν τὰ παροξύνοντα αὐτὸν πράττειν, πόθεν δη- λώσομεν ὅτι χαίρομεν ; Οὐχ ὁρᾶτε καὶ ἐν οἰκίαι; ὅταν τις τινὰ ὑποδέχηται τῶν ποθουμένων, πως μετά χα ρᾶς πάντα πράττει πανταχοῦ περιτρέχων, καὶ εἰ δέοι πάντα τὰ ὄντα προέσθαι, μηδενὸς φειδόμενος, ὥστε ἀρέσαι τῷ παραγενομένῳ ; Εἰ δὲ καλῶν τις μὴ ὑπο ακούοι 8, καὶ τὰ ἀναπαύοντα αὐτὸν μὴ πράττοι, κἂν μυριάκις λέγῃ τῇ παρουσίᾳ χαίρειν, οὐκ ἂν πιστευθείη [119] ποτὲ παρὰ τοῦ ξενιζομένου, δικαίως. Ἐπὶ γὰρ τῶν ἔργων τοῦτο ἐπιδεικνύναι χρή. Οὐκοῦν ἐπεὶ καὶ ὁ Χριστὸς πρὸς ἡμᾶς ἦλθε, δείξωμεν ὅτι χαίρομεν, καὶ μηδὲν τῶν παροξυνόντων αὐτὸν πράττωμεν· καλ λωπίσωμεν τὴν οἰκίαν εἰς ἦν παρεγένετο· τοῦτο γὰρ χαιρόντων· παραθῶμεν ἄριστον 8 βούλεται φαγεῖν· * Sic omnes editi et mss. Sed legendum omnino vide- 111τ εἰ δὲ καλοῦντι μὴ ὑπακούοι. 128 τοῦτο γὰρ ἀγαλλομένων. Ποῖον δέ ἐστι τοῦτο τὸ ἄριο στον ; Αὐτός φησιν· Ἐμὸν βρῶμά ἐστιν, ἵνα ποιήσω τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με. Θρέψωμεν αὐτὸν πεινῶντα· ποτίσωμεν διψώντα· κἂν ψυχροῦ δῷς ποτή ριον, δέχεται· φιλεῖ γάρ σε· τὰ δὲ παρὰ τῶν φιλου μένων, κἂν μικρὰ τυγχάνῃ, μεγάλα τῷ ποθοῦντι φαί νετα:. Μόνον σὺ μὴ κατοκνήσῃς· κἂν ὁβολοὺς δύο και ταβάλῃς, οὐκ ἀποστρέφεται, ἀλλ' ὡς πολὺν δέχεται πλοῦτον. Ἐπειδὴ γὰρ ἀνενδεής ἐστι, καὶ οὐ χρείας ἔνεκεν ταῦτα λαμβάνει, εἰκότως οὐκ ἐν τῷ μέτρῳ τῶν διδομένων, ἀλλ' ἐν τῇ προαιρέσει τοῦ παρέχοντος τὸ πᾶν ὁρίζεται. Μόνον δείξον ὅτι φιλεῖς παραγενόμενον αὐτὸν, ὅτι σπουδάζεις ἅπαντα ὑπὲρ τούτου, ὅτι χαίρεις ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ. Ορα αὐτὸς πῶς πρὸς σὲ διάκειται. Ηλθε διὰ σὲ, τὴν ψυχὴν ἔθηκεν ὑπὲρ σοῦ· καὶ μετά ταῦτα πάντα οὐδὲ ἱκετεύειν σε παραιτεῖται. Υπέρ Χριστοῦ γὰρ πρεσβεύομεν, φησίν, ὡς τοῦ Θεοῦ παρακαλοῦντος δι' ἡμῶν. Καὶ τίς οὕτω μαινόμενος, φησίν, ὡς μὴ φιλεῖν τὸν δεσπότην τὸν ἑαυτοῦ; Τοῦτο καὶ ἐγὼ λέγω, καὶ οἶδα μὲν ὅτι ἕκαστος ἡμῶν οὐκ ἂν ἀρνηθείη τοῦτο τοῖς ῥήμασι καὶ τῇ διανοίᾳ. Αλλ' οὐκ ἀπὸ τῶν ῥημάτων μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν πραγμάτων δείκνυσθαι βούλεται ο φιλούμενος τοῦ το. "Αν γὰρ λέγωμεν τοῦτο, μὴ ποιῶμεν δὲ τὰ τῶν ποθούντων, γέλως τοῦτό ἐστιν, οὐκ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων. Ἐπεὶ οὖν τὸ διὰ τῶν λόγων μόνον ὁμολογεῖν, διὰ δὲ τῶν ἔργων ἐναντιοῦσθαι, οὐχὶ ἀνόνητον μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπιβλα δὲς ἡμῖν, παρακαλῶ, τὴν διὰ τῶν ἔργων ὁμολογίαν προσθῶμεν, ἵνα καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ τύχωμεν ὁμολο γίας κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, ὅταν ἐπὶ τοῦ Πατρὸς ὁμολογῇ τοὺς ἀξίους ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνα; τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΑ' Απεκρίθη Ναθαναὴλ, καὶ λέγει αὐτῷ· « Ραβδί, σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τοῦ ᾿Ισ- ραήλ. Απεκρίθη ὁ Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῷ· "Οτι εἶπόν σοι, Εἶδόν σε ὑποκάτω τῆς συκῆς, πιστεύεις ; Μείζω τούτων δψει. α'. Πολλῆς ἡμῖν, ἀγαπητοί, δεῖ τῆς μερίμνης, πολλῆς τῆς ἀγρυπνίας, ὥστε δυνηθῆναι τὸ βάθος κατοπτεῦσαι τῶν θείων Γραφῶν. Οὐ γὰρ ἁπλῶς, οὐδὲ καθεύδοντας b ἔνι τὸ βούλημα κ αὐτῶν εὑρεῖν, ἀλλὰ δεῖ μὲν ἐρεύνης ἀκριβοῦς, δεῖ δὲ καὶ εὐχῆς ἐκτενούς, ἵνα δυνηθῶμεν [120] μικρόν τι διαβλέψαι πρὸς τὰ ἄδυτα τῶν θείων λογίων. Ἰδοὺ γὰρ καὶ τήμερον οὐ μικρὸν ἡμῖν ζήτημα πρόκειται, ἀλλὰ καὶ πολλῆς δεόμενον τῆς σπουδῆς καὶ τῆς ἐρεύνης. Εἰπόντος γὰρ τοῦ Ναθαναήλ, Σύ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ Χριστός φησιν· “Οτι εἶπόν σοι, Εἶδόν σε ὑποκάτω τῆς συκῆς, πιστεύεις ; Μείζονα τούτων δψει. Τί ποτ' οὖν ἐν τοῖς εἰρημένοις ἐστὶ τὸ ζητούμενον ; Οτι Πέτρος ὁ μὲν μετὰ τοσαῦτα θαύματα καὶ διδασκαλίαν τοιαύτην ὁμολογήσας, ὅτι Σὺ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, μακαρίζεται, ὡς παρὰ τοῦ Πα- τρὸς τὴν ἀποκάλυψιν δεξάμενος· ὁ δὲ Ναθαναὴλ καὶ πρὸ τῶν σημείων, καὶ πρὸ τῆς διδασκαλίας τὸ αὐτὸ τοῦτο εἰπὼν, οὐδὲν τοιοῦτον ἤκουσεν, ἀλλὰ καὶ ὡς οὐδὲν εἰρηκὼς τοσοῦτον, ὅσον ἐχρῆν εἰπεῖν, ἐπὶ μείζω προσάγεται c. Τί ποτ' οὖν τὸ αἴτιον; "Οτι τὰ μὲν ῥήματα τὰ αὐτὰ ἐφθέγξατο καὶ ὁ Πέτρος καὶ ὁ Να- θαναήλ, οὐ μετὰ τῆς αὐτῆς δὲ διανοίας ἑκάτερος, ἀλλ' • Savil. τὸ θέλημα, Morel. τὸ βούλημα. b Sic Savil. et mss. furimi. Morel. ὄψει. Πολλοὶ ἀναγινωσκόντων τὸ φη- τὸν τοῦτο διαπορούντες φασι, Τί δήποτε Πέτρος. - Morel. προάγεται. Σ. ὁ μὲν Πέτρος ώμολόγησεν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ὡς Θεὸν ἀληθῆ, ὁ δὲ ἄνθρωπον ψιλόν. Καὶ πόθεν δῆλον τοῦτο ἡμῖν; Ἐκ τῶν ὁ μετὰ ταῦτα εἰρημένων. Εἰπὼν γάμο Σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἐπήγαγε· Σὺ εἶ ὁ βασιλεύς τοῦ ᾿Ισραήλ. Ο δὲ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς οὐ τοῦ Ἰσραήλ ἐστι βασιλεὺς μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς οἰκουμένης ἁπά σης. Οὐκ ἀπὸ τούτου δὲ μόνον τοῦτο δῆλον, ἀλλὰ καὶ έθηκεν ὁ Χριστὸς, ἀλλ' ὡς ἀπηρτισμένης αὐτῷ τῆς ἐκ τῶν ἑξῆς. Τῷ μὲν γὰρ Πέτρῳ οὐδὲν ὕστερον προς- πίστεως, τὴν Ἐκκλησίαν ἔφησεν ἐπὶ τὴν ὁμολογίαν οἰκοδομήσειν τὴν ἐκείνου. Ἐνταῦθα δὲ οὐδὲν τοιοῦτον ἐποίησεν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐναντίον. ὡς γὰρ πολλοῦ τινος καὶ τοῦ βελτίονος μέρους τῇ ὁμολογίᾳ λείποντος, τὰ λοιπά προσέθηκε. Τί γάρ φησιν; Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν· ἀπάρτι ὄψεσθε τὸν οὐρανὸν ἀνεῳγότα, καὶ τοὺς ἀγγέλους τοῦ Θεοῦ ἀναβαίνοντας καὶ κατα- βαίνοντας ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Ορᾶς πῶς αὐτὸν ἀπὸ τῆς γῆς ἀνάγει κατὰ μικρὸν, καὶ ποιεῖ μηκέτι φαντάζεσθαι ἄνθρωπον ἁπλῶς; Ο γὰρ ἄγγε λοι διακονοῦσι, καὶ ἐφ᾿ ὃν ἄγγελοι ἀναβαίνουσι καὶ καταβαίνουσι, πῶς ἂν οὗτος ἄνθρωπος εἴη; Διὰ τοῦτο εἶπε, Μείζονα τούτων ὄψει· καὶ δεικνὺς αὐτό, ἐπ ἤγαγε τὴν τῶν ἀγγέλων διακονίαν. Ο δὲ λέγει, τοιού- τόν ἐστι· Μέγα σοι, φησίν, ὦ Ναθαναήλ, ἔδοξεν εἶναι τοῦτο, καὶ διὰ τοῦτό με βασιλέα τοῦ Ἰσραὴλ ὡμολόγησας· τί οὖν ἐρεῖς, ὅταν ἴδῃς τοὺς ἀγγέλου; ἐπ' ἐμὲ ἀναβαίνοντας καὶ καταβαίνοντας ; διὰ τούτων πείθων, καὶ τῶν ἀγγέλων αὐτὸν ὁμολογήσαι Δεσπότην. a Sic Savil. et omnes fere mss. Morel vero καὶ ὅτι τοῦτο ἀληθές, δηλον ἐκ τῶν, •

127 IN JOANNEM HOMIL. XXI al. XX. γ. Τί ούν ; πρὶν ἢ τὸν Φίλιππον φωνῆσαι εἶδεν αὐτὸν μόνον, οὐχὶ δὲ καὶ πρὸ τούτου ἑώρα τῷ ἀκοιμήτῳ ὄμματι; Τώρα, καὶ οὐδεὶς ἂν ἀντείποι· ἀλλὰ τέως τοῦτο τὸ κατεπείγον ἦν εἰπεῖν. Τί οὖν ἐκεῖνος; Έπει δὴ τεκμήριον ἀναμφισβήτητον ἔλαβε τῆς προγνώσεως, ἦλθεν ἐπὶ τὴν ὁμολογίαν, καὶ τῇ ἀναβολῇ τῇ προτέρα τὴν ἀκρίβειαν δηλῶν, καὶ τῇ μετὰ ταῦτα συγκατα- θέσει τὴν εὐγνωμοσύνην. Απεκρίθη γάρ, φησί, καὶ λέγει αὐτῷ· Ραββί, σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τοῦ ᾿Ισραήλ· Εἶδες ψυχὴν περιχαρή γενομένην ἀθρόον, καὶ τοῖς βήμασι περιπτυσσομένην τὸν Ἰησοῦν; Σὺ εἶ, φησίν, ὁ προσδοκώμενος, ἐκεῖνος ὁ ζητούμενος. Εἶδες ἐκπληττόμενον, θαυμάζοντα, σκιρτώντα, πηδῶντα ὑπὸ τῆς ἡδονῆς; Οὕτω καὶ ἡμᾶς χαίρειν δεῖ, καταξιωθέντας μαθεῖν τοῦ Θεοῦ τὸν Υἱόν· χαίρειν δὲ, οὐ κατά διάνοιαν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν πραγμάτων αὐτῶν τοῦτο δεικνύναι. Τί δὲ τῶν χαιρόν. των ἐστί; Πείθεσθαι τῷ γνωρισθέντι. Πειθομένων δέ ἐστι, τὸ ποιεῖν ἅπερ ἂν ἐκεῖνος βούληται. Ἐπεὶ εἰ μέλλοιμεν τὰ παροξύνοντα αὐτὸν πράττειν, πόθεν δη- λώσομεν ὅτι χαίρομεν ; Οὐχ ὁρᾶτε καὶ ἐν οἰκίαι; ὅταν τις τινὰ ὑποδέχηται τῶν ποθουμένων, πως μετά χα ρᾶς πάντα πράττει πανταχοῦ περιτρέχων, καὶ εἰ δέοι πάντα τὰ ὄντα προέσθαι, μηδενὸς φειδόμενος, ὥστε ἀρέσαι τῷ παραγενομένῳ ; Εἰ δὲ καλῶν τις μὴ ὑπο ακούοι 8, καὶ τὰ ἀναπαύοντα αὐτὸν μὴ πράττοι, κἂν μυριάκις λέγῃ τῇ παρουσίᾳ χαίρειν, οὐκ ἂν πιστευθείη [119] ποτὲ παρὰ τοῦ ξενιζομένου, δικαίως. Ἐπὶ γὰρ τῶν ἔργων τοῦτο ἐπιδεικνύναι χρή. Οὐκοῦν ἐπεὶ καὶ ὁ Χριστὸς πρὸς ἡμᾶς ἦλθε, δείξωμεν ὅτι χαίρομεν, καὶ μηδὲν τῶν παροξυνόντων αὐτὸν πράττωμεν· καλ λωπίσωμεν τὴν οἰκίαν εἰς ἦν παρεγένετο· τοῦτο γὰρ χαιρόντων· παραθῶμεν ἄριστον 8 βούλεται φαγεῖν· * Sic omnes editi et mss. Sed legendum omnino vide- 111τ εἰ δὲ καλοῦντι μὴ ὑπακούοι. 128 τοῦτο γὰρ ἀγαλλομένων. Ποῖον δέ ἐστι τοῦτο τὸ ἄριο στον ; Αὐτός φησιν· Ἐμὸν βρῶμά ἐστιν, ἵνα ποιήσω τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με. Θρέψωμεν αὐτὸν πεινῶντα· ποτίσωμεν διψώντα· κἂν ψυχροῦ δῷς ποτή ριον, δέχεται· φιλεῖ γάρ σε· τὰ δὲ παρὰ τῶν φιλου μένων, κἂν μικρὰ τυγχάνῃ, μεγάλα τῷ ποθοῦντι φαί νετα:. Μόνον σὺ μὴ κατοκνήσῃς· κἂν ὁβολοὺς δύο και ταβάλῃς, οὐκ ἀποστρέφεται, ἀλλ' ὡς πολὺν δέχεται πλοῦτον. Ἐπειδὴ γὰρ ἀνενδεής ἐστι, καὶ οὐ χρείας ἔνεκεν ταῦτα λαμβάνει, εἰκότως οὐκ ἐν τῷ μέτρῳ τῶν διδομένων, ἀλλ' ἐν τῇ προαιρέσει τοῦ παρέχοντος τὸ πᾶν ὁρίζεται. Μόνον δείξον ὅτι φιλεῖς παραγενόμενον αὐτὸν, ὅτι σπουδάζεις ἅπαντα ὑπὲρ τούτου, ὅτι χαίρεις ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ. Ορα αὐτὸς πῶς πρὸς σὲ διάκειται. Ηλθε διὰ σὲ, τὴν ψυχὴν ἔθηκεν ὑπὲρ σοῦ· καὶ μετά ταῦτα πάντα οὐδὲ ἱκετεύειν σε παραιτεῖται. Υπέρ Χριστοῦ γὰρ πρεσβεύομεν, φησίν, ὡς τοῦ Θεοῦ παρακαλοῦντος δι' ἡμῶν. Καὶ τίς οὕτω μαινόμενος, φησίν, ὡς μὴ φιλεῖν τὸν δεσπότην τὸν ἑαυτοῦ; Τοῦτο καὶ ἐγὼ λέγω, καὶ οἶδα μὲν ὅτι ἕκαστος ἡμῶν οὐκ ἂν ἀρνηθείη τοῦτο τοῖς ῥήμασι καὶ τῇ διανοίᾳ. Αλλ' οὐκ ἀπὸ τῶν ῥημάτων μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν πραγμάτων δείκνυσθαι βούλεται ο φιλούμενος τοῦ το. "Αν γὰρ λέγωμεν τοῦτο, μὴ ποιῶμεν δὲ τὰ τῶν ποθούντων, γέλως τοῦτό ἐστιν, οὐκ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων. Ἐπεὶ οὖν τὸ διὰ τῶν λόγων μόνον ὁμολογεῖν, διὰ δὲ τῶν ἔργων ἐναντιοῦσθαι, οὐχὶ ἀνόνητον μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπιβλα δὲς ἡμῖν, παρακαλῶ, τὴν διὰ τῶν ἔργων ὁμολογίαν προσθῶμεν, ἵνα καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ τύχωμεν ὁμολο γίας κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, ὅταν ἐπὶ τοῦ Πατρὸς ὁμολογῇ τοὺς ἀξίους ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνα; τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΑ' Απεκρίθη Ναθαναὴλ, καὶ λέγει αὐτῷ· « Ραβδί, σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τοῦ ᾿Ισ- ραήλ. Απεκρίθη ὁ Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῷ· "Οτι εἶπόν σοι, Εἶδόν σε ὑποκάτω τῆς συκῆς, πιστεύεις ; Μείζω τούτων δψει. α'. Πολλῆς ἡμῖν, ἀγαπητοί, δεῖ τῆς μερίμνης, πολλῆς τῆς ἀγρυπνίας, ὥστε δυνηθῆναι τὸ βάθος κατοπτεῦσαι τῶν θείων Γραφῶν. Οὐ γὰρ ἁπλῶς, οὐδὲ καθεύδοντας b ἔνι τὸ βούλημα κ αὐτῶν εὑρεῖν, ἀλλὰ δεῖ μὲν ἐρεύνης ἀκριβοῦς, δεῖ δὲ καὶ εὐχῆς ἐκτενούς, ἵνα δυνηθῶμεν [120] μικρόν τι διαβλέψαι πρὸς τὰ ἄδυτα τῶν θείων λογίων. Ἰδοὺ γὰρ καὶ τήμερον οὐ μικρὸν ἡμῖν ζήτημα πρόκειται, ἀλλὰ καὶ πολλῆς δεόμενον τῆς σπουδῆς καὶ τῆς ἐρεύνης. Εἰπόντος γὰρ τοῦ Ναθαναήλ, Σύ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ Χριστός φησιν· “Οτι εἶπόν σοι, Εἶδόν σε ὑποκάτω τῆς συκῆς, πιστεύεις ; Μείζονα τούτων δψει. Τί ποτ' οὖν ἐν τοῖς εἰρημένοις ἐστὶ τὸ ζητούμενον ; Οτι Πέτρος ὁ μὲν μετὰ τοσαῦτα θαύματα καὶ διδασκαλίαν τοιαύτην ὁμολογήσας, ὅτι Σὺ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, μακαρίζεται, ὡς παρὰ τοῦ Πα- τρὸς τὴν ἀποκάλυψιν δεξάμενος· ὁ δὲ Ναθαναὴλ καὶ πρὸ τῶν σημείων, καὶ πρὸ τῆς διδασκαλίας τὸ αὐτὸ τοῦτο εἰπὼν, οὐδὲν τοιοῦτον ἤκουσεν, ἀλλὰ καὶ ὡς οὐδὲν εἰρηκὼς τοσοῦτον, ὅσον ἐχρῆν εἰπεῖν, ἐπὶ μείζω προσάγεται c. Τί ποτ' οὖν τὸ αἴτιον; "Οτι τὰ μὲν ῥήματα τὰ αὐτὰ ἐφθέγξατο καὶ ὁ Πέτρος καὶ ὁ Να- θαναήλ, οὐ μετὰ τῆς αὐτῆς δὲ διανοίας ἑκάτερος, ἀλλ' • Savil. τὸ θέλημα, Morel. τὸ βούλημα. b Sic Savil. et mss. furimi. Morel. ὄψει. Πολλοὶ ἀναγινωσκόντων τὸ φη- τὸν τοῦτο διαπορούντες φασι, Τί δήποτε Πέτρος. - Morel. προάγεται. Σ. ὁ μὲν Πέτρος ώμολόγησεν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ὡς Θεὸν ἀληθῆ, ὁ δὲ ἄνθρωπον ψιλόν. Καὶ πόθεν δῆλον τοῦτο ἡμῖν; Ἐκ τῶν ὁ μετὰ ταῦτα εἰρημένων. Εἰπὼν γάμο Σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἐπήγαγε· Σὺ εἶ ὁ βασιλεύς τοῦ ᾿Ισραήλ. Ο δὲ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς οὐ τοῦ Ἰσραήλ ἐστι βασιλεὺς μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς οἰκουμένης ἁπά σης. Οὐκ ἀπὸ τούτου δὲ μόνον τοῦτο δῆλον, ἀλλὰ καὶ έθηκεν ὁ Χριστὸς, ἀλλ' ὡς ἀπηρτισμένης αὐτῷ τῆς ἐκ τῶν ἑξῆς. Τῷ μὲν γὰρ Πέτρῳ οὐδὲν ὕστερον προς- πίστεως, τὴν Ἐκκλησίαν ἔφησεν ἐπὶ τὴν ὁμολογίαν οἰκοδομήσειν τὴν ἐκείνου. Ἐνταῦθα δὲ οὐδὲν τοιοῦτον ἐποίησεν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐναντίον. ὡς γὰρ πολλοῦ τινος καὶ τοῦ βελτίονος μέρους τῇ ὁμολογίᾳ λείποντος, τὰ λοιπά προσέθηκε. Τί γάρ φησιν; Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν· ἀπάρτι ὄψεσθε τὸν οὐρανὸν ἀνεῳγότα, καὶ τοὺς ἀγγέλους τοῦ Θεοῦ ἀναβαίνοντας καὶ κατα- βαίνοντας ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Ορᾶς πῶς αὐτὸν ἀπὸ τῆς γῆς ἀνάγει κατὰ μικρὸν, καὶ ποιεῖ μηκέτι φαντάζεσθαι ἄνθρωπον ἁπλῶς; Ο γὰρ ἄγγε λοι διακονοῦσι, καὶ ἐφ᾿ ὃν ἄγγελοι ἀναβαίνουσι καὶ καταβαίνουσι, πῶς ἂν οὗτος ἄνθρωπος εἴη; Διὰ τοῦτο εἶπε, Μείζονα τούτων ὄψει· καὶ δεικνὺς αὐτό, ἐπ ἤγαγε τὴν τῶν ἀγγέλων διακονίαν. Ο δὲ λέγει, τοιού- τόν ἐστι· Μέγα σοι, φησίν, ὦ Ναθαναήλ, ἔδοξεν εἶναι τοῦτο, καὶ διὰ τοῦτό με βασιλέα τοῦ Ἰσραὴλ ὡμολόγησας· τί οὖν ἐρεῖς, ὅταν ἴδῃς τοὺς ἀγγέλου; ἐπ' ἐμὲ ἀναβαίνοντας καὶ καταβαίνοντας ; διὰ τούτων πείθων, καὶ τῶν ἀγγέλων αὐτὸν ὁμολογήσαι Δεσπότην. a Sic Savil. et omnes fere mss. Morel vero καὶ ὅτι τοῦτο ἀληθές, δηλον ἐκ τῶν, •

129 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTIΝΟΡ. a Ὣς γὰρ ἐπὶ υἱὸν βασιλέως γνήσιον, οὕτως ἀνῄεσαν καὶ κατῄεσαν οἱ διάκονοι οἱ βασιλικοί, τοῦτο μὲν παρὰ τὸν καιρὸν τοῦ σταυροῦ, τοῦτο δὲ παρὰ τὸν καιρὸν τῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς ἀναλήψεως, καὶ πρὸ τούτου δὲ, ὅτε προσῆλθον καὶ διηκόνουν αὐτῷ, ὅτε εὐηγγελί- ζοντο αὐτοῦ τὸν τόκον, ὅτε ἐβόων· Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη· ὅτε πρὸς τὴν Μαριάμ ἦλθον, ὅτι πρὸς τὸν Ἰωσήφ. Οπερ δὲ ἐπὶ πολλῶν ἐποίησε, τοῦτο καὶ νῦν ποιεῖ. Δύο λέγει προβλήσεις, καὶ τῆς μὲν ἤδη τὸν ἔλεγχον δίδωσι, τὴν δὲ μέλλουσαν ἀπὸ τῆς παρούσης βεβαιοῖ. Καὶ γὰρ τῶν λεχθέντων τὰ μὲν τὴν ἀπόδειξιν ἔλαβεν, οἷον ἐστι, Πρὸ τοῦ Φίλ ιππον φωνῆσαί σε, [121] ὑπὸ τὴν συκῆν " ειδόν σε· τὰ δὲ ἐκβήσεσθαι ἔμελλε, καὶ ἐκ μέρους ἐξέβη, ἡ τῶν ἀγγέλων κατάβασις καὶ ἀνάβασις, ἡ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ, ἡ ἐπὶ τῆς ἀναστάσεως, καὶ τῆς ἀναλήψεως ὃ καὶ αὐτὸ διὰ τῶν εἰρημένων ἀξιόπιστον ποιεῖ καὶ πρὸ τῆς ἐκβάσεως. Ο γὰρ ἐπὶ τοῖς παρελθοῦσιν αὐ τοῦ τὴν δύναμιν γνούς, καὶ περὶ τῶν μελλόντων ἀκούων, εὐκολώτερον καταδέχοιτο ἂν καὶ ταύτην την πρόβδησιν. Τί οὖν ὁ Ναθαναήλ; Οὐδὲν πρὸς τοῦτο ἀποκρίνεται. Διὸ καὶ ὁ Χριστὸς μέχρι τούτου τὸν λό- γον ἔστησε τὸν πρὸς αὐτὸν, συγχωρῶν κατ' ἰδίαν ἀναλογίσασθαι τὰ λεχθέντα, καὶ οὐ βουλόμενος πάντα ἀδρέως ἐκχέειν, ἀλλὰ καταβαλὼν εἰς εὔφορον γῆν τὰ σπέρματα, ἀφίησιν αὐτὴν ἐπὶ σχολῆς βλαστῆσαι λοι πίν. Οπερ καὶ ἀλλαχοῦ δεικνὺς ἔλεγεν· Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ σπείροντι καλὸν σπέρμα. Καὶ ἐν τῷ καθεύδειν αὐτὸν, ἐπέρ- χεται ὁ ἐχθρὸς, καὶ σπείρει ζιζάνια ἀνὰ μέσον τοῦ σίτου. Ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ γάμος ἐγένετο ἐν Καλῇ τῆς Γαλιλαίας. Καὶ ἐκλήθη ὁ Ἰησοῦς εἰς τοὺς γάμους. Ην δὲ καὶ ἡ μήτηρ τοῦ Ἰησοῦ ἐκεῖ, καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ. Εἶπον καὶ φθάσας, ὅτι ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ μᾶλλον γνώριμος ἦν· διὸ καὶ καλοῦσιν αὐτὸν εἰς τὸν γάμον, καὶ παραγίνεται. Οὐδὲ γὰρ πρὸς τὴν ἀξίαν ἑώρα τὴν ἑαυτοῦ, ἀλλὰ πρὸς τὴν εὐεργε σίαν τὴν ἡμετέραν. Ο γὰρ μὴ ἀπαξιώσας δούλου μορφὴν λαβεῖν, πολλῷ μᾶλλον οὐκ ἂν ἐπηξίωσεν εἰς γάμον ἐλθεῖν δούλων· ὁ τελώναις καὶ ἁμαρτωλοῖς συναναπεσών, πολλῷ μᾶλλον οὐκ ἂν παρητήσατο τοῖς ἐν τῷ γάμῳ παροῦσι συγκατακλίνεσθαι. Οὐ μὴν οἱ καλέσαντες τὴν προσήκουσαν περὶ αὐτοῦ κρίσιν εἶχον, οὐδ᾽ ὡς μέγαν τινὰ ἐκάλουν, ἀλλ' ἁπλῶς ὡς τῶν πολ- λῶν ἕνα καὶ ὡς γνώριμον. Καὶ τοῦτο ηνίξατο ὁ εὐαγ γελιστὴς εἰπών· "Ην δὲ ἡ μήτηρ τοῦ ᾿Ιησοῦ ἐκεῖ, καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ. Ωσπερ οὖν ἐκείνην καὶ τοὺς ἀδελφοὺς ἐκάλεσαν, ἐκάλεσαν καὶ τὸν Ἰησοῦν. Καὶ ὑστερήσαντος οἴνου, λέγει ἢ μήτηρ αὐτοῦ· Οἶνον οὐκ ἔχουσιν. "Αξιον ἐνταῦθα ζητῆσαι, πόθεν ἐπῆλθε τῇ μητρὶ μέγα τι φαντασθῆναι περὶ τοῦ παιδός. Οὐδὲ γὰρ σημείον ἦν τι πεποιηκώς. Ταύτην γάρ, φησίν, ἀρχὴν ἐποίησε τῶν σημείων ὁ Ἰησοῦς ἐν Καν τῆς Γαλιλαίας. β'. Εἰ δὲ λέγοι τις, μὴ εἶναι τοῦτο τεκμήριον ἱκανὸν τοῦ ταύτην ἀρχὴν εἶναι τῶν σημείων, διὰ τὸ ἁπλῶς προσκεῖσθαι, Ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας, ὡς έγχω ροῦν πρῶτον ἐκεῖ γεγενῆσθαι, μὴ μέντοι πάντως b καὶ πρῶτον (εἰκὸς γὰρ αὐτὸν ἀλλαχοῦ πεποιηκέναι ἕτερα)· ἐκεῖνο πρὸς αὐτὸν ἐροῦμεν, ὃ καὶ ἔμπροσθεν εἴπομεν. Ποῖον δὴ τοῦτο; "Οπερ Ιωάννης φησίν· Ἐγὼ δὲ οὐκ ᾔδειν αὐτόν· ἀλλ᾽ ἵνα φανερωθῇ τῷ Ισραήλ, διὰ τοῦτο ἦλθον βαπτίζων. Εἰ δὲ κατὰ τὴν πρώτην ἡλικίαν ἐθαυματουργει, οὐκ ἂν ἐδεήθη- • Ali σε τη συχή. Μox Sari!. et codd. 703, 700 σταυρού, καὶ τῆς ἀν. b Morci. solus πάντων, male 130 - σαν Ἰσραηλῖται ἑτέρου τοῦ φανερώσοντος αὐτόν. γὰρ εἰς ἄνδρας ἐλθὼν, καὶ οὕτως ἀπὸ τῶν θαυμάτων οὐ τοῖς ἐν Ἰουδαία γνωρισθείς μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐν Συρίᾳ καὶ περαιτέρω, καὶ ταῦτα ἐν τρισὶν ἔτεσι μόνον ταῦτα πεποιηκὼς, μᾶλλον δὲ οὐδὲ τῶν τριῶν τούτων δεηθεὶς εἰς τὸ δεῖξαι ἑαυτόν· εὐθέως γὰρ καὶ ἐκ τῆς πρώτης [122] πανταχοῦ ἡ ἀκοὴ αὐτοῦ ἀπῆλ θεν· ὁ τοίνυν ἐν βραχεῖ καιρῷ οὕτω διὰ τοῦ πλήθους τῶν θαυμάτων ἐκλάμψας, ὥστε αὐτοῦ τὸ ὄνομα κατά- δηλον γενέσθαι πᾶσι· πολλῷ μᾶλλον εἰ παῖς ὢν ἐκ πρώτης ἡλικίας ἐθαυματούργει, ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον οὐκ ἔμελλε λήσεσθαι. Τά τε γὰρ γινόμενα παραδοξό τερα ἂν ἔδοξεν εἶναι, ἅτε παρὰ μειρακίου γινόμενα, ὅ τε χρόνος διπλασίων καὶ τριπλασίων καὶ πολλῷ πλείων ἦν ἄν. Ἀλλὰ γὰρ οὐδὲν ἐποίησε παῖς ὧν ἀλλ' ἓν τοῦτο μόνον ἐμαρτύρησεν ὁ Λουκᾶς, ὅτι ἐκα- δ θέζετο δωδεκαετής ὢν τῶν διδασκάλων ἀκροώμενος, καὶ διὰ τῆς ἐρωτήσεως ἐδόκει θαυμαστὸς εἶναι· καὶ ἄλλως δὲ εἰκότως καὶ κατὰ λόγον οὐκ ἤρξατο τῶν στ μείων ἐκ πρώτης ηλικίας εὐθέως. Ενόμισαν γὰρ ἂν φαντασίαν ο εἶναι τὸ πρᾶγμα. Εἰ γὰρ ἐν ἡλικίᾳ γε νομένου πολλοὶ τοῦτο υπώπτευσαν, πολλῷ μᾶλλον, ἐὰν μειράκιον ὢν κομιδῇ ἐθαυματούργει, καὶ θᾶττον δὲ καὶ πρὸ τοῦ προσήκοντος καιροῦ ἐπὶ τὸν σταυρὸν ὥρμησαν ἂν, τῇ βασκανία τηκόμενοι· καὶ αὐτὰ τὰ τῆς οἰκονομίας δ᾽ ἂν ἠπιστήθη πράγματα. Πόθεν οὖν ἐπῆλθε τῇ μητρὶ μέγα τι φαντασθῆναι περὶ αὐτοῦ; φησίν. Αποκαλύπτεσθαι λοιπὸν ἤρχετο, καὶ ἐξ Ιωάν νου κατάδηλος ἦν, καὶ ἀπὸ τῶν πρὸς τοὺς μαθητάς εἰρημένων αὐτῷ· καὶ πρὸ τούτων δὲ ἁπάντων, αὐτὴ ἡ σύλληψι;, καὶ τὰ μετὰ τὴν γέννησιν ο γενόμενα πάντα, μεγίστην αὐτῇ περὶ τοῦ παιδὸς ἐνέθηκε την ὑπόνοιαν. Ηκουσε γάρ, φησί, πάντα τὰ περὶ τοῦ παιδός. Καὶ συνετήρει ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῆς. Τίνο; οὖν ἕνεκεν, φησίν, οὐ πρὸ τούτου ταῦτα ἔλεγεν; Οτι, ὅπερ ἔφην, τότε λοιπὸν ἀρχὴν τοῦ φανεροῦσθαι ἐλάμ- βανε. Πρὸ μὲν γὰρ τούτου ὡς τῶν πολλῶν εἰς ὢν, οὕτω διήγεν· ὅθεν οὐδὲ ἐθάῤῥει τοιοῦτόν τι πρὸς αὐτὸν ἡ μήτηρ εἰπεῖν. Ἐπειδὴ δὲ ἤκουσεν, ὅτι Ἰωάννης Ε' αὐτὸν ἦλθε, καὶ ὅτι αὐτῷ ἐμαρτύρησεν ἅπερ ἐμαρ τύρησε, καὶ ὅτι μαθητὰς ἔσχε, τότε λοιπὸν θαῤῥοῦσα παρακαλεῖ, καὶ ὑστερήσαντος οίνου, λέγει· Οἶνον οὐκ ἔχουσιν. Ἐβούλετο γὰρ καὶ ἐκείνοις καταθέσθαι χά- ριν, καὶ ἑαυτὴν λαμπροτέραν ποιῆσαι διὰ τοῦ παιδός. Καὶ τάχα τι καὶ ἀνθρώπινον ἔπασχε, καθάπερ καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ, λέγοντες, Δείξον σεαυτὸν τῷ κόσμῳ, βουλόμενοι τὴν ἀπὸ τῶν θαυμάτων δόξαν καρπώσα- σθαι. Διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς σφοδρότερον ἀπεκρίνατο, λέγων· Τί ἐμοὶ καὶ σοὶ, γύναι; Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου. Ἐπεὶ ὅτι σφόδρα δεῖτο τὴν τεκοῦσαν, ἄκουσαν τοῦ Λουκᾶ διηγουμένου πῶς ὑποτεταγμένος τοῖς γο- νεῦσιν ἦν, καὶ αὐτοῦ δὲ τούτου τοῦ εὐαγγελιστοῦ δε:- κνύντος, πῶς αὐτῆς προενόησε καὶ παρ' αὐτὸν τοῦ σταυροῦ τὸν καιρόν. Ενθα μὲν γὰρ ἂν μηδὲν ἐμπο- δίζωσι, μηδὲ παρεγχόπτωσί τι τῶν κατὰ Θεὸν πρι γμάτων οἱ γονεῖς, ἀναγκαῖον εἶχειν καὶ ὀφειλόμενον, καὶ τὸ μὴ τοῦτο ποιεῖν, κίνδυνος μέγας· ὅταν δὲ ἀκα!- ρως τι ζητῶσι καὶ ἐγκόπτωσί τι ο τῶν πνευματικών, οὐκ ἀσφαλὲς πείθεσθαι. Διὸ καὶ ἐνταῦθα οὕτως ἀπὸ εκρίνατο, καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν· Τίς ἐστιν ἡ μήτηρ μου, καὶ τίνες εἰσὶν οἱ ἀδελφοί μου; Ουδέπω γάρ ἣν [123] ἐχρὴν περὶ αὐτοῦ δόξαν εἶχον· ἀλλ' ἐπειδὴ c Murel. γὰρ φαντασίαν. d Savil. et mss. plurimi καὶ τὰ περὶ τὴν σύλληψιν. Morel. et cui. 706 καὶ τὰ μετὰ τὴν γένν. Μox post τὴν ὑπόνοιαν, Savil. et mss. ut edidimus. Morel vero τοῦτο καὶ ὁ Λουκᾶς ἡμῖν δείκνυσι λέγων, ΙΙ δὲ Μαριάμ συνετήρει, elc. Cod. 906 καθὼς καὶ ὁ Λουκᾶς φησί Πάντα περὶ τ. π. ῥήματα ἡ Μαρ. συνετ., etc. e lla alii ct Savil.; Morel. εγκόπτωσιν ἡμᾶς.

129 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTIΝΟΡ. a Ὣς γὰρ ἐπὶ υἱὸν βασιλέως γνήσιον, οὕτως ἀνῄεσαν καὶ κατῄεσαν οἱ διάκονοι οἱ βασιλικοί, τοῦτο μὲν παρὰ τὸν καιρὸν τοῦ σταυροῦ, τοῦτο δὲ παρὰ τὸν καιρὸν τῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς ἀναλήψεως, καὶ πρὸ τούτου δὲ, ὅτε προσῆλθον καὶ διηκόνουν αὐτῷ, ὅτε εὐηγγελί- ζοντο αὐτοῦ τὸν τόκον, ὅτε ἐβόων· Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη· ὅτε πρὸς τὴν Μαριάμ ἦλθον, ὅτι πρὸς τὸν Ἰωσήφ. Οπερ δὲ ἐπὶ πολλῶν ἐποίησε, τοῦτο καὶ νῦν ποιεῖ. Δύο λέγει προβλήσεις, καὶ τῆς μὲν ἤδη τὸν ἔλεγχον δίδωσι, τὴν δὲ μέλλουσαν ἀπὸ τῆς παρούσης βεβαιοῖ. Καὶ γὰρ τῶν λεχθέντων τὰ μὲν τὴν ἀπόδειξιν ἔλαβεν, οἷον ἐστι, Πρὸ τοῦ Φίλ ιππον φωνῆσαί σε, [121] ὑπὸ τὴν συκῆν " ειδόν σε· τὰ δὲ ἐκβήσεσθαι ἔμελλε, καὶ ἐκ μέρους ἐξέβη, ἡ τῶν ἀγγέλων κατάβασις καὶ ἀνάβασις, ἡ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ, ἡ ἐπὶ τῆς ἀναστάσεως, καὶ τῆς ἀναλήψεως ὃ καὶ αὐτὸ διὰ τῶν εἰρημένων ἀξιόπιστον ποιεῖ καὶ πρὸ τῆς ἐκβάσεως. Ο γὰρ ἐπὶ τοῖς παρελθοῦσιν αὐ τοῦ τὴν δύναμιν γνούς, καὶ περὶ τῶν μελλόντων ἀκούων, εὐκολώτερον καταδέχοιτο ἂν καὶ ταύτην την πρόβδησιν. Τί οὖν ὁ Ναθαναήλ; Οὐδὲν πρὸς τοῦτο ἀποκρίνεται. Διὸ καὶ ὁ Χριστὸς μέχρι τούτου τὸν λό- γον ἔστησε τὸν πρὸς αὐτὸν, συγχωρῶν κατ' ἰδίαν ἀναλογίσασθαι τὰ λεχθέντα, καὶ οὐ βουλόμενος πάντα ἀδρέως ἐκχέειν, ἀλλὰ καταβαλὼν εἰς εὔφορον γῆν τὰ σπέρματα, ἀφίησιν αὐτὴν ἐπὶ σχολῆς βλαστῆσαι λοι πίν. Οπερ καὶ ἀλλαχοῦ δεικνὺς ἔλεγεν· Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ σπείροντι καλὸν σπέρμα. Καὶ ἐν τῷ καθεύδειν αὐτὸν, ἐπέρ- χεται ὁ ἐχθρὸς, καὶ σπείρει ζιζάνια ἀνὰ μέσον τοῦ σίτου. Ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ γάμος ἐγένετο ἐν Καλῇ τῆς Γαλιλαίας. Καὶ ἐκλήθη ὁ Ἰησοῦς εἰς τοὺς γάμους. Ην δὲ καὶ ἡ μήτηρ τοῦ Ἰησοῦ ἐκεῖ, καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ. Εἶπον καὶ φθάσας, ὅτι ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ μᾶλλον γνώριμος ἦν· διὸ καὶ καλοῦσιν αὐτὸν εἰς τὸν γάμον, καὶ παραγίνεται. Οὐδὲ γὰρ πρὸς τὴν ἀξίαν ἑώρα τὴν ἑαυτοῦ, ἀλλὰ πρὸς τὴν εὐεργε σίαν τὴν ἡμετέραν. Ο γὰρ μὴ ἀπαξιώσας δούλου μορφὴν λαβεῖν, πολλῷ μᾶλλον οὐκ ἂν ἐπηξίωσεν εἰς γάμον ἐλθεῖν δούλων· ὁ τελώναις καὶ ἁμαρτωλοῖς συναναπεσών, πολλῷ μᾶλλον οὐκ ἂν παρητήσατο τοῖς ἐν τῷ γάμῳ παροῦσι συγκατακλίνεσθαι. Οὐ μὴν οἱ καλέσαντες τὴν προσήκουσαν περὶ αὐτοῦ κρίσιν εἶχον, οὐδ᾽ ὡς μέγαν τινὰ ἐκάλουν, ἀλλ' ἁπλῶς ὡς τῶν πολ- λῶν ἕνα καὶ ὡς γνώριμον. Καὶ τοῦτο ηνίξατο ὁ εὐαγ γελιστὴς εἰπών· "Ην δὲ ἡ μήτηρ τοῦ ᾿Ιησοῦ ἐκεῖ, καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ. Ωσπερ οὖν ἐκείνην καὶ τοὺς ἀδελφοὺς ἐκάλεσαν, ἐκάλεσαν καὶ τὸν Ἰησοῦν. Καὶ ὑστερήσαντος οἴνου, λέγει ἢ μήτηρ αὐτοῦ· Οἶνον οὐκ ἔχουσιν. "Αξιον ἐνταῦθα ζητῆσαι, πόθεν ἐπῆλθε τῇ μητρὶ μέγα τι φαντασθῆναι περὶ τοῦ παιδός. Οὐδὲ γὰρ σημείον ἦν τι πεποιηκώς. Ταύτην γάρ, φησίν, ἀρχὴν ἐποίησε τῶν σημείων ὁ Ἰησοῦς ἐν Καν τῆς Γαλιλαίας. β'. Εἰ δὲ λέγοι τις, μὴ εἶναι τοῦτο τεκμήριον ἱκανὸν τοῦ ταύτην ἀρχὴν εἶναι τῶν σημείων, διὰ τὸ ἁπλῶς προσκεῖσθαι, Ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας, ὡς έγχω ροῦν πρῶτον ἐκεῖ γεγενῆσθαι, μὴ μέντοι πάντως b καὶ πρῶτον (εἰκὸς γὰρ αὐτὸν ἀλλαχοῦ πεποιηκέναι ἕτερα)· ἐκεῖνο πρὸς αὐτὸν ἐροῦμεν, ὃ καὶ ἔμπροσθεν εἴπομεν. Ποῖον δὴ τοῦτο; "Οπερ Ιωάννης φησίν· Ἐγὼ δὲ οὐκ ᾔδειν αὐτόν· ἀλλ᾽ ἵνα φανερωθῇ τῷ Ισραήλ, διὰ τοῦτο ἦλθον βαπτίζων. Εἰ δὲ κατὰ τὴν πρώτην ἡλικίαν ἐθαυματουργει, οὐκ ἂν ἐδεήθη- • Ali σε τη συχή. Μox Sari!. et codd. 703, 700 σταυρού, καὶ τῆς ἀν. b Morci. solus πάντων, male 130 - σαν Ἰσραηλῖται ἑτέρου τοῦ φανερώσοντος αὐτόν. γὰρ εἰς ἄνδρας ἐλθὼν, καὶ οὕτως ἀπὸ τῶν θαυμάτων οὐ τοῖς ἐν Ἰουδαία γνωρισθείς μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐν Συρίᾳ καὶ περαιτέρω, καὶ ταῦτα ἐν τρισὶν ἔτεσι μόνον ταῦτα πεποιηκὼς, μᾶλλον δὲ οὐδὲ τῶν τριῶν τούτων δεηθεὶς εἰς τὸ δεῖξαι ἑαυτόν· εὐθέως γὰρ καὶ ἐκ τῆς πρώτης [122] πανταχοῦ ἡ ἀκοὴ αὐτοῦ ἀπῆλ θεν· ὁ τοίνυν ἐν βραχεῖ καιρῷ οὕτω διὰ τοῦ πλήθους τῶν θαυμάτων ἐκλάμψας, ὥστε αὐτοῦ τὸ ὄνομα κατά- δηλον γενέσθαι πᾶσι· πολλῷ μᾶλλον εἰ παῖς ὢν ἐκ πρώτης ἡλικίας ἐθαυματούργει, ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον οὐκ ἔμελλε λήσεσθαι. Τά τε γὰρ γινόμενα παραδοξό τερα ἂν ἔδοξεν εἶναι, ἅτε παρὰ μειρακίου γινόμενα, ὅ τε χρόνος διπλασίων καὶ τριπλασίων καὶ πολλῷ πλείων ἦν ἄν. Ἀλλὰ γὰρ οὐδὲν ἐποίησε παῖς ὧν ἀλλ' ἓν τοῦτο μόνον ἐμαρτύρησεν ὁ Λουκᾶς, ὅτι ἐκα- δ θέζετο δωδεκαετής ὢν τῶν διδασκάλων ἀκροώμενος, καὶ διὰ τῆς ἐρωτήσεως ἐδόκει θαυμαστὸς εἶναι· καὶ ἄλλως δὲ εἰκότως καὶ κατὰ λόγον οὐκ ἤρξατο τῶν στ μείων ἐκ πρώτης ηλικίας εὐθέως. Ενόμισαν γὰρ ἂν φαντασίαν ο εἶναι τὸ πρᾶγμα. Εἰ γὰρ ἐν ἡλικίᾳ γε νομένου πολλοὶ τοῦτο υπώπτευσαν, πολλῷ μᾶλλον, ἐὰν μειράκιον ὢν κομιδῇ ἐθαυματούργει, καὶ θᾶττον δὲ καὶ πρὸ τοῦ προσήκοντος καιροῦ ἐπὶ τὸν σταυρὸν ὥρμησαν ἂν, τῇ βασκανία τηκόμενοι· καὶ αὐτὰ τὰ τῆς οἰκονομίας δ᾽ ἂν ἠπιστήθη πράγματα. Πόθεν οὖν ἐπῆλθε τῇ μητρὶ μέγα τι φαντασθῆναι περὶ αὐτοῦ; φησίν. Αποκαλύπτεσθαι λοιπὸν ἤρχετο, καὶ ἐξ Ιωάν νου κατάδηλος ἦν, καὶ ἀπὸ τῶν πρὸς τοὺς μαθητάς εἰρημένων αὐτῷ· καὶ πρὸ τούτων δὲ ἁπάντων, αὐτὴ ἡ σύλληψι;, καὶ τὰ μετὰ τὴν γέννησιν ο γενόμενα πάντα, μεγίστην αὐτῇ περὶ τοῦ παιδὸς ἐνέθηκε την ὑπόνοιαν. Ηκουσε γάρ, φησί, πάντα τὰ περὶ τοῦ παιδός. Καὶ συνετήρει ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῆς. Τίνο; οὖν ἕνεκεν, φησίν, οὐ πρὸ τούτου ταῦτα ἔλεγεν; Οτι, ὅπερ ἔφην, τότε λοιπὸν ἀρχὴν τοῦ φανεροῦσθαι ἐλάμ- βανε. Πρὸ μὲν γὰρ τούτου ὡς τῶν πολλῶν εἰς ὢν, οὕτω διήγεν· ὅθεν οὐδὲ ἐθάῤῥει τοιοῦτόν τι πρὸς αὐτὸν ἡ μήτηρ εἰπεῖν. Ἐπειδὴ δὲ ἤκουσεν, ὅτι Ἰωάννης Ε' αὐτὸν ἦλθε, καὶ ὅτι αὐτῷ ἐμαρτύρησεν ἅπερ ἐμαρ τύρησε, καὶ ὅτι μαθητὰς ἔσχε, τότε λοιπὸν θαῤῥοῦσα παρακαλεῖ, καὶ ὑστερήσαντος οίνου, λέγει· Οἶνον οὐκ ἔχουσιν. Ἐβούλετο γὰρ καὶ ἐκείνοις καταθέσθαι χά- ριν, καὶ ἑαυτὴν λαμπροτέραν ποιῆσαι διὰ τοῦ παιδός. Καὶ τάχα τι καὶ ἀνθρώπινον ἔπασχε, καθάπερ καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ, λέγοντες, Δείξον σεαυτὸν τῷ κόσμῳ, βουλόμενοι τὴν ἀπὸ τῶν θαυμάτων δόξαν καρπώσα- σθαι. Διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς σφοδρότερον ἀπεκρίνατο, λέγων· Τί ἐμοὶ καὶ σοὶ, γύναι; Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου. Ἐπεὶ ὅτι σφόδρα δεῖτο τὴν τεκοῦσαν, ἄκουσαν τοῦ Λουκᾶ διηγουμένου πῶς ὑποτεταγμένος τοῖς γο- νεῦσιν ἦν, καὶ αὐτοῦ δὲ τούτου τοῦ εὐαγγελιστοῦ δε:- κνύντος, πῶς αὐτῆς προενόησε καὶ παρ' αὐτὸν τοῦ σταυροῦ τὸν καιρόν. Ενθα μὲν γὰρ ἂν μηδὲν ἐμπο- δίζωσι, μηδὲ παρεγχόπτωσί τι τῶν κατὰ Θεὸν πρι γμάτων οἱ γονεῖς, ἀναγκαῖον εἶχειν καὶ ὀφειλόμενον, καὶ τὸ μὴ τοῦτο ποιεῖν, κίνδυνος μέγας· ὅταν δὲ ἀκα!- ρως τι ζητῶσι καὶ ἐγκόπτωσί τι ο τῶν πνευματικών, οὐκ ἀσφαλὲς πείθεσθαι. Διὸ καὶ ἐνταῦθα οὕτως ἀπὸ εκρίνατο, καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν· Τίς ἐστιν ἡ μήτηρ μου, καὶ τίνες εἰσὶν οἱ ἀδελφοί μου; Ουδέπω γάρ ἣν [123] ἐχρὴν περὶ αὐτοῦ δόξαν εἶχον· ἀλλ' ἐπειδὴ c Murel. γὰρ φαντασίαν. d Savil. et mss. plurimi καὶ τὰ περὶ τὴν σύλληψιν. Morel. et cui. 706 καὶ τὰ μετὰ τὴν γένν. Μox post τὴν ὑπόνοιαν, Savil. et mss. ut edidimus. Morel vero τοῦτο καὶ ὁ Λουκᾶς ἡμῖν δείκνυσι λέγων, ΙΙ δὲ Μαριάμ συνετήρει, elc. Cod. 906 καθὼς καὶ ὁ Λουκᾶς φησί Πάντα περὶ τ. π. ῥήματα ἡ Μαρ. συνετ., etc. e lla alii ct Savil.; Morel. εγκόπτωσιν ἡμᾶς.

129 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTIΝΟΡ. a Ὣς γὰρ ἐπὶ υἱὸν βασιλέως γνήσιον, οὕτως ἀνῄεσαν καὶ κατῄεσαν οἱ διάκονοι οἱ βασιλικοί, τοῦτο μὲν παρὰ τὸν καιρὸν τοῦ σταυροῦ, τοῦτο δὲ παρὰ τὸν καιρὸν τῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς ἀναλήψεως, καὶ πρὸ τούτου δὲ, ὅτε προσῆλθον καὶ διηκόνουν αὐτῷ, ὅτε εὐηγγελί- ζοντο αὐτοῦ τὸν τόκον, ὅτε ἐβόων· Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη· ὅτε πρὸς τὴν Μαριάμ ἦλθον, ὅτι πρὸς τὸν Ἰωσήφ. Οπερ δὲ ἐπὶ πολλῶν ἐποίησε, τοῦτο καὶ νῦν ποιεῖ. Δύο λέγει προβλήσεις, καὶ τῆς μὲν ἤδη τὸν ἔλεγχον δίδωσι, τὴν δὲ μέλλουσαν ἀπὸ τῆς παρούσης βεβαιοῖ. Καὶ γὰρ τῶν λεχθέντων τὰ μὲν τὴν ἀπόδειξιν ἔλαβεν, οἷον ἐστι, Πρὸ τοῦ Φίλ ιππον φωνῆσαί σε, [121] ὑπὸ τὴν συκῆν " ειδόν σε· τὰ δὲ ἐκβήσεσθαι ἔμελλε, καὶ ἐκ μέρους ἐξέβη, ἡ τῶν ἀγγέλων κατάβασις καὶ ἀνάβασις, ἡ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ, ἡ ἐπὶ τῆς ἀναστάσεως, καὶ τῆς ἀναλήψεως ὃ καὶ αὐτὸ διὰ τῶν εἰρημένων ἀξιόπιστον ποιεῖ καὶ πρὸ τῆς ἐκβάσεως. Ο γὰρ ἐπὶ τοῖς παρελθοῦσιν αὐ τοῦ τὴν δύναμιν γνούς, καὶ περὶ τῶν μελλόντων ἀκούων, εὐκολώτερον καταδέχοιτο ἂν καὶ ταύτην την πρόβδησιν. Τί οὖν ὁ Ναθαναήλ; Οὐδὲν πρὸς τοῦτο ἀποκρίνεται. Διὸ καὶ ὁ Χριστὸς μέχρι τούτου τὸν λό- γον ἔστησε τὸν πρὸς αὐτὸν, συγχωρῶν κατ' ἰδίαν ἀναλογίσασθαι τὰ λεχθέντα, καὶ οὐ βουλόμενος πάντα ἀδρέως ἐκχέειν, ἀλλὰ καταβαλὼν εἰς εὔφορον γῆν τὰ σπέρματα, ἀφίησιν αὐτὴν ἐπὶ σχολῆς βλαστῆσαι λοι πίν. Οπερ καὶ ἀλλαχοῦ δεικνὺς ἔλεγεν· Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ σπείροντι καλὸν σπέρμα. Καὶ ἐν τῷ καθεύδειν αὐτὸν, ἐπέρ- χεται ὁ ἐχθρὸς, καὶ σπείρει ζιζάνια ἀνὰ μέσον τοῦ σίτου. Ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ γάμος ἐγένετο ἐν Καλῇ τῆς Γαλιλαίας. Καὶ ἐκλήθη ὁ Ἰησοῦς εἰς τοὺς γάμους. Ην δὲ καὶ ἡ μήτηρ τοῦ Ἰησοῦ ἐκεῖ, καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ. Εἶπον καὶ φθάσας, ὅτι ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ μᾶλλον γνώριμος ἦν· διὸ καὶ καλοῦσιν αὐτὸν εἰς τὸν γάμον, καὶ παραγίνεται. Οὐδὲ γὰρ πρὸς τὴν ἀξίαν ἑώρα τὴν ἑαυτοῦ, ἀλλὰ πρὸς τὴν εὐεργε σίαν τὴν ἡμετέραν. Ο γὰρ μὴ ἀπαξιώσας δούλου μορφὴν λαβεῖν, πολλῷ μᾶλλον οὐκ ἂν ἐπηξίωσεν εἰς γάμον ἐλθεῖν δούλων· ὁ τελώναις καὶ ἁμαρτωλοῖς συναναπεσών, πολλῷ μᾶλλον οὐκ ἂν παρητήσατο τοῖς ἐν τῷ γάμῳ παροῦσι συγκατακλίνεσθαι. Οὐ μὴν οἱ καλέσαντες τὴν προσήκουσαν περὶ αὐτοῦ κρίσιν εἶχον, οὐδ᾽ ὡς μέγαν τινὰ ἐκάλουν, ἀλλ' ἁπλῶς ὡς τῶν πολ- λῶν ἕνα καὶ ὡς γνώριμον. Καὶ τοῦτο ηνίξατο ὁ εὐαγ γελιστὴς εἰπών· "Ην δὲ ἡ μήτηρ τοῦ ᾿Ιησοῦ ἐκεῖ, καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ. Ωσπερ οὖν ἐκείνην καὶ τοὺς ἀδελφοὺς ἐκάλεσαν, ἐκάλεσαν καὶ τὸν Ἰησοῦν. Καὶ ὑστερήσαντος οἴνου, λέγει ἢ μήτηρ αὐτοῦ· Οἶνον οὐκ ἔχουσιν. "Αξιον ἐνταῦθα ζητῆσαι, πόθεν ἐπῆλθε τῇ μητρὶ μέγα τι φαντασθῆναι περὶ τοῦ παιδός. Οὐδὲ γὰρ σημείον ἦν τι πεποιηκώς. Ταύτην γάρ, φησίν, ἀρχὴν ἐποίησε τῶν σημείων ὁ Ἰησοῦς ἐν Καν τῆς Γαλιλαίας. β'. Εἰ δὲ λέγοι τις, μὴ εἶναι τοῦτο τεκμήριον ἱκανὸν τοῦ ταύτην ἀρχὴν εἶναι τῶν σημείων, διὰ τὸ ἁπλῶς προσκεῖσθαι, Ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας, ὡς έγχω ροῦν πρῶτον ἐκεῖ γεγενῆσθαι, μὴ μέντοι πάντως b καὶ πρῶτον (εἰκὸς γὰρ αὐτὸν ἀλλαχοῦ πεποιηκέναι ἕτερα)· ἐκεῖνο πρὸς αὐτὸν ἐροῦμεν, ὃ καὶ ἔμπροσθεν εἴπομεν. Ποῖον δὴ τοῦτο; "Οπερ Ιωάννης φησίν· Ἐγὼ δὲ οὐκ ᾔδειν αὐτόν· ἀλλ᾽ ἵνα φανερωθῇ τῷ Ισραήλ, διὰ τοῦτο ἦλθον βαπτίζων. Εἰ δὲ κατὰ τὴν πρώτην ἡλικίαν ἐθαυματουργει, οὐκ ἂν ἐδεήθη- • Ali σε τη συχή. Μox Sari!. et codd. 703, 700 σταυρού, καὶ τῆς ἀν. b Morci. solus πάντων, male 130 - σαν Ἰσραηλῖται ἑτέρου τοῦ φανερώσοντος αὐτόν. γὰρ εἰς ἄνδρας ἐλθὼν, καὶ οὕτως ἀπὸ τῶν θαυμάτων οὐ τοῖς ἐν Ἰουδαία γνωρισθείς μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐν Συρίᾳ καὶ περαιτέρω, καὶ ταῦτα ἐν τρισὶν ἔτεσι μόνον ταῦτα πεποιηκὼς, μᾶλλον δὲ οὐδὲ τῶν τριῶν τούτων δεηθεὶς εἰς τὸ δεῖξαι ἑαυτόν· εὐθέως γὰρ καὶ ἐκ τῆς πρώτης [122] πανταχοῦ ἡ ἀκοὴ αὐτοῦ ἀπῆλ θεν· ὁ τοίνυν ἐν βραχεῖ καιρῷ οὕτω διὰ τοῦ πλήθους τῶν θαυμάτων ἐκλάμψας, ὥστε αὐτοῦ τὸ ὄνομα κατά- δηλον γενέσθαι πᾶσι· πολλῷ μᾶλλον εἰ παῖς ὢν ἐκ πρώτης ἡλικίας ἐθαυματούργει, ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον οὐκ ἔμελλε λήσεσθαι. Τά τε γὰρ γινόμενα παραδοξό τερα ἂν ἔδοξεν εἶναι, ἅτε παρὰ μειρακίου γινόμενα, ὅ τε χρόνος διπλασίων καὶ τριπλασίων καὶ πολλῷ πλείων ἦν ἄν. Ἀλλὰ γὰρ οὐδὲν ἐποίησε παῖς ὧν ἀλλ' ἓν τοῦτο μόνον ἐμαρτύρησεν ὁ Λουκᾶς, ὅτι ἐκα- δ θέζετο δωδεκαετής ὢν τῶν διδασκάλων ἀκροώμενος, καὶ διὰ τῆς ἐρωτήσεως ἐδόκει θαυμαστὸς εἶναι· καὶ ἄλλως δὲ εἰκότως καὶ κατὰ λόγον οὐκ ἤρξατο τῶν στ μείων ἐκ πρώτης ηλικίας εὐθέως. Ενόμισαν γὰρ ἂν φαντασίαν ο εἶναι τὸ πρᾶγμα. Εἰ γὰρ ἐν ἡλικίᾳ γε νομένου πολλοὶ τοῦτο υπώπτευσαν, πολλῷ μᾶλλον, ἐὰν μειράκιον ὢν κομιδῇ ἐθαυματούργει, καὶ θᾶττον δὲ καὶ πρὸ τοῦ προσήκοντος καιροῦ ἐπὶ τὸν σταυρὸν ὥρμησαν ἂν, τῇ βασκανία τηκόμενοι· καὶ αὐτὰ τὰ τῆς οἰκονομίας δ᾽ ἂν ἠπιστήθη πράγματα. Πόθεν οὖν ἐπῆλθε τῇ μητρὶ μέγα τι φαντασθῆναι περὶ αὐτοῦ; φησίν. Αποκαλύπτεσθαι λοιπὸν ἤρχετο, καὶ ἐξ Ιωάν νου κατάδηλος ἦν, καὶ ἀπὸ τῶν πρὸς τοὺς μαθητάς εἰρημένων αὐτῷ· καὶ πρὸ τούτων δὲ ἁπάντων, αὐτὴ ἡ σύλληψι;, καὶ τὰ μετὰ τὴν γέννησιν ο γενόμενα πάντα, μεγίστην αὐτῇ περὶ τοῦ παιδὸς ἐνέθηκε την ὑπόνοιαν. Ηκουσε γάρ, φησί, πάντα τὰ περὶ τοῦ παιδός. Καὶ συνετήρει ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῆς. Τίνο; οὖν ἕνεκεν, φησίν, οὐ πρὸ τούτου ταῦτα ἔλεγεν; Οτι, ὅπερ ἔφην, τότε λοιπὸν ἀρχὴν τοῦ φανεροῦσθαι ἐλάμ- βανε. Πρὸ μὲν γὰρ τούτου ὡς τῶν πολλῶν εἰς ὢν, οὕτω διήγεν· ὅθεν οὐδὲ ἐθάῤῥει τοιοῦτόν τι πρὸς αὐτὸν ἡ μήτηρ εἰπεῖν. Ἐπειδὴ δὲ ἤκουσεν, ὅτι Ἰωάννης Ε' αὐτὸν ἦλθε, καὶ ὅτι αὐτῷ ἐμαρτύρησεν ἅπερ ἐμαρ τύρησε, καὶ ὅτι μαθητὰς ἔσχε, τότε λοιπὸν θαῤῥοῦσα παρακαλεῖ, καὶ ὑστερήσαντος οίνου, λέγει· Οἶνον οὐκ ἔχουσιν. Ἐβούλετο γὰρ καὶ ἐκείνοις καταθέσθαι χά- ριν, καὶ ἑαυτὴν λαμπροτέραν ποιῆσαι διὰ τοῦ παιδός. Καὶ τάχα τι καὶ ἀνθρώπινον ἔπασχε, καθάπερ καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ, λέγοντες, Δείξον σεαυτὸν τῷ κόσμῳ, βουλόμενοι τὴν ἀπὸ τῶν θαυμάτων δόξαν καρπώσα- σθαι. Διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς σφοδρότερον ἀπεκρίνατο, λέγων· Τί ἐμοὶ καὶ σοὶ, γύναι; Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου. Ἐπεὶ ὅτι σφόδρα δεῖτο τὴν τεκοῦσαν, ἄκουσαν τοῦ Λουκᾶ διηγουμένου πῶς ὑποτεταγμένος τοῖς γο- νεῦσιν ἦν, καὶ αὐτοῦ δὲ τούτου τοῦ εὐαγγελιστοῦ δε:- κνύντος, πῶς αὐτῆς προενόησε καὶ παρ' αὐτὸν τοῦ σταυροῦ τὸν καιρόν. Ενθα μὲν γὰρ ἂν μηδὲν ἐμπο- δίζωσι, μηδὲ παρεγχόπτωσί τι τῶν κατὰ Θεὸν πρι γμάτων οἱ γονεῖς, ἀναγκαῖον εἶχειν καὶ ὀφειλόμενον, καὶ τὸ μὴ τοῦτο ποιεῖν, κίνδυνος μέγας· ὅταν δὲ ἀκα!- ρως τι ζητῶσι καὶ ἐγκόπτωσί τι ο τῶν πνευματικών, οὐκ ἀσφαλὲς πείθεσθαι. Διὸ καὶ ἐνταῦθα οὕτως ἀπὸ εκρίνατο, καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν· Τίς ἐστιν ἡ μήτηρ μου, καὶ τίνες εἰσὶν οἱ ἀδελφοί μου; Ουδέπω γάρ ἣν [123] ἐχρὴν περὶ αὐτοῦ δόξαν εἶχον· ἀλλ' ἐπειδὴ c Murel. γὰρ φαντασίαν. d Savil. et mss. plurimi καὶ τὰ περὶ τὴν σύλληψιν. Morel. et cui. 706 καὶ τὰ μετὰ τὴν γένν. Μox post τὴν ὑπόνοιαν, Savil. et mss. ut edidimus. Morel vero τοῦτο καὶ ὁ Λουκᾶς ἡμῖν δείκνυσι λέγων, ΙΙ δὲ Μαριάμ συνετήρει, elc. Cod. 906 καθὼς καὶ ὁ Λουκᾶς φησί Πάντα περὶ τ. π. ῥήματα ἡ Μαρ. συνετ., etc. e lla alii ct Savil.; Morel. εγκόπτωσιν ἡμᾶς.

131 IN JOANNEM HOMIL. XXI. al. XX. ὤδινεν αὐτὸν, ἠξίου κατὰ τὴν λειπὴν τῶν μητέρων συνήθειαν, οὕτως ἅπαντα ἐπιτάττειν αὐτῷ, δέον ὡς Δεσπότην σέβειν καὶ προσκυνεῖν. Διὰ τοῦτο οὖν τότε οὕτως ἀπεκρίνατο. Εννόησον γὰρ οἷον ἦν παντὸς τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ δήμου περιεστῶτος αὐτὸν, καὶ τοῦ πλή- θους τῆς ἀκροάσεως εκκρεμαμένου, καὶ τῆς διδασκα- λίας προτεθείσης *, ἐκείνην παρελθοῦσαν μέσην, ἀπαγαγεῖν μὲν αὐτὸν τῆς παραινέσεως, ἰδίᾳ δὲ διαλέ γεσθαι, μηδὲ ἔνδον ἀνέχεσθαι ἐλθεῖν, ἀλλ᾽ ἕλκειν αύ- τὸν ἔξω μόνον πρὸς ἑαυτήν. Διὰ τοῦτο ἔλεγε, Τίς ἐστιν ἡ μήτηρ μου καὶ οἱ ἀδελφοί μου ; οὐχ ὑβρι- ζων τὴν γεγεννηκυίαν· ἄπαγε· ἀλλ᾽ ὠφελῶν τὰ μέσ γιστα, καὶ οὐκ ἀφιεὶς ταπεινὰ περὶ αὐτοῦ φρονεῖν. Ε γὰρ τῶν ἄλλων ἐκήδετο, καὶ πάντα ἔπραττεν ὥστε ἐνθεῖναι αὐτοῖς τὴν προσήκουσαν περὶ αὐτοῦ δόξαν, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ μητρός. Ἐπειδὴ γὰρ εἰκὸς ἦν καὶ ἀκούσασαν παρὰ τοῦ παιδὸς μὴ βούλεσθαι μηδὲ οὕτω 1 πεισθῆναι, ἀλλ᾽ ἀξιοῦν ἑαυτὴν πανταχοῦ τῶν πρωτείων, ἅτε μητέρα οὖσαν· διὰ τοῦτο οὕτως ἀπο εκρίνατο πρὸς τοὺς εἰπόντας. Οὐδὲ γὰρ ἂν ἑτέρως αὐτὴν ἀνήγαγεν ἀπὸ τῆς ταπεινώσεως ταύτης πρὸς τὸ ὕψος ἐκεῖνο, εἰ προσεδόκα ὡς παρὰ παιδὸς ἀεὶ τιμηθήσεσθαι, ἀλλὰ μὴ ὡς Δεσπότην ἥξειν αὐτόν. Καὶ ἐνταῦθα μὲν οὖν ταύτης ἕνεκεν τῆς προφάσεως ἔλεγε· Τί ἐμοὶ καὶ σοὶ, ὦ γύναι ; Καὶ δι᾿ ἑτέραν δὲ ἀναγκαίαν αἰτίαν οὐχ ήττον. Ποίαν δὲ ταύτην; Ὥστε μὴ ὑποπτευθῆναι τὰ γινόμενα θαύματα. Παρὰ γὰρ τῶν δεομένων παρακληθῆναι ἐχρῆν, οὐ παρὰ τῆς μητρός. Τί δήποτε ; Ὅτι τὰ μὲν ἐκ τῆς τῶν οἰκείων παρακλήσεως γινόμενα, και μεγάλα ᾗ προσίσταται τοῖς ὁρῶσι πολλάκις· ὅταν δὲ οἱ χρείαν ἔχοντες, οὗτο: δέωνται, ἀνύποπτον τὸ θαῦμα γίνεται, καὶ καθαρὸ; ὁ ἔπαινος, καὶ πολλὴ ἡ ὠφέλεια. γ. Καὶ γὰρ ἰατρὸς εἴ τις ἄριστος, εἰς οἰκίαν και μνόντων πολλῶν εἰσελθὼν, παρὰ μὲν τῶν ἀρρωστούν των μηδὲν ἀκούοι μηδὲ τῶν προσηκόντων ἐκείνοις, ὑπὸ δὲ τῆς οἰκείας μητρός παρακαλοῦτο μόνης, υπ οπτός τε παρὰ τοῖς κάμνουσιν ἔσται καὶ ἐπαχθὴς καὶ οὔτε τῶν κειμένων, οὔτε τῶν παρεστώτων αὐτοῖς οιήσεται τις αὐτὸν μέγα τι καὶ γενναῖον ἐπιδείξα- σθαι δύνασθαι. Διὸ καὶ τότε επετίμησε, λέγων· Τί ἐμοὶ καὶ σοὶ, γύναι; παιδεύων αὐτὴν εἰς τὸ μέλλον μηκέτι τὰ τοιαῦτα ποιεῖν. Ἔμελε γὰρ αὐτῷ καὶ τῆς εἰς τὴν μητέρα τιμής, πολλῷ δὲ πλέον τῆς σωτηρίας τῆς κατὰ ψυχὴν, καὶ τῆς τῶν πολλῶν εὐεργεσίας, δι' ἦν καὶ τὴν σάρκα ὑπέδυ. Οὐ τοίνυν ἀπαυθαδιαζομένου πρὸς τὴν μητέρα ταῦτα τὰ ῥήματα ἦν, ἀλλ' οίκονο- μίας πολλῆς ρυθμιζούσης αυτήν τε ἐκείνην, καὶ τὰ θαύματα μετὰ τῆς προσηκούσης γενέσθαι παρασκευα- ζούσης ἀξίας. Ἐπεὶ ὅτι σφόδρα αὐτὴν ἐτίμα, καὶ χωρὶς τῶν ἄλλων αὐτὸ τοῦτο τὸ δοκοῦν ἐπιτιμητικῶς εἰρῆσθαι, μάλιστα ἱκανὸν ἐμφῆναι. Τῷ γὰρ δυσχερά- και έδειξεν ὅτι σφόδρα [124] αὐτὴν δυσωπεῖται. Πῶς δὲ καὶ τίνι τρόπῳ, τῇ ἑξῆς τοῦτο ἐροῦμεν. Ταῦτα οὖν ἐννοῶν, καὶ ὅταν ἀκούσῃς γυναικός τινος λεγού- σης 1. Μακαρία ἡ κοιλία ἡ βαστάσασά σε, καὶ μαστοὶ οὓς ἐθήλασας· εἶτα αὐτοῦ ἀποκρινομέ- του Μενούν γε μακάριοι οἱ ποιοῦντες τὸ θέλη μα τοῦ Πατρός μου· ἀπὸ τῆς αὐτῆς γνώμης κά κεῖνα εἰρῆσθαι νόμιζε τα βήματα. Οὐ γὰρ ἀπωθου μένου τὴν μητέρα ἡ ἀπόκρισις ἦν, ἀλλὰ δεικνύντος ὅτι οὐδὲν αὐτὴν ὁ τόπος ὤνησεν ἄν, εἰ μὴ σφόδρα ἦν • Alii διδασκαλίας προελθούσης. Mox Savil. et codd. 708, 706 καὶ μηδὲ ἔνδον. b Savil. et alli μὴ βούλεσθαι εὐκόλως. Morel. μὴ βούλεσθαι μηδὲ οὕτω. · Morel. καὶ φορτικός, καὶ ἐπαχθής. Mox Savil. ἡγήσεται pro οιήσεται. Inira idemi cum codd. citt. τοιαῦτα sine τά. d Alii αλούσης. ἀγαθὴ καὶ πιστή. Εἰ δὲ τὴν Μαρίαν οὐδὲν ὠφελει χωρὶς τῆς κατὰ ψυχὴν ἀρετῆς, τὸ γεννηθῆναι παρ' αὐτῆς τὸν Χριστόν· πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς κἂν πατέρα, κἂν ἀδελφὸν, κἂν παῖδα ἔχωμεν ἐνάρετον καὶ γεν- ναῖον, αὐτοὶ δὲ πόρρω ὦμεν τῆς ἀρετῆς τῆς ἐκείνου, οὐδὲν τοῦτο ὠφελῆσαι δυνήσεται. Ἀδελφὸς γάρ, φησὶν ὁ Δαυΐδ, οὐ λυτροῦται, λυτρώσεται ἄνθρω πος; Ἐν οὐδενὶ γὰρ ἑτέρῳ, ἀλλ' ἐν μόνοις τοῖς οἱ κείοις κατορθώμασι μετὰ τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν τὰς ἐλα πίδας τῆς σωτηρίας ἔχειν δεῖ. Ἐπεὶ εἰ τοῦτο ἔμελ λεν ὠφελήσειν καθ' ἑαυτὸ τὴν παρθένον, ὠφέλησεν ε ἂν καὶ Ἰουδαίους ( συγγενής γὰρ ἦν αὐτῶν κατά σάρκα ὁ Χριστός), ὠφέλησεν ἂν καὶ τὴν πόλιν ἐν ᾗ ἐτέχθη, ὠφέλησεν ἂν καὶ τοὺς ἀδελφούς. Νῦν δὲ καὶ οἱ ἀδελφοί, ἕως μὲν ἑαυτῶν ἡμέλουν, οὐδὲν αὐτοὺς τὸ τῆς συγγενείας ἀξίωμα ὠφέλει, ἀλλὰ μετὰ τοῦ λοι- που κατεγινώσκοντο κόσμου· τότε δὲ ἐθαυμάσθησαν, ὅτε ἀπὸ τῆς οἰκείας ἔλαμψαν ἀρετῆς. Ἀλλ᾿ ἡ πόλις καὶ ἔπεσε καὶ ἐνεπρήσθη, μηδὲν ἀπὸ τούτου κερδά- νάσα κατεσφάγησαν δὲ καὶ ἀπώλοντο σφόδρα έλεει- νῶς καὶ οἱ κατὰ σάρκα συγγενεῖς, οὐδὲν ἀπὸ τῆς πρὸς αὐτὸν συγγενείας εἰς τὸ σωθῆναι κερδάναντες, ἐπειδὴ τὴν ἀπὸ τῆς ἀρετῆς προστασίαν οὐκ εἶχον. Πάντων δὲ μείζους ἀνεφάνησαν οἱ ἀπόστολοι, ἐπειδὴ τὸν ἀληθινὸν καὶ ζηλωτόν τρόπον τῆς πρὸς αὐτὸν οἰκειώσεως μετῆλθον, τὸν διὰ τῆς ὑπακοῆς. Κάντεῦ- θεν οὖν μανθάνομεν, ὅτι πίστεως ἡμῖν πανταχοῦ χρεία, καὶ βίου λάμποντος και φαιδροῦ. Τοῦτο γὰρ ἡμᾶς μόνον διασῶσαι δυνήσεται. Ἐπειδὴ καὶ μέχρι πολλοῦ οἱ συγγενεῖς αὐτοῦ ἐθαυμάζοντο πανταχού, οι καὶ Δεσπόσυνοι ἐλέγοντο· ἀλλ' ὅμως αὐτῶν μὲν οὐδὲ τὰ ὀνόματα ἴσμεν, τῶν δὲ ἀποστόλων καὶ ὁ βίος καὶ τὰ ὀνόματα ᾄδεται πανταχοῦ. Μὴ τοίνυν μέγα φρονῶμεν ἐπὶ εὐγενείᾳ 1 τῇ κατὰ σάρκα, ἀλλὰ καν μυρίους ἔχωμεν προγόνους θαυμαστούς, αὐτοὶ σπου δάσωμεν ὑπερβαλέσθαι τὰς ἐκείνων ἀρετὰς, εἰδότες ὅτι οὐδὲν ἀπὸ τῆς ἑτέρων σπουδῆς εἰς τὴν μέλλου σαν κερδανοῦμεν κρίσιν, ἀλλὰ καὶ τοῦτο κρῖμα ἔσται σφοδρότερον. Αγαθῶν γὰρ ὄντες πατέρων, καὶ οἴκοι θεν ἔχοντες τὸ ὑπόδειγμα, οὐδὲ οὕτω μιμούμεθα τοὺς διδασκάλους. Ταῦτα δὲ λέγω νῦν, ἐπειδὴ ὁρῶ Ελληνας πολλούς, ὅταν ἐπὶ τὴν πίστιν αὐτοὺς ἄγω- μεν, καὶ παρακαλῶμεν γενέσθαι Χριστιανούς, ἐπὶ τους συγγενεῖς καὶ τοὺς προγόνους καταφεύγοντας καὶ τὴν οἰκίαν, καὶ λέγοντας· Πάντες οἱ προσήκοντές μοι καὶ ἐπιτήδειοι καὶ συνοικούντες, πιστοὶ Χριστια νοὶ τυγχάνουσι. Τί οὖν τοῦτο πρὸς σέ, ἄθλις καὶ τα λαίπωρε ; [125] Τοῦτο γάρ σε μάλιστα ἀπολεῖ, ὅτι οὐδὲ τὸ πλῆθος τῶν συνοικούντων αἰδεσθεὶς πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἔδραμες. Πάλιν ἄλλοι τινὲς, πιστοὶ μὲν ὄντες, βίου δὲ ἡμελημένως 8 τυγχάνοντες, παρακα- λούμενοι πρὸς ἀρετὴν, τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτο προβάλλον ται λέγοντες· 'Ο πατὴρ ὁ ἐμὸς, καὶ ὁ πάππος, καὶ δ ἐπίπαππος σφόδρα εὐσεβεῖς καὶ σπουδαῖοι ἐτύγχανον ὄντες. ᾿Αλλὰ τοῦτο δή σε κατακρινεῖ ἡ μάλιστα, ὅτι τοιούτων ὧν ἔγγονος, ἀνάξια τῆς οἰκείας ἔπραξας ρίζης. "Ακουσον γὰρ ὁ Προφήτης τί φησι πρὸς τοὺς Ἰουδαίους· Ἐδούλευσεν Ἰσραὴλ ἐν γυναικὶ, καὶ ἐν γυναικὶ ἐφυλάξατο· καὶ πάλιν ὁ Χριστός, Ἀβραὰμ ὁ πατὴρ ὑμῶν ἠγαλλιάσατο ἵνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τὴν ἐμήν· καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη. Καὶ πανταχοῦ τὰ τῶν προγόνων κατορθώματα οὐ μόνον ἀντ᾽ ἐγκωμίων, ἀλλὰ καὶ ἀντὶ μείζονος αὐτοῖς προσ- e Quidam mss. cum Morel. καθ' ἑαυτὸ τὴν παρθένον ὠτές λησεν. In Savil. et aliis τὴν παρθένον deest. f Sic Savil. Morel. ἐπὶ τῇ συγγενεία. 5 Ημελημένου Savil. et codd. FQuidam niss. ὄντες Τούτο γάρ σε κατακρίνει. 705, 706.

131 IN JOANNEM HOMIL. XXI. al. XX. ὤδινεν αὐτὸν, ἠξίου κατὰ τὴν λειπὴν τῶν μητέρων συνήθειαν, οὕτως ἅπαντα ἐπιτάττειν αὐτῷ, δέον ὡς Δεσπότην σέβειν καὶ προσκυνεῖν. Διὰ τοῦτο οὖν τότε οὕτως ἀπεκρίνατο. Εννόησον γὰρ οἷον ἦν παντὸς τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ δήμου περιεστῶτος αὐτὸν, καὶ τοῦ πλή- θους τῆς ἀκροάσεως εκκρεμαμένου, καὶ τῆς διδασκα- λίας προτεθείσης *, ἐκείνην παρελθοῦσαν μέσην, ἀπαγαγεῖν μὲν αὐτὸν τῆς παραινέσεως, ἰδίᾳ δὲ διαλέ γεσθαι, μηδὲ ἔνδον ἀνέχεσθαι ἐλθεῖν, ἀλλ᾽ ἕλκειν αύ- τὸν ἔξω μόνον πρὸς ἑαυτήν. Διὰ τοῦτο ἔλεγε, Τίς ἐστιν ἡ μήτηρ μου καὶ οἱ ἀδελφοί μου ; οὐχ ὑβρι- ζων τὴν γεγεννηκυίαν· ἄπαγε· ἀλλ᾽ ὠφελῶν τὰ μέσ γιστα, καὶ οὐκ ἀφιεὶς ταπεινὰ περὶ αὐτοῦ φρονεῖν. Ε γὰρ τῶν ἄλλων ἐκήδετο, καὶ πάντα ἔπραττεν ὥστε ἐνθεῖναι αὐτοῖς τὴν προσήκουσαν περὶ αὐτοῦ δόξαν, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ μητρός. Ἐπειδὴ γὰρ εἰκὸς ἦν καὶ ἀκούσασαν παρὰ τοῦ παιδὸς μὴ βούλεσθαι μηδὲ οὕτω 1 πεισθῆναι, ἀλλ᾽ ἀξιοῦν ἑαυτὴν πανταχοῦ τῶν πρωτείων, ἅτε μητέρα οὖσαν· διὰ τοῦτο οὕτως ἀπο εκρίνατο πρὸς τοὺς εἰπόντας. Οὐδὲ γὰρ ἂν ἑτέρως αὐτὴν ἀνήγαγεν ἀπὸ τῆς ταπεινώσεως ταύτης πρὸς τὸ ὕψος ἐκεῖνο, εἰ προσεδόκα ὡς παρὰ παιδὸς ἀεὶ τιμηθήσεσθαι, ἀλλὰ μὴ ὡς Δεσπότην ἥξειν αὐτόν. Καὶ ἐνταῦθα μὲν οὖν ταύτης ἕνεκεν τῆς προφάσεως ἔλεγε· Τί ἐμοὶ καὶ σοὶ, ὦ γύναι ; Καὶ δι᾿ ἑτέραν δὲ ἀναγκαίαν αἰτίαν οὐχ ήττον. Ποίαν δὲ ταύτην; Ὥστε μὴ ὑποπτευθῆναι τὰ γινόμενα θαύματα. Παρὰ γὰρ τῶν δεομένων παρακληθῆναι ἐχρῆν, οὐ παρὰ τῆς μητρός. Τί δήποτε ; Ὅτι τὰ μὲν ἐκ τῆς τῶν οἰκείων παρακλήσεως γινόμενα, και μεγάλα ᾗ προσίσταται τοῖς ὁρῶσι πολλάκις· ὅταν δὲ οἱ χρείαν ἔχοντες, οὗτο: δέωνται, ἀνύποπτον τὸ θαῦμα γίνεται, καὶ καθαρὸ; ὁ ἔπαινος, καὶ πολλὴ ἡ ὠφέλεια. γ. Καὶ γὰρ ἰατρὸς εἴ τις ἄριστος, εἰς οἰκίαν και μνόντων πολλῶν εἰσελθὼν, παρὰ μὲν τῶν ἀρρωστούν των μηδὲν ἀκούοι μηδὲ τῶν προσηκόντων ἐκείνοις, ὑπὸ δὲ τῆς οἰκείας μητρός παρακαλοῦτο μόνης, υπ οπτός τε παρὰ τοῖς κάμνουσιν ἔσται καὶ ἐπαχθὴς καὶ οὔτε τῶν κειμένων, οὔτε τῶν παρεστώτων αὐτοῖς οιήσεται τις αὐτὸν μέγα τι καὶ γενναῖον ἐπιδείξα- σθαι δύνασθαι. Διὸ καὶ τότε επετίμησε, λέγων· Τί ἐμοὶ καὶ σοὶ, γύναι; παιδεύων αὐτὴν εἰς τὸ μέλλον μηκέτι τὰ τοιαῦτα ποιεῖν. Ἔμελε γὰρ αὐτῷ καὶ τῆς εἰς τὴν μητέρα τιμής, πολλῷ δὲ πλέον τῆς σωτηρίας τῆς κατὰ ψυχὴν, καὶ τῆς τῶν πολλῶν εὐεργεσίας, δι' ἦν καὶ τὴν σάρκα ὑπέδυ. Οὐ τοίνυν ἀπαυθαδιαζομένου πρὸς τὴν μητέρα ταῦτα τὰ ῥήματα ἦν, ἀλλ' οίκονο- μίας πολλῆς ρυθμιζούσης αυτήν τε ἐκείνην, καὶ τὰ θαύματα μετὰ τῆς προσηκούσης γενέσθαι παρασκευα- ζούσης ἀξίας. Ἐπεὶ ὅτι σφόδρα αὐτὴν ἐτίμα, καὶ χωρὶς τῶν ἄλλων αὐτὸ τοῦτο τὸ δοκοῦν ἐπιτιμητικῶς εἰρῆσθαι, μάλιστα ἱκανὸν ἐμφῆναι. Τῷ γὰρ δυσχερά- και έδειξεν ὅτι σφόδρα [124] αὐτὴν δυσωπεῖται. Πῶς δὲ καὶ τίνι τρόπῳ, τῇ ἑξῆς τοῦτο ἐροῦμεν. Ταῦτα οὖν ἐννοῶν, καὶ ὅταν ἀκούσῃς γυναικός τινος λεγού- σης 1. Μακαρία ἡ κοιλία ἡ βαστάσασά σε, καὶ μαστοὶ οὓς ἐθήλασας· εἶτα αὐτοῦ ἀποκρινομέ- του Μενούν γε μακάριοι οἱ ποιοῦντες τὸ θέλη μα τοῦ Πατρός μου· ἀπὸ τῆς αὐτῆς γνώμης κά κεῖνα εἰρῆσθαι νόμιζε τα βήματα. Οὐ γὰρ ἀπωθου μένου τὴν μητέρα ἡ ἀπόκρισις ἦν, ἀλλὰ δεικνύντος ὅτι οὐδὲν αὐτὴν ὁ τόπος ὤνησεν ἄν, εἰ μὴ σφόδρα ἦν • Alii διδασκαλίας προελθούσης. Mox Savil. et codd. 708, 706 καὶ μηδὲ ἔνδον. b Savil. et alli μὴ βούλεσθαι εὐκόλως. Morel. μὴ βούλεσθαι μηδὲ οὕτω. · Morel. καὶ φορτικός, καὶ ἐπαχθής. Mox Savil. ἡγήσεται pro οιήσεται. Inira idemi cum codd. citt. τοιαῦτα sine τά. d Alii αλούσης. ἀγαθὴ καὶ πιστή. Εἰ δὲ τὴν Μαρίαν οὐδὲν ὠφελει χωρὶς τῆς κατὰ ψυχὴν ἀρετῆς, τὸ γεννηθῆναι παρ' αὐτῆς τὸν Χριστόν· πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς κἂν πατέρα, κἂν ἀδελφὸν, κἂν παῖδα ἔχωμεν ἐνάρετον καὶ γεν- ναῖον, αὐτοὶ δὲ πόρρω ὦμεν τῆς ἀρετῆς τῆς ἐκείνου, οὐδὲν τοῦτο ὠφελῆσαι δυνήσεται. Ἀδελφὸς γάρ, φησὶν ὁ Δαυΐδ, οὐ λυτροῦται, λυτρώσεται ἄνθρω πος; Ἐν οὐδενὶ γὰρ ἑτέρῳ, ἀλλ' ἐν μόνοις τοῖς οἱ κείοις κατορθώμασι μετὰ τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν τὰς ἐλα πίδας τῆς σωτηρίας ἔχειν δεῖ. Ἐπεὶ εἰ τοῦτο ἔμελ λεν ὠφελήσειν καθ' ἑαυτὸ τὴν παρθένον, ὠφέλησεν ε ἂν καὶ Ἰουδαίους ( συγγενής γὰρ ἦν αὐτῶν κατά σάρκα ὁ Χριστός), ὠφέλησεν ἂν καὶ τὴν πόλιν ἐν ᾗ ἐτέχθη, ὠφέλησεν ἂν καὶ τοὺς ἀδελφούς. Νῦν δὲ καὶ οἱ ἀδελφοί, ἕως μὲν ἑαυτῶν ἡμέλουν, οὐδὲν αὐτοὺς τὸ τῆς συγγενείας ἀξίωμα ὠφέλει, ἀλλὰ μετὰ τοῦ λοι- που κατεγινώσκοντο κόσμου· τότε δὲ ἐθαυμάσθησαν, ὅτε ἀπὸ τῆς οἰκείας ἔλαμψαν ἀρετῆς. Ἀλλ᾿ ἡ πόλις καὶ ἔπεσε καὶ ἐνεπρήσθη, μηδὲν ἀπὸ τούτου κερδά- νάσα κατεσφάγησαν δὲ καὶ ἀπώλοντο σφόδρα έλεει- νῶς καὶ οἱ κατὰ σάρκα συγγενεῖς, οὐδὲν ἀπὸ τῆς πρὸς αὐτὸν συγγενείας εἰς τὸ σωθῆναι κερδάναντες, ἐπειδὴ τὴν ἀπὸ τῆς ἀρετῆς προστασίαν οὐκ εἶχον. Πάντων δὲ μείζους ἀνεφάνησαν οἱ ἀπόστολοι, ἐπειδὴ τὸν ἀληθινὸν καὶ ζηλωτόν τρόπον τῆς πρὸς αὐτὸν οἰκειώσεως μετῆλθον, τὸν διὰ τῆς ὑπακοῆς. Κάντεῦ- θεν οὖν μανθάνομεν, ὅτι πίστεως ἡμῖν πανταχοῦ χρεία, καὶ βίου λάμποντος και φαιδροῦ. Τοῦτο γὰρ ἡμᾶς μόνον διασῶσαι δυνήσεται. Ἐπειδὴ καὶ μέχρι πολλοῦ οἱ συγγενεῖς αὐτοῦ ἐθαυμάζοντο πανταχού, οι καὶ Δεσπόσυνοι ἐλέγοντο· ἀλλ' ὅμως αὐτῶν μὲν οὐδὲ τὰ ὀνόματα ἴσμεν, τῶν δὲ ἀποστόλων καὶ ὁ βίος καὶ τὰ ὀνόματα ᾄδεται πανταχοῦ. Μὴ τοίνυν μέγα φρονῶμεν ἐπὶ εὐγενείᾳ 1 τῇ κατὰ σάρκα, ἀλλὰ καν μυρίους ἔχωμεν προγόνους θαυμαστούς, αὐτοὶ σπου δάσωμεν ὑπερβαλέσθαι τὰς ἐκείνων ἀρετὰς, εἰδότες ὅτι οὐδὲν ἀπὸ τῆς ἑτέρων σπουδῆς εἰς τὴν μέλλου σαν κερδανοῦμεν κρίσιν, ἀλλὰ καὶ τοῦτο κρῖμα ἔσται σφοδρότερον. Αγαθῶν γὰρ ὄντες πατέρων, καὶ οἴκοι θεν ἔχοντες τὸ ὑπόδειγμα, οὐδὲ οὕτω μιμούμεθα τοὺς διδασκάλους. Ταῦτα δὲ λέγω νῦν, ἐπειδὴ ὁρῶ Ελληνας πολλούς, ὅταν ἐπὶ τὴν πίστιν αὐτοὺς ἄγω- μεν, καὶ παρακαλῶμεν γενέσθαι Χριστιανούς, ἐπὶ τους συγγενεῖς καὶ τοὺς προγόνους καταφεύγοντας καὶ τὴν οἰκίαν, καὶ λέγοντας· Πάντες οἱ προσήκοντές μοι καὶ ἐπιτήδειοι καὶ συνοικούντες, πιστοὶ Χριστια νοὶ τυγχάνουσι. Τί οὖν τοῦτο πρὸς σέ, ἄθλις καὶ τα λαίπωρε ; [125] Τοῦτο γάρ σε μάλιστα ἀπολεῖ, ὅτι οὐδὲ τὸ πλῆθος τῶν συνοικούντων αἰδεσθεὶς πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἔδραμες. Πάλιν ἄλλοι τινὲς, πιστοὶ μὲν ὄντες, βίου δὲ ἡμελημένως 8 τυγχάνοντες, παρακα- λούμενοι πρὸς ἀρετὴν, τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτο προβάλλον ται λέγοντες· 'Ο πατὴρ ὁ ἐμὸς, καὶ ὁ πάππος, καὶ δ ἐπίπαππος σφόδρα εὐσεβεῖς καὶ σπουδαῖοι ἐτύγχανον ὄντες. ᾿Αλλὰ τοῦτο δή σε κατακρινεῖ ἡ μάλιστα, ὅτι τοιούτων ὧν ἔγγονος, ἀνάξια τῆς οἰκείας ἔπραξας ρίζης. "Ακουσον γὰρ ὁ Προφήτης τί φησι πρὸς τοὺς Ἰουδαίους· Ἐδούλευσεν Ἰσραὴλ ἐν γυναικὶ, καὶ ἐν γυναικὶ ἐφυλάξατο· καὶ πάλιν ὁ Χριστός, Ἀβραὰμ ὁ πατὴρ ὑμῶν ἠγαλλιάσατο ἵνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τὴν ἐμήν· καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη. Καὶ πανταχοῦ τὰ τῶν προγόνων κατορθώματα οὐ μόνον ἀντ᾽ ἐγκωμίων, ἀλλὰ καὶ ἀντὶ μείζονος αὐτοῖς προσ- e Quidam mss. cum Morel. καθ' ἑαυτὸ τὴν παρθένον ὠτές λησεν. In Savil. et aliis τὴν παρθένον deest. f Sic Savil. Morel. ἐπὶ τῇ συγγενεία. 5 Ημελημένου Savil. et codd. FQuidam niss. ὄντες Τούτο γάρ σε κατακρίνει. 705, 706.

131 IN JOANNEM HOMIL. XXI. al. XX. ὤδινεν αὐτὸν, ἠξίου κατὰ τὴν λειπὴν τῶν μητέρων συνήθειαν, οὕτως ἅπαντα ἐπιτάττειν αὐτῷ, δέον ὡς Δεσπότην σέβειν καὶ προσκυνεῖν. Διὰ τοῦτο οὖν τότε οὕτως ἀπεκρίνατο. Εννόησον γὰρ οἷον ἦν παντὸς τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ δήμου περιεστῶτος αὐτὸν, καὶ τοῦ πλή- θους τῆς ἀκροάσεως εκκρεμαμένου, καὶ τῆς διδασκα- λίας προτεθείσης *, ἐκείνην παρελθοῦσαν μέσην, ἀπαγαγεῖν μὲν αὐτὸν τῆς παραινέσεως, ἰδίᾳ δὲ διαλέ γεσθαι, μηδὲ ἔνδον ἀνέχεσθαι ἐλθεῖν, ἀλλ᾽ ἕλκειν αύ- τὸν ἔξω μόνον πρὸς ἑαυτήν. Διὰ τοῦτο ἔλεγε, Τίς ἐστιν ἡ μήτηρ μου καὶ οἱ ἀδελφοί μου ; οὐχ ὑβρι- ζων τὴν γεγεννηκυίαν· ἄπαγε· ἀλλ᾽ ὠφελῶν τὰ μέσ γιστα, καὶ οὐκ ἀφιεὶς ταπεινὰ περὶ αὐτοῦ φρονεῖν. Ε γὰρ τῶν ἄλλων ἐκήδετο, καὶ πάντα ἔπραττεν ὥστε ἐνθεῖναι αὐτοῖς τὴν προσήκουσαν περὶ αὐτοῦ δόξαν, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ μητρός. Ἐπειδὴ γὰρ εἰκὸς ἦν καὶ ἀκούσασαν παρὰ τοῦ παιδὸς μὴ βούλεσθαι μηδὲ οὕτω 1 πεισθῆναι, ἀλλ᾽ ἀξιοῦν ἑαυτὴν πανταχοῦ τῶν πρωτείων, ἅτε μητέρα οὖσαν· διὰ τοῦτο οὕτως ἀπο εκρίνατο πρὸς τοὺς εἰπόντας. Οὐδὲ γὰρ ἂν ἑτέρως αὐτὴν ἀνήγαγεν ἀπὸ τῆς ταπεινώσεως ταύτης πρὸς τὸ ὕψος ἐκεῖνο, εἰ προσεδόκα ὡς παρὰ παιδὸς ἀεὶ τιμηθήσεσθαι, ἀλλὰ μὴ ὡς Δεσπότην ἥξειν αὐτόν. Καὶ ἐνταῦθα μὲν οὖν ταύτης ἕνεκεν τῆς προφάσεως ἔλεγε· Τί ἐμοὶ καὶ σοὶ, ὦ γύναι ; Καὶ δι᾿ ἑτέραν δὲ ἀναγκαίαν αἰτίαν οὐχ ήττον. Ποίαν δὲ ταύτην; Ὥστε μὴ ὑποπτευθῆναι τὰ γινόμενα θαύματα. Παρὰ γὰρ τῶν δεομένων παρακληθῆναι ἐχρῆν, οὐ παρὰ τῆς μητρός. Τί δήποτε ; Ὅτι τὰ μὲν ἐκ τῆς τῶν οἰκείων παρακλήσεως γινόμενα, και μεγάλα ᾗ προσίσταται τοῖς ὁρῶσι πολλάκις· ὅταν δὲ οἱ χρείαν ἔχοντες, οὗτο: δέωνται, ἀνύποπτον τὸ θαῦμα γίνεται, καὶ καθαρὸ; ὁ ἔπαινος, καὶ πολλὴ ἡ ὠφέλεια. γ. Καὶ γὰρ ἰατρὸς εἴ τις ἄριστος, εἰς οἰκίαν και μνόντων πολλῶν εἰσελθὼν, παρὰ μὲν τῶν ἀρρωστούν των μηδὲν ἀκούοι μηδὲ τῶν προσηκόντων ἐκείνοις, ὑπὸ δὲ τῆς οἰκείας μητρός παρακαλοῦτο μόνης, υπ οπτός τε παρὰ τοῖς κάμνουσιν ἔσται καὶ ἐπαχθὴς καὶ οὔτε τῶν κειμένων, οὔτε τῶν παρεστώτων αὐτοῖς οιήσεται τις αὐτὸν μέγα τι καὶ γενναῖον ἐπιδείξα- σθαι δύνασθαι. Διὸ καὶ τότε επετίμησε, λέγων· Τί ἐμοὶ καὶ σοὶ, γύναι; παιδεύων αὐτὴν εἰς τὸ μέλλον μηκέτι τὰ τοιαῦτα ποιεῖν. Ἔμελε γὰρ αὐτῷ καὶ τῆς εἰς τὴν μητέρα τιμής, πολλῷ δὲ πλέον τῆς σωτηρίας τῆς κατὰ ψυχὴν, καὶ τῆς τῶν πολλῶν εὐεργεσίας, δι' ἦν καὶ τὴν σάρκα ὑπέδυ. Οὐ τοίνυν ἀπαυθαδιαζομένου πρὸς τὴν μητέρα ταῦτα τὰ ῥήματα ἦν, ἀλλ' οίκονο- μίας πολλῆς ρυθμιζούσης αυτήν τε ἐκείνην, καὶ τὰ θαύματα μετὰ τῆς προσηκούσης γενέσθαι παρασκευα- ζούσης ἀξίας. Ἐπεὶ ὅτι σφόδρα αὐτὴν ἐτίμα, καὶ χωρὶς τῶν ἄλλων αὐτὸ τοῦτο τὸ δοκοῦν ἐπιτιμητικῶς εἰρῆσθαι, μάλιστα ἱκανὸν ἐμφῆναι. Τῷ γὰρ δυσχερά- και έδειξεν ὅτι σφόδρα [124] αὐτὴν δυσωπεῖται. Πῶς δὲ καὶ τίνι τρόπῳ, τῇ ἑξῆς τοῦτο ἐροῦμεν. Ταῦτα οὖν ἐννοῶν, καὶ ὅταν ἀκούσῃς γυναικός τινος λεγού- σης 1. Μακαρία ἡ κοιλία ἡ βαστάσασά σε, καὶ μαστοὶ οὓς ἐθήλασας· εἶτα αὐτοῦ ἀποκρινομέ- του Μενούν γε μακάριοι οἱ ποιοῦντες τὸ θέλη μα τοῦ Πατρός μου· ἀπὸ τῆς αὐτῆς γνώμης κά κεῖνα εἰρῆσθαι νόμιζε τα βήματα. Οὐ γὰρ ἀπωθου μένου τὴν μητέρα ἡ ἀπόκρισις ἦν, ἀλλὰ δεικνύντος ὅτι οὐδὲν αὐτὴν ὁ τόπος ὤνησεν ἄν, εἰ μὴ σφόδρα ἦν • Alii διδασκαλίας προελθούσης. Mox Savil. et codd. 708, 706 καὶ μηδὲ ἔνδον. b Savil. et alli μὴ βούλεσθαι εὐκόλως. Morel. μὴ βούλεσθαι μηδὲ οὕτω. · Morel. καὶ φορτικός, καὶ ἐπαχθής. Mox Savil. ἡγήσεται pro οιήσεται. Inira idemi cum codd. citt. τοιαῦτα sine τά. d Alii αλούσης. ἀγαθὴ καὶ πιστή. Εἰ δὲ τὴν Μαρίαν οὐδὲν ὠφελει χωρὶς τῆς κατὰ ψυχὴν ἀρετῆς, τὸ γεννηθῆναι παρ' αὐτῆς τὸν Χριστόν· πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς κἂν πατέρα, κἂν ἀδελφὸν, κἂν παῖδα ἔχωμεν ἐνάρετον καὶ γεν- ναῖον, αὐτοὶ δὲ πόρρω ὦμεν τῆς ἀρετῆς τῆς ἐκείνου, οὐδὲν τοῦτο ὠφελῆσαι δυνήσεται. Ἀδελφὸς γάρ, φησὶν ὁ Δαυΐδ, οὐ λυτροῦται, λυτρώσεται ἄνθρω πος; Ἐν οὐδενὶ γὰρ ἑτέρῳ, ἀλλ' ἐν μόνοις τοῖς οἱ κείοις κατορθώμασι μετὰ τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν τὰς ἐλα πίδας τῆς σωτηρίας ἔχειν δεῖ. Ἐπεὶ εἰ τοῦτο ἔμελ λεν ὠφελήσειν καθ' ἑαυτὸ τὴν παρθένον, ὠφέλησεν ε ἂν καὶ Ἰουδαίους ( συγγενής γὰρ ἦν αὐτῶν κατά σάρκα ὁ Χριστός), ὠφέλησεν ἂν καὶ τὴν πόλιν ἐν ᾗ ἐτέχθη, ὠφέλησεν ἂν καὶ τοὺς ἀδελφούς. Νῦν δὲ καὶ οἱ ἀδελφοί, ἕως μὲν ἑαυτῶν ἡμέλουν, οὐδὲν αὐτοὺς τὸ τῆς συγγενείας ἀξίωμα ὠφέλει, ἀλλὰ μετὰ τοῦ λοι- που κατεγινώσκοντο κόσμου· τότε δὲ ἐθαυμάσθησαν, ὅτε ἀπὸ τῆς οἰκείας ἔλαμψαν ἀρετῆς. Ἀλλ᾿ ἡ πόλις καὶ ἔπεσε καὶ ἐνεπρήσθη, μηδὲν ἀπὸ τούτου κερδά- νάσα κατεσφάγησαν δὲ καὶ ἀπώλοντο σφόδρα έλεει- νῶς καὶ οἱ κατὰ σάρκα συγγενεῖς, οὐδὲν ἀπὸ τῆς πρὸς αὐτὸν συγγενείας εἰς τὸ σωθῆναι κερδάναντες, ἐπειδὴ τὴν ἀπὸ τῆς ἀρετῆς προστασίαν οὐκ εἶχον. Πάντων δὲ μείζους ἀνεφάνησαν οἱ ἀπόστολοι, ἐπειδὴ τὸν ἀληθινὸν καὶ ζηλωτόν τρόπον τῆς πρὸς αὐτὸν οἰκειώσεως μετῆλθον, τὸν διὰ τῆς ὑπακοῆς. Κάντεῦ- θεν οὖν μανθάνομεν, ὅτι πίστεως ἡμῖν πανταχοῦ χρεία, καὶ βίου λάμποντος και φαιδροῦ. Τοῦτο γὰρ ἡμᾶς μόνον διασῶσαι δυνήσεται. Ἐπειδὴ καὶ μέχρι πολλοῦ οἱ συγγενεῖς αὐτοῦ ἐθαυμάζοντο πανταχού, οι καὶ Δεσπόσυνοι ἐλέγοντο· ἀλλ' ὅμως αὐτῶν μὲν οὐδὲ τὰ ὀνόματα ἴσμεν, τῶν δὲ ἀποστόλων καὶ ὁ βίος καὶ τὰ ὀνόματα ᾄδεται πανταχοῦ. Μὴ τοίνυν μέγα φρονῶμεν ἐπὶ εὐγενείᾳ 1 τῇ κατὰ σάρκα, ἀλλὰ καν μυρίους ἔχωμεν προγόνους θαυμαστούς, αὐτοὶ σπου δάσωμεν ὑπερβαλέσθαι τὰς ἐκείνων ἀρετὰς, εἰδότες ὅτι οὐδὲν ἀπὸ τῆς ἑτέρων σπουδῆς εἰς τὴν μέλλου σαν κερδανοῦμεν κρίσιν, ἀλλὰ καὶ τοῦτο κρῖμα ἔσται σφοδρότερον. Αγαθῶν γὰρ ὄντες πατέρων, καὶ οἴκοι θεν ἔχοντες τὸ ὑπόδειγμα, οὐδὲ οὕτω μιμούμεθα τοὺς διδασκάλους. Ταῦτα δὲ λέγω νῦν, ἐπειδὴ ὁρῶ Ελληνας πολλούς, ὅταν ἐπὶ τὴν πίστιν αὐτοὺς ἄγω- μεν, καὶ παρακαλῶμεν γενέσθαι Χριστιανούς, ἐπὶ τους συγγενεῖς καὶ τοὺς προγόνους καταφεύγοντας καὶ τὴν οἰκίαν, καὶ λέγοντας· Πάντες οἱ προσήκοντές μοι καὶ ἐπιτήδειοι καὶ συνοικούντες, πιστοὶ Χριστια νοὶ τυγχάνουσι. Τί οὖν τοῦτο πρὸς σέ, ἄθλις καὶ τα λαίπωρε ; [125] Τοῦτο γάρ σε μάλιστα ἀπολεῖ, ὅτι οὐδὲ τὸ πλῆθος τῶν συνοικούντων αἰδεσθεὶς πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἔδραμες. Πάλιν ἄλλοι τινὲς, πιστοὶ μὲν ὄντες, βίου δὲ ἡμελημένως 8 τυγχάνοντες, παρακα- λούμενοι πρὸς ἀρετὴν, τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτο προβάλλον ται λέγοντες· 'Ο πατὴρ ὁ ἐμὸς, καὶ ὁ πάππος, καὶ δ ἐπίπαππος σφόδρα εὐσεβεῖς καὶ σπουδαῖοι ἐτύγχανον ὄντες. ᾿Αλλὰ τοῦτο δή σε κατακρινεῖ ἡ μάλιστα, ὅτι τοιούτων ὧν ἔγγονος, ἀνάξια τῆς οἰκείας ἔπραξας ρίζης. "Ακουσον γὰρ ὁ Προφήτης τί φησι πρὸς τοὺς Ἰουδαίους· Ἐδούλευσεν Ἰσραὴλ ἐν γυναικὶ, καὶ ἐν γυναικὶ ἐφυλάξατο· καὶ πάλιν ὁ Χριστός, Ἀβραὰμ ὁ πατὴρ ὑμῶν ἠγαλλιάσατο ἵνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τὴν ἐμήν· καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη. Καὶ πανταχοῦ τὰ τῶν προγόνων κατορθώματα οὐ μόνον ἀντ᾽ ἐγκωμίων, ἀλλὰ καὶ ἀντὶ μείζονος αὐτοῖς προσ- e Quidam mss. cum Morel. καθ' ἑαυτὸ τὴν παρθένον ὠτές λησεν. In Savil. et aliis τὴν παρθένον deest. f Sic Savil. Morel. ἐπὶ τῇ συγγενεία. 5 Ημελημένου Savil. et codd. FQuidam niss. ὄντες Τούτο γάρ σε κατακρίνει. 705, 706.

133 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI φέρουσι ο τῆς κατηγορίας. Ταῦτ᾽ οὖν εἰδότες, καὶ ἡμεῖς ἅπαντα πράττωμεν, ὥστε διὰ τῶν οἰκείων ρο γων σωθῆναι δυνηθῆναι, ἵνα μὴ μάτην ἑαυτοὺς ταῖς εἰς ἑτέρους ἀπατήσαντες ἐλπίσι, τότε μάθωμεν ὅτι μάτην ηπατήθημεν, ὅτε τῆς γνώσεως ἡμῖν ταύτης • Alii προφέρουσι. ARCHIEP. CONSTANTΙΝΟΡ. ὄφελος οὐδέν. Εν γὰρ τῷ ᾅδῃ, φησί, τίς ἐξομο. γήσεταί σοι; Οὐκοῦν ἐνταῦθα μετανοήσωμεν, ὦ τῶν αἰωνίων τυχεῖν ἀγαθῶν, ὧν γένοιτο πάντας ἡ ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμ Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δ καὶ τὸ κράτος, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς α νας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΒ'. α Τί ἐμοὶ καὶ σοὶ, γύναι; Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου. α'. Έχει μέν τινα πόνον τὸ λέγειν καὶ τοῦτα ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγεν· Οἱ καλῶς προεστώτες πρε- σβύτεροι, διπλῆς τιμῆς ἀξιούσθωσαν μάλιστα οἱ κοπιῶντες ἐν λόγῳ καὶ διδασκαλίᾳ. ᾿Αλλὰ τὸν μὲν πόνον τοῦτον ὑμεῖς κύριοι καὶ κούφον ποιῆσαι καὶ βαρύν. "Αν μὲν γὰρ ἀποπτύητε τὰ λεγόμενα, ἢ μὴ ἀποπτύητε μὲν, ἐν δὲ τοῖς ἔργοις μὴ δεικνύητε, βαρὺς ὁ κύπος ἡμῖν ἔσται διὰ τὸ ο πονεῖν εἰκῆ καὶ μάτην' ἂν δὲ προσέχητε, καὶ τὴν διὰ τῶν ἔργων ἐπί δειξιν παρέχητε, οὐδὲ αἴσθησιν ληψόμεθα τῶν ἱδρώ- των· ὁ γὰρ ἀπὸ τῶν πόνων τικτόμενος καρπὸς οὐκ ἀφήσει φαίνεσθαι τοῦ πόνου τὸ σφοδρόν. Ωστε εἰ βούλεσθε ἡμῖν τὴν προθυμίαν διεγείραι, καὶ μὴ σθέσαι 5, μηδὲ ἀσθενεστέραν ποιῆσαι, δείξατε ἡμῖν, παρακαλῶ, τὸν καρπὸν, ἵνα κομῶντα ὁρῶντες τὰ λήΐα, καὶ ἡμεῖς ταῖς τῆς εὐθηνίας ἐλπίσι τρεφόμενοι, καὶ τὸν πλοῦτον ἡμῶν ἀναλογιζόμενοι, μὴ ναρκῶμεν ἐμπορευόμενοι τὴν καλὴν ταύτην πραγματείαν. Οὐδὲ γὰρ μικρὸν ἡμῖν καὶ τήμερον πρόκειται ζήτημα. Της γὰρ μητρὸς τοῦ Ἰησοῦ εἰπούσης, ὅτι Οἶνον οὐκ ἔχουσιν, ὁ Χριστός φησι, τι ἐμοὶ καὶ σοὶ, γύναι ; οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου· καὶ τοῦτο εἰπὼν, ἔπραξεν ὅπερ εἶπεν ἡ μήτηρ. Τοῦτο δὲ τοῦ προτέρου οὐκ ἔλατ τόν ἐστιν εἰς [126] ζητήσεως λόγον. Αὐτὸν οὖν τοῦ τον παρακαλέσαντες τὸν τὸ θαῦμα ἐργασάμενον, οὕτως ἔλθωμεν ἐπὶ τὴν λύσιν . Οὐ γὰρ ἐνταῦθα τοῦτο μόνον εἴρηται, ἀλλὰ καὶ προϊὼν ὁ αὐτὸς φαί- νεται εὐαγγελιστὴς λέγων· Οὐκ ηδύναντο αὐτὸν πιά- σαι, Ὅτι οὔπω ἥκει ἡ ὥρα αὐτοῦ· καὶ πάλιν· Οι δεὶς ἐπέβαλεν ἐπ' αὐτὸν τὰς χεῖρας, ὅτι οὔπω ἐληλύθει ἡ ὥρα αὐτοῦ· καὶ πάλιν Ελήλυθεν ἡ ὥρα· δόξασόν σου τὸν Υἱόν. Ταῦτα πάντα δι' ὅλου τοῦ Εὐαγγελίου εἰρημέναι ἐνταῦθα συνήγαγον, ἵνα πᾶσι μίαν ἐπαγάγω τὴν λύσιν. Τίς ποτ᾽ οὖν ἐστι τῶν λεγομένων ἡ λύσις; Οὐκ ἀνάγκῃ καιρῶν ὁ Χριστὸς ὑποκείμενος, οὐδὲ ὥρας παρατηρήσει, Ελε μεν, Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου· (πῶς γὰρ ὁ τῶν και μῶν ποιητὴς, καὶ τῶν χρόνων καὶ τῶν αἰώνων δη- μιουργός;) ἀλλὰ διὰ τῶν οὕτως εἰρημένων τοῦτο δηλῶσαι 5 βούλεται, ὅτι πάντα μετὰ καιροῦ τοῦ προσ ήχοντος ἐργάζεται, οὐχ ὁμοῦ πάντα ποιῶν ἡ· ἐπεὶ αὐγχυσίς τις ἔμελλεν ἔσεσθαι καὶ ἀταξία ἐντεῦθεν, εἰ μὴ τοῖς προσήκουσι καιροῖς ἕκαστον ἐδημιούργει, ἀλλ' ὁμοῦ πάντα ἔφυρε, καὶ γέννησιν, καὶ ἀνάστασιν, καὶ κρίσιν. Σκόπει δέ· Έδει γενέσθαι τὴν κτίσιν, ἀλλ' οὐχ ὁμοῦ πᾶσαν· καὶ τὸν ἄνθρωπον δὲ μετὰ τῆς γυ- ναικός, ἀλλ' οὐδὲ τούτους ὁμοῦ. Ἔδει θανάτῳ κατα δικασθῆναι τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων, καὶ τὴν ἀνάστα σιν γενέσθαι, ἀλλὰ πολὺ τὸ μέσον ἑκατέρων. Ἐχρῆν δοθῆναι τὸν νόμον, ἀλλ' οὐχ ὁμοῦ καὶ τὴν χάριν, ἀλλ' • Savil. διά τό Morel. τῷ. b Morel. βούλεσθε τὴν ἐνοῦσαν ἡμῖν προθυμίαν μὴ σβέσαι· c Savil. ὑμῶν Savil. Morel. variat. • Savil. οὕτω κατίωμεν εἰς λύσιν. Paulo post Savil. ἀλλὰ καὶ ἀλλαχοῦ. Φησὶ γὰρ ὁ εὐαγγελι στὴς ὅτι οὐκ ἠδύναντο. 1 Savil. τὸν Υἱόν. Τί οὖν ἐστι τὸ ε'ρ. Hic longe variaul Savil. et Morel., sed in verbis tan- 8 Savil. ἀλλὰ τί ποτέ ἐστιν ὅπερ ηνίξατο, τούτο δη λώσαι. 4 Morel. ταῦτα ποιῶν. Paulo post Savil. αταξία γίνεσθαι, et mox καιροίς πάντα. d Sic ἕκαστα καιροῖς τοῖς προσήκουσιν οἰκονομεῖσθαι. τοίνυν ὁ Χριστὸς ὑπέκειτο τῇ τῶν καιρῶν ἡ ἀνάγι ᾶς καὶ τοῖς καιροίς μάλιστα τάξιν ἐπέθηκεν, ἐ καὶ ποιητὴς αὐτῶν ἐστιν. Ἀλλ᾽ Ἰωάννης ἐνταῦθα Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου, εἰσάγει τὸν Χριστὸν γοντα, δεικνὺς ὅτι οὔπω δῆλος ἦν τοῖς πολλοῖς, ὅτι οὐδὲ τῶν μαθητῶν τὸν χορὸν πάντα εἶχεν, ἀ Ανδρέας αὐτῷ ηκολούθει και μετ᾿ αὐτοῦ Φίλιππ ἄλλος δὲ οὐδείς · μᾶλλον δὲ οὐδὲ οὗτοι πάντες ἐχρῆν αὐτὸν ἐγίγνωσκον, οὐδὲ ἡ μήτηρ, οὐδὲ οἱ ἀὲ φο!. Μετὰ γὰρ τὰ πολλὰ θαύματα τοῦτο περὶ τ ἀδελφῶν ἔφησεν ὁ εὐαγγελιστὴς, ὅτι οὐδὲ οἱ ἀδι φοὶ αὐτοῦ ἐπίστευον εἰς αὐτόν. Ἀλλ' οὐδὲ οἱ τῷ γάμῳ αὐτὸν ᾔδεισαν· ἡ γὰρ ἂν αὐτοὶ προσῆλ καὶ παρεκάλεσαν, ἐν χρείᾳ καταστάντες. Διὰ το φησιν· Οὔπω κ ἥκει ἡ ὥρα μου. Ουδέπω γνώρι εἰμι τοῖς παροῦσιν, ἀλλ' οὐδὲ ἴσασιν ὅτι ὑστέρησε οἶνος. Εασον αὐτοὺς αἰσθέσθαι τοῦτο πρώτον. Ο γὰρ παρὰ σοῦ ταῦτά με ἀκούειν ἐχρῆν. Μήτηρ εἶ, καὶ τὸ θαῦμα ὕποπτον ποιεῖς. Ἐχρῆν δὲ τι δεομένους προσελθεῖν, καὶ δεηθῆναι, οὐκ ἐπειδὴ τ του χρήζω, ἀλλ᾽ ἵνα αὐτοὶ τὸ γινόμενον μετὰ πολί δέξωνται τῆς συγκαταθέσεως. Ὁ μὲν γὰρ εἰδὼς ἐν χρείᾳ καθέστηκεν, ἐπειδὰν τύχῃ ὧνπερ αιτεί πολλὴν ἔχει τὴν χάριν· ὁ δὲ τῆς χρείας μὴ λαβ αἴσθησιν, οὐδὲ τῆς [127] εὐεργεσίας σαφῆ καὶ τ νὴν αἴσθησιν λήψεται. Καὶ τίνος, φησίν, ἕνεκεν εἶπε Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου, καὶ παραιτησάμενος, Επ ξεν ὅπερ εἶπεν ἡ μήτηρ; Μάλιστα μὲν, ὥστε τοῖς ἀντιλέγουσι, καὶ ὥρᾳ αὐτὸν ὑποκεῖσθαι νομίζ σιν, ἱκανὴν γενέσθαι ἀπόδειξιν τοῦ μὴ ὑποκεῖα αὐτὸν ὥρᾳ. Εἰ γὰρ ὑπέκειτο, πῶς ἂν τῆς προστ σης ὥρας μὴ παραγενομένης έπραξεν ἂν ὅπερ ἔπ ξεν ; Επειτα δὲ καὶ τιμῶν τὴν μητέρα, ἵνα μὴ παντὸς ἀντιλέγειν αὐτῇ δόξῃ, ἵνα μὴ ἀσθενείας δόξαν, ἵνα μὴ αἰσχύνῃ τὴν τεκοῦσαν, παρόντων του των καὶ γὰρ προσήγαγεν αὐτῷ τοὺς διακόν Ἐπεὶ καὶ τῇ Χαναναί, λέγων, Οὐκ ἔστι καλὸν βεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων, καὶ δοῦναι τοῖς ναρίοις, ἔδωκε μετὰ τὸ εἰπεῖν, τὴν προσεδρεία, τῆς αἰδεσθείς. Καίτοι γε μετ' ἐκείνου - καὶ τι εἶπεν, ὅτι οὐκ ἀπεστάλην, εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβ τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ· ἀλλ' ὅμως καὶ τα εἰπὼν, ἐθεράπευσε τὸ θυγάτριον τῆς γυναικός. β'. Ἐντεῦθεν μανθάνομεν, ὅτι κἂν ἀνάξιοι ὦ πολλάκις τῇ προσεδρείᾳ ποιοῦμεν ἀξίους ἑαυτοὺς λαβεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ μήτηρ καὶ παρέμενε, σοφῶς η τοὺς διακόνους προσήγεν, ὥστε παρὰ πλ νων γενέσθαι τὴν αἴτησιν. Διὰ τοῦτο καὶ προσέθ τὸν Ὅ τι ἂν λέγῃ ὑμῖν, ποιήσατε. Ηδει γὰρ οὐκ ἀσθενείας ἡ παραίτησις ἦν, ἀλλὰ τοῦ ἀκομ στου, καὶ τοῦ μὴ δόξαι ἁπλῶς ἐπιρρίπτειν ἑα 1 Hic multa deerant in Mor. quæ ex Savil. supplet Paulo post Sav. ἀνάγκῃ, ἀλλὰ τοῖς καιροῖς αὐτὸς) τάξιν. Ει mos αὐτῶν αὐτός ἐστιν. Διὸ καὶ ἐνταῦθα τι i Morel. μετ' αὐτοῦ... δὲ οὐδαμῶς οὐδὲ εἰς. k M καταστάντες. Ο οὖν λέγει διὰ τοῦ, Οὔπω. Savil. τύχη βοηθείας. to lla Morel. Sav. ἔδωκε τὸν ἄρτον... μετ' "Σαφώς Mercl. σαφώς Savil. 40% 31

133 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI φέρουσι ο τῆς κατηγορίας. Ταῦτ᾽ οὖν εἰδότες, καὶ ἡμεῖς ἅπαντα πράττωμεν, ὥστε διὰ τῶν οἰκείων ρο γων σωθῆναι δυνηθῆναι, ἵνα μὴ μάτην ἑαυτοὺς ταῖς εἰς ἑτέρους ἀπατήσαντες ἐλπίσι, τότε μάθωμεν ὅτι μάτην ηπατήθημεν, ὅτε τῆς γνώσεως ἡμῖν ταύτης • Alii προφέρουσι. ARCHIEP. CONSTANTΙΝΟΡ. ὄφελος οὐδέν. Εν γὰρ τῷ ᾅδῃ, φησί, τίς ἐξομο. γήσεταί σοι; Οὐκοῦν ἐνταῦθα μετανοήσωμεν, ὦ τῶν αἰωνίων τυχεῖν ἀγαθῶν, ὧν γένοιτο πάντας ἡ ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμ Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δ καὶ τὸ κράτος, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς α νας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΒ'. α Τί ἐμοὶ καὶ σοὶ, γύναι; Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου. α'. Έχει μέν τινα πόνον τὸ λέγειν καὶ τοῦτα ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγεν· Οἱ καλῶς προεστώτες πρε- σβύτεροι, διπλῆς τιμῆς ἀξιούσθωσαν μάλιστα οἱ κοπιῶντες ἐν λόγῳ καὶ διδασκαλίᾳ. ᾿Αλλὰ τὸν μὲν πόνον τοῦτον ὑμεῖς κύριοι καὶ κούφον ποιῆσαι καὶ βαρύν. "Αν μὲν γὰρ ἀποπτύητε τὰ λεγόμενα, ἢ μὴ ἀποπτύητε μὲν, ἐν δὲ τοῖς ἔργοις μὴ δεικνύητε, βαρὺς ὁ κύπος ἡμῖν ἔσται διὰ τὸ ο πονεῖν εἰκῆ καὶ μάτην' ἂν δὲ προσέχητε, καὶ τὴν διὰ τῶν ἔργων ἐπί δειξιν παρέχητε, οὐδὲ αἴσθησιν ληψόμεθα τῶν ἱδρώ- των· ὁ γὰρ ἀπὸ τῶν πόνων τικτόμενος καρπὸς οὐκ ἀφήσει φαίνεσθαι τοῦ πόνου τὸ σφοδρόν. Ωστε εἰ βούλεσθε ἡμῖν τὴν προθυμίαν διεγείραι, καὶ μὴ σθέσαι 5, μηδὲ ἀσθενεστέραν ποιῆσαι, δείξατε ἡμῖν, παρακαλῶ, τὸν καρπὸν, ἵνα κομῶντα ὁρῶντες τὰ λήΐα, καὶ ἡμεῖς ταῖς τῆς εὐθηνίας ἐλπίσι τρεφόμενοι, καὶ τὸν πλοῦτον ἡμῶν ἀναλογιζόμενοι, μὴ ναρκῶμεν ἐμπορευόμενοι τὴν καλὴν ταύτην πραγματείαν. Οὐδὲ γὰρ μικρὸν ἡμῖν καὶ τήμερον πρόκειται ζήτημα. Της γὰρ μητρὸς τοῦ Ἰησοῦ εἰπούσης, ὅτι Οἶνον οὐκ ἔχουσιν, ὁ Χριστός φησι, τι ἐμοὶ καὶ σοὶ, γύναι ; οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου· καὶ τοῦτο εἰπὼν, ἔπραξεν ὅπερ εἶπεν ἡ μήτηρ. Τοῦτο δὲ τοῦ προτέρου οὐκ ἔλατ τόν ἐστιν εἰς [126] ζητήσεως λόγον. Αὐτὸν οὖν τοῦ τον παρακαλέσαντες τὸν τὸ θαῦμα ἐργασάμενον, οὕτως ἔλθωμεν ἐπὶ τὴν λύσιν . Οὐ γὰρ ἐνταῦθα τοῦτο μόνον εἴρηται, ἀλλὰ καὶ προϊὼν ὁ αὐτὸς φαί- νεται εὐαγγελιστὴς λέγων· Οὐκ ηδύναντο αὐτὸν πιά- σαι, Ὅτι οὔπω ἥκει ἡ ὥρα αὐτοῦ· καὶ πάλιν· Οι δεὶς ἐπέβαλεν ἐπ' αὐτὸν τὰς χεῖρας, ὅτι οὔπω ἐληλύθει ἡ ὥρα αὐτοῦ· καὶ πάλιν Ελήλυθεν ἡ ὥρα· δόξασόν σου τὸν Υἱόν. Ταῦτα πάντα δι' ὅλου τοῦ Εὐαγγελίου εἰρημέναι ἐνταῦθα συνήγαγον, ἵνα πᾶσι μίαν ἐπαγάγω τὴν λύσιν. Τίς ποτ᾽ οὖν ἐστι τῶν λεγομένων ἡ λύσις; Οὐκ ἀνάγκῃ καιρῶν ὁ Χριστὸς ὑποκείμενος, οὐδὲ ὥρας παρατηρήσει, Ελε μεν, Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου· (πῶς γὰρ ὁ τῶν και μῶν ποιητὴς, καὶ τῶν χρόνων καὶ τῶν αἰώνων δη- μιουργός;) ἀλλὰ διὰ τῶν οὕτως εἰρημένων τοῦτο δηλῶσαι 5 βούλεται, ὅτι πάντα μετὰ καιροῦ τοῦ προσ ήχοντος ἐργάζεται, οὐχ ὁμοῦ πάντα ποιῶν ἡ· ἐπεὶ αὐγχυσίς τις ἔμελλεν ἔσεσθαι καὶ ἀταξία ἐντεῦθεν, εἰ μὴ τοῖς προσήκουσι καιροῖς ἕκαστον ἐδημιούργει, ἀλλ' ὁμοῦ πάντα ἔφυρε, καὶ γέννησιν, καὶ ἀνάστασιν, καὶ κρίσιν. Σκόπει δέ· Έδει γενέσθαι τὴν κτίσιν, ἀλλ' οὐχ ὁμοῦ πᾶσαν· καὶ τὸν ἄνθρωπον δὲ μετὰ τῆς γυ- ναικός, ἀλλ' οὐδὲ τούτους ὁμοῦ. Ἔδει θανάτῳ κατα δικασθῆναι τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων, καὶ τὴν ἀνάστα σιν γενέσθαι, ἀλλὰ πολὺ τὸ μέσον ἑκατέρων. Ἐχρῆν δοθῆναι τὸν νόμον, ἀλλ' οὐχ ὁμοῦ καὶ τὴν χάριν, ἀλλ' • Savil. διά τό Morel. τῷ. b Morel. βούλεσθε τὴν ἐνοῦσαν ἡμῖν προθυμίαν μὴ σβέσαι· c Savil. ὑμῶν Savil. Morel. variat. • Savil. οὕτω κατίωμεν εἰς λύσιν. Paulo post Savil. ἀλλὰ καὶ ἀλλαχοῦ. Φησὶ γὰρ ὁ εὐαγγελι στὴς ὅτι οὐκ ἠδύναντο. 1 Savil. τὸν Υἱόν. Τί οὖν ἐστι τὸ ε'ρ. Hic longe variaul Savil. et Morel., sed in verbis tan- 8 Savil. ἀλλὰ τί ποτέ ἐστιν ὅπερ ηνίξατο, τούτο δη λώσαι. 4 Morel. ταῦτα ποιῶν. Paulo post Savil. αταξία γίνεσθαι, et mox καιροίς πάντα. d Sic ἕκαστα καιροῖς τοῖς προσήκουσιν οἰκονομεῖσθαι. τοίνυν ὁ Χριστὸς ὑπέκειτο τῇ τῶν καιρῶν ἡ ἀνάγι ᾶς καὶ τοῖς καιροίς μάλιστα τάξιν ἐπέθηκεν, ἐ καὶ ποιητὴς αὐτῶν ἐστιν. Ἀλλ᾽ Ἰωάννης ἐνταῦθα Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου, εἰσάγει τὸν Χριστὸν γοντα, δεικνὺς ὅτι οὔπω δῆλος ἦν τοῖς πολλοῖς, ὅτι οὐδὲ τῶν μαθητῶν τὸν χορὸν πάντα εἶχεν, ἀ Ανδρέας αὐτῷ ηκολούθει και μετ᾿ αὐτοῦ Φίλιππ ἄλλος δὲ οὐδείς · μᾶλλον δὲ οὐδὲ οὗτοι πάντες ἐχρῆν αὐτὸν ἐγίγνωσκον, οὐδὲ ἡ μήτηρ, οὐδὲ οἱ ἀὲ φο!. Μετὰ γὰρ τὰ πολλὰ θαύματα τοῦτο περὶ τ ἀδελφῶν ἔφησεν ὁ εὐαγγελιστὴς, ὅτι οὐδὲ οἱ ἀδι φοὶ αὐτοῦ ἐπίστευον εἰς αὐτόν. Ἀλλ' οὐδὲ οἱ τῷ γάμῳ αὐτὸν ᾔδεισαν· ἡ γὰρ ἂν αὐτοὶ προσῆλ καὶ παρεκάλεσαν, ἐν χρείᾳ καταστάντες. Διὰ το φησιν· Οὔπω κ ἥκει ἡ ὥρα μου. Ουδέπω γνώρι εἰμι τοῖς παροῦσιν, ἀλλ' οὐδὲ ἴσασιν ὅτι ὑστέρησε οἶνος. Εασον αὐτοὺς αἰσθέσθαι τοῦτο πρώτον. Ο γὰρ παρὰ σοῦ ταῦτά με ἀκούειν ἐχρῆν. Μήτηρ εἶ, καὶ τὸ θαῦμα ὕποπτον ποιεῖς. Ἐχρῆν δὲ τι δεομένους προσελθεῖν, καὶ δεηθῆναι, οὐκ ἐπειδὴ τ του χρήζω, ἀλλ᾽ ἵνα αὐτοὶ τὸ γινόμενον μετὰ πολί δέξωνται τῆς συγκαταθέσεως. Ὁ μὲν γὰρ εἰδὼς ἐν χρείᾳ καθέστηκεν, ἐπειδὰν τύχῃ ὧνπερ αιτεί πολλὴν ἔχει τὴν χάριν· ὁ δὲ τῆς χρείας μὴ λαβ αἴσθησιν, οὐδὲ τῆς [127] εὐεργεσίας σαφῆ καὶ τ νὴν αἴσθησιν λήψεται. Καὶ τίνος, φησίν, ἕνεκεν εἶπε Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου, καὶ παραιτησάμενος, Επ ξεν ὅπερ εἶπεν ἡ μήτηρ; Μάλιστα μὲν, ὥστε τοῖς ἀντιλέγουσι, καὶ ὥρᾳ αὐτὸν ὑποκεῖσθαι νομίζ σιν, ἱκανὴν γενέσθαι ἀπόδειξιν τοῦ μὴ ὑποκεῖα αὐτὸν ὥρᾳ. Εἰ γὰρ ὑπέκειτο, πῶς ἂν τῆς προστ σης ὥρας μὴ παραγενομένης έπραξεν ἂν ὅπερ ἔπ ξεν ; Επειτα δὲ καὶ τιμῶν τὴν μητέρα, ἵνα μὴ παντὸς ἀντιλέγειν αὐτῇ δόξῃ, ἵνα μὴ ἀσθενείας δόξαν, ἵνα μὴ αἰσχύνῃ τὴν τεκοῦσαν, παρόντων του των καὶ γὰρ προσήγαγεν αὐτῷ τοὺς διακόν Ἐπεὶ καὶ τῇ Χαναναί, λέγων, Οὐκ ἔστι καλὸν βεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων, καὶ δοῦναι τοῖς ναρίοις, ἔδωκε μετὰ τὸ εἰπεῖν, τὴν προσεδρεία, τῆς αἰδεσθείς. Καίτοι γε μετ' ἐκείνου - καὶ τι εἶπεν, ὅτι οὐκ ἀπεστάλην, εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβ τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ· ἀλλ' ὅμως καὶ τα εἰπὼν, ἐθεράπευσε τὸ θυγάτριον τῆς γυναικός. β'. Ἐντεῦθεν μανθάνομεν, ὅτι κἂν ἀνάξιοι ὦ πολλάκις τῇ προσεδρείᾳ ποιοῦμεν ἀξίους ἑαυτοὺς λαβεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ μήτηρ καὶ παρέμενε, σοφῶς η τοὺς διακόνους προσήγεν, ὥστε παρὰ πλ νων γενέσθαι τὴν αἴτησιν. Διὰ τοῦτο καὶ προσέθ τὸν Ὅ τι ἂν λέγῃ ὑμῖν, ποιήσατε. Ηδει γὰρ οὐκ ἀσθενείας ἡ παραίτησις ἦν, ἀλλὰ τοῦ ἀκομ στου, καὶ τοῦ μὴ δόξαι ἁπλῶς ἐπιρρίπτειν ἑα 1 Hic multa deerant in Mor. quæ ex Savil. supplet Paulo post Sav. ἀνάγκῃ, ἀλλὰ τοῖς καιροῖς αὐτὸς) τάξιν. Ει mos αὐτῶν αὐτός ἐστιν. Διὸ καὶ ἐνταῦθα τι i Morel. μετ' αὐτοῦ... δὲ οὐδαμῶς οὐδὲ εἰς. k M καταστάντες. Ο οὖν λέγει διὰ τοῦ, Οὔπω. Savil. τύχη βοηθείας. to lla Morel. Sav. ἔδωκε τὸν ἄρτον... μετ' "Σαφώς Mercl. σαφώς Savil. 40% 31

133 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI φέρουσι ο τῆς κατηγορίας. Ταῦτ᾽ οὖν εἰδότες, καὶ ἡμεῖς ἅπαντα πράττωμεν, ὥστε διὰ τῶν οἰκείων ρο γων σωθῆναι δυνηθῆναι, ἵνα μὴ μάτην ἑαυτοὺς ταῖς εἰς ἑτέρους ἀπατήσαντες ἐλπίσι, τότε μάθωμεν ὅτι μάτην ηπατήθημεν, ὅτε τῆς γνώσεως ἡμῖν ταύτης • Alii προφέρουσι. ARCHIEP. CONSTANTΙΝΟΡ. ὄφελος οὐδέν. Εν γὰρ τῷ ᾅδῃ, φησί, τίς ἐξομο. γήσεταί σοι; Οὐκοῦν ἐνταῦθα μετανοήσωμεν, ὦ τῶν αἰωνίων τυχεῖν ἀγαθῶν, ὧν γένοιτο πάντας ἡ ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμ Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δ καὶ τὸ κράτος, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς α νας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΒ'. α Τί ἐμοὶ καὶ σοὶ, γύναι; Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου. α'. Έχει μέν τινα πόνον τὸ λέγειν καὶ τοῦτα ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγεν· Οἱ καλῶς προεστώτες πρε- σβύτεροι, διπλῆς τιμῆς ἀξιούσθωσαν μάλιστα οἱ κοπιῶντες ἐν λόγῳ καὶ διδασκαλίᾳ. ᾿Αλλὰ τὸν μὲν πόνον τοῦτον ὑμεῖς κύριοι καὶ κούφον ποιῆσαι καὶ βαρύν. "Αν μὲν γὰρ ἀποπτύητε τὰ λεγόμενα, ἢ μὴ ἀποπτύητε μὲν, ἐν δὲ τοῖς ἔργοις μὴ δεικνύητε, βαρὺς ὁ κύπος ἡμῖν ἔσται διὰ τὸ ο πονεῖν εἰκῆ καὶ μάτην' ἂν δὲ προσέχητε, καὶ τὴν διὰ τῶν ἔργων ἐπί δειξιν παρέχητε, οὐδὲ αἴσθησιν ληψόμεθα τῶν ἱδρώ- των· ὁ γὰρ ἀπὸ τῶν πόνων τικτόμενος καρπὸς οὐκ ἀφήσει φαίνεσθαι τοῦ πόνου τὸ σφοδρόν. Ωστε εἰ βούλεσθε ἡμῖν τὴν προθυμίαν διεγείραι, καὶ μὴ σθέσαι 5, μηδὲ ἀσθενεστέραν ποιῆσαι, δείξατε ἡμῖν, παρακαλῶ, τὸν καρπὸν, ἵνα κομῶντα ὁρῶντες τὰ λήΐα, καὶ ἡμεῖς ταῖς τῆς εὐθηνίας ἐλπίσι τρεφόμενοι, καὶ τὸν πλοῦτον ἡμῶν ἀναλογιζόμενοι, μὴ ναρκῶμεν ἐμπορευόμενοι τὴν καλὴν ταύτην πραγματείαν. Οὐδὲ γὰρ μικρὸν ἡμῖν καὶ τήμερον πρόκειται ζήτημα. Της γὰρ μητρὸς τοῦ Ἰησοῦ εἰπούσης, ὅτι Οἶνον οὐκ ἔχουσιν, ὁ Χριστός φησι, τι ἐμοὶ καὶ σοὶ, γύναι ; οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου· καὶ τοῦτο εἰπὼν, ἔπραξεν ὅπερ εἶπεν ἡ μήτηρ. Τοῦτο δὲ τοῦ προτέρου οὐκ ἔλατ τόν ἐστιν εἰς [126] ζητήσεως λόγον. Αὐτὸν οὖν τοῦ τον παρακαλέσαντες τὸν τὸ θαῦμα ἐργασάμενον, οὕτως ἔλθωμεν ἐπὶ τὴν λύσιν . Οὐ γὰρ ἐνταῦθα τοῦτο μόνον εἴρηται, ἀλλὰ καὶ προϊὼν ὁ αὐτὸς φαί- νεται εὐαγγελιστὴς λέγων· Οὐκ ηδύναντο αὐτὸν πιά- σαι, Ὅτι οὔπω ἥκει ἡ ὥρα αὐτοῦ· καὶ πάλιν· Οι δεὶς ἐπέβαλεν ἐπ' αὐτὸν τὰς χεῖρας, ὅτι οὔπω ἐληλύθει ἡ ὥρα αὐτοῦ· καὶ πάλιν Ελήλυθεν ἡ ὥρα· δόξασόν σου τὸν Υἱόν. Ταῦτα πάντα δι' ὅλου τοῦ Εὐαγγελίου εἰρημέναι ἐνταῦθα συνήγαγον, ἵνα πᾶσι μίαν ἐπαγάγω τὴν λύσιν. Τίς ποτ᾽ οὖν ἐστι τῶν λεγομένων ἡ λύσις; Οὐκ ἀνάγκῃ καιρῶν ὁ Χριστὸς ὑποκείμενος, οὐδὲ ὥρας παρατηρήσει, Ελε μεν, Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου· (πῶς γὰρ ὁ τῶν και μῶν ποιητὴς, καὶ τῶν χρόνων καὶ τῶν αἰώνων δη- μιουργός;) ἀλλὰ διὰ τῶν οὕτως εἰρημένων τοῦτο δηλῶσαι 5 βούλεται, ὅτι πάντα μετὰ καιροῦ τοῦ προσ ήχοντος ἐργάζεται, οὐχ ὁμοῦ πάντα ποιῶν ἡ· ἐπεὶ αὐγχυσίς τις ἔμελλεν ἔσεσθαι καὶ ἀταξία ἐντεῦθεν, εἰ μὴ τοῖς προσήκουσι καιροῖς ἕκαστον ἐδημιούργει, ἀλλ' ὁμοῦ πάντα ἔφυρε, καὶ γέννησιν, καὶ ἀνάστασιν, καὶ κρίσιν. Σκόπει δέ· Έδει γενέσθαι τὴν κτίσιν, ἀλλ' οὐχ ὁμοῦ πᾶσαν· καὶ τὸν ἄνθρωπον δὲ μετὰ τῆς γυ- ναικός, ἀλλ' οὐδὲ τούτους ὁμοῦ. Ἔδει θανάτῳ κατα δικασθῆναι τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων, καὶ τὴν ἀνάστα σιν γενέσθαι, ἀλλὰ πολὺ τὸ μέσον ἑκατέρων. Ἐχρῆν δοθῆναι τὸν νόμον, ἀλλ' οὐχ ὁμοῦ καὶ τὴν χάριν, ἀλλ' • Savil. διά τό Morel. τῷ. b Morel. βούλεσθε τὴν ἐνοῦσαν ἡμῖν προθυμίαν μὴ σβέσαι· c Savil. ὑμῶν Savil. Morel. variat. • Savil. οὕτω κατίωμεν εἰς λύσιν. Paulo post Savil. ἀλλὰ καὶ ἀλλαχοῦ. Φησὶ γὰρ ὁ εὐαγγελι στὴς ὅτι οὐκ ἠδύναντο. 1 Savil. τὸν Υἱόν. Τί οὖν ἐστι τὸ ε'ρ. Hic longe variaul Savil. et Morel., sed in verbis tan- 8 Savil. ἀλλὰ τί ποτέ ἐστιν ὅπερ ηνίξατο, τούτο δη λώσαι. 4 Morel. ταῦτα ποιῶν. Paulo post Savil. αταξία γίνεσθαι, et mox καιροίς πάντα. d Sic ἕκαστα καιροῖς τοῖς προσήκουσιν οἰκονομεῖσθαι. τοίνυν ὁ Χριστὸς ὑπέκειτο τῇ τῶν καιρῶν ἡ ἀνάγι ᾶς καὶ τοῖς καιροίς μάλιστα τάξιν ἐπέθηκεν, ἐ καὶ ποιητὴς αὐτῶν ἐστιν. Ἀλλ᾽ Ἰωάννης ἐνταῦθα Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου, εἰσάγει τὸν Χριστὸν γοντα, δεικνὺς ὅτι οὔπω δῆλος ἦν τοῖς πολλοῖς, ὅτι οὐδὲ τῶν μαθητῶν τὸν χορὸν πάντα εἶχεν, ἀ Ανδρέας αὐτῷ ηκολούθει και μετ᾿ αὐτοῦ Φίλιππ ἄλλος δὲ οὐδείς · μᾶλλον δὲ οὐδὲ οὗτοι πάντες ἐχρῆν αὐτὸν ἐγίγνωσκον, οὐδὲ ἡ μήτηρ, οὐδὲ οἱ ἀὲ φο!. Μετὰ γὰρ τὰ πολλὰ θαύματα τοῦτο περὶ τ ἀδελφῶν ἔφησεν ὁ εὐαγγελιστὴς, ὅτι οὐδὲ οἱ ἀδι φοὶ αὐτοῦ ἐπίστευον εἰς αὐτόν. Ἀλλ' οὐδὲ οἱ τῷ γάμῳ αὐτὸν ᾔδεισαν· ἡ γὰρ ἂν αὐτοὶ προσῆλ καὶ παρεκάλεσαν, ἐν χρείᾳ καταστάντες. Διὰ το φησιν· Οὔπω κ ἥκει ἡ ὥρα μου. Ουδέπω γνώρι εἰμι τοῖς παροῦσιν, ἀλλ' οὐδὲ ἴσασιν ὅτι ὑστέρησε οἶνος. Εασον αὐτοὺς αἰσθέσθαι τοῦτο πρώτον. Ο γὰρ παρὰ σοῦ ταῦτά με ἀκούειν ἐχρῆν. Μήτηρ εἶ, καὶ τὸ θαῦμα ὕποπτον ποιεῖς. Ἐχρῆν δὲ τι δεομένους προσελθεῖν, καὶ δεηθῆναι, οὐκ ἐπειδὴ τ του χρήζω, ἀλλ᾽ ἵνα αὐτοὶ τὸ γινόμενον μετὰ πολί δέξωνται τῆς συγκαταθέσεως. Ὁ μὲν γὰρ εἰδὼς ἐν χρείᾳ καθέστηκεν, ἐπειδὰν τύχῃ ὧνπερ αιτεί πολλὴν ἔχει τὴν χάριν· ὁ δὲ τῆς χρείας μὴ λαβ αἴσθησιν, οὐδὲ τῆς [127] εὐεργεσίας σαφῆ καὶ τ νὴν αἴσθησιν λήψεται. Καὶ τίνος, φησίν, ἕνεκεν εἶπε Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου, καὶ παραιτησάμενος, Επ ξεν ὅπερ εἶπεν ἡ μήτηρ; Μάλιστα μὲν, ὥστε τοῖς ἀντιλέγουσι, καὶ ὥρᾳ αὐτὸν ὑποκεῖσθαι νομίζ σιν, ἱκανὴν γενέσθαι ἀπόδειξιν τοῦ μὴ ὑποκεῖα αὐτὸν ὥρᾳ. Εἰ γὰρ ὑπέκειτο, πῶς ἂν τῆς προστ σης ὥρας μὴ παραγενομένης έπραξεν ἂν ὅπερ ἔπ ξεν ; Επειτα δὲ καὶ τιμῶν τὴν μητέρα, ἵνα μὴ παντὸς ἀντιλέγειν αὐτῇ δόξῃ, ἵνα μὴ ἀσθενείας δόξαν, ἵνα μὴ αἰσχύνῃ τὴν τεκοῦσαν, παρόντων του των καὶ γὰρ προσήγαγεν αὐτῷ τοὺς διακόν Ἐπεὶ καὶ τῇ Χαναναί, λέγων, Οὐκ ἔστι καλὸν βεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων, καὶ δοῦναι τοῖς ναρίοις, ἔδωκε μετὰ τὸ εἰπεῖν, τὴν προσεδρεία, τῆς αἰδεσθείς. Καίτοι γε μετ' ἐκείνου - καὶ τι εἶπεν, ὅτι οὐκ ἀπεστάλην, εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβ τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ· ἀλλ' ὅμως καὶ τα εἰπὼν, ἐθεράπευσε τὸ θυγάτριον τῆς γυναικός. β'. Ἐντεῦθεν μανθάνομεν, ὅτι κἂν ἀνάξιοι ὦ πολλάκις τῇ προσεδρείᾳ ποιοῦμεν ἀξίους ἑαυτοὺς λαβεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ μήτηρ καὶ παρέμενε, σοφῶς η τοὺς διακόνους προσήγεν, ὥστε παρὰ πλ νων γενέσθαι τὴν αἴτησιν. Διὰ τοῦτο καὶ προσέθ τὸν Ὅ τι ἂν λέγῃ ὑμῖν, ποιήσατε. Ηδει γὰρ οὐκ ἀσθενείας ἡ παραίτησις ἦν, ἀλλὰ τοῦ ἀκομ στου, καὶ τοῦ μὴ δόξαι ἁπλῶς ἐπιρρίπτειν ἑα 1 Hic multa deerant in Mor. quæ ex Savil. supplet Paulo post Sav. ἀνάγκῃ, ἀλλὰ τοῖς καιροῖς αὐτὸς) τάξιν. Ει mos αὐτῶν αὐτός ἐστιν. Διὸ καὶ ἐνταῦθα τι i Morel. μετ' αὐτοῦ... δὲ οὐδαμῶς οὐδὲ εἰς. k M καταστάντες. Ο οὖν λέγει διὰ τοῦ, Οὔπω. Savil. τύχη βοηθείας. to lla Morel. Sav. ἔδωκε τὸν ἄρτον... μετ' "Σαφώς Mercl. σαφώς Savil. 40% 31

133 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI φέρουσι ο τῆς κατηγορίας. Ταῦτ᾽ οὖν εἰδότες, καὶ ἡμεῖς ἅπαντα πράττωμεν, ὥστε διὰ τῶν οἰκείων ρο γων σωθῆναι δυνηθῆναι, ἵνα μὴ μάτην ἑαυτοὺς ταῖς εἰς ἑτέρους ἀπατήσαντες ἐλπίσι, τότε μάθωμεν ὅτι μάτην ηπατήθημεν, ὅτε τῆς γνώσεως ἡμῖν ταύτης • Alii προφέρουσι. ARCHIEP. CONSTANTΙΝΟΡ. ὄφελος οὐδέν. Εν γὰρ τῷ ᾅδῃ, φησί, τίς ἐξομο. γήσεταί σοι; Οὐκοῦν ἐνταῦθα μετανοήσωμεν, ὦ τῶν αἰωνίων τυχεῖν ἀγαθῶν, ὧν γένοιτο πάντας ἡ ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμ Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δ καὶ τὸ κράτος, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς α νας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΒ'. α Τί ἐμοὶ καὶ σοὶ, γύναι; Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου. α'. Έχει μέν τινα πόνον τὸ λέγειν καὶ τοῦτα ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγεν· Οἱ καλῶς προεστώτες πρε- σβύτεροι, διπλῆς τιμῆς ἀξιούσθωσαν μάλιστα οἱ κοπιῶντες ἐν λόγῳ καὶ διδασκαλίᾳ. ᾿Αλλὰ τὸν μὲν πόνον τοῦτον ὑμεῖς κύριοι καὶ κούφον ποιῆσαι καὶ βαρύν. "Αν μὲν γὰρ ἀποπτύητε τὰ λεγόμενα, ἢ μὴ ἀποπτύητε μὲν, ἐν δὲ τοῖς ἔργοις μὴ δεικνύητε, βαρὺς ὁ κύπος ἡμῖν ἔσται διὰ τὸ ο πονεῖν εἰκῆ καὶ μάτην' ἂν δὲ προσέχητε, καὶ τὴν διὰ τῶν ἔργων ἐπί δειξιν παρέχητε, οὐδὲ αἴσθησιν ληψόμεθα τῶν ἱδρώ- των· ὁ γὰρ ἀπὸ τῶν πόνων τικτόμενος καρπὸς οὐκ ἀφήσει φαίνεσθαι τοῦ πόνου τὸ σφοδρόν. Ωστε εἰ βούλεσθε ἡμῖν τὴν προθυμίαν διεγείραι, καὶ μὴ σθέσαι 5, μηδὲ ἀσθενεστέραν ποιῆσαι, δείξατε ἡμῖν, παρακαλῶ, τὸν καρπὸν, ἵνα κομῶντα ὁρῶντες τὰ λήΐα, καὶ ἡμεῖς ταῖς τῆς εὐθηνίας ἐλπίσι τρεφόμενοι, καὶ τὸν πλοῦτον ἡμῶν ἀναλογιζόμενοι, μὴ ναρκῶμεν ἐμπορευόμενοι τὴν καλὴν ταύτην πραγματείαν. Οὐδὲ γὰρ μικρὸν ἡμῖν καὶ τήμερον πρόκειται ζήτημα. Της γὰρ μητρὸς τοῦ Ἰησοῦ εἰπούσης, ὅτι Οἶνον οὐκ ἔχουσιν, ὁ Χριστός φησι, τι ἐμοὶ καὶ σοὶ, γύναι ; οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου· καὶ τοῦτο εἰπὼν, ἔπραξεν ὅπερ εἶπεν ἡ μήτηρ. Τοῦτο δὲ τοῦ προτέρου οὐκ ἔλατ τόν ἐστιν εἰς [126] ζητήσεως λόγον. Αὐτὸν οὖν τοῦ τον παρακαλέσαντες τὸν τὸ θαῦμα ἐργασάμενον, οὕτως ἔλθωμεν ἐπὶ τὴν λύσιν . Οὐ γὰρ ἐνταῦθα τοῦτο μόνον εἴρηται, ἀλλὰ καὶ προϊὼν ὁ αὐτὸς φαί- νεται εὐαγγελιστὴς λέγων· Οὐκ ηδύναντο αὐτὸν πιά- σαι, Ὅτι οὔπω ἥκει ἡ ὥρα αὐτοῦ· καὶ πάλιν· Οι δεὶς ἐπέβαλεν ἐπ' αὐτὸν τὰς χεῖρας, ὅτι οὔπω ἐληλύθει ἡ ὥρα αὐτοῦ· καὶ πάλιν Ελήλυθεν ἡ ὥρα· δόξασόν σου τὸν Υἱόν. Ταῦτα πάντα δι' ὅλου τοῦ Εὐαγγελίου εἰρημέναι ἐνταῦθα συνήγαγον, ἵνα πᾶσι μίαν ἐπαγάγω τὴν λύσιν. Τίς ποτ᾽ οὖν ἐστι τῶν λεγομένων ἡ λύσις; Οὐκ ἀνάγκῃ καιρῶν ὁ Χριστὸς ὑποκείμενος, οὐδὲ ὥρας παρατηρήσει, Ελε μεν, Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου· (πῶς γὰρ ὁ τῶν και μῶν ποιητὴς, καὶ τῶν χρόνων καὶ τῶν αἰώνων δη- μιουργός;) ἀλλὰ διὰ τῶν οὕτως εἰρημένων τοῦτο δηλῶσαι 5 βούλεται, ὅτι πάντα μετὰ καιροῦ τοῦ προσ ήχοντος ἐργάζεται, οὐχ ὁμοῦ πάντα ποιῶν ἡ· ἐπεὶ αὐγχυσίς τις ἔμελλεν ἔσεσθαι καὶ ἀταξία ἐντεῦθεν, εἰ μὴ τοῖς προσήκουσι καιροῖς ἕκαστον ἐδημιούργει, ἀλλ' ὁμοῦ πάντα ἔφυρε, καὶ γέννησιν, καὶ ἀνάστασιν, καὶ κρίσιν. Σκόπει δέ· Έδει γενέσθαι τὴν κτίσιν, ἀλλ' οὐχ ὁμοῦ πᾶσαν· καὶ τὸν ἄνθρωπον δὲ μετὰ τῆς γυ- ναικός, ἀλλ' οὐδὲ τούτους ὁμοῦ. Ἔδει θανάτῳ κατα δικασθῆναι τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων, καὶ τὴν ἀνάστα σιν γενέσθαι, ἀλλὰ πολὺ τὸ μέσον ἑκατέρων. Ἐχρῆν δοθῆναι τὸν νόμον, ἀλλ' οὐχ ὁμοῦ καὶ τὴν χάριν, ἀλλ' • Savil. διά τό Morel. τῷ. b Morel. βούλεσθε τὴν ἐνοῦσαν ἡμῖν προθυμίαν μὴ σβέσαι· c Savil. ὑμῶν Savil. Morel. variat. • Savil. οὕτω κατίωμεν εἰς λύσιν. Paulo post Savil. ἀλλὰ καὶ ἀλλαχοῦ. Φησὶ γὰρ ὁ εὐαγγελι στὴς ὅτι οὐκ ἠδύναντο. 1 Savil. τὸν Υἱόν. Τί οὖν ἐστι τὸ ε'ρ. Hic longe variaul Savil. et Morel., sed in verbis tan- 8 Savil. ἀλλὰ τί ποτέ ἐστιν ὅπερ ηνίξατο, τούτο δη λώσαι. 4 Morel. ταῦτα ποιῶν. Paulo post Savil. αταξία γίνεσθαι, et mox καιροίς πάντα. d Sic ἕκαστα καιροῖς τοῖς προσήκουσιν οἰκονομεῖσθαι. τοίνυν ὁ Χριστὸς ὑπέκειτο τῇ τῶν καιρῶν ἡ ἀνάγι ᾶς καὶ τοῖς καιροίς μάλιστα τάξιν ἐπέθηκεν, ἐ καὶ ποιητὴς αὐτῶν ἐστιν. Ἀλλ᾽ Ἰωάννης ἐνταῦθα Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου, εἰσάγει τὸν Χριστὸν γοντα, δεικνὺς ὅτι οὔπω δῆλος ἦν τοῖς πολλοῖς, ὅτι οὐδὲ τῶν μαθητῶν τὸν χορὸν πάντα εἶχεν, ἀ Ανδρέας αὐτῷ ηκολούθει και μετ᾿ αὐτοῦ Φίλιππ ἄλλος δὲ οὐδείς · μᾶλλον δὲ οὐδὲ οὗτοι πάντες ἐχρῆν αὐτὸν ἐγίγνωσκον, οὐδὲ ἡ μήτηρ, οὐδὲ οἱ ἀὲ φο!. Μετὰ γὰρ τὰ πολλὰ θαύματα τοῦτο περὶ τ ἀδελφῶν ἔφησεν ὁ εὐαγγελιστὴς, ὅτι οὐδὲ οἱ ἀδι φοὶ αὐτοῦ ἐπίστευον εἰς αὐτόν. Ἀλλ' οὐδὲ οἱ τῷ γάμῳ αὐτὸν ᾔδεισαν· ἡ γὰρ ἂν αὐτοὶ προσῆλ καὶ παρεκάλεσαν, ἐν χρείᾳ καταστάντες. Διὰ το φησιν· Οὔπω κ ἥκει ἡ ὥρα μου. Ουδέπω γνώρι εἰμι τοῖς παροῦσιν, ἀλλ' οὐδὲ ἴσασιν ὅτι ὑστέρησε οἶνος. Εασον αὐτοὺς αἰσθέσθαι τοῦτο πρώτον. Ο γὰρ παρὰ σοῦ ταῦτά με ἀκούειν ἐχρῆν. Μήτηρ εἶ, καὶ τὸ θαῦμα ὕποπτον ποιεῖς. Ἐχρῆν δὲ τι δεομένους προσελθεῖν, καὶ δεηθῆναι, οὐκ ἐπειδὴ τ του χρήζω, ἀλλ᾽ ἵνα αὐτοὶ τὸ γινόμενον μετὰ πολί δέξωνται τῆς συγκαταθέσεως. Ὁ μὲν γὰρ εἰδὼς ἐν χρείᾳ καθέστηκεν, ἐπειδὰν τύχῃ ὧνπερ αιτεί πολλὴν ἔχει τὴν χάριν· ὁ δὲ τῆς χρείας μὴ λαβ αἴσθησιν, οὐδὲ τῆς [127] εὐεργεσίας σαφῆ καὶ τ νὴν αἴσθησιν λήψεται. Καὶ τίνος, φησίν, ἕνεκεν εἶπε Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου, καὶ παραιτησάμενος, Επ ξεν ὅπερ εἶπεν ἡ μήτηρ; Μάλιστα μὲν, ὥστε τοῖς ἀντιλέγουσι, καὶ ὥρᾳ αὐτὸν ὑποκεῖσθαι νομίζ σιν, ἱκανὴν γενέσθαι ἀπόδειξιν τοῦ μὴ ὑποκεῖα αὐτὸν ὥρᾳ. Εἰ γὰρ ὑπέκειτο, πῶς ἂν τῆς προστ σης ὥρας μὴ παραγενομένης έπραξεν ἂν ὅπερ ἔπ ξεν ; Επειτα δὲ καὶ τιμῶν τὴν μητέρα, ἵνα μὴ παντὸς ἀντιλέγειν αὐτῇ δόξῃ, ἵνα μὴ ἀσθενείας δόξαν, ἵνα μὴ αἰσχύνῃ τὴν τεκοῦσαν, παρόντων του των καὶ γὰρ προσήγαγεν αὐτῷ τοὺς διακόν Ἐπεὶ καὶ τῇ Χαναναί, λέγων, Οὐκ ἔστι καλὸν βεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων, καὶ δοῦναι τοῖς ναρίοις, ἔδωκε μετὰ τὸ εἰπεῖν, τὴν προσεδρεία, τῆς αἰδεσθείς. Καίτοι γε μετ' ἐκείνου - καὶ τι εἶπεν, ὅτι οὐκ ἀπεστάλην, εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβ τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ· ἀλλ' ὅμως καὶ τα εἰπὼν, ἐθεράπευσε τὸ θυγάτριον τῆς γυναικός. β'. Ἐντεῦθεν μανθάνομεν, ὅτι κἂν ἀνάξιοι ὦ πολλάκις τῇ προσεδρείᾳ ποιοῦμεν ἀξίους ἑαυτοὺς λαβεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ μήτηρ καὶ παρέμενε, σοφῶς η τοὺς διακόνους προσήγεν, ὥστε παρὰ πλ νων γενέσθαι τὴν αἴτησιν. Διὰ τοῦτο καὶ προσέθ τὸν Ὅ τι ἂν λέγῃ ὑμῖν, ποιήσατε. Ηδει γὰρ οὐκ ἀσθενείας ἡ παραίτησις ἦν, ἀλλὰ τοῦ ἀκομ στου, καὶ τοῦ μὴ δόξαι ἁπλῶς ἐπιρρίπτειν ἑα 1 Hic multa deerant in Mor. quæ ex Savil. supplet Paulo post Sav. ἀνάγκῃ, ἀλλὰ τοῖς καιροῖς αὐτὸς) τάξιν. Ει mos αὐτῶν αὐτός ἐστιν. Διὸ καὶ ἐνταῦθα τι i Morel. μετ' αὐτοῦ... δὲ οὐδαμῶς οὐδὲ εἰς. k M καταστάντες. Ο οὖν λέγει διὰ τοῦ, Οὔπω. Savil. τύχη βοηθείας. to lla Morel. Sav. ἔδωκε τὸν ἄρτον... μετ' "Σαφώς Mercl. σαφώς Savil. 40% 31

133 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI φέρουσι ο τῆς κατηγορίας. Ταῦτ᾽ οὖν εἰδότες, καὶ ἡμεῖς ἅπαντα πράττωμεν, ὥστε διὰ τῶν οἰκείων ρο γων σωθῆναι δυνηθῆναι, ἵνα μὴ μάτην ἑαυτοὺς ταῖς εἰς ἑτέρους ἀπατήσαντες ἐλπίσι, τότε μάθωμεν ὅτι μάτην ηπατήθημεν, ὅτε τῆς γνώσεως ἡμῖν ταύτης • Alii προφέρουσι. ARCHIEP. CONSTANTΙΝΟΡ. ὄφελος οὐδέν. Εν γὰρ τῷ ᾅδῃ, φησί, τίς ἐξομο. γήσεταί σοι; Οὐκοῦν ἐνταῦθα μετανοήσωμεν, ὦ τῶν αἰωνίων τυχεῖν ἀγαθῶν, ὧν γένοιτο πάντας ἡ ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμ Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δ καὶ τὸ κράτος, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς α νας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΒ'. α Τί ἐμοὶ καὶ σοὶ, γύναι; Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου. α'. Έχει μέν τινα πόνον τὸ λέγειν καὶ τοῦτα ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγεν· Οἱ καλῶς προεστώτες πρε- σβύτεροι, διπλῆς τιμῆς ἀξιούσθωσαν μάλιστα οἱ κοπιῶντες ἐν λόγῳ καὶ διδασκαλίᾳ. ᾿Αλλὰ τὸν μὲν πόνον τοῦτον ὑμεῖς κύριοι καὶ κούφον ποιῆσαι καὶ βαρύν. "Αν μὲν γὰρ ἀποπτύητε τὰ λεγόμενα, ἢ μὴ ἀποπτύητε μὲν, ἐν δὲ τοῖς ἔργοις μὴ δεικνύητε, βαρὺς ὁ κύπος ἡμῖν ἔσται διὰ τὸ ο πονεῖν εἰκῆ καὶ μάτην' ἂν δὲ προσέχητε, καὶ τὴν διὰ τῶν ἔργων ἐπί δειξιν παρέχητε, οὐδὲ αἴσθησιν ληψόμεθα τῶν ἱδρώ- των· ὁ γὰρ ἀπὸ τῶν πόνων τικτόμενος καρπὸς οὐκ ἀφήσει φαίνεσθαι τοῦ πόνου τὸ σφοδρόν. Ωστε εἰ βούλεσθε ἡμῖν τὴν προθυμίαν διεγείραι, καὶ μὴ σθέσαι 5, μηδὲ ἀσθενεστέραν ποιῆσαι, δείξατε ἡμῖν, παρακαλῶ, τὸν καρπὸν, ἵνα κομῶντα ὁρῶντες τὰ λήΐα, καὶ ἡμεῖς ταῖς τῆς εὐθηνίας ἐλπίσι τρεφόμενοι, καὶ τὸν πλοῦτον ἡμῶν ἀναλογιζόμενοι, μὴ ναρκῶμεν ἐμπορευόμενοι τὴν καλὴν ταύτην πραγματείαν. Οὐδὲ γὰρ μικρὸν ἡμῖν καὶ τήμερον πρόκειται ζήτημα. Της γὰρ μητρὸς τοῦ Ἰησοῦ εἰπούσης, ὅτι Οἶνον οὐκ ἔχουσιν, ὁ Χριστός φησι, τι ἐμοὶ καὶ σοὶ, γύναι ; οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου· καὶ τοῦτο εἰπὼν, ἔπραξεν ὅπερ εἶπεν ἡ μήτηρ. Τοῦτο δὲ τοῦ προτέρου οὐκ ἔλατ τόν ἐστιν εἰς [126] ζητήσεως λόγον. Αὐτὸν οὖν τοῦ τον παρακαλέσαντες τὸν τὸ θαῦμα ἐργασάμενον, οὕτως ἔλθωμεν ἐπὶ τὴν λύσιν . Οὐ γὰρ ἐνταῦθα τοῦτο μόνον εἴρηται, ἀλλὰ καὶ προϊὼν ὁ αὐτὸς φαί- νεται εὐαγγελιστὴς λέγων· Οὐκ ηδύναντο αὐτὸν πιά- σαι, Ὅτι οὔπω ἥκει ἡ ὥρα αὐτοῦ· καὶ πάλιν· Οι δεὶς ἐπέβαλεν ἐπ' αὐτὸν τὰς χεῖρας, ὅτι οὔπω ἐληλύθει ἡ ὥρα αὐτοῦ· καὶ πάλιν Ελήλυθεν ἡ ὥρα· δόξασόν σου τὸν Υἱόν. Ταῦτα πάντα δι' ὅλου τοῦ Εὐαγγελίου εἰρημέναι ἐνταῦθα συνήγαγον, ἵνα πᾶσι μίαν ἐπαγάγω τὴν λύσιν. Τίς ποτ᾽ οὖν ἐστι τῶν λεγομένων ἡ λύσις; Οὐκ ἀνάγκῃ καιρῶν ὁ Χριστὸς ὑποκείμενος, οὐδὲ ὥρας παρατηρήσει, Ελε μεν, Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου· (πῶς γὰρ ὁ τῶν και μῶν ποιητὴς, καὶ τῶν χρόνων καὶ τῶν αἰώνων δη- μιουργός;) ἀλλὰ διὰ τῶν οὕτως εἰρημένων τοῦτο δηλῶσαι 5 βούλεται, ὅτι πάντα μετὰ καιροῦ τοῦ προσ ήχοντος ἐργάζεται, οὐχ ὁμοῦ πάντα ποιῶν ἡ· ἐπεὶ αὐγχυσίς τις ἔμελλεν ἔσεσθαι καὶ ἀταξία ἐντεῦθεν, εἰ μὴ τοῖς προσήκουσι καιροῖς ἕκαστον ἐδημιούργει, ἀλλ' ὁμοῦ πάντα ἔφυρε, καὶ γέννησιν, καὶ ἀνάστασιν, καὶ κρίσιν. Σκόπει δέ· Έδει γενέσθαι τὴν κτίσιν, ἀλλ' οὐχ ὁμοῦ πᾶσαν· καὶ τὸν ἄνθρωπον δὲ μετὰ τῆς γυ- ναικός, ἀλλ' οὐδὲ τούτους ὁμοῦ. Ἔδει θανάτῳ κατα δικασθῆναι τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων, καὶ τὴν ἀνάστα σιν γενέσθαι, ἀλλὰ πολὺ τὸ μέσον ἑκατέρων. Ἐχρῆν δοθῆναι τὸν νόμον, ἀλλ' οὐχ ὁμοῦ καὶ τὴν χάριν, ἀλλ' • Savil. διά τό Morel. τῷ. b Morel. βούλεσθε τὴν ἐνοῦσαν ἡμῖν προθυμίαν μὴ σβέσαι· c Savil. ὑμῶν Savil. Morel. variat. • Savil. οὕτω κατίωμεν εἰς λύσιν. Paulo post Savil. ἀλλὰ καὶ ἀλλαχοῦ. Φησὶ γὰρ ὁ εὐαγγελι στὴς ὅτι οὐκ ἠδύναντο. 1 Savil. τὸν Υἱόν. Τί οὖν ἐστι τὸ ε'ρ. Hic longe variaul Savil. et Morel., sed in verbis tan- 8 Savil. ἀλλὰ τί ποτέ ἐστιν ὅπερ ηνίξατο, τούτο δη λώσαι. 4 Morel. ταῦτα ποιῶν. Paulo post Savil. αταξία γίνεσθαι, et mox καιροίς πάντα. d Sic ἕκαστα καιροῖς τοῖς προσήκουσιν οἰκονομεῖσθαι. τοίνυν ὁ Χριστὸς ὑπέκειτο τῇ τῶν καιρῶν ἡ ἀνάγι ᾶς καὶ τοῖς καιροίς μάλιστα τάξιν ἐπέθηκεν, ἐ καὶ ποιητὴς αὐτῶν ἐστιν. Ἀλλ᾽ Ἰωάννης ἐνταῦθα Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου, εἰσάγει τὸν Χριστὸν γοντα, δεικνὺς ὅτι οὔπω δῆλος ἦν τοῖς πολλοῖς, ὅτι οὐδὲ τῶν μαθητῶν τὸν χορὸν πάντα εἶχεν, ἀ Ανδρέας αὐτῷ ηκολούθει και μετ᾿ αὐτοῦ Φίλιππ ἄλλος δὲ οὐδείς · μᾶλλον δὲ οὐδὲ οὗτοι πάντες ἐχρῆν αὐτὸν ἐγίγνωσκον, οὐδὲ ἡ μήτηρ, οὐδὲ οἱ ἀὲ φο!. Μετὰ γὰρ τὰ πολλὰ θαύματα τοῦτο περὶ τ ἀδελφῶν ἔφησεν ὁ εὐαγγελιστὴς, ὅτι οὐδὲ οἱ ἀδι φοὶ αὐτοῦ ἐπίστευον εἰς αὐτόν. Ἀλλ' οὐδὲ οἱ τῷ γάμῳ αὐτὸν ᾔδεισαν· ἡ γὰρ ἂν αὐτοὶ προσῆλ καὶ παρεκάλεσαν, ἐν χρείᾳ καταστάντες. Διὰ το φησιν· Οὔπω κ ἥκει ἡ ὥρα μου. Ουδέπω γνώρι εἰμι τοῖς παροῦσιν, ἀλλ' οὐδὲ ἴσασιν ὅτι ὑστέρησε οἶνος. Εασον αὐτοὺς αἰσθέσθαι τοῦτο πρώτον. Ο γὰρ παρὰ σοῦ ταῦτά με ἀκούειν ἐχρῆν. Μήτηρ εἶ, καὶ τὸ θαῦμα ὕποπτον ποιεῖς. Ἐχρῆν δὲ τι δεομένους προσελθεῖν, καὶ δεηθῆναι, οὐκ ἐπειδὴ τ του χρήζω, ἀλλ᾽ ἵνα αὐτοὶ τὸ γινόμενον μετὰ πολί δέξωνται τῆς συγκαταθέσεως. Ὁ μὲν γὰρ εἰδὼς ἐν χρείᾳ καθέστηκεν, ἐπειδὰν τύχῃ ὧνπερ αιτεί πολλὴν ἔχει τὴν χάριν· ὁ δὲ τῆς χρείας μὴ λαβ αἴσθησιν, οὐδὲ τῆς [127] εὐεργεσίας σαφῆ καὶ τ νὴν αἴσθησιν λήψεται. Καὶ τίνος, φησίν, ἕνεκεν εἶπε Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου, καὶ παραιτησάμενος, Επ ξεν ὅπερ εἶπεν ἡ μήτηρ; Μάλιστα μὲν, ὥστε τοῖς ἀντιλέγουσι, καὶ ὥρᾳ αὐτὸν ὑποκεῖσθαι νομίζ σιν, ἱκανὴν γενέσθαι ἀπόδειξιν τοῦ μὴ ὑποκεῖα αὐτὸν ὥρᾳ. Εἰ γὰρ ὑπέκειτο, πῶς ἂν τῆς προστ σης ὥρας μὴ παραγενομένης έπραξεν ἂν ὅπερ ἔπ ξεν ; Επειτα δὲ καὶ τιμῶν τὴν μητέρα, ἵνα μὴ παντὸς ἀντιλέγειν αὐτῇ δόξῃ, ἵνα μὴ ἀσθενείας δόξαν, ἵνα μὴ αἰσχύνῃ τὴν τεκοῦσαν, παρόντων του των καὶ γὰρ προσήγαγεν αὐτῷ τοὺς διακόν Ἐπεὶ καὶ τῇ Χαναναί, λέγων, Οὐκ ἔστι καλὸν βεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων, καὶ δοῦναι τοῖς ναρίοις, ἔδωκε μετὰ τὸ εἰπεῖν, τὴν προσεδρεία, τῆς αἰδεσθείς. Καίτοι γε μετ' ἐκείνου - καὶ τι εἶπεν, ὅτι οὐκ ἀπεστάλην, εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβ τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ· ἀλλ' ὅμως καὶ τα εἰπὼν, ἐθεράπευσε τὸ θυγάτριον τῆς γυναικός. β'. Ἐντεῦθεν μανθάνομεν, ὅτι κἂν ἀνάξιοι ὦ πολλάκις τῇ προσεδρείᾳ ποιοῦμεν ἀξίους ἑαυτοὺς λαβεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ μήτηρ καὶ παρέμενε, σοφῶς η τοὺς διακόνους προσήγεν, ὥστε παρὰ πλ νων γενέσθαι τὴν αἴτησιν. Διὰ τοῦτο καὶ προσέθ τὸν Ὅ τι ἂν λέγῃ ὑμῖν, ποιήσατε. Ηδει γὰρ οὐκ ἀσθενείας ἡ παραίτησις ἦν, ἀλλὰ τοῦ ἀκομ στου, καὶ τοῦ μὴ δόξαι ἁπλῶς ἐπιρρίπτειν ἑα 1 Hic multa deerant in Mor. quæ ex Savil. supplet Paulo post Sav. ἀνάγκῃ, ἀλλὰ τοῖς καιροῖς αὐτὸς) τάξιν. Ει mos αὐτῶν αὐτός ἐστιν. Διὸ καὶ ἐνταῦθα τι i Morel. μετ' αὐτοῦ... δὲ οὐδαμῶς οὐδὲ εἰς. k M καταστάντες. Ο οὖν λέγει διὰ τοῦ, Οὔπω. Savil. τύχη βοηθείας. to lla Morel. Sav. ἔδωκε τὸν ἄρτον... μετ' "Σαφώς Mercl. σαφώς Savil. 40% 31

135 IN JOANNEM HOMIL. XXII. al. XXI. τῷ θαύματι· διὸ καὶ τοὺς διακόνους προσῆγεν ". Ησαν δὲ ἐκεῖ ὑδρίαι λίθιναι κείμεναι ἓξ κατὰ την καθαρισμὲν τῶν Ἰουδαίων, χωροῦσαι ἀνὰ μετρητὰς δύο ή τρεῖς. Λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς Εμπλήσατε τὰς ὑδρίας ύδατος. Καὶ ἐνέπλησαν ἕως άνω. Οὐχ ἁπλῶς εἶπεν, Κατὰ τὸν καθαρισμὸν τῶν Ἰουδαίων, ἀλλ᾽ ἵνα μή τινες τῶν ἀπίστων ύπου πτεύσωσιν, ὅτι τρυγὸς ἔνδον ἀπομεινάσης, εἶτα τοῦ ὕδατος ἐπιβληθέντος καὶ κραθέντος, οἶνος λεπτότα της γέγονε. Διὰ τοῦτό φησι, Κατὰ τὸν καθαρισμὸν τῶν Ἰουδαίων, δεικνὺς ὅτι οὐδέποτε ἐκεῖνα οίνου γέγονε δοχεῖα τὰ σκεύη. Ἐπειδὴ γὰρ ἄνυδρός ἐστιν ἡ Παλαιστίνη, καὶ οὐκ ἦν πολλαχοῦ κρήνας καὶ πη- γὰς εὐρίσκειν, ἐπλήρουν ἀεὶ τὰς ὑδρίας ὕδατος, ὥστε μὴ τρέχειν εἰς ποταμούς, εἴποτε ἀκάθαρτοι γέ- νοιντο, ἀλλ' ἐγγύθεν ἔχειν τοῦ καθαρσίου τὸν τρόπον. Καὶ τί δήποτε πρὶν ἢ γεμίσαι οὐκ ἐποίησε τὸ ση- μεῖον, ὁ πολλῷ θαυμαστότερον ἦν ; Ετερον γάρ ἐστιν Ελην ὑποκειμένην εἰς ποιότητα μεταβαλεῖν, καὶ αὐτ τὴν τὴν οὐσίαν ἐξ οὐκ ὄντων ποιῆσαι· θαυμαστότερον μὲν γὰρ ἐκεῖνο. Αλλ' οὐχ οὕτως ἂν ἔδοξεν εἶναι πιστὸν τοῖς πολλοῖς. Διὰ τοῦτο γοῦν πολλάκις τῶν θαυμάτων περικόπτει τὸ μέγεθος ἑκών, ὥστε εὐπα- ράδεκτον μᾶλλον γενέσθαι. Καὶ τίνος ἕνεκεν, φησίν, οὐχὶ τὸ ὕδωρ αὐτὸς παρήγαγε, καὶ τότε τὸν οἶνον ἔδειξεν, ἀλλὰ τοῖς διακόνοις ἐκέλευσε; Διὰ τὴν αὐτὴν πάλιν αἰτίαν, καὶ ἵνα αὐτοὺς μάρτυρας ἔχῃ τοῦ γινο μένου τοὺς ἀντλήσαντας, καὶ ὅτι οὐδεμία φαντασία ἦν τὸ τελούμενον. Εἰ γὰρ ἔμελλον τινες ἀναισχυν- εῖν, ἡδύναντο πρὸς αὐτοὺς λέγειν οι διακονησάμε τοι· Ἡμεῖς τὸ ὕδωρ ἠντλήσαμεν. Πρὸς δὲ τοῖς εἰρημέ νοις καὶ τὰ κατὰ [128] τῆς Ἐκκλησίας ἀναφυόμενα δόγματα ανατρέπει. Ἐπειδὴ γὰρ εἰσί τινες οἱ τοῦ κόσμου δημιουργὸν ἕτερον εἶναί φασι, καὶ οὐκ αὐτοῦ ἔργα τὰ δρώμενα, ἀλλ᾽ ἑτέρου τινὸς ἐναντίου θεοῦ· καὶ τούτων επιστομίζων τὴν μανίαν, οὕτω τὰ πλείονα ποιεῖ ὁ τῶν θαυμάτων ἐκ τῶν ὑποκειμένων οὐσιῶν. Εἰ γὰρ ἐναντίος ὁ δημιουργὸς ἦν αὐτῷ, οὐκ ἂν τοῖς ἀλλοτρίοις ἐχρήσατο πρὸς τὴν τῆς οἰκείας δυνάμεως ἐπίδειξιν. Νῦν μέντοι δεικνύς, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ ἐν ταῖς ἀμπέλοις τὸ ὕδωρ μεταβάλλων, καὶ τὸν ὑετὸν διὰ τῆς ῥίζης εἰς οἶνον τρέπων, ὅπερ ἐν τῷ φυτῷ διὰ πολλού χρόνου γίνεται, τοῦτο ἀθρόον ἐν τῷ γάμῳ εἰργάσατο. Ἐπειδὴ δὲ ἐγέμισαν τὰς ὑδρίας, φησίν· Αντλήσατε νῦν, καὶ φέρετε τῷ ἀρχιτρικλίνῳ. Καὶ ἤνεγκαν. ὡς δὲ ἐγεύσατο ὁ ἀρχιτρίκλινος τὸ ὕδωρ οἶνον γεγενημένον, καὶ οὐκ ᾔδει πόθεν ἐστὶν (οἱ δὲ διάκονοι ᾔδεισαν οἱ ἠντληκότες τὸ ίδωρ), φωνεῖ τὸν νυμφίον ὁ ἀρχιτρίκλινος, καὶ λέγει αὐτῷ· Πᾶς ἄνθρωπος πρῶτον τὸν καλὸν οἶνον τίθησι, καὶ ὅταν μεθυσθῶσι, τότε τὸν ἑλάσσω. Σὺ τετήρηκας τὸν καλὸν οἶνον ἕως ἄρτι. Πάλιν ἐνταῦθά τινες ἐπισκώπτουσι - λέγοντες· Οὕτω μεθυόντων ἀνθρώπων ὁ σύλλογος ἦν, καὶ ἡ αἴσθησις των κρινόντων διεφθαρμένη, καὶ οὐχ ἱκανὴ ἀντιλαβέ- στα: τῶν γινομένων, οὐδὲ κρῖναι τοῖς πραττομένοις, ὡς με δὲ εἰδέναι πότερον ὕδωρ ή οἶνος τὸ γινόμενον ἦν· ὅτι γὰρ ἐμέθυον, αὐτὸς ὁ ἀρχιτρίκλινος ἔδειξε δι' -, εἶπεν. Μάλιστα μὲν καὶ τοῦτο γελοίον· πλὴν ἀλλὰ καὶ ταύτην αὐτῶν ἐξέκαψε τὴν ὑποψίαν ὁ εὐαγγελι 156 Ιστε γὰρ δήπου τοῦτο πάντες, ὅτι μάλιστα πάντων οἱ τὴν διακονίαν τῶν τοιούτων ἐμπεπιστευμένοι δεί- πνων, οὗτοι μάλιστά εἰσιν οἱ νήφοντες, ὃν ἔργον ἔχον- τες, τὸ ἐν κόσμῳ καὶ ἐν τάξει πάντα διατιθέναι. Διὰ τοῦτο τὴν νήφουσαν αἴσθησιν ταύτην εἰς μαρτυρία, τῶν γινομένων ἐκάλεσεν. Οὐ γὰρ εἶπεν, Οινοχοή- σατε ὰ τοῖς ἀνακειμένοις, ἀλλὰ, Φέρετε τῷ άρχι τρικλίνῳ. Ὡς δὲ ἐγεύσατο ὁ ἀρχιτρίκλινος τὸ ὕδωρ οἶνον γεγενημένον, καὶ οὐκ ᾔδει πόθεν ἐστὶν (οἱ δὲ διάκονοι ᾔδεισαν), φωνεῖ τὸν νυμ φίον ὁ ἀρχιτρίκλινος. Καὶ τίνος ἕνεκεν μὴ τοὺς διακόνους ἐφώνησεν; οὕτω γὰρ ἂν καὶ τὸ θαῦμα ἐξ εκαλύφθη. "Οτι οὐδὲ αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς ἐξεκάλυπτε τὸ γεγονός, ἀλλ' ἡρέμα καὶ κατὰ μικρὸν ἐβούλετο γνω ρισθῆναι ο τῶν σημείων τὴν δύναμιν. Εἰ μὲν οὖν τότε ἠλέγχθη, οὐκ ἂν διηγούμενοι οἱ διάκονοι ταῦτα ἂν ἐπιστεύθησαν· ἀλλ' ἔδοξαν ἂν μαίνεσθαι, ἀνθρώπι ψιλῷ τοῖς πολλοῖς εἶναι δοκοῦντι τότε τοιαῦτα μαρ τυροῦντες. Αὐτοὶ μὲν γὰρ καὶ διὰ τῆς πείρας τὸ σα- φὲς ἔγνωσαν· οὐ γὰρ δὴ ταῖς ἑαυτῶν χερσὶν ἔμελλον ἀπιστεῖν· [129] ἑτέρους δὲ πιστοῦσθαι οὐκ ἦσαν ἱκανοί. Διὰ τοῦτο οὐδὲ αὐτὸς ἐξεκάλυψεν ἅπασιν, ἀλλὰ τῷ μάλιστα συνιδεῖν τὸ γεγονὸς δυναμένῳ, τὴν σαφεστέραν αὐτοῦ γνῶσιν τῷ μέλλοντι χρόνῳ τηρῶν. Μετὰ γὰρ τὴν τῶν λοιπῶν σημείων ἐπίδειξιν, καὶ τοῦτο ἔμελλεν εἶναι πιστόν. Ὅτε γοῦν τοῦ βασιλικοῦ τὸν υἱὸν ὕστερον θεραπεύει, δι' ὧν ἐκεῖ λέγει, δεί- κνυσιν ὁ εὐαγγελιστής ὅτι καὶ τοῦτο σαφέστερον γέν γονε. Διὰ γὰρ τοῦτο μάλιστα αὐτὸν ἐκάλεσεν ἐκεῖ. νος, ἐπειδὴ τὸ σημεῖον ἐγνωχὼς ἦν, ὥσπερ ἔφην. "Ο καὶ δηλῶν ! Ἰωάννης ἔλεγεν Ηλθεν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν Κανᾶ τῆς Γαλιλαίας, ὅπου ἐποίησε τὸ ὕδωρ οἶνον· οὐχ ἁπλῶς δὲ οἶνον, ἀλλ᾽ οἶνον κάλλιστον. γ'. Τοιαῦτα γὰρ τοῦ Χριστοῦ τὰ θαύματα, πολλῷ τῶν διὰ φύσεως τελουμένων ωραιότερα γίνεται καὶ βελ τίω. Οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων, ὅτε μέλος διώρθου σώματος χωλεύον, τῶν ὑγιαινόντων ἐδείκνυ τοῦτο ἄμεινον. Ὅτι μὲν οὖν οἶνος, καὶ οἶνος κάλλιστος ἦν ὁ γεγενημένος, οὐχ οἱ διάκονοι μόνοι, ἀλλὰ καὶ ὁ νυμ- φίος καὶ ὁ ἀρχιτρίκλινος μαρτυρεῖν ἔμελλον· ὅτι δὲ ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ γεγενημένος, οἱ τὸ ὕδωρ ἀντλήσαν- τες. Ωστε εἰ καὶ μὴ τότε εξεκαλύφθη τὸ θαῦμα, ἀλλ᾽ ὅμως εἰς τέλος σιγηθῆναι οὐκ εἶχεν· οὕτω πολλὰς καὶ ἀναγκαίας αὐτῷ πρὸς τὸ μέλλον προαπέθετο μαρτυ ρίας. Τοῦ μὲν γὰρ τὸ ὕδωρ οἶνον ποιῆσαι τοὺς δια κόνους μάρτυρας εἶχε· τοῦ δὲ καλὸν γενέσθαι τὸν οἶνον, τὸν ἀρχιτρίκλινον καὶ τὸν νυμφίον. Εἰκὸς μὲν οὖν τὸν νυμφίον ἀποκρίνασθαί τι πρὸς ταῦτα, καὶ εἰσ πεῖν· πλὴν ἀλλ' ὁ εὐαγγελιστὴς ἐπειγόμενος πρὸς τὰ ἀναγκαιότερα τῶν πραγμάτων, αψάμενος τοῦ σημείου τούτου μόνον, παρέδραμε τα λοιπά. Τὸ γὰρ ἀναγκαῖον ἦν μαθεῖν, ὅτι οἶνον τὸ ὕδωρ ἐποίησε, καὶ οἶνον καλόν· τί δὲ πρὸς τὸν ἀρχιτρίκλινον εἶπεν ὁ νυμφίος, οὐκ ἔτε ἀναγκαῖον ἐνόμισεν εἶναι προσθεῖναι. Πολλὰ γὰρ τῶν σημείων πρότερον ὄντα αμυδρότερα, τοῦ χρόνου προ- ϊόντος σαφέστερα γέγονεν, ὑπὸ τῶν ἐξ ἀρχῆς εἰδότων αὐτὰ ἀκριβέστερον ἀγγελθέντα 6. Τότε μὲν οὖν οἶνον ἐξ ὕδατος εποίησεν ὁ Ἰησοῦς· καὶ τότε δὲ καὶ νῦν προαι- ρέσεις χαύνας καὶ διαῤῥεούσας μεταβάλλων οὐ παύε ται. Εἰσὶ γὰρ, εἰσὶν ἄνθρωποι οὐδὲν ὕδατος διαφέροντες, οὕτω ψυχροὶ καὶ χαῦνοι καὶ οὐδέποτε ἑστηκότες. Τους στῆς. Οὐ γὰρ τοὺς δαιτυμόνας εἶναί φησι τοὺς ψη- δὴ οὕτω διακειμένους προσάγωμεν τῷ Κυρίῳ, ὥστε αὐ- ριζομένους περὶ τοῦ γενομένου, ἀλλὰ τὸν ἀρχωρί κάπου τὸν νήφοντα καὶ οὐδενὸς οὐδέπω γεγευμένον. • Morel. διὸ καὶ τὴν ὑπακοὴν ἀναβάλλεται. b Morel. εκεί. Savil. ποιείται. Sed omnes mss. ποιεῖ habent. A alelarue Savil. ποιείται posuisse, quia apud alios scri- prores longe usitatior est hæc formia passiva in activosensu Ermila Verum how frequens est apud Chrysostomum. * Morel et cod. του ἐπισκήπτουσι. τῶν ἡ τὴν προαίρεσιν εἰς τὴν τοῦ οἴνου μεταθείναι ἕξιν, ὥστε μηκέτι διαῤῥεῖν, ἀλλ' ἔχειν τὸ ἐπεστυμμένον, καὶ εὐφροσύνης καὶ ἑαυτοῖς καὶ ἑτέροις γίνεσθαι αιτίους. Τίνες δ᾽ ἂν εἶεν οὗτοι οἱ ψυχροί, ἢ οἱ τοῖς ῥέουσι d Morel. οἰνοχοῆσαι. e Savil. γνωσθήναι. f Savil. υἱὸν ἔμελλε θεραπεύειν, ἐδήλωσεν ἡ εὐαγγελιστής... ὅπερ καὶ παρα δηλῶν. S Savil. ἀναγγελθέντα. * Quidam ὥστε αὐτόν.

135 IN JOANNEM HOMIL. XXII. al. XXI. τῷ θαύματι· διὸ καὶ τοὺς διακόνους προσῆγεν ". Ησαν δὲ ἐκεῖ ὑδρίαι λίθιναι κείμεναι ἓξ κατὰ την καθαρισμὲν τῶν Ἰουδαίων, χωροῦσαι ἀνὰ μετρητὰς δύο ή τρεῖς. Λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς Εμπλήσατε τὰς ὑδρίας ύδατος. Καὶ ἐνέπλησαν ἕως άνω. Οὐχ ἁπλῶς εἶπεν, Κατὰ τὸν καθαρισμὸν τῶν Ἰουδαίων, ἀλλ᾽ ἵνα μή τινες τῶν ἀπίστων ύπου πτεύσωσιν, ὅτι τρυγὸς ἔνδον ἀπομεινάσης, εἶτα τοῦ ὕδατος ἐπιβληθέντος καὶ κραθέντος, οἶνος λεπτότα της γέγονε. Διὰ τοῦτό φησι, Κατὰ τὸν καθαρισμὸν τῶν Ἰουδαίων, δεικνὺς ὅτι οὐδέποτε ἐκεῖνα οίνου γέγονε δοχεῖα τὰ σκεύη. Ἐπειδὴ γὰρ ἄνυδρός ἐστιν ἡ Παλαιστίνη, καὶ οὐκ ἦν πολλαχοῦ κρήνας καὶ πη- γὰς εὐρίσκειν, ἐπλήρουν ἀεὶ τὰς ὑδρίας ὕδατος, ὥστε μὴ τρέχειν εἰς ποταμούς, εἴποτε ἀκάθαρτοι γέ- νοιντο, ἀλλ' ἐγγύθεν ἔχειν τοῦ καθαρσίου τὸν τρόπον. Καὶ τί δήποτε πρὶν ἢ γεμίσαι οὐκ ἐποίησε τὸ ση- μεῖον, ὁ πολλῷ θαυμαστότερον ἦν ; Ετερον γάρ ἐστιν Ελην ὑποκειμένην εἰς ποιότητα μεταβαλεῖν, καὶ αὐτ τὴν τὴν οὐσίαν ἐξ οὐκ ὄντων ποιῆσαι· θαυμαστότερον μὲν γὰρ ἐκεῖνο. Αλλ' οὐχ οὕτως ἂν ἔδοξεν εἶναι πιστὸν τοῖς πολλοῖς. Διὰ τοῦτο γοῦν πολλάκις τῶν θαυμάτων περικόπτει τὸ μέγεθος ἑκών, ὥστε εὐπα- ράδεκτον μᾶλλον γενέσθαι. Καὶ τίνος ἕνεκεν, φησίν, οὐχὶ τὸ ὕδωρ αὐτὸς παρήγαγε, καὶ τότε τὸν οἶνον ἔδειξεν, ἀλλὰ τοῖς διακόνοις ἐκέλευσε; Διὰ τὴν αὐτὴν πάλιν αἰτίαν, καὶ ἵνα αὐτοὺς μάρτυρας ἔχῃ τοῦ γινο μένου τοὺς ἀντλήσαντας, καὶ ὅτι οὐδεμία φαντασία ἦν τὸ τελούμενον. Εἰ γὰρ ἔμελλον τινες ἀναισχυν- εῖν, ἡδύναντο πρὸς αὐτοὺς λέγειν οι διακονησάμε τοι· Ἡμεῖς τὸ ὕδωρ ἠντλήσαμεν. Πρὸς δὲ τοῖς εἰρημέ νοις καὶ τὰ κατὰ [128] τῆς Ἐκκλησίας ἀναφυόμενα δόγματα ανατρέπει. Ἐπειδὴ γὰρ εἰσί τινες οἱ τοῦ κόσμου δημιουργὸν ἕτερον εἶναί φασι, καὶ οὐκ αὐτοῦ ἔργα τὰ δρώμενα, ἀλλ᾽ ἑτέρου τινὸς ἐναντίου θεοῦ· καὶ τούτων επιστομίζων τὴν μανίαν, οὕτω τὰ πλείονα ποιεῖ ὁ τῶν θαυμάτων ἐκ τῶν ὑποκειμένων οὐσιῶν. Εἰ γὰρ ἐναντίος ὁ δημιουργὸς ἦν αὐτῷ, οὐκ ἂν τοῖς ἀλλοτρίοις ἐχρήσατο πρὸς τὴν τῆς οἰκείας δυνάμεως ἐπίδειξιν. Νῦν μέντοι δεικνύς, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ ἐν ταῖς ἀμπέλοις τὸ ὕδωρ μεταβάλλων, καὶ τὸν ὑετὸν διὰ τῆς ῥίζης εἰς οἶνον τρέπων, ὅπερ ἐν τῷ φυτῷ διὰ πολλού χρόνου γίνεται, τοῦτο ἀθρόον ἐν τῷ γάμῳ εἰργάσατο. Ἐπειδὴ δὲ ἐγέμισαν τὰς ὑδρίας, φησίν· Αντλήσατε νῦν, καὶ φέρετε τῷ ἀρχιτρικλίνῳ. Καὶ ἤνεγκαν. ὡς δὲ ἐγεύσατο ὁ ἀρχιτρίκλινος τὸ ὕδωρ οἶνον γεγενημένον, καὶ οὐκ ᾔδει πόθεν ἐστὶν (οἱ δὲ διάκονοι ᾔδεισαν οἱ ἠντληκότες τὸ ίδωρ), φωνεῖ τὸν νυμφίον ὁ ἀρχιτρίκλινος, καὶ λέγει αὐτῷ· Πᾶς ἄνθρωπος πρῶτον τὸν καλὸν οἶνον τίθησι, καὶ ὅταν μεθυσθῶσι, τότε τὸν ἑλάσσω. Σὺ τετήρηκας τὸν καλὸν οἶνον ἕως ἄρτι. Πάλιν ἐνταῦθά τινες ἐπισκώπτουσι - λέγοντες· Οὕτω μεθυόντων ἀνθρώπων ὁ σύλλογος ἦν, καὶ ἡ αἴσθησις των κρινόντων διεφθαρμένη, καὶ οὐχ ἱκανὴ ἀντιλαβέ- στα: τῶν γινομένων, οὐδὲ κρῖναι τοῖς πραττομένοις, ὡς με δὲ εἰδέναι πότερον ὕδωρ ή οἶνος τὸ γινόμενον ἦν· ὅτι γὰρ ἐμέθυον, αὐτὸς ὁ ἀρχιτρίκλινος ἔδειξε δι' -, εἶπεν. Μάλιστα μὲν καὶ τοῦτο γελοίον· πλὴν ἀλλὰ καὶ ταύτην αὐτῶν ἐξέκαψε τὴν ὑποψίαν ὁ εὐαγγελι 156 Ιστε γὰρ δήπου τοῦτο πάντες, ὅτι μάλιστα πάντων οἱ τὴν διακονίαν τῶν τοιούτων ἐμπεπιστευμένοι δεί- πνων, οὗτοι μάλιστά εἰσιν οἱ νήφοντες, ὃν ἔργον ἔχον- τες, τὸ ἐν κόσμῳ καὶ ἐν τάξει πάντα διατιθέναι. Διὰ τοῦτο τὴν νήφουσαν αἴσθησιν ταύτην εἰς μαρτυρία, τῶν γινομένων ἐκάλεσεν. Οὐ γὰρ εἶπεν, Οινοχοή- σατε ὰ τοῖς ἀνακειμένοις, ἀλλὰ, Φέρετε τῷ άρχι τρικλίνῳ. Ὡς δὲ ἐγεύσατο ὁ ἀρχιτρίκλινος τὸ ὕδωρ οἶνον γεγενημένον, καὶ οὐκ ᾔδει πόθεν ἐστὶν (οἱ δὲ διάκονοι ᾔδεισαν), φωνεῖ τὸν νυμ φίον ὁ ἀρχιτρίκλινος. Καὶ τίνος ἕνεκεν μὴ τοὺς διακόνους ἐφώνησεν; οὕτω γὰρ ἂν καὶ τὸ θαῦμα ἐξ εκαλύφθη. "Οτι οὐδὲ αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς ἐξεκάλυπτε τὸ γεγονός, ἀλλ' ἡρέμα καὶ κατὰ μικρὸν ἐβούλετο γνω ρισθῆναι ο τῶν σημείων τὴν δύναμιν. Εἰ μὲν οὖν τότε ἠλέγχθη, οὐκ ἂν διηγούμενοι οἱ διάκονοι ταῦτα ἂν ἐπιστεύθησαν· ἀλλ' ἔδοξαν ἂν μαίνεσθαι, ἀνθρώπι ψιλῷ τοῖς πολλοῖς εἶναι δοκοῦντι τότε τοιαῦτα μαρ τυροῦντες. Αὐτοὶ μὲν γὰρ καὶ διὰ τῆς πείρας τὸ σα- φὲς ἔγνωσαν· οὐ γὰρ δὴ ταῖς ἑαυτῶν χερσὶν ἔμελλον ἀπιστεῖν· [129] ἑτέρους δὲ πιστοῦσθαι οὐκ ἦσαν ἱκανοί. Διὰ τοῦτο οὐδὲ αὐτὸς ἐξεκάλυψεν ἅπασιν, ἀλλὰ τῷ μάλιστα συνιδεῖν τὸ γεγονὸς δυναμένῳ, τὴν σαφεστέραν αὐτοῦ γνῶσιν τῷ μέλλοντι χρόνῳ τηρῶν. Μετὰ γὰρ τὴν τῶν λοιπῶν σημείων ἐπίδειξιν, καὶ τοῦτο ἔμελλεν εἶναι πιστόν. Ὅτε γοῦν τοῦ βασιλικοῦ τὸν υἱὸν ὕστερον θεραπεύει, δι' ὧν ἐκεῖ λέγει, δεί- κνυσιν ὁ εὐαγγελιστής ὅτι καὶ τοῦτο σαφέστερον γέν γονε. Διὰ γὰρ τοῦτο μάλιστα αὐτὸν ἐκάλεσεν ἐκεῖ. νος, ἐπειδὴ τὸ σημεῖον ἐγνωχὼς ἦν, ὥσπερ ἔφην. "Ο καὶ δηλῶν ! Ἰωάννης ἔλεγεν Ηλθεν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν Κανᾶ τῆς Γαλιλαίας, ὅπου ἐποίησε τὸ ὕδωρ οἶνον· οὐχ ἁπλῶς δὲ οἶνον, ἀλλ᾽ οἶνον κάλλιστον. γ'. Τοιαῦτα γὰρ τοῦ Χριστοῦ τὰ θαύματα, πολλῷ τῶν διὰ φύσεως τελουμένων ωραιότερα γίνεται καὶ βελ τίω. Οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων, ὅτε μέλος διώρθου σώματος χωλεύον, τῶν ὑγιαινόντων ἐδείκνυ τοῦτο ἄμεινον. Ὅτι μὲν οὖν οἶνος, καὶ οἶνος κάλλιστος ἦν ὁ γεγενημένος, οὐχ οἱ διάκονοι μόνοι, ἀλλὰ καὶ ὁ νυμ- φίος καὶ ὁ ἀρχιτρίκλινος μαρτυρεῖν ἔμελλον· ὅτι δὲ ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ γεγενημένος, οἱ τὸ ὕδωρ ἀντλήσαν- τες. Ωστε εἰ καὶ μὴ τότε εξεκαλύφθη τὸ θαῦμα, ἀλλ᾽ ὅμως εἰς τέλος σιγηθῆναι οὐκ εἶχεν· οὕτω πολλὰς καὶ ἀναγκαίας αὐτῷ πρὸς τὸ μέλλον προαπέθετο μαρτυ ρίας. Τοῦ μὲν γὰρ τὸ ὕδωρ οἶνον ποιῆσαι τοὺς δια κόνους μάρτυρας εἶχε· τοῦ δὲ καλὸν γενέσθαι τὸν οἶνον, τὸν ἀρχιτρίκλινον καὶ τὸν νυμφίον. Εἰκὸς μὲν οὖν τὸν νυμφίον ἀποκρίνασθαί τι πρὸς ταῦτα, καὶ εἰσ πεῖν· πλὴν ἀλλ' ὁ εὐαγγελιστὴς ἐπειγόμενος πρὸς τὰ ἀναγκαιότερα τῶν πραγμάτων, αψάμενος τοῦ σημείου τούτου μόνον, παρέδραμε τα λοιπά. Τὸ γὰρ ἀναγκαῖον ἦν μαθεῖν, ὅτι οἶνον τὸ ὕδωρ ἐποίησε, καὶ οἶνον καλόν· τί δὲ πρὸς τὸν ἀρχιτρίκλινον εἶπεν ὁ νυμφίος, οὐκ ἔτε ἀναγκαῖον ἐνόμισεν εἶναι προσθεῖναι. Πολλὰ γὰρ τῶν σημείων πρότερον ὄντα αμυδρότερα, τοῦ χρόνου προ- ϊόντος σαφέστερα γέγονεν, ὑπὸ τῶν ἐξ ἀρχῆς εἰδότων αὐτὰ ἀκριβέστερον ἀγγελθέντα 6. Τότε μὲν οὖν οἶνον ἐξ ὕδατος εποίησεν ὁ Ἰησοῦς· καὶ τότε δὲ καὶ νῦν προαι- ρέσεις χαύνας καὶ διαῤῥεούσας μεταβάλλων οὐ παύε ται. Εἰσὶ γὰρ, εἰσὶν ἄνθρωποι οὐδὲν ὕδατος διαφέροντες, οὕτω ψυχροὶ καὶ χαῦνοι καὶ οὐδέποτε ἑστηκότες. Τους στῆς. Οὐ γὰρ τοὺς δαιτυμόνας εἶναί φησι τοὺς ψη- δὴ οὕτω διακειμένους προσάγωμεν τῷ Κυρίῳ, ὥστε αὐ- ριζομένους περὶ τοῦ γενομένου, ἀλλὰ τὸν ἀρχωρί κάπου τὸν νήφοντα καὶ οὐδενὸς οὐδέπω γεγευμένον. • Morel. διὸ καὶ τὴν ὑπακοὴν ἀναβάλλεται. b Morel. εκεί. Savil. ποιείται. Sed omnes mss. ποιεῖ habent. A alelarue Savil. ποιείται posuisse, quia apud alios scri- prores longe usitatior est hæc formia passiva in activosensu Ermila Verum how frequens est apud Chrysostomum. * Morel et cod. του ἐπισκήπτουσι. τῶν ἡ τὴν προαίρεσιν εἰς τὴν τοῦ οἴνου μεταθείναι ἕξιν, ὥστε μηκέτι διαῤῥεῖν, ἀλλ' ἔχειν τὸ ἐπεστυμμένον, καὶ εὐφροσύνης καὶ ἑαυτοῖς καὶ ἑτέροις γίνεσθαι αιτίους. Τίνες δ᾽ ἂν εἶεν οὗτοι οἱ ψυχροί, ἢ οἱ τοῖς ῥέουσι d Morel. οἰνοχοῆσαι. e Savil. γνωσθήναι. f Savil. υἱὸν ἔμελλε θεραπεύειν, ἐδήλωσεν ἡ εὐαγγελιστής... ὅπερ καὶ παρα δηλῶν. S Savil. ἀναγγελθέντα. * Quidam ὥστε αὐτόν.

135 IN JOANNEM HOMIL. XXII. al. XXI. τῷ θαύματι· διὸ καὶ τοὺς διακόνους προσῆγεν ". Ησαν δὲ ἐκεῖ ὑδρίαι λίθιναι κείμεναι ἓξ κατὰ την καθαρισμὲν τῶν Ἰουδαίων, χωροῦσαι ἀνὰ μετρητὰς δύο ή τρεῖς. Λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς Εμπλήσατε τὰς ὑδρίας ύδατος. Καὶ ἐνέπλησαν ἕως άνω. Οὐχ ἁπλῶς εἶπεν, Κατὰ τὸν καθαρισμὸν τῶν Ἰουδαίων, ἀλλ᾽ ἵνα μή τινες τῶν ἀπίστων ύπου πτεύσωσιν, ὅτι τρυγὸς ἔνδον ἀπομεινάσης, εἶτα τοῦ ὕδατος ἐπιβληθέντος καὶ κραθέντος, οἶνος λεπτότα της γέγονε. Διὰ τοῦτό φησι, Κατὰ τὸν καθαρισμὸν τῶν Ἰουδαίων, δεικνὺς ὅτι οὐδέποτε ἐκεῖνα οίνου γέγονε δοχεῖα τὰ σκεύη. Ἐπειδὴ γὰρ ἄνυδρός ἐστιν ἡ Παλαιστίνη, καὶ οὐκ ἦν πολλαχοῦ κρήνας καὶ πη- γὰς εὐρίσκειν, ἐπλήρουν ἀεὶ τὰς ὑδρίας ὕδατος, ὥστε μὴ τρέχειν εἰς ποταμούς, εἴποτε ἀκάθαρτοι γέ- νοιντο, ἀλλ' ἐγγύθεν ἔχειν τοῦ καθαρσίου τὸν τρόπον. Καὶ τί δήποτε πρὶν ἢ γεμίσαι οὐκ ἐποίησε τὸ ση- μεῖον, ὁ πολλῷ θαυμαστότερον ἦν ; Ετερον γάρ ἐστιν Ελην ὑποκειμένην εἰς ποιότητα μεταβαλεῖν, καὶ αὐτ τὴν τὴν οὐσίαν ἐξ οὐκ ὄντων ποιῆσαι· θαυμαστότερον μὲν γὰρ ἐκεῖνο. Αλλ' οὐχ οὕτως ἂν ἔδοξεν εἶναι πιστὸν τοῖς πολλοῖς. Διὰ τοῦτο γοῦν πολλάκις τῶν θαυμάτων περικόπτει τὸ μέγεθος ἑκών, ὥστε εὐπα- ράδεκτον μᾶλλον γενέσθαι. Καὶ τίνος ἕνεκεν, φησίν, οὐχὶ τὸ ὕδωρ αὐτὸς παρήγαγε, καὶ τότε τὸν οἶνον ἔδειξεν, ἀλλὰ τοῖς διακόνοις ἐκέλευσε; Διὰ τὴν αὐτὴν πάλιν αἰτίαν, καὶ ἵνα αὐτοὺς μάρτυρας ἔχῃ τοῦ γινο μένου τοὺς ἀντλήσαντας, καὶ ὅτι οὐδεμία φαντασία ἦν τὸ τελούμενον. Εἰ γὰρ ἔμελλον τινες ἀναισχυν- εῖν, ἡδύναντο πρὸς αὐτοὺς λέγειν οι διακονησάμε τοι· Ἡμεῖς τὸ ὕδωρ ἠντλήσαμεν. Πρὸς δὲ τοῖς εἰρημέ νοις καὶ τὰ κατὰ [128] τῆς Ἐκκλησίας ἀναφυόμενα δόγματα ανατρέπει. Ἐπειδὴ γὰρ εἰσί τινες οἱ τοῦ κόσμου δημιουργὸν ἕτερον εἶναί φασι, καὶ οὐκ αὐτοῦ ἔργα τὰ δρώμενα, ἀλλ᾽ ἑτέρου τινὸς ἐναντίου θεοῦ· καὶ τούτων επιστομίζων τὴν μανίαν, οὕτω τὰ πλείονα ποιεῖ ὁ τῶν θαυμάτων ἐκ τῶν ὑποκειμένων οὐσιῶν. Εἰ γὰρ ἐναντίος ὁ δημιουργὸς ἦν αὐτῷ, οὐκ ἂν τοῖς ἀλλοτρίοις ἐχρήσατο πρὸς τὴν τῆς οἰκείας δυνάμεως ἐπίδειξιν. Νῦν μέντοι δεικνύς, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ ἐν ταῖς ἀμπέλοις τὸ ὕδωρ μεταβάλλων, καὶ τὸν ὑετὸν διὰ τῆς ῥίζης εἰς οἶνον τρέπων, ὅπερ ἐν τῷ φυτῷ διὰ πολλού χρόνου γίνεται, τοῦτο ἀθρόον ἐν τῷ γάμῳ εἰργάσατο. Ἐπειδὴ δὲ ἐγέμισαν τὰς ὑδρίας, φησίν· Αντλήσατε νῦν, καὶ φέρετε τῷ ἀρχιτρικλίνῳ. Καὶ ἤνεγκαν. ὡς δὲ ἐγεύσατο ὁ ἀρχιτρίκλινος τὸ ὕδωρ οἶνον γεγενημένον, καὶ οὐκ ᾔδει πόθεν ἐστὶν (οἱ δὲ διάκονοι ᾔδεισαν οἱ ἠντληκότες τὸ ίδωρ), φωνεῖ τὸν νυμφίον ὁ ἀρχιτρίκλινος, καὶ λέγει αὐτῷ· Πᾶς ἄνθρωπος πρῶτον τὸν καλὸν οἶνον τίθησι, καὶ ὅταν μεθυσθῶσι, τότε τὸν ἑλάσσω. Σὺ τετήρηκας τὸν καλὸν οἶνον ἕως ἄρτι. Πάλιν ἐνταῦθά τινες ἐπισκώπτουσι - λέγοντες· Οὕτω μεθυόντων ἀνθρώπων ὁ σύλλογος ἦν, καὶ ἡ αἴσθησις των κρινόντων διεφθαρμένη, καὶ οὐχ ἱκανὴ ἀντιλαβέ- στα: τῶν γινομένων, οὐδὲ κρῖναι τοῖς πραττομένοις, ὡς με δὲ εἰδέναι πότερον ὕδωρ ή οἶνος τὸ γινόμενον ἦν· ὅτι γὰρ ἐμέθυον, αὐτὸς ὁ ἀρχιτρίκλινος ἔδειξε δι' -, εἶπεν. Μάλιστα μὲν καὶ τοῦτο γελοίον· πλὴν ἀλλὰ καὶ ταύτην αὐτῶν ἐξέκαψε τὴν ὑποψίαν ὁ εὐαγγελι 156 Ιστε γὰρ δήπου τοῦτο πάντες, ὅτι μάλιστα πάντων οἱ τὴν διακονίαν τῶν τοιούτων ἐμπεπιστευμένοι δεί- πνων, οὗτοι μάλιστά εἰσιν οἱ νήφοντες, ὃν ἔργον ἔχον- τες, τὸ ἐν κόσμῳ καὶ ἐν τάξει πάντα διατιθέναι. Διὰ τοῦτο τὴν νήφουσαν αἴσθησιν ταύτην εἰς μαρτυρία, τῶν γινομένων ἐκάλεσεν. Οὐ γὰρ εἶπεν, Οινοχοή- σατε ὰ τοῖς ἀνακειμένοις, ἀλλὰ, Φέρετε τῷ άρχι τρικλίνῳ. Ὡς δὲ ἐγεύσατο ὁ ἀρχιτρίκλινος τὸ ὕδωρ οἶνον γεγενημένον, καὶ οὐκ ᾔδει πόθεν ἐστὶν (οἱ δὲ διάκονοι ᾔδεισαν), φωνεῖ τὸν νυμ φίον ὁ ἀρχιτρίκλινος. Καὶ τίνος ἕνεκεν μὴ τοὺς διακόνους ἐφώνησεν; οὕτω γὰρ ἂν καὶ τὸ θαῦμα ἐξ εκαλύφθη. "Οτι οὐδὲ αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς ἐξεκάλυπτε τὸ γεγονός, ἀλλ' ἡρέμα καὶ κατὰ μικρὸν ἐβούλετο γνω ρισθῆναι ο τῶν σημείων τὴν δύναμιν. Εἰ μὲν οὖν τότε ἠλέγχθη, οὐκ ἂν διηγούμενοι οἱ διάκονοι ταῦτα ἂν ἐπιστεύθησαν· ἀλλ' ἔδοξαν ἂν μαίνεσθαι, ἀνθρώπι ψιλῷ τοῖς πολλοῖς εἶναι δοκοῦντι τότε τοιαῦτα μαρ τυροῦντες. Αὐτοὶ μὲν γὰρ καὶ διὰ τῆς πείρας τὸ σα- φὲς ἔγνωσαν· οὐ γὰρ δὴ ταῖς ἑαυτῶν χερσὶν ἔμελλον ἀπιστεῖν· [129] ἑτέρους δὲ πιστοῦσθαι οὐκ ἦσαν ἱκανοί. Διὰ τοῦτο οὐδὲ αὐτὸς ἐξεκάλυψεν ἅπασιν, ἀλλὰ τῷ μάλιστα συνιδεῖν τὸ γεγονὸς δυναμένῳ, τὴν σαφεστέραν αὐτοῦ γνῶσιν τῷ μέλλοντι χρόνῳ τηρῶν. Μετὰ γὰρ τὴν τῶν λοιπῶν σημείων ἐπίδειξιν, καὶ τοῦτο ἔμελλεν εἶναι πιστόν. Ὅτε γοῦν τοῦ βασιλικοῦ τὸν υἱὸν ὕστερον θεραπεύει, δι' ὧν ἐκεῖ λέγει, δεί- κνυσιν ὁ εὐαγγελιστής ὅτι καὶ τοῦτο σαφέστερον γέν γονε. Διὰ γὰρ τοῦτο μάλιστα αὐτὸν ἐκάλεσεν ἐκεῖ. νος, ἐπειδὴ τὸ σημεῖον ἐγνωχὼς ἦν, ὥσπερ ἔφην. "Ο καὶ δηλῶν ! Ἰωάννης ἔλεγεν Ηλθεν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν Κανᾶ τῆς Γαλιλαίας, ὅπου ἐποίησε τὸ ὕδωρ οἶνον· οὐχ ἁπλῶς δὲ οἶνον, ἀλλ᾽ οἶνον κάλλιστον. γ'. Τοιαῦτα γὰρ τοῦ Χριστοῦ τὰ θαύματα, πολλῷ τῶν διὰ φύσεως τελουμένων ωραιότερα γίνεται καὶ βελ τίω. Οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων, ὅτε μέλος διώρθου σώματος χωλεύον, τῶν ὑγιαινόντων ἐδείκνυ τοῦτο ἄμεινον. Ὅτι μὲν οὖν οἶνος, καὶ οἶνος κάλλιστος ἦν ὁ γεγενημένος, οὐχ οἱ διάκονοι μόνοι, ἀλλὰ καὶ ὁ νυμ- φίος καὶ ὁ ἀρχιτρίκλινος μαρτυρεῖν ἔμελλον· ὅτι δὲ ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ γεγενημένος, οἱ τὸ ὕδωρ ἀντλήσαν- τες. Ωστε εἰ καὶ μὴ τότε εξεκαλύφθη τὸ θαῦμα, ἀλλ᾽ ὅμως εἰς τέλος σιγηθῆναι οὐκ εἶχεν· οὕτω πολλὰς καὶ ἀναγκαίας αὐτῷ πρὸς τὸ μέλλον προαπέθετο μαρτυ ρίας. Τοῦ μὲν γὰρ τὸ ὕδωρ οἶνον ποιῆσαι τοὺς δια κόνους μάρτυρας εἶχε· τοῦ δὲ καλὸν γενέσθαι τὸν οἶνον, τὸν ἀρχιτρίκλινον καὶ τὸν νυμφίον. Εἰκὸς μὲν οὖν τὸν νυμφίον ἀποκρίνασθαί τι πρὸς ταῦτα, καὶ εἰσ πεῖν· πλὴν ἀλλ' ὁ εὐαγγελιστὴς ἐπειγόμενος πρὸς τὰ ἀναγκαιότερα τῶν πραγμάτων, αψάμενος τοῦ σημείου τούτου μόνον, παρέδραμε τα λοιπά. Τὸ γὰρ ἀναγκαῖον ἦν μαθεῖν, ὅτι οἶνον τὸ ὕδωρ ἐποίησε, καὶ οἶνον καλόν· τί δὲ πρὸς τὸν ἀρχιτρίκλινον εἶπεν ὁ νυμφίος, οὐκ ἔτε ἀναγκαῖον ἐνόμισεν εἶναι προσθεῖναι. Πολλὰ γὰρ τῶν σημείων πρότερον ὄντα αμυδρότερα, τοῦ χρόνου προ- ϊόντος σαφέστερα γέγονεν, ὑπὸ τῶν ἐξ ἀρχῆς εἰδότων αὐτὰ ἀκριβέστερον ἀγγελθέντα 6. Τότε μὲν οὖν οἶνον ἐξ ὕδατος εποίησεν ὁ Ἰησοῦς· καὶ τότε δὲ καὶ νῦν προαι- ρέσεις χαύνας καὶ διαῤῥεούσας μεταβάλλων οὐ παύε ται. Εἰσὶ γὰρ, εἰσὶν ἄνθρωποι οὐδὲν ὕδατος διαφέροντες, οὕτω ψυχροὶ καὶ χαῦνοι καὶ οὐδέποτε ἑστηκότες. Τους στῆς. Οὐ γὰρ τοὺς δαιτυμόνας εἶναί φησι τοὺς ψη- δὴ οὕτω διακειμένους προσάγωμεν τῷ Κυρίῳ, ὥστε αὐ- ριζομένους περὶ τοῦ γενομένου, ἀλλὰ τὸν ἀρχωρί κάπου τὸν νήφοντα καὶ οὐδενὸς οὐδέπω γεγευμένον. • Morel. διὸ καὶ τὴν ὑπακοὴν ἀναβάλλεται. b Morel. εκεί. Savil. ποιείται. Sed omnes mss. ποιεῖ habent. A alelarue Savil. ποιείται posuisse, quia apud alios scri- prores longe usitatior est hæc formia passiva in activosensu Ermila Verum how frequens est apud Chrysostomum. * Morel et cod. του ἐπισκήπτουσι. τῶν ἡ τὴν προαίρεσιν εἰς τὴν τοῦ οἴνου μεταθείναι ἕξιν, ὥστε μηκέτι διαῤῥεῖν, ἀλλ' ἔχειν τὸ ἐπεστυμμένον, καὶ εὐφροσύνης καὶ ἑαυτοῖς καὶ ἑτέροις γίνεσθαι αιτίους. Τίνες δ᾽ ἂν εἶεν οὗτοι οἱ ψυχροί, ἢ οἱ τοῖς ῥέουσι d Morel. οἰνοχοῆσαι. e Savil. γνωσθήναι. f Savil. υἱὸν ἔμελλε θεραπεύειν, ἐδήλωσεν ἡ εὐαγγελιστής... ὅπερ καὶ παρα δηλῶν. S Savil. ἀναγγελθέντα. * Quidam ὥστε αὐτόν.

131 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. τοῦ παρόντος βίου προσέχοντες πράγμασιν, οἱ μὴ καταγελώντες τῆς ἐνταῦθα τρυφῆς, οἱ δόξης και δυο να στείας ἐρασταί; Ταῦτα γὰρ πάντα ῥεύματά ἐστιν, ἱστάμενα μὲν οὐδαμοῦ, κατὰ δὲ πρανοῦς ἀεὶ φερόμενα μετὰ πολλῆς τῆς ῥύμης. Καὶ γὰρ ὁ σήμερον πλούσιος, αὔριον πένης· ὁ σήμερον μετὰ κήρυκος καὶ ζώνης καὶ ὀχήματος καὶ πολλῶν τῶν ῥαβδούχων φαινόμε- νος, πολλάκις τῇ ἑξῆς ἡμέρᾳ τὸ δεσμωτήριον ᾤκησεν, ἑτέρῳ καὶ ἄκων τῆς φαντασίας παραχωρήσας ἐκεί νης. Ο τρυφῶν πάλιν καὶ διασπώμενος *, ἐπειδὰν διαῤῥήξῃ τὴν ἑαυτοῦ γαστέρα, [150] μέχρι μιᾶς ἡμέρας οὐ δύναται τὴν ἐκ τούτων ἐγγενομένην αὐτῷ χορηγίαν κατασχεῖν, ἀλλὰ, διαπνευσθείσης ἐκείνης, ἀναγκάζεται πάλιν ἕτερα επεμβάλλειν, οὐδὲν διαφέ ρων χειμάρρου. Καθάπερ γὰρ ἐκεῖ τοῦ προτέρου ῥεύ- ματος προχωροῦντος, ἕτερα ἐπέρχεται πάλιν· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα, τῆς προτέρας ἐξισταμένης τροφῆς, ἑτέρας ἡμῖν δεῖ πάλιν. Καὶ τοιαύτη τῶν βιωτικῶν ἡ φύσις, τὸ μηδέποτε ἑστάναι λαχοῦσα, ἀλλ᾽ ἀεὶ ῥεῖν καὶ παρασύρεσθαι. Ἐπὶ δὲ τῆς τρυφῆς, οὐ τοῦτο μόνον ἐστὶ τὸ παραῤῥεῖν καὶ παρατρέχειν, ἀλλὰ καὶ πολλὰ ἡμῖν ἕτερα παρέχει πράγματα. Ἐν τῷ γὰρ παριέναι μετὰ ῥύμης τό τε ἰσχυρὸν ἀπολύει τοῦ σώ ματος, τά τε ἀνδρεῖον παρασύρει τῆς ψυχῆς· καὶ οὐχ οὕτω τὰ σφοδρὰ τῶν ποταμίων ρευμάτων τὰς ὄχθας εξωθε διατρώγειν, καὶ ποιεῖν ὑφιζάνειν, ὡς τρυφὴ καὶ σπατάλη τὰ τῆς ὑγείας ἡμῶν ἐρείσματα πάντα ὑπο- σύρει ῥᾳδίως. Κἂν ἔλθῃς εἰς ἰατρεῖον, καὶ προσελθὼν ἐρωτήσῃς, πάσας σχεδὸν τῶν νοσημάτων τὰς αἰτίας ἐκεῖθεν εὑρήσεις οὔσας. Ἡ μὲν γὰρ εὐτέλεια καὶ ἡ λιτή τράπεζα, ὑγείας μήτηρ ἐστίν. Διὰ τοῦτο καὶ Ιατρῶν παῖδες οὕτως αὐτὴν ὠνόμασαν, τό γε μή κοι ρέννυσθαι, ὑγείαν καλέσαντες· Ακορίη γὰρ τροφῆς, ὑγιείη· τό τε ἐνδεῶς ἑστιᾶσθαι, μητέρα ὑγείας εἰπόν- τες. Εἰ δὲ ἡ ἔνδεια μήτηρ ὑγείας, εὔδηλον ὅτι ἡ πλη- σμονή μήτηρ νόσου καὶ ἀῤῥωστίας ἐστὶ, καὶ τίκτει • Boisius in notis Savilii suspicatur legendum καὶ περὶ εὐωχίας καὶ πότους διασπώμενος. Superfluus sane conatus. · πάθη καὶ αὐτῶν ὑπερβαίνοντα τῶν ἰατρῶν τὴν τέχ Καὶ γὰρ ποδαλγίαι, καὶ καρηβαρίαι, καὶ ἀμβλυωπ καὶ χειραλγίαι, καὶ τρόμοι, καὶ παρέσεις, καὶ ρος, καὶ πυρετοὶ μακροὶ καὶ φλογώδεις, καὶ ἐν τούτων πολλῷ πλείονα (οὐ γὰρ καιρὸς πάντα ἐπιέ οὐκ ἀπὸ ἐνδείας καὶ φιλοσόφου διαίτης, ἀλλ' ἐξ φαγίας καὶ πλησμονῆς τίκτεσθαι πέφυκεν. Εἰ δὲ λει καὶ τῆς ψυχῆς τὰς νόσους ἰδεῖν τὰς ἐντεῦθεν μένας, ὄψει ὅτι πλεονεξίαι, βλακείας, μελαγχο νωθεῖαι, ἀσέλγειαι, ἀμαθία πᾶτα ἐντεῦθεν ἔχει ἀρχήν. Ονων γὰρ οὐδὲν ἄμεινον ἀπὸ τῶν τοιο τραπεζῶν αἱ τρυφῶσαι γίνονται ψυχαί, ὑπὸ τοιούτ διασπώμεναι θηρίων. Εἴπω καὶ λύπας ὅσας ἔ; καὶ ἀηδίας οἱ προσεδρεύοντες τῇ τρυφῇ ; ᾿Αλλὰ π μὲν ἐπελθεῖν οὐ δυνατόν· ἑνὶ δὲ καὶ τούτῳ κεφα τὸ πᾶν ποιήσω φανερόν. Τῆς γὰρ τραπέζης, τα δὲ λέγω τῆς πολυτελούς, μεθ᾿ ἡδονῆς οὐδέποτε γεύονται. Ἡ μὲν γὰρ ἔνδεια, ὥσπερ ὑγείας, οὔτι ἡδονῆς μήτηρ ἐστίν· ἡ πλησμονὴ δὲ, ὥσπερ να οὕτω καὶ ἀηδίας ἐστὶ πηγὴ καὶ ρίζα. Ενθα γὰρ κόρος, ἐπιθυμίαν εἶναι οὐκ ἔστιν· ἐπιθυμίας δὲ οὔσης, πῶς ἂν εἴη ποτὲ ἡδονή; Διὰ τοῦτο οὐ συνετωτέρους καὶ ὑγιεινοτέρους τοὺς πενομένου πλουσίων εὕροιμεν ἂν, ἀλλὰ καὶ πλείονα καρπ νους τὴν εὐφροσύνην. "Απερ πάντα ἐννοήσαντες γωμεν μέθην τε καὶ τρυφήν, μὴ τὴν ἐν τραπ μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἄλλην ἅπασαν τὴν ἐν πρά βιωτικοῖς· καὶ ἀντ᾽ ἐκείνης ἀνταλλαξώμεθα τὴ τῶν πνευματικῶν ἡδονὴν, καὶ κατὰ τὸν Προ κατατρυφήσωμεν τοῦ Κυρίου (Κατατρύφησο τοῦ Κυρίου, φησί, καὶ δώη σοι τὰ αἰτήματ καρδίας σου)· ἵνα καὶ τῶν ἐνταῦθα καὶ τῶν λόντων [131] ἀπολαύσωμεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ θρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύμα τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. b Morel. ὑπὸ τοσούτων. • Alii γὰρ τούτου. ΟΜΙΛΙΑ ΚΓ'. Ταύτην ἐποίησε τὴν ἀρχὴν τῶν σημείων ὁ Ἰησοῖς ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας. α'. Πολὺς ὁ διάβολο; ἔγκειται καὶ σφοδρός, πάντοθεν πολιορκῶν τὴν σωτηρίαν τὴν ἡμετέραν. Δεῖ τοίνυν ἐγρηγορέναι καὶ νήφειν, καὶ πανταχόθεν ἐπιτειχίζειν αὐτοῦ τὴν ἔφοδον. Κἂν γὰρ μικρᾶς ἐπιλάθηταί τιο; ἀφορμῆς, εὐρεῖαν ἑαυτῷ κατασκευάζει λοιπὸν τὴν εἴσοδον, καὶ ὅλην εἰσάγει κατὰ μικρὸν τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν. Εἰ τοίνυν λόγος τις ἡμῖν ἐστι τῆς σωτηρίας τῆς ἡμετέρας, μηδὲ ἐν τοῖς μικροῖς αὐτῷ συγχωρώ· μεν ἡμῖν ἐπιέναι, ἵνα ἀπὸ τούτων τὰ μεγάλα προ αναστείλωμεν. Καὶ γὰρ ἐσχάτης ἀνοίας ἂν εἴη, ἐκεῖ- νον μὲν τοσαύτην ἐπιδείκνυσθαι σπουδήν, ὥστε τὴν ἡμετέραν ἀπολλύναι ο ψυχήν· ἡμᾶς δὲ ὑπὲρ τῆς ἡμῶν αὐτῶν σωτηρίας μηδὲ τὸ ἴσον ἄγειν » μέτρον. Ταυτά μοι οὐχ ἁπλῶς εἴρηται, ἀλλ' ἐπειδὴ δέδοικα, μήποτε ἐν μέσῳ τῷ σηκῷ καὶ νῦν ὁ λύκος οὗτος ἐστήκη ο μή καθορώμενος ἡμῖν, καὶ θηριάλωτον ἐκ τούτου γένηται πρόβατον, ῥᾳθυμίᾳ καὶ ἐπιβουλῇ πονηρᾷ ἀποβουκου ληθὲν τῆς ἀγέλης καὶ τῆς ἀκροάσεως. Εἰ μὲν γὰρ ἦν αἰσθητὰ τὰ τραύματα, ἢ καὶ τὸ σῶμα τὰς πληγὰς ἐλάμβανεν, οὐκ ἦν ἔργον διαγνῶναι τας τοιαύτας ἐπι- βουλάς. Ἐπειδὴ δὲ ἀόρατος ἡ ψυχὴ, καὶ αὐτὴ τὰ ἔλκη δέχεται, πολλῆς ἡμῖν δεῖ τῆς ἀγρυπνίας, ὥστε ἕκαστον * [ta Savil. et mss. Morel. ἀπολέσαι. b Morel. εἰσαγαγεῖν. c Morel. Έστηκε. Savil. ειστήκει. Sed suspicatur legendum ἑστήκῃ, et haec vera lectio quam habet codex unus opline pulse. Duo autem alii ἐστήνει, mendose ἑαυτὸν δοκιμάζειν. Οὐδεὶς γὰρ οἶδε τὰ τοῦ ὁ που, ὡς τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτ μὲν γὰρ λόγος ἅπασι διαλέγεται, καὶ κοινὸν πρέ φάρμακον τοῖς δεομένοις· ἑνὸς δὲ ἑκάστου τῶν ὁ μένων λαβεῖν ἔστι τὸ ἐπιτήδειον τῷ νοσήματ οἶδα ἐγὼ τοὺς ἀῤῥωστοῦντας, οὐκ οἶδα τοὺς ὑγ τας. Διὰ τοῦτο πάντα λόγον κινῷ καὶ πᾶσιν ο δειον πάθεσι, νῦν μὲν πλεονεξίας κατηγορῶν δὲ τρυφῆς, πάλιν ἀσελγείας καθαπτόμενος, εἶτι μοσύνης συντιθεὶς ἔπαινον καὶ παράκλησιν· εἰ ἄλλων ἑκάστου κατορθωμάτων. Δέδοικα γὰρ | περὶ ἓν τῶν λόγων ἡμῖν ἀσχολουμένων, λάθα πεύων πάθος ἕτερον, ἄλλα καμνόντων ὑμῶν εἰ μὲν εἷς ἦν ἐνταῦθα ὁ συλλεγόμενος, οὐκ ἂ σφόδρα ἀναγκαῖον εἶναι ἐνόμισα πολυειδῆ τὸ ποιῆσαι. Ἐπειδὴ δὲ ἐν πλήθει τοσούτῳ πολλ καὶ πάθη εἰκὸς, οὐκ ἀπεικότως ποικίλλομεν τὴ σκαλίαν· πάντως γὰρ εὑρήσει τὴν ἑαυτοῦ χρ λόγος ἅπασιν έφαπλούμενος. Διά τοι τοῦτο Γραφὴ πολυειδής τίς ἐστι, περὶ μυρίων ἡμῖν ὁ μένη [152] πραγμάτων, ἐπειδὴ κοινῇ τῇ φύσε γ καὶ τῶν ἀνθρώπων. Ἐν δὲ πλήθει τοσούτω ἀνάγκη τὰ πάθη τῆς ψυχῆς εἶναι, εἰ καὶ μὴ τ πᾶσι. Τούτων τοίνυν ἑαυτοὺς ἐκκαθάραντες τῶν θείων λόγων ἀκούσωμεν, καὶ μετὰ συντετ • Sic mass. Morel, κινῶ πᾶσιν ἀνθρώποις ομοίως άγ καὶ πᾶσιν.

131 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. τοῦ παρόντος βίου προσέχοντες πράγμασιν, οἱ μὴ καταγελώντες τῆς ἐνταῦθα τρυφῆς, οἱ δόξης και δυο να στείας ἐρασταί; Ταῦτα γὰρ πάντα ῥεύματά ἐστιν, ἱστάμενα μὲν οὐδαμοῦ, κατὰ δὲ πρανοῦς ἀεὶ φερόμενα μετὰ πολλῆς τῆς ῥύμης. Καὶ γὰρ ὁ σήμερον πλούσιος, αὔριον πένης· ὁ σήμερον μετὰ κήρυκος καὶ ζώνης καὶ ὀχήματος καὶ πολλῶν τῶν ῥαβδούχων φαινόμε- νος, πολλάκις τῇ ἑξῆς ἡμέρᾳ τὸ δεσμωτήριον ᾤκησεν, ἑτέρῳ καὶ ἄκων τῆς φαντασίας παραχωρήσας ἐκεί νης. Ο τρυφῶν πάλιν καὶ διασπώμενος *, ἐπειδὰν διαῤῥήξῃ τὴν ἑαυτοῦ γαστέρα, [150] μέχρι μιᾶς ἡμέρας οὐ δύναται τὴν ἐκ τούτων ἐγγενομένην αὐτῷ χορηγίαν κατασχεῖν, ἀλλὰ, διαπνευσθείσης ἐκείνης, ἀναγκάζεται πάλιν ἕτερα επεμβάλλειν, οὐδὲν διαφέ ρων χειμάρρου. Καθάπερ γὰρ ἐκεῖ τοῦ προτέρου ῥεύ- ματος προχωροῦντος, ἕτερα ἐπέρχεται πάλιν· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα, τῆς προτέρας ἐξισταμένης τροφῆς, ἑτέρας ἡμῖν δεῖ πάλιν. Καὶ τοιαύτη τῶν βιωτικῶν ἡ φύσις, τὸ μηδέποτε ἑστάναι λαχοῦσα, ἀλλ᾽ ἀεὶ ῥεῖν καὶ παρασύρεσθαι. Ἐπὶ δὲ τῆς τρυφῆς, οὐ τοῦτο μόνον ἐστὶ τὸ παραῤῥεῖν καὶ παρατρέχειν, ἀλλὰ καὶ πολλὰ ἡμῖν ἕτερα παρέχει πράγματα. Ἐν τῷ γὰρ παριέναι μετὰ ῥύμης τό τε ἰσχυρὸν ἀπολύει τοῦ σώ ματος, τά τε ἀνδρεῖον παρασύρει τῆς ψυχῆς· καὶ οὐχ οὕτω τὰ σφοδρὰ τῶν ποταμίων ρευμάτων τὰς ὄχθας εξωθε διατρώγειν, καὶ ποιεῖν ὑφιζάνειν, ὡς τρυφὴ καὶ σπατάλη τὰ τῆς ὑγείας ἡμῶν ἐρείσματα πάντα ὑπο- σύρει ῥᾳδίως. Κἂν ἔλθῃς εἰς ἰατρεῖον, καὶ προσελθὼν ἐρωτήσῃς, πάσας σχεδὸν τῶν νοσημάτων τὰς αἰτίας ἐκεῖθεν εὑρήσεις οὔσας. Ἡ μὲν γὰρ εὐτέλεια καὶ ἡ λιτή τράπεζα, ὑγείας μήτηρ ἐστίν. Διὰ τοῦτο καὶ Ιατρῶν παῖδες οὕτως αὐτὴν ὠνόμασαν, τό γε μή κοι ρέννυσθαι, ὑγείαν καλέσαντες· Ακορίη γὰρ τροφῆς, ὑγιείη· τό τε ἐνδεῶς ἑστιᾶσθαι, μητέρα ὑγείας εἰπόν- τες. Εἰ δὲ ἡ ἔνδεια μήτηρ ὑγείας, εὔδηλον ὅτι ἡ πλη- σμονή μήτηρ νόσου καὶ ἀῤῥωστίας ἐστὶ, καὶ τίκτει • Boisius in notis Savilii suspicatur legendum καὶ περὶ εὐωχίας καὶ πότους διασπώμενος. Superfluus sane conatus. · πάθη καὶ αὐτῶν ὑπερβαίνοντα τῶν ἰατρῶν τὴν τέχ Καὶ γὰρ ποδαλγίαι, καὶ καρηβαρίαι, καὶ ἀμβλυωπ καὶ χειραλγίαι, καὶ τρόμοι, καὶ παρέσεις, καὶ ρος, καὶ πυρετοὶ μακροὶ καὶ φλογώδεις, καὶ ἐν τούτων πολλῷ πλείονα (οὐ γὰρ καιρὸς πάντα ἐπιέ οὐκ ἀπὸ ἐνδείας καὶ φιλοσόφου διαίτης, ἀλλ' ἐξ φαγίας καὶ πλησμονῆς τίκτεσθαι πέφυκεν. Εἰ δὲ λει καὶ τῆς ψυχῆς τὰς νόσους ἰδεῖν τὰς ἐντεῦθεν μένας, ὄψει ὅτι πλεονεξίαι, βλακείας, μελαγχο νωθεῖαι, ἀσέλγειαι, ἀμαθία πᾶτα ἐντεῦθεν ἔχει ἀρχήν. Ονων γὰρ οὐδὲν ἄμεινον ἀπὸ τῶν τοιο τραπεζῶν αἱ τρυφῶσαι γίνονται ψυχαί, ὑπὸ τοιούτ διασπώμεναι θηρίων. Εἴπω καὶ λύπας ὅσας ἔ; καὶ ἀηδίας οἱ προσεδρεύοντες τῇ τρυφῇ ; ᾿Αλλὰ π μὲν ἐπελθεῖν οὐ δυνατόν· ἑνὶ δὲ καὶ τούτῳ κεφα τὸ πᾶν ποιήσω φανερόν. Τῆς γὰρ τραπέζης, τα δὲ λέγω τῆς πολυτελούς, μεθ᾿ ἡδονῆς οὐδέποτε γεύονται. Ἡ μὲν γὰρ ἔνδεια, ὥσπερ ὑγείας, οὔτι ἡδονῆς μήτηρ ἐστίν· ἡ πλησμονὴ δὲ, ὥσπερ να οὕτω καὶ ἀηδίας ἐστὶ πηγὴ καὶ ρίζα. Ενθα γὰρ κόρος, ἐπιθυμίαν εἶναι οὐκ ἔστιν· ἐπιθυμίας δὲ οὔσης, πῶς ἂν εἴη ποτὲ ἡδονή; Διὰ τοῦτο οὐ συνετωτέρους καὶ ὑγιεινοτέρους τοὺς πενομένου πλουσίων εὕροιμεν ἂν, ἀλλὰ καὶ πλείονα καρπ νους τὴν εὐφροσύνην. "Απερ πάντα ἐννοήσαντες γωμεν μέθην τε καὶ τρυφήν, μὴ τὴν ἐν τραπ μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἄλλην ἅπασαν τὴν ἐν πρά βιωτικοῖς· καὶ ἀντ᾽ ἐκείνης ἀνταλλαξώμεθα τὴ τῶν πνευματικῶν ἡδονὴν, καὶ κατὰ τὸν Προ κατατρυφήσωμεν τοῦ Κυρίου (Κατατρύφησο τοῦ Κυρίου, φησί, καὶ δώη σοι τὰ αἰτήματ καρδίας σου)· ἵνα καὶ τῶν ἐνταῦθα καὶ τῶν λόντων [131] ἀπολαύσωμεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ θρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύμα τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. b Morel. ὑπὸ τοσούτων. • Alii γὰρ τούτου. ΟΜΙΛΙΑ ΚΓ'. Ταύτην ἐποίησε τὴν ἀρχὴν τῶν σημείων ὁ Ἰησοῖς ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας. α'. Πολὺς ὁ διάβολο; ἔγκειται καὶ σφοδρός, πάντοθεν πολιορκῶν τὴν σωτηρίαν τὴν ἡμετέραν. Δεῖ τοίνυν ἐγρηγορέναι καὶ νήφειν, καὶ πανταχόθεν ἐπιτειχίζειν αὐτοῦ τὴν ἔφοδον. Κἂν γὰρ μικρᾶς ἐπιλάθηταί τιο; ἀφορμῆς, εὐρεῖαν ἑαυτῷ κατασκευάζει λοιπὸν τὴν εἴσοδον, καὶ ὅλην εἰσάγει κατὰ μικρὸν τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν. Εἰ τοίνυν λόγος τις ἡμῖν ἐστι τῆς σωτηρίας τῆς ἡμετέρας, μηδὲ ἐν τοῖς μικροῖς αὐτῷ συγχωρώ· μεν ἡμῖν ἐπιέναι, ἵνα ἀπὸ τούτων τὰ μεγάλα προ αναστείλωμεν. Καὶ γὰρ ἐσχάτης ἀνοίας ἂν εἴη, ἐκεῖ- νον μὲν τοσαύτην ἐπιδείκνυσθαι σπουδήν, ὥστε τὴν ἡμετέραν ἀπολλύναι ο ψυχήν· ἡμᾶς δὲ ὑπὲρ τῆς ἡμῶν αὐτῶν σωτηρίας μηδὲ τὸ ἴσον ἄγειν » μέτρον. Ταυτά μοι οὐχ ἁπλῶς εἴρηται, ἀλλ' ἐπειδὴ δέδοικα, μήποτε ἐν μέσῳ τῷ σηκῷ καὶ νῦν ὁ λύκος οὗτος ἐστήκη ο μή καθορώμενος ἡμῖν, καὶ θηριάλωτον ἐκ τούτου γένηται πρόβατον, ῥᾳθυμίᾳ καὶ ἐπιβουλῇ πονηρᾷ ἀποβουκου ληθὲν τῆς ἀγέλης καὶ τῆς ἀκροάσεως. Εἰ μὲν γὰρ ἦν αἰσθητὰ τὰ τραύματα, ἢ καὶ τὸ σῶμα τὰς πληγὰς ἐλάμβανεν, οὐκ ἦν ἔργον διαγνῶναι τας τοιαύτας ἐπι- βουλάς. Ἐπειδὴ δὲ ἀόρατος ἡ ψυχὴ, καὶ αὐτὴ τὰ ἔλκη δέχεται, πολλῆς ἡμῖν δεῖ τῆς ἀγρυπνίας, ὥστε ἕκαστον * [ta Savil. et mss. Morel. ἀπολέσαι. b Morel. εἰσαγαγεῖν. c Morel. Έστηκε. Savil. ειστήκει. Sed suspicatur legendum ἑστήκῃ, et haec vera lectio quam habet codex unus opline pulse. Duo autem alii ἐστήνει, mendose ἑαυτὸν δοκιμάζειν. Οὐδεὶς γὰρ οἶδε τὰ τοῦ ὁ που, ὡς τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτ μὲν γὰρ λόγος ἅπασι διαλέγεται, καὶ κοινὸν πρέ φάρμακον τοῖς δεομένοις· ἑνὸς δὲ ἑκάστου τῶν ὁ μένων λαβεῖν ἔστι τὸ ἐπιτήδειον τῷ νοσήματ οἶδα ἐγὼ τοὺς ἀῤῥωστοῦντας, οὐκ οἶδα τοὺς ὑγ τας. Διὰ τοῦτο πάντα λόγον κινῷ καὶ πᾶσιν ο δειον πάθεσι, νῦν μὲν πλεονεξίας κατηγορῶν δὲ τρυφῆς, πάλιν ἀσελγείας καθαπτόμενος, εἶτι μοσύνης συντιθεὶς ἔπαινον καὶ παράκλησιν· εἰ ἄλλων ἑκάστου κατορθωμάτων. Δέδοικα γὰρ | περὶ ἓν τῶν λόγων ἡμῖν ἀσχολουμένων, λάθα πεύων πάθος ἕτερον, ἄλλα καμνόντων ὑμῶν εἰ μὲν εἷς ἦν ἐνταῦθα ὁ συλλεγόμενος, οὐκ ἂ σφόδρα ἀναγκαῖον εἶναι ἐνόμισα πολυειδῆ τὸ ποιῆσαι. Ἐπειδὴ δὲ ἐν πλήθει τοσούτῳ πολλ καὶ πάθη εἰκὸς, οὐκ ἀπεικότως ποικίλλομεν τὴ σκαλίαν· πάντως γὰρ εὑρήσει τὴν ἑαυτοῦ χρ λόγος ἅπασιν έφαπλούμενος. Διά τοι τοῦτο Γραφὴ πολυειδής τίς ἐστι, περὶ μυρίων ἡμῖν ὁ μένη [152] πραγμάτων, ἐπειδὴ κοινῇ τῇ φύσε γ καὶ τῶν ἀνθρώπων. Ἐν δὲ πλήθει τοσούτω ἀνάγκη τὰ πάθη τῆς ψυχῆς εἶναι, εἰ καὶ μὴ τ πᾶσι. Τούτων τοίνυν ἑαυτοὺς ἐκκαθάραντες τῶν θείων λόγων ἀκούσωμεν, καὶ μετὰ συντετ • Sic mass. Morel, κινῶ πᾶσιν ἀνθρώποις ομοίως άγ καὶ πᾶσιν.

131 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. τοῦ παρόντος βίου προσέχοντες πράγμασιν, οἱ μὴ καταγελώντες τῆς ἐνταῦθα τρυφῆς, οἱ δόξης και δυο να στείας ἐρασταί; Ταῦτα γὰρ πάντα ῥεύματά ἐστιν, ἱστάμενα μὲν οὐδαμοῦ, κατὰ δὲ πρανοῦς ἀεὶ φερόμενα μετὰ πολλῆς τῆς ῥύμης. Καὶ γὰρ ὁ σήμερον πλούσιος, αὔριον πένης· ὁ σήμερον μετὰ κήρυκος καὶ ζώνης καὶ ὀχήματος καὶ πολλῶν τῶν ῥαβδούχων φαινόμε- νος, πολλάκις τῇ ἑξῆς ἡμέρᾳ τὸ δεσμωτήριον ᾤκησεν, ἑτέρῳ καὶ ἄκων τῆς φαντασίας παραχωρήσας ἐκεί νης. Ο τρυφῶν πάλιν καὶ διασπώμενος *, ἐπειδὰν διαῤῥήξῃ τὴν ἑαυτοῦ γαστέρα, [150] μέχρι μιᾶς ἡμέρας οὐ δύναται τὴν ἐκ τούτων ἐγγενομένην αὐτῷ χορηγίαν κατασχεῖν, ἀλλὰ, διαπνευσθείσης ἐκείνης, ἀναγκάζεται πάλιν ἕτερα επεμβάλλειν, οὐδὲν διαφέ ρων χειμάρρου. Καθάπερ γὰρ ἐκεῖ τοῦ προτέρου ῥεύ- ματος προχωροῦντος, ἕτερα ἐπέρχεται πάλιν· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα, τῆς προτέρας ἐξισταμένης τροφῆς, ἑτέρας ἡμῖν δεῖ πάλιν. Καὶ τοιαύτη τῶν βιωτικῶν ἡ φύσις, τὸ μηδέποτε ἑστάναι λαχοῦσα, ἀλλ᾽ ἀεὶ ῥεῖν καὶ παρασύρεσθαι. Ἐπὶ δὲ τῆς τρυφῆς, οὐ τοῦτο μόνον ἐστὶ τὸ παραῤῥεῖν καὶ παρατρέχειν, ἀλλὰ καὶ πολλὰ ἡμῖν ἕτερα παρέχει πράγματα. Ἐν τῷ γὰρ παριέναι μετὰ ῥύμης τό τε ἰσχυρὸν ἀπολύει τοῦ σώ ματος, τά τε ἀνδρεῖον παρασύρει τῆς ψυχῆς· καὶ οὐχ οὕτω τὰ σφοδρὰ τῶν ποταμίων ρευμάτων τὰς ὄχθας εξωθε διατρώγειν, καὶ ποιεῖν ὑφιζάνειν, ὡς τρυφὴ καὶ σπατάλη τὰ τῆς ὑγείας ἡμῶν ἐρείσματα πάντα ὑπο- σύρει ῥᾳδίως. Κἂν ἔλθῃς εἰς ἰατρεῖον, καὶ προσελθὼν ἐρωτήσῃς, πάσας σχεδὸν τῶν νοσημάτων τὰς αἰτίας ἐκεῖθεν εὑρήσεις οὔσας. Ἡ μὲν γὰρ εὐτέλεια καὶ ἡ λιτή τράπεζα, ὑγείας μήτηρ ἐστίν. Διὰ τοῦτο καὶ Ιατρῶν παῖδες οὕτως αὐτὴν ὠνόμασαν, τό γε μή κοι ρέννυσθαι, ὑγείαν καλέσαντες· Ακορίη γὰρ τροφῆς, ὑγιείη· τό τε ἐνδεῶς ἑστιᾶσθαι, μητέρα ὑγείας εἰπόν- τες. Εἰ δὲ ἡ ἔνδεια μήτηρ ὑγείας, εὔδηλον ὅτι ἡ πλη- σμονή μήτηρ νόσου καὶ ἀῤῥωστίας ἐστὶ, καὶ τίκτει • Boisius in notis Savilii suspicatur legendum καὶ περὶ εὐωχίας καὶ πότους διασπώμενος. Superfluus sane conatus. · πάθη καὶ αὐτῶν ὑπερβαίνοντα τῶν ἰατρῶν τὴν τέχ Καὶ γὰρ ποδαλγίαι, καὶ καρηβαρίαι, καὶ ἀμβλυωπ καὶ χειραλγίαι, καὶ τρόμοι, καὶ παρέσεις, καὶ ρος, καὶ πυρετοὶ μακροὶ καὶ φλογώδεις, καὶ ἐν τούτων πολλῷ πλείονα (οὐ γὰρ καιρὸς πάντα ἐπιέ οὐκ ἀπὸ ἐνδείας καὶ φιλοσόφου διαίτης, ἀλλ' ἐξ φαγίας καὶ πλησμονῆς τίκτεσθαι πέφυκεν. Εἰ δὲ λει καὶ τῆς ψυχῆς τὰς νόσους ἰδεῖν τὰς ἐντεῦθεν μένας, ὄψει ὅτι πλεονεξίαι, βλακείας, μελαγχο νωθεῖαι, ἀσέλγειαι, ἀμαθία πᾶτα ἐντεῦθεν ἔχει ἀρχήν. Ονων γὰρ οὐδὲν ἄμεινον ἀπὸ τῶν τοιο τραπεζῶν αἱ τρυφῶσαι γίνονται ψυχαί, ὑπὸ τοιούτ διασπώμεναι θηρίων. Εἴπω καὶ λύπας ὅσας ἔ; καὶ ἀηδίας οἱ προσεδρεύοντες τῇ τρυφῇ ; ᾿Αλλὰ π μὲν ἐπελθεῖν οὐ δυνατόν· ἑνὶ δὲ καὶ τούτῳ κεφα τὸ πᾶν ποιήσω φανερόν. Τῆς γὰρ τραπέζης, τα δὲ λέγω τῆς πολυτελούς, μεθ᾿ ἡδονῆς οὐδέποτε γεύονται. Ἡ μὲν γὰρ ἔνδεια, ὥσπερ ὑγείας, οὔτι ἡδονῆς μήτηρ ἐστίν· ἡ πλησμονὴ δὲ, ὥσπερ να οὕτω καὶ ἀηδίας ἐστὶ πηγὴ καὶ ρίζα. Ενθα γὰρ κόρος, ἐπιθυμίαν εἶναι οὐκ ἔστιν· ἐπιθυμίας δὲ οὔσης, πῶς ἂν εἴη ποτὲ ἡδονή; Διὰ τοῦτο οὐ συνετωτέρους καὶ ὑγιεινοτέρους τοὺς πενομένου πλουσίων εὕροιμεν ἂν, ἀλλὰ καὶ πλείονα καρπ νους τὴν εὐφροσύνην. "Απερ πάντα ἐννοήσαντες γωμεν μέθην τε καὶ τρυφήν, μὴ τὴν ἐν τραπ μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἄλλην ἅπασαν τὴν ἐν πρά βιωτικοῖς· καὶ ἀντ᾽ ἐκείνης ἀνταλλαξώμεθα τὴ τῶν πνευματικῶν ἡδονὴν, καὶ κατὰ τὸν Προ κατατρυφήσωμεν τοῦ Κυρίου (Κατατρύφησο τοῦ Κυρίου, φησί, καὶ δώη σοι τὰ αἰτήματ καρδίας σου)· ἵνα καὶ τῶν ἐνταῦθα καὶ τῶν λόντων [131] ἀπολαύσωμεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ θρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύμα τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. b Morel. ὑπὸ τοσούτων. • Alii γὰρ τούτου. ΟΜΙΛΙΑ ΚΓ'. Ταύτην ἐποίησε τὴν ἀρχὴν τῶν σημείων ὁ Ἰησοῖς ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας. α'. Πολὺς ὁ διάβολο; ἔγκειται καὶ σφοδρός, πάντοθεν πολιορκῶν τὴν σωτηρίαν τὴν ἡμετέραν. Δεῖ τοίνυν ἐγρηγορέναι καὶ νήφειν, καὶ πανταχόθεν ἐπιτειχίζειν αὐτοῦ τὴν ἔφοδον. Κἂν γὰρ μικρᾶς ἐπιλάθηταί τιο; ἀφορμῆς, εὐρεῖαν ἑαυτῷ κατασκευάζει λοιπὸν τὴν εἴσοδον, καὶ ὅλην εἰσάγει κατὰ μικρὸν τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν. Εἰ τοίνυν λόγος τις ἡμῖν ἐστι τῆς σωτηρίας τῆς ἡμετέρας, μηδὲ ἐν τοῖς μικροῖς αὐτῷ συγχωρώ· μεν ἡμῖν ἐπιέναι, ἵνα ἀπὸ τούτων τὰ μεγάλα προ αναστείλωμεν. Καὶ γὰρ ἐσχάτης ἀνοίας ἂν εἴη, ἐκεῖ- νον μὲν τοσαύτην ἐπιδείκνυσθαι σπουδήν, ὥστε τὴν ἡμετέραν ἀπολλύναι ο ψυχήν· ἡμᾶς δὲ ὑπὲρ τῆς ἡμῶν αὐτῶν σωτηρίας μηδὲ τὸ ἴσον ἄγειν » μέτρον. Ταυτά μοι οὐχ ἁπλῶς εἴρηται, ἀλλ' ἐπειδὴ δέδοικα, μήποτε ἐν μέσῳ τῷ σηκῷ καὶ νῦν ὁ λύκος οὗτος ἐστήκη ο μή καθορώμενος ἡμῖν, καὶ θηριάλωτον ἐκ τούτου γένηται πρόβατον, ῥᾳθυμίᾳ καὶ ἐπιβουλῇ πονηρᾷ ἀποβουκου ληθὲν τῆς ἀγέλης καὶ τῆς ἀκροάσεως. Εἰ μὲν γὰρ ἦν αἰσθητὰ τὰ τραύματα, ἢ καὶ τὸ σῶμα τὰς πληγὰς ἐλάμβανεν, οὐκ ἦν ἔργον διαγνῶναι τας τοιαύτας ἐπι- βουλάς. Ἐπειδὴ δὲ ἀόρατος ἡ ψυχὴ, καὶ αὐτὴ τὰ ἔλκη δέχεται, πολλῆς ἡμῖν δεῖ τῆς ἀγρυπνίας, ὥστε ἕκαστον * [ta Savil. et mss. Morel. ἀπολέσαι. b Morel. εἰσαγαγεῖν. c Morel. Έστηκε. Savil. ειστήκει. Sed suspicatur legendum ἑστήκῃ, et haec vera lectio quam habet codex unus opline pulse. Duo autem alii ἐστήνει, mendose ἑαυτὸν δοκιμάζειν. Οὐδεὶς γὰρ οἶδε τὰ τοῦ ὁ που, ὡς τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτ μὲν γὰρ λόγος ἅπασι διαλέγεται, καὶ κοινὸν πρέ φάρμακον τοῖς δεομένοις· ἑνὸς δὲ ἑκάστου τῶν ὁ μένων λαβεῖν ἔστι τὸ ἐπιτήδειον τῷ νοσήματ οἶδα ἐγὼ τοὺς ἀῤῥωστοῦντας, οὐκ οἶδα τοὺς ὑγ τας. Διὰ τοῦτο πάντα λόγον κινῷ καὶ πᾶσιν ο δειον πάθεσι, νῦν μὲν πλεονεξίας κατηγορῶν δὲ τρυφῆς, πάλιν ἀσελγείας καθαπτόμενος, εἶτι μοσύνης συντιθεὶς ἔπαινον καὶ παράκλησιν· εἰ ἄλλων ἑκάστου κατορθωμάτων. Δέδοικα γὰρ | περὶ ἓν τῶν λόγων ἡμῖν ἀσχολουμένων, λάθα πεύων πάθος ἕτερον, ἄλλα καμνόντων ὑμῶν εἰ μὲν εἷς ἦν ἐνταῦθα ὁ συλλεγόμενος, οὐκ ἂ σφόδρα ἀναγκαῖον εἶναι ἐνόμισα πολυειδῆ τὸ ποιῆσαι. Ἐπειδὴ δὲ ἐν πλήθει τοσούτῳ πολλ καὶ πάθη εἰκὸς, οὐκ ἀπεικότως ποικίλλομεν τὴ σκαλίαν· πάντως γὰρ εὑρήσει τὴν ἑαυτοῦ χρ λόγος ἅπασιν έφαπλούμενος. Διά τοι τοῦτο Γραφὴ πολυειδής τίς ἐστι, περὶ μυρίων ἡμῖν ὁ μένη [152] πραγμάτων, ἐπειδὴ κοινῇ τῇ φύσε γ καὶ τῶν ἀνθρώπων. Ἐν δὲ πλήθει τοσούτω ἀνάγκη τὰ πάθη τῆς ψυχῆς εἶναι, εἰ καὶ μὴ τ πᾶσι. Τούτων τοίνυν ἑαυτοὺς ἐκκαθάραντες τῶν θείων λόγων ἀκούσωμεν, καὶ μετὰ συντετ • Sic mass. Morel, κινῶ πᾶσιν ἀνθρώποις ομοίως άγ καὶ πᾶσιν.

131 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. τοῦ παρόντος βίου προσέχοντες πράγμασιν, οἱ μὴ καταγελώντες τῆς ἐνταῦθα τρυφῆς, οἱ δόξης και δυο να στείας ἐρασταί; Ταῦτα γὰρ πάντα ῥεύματά ἐστιν, ἱστάμενα μὲν οὐδαμοῦ, κατὰ δὲ πρανοῦς ἀεὶ φερόμενα μετὰ πολλῆς τῆς ῥύμης. Καὶ γὰρ ὁ σήμερον πλούσιος, αὔριον πένης· ὁ σήμερον μετὰ κήρυκος καὶ ζώνης καὶ ὀχήματος καὶ πολλῶν τῶν ῥαβδούχων φαινόμε- νος, πολλάκις τῇ ἑξῆς ἡμέρᾳ τὸ δεσμωτήριον ᾤκησεν, ἑτέρῳ καὶ ἄκων τῆς φαντασίας παραχωρήσας ἐκεί νης. Ο τρυφῶν πάλιν καὶ διασπώμενος *, ἐπειδὰν διαῤῥήξῃ τὴν ἑαυτοῦ γαστέρα, [150] μέχρι μιᾶς ἡμέρας οὐ δύναται τὴν ἐκ τούτων ἐγγενομένην αὐτῷ χορηγίαν κατασχεῖν, ἀλλὰ, διαπνευσθείσης ἐκείνης, ἀναγκάζεται πάλιν ἕτερα επεμβάλλειν, οὐδὲν διαφέ ρων χειμάρρου. Καθάπερ γὰρ ἐκεῖ τοῦ προτέρου ῥεύ- ματος προχωροῦντος, ἕτερα ἐπέρχεται πάλιν· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα, τῆς προτέρας ἐξισταμένης τροφῆς, ἑτέρας ἡμῖν δεῖ πάλιν. Καὶ τοιαύτη τῶν βιωτικῶν ἡ φύσις, τὸ μηδέποτε ἑστάναι λαχοῦσα, ἀλλ᾽ ἀεὶ ῥεῖν καὶ παρασύρεσθαι. Ἐπὶ δὲ τῆς τρυφῆς, οὐ τοῦτο μόνον ἐστὶ τὸ παραῤῥεῖν καὶ παρατρέχειν, ἀλλὰ καὶ πολλὰ ἡμῖν ἕτερα παρέχει πράγματα. Ἐν τῷ γὰρ παριέναι μετὰ ῥύμης τό τε ἰσχυρὸν ἀπολύει τοῦ σώ ματος, τά τε ἀνδρεῖον παρασύρει τῆς ψυχῆς· καὶ οὐχ οὕτω τὰ σφοδρὰ τῶν ποταμίων ρευμάτων τὰς ὄχθας εξωθε διατρώγειν, καὶ ποιεῖν ὑφιζάνειν, ὡς τρυφὴ καὶ σπατάλη τὰ τῆς ὑγείας ἡμῶν ἐρείσματα πάντα ὑπο- σύρει ῥᾳδίως. Κἂν ἔλθῃς εἰς ἰατρεῖον, καὶ προσελθὼν ἐρωτήσῃς, πάσας σχεδὸν τῶν νοσημάτων τὰς αἰτίας ἐκεῖθεν εὑρήσεις οὔσας. Ἡ μὲν γὰρ εὐτέλεια καὶ ἡ λιτή τράπεζα, ὑγείας μήτηρ ἐστίν. Διὰ τοῦτο καὶ Ιατρῶν παῖδες οὕτως αὐτὴν ὠνόμασαν, τό γε μή κοι ρέννυσθαι, ὑγείαν καλέσαντες· Ακορίη γὰρ τροφῆς, ὑγιείη· τό τε ἐνδεῶς ἑστιᾶσθαι, μητέρα ὑγείας εἰπόν- τες. Εἰ δὲ ἡ ἔνδεια μήτηρ ὑγείας, εὔδηλον ὅτι ἡ πλη- σμονή μήτηρ νόσου καὶ ἀῤῥωστίας ἐστὶ, καὶ τίκτει • Boisius in notis Savilii suspicatur legendum καὶ περὶ εὐωχίας καὶ πότους διασπώμενος. Superfluus sane conatus. · πάθη καὶ αὐτῶν ὑπερβαίνοντα τῶν ἰατρῶν τὴν τέχ Καὶ γὰρ ποδαλγίαι, καὶ καρηβαρίαι, καὶ ἀμβλυωπ καὶ χειραλγίαι, καὶ τρόμοι, καὶ παρέσεις, καὶ ρος, καὶ πυρετοὶ μακροὶ καὶ φλογώδεις, καὶ ἐν τούτων πολλῷ πλείονα (οὐ γὰρ καιρὸς πάντα ἐπιέ οὐκ ἀπὸ ἐνδείας καὶ φιλοσόφου διαίτης, ἀλλ' ἐξ φαγίας καὶ πλησμονῆς τίκτεσθαι πέφυκεν. Εἰ δὲ λει καὶ τῆς ψυχῆς τὰς νόσους ἰδεῖν τὰς ἐντεῦθεν μένας, ὄψει ὅτι πλεονεξίαι, βλακείας, μελαγχο νωθεῖαι, ἀσέλγειαι, ἀμαθία πᾶτα ἐντεῦθεν ἔχει ἀρχήν. Ονων γὰρ οὐδὲν ἄμεινον ἀπὸ τῶν τοιο τραπεζῶν αἱ τρυφῶσαι γίνονται ψυχαί, ὑπὸ τοιούτ διασπώμεναι θηρίων. Εἴπω καὶ λύπας ὅσας ἔ; καὶ ἀηδίας οἱ προσεδρεύοντες τῇ τρυφῇ ; ᾿Αλλὰ π μὲν ἐπελθεῖν οὐ δυνατόν· ἑνὶ δὲ καὶ τούτῳ κεφα τὸ πᾶν ποιήσω φανερόν. Τῆς γὰρ τραπέζης, τα δὲ λέγω τῆς πολυτελούς, μεθ᾿ ἡδονῆς οὐδέποτε γεύονται. Ἡ μὲν γὰρ ἔνδεια, ὥσπερ ὑγείας, οὔτι ἡδονῆς μήτηρ ἐστίν· ἡ πλησμονὴ δὲ, ὥσπερ να οὕτω καὶ ἀηδίας ἐστὶ πηγὴ καὶ ρίζα. Ενθα γὰρ κόρος, ἐπιθυμίαν εἶναι οὐκ ἔστιν· ἐπιθυμίας δὲ οὔσης, πῶς ἂν εἴη ποτὲ ἡδονή; Διὰ τοῦτο οὐ συνετωτέρους καὶ ὑγιεινοτέρους τοὺς πενομένου πλουσίων εὕροιμεν ἂν, ἀλλὰ καὶ πλείονα καρπ νους τὴν εὐφροσύνην. "Απερ πάντα ἐννοήσαντες γωμεν μέθην τε καὶ τρυφήν, μὴ τὴν ἐν τραπ μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἄλλην ἅπασαν τὴν ἐν πρά βιωτικοῖς· καὶ ἀντ᾽ ἐκείνης ἀνταλλαξώμεθα τὴ τῶν πνευματικῶν ἡδονὴν, καὶ κατὰ τὸν Προ κατατρυφήσωμεν τοῦ Κυρίου (Κατατρύφησο τοῦ Κυρίου, φησί, καὶ δώη σοι τὰ αἰτήματ καρδίας σου)· ἵνα καὶ τῶν ἐνταῦθα καὶ τῶν λόντων [131] ἀπολαύσωμεν ἀγαθῶν, χάριτι καὶ θρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύμα τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. b Morel. ὑπὸ τοσούτων. • Alii γὰρ τούτου. ΟΜΙΛΙΑ ΚΓ'. Ταύτην ἐποίησε τὴν ἀρχὴν τῶν σημείων ὁ Ἰησοῖς ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας. α'. Πολὺς ὁ διάβολο; ἔγκειται καὶ σφοδρός, πάντοθεν πολιορκῶν τὴν σωτηρίαν τὴν ἡμετέραν. Δεῖ τοίνυν ἐγρηγορέναι καὶ νήφειν, καὶ πανταχόθεν ἐπιτειχίζειν αὐτοῦ τὴν ἔφοδον. Κἂν γὰρ μικρᾶς ἐπιλάθηταί τιο; ἀφορμῆς, εὐρεῖαν ἑαυτῷ κατασκευάζει λοιπὸν τὴν εἴσοδον, καὶ ὅλην εἰσάγει κατὰ μικρὸν τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν. Εἰ τοίνυν λόγος τις ἡμῖν ἐστι τῆς σωτηρίας τῆς ἡμετέρας, μηδὲ ἐν τοῖς μικροῖς αὐτῷ συγχωρώ· μεν ἡμῖν ἐπιέναι, ἵνα ἀπὸ τούτων τὰ μεγάλα προ αναστείλωμεν. Καὶ γὰρ ἐσχάτης ἀνοίας ἂν εἴη, ἐκεῖ- νον μὲν τοσαύτην ἐπιδείκνυσθαι σπουδήν, ὥστε τὴν ἡμετέραν ἀπολλύναι ο ψυχήν· ἡμᾶς δὲ ὑπὲρ τῆς ἡμῶν αὐτῶν σωτηρίας μηδὲ τὸ ἴσον ἄγειν » μέτρον. Ταυτά μοι οὐχ ἁπλῶς εἴρηται, ἀλλ' ἐπειδὴ δέδοικα, μήποτε ἐν μέσῳ τῷ σηκῷ καὶ νῦν ὁ λύκος οὗτος ἐστήκη ο μή καθορώμενος ἡμῖν, καὶ θηριάλωτον ἐκ τούτου γένηται πρόβατον, ῥᾳθυμίᾳ καὶ ἐπιβουλῇ πονηρᾷ ἀποβουκου ληθὲν τῆς ἀγέλης καὶ τῆς ἀκροάσεως. Εἰ μὲν γὰρ ἦν αἰσθητὰ τὰ τραύματα, ἢ καὶ τὸ σῶμα τὰς πληγὰς ἐλάμβανεν, οὐκ ἦν ἔργον διαγνῶναι τας τοιαύτας ἐπι- βουλάς. Ἐπειδὴ δὲ ἀόρατος ἡ ψυχὴ, καὶ αὐτὴ τὰ ἔλκη δέχεται, πολλῆς ἡμῖν δεῖ τῆς ἀγρυπνίας, ὥστε ἕκαστον * [ta Savil. et mss. Morel. ἀπολέσαι. b Morel. εἰσαγαγεῖν. c Morel. Έστηκε. Savil. ειστήκει. Sed suspicatur legendum ἑστήκῃ, et haec vera lectio quam habet codex unus opline pulse. Duo autem alii ἐστήνει, mendose ἑαυτὸν δοκιμάζειν. Οὐδεὶς γὰρ οἶδε τὰ τοῦ ὁ που, ὡς τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτ μὲν γὰρ λόγος ἅπασι διαλέγεται, καὶ κοινὸν πρέ φάρμακον τοῖς δεομένοις· ἑνὸς δὲ ἑκάστου τῶν ὁ μένων λαβεῖν ἔστι τὸ ἐπιτήδειον τῷ νοσήματ οἶδα ἐγὼ τοὺς ἀῤῥωστοῦντας, οὐκ οἶδα τοὺς ὑγ τας. Διὰ τοῦτο πάντα λόγον κινῷ καὶ πᾶσιν ο δειον πάθεσι, νῦν μὲν πλεονεξίας κατηγορῶν δὲ τρυφῆς, πάλιν ἀσελγείας καθαπτόμενος, εἶτι μοσύνης συντιθεὶς ἔπαινον καὶ παράκλησιν· εἰ ἄλλων ἑκάστου κατορθωμάτων. Δέδοικα γὰρ | περὶ ἓν τῶν λόγων ἡμῖν ἀσχολουμένων, λάθα πεύων πάθος ἕτερον, ἄλλα καμνόντων ὑμῶν εἰ μὲν εἷς ἦν ἐνταῦθα ὁ συλλεγόμενος, οὐκ ἂ σφόδρα ἀναγκαῖον εἶναι ἐνόμισα πολυειδῆ τὸ ποιῆσαι. Ἐπειδὴ δὲ ἐν πλήθει τοσούτῳ πολλ καὶ πάθη εἰκὸς, οὐκ ἀπεικότως ποικίλλομεν τὴ σκαλίαν· πάντως γὰρ εὑρήσει τὴν ἑαυτοῦ χρ λόγος ἅπασιν έφαπλούμενος. Διά τοι τοῦτο Γραφὴ πολυειδής τίς ἐστι, περὶ μυρίων ἡμῖν ὁ μένη [152] πραγμάτων, ἐπειδὴ κοινῇ τῇ φύσε γ καὶ τῶν ἀνθρώπων. Ἐν δὲ πλήθει τοσούτω ἀνάγκη τὰ πάθη τῆς ψυχῆς εἶναι, εἰ καὶ μὴ τ πᾶσι. Τούτων τοίνυν ἑαυτοὺς ἐκκαθάραντες τῶν θείων λόγων ἀκούσωμεν, καὶ μετὰ συντετ • Sic mass. Morel, κινῶ πᾶσιν ἀνθρώποις ομοίως άγ καὶ πᾶσιν.

139 IN JOANNEM HOMIL. XXIII. al. XXII. διανοίας *, καὶ τῶν σήμερον ἡμῖν ἀναγνωσθέντων ἀκούσωμεν. Τίνα δὲ ταῦτά ἐστι; Ταύτην ἐποίησε, φησί, τὴν ἀρχὴν τῶν σημείων ὁ Ἰησοῦς ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας. Εἶπον καὶ πρώην ὅτι τινὲς οὐκ ἀρχὴν ταύτην εἶναί φασι. Τί γάρ, φησὶν, εἰ πρόσο κειται ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας; Τὴν γὰρ ἀρχὴν, φησί, ταύτην ἐποίησεν ἐν Κανᾷ. Ἐγὼ b δὲ ὑπὲρ τούτων μὲν οὐδὲν ἂν ἀκριβολογησαίμην· ἀλλ' ὅτι μέντοι μετὰ τὸ βάπτισμα τῶν σημείων ἤρξατο, καὶ πρὸ τοῦ βαπτίσματος οὐδὲν ἐθαυματούργησε, καὶ ἔμπροσθεν ἐδηλώσαμεν. Εἴτε δὲ τοῦτο, εἴτε ἕτερον πρῶτον σημεῖον ἐγένετο τῶν μετὰ τὸ βάπτισμα γενο μένων, οὐ σφόδρα διισχυρίζεσθαι ἀναγκαῖον εἶναί μοι δοκεῖ. Καὶ ἐφανέρωσε τὴν δόξαν αὐτοῦ. Πῶς καὶ τίνι τρόπῳ ; Οὐδὲ γὰρ πολλοὶ προσεῖχον τῷ γινομένῳ, ἀλλ' οἱ διάκονοι, καὶ ὁ ἀρχιτρίκλινος, καὶ ὁ νυμφίος. Πῶς οὖν ἐφανέρωσε τὴν δόξαν αὐτοῦ; Τό γε αὐτοῦ μέρος. Εἰ δὲ καὶ μὴ τότε, ἀλλ᾽ ὕστερον ἔμελλον τὸ θαῦμα ἀκούσεσθαι ἅπαντες· μέχρι γὰρ τοῦ νῦν ᾄδε- ται, καὶ οὐ διέλαθεν. Ὅτι γὰρ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ οὐ πάντες ᾔδεσαν, ἀπὸ τῶν ἐπαγομένων δῆλον. Εἰπὼν γὰρ, Εφανέρωσε τὴν δόξαν αὐτοῦ, ἐπήγαγε· Καὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτὸν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, οἱ καὶ πρὸ τούτου θαυμάζοντες αὐτόν. Ορᾷς ὅτι τὰ ση- μεῖα τότε μάλιστα ἀναγκαῖον ἦν ποιεῖν, ὅτε οἱ εὐγνώ- μονες καὶ προσέχοντες τοῖς γινομένοις σαφῶς παρ- ἦσαν ; Οὗτοι γὰρ ἔμελλον καὶ πιστεύειν εὐκολώτερον, καὶ μετὰ ἀκριβείας προσέχειν τοῖς γινομένοις. Κα! πῶς ἂν ἐγένετο γνώριμος των σημείων χωρίς; Ότι καὶ διδασκαλία ἱκανὴ καὶ προφητεία καὶ τὸ θαῦμα ἐνθεῖναι ταῖς τῶν ἀκουόντων ψυχαῖς, ὥστε μετὰ δια θέσεως προσέχειν τοῖς γινομένοις, τῆς ψυχῆς προοι κειωμένης ήδη. Διά τοι τοῦτο πολλαχοῦ καὶ ἀλλαχοῦ φασιν οἱ εὐαγγελισταί, μὴ πεποιηκέναι σημεῖον αὐ- τὸν, διὰ τὸ τῶν ἀνθρώπων σκαιὸν τῶν ἐκεῖ διατρι- δόντων. Καὶ μετὰ ταῦτα κατέβη εἰς Καπερναούμ αὐτὸς καὶ ἡ μήτηρ αὐτοῦ, καὶ οἱ ἀδελφοὶ καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ· καὶ ἦσαν ἐκεῖ οὐ πολλὰς ἡμέρας. Τίνος οὖν ἔνεκεν παραγίνεται μετὰ τῆς μητρὸς εἰς Καπερναούμ; Οὔτε γὰρ θαῦμα οὐδὲν εἰργάσατο αὐ- τέθι, οὔτε οἱ τὴν πόλιν οἰκοῦντες ἐκείνην τῶν ὑγιῶς πρὸς αὐτὸν ἐχόντων ἦσαν, ἀλλὰ καὶ τῶν σφόδρα δι- εφθαρμένων. Καὶ τοῦτο ἐδήλωσεν ὁ Χριστὸς εἰπών· Καὶ σὺ, Καπερναούμ, ἡ ἕως τοῦ οὐρανοῦ ὑψωθείσα, ἕως ᾅδου καταβιβασθήσῃ. Τίνος οὖν ἕνεκεν παρα- γίνεται ; Ἐμοὶ δοκεῖ, ἐπειδὴ μικρὸν ὕστερον ἔμελλεν ἀνιέναι εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα, διὰ τοῦτο τότε ἀπελθεῖν, ὥστε μὴ πανταχοῦ τοὺς ἀδελφοὺς ἐπισύρεσθαι καὶ τὴν μητέρα. Απελθὼν γοῦν καὶ ὀλίγον διατρίψας χρό- νον διὰ τὴν εἰς τὴν μητέρα τιμὴν, οὕτω πάλιν ἐπι- λαμβάνεται τῶν θαυμάτων, ἀποκαταστήσας τὴν γε γεννηκυίαν. [133] Διὰ τοῦτό φησιν, ὅτι οὐ μετὰ πολλὰς ἡμέρας ἀνέβη εἰς Ἱεροσόλυμα. Πρὸ ὀλίγων ἅμα ἡμερῶν τοῦ Πάσχα ἐβαπτίσατο. Ανελθὼν δὲ εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα τί ποιεί; Πράγμα πολλῆς αὐθεντίας γέμον. Τοὺς γὰρ καπήλους ἐκείνους, τους τραπεζίτα, τοὺς τὰς περιστερὰς πωλοῦντας καὶ βόας καὶ πρός κατα, καὶ διὰ τοῦτο ἐκεῖ διατρίβοντας, ἐξέβαλε. β'. Καὶ ἕτερος μὲν εὐαγγελιστής φησιν, ὅτι ἐκβάλλων ἔλεγεν· Μὴ ποιεῖτε τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου σπήλαιον λῃστῶν· οὗτος δέ φησιν, Οἶκον ἐμπορίου, οὐκ έναν τίω; ἀλλήλοις λέγοντες, ἀλλὰ δεικνύντες ὅτι ἐκ δευτέ 4 Morel. οὕτω τοῖς θείοις λόγοις προσβάλλωμεν, καὶ οὕτω μετὰ συντεταμένης σφόδρα τῆς διανοίας. Savilium sequimur, qui tamen συντετριμμένης στο συντεταμένης posuit. b Sic Savil. et miss. Moret cum cod. 706 τί γὰρ ἄτοπον προσκεῖσθαι ἐν Κ.... καὶ μὴ ἀρχὴν εἶναι ταύτην τῶν τοῦ Ἰη- του σημείων ἐγώ. c Morel, ὥστε οἱ καὶ πρὸ τούτου θαυμά ζῶντες ἐπίστευσαν. Όλες 130 ρου τοῦτο ἐποίησε, καὶ ὅτι οὐ κατὰ τὸν αὐτὸν καιρὸν ἀμφότερα γέγονεν, ἀλλὰ νῦν μὲν ἐν προοιμίοις, νῦν δὲ πρὸς αὐτὸ τὸ πάθος ἐλθὼν, τοῦτο ποιεῖ. Διὸ καὶ σφοδρότερον τοῖς λόγοις χρησάμενος, σπήλαιον ἐκά- λεσεν ἐνταῦθα· ἐν δὲ ἀρχῇ τῶν σημείων 4 οὐχ οὕτως, ἀλλ' ὑφειμένῃ μᾶλλον τῇ ἐπιτιμήσει κέχρηται· ὅθεν εἰκὸς δεύτερον τοῦτο πεποιηκέναι. Καὶ τίνος ἕνεκεν, φησὶν, αὐτὸ τοῦτο πεποίηκεν ὁ Χριστὸς, καὶ τοσαύτῃ σφοδρότητι κέχρηται ο κατ' αὐτῶν, ὅπερ οὐδαμοῦ φαί- νεται ποιῶν, καὶ ταῦτα ὑβριζόμενος, λοιδορούμενος, καὶ Σαμαρείτης καὶ δαιμονῶν κληθεὶς παρ' αὐτῶν; Οὐδὲ γὰρ ἠρκέσθη τοῖς λόγοις μόνον, ἀλλὰ καὶ φρα- γέλλιον λαβὼν, οὕτως αὐτοὺς ἐξέβαλεν. Οἱ δὲ Ἰουδαίοι ἑτέρων μὲν εὐεργετουμένων, ἐγκαλοῦσι καὶ ἀγριαί νουσιν· ὅτε δὲ εἰκὸς ἦν ἐκθηριωθῆναι ἐπιτιμωμένους, οὐ τοιούτῳ κέχρηνται πρὸς αὐτὸν τρόπῳ. Οὐ γὰρ ἐπ- ετίμησαν, οὐδὲ ὕβρισαν· ἀλλὰ τί φασι 1; Τί σημεῖον δεικνύεις ἡμῖν, ὅτι ταῦτα ποιεῖς; Ορᾷς βασκανίας ὑπερβολὴν, καὶ πῶς αἱ τῶν ἄλλων εὐεργεσίαι μάλλιν αὐτοὺς παρώξυναν ; Ποτὲ μὲν οὖν σπήλαιον λῃστῶν τὸν ναὸν ὑπ' αὐτῶν ἔλεγε γενέσθαι, δεικνὺς ὅτι τὰ πωλούμενα ἀπὸ κλοπῆς ἦν, καὶ ἁρπαγῆς καὶ πλεο- νεξίας, καὶ ἐκ τῶν ἀλλοτρίων επλούτουν συμφορῶν· ποτὲ δὲ οἶκον ἐμπορίου, τὰς ἀναισχύντους αὐτῶν καπηλείας ἐνδεικνύμενος. ᾿Αλλὰ τίνος ἕνεκεν τοῦτο πεποίηκεν; Ἐπειδὴ ἔμελλεν ἐν Σαββάτῳ θεραπεύειν, καὶ πολλὰ τοιαῦτα ποιεῖν, ἃ ἐδόκει παρ' αὐτοῖς 6 τοῦ νόμου παράβασις εἶναι· ἵνα μὴ δόξῃ ὡς ἀντίθεός τις καὶ ἐξ ἐναντίας ἥκων τῷ Πατρὶ ταῦτα ποιεῖν, ἐντεῦθεν τῆς τοιαύτης ὑπονοίας αὐτῶν ποιεῖται τὴν διόρθωσιν. Οὐ γὰρ ἂν ὁ τοσοῦτον ζῆλον ἐπιδειξάμενος ὑπὲρ τοῦ οἴκου, τῷ τοῦ οἴκου Δεσπότῃ καὶ ἐν αὐτῷ θεραπευο- μένῳ ἔμελλεν ἐναντιοῦσθαι. "Ην μὲν οὖν ἱκανὰ καὶ τὰ πρότερα ἔτη, ἐν οἷς κατὰ τὸν νόμον ἐβίω, δεῖξαι τὴν πρὸς τὸν νομοθέτην αἰδῶ, καὶ ὅτι οὐκ ἀντινομοθετών ἦλθεν· ἐπειδὴ δὲ εἰκὸς ἦν ἐκεῖνα λήθῃ παραδοθῆναι τῷ χρόνῳ 4, ἅτε οὐ πᾶσιν ὄντα γνώριμα, διὰ τὸ ἐν οἰκίᾳ τρέφεσθαι πτωχῇ καὶ εὐτελεί, παρόντων πάντων λοιπὸν (καὶ γὰρ πολλοὶ παρῆσαν, ἅτε ἑορτῆς πλησίον οὔσης), τοῦτο ποιεῖ, καὶ παρακεκινδυνευμένως 1. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς ἐξέβαλεν, ἀλλὰ καὶ τὰς τραπέζας ἀνέτρε ψε, [134] καὶ τὸ ἀργύριον ἐξέχεε, διδοὺς αὐτοῖς ἐκ τού- των λογίσασθαι, ὅτι οὐκ ἂν ὁ εἰς κινδύνους ρίπτων ἑαυτὸν ὑπὲρ τῆς εὐκοσμίας τοῦ οἴκου, τοῦ Δεσπότου i τοῦ οἴκου κατεφρόνησεν ἄν· Εἰ γὰρ ὑποκρινόμενος ταῦτα ἐποίει, παραινέσαι ἐχρῆν μόνον· τὸ δὲ καὶ εἰς κινδύνους καταστῆναι, πάνυ τολμηρόν. Οὐδὲ γὰρ τὸ τυχὸν ἦν, καὶ θυμῷ τοσούτῳ ἀγοραίων ἑαυτὸν ἐκδοῦ. ναι, καὶ δῆμον πολλῆς γέμοντα ἀλογίας καπήλων ἀν- θρώπων καθ᾿ ἑαυτοῦ παροξύναι ὑβρίζοντα, ζημιοῦν τα· οὐχ ὑποκρινομένου ἦν, ἀλλὰ πάντα αἱρουμένου πάθη, ὑπὲρ τῆς εὐκοσμίας τοῦ οἴκου. Διὰ τοῦτο οὐδὲ δι' ὧν ποιεῖ μόνον, ἀλλὰ καὶ δι' ὧν λέγει, δείκνυσι τὴν πρὸς αὐτὸν συμφωνίαν· οὐδὲ γὰρ εἶπε, Τὸν οἶκον τὸν ἅγιον, ἀλλὰ, Τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου. Ἰδοὺ καὶ Πατέρα καλεῖ, καὶ οὐκ ὀργίζονται· ᾤοντο γὰρ ἁπλῶς αὐτὸν λέγειν. Ἐπειδὴ δὲ προϊὼν τρανότερον ἐφθέγγετο, ὡς ἐκείνην παραστῆσαι τὴν διάνοιαν τὴν τῆς ἰσότητος, τότε ἀγριαίνουσιν. Τί οὖν ἐκεῖνοι; Τί σημεῖον δει· κνύεις ἡμῖν, φησίν, ὅτι ταῦτα ποιεῖς ; Ὢ τῆς ἐσχάτης 4 Savil. ἐκάλεσεν λῃστῶν. Ενταῦθα δὲ ἐν ἀρχῇ τῶν σ. Sic quoque cod. 705, omisso tamen ληστών. κέχρηται e Sav. et codd. 705, 706. EDIT. Morel. τί φησι. Mss. plurimi τί φασι, melius. αὐτῶν rascriptum iisdem auctoribus. EDIT. melius quam Montf., τῷ τρόπῳ. EDIT. 1 Sic Savil. et codd. 703, 706. Norel, παρακινδυνευομένων. j Sic Savil. * Savil. cuin pro eo quod legebatur τῷ δεσπότῃ. Επιτ. coll. 70, 706 καταστῆναι (οὐδὲ γὰρ τὸ τ. ἦy). Mss. alii aliam efferunt lectionem e Accessit f Savil. et 3 Sic pro h Sic iidem,

139 IN JOANNEM HOMIL. XXIII. al. XXII. διανοίας *, καὶ τῶν σήμερον ἡμῖν ἀναγνωσθέντων ἀκούσωμεν. Τίνα δὲ ταῦτά ἐστι; Ταύτην ἐποίησε, φησί, τὴν ἀρχὴν τῶν σημείων ὁ Ἰησοῦς ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας. Εἶπον καὶ πρώην ὅτι τινὲς οὐκ ἀρχὴν ταύτην εἶναί φασι. Τί γάρ, φησὶν, εἰ πρόσο κειται ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας; Τὴν γὰρ ἀρχὴν, φησί, ταύτην ἐποίησεν ἐν Κανᾷ. Ἐγὼ b δὲ ὑπὲρ τούτων μὲν οὐδὲν ἂν ἀκριβολογησαίμην· ἀλλ' ὅτι μέντοι μετὰ τὸ βάπτισμα τῶν σημείων ἤρξατο, καὶ πρὸ τοῦ βαπτίσματος οὐδὲν ἐθαυματούργησε, καὶ ἔμπροσθεν ἐδηλώσαμεν. Εἴτε δὲ τοῦτο, εἴτε ἕτερον πρῶτον σημεῖον ἐγένετο τῶν μετὰ τὸ βάπτισμα γενο μένων, οὐ σφόδρα διισχυρίζεσθαι ἀναγκαῖον εἶναί μοι δοκεῖ. Καὶ ἐφανέρωσε τὴν δόξαν αὐτοῦ. Πῶς καὶ τίνι τρόπῳ ; Οὐδὲ γὰρ πολλοὶ προσεῖχον τῷ γινομένῳ, ἀλλ' οἱ διάκονοι, καὶ ὁ ἀρχιτρίκλινος, καὶ ὁ νυμφίος. Πῶς οὖν ἐφανέρωσε τὴν δόξαν αὐτοῦ; Τό γε αὐτοῦ μέρος. Εἰ δὲ καὶ μὴ τότε, ἀλλ᾽ ὕστερον ἔμελλον τὸ θαῦμα ἀκούσεσθαι ἅπαντες· μέχρι γὰρ τοῦ νῦν ᾄδε- ται, καὶ οὐ διέλαθεν. Ὅτι γὰρ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ οὐ πάντες ᾔδεσαν, ἀπὸ τῶν ἐπαγομένων δῆλον. Εἰπὼν γὰρ, Εφανέρωσε τὴν δόξαν αὐτοῦ, ἐπήγαγε· Καὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτὸν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, οἱ καὶ πρὸ τούτου θαυμάζοντες αὐτόν. Ορᾷς ὅτι τὰ ση- μεῖα τότε μάλιστα ἀναγκαῖον ἦν ποιεῖν, ὅτε οἱ εὐγνώ- μονες καὶ προσέχοντες τοῖς γινομένοις σαφῶς παρ- ἦσαν ; Οὗτοι γὰρ ἔμελλον καὶ πιστεύειν εὐκολώτερον, καὶ μετὰ ἀκριβείας προσέχειν τοῖς γινομένοις. Κα! πῶς ἂν ἐγένετο γνώριμος των σημείων χωρίς; Ότι καὶ διδασκαλία ἱκανὴ καὶ προφητεία καὶ τὸ θαῦμα ἐνθεῖναι ταῖς τῶν ἀκουόντων ψυχαῖς, ὥστε μετὰ δια θέσεως προσέχειν τοῖς γινομένοις, τῆς ψυχῆς προοι κειωμένης ήδη. Διά τοι τοῦτο πολλαχοῦ καὶ ἀλλαχοῦ φασιν οἱ εὐαγγελισταί, μὴ πεποιηκέναι σημεῖον αὐ- τὸν, διὰ τὸ τῶν ἀνθρώπων σκαιὸν τῶν ἐκεῖ διατρι- δόντων. Καὶ μετὰ ταῦτα κατέβη εἰς Καπερναούμ αὐτὸς καὶ ἡ μήτηρ αὐτοῦ, καὶ οἱ ἀδελφοὶ καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ· καὶ ἦσαν ἐκεῖ οὐ πολλὰς ἡμέρας. Τίνος οὖν ἔνεκεν παραγίνεται μετὰ τῆς μητρὸς εἰς Καπερναούμ; Οὔτε γὰρ θαῦμα οὐδὲν εἰργάσατο αὐ- τέθι, οὔτε οἱ τὴν πόλιν οἰκοῦντες ἐκείνην τῶν ὑγιῶς πρὸς αὐτὸν ἐχόντων ἦσαν, ἀλλὰ καὶ τῶν σφόδρα δι- εφθαρμένων. Καὶ τοῦτο ἐδήλωσεν ὁ Χριστὸς εἰπών· Καὶ σὺ, Καπερναούμ, ἡ ἕως τοῦ οὐρανοῦ ὑψωθείσα, ἕως ᾅδου καταβιβασθήσῃ. Τίνος οὖν ἕνεκεν παρα- γίνεται ; Ἐμοὶ δοκεῖ, ἐπειδὴ μικρὸν ὕστερον ἔμελλεν ἀνιέναι εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα, διὰ τοῦτο τότε ἀπελθεῖν, ὥστε μὴ πανταχοῦ τοὺς ἀδελφοὺς ἐπισύρεσθαι καὶ τὴν μητέρα. Απελθὼν γοῦν καὶ ὀλίγον διατρίψας χρό- νον διὰ τὴν εἰς τὴν μητέρα τιμὴν, οὕτω πάλιν ἐπι- λαμβάνεται τῶν θαυμάτων, ἀποκαταστήσας τὴν γε γεννηκυίαν. [133] Διὰ τοῦτό φησιν, ὅτι οὐ μετὰ πολλὰς ἡμέρας ἀνέβη εἰς Ἱεροσόλυμα. Πρὸ ὀλίγων ἅμα ἡμερῶν τοῦ Πάσχα ἐβαπτίσατο. Ανελθὼν δὲ εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα τί ποιεί; Πράγμα πολλῆς αὐθεντίας γέμον. Τοὺς γὰρ καπήλους ἐκείνους, τους τραπεζίτα, τοὺς τὰς περιστερὰς πωλοῦντας καὶ βόας καὶ πρός κατα, καὶ διὰ τοῦτο ἐκεῖ διατρίβοντας, ἐξέβαλε. β'. Καὶ ἕτερος μὲν εὐαγγελιστής φησιν, ὅτι ἐκβάλλων ἔλεγεν· Μὴ ποιεῖτε τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου σπήλαιον λῃστῶν· οὗτος δέ φησιν, Οἶκον ἐμπορίου, οὐκ έναν τίω; ἀλλήλοις λέγοντες, ἀλλὰ δεικνύντες ὅτι ἐκ δευτέ 4 Morel. οὕτω τοῖς θείοις λόγοις προσβάλλωμεν, καὶ οὕτω μετὰ συντεταμένης σφόδρα τῆς διανοίας. Savilium sequimur, qui tamen συντετριμμένης στο συντεταμένης posuit. b Sic Savil. et miss. Moret cum cod. 706 τί γὰρ ἄτοπον προσκεῖσθαι ἐν Κ.... καὶ μὴ ἀρχὴν εἶναι ταύτην τῶν τοῦ Ἰη- του σημείων ἐγώ. c Morel, ὥστε οἱ καὶ πρὸ τούτου θαυμά ζῶντες ἐπίστευσαν. Όλες 130 ρου τοῦτο ἐποίησε, καὶ ὅτι οὐ κατὰ τὸν αὐτὸν καιρὸν ἀμφότερα γέγονεν, ἀλλὰ νῦν μὲν ἐν προοιμίοις, νῦν δὲ πρὸς αὐτὸ τὸ πάθος ἐλθὼν, τοῦτο ποιεῖ. Διὸ καὶ σφοδρότερον τοῖς λόγοις χρησάμενος, σπήλαιον ἐκά- λεσεν ἐνταῦθα· ἐν δὲ ἀρχῇ τῶν σημείων 4 οὐχ οὕτως, ἀλλ' ὑφειμένῃ μᾶλλον τῇ ἐπιτιμήσει κέχρηται· ὅθεν εἰκὸς δεύτερον τοῦτο πεποιηκέναι. Καὶ τίνος ἕνεκεν, φησὶν, αὐτὸ τοῦτο πεποίηκεν ὁ Χριστὸς, καὶ τοσαύτῃ σφοδρότητι κέχρηται ο κατ' αὐτῶν, ὅπερ οὐδαμοῦ φαί- νεται ποιῶν, καὶ ταῦτα ὑβριζόμενος, λοιδορούμενος, καὶ Σαμαρείτης καὶ δαιμονῶν κληθεὶς παρ' αὐτῶν; Οὐδὲ γὰρ ἠρκέσθη τοῖς λόγοις μόνον, ἀλλὰ καὶ φρα- γέλλιον λαβὼν, οὕτως αὐτοὺς ἐξέβαλεν. Οἱ δὲ Ἰουδαίοι ἑτέρων μὲν εὐεργετουμένων, ἐγκαλοῦσι καὶ ἀγριαί νουσιν· ὅτε δὲ εἰκὸς ἦν ἐκθηριωθῆναι ἐπιτιμωμένους, οὐ τοιούτῳ κέχρηνται πρὸς αὐτὸν τρόπῳ. Οὐ γὰρ ἐπ- ετίμησαν, οὐδὲ ὕβρισαν· ἀλλὰ τί φασι 1; Τί σημεῖον δεικνύεις ἡμῖν, ὅτι ταῦτα ποιεῖς; Ορᾷς βασκανίας ὑπερβολὴν, καὶ πῶς αἱ τῶν ἄλλων εὐεργεσίαι μάλλιν αὐτοὺς παρώξυναν ; Ποτὲ μὲν οὖν σπήλαιον λῃστῶν τὸν ναὸν ὑπ' αὐτῶν ἔλεγε γενέσθαι, δεικνὺς ὅτι τὰ πωλούμενα ἀπὸ κλοπῆς ἦν, καὶ ἁρπαγῆς καὶ πλεο- νεξίας, καὶ ἐκ τῶν ἀλλοτρίων επλούτουν συμφορῶν· ποτὲ δὲ οἶκον ἐμπορίου, τὰς ἀναισχύντους αὐτῶν καπηλείας ἐνδεικνύμενος. ᾿Αλλὰ τίνος ἕνεκεν τοῦτο πεποίηκεν; Ἐπειδὴ ἔμελλεν ἐν Σαββάτῳ θεραπεύειν, καὶ πολλὰ τοιαῦτα ποιεῖν, ἃ ἐδόκει παρ' αὐτοῖς 6 τοῦ νόμου παράβασις εἶναι· ἵνα μὴ δόξῃ ὡς ἀντίθεός τις καὶ ἐξ ἐναντίας ἥκων τῷ Πατρὶ ταῦτα ποιεῖν, ἐντεῦθεν τῆς τοιαύτης ὑπονοίας αὐτῶν ποιεῖται τὴν διόρθωσιν. Οὐ γὰρ ἂν ὁ τοσοῦτον ζῆλον ἐπιδειξάμενος ὑπὲρ τοῦ οἴκου, τῷ τοῦ οἴκου Δεσπότῃ καὶ ἐν αὐτῷ θεραπευο- μένῳ ἔμελλεν ἐναντιοῦσθαι. "Ην μὲν οὖν ἱκανὰ καὶ τὰ πρότερα ἔτη, ἐν οἷς κατὰ τὸν νόμον ἐβίω, δεῖξαι τὴν πρὸς τὸν νομοθέτην αἰδῶ, καὶ ὅτι οὐκ ἀντινομοθετών ἦλθεν· ἐπειδὴ δὲ εἰκὸς ἦν ἐκεῖνα λήθῃ παραδοθῆναι τῷ χρόνῳ 4, ἅτε οὐ πᾶσιν ὄντα γνώριμα, διὰ τὸ ἐν οἰκίᾳ τρέφεσθαι πτωχῇ καὶ εὐτελεί, παρόντων πάντων λοιπὸν (καὶ γὰρ πολλοὶ παρῆσαν, ἅτε ἑορτῆς πλησίον οὔσης), τοῦτο ποιεῖ, καὶ παρακεκινδυνευμένως 1. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς ἐξέβαλεν, ἀλλὰ καὶ τὰς τραπέζας ἀνέτρε ψε, [134] καὶ τὸ ἀργύριον ἐξέχεε, διδοὺς αὐτοῖς ἐκ τού- των λογίσασθαι, ὅτι οὐκ ἂν ὁ εἰς κινδύνους ρίπτων ἑαυτὸν ὑπὲρ τῆς εὐκοσμίας τοῦ οἴκου, τοῦ Δεσπότου i τοῦ οἴκου κατεφρόνησεν ἄν· Εἰ γὰρ ὑποκρινόμενος ταῦτα ἐποίει, παραινέσαι ἐχρῆν μόνον· τὸ δὲ καὶ εἰς κινδύνους καταστῆναι, πάνυ τολμηρόν. Οὐδὲ γὰρ τὸ τυχὸν ἦν, καὶ θυμῷ τοσούτῳ ἀγοραίων ἑαυτὸν ἐκδοῦ. ναι, καὶ δῆμον πολλῆς γέμοντα ἀλογίας καπήλων ἀν- θρώπων καθ᾿ ἑαυτοῦ παροξύναι ὑβρίζοντα, ζημιοῦν τα· οὐχ ὑποκρινομένου ἦν, ἀλλὰ πάντα αἱρουμένου πάθη, ὑπὲρ τῆς εὐκοσμίας τοῦ οἴκου. Διὰ τοῦτο οὐδὲ δι' ὧν ποιεῖ μόνον, ἀλλὰ καὶ δι' ὧν λέγει, δείκνυσι τὴν πρὸς αὐτὸν συμφωνίαν· οὐδὲ γὰρ εἶπε, Τὸν οἶκον τὸν ἅγιον, ἀλλὰ, Τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου. Ἰδοὺ καὶ Πατέρα καλεῖ, καὶ οὐκ ὀργίζονται· ᾤοντο γὰρ ἁπλῶς αὐτὸν λέγειν. Ἐπειδὴ δὲ προϊὼν τρανότερον ἐφθέγγετο, ὡς ἐκείνην παραστῆσαι τὴν διάνοιαν τὴν τῆς ἰσότητος, τότε ἀγριαίνουσιν. Τί οὖν ἐκεῖνοι; Τί σημεῖον δει· κνύεις ἡμῖν, φησίν, ὅτι ταῦτα ποιεῖς ; Ὢ τῆς ἐσχάτης 4 Savil. ἐκάλεσεν λῃστῶν. Ενταῦθα δὲ ἐν ἀρχῇ τῶν σ. Sic quoque cod. 705, omisso tamen ληστών. κέχρηται e Sav. et codd. 705, 706. EDIT. Morel. τί φησι. Mss. plurimi τί φασι, melius. αὐτῶν rascriptum iisdem auctoribus. EDIT. melius quam Montf., τῷ τρόπῳ. EDIT. 1 Sic Savil. et codd. 703, 706. Norel, παρακινδυνευομένων. j Sic Savil. * Savil. cuin pro eo quod legebatur τῷ δεσπότῃ. Επιτ. coll. 70, 706 καταστῆναι (οὐδὲ γὰρ τὸ τ. ἦy). Mss. alii aliam efferunt lectionem e Accessit f Savil. et 3 Sic pro h Sic iidem,

139 IN JOANNEM HOMIL. XXIII. al. XXII. διανοίας *, καὶ τῶν σήμερον ἡμῖν ἀναγνωσθέντων ἀκούσωμεν. Τίνα δὲ ταῦτά ἐστι; Ταύτην ἐποίησε, φησί, τὴν ἀρχὴν τῶν σημείων ὁ Ἰησοῦς ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας. Εἶπον καὶ πρώην ὅτι τινὲς οὐκ ἀρχὴν ταύτην εἶναί φασι. Τί γάρ, φησὶν, εἰ πρόσο κειται ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας; Τὴν γὰρ ἀρχὴν, φησί, ταύτην ἐποίησεν ἐν Κανᾷ. Ἐγὼ b δὲ ὑπὲρ τούτων μὲν οὐδὲν ἂν ἀκριβολογησαίμην· ἀλλ' ὅτι μέντοι μετὰ τὸ βάπτισμα τῶν σημείων ἤρξατο, καὶ πρὸ τοῦ βαπτίσματος οὐδὲν ἐθαυματούργησε, καὶ ἔμπροσθεν ἐδηλώσαμεν. Εἴτε δὲ τοῦτο, εἴτε ἕτερον πρῶτον σημεῖον ἐγένετο τῶν μετὰ τὸ βάπτισμα γενο μένων, οὐ σφόδρα διισχυρίζεσθαι ἀναγκαῖον εἶναί μοι δοκεῖ. Καὶ ἐφανέρωσε τὴν δόξαν αὐτοῦ. Πῶς καὶ τίνι τρόπῳ ; Οὐδὲ γὰρ πολλοὶ προσεῖχον τῷ γινομένῳ, ἀλλ' οἱ διάκονοι, καὶ ὁ ἀρχιτρίκλινος, καὶ ὁ νυμφίος. Πῶς οὖν ἐφανέρωσε τὴν δόξαν αὐτοῦ; Τό γε αὐτοῦ μέρος. Εἰ δὲ καὶ μὴ τότε, ἀλλ᾽ ὕστερον ἔμελλον τὸ θαῦμα ἀκούσεσθαι ἅπαντες· μέχρι γὰρ τοῦ νῦν ᾄδε- ται, καὶ οὐ διέλαθεν. Ὅτι γὰρ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ οὐ πάντες ᾔδεσαν, ἀπὸ τῶν ἐπαγομένων δῆλον. Εἰπὼν γὰρ, Εφανέρωσε τὴν δόξαν αὐτοῦ, ἐπήγαγε· Καὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτὸν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, οἱ καὶ πρὸ τούτου θαυμάζοντες αὐτόν. Ορᾷς ὅτι τὰ ση- μεῖα τότε μάλιστα ἀναγκαῖον ἦν ποιεῖν, ὅτε οἱ εὐγνώ- μονες καὶ προσέχοντες τοῖς γινομένοις σαφῶς παρ- ἦσαν ; Οὗτοι γὰρ ἔμελλον καὶ πιστεύειν εὐκολώτερον, καὶ μετὰ ἀκριβείας προσέχειν τοῖς γινομένοις. Κα! πῶς ἂν ἐγένετο γνώριμος των σημείων χωρίς; Ότι καὶ διδασκαλία ἱκανὴ καὶ προφητεία καὶ τὸ θαῦμα ἐνθεῖναι ταῖς τῶν ἀκουόντων ψυχαῖς, ὥστε μετὰ δια θέσεως προσέχειν τοῖς γινομένοις, τῆς ψυχῆς προοι κειωμένης ήδη. Διά τοι τοῦτο πολλαχοῦ καὶ ἀλλαχοῦ φασιν οἱ εὐαγγελισταί, μὴ πεποιηκέναι σημεῖον αὐ- τὸν, διὰ τὸ τῶν ἀνθρώπων σκαιὸν τῶν ἐκεῖ διατρι- δόντων. Καὶ μετὰ ταῦτα κατέβη εἰς Καπερναούμ αὐτὸς καὶ ἡ μήτηρ αὐτοῦ, καὶ οἱ ἀδελφοὶ καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ· καὶ ἦσαν ἐκεῖ οὐ πολλὰς ἡμέρας. Τίνος οὖν ἔνεκεν παραγίνεται μετὰ τῆς μητρὸς εἰς Καπερναούμ; Οὔτε γὰρ θαῦμα οὐδὲν εἰργάσατο αὐ- τέθι, οὔτε οἱ τὴν πόλιν οἰκοῦντες ἐκείνην τῶν ὑγιῶς πρὸς αὐτὸν ἐχόντων ἦσαν, ἀλλὰ καὶ τῶν σφόδρα δι- εφθαρμένων. Καὶ τοῦτο ἐδήλωσεν ὁ Χριστὸς εἰπών· Καὶ σὺ, Καπερναούμ, ἡ ἕως τοῦ οὐρανοῦ ὑψωθείσα, ἕως ᾅδου καταβιβασθήσῃ. Τίνος οὖν ἕνεκεν παρα- γίνεται ; Ἐμοὶ δοκεῖ, ἐπειδὴ μικρὸν ὕστερον ἔμελλεν ἀνιέναι εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα, διὰ τοῦτο τότε ἀπελθεῖν, ὥστε μὴ πανταχοῦ τοὺς ἀδελφοὺς ἐπισύρεσθαι καὶ τὴν μητέρα. Απελθὼν γοῦν καὶ ὀλίγον διατρίψας χρό- νον διὰ τὴν εἰς τὴν μητέρα τιμὴν, οὕτω πάλιν ἐπι- λαμβάνεται τῶν θαυμάτων, ἀποκαταστήσας τὴν γε γεννηκυίαν. [133] Διὰ τοῦτό φησιν, ὅτι οὐ μετὰ πολλὰς ἡμέρας ἀνέβη εἰς Ἱεροσόλυμα. Πρὸ ὀλίγων ἅμα ἡμερῶν τοῦ Πάσχα ἐβαπτίσατο. Ανελθὼν δὲ εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα τί ποιεί; Πράγμα πολλῆς αὐθεντίας γέμον. Τοὺς γὰρ καπήλους ἐκείνους, τους τραπεζίτα, τοὺς τὰς περιστερὰς πωλοῦντας καὶ βόας καὶ πρός κατα, καὶ διὰ τοῦτο ἐκεῖ διατρίβοντας, ἐξέβαλε. β'. Καὶ ἕτερος μὲν εὐαγγελιστής φησιν, ὅτι ἐκβάλλων ἔλεγεν· Μὴ ποιεῖτε τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου σπήλαιον λῃστῶν· οὗτος δέ φησιν, Οἶκον ἐμπορίου, οὐκ έναν τίω; ἀλλήλοις λέγοντες, ἀλλὰ δεικνύντες ὅτι ἐκ δευτέ 4 Morel. οὕτω τοῖς θείοις λόγοις προσβάλλωμεν, καὶ οὕτω μετὰ συντεταμένης σφόδρα τῆς διανοίας. Savilium sequimur, qui tamen συντετριμμένης στο συντεταμένης posuit. b Sic Savil. et miss. Moret cum cod. 706 τί γὰρ ἄτοπον προσκεῖσθαι ἐν Κ.... καὶ μὴ ἀρχὴν εἶναι ταύτην τῶν τοῦ Ἰη- του σημείων ἐγώ. c Morel, ὥστε οἱ καὶ πρὸ τούτου θαυμά ζῶντες ἐπίστευσαν. Όλες 130 ρου τοῦτο ἐποίησε, καὶ ὅτι οὐ κατὰ τὸν αὐτὸν καιρὸν ἀμφότερα γέγονεν, ἀλλὰ νῦν μὲν ἐν προοιμίοις, νῦν δὲ πρὸς αὐτὸ τὸ πάθος ἐλθὼν, τοῦτο ποιεῖ. Διὸ καὶ σφοδρότερον τοῖς λόγοις χρησάμενος, σπήλαιον ἐκά- λεσεν ἐνταῦθα· ἐν δὲ ἀρχῇ τῶν σημείων 4 οὐχ οὕτως, ἀλλ' ὑφειμένῃ μᾶλλον τῇ ἐπιτιμήσει κέχρηται· ὅθεν εἰκὸς δεύτερον τοῦτο πεποιηκέναι. Καὶ τίνος ἕνεκεν, φησὶν, αὐτὸ τοῦτο πεποίηκεν ὁ Χριστὸς, καὶ τοσαύτῃ σφοδρότητι κέχρηται ο κατ' αὐτῶν, ὅπερ οὐδαμοῦ φαί- νεται ποιῶν, καὶ ταῦτα ὑβριζόμενος, λοιδορούμενος, καὶ Σαμαρείτης καὶ δαιμονῶν κληθεὶς παρ' αὐτῶν; Οὐδὲ γὰρ ἠρκέσθη τοῖς λόγοις μόνον, ἀλλὰ καὶ φρα- γέλλιον λαβὼν, οὕτως αὐτοὺς ἐξέβαλεν. Οἱ δὲ Ἰουδαίοι ἑτέρων μὲν εὐεργετουμένων, ἐγκαλοῦσι καὶ ἀγριαί νουσιν· ὅτε δὲ εἰκὸς ἦν ἐκθηριωθῆναι ἐπιτιμωμένους, οὐ τοιούτῳ κέχρηνται πρὸς αὐτὸν τρόπῳ. Οὐ γὰρ ἐπ- ετίμησαν, οὐδὲ ὕβρισαν· ἀλλὰ τί φασι 1; Τί σημεῖον δεικνύεις ἡμῖν, ὅτι ταῦτα ποιεῖς; Ορᾷς βασκανίας ὑπερβολὴν, καὶ πῶς αἱ τῶν ἄλλων εὐεργεσίαι μάλλιν αὐτοὺς παρώξυναν ; Ποτὲ μὲν οὖν σπήλαιον λῃστῶν τὸν ναὸν ὑπ' αὐτῶν ἔλεγε γενέσθαι, δεικνὺς ὅτι τὰ πωλούμενα ἀπὸ κλοπῆς ἦν, καὶ ἁρπαγῆς καὶ πλεο- νεξίας, καὶ ἐκ τῶν ἀλλοτρίων επλούτουν συμφορῶν· ποτὲ δὲ οἶκον ἐμπορίου, τὰς ἀναισχύντους αὐτῶν καπηλείας ἐνδεικνύμενος. ᾿Αλλὰ τίνος ἕνεκεν τοῦτο πεποίηκεν; Ἐπειδὴ ἔμελλεν ἐν Σαββάτῳ θεραπεύειν, καὶ πολλὰ τοιαῦτα ποιεῖν, ἃ ἐδόκει παρ' αὐτοῖς 6 τοῦ νόμου παράβασις εἶναι· ἵνα μὴ δόξῃ ὡς ἀντίθεός τις καὶ ἐξ ἐναντίας ἥκων τῷ Πατρὶ ταῦτα ποιεῖν, ἐντεῦθεν τῆς τοιαύτης ὑπονοίας αὐτῶν ποιεῖται τὴν διόρθωσιν. Οὐ γὰρ ἂν ὁ τοσοῦτον ζῆλον ἐπιδειξάμενος ὑπὲρ τοῦ οἴκου, τῷ τοῦ οἴκου Δεσπότῃ καὶ ἐν αὐτῷ θεραπευο- μένῳ ἔμελλεν ἐναντιοῦσθαι. "Ην μὲν οὖν ἱκανὰ καὶ τὰ πρότερα ἔτη, ἐν οἷς κατὰ τὸν νόμον ἐβίω, δεῖξαι τὴν πρὸς τὸν νομοθέτην αἰδῶ, καὶ ὅτι οὐκ ἀντινομοθετών ἦλθεν· ἐπειδὴ δὲ εἰκὸς ἦν ἐκεῖνα λήθῃ παραδοθῆναι τῷ χρόνῳ 4, ἅτε οὐ πᾶσιν ὄντα γνώριμα, διὰ τὸ ἐν οἰκίᾳ τρέφεσθαι πτωχῇ καὶ εὐτελεί, παρόντων πάντων λοιπὸν (καὶ γὰρ πολλοὶ παρῆσαν, ἅτε ἑορτῆς πλησίον οὔσης), τοῦτο ποιεῖ, καὶ παρακεκινδυνευμένως 1. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς ἐξέβαλεν, ἀλλὰ καὶ τὰς τραπέζας ἀνέτρε ψε, [134] καὶ τὸ ἀργύριον ἐξέχεε, διδοὺς αὐτοῖς ἐκ τού- των λογίσασθαι, ὅτι οὐκ ἂν ὁ εἰς κινδύνους ρίπτων ἑαυτὸν ὑπὲρ τῆς εὐκοσμίας τοῦ οἴκου, τοῦ Δεσπότου i τοῦ οἴκου κατεφρόνησεν ἄν· Εἰ γὰρ ὑποκρινόμενος ταῦτα ἐποίει, παραινέσαι ἐχρῆν μόνον· τὸ δὲ καὶ εἰς κινδύνους καταστῆναι, πάνυ τολμηρόν. Οὐδὲ γὰρ τὸ τυχὸν ἦν, καὶ θυμῷ τοσούτῳ ἀγοραίων ἑαυτὸν ἐκδοῦ. ναι, καὶ δῆμον πολλῆς γέμοντα ἀλογίας καπήλων ἀν- θρώπων καθ᾿ ἑαυτοῦ παροξύναι ὑβρίζοντα, ζημιοῦν τα· οὐχ ὑποκρινομένου ἦν, ἀλλὰ πάντα αἱρουμένου πάθη, ὑπὲρ τῆς εὐκοσμίας τοῦ οἴκου. Διὰ τοῦτο οὐδὲ δι' ὧν ποιεῖ μόνον, ἀλλὰ καὶ δι' ὧν λέγει, δείκνυσι τὴν πρὸς αὐτὸν συμφωνίαν· οὐδὲ γὰρ εἶπε, Τὸν οἶκον τὸν ἅγιον, ἀλλὰ, Τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου. Ἰδοὺ καὶ Πατέρα καλεῖ, καὶ οὐκ ὀργίζονται· ᾤοντο γὰρ ἁπλῶς αὐτὸν λέγειν. Ἐπειδὴ δὲ προϊὼν τρανότερον ἐφθέγγετο, ὡς ἐκείνην παραστῆσαι τὴν διάνοιαν τὴν τῆς ἰσότητος, τότε ἀγριαίνουσιν. Τί οὖν ἐκεῖνοι; Τί σημεῖον δει· κνύεις ἡμῖν, φησίν, ὅτι ταῦτα ποιεῖς ; Ὢ τῆς ἐσχάτης 4 Savil. ἐκάλεσεν λῃστῶν. Ενταῦθα δὲ ἐν ἀρχῇ τῶν σ. Sic quoque cod. 705, omisso tamen ληστών. κέχρηται e Sav. et codd. 705, 706. EDIT. Morel. τί φησι. Mss. plurimi τί φασι, melius. αὐτῶν rascriptum iisdem auctoribus. EDIT. melius quam Montf., τῷ τρόπῳ. EDIT. 1 Sic Savil. et codd. 703, 706. Norel, παρακινδυνευομένων. j Sic Savil. * Savil. cuin pro eo quod legebatur τῷ δεσπότῃ. Επιτ. coll. 70, 706 καταστῆναι (οὐδὲ γὰρ τὸ τ. ἦy). Mss. alii aliam efferunt lectionem e Accessit f Savil. et 3 Sic pro h Sic iidem,

S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. μανίας ! Σημείου γὰρ χρεία ἦν, ὥστε τὰ κακῶς γινό- μενα παῦσαι, καὶ τὸν οἶκον ἀπαλλάξαι τοσαύτης αι- σχύνης; τὸ δὲ ζῆλον τοιοῦτον λαβεῖν ὑπὲρ τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ, οὐ μέγιστον σημεῖον ἀρετῆς ἦν; Οἱ γοῦν εὐγνώμονες καὶ ἐντεῦθεν ἐδείκνυντο. Καὶ γὰρ ἐμνή- σθησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ τότε, φησὶν, ὅτι ἔστι γεγραμμένον· Ο ζήλος τοῦ οἴκου σου κατερά γησέ με. Αλλ' οὐκ ἐκεῖνοι τῆς προφητείας ἐμνή- σθησαν, ἀλλὰ, Τί σημεῖον δεικνύεις ἡμῖν; ἔλεγον, ἅμα μὲν ὑπὲρ τῆς αἰσχροκερδείας τῆς ἑαυτῶν ἀλ γοῦντες ἐκκοπτομένης, καὶ προσδοκῶντες ταύτῃ κω λύειν αὐτὸν, καὶ ἐκκαλέσασθαι α εἰς θαῦμα βουλόμε- ναι, καὶ ἐπισκέψαι τοῖς γινομένοις. Διὰ τοῦτο οὐδὲ δίδωσιν αὐτοῖς σημεῖον. Ἐπεὶ καὶ πρότερον προσελ- θοῦσι καὶ αἰτοῦσι, τὸ αὐτὸ ἀπεκρίνατο· Γενεά που νηρὰ καὶ μοιχαλὶς σημεῖον ἐπιζητεῖ, καὶ σημεῖον οὐ δοθήσεται αὐτῇ, εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ. Αλλά τότε μὲν σαφέστερον, νυνὶ δὲ αἰνιγματωδέστερον. Ποιεῖ δὲ τοῦτο διὰ τὴν ἐσχάτην αὐτῶν ἀναισθησίαν. Οὐ γὰρ ἂν ὁ μὴ αἰτοῦντας προλαμβάνων b καὶ σημεῖα διδοὺς, οὗτος αὐτοῦντας ἂν ἀπεστράφη, εἰ μὴ τὴν διά- νοιαν αὐτῶν εἶδε πονηρὰν οὖσαν καὶ δολερὰν, καὶ ὕπουλον αὐτῶν τὴν προαίρεσιν. Αὐτὸ γὰρ εὐθέως τὸ ἐρώτημα εννόησον ὅσης κακίας μεστὸν ἦν. Δέον γὰρ αὐτὸν ἀποδέξασθαι τῆς σπουδῆς καὶ τοῦ ζήλου, δέον ἐκπλαγῆναι, ὅτι τοσαύτην τοῦ οἴκου ποιεῖται πρόνοιαν, οἱ δὲ ἐγκαλοῦσι, καπηλεύειν ἐξεῖναι λέγοντες, λύειν δὲ τὴν καπηλείαν οὐκ ἐξὴν εἶναι, ἂν μὴ σημεῖόν τι ἐπιδείξηται. Τί οὖν ὁ Χριστός; Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν. Πολλά τοιαῦτα φθέγγεται, τοῖς μὲν τότε ἀκούουσιν οὐκ ὄντα δήλα, τοῖς δὲ μετὰ ταῦτα, ἐσόμενα. Τίνος δὲ ἕνεκεν τοῦτο ποιεῖ; Ἴνα δειχθῇ προειδώς ἄνωθεν τὰ μετὰ ταῦτα, ὅταν ἐξέλθῃ καὶ τῆς προῤῥήσεως τὸ τέλος· ὃ δὴ καὶ ἐπὶ τῆς προφητείας ταύτης γέγονεν. Ὅτε γὰρ C φησὶν, ἠγέρθη ἐκ νεκρῶν, τότε ἐμνήσθησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ὅτι τοῦτο ἔλεγε· καὶ ἐπίστευσαν τῇ Γραφῇ, καὶ τῷ λόγῳ ᾧ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς. [135] Οτε δὲ ἐλέγετο. οἱ μὲν ἠποροῦντο τί ποτ' ἂν εἴη τὸ εἰρημένον, οἱ δὲ ἀμφέβαλλον, λέγοντες· Τεσσαρά- κοντα καὶ ἐξ ἔτεσιν ᾠκοδομήθη ὁ ναὸς οὗτος,καὶ σὺ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερεῖς αὐτόν; Τεσσαράκοντα δὲ καὶ ἓξ ἔτη ἔλεγον, τὴν ὑστέραν οἰκοδομὴν δηλοῦντες• ἡ γὰρ προτέρα εἰς εἴκοσιν ἐτῶν ἀπηρτίσθη ο χρόνον. γ΄. Τίνος οὖν ἔνεκεν οὐκ ἔλυσε τὸ αἴνιγμα, καὶ εἶπεν, ὅτι οὐ περὶ τοῦ ναοῦ λέγω τούτου, ἀλλὰ περὶ τῆς παρκὸς τῆς ἐμῆς, ἀλλ' ὁ μὲν εὐαγγελιστὴς ὕστερον γράφων τὸ Εὐαγγέλιον, ἑρμηνεύει τὸ εἰρημένον, αὐ τὸς δὲ ἐσίγησε τότε ; Τίνος οὖν ἔνεκεν ἐσίγησεν; Ότι οὐκ ἂν τὸν λόγον ἐδέξαντο. Εἰ γὰρ μηδὲ οἱ μαθηταὶ ἱκανοί πως συνιέναι τὸ λεχθὲν ἦσαν, πολλῷ μᾶλλον οἱ ὄχλοι. Ὅτε γάρ, φησίν, ἀνέστη ὁ Ἰησοῦς ἐκ τῶν νεκρῶν, τότε ἐμνήσθησαν καὶ ἐπίστευσαν τῷ λόγῳ καὶ τῇ Γραφῇ. Δύο γὰρ ἦν αὐτοῖς τὰ προϊστά μενα τέως· ἐν μὲν τὸ τῆς ἀναστάσεως, ἕτερον δὲ τὸ τούτου μεῖζον, εἰ Θεὸς ἦν ὁ ἔνδον οἰκῶν· ἄπερ ἀμφότερα ηνίξατο εἰπών· Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν· ὅπερ καὶ ὁ Παῦλος οὐ μικρὸν εἶναι σημείόν φησι θεότητος, οὕτω λέγων· Τοῦ ὁρισθέντος Υἱοῦ Θεοῦ ἐν δυνάμει κατὰ Πνεῦμα ἀγιωσύνης ἐξ ἀναστάσεως νεκρῶν Ἰη- σοῦ Χριστοῦ. Διατί δὲ καὶ ἐκεῖ καὶ ἐνταῦθα τοῦτο δίδωσι σημείον, καὶ πανταχοῦ, νῦν μὲν λέγων, Οταν • Αμα δὲ καὶ ἐκκ. αὐτόν Savil. ; καὶ ἐκκ. αὐτόν cod. 703, ἢ καὶ ἐκκ. αὐτόν cod. 706, qui pau!o ante ἅμα δὲ καὶ προσ- δοκῶντες. Quidam προσλαμβάνων. Μοχ Savil. et codd. 703, 706 αὐτῶν post ὕπουλο omittunt. • Quidam προτέ μα εικοσαετή ἀπ. Η προσιστάμενα Savil. et cod. 706. 112 ὑψωθῶ, καὶ "Οταν ὑψώσητε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώ που, τότε γνώσεσθε ὅτι ἐγώ εἰμι· νῦν δὲ. Οὐ δοθή σεται ὑμῖν σημεῖον, εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ· καὶ ἐνταῦθα πάλιν· Ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν· ; Οτι τοῦτο μάλιστα ἦν τὸ δεικνύον αὐτὸν οὐκ ὄντα ἄνθρωπον ψιλόν, τὸ δυνηθῆναι κατὰ τοῦ θανάτου στην σαι τρόπαιον, τὸ τὴν τυραννίδα αὐτοῦ τὴν μακράν, καὶ τὸν χαλεπὸν καταλῦσαι πόλεμον οὕτω ταχέως. Διὰ τοῦτό φησι, Τότε εἴσεσθε. Τότε· πότε ; "Οταν ἀνα- στὰς ἐπισπάσωμαι τὴν οἰκουμένην, τότε εἴσεσθε, ὅτι καὶ ταῦτα ὡς Θεὸς καὶ Θεοῦ Υἱὸς γνήσιος ἐποίουν, ἐκδικῶν τὴν εἰς τὸν Πατέρα ὕβριν. Τί δήποτε ἐὲ οὐκ εἶπε καὶ ποίων σημείων χρεία πρὸς τὸ παῦσαι τὸ για νόμενον κακῶς, ἀλλ᾽ ἐπηγγείλατο δώσειν σημεῖον ; Ὅτι ἐκείνῳ μὲν ἂν αὐτοὺς πλέον παρώξυνε, ταύτῃ δὲ μᾶλλον κατέπληξεν. Αλλ' ὅμως οὐδὲν πρὸς τοῦτο εἶ- που· καὶ γὰρ ἔδοξεν αὐτοῖς ἄπιστον λέγειν, καὶ οὐδὲ ἐρωτῆσαι ἠνείχοντο, ἀλλ' ὡς ἀδύνατον δν παρέδραμον. Εἰ δὲ νοῦν εἶχον, εἰ καὶ τότε ἄπιστον ἔδοξεν αὐτοῖς εἶναι, ὅτε τὰ πολλὰ ἐποίησε σημεῖα, τότε ἂν προσελ θόντες ἠρώτησαν, τότε ἂν ἠξίωσαν τὴν ἀπορίαν αὐτ τοῖς λυθῆναι· ἀλλ' ἀνόητοι ὄντες, τοῖς μὲν οὐδ᾽ ὅλως προσεῖχον τῶν λεγομένων, τὰ δὲ μετὰ πονηρᾶς ἤκουον διανοίας. Διὸ καὶ ὁ Χριστὸς αινιγματωδῶς πρὸς αὐτ τοὺς ἐφθέγγετο. ᾿Αλλὰ τὸ ζητούμενον ἐκεῖνό ἐστι· Πῶς οἱ μαθηταὶ οὐκ ᾔδεισαν, ὅτι δεῖ αὐτὸν ἐκ τῶν νεκρῶν ἀναστή ναι; Ὅτι οὔπω τῆς τοῦ Πνεύματος ἦσαν καταξιωθέν τες χάριτος. Διὸ συνεχῶς τοὺς περὶ ἀναστάσεως [136] ἀκούοντες λόγους, οὐδὲν συνίεσαν, ἀλλὰ διελογίζοντο καθ᾿ ἑαυτοὺς, τί ποτε τοῦτό ἐστι. Καὶ γὰρ πολὺ ξένον καὶ παράδοξον ἦν τὸ λεγόμενον, τὸ ἑαυτόν τινα δύνα- σθαι ἀνιστᾷν, καὶ ἀνιστᾷν οὕτως. Διὰ τοῦτο καὶ Πέ- τρος ἐπετιμήθη, ἐπειδὴ οὐδὲν εἰδὼς περὶ ἀναστά σεως, ἔλεγεν· "Ιλεώς σοι. Καὶ οὐδὲ ὁ Χριστὸς πρὸ τοῦ πράγματος αὐτοῖς ἀπεκάλυψε τοῦτο σαφῶς, ἵνα μὴ σκανδαλισθῶσιν ἐν ἀρχῇ διαπιστούντες τῷ λεγο- μένῳ διὰ τὸ πολὺ παράδοξον, καὶ μηδέπω σαφῶς αὐτ τὸν εἰδέναι ὅστις ἐστίν. Τοῖς μὲν γὰρ διὰ τῶν πρα- γμάτων βοωμένοις οὐδεὶς ἂν διαπιστήσεις· τοῖς δὲ διὰ τῶν λόγων λεγομένοις εἰκὸς ἦν τινας διαπιστεῖν. Διὰ τοῦτο ἐκ πρώτης εἴασε συγκεκαλυμμένον εἶναι τὸν λόγον. Ὅτε δὲ διὰ τῆς πείρας πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἤγαγε τὰ εἰρημένα, τότε λοιπὸν ἔδωκε καὶ τῶν ῥη- μάτων τὴν σύνεσιν, καὶ τοσαύτην τοῦ Πνεύματος τὴν χάριν, ὥστε ἀθρόον πάντα ἀπολαβεῖν. Ἐκεῖνος γάρ, φησὶν, ἀναμνήσει ὑμᾶς πάντα. Οἱ γὰρ καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν αἰδὼ ἐν μιᾷ μόνον ἐκβαλόντες ἑσπέρᾳ, καὶ φυ γόντες, καὶ οὐδὲ ἰδεῖν αὐτὸν φάσκοντες, σχολῇ γ' ἂν τῶν ἐν παντὶ τῷ χρόνῳ γενομένων τε καὶ λεχθέντων ἐμνημόνευσαν, εἰ μὴ πολλῆς ἀπήλαυσαν τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος. Καὶ εἰ παρὰ τοῦ Πνεύματος, φησὶν, ἀκούσεσθαι ἔμελλον, τίς χρεία ἦν συγγίνεσθαι αὐτοὺς τῷ Χριστῷ, μέλλοντας μὴ κατέχειν τὰ λεγό μενα; Οτι οὐκ ἐδίδασκε τὸ Πνεῦμα, ἀλλ' ἀνεμίμνη- σκεν ἃ προλαβὼν ὁ Χριστὸς εἶπεν. Οὐ μικρὸν δὲ εἰς τὴν δόξαν συντελεῖ τοῦ Χριστοῦ τὸ παραπεμφθῆναι εἰς τὴν μνήμην τῶν f λεχθέντων αὐτοῖς. Παρὰ μὲν οὖν τὴν ἀρχὴν τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος ἐγένετο τὸ ἐπιπτῆ- καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν οὕτω δαψιλῆ καὶ πολ λήν· ὕστερον δὲ τῆς ἑαυτῶν ἀρετῆς, τὸ κατασχεῖν τὴν δωρεάν. Βίον γὰρ ἐπεδείξαντο λαμπρὸν, καὶ πολύ λὴν τὴν σοφίαν, καὶ μεγάλους τοὺς πόνους, καὶ κατ- εγέλασαν μὲν τῆς παρούσης ζωῆς, οὐδὲν δὲ ἡγήσαντο τὰ ἀνθρώπινα, ἀλλὰ ἀνώτεροι πάντων ἐγένοντο, καὶ καθάπερ τινὲς ἀετοὶ κοῦφοι ὑψηλὰ πετώμενοι, διὰ τῶν ἔργων πρὸς αὐτὸν ἀφείλκοντο 5 τὸν οὐρανὸν, καὶ διὰ τούτων ἔσχον τοῦ Πνεύματος τήν χάριν ἄφατον. Τούτους τοίνυν καὶ ἡμεῖς μιμησώμεθα, καὶ μὴ σβέ- e Morel, οὐκ εἶχον εἰδέναι. f Αli τῇ μνήμῃ τῶν. Paulo post. Savil. et niss. multi ἐγένετο τὸ ἐπιπτῆναι. Boisius legendum putat ἐπιχυθῆναι. ο 'Αρίκοντο Savil. et codd. 703, 700. Ο βρίκοντο και Digitized by

S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. μανίας ! Σημείου γὰρ χρεία ἦν, ὥστε τὰ κακῶς γινό- μενα παῦσαι, καὶ τὸν οἶκον ἀπαλλάξαι τοσαύτης αι- σχύνης; τὸ δὲ ζῆλον τοιοῦτον λαβεῖν ὑπὲρ τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ, οὐ μέγιστον σημεῖον ἀρετῆς ἦν; Οἱ γοῦν εὐγνώμονες καὶ ἐντεῦθεν ἐδείκνυντο. Καὶ γὰρ ἐμνή- σθησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ τότε, φησὶν, ὅτι ἔστι γεγραμμένον· Ο ζήλος τοῦ οἴκου σου κατερά γησέ με. Αλλ' οὐκ ἐκεῖνοι τῆς προφητείας ἐμνή- σθησαν, ἀλλὰ, Τί σημεῖον δεικνύεις ἡμῖν; ἔλεγον, ἅμα μὲν ὑπὲρ τῆς αἰσχροκερδείας τῆς ἑαυτῶν ἀλ γοῦντες ἐκκοπτομένης, καὶ προσδοκῶντες ταύτῃ κω λύειν αὐτὸν, καὶ ἐκκαλέσασθαι α εἰς θαῦμα βουλόμε- ναι, καὶ ἐπισκέψαι τοῖς γινομένοις. Διὰ τοῦτο οὐδὲ δίδωσιν αὐτοῖς σημεῖον. Ἐπεὶ καὶ πρότερον προσελ- θοῦσι καὶ αἰτοῦσι, τὸ αὐτὸ ἀπεκρίνατο· Γενεά που νηρὰ καὶ μοιχαλὶς σημεῖον ἐπιζητεῖ, καὶ σημεῖον οὐ δοθήσεται αὐτῇ, εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ. Αλλά τότε μὲν σαφέστερον, νυνὶ δὲ αἰνιγματωδέστερον. Ποιεῖ δὲ τοῦτο διὰ τὴν ἐσχάτην αὐτῶν ἀναισθησίαν. Οὐ γὰρ ἂν ὁ μὴ αἰτοῦντας προλαμβάνων b καὶ σημεῖα διδοὺς, οὗτος αὐτοῦντας ἂν ἀπεστράφη, εἰ μὴ τὴν διά- νοιαν αὐτῶν εἶδε πονηρὰν οὖσαν καὶ δολερὰν, καὶ ὕπουλον αὐτῶν τὴν προαίρεσιν. Αὐτὸ γὰρ εὐθέως τὸ ἐρώτημα εννόησον ὅσης κακίας μεστὸν ἦν. Δέον γὰρ αὐτὸν ἀποδέξασθαι τῆς σπουδῆς καὶ τοῦ ζήλου, δέον ἐκπλαγῆναι, ὅτι τοσαύτην τοῦ οἴκου ποιεῖται πρόνοιαν, οἱ δὲ ἐγκαλοῦσι, καπηλεύειν ἐξεῖναι λέγοντες, λύειν δὲ τὴν καπηλείαν οὐκ ἐξὴν εἶναι, ἂν μὴ σημεῖόν τι ἐπιδείξηται. Τί οὖν ὁ Χριστός; Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν. Πολλά τοιαῦτα φθέγγεται, τοῖς μὲν τότε ἀκούουσιν οὐκ ὄντα δήλα, τοῖς δὲ μετὰ ταῦτα, ἐσόμενα. Τίνος δὲ ἕνεκεν τοῦτο ποιεῖ; Ἴνα δειχθῇ προειδώς ἄνωθεν τὰ μετὰ ταῦτα, ὅταν ἐξέλθῃ καὶ τῆς προῤῥήσεως τὸ τέλος· ὃ δὴ καὶ ἐπὶ τῆς προφητείας ταύτης γέγονεν. Ὅτε γὰρ C φησὶν, ἠγέρθη ἐκ νεκρῶν, τότε ἐμνήσθησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ὅτι τοῦτο ἔλεγε· καὶ ἐπίστευσαν τῇ Γραφῇ, καὶ τῷ λόγῳ ᾧ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς. [135] Οτε δὲ ἐλέγετο. οἱ μὲν ἠποροῦντο τί ποτ' ἂν εἴη τὸ εἰρημένον, οἱ δὲ ἀμφέβαλλον, λέγοντες· Τεσσαρά- κοντα καὶ ἐξ ἔτεσιν ᾠκοδομήθη ὁ ναὸς οὗτος,καὶ σὺ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερεῖς αὐτόν; Τεσσαράκοντα δὲ καὶ ἓξ ἔτη ἔλεγον, τὴν ὑστέραν οἰκοδομὴν δηλοῦντες• ἡ γὰρ προτέρα εἰς εἴκοσιν ἐτῶν ἀπηρτίσθη ο χρόνον. γ΄. Τίνος οὖν ἔνεκεν οὐκ ἔλυσε τὸ αἴνιγμα, καὶ εἶπεν, ὅτι οὐ περὶ τοῦ ναοῦ λέγω τούτου, ἀλλὰ περὶ τῆς παρκὸς τῆς ἐμῆς, ἀλλ' ὁ μὲν εὐαγγελιστὴς ὕστερον γράφων τὸ Εὐαγγέλιον, ἑρμηνεύει τὸ εἰρημένον, αὐ τὸς δὲ ἐσίγησε τότε ; Τίνος οὖν ἔνεκεν ἐσίγησεν; Ότι οὐκ ἂν τὸν λόγον ἐδέξαντο. Εἰ γὰρ μηδὲ οἱ μαθηταὶ ἱκανοί πως συνιέναι τὸ λεχθὲν ἦσαν, πολλῷ μᾶλλον οἱ ὄχλοι. Ὅτε γάρ, φησίν, ἀνέστη ὁ Ἰησοῦς ἐκ τῶν νεκρῶν, τότε ἐμνήσθησαν καὶ ἐπίστευσαν τῷ λόγῳ καὶ τῇ Γραφῇ. Δύο γὰρ ἦν αὐτοῖς τὰ προϊστά μενα τέως· ἐν μὲν τὸ τῆς ἀναστάσεως, ἕτερον δὲ τὸ τούτου μεῖζον, εἰ Θεὸς ἦν ὁ ἔνδον οἰκῶν· ἄπερ ἀμφότερα ηνίξατο εἰπών· Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν· ὅπερ καὶ ὁ Παῦλος οὐ μικρὸν εἶναι σημείόν φησι θεότητος, οὕτω λέγων· Τοῦ ὁρισθέντος Υἱοῦ Θεοῦ ἐν δυνάμει κατὰ Πνεῦμα ἀγιωσύνης ἐξ ἀναστάσεως νεκρῶν Ἰη- σοῦ Χριστοῦ. Διατί δὲ καὶ ἐκεῖ καὶ ἐνταῦθα τοῦτο δίδωσι σημείον, καὶ πανταχοῦ, νῦν μὲν λέγων, Οταν • Αμα δὲ καὶ ἐκκ. αὐτόν Savil. ; καὶ ἐκκ. αὐτόν cod. 703, ἢ καὶ ἐκκ. αὐτόν cod. 706, qui pau!o ante ἅμα δὲ καὶ προσ- δοκῶντες. Quidam προσλαμβάνων. Μοχ Savil. et codd. 703, 706 αὐτῶν post ὕπουλο omittunt. • Quidam προτέ μα εικοσαετή ἀπ. Η προσιστάμενα Savil. et cod. 706. 112 ὑψωθῶ, καὶ "Οταν ὑψώσητε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώ που, τότε γνώσεσθε ὅτι ἐγώ εἰμι· νῦν δὲ. Οὐ δοθή σεται ὑμῖν σημεῖον, εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ· καὶ ἐνταῦθα πάλιν· Ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν· ; Οτι τοῦτο μάλιστα ἦν τὸ δεικνύον αὐτὸν οὐκ ὄντα ἄνθρωπον ψιλόν, τὸ δυνηθῆναι κατὰ τοῦ θανάτου στην σαι τρόπαιον, τὸ τὴν τυραννίδα αὐτοῦ τὴν μακράν, καὶ τὸν χαλεπὸν καταλῦσαι πόλεμον οὕτω ταχέως. Διὰ τοῦτό φησι, Τότε εἴσεσθε. Τότε· πότε ; "Οταν ἀνα- στὰς ἐπισπάσωμαι τὴν οἰκουμένην, τότε εἴσεσθε, ὅτι καὶ ταῦτα ὡς Θεὸς καὶ Θεοῦ Υἱὸς γνήσιος ἐποίουν, ἐκδικῶν τὴν εἰς τὸν Πατέρα ὕβριν. Τί δήποτε ἐὲ οὐκ εἶπε καὶ ποίων σημείων χρεία πρὸς τὸ παῦσαι τὸ για νόμενον κακῶς, ἀλλ᾽ ἐπηγγείλατο δώσειν σημεῖον ; Ὅτι ἐκείνῳ μὲν ἂν αὐτοὺς πλέον παρώξυνε, ταύτῃ δὲ μᾶλλον κατέπληξεν. Αλλ' ὅμως οὐδὲν πρὸς τοῦτο εἶ- που· καὶ γὰρ ἔδοξεν αὐτοῖς ἄπιστον λέγειν, καὶ οὐδὲ ἐρωτῆσαι ἠνείχοντο, ἀλλ' ὡς ἀδύνατον δν παρέδραμον. Εἰ δὲ νοῦν εἶχον, εἰ καὶ τότε ἄπιστον ἔδοξεν αὐτοῖς εἶναι, ὅτε τὰ πολλὰ ἐποίησε σημεῖα, τότε ἂν προσελ θόντες ἠρώτησαν, τότε ἂν ἠξίωσαν τὴν ἀπορίαν αὐτ τοῖς λυθῆναι· ἀλλ' ἀνόητοι ὄντες, τοῖς μὲν οὐδ᾽ ὅλως προσεῖχον τῶν λεγομένων, τὰ δὲ μετὰ πονηρᾶς ἤκουον διανοίας. Διὸ καὶ ὁ Χριστὸς αινιγματωδῶς πρὸς αὐτ τοὺς ἐφθέγγετο. ᾿Αλλὰ τὸ ζητούμενον ἐκεῖνό ἐστι· Πῶς οἱ μαθηταὶ οὐκ ᾔδεισαν, ὅτι δεῖ αὐτὸν ἐκ τῶν νεκρῶν ἀναστή ναι; Ὅτι οὔπω τῆς τοῦ Πνεύματος ἦσαν καταξιωθέν τες χάριτος. Διὸ συνεχῶς τοὺς περὶ ἀναστάσεως [136] ἀκούοντες λόγους, οὐδὲν συνίεσαν, ἀλλὰ διελογίζοντο καθ᾿ ἑαυτοὺς, τί ποτε τοῦτό ἐστι. Καὶ γὰρ πολὺ ξένον καὶ παράδοξον ἦν τὸ λεγόμενον, τὸ ἑαυτόν τινα δύνα- σθαι ἀνιστᾷν, καὶ ἀνιστᾷν οὕτως. Διὰ τοῦτο καὶ Πέ- τρος ἐπετιμήθη, ἐπειδὴ οὐδὲν εἰδὼς περὶ ἀναστά σεως, ἔλεγεν· "Ιλεώς σοι. Καὶ οὐδὲ ὁ Χριστὸς πρὸ τοῦ πράγματος αὐτοῖς ἀπεκάλυψε τοῦτο σαφῶς, ἵνα μὴ σκανδαλισθῶσιν ἐν ἀρχῇ διαπιστούντες τῷ λεγο- μένῳ διὰ τὸ πολὺ παράδοξον, καὶ μηδέπω σαφῶς αὐτ τὸν εἰδέναι ὅστις ἐστίν. Τοῖς μὲν γὰρ διὰ τῶν πρα- γμάτων βοωμένοις οὐδεὶς ἂν διαπιστήσεις· τοῖς δὲ διὰ τῶν λόγων λεγομένοις εἰκὸς ἦν τινας διαπιστεῖν. Διὰ τοῦτο ἐκ πρώτης εἴασε συγκεκαλυμμένον εἶναι τὸν λόγον. Ὅτε δὲ διὰ τῆς πείρας πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἤγαγε τὰ εἰρημένα, τότε λοιπὸν ἔδωκε καὶ τῶν ῥη- μάτων τὴν σύνεσιν, καὶ τοσαύτην τοῦ Πνεύματος τὴν χάριν, ὥστε ἀθρόον πάντα ἀπολαβεῖν. Ἐκεῖνος γάρ, φησὶν, ἀναμνήσει ὑμᾶς πάντα. Οἱ γὰρ καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν αἰδὼ ἐν μιᾷ μόνον ἐκβαλόντες ἑσπέρᾳ, καὶ φυ γόντες, καὶ οὐδὲ ἰδεῖν αὐτὸν φάσκοντες, σχολῇ γ' ἂν τῶν ἐν παντὶ τῷ χρόνῳ γενομένων τε καὶ λεχθέντων ἐμνημόνευσαν, εἰ μὴ πολλῆς ἀπήλαυσαν τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος. Καὶ εἰ παρὰ τοῦ Πνεύματος, φησὶν, ἀκούσεσθαι ἔμελλον, τίς χρεία ἦν συγγίνεσθαι αὐτοὺς τῷ Χριστῷ, μέλλοντας μὴ κατέχειν τὰ λεγό μενα; Οτι οὐκ ἐδίδασκε τὸ Πνεῦμα, ἀλλ' ἀνεμίμνη- σκεν ἃ προλαβὼν ὁ Χριστὸς εἶπεν. Οὐ μικρὸν δὲ εἰς τὴν δόξαν συντελεῖ τοῦ Χριστοῦ τὸ παραπεμφθῆναι εἰς τὴν μνήμην τῶν f λεχθέντων αὐτοῖς. Παρὰ μὲν οὖν τὴν ἀρχὴν τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος ἐγένετο τὸ ἐπιπτῆ- καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν οὕτω δαψιλῆ καὶ πολ λήν· ὕστερον δὲ τῆς ἑαυτῶν ἀρετῆς, τὸ κατασχεῖν τὴν δωρεάν. Βίον γὰρ ἐπεδείξαντο λαμπρὸν, καὶ πολύ λὴν τὴν σοφίαν, καὶ μεγάλους τοὺς πόνους, καὶ κατ- εγέλασαν μὲν τῆς παρούσης ζωῆς, οὐδὲν δὲ ἡγήσαντο τὰ ἀνθρώπινα, ἀλλὰ ἀνώτεροι πάντων ἐγένοντο, καὶ καθάπερ τινὲς ἀετοὶ κοῦφοι ὑψηλὰ πετώμενοι, διὰ τῶν ἔργων πρὸς αὐτὸν ἀφείλκοντο 5 τὸν οὐρανὸν, καὶ διὰ τούτων ἔσχον τοῦ Πνεύματος τήν χάριν ἄφατον. Τούτους τοίνυν καὶ ἡμεῖς μιμησώμεθα, καὶ μὴ σβέ- e Morel, οὐκ εἶχον εἰδέναι. f Αli τῇ μνήμῃ τῶν. Paulo post. Savil. et niss. multi ἐγένετο τὸ ἐπιπτῆναι. Boisius legendum putat ἐπιχυθῆναι. ο 'Αρίκοντο Savil. et codd. 703, 700. Ο βρίκοντο και Digitized by

S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. μανίας ! Σημείου γὰρ χρεία ἦν, ὥστε τὰ κακῶς γινό- μενα παῦσαι, καὶ τὸν οἶκον ἀπαλλάξαι τοσαύτης αι- σχύνης; τὸ δὲ ζῆλον τοιοῦτον λαβεῖν ὑπὲρ τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ, οὐ μέγιστον σημεῖον ἀρετῆς ἦν; Οἱ γοῦν εὐγνώμονες καὶ ἐντεῦθεν ἐδείκνυντο. Καὶ γὰρ ἐμνή- σθησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ τότε, φησὶν, ὅτι ἔστι γεγραμμένον· Ο ζήλος τοῦ οἴκου σου κατερά γησέ με. Αλλ' οὐκ ἐκεῖνοι τῆς προφητείας ἐμνή- σθησαν, ἀλλὰ, Τί σημεῖον δεικνύεις ἡμῖν; ἔλεγον, ἅμα μὲν ὑπὲρ τῆς αἰσχροκερδείας τῆς ἑαυτῶν ἀλ γοῦντες ἐκκοπτομένης, καὶ προσδοκῶντες ταύτῃ κω λύειν αὐτὸν, καὶ ἐκκαλέσασθαι α εἰς θαῦμα βουλόμε- ναι, καὶ ἐπισκέψαι τοῖς γινομένοις. Διὰ τοῦτο οὐδὲ δίδωσιν αὐτοῖς σημεῖον. Ἐπεὶ καὶ πρότερον προσελ- θοῦσι καὶ αἰτοῦσι, τὸ αὐτὸ ἀπεκρίνατο· Γενεά που νηρὰ καὶ μοιχαλὶς σημεῖον ἐπιζητεῖ, καὶ σημεῖον οὐ δοθήσεται αὐτῇ, εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ. Αλλά τότε μὲν σαφέστερον, νυνὶ δὲ αἰνιγματωδέστερον. Ποιεῖ δὲ τοῦτο διὰ τὴν ἐσχάτην αὐτῶν ἀναισθησίαν. Οὐ γὰρ ἂν ὁ μὴ αἰτοῦντας προλαμβάνων b καὶ σημεῖα διδοὺς, οὗτος αὐτοῦντας ἂν ἀπεστράφη, εἰ μὴ τὴν διά- νοιαν αὐτῶν εἶδε πονηρὰν οὖσαν καὶ δολερὰν, καὶ ὕπουλον αὐτῶν τὴν προαίρεσιν. Αὐτὸ γὰρ εὐθέως τὸ ἐρώτημα εννόησον ὅσης κακίας μεστὸν ἦν. Δέον γὰρ αὐτὸν ἀποδέξασθαι τῆς σπουδῆς καὶ τοῦ ζήλου, δέον ἐκπλαγῆναι, ὅτι τοσαύτην τοῦ οἴκου ποιεῖται πρόνοιαν, οἱ δὲ ἐγκαλοῦσι, καπηλεύειν ἐξεῖναι λέγοντες, λύειν δὲ τὴν καπηλείαν οὐκ ἐξὴν εἶναι, ἂν μὴ σημεῖόν τι ἐπιδείξηται. Τί οὖν ὁ Χριστός; Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν. Πολλά τοιαῦτα φθέγγεται, τοῖς μὲν τότε ἀκούουσιν οὐκ ὄντα δήλα, τοῖς δὲ μετὰ ταῦτα, ἐσόμενα. Τίνος δὲ ἕνεκεν τοῦτο ποιεῖ; Ἴνα δειχθῇ προειδώς ἄνωθεν τὰ μετὰ ταῦτα, ὅταν ἐξέλθῃ καὶ τῆς προῤῥήσεως τὸ τέλος· ὃ δὴ καὶ ἐπὶ τῆς προφητείας ταύτης γέγονεν. Ὅτε γὰρ C φησὶν, ἠγέρθη ἐκ νεκρῶν, τότε ἐμνήσθησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ὅτι τοῦτο ἔλεγε· καὶ ἐπίστευσαν τῇ Γραφῇ, καὶ τῷ λόγῳ ᾧ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς. [135] Οτε δὲ ἐλέγετο. οἱ μὲν ἠποροῦντο τί ποτ' ἂν εἴη τὸ εἰρημένον, οἱ δὲ ἀμφέβαλλον, λέγοντες· Τεσσαρά- κοντα καὶ ἐξ ἔτεσιν ᾠκοδομήθη ὁ ναὸς οὗτος,καὶ σὺ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερεῖς αὐτόν; Τεσσαράκοντα δὲ καὶ ἓξ ἔτη ἔλεγον, τὴν ὑστέραν οἰκοδομὴν δηλοῦντες• ἡ γὰρ προτέρα εἰς εἴκοσιν ἐτῶν ἀπηρτίσθη ο χρόνον. γ΄. Τίνος οὖν ἔνεκεν οὐκ ἔλυσε τὸ αἴνιγμα, καὶ εἶπεν, ὅτι οὐ περὶ τοῦ ναοῦ λέγω τούτου, ἀλλὰ περὶ τῆς παρκὸς τῆς ἐμῆς, ἀλλ' ὁ μὲν εὐαγγελιστὴς ὕστερον γράφων τὸ Εὐαγγέλιον, ἑρμηνεύει τὸ εἰρημένον, αὐ τὸς δὲ ἐσίγησε τότε ; Τίνος οὖν ἔνεκεν ἐσίγησεν; Ότι οὐκ ἂν τὸν λόγον ἐδέξαντο. Εἰ γὰρ μηδὲ οἱ μαθηταὶ ἱκανοί πως συνιέναι τὸ λεχθὲν ἦσαν, πολλῷ μᾶλλον οἱ ὄχλοι. Ὅτε γάρ, φησίν, ἀνέστη ὁ Ἰησοῦς ἐκ τῶν νεκρῶν, τότε ἐμνήσθησαν καὶ ἐπίστευσαν τῷ λόγῳ καὶ τῇ Γραφῇ. Δύο γὰρ ἦν αὐτοῖς τὰ προϊστά μενα τέως· ἐν μὲν τὸ τῆς ἀναστάσεως, ἕτερον δὲ τὸ τούτου μεῖζον, εἰ Θεὸς ἦν ὁ ἔνδον οἰκῶν· ἄπερ ἀμφότερα ηνίξατο εἰπών· Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν· ὅπερ καὶ ὁ Παῦλος οὐ μικρὸν εἶναι σημείόν φησι θεότητος, οὕτω λέγων· Τοῦ ὁρισθέντος Υἱοῦ Θεοῦ ἐν δυνάμει κατὰ Πνεῦμα ἀγιωσύνης ἐξ ἀναστάσεως νεκρῶν Ἰη- σοῦ Χριστοῦ. Διατί δὲ καὶ ἐκεῖ καὶ ἐνταῦθα τοῦτο δίδωσι σημείον, καὶ πανταχοῦ, νῦν μὲν λέγων, Οταν • Αμα δὲ καὶ ἐκκ. αὐτόν Savil. ; καὶ ἐκκ. αὐτόν cod. 703, ἢ καὶ ἐκκ. αὐτόν cod. 706, qui pau!o ante ἅμα δὲ καὶ προσ- δοκῶντες. Quidam προσλαμβάνων. Μοχ Savil. et codd. 703, 706 αὐτῶν post ὕπουλο omittunt. • Quidam προτέ μα εικοσαετή ἀπ. Η προσιστάμενα Savil. et cod. 706. 112 ὑψωθῶ, καὶ "Οταν ὑψώσητε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώ που, τότε γνώσεσθε ὅτι ἐγώ εἰμι· νῦν δὲ. Οὐ δοθή σεται ὑμῖν σημεῖον, εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ· καὶ ἐνταῦθα πάλιν· Ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν· ; Οτι τοῦτο μάλιστα ἦν τὸ δεικνύον αὐτὸν οὐκ ὄντα ἄνθρωπον ψιλόν, τὸ δυνηθῆναι κατὰ τοῦ θανάτου στην σαι τρόπαιον, τὸ τὴν τυραννίδα αὐτοῦ τὴν μακράν, καὶ τὸν χαλεπὸν καταλῦσαι πόλεμον οὕτω ταχέως. Διὰ τοῦτό φησι, Τότε εἴσεσθε. Τότε· πότε ; "Οταν ἀνα- στὰς ἐπισπάσωμαι τὴν οἰκουμένην, τότε εἴσεσθε, ὅτι καὶ ταῦτα ὡς Θεὸς καὶ Θεοῦ Υἱὸς γνήσιος ἐποίουν, ἐκδικῶν τὴν εἰς τὸν Πατέρα ὕβριν. Τί δήποτε ἐὲ οὐκ εἶπε καὶ ποίων σημείων χρεία πρὸς τὸ παῦσαι τὸ για νόμενον κακῶς, ἀλλ᾽ ἐπηγγείλατο δώσειν σημεῖον ; Ὅτι ἐκείνῳ μὲν ἂν αὐτοὺς πλέον παρώξυνε, ταύτῃ δὲ μᾶλλον κατέπληξεν. Αλλ' ὅμως οὐδὲν πρὸς τοῦτο εἶ- που· καὶ γὰρ ἔδοξεν αὐτοῖς ἄπιστον λέγειν, καὶ οὐδὲ ἐρωτῆσαι ἠνείχοντο, ἀλλ' ὡς ἀδύνατον δν παρέδραμον. Εἰ δὲ νοῦν εἶχον, εἰ καὶ τότε ἄπιστον ἔδοξεν αὐτοῖς εἶναι, ὅτε τὰ πολλὰ ἐποίησε σημεῖα, τότε ἂν προσελ θόντες ἠρώτησαν, τότε ἂν ἠξίωσαν τὴν ἀπορίαν αὐτ τοῖς λυθῆναι· ἀλλ' ἀνόητοι ὄντες, τοῖς μὲν οὐδ᾽ ὅλως προσεῖχον τῶν λεγομένων, τὰ δὲ μετὰ πονηρᾶς ἤκουον διανοίας. Διὸ καὶ ὁ Χριστὸς αινιγματωδῶς πρὸς αὐτ τοὺς ἐφθέγγετο. ᾿Αλλὰ τὸ ζητούμενον ἐκεῖνό ἐστι· Πῶς οἱ μαθηταὶ οὐκ ᾔδεισαν, ὅτι δεῖ αὐτὸν ἐκ τῶν νεκρῶν ἀναστή ναι; Ὅτι οὔπω τῆς τοῦ Πνεύματος ἦσαν καταξιωθέν τες χάριτος. Διὸ συνεχῶς τοὺς περὶ ἀναστάσεως [136] ἀκούοντες λόγους, οὐδὲν συνίεσαν, ἀλλὰ διελογίζοντο καθ᾿ ἑαυτοὺς, τί ποτε τοῦτό ἐστι. Καὶ γὰρ πολὺ ξένον καὶ παράδοξον ἦν τὸ λεγόμενον, τὸ ἑαυτόν τινα δύνα- σθαι ἀνιστᾷν, καὶ ἀνιστᾷν οὕτως. Διὰ τοῦτο καὶ Πέ- τρος ἐπετιμήθη, ἐπειδὴ οὐδὲν εἰδὼς περὶ ἀναστά σεως, ἔλεγεν· "Ιλεώς σοι. Καὶ οὐδὲ ὁ Χριστὸς πρὸ τοῦ πράγματος αὐτοῖς ἀπεκάλυψε τοῦτο σαφῶς, ἵνα μὴ σκανδαλισθῶσιν ἐν ἀρχῇ διαπιστούντες τῷ λεγο- μένῳ διὰ τὸ πολὺ παράδοξον, καὶ μηδέπω σαφῶς αὐτ τὸν εἰδέναι ὅστις ἐστίν. Τοῖς μὲν γὰρ διὰ τῶν πρα- γμάτων βοωμένοις οὐδεὶς ἂν διαπιστήσεις· τοῖς δὲ διὰ τῶν λόγων λεγομένοις εἰκὸς ἦν τινας διαπιστεῖν. Διὰ τοῦτο ἐκ πρώτης εἴασε συγκεκαλυμμένον εἶναι τὸν λόγον. Ὅτε δὲ διὰ τῆς πείρας πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἤγαγε τὰ εἰρημένα, τότε λοιπὸν ἔδωκε καὶ τῶν ῥη- μάτων τὴν σύνεσιν, καὶ τοσαύτην τοῦ Πνεύματος τὴν χάριν, ὥστε ἀθρόον πάντα ἀπολαβεῖν. Ἐκεῖνος γάρ, φησὶν, ἀναμνήσει ὑμᾶς πάντα. Οἱ γὰρ καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν αἰδὼ ἐν μιᾷ μόνον ἐκβαλόντες ἑσπέρᾳ, καὶ φυ γόντες, καὶ οὐδὲ ἰδεῖν αὐτὸν φάσκοντες, σχολῇ γ' ἂν τῶν ἐν παντὶ τῷ χρόνῳ γενομένων τε καὶ λεχθέντων ἐμνημόνευσαν, εἰ μὴ πολλῆς ἀπήλαυσαν τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος. Καὶ εἰ παρὰ τοῦ Πνεύματος, φησὶν, ἀκούσεσθαι ἔμελλον, τίς χρεία ἦν συγγίνεσθαι αὐτοὺς τῷ Χριστῷ, μέλλοντας μὴ κατέχειν τὰ λεγό μενα; Οτι οὐκ ἐδίδασκε τὸ Πνεῦμα, ἀλλ' ἀνεμίμνη- σκεν ἃ προλαβὼν ὁ Χριστὸς εἶπεν. Οὐ μικρὸν δὲ εἰς τὴν δόξαν συντελεῖ τοῦ Χριστοῦ τὸ παραπεμφθῆναι εἰς τὴν μνήμην τῶν f λεχθέντων αὐτοῖς. Παρὰ μὲν οὖν τὴν ἀρχὴν τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος ἐγένετο τὸ ἐπιπτῆ- καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν οὕτω δαψιλῆ καὶ πολ λήν· ὕστερον δὲ τῆς ἑαυτῶν ἀρετῆς, τὸ κατασχεῖν τὴν δωρεάν. Βίον γὰρ ἐπεδείξαντο λαμπρὸν, καὶ πολύ λὴν τὴν σοφίαν, καὶ μεγάλους τοὺς πόνους, καὶ κατ- εγέλασαν μὲν τῆς παρούσης ζωῆς, οὐδὲν δὲ ἡγήσαντο τὰ ἀνθρώπινα, ἀλλὰ ἀνώτεροι πάντων ἐγένοντο, καὶ καθάπερ τινὲς ἀετοὶ κοῦφοι ὑψηλὰ πετώμενοι, διὰ τῶν ἔργων πρὸς αὐτὸν ἀφείλκοντο 5 τὸν οὐρανὸν, καὶ διὰ τούτων ἔσχον τοῦ Πνεύματος τήν χάριν ἄφατον. Τούτους τοίνυν καὶ ἡμεῖς μιμησώμεθα, καὶ μὴ σβέ- e Morel, οὐκ εἶχον εἰδέναι. f Αli τῇ μνήμῃ τῶν. Paulo post. Savil. et niss. multi ἐγένετο τὸ ἐπιπτῆναι. Boisius legendum putat ἐπιχυθῆναι. ο 'Αρίκοντο Savil. et codd. 703, 700. Ο βρίκοντο και Digitized by

143 IN JOANNEM HOMIL. δωμεν τὰς λαμπάδας, ἀλλὰ διατηρήσωμεν φαιδράς α δι' ἐλεημοσύνης. Τούτου τοῦ πυρὸς τὸ φέγγος οὕτω διακρατεῖται. Συνάξωμεν τοίνυν εἰς ἀγγεῖα τὸ ἔλαιον, ἕως ἐνταῦθά ἐσμεν. Οὐδὲ γὰρ ἔστι τοῦτο πρίασθαι ἀπελθόντας ὁ ἐκεῖ, οὐδὲ ἀλλαχόθεν αὐτὸ λαβεῖν, ἀλλ' ἢ διὰ τῆς τῶν πενήτων χειρός. Συλλέξωμεν τοίνυν ἐντεῦθεν ἤδη μετὰ πολλῆς τῆς δαψιλείας, εἴ γε βου- λόμεθα μετὰ τοῦ νυμφίου εἰσελθεῖν· εἰ δὲ μή, ἔξω • Sic Sar. et mss. Mor. φαιδρώς. b Mss. quidam ἀπελθόντα. XXIV. al. XXIII. 168 μένειν τοῦ νυμφῶνος ἀνάγκη. Αμήχανον γὰρ, ἀμή- χανον, καν μυρία κατορθώσωμεν ἀγαθὰ, τῆς ἐλεημο σύνης χωρὶς ἐπιβῆναι τῶν τῆς βασιλείας προθύρων. Διὸ μετὰ πολλῆς ταύτην ἐπιδειξώμεθα [137] τῆς δαψιλείας, ὥστε ἀπολαῦσαι τῶν ἀποῤῥήτων ἀγαθῶν, ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλο ανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος πάντοτε, καὶ νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΑ'. ὡς δὲ ἦν ἐν τοῖς ῾Ιεροσολύμοις ἐν τῷ Πάσχα ἐν τῇ ἑορτῇ, πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτόν. σ'. Τῶν ἀνθρώπων τῶν τότε οἱ μὲν τῇ πλάνῃ προσεΐ- χον, οἱ δὲ τῆς ἀληθείας ἀντείχοντο· ἀλλὰ καὶ τούτων ἔνιοι πρὸς ὀλίγον αὐτῆς ἀντιλαμβανόμενοι, πάλιν αὐ- τῆς ἐξέπιπτον. Τούτους καὶ ὁ Χριστὸς αἰνιττόμενος, σπέρμασι παρέβαλε τοῖς οὐ κατὰ βάθους κειμένοις, ἀλλὰ τὰς ῥίζας ὑπὲρ τῆς ἐπιφανείας τῆς γῆς ἔχουν σιν, οὓς καὶ ταχέως ἀπολεῖσθαι ἔφη. Τούτους καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς ἐνταῦθα ἡμῖν ἐδήλωσεν, οὕτω λέγων, ὅτι ὡς ἦν ἐν τοῖς Ιεροσολύμοις ἐν τῷ Πάσχα ἐν τῇ ἑορτῇ, πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτὸν, θεωροῦν- τες αὐτοῦ τὰ σημεῖα, ἃ ἐποίει. Αὐτὸς δὲ ὁ ᾿Ιησοῦς οὐκ ἐπίστευεν ἑαυτὸν αὐτοῖς. Ἐκεῖνοι γὰρ ἀκρι Εέστεροι ἦσαν οἱ μαθηταὶ, ὅσοι μὴ ἀπὸ σημείων προσθεσαν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς διδασκαλίας. Τοὺς μὲν γὰρ παχυτέρους τὰ σημεῖα ἐφείλκετο, τοὺς δὲ λογικωτέρους αἱ προφητεῖαι καὶ αἱ διδασκαλίαι. Ὅσοι γοῦν ἀπὸ διδασκαλίας κατεσχέθησαν, οὗτοι τῶν ἀπὸ σημείων ἦσαν βεβαιότεροι· οὓς καὶ ὁ Χριστὸς ἐμαχάριζε λέγων, Μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες, καὶ πιστεύσαντες. Ὅτι δὲ οὐ τῶν γνησίων ἦσαν οὗτοι, δείκνυσι καὶ ἡ ἐπαγωγή· Αὐτὸς γάρ, φησὶν, ὁ Ιη- σοῦς οὐκ ἐπίστευεν ἑαυτὸν αὐτοῖς. Διατί; Διὰ τὸ γινώσκειν πάντας, καὶ ὅτι οὐ χρείαν εἶχεν, ἵνα τις μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ ἀνθρώπου· αὐτὸς γὰρ ἐγίνωσκε τι ἦν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ. Ο δὲ λέγει, τοιοῦ τόν ἐστιν· Οὐ προσείχε τοῖς ἔξωθεν ῥήματι, ταῖς καρ δίαις ἐμβατεύων αὐταῖς, καὶ πρὸς τὴν διάνοιαν εἰσ- ιών· καὶ τὴν πρόσκαιρον αὐτῶν θερμότητα εἰδὼς σαφῶς, οὐκ ἐθάῤῥειν αὐτοῖς ὡς μαθηταῖς ἀπηρτι- σμένοις, οὐκ ἐνεχείριζε πάντα τὰ δόγματα αὐτοῖς ὡς ήδη βεβαίως πιστοῖς γενομένοις. Τὸ δὲ τὰ ἐν τῇ καρ δία τῶν ἀνθρώπων εἰδέναι, τοῦ πλάσαντος κατὰ μό- νας τὰς καρδίας ἐστὶ Θεοῦς. Σὺ γὰρ, φησίν, ἐπί- στασαι καρδίας μονώτατος. Οὐκ ἐδεῖτο τοίνυν μαρ- τύρων ὥστε τῶν οἰκείων πλασμάτων μαθεῖν τὴν διά- νιαν· ὅθεν οὐδὲ ἀπὸ τῆς προσκαίρου πίστεως αὐτοῖς δ ἐθάῤῥει. Άνθρωποι μὲν γὰρ οὔτε τὰ παρόντα, οὔτε τὰ μέλλοντα εἰδότες, πολλάκις καὶ τοῖς δολερῶς προσιοῦσι, καὶ τοῖς μικρὸν ὕστερον ἀποστησομένοις, άπαντα χωρίς τινος ὑποστολῆς καὶ λέγουσι καὶ ἐγε χειρίζουσιν· ὁ δὲ Χριστὸς οὐχ οὕτως. Ηδει γὰρ αὐτῶν τὰ ἀποῤῥητα πάντα σαφῶς. Τοιοῦτοι πολλοὶ καὶ νῦν εἰπι, τὸ μὲν τῆς πίστεως ὄνομα [138] ἔχοντες, εἰρί- πιστοι δὲ καὶ εὐάγωγοι. Διὰ τοῦτο οὐδὲ νῦν ὁ Χριστὸς • ἑαυτὸν ἐμπιστεύει, ἀλλὰ τὰ πλείονα ἀποκρύπτεται. Καθάπερ γὰρ ἡμεῖς οὐ τοῖς ἁπλῶς φίλοις, ἀλλὰ τοῖς γνησίοις θαρρούμεν· οὕτω καὶ ὁ Θεός . Ακουσον γοῦν τί φησι τοῖς μαθηταῖς ὁ Χριστός· Οὐκ ὅτι ὑμᾶς λέγω δούλους· ὑμεῖς γὰρ φίλοι μου ἐστέ. Πόθεν, καὶ διατί; Ὅτι πάντα, ὅσα ήκουσα παρὰ τοῦ Πατρός, ἀπεκάλυψα ὑμῖν. Διὰ τοῦτο οὐδὲ τοῖς Ἰου- • Αliί πάντας. Cod. 706 τα πάντα. b Morel. ἐθάρρησεν. • Quidam ἐστὶ μόνου Θεοῦ. Alit paulum variant. d Morel. αυτών, ο Ματεί. νῦν αὐτὸς ὁ Χριστός. f Ali καὶ ὁ Χριστός. Γ. ο δαίοις τὰ σημεῖα ἐδίδου αἰτοῦσιν, ὅτι πειράζοντες στουν. 'Αρα οὖν τὸ σημεῖα αἰτεῖν, πειραζόντων ἐστὶ καὶ τότε καὶ νῦν· Καὶ γὰρ καὶ νῦν εἰσιν οἱ ζητοῦν- τες καὶ λέγοντες· Διατί μὴ καὶ νῦν σημεῖα γίνεται ; Εἰ γὰρ πιστὸς εἶ, ὡς εἶναι χρὴ, καὶ φιλεῖς τὸν Χρι στὸν, ὡς φιλεῖν δεῖ, οὐ χρείαν ἔχεις σημείων· ταῦτα γὰρ τοῖς ἀπίστοις δίδοται. Πῶς οὖν Ἰουδαίοις οὐκ ἐδόθη, φησί; Μάλιστα μὲν ἐδόθη· εἰ δὲ ἔστιν ὅπου καὶ αἰτοῦντες οὐκ ἔλαβον, ἐπειδὴ οὐχ ὑπὲρ τοῦ τῆς ἀπιστίας ἀπαλλαγῆναι ταῦτα ᾐτουν, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ μᾶλλον αὐτῶν βεβαιῶσαι τὴν πονηρίαν. Καὶ ἦν ἀν- θρωπος ἐκ τῶν Φαρισαίων, Νικόδημος ὄνομα αὐτ τῷ, ἄρχων τῶν Ἰουδαίων· οὗτος ἦλθε πρὸς αὐτ τὸν νυκτός. Οὗτος καὶ ἐν μέσῳ τῷ Εὐαγγελίῳ φαί- νεται τὸν ὑπὲρ τοῦ Χριστοῦ ποιούμενος λόγον λέγει γάρ· Ο νόμος ἡμῶν οὐδένα κρίνει, ἐὰν μὴ πρός τερον ἀκούσῃ. Πρὸς τοῦτον καὶ Ἰουδαῖοι δυσχεραί- νουσι λέγοντες· Ἐρώτησον καὶ ἴδε ὅτι προφήτης ἐκ τῆς Γαλιλαίας οὐκ ἐγήγερται. Καὶ μετὰ τὸν σταυρὸν δὲ πολλὴν τὴν ἐπιμέλειαν τῆς ταφῆς τοῦ Δεσποτικοῦ σώματος πεποίηται. "Ηλθε γάρ, φησί, καὶ Νικόδημος ὁ ἐλθὼν πρὸς τὸν Κύριον νυκτός, φέ ρων μίγμα μύρου καὶ ἀλόης ὡς λίτρας ἑκατόν. Καὶ νῦν δὲ διέκειτο μὲν περὶ τὸν Χριστὸν, οὐχ ὡς ἐχρῆν δὲ, οὔτε μετὰ διανοίας τῆς προσηκούσης, ἀλλ' ἔτι ὑπὸ τῆς Ἰουδαϊκῆς κατείχετο ἀσθενείας. Διὰ τοῦτο καὶ νυκτὸς ἦλθε, δεδοικώς ἐν ἡμέρᾳ τοῦτο ποιῆσαι. Αλλ' ὁ φιλάνθρωπος Θεὸς οὐδὲ οὕτως αὐτὸν ἀπώσατο, οὐδὲ διήλεγξεν, οὐδὲ τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας ἀπεστέ ρησεν, ἀλλὰ καὶ μετὰ πολλῆς αὐτῷ τῆς ἐπιεικείας διαλέγεται, καὶ δόγματα αὐτῷ παρανοίγει τὰ σφόδρα ὑψηλὰ, αἰνιγματωδῶς μὲν, παρανοίγει δὲ ὅμως. Πολλῷ γὰρ μᾶλλον οὗτος συγγνώμης ἄξιος ἦν τῶν διὰ πονηρίαν τοῦτο ποιούντων. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ πάσης εἰσὶν ἀπολογίας ἐκτός· οὗτος δὲ καὶ αὐτὸς καταγνώσεως μὲν ὑπεύθυνος ἦν, οὐ μὴν τοσαύτης. Πῶς οὖν ὁ εὐαγ γελιστὴς οὐδὲν τοιοῦτον εἶπε περὶ αὐτοῦ; Εἶπε μὲν οὖν ἀλλαχοῦ, ὅτι καὶ ἐκ τῶν ἀρχόντων πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτόν· διὰ δὲ τοὺς Ἰουδαίους οὐχ ώμολόγουν, ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγοι γένωνται· ἐνταῦθα δὲ τὸ πᾶν διὰ τῆς κατὰ τὴν νύκτα παρουσίας ηνίξατο. Τί οὖν οὗτός φησι; 'Ραββί, οἴδαμεν ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας δι δάσκαλος· οὐδεὶς γὰρ ταῦτα τὰ σημεῖα δύναται ποιῆσαι, ἃ οὐ ποιεῖς, ἐὰν μὴ ᾖ ὁ Θεὸς μετ' αὐτοῦ. β'. "Ετι κάτω στρέφεται ο Νικόδημος, ἔτι ἀνθρωπίνην ἔχει περὶ αὐτοῦ διάνοιαν, καὶ ὡς περὶ προφήτου δια λέγεται, οὐδὲν μέγα ἀπὸ τῶν σημείων φανταζόμενος. Οἴδαμεν, φησὶν, ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας διδάσκα- λος. Τί οὖν νυκτὸς ἔρχῃ καὶ λανθάνων πρὸς τὸν τὰ τοῦ [139] Θεοῦ λέγοντα; πρὸς τὸν ἐκεῖθεν ἥκοντα; τί μὴ μετὰ παῤῥησίας διαλέγῃ; 'Αλλ' οὐδὲ τοῦτο εἶπεν 6 ὁ Ἰησοῦς, οὐδὲ διήλεγξεν αὐτόν· Κάλαμον γὰρ συν- τετριμμένον οὐ κατεάξει, φησὶν, καὶ λίνον τυφώ μενον οὐ σβέσει. Καὶ αὐτὸς πάλιν, Οὐκ ἐρίσει, • Savil. et codd. 703, 706 δὲν τούτων εἶπεν.

143 IN JOANNEM HOMIL. δωμεν τὰς λαμπάδας, ἀλλὰ διατηρήσωμεν φαιδράς α δι' ἐλεημοσύνης. Τούτου τοῦ πυρὸς τὸ φέγγος οὕτω διακρατεῖται. Συνάξωμεν τοίνυν εἰς ἀγγεῖα τὸ ἔλαιον, ἕως ἐνταῦθά ἐσμεν. Οὐδὲ γὰρ ἔστι τοῦτο πρίασθαι ἀπελθόντας ὁ ἐκεῖ, οὐδὲ ἀλλαχόθεν αὐτὸ λαβεῖν, ἀλλ' ἢ διὰ τῆς τῶν πενήτων χειρός. Συλλέξωμεν τοίνυν ἐντεῦθεν ἤδη μετὰ πολλῆς τῆς δαψιλείας, εἴ γε βου- λόμεθα μετὰ τοῦ νυμφίου εἰσελθεῖν· εἰ δὲ μή, ἔξω • Sic Sar. et mss. Mor. φαιδρώς. b Mss. quidam ἀπελθόντα. XXIV. al. XXIII. 168 μένειν τοῦ νυμφῶνος ἀνάγκη. Αμήχανον γὰρ, ἀμή- χανον, καν μυρία κατορθώσωμεν ἀγαθὰ, τῆς ἐλεημο σύνης χωρὶς ἐπιβῆναι τῶν τῆς βασιλείας προθύρων. Διὸ μετὰ πολλῆς ταύτην ἐπιδειξώμεθα [137] τῆς δαψιλείας, ὥστε ἀπολαῦσαι τῶν ἀποῤῥήτων ἀγαθῶν, ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλο ανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος πάντοτε, καὶ νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΑ'. ὡς δὲ ἦν ἐν τοῖς ῾Ιεροσολύμοις ἐν τῷ Πάσχα ἐν τῇ ἑορτῇ, πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτόν. σ'. Τῶν ἀνθρώπων τῶν τότε οἱ μὲν τῇ πλάνῃ προσεΐ- χον, οἱ δὲ τῆς ἀληθείας ἀντείχοντο· ἀλλὰ καὶ τούτων ἔνιοι πρὸς ὀλίγον αὐτῆς ἀντιλαμβανόμενοι, πάλιν αὐ- τῆς ἐξέπιπτον. Τούτους καὶ ὁ Χριστὸς αἰνιττόμενος, σπέρμασι παρέβαλε τοῖς οὐ κατὰ βάθους κειμένοις, ἀλλὰ τὰς ῥίζας ὑπὲρ τῆς ἐπιφανείας τῆς γῆς ἔχουν σιν, οὓς καὶ ταχέως ἀπολεῖσθαι ἔφη. Τούτους καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς ἐνταῦθα ἡμῖν ἐδήλωσεν, οὕτω λέγων, ὅτι ὡς ἦν ἐν τοῖς Ιεροσολύμοις ἐν τῷ Πάσχα ἐν τῇ ἑορτῇ, πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτὸν, θεωροῦν- τες αὐτοῦ τὰ σημεῖα, ἃ ἐποίει. Αὐτὸς δὲ ὁ ᾿Ιησοῦς οὐκ ἐπίστευεν ἑαυτὸν αὐτοῖς. Ἐκεῖνοι γὰρ ἀκρι Εέστεροι ἦσαν οἱ μαθηταὶ, ὅσοι μὴ ἀπὸ σημείων προσθεσαν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς διδασκαλίας. Τοὺς μὲν γὰρ παχυτέρους τὰ σημεῖα ἐφείλκετο, τοὺς δὲ λογικωτέρους αἱ προφητεῖαι καὶ αἱ διδασκαλίαι. Ὅσοι γοῦν ἀπὸ διδασκαλίας κατεσχέθησαν, οὗτοι τῶν ἀπὸ σημείων ἦσαν βεβαιότεροι· οὓς καὶ ὁ Χριστὸς ἐμαχάριζε λέγων, Μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες, καὶ πιστεύσαντες. Ὅτι δὲ οὐ τῶν γνησίων ἦσαν οὗτοι, δείκνυσι καὶ ἡ ἐπαγωγή· Αὐτὸς γάρ, φησὶν, ὁ Ιη- σοῦς οὐκ ἐπίστευεν ἑαυτὸν αὐτοῖς. Διατί; Διὰ τὸ γινώσκειν πάντας, καὶ ὅτι οὐ χρείαν εἶχεν, ἵνα τις μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ ἀνθρώπου· αὐτὸς γὰρ ἐγίνωσκε τι ἦν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ. Ο δὲ λέγει, τοιοῦ τόν ἐστιν· Οὐ προσείχε τοῖς ἔξωθεν ῥήματι, ταῖς καρ δίαις ἐμβατεύων αὐταῖς, καὶ πρὸς τὴν διάνοιαν εἰσ- ιών· καὶ τὴν πρόσκαιρον αὐτῶν θερμότητα εἰδὼς σαφῶς, οὐκ ἐθάῤῥειν αὐτοῖς ὡς μαθηταῖς ἀπηρτι- σμένοις, οὐκ ἐνεχείριζε πάντα τὰ δόγματα αὐτοῖς ὡς ήδη βεβαίως πιστοῖς γενομένοις. Τὸ δὲ τὰ ἐν τῇ καρ δία τῶν ἀνθρώπων εἰδέναι, τοῦ πλάσαντος κατὰ μό- νας τὰς καρδίας ἐστὶ Θεοῦς. Σὺ γὰρ, φησίν, ἐπί- στασαι καρδίας μονώτατος. Οὐκ ἐδεῖτο τοίνυν μαρ- τύρων ὥστε τῶν οἰκείων πλασμάτων μαθεῖν τὴν διά- νιαν· ὅθεν οὐδὲ ἀπὸ τῆς προσκαίρου πίστεως αὐτοῖς δ ἐθάῤῥει. Άνθρωποι μὲν γὰρ οὔτε τὰ παρόντα, οὔτε τὰ μέλλοντα εἰδότες, πολλάκις καὶ τοῖς δολερῶς προσιοῦσι, καὶ τοῖς μικρὸν ὕστερον ἀποστησομένοις, άπαντα χωρίς τινος ὑποστολῆς καὶ λέγουσι καὶ ἐγε χειρίζουσιν· ὁ δὲ Χριστὸς οὐχ οὕτως. Ηδει γὰρ αὐτῶν τὰ ἀποῤῥητα πάντα σαφῶς. Τοιοῦτοι πολλοὶ καὶ νῦν εἰπι, τὸ μὲν τῆς πίστεως ὄνομα [138] ἔχοντες, εἰρί- πιστοι δὲ καὶ εὐάγωγοι. Διὰ τοῦτο οὐδὲ νῦν ὁ Χριστὸς • ἑαυτὸν ἐμπιστεύει, ἀλλὰ τὰ πλείονα ἀποκρύπτεται. Καθάπερ γὰρ ἡμεῖς οὐ τοῖς ἁπλῶς φίλοις, ἀλλὰ τοῖς γνησίοις θαρρούμεν· οὕτω καὶ ὁ Θεός . Ακουσον γοῦν τί φησι τοῖς μαθηταῖς ὁ Χριστός· Οὐκ ὅτι ὑμᾶς λέγω δούλους· ὑμεῖς γὰρ φίλοι μου ἐστέ. Πόθεν, καὶ διατί; Ὅτι πάντα, ὅσα ήκουσα παρὰ τοῦ Πατρός, ἀπεκάλυψα ὑμῖν. Διὰ τοῦτο οὐδὲ τοῖς Ἰου- • Αliί πάντας. Cod. 706 τα πάντα. b Morel. ἐθάρρησεν. • Quidam ἐστὶ μόνου Θεοῦ. Alit paulum variant. d Morel. αυτών, ο Ματεί. νῦν αὐτὸς ὁ Χριστός. f Ali καὶ ὁ Χριστός. Γ. ο δαίοις τὰ σημεῖα ἐδίδου αἰτοῦσιν, ὅτι πειράζοντες στουν. 'Αρα οὖν τὸ σημεῖα αἰτεῖν, πειραζόντων ἐστὶ καὶ τότε καὶ νῦν· Καὶ γὰρ καὶ νῦν εἰσιν οἱ ζητοῦν- τες καὶ λέγοντες· Διατί μὴ καὶ νῦν σημεῖα γίνεται ; Εἰ γὰρ πιστὸς εἶ, ὡς εἶναι χρὴ, καὶ φιλεῖς τὸν Χρι στὸν, ὡς φιλεῖν δεῖ, οὐ χρείαν ἔχεις σημείων· ταῦτα γὰρ τοῖς ἀπίστοις δίδοται. Πῶς οὖν Ἰουδαίοις οὐκ ἐδόθη, φησί; Μάλιστα μὲν ἐδόθη· εἰ δὲ ἔστιν ὅπου καὶ αἰτοῦντες οὐκ ἔλαβον, ἐπειδὴ οὐχ ὑπὲρ τοῦ τῆς ἀπιστίας ἀπαλλαγῆναι ταῦτα ᾐτουν, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ μᾶλλον αὐτῶν βεβαιῶσαι τὴν πονηρίαν. Καὶ ἦν ἀν- θρωπος ἐκ τῶν Φαρισαίων, Νικόδημος ὄνομα αὐτ τῷ, ἄρχων τῶν Ἰουδαίων· οὗτος ἦλθε πρὸς αὐτ τὸν νυκτός. Οὗτος καὶ ἐν μέσῳ τῷ Εὐαγγελίῳ φαί- νεται τὸν ὑπὲρ τοῦ Χριστοῦ ποιούμενος λόγον λέγει γάρ· Ο νόμος ἡμῶν οὐδένα κρίνει, ἐὰν μὴ πρός τερον ἀκούσῃ. Πρὸς τοῦτον καὶ Ἰουδαῖοι δυσχεραί- νουσι λέγοντες· Ἐρώτησον καὶ ἴδε ὅτι προφήτης ἐκ τῆς Γαλιλαίας οὐκ ἐγήγερται. Καὶ μετὰ τὸν σταυρὸν δὲ πολλὴν τὴν ἐπιμέλειαν τῆς ταφῆς τοῦ Δεσποτικοῦ σώματος πεποίηται. "Ηλθε γάρ, φησί, καὶ Νικόδημος ὁ ἐλθὼν πρὸς τὸν Κύριον νυκτός, φέ ρων μίγμα μύρου καὶ ἀλόης ὡς λίτρας ἑκατόν. Καὶ νῦν δὲ διέκειτο μὲν περὶ τὸν Χριστὸν, οὐχ ὡς ἐχρῆν δὲ, οὔτε μετὰ διανοίας τῆς προσηκούσης, ἀλλ' ἔτι ὑπὸ τῆς Ἰουδαϊκῆς κατείχετο ἀσθενείας. Διὰ τοῦτο καὶ νυκτὸς ἦλθε, δεδοικώς ἐν ἡμέρᾳ τοῦτο ποιῆσαι. Αλλ' ὁ φιλάνθρωπος Θεὸς οὐδὲ οὕτως αὐτὸν ἀπώσατο, οὐδὲ διήλεγξεν, οὐδὲ τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας ἀπεστέ ρησεν, ἀλλὰ καὶ μετὰ πολλῆς αὐτῷ τῆς ἐπιεικείας διαλέγεται, καὶ δόγματα αὐτῷ παρανοίγει τὰ σφόδρα ὑψηλὰ, αἰνιγματωδῶς μὲν, παρανοίγει δὲ ὅμως. Πολλῷ γὰρ μᾶλλον οὗτος συγγνώμης ἄξιος ἦν τῶν διὰ πονηρίαν τοῦτο ποιούντων. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ πάσης εἰσὶν ἀπολογίας ἐκτός· οὗτος δὲ καὶ αὐτὸς καταγνώσεως μὲν ὑπεύθυνος ἦν, οὐ μὴν τοσαύτης. Πῶς οὖν ὁ εὐαγ γελιστὴς οὐδὲν τοιοῦτον εἶπε περὶ αὐτοῦ; Εἶπε μὲν οὖν ἀλλαχοῦ, ὅτι καὶ ἐκ τῶν ἀρχόντων πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτόν· διὰ δὲ τοὺς Ἰουδαίους οὐχ ώμολόγουν, ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγοι γένωνται· ἐνταῦθα δὲ τὸ πᾶν διὰ τῆς κατὰ τὴν νύκτα παρουσίας ηνίξατο. Τί οὖν οὗτός φησι; 'Ραββί, οἴδαμεν ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας δι δάσκαλος· οὐδεὶς γὰρ ταῦτα τὰ σημεῖα δύναται ποιῆσαι, ἃ οὐ ποιεῖς, ἐὰν μὴ ᾖ ὁ Θεὸς μετ' αὐτοῦ. β'. "Ετι κάτω στρέφεται ο Νικόδημος, ἔτι ἀνθρωπίνην ἔχει περὶ αὐτοῦ διάνοιαν, καὶ ὡς περὶ προφήτου δια λέγεται, οὐδὲν μέγα ἀπὸ τῶν σημείων φανταζόμενος. Οἴδαμεν, φησὶν, ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας διδάσκα- λος. Τί οὖν νυκτὸς ἔρχῃ καὶ λανθάνων πρὸς τὸν τὰ τοῦ [139] Θεοῦ λέγοντα; πρὸς τὸν ἐκεῖθεν ἥκοντα; τί μὴ μετὰ παῤῥησίας διαλέγῃ; 'Αλλ' οὐδὲ τοῦτο εἶπεν 6 ὁ Ἰησοῦς, οὐδὲ διήλεγξεν αὐτόν· Κάλαμον γὰρ συν- τετριμμένον οὐ κατεάξει, φησὶν, καὶ λίνον τυφώ μενον οὐ σβέσει. Καὶ αὐτὸς πάλιν, Οὐκ ἐρίσει, • Savil. et codd. 703, 706 δὲν τούτων εἶπεν.

143 IN JOANNEM HOMIL. δωμεν τὰς λαμπάδας, ἀλλὰ διατηρήσωμεν φαιδράς α δι' ἐλεημοσύνης. Τούτου τοῦ πυρὸς τὸ φέγγος οὕτω διακρατεῖται. Συνάξωμεν τοίνυν εἰς ἀγγεῖα τὸ ἔλαιον, ἕως ἐνταῦθά ἐσμεν. Οὐδὲ γὰρ ἔστι τοῦτο πρίασθαι ἀπελθόντας ὁ ἐκεῖ, οὐδὲ ἀλλαχόθεν αὐτὸ λαβεῖν, ἀλλ' ἢ διὰ τῆς τῶν πενήτων χειρός. Συλλέξωμεν τοίνυν ἐντεῦθεν ἤδη μετὰ πολλῆς τῆς δαψιλείας, εἴ γε βου- λόμεθα μετὰ τοῦ νυμφίου εἰσελθεῖν· εἰ δὲ μή, ἔξω • Sic Sar. et mss. Mor. φαιδρώς. b Mss. quidam ἀπελθόντα. XXIV. al. XXIII. 168 μένειν τοῦ νυμφῶνος ἀνάγκη. Αμήχανον γὰρ, ἀμή- χανον, καν μυρία κατορθώσωμεν ἀγαθὰ, τῆς ἐλεημο σύνης χωρὶς ἐπιβῆναι τῶν τῆς βασιλείας προθύρων. Διὸ μετὰ πολλῆς ταύτην ἐπιδειξώμεθα [137] τῆς δαψιλείας, ὥστε ἀπολαῦσαι τῶν ἀποῤῥήτων ἀγαθῶν, ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλο ανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος πάντοτε, καὶ νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΑ'. ὡς δὲ ἦν ἐν τοῖς ῾Ιεροσολύμοις ἐν τῷ Πάσχα ἐν τῇ ἑορτῇ, πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτόν. σ'. Τῶν ἀνθρώπων τῶν τότε οἱ μὲν τῇ πλάνῃ προσεΐ- χον, οἱ δὲ τῆς ἀληθείας ἀντείχοντο· ἀλλὰ καὶ τούτων ἔνιοι πρὸς ὀλίγον αὐτῆς ἀντιλαμβανόμενοι, πάλιν αὐ- τῆς ἐξέπιπτον. Τούτους καὶ ὁ Χριστὸς αἰνιττόμενος, σπέρμασι παρέβαλε τοῖς οὐ κατὰ βάθους κειμένοις, ἀλλὰ τὰς ῥίζας ὑπὲρ τῆς ἐπιφανείας τῆς γῆς ἔχουν σιν, οὓς καὶ ταχέως ἀπολεῖσθαι ἔφη. Τούτους καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς ἐνταῦθα ἡμῖν ἐδήλωσεν, οὕτω λέγων, ὅτι ὡς ἦν ἐν τοῖς Ιεροσολύμοις ἐν τῷ Πάσχα ἐν τῇ ἑορτῇ, πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτὸν, θεωροῦν- τες αὐτοῦ τὰ σημεῖα, ἃ ἐποίει. Αὐτὸς δὲ ὁ ᾿Ιησοῦς οὐκ ἐπίστευεν ἑαυτὸν αὐτοῖς. Ἐκεῖνοι γὰρ ἀκρι Εέστεροι ἦσαν οἱ μαθηταὶ, ὅσοι μὴ ἀπὸ σημείων προσθεσαν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς διδασκαλίας. Τοὺς μὲν γὰρ παχυτέρους τὰ σημεῖα ἐφείλκετο, τοὺς δὲ λογικωτέρους αἱ προφητεῖαι καὶ αἱ διδασκαλίαι. Ὅσοι γοῦν ἀπὸ διδασκαλίας κατεσχέθησαν, οὗτοι τῶν ἀπὸ σημείων ἦσαν βεβαιότεροι· οὓς καὶ ὁ Χριστὸς ἐμαχάριζε λέγων, Μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες, καὶ πιστεύσαντες. Ὅτι δὲ οὐ τῶν γνησίων ἦσαν οὗτοι, δείκνυσι καὶ ἡ ἐπαγωγή· Αὐτὸς γάρ, φησὶν, ὁ Ιη- σοῦς οὐκ ἐπίστευεν ἑαυτὸν αὐτοῖς. Διατί; Διὰ τὸ γινώσκειν πάντας, καὶ ὅτι οὐ χρείαν εἶχεν, ἵνα τις μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ ἀνθρώπου· αὐτὸς γὰρ ἐγίνωσκε τι ἦν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ. Ο δὲ λέγει, τοιοῦ τόν ἐστιν· Οὐ προσείχε τοῖς ἔξωθεν ῥήματι, ταῖς καρ δίαις ἐμβατεύων αὐταῖς, καὶ πρὸς τὴν διάνοιαν εἰσ- ιών· καὶ τὴν πρόσκαιρον αὐτῶν θερμότητα εἰδὼς σαφῶς, οὐκ ἐθάῤῥειν αὐτοῖς ὡς μαθηταῖς ἀπηρτι- σμένοις, οὐκ ἐνεχείριζε πάντα τὰ δόγματα αὐτοῖς ὡς ήδη βεβαίως πιστοῖς γενομένοις. Τὸ δὲ τὰ ἐν τῇ καρ δία τῶν ἀνθρώπων εἰδέναι, τοῦ πλάσαντος κατὰ μό- νας τὰς καρδίας ἐστὶ Θεοῦς. Σὺ γὰρ, φησίν, ἐπί- στασαι καρδίας μονώτατος. Οὐκ ἐδεῖτο τοίνυν μαρ- τύρων ὥστε τῶν οἰκείων πλασμάτων μαθεῖν τὴν διά- νιαν· ὅθεν οὐδὲ ἀπὸ τῆς προσκαίρου πίστεως αὐτοῖς δ ἐθάῤῥει. Άνθρωποι μὲν γὰρ οὔτε τὰ παρόντα, οὔτε τὰ μέλλοντα εἰδότες, πολλάκις καὶ τοῖς δολερῶς προσιοῦσι, καὶ τοῖς μικρὸν ὕστερον ἀποστησομένοις, άπαντα χωρίς τινος ὑποστολῆς καὶ λέγουσι καὶ ἐγε χειρίζουσιν· ὁ δὲ Χριστὸς οὐχ οὕτως. Ηδει γὰρ αὐτῶν τὰ ἀποῤῥητα πάντα σαφῶς. Τοιοῦτοι πολλοὶ καὶ νῦν εἰπι, τὸ μὲν τῆς πίστεως ὄνομα [138] ἔχοντες, εἰρί- πιστοι δὲ καὶ εὐάγωγοι. Διὰ τοῦτο οὐδὲ νῦν ὁ Χριστὸς • ἑαυτὸν ἐμπιστεύει, ἀλλὰ τὰ πλείονα ἀποκρύπτεται. Καθάπερ γὰρ ἡμεῖς οὐ τοῖς ἁπλῶς φίλοις, ἀλλὰ τοῖς γνησίοις θαρρούμεν· οὕτω καὶ ὁ Θεός . Ακουσον γοῦν τί φησι τοῖς μαθηταῖς ὁ Χριστός· Οὐκ ὅτι ὑμᾶς λέγω δούλους· ὑμεῖς γὰρ φίλοι μου ἐστέ. Πόθεν, καὶ διατί; Ὅτι πάντα, ὅσα ήκουσα παρὰ τοῦ Πατρός, ἀπεκάλυψα ὑμῖν. Διὰ τοῦτο οὐδὲ τοῖς Ἰου- • Αliί πάντας. Cod. 706 τα πάντα. b Morel. ἐθάρρησεν. • Quidam ἐστὶ μόνου Θεοῦ. Alit paulum variant. d Morel. αυτών, ο Ματεί. νῦν αὐτὸς ὁ Χριστός. f Ali καὶ ὁ Χριστός. Γ. ο δαίοις τὰ σημεῖα ἐδίδου αἰτοῦσιν, ὅτι πειράζοντες στουν. 'Αρα οὖν τὸ σημεῖα αἰτεῖν, πειραζόντων ἐστὶ καὶ τότε καὶ νῦν· Καὶ γὰρ καὶ νῦν εἰσιν οἱ ζητοῦν- τες καὶ λέγοντες· Διατί μὴ καὶ νῦν σημεῖα γίνεται ; Εἰ γὰρ πιστὸς εἶ, ὡς εἶναι χρὴ, καὶ φιλεῖς τὸν Χρι στὸν, ὡς φιλεῖν δεῖ, οὐ χρείαν ἔχεις σημείων· ταῦτα γὰρ τοῖς ἀπίστοις δίδοται. Πῶς οὖν Ἰουδαίοις οὐκ ἐδόθη, φησί; Μάλιστα μὲν ἐδόθη· εἰ δὲ ἔστιν ὅπου καὶ αἰτοῦντες οὐκ ἔλαβον, ἐπειδὴ οὐχ ὑπὲρ τοῦ τῆς ἀπιστίας ἀπαλλαγῆναι ταῦτα ᾐτουν, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ μᾶλλον αὐτῶν βεβαιῶσαι τὴν πονηρίαν. Καὶ ἦν ἀν- θρωπος ἐκ τῶν Φαρισαίων, Νικόδημος ὄνομα αὐτ τῷ, ἄρχων τῶν Ἰουδαίων· οὗτος ἦλθε πρὸς αὐτ τὸν νυκτός. Οὗτος καὶ ἐν μέσῳ τῷ Εὐαγγελίῳ φαί- νεται τὸν ὑπὲρ τοῦ Χριστοῦ ποιούμενος λόγον λέγει γάρ· Ο νόμος ἡμῶν οὐδένα κρίνει, ἐὰν μὴ πρός τερον ἀκούσῃ. Πρὸς τοῦτον καὶ Ἰουδαῖοι δυσχεραί- νουσι λέγοντες· Ἐρώτησον καὶ ἴδε ὅτι προφήτης ἐκ τῆς Γαλιλαίας οὐκ ἐγήγερται. Καὶ μετὰ τὸν σταυρὸν δὲ πολλὴν τὴν ἐπιμέλειαν τῆς ταφῆς τοῦ Δεσποτικοῦ σώματος πεποίηται. "Ηλθε γάρ, φησί, καὶ Νικόδημος ὁ ἐλθὼν πρὸς τὸν Κύριον νυκτός, φέ ρων μίγμα μύρου καὶ ἀλόης ὡς λίτρας ἑκατόν. Καὶ νῦν δὲ διέκειτο μὲν περὶ τὸν Χριστὸν, οὐχ ὡς ἐχρῆν δὲ, οὔτε μετὰ διανοίας τῆς προσηκούσης, ἀλλ' ἔτι ὑπὸ τῆς Ἰουδαϊκῆς κατείχετο ἀσθενείας. Διὰ τοῦτο καὶ νυκτὸς ἦλθε, δεδοικώς ἐν ἡμέρᾳ τοῦτο ποιῆσαι. Αλλ' ὁ φιλάνθρωπος Θεὸς οὐδὲ οὕτως αὐτὸν ἀπώσατο, οὐδὲ διήλεγξεν, οὐδὲ τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας ἀπεστέ ρησεν, ἀλλὰ καὶ μετὰ πολλῆς αὐτῷ τῆς ἐπιεικείας διαλέγεται, καὶ δόγματα αὐτῷ παρανοίγει τὰ σφόδρα ὑψηλὰ, αἰνιγματωδῶς μὲν, παρανοίγει δὲ ὅμως. Πολλῷ γὰρ μᾶλλον οὗτος συγγνώμης ἄξιος ἦν τῶν διὰ πονηρίαν τοῦτο ποιούντων. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ πάσης εἰσὶν ἀπολογίας ἐκτός· οὗτος δὲ καὶ αὐτὸς καταγνώσεως μὲν ὑπεύθυνος ἦν, οὐ μὴν τοσαύτης. Πῶς οὖν ὁ εὐαγ γελιστὴς οὐδὲν τοιοῦτον εἶπε περὶ αὐτοῦ; Εἶπε μὲν οὖν ἀλλαχοῦ, ὅτι καὶ ἐκ τῶν ἀρχόντων πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτόν· διὰ δὲ τοὺς Ἰουδαίους οὐχ ώμολόγουν, ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγοι γένωνται· ἐνταῦθα δὲ τὸ πᾶν διὰ τῆς κατὰ τὴν νύκτα παρουσίας ηνίξατο. Τί οὖν οὗτός φησι; 'Ραββί, οἴδαμεν ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας δι δάσκαλος· οὐδεὶς γὰρ ταῦτα τὰ σημεῖα δύναται ποιῆσαι, ἃ οὐ ποιεῖς, ἐὰν μὴ ᾖ ὁ Θεὸς μετ' αὐτοῦ. β'. "Ετι κάτω στρέφεται ο Νικόδημος, ἔτι ἀνθρωπίνην ἔχει περὶ αὐτοῦ διάνοιαν, καὶ ὡς περὶ προφήτου δια λέγεται, οὐδὲν μέγα ἀπὸ τῶν σημείων φανταζόμενος. Οἴδαμεν, φησὶν, ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας διδάσκα- λος. Τί οὖν νυκτὸς ἔρχῃ καὶ λανθάνων πρὸς τὸν τὰ τοῦ [139] Θεοῦ λέγοντα; πρὸς τὸν ἐκεῖθεν ἥκοντα; τί μὴ μετὰ παῤῥησίας διαλέγῃ; 'Αλλ' οὐδὲ τοῦτο εἶπεν 6 ὁ Ἰησοῦς, οὐδὲ διήλεγξεν αὐτόν· Κάλαμον γὰρ συν- τετριμμένον οὐ κατεάξει, φησὶν, καὶ λίνον τυφώ μενον οὐ σβέσει. Καὶ αὐτὸς πάλιν, Οὐκ ἐρίσει, • Savil. et codd. 703, 706 δὲν τούτων εἶπεν.

143 IN JOANNEM HOMIL. δωμεν τὰς λαμπάδας, ἀλλὰ διατηρήσωμεν φαιδράς α δι' ἐλεημοσύνης. Τούτου τοῦ πυρὸς τὸ φέγγος οὕτω διακρατεῖται. Συνάξωμεν τοίνυν εἰς ἀγγεῖα τὸ ἔλαιον, ἕως ἐνταῦθά ἐσμεν. Οὐδὲ γὰρ ἔστι τοῦτο πρίασθαι ἀπελθόντας ὁ ἐκεῖ, οὐδὲ ἀλλαχόθεν αὐτὸ λαβεῖν, ἀλλ' ἢ διὰ τῆς τῶν πενήτων χειρός. Συλλέξωμεν τοίνυν ἐντεῦθεν ἤδη μετὰ πολλῆς τῆς δαψιλείας, εἴ γε βου- λόμεθα μετὰ τοῦ νυμφίου εἰσελθεῖν· εἰ δὲ μή, ἔξω • Sic Sar. et mss. Mor. φαιδρώς. b Mss. quidam ἀπελθόντα. XXIV. al. XXIII. 168 μένειν τοῦ νυμφῶνος ἀνάγκη. Αμήχανον γὰρ, ἀμή- χανον, καν μυρία κατορθώσωμεν ἀγαθὰ, τῆς ἐλεημο σύνης χωρὶς ἐπιβῆναι τῶν τῆς βασιλείας προθύρων. Διὸ μετὰ πολλῆς ταύτην ἐπιδειξώμεθα [137] τῆς δαψιλείας, ὥστε ἀπολαῦσαι τῶν ἀποῤῥήτων ἀγαθῶν, ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλο ανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος πάντοτε, καὶ νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΑ'. ὡς δὲ ἦν ἐν τοῖς ῾Ιεροσολύμοις ἐν τῷ Πάσχα ἐν τῇ ἑορτῇ, πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτόν. σ'. Τῶν ἀνθρώπων τῶν τότε οἱ μὲν τῇ πλάνῃ προσεΐ- χον, οἱ δὲ τῆς ἀληθείας ἀντείχοντο· ἀλλὰ καὶ τούτων ἔνιοι πρὸς ὀλίγον αὐτῆς ἀντιλαμβανόμενοι, πάλιν αὐ- τῆς ἐξέπιπτον. Τούτους καὶ ὁ Χριστὸς αἰνιττόμενος, σπέρμασι παρέβαλε τοῖς οὐ κατὰ βάθους κειμένοις, ἀλλὰ τὰς ῥίζας ὑπὲρ τῆς ἐπιφανείας τῆς γῆς ἔχουν σιν, οὓς καὶ ταχέως ἀπολεῖσθαι ἔφη. Τούτους καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς ἐνταῦθα ἡμῖν ἐδήλωσεν, οὕτω λέγων, ὅτι ὡς ἦν ἐν τοῖς Ιεροσολύμοις ἐν τῷ Πάσχα ἐν τῇ ἑορτῇ, πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτὸν, θεωροῦν- τες αὐτοῦ τὰ σημεῖα, ἃ ἐποίει. Αὐτὸς δὲ ὁ ᾿Ιησοῦς οὐκ ἐπίστευεν ἑαυτὸν αὐτοῖς. Ἐκεῖνοι γὰρ ἀκρι Εέστεροι ἦσαν οἱ μαθηταὶ, ὅσοι μὴ ἀπὸ σημείων προσθεσαν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς διδασκαλίας. Τοὺς μὲν γὰρ παχυτέρους τὰ σημεῖα ἐφείλκετο, τοὺς δὲ λογικωτέρους αἱ προφητεῖαι καὶ αἱ διδασκαλίαι. Ὅσοι γοῦν ἀπὸ διδασκαλίας κατεσχέθησαν, οὗτοι τῶν ἀπὸ σημείων ἦσαν βεβαιότεροι· οὓς καὶ ὁ Χριστὸς ἐμαχάριζε λέγων, Μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες, καὶ πιστεύσαντες. Ὅτι δὲ οὐ τῶν γνησίων ἦσαν οὗτοι, δείκνυσι καὶ ἡ ἐπαγωγή· Αὐτὸς γάρ, φησὶν, ὁ Ιη- σοῦς οὐκ ἐπίστευεν ἑαυτὸν αὐτοῖς. Διατί; Διὰ τὸ γινώσκειν πάντας, καὶ ὅτι οὐ χρείαν εἶχεν, ἵνα τις μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ ἀνθρώπου· αὐτὸς γὰρ ἐγίνωσκε τι ἦν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ. Ο δὲ λέγει, τοιοῦ τόν ἐστιν· Οὐ προσείχε τοῖς ἔξωθεν ῥήματι, ταῖς καρ δίαις ἐμβατεύων αὐταῖς, καὶ πρὸς τὴν διάνοιαν εἰσ- ιών· καὶ τὴν πρόσκαιρον αὐτῶν θερμότητα εἰδὼς σαφῶς, οὐκ ἐθάῤῥειν αὐτοῖς ὡς μαθηταῖς ἀπηρτι- σμένοις, οὐκ ἐνεχείριζε πάντα τὰ δόγματα αὐτοῖς ὡς ήδη βεβαίως πιστοῖς γενομένοις. Τὸ δὲ τὰ ἐν τῇ καρ δία τῶν ἀνθρώπων εἰδέναι, τοῦ πλάσαντος κατὰ μό- νας τὰς καρδίας ἐστὶ Θεοῦς. Σὺ γὰρ, φησίν, ἐπί- στασαι καρδίας μονώτατος. Οὐκ ἐδεῖτο τοίνυν μαρ- τύρων ὥστε τῶν οἰκείων πλασμάτων μαθεῖν τὴν διά- νιαν· ὅθεν οὐδὲ ἀπὸ τῆς προσκαίρου πίστεως αὐτοῖς δ ἐθάῤῥει. Άνθρωποι μὲν γὰρ οὔτε τὰ παρόντα, οὔτε τὰ μέλλοντα εἰδότες, πολλάκις καὶ τοῖς δολερῶς προσιοῦσι, καὶ τοῖς μικρὸν ὕστερον ἀποστησομένοις, άπαντα χωρίς τινος ὑποστολῆς καὶ λέγουσι καὶ ἐγε χειρίζουσιν· ὁ δὲ Χριστὸς οὐχ οὕτως. Ηδει γὰρ αὐτῶν τὰ ἀποῤῥητα πάντα σαφῶς. Τοιοῦτοι πολλοὶ καὶ νῦν εἰπι, τὸ μὲν τῆς πίστεως ὄνομα [138] ἔχοντες, εἰρί- πιστοι δὲ καὶ εὐάγωγοι. Διὰ τοῦτο οὐδὲ νῦν ὁ Χριστὸς • ἑαυτὸν ἐμπιστεύει, ἀλλὰ τὰ πλείονα ἀποκρύπτεται. Καθάπερ γὰρ ἡμεῖς οὐ τοῖς ἁπλῶς φίλοις, ἀλλὰ τοῖς γνησίοις θαρρούμεν· οὕτω καὶ ὁ Θεός . Ακουσον γοῦν τί φησι τοῖς μαθηταῖς ὁ Χριστός· Οὐκ ὅτι ὑμᾶς λέγω δούλους· ὑμεῖς γὰρ φίλοι μου ἐστέ. Πόθεν, καὶ διατί; Ὅτι πάντα, ὅσα ήκουσα παρὰ τοῦ Πατρός, ἀπεκάλυψα ὑμῖν. Διὰ τοῦτο οὐδὲ τοῖς Ἰου- • Αliί πάντας. Cod. 706 τα πάντα. b Morel. ἐθάρρησεν. • Quidam ἐστὶ μόνου Θεοῦ. Alit paulum variant. d Morel. αυτών, ο Ματεί. νῦν αὐτὸς ὁ Χριστός. f Ali καὶ ὁ Χριστός. Γ. ο δαίοις τὰ σημεῖα ἐδίδου αἰτοῦσιν, ὅτι πειράζοντες στουν. 'Αρα οὖν τὸ σημεῖα αἰτεῖν, πειραζόντων ἐστὶ καὶ τότε καὶ νῦν· Καὶ γὰρ καὶ νῦν εἰσιν οἱ ζητοῦν- τες καὶ λέγοντες· Διατί μὴ καὶ νῦν σημεῖα γίνεται ; Εἰ γὰρ πιστὸς εἶ, ὡς εἶναι χρὴ, καὶ φιλεῖς τὸν Χρι στὸν, ὡς φιλεῖν δεῖ, οὐ χρείαν ἔχεις σημείων· ταῦτα γὰρ τοῖς ἀπίστοις δίδοται. Πῶς οὖν Ἰουδαίοις οὐκ ἐδόθη, φησί; Μάλιστα μὲν ἐδόθη· εἰ δὲ ἔστιν ὅπου καὶ αἰτοῦντες οὐκ ἔλαβον, ἐπειδὴ οὐχ ὑπὲρ τοῦ τῆς ἀπιστίας ἀπαλλαγῆναι ταῦτα ᾐτουν, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ μᾶλλον αὐτῶν βεβαιῶσαι τὴν πονηρίαν. Καὶ ἦν ἀν- θρωπος ἐκ τῶν Φαρισαίων, Νικόδημος ὄνομα αὐτ τῷ, ἄρχων τῶν Ἰουδαίων· οὗτος ἦλθε πρὸς αὐτ τὸν νυκτός. Οὗτος καὶ ἐν μέσῳ τῷ Εὐαγγελίῳ φαί- νεται τὸν ὑπὲρ τοῦ Χριστοῦ ποιούμενος λόγον λέγει γάρ· Ο νόμος ἡμῶν οὐδένα κρίνει, ἐὰν μὴ πρός τερον ἀκούσῃ. Πρὸς τοῦτον καὶ Ἰουδαῖοι δυσχεραί- νουσι λέγοντες· Ἐρώτησον καὶ ἴδε ὅτι προφήτης ἐκ τῆς Γαλιλαίας οὐκ ἐγήγερται. Καὶ μετὰ τὸν σταυρὸν δὲ πολλὴν τὴν ἐπιμέλειαν τῆς ταφῆς τοῦ Δεσποτικοῦ σώματος πεποίηται. "Ηλθε γάρ, φησί, καὶ Νικόδημος ὁ ἐλθὼν πρὸς τὸν Κύριον νυκτός, φέ ρων μίγμα μύρου καὶ ἀλόης ὡς λίτρας ἑκατόν. Καὶ νῦν δὲ διέκειτο μὲν περὶ τὸν Χριστὸν, οὐχ ὡς ἐχρῆν δὲ, οὔτε μετὰ διανοίας τῆς προσηκούσης, ἀλλ' ἔτι ὑπὸ τῆς Ἰουδαϊκῆς κατείχετο ἀσθενείας. Διὰ τοῦτο καὶ νυκτὸς ἦλθε, δεδοικώς ἐν ἡμέρᾳ τοῦτο ποιῆσαι. Αλλ' ὁ φιλάνθρωπος Θεὸς οὐδὲ οὕτως αὐτὸν ἀπώσατο, οὐδὲ διήλεγξεν, οὐδὲ τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας ἀπεστέ ρησεν, ἀλλὰ καὶ μετὰ πολλῆς αὐτῷ τῆς ἐπιεικείας διαλέγεται, καὶ δόγματα αὐτῷ παρανοίγει τὰ σφόδρα ὑψηλὰ, αἰνιγματωδῶς μὲν, παρανοίγει δὲ ὅμως. Πολλῷ γὰρ μᾶλλον οὗτος συγγνώμης ἄξιος ἦν τῶν διὰ πονηρίαν τοῦτο ποιούντων. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ πάσης εἰσὶν ἀπολογίας ἐκτός· οὗτος δὲ καὶ αὐτὸς καταγνώσεως μὲν ὑπεύθυνος ἦν, οὐ μὴν τοσαύτης. Πῶς οὖν ὁ εὐαγ γελιστὴς οὐδὲν τοιοῦτον εἶπε περὶ αὐτοῦ; Εἶπε μὲν οὖν ἀλλαχοῦ, ὅτι καὶ ἐκ τῶν ἀρχόντων πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτόν· διὰ δὲ τοὺς Ἰουδαίους οὐχ ώμολόγουν, ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγοι γένωνται· ἐνταῦθα δὲ τὸ πᾶν διὰ τῆς κατὰ τὴν νύκτα παρουσίας ηνίξατο. Τί οὖν οὗτός φησι; 'Ραββί, οἴδαμεν ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας δι δάσκαλος· οὐδεὶς γὰρ ταῦτα τὰ σημεῖα δύναται ποιῆσαι, ἃ οὐ ποιεῖς, ἐὰν μὴ ᾖ ὁ Θεὸς μετ' αὐτοῦ. β'. "Ετι κάτω στρέφεται ο Νικόδημος, ἔτι ἀνθρωπίνην ἔχει περὶ αὐτοῦ διάνοιαν, καὶ ὡς περὶ προφήτου δια λέγεται, οὐδὲν μέγα ἀπὸ τῶν σημείων φανταζόμενος. Οἴδαμεν, φησὶν, ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας διδάσκα- λος. Τί οὖν νυκτὸς ἔρχῃ καὶ λανθάνων πρὸς τὸν τὰ τοῦ [139] Θεοῦ λέγοντα; πρὸς τὸν ἐκεῖθεν ἥκοντα; τί μὴ μετὰ παῤῥησίας διαλέγῃ; 'Αλλ' οὐδὲ τοῦτο εἶπεν 6 ὁ Ἰησοῦς, οὐδὲ διήλεγξεν αὐτόν· Κάλαμον γὰρ συν- τετριμμένον οὐ κατεάξει, φησὶν, καὶ λίνον τυφώ μενον οὐ σβέσει. Καὶ αὐτὸς πάλιν, Οὐκ ἐρίσει, • Savil. et codd. 703, 706 δὲν τούτων εἶπεν.

143 IN JOANNEM HOMIL. δωμεν τὰς λαμπάδας, ἀλλὰ διατηρήσωμεν φαιδράς α δι' ἐλεημοσύνης. Τούτου τοῦ πυρὸς τὸ φέγγος οὕτω διακρατεῖται. Συνάξωμεν τοίνυν εἰς ἀγγεῖα τὸ ἔλαιον, ἕως ἐνταῦθά ἐσμεν. Οὐδὲ γὰρ ἔστι τοῦτο πρίασθαι ἀπελθόντας ὁ ἐκεῖ, οὐδὲ ἀλλαχόθεν αὐτὸ λαβεῖν, ἀλλ' ἢ διὰ τῆς τῶν πενήτων χειρός. Συλλέξωμεν τοίνυν ἐντεῦθεν ἤδη μετὰ πολλῆς τῆς δαψιλείας, εἴ γε βου- λόμεθα μετὰ τοῦ νυμφίου εἰσελθεῖν· εἰ δὲ μή, ἔξω • Sic Sar. et mss. Mor. φαιδρώς. b Mss. quidam ἀπελθόντα. XXIV. al. XXIII. 168 μένειν τοῦ νυμφῶνος ἀνάγκη. Αμήχανον γὰρ, ἀμή- χανον, καν μυρία κατορθώσωμεν ἀγαθὰ, τῆς ἐλεημο σύνης χωρὶς ἐπιβῆναι τῶν τῆς βασιλείας προθύρων. Διὸ μετὰ πολλῆς ταύτην ἐπιδειξώμεθα [137] τῆς δαψιλείας, ὥστε ἀπολαῦσαι τῶν ἀποῤῥήτων ἀγαθῶν, ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλο ανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος πάντοτε, καὶ νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΑ'. ὡς δὲ ἦν ἐν τοῖς ῾Ιεροσολύμοις ἐν τῷ Πάσχα ἐν τῇ ἑορτῇ, πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτόν. σ'. Τῶν ἀνθρώπων τῶν τότε οἱ μὲν τῇ πλάνῃ προσεΐ- χον, οἱ δὲ τῆς ἀληθείας ἀντείχοντο· ἀλλὰ καὶ τούτων ἔνιοι πρὸς ὀλίγον αὐτῆς ἀντιλαμβανόμενοι, πάλιν αὐ- τῆς ἐξέπιπτον. Τούτους καὶ ὁ Χριστὸς αἰνιττόμενος, σπέρμασι παρέβαλε τοῖς οὐ κατὰ βάθους κειμένοις, ἀλλὰ τὰς ῥίζας ὑπὲρ τῆς ἐπιφανείας τῆς γῆς ἔχουν σιν, οὓς καὶ ταχέως ἀπολεῖσθαι ἔφη. Τούτους καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς ἐνταῦθα ἡμῖν ἐδήλωσεν, οὕτω λέγων, ὅτι ὡς ἦν ἐν τοῖς Ιεροσολύμοις ἐν τῷ Πάσχα ἐν τῇ ἑορτῇ, πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτὸν, θεωροῦν- τες αὐτοῦ τὰ σημεῖα, ἃ ἐποίει. Αὐτὸς δὲ ὁ ᾿Ιησοῦς οὐκ ἐπίστευεν ἑαυτὸν αὐτοῖς. Ἐκεῖνοι γὰρ ἀκρι Εέστεροι ἦσαν οἱ μαθηταὶ, ὅσοι μὴ ἀπὸ σημείων προσθεσαν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς διδασκαλίας. Τοὺς μὲν γὰρ παχυτέρους τὰ σημεῖα ἐφείλκετο, τοὺς δὲ λογικωτέρους αἱ προφητεῖαι καὶ αἱ διδασκαλίαι. Ὅσοι γοῦν ἀπὸ διδασκαλίας κατεσχέθησαν, οὗτοι τῶν ἀπὸ σημείων ἦσαν βεβαιότεροι· οὓς καὶ ὁ Χριστὸς ἐμαχάριζε λέγων, Μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες, καὶ πιστεύσαντες. Ὅτι δὲ οὐ τῶν γνησίων ἦσαν οὗτοι, δείκνυσι καὶ ἡ ἐπαγωγή· Αὐτὸς γάρ, φησὶν, ὁ Ιη- σοῦς οὐκ ἐπίστευεν ἑαυτὸν αὐτοῖς. Διατί; Διὰ τὸ γινώσκειν πάντας, καὶ ὅτι οὐ χρείαν εἶχεν, ἵνα τις μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ ἀνθρώπου· αὐτὸς γὰρ ἐγίνωσκε τι ἦν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ. Ο δὲ λέγει, τοιοῦ τόν ἐστιν· Οὐ προσείχε τοῖς ἔξωθεν ῥήματι, ταῖς καρ δίαις ἐμβατεύων αὐταῖς, καὶ πρὸς τὴν διάνοιαν εἰσ- ιών· καὶ τὴν πρόσκαιρον αὐτῶν θερμότητα εἰδὼς σαφῶς, οὐκ ἐθάῤῥειν αὐτοῖς ὡς μαθηταῖς ἀπηρτι- σμένοις, οὐκ ἐνεχείριζε πάντα τὰ δόγματα αὐτοῖς ὡς ήδη βεβαίως πιστοῖς γενομένοις. Τὸ δὲ τὰ ἐν τῇ καρ δία τῶν ἀνθρώπων εἰδέναι, τοῦ πλάσαντος κατὰ μό- νας τὰς καρδίας ἐστὶ Θεοῦς. Σὺ γὰρ, φησίν, ἐπί- στασαι καρδίας μονώτατος. Οὐκ ἐδεῖτο τοίνυν μαρ- τύρων ὥστε τῶν οἰκείων πλασμάτων μαθεῖν τὴν διά- νιαν· ὅθεν οὐδὲ ἀπὸ τῆς προσκαίρου πίστεως αὐτοῖς δ ἐθάῤῥει. Άνθρωποι μὲν γὰρ οὔτε τὰ παρόντα, οὔτε τὰ μέλλοντα εἰδότες, πολλάκις καὶ τοῖς δολερῶς προσιοῦσι, καὶ τοῖς μικρὸν ὕστερον ἀποστησομένοις, άπαντα χωρίς τινος ὑποστολῆς καὶ λέγουσι καὶ ἐγε χειρίζουσιν· ὁ δὲ Χριστὸς οὐχ οὕτως. Ηδει γὰρ αὐτῶν τὰ ἀποῤῥητα πάντα σαφῶς. Τοιοῦτοι πολλοὶ καὶ νῦν εἰπι, τὸ μὲν τῆς πίστεως ὄνομα [138] ἔχοντες, εἰρί- πιστοι δὲ καὶ εὐάγωγοι. Διὰ τοῦτο οὐδὲ νῦν ὁ Χριστὸς • ἑαυτὸν ἐμπιστεύει, ἀλλὰ τὰ πλείονα ἀποκρύπτεται. Καθάπερ γὰρ ἡμεῖς οὐ τοῖς ἁπλῶς φίλοις, ἀλλὰ τοῖς γνησίοις θαρρούμεν· οὕτω καὶ ὁ Θεός . Ακουσον γοῦν τί φησι τοῖς μαθηταῖς ὁ Χριστός· Οὐκ ὅτι ὑμᾶς λέγω δούλους· ὑμεῖς γὰρ φίλοι μου ἐστέ. Πόθεν, καὶ διατί; Ὅτι πάντα, ὅσα ήκουσα παρὰ τοῦ Πατρός, ἀπεκάλυψα ὑμῖν. Διὰ τοῦτο οὐδὲ τοῖς Ἰου- • Αliί πάντας. Cod. 706 τα πάντα. b Morel. ἐθάρρησεν. • Quidam ἐστὶ μόνου Θεοῦ. Alit paulum variant. d Morel. αυτών, ο Ματεί. νῦν αὐτὸς ὁ Χριστός. f Ali καὶ ὁ Χριστός. Γ. ο δαίοις τὰ σημεῖα ἐδίδου αἰτοῦσιν, ὅτι πειράζοντες στουν. 'Αρα οὖν τὸ σημεῖα αἰτεῖν, πειραζόντων ἐστὶ καὶ τότε καὶ νῦν· Καὶ γὰρ καὶ νῦν εἰσιν οἱ ζητοῦν- τες καὶ λέγοντες· Διατί μὴ καὶ νῦν σημεῖα γίνεται ; Εἰ γὰρ πιστὸς εἶ, ὡς εἶναι χρὴ, καὶ φιλεῖς τὸν Χρι στὸν, ὡς φιλεῖν δεῖ, οὐ χρείαν ἔχεις σημείων· ταῦτα γὰρ τοῖς ἀπίστοις δίδοται. Πῶς οὖν Ἰουδαίοις οὐκ ἐδόθη, φησί; Μάλιστα μὲν ἐδόθη· εἰ δὲ ἔστιν ὅπου καὶ αἰτοῦντες οὐκ ἔλαβον, ἐπειδὴ οὐχ ὑπὲρ τοῦ τῆς ἀπιστίας ἀπαλλαγῆναι ταῦτα ᾐτουν, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ μᾶλλον αὐτῶν βεβαιῶσαι τὴν πονηρίαν. Καὶ ἦν ἀν- θρωπος ἐκ τῶν Φαρισαίων, Νικόδημος ὄνομα αὐτ τῷ, ἄρχων τῶν Ἰουδαίων· οὗτος ἦλθε πρὸς αὐτ τὸν νυκτός. Οὗτος καὶ ἐν μέσῳ τῷ Εὐαγγελίῳ φαί- νεται τὸν ὑπὲρ τοῦ Χριστοῦ ποιούμενος λόγον λέγει γάρ· Ο νόμος ἡμῶν οὐδένα κρίνει, ἐὰν μὴ πρός τερον ἀκούσῃ. Πρὸς τοῦτον καὶ Ἰουδαῖοι δυσχεραί- νουσι λέγοντες· Ἐρώτησον καὶ ἴδε ὅτι προφήτης ἐκ τῆς Γαλιλαίας οὐκ ἐγήγερται. Καὶ μετὰ τὸν σταυρὸν δὲ πολλὴν τὴν ἐπιμέλειαν τῆς ταφῆς τοῦ Δεσποτικοῦ σώματος πεποίηται. "Ηλθε γάρ, φησί, καὶ Νικόδημος ὁ ἐλθὼν πρὸς τὸν Κύριον νυκτός, φέ ρων μίγμα μύρου καὶ ἀλόης ὡς λίτρας ἑκατόν. Καὶ νῦν δὲ διέκειτο μὲν περὶ τὸν Χριστὸν, οὐχ ὡς ἐχρῆν δὲ, οὔτε μετὰ διανοίας τῆς προσηκούσης, ἀλλ' ἔτι ὑπὸ τῆς Ἰουδαϊκῆς κατείχετο ἀσθενείας. Διὰ τοῦτο καὶ νυκτὸς ἦλθε, δεδοικώς ἐν ἡμέρᾳ τοῦτο ποιῆσαι. Αλλ' ὁ φιλάνθρωπος Θεὸς οὐδὲ οὕτως αὐτὸν ἀπώσατο, οὐδὲ διήλεγξεν, οὐδὲ τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας ἀπεστέ ρησεν, ἀλλὰ καὶ μετὰ πολλῆς αὐτῷ τῆς ἐπιεικείας διαλέγεται, καὶ δόγματα αὐτῷ παρανοίγει τὰ σφόδρα ὑψηλὰ, αἰνιγματωδῶς μὲν, παρανοίγει δὲ ὅμως. Πολλῷ γὰρ μᾶλλον οὗτος συγγνώμης ἄξιος ἦν τῶν διὰ πονηρίαν τοῦτο ποιούντων. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ πάσης εἰσὶν ἀπολογίας ἐκτός· οὗτος δὲ καὶ αὐτὸς καταγνώσεως μὲν ὑπεύθυνος ἦν, οὐ μὴν τοσαύτης. Πῶς οὖν ὁ εὐαγ γελιστὴς οὐδὲν τοιοῦτον εἶπε περὶ αὐτοῦ; Εἶπε μὲν οὖν ἀλλαχοῦ, ὅτι καὶ ἐκ τῶν ἀρχόντων πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτόν· διὰ δὲ τοὺς Ἰουδαίους οὐχ ώμολόγουν, ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγοι γένωνται· ἐνταῦθα δὲ τὸ πᾶν διὰ τῆς κατὰ τὴν νύκτα παρουσίας ηνίξατο. Τί οὖν οὗτός φησι; 'Ραββί, οἴδαμεν ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας δι δάσκαλος· οὐδεὶς γὰρ ταῦτα τὰ σημεῖα δύναται ποιῆσαι, ἃ οὐ ποιεῖς, ἐὰν μὴ ᾖ ὁ Θεὸς μετ' αὐτοῦ. β'. "Ετι κάτω στρέφεται ο Νικόδημος, ἔτι ἀνθρωπίνην ἔχει περὶ αὐτοῦ διάνοιαν, καὶ ὡς περὶ προφήτου δια λέγεται, οὐδὲν μέγα ἀπὸ τῶν σημείων φανταζόμενος. Οἴδαμεν, φησὶν, ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας διδάσκα- λος. Τί οὖν νυκτὸς ἔρχῃ καὶ λανθάνων πρὸς τὸν τὰ τοῦ [139] Θεοῦ λέγοντα; πρὸς τὸν ἐκεῖθεν ἥκοντα; τί μὴ μετὰ παῤῥησίας διαλέγῃ; 'Αλλ' οὐδὲ τοῦτο εἶπεν 6 ὁ Ἰησοῦς, οὐδὲ διήλεγξεν αὐτόν· Κάλαμον γὰρ συν- τετριμμένον οὐ κατεάξει, φησὶν, καὶ λίνον τυφώ μενον οὐ σβέσει. Καὶ αὐτὸς πάλιν, Οὐκ ἐρίσει, • Savil. et codd. 703, 706 δὲν τούτων εἶπεν.

135 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. φησίν, οὐδὲ κράξει· καὶ πάλιν, Οὐκ ἦλθον ἵνα κρίνω τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σώσω τὸν κόσμον. Οὐδεὶς δύναται ταῦτα τὰ σημεῖα ποιεῖν, ἐὰν μὴ ᾖ ὁ Θεὸς μετ' αὐτοῦ. Ἐκεῖνος μέντοι ἔτι κατὰ τοὺς αἱρετικοὺς φθέγγεται, ἐνεργούμενον αὐτὸν καὶ τῆς ἑτέρων βοηθείας δεόμενον ταῦτα πράττειν, ἅπερ ἔπραττε, λέγων. Τί οὖν ὁ Χριστός ; "Ορα συγκαταβά- σεως ὑπερβολήν· οὐκ εἶπε μὲν, ὅτι οὐδὲν δέομαι τῆς ἑτέρων βοηθείας, ἀλλὰ, Μετ' ἐξουσίας πάντα πράττω· καὶ γὰρ Υἱός είμι γνήσιος τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς αὐτῆς τῷ γεγεννηκότι δυνάμεως· παρητήσατο δὲ τέως διὰ τὸ πρόσαντες εἶναι τῷ ἀκούοντι. Ὅπερ γὰρ ἀεὶ λέγω, τοῦτο καὶ νῦν ἐρῶ, ὅτι τὸ σπουδαζόμενον ἦν τῷ Χρι- στῷ οὐχ οὕτω τέως τὴν ἀξίαν ἐκκαλύψαι τὴν ἑαυτοῦ, ὡς τὸ πεῖσαι ὅτι οὐδὲν ἐξ ἐναντίας ἔπραττε τῷ Πα- τρί. Διὰ τοῦτο ἐν μὲν τοῖς ῥήμασι πολλαχοῦ μετριά‐ ζων φαίνεται, ἐν δὲ τοῖς πράγμασιν οὐχ οὕτω ποιῶν. Οταν γὰρ θαυματουργῇ, μετ' ἐξουσίας πάντα ποιεῖ, λέγων· Θέλω, καθαρίσθητι. Ταλιθέας, ἀνάστηθι. Εκτεινον τὴν χεῖρα. Αφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι. Σιώπα, πεφίμωσο. Αρον τὸν κράββατόν σου, καὶ ὕπαγε εἰς τὸν οἶκόν σου. Σοὶ λέγω, τὸ πονηρὸν δαιμόνιον, ἔξελθε ἀπ' αὐτοῦ. Γενηθήτω σοι ὡς θέλεις. Αν τις ὑμῖν εἴπῃ τι, ἐρεῖτε, τι ῾Ο Κύριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει. Σήμερον μετ' ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ. Ηκούσατε ὅτι ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις, Οὐ φονεύσεις· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ὅτι ὁ ὀργιζόμε- νος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ εἰκῇ, ἔνοχος ἔσται τῇ κρί- σει. Δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων. Καὶ πανταχοῦ πολλὴν ὁρῶμεν τὴν αὐθεν τίαν αὐτοῦ οὖσαν. Ἐν μὲν γὰρ τοῖς πράγμασιν οὐδεὶς ἂν ἐπελάβετο τῶν γινομένων. Πῶς γάρ; Εἰ μὲν γὰρ μὴ ἐξῄει τὰ λεγόμενα, μηδὲ τέλος ἐλάμβανεν οἷον ἐκέλευεν, εἶχεν ἄν τις εἰπεῖν ἐκείνων, ὅτι ἀπονοίας ἦν τὰ ἐπιτάγματα· ἐπειδὴ δὲ ἐξέβαινε, καὶ ἄκοντας αὐτοὺς ἐπεστόμιζεν ἡ τοῦ τέλους τῶν γινομένων ἀλή θεια. Ἐπὶ δὲ τῶν λόγων ηδύναντο πολλάκις, κατὰ τὴν αὐτῶν ἀναισχυντίαν, ἀπόνοιαν ἐπισκήπτειν αὐτῷ. Ο καὶ ὁ ἐπὶ τοῦ Νικοδήμου νῦν, φανερῶς μὲν οὐδὲν ὑψηλὸν φθέγγεται, αἰνιγματωδῶς δὲ αὐτὸν ἀνάγει τῆς ταπεινότητος, διδάσκων ὅτι αὐτάρκης αὐτός ἐστιν ἑαυτῷ εἰς τὴν τῶν θαυμάτων ἐπίδειξιν. Τέλειον γὰρ αὐτὸν ἐγέννησεν ὁ Πατήρ, καὶ αὐταρκοῦντα ἑαυτῷ, καὶ οὐδὲν ἀτελὲς ἔχοντα. 'Αλλ' ίδωμεν δὲ πῶς αὐτὸ τοῦτο κατασκευάζει· Εἶπεν ἐκεῖνος· Ραββί, οίδαμεν ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας διδάσκαλος, καὶ ὅτι οὐδεὶς δύναται ποιεῖν & σὺ ποιεῖς, ἐὰν μὴ ᾖ ὁ Θεὸς μετ' αὐτοῦ. Ἐνόμισε μεγάλα τινὰ εἰρηκέναι, ταῦτα εἰρη- κὼς περὶ τοῦ Χριστοῦ. Τί οὖν ὁ Χριστός ; Δεικνὺς ὅτι οὐδὲ τῶν προθύρων τῆς προσηκούσης γνώσεως ἐπέβη, οὐδὲ ἐν τοῖς προπυλαίοις ἔστη, ἀλλ' ἔξω που τῆς βα- σιλείας πλανᾶται ἔτι, καὶ αὐτὸς, καὶ ὅστις ἂν ἕτερος ταῦτα λέγῃ, [140] καὶ οὐδέπω · πρὸς τὴν ἀληθῆ παρ- έκυψε γνῶσιν, ὁ ταύτην περὶ τοῦ Μονογενοῦς ἔχων τὴν δόξαν· τί φησιν; Αμήν, ἀμὴν λέγω σοι, ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἄνωθεν, οὐ δύναται ἰδεῖν τὴν βα σιλείαν τοῦ Θεοῦ· τουτέστιν, Ἐὰν σὺ μὴ γεννηθῇς ἄνωθεν, καὶ τὴν τῶν δογμάτων παραλάβῃς ἀκρίβειαν, ἔξω που πλανᾶσαι, καὶ πόῤῥω της βασιλείας εἶ τῶν οὐρανῶν, Αλλ' οὕτω μὲν σαφῶς οὐ φησιν· ἵνα δὲ ἀνεπαχθέστερον ποιήσῃ τὸν λόγον, οὐ πρὸς αὐτὸν ἀποτείνεται φανερῶς, ἀλλ' ἀορίστως λέγει· Ἐὰν μὴ τις γεννηθῇ· μονονουχί λέγων, ὅτι Κἂν σύ, κἂν ὀστισοῦν ἕτερος ἡ τοιαῦτα περὶ ἐμοῦ δοξάζων, ἔξω • Alii Ταβιθά. Μοχ Morel, ἀφέωνταί σοι. Savil. ἀφέωνταί b Omnino legendum videtur διὸ καί. Atque ita legit Fr. Arelinus qui vertit: Quwmobrem hoc in loco Nicode mum alloquens. c Sar. ουδέ. σου. 146 που τῆς βασιλείας ἐστίν· ἐπεὶ εἰ μὴ τοῦτο βουλόμενος κατασκευάσαι ταῦτα ἔλεγε, καὶ ἀνάρμοστος πρὸς τὰ εἰρημένα ἡ ἀπόκρισις ἦν. Ἰουδαῖοι μὲν οὖν εἰ ταῦτα ἤκουσαν, καταγελάσαντες ἀνεχώρησαν ἄν· οὗτος δὲ καὶ ἐν τούτῳ τὸ φιλομαθὲς ὁ δείκνυσι. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἀσαφῶς πολλαχοῦ φθέγγεται ὁ Χριστός, πρὸς τὴν ερώτησιν τοὺς ἀκούοντας διαναστῆσαι βουλόμενος, καὶ προσεκτικωτέρους ἐργάσασθαι. Τὸ μὲν γὰρ σαφῶς λεχθέν, πολλάκις καὶ παρατρέχει τὸν ἀκροατήν· τὸ δὲ ἀσαφὲς περιεργότερον αὐτὸν ποιεῖ καὶ σπουδαῖον. Ὁ δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Ἐὰν μὴ γεννηθῇς ἄνωθεν, ἐὰν μὴ μετάσχῃς Πνεύματος τοῦ διὰ λουτροῦ παλιγ γενεσίας, οὐ δύνασαι περὶ ἐμοῦ δόξαν λαβεῖν τὴν προς- ήκουσαν. Αὕτη γὰρ οὐ πνευματικὴ ἡ δόξα, ἀλλὰ ψυχική ο. Αλλ' οὕτω μὲν οὐκ εἶπε παραιτούμενος αὐτὸν πλῆξαι, τὰ παρ' ἑαυτοῦ συνεισενεγκόντα καὶ ὅσον ἐγχωρεῖ φθεγξάμενον, ἀνάγει δὲ ἀνυπόπτως ἐπὶ τὴν μείζονα γνῶσιν αὐτὸν, λέγων· Ἐὰν μή τις γεν νηθῇ ἄνωθεν. Τὸ Ἄνωθεν ἐνταῦθα, οἱ μὲν ἐκ τοῦ οὐ ρανοῦ φασιν, οἱ δὲ ἐξ ἀρχῆς. Τὸν γὰρ μὴ οὕτω γεννη- θέντα, οὐ δυνατὸν ἰδεῖν, φησί, τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ· ἑαυτὸν ἐνταῦθα δεικνύς, καὶ δηλῶν ὅτι οὐ τοῦτό ἐστι τὸ ὁρώμενον μόνον, ἀλλ᾽ ἑτέρων ἡμῖν ὀφθαλμῶν δεῖ, ὥστε ἰδεῖν τὸν Χριστόν. Ταῦτα ἀκούσας ὁ Νικόδημος, φησίν· Πῶς δύναται ἄνθρωπος γεννηθῆναι γέρων ὤν; Ῥαββὶ αὐτὸν καλεῖς, καὶ ἀπὸ Θεοῦ ἐληλυθέναι λέγεις, καὶ οὐ δέχῃ τὰ λεγόμενα, ἀλλὰ τὴν πολλούς θορύβους ἐπεισάγουσαν λέξιν φθέγγῃ πρὸς τὸν διδά- σκαλον ; Τὸ γὰρ, Πῶς, τοῦτο, τῶν οὐ σφόδρα πιστευόν- των ἐστὶν ἐπαπόρησις, τῶν ἀπὸ γῆς ὄντων ἔτι. Ἐπεὶ καὶ ἡ Σάρρα διὰ τοῦτο ἐγέλασεν, ἐπειδὴ τὸ Πῶς εἶπε· καὶ ἄλλοι πολλοὶ τοῦτο ζητήσαντες, τῆς πίστεως ἐξέπεσον. γ'. Οὕτω καὶ αἱρετικοὶ μένουσιν ἐπὶ τῆς αἱρέσεως, ταύτην πολλαχοῦ τὴν λέξιν ἐπιζητοῦντες· οἱ μὲν λέγον τες, Πῶς ἐσαρκώθη; οἱ δὲ λέγοντες, Πῶς ἐγεννήθη ; καὶ τῇ τῶν οἰκείων λογισμῶν ἀσθενείᾳ τὴν ἄπειρον ἐκείνην ὑποβάλλοντες οὐσίαν. "Απερ οὖν εἰδότας φεύγειν χρή τὴν ἄκαιρον ταύτην πολυπραγμοσύνην. Οὔτε γὰρ τὸ Πῶς εἴσονται καὶ οἱ ταῦτα ζητοῦντες, καὶ πίστεως ἐκπεσοῦνται τῆς ὀρθῆς. Διὰ τοῦτο καὶ οὗτος διαπο ρῶν ', [141] τὸν τρόπον ἐπιζητεῖ (καὶ γὰρ συνῆκεν ὅτι καὶ πρὸς αὐτὸν λέγεται τὸ λεγόμενον), καὶ θορυ βεῖται, καὶ ἐλιγγιᾷ, καὶ ἐν ἀμηχανίᾳ ἐστὶν, ἐλθὼν μὲν ὡς εἰς ἄνθρωπον, ἀκούων δὲ μείζονα ἢ παρά ἀνθρώπου, καὶ ἃ μηδεὶς ἤκουσε πώποτε· καὶ διαν ίσταται μὲν πρὸς τὸ ὕψος τῶν λεγομένων τέως, σκου τοῦται δὲ, καὶ οὐχ ἵσταται, πανταχοῦ περιφερόμενος καὶ συνεχῶς ἐκπίπτων τῆς πίστεως. Διὸ καὶ ἐπιμένει κατασκευάζων τὸ ἀδύνατον, ὥστε εἰς σαφεστέραν αὐτ τὸν ἐκκαλέσασθαι διδασκαλίαν. Μὴ δύναται γάρ, φη- σὶν, ἄνθρωπος εἰς τὴν κοιλίαν τῆς μητρὸς αὐτοῦ δεύτερον εἰσελθεῖν καὶ γεννηθῆναι; Ορᾶτε πῶς, ὅταν τοῖς οἰκείοις λογισμοῖς ἐπιτρέψῃ τις τὰ πνευ- ματικά, καὶ καταγέλαστα φθέγγεται, καὶ ληρεῖν δοκεῖ καὶ μεθύειν, ὅταν περιεργάζηται παρὰ τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν τὰ εἰρημένα, καὶ μὴ δέχηται τὴν τῆς πίστεως συγκατάθεσιν; "Ηκουσε γεννήσεως πνευματικῆς, καὶ οὐκ ἐνόησε πνευματικήν, ἀλλ' εἰς τὴν ταπεινότητα τῆς σαρκὸς καθείλκυσε τὸ εἰρημένον, καὶ μέγα δόγμα οὕτω καὶ ὑψηλὸν τῆς φυσικῆς ἀκολουθίας ἐξήρτησεν. Διὰ τοῦτο ληρωδίας πλάττει λοιπὸν, καὶ ἀπορίας και ταγελάστους. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος ἔλεγεν, ὅτι Ψυχικὸς ἄνθρωπος οὐδέχεται τὰ τοῦ Πνεύματος. Πλὴν ἀλλὰ καὶ ἐν τούτῳ τὴν αἰδὼ τὴν ἐν τῷ Χριστῷ φυλάττει. d Sic Savil. et mss. plurimi. Morel. et alii φιλαληθές. e Suspicatur Savilius legendum οὐ ψυχικὴ ἡ δόξα, ἀλλὰ πνευματική. Εgo nihil mutandum censeo. f Αlii &' ἀπορίας Digitized by

135 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. φησίν, οὐδὲ κράξει· καὶ πάλιν, Οὐκ ἦλθον ἵνα κρίνω τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σώσω τὸν κόσμον. Οὐδεὶς δύναται ταῦτα τὰ σημεῖα ποιεῖν, ἐὰν μὴ ᾖ ὁ Θεὸς μετ' αὐτοῦ. Ἐκεῖνος μέντοι ἔτι κατὰ τοὺς αἱρετικοὺς φθέγγεται, ἐνεργούμενον αὐτὸν καὶ τῆς ἑτέρων βοηθείας δεόμενον ταῦτα πράττειν, ἅπερ ἔπραττε, λέγων. Τί οὖν ὁ Χριστός ; "Ορα συγκαταβά- σεως ὑπερβολήν· οὐκ εἶπε μὲν, ὅτι οὐδὲν δέομαι τῆς ἑτέρων βοηθείας, ἀλλὰ, Μετ' ἐξουσίας πάντα πράττω· καὶ γὰρ Υἱός είμι γνήσιος τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς αὐτῆς τῷ γεγεννηκότι δυνάμεως· παρητήσατο δὲ τέως διὰ τὸ πρόσαντες εἶναι τῷ ἀκούοντι. Ὅπερ γὰρ ἀεὶ λέγω, τοῦτο καὶ νῦν ἐρῶ, ὅτι τὸ σπουδαζόμενον ἦν τῷ Χρι- στῷ οὐχ οὕτω τέως τὴν ἀξίαν ἐκκαλύψαι τὴν ἑαυτοῦ, ὡς τὸ πεῖσαι ὅτι οὐδὲν ἐξ ἐναντίας ἔπραττε τῷ Πα- τρί. Διὰ τοῦτο ἐν μὲν τοῖς ῥήμασι πολλαχοῦ μετριά‐ ζων φαίνεται, ἐν δὲ τοῖς πράγμασιν οὐχ οὕτω ποιῶν. Οταν γὰρ θαυματουργῇ, μετ' ἐξουσίας πάντα ποιεῖ, λέγων· Θέλω, καθαρίσθητι. Ταλιθέας, ἀνάστηθι. Εκτεινον τὴν χεῖρα. Αφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι. Σιώπα, πεφίμωσο. Αρον τὸν κράββατόν σου, καὶ ὕπαγε εἰς τὸν οἶκόν σου. Σοὶ λέγω, τὸ πονηρὸν δαιμόνιον, ἔξελθε ἀπ' αὐτοῦ. Γενηθήτω σοι ὡς θέλεις. Αν τις ὑμῖν εἴπῃ τι, ἐρεῖτε, τι ῾Ο Κύριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει. Σήμερον μετ' ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ. Ηκούσατε ὅτι ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις, Οὐ φονεύσεις· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ὅτι ὁ ὀργιζόμε- νος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ εἰκῇ, ἔνοχος ἔσται τῇ κρί- σει. Δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων. Καὶ πανταχοῦ πολλὴν ὁρῶμεν τὴν αὐθεν τίαν αὐτοῦ οὖσαν. Ἐν μὲν γὰρ τοῖς πράγμασιν οὐδεὶς ἂν ἐπελάβετο τῶν γινομένων. Πῶς γάρ; Εἰ μὲν γὰρ μὴ ἐξῄει τὰ λεγόμενα, μηδὲ τέλος ἐλάμβανεν οἷον ἐκέλευεν, εἶχεν ἄν τις εἰπεῖν ἐκείνων, ὅτι ἀπονοίας ἦν τὰ ἐπιτάγματα· ἐπειδὴ δὲ ἐξέβαινε, καὶ ἄκοντας αὐτοὺς ἐπεστόμιζεν ἡ τοῦ τέλους τῶν γινομένων ἀλή θεια. Ἐπὶ δὲ τῶν λόγων ηδύναντο πολλάκις, κατὰ τὴν αὐτῶν ἀναισχυντίαν, ἀπόνοιαν ἐπισκήπτειν αὐτῷ. Ο καὶ ὁ ἐπὶ τοῦ Νικοδήμου νῦν, φανερῶς μὲν οὐδὲν ὑψηλὸν φθέγγεται, αἰνιγματωδῶς δὲ αὐτὸν ἀνάγει τῆς ταπεινότητος, διδάσκων ὅτι αὐτάρκης αὐτός ἐστιν ἑαυτῷ εἰς τὴν τῶν θαυμάτων ἐπίδειξιν. Τέλειον γὰρ αὐτὸν ἐγέννησεν ὁ Πατήρ, καὶ αὐταρκοῦντα ἑαυτῷ, καὶ οὐδὲν ἀτελὲς ἔχοντα. 'Αλλ' ίδωμεν δὲ πῶς αὐτὸ τοῦτο κατασκευάζει· Εἶπεν ἐκεῖνος· Ραββί, οίδαμεν ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας διδάσκαλος, καὶ ὅτι οὐδεὶς δύναται ποιεῖν & σὺ ποιεῖς, ἐὰν μὴ ᾖ ὁ Θεὸς μετ' αὐτοῦ. Ἐνόμισε μεγάλα τινὰ εἰρηκέναι, ταῦτα εἰρη- κὼς περὶ τοῦ Χριστοῦ. Τί οὖν ὁ Χριστός ; Δεικνὺς ὅτι οὐδὲ τῶν προθύρων τῆς προσηκούσης γνώσεως ἐπέβη, οὐδὲ ἐν τοῖς προπυλαίοις ἔστη, ἀλλ' ἔξω που τῆς βα- σιλείας πλανᾶται ἔτι, καὶ αὐτὸς, καὶ ὅστις ἂν ἕτερος ταῦτα λέγῃ, [140] καὶ οὐδέπω · πρὸς τὴν ἀληθῆ παρ- έκυψε γνῶσιν, ὁ ταύτην περὶ τοῦ Μονογενοῦς ἔχων τὴν δόξαν· τί φησιν; Αμήν, ἀμὴν λέγω σοι, ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἄνωθεν, οὐ δύναται ἰδεῖν τὴν βα σιλείαν τοῦ Θεοῦ· τουτέστιν, Ἐὰν σὺ μὴ γεννηθῇς ἄνωθεν, καὶ τὴν τῶν δογμάτων παραλάβῃς ἀκρίβειαν, ἔξω που πλανᾶσαι, καὶ πόῤῥω της βασιλείας εἶ τῶν οὐρανῶν, Αλλ' οὕτω μὲν σαφῶς οὐ φησιν· ἵνα δὲ ἀνεπαχθέστερον ποιήσῃ τὸν λόγον, οὐ πρὸς αὐτὸν ἀποτείνεται φανερῶς, ἀλλ' ἀορίστως λέγει· Ἐὰν μὴ τις γεννηθῇ· μονονουχί λέγων, ὅτι Κἂν σύ, κἂν ὀστισοῦν ἕτερος ἡ τοιαῦτα περὶ ἐμοῦ δοξάζων, ἔξω • Alii Ταβιθά. Μοχ Morel, ἀφέωνταί σοι. Savil. ἀφέωνταί b Omnino legendum videtur διὸ καί. Atque ita legit Fr. Arelinus qui vertit: Quwmobrem hoc in loco Nicode mum alloquens. c Sar. ουδέ. σου. 146 που τῆς βασιλείας ἐστίν· ἐπεὶ εἰ μὴ τοῦτο βουλόμενος κατασκευάσαι ταῦτα ἔλεγε, καὶ ἀνάρμοστος πρὸς τὰ εἰρημένα ἡ ἀπόκρισις ἦν. Ἰουδαῖοι μὲν οὖν εἰ ταῦτα ἤκουσαν, καταγελάσαντες ἀνεχώρησαν ἄν· οὗτος δὲ καὶ ἐν τούτῳ τὸ φιλομαθὲς ὁ δείκνυσι. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἀσαφῶς πολλαχοῦ φθέγγεται ὁ Χριστός, πρὸς τὴν ερώτησιν τοὺς ἀκούοντας διαναστῆσαι βουλόμενος, καὶ προσεκτικωτέρους ἐργάσασθαι. Τὸ μὲν γὰρ σαφῶς λεχθέν, πολλάκις καὶ παρατρέχει τὸν ἀκροατήν· τὸ δὲ ἀσαφὲς περιεργότερον αὐτὸν ποιεῖ καὶ σπουδαῖον. Ὁ δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Ἐὰν μὴ γεννηθῇς ἄνωθεν, ἐὰν μὴ μετάσχῃς Πνεύματος τοῦ διὰ λουτροῦ παλιγ γενεσίας, οὐ δύνασαι περὶ ἐμοῦ δόξαν λαβεῖν τὴν προς- ήκουσαν. Αὕτη γὰρ οὐ πνευματικὴ ἡ δόξα, ἀλλὰ ψυχική ο. Αλλ' οὕτω μὲν οὐκ εἶπε παραιτούμενος αὐτὸν πλῆξαι, τὰ παρ' ἑαυτοῦ συνεισενεγκόντα καὶ ὅσον ἐγχωρεῖ φθεγξάμενον, ἀνάγει δὲ ἀνυπόπτως ἐπὶ τὴν μείζονα γνῶσιν αὐτὸν, λέγων· Ἐὰν μή τις γεν νηθῇ ἄνωθεν. Τὸ Ἄνωθεν ἐνταῦθα, οἱ μὲν ἐκ τοῦ οὐ ρανοῦ φασιν, οἱ δὲ ἐξ ἀρχῆς. Τὸν γὰρ μὴ οὕτω γεννη- θέντα, οὐ δυνατὸν ἰδεῖν, φησί, τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ· ἑαυτὸν ἐνταῦθα δεικνύς, καὶ δηλῶν ὅτι οὐ τοῦτό ἐστι τὸ ὁρώμενον μόνον, ἀλλ᾽ ἑτέρων ἡμῖν ὀφθαλμῶν δεῖ, ὥστε ἰδεῖν τὸν Χριστόν. Ταῦτα ἀκούσας ὁ Νικόδημος, φησίν· Πῶς δύναται ἄνθρωπος γεννηθῆναι γέρων ὤν; Ῥαββὶ αὐτὸν καλεῖς, καὶ ἀπὸ Θεοῦ ἐληλυθέναι λέγεις, καὶ οὐ δέχῃ τὰ λεγόμενα, ἀλλὰ τὴν πολλούς θορύβους ἐπεισάγουσαν λέξιν φθέγγῃ πρὸς τὸν διδά- σκαλον ; Τὸ γὰρ, Πῶς, τοῦτο, τῶν οὐ σφόδρα πιστευόν- των ἐστὶν ἐπαπόρησις, τῶν ἀπὸ γῆς ὄντων ἔτι. Ἐπεὶ καὶ ἡ Σάρρα διὰ τοῦτο ἐγέλασεν, ἐπειδὴ τὸ Πῶς εἶπε· καὶ ἄλλοι πολλοὶ τοῦτο ζητήσαντες, τῆς πίστεως ἐξέπεσον. γ'. Οὕτω καὶ αἱρετικοὶ μένουσιν ἐπὶ τῆς αἱρέσεως, ταύτην πολλαχοῦ τὴν λέξιν ἐπιζητοῦντες· οἱ μὲν λέγον τες, Πῶς ἐσαρκώθη; οἱ δὲ λέγοντες, Πῶς ἐγεννήθη ; καὶ τῇ τῶν οἰκείων λογισμῶν ἀσθενείᾳ τὴν ἄπειρον ἐκείνην ὑποβάλλοντες οὐσίαν. "Απερ οὖν εἰδότας φεύγειν χρή τὴν ἄκαιρον ταύτην πολυπραγμοσύνην. Οὔτε γὰρ τὸ Πῶς εἴσονται καὶ οἱ ταῦτα ζητοῦντες, καὶ πίστεως ἐκπεσοῦνται τῆς ὀρθῆς. Διὰ τοῦτο καὶ οὗτος διαπο ρῶν ', [141] τὸν τρόπον ἐπιζητεῖ (καὶ γὰρ συνῆκεν ὅτι καὶ πρὸς αὐτὸν λέγεται τὸ λεγόμενον), καὶ θορυ βεῖται, καὶ ἐλιγγιᾷ, καὶ ἐν ἀμηχανίᾳ ἐστὶν, ἐλθὼν μὲν ὡς εἰς ἄνθρωπον, ἀκούων δὲ μείζονα ἢ παρά ἀνθρώπου, καὶ ἃ μηδεὶς ἤκουσε πώποτε· καὶ διαν ίσταται μὲν πρὸς τὸ ὕψος τῶν λεγομένων τέως, σκου τοῦται δὲ, καὶ οὐχ ἵσταται, πανταχοῦ περιφερόμενος καὶ συνεχῶς ἐκπίπτων τῆς πίστεως. Διὸ καὶ ἐπιμένει κατασκευάζων τὸ ἀδύνατον, ὥστε εἰς σαφεστέραν αὐτ τὸν ἐκκαλέσασθαι διδασκαλίαν. Μὴ δύναται γάρ, φη- σὶν, ἄνθρωπος εἰς τὴν κοιλίαν τῆς μητρὸς αὐτοῦ δεύτερον εἰσελθεῖν καὶ γεννηθῆναι; Ορᾶτε πῶς, ὅταν τοῖς οἰκείοις λογισμοῖς ἐπιτρέψῃ τις τὰ πνευ- ματικά, καὶ καταγέλαστα φθέγγεται, καὶ ληρεῖν δοκεῖ καὶ μεθύειν, ὅταν περιεργάζηται παρὰ τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν τὰ εἰρημένα, καὶ μὴ δέχηται τὴν τῆς πίστεως συγκατάθεσιν; "Ηκουσε γεννήσεως πνευματικῆς, καὶ οὐκ ἐνόησε πνευματικήν, ἀλλ' εἰς τὴν ταπεινότητα τῆς σαρκὸς καθείλκυσε τὸ εἰρημένον, καὶ μέγα δόγμα οὕτω καὶ ὑψηλὸν τῆς φυσικῆς ἀκολουθίας ἐξήρτησεν. Διὰ τοῦτο ληρωδίας πλάττει λοιπὸν, καὶ ἀπορίας και ταγελάστους. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος ἔλεγεν, ὅτι Ψυχικὸς ἄνθρωπος οὐδέχεται τὰ τοῦ Πνεύματος. Πλὴν ἀλλὰ καὶ ἐν τούτῳ τὴν αἰδὼ τὴν ἐν τῷ Χριστῷ φυλάττει. d Sic Savil. et mss. plurimi. Morel. et alii φιλαληθές. e Suspicatur Savilius legendum οὐ ψυχικὴ ἡ δόξα, ἀλλὰ πνευματική. Εgo nihil mutandum censeo. f Αlii &' ἀπορίας Digitized by

135 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. φησίν, οὐδὲ κράξει· καὶ πάλιν, Οὐκ ἦλθον ἵνα κρίνω τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σώσω τὸν κόσμον. Οὐδεὶς δύναται ταῦτα τὰ σημεῖα ποιεῖν, ἐὰν μὴ ᾖ ὁ Θεὸς μετ' αὐτοῦ. Ἐκεῖνος μέντοι ἔτι κατὰ τοὺς αἱρετικοὺς φθέγγεται, ἐνεργούμενον αὐτὸν καὶ τῆς ἑτέρων βοηθείας δεόμενον ταῦτα πράττειν, ἅπερ ἔπραττε, λέγων. Τί οὖν ὁ Χριστός ; "Ορα συγκαταβά- σεως ὑπερβολήν· οὐκ εἶπε μὲν, ὅτι οὐδὲν δέομαι τῆς ἑτέρων βοηθείας, ἀλλὰ, Μετ' ἐξουσίας πάντα πράττω· καὶ γὰρ Υἱός είμι γνήσιος τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς αὐτῆς τῷ γεγεννηκότι δυνάμεως· παρητήσατο δὲ τέως διὰ τὸ πρόσαντες εἶναι τῷ ἀκούοντι. Ὅπερ γὰρ ἀεὶ λέγω, τοῦτο καὶ νῦν ἐρῶ, ὅτι τὸ σπουδαζόμενον ἦν τῷ Χρι- στῷ οὐχ οὕτω τέως τὴν ἀξίαν ἐκκαλύψαι τὴν ἑαυτοῦ, ὡς τὸ πεῖσαι ὅτι οὐδὲν ἐξ ἐναντίας ἔπραττε τῷ Πα- τρί. Διὰ τοῦτο ἐν μὲν τοῖς ῥήμασι πολλαχοῦ μετριά‐ ζων φαίνεται, ἐν δὲ τοῖς πράγμασιν οὐχ οὕτω ποιῶν. Οταν γὰρ θαυματουργῇ, μετ' ἐξουσίας πάντα ποιεῖ, λέγων· Θέλω, καθαρίσθητι. Ταλιθέας, ἀνάστηθι. Εκτεινον τὴν χεῖρα. Αφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι. Σιώπα, πεφίμωσο. Αρον τὸν κράββατόν σου, καὶ ὕπαγε εἰς τὸν οἶκόν σου. Σοὶ λέγω, τὸ πονηρὸν δαιμόνιον, ἔξελθε ἀπ' αὐτοῦ. Γενηθήτω σοι ὡς θέλεις. Αν τις ὑμῖν εἴπῃ τι, ἐρεῖτε, τι ῾Ο Κύριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει. Σήμερον μετ' ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ. Ηκούσατε ὅτι ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις, Οὐ φονεύσεις· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ὅτι ὁ ὀργιζόμε- νος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ εἰκῇ, ἔνοχος ἔσται τῇ κρί- σει. Δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων. Καὶ πανταχοῦ πολλὴν ὁρῶμεν τὴν αὐθεν τίαν αὐτοῦ οὖσαν. Ἐν μὲν γὰρ τοῖς πράγμασιν οὐδεὶς ἂν ἐπελάβετο τῶν γινομένων. Πῶς γάρ; Εἰ μὲν γὰρ μὴ ἐξῄει τὰ λεγόμενα, μηδὲ τέλος ἐλάμβανεν οἷον ἐκέλευεν, εἶχεν ἄν τις εἰπεῖν ἐκείνων, ὅτι ἀπονοίας ἦν τὰ ἐπιτάγματα· ἐπειδὴ δὲ ἐξέβαινε, καὶ ἄκοντας αὐτοὺς ἐπεστόμιζεν ἡ τοῦ τέλους τῶν γινομένων ἀλή θεια. Ἐπὶ δὲ τῶν λόγων ηδύναντο πολλάκις, κατὰ τὴν αὐτῶν ἀναισχυντίαν, ἀπόνοιαν ἐπισκήπτειν αὐτῷ. Ο καὶ ὁ ἐπὶ τοῦ Νικοδήμου νῦν, φανερῶς μὲν οὐδὲν ὑψηλὸν φθέγγεται, αἰνιγματωδῶς δὲ αὐτὸν ἀνάγει τῆς ταπεινότητος, διδάσκων ὅτι αὐτάρκης αὐτός ἐστιν ἑαυτῷ εἰς τὴν τῶν θαυμάτων ἐπίδειξιν. Τέλειον γὰρ αὐτὸν ἐγέννησεν ὁ Πατήρ, καὶ αὐταρκοῦντα ἑαυτῷ, καὶ οὐδὲν ἀτελὲς ἔχοντα. 'Αλλ' ίδωμεν δὲ πῶς αὐτὸ τοῦτο κατασκευάζει· Εἶπεν ἐκεῖνος· Ραββί, οίδαμεν ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας διδάσκαλος, καὶ ὅτι οὐδεὶς δύναται ποιεῖν & σὺ ποιεῖς, ἐὰν μὴ ᾖ ὁ Θεὸς μετ' αὐτοῦ. Ἐνόμισε μεγάλα τινὰ εἰρηκέναι, ταῦτα εἰρη- κὼς περὶ τοῦ Χριστοῦ. Τί οὖν ὁ Χριστός ; Δεικνὺς ὅτι οὐδὲ τῶν προθύρων τῆς προσηκούσης γνώσεως ἐπέβη, οὐδὲ ἐν τοῖς προπυλαίοις ἔστη, ἀλλ' ἔξω που τῆς βα- σιλείας πλανᾶται ἔτι, καὶ αὐτὸς, καὶ ὅστις ἂν ἕτερος ταῦτα λέγῃ, [140] καὶ οὐδέπω · πρὸς τὴν ἀληθῆ παρ- έκυψε γνῶσιν, ὁ ταύτην περὶ τοῦ Μονογενοῦς ἔχων τὴν δόξαν· τί φησιν; Αμήν, ἀμὴν λέγω σοι, ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἄνωθεν, οὐ δύναται ἰδεῖν τὴν βα σιλείαν τοῦ Θεοῦ· τουτέστιν, Ἐὰν σὺ μὴ γεννηθῇς ἄνωθεν, καὶ τὴν τῶν δογμάτων παραλάβῃς ἀκρίβειαν, ἔξω που πλανᾶσαι, καὶ πόῤῥω της βασιλείας εἶ τῶν οὐρανῶν, Αλλ' οὕτω μὲν σαφῶς οὐ φησιν· ἵνα δὲ ἀνεπαχθέστερον ποιήσῃ τὸν λόγον, οὐ πρὸς αὐτὸν ἀποτείνεται φανερῶς, ἀλλ' ἀορίστως λέγει· Ἐὰν μὴ τις γεννηθῇ· μονονουχί λέγων, ὅτι Κἂν σύ, κἂν ὀστισοῦν ἕτερος ἡ τοιαῦτα περὶ ἐμοῦ δοξάζων, ἔξω • Alii Ταβιθά. Μοχ Morel, ἀφέωνταί σοι. Savil. ἀφέωνταί b Omnino legendum videtur διὸ καί. Atque ita legit Fr. Arelinus qui vertit: Quwmobrem hoc in loco Nicode mum alloquens. c Sar. ουδέ. σου. 146 που τῆς βασιλείας ἐστίν· ἐπεὶ εἰ μὴ τοῦτο βουλόμενος κατασκευάσαι ταῦτα ἔλεγε, καὶ ἀνάρμοστος πρὸς τὰ εἰρημένα ἡ ἀπόκρισις ἦν. Ἰουδαῖοι μὲν οὖν εἰ ταῦτα ἤκουσαν, καταγελάσαντες ἀνεχώρησαν ἄν· οὗτος δὲ καὶ ἐν τούτῳ τὸ φιλομαθὲς ὁ δείκνυσι. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἀσαφῶς πολλαχοῦ φθέγγεται ὁ Χριστός, πρὸς τὴν ερώτησιν τοὺς ἀκούοντας διαναστῆσαι βουλόμενος, καὶ προσεκτικωτέρους ἐργάσασθαι. Τὸ μὲν γὰρ σαφῶς λεχθέν, πολλάκις καὶ παρατρέχει τὸν ἀκροατήν· τὸ δὲ ἀσαφὲς περιεργότερον αὐτὸν ποιεῖ καὶ σπουδαῖον. Ὁ δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Ἐὰν μὴ γεννηθῇς ἄνωθεν, ἐὰν μὴ μετάσχῃς Πνεύματος τοῦ διὰ λουτροῦ παλιγ γενεσίας, οὐ δύνασαι περὶ ἐμοῦ δόξαν λαβεῖν τὴν προς- ήκουσαν. Αὕτη γὰρ οὐ πνευματικὴ ἡ δόξα, ἀλλὰ ψυχική ο. Αλλ' οὕτω μὲν οὐκ εἶπε παραιτούμενος αὐτὸν πλῆξαι, τὰ παρ' ἑαυτοῦ συνεισενεγκόντα καὶ ὅσον ἐγχωρεῖ φθεγξάμενον, ἀνάγει δὲ ἀνυπόπτως ἐπὶ τὴν μείζονα γνῶσιν αὐτὸν, λέγων· Ἐὰν μή τις γεν νηθῇ ἄνωθεν. Τὸ Ἄνωθεν ἐνταῦθα, οἱ μὲν ἐκ τοῦ οὐ ρανοῦ φασιν, οἱ δὲ ἐξ ἀρχῆς. Τὸν γὰρ μὴ οὕτω γεννη- θέντα, οὐ δυνατὸν ἰδεῖν, φησί, τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ· ἑαυτὸν ἐνταῦθα δεικνύς, καὶ δηλῶν ὅτι οὐ τοῦτό ἐστι τὸ ὁρώμενον μόνον, ἀλλ᾽ ἑτέρων ἡμῖν ὀφθαλμῶν δεῖ, ὥστε ἰδεῖν τὸν Χριστόν. Ταῦτα ἀκούσας ὁ Νικόδημος, φησίν· Πῶς δύναται ἄνθρωπος γεννηθῆναι γέρων ὤν; Ῥαββὶ αὐτὸν καλεῖς, καὶ ἀπὸ Θεοῦ ἐληλυθέναι λέγεις, καὶ οὐ δέχῃ τὰ λεγόμενα, ἀλλὰ τὴν πολλούς θορύβους ἐπεισάγουσαν λέξιν φθέγγῃ πρὸς τὸν διδά- σκαλον ; Τὸ γὰρ, Πῶς, τοῦτο, τῶν οὐ σφόδρα πιστευόν- των ἐστὶν ἐπαπόρησις, τῶν ἀπὸ γῆς ὄντων ἔτι. Ἐπεὶ καὶ ἡ Σάρρα διὰ τοῦτο ἐγέλασεν, ἐπειδὴ τὸ Πῶς εἶπε· καὶ ἄλλοι πολλοὶ τοῦτο ζητήσαντες, τῆς πίστεως ἐξέπεσον. γ'. Οὕτω καὶ αἱρετικοὶ μένουσιν ἐπὶ τῆς αἱρέσεως, ταύτην πολλαχοῦ τὴν λέξιν ἐπιζητοῦντες· οἱ μὲν λέγον τες, Πῶς ἐσαρκώθη; οἱ δὲ λέγοντες, Πῶς ἐγεννήθη ; καὶ τῇ τῶν οἰκείων λογισμῶν ἀσθενείᾳ τὴν ἄπειρον ἐκείνην ὑποβάλλοντες οὐσίαν. "Απερ οὖν εἰδότας φεύγειν χρή τὴν ἄκαιρον ταύτην πολυπραγμοσύνην. Οὔτε γὰρ τὸ Πῶς εἴσονται καὶ οἱ ταῦτα ζητοῦντες, καὶ πίστεως ἐκπεσοῦνται τῆς ὀρθῆς. Διὰ τοῦτο καὶ οὗτος διαπο ρῶν ', [141] τὸν τρόπον ἐπιζητεῖ (καὶ γὰρ συνῆκεν ὅτι καὶ πρὸς αὐτὸν λέγεται τὸ λεγόμενον), καὶ θορυ βεῖται, καὶ ἐλιγγιᾷ, καὶ ἐν ἀμηχανίᾳ ἐστὶν, ἐλθὼν μὲν ὡς εἰς ἄνθρωπον, ἀκούων δὲ μείζονα ἢ παρά ἀνθρώπου, καὶ ἃ μηδεὶς ἤκουσε πώποτε· καὶ διαν ίσταται μὲν πρὸς τὸ ὕψος τῶν λεγομένων τέως, σκου τοῦται δὲ, καὶ οὐχ ἵσταται, πανταχοῦ περιφερόμενος καὶ συνεχῶς ἐκπίπτων τῆς πίστεως. Διὸ καὶ ἐπιμένει κατασκευάζων τὸ ἀδύνατον, ὥστε εἰς σαφεστέραν αὐτ τὸν ἐκκαλέσασθαι διδασκαλίαν. Μὴ δύναται γάρ, φη- σὶν, ἄνθρωπος εἰς τὴν κοιλίαν τῆς μητρὸς αὐτοῦ δεύτερον εἰσελθεῖν καὶ γεννηθῆναι; Ορᾶτε πῶς, ὅταν τοῖς οἰκείοις λογισμοῖς ἐπιτρέψῃ τις τὰ πνευ- ματικά, καὶ καταγέλαστα φθέγγεται, καὶ ληρεῖν δοκεῖ καὶ μεθύειν, ὅταν περιεργάζηται παρὰ τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν τὰ εἰρημένα, καὶ μὴ δέχηται τὴν τῆς πίστεως συγκατάθεσιν; "Ηκουσε γεννήσεως πνευματικῆς, καὶ οὐκ ἐνόησε πνευματικήν, ἀλλ' εἰς τὴν ταπεινότητα τῆς σαρκὸς καθείλκυσε τὸ εἰρημένον, καὶ μέγα δόγμα οὕτω καὶ ὑψηλὸν τῆς φυσικῆς ἀκολουθίας ἐξήρτησεν. Διὰ τοῦτο ληρωδίας πλάττει λοιπὸν, καὶ ἀπορίας και ταγελάστους. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος ἔλεγεν, ὅτι Ψυχικὸς ἄνθρωπος οὐδέχεται τὰ τοῦ Πνεύματος. Πλὴν ἀλλὰ καὶ ἐν τούτῳ τὴν αἰδὼ τὴν ἐν τῷ Χριστῷ φυλάττει. d Sic Savil. et mss. plurimi. Morel. et alii φιλαληθές. e Suspicatur Savilius legendum οὐ ψυχικὴ ἡ δόξα, ἀλλὰ πνευματική. Εgo nihil mutandum censeo. f Αlii &' ἀπορίας Digitized by

147 IN JOANNEM HOMIL. XXV. al. XXIV. 148 Οὐ γὰρ ἔσκωψε τὸ λεχθὲν, ἀλλ’ ἀδύνατον εἶναι νομίζων, ἐσίγησεν. Δύο γὰρ ἦν τὰ ἄπορα, ἥ τε γέννησις ἡ τοιαύτη, ἥ τε βασιλεία. Οὔτε γὰρ βασιλείας ὄνομα ἠκούσθη παρὰ Ἰουδαίοις ποτὲ, οὔτε γεννήσεως τοιαύτης. Ἀλλὰ τέως περὶ τὸ πρότερον ἵσταται, ὃ μάλιστα αὐτοῦ τὴν διάνοιαν κατέσεισε. Ταῦτ’ οὖν εἰδότες μὴ λογισμῷ τὰ περὶ Θεοῦ ζητῶμεν, μηδὲ ὑπὸ τὴν ἀκολουθίαν τὴν παρ’ ἡμῖν ἄγωμεν τὰ ἐκεῖθεν, μηδὲ ἀνάγκῃ φύσεως ὑποβάλλωμεν· ἀλλ’ εὐσεβῶς πάντα νοῶμεν, πιστεύοντες ὡς εἶπον αἱ Γραφαί. Ὁ γὰρ περίεργος ª καὶ πολυπράγμων κερδαίνει μὲν οὐδὲν, πρὸς δὲ τῷ ζητουμένου μὴ εὑρεῖν καὶ δίκην δώσει τὴν ἐσχάτην. Ἤκουσας ὅτι ἐγεννήσεν· πίστευσον ὅπερ ἤκουσας· τὸ δὲ πῶς, μὴ ζήτει· μηδὲ διὰ τοῦτο ἀνέλῃς τὴν γέννησιν. Ἀγνωμοσύνης γὰρ ταῦτα ἐσχάτης. Εἰ γὰρ οὗτος ἀκούσας γέννησιν, οὐκ ἐκείνην τὴν ἀπόῤῥητον, ἀλλὰ ταύτην τὴν κατὰ χάριν, ἐπειδὴ μηδὲν μέγα περὶ αὐτῆς ὑπώπτευσεν, ἀλλὰ ἀνθρώπινα καὶ γεώδη, διὰ τοῦτο ἐσκοτώθη καὶ ἠπόρησεν· οἱ τὴν φρικωδεστάτην ἐκείνην καὶ πάντα ὑπερβαίνουσαν καὶ λόγον καὶ νοῦν περιεργαζόμενοι καὶ πολυπραγμονοῦντες, πάσης ἂν εἶεν ἄξιοι τιμωρίας; Οὐδὲν γὰρ οὕτω ποιεῖ σκοτόδινον ᵇ, ὡς ἀνθρώπινος λογισμὸς, ἀπὸ τῆς γῆς πάντα φθεγγόμενος, καὶ μὴ ἀνεχόμενος φωτίζεσθαι ἄνωθεν. Πολλὴν γὰρ ἔχει τὴν ἰλὺν τὸ γεῶδες τῶν λογισμῶν. Διὰ τοῦτο τῶν ἄνωθεν ἡμῖν ναμάτων χρεία, ἵνα τῆς ἰλύος ὑφιζανούσης, ὅσον αὐτοῦ καθαρὸν, τοῦτο ἄνω φέρηται καὶ τοῖς ἐκεῖσε διδάγμασιν ἀναμιγνύηται. Γίνεται δὲ τοῦτο, ὅταν καὶ [142] ψυχὴν εὐγνώμονα καὶ ὀρθὴν ἐπιδειξώμεθα βίον. Ἔστι γὰρ, ἔστι καὶ ἀπὸ τρόπων διεφθαρμένων, οὐκ ἀπὸ πολυπραγμοσύνης μόνον ἀκαίρου, σκοτωθῆναι τὴν διάνοιαν. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος Κορινθίοις ἔλεγεν· Γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα. Οὔπω γὰρ ἠδύνασθε, ἀλλ’ οὐδὲ ἔτι νῦν δύνασθε· ἔτι γὰρ σαρκικοί ἐστε. Ὅπου γὰρ ἐν ὑμῖν ζῆλος καὶ ἔρις καὶ διχοστασίαι, οὐχὶ σαρκικοί ἐστε; Καὶ ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους δὲ, καὶ πολλαχοῦ τῶν πονηρῶν ª Quidam πολύεργος. ᵇ Ita Savil. Morel. σκοτόδεινον. Alii σκότος δεινόν. Boisius legendum putat σκοτοδινιᾷν. δογμάτων ταύτην ἴδοι τις ἂν τὸν Παῦλον τὴν αἰτίαν εἶναι λέγοντα· τὴν γὰρ ἐμπαθῆ ψυχὴν οὐ δύνασθαι μέγα τι γενναῖον ἰδεῖν, ἀλλ’ ὥσπερ ὑπό τινος λήμης θολουμένην, ἀμβλυωπίαν ὑπομένειν τὴν χαλεπωτάτην. Ἐκκαθάρωμεν οὖν ἑαυτοὺς, φωτίσωμεν φῶς γνώσεως ᶜ, μὴ σπείρωμεν ἐπ’ ἀκάνθαις. Τί δὲ τὸ τῶν ἀκανθῶν πλῆθος, ἴστε, κἂν ἡμεῖς μὴ λέγωμεν. Καὶ γὰρ πολλάκις ἠκούσατε τοῦ Χριστοῦ, τὴν μέριμναν τοῦ παρόντος βίου καὶ τὴν ἀπάτην τοῦ πλούτου τῷ τῶν ἀκανθῶν καλοῦντος ὀνόματι· καὶ εἰκότως. Καθάπερ γὰρ ἐκεῖναι ἄκαρποι, οὕτω καὶ ταῦτα· καθάπερ ἐκεῖναι τοὺς ἁπτομένους σπαράττουσιν, οὕτω καὶ ταῦτα τὰ πάθη· καὶ ὥσπερ εὐάλωτοι τῷ πυρὶ, καὶ μισηταὶ τῷ γεωργοῦντι αἱ ἄκανθαι, οὕτω καὶ τὰ τοῦ κόσμου πράγματα· καὶ ὥσπερ ἐν ταῖς ἀκάνθαις θηρία κρύπτονται, καὶ ἔχεις καὶ σκορπίοι, οὕτω καὶ ἐν τῇ ἀπάτῃ τοῦ πλούτου. Ἀλλ’ ἐπαφῶμεν τὸ πῦρ ᵈ τοῦ Πνεύματος, ἵνα καὶ τὰς ἀκάνθας δαπανήσωμεν, καὶ τὰ θηρία φυγαδεύσωμεν, ἵνα καθαρὰν παράσχωμεν τῷ γεωργῷ τὴν ἄρουραν, καὶ μετὰ τὸ καθᾶραι τοῖς πνευματικοῖς αὐτὴν ἀρδεύσωμεν νάμασι. Φυτεύσωμεν τὴν κατάκαρπον ἐλαίαν, τὸ ἡμερώτατον φυτὸν, τὸ ἀειθαλὲς, τὸ φωτιστικὸν, τὸ θρεπτικὸν, τὸ ὑγιείας ποιητικόν. Ταῦτα πάντα ἡ ἐλεημοσύνη ἔχει, ὡς σφραγὶς οὖσα μετὰ τῶν κεκτημένων αὐτήν. Τοῦτο οὐδὲ θάνατος ἐπελθὼν ξηραίνει τὸ φυτὸν, ἀλλ’ ἕστηκεν ἀεὶ φωτίζον ᵉ τὴν διάνοιαν, τρέφον τὰ νεῦρα τῆς ψυχῆς, τὴν ἰσχὺν δυνατωτέραν ἐργαζόμενον. Ἂν ταύτην ἔχωμεν διηνεκῶς, δυνησόμεθα μετὰ παῤῥησίας καὶ τὸν νυμφίον ἰδεῖν, καὶ εἰς τὸν νυμφῶνα εἰσελθεῖν· οὗ γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ’ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. ᶜ Unus habet φωτίσωμεν φωτισμὸν γνώσεως. Savilius conjicit φωτίσωμεν φωτὶ γν. ᵈ Morel. male τοῦ πλούτου τοῦ. ᵉ Quidam τῷ πυρί. Infra ex Savil. et codd. 705, 706, accessit καὶ τὰ θηρία φυγαδεύσωμεν. ᶠ Hoc participium et duo sequentia, τρέφον, ἐργαζόμενον, in masculino usurpat Montf., neutrum e Savil. et codd. 705, 706, restituimus. Edit. --- ΟΜΙΛΙΑ ΚΕ'. [143] Ἀπεκρίθη ὁ Ἰησοῦς· Ἀμὴν λέγω σοι· Ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. α'. Τὰ παιδία τὰ μικρὰ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν εἰς διδασκάλους φοιτῶντα, καὶ δέχεται τὰ μαθήματα καὶ ἀποδίδωσι, καὶ οὐδέποτε παύεται ταύτης τῆς κτήσεως ª· ἀλλ’ ἔστιν ὅτε καὶ τὰς νύκτας προστίθησι ταῖς ἡμέραις, καὶ ταῦτα ὑπὲρ ἐπικήρων καὶ προσκαίρων πραγμάτων παρ’ ὑμῶν ἀναγκάζεται ποιεῖν. Ἀλλ’ οὐχ ὑμᾶς τοὺς ἐν ἡλικίᾳ γενομένους ἡμεῖς τοσοῦτον ἀπαιτοῦμεν πόνον, ὅσον ὑμεῖς τοὺς παῖδας τοὺς ὑμετέρους. Οὐ γὰρ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν, ἀλλὰ δύο μόνον τῆς ἑβδομάδος ἡμέρας παρακαλοῦμεν προσέχειν τοῖς λεγομένοις πρὸς βραχὺ τῆς ἡμέρας μέρος, ὥστε κοῦφον ὑμῖν γενέσθαι τὸν πόνον. Διὰ τοῦτο καὶ κατὰ μικρὸν διαξαίνομεν ὑμῖν τὰ ἐν ταῖς Γραφαῖς κείμενα ᵇ, ἵνα μετ’ εὐκολίας ἑξῇ λαβεῖν ὑμῖν αὐτὰ, καὶ τοῖς ταμιείοις ἐναποθέσθαι τῆς διανοίας, καὶ οὕτω πάντα διὰ μνήμης ποιεῖσθαι σπουδάζειν, ὡς δύνασθαι καὶ ἀπαγγέλλειν αὐτὰ μετὰ ἀκριβείας ὑμᾶς· πλὴν εἰ μή τις σφόδρα ὑπνηλὸς εἴη καὶ νωθὴς, καὶ παιδίου μικροῦ ῥαθυμότερος. Ἀλλὰ φέρε πάλιν ἀψώμεθα τῆς ἀκολουθίας· τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων, καὶ ἴδωμεν πῶς τοῦ Νικοδήμου καταπεσόντος, καὶ πρὸς τὴν ἐνταῦθα ª Sic Savil. et alii. Morel. τῆς κτίσεως, male. Ibidem multi προστιθέασι. Ibidem Savil. et alii omittunt πραγμάτων παρ’ ὑμῶν. ᵇ Morel. κείμενα, Savil. εὑρημένα. γέννησιν ἕλκοντος τὸ εἰρημένον, καὶ λέγοντος, ἀδύνατον εἶναι γέροντα γεννηθῆναι ἄνωθεν, ὁ Χριστὸς σαφέστερον ᶜ ἀποκαλύπτει τῆς γεννήσεως τὸν τρόπον, ἔχοντα μὲν καὶ οὕτω δυσκολίαν τῷ ψυχικῶς ἐρωτῶντι, δυνάμενον δὲ ὅμως ἀπὸ τῆς ταπεινότητος ἀναγαγεῖν τὸν ἀκούοντα. Τί γάρ φησιν; Ἀμὴν λέγω σοι· Ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Ὃ δὲ διὰ τούτου δηλοῖ, τοῦτό ἐστι· Σὺ μὲν ἀδύνατον αὐτὸ φῂς εἶναι· ἐγὼ δὲ οὕτως αὐτὸ σφόδρα δυνατὸν εἶναι λέγω, ὡς καὶ ἀναγκαῖον εἶναι, καὶ μηδὲ δυνατὸν ἄλλως σωθῆναι. Τὰ γὰρ ἀναγκαῖα, σφόδρα ἡμῖν εὔκολα πεποίηκεν ὁ Θεός. Ἡ μὲν γὰρ γήϊνη γέννησις ἡ κατὰ σάρκα ἀπὸ τοῦ χοός ἐστι· διὸ καὶ ἀποτετελείσται τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς αὐτῇ· τί γὰρ κοινὸν τῇ γῇ πρὸς τὸν οὐρανόν; ἐκείνη δὲ ἐκ Πνεύματος οὖσα, ῥᾳδίως ἡμῖν τὰς ἁψῖδας ἀναπετάννυσι τὰς ἄνω. Ἀκούσατε ὅσοι τοῦ φωτίσματός ἐστε ἐκτός· φρίξατε, στενάξατε· φοβερὰ γὰρ ἡ ἀπειλὴ, φοβερὰ ἡ ἀπόφασις. Οὐκ ἔστι, φησὶ, τὸν μὴ γεννηθέντα ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Διότι τὸ τοῦ θανάτου φορεῖ ἔνδυμα, τὸ τῆς κατάρας, τὸ τῆς φθορᾶς· οὐδέπω τὸ Δεσποτικὸν ἔλαβε σύμβολον· ξένος ᶜ Savil. et codd. 705, 706 ἐχώμεθα τοίνυν τῆς ἀκολουθίας... εἰρημένων. Τοῦ γὰρ Νικοδήμου καταπεσόντος... ὅρα πῶς πάλιν ὁ Χριστὸς σαφέστερον.... Morellium sequimur. ᵈ Savil. σφόδρα καὶ εὔκολα ἐποίησεν. --- ª Quidam πολύεργος. ᵇ Ita Savil. Morel. σκοτόδεινον. Alii σκότος δεινόν. Boisius legendum putat σκοτοδινιᾷν. ᶜ Unus habet φωτίσωμεν φωτισμὸν γνώσεως. Savilius conjicit φωτίσωμεν φωτὶ γν. ᵈ Morel. male τοῦ πλούτου τοῦ. ᵉ Quidam τῷ πυρί. Infra ex Savil. et codd. 705, 706, accessit καὶ τὰ θηρία φυγαδεύσωμεν. ᶠ Hoc participium et duo sequentia, τρέφον, ἐργαζόμενον, in masculino usurpat Montf., neutrum e Savil. et codd. 705, 706, restituimus. Edit. ª Sic Savil. et alii. Morel. τῆς κτίσεως, male. Ibidem multi προστιθέασι. Ibidem Savil. et alii omittunt πραγμάτων παρ’ ὑμῶν. ᵇ Morel. κείμενα, Savil. εὑρημένα. ᶜ Savil. et codd. 705, 706 ἐχώμεθα τοίνυν τῆς ἀκολουθίας... εἰρημένων. Τοῦ γὰρ Νικοδήμου καταπεσόντος... ὅρα πῶς πάλιν ὁ Χριστὸς σαφέστερον.... Morellium sequimur. ᵈ Savil. σφόδρα καὶ εὔκολα ἐποίησεν.

147 IN JOANNEM HOMIL. XXV. al. XXIV. 148 Οὐ γὰρ ἔσκωψε τὸ λεχθὲν, ἀλλ’ ἀδύνατον εἶναι νομίζων, ἐσίγησεν. Δύο γὰρ ἦν τὰ ἄπορα, ἥ τε γέννησις ἡ τοιαύτη, ἥ τε βασιλεία. Οὔτε γὰρ βασιλείας ὄνομα ἠκούσθη παρὰ Ἰουδαίοις ποτὲ, οὔτε γεννήσεως τοιαύτης. Ἀλλὰ τέως περὶ τὸ πρότερον ἵσταται, ὃ μάλιστα αὐτοῦ τὴν διάνοιαν κατέσεισε. Ταῦτ’ οὖν εἰδότες μὴ λογισμῷ τὰ περὶ Θεοῦ ζητῶμεν, μηδὲ ὑπὸ τὴν ἀκολουθίαν τὴν παρ’ ἡμῖν ἄγωμεν τὰ ἐκεῖθεν, μηδὲ ἀνάγκῃ φύσεως ὑποβάλλωμεν· ἀλλ’ εὐσεβῶς πάντα νοῶμεν, πιστεύοντες ὡς εἶπον αἱ Γραφαί. Ὁ γὰρ περίεργος ª καὶ πολυπράγμων κερδαίνει μὲν οὐδὲν, πρὸς δὲ τῷ ζητουμένου μὴ εὑρεῖν καὶ δίκην δώσει τὴν ἐσχάτην. Ἤκουσας ὅτι ἐγεννήσεν· πίστευσον ὅπερ ἤκουσας· τὸ δὲ πῶς, μὴ ζήτει· μηδὲ διὰ τοῦτο ἀνέλῃς τὴν γέννησιν. Ἀγνωμοσύνης γὰρ ταῦτα ἐσχάτης. Εἰ γὰρ οὗτος ἀκούσας γέννησιν, οὐκ ἐκείνην τὴν ἀπόῤῥητον, ἀλλὰ ταύτην τὴν κατὰ χάριν, ἐπειδὴ μηδὲν μέγα περὶ αὐτῆς ὑπώπτευσεν, ἀλλὰ ἀνθρώπινα καὶ γεώδη, διὰ τοῦτο ἐσκοτώθη καὶ ἠπόρησεν· οἱ τὴν φρικωδεστάτην ἐκείνην καὶ πάντα ὑπερβαίνουσαν καὶ λόγον καὶ νοῦν περιεργαζόμενοι καὶ πολυπραγμονοῦντες, πάσης ἂν εἶεν ἄξιοι τιμωρίας; Οὐδὲν γὰρ οὕτω ποιεῖ σκοτόδινον ᵇ, ὡς ἀνθρώπινος λογισμὸς, ἀπὸ τῆς γῆς πάντα φθεγγόμενος, καὶ μὴ ἀνεχόμενος φωτίζεσθαι ἄνωθεν. Πολλὴν γὰρ ἔχει τὴν ἰλὺν τὸ γεῶδες τῶν λογισμῶν. Διὰ τοῦτο τῶν ἄνωθεν ἡμῖν ναμάτων χρεία, ἵνα τῆς ἰλύος ὑφιζανούσης, ὅσον αὐτοῦ καθαρὸν, τοῦτο ἄνω φέρηται καὶ τοῖς ἐκεῖσε διδάγμασιν ἀναμιγνύηται. Γίνεται δὲ τοῦτο, ὅταν καὶ [142] ψυχὴν εὐγνώμονα καὶ ὀρθὴν ἐπιδειξώμεθα βίον. Ἔστι γὰρ, ἔστι καὶ ἀπὸ τρόπων διεφθαρμένων, οὐκ ἀπὸ πολυπραγμοσύνης μόνον ἀκαίρου, σκοτωθῆναι τὴν διάνοιαν. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος Κορινθίοις ἔλεγεν· Γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα. Οὔπω γὰρ ἠδύνασθε, ἀλλ’ οὐδὲ ἔτι νῦν δύνασθε· ἔτι γὰρ σαρκικοί ἐστε. Ὅπου γὰρ ἐν ὑμῖν ζῆλος καὶ ἔρις καὶ διχοστασίαι, οὐχὶ σαρκικοί ἐστε; Καὶ ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους δὲ, καὶ πολλαχοῦ τῶν πονηρῶν ª Quidam πολύεργος. ᵇ Ita Savil. Morel. σκοτόδεινον. Alii σκότος δεινόν. Boisius legendum putat σκοτοδινιᾷν. δογμάτων ταύτην ἴδοι τις ἂν τὸν Παῦλον τὴν αἰτίαν εἶναι λέγοντα· τὴν γὰρ ἐμπαθῆ ψυχὴν οὐ δύνασθαι μέγα τι γενναῖον ἰδεῖν, ἀλλ’ ὥσπερ ὑπό τινος λήμης θολουμένην, ἀμβλυωπίαν ὑπομένειν τὴν χαλεπωτάτην. Ἐκκαθάρωμεν οὖν ἑαυτοὺς, φωτίσωμεν φῶς γνώσεως ᶜ, μὴ σπείρωμεν ἐπ’ ἀκάνθαις. Τί δὲ τὸ τῶν ἀκανθῶν πλῆθος, ἴστε, κἂν ἡμεῖς μὴ λέγωμεν. Καὶ γὰρ πολλάκις ἠκούσατε τοῦ Χριστοῦ, τὴν μέριμναν τοῦ παρόντος βίου καὶ τὴν ἀπάτην τοῦ πλούτου τῷ τῶν ἀκανθῶν καλοῦντος ὀνόματι· καὶ εἰκότως. Καθάπερ γὰρ ἐκεῖναι ἄκαρποι, οὕτω καὶ ταῦτα· καθάπερ ἐκεῖναι τοὺς ἁπτομένους σπαράττουσιν, οὕτω καὶ ταῦτα τὰ πάθη· καὶ ὥσπερ εὐάλωτοι τῷ πυρὶ, καὶ μισηταὶ τῷ γεωργοῦντι αἱ ἄκανθαι, οὕτω καὶ τὰ τοῦ κόσμου πράγματα· καὶ ὥσπερ ἐν ταῖς ἀκάνθαις θηρία κρύπτονται, καὶ ἔχεις καὶ σκορπίοι, οὕτω καὶ ἐν τῇ ἀπάτῃ τοῦ πλούτου. Ἀλλ’ ἐπαφῶμεν τὸ πῦρ ᵈ τοῦ Πνεύματος, ἵνα καὶ τὰς ἀκάνθας δαπανήσωμεν, καὶ τὰ θηρία φυγαδεύσωμεν, ἵνα καθαρὰν παράσχωμεν τῷ γεωργῷ τὴν ἄρουραν, καὶ μετὰ τὸ καθᾶραι τοῖς πνευματικοῖς αὐτὴν ἀρδεύσωμεν νάμασι. Φυτεύσωμεν τὴν κατάκαρπον ἐλαίαν, τὸ ἡμερώτατον φυτὸν, τὸ ἀειθαλὲς, τὸ φωτιστικὸν, τὸ θρεπτικὸν, τὸ ὑγιείας ποιητικόν. Ταῦτα πάντα ἡ ἐλεημοσύνη ἔχει, ὡς σφραγὶς οὖσα μετὰ τῶν κεκτημένων αὐτήν. Τοῦτο οὐδὲ θάνατος ἐπελθὼν ξηραίνει τὸ φυτὸν, ἀλλ’ ἕστηκεν ἀεὶ φωτίζον ᵉ τὴν διάνοιαν, τρέφον τὰ νεῦρα τῆς ψυχῆς, τὴν ἰσχὺν δυνατωτέραν ἐργαζόμενον. Ἂν ταύτην ἔχωμεν διηνεκῶς, δυνησόμεθα μετὰ παῤῥησίας καὶ τὸν νυμφίον ἰδεῖν, καὶ εἰς τὸν νυμφῶνα εἰσελθεῖν· οὗ γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ’ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. ᶜ Unus habet φωτίσωμεν φωτισμὸν γνώσεως. Savilius conjicit φωτίσωμεν φωτὶ γν. ᵈ Morel. male τοῦ πλούτου τοῦ. ᵉ Quidam τῷ πυρί. Infra ex Savil. et codd. 705, 706, accessit καὶ τὰ θηρία φυγαδεύσωμεν. ᶠ Hoc participium et duo sequentia, τρέφον, ἐργαζόμενον, in masculino usurpat Montf., neutrum e Savil. et codd. 705, 706, restituimus. Edit. --- ΟΜΙΛΙΑ ΚΕ'. [143] Ἀπεκρίθη ὁ Ἰησοῦς· Ἀμὴν λέγω σοι· Ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. α'. Τὰ παιδία τὰ μικρὰ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν εἰς διδασκάλους φοιτῶντα, καὶ δέχεται τὰ μαθήματα καὶ ἀποδίδωσι, καὶ οὐδέποτε παύεται ταύτης τῆς κτήσεως ª· ἀλλ’ ἔστιν ὅτε καὶ τὰς νύκτας προστίθησι ταῖς ἡμέραις, καὶ ταῦτα ὑπὲρ ἐπικήρων καὶ προσκαίρων πραγμάτων παρ’ ὑμῶν ἀναγκάζεται ποιεῖν. Ἀλλ’ οὐχ ὑμᾶς τοὺς ἐν ἡλικίᾳ γενομένους ἡμεῖς τοσοῦτον ἀπαιτοῦμεν πόνον, ὅσον ὑμεῖς τοὺς παῖδας τοὺς ὑμετέρους. Οὐ γὰρ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν, ἀλλὰ δύο μόνον τῆς ἑβδομάδος ἡμέρας παρακαλοῦμεν προσέχειν τοῖς λεγομένοις πρὸς βραχὺ τῆς ἡμέρας μέρος, ὥστε κοῦφον ὑμῖν γενέσθαι τὸν πόνον. Διὰ τοῦτο καὶ κατὰ μικρὸν διαξαίνομεν ὑμῖν τὰ ἐν ταῖς Γραφαῖς κείμενα ᵇ, ἵνα μετ’ εὐκολίας ἑξῇ λαβεῖν ὑμῖν αὐτὰ, καὶ τοῖς ταμιείοις ἐναποθέσθαι τῆς διανοίας, καὶ οὕτω πάντα διὰ μνήμης ποιεῖσθαι σπουδάζειν, ὡς δύνασθαι καὶ ἀπαγγέλλειν αὐτὰ μετὰ ἀκριβείας ὑμᾶς· πλὴν εἰ μή τις σφόδρα ὑπνηλὸς εἴη καὶ νωθὴς, καὶ παιδίου μικροῦ ῥαθυμότερος. Ἀλλὰ φέρε πάλιν ἀψώμεθα τῆς ἀκολουθίας· τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων, καὶ ἴδωμεν πῶς τοῦ Νικοδήμου καταπεσόντος, καὶ πρὸς τὴν ἐνταῦθα ª Sic Savil. et alii. Morel. τῆς κτίσεως, male. Ibidem multi προστιθέασι. Ibidem Savil. et alii omittunt πραγμάτων παρ’ ὑμῶν. ᵇ Morel. κείμενα, Savil. εὑρημένα. γέννησιν ἕλκοντος τὸ εἰρημένον, καὶ λέγοντος, ἀδύνατον εἶναι γέροντα γεννηθῆναι ἄνωθεν, ὁ Χριστὸς σαφέστερον ᶜ ἀποκαλύπτει τῆς γεννήσεως τὸν τρόπον, ἔχοντα μὲν καὶ οὕτω δυσκολίαν τῷ ψυχικῶς ἐρωτῶντι, δυνάμενον δὲ ὅμως ἀπὸ τῆς ταπεινότητος ἀναγαγεῖν τὸν ἀκούοντα. Τί γάρ φησιν; Ἀμὴν λέγω σοι· Ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Ὃ δὲ διὰ τούτου δηλοῖ, τοῦτό ἐστι· Σὺ μὲν ἀδύνατον αὐτὸ φῂς εἶναι· ἐγὼ δὲ οὕτως αὐτὸ σφόδρα δυνατὸν εἶναι λέγω, ὡς καὶ ἀναγκαῖον εἶναι, καὶ μηδὲ δυνατὸν ἄλλως σωθῆναι. Τὰ γὰρ ἀναγκαῖα, σφόδρα ἡμῖν εὔκολα πεποίηκεν ὁ Θεός. Ἡ μὲν γὰρ γήϊνη γέννησις ἡ κατὰ σάρκα ἀπὸ τοῦ χοός ἐστι· διὸ καὶ ἀποτετελείσται τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς αὐτῇ· τί γὰρ κοινὸν τῇ γῇ πρὸς τὸν οὐρανόν; ἐκείνη δὲ ἐκ Πνεύματος οὖσα, ῥᾳδίως ἡμῖν τὰς ἁψῖδας ἀναπετάννυσι τὰς ἄνω. Ἀκούσατε ὅσοι τοῦ φωτίσματός ἐστε ἐκτός· φρίξατε, στενάξατε· φοβερὰ γὰρ ἡ ἀπειλὴ, φοβερὰ ἡ ἀπόφασις. Οὐκ ἔστι, φησὶ, τὸν μὴ γεννηθέντα ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Διότι τὸ τοῦ θανάτου φορεῖ ἔνδυμα, τὸ τῆς κατάρας, τὸ τῆς φθορᾶς· οὐδέπω τὸ Δεσποτικὸν ἔλαβε σύμβολον· ξένος ᶜ Savil. et codd. 705, 706 ἐχώμεθα τοίνυν τῆς ἀκολουθίας... εἰρημένων. Τοῦ γὰρ Νικοδήμου καταπεσόντος... ὅρα πῶς πάλιν ὁ Χριστὸς σαφέστερον.... Morellium sequimur. ᵈ Savil. σφόδρα καὶ εὔκολα ἐποίησεν. --- ª Quidam πολύεργος. ᵇ Ita Savil. Morel. σκοτόδεινον. Alii σκότος δεινόν. Boisius legendum putat σκοτοδινιᾷν. ᶜ Unus habet φωτίσωμεν φωτισμὸν γνώσεως. Savilius conjicit φωτίσωμεν φωτὶ γν. ᵈ Morel. male τοῦ πλούτου τοῦ. ᵉ Quidam τῷ πυρί. Infra ex Savil. et codd. 705, 706, accessit καὶ τὰ θηρία φυγαδεύσωμεν. ᶠ Hoc participium et duo sequentia, τρέφον, ἐργαζόμενον, in masculino usurpat Montf., neutrum e Savil. et codd. 705, 706, restituimus. Edit. ª Sic Savil. et alii. Morel. τῆς κτίσεως, male. Ibidem multi προστιθέασι. Ibidem Savil. et alii omittunt πραγμάτων παρ’ ὑμῶν. ᵇ Morel. κείμενα, Savil. εὑρημένα. ᶜ Savil. et codd. 705, 706 ἐχώμεθα τοίνυν τῆς ἀκολουθίας... εἰρημένων. Τοῦ γὰρ Νικοδήμου καταπεσόντος... ὅρα πῶς πάλιν ὁ Χριστὸς σαφέστερον.... Morellium sequimur. ᵈ Savil. σφόδρα καὶ εὔκολα ἐποίησεν.

147 IN JOANNEM HOMIL. XXV. al. XXIV. 148 Οὐ γὰρ ἔσκωψε τὸ λεχθὲν, ἀλλ’ ἀδύνατον εἶναι νομίζων, ἐσίγησεν. Δύο γὰρ ἦν τὰ ἄπορα, ἥ τε γέννησις ἡ τοιαύτη, ἥ τε βασιλεία. Οὔτε γὰρ βασιλείας ὄνομα ἠκούσθη παρὰ Ἰουδαίοις ποτὲ, οὔτε γεννήσεως τοιαύτης. Ἀλλὰ τέως περὶ τὸ πρότερον ἵσταται, ὃ μάλιστα αὐτοῦ τὴν διάνοιαν κατέσεισε. Ταῦτ’ οὖν εἰδότες μὴ λογισμῷ τὰ περὶ Θεοῦ ζητῶμεν, μηδὲ ὑπὸ τὴν ἀκολουθίαν τὴν παρ’ ἡμῖν ἄγωμεν τὰ ἐκεῖθεν, μηδὲ ἀνάγκῃ φύσεως ὑποβάλλωμεν· ἀλλ’ εὐσεβῶς πάντα νοῶμεν, πιστεύοντες ὡς εἶπον αἱ Γραφαί. Ὁ γὰρ περίεργος ª καὶ πολυπράγμων κερδαίνει μὲν οὐδὲν, πρὸς δὲ τῷ ζητουμένου μὴ εὑρεῖν καὶ δίκην δώσει τὴν ἐσχάτην. Ἤκουσας ὅτι ἐγεννήσεν· πίστευσον ὅπερ ἤκουσας· τὸ δὲ πῶς, μὴ ζήτει· μηδὲ διὰ τοῦτο ἀνέλῃς τὴν γέννησιν. Ἀγνωμοσύνης γὰρ ταῦτα ἐσχάτης. Εἰ γὰρ οὗτος ἀκούσας γέννησιν, οὐκ ἐκείνην τὴν ἀπόῤῥητον, ἀλλὰ ταύτην τὴν κατὰ χάριν, ἐπειδὴ μηδὲν μέγα περὶ αὐτῆς ὑπώπτευσεν, ἀλλὰ ἀνθρώπινα καὶ γεώδη, διὰ τοῦτο ἐσκοτώθη καὶ ἠπόρησεν· οἱ τὴν φρικωδεστάτην ἐκείνην καὶ πάντα ὑπερβαίνουσαν καὶ λόγον καὶ νοῦν περιεργαζόμενοι καὶ πολυπραγμονοῦντες, πάσης ἂν εἶεν ἄξιοι τιμωρίας; Οὐδὲν γὰρ οὕτω ποιεῖ σκοτόδινον ᵇ, ὡς ἀνθρώπινος λογισμὸς, ἀπὸ τῆς γῆς πάντα φθεγγόμενος, καὶ μὴ ἀνεχόμενος φωτίζεσθαι ἄνωθεν. Πολλὴν γὰρ ἔχει τὴν ἰλὺν τὸ γεῶδες τῶν λογισμῶν. Διὰ τοῦτο τῶν ἄνωθεν ἡμῖν ναμάτων χρεία, ἵνα τῆς ἰλύος ὑφιζανούσης, ὅσον αὐτοῦ καθαρὸν, τοῦτο ἄνω φέρηται καὶ τοῖς ἐκεῖσε διδάγμασιν ἀναμιγνύηται. Γίνεται δὲ τοῦτο, ὅταν καὶ [142] ψυχὴν εὐγνώμονα καὶ ὀρθὴν ἐπιδειξώμεθα βίον. Ἔστι γὰρ, ἔστι καὶ ἀπὸ τρόπων διεφθαρμένων, οὐκ ἀπὸ πολυπραγμοσύνης μόνον ἀκαίρου, σκοτωθῆναι τὴν διάνοιαν. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος Κορινθίοις ἔλεγεν· Γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα. Οὔπω γὰρ ἠδύνασθε, ἀλλ’ οὐδὲ ἔτι νῦν δύνασθε· ἔτι γὰρ σαρκικοί ἐστε. Ὅπου γὰρ ἐν ὑμῖν ζῆλος καὶ ἔρις καὶ διχοστασίαι, οὐχὶ σαρκικοί ἐστε; Καὶ ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους δὲ, καὶ πολλαχοῦ τῶν πονηρῶν ª Quidam πολύεργος. ᵇ Ita Savil. Morel. σκοτόδεινον. Alii σκότος δεινόν. Boisius legendum putat σκοτοδινιᾷν. δογμάτων ταύτην ἴδοι τις ἂν τὸν Παῦλον τὴν αἰτίαν εἶναι λέγοντα· τὴν γὰρ ἐμπαθῆ ψυχὴν οὐ δύνασθαι μέγα τι γενναῖον ἰδεῖν, ἀλλ’ ὥσπερ ὑπό τινος λήμης θολουμένην, ἀμβλυωπίαν ὑπομένειν τὴν χαλεπωτάτην. Ἐκκαθάρωμεν οὖν ἑαυτοὺς, φωτίσωμεν φῶς γνώσεως ᶜ, μὴ σπείρωμεν ἐπ’ ἀκάνθαις. Τί δὲ τὸ τῶν ἀκανθῶν πλῆθος, ἴστε, κἂν ἡμεῖς μὴ λέγωμεν. Καὶ γὰρ πολλάκις ἠκούσατε τοῦ Χριστοῦ, τὴν μέριμναν τοῦ παρόντος βίου καὶ τὴν ἀπάτην τοῦ πλούτου τῷ τῶν ἀκανθῶν καλοῦντος ὀνόματι· καὶ εἰκότως. Καθάπερ γὰρ ἐκεῖναι ἄκαρποι, οὕτω καὶ ταῦτα· καθάπερ ἐκεῖναι τοὺς ἁπτομένους σπαράττουσιν, οὕτω καὶ ταῦτα τὰ πάθη· καὶ ὥσπερ εὐάλωτοι τῷ πυρὶ, καὶ μισηταὶ τῷ γεωργοῦντι αἱ ἄκανθαι, οὕτω καὶ τὰ τοῦ κόσμου πράγματα· καὶ ὥσπερ ἐν ταῖς ἀκάνθαις θηρία κρύπτονται, καὶ ἔχεις καὶ σκορπίοι, οὕτω καὶ ἐν τῇ ἀπάτῃ τοῦ πλούτου. Ἀλλ’ ἐπαφῶμεν τὸ πῦρ ᵈ τοῦ Πνεύματος, ἵνα καὶ τὰς ἀκάνθας δαπανήσωμεν, καὶ τὰ θηρία φυγαδεύσωμεν, ἵνα καθαρὰν παράσχωμεν τῷ γεωργῷ τὴν ἄρουραν, καὶ μετὰ τὸ καθᾶραι τοῖς πνευματικοῖς αὐτὴν ἀρδεύσωμεν νάμασι. Φυτεύσωμεν τὴν κατάκαρπον ἐλαίαν, τὸ ἡμερώτατον φυτὸν, τὸ ἀειθαλὲς, τὸ φωτιστικὸν, τὸ θρεπτικὸν, τὸ ὑγιείας ποιητικόν. Ταῦτα πάντα ἡ ἐλεημοσύνη ἔχει, ὡς σφραγὶς οὖσα μετὰ τῶν κεκτημένων αὐτήν. Τοῦτο οὐδὲ θάνατος ἐπελθὼν ξηραίνει τὸ φυτὸν, ἀλλ’ ἕστηκεν ἀεὶ φωτίζον ᵉ τὴν διάνοιαν, τρέφον τὰ νεῦρα τῆς ψυχῆς, τὴν ἰσχὺν δυνατωτέραν ἐργαζόμενον. Ἂν ταύτην ἔχωμεν διηνεκῶς, δυνησόμεθα μετὰ παῤῥησίας καὶ τὸν νυμφίον ἰδεῖν, καὶ εἰς τὸν νυμφῶνα εἰσελθεῖν· οὗ γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ’ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. ᶜ Unus habet φωτίσωμεν φωτισμὸν γνώσεως. Savilius conjicit φωτίσωμεν φωτὶ γν. ᵈ Morel. male τοῦ πλούτου τοῦ. ᵉ Quidam τῷ πυρί. Infra ex Savil. et codd. 705, 706, accessit καὶ τὰ θηρία φυγαδεύσωμεν. ᶠ Hoc participium et duo sequentia, τρέφον, ἐργαζόμενον, in masculino usurpat Montf., neutrum e Savil. et codd. 705, 706, restituimus. Edit. --- ΟΜΙΛΙΑ ΚΕ'. [143] Ἀπεκρίθη ὁ Ἰησοῦς· Ἀμὴν λέγω σοι· Ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. α'. Τὰ παιδία τὰ μικρὰ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν εἰς διδασκάλους φοιτῶντα, καὶ δέχεται τὰ μαθήματα καὶ ἀποδίδωσι, καὶ οὐδέποτε παύεται ταύτης τῆς κτήσεως ª· ἀλλ’ ἔστιν ὅτε καὶ τὰς νύκτας προστίθησι ταῖς ἡμέραις, καὶ ταῦτα ὑπὲρ ἐπικήρων καὶ προσκαίρων πραγμάτων παρ’ ὑμῶν ἀναγκάζεται ποιεῖν. Ἀλλ’ οὐχ ὑμᾶς τοὺς ἐν ἡλικίᾳ γενομένους ἡμεῖς τοσοῦτον ἀπαιτοῦμεν πόνον, ὅσον ὑμεῖς τοὺς παῖδας τοὺς ὑμετέρους. Οὐ γὰρ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν, ἀλλὰ δύο μόνον τῆς ἑβδομάδος ἡμέρας παρακαλοῦμεν προσέχειν τοῖς λεγομένοις πρὸς βραχὺ τῆς ἡμέρας μέρος, ὥστε κοῦφον ὑμῖν γενέσθαι τὸν πόνον. Διὰ τοῦτο καὶ κατὰ μικρὸν διαξαίνομεν ὑμῖν τὰ ἐν ταῖς Γραφαῖς κείμενα ᵇ, ἵνα μετ’ εὐκολίας ἑξῇ λαβεῖν ὑμῖν αὐτὰ, καὶ τοῖς ταμιείοις ἐναποθέσθαι τῆς διανοίας, καὶ οὕτω πάντα διὰ μνήμης ποιεῖσθαι σπουδάζειν, ὡς δύνασθαι καὶ ἀπαγγέλλειν αὐτὰ μετὰ ἀκριβείας ὑμᾶς· πλὴν εἰ μή τις σφόδρα ὑπνηλὸς εἴη καὶ νωθὴς, καὶ παιδίου μικροῦ ῥαθυμότερος. Ἀλλὰ φέρε πάλιν ἀψώμεθα τῆς ἀκολουθίας· τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων, καὶ ἴδωμεν πῶς τοῦ Νικοδήμου καταπεσόντος, καὶ πρὸς τὴν ἐνταῦθα ª Sic Savil. et alii. Morel. τῆς κτίσεως, male. Ibidem multi προστιθέασι. Ibidem Savil. et alii omittunt πραγμάτων παρ’ ὑμῶν. ᵇ Morel. κείμενα, Savil. εὑρημένα. γέννησιν ἕλκοντος τὸ εἰρημένον, καὶ λέγοντος, ἀδύνατον εἶναι γέροντα γεννηθῆναι ἄνωθεν, ὁ Χριστὸς σαφέστερον ᶜ ἀποκαλύπτει τῆς γεννήσεως τὸν τρόπον, ἔχοντα μὲν καὶ οὕτω δυσκολίαν τῷ ψυχικῶς ἐρωτῶντι, δυνάμενον δὲ ὅμως ἀπὸ τῆς ταπεινότητος ἀναγαγεῖν τὸν ἀκούοντα. Τί γάρ φησιν; Ἀμὴν λέγω σοι· Ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Ὃ δὲ διὰ τούτου δηλοῖ, τοῦτό ἐστι· Σὺ μὲν ἀδύνατον αὐτὸ φῂς εἶναι· ἐγὼ δὲ οὕτως αὐτὸ σφόδρα δυνατὸν εἶναι λέγω, ὡς καὶ ἀναγκαῖον εἶναι, καὶ μηδὲ δυνατὸν ἄλλως σωθῆναι. Τὰ γὰρ ἀναγκαῖα, σφόδρα ἡμῖν εὔκολα πεποίηκεν ὁ Θεός. Ἡ μὲν γὰρ γήϊνη γέννησις ἡ κατὰ σάρκα ἀπὸ τοῦ χοός ἐστι· διὸ καὶ ἀποτετελείσται τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς αὐτῇ· τί γὰρ κοινὸν τῇ γῇ πρὸς τὸν οὐρανόν; ἐκείνη δὲ ἐκ Πνεύματος οὖσα, ῥᾳδίως ἡμῖν τὰς ἁψῖδας ἀναπετάννυσι τὰς ἄνω. Ἀκούσατε ὅσοι τοῦ φωτίσματός ἐστε ἐκτός· φρίξατε, στενάξατε· φοβερὰ γὰρ ἡ ἀπειλὴ, φοβερὰ ἡ ἀπόφασις. Οὐκ ἔστι, φησὶ, τὸν μὴ γεννηθέντα ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Διότι τὸ τοῦ θανάτου φορεῖ ἔνδυμα, τὸ τῆς κατάρας, τὸ τῆς φθορᾶς· οὐδέπω τὸ Δεσποτικὸν ἔλαβε σύμβολον· ξένος ᶜ Savil. et codd. 705, 706 ἐχώμεθα τοίνυν τῆς ἀκολουθίας... εἰρημένων. Τοῦ γὰρ Νικοδήμου καταπεσόντος... ὅρα πῶς πάλιν ὁ Χριστὸς σαφέστερον.... Morellium sequimur. ᵈ Savil. σφόδρα καὶ εὔκολα ἐποίησεν. --- ª Quidam πολύεργος. ᵇ Ita Savil. Morel. σκοτόδεινον. Alii σκότος δεινόν. Boisius legendum putat σκοτοδινιᾷν. ᶜ Unus habet φωτίσωμεν φωτισμὸν γνώσεως. Savilius conjicit φωτίσωμεν φωτὶ γν. ᵈ Morel. male τοῦ πλούτου τοῦ. ᵉ Quidam τῷ πυρί. Infra ex Savil. et codd. 705, 706, accessit καὶ τὰ θηρία φυγαδεύσωμεν. ᶠ Hoc participium et duo sequentia, τρέφον, ἐργαζόμενον, in masculino usurpat Montf., neutrum e Savil. et codd. 705, 706, restituimus. Edit. ª Sic Savil. et alii. Morel. τῆς κτίσεως, male. Ibidem multi προστιθέασι. Ibidem Savil. et alii omittunt πραγμάτων παρ’ ὑμῶν. ᵇ Morel. κείμενα, Savil. εὑρημένα. ᶜ Savil. et codd. 705, 706 ἐχώμεθα τοίνυν τῆς ἀκολουθίας... εἰρημένων. Τοῦ γὰρ Νικοδήμου καταπεσόντος... ὅρα πῶς πάλιν ὁ Χριστὸς σαφέστερον.... Morellium sequimur. ᵈ Savil. σφόδρα καὶ εὔκολα ἐποίησεν.

147 IN JOANNEM HOMIL. XXV. al. XXIV. 148 Οὐ γὰρ ἔσκωψε τὸ λεχθὲν, ἀλλ’ ἀδύνατον εἶναι νομίζων, ἐσίγησεν. Δύο γὰρ ἦν τὰ ἄπορα, ἥ τε γέννησις ἡ τοιαύτη, ἥ τε βασιλεία. Οὔτε γὰρ βασιλείας ὄνομα ἠκούσθη παρὰ Ἰουδαίοις ποτὲ, οὔτε γεννήσεως τοιαύτης. Ἀλλὰ τέως περὶ τὸ πρότερον ἵσταται, ὃ μάλιστα αὐτοῦ τὴν διάνοιαν κατέσεισε. Ταῦτ’ οὖν εἰδότες μὴ λογισμῷ τὰ περὶ Θεοῦ ζητῶμεν, μηδὲ ὑπὸ τὴν ἀκολουθίαν τὴν παρ’ ἡμῖν ἄγωμεν τὰ ἐκεῖθεν, μηδὲ ἀνάγκῃ φύσεως ὑποβάλλωμεν· ἀλλ’ εὐσεβῶς πάντα νοῶμεν, πιστεύοντες ὡς εἶπον αἱ Γραφαί. Ὁ γὰρ περίεργος ª καὶ πολυπράγμων κερδαίνει μὲν οὐδὲν, πρὸς δὲ τῷ ζητουμένου μὴ εὑρεῖν καὶ δίκην δώσει τὴν ἐσχάτην. Ἤκουσας ὅτι ἐγεννήσεν· πίστευσον ὅπερ ἤκουσας· τὸ δὲ πῶς, μὴ ζήτει· μηδὲ διὰ τοῦτο ἀνέλῃς τὴν γέννησιν. Ἀγνωμοσύνης γὰρ ταῦτα ἐσχάτης. Εἰ γὰρ οὗτος ἀκούσας γέννησιν, οὐκ ἐκείνην τὴν ἀπόῤῥητον, ἀλλὰ ταύτην τὴν κατὰ χάριν, ἐπειδὴ μηδὲν μέγα περὶ αὐτῆς ὑπώπτευσεν, ἀλλὰ ἀνθρώπινα καὶ γεώδη, διὰ τοῦτο ἐσκοτώθη καὶ ἠπόρησεν· οἱ τὴν φρικωδεστάτην ἐκείνην καὶ πάντα ὑπερβαίνουσαν καὶ λόγον καὶ νοῦν περιεργαζόμενοι καὶ πολυπραγμονοῦντες, πάσης ἂν εἶεν ἄξιοι τιμωρίας; Οὐδὲν γὰρ οὕτω ποιεῖ σκοτόδινον ᵇ, ὡς ἀνθρώπινος λογισμὸς, ἀπὸ τῆς γῆς πάντα φθεγγόμενος, καὶ μὴ ἀνεχόμενος φωτίζεσθαι ἄνωθεν. Πολλὴν γὰρ ἔχει τὴν ἰλὺν τὸ γεῶδες τῶν λογισμῶν. Διὰ τοῦτο τῶν ἄνωθεν ἡμῖν ναμάτων χρεία, ἵνα τῆς ἰλύος ὑφιζανούσης, ὅσον αὐτοῦ καθαρὸν, τοῦτο ἄνω φέρηται καὶ τοῖς ἐκεῖσε διδάγμασιν ἀναμιγνύηται. Γίνεται δὲ τοῦτο, ὅταν καὶ [142] ψυχὴν εὐγνώμονα καὶ ὀρθὴν ἐπιδειξώμεθα βίον. Ἔστι γὰρ, ἔστι καὶ ἀπὸ τρόπων διεφθαρμένων, οὐκ ἀπὸ πολυπραγμοσύνης μόνον ἀκαίρου, σκοτωθῆναι τὴν διάνοιαν. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος Κορινθίοις ἔλεγεν· Γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα. Οὔπω γὰρ ἠδύνασθε, ἀλλ’ οὐδὲ ἔτι νῦν δύνασθε· ἔτι γὰρ σαρκικοί ἐστε. Ὅπου γὰρ ἐν ὑμῖν ζῆλος καὶ ἔρις καὶ διχοστασίαι, οὐχὶ σαρκικοί ἐστε; Καὶ ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους δὲ, καὶ πολλαχοῦ τῶν πονηρῶν ª Quidam πολύεργος. ᵇ Ita Savil. Morel. σκοτόδεινον. Alii σκότος δεινόν. Boisius legendum putat σκοτοδινιᾷν. δογμάτων ταύτην ἴδοι τις ἂν τὸν Παῦλον τὴν αἰτίαν εἶναι λέγοντα· τὴν γὰρ ἐμπαθῆ ψυχὴν οὐ δύνασθαι μέγα τι γενναῖον ἰδεῖν, ἀλλ’ ὥσπερ ὑπό τινος λήμης θολουμένην, ἀμβλυωπίαν ὑπομένειν τὴν χαλεπωτάτην. Ἐκκαθάρωμεν οὖν ἑαυτοὺς, φωτίσωμεν φῶς γνώσεως ᶜ, μὴ σπείρωμεν ἐπ’ ἀκάνθαις. Τί δὲ τὸ τῶν ἀκανθῶν πλῆθος, ἴστε, κἂν ἡμεῖς μὴ λέγωμεν. Καὶ γὰρ πολλάκις ἠκούσατε τοῦ Χριστοῦ, τὴν μέριμναν τοῦ παρόντος βίου καὶ τὴν ἀπάτην τοῦ πλούτου τῷ τῶν ἀκανθῶν καλοῦντος ὀνόματι· καὶ εἰκότως. Καθάπερ γὰρ ἐκεῖναι ἄκαρποι, οὕτω καὶ ταῦτα· καθάπερ ἐκεῖναι τοὺς ἁπτομένους σπαράττουσιν, οὕτω καὶ ταῦτα τὰ πάθη· καὶ ὥσπερ εὐάλωτοι τῷ πυρὶ, καὶ μισηταὶ τῷ γεωργοῦντι αἱ ἄκανθαι, οὕτω καὶ τὰ τοῦ κόσμου πράγματα· καὶ ὥσπερ ἐν ταῖς ἀκάνθαις θηρία κρύπτονται, καὶ ἔχεις καὶ σκορπίοι, οὕτω καὶ ἐν τῇ ἀπάτῃ τοῦ πλούτου. Ἀλλ’ ἐπαφῶμεν τὸ πῦρ ᵈ τοῦ Πνεύματος, ἵνα καὶ τὰς ἀκάνθας δαπανήσωμεν, καὶ τὰ θηρία φυγαδεύσωμεν, ἵνα καθαρὰν παράσχωμεν τῷ γεωργῷ τὴν ἄρουραν, καὶ μετὰ τὸ καθᾶραι τοῖς πνευματικοῖς αὐτὴν ἀρδεύσωμεν νάμασι. Φυτεύσωμεν τὴν κατάκαρπον ἐλαίαν, τὸ ἡμερώτατον φυτὸν, τὸ ἀειθαλὲς, τὸ φωτιστικὸν, τὸ θρεπτικὸν, τὸ ὑγιείας ποιητικόν. Ταῦτα πάντα ἡ ἐλεημοσύνη ἔχει, ὡς σφραγὶς οὖσα μετὰ τῶν κεκτημένων αὐτήν. Τοῦτο οὐδὲ θάνατος ἐπελθὼν ξηραίνει τὸ φυτὸν, ἀλλ’ ἕστηκεν ἀεὶ φωτίζον ᵉ τὴν διάνοιαν, τρέφον τὰ νεῦρα τῆς ψυχῆς, τὴν ἰσχὺν δυνατωτέραν ἐργαζόμενον. Ἂν ταύτην ἔχωμεν διηνεκῶς, δυνησόμεθα μετὰ παῤῥησίας καὶ τὸν νυμφίον ἰδεῖν, καὶ εἰς τὸν νυμφῶνα εἰσελθεῖν· οὗ γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ’ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. ᶜ Unus habet φωτίσωμεν φωτισμὸν γνώσεως. Savilius conjicit φωτίσωμεν φωτὶ γν. ᵈ Morel. male τοῦ πλούτου τοῦ. ᵉ Quidam τῷ πυρί. Infra ex Savil. et codd. 705, 706, accessit καὶ τὰ θηρία φυγαδεύσωμεν. ᶠ Hoc participium et duo sequentia, τρέφον, ἐργαζόμενον, in masculino usurpat Montf., neutrum e Savil. et codd. 705, 706, restituimus. Edit. --- ΟΜΙΛΙΑ ΚΕ'. [143] Ἀπεκρίθη ὁ Ἰησοῦς· Ἀμὴν λέγω σοι· Ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. α'. Τὰ παιδία τὰ μικρὰ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν εἰς διδασκάλους φοιτῶντα, καὶ δέχεται τὰ μαθήματα καὶ ἀποδίδωσι, καὶ οὐδέποτε παύεται ταύτης τῆς κτήσεως ª· ἀλλ’ ἔστιν ὅτε καὶ τὰς νύκτας προστίθησι ταῖς ἡμέραις, καὶ ταῦτα ὑπὲρ ἐπικήρων καὶ προσκαίρων πραγμάτων παρ’ ὑμῶν ἀναγκάζεται ποιεῖν. Ἀλλ’ οὐχ ὑμᾶς τοὺς ἐν ἡλικίᾳ γενομένους ἡμεῖς τοσοῦτον ἀπαιτοῦμεν πόνον, ὅσον ὑμεῖς τοὺς παῖδας τοὺς ὑμετέρους. Οὐ γὰρ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν, ἀλλὰ δύο μόνον τῆς ἑβδομάδος ἡμέρας παρακαλοῦμεν προσέχειν τοῖς λεγομένοις πρὸς βραχὺ τῆς ἡμέρας μέρος, ὥστε κοῦφον ὑμῖν γενέσθαι τὸν πόνον. Διὰ τοῦτο καὶ κατὰ μικρὸν διαξαίνομεν ὑμῖν τὰ ἐν ταῖς Γραφαῖς κείμενα ᵇ, ἵνα μετ’ εὐκολίας ἑξῇ λαβεῖν ὑμῖν αὐτὰ, καὶ τοῖς ταμιείοις ἐναποθέσθαι τῆς διανοίας, καὶ οὕτω πάντα διὰ μνήμης ποιεῖσθαι σπουδάζειν, ὡς δύνασθαι καὶ ἀπαγγέλλειν αὐτὰ μετὰ ἀκριβείας ὑμᾶς· πλὴν εἰ μή τις σφόδρα ὑπνηλὸς εἴη καὶ νωθὴς, καὶ παιδίου μικροῦ ῥαθυμότερος. Ἀλλὰ φέρε πάλιν ἀψώμεθα τῆς ἀκολουθίας· τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων, καὶ ἴδωμεν πῶς τοῦ Νικοδήμου καταπεσόντος, καὶ πρὸς τὴν ἐνταῦθα ª Sic Savil. et alii. Morel. τῆς κτίσεως, male. Ibidem multi προστιθέασι. Ibidem Savil. et alii omittunt πραγμάτων παρ’ ὑμῶν. ᵇ Morel. κείμενα, Savil. εὑρημένα. γέννησιν ἕλκοντος τὸ εἰρημένον, καὶ λέγοντος, ἀδύνατον εἶναι γέροντα γεννηθῆναι ἄνωθεν, ὁ Χριστὸς σαφέστερον ᶜ ἀποκαλύπτει τῆς γεννήσεως τὸν τρόπον, ἔχοντα μὲν καὶ οὕτω δυσκολίαν τῷ ψυχικῶς ἐρωτῶντι, δυνάμενον δὲ ὅμως ἀπὸ τῆς ταπεινότητος ἀναγαγεῖν τὸν ἀκούοντα. Τί γάρ φησιν; Ἀμὴν λέγω σοι· Ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Ὃ δὲ διὰ τούτου δηλοῖ, τοῦτό ἐστι· Σὺ μὲν ἀδύνατον αὐτὸ φῂς εἶναι· ἐγὼ δὲ οὕτως αὐτὸ σφόδρα δυνατὸν εἶναι λέγω, ὡς καὶ ἀναγκαῖον εἶναι, καὶ μηδὲ δυνατὸν ἄλλως σωθῆναι. Τὰ γὰρ ἀναγκαῖα, σφόδρα ἡμῖν εὔκολα πεποίηκεν ὁ Θεός. Ἡ μὲν γὰρ γήϊνη γέννησις ἡ κατὰ σάρκα ἀπὸ τοῦ χοός ἐστι· διὸ καὶ ἀποτετελείσται τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς αὐτῇ· τί γὰρ κοινὸν τῇ γῇ πρὸς τὸν οὐρανόν; ἐκείνη δὲ ἐκ Πνεύματος οὖσα, ῥᾳδίως ἡμῖν τὰς ἁψῖδας ἀναπετάννυσι τὰς ἄνω. Ἀκούσατε ὅσοι τοῦ φωτίσματός ἐστε ἐκτός· φρίξατε, στενάξατε· φοβερὰ γὰρ ἡ ἀπειλὴ, φοβερὰ ἡ ἀπόφασις. Οὐκ ἔστι, φησὶ, τὸν μὴ γεννηθέντα ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Διότι τὸ τοῦ θανάτου φορεῖ ἔνδυμα, τὸ τῆς κατάρας, τὸ τῆς φθορᾶς· οὐδέπω τὸ Δεσποτικὸν ἔλαβε σύμβολον· ξένος ᶜ Savil. et codd. 705, 706 ἐχώμεθα τοίνυν τῆς ἀκολουθίας... εἰρημένων. Τοῦ γὰρ Νικοδήμου καταπεσόντος... ὅρα πῶς πάλιν ὁ Χριστὸς σαφέστερον.... Morellium sequimur. ᵈ Savil. σφόδρα καὶ εὔκολα ἐποίησεν. --- ª Quidam πολύεργος. ᵇ Ita Savil. Morel. σκοτόδεινον. Alii σκότος δεινόν. Boisius legendum putat σκοτοδινιᾷν. ᶜ Unus habet φωτίσωμεν φωτισμὸν γνώσεως. Savilius conjicit φωτίσωμεν φωτὶ γν. ᵈ Morel. male τοῦ πλούτου τοῦ. ᵉ Quidam τῷ πυρί. Infra ex Savil. et codd. 705, 706, accessit καὶ τὰ θηρία φυγαδεύσωμεν. ᶠ Hoc participium et duo sequentia, τρέφον, ἐργαζόμενον, in masculino usurpat Montf., neutrum e Savil. et codd. 705, 706, restituimus. Edit. ª Sic Savil. et alii. Morel. τῆς κτίσεως, male. Ibidem multi προστιθέασι. Ibidem Savil. et alii omittunt πραγμάτων παρ’ ὑμῶν. ᵇ Morel. κείμενα, Savil. εὑρημένα. ᶜ Savil. et codd. 705, 706 ἐχώμεθα τοίνυν τῆς ἀκολουθίας... εἰρημένων. Τοῦ γὰρ Νικοδήμου καταπεσόντος... ὅρα πῶς πάλιν ὁ Χριστὸς σαφέστερον.... Morellium sequimur. ᵈ Savil. σφόδρα καὶ εὔκολα ἐποίησεν.

147 IN JOANNEM HOMIL. XXV. al. XXIV. 148 Οὐ γὰρ ἔσκωψε τὸ λεχθὲν, ἀλλ’ ἀδύνατον εἶναι νομίζων, ἐσίγησεν. Δύο γὰρ ἦν τὰ ἄπορα, ἥ τε γέννησις ἡ τοιαύτη, ἥ τε βασιλεία. Οὔτε γὰρ βασιλείας ὄνομα ἠκούσθη παρὰ Ἰουδαίοις ποτὲ, οὔτε γεννήσεως τοιαύτης. Ἀλλὰ τέως περὶ τὸ πρότερον ἵσταται, ὃ μάλιστα αὐτοῦ τὴν διάνοιαν κατέσεισε. Ταῦτ’ οὖν εἰδότες μὴ λογισμῷ τὰ περὶ Θεοῦ ζητῶμεν, μηδὲ ὑπὸ τὴν ἀκολουθίαν τὴν παρ’ ἡμῖν ἄγωμεν τὰ ἐκεῖθεν, μηδὲ ἀνάγκῃ φύσεως ὑποβάλλωμεν· ἀλλ’ εὐσεβῶς πάντα νοῶμεν, πιστεύοντες ὡς εἶπον αἱ Γραφαί. Ὁ γὰρ περίεργος ª καὶ πολυπράγμων κερδαίνει μὲν οὐδὲν, πρὸς δὲ τῷ ζητουμένου μὴ εὑρεῖν καὶ δίκην δώσει τὴν ἐσχάτην. Ἤκουσας ὅτι ἐγεννήσεν· πίστευσον ὅπερ ἤκουσας· τὸ δὲ πῶς, μὴ ζήτει· μηδὲ διὰ τοῦτο ἀνέλῃς τὴν γέννησιν. Ἀγνωμοσύνης γὰρ ταῦτα ἐσχάτης. Εἰ γὰρ οὗτος ἀκούσας γέννησιν, οὐκ ἐκείνην τὴν ἀπόῤῥητον, ἀλλὰ ταύτην τὴν κατὰ χάριν, ἐπειδὴ μηδὲν μέγα περὶ αὐτῆς ὑπώπτευσεν, ἀλλὰ ἀνθρώπινα καὶ γεώδη, διὰ τοῦτο ἐσκοτώθη καὶ ἠπόρησεν· οἱ τὴν φρικωδεστάτην ἐκείνην καὶ πάντα ὑπερβαίνουσαν καὶ λόγον καὶ νοῦν περιεργαζόμενοι καὶ πολυπραγμονοῦντες, πάσης ἂν εἶεν ἄξιοι τιμωρίας; Οὐδὲν γὰρ οὕτω ποιεῖ σκοτόδινον ᵇ, ὡς ἀνθρώπινος λογισμὸς, ἀπὸ τῆς γῆς πάντα φθεγγόμενος, καὶ μὴ ἀνεχόμενος φωτίζεσθαι ἄνωθεν. Πολλὴν γὰρ ἔχει τὴν ἰλὺν τὸ γεῶδες τῶν λογισμῶν. Διὰ τοῦτο τῶν ἄνωθεν ἡμῖν ναμάτων χρεία, ἵνα τῆς ἰλύος ὑφιζανούσης, ὅσον αὐτοῦ καθαρὸν, τοῦτο ἄνω φέρηται καὶ τοῖς ἐκεῖσε διδάγμασιν ἀναμιγνύηται. Γίνεται δὲ τοῦτο, ὅταν καὶ [142] ψυχὴν εὐγνώμονα καὶ ὀρθὴν ἐπιδειξώμεθα βίον. Ἔστι γὰρ, ἔστι καὶ ἀπὸ τρόπων διεφθαρμένων, οὐκ ἀπὸ πολυπραγμοσύνης μόνον ἀκαίρου, σκοτωθῆναι τὴν διάνοιαν. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος Κορινθίοις ἔλεγεν· Γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα. Οὔπω γὰρ ἠδύνασθε, ἀλλ’ οὐδὲ ἔτι νῦν δύνασθε· ἔτι γὰρ σαρκικοί ἐστε. Ὅπου γὰρ ἐν ὑμῖν ζῆλος καὶ ἔρις καὶ διχοστασίαι, οὐχὶ σαρκικοί ἐστε; Καὶ ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους δὲ, καὶ πολλαχοῦ τῶν πονηρῶν ª Quidam πολύεργος. ᵇ Ita Savil. Morel. σκοτόδεινον. Alii σκότος δεινόν. Boisius legendum putat σκοτοδινιᾷν. δογμάτων ταύτην ἴδοι τις ἂν τὸν Παῦλον τὴν αἰτίαν εἶναι λέγοντα· τὴν γὰρ ἐμπαθῆ ψυχὴν οὐ δύνασθαι μέγα τι γενναῖον ἰδεῖν, ἀλλ’ ὥσπερ ὑπό τινος λήμης θολουμένην, ἀμβλυωπίαν ὑπομένειν τὴν χαλεπωτάτην. Ἐκκαθάρωμεν οὖν ἑαυτοὺς, φωτίσωμεν φῶς γνώσεως ᶜ, μὴ σπείρωμεν ἐπ’ ἀκάνθαις. Τί δὲ τὸ τῶν ἀκανθῶν πλῆθος, ἴστε, κἂν ἡμεῖς μὴ λέγωμεν. Καὶ γὰρ πολλάκις ἠκούσατε τοῦ Χριστοῦ, τὴν μέριμναν τοῦ παρόντος βίου καὶ τὴν ἀπάτην τοῦ πλούτου τῷ τῶν ἀκανθῶν καλοῦντος ὀνόματι· καὶ εἰκότως. Καθάπερ γὰρ ἐκεῖναι ἄκαρποι, οὕτω καὶ ταῦτα· καθάπερ ἐκεῖναι τοὺς ἁπτομένους σπαράττουσιν, οὕτω καὶ ταῦτα τὰ πάθη· καὶ ὥσπερ εὐάλωτοι τῷ πυρὶ, καὶ μισηταὶ τῷ γεωργοῦντι αἱ ἄκανθαι, οὕτω καὶ τὰ τοῦ κόσμου πράγματα· καὶ ὥσπερ ἐν ταῖς ἀκάνθαις θηρία κρύπτονται, καὶ ἔχεις καὶ σκορπίοι, οὕτω καὶ ἐν τῇ ἀπάτῃ τοῦ πλούτου. Ἀλλ’ ἐπαφῶμεν τὸ πῦρ ᵈ τοῦ Πνεύματος, ἵνα καὶ τὰς ἀκάνθας δαπανήσωμεν, καὶ τὰ θηρία φυγαδεύσωμεν, ἵνα καθαρὰν παράσχωμεν τῷ γεωργῷ τὴν ἄρουραν, καὶ μετὰ τὸ καθᾶραι τοῖς πνευματικοῖς αὐτὴν ἀρδεύσωμεν νάμασι. Φυτεύσωμεν τὴν κατάκαρπον ἐλαίαν, τὸ ἡμερώτατον φυτὸν, τὸ ἀειθαλὲς, τὸ φωτιστικὸν, τὸ θρεπτικὸν, τὸ ὑγιείας ποιητικόν. Ταῦτα πάντα ἡ ἐλεημοσύνη ἔχει, ὡς σφραγὶς οὖσα μετὰ τῶν κεκτημένων αὐτήν. Τοῦτο οὐδὲ θάνατος ἐπελθὼν ξηραίνει τὸ φυτὸν, ἀλλ’ ἕστηκεν ἀεὶ φωτίζον ᵉ τὴν διάνοιαν, τρέφον τὰ νεῦρα τῆς ψυχῆς, τὴν ἰσχὺν δυνατωτέραν ἐργαζόμενον. Ἂν ταύτην ἔχωμεν διηνεκῶς, δυνησόμεθα μετὰ παῤῥησίας καὶ τὸν νυμφίον ἰδεῖν, καὶ εἰς τὸν νυμφῶνα εἰσελθεῖν· οὗ γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ’ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. ᶜ Unus habet φωτίσωμεν φωτισμὸν γνώσεως. Savilius conjicit φωτίσωμεν φωτὶ γν. ᵈ Morel. male τοῦ πλούτου τοῦ. ᵉ Quidam τῷ πυρί. Infra ex Savil. et codd. 705, 706, accessit καὶ τὰ θηρία φυγαδεύσωμεν. ᶠ Hoc participium et duo sequentia, τρέφον, ἐργαζόμενον, in masculino usurpat Montf., neutrum e Savil. et codd. 705, 706, restituimus. Edit. --- ΟΜΙΛΙΑ ΚΕ'. [143] Ἀπεκρίθη ὁ Ἰησοῦς· Ἀμὴν λέγω σοι· Ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. α'. Τὰ παιδία τὰ μικρὰ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν εἰς διδασκάλους φοιτῶντα, καὶ δέχεται τὰ μαθήματα καὶ ἀποδίδωσι, καὶ οὐδέποτε παύεται ταύτης τῆς κτήσεως ª· ἀλλ’ ἔστιν ὅτε καὶ τὰς νύκτας προστίθησι ταῖς ἡμέραις, καὶ ταῦτα ὑπὲρ ἐπικήρων καὶ προσκαίρων πραγμάτων παρ’ ὑμῶν ἀναγκάζεται ποιεῖν. Ἀλλ’ οὐχ ὑμᾶς τοὺς ἐν ἡλικίᾳ γενομένους ἡμεῖς τοσοῦτον ἀπαιτοῦμεν πόνον, ὅσον ὑμεῖς τοὺς παῖδας τοὺς ὑμετέρους. Οὐ γὰρ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν, ἀλλὰ δύο μόνον τῆς ἑβδομάδος ἡμέρας παρακαλοῦμεν προσέχειν τοῖς λεγομένοις πρὸς βραχὺ τῆς ἡμέρας μέρος, ὥστε κοῦφον ὑμῖν γενέσθαι τὸν πόνον. Διὰ τοῦτο καὶ κατὰ μικρὸν διαξαίνομεν ὑμῖν τὰ ἐν ταῖς Γραφαῖς κείμενα ᵇ, ἵνα μετ’ εὐκολίας ἑξῇ λαβεῖν ὑμῖν αὐτὰ, καὶ τοῖς ταμιείοις ἐναποθέσθαι τῆς διανοίας, καὶ οὕτω πάντα διὰ μνήμης ποιεῖσθαι σπουδάζειν, ὡς δύνασθαι καὶ ἀπαγγέλλειν αὐτὰ μετὰ ἀκριβείας ὑμᾶς· πλὴν εἰ μή τις σφόδρα ὑπνηλὸς εἴη καὶ νωθὴς, καὶ παιδίου μικροῦ ῥαθυμότερος. Ἀλλὰ φέρε πάλιν ἀψώμεθα τῆς ἀκολουθίας· τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων, καὶ ἴδωμεν πῶς τοῦ Νικοδήμου καταπεσόντος, καὶ πρὸς τὴν ἐνταῦθα ª Sic Savil. et alii. Morel. τῆς κτίσεως, male. Ibidem multi προστιθέασι. Ibidem Savil. et alii omittunt πραγμάτων παρ’ ὑμῶν. ᵇ Morel. κείμενα, Savil. εὑρημένα. γέννησιν ἕλκοντος τὸ εἰρημένον, καὶ λέγοντος, ἀδύνατον εἶναι γέροντα γεννηθῆναι ἄνωθεν, ὁ Χριστὸς σαφέστερον ᶜ ἀποκαλύπτει τῆς γεννήσεως τὸν τρόπον, ἔχοντα μὲν καὶ οὕτω δυσκολίαν τῷ ψυχικῶς ἐρωτῶντι, δυνάμενον δὲ ὅμως ἀπὸ τῆς ταπεινότητος ἀναγαγεῖν τὸν ἀκούοντα. Τί γάρ φησιν; Ἀμὴν λέγω σοι· Ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Ὃ δὲ διὰ τούτου δηλοῖ, τοῦτό ἐστι· Σὺ μὲν ἀδύνατον αὐτὸ φῂς εἶναι· ἐγὼ δὲ οὕτως αὐτὸ σφόδρα δυνατὸν εἶναι λέγω, ὡς καὶ ἀναγκαῖον εἶναι, καὶ μηδὲ δυνατὸν ἄλλως σωθῆναι. Τὰ γὰρ ἀναγκαῖα, σφόδρα ἡμῖν εὔκολα πεποίηκεν ὁ Θεός. Ἡ μὲν γὰρ γήϊνη γέννησις ἡ κατὰ σάρκα ἀπὸ τοῦ χοός ἐστι· διὸ καὶ ἀποτετελείσται τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς αὐτῇ· τί γὰρ κοινὸν τῇ γῇ πρὸς τὸν οὐρανόν; ἐκείνη δὲ ἐκ Πνεύματος οὖσα, ῥᾳδίως ἡμῖν τὰς ἁψῖδας ἀναπετάννυσι τὰς ἄνω. Ἀκούσατε ὅσοι τοῦ φωτίσματός ἐστε ἐκτός· φρίξατε, στενάξατε· φοβερὰ γὰρ ἡ ἀπειλὴ, φοβερὰ ἡ ἀπόφασις. Οὐκ ἔστι, φησὶ, τὸν μὴ γεννηθέντα ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Διότι τὸ τοῦ θανάτου φορεῖ ἔνδυμα, τὸ τῆς κατάρας, τὸ τῆς φθορᾶς· οὐδέπω τὸ Δεσποτικὸν ἔλαβε σύμβολον· ξένος ᶜ Savil. et codd. 705, 706 ἐχώμεθα τοίνυν τῆς ἀκολουθίας... εἰρημένων. Τοῦ γὰρ Νικοδήμου καταπεσόντος... ὅρα πῶς πάλιν ὁ Χριστὸς σαφέστερον.... Morellium sequimur. ᵈ Savil. σφόδρα καὶ εὔκολα ἐποίησεν. --- ª Quidam πολύεργος. ᵇ Ita Savil. Morel. σκοτόδεινον. Alii σκότος δεινόν. Boisius legendum putat σκοτοδινιᾷν. ᶜ Unus habet φωτίσωμεν φωτισμὸν γνώσεως. Savilius conjicit φωτίσωμεν φωτὶ γν. ᵈ Morel. male τοῦ πλούτου τοῦ. ᵉ Quidam τῷ πυρί. Infra ex Savil. et codd. 705, 706, accessit καὶ τὰ θηρία φυγαδεύσωμεν. ᶠ Hoc participium et duo sequentia, τρέφον, ἐργαζόμενον, in masculino usurpat Montf., neutrum e Savil. et codd. 705, 706, restituimus. Edit. ª Sic Savil. et alii. Morel. τῆς κτίσεως, male. Ibidem multi προστιθέασι. Ibidem Savil. et alii omittunt πραγμάτων παρ’ ὑμῶν. ᵇ Morel. κείμενα, Savil. εὑρημένα. ᶜ Savil. et codd. 705, 706 ἐχώμεθα τοίνυν τῆς ἀκολουθίας... εἰρημένων. Τοῦ γὰρ Νικοδήμου καταπεσόντος... ὅρα πῶς πάλιν ὁ Χριστὸς σαφέστερον.... Morellium sequimur. ᵈ Savil. σφόδρα καὶ εὔκολα ἐποίησεν.

149 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP CONSTANTINOΡ. ἐστὶ καὶ ἀλλότριος · οὐκ ἔχει τὸ σύνθημα τὸ βασιλι- κόν. Ἐὰν μή τις, φησί, γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασι λείαν τῶν οὐρανῶν. 'Αλλ' ὁ Νικόδημος [144] οὐδὲ οὕτω συνῆκεν. Οὐδὲν γὰρ χεῖρον τοῦ τοῖς λογισμοῖς τὰ πνευματικὰ ἐπιτρέπειν. Τοῦτο καὶ τοῦτον οὐκ ἀφῆκεν ὑψηλόν τι καὶ μέγα φαντασθῆναι. Διὰ τοῦτο καὶ ἡμεῖς πιστοί καλούμεθα, ἵνα τῶν λογισμῶν τὴν ἀσθένειαν ἀφέντες τὴν κάτω, πρὸς τὸ ὕψος τῆς πίσ στεως ἀναβῶμεν, καὶ τὰ πλείονα τῶν ἀγαθῶν τῶν ἡμετέρων τῇ διδασκαλίᾳ ταύτῃ = ἐπιτρέψωμεν· ὅπερ εἰ καὶ Νικόδημος ἐποίησεν, οὐκ ἂν αὐτῷ τὸ πρᾶγμα ἀδύνατον εἶναι ἐνομίσθη. Τί οὖν ὁ Χριστό; ; Απάγων αὐτὸν τῆς ἐννοίας ταύτης τῆς χαμαί συρομένης, καὶ δεικνὺς ὅτι οὐ περὶ ταύτης διαλέγεται τῆς γεννήσεως, λέγει τὸ, Εάν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύ ματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Ταῦτα δὲ ἐφθέγγετο, τῷ φόβῳ τῆς ἀπειλῆς ἐπισπάσασθαι πρὸς τὴν πίστιν αὐτὸν βουλό- μενος, καὶ πεῖσαι τὸ πρᾶγμα μὴ νομίζειν εἶναι ἀδύ νατον, καὶ τῆς περὶ τὴν σαρκικὴν γέννησιν φαντασίας ἀποστῆσαι σπουδάζων. Ετέραν λέγω γέννησιν, φησίν, ὦ Νικόδημε· τί τὸν λόγον ἕλκεις πρὸς τὴν γῆν; τί τῇ τῆς φύσεως ἀνάγκῃ τὸ πρᾶγμα ὑποβάλλεις; Ανώ τερός ἐστι τῶν τοιούτων ὠδίνων οὗτος ὁ τόπος, οὐδὲν ἔχει κοινὸν πρὸς ὑμᾶς· γέννησις μὲν γὰρ καὶ αὕτη λέγεται, ἀλλὰ τῷ ὀνόματι κοινωνεῖ, τῷ δὲ πράγματι διέστηκεν. Απόστησον σαυτὸν τῆς κοινῆς συνηθείας· ἑτέραν εἰσάγω λοχείαν εἰς τὸν κόσμον· ἄλλως βούς λομαι γεννᾶσθαι τοὺς ἀνθρώπους· ξένον ἦλθον κομί ζων δημιουργίας τρόπον. Έπλασα ἀπὸ γῆς καὶ ὕδα τος· οὐκ ἐγένετο χρήσιμον τὸ πλασθὲν, ἀλλὰ δι εστράφη τὸ σκεῦος. Οὐκ ἔτι λοιπὸν ἀπὸ γῆς καὶ ὕδατος πλάσαι βούλομαι, ἀλλ᾽ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος. Εἰ δέ τις ἐρωτᾷ, Πῶς ἀπὸ ὕδατος; ἐρωτῶ κἀγώ, Πῶς ἀπὸ γῆς; πῶς γὰρ ὁ πηλὸς εἰς διάφορα μέρη κατεμε ρίσθη ; πῶς τὸ μὲν ὑποκείμενον μονοειδές (γῆ γὰρ ἦν μόνη), τὰ δὲ ἐξ αὐτῆς γενόμενα ποικίλα καὶ παν τοδαπά; Πόθεν ὀστᾶ, καὶ νεῦρα, καὶ ἀρτηρίαι, καὶ φλέβες; πόθεν ὑμένες, καὶ ἀγγεῖα ὀργανικά, καὶ χόν- δροι, καὶ χιτῶνες, ήπαρ, καὶ σπλήν, καὶ καρδία ; πόσ θεν δέρμα, καὶ αἷμα, καὶ φλέγμα, καὶ χολή; πόθεν αἱ τοσαῦται ἐνέργειαι; πόθεν χρώματα ποικίλα; ταῦτα γὰρ οὐ γῆς, οὐδὲ πηλοῦ. Πῶς ἡ γῆ δεχομένη σπέρ ματα βλαστάνει, ἡ δὲ σὰρξ δεχομένη σπέρματα σήπει; πῶς ἡ γῆ τρέφει τὰ βαλλόμενα, ἡ δὲ σὰρξ τρέφεται ὑπὸ τούτων, οὐ τρέφει ταῦτα ; Οἷον ἡ γῆ ἡ δεχομένη ὕδωρ, οἶνον ποιεῖ· ἡ σὰρξ δεχομένη πολλάκις οἶνον, εἰς ὕδωρ μετέβαλε. Πόθεν οὖν δῆλον ὅτι ἀπὸ τῆς γῆς ταῦτα », τῆς γῆς ἐναντίως εχούσης πρὸς τὸ σῶμα, κατὰ τὰ εἰρημένα ; Λογισμῷ μὲν εὑρεῖν οὐ δύναμαι, πίστει δὲ δέχομαι μόνη. Εἰ τοίνυν τὰ καθ᾿ ἡμέραν γινόμενα καὶ ψηλαφώμενα πίστεως δεῖται, πολλῷ μᾶλλον τὰ ἀποῤῥητότερα τούτων καὶ πνευματικώτερα. Καθάπερ γὰρ ἡ γῆ ἡ ἄψυχος, ἡ ἀκίνητος, ἐνεδυνα- μώθη τῷ θελήματι τοῦ Θεοῦ, καὶ τοσαῦτα ἐξ αὐτῆς τὰ θαύματα γέγονεν· οὕτω καὶ τοῦ Πνεύματος τῷ ὕδατι παρόντος, τὰ παράδοξα ταῦτα καὶ λογισμὸν ὑπερβαί- νοντα εὐκόλως πάντα γίνεται. β'. Μὴ τοίνυν, ἐπειδὴ ὁ μὴ ὁρᾷς αὐτὰ, ἀπίστει· ἐπεὶ [145], οὐδὲ τὴν ψυχὴν ὁρᾷς, καὶ ὅμως πιστεύεις ἔχειν ψυχὴν, καὶ ἄλλο ψυχὴν εἶναι τι παρὰ τὸ σῶμα. ᾿Αλλ' ὁ Χριστὸς οὐκ ἀπὸ τούτου τοῦ παραδείγματος αὐτὸν ἐνῆγεν, ἀλλ᾽ ἑτέρου. Τοῦτο μὲν γὰρ, εἰ καὶ ἀσώματόν ἐστιν, ἡ ψυχὴ λέγω, διὰ τοῦτο οὐ παρήγα • Savil. τῇ διδασκαλία ταύτης. b Morel ταῦτα καὶ τοσαύτα c Savil. μή γάρ, ἐπειδή. 450 γεν αὐτὸ, ἐπειδὴ ἔτι παχύτερον ἐκεῖνος διέκειτο. Τί- θησι δὲ ἕτερον ὑπόδειγμα, ο μήτε κοινωνίαν τινὰ πρὸς τὴν τῶν σωμάτων έχει παχύτητα, μήτε εἰς τὴν τῶν ἀσωμάτων ἀνέβη φύσιν· ὅπερ ἐστὶν ἡ τοῦ ἀνέ μου φορά. Καὶ πρῶτον ἀπὸ τοῦ ὕδατος ἄρχεται, του λεπτοτέρου μὲν τῆς γῆς, παχυτέρου δὲ τοῦ ἀνέμου. Ὥσπερ γὰρ ἐν ἀρχῇ ὑπέκειτο στοιχεῖον ἡ γῆ, τὸ δὲ πᾶν τοῦ διαπλάττοντος ἦν· οὕτω καὶ νῦν ὑπόκειται μὲν στοιχεῖον τὸ ὕδωρ, τὸ δὲ πᾶν τῆς τοῦ Πνεύματός ἐστι χάριτος · καὶ τότε μὲν Εἰς ψυχὴν ζῶσαν ἐγέ νετο ὁ ἄνθρωπος, νῦν δὲ εἰς Πνεῦμα ζωοποιοῦν. Πολὺ δὲ τὸ μέσον ἑκατέρων. Η μὲν γὰρ ψυχὴ οὐχ ἑτέρῳ παρέχει τὸ ζῇν, τὸ δὲ Πνεῦμα οὐ καθ᾿ ἑαυτὸ ζῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἑτέροις παρέχει τοῦτο. Οὕτω γοῦν καὶ νεκροὺς ἀνέστησαν οἱ ἀπόστολοι. Καὶ τότε μὲν τῆς κτίσεως γενομένης, ὁ ἄνθρωπος ὕστερον πλάττε ται· νῦν δὲ τοὐναντίον· πρὸ γὰρ τῆς καινῆς κτίσεως ὁ ἄνθρωπος ὁ νέος δημιουργείται. Καὶ γὰρ πρῶτος οὗτος γεννᾶται, καὶ τότε ὁ κόσμος μετασχηματίζεται. Καὶ καθάπερ ἐξ ἀρχῆς ἐλόκληρον ἔπλασεν, οὕτω καὶ νῦν ὁλόκληρον αὐτὸν δημιουργεῖ. Καὶ τότε μέν φησι, Ποιήσωμεν αὐτῷ βοηθόν· ἐνταῦθα δὲ οὐδὲν τοιοῦτον. Ο γὰρ τὴν τοῦ Πνεύματος λαβὼν χάριν, τίνος δεή σεται βοηθοῦ ἑτέρου; ὁ εἰς τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ τελῶν, ποίαν ἔχει λοιπὸν συμμαχίας χρείαν; Τότε κατ' εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησε τὸν ἄνθρωπον, νῦν αὐτῷ τῷ Θεῷ ἤνωσε· τότε ἰχθύων ἄρχειν καὶ θηρίων ἐκέ λευσε, νῦν ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν τὴν ἀπαρχὴν ἡμῶν ἀνήγαγεν· τότε παράδεισον ἔδωκε τὴν δίαιταν, νῦν δὲ τὸν οὐρανὸν ἡμῖν ἀνέφξε· τότε επλάσθη τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ, ἐπειδὴ ἔμελλε καὶ συντελεῖσθαι ὁ αἰών· νν δὲ τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ καὶ ἐν προοιμίοις, ὅτε καὶ τὸ φῶς. Ἐξ ὧν πάντων δῆλον, ὅτι ἑτέρας ζωῆς ἀμείνονος τὰ τελούμενα ἦν, καὶ καταστάσεως πέρας οὐκ ἐχούσης. Ἡ μὲν οὖν προτέρα πλάσις ἀπὸ γῆς, ἡ τοῦ ᾿Αδάμ, καὶ ἀπὸ πλευρᾶς ἡ μετ' ἐκείνην, ἡ τῆς γυναικὸς, καὶ ἀπὸ σπέρματος ἡ μετ᾿ αὐτὴν, ἡ τοῦ ᾿Αβελ· ἀλλ' ὅμως οὐδεμιᾶς ἐφικέσθαι δυνάμεθα τούτων, οὐδὲ παρ ραστῆσαι λόγῳ τὰ γενόμενα, καίτοι παχύτατα όντα. Πῶς οὖν περὶ τῆς νοητῆς τῆς διὰ τοῦ βαπτίσματος γεννήσεως δυνησόμεθα δοῦναι εὐθύνας τῆς πολλῷ τούτων ὑψηλοτέρας, καὶ λογισμοὺς ἀπαιτεῖσθαι * τῆς θαυμαστῆς καὶ παραδόξου ταύτης λοχείας; ἐπεὶ καὶ ἄγγελοι τῇ γεννήσει ταύτῃ παρεστήκασι γινομένῃ. Εἰπεῖν δὲ τὸν τρόπον οὐκ ἂν ἔχοι τις τῆς θαυμαστής ἐκείνης 1 γεννήσεως τῆς διὰ τοῦ βαπτίσματος. Καὶ παρεστήκασι τελοῦντες μὲν οὐδὲν, μόνον ὁρῶντες δὲ τὰ γινόμενα. Πατὴρ καὶ Υἱὸς καὶ ἅγιον Πνεῦμα πάντα [146] ἐργάζεται. Πειθώμεθα τοίνυν τῇ ἀποφά σει τοῦ Θεοῦ· ἔψεως γάρ ἐστιν αὐτὴ πιστοτέρα. Η μὲν γὰρ ὄψις πολλαχοῦ καὶ σφάλλεται· ἐκείνην δὲ ἀμήχανον διαπεσείν. Πειθώμεθα τοίνυν αὐτῇ. Ἡ γὰρ τὰ μὴ ὄντα παραγαγοῦσα, ἀξιόπιστος ἂν εἴη καὶ περὶ τῆς φύσεως αὐτῶν διαλεγομένη. Τί οὖν αὕτη φησίν ; Οτι γέννησίς ἐστι τὸ τελούμενον. Εἰ δέ τίς σοι λέγοι, Πῶς ; ἐπιστόμισον αὐτὸν τῇ ἀποφάσει τοῦ Χριστοῦ, ἤπερ ἐστὶ μεγίστη καὶ σαφὴς ἀπόδειξις. Εἰ δέ τις ερωτώνη 5, τίνος ἕνεκεν τὸ ὕδωρ παρείληπται ; ἀντ- ερωτήσωμεν καὶ ἡμεῖς· Τίνος δὲ ἕνεκεν ἡ γῆ παρὰ τὴν ἀρχὴν εἰς τὴν τοῦ ἀνθρώπου διάπλασιν παρήγετο ; Ὅτι γὰρ καὶ τῆς γῆς χωρὶς ποιῆσαι ἄνθρωπον αὐτῷ δυνατὸν ἦν, παντί που δῆλον. Μηδὲν τοίνυν περιερ Morel. ὅτι ἀπαρχὴ ἑτέρας. • lta Savil. et niss. Morel. ὄντα. Εἰ δὲ πρὸς ταῦτα λέγειν ἀδύνατον, πῶς περὶ τῆς νοητῆς καὶ πολὺ τούτων ὑψηλοτέρας γεννήσεως οὐκ ἀδυνατώτερον ἔσται τὸ λέγει μᾶλλον δὲ πῶς οὐ περιττὸν λόγον ἀπαιτεῖσθαι. C Alii mass. et Savil. οὐκ ἂν ἔχοιεν τῆς θαυμαστής ταύτης. Paulo post Πατὴρ γὰρ, Υἱὸς καὶ ἅγιον Πνεῦμα πάντα έργα ζεται. " Sic alii et Savil. Morel. ἐπεὶ τὸν ἐρωτῶντα.

149 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP CONSTANTINOΡ. ἐστὶ καὶ ἀλλότριος · οὐκ ἔχει τὸ σύνθημα τὸ βασιλι- κόν. Ἐὰν μή τις, φησί, γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασι λείαν τῶν οὐρανῶν. 'Αλλ' ὁ Νικόδημος [144] οὐδὲ οὕτω συνῆκεν. Οὐδὲν γὰρ χεῖρον τοῦ τοῖς λογισμοῖς τὰ πνευματικὰ ἐπιτρέπειν. Τοῦτο καὶ τοῦτον οὐκ ἀφῆκεν ὑψηλόν τι καὶ μέγα φαντασθῆναι. Διὰ τοῦτο καὶ ἡμεῖς πιστοί καλούμεθα, ἵνα τῶν λογισμῶν τὴν ἀσθένειαν ἀφέντες τὴν κάτω, πρὸς τὸ ὕψος τῆς πίσ στεως ἀναβῶμεν, καὶ τὰ πλείονα τῶν ἀγαθῶν τῶν ἡμετέρων τῇ διδασκαλίᾳ ταύτῃ = ἐπιτρέψωμεν· ὅπερ εἰ καὶ Νικόδημος ἐποίησεν, οὐκ ἂν αὐτῷ τὸ πρᾶγμα ἀδύνατον εἶναι ἐνομίσθη. Τί οὖν ὁ Χριστό; ; Απάγων αὐτὸν τῆς ἐννοίας ταύτης τῆς χαμαί συρομένης, καὶ δεικνὺς ὅτι οὐ περὶ ταύτης διαλέγεται τῆς γεννήσεως, λέγει τὸ, Εάν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύ ματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Ταῦτα δὲ ἐφθέγγετο, τῷ φόβῳ τῆς ἀπειλῆς ἐπισπάσασθαι πρὸς τὴν πίστιν αὐτὸν βουλό- μενος, καὶ πεῖσαι τὸ πρᾶγμα μὴ νομίζειν εἶναι ἀδύ νατον, καὶ τῆς περὶ τὴν σαρκικὴν γέννησιν φαντασίας ἀποστῆσαι σπουδάζων. Ετέραν λέγω γέννησιν, φησίν, ὦ Νικόδημε· τί τὸν λόγον ἕλκεις πρὸς τὴν γῆν; τί τῇ τῆς φύσεως ἀνάγκῃ τὸ πρᾶγμα ὑποβάλλεις; Ανώ τερός ἐστι τῶν τοιούτων ὠδίνων οὗτος ὁ τόπος, οὐδὲν ἔχει κοινὸν πρὸς ὑμᾶς· γέννησις μὲν γὰρ καὶ αὕτη λέγεται, ἀλλὰ τῷ ὀνόματι κοινωνεῖ, τῷ δὲ πράγματι διέστηκεν. Απόστησον σαυτὸν τῆς κοινῆς συνηθείας· ἑτέραν εἰσάγω λοχείαν εἰς τὸν κόσμον· ἄλλως βούς λομαι γεννᾶσθαι τοὺς ἀνθρώπους· ξένον ἦλθον κομί ζων δημιουργίας τρόπον. Έπλασα ἀπὸ γῆς καὶ ὕδα τος· οὐκ ἐγένετο χρήσιμον τὸ πλασθὲν, ἀλλὰ δι εστράφη τὸ σκεῦος. Οὐκ ἔτι λοιπὸν ἀπὸ γῆς καὶ ὕδατος πλάσαι βούλομαι, ἀλλ᾽ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος. Εἰ δέ τις ἐρωτᾷ, Πῶς ἀπὸ ὕδατος; ἐρωτῶ κἀγώ, Πῶς ἀπὸ γῆς; πῶς γὰρ ὁ πηλὸς εἰς διάφορα μέρη κατεμε ρίσθη ; πῶς τὸ μὲν ὑποκείμενον μονοειδές (γῆ γὰρ ἦν μόνη), τὰ δὲ ἐξ αὐτῆς γενόμενα ποικίλα καὶ παν τοδαπά; Πόθεν ὀστᾶ, καὶ νεῦρα, καὶ ἀρτηρίαι, καὶ φλέβες; πόθεν ὑμένες, καὶ ἀγγεῖα ὀργανικά, καὶ χόν- δροι, καὶ χιτῶνες, ήπαρ, καὶ σπλήν, καὶ καρδία ; πόσ θεν δέρμα, καὶ αἷμα, καὶ φλέγμα, καὶ χολή; πόθεν αἱ τοσαῦται ἐνέργειαι; πόθεν χρώματα ποικίλα; ταῦτα γὰρ οὐ γῆς, οὐδὲ πηλοῦ. Πῶς ἡ γῆ δεχομένη σπέρ ματα βλαστάνει, ἡ δὲ σὰρξ δεχομένη σπέρματα σήπει; πῶς ἡ γῆ τρέφει τὰ βαλλόμενα, ἡ δὲ σὰρξ τρέφεται ὑπὸ τούτων, οὐ τρέφει ταῦτα ; Οἷον ἡ γῆ ἡ δεχομένη ὕδωρ, οἶνον ποιεῖ· ἡ σὰρξ δεχομένη πολλάκις οἶνον, εἰς ὕδωρ μετέβαλε. Πόθεν οὖν δῆλον ὅτι ἀπὸ τῆς γῆς ταῦτα », τῆς γῆς ἐναντίως εχούσης πρὸς τὸ σῶμα, κατὰ τὰ εἰρημένα ; Λογισμῷ μὲν εὑρεῖν οὐ δύναμαι, πίστει δὲ δέχομαι μόνη. Εἰ τοίνυν τὰ καθ᾿ ἡμέραν γινόμενα καὶ ψηλαφώμενα πίστεως δεῖται, πολλῷ μᾶλλον τὰ ἀποῤῥητότερα τούτων καὶ πνευματικώτερα. Καθάπερ γὰρ ἡ γῆ ἡ ἄψυχος, ἡ ἀκίνητος, ἐνεδυνα- μώθη τῷ θελήματι τοῦ Θεοῦ, καὶ τοσαῦτα ἐξ αὐτῆς τὰ θαύματα γέγονεν· οὕτω καὶ τοῦ Πνεύματος τῷ ὕδατι παρόντος, τὰ παράδοξα ταῦτα καὶ λογισμὸν ὑπερβαί- νοντα εὐκόλως πάντα γίνεται. β'. Μὴ τοίνυν, ἐπειδὴ ὁ μὴ ὁρᾷς αὐτὰ, ἀπίστει· ἐπεὶ [145], οὐδὲ τὴν ψυχὴν ὁρᾷς, καὶ ὅμως πιστεύεις ἔχειν ψυχὴν, καὶ ἄλλο ψυχὴν εἶναι τι παρὰ τὸ σῶμα. ᾿Αλλ' ὁ Χριστὸς οὐκ ἀπὸ τούτου τοῦ παραδείγματος αὐτὸν ἐνῆγεν, ἀλλ᾽ ἑτέρου. Τοῦτο μὲν γὰρ, εἰ καὶ ἀσώματόν ἐστιν, ἡ ψυχὴ λέγω, διὰ τοῦτο οὐ παρήγα • Savil. τῇ διδασκαλία ταύτης. b Morel ταῦτα καὶ τοσαύτα c Savil. μή γάρ, ἐπειδή. 450 γεν αὐτὸ, ἐπειδὴ ἔτι παχύτερον ἐκεῖνος διέκειτο. Τί- θησι δὲ ἕτερον ὑπόδειγμα, ο μήτε κοινωνίαν τινὰ πρὸς τὴν τῶν σωμάτων έχει παχύτητα, μήτε εἰς τὴν τῶν ἀσωμάτων ἀνέβη φύσιν· ὅπερ ἐστὶν ἡ τοῦ ἀνέ μου φορά. Καὶ πρῶτον ἀπὸ τοῦ ὕδατος ἄρχεται, του λεπτοτέρου μὲν τῆς γῆς, παχυτέρου δὲ τοῦ ἀνέμου. Ὥσπερ γὰρ ἐν ἀρχῇ ὑπέκειτο στοιχεῖον ἡ γῆ, τὸ δὲ πᾶν τοῦ διαπλάττοντος ἦν· οὕτω καὶ νῦν ὑπόκειται μὲν στοιχεῖον τὸ ὕδωρ, τὸ δὲ πᾶν τῆς τοῦ Πνεύματός ἐστι χάριτος · καὶ τότε μὲν Εἰς ψυχὴν ζῶσαν ἐγέ νετο ὁ ἄνθρωπος, νῦν δὲ εἰς Πνεῦμα ζωοποιοῦν. Πολὺ δὲ τὸ μέσον ἑκατέρων. Η μὲν γὰρ ψυχὴ οὐχ ἑτέρῳ παρέχει τὸ ζῇν, τὸ δὲ Πνεῦμα οὐ καθ᾿ ἑαυτὸ ζῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἑτέροις παρέχει τοῦτο. Οὕτω γοῦν καὶ νεκροὺς ἀνέστησαν οἱ ἀπόστολοι. Καὶ τότε μὲν τῆς κτίσεως γενομένης, ὁ ἄνθρωπος ὕστερον πλάττε ται· νῦν δὲ τοὐναντίον· πρὸ γὰρ τῆς καινῆς κτίσεως ὁ ἄνθρωπος ὁ νέος δημιουργείται. Καὶ γὰρ πρῶτος οὗτος γεννᾶται, καὶ τότε ὁ κόσμος μετασχηματίζεται. Καὶ καθάπερ ἐξ ἀρχῆς ἐλόκληρον ἔπλασεν, οὕτω καὶ νῦν ὁλόκληρον αὐτὸν δημιουργεῖ. Καὶ τότε μέν φησι, Ποιήσωμεν αὐτῷ βοηθόν· ἐνταῦθα δὲ οὐδὲν τοιοῦτον. Ο γὰρ τὴν τοῦ Πνεύματος λαβὼν χάριν, τίνος δεή σεται βοηθοῦ ἑτέρου; ὁ εἰς τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ τελῶν, ποίαν ἔχει λοιπὸν συμμαχίας χρείαν; Τότε κατ' εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησε τὸν ἄνθρωπον, νῦν αὐτῷ τῷ Θεῷ ἤνωσε· τότε ἰχθύων ἄρχειν καὶ θηρίων ἐκέ λευσε, νῦν ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν τὴν ἀπαρχὴν ἡμῶν ἀνήγαγεν· τότε παράδεισον ἔδωκε τὴν δίαιταν, νῦν δὲ τὸν οὐρανὸν ἡμῖν ἀνέφξε· τότε επλάσθη τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ, ἐπειδὴ ἔμελλε καὶ συντελεῖσθαι ὁ αἰών· νν δὲ τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ καὶ ἐν προοιμίοις, ὅτε καὶ τὸ φῶς. Ἐξ ὧν πάντων δῆλον, ὅτι ἑτέρας ζωῆς ἀμείνονος τὰ τελούμενα ἦν, καὶ καταστάσεως πέρας οὐκ ἐχούσης. Ἡ μὲν οὖν προτέρα πλάσις ἀπὸ γῆς, ἡ τοῦ ᾿Αδάμ, καὶ ἀπὸ πλευρᾶς ἡ μετ' ἐκείνην, ἡ τῆς γυναικὸς, καὶ ἀπὸ σπέρματος ἡ μετ᾿ αὐτὴν, ἡ τοῦ ᾿Αβελ· ἀλλ' ὅμως οὐδεμιᾶς ἐφικέσθαι δυνάμεθα τούτων, οὐδὲ παρ ραστῆσαι λόγῳ τὰ γενόμενα, καίτοι παχύτατα όντα. Πῶς οὖν περὶ τῆς νοητῆς τῆς διὰ τοῦ βαπτίσματος γεννήσεως δυνησόμεθα δοῦναι εὐθύνας τῆς πολλῷ τούτων ὑψηλοτέρας, καὶ λογισμοὺς ἀπαιτεῖσθαι * τῆς θαυμαστῆς καὶ παραδόξου ταύτης λοχείας; ἐπεὶ καὶ ἄγγελοι τῇ γεννήσει ταύτῃ παρεστήκασι γινομένῃ. Εἰπεῖν δὲ τὸν τρόπον οὐκ ἂν ἔχοι τις τῆς θαυμαστής ἐκείνης 1 γεννήσεως τῆς διὰ τοῦ βαπτίσματος. Καὶ παρεστήκασι τελοῦντες μὲν οὐδὲν, μόνον ὁρῶντες δὲ τὰ γινόμενα. Πατὴρ καὶ Υἱὸς καὶ ἅγιον Πνεῦμα πάντα [146] ἐργάζεται. Πειθώμεθα τοίνυν τῇ ἀποφά σει τοῦ Θεοῦ· ἔψεως γάρ ἐστιν αὐτὴ πιστοτέρα. Η μὲν γὰρ ὄψις πολλαχοῦ καὶ σφάλλεται· ἐκείνην δὲ ἀμήχανον διαπεσείν. Πειθώμεθα τοίνυν αὐτῇ. Ἡ γὰρ τὰ μὴ ὄντα παραγαγοῦσα, ἀξιόπιστος ἂν εἴη καὶ περὶ τῆς φύσεως αὐτῶν διαλεγομένη. Τί οὖν αὕτη φησίν ; Οτι γέννησίς ἐστι τὸ τελούμενον. Εἰ δέ τίς σοι λέγοι, Πῶς ; ἐπιστόμισον αὐτὸν τῇ ἀποφάσει τοῦ Χριστοῦ, ἤπερ ἐστὶ μεγίστη καὶ σαφὴς ἀπόδειξις. Εἰ δέ τις ερωτώνη 5, τίνος ἕνεκεν τὸ ὕδωρ παρείληπται ; ἀντ- ερωτήσωμεν καὶ ἡμεῖς· Τίνος δὲ ἕνεκεν ἡ γῆ παρὰ τὴν ἀρχὴν εἰς τὴν τοῦ ἀνθρώπου διάπλασιν παρήγετο ; Ὅτι γὰρ καὶ τῆς γῆς χωρὶς ποιῆσαι ἄνθρωπον αὐτῷ δυνατὸν ἦν, παντί που δῆλον. Μηδὲν τοίνυν περιερ Morel. ὅτι ἀπαρχὴ ἑτέρας. • lta Savil. et niss. Morel. ὄντα. Εἰ δὲ πρὸς ταῦτα λέγειν ἀδύνατον, πῶς περὶ τῆς νοητῆς καὶ πολὺ τούτων ὑψηλοτέρας γεννήσεως οὐκ ἀδυνατώτερον ἔσται τὸ λέγει μᾶλλον δὲ πῶς οὐ περιττὸν λόγον ἀπαιτεῖσθαι. C Alii mass. et Savil. οὐκ ἂν ἔχοιεν τῆς θαυμαστής ταύτης. Paulo post Πατὴρ γὰρ, Υἱὸς καὶ ἅγιον Πνεῦμα πάντα έργα ζεται. " Sic alii et Savil. Morel. ἐπεὶ τὸν ἐρωτῶντα.

149 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP CONSTANTINOΡ. ἐστὶ καὶ ἀλλότριος · οὐκ ἔχει τὸ σύνθημα τὸ βασιλι- κόν. Ἐὰν μή τις, φησί, γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασι λείαν τῶν οὐρανῶν. 'Αλλ' ὁ Νικόδημος [144] οὐδὲ οὕτω συνῆκεν. Οὐδὲν γὰρ χεῖρον τοῦ τοῖς λογισμοῖς τὰ πνευματικὰ ἐπιτρέπειν. Τοῦτο καὶ τοῦτον οὐκ ἀφῆκεν ὑψηλόν τι καὶ μέγα φαντασθῆναι. Διὰ τοῦτο καὶ ἡμεῖς πιστοί καλούμεθα, ἵνα τῶν λογισμῶν τὴν ἀσθένειαν ἀφέντες τὴν κάτω, πρὸς τὸ ὕψος τῆς πίσ στεως ἀναβῶμεν, καὶ τὰ πλείονα τῶν ἀγαθῶν τῶν ἡμετέρων τῇ διδασκαλίᾳ ταύτῃ = ἐπιτρέψωμεν· ὅπερ εἰ καὶ Νικόδημος ἐποίησεν, οὐκ ἂν αὐτῷ τὸ πρᾶγμα ἀδύνατον εἶναι ἐνομίσθη. Τί οὖν ὁ Χριστό; ; Απάγων αὐτὸν τῆς ἐννοίας ταύτης τῆς χαμαί συρομένης, καὶ δεικνὺς ὅτι οὐ περὶ ταύτης διαλέγεται τῆς γεννήσεως, λέγει τὸ, Εάν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύ ματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Ταῦτα δὲ ἐφθέγγετο, τῷ φόβῳ τῆς ἀπειλῆς ἐπισπάσασθαι πρὸς τὴν πίστιν αὐτὸν βουλό- μενος, καὶ πεῖσαι τὸ πρᾶγμα μὴ νομίζειν εἶναι ἀδύ νατον, καὶ τῆς περὶ τὴν σαρκικὴν γέννησιν φαντασίας ἀποστῆσαι σπουδάζων. Ετέραν λέγω γέννησιν, φησίν, ὦ Νικόδημε· τί τὸν λόγον ἕλκεις πρὸς τὴν γῆν; τί τῇ τῆς φύσεως ἀνάγκῃ τὸ πρᾶγμα ὑποβάλλεις; Ανώ τερός ἐστι τῶν τοιούτων ὠδίνων οὗτος ὁ τόπος, οὐδὲν ἔχει κοινὸν πρὸς ὑμᾶς· γέννησις μὲν γὰρ καὶ αὕτη λέγεται, ἀλλὰ τῷ ὀνόματι κοινωνεῖ, τῷ δὲ πράγματι διέστηκεν. Απόστησον σαυτὸν τῆς κοινῆς συνηθείας· ἑτέραν εἰσάγω λοχείαν εἰς τὸν κόσμον· ἄλλως βούς λομαι γεννᾶσθαι τοὺς ἀνθρώπους· ξένον ἦλθον κομί ζων δημιουργίας τρόπον. Έπλασα ἀπὸ γῆς καὶ ὕδα τος· οὐκ ἐγένετο χρήσιμον τὸ πλασθὲν, ἀλλὰ δι εστράφη τὸ σκεῦος. Οὐκ ἔτι λοιπὸν ἀπὸ γῆς καὶ ὕδατος πλάσαι βούλομαι, ἀλλ᾽ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος. Εἰ δέ τις ἐρωτᾷ, Πῶς ἀπὸ ὕδατος; ἐρωτῶ κἀγώ, Πῶς ἀπὸ γῆς; πῶς γὰρ ὁ πηλὸς εἰς διάφορα μέρη κατεμε ρίσθη ; πῶς τὸ μὲν ὑποκείμενον μονοειδές (γῆ γὰρ ἦν μόνη), τὰ δὲ ἐξ αὐτῆς γενόμενα ποικίλα καὶ παν τοδαπά; Πόθεν ὀστᾶ, καὶ νεῦρα, καὶ ἀρτηρίαι, καὶ φλέβες; πόθεν ὑμένες, καὶ ἀγγεῖα ὀργανικά, καὶ χόν- δροι, καὶ χιτῶνες, ήπαρ, καὶ σπλήν, καὶ καρδία ; πόσ θεν δέρμα, καὶ αἷμα, καὶ φλέγμα, καὶ χολή; πόθεν αἱ τοσαῦται ἐνέργειαι; πόθεν χρώματα ποικίλα; ταῦτα γὰρ οὐ γῆς, οὐδὲ πηλοῦ. Πῶς ἡ γῆ δεχομένη σπέρ ματα βλαστάνει, ἡ δὲ σὰρξ δεχομένη σπέρματα σήπει; πῶς ἡ γῆ τρέφει τὰ βαλλόμενα, ἡ δὲ σὰρξ τρέφεται ὑπὸ τούτων, οὐ τρέφει ταῦτα ; Οἷον ἡ γῆ ἡ δεχομένη ὕδωρ, οἶνον ποιεῖ· ἡ σὰρξ δεχομένη πολλάκις οἶνον, εἰς ὕδωρ μετέβαλε. Πόθεν οὖν δῆλον ὅτι ἀπὸ τῆς γῆς ταῦτα », τῆς γῆς ἐναντίως εχούσης πρὸς τὸ σῶμα, κατὰ τὰ εἰρημένα ; Λογισμῷ μὲν εὑρεῖν οὐ δύναμαι, πίστει δὲ δέχομαι μόνη. Εἰ τοίνυν τὰ καθ᾿ ἡμέραν γινόμενα καὶ ψηλαφώμενα πίστεως δεῖται, πολλῷ μᾶλλον τὰ ἀποῤῥητότερα τούτων καὶ πνευματικώτερα. Καθάπερ γὰρ ἡ γῆ ἡ ἄψυχος, ἡ ἀκίνητος, ἐνεδυνα- μώθη τῷ θελήματι τοῦ Θεοῦ, καὶ τοσαῦτα ἐξ αὐτῆς τὰ θαύματα γέγονεν· οὕτω καὶ τοῦ Πνεύματος τῷ ὕδατι παρόντος, τὰ παράδοξα ταῦτα καὶ λογισμὸν ὑπερβαί- νοντα εὐκόλως πάντα γίνεται. β'. Μὴ τοίνυν, ἐπειδὴ ὁ μὴ ὁρᾷς αὐτὰ, ἀπίστει· ἐπεὶ [145], οὐδὲ τὴν ψυχὴν ὁρᾷς, καὶ ὅμως πιστεύεις ἔχειν ψυχὴν, καὶ ἄλλο ψυχὴν εἶναι τι παρὰ τὸ σῶμα. ᾿Αλλ' ὁ Χριστὸς οὐκ ἀπὸ τούτου τοῦ παραδείγματος αὐτὸν ἐνῆγεν, ἀλλ᾽ ἑτέρου. Τοῦτο μὲν γὰρ, εἰ καὶ ἀσώματόν ἐστιν, ἡ ψυχὴ λέγω, διὰ τοῦτο οὐ παρήγα • Savil. τῇ διδασκαλία ταύτης. b Morel ταῦτα καὶ τοσαύτα c Savil. μή γάρ, ἐπειδή. 450 γεν αὐτὸ, ἐπειδὴ ἔτι παχύτερον ἐκεῖνος διέκειτο. Τί- θησι δὲ ἕτερον ὑπόδειγμα, ο μήτε κοινωνίαν τινὰ πρὸς τὴν τῶν σωμάτων έχει παχύτητα, μήτε εἰς τὴν τῶν ἀσωμάτων ἀνέβη φύσιν· ὅπερ ἐστὶν ἡ τοῦ ἀνέ μου φορά. Καὶ πρῶτον ἀπὸ τοῦ ὕδατος ἄρχεται, του λεπτοτέρου μὲν τῆς γῆς, παχυτέρου δὲ τοῦ ἀνέμου. Ὥσπερ γὰρ ἐν ἀρχῇ ὑπέκειτο στοιχεῖον ἡ γῆ, τὸ δὲ πᾶν τοῦ διαπλάττοντος ἦν· οὕτω καὶ νῦν ὑπόκειται μὲν στοιχεῖον τὸ ὕδωρ, τὸ δὲ πᾶν τῆς τοῦ Πνεύματός ἐστι χάριτος · καὶ τότε μὲν Εἰς ψυχὴν ζῶσαν ἐγέ νετο ὁ ἄνθρωπος, νῦν δὲ εἰς Πνεῦμα ζωοποιοῦν. Πολὺ δὲ τὸ μέσον ἑκατέρων. Η μὲν γὰρ ψυχὴ οὐχ ἑτέρῳ παρέχει τὸ ζῇν, τὸ δὲ Πνεῦμα οὐ καθ᾿ ἑαυτὸ ζῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἑτέροις παρέχει τοῦτο. Οὕτω γοῦν καὶ νεκροὺς ἀνέστησαν οἱ ἀπόστολοι. Καὶ τότε μὲν τῆς κτίσεως γενομένης, ὁ ἄνθρωπος ὕστερον πλάττε ται· νῦν δὲ τοὐναντίον· πρὸ γὰρ τῆς καινῆς κτίσεως ὁ ἄνθρωπος ὁ νέος δημιουργείται. Καὶ γὰρ πρῶτος οὗτος γεννᾶται, καὶ τότε ὁ κόσμος μετασχηματίζεται. Καὶ καθάπερ ἐξ ἀρχῆς ἐλόκληρον ἔπλασεν, οὕτω καὶ νῦν ὁλόκληρον αὐτὸν δημιουργεῖ. Καὶ τότε μέν φησι, Ποιήσωμεν αὐτῷ βοηθόν· ἐνταῦθα δὲ οὐδὲν τοιοῦτον. Ο γὰρ τὴν τοῦ Πνεύματος λαβὼν χάριν, τίνος δεή σεται βοηθοῦ ἑτέρου; ὁ εἰς τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ τελῶν, ποίαν ἔχει λοιπὸν συμμαχίας χρείαν; Τότε κατ' εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησε τὸν ἄνθρωπον, νῦν αὐτῷ τῷ Θεῷ ἤνωσε· τότε ἰχθύων ἄρχειν καὶ θηρίων ἐκέ λευσε, νῦν ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν τὴν ἀπαρχὴν ἡμῶν ἀνήγαγεν· τότε παράδεισον ἔδωκε τὴν δίαιταν, νῦν δὲ τὸν οὐρανὸν ἡμῖν ἀνέφξε· τότε επλάσθη τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ, ἐπειδὴ ἔμελλε καὶ συντελεῖσθαι ὁ αἰών· νν δὲ τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ καὶ ἐν προοιμίοις, ὅτε καὶ τὸ φῶς. Ἐξ ὧν πάντων δῆλον, ὅτι ἑτέρας ζωῆς ἀμείνονος τὰ τελούμενα ἦν, καὶ καταστάσεως πέρας οὐκ ἐχούσης. Ἡ μὲν οὖν προτέρα πλάσις ἀπὸ γῆς, ἡ τοῦ ᾿Αδάμ, καὶ ἀπὸ πλευρᾶς ἡ μετ' ἐκείνην, ἡ τῆς γυναικὸς, καὶ ἀπὸ σπέρματος ἡ μετ᾿ αὐτὴν, ἡ τοῦ ᾿Αβελ· ἀλλ' ὅμως οὐδεμιᾶς ἐφικέσθαι δυνάμεθα τούτων, οὐδὲ παρ ραστῆσαι λόγῳ τὰ γενόμενα, καίτοι παχύτατα όντα. Πῶς οὖν περὶ τῆς νοητῆς τῆς διὰ τοῦ βαπτίσματος γεννήσεως δυνησόμεθα δοῦναι εὐθύνας τῆς πολλῷ τούτων ὑψηλοτέρας, καὶ λογισμοὺς ἀπαιτεῖσθαι * τῆς θαυμαστῆς καὶ παραδόξου ταύτης λοχείας; ἐπεὶ καὶ ἄγγελοι τῇ γεννήσει ταύτῃ παρεστήκασι γινομένῃ. Εἰπεῖν δὲ τὸν τρόπον οὐκ ἂν ἔχοι τις τῆς θαυμαστής ἐκείνης 1 γεννήσεως τῆς διὰ τοῦ βαπτίσματος. Καὶ παρεστήκασι τελοῦντες μὲν οὐδὲν, μόνον ὁρῶντες δὲ τὰ γινόμενα. Πατὴρ καὶ Υἱὸς καὶ ἅγιον Πνεῦμα πάντα [146] ἐργάζεται. Πειθώμεθα τοίνυν τῇ ἀποφά σει τοῦ Θεοῦ· ἔψεως γάρ ἐστιν αὐτὴ πιστοτέρα. Η μὲν γὰρ ὄψις πολλαχοῦ καὶ σφάλλεται· ἐκείνην δὲ ἀμήχανον διαπεσείν. Πειθώμεθα τοίνυν αὐτῇ. Ἡ γὰρ τὰ μὴ ὄντα παραγαγοῦσα, ἀξιόπιστος ἂν εἴη καὶ περὶ τῆς φύσεως αὐτῶν διαλεγομένη. Τί οὖν αὕτη φησίν ; Οτι γέννησίς ἐστι τὸ τελούμενον. Εἰ δέ τίς σοι λέγοι, Πῶς ; ἐπιστόμισον αὐτὸν τῇ ἀποφάσει τοῦ Χριστοῦ, ἤπερ ἐστὶ μεγίστη καὶ σαφὴς ἀπόδειξις. Εἰ δέ τις ερωτώνη 5, τίνος ἕνεκεν τὸ ὕδωρ παρείληπται ; ἀντ- ερωτήσωμεν καὶ ἡμεῖς· Τίνος δὲ ἕνεκεν ἡ γῆ παρὰ τὴν ἀρχὴν εἰς τὴν τοῦ ἀνθρώπου διάπλασιν παρήγετο ; Ὅτι γὰρ καὶ τῆς γῆς χωρὶς ποιῆσαι ἄνθρωπον αὐτῷ δυνατὸν ἦν, παντί που δῆλον. Μηδὲν τοίνυν περιερ Morel. ὅτι ἀπαρχὴ ἑτέρας. • lta Savil. et niss. Morel. ὄντα. Εἰ δὲ πρὸς ταῦτα λέγειν ἀδύνατον, πῶς περὶ τῆς νοητῆς καὶ πολὺ τούτων ὑψηλοτέρας γεννήσεως οὐκ ἀδυνατώτερον ἔσται τὸ λέγει μᾶλλον δὲ πῶς οὐ περιττὸν λόγον ἀπαιτεῖσθαι. C Alii mass. et Savil. οὐκ ἂν ἔχοιεν τῆς θαυμαστής ταύτης. Paulo post Πατὴρ γὰρ, Υἱὸς καὶ ἅγιον Πνεῦμα πάντα έργα ζεται. " Sic alii et Savil. Morel. ἐπεὶ τὸν ἐρωτῶντα.

151 IN JOANNEM HOMIL. XXV. al. XXIV. γάμου. Οτι γὰρ ἀναγκαία καὶ ἀπαραίτητος ἡ τοῦ θέατος χρεία, οὕτως ἂν μάθοις. Τοῦ Πνεύματός ποτε καταπτάντος πρὸ τοῦ ὕδατος, οὐκ ἔστη μέχρις εκεί- του ὁ ᾿Απόστολος, ἀλλ' ὡς ἀναγκαίου καὶ τούτου καὶ οὐ περισσοῦ, ὅρα τί φησι· Μήτι τὸ ὕδωρ δύναταί τις κωλῦσαι, τοῦ μὴ βαπτισθῆναι τούτους, οἵτι νες τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἔλαβον ὡς καὶ ἡμεῖς; Τις οὖν ἐστιν ἡ τοῦ ὕδατος χρεία; Καὶ ταύτην ἤδη λοιπόν ἐρῶ, τὸ μυστήριον ἐκκαλύπτων ο ὑμῖν τὸ ἀποκεκρυμ- μένον. Εἰσὶ μὲν γάρ τινες καὶ ἕτεροι απόῤῥητοι λόγοι τοῦ πράγματος, τέως δὲ ἐκ τῶν πολλῶν ὑμῖν ἐγὼ ἕνα ἐρῶ. Τίς οὖν οὗτός ἐστι ; Θεῖα τελεῖται ἐν αὐτῷ σύμβολα, τάφος καὶ νέκρωσις, καὶ ἀνάστασις καὶ ζωὴ, καὶ ταῦτα ὁμοῦ γίνεται πάντα. Καθάπερ γὰρ, ἔν τινι τάφῳ, τῷ ὕδατι καταδυόντων ἡμῶν τὰς κεφαλὰς, ὁ παλαιὸς ἄνθρωπος θάπτεται, καὶ, καταδὺς κάτω, κρύ- πτεται ὅλος καθάπαξ· εἶτα ἀνανευόντων Δ ἡμῶν, ὁ καινὸς ἄνεισι πάλιν. Ωσπερ γὰρ εὔκολον ἡμῖν βαπτίσασθαι καὶ ἀνανεῦσαι, οὕτως εὔκολον τῷ Θεῷ θάψαι τὸν ἄνθρωπον τὸν παλαιὸν, καὶ ἀναδείξαι τὸν νέον. Τρίτον δὲ τοῦτο γίνεται, ἵνα μάθῃς, ὅτι δύναμις Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ Πνεύματος ἁγίου ἅπαντα ταῦτα πληροῖ. Καὶ ὅτι οὐ στοχασμὸς τὸ εἰρημένον, ἄκου- του Παύλου λέγοντος · Συνετάφημεν αὐτῷ διὰ τοῦ βαπτίσματος εἰς τὸν θάνατον· καὶ πάλιν, Ὁ πα- λαιὸς ἡμῶν ἄνθρωπος συνεσταυρώθη· καὶ πάλιν, Σύμφυτοι γεγόναμεν τῷ ὁμοιώματι τοῦ θανάτου αὐτοῦ. Οὐ μόνον δὲ τὸ βάπτισμα σταυρός λέγεται, ἀλλὰ καὶ ὁ σταυρός βάπτισμα. Τὸ γὰρ βάπτισμα, δ ἐγὼ βαπτίζομαι, φησί, βαπτισθήσεσθε· καὶ πάλιν, Βάπτισμα ἔχω βαπτισθῆναι, ὁ ὑμεῖς οὐκ οἴδατε. Καθάπερ γὰρ ἡμεῖς εὐκόλως βαπτιζόμεθα καὶ ἀνα- νεύομεν· οὕτω καὶ αὐτὸς εὐκόλως ἀποθανών, ὅτε ἠθέ- λησεν, ἀνέστη· μᾶλλον δὲ καὶ πολλῷ ῥᾷον, εἰ καὶ τὰς τρεῖς ἡμέρας διὰ μυστηρίου τινὸς οἰκονομίαν ἀνέμενε. γ. Τηλικούτων οὖν μυστηρίων καταξιωθέντες, βίον ἐπιδειξώμεθα ἄξιον τῆς δωρεᾶς, πολιτείαν ἀρίστην. Οἱ δὲ μηδέπω τούτων καταξιωθέντες, πάντα πράττετε ὥστε καταξιωθῆναι, ἵνα γενώμεθα σῶμα ἐν, ἵνα μεν ἀδελφοί. Εως μὲν γὰρ ἂν κατὰ τοῦτο διεστηκωμεν, κἂν πατήρ τις ᾖ, κἂν ἀδελφὸς, κἂν ὁστισοῦν [147], οὐδέπω συγγενής έστι γνήσιος, τῆς ἄνωθεν συγγενείας διεσπασμένος. Τί γὰρ ὄφελος ἀπὸ τοῦ πηλίνου γένους συνῆφθαι, ὅταν ἀπὸ τοῦ πνευματικοῦ μὴ συνημμένοι ὦμεν ; ποῖον δὲ κέρδος τῆς ἐν τῇ γῇ ἀγχιστείας, ὅταν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀλλότριοι μεν ; Αλλότριος γὰρ ὁ κατηχούμενος τοῦ πιστοῦ. Οὐ γὰρ ἔχει κεφαλὴν τὴν αὐτὴν, οὐκ ἔχει πατέρα τὸν αὐτὸν, οὐκ ἔχει πόλιν τὴν αὐτὴν, οὐ τροφήν, οὐκ ἔνδυμα, οὐ τράπεζαν, οὐκ οἰκίαν, ἀλλὰ πάντα ἐξηλλαγμένα. Καὶ γὰρ πάντα ἐπὶ γῆς τούτῳ, τὰ πάντα ἐν οὐρανοῖς ἐκείνῳ · βασιλεὺς τούτῳ ὁ Χριστὸς, ἐκείνῳ δὲ ἡ ἁμαρτία καὶ ὁ διάβο λος· τρυφή τούτῳ μὲν ὁ Χριστὸς, ἐκείνῳ δὲ ἡ σηπο μένη καὶ φθειρομένη. Καὶ ἔνδυμα πάλιν, τούτῳ μὲν τὰ σητῶν ἔργα, ἐκείνῳ δὲ ὁ τῶν ἀγγέλων Δεσπότης· πόλις τούτῳ μὲν ὁ οὐρανὸς, ἐκείνῳ δὲ ἡ γῆ. "Οταν οὖν μηδὲν ἔχωμεν κοινόν, κατὰ τί κοινωνήσομεν, • Savil. ὑμῖν ἐκκαλύπτων κ. τ. λ. Morel. ἐκκαλύπτων ὑμῖν ὡς ἔνεστιν ἄνωθεν. b Savil. θάπτεται κάτω, καὶ κατα· ποντίζεται εἰς τέλος ἅπας· εἶτα, ἀναν. Morellium sequitur. • Hæc relativa, τούτῳ et ἐκείνῳ, nunc ad πιστόν, nunc ad κατηχούμενον referuntur, cunira rigidam legem lingua. Verum id fortasse librariorum incuriæ adscribatur. Mox pro τρυγή Savil. et codd. 703, 706 τροφή. Infra ex iisdem articuli ante ἀγγέλων, οὐρανός εἰ ἀκριβεστάτην accesse- runt. EDIT. 152 εἰπέ μοι ; ᾿Αλλὰ τὰς αὐτὸς ἑλύσαμεν ὠδῖνας, καὶ ἐκ μιᾶς προήλθομεν γαστρός; Αλλ᾽ οὐδὲν τοῦτο πρὸς συγγένειαν τὴν ἀκριβεστάτην. Σπουδάσωμεν τοίνυν τῆς ἄνω πόλεως γενέσθαι πολίται. Μέχρι τίνος ἐπὶ τῆς ὑπερορίας μένομεν; δέον τὴν ἀρχαίαν πατρίδα ἀπολαβεῖν· Οὐδὲ γὰρ περὶ τῶν τυχόντων ὁ κίνδυνος. Αλλ' εἰ γένοιτο, ὁ μὴ γένοιτο, ἀπροσδοκήτου τῆς τελευτῆς ἐπελθούσης, ἀμυήτους ἐντεῦθεν ἀπελθεῖν, κἂν μυρία ἔχωμεν ἀγαθά, οὐδὲν ἡμᾶς ἕτερον διαδέ ξεται 4, ἢ γέεννα καὶ σκώληξ ιοβόλος, καὶ πῦρ ἄσσα- στον, καὶ δεσμὰ ἄλυτα. Ἀλλὰ μὴ γένοιτό τινα τῶν ταῦτα ἀκουόντων ἐκείνης πειραθῆναι τῆς κολάσεως. Τοῦτο δὲ ἔσται, ἂν τῶν ἁγίων καταξιωθέντες μυστη ρίων, χρυσὸν καὶ ἄργυρον καὶ λίθους τιμίους οικοδο- μήσωμεν ἐπὶ τὸν θεμέλιον. Οὕτω γὰρ δυνησόμεθα ἀπελθόντες ἐκεῖ φανῆναι πλούσιοι, ὅταν μὴ ἐνταῦθα χρήματα καταλείψωμεν, ἀλλὰ μετακομίσωμεν πρὸς τοὺς ἀσύλους θησαυροὺς διὰ τῶν χειρῶν τῶν πενή των· ὅταν δανείσωμεν τῷ Χριστῷ. Πολλὰ ὀφείλομεν ἐκεῖ, οὐ χρήματα, ἀλλ᾽ ἁμαρτήματα. Δανείσωμεν τοίνυν αὐτῷ χρήματα· ἵνα λάβωμεν ἁμαρτημάτων συγχώρησιν· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ δικάζων. Μὴ περι- ἴδωμεν αὐτὸν ἐνταῦθα πεινῶντα, ἵνα καὶ αὐτὸς ἐκεῖ ἡμᾶς διαθρέψῃ. Ενταῦθα ἐνδύσωμεν αὐτὸν, ἵνα μὴ ἀφῇ ἡμᾶς γυμνοὺς τῆς ἀσφαλείας τῆς παρ' αὐτοῦ. Ἐὰν ἐνταῦθα αὐτὸν ποτίσωμεν, οὐκ ἐροῦμεν κατά τὸν πλούσιον, Πέμψον Λάζαρον, ἵνα ἄκρῳ τῷ δα- κτύλῳ ἐπιστάξῃ τῇ γλώσσῃ ἡμῶν ἀποτηγανιζο μένη. Ἐὰν ἐνταῦθα εἰς τὰς οἰκίας ἡμῶν αὐτὸν δεξώ μεθα *, ἐκεῖ πολλὰς παρασκευάσει μονὰς ἡμῖν. Εάν ἀπέλθωμεν πρὸς αὐτὸν ἐν φυλακῇ ὄντα, καὶ αὐτὸς ἡμᾶς ἀπαλλάξει τῶν δεσμῶν. Ἐὰν ξένον ὄντα συν αγάγωμεν, οὐ περιόψεται ξένους ἡμᾶς ὄντας τῆς βα σιλείας τῶν οὐρανῶν, ἀλλὰ μεταδώσει ἡμῖν τῆς πό λεως τῆς ἄνω. Ἐὰν ἀσθενῆ ὄντα ἐπισκεψώμεθα, ταχέως ελευθερώσει ἡμᾶς καὶ αὐτὸς τῶν ἀσθενειῶν ἡμῶν. Ὡς οὖν μεγάλα λαμβάνοντες καὶ μικρὰ διδόν τες, κἂν τὰ μικρὰ δῶμεν [148]. ἵνα ἐμπορευσώμεθα τὰ μεγάλα. Ως ἔτι καιρός, σπειρωμεν, ἵνα ἀμήσω μεν. Ὅταν ὁ χειμών καταλάβῃ, ὅταν ἡ θάλασσα οὐκ ἔτι πλέηται, οὐκ ἔτι κύριοι τῆς ἐμπορίας ' ἐσμέν. Πότε δὲ ἔσται ὁ χειμών; "Οταν ἡ ἡμέρα ἐπισταίη ή μεγάλη, τότε ἐκείνη καὶ ἐπιφανής. Τότε γὰρ οὐκ ἔτι πλευσόμεθα τὴν θάλασσαν ταύτην τὴν μεγάλην καὶ εὐρύχωρον· ταύτῃ γὰρ ὁ παρὼν ἔοικε βίος. Νῦν ὁ τοῦ σπεῖραι καιρός, τότε ὁ τοῦ ἀμᾶσθαι καὶ κερδαί γειν. Ἐάν τις ἐν τῷ καιρῷ τοῦ σπόρου μὴ καταβάλῃ σπέρματα, ἐν ἀμήτῳ σπείρων, πρὸς τῷ μηδὲν ἀνύειν καὶ καταγέλαστος ἔσται. Εἰ δὲ σπόρου ἐστὶν ὁ παρὼν καιρὸς, οὐ τοῦ συλλέγειν, ἀλλὰ τοῦ σκορπίζειν καιρὸς ἂν εἴη λοιπόν 6. Σκορπίσωμεν τοίνυν, ἵνα συναγά γωμεν· μὴ βουληθῶμεν συναγαγεῖν νῦν, ἵνα μὴ τὸν ἀμητὸν ἀπολέσωμεν. Οὗτος γὰρ, ὅπερ ἔφην, ὁ καιρὸς ἐπὶ τὸ σπείρειν καλεῖ, καὶ δαπανᾷν καὶ ἀναλίσκειν, οὐκ ἐπὶ τὸ συλλέγειν καὶ ἀποτίθεσθαι. Μὴ τοίνυν προδῶμεν τὴν εὐκαιρίαν, ἀλλὰ δαψιλῆ τὸν σπόρου καταβάλωμεν, καὶ μηδενός φεισώμεθα τῶν ἔνδον, ἵνα μετὰ πολλῆς αὐτὰ ἀπολάβωμεν τῆς ἀντιδόσεως, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. d Sic Morel. Savil. λήψεται. e Sail ὑποδεξώμεθα. ◊ Τῆς ἐμπορίας ταύτης Savil. et codd. 703, 706 Mox cod. 705 ἐπιστῇ pro ἐπισταίη. 6 Quidam σκορπίζειν ὁ καιρός ἐστιν οὗτος.

151 IN JOANNEM HOMIL. XXV. al. XXIV. γάμου. Οτι γὰρ ἀναγκαία καὶ ἀπαραίτητος ἡ τοῦ θέατος χρεία, οὕτως ἂν μάθοις. Τοῦ Πνεύματός ποτε καταπτάντος πρὸ τοῦ ὕδατος, οὐκ ἔστη μέχρις εκεί- του ὁ ᾿Απόστολος, ἀλλ' ὡς ἀναγκαίου καὶ τούτου καὶ οὐ περισσοῦ, ὅρα τί φησι· Μήτι τὸ ὕδωρ δύναταί τις κωλῦσαι, τοῦ μὴ βαπτισθῆναι τούτους, οἵτι νες τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἔλαβον ὡς καὶ ἡμεῖς; Τις οὖν ἐστιν ἡ τοῦ ὕδατος χρεία; Καὶ ταύτην ἤδη λοιπόν ἐρῶ, τὸ μυστήριον ἐκκαλύπτων ο ὑμῖν τὸ ἀποκεκρυμ- μένον. Εἰσὶ μὲν γάρ τινες καὶ ἕτεροι απόῤῥητοι λόγοι τοῦ πράγματος, τέως δὲ ἐκ τῶν πολλῶν ὑμῖν ἐγὼ ἕνα ἐρῶ. Τίς οὖν οὗτός ἐστι ; Θεῖα τελεῖται ἐν αὐτῷ σύμβολα, τάφος καὶ νέκρωσις, καὶ ἀνάστασις καὶ ζωὴ, καὶ ταῦτα ὁμοῦ γίνεται πάντα. Καθάπερ γὰρ, ἔν τινι τάφῳ, τῷ ὕδατι καταδυόντων ἡμῶν τὰς κεφαλὰς, ὁ παλαιὸς ἄνθρωπος θάπτεται, καὶ, καταδὺς κάτω, κρύ- πτεται ὅλος καθάπαξ· εἶτα ἀνανευόντων Δ ἡμῶν, ὁ καινὸς ἄνεισι πάλιν. Ωσπερ γὰρ εὔκολον ἡμῖν βαπτίσασθαι καὶ ἀνανεῦσαι, οὕτως εὔκολον τῷ Θεῷ θάψαι τὸν ἄνθρωπον τὸν παλαιὸν, καὶ ἀναδείξαι τὸν νέον. Τρίτον δὲ τοῦτο γίνεται, ἵνα μάθῃς, ὅτι δύναμις Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ Πνεύματος ἁγίου ἅπαντα ταῦτα πληροῖ. Καὶ ὅτι οὐ στοχασμὸς τὸ εἰρημένον, ἄκου- του Παύλου λέγοντος · Συνετάφημεν αὐτῷ διὰ τοῦ βαπτίσματος εἰς τὸν θάνατον· καὶ πάλιν, Ὁ πα- λαιὸς ἡμῶν ἄνθρωπος συνεσταυρώθη· καὶ πάλιν, Σύμφυτοι γεγόναμεν τῷ ὁμοιώματι τοῦ θανάτου αὐτοῦ. Οὐ μόνον δὲ τὸ βάπτισμα σταυρός λέγεται, ἀλλὰ καὶ ὁ σταυρός βάπτισμα. Τὸ γὰρ βάπτισμα, δ ἐγὼ βαπτίζομαι, φησί, βαπτισθήσεσθε· καὶ πάλιν, Βάπτισμα ἔχω βαπτισθῆναι, ὁ ὑμεῖς οὐκ οἴδατε. Καθάπερ γὰρ ἡμεῖς εὐκόλως βαπτιζόμεθα καὶ ἀνα- νεύομεν· οὕτω καὶ αὐτὸς εὐκόλως ἀποθανών, ὅτε ἠθέ- λησεν, ἀνέστη· μᾶλλον δὲ καὶ πολλῷ ῥᾷον, εἰ καὶ τὰς τρεῖς ἡμέρας διὰ μυστηρίου τινὸς οἰκονομίαν ἀνέμενε. γ. Τηλικούτων οὖν μυστηρίων καταξιωθέντες, βίον ἐπιδειξώμεθα ἄξιον τῆς δωρεᾶς, πολιτείαν ἀρίστην. Οἱ δὲ μηδέπω τούτων καταξιωθέντες, πάντα πράττετε ὥστε καταξιωθῆναι, ἵνα γενώμεθα σῶμα ἐν, ἵνα μεν ἀδελφοί. Εως μὲν γὰρ ἂν κατὰ τοῦτο διεστηκωμεν, κἂν πατήρ τις ᾖ, κἂν ἀδελφὸς, κἂν ὁστισοῦν [147], οὐδέπω συγγενής έστι γνήσιος, τῆς ἄνωθεν συγγενείας διεσπασμένος. Τί γὰρ ὄφελος ἀπὸ τοῦ πηλίνου γένους συνῆφθαι, ὅταν ἀπὸ τοῦ πνευματικοῦ μὴ συνημμένοι ὦμεν ; ποῖον δὲ κέρδος τῆς ἐν τῇ γῇ ἀγχιστείας, ὅταν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀλλότριοι μεν ; Αλλότριος γὰρ ὁ κατηχούμενος τοῦ πιστοῦ. Οὐ γὰρ ἔχει κεφαλὴν τὴν αὐτὴν, οὐκ ἔχει πατέρα τὸν αὐτὸν, οὐκ ἔχει πόλιν τὴν αὐτὴν, οὐ τροφήν, οὐκ ἔνδυμα, οὐ τράπεζαν, οὐκ οἰκίαν, ἀλλὰ πάντα ἐξηλλαγμένα. Καὶ γὰρ πάντα ἐπὶ γῆς τούτῳ, τὰ πάντα ἐν οὐρανοῖς ἐκείνῳ · βασιλεὺς τούτῳ ὁ Χριστὸς, ἐκείνῳ δὲ ἡ ἁμαρτία καὶ ὁ διάβο λος· τρυφή τούτῳ μὲν ὁ Χριστὸς, ἐκείνῳ δὲ ἡ σηπο μένη καὶ φθειρομένη. Καὶ ἔνδυμα πάλιν, τούτῳ μὲν τὰ σητῶν ἔργα, ἐκείνῳ δὲ ὁ τῶν ἀγγέλων Δεσπότης· πόλις τούτῳ μὲν ὁ οὐρανὸς, ἐκείνῳ δὲ ἡ γῆ. "Οταν οὖν μηδὲν ἔχωμεν κοινόν, κατὰ τί κοινωνήσομεν, • Savil. ὑμῖν ἐκκαλύπτων κ. τ. λ. Morel. ἐκκαλύπτων ὑμῖν ὡς ἔνεστιν ἄνωθεν. b Savil. θάπτεται κάτω, καὶ κατα· ποντίζεται εἰς τέλος ἅπας· εἶτα, ἀναν. Morellium sequitur. • Hæc relativa, τούτῳ et ἐκείνῳ, nunc ad πιστόν, nunc ad κατηχούμενον referuntur, cunira rigidam legem lingua. Verum id fortasse librariorum incuriæ adscribatur. Mox pro τρυγή Savil. et codd. 703, 706 τροφή. Infra ex iisdem articuli ante ἀγγέλων, οὐρανός εἰ ἀκριβεστάτην accesse- runt. EDIT. 152 εἰπέ μοι ; ᾿Αλλὰ τὰς αὐτὸς ἑλύσαμεν ὠδῖνας, καὶ ἐκ μιᾶς προήλθομεν γαστρός; Αλλ᾽ οὐδὲν τοῦτο πρὸς συγγένειαν τὴν ἀκριβεστάτην. Σπουδάσωμεν τοίνυν τῆς ἄνω πόλεως γενέσθαι πολίται. Μέχρι τίνος ἐπὶ τῆς ὑπερορίας μένομεν; δέον τὴν ἀρχαίαν πατρίδα ἀπολαβεῖν· Οὐδὲ γὰρ περὶ τῶν τυχόντων ὁ κίνδυνος. Αλλ' εἰ γένοιτο, ὁ μὴ γένοιτο, ἀπροσδοκήτου τῆς τελευτῆς ἐπελθούσης, ἀμυήτους ἐντεῦθεν ἀπελθεῖν, κἂν μυρία ἔχωμεν ἀγαθά, οὐδὲν ἡμᾶς ἕτερον διαδέ ξεται 4, ἢ γέεννα καὶ σκώληξ ιοβόλος, καὶ πῦρ ἄσσα- στον, καὶ δεσμὰ ἄλυτα. Ἀλλὰ μὴ γένοιτό τινα τῶν ταῦτα ἀκουόντων ἐκείνης πειραθῆναι τῆς κολάσεως. Τοῦτο δὲ ἔσται, ἂν τῶν ἁγίων καταξιωθέντες μυστη ρίων, χρυσὸν καὶ ἄργυρον καὶ λίθους τιμίους οικοδο- μήσωμεν ἐπὶ τὸν θεμέλιον. Οὕτω γὰρ δυνησόμεθα ἀπελθόντες ἐκεῖ φανῆναι πλούσιοι, ὅταν μὴ ἐνταῦθα χρήματα καταλείψωμεν, ἀλλὰ μετακομίσωμεν πρὸς τοὺς ἀσύλους θησαυροὺς διὰ τῶν χειρῶν τῶν πενή των· ὅταν δανείσωμεν τῷ Χριστῷ. Πολλὰ ὀφείλομεν ἐκεῖ, οὐ χρήματα, ἀλλ᾽ ἁμαρτήματα. Δανείσωμεν τοίνυν αὐτῷ χρήματα· ἵνα λάβωμεν ἁμαρτημάτων συγχώρησιν· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ δικάζων. Μὴ περι- ἴδωμεν αὐτὸν ἐνταῦθα πεινῶντα, ἵνα καὶ αὐτὸς ἐκεῖ ἡμᾶς διαθρέψῃ. Ενταῦθα ἐνδύσωμεν αὐτὸν, ἵνα μὴ ἀφῇ ἡμᾶς γυμνοὺς τῆς ἀσφαλείας τῆς παρ' αὐτοῦ. Ἐὰν ἐνταῦθα αὐτὸν ποτίσωμεν, οὐκ ἐροῦμεν κατά τὸν πλούσιον, Πέμψον Λάζαρον, ἵνα ἄκρῳ τῷ δα- κτύλῳ ἐπιστάξῃ τῇ γλώσσῃ ἡμῶν ἀποτηγανιζο μένη. Ἐὰν ἐνταῦθα εἰς τὰς οἰκίας ἡμῶν αὐτὸν δεξώ μεθα *, ἐκεῖ πολλὰς παρασκευάσει μονὰς ἡμῖν. Εάν ἀπέλθωμεν πρὸς αὐτὸν ἐν φυλακῇ ὄντα, καὶ αὐτὸς ἡμᾶς ἀπαλλάξει τῶν δεσμῶν. Ἐὰν ξένον ὄντα συν αγάγωμεν, οὐ περιόψεται ξένους ἡμᾶς ὄντας τῆς βα σιλείας τῶν οὐρανῶν, ἀλλὰ μεταδώσει ἡμῖν τῆς πό λεως τῆς ἄνω. Ἐὰν ἀσθενῆ ὄντα ἐπισκεψώμεθα, ταχέως ελευθερώσει ἡμᾶς καὶ αὐτὸς τῶν ἀσθενειῶν ἡμῶν. Ὡς οὖν μεγάλα λαμβάνοντες καὶ μικρὰ διδόν τες, κἂν τὰ μικρὰ δῶμεν [148]. ἵνα ἐμπορευσώμεθα τὰ μεγάλα. Ως ἔτι καιρός, σπειρωμεν, ἵνα ἀμήσω μεν. Ὅταν ὁ χειμών καταλάβῃ, ὅταν ἡ θάλασσα οὐκ ἔτι πλέηται, οὐκ ἔτι κύριοι τῆς ἐμπορίας ' ἐσμέν. Πότε δὲ ἔσται ὁ χειμών; "Οταν ἡ ἡμέρα ἐπισταίη ή μεγάλη, τότε ἐκείνη καὶ ἐπιφανής. Τότε γὰρ οὐκ ἔτι πλευσόμεθα τὴν θάλασσαν ταύτην τὴν μεγάλην καὶ εὐρύχωρον· ταύτῃ γὰρ ὁ παρὼν ἔοικε βίος. Νῦν ὁ τοῦ σπεῖραι καιρός, τότε ὁ τοῦ ἀμᾶσθαι καὶ κερδαί γειν. Ἐάν τις ἐν τῷ καιρῷ τοῦ σπόρου μὴ καταβάλῃ σπέρματα, ἐν ἀμήτῳ σπείρων, πρὸς τῷ μηδὲν ἀνύειν καὶ καταγέλαστος ἔσται. Εἰ δὲ σπόρου ἐστὶν ὁ παρὼν καιρὸς, οὐ τοῦ συλλέγειν, ἀλλὰ τοῦ σκορπίζειν καιρὸς ἂν εἴη λοιπόν 6. Σκορπίσωμεν τοίνυν, ἵνα συναγά γωμεν· μὴ βουληθῶμεν συναγαγεῖν νῦν, ἵνα μὴ τὸν ἀμητὸν ἀπολέσωμεν. Οὗτος γὰρ, ὅπερ ἔφην, ὁ καιρὸς ἐπὶ τὸ σπείρειν καλεῖ, καὶ δαπανᾷν καὶ ἀναλίσκειν, οὐκ ἐπὶ τὸ συλλέγειν καὶ ἀποτίθεσθαι. Μὴ τοίνυν προδῶμεν τὴν εὐκαιρίαν, ἀλλὰ δαψιλῆ τὸν σπόρου καταβάλωμεν, καὶ μηδενός φεισώμεθα τῶν ἔνδον, ἵνα μετὰ πολλῆς αὐτὰ ἀπολάβωμεν τῆς ἀντιδόσεως, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. d Sic Morel. Savil. λήψεται. e Sail ὑποδεξώμεθα. ◊ Τῆς ἐμπορίας ταύτης Savil. et codd. 703, 706 Mox cod. 705 ἐπιστῇ pro ἐπισταίη. 6 Quidam σκορπίζειν ὁ καιρός ἐστιν οὗτος.

151 IN JOANNEM HOMIL. XXV. al. XXIV. γάμου. Οτι γὰρ ἀναγκαία καὶ ἀπαραίτητος ἡ τοῦ θέατος χρεία, οὕτως ἂν μάθοις. Τοῦ Πνεύματός ποτε καταπτάντος πρὸ τοῦ ὕδατος, οὐκ ἔστη μέχρις εκεί- του ὁ ᾿Απόστολος, ἀλλ' ὡς ἀναγκαίου καὶ τούτου καὶ οὐ περισσοῦ, ὅρα τί φησι· Μήτι τὸ ὕδωρ δύναταί τις κωλῦσαι, τοῦ μὴ βαπτισθῆναι τούτους, οἵτι νες τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἔλαβον ὡς καὶ ἡμεῖς; Τις οὖν ἐστιν ἡ τοῦ ὕδατος χρεία; Καὶ ταύτην ἤδη λοιπόν ἐρῶ, τὸ μυστήριον ἐκκαλύπτων ο ὑμῖν τὸ ἀποκεκρυμ- μένον. Εἰσὶ μὲν γάρ τινες καὶ ἕτεροι απόῤῥητοι λόγοι τοῦ πράγματος, τέως δὲ ἐκ τῶν πολλῶν ὑμῖν ἐγὼ ἕνα ἐρῶ. Τίς οὖν οὗτός ἐστι ; Θεῖα τελεῖται ἐν αὐτῷ σύμβολα, τάφος καὶ νέκρωσις, καὶ ἀνάστασις καὶ ζωὴ, καὶ ταῦτα ὁμοῦ γίνεται πάντα. Καθάπερ γὰρ, ἔν τινι τάφῳ, τῷ ὕδατι καταδυόντων ἡμῶν τὰς κεφαλὰς, ὁ παλαιὸς ἄνθρωπος θάπτεται, καὶ, καταδὺς κάτω, κρύ- πτεται ὅλος καθάπαξ· εἶτα ἀνανευόντων Δ ἡμῶν, ὁ καινὸς ἄνεισι πάλιν. Ωσπερ γὰρ εὔκολον ἡμῖν βαπτίσασθαι καὶ ἀνανεῦσαι, οὕτως εὔκολον τῷ Θεῷ θάψαι τὸν ἄνθρωπον τὸν παλαιὸν, καὶ ἀναδείξαι τὸν νέον. Τρίτον δὲ τοῦτο γίνεται, ἵνα μάθῃς, ὅτι δύναμις Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ Πνεύματος ἁγίου ἅπαντα ταῦτα πληροῖ. Καὶ ὅτι οὐ στοχασμὸς τὸ εἰρημένον, ἄκου- του Παύλου λέγοντος · Συνετάφημεν αὐτῷ διὰ τοῦ βαπτίσματος εἰς τὸν θάνατον· καὶ πάλιν, Ὁ πα- λαιὸς ἡμῶν ἄνθρωπος συνεσταυρώθη· καὶ πάλιν, Σύμφυτοι γεγόναμεν τῷ ὁμοιώματι τοῦ θανάτου αὐτοῦ. Οὐ μόνον δὲ τὸ βάπτισμα σταυρός λέγεται, ἀλλὰ καὶ ὁ σταυρός βάπτισμα. Τὸ γὰρ βάπτισμα, δ ἐγὼ βαπτίζομαι, φησί, βαπτισθήσεσθε· καὶ πάλιν, Βάπτισμα ἔχω βαπτισθῆναι, ὁ ὑμεῖς οὐκ οἴδατε. Καθάπερ γὰρ ἡμεῖς εὐκόλως βαπτιζόμεθα καὶ ἀνα- νεύομεν· οὕτω καὶ αὐτὸς εὐκόλως ἀποθανών, ὅτε ἠθέ- λησεν, ἀνέστη· μᾶλλον δὲ καὶ πολλῷ ῥᾷον, εἰ καὶ τὰς τρεῖς ἡμέρας διὰ μυστηρίου τινὸς οἰκονομίαν ἀνέμενε. γ. Τηλικούτων οὖν μυστηρίων καταξιωθέντες, βίον ἐπιδειξώμεθα ἄξιον τῆς δωρεᾶς, πολιτείαν ἀρίστην. Οἱ δὲ μηδέπω τούτων καταξιωθέντες, πάντα πράττετε ὥστε καταξιωθῆναι, ἵνα γενώμεθα σῶμα ἐν, ἵνα μεν ἀδελφοί. Εως μὲν γὰρ ἂν κατὰ τοῦτο διεστηκωμεν, κἂν πατήρ τις ᾖ, κἂν ἀδελφὸς, κἂν ὁστισοῦν [147], οὐδέπω συγγενής έστι γνήσιος, τῆς ἄνωθεν συγγενείας διεσπασμένος. Τί γὰρ ὄφελος ἀπὸ τοῦ πηλίνου γένους συνῆφθαι, ὅταν ἀπὸ τοῦ πνευματικοῦ μὴ συνημμένοι ὦμεν ; ποῖον δὲ κέρδος τῆς ἐν τῇ γῇ ἀγχιστείας, ὅταν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀλλότριοι μεν ; Αλλότριος γὰρ ὁ κατηχούμενος τοῦ πιστοῦ. Οὐ γὰρ ἔχει κεφαλὴν τὴν αὐτὴν, οὐκ ἔχει πατέρα τὸν αὐτὸν, οὐκ ἔχει πόλιν τὴν αὐτὴν, οὐ τροφήν, οὐκ ἔνδυμα, οὐ τράπεζαν, οὐκ οἰκίαν, ἀλλὰ πάντα ἐξηλλαγμένα. Καὶ γὰρ πάντα ἐπὶ γῆς τούτῳ, τὰ πάντα ἐν οὐρανοῖς ἐκείνῳ · βασιλεὺς τούτῳ ὁ Χριστὸς, ἐκείνῳ δὲ ἡ ἁμαρτία καὶ ὁ διάβο λος· τρυφή τούτῳ μὲν ὁ Χριστὸς, ἐκείνῳ δὲ ἡ σηπο μένη καὶ φθειρομένη. Καὶ ἔνδυμα πάλιν, τούτῳ μὲν τὰ σητῶν ἔργα, ἐκείνῳ δὲ ὁ τῶν ἀγγέλων Δεσπότης· πόλις τούτῳ μὲν ὁ οὐρανὸς, ἐκείνῳ δὲ ἡ γῆ. "Οταν οὖν μηδὲν ἔχωμεν κοινόν, κατὰ τί κοινωνήσομεν, • Savil. ὑμῖν ἐκκαλύπτων κ. τ. λ. Morel. ἐκκαλύπτων ὑμῖν ὡς ἔνεστιν ἄνωθεν. b Savil. θάπτεται κάτω, καὶ κατα· ποντίζεται εἰς τέλος ἅπας· εἶτα, ἀναν. Morellium sequitur. • Hæc relativa, τούτῳ et ἐκείνῳ, nunc ad πιστόν, nunc ad κατηχούμενον referuntur, cunira rigidam legem lingua. Verum id fortasse librariorum incuriæ adscribatur. Mox pro τρυγή Savil. et codd. 703, 706 τροφή. Infra ex iisdem articuli ante ἀγγέλων, οὐρανός εἰ ἀκριβεστάτην accesse- runt. EDIT. 152 εἰπέ μοι ; ᾿Αλλὰ τὰς αὐτὸς ἑλύσαμεν ὠδῖνας, καὶ ἐκ μιᾶς προήλθομεν γαστρός; Αλλ᾽ οὐδὲν τοῦτο πρὸς συγγένειαν τὴν ἀκριβεστάτην. Σπουδάσωμεν τοίνυν τῆς ἄνω πόλεως γενέσθαι πολίται. Μέχρι τίνος ἐπὶ τῆς ὑπερορίας μένομεν; δέον τὴν ἀρχαίαν πατρίδα ἀπολαβεῖν· Οὐδὲ γὰρ περὶ τῶν τυχόντων ὁ κίνδυνος. Αλλ' εἰ γένοιτο, ὁ μὴ γένοιτο, ἀπροσδοκήτου τῆς τελευτῆς ἐπελθούσης, ἀμυήτους ἐντεῦθεν ἀπελθεῖν, κἂν μυρία ἔχωμεν ἀγαθά, οὐδὲν ἡμᾶς ἕτερον διαδέ ξεται 4, ἢ γέεννα καὶ σκώληξ ιοβόλος, καὶ πῦρ ἄσσα- στον, καὶ δεσμὰ ἄλυτα. Ἀλλὰ μὴ γένοιτό τινα τῶν ταῦτα ἀκουόντων ἐκείνης πειραθῆναι τῆς κολάσεως. Τοῦτο δὲ ἔσται, ἂν τῶν ἁγίων καταξιωθέντες μυστη ρίων, χρυσὸν καὶ ἄργυρον καὶ λίθους τιμίους οικοδο- μήσωμεν ἐπὶ τὸν θεμέλιον. Οὕτω γὰρ δυνησόμεθα ἀπελθόντες ἐκεῖ φανῆναι πλούσιοι, ὅταν μὴ ἐνταῦθα χρήματα καταλείψωμεν, ἀλλὰ μετακομίσωμεν πρὸς τοὺς ἀσύλους θησαυροὺς διὰ τῶν χειρῶν τῶν πενή των· ὅταν δανείσωμεν τῷ Χριστῷ. Πολλὰ ὀφείλομεν ἐκεῖ, οὐ χρήματα, ἀλλ᾽ ἁμαρτήματα. Δανείσωμεν τοίνυν αὐτῷ χρήματα· ἵνα λάβωμεν ἁμαρτημάτων συγχώρησιν· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ δικάζων. Μὴ περι- ἴδωμεν αὐτὸν ἐνταῦθα πεινῶντα, ἵνα καὶ αὐτὸς ἐκεῖ ἡμᾶς διαθρέψῃ. Ενταῦθα ἐνδύσωμεν αὐτὸν, ἵνα μὴ ἀφῇ ἡμᾶς γυμνοὺς τῆς ἀσφαλείας τῆς παρ' αὐτοῦ. Ἐὰν ἐνταῦθα αὐτὸν ποτίσωμεν, οὐκ ἐροῦμεν κατά τὸν πλούσιον, Πέμψον Λάζαρον, ἵνα ἄκρῳ τῷ δα- κτύλῳ ἐπιστάξῃ τῇ γλώσσῃ ἡμῶν ἀποτηγανιζο μένη. Ἐὰν ἐνταῦθα εἰς τὰς οἰκίας ἡμῶν αὐτὸν δεξώ μεθα *, ἐκεῖ πολλὰς παρασκευάσει μονὰς ἡμῖν. Εάν ἀπέλθωμεν πρὸς αὐτὸν ἐν φυλακῇ ὄντα, καὶ αὐτὸς ἡμᾶς ἀπαλλάξει τῶν δεσμῶν. Ἐὰν ξένον ὄντα συν αγάγωμεν, οὐ περιόψεται ξένους ἡμᾶς ὄντας τῆς βα σιλείας τῶν οὐρανῶν, ἀλλὰ μεταδώσει ἡμῖν τῆς πό λεως τῆς ἄνω. Ἐὰν ἀσθενῆ ὄντα ἐπισκεψώμεθα, ταχέως ελευθερώσει ἡμᾶς καὶ αὐτὸς τῶν ἀσθενειῶν ἡμῶν. Ὡς οὖν μεγάλα λαμβάνοντες καὶ μικρὰ διδόν τες, κἂν τὰ μικρὰ δῶμεν [148]. ἵνα ἐμπορευσώμεθα τὰ μεγάλα. Ως ἔτι καιρός, σπειρωμεν, ἵνα ἀμήσω μεν. Ὅταν ὁ χειμών καταλάβῃ, ὅταν ἡ θάλασσα οὐκ ἔτι πλέηται, οὐκ ἔτι κύριοι τῆς ἐμπορίας ' ἐσμέν. Πότε δὲ ἔσται ὁ χειμών; "Οταν ἡ ἡμέρα ἐπισταίη ή μεγάλη, τότε ἐκείνη καὶ ἐπιφανής. Τότε γὰρ οὐκ ἔτι πλευσόμεθα τὴν θάλασσαν ταύτην τὴν μεγάλην καὶ εὐρύχωρον· ταύτῃ γὰρ ὁ παρὼν ἔοικε βίος. Νῦν ὁ τοῦ σπεῖραι καιρός, τότε ὁ τοῦ ἀμᾶσθαι καὶ κερδαί γειν. Ἐάν τις ἐν τῷ καιρῷ τοῦ σπόρου μὴ καταβάλῃ σπέρματα, ἐν ἀμήτῳ σπείρων, πρὸς τῷ μηδὲν ἀνύειν καὶ καταγέλαστος ἔσται. Εἰ δὲ σπόρου ἐστὶν ὁ παρὼν καιρὸς, οὐ τοῦ συλλέγειν, ἀλλὰ τοῦ σκορπίζειν καιρὸς ἂν εἴη λοιπόν 6. Σκορπίσωμεν τοίνυν, ἵνα συναγά γωμεν· μὴ βουληθῶμεν συναγαγεῖν νῦν, ἵνα μὴ τὸν ἀμητὸν ἀπολέσωμεν. Οὗτος γὰρ, ὅπερ ἔφην, ὁ καιρὸς ἐπὶ τὸ σπείρειν καλεῖ, καὶ δαπανᾷν καὶ ἀναλίσκειν, οὐκ ἐπὶ τὸ συλλέγειν καὶ ἀποτίθεσθαι. Μὴ τοίνυν προδῶμεν τὴν εὐκαιρίαν, ἀλλὰ δαψιλῆ τὸν σπόρου καταβάλωμεν, καὶ μηδενός φεισώμεθα τῶν ἔνδον, ἵνα μετὰ πολλῆς αὐτὰ ἀπολάβωμεν τῆς ἀντιδόσεως, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. d Sic Morel. Savil. λήψεται. e Sail ὑποδεξώμεθα. ◊ Τῆς ἐμπορίας ταύτης Savil. et codd. 703, 706 Mox cod. 705 ἐπιστῇ pro ἐπισταίη. 6 Quidam σκορπίζειν ὁ καιρός ἐστιν οὗτος.

153 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ΟΜΙΛΙΑ ΚΑ'. Τὸ γεγεννημένον ἐκ τῆς σαρκὸς, σάρξ ἐστι· καὶ τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνεῦμά ἐστιν. σ'. Μεγάλων ἡμᾶς μυστηρίων κατηξίωσεν ὁ μονογε νὴς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· μεγάλων, καὶ οἴων ἡμεῖς οὐκ μεν ἄξιοι, ἀλλ᾽ οἷων αὐτῷ παρέχειν πρέπον ἦν. Αν μὲν γὰρ τὴν ἀξίαν τὴν ἡμετέραν λογίσηταί τις, οὐ μόνον τῆς δωρεᾶς ἦμεν ἀνάξιοι, ἀλλὰ καὶ κολάσεως ὑπεύθυ νοι καὶ τιμωρίας. Ἐπειδὴ δὲ οὐ πρὸς τοῦτο εἶδεν, οὐ μόνον κολάσεως ἀπήλλαξεν, ἀλλὰ καὶ ζωὴν ἐχαρίσατο πολλῷ τῆς προτέρας λαμπροτέραν 4, εἰς ἄλλον ἡμᾶς εἰσήγαγε κόσμον, ἑτέραν ἐδημιούργησε κτίσιν· Εἰ τις γὰρ ἐν Χριστῷ καινή κτίσις, φησί. Ποια καινή κτίσις; Ακουσον αὐτοῦ λέγοντος· Ἐὰν μή τις γεν νηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσ- ελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Παράδεισον ἐπιστεύθημεν, καὶ οὐδὲ τῆς ἐν αὐτῷ διαγωγής ἐφάνη- μεν ἄξιοι », καὶ εἰς τοὺς οὐρανοὺς ἡμᾶς ἀνήγαγεν. Ἐν τοῖς πρώτοις οὐχ εὑρέθημεν πιστοὶ, καὶ μείζονα ἐνεχείρισεν· ἑνὸς ἀποσχέσθαι ξύλου οὐκ ἰσχύσαμεν, καὶ τὴν ἄνω παρέσχε τρυφήν ἐν παραδείσῳ οὐκ ἐκαρτερήσαμεν, καὶ τοὺς οὐρανοὺς ἡμῖν ἀνεπέτασεν. Εἰκότως ἔλεγεν ὁ Παῦλος· Ο βάθος πλούτου καὶ σοφίας καὶ γνώσεως Θεοῦ. Οὐκ ἔτι μήτηρ, οὐκ ἔτι ὠδῖνες, οὔτε ὕπνοι, καὶ συνουσίαι καὶ περιπλοκαί σω μάτων· ἄνω λοιπὸν ὑφαίνεται τῆς ὑμετέρας φύσεως ή κατασκευή, ἀπὸ Πνεύματος ἁγίου καὶ ὕδατος. Τὸ δὲ [149] ὕδωρ παρείληπται, τόκος τῷ τικτομένῳ γινό- μενον. "Οπερ γάρ ἐστιν ἡ μήτρα τῷ ἐμβρύῳ, τοῦτο τῷ πιστῷ τὸ ὕδωρ ἐν γὰρ τῷ ὕδατι διαπλάττεται καὶ μορφοῦται. Τὸ μὲν γὰρ πρῶτον ἐλέγετο· Ἐξ- αγαγέτω τὰ ὕδατα ἑρπετὰ ψυχῶν ζωσῶν· ἐξ οὗ δὲ ἐπέβη τῶν Ἰορδάνου ο ρείθρων ὁ Δεσπότης, οὐκ ἔτι ἑρπετὰ ψυχῶν ζωσῶν, ἀλλὰ ψυχὰς λογικὰς καὶ πνευ- ματοφόρους τὸ ὕδωρ ἀναδίδωσι. Καὶ ὁ περὶ τοῦ ἡλίου εἴρηται, ὅτι ὡς νυμφίος ἐκπορευόμενος ἐκ παστοῦ αὐτοῦ, τοῦτο περὶ τῶν πιστῶν καιρὸς ἂν εἴη μᾶλλον εἰπεῖν. Πολλῷ γὰρ φαιδροτέρας ἀφιᾶσι ὰ τὰς ἀκτί νας ἐκείνου. Αλλὰ τὸ μὲν ἐν τῇ μήτρα διαπλαττόμε- νον, χρόνου δεῖται· ἐν τῷ ὕδατι δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἐν μια δοπῇ πάντα γίνεται. Ενθα μὲν γὰρ ἐπίκηρος ἡ ζωὴ καὶ ἀπὸ σωματικῆς φθορᾶς ἔχει τὴν ἀρχὴν, βραδύνει τὸ τικτόμενον, (τοιαύτη γὰρ τῶν σωμάτων ἡ φύσις· χρόνῳ προσλαμβάνει τὸ τέλειον)· ἐπὶ δὲ τῶν πνευματικῶν οὐχ οὕτω. Τί δήποτε; Οτι τέλεια ἐξ ἀρχῆς κατασκευάζεται τὰ γινόμενα. 'Αλλ' ἐπειδὴ ὁ Νικόδημος ἀκούων ταῦτα συνεχῶς ἐταράττετο, ὄρα πῶς αὐτῷ παρανοίγει τὸ ἀπόῤῥητον τοῦ μυστηρίου τούτου, καὶ σαφὲς ἐργάζεται τὸ ἀσαφὲς ἐκείνῳ τέως, Το γεγεννημένον, λέγων, ἐκ τῆς σαρκὸς, σάρξ ἐστι· τὸ δὲ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνεῦμά ἐστιν. Απάγει τῶν αἰσθητῶν αὐτὸν ἀπάν των, καὶ οὐκ ἀφίησι τοῖς ὀφθαλμοῖς τούτοις περι εργάσασθαι την μυσταγωγίαν. Οὐ γὰρ περὶ σαρκὸς διαλεγόμεθα, φησὶν, ἀλλὰ περὶ Πνεύματος, ὦ Νικό- δημε. Τέως αὐτὸν τῷ λόγῳ τούτῳ πρὸς τὸ ἄνω παρ- έπεμψε. Μηδὲν τοίνυν τῶν αἰσθητῶν ἐπιζήτει· τὸ γὰρ Πνεῦμα οὐκ ἂν φανείη τοῖς ὀφθαλμοῖς τούτοις· μηδὲ νόμιζε, ὅτι σάρκα τίκτει τὸ Πνεῦμα. C d Πῶς οὖν, ἴσως εἴποι ἄν τις, ἡ τοῦ Κυρίου σάρξ ἐτέχθη; Οὐκ ἀπὸ Πνεύματος μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ • Morel. τιμιωτέραν. Savil. λαμπροτέραν. b Codd. 703, 706 τῆς γῆς ἐξεπέσαμεν. Καὶ οὐδὲ τῆς ἐνταῦθα διαγ. ἐφ. ἄξι [ro ἐφάνημεν alii γεγόναμεν. Sic Morel. et quidam alii. Sevil. τῶν Ἰορδανείων. d Sic unus codex recle : et sic legendum suspicabatur Savilius. Editi àpiņot. 154 σαρκός. Διὰ καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ Παῦλος ἔλεγε· Γενό μενος • ἐκ γυναικός, γενόμενος ὑπὸ νόμον. Τὸ μὲν γὰρ Πνεῦμα αὐτὸν διέπλασεν οὕτως, οὐ μὴν ἐξ οὐκ ὄντων· ἐπεὶ τί ἔδει τῆς μήτρας; ἀλλ᾽ ἐκ τῆς σαρκὸς τῆς παρθενικῆς· τὸ δὲ, πῶς, οὐ δύναμαι ἑρμη- νεύειν. Τοῦτο δὲ γέγονεν, ἵνα μή τις ἀλλότριον τῆς ἡμετέρας εἶναι νομίσῃ φύσεως τὸ τικτόμενον. Εἰ γὰρ τούτου γενομένου εἰσί τινες οι διαπιστοῦσι τῇ τοιαύτῃ γεννήσει, εἰ μὴ τῆς σαρκὸς ἐκοινώνησε τῆς παρθενι κῆς, τοῦ οὐκ ἂν ἐξέπεσαν ἀσεβείας οὗτοι ; Τὸ γεγεν ψημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνεῦμά ἐστιν. Ορας Πνεύματος ἀξίαν ; Τὸ γὰρ τοῦ Θεοῦ ἔργον φαίνεται ποιοῦν. 'Ανωτέρω μὲν οὖν ἔλεγεν ', ὅτι Ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐγεννήθησαν· ἐνταῦθα δὲ, ὅτι τὸ Πνεῦμα αὐτοὺς γεννα. Τί γεγεννημένον, φησὶν, ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνεῦμά ἐστιν. “Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Ὁ γεγενε νημένος ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνευματικός ἐστι. Γέννη- σιν γὰρ ἐνταῦθα οὐ τὴν κατ' οὐσίαν λέγει, ἀλλὰ τὴν κατὰ τιμὴν καὶ χάριν. Εἰ τοίνυν καὶ ὁ Υἱὸς οὕτω γε γέννηται, τί πλέον ἔξει τῶν ἀνθρώπων τῶν οὕτω γε- γεννημένων ; πῶς δὲ μονογενής ἐστι ; Καὶ γὰρ καὶ ἐγὼ ἐκ Θεοῦ γεγέννημαι, ἀλλ' οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας αὐ τοῦ. Εἰ τοίνυν μηδὲ αὐτὸς ἐκ τῆς οὐσίας, τί κατά τοῦτο [150] διενήνοχεν ἡμῶν; Εὑρεθήσεται δὲ ἄρα καὶ τοῦ Πνεύματος οὕτως ἐλάττων. Η γὰρ τοιαύτη γέννησις ἐκ τῆς τοῦ Πνεύματος γίνεται χάριτος. "Αρ' οὖν ἵνα μένῃ Υἱός, τῆς παρὰ τοῦ Πνεύματος δεῖται βοηθείας; Καὶ τί ταῦτα Ἰουδαϊκῶν διέστηκε δογμά των ; Εἰπὼν τοίνυν ὁ Χριστὸς, ὅτι ὁ γεγεννημένος ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνεῦμά ἐστιν· ἐπειδὴ θορυβούμενον πάλιν εἶδεν, ἐπὶ αἰσθητὸν παράδειγμα ἄγει τὸν λόγον. Μὴ θαυμάσῃς γάρ, φησίν, ὅτι εἶπόν σοι, ὅτι δεῖ ὑμᾶς γεννηθῆναι ἄνωθεν. Τὸ πνεῦμα όπου θέλει πνέει. Τῷ γὰρ εἰπεῖν, Μὴ θαυμάσης, δείκνυσιν αὐτ τοῦ τὸν θόρυβον τῆς ψυχῆς, καὶ ἐπὶ τὸ λεπτότερον αὐτὸν ἄγει τῶν σωμάτων. Τῶν μὲν γὰρ σαρκικῶν ἀπήγαγεν εἰπὼν, Τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύ ματος, πνεῦμά ἐστιν. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ᾔδει τί ποτε ἐστὶν ὅ φησιν, Τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνεῦμά ἐστιν, λοιπὸν αὐτὸν πρὸς ἑτέραν μεταφέρει εἰκόνα, οὔτε 6 εἰς τὴν τῶν σωμάτων ἄγων παχύτητα, οὔτε περὶ ἀσωμάτων καθαρῶς διαλεγόμενος οὐδὲ γὰρ ἐδύνατο ἀκούων χωρεῖν ἡ ἐκεῖνος), ἀλλ᾽ εὑρών τι μέσ σον σώματός τε καὶ ἀσωμάτου, τὴν τοῦ ἀνέμου φο ράν, ἐντεῦθεν αὐτὸν ἀνάγει. Περὶ γὰρ αὐτοῦ φησίν, ὅτι τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἀκούεις, ἀλλ' οὐκ οἶδας πόθεν ἔρχεται, καὶ ποῦ ὑπάγει. Εἰ δὲ λέγει ', Όπου θέλει πνεῖ, οὐχ ὡς προαίρεσίν τινα τοῦ ἀνέμου ἔχοντος λέγει τοῦτο, ἀλλὰ τὴν ἀπὸ φύσεως φορὰν τὴν ἀκώλυτον καὶ μετ' ἐξουσίας γινομένην δηλών. Ο δε γὰρ ἡ Γραφὴ καὶ περὶ τῶν ἀψύχων οὕτω διαλέγεσθαι, ὡς ὅταν λέγῃ· Τῇ γὰρ ματαιότητι ἡ κτίσις ὑπετά- γη οὐχ εκοῦσα. Τὸ οὖν, Ὅπου θέλει πνεῖ, τὸ ἀκάθεκτόν ἐστι δηλοῦντος, καὶ ὅτι διαχεῖται παντα- χοῦ, καὶ ὁ κωλύων οὐδεὶς τῇδε κἀκεῖσε φέρεσθαι· ἀλλὰ μετὰ ἡ πολλῆς τῆς ἐξουσίας σκεδάννυται, καὶ οὐδεὶς ὁ ἰσχύων παρατρέψαι τὴν ῥύμην αὐτοῦ. β'. Καὶ τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἀκούεις· τουτέστι, τὸν πάταγον, τὸν κτύπον· ἀλλ' οὐκ οἶδας πόθεν ἔρχεται, καὶ ποῦ ὑπάγει. Οὕτως ἐστὶ πᾶς ὁ γεγεννημένος ἐκ τοῦ Πνεύματος. Ἐνταῦθά ἐστι τὸ συμπέρασμα • Alii γεννώμενον. 1 Savil. μὲν γάρ φησιν. 8 Quidam habent ἀπάγων, εἰπὼν δὲ ὅτι ἐστιν, ἄγει αὐτόν ἐπὶ τὰ σω ματικώτερα, ούτε. • Alius ἀκούων πολύ χωρήσαι. 153- vil. ἂν δὲ λέγη, suspicatur vero legendum ὅταν δὲ λέγη. Μο- rel. εἰ δὲ λέγει bene 1 Mercl. καὶ γὰρ μετά.

153 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ΟΜΙΛΙΑ ΚΑ'. Τὸ γεγεννημένον ἐκ τῆς σαρκὸς, σάρξ ἐστι· καὶ τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνεῦμά ἐστιν. σ'. Μεγάλων ἡμᾶς μυστηρίων κατηξίωσεν ὁ μονογε νὴς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· μεγάλων, καὶ οἴων ἡμεῖς οὐκ μεν ἄξιοι, ἀλλ᾽ οἷων αὐτῷ παρέχειν πρέπον ἦν. Αν μὲν γὰρ τὴν ἀξίαν τὴν ἡμετέραν λογίσηταί τις, οὐ μόνον τῆς δωρεᾶς ἦμεν ἀνάξιοι, ἀλλὰ καὶ κολάσεως ὑπεύθυ νοι καὶ τιμωρίας. Ἐπειδὴ δὲ οὐ πρὸς τοῦτο εἶδεν, οὐ μόνον κολάσεως ἀπήλλαξεν, ἀλλὰ καὶ ζωὴν ἐχαρίσατο πολλῷ τῆς προτέρας λαμπροτέραν 4, εἰς ἄλλον ἡμᾶς εἰσήγαγε κόσμον, ἑτέραν ἐδημιούργησε κτίσιν· Εἰ τις γὰρ ἐν Χριστῷ καινή κτίσις, φησί. Ποια καινή κτίσις; Ακουσον αὐτοῦ λέγοντος· Ἐὰν μή τις γεν νηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσ- ελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Παράδεισον ἐπιστεύθημεν, καὶ οὐδὲ τῆς ἐν αὐτῷ διαγωγής ἐφάνη- μεν ἄξιοι », καὶ εἰς τοὺς οὐρανοὺς ἡμᾶς ἀνήγαγεν. Ἐν τοῖς πρώτοις οὐχ εὑρέθημεν πιστοὶ, καὶ μείζονα ἐνεχείρισεν· ἑνὸς ἀποσχέσθαι ξύλου οὐκ ἰσχύσαμεν, καὶ τὴν ἄνω παρέσχε τρυφήν ἐν παραδείσῳ οὐκ ἐκαρτερήσαμεν, καὶ τοὺς οὐρανοὺς ἡμῖν ἀνεπέτασεν. Εἰκότως ἔλεγεν ὁ Παῦλος· Ο βάθος πλούτου καὶ σοφίας καὶ γνώσεως Θεοῦ. Οὐκ ἔτι μήτηρ, οὐκ ἔτι ὠδῖνες, οὔτε ὕπνοι, καὶ συνουσίαι καὶ περιπλοκαί σω μάτων· ἄνω λοιπὸν ὑφαίνεται τῆς ὑμετέρας φύσεως ή κατασκευή, ἀπὸ Πνεύματος ἁγίου καὶ ὕδατος. Τὸ δὲ [149] ὕδωρ παρείληπται, τόκος τῷ τικτομένῳ γινό- μενον. "Οπερ γάρ ἐστιν ἡ μήτρα τῷ ἐμβρύῳ, τοῦτο τῷ πιστῷ τὸ ὕδωρ ἐν γὰρ τῷ ὕδατι διαπλάττεται καὶ μορφοῦται. Τὸ μὲν γὰρ πρῶτον ἐλέγετο· Ἐξ- αγαγέτω τὰ ὕδατα ἑρπετὰ ψυχῶν ζωσῶν· ἐξ οὗ δὲ ἐπέβη τῶν Ἰορδάνου ο ρείθρων ὁ Δεσπότης, οὐκ ἔτι ἑρπετὰ ψυχῶν ζωσῶν, ἀλλὰ ψυχὰς λογικὰς καὶ πνευ- ματοφόρους τὸ ὕδωρ ἀναδίδωσι. Καὶ ὁ περὶ τοῦ ἡλίου εἴρηται, ὅτι ὡς νυμφίος ἐκπορευόμενος ἐκ παστοῦ αὐτοῦ, τοῦτο περὶ τῶν πιστῶν καιρὸς ἂν εἴη μᾶλλον εἰπεῖν. Πολλῷ γὰρ φαιδροτέρας ἀφιᾶσι ὰ τὰς ἀκτί νας ἐκείνου. Αλλὰ τὸ μὲν ἐν τῇ μήτρα διαπλαττόμε- νον, χρόνου δεῖται· ἐν τῷ ὕδατι δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἐν μια δοπῇ πάντα γίνεται. Ενθα μὲν γὰρ ἐπίκηρος ἡ ζωὴ καὶ ἀπὸ σωματικῆς φθορᾶς ἔχει τὴν ἀρχὴν, βραδύνει τὸ τικτόμενον, (τοιαύτη γὰρ τῶν σωμάτων ἡ φύσις· χρόνῳ προσλαμβάνει τὸ τέλειον)· ἐπὶ δὲ τῶν πνευματικῶν οὐχ οὕτω. Τί δήποτε; Οτι τέλεια ἐξ ἀρχῆς κατασκευάζεται τὰ γινόμενα. 'Αλλ' ἐπειδὴ ὁ Νικόδημος ἀκούων ταῦτα συνεχῶς ἐταράττετο, ὄρα πῶς αὐτῷ παρανοίγει τὸ ἀπόῤῥητον τοῦ μυστηρίου τούτου, καὶ σαφὲς ἐργάζεται τὸ ἀσαφὲς ἐκείνῳ τέως, Το γεγεννημένον, λέγων, ἐκ τῆς σαρκὸς, σάρξ ἐστι· τὸ δὲ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνεῦμά ἐστιν. Απάγει τῶν αἰσθητῶν αὐτὸν ἀπάν των, καὶ οὐκ ἀφίησι τοῖς ὀφθαλμοῖς τούτοις περι εργάσασθαι την μυσταγωγίαν. Οὐ γὰρ περὶ σαρκὸς διαλεγόμεθα, φησὶν, ἀλλὰ περὶ Πνεύματος, ὦ Νικό- δημε. Τέως αὐτὸν τῷ λόγῳ τούτῳ πρὸς τὸ ἄνω παρ- έπεμψε. Μηδὲν τοίνυν τῶν αἰσθητῶν ἐπιζήτει· τὸ γὰρ Πνεῦμα οὐκ ἂν φανείη τοῖς ὀφθαλμοῖς τούτοις· μηδὲ νόμιζε, ὅτι σάρκα τίκτει τὸ Πνεῦμα. C d Πῶς οὖν, ἴσως εἴποι ἄν τις, ἡ τοῦ Κυρίου σάρξ ἐτέχθη; Οὐκ ἀπὸ Πνεύματος μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ • Morel. τιμιωτέραν. Savil. λαμπροτέραν. b Codd. 703, 706 τῆς γῆς ἐξεπέσαμεν. Καὶ οὐδὲ τῆς ἐνταῦθα διαγ. ἐφ. ἄξι [ro ἐφάνημεν alii γεγόναμεν. Sic Morel. et quidam alii. Sevil. τῶν Ἰορδανείων. d Sic unus codex recle : et sic legendum suspicabatur Savilius. Editi àpiņot. 154 σαρκός. Διὰ καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ Παῦλος ἔλεγε· Γενό μενος • ἐκ γυναικός, γενόμενος ὑπὸ νόμον. Τὸ μὲν γὰρ Πνεῦμα αὐτὸν διέπλασεν οὕτως, οὐ μὴν ἐξ οὐκ ὄντων· ἐπεὶ τί ἔδει τῆς μήτρας; ἀλλ᾽ ἐκ τῆς σαρκὸς τῆς παρθενικῆς· τὸ δὲ, πῶς, οὐ δύναμαι ἑρμη- νεύειν. Τοῦτο δὲ γέγονεν, ἵνα μή τις ἀλλότριον τῆς ἡμετέρας εἶναι νομίσῃ φύσεως τὸ τικτόμενον. Εἰ γὰρ τούτου γενομένου εἰσί τινες οι διαπιστοῦσι τῇ τοιαύτῃ γεννήσει, εἰ μὴ τῆς σαρκὸς ἐκοινώνησε τῆς παρθενι κῆς, τοῦ οὐκ ἂν ἐξέπεσαν ἀσεβείας οὗτοι ; Τὸ γεγεν ψημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνεῦμά ἐστιν. Ορας Πνεύματος ἀξίαν ; Τὸ γὰρ τοῦ Θεοῦ ἔργον φαίνεται ποιοῦν. 'Ανωτέρω μὲν οὖν ἔλεγεν ', ὅτι Ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐγεννήθησαν· ἐνταῦθα δὲ, ὅτι τὸ Πνεῦμα αὐτοὺς γεννα. Τί γεγεννημένον, φησὶν, ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνεῦμά ἐστιν. “Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Ὁ γεγενε νημένος ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνευματικός ἐστι. Γέννη- σιν γὰρ ἐνταῦθα οὐ τὴν κατ' οὐσίαν λέγει, ἀλλὰ τὴν κατὰ τιμὴν καὶ χάριν. Εἰ τοίνυν καὶ ὁ Υἱὸς οὕτω γε γέννηται, τί πλέον ἔξει τῶν ἀνθρώπων τῶν οὕτω γε- γεννημένων ; πῶς δὲ μονογενής ἐστι ; Καὶ γὰρ καὶ ἐγὼ ἐκ Θεοῦ γεγέννημαι, ἀλλ' οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας αὐ τοῦ. Εἰ τοίνυν μηδὲ αὐτὸς ἐκ τῆς οὐσίας, τί κατά τοῦτο [150] διενήνοχεν ἡμῶν; Εὑρεθήσεται δὲ ἄρα καὶ τοῦ Πνεύματος οὕτως ἐλάττων. Η γὰρ τοιαύτη γέννησις ἐκ τῆς τοῦ Πνεύματος γίνεται χάριτος. "Αρ' οὖν ἵνα μένῃ Υἱός, τῆς παρὰ τοῦ Πνεύματος δεῖται βοηθείας; Καὶ τί ταῦτα Ἰουδαϊκῶν διέστηκε δογμά των ; Εἰπὼν τοίνυν ὁ Χριστὸς, ὅτι ὁ γεγεννημένος ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνεῦμά ἐστιν· ἐπειδὴ θορυβούμενον πάλιν εἶδεν, ἐπὶ αἰσθητὸν παράδειγμα ἄγει τὸν λόγον. Μὴ θαυμάσῃς γάρ, φησίν, ὅτι εἶπόν σοι, ὅτι δεῖ ὑμᾶς γεννηθῆναι ἄνωθεν. Τὸ πνεῦμα όπου θέλει πνέει. Τῷ γὰρ εἰπεῖν, Μὴ θαυμάσης, δείκνυσιν αὐτ τοῦ τὸν θόρυβον τῆς ψυχῆς, καὶ ἐπὶ τὸ λεπτότερον αὐτὸν ἄγει τῶν σωμάτων. Τῶν μὲν γὰρ σαρκικῶν ἀπήγαγεν εἰπὼν, Τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύ ματος, πνεῦμά ἐστιν. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ᾔδει τί ποτε ἐστὶν ὅ φησιν, Τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνεῦμά ἐστιν, λοιπὸν αὐτὸν πρὸς ἑτέραν μεταφέρει εἰκόνα, οὔτε 6 εἰς τὴν τῶν σωμάτων ἄγων παχύτητα, οὔτε περὶ ἀσωμάτων καθαρῶς διαλεγόμενος οὐδὲ γὰρ ἐδύνατο ἀκούων χωρεῖν ἡ ἐκεῖνος), ἀλλ᾽ εὑρών τι μέσ σον σώματός τε καὶ ἀσωμάτου, τὴν τοῦ ἀνέμου φο ράν, ἐντεῦθεν αὐτὸν ἀνάγει. Περὶ γὰρ αὐτοῦ φησίν, ὅτι τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἀκούεις, ἀλλ' οὐκ οἶδας πόθεν ἔρχεται, καὶ ποῦ ὑπάγει. Εἰ δὲ λέγει ', Όπου θέλει πνεῖ, οὐχ ὡς προαίρεσίν τινα τοῦ ἀνέμου ἔχοντος λέγει τοῦτο, ἀλλὰ τὴν ἀπὸ φύσεως φορὰν τὴν ἀκώλυτον καὶ μετ' ἐξουσίας γινομένην δηλών. Ο δε γὰρ ἡ Γραφὴ καὶ περὶ τῶν ἀψύχων οὕτω διαλέγεσθαι, ὡς ὅταν λέγῃ· Τῇ γὰρ ματαιότητι ἡ κτίσις ὑπετά- γη οὐχ εκοῦσα. Τὸ οὖν, Ὅπου θέλει πνεῖ, τὸ ἀκάθεκτόν ἐστι δηλοῦντος, καὶ ὅτι διαχεῖται παντα- χοῦ, καὶ ὁ κωλύων οὐδεὶς τῇδε κἀκεῖσε φέρεσθαι· ἀλλὰ μετὰ ἡ πολλῆς τῆς ἐξουσίας σκεδάννυται, καὶ οὐδεὶς ὁ ἰσχύων παρατρέψαι τὴν ῥύμην αὐτοῦ. β'. Καὶ τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἀκούεις· τουτέστι, τὸν πάταγον, τὸν κτύπον· ἀλλ' οὐκ οἶδας πόθεν ἔρχεται, καὶ ποῦ ὑπάγει. Οὕτως ἐστὶ πᾶς ὁ γεγεννημένος ἐκ τοῦ Πνεύματος. Ἐνταῦθά ἐστι τὸ συμπέρασμα • Alii γεννώμενον. 1 Savil. μὲν γάρ φησιν. 8 Quidam habent ἀπάγων, εἰπὼν δὲ ὅτι ἐστιν, ἄγει αὐτόν ἐπὶ τὰ σω ματικώτερα, ούτε. • Alius ἀκούων πολύ χωρήσαι. 153- vil. ἂν δὲ λέγη, suspicatur vero legendum ὅταν δὲ λέγη. Μο- rel. εἰ δὲ λέγει bene 1 Mercl. καὶ γὰρ μετά.

153 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ΟΜΙΛΙΑ ΚΑ'. Τὸ γεγεννημένον ἐκ τῆς σαρκὸς, σάρξ ἐστι· καὶ τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνεῦμά ἐστιν. σ'. Μεγάλων ἡμᾶς μυστηρίων κατηξίωσεν ὁ μονογε νὴς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· μεγάλων, καὶ οἴων ἡμεῖς οὐκ μεν ἄξιοι, ἀλλ᾽ οἷων αὐτῷ παρέχειν πρέπον ἦν. Αν μὲν γὰρ τὴν ἀξίαν τὴν ἡμετέραν λογίσηταί τις, οὐ μόνον τῆς δωρεᾶς ἦμεν ἀνάξιοι, ἀλλὰ καὶ κολάσεως ὑπεύθυ νοι καὶ τιμωρίας. Ἐπειδὴ δὲ οὐ πρὸς τοῦτο εἶδεν, οὐ μόνον κολάσεως ἀπήλλαξεν, ἀλλὰ καὶ ζωὴν ἐχαρίσατο πολλῷ τῆς προτέρας λαμπροτέραν 4, εἰς ἄλλον ἡμᾶς εἰσήγαγε κόσμον, ἑτέραν ἐδημιούργησε κτίσιν· Εἰ τις γὰρ ἐν Χριστῷ καινή κτίσις, φησί. Ποια καινή κτίσις; Ακουσον αὐτοῦ λέγοντος· Ἐὰν μή τις γεν νηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσ- ελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Παράδεισον ἐπιστεύθημεν, καὶ οὐδὲ τῆς ἐν αὐτῷ διαγωγής ἐφάνη- μεν ἄξιοι », καὶ εἰς τοὺς οὐρανοὺς ἡμᾶς ἀνήγαγεν. Ἐν τοῖς πρώτοις οὐχ εὑρέθημεν πιστοὶ, καὶ μείζονα ἐνεχείρισεν· ἑνὸς ἀποσχέσθαι ξύλου οὐκ ἰσχύσαμεν, καὶ τὴν ἄνω παρέσχε τρυφήν ἐν παραδείσῳ οὐκ ἐκαρτερήσαμεν, καὶ τοὺς οὐρανοὺς ἡμῖν ἀνεπέτασεν. Εἰκότως ἔλεγεν ὁ Παῦλος· Ο βάθος πλούτου καὶ σοφίας καὶ γνώσεως Θεοῦ. Οὐκ ἔτι μήτηρ, οὐκ ἔτι ὠδῖνες, οὔτε ὕπνοι, καὶ συνουσίαι καὶ περιπλοκαί σω μάτων· ἄνω λοιπὸν ὑφαίνεται τῆς ὑμετέρας φύσεως ή κατασκευή, ἀπὸ Πνεύματος ἁγίου καὶ ὕδατος. Τὸ δὲ [149] ὕδωρ παρείληπται, τόκος τῷ τικτομένῳ γινό- μενον. "Οπερ γάρ ἐστιν ἡ μήτρα τῷ ἐμβρύῳ, τοῦτο τῷ πιστῷ τὸ ὕδωρ ἐν γὰρ τῷ ὕδατι διαπλάττεται καὶ μορφοῦται. Τὸ μὲν γὰρ πρῶτον ἐλέγετο· Ἐξ- αγαγέτω τὰ ὕδατα ἑρπετὰ ψυχῶν ζωσῶν· ἐξ οὗ δὲ ἐπέβη τῶν Ἰορδάνου ο ρείθρων ὁ Δεσπότης, οὐκ ἔτι ἑρπετὰ ψυχῶν ζωσῶν, ἀλλὰ ψυχὰς λογικὰς καὶ πνευ- ματοφόρους τὸ ὕδωρ ἀναδίδωσι. Καὶ ὁ περὶ τοῦ ἡλίου εἴρηται, ὅτι ὡς νυμφίος ἐκπορευόμενος ἐκ παστοῦ αὐτοῦ, τοῦτο περὶ τῶν πιστῶν καιρὸς ἂν εἴη μᾶλλον εἰπεῖν. Πολλῷ γὰρ φαιδροτέρας ἀφιᾶσι ὰ τὰς ἀκτί νας ἐκείνου. Αλλὰ τὸ μὲν ἐν τῇ μήτρα διαπλαττόμε- νον, χρόνου δεῖται· ἐν τῷ ὕδατι δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἐν μια δοπῇ πάντα γίνεται. Ενθα μὲν γὰρ ἐπίκηρος ἡ ζωὴ καὶ ἀπὸ σωματικῆς φθορᾶς ἔχει τὴν ἀρχὴν, βραδύνει τὸ τικτόμενον, (τοιαύτη γὰρ τῶν σωμάτων ἡ φύσις· χρόνῳ προσλαμβάνει τὸ τέλειον)· ἐπὶ δὲ τῶν πνευματικῶν οὐχ οὕτω. Τί δήποτε; Οτι τέλεια ἐξ ἀρχῆς κατασκευάζεται τὰ γινόμενα. 'Αλλ' ἐπειδὴ ὁ Νικόδημος ἀκούων ταῦτα συνεχῶς ἐταράττετο, ὄρα πῶς αὐτῷ παρανοίγει τὸ ἀπόῤῥητον τοῦ μυστηρίου τούτου, καὶ σαφὲς ἐργάζεται τὸ ἀσαφὲς ἐκείνῳ τέως, Το γεγεννημένον, λέγων, ἐκ τῆς σαρκὸς, σάρξ ἐστι· τὸ δὲ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνεῦμά ἐστιν. Απάγει τῶν αἰσθητῶν αὐτὸν ἀπάν των, καὶ οὐκ ἀφίησι τοῖς ὀφθαλμοῖς τούτοις περι εργάσασθαι την μυσταγωγίαν. Οὐ γὰρ περὶ σαρκὸς διαλεγόμεθα, φησὶν, ἀλλὰ περὶ Πνεύματος, ὦ Νικό- δημε. Τέως αὐτὸν τῷ λόγῳ τούτῳ πρὸς τὸ ἄνω παρ- έπεμψε. Μηδὲν τοίνυν τῶν αἰσθητῶν ἐπιζήτει· τὸ γὰρ Πνεῦμα οὐκ ἂν φανείη τοῖς ὀφθαλμοῖς τούτοις· μηδὲ νόμιζε, ὅτι σάρκα τίκτει τὸ Πνεῦμα. C d Πῶς οὖν, ἴσως εἴποι ἄν τις, ἡ τοῦ Κυρίου σάρξ ἐτέχθη; Οὐκ ἀπὸ Πνεύματος μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ • Morel. τιμιωτέραν. Savil. λαμπροτέραν. b Codd. 703, 706 τῆς γῆς ἐξεπέσαμεν. Καὶ οὐδὲ τῆς ἐνταῦθα διαγ. ἐφ. ἄξι [ro ἐφάνημεν alii γεγόναμεν. Sic Morel. et quidam alii. Sevil. τῶν Ἰορδανείων. d Sic unus codex recle : et sic legendum suspicabatur Savilius. Editi àpiņot. 154 σαρκός. Διὰ καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ Παῦλος ἔλεγε· Γενό μενος • ἐκ γυναικός, γενόμενος ὑπὸ νόμον. Τὸ μὲν γὰρ Πνεῦμα αὐτὸν διέπλασεν οὕτως, οὐ μὴν ἐξ οὐκ ὄντων· ἐπεὶ τί ἔδει τῆς μήτρας; ἀλλ᾽ ἐκ τῆς σαρκὸς τῆς παρθενικῆς· τὸ δὲ, πῶς, οὐ δύναμαι ἑρμη- νεύειν. Τοῦτο δὲ γέγονεν, ἵνα μή τις ἀλλότριον τῆς ἡμετέρας εἶναι νομίσῃ φύσεως τὸ τικτόμενον. Εἰ γὰρ τούτου γενομένου εἰσί τινες οι διαπιστοῦσι τῇ τοιαύτῃ γεννήσει, εἰ μὴ τῆς σαρκὸς ἐκοινώνησε τῆς παρθενι κῆς, τοῦ οὐκ ἂν ἐξέπεσαν ἀσεβείας οὗτοι ; Τὸ γεγεν ψημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνεῦμά ἐστιν. Ορας Πνεύματος ἀξίαν ; Τὸ γὰρ τοῦ Θεοῦ ἔργον φαίνεται ποιοῦν. 'Ανωτέρω μὲν οὖν ἔλεγεν ', ὅτι Ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐγεννήθησαν· ἐνταῦθα δὲ, ὅτι τὸ Πνεῦμα αὐτοὺς γεννα. Τί γεγεννημένον, φησὶν, ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνεῦμά ἐστιν. “Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Ὁ γεγενε νημένος ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνευματικός ἐστι. Γέννη- σιν γὰρ ἐνταῦθα οὐ τὴν κατ' οὐσίαν λέγει, ἀλλὰ τὴν κατὰ τιμὴν καὶ χάριν. Εἰ τοίνυν καὶ ὁ Υἱὸς οὕτω γε γέννηται, τί πλέον ἔξει τῶν ἀνθρώπων τῶν οὕτω γε- γεννημένων ; πῶς δὲ μονογενής ἐστι ; Καὶ γὰρ καὶ ἐγὼ ἐκ Θεοῦ γεγέννημαι, ἀλλ' οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας αὐ τοῦ. Εἰ τοίνυν μηδὲ αὐτὸς ἐκ τῆς οὐσίας, τί κατά τοῦτο [150] διενήνοχεν ἡμῶν; Εὑρεθήσεται δὲ ἄρα καὶ τοῦ Πνεύματος οὕτως ἐλάττων. Η γὰρ τοιαύτη γέννησις ἐκ τῆς τοῦ Πνεύματος γίνεται χάριτος. "Αρ' οὖν ἵνα μένῃ Υἱός, τῆς παρὰ τοῦ Πνεύματος δεῖται βοηθείας; Καὶ τί ταῦτα Ἰουδαϊκῶν διέστηκε δογμά των ; Εἰπὼν τοίνυν ὁ Χριστὸς, ὅτι ὁ γεγεννημένος ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνεῦμά ἐστιν· ἐπειδὴ θορυβούμενον πάλιν εἶδεν, ἐπὶ αἰσθητὸν παράδειγμα ἄγει τὸν λόγον. Μὴ θαυμάσῃς γάρ, φησίν, ὅτι εἶπόν σοι, ὅτι δεῖ ὑμᾶς γεννηθῆναι ἄνωθεν. Τὸ πνεῦμα όπου θέλει πνέει. Τῷ γὰρ εἰπεῖν, Μὴ θαυμάσης, δείκνυσιν αὐτ τοῦ τὸν θόρυβον τῆς ψυχῆς, καὶ ἐπὶ τὸ λεπτότερον αὐτὸν ἄγει τῶν σωμάτων. Τῶν μὲν γὰρ σαρκικῶν ἀπήγαγεν εἰπὼν, Τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύ ματος, πνεῦμά ἐστιν. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ᾔδει τί ποτε ἐστὶν ὅ φησιν, Τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνεῦμά ἐστιν, λοιπὸν αὐτὸν πρὸς ἑτέραν μεταφέρει εἰκόνα, οὔτε 6 εἰς τὴν τῶν σωμάτων ἄγων παχύτητα, οὔτε περὶ ἀσωμάτων καθαρῶς διαλεγόμενος οὐδὲ γὰρ ἐδύνατο ἀκούων χωρεῖν ἡ ἐκεῖνος), ἀλλ᾽ εὑρών τι μέσ σον σώματός τε καὶ ἀσωμάτου, τὴν τοῦ ἀνέμου φο ράν, ἐντεῦθεν αὐτὸν ἀνάγει. Περὶ γὰρ αὐτοῦ φησίν, ὅτι τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἀκούεις, ἀλλ' οὐκ οἶδας πόθεν ἔρχεται, καὶ ποῦ ὑπάγει. Εἰ δὲ λέγει ', Όπου θέλει πνεῖ, οὐχ ὡς προαίρεσίν τινα τοῦ ἀνέμου ἔχοντος λέγει τοῦτο, ἀλλὰ τὴν ἀπὸ φύσεως φορὰν τὴν ἀκώλυτον καὶ μετ' ἐξουσίας γινομένην δηλών. Ο δε γὰρ ἡ Γραφὴ καὶ περὶ τῶν ἀψύχων οὕτω διαλέγεσθαι, ὡς ὅταν λέγῃ· Τῇ γὰρ ματαιότητι ἡ κτίσις ὑπετά- γη οὐχ εκοῦσα. Τὸ οὖν, Ὅπου θέλει πνεῖ, τὸ ἀκάθεκτόν ἐστι δηλοῦντος, καὶ ὅτι διαχεῖται παντα- χοῦ, καὶ ὁ κωλύων οὐδεὶς τῇδε κἀκεῖσε φέρεσθαι· ἀλλὰ μετὰ ἡ πολλῆς τῆς ἐξουσίας σκεδάννυται, καὶ οὐδεὶς ὁ ἰσχύων παρατρέψαι τὴν ῥύμην αὐτοῦ. β'. Καὶ τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἀκούεις· τουτέστι, τὸν πάταγον, τὸν κτύπον· ἀλλ' οὐκ οἶδας πόθεν ἔρχεται, καὶ ποῦ ὑπάγει. Οὕτως ἐστὶ πᾶς ὁ γεγεννημένος ἐκ τοῦ Πνεύματος. Ἐνταῦθά ἐστι τὸ συμπέρασμα • Alii γεννώμενον. 1 Savil. μὲν γάρ φησιν. 8 Quidam habent ἀπάγων, εἰπὼν δὲ ὅτι ἐστιν, ἄγει αὐτόν ἐπὶ τὰ σω ματικώτερα, ούτε. • Alius ἀκούων πολύ χωρήσαι. 153- vil. ἂν δὲ λέγη, suspicatur vero legendum ὅταν δὲ λέγη. Μο- rel. εἰ δὲ λέγει bene 1 Mercl. καὶ γὰρ μετά.

155 IN JOANNEM IIOMIL. XXVI. al. XXV. ἅπαν. Εἰ γὰρ τούτου, φησὶ, τοῦ πνεύματος, οὗ τὴν αἴσθησιν δέχῃ τῇ ἀκοῇ καὶ τῇ ἀφῇ, τὴν ὁρμὴν ἑρμη- νεῦσαι οὐκ οἶδας, οὐδὲ τὴν ὁδόν· πῶς τὴν ἀπὸ τοῦ θείου Πνεύματος ἐνέργειαν περιεργάζῃ, τὴν τοῦ ἀνέ- μου οὐκ ἐπιστάμενος, καίτοι φωνὴν ἀκούων ; Τὸ τοί- νυν, "ύπου • θέλει πνεῖ, καὶ πρὸς παράστασιν τῆς τοῦ Παρακλήτου εἴρηται εξουσίας. Ο δὲ λέγει, τοιοῦ τόν ἐστιν· Εἰ γὰρ τοῦτο οὐδεὶς κατέχει, ἀλλ' ὅπου θέ λει φέρεται· πολλῷ μᾶλλον τὴν τοῦ Πνεύματος ἐνέρ- γειαν οὐ φύσεως δυνήσονται νόμοι κατασχεῖν, οὐχ ὅροι σωματικῆς γεννήσεως, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδέν. Οτι δὲ περὶ ἀνέμου εἴρηται τὸ Τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἀκούεις, δῆλον ἐκεῖθεν. Οὐ γὰρ ἂν ἀπίστῳ διαλεγόμενος, καὶ οὐκ εἰδότι τοῦ Πνεύματος τὴν ἐν έργειαν εἶπε, Τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἀκούεις. Ὥσπερ οὖν ὁ ἄνεμος οὐ φαίνεται, καίτοι γε φωνὴν διδούς· οὔ τως οὐδὲ ἡ τοῦ πνευματικοῦ φαίνεται γέννησις ὀφθαλ- μοῖς σώματος, καίτοι γε σῶμα ὁ ἄνεμος, εἰ καὶ [151] λεπτότατον· τὸ γὰρ αἰσθήσει ὑποβαλλόμενον, σῶμα. Εἰ τοίνυν τὸ σῶμα οὐκ ἀσχάλλεις ὅτι μὴ ὁρᾷς, οὐδὲ ἀπιστεῖς διὰ τοῦτο, τί δήποτε περὶ τοῦ Πνεύματος ἀκούων ιλιγγιᾷς, καὶ τοσαύτας ἀπαιτεῖς εὐθύνας, ἐπὶ σώματος τοῦτο οὐ ποιῶν ; Τί οὖν ὁ Νικόδημος ; Ετι ἐπὶ τῆς Ἰουδαϊκῆς εὐτελείας μένει, καὶ ταῦτα παρα δείγματος οὕτω σαφῶς λεχθέντος αὐτῷ. ῇ καὶ ἀπο ρητικῶς πάλιν εἰπόντι, Πῶς δύναται ταῦτα γενέ- σθαι; λοιπὸν πληκτικώτερον πρὸς αὐτὸν ὁ Χρι- στὸς διαλέγεται, Σὺ εἶ ὁ διδάσκαλος, λέγων, τοῦ Ισραὴλ, καὶ ταῦτα οὐ γινώσκεις; Ὅρα πῶς οὐδα μου πονηρίαν κατηγορεῖ τοῦ ἀνδρὸς, ἀλλ᾽ εὐήθειαν καὶ ἀφέλειαν μᾶλλον Β. Καὶ τί κοινὸν αὕτη πρὸς τὰ Ἰουδαῖκα ἡ γέννησις ἔχει; εἴποι τις ἄν. Τί γὰρ οὐ κοινὸν, εἰπέ μοι ; "Ο τε γὰρ πρῶτος γενόμενος ἄν θρωπος, ἥ τε ἀπὸ τῆς πλευρᾶς γενομένη γυνή, καὶ αἱ στεῖραι, καὶ τὰ διὰ τῶν ὑδάτων ἐπιτελεσθέντα, λέγω δὲ τὰ κατὰ τὴν πηγὴν ἐξ ἧς ὁ Ἑλισσαῖος τὸ σιδήριον ἐμετεώρισε, τὰ κατὰ τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν ἣν διο έβησαν οἱ Ἰουδαῖοι, τὰ κατὰ τὴν κολυμβήθραν ἣν ὁ ἄγγελος ἐκίνει, τὰ κατὰ τὸν Σύρον Νεεμὰν τὸν ἐν τῷ Ἰορδάνῃ καθαρθέντα· ταῦτα πάντα τὴν γέννησιν καὶ τὸν καθαρμὸν τὸν μέλλοντα ἔσεσθαι, ὡς ἐν τύπῳ προ- ανερώνει. Καὶ τὰ παρὰ τῶν προφητῶν εἰρημένα ε τοῦτον αἰνίττεται τῆς γεννήσεως τὸν τρόπον· οἷον τὸ Αναγγελήσεται τῷ Κυρίῳ γενεὰ ἡ ἐρχομένη, καὶ ἀναγγελοῦσι τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ λαῷ τῷ τε- χθησομένῳ, ὅν ἐποίησεν ὁ Κύριος· τὸ Ανακαινι σθήσεται ὡς ἀετοῦ ἡ νεότης σου· τὸ Φωτίζου 18- ρουσαλήμ· ἰδοὺ ὁ βασιλεὺς σου ἔρχεται· τὸ Μα κάριοι ὧν ἀφέθησαν αἱ ἀνομίαι. Καὶ ὁ Ἰσαὰκ δὲ τύπος ἦν τῆς γεννήσεως ταύτης. Εἰπὲ γὰρ, ὦ Νικό δημε, πῶς ἐκεῖνος ἐτέχθη ; ἆρα νόμῳ φύσεως; Ούδα- μῶς. Οὕτω μέσος ὁ τρόπος ταύτης κἀκείνης τῆς γεν- νήσεως οὗτος ἦν· ἐκείνης μὲν, ὅτι ἐκ συνουσίας· ταύ- τῆς δὲ, ὅτι οὐκ ἐξ αἱμάτων ἐτέχθη. Ἐγὼ δὲ δείκνυμι ὅτι οὐ ταύτην μόνον τὴν γέννησιν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐκ παρθένου προανεφώνουν οὗτοι οἱ τρόποι. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἄν τις ῥᾳδίως επίστευσεν ὅτι παρθένος τίκτει, στεῖραι προέλαβον, εἶτα οὐ στεῖραι μόνον, ἀλλὰ καὶ γεγηρακυῖαι. Καίτοι τῆς στείρας πολὺ θαυμαστότερον τὸ ἀπὸ πλευρᾶς γενέσθαι γυναῖκα· ἀλλ' ἐπειδὴ ἐκεῖνο ἀρχαῖον ἦν καὶ παλαιὸν, πάλιν ἄλλος γίνεται τρόπος· νέος καὶ πρόσφατος, ὁ τῶν στειρῶν, προοδοποιῶν τῇ πίστει τῆς παρθενικῆς ὠδῖνος. Τούτων οὖν αὐτὸν ἀνα- μιμνήσκων, ἔλεγε· Σὺ εἶ ὁ διδάσκαλος τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ταῦτα οὐ γινώσκεις; Ο οἴδαμεν, λαλοῦμεν, • Savil. τὸ δὲ. Ὅπου. b Alii ἀφέλειαν μόνον. e Savil. et codd. 705, 706 προφητῶν δὲ λεγόμενα. d 150 καὶ ὁ ἑωράκαμεν, μαρτυροῦμεν, καὶ τὴν μαρτυ ρίαν ἡμῶν οὐδεὶς λαμβάνει. Ταῦτα ἐπήγαγε, και ἑτέρωθεν πάλιν ἀξιόπιστον τὸν λόγον ποιῶν, καὶ πρὸς τὴν ἀσθένειαν τὴν ἐκείνου 4 συγκαταβαίνων τῇ λέξει. γ'. Τί δέ ἐστιν ὅ φησιν· “Ο οἴδαμεν, λαλοῦμεν, καὶ 8 έωράκαμεν, μαρτυροῦμεν ; Ἐπειδὴ καὶ παρ' ἡμῖν ἡ ὄψις ἐστὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων πιστοτέρα, κάν βουληθῶμέν τινα πιστώσασθαι, οὕτω λέγομεν, [152] ὅτι τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν ἑωράκαμεν, οὐκ ἐξ ἀκοῆς οἴδαμεν· διὰ τοῦτο καὶ ὁ Χριστὸς ἀνθρωπινώτερον πρὸς αὐτὸν διαλέγεται, τὸν λόγον κἀντεῖθεν πιστού μενος. Καὶ ὅτι τοῦτό ἐστι, καὶ οὐδὲν ἄλλο παραστή σαι βούλεται, οὐδὲ ὄψιν αἰσθητὴν ἐμφαίνει, δήλον ἐκεῖθεν. Εἰπὼν γὰρ, Τὸ γεγεννημένον ἐκ τῆς σαρ κὸς, σάρξ ἐστι· καὶ, Τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύ ματος, πνεῦμά ἐστιν, ἐπήγαγεν· Ο οἴδαμεν, λα- λοῦμεν, καὶ ὁ ἑωράκαμεν, μαρτυροῦμεν. Τοῦτο δὲ οὐδέπω γεγεννημένον ἦν. Πῶς οὖν λέγει, "Ο έωρά- καμεν ; Οὐκ εἴδηλον ὅτι λέγει περὶ τῆς ἀκριβούς γνώσεως, καὶ οὐκ ἄλλως ἐχούσης; Καὶ τὴν μαρτυρίαν ἡμῶν οὐδεὶς λαμβάνει. Τὸ μὲν οὖν, Ο οἴδαμεν, ἤτοι περὶ ἑαυτοῦ καὶ τοῦ Πατρός φησιν, ἢ περὶ ἑαυ τοῦ μόνου· τὸ δὲ, Οὐδεὶς λαμβάνει, οὐ δυσχεραίνον- τός ἐστι τὸ ῥῆμα νῦν, ἀλλὰ τὸ γινόμενον ἀπαγγέλλον- τος. Οὐ γὰρ εἶπε· Τί δὲ ὑμῶν ἀναισθητότερον γένοιτ' ἂν, οἱ τὰ παρ᾽ ἡμῶν οὕτως ἀκριβῶς ἀπαγγελθέντα οὐ προσίεσθε ; ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν ἔργων καὶ διὰ τῶν ῥημάτων πᾶσαν ἐπιείκειαν ἐνδεικνύμενος, τούτων μὲν οὐδὲν ἐφθέγξατο, πράως δὲ καὶ ἡμέρως τὸ συμβησό- μενον προανεφώνησεν, ἐντεῦθεν εἰς πᾶσαν καὶ ἡμᾶς ἐνάγων πραότητα, καὶ παιδεύων ἡμᾶς, ὅταν προς τις νας διαλεγώμεθα, καὶ μὴ πείθωμεν, μὴ δυσχεραίνειν, μηδὲ ἐκθηριοῦσθαι. Οὐ γὰρ ἔστιν ἀνύσαι τὸν 1 χαλε- παίνοντα, ἀλλὰ καὶ ἀπειθέστερον ἐργάσασθαι μᾶλλον. Διὰ τοῦτο χρὴ τῆς μὲν ὀργῆς ἀπέχεσθαι, πάντοθεν δὲ ἀξιόπιστον ποιεῖν τὸν λόγον, οὐ τῷ μὴ ὀργίζεσθαι μόνον, ἀλλὰ καὶ τῷ μηδὲ κράζειν. Ὕλη γὰρ ὀργῆς ἡ κραυγή. Συμποδίσωμεν τοίνυν τὸν ἵππον, ἵνα κατα στρέψωμεν τὸν ἀναβάτην περικόψωμεν τὰ πτερὰ τοῦ θυμοῦ, καὶ οὐκ ἔτι πρὸς ὕψος ἀρθήσεται τὸ κακόν. Οξὺ γὰρ ἡ ὀργὴ πάθος, ὀξὺ, καὶ δεινὸν κλέψαι τὰς ἡμετέρας ψυχάς. Διὰ τοῦτο χρὴ πάντοθεν ἀποφράτο τειν αὐτῷ τὴν εἴσοδον. Καὶ γὰρ ἄτοπον θηρία μὲν δύνασθαι ἡμεροῦν, τὴν δὲ ἡμετέραν διάνοιαν ἀγριαί νουσαν περιορᾷν. Πῦρ ἐστι σφοδρὸν ὁ θυμὸς πάντα διατρώγων· καὶ γὰρ καὶ σῶμα λυμαίνεται, καὶ ψυχὴν διαφθείρει, καὶ ἀηδὴ κατασκευάζει καὶ αἰσχρὸν ἰδεῖν καὶ εἰ τὸν ὀργιζόμενον ἦν δυνατὸν ἑαυτῷ δῆλον εἶναι κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ὀργῆς, οὐκ ἂν ἑτέρας ἐδεήθη παραινέσεως. Οὐδὲν γὰρ ἀτερπέστερον ὄψεως ὀργικα μένης. Μέθη τις ἐστὶν ἡ ὀργή, μᾶλλον δὲ μέθης χα λεπωτέρα, καὶ δαίμονος ἐλεεινοτέρα. Αλλ' ἂν μελε τήσωμεν μὴ κράζειν, ἀρίστην ὁδὸν φιλοσοφίας εὑρή - σομεν. Διὰ τοῦτο ὁ Παῦλος μετὰ τῆς ὀργῆς καὶ τὴν κραυγὴν ἀναιρεῖν γράφει, λέγων· Πᾶσα ὀργὴ καὶ κραυγὴ ἀρθήτω ἀφ ὑμῶν. Οὐκοῦν πειθώμεθα τῷ ε πάσης φιλοσοφίας διδασκάλῳ· καὶ ὅταν ὀργιζώμεθα πρὸς τοὺς οἰκέτας, τὰ ἁμαρτήματα τὰ ἑαυτῶν ἐν νοῦμεν, καὶ τὴν ἐπιείκειαν αἰσχυνώμεθα τὴν ἐκείνων. Οταν γὰρ σὺ ὑβρίζῃς, ἐκεῖνος δὲ σιγῇ φέρῃ τὴν ὕβριν, καὶ σὺ μὲν ἀσχημονῇς, ἐκεῖνος δὲ φιλοσοφῇ, τοῦτο ἀντὶ πάσης δέχου νουθεσίας. Εἰ γὰρ καὶ οἰκέτης ἐστὶν, ἀλλ᾽ ἄνθρωπος [155] καὶ ψυχὴν ἔχων ἀθάνα- d Morel. τὴν ἐκείνων. Ibidem quidam τῇ λέξει. Διὰ τοῦτό Quidam τοῦτο δέ "Ο οίδ. 1 Sav. et Mor. φησιν' 8 οἶδ. suspicantur ἀνύσαι τι. Εt vere sic melius quadrarel series. Sed sine codd. auctoritate nihil mutamus. 6 Unus κραν- γὴν ἀνεῖκε. Πειθώμεθα τοίνυν τῷ omissis interpositis .

155 IN JOANNEM IIOMIL. XXVI. al. XXV. ἅπαν. Εἰ γὰρ τούτου, φησὶ, τοῦ πνεύματος, οὗ τὴν αἴσθησιν δέχῃ τῇ ἀκοῇ καὶ τῇ ἀφῇ, τὴν ὁρμὴν ἑρμη- νεῦσαι οὐκ οἶδας, οὐδὲ τὴν ὁδόν· πῶς τὴν ἀπὸ τοῦ θείου Πνεύματος ἐνέργειαν περιεργάζῃ, τὴν τοῦ ἀνέ- μου οὐκ ἐπιστάμενος, καίτοι φωνὴν ἀκούων ; Τὸ τοί- νυν, "ύπου • θέλει πνεῖ, καὶ πρὸς παράστασιν τῆς τοῦ Παρακλήτου εἴρηται εξουσίας. Ο δὲ λέγει, τοιοῦ τόν ἐστιν· Εἰ γὰρ τοῦτο οὐδεὶς κατέχει, ἀλλ' ὅπου θέ λει φέρεται· πολλῷ μᾶλλον τὴν τοῦ Πνεύματος ἐνέρ- γειαν οὐ φύσεως δυνήσονται νόμοι κατασχεῖν, οὐχ ὅροι σωματικῆς γεννήσεως, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδέν. Οτι δὲ περὶ ἀνέμου εἴρηται τὸ Τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἀκούεις, δῆλον ἐκεῖθεν. Οὐ γὰρ ἂν ἀπίστῳ διαλεγόμενος, καὶ οὐκ εἰδότι τοῦ Πνεύματος τὴν ἐν έργειαν εἶπε, Τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἀκούεις. Ὥσπερ οὖν ὁ ἄνεμος οὐ φαίνεται, καίτοι γε φωνὴν διδούς· οὔ τως οὐδὲ ἡ τοῦ πνευματικοῦ φαίνεται γέννησις ὀφθαλ- μοῖς σώματος, καίτοι γε σῶμα ὁ ἄνεμος, εἰ καὶ [151] λεπτότατον· τὸ γὰρ αἰσθήσει ὑποβαλλόμενον, σῶμα. Εἰ τοίνυν τὸ σῶμα οὐκ ἀσχάλλεις ὅτι μὴ ὁρᾷς, οὐδὲ ἀπιστεῖς διὰ τοῦτο, τί δήποτε περὶ τοῦ Πνεύματος ἀκούων ιλιγγιᾷς, καὶ τοσαύτας ἀπαιτεῖς εὐθύνας, ἐπὶ σώματος τοῦτο οὐ ποιῶν ; Τί οὖν ὁ Νικόδημος ; Ετι ἐπὶ τῆς Ἰουδαϊκῆς εὐτελείας μένει, καὶ ταῦτα παρα δείγματος οὕτω σαφῶς λεχθέντος αὐτῷ. ῇ καὶ ἀπο ρητικῶς πάλιν εἰπόντι, Πῶς δύναται ταῦτα γενέ- σθαι; λοιπὸν πληκτικώτερον πρὸς αὐτὸν ὁ Χρι- στὸς διαλέγεται, Σὺ εἶ ὁ διδάσκαλος, λέγων, τοῦ Ισραὴλ, καὶ ταῦτα οὐ γινώσκεις; Ὅρα πῶς οὐδα μου πονηρίαν κατηγορεῖ τοῦ ἀνδρὸς, ἀλλ᾽ εὐήθειαν καὶ ἀφέλειαν μᾶλλον Β. Καὶ τί κοινὸν αὕτη πρὸς τὰ Ἰουδαῖκα ἡ γέννησις ἔχει; εἴποι τις ἄν. Τί γὰρ οὐ κοινὸν, εἰπέ μοι ; "Ο τε γὰρ πρῶτος γενόμενος ἄν θρωπος, ἥ τε ἀπὸ τῆς πλευρᾶς γενομένη γυνή, καὶ αἱ στεῖραι, καὶ τὰ διὰ τῶν ὑδάτων ἐπιτελεσθέντα, λέγω δὲ τὰ κατὰ τὴν πηγὴν ἐξ ἧς ὁ Ἑλισσαῖος τὸ σιδήριον ἐμετεώρισε, τὰ κατὰ τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν ἣν διο έβησαν οἱ Ἰουδαῖοι, τὰ κατὰ τὴν κολυμβήθραν ἣν ὁ ἄγγελος ἐκίνει, τὰ κατὰ τὸν Σύρον Νεεμὰν τὸν ἐν τῷ Ἰορδάνῃ καθαρθέντα· ταῦτα πάντα τὴν γέννησιν καὶ τὸν καθαρμὸν τὸν μέλλοντα ἔσεσθαι, ὡς ἐν τύπῳ προ- ανερώνει. Καὶ τὰ παρὰ τῶν προφητῶν εἰρημένα ε τοῦτον αἰνίττεται τῆς γεννήσεως τὸν τρόπον· οἷον τὸ Αναγγελήσεται τῷ Κυρίῳ γενεὰ ἡ ἐρχομένη, καὶ ἀναγγελοῦσι τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ λαῷ τῷ τε- χθησομένῳ, ὅν ἐποίησεν ὁ Κύριος· τὸ Ανακαινι σθήσεται ὡς ἀετοῦ ἡ νεότης σου· τὸ Φωτίζου 18- ρουσαλήμ· ἰδοὺ ὁ βασιλεὺς σου ἔρχεται· τὸ Μα κάριοι ὧν ἀφέθησαν αἱ ἀνομίαι. Καὶ ὁ Ἰσαὰκ δὲ τύπος ἦν τῆς γεννήσεως ταύτης. Εἰπὲ γὰρ, ὦ Νικό δημε, πῶς ἐκεῖνος ἐτέχθη ; ἆρα νόμῳ φύσεως; Ούδα- μῶς. Οὕτω μέσος ὁ τρόπος ταύτης κἀκείνης τῆς γεν- νήσεως οὗτος ἦν· ἐκείνης μὲν, ὅτι ἐκ συνουσίας· ταύ- τῆς δὲ, ὅτι οὐκ ἐξ αἱμάτων ἐτέχθη. Ἐγὼ δὲ δείκνυμι ὅτι οὐ ταύτην μόνον τὴν γέννησιν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐκ παρθένου προανεφώνουν οὗτοι οἱ τρόποι. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἄν τις ῥᾳδίως επίστευσεν ὅτι παρθένος τίκτει, στεῖραι προέλαβον, εἶτα οὐ στεῖραι μόνον, ἀλλὰ καὶ γεγηρακυῖαι. Καίτοι τῆς στείρας πολὺ θαυμαστότερον τὸ ἀπὸ πλευρᾶς γενέσθαι γυναῖκα· ἀλλ' ἐπειδὴ ἐκεῖνο ἀρχαῖον ἦν καὶ παλαιὸν, πάλιν ἄλλος γίνεται τρόπος· νέος καὶ πρόσφατος, ὁ τῶν στειρῶν, προοδοποιῶν τῇ πίστει τῆς παρθενικῆς ὠδῖνος. Τούτων οὖν αὐτὸν ἀνα- μιμνήσκων, ἔλεγε· Σὺ εἶ ὁ διδάσκαλος τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ταῦτα οὐ γινώσκεις; Ο οἴδαμεν, λαλοῦμεν, • Savil. τὸ δὲ. Ὅπου. b Alii ἀφέλειαν μόνον. e Savil. et codd. 705, 706 προφητῶν δὲ λεγόμενα. d 150 καὶ ὁ ἑωράκαμεν, μαρτυροῦμεν, καὶ τὴν μαρτυ ρίαν ἡμῶν οὐδεὶς λαμβάνει. Ταῦτα ἐπήγαγε, και ἑτέρωθεν πάλιν ἀξιόπιστον τὸν λόγον ποιῶν, καὶ πρὸς τὴν ἀσθένειαν τὴν ἐκείνου 4 συγκαταβαίνων τῇ λέξει. γ'. Τί δέ ἐστιν ὅ φησιν· “Ο οἴδαμεν, λαλοῦμεν, καὶ 8 έωράκαμεν, μαρτυροῦμεν ; Ἐπειδὴ καὶ παρ' ἡμῖν ἡ ὄψις ἐστὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων πιστοτέρα, κάν βουληθῶμέν τινα πιστώσασθαι, οὕτω λέγομεν, [152] ὅτι τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν ἑωράκαμεν, οὐκ ἐξ ἀκοῆς οἴδαμεν· διὰ τοῦτο καὶ ὁ Χριστὸς ἀνθρωπινώτερον πρὸς αὐτὸν διαλέγεται, τὸν λόγον κἀντεῖθεν πιστού μενος. Καὶ ὅτι τοῦτό ἐστι, καὶ οὐδὲν ἄλλο παραστή σαι βούλεται, οὐδὲ ὄψιν αἰσθητὴν ἐμφαίνει, δήλον ἐκεῖθεν. Εἰπὼν γὰρ, Τὸ γεγεννημένον ἐκ τῆς σαρ κὸς, σάρξ ἐστι· καὶ, Τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύ ματος, πνεῦμά ἐστιν, ἐπήγαγεν· Ο οἴδαμεν, λα- λοῦμεν, καὶ ὁ ἑωράκαμεν, μαρτυροῦμεν. Τοῦτο δὲ οὐδέπω γεγεννημένον ἦν. Πῶς οὖν λέγει, "Ο έωρά- καμεν ; Οὐκ εἴδηλον ὅτι λέγει περὶ τῆς ἀκριβούς γνώσεως, καὶ οὐκ ἄλλως ἐχούσης; Καὶ τὴν μαρτυρίαν ἡμῶν οὐδεὶς λαμβάνει. Τὸ μὲν οὖν, Ο οἴδαμεν, ἤτοι περὶ ἑαυτοῦ καὶ τοῦ Πατρός φησιν, ἢ περὶ ἑαυ τοῦ μόνου· τὸ δὲ, Οὐδεὶς λαμβάνει, οὐ δυσχεραίνον- τός ἐστι τὸ ῥῆμα νῦν, ἀλλὰ τὸ γινόμενον ἀπαγγέλλον- τος. Οὐ γὰρ εἶπε· Τί δὲ ὑμῶν ἀναισθητότερον γένοιτ' ἂν, οἱ τὰ παρ᾽ ἡμῶν οὕτως ἀκριβῶς ἀπαγγελθέντα οὐ προσίεσθε ; ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν ἔργων καὶ διὰ τῶν ῥημάτων πᾶσαν ἐπιείκειαν ἐνδεικνύμενος, τούτων μὲν οὐδὲν ἐφθέγξατο, πράως δὲ καὶ ἡμέρως τὸ συμβησό- μενον προανεφώνησεν, ἐντεῦθεν εἰς πᾶσαν καὶ ἡμᾶς ἐνάγων πραότητα, καὶ παιδεύων ἡμᾶς, ὅταν προς τις νας διαλεγώμεθα, καὶ μὴ πείθωμεν, μὴ δυσχεραίνειν, μηδὲ ἐκθηριοῦσθαι. Οὐ γὰρ ἔστιν ἀνύσαι τὸν 1 χαλε- παίνοντα, ἀλλὰ καὶ ἀπειθέστερον ἐργάσασθαι μᾶλλον. Διὰ τοῦτο χρὴ τῆς μὲν ὀργῆς ἀπέχεσθαι, πάντοθεν δὲ ἀξιόπιστον ποιεῖν τὸν λόγον, οὐ τῷ μὴ ὀργίζεσθαι μόνον, ἀλλὰ καὶ τῷ μηδὲ κράζειν. Ὕλη γὰρ ὀργῆς ἡ κραυγή. Συμποδίσωμεν τοίνυν τὸν ἵππον, ἵνα κατα στρέψωμεν τὸν ἀναβάτην περικόψωμεν τὰ πτερὰ τοῦ θυμοῦ, καὶ οὐκ ἔτι πρὸς ὕψος ἀρθήσεται τὸ κακόν. Οξὺ γὰρ ἡ ὀργὴ πάθος, ὀξὺ, καὶ δεινὸν κλέψαι τὰς ἡμετέρας ψυχάς. Διὰ τοῦτο χρὴ πάντοθεν ἀποφράτο τειν αὐτῷ τὴν εἴσοδον. Καὶ γὰρ ἄτοπον θηρία μὲν δύνασθαι ἡμεροῦν, τὴν δὲ ἡμετέραν διάνοιαν ἀγριαί νουσαν περιορᾷν. Πῦρ ἐστι σφοδρὸν ὁ θυμὸς πάντα διατρώγων· καὶ γὰρ καὶ σῶμα λυμαίνεται, καὶ ψυχὴν διαφθείρει, καὶ ἀηδὴ κατασκευάζει καὶ αἰσχρὸν ἰδεῖν καὶ εἰ τὸν ὀργιζόμενον ἦν δυνατὸν ἑαυτῷ δῆλον εἶναι κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ὀργῆς, οὐκ ἂν ἑτέρας ἐδεήθη παραινέσεως. Οὐδὲν γὰρ ἀτερπέστερον ὄψεως ὀργικα μένης. Μέθη τις ἐστὶν ἡ ὀργή, μᾶλλον δὲ μέθης χα λεπωτέρα, καὶ δαίμονος ἐλεεινοτέρα. Αλλ' ἂν μελε τήσωμεν μὴ κράζειν, ἀρίστην ὁδὸν φιλοσοφίας εὑρή - σομεν. Διὰ τοῦτο ὁ Παῦλος μετὰ τῆς ὀργῆς καὶ τὴν κραυγὴν ἀναιρεῖν γράφει, λέγων· Πᾶσα ὀργὴ καὶ κραυγὴ ἀρθήτω ἀφ ὑμῶν. Οὐκοῦν πειθώμεθα τῷ ε πάσης φιλοσοφίας διδασκάλῳ· καὶ ὅταν ὀργιζώμεθα πρὸς τοὺς οἰκέτας, τὰ ἁμαρτήματα τὰ ἑαυτῶν ἐν νοῦμεν, καὶ τὴν ἐπιείκειαν αἰσχυνώμεθα τὴν ἐκείνων. Οταν γὰρ σὺ ὑβρίζῃς, ἐκεῖνος δὲ σιγῇ φέρῃ τὴν ὕβριν, καὶ σὺ μὲν ἀσχημονῇς, ἐκεῖνος δὲ φιλοσοφῇ, τοῦτο ἀντὶ πάσης δέχου νουθεσίας. Εἰ γὰρ καὶ οἰκέτης ἐστὶν, ἀλλ᾽ ἄνθρωπος [155] καὶ ψυχὴν ἔχων ἀθάνα- d Morel. τὴν ἐκείνων. Ibidem quidam τῇ λέξει. Διὰ τοῦτό Quidam τοῦτο δέ "Ο οίδ. 1 Sav. et Mor. φησιν' 8 οἶδ. suspicantur ἀνύσαι τι. Εt vere sic melius quadrarel series. Sed sine codd. auctoritate nihil mutamus. 6 Unus κραν- γὴν ἀνεῖκε. Πειθώμεθα τοίνυν τῷ omissis interpositis .

155 IN JOANNEM IIOMIL. XXVI. al. XXV. ἅπαν. Εἰ γὰρ τούτου, φησὶ, τοῦ πνεύματος, οὗ τὴν αἴσθησιν δέχῃ τῇ ἀκοῇ καὶ τῇ ἀφῇ, τὴν ὁρμὴν ἑρμη- νεῦσαι οὐκ οἶδας, οὐδὲ τὴν ὁδόν· πῶς τὴν ἀπὸ τοῦ θείου Πνεύματος ἐνέργειαν περιεργάζῃ, τὴν τοῦ ἀνέ- μου οὐκ ἐπιστάμενος, καίτοι φωνὴν ἀκούων ; Τὸ τοί- νυν, "ύπου • θέλει πνεῖ, καὶ πρὸς παράστασιν τῆς τοῦ Παρακλήτου εἴρηται εξουσίας. Ο δὲ λέγει, τοιοῦ τόν ἐστιν· Εἰ γὰρ τοῦτο οὐδεὶς κατέχει, ἀλλ' ὅπου θέ λει φέρεται· πολλῷ μᾶλλον τὴν τοῦ Πνεύματος ἐνέρ- γειαν οὐ φύσεως δυνήσονται νόμοι κατασχεῖν, οὐχ ὅροι σωματικῆς γεννήσεως, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδέν. Οτι δὲ περὶ ἀνέμου εἴρηται τὸ Τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἀκούεις, δῆλον ἐκεῖθεν. Οὐ γὰρ ἂν ἀπίστῳ διαλεγόμενος, καὶ οὐκ εἰδότι τοῦ Πνεύματος τὴν ἐν έργειαν εἶπε, Τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἀκούεις. Ὥσπερ οὖν ὁ ἄνεμος οὐ φαίνεται, καίτοι γε φωνὴν διδούς· οὔ τως οὐδὲ ἡ τοῦ πνευματικοῦ φαίνεται γέννησις ὀφθαλ- μοῖς σώματος, καίτοι γε σῶμα ὁ ἄνεμος, εἰ καὶ [151] λεπτότατον· τὸ γὰρ αἰσθήσει ὑποβαλλόμενον, σῶμα. Εἰ τοίνυν τὸ σῶμα οὐκ ἀσχάλλεις ὅτι μὴ ὁρᾷς, οὐδὲ ἀπιστεῖς διὰ τοῦτο, τί δήποτε περὶ τοῦ Πνεύματος ἀκούων ιλιγγιᾷς, καὶ τοσαύτας ἀπαιτεῖς εὐθύνας, ἐπὶ σώματος τοῦτο οὐ ποιῶν ; Τί οὖν ὁ Νικόδημος ; Ετι ἐπὶ τῆς Ἰουδαϊκῆς εὐτελείας μένει, καὶ ταῦτα παρα δείγματος οὕτω σαφῶς λεχθέντος αὐτῷ. ῇ καὶ ἀπο ρητικῶς πάλιν εἰπόντι, Πῶς δύναται ταῦτα γενέ- σθαι; λοιπὸν πληκτικώτερον πρὸς αὐτὸν ὁ Χρι- στὸς διαλέγεται, Σὺ εἶ ὁ διδάσκαλος, λέγων, τοῦ Ισραὴλ, καὶ ταῦτα οὐ γινώσκεις; Ὅρα πῶς οὐδα μου πονηρίαν κατηγορεῖ τοῦ ἀνδρὸς, ἀλλ᾽ εὐήθειαν καὶ ἀφέλειαν μᾶλλον Β. Καὶ τί κοινὸν αὕτη πρὸς τὰ Ἰουδαῖκα ἡ γέννησις ἔχει; εἴποι τις ἄν. Τί γὰρ οὐ κοινὸν, εἰπέ μοι ; "Ο τε γὰρ πρῶτος γενόμενος ἄν θρωπος, ἥ τε ἀπὸ τῆς πλευρᾶς γενομένη γυνή, καὶ αἱ στεῖραι, καὶ τὰ διὰ τῶν ὑδάτων ἐπιτελεσθέντα, λέγω δὲ τὰ κατὰ τὴν πηγὴν ἐξ ἧς ὁ Ἑλισσαῖος τὸ σιδήριον ἐμετεώρισε, τὰ κατὰ τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν ἣν διο έβησαν οἱ Ἰουδαῖοι, τὰ κατὰ τὴν κολυμβήθραν ἣν ὁ ἄγγελος ἐκίνει, τὰ κατὰ τὸν Σύρον Νεεμὰν τὸν ἐν τῷ Ἰορδάνῃ καθαρθέντα· ταῦτα πάντα τὴν γέννησιν καὶ τὸν καθαρμὸν τὸν μέλλοντα ἔσεσθαι, ὡς ἐν τύπῳ προ- ανερώνει. Καὶ τὰ παρὰ τῶν προφητῶν εἰρημένα ε τοῦτον αἰνίττεται τῆς γεννήσεως τὸν τρόπον· οἷον τὸ Αναγγελήσεται τῷ Κυρίῳ γενεὰ ἡ ἐρχομένη, καὶ ἀναγγελοῦσι τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ λαῷ τῷ τε- χθησομένῳ, ὅν ἐποίησεν ὁ Κύριος· τὸ Ανακαινι σθήσεται ὡς ἀετοῦ ἡ νεότης σου· τὸ Φωτίζου 18- ρουσαλήμ· ἰδοὺ ὁ βασιλεὺς σου ἔρχεται· τὸ Μα κάριοι ὧν ἀφέθησαν αἱ ἀνομίαι. Καὶ ὁ Ἰσαὰκ δὲ τύπος ἦν τῆς γεννήσεως ταύτης. Εἰπὲ γὰρ, ὦ Νικό δημε, πῶς ἐκεῖνος ἐτέχθη ; ἆρα νόμῳ φύσεως; Ούδα- μῶς. Οὕτω μέσος ὁ τρόπος ταύτης κἀκείνης τῆς γεν- νήσεως οὗτος ἦν· ἐκείνης μὲν, ὅτι ἐκ συνουσίας· ταύ- τῆς δὲ, ὅτι οὐκ ἐξ αἱμάτων ἐτέχθη. Ἐγὼ δὲ δείκνυμι ὅτι οὐ ταύτην μόνον τὴν γέννησιν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐκ παρθένου προανεφώνουν οὗτοι οἱ τρόποι. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἄν τις ῥᾳδίως επίστευσεν ὅτι παρθένος τίκτει, στεῖραι προέλαβον, εἶτα οὐ στεῖραι μόνον, ἀλλὰ καὶ γεγηρακυῖαι. Καίτοι τῆς στείρας πολὺ θαυμαστότερον τὸ ἀπὸ πλευρᾶς γενέσθαι γυναῖκα· ἀλλ' ἐπειδὴ ἐκεῖνο ἀρχαῖον ἦν καὶ παλαιὸν, πάλιν ἄλλος γίνεται τρόπος· νέος καὶ πρόσφατος, ὁ τῶν στειρῶν, προοδοποιῶν τῇ πίστει τῆς παρθενικῆς ὠδῖνος. Τούτων οὖν αὐτὸν ἀνα- μιμνήσκων, ἔλεγε· Σὺ εἶ ὁ διδάσκαλος τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ταῦτα οὐ γινώσκεις; Ο οἴδαμεν, λαλοῦμεν, • Savil. τὸ δὲ. Ὅπου. b Alii ἀφέλειαν μόνον. e Savil. et codd. 705, 706 προφητῶν δὲ λεγόμενα. d 150 καὶ ὁ ἑωράκαμεν, μαρτυροῦμεν, καὶ τὴν μαρτυ ρίαν ἡμῶν οὐδεὶς λαμβάνει. Ταῦτα ἐπήγαγε, και ἑτέρωθεν πάλιν ἀξιόπιστον τὸν λόγον ποιῶν, καὶ πρὸς τὴν ἀσθένειαν τὴν ἐκείνου 4 συγκαταβαίνων τῇ λέξει. γ'. Τί δέ ἐστιν ὅ φησιν· “Ο οἴδαμεν, λαλοῦμεν, καὶ 8 έωράκαμεν, μαρτυροῦμεν ; Ἐπειδὴ καὶ παρ' ἡμῖν ἡ ὄψις ἐστὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων πιστοτέρα, κάν βουληθῶμέν τινα πιστώσασθαι, οὕτω λέγομεν, [152] ὅτι τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν ἑωράκαμεν, οὐκ ἐξ ἀκοῆς οἴδαμεν· διὰ τοῦτο καὶ ὁ Χριστὸς ἀνθρωπινώτερον πρὸς αὐτὸν διαλέγεται, τὸν λόγον κἀντεῖθεν πιστού μενος. Καὶ ὅτι τοῦτό ἐστι, καὶ οὐδὲν ἄλλο παραστή σαι βούλεται, οὐδὲ ὄψιν αἰσθητὴν ἐμφαίνει, δήλον ἐκεῖθεν. Εἰπὼν γὰρ, Τὸ γεγεννημένον ἐκ τῆς σαρ κὸς, σάρξ ἐστι· καὶ, Τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύ ματος, πνεῦμά ἐστιν, ἐπήγαγεν· Ο οἴδαμεν, λα- λοῦμεν, καὶ ὁ ἑωράκαμεν, μαρτυροῦμεν. Τοῦτο δὲ οὐδέπω γεγεννημένον ἦν. Πῶς οὖν λέγει, "Ο έωρά- καμεν ; Οὐκ εἴδηλον ὅτι λέγει περὶ τῆς ἀκριβούς γνώσεως, καὶ οὐκ ἄλλως ἐχούσης; Καὶ τὴν μαρτυρίαν ἡμῶν οὐδεὶς λαμβάνει. Τὸ μὲν οὖν, Ο οἴδαμεν, ἤτοι περὶ ἑαυτοῦ καὶ τοῦ Πατρός φησιν, ἢ περὶ ἑαυ τοῦ μόνου· τὸ δὲ, Οὐδεὶς λαμβάνει, οὐ δυσχεραίνον- τός ἐστι τὸ ῥῆμα νῦν, ἀλλὰ τὸ γινόμενον ἀπαγγέλλον- τος. Οὐ γὰρ εἶπε· Τί δὲ ὑμῶν ἀναισθητότερον γένοιτ' ἂν, οἱ τὰ παρ᾽ ἡμῶν οὕτως ἀκριβῶς ἀπαγγελθέντα οὐ προσίεσθε ; ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν ἔργων καὶ διὰ τῶν ῥημάτων πᾶσαν ἐπιείκειαν ἐνδεικνύμενος, τούτων μὲν οὐδὲν ἐφθέγξατο, πράως δὲ καὶ ἡμέρως τὸ συμβησό- μενον προανεφώνησεν, ἐντεῦθεν εἰς πᾶσαν καὶ ἡμᾶς ἐνάγων πραότητα, καὶ παιδεύων ἡμᾶς, ὅταν προς τις νας διαλεγώμεθα, καὶ μὴ πείθωμεν, μὴ δυσχεραίνειν, μηδὲ ἐκθηριοῦσθαι. Οὐ γὰρ ἔστιν ἀνύσαι τὸν 1 χαλε- παίνοντα, ἀλλὰ καὶ ἀπειθέστερον ἐργάσασθαι μᾶλλον. Διὰ τοῦτο χρὴ τῆς μὲν ὀργῆς ἀπέχεσθαι, πάντοθεν δὲ ἀξιόπιστον ποιεῖν τὸν λόγον, οὐ τῷ μὴ ὀργίζεσθαι μόνον, ἀλλὰ καὶ τῷ μηδὲ κράζειν. Ὕλη γὰρ ὀργῆς ἡ κραυγή. Συμποδίσωμεν τοίνυν τὸν ἵππον, ἵνα κατα στρέψωμεν τὸν ἀναβάτην περικόψωμεν τὰ πτερὰ τοῦ θυμοῦ, καὶ οὐκ ἔτι πρὸς ὕψος ἀρθήσεται τὸ κακόν. Οξὺ γὰρ ἡ ὀργὴ πάθος, ὀξὺ, καὶ δεινὸν κλέψαι τὰς ἡμετέρας ψυχάς. Διὰ τοῦτο χρὴ πάντοθεν ἀποφράτο τειν αὐτῷ τὴν εἴσοδον. Καὶ γὰρ ἄτοπον θηρία μὲν δύνασθαι ἡμεροῦν, τὴν δὲ ἡμετέραν διάνοιαν ἀγριαί νουσαν περιορᾷν. Πῦρ ἐστι σφοδρὸν ὁ θυμὸς πάντα διατρώγων· καὶ γὰρ καὶ σῶμα λυμαίνεται, καὶ ψυχὴν διαφθείρει, καὶ ἀηδὴ κατασκευάζει καὶ αἰσχρὸν ἰδεῖν καὶ εἰ τὸν ὀργιζόμενον ἦν δυνατὸν ἑαυτῷ δῆλον εἶναι κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ὀργῆς, οὐκ ἂν ἑτέρας ἐδεήθη παραινέσεως. Οὐδὲν γὰρ ἀτερπέστερον ὄψεως ὀργικα μένης. Μέθη τις ἐστὶν ἡ ὀργή, μᾶλλον δὲ μέθης χα λεπωτέρα, καὶ δαίμονος ἐλεεινοτέρα. Αλλ' ἂν μελε τήσωμεν μὴ κράζειν, ἀρίστην ὁδὸν φιλοσοφίας εὑρή - σομεν. Διὰ τοῦτο ὁ Παῦλος μετὰ τῆς ὀργῆς καὶ τὴν κραυγὴν ἀναιρεῖν γράφει, λέγων· Πᾶσα ὀργὴ καὶ κραυγὴ ἀρθήτω ἀφ ὑμῶν. Οὐκοῦν πειθώμεθα τῷ ε πάσης φιλοσοφίας διδασκάλῳ· καὶ ὅταν ὀργιζώμεθα πρὸς τοὺς οἰκέτας, τὰ ἁμαρτήματα τὰ ἑαυτῶν ἐν νοῦμεν, καὶ τὴν ἐπιείκειαν αἰσχυνώμεθα τὴν ἐκείνων. Οταν γὰρ σὺ ὑβρίζῃς, ἐκεῖνος δὲ σιγῇ φέρῃ τὴν ὕβριν, καὶ σὺ μὲν ἀσχημονῇς, ἐκεῖνος δὲ φιλοσοφῇ, τοῦτο ἀντὶ πάσης δέχου νουθεσίας. Εἰ γὰρ καὶ οἰκέτης ἐστὶν, ἀλλ᾽ ἄνθρωπος [155] καὶ ψυχὴν ἔχων ἀθάνα- d Morel. τὴν ἐκείνων. Ibidem quidam τῇ λέξει. Διὰ τοῦτό Quidam τοῦτο δέ "Ο οίδ. 1 Sav. et Mor. φησιν' 8 οἶδ. suspicantur ἀνύσαι τι. Εt vere sic melius quadrarel series. Sed sine codd. auctoritate nihil mutamus. 6 Unus κραν- γὴν ἀνεῖκε. Πειθώμεθα τοίνυν τῷ omissis interpositis .

157 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. τον, καὶ τοῖς αὐτοῖς παρὰ ^ τοῦ κοινοῦ Δεσπότου τις μηθεὶς δώροις. Εἰ δὲ ὁ ἐν τοῖς μείζοσι καὶ πνευματι- κωτέροις ὁμότιμος ἡμῖν ὤν, δι' ἀνθρωπίνην τινὰ εὐ- τελῆ καὶ μικρὰν ὑπεροχὴν οὕτω πράως φέρει τὰ παρ' ἡμῶν, τίνος ἂν εἴημεν συγγνώμης ἄξιοι ἢ ποίας ἀπο λογίας ἡμεῖς, οἱ διὰ τὸν τοῦ Θεοῦ φόβον μὴ δυνάμε- νοι φιλοσοφείν, μᾶλλον δὲ οὐ βουλόμενοι, ὥσπερ ἐκεῖ νος διὰ τὸν ἡμέτερον ; Ταῦτα οὖν ἅπαντα λογιζόμε- · Morel. καὶ τοῖς παρά. 1: νοι, καὶ τὰ ἁμαρτήματα ἡμῶν ἐννοοῦντες, καὶ κοινὸν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, μελετῶμεν ἠρές πανταχοῦ φθέγγεσθαι, ἵνα ταπεινοὶ τῇ καρδίᾳ γεν μενοι, ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν ἀνάπαυσιν εύρωμεν, τήν παροῦσαν, τήν τε μέλλουσαν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμι ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμί Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ δόξα ἅμα τῷ ἀγ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἱ νων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΖ'. Εἰ τὰ ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε, πῶς, ἐὰν εἴπω ὑμῖν τὰ ἐπουράνια, πιστεύσετε; Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐ ρανοῦ καταβάς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ. . α'. Ο πολλάκις εἶπον, τοῦτο καὶ νῦν ἐρῶ, καὶ οὐ παύ- σομαι λέγων. Τί δὲ τοῦτό ἐστιν; Οτι μέλλων ὁ Ἰησοῦς ὑψηλῶν ἅπτεσθαι δογμάτων, διὰ τὴν τῶν ἀκουόντων ἀσθένειαν ἑαυτὸν κατέχει πολλάκις, καὶ οὐ συνεχῶς τοῖς ἀξίοις τῆς μεγαλωσύνης αὐτοῦ λόγοις ἐνδιατρίβει, ἀλλὰ μᾶλλον τοῖς συγκατάβασιν ἔχουσι. Τὸ μὲν γὰρ ὑψηλὸν καὶ μέγα, καὶ ἅπαξ λεχθέν, ἱκανὸν παραστή σαι τὴν ἀξίαν ἐκείνην, καθόσον ἡμῖν ἀκοῦσαι δυνα- τόν· τὰ δὲ ταπεινότερα καὶ ἐγγὺς τῆς τῶν ἀκροωμέ- νων διανοίας, εἰ μὴ διηνεκῶς ἐλέγετο, οὐ ταχέως κατέσχε τὰ ὑψηλὰ τὸν χαμαίζηλον ἀκροατήν. Διὰ δὴ τοῦτό ἐστι καὶ τὰ πλείονα ταπεινότερα τῶν ὑψηλῶν εἰρημένα παρ' αὐτοῦ. Ἀλλ᾿ ἵνα μὴ τοῦτο ἑτέραν τινὰ ἐργάσηται βλάβην πάλιν, κατέχον κάτω τὸν μαθητήν, οὐχ ἁπλῶς τὰ καταδεέστερα τίθησιν, ἂν μὴ πρότερον εἴπῃ καὶ τὴν αἰτίαν δι᾿ ἣν ταῦτα λέγει· 8 δὴ 1 καὶ ἐνταῦθα πεποίηκεν. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπε περὶ τοῦ βα- πτίσματος ἅπερ εἶπε, καὶ τῆς κατὰ χάριν γεννήσεως τῆς ἐν τῇ γῇ γινομένης, βουλόμενος καὶ εἰς τὴν γέν νησιν καθεῖναι τὴν ἑαυτοῦ τὴν ἀπόῤῥητον ἐκείνην καὶ ἄφραστον, τέως διαβαστάζει, καὶ οὐ καθίησιν· εἶτα καὶ τὴν αἰτίαν ο λέγει, δι' ἣν οὐ καθίησι. Τίς δέ ἐστιν αὕτη ; Η παχύτης καὶ ἡ ἀσθένεια τῶν ἀκουόν των. Καὶ ταύτην αινιττόμενος ὁ ἐπήγαγε λέγων· Εἰ τὰ ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε, πῶς, ἐὰν εἴπω ὑμῖν τὰ ἐπουράνια, πιστεύσετε; Ωστε ὅπου- περ ἂν εἴπῃ μέτριόν τι καὶ ταπεινὸν, τῇ τῶν ἀκουόν- των ἀσθενείᾳ λογιστέον αὐτό. Τὰ δὲ ἐπίγεια ἐνταῦθα τινὲς μὲν περὶ τοῦ ἀνέμου φασὶν εἰρῆσθαι· τουτέστιν, εἰ καὶ ὑπόδειγμα ἀπὸ τῶν ἐπιγείων ἔδωκα, καὶ οὐδὲ οὕτως ἐπείσθητε, [154] πῶς δυνήσεσθε τὰ ὑψηλότερα μαθεῖν ; Εἰ δὲ τὸ βάπτισμα ἐπίγειον ἐνταῦθα λέγοι, μὴ θαυμάσῃς. Η γὰρ διὰ τὸ ἐν τῇ γῇ τελεῖσθαι, ἡ πρὸς σύγκρισιν τῆς ἑαυτοῦ γεννήσεως τῆς φρικωδε στάτης ἐκείνης ὀνομάζων οὕτως αὐτὸ καλεῖ. Εἰ γὰρ d καὶ ἐπουράνιος αὕτη ἡ γέννησις, ἀλλὰ πρὸς ἐκείνην παραβαλλομένη τὴν ἀληθῆ, καὶ ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσία; οὖσαν, ἐπίγειός ἐστι. Καὶ καλῶς οὐκ εἶπεν, Οὐχὶ νοεῖτε, ἀλλ', Οὐ πιστεύετε. Οταν μὲν γὰρ πρὸς ἐκεῖνά τις δυσκολαίνῃ, ἃ διὰ τοῦ νοῦ λαβεῖν ἔστι, καὶ μὴ ῥᾳδίως καταδέχηται, εἰκότως ἂν ἄνοιαν ἐγκαλοῖτο· ὅταν δὲ ταῦτα μὴ δέχηται, & λογισμῷ μὲν οὐκ ἔστι λαβεῖν, πίστει δὲ μόνῃ, οὐκ ἔτι ἀνοίας, ἀλλ' ἀπιστίας ἐστὶ τὸ ἔγκλημα. Απάγων οὖν αὐτὸν τοῦ μὴ ζητεῖν λογισμοῖς τὸ λεχθέν, σφοδρότερον αὐτοῦ καθικνεῖται, ἀπιστίαν ἐγκαλῶν. Εἰ δὲ τὴν ἡμετέραν πίστει χρὴ * Morel. καθώς, Savil. καθόσον. ib. Morel. καὶ ἁπτόμενα της. Paulo post quidam των χαμαιζήλων ἀκροατών. Fr. Are- tinus hunc locum sic vertit, non facile humilem auditorem ad alla erigunt, ac si legerit, οὐ ταχέως ἀνήγαγεν εἰς τὰ ὑψηλά. » Alii ταῦτα ἐρεῖ· δ δή. • Ali οὐ μὴν καθίησι καὶ τὴν αἰτίαν. & Morel. ἣν δὴ καὶ αἰνιττ. δέχεσθαι γέννησιν, τίνος ἂν εἶεν ἄξιοι οἱ τὴν τοῦ Μ νογενοῦς λογισμοῖς περιεργαζόμενοι ; Αλλ᾽ ἴσως εἴτ τις ἂν, καὶ τίνος ἕνεκεν ἐλέγετο ταῦτα, εἰ μὴ ἔμελλ πιστεύειν οἱ ἀκούοντες; "Οτι εἰ καὶ ἐκεῖνοι μὴ ἐπ στευον, ἀλλ' οἱ μετ' αὐτοὺς ἔμελλον αὐτὰ δέχεσθ καὶ κερδαίνειν. Καθικνούμενος τοίνυν αὐτοῦ σφοδρ τατα, δείκνυσι λοιπὸν ὅτι οὐ ταῦτα οἶδε μόνον, ἀλ καὶ ἕτερα πολλῷ πλείω τούτων καὶ μείζω Ὅθεν κ τοῦτο διὰ τῆς ἐπαγωγῆς ἐδήλωσεν, οὕτως εἰπών· Κ οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ τοῦ οὐρανοῦ καταβας, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, δι ἐν τῷ οὐρανῷ. Καὶ ποία αὕτη ἡ ἀκολουθία, φη Μεγίστη μὲν οὖν, καὶ ο σφόδρα τοῖς ἔμπροσθεν σι άδουσα. Ἐπειδὴ γὰρ ἐκεῖνος εἶπεν, ὅτι οίδαμεν ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας διδάσκαλος, τοῦτο αὐτὸ δια θοῦται, μονονουχί λέγων· μὴ νομίσῃς με οὕτως εξ διδάσκαλον ὡς τοὺς πολλοὺς τῶν προφητῶν ἀπὸ γ ὄντας. Εξ οὐρανοῦ γὰρ πάρειμι νῦν. Τῶν μὲν γὰρ προφητῶν οὐδεὶς ἀναβέβηκεν ἐκεῖ· ἐγὼ δὲ ἐκεῖ δι τρίβω. Εἶδες πῶς καὶ τὸ σφόδρα δοκοῦν ὑψηλὸν εἶν σφόδρα ἀνάξιον αὐτοῦ τῆς μεγαλωσύνης ἐστίν ; γὰρ ἐν οὐρανῷ μόνον ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ πανταχοῦ, : πάντα πληροί. Αλλ' ἔτι πρὸς τὴν ἀσθένειαν· ἀκροατοῦ διαλέγεται, κατὰ μικρὸν αὐτὸν ἀνάγ βουλόμενος. Υἱὸν δὲ ἀνθρώπου ἐνταῦθα οὐ τὴν σάρ ἐκάλεσεν, ἀλλ' ἀπὸ τῆς ἐλάττονος οὐσίας ὅλον ἑαυτ ἵν' οὕτως εἴπω, ὠνόμασε νῦν. Καὶ γὰρ τοῦτο ἔ αὐτῷ, πολλάκις μὲν ἀπὸ τῆς θεότητος, πολλάκις ἀπὸ τῆς ἀνθρωπότητος τὸ πᾶν καλεῖν. Καὶ καὶ Μωϋσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, φησὶν, οὗ ὑψωθῆναι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Πάλιν τοῦτο δοκεῖ ἀπηρτῆσθαι τῶν ἔμπροσθεν, πολλὴ καὶ αὐτὸ τὴν συνάφειαν ἔχει. Εἰπὼν γὰρ τὴν μεγίς εἰς ἀνθρώπους γεγεννημένην ευεργεσίαν διὰ τοῦ πτίσματος, ἐπάγει καὶ τὴν ταύτης αἰτίαν, καὶ ἐκε οὐκ ἐλάττονα, τὴν διὰ τοῦ σταυροῦ. Ωσπερ οὖν α Παῦλος Κορινθίοις διαλεγόμενος, ταύτας ὁμοῦ τί τὰς εὐεργεσίας, οὕτω λέγων· Μὴ Παῦλος ἐσταυρ ὑπὲρ ὑμῶν, ἢ εἰς τὸ ὄνομα Παύλου [155] έδα σθητε; Μάλιστα γὰρ πάντων τὰ δύο ταῦτα τὴν τον αὐτοῦ δείκνυσιν ἀγάπην, ὅτι τε ὑπὲρ έχ ἔπαθε, καὶ ὅτι ἀποθανὼν ὑπὲρ ἐχθρῶν, διὰ τοῦ πτίσματος ὁλόκληρον τῶν ἁμαρτημάτων τὴν συ ρησιν ἐδωρήσατο. β'. Τίνος δὲ ἔνεκεν οὐκ εἶπε σαφῶς, ὅτι μέλλω ε ροῦσθαι, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν παλαιὸν παρέπεμψε τύπου ἀκροατάς; Πρῶτον μὲν, ἵνα μάθωσιν ἡ ὅτι συγ τὰ παλαιὰ τοῖς καινοῖς, καὶ οὐκ ἀλλότρια το ἐκεῖνα· ἔπειτα ἵνα γνῷς, ὅτι οὐκ ἄκων ἐπὶ τὸ αὐτῷ τις ἀπὸ τοῦ πράγματος γίνεται βλάβη ἤρχετο· καὶ ἔτι πρὸς τούτοις ἵνα μάθῃς, ὅτι πολλοῖς ἐντεῦθεν τίκτεται σωτηρία. Ἵνα γὰρ μ λέγῃ, καὶ πῶς ἔνι εἰς τὸν σταυρωθέντα πιστεύσ σωθῆναι, ὅταν καὶ αὐτὸς ὑπὸ θανάτου κατεσχη e Morel. μεγίστη, αγαπητέ, καί. ι Morel. τῶν μ 6 Morel. ὥσπερ δὴ καί. • Savil. ἵνα μάθης

157 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. τον, καὶ τοῖς αὐτοῖς παρὰ ^ τοῦ κοινοῦ Δεσπότου τις μηθεὶς δώροις. Εἰ δὲ ὁ ἐν τοῖς μείζοσι καὶ πνευματι- κωτέροις ὁμότιμος ἡμῖν ὤν, δι' ἀνθρωπίνην τινὰ εὐ- τελῆ καὶ μικρὰν ὑπεροχὴν οὕτω πράως φέρει τὰ παρ' ἡμῶν, τίνος ἂν εἴημεν συγγνώμης ἄξιοι ἢ ποίας ἀπο λογίας ἡμεῖς, οἱ διὰ τὸν τοῦ Θεοῦ φόβον μὴ δυνάμε- νοι φιλοσοφείν, μᾶλλον δὲ οὐ βουλόμενοι, ὥσπερ ἐκεῖ νος διὰ τὸν ἡμέτερον ; Ταῦτα οὖν ἅπαντα λογιζόμε- · Morel. καὶ τοῖς παρά. 1: νοι, καὶ τὰ ἁμαρτήματα ἡμῶν ἐννοοῦντες, καὶ κοινὸν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, μελετῶμεν ἠρές πανταχοῦ φθέγγεσθαι, ἵνα ταπεινοὶ τῇ καρδίᾳ γεν μενοι, ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν ἀνάπαυσιν εύρωμεν, τήν παροῦσαν, τήν τε μέλλουσαν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμι ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμί Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ δόξα ἅμα τῷ ἀγ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἱ νων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΖ'. Εἰ τὰ ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε, πῶς, ἐὰν εἴπω ὑμῖν τὰ ἐπουράνια, πιστεύσετε; Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐ ρανοῦ καταβάς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ. . α'. Ο πολλάκις εἶπον, τοῦτο καὶ νῦν ἐρῶ, καὶ οὐ παύ- σομαι λέγων. Τί δὲ τοῦτό ἐστιν; Οτι μέλλων ὁ Ἰησοῦς ὑψηλῶν ἅπτεσθαι δογμάτων, διὰ τὴν τῶν ἀκουόντων ἀσθένειαν ἑαυτὸν κατέχει πολλάκις, καὶ οὐ συνεχῶς τοῖς ἀξίοις τῆς μεγαλωσύνης αὐτοῦ λόγοις ἐνδιατρίβει, ἀλλὰ μᾶλλον τοῖς συγκατάβασιν ἔχουσι. Τὸ μὲν γὰρ ὑψηλὸν καὶ μέγα, καὶ ἅπαξ λεχθέν, ἱκανὸν παραστή σαι τὴν ἀξίαν ἐκείνην, καθόσον ἡμῖν ἀκοῦσαι δυνα- τόν· τὰ δὲ ταπεινότερα καὶ ἐγγὺς τῆς τῶν ἀκροωμέ- νων διανοίας, εἰ μὴ διηνεκῶς ἐλέγετο, οὐ ταχέως κατέσχε τὰ ὑψηλὰ τὸν χαμαίζηλον ἀκροατήν. Διὰ δὴ τοῦτό ἐστι καὶ τὰ πλείονα ταπεινότερα τῶν ὑψηλῶν εἰρημένα παρ' αὐτοῦ. Ἀλλ᾿ ἵνα μὴ τοῦτο ἑτέραν τινὰ ἐργάσηται βλάβην πάλιν, κατέχον κάτω τὸν μαθητήν, οὐχ ἁπλῶς τὰ καταδεέστερα τίθησιν, ἂν μὴ πρότερον εἴπῃ καὶ τὴν αἰτίαν δι᾿ ἣν ταῦτα λέγει· 8 δὴ 1 καὶ ἐνταῦθα πεποίηκεν. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπε περὶ τοῦ βα- πτίσματος ἅπερ εἶπε, καὶ τῆς κατὰ χάριν γεννήσεως τῆς ἐν τῇ γῇ γινομένης, βουλόμενος καὶ εἰς τὴν γέν νησιν καθεῖναι τὴν ἑαυτοῦ τὴν ἀπόῤῥητον ἐκείνην καὶ ἄφραστον, τέως διαβαστάζει, καὶ οὐ καθίησιν· εἶτα καὶ τὴν αἰτίαν ο λέγει, δι' ἣν οὐ καθίησι. Τίς δέ ἐστιν αὕτη ; Η παχύτης καὶ ἡ ἀσθένεια τῶν ἀκουόν των. Καὶ ταύτην αινιττόμενος ὁ ἐπήγαγε λέγων· Εἰ τὰ ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε, πῶς, ἐὰν εἴπω ὑμῖν τὰ ἐπουράνια, πιστεύσετε; Ωστε ὅπου- περ ἂν εἴπῃ μέτριόν τι καὶ ταπεινὸν, τῇ τῶν ἀκουόν- των ἀσθενείᾳ λογιστέον αὐτό. Τὰ δὲ ἐπίγεια ἐνταῦθα τινὲς μὲν περὶ τοῦ ἀνέμου φασὶν εἰρῆσθαι· τουτέστιν, εἰ καὶ ὑπόδειγμα ἀπὸ τῶν ἐπιγείων ἔδωκα, καὶ οὐδὲ οὕτως ἐπείσθητε, [154] πῶς δυνήσεσθε τὰ ὑψηλότερα μαθεῖν ; Εἰ δὲ τὸ βάπτισμα ἐπίγειον ἐνταῦθα λέγοι, μὴ θαυμάσῃς. Η γὰρ διὰ τὸ ἐν τῇ γῇ τελεῖσθαι, ἡ πρὸς σύγκρισιν τῆς ἑαυτοῦ γεννήσεως τῆς φρικωδε στάτης ἐκείνης ὀνομάζων οὕτως αὐτὸ καλεῖ. Εἰ γὰρ d καὶ ἐπουράνιος αὕτη ἡ γέννησις, ἀλλὰ πρὸς ἐκείνην παραβαλλομένη τὴν ἀληθῆ, καὶ ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσία; οὖσαν, ἐπίγειός ἐστι. Καὶ καλῶς οὐκ εἶπεν, Οὐχὶ νοεῖτε, ἀλλ', Οὐ πιστεύετε. Οταν μὲν γὰρ πρὸς ἐκεῖνά τις δυσκολαίνῃ, ἃ διὰ τοῦ νοῦ λαβεῖν ἔστι, καὶ μὴ ῥᾳδίως καταδέχηται, εἰκότως ἂν ἄνοιαν ἐγκαλοῖτο· ὅταν δὲ ταῦτα μὴ δέχηται, & λογισμῷ μὲν οὐκ ἔστι λαβεῖν, πίστει δὲ μόνῃ, οὐκ ἔτι ἀνοίας, ἀλλ' ἀπιστίας ἐστὶ τὸ ἔγκλημα. Απάγων οὖν αὐτὸν τοῦ μὴ ζητεῖν λογισμοῖς τὸ λεχθέν, σφοδρότερον αὐτοῦ καθικνεῖται, ἀπιστίαν ἐγκαλῶν. Εἰ δὲ τὴν ἡμετέραν πίστει χρὴ * Morel. καθώς, Savil. καθόσον. ib. Morel. καὶ ἁπτόμενα της. Paulo post quidam των χαμαιζήλων ἀκροατών. Fr. Are- tinus hunc locum sic vertit, non facile humilem auditorem ad alla erigunt, ac si legerit, οὐ ταχέως ἀνήγαγεν εἰς τὰ ὑψηλά. » Alii ταῦτα ἐρεῖ· δ δή. • Ali οὐ μὴν καθίησι καὶ τὴν αἰτίαν. & Morel. ἣν δὴ καὶ αἰνιττ. δέχεσθαι γέννησιν, τίνος ἂν εἶεν ἄξιοι οἱ τὴν τοῦ Μ νογενοῦς λογισμοῖς περιεργαζόμενοι ; Αλλ᾽ ἴσως εἴτ τις ἂν, καὶ τίνος ἕνεκεν ἐλέγετο ταῦτα, εἰ μὴ ἔμελλ πιστεύειν οἱ ἀκούοντες; "Οτι εἰ καὶ ἐκεῖνοι μὴ ἐπ στευον, ἀλλ' οἱ μετ' αὐτοὺς ἔμελλον αὐτὰ δέχεσθ καὶ κερδαίνειν. Καθικνούμενος τοίνυν αὐτοῦ σφοδρ τατα, δείκνυσι λοιπὸν ὅτι οὐ ταῦτα οἶδε μόνον, ἀλ καὶ ἕτερα πολλῷ πλείω τούτων καὶ μείζω Ὅθεν κ τοῦτο διὰ τῆς ἐπαγωγῆς ἐδήλωσεν, οὕτως εἰπών· Κ οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ τοῦ οὐρανοῦ καταβας, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, δι ἐν τῷ οὐρανῷ. Καὶ ποία αὕτη ἡ ἀκολουθία, φη Μεγίστη μὲν οὖν, καὶ ο σφόδρα τοῖς ἔμπροσθεν σι άδουσα. Ἐπειδὴ γὰρ ἐκεῖνος εἶπεν, ὅτι οίδαμεν ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας διδάσκαλος, τοῦτο αὐτὸ δια θοῦται, μονονουχί λέγων· μὴ νομίσῃς με οὕτως εξ διδάσκαλον ὡς τοὺς πολλοὺς τῶν προφητῶν ἀπὸ γ ὄντας. Εξ οὐρανοῦ γὰρ πάρειμι νῦν. Τῶν μὲν γὰρ προφητῶν οὐδεὶς ἀναβέβηκεν ἐκεῖ· ἐγὼ δὲ ἐκεῖ δι τρίβω. Εἶδες πῶς καὶ τὸ σφόδρα δοκοῦν ὑψηλὸν εἶν σφόδρα ἀνάξιον αὐτοῦ τῆς μεγαλωσύνης ἐστίν ; γὰρ ἐν οὐρανῷ μόνον ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ πανταχοῦ, : πάντα πληροί. Αλλ' ἔτι πρὸς τὴν ἀσθένειαν· ἀκροατοῦ διαλέγεται, κατὰ μικρὸν αὐτὸν ἀνάγ βουλόμενος. Υἱὸν δὲ ἀνθρώπου ἐνταῦθα οὐ τὴν σάρ ἐκάλεσεν, ἀλλ' ἀπὸ τῆς ἐλάττονος οὐσίας ὅλον ἑαυτ ἵν' οὕτως εἴπω, ὠνόμασε νῦν. Καὶ γὰρ τοῦτο ἔ αὐτῷ, πολλάκις μὲν ἀπὸ τῆς θεότητος, πολλάκις ἀπὸ τῆς ἀνθρωπότητος τὸ πᾶν καλεῖν. Καὶ καὶ Μωϋσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, φησὶν, οὗ ὑψωθῆναι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Πάλιν τοῦτο δοκεῖ ἀπηρτῆσθαι τῶν ἔμπροσθεν, πολλὴ καὶ αὐτὸ τὴν συνάφειαν ἔχει. Εἰπὼν γὰρ τὴν μεγίς εἰς ἀνθρώπους γεγεννημένην ευεργεσίαν διὰ τοῦ πτίσματος, ἐπάγει καὶ τὴν ταύτης αἰτίαν, καὶ ἐκε οὐκ ἐλάττονα, τὴν διὰ τοῦ σταυροῦ. Ωσπερ οὖν α Παῦλος Κορινθίοις διαλεγόμενος, ταύτας ὁμοῦ τί τὰς εὐεργεσίας, οὕτω λέγων· Μὴ Παῦλος ἐσταυρ ὑπὲρ ὑμῶν, ἢ εἰς τὸ ὄνομα Παύλου [155] έδα σθητε; Μάλιστα γὰρ πάντων τὰ δύο ταῦτα τὴν τον αὐτοῦ δείκνυσιν ἀγάπην, ὅτι τε ὑπὲρ έχ ἔπαθε, καὶ ὅτι ἀποθανὼν ὑπὲρ ἐχθρῶν, διὰ τοῦ πτίσματος ὁλόκληρον τῶν ἁμαρτημάτων τὴν συ ρησιν ἐδωρήσατο. β'. Τίνος δὲ ἔνεκεν οὐκ εἶπε σαφῶς, ὅτι μέλλω ε ροῦσθαι, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν παλαιὸν παρέπεμψε τύπου ἀκροατάς; Πρῶτον μὲν, ἵνα μάθωσιν ἡ ὅτι συγ τὰ παλαιὰ τοῖς καινοῖς, καὶ οὐκ ἀλλότρια το ἐκεῖνα· ἔπειτα ἵνα γνῷς, ὅτι οὐκ ἄκων ἐπὶ τὸ αὐτῷ τις ἀπὸ τοῦ πράγματος γίνεται βλάβη ἤρχετο· καὶ ἔτι πρὸς τούτοις ἵνα μάθῃς, ὅτι πολλοῖς ἐντεῦθεν τίκτεται σωτηρία. Ἵνα γὰρ μ λέγῃ, καὶ πῶς ἔνι εἰς τὸν σταυρωθέντα πιστεύσ σωθῆναι, ὅταν καὶ αὐτὸς ὑπὸ θανάτου κατεσχη e Morel. μεγίστη, αγαπητέ, καί. ι Morel. τῶν μ 6 Morel. ὥσπερ δὴ καί. • Savil. ἵνα μάθης

157 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. τον, καὶ τοῖς αὐτοῖς παρὰ ^ τοῦ κοινοῦ Δεσπότου τις μηθεὶς δώροις. Εἰ δὲ ὁ ἐν τοῖς μείζοσι καὶ πνευματι- κωτέροις ὁμότιμος ἡμῖν ὤν, δι' ἀνθρωπίνην τινὰ εὐ- τελῆ καὶ μικρὰν ὑπεροχὴν οὕτω πράως φέρει τὰ παρ' ἡμῶν, τίνος ἂν εἴημεν συγγνώμης ἄξιοι ἢ ποίας ἀπο λογίας ἡμεῖς, οἱ διὰ τὸν τοῦ Θεοῦ φόβον μὴ δυνάμε- νοι φιλοσοφείν, μᾶλλον δὲ οὐ βουλόμενοι, ὥσπερ ἐκεῖ νος διὰ τὸν ἡμέτερον ; Ταῦτα οὖν ἅπαντα λογιζόμε- · Morel. καὶ τοῖς παρά. 1: νοι, καὶ τὰ ἁμαρτήματα ἡμῶν ἐννοοῦντες, καὶ κοινὸν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, μελετῶμεν ἠρές πανταχοῦ φθέγγεσθαι, ἵνα ταπεινοὶ τῇ καρδίᾳ γεν μενοι, ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν ἀνάπαυσιν εύρωμεν, τήν παροῦσαν, τήν τε μέλλουσαν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμι ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμί Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ δόξα ἅμα τῷ ἀγ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἱ νων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΖ'. Εἰ τὰ ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε, πῶς, ἐὰν εἴπω ὑμῖν τὰ ἐπουράνια, πιστεύσετε; Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐ ρανοῦ καταβάς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ. . α'. Ο πολλάκις εἶπον, τοῦτο καὶ νῦν ἐρῶ, καὶ οὐ παύ- σομαι λέγων. Τί δὲ τοῦτό ἐστιν; Οτι μέλλων ὁ Ἰησοῦς ὑψηλῶν ἅπτεσθαι δογμάτων, διὰ τὴν τῶν ἀκουόντων ἀσθένειαν ἑαυτὸν κατέχει πολλάκις, καὶ οὐ συνεχῶς τοῖς ἀξίοις τῆς μεγαλωσύνης αὐτοῦ λόγοις ἐνδιατρίβει, ἀλλὰ μᾶλλον τοῖς συγκατάβασιν ἔχουσι. Τὸ μὲν γὰρ ὑψηλὸν καὶ μέγα, καὶ ἅπαξ λεχθέν, ἱκανὸν παραστή σαι τὴν ἀξίαν ἐκείνην, καθόσον ἡμῖν ἀκοῦσαι δυνα- τόν· τὰ δὲ ταπεινότερα καὶ ἐγγὺς τῆς τῶν ἀκροωμέ- νων διανοίας, εἰ μὴ διηνεκῶς ἐλέγετο, οὐ ταχέως κατέσχε τὰ ὑψηλὰ τὸν χαμαίζηλον ἀκροατήν. Διὰ δὴ τοῦτό ἐστι καὶ τὰ πλείονα ταπεινότερα τῶν ὑψηλῶν εἰρημένα παρ' αὐτοῦ. Ἀλλ᾿ ἵνα μὴ τοῦτο ἑτέραν τινὰ ἐργάσηται βλάβην πάλιν, κατέχον κάτω τὸν μαθητήν, οὐχ ἁπλῶς τὰ καταδεέστερα τίθησιν, ἂν μὴ πρότερον εἴπῃ καὶ τὴν αἰτίαν δι᾿ ἣν ταῦτα λέγει· 8 δὴ 1 καὶ ἐνταῦθα πεποίηκεν. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπε περὶ τοῦ βα- πτίσματος ἅπερ εἶπε, καὶ τῆς κατὰ χάριν γεννήσεως τῆς ἐν τῇ γῇ γινομένης, βουλόμενος καὶ εἰς τὴν γέν νησιν καθεῖναι τὴν ἑαυτοῦ τὴν ἀπόῤῥητον ἐκείνην καὶ ἄφραστον, τέως διαβαστάζει, καὶ οὐ καθίησιν· εἶτα καὶ τὴν αἰτίαν ο λέγει, δι' ἣν οὐ καθίησι. Τίς δέ ἐστιν αὕτη ; Η παχύτης καὶ ἡ ἀσθένεια τῶν ἀκουόν των. Καὶ ταύτην αινιττόμενος ὁ ἐπήγαγε λέγων· Εἰ τὰ ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε, πῶς, ἐὰν εἴπω ὑμῖν τὰ ἐπουράνια, πιστεύσετε; Ωστε ὅπου- περ ἂν εἴπῃ μέτριόν τι καὶ ταπεινὸν, τῇ τῶν ἀκουόν- των ἀσθενείᾳ λογιστέον αὐτό. Τὰ δὲ ἐπίγεια ἐνταῦθα τινὲς μὲν περὶ τοῦ ἀνέμου φασὶν εἰρῆσθαι· τουτέστιν, εἰ καὶ ὑπόδειγμα ἀπὸ τῶν ἐπιγείων ἔδωκα, καὶ οὐδὲ οὕτως ἐπείσθητε, [154] πῶς δυνήσεσθε τὰ ὑψηλότερα μαθεῖν ; Εἰ δὲ τὸ βάπτισμα ἐπίγειον ἐνταῦθα λέγοι, μὴ θαυμάσῃς. Η γὰρ διὰ τὸ ἐν τῇ γῇ τελεῖσθαι, ἡ πρὸς σύγκρισιν τῆς ἑαυτοῦ γεννήσεως τῆς φρικωδε στάτης ἐκείνης ὀνομάζων οὕτως αὐτὸ καλεῖ. Εἰ γὰρ d καὶ ἐπουράνιος αὕτη ἡ γέννησις, ἀλλὰ πρὸς ἐκείνην παραβαλλομένη τὴν ἀληθῆ, καὶ ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσία; οὖσαν, ἐπίγειός ἐστι. Καὶ καλῶς οὐκ εἶπεν, Οὐχὶ νοεῖτε, ἀλλ', Οὐ πιστεύετε. Οταν μὲν γὰρ πρὸς ἐκεῖνά τις δυσκολαίνῃ, ἃ διὰ τοῦ νοῦ λαβεῖν ἔστι, καὶ μὴ ῥᾳδίως καταδέχηται, εἰκότως ἂν ἄνοιαν ἐγκαλοῖτο· ὅταν δὲ ταῦτα μὴ δέχηται, & λογισμῷ μὲν οὐκ ἔστι λαβεῖν, πίστει δὲ μόνῃ, οὐκ ἔτι ἀνοίας, ἀλλ' ἀπιστίας ἐστὶ τὸ ἔγκλημα. Απάγων οὖν αὐτὸν τοῦ μὴ ζητεῖν λογισμοῖς τὸ λεχθέν, σφοδρότερον αὐτοῦ καθικνεῖται, ἀπιστίαν ἐγκαλῶν. Εἰ δὲ τὴν ἡμετέραν πίστει χρὴ * Morel. καθώς, Savil. καθόσον. ib. Morel. καὶ ἁπτόμενα της. Paulo post quidam των χαμαιζήλων ἀκροατών. Fr. Are- tinus hunc locum sic vertit, non facile humilem auditorem ad alla erigunt, ac si legerit, οὐ ταχέως ἀνήγαγεν εἰς τὰ ὑψηλά. » Alii ταῦτα ἐρεῖ· δ δή. • Ali οὐ μὴν καθίησι καὶ τὴν αἰτίαν. & Morel. ἣν δὴ καὶ αἰνιττ. δέχεσθαι γέννησιν, τίνος ἂν εἶεν ἄξιοι οἱ τὴν τοῦ Μ νογενοῦς λογισμοῖς περιεργαζόμενοι ; Αλλ᾽ ἴσως εἴτ τις ἂν, καὶ τίνος ἕνεκεν ἐλέγετο ταῦτα, εἰ μὴ ἔμελλ πιστεύειν οἱ ἀκούοντες; "Οτι εἰ καὶ ἐκεῖνοι μὴ ἐπ στευον, ἀλλ' οἱ μετ' αὐτοὺς ἔμελλον αὐτὰ δέχεσθ καὶ κερδαίνειν. Καθικνούμενος τοίνυν αὐτοῦ σφοδρ τατα, δείκνυσι λοιπὸν ὅτι οὐ ταῦτα οἶδε μόνον, ἀλ καὶ ἕτερα πολλῷ πλείω τούτων καὶ μείζω Ὅθεν κ τοῦτο διὰ τῆς ἐπαγωγῆς ἐδήλωσεν, οὕτως εἰπών· Κ οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ τοῦ οὐρανοῦ καταβας, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, δι ἐν τῷ οὐρανῷ. Καὶ ποία αὕτη ἡ ἀκολουθία, φη Μεγίστη μὲν οὖν, καὶ ο σφόδρα τοῖς ἔμπροσθεν σι άδουσα. Ἐπειδὴ γὰρ ἐκεῖνος εἶπεν, ὅτι οίδαμεν ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας διδάσκαλος, τοῦτο αὐτὸ δια θοῦται, μονονουχί λέγων· μὴ νομίσῃς με οὕτως εξ διδάσκαλον ὡς τοὺς πολλοὺς τῶν προφητῶν ἀπὸ γ ὄντας. Εξ οὐρανοῦ γὰρ πάρειμι νῦν. Τῶν μὲν γὰρ προφητῶν οὐδεὶς ἀναβέβηκεν ἐκεῖ· ἐγὼ δὲ ἐκεῖ δι τρίβω. Εἶδες πῶς καὶ τὸ σφόδρα δοκοῦν ὑψηλὸν εἶν σφόδρα ἀνάξιον αὐτοῦ τῆς μεγαλωσύνης ἐστίν ; γὰρ ἐν οὐρανῷ μόνον ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ πανταχοῦ, : πάντα πληροί. Αλλ' ἔτι πρὸς τὴν ἀσθένειαν· ἀκροατοῦ διαλέγεται, κατὰ μικρὸν αὐτὸν ἀνάγ βουλόμενος. Υἱὸν δὲ ἀνθρώπου ἐνταῦθα οὐ τὴν σάρ ἐκάλεσεν, ἀλλ' ἀπὸ τῆς ἐλάττονος οὐσίας ὅλον ἑαυτ ἵν' οὕτως εἴπω, ὠνόμασε νῦν. Καὶ γὰρ τοῦτο ἔ αὐτῷ, πολλάκις μὲν ἀπὸ τῆς θεότητος, πολλάκις ἀπὸ τῆς ἀνθρωπότητος τὸ πᾶν καλεῖν. Καὶ καὶ Μωϋσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, φησὶν, οὗ ὑψωθῆναι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Πάλιν τοῦτο δοκεῖ ἀπηρτῆσθαι τῶν ἔμπροσθεν, πολλὴ καὶ αὐτὸ τὴν συνάφειαν ἔχει. Εἰπὼν γὰρ τὴν μεγίς εἰς ἀνθρώπους γεγεννημένην ευεργεσίαν διὰ τοῦ πτίσματος, ἐπάγει καὶ τὴν ταύτης αἰτίαν, καὶ ἐκε οὐκ ἐλάττονα, τὴν διὰ τοῦ σταυροῦ. Ωσπερ οὖν α Παῦλος Κορινθίοις διαλεγόμενος, ταύτας ὁμοῦ τί τὰς εὐεργεσίας, οὕτω λέγων· Μὴ Παῦλος ἐσταυρ ὑπὲρ ὑμῶν, ἢ εἰς τὸ ὄνομα Παύλου [155] έδα σθητε; Μάλιστα γὰρ πάντων τὰ δύο ταῦτα τὴν τον αὐτοῦ δείκνυσιν ἀγάπην, ὅτι τε ὑπὲρ έχ ἔπαθε, καὶ ὅτι ἀποθανὼν ὑπὲρ ἐχθρῶν, διὰ τοῦ πτίσματος ὁλόκληρον τῶν ἁμαρτημάτων τὴν συ ρησιν ἐδωρήσατο. β'. Τίνος δὲ ἔνεκεν οὐκ εἶπε σαφῶς, ὅτι μέλλω ε ροῦσθαι, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν παλαιὸν παρέπεμψε τύπου ἀκροατάς; Πρῶτον μὲν, ἵνα μάθωσιν ἡ ὅτι συγ τὰ παλαιὰ τοῖς καινοῖς, καὶ οὐκ ἀλλότρια το ἐκεῖνα· ἔπειτα ἵνα γνῷς, ὅτι οὐκ ἄκων ἐπὶ τὸ αὐτῷ τις ἀπὸ τοῦ πράγματος γίνεται βλάβη ἤρχετο· καὶ ἔτι πρὸς τούτοις ἵνα μάθῃς, ὅτι πολλοῖς ἐντεῦθεν τίκτεται σωτηρία. Ἵνα γὰρ μ λέγῃ, καὶ πῶς ἔνι εἰς τὸν σταυρωθέντα πιστεύσ σωθῆναι, ὅταν καὶ αὐτὸς ὑπὸ θανάτου κατεσχη e Morel. μεγίστη, αγαπητέ, καί. ι Morel. τῶν μ 6 Morel. ὥσπερ δὴ καί. • Savil. ἵνα μάθης

157 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. τον, καὶ τοῖς αὐτοῖς παρὰ ^ τοῦ κοινοῦ Δεσπότου τις μηθεὶς δώροις. Εἰ δὲ ὁ ἐν τοῖς μείζοσι καὶ πνευματι- κωτέροις ὁμότιμος ἡμῖν ὤν, δι' ἀνθρωπίνην τινὰ εὐ- τελῆ καὶ μικρὰν ὑπεροχὴν οὕτω πράως φέρει τὰ παρ' ἡμῶν, τίνος ἂν εἴημεν συγγνώμης ἄξιοι ἢ ποίας ἀπο λογίας ἡμεῖς, οἱ διὰ τὸν τοῦ Θεοῦ φόβον μὴ δυνάμε- νοι φιλοσοφείν, μᾶλλον δὲ οὐ βουλόμενοι, ὥσπερ ἐκεῖ νος διὰ τὸν ἡμέτερον ; Ταῦτα οὖν ἅπαντα λογιζόμε- · Morel. καὶ τοῖς παρά. 1: νοι, καὶ τὰ ἁμαρτήματα ἡμῶν ἐννοοῦντες, καὶ κοινὸν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, μελετῶμεν ἠρές πανταχοῦ φθέγγεσθαι, ἵνα ταπεινοὶ τῇ καρδίᾳ γεν μενοι, ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν ἀνάπαυσιν εύρωμεν, τήν παροῦσαν, τήν τε μέλλουσαν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμι ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμί Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ δόξα ἅμα τῷ ἀγ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἱ νων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΖ'. Εἰ τὰ ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε, πῶς, ἐὰν εἴπω ὑμῖν τὰ ἐπουράνια, πιστεύσετε; Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐ ρανοῦ καταβάς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ. . α'. Ο πολλάκις εἶπον, τοῦτο καὶ νῦν ἐρῶ, καὶ οὐ παύ- σομαι λέγων. Τί δὲ τοῦτό ἐστιν; Οτι μέλλων ὁ Ἰησοῦς ὑψηλῶν ἅπτεσθαι δογμάτων, διὰ τὴν τῶν ἀκουόντων ἀσθένειαν ἑαυτὸν κατέχει πολλάκις, καὶ οὐ συνεχῶς τοῖς ἀξίοις τῆς μεγαλωσύνης αὐτοῦ λόγοις ἐνδιατρίβει, ἀλλὰ μᾶλλον τοῖς συγκατάβασιν ἔχουσι. Τὸ μὲν γὰρ ὑψηλὸν καὶ μέγα, καὶ ἅπαξ λεχθέν, ἱκανὸν παραστή σαι τὴν ἀξίαν ἐκείνην, καθόσον ἡμῖν ἀκοῦσαι δυνα- τόν· τὰ δὲ ταπεινότερα καὶ ἐγγὺς τῆς τῶν ἀκροωμέ- νων διανοίας, εἰ μὴ διηνεκῶς ἐλέγετο, οὐ ταχέως κατέσχε τὰ ὑψηλὰ τὸν χαμαίζηλον ἀκροατήν. Διὰ δὴ τοῦτό ἐστι καὶ τὰ πλείονα ταπεινότερα τῶν ὑψηλῶν εἰρημένα παρ' αὐτοῦ. Ἀλλ᾿ ἵνα μὴ τοῦτο ἑτέραν τινὰ ἐργάσηται βλάβην πάλιν, κατέχον κάτω τὸν μαθητήν, οὐχ ἁπλῶς τὰ καταδεέστερα τίθησιν, ἂν μὴ πρότερον εἴπῃ καὶ τὴν αἰτίαν δι᾿ ἣν ταῦτα λέγει· 8 δὴ 1 καὶ ἐνταῦθα πεποίηκεν. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπε περὶ τοῦ βα- πτίσματος ἅπερ εἶπε, καὶ τῆς κατὰ χάριν γεννήσεως τῆς ἐν τῇ γῇ γινομένης, βουλόμενος καὶ εἰς τὴν γέν νησιν καθεῖναι τὴν ἑαυτοῦ τὴν ἀπόῤῥητον ἐκείνην καὶ ἄφραστον, τέως διαβαστάζει, καὶ οὐ καθίησιν· εἶτα καὶ τὴν αἰτίαν ο λέγει, δι' ἣν οὐ καθίησι. Τίς δέ ἐστιν αὕτη ; Η παχύτης καὶ ἡ ἀσθένεια τῶν ἀκουόν των. Καὶ ταύτην αινιττόμενος ὁ ἐπήγαγε λέγων· Εἰ τὰ ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε, πῶς, ἐὰν εἴπω ὑμῖν τὰ ἐπουράνια, πιστεύσετε; Ωστε ὅπου- περ ἂν εἴπῃ μέτριόν τι καὶ ταπεινὸν, τῇ τῶν ἀκουόν- των ἀσθενείᾳ λογιστέον αὐτό. Τὰ δὲ ἐπίγεια ἐνταῦθα τινὲς μὲν περὶ τοῦ ἀνέμου φασὶν εἰρῆσθαι· τουτέστιν, εἰ καὶ ὑπόδειγμα ἀπὸ τῶν ἐπιγείων ἔδωκα, καὶ οὐδὲ οὕτως ἐπείσθητε, [154] πῶς δυνήσεσθε τὰ ὑψηλότερα μαθεῖν ; Εἰ δὲ τὸ βάπτισμα ἐπίγειον ἐνταῦθα λέγοι, μὴ θαυμάσῃς. Η γὰρ διὰ τὸ ἐν τῇ γῇ τελεῖσθαι, ἡ πρὸς σύγκρισιν τῆς ἑαυτοῦ γεννήσεως τῆς φρικωδε στάτης ἐκείνης ὀνομάζων οὕτως αὐτὸ καλεῖ. Εἰ γὰρ d καὶ ἐπουράνιος αὕτη ἡ γέννησις, ἀλλὰ πρὸς ἐκείνην παραβαλλομένη τὴν ἀληθῆ, καὶ ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσία; οὖσαν, ἐπίγειός ἐστι. Καὶ καλῶς οὐκ εἶπεν, Οὐχὶ νοεῖτε, ἀλλ', Οὐ πιστεύετε. Οταν μὲν γὰρ πρὸς ἐκεῖνά τις δυσκολαίνῃ, ἃ διὰ τοῦ νοῦ λαβεῖν ἔστι, καὶ μὴ ῥᾳδίως καταδέχηται, εἰκότως ἂν ἄνοιαν ἐγκαλοῖτο· ὅταν δὲ ταῦτα μὴ δέχηται, & λογισμῷ μὲν οὐκ ἔστι λαβεῖν, πίστει δὲ μόνῃ, οὐκ ἔτι ἀνοίας, ἀλλ' ἀπιστίας ἐστὶ τὸ ἔγκλημα. Απάγων οὖν αὐτὸν τοῦ μὴ ζητεῖν λογισμοῖς τὸ λεχθέν, σφοδρότερον αὐτοῦ καθικνεῖται, ἀπιστίαν ἐγκαλῶν. Εἰ δὲ τὴν ἡμετέραν πίστει χρὴ * Morel. καθώς, Savil. καθόσον. ib. Morel. καὶ ἁπτόμενα της. Paulo post quidam των χαμαιζήλων ἀκροατών. Fr. Are- tinus hunc locum sic vertit, non facile humilem auditorem ad alla erigunt, ac si legerit, οὐ ταχέως ἀνήγαγεν εἰς τὰ ὑψηλά. » Alii ταῦτα ἐρεῖ· δ δή. • Ali οὐ μὴν καθίησι καὶ τὴν αἰτίαν. & Morel. ἣν δὴ καὶ αἰνιττ. δέχεσθαι γέννησιν, τίνος ἂν εἶεν ἄξιοι οἱ τὴν τοῦ Μ νογενοῦς λογισμοῖς περιεργαζόμενοι ; Αλλ᾽ ἴσως εἴτ τις ἂν, καὶ τίνος ἕνεκεν ἐλέγετο ταῦτα, εἰ μὴ ἔμελλ πιστεύειν οἱ ἀκούοντες; "Οτι εἰ καὶ ἐκεῖνοι μὴ ἐπ στευον, ἀλλ' οἱ μετ' αὐτοὺς ἔμελλον αὐτὰ δέχεσθ καὶ κερδαίνειν. Καθικνούμενος τοίνυν αὐτοῦ σφοδρ τατα, δείκνυσι λοιπὸν ὅτι οὐ ταῦτα οἶδε μόνον, ἀλ καὶ ἕτερα πολλῷ πλείω τούτων καὶ μείζω Ὅθεν κ τοῦτο διὰ τῆς ἐπαγωγῆς ἐδήλωσεν, οὕτως εἰπών· Κ οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ τοῦ οὐρανοῦ καταβας, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, δι ἐν τῷ οὐρανῷ. Καὶ ποία αὕτη ἡ ἀκολουθία, φη Μεγίστη μὲν οὖν, καὶ ο σφόδρα τοῖς ἔμπροσθεν σι άδουσα. Ἐπειδὴ γὰρ ἐκεῖνος εἶπεν, ὅτι οίδαμεν ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας διδάσκαλος, τοῦτο αὐτὸ δια θοῦται, μονονουχί λέγων· μὴ νομίσῃς με οὕτως εξ διδάσκαλον ὡς τοὺς πολλοὺς τῶν προφητῶν ἀπὸ γ ὄντας. Εξ οὐρανοῦ γὰρ πάρειμι νῦν. Τῶν μὲν γὰρ προφητῶν οὐδεὶς ἀναβέβηκεν ἐκεῖ· ἐγὼ δὲ ἐκεῖ δι τρίβω. Εἶδες πῶς καὶ τὸ σφόδρα δοκοῦν ὑψηλὸν εἶν σφόδρα ἀνάξιον αὐτοῦ τῆς μεγαλωσύνης ἐστίν ; γὰρ ἐν οὐρανῷ μόνον ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ πανταχοῦ, : πάντα πληροί. Αλλ' ἔτι πρὸς τὴν ἀσθένειαν· ἀκροατοῦ διαλέγεται, κατὰ μικρὸν αὐτὸν ἀνάγ βουλόμενος. Υἱὸν δὲ ἀνθρώπου ἐνταῦθα οὐ τὴν σάρ ἐκάλεσεν, ἀλλ' ἀπὸ τῆς ἐλάττονος οὐσίας ὅλον ἑαυτ ἵν' οὕτως εἴπω, ὠνόμασε νῦν. Καὶ γὰρ τοῦτο ἔ αὐτῷ, πολλάκις μὲν ἀπὸ τῆς θεότητος, πολλάκις ἀπὸ τῆς ἀνθρωπότητος τὸ πᾶν καλεῖν. Καὶ καὶ Μωϋσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, φησὶν, οὗ ὑψωθῆναι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Πάλιν τοῦτο δοκεῖ ἀπηρτῆσθαι τῶν ἔμπροσθεν, πολλὴ καὶ αὐτὸ τὴν συνάφειαν ἔχει. Εἰπὼν γὰρ τὴν μεγίς εἰς ἀνθρώπους γεγεννημένην ευεργεσίαν διὰ τοῦ πτίσματος, ἐπάγει καὶ τὴν ταύτης αἰτίαν, καὶ ἐκε οὐκ ἐλάττονα, τὴν διὰ τοῦ σταυροῦ. Ωσπερ οὖν α Παῦλος Κορινθίοις διαλεγόμενος, ταύτας ὁμοῦ τί τὰς εὐεργεσίας, οὕτω λέγων· Μὴ Παῦλος ἐσταυρ ὑπὲρ ὑμῶν, ἢ εἰς τὸ ὄνομα Παύλου [155] έδα σθητε; Μάλιστα γὰρ πάντων τὰ δύο ταῦτα τὴν τον αὐτοῦ δείκνυσιν ἀγάπην, ὅτι τε ὑπὲρ έχ ἔπαθε, καὶ ὅτι ἀποθανὼν ὑπὲρ ἐχθρῶν, διὰ τοῦ πτίσματος ὁλόκληρον τῶν ἁμαρτημάτων τὴν συ ρησιν ἐδωρήσατο. β'. Τίνος δὲ ἔνεκεν οὐκ εἶπε σαφῶς, ὅτι μέλλω ε ροῦσθαι, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν παλαιὸν παρέπεμψε τύπου ἀκροατάς; Πρῶτον μὲν, ἵνα μάθωσιν ἡ ὅτι συγ τὰ παλαιὰ τοῖς καινοῖς, καὶ οὐκ ἀλλότρια το ἐκεῖνα· ἔπειτα ἵνα γνῷς, ὅτι οὐκ ἄκων ἐπὶ τὸ αὐτῷ τις ἀπὸ τοῦ πράγματος γίνεται βλάβη ἤρχετο· καὶ ἔτι πρὸς τούτοις ἵνα μάθῃς, ὅτι πολλοῖς ἐντεῦθεν τίκτεται σωτηρία. Ἵνα γὰρ μ λέγῃ, καὶ πῶς ἔνι εἰς τὸν σταυρωθέντα πιστεύσ σωθῆναι, ὅταν καὶ αὐτὸς ὑπὸ θανάτου κατεσχη e Morel. μεγίστη, αγαπητέ, καί. ι Morel. τῶν μ 6 Morel. ὥσπερ δὴ καί. • Savil. ἵνα μάθης

157 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINΟΡ. τον, καὶ τοῖς αὐτοῖς παρὰ ^ τοῦ κοινοῦ Δεσπότου τις μηθεὶς δώροις. Εἰ δὲ ὁ ἐν τοῖς μείζοσι καὶ πνευματι- κωτέροις ὁμότιμος ἡμῖν ὤν, δι' ἀνθρωπίνην τινὰ εὐ- τελῆ καὶ μικρὰν ὑπεροχὴν οὕτω πράως φέρει τὰ παρ' ἡμῶν, τίνος ἂν εἴημεν συγγνώμης ἄξιοι ἢ ποίας ἀπο λογίας ἡμεῖς, οἱ διὰ τὸν τοῦ Θεοῦ φόβον μὴ δυνάμε- νοι φιλοσοφείν, μᾶλλον δὲ οὐ βουλόμενοι, ὥσπερ ἐκεῖ νος διὰ τὸν ἡμέτερον ; Ταῦτα οὖν ἅπαντα λογιζόμε- · Morel. καὶ τοῖς παρά. 1: νοι, καὶ τὰ ἁμαρτήματα ἡμῶν ἐννοοῦντες, καὶ κοινὸν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, μελετῶμεν ἠρές πανταχοῦ φθέγγεσθαι, ἵνα ταπεινοὶ τῇ καρδίᾳ γεν μενοι, ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν ἀνάπαυσιν εύρωμεν, τήν παροῦσαν, τήν τε μέλλουσαν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμι ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμί Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ δόξα ἅμα τῷ ἀγ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἱ νων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΖ'. Εἰ τὰ ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε, πῶς, ἐὰν εἴπω ὑμῖν τὰ ἐπουράνια, πιστεύσετε; Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐ ρανοῦ καταβάς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ. . α'. Ο πολλάκις εἶπον, τοῦτο καὶ νῦν ἐρῶ, καὶ οὐ παύ- σομαι λέγων. Τί δὲ τοῦτό ἐστιν; Οτι μέλλων ὁ Ἰησοῦς ὑψηλῶν ἅπτεσθαι δογμάτων, διὰ τὴν τῶν ἀκουόντων ἀσθένειαν ἑαυτὸν κατέχει πολλάκις, καὶ οὐ συνεχῶς τοῖς ἀξίοις τῆς μεγαλωσύνης αὐτοῦ λόγοις ἐνδιατρίβει, ἀλλὰ μᾶλλον τοῖς συγκατάβασιν ἔχουσι. Τὸ μὲν γὰρ ὑψηλὸν καὶ μέγα, καὶ ἅπαξ λεχθέν, ἱκανὸν παραστή σαι τὴν ἀξίαν ἐκείνην, καθόσον ἡμῖν ἀκοῦσαι δυνα- τόν· τὰ δὲ ταπεινότερα καὶ ἐγγὺς τῆς τῶν ἀκροωμέ- νων διανοίας, εἰ μὴ διηνεκῶς ἐλέγετο, οὐ ταχέως κατέσχε τὰ ὑψηλὰ τὸν χαμαίζηλον ἀκροατήν. Διὰ δὴ τοῦτό ἐστι καὶ τὰ πλείονα ταπεινότερα τῶν ὑψηλῶν εἰρημένα παρ' αὐτοῦ. Ἀλλ᾿ ἵνα μὴ τοῦτο ἑτέραν τινὰ ἐργάσηται βλάβην πάλιν, κατέχον κάτω τὸν μαθητήν, οὐχ ἁπλῶς τὰ καταδεέστερα τίθησιν, ἂν μὴ πρότερον εἴπῃ καὶ τὴν αἰτίαν δι᾿ ἣν ταῦτα λέγει· 8 δὴ 1 καὶ ἐνταῦθα πεποίηκεν. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπε περὶ τοῦ βα- πτίσματος ἅπερ εἶπε, καὶ τῆς κατὰ χάριν γεννήσεως τῆς ἐν τῇ γῇ γινομένης, βουλόμενος καὶ εἰς τὴν γέν νησιν καθεῖναι τὴν ἑαυτοῦ τὴν ἀπόῤῥητον ἐκείνην καὶ ἄφραστον, τέως διαβαστάζει, καὶ οὐ καθίησιν· εἶτα καὶ τὴν αἰτίαν ο λέγει, δι' ἣν οὐ καθίησι. Τίς δέ ἐστιν αὕτη ; Η παχύτης καὶ ἡ ἀσθένεια τῶν ἀκουόν των. Καὶ ταύτην αινιττόμενος ὁ ἐπήγαγε λέγων· Εἰ τὰ ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε, πῶς, ἐὰν εἴπω ὑμῖν τὰ ἐπουράνια, πιστεύσετε; Ωστε ὅπου- περ ἂν εἴπῃ μέτριόν τι καὶ ταπεινὸν, τῇ τῶν ἀκουόν- των ἀσθενείᾳ λογιστέον αὐτό. Τὰ δὲ ἐπίγεια ἐνταῦθα τινὲς μὲν περὶ τοῦ ἀνέμου φασὶν εἰρῆσθαι· τουτέστιν, εἰ καὶ ὑπόδειγμα ἀπὸ τῶν ἐπιγείων ἔδωκα, καὶ οὐδὲ οὕτως ἐπείσθητε, [154] πῶς δυνήσεσθε τὰ ὑψηλότερα μαθεῖν ; Εἰ δὲ τὸ βάπτισμα ἐπίγειον ἐνταῦθα λέγοι, μὴ θαυμάσῃς. Η γὰρ διὰ τὸ ἐν τῇ γῇ τελεῖσθαι, ἡ πρὸς σύγκρισιν τῆς ἑαυτοῦ γεννήσεως τῆς φρικωδε στάτης ἐκείνης ὀνομάζων οὕτως αὐτὸ καλεῖ. Εἰ γὰρ d καὶ ἐπουράνιος αὕτη ἡ γέννησις, ἀλλὰ πρὸς ἐκείνην παραβαλλομένη τὴν ἀληθῆ, καὶ ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσία; οὖσαν, ἐπίγειός ἐστι. Καὶ καλῶς οὐκ εἶπεν, Οὐχὶ νοεῖτε, ἀλλ', Οὐ πιστεύετε. Οταν μὲν γὰρ πρὸς ἐκεῖνά τις δυσκολαίνῃ, ἃ διὰ τοῦ νοῦ λαβεῖν ἔστι, καὶ μὴ ῥᾳδίως καταδέχηται, εἰκότως ἂν ἄνοιαν ἐγκαλοῖτο· ὅταν δὲ ταῦτα μὴ δέχηται, & λογισμῷ μὲν οὐκ ἔστι λαβεῖν, πίστει δὲ μόνῃ, οὐκ ἔτι ἀνοίας, ἀλλ' ἀπιστίας ἐστὶ τὸ ἔγκλημα. Απάγων οὖν αὐτὸν τοῦ μὴ ζητεῖν λογισμοῖς τὸ λεχθέν, σφοδρότερον αὐτοῦ καθικνεῖται, ἀπιστίαν ἐγκαλῶν. Εἰ δὲ τὴν ἡμετέραν πίστει χρὴ * Morel. καθώς, Savil. καθόσον. ib. Morel. καὶ ἁπτόμενα της. Paulo post quidam των χαμαιζήλων ἀκροατών. Fr. Are- tinus hunc locum sic vertit, non facile humilem auditorem ad alla erigunt, ac si legerit, οὐ ταχέως ἀνήγαγεν εἰς τὰ ὑψηλά. » Alii ταῦτα ἐρεῖ· δ δή. • Ali οὐ μὴν καθίησι καὶ τὴν αἰτίαν. & Morel. ἣν δὴ καὶ αἰνιττ. δέχεσθαι γέννησιν, τίνος ἂν εἶεν ἄξιοι οἱ τὴν τοῦ Μ νογενοῦς λογισμοῖς περιεργαζόμενοι ; Αλλ᾽ ἴσως εἴτ τις ἂν, καὶ τίνος ἕνεκεν ἐλέγετο ταῦτα, εἰ μὴ ἔμελλ πιστεύειν οἱ ἀκούοντες; "Οτι εἰ καὶ ἐκεῖνοι μὴ ἐπ στευον, ἀλλ' οἱ μετ' αὐτοὺς ἔμελλον αὐτὰ δέχεσθ καὶ κερδαίνειν. Καθικνούμενος τοίνυν αὐτοῦ σφοδρ τατα, δείκνυσι λοιπὸν ὅτι οὐ ταῦτα οἶδε μόνον, ἀλ καὶ ἕτερα πολλῷ πλείω τούτων καὶ μείζω Ὅθεν κ τοῦτο διὰ τῆς ἐπαγωγῆς ἐδήλωσεν, οὕτως εἰπών· Κ οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ τοῦ οὐρανοῦ καταβας, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, δι ἐν τῷ οὐρανῷ. Καὶ ποία αὕτη ἡ ἀκολουθία, φη Μεγίστη μὲν οὖν, καὶ ο σφόδρα τοῖς ἔμπροσθεν σι άδουσα. Ἐπειδὴ γὰρ ἐκεῖνος εἶπεν, ὅτι οίδαμεν ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας διδάσκαλος, τοῦτο αὐτὸ δια θοῦται, μονονουχί λέγων· μὴ νομίσῃς με οὕτως εξ διδάσκαλον ὡς τοὺς πολλοὺς τῶν προφητῶν ἀπὸ γ ὄντας. Εξ οὐρανοῦ γὰρ πάρειμι νῦν. Τῶν μὲν γὰρ προφητῶν οὐδεὶς ἀναβέβηκεν ἐκεῖ· ἐγὼ δὲ ἐκεῖ δι τρίβω. Εἶδες πῶς καὶ τὸ σφόδρα δοκοῦν ὑψηλὸν εἶν σφόδρα ἀνάξιον αὐτοῦ τῆς μεγαλωσύνης ἐστίν ; γὰρ ἐν οὐρανῷ μόνον ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ πανταχοῦ, : πάντα πληροί. Αλλ' ἔτι πρὸς τὴν ἀσθένειαν· ἀκροατοῦ διαλέγεται, κατὰ μικρὸν αὐτὸν ἀνάγ βουλόμενος. Υἱὸν δὲ ἀνθρώπου ἐνταῦθα οὐ τὴν σάρ ἐκάλεσεν, ἀλλ' ἀπὸ τῆς ἐλάττονος οὐσίας ὅλον ἑαυτ ἵν' οὕτως εἴπω, ὠνόμασε νῦν. Καὶ γὰρ τοῦτο ἔ αὐτῷ, πολλάκις μὲν ἀπὸ τῆς θεότητος, πολλάκις ἀπὸ τῆς ἀνθρωπότητος τὸ πᾶν καλεῖν. Καὶ καὶ Μωϋσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, φησὶν, οὗ ὑψωθῆναι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Πάλιν τοῦτο δοκεῖ ἀπηρτῆσθαι τῶν ἔμπροσθεν, πολλὴ καὶ αὐτὸ τὴν συνάφειαν ἔχει. Εἰπὼν γὰρ τὴν μεγίς εἰς ἀνθρώπους γεγεννημένην ευεργεσίαν διὰ τοῦ πτίσματος, ἐπάγει καὶ τὴν ταύτης αἰτίαν, καὶ ἐκε οὐκ ἐλάττονα, τὴν διὰ τοῦ σταυροῦ. Ωσπερ οὖν α Παῦλος Κορινθίοις διαλεγόμενος, ταύτας ὁμοῦ τί τὰς εὐεργεσίας, οὕτω λέγων· Μὴ Παῦλος ἐσταυρ ὑπὲρ ὑμῶν, ἢ εἰς τὸ ὄνομα Παύλου [155] έδα σθητε; Μάλιστα γὰρ πάντων τὰ δύο ταῦτα τὴν τον αὐτοῦ δείκνυσιν ἀγάπην, ὅτι τε ὑπὲρ έχ ἔπαθε, καὶ ὅτι ἀποθανὼν ὑπὲρ ἐχθρῶν, διὰ τοῦ πτίσματος ὁλόκληρον τῶν ἁμαρτημάτων τὴν συ ρησιν ἐδωρήσατο. β'. Τίνος δὲ ἔνεκεν οὐκ εἶπε σαφῶς, ὅτι μέλλω ε ροῦσθαι, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν παλαιὸν παρέπεμψε τύπου ἀκροατάς; Πρῶτον μὲν, ἵνα μάθωσιν ἡ ὅτι συγ τὰ παλαιὰ τοῖς καινοῖς, καὶ οὐκ ἀλλότρια το ἐκεῖνα· ἔπειτα ἵνα γνῷς, ὅτι οὐκ ἄκων ἐπὶ τὸ αὐτῷ τις ἀπὸ τοῦ πράγματος γίνεται βλάβη ἤρχετο· καὶ ἔτι πρὸς τούτοις ἵνα μάθῃς, ὅτι πολλοῖς ἐντεῦθεν τίκτεται σωτηρία. Ἵνα γὰρ μ λέγῃ, καὶ πῶς ἔνι εἰς τὸν σταυρωθέντα πιστεύσ σωθῆναι, ὅταν καὶ αὐτὸς ὑπὸ θανάτου κατεσχη e Morel. μεγίστη, αγαπητέ, καί. ι Morel. τῶν μ 6 Morel. ὥσπερ δὴ καί. • Savil. ἵνα μάθης

159 IN JOANNEM HOMIL. XXVII. al. XXVI. 160 ἡ; ἐπὶ τὴν παλαιὰν ἡμᾶς ἱστορίαν ἄγει. Εἰ γὰρ πρὸς εἰκόνα χαλκῆν ὄφεως ἰδόντες Ἰουδαῖοι διέφυγον θάνατον· πολλῷ μᾶλλον οἱ εἰς τὸν ἐσταυρωμένον πιστεύοντες, εἰκότως καὶ πολλῷ μείζονος ἀπολαύσονται τῆς εὐεργεσίας. Οὐ γὰρ διὰ τὴν ἀσθένειαν τοῦ σταυρουμένου, οὐδὲ διὰ τὸ περιγενέσθαι Ἰουδαίους τοῦτο γίνεται, ἀλλ’ ἐπειδὴ *Ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, διὰ τοῦτο ὁ ἔμψυχος αὐτοῦ ναὸς σταυροῦται.* Ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν, μὴ ἀπόληται, ἀλλ’ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον. Ὁρᾷς τὴν τοῦ σταυροῦ αἰτίαν, καὶ τὴν ἐξ αὐτοῦ σωτηρίαν; ὁρᾷς τοῦ τύπου πρὸς τὴν ἀλήθειαν τὴν συγγένειαν; Ἐκεῖ θάνατον διέφυγον a Ἰουδαῖοι, ἀλλὰ τὸν πρόσκαιρον· ἐνταῦθα τὴν αἰώνιον οἱ πιστεύοντες. Ἐκεῖ δήγματα ὄφεων ἰᾶτο ὁ κρεμάμενος ὄφις, ἐνταῦθα τοῦ νοητοῦ δράκοντος ἐθεράπευσε τὰς πληγὰς ὁ σταυρωθεὶς Ἰησοῦς· ἐκεῖ ὁ τοῖς ὀφθαλμοῖς τούτοις βλέπων ἐθεραπεύετο, ἐνταῦθα ὁ τοῖς τῆς διανοίας ὀφθαλμοῖς ὁρῶν, πάντα ἀποτίθεται τὰ ἁμαρτήματα· ἐκεῖ χαλκὸς τὸ κρεμάμενον ἦν εἰς σχῆμα ὄφεως διατυπωθείς, ἐνταῦθα σῶμα δεσποτικὸν ὑπὸ Πνεύματος κατασκευασθέν. Ὄφις ἔδακνεν ἐκεῖ, καὶ ὄφις ἰᾶτο· οὕτω καὶ ἐνταῦθα θάνατος ἀπώλεσε, καὶ θάνατος ἔσωσεν. Ἀλλ’ ὁ μὲν ἀπολλὺς ὄφις, ἰὸν εἶχεν· ὁ δὲ σώζων, ἰοῦ καθαρὸς ἦν. Καὶ ἐνταῦθα τὸ αὐτὸ πάλιν· ὁ μὲν γὰρ ἀπολλὺς θάνατος ἁμαρτίαν εἶχεν, ὥσπερ τὸν ἰὸν ὁ ὄφις· ὁ δὲ τοῦ Δεσπότου, ἁμαρτίας πάσης ἀπήλλακτο, ὥσπερ οὖν ὁ χαλκοῦς ὄφις, ἰοῦ. *Ἁμαρτίαν γὰρ, φησὶν, οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ δόλος εὑρέθη ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ.* Καὶ τοῦτό ἐστιν, ὅ φησι Παῦλος· *Ἀπεκδυσάμενος τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας, ἐδειγμάτισεν ἐν παῤῥησίᾳ θριαμβεύσας αὐτοὺς ἐν αὑτῷ.* Καθάπερ γὰρ τίς ἀθλητὴς γενναῖος, ὅταν ἐπὶ μετεώρου τὸν ἀνταγωνιστὴν ἄρας καὶ καταῤῥάξας, λαμπροτέραν ἀποφαίνῃ b τὴν νίκην· οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς, τῆς οἰκουμένης ἁπάσης ὁρώσης, τὰς ἀντικειμένας δυνάμεις κατέβαλε, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς ἐρημίας πληττομένους ἰασάμενος, πάντων τῶν θηρίων ἀπήλλαξε κρεμασθεὶς ἐπὶ τοῦ σταυροῦ. Ἀλλ’ οὐκ εἶπε c, κρεμασθῆναι δεῖ, ἀλλ’, *Ὑψωθῆναι.* Ὅπερ γὰρ εὐφημότερον εἶναι ἐδόκει διὰ τὸν ἀκροώμενον, [156] καὶ ἐγγὺς τοῦ τύπου, τοῦτο τέθεικεν. Οὕτω γὰρ ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὅτι τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται, ἀλλ’ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον. Ὃ δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Μὴ θαυμάσῃς ὅτι ἐγὼ μέλλω ὑψοῦσθαι, ἵνα σωθῆτε ὑμεῖς. Καὶ γὰρ καὶ τῷ Πατρὶ τοῦτο δοκεῖ, καὶ αὐτὸς οὕτως ὑμᾶς ἠγάπησεν, ὡς ὑπὲρ τῶν δούλων δοῦναι τὸν Υἱὸν, καὶ δούλων ἀγνωμόνων. Καίτοι οὐκ ἄν τις οὐδὲ ὑπὲρ φίλου τοῦτο ποιήσειεν, [ d οὐδὲ ὑπὲρ δικαίου ταχέως, ὅπερ καὶ ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγε·] *Μόλις γὰρ ὑπὲρ δικαίου τις ἀποθανεῖται.* Ἀλλ’ ἐκεῖνος μὲν πλατύτερον, ἐπειδὴ πρὸς πιστοὺς διελέγετο· ἐνταῦθα δὲ συνεσταλμένως μὲν ὁ Χριστὸς, ἐπειδὴ πρὸς Νικόδημον ἦν ὁ λόγος, ἐμφαντικώτερον e δέ. Καὶ γὰρ ἑκάστη λέξις πολλὴν ἔχει τὴν ἔμφασιν. Τῷ τε γὰρ εἰπεῖν, *Οὕτως ἠγάπησε*, καὶ τῷ, *Ὁ Θεὸς τὸν κόσμον*, πολλὴν δείκνυσι τῆς ἀγάπης τὴν ἐπίτασιν. Πολὺ γὰρ τὸ μέσον καὶ ἄπειρον ἦν. Ὁ γὰρ ἀθάνατος, ὁ ἄναρχος, ἡ μεγαλωσύνη ἡ ἀπέραντος, τοὺς ἀπὸ γῆς καὶ σποδοῦ, τοὺς μυρίων γέμοντας ἁμαρτημάτων, τοὺς διὰ παντὸς προσκεκρουκότας τοῦ χρόνου, τοὺς ἀγνώμονας, τούτους ἠγάπησε. Καὶ τὰ μετὰ ταῦτα δὲ πάλιν ὁμοίως ἐμφαντικά, ἅπερ ἐπήγαγε λέγων· *Ὅτι τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν*· οὐ δοῦλον, οὐκ ἄγγελον, οὐκ ἀρχάγγελον φησι. Καίτοι γε οὐδ’ ἂν f περὶ παῖδά τις τοσαύτην ἐπεδείξατο σπουδὴν, ὅσην περὶ τοὺς οἰκέτας τοὺς ἀγνώμονας ὁ Θεός. Τὸ μὲν οὖν πάθος οὐ σφόδρα γυμνῶς g τίθησιν, ἀλλὰ συνεσκιασμένως· τὸ δὲ ἀπὸ τοῦ πάθους κέρδος, σαφῶς καὶ ἀνακεκαλυμμένως, λέγων οὕτως· *Ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν, μὴ ἀπόληται, ἀλλ’ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον.* Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν, *Ὑψωθῆναι δεῖ*, καὶ τὸν θάνατον ἠνίξατο, ἵνα μὴ κατηφὴς ὁ ἀκροατὴς ἀπὸ τούτων γένηται τῶν ῥημάτων, ἀνθρώπινόν τι περὶ αὐτοῦ h ὑποπτεύων, καὶ τὸν θάνατον αὐτοῦ νομίζων ἀνυπαρξίαν εἶναι, σκόπει πῶς αὐτὸ διορθοῦται, Υἱὸν τε Θεοῦ λέγων εἶναι τὸν διδόμενον, καὶ ζωῆς αἴτιον εἶναι, καὶ ζωῆς αἰωνίου. Οὐκ ἂν δὲ ὁ τοῖς ἄλλοις ζωὴν παρέχων διὰ τοῦ θανάτου, αὐτὸς ἔμελλεν εἶναι ἐν τῷ θανάτῳ διηνεκῶς. Εἰ γὰρ οἱ πιστεύοντες εἰς τὸν ἐσταυρωμένον οὐκ ἀπόλλυνται, πολλῷ μᾶλλον αὐτὸς σταυρωθεὶς οὐκ ἀπολεῖται. Ὁ γὰρ τῶν ἄλλων τὴν ἀπώλειαν ἀναιρῶν, πολλῷ μᾶλλον αὐτὸς ταύτης ἀπήλλακται· ὁ τοῖς ἄλλοις παρέχων ζωὴν, πολλῷ μᾶλλον ἑαυτῷ πηγάζει ζωήν. Ὁρᾷς ὅτι πανταχοῦ πίστεως χρεία; Τὸν γὰρ σταυρὸν πηγὴν ζωῆς εἶναί φησιν, ὃ λογισμὸς μὲν οὐκ ἂν ῥᾳδίως παραδέξαιτο· καὶ μαρτυροῦσιν ἔτι καὶ νῦν Ἕλληνες καταγελῶντες· ἡ δὲ τῆς τῶν λογισμῶν ἀσθένειαν ὑπερβαίνουσα πίστις, ῥᾳδίως ἂν αὐτὸ καὶ δέξαιτο καὶ κατάσχοι. Πόθεν δὲ οὕτως i ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον; Ἄλλοθεν μὲν οὐδαμόθεν, ἐξ ἀγαθότητος δὲ μόνης. γ΄. Ἐντραπῶμεν τοίνυν αὐτοῦ τὴν ἀγάπην· αἰσχυνθῶμεν [157] τῆς φιλανθρωπίας τὴν ὑπερβολήν. Αὐτὸς μὲν γὰρ οὐδὲ τοῦ Μονογενοῦς ἐφείσατο δι’ ἡμᾶς· ἡμεῖς δὲ καὶ χρημάτων φειδόμεθα καθ’ ἑαυτῶν. Αὐτὸς καὶ τὸν γνήσιον Υἱὸν ἔδωκεν ὑπὲρ ἡμῶν· ἡμεῖς δὲ οὐδὲ ἀργυρίου καταφρονοῦμεν ὑπὲρ αὐτοῦ, ἀλλ’ οὐδὲ ὑπὲρ ἡμῶν. Καὶ πῶς ἂν εἴη ταῦτα συγγνώμης ἄξια; Κἂν μὲν ἄνθρωπον ἴδωμεν κινδύνους καὶ θανάτους ὑπὲρ ἡμῶν καταδεξάμενον, πάντων προτίθεμεν, καὶ ἐν τοῖς πρώτοις ἀριθμοῦμεν τῶν φίλων, καὶ πάντα αὐτῷ τὰ ἡμέτερα ἐγχειρίζομεν, καὶ αὐτῷ μᾶλλον ἢ ἡμέτερα εἶναί φαμεν· καὶ οὐδὲ οὕτως ἡγούμεθα ἀντίδοσιν ἀξίαν αὐτῷ διδόναι. Ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ οὐδὲ τοῦτο τὸ μέτρον τῆς εὐγνωμοσύνης φυλάττομεν· ἀλλ’ ἐκεῖνος μὲν τὴν ψυχὴν ἔθηκεν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ τὸ αἷμα τὸ τίμιον ἐξέχεε δι’ ἡμᾶς, τοὺς οὐκ εὔνους οὐδὲ ἀγαθοὺς γεγενημένους· ἡμεῖς δὲ οὐδὲ χρήματα χέομεν δι’ ἑαυτοὺς, ἀλλὰ περιορῶμεν αὐτὸν γυμνὸν καὶ ξένον ὑπὲρ ἡμῶν ἀποθανόντα. Καὶ τίς ἡμᾶς τῆς μελλούσης ἐξαιρήσεται κολάσεως; Εἰ γὰρ μὴ ὁ Θεὸς, ἀλλ’ ἡμεῖς ἑαυτοὺς ἐκολάζομεν, ἆρα οὐκ ἂν καθ’ ἑαυτῶν τὴν ψῆφον ἐξηνέγκαμεν; ἆρα οὐκ ἂν τὸ τῆς γεέννης ἑαυτοὺς κατεδικάσαμεν; πῦρ, τὸν ὑπὲρ ἡμῶν τὴν ψυχὴν θέντα λιμῷ τηκόμενον περιορῶντες; Καὶ τί λέγω χρήματα; Εἰ γὰρ μυρίας εἴχομεν ψυχὰς, οὐχ ἁπάσας ὑπὲρ αὐτοῦ θεῖναι ἐχρῆν; Καίτοι γε οὐδὲ οὕτως ἄξιόν τι τῆς εὐεργεσίας ἐποιήσαμεν ἄν. Ὁ μὲν γὰρ πρώτως εὐεργετῶν, φανερὰν ἐπιδείκνυται τὴν χρηστότητα· ὁ δὲ εὐεργετηθεὶς, ὅ τι ἂν ἀντιδῷ, ὀφειλὴν ἀποδίδωσιν, οὐ χάριν κατατίθεται· καὶ μάλιστα ὅταν ὁ κατάρξας ἐχθροὺς εὐεργετῶν εἴη, καὶ ὁ ἀντιδιδοὺς καὶ εἰς εὐεργέτην κατατίθηται τὰ γινόμενα, καὶ αὐτὸς αὐτῶν ἀπολαύῃ k πάλιν. Ἀλλ’ ἡμᾶς οὐδὲ a Quidam ἔφυγον b Savil. ἀποφαίνει, minus recte: nam apud Chrysostomum ὅταν subjunctivum semper requirit. c Morel. σταυροῦ. Καὶ διὰ τί οὐκ εἶπε. d Quae uncinis inclusa sunt, Savilio debentur et codd. 705, 706. Edit. e Quidam ἐμφαντικώτερον. f Legebatur οὐδέ. Scripsimus οὐδ’ ἂν ex Savil. et codd. Edit. g Alii οὐ σφόδρα γυμνόν. Paulo post Savil. in textu κέρδος σαφέστερον ἐπάγει. h Alius ἀνθρωπινώτερόν περι αὐτόν. i Morel. κατάσχοι. Ταῦτα ἀκούοντες ὅτι οὕτως k Morel. ἑαυτοῖς καταθ. k Savil. et cod 706, εἴη· καὶ ὁ ἀντ’ ἐξ καὶ εἰς εὐ. κατατίθεται τὰ διδόμενα... ἀπολαύει.

159 IN JOANNEM HOMIL. XXVII. al. XXVI. 160 ἡ; ἐπὶ τὴν παλαιὰν ἡμᾶς ἱστορίαν ἄγει. Εἰ γὰρ πρὸς εἰκόνα χαλκῆν ὄφεως ἰδόντες Ἰουδαῖοι διέφυγον θάνατον· πολλῷ μᾶλλον οἱ εἰς τὸν ἐσταυρωμένον πιστεύοντες, εἰκότως καὶ πολλῷ μείζονος ἀπολαύσονται τῆς εὐεργεσίας. Οὐ γὰρ διὰ τὴν ἀσθένειαν τοῦ σταυρουμένου, οὐδὲ διὰ τὸ περιγενέσθαι Ἰουδαίους τοῦτο γίνεται, ἀλλ’ ἐπειδὴ *Ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, διὰ τοῦτο ὁ ἔμψυχος αὐτοῦ ναὸς σταυροῦται.* Ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν, μὴ ἀπόληται, ἀλλ’ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον. Ὁρᾷς τὴν τοῦ σταυροῦ αἰτίαν, καὶ τὴν ἐξ αὐτοῦ σωτηρίαν; ὁρᾷς τοῦ τύπου πρὸς τὴν ἀλήθειαν τὴν συγγένειαν; Ἐκεῖ θάνατον διέφυγον a Ἰουδαῖοι, ἀλλὰ τὸν πρόσκαιρον· ἐνταῦθα τὴν αἰώνιον οἱ πιστεύοντες. Ἐκεῖ δήγματα ὄφεων ἰᾶτο ὁ κρεμάμενος ὄφις, ἐνταῦθα τοῦ νοητοῦ δράκοντος ἐθεράπευσε τὰς πληγὰς ὁ σταυρωθεὶς Ἰησοῦς· ἐκεῖ ὁ τοῖς ὀφθαλμοῖς τούτοις βλέπων ἐθεραπεύετο, ἐνταῦθα ὁ τοῖς τῆς διανοίας ὀφθαλμοῖς ὁρῶν, πάντα ἀποτίθεται τὰ ἁμαρτήματα· ἐκεῖ χαλκὸς τὸ κρεμάμενον ἦν εἰς σχῆμα ὄφεως διατυπωθείς, ἐνταῦθα σῶμα δεσποτικὸν ὑπὸ Πνεύματος κατασκευασθέν. Ὄφις ἔδακνεν ἐκεῖ, καὶ ὄφις ἰᾶτο· οὕτω καὶ ἐνταῦθα θάνατος ἀπώλεσε, καὶ θάνατος ἔσωσεν. Ἀλλ’ ὁ μὲν ἀπολλὺς ὄφις, ἰὸν εἶχεν· ὁ δὲ σώζων, ἰοῦ καθαρὸς ἦν. Καὶ ἐνταῦθα τὸ αὐτὸ πάλιν· ὁ μὲν γὰρ ἀπολλὺς θάνατος ἁμαρτίαν εἶχεν, ὥσπερ τὸν ἰὸν ὁ ὄφις· ὁ δὲ τοῦ Δεσπότου, ἁμαρτίας πάσης ἀπήλλακτο, ὥσπερ οὖν ὁ χαλκοῦς ὄφις, ἰοῦ. *Ἁμαρτίαν γὰρ, φησὶν, οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ δόλος εὑρέθη ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ.* Καὶ τοῦτό ἐστιν, ὅ φησι Παῦλος· *Ἀπεκδυσάμενος τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας, ἐδειγμάτισεν ἐν παῤῥησίᾳ θριαμβεύσας αὐτοὺς ἐν αὑτῷ.* Καθάπερ γὰρ τίς ἀθλητὴς γενναῖος, ὅταν ἐπὶ μετεώρου τὸν ἀνταγωνιστὴν ἄρας καὶ καταῤῥάξας, λαμπροτέραν ἀποφαίνῃ b τὴν νίκην· οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς, τῆς οἰκουμένης ἁπάσης ὁρώσης, τὰς ἀντικειμένας δυνάμεις κατέβαλε, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς ἐρημίας πληττομένους ἰασάμενος, πάντων τῶν θηρίων ἀπήλλαξε κρεμασθεὶς ἐπὶ τοῦ σταυροῦ. Ἀλλ’ οὐκ εἶπε c, κρεμασθῆναι δεῖ, ἀλλ’, *Ὑψωθῆναι.* Ὅπερ γὰρ εὐφημότερον εἶναι ἐδόκει διὰ τὸν ἀκροώμενον, [156] καὶ ἐγγὺς τοῦ τύπου, τοῦτο τέθεικεν. Οὕτω γὰρ ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὅτι τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται, ἀλλ’ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον. Ὃ δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Μὴ θαυμάσῃς ὅτι ἐγὼ μέλλω ὑψοῦσθαι, ἵνα σωθῆτε ὑμεῖς. Καὶ γὰρ καὶ τῷ Πατρὶ τοῦτο δοκεῖ, καὶ αὐτὸς οὕτως ὑμᾶς ἠγάπησεν, ὡς ὑπὲρ τῶν δούλων δοῦναι τὸν Υἱὸν, καὶ δούλων ἀγνωμόνων. Καίτοι οὐκ ἄν τις οὐδὲ ὑπὲρ φίλου τοῦτο ποιήσειεν, [ d οὐδὲ ὑπὲρ δικαίου ταχέως, ὅπερ καὶ ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγε·] *Μόλις γὰρ ὑπὲρ δικαίου τις ἀποθανεῖται.* Ἀλλ’ ἐκεῖνος μὲν πλατύτερον, ἐπειδὴ πρὸς πιστοὺς διελέγετο· ἐνταῦθα δὲ συνεσταλμένως μὲν ὁ Χριστὸς, ἐπειδὴ πρὸς Νικόδημον ἦν ὁ λόγος, ἐμφαντικώτερον e δέ. Καὶ γὰρ ἑκάστη λέξις πολλὴν ἔχει τὴν ἔμφασιν. Τῷ τε γὰρ εἰπεῖν, *Οὕτως ἠγάπησε*, καὶ τῷ, *Ὁ Θεὸς τὸν κόσμον*, πολλὴν δείκνυσι τῆς ἀγάπης τὴν ἐπίτασιν. Πολὺ γὰρ τὸ μέσον καὶ ἄπειρον ἦν. Ὁ γὰρ ἀθάνατος, ὁ ἄναρχος, ἡ μεγαλωσύνη ἡ ἀπέραντος, τοὺς ἀπὸ γῆς καὶ σποδοῦ, τοὺς μυρίων γέμοντας ἁμαρτημάτων, τοὺς διὰ παντὸς προσκεκρουκότας τοῦ χρόνου, τοὺς ἀγνώμονας, τούτους ἠγάπησε. Καὶ τὰ μετὰ ταῦτα δὲ πάλιν ὁμοίως ἐμφαντικά, ἅπερ ἐπήγαγε λέγων· *Ὅτι τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν*· οὐ δοῦλον, οὐκ ἄγγελον, οὐκ ἀρχάγγελον φησι. Καίτοι γε οὐδ’ ἂν f περὶ παῖδά τις τοσαύτην ἐπεδείξατο σπουδὴν, ὅσην περὶ τοὺς οἰκέτας τοὺς ἀγνώμονας ὁ Θεός. Τὸ μὲν οὖν πάθος οὐ σφόδρα γυμνῶς g τίθησιν, ἀλλὰ συνεσκιασμένως· τὸ δὲ ἀπὸ τοῦ πάθους κέρδος, σαφῶς καὶ ἀνακεκαλυμμένως, λέγων οὕτως· *Ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν, μὴ ἀπόληται, ἀλλ’ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον.* Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν, *Ὑψωθῆναι δεῖ*, καὶ τὸν θάνατον ἠνίξατο, ἵνα μὴ κατηφὴς ὁ ἀκροατὴς ἀπὸ τούτων γένηται τῶν ῥημάτων, ἀνθρώπινόν τι περὶ αὐτοῦ h ὑποπτεύων, καὶ τὸν θάνατον αὐτοῦ νομίζων ἀνυπαρξίαν εἶναι, σκόπει πῶς αὐτὸ διορθοῦται, Υἱὸν τε Θεοῦ λέγων εἶναι τὸν διδόμενον, καὶ ζωῆς αἴτιον εἶναι, καὶ ζωῆς αἰωνίου. Οὐκ ἂν δὲ ὁ τοῖς ἄλλοις ζωὴν παρέχων διὰ τοῦ θανάτου, αὐτὸς ἔμελλεν εἶναι ἐν τῷ θανάτῳ διηνεκῶς. Εἰ γὰρ οἱ πιστεύοντες εἰς τὸν ἐσταυρωμένον οὐκ ἀπόλλυνται, πολλῷ μᾶλλον αὐτὸς σταυρωθεὶς οὐκ ἀπολεῖται. Ὁ γὰρ τῶν ἄλλων τὴν ἀπώλειαν ἀναιρῶν, πολλῷ μᾶλλον αὐτὸς ταύτης ἀπήλλακται· ὁ τοῖς ἄλλοις παρέχων ζωὴν, πολλῷ μᾶλλον ἑαυτῷ πηγάζει ζωήν. Ὁρᾷς ὅτι πανταχοῦ πίστεως χρεία; Τὸν γὰρ σταυρὸν πηγὴν ζωῆς εἶναί φησιν, ὃ λογισμὸς μὲν οὐκ ἂν ῥᾳδίως παραδέξαιτο· καὶ μαρτυροῦσιν ἔτι καὶ νῦν Ἕλληνες καταγελῶντες· ἡ δὲ τῆς τῶν λογισμῶν ἀσθένειαν ὑπερβαίνουσα πίστις, ῥᾳδίως ἂν αὐτὸ καὶ δέξαιτο καὶ κατάσχοι. Πόθεν δὲ οὕτως i ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον; Ἄλλοθεν μὲν οὐδαμόθεν, ἐξ ἀγαθότητος δὲ μόνης. γ΄. Ἐντραπῶμεν τοίνυν αὐτοῦ τὴν ἀγάπην· αἰσχυνθῶμεν [157] τῆς φιλανθρωπίας τὴν ὑπερβολήν. Αὐτὸς μὲν γὰρ οὐδὲ τοῦ Μονογενοῦς ἐφείσατο δι’ ἡμᾶς· ἡμεῖς δὲ καὶ χρημάτων φειδόμεθα καθ’ ἑαυτῶν. Αὐτὸς καὶ τὸν γνήσιον Υἱὸν ἔδωκεν ὑπὲρ ἡμῶν· ἡμεῖς δὲ οὐδὲ ἀργυρίου καταφρονοῦμεν ὑπὲρ αὐτοῦ, ἀλλ’ οὐδὲ ὑπὲρ ἡμῶν. Καὶ πῶς ἂν εἴη ταῦτα συγγνώμης ἄξια; Κἂν μὲν ἄνθρωπον ἴδωμεν κινδύνους καὶ θανάτους ὑπὲρ ἡμῶν καταδεξάμενον, πάντων προτίθεμεν, καὶ ἐν τοῖς πρώτοις ἀριθμοῦμεν τῶν φίλων, καὶ πάντα αὐτῷ τὰ ἡμέτερα ἐγχειρίζομεν, καὶ αὐτῷ μᾶλλον ἢ ἡμέτερα εἶναί φαμεν· καὶ οὐδὲ οὕτως ἡγούμεθα ἀντίδοσιν ἀξίαν αὐτῷ διδόναι. Ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ οὐδὲ τοῦτο τὸ μέτρον τῆς εὐγνωμοσύνης φυλάττομεν· ἀλλ’ ἐκεῖνος μὲν τὴν ψυχὴν ἔθηκεν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ τὸ αἷμα τὸ τίμιον ἐξέχεε δι’ ἡμᾶς, τοὺς οὐκ εὔνους οὐδὲ ἀγαθοὺς γεγενημένους· ἡμεῖς δὲ οὐδὲ χρήματα χέομεν δι’ ἑαυτοὺς, ἀλλὰ περιορῶμεν αὐτὸν γυμνὸν καὶ ξένον ὑπὲρ ἡμῶν ἀποθανόντα. Καὶ τίς ἡμᾶς τῆς μελλούσης ἐξαιρήσεται κολάσεως; Εἰ γὰρ μὴ ὁ Θεὸς, ἀλλ’ ἡμεῖς ἑαυτοὺς ἐκολάζομεν, ἆρα οὐκ ἂν καθ’ ἑαυτῶν τὴν ψῆφον ἐξηνέγκαμεν; ἆρα οὐκ ἂν τὸ τῆς γεέννης ἑαυτοὺς κατεδικάσαμεν; πῦρ, τὸν ὑπὲρ ἡμῶν τὴν ψυχὴν θέντα λιμῷ τηκόμενον περιορῶντες; Καὶ τί λέγω χρήματα; Εἰ γὰρ μυρίας εἴχομεν ψυχὰς, οὐχ ἁπάσας ὑπὲρ αὐτοῦ θεῖναι ἐχρῆν; Καίτοι γε οὐδὲ οὕτως ἄξιόν τι τῆς εὐεργεσίας ἐποιήσαμεν ἄν. Ὁ μὲν γὰρ πρώτως εὐεργετῶν, φανερὰν ἐπιδείκνυται τὴν χρηστότητα· ὁ δὲ εὐεργετηθεὶς, ὅ τι ἂν ἀντιδῷ, ὀφειλὴν ἀποδίδωσιν, οὐ χάριν κατατίθεται· καὶ μάλιστα ὅταν ὁ κατάρξας ἐχθροὺς εὐεργετῶν εἴη, καὶ ὁ ἀντιδιδοὺς καὶ εἰς εὐεργέτην κατατίθηται τὰ γινόμενα, καὶ αὐτὸς αὐτῶν ἀπολαύῃ k πάλιν. Ἀλλ’ ἡμᾶς οὐδὲ a Quidam ἔφυγον b Savil. ἀποφαίνει, minus recte: nam apud Chrysostomum ὅταν subjunctivum semper requirit. c Morel. σταυροῦ. Καὶ διὰ τί οὐκ εἶπε. d Quae uncinis inclusa sunt, Savilio debentur et codd. 705, 706. Edit. e Quidam ἐμφαντικώτερον. f Legebatur οὐδέ. Scripsimus οὐδ’ ἂν ex Savil. et codd. Edit. g Alii οὐ σφόδρα γυμνόν. Paulo post Savil. in textu κέρδος σαφέστερον ἐπάγει. h Alius ἀνθρωπινώτερόν περι αὐτόν. i Morel. κατάσχοι. Ταῦτα ἀκούοντες ὅτι οὕτως k Morel. ἑαυτοῖς καταθ. k Savil. et cod 706, εἴη· καὶ ὁ ἀντ’ ἐξ καὶ εἰς εὐ. κατατίθεται τὰ διδόμενα... ἀπολαύει.

159 IN JOANNEM HOMIL. XXVII. al. XXVI. 160 ἡ; ἐπὶ τὴν παλαιὰν ἡμᾶς ἱστορίαν ἄγει. Εἰ γὰρ πρὸς εἰκόνα χαλκῆν ὄφεως ἰδόντες Ἰουδαῖοι διέφυγον θάνατον· πολλῷ μᾶλλον οἱ εἰς τὸν ἐσταυρωμένον πιστεύοντες, εἰκότως καὶ πολλῷ μείζονος ἀπολαύσονται τῆς εὐεργεσίας. Οὐ γὰρ διὰ τὴν ἀσθένειαν τοῦ σταυρουμένου, οὐδὲ διὰ τὸ περιγενέσθαι Ἰουδαίους τοῦτο γίνεται, ἀλλ’ ἐπειδὴ *Ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, διὰ τοῦτο ὁ ἔμψυχος αὐτοῦ ναὸς σταυροῦται.* Ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν, μὴ ἀπόληται, ἀλλ’ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον. Ὁρᾷς τὴν τοῦ σταυροῦ αἰτίαν, καὶ τὴν ἐξ αὐτοῦ σωτηρίαν; ὁρᾷς τοῦ τύπου πρὸς τὴν ἀλήθειαν τὴν συγγένειαν; Ἐκεῖ θάνατον διέφυγον a Ἰουδαῖοι, ἀλλὰ τὸν πρόσκαιρον· ἐνταῦθα τὴν αἰώνιον οἱ πιστεύοντες. Ἐκεῖ δήγματα ὄφεων ἰᾶτο ὁ κρεμάμενος ὄφις, ἐνταῦθα τοῦ νοητοῦ δράκοντος ἐθεράπευσε τὰς πληγὰς ὁ σταυρωθεὶς Ἰησοῦς· ἐκεῖ ὁ τοῖς ὀφθαλμοῖς τούτοις βλέπων ἐθεραπεύετο, ἐνταῦθα ὁ τοῖς τῆς διανοίας ὀφθαλμοῖς ὁρῶν, πάντα ἀποτίθεται τὰ ἁμαρτήματα· ἐκεῖ χαλκὸς τὸ κρεμάμενον ἦν εἰς σχῆμα ὄφεως διατυπωθείς, ἐνταῦθα σῶμα δεσποτικὸν ὑπὸ Πνεύματος κατασκευασθέν. Ὄφις ἔδακνεν ἐκεῖ, καὶ ὄφις ἰᾶτο· οὕτω καὶ ἐνταῦθα θάνατος ἀπώλεσε, καὶ θάνατος ἔσωσεν. Ἀλλ’ ὁ μὲν ἀπολλὺς ὄφις, ἰὸν εἶχεν· ὁ δὲ σώζων, ἰοῦ καθαρὸς ἦν. Καὶ ἐνταῦθα τὸ αὐτὸ πάλιν· ὁ μὲν γὰρ ἀπολλὺς θάνατος ἁμαρτίαν εἶχεν, ὥσπερ τὸν ἰὸν ὁ ὄφις· ὁ δὲ τοῦ Δεσπότου, ἁμαρτίας πάσης ἀπήλλακτο, ὥσπερ οὖν ὁ χαλκοῦς ὄφις, ἰοῦ. *Ἁμαρτίαν γὰρ, φησὶν, οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ δόλος εὑρέθη ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ.* Καὶ τοῦτό ἐστιν, ὅ φησι Παῦλος· *Ἀπεκδυσάμενος τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας, ἐδειγμάτισεν ἐν παῤῥησίᾳ θριαμβεύσας αὐτοὺς ἐν αὑτῷ.* Καθάπερ γὰρ τίς ἀθλητὴς γενναῖος, ὅταν ἐπὶ μετεώρου τὸν ἀνταγωνιστὴν ἄρας καὶ καταῤῥάξας, λαμπροτέραν ἀποφαίνῃ b τὴν νίκην· οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς, τῆς οἰκουμένης ἁπάσης ὁρώσης, τὰς ἀντικειμένας δυνάμεις κατέβαλε, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς ἐρημίας πληττομένους ἰασάμενος, πάντων τῶν θηρίων ἀπήλλαξε κρεμασθεὶς ἐπὶ τοῦ σταυροῦ. Ἀλλ’ οὐκ εἶπε c, κρεμασθῆναι δεῖ, ἀλλ’, *Ὑψωθῆναι.* Ὅπερ γὰρ εὐφημότερον εἶναι ἐδόκει διὰ τὸν ἀκροώμενον, [156] καὶ ἐγγὺς τοῦ τύπου, τοῦτο τέθεικεν. Οὕτω γὰρ ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὅτι τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται, ἀλλ’ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον. Ὃ δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Μὴ θαυμάσῃς ὅτι ἐγὼ μέλλω ὑψοῦσθαι, ἵνα σωθῆτε ὑμεῖς. Καὶ γὰρ καὶ τῷ Πατρὶ τοῦτο δοκεῖ, καὶ αὐτὸς οὕτως ὑμᾶς ἠγάπησεν, ὡς ὑπὲρ τῶν δούλων δοῦναι τὸν Υἱὸν, καὶ δούλων ἀγνωμόνων. Καίτοι οὐκ ἄν τις οὐδὲ ὑπὲρ φίλου τοῦτο ποιήσειεν, [ d οὐδὲ ὑπὲρ δικαίου ταχέως, ὅπερ καὶ ὁ Παῦλος δηλῶν ἔλεγε·] *Μόλις γὰρ ὑπὲρ δικαίου τις ἀποθανεῖται.* Ἀλλ’ ἐκεῖνος μὲν πλατύτερον, ἐπειδὴ πρὸς πιστοὺς διελέγετο· ἐνταῦθα δὲ συνεσταλμένως μὲν ὁ Χριστὸς, ἐπειδὴ πρὸς Νικόδημον ἦν ὁ λόγος, ἐμφαντικώτερον e δέ. Καὶ γὰρ ἑκάστη λέξις πολλὴν ἔχει τὴν ἔμφασιν. Τῷ τε γὰρ εἰπεῖν, *Οὕτως ἠγάπησε*, καὶ τῷ, *Ὁ Θεὸς τὸν κόσμον*, πολλὴν δείκνυσι τῆς ἀγάπης τὴν ἐπίτασιν. Πολὺ γὰρ τὸ μέσον καὶ ἄπειρον ἦν. Ὁ γὰρ ἀθάνατος, ὁ ἄναρχος, ἡ μεγαλωσύνη ἡ ἀπέραντος, τοὺς ἀπὸ γῆς καὶ σποδοῦ, τοὺς μυρίων γέμοντας ἁμαρτημάτων, τοὺς διὰ παντὸς προσκεκρουκότας τοῦ χρόνου, τοὺς ἀγνώμονας, τούτους ἠγάπησε. Καὶ τὰ μετὰ ταῦτα δὲ πάλιν ὁμοίως ἐμφαντικά, ἅπερ ἐπήγαγε λέγων· *Ὅτι τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν*· οὐ δοῦλον, οὐκ ἄγγελον, οὐκ ἀρχάγγελον φησι. Καίτοι γε οὐδ’ ἂν f περὶ παῖδά τις τοσαύτην ἐπεδείξατο σπουδὴν, ὅσην περὶ τοὺς οἰκέτας τοὺς ἀγνώμονας ὁ Θεός. Τὸ μὲν οὖν πάθος οὐ σφόδρα γυμνῶς g τίθησιν, ἀλλὰ συνεσκιασμένως· τὸ δὲ ἀπὸ τοῦ πάθους κέρδος, σαφῶς καὶ ἀνακεκαλυμμένως, λέγων οὕτως· *Ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν, μὴ ἀπόληται, ἀλλ’ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον.* Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν, *Ὑψωθῆναι δεῖ*, καὶ τὸν θάνατον ἠνίξατο, ἵνα μὴ κατηφὴς ὁ ἀκροατὴς ἀπὸ τούτων γένηται τῶν ῥημάτων, ἀνθρώπινόν τι περὶ αὐτοῦ h ὑποπτεύων, καὶ τὸν θάνατον αὐτοῦ νομίζων ἀνυπαρξίαν εἶναι, σκόπει πῶς αὐτὸ διορθοῦται, Υἱὸν τε Θεοῦ λέγων εἶναι τὸν διδόμενον, καὶ ζωῆς αἴτιον εἶναι, καὶ ζωῆς αἰωνίου. Οὐκ ἂν δὲ ὁ τοῖς ἄλλοις ζωὴν παρέχων διὰ τοῦ θανάτου, αὐτὸς ἔμελλεν εἶναι ἐν τῷ θανάτῳ διηνεκῶς. Εἰ γὰρ οἱ πιστεύοντες εἰς τὸν ἐσταυρωμένον οὐκ ἀπόλλυνται, πολλῷ μᾶλλον αὐτὸς σταυρωθεὶς οὐκ ἀπολεῖται. Ὁ γὰρ τῶν ἄλλων τὴν ἀπώλειαν ἀναιρῶν, πολλῷ μᾶλλον αὐτὸς ταύτης ἀπήλλακται· ὁ τοῖς ἄλλοις παρέχων ζωὴν, πολλῷ μᾶλλον ἑαυτῷ πηγάζει ζωήν. Ὁρᾷς ὅτι πανταχοῦ πίστεως χρεία; Τὸν γὰρ σταυρὸν πηγὴν ζωῆς εἶναί φησιν, ὃ λογισμὸς μὲν οὐκ ἂν ῥᾳδίως παραδέξαιτο· καὶ μαρτυροῦσιν ἔτι καὶ νῦν Ἕλληνες καταγελῶντες· ἡ δὲ τῆς τῶν λογισμῶν ἀσθένειαν ὑπερβαίνουσα πίστις, ῥᾳδίως ἂν αὐτὸ καὶ δέξαιτο καὶ κατάσχοι. Πόθεν δὲ οὕτως i ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον; Ἄλλοθεν μὲν οὐδαμόθεν, ἐξ ἀγαθότητος δὲ μόνης. γ΄. Ἐντραπῶμεν τοίνυν αὐτοῦ τὴν ἀγάπην· αἰσχυνθῶμεν [157] τῆς φιλανθρωπίας τὴν ὑπερβολήν. Αὐτὸς μὲν γὰρ οὐδὲ τοῦ Μονογενοῦς ἐφείσατο δι’ ἡμᾶς· ἡμεῖς δὲ καὶ χρημάτων φειδόμεθα καθ’ ἑαυτῶν. Αὐτὸς καὶ τὸν γνήσιον Υἱὸν ἔδωκεν ὑπὲρ ἡμῶν· ἡμεῖς δὲ οὐδὲ ἀργυρίου καταφρονοῦμεν ὑπὲρ αὐτοῦ, ἀλλ’ οὐδὲ ὑπὲρ ἡμῶν. Καὶ πῶς ἂν εἴη ταῦτα συγγνώμης ἄξια; Κἂν μὲν ἄνθρωπον ἴδωμεν κινδύνους καὶ θανάτους ὑπὲρ ἡμῶν καταδεξάμενον, πάντων προτίθεμεν, καὶ ἐν τοῖς πρώτοις ἀριθμοῦμεν τῶν φίλων, καὶ πάντα αὐτῷ τὰ ἡμέτερα ἐγχειρίζομεν, καὶ αὐτῷ μᾶλλον ἢ ἡμέτερα εἶναί φαμεν· καὶ οὐδὲ οὕτως ἡγούμεθα ἀντίδοσιν ἀξίαν αὐτῷ διδόναι. Ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ οὐδὲ τοῦτο τὸ μέτρον τῆς εὐγνωμοσύνης φυλάττομεν· ἀλλ’ ἐκεῖνος μὲν τὴν ψυχὴν ἔθηκεν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ τὸ αἷμα τὸ τίμιον ἐξέχεε δι’ ἡμᾶς, τοὺς οὐκ εὔνους οὐδὲ ἀγαθοὺς γεγενημένους· ἡμεῖς δὲ οὐδὲ χρήματα χέομεν δι’ ἑαυτοὺς, ἀλλὰ περιορῶμεν αὐτὸν γυμνὸν καὶ ξένον ὑπὲρ ἡμῶν ἀποθανόντα. Καὶ τίς ἡμᾶς τῆς μελλούσης ἐξαιρήσεται κολάσεως; Εἰ γὰρ μὴ ὁ Θεὸς, ἀλλ’ ἡμεῖς ἑαυτοὺς ἐκολάζομεν, ἆρα οὐκ ἂν καθ’ ἑαυτῶν τὴν ψῆφον ἐξηνέγκαμεν; ἆρα οὐκ ἂν τὸ τῆς γεέννης ἑαυτοὺς κατεδικάσαμεν; πῦρ, τὸν ὑπὲρ ἡμῶν τὴν ψυχὴν θέντα λιμῷ τηκόμενον περιορῶντες; Καὶ τί λέγω χρήματα; Εἰ γὰρ μυρίας εἴχομεν ψυχὰς, οὐχ ἁπάσας ὑπὲρ αὐτοῦ θεῖναι ἐχρῆν; Καίτοι γε οὐδὲ οὕτως ἄξιόν τι τῆς εὐεργεσίας ἐποιήσαμεν ἄν. Ὁ μὲν γὰρ πρώτως εὐεργετῶν, φανερὰν ἐπιδείκνυται τὴν χρηστότητα· ὁ δὲ εὐεργετηθεὶς, ὅ τι ἂν ἀντιδῷ, ὀφειλὴν ἀποδίδωσιν, οὐ χάριν κατατίθεται· καὶ μάλιστα ὅταν ὁ κατάρξας ἐχθροὺς εὐεργετῶν εἴη, καὶ ὁ ἀντιδιδοὺς καὶ εἰς εὐεργέτην κατατίθηται τὰ γινόμενα, καὶ αὐτὸς αὐτῶν ἀπολαύῃ k πάλιν. Ἀλλ’ ἡμᾶς οὐδὲ a Quidam ἔφυγον b Savil. ἀποφαίνει, minus recte: nam apud Chrysostomum ὅταν subjunctivum semper requirit. c Morel. σταυροῦ. Καὶ διὰ τί οὐκ εἶπε. d Quae uncinis inclusa sunt, Savilio debentur et codd. 705, 706. Edit. e Quidam ἐμφαντικώτερον. f Legebatur οὐδέ. Scripsimus οὐδ’ ἂν ex Savil. et codd. Edit. g Alii οὐ σφόδρα γυμνόν. Paulo post Savil. in textu κέρδος σαφέστερον ἐπάγει. h Alius ἀνθρωπινώτερόν περι αὐτόν. i Morel. κατάσχοι. Ταῦτα ἀκούοντες ὅτι οὕτως k Morel. ἑαυτοῖς καταθ. k Savil. et cod 706, εἴη· καὶ ὁ ἀντ’ ἐξ καὶ εἰς εὐ. κατατίθεται τὰ διδόμενα... ἀπολαύει.

16: S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ταῦτα ἐφέλκεται· ἀλλ' οὕτως ἐσμὲν ἀγνώμονες, ὡς οἰκέταις μὲν καὶ ἡμιόνοις καὶ ἵπποις περιδέραια χρυσα περιτιθέναι, τὴν δὲ Δεσπότην γυμνόν περιϊόντα, καὶ θύρας ἐκ θυρῶν ἀμείβοντα, καὶ ἀεὶ πρὸς ταῖς ἐξόδοις ἱστάμενον καὶ χεῖρας ἐκτείνοντα περιορᾷν, πολλάκις δὲ καὶ ἀπηνεῖ βλέπειν αὐτὸν ὀφθαλμῷ· καί- τοι γε καὶ τοῦτο αὐτὸ δι᾿ ἡμᾶς ὑπομένει. Ηδέως γὰρ πεινᾷ, ἵνα σὺ τραφῇς· καὶ γυμνός περίεισιν, ἵνα σοι παράσχῃ τοῦ τῆς ἀφθαρσίας ἐνδύματος τὴν ὑπόθεσιν. Αλλ' οὐδὲ οὕτω προΐεσθε τῶν ὑμετέρων οὐδέν· ἀλλὰ · τῶν ἱματίων τὰ μέν ἐστι σητόβρωτα, τὰ δὲ ἄχθος τῷ κιβωτίῳ, καὶ περιττή φροντὶς τοῖς κεκτημένοις· ὁ δὲ καὶ ταῦτα καὶ τὰ ἄλλα πάντα δεδωκώς, γυμνός περίεισιν. Αλλ' οὐκ ἐν τῷ κιβωτίῳ αὐτὰ ἀποτίθεσθε, ἀλλ᾽ αὐτοὶ περιβεβλημένοι καλλωπίζεσθε ; Εἰπὲ, τί τὸ πλέον ὑμῖν ἀπὸ τούτων ; Ινα τὸ τῶν ἀγοραίων ἴδῃ πλῆθος ὑμᾶς; Καὶ τί τοῦτο ; Οὐ γὰρ τὸν περικείμε νόν σε ταῦτα θαυμάσονται, ἀλλὰ τὸν τοῖς δεομένοις παρέχοντα. Ωστε εἰ βούλει θαυμάζεσθαι, ἑτέρους πε ριβάλλων, μᾶλλον μυρίων ἀπολαύσῃ κρότων. Τότε σε καὶ ὁ Θεὸς ἐπαινέσεται μετὰ τῶν ἀνθρώπων. Νυνὶ δὲ ἐπαινέσεται μὲν οὐδεὶς, φθονήσουσι δὲ ἅπαντες, τὸ ARCHIEP. CONSTANTINOP. μὲν τῶμα κοσμούμενον ὁρῶντες, τὴν δὲ ψυχὴν ἡμελη. μένην ἔχοντα. [158] Οὗτος και γυναιξὶ πόρναις πρόσ εστιν ὁ κόσμος· πολλάκις δὲ καὶ πολυτελέστερα καὶ φαιδρότερα παρ' ἐκείναις τὰ ἱμάτια· ὁ δὲ τῆς ψυχῆς κόσμος παρὰ τοῖς ἐν ἀρετῇ ζῶσι μόνον ἐστί. Ταῦτα συνεχώς λέγω, καὶ λέγων οὐ παύσομαι, οὐ πενήτων οὕτω κηδόμενος, ὡς τῶν ὑμετέρων ψυχῶν. Ἐκείνοις μὲν γὰρ, κἂν μὴ παρ' ἡμῶν, ἀλλ' ὅμως ἑτέρωθεν ἔσται τις παραμυθία· κἂν μὴ γένηται παραμυθία, ἀλλὰ λιμῷ διαφθαρῶσιν, οὐδὲν μέγα τὸ τῆς ζημίας αὐτοῖς. Τί γὰρ ἔβλαψε τὸν Λάζαρον ή πενία καὶ τὸ λιμῷ τήκεσθαι; Ὑμᾶς δὲ οὐδεὶς ἐξαιρήσεται τῆς γεέννης, ἂν μὴ τῆς παρὰ τῶν πενήτων ο τύχητε βοη- θείας. Αλλ' ἐροῦμεν τὰ αὐτὰ τῷ πλουσίῳ, τῷ διηνε κῶς μὲν τηγανιζομένῳ, παραμυθίας δὲ μηδεμιᾶς τυγχάνοντι. ᾿Αλλὰ μὴ γένοιτο, μηδένα ταῦτα ἀκοῦσαί ποτε τὰ ῥήματα, ἀλλ᾽ εἰς τοὺς κόλπους ᾿Αβραὰμ ἀπελθεῖν· χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. a Quidam πεινώντων. ΟΜΙΛΙΑ ΚΗ'. Οὐ γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σώσῃ τὸν κόσμον. α'. Πολλοὶ τῶν ῥᾳθυμοτέρων εἰς ἁμαρτημάτων μέσ γεθος καὶ ὀλιγωρίας ὑπερβολὴν τῇ τοῦ Θεοῦ κεχρημέ ναι φιλανθρωπία, ταῦτα φθέγγονται τὰ ῥήματα· Οὐκ ἔστι γέεννα, οὐκ ἔστι κόλασις, πάντα ὁ Θεὸς ἀφίησιν ἡμῖν τὰ ἁμαρτήματα. Οὔσπερ ἐπιστομίζων σοφός τις ἀνήρ α φησι· Μὴ εἴπῃς, Ο οἰκτιρμὸς αὐτοῦ που λὺς, τὸ πλῆθος τῶν ἁμαρτιῶν μου ἐξιλάσεται· ὅτι ἔλεος καὶ ὀργὴ παρ' αὐτῷ, καὶ ἐπὶ ἁμαρτωλοὺς καταπαύσει ὁ θυμὸς αὐτοῦ· καὶ πάλιν, Κατὰ τὸ πολὺ ἔλεος αὐτοῦ, πολὺς καὶ ὁ ἔλεγχος αὐτοῦ. Καὶ ποῦ, φησὶ, τὰ τῆς φιλανθρωπίας, εἰ τὰ κατ᾽ ἀξίαν ἀποληψόμεθα τῶν ἁμαρτημάτων; Ὅτι μὲν τὰ κατ' ἀξίαν ἀποληψόμεθα, ἄκουε καὶ τοῦ Προφήτου καὶ τοῦ Παύλου λέγοντος· τοῦ μὲν, ὅτι Σὺ ἀποδώσεις ἑκά- στῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ· τοῦ δὲ, Ὃς ἀποδώσει ἑκάστῳ κατὰ τὸ ἔργον αὐτοῦ. Ὅτι δὲ καὶ οὕτω πολλή ή φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦτο ἐντεῦθεν δῆλον. Εἰς γὰρ δύο ζωῆς αἰῶνας τὰ ἡμέτερα διελών ὁ Θεὸς τούτους, τὸν παρόντα καὶ τὸν μέλλοντα βίον, καὶ τὸν μὲν ἐν ἀγώνων τάξει, τὸν δὲ ἐν χώρᾳ στερά- νων ποιήσας εἶναι, πολλὴν κἀντεῦθεν τὴν φιλανθρω τίαν ἐπεδείξατο. Πῶς καὶ τίνι τρόπῳ ; "Οτι πράξαν- τας πολλὰ καὶ χαλεπά ἁμαρτήματα, καὶ οὐ διαλιπόν- τας ἀπὸ νεότητος εἰς ἔσχατον γῆρας μυρίοις τὴν ψυχὴν καταῤῥυπαίνειν ἑαυτῶν κακοῖ; », οὐδενὸς τού των ἀπῄτησεν εὐθύνας ἡμᾶς τῶν ἁμαρτημάτων, ἀλλ᾽ ἔδωκεν αὐτῶν ἄφεσιν διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας, καὶ δικαιοσύνην [159] καὶ ἁγιασμὸν ἐχαρίσατο. Τί οὖν, φησίν, ἂν ἐκ πρώτης ηλικίας μυστηρίων κατ αξιωθείς τις μετὰ ταῦτα μυρία ἁμάρτῃ; Ο τοιοῦτος λοιπὸν μείζονος κολάσεως ἄξιος. Τῶν γὰρ αὐτῶν ἁμαρτημάτων οὐ τὰς αὐτὰς τίννυμεν δίκας, ἀλλὰ πολλῷ χαλεπωτέρας, ὅταν μετὰ μυσταγωγίαν πλημ- μελήσωμεν. Καὶ δηλοῖ Παῦλος οὕτω λέγων· Αθετή σας τις νόμον Μωϋσέως, χωρίς οἰκτιρμῶν ἐπὶ δυσὶ καὶ τρισὶ μάρτυσιν ἀποθνήσκει· πόσῳ δοκεῖτε χεί- ρονος ἀξιωθήσεται τιμωρίας ὁ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας, καὶ τὸ αἷμα τῆς διαθήκης κοινὶν ἡγησάμενος, καὶ τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος ἐν- • Aliqui σοφιστὴς ἀνήρ. b Alii ὅτι ἐπράξαμεν πολλά... καὶ οὐ διελίπομεν... καταβρυπαίνοντες κακοῖς. a υβρίσας; Μείζονος οὖν ἔσται κολάσεως ἄξιος ὁ τοιοῦ τος ". Πλὴν ἀλλὰ καὶ τούτῳ μετανοίας ἀνέωξε θύρας, καὶ πολλοῖς τρόποις ἔδωκεν ἀπονίψασθαι τὰ πεπλημμελη- μένα, ἂν ἐθέλῃ. Ἐννόησον οὖν ἡλίκα ταῦτα φιλαν θρωπίας 4 δείγματα, τὸ καὶ χάριτι ἀφεῖναι, καὶ μετὰ τὴν χάριν τὴν ἁμαρτόντα καὶ ἄξιον ὄντα κολάσεως μὴ κολάζειν, ἀλλὰ διδόναι καιρὸν καὶ προθεσμίαν ἀπολογίας αὐτῷ. Διὰ ταῦτα πάντα ὁ Χριστὸς πρὸς τὸν Νικόδημον ἔλεγεν· Οὐκ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, αλλ' ίνα σώσῃ τὸν κόσμον. Δύο γάρ εἰσιν αἱ τοῦ Χριστοῦ παρουσίαι· ἡ ήδη γεγενημένη, καὶ ἡ μέλλουσα· οὐκ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς δὲ αἱ δύο, ἀλλ' ἡ μὲν προτέρα γέγο- νεν, οὐχ ἵνα ἐξετάσῃ τὰ πεπραγμένα ἡμῖν, ἀλλ᾽ ἵνα ἀφῇ· ἡ δὲ δευτέρα, οὐχ ἵνα ἀφῇ, ἀλλ᾽ ἵνα ἐξετάση. Διὰ τοῦτο περὶ μὲν τῆς προτέρας φησίν· Οὐκ ἦλθεν ἵνα κρίνω τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σώσω τὸν κύ- σμον· περὶ δὲ τῆς δευτέρας, Ὅταν δὲ ἔλθῃ ὁ Υἱὸς ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ, στήσει τὰ μὲν πρόβατα ἐκ δεξιῶν, καὶ τὰ ἐρίφια ἐξ εὐωνύμων. Καὶ ἀπελεύσονται οἱ μὲν εἰς ζωὴν, οἱ δὲ εἰς κό- λασιν αιώνιον. Καίτοι γε καὶ ἡ προτέρα παρουσία κρίσεως ἦν κατὰ τὸν τοῦ δικαίου λόγον. Διατί; "Οτι πρὸ τῆς αὐτοῦ παρουσίας νόμος ἦν φυσικὸς, καὶ προ φῆται, καὶ γραπτὸς πάλιν νόμος, καὶ διδασκαλία, καὶ μυρίαι ἐπαγγελίαι, καὶ σημείων ἐπιδείξεις, καὶ κοι λάσεις καὶ τιμωρίαι, καὶ πολλὰ ἕτερα τὰ διορθούν δυνάμενα· καὶ ὁ ἀκόλουθον ἦν τούτων πάντων ἀπαι- τῆσαι εὐθύνας· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ φιλάνθρωπός ἐστιν, οὐ ποιεῖται ἐξέτασιν, ἀλλὰ συγχώρησιν τέως. Ἐπεὶ εἰ τοῦτο ἐποίησεν, ἅπαντες ἂν ἀθρόον ανηρπάσθησαν· Πάντες γὰρ ἤμαρτον, φησὶν, καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Εἶδες φιλανθρωπίας ἄφατον ύπερ- βολήν; Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, οὐ κρίνεται· ὁ δὲ μὴ πιστεύων, ἤδη κέκριται. Καὶ μὴν εἰ μὴ διὰ τοῦτο ἦλθεν, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, πῶς ὁ μὴ πιο στεύων ήδη κέκριται, εἰ μηδέπω πάρεστι τῆς κρί σεως ὁ καιρός ; Η τοῦτο οὖν φησιν, ὅτι αὐτὸ τὸ ἀπι στεῖν ἀμετανόητα, κόλασίς ἐστι· τὸ γὰρ ἐκτὸς εἶναι c Morel. ἄρα μειζόνως κολασθήσεται μετὰ τὴν χάριν ἁμαρτών. d Savil. ἐθέλη. Ταῦτ᾽ οὖν ἐννόησον ἡλίκα φίλ. Alii ἕτερα τὰ διορθοῦντα ἦν. Καί.

16: S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ταῦτα ἐφέλκεται· ἀλλ' οὕτως ἐσμὲν ἀγνώμονες, ὡς οἰκέταις μὲν καὶ ἡμιόνοις καὶ ἵπποις περιδέραια χρυσα περιτιθέναι, τὴν δὲ Δεσπότην γυμνόν περιϊόντα, καὶ θύρας ἐκ θυρῶν ἀμείβοντα, καὶ ἀεὶ πρὸς ταῖς ἐξόδοις ἱστάμενον καὶ χεῖρας ἐκτείνοντα περιορᾷν, πολλάκις δὲ καὶ ἀπηνεῖ βλέπειν αὐτὸν ὀφθαλμῷ· καί- τοι γε καὶ τοῦτο αὐτὸ δι᾿ ἡμᾶς ὑπομένει. Ηδέως γὰρ πεινᾷ, ἵνα σὺ τραφῇς· καὶ γυμνός περίεισιν, ἵνα σοι παράσχῃ τοῦ τῆς ἀφθαρσίας ἐνδύματος τὴν ὑπόθεσιν. Αλλ' οὐδὲ οὕτω προΐεσθε τῶν ὑμετέρων οὐδέν· ἀλλὰ · τῶν ἱματίων τὰ μέν ἐστι σητόβρωτα, τὰ δὲ ἄχθος τῷ κιβωτίῳ, καὶ περιττή φροντὶς τοῖς κεκτημένοις· ὁ δὲ καὶ ταῦτα καὶ τὰ ἄλλα πάντα δεδωκώς, γυμνός περίεισιν. Αλλ' οὐκ ἐν τῷ κιβωτίῳ αὐτὰ ἀποτίθεσθε, ἀλλ᾽ αὐτοὶ περιβεβλημένοι καλλωπίζεσθε ; Εἰπὲ, τί τὸ πλέον ὑμῖν ἀπὸ τούτων ; Ινα τὸ τῶν ἀγοραίων ἴδῃ πλῆθος ὑμᾶς; Καὶ τί τοῦτο ; Οὐ γὰρ τὸν περικείμε νόν σε ταῦτα θαυμάσονται, ἀλλὰ τὸν τοῖς δεομένοις παρέχοντα. Ωστε εἰ βούλει θαυμάζεσθαι, ἑτέρους πε ριβάλλων, μᾶλλον μυρίων ἀπολαύσῃ κρότων. Τότε σε καὶ ὁ Θεὸς ἐπαινέσεται μετὰ τῶν ἀνθρώπων. Νυνὶ δὲ ἐπαινέσεται μὲν οὐδεὶς, φθονήσουσι δὲ ἅπαντες, τὸ ARCHIEP. CONSTANTINOP. μὲν τῶμα κοσμούμενον ὁρῶντες, τὴν δὲ ψυχὴν ἡμελη. μένην ἔχοντα. [158] Οὗτος και γυναιξὶ πόρναις πρόσ εστιν ὁ κόσμος· πολλάκις δὲ καὶ πολυτελέστερα καὶ φαιδρότερα παρ' ἐκείναις τὰ ἱμάτια· ὁ δὲ τῆς ψυχῆς κόσμος παρὰ τοῖς ἐν ἀρετῇ ζῶσι μόνον ἐστί. Ταῦτα συνεχώς λέγω, καὶ λέγων οὐ παύσομαι, οὐ πενήτων οὕτω κηδόμενος, ὡς τῶν ὑμετέρων ψυχῶν. Ἐκείνοις μὲν γὰρ, κἂν μὴ παρ' ἡμῶν, ἀλλ' ὅμως ἑτέρωθεν ἔσται τις παραμυθία· κἂν μὴ γένηται παραμυθία, ἀλλὰ λιμῷ διαφθαρῶσιν, οὐδὲν μέγα τὸ τῆς ζημίας αὐτοῖς. Τί γὰρ ἔβλαψε τὸν Λάζαρον ή πενία καὶ τὸ λιμῷ τήκεσθαι; Ὑμᾶς δὲ οὐδεὶς ἐξαιρήσεται τῆς γεέννης, ἂν μὴ τῆς παρὰ τῶν πενήτων ο τύχητε βοη- θείας. Αλλ' ἐροῦμεν τὰ αὐτὰ τῷ πλουσίῳ, τῷ διηνε κῶς μὲν τηγανιζομένῳ, παραμυθίας δὲ μηδεμιᾶς τυγχάνοντι. ᾿Αλλὰ μὴ γένοιτο, μηδένα ταῦτα ἀκοῦσαί ποτε τὰ ῥήματα, ἀλλ᾽ εἰς τοὺς κόλπους ᾿Αβραὰμ ἀπελθεῖν· χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. a Quidam πεινώντων. ΟΜΙΛΙΑ ΚΗ'. Οὐ γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σώσῃ τὸν κόσμον. α'. Πολλοὶ τῶν ῥᾳθυμοτέρων εἰς ἁμαρτημάτων μέσ γεθος καὶ ὀλιγωρίας ὑπερβολὴν τῇ τοῦ Θεοῦ κεχρημέ ναι φιλανθρωπία, ταῦτα φθέγγονται τὰ ῥήματα· Οὐκ ἔστι γέεννα, οὐκ ἔστι κόλασις, πάντα ὁ Θεὸς ἀφίησιν ἡμῖν τὰ ἁμαρτήματα. Οὔσπερ ἐπιστομίζων σοφός τις ἀνήρ α φησι· Μὴ εἴπῃς, Ο οἰκτιρμὸς αὐτοῦ που λὺς, τὸ πλῆθος τῶν ἁμαρτιῶν μου ἐξιλάσεται· ὅτι ἔλεος καὶ ὀργὴ παρ' αὐτῷ, καὶ ἐπὶ ἁμαρτωλοὺς καταπαύσει ὁ θυμὸς αὐτοῦ· καὶ πάλιν, Κατὰ τὸ πολὺ ἔλεος αὐτοῦ, πολὺς καὶ ὁ ἔλεγχος αὐτοῦ. Καὶ ποῦ, φησὶ, τὰ τῆς φιλανθρωπίας, εἰ τὰ κατ᾽ ἀξίαν ἀποληψόμεθα τῶν ἁμαρτημάτων; Ὅτι μὲν τὰ κατ' ἀξίαν ἀποληψόμεθα, ἄκουε καὶ τοῦ Προφήτου καὶ τοῦ Παύλου λέγοντος· τοῦ μὲν, ὅτι Σὺ ἀποδώσεις ἑκά- στῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ· τοῦ δὲ, Ὃς ἀποδώσει ἑκάστῳ κατὰ τὸ ἔργον αὐτοῦ. Ὅτι δὲ καὶ οὕτω πολλή ή φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦτο ἐντεῦθεν δῆλον. Εἰς γὰρ δύο ζωῆς αἰῶνας τὰ ἡμέτερα διελών ὁ Θεὸς τούτους, τὸν παρόντα καὶ τὸν μέλλοντα βίον, καὶ τὸν μὲν ἐν ἀγώνων τάξει, τὸν δὲ ἐν χώρᾳ στερά- νων ποιήσας εἶναι, πολλὴν κἀντεῦθεν τὴν φιλανθρω τίαν ἐπεδείξατο. Πῶς καὶ τίνι τρόπῳ ; "Οτι πράξαν- τας πολλὰ καὶ χαλεπά ἁμαρτήματα, καὶ οὐ διαλιπόν- τας ἀπὸ νεότητος εἰς ἔσχατον γῆρας μυρίοις τὴν ψυχὴν καταῤῥυπαίνειν ἑαυτῶν κακοῖ; », οὐδενὸς τού των ἀπῄτησεν εὐθύνας ἡμᾶς τῶν ἁμαρτημάτων, ἀλλ᾽ ἔδωκεν αὐτῶν ἄφεσιν διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας, καὶ δικαιοσύνην [159] καὶ ἁγιασμὸν ἐχαρίσατο. Τί οὖν, φησίν, ἂν ἐκ πρώτης ηλικίας μυστηρίων κατ αξιωθείς τις μετὰ ταῦτα μυρία ἁμάρτῃ; Ο τοιοῦτος λοιπὸν μείζονος κολάσεως ἄξιος. Τῶν γὰρ αὐτῶν ἁμαρτημάτων οὐ τὰς αὐτὰς τίννυμεν δίκας, ἀλλὰ πολλῷ χαλεπωτέρας, ὅταν μετὰ μυσταγωγίαν πλημ- μελήσωμεν. Καὶ δηλοῖ Παῦλος οὕτω λέγων· Αθετή σας τις νόμον Μωϋσέως, χωρίς οἰκτιρμῶν ἐπὶ δυσὶ καὶ τρισὶ μάρτυσιν ἀποθνήσκει· πόσῳ δοκεῖτε χεί- ρονος ἀξιωθήσεται τιμωρίας ὁ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας, καὶ τὸ αἷμα τῆς διαθήκης κοινὶν ἡγησάμενος, καὶ τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος ἐν- • Aliqui σοφιστὴς ἀνήρ. b Alii ὅτι ἐπράξαμεν πολλά... καὶ οὐ διελίπομεν... καταβρυπαίνοντες κακοῖς. a υβρίσας; Μείζονος οὖν ἔσται κολάσεως ἄξιος ὁ τοιοῦ τος ". Πλὴν ἀλλὰ καὶ τούτῳ μετανοίας ἀνέωξε θύρας, καὶ πολλοῖς τρόποις ἔδωκεν ἀπονίψασθαι τὰ πεπλημμελη- μένα, ἂν ἐθέλῃ. Ἐννόησον οὖν ἡλίκα ταῦτα φιλαν θρωπίας 4 δείγματα, τὸ καὶ χάριτι ἀφεῖναι, καὶ μετὰ τὴν χάριν τὴν ἁμαρτόντα καὶ ἄξιον ὄντα κολάσεως μὴ κολάζειν, ἀλλὰ διδόναι καιρὸν καὶ προθεσμίαν ἀπολογίας αὐτῷ. Διὰ ταῦτα πάντα ὁ Χριστὸς πρὸς τὸν Νικόδημον ἔλεγεν· Οὐκ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, αλλ' ίνα σώσῃ τὸν κόσμον. Δύο γάρ εἰσιν αἱ τοῦ Χριστοῦ παρουσίαι· ἡ ήδη γεγενημένη, καὶ ἡ μέλλουσα· οὐκ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς δὲ αἱ δύο, ἀλλ' ἡ μὲν προτέρα γέγο- νεν, οὐχ ἵνα ἐξετάσῃ τὰ πεπραγμένα ἡμῖν, ἀλλ᾽ ἵνα ἀφῇ· ἡ δὲ δευτέρα, οὐχ ἵνα ἀφῇ, ἀλλ᾽ ἵνα ἐξετάση. Διὰ τοῦτο περὶ μὲν τῆς προτέρας φησίν· Οὐκ ἦλθεν ἵνα κρίνω τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σώσω τὸν κύ- σμον· περὶ δὲ τῆς δευτέρας, Ὅταν δὲ ἔλθῃ ὁ Υἱὸς ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ, στήσει τὰ μὲν πρόβατα ἐκ δεξιῶν, καὶ τὰ ἐρίφια ἐξ εὐωνύμων. Καὶ ἀπελεύσονται οἱ μὲν εἰς ζωὴν, οἱ δὲ εἰς κό- λασιν αιώνιον. Καίτοι γε καὶ ἡ προτέρα παρουσία κρίσεως ἦν κατὰ τὸν τοῦ δικαίου λόγον. Διατί; "Οτι πρὸ τῆς αὐτοῦ παρουσίας νόμος ἦν φυσικὸς, καὶ προ φῆται, καὶ γραπτὸς πάλιν νόμος, καὶ διδασκαλία, καὶ μυρίαι ἐπαγγελίαι, καὶ σημείων ἐπιδείξεις, καὶ κοι λάσεις καὶ τιμωρίαι, καὶ πολλὰ ἕτερα τὰ διορθούν δυνάμενα· καὶ ὁ ἀκόλουθον ἦν τούτων πάντων ἀπαι- τῆσαι εὐθύνας· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ φιλάνθρωπός ἐστιν, οὐ ποιεῖται ἐξέτασιν, ἀλλὰ συγχώρησιν τέως. Ἐπεὶ εἰ τοῦτο ἐποίησεν, ἅπαντες ἂν ἀθρόον ανηρπάσθησαν· Πάντες γὰρ ἤμαρτον, φησὶν, καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Εἶδες φιλανθρωπίας ἄφατον ύπερ- βολήν; Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, οὐ κρίνεται· ὁ δὲ μὴ πιστεύων, ἤδη κέκριται. Καὶ μὴν εἰ μὴ διὰ τοῦτο ἦλθεν, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, πῶς ὁ μὴ πιο στεύων ήδη κέκριται, εἰ μηδέπω πάρεστι τῆς κρί σεως ὁ καιρός ; Η τοῦτο οὖν φησιν, ὅτι αὐτὸ τὸ ἀπι στεῖν ἀμετανόητα, κόλασίς ἐστι· τὸ γὰρ ἐκτὸς εἶναι c Morel. ἄρα μειζόνως κολασθήσεται μετὰ τὴν χάριν ἁμαρτών. d Savil. ἐθέλη. Ταῦτ᾽ οὖν ἐννόησον ἡλίκα φίλ. Alii ἕτερα τὰ διορθοῦντα ἦν. Καί.

16: S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ταῦτα ἐφέλκεται· ἀλλ' οὕτως ἐσμὲν ἀγνώμονες, ὡς οἰκέταις μὲν καὶ ἡμιόνοις καὶ ἵπποις περιδέραια χρυσα περιτιθέναι, τὴν δὲ Δεσπότην γυμνόν περιϊόντα, καὶ θύρας ἐκ θυρῶν ἀμείβοντα, καὶ ἀεὶ πρὸς ταῖς ἐξόδοις ἱστάμενον καὶ χεῖρας ἐκτείνοντα περιορᾷν, πολλάκις δὲ καὶ ἀπηνεῖ βλέπειν αὐτὸν ὀφθαλμῷ· καί- τοι γε καὶ τοῦτο αὐτὸ δι᾿ ἡμᾶς ὑπομένει. Ηδέως γὰρ πεινᾷ, ἵνα σὺ τραφῇς· καὶ γυμνός περίεισιν, ἵνα σοι παράσχῃ τοῦ τῆς ἀφθαρσίας ἐνδύματος τὴν ὑπόθεσιν. Αλλ' οὐδὲ οὕτω προΐεσθε τῶν ὑμετέρων οὐδέν· ἀλλὰ · τῶν ἱματίων τὰ μέν ἐστι σητόβρωτα, τὰ δὲ ἄχθος τῷ κιβωτίῳ, καὶ περιττή φροντὶς τοῖς κεκτημένοις· ὁ δὲ καὶ ταῦτα καὶ τὰ ἄλλα πάντα δεδωκώς, γυμνός περίεισιν. Αλλ' οὐκ ἐν τῷ κιβωτίῳ αὐτὰ ἀποτίθεσθε, ἀλλ᾽ αὐτοὶ περιβεβλημένοι καλλωπίζεσθε ; Εἰπὲ, τί τὸ πλέον ὑμῖν ἀπὸ τούτων ; Ινα τὸ τῶν ἀγοραίων ἴδῃ πλῆθος ὑμᾶς; Καὶ τί τοῦτο ; Οὐ γὰρ τὸν περικείμε νόν σε ταῦτα θαυμάσονται, ἀλλὰ τὸν τοῖς δεομένοις παρέχοντα. Ωστε εἰ βούλει θαυμάζεσθαι, ἑτέρους πε ριβάλλων, μᾶλλον μυρίων ἀπολαύσῃ κρότων. Τότε σε καὶ ὁ Θεὸς ἐπαινέσεται μετὰ τῶν ἀνθρώπων. Νυνὶ δὲ ἐπαινέσεται μὲν οὐδεὶς, φθονήσουσι δὲ ἅπαντες, τὸ ARCHIEP. CONSTANTINOP. μὲν τῶμα κοσμούμενον ὁρῶντες, τὴν δὲ ψυχὴν ἡμελη. μένην ἔχοντα. [158] Οὗτος και γυναιξὶ πόρναις πρόσ εστιν ὁ κόσμος· πολλάκις δὲ καὶ πολυτελέστερα καὶ φαιδρότερα παρ' ἐκείναις τὰ ἱμάτια· ὁ δὲ τῆς ψυχῆς κόσμος παρὰ τοῖς ἐν ἀρετῇ ζῶσι μόνον ἐστί. Ταῦτα συνεχώς λέγω, καὶ λέγων οὐ παύσομαι, οὐ πενήτων οὕτω κηδόμενος, ὡς τῶν ὑμετέρων ψυχῶν. Ἐκείνοις μὲν γὰρ, κἂν μὴ παρ' ἡμῶν, ἀλλ' ὅμως ἑτέρωθεν ἔσται τις παραμυθία· κἂν μὴ γένηται παραμυθία, ἀλλὰ λιμῷ διαφθαρῶσιν, οὐδὲν μέγα τὸ τῆς ζημίας αὐτοῖς. Τί γὰρ ἔβλαψε τὸν Λάζαρον ή πενία καὶ τὸ λιμῷ τήκεσθαι; Ὑμᾶς δὲ οὐδεὶς ἐξαιρήσεται τῆς γεέννης, ἂν μὴ τῆς παρὰ τῶν πενήτων ο τύχητε βοη- θείας. Αλλ' ἐροῦμεν τὰ αὐτὰ τῷ πλουσίῳ, τῷ διηνε κῶς μὲν τηγανιζομένῳ, παραμυθίας δὲ μηδεμιᾶς τυγχάνοντι. ᾿Αλλὰ μὴ γένοιτο, μηδένα ταῦτα ἀκοῦσαί ποτε τὰ ῥήματα, ἀλλ᾽ εἰς τοὺς κόλπους ᾿Αβραὰμ ἀπελθεῖν· χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. a Quidam πεινώντων. ΟΜΙΛΙΑ ΚΗ'. Οὐ γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σώσῃ τὸν κόσμον. α'. Πολλοὶ τῶν ῥᾳθυμοτέρων εἰς ἁμαρτημάτων μέσ γεθος καὶ ὀλιγωρίας ὑπερβολὴν τῇ τοῦ Θεοῦ κεχρημέ ναι φιλανθρωπία, ταῦτα φθέγγονται τὰ ῥήματα· Οὐκ ἔστι γέεννα, οὐκ ἔστι κόλασις, πάντα ὁ Θεὸς ἀφίησιν ἡμῖν τὰ ἁμαρτήματα. Οὔσπερ ἐπιστομίζων σοφός τις ἀνήρ α φησι· Μὴ εἴπῃς, Ο οἰκτιρμὸς αὐτοῦ που λὺς, τὸ πλῆθος τῶν ἁμαρτιῶν μου ἐξιλάσεται· ὅτι ἔλεος καὶ ὀργὴ παρ' αὐτῷ, καὶ ἐπὶ ἁμαρτωλοὺς καταπαύσει ὁ θυμὸς αὐτοῦ· καὶ πάλιν, Κατὰ τὸ πολὺ ἔλεος αὐτοῦ, πολὺς καὶ ὁ ἔλεγχος αὐτοῦ. Καὶ ποῦ, φησὶ, τὰ τῆς φιλανθρωπίας, εἰ τὰ κατ᾽ ἀξίαν ἀποληψόμεθα τῶν ἁμαρτημάτων; Ὅτι μὲν τὰ κατ' ἀξίαν ἀποληψόμεθα, ἄκουε καὶ τοῦ Προφήτου καὶ τοῦ Παύλου λέγοντος· τοῦ μὲν, ὅτι Σὺ ἀποδώσεις ἑκά- στῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ· τοῦ δὲ, Ὃς ἀποδώσει ἑκάστῳ κατὰ τὸ ἔργον αὐτοῦ. Ὅτι δὲ καὶ οὕτω πολλή ή φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦτο ἐντεῦθεν δῆλον. Εἰς γὰρ δύο ζωῆς αἰῶνας τὰ ἡμέτερα διελών ὁ Θεὸς τούτους, τὸν παρόντα καὶ τὸν μέλλοντα βίον, καὶ τὸν μὲν ἐν ἀγώνων τάξει, τὸν δὲ ἐν χώρᾳ στερά- νων ποιήσας εἶναι, πολλὴν κἀντεῦθεν τὴν φιλανθρω τίαν ἐπεδείξατο. Πῶς καὶ τίνι τρόπῳ ; "Οτι πράξαν- τας πολλὰ καὶ χαλεπά ἁμαρτήματα, καὶ οὐ διαλιπόν- τας ἀπὸ νεότητος εἰς ἔσχατον γῆρας μυρίοις τὴν ψυχὴν καταῤῥυπαίνειν ἑαυτῶν κακοῖ; », οὐδενὸς τού των ἀπῄτησεν εὐθύνας ἡμᾶς τῶν ἁμαρτημάτων, ἀλλ᾽ ἔδωκεν αὐτῶν ἄφεσιν διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας, καὶ δικαιοσύνην [159] καὶ ἁγιασμὸν ἐχαρίσατο. Τί οὖν, φησίν, ἂν ἐκ πρώτης ηλικίας μυστηρίων κατ αξιωθείς τις μετὰ ταῦτα μυρία ἁμάρτῃ; Ο τοιοῦτος λοιπὸν μείζονος κολάσεως ἄξιος. Τῶν γὰρ αὐτῶν ἁμαρτημάτων οὐ τὰς αὐτὰς τίννυμεν δίκας, ἀλλὰ πολλῷ χαλεπωτέρας, ὅταν μετὰ μυσταγωγίαν πλημ- μελήσωμεν. Καὶ δηλοῖ Παῦλος οὕτω λέγων· Αθετή σας τις νόμον Μωϋσέως, χωρίς οἰκτιρμῶν ἐπὶ δυσὶ καὶ τρισὶ μάρτυσιν ἀποθνήσκει· πόσῳ δοκεῖτε χεί- ρονος ἀξιωθήσεται τιμωρίας ὁ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας, καὶ τὸ αἷμα τῆς διαθήκης κοινὶν ἡγησάμενος, καὶ τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος ἐν- • Aliqui σοφιστὴς ἀνήρ. b Alii ὅτι ἐπράξαμεν πολλά... καὶ οὐ διελίπομεν... καταβρυπαίνοντες κακοῖς. a υβρίσας; Μείζονος οὖν ἔσται κολάσεως ἄξιος ὁ τοιοῦ τος ". Πλὴν ἀλλὰ καὶ τούτῳ μετανοίας ἀνέωξε θύρας, καὶ πολλοῖς τρόποις ἔδωκεν ἀπονίψασθαι τὰ πεπλημμελη- μένα, ἂν ἐθέλῃ. Ἐννόησον οὖν ἡλίκα ταῦτα φιλαν θρωπίας 4 δείγματα, τὸ καὶ χάριτι ἀφεῖναι, καὶ μετὰ τὴν χάριν τὴν ἁμαρτόντα καὶ ἄξιον ὄντα κολάσεως μὴ κολάζειν, ἀλλὰ διδόναι καιρὸν καὶ προθεσμίαν ἀπολογίας αὐτῷ. Διὰ ταῦτα πάντα ὁ Χριστὸς πρὸς τὸν Νικόδημον ἔλεγεν· Οὐκ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, αλλ' ίνα σώσῃ τὸν κόσμον. Δύο γάρ εἰσιν αἱ τοῦ Χριστοῦ παρουσίαι· ἡ ήδη γεγενημένη, καὶ ἡ μέλλουσα· οὐκ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς δὲ αἱ δύο, ἀλλ' ἡ μὲν προτέρα γέγο- νεν, οὐχ ἵνα ἐξετάσῃ τὰ πεπραγμένα ἡμῖν, ἀλλ᾽ ἵνα ἀφῇ· ἡ δὲ δευτέρα, οὐχ ἵνα ἀφῇ, ἀλλ᾽ ἵνα ἐξετάση. Διὰ τοῦτο περὶ μὲν τῆς προτέρας φησίν· Οὐκ ἦλθεν ἵνα κρίνω τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σώσω τὸν κύ- σμον· περὶ δὲ τῆς δευτέρας, Ὅταν δὲ ἔλθῃ ὁ Υἱὸς ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ, στήσει τὰ μὲν πρόβατα ἐκ δεξιῶν, καὶ τὰ ἐρίφια ἐξ εὐωνύμων. Καὶ ἀπελεύσονται οἱ μὲν εἰς ζωὴν, οἱ δὲ εἰς κό- λασιν αιώνιον. Καίτοι γε καὶ ἡ προτέρα παρουσία κρίσεως ἦν κατὰ τὸν τοῦ δικαίου λόγον. Διατί; "Οτι πρὸ τῆς αὐτοῦ παρουσίας νόμος ἦν φυσικὸς, καὶ προ φῆται, καὶ γραπτὸς πάλιν νόμος, καὶ διδασκαλία, καὶ μυρίαι ἐπαγγελίαι, καὶ σημείων ἐπιδείξεις, καὶ κοι λάσεις καὶ τιμωρίαι, καὶ πολλὰ ἕτερα τὰ διορθούν δυνάμενα· καὶ ὁ ἀκόλουθον ἦν τούτων πάντων ἀπαι- τῆσαι εὐθύνας· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ φιλάνθρωπός ἐστιν, οὐ ποιεῖται ἐξέτασιν, ἀλλὰ συγχώρησιν τέως. Ἐπεὶ εἰ τοῦτο ἐποίησεν, ἅπαντες ἂν ἀθρόον ανηρπάσθησαν· Πάντες γὰρ ἤμαρτον, φησὶν, καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Εἶδες φιλανθρωπίας ἄφατον ύπερ- βολήν; Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, οὐ κρίνεται· ὁ δὲ μὴ πιστεύων, ἤδη κέκριται. Καὶ μὴν εἰ μὴ διὰ τοῦτο ἦλθεν, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, πῶς ὁ μὴ πιο στεύων ήδη κέκριται, εἰ μηδέπω πάρεστι τῆς κρί σεως ὁ καιρός ; Η τοῦτο οὖν φησιν, ὅτι αὐτὸ τὸ ἀπι στεῖν ἀμετανόητα, κόλασίς ἐστι· τὸ γὰρ ἐκτὸς εἶναι c Morel. ἄρα μειζόνως κολασθήσεται μετὰ τὴν χάριν ἁμαρτών. d Savil. ἐθέλη. Ταῦτ᾽ οὖν ἐννόησον ἡλίκα φίλ. Alii ἕτερα τὰ διορθοῦντα ἦν. Καί.

16: S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ταῦτα ἐφέλκεται· ἀλλ' οὕτως ἐσμὲν ἀγνώμονες, ὡς οἰκέταις μὲν καὶ ἡμιόνοις καὶ ἵπποις περιδέραια χρυσα περιτιθέναι, τὴν δὲ Δεσπότην γυμνόν περιϊόντα, καὶ θύρας ἐκ θυρῶν ἀμείβοντα, καὶ ἀεὶ πρὸς ταῖς ἐξόδοις ἱστάμενον καὶ χεῖρας ἐκτείνοντα περιορᾷν, πολλάκις δὲ καὶ ἀπηνεῖ βλέπειν αὐτὸν ὀφθαλμῷ· καί- τοι γε καὶ τοῦτο αὐτὸ δι᾿ ἡμᾶς ὑπομένει. Ηδέως γὰρ πεινᾷ, ἵνα σὺ τραφῇς· καὶ γυμνός περίεισιν, ἵνα σοι παράσχῃ τοῦ τῆς ἀφθαρσίας ἐνδύματος τὴν ὑπόθεσιν. Αλλ' οὐδὲ οὕτω προΐεσθε τῶν ὑμετέρων οὐδέν· ἀλλὰ · τῶν ἱματίων τὰ μέν ἐστι σητόβρωτα, τὰ δὲ ἄχθος τῷ κιβωτίῳ, καὶ περιττή φροντὶς τοῖς κεκτημένοις· ὁ δὲ καὶ ταῦτα καὶ τὰ ἄλλα πάντα δεδωκώς, γυμνός περίεισιν. Αλλ' οὐκ ἐν τῷ κιβωτίῳ αὐτὰ ἀποτίθεσθε, ἀλλ᾽ αὐτοὶ περιβεβλημένοι καλλωπίζεσθε ; Εἰπὲ, τί τὸ πλέον ὑμῖν ἀπὸ τούτων ; Ινα τὸ τῶν ἀγοραίων ἴδῃ πλῆθος ὑμᾶς; Καὶ τί τοῦτο ; Οὐ γὰρ τὸν περικείμε νόν σε ταῦτα θαυμάσονται, ἀλλὰ τὸν τοῖς δεομένοις παρέχοντα. Ωστε εἰ βούλει θαυμάζεσθαι, ἑτέρους πε ριβάλλων, μᾶλλον μυρίων ἀπολαύσῃ κρότων. Τότε σε καὶ ὁ Θεὸς ἐπαινέσεται μετὰ τῶν ἀνθρώπων. Νυνὶ δὲ ἐπαινέσεται μὲν οὐδεὶς, φθονήσουσι δὲ ἅπαντες, τὸ ARCHIEP. CONSTANTINOP. μὲν τῶμα κοσμούμενον ὁρῶντες, τὴν δὲ ψυχὴν ἡμελη. μένην ἔχοντα. [158] Οὗτος και γυναιξὶ πόρναις πρόσ εστιν ὁ κόσμος· πολλάκις δὲ καὶ πολυτελέστερα καὶ φαιδρότερα παρ' ἐκείναις τὰ ἱμάτια· ὁ δὲ τῆς ψυχῆς κόσμος παρὰ τοῖς ἐν ἀρετῇ ζῶσι μόνον ἐστί. Ταῦτα συνεχώς λέγω, καὶ λέγων οὐ παύσομαι, οὐ πενήτων οὕτω κηδόμενος, ὡς τῶν ὑμετέρων ψυχῶν. Ἐκείνοις μὲν γὰρ, κἂν μὴ παρ' ἡμῶν, ἀλλ' ὅμως ἑτέρωθεν ἔσται τις παραμυθία· κἂν μὴ γένηται παραμυθία, ἀλλὰ λιμῷ διαφθαρῶσιν, οὐδὲν μέγα τὸ τῆς ζημίας αὐτοῖς. Τί γὰρ ἔβλαψε τὸν Λάζαρον ή πενία καὶ τὸ λιμῷ τήκεσθαι; Ὑμᾶς δὲ οὐδεὶς ἐξαιρήσεται τῆς γεέννης, ἂν μὴ τῆς παρὰ τῶν πενήτων ο τύχητε βοη- θείας. Αλλ' ἐροῦμεν τὰ αὐτὰ τῷ πλουσίῳ, τῷ διηνε κῶς μὲν τηγανιζομένῳ, παραμυθίας δὲ μηδεμιᾶς τυγχάνοντι. ᾿Αλλὰ μὴ γένοιτο, μηδένα ταῦτα ἀκοῦσαί ποτε τὰ ῥήματα, ἀλλ᾽ εἰς τοὺς κόλπους ᾿Αβραὰμ ἀπελθεῖν· χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. a Quidam πεινώντων. ΟΜΙΛΙΑ ΚΗ'. Οὐ γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σώσῃ τὸν κόσμον. α'. Πολλοὶ τῶν ῥᾳθυμοτέρων εἰς ἁμαρτημάτων μέσ γεθος καὶ ὀλιγωρίας ὑπερβολὴν τῇ τοῦ Θεοῦ κεχρημέ ναι φιλανθρωπία, ταῦτα φθέγγονται τὰ ῥήματα· Οὐκ ἔστι γέεννα, οὐκ ἔστι κόλασις, πάντα ὁ Θεὸς ἀφίησιν ἡμῖν τὰ ἁμαρτήματα. Οὔσπερ ἐπιστομίζων σοφός τις ἀνήρ α φησι· Μὴ εἴπῃς, Ο οἰκτιρμὸς αὐτοῦ που λὺς, τὸ πλῆθος τῶν ἁμαρτιῶν μου ἐξιλάσεται· ὅτι ἔλεος καὶ ὀργὴ παρ' αὐτῷ, καὶ ἐπὶ ἁμαρτωλοὺς καταπαύσει ὁ θυμὸς αὐτοῦ· καὶ πάλιν, Κατὰ τὸ πολὺ ἔλεος αὐτοῦ, πολὺς καὶ ὁ ἔλεγχος αὐτοῦ. Καὶ ποῦ, φησὶ, τὰ τῆς φιλανθρωπίας, εἰ τὰ κατ᾽ ἀξίαν ἀποληψόμεθα τῶν ἁμαρτημάτων; Ὅτι μὲν τὰ κατ' ἀξίαν ἀποληψόμεθα, ἄκουε καὶ τοῦ Προφήτου καὶ τοῦ Παύλου λέγοντος· τοῦ μὲν, ὅτι Σὺ ἀποδώσεις ἑκά- στῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ· τοῦ δὲ, Ὃς ἀποδώσει ἑκάστῳ κατὰ τὸ ἔργον αὐτοῦ. Ὅτι δὲ καὶ οὕτω πολλή ή φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦτο ἐντεῦθεν δῆλον. Εἰς γὰρ δύο ζωῆς αἰῶνας τὰ ἡμέτερα διελών ὁ Θεὸς τούτους, τὸν παρόντα καὶ τὸν μέλλοντα βίον, καὶ τὸν μὲν ἐν ἀγώνων τάξει, τὸν δὲ ἐν χώρᾳ στερά- νων ποιήσας εἶναι, πολλὴν κἀντεῦθεν τὴν φιλανθρω τίαν ἐπεδείξατο. Πῶς καὶ τίνι τρόπῳ ; "Οτι πράξαν- τας πολλὰ καὶ χαλεπά ἁμαρτήματα, καὶ οὐ διαλιπόν- τας ἀπὸ νεότητος εἰς ἔσχατον γῆρας μυρίοις τὴν ψυχὴν καταῤῥυπαίνειν ἑαυτῶν κακοῖ; », οὐδενὸς τού των ἀπῄτησεν εὐθύνας ἡμᾶς τῶν ἁμαρτημάτων, ἀλλ᾽ ἔδωκεν αὐτῶν ἄφεσιν διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας, καὶ δικαιοσύνην [159] καὶ ἁγιασμὸν ἐχαρίσατο. Τί οὖν, φησίν, ἂν ἐκ πρώτης ηλικίας μυστηρίων κατ αξιωθείς τις μετὰ ταῦτα μυρία ἁμάρτῃ; Ο τοιοῦτος λοιπὸν μείζονος κολάσεως ἄξιος. Τῶν γὰρ αὐτῶν ἁμαρτημάτων οὐ τὰς αὐτὰς τίννυμεν δίκας, ἀλλὰ πολλῷ χαλεπωτέρας, ὅταν μετὰ μυσταγωγίαν πλημ- μελήσωμεν. Καὶ δηλοῖ Παῦλος οὕτω λέγων· Αθετή σας τις νόμον Μωϋσέως, χωρίς οἰκτιρμῶν ἐπὶ δυσὶ καὶ τρισὶ μάρτυσιν ἀποθνήσκει· πόσῳ δοκεῖτε χεί- ρονος ἀξιωθήσεται τιμωρίας ὁ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας, καὶ τὸ αἷμα τῆς διαθήκης κοινὶν ἡγησάμενος, καὶ τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος ἐν- • Aliqui σοφιστὴς ἀνήρ. b Alii ὅτι ἐπράξαμεν πολλά... καὶ οὐ διελίπομεν... καταβρυπαίνοντες κακοῖς. a υβρίσας; Μείζονος οὖν ἔσται κολάσεως ἄξιος ὁ τοιοῦ τος ". Πλὴν ἀλλὰ καὶ τούτῳ μετανοίας ἀνέωξε θύρας, καὶ πολλοῖς τρόποις ἔδωκεν ἀπονίψασθαι τὰ πεπλημμελη- μένα, ἂν ἐθέλῃ. Ἐννόησον οὖν ἡλίκα ταῦτα φιλαν θρωπίας 4 δείγματα, τὸ καὶ χάριτι ἀφεῖναι, καὶ μετὰ τὴν χάριν τὴν ἁμαρτόντα καὶ ἄξιον ὄντα κολάσεως μὴ κολάζειν, ἀλλὰ διδόναι καιρὸν καὶ προθεσμίαν ἀπολογίας αὐτῷ. Διὰ ταῦτα πάντα ὁ Χριστὸς πρὸς τὸν Νικόδημον ἔλεγεν· Οὐκ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, αλλ' ίνα σώσῃ τὸν κόσμον. Δύο γάρ εἰσιν αἱ τοῦ Χριστοῦ παρουσίαι· ἡ ήδη γεγενημένη, καὶ ἡ μέλλουσα· οὐκ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς δὲ αἱ δύο, ἀλλ' ἡ μὲν προτέρα γέγο- νεν, οὐχ ἵνα ἐξετάσῃ τὰ πεπραγμένα ἡμῖν, ἀλλ᾽ ἵνα ἀφῇ· ἡ δὲ δευτέρα, οὐχ ἵνα ἀφῇ, ἀλλ᾽ ἵνα ἐξετάση. Διὰ τοῦτο περὶ μὲν τῆς προτέρας φησίν· Οὐκ ἦλθεν ἵνα κρίνω τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σώσω τὸν κύ- σμον· περὶ δὲ τῆς δευτέρας, Ὅταν δὲ ἔλθῃ ὁ Υἱὸς ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ, στήσει τὰ μὲν πρόβατα ἐκ δεξιῶν, καὶ τὰ ἐρίφια ἐξ εὐωνύμων. Καὶ ἀπελεύσονται οἱ μὲν εἰς ζωὴν, οἱ δὲ εἰς κό- λασιν αιώνιον. Καίτοι γε καὶ ἡ προτέρα παρουσία κρίσεως ἦν κατὰ τὸν τοῦ δικαίου λόγον. Διατί; "Οτι πρὸ τῆς αὐτοῦ παρουσίας νόμος ἦν φυσικὸς, καὶ προ φῆται, καὶ γραπτὸς πάλιν νόμος, καὶ διδασκαλία, καὶ μυρίαι ἐπαγγελίαι, καὶ σημείων ἐπιδείξεις, καὶ κοι λάσεις καὶ τιμωρίαι, καὶ πολλὰ ἕτερα τὰ διορθούν δυνάμενα· καὶ ὁ ἀκόλουθον ἦν τούτων πάντων ἀπαι- τῆσαι εὐθύνας· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ φιλάνθρωπός ἐστιν, οὐ ποιεῖται ἐξέτασιν, ἀλλὰ συγχώρησιν τέως. Ἐπεὶ εἰ τοῦτο ἐποίησεν, ἅπαντες ἂν ἀθρόον ανηρπάσθησαν· Πάντες γὰρ ἤμαρτον, φησὶν, καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Εἶδες φιλανθρωπίας ἄφατον ύπερ- βολήν; Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, οὐ κρίνεται· ὁ δὲ μὴ πιστεύων, ἤδη κέκριται. Καὶ μὴν εἰ μὴ διὰ τοῦτο ἦλθεν, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, πῶς ὁ μὴ πιο στεύων ήδη κέκριται, εἰ μηδέπω πάρεστι τῆς κρί σεως ὁ καιρός ; Η τοῦτο οὖν φησιν, ὅτι αὐτὸ τὸ ἀπι στεῖν ἀμετανόητα, κόλασίς ἐστι· τὸ γὰρ ἐκτὸς εἶναι c Morel. ἄρα μειζόνως κολασθήσεται μετὰ τὴν χάριν ἁμαρτών. d Savil. ἐθέλη. Ταῦτ᾽ οὖν ἐννόησον ἡλίκα φίλ. Alii ἕτερα τὰ διορθοῦντα ἦν. Καί.

16: S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ταῦτα ἐφέλκεται· ἀλλ' οὕτως ἐσμὲν ἀγνώμονες, ὡς οἰκέταις μὲν καὶ ἡμιόνοις καὶ ἵπποις περιδέραια χρυσα περιτιθέναι, τὴν δὲ Δεσπότην γυμνόν περιϊόντα, καὶ θύρας ἐκ θυρῶν ἀμείβοντα, καὶ ἀεὶ πρὸς ταῖς ἐξόδοις ἱστάμενον καὶ χεῖρας ἐκτείνοντα περιορᾷν, πολλάκις δὲ καὶ ἀπηνεῖ βλέπειν αὐτὸν ὀφθαλμῷ· καί- τοι γε καὶ τοῦτο αὐτὸ δι᾿ ἡμᾶς ὑπομένει. Ηδέως γὰρ πεινᾷ, ἵνα σὺ τραφῇς· καὶ γυμνός περίεισιν, ἵνα σοι παράσχῃ τοῦ τῆς ἀφθαρσίας ἐνδύματος τὴν ὑπόθεσιν. Αλλ' οὐδὲ οὕτω προΐεσθε τῶν ὑμετέρων οὐδέν· ἀλλὰ · τῶν ἱματίων τὰ μέν ἐστι σητόβρωτα, τὰ δὲ ἄχθος τῷ κιβωτίῳ, καὶ περιττή φροντὶς τοῖς κεκτημένοις· ὁ δὲ καὶ ταῦτα καὶ τὰ ἄλλα πάντα δεδωκώς, γυμνός περίεισιν. Αλλ' οὐκ ἐν τῷ κιβωτίῳ αὐτὰ ἀποτίθεσθε, ἀλλ᾽ αὐτοὶ περιβεβλημένοι καλλωπίζεσθε ; Εἰπὲ, τί τὸ πλέον ὑμῖν ἀπὸ τούτων ; Ινα τὸ τῶν ἀγοραίων ἴδῃ πλῆθος ὑμᾶς; Καὶ τί τοῦτο ; Οὐ γὰρ τὸν περικείμε νόν σε ταῦτα θαυμάσονται, ἀλλὰ τὸν τοῖς δεομένοις παρέχοντα. Ωστε εἰ βούλει θαυμάζεσθαι, ἑτέρους πε ριβάλλων, μᾶλλον μυρίων ἀπολαύσῃ κρότων. Τότε σε καὶ ὁ Θεὸς ἐπαινέσεται μετὰ τῶν ἀνθρώπων. Νυνὶ δὲ ἐπαινέσεται μὲν οὐδεὶς, φθονήσουσι δὲ ἅπαντες, τὸ ARCHIEP. CONSTANTINOP. μὲν τῶμα κοσμούμενον ὁρῶντες, τὴν δὲ ψυχὴν ἡμελη. μένην ἔχοντα. [158] Οὗτος και γυναιξὶ πόρναις πρόσ εστιν ὁ κόσμος· πολλάκις δὲ καὶ πολυτελέστερα καὶ φαιδρότερα παρ' ἐκείναις τὰ ἱμάτια· ὁ δὲ τῆς ψυχῆς κόσμος παρὰ τοῖς ἐν ἀρετῇ ζῶσι μόνον ἐστί. Ταῦτα συνεχώς λέγω, καὶ λέγων οὐ παύσομαι, οὐ πενήτων οὕτω κηδόμενος, ὡς τῶν ὑμετέρων ψυχῶν. Ἐκείνοις μὲν γὰρ, κἂν μὴ παρ' ἡμῶν, ἀλλ' ὅμως ἑτέρωθεν ἔσται τις παραμυθία· κἂν μὴ γένηται παραμυθία, ἀλλὰ λιμῷ διαφθαρῶσιν, οὐδὲν μέγα τὸ τῆς ζημίας αὐτοῖς. Τί γὰρ ἔβλαψε τὸν Λάζαρον ή πενία καὶ τὸ λιμῷ τήκεσθαι; Ὑμᾶς δὲ οὐδεὶς ἐξαιρήσεται τῆς γεέννης, ἂν μὴ τῆς παρὰ τῶν πενήτων ο τύχητε βοη- θείας. Αλλ' ἐροῦμεν τὰ αὐτὰ τῷ πλουσίῳ, τῷ διηνε κῶς μὲν τηγανιζομένῳ, παραμυθίας δὲ μηδεμιᾶς τυγχάνοντι. ᾿Αλλὰ μὴ γένοιτο, μηδένα ταῦτα ἀκοῦσαί ποτε τὰ ῥήματα, ἀλλ᾽ εἰς τοὺς κόλπους ᾿Αβραὰμ ἀπελθεῖν· χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. a Quidam πεινώντων. ΟΜΙΛΙΑ ΚΗ'. Οὐ γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σώσῃ τὸν κόσμον. α'. Πολλοὶ τῶν ῥᾳθυμοτέρων εἰς ἁμαρτημάτων μέσ γεθος καὶ ὀλιγωρίας ὑπερβολὴν τῇ τοῦ Θεοῦ κεχρημέ ναι φιλανθρωπία, ταῦτα φθέγγονται τὰ ῥήματα· Οὐκ ἔστι γέεννα, οὐκ ἔστι κόλασις, πάντα ὁ Θεὸς ἀφίησιν ἡμῖν τὰ ἁμαρτήματα. Οὔσπερ ἐπιστομίζων σοφός τις ἀνήρ α φησι· Μὴ εἴπῃς, Ο οἰκτιρμὸς αὐτοῦ που λὺς, τὸ πλῆθος τῶν ἁμαρτιῶν μου ἐξιλάσεται· ὅτι ἔλεος καὶ ὀργὴ παρ' αὐτῷ, καὶ ἐπὶ ἁμαρτωλοὺς καταπαύσει ὁ θυμὸς αὐτοῦ· καὶ πάλιν, Κατὰ τὸ πολὺ ἔλεος αὐτοῦ, πολὺς καὶ ὁ ἔλεγχος αὐτοῦ. Καὶ ποῦ, φησὶ, τὰ τῆς φιλανθρωπίας, εἰ τὰ κατ᾽ ἀξίαν ἀποληψόμεθα τῶν ἁμαρτημάτων; Ὅτι μὲν τὰ κατ' ἀξίαν ἀποληψόμεθα, ἄκουε καὶ τοῦ Προφήτου καὶ τοῦ Παύλου λέγοντος· τοῦ μὲν, ὅτι Σὺ ἀποδώσεις ἑκά- στῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ· τοῦ δὲ, Ὃς ἀποδώσει ἑκάστῳ κατὰ τὸ ἔργον αὐτοῦ. Ὅτι δὲ καὶ οὕτω πολλή ή φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦτο ἐντεῦθεν δῆλον. Εἰς γὰρ δύο ζωῆς αἰῶνας τὰ ἡμέτερα διελών ὁ Θεὸς τούτους, τὸν παρόντα καὶ τὸν μέλλοντα βίον, καὶ τὸν μὲν ἐν ἀγώνων τάξει, τὸν δὲ ἐν χώρᾳ στερά- νων ποιήσας εἶναι, πολλὴν κἀντεῦθεν τὴν φιλανθρω τίαν ἐπεδείξατο. Πῶς καὶ τίνι τρόπῳ ; "Οτι πράξαν- τας πολλὰ καὶ χαλεπά ἁμαρτήματα, καὶ οὐ διαλιπόν- τας ἀπὸ νεότητος εἰς ἔσχατον γῆρας μυρίοις τὴν ψυχὴν καταῤῥυπαίνειν ἑαυτῶν κακοῖ; », οὐδενὸς τού των ἀπῄτησεν εὐθύνας ἡμᾶς τῶν ἁμαρτημάτων, ἀλλ᾽ ἔδωκεν αὐτῶν ἄφεσιν διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας, καὶ δικαιοσύνην [159] καὶ ἁγιασμὸν ἐχαρίσατο. Τί οὖν, φησίν, ἂν ἐκ πρώτης ηλικίας μυστηρίων κατ αξιωθείς τις μετὰ ταῦτα μυρία ἁμάρτῃ; Ο τοιοῦτος λοιπὸν μείζονος κολάσεως ἄξιος. Τῶν γὰρ αὐτῶν ἁμαρτημάτων οὐ τὰς αὐτὰς τίννυμεν δίκας, ἀλλὰ πολλῷ χαλεπωτέρας, ὅταν μετὰ μυσταγωγίαν πλημ- μελήσωμεν. Καὶ δηλοῖ Παῦλος οὕτω λέγων· Αθετή σας τις νόμον Μωϋσέως, χωρίς οἰκτιρμῶν ἐπὶ δυσὶ καὶ τρισὶ μάρτυσιν ἀποθνήσκει· πόσῳ δοκεῖτε χεί- ρονος ἀξιωθήσεται τιμωρίας ὁ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας, καὶ τὸ αἷμα τῆς διαθήκης κοινὶν ἡγησάμενος, καὶ τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος ἐν- • Aliqui σοφιστὴς ἀνήρ. b Alii ὅτι ἐπράξαμεν πολλά... καὶ οὐ διελίπομεν... καταβρυπαίνοντες κακοῖς. a υβρίσας; Μείζονος οὖν ἔσται κολάσεως ἄξιος ὁ τοιοῦ τος ". Πλὴν ἀλλὰ καὶ τούτῳ μετανοίας ἀνέωξε θύρας, καὶ πολλοῖς τρόποις ἔδωκεν ἀπονίψασθαι τὰ πεπλημμελη- μένα, ἂν ἐθέλῃ. Ἐννόησον οὖν ἡλίκα ταῦτα φιλαν θρωπίας 4 δείγματα, τὸ καὶ χάριτι ἀφεῖναι, καὶ μετὰ τὴν χάριν τὴν ἁμαρτόντα καὶ ἄξιον ὄντα κολάσεως μὴ κολάζειν, ἀλλὰ διδόναι καιρὸν καὶ προθεσμίαν ἀπολογίας αὐτῷ. Διὰ ταῦτα πάντα ὁ Χριστὸς πρὸς τὸν Νικόδημον ἔλεγεν· Οὐκ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, αλλ' ίνα σώσῃ τὸν κόσμον. Δύο γάρ εἰσιν αἱ τοῦ Χριστοῦ παρουσίαι· ἡ ήδη γεγενημένη, καὶ ἡ μέλλουσα· οὐκ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς δὲ αἱ δύο, ἀλλ' ἡ μὲν προτέρα γέγο- νεν, οὐχ ἵνα ἐξετάσῃ τὰ πεπραγμένα ἡμῖν, ἀλλ᾽ ἵνα ἀφῇ· ἡ δὲ δευτέρα, οὐχ ἵνα ἀφῇ, ἀλλ᾽ ἵνα ἐξετάση. Διὰ τοῦτο περὶ μὲν τῆς προτέρας φησίν· Οὐκ ἦλθεν ἵνα κρίνω τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σώσω τὸν κύ- σμον· περὶ δὲ τῆς δευτέρας, Ὅταν δὲ ἔλθῃ ὁ Υἱὸς ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ, στήσει τὰ μὲν πρόβατα ἐκ δεξιῶν, καὶ τὰ ἐρίφια ἐξ εὐωνύμων. Καὶ ἀπελεύσονται οἱ μὲν εἰς ζωὴν, οἱ δὲ εἰς κό- λασιν αιώνιον. Καίτοι γε καὶ ἡ προτέρα παρουσία κρίσεως ἦν κατὰ τὸν τοῦ δικαίου λόγον. Διατί; "Οτι πρὸ τῆς αὐτοῦ παρουσίας νόμος ἦν φυσικὸς, καὶ προ φῆται, καὶ γραπτὸς πάλιν νόμος, καὶ διδασκαλία, καὶ μυρίαι ἐπαγγελίαι, καὶ σημείων ἐπιδείξεις, καὶ κοι λάσεις καὶ τιμωρίαι, καὶ πολλὰ ἕτερα τὰ διορθούν δυνάμενα· καὶ ὁ ἀκόλουθον ἦν τούτων πάντων ἀπαι- τῆσαι εὐθύνας· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ φιλάνθρωπός ἐστιν, οὐ ποιεῖται ἐξέτασιν, ἀλλὰ συγχώρησιν τέως. Ἐπεὶ εἰ τοῦτο ἐποίησεν, ἅπαντες ἂν ἀθρόον ανηρπάσθησαν· Πάντες γὰρ ἤμαρτον, φησὶν, καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Εἶδες φιλανθρωπίας ἄφατον ύπερ- βολήν; Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, οὐ κρίνεται· ὁ δὲ μὴ πιστεύων, ἤδη κέκριται. Καὶ μὴν εἰ μὴ διὰ τοῦτο ἦλθεν, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, πῶς ὁ μὴ πιο στεύων ήδη κέκριται, εἰ μηδέπω πάρεστι τῆς κρί σεως ὁ καιρός ; Η τοῦτο οὖν φησιν, ὅτι αὐτὸ τὸ ἀπι στεῖν ἀμετανόητα, κόλασίς ἐστι· τὸ γὰρ ἐκτὸς εἶναι c Morel. ἄρα μειζόνως κολασθήσεται μετὰ τὴν χάριν ἁμαρτών. d Savil. ἐθέλη. Ταῦτ᾽ οὖν ἐννόησον ἡλίκα φίλ. Alii ἕτερα τὰ διορθοῦντα ἦν. Καί.

163 IN JOANNEM HOMIL. XXVIII. al. XXVH. τοῦ φωτὸς, καὶ κατ' αὐτὸ μεγίστην ἔχει τὴν τιμω- ρίαν· ἢ τὸ μέλλον προαναφωνεί. Καθάπερ γὰρ ὁ φο- νεύων, κἂν μὴ τῇ ψήφῳ τοῦ κρίνοντος καταδικασθῇ, τῇ τοῦ πράγματος καταδεδίκασται ο φύσει, οὕτω [160] καὶ ὁ ἄπιστος. Ἐπεὶ καὶ ὁ Ἀδὰμ ᾗ ἡμέρᾳ ἔφαγεν ἀπὸ τοῦ ξύλου, ἀπέθανεν. Οὕτω γὰρ καὶ ἡ ἀπόφασις εἶχεν· 'Η ἂν ἡμέρᾳ φάγητε ἀπὸ τοῦ ξύλου, φησίν, ἀποθανεῖσθε. Καίτοι γε ἔζη. Πῶς οὖν ἀπέθανε; Τῇ ἀποφάσει καὶ τῇ τοῦ πράγματος φύσει. Ο γὰρ ὑπεύ θυνον ἑαυτὸν τῇ κολάσει ποιήσας, ὑπὸ τὴν τιμωρίαν ἐστὶ, κἂν μὴ τῷ πράγματι τέως, ἀλλὰ τῇ ψήφῳ. Ἵνα γὰρ μὴ ἀκούσας τις, ὅτι οὐκ ἦλθον ἵνα κρίνω τον κόσμον, ἀτιμωρητί νομίσῃ ἁμαρτάνειν, καὶ ῥαθυ μότερος γένηται, καὶ ταύτην ἀποτειχίζει τὴν ὀλιγω- ρίαν », λέγων, Ἤδη κέκριται. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλεν ἡ κρίσις, καὶ οὔπω παρῆν, ἐγγὺς ἄγει τὸν φόβον τῆς τιμωρίας, καὶ δείκνυσιν ἤδη τὴν κόλασιν. Καὶ τοῦτο δὲ αὐτὸ πολλῆς φιλανθρωπίας ἐστί, τὸ μὴ μόνον δοῦ ναι τὸν Υἱόν, ἀλλὰ καὶ τὸν τῆς κρίσεως ἀναβάλλε σθαι ο καιρὸν, ἵνα γένηται ἐξουσία τοῖς ἡμαρτηκόσι καὶ τοῖς ἀπιστοῦσιν ἀπονίψασθαι τὰ πεπλημμελημένα. Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, οὐ κρίνεται· ὁ πιστεύων, οὐχ ὁ περιεργαζόμενος· ὁ πιστεύων, οὐχ ὁ πολυπρα γμονῶν. Τί οὖν, ἂν ἀκάθαρτον βίον ἔχῃ καὶ πράξεις οὐκ ἀγαθάς; Μάλιστα μὲν τοὺς τοιούτους οὐδὲ γνη- σίους εἶναι πιστοὺς ὁ Παῦλός φησι· Θεὸν γὰρ ὁμό- λογοῦσιν εἰδέναι, τοῖς δὲ ἔργοις ἀρνοῦνται. Πλὴν ἐνταῦθα ἐκεῖνό φησιν, ὅτι ἡ κατ' αὐτὸ τοῦτο οὐ κρίσ νεται, ἀλλὰ τῶν μὲν ἔργων χαλεπωτέραν δώσει δί- κην, ἀπιστίας δὲ ἕνεκα οὐ κολάζεται διὰ τὸ πιστεύ σαι ἅπαξ. β'. Ορᾶς πῶς ἀπὸ φοβερῶν ἀρξάμενος, εἰς αὐτὰ δὲ ταῦτα πάλιν κατέληξεν; Αρχόμενος μὲν γὰρ ἔλεγεν, Ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ· ἐν- ταῦθα δὲ πάλιν, ὅτι Ὁ μὴ πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, ἤδη κέκριται· τουτέστι, μὴ νομίσῃς τὴν ἀναβολὴν ὠφελεῖν τι τὸν ὑπεύθυνον ἤδη γεγενημένον, ἐὰν μὴ μεταβάληται. Τῶν γὰρ ἤδη καταδικασθέντων καὶ κοι λαζομένων οὐδὲν ἄμεινον διακείσεται ὁ μὴ πιστεύσας. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ κρίσις, ὅτι ἦλθε τὸ φῶς εἰς τὸν κόσμον, καὶ ἠγάπησαν οἱ ἄνθρωποι μᾶλλον τὸ σκότος ἢ τὸ φῶς. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Διὰ τοῦτο κολάζονται, ὅτι σκότος ἀφεῖναι καὶ φωτὶ προσο δραμεῖν οὐκ ἠβουλήθησαν. Ενταῦθα λοιπὸν καὶ ἀπο λογίας αὐτοὺς ἀποστερεῖ πάσης. Εἰ μὲν γὰρ ἦλθον κολάζων, φησὶ, καὶ ἀπαιτῶν εὐθύνας τῶν πεπραγμέ- νων, εἶχον εἰπεῖν ὅτι διὰ τοῦτο ἀπεπηδήσαμεν. Νῦν δὲ ἦλθον ἀπαλλάξαι σκότους, καὶ πρὸς φῶς ἀγαγεῖν. Τίς οὖν τὸν μὴ βουλόμενον ἀπὸ σκότους φωτὶ προσο ελθεῖν ἐλεήσειεν ἄν; Οὐδὲν γὰρ ἔχοντες ἡμῖν ἐγκα- λεῖν, ἀλλὰ μυρία εὐεργετούμενοι, φησὶν, ἀποπηδῶσιν ἡμῶν. Τοῦτο καὶ ἀλλαχοῦ ἐγκαλῶν αὐτοῖς ἔλεγεν, Εμίσησάν με δωρεάν· καὶ πάλιν, Εἰ μὴ ἦλθον καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον. Ὁ μὲν γὰρ ἐν ἀπουσίᾳ φωτὸς ἐν σκότει καθήμενος, ἴσως ἂν συγ γνώμην σχοίη· ὁ δὲ μετὰ τὴν παρουσίαν αὐτῷ τῷ σκότει προσεδρεύων, διεστραμμένης γνώμης καὶ φι- λονείκου τεκμήριον ἐπιφέρει καθ᾿ ἑαυτοῦ. Εἶτα ἐπειδὴ ἐδόκει τὸ εἰρημένον ἄπιστον εἶναι τοῖς πολλοῖς οὐδεὶς γὰρ ἂν σκότος προτιμήσεις φωτός), τίθησι [164] καὶ τὴν αἰτίαν ἀφ' ἧς τοῦτο ἔπαθον. Τίς οὖν ἐστιν αὕτη; *Ην γὰρ αὐτῶν, φησί, πονηρὰ τὰ ἔργα. Πᾶς δὲ ὁ τὰ φαῦλα πράσσων, μισεῖ τὸ φῶς, καὶ οὐκ ἔρχε ται πρὸς τὸ φῶς, ἵνα μὴ φανερωθῇ αὐτοῦ τὰ • Quidam δεδίκασται. b Aliqui ταύτην ἐπιστρέφει τὴν ὀλ. e Morel. ἀναβαλέσθαι, d Mur. ἐκεῖνο παριστῇ ὅτι. < Alii ἵνα μὴ ἐλεγχθῇ αὐτοῦ. h 8 164 ἔργα. Καὶ μὴν οὐ κρίνων οὐδὲ ἐξετάζων ἦλθεν, ἀλλὰ συγχωρῶν καὶ ἀφιεὶς τὰ πλημμεληθέντα, καὶ ἀπὸ πίστεως σωτηρίαν διδούς. Πῶς οὖν ἔφυγον 1 ; Εἰ μὲν γὰρ εἰς δικαστήριον ἐλθὼν ἐκάθισεν, εἶχέ τινα λόγον τὸ εἰρημένον· ὁ γὰρ πονηρὰ συνειδώς ἑαυτῷ, τὸν δικάζοντα φεύγειν εἴωθε· τῷ δὲ συγχωροῦντι καὶ προστρέχουσιν οἱ πεπλημμεληκότες. Εἰ τοίνυν συγχω. ρῶν ἦλθε, τούτους μάλιστα προσδραμεῖν εἰκὸς ἦν, τοὺς πολλὰ συνειδότας ἑαυτοῖς ἁμαρτήματα· ὅπερ οὖν καὶ ἐπὶ πολλῶν γέγονε. Καὶ γὰρ καὶ τελῶναι καὶ ἁμαρτωλοὶ ἐλθόντες, συνανέκειντο τῷ Ἰησοῦ. Τί οὖν ἐστι τὸ λεγόμενον; Περὶ τῶν αἱρουμένων διαπαντὸς ἐν κακίᾳ μένειν ταῦτα λέγει. Αὐτὸς μὲν γὰρ διὰ τοῦτο ἦλθεν, ἵνα τὰ μὲν πρότερα ἀφῇ ἁμαρτήματα, πρὸς δὲ τὰ μέλλοντα ἀσφαλίσηται. Ἐπειδὴ δὲ τινές εἰσιν οὕτω χαΰνοι καὶ διαλελυμένοι πρὸς τοὺς τῆς ἀρετῆς πόνους, ὡς εἰς ἐσχάτας αναπνοὰς βούλεσθαι προσ- εδρεύειν τῇ πονηρίᾳ, καὶ μηδέποτε αὐτῆς ἀφίστα- σθαι, τούτους ἐπισκώπτων ἐνταῦθα δηλοῖ. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ Χριστιανισμὸς καὶ τὸ τῆς ἡ τῶν δογμάτων όρ θότητος καὶ πολιτείαν ὑγιαίνουσαν ἀπαιτεῖ, δεδοίκασι.. φησί, μεταθέσθαι πρὸς ἡμᾶς, ἐπειδὴ μὴ βούλονται βίον ὀρθὸν ἐπιδείξασθαι. Τὸν μὲν γὰρ ἐν Ἑλληνισμῷ ζῶντα οὐδεὶς ἂν διελέγξειεν. Ὁ γὰρ θεούς τοιούτους ἔχων, καὶ ἑορτὰς ὁμοίως τοῖς θεοῖς αἰσχρὰς καὶ καὶ ταγελάστους, ἄξια τῶν δογμάτων καὶ τὰ ἔργα ἐπι- δείκνυται· οἱ δὲ τοῦ Θεοῦ, ῥᾳθύμως ζῶντες, ἅπαντας εὐθύνοντας ἔχουσι καὶ κατηγόρους· τοσοῦτον καὶ παρὰ τοῖς ἐχθροῖς τῆς ἀληθείας ἐστὶ τὸ θαῦμα. Ορα τοίνυν πῶς μετὰ ἀκριβείας τίθησιν ὅ φησιν. Οὐ γὰρ εἶπεν, ὁ φαῦλα πράξας οὐκ ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς· ἀλλ', ὁ πράσσων ἀεὶ, τουτέστιν, ὁ ἀεὶ βουλόμενος ἐγκαλινδεῖσθαι 1 τῷ τῆς ἁμαρτίας βορβόρῳ, οὐ βού λεται τοῖς νόμοις ἑαυτὸν ὑποβάλλειν τοῖς ἐμοῖς, ἀλλ' Έξω μένων πορνεύει μετὰ ἀδείας, καὶ τὰ ἄλλα πάντα πράττει τὰ κεκωλυμένα. Ἐνταῦθα γὰρ ἐλθὼν, ὡς ἐν φωτὶ κλέπτης, κατάδηλος γίνεται. Διὰ ταῦτα τὴν ἀρχὴν φεύγει τὴν ἐμήν. Πολλῶν γοῦν ἔστιν ἀκοῦσαι καὶ νῦν Ἑλλήνων λεγόντων, διὰ τοῦτο μὴ δύνασθαι πρὸς τὴν πίστιν τὴν ἡμετέραν προσελθεῖν, διὰ τὸ μὴ δύνασθαι μέθης, καὶ πορνείας, καὶ τῶν τοιούτων ἀφίστασθαι πλημμελημάτων. Τί οὖν; φησίν· οὐκ εἰσὶ, καὶ Χριστιανοὶ τὰ φαῦλα πράσσοντες, καὶ Ελ- ληνες ἐν φιλοσοφίᾳ ζῶντες; Χριστιανοὶ μὲν ὅτι φαῦλα πράσσοντές εἰσιν, οἶδα κἀγώ· εἰ δὲ καὶ Ἕλληνες ὀρ- θῶς βιοῦντες, τοῦτο οὐκ ἔτι οἶδα σαφῶς. Μὴ γάρ μοι τοὺς ἀπὸ φύσεως εἴπῃς ἐπιεικεῖς καὶ κοσμίους· οὐ [162] γάρ ἐστι τοῦτο ἀρετή· ἀλλ᾽ εἰπὲ τὸν πολλὴν ἀπὸ τῶν παθῶν ὑπομένοντα βίαν καὶ φιλοσοφοῦντα. Αλλ' οὐκ ἂν ἔχοις. Εἰ γὰρ βασιλείας ἐπαγγελία, καὶ γεέννης ἀπειλή, καὶ ἄλλη διδασκαλία τοσαύτη », μόλις κατά ἔχουσι τοὺς ἀνθρώπους ἐν ἀρετῇ· σχολῇ γ' ἂν οἱ περὶ μηδενὸς πεπεισμένοι τούτων μετέλθοιεν ἀρετήν. ΕΙ δέ τινες καὶ ὑποκρίνονται, δόξης ἕνεκεν τοῦτο ποιοῦ- σιν· ὁ δὲ δόξης ἕνεκα τοῦτο ποιῶν, ὅταν ἐξῇ λαθεῖν, οὐ φείσεται τοῦ χρήσασθαι ταῖς ἐπιθυμίαις ταῖς που νηραῖς. Πλὴν ἀλλ᾽ ἵνα μὴ δόξωμέν τισιν εἶναι φιλό νεικοι, συγχωρήσωμεν ὀρθῶς βιοῦντας εἶναι ἐν Ελ- λησιν· οὐδέποτε γὰρ τοῦτο ἐναντιοῦται τῷ λόγῳ. Τὸ γὰρ ἐπὶ πολὺ συμβαῖνον εἶπεν, οὐ τὸ σπανιάκις για νόμενον. f Morel. οὐκοῦν ἐπὶ κακῷ τῷ ἑαυτῶν ἔφυγον. & Morel. τοὺς ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς. n Murel. ὁ χριστιανὸς μετὰ τὸ τῆς. 4 Savil. et cod. 7οῦ ἐκκυλινδεῖσθαι. j Savil. ἄλλη ἐπιμέ λεια τοσαύτη.

163 IN JOANNEM HOMIL. XXVIII. al. XXVH. τοῦ φωτὸς, καὶ κατ' αὐτὸ μεγίστην ἔχει τὴν τιμω- ρίαν· ἢ τὸ μέλλον προαναφωνεί. Καθάπερ γὰρ ὁ φο- νεύων, κἂν μὴ τῇ ψήφῳ τοῦ κρίνοντος καταδικασθῇ, τῇ τοῦ πράγματος καταδεδίκασται ο φύσει, οὕτω [160] καὶ ὁ ἄπιστος. Ἐπεὶ καὶ ὁ Ἀδὰμ ᾗ ἡμέρᾳ ἔφαγεν ἀπὸ τοῦ ξύλου, ἀπέθανεν. Οὕτω γὰρ καὶ ἡ ἀπόφασις εἶχεν· 'Η ἂν ἡμέρᾳ φάγητε ἀπὸ τοῦ ξύλου, φησίν, ἀποθανεῖσθε. Καίτοι γε ἔζη. Πῶς οὖν ἀπέθανε; Τῇ ἀποφάσει καὶ τῇ τοῦ πράγματος φύσει. Ο γὰρ ὑπεύ θυνον ἑαυτὸν τῇ κολάσει ποιήσας, ὑπὸ τὴν τιμωρίαν ἐστὶ, κἂν μὴ τῷ πράγματι τέως, ἀλλὰ τῇ ψήφῳ. Ἵνα γὰρ μὴ ἀκούσας τις, ὅτι οὐκ ἦλθον ἵνα κρίνω τον κόσμον, ἀτιμωρητί νομίσῃ ἁμαρτάνειν, καὶ ῥαθυ μότερος γένηται, καὶ ταύτην ἀποτειχίζει τὴν ὀλιγω- ρίαν », λέγων, Ἤδη κέκριται. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλεν ἡ κρίσις, καὶ οὔπω παρῆν, ἐγγὺς ἄγει τὸν φόβον τῆς τιμωρίας, καὶ δείκνυσιν ἤδη τὴν κόλασιν. Καὶ τοῦτο δὲ αὐτὸ πολλῆς φιλανθρωπίας ἐστί, τὸ μὴ μόνον δοῦ ναι τὸν Υἱόν, ἀλλὰ καὶ τὸν τῆς κρίσεως ἀναβάλλε σθαι ο καιρὸν, ἵνα γένηται ἐξουσία τοῖς ἡμαρτηκόσι καὶ τοῖς ἀπιστοῦσιν ἀπονίψασθαι τὰ πεπλημμελημένα. Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, οὐ κρίνεται· ὁ πιστεύων, οὐχ ὁ περιεργαζόμενος· ὁ πιστεύων, οὐχ ὁ πολυπρα γμονῶν. Τί οὖν, ἂν ἀκάθαρτον βίον ἔχῃ καὶ πράξεις οὐκ ἀγαθάς; Μάλιστα μὲν τοὺς τοιούτους οὐδὲ γνη- σίους εἶναι πιστοὺς ὁ Παῦλός φησι· Θεὸν γὰρ ὁμό- λογοῦσιν εἰδέναι, τοῖς δὲ ἔργοις ἀρνοῦνται. Πλὴν ἐνταῦθα ἐκεῖνό φησιν, ὅτι ἡ κατ' αὐτὸ τοῦτο οὐ κρίσ νεται, ἀλλὰ τῶν μὲν ἔργων χαλεπωτέραν δώσει δί- κην, ἀπιστίας δὲ ἕνεκα οὐ κολάζεται διὰ τὸ πιστεύ σαι ἅπαξ. β'. Ορᾶς πῶς ἀπὸ φοβερῶν ἀρξάμενος, εἰς αὐτὰ δὲ ταῦτα πάλιν κατέληξεν; Αρχόμενος μὲν γὰρ ἔλεγεν, Ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ· ἐν- ταῦθα δὲ πάλιν, ὅτι Ὁ μὴ πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, ἤδη κέκριται· τουτέστι, μὴ νομίσῃς τὴν ἀναβολὴν ὠφελεῖν τι τὸν ὑπεύθυνον ἤδη γεγενημένον, ἐὰν μὴ μεταβάληται. Τῶν γὰρ ἤδη καταδικασθέντων καὶ κοι λαζομένων οὐδὲν ἄμεινον διακείσεται ὁ μὴ πιστεύσας. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ κρίσις, ὅτι ἦλθε τὸ φῶς εἰς τὸν κόσμον, καὶ ἠγάπησαν οἱ ἄνθρωποι μᾶλλον τὸ σκότος ἢ τὸ φῶς. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Διὰ τοῦτο κολάζονται, ὅτι σκότος ἀφεῖναι καὶ φωτὶ προσο δραμεῖν οὐκ ἠβουλήθησαν. Ενταῦθα λοιπὸν καὶ ἀπο λογίας αὐτοὺς ἀποστερεῖ πάσης. Εἰ μὲν γὰρ ἦλθον κολάζων, φησὶ, καὶ ἀπαιτῶν εὐθύνας τῶν πεπραγμέ- νων, εἶχον εἰπεῖν ὅτι διὰ τοῦτο ἀπεπηδήσαμεν. Νῦν δὲ ἦλθον ἀπαλλάξαι σκότους, καὶ πρὸς φῶς ἀγαγεῖν. Τίς οὖν τὸν μὴ βουλόμενον ἀπὸ σκότους φωτὶ προσο ελθεῖν ἐλεήσειεν ἄν; Οὐδὲν γὰρ ἔχοντες ἡμῖν ἐγκα- λεῖν, ἀλλὰ μυρία εὐεργετούμενοι, φησὶν, ἀποπηδῶσιν ἡμῶν. Τοῦτο καὶ ἀλλαχοῦ ἐγκαλῶν αὐτοῖς ἔλεγεν, Εμίσησάν με δωρεάν· καὶ πάλιν, Εἰ μὴ ἦλθον καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον. Ὁ μὲν γὰρ ἐν ἀπουσίᾳ φωτὸς ἐν σκότει καθήμενος, ἴσως ἂν συγ γνώμην σχοίη· ὁ δὲ μετὰ τὴν παρουσίαν αὐτῷ τῷ σκότει προσεδρεύων, διεστραμμένης γνώμης καὶ φι- λονείκου τεκμήριον ἐπιφέρει καθ᾿ ἑαυτοῦ. Εἶτα ἐπειδὴ ἐδόκει τὸ εἰρημένον ἄπιστον εἶναι τοῖς πολλοῖς οὐδεὶς γὰρ ἂν σκότος προτιμήσεις φωτός), τίθησι [164] καὶ τὴν αἰτίαν ἀφ' ἧς τοῦτο ἔπαθον. Τίς οὖν ἐστιν αὕτη; *Ην γὰρ αὐτῶν, φησί, πονηρὰ τὰ ἔργα. Πᾶς δὲ ὁ τὰ φαῦλα πράσσων, μισεῖ τὸ φῶς, καὶ οὐκ ἔρχε ται πρὸς τὸ φῶς, ἵνα μὴ φανερωθῇ αὐτοῦ τὰ • Quidam δεδίκασται. b Aliqui ταύτην ἐπιστρέφει τὴν ὀλ. e Morel. ἀναβαλέσθαι, d Mur. ἐκεῖνο παριστῇ ὅτι. < Alii ἵνα μὴ ἐλεγχθῇ αὐτοῦ. h 8 164 ἔργα. Καὶ μὴν οὐ κρίνων οὐδὲ ἐξετάζων ἦλθεν, ἀλλὰ συγχωρῶν καὶ ἀφιεὶς τὰ πλημμεληθέντα, καὶ ἀπὸ πίστεως σωτηρίαν διδούς. Πῶς οὖν ἔφυγον 1 ; Εἰ μὲν γὰρ εἰς δικαστήριον ἐλθὼν ἐκάθισεν, εἶχέ τινα λόγον τὸ εἰρημένον· ὁ γὰρ πονηρὰ συνειδώς ἑαυτῷ, τὸν δικάζοντα φεύγειν εἴωθε· τῷ δὲ συγχωροῦντι καὶ προστρέχουσιν οἱ πεπλημμεληκότες. Εἰ τοίνυν συγχω. ρῶν ἦλθε, τούτους μάλιστα προσδραμεῖν εἰκὸς ἦν, τοὺς πολλὰ συνειδότας ἑαυτοῖς ἁμαρτήματα· ὅπερ οὖν καὶ ἐπὶ πολλῶν γέγονε. Καὶ γὰρ καὶ τελῶναι καὶ ἁμαρτωλοὶ ἐλθόντες, συνανέκειντο τῷ Ἰησοῦ. Τί οὖν ἐστι τὸ λεγόμενον; Περὶ τῶν αἱρουμένων διαπαντὸς ἐν κακίᾳ μένειν ταῦτα λέγει. Αὐτὸς μὲν γὰρ διὰ τοῦτο ἦλθεν, ἵνα τὰ μὲν πρότερα ἀφῇ ἁμαρτήματα, πρὸς δὲ τὰ μέλλοντα ἀσφαλίσηται. Ἐπειδὴ δὲ τινές εἰσιν οὕτω χαΰνοι καὶ διαλελυμένοι πρὸς τοὺς τῆς ἀρετῆς πόνους, ὡς εἰς ἐσχάτας αναπνοὰς βούλεσθαι προσ- εδρεύειν τῇ πονηρίᾳ, καὶ μηδέποτε αὐτῆς ἀφίστα- σθαι, τούτους ἐπισκώπτων ἐνταῦθα δηλοῖ. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ Χριστιανισμὸς καὶ τὸ τῆς ἡ τῶν δογμάτων όρ θότητος καὶ πολιτείαν ὑγιαίνουσαν ἀπαιτεῖ, δεδοίκασι.. φησί, μεταθέσθαι πρὸς ἡμᾶς, ἐπειδὴ μὴ βούλονται βίον ὀρθὸν ἐπιδείξασθαι. Τὸν μὲν γὰρ ἐν Ἑλληνισμῷ ζῶντα οὐδεὶς ἂν διελέγξειεν. Ὁ γὰρ θεούς τοιούτους ἔχων, καὶ ἑορτὰς ὁμοίως τοῖς θεοῖς αἰσχρὰς καὶ καὶ ταγελάστους, ἄξια τῶν δογμάτων καὶ τὰ ἔργα ἐπι- δείκνυται· οἱ δὲ τοῦ Θεοῦ, ῥᾳθύμως ζῶντες, ἅπαντας εὐθύνοντας ἔχουσι καὶ κατηγόρους· τοσοῦτον καὶ παρὰ τοῖς ἐχθροῖς τῆς ἀληθείας ἐστὶ τὸ θαῦμα. Ορα τοίνυν πῶς μετὰ ἀκριβείας τίθησιν ὅ φησιν. Οὐ γὰρ εἶπεν, ὁ φαῦλα πράξας οὐκ ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς· ἀλλ', ὁ πράσσων ἀεὶ, τουτέστιν, ὁ ἀεὶ βουλόμενος ἐγκαλινδεῖσθαι 1 τῷ τῆς ἁμαρτίας βορβόρῳ, οὐ βού λεται τοῖς νόμοις ἑαυτὸν ὑποβάλλειν τοῖς ἐμοῖς, ἀλλ' Έξω μένων πορνεύει μετὰ ἀδείας, καὶ τὰ ἄλλα πάντα πράττει τὰ κεκωλυμένα. Ἐνταῦθα γὰρ ἐλθὼν, ὡς ἐν φωτὶ κλέπτης, κατάδηλος γίνεται. Διὰ ταῦτα τὴν ἀρχὴν φεύγει τὴν ἐμήν. Πολλῶν γοῦν ἔστιν ἀκοῦσαι καὶ νῦν Ἑλλήνων λεγόντων, διὰ τοῦτο μὴ δύνασθαι πρὸς τὴν πίστιν τὴν ἡμετέραν προσελθεῖν, διὰ τὸ μὴ δύνασθαι μέθης, καὶ πορνείας, καὶ τῶν τοιούτων ἀφίστασθαι πλημμελημάτων. Τί οὖν; φησίν· οὐκ εἰσὶ, καὶ Χριστιανοὶ τὰ φαῦλα πράσσοντες, καὶ Ελ- ληνες ἐν φιλοσοφίᾳ ζῶντες; Χριστιανοὶ μὲν ὅτι φαῦλα πράσσοντές εἰσιν, οἶδα κἀγώ· εἰ δὲ καὶ Ἕλληνες ὀρ- θῶς βιοῦντες, τοῦτο οὐκ ἔτι οἶδα σαφῶς. Μὴ γάρ μοι τοὺς ἀπὸ φύσεως εἴπῃς ἐπιεικεῖς καὶ κοσμίους· οὐ [162] γάρ ἐστι τοῦτο ἀρετή· ἀλλ᾽ εἰπὲ τὸν πολλὴν ἀπὸ τῶν παθῶν ὑπομένοντα βίαν καὶ φιλοσοφοῦντα. Αλλ' οὐκ ἂν ἔχοις. Εἰ γὰρ βασιλείας ἐπαγγελία, καὶ γεέννης ἀπειλή, καὶ ἄλλη διδασκαλία τοσαύτη », μόλις κατά ἔχουσι τοὺς ἀνθρώπους ἐν ἀρετῇ· σχολῇ γ' ἂν οἱ περὶ μηδενὸς πεπεισμένοι τούτων μετέλθοιεν ἀρετήν. ΕΙ δέ τινες καὶ ὑποκρίνονται, δόξης ἕνεκεν τοῦτο ποιοῦ- σιν· ὁ δὲ δόξης ἕνεκα τοῦτο ποιῶν, ὅταν ἐξῇ λαθεῖν, οὐ φείσεται τοῦ χρήσασθαι ταῖς ἐπιθυμίαις ταῖς που νηραῖς. Πλὴν ἀλλ᾽ ἵνα μὴ δόξωμέν τισιν εἶναι φιλό νεικοι, συγχωρήσωμεν ὀρθῶς βιοῦντας εἶναι ἐν Ελ- λησιν· οὐδέποτε γὰρ τοῦτο ἐναντιοῦται τῷ λόγῳ. Τὸ γὰρ ἐπὶ πολὺ συμβαῖνον εἶπεν, οὐ τὸ σπανιάκις για νόμενον. f Morel. οὐκοῦν ἐπὶ κακῷ τῷ ἑαυτῶν ἔφυγον. & Morel. τοὺς ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς. n Murel. ὁ χριστιανὸς μετὰ τὸ τῆς. 4 Savil. et cod. 7οῦ ἐκκυλινδεῖσθαι. j Savil. ἄλλη ἐπιμέ λεια τοσαύτη.

163 IN JOANNEM HOMIL. XXVIII. al. XXVH. τοῦ φωτὸς, καὶ κατ' αὐτὸ μεγίστην ἔχει τὴν τιμω- ρίαν· ἢ τὸ μέλλον προαναφωνεί. Καθάπερ γὰρ ὁ φο- νεύων, κἂν μὴ τῇ ψήφῳ τοῦ κρίνοντος καταδικασθῇ, τῇ τοῦ πράγματος καταδεδίκασται ο φύσει, οὕτω [160] καὶ ὁ ἄπιστος. Ἐπεὶ καὶ ὁ Ἀδὰμ ᾗ ἡμέρᾳ ἔφαγεν ἀπὸ τοῦ ξύλου, ἀπέθανεν. Οὕτω γὰρ καὶ ἡ ἀπόφασις εἶχεν· 'Η ἂν ἡμέρᾳ φάγητε ἀπὸ τοῦ ξύλου, φησίν, ἀποθανεῖσθε. Καίτοι γε ἔζη. Πῶς οὖν ἀπέθανε; Τῇ ἀποφάσει καὶ τῇ τοῦ πράγματος φύσει. Ο γὰρ ὑπεύ θυνον ἑαυτὸν τῇ κολάσει ποιήσας, ὑπὸ τὴν τιμωρίαν ἐστὶ, κἂν μὴ τῷ πράγματι τέως, ἀλλὰ τῇ ψήφῳ. Ἵνα γὰρ μὴ ἀκούσας τις, ὅτι οὐκ ἦλθον ἵνα κρίνω τον κόσμον, ἀτιμωρητί νομίσῃ ἁμαρτάνειν, καὶ ῥαθυ μότερος γένηται, καὶ ταύτην ἀποτειχίζει τὴν ὀλιγω- ρίαν », λέγων, Ἤδη κέκριται. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλεν ἡ κρίσις, καὶ οὔπω παρῆν, ἐγγὺς ἄγει τὸν φόβον τῆς τιμωρίας, καὶ δείκνυσιν ἤδη τὴν κόλασιν. Καὶ τοῦτο δὲ αὐτὸ πολλῆς φιλανθρωπίας ἐστί, τὸ μὴ μόνον δοῦ ναι τὸν Υἱόν, ἀλλὰ καὶ τὸν τῆς κρίσεως ἀναβάλλε σθαι ο καιρὸν, ἵνα γένηται ἐξουσία τοῖς ἡμαρτηκόσι καὶ τοῖς ἀπιστοῦσιν ἀπονίψασθαι τὰ πεπλημμελημένα. Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, οὐ κρίνεται· ὁ πιστεύων, οὐχ ὁ περιεργαζόμενος· ὁ πιστεύων, οὐχ ὁ πολυπρα γμονῶν. Τί οὖν, ἂν ἀκάθαρτον βίον ἔχῃ καὶ πράξεις οὐκ ἀγαθάς; Μάλιστα μὲν τοὺς τοιούτους οὐδὲ γνη- σίους εἶναι πιστοὺς ὁ Παῦλός φησι· Θεὸν γὰρ ὁμό- λογοῦσιν εἰδέναι, τοῖς δὲ ἔργοις ἀρνοῦνται. Πλὴν ἐνταῦθα ἐκεῖνό φησιν, ὅτι ἡ κατ' αὐτὸ τοῦτο οὐ κρίσ νεται, ἀλλὰ τῶν μὲν ἔργων χαλεπωτέραν δώσει δί- κην, ἀπιστίας δὲ ἕνεκα οὐ κολάζεται διὰ τὸ πιστεύ σαι ἅπαξ. β'. Ορᾶς πῶς ἀπὸ φοβερῶν ἀρξάμενος, εἰς αὐτὰ δὲ ταῦτα πάλιν κατέληξεν; Αρχόμενος μὲν γὰρ ἔλεγεν, Ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ· ἐν- ταῦθα δὲ πάλιν, ὅτι Ὁ μὴ πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, ἤδη κέκριται· τουτέστι, μὴ νομίσῃς τὴν ἀναβολὴν ὠφελεῖν τι τὸν ὑπεύθυνον ἤδη γεγενημένον, ἐὰν μὴ μεταβάληται. Τῶν γὰρ ἤδη καταδικασθέντων καὶ κοι λαζομένων οὐδὲν ἄμεινον διακείσεται ὁ μὴ πιστεύσας. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ κρίσις, ὅτι ἦλθε τὸ φῶς εἰς τὸν κόσμον, καὶ ἠγάπησαν οἱ ἄνθρωποι μᾶλλον τὸ σκότος ἢ τὸ φῶς. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Διὰ τοῦτο κολάζονται, ὅτι σκότος ἀφεῖναι καὶ φωτὶ προσο δραμεῖν οὐκ ἠβουλήθησαν. Ενταῦθα λοιπὸν καὶ ἀπο λογίας αὐτοὺς ἀποστερεῖ πάσης. Εἰ μὲν γὰρ ἦλθον κολάζων, φησὶ, καὶ ἀπαιτῶν εὐθύνας τῶν πεπραγμέ- νων, εἶχον εἰπεῖν ὅτι διὰ τοῦτο ἀπεπηδήσαμεν. Νῦν δὲ ἦλθον ἀπαλλάξαι σκότους, καὶ πρὸς φῶς ἀγαγεῖν. Τίς οὖν τὸν μὴ βουλόμενον ἀπὸ σκότους φωτὶ προσο ελθεῖν ἐλεήσειεν ἄν; Οὐδὲν γὰρ ἔχοντες ἡμῖν ἐγκα- λεῖν, ἀλλὰ μυρία εὐεργετούμενοι, φησὶν, ἀποπηδῶσιν ἡμῶν. Τοῦτο καὶ ἀλλαχοῦ ἐγκαλῶν αὐτοῖς ἔλεγεν, Εμίσησάν με δωρεάν· καὶ πάλιν, Εἰ μὴ ἦλθον καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον. Ὁ μὲν γὰρ ἐν ἀπουσίᾳ φωτὸς ἐν σκότει καθήμενος, ἴσως ἂν συγ γνώμην σχοίη· ὁ δὲ μετὰ τὴν παρουσίαν αὐτῷ τῷ σκότει προσεδρεύων, διεστραμμένης γνώμης καὶ φι- λονείκου τεκμήριον ἐπιφέρει καθ᾿ ἑαυτοῦ. Εἶτα ἐπειδὴ ἐδόκει τὸ εἰρημένον ἄπιστον εἶναι τοῖς πολλοῖς οὐδεὶς γὰρ ἂν σκότος προτιμήσεις φωτός), τίθησι [164] καὶ τὴν αἰτίαν ἀφ' ἧς τοῦτο ἔπαθον. Τίς οὖν ἐστιν αὕτη; *Ην γὰρ αὐτῶν, φησί, πονηρὰ τὰ ἔργα. Πᾶς δὲ ὁ τὰ φαῦλα πράσσων, μισεῖ τὸ φῶς, καὶ οὐκ ἔρχε ται πρὸς τὸ φῶς, ἵνα μὴ φανερωθῇ αὐτοῦ τὰ • Quidam δεδίκασται. b Aliqui ταύτην ἐπιστρέφει τὴν ὀλ. e Morel. ἀναβαλέσθαι, d Mur. ἐκεῖνο παριστῇ ὅτι. < Alii ἵνα μὴ ἐλεγχθῇ αὐτοῦ. h 8 164 ἔργα. Καὶ μὴν οὐ κρίνων οὐδὲ ἐξετάζων ἦλθεν, ἀλλὰ συγχωρῶν καὶ ἀφιεὶς τὰ πλημμεληθέντα, καὶ ἀπὸ πίστεως σωτηρίαν διδούς. Πῶς οὖν ἔφυγον 1 ; Εἰ μὲν γὰρ εἰς δικαστήριον ἐλθὼν ἐκάθισεν, εἶχέ τινα λόγον τὸ εἰρημένον· ὁ γὰρ πονηρὰ συνειδώς ἑαυτῷ, τὸν δικάζοντα φεύγειν εἴωθε· τῷ δὲ συγχωροῦντι καὶ προστρέχουσιν οἱ πεπλημμεληκότες. Εἰ τοίνυν συγχω. ρῶν ἦλθε, τούτους μάλιστα προσδραμεῖν εἰκὸς ἦν, τοὺς πολλὰ συνειδότας ἑαυτοῖς ἁμαρτήματα· ὅπερ οὖν καὶ ἐπὶ πολλῶν γέγονε. Καὶ γὰρ καὶ τελῶναι καὶ ἁμαρτωλοὶ ἐλθόντες, συνανέκειντο τῷ Ἰησοῦ. Τί οὖν ἐστι τὸ λεγόμενον; Περὶ τῶν αἱρουμένων διαπαντὸς ἐν κακίᾳ μένειν ταῦτα λέγει. Αὐτὸς μὲν γὰρ διὰ τοῦτο ἦλθεν, ἵνα τὰ μὲν πρότερα ἀφῇ ἁμαρτήματα, πρὸς δὲ τὰ μέλλοντα ἀσφαλίσηται. Ἐπειδὴ δὲ τινές εἰσιν οὕτω χαΰνοι καὶ διαλελυμένοι πρὸς τοὺς τῆς ἀρετῆς πόνους, ὡς εἰς ἐσχάτας αναπνοὰς βούλεσθαι προσ- εδρεύειν τῇ πονηρίᾳ, καὶ μηδέποτε αὐτῆς ἀφίστα- σθαι, τούτους ἐπισκώπτων ἐνταῦθα δηλοῖ. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ Χριστιανισμὸς καὶ τὸ τῆς ἡ τῶν δογμάτων όρ θότητος καὶ πολιτείαν ὑγιαίνουσαν ἀπαιτεῖ, δεδοίκασι.. φησί, μεταθέσθαι πρὸς ἡμᾶς, ἐπειδὴ μὴ βούλονται βίον ὀρθὸν ἐπιδείξασθαι. Τὸν μὲν γὰρ ἐν Ἑλληνισμῷ ζῶντα οὐδεὶς ἂν διελέγξειεν. Ὁ γὰρ θεούς τοιούτους ἔχων, καὶ ἑορτὰς ὁμοίως τοῖς θεοῖς αἰσχρὰς καὶ καὶ ταγελάστους, ἄξια τῶν δογμάτων καὶ τὰ ἔργα ἐπι- δείκνυται· οἱ δὲ τοῦ Θεοῦ, ῥᾳθύμως ζῶντες, ἅπαντας εὐθύνοντας ἔχουσι καὶ κατηγόρους· τοσοῦτον καὶ παρὰ τοῖς ἐχθροῖς τῆς ἀληθείας ἐστὶ τὸ θαῦμα. Ορα τοίνυν πῶς μετὰ ἀκριβείας τίθησιν ὅ φησιν. Οὐ γὰρ εἶπεν, ὁ φαῦλα πράξας οὐκ ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς· ἀλλ', ὁ πράσσων ἀεὶ, τουτέστιν, ὁ ἀεὶ βουλόμενος ἐγκαλινδεῖσθαι 1 τῷ τῆς ἁμαρτίας βορβόρῳ, οὐ βού λεται τοῖς νόμοις ἑαυτὸν ὑποβάλλειν τοῖς ἐμοῖς, ἀλλ' Έξω μένων πορνεύει μετὰ ἀδείας, καὶ τὰ ἄλλα πάντα πράττει τὰ κεκωλυμένα. Ἐνταῦθα γὰρ ἐλθὼν, ὡς ἐν φωτὶ κλέπτης, κατάδηλος γίνεται. Διὰ ταῦτα τὴν ἀρχὴν φεύγει τὴν ἐμήν. Πολλῶν γοῦν ἔστιν ἀκοῦσαι καὶ νῦν Ἑλλήνων λεγόντων, διὰ τοῦτο μὴ δύνασθαι πρὸς τὴν πίστιν τὴν ἡμετέραν προσελθεῖν, διὰ τὸ μὴ δύνασθαι μέθης, καὶ πορνείας, καὶ τῶν τοιούτων ἀφίστασθαι πλημμελημάτων. Τί οὖν; φησίν· οὐκ εἰσὶ, καὶ Χριστιανοὶ τὰ φαῦλα πράσσοντες, καὶ Ελ- ληνες ἐν φιλοσοφίᾳ ζῶντες; Χριστιανοὶ μὲν ὅτι φαῦλα πράσσοντές εἰσιν, οἶδα κἀγώ· εἰ δὲ καὶ Ἕλληνες ὀρ- θῶς βιοῦντες, τοῦτο οὐκ ἔτι οἶδα σαφῶς. Μὴ γάρ μοι τοὺς ἀπὸ φύσεως εἴπῃς ἐπιεικεῖς καὶ κοσμίους· οὐ [162] γάρ ἐστι τοῦτο ἀρετή· ἀλλ᾽ εἰπὲ τὸν πολλὴν ἀπὸ τῶν παθῶν ὑπομένοντα βίαν καὶ φιλοσοφοῦντα. Αλλ' οὐκ ἂν ἔχοις. Εἰ γὰρ βασιλείας ἐπαγγελία, καὶ γεέννης ἀπειλή, καὶ ἄλλη διδασκαλία τοσαύτη », μόλις κατά ἔχουσι τοὺς ἀνθρώπους ἐν ἀρετῇ· σχολῇ γ' ἂν οἱ περὶ μηδενὸς πεπεισμένοι τούτων μετέλθοιεν ἀρετήν. ΕΙ δέ τινες καὶ ὑποκρίνονται, δόξης ἕνεκεν τοῦτο ποιοῦ- σιν· ὁ δὲ δόξης ἕνεκα τοῦτο ποιῶν, ὅταν ἐξῇ λαθεῖν, οὐ φείσεται τοῦ χρήσασθαι ταῖς ἐπιθυμίαις ταῖς που νηραῖς. Πλὴν ἀλλ᾽ ἵνα μὴ δόξωμέν τισιν εἶναι φιλό νεικοι, συγχωρήσωμεν ὀρθῶς βιοῦντας εἶναι ἐν Ελ- λησιν· οὐδέποτε γὰρ τοῦτο ἐναντιοῦται τῷ λόγῳ. Τὸ γὰρ ἐπὶ πολὺ συμβαῖνον εἶπεν, οὐ τὸ σπανιάκις για νόμενον. f Morel. οὐκοῦν ἐπὶ κακῷ τῷ ἑαυτῶν ἔφυγον. & Morel. τοὺς ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς. n Murel. ὁ χριστιανὸς μετὰ τὸ τῆς. 4 Savil. et cod. 7οῦ ἐκκυλινδεῖσθαι. j Savil. ἄλλη ἐπιμέ λεια τοσαύτη.

163 C S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. γ. Ορα δὲ πῶς καὶ ἑτέρωθεν ἀποστερεῖ πάσης ἀπολογίας αὐτοὺς, εἰπὼν, ὅτι ἦλθε τὸ φῶς εἰς τὸν κόσμον. Μὴ γὰρ αὐτοὶ, φησίν, αὐτὸ ἐζήτησαν; μὴ γὰρ ἔκαμον; μὴ γὰρ ἐπόνησαν ἵνα εὕρωσιν ; Αὐτὸ τὸ φῶς ἦλθε πρὸς αὐτοὺς, καὶ οὐδὲ οὕτω προσέδραμον. Πλήν ἐπεί ο τινας καὶ παρὰ Χριστιανοῖς εἶναι πονηρῶς βιοῦντας, ἐκεῖνο ἂν εἴποιμεν, ὅτι οὐ περὶ τῶν ἐξ ἀρ χῆς γενομένων Χριστιανῶν, καὶ ἐκ προγόνων διαδε ξαμένων τὴν εὐσέβειαν τοῦτο λέγει· εἰ καὶ τὰ μάτ λιστα καὶ οὗτοι πολλάκις ἀπὸ βίου πονηροῦ ἐκ τῆς τῶν δογμάτων ἀκριβείας παρεσαλεύθησαν· ἀλλ' ὅμως οὐ περὶ τούτων αὐτὸν οἶμαι νῦν λέγειν, ἀλλὰ περὶ τῶν ἐξ Ἑλλήνων ἢ Ἰουδαίων ὀφειλόντων πρὸς τὴν ὀρθὴν μεταθέσθαι πίστιν b. Δείκνυσι γὰρ ὅτι οὐδεὶς ἂν ἔλοιτο ἐν πλάνῃ ζῶν ἐπὶ τὴν πίστιν ἐλθεῖν, μὴ πρό- τερον ἐπιγράψας ἑαυτῷ βίον ὀρθόν· καὶ οὐδεὶς ἂν ἐν ἀπιστίᾳ μείνεις, μὴ πρότερον ἑλόμενος διαπαντός εἶναι κακός. Μὴ γάρ μοι τοῦτο εἴπῃς, ὅτι σωφρονεί, καὶ οὐχ ἁρπάζει· οὐ γὰρ δὴ ταῦτα μόνα ἐστὶν ἀρετή. Τί γὰρ ὄφελος, ὅταν ταῦτα μὲν ἔχῃ, δόξης δὲ ἡ δοῦ- λος κενῆς, καὶ φίλων ἑταιρίαν αἰσχυνόμενος ἐπὶ τῆς πλάνης μένῃ ; Τοῦτο γὰρ οὐκ ἔστιν ὀρθῶς βιοῦν. Ο δόξης δοῦλος τοῦ πορνεύοντος οὐκ ἐλάττων ἐστίν· οὗτος - πολλῷ πλείονα καὶ χαλεπώτερα εργάζεται κακὰ ἐκείνου. ᾿Αλλ' εἰπέ μοί τινα πάντων ἀπηλλαγ- μένον τῶν παθῶν, καὶ πάσης κακίας ἐλεύθερον, καὶ μένοντα παρ' Ἕλλησιν. Ἀλλ᾽ οὐκ ἂν ἔχοις. Καὶ γὰρ οἱ τὰ μεγάλα παρ' αὐτοῖς κομπάσαντες, καὶ χρημά- των καὶ γαστρός περιγενόμενοι, καθώς φασι 4, δόξῃ μάλιστα πάντων ἀνθρώπων ἐδουλώθησαν· ὁ πάντων αἴτιόν ἐστι τῶν κακῶν. Οὕτω καὶ οἱ Ἰουδαῖοι μεμε νήκασιν. Διὸ καὶ ἐγκαλῶν αὐτοῖς ἔλεγε· Πως δύ- τασθε πιστεύειν, δόξαν παρὰ ἀνθρώπων λαμβά- νοντες; Καὶ τί δήποτε τῷ Ναθαναὴλ, ᾧ καὶ ἀλήθειαν ἐμαρτύρησεν, οὐ διελέχθη περὶ τούτων, οὐδὲ ἐξέτεινε λόγον μακρόν ; "Οτι οὐδὲ ἐκεῖνος μετὰ τοσαύτης παρ- εγένετο σπουδής. Οὗτος μὲν γὰρ τοῦτο ἔργον ἐτίθετο, καὶ δ' ἄλλοι καιρὴν ἀναπαύσεως εἶχον, τοῦτον οὗτος καιρὸν ἀκροάσεως ἐποιεῖτο. Ἐκεῖνος δὲ παρ' ἑτέρου πεισθεὶς ἀφίκετο· [163] πλὴν οὐδὲ ἐκεῖνον παρέδραμε πρὸς γὰρ ἐκεῖνόν φησιν· Ἀπάρτι ὄψεσθε τοὺς οὐ ρανοὺς ἀνεφημένους, καὶ τοὺς ἀγγέλους τοῦ Θεοῦ ἀναβαίνοντας καὶ καταβαίνοντας. Τούτῳ δὲ τούτων μὲν οὐδὲν εἶπε, περὶ δὲ τῆς οἰκονομίας καὶ τῆς αἰω νίου ζωῆς διαλέγεται, διαφόρως ἑκάστῳ πρὸς τὴν ὑποκειμένην προαίρεσιν φθεγγόμενος. Εκείνῳ μὲν γὰρ, ἐπειδὴ καὶ τὰ τῶν προφητῶν ἠπίστατο, καὶ οὐδὲ δειλός οὕτως ἦν, ἤρχει τοσοῦτον ἀκοῦσαι μόνον· οὗτος δὲ ἐπειδὴ δειλίᾳ ἔτι κατείχετο, σαφῶς μὲν αὐτῷ τὸ πᾶν οὐκ ἐξεκάλυψε, κατέπεισε δὲ αὐτοῦ τὴν γνώμην, • Savil. et cod 1. 703, 706, εἰ δέ τινες... εἰεν... βιοῦντες. h Savil. τὴν ὀρθὴν πίστιν ἐλθεῖν. • Savil. in marg. οὕτω οι πος ἐργάζεται ἐκείνου. d Alii καθώς φής. ICE ὥστε φόβῳ φόβον ἐκβαλεῖν, τόν τε μὴ πιστεύοντα λέγων κρίνεσθαι, καὶ τὸ μὴ πιστεύειν ἀπὸ πονηρᾶς γίνεσθαι συνειδήσεως. Ἐπειδὴ γὰρ καὶ τῆς παρὰ τῶν ἀνθρώπων δόξης πολὺν ἐποιεῖτο λόγον, καὶ ταύτης μᾶλλον ἢ τῆς κολάσεως (Πολλοὶ γὰρ, φησί, τῶν ἀρ- χόντων ἐπίστευον εἰς αὐτὸν, διὰ δὲ τοὺς Ἰου δαίους οὐχ ὡμολόγουν), καὶ ἀπὸ ταύτης αὐτοῦ καθάπτεται, καὶ δείκνυσι δι' ὧν λέγει, ὅτι οὐκ ἔνεστι τὸν ἐμοὶ μὴ πιστεύοντα δι᾿ ἄλλο τι μὴ πιστεύειν, ἀλλ' ἢ διὰ τὸ βίον ἀκάθαρτον ἔχειν. Καὶ προϊὼν μέν φη- σιν· Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς· ἐνταῦθα δὲ, Ηλθε τὸ φῶς εἰς τὸν κόσμον. Ἐν γὰρ προοιμίοις συνεσκιασμένως μᾶλλον ἐφθέγγετο· προϊὼν δὲ, σαφέστερον. Αλλ' ὅμως ὑπὸ ο τῆς δόξης ὁ ἄνθρωπος κατείχετο τῆς τῶν πολλῶν· διὸ καὶ οὐδὲ παῤῥησιάζεσθαι ἠνείχετο ὡς ἐχρῆν. Φεύγωμεν τοίνυν τὴν κενὴν δόξαν· τοῦτο γὰρ ἐστι πάντων τὸ πάθος τυραννικώτερον. Εντεῦθεν πλεον εξία καὶ χρημάτων ἔρως· ἐντεῦθεν μίσος καὶ πόλεμοι καὶ μάχαι. Ο γὰρ τοῦ πλείονος ἐρῶν, οὐδαμοῦ στῆνα: δυνήσεται. Ἐρὰ δὲ οὐδαμόθεν ἄλλοθεν, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ δόξης ἐρᾷν κενῆς. Τίνος γὰρ ἕνεκεν, εἰπέ μοι, πλῆθος εὐνούχων, καὶ ἀνδραπόδων ἀγέλας, καὶ πολλὴν οἱ πολλοί περιβάλλονται φαντασίαν; Οὐ χρείας ἕνεκεν, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ μάρτυρας ἔχειν τῆς ἀκαίρου ταύτης φαντασίας τοὺς ἀπαντώντας. Αν τοίνυν ταύτην ἀπο τέμωμεν, μετὰ τῆς κεφαλῆς καὶ τὰ λοιπὰ τῆς κακίας ἀνελοῦμεν ἡ μέλη, καὶ οὐδὲν τὸ κωλῦσον ἔσται τὴν γῆν ἡμᾶς οἰκεῖν ὡς τὸν οὐρανόν. Οὐδὲ γὰρ πρὸς και κίαν μόνον ὠθεῖ τοὺς ἁλόντας, ἀλλὰ καὶ ταῖς ἀρεταῖς παρυφέστηκε· καὶ ὅταν ἡμᾶς ἐκεῖθεν ἐκβαλεῖν μὴ δυνηθῇ, ἐν αὐτῇ τῇ ἀρετῇ πολλὴν τὴν ζημίαν ἐργά ζεται, τοὺς μὲν πόνους ὑποστῆναι ἀναγκάζουσα, τῶν δὲ καρπῶν ἀποστερούσα. Ο γὰρ πρὸς ταύτην βλέ πων, καὶ νηστεύων, καὶ εὐχόμενος, καὶ ἐλεῶν, ἀπέχει τὸν μισθὸν αὐτοῦ. Τί ταύτης τῆς ζημίας ἐλεεινότερο γένοιτ' ἂν, ἀλλ' ἡ ὅταν συμβαίνῃ κόπτεσθαι εἰκὴ κα μάτην, καὶ καταγέλαστον γίνεσθαι, καὶ τῆς ἄνωθε ἐκπίπτειν δόξης ; Οὐ γὰρ ἔστιν ἀμφοτέρων εφιέμενον ἀμφοτέρων τυχεῖν. Τυχεῖν μὲν γὰρ ἔστιν ἀμφοτέρωνε ὅταν δὴ μὴ ἀμφοτέρων, ἀλλὰ τῆς μιᾶς ἐπιθυμῶμε τῆς ἐκ τῶν οὐρανῶν· ἀμφοτέρων δὲ ἐρῶντα οὐκ ἔστι ἀμφοτέρων τυχεῖν. Διόπερ εἰ βουλόμεθα δόξης ἐπι τυγχάνειν, φεύγωμεν τὴν ἀνθρωπίνην δόξαν, καὶ τῆ παρὰ τοῦ Θεοῦ μόνης ἐπιθυμῶμεν. Οὕτω γὰρ κα ταύτης κἀκείνης ἐπιτευξόμεθα· ἧς γένοιτο πάντα ἡμᾶς [164] ἀπολαῦσαι b. χάριτι καὶ φιλανθρωπία το Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τι Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἱ νας τῶν αἰώνων. Αμήν. e Morel. σαφέστερον. Οὕτως ὑπό. f Quilam ανείλομε 6 Hae, τυχεῖν μὲν γὰρ ἔστιν ἀμφοτέρων, desunt iu quibu dam. h Morel. ἀπολαῦσαι. Savil. ἐπιτυχεῖν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΘ'. *Πλθε δὲ εἰς τὴν Ιουδαίαν γῆν αὐτὸς καὶ οἱ για θηταὶ αὐτοῦ, καὶ ἐκεῖ διέτριβε μετ' αὐτῶν, καὶ ἐβάπτιζεν. α'. Οὐδὲν τῆς ἀληθείας φανερώτερον, οὐδὲ ἰσχυρότε- ρο, ο γένοιτ' ἂν, ὥσπερ τοῦ ψεύδους οὐδὲν ἀσθενέ στερον, καν μυρίοις παραπετάσματι συσκιάζηται. Εὐφώρατόν τε γὰρ καὶ οὕτω γίνεται, καὶ καταρβεί ῥᾳδίως. Ἡ δὲ ἀλήθεια γυμνή πρόκειται πᾶσι τοῖς βουλομένοις αὐτῆς τὴν ὥραν περισκοπεῖν· καὶ οὔτε λανθάνειν βούλεται, οὔτε κίνδυνον δέδοικεν, οὐκ ἐπι- Γουλάς τρέμει, οὐ δόξης εφίεται τῆς παρὰ τῶν πολ λῶν, οὐκ ἄλλῳ τινὶ τῶν ἀνθρωπίνων ἐστὶν ὑπεύθυ • Savil. ή ισχυρότερον, alius οὐδὲν ἰσχυρ. νος· ἀλλὰ πάντων ἔστηκεν ἀνωτέρω, δεχομένη με μυρίας ἐπιβουλάς, μένουσα δὲ ἀκαταγώνιστος, κι τοὺς πρὸς αὐτὴν καταφεύγοντας, ὥσπερ ἐν ἀσφαλ τειχίῳ φυλάττουσα, τῇ τῆς οἰκείας δυνάμεως ύπε βολῇ, καὶ τὰς μὲν λαθραίους ἐκτρεπομένη καταδ σεις, πᾶσι δὲ εἰς τὸ μέσον προτιθεῖσα τὰ παρ' ἑαυτή Τοῦτο γοῦν καὶ ὁ Χριστὸς τῷ Πιλάτω διαλεγόμεν ἐδήλου λέγων· Ἐγὼ πάντοτε παῤῥησίᾳ ἐδίδαξ καὶ ἐν κρυφῇ ἐλάλησα οὐδέν. Τοῦτο καὶ τότε εἶπ καὶ νῦν ἔπραξεν. Μετὰ ταῦτα ἦλθει· ἡ εἰς τὴν Ιω b Savil. Έπραξε. Μετὰ γὰρ ταῦτα, φησίν, ἐξῆλθεν Mur έπραξε. Καὶ ἄχους πῶς ἐπήγανε γάρ. Μετά, Digitized by GOO

163 C S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. γ. Ορα δὲ πῶς καὶ ἑτέρωθεν ἀποστερεῖ πάσης ἀπολογίας αὐτοὺς, εἰπὼν, ὅτι ἦλθε τὸ φῶς εἰς τὸν κόσμον. Μὴ γὰρ αὐτοὶ, φησίν, αὐτὸ ἐζήτησαν; μὴ γὰρ ἔκαμον; μὴ γὰρ ἐπόνησαν ἵνα εὕρωσιν ; Αὐτὸ τὸ φῶς ἦλθε πρὸς αὐτοὺς, καὶ οὐδὲ οὕτω προσέδραμον. Πλήν ἐπεί ο τινας καὶ παρὰ Χριστιανοῖς εἶναι πονηρῶς βιοῦντας, ἐκεῖνο ἂν εἴποιμεν, ὅτι οὐ περὶ τῶν ἐξ ἀρ χῆς γενομένων Χριστιανῶν, καὶ ἐκ προγόνων διαδε ξαμένων τὴν εὐσέβειαν τοῦτο λέγει· εἰ καὶ τὰ μάτ λιστα καὶ οὗτοι πολλάκις ἀπὸ βίου πονηροῦ ἐκ τῆς τῶν δογμάτων ἀκριβείας παρεσαλεύθησαν· ἀλλ' ὅμως οὐ περὶ τούτων αὐτὸν οἶμαι νῦν λέγειν, ἀλλὰ περὶ τῶν ἐξ Ἑλλήνων ἢ Ἰουδαίων ὀφειλόντων πρὸς τὴν ὀρθὴν μεταθέσθαι πίστιν b. Δείκνυσι γὰρ ὅτι οὐδεὶς ἂν ἔλοιτο ἐν πλάνῃ ζῶν ἐπὶ τὴν πίστιν ἐλθεῖν, μὴ πρό- τερον ἐπιγράψας ἑαυτῷ βίον ὀρθόν· καὶ οὐδεὶς ἂν ἐν ἀπιστίᾳ μείνεις, μὴ πρότερον ἑλόμενος διαπαντός εἶναι κακός. Μὴ γάρ μοι τοῦτο εἴπῃς, ὅτι σωφρονεί, καὶ οὐχ ἁρπάζει· οὐ γὰρ δὴ ταῦτα μόνα ἐστὶν ἀρετή. Τί γὰρ ὄφελος, ὅταν ταῦτα μὲν ἔχῃ, δόξης δὲ ἡ δοῦ- λος κενῆς, καὶ φίλων ἑταιρίαν αἰσχυνόμενος ἐπὶ τῆς πλάνης μένῃ ; Τοῦτο γὰρ οὐκ ἔστιν ὀρθῶς βιοῦν. Ο δόξης δοῦλος τοῦ πορνεύοντος οὐκ ἐλάττων ἐστίν· οὗτος - πολλῷ πλείονα καὶ χαλεπώτερα εργάζεται κακὰ ἐκείνου. ᾿Αλλ' εἰπέ μοί τινα πάντων ἀπηλλαγ- μένον τῶν παθῶν, καὶ πάσης κακίας ἐλεύθερον, καὶ μένοντα παρ' Ἕλλησιν. Ἀλλ᾽ οὐκ ἂν ἔχοις. Καὶ γὰρ οἱ τὰ μεγάλα παρ' αὐτοῖς κομπάσαντες, καὶ χρημά- των καὶ γαστρός περιγενόμενοι, καθώς φασι 4, δόξῃ μάλιστα πάντων ἀνθρώπων ἐδουλώθησαν· ὁ πάντων αἴτιόν ἐστι τῶν κακῶν. Οὕτω καὶ οἱ Ἰουδαῖοι μεμε νήκασιν. Διὸ καὶ ἐγκαλῶν αὐτοῖς ἔλεγε· Πως δύ- τασθε πιστεύειν, δόξαν παρὰ ἀνθρώπων λαμβά- νοντες; Καὶ τί δήποτε τῷ Ναθαναὴλ, ᾧ καὶ ἀλήθειαν ἐμαρτύρησεν, οὐ διελέχθη περὶ τούτων, οὐδὲ ἐξέτεινε λόγον μακρόν ; "Οτι οὐδὲ ἐκεῖνος μετὰ τοσαύτης παρ- εγένετο σπουδής. Οὗτος μὲν γὰρ τοῦτο ἔργον ἐτίθετο, καὶ δ' ἄλλοι καιρὴν ἀναπαύσεως εἶχον, τοῦτον οὗτος καιρὸν ἀκροάσεως ἐποιεῖτο. Ἐκεῖνος δὲ παρ' ἑτέρου πεισθεὶς ἀφίκετο· [163] πλὴν οὐδὲ ἐκεῖνον παρέδραμε πρὸς γὰρ ἐκεῖνόν φησιν· Ἀπάρτι ὄψεσθε τοὺς οὐ ρανοὺς ἀνεφημένους, καὶ τοὺς ἀγγέλους τοῦ Θεοῦ ἀναβαίνοντας καὶ καταβαίνοντας. Τούτῳ δὲ τούτων μὲν οὐδὲν εἶπε, περὶ δὲ τῆς οἰκονομίας καὶ τῆς αἰω νίου ζωῆς διαλέγεται, διαφόρως ἑκάστῳ πρὸς τὴν ὑποκειμένην προαίρεσιν φθεγγόμενος. Εκείνῳ μὲν γὰρ, ἐπειδὴ καὶ τὰ τῶν προφητῶν ἠπίστατο, καὶ οὐδὲ δειλός οὕτως ἦν, ἤρχει τοσοῦτον ἀκοῦσαι μόνον· οὗτος δὲ ἐπειδὴ δειλίᾳ ἔτι κατείχετο, σαφῶς μὲν αὐτῷ τὸ πᾶν οὐκ ἐξεκάλυψε, κατέπεισε δὲ αὐτοῦ τὴν γνώμην, • Savil. et cod 1. 703, 706, εἰ δέ τινες... εἰεν... βιοῦντες. h Savil. τὴν ὀρθὴν πίστιν ἐλθεῖν. • Savil. in marg. οὕτω οι πος ἐργάζεται ἐκείνου. d Alii καθώς φής. ICE ὥστε φόβῳ φόβον ἐκβαλεῖν, τόν τε μὴ πιστεύοντα λέγων κρίνεσθαι, καὶ τὸ μὴ πιστεύειν ἀπὸ πονηρᾶς γίνεσθαι συνειδήσεως. Ἐπειδὴ γὰρ καὶ τῆς παρὰ τῶν ἀνθρώπων δόξης πολὺν ἐποιεῖτο λόγον, καὶ ταύτης μᾶλλον ἢ τῆς κολάσεως (Πολλοὶ γὰρ, φησί, τῶν ἀρ- χόντων ἐπίστευον εἰς αὐτὸν, διὰ δὲ τοὺς Ἰου δαίους οὐχ ὡμολόγουν), καὶ ἀπὸ ταύτης αὐτοῦ καθάπτεται, καὶ δείκνυσι δι' ὧν λέγει, ὅτι οὐκ ἔνεστι τὸν ἐμοὶ μὴ πιστεύοντα δι᾿ ἄλλο τι μὴ πιστεύειν, ἀλλ' ἢ διὰ τὸ βίον ἀκάθαρτον ἔχειν. Καὶ προϊὼν μέν φη- σιν· Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς· ἐνταῦθα δὲ, Ηλθε τὸ φῶς εἰς τὸν κόσμον. Ἐν γὰρ προοιμίοις συνεσκιασμένως μᾶλλον ἐφθέγγετο· προϊὼν δὲ, σαφέστερον. Αλλ' ὅμως ὑπὸ ο τῆς δόξης ὁ ἄνθρωπος κατείχετο τῆς τῶν πολλῶν· διὸ καὶ οὐδὲ παῤῥησιάζεσθαι ἠνείχετο ὡς ἐχρῆν. Φεύγωμεν τοίνυν τὴν κενὴν δόξαν· τοῦτο γὰρ ἐστι πάντων τὸ πάθος τυραννικώτερον. Εντεῦθεν πλεον εξία καὶ χρημάτων ἔρως· ἐντεῦθεν μίσος καὶ πόλεμοι καὶ μάχαι. Ο γὰρ τοῦ πλείονος ἐρῶν, οὐδαμοῦ στῆνα: δυνήσεται. Ἐρὰ δὲ οὐδαμόθεν ἄλλοθεν, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ δόξης ἐρᾷν κενῆς. Τίνος γὰρ ἕνεκεν, εἰπέ μοι, πλῆθος εὐνούχων, καὶ ἀνδραπόδων ἀγέλας, καὶ πολλὴν οἱ πολλοί περιβάλλονται φαντασίαν; Οὐ χρείας ἕνεκεν, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ μάρτυρας ἔχειν τῆς ἀκαίρου ταύτης φαντασίας τοὺς ἀπαντώντας. Αν τοίνυν ταύτην ἀπο τέμωμεν, μετὰ τῆς κεφαλῆς καὶ τὰ λοιπὰ τῆς κακίας ἀνελοῦμεν ἡ μέλη, καὶ οὐδὲν τὸ κωλῦσον ἔσται τὴν γῆν ἡμᾶς οἰκεῖν ὡς τὸν οὐρανόν. Οὐδὲ γὰρ πρὸς και κίαν μόνον ὠθεῖ τοὺς ἁλόντας, ἀλλὰ καὶ ταῖς ἀρεταῖς παρυφέστηκε· καὶ ὅταν ἡμᾶς ἐκεῖθεν ἐκβαλεῖν μὴ δυνηθῇ, ἐν αὐτῇ τῇ ἀρετῇ πολλὴν τὴν ζημίαν ἐργά ζεται, τοὺς μὲν πόνους ὑποστῆναι ἀναγκάζουσα, τῶν δὲ καρπῶν ἀποστερούσα. Ο γὰρ πρὸς ταύτην βλέ πων, καὶ νηστεύων, καὶ εὐχόμενος, καὶ ἐλεῶν, ἀπέχει τὸν μισθὸν αὐτοῦ. Τί ταύτης τῆς ζημίας ἐλεεινότερο γένοιτ' ἂν, ἀλλ' ἡ ὅταν συμβαίνῃ κόπτεσθαι εἰκὴ κα μάτην, καὶ καταγέλαστον γίνεσθαι, καὶ τῆς ἄνωθε ἐκπίπτειν δόξης ; Οὐ γὰρ ἔστιν ἀμφοτέρων εφιέμενον ἀμφοτέρων τυχεῖν. Τυχεῖν μὲν γὰρ ἔστιν ἀμφοτέρωνε ὅταν δὴ μὴ ἀμφοτέρων, ἀλλὰ τῆς μιᾶς ἐπιθυμῶμε τῆς ἐκ τῶν οὐρανῶν· ἀμφοτέρων δὲ ἐρῶντα οὐκ ἔστι ἀμφοτέρων τυχεῖν. Διόπερ εἰ βουλόμεθα δόξης ἐπι τυγχάνειν, φεύγωμεν τὴν ἀνθρωπίνην δόξαν, καὶ τῆ παρὰ τοῦ Θεοῦ μόνης ἐπιθυμῶμεν. Οὕτω γὰρ κα ταύτης κἀκείνης ἐπιτευξόμεθα· ἧς γένοιτο πάντα ἡμᾶς [164] ἀπολαῦσαι b. χάριτι καὶ φιλανθρωπία το Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τι Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἱ νας τῶν αἰώνων. Αμήν. e Morel. σαφέστερον. Οὕτως ὑπό. f Quilam ανείλομε 6 Hae, τυχεῖν μὲν γὰρ ἔστιν ἀμφοτέρων, desunt iu quibu dam. h Morel. ἀπολαῦσαι. Savil. ἐπιτυχεῖν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΘ'. *Πλθε δὲ εἰς τὴν Ιουδαίαν γῆν αὐτὸς καὶ οἱ για θηταὶ αὐτοῦ, καὶ ἐκεῖ διέτριβε μετ' αὐτῶν, καὶ ἐβάπτιζεν. α'. Οὐδὲν τῆς ἀληθείας φανερώτερον, οὐδὲ ἰσχυρότε- ρο, ο γένοιτ' ἂν, ὥσπερ τοῦ ψεύδους οὐδὲν ἀσθενέ στερον, καν μυρίοις παραπετάσματι συσκιάζηται. Εὐφώρατόν τε γὰρ καὶ οὕτω γίνεται, καὶ καταρβεί ῥᾳδίως. Ἡ δὲ ἀλήθεια γυμνή πρόκειται πᾶσι τοῖς βουλομένοις αὐτῆς τὴν ὥραν περισκοπεῖν· καὶ οὔτε λανθάνειν βούλεται, οὔτε κίνδυνον δέδοικεν, οὐκ ἐπι- Γουλάς τρέμει, οὐ δόξης εφίεται τῆς παρὰ τῶν πολ λῶν, οὐκ ἄλλῳ τινὶ τῶν ἀνθρωπίνων ἐστὶν ὑπεύθυ • Savil. ή ισχυρότερον, alius οὐδὲν ἰσχυρ. νος· ἀλλὰ πάντων ἔστηκεν ἀνωτέρω, δεχομένη με μυρίας ἐπιβουλάς, μένουσα δὲ ἀκαταγώνιστος, κι τοὺς πρὸς αὐτὴν καταφεύγοντας, ὥσπερ ἐν ἀσφαλ τειχίῳ φυλάττουσα, τῇ τῆς οἰκείας δυνάμεως ύπε βολῇ, καὶ τὰς μὲν λαθραίους ἐκτρεπομένη καταδ σεις, πᾶσι δὲ εἰς τὸ μέσον προτιθεῖσα τὰ παρ' ἑαυτή Τοῦτο γοῦν καὶ ὁ Χριστὸς τῷ Πιλάτω διαλεγόμεν ἐδήλου λέγων· Ἐγὼ πάντοτε παῤῥησίᾳ ἐδίδαξ καὶ ἐν κρυφῇ ἐλάλησα οὐδέν. Τοῦτο καὶ τότε εἶπ καὶ νῦν ἔπραξεν. Μετὰ ταῦτα ἦλθει· ἡ εἰς τὴν Ιω b Savil. Έπραξε. Μετὰ γὰρ ταῦτα, φησίν, ἐξῆλθεν Mur έπραξε. Καὶ ἄχους πῶς ἐπήγανε γάρ. Μετά, Digitized by GOO

163 C S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. γ. Ορα δὲ πῶς καὶ ἑτέρωθεν ἀποστερεῖ πάσης ἀπολογίας αὐτοὺς, εἰπὼν, ὅτι ἦλθε τὸ φῶς εἰς τὸν κόσμον. Μὴ γὰρ αὐτοὶ, φησίν, αὐτὸ ἐζήτησαν; μὴ γὰρ ἔκαμον; μὴ γὰρ ἐπόνησαν ἵνα εὕρωσιν ; Αὐτὸ τὸ φῶς ἦλθε πρὸς αὐτοὺς, καὶ οὐδὲ οὕτω προσέδραμον. Πλήν ἐπεί ο τινας καὶ παρὰ Χριστιανοῖς εἶναι πονηρῶς βιοῦντας, ἐκεῖνο ἂν εἴποιμεν, ὅτι οὐ περὶ τῶν ἐξ ἀρ χῆς γενομένων Χριστιανῶν, καὶ ἐκ προγόνων διαδε ξαμένων τὴν εὐσέβειαν τοῦτο λέγει· εἰ καὶ τὰ μάτ λιστα καὶ οὗτοι πολλάκις ἀπὸ βίου πονηροῦ ἐκ τῆς τῶν δογμάτων ἀκριβείας παρεσαλεύθησαν· ἀλλ' ὅμως οὐ περὶ τούτων αὐτὸν οἶμαι νῦν λέγειν, ἀλλὰ περὶ τῶν ἐξ Ἑλλήνων ἢ Ἰουδαίων ὀφειλόντων πρὸς τὴν ὀρθὴν μεταθέσθαι πίστιν b. Δείκνυσι γὰρ ὅτι οὐδεὶς ἂν ἔλοιτο ἐν πλάνῃ ζῶν ἐπὶ τὴν πίστιν ἐλθεῖν, μὴ πρό- τερον ἐπιγράψας ἑαυτῷ βίον ὀρθόν· καὶ οὐδεὶς ἂν ἐν ἀπιστίᾳ μείνεις, μὴ πρότερον ἑλόμενος διαπαντός εἶναι κακός. Μὴ γάρ μοι τοῦτο εἴπῃς, ὅτι σωφρονεί, καὶ οὐχ ἁρπάζει· οὐ γὰρ δὴ ταῦτα μόνα ἐστὶν ἀρετή. Τί γὰρ ὄφελος, ὅταν ταῦτα μὲν ἔχῃ, δόξης δὲ ἡ δοῦ- λος κενῆς, καὶ φίλων ἑταιρίαν αἰσχυνόμενος ἐπὶ τῆς πλάνης μένῃ ; Τοῦτο γὰρ οὐκ ἔστιν ὀρθῶς βιοῦν. Ο δόξης δοῦλος τοῦ πορνεύοντος οὐκ ἐλάττων ἐστίν· οὗτος - πολλῷ πλείονα καὶ χαλεπώτερα εργάζεται κακὰ ἐκείνου. ᾿Αλλ' εἰπέ μοί τινα πάντων ἀπηλλαγ- μένον τῶν παθῶν, καὶ πάσης κακίας ἐλεύθερον, καὶ μένοντα παρ' Ἕλλησιν. Ἀλλ᾽ οὐκ ἂν ἔχοις. Καὶ γὰρ οἱ τὰ μεγάλα παρ' αὐτοῖς κομπάσαντες, καὶ χρημά- των καὶ γαστρός περιγενόμενοι, καθώς φασι 4, δόξῃ μάλιστα πάντων ἀνθρώπων ἐδουλώθησαν· ὁ πάντων αἴτιόν ἐστι τῶν κακῶν. Οὕτω καὶ οἱ Ἰουδαῖοι μεμε νήκασιν. Διὸ καὶ ἐγκαλῶν αὐτοῖς ἔλεγε· Πως δύ- τασθε πιστεύειν, δόξαν παρὰ ἀνθρώπων λαμβά- νοντες; Καὶ τί δήποτε τῷ Ναθαναὴλ, ᾧ καὶ ἀλήθειαν ἐμαρτύρησεν, οὐ διελέχθη περὶ τούτων, οὐδὲ ἐξέτεινε λόγον μακρόν ; "Οτι οὐδὲ ἐκεῖνος μετὰ τοσαύτης παρ- εγένετο σπουδής. Οὗτος μὲν γὰρ τοῦτο ἔργον ἐτίθετο, καὶ δ' ἄλλοι καιρὴν ἀναπαύσεως εἶχον, τοῦτον οὗτος καιρὸν ἀκροάσεως ἐποιεῖτο. Ἐκεῖνος δὲ παρ' ἑτέρου πεισθεὶς ἀφίκετο· [163] πλὴν οὐδὲ ἐκεῖνον παρέδραμε πρὸς γὰρ ἐκεῖνόν φησιν· Ἀπάρτι ὄψεσθε τοὺς οὐ ρανοὺς ἀνεφημένους, καὶ τοὺς ἀγγέλους τοῦ Θεοῦ ἀναβαίνοντας καὶ καταβαίνοντας. Τούτῳ δὲ τούτων μὲν οὐδὲν εἶπε, περὶ δὲ τῆς οἰκονομίας καὶ τῆς αἰω νίου ζωῆς διαλέγεται, διαφόρως ἑκάστῳ πρὸς τὴν ὑποκειμένην προαίρεσιν φθεγγόμενος. Εκείνῳ μὲν γὰρ, ἐπειδὴ καὶ τὰ τῶν προφητῶν ἠπίστατο, καὶ οὐδὲ δειλός οὕτως ἦν, ἤρχει τοσοῦτον ἀκοῦσαι μόνον· οὗτος δὲ ἐπειδὴ δειλίᾳ ἔτι κατείχετο, σαφῶς μὲν αὐτῷ τὸ πᾶν οὐκ ἐξεκάλυψε, κατέπεισε δὲ αὐτοῦ τὴν γνώμην, • Savil. et cod 1. 703, 706, εἰ δέ τινες... εἰεν... βιοῦντες. h Savil. τὴν ὀρθὴν πίστιν ἐλθεῖν. • Savil. in marg. οὕτω οι πος ἐργάζεται ἐκείνου. d Alii καθώς φής. ICE ὥστε φόβῳ φόβον ἐκβαλεῖν, τόν τε μὴ πιστεύοντα λέγων κρίνεσθαι, καὶ τὸ μὴ πιστεύειν ἀπὸ πονηρᾶς γίνεσθαι συνειδήσεως. Ἐπειδὴ γὰρ καὶ τῆς παρὰ τῶν ἀνθρώπων δόξης πολὺν ἐποιεῖτο λόγον, καὶ ταύτης μᾶλλον ἢ τῆς κολάσεως (Πολλοὶ γὰρ, φησί, τῶν ἀρ- χόντων ἐπίστευον εἰς αὐτὸν, διὰ δὲ τοὺς Ἰου δαίους οὐχ ὡμολόγουν), καὶ ἀπὸ ταύτης αὐτοῦ καθάπτεται, καὶ δείκνυσι δι' ὧν λέγει, ὅτι οὐκ ἔνεστι τὸν ἐμοὶ μὴ πιστεύοντα δι᾿ ἄλλο τι μὴ πιστεύειν, ἀλλ' ἢ διὰ τὸ βίον ἀκάθαρτον ἔχειν. Καὶ προϊὼν μέν φη- σιν· Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς· ἐνταῦθα δὲ, Ηλθε τὸ φῶς εἰς τὸν κόσμον. Ἐν γὰρ προοιμίοις συνεσκιασμένως μᾶλλον ἐφθέγγετο· προϊὼν δὲ, σαφέστερον. Αλλ' ὅμως ὑπὸ ο τῆς δόξης ὁ ἄνθρωπος κατείχετο τῆς τῶν πολλῶν· διὸ καὶ οὐδὲ παῤῥησιάζεσθαι ἠνείχετο ὡς ἐχρῆν. Φεύγωμεν τοίνυν τὴν κενὴν δόξαν· τοῦτο γὰρ ἐστι πάντων τὸ πάθος τυραννικώτερον. Εντεῦθεν πλεον εξία καὶ χρημάτων ἔρως· ἐντεῦθεν μίσος καὶ πόλεμοι καὶ μάχαι. Ο γὰρ τοῦ πλείονος ἐρῶν, οὐδαμοῦ στῆνα: δυνήσεται. Ἐρὰ δὲ οὐδαμόθεν ἄλλοθεν, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ δόξης ἐρᾷν κενῆς. Τίνος γὰρ ἕνεκεν, εἰπέ μοι, πλῆθος εὐνούχων, καὶ ἀνδραπόδων ἀγέλας, καὶ πολλὴν οἱ πολλοί περιβάλλονται φαντασίαν; Οὐ χρείας ἕνεκεν, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ μάρτυρας ἔχειν τῆς ἀκαίρου ταύτης φαντασίας τοὺς ἀπαντώντας. Αν τοίνυν ταύτην ἀπο τέμωμεν, μετὰ τῆς κεφαλῆς καὶ τὰ λοιπὰ τῆς κακίας ἀνελοῦμεν ἡ μέλη, καὶ οὐδὲν τὸ κωλῦσον ἔσται τὴν γῆν ἡμᾶς οἰκεῖν ὡς τὸν οὐρανόν. Οὐδὲ γὰρ πρὸς και κίαν μόνον ὠθεῖ τοὺς ἁλόντας, ἀλλὰ καὶ ταῖς ἀρεταῖς παρυφέστηκε· καὶ ὅταν ἡμᾶς ἐκεῖθεν ἐκβαλεῖν μὴ δυνηθῇ, ἐν αὐτῇ τῇ ἀρετῇ πολλὴν τὴν ζημίαν ἐργά ζεται, τοὺς μὲν πόνους ὑποστῆναι ἀναγκάζουσα, τῶν δὲ καρπῶν ἀποστερούσα. Ο γὰρ πρὸς ταύτην βλέ πων, καὶ νηστεύων, καὶ εὐχόμενος, καὶ ἐλεῶν, ἀπέχει τὸν μισθὸν αὐτοῦ. Τί ταύτης τῆς ζημίας ἐλεεινότερο γένοιτ' ἂν, ἀλλ' ἡ ὅταν συμβαίνῃ κόπτεσθαι εἰκὴ κα μάτην, καὶ καταγέλαστον γίνεσθαι, καὶ τῆς ἄνωθε ἐκπίπτειν δόξης ; Οὐ γὰρ ἔστιν ἀμφοτέρων εφιέμενον ἀμφοτέρων τυχεῖν. Τυχεῖν μὲν γὰρ ἔστιν ἀμφοτέρωνε ὅταν δὴ μὴ ἀμφοτέρων, ἀλλὰ τῆς μιᾶς ἐπιθυμῶμε τῆς ἐκ τῶν οὐρανῶν· ἀμφοτέρων δὲ ἐρῶντα οὐκ ἔστι ἀμφοτέρων τυχεῖν. Διόπερ εἰ βουλόμεθα δόξης ἐπι τυγχάνειν, φεύγωμεν τὴν ἀνθρωπίνην δόξαν, καὶ τῆ παρὰ τοῦ Θεοῦ μόνης ἐπιθυμῶμεν. Οὕτω γὰρ κα ταύτης κἀκείνης ἐπιτευξόμεθα· ἧς γένοιτο πάντα ἡμᾶς [164] ἀπολαῦσαι b. χάριτι καὶ φιλανθρωπία το Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τι Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἱ νας τῶν αἰώνων. Αμήν. e Morel. σαφέστερον. Οὕτως ὑπό. f Quilam ανείλομε 6 Hae, τυχεῖν μὲν γὰρ ἔστιν ἀμφοτέρων, desunt iu quibu dam. h Morel. ἀπολαῦσαι. Savil. ἐπιτυχεῖν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΘ'. *Πλθε δὲ εἰς τὴν Ιουδαίαν γῆν αὐτὸς καὶ οἱ για θηταὶ αὐτοῦ, καὶ ἐκεῖ διέτριβε μετ' αὐτῶν, καὶ ἐβάπτιζεν. α'. Οὐδὲν τῆς ἀληθείας φανερώτερον, οὐδὲ ἰσχυρότε- ρο, ο γένοιτ' ἂν, ὥσπερ τοῦ ψεύδους οὐδὲν ἀσθενέ στερον, καν μυρίοις παραπετάσματι συσκιάζηται. Εὐφώρατόν τε γὰρ καὶ οὕτω γίνεται, καὶ καταρβεί ῥᾳδίως. Ἡ δὲ ἀλήθεια γυμνή πρόκειται πᾶσι τοῖς βουλομένοις αὐτῆς τὴν ὥραν περισκοπεῖν· καὶ οὔτε λανθάνειν βούλεται, οὔτε κίνδυνον δέδοικεν, οὐκ ἐπι- Γουλάς τρέμει, οὐ δόξης εφίεται τῆς παρὰ τῶν πολ λῶν, οὐκ ἄλλῳ τινὶ τῶν ἀνθρωπίνων ἐστὶν ὑπεύθυ • Savil. ή ισχυρότερον, alius οὐδὲν ἰσχυρ. νος· ἀλλὰ πάντων ἔστηκεν ἀνωτέρω, δεχομένη με μυρίας ἐπιβουλάς, μένουσα δὲ ἀκαταγώνιστος, κι τοὺς πρὸς αὐτὴν καταφεύγοντας, ὥσπερ ἐν ἀσφαλ τειχίῳ φυλάττουσα, τῇ τῆς οἰκείας δυνάμεως ύπε βολῇ, καὶ τὰς μὲν λαθραίους ἐκτρεπομένη καταδ σεις, πᾶσι δὲ εἰς τὸ μέσον προτιθεῖσα τὰ παρ' ἑαυτή Τοῦτο γοῦν καὶ ὁ Χριστὸς τῷ Πιλάτω διαλεγόμεν ἐδήλου λέγων· Ἐγὼ πάντοτε παῤῥησίᾳ ἐδίδαξ καὶ ἐν κρυφῇ ἐλάλησα οὐδέν. Τοῦτο καὶ τότε εἶπ καὶ νῦν ἔπραξεν. Μετὰ ταῦτα ἦλθει· ἡ εἰς τὴν Ιω b Savil. Έπραξε. Μετὰ γὰρ ταῦτα, φησίν, ἐξῆλθεν Mur έπραξε. Καὶ ἄχους πῶς ἐπήγανε γάρ. Μετά, Digitized by GOO

163 C S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. γ. Ορα δὲ πῶς καὶ ἑτέρωθεν ἀποστερεῖ πάσης ἀπολογίας αὐτοὺς, εἰπὼν, ὅτι ἦλθε τὸ φῶς εἰς τὸν κόσμον. Μὴ γὰρ αὐτοὶ, φησίν, αὐτὸ ἐζήτησαν; μὴ γὰρ ἔκαμον; μὴ γὰρ ἐπόνησαν ἵνα εὕρωσιν ; Αὐτὸ τὸ φῶς ἦλθε πρὸς αὐτοὺς, καὶ οὐδὲ οὕτω προσέδραμον. Πλήν ἐπεί ο τινας καὶ παρὰ Χριστιανοῖς εἶναι πονηρῶς βιοῦντας, ἐκεῖνο ἂν εἴποιμεν, ὅτι οὐ περὶ τῶν ἐξ ἀρ χῆς γενομένων Χριστιανῶν, καὶ ἐκ προγόνων διαδε ξαμένων τὴν εὐσέβειαν τοῦτο λέγει· εἰ καὶ τὰ μάτ λιστα καὶ οὗτοι πολλάκις ἀπὸ βίου πονηροῦ ἐκ τῆς τῶν δογμάτων ἀκριβείας παρεσαλεύθησαν· ἀλλ' ὅμως οὐ περὶ τούτων αὐτὸν οἶμαι νῦν λέγειν, ἀλλὰ περὶ τῶν ἐξ Ἑλλήνων ἢ Ἰουδαίων ὀφειλόντων πρὸς τὴν ὀρθὴν μεταθέσθαι πίστιν b. Δείκνυσι γὰρ ὅτι οὐδεὶς ἂν ἔλοιτο ἐν πλάνῃ ζῶν ἐπὶ τὴν πίστιν ἐλθεῖν, μὴ πρό- τερον ἐπιγράψας ἑαυτῷ βίον ὀρθόν· καὶ οὐδεὶς ἂν ἐν ἀπιστίᾳ μείνεις, μὴ πρότερον ἑλόμενος διαπαντός εἶναι κακός. Μὴ γάρ μοι τοῦτο εἴπῃς, ὅτι σωφρονεί, καὶ οὐχ ἁρπάζει· οὐ γὰρ δὴ ταῦτα μόνα ἐστὶν ἀρετή. Τί γὰρ ὄφελος, ὅταν ταῦτα μὲν ἔχῃ, δόξης δὲ ἡ δοῦ- λος κενῆς, καὶ φίλων ἑταιρίαν αἰσχυνόμενος ἐπὶ τῆς πλάνης μένῃ ; Τοῦτο γὰρ οὐκ ἔστιν ὀρθῶς βιοῦν. Ο δόξης δοῦλος τοῦ πορνεύοντος οὐκ ἐλάττων ἐστίν· οὗτος - πολλῷ πλείονα καὶ χαλεπώτερα εργάζεται κακὰ ἐκείνου. ᾿Αλλ' εἰπέ μοί τινα πάντων ἀπηλλαγ- μένον τῶν παθῶν, καὶ πάσης κακίας ἐλεύθερον, καὶ μένοντα παρ' Ἕλλησιν. Ἀλλ᾽ οὐκ ἂν ἔχοις. Καὶ γὰρ οἱ τὰ μεγάλα παρ' αὐτοῖς κομπάσαντες, καὶ χρημά- των καὶ γαστρός περιγενόμενοι, καθώς φασι 4, δόξῃ μάλιστα πάντων ἀνθρώπων ἐδουλώθησαν· ὁ πάντων αἴτιόν ἐστι τῶν κακῶν. Οὕτω καὶ οἱ Ἰουδαῖοι μεμε νήκασιν. Διὸ καὶ ἐγκαλῶν αὐτοῖς ἔλεγε· Πως δύ- τασθε πιστεύειν, δόξαν παρὰ ἀνθρώπων λαμβά- νοντες; Καὶ τί δήποτε τῷ Ναθαναὴλ, ᾧ καὶ ἀλήθειαν ἐμαρτύρησεν, οὐ διελέχθη περὶ τούτων, οὐδὲ ἐξέτεινε λόγον μακρόν ; "Οτι οὐδὲ ἐκεῖνος μετὰ τοσαύτης παρ- εγένετο σπουδής. Οὗτος μὲν γὰρ τοῦτο ἔργον ἐτίθετο, καὶ δ' ἄλλοι καιρὴν ἀναπαύσεως εἶχον, τοῦτον οὗτος καιρὸν ἀκροάσεως ἐποιεῖτο. Ἐκεῖνος δὲ παρ' ἑτέρου πεισθεὶς ἀφίκετο· [163] πλὴν οὐδὲ ἐκεῖνον παρέδραμε πρὸς γὰρ ἐκεῖνόν φησιν· Ἀπάρτι ὄψεσθε τοὺς οὐ ρανοὺς ἀνεφημένους, καὶ τοὺς ἀγγέλους τοῦ Θεοῦ ἀναβαίνοντας καὶ καταβαίνοντας. Τούτῳ δὲ τούτων μὲν οὐδὲν εἶπε, περὶ δὲ τῆς οἰκονομίας καὶ τῆς αἰω νίου ζωῆς διαλέγεται, διαφόρως ἑκάστῳ πρὸς τὴν ὑποκειμένην προαίρεσιν φθεγγόμενος. Εκείνῳ μὲν γὰρ, ἐπειδὴ καὶ τὰ τῶν προφητῶν ἠπίστατο, καὶ οὐδὲ δειλός οὕτως ἦν, ἤρχει τοσοῦτον ἀκοῦσαι μόνον· οὗτος δὲ ἐπειδὴ δειλίᾳ ἔτι κατείχετο, σαφῶς μὲν αὐτῷ τὸ πᾶν οὐκ ἐξεκάλυψε, κατέπεισε δὲ αὐτοῦ τὴν γνώμην, • Savil. et cod 1. 703, 706, εἰ δέ τινες... εἰεν... βιοῦντες. h Savil. τὴν ὀρθὴν πίστιν ἐλθεῖν. • Savil. in marg. οὕτω οι πος ἐργάζεται ἐκείνου. d Alii καθώς φής. ICE ὥστε φόβῳ φόβον ἐκβαλεῖν, τόν τε μὴ πιστεύοντα λέγων κρίνεσθαι, καὶ τὸ μὴ πιστεύειν ἀπὸ πονηρᾶς γίνεσθαι συνειδήσεως. Ἐπειδὴ γὰρ καὶ τῆς παρὰ τῶν ἀνθρώπων δόξης πολὺν ἐποιεῖτο λόγον, καὶ ταύτης μᾶλλον ἢ τῆς κολάσεως (Πολλοὶ γὰρ, φησί, τῶν ἀρ- χόντων ἐπίστευον εἰς αὐτὸν, διὰ δὲ τοὺς Ἰου δαίους οὐχ ὡμολόγουν), καὶ ἀπὸ ταύτης αὐτοῦ καθάπτεται, καὶ δείκνυσι δι' ὧν λέγει, ὅτι οὐκ ἔνεστι τὸν ἐμοὶ μὴ πιστεύοντα δι᾿ ἄλλο τι μὴ πιστεύειν, ἀλλ' ἢ διὰ τὸ βίον ἀκάθαρτον ἔχειν. Καὶ προϊὼν μέν φη- σιν· Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς· ἐνταῦθα δὲ, Ηλθε τὸ φῶς εἰς τὸν κόσμον. Ἐν γὰρ προοιμίοις συνεσκιασμένως μᾶλλον ἐφθέγγετο· προϊὼν δὲ, σαφέστερον. Αλλ' ὅμως ὑπὸ ο τῆς δόξης ὁ ἄνθρωπος κατείχετο τῆς τῶν πολλῶν· διὸ καὶ οὐδὲ παῤῥησιάζεσθαι ἠνείχετο ὡς ἐχρῆν. Φεύγωμεν τοίνυν τὴν κενὴν δόξαν· τοῦτο γὰρ ἐστι πάντων τὸ πάθος τυραννικώτερον. Εντεῦθεν πλεον εξία καὶ χρημάτων ἔρως· ἐντεῦθεν μίσος καὶ πόλεμοι καὶ μάχαι. Ο γὰρ τοῦ πλείονος ἐρῶν, οὐδαμοῦ στῆνα: δυνήσεται. Ἐρὰ δὲ οὐδαμόθεν ἄλλοθεν, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ δόξης ἐρᾷν κενῆς. Τίνος γὰρ ἕνεκεν, εἰπέ μοι, πλῆθος εὐνούχων, καὶ ἀνδραπόδων ἀγέλας, καὶ πολλὴν οἱ πολλοί περιβάλλονται φαντασίαν; Οὐ χρείας ἕνεκεν, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ μάρτυρας ἔχειν τῆς ἀκαίρου ταύτης φαντασίας τοὺς ἀπαντώντας. Αν τοίνυν ταύτην ἀπο τέμωμεν, μετὰ τῆς κεφαλῆς καὶ τὰ λοιπὰ τῆς κακίας ἀνελοῦμεν ἡ μέλη, καὶ οὐδὲν τὸ κωλῦσον ἔσται τὴν γῆν ἡμᾶς οἰκεῖν ὡς τὸν οὐρανόν. Οὐδὲ γὰρ πρὸς και κίαν μόνον ὠθεῖ τοὺς ἁλόντας, ἀλλὰ καὶ ταῖς ἀρεταῖς παρυφέστηκε· καὶ ὅταν ἡμᾶς ἐκεῖθεν ἐκβαλεῖν μὴ δυνηθῇ, ἐν αὐτῇ τῇ ἀρετῇ πολλὴν τὴν ζημίαν ἐργά ζεται, τοὺς μὲν πόνους ὑποστῆναι ἀναγκάζουσα, τῶν δὲ καρπῶν ἀποστερούσα. Ο γὰρ πρὸς ταύτην βλέ πων, καὶ νηστεύων, καὶ εὐχόμενος, καὶ ἐλεῶν, ἀπέχει τὸν μισθὸν αὐτοῦ. Τί ταύτης τῆς ζημίας ἐλεεινότερο γένοιτ' ἂν, ἀλλ' ἡ ὅταν συμβαίνῃ κόπτεσθαι εἰκὴ κα μάτην, καὶ καταγέλαστον γίνεσθαι, καὶ τῆς ἄνωθε ἐκπίπτειν δόξης ; Οὐ γὰρ ἔστιν ἀμφοτέρων εφιέμενον ἀμφοτέρων τυχεῖν. Τυχεῖν μὲν γὰρ ἔστιν ἀμφοτέρωνε ὅταν δὴ μὴ ἀμφοτέρων, ἀλλὰ τῆς μιᾶς ἐπιθυμῶμε τῆς ἐκ τῶν οὐρανῶν· ἀμφοτέρων δὲ ἐρῶντα οὐκ ἔστι ἀμφοτέρων τυχεῖν. Διόπερ εἰ βουλόμεθα δόξης ἐπι τυγχάνειν, φεύγωμεν τὴν ἀνθρωπίνην δόξαν, καὶ τῆ παρὰ τοῦ Θεοῦ μόνης ἐπιθυμῶμεν. Οὕτω γὰρ κα ταύτης κἀκείνης ἐπιτευξόμεθα· ἧς γένοιτο πάντα ἡμᾶς [164] ἀπολαῦσαι b. χάριτι καὶ φιλανθρωπία το Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τι Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἱ νας τῶν αἰώνων. Αμήν. e Morel. σαφέστερον. Οὕτως ὑπό. f Quilam ανείλομε 6 Hae, τυχεῖν μὲν γὰρ ἔστιν ἀμφοτέρων, desunt iu quibu dam. h Morel. ἀπολαῦσαι. Savil. ἐπιτυχεῖν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΘ'. *Πλθε δὲ εἰς τὴν Ιουδαίαν γῆν αὐτὸς καὶ οἱ για θηταὶ αὐτοῦ, καὶ ἐκεῖ διέτριβε μετ' αὐτῶν, καὶ ἐβάπτιζεν. α'. Οὐδὲν τῆς ἀληθείας φανερώτερον, οὐδὲ ἰσχυρότε- ρο, ο γένοιτ' ἂν, ὥσπερ τοῦ ψεύδους οὐδὲν ἀσθενέ στερον, καν μυρίοις παραπετάσματι συσκιάζηται. Εὐφώρατόν τε γὰρ καὶ οὕτω γίνεται, καὶ καταρβεί ῥᾳδίως. Ἡ δὲ ἀλήθεια γυμνή πρόκειται πᾶσι τοῖς βουλομένοις αὐτῆς τὴν ὥραν περισκοπεῖν· καὶ οὔτε λανθάνειν βούλεται, οὔτε κίνδυνον δέδοικεν, οὐκ ἐπι- Γουλάς τρέμει, οὐ δόξης εφίεται τῆς παρὰ τῶν πολ λῶν, οὐκ ἄλλῳ τινὶ τῶν ἀνθρωπίνων ἐστὶν ὑπεύθυ • Savil. ή ισχυρότερον, alius οὐδὲν ἰσχυρ. νος· ἀλλὰ πάντων ἔστηκεν ἀνωτέρω, δεχομένη με μυρίας ἐπιβουλάς, μένουσα δὲ ἀκαταγώνιστος, κι τοὺς πρὸς αὐτὴν καταφεύγοντας, ὥσπερ ἐν ἀσφαλ τειχίῳ φυλάττουσα, τῇ τῆς οἰκείας δυνάμεως ύπε βολῇ, καὶ τὰς μὲν λαθραίους ἐκτρεπομένη καταδ σεις, πᾶσι δὲ εἰς τὸ μέσον προτιθεῖσα τὰ παρ' ἑαυτή Τοῦτο γοῦν καὶ ὁ Χριστὸς τῷ Πιλάτω διαλεγόμεν ἐδήλου λέγων· Ἐγὼ πάντοτε παῤῥησίᾳ ἐδίδαξ καὶ ἐν κρυφῇ ἐλάλησα οὐδέν. Τοῦτο καὶ τότε εἶπ καὶ νῦν ἔπραξεν. Μετὰ ταῦτα ἦλθει· ἡ εἰς τὴν Ιω b Savil. Έπραξε. Μετὰ γὰρ ταῦτα, φησίν, ἐξῆλθεν Mur έπραξε. Καὶ ἄχους πῶς ἐπήγανε γάρ. Μετά, Digitized by GOO

163 C S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. γ. Ορα δὲ πῶς καὶ ἑτέρωθεν ἀποστερεῖ πάσης ἀπολογίας αὐτοὺς, εἰπὼν, ὅτι ἦλθε τὸ φῶς εἰς τὸν κόσμον. Μὴ γὰρ αὐτοὶ, φησίν, αὐτὸ ἐζήτησαν; μὴ γὰρ ἔκαμον; μὴ γὰρ ἐπόνησαν ἵνα εὕρωσιν ; Αὐτὸ τὸ φῶς ἦλθε πρὸς αὐτοὺς, καὶ οὐδὲ οὕτω προσέδραμον. Πλήν ἐπεί ο τινας καὶ παρὰ Χριστιανοῖς εἶναι πονηρῶς βιοῦντας, ἐκεῖνο ἂν εἴποιμεν, ὅτι οὐ περὶ τῶν ἐξ ἀρ χῆς γενομένων Χριστιανῶν, καὶ ἐκ προγόνων διαδε ξαμένων τὴν εὐσέβειαν τοῦτο λέγει· εἰ καὶ τὰ μάτ λιστα καὶ οὗτοι πολλάκις ἀπὸ βίου πονηροῦ ἐκ τῆς τῶν δογμάτων ἀκριβείας παρεσαλεύθησαν· ἀλλ' ὅμως οὐ περὶ τούτων αὐτὸν οἶμαι νῦν λέγειν, ἀλλὰ περὶ τῶν ἐξ Ἑλλήνων ἢ Ἰουδαίων ὀφειλόντων πρὸς τὴν ὀρθὴν μεταθέσθαι πίστιν b. Δείκνυσι γὰρ ὅτι οὐδεὶς ἂν ἔλοιτο ἐν πλάνῃ ζῶν ἐπὶ τὴν πίστιν ἐλθεῖν, μὴ πρό- τερον ἐπιγράψας ἑαυτῷ βίον ὀρθόν· καὶ οὐδεὶς ἂν ἐν ἀπιστίᾳ μείνεις, μὴ πρότερον ἑλόμενος διαπαντός εἶναι κακός. Μὴ γάρ μοι τοῦτο εἴπῃς, ὅτι σωφρονεί, καὶ οὐχ ἁρπάζει· οὐ γὰρ δὴ ταῦτα μόνα ἐστὶν ἀρετή. Τί γὰρ ὄφελος, ὅταν ταῦτα μὲν ἔχῃ, δόξης δὲ ἡ δοῦ- λος κενῆς, καὶ φίλων ἑταιρίαν αἰσχυνόμενος ἐπὶ τῆς πλάνης μένῃ ; Τοῦτο γὰρ οὐκ ἔστιν ὀρθῶς βιοῦν. Ο δόξης δοῦλος τοῦ πορνεύοντος οὐκ ἐλάττων ἐστίν· οὗτος - πολλῷ πλείονα καὶ χαλεπώτερα εργάζεται κακὰ ἐκείνου. ᾿Αλλ' εἰπέ μοί τινα πάντων ἀπηλλαγ- μένον τῶν παθῶν, καὶ πάσης κακίας ἐλεύθερον, καὶ μένοντα παρ' Ἕλλησιν. Ἀλλ᾽ οὐκ ἂν ἔχοις. Καὶ γὰρ οἱ τὰ μεγάλα παρ' αὐτοῖς κομπάσαντες, καὶ χρημά- των καὶ γαστρός περιγενόμενοι, καθώς φασι 4, δόξῃ μάλιστα πάντων ἀνθρώπων ἐδουλώθησαν· ὁ πάντων αἴτιόν ἐστι τῶν κακῶν. Οὕτω καὶ οἱ Ἰουδαῖοι μεμε νήκασιν. Διὸ καὶ ἐγκαλῶν αὐτοῖς ἔλεγε· Πως δύ- τασθε πιστεύειν, δόξαν παρὰ ἀνθρώπων λαμβά- νοντες; Καὶ τί δήποτε τῷ Ναθαναὴλ, ᾧ καὶ ἀλήθειαν ἐμαρτύρησεν, οὐ διελέχθη περὶ τούτων, οὐδὲ ἐξέτεινε λόγον μακρόν ; "Οτι οὐδὲ ἐκεῖνος μετὰ τοσαύτης παρ- εγένετο σπουδής. Οὗτος μὲν γὰρ τοῦτο ἔργον ἐτίθετο, καὶ δ' ἄλλοι καιρὴν ἀναπαύσεως εἶχον, τοῦτον οὗτος καιρὸν ἀκροάσεως ἐποιεῖτο. Ἐκεῖνος δὲ παρ' ἑτέρου πεισθεὶς ἀφίκετο· [163] πλὴν οὐδὲ ἐκεῖνον παρέδραμε πρὸς γὰρ ἐκεῖνόν φησιν· Ἀπάρτι ὄψεσθε τοὺς οὐ ρανοὺς ἀνεφημένους, καὶ τοὺς ἀγγέλους τοῦ Θεοῦ ἀναβαίνοντας καὶ καταβαίνοντας. Τούτῳ δὲ τούτων μὲν οὐδὲν εἶπε, περὶ δὲ τῆς οἰκονομίας καὶ τῆς αἰω νίου ζωῆς διαλέγεται, διαφόρως ἑκάστῳ πρὸς τὴν ὑποκειμένην προαίρεσιν φθεγγόμενος. Εκείνῳ μὲν γὰρ, ἐπειδὴ καὶ τὰ τῶν προφητῶν ἠπίστατο, καὶ οὐδὲ δειλός οὕτως ἦν, ἤρχει τοσοῦτον ἀκοῦσαι μόνον· οὗτος δὲ ἐπειδὴ δειλίᾳ ἔτι κατείχετο, σαφῶς μὲν αὐτῷ τὸ πᾶν οὐκ ἐξεκάλυψε, κατέπεισε δὲ αὐτοῦ τὴν γνώμην, • Savil. et cod 1. 703, 706, εἰ δέ τινες... εἰεν... βιοῦντες. h Savil. τὴν ὀρθὴν πίστιν ἐλθεῖν. • Savil. in marg. οὕτω οι πος ἐργάζεται ἐκείνου. d Alii καθώς φής. ICE ὥστε φόβῳ φόβον ἐκβαλεῖν, τόν τε μὴ πιστεύοντα λέγων κρίνεσθαι, καὶ τὸ μὴ πιστεύειν ἀπὸ πονηρᾶς γίνεσθαι συνειδήσεως. Ἐπειδὴ γὰρ καὶ τῆς παρὰ τῶν ἀνθρώπων δόξης πολὺν ἐποιεῖτο λόγον, καὶ ταύτης μᾶλλον ἢ τῆς κολάσεως (Πολλοὶ γὰρ, φησί, τῶν ἀρ- χόντων ἐπίστευον εἰς αὐτὸν, διὰ δὲ τοὺς Ἰου δαίους οὐχ ὡμολόγουν), καὶ ἀπὸ ταύτης αὐτοῦ καθάπτεται, καὶ δείκνυσι δι' ὧν λέγει, ὅτι οὐκ ἔνεστι τὸν ἐμοὶ μὴ πιστεύοντα δι᾿ ἄλλο τι μὴ πιστεύειν, ἀλλ' ἢ διὰ τὸ βίον ἀκάθαρτον ἔχειν. Καὶ προϊὼν μέν φη- σιν· Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς· ἐνταῦθα δὲ, Ηλθε τὸ φῶς εἰς τὸν κόσμον. Ἐν γὰρ προοιμίοις συνεσκιασμένως μᾶλλον ἐφθέγγετο· προϊὼν δὲ, σαφέστερον. Αλλ' ὅμως ὑπὸ ο τῆς δόξης ὁ ἄνθρωπος κατείχετο τῆς τῶν πολλῶν· διὸ καὶ οὐδὲ παῤῥησιάζεσθαι ἠνείχετο ὡς ἐχρῆν. Φεύγωμεν τοίνυν τὴν κενὴν δόξαν· τοῦτο γὰρ ἐστι πάντων τὸ πάθος τυραννικώτερον. Εντεῦθεν πλεον εξία καὶ χρημάτων ἔρως· ἐντεῦθεν μίσος καὶ πόλεμοι καὶ μάχαι. Ο γὰρ τοῦ πλείονος ἐρῶν, οὐδαμοῦ στῆνα: δυνήσεται. Ἐρὰ δὲ οὐδαμόθεν ἄλλοθεν, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ δόξης ἐρᾷν κενῆς. Τίνος γὰρ ἕνεκεν, εἰπέ μοι, πλῆθος εὐνούχων, καὶ ἀνδραπόδων ἀγέλας, καὶ πολλὴν οἱ πολλοί περιβάλλονται φαντασίαν; Οὐ χρείας ἕνεκεν, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ μάρτυρας ἔχειν τῆς ἀκαίρου ταύτης φαντασίας τοὺς ἀπαντώντας. Αν τοίνυν ταύτην ἀπο τέμωμεν, μετὰ τῆς κεφαλῆς καὶ τὰ λοιπὰ τῆς κακίας ἀνελοῦμεν ἡ μέλη, καὶ οὐδὲν τὸ κωλῦσον ἔσται τὴν γῆν ἡμᾶς οἰκεῖν ὡς τὸν οὐρανόν. Οὐδὲ γὰρ πρὸς και κίαν μόνον ὠθεῖ τοὺς ἁλόντας, ἀλλὰ καὶ ταῖς ἀρεταῖς παρυφέστηκε· καὶ ὅταν ἡμᾶς ἐκεῖθεν ἐκβαλεῖν μὴ δυνηθῇ, ἐν αὐτῇ τῇ ἀρετῇ πολλὴν τὴν ζημίαν ἐργά ζεται, τοὺς μὲν πόνους ὑποστῆναι ἀναγκάζουσα, τῶν δὲ καρπῶν ἀποστερούσα. Ο γὰρ πρὸς ταύτην βλέ πων, καὶ νηστεύων, καὶ εὐχόμενος, καὶ ἐλεῶν, ἀπέχει τὸν μισθὸν αὐτοῦ. Τί ταύτης τῆς ζημίας ἐλεεινότερο γένοιτ' ἂν, ἀλλ' ἡ ὅταν συμβαίνῃ κόπτεσθαι εἰκὴ κα μάτην, καὶ καταγέλαστον γίνεσθαι, καὶ τῆς ἄνωθε ἐκπίπτειν δόξης ; Οὐ γὰρ ἔστιν ἀμφοτέρων εφιέμενον ἀμφοτέρων τυχεῖν. Τυχεῖν μὲν γὰρ ἔστιν ἀμφοτέρωνε ὅταν δὴ μὴ ἀμφοτέρων, ἀλλὰ τῆς μιᾶς ἐπιθυμῶμε τῆς ἐκ τῶν οὐρανῶν· ἀμφοτέρων δὲ ἐρῶντα οὐκ ἔστι ἀμφοτέρων τυχεῖν. Διόπερ εἰ βουλόμεθα δόξης ἐπι τυγχάνειν, φεύγωμεν τὴν ἀνθρωπίνην δόξαν, καὶ τῆ παρὰ τοῦ Θεοῦ μόνης ἐπιθυμῶμεν. Οὕτω γὰρ κα ταύτης κἀκείνης ἐπιτευξόμεθα· ἧς γένοιτο πάντα ἡμᾶς [164] ἀπολαῦσαι b. χάριτι καὶ φιλανθρωπία το Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τι Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἱ νας τῶν αἰώνων. Αμήν. e Morel. σαφέστερον. Οὕτως ὑπό. f Quilam ανείλομε 6 Hae, τυχεῖν μὲν γὰρ ἔστιν ἀμφοτέρων, desunt iu quibu dam. h Morel. ἀπολαῦσαι. Savil. ἐπιτυχεῖν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΘ'. *Πλθε δὲ εἰς τὴν Ιουδαίαν γῆν αὐτὸς καὶ οἱ για θηταὶ αὐτοῦ, καὶ ἐκεῖ διέτριβε μετ' αὐτῶν, καὶ ἐβάπτιζεν. α'. Οὐδὲν τῆς ἀληθείας φανερώτερον, οὐδὲ ἰσχυρότε- ρο, ο γένοιτ' ἂν, ὥσπερ τοῦ ψεύδους οὐδὲν ἀσθενέ στερον, καν μυρίοις παραπετάσματι συσκιάζηται. Εὐφώρατόν τε γὰρ καὶ οὕτω γίνεται, καὶ καταρβεί ῥᾳδίως. Ἡ δὲ ἀλήθεια γυμνή πρόκειται πᾶσι τοῖς βουλομένοις αὐτῆς τὴν ὥραν περισκοπεῖν· καὶ οὔτε λανθάνειν βούλεται, οὔτε κίνδυνον δέδοικεν, οὐκ ἐπι- Γουλάς τρέμει, οὐ δόξης εφίεται τῆς παρὰ τῶν πολ λῶν, οὐκ ἄλλῳ τινὶ τῶν ἀνθρωπίνων ἐστὶν ὑπεύθυ • Savil. ή ισχυρότερον, alius οὐδὲν ἰσχυρ. νος· ἀλλὰ πάντων ἔστηκεν ἀνωτέρω, δεχομένη με μυρίας ἐπιβουλάς, μένουσα δὲ ἀκαταγώνιστος, κι τοὺς πρὸς αὐτὴν καταφεύγοντας, ὥσπερ ἐν ἀσφαλ τειχίῳ φυλάττουσα, τῇ τῆς οἰκείας δυνάμεως ύπε βολῇ, καὶ τὰς μὲν λαθραίους ἐκτρεπομένη καταδ σεις, πᾶσι δὲ εἰς τὸ μέσον προτιθεῖσα τὰ παρ' ἑαυτή Τοῦτο γοῦν καὶ ὁ Χριστὸς τῷ Πιλάτω διαλεγόμεν ἐδήλου λέγων· Ἐγὼ πάντοτε παῤῥησίᾳ ἐδίδαξ καὶ ἐν κρυφῇ ἐλάλησα οὐδέν. Τοῦτο καὶ τότε εἶπ καὶ νῦν ἔπραξεν. Μετὰ ταῦτα ἦλθει· ἡ εἰς τὴν Ιω b Savil. Έπραξε. Μετὰ γὰρ ταῦτα, φησίν, ἐξῆλθεν Mur έπραξε. Καὶ ἄχους πῶς ἐπήγανε γάρ. Μετά, Digitized by GOO

167 IN JOANNEM HOMIL.XXIX. al. XXVIII, ταίαν γῆν αὐτὸς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, καὶ ἐκεῖ διέτριβε, καὶ ἐβάπτιζεν. Ἐν μὲν γὰρ ταῖς ἑορταῖς εἰς τὴν πόλιν ἀνῄει, ὥστε ἐν μέσοις αὐτοῖς προτιθέ- και τα δόγματα, καὶ τὴν ἀπὸ τῶν θαυμάτων ὠφέ λειαν· μετὰ δὲ τὸ λυθῆναι τὰς ἑορτάς, ἐπὶ τὸν Ἰορ- δάνην πολλάκις ἤρχετο, ἐπειδὴ καὶ ἐνταῦθα πολλοὶ συνέτρεχον. Τοὺς δὲ πολυοχλοῦντας ἀεὶ κατελάμβανε τόπους, οὐκ ἐπιδεικνύμενος οὐδὲ φιλοτιμούμενος, ἀλλὰ πλείοσι τὴν παρ᾽ ἑαυτοῦ παρέχειν ὠφέλειαν σπουδάζων. Καίτοι προϊών φησιν• ὁ Εὐαγγελιστής, ό ὅτι Ἰησοῦς οὐκ ἐβάπτιζεν, ἀλλ' οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ· ὅθεν δῆλον, ὅτι καὶ ἐνταῦθα τοῦτο λέγει, ὅτι αὐτοὶ ἐβάπτιζον μόνοι. Καὶ τίνος ἕνεκεν, φησίν, οὐκ ἐδά- πτιζεν ; Προλαβὼν Ἰωάννης εἶπεν, ὅτι αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, καὶ πυρί· Πνεῦμα δὲ οὔπω ἦν δεδωκώς. Εἰκότως οὖν οὐκ ἐβάπτιζεν· οἱ δὲ μαθηταὶ τοῦτο ἔπραττον, βουλόμενοι πολλοὺς προς άγειν τῇ σωτηριώδει διδασκαλίᾳ. Καὶ τί δήποτε, τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ βαπτιζόντων, οὐκ ἐπαύσατο Ιωάννης τοῦτο ποιῶν, ἀλλὰ μεμένηκε καὶ αὐτὸς βαπτίζων, καὶ μέχρι τῆς εἰς τὸ δεσμωτήριον είτε αγωγῆς τοῦτο ἔπραττε; Τὸ γὰρ εἰπεῖν, Ην δὲ καὶ Ιωάννης βαπτίζων ἐν Αἰνών· [165] καὶ ἐπαγαγεῖν, Οὔπω γὰρ ἦν βεβλημένος εἰς τὴν φυλακὴν, δη λοῦντος ἦν, ὅτι ἕως τότε οὐκ ἐπαύσατο τοῦτο ποιῶν. Καὶ τίνος, φησὶν, ἕνεκεν ὁ ἕως τότε ἐβάπτιζε ; καί- τοι γε σεμνοτέρους ἂν ἀπέφηνε τοὺς μαθητάς του Ἰησοῦ, εἴ γε ἐκείνων ἀρξαμένων αὐτὸς ἐπαύσατο. Τίνος οὖν ἕνεκεν ἐβάπτιζεν ; Ἵνα μὴ τοὺς ἑαυτοῦ μα- θητὰς εἰς πλείονα ζῆλον ἐμβάλῃ, καὶ φιλονεικοτέρους ἐργάσηται. Εἰ γὰρ μυριάκις βοῶν, καὶ τῶν πρωτείων ἀεὶ τῷ Χριστῷ παραχωρῶν, καὶ τοσοῦτον ἑαυτὸν ἐλαττῶν, οὐκ ἔπεισεν αὐτοὺς αὐτῷ προσδραμεῖν· εἰ καὶ τοῦτο προσέθηκε, πολλῷ φιλονεικοτέρους ἂν ἐποί- ησε. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Χριστὸς τότε μάλιστα ήρξατο κηρύττειν, ὅτε ἐκποδὼν ὁ Ἰωάννης ἐγένετο. Οἶμαι δὲ καὶ διὰ τοῦτο συγχωρηθῆναι τὴν τελευτὴν Ἰωάν- του καὶ ταχίστην αὐτῷ γενέσθαι, ὥστε πᾶσαν τοῦ πλήθους τὴν διάθεσιν ἐπὶ τὸν Χριστὸν μετελθεῖν, καὶ μηκέτι ταῖς περὶ ἀμφοτέρων ἑαυτοὺς σχίζεσθαι γνώμαις. Χωρὶς δὲ τούτων, καὶ ἐν τῷ βαπτίζειν οὐκ ἐπαύσατο συνεχῶς παραινῶν, καὶ μεγάλα καὶ σεμνὰ δεικνὺς τὰ τοῦ Ἰησοῦ. Ἐβάπτιζε δι' οὐδὲν ἕτερον, ἢ μόνον εἰς τὸν ἐρχόμενον μετ' αὐτὸν, ἵνα πιστεύσωσιν. Ο τοίνυν τοῦτοῦ κηρύττων, πῶς ἂν σεμνούς ἀπέφηνε τοὺς μαθητὰς τοῦ Χριστοῦ; Παυσάμενος γάρ, τού ναντίον ἂν ἔδοξε ζήλῳ ἡ ὀργῇ τοῦτο ποιεῖν· τῷ δὲ 4 ἐπιμεἶναι κηρύττων, ισχυρότερα ταῦτα ἀπέφηνε. Οὐ γὰρ ἑαυτῷ τὴν δόξαν ἐκτᾶτο, ἀλλὰ τῷ Χριστῷ παρέπεμπε τοὺς ἀκροωμένους, καὶ οὐχ ἧττον τῶν μαθητῶν αὐτῷ συνέπραττεν, ἀλλὰ καὶ πολλῷ μᾶλλον, ὅσῳ καὶ ἀνύποπτος αὐτοῦ ἡ μαρτυρία ἦν, καὶ πολλῷ μείζονα δόξαν παρὰ πᾶσιν εἶχεν ἐκείνων. Ὅπερ οὖν καὶ ὁ Εὐαγγελιστής αινιττόμενος ἔλεγεν, ὅτι Εξήρε χοντο, καὶ ἐβαπτίζοντο πρὸς αὐτὸν πᾶσα ἡ Ἰου- δαία καὶ ἡ περίχωρος τοῦ Ἰορδάνου. Καὶ τῶν μαθητῶν δὲ βαπτιζόντων, οὐ διέλιπον πολλοὶ πρὸς αὐτὸν τρέχοντες. Εἰ δέ τις ἐξετάζοι, καὶ τί πλέον εἶχε τὰ τῶν μαθητῶν βάπτισμα ", τοῦ Ἰωάννου"; ἐροῦ- μεν, ὅτι οὐδέν. Εκάτερα γὰρ ὁμοίως τῆς ἐκ τοῦ "Savil. in hunc locum: In libello Quæstionum in Joan- nem ita legitur hic locus pluribus verbis : εἰ δὲ καὶ λέγει ὁ εὐαγγελιστὴς ἐνταῦθα περὶ τοῦ Χριστοῦ, ὅτι ἐβάπτιζεν, οὐχ ὡς αὐτοῦ βαπτίζοντος τοῦτό φησιν, ἀλλὰ τὸ τῶν μαθητῶν ἔργον εἰς τὸν διδάσκαλον ἀνήγαγε· καὶ γὰρ προϊών φησιν. b Savil. τίνος οὖν ἕνεκεν. e Morel. τοῦτο, Savil. ταῦτα. d Unus τῷ δέ. Sic legendum putat Savilius. Editi τό δέ. • Qui- dam τὸ τῶν μαθητῶν τοῦ Χριστοῦ βάπτισμα. 168 Πνεύματος χάριτος ἄμοιρα ἦν, καὶ αἰτία μία ἀμφο τέροις ἦν τοῦ βαπτίζειν, τὸ τῷ Χριστῷ προσάγειν τοὺς βαπτιζομένους. Ἵνα γὰρ μὴ ἀεὶ περιτρέχοντες οὕτω συνάγωσι τοὺς ὀφείλοντας πιστεύειν, ὅπερ ἐπὶ τοῦ Σίμωνος ὁ ἀδελφὸς ἐποίησε, καὶ ἐπὶ τοῦ Ναθα- ναὴλ ὁ Φίλιππος, τὸ βαπτίσαι ἐνεστήσαντο, ὥστε δι' αὐτοῦ ἅπαντας ἐπάγεσθαι ἀπονητὶ, καὶ τῇ μελλούσῃ προοδοποιεῖν πίστει. Ὅτι δὲ οὐδὲν πλέον εἶχεν ἀλλά - λων τὰ βαπτίσματα, τὰ ἐχόμενα δηλοί. Ποία δὴ ταῦτα; Εγένετο, φησί, ζήτησις ἐκ τῶν μαθητῶν Ιωάννου μετὰ Ἰουδαίου 1 περὶ καθαρισμοῦ. Ζη λοτύπως γὰρ ἔχοντες ἀεὶ πρὸς τοὺς τοῦ Χριστοῦ μα θητάς οἱ μαθηταὶ Ἰωάννου, καὶ πρὸς αὐτὸν δὲ τὸν Χρισ στὸν, ἐπειδὴ εἶδον αὐτοὺς βαπτίζοντας, ήρξαντο διαλέ γεσθαι πρὸς τοὺς βαπτιζομένους, ὡς τοῦ παρ' αὐτοῖς βαπτίσματος πλέον τι τοῦ τῶν μαθητῶν τοῦ Χριστοῦ ἔχοντος. Καὶ λαβόντες ἕνα τῶν βαπτισθέντων, ἐπε εχείρουν τοῦτον [166] πείθειν, ἀλλ᾽ οὐκ ἔπειθον. Οτι γὰρ αὐτοὶ οἱ ἐπιδραμόντες εἰσὶν, ἀλλ' οὐκ ἐκεῖνος ἐζήτη σεν, ἄκουσον πῶς τοῦτο ὁ Εὐαγγελιστής ηνίξατο. Οι γὰρ εἶπεν, ὅτι Ἰουδαῖός τις μετ᾿ αὐτῶν ἐζήτησεν, ἀλλ' ὅτι ζήτησις ἐκ τῶν μαθητῶν Ἰωάννου ἐγένετο μετὰ Ἰουδαίου τινὸς περὶ καθαρισμού. β'. Σκόπει δέ μοι καὶ τὸ ἀνεπαχθὲς τοῦ Εὐαγγελισ τοῦ. Οὐ γὰρ καταφορικῶς ἐχρήσατο τῷ λόγῳ· ἀλλ' ὅση δύναμις, παραμυθεῖται τὸ ἔγκλημα, ζήτησιν γενέ- σθαι ἁπλῶς λέγων· ἐπεὶ ὅτι γε ἀπὸ ζηλοτυπίας Ελέ γετο τα λεγόμενα, τὰ ἑξῆς δηλοῖ, ἅ καὶ αὐτὰ ἀνα επαχθῶς τέθεικεν. Ἦλθον γάρ, φησί, πρὸς τὸν Ἰωάννην, καὶ εἶπον αὐτῷ· Ραββί, ὃς ἦν μετὰ σοῦ πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ᾧ σὺ μεμαρτύρηκας, ἴδε οὗτος βαπτίζει, καὶ πάντες ἔρχονται πρὸς αὐτ τόν· τουτέστιν, ὃν ἐβάπτισας σύ. Τοῦτο γὰρ αἰνίτ- τονται λέγοντες, " σὺ μεμαρτύρηκας· οἷον, ὃν σὺ λαμπρὸν ἔδειξας, καὶ περίβλεπτον ἐποίησας, τὰ αὐτὰ σαι τολμᾷ. Αλλ' οὐκ εἶπον, ὃν σὺ ἐβάπτισας· ἡ γὰρ ἂν ἠναγκάσθησαν καὶ τῆς φωνῆς ἀναμνῆσαι τῆς ἄνωθεν κατενεχθείσης, καὶ τῆς τοῦ Πνεύματος ἐπι φοιτήσεως· ἀλλὰ τί ε; Ὃς ἦν μετὰ σοῦ πέραν τοῦ Ιορδάνου, ᾧ σὺ μεμαρτύρηκας· τουτέστιν, ὃς μαθητοῦ τάξιν ἐπεῖχεν, ὃς ἡμῶν πλέον εἶχεν οὐδὲν, οὗτος ἑαυτὸν ἀποσχίσας βαπτίζει. Οὐ τούτῳ δὲ μόν νον ώοντο παρακνίζειν αὐτὸν, ἀλλὰ καὶ τῷ τὰ αὐτ τῶν παρευδοκιμεῖσθαι λοιπόν· Πάντες γάρ, φησὶν, ἔρχονται πρὸς αὐτόν. Οθεν δῆλον, ὅτι οὔτε τοῦ Ἰου δαίου περιεγένοντο, μεθ᾿ οὗ τὴν ζήτησιν ἔσχον. Ταῦτα δὲ ἔλεγον, ἀτελέστερον ἔτι διακείμενοι, καὶ οὐδέπω φιλοτιμίας ὄντες καθαροί. Τί οὖν ὁ Ἰωάννης ; Οὐδὲ αὐτὸς αὐτοῖς σφοδρῶς ἐπιτιμᾷ, δεδοικώς μὴ καὶ αὐτοῦ πάλιν ἀποσχισθέντες ἕτερόν τι κακὸν ἐρω γάσωνται· ἀλλὰ τί φησι 1 ; Οὐδεὶς δύναται ἀνθρώ- πων λαμβάνειν οὐδὲν, ἐὰν μὴ ᾖ δεδομένον αὐτῷ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Εἰ δὲ ταπεινότερον φθέγγεται περί τοῦ Χριστοῦ, μὴ θαυμάσῃς· οὐ γὰρ ἦν τοιούτῳ πάθει προκατειλημμένους αθρόον καὶ ἐκ προοιμίων διδάξαι τὸ πᾶν· ἀλλὰ θέλει τέως αὐτοὺς καταπλῆξαι καὶ φοβῆσαι, καὶ δεῖξαι ὅτι οὐχ ἑτέρῳ, ἀλλ᾽ ἢ τῷ Θεῷ πολεμοῦσιν, αὐτῷ πολεμοῦντε;. Οπερ οὖν καὶ ὁ Γαμαλιήλ ἔλεγεν· Οὐ δύνασθε καταλῦσαι αὐτὸ, μήποτε καὶ θεομάχοι εὑρεθῆτε 1· τοῦτο καὶ αὐτὸς λανθανόντως ἐνταῦθα κατασκευάζει. Τὸ γὰρ εἰπεῖν, Οὐδεὶς δύναται λαμβάνειν, ἐὰν μὴ ᾖ δεδομένον αὐτῷ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, ἐντεῦθεν οὐδὲν ἡ ἄλλο δη- Γ Μετά Ἰουδαίου. Ε !iti Bibiici habent μετὰ Ἰουδαίων, et Vulgata, cuan Judais. Scd μετὰ Ἰουδαίου in aliis quoque exemplaribus fertur. 5 Quidam ἀλλ' ὅτι. b Morel. έργα σονται· ὑφειμένως δέ πως λέγει. 1 Μorel. εὑρεθῶμεν. ρανοῦ ἄνωθεν, οὐδέν. Savil. et cod 706. Ε Ο

167 IN JOANNEM HOMIL.XXIX. al. XXVIII, ταίαν γῆν αὐτὸς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, καὶ ἐκεῖ διέτριβε, καὶ ἐβάπτιζεν. Ἐν μὲν γὰρ ταῖς ἑορταῖς εἰς τὴν πόλιν ἀνῄει, ὥστε ἐν μέσοις αὐτοῖς προτιθέ- και τα δόγματα, καὶ τὴν ἀπὸ τῶν θαυμάτων ὠφέ λειαν· μετὰ δὲ τὸ λυθῆναι τὰς ἑορτάς, ἐπὶ τὸν Ἰορ- δάνην πολλάκις ἤρχετο, ἐπειδὴ καὶ ἐνταῦθα πολλοὶ συνέτρεχον. Τοὺς δὲ πολυοχλοῦντας ἀεὶ κατελάμβανε τόπους, οὐκ ἐπιδεικνύμενος οὐδὲ φιλοτιμούμενος, ἀλλὰ πλείοσι τὴν παρ᾽ ἑαυτοῦ παρέχειν ὠφέλειαν σπουδάζων. Καίτοι προϊών φησιν• ὁ Εὐαγγελιστής, ό ὅτι Ἰησοῦς οὐκ ἐβάπτιζεν, ἀλλ' οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ· ὅθεν δῆλον, ὅτι καὶ ἐνταῦθα τοῦτο λέγει, ὅτι αὐτοὶ ἐβάπτιζον μόνοι. Καὶ τίνος ἕνεκεν, φησίν, οὐκ ἐδά- πτιζεν ; Προλαβὼν Ἰωάννης εἶπεν, ὅτι αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, καὶ πυρί· Πνεῦμα δὲ οὔπω ἦν δεδωκώς. Εἰκότως οὖν οὐκ ἐβάπτιζεν· οἱ δὲ μαθηταὶ τοῦτο ἔπραττον, βουλόμενοι πολλοὺς προς άγειν τῇ σωτηριώδει διδασκαλίᾳ. Καὶ τί δήποτε, τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ βαπτιζόντων, οὐκ ἐπαύσατο Ιωάννης τοῦτο ποιῶν, ἀλλὰ μεμένηκε καὶ αὐτὸς βαπτίζων, καὶ μέχρι τῆς εἰς τὸ δεσμωτήριον είτε αγωγῆς τοῦτο ἔπραττε; Τὸ γὰρ εἰπεῖν, Ην δὲ καὶ Ιωάννης βαπτίζων ἐν Αἰνών· [165] καὶ ἐπαγαγεῖν, Οὔπω γὰρ ἦν βεβλημένος εἰς τὴν φυλακὴν, δη λοῦντος ἦν, ὅτι ἕως τότε οὐκ ἐπαύσατο τοῦτο ποιῶν. Καὶ τίνος, φησὶν, ἕνεκεν ὁ ἕως τότε ἐβάπτιζε ; καί- τοι γε σεμνοτέρους ἂν ἀπέφηνε τοὺς μαθητάς του Ἰησοῦ, εἴ γε ἐκείνων ἀρξαμένων αὐτὸς ἐπαύσατο. Τίνος οὖν ἕνεκεν ἐβάπτιζεν ; Ἵνα μὴ τοὺς ἑαυτοῦ μα- θητὰς εἰς πλείονα ζῆλον ἐμβάλῃ, καὶ φιλονεικοτέρους ἐργάσηται. Εἰ γὰρ μυριάκις βοῶν, καὶ τῶν πρωτείων ἀεὶ τῷ Χριστῷ παραχωρῶν, καὶ τοσοῦτον ἑαυτὸν ἐλαττῶν, οὐκ ἔπεισεν αὐτοὺς αὐτῷ προσδραμεῖν· εἰ καὶ τοῦτο προσέθηκε, πολλῷ φιλονεικοτέρους ἂν ἐποί- ησε. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Χριστὸς τότε μάλιστα ήρξατο κηρύττειν, ὅτε ἐκποδὼν ὁ Ἰωάννης ἐγένετο. Οἶμαι δὲ καὶ διὰ τοῦτο συγχωρηθῆναι τὴν τελευτὴν Ἰωάν- του καὶ ταχίστην αὐτῷ γενέσθαι, ὥστε πᾶσαν τοῦ πλήθους τὴν διάθεσιν ἐπὶ τὸν Χριστὸν μετελθεῖν, καὶ μηκέτι ταῖς περὶ ἀμφοτέρων ἑαυτοὺς σχίζεσθαι γνώμαις. Χωρὶς δὲ τούτων, καὶ ἐν τῷ βαπτίζειν οὐκ ἐπαύσατο συνεχῶς παραινῶν, καὶ μεγάλα καὶ σεμνὰ δεικνὺς τὰ τοῦ Ἰησοῦ. Ἐβάπτιζε δι' οὐδὲν ἕτερον, ἢ μόνον εἰς τὸν ἐρχόμενον μετ' αὐτὸν, ἵνα πιστεύσωσιν. Ο τοίνυν τοῦτοῦ κηρύττων, πῶς ἂν σεμνούς ἀπέφηνε τοὺς μαθητὰς τοῦ Χριστοῦ; Παυσάμενος γάρ, τού ναντίον ἂν ἔδοξε ζήλῳ ἡ ὀργῇ τοῦτο ποιεῖν· τῷ δὲ 4 ἐπιμεἶναι κηρύττων, ισχυρότερα ταῦτα ἀπέφηνε. Οὐ γὰρ ἑαυτῷ τὴν δόξαν ἐκτᾶτο, ἀλλὰ τῷ Χριστῷ παρέπεμπε τοὺς ἀκροωμένους, καὶ οὐχ ἧττον τῶν μαθητῶν αὐτῷ συνέπραττεν, ἀλλὰ καὶ πολλῷ μᾶλλον, ὅσῳ καὶ ἀνύποπτος αὐτοῦ ἡ μαρτυρία ἦν, καὶ πολλῷ μείζονα δόξαν παρὰ πᾶσιν εἶχεν ἐκείνων. Ὅπερ οὖν καὶ ὁ Εὐαγγελιστής αινιττόμενος ἔλεγεν, ὅτι Εξήρε χοντο, καὶ ἐβαπτίζοντο πρὸς αὐτὸν πᾶσα ἡ Ἰου- δαία καὶ ἡ περίχωρος τοῦ Ἰορδάνου. Καὶ τῶν μαθητῶν δὲ βαπτιζόντων, οὐ διέλιπον πολλοὶ πρὸς αὐτὸν τρέχοντες. Εἰ δέ τις ἐξετάζοι, καὶ τί πλέον εἶχε τὰ τῶν μαθητῶν βάπτισμα ", τοῦ Ἰωάννου"; ἐροῦ- μεν, ὅτι οὐδέν. Εκάτερα γὰρ ὁμοίως τῆς ἐκ τοῦ "Savil. in hunc locum: In libello Quæstionum in Joan- nem ita legitur hic locus pluribus verbis : εἰ δὲ καὶ λέγει ὁ εὐαγγελιστὴς ἐνταῦθα περὶ τοῦ Χριστοῦ, ὅτι ἐβάπτιζεν, οὐχ ὡς αὐτοῦ βαπτίζοντος τοῦτό φησιν, ἀλλὰ τὸ τῶν μαθητῶν ἔργον εἰς τὸν διδάσκαλον ἀνήγαγε· καὶ γὰρ προϊών φησιν. b Savil. τίνος οὖν ἕνεκεν. e Morel. τοῦτο, Savil. ταῦτα. d Unus τῷ δέ. Sic legendum putat Savilius. Editi τό δέ. • Qui- dam τὸ τῶν μαθητῶν τοῦ Χριστοῦ βάπτισμα. 168 Πνεύματος χάριτος ἄμοιρα ἦν, καὶ αἰτία μία ἀμφο τέροις ἦν τοῦ βαπτίζειν, τὸ τῷ Χριστῷ προσάγειν τοὺς βαπτιζομένους. Ἵνα γὰρ μὴ ἀεὶ περιτρέχοντες οὕτω συνάγωσι τοὺς ὀφείλοντας πιστεύειν, ὅπερ ἐπὶ τοῦ Σίμωνος ὁ ἀδελφὸς ἐποίησε, καὶ ἐπὶ τοῦ Ναθα- ναὴλ ὁ Φίλιππος, τὸ βαπτίσαι ἐνεστήσαντο, ὥστε δι' αὐτοῦ ἅπαντας ἐπάγεσθαι ἀπονητὶ, καὶ τῇ μελλούσῃ προοδοποιεῖν πίστει. Ὅτι δὲ οὐδὲν πλέον εἶχεν ἀλλά - λων τὰ βαπτίσματα, τὰ ἐχόμενα δηλοί. Ποία δὴ ταῦτα; Εγένετο, φησί, ζήτησις ἐκ τῶν μαθητῶν Ιωάννου μετὰ Ἰουδαίου 1 περὶ καθαρισμοῦ. Ζη λοτύπως γὰρ ἔχοντες ἀεὶ πρὸς τοὺς τοῦ Χριστοῦ μα θητάς οἱ μαθηταὶ Ἰωάννου, καὶ πρὸς αὐτὸν δὲ τὸν Χρισ στὸν, ἐπειδὴ εἶδον αὐτοὺς βαπτίζοντας, ήρξαντο διαλέ γεσθαι πρὸς τοὺς βαπτιζομένους, ὡς τοῦ παρ' αὐτοῖς βαπτίσματος πλέον τι τοῦ τῶν μαθητῶν τοῦ Χριστοῦ ἔχοντος. Καὶ λαβόντες ἕνα τῶν βαπτισθέντων, ἐπε εχείρουν τοῦτον [166] πείθειν, ἀλλ᾽ οὐκ ἔπειθον. Οτι γὰρ αὐτοὶ οἱ ἐπιδραμόντες εἰσὶν, ἀλλ' οὐκ ἐκεῖνος ἐζήτη σεν, ἄκουσον πῶς τοῦτο ὁ Εὐαγγελιστής ηνίξατο. Οι γὰρ εἶπεν, ὅτι Ἰουδαῖός τις μετ᾿ αὐτῶν ἐζήτησεν, ἀλλ' ὅτι ζήτησις ἐκ τῶν μαθητῶν Ἰωάννου ἐγένετο μετὰ Ἰουδαίου τινὸς περὶ καθαρισμού. β'. Σκόπει δέ μοι καὶ τὸ ἀνεπαχθὲς τοῦ Εὐαγγελισ τοῦ. Οὐ γὰρ καταφορικῶς ἐχρήσατο τῷ λόγῳ· ἀλλ' ὅση δύναμις, παραμυθεῖται τὸ ἔγκλημα, ζήτησιν γενέ- σθαι ἁπλῶς λέγων· ἐπεὶ ὅτι γε ἀπὸ ζηλοτυπίας Ελέ γετο τα λεγόμενα, τὰ ἑξῆς δηλοῖ, ἅ καὶ αὐτὰ ἀνα επαχθῶς τέθεικεν. Ἦλθον γάρ, φησί, πρὸς τὸν Ἰωάννην, καὶ εἶπον αὐτῷ· Ραββί, ὃς ἦν μετὰ σοῦ πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ᾧ σὺ μεμαρτύρηκας, ἴδε οὗτος βαπτίζει, καὶ πάντες ἔρχονται πρὸς αὐτ τόν· τουτέστιν, ὃν ἐβάπτισας σύ. Τοῦτο γὰρ αἰνίτ- τονται λέγοντες, " σὺ μεμαρτύρηκας· οἷον, ὃν σὺ λαμπρὸν ἔδειξας, καὶ περίβλεπτον ἐποίησας, τὰ αὐτὰ σαι τολμᾷ. Αλλ' οὐκ εἶπον, ὃν σὺ ἐβάπτισας· ἡ γὰρ ἂν ἠναγκάσθησαν καὶ τῆς φωνῆς ἀναμνῆσαι τῆς ἄνωθεν κατενεχθείσης, καὶ τῆς τοῦ Πνεύματος ἐπι φοιτήσεως· ἀλλὰ τί ε; Ὃς ἦν μετὰ σοῦ πέραν τοῦ Ιορδάνου, ᾧ σὺ μεμαρτύρηκας· τουτέστιν, ὃς μαθητοῦ τάξιν ἐπεῖχεν, ὃς ἡμῶν πλέον εἶχεν οὐδὲν, οὗτος ἑαυτὸν ἀποσχίσας βαπτίζει. Οὐ τούτῳ δὲ μόν νον ώοντο παρακνίζειν αὐτὸν, ἀλλὰ καὶ τῷ τὰ αὐτ τῶν παρευδοκιμεῖσθαι λοιπόν· Πάντες γάρ, φησὶν, ἔρχονται πρὸς αὐτόν. Οθεν δῆλον, ὅτι οὔτε τοῦ Ἰου δαίου περιεγένοντο, μεθ᾿ οὗ τὴν ζήτησιν ἔσχον. Ταῦτα δὲ ἔλεγον, ἀτελέστερον ἔτι διακείμενοι, καὶ οὐδέπω φιλοτιμίας ὄντες καθαροί. Τί οὖν ὁ Ἰωάννης ; Οὐδὲ αὐτὸς αὐτοῖς σφοδρῶς ἐπιτιμᾷ, δεδοικώς μὴ καὶ αὐτοῦ πάλιν ἀποσχισθέντες ἕτερόν τι κακὸν ἐρω γάσωνται· ἀλλὰ τί φησι 1 ; Οὐδεὶς δύναται ἀνθρώ- πων λαμβάνειν οὐδὲν, ἐὰν μὴ ᾖ δεδομένον αὐτῷ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Εἰ δὲ ταπεινότερον φθέγγεται περί τοῦ Χριστοῦ, μὴ θαυμάσῃς· οὐ γὰρ ἦν τοιούτῳ πάθει προκατειλημμένους αθρόον καὶ ἐκ προοιμίων διδάξαι τὸ πᾶν· ἀλλὰ θέλει τέως αὐτοὺς καταπλῆξαι καὶ φοβῆσαι, καὶ δεῖξαι ὅτι οὐχ ἑτέρῳ, ἀλλ᾽ ἢ τῷ Θεῷ πολεμοῦσιν, αὐτῷ πολεμοῦντε;. Οπερ οὖν καὶ ὁ Γαμαλιήλ ἔλεγεν· Οὐ δύνασθε καταλῦσαι αὐτὸ, μήποτε καὶ θεομάχοι εὑρεθῆτε 1· τοῦτο καὶ αὐτὸς λανθανόντως ἐνταῦθα κατασκευάζει. Τὸ γὰρ εἰπεῖν, Οὐδεὶς δύναται λαμβάνειν, ἐὰν μὴ ᾖ δεδομένον αὐτῷ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, ἐντεῦθεν οὐδὲν ἡ ἄλλο δη- Γ Μετά Ἰουδαίου. Ε !iti Bibiici habent μετὰ Ἰουδαίων, et Vulgata, cuan Judais. Scd μετὰ Ἰουδαίου in aliis quoque exemplaribus fertur. 5 Quidam ἀλλ' ὅτι. b Morel. έργα σονται· ὑφειμένως δέ πως λέγει. 1 Μorel. εὑρεθῶμεν. ρανοῦ ἄνωθεν, οὐδέν. Savil. et cod 706. Ε Ο

$63 b S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. λοῦντός ἐστιν, ἢ ὅτι καὶ ἀδυνάτοις ἐπιχειροῦσι, καὶ ότι θεομάχοι ἐντεῦθεν πάλιν εὑρίσκονται. Τί οὖν ; οἱ περὶ Θευδῶν οὐκ ἔλαβον ἀφ' ἑαυτῶν ; Ελαβον, ἀλλ᾽ εὐθέως διελύθησαν καὶ ἀπώλοντο· τὰ δὲ τοῦ Χριστοῦ οὐ τοιαῦτα. Ἐντεῦθεν αὐτοὺς καὶ παραμυθεῖται ἡρέ- μα, δεικνὺς ὅτι οὐκ ἄνθρωπος, ἀλλὰ Θεός ἐστιν ὁ παρευδοκιμῶν αὐτούς. Οθεν εἰ καὶ λαμπρὰ τὰ ἐκείνου, καὶ πάντες πρὸς αὐτὸν ἔρχονται, θαυμάζειν οὐ χρή· [167] τοιαῦτα γὰρ τὰ θεῖα, καὶ Θεός ἐστιν ὁ ταῦτα κατασκευάζων· οὐδὲ γὰρ τοσαῦτα ἔσχυσέ ποτε ^. Τὰ μὲν οὖν ἀνθρώπινα ἅπαντα, εὐφώματα καὶ σαθρά, καὶ καταῤῥεῖ ταχέως καὶ ἀπόλλυται· ταῦτα δὲ οὐ τοιαῦτα· οὐκ ἄρα ἀνθρώπινα. Καὶ ὅρα πῶς ὅτε εἶπον, ' σὺ μεμαρτύρηκας, τότε καὶ τοῦτο δ ᾤοντο προβαλέσθαι εἰς τὴν τοῦ Χριστοῦ καθ- αίρεσιν, εἰς αὐτοὺς αὐτὸ περιέτρεψεν. Καὶ γὰρ πρός τερον δείξας ὅτι οὐ παρὰ τῆς αὐτοῦ μαρτυρίας τὸ λάμψαι αὐτῷ γέγονε, μετὰ ταῦτα ἐντεῦθεν αὐτοὺς επιστομίζει, Οὐ δύναται, λέγων, ἄνθρωπος ἀφ' ἑαυτοῦ λαμβάνειν οὐδὲ ἔν, ἐὰν μὴ ᾖ δεδομένων αὐτῷ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Τί ἐστι τοῦτο; Εἰ ὅλως ἔχεσθε ὁ τῆς ἐμῆς μαρτυρίας, φησὶ, καὶ ἀληθῆ ταύ- την ἡγεῖσθε, μάθετε ὅτι διὰ ταύτην μάλιστα οὐκ ἐμὲ ἐκείνου, ἀλλ' ἐκεῖνον ἐμοῦ προτιμᾶν ἐχρῆν. Τί γὰρ ἐμαρτύρησα; Ὑμᾶς καλῶ τούτου μάρτυρας. Διὸ καὶ ἐπάγει · Αὐτοὶ ὑμεῖς μοι μαρτυρεῖτε, ὅτι εἶπον, ὅτι οὐκ εἰμὶ ἐγὼ Χριστός, ἀλλ' ἀπεσταλμένος εἰμὶ ἔμπροσθεν ἐκείνου. Εἰ τοίνυν ἐχόμενοι τῆς ἐμῆς μαρτυρίας ταῦτα προτείνεσθέ μοι λέγοντες 4, τῷ σὺ μεμαρτύρηκας, οὐ μόνον οὐδὲν ἠλάττωται ἐκ τοῦ τὴν ἐμὴν δέξασθαι μαρτυρίαν, ἀλλὰ πλεονεκτεί μάλιστα ἐκ τούτου· ἄλλως τε οὐδὲ ἐμὴ ἡ μαρτυρία, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ ἦν. Ὥστε εἰ ἀξιόπιστος ὑμῖν εἶναι δοκῶ, μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τοῦτο εἶπον, ὅτι Απο εσταλμένος εἰμὶ ἔμπροσθεν ἐκείνου. Ορᾶς πῶς δεί κνυσι κατὰ μικρὸν θείαν τὴν φωνὴν οὖσαν; Ο γὰρ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Διάκονο; εἰμι, καὶ τὰ τοῦ πέμ- ψαντος λέγω, οὐκ ἀνθρωπίνῃ χάριτι κολακεύων αύτ τὸν, ἀλλὰ τῷ Πατρὶ αὐτοῦ τῷ πέμψαντα με διακοσ νούμενος. Οὐκ ἄρα ἐχαρισάμην την μαρτυρίαν, ἀλλ' ὅπερ ἀπεστάλην εἰπεῖν, εἶπον. Μὴ τοίνυν διὰ τοῦτο νομίσητε μέγαν εἶναι ἐμέ. Τοῦτο γὰρ ἐκεῖνον δείκνυσι μέγαν. Ο γὰρ Κύριος τῶν πραγμάτων ἐκεῖνος ἐστιν. Ο καὶ δηλῶν πάλιν ἐπάγει καὶ λέγει· 'Ο ἔχων τὴν νύμφην, νυμφίος ἐστίν· ὁ δὲ φίλος του νυμφίου ὁ ἑστηκὼς καὶ ἀκούων αὐτοῦ, χαρᾷ χαίρει διὰ τὴν φωνὴν τοῦ νυμφίου. Καὶ πῶς ὁ εἰπὼν, Οὐκ εἰμὶ ἄξιος λῦσαι αὐτοῦ τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος, φίλον αὐτοῦ νῦν φησιν ἑαυτὸν εἶναι; Οὐκ ἐπαίρων τὸ καθ᾿ ἑαυτὸν, οὐδὲ κομπάζων ταῦτα λέγει, ἀλλὰ δεῖξαι βουλόμενος, ὅτι καὶ αὐτὸς τοῦτο μάλιστα σπεύδει, καὶ οὔτε ἄκοντος αὐτοῦ οὐδὲ λυπουμένου ταῦτα γίνεται, ἀλλ᾽ ἐπιθυμοῦντος καὶ σπουδάζοντος, καὶ ὅτι ταῦτά ἐστιν ὑπὲρ ὧν μάλιστα πάντα ἔπρατ & καὶ σφόδρα συνετῶς διὰ τῆς τοῦ φίλου προσηγορίας εδήλωσεν. Οὐ γὰρ οὕτως οἱ διάκονοι τοῦ νυμφίου, ὡς οἱ φίλοι χαίρουσι καὶ εὐφραίνονται ἐν τοῖς τοιούτοις. Οὐ τοίνυν τὸ ὁμότιμον· ἀπαγε· ἀλλὰ τὸ πολὺ τῆς ἡδονῆς παραστῆσαι βουλόμενος, ἅμα δὲ καὶ συγκαταβαίνων αὐτῶν τῇ ἀσθενείᾳ, φίλον ἑαυτὸν λέγει εἶναι. Ἐπεὶ καὶ τὴν διακονίαν ηνίξατο τῷ εἰπεῖν, ὅτι Απεσταλμένος εἰμὶ ἔμπροσθεν ἐκείνου. [168] Διὰ δὴ ταῦτα καὶ τὸ νομίζειν αὐτοὺς δάκνεσθαι τοῖς γινομένοις, φίλον ἑαυτὸν ἐκάλεσε τοῦ νυμφίου, δεικνὺς ὅτι οὐ μόνον οὐ δάκνεται, ἀλλὰ καὶ σφόδρα T3Y• • Savil. οὐ γὰρ ἄνθρωπος ίσχυσε τοιαῦτά ποτε. b Savil. εὐρανοῦ. Εἰ γὰρ ὅλως έχεσθε. c Savil. ἐχρῆν.... μάρτυρας. Αὐτοὶ γὰρ ὑμεῖς μοι. Morel. tutum locum sic habet, ἐχρῆν. Ὅτι δὲ οὐ νῦν ταῦτα λέγω, ὑμᾶς ἔχω τούτου μάρτυρας, διό καὶ ἐπάγει· Αὐτοὶ ὑμεῖς μοι μαρτυρεῖτε. d Savil. ἔχεσθε .. ταύτην γὰρ προβάλλεσθε νυν, λέγοντες. • Alii ἔπραττεν. Καὶ ταῦτα πάντα διὰ τῆς τοῦ φίλου. 1 Savil. et Boasius conj. ψάχνεσαι αὐτόν. 17 χαίρει. Ἐπεὶ τοίνυν τοῦτο παρεγενόμην ἀνύσαι, τοῦ οὗτον δ' ἀπέχω τοῦ ἀλγῆσαι τοῖς πραττομένοις, δ τότε μάλιστα ἂν ἤλγησα, εἰ μὴ τοῦτο ἐγένετο. 1 μὴ γὰρ προσῆλθεν ἡ νύμφη τῷ νυμφίῳ, τότε ἂν ἐδί χθην· ἀλλ' οὐχὶ νῦν, φησίν, ὅταν τὰ ἡμέτερα ἦν σται. Καὶ γὰρ τῶν ἐκείνου προκοπτόντων, ἡμε ἐσμεν οἱ εὐδοκιμοῦντες· ὃ γὰρ ἐβουλόμεθα, γέγον καὶ ἐπιγινώσκει τὸν νυμφίον ἡ νύμφη. Καὶ ὑμεῖς μαρτυρεῖτε αὐτοὶ λέγοντες, ὅτι Πάντες ἔρχοντι πρὸς αὐτόν. Τοῦτο γὰρ καὶ ἐσπούδαζον, καὶ διὰ το το πάντα ἔπραττον. "Οθεν καὶ τοῦτο νῦν ἐκβεβηκ ὁρῶν, χαίρω καὶ ἀγάλλομαι καὶ σκιρτῶ. Ε γ'. Τί δέ ἐστιν, Ὁ ἑστηκὼς καὶ ἀκούων αὐτο χαρᾷ χαίρει διὰ τὴν φωνὴν τοῦ νυμφίου; Α: τῆς παραβολῆς τὸν λόγον μετήγαγεν ἐπὶ τὸ προκε μενον. Ἐπειδὴ γὰρ νυμφίου καὶ νύμφης ἐμνημ νευσε, δείκνυσιν, ή νυμφαγωγία πῶς γίνεται, διὰ φωνῆς καὶ διδασκαλίας. Οὕτω γὰρ καὶ ἡ Ἐκκλ σία ἁρμόζεται τῷ Θεῷ. Διὸ καὶ Παῦλος ἔλεγεν· πίστις ἐξ ἀκοῆς, ἡ δὲ ἀκοὴ διὰ ῥήματος Θεοῦ. Δ ταύτην οὐκοῦν ἐγὼ χαίρω τὴν φωνήν. Καὶ τὸ ἑστηκῶς δὲ, οὐχ ἁπλῶς τέθεικεν, ἀλλὰ δηλῶν ὅτι αὐτοῦ πέπαυται, καὶ ὅτι αὐτὸν λοιπὸν ἑστάναι χ καὶ ἀκούειν, ἐκείνῳ παραδόντα τὴν νύμφην· καὶ ἐ λειτουργός ἐστι καὶ διάκονος, καὶ τὰ τῆς χρηστῆς ἐλη δος αὐτῷ καὶ τῆς εὐφροσύνης ἐξῆλθεν εἰς ἔργον. Δ καὶ ἐπάγει τοῦτο δεικνύς· Αὕτη οὖν ἡ ἐμὴ κα πεπλήρωται· τουτέστιν, ἤνυσται παρ᾿ ἐμοῦ τὸ ἐ γον, ὃ γενέσθαι ἔδει, καὶ πλέον οὐδὲν δυνάμεθα ἐργ σασθαι λοιπόν. Εἶτα οὐχὶ τὴν παροῦσαν μόνον, ἀλ καὶ τὴν μέλλουσαν τοῦ πάθους αὔξησιν γίνεσθαι κ λύων, καὶ περὶ τῶν μελλόντων ἀποφαίνεται λέγω ἀπὸ τῶν εἰρημένων τε καὶ γεγενημένων ἤδη καὶ ταῦ πιστούμενος· διὸ ἐπάγει λέγων », Ἐκεῖνον αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι· τουτέστι, τὰ ἡμέτερα ἔστη, καὶ ἐπαύσατο λοιπὸν, αὐξάνει δὲ ἐκείνου. Τοῦτο οὖν ὁ δεδοίκατε, οὐχὶ νῦν ἔσται μόν ἀλλὰ καὶ πολλῷ μᾶλλον προϊόν. Τοῦτο γάρ ἐστι μάλιστα λαμπρά δείκνυσι τὰ ἡμέτερα. Διὰ τοῦτο καὶ ἦλθον, καὶ χαίρω ὅτι τὰ αὐτοῦ πολλὴν ἔλαβε ἐπίδοσιν, καὶ γέγονε ταῦτα δι' ἅπερ πάντα τὰ τ ἡμῶν ἐγένετο. Εἶδες πῶς ἡρέμα καὶ μετὰ πολ τῆς σοφίας τό τε πάθος αὐτῶν κατεπραΰνε, καὶ βασκανίαν έσβεσε, καὶ ἀδυνάτοις ἐπιχειροῦντας ἐ ξεν, ᾧ μάλιστα παύεται κακία; Διὰ τοῦτο γὰρ ὠκονομήθη, ἔτι ζῶντος αὐτοῦ καὶ βαπτίζοντος, τα γενέσθαι, ἵνα αὐτὸν μάρτυρα τῆς ὑπεροχῆς ἔχει καὶ μηδεμίαν, εἰ μὴ πείθοιντο, ἀπολογίαν ἔχειν. γὰρ ἀφ' ἑαυτοῦ ἐπὶ τὸ ταῦτα εἰπεῖν ἦλθεν, οὔτε ρων ερωτησάντων αὐτοὶ γὰρ ἦσαν καὶ οἱ πυθε vo! · καὶ οἱ ἀκούσαντες. Οὐδὲ γὰρ οὕτως ἀφ' ἑαι λέγοντι ἐπείθοντο, ὡς αὐτοκατάκριτον τὴν [169] 47 εἶχον, μετὰ τὴν ἐρώτησιν ἀκούοντες ἀποκρινομέν ὥσπερ οὖν καὶ Ἰουδαῖοι καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα δὴ οἴκοθεν ἡ ἀποστεῖλαι πρὸς αὐτὸν, καὶ ἀκοῦσαι ἁ ἤκουσαν, καὶ μὴ πεισθῆναι, πάσης ἑαυτοὺς ἀπ γίας ἐξέβαλον. Τί τοίνυν ἐντεῦθεν παιδευόμεθα ; πάντων αἴτιον τῶν κακῶν ἡ κενοδοξία κ. Τοῦτο αὐτοὺς ἐπὶ τὴν ζηλοτυπίαν ἤγαγε· τοῦτο πάλιν τοὺς μικρὸν λωφήσαντας διήγειρε· διὸ καὶ προ θέντες τῷ Ἰησοῦ λέγουσι· Διατί οἱ μαθηταί σοι νηστεύουσι; Φύγωμεν τοίνυν, ἀγαπητοί, τὸ πά "Αν γὰρ τοῦτο φύγωμεν, τῆς γεέννης ἀπαλλαγησόμ Τοῦτο γὰρ μάλιστα αὐτοῖς ἀνάπτει τὸ πῦρ· οὕτω: & Morel. ἀνύσαι, καὶ τοσοῦτον. Savil. τοῦτο γὰρ ἀνύσαι, φησὶ, καὶ τοσοῦτον ἀπ. h Morel. είτα οὐκ ἀν εἶπε τὴν παροῦσαν του πάθους αὔξησιν καθαιρῶν, ἀλλὰ τὴν μέλλουσαν γίνεσθαι φθάνων, δι' ὧν ὠδίνει εἰπεῖν, ἄρ περὶ τῶν μελλόντων, καὶ ἀποφαίνεται, ἀπὸ τῶν εἰρημένα καὶ γεγενημένων ἤδη καὶ ταῦτα πιστούμενος, οὕτως ἐπε καὶ λέγων. Sav. et niss. brevius et clarius ut supra. Sar. Legebatur πειθούμενοι. Επιτ. ! Savil. μάλιστα, οίκοθεν, κ Sic Morel Savil. ή δοξομανία. Digitized by a Sault Saylika δ

$63 b S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. λοῦντός ἐστιν, ἢ ὅτι καὶ ἀδυνάτοις ἐπιχειροῦσι, καὶ ότι θεομάχοι ἐντεῦθεν πάλιν εὑρίσκονται. Τί οὖν ; οἱ περὶ Θευδῶν οὐκ ἔλαβον ἀφ' ἑαυτῶν ; Ελαβον, ἀλλ᾽ εὐθέως διελύθησαν καὶ ἀπώλοντο· τὰ δὲ τοῦ Χριστοῦ οὐ τοιαῦτα. Ἐντεῦθεν αὐτοὺς καὶ παραμυθεῖται ἡρέ- μα, δεικνὺς ὅτι οὐκ ἄνθρωπος, ἀλλὰ Θεός ἐστιν ὁ παρευδοκιμῶν αὐτούς. Οθεν εἰ καὶ λαμπρὰ τὰ ἐκείνου, καὶ πάντες πρὸς αὐτὸν ἔρχονται, θαυμάζειν οὐ χρή· [167] τοιαῦτα γὰρ τὰ θεῖα, καὶ Θεός ἐστιν ὁ ταῦτα κατασκευάζων· οὐδὲ γὰρ τοσαῦτα ἔσχυσέ ποτε ^. Τὰ μὲν οὖν ἀνθρώπινα ἅπαντα, εὐφώματα καὶ σαθρά, καὶ καταῤῥεῖ ταχέως καὶ ἀπόλλυται· ταῦτα δὲ οὐ τοιαῦτα· οὐκ ἄρα ἀνθρώπινα. Καὶ ὅρα πῶς ὅτε εἶπον, ' σὺ μεμαρτύρηκας, τότε καὶ τοῦτο δ ᾤοντο προβαλέσθαι εἰς τὴν τοῦ Χριστοῦ καθ- αίρεσιν, εἰς αὐτοὺς αὐτὸ περιέτρεψεν. Καὶ γὰρ πρός τερον δείξας ὅτι οὐ παρὰ τῆς αὐτοῦ μαρτυρίας τὸ λάμψαι αὐτῷ γέγονε, μετὰ ταῦτα ἐντεῦθεν αὐτοὺς επιστομίζει, Οὐ δύναται, λέγων, ἄνθρωπος ἀφ' ἑαυτοῦ λαμβάνειν οὐδὲ ἔν, ἐὰν μὴ ᾖ δεδομένων αὐτῷ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Τί ἐστι τοῦτο; Εἰ ὅλως ἔχεσθε ὁ τῆς ἐμῆς μαρτυρίας, φησὶ, καὶ ἀληθῆ ταύ- την ἡγεῖσθε, μάθετε ὅτι διὰ ταύτην μάλιστα οὐκ ἐμὲ ἐκείνου, ἀλλ' ἐκεῖνον ἐμοῦ προτιμᾶν ἐχρῆν. Τί γὰρ ἐμαρτύρησα; Ὑμᾶς καλῶ τούτου μάρτυρας. Διὸ καὶ ἐπάγει · Αὐτοὶ ὑμεῖς μοι μαρτυρεῖτε, ὅτι εἶπον, ὅτι οὐκ εἰμὶ ἐγὼ Χριστός, ἀλλ' ἀπεσταλμένος εἰμὶ ἔμπροσθεν ἐκείνου. Εἰ τοίνυν ἐχόμενοι τῆς ἐμῆς μαρτυρίας ταῦτα προτείνεσθέ μοι λέγοντες 4, τῷ σὺ μεμαρτύρηκας, οὐ μόνον οὐδὲν ἠλάττωται ἐκ τοῦ τὴν ἐμὴν δέξασθαι μαρτυρίαν, ἀλλὰ πλεονεκτεί μάλιστα ἐκ τούτου· ἄλλως τε οὐδὲ ἐμὴ ἡ μαρτυρία, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ ἦν. Ὥστε εἰ ἀξιόπιστος ὑμῖν εἶναι δοκῶ, μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τοῦτο εἶπον, ὅτι Απο εσταλμένος εἰμὶ ἔμπροσθεν ἐκείνου. Ορᾶς πῶς δεί κνυσι κατὰ μικρὸν θείαν τὴν φωνὴν οὖσαν; Ο γὰρ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Διάκονο; εἰμι, καὶ τὰ τοῦ πέμ- ψαντος λέγω, οὐκ ἀνθρωπίνῃ χάριτι κολακεύων αύτ τὸν, ἀλλὰ τῷ Πατρὶ αὐτοῦ τῷ πέμψαντα με διακοσ νούμενος. Οὐκ ἄρα ἐχαρισάμην την μαρτυρίαν, ἀλλ' ὅπερ ἀπεστάλην εἰπεῖν, εἶπον. Μὴ τοίνυν διὰ τοῦτο νομίσητε μέγαν εἶναι ἐμέ. Τοῦτο γὰρ ἐκεῖνον δείκνυσι μέγαν. Ο γὰρ Κύριος τῶν πραγμάτων ἐκεῖνος ἐστιν. Ο καὶ δηλῶν πάλιν ἐπάγει καὶ λέγει· 'Ο ἔχων τὴν νύμφην, νυμφίος ἐστίν· ὁ δὲ φίλος του νυμφίου ὁ ἑστηκὼς καὶ ἀκούων αὐτοῦ, χαρᾷ χαίρει διὰ τὴν φωνὴν τοῦ νυμφίου. Καὶ πῶς ὁ εἰπὼν, Οὐκ εἰμὶ ἄξιος λῦσαι αὐτοῦ τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος, φίλον αὐτοῦ νῦν φησιν ἑαυτὸν εἶναι; Οὐκ ἐπαίρων τὸ καθ᾿ ἑαυτὸν, οὐδὲ κομπάζων ταῦτα λέγει, ἀλλὰ δεῖξαι βουλόμενος, ὅτι καὶ αὐτὸς τοῦτο μάλιστα σπεύδει, καὶ οὔτε ἄκοντος αὐτοῦ οὐδὲ λυπουμένου ταῦτα γίνεται, ἀλλ᾽ ἐπιθυμοῦντος καὶ σπουδάζοντος, καὶ ὅτι ταῦτά ἐστιν ὑπὲρ ὧν μάλιστα πάντα ἔπρατ & καὶ σφόδρα συνετῶς διὰ τῆς τοῦ φίλου προσηγορίας εδήλωσεν. Οὐ γὰρ οὕτως οἱ διάκονοι τοῦ νυμφίου, ὡς οἱ φίλοι χαίρουσι καὶ εὐφραίνονται ἐν τοῖς τοιούτοις. Οὐ τοίνυν τὸ ὁμότιμον· ἀπαγε· ἀλλὰ τὸ πολὺ τῆς ἡδονῆς παραστῆσαι βουλόμενος, ἅμα δὲ καὶ συγκαταβαίνων αὐτῶν τῇ ἀσθενείᾳ, φίλον ἑαυτὸν λέγει εἶναι. Ἐπεὶ καὶ τὴν διακονίαν ηνίξατο τῷ εἰπεῖν, ὅτι Απεσταλμένος εἰμὶ ἔμπροσθεν ἐκείνου. [168] Διὰ δὴ ταῦτα καὶ τὸ νομίζειν αὐτοὺς δάκνεσθαι τοῖς γινομένοις, φίλον ἑαυτὸν ἐκάλεσε τοῦ νυμφίου, δεικνὺς ὅτι οὐ μόνον οὐ δάκνεται, ἀλλὰ καὶ σφόδρα T3Y• • Savil. οὐ γὰρ ἄνθρωπος ίσχυσε τοιαῦτά ποτε. b Savil. εὐρανοῦ. Εἰ γὰρ ὅλως έχεσθε. c Savil. ἐχρῆν.... μάρτυρας. Αὐτοὶ γὰρ ὑμεῖς μοι. Morel. tutum locum sic habet, ἐχρῆν. Ὅτι δὲ οὐ νῦν ταῦτα λέγω, ὑμᾶς ἔχω τούτου μάρτυρας, διό καὶ ἐπάγει· Αὐτοὶ ὑμεῖς μοι μαρτυρεῖτε. d Savil. ἔχεσθε .. ταύτην γὰρ προβάλλεσθε νυν, λέγοντες. • Alii ἔπραττεν. Καὶ ταῦτα πάντα διὰ τῆς τοῦ φίλου. 1 Savil. et Boasius conj. ψάχνεσαι αὐτόν. 17 χαίρει. Ἐπεὶ τοίνυν τοῦτο παρεγενόμην ἀνύσαι, τοῦ οὗτον δ' ἀπέχω τοῦ ἀλγῆσαι τοῖς πραττομένοις, δ τότε μάλιστα ἂν ἤλγησα, εἰ μὴ τοῦτο ἐγένετο. 1 μὴ γὰρ προσῆλθεν ἡ νύμφη τῷ νυμφίῳ, τότε ἂν ἐδί χθην· ἀλλ' οὐχὶ νῦν, φησίν, ὅταν τὰ ἡμέτερα ἦν σται. Καὶ γὰρ τῶν ἐκείνου προκοπτόντων, ἡμε ἐσμεν οἱ εὐδοκιμοῦντες· ὃ γὰρ ἐβουλόμεθα, γέγον καὶ ἐπιγινώσκει τὸν νυμφίον ἡ νύμφη. Καὶ ὑμεῖς μαρτυρεῖτε αὐτοὶ λέγοντες, ὅτι Πάντες ἔρχοντι πρὸς αὐτόν. Τοῦτο γὰρ καὶ ἐσπούδαζον, καὶ διὰ το το πάντα ἔπραττον. "Οθεν καὶ τοῦτο νῦν ἐκβεβηκ ὁρῶν, χαίρω καὶ ἀγάλλομαι καὶ σκιρτῶ. Ε γ'. Τί δέ ἐστιν, Ὁ ἑστηκὼς καὶ ἀκούων αὐτο χαρᾷ χαίρει διὰ τὴν φωνὴν τοῦ νυμφίου; Α: τῆς παραβολῆς τὸν λόγον μετήγαγεν ἐπὶ τὸ προκε μενον. Ἐπειδὴ γὰρ νυμφίου καὶ νύμφης ἐμνημ νευσε, δείκνυσιν, ή νυμφαγωγία πῶς γίνεται, διὰ φωνῆς καὶ διδασκαλίας. Οὕτω γὰρ καὶ ἡ Ἐκκλ σία ἁρμόζεται τῷ Θεῷ. Διὸ καὶ Παῦλος ἔλεγεν· πίστις ἐξ ἀκοῆς, ἡ δὲ ἀκοὴ διὰ ῥήματος Θεοῦ. Δ ταύτην οὐκοῦν ἐγὼ χαίρω τὴν φωνήν. Καὶ τὸ ἑστηκῶς δὲ, οὐχ ἁπλῶς τέθεικεν, ἀλλὰ δηλῶν ὅτι αὐτοῦ πέπαυται, καὶ ὅτι αὐτὸν λοιπὸν ἑστάναι χ καὶ ἀκούειν, ἐκείνῳ παραδόντα τὴν νύμφην· καὶ ἐ λειτουργός ἐστι καὶ διάκονος, καὶ τὰ τῆς χρηστῆς ἐλη δος αὐτῷ καὶ τῆς εὐφροσύνης ἐξῆλθεν εἰς ἔργον. Δ καὶ ἐπάγει τοῦτο δεικνύς· Αὕτη οὖν ἡ ἐμὴ κα πεπλήρωται· τουτέστιν, ἤνυσται παρ᾿ ἐμοῦ τὸ ἐ γον, ὃ γενέσθαι ἔδει, καὶ πλέον οὐδὲν δυνάμεθα ἐργ σασθαι λοιπόν. Εἶτα οὐχὶ τὴν παροῦσαν μόνον, ἀλ καὶ τὴν μέλλουσαν τοῦ πάθους αὔξησιν γίνεσθαι κ λύων, καὶ περὶ τῶν μελλόντων ἀποφαίνεται λέγω ἀπὸ τῶν εἰρημένων τε καὶ γεγενημένων ἤδη καὶ ταῦ πιστούμενος· διὸ ἐπάγει λέγων », Ἐκεῖνον αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι· τουτέστι, τὰ ἡμέτερα ἔστη, καὶ ἐπαύσατο λοιπὸν, αὐξάνει δὲ ἐκείνου. Τοῦτο οὖν ὁ δεδοίκατε, οὐχὶ νῦν ἔσται μόν ἀλλὰ καὶ πολλῷ μᾶλλον προϊόν. Τοῦτο γάρ ἐστι μάλιστα λαμπρά δείκνυσι τὰ ἡμέτερα. Διὰ τοῦτο καὶ ἦλθον, καὶ χαίρω ὅτι τὰ αὐτοῦ πολλὴν ἔλαβε ἐπίδοσιν, καὶ γέγονε ταῦτα δι' ἅπερ πάντα τὰ τ ἡμῶν ἐγένετο. Εἶδες πῶς ἡρέμα καὶ μετὰ πολ τῆς σοφίας τό τε πάθος αὐτῶν κατεπραΰνε, καὶ βασκανίαν έσβεσε, καὶ ἀδυνάτοις ἐπιχειροῦντας ἐ ξεν, ᾧ μάλιστα παύεται κακία; Διὰ τοῦτο γὰρ ὠκονομήθη, ἔτι ζῶντος αὐτοῦ καὶ βαπτίζοντος, τα γενέσθαι, ἵνα αὐτὸν μάρτυρα τῆς ὑπεροχῆς ἔχει καὶ μηδεμίαν, εἰ μὴ πείθοιντο, ἀπολογίαν ἔχειν. γὰρ ἀφ' ἑαυτοῦ ἐπὶ τὸ ταῦτα εἰπεῖν ἦλθεν, οὔτε ρων ερωτησάντων αὐτοὶ γὰρ ἦσαν καὶ οἱ πυθε vo! · καὶ οἱ ἀκούσαντες. Οὐδὲ γὰρ οὕτως ἀφ' ἑαι λέγοντι ἐπείθοντο, ὡς αὐτοκατάκριτον τὴν [169] 47 εἶχον, μετὰ τὴν ἐρώτησιν ἀκούοντες ἀποκρινομέν ὥσπερ οὖν καὶ Ἰουδαῖοι καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα δὴ οἴκοθεν ἡ ἀποστεῖλαι πρὸς αὐτὸν, καὶ ἀκοῦσαι ἁ ἤκουσαν, καὶ μὴ πεισθῆναι, πάσης ἑαυτοὺς ἀπ γίας ἐξέβαλον. Τί τοίνυν ἐντεῦθεν παιδευόμεθα ; πάντων αἴτιον τῶν κακῶν ἡ κενοδοξία κ. Τοῦτο αὐτοὺς ἐπὶ τὴν ζηλοτυπίαν ἤγαγε· τοῦτο πάλιν τοὺς μικρὸν λωφήσαντας διήγειρε· διὸ καὶ προ θέντες τῷ Ἰησοῦ λέγουσι· Διατί οἱ μαθηταί σοι νηστεύουσι; Φύγωμεν τοίνυν, ἀγαπητοί, τὸ πά "Αν γὰρ τοῦτο φύγωμεν, τῆς γεέννης ἀπαλλαγησόμ Τοῦτο γὰρ μάλιστα αὐτοῖς ἀνάπτει τὸ πῦρ· οὕτω: & Morel. ἀνύσαι, καὶ τοσοῦτον. Savil. τοῦτο γὰρ ἀνύσαι, φησὶ, καὶ τοσοῦτον ἀπ. h Morel. είτα οὐκ ἀν εἶπε τὴν παροῦσαν του πάθους αὔξησιν καθαιρῶν, ἀλλὰ τὴν μέλλουσαν γίνεσθαι φθάνων, δι' ὧν ὠδίνει εἰπεῖν, ἄρ περὶ τῶν μελλόντων, καὶ ἀποφαίνεται, ἀπὸ τῶν εἰρημένα καὶ γεγενημένων ἤδη καὶ ταῦτα πιστούμενος, οὕτως ἐπε καὶ λέγων. Sav. et niss. brevius et clarius ut supra. Sar. Legebatur πειθούμενοι. Επιτ. ! Savil. μάλιστα, οίκοθεν, κ Sic Morel Savil. ή δοξομανία. Digitized by a Sault Saylika δ

$63 b S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. λοῦντός ἐστιν, ἢ ὅτι καὶ ἀδυνάτοις ἐπιχειροῦσι, καὶ ότι θεομάχοι ἐντεῦθεν πάλιν εὑρίσκονται. Τί οὖν ; οἱ περὶ Θευδῶν οὐκ ἔλαβον ἀφ' ἑαυτῶν ; Ελαβον, ἀλλ᾽ εὐθέως διελύθησαν καὶ ἀπώλοντο· τὰ δὲ τοῦ Χριστοῦ οὐ τοιαῦτα. Ἐντεῦθεν αὐτοὺς καὶ παραμυθεῖται ἡρέ- μα, δεικνὺς ὅτι οὐκ ἄνθρωπος, ἀλλὰ Θεός ἐστιν ὁ παρευδοκιμῶν αὐτούς. Οθεν εἰ καὶ λαμπρὰ τὰ ἐκείνου, καὶ πάντες πρὸς αὐτὸν ἔρχονται, θαυμάζειν οὐ χρή· [167] τοιαῦτα γὰρ τὰ θεῖα, καὶ Θεός ἐστιν ὁ ταῦτα κατασκευάζων· οὐδὲ γὰρ τοσαῦτα ἔσχυσέ ποτε ^. Τὰ μὲν οὖν ἀνθρώπινα ἅπαντα, εὐφώματα καὶ σαθρά, καὶ καταῤῥεῖ ταχέως καὶ ἀπόλλυται· ταῦτα δὲ οὐ τοιαῦτα· οὐκ ἄρα ἀνθρώπινα. Καὶ ὅρα πῶς ὅτε εἶπον, ' σὺ μεμαρτύρηκας, τότε καὶ τοῦτο δ ᾤοντο προβαλέσθαι εἰς τὴν τοῦ Χριστοῦ καθ- αίρεσιν, εἰς αὐτοὺς αὐτὸ περιέτρεψεν. Καὶ γὰρ πρός τερον δείξας ὅτι οὐ παρὰ τῆς αὐτοῦ μαρτυρίας τὸ λάμψαι αὐτῷ γέγονε, μετὰ ταῦτα ἐντεῦθεν αὐτοὺς επιστομίζει, Οὐ δύναται, λέγων, ἄνθρωπος ἀφ' ἑαυτοῦ λαμβάνειν οὐδὲ ἔν, ἐὰν μὴ ᾖ δεδομένων αὐτῷ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Τί ἐστι τοῦτο; Εἰ ὅλως ἔχεσθε ὁ τῆς ἐμῆς μαρτυρίας, φησὶ, καὶ ἀληθῆ ταύ- την ἡγεῖσθε, μάθετε ὅτι διὰ ταύτην μάλιστα οὐκ ἐμὲ ἐκείνου, ἀλλ' ἐκεῖνον ἐμοῦ προτιμᾶν ἐχρῆν. Τί γὰρ ἐμαρτύρησα; Ὑμᾶς καλῶ τούτου μάρτυρας. Διὸ καὶ ἐπάγει · Αὐτοὶ ὑμεῖς μοι μαρτυρεῖτε, ὅτι εἶπον, ὅτι οὐκ εἰμὶ ἐγὼ Χριστός, ἀλλ' ἀπεσταλμένος εἰμὶ ἔμπροσθεν ἐκείνου. Εἰ τοίνυν ἐχόμενοι τῆς ἐμῆς μαρτυρίας ταῦτα προτείνεσθέ μοι λέγοντες 4, τῷ σὺ μεμαρτύρηκας, οὐ μόνον οὐδὲν ἠλάττωται ἐκ τοῦ τὴν ἐμὴν δέξασθαι μαρτυρίαν, ἀλλὰ πλεονεκτεί μάλιστα ἐκ τούτου· ἄλλως τε οὐδὲ ἐμὴ ἡ μαρτυρία, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ ἦν. Ὥστε εἰ ἀξιόπιστος ὑμῖν εἶναι δοκῶ, μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τοῦτο εἶπον, ὅτι Απο εσταλμένος εἰμὶ ἔμπροσθεν ἐκείνου. Ορᾶς πῶς δεί κνυσι κατὰ μικρὸν θείαν τὴν φωνὴν οὖσαν; Ο γὰρ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Διάκονο; εἰμι, καὶ τὰ τοῦ πέμ- ψαντος λέγω, οὐκ ἀνθρωπίνῃ χάριτι κολακεύων αύτ τὸν, ἀλλὰ τῷ Πατρὶ αὐτοῦ τῷ πέμψαντα με διακοσ νούμενος. Οὐκ ἄρα ἐχαρισάμην την μαρτυρίαν, ἀλλ' ὅπερ ἀπεστάλην εἰπεῖν, εἶπον. Μὴ τοίνυν διὰ τοῦτο νομίσητε μέγαν εἶναι ἐμέ. Τοῦτο γὰρ ἐκεῖνον δείκνυσι μέγαν. Ο γὰρ Κύριος τῶν πραγμάτων ἐκεῖνος ἐστιν. Ο καὶ δηλῶν πάλιν ἐπάγει καὶ λέγει· 'Ο ἔχων τὴν νύμφην, νυμφίος ἐστίν· ὁ δὲ φίλος του νυμφίου ὁ ἑστηκὼς καὶ ἀκούων αὐτοῦ, χαρᾷ χαίρει διὰ τὴν φωνὴν τοῦ νυμφίου. Καὶ πῶς ὁ εἰπὼν, Οὐκ εἰμὶ ἄξιος λῦσαι αὐτοῦ τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος, φίλον αὐτοῦ νῦν φησιν ἑαυτὸν εἶναι; Οὐκ ἐπαίρων τὸ καθ᾿ ἑαυτὸν, οὐδὲ κομπάζων ταῦτα λέγει, ἀλλὰ δεῖξαι βουλόμενος, ὅτι καὶ αὐτὸς τοῦτο μάλιστα σπεύδει, καὶ οὔτε ἄκοντος αὐτοῦ οὐδὲ λυπουμένου ταῦτα γίνεται, ἀλλ᾽ ἐπιθυμοῦντος καὶ σπουδάζοντος, καὶ ὅτι ταῦτά ἐστιν ὑπὲρ ὧν μάλιστα πάντα ἔπρατ & καὶ σφόδρα συνετῶς διὰ τῆς τοῦ φίλου προσηγορίας εδήλωσεν. Οὐ γὰρ οὕτως οἱ διάκονοι τοῦ νυμφίου, ὡς οἱ φίλοι χαίρουσι καὶ εὐφραίνονται ἐν τοῖς τοιούτοις. Οὐ τοίνυν τὸ ὁμότιμον· ἀπαγε· ἀλλὰ τὸ πολὺ τῆς ἡδονῆς παραστῆσαι βουλόμενος, ἅμα δὲ καὶ συγκαταβαίνων αὐτῶν τῇ ἀσθενείᾳ, φίλον ἑαυτὸν λέγει εἶναι. Ἐπεὶ καὶ τὴν διακονίαν ηνίξατο τῷ εἰπεῖν, ὅτι Απεσταλμένος εἰμὶ ἔμπροσθεν ἐκείνου. [168] Διὰ δὴ ταῦτα καὶ τὸ νομίζειν αὐτοὺς δάκνεσθαι τοῖς γινομένοις, φίλον ἑαυτὸν ἐκάλεσε τοῦ νυμφίου, δεικνὺς ὅτι οὐ μόνον οὐ δάκνεται, ἀλλὰ καὶ σφόδρα T3Y• • Savil. οὐ γὰρ ἄνθρωπος ίσχυσε τοιαῦτά ποτε. b Savil. εὐρανοῦ. Εἰ γὰρ ὅλως έχεσθε. c Savil. ἐχρῆν.... μάρτυρας. Αὐτοὶ γὰρ ὑμεῖς μοι. Morel. tutum locum sic habet, ἐχρῆν. Ὅτι δὲ οὐ νῦν ταῦτα λέγω, ὑμᾶς ἔχω τούτου μάρτυρας, διό καὶ ἐπάγει· Αὐτοὶ ὑμεῖς μοι μαρτυρεῖτε. d Savil. ἔχεσθε .. ταύτην γὰρ προβάλλεσθε νυν, λέγοντες. • Alii ἔπραττεν. Καὶ ταῦτα πάντα διὰ τῆς τοῦ φίλου. 1 Savil. et Boasius conj. ψάχνεσαι αὐτόν. 17 χαίρει. Ἐπεὶ τοίνυν τοῦτο παρεγενόμην ἀνύσαι, τοῦ οὗτον δ' ἀπέχω τοῦ ἀλγῆσαι τοῖς πραττομένοις, δ τότε μάλιστα ἂν ἤλγησα, εἰ μὴ τοῦτο ἐγένετο. 1 μὴ γὰρ προσῆλθεν ἡ νύμφη τῷ νυμφίῳ, τότε ἂν ἐδί χθην· ἀλλ' οὐχὶ νῦν, φησίν, ὅταν τὰ ἡμέτερα ἦν σται. Καὶ γὰρ τῶν ἐκείνου προκοπτόντων, ἡμε ἐσμεν οἱ εὐδοκιμοῦντες· ὃ γὰρ ἐβουλόμεθα, γέγον καὶ ἐπιγινώσκει τὸν νυμφίον ἡ νύμφη. Καὶ ὑμεῖς μαρτυρεῖτε αὐτοὶ λέγοντες, ὅτι Πάντες ἔρχοντι πρὸς αὐτόν. Τοῦτο γὰρ καὶ ἐσπούδαζον, καὶ διὰ το το πάντα ἔπραττον. "Οθεν καὶ τοῦτο νῦν ἐκβεβηκ ὁρῶν, χαίρω καὶ ἀγάλλομαι καὶ σκιρτῶ. Ε γ'. Τί δέ ἐστιν, Ὁ ἑστηκὼς καὶ ἀκούων αὐτο χαρᾷ χαίρει διὰ τὴν φωνὴν τοῦ νυμφίου; Α: τῆς παραβολῆς τὸν λόγον μετήγαγεν ἐπὶ τὸ προκε μενον. Ἐπειδὴ γὰρ νυμφίου καὶ νύμφης ἐμνημ νευσε, δείκνυσιν, ή νυμφαγωγία πῶς γίνεται, διὰ φωνῆς καὶ διδασκαλίας. Οὕτω γὰρ καὶ ἡ Ἐκκλ σία ἁρμόζεται τῷ Θεῷ. Διὸ καὶ Παῦλος ἔλεγεν· πίστις ἐξ ἀκοῆς, ἡ δὲ ἀκοὴ διὰ ῥήματος Θεοῦ. Δ ταύτην οὐκοῦν ἐγὼ χαίρω τὴν φωνήν. Καὶ τὸ ἑστηκῶς δὲ, οὐχ ἁπλῶς τέθεικεν, ἀλλὰ δηλῶν ὅτι αὐτοῦ πέπαυται, καὶ ὅτι αὐτὸν λοιπὸν ἑστάναι χ καὶ ἀκούειν, ἐκείνῳ παραδόντα τὴν νύμφην· καὶ ἐ λειτουργός ἐστι καὶ διάκονος, καὶ τὰ τῆς χρηστῆς ἐλη δος αὐτῷ καὶ τῆς εὐφροσύνης ἐξῆλθεν εἰς ἔργον. Δ καὶ ἐπάγει τοῦτο δεικνύς· Αὕτη οὖν ἡ ἐμὴ κα πεπλήρωται· τουτέστιν, ἤνυσται παρ᾿ ἐμοῦ τὸ ἐ γον, ὃ γενέσθαι ἔδει, καὶ πλέον οὐδὲν δυνάμεθα ἐργ σασθαι λοιπόν. Εἶτα οὐχὶ τὴν παροῦσαν μόνον, ἀλ καὶ τὴν μέλλουσαν τοῦ πάθους αὔξησιν γίνεσθαι κ λύων, καὶ περὶ τῶν μελλόντων ἀποφαίνεται λέγω ἀπὸ τῶν εἰρημένων τε καὶ γεγενημένων ἤδη καὶ ταῦ πιστούμενος· διὸ ἐπάγει λέγων », Ἐκεῖνον αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι· τουτέστι, τὰ ἡμέτερα ἔστη, καὶ ἐπαύσατο λοιπὸν, αὐξάνει δὲ ἐκείνου. Τοῦτο οὖν ὁ δεδοίκατε, οὐχὶ νῦν ἔσται μόν ἀλλὰ καὶ πολλῷ μᾶλλον προϊόν. Τοῦτο γάρ ἐστι μάλιστα λαμπρά δείκνυσι τὰ ἡμέτερα. Διὰ τοῦτο καὶ ἦλθον, καὶ χαίρω ὅτι τὰ αὐτοῦ πολλὴν ἔλαβε ἐπίδοσιν, καὶ γέγονε ταῦτα δι' ἅπερ πάντα τὰ τ ἡμῶν ἐγένετο. Εἶδες πῶς ἡρέμα καὶ μετὰ πολ τῆς σοφίας τό τε πάθος αὐτῶν κατεπραΰνε, καὶ βασκανίαν έσβεσε, καὶ ἀδυνάτοις ἐπιχειροῦντας ἐ ξεν, ᾧ μάλιστα παύεται κακία; Διὰ τοῦτο γὰρ ὠκονομήθη, ἔτι ζῶντος αὐτοῦ καὶ βαπτίζοντος, τα γενέσθαι, ἵνα αὐτὸν μάρτυρα τῆς ὑπεροχῆς ἔχει καὶ μηδεμίαν, εἰ μὴ πείθοιντο, ἀπολογίαν ἔχειν. γὰρ ἀφ' ἑαυτοῦ ἐπὶ τὸ ταῦτα εἰπεῖν ἦλθεν, οὔτε ρων ερωτησάντων αὐτοὶ γὰρ ἦσαν καὶ οἱ πυθε vo! · καὶ οἱ ἀκούσαντες. Οὐδὲ γὰρ οὕτως ἀφ' ἑαι λέγοντι ἐπείθοντο, ὡς αὐτοκατάκριτον τὴν [169] 47 εἶχον, μετὰ τὴν ἐρώτησιν ἀκούοντες ἀποκρινομέν ὥσπερ οὖν καὶ Ἰουδαῖοι καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα δὴ οἴκοθεν ἡ ἀποστεῖλαι πρὸς αὐτὸν, καὶ ἀκοῦσαι ἁ ἤκουσαν, καὶ μὴ πεισθῆναι, πάσης ἑαυτοὺς ἀπ γίας ἐξέβαλον. Τί τοίνυν ἐντεῦθεν παιδευόμεθα ; πάντων αἴτιον τῶν κακῶν ἡ κενοδοξία κ. Τοῦτο αὐτοὺς ἐπὶ τὴν ζηλοτυπίαν ἤγαγε· τοῦτο πάλιν τοὺς μικρὸν λωφήσαντας διήγειρε· διὸ καὶ προ θέντες τῷ Ἰησοῦ λέγουσι· Διατί οἱ μαθηταί σοι νηστεύουσι; Φύγωμεν τοίνυν, ἀγαπητοί, τὸ πά "Αν γὰρ τοῦτο φύγωμεν, τῆς γεέννης ἀπαλλαγησόμ Τοῦτο γὰρ μάλιστα αὐτοῖς ἀνάπτει τὸ πῦρ· οὕτω: & Morel. ἀνύσαι, καὶ τοσοῦτον. Savil. τοῦτο γὰρ ἀνύσαι, φησὶ, καὶ τοσοῦτον ἀπ. h Morel. είτα οὐκ ἀν εἶπε τὴν παροῦσαν του πάθους αὔξησιν καθαιρῶν, ἀλλὰ τὴν μέλλουσαν γίνεσθαι φθάνων, δι' ὧν ὠδίνει εἰπεῖν, ἄρ περὶ τῶν μελλόντων, καὶ ἀποφαίνεται, ἀπὸ τῶν εἰρημένα καὶ γεγενημένων ἤδη καὶ ταῦτα πιστούμενος, οὕτως ἐπε καὶ λέγων. Sav. et niss. brevius et clarius ut supra. Sar. Legebatur πειθούμενοι. Επιτ. ! Savil. μάλιστα, οίκοθεν, κ Sic Morel Savil. ή δοξομανία. Digitized by a Sault Saylika δ

Vil IN JOANNEM HOMIL. XXX. al. XXIX. 172 ματαία, ὄνομα ἔχουσα πράγματος ἔρημον· ἐκείνη δὲ ἀληθῆς, ἡ ἀπὸ τῶν οὐρανῶν, οὐκ ἀνθρώπους, ἀλλ' ἀγ γέλους καὶ ἀρχαγγέλους, καὶ τὸν τῶν ἀρχαγγέλων ο Δεσπότην, μᾶλλον δὲ μετ' αὐτοῦ καὶ τοὺς ἀνθρώπους ἐπαινέτας ἔχουσα. Αν πρὸς ἐκεῖνο τὸ θέατρον ἴδῃς, ἂν τοὺς ἐκεῖ μάθης στεφάνους, ἂν πρὸς τὸν ἐκεῖθεν κρό τον σεαυτόν μεταθῇς, οὐδέποτέ σε δυνήσεται τὰ ἐν- ταῦθα κατασχεῖν, οὐδὲ γινόμενα ἡγήσῃ μεγάλα, οὐδὲ ἀπόντα ζητήσεις. Καὶ γὰρ ἐν τοῖς βασιλείοις τούτοις οὐδεὶς τῶν τῷ βασιλεῖ παρεστηκότων δορυφόρων, ἀφεὶς ἀρέσαι τῷ τὸ διάδημα ἔχοντι καὶ ἐπὶ τοῦ θρό νου καθημένῳ, κολοιῶν περιεργάζεται φωνάς, ἢ μυιῶν καὶ κωνώπων περιιπταμένων καὶ βομβούντων θόρυ 6ον· οὐδὲν γὰρ τούτων ἄμεινον αἱ τῶν ἀνθρώπων εὐ- φημίαι διάκεινται. Εἰδότες τοίνυν τῶν ἀνθρωπίνων τὴν εὐτέλειαν, πάντα εἰς τοὺς ἀσύλους συναγάγωμεν ταχοῦ τὴν ἀρχὴν ἐξέτεινε τὴν ἑαυτοῦ, καὶ ἡλικίαν πᾶσαν καὶ ἀξίαν κατέχει τυραννικώς. Τοῦτο τάς Ἐκκλησίας ἄνω καὶ κάτω πεποίηκε, τοῦτο καὶ τοῖς πολιτικοῖς λυμαίνεται πράγμασι, τοῦτο καὶ οἰκίας ὁλο κλήρους ἀνέτρεψε, καὶ πόλεις, καὶ δήμους καὶ ἔθνη. Καὶ τί θαυμάζεις, ὅπου γε καὶ εἰς τὴν ἔρημον ἐξῆλ- θε, καὶ πολλὴν αὐτοῦ κἀκεῖ τὴν δύναμιν ἐπεδείξατο, Οἱ γὰρ πολλὰ χρήμασι χαίρειν εἰπόντες, καὶ τῇ τοῦ κόσμου φαντασία πάσῃ. καὶ μηδενὶ συγγινόμενοι, καὶ τῆς τυραννικωτέρας τῶν σωμάτων κρατοῦντες ἐπιθυ- μίας, οὗτοι πολλάκις, ἁλόντες ὑπὸ κενοδοξίας, πάντα ἀπώλεσαν. Διὰ τοῦτο τὸ πάθος ὁ πολλὰ καμὼν τοῦ μηδὲν καμόντος, ἀλλὰ μυρία ἁμαρτόντος, ὁ Φαρι σαῖος τοῦ Τελώνου, διὰ τοῦτο τὸ νόσημα, ἧττον ἔχων ἀπῆλθεν. Ἀλλὰ τὸ μὲν κατηγορεῖν τοῦ πάθους, οὐδὲν ἔργον ἐστὶ, (πάντες γὰρ τὰ αὐτὰ ψηφίζονται), τὸ δὲ ζητούμενον, ὅπως αὐτοῦ περιγενώμεθα. Πῶς οὖν αὐ- θησαυρούς, καὶ τὴν μένουσαν καὶ ἀκίνητον δόξαν ἐπι- τοῦ περιγενώμεθα; "Αν ἀντιστήσωμεν δόξαν δόξῃ. Ὥσπερ γὰρ τοῦ τῆς γῆς πλούτου καταφρονοῦμεν, ὅταν πρὸς ἕτερον ἴδωμεν πλοῦτον, καὶ τῆς ζωῆς ταύτης ὑπερορῶμεν, ὅταν ἐννοήσωμεν τὴν πολλῷ ταύτης ἀμεί- νω οὕτω καὶ δόξαν τὴν ἐνταῦθα διαπτύσαι δυνησό μεθα, ὅταν τὴν ταύτης ἐννοήσωμεν μακρώ σεμνο- τέραν, τὴν ὄντως δόξαν. Ἡ μὲν γὰρ κενή τις ἐστὶ καὶ ζητῶμεν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν χάριτι δι' οὗ καὶ μεθ᾿ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς ἀτελευτήτους αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Sic Savil. Morel. ἀγγέλων. b Morel, τῶν ἀνθρώπων. [170] ΟΜΙΛΙΑ Δ'. ῾Ο ἄνωθεν ερχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστίν· ὁ ὢν ἐκ τῆς γῆς, ἐκ τῆς γῆς ἐστι, καὶ ἐκ τῆς γῆς λαλεῖ. α'. Δεινὸν ὁ τῆς δόξης ἔρως, δεινὸν καὶ πολλῶν γέ- μον κακῶν· ἀκανθά τίς ἐστι δυσαπόσπαστος 4, καὶ θη- ρίον ἀτίθασσον, καὶ πολυκέφαλον, κατὰ τῶν τρεφόντων αὐτὸ ὁπλιζόμενον. Καθάπερ γὰρ ὁ σκώληξ τὰ ξύλα ἀφ' ὧν τίκτεται διατρώγει, καὶ ὁ ἱὸς τὸν σίδηρον ἔθεν πρόεισι δαπανᾷ, καὶ οἱ σῆτες τὰ ἔρια· οὕτω καὶ ἡ κενοδοξία τὴν τρέφουσαν αὐτὴν ἀπόλλυσι ψυχήν. Διὸ πολλῆς ἡμῖν δεῖ τῆς σπουδῆς, ὥστε ἀφανίσαι τὸ πά- θος. Ὅρα γοῦν καὶ ἐνταῦθα ὅσα ἐπᾴδει τοῖς μαθηταῖς τοῦτο πάσχουσιν ὁ Ἰωάννης, καὶ μόλις αὐτοὺς κατα- πραΰνει. Μετὰ γὰρ τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων, καὶ ἑτέροις αὐτοὺς ἐπαντλεῖ λόγοις. Ποίοις δὴ τούτοις; Ὁ ἄνωθεν ερχόμενος, λέγων, ἐπάνω πάντων ἐστίν· ὁ ἐκ τῆς γῆς ὤν, ἐκ τῆς γῆς ἐστι, καὶ ἐκ τῆς γῆς λαλεῖ. Ἐπειδὴ, φησί, τὴν ἐμὴν ἄνω καὶ κάτω περι- στρέψετε η μαρτυρίαν, καὶ ταύτῃ με αξιοπιστότερον εἶναί φατε, ἐκεῖνο ὑμᾶς ἀναγκαῖον εἰδέναι, ὡς οὐκ ἔνι τὸν ἐκ τῶν οὐρανῶν ἐρχόμενον, ἀξιόπιστον ἀπὸ τοῦ τὴν τὴν οἰκοῦντος γενέσθαι. Τὸ δὲ, Ἐπάνω πάν- των, τί ποτέ ἐστι, καὶ τίς βούλεται δηλοῦν; Τοῦτό ἐστι. Δείκνυσι γὰρ διὰ τούτου, ὅτι οὐδενὸς δεῖται, ἀλλ' ἀρχῶν ἐστιν αὐτὸς ἑαυτῷ, καὶ ὅτι πάντων μείζων ἀσυγκρίτως. Ἐκ τῆς γῆς δὲ ὄντα καὶ λαλοῦντα ἑαυ τὸν λέγει, οὐχ ὅτι ἐξ οἰκείας διανοίας ἐφθέγγετο, ἀλλ᾽ ὥσπερ ὁ Χριστὸς εἶπεν· Εἰ τὰ ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε· τὸ βάπτισμα οὕτω καλῶν, οὐκ ἐπειδὴ ἐπίγειον ἦν, ἀλλ' ἐπειδὴ πρὸς τὴν ἀποῤῥητον αὐτοῦ γέννησιν παρέβαλλε τὸ εἰρημένον· οὕτω καὶ ἐνταῦθα ἐκ τῆς γῆς λαλεῖν ἑαυτὸν ὁ Ἰωάννης εἶπε, πρὸς τὴν τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίαν τὰ αὐτοῦ παρα- βάλλων. Οὐδὲν γὰρ ἄλλο δηλοῖ τὸ Ἐκ τῆς γῆς λαλεῖν, ὅτι μικρὰ καὶ ταπεινὰ καὶ εὐτελῆ τοῖς ἐκείνου παρα- βαλλόμενα τὰ ἐμὰ, καὶ τοιαῦτα, οἷα εἰκὸς γηίνην δέξασθαι φύσιν. Παρὰ γὰρ ἐκείνῳ Πάντες οἱ θησαυ- μοὶ τῆς σοφίας ἀπόκρυφοι. Ότι δὲ οὐ περὶ λογι σμῶν ἀνθρωπίνων λέγει, δῆλον ἐκεῖθεν. Ὁ ἐκ τῆς γῆς ῶν, φησὶν, ἐκ τῆς γῆς ἐστι. Καίτοι γε οὐκ ἐκ τῆς γῆς ἦν αὐτῷ τὸ πᾶν, ἀλλὰ τὰ κυριώτερα ουράνια· καὶ γὰρ ψυχὴν εἶχε, καὶ πνεύματος μετεῖχεν οὐκ ἐκ τῆς γῆς. Πῶς οὖν ἀπὸ τῆς γῆς αὐτὸς εἶναι λέγει ; Οὐδὲν • Morel. δυσαπόστατος, Savil. δυσαπόσπαστος. b Κάτω στρέφετε Savil. • Morel. πάντων ὅ τι ποτέ ἐστι, καὶ τί. Sa- εί, πάντων, τί ἐστι ; καὶ τί βούλεται ἡμῖν ἐνδείξασθαι ἡ λέξις; ὅτι οὐδενὸς δείται. ἄλλο ἐντεῦθεν αινίττεται, ἢ ὅτι ὁ Μικρὸς ἐγὼ καὶ οὐδενὸς ἄξιος λόγου, ἅτε χαμαὶ ἐρχόμενος καὶ ἐν τῇ γῇ τεχθείς· ὁ δὲ Χριστὸς ἄνωθεν ἡμῖν ἀφίκται. Διὰ δὴ τούτων πάντων σβέτας τὸ πάθος πρῶτον, τότε λοιπόν μετὰ πλείονος τῆς παρρησίας φθέγγεται περὶ τοῦ Χρι- στοῦ. Πρὸ μὲν γὰρ τούτου περιττὸν ἦν ῥήματα προτε- σθαι, μηδέποτε χώραν ἐν τῇ διανοίᾳ τῶν ἀκροωμέν νων ἔχειν δυνάμενα· ἐπειδὴ δὲ τὰς ἀκάνθας ἀνέσπα- σεν. [171] ἄρχεται μετὰ ἀδείας λοιπὸν καταβάλλειν τὰ σπέρματα, λέγων· Ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐρχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστί· καὶ ὁ ἑώρακε καὶ ἤκουσε, τοῦτο μαρτυρεῖ, καὶ τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ οὐδεὶς λαμβάνει. Μέγα τι καὶ ὑψηλὸν εἰπὼν περὶ αὐτοῦ, πάλιν ἐπὶ τὸ ταπεινότερον τὸν λόγον ἄγει. Τὸ γὰρ, Ο ἤκουσε καὶ ἑώρακεν, ἀνθρωπινώτερον είρηται. Οὐ γὰρ ἀπὸ τοῦ παραλαβεῖν ὄψει, οὐδ᾽ ἀπὸ τοῦ ἀκοῦ- σα: ᾔδει ἃ ᾔδει· ἀλλ' ἐν τῇ φύσει τὸ πᾶν εἶχε, τέλειος ἐκ τῶν πατρικῶν προελθὼν κόλπων, καὶ οὐ δεόμενος τοῦ διδάσκοντος. Καθώς γάρ, φησί, γινώσκει με δ Πατὴρ, οὕτω κἀγὼ γινώσκω τὸν Πατέρα. Τί οὖν ἐστιν, Ὃ ἤκουσε, λαλεῖ, καὶ ὁ ἑώρακε, μαρτυρεῖ; Ἐπειδὴ διὰ τῶν αἰσθήσεων τούτων ἡμεῖς πάντα μαν θάνομεν ἀκριβῶς, καὶ ἀξιόπιστοι δοκοῦμεν εἶναι διδά σκαλοι, ὑπὲρ ὧν ἢ ὄψει παραλάβωμεν, ἢ ἀκοῇ δεξώ μεθα, ἅτε οὐ πλαττόμενοι, οὐδὲ ψευδή λέγοντες· τοῦτο καὶ ἐνταῦθα κατασκευάσαι βουλόμενος ὁ Ἰωάννης εἶπε τὸ, "Α ἤκουσε καὶ ἑώρακε· τουτέστιν, οὐδὲν δ τῶν παρ' αὐτοῦ ψεῦδός ἐστιν, ἀλλὰ πάντα ἀληθῆ. Οὕτω δήπου καὶ ἡμεῖς περιεργαζόμενοι πολλάκις ἐρωτῶμεν· σὺ ἤκουσας; σὺ εἶδες; κἂν δειχθῇ τοῦτο, ἀναμφίβολος ἡ μαρτυρία. Καὶ αὐτὸς δὲ ὅταν λέγῃ, Καθὼς ἀκούω, κρίνω, καὶ, Α ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρός μου, λαλώ, καὶ ῾Ο έωράκαμεν, λαλοῦμεν, καὶ ὅσα ἂν ἕτερα τοιαῦτα φθέγγηται, οὐχ ἵνα μάθωμεν ὅτι διδασκόμενος λέγει ἃ λέγει (τοῦτο γὰρ τῆς ἐσχάτης ἀνοίας ἐστὶ νομίζειν)· ἀλλ᾿ ἵνα μηδὲν τῶν λεγομένων ὑποπτεύη- ται παρὰ τῶν ἀναισχύντων Ἰουδαίων. Ἐπειδὴ γὰρ οὐδέπω την προσήκουσαν περὶ αὐτοῦ δόξαν εἶχον, συνεχῶς ἐπὶ τὸν Πατέρα καταφεύγει, ἐκεῖθεν ἀξιό- πιστα ποιῶν τὰ λεγόμενα. β'. Καὶ τί θαυμάζεις εἰ ἐπὶ τὸν Πατέρα καταφεύγει. d Savil. γῆς εἶναί φησιν; ὁρᾷς ὅτι οὐδὲν ἄλλο φησίν, ἢ ὅτι. • Savil. ἀνέσπασε, τότε μετὰ ἀδείας λοιπὸν καταβάλ λει. [ Savil. ὁ ἄνωθεν. Morel. ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Μox item 6 Sic Savil. Murel. δη- variat tantillum in verbis tantum. λῶν ὡς οὐδέν. Mox alii οὕτω γεν.

Vil IN JOANNEM HOMIL. XXX. al. XXIX. 172 ματαία, ὄνομα ἔχουσα πράγματος ἔρημον· ἐκείνη δὲ ἀληθῆς, ἡ ἀπὸ τῶν οὐρανῶν, οὐκ ἀνθρώπους, ἀλλ' ἀγ γέλους καὶ ἀρχαγγέλους, καὶ τὸν τῶν ἀρχαγγέλων ο Δεσπότην, μᾶλλον δὲ μετ' αὐτοῦ καὶ τοὺς ἀνθρώπους ἐπαινέτας ἔχουσα. Αν πρὸς ἐκεῖνο τὸ θέατρον ἴδῃς, ἂν τοὺς ἐκεῖ μάθης στεφάνους, ἂν πρὸς τὸν ἐκεῖθεν κρό τον σεαυτόν μεταθῇς, οὐδέποτέ σε δυνήσεται τὰ ἐν- ταῦθα κατασχεῖν, οὐδὲ γινόμενα ἡγήσῃ μεγάλα, οὐδὲ ἀπόντα ζητήσεις. Καὶ γὰρ ἐν τοῖς βασιλείοις τούτοις οὐδεὶς τῶν τῷ βασιλεῖ παρεστηκότων δορυφόρων, ἀφεὶς ἀρέσαι τῷ τὸ διάδημα ἔχοντι καὶ ἐπὶ τοῦ θρό νου καθημένῳ, κολοιῶν περιεργάζεται φωνάς, ἢ μυιῶν καὶ κωνώπων περιιπταμένων καὶ βομβούντων θόρυ 6ον· οὐδὲν γὰρ τούτων ἄμεινον αἱ τῶν ἀνθρώπων εὐ- φημίαι διάκεινται. Εἰδότες τοίνυν τῶν ἀνθρωπίνων τὴν εὐτέλειαν, πάντα εἰς τοὺς ἀσύλους συναγάγωμεν ταχοῦ τὴν ἀρχὴν ἐξέτεινε τὴν ἑαυτοῦ, καὶ ἡλικίαν πᾶσαν καὶ ἀξίαν κατέχει τυραννικώς. Τοῦτο τάς Ἐκκλησίας ἄνω καὶ κάτω πεποίηκε, τοῦτο καὶ τοῖς πολιτικοῖς λυμαίνεται πράγμασι, τοῦτο καὶ οἰκίας ὁλο κλήρους ἀνέτρεψε, καὶ πόλεις, καὶ δήμους καὶ ἔθνη. Καὶ τί θαυμάζεις, ὅπου γε καὶ εἰς τὴν ἔρημον ἐξῆλ- θε, καὶ πολλὴν αὐτοῦ κἀκεῖ τὴν δύναμιν ἐπεδείξατο, Οἱ γὰρ πολλὰ χρήμασι χαίρειν εἰπόντες, καὶ τῇ τοῦ κόσμου φαντασία πάσῃ. καὶ μηδενὶ συγγινόμενοι, καὶ τῆς τυραννικωτέρας τῶν σωμάτων κρατοῦντες ἐπιθυ- μίας, οὗτοι πολλάκις, ἁλόντες ὑπὸ κενοδοξίας, πάντα ἀπώλεσαν. Διὰ τοῦτο τὸ πάθος ὁ πολλὰ καμὼν τοῦ μηδὲν καμόντος, ἀλλὰ μυρία ἁμαρτόντος, ὁ Φαρι σαῖος τοῦ Τελώνου, διὰ τοῦτο τὸ νόσημα, ἧττον ἔχων ἀπῆλθεν. Ἀλλὰ τὸ μὲν κατηγορεῖν τοῦ πάθους, οὐδὲν ἔργον ἐστὶ, (πάντες γὰρ τὰ αὐτὰ ψηφίζονται), τὸ δὲ ζητούμενον, ὅπως αὐτοῦ περιγενώμεθα. Πῶς οὖν αὐ- θησαυρούς, καὶ τὴν μένουσαν καὶ ἀκίνητον δόξαν ἐπι- τοῦ περιγενώμεθα; "Αν ἀντιστήσωμεν δόξαν δόξῃ. Ὥσπερ γὰρ τοῦ τῆς γῆς πλούτου καταφρονοῦμεν, ὅταν πρὸς ἕτερον ἴδωμεν πλοῦτον, καὶ τῆς ζωῆς ταύτης ὑπερορῶμεν, ὅταν ἐννοήσωμεν τὴν πολλῷ ταύτης ἀμεί- νω οὕτω καὶ δόξαν τὴν ἐνταῦθα διαπτύσαι δυνησό μεθα, ὅταν τὴν ταύτης ἐννοήσωμεν μακρώ σεμνο- τέραν, τὴν ὄντως δόξαν. Ἡ μὲν γὰρ κενή τις ἐστὶ καὶ ζητῶμεν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν χάριτι δι' οὗ καὶ μεθ᾿ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς ἀτελευτήτους αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Sic Savil. Morel. ἀγγέλων. b Morel, τῶν ἀνθρώπων. [170] ΟΜΙΛΙΑ Δ'. ῾Ο ἄνωθεν ερχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστίν· ὁ ὢν ἐκ τῆς γῆς, ἐκ τῆς γῆς ἐστι, καὶ ἐκ τῆς γῆς λαλεῖ. α'. Δεινὸν ὁ τῆς δόξης ἔρως, δεινὸν καὶ πολλῶν γέ- μον κακῶν· ἀκανθά τίς ἐστι δυσαπόσπαστος 4, καὶ θη- ρίον ἀτίθασσον, καὶ πολυκέφαλον, κατὰ τῶν τρεφόντων αὐτὸ ὁπλιζόμενον. Καθάπερ γὰρ ὁ σκώληξ τὰ ξύλα ἀφ' ὧν τίκτεται διατρώγει, καὶ ὁ ἱὸς τὸν σίδηρον ἔθεν πρόεισι δαπανᾷ, καὶ οἱ σῆτες τὰ ἔρια· οὕτω καὶ ἡ κενοδοξία τὴν τρέφουσαν αὐτὴν ἀπόλλυσι ψυχήν. Διὸ πολλῆς ἡμῖν δεῖ τῆς σπουδῆς, ὥστε ἀφανίσαι τὸ πά- θος. Ὅρα γοῦν καὶ ἐνταῦθα ὅσα ἐπᾴδει τοῖς μαθηταῖς τοῦτο πάσχουσιν ὁ Ἰωάννης, καὶ μόλις αὐτοὺς κατα- πραΰνει. Μετὰ γὰρ τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων, καὶ ἑτέροις αὐτοὺς ἐπαντλεῖ λόγοις. Ποίοις δὴ τούτοις; Ὁ ἄνωθεν ερχόμενος, λέγων, ἐπάνω πάντων ἐστίν· ὁ ἐκ τῆς γῆς ὤν, ἐκ τῆς γῆς ἐστι, καὶ ἐκ τῆς γῆς λαλεῖ. Ἐπειδὴ, φησί, τὴν ἐμὴν ἄνω καὶ κάτω περι- στρέψετε η μαρτυρίαν, καὶ ταύτῃ με αξιοπιστότερον εἶναί φατε, ἐκεῖνο ὑμᾶς ἀναγκαῖον εἰδέναι, ὡς οὐκ ἔνι τὸν ἐκ τῶν οὐρανῶν ἐρχόμενον, ἀξιόπιστον ἀπὸ τοῦ τὴν τὴν οἰκοῦντος γενέσθαι. Τὸ δὲ, Ἐπάνω πάν- των, τί ποτέ ἐστι, καὶ τίς βούλεται δηλοῦν; Τοῦτό ἐστι. Δείκνυσι γὰρ διὰ τούτου, ὅτι οὐδενὸς δεῖται, ἀλλ' ἀρχῶν ἐστιν αὐτὸς ἑαυτῷ, καὶ ὅτι πάντων μείζων ἀσυγκρίτως. Ἐκ τῆς γῆς δὲ ὄντα καὶ λαλοῦντα ἑαυ τὸν λέγει, οὐχ ὅτι ἐξ οἰκείας διανοίας ἐφθέγγετο, ἀλλ᾽ ὥσπερ ὁ Χριστὸς εἶπεν· Εἰ τὰ ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε· τὸ βάπτισμα οὕτω καλῶν, οὐκ ἐπειδὴ ἐπίγειον ἦν, ἀλλ' ἐπειδὴ πρὸς τὴν ἀποῤῥητον αὐτοῦ γέννησιν παρέβαλλε τὸ εἰρημένον· οὕτω καὶ ἐνταῦθα ἐκ τῆς γῆς λαλεῖν ἑαυτὸν ὁ Ἰωάννης εἶπε, πρὸς τὴν τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίαν τὰ αὐτοῦ παρα- βάλλων. Οὐδὲν γὰρ ἄλλο δηλοῖ τὸ Ἐκ τῆς γῆς λαλεῖν, ὅτι μικρὰ καὶ ταπεινὰ καὶ εὐτελῆ τοῖς ἐκείνου παρα- βαλλόμενα τὰ ἐμὰ, καὶ τοιαῦτα, οἷα εἰκὸς γηίνην δέξασθαι φύσιν. Παρὰ γὰρ ἐκείνῳ Πάντες οἱ θησαυ- μοὶ τῆς σοφίας ἀπόκρυφοι. Ότι δὲ οὐ περὶ λογι σμῶν ἀνθρωπίνων λέγει, δῆλον ἐκεῖθεν. Ὁ ἐκ τῆς γῆς ῶν, φησὶν, ἐκ τῆς γῆς ἐστι. Καίτοι γε οὐκ ἐκ τῆς γῆς ἦν αὐτῷ τὸ πᾶν, ἀλλὰ τὰ κυριώτερα ουράνια· καὶ γὰρ ψυχὴν εἶχε, καὶ πνεύματος μετεῖχεν οὐκ ἐκ τῆς γῆς. Πῶς οὖν ἀπὸ τῆς γῆς αὐτὸς εἶναι λέγει ; Οὐδὲν • Morel. δυσαπόστατος, Savil. δυσαπόσπαστος. b Κάτω στρέφετε Savil. • Morel. πάντων ὅ τι ποτέ ἐστι, καὶ τί. Sa- εί, πάντων, τί ἐστι ; καὶ τί βούλεται ἡμῖν ἐνδείξασθαι ἡ λέξις; ὅτι οὐδενὸς δείται. ἄλλο ἐντεῦθεν αινίττεται, ἢ ὅτι ὁ Μικρὸς ἐγὼ καὶ οὐδενὸς ἄξιος λόγου, ἅτε χαμαὶ ἐρχόμενος καὶ ἐν τῇ γῇ τεχθείς· ὁ δὲ Χριστὸς ἄνωθεν ἡμῖν ἀφίκται. Διὰ δὴ τούτων πάντων σβέτας τὸ πάθος πρῶτον, τότε λοιπόν μετὰ πλείονος τῆς παρρησίας φθέγγεται περὶ τοῦ Χρι- στοῦ. Πρὸ μὲν γὰρ τούτου περιττὸν ἦν ῥήματα προτε- σθαι, μηδέποτε χώραν ἐν τῇ διανοίᾳ τῶν ἀκροωμέν νων ἔχειν δυνάμενα· ἐπειδὴ δὲ τὰς ἀκάνθας ἀνέσπα- σεν. [171] ἄρχεται μετὰ ἀδείας λοιπὸν καταβάλλειν τὰ σπέρματα, λέγων· Ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐρχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστί· καὶ ὁ ἑώρακε καὶ ἤκουσε, τοῦτο μαρτυρεῖ, καὶ τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ οὐδεὶς λαμβάνει. Μέγα τι καὶ ὑψηλὸν εἰπὼν περὶ αὐτοῦ, πάλιν ἐπὶ τὸ ταπεινότερον τὸν λόγον ἄγει. Τὸ γὰρ, Ο ἤκουσε καὶ ἑώρακεν, ἀνθρωπινώτερον είρηται. Οὐ γὰρ ἀπὸ τοῦ παραλαβεῖν ὄψει, οὐδ᾽ ἀπὸ τοῦ ἀκοῦ- σα: ᾔδει ἃ ᾔδει· ἀλλ' ἐν τῇ φύσει τὸ πᾶν εἶχε, τέλειος ἐκ τῶν πατρικῶν προελθὼν κόλπων, καὶ οὐ δεόμενος τοῦ διδάσκοντος. Καθώς γάρ, φησί, γινώσκει με δ Πατὴρ, οὕτω κἀγὼ γινώσκω τὸν Πατέρα. Τί οὖν ἐστιν, Ὃ ἤκουσε, λαλεῖ, καὶ ὁ ἑώρακε, μαρτυρεῖ; Ἐπειδὴ διὰ τῶν αἰσθήσεων τούτων ἡμεῖς πάντα μαν θάνομεν ἀκριβῶς, καὶ ἀξιόπιστοι δοκοῦμεν εἶναι διδά σκαλοι, ὑπὲρ ὧν ἢ ὄψει παραλάβωμεν, ἢ ἀκοῇ δεξώ μεθα, ἅτε οὐ πλαττόμενοι, οὐδὲ ψευδή λέγοντες· τοῦτο καὶ ἐνταῦθα κατασκευάσαι βουλόμενος ὁ Ἰωάννης εἶπε τὸ, "Α ἤκουσε καὶ ἑώρακε· τουτέστιν, οὐδὲν δ τῶν παρ' αὐτοῦ ψεῦδός ἐστιν, ἀλλὰ πάντα ἀληθῆ. Οὕτω δήπου καὶ ἡμεῖς περιεργαζόμενοι πολλάκις ἐρωτῶμεν· σὺ ἤκουσας; σὺ εἶδες; κἂν δειχθῇ τοῦτο, ἀναμφίβολος ἡ μαρτυρία. Καὶ αὐτὸς δὲ ὅταν λέγῃ, Καθὼς ἀκούω, κρίνω, καὶ, Α ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρός μου, λαλώ, καὶ ῾Ο έωράκαμεν, λαλοῦμεν, καὶ ὅσα ἂν ἕτερα τοιαῦτα φθέγγηται, οὐχ ἵνα μάθωμεν ὅτι διδασκόμενος λέγει ἃ λέγει (τοῦτο γὰρ τῆς ἐσχάτης ἀνοίας ἐστὶ νομίζειν)· ἀλλ᾿ ἵνα μηδὲν τῶν λεγομένων ὑποπτεύη- ται παρὰ τῶν ἀναισχύντων Ἰουδαίων. Ἐπειδὴ γὰρ οὐδέπω την προσήκουσαν περὶ αὐτοῦ δόξαν εἶχον, συνεχῶς ἐπὶ τὸν Πατέρα καταφεύγει, ἐκεῖθεν ἀξιό- πιστα ποιῶν τὰ λεγόμενα. β'. Καὶ τί θαυμάζεις εἰ ἐπὶ τὸν Πατέρα καταφεύγει. d Savil. γῆς εἶναί φησιν; ὁρᾷς ὅτι οὐδὲν ἄλλο φησίν, ἢ ὅτι. • Savil. ἀνέσπασε, τότε μετὰ ἀδείας λοιπὸν καταβάλ λει. [ Savil. ὁ ἄνωθεν. Morel. ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Μox item 6 Sic Savil. Murel. δη- variat tantillum in verbis tantum. λῶν ὡς οὐδέν. Mox alii οὕτω γεν.

Vil IN JOANNEM HOMIL. XXX. al. XXIX. 172 ματαία, ὄνομα ἔχουσα πράγματος ἔρημον· ἐκείνη δὲ ἀληθῆς, ἡ ἀπὸ τῶν οὐρανῶν, οὐκ ἀνθρώπους, ἀλλ' ἀγ γέλους καὶ ἀρχαγγέλους, καὶ τὸν τῶν ἀρχαγγέλων ο Δεσπότην, μᾶλλον δὲ μετ' αὐτοῦ καὶ τοὺς ἀνθρώπους ἐπαινέτας ἔχουσα. Αν πρὸς ἐκεῖνο τὸ θέατρον ἴδῃς, ἂν τοὺς ἐκεῖ μάθης στεφάνους, ἂν πρὸς τὸν ἐκεῖθεν κρό τον σεαυτόν μεταθῇς, οὐδέποτέ σε δυνήσεται τὰ ἐν- ταῦθα κατασχεῖν, οὐδὲ γινόμενα ἡγήσῃ μεγάλα, οὐδὲ ἀπόντα ζητήσεις. Καὶ γὰρ ἐν τοῖς βασιλείοις τούτοις οὐδεὶς τῶν τῷ βασιλεῖ παρεστηκότων δορυφόρων, ἀφεὶς ἀρέσαι τῷ τὸ διάδημα ἔχοντι καὶ ἐπὶ τοῦ θρό νου καθημένῳ, κολοιῶν περιεργάζεται φωνάς, ἢ μυιῶν καὶ κωνώπων περιιπταμένων καὶ βομβούντων θόρυ 6ον· οὐδὲν γὰρ τούτων ἄμεινον αἱ τῶν ἀνθρώπων εὐ- φημίαι διάκεινται. Εἰδότες τοίνυν τῶν ἀνθρωπίνων τὴν εὐτέλειαν, πάντα εἰς τοὺς ἀσύλους συναγάγωμεν ταχοῦ τὴν ἀρχὴν ἐξέτεινε τὴν ἑαυτοῦ, καὶ ἡλικίαν πᾶσαν καὶ ἀξίαν κατέχει τυραννικώς. Τοῦτο τάς Ἐκκλησίας ἄνω καὶ κάτω πεποίηκε, τοῦτο καὶ τοῖς πολιτικοῖς λυμαίνεται πράγμασι, τοῦτο καὶ οἰκίας ὁλο κλήρους ἀνέτρεψε, καὶ πόλεις, καὶ δήμους καὶ ἔθνη. Καὶ τί θαυμάζεις, ὅπου γε καὶ εἰς τὴν ἔρημον ἐξῆλ- θε, καὶ πολλὴν αὐτοῦ κἀκεῖ τὴν δύναμιν ἐπεδείξατο, Οἱ γὰρ πολλὰ χρήμασι χαίρειν εἰπόντες, καὶ τῇ τοῦ κόσμου φαντασία πάσῃ. καὶ μηδενὶ συγγινόμενοι, καὶ τῆς τυραννικωτέρας τῶν σωμάτων κρατοῦντες ἐπιθυ- μίας, οὗτοι πολλάκις, ἁλόντες ὑπὸ κενοδοξίας, πάντα ἀπώλεσαν. Διὰ τοῦτο τὸ πάθος ὁ πολλὰ καμὼν τοῦ μηδὲν καμόντος, ἀλλὰ μυρία ἁμαρτόντος, ὁ Φαρι σαῖος τοῦ Τελώνου, διὰ τοῦτο τὸ νόσημα, ἧττον ἔχων ἀπῆλθεν. Ἀλλὰ τὸ μὲν κατηγορεῖν τοῦ πάθους, οὐδὲν ἔργον ἐστὶ, (πάντες γὰρ τὰ αὐτὰ ψηφίζονται), τὸ δὲ ζητούμενον, ὅπως αὐτοῦ περιγενώμεθα. Πῶς οὖν αὐ- θησαυρούς, καὶ τὴν μένουσαν καὶ ἀκίνητον δόξαν ἐπι- τοῦ περιγενώμεθα; "Αν ἀντιστήσωμεν δόξαν δόξῃ. Ὥσπερ γὰρ τοῦ τῆς γῆς πλούτου καταφρονοῦμεν, ὅταν πρὸς ἕτερον ἴδωμεν πλοῦτον, καὶ τῆς ζωῆς ταύτης ὑπερορῶμεν, ὅταν ἐννοήσωμεν τὴν πολλῷ ταύτης ἀμεί- νω οὕτω καὶ δόξαν τὴν ἐνταῦθα διαπτύσαι δυνησό μεθα, ὅταν τὴν ταύτης ἐννοήσωμεν μακρώ σεμνο- τέραν, τὴν ὄντως δόξαν. Ἡ μὲν γὰρ κενή τις ἐστὶ καὶ ζητῶμεν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν χάριτι δι' οὗ καὶ μεθ᾿ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς ἀτελευτήτους αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Sic Savil. Morel. ἀγγέλων. b Morel, τῶν ἀνθρώπων. [170] ΟΜΙΛΙΑ Δ'. ῾Ο ἄνωθεν ερχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστίν· ὁ ὢν ἐκ τῆς γῆς, ἐκ τῆς γῆς ἐστι, καὶ ἐκ τῆς γῆς λαλεῖ. α'. Δεινὸν ὁ τῆς δόξης ἔρως, δεινὸν καὶ πολλῶν γέ- μον κακῶν· ἀκανθά τίς ἐστι δυσαπόσπαστος 4, καὶ θη- ρίον ἀτίθασσον, καὶ πολυκέφαλον, κατὰ τῶν τρεφόντων αὐτὸ ὁπλιζόμενον. Καθάπερ γὰρ ὁ σκώληξ τὰ ξύλα ἀφ' ὧν τίκτεται διατρώγει, καὶ ὁ ἱὸς τὸν σίδηρον ἔθεν πρόεισι δαπανᾷ, καὶ οἱ σῆτες τὰ ἔρια· οὕτω καὶ ἡ κενοδοξία τὴν τρέφουσαν αὐτὴν ἀπόλλυσι ψυχήν. Διὸ πολλῆς ἡμῖν δεῖ τῆς σπουδῆς, ὥστε ἀφανίσαι τὸ πά- θος. Ὅρα γοῦν καὶ ἐνταῦθα ὅσα ἐπᾴδει τοῖς μαθηταῖς τοῦτο πάσχουσιν ὁ Ἰωάννης, καὶ μόλις αὐτοὺς κατα- πραΰνει. Μετὰ γὰρ τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων, καὶ ἑτέροις αὐτοὺς ἐπαντλεῖ λόγοις. Ποίοις δὴ τούτοις; Ὁ ἄνωθεν ερχόμενος, λέγων, ἐπάνω πάντων ἐστίν· ὁ ἐκ τῆς γῆς ὤν, ἐκ τῆς γῆς ἐστι, καὶ ἐκ τῆς γῆς λαλεῖ. Ἐπειδὴ, φησί, τὴν ἐμὴν ἄνω καὶ κάτω περι- στρέψετε η μαρτυρίαν, καὶ ταύτῃ με αξιοπιστότερον εἶναί φατε, ἐκεῖνο ὑμᾶς ἀναγκαῖον εἰδέναι, ὡς οὐκ ἔνι τὸν ἐκ τῶν οὐρανῶν ἐρχόμενον, ἀξιόπιστον ἀπὸ τοῦ τὴν τὴν οἰκοῦντος γενέσθαι. Τὸ δὲ, Ἐπάνω πάν- των, τί ποτέ ἐστι, καὶ τίς βούλεται δηλοῦν; Τοῦτό ἐστι. Δείκνυσι γὰρ διὰ τούτου, ὅτι οὐδενὸς δεῖται, ἀλλ' ἀρχῶν ἐστιν αὐτὸς ἑαυτῷ, καὶ ὅτι πάντων μείζων ἀσυγκρίτως. Ἐκ τῆς γῆς δὲ ὄντα καὶ λαλοῦντα ἑαυ τὸν λέγει, οὐχ ὅτι ἐξ οἰκείας διανοίας ἐφθέγγετο, ἀλλ᾽ ὥσπερ ὁ Χριστὸς εἶπεν· Εἰ τὰ ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε· τὸ βάπτισμα οὕτω καλῶν, οὐκ ἐπειδὴ ἐπίγειον ἦν, ἀλλ' ἐπειδὴ πρὸς τὴν ἀποῤῥητον αὐτοῦ γέννησιν παρέβαλλε τὸ εἰρημένον· οὕτω καὶ ἐνταῦθα ἐκ τῆς γῆς λαλεῖν ἑαυτὸν ὁ Ἰωάννης εἶπε, πρὸς τὴν τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίαν τὰ αὐτοῦ παρα- βάλλων. Οὐδὲν γὰρ ἄλλο δηλοῖ τὸ Ἐκ τῆς γῆς λαλεῖν, ὅτι μικρὰ καὶ ταπεινὰ καὶ εὐτελῆ τοῖς ἐκείνου παρα- βαλλόμενα τὰ ἐμὰ, καὶ τοιαῦτα, οἷα εἰκὸς γηίνην δέξασθαι φύσιν. Παρὰ γὰρ ἐκείνῳ Πάντες οἱ θησαυ- μοὶ τῆς σοφίας ἀπόκρυφοι. Ότι δὲ οὐ περὶ λογι σμῶν ἀνθρωπίνων λέγει, δῆλον ἐκεῖθεν. Ὁ ἐκ τῆς γῆς ῶν, φησὶν, ἐκ τῆς γῆς ἐστι. Καίτοι γε οὐκ ἐκ τῆς γῆς ἦν αὐτῷ τὸ πᾶν, ἀλλὰ τὰ κυριώτερα ουράνια· καὶ γὰρ ψυχὴν εἶχε, καὶ πνεύματος μετεῖχεν οὐκ ἐκ τῆς γῆς. Πῶς οὖν ἀπὸ τῆς γῆς αὐτὸς εἶναι λέγει ; Οὐδὲν • Morel. δυσαπόστατος, Savil. δυσαπόσπαστος. b Κάτω στρέφετε Savil. • Morel. πάντων ὅ τι ποτέ ἐστι, καὶ τί. Sa- εί, πάντων, τί ἐστι ; καὶ τί βούλεται ἡμῖν ἐνδείξασθαι ἡ λέξις; ὅτι οὐδενὸς δείται. ἄλλο ἐντεῦθεν αινίττεται, ἢ ὅτι ὁ Μικρὸς ἐγὼ καὶ οὐδενὸς ἄξιος λόγου, ἅτε χαμαὶ ἐρχόμενος καὶ ἐν τῇ γῇ τεχθείς· ὁ δὲ Χριστὸς ἄνωθεν ἡμῖν ἀφίκται. Διὰ δὴ τούτων πάντων σβέτας τὸ πάθος πρῶτον, τότε λοιπόν μετὰ πλείονος τῆς παρρησίας φθέγγεται περὶ τοῦ Χρι- στοῦ. Πρὸ μὲν γὰρ τούτου περιττὸν ἦν ῥήματα προτε- σθαι, μηδέποτε χώραν ἐν τῇ διανοίᾳ τῶν ἀκροωμέν νων ἔχειν δυνάμενα· ἐπειδὴ δὲ τὰς ἀκάνθας ἀνέσπα- σεν. [171] ἄρχεται μετὰ ἀδείας λοιπὸν καταβάλλειν τὰ σπέρματα, λέγων· Ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐρχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστί· καὶ ὁ ἑώρακε καὶ ἤκουσε, τοῦτο μαρτυρεῖ, καὶ τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ οὐδεὶς λαμβάνει. Μέγα τι καὶ ὑψηλὸν εἰπὼν περὶ αὐτοῦ, πάλιν ἐπὶ τὸ ταπεινότερον τὸν λόγον ἄγει. Τὸ γὰρ, Ο ἤκουσε καὶ ἑώρακεν, ἀνθρωπινώτερον είρηται. Οὐ γὰρ ἀπὸ τοῦ παραλαβεῖν ὄψει, οὐδ᾽ ἀπὸ τοῦ ἀκοῦ- σα: ᾔδει ἃ ᾔδει· ἀλλ' ἐν τῇ φύσει τὸ πᾶν εἶχε, τέλειος ἐκ τῶν πατρικῶν προελθὼν κόλπων, καὶ οὐ δεόμενος τοῦ διδάσκοντος. Καθώς γάρ, φησί, γινώσκει με δ Πατὴρ, οὕτω κἀγὼ γινώσκω τὸν Πατέρα. Τί οὖν ἐστιν, Ὃ ἤκουσε, λαλεῖ, καὶ ὁ ἑώρακε, μαρτυρεῖ; Ἐπειδὴ διὰ τῶν αἰσθήσεων τούτων ἡμεῖς πάντα μαν θάνομεν ἀκριβῶς, καὶ ἀξιόπιστοι δοκοῦμεν εἶναι διδά σκαλοι, ὑπὲρ ὧν ἢ ὄψει παραλάβωμεν, ἢ ἀκοῇ δεξώ μεθα, ἅτε οὐ πλαττόμενοι, οὐδὲ ψευδή λέγοντες· τοῦτο καὶ ἐνταῦθα κατασκευάσαι βουλόμενος ὁ Ἰωάννης εἶπε τὸ, "Α ἤκουσε καὶ ἑώρακε· τουτέστιν, οὐδὲν δ τῶν παρ' αὐτοῦ ψεῦδός ἐστιν, ἀλλὰ πάντα ἀληθῆ. Οὕτω δήπου καὶ ἡμεῖς περιεργαζόμενοι πολλάκις ἐρωτῶμεν· σὺ ἤκουσας; σὺ εἶδες; κἂν δειχθῇ τοῦτο, ἀναμφίβολος ἡ μαρτυρία. Καὶ αὐτὸς δὲ ὅταν λέγῃ, Καθὼς ἀκούω, κρίνω, καὶ, Α ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρός μου, λαλώ, καὶ ῾Ο έωράκαμεν, λαλοῦμεν, καὶ ὅσα ἂν ἕτερα τοιαῦτα φθέγγηται, οὐχ ἵνα μάθωμεν ὅτι διδασκόμενος λέγει ἃ λέγει (τοῦτο γὰρ τῆς ἐσχάτης ἀνοίας ἐστὶ νομίζειν)· ἀλλ᾿ ἵνα μηδὲν τῶν λεγομένων ὑποπτεύη- ται παρὰ τῶν ἀναισχύντων Ἰουδαίων. Ἐπειδὴ γὰρ οὐδέπω την προσήκουσαν περὶ αὐτοῦ δόξαν εἶχον, συνεχῶς ἐπὶ τὸν Πατέρα καταφεύγει, ἐκεῖθεν ἀξιό- πιστα ποιῶν τὰ λεγόμενα. β'. Καὶ τί θαυμάζεις εἰ ἐπὶ τὸν Πατέρα καταφεύγει. d Savil. γῆς εἶναί φησιν; ὁρᾷς ὅτι οὐδὲν ἄλλο φησίν, ἢ ὅτι. • Savil. ἀνέσπασε, τότε μετὰ ἀδείας λοιπὸν καταβάλ λει. [ Savil. ὁ ἄνωθεν. Morel. ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Μox item 6 Sic Savil. Murel. δη- variat tantillum in verbis tantum. λῶν ὡς οὐδέν. Mox alii οὕτω γεν.

Vil IN JOANNEM HOMIL. XXX. al. XXIX. 172 ματαία, ὄνομα ἔχουσα πράγματος ἔρημον· ἐκείνη δὲ ἀληθῆς, ἡ ἀπὸ τῶν οὐρανῶν, οὐκ ἀνθρώπους, ἀλλ' ἀγ γέλους καὶ ἀρχαγγέλους, καὶ τὸν τῶν ἀρχαγγέλων ο Δεσπότην, μᾶλλον δὲ μετ' αὐτοῦ καὶ τοὺς ἀνθρώπους ἐπαινέτας ἔχουσα. Αν πρὸς ἐκεῖνο τὸ θέατρον ἴδῃς, ἂν τοὺς ἐκεῖ μάθης στεφάνους, ἂν πρὸς τὸν ἐκεῖθεν κρό τον σεαυτόν μεταθῇς, οὐδέποτέ σε δυνήσεται τὰ ἐν- ταῦθα κατασχεῖν, οὐδὲ γινόμενα ἡγήσῃ μεγάλα, οὐδὲ ἀπόντα ζητήσεις. Καὶ γὰρ ἐν τοῖς βασιλείοις τούτοις οὐδεὶς τῶν τῷ βασιλεῖ παρεστηκότων δορυφόρων, ἀφεὶς ἀρέσαι τῷ τὸ διάδημα ἔχοντι καὶ ἐπὶ τοῦ θρό νου καθημένῳ, κολοιῶν περιεργάζεται φωνάς, ἢ μυιῶν καὶ κωνώπων περιιπταμένων καὶ βομβούντων θόρυ 6ον· οὐδὲν γὰρ τούτων ἄμεινον αἱ τῶν ἀνθρώπων εὐ- φημίαι διάκεινται. Εἰδότες τοίνυν τῶν ἀνθρωπίνων τὴν εὐτέλειαν, πάντα εἰς τοὺς ἀσύλους συναγάγωμεν ταχοῦ τὴν ἀρχὴν ἐξέτεινε τὴν ἑαυτοῦ, καὶ ἡλικίαν πᾶσαν καὶ ἀξίαν κατέχει τυραννικώς. Τοῦτο τάς Ἐκκλησίας ἄνω καὶ κάτω πεποίηκε, τοῦτο καὶ τοῖς πολιτικοῖς λυμαίνεται πράγμασι, τοῦτο καὶ οἰκίας ὁλο κλήρους ἀνέτρεψε, καὶ πόλεις, καὶ δήμους καὶ ἔθνη. Καὶ τί θαυμάζεις, ὅπου γε καὶ εἰς τὴν ἔρημον ἐξῆλ- θε, καὶ πολλὴν αὐτοῦ κἀκεῖ τὴν δύναμιν ἐπεδείξατο, Οἱ γὰρ πολλὰ χρήμασι χαίρειν εἰπόντες, καὶ τῇ τοῦ κόσμου φαντασία πάσῃ. καὶ μηδενὶ συγγινόμενοι, καὶ τῆς τυραννικωτέρας τῶν σωμάτων κρατοῦντες ἐπιθυ- μίας, οὗτοι πολλάκις, ἁλόντες ὑπὸ κενοδοξίας, πάντα ἀπώλεσαν. Διὰ τοῦτο τὸ πάθος ὁ πολλὰ καμὼν τοῦ μηδὲν καμόντος, ἀλλὰ μυρία ἁμαρτόντος, ὁ Φαρι σαῖος τοῦ Τελώνου, διὰ τοῦτο τὸ νόσημα, ἧττον ἔχων ἀπῆλθεν. Ἀλλὰ τὸ μὲν κατηγορεῖν τοῦ πάθους, οὐδὲν ἔργον ἐστὶ, (πάντες γὰρ τὰ αὐτὰ ψηφίζονται), τὸ δὲ ζητούμενον, ὅπως αὐτοῦ περιγενώμεθα. Πῶς οὖν αὐ- θησαυρούς, καὶ τὴν μένουσαν καὶ ἀκίνητον δόξαν ἐπι- τοῦ περιγενώμεθα; "Αν ἀντιστήσωμεν δόξαν δόξῃ. Ὥσπερ γὰρ τοῦ τῆς γῆς πλούτου καταφρονοῦμεν, ὅταν πρὸς ἕτερον ἴδωμεν πλοῦτον, καὶ τῆς ζωῆς ταύτης ὑπερορῶμεν, ὅταν ἐννοήσωμεν τὴν πολλῷ ταύτης ἀμεί- νω οὕτω καὶ δόξαν τὴν ἐνταῦθα διαπτύσαι δυνησό μεθα, ὅταν τὴν ταύτης ἐννοήσωμεν μακρώ σεμνο- τέραν, τὴν ὄντως δόξαν. Ἡ μὲν γὰρ κενή τις ἐστὶ καὶ ζητῶμεν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν χάριτι δι' οὗ καὶ μεθ᾿ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς ἀτελευτήτους αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Sic Savil. Morel. ἀγγέλων. b Morel, τῶν ἀνθρώπων. [170] ΟΜΙΛΙΑ Δ'. ῾Ο ἄνωθεν ερχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστίν· ὁ ὢν ἐκ τῆς γῆς, ἐκ τῆς γῆς ἐστι, καὶ ἐκ τῆς γῆς λαλεῖ. α'. Δεινὸν ὁ τῆς δόξης ἔρως, δεινὸν καὶ πολλῶν γέ- μον κακῶν· ἀκανθά τίς ἐστι δυσαπόσπαστος 4, καὶ θη- ρίον ἀτίθασσον, καὶ πολυκέφαλον, κατὰ τῶν τρεφόντων αὐτὸ ὁπλιζόμενον. Καθάπερ γὰρ ὁ σκώληξ τὰ ξύλα ἀφ' ὧν τίκτεται διατρώγει, καὶ ὁ ἱὸς τὸν σίδηρον ἔθεν πρόεισι δαπανᾷ, καὶ οἱ σῆτες τὰ ἔρια· οὕτω καὶ ἡ κενοδοξία τὴν τρέφουσαν αὐτὴν ἀπόλλυσι ψυχήν. Διὸ πολλῆς ἡμῖν δεῖ τῆς σπουδῆς, ὥστε ἀφανίσαι τὸ πά- θος. Ὅρα γοῦν καὶ ἐνταῦθα ὅσα ἐπᾴδει τοῖς μαθηταῖς τοῦτο πάσχουσιν ὁ Ἰωάννης, καὶ μόλις αὐτοὺς κατα- πραΰνει. Μετὰ γὰρ τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων, καὶ ἑτέροις αὐτοὺς ἐπαντλεῖ λόγοις. Ποίοις δὴ τούτοις; Ὁ ἄνωθεν ερχόμενος, λέγων, ἐπάνω πάντων ἐστίν· ὁ ἐκ τῆς γῆς ὤν, ἐκ τῆς γῆς ἐστι, καὶ ἐκ τῆς γῆς λαλεῖ. Ἐπειδὴ, φησί, τὴν ἐμὴν ἄνω καὶ κάτω περι- στρέψετε η μαρτυρίαν, καὶ ταύτῃ με αξιοπιστότερον εἶναί φατε, ἐκεῖνο ὑμᾶς ἀναγκαῖον εἰδέναι, ὡς οὐκ ἔνι τὸν ἐκ τῶν οὐρανῶν ἐρχόμενον, ἀξιόπιστον ἀπὸ τοῦ τὴν τὴν οἰκοῦντος γενέσθαι. Τὸ δὲ, Ἐπάνω πάν- των, τί ποτέ ἐστι, καὶ τίς βούλεται δηλοῦν; Τοῦτό ἐστι. Δείκνυσι γὰρ διὰ τούτου, ὅτι οὐδενὸς δεῖται, ἀλλ' ἀρχῶν ἐστιν αὐτὸς ἑαυτῷ, καὶ ὅτι πάντων μείζων ἀσυγκρίτως. Ἐκ τῆς γῆς δὲ ὄντα καὶ λαλοῦντα ἑαυ τὸν λέγει, οὐχ ὅτι ἐξ οἰκείας διανοίας ἐφθέγγετο, ἀλλ᾽ ὥσπερ ὁ Χριστὸς εἶπεν· Εἰ τὰ ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε· τὸ βάπτισμα οὕτω καλῶν, οὐκ ἐπειδὴ ἐπίγειον ἦν, ἀλλ' ἐπειδὴ πρὸς τὴν ἀποῤῥητον αὐτοῦ γέννησιν παρέβαλλε τὸ εἰρημένον· οὕτω καὶ ἐνταῦθα ἐκ τῆς γῆς λαλεῖν ἑαυτὸν ὁ Ἰωάννης εἶπε, πρὸς τὴν τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίαν τὰ αὐτοῦ παρα- βάλλων. Οὐδὲν γὰρ ἄλλο δηλοῖ τὸ Ἐκ τῆς γῆς λαλεῖν, ὅτι μικρὰ καὶ ταπεινὰ καὶ εὐτελῆ τοῖς ἐκείνου παρα- βαλλόμενα τὰ ἐμὰ, καὶ τοιαῦτα, οἷα εἰκὸς γηίνην δέξασθαι φύσιν. Παρὰ γὰρ ἐκείνῳ Πάντες οἱ θησαυ- μοὶ τῆς σοφίας ἀπόκρυφοι. Ότι δὲ οὐ περὶ λογι σμῶν ἀνθρωπίνων λέγει, δῆλον ἐκεῖθεν. Ὁ ἐκ τῆς γῆς ῶν, φησὶν, ἐκ τῆς γῆς ἐστι. Καίτοι γε οὐκ ἐκ τῆς γῆς ἦν αὐτῷ τὸ πᾶν, ἀλλὰ τὰ κυριώτερα ουράνια· καὶ γὰρ ψυχὴν εἶχε, καὶ πνεύματος μετεῖχεν οὐκ ἐκ τῆς γῆς. Πῶς οὖν ἀπὸ τῆς γῆς αὐτὸς εἶναι λέγει ; Οὐδὲν • Morel. δυσαπόστατος, Savil. δυσαπόσπαστος. b Κάτω στρέφετε Savil. • Morel. πάντων ὅ τι ποτέ ἐστι, καὶ τί. Sa- εί, πάντων, τί ἐστι ; καὶ τί βούλεται ἡμῖν ἐνδείξασθαι ἡ λέξις; ὅτι οὐδενὸς δείται. ἄλλο ἐντεῦθεν αινίττεται, ἢ ὅτι ὁ Μικρὸς ἐγὼ καὶ οὐδενὸς ἄξιος λόγου, ἅτε χαμαὶ ἐρχόμενος καὶ ἐν τῇ γῇ τεχθείς· ὁ δὲ Χριστὸς ἄνωθεν ἡμῖν ἀφίκται. Διὰ δὴ τούτων πάντων σβέτας τὸ πάθος πρῶτον, τότε λοιπόν μετὰ πλείονος τῆς παρρησίας φθέγγεται περὶ τοῦ Χρι- στοῦ. Πρὸ μὲν γὰρ τούτου περιττὸν ἦν ῥήματα προτε- σθαι, μηδέποτε χώραν ἐν τῇ διανοίᾳ τῶν ἀκροωμέν νων ἔχειν δυνάμενα· ἐπειδὴ δὲ τὰς ἀκάνθας ἀνέσπα- σεν. [171] ἄρχεται μετὰ ἀδείας λοιπὸν καταβάλλειν τὰ σπέρματα, λέγων· Ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐρχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστί· καὶ ὁ ἑώρακε καὶ ἤκουσε, τοῦτο μαρτυρεῖ, καὶ τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ οὐδεὶς λαμβάνει. Μέγα τι καὶ ὑψηλὸν εἰπὼν περὶ αὐτοῦ, πάλιν ἐπὶ τὸ ταπεινότερον τὸν λόγον ἄγει. Τὸ γὰρ, Ο ἤκουσε καὶ ἑώρακεν, ἀνθρωπινώτερον είρηται. Οὐ γὰρ ἀπὸ τοῦ παραλαβεῖν ὄψει, οὐδ᾽ ἀπὸ τοῦ ἀκοῦ- σα: ᾔδει ἃ ᾔδει· ἀλλ' ἐν τῇ φύσει τὸ πᾶν εἶχε, τέλειος ἐκ τῶν πατρικῶν προελθὼν κόλπων, καὶ οὐ δεόμενος τοῦ διδάσκοντος. Καθώς γάρ, φησί, γινώσκει με δ Πατὴρ, οὕτω κἀγὼ γινώσκω τὸν Πατέρα. Τί οὖν ἐστιν, Ὃ ἤκουσε, λαλεῖ, καὶ ὁ ἑώρακε, μαρτυρεῖ; Ἐπειδὴ διὰ τῶν αἰσθήσεων τούτων ἡμεῖς πάντα μαν θάνομεν ἀκριβῶς, καὶ ἀξιόπιστοι δοκοῦμεν εἶναι διδά σκαλοι, ὑπὲρ ὧν ἢ ὄψει παραλάβωμεν, ἢ ἀκοῇ δεξώ μεθα, ἅτε οὐ πλαττόμενοι, οὐδὲ ψευδή λέγοντες· τοῦτο καὶ ἐνταῦθα κατασκευάσαι βουλόμενος ὁ Ἰωάννης εἶπε τὸ, "Α ἤκουσε καὶ ἑώρακε· τουτέστιν, οὐδὲν δ τῶν παρ' αὐτοῦ ψεῦδός ἐστιν, ἀλλὰ πάντα ἀληθῆ. Οὕτω δήπου καὶ ἡμεῖς περιεργαζόμενοι πολλάκις ἐρωτῶμεν· σὺ ἤκουσας; σὺ εἶδες; κἂν δειχθῇ τοῦτο, ἀναμφίβολος ἡ μαρτυρία. Καὶ αὐτὸς δὲ ὅταν λέγῃ, Καθὼς ἀκούω, κρίνω, καὶ, Α ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρός μου, λαλώ, καὶ ῾Ο έωράκαμεν, λαλοῦμεν, καὶ ὅσα ἂν ἕτερα τοιαῦτα φθέγγηται, οὐχ ἵνα μάθωμεν ὅτι διδασκόμενος λέγει ἃ λέγει (τοῦτο γὰρ τῆς ἐσχάτης ἀνοίας ἐστὶ νομίζειν)· ἀλλ᾿ ἵνα μηδὲν τῶν λεγομένων ὑποπτεύη- ται παρὰ τῶν ἀναισχύντων Ἰουδαίων. Ἐπειδὴ γὰρ οὐδέπω την προσήκουσαν περὶ αὐτοῦ δόξαν εἶχον, συνεχῶς ἐπὶ τὸν Πατέρα καταφεύγει, ἐκεῖθεν ἀξιό- πιστα ποιῶν τὰ λεγόμενα. β'. Καὶ τί θαυμάζεις εἰ ἐπὶ τὸν Πατέρα καταφεύγει. d Savil. γῆς εἶναί φησιν; ὁρᾷς ὅτι οὐδὲν ἄλλο φησίν, ἢ ὅτι. • Savil. ἀνέσπασε, τότε μετὰ ἀδείας λοιπὸν καταβάλ λει. [ Savil. ὁ ἄνωθεν. Morel. ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Μox item 6 Sic Savil. Murel. δη- variat tantillum in verbis tantum. λῶν ὡς οὐδέν. Mox alii οὕτω γεν.

Vil IN JOANNEM HOMIL. XXX. al. XXIX. 172 ματαία, ὄνομα ἔχουσα πράγματος ἔρημον· ἐκείνη δὲ ἀληθῆς, ἡ ἀπὸ τῶν οὐρανῶν, οὐκ ἀνθρώπους, ἀλλ' ἀγ γέλους καὶ ἀρχαγγέλους, καὶ τὸν τῶν ἀρχαγγέλων ο Δεσπότην, μᾶλλον δὲ μετ' αὐτοῦ καὶ τοὺς ἀνθρώπους ἐπαινέτας ἔχουσα. Αν πρὸς ἐκεῖνο τὸ θέατρον ἴδῃς, ἂν τοὺς ἐκεῖ μάθης στεφάνους, ἂν πρὸς τὸν ἐκεῖθεν κρό τον σεαυτόν μεταθῇς, οὐδέποτέ σε δυνήσεται τὰ ἐν- ταῦθα κατασχεῖν, οὐδὲ γινόμενα ἡγήσῃ μεγάλα, οὐδὲ ἀπόντα ζητήσεις. Καὶ γὰρ ἐν τοῖς βασιλείοις τούτοις οὐδεὶς τῶν τῷ βασιλεῖ παρεστηκότων δορυφόρων, ἀφεὶς ἀρέσαι τῷ τὸ διάδημα ἔχοντι καὶ ἐπὶ τοῦ θρό νου καθημένῳ, κολοιῶν περιεργάζεται φωνάς, ἢ μυιῶν καὶ κωνώπων περιιπταμένων καὶ βομβούντων θόρυ 6ον· οὐδὲν γὰρ τούτων ἄμεινον αἱ τῶν ἀνθρώπων εὐ- φημίαι διάκεινται. Εἰδότες τοίνυν τῶν ἀνθρωπίνων τὴν εὐτέλειαν, πάντα εἰς τοὺς ἀσύλους συναγάγωμεν ταχοῦ τὴν ἀρχὴν ἐξέτεινε τὴν ἑαυτοῦ, καὶ ἡλικίαν πᾶσαν καὶ ἀξίαν κατέχει τυραννικώς. Τοῦτο τάς Ἐκκλησίας ἄνω καὶ κάτω πεποίηκε, τοῦτο καὶ τοῖς πολιτικοῖς λυμαίνεται πράγμασι, τοῦτο καὶ οἰκίας ὁλο κλήρους ἀνέτρεψε, καὶ πόλεις, καὶ δήμους καὶ ἔθνη. Καὶ τί θαυμάζεις, ὅπου γε καὶ εἰς τὴν ἔρημον ἐξῆλ- θε, καὶ πολλὴν αὐτοῦ κἀκεῖ τὴν δύναμιν ἐπεδείξατο, Οἱ γὰρ πολλὰ χρήμασι χαίρειν εἰπόντες, καὶ τῇ τοῦ κόσμου φαντασία πάσῃ. καὶ μηδενὶ συγγινόμενοι, καὶ τῆς τυραννικωτέρας τῶν σωμάτων κρατοῦντες ἐπιθυ- μίας, οὗτοι πολλάκις, ἁλόντες ὑπὸ κενοδοξίας, πάντα ἀπώλεσαν. Διὰ τοῦτο τὸ πάθος ὁ πολλὰ καμὼν τοῦ μηδὲν καμόντος, ἀλλὰ μυρία ἁμαρτόντος, ὁ Φαρι σαῖος τοῦ Τελώνου, διὰ τοῦτο τὸ νόσημα, ἧττον ἔχων ἀπῆλθεν. Ἀλλὰ τὸ μὲν κατηγορεῖν τοῦ πάθους, οὐδὲν ἔργον ἐστὶ, (πάντες γὰρ τὰ αὐτὰ ψηφίζονται), τὸ δὲ ζητούμενον, ὅπως αὐτοῦ περιγενώμεθα. Πῶς οὖν αὐ- θησαυρούς, καὶ τὴν μένουσαν καὶ ἀκίνητον δόξαν ἐπι- τοῦ περιγενώμεθα; "Αν ἀντιστήσωμεν δόξαν δόξῃ. Ὥσπερ γὰρ τοῦ τῆς γῆς πλούτου καταφρονοῦμεν, ὅταν πρὸς ἕτερον ἴδωμεν πλοῦτον, καὶ τῆς ζωῆς ταύτης ὑπερορῶμεν, ὅταν ἐννοήσωμεν τὴν πολλῷ ταύτης ἀμεί- νω οὕτω καὶ δόξαν τὴν ἐνταῦθα διαπτύσαι δυνησό μεθα, ὅταν τὴν ταύτης ἐννοήσωμεν μακρώ σεμνο- τέραν, τὴν ὄντως δόξαν. Ἡ μὲν γὰρ κενή τις ἐστὶ καὶ ζητῶμεν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν χάριτι δι' οὗ καὶ μεθ᾿ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς ἀτελευτήτους αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Sic Savil. Morel. ἀγγέλων. b Morel, τῶν ἀνθρώπων. [170] ΟΜΙΛΙΑ Δ'. ῾Ο ἄνωθεν ερχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστίν· ὁ ὢν ἐκ τῆς γῆς, ἐκ τῆς γῆς ἐστι, καὶ ἐκ τῆς γῆς λαλεῖ. α'. Δεινὸν ὁ τῆς δόξης ἔρως, δεινὸν καὶ πολλῶν γέ- μον κακῶν· ἀκανθά τίς ἐστι δυσαπόσπαστος 4, καὶ θη- ρίον ἀτίθασσον, καὶ πολυκέφαλον, κατὰ τῶν τρεφόντων αὐτὸ ὁπλιζόμενον. Καθάπερ γὰρ ὁ σκώληξ τὰ ξύλα ἀφ' ὧν τίκτεται διατρώγει, καὶ ὁ ἱὸς τὸν σίδηρον ἔθεν πρόεισι δαπανᾷ, καὶ οἱ σῆτες τὰ ἔρια· οὕτω καὶ ἡ κενοδοξία τὴν τρέφουσαν αὐτὴν ἀπόλλυσι ψυχήν. Διὸ πολλῆς ἡμῖν δεῖ τῆς σπουδῆς, ὥστε ἀφανίσαι τὸ πά- θος. Ὅρα γοῦν καὶ ἐνταῦθα ὅσα ἐπᾴδει τοῖς μαθηταῖς τοῦτο πάσχουσιν ὁ Ἰωάννης, καὶ μόλις αὐτοὺς κατα- πραΰνει. Μετὰ γὰρ τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων, καὶ ἑτέροις αὐτοὺς ἐπαντλεῖ λόγοις. Ποίοις δὴ τούτοις; Ὁ ἄνωθεν ερχόμενος, λέγων, ἐπάνω πάντων ἐστίν· ὁ ἐκ τῆς γῆς ὤν, ἐκ τῆς γῆς ἐστι, καὶ ἐκ τῆς γῆς λαλεῖ. Ἐπειδὴ, φησί, τὴν ἐμὴν ἄνω καὶ κάτω περι- στρέψετε η μαρτυρίαν, καὶ ταύτῃ με αξιοπιστότερον εἶναί φατε, ἐκεῖνο ὑμᾶς ἀναγκαῖον εἰδέναι, ὡς οὐκ ἔνι τὸν ἐκ τῶν οὐρανῶν ἐρχόμενον, ἀξιόπιστον ἀπὸ τοῦ τὴν τὴν οἰκοῦντος γενέσθαι. Τὸ δὲ, Ἐπάνω πάν- των, τί ποτέ ἐστι, καὶ τίς βούλεται δηλοῦν; Τοῦτό ἐστι. Δείκνυσι γὰρ διὰ τούτου, ὅτι οὐδενὸς δεῖται, ἀλλ' ἀρχῶν ἐστιν αὐτὸς ἑαυτῷ, καὶ ὅτι πάντων μείζων ἀσυγκρίτως. Ἐκ τῆς γῆς δὲ ὄντα καὶ λαλοῦντα ἑαυ τὸν λέγει, οὐχ ὅτι ἐξ οἰκείας διανοίας ἐφθέγγετο, ἀλλ᾽ ὥσπερ ὁ Χριστὸς εἶπεν· Εἰ τὰ ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε· τὸ βάπτισμα οὕτω καλῶν, οὐκ ἐπειδὴ ἐπίγειον ἦν, ἀλλ' ἐπειδὴ πρὸς τὴν ἀποῤῥητον αὐτοῦ γέννησιν παρέβαλλε τὸ εἰρημένον· οὕτω καὶ ἐνταῦθα ἐκ τῆς γῆς λαλεῖν ἑαυτὸν ὁ Ἰωάννης εἶπε, πρὸς τὴν τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίαν τὰ αὐτοῦ παρα- βάλλων. Οὐδὲν γὰρ ἄλλο δηλοῖ τὸ Ἐκ τῆς γῆς λαλεῖν, ὅτι μικρὰ καὶ ταπεινὰ καὶ εὐτελῆ τοῖς ἐκείνου παρα- βαλλόμενα τὰ ἐμὰ, καὶ τοιαῦτα, οἷα εἰκὸς γηίνην δέξασθαι φύσιν. Παρὰ γὰρ ἐκείνῳ Πάντες οἱ θησαυ- μοὶ τῆς σοφίας ἀπόκρυφοι. Ότι δὲ οὐ περὶ λογι σμῶν ἀνθρωπίνων λέγει, δῆλον ἐκεῖθεν. Ὁ ἐκ τῆς γῆς ῶν, φησὶν, ἐκ τῆς γῆς ἐστι. Καίτοι γε οὐκ ἐκ τῆς γῆς ἦν αὐτῷ τὸ πᾶν, ἀλλὰ τὰ κυριώτερα ουράνια· καὶ γὰρ ψυχὴν εἶχε, καὶ πνεύματος μετεῖχεν οὐκ ἐκ τῆς γῆς. Πῶς οὖν ἀπὸ τῆς γῆς αὐτὸς εἶναι λέγει ; Οὐδὲν • Morel. δυσαπόστατος, Savil. δυσαπόσπαστος. b Κάτω στρέφετε Savil. • Morel. πάντων ὅ τι ποτέ ἐστι, καὶ τί. Sa- εί, πάντων, τί ἐστι ; καὶ τί βούλεται ἡμῖν ἐνδείξασθαι ἡ λέξις; ὅτι οὐδενὸς δείται. ἄλλο ἐντεῦθεν αινίττεται, ἢ ὅτι ὁ Μικρὸς ἐγὼ καὶ οὐδενὸς ἄξιος λόγου, ἅτε χαμαὶ ἐρχόμενος καὶ ἐν τῇ γῇ τεχθείς· ὁ δὲ Χριστὸς ἄνωθεν ἡμῖν ἀφίκται. Διὰ δὴ τούτων πάντων σβέτας τὸ πάθος πρῶτον, τότε λοιπόν μετὰ πλείονος τῆς παρρησίας φθέγγεται περὶ τοῦ Χρι- στοῦ. Πρὸ μὲν γὰρ τούτου περιττὸν ἦν ῥήματα προτε- σθαι, μηδέποτε χώραν ἐν τῇ διανοίᾳ τῶν ἀκροωμέν νων ἔχειν δυνάμενα· ἐπειδὴ δὲ τὰς ἀκάνθας ἀνέσπα- σεν. [171] ἄρχεται μετὰ ἀδείας λοιπὸν καταβάλλειν τὰ σπέρματα, λέγων· Ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐρχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστί· καὶ ὁ ἑώρακε καὶ ἤκουσε, τοῦτο μαρτυρεῖ, καὶ τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ οὐδεὶς λαμβάνει. Μέγα τι καὶ ὑψηλὸν εἰπὼν περὶ αὐτοῦ, πάλιν ἐπὶ τὸ ταπεινότερον τὸν λόγον ἄγει. Τὸ γὰρ, Ο ἤκουσε καὶ ἑώρακεν, ἀνθρωπινώτερον είρηται. Οὐ γὰρ ἀπὸ τοῦ παραλαβεῖν ὄψει, οὐδ᾽ ἀπὸ τοῦ ἀκοῦ- σα: ᾔδει ἃ ᾔδει· ἀλλ' ἐν τῇ φύσει τὸ πᾶν εἶχε, τέλειος ἐκ τῶν πατρικῶν προελθὼν κόλπων, καὶ οὐ δεόμενος τοῦ διδάσκοντος. Καθώς γάρ, φησί, γινώσκει με δ Πατὴρ, οὕτω κἀγὼ γινώσκω τὸν Πατέρα. Τί οὖν ἐστιν, Ὃ ἤκουσε, λαλεῖ, καὶ ὁ ἑώρακε, μαρτυρεῖ; Ἐπειδὴ διὰ τῶν αἰσθήσεων τούτων ἡμεῖς πάντα μαν θάνομεν ἀκριβῶς, καὶ ἀξιόπιστοι δοκοῦμεν εἶναι διδά σκαλοι, ὑπὲρ ὧν ἢ ὄψει παραλάβωμεν, ἢ ἀκοῇ δεξώ μεθα, ἅτε οὐ πλαττόμενοι, οὐδὲ ψευδή λέγοντες· τοῦτο καὶ ἐνταῦθα κατασκευάσαι βουλόμενος ὁ Ἰωάννης εἶπε τὸ, "Α ἤκουσε καὶ ἑώρακε· τουτέστιν, οὐδὲν δ τῶν παρ' αὐτοῦ ψεῦδός ἐστιν, ἀλλὰ πάντα ἀληθῆ. Οὕτω δήπου καὶ ἡμεῖς περιεργαζόμενοι πολλάκις ἐρωτῶμεν· σὺ ἤκουσας; σὺ εἶδες; κἂν δειχθῇ τοῦτο, ἀναμφίβολος ἡ μαρτυρία. Καὶ αὐτὸς δὲ ὅταν λέγῃ, Καθὼς ἀκούω, κρίνω, καὶ, Α ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρός μου, λαλώ, καὶ ῾Ο έωράκαμεν, λαλοῦμεν, καὶ ὅσα ἂν ἕτερα τοιαῦτα φθέγγηται, οὐχ ἵνα μάθωμεν ὅτι διδασκόμενος λέγει ἃ λέγει (τοῦτο γὰρ τῆς ἐσχάτης ἀνοίας ἐστὶ νομίζειν)· ἀλλ᾿ ἵνα μηδὲν τῶν λεγομένων ὑποπτεύη- ται παρὰ τῶν ἀναισχύντων Ἰουδαίων. Ἐπειδὴ γὰρ οὐδέπω την προσήκουσαν περὶ αὐτοῦ δόξαν εἶχον, συνεχῶς ἐπὶ τὸν Πατέρα καταφεύγει, ἐκεῖθεν ἀξιό- πιστα ποιῶν τὰ λεγόμενα. β'. Καὶ τί θαυμάζεις εἰ ἐπὶ τὸν Πατέρα καταφεύγει. d Savil. γῆς εἶναί φησιν; ὁρᾷς ὅτι οὐδὲν ἄλλο φησίν, ἢ ὅτι. • Savil. ἀνέσπασε, τότε μετὰ ἀδείας λοιπὸν καταβάλ λει. [ Savil. ὁ ἄνωθεν. Morel. ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Μox item 6 Sic Savil. Murel. δη- variat tantillum in verbis tantum. λῶν ὡς οὐδέν. Mox alii οὕτω γεν.

173 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTIΝΟΥ. όπου γε αὐτὸς πολλάκις καὶ ἐπὶ τοὺς προφήτας καὶ ἐπὶ τὰς Γραφὰς ἔρχεται; ὡς ὅταν λέγῃ, Ἐκεῖναί εἰ- σιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ. ῎Αρ' οὖν καὶ τῶν προφητῶν ἐλάττονα αὐτὸν εἶναι φήσομεν, ἐπειδὴ τὰς ἐκεῖθεν έλκει μαρτυρίας; Απαγε. Διὰ γὰρ τὴν τῶν ἀκουόντων ἀσθένειαν οὕτω μεθοδεύει τὸν λόγον, καὶ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀκηκοώς φησι λαλεῖν ἅπερ ἐλάλει, οὐχ ὡς διδασκάλου δεόμενος, ἀλλ᾽ ἵνα ἐκεῖνοι πιστεύ σωσι μηδὲν εἶναι ψεῦδος τῶν λεγομένων. Ο δὲ λέγει Ἰωάννης, τοιοῦτόν ἐστιν· Ἐγὼ δέομαι ἀκοῦσαι τῶν παρ' ἐκείνου. Ανωθεν γὰρ ἔρχεται, τὰ ἐκεῖθεν ἀπαγ- γέλλων, ἃ μόνος αὐτὸς οἶδε σαφῶς· τὸ γὰρ, Εώρακε καὶ ἤκουσε, τοῦτό ἐστι δηλοῦντος. Καὶ τὴν μαρτυ- γίαν αὐτοῦ οὐδεὶς λαμβάνει. ο d Καίτοι καὶ μαθητας εἶχε, καὶ πολλοὶ προσεῖχον τοῖς λεγομένοις. Πῶς οὖν φησιν, ὅτι οὐδείς; Τοῦτο ἀντὶ τοῦ, ὀλίγοι, εἴρηται νῦν· ἐπειδὴ εἰ μηδένα ἔλεγε, πῶς επήγαγεν, Ὁ λαβὼν αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν, ἐσφρά γισεν ὅτι ὁ θεὸς ἀληθῆς ἐστιν; Ενταῦθα καὶ τῶν ἰδίων καθάπτεται μαθητῶν, ὡς οὐ σφόδρα μελλόντων αὐτῷ πιστεύειν τέως. Οτι γὰρ οὐδὲ μετὰ ταῦτα ἐπί- στοῦσαν αὐτῷ τὰ ῥήματα, δῆλον καὶ ἐκ τῶν μετέπειτα δεχθέντων. Διὰ τοῦτο γὰρ αὐτοὺς [172] καὶ δεσμο τήριον οἰκῶν ἐκεῖθεν ἔπεμψε πρὸς αὐτὸν, ἵνα αὐτῷ συνδήσῃ μᾶλλον. Οἱ δὲ καὶ τότε μόλις ἐπίστευον, ὅπερ δὴ καὶ ὁ Χριστὸς αἰνιττόμενος εἶπε· Καὶ μακάριος δι' ἐὰν μὴ σκανδαλισθῇ ἐν ἐμοί. Δι' οὐδὲν τοίνυν ἕτερον εἶπε, Καὶ τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ οὐδεὶς λαμ- βάνει, ἢ τοὺς μαθητὰς ἀσφαλιζόμενος τοὺς ἑαυτοῦ, καὶ μονονουχὶ λέγων· μὴ ἐπειδὴ μέλλουσιν αὐτῷ ὀλί γοι τέως πιστεύειν, διὰ τοῦτο ψευδή νομίσητε ο εἶναι τὰ λεγόμενα· Α γὰρ ἑώρακε, μαρτυρεί, φησί. Ταῦτα δὲ λέγει ἅμα καὶ τῆς Ἰουδαϊκῆς καθαπτόμενος ἀναι σθησίας. Ὅπερ οὖν καὶ ὁ Εὐαγγελιστὴς ἀρχόμενος α ἐπετίμησεν αὐτοῖς, οὕτω λέγων, ὅτι Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον. Τοῦτο δὲ οὐκ αὐτοῦ ἔγκλημα, ἀλλὰ τῶν μὴ δεξαμένων κατηγορία. Ο λα- βὼν αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν ἐσφράγισεν, ὅτι ὁ Θεὸς αληθής ἐστιν. Ἐνταῦθα αὐτοὺς καὶ φοβεῖ· δείκνυσι γὰρ, ὅτι ὁ μὴ τούτῳ πιστεύων, οὐκ αὐτῷ μόνον, ἀλλά καὶ τῷ Πατρὶ ἀπιστεῖ. Διὸ καὶ ἐπάγει· Ὃς γὰρ ἀπ έστειλεν ὁ Θεὸς, τὰ ῥήματα τοῦ Θεοῦ λαλεῖ. Ἐπεὶ οὖν τὰ ἐκείνου φθέγγεται ὅ τε πιστεύων, ὅ τε ἀπιστῶν, ἐκείνῳ καὶ πιστεύει καὶ ἀπιστεῖ. Τὸ δὲ Ἑσφράγισεν, ἔδειξεν ἐστίν. Οὕτως εἰπὼν καὶ ἔτι αὔξων τὸν φόβον, προστίθησιν· “Οτι ὁ Θεὸς ἀληθῆς ἐστι· δεικνύς, ὡς ἂν ἄλλως τις ἀπιστήσειε τούτῳ, εἰ μὴ ψεῦδος κατα- γνοίη τοῦ πέμψαντος αὐτὸν Θεοῦ. Ἐπεὶ τοίνυν οὐδὲν ἐκτὸς τῶν τοῦ Πατρὸς λέγει, ἀλλὰ πάντα τὰ ἐκείνου, ὁ παρακούων τούτου, τοῦ πέμψαντος παρήκουσεν. Ορᾶς πῶς αὐτοὺς καὶ διὰ τούτων καταπλήττει; Τέως γὰρ οὐδὲν μέγα ἐνόμιζον εἶναι παρακοῦσαι τοῦ Χρι στοῦ. Διὰ τοῦτο τηλικοῦτον κίνδυνον ἐπεκρέμασε τοῖς ἀπίστοις, ἵνα μάθωσιν, ὅτι αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ παρα- κούουσιν οἱ τοῦ Χριστοῦ παρακούοντες. Εἶτα καὶ ἐπ- εξέρχεται τῷ λόγῳ τούτῳ, πρὸς τὸ ταπεινὸν τῆς δια- νοίας 1 αὐτῶν καταβαίνων καὶ λέγων· Οὐ γὰρ ἐκ μέ τρου δίδωσιν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα. Πάλιν, ὅπερ ἔφην, ἐπὶ τὸ ταπεινότερον ἄγει τὸν λόγον, ποικίλλων αὐτὸν καὶ εὐπαράδεκτον ποιῶν τοῖς ἀκούουσι τότε. Οὐ γὰρ ἦν ἄλλως ἐπᾶραι καὶ αὐξῆσαι τὴν φόβον. Εἰ μὲν γὰρ τι περὶ αὐτοῦ εἶπε μέγα καὶ ὑψηλὸν, οὐκ ἂν ἐπίστευ • Ali ἐκ τῶν μετὰ ταῦτα. Mox Morel. διὰ τοῦτο οὖν ἐκεῖ γος. ὁ Ἐμοί. Καὶ διὰ τοῦτο καὶ νῦν ἔλεγε. καὶ τήν, sic Sa- vii. Paulo post Morel. μονονουχὶ ἀπολογούμενος. c Savil. νομίσητε. Morel. νομίσαι Ibid. Savil. & γὰρ ἑώρακε λαλεῖ. Ταῦτα δέ. d Morel ὥσπερ οὖν καὶ τοῦ Εὐαγγελίου ἀρχό μενος. • Savil. τὸν φόβον, φησὶν ὅτι. f Savil. πρὸς τὸ μέτρον τῆς ἀσθενείας. σαν, ἀλλὰ καὶ κατεφρόνησαν ἄν. Διὰ τοῦτο ἐπὶ τὸ Πατέρα ἀνάγει τὸ πᾶν, πάλιν ὡς περὶ ἀνθρώπου το Χριστοῦ τέως διαλεγόμενος. Τί δέ ἐστιν ὁ φησιν, Οι ἐκ μέτρου δίδωσιν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα ; Θέλει δεῖξα ὅτι πάντες ἡμεῖς μέτρῳ τὴν τοῦ Πνεύματος ενέργεια ἐλάβομεν· Πνεῦμα γὰρ ἐνταῦθα τὴν ἐνέργει λέγει· αὕτη γάρ ἐστιν ἡ μεριζομένη· οὗτος δὲ ἀμ τρητον ἔχει καὶ ὁλόκληρον πᾶσαν τὴν ἐνέργειαν. Ε ἡ ἐνέργεια αὐτοῦ ἀμέτρητος, πολλῷ μᾶλλον ἢ οὐσί Ορᾷς καὶ τὸ Πνεῦμα ἄπειρον; Ο τοίνυν πᾶσαν τι Πνεύματος δεξάμενος τὴν ἐνέργειαν, ὁ τὰ τοῦ Θε εἰδὼς, ὁ λέγων, "Ο ἠκούσαμεν, λαλοῦμεν, καὶ ἑωράκαμεν, μαρτυρούμεν, πῶς ἂν εἴη δίκαιος ὑπ πτεύεσθαι; Οὐδὲν γάρ φησιν, ὃ μὴ τοῦ Θεοῦ ἐστι οὐδὲ ὁ μὴ τοῦ Πνεύματός ἐστι. Καὶ τέως περὶ τ Θεοῦ Λόγου οὐδὲν φθέγγεται, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ Πατρ [173] καὶ τοῦ Πνεύματος ἀξιόπιστον ποιεῖται τὴν δ δασκαλίαν. Ὅτι μὲν γὰρ Θεός ἐστιν, ᾔδεσαν, καὶ ὁ Πνεῦμά ἐστιν, ἐπίσταντο, εἰ καὶ μὴ τὴν προσήκο σαν περὶ αὐτοῦ δόξαν εἶχον· ὅτι μέντοι Υιός ἐστ: οὐκ ᾔδεσαν. Διὰ τοῦτο ἀεὶ ἐπὶ τὸν Πατέρα καὶ ἐπὶ Πνεῦμα καταφεύγει, ἐκεῖθεν πιστούμενος τὰ λεγ μενα. Ἐπεὶ ἐάν τις ταύτην ἀνελὼν τὴν αἰτίαν κα ἑαυτὸν ἐξετάσῃ τὸν λόγον, σφόδρα ἀποδέει τῆς ἀξί τοῦ Χριστοῦ. Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο ἀξιόπιστος αὐτο ἐπειδὴ τὴν τοῦ Πνεύματος ενέργειαν ἔχει· οὐ γ τῆς ἐκεῖθεν δεῖται βοηθείας, ἀλλ' αὐτός ἐστιν ἀρχι ἑαυτῷ. Τέως δὲ πρὸς τὴν ὑπόνοιαν τῶν ἀτελεστέρ φθέγγεται, ἀπὸ τῶν ταπεινῶν κατὰ μικρὸν αὐτο ἀναγαγεῖν βουλόμενος. Ταῦτα δὲ λέγω, ἵνα μὴ ἀπλι τὰ ἐν ταῖς Γραφαῖς κείμενα παρατρέχωμεν, ἀλ καὶ τὸν σκοπὸν τοῦ λέγοντος, καὶ τὴν ἀσθένειαν τι ἀκροατῶν, καὶ πολλὰ ἕτερα τὰ ἐν αὐταῖς καταμα θάνωμεν. Οὐ γὰρ πάντα ὡς βούλονται οι διδάσκα φθέγγονται, ἀλλὰ τὰ πολλὰ ὡς ἡ ἕξις τῶν ἀσθενο: των ἀπαιτεῖ. Διὸ καὶ Παῦλος λέγει· Οὐκ ηδυνήθ ὑμῖν λαλῆσαι ὡς πνευματικοῖς, ἀλλ' ὡς σας κοῖς. Γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα. Εβουλόμ μὲν γὰρ, φησίν, ὡς πνευματικοῖς λαλῆσαι, οὐκ τ νάμην δέ. Πῶς; Οὐκ ἐπειδὴ αὐτὸς ἀδυνάτως εἶχ ἀλλ' ἐπειδὴ ἐκεῖνοι οὐκ ἠδύναντο οὕτως ἀκοῦσ Οὕτω καὶ Ἰωάννης ἐβούλετο μεγάλα τινὰ διδάξαι το μαθητὰς, ἀλλ' οὐδέπω δέξασθαι ἠνείχοντο ἐκεῖνοι· τοῦτο τοῖς ταπεινοτέροις ἐνδιατρίβει μάλιστα. γ'. Χρή τοίνυν διερευνᾶσθαι μετὰ ἀκριβείας πάν Καὶ γὰρ ὅπλα ἐστὶ τὰ ἀπὸ τῶν Γραφῶν πνευματι 'Αλλ' ἂν μὴ εἰδῶμεν ἁρμόσαι τὰ ὅπλα, καὶ καθο: σαι καλῶς τοὺς μαθητάς, αὐτὰ μὲν ἔχει τὴν οἰκε ἰσχύν, τοὺς δεχομένους δὲ οὐδὲν ὠφελήσαι δύνατ θῶμεν γὰρ εἶναι θώρακα ἰσχυρὸν, καὶ κράνος ἀσπίδα, καὶ δόρυ· εἶτα λαβέτω τις ταῦτα τὰ ὅπ καὶ τὸν μὲν θώρακα περιτιθέτω τοῖς ποσὶ, τὸ δὲ κ νος, ἀντὶ τῆς κεφαλῆς, τῇ ὄψει, καὶ τὴν ἀσπίδα πρὸ τοῦ στήθους προβαλλέσθω, ἀλλὰ φιλονεικείτω γιαρτῆσαι τοῖς ποσίν· ἄρα δυνήσεταί τι τῶν ὅπ ἀπόνασθαι δ τούτων, ἀλλ' οὐχὶ καὶ βλαβήσετ Παντί που δῆλον. Αλλ' οὐ παρὰ τὴν ἀσθένειαν· ὅπλων, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἀπειρίαν τοῦ οὐκ εἰδότος τοῖς χρήσασθαι καλῶς. Οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν Γραφ ἂν τὴν τάξιν αὐτῶν συγχέωμεν, τὴν μὲν οἰκείαν αξ δύναμιν ἔξουσι καὶ οὕτως, ἡμᾶς δὲ οὐδὲν ὠφελήσοι Ταῦτα ἀεὶ καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ διαλεγόμενος δε οὐδὲν ἀνύω πλέον· καὶ γὰρ τοῖς βιωτικοῖς πάντα χρόνον προσηλωμένους ὑμᾶς ὁρῶ, τῶν πνευματι οὐδὲ ὄναρ μετέχοντες κ. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ βίος ἡμέληται, καὶ ὑπὲρ τῆς ἀληθείας ἀγωνιζόμενοι Η Morel πνευματι 6 Sic Savil. Μorel. ἀποτείνασθαι. οὐδένα λόγον ποιουμένους.

173 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTIΝΟΥ. όπου γε αὐτὸς πολλάκις καὶ ἐπὶ τοὺς προφήτας καὶ ἐπὶ τὰς Γραφὰς ἔρχεται; ὡς ὅταν λέγῃ, Ἐκεῖναί εἰ- σιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ. ῎Αρ' οὖν καὶ τῶν προφητῶν ἐλάττονα αὐτὸν εἶναι φήσομεν, ἐπειδὴ τὰς ἐκεῖθεν έλκει μαρτυρίας; Απαγε. Διὰ γὰρ τὴν τῶν ἀκουόντων ἀσθένειαν οὕτω μεθοδεύει τὸν λόγον, καὶ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀκηκοώς φησι λαλεῖν ἅπερ ἐλάλει, οὐχ ὡς διδασκάλου δεόμενος, ἀλλ᾽ ἵνα ἐκεῖνοι πιστεύ σωσι μηδὲν εἶναι ψεῦδος τῶν λεγομένων. Ο δὲ λέγει Ἰωάννης, τοιοῦτόν ἐστιν· Ἐγὼ δέομαι ἀκοῦσαι τῶν παρ' ἐκείνου. Ανωθεν γὰρ ἔρχεται, τὰ ἐκεῖθεν ἀπαγ- γέλλων, ἃ μόνος αὐτὸς οἶδε σαφῶς· τὸ γὰρ, Εώρακε καὶ ἤκουσε, τοῦτό ἐστι δηλοῦντος. Καὶ τὴν μαρτυ- γίαν αὐτοῦ οὐδεὶς λαμβάνει. ο d Καίτοι καὶ μαθητας εἶχε, καὶ πολλοὶ προσεῖχον τοῖς λεγομένοις. Πῶς οὖν φησιν, ὅτι οὐδείς; Τοῦτο ἀντὶ τοῦ, ὀλίγοι, εἴρηται νῦν· ἐπειδὴ εἰ μηδένα ἔλεγε, πῶς επήγαγεν, Ὁ λαβὼν αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν, ἐσφρά γισεν ὅτι ὁ θεὸς ἀληθῆς ἐστιν; Ενταῦθα καὶ τῶν ἰδίων καθάπτεται μαθητῶν, ὡς οὐ σφόδρα μελλόντων αὐτῷ πιστεύειν τέως. Οτι γὰρ οὐδὲ μετὰ ταῦτα ἐπί- στοῦσαν αὐτῷ τὰ ῥήματα, δῆλον καὶ ἐκ τῶν μετέπειτα δεχθέντων. Διὰ τοῦτο γὰρ αὐτοὺς [172] καὶ δεσμο τήριον οἰκῶν ἐκεῖθεν ἔπεμψε πρὸς αὐτὸν, ἵνα αὐτῷ συνδήσῃ μᾶλλον. Οἱ δὲ καὶ τότε μόλις ἐπίστευον, ὅπερ δὴ καὶ ὁ Χριστὸς αἰνιττόμενος εἶπε· Καὶ μακάριος δι' ἐὰν μὴ σκανδαλισθῇ ἐν ἐμοί. Δι' οὐδὲν τοίνυν ἕτερον εἶπε, Καὶ τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ οὐδεὶς λαμ- βάνει, ἢ τοὺς μαθητὰς ἀσφαλιζόμενος τοὺς ἑαυτοῦ, καὶ μονονουχὶ λέγων· μὴ ἐπειδὴ μέλλουσιν αὐτῷ ὀλί γοι τέως πιστεύειν, διὰ τοῦτο ψευδή νομίσητε ο εἶναι τὰ λεγόμενα· Α γὰρ ἑώρακε, μαρτυρεί, φησί. Ταῦτα δὲ λέγει ἅμα καὶ τῆς Ἰουδαϊκῆς καθαπτόμενος ἀναι σθησίας. Ὅπερ οὖν καὶ ὁ Εὐαγγελιστὴς ἀρχόμενος α ἐπετίμησεν αὐτοῖς, οὕτω λέγων, ὅτι Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον. Τοῦτο δὲ οὐκ αὐτοῦ ἔγκλημα, ἀλλὰ τῶν μὴ δεξαμένων κατηγορία. Ο λα- βὼν αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν ἐσφράγισεν, ὅτι ὁ Θεὸς αληθής ἐστιν. Ἐνταῦθα αὐτοὺς καὶ φοβεῖ· δείκνυσι γὰρ, ὅτι ὁ μὴ τούτῳ πιστεύων, οὐκ αὐτῷ μόνον, ἀλλά καὶ τῷ Πατρὶ ἀπιστεῖ. Διὸ καὶ ἐπάγει· Ὃς γὰρ ἀπ έστειλεν ὁ Θεὸς, τὰ ῥήματα τοῦ Θεοῦ λαλεῖ. Ἐπεὶ οὖν τὰ ἐκείνου φθέγγεται ὅ τε πιστεύων, ὅ τε ἀπιστῶν, ἐκείνῳ καὶ πιστεύει καὶ ἀπιστεῖ. Τὸ δὲ Ἑσφράγισεν, ἔδειξεν ἐστίν. Οὕτως εἰπὼν καὶ ἔτι αὔξων τὸν φόβον, προστίθησιν· “Οτι ὁ Θεὸς ἀληθῆς ἐστι· δεικνύς, ὡς ἂν ἄλλως τις ἀπιστήσειε τούτῳ, εἰ μὴ ψεῦδος κατα- γνοίη τοῦ πέμψαντος αὐτὸν Θεοῦ. Ἐπεὶ τοίνυν οὐδὲν ἐκτὸς τῶν τοῦ Πατρὸς λέγει, ἀλλὰ πάντα τὰ ἐκείνου, ὁ παρακούων τούτου, τοῦ πέμψαντος παρήκουσεν. Ορᾶς πῶς αὐτοὺς καὶ διὰ τούτων καταπλήττει; Τέως γὰρ οὐδὲν μέγα ἐνόμιζον εἶναι παρακοῦσαι τοῦ Χρι στοῦ. Διὰ τοῦτο τηλικοῦτον κίνδυνον ἐπεκρέμασε τοῖς ἀπίστοις, ἵνα μάθωσιν, ὅτι αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ παρα- κούουσιν οἱ τοῦ Χριστοῦ παρακούοντες. Εἶτα καὶ ἐπ- εξέρχεται τῷ λόγῳ τούτῳ, πρὸς τὸ ταπεινὸν τῆς δια- νοίας 1 αὐτῶν καταβαίνων καὶ λέγων· Οὐ γὰρ ἐκ μέ τρου δίδωσιν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα. Πάλιν, ὅπερ ἔφην, ἐπὶ τὸ ταπεινότερον ἄγει τὸν λόγον, ποικίλλων αὐτὸν καὶ εὐπαράδεκτον ποιῶν τοῖς ἀκούουσι τότε. Οὐ γὰρ ἦν ἄλλως ἐπᾶραι καὶ αὐξῆσαι τὴν φόβον. Εἰ μὲν γὰρ τι περὶ αὐτοῦ εἶπε μέγα καὶ ὑψηλὸν, οὐκ ἂν ἐπίστευ • Ali ἐκ τῶν μετὰ ταῦτα. Mox Morel. διὰ τοῦτο οὖν ἐκεῖ γος. ὁ Ἐμοί. Καὶ διὰ τοῦτο καὶ νῦν ἔλεγε. καὶ τήν, sic Sa- vii. Paulo post Morel. μονονουχὶ ἀπολογούμενος. c Savil. νομίσητε. Morel. νομίσαι Ibid. Savil. & γὰρ ἑώρακε λαλεῖ. Ταῦτα δέ. d Morel ὥσπερ οὖν καὶ τοῦ Εὐαγγελίου ἀρχό μενος. • Savil. τὸν φόβον, φησὶν ὅτι. f Savil. πρὸς τὸ μέτρον τῆς ἀσθενείας. σαν, ἀλλὰ καὶ κατεφρόνησαν ἄν. Διὰ τοῦτο ἐπὶ τὸ Πατέρα ἀνάγει τὸ πᾶν, πάλιν ὡς περὶ ἀνθρώπου το Χριστοῦ τέως διαλεγόμενος. Τί δέ ἐστιν ὁ φησιν, Οι ἐκ μέτρου δίδωσιν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα ; Θέλει δεῖξα ὅτι πάντες ἡμεῖς μέτρῳ τὴν τοῦ Πνεύματος ενέργεια ἐλάβομεν· Πνεῦμα γὰρ ἐνταῦθα τὴν ἐνέργει λέγει· αὕτη γάρ ἐστιν ἡ μεριζομένη· οὗτος δὲ ἀμ τρητον ἔχει καὶ ὁλόκληρον πᾶσαν τὴν ἐνέργειαν. Ε ἡ ἐνέργεια αὐτοῦ ἀμέτρητος, πολλῷ μᾶλλον ἢ οὐσί Ορᾷς καὶ τὸ Πνεῦμα ἄπειρον; Ο τοίνυν πᾶσαν τι Πνεύματος δεξάμενος τὴν ἐνέργειαν, ὁ τὰ τοῦ Θε εἰδὼς, ὁ λέγων, "Ο ἠκούσαμεν, λαλοῦμεν, καὶ ἑωράκαμεν, μαρτυρούμεν, πῶς ἂν εἴη δίκαιος ὑπ πτεύεσθαι; Οὐδὲν γάρ φησιν, ὃ μὴ τοῦ Θεοῦ ἐστι οὐδὲ ὁ μὴ τοῦ Πνεύματός ἐστι. Καὶ τέως περὶ τ Θεοῦ Λόγου οὐδὲν φθέγγεται, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ Πατρ [173] καὶ τοῦ Πνεύματος ἀξιόπιστον ποιεῖται τὴν δ δασκαλίαν. Ὅτι μὲν γὰρ Θεός ἐστιν, ᾔδεσαν, καὶ ὁ Πνεῦμά ἐστιν, ἐπίσταντο, εἰ καὶ μὴ τὴν προσήκο σαν περὶ αὐτοῦ δόξαν εἶχον· ὅτι μέντοι Υιός ἐστ: οὐκ ᾔδεσαν. Διὰ τοῦτο ἀεὶ ἐπὶ τὸν Πατέρα καὶ ἐπὶ Πνεῦμα καταφεύγει, ἐκεῖθεν πιστούμενος τὰ λεγ μενα. Ἐπεὶ ἐάν τις ταύτην ἀνελὼν τὴν αἰτίαν κα ἑαυτὸν ἐξετάσῃ τὸν λόγον, σφόδρα ἀποδέει τῆς ἀξί τοῦ Χριστοῦ. Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο ἀξιόπιστος αὐτο ἐπειδὴ τὴν τοῦ Πνεύματος ενέργειαν ἔχει· οὐ γ τῆς ἐκεῖθεν δεῖται βοηθείας, ἀλλ' αὐτός ἐστιν ἀρχι ἑαυτῷ. Τέως δὲ πρὸς τὴν ὑπόνοιαν τῶν ἀτελεστέρ φθέγγεται, ἀπὸ τῶν ταπεινῶν κατὰ μικρὸν αὐτο ἀναγαγεῖν βουλόμενος. Ταῦτα δὲ λέγω, ἵνα μὴ ἀπλι τὰ ἐν ταῖς Γραφαῖς κείμενα παρατρέχωμεν, ἀλ καὶ τὸν σκοπὸν τοῦ λέγοντος, καὶ τὴν ἀσθένειαν τι ἀκροατῶν, καὶ πολλὰ ἕτερα τὰ ἐν αὐταῖς καταμα θάνωμεν. Οὐ γὰρ πάντα ὡς βούλονται οι διδάσκα φθέγγονται, ἀλλὰ τὰ πολλὰ ὡς ἡ ἕξις τῶν ἀσθενο: των ἀπαιτεῖ. Διὸ καὶ Παῦλος λέγει· Οὐκ ηδυνήθ ὑμῖν λαλῆσαι ὡς πνευματικοῖς, ἀλλ' ὡς σας κοῖς. Γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα. Εβουλόμ μὲν γὰρ, φησίν, ὡς πνευματικοῖς λαλῆσαι, οὐκ τ νάμην δέ. Πῶς; Οὐκ ἐπειδὴ αὐτὸς ἀδυνάτως εἶχ ἀλλ' ἐπειδὴ ἐκεῖνοι οὐκ ἠδύναντο οὕτως ἀκοῦσ Οὕτω καὶ Ἰωάννης ἐβούλετο μεγάλα τινὰ διδάξαι το μαθητὰς, ἀλλ' οὐδέπω δέξασθαι ἠνείχοντο ἐκεῖνοι· τοῦτο τοῖς ταπεινοτέροις ἐνδιατρίβει μάλιστα. γ'. Χρή τοίνυν διερευνᾶσθαι μετὰ ἀκριβείας πάν Καὶ γὰρ ὅπλα ἐστὶ τὰ ἀπὸ τῶν Γραφῶν πνευματι 'Αλλ' ἂν μὴ εἰδῶμεν ἁρμόσαι τὰ ὅπλα, καὶ καθο: σαι καλῶς τοὺς μαθητάς, αὐτὰ μὲν ἔχει τὴν οἰκε ἰσχύν, τοὺς δεχομένους δὲ οὐδὲν ὠφελήσαι δύνατ θῶμεν γὰρ εἶναι θώρακα ἰσχυρὸν, καὶ κράνος ἀσπίδα, καὶ δόρυ· εἶτα λαβέτω τις ταῦτα τὰ ὅπ καὶ τὸν μὲν θώρακα περιτιθέτω τοῖς ποσὶ, τὸ δὲ κ νος, ἀντὶ τῆς κεφαλῆς, τῇ ὄψει, καὶ τὴν ἀσπίδα πρὸ τοῦ στήθους προβαλλέσθω, ἀλλὰ φιλονεικείτω γιαρτῆσαι τοῖς ποσίν· ἄρα δυνήσεταί τι τῶν ὅπ ἀπόνασθαι δ τούτων, ἀλλ' οὐχὶ καὶ βλαβήσετ Παντί που δῆλον. Αλλ' οὐ παρὰ τὴν ἀσθένειαν· ὅπλων, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἀπειρίαν τοῦ οὐκ εἰδότος τοῖς χρήσασθαι καλῶς. Οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν Γραφ ἂν τὴν τάξιν αὐτῶν συγχέωμεν, τὴν μὲν οἰκείαν αξ δύναμιν ἔξουσι καὶ οὕτως, ἡμᾶς δὲ οὐδὲν ὠφελήσοι Ταῦτα ἀεὶ καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ διαλεγόμενος δε οὐδὲν ἀνύω πλέον· καὶ γὰρ τοῖς βιωτικοῖς πάντα χρόνον προσηλωμένους ὑμᾶς ὁρῶ, τῶν πνευματι οὐδὲ ὄναρ μετέχοντες κ. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ βίος ἡμέληται, καὶ ὑπὲρ τῆς ἀληθείας ἀγωνιζόμενοι Η Morel πνευματι 6 Sic Savil. Μorel. ἀποτείνασθαι. οὐδένα λόγον ποιουμένους.

173 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTIΝΟΥ. όπου γε αὐτὸς πολλάκις καὶ ἐπὶ τοὺς προφήτας καὶ ἐπὶ τὰς Γραφὰς ἔρχεται; ὡς ὅταν λέγῃ, Ἐκεῖναί εἰ- σιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ. ῎Αρ' οὖν καὶ τῶν προφητῶν ἐλάττονα αὐτὸν εἶναι φήσομεν, ἐπειδὴ τὰς ἐκεῖθεν έλκει μαρτυρίας; Απαγε. Διὰ γὰρ τὴν τῶν ἀκουόντων ἀσθένειαν οὕτω μεθοδεύει τὸν λόγον, καὶ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀκηκοώς φησι λαλεῖν ἅπερ ἐλάλει, οὐχ ὡς διδασκάλου δεόμενος, ἀλλ᾽ ἵνα ἐκεῖνοι πιστεύ σωσι μηδὲν εἶναι ψεῦδος τῶν λεγομένων. Ο δὲ λέγει Ἰωάννης, τοιοῦτόν ἐστιν· Ἐγὼ δέομαι ἀκοῦσαι τῶν παρ' ἐκείνου. Ανωθεν γὰρ ἔρχεται, τὰ ἐκεῖθεν ἀπαγ- γέλλων, ἃ μόνος αὐτὸς οἶδε σαφῶς· τὸ γὰρ, Εώρακε καὶ ἤκουσε, τοῦτό ἐστι δηλοῦντος. Καὶ τὴν μαρτυ- γίαν αὐτοῦ οὐδεὶς λαμβάνει. ο d Καίτοι καὶ μαθητας εἶχε, καὶ πολλοὶ προσεῖχον τοῖς λεγομένοις. Πῶς οὖν φησιν, ὅτι οὐδείς; Τοῦτο ἀντὶ τοῦ, ὀλίγοι, εἴρηται νῦν· ἐπειδὴ εἰ μηδένα ἔλεγε, πῶς επήγαγεν, Ὁ λαβὼν αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν, ἐσφρά γισεν ὅτι ὁ θεὸς ἀληθῆς ἐστιν; Ενταῦθα καὶ τῶν ἰδίων καθάπτεται μαθητῶν, ὡς οὐ σφόδρα μελλόντων αὐτῷ πιστεύειν τέως. Οτι γὰρ οὐδὲ μετὰ ταῦτα ἐπί- στοῦσαν αὐτῷ τὰ ῥήματα, δῆλον καὶ ἐκ τῶν μετέπειτα δεχθέντων. Διὰ τοῦτο γὰρ αὐτοὺς [172] καὶ δεσμο τήριον οἰκῶν ἐκεῖθεν ἔπεμψε πρὸς αὐτὸν, ἵνα αὐτῷ συνδήσῃ μᾶλλον. Οἱ δὲ καὶ τότε μόλις ἐπίστευον, ὅπερ δὴ καὶ ὁ Χριστὸς αἰνιττόμενος εἶπε· Καὶ μακάριος δι' ἐὰν μὴ σκανδαλισθῇ ἐν ἐμοί. Δι' οὐδὲν τοίνυν ἕτερον εἶπε, Καὶ τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ οὐδεὶς λαμ- βάνει, ἢ τοὺς μαθητὰς ἀσφαλιζόμενος τοὺς ἑαυτοῦ, καὶ μονονουχὶ λέγων· μὴ ἐπειδὴ μέλλουσιν αὐτῷ ὀλί γοι τέως πιστεύειν, διὰ τοῦτο ψευδή νομίσητε ο εἶναι τὰ λεγόμενα· Α γὰρ ἑώρακε, μαρτυρεί, φησί. Ταῦτα δὲ λέγει ἅμα καὶ τῆς Ἰουδαϊκῆς καθαπτόμενος ἀναι σθησίας. Ὅπερ οὖν καὶ ὁ Εὐαγγελιστὴς ἀρχόμενος α ἐπετίμησεν αὐτοῖς, οὕτω λέγων, ὅτι Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον. Τοῦτο δὲ οὐκ αὐτοῦ ἔγκλημα, ἀλλὰ τῶν μὴ δεξαμένων κατηγορία. Ο λα- βὼν αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν ἐσφράγισεν, ὅτι ὁ Θεὸς αληθής ἐστιν. Ἐνταῦθα αὐτοὺς καὶ φοβεῖ· δείκνυσι γὰρ, ὅτι ὁ μὴ τούτῳ πιστεύων, οὐκ αὐτῷ μόνον, ἀλλά καὶ τῷ Πατρὶ ἀπιστεῖ. Διὸ καὶ ἐπάγει· Ὃς γὰρ ἀπ έστειλεν ὁ Θεὸς, τὰ ῥήματα τοῦ Θεοῦ λαλεῖ. Ἐπεὶ οὖν τὰ ἐκείνου φθέγγεται ὅ τε πιστεύων, ὅ τε ἀπιστῶν, ἐκείνῳ καὶ πιστεύει καὶ ἀπιστεῖ. Τὸ δὲ Ἑσφράγισεν, ἔδειξεν ἐστίν. Οὕτως εἰπὼν καὶ ἔτι αὔξων τὸν φόβον, προστίθησιν· “Οτι ὁ Θεὸς ἀληθῆς ἐστι· δεικνύς, ὡς ἂν ἄλλως τις ἀπιστήσειε τούτῳ, εἰ μὴ ψεῦδος κατα- γνοίη τοῦ πέμψαντος αὐτὸν Θεοῦ. Ἐπεὶ τοίνυν οὐδὲν ἐκτὸς τῶν τοῦ Πατρὸς λέγει, ἀλλὰ πάντα τὰ ἐκείνου, ὁ παρακούων τούτου, τοῦ πέμψαντος παρήκουσεν. Ορᾶς πῶς αὐτοὺς καὶ διὰ τούτων καταπλήττει; Τέως γὰρ οὐδὲν μέγα ἐνόμιζον εἶναι παρακοῦσαι τοῦ Χρι στοῦ. Διὰ τοῦτο τηλικοῦτον κίνδυνον ἐπεκρέμασε τοῖς ἀπίστοις, ἵνα μάθωσιν, ὅτι αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ παρα- κούουσιν οἱ τοῦ Χριστοῦ παρακούοντες. Εἶτα καὶ ἐπ- εξέρχεται τῷ λόγῳ τούτῳ, πρὸς τὸ ταπεινὸν τῆς δια- νοίας 1 αὐτῶν καταβαίνων καὶ λέγων· Οὐ γὰρ ἐκ μέ τρου δίδωσιν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα. Πάλιν, ὅπερ ἔφην, ἐπὶ τὸ ταπεινότερον ἄγει τὸν λόγον, ποικίλλων αὐτὸν καὶ εὐπαράδεκτον ποιῶν τοῖς ἀκούουσι τότε. Οὐ γὰρ ἦν ἄλλως ἐπᾶραι καὶ αὐξῆσαι τὴν φόβον. Εἰ μὲν γὰρ τι περὶ αὐτοῦ εἶπε μέγα καὶ ὑψηλὸν, οὐκ ἂν ἐπίστευ • Ali ἐκ τῶν μετὰ ταῦτα. Mox Morel. διὰ τοῦτο οὖν ἐκεῖ γος. ὁ Ἐμοί. Καὶ διὰ τοῦτο καὶ νῦν ἔλεγε. καὶ τήν, sic Sa- vii. Paulo post Morel. μονονουχὶ ἀπολογούμενος. c Savil. νομίσητε. Morel. νομίσαι Ibid. Savil. & γὰρ ἑώρακε λαλεῖ. Ταῦτα δέ. d Morel ὥσπερ οὖν καὶ τοῦ Εὐαγγελίου ἀρχό μενος. • Savil. τὸν φόβον, φησὶν ὅτι. f Savil. πρὸς τὸ μέτρον τῆς ἀσθενείας. σαν, ἀλλὰ καὶ κατεφρόνησαν ἄν. Διὰ τοῦτο ἐπὶ τὸ Πατέρα ἀνάγει τὸ πᾶν, πάλιν ὡς περὶ ἀνθρώπου το Χριστοῦ τέως διαλεγόμενος. Τί δέ ἐστιν ὁ φησιν, Οι ἐκ μέτρου δίδωσιν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα ; Θέλει δεῖξα ὅτι πάντες ἡμεῖς μέτρῳ τὴν τοῦ Πνεύματος ενέργεια ἐλάβομεν· Πνεῦμα γὰρ ἐνταῦθα τὴν ἐνέργει λέγει· αὕτη γάρ ἐστιν ἡ μεριζομένη· οὗτος δὲ ἀμ τρητον ἔχει καὶ ὁλόκληρον πᾶσαν τὴν ἐνέργειαν. Ε ἡ ἐνέργεια αὐτοῦ ἀμέτρητος, πολλῷ μᾶλλον ἢ οὐσί Ορᾷς καὶ τὸ Πνεῦμα ἄπειρον; Ο τοίνυν πᾶσαν τι Πνεύματος δεξάμενος τὴν ἐνέργειαν, ὁ τὰ τοῦ Θε εἰδὼς, ὁ λέγων, "Ο ἠκούσαμεν, λαλοῦμεν, καὶ ἑωράκαμεν, μαρτυρούμεν, πῶς ἂν εἴη δίκαιος ὑπ πτεύεσθαι; Οὐδὲν γάρ φησιν, ὃ μὴ τοῦ Θεοῦ ἐστι οὐδὲ ὁ μὴ τοῦ Πνεύματός ἐστι. Καὶ τέως περὶ τ Θεοῦ Λόγου οὐδὲν φθέγγεται, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ Πατρ [173] καὶ τοῦ Πνεύματος ἀξιόπιστον ποιεῖται τὴν δ δασκαλίαν. Ὅτι μὲν γὰρ Θεός ἐστιν, ᾔδεσαν, καὶ ὁ Πνεῦμά ἐστιν, ἐπίσταντο, εἰ καὶ μὴ τὴν προσήκο σαν περὶ αὐτοῦ δόξαν εἶχον· ὅτι μέντοι Υιός ἐστ: οὐκ ᾔδεσαν. Διὰ τοῦτο ἀεὶ ἐπὶ τὸν Πατέρα καὶ ἐπὶ Πνεῦμα καταφεύγει, ἐκεῖθεν πιστούμενος τὰ λεγ μενα. Ἐπεὶ ἐάν τις ταύτην ἀνελὼν τὴν αἰτίαν κα ἑαυτὸν ἐξετάσῃ τὸν λόγον, σφόδρα ἀποδέει τῆς ἀξί τοῦ Χριστοῦ. Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο ἀξιόπιστος αὐτο ἐπειδὴ τὴν τοῦ Πνεύματος ενέργειαν ἔχει· οὐ γ τῆς ἐκεῖθεν δεῖται βοηθείας, ἀλλ' αὐτός ἐστιν ἀρχι ἑαυτῷ. Τέως δὲ πρὸς τὴν ὑπόνοιαν τῶν ἀτελεστέρ φθέγγεται, ἀπὸ τῶν ταπεινῶν κατὰ μικρὸν αὐτο ἀναγαγεῖν βουλόμενος. Ταῦτα δὲ λέγω, ἵνα μὴ ἀπλι τὰ ἐν ταῖς Γραφαῖς κείμενα παρατρέχωμεν, ἀλ καὶ τὸν σκοπὸν τοῦ λέγοντος, καὶ τὴν ἀσθένειαν τι ἀκροατῶν, καὶ πολλὰ ἕτερα τὰ ἐν αὐταῖς καταμα θάνωμεν. Οὐ γὰρ πάντα ὡς βούλονται οι διδάσκα φθέγγονται, ἀλλὰ τὰ πολλὰ ὡς ἡ ἕξις τῶν ἀσθενο: των ἀπαιτεῖ. Διὸ καὶ Παῦλος λέγει· Οὐκ ηδυνήθ ὑμῖν λαλῆσαι ὡς πνευματικοῖς, ἀλλ' ὡς σας κοῖς. Γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα. Εβουλόμ μὲν γὰρ, φησίν, ὡς πνευματικοῖς λαλῆσαι, οὐκ τ νάμην δέ. Πῶς; Οὐκ ἐπειδὴ αὐτὸς ἀδυνάτως εἶχ ἀλλ' ἐπειδὴ ἐκεῖνοι οὐκ ἠδύναντο οὕτως ἀκοῦσ Οὕτω καὶ Ἰωάννης ἐβούλετο μεγάλα τινὰ διδάξαι το μαθητὰς, ἀλλ' οὐδέπω δέξασθαι ἠνείχοντο ἐκεῖνοι· τοῦτο τοῖς ταπεινοτέροις ἐνδιατρίβει μάλιστα. γ'. Χρή τοίνυν διερευνᾶσθαι μετὰ ἀκριβείας πάν Καὶ γὰρ ὅπλα ἐστὶ τὰ ἀπὸ τῶν Γραφῶν πνευματι 'Αλλ' ἂν μὴ εἰδῶμεν ἁρμόσαι τὰ ὅπλα, καὶ καθο: σαι καλῶς τοὺς μαθητάς, αὐτὰ μὲν ἔχει τὴν οἰκε ἰσχύν, τοὺς δεχομένους δὲ οὐδὲν ὠφελήσαι δύνατ θῶμεν γὰρ εἶναι θώρακα ἰσχυρὸν, καὶ κράνος ἀσπίδα, καὶ δόρυ· εἶτα λαβέτω τις ταῦτα τὰ ὅπ καὶ τὸν μὲν θώρακα περιτιθέτω τοῖς ποσὶ, τὸ δὲ κ νος, ἀντὶ τῆς κεφαλῆς, τῇ ὄψει, καὶ τὴν ἀσπίδα πρὸ τοῦ στήθους προβαλλέσθω, ἀλλὰ φιλονεικείτω γιαρτῆσαι τοῖς ποσίν· ἄρα δυνήσεταί τι τῶν ὅπ ἀπόνασθαι δ τούτων, ἀλλ' οὐχὶ καὶ βλαβήσετ Παντί που δῆλον. Αλλ' οὐ παρὰ τὴν ἀσθένειαν· ὅπλων, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἀπειρίαν τοῦ οὐκ εἰδότος τοῖς χρήσασθαι καλῶς. Οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν Γραφ ἂν τὴν τάξιν αὐτῶν συγχέωμεν, τὴν μὲν οἰκείαν αξ δύναμιν ἔξουσι καὶ οὕτως, ἡμᾶς δὲ οὐδὲν ὠφελήσοι Ταῦτα ἀεὶ καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ διαλεγόμενος δε οὐδὲν ἀνύω πλέον· καὶ γὰρ τοῖς βιωτικοῖς πάντα χρόνον προσηλωμένους ὑμᾶς ὁρῶ, τῶν πνευματι οὐδὲ ὄναρ μετέχοντες κ. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ βίος ἡμέληται, καὶ ὑπὲρ τῆς ἀληθείας ἀγωνιζόμενοι Η Morel πνευματι 6 Sic Savil. Μorel. ἀποτείνασθαι. οὐδένα λόγον ποιουμένους.

175 IN JOANNEM HOMIL. XXXI. al. XXX. πολλὴν ἔχομεν τὴν ἰσχὺν, ἀλλὰ καταγέλαστοι γινόμεθα, καὶ παρ' Έλλησι, καὶ παρὰ Ἰουδαίοις, καὶ παρὰ αἱρε- τικοῖς. Καὶ εἰ μὲν καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ἀμελοῦντες, τὴν αὐτὴν καὶ ἐνταῦθα ῥαθυμίαν ἐπεδείκνυσθε, ἦν μὲν οὐδὲ οὕτως ἀπολογίας ἄξιον τὸ γινόμενον. Νυνὶ δὲ ἐν μὲν τοῖς βιωτικοῖς ἕκαστος ξίφους ἐστὶ τομώτερος, καὶ οἱ τὰς τέχνας μετιόντες, καὶ οἱ τὰ πολιτικά πράττοντες [174] πράγματα· ἐν δὲ τοῖς ἀναγκαίοις καὶ πνευματικοῖς, πάντων ἐσμὲν ῥᾳθυμότεροι ", τοῖς μὲν παρέργοις ὡς ἔργοις κεχρημένοι, ἃ δὲ πάντων ἔργων ἀναγκαιότερα τίθεσθαι ἐχρῆν, ταῦτα οὐδὲ πάρω εργα εἶναι νομίζοντες. Η οὐκ ἴστε ὅτι οὐ διὰ τοὺς πρώτους ἀνθρώπους μόνον ἐγράφη τὰ γραφέντα, ἀλλὰ καὶ δι' ἡμᾶς Β ; Οὐκ ἀκούεις τοῦ Παύλου λέγοντος, ὅτι Ταῦτα δὲ εἰς νουθεσίαν ἡμῶν ἐγράφη, εἰς οὓς τὰ τέλη τῶν αἰώνων κατήντησαν· ἵνα διὰ τῆς ὑπομονῆς καὶ τῆς παρακλήσεως τῶν Γραφῶν τὴν ἐλπίδα ἔχωμεν; Καὶ οἶδα μὲν εἰκῇ λέγων· πλὴν οὐ • Sic Savil. Murel. ἀθυμότεροι. Quidam alii ὑπτιώτεροι. • Quidam δι' ὑμᾶς. ΟΜΙΛΙΑ Ο Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν, καὶ πάντα δέδωκεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Ὁ πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν, ἔχει ζωὴν αἰώνιον· ὁ δὲ ἀπιστῶν τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μένει ἐπ' αὐτόν. α'. Πολὺ τῆς συγκαταβάσεως τὸ κέρδος ἐν ἅπασι δεί κνυται πράγμασιν. Οὕτω τὰς τέχνας κατωρθώσαμεν, οὐκ ἀθρον παρὰ τῶν διδασκάλων πάντα μανθάνοντες· οὕτω πόλεις έδειμάμεθα, ηρέμα καὶ κατὰ μικρὸν αὐτ τὰς συνιστῶντες· οὕτω τὴν ζωὴν διακρατούμεν τὴν ἡμετέραν. Καὶ μὴ θαυμάσῃς εἰ ἐπὶ τῶν βιωτικῶν τὸ πράγμα τοσαύτην ἔχει τὴν ἰσχύν, ὅπου γε καὶ ἐν τοῖς πνευματικοῖς πολλὴν ἄν τις εὕροι ταύτης τῆς σοφίας οὖσαν τὴν δύναμιν. Οὕτω γὰρ καὶ ἡδυνήθησαν ἀπαλ λαγῆναι τῆς εἰδωλολατρείας Ἰουδαῖοι, ηρέμα καὶ κατὰ μικρὸν ἐναγόμενοι, καὶ μηδὲν ἐξ ἀρχῆς ὑψηλὸν ἀκούον τες, μήτε δογμάτων, μήτε πολιτείας ἕνεκεν. Οὕτω μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν, ὅτε καὶ ὑψηλοτέ. ρων δογμάτων ὁ καιρὸς ἦν, ἅπαντας προσήγοντο οἱ ἀπόστολοι, οὐδὲν ἐκ πρώτης ὑψηλὸν φθεγγόμενοι. Οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς τοῖς πλείοσι διελέγετο παρὰ τὴν [175] ἀρχήν. Οὕτω καὶ Ἰωάννης ἐποίησε νῦν, ὡς περὶ ἀνθρώπου διαλεγόμενός τινος θαυμαστοῦ, καὶ τὰ ὑψηλὰ συνεσκιασμένως παρεντιθείς. Αρχόμενος γοῦν οὕτως ἔλεγεν· Οὐ δύναται ἄνθρωπος ἀφ' ἑαυτοῦ λαμβάνειν οὐδέν. Εἶτα ύψηλόν τι συνάψας καὶ εἰπὼν, Ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐρχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστὶ, πάλιν εἰς τὰ ταπεινὰ τὸν λόγον κατάγει, λέγων άλλα σε πολλά, καὶ ὅτι, Οὐ γὰρ ἐκ μέτρου δίδωσιν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα· εἶτα b ἐπάγει, λέγων· Ὁ Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν, καὶ πάντα δέδωκεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Εἶτα καὶ εἰδὼς ἀπὸ τοῦ λόγου τῆς κολάσεως γινομένην τὴν δησιν c, καὶ οὐχ οὕτω τῇ τῶν χρηστῶν ἐπαγγε λία τοὺς πολλοὺς ἐπαγομένους, ὡς τῇ τῶν φοβερών ἀπειλῇ, ἐνταῦθα κατακλείει τὸν λόγον λοιπὸν, καὶ φη- σίν· Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, ἔχει ζωὴν αἰώνιον· ὁ δὲ ἀπειθῶν τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μένει ἐπ' αὐτόν. Πάλιν κἀνταῦθα δ ἐπὶ τὸν Πατέρα ἀνάγει τὸν τῆς κολάσεως λόγον. Οὐ γὰρ εἶπεν, ἡ ὀργὴ τοῦ Υἱοῦ, καίτοι γε αὐτός ἐστιν ὁ κριτής· ἀλλὰ τὴν Πατέρα αὐτοῖς ἐπέστησε, μᾶλλον σβήσαι βουλόμενος. Αρα οὖν ἀρκεῖ τὸ πιστεῦσαι εἰς των Υιόν, φησί, πρὸς τὸ ζωὴν ἔχειν αἰώνιον; Ούδα- μῶς. Καὶ ἄκουε τοῦ Χριστοῦ τοῦτο δεικνύντος και λέγοντος· Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε, εἰσε 170 παύσομαι λέγων. Τοῦτο γὰρ ποιῶν ἀπολογήσομαι τῷ Θεῷ, κἂν μηδεὶς ὁ ἀκούων ᾖ. Ο μὲν γὰρ τοῖς προσ- έχουσι λέγων, έχει παραμυθίαν τοῦ λέγειν τὴν πειθὼ τῶν ἀκροωμένων· ὁ δὲ συνεχῶς λέγων, καὶ μὴ ἀκουό μενος, εἶτα οὐ παυόμενος τοῦ λέγειν, πλείονος ἂν εἴη τιμῆς ἄξιος, διὰ τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν. καὶ μηδενὸς προσέχοντος, τὸ αὐτοῦ πᾶν πληρῶν. 'Αλλ' όμως εἰ καὶ ἡμῖν ὁ μισθὸς μείζων ἐκ τῆς ὑμετέρας παρα- κοῆς, ὅμως ἐπιθυμοῦμεν τοῦτον ἐλαττωθῆναι μᾶλλον, καὶ τὴν ὑμετέραν αυξηθῆναι σωτηρίαν, μισθὸν μέγαν τὴν ὑμετέραν εὐδοκίμησιν εἶναι νομίζοντες. Καὶ ταῦτα λέγομεν νῦν, οὐχ ἵνα ἐπαχθῆ καὶ βαρὺν ποιή- σωμεν τὸν λόγον, ἀλλ᾽ ἵνα τὴν ἀλγηδόνα ὑμῖν ἐπιδεί ξωμεν ο, ἣν ἔχομεν διὰ τὴν ὑμετέραν ῥαθυμίαν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἀπαλλαγέντας, τῆς πνευματι τῆς ἔχεσθαι σπουδῆς, καὶ τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν ἐπι- τυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Υποδείξωμεν Savil. et cod. 706, rectius. ΛΑ'. εἰς τὸ Πνεῦμα δὲ βλασφημία ἀρκεῖ καὶ μόνη εἰς γέεν ναν ἐμβαλεῖν. f Καὶ τί λέγω περί μέρους δόγματος; Κἂν γὰρ εἰς τὸν Πατέρα τις καὶ τὸν Υἱὸν ὀρθῶς πιστεύσῃ, καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, βίον δὲ μὴ ἔχῃ ὀρθὸν, οὐδὲν αὐτῷ κέρδος τῆς πίστεως - εἰς σωτηρίαν. Οὐκοῦν καὶ ὅταν λέγῃ, Αὕτη γάρ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινά σκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν, μὴ νομίσωμεν ἀρκεῖν ἡμῖν εἰς σωτηρίαν τὸ λεγόμενον. Δεῖ γὰρ ἡμῖν καὶ βίου καὶ πολιτείας ἀκριβεστάτης ἐπεὶ καὶ ἐνταῦθα εἴρηκεν, Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν, έχει ζωὴν αἰώνιον· ἀλλὰ τὸ τούτου ἑξῆς τέθεικε σφοδρό τερον. Οὐδὲ γὰρ ἀπὸ τῶν χρηστῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν ἐναντίων τὸν λόγον ὑφαίνει. Καὶ ὅρα πῶς 5. Επήγαγε γάρ· Ὁ δὲ ἀπειθῶν τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μένει ἐπ' αὐτόν. Αλλ' όμως οὐδὲ ἐντεῦθεν φαμεν ἀρκεῖν τὴν πίστιν εἰς σωτηρίαν μόνην. Καὶ δείκνυσι τὰ περὶ βίου πολ λαχοῦ τῶν Εὐαγγελίων εἰρημένα. Διά τοι τοῦτο οὐκ εἶπεν, αὕτη δέ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωὴ μόνη· οὐδὲ, ὁ πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν μόνον ἔχει αἰώνιον ζωήν· ἀλλ ἐν ἑκατέρῳ τοῦτο ἐμφαίνει b, ὅτι ἔχει ζωὴν τὸ πρᾶγμα. "Αν μέντοι τὰ τῆς πολιτείας μὴ ἀκολουθῇ, πολλή ἕψεται ἡ κόλασις. Καὶ οὐκ εἶπε, Μένει αὐτὸν, ἀλλ᾽ Επ' αὐτὸν, δηλῶν ὅτι οὐδέποτε ἀπ' αὐτοῦ ἀποστή σεται. Ἵνα γὰρ μὴ νομίσῃς θάνατον είναι πρόσκαιρον τὸ, Οὐκ ὄψεται ζωὴν, ἀλλὰ πιστεύσης ὅτι διηνεκής ἡ κόλασις, τοῦτο τέθεικε τὸ ῥῆμα, δεικνὺς ὅτι ἐνιζά νει αὐτῷ διηνεκῶς. Ἐποίησε δὲ τοῦτο, διὰ τούτων αὐτοὺς τῶν ῥημάτων ὠθῶν πρὸς τὸν Χριστόν. Διόπερ [176] οὐδὲ ἰδίᾳ πρὸς αὐτοὺς τὴν παραίνεσιν ἐποιή πατο, ἀλλὰ καθολικὴν, καὶ ὡς ἂν μάλιστα αὐτοὺς ἐπαγαγέσθαι ἐδύνατο. Οὐ γὰρ εἶπεν, ἐὰν πιστεύσητε, καὶ, ἐὰν μὴ πιστεύσητε · ἀλλ' ἐπὶ τοῦ κοινοῦ προάγει τὸν λόγον, ὥστε ἀνύποπτα γενέσθαι τὰ λεγόμενα· καὶ σφοδρότερον ἢ ὁ Χριστὸς τοῦτο πεποίηκεν. Ὁ μὲν γὰρ Χριστὸς εἶπεν, ὅτι Ὁ μὴ πιστεύων ἤδη κέκρι ται· οὗτος δὲ. Οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μένει ἐπ' αὐτόν· καὶ μάλα εἰκότως. Οὐ γὰρ ὁμοίως ἦν αὐτόν τινα περὶ ἑαυτοῦ λέγειν, καὶ ἕτερον περὶ αὐτοῦ. Τὸν μὲν γὰρ Χριστὸν ἐνόμισαν ἂν φιλαυτίας ἕνεκεν ταῦτα πολλάκις φθέγγεσθαι καὶ κομπάζειν· ὁ δὲ Ἰωάννης ταύτη; ἀπήλλακτο της ὑποψίας. Εἰ δὲ μετὰ ταῦτα καὶ ὁ Χριστὸς σφοδροτέρι ελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν· καὶ ἡ κέχρηται λόγῳ, ἀλλ' ὅτε μεγάλην τὴν περὶ αὐτοῦ δόσ • Savil. διαλεγόμενος παρὰ τὴν ἀρχὴν ἐφαίνετο· οὕτω. lla ait et Savil. Morel. μεθ' ά. * Savil. είτα καὶ εἰ- τὰς πολλήν της κολάσεως οὗταν τὴν ἰσχύν. Morel. έπειτα πολλὴν εἰδὼς ἀπό. d Sic Savil. More!. ὁρᾶς πῶς κανταῦθα. e Morel οὐδὲν αὐτῷ πλέον ἀπὸ τῆς πίστεως ἔσται. ( S vil. καθαρωτάτης. 6' Savil. τον λόγον συντίθησιν οὕτω. & Savil τοῦτο ἐδήλον. Μox idem μὴ ἔπηται.

175 IN JOANNEM HOMIL. XXXI. al. XXX. πολλὴν ἔχομεν τὴν ἰσχὺν, ἀλλὰ καταγέλαστοι γινόμεθα, καὶ παρ' Έλλησι, καὶ παρὰ Ἰουδαίοις, καὶ παρὰ αἱρε- τικοῖς. Καὶ εἰ μὲν καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ἀμελοῦντες, τὴν αὐτὴν καὶ ἐνταῦθα ῥαθυμίαν ἐπεδείκνυσθε, ἦν μὲν οὐδὲ οὕτως ἀπολογίας ἄξιον τὸ γινόμενον. Νυνὶ δὲ ἐν μὲν τοῖς βιωτικοῖς ἕκαστος ξίφους ἐστὶ τομώτερος, καὶ οἱ τὰς τέχνας μετιόντες, καὶ οἱ τὰ πολιτικά πράττοντες [174] πράγματα· ἐν δὲ τοῖς ἀναγκαίοις καὶ πνευματικοῖς, πάντων ἐσμὲν ῥᾳθυμότεροι ", τοῖς μὲν παρέργοις ὡς ἔργοις κεχρημένοι, ἃ δὲ πάντων ἔργων ἀναγκαιότερα τίθεσθαι ἐχρῆν, ταῦτα οὐδὲ πάρω εργα εἶναι νομίζοντες. Η οὐκ ἴστε ὅτι οὐ διὰ τοὺς πρώτους ἀνθρώπους μόνον ἐγράφη τὰ γραφέντα, ἀλλὰ καὶ δι' ἡμᾶς Β ; Οὐκ ἀκούεις τοῦ Παύλου λέγοντος, ὅτι Ταῦτα δὲ εἰς νουθεσίαν ἡμῶν ἐγράφη, εἰς οὓς τὰ τέλη τῶν αἰώνων κατήντησαν· ἵνα διὰ τῆς ὑπομονῆς καὶ τῆς παρακλήσεως τῶν Γραφῶν τὴν ἐλπίδα ἔχωμεν; Καὶ οἶδα μὲν εἰκῇ λέγων· πλὴν οὐ • Sic Savil. Murel. ἀθυμότεροι. Quidam alii ὑπτιώτεροι. • Quidam δι' ὑμᾶς. ΟΜΙΛΙΑ Ο Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν, καὶ πάντα δέδωκεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Ὁ πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν, ἔχει ζωὴν αἰώνιον· ὁ δὲ ἀπιστῶν τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μένει ἐπ' αὐτόν. α'. Πολὺ τῆς συγκαταβάσεως τὸ κέρδος ἐν ἅπασι δεί κνυται πράγμασιν. Οὕτω τὰς τέχνας κατωρθώσαμεν, οὐκ ἀθρον παρὰ τῶν διδασκάλων πάντα μανθάνοντες· οὕτω πόλεις έδειμάμεθα, ηρέμα καὶ κατὰ μικρὸν αὐτ τὰς συνιστῶντες· οὕτω τὴν ζωὴν διακρατούμεν τὴν ἡμετέραν. Καὶ μὴ θαυμάσῃς εἰ ἐπὶ τῶν βιωτικῶν τὸ πράγμα τοσαύτην ἔχει τὴν ἰσχύν, ὅπου γε καὶ ἐν τοῖς πνευματικοῖς πολλὴν ἄν τις εὕροι ταύτης τῆς σοφίας οὖσαν τὴν δύναμιν. Οὕτω γὰρ καὶ ἡδυνήθησαν ἀπαλ λαγῆναι τῆς εἰδωλολατρείας Ἰουδαῖοι, ηρέμα καὶ κατὰ μικρὸν ἐναγόμενοι, καὶ μηδὲν ἐξ ἀρχῆς ὑψηλὸν ἀκούον τες, μήτε δογμάτων, μήτε πολιτείας ἕνεκεν. Οὕτω μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν, ὅτε καὶ ὑψηλοτέ. ρων δογμάτων ὁ καιρὸς ἦν, ἅπαντας προσήγοντο οἱ ἀπόστολοι, οὐδὲν ἐκ πρώτης ὑψηλὸν φθεγγόμενοι. Οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς τοῖς πλείοσι διελέγετο παρὰ τὴν [175] ἀρχήν. Οὕτω καὶ Ἰωάννης ἐποίησε νῦν, ὡς περὶ ἀνθρώπου διαλεγόμενός τινος θαυμαστοῦ, καὶ τὰ ὑψηλὰ συνεσκιασμένως παρεντιθείς. Αρχόμενος γοῦν οὕτως ἔλεγεν· Οὐ δύναται ἄνθρωπος ἀφ' ἑαυτοῦ λαμβάνειν οὐδέν. Εἶτα ύψηλόν τι συνάψας καὶ εἰπὼν, Ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐρχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστὶ, πάλιν εἰς τὰ ταπεινὰ τὸν λόγον κατάγει, λέγων άλλα σε πολλά, καὶ ὅτι, Οὐ γὰρ ἐκ μέτρου δίδωσιν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα· εἶτα b ἐπάγει, λέγων· Ὁ Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν, καὶ πάντα δέδωκεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Εἶτα καὶ εἰδὼς ἀπὸ τοῦ λόγου τῆς κολάσεως γινομένην τὴν δησιν c, καὶ οὐχ οὕτω τῇ τῶν χρηστῶν ἐπαγγε λία τοὺς πολλοὺς ἐπαγομένους, ὡς τῇ τῶν φοβερών ἀπειλῇ, ἐνταῦθα κατακλείει τὸν λόγον λοιπὸν, καὶ φη- σίν· Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, ἔχει ζωὴν αἰώνιον· ὁ δὲ ἀπειθῶν τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μένει ἐπ' αὐτόν. Πάλιν κἀνταῦθα δ ἐπὶ τὸν Πατέρα ἀνάγει τὸν τῆς κολάσεως λόγον. Οὐ γὰρ εἶπεν, ἡ ὀργὴ τοῦ Υἱοῦ, καίτοι γε αὐτός ἐστιν ὁ κριτής· ἀλλὰ τὴν Πατέρα αὐτοῖς ἐπέστησε, μᾶλλον σβήσαι βουλόμενος. Αρα οὖν ἀρκεῖ τὸ πιστεῦσαι εἰς των Υιόν, φησί, πρὸς τὸ ζωὴν ἔχειν αἰώνιον; Ούδα- μῶς. Καὶ ἄκουε τοῦ Χριστοῦ τοῦτο δεικνύντος και λέγοντος· Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε, εἰσε 170 παύσομαι λέγων. Τοῦτο γὰρ ποιῶν ἀπολογήσομαι τῷ Θεῷ, κἂν μηδεὶς ὁ ἀκούων ᾖ. Ο μὲν γὰρ τοῖς προσ- έχουσι λέγων, έχει παραμυθίαν τοῦ λέγειν τὴν πειθὼ τῶν ἀκροωμένων· ὁ δὲ συνεχῶς λέγων, καὶ μὴ ἀκουό μενος, εἶτα οὐ παυόμενος τοῦ λέγειν, πλείονος ἂν εἴη τιμῆς ἄξιος, διὰ τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν. καὶ μηδενὸς προσέχοντος, τὸ αὐτοῦ πᾶν πληρῶν. 'Αλλ' όμως εἰ καὶ ἡμῖν ὁ μισθὸς μείζων ἐκ τῆς ὑμετέρας παρα- κοῆς, ὅμως ἐπιθυμοῦμεν τοῦτον ἐλαττωθῆναι μᾶλλον, καὶ τὴν ὑμετέραν αυξηθῆναι σωτηρίαν, μισθὸν μέγαν τὴν ὑμετέραν εὐδοκίμησιν εἶναι νομίζοντες. Καὶ ταῦτα λέγομεν νῦν, οὐχ ἵνα ἐπαχθῆ καὶ βαρὺν ποιή- σωμεν τὸν λόγον, ἀλλ᾽ ἵνα τὴν ἀλγηδόνα ὑμῖν ἐπιδεί ξωμεν ο, ἣν ἔχομεν διὰ τὴν ὑμετέραν ῥαθυμίαν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἀπαλλαγέντας, τῆς πνευματι τῆς ἔχεσθαι σπουδῆς, καὶ τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν ἐπι- τυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Υποδείξωμεν Savil. et cod. 706, rectius. ΛΑ'. εἰς τὸ Πνεῦμα δὲ βλασφημία ἀρκεῖ καὶ μόνη εἰς γέεν ναν ἐμβαλεῖν. f Καὶ τί λέγω περί μέρους δόγματος; Κἂν γὰρ εἰς τὸν Πατέρα τις καὶ τὸν Υἱὸν ὀρθῶς πιστεύσῃ, καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, βίον δὲ μὴ ἔχῃ ὀρθὸν, οὐδὲν αὐτῷ κέρδος τῆς πίστεως - εἰς σωτηρίαν. Οὐκοῦν καὶ ὅταν λέγῃ, Αὕτη γάρ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινά σκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν, μὴ νομίσωμεν ἀρκεῖν ἡμῖν εἰς σωτηρίαν τὸ λεγόμενον. Δεῖ γὰρ ἡμῖν καὶ βίου καὶ πολιτείας ἀκριβεστάτης ἐπεὶ καὶ ἐνταῦθα εἴρηκεν, Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν, έχει ζωὴν αἰώνιον· ἀλλὰ τὸ τούτου ἑξῆς τέθεικε σφοδρό τερον. Οὐδὲ γὰρ ἀπὸ τῶν χρηστῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν ἐναντίων τὸν λόγον ὑφαίνει. Καὶ ὅρα πῶς 5. Επήγαγε γάρ· Ὁ δὲ ἀπειθῶν τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μένει ἐπ' αὐτόν. Αλλ' όμως οὐδὲ ἐντεῦθεν φαμεν ἀρκεῖν τὴν πίστιν εἰς σωτηρίαν μόνην. Καὶ δείκνυσι τὰ περὶ βίου πολ λαχοῦ τῶν Εὐαγγελίων εἰρημένα. Διά τοι τοῦτο οὐκ εἶπεν, αὕτη δέ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωὴ μόνη· οὐδὲ, ὁ πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν μόνον ἔχει αἰώνιον ζωήν· ἀλλ ἐν ἑκατέρῳ τοῦτο ἐμφαίνει b, ὅτι ἔχει ζωὴν τὸ πρᾶγμα. "Αν μέντοι τὰ τῆς πολιτείας μὴ ἀκολουθῇ, πολλή ἕψεται ἡ κόλασις. Καὶ οὐκ εἶπε, Μένει αὐτὸν, ἀλλ᾽ Επ' αὐτὸν, δηλῶν ὅτι οὐδέποτε ἀπ' αὐτοῦ ἀποστή σεται. Ἵνα γὰρ μὴ νομίσῃς θάνατον είναι πρόσκαιρον τὸ, Οὐκ ὄψεται ζωὴν, ἀλλὰ πιστεύσης ὅτι διηνεκής ἡ κόλασις, τοῦτο τέθεικε τὸ ῥῆμα, δεικνὺς ὅτι ἐνιζά νει αὐτῷ διηνεκῶς. Ἐποίησε δὲ τοῦτο, διὰ τούτων αὐτοὺς τῶν ῥημάτων ὠθῶν πρὸς τὸν Χριστόν. Διόπερ [176] οὐδὲ ἰδίᾳ πρὸς αὐτοὺς τὴν παραίνεσιν ἐποιή πατο, ἀλλὰ καθολικὴν, καὶ ὡς ἂν μάλιστα αὐτοὺς ἐπαγαγέσθαι ἐδύνατο. Οὐ γὰρ εἶπεν, ἐὰν πιστεύσητε, καὶ, ἐὰν μὴ πιστεύσητε · ἀλλ' ἐπὶ τοῦ κοινοῦ προάγει τὸν λόγον, ὥστε ἀνύποπτα γενέσθαι τὰ λεγόμενα· καὶ σφοδρότερον ἢ ὁ Χριστὸς τοῦτο πεποίηκεν. Ὁ μὲν γὰρ Χριστὸς εἶπεν, ὅτι Ὁ μὴ πιστεύων ἤδη κέκρι ται· οὗτος δὲ. Οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μένει ἐπ' αὐτόν· καὶ μάλα εἰκότως. Οὐ γὰρ ὁμοίως ἦν αὐτόν τινα περὶ ἑαυτοῦ λέγειν, καὶ ἕτερον περὶ αὐτοῦ. Τὸν μὲν γὰρ Χριστὸν ἐνόμισαν ἂν φιλαυτίας ἕνεκεν ταῦτα πολλάκις φθέγγεσθαι καὶ κομπάζειν· ὁ δὲ Ἰωάννης ταύτη; ἀπήλλακτο της ὑποψίας. Εἰ δὲ μετὰ ταῦτα καὶ ὁ Χριστὸς σφοδροτέρι ελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν· καὶ ἡ κέχρηται λόγῳ, ἀλλ' ὅτε μεγάλην τὴν περὶ αὐτοῦ δόσ • Savil. διαλεγόμενος παρὰ τὴν ἀρχὴν ἐφαίνετο· οὕτω. lla ait et Savil. Morel. μεθ' ά. * Savil. είτα καὶ εἰ- τὰς πολλήν της κολάσεως οὗταν τὴν ἰσχύν. Morel. έπειτα πολλὴν εἰδὼς ἀπό. d Sic Savil. More!. ὁρᾶς πῶς κανταῦθα. e Morel οὐδὲν αὐτῷ πλέον ἀπὸ τῆς πίστεως ἔσται. ( S vil. καθαρωτάτης. 6' Savil. τον λόγον συντίθησιν οὕτω. & Savil τοῦτο ἐδήλον. Μox idem μὴ ἔπηται.

175 IN JOANNEM HOMIL. XXXI. al. XXX. πολλὴν ἔχομεν τὴν ἰσχὺν, ἀλλὰ καταγέλαστοι γινόμεθα, καὶ παρ' Έλλησι, καὶ παρὰ Ἰουδαίοις, καὶ παρὰ αἱρε- τικοῖς. Καὶ εἰ μὲν καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ἀμελοῦντες, τὴν αὐτὴν καὶ ἐνταῦθα ῥαθυμίαν ἐπεδείκνυσθε, ἦν μὲν οὐδὲ οὕτως ἀπολογίας ἄξιον τὸ γινόμενον. Νυνὶ δὲ ἐν μὲν τοῖς βιωτικοῖς ἕκαστος ξίφους ἐστὶ τομώτερος, καὶ οἱ τὰς τέχνας μετιόντες, καὶ οἱ τὰ πολιτικά πράττοντες [174] πράγματα· ἐν δὲ τοῖς ἀναγκαίοις καὶ πνευματικοῖς, πάντων ἐσμὲν ῥᾳθυμότεροι ", τοῖς μὲν παρέργοις ὡς ἔργοις κεχρημένοι, ἃ δὲ πάντων ἔργων ἀναγκαιότερα τίθεσθαι ἐχρῆν, ταῦτα οὐδὲ πάρω εργα εἶναι νομίζοντες. Η οὐκ ἴστε ὅτι οὐ διὰ τοὺς πρώτους ἀνθρώπους μόνον ἐγράφη τὰ γραφέντα, ἀλλὰ καὶ δι' ἡμᾶς Β ; Οὐκ ἀκούεις τοῦ Παύλου λέγοντος, ὅτι Ταῦτα δὲ εἰς νουθεσίαν ἡμῶν ἐγράφη, εἰς οὓς τὰ τέλη τῶν αἰώνων κατήντησαν· ἵνα διὰ τῆς ὑπομονῆς καὶ τῆς παρακλήσεως τῶν Γραφῶν τὴν ἐλπίδα ἔχωμεν; Καὶ οἶδα μὲν εἰκῇ λέγων· πλὴν οὐ • Sic Savil. Murel. ἀθυμότεροι. Quidam alii ὑπτιώτεροι. • Quidam δι' ὑμᾶς. ΟΜΙΛΙΑ Ο Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν, καὶ πάντα δέδωκεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Ὁ πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν, ἔχει ζωὴν αἰώνιον· ὁ δὲ ἀπιστῶν τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μένει ἐπ' αὐτόν. α'. Πολὺ τῆς συγκαταβάσεως τὸ κέρδος ἐν ἅπασι δεί κνυται πράγμασιν. Οὕτω τὰς τέχνας κατωρθώσαμεν, οὐκ ἀθρον παρὰ τῶν διδασκάλων πάντα μανθάνοντες· οὕτω πόλεις έδειμάμεθα, ηρέμα καὶ κατὰ μικρὸν αὐτ τὰς συνιστῶντες· οὕτω τὴν ζωὴν διακρατούμεν τὴν ἡμετέραν. Καὶ μὴ θαυμάσῃς εἰ ἐπὶ τῶν βιωτικῶν τὸ πράγμα τοσαύτην ἔχει τὴν ἰσχύν, ὅπου γε καὶ ἐν τοῖς πνευματικοῖς πολλὴν ἄν τις εὕροι ταύτης τῆς σοφίας οὖσαν τὴν δύναμιν. Οὕτω γὰρ καὶ ἡδυνήθησαν ἀπαλ λαγῆναι τῆς εἰδωλολατρείας Ἰουδαῖοι, ηρέμα καὶ κατὰ μικρὸν ἐναγόμενοι, καὶ μηδὲν ἐξ ἀρχῆς ὑψηλὸν ἀκούον τες, μήτε δογμάτων, μήτε πολιτείας ἕνεκεν. Οὕτω μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν, ὅτε καὶ ὑψηλοτέ. ρων δογμάτων ὁ καιρὸς ἦν, ἅπαντας προσήγοντο οἱ ἀπόστολοι, οὐδὲν ἐκ πρώτης ὑψηλὸν φθεγγόμενοι. Οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς τοῖς πλείοσι διελέγετο παρὰ τὴν [175] ἀρχήν. Οὕτω καὶ Ἰωάννης ἐποίησε νῦν, ὡς περὶ ἀνθρώπου διαλεγόμενός τινος θαυμαστοῦ, καὶ τὰ ὑψηλὰ συνεσκιασμένως παρεντιθείς. Αρχόμενος γοῦν οὕτως ἔλεγεν· Οὐ δύναται ἄνθρωπος ἀφ' ἑαυτοῦ λαμβάνειν οὐδέν. Εἶτα ύψηλόν τι συνάψας καὶ εἰπὼν, Ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐρχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστὶ, πάλιν εἰς τὰ ταπεινὰ τὸν λόγον κατάγει, λέγων άλλα σε πολλά, καὶ ὅτι, Οὐ γὰρ ἐκ μέτρου δίδωσιν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα· εἶτα b ἐπάγει, λέγων· Ὁ Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν, καὶ πάντα δέδωκεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Εἶτα καὶ εἰδὼς ἀπὸ τοῦ λόγου τῆς κολάσεως γινομένην τὴν δησιν c, καὶ οὐχ οὕτω τῇ τῶν χρηστῶν ἐπαγγε λία τοὺς πολλοὺς ἐπαγομένους, ὡς τῇ τῶν φοβερών ἀπειλῇ, ἐνταῦθα κατακλείει τὸν λόγον λοιπὸν, καὶ φη- σίν· Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, ἔχει ζωὴν αἰώνιον· ὁ δὲ ἀπειθῶν τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μένει ἐπ' αὐτόν. Πάλιν κἀνταῦθα δ ἐπὶ τὸν Πατέρα ἀνάγει τὸν τῆς κολάσεως λόγον. Οὐ γὰρ εἶπεν, ἡ ὀργὴ τοῦ Υἱοῦ, καίτοι γε αὐτός ἐστιν ὁ κριτής· ἀλλὰ τὴν Πατέρα αὐτοῖς ἐπέστησε, μᾶλλον σβήσαι βουλόμενος. Αρα οὖν ἀρκεῖ τὸ πιστεῦσαι εἰς των Υιόν, φησί, πρὸς τὸ ζωὴν ἔχειν αἰώνιον; Ούδα- μῶς. Καὶ ἄκουε τοῦ Χριστοῦ τοῦτο δεικνύντος και λέγοντος· Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε, εἰσε 170 παύσομαι λέγων. Τοῦτο γὰρ ποιῶν ἀπολογήσομαι τῷ Θεῷ, κἂν μηδεὶς ὁ ἀκούων ᾖ. Ο μὲν γὰρ τοῖς προσ- έχουσι λέγων, έχει παραμυθίαν τοῦ λέγειν τὴν πειθὼ τῶν ἀκροωμένων· ὁ δὲ συνεχῶς λέγων, καὶ μὴ ἀκουό μενος, εἶτα οὐ παυόμενος τοῦ λέγειν, πλείονος ἂν εἴη τιμῆς ἄξιος, διὰ τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν. καὶ μηδενὸς προσέχοντος, τὸ αὐτοῦ πᾶν πληρῶν. 'Αλλ' όμως εἰ καὶ ἡμῖν ὁ μισθὸς μείζων ἐκ τῆς ὑμετέρας παρα- κοῆς, ὅμως ἐπιθυμοῦμεν τοῦτον ἐλαττωθῆναι μᾶλλον, καὶ τὴν ὑμετέραν αυξηθῆναι σωτηρίαν, μισθὸν μέγαν τὴν ὑμετέραν εὐδοκίμησιν εἶναι νομίζοντες. Καὶ ταῦτα λέγομεν νῦν, οὐχ ἵνα ἐπαχθῆ καὶ βαρὺν ποιή- σωμεν τὸν λόγον, ἀλλ᾽ ἵνα τὴν ἀλγηδόνα ὑμῖν ἐπιδεί ξωμεν ο, ἣν ἔχομεν διὰ τὴν ὑμετέραν ῥαθυμίαν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἀπαλλαγέντας, τῆς πνευματι τῆς ἔχεσθαι σπουδῆς, καὶ τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν ἐπι- τυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Υποδείξωμεν Savil. et cod. 706, rectius. ΛΑ'. εἰς τὸ Πνεῦμα δὲ βλασφημία ἀρκεῖ καὶ μόνη εἰς γέεν ναν ἐμβαλεῖν. f Καὶ τί λέγω περί μέρους δόγματος; Κἂν γὰρ εἰς τὸν Πατέρα τις καὶ τὸν Υἱὸν ὀρθῶς πιστεύσῃ, καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, βίον δὲ μὴ ἔχῃ ὀρθὸν, οὐδὲν αὐτῷ κέρδος τῆς πίστεως - εἰς σωτηρίαν. Οὐκοῦν καὶ ὅταν λέγῃ, Αὕτη γάρ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινά σκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν, μὴ νομίσωμεν ἀρκεῖν ἡμῖν εἰς σωτηρίαν τὸ λεγόμενον. Δεῖ γὰρ ἡμῖν καὶ βίου καὶ πολιτείας ἀκριβεστάτης ἐπεὶ καὶ ἐνταῦθα εἴρηκεν, Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν, έχει ζωὴν αἰώνιον· ἀλλὰ τὸ τούτου ἑξῆς τέθεικε σφοδρό τερον. Οὐδὲ γὰρ ἀπὸ τῶν χρηστῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν ἐναντίων τὸν λόγον ὑφαίνει. Καὶ ὅρα πῶς 5. Επήγαγε γάρ· Ὁ δὲ ἀπειθῶν τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μένει ἐπ' αὐτόν. Αλλ' όμως οὐδὲ ἐντεῦθεν φαμεν ἀρκεῖν τὴν πίστιν εἰς σωτηρίαν μόνην. Καὶ δείκνυσι τὰ περὶ βίου πολ λαχοῦ τῶν Εὐαγγελίων εἰρημένα. Διά τοι τοῦτο οὐκ εἶπεν, αὕτη δέ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωὴ μόνη· οὐδὲ, ὁ πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν μόνον ἔχει αἰώνιον ζωήν· ἀλλ ἐν ἑκατέρῳ τοῦτο ἐμφαίνει b, ὅτι ἔχει ζωὴν τὸ πρᾶγμα. "Αν μέντοι τὰ τῆς πολιτείας μὴ ἀκολουθῇ, πολλή ἕψεται ἡ κόλασις. Καὶ οὐκ εἶπε, Μένει αὐτὸν, ἀλλ᾽ Επ' αὐτὸν, δηλῶν ὅτι οὐδέποτε ἀπ' αὐτοῦ ἀποστή σεται. Ἵνα γὰρ μὴ νομίσῃς θάνατον είναι πρόσκαιρον τὸ, Οὐκ ὄψεται ζωὴν, ἀλλὰ πιστεύσης ὅτι διηνεκής ἡ κόλασις, τοῦτο τέθεικε τὸ ῥῆμα, δεικνὺς ὅτι ἐνιζά νει αὐτῷ διηνεκῶς. Ἐποίησε δὲ τοῦτο, διὰ τούτων αὐτοὺς τῶν ῥημάτων ὠθῶν πρὸς τὸν Χριστόν. Διόπερ [176] οὐδὲ ἰδίᾳ πρὸς αὐτοὺς τὴν παραίνεσιν ἐποιή πατο, ἀλλὰ καθολικὴν, καὶ ὡς ἂν μάλιστα αὐτοὺς ἐπαγαγέσθαι ἐδύνατο. Οὐ γὰρ εἶπεν, ἐὰν πιστεύσητε, καὶ, ἐὰν μὴ πιστεύσητε · ἀλλ' ἐπὶ τοῦ κοινοῦ προάγει τὸν λόγον, ὥστε ἀνύποπτα γενέσθαι τὰ λεγόμενα· καὶ σφοδρότερον ἢ ὁ Χριστὸς τοῦτο πεποίηκεν. Ὁ μὲν γὰρ Χριστὸς εἶπεν, ὅτι Ὁ μὴ πιστεύων ἤδη κέκρι ται· οὗτος δὲ. Οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μένει ἐπ' αὐτόν· καὶ μάλα εἰκότως. Οὐ γὰρ ὁμοίως ἦν αὐτόν τινα περὶ ἑαυτοῦ λέγειν, καὶ ἕτερον περὶ αὐτοῦ. Τὸν μὲν γὰρ Χριστὸν ἐνόμισαν ἂν φιλαυτίας ἕνεκεν ταῦτα πολλάκις φθέγγεσθαι καὶ κομπάζειν· ὁ δὲ Ἰωάννης ταύτη; ἀπήλλακτο της ὑποψίας. Εἰ δὲ μετὰ ταῦτα καὶ ὁ Χριστὸς σφοδροτέρι ελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν· καὶ ἡ κέχρηται λόγῳ, ἀλλ' ὅτε μεγάλην τὴν περὶ αὐτοῦ δόσ • Savil. διαλεγόμενος παρὰ τὴν ἀρχὴν ἐφαίνετο· οὕτω. lla ait et Savil. Morel. μεθ' ά. * Savil. είτα καὶ εἰ- τὰς πολλήν της κολάσεως οὗταν τὴν ἰσχύν. Morel. έπειτα πολλὴν εἰδὼς ἀπό. d Sic Savil. More!. ὁρᾶς πῶς κανταῦθα. e Morel οὐδὲν αὐτῷ πλέον ἀπὸ τῆς πίστεως ἔσται. ( S vil. καθαρωτάτης. 6' Savil. τον λόγον συντίθησιν οὕτω. & Savil τοῦτο ἐδήλον. Μox idem μὴ ἔπηται.

175 IN JOANNEM HOMIL. XXXI. al. XXX. πολλὴν ἔχομεν τὴν ἰσχὺν, ἀλλὰ καταγέλαστοι γινόμεθα, καὶ παρ' Έλλησι, καὶ παρὰ Ἰουδαίοις, καὶ παρὰ αἱρε- τικοῖς. Καὶ εἰ μὲν καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ἀμελοῦντες, τὴν αὐτὴν καὶ ἐνταῦθα ῥαθυμίαν ἐπεδείκνυσθε, ἦν μὲν οὐδὲ οὕτως ἀπολογίας ἄξιον τὸ γινόμενον. Νυνὶ δὲ ἐν μὲν τοῖς βιωτικοῖς ἕκαστος ξίφους ἐστὶ τομώτερος, καὶ οἱ τὰς τέχνας μετιόντες, καὶ οἱ τὰ πολιτικά πράττοντες [174] πράγματα· ἐν δὲ τοῖς ἀναγκαίοις καὶ πνευματικοῖς, πάντων ἐσμὲν ῥᾳθυμότεροι ", τοῖς μὲν παρέργοις ὡς ἔργοις κεχρημένοι, ἃ δὲ πάντων ἔργων ἀναγκαιότερα τίθεσθαι ἐχρῆν, ταῦτα οὐδὲ πάρω εργα εἶναι νομίζοντες. Η οὐκ ἴστε ὅτι οὐ διὰ τοὺς πρώτους ἀνθρώπους μόνον ἐγράφη τὰ γραφέντα, ἀλλὰ καὶ δι' ἡμᾶς Β ; Οὐκ ἀκούεις τοῦ Παύλου λέγοντος, ὅτι Ταῦτα δὲ εἰς νουθεσίαν ἡμῶν ἐγράφη, εἰς οὓς τὰ τέλη τῶν αἰώνων κατήντησαν· ἵνα διὰ τῆς ὑπομονῆς καὶ τῆς παρακλήσεως τῶν Γραφῶν τὴν ἐλπίδα ἔχωμεν; Καὶ οἶδα μὲν εἰκῇ λέγων· πλὴν οὐ • Sic Savil. Murel. ἀθυμότεροι. Quidam alii ὑπτιώτεροι. • Quidam δι' ὑμᾶς. ΟΜΙΛΙΑ Ο Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν, καὶ πάντα δέδωκεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Ὁ πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν, ἔχει ζωὴν αἰώνιον· ὁ δὲ ἀπιστῶν τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μένει ἐπ' αὐτόν. α'. Πολὺ τῆς συγκαταβάσεως τὸ κέρδος ἐν ἅπασι δεί κνυται πράγμασιν. Οὕτω τὰς τέχνας κατωρθώσαμεν, οὐκ ἀθρον παρὰ τῶν διδασκάλων πάντα μανθάνοντες· οὕτω πόλεις έδειμάμεθα, ηρέμα καὶ κατὰ μικρὸν αὐτ τὰς συνιστῶντες· οὕτω τὴν ζωὴν διακρατούμεν τὴν ἡμετέραν. Καὶ μὴ θαυμάσῃς εἰ ἐπὶ τῶν βιωτικῶν τὸ πράγμα τοσαύτην ἔχει τὴν ἰσχύν, ὅπου γε καὶ ἐν τοῖς πνευματικοῖς πολλὴν ἄν τις εὕροι ταύτης τῆς σοφίας οὖσαν τὴν δύναμιν. Οὕτω γὰρ καὶ ἡδυνήθησαν ἀπαλ λαγῆναι τῆς εἰδωλολατρείας Ἰουδαῖοι, ηρέμα καὶ κατὰ μικρὸν ἐναγόμενοι, καὶ μηδὲν ἐξ ἀρχῆς ὑψηλὸν ἀκούον τες, μήτε δογμάτων, μήτε πολιτείας ἕνεκεν. Οὕτω μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν, ὅτε καὶ ὑψηλοτέ. ρων δογμάτων ὁ καιρὸς ἦν, ἅπαντας προσήγοντο οἱ ἀπόστολοι, οὐδὲν ἐκ πρώτης ὑψηλὸν φθεγγόμενοι. Οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς τοῖς πλείοσι διελέγετο παρὰ τὴν [175] ἀρχήν. Οὕτω καὶ Ἰωάννης ἐποίησε νῦν, ὡς περὶ ἀνθρώπου διαλεγόμενός τινος θαυμαστοῦ, καὶ τὰ ὑψηλὰ συνεσκιασμένως παρεντιθείς. Αρχόμενος γοῦν οὕτως ἔλεγεν· Οὐ δύναται ἄνθρωπος ἀφ' ἑαυτοῦ λαμβάνειν οὐδέν. Εἶτα ύψηλόν τι συνάψας καὶ εἰπὼν, Ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐρχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστὶ, πάλιν εἰς τὰ ταπεινὰ τὸν λόγον κατάγει, λέγων άλλα σε πολλά, καὶ ὅτι, Οὐ γὰρ ἐκ μέτρου δίδωσιν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα· εἶτα b ἐπάγει, λέγων· Ὁ Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν, καὶ πάντα δέδωκεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Εἶτα καὶ εἰδὼς ἀπὸ τοῦ λόγου τῆς κολάσεως γινομένην τὴν δησιν c, καὶ οὐχ οὕτω τῇ τῶν χρηστῶν ἐπαγγε λία τοὺς πολλοὺς ἐπαγομένους, ὡς τῇ τῶν φοβερών ἀπειλῇ, ἐνταῦθα κατακλείει τὸν λόγον λοιπὸν, καὶ φη- σίν· Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, ἔχει ζωὴν αἰώνιον· ὁ δὲ ἀπειθῶν τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μένει ἐπ' αὐτόν. Πάλιν κἀνταῦθα δ ἐπὶ τὸν Πατέρα ἀνάγει τὸν τῆς κολάσεως λόγον. Οὐ γὰρ εἶπεν, ἡ ὀργὴ τοῦ Υἱοῦ, καίτοι γε αὐτός ἐστιν ὁ κριτής· ἀλλὰ τὴν Πατέρα αὐτοῖς ἐπέστησε, μᾶλλον σβήσαι βουλόμενος. Αρα οὖν ἀρκεῖ τὸ πιστεῦσαι εἰς των Υιόν, φησί, πρὸς τὸ ζωὴν ἔχειν αἰώνιον; Ούδα- μῶς. Καὶ ἄκουε τοῦ Χριστοῦ τοῦτο δεικνύντος και λέγοντος· Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε, εἰσε 170 παύσομαι λέγων. Τοῦτο γὰρ ποιῶν ἀπολογήσομαι τῷ Θεῷ, κἂν μηδεὶς ὁ ἀκούων ᾖ. Ο μὲν γὰρ τοῖς προσ- έχουσι λέγων, έχει παραμυθίαν τοῦ λέγειν τὴν πειθὼ τῶν ἀκροωμένων· ὁ δὲ συνεχῶς λέγων, καὶ μὴ ἀκουό μενος, εἶτα οὐ παυόμενος τοῦ λέγειν, πλείονος ἂν εἴη τιμῆς ἄξιος, διὰ τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν. καὶ μηδενὸς προσέχοντος, τὸ αὐτοῦ πᾶν πληρῶν. 'Αλλ' όμως εἰ καὶ ἡμῖν ὁ μισθὸς μείζων ἐκ τῆς ὑμετέρας παρα- κοῆς, ὅμως ἐπιθυμοῦμεν τοῦτον ἐλαττωθῆναι μᾶλλον, καὶ τὴν ὑμετέραν αυξηθῆναι σωτηρίαν, μισθὸν μέγαν τὴν ὑμετέραν εὐδοκίμησιν εἶναι νομίζοντες. Καὶ ταῦτα λέγομεν νῦν, οὐχ ἵνα ἐπαχθῆ καὶ βαρὺν ποιή- σωμεν τὸν λόγον, ἀλλ᾽ ἵνα τὴν ἀλγηδόνα ὑμῖν ἐπιδεί ξωμεν ο, ἣν ἔχομεν διὰ τὴν ὑμετέραν ῥαθυμίαν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἀπαλλαγέντας, τῆς πνευματι τῆς ἔχεσθαι σπουδῆς, καὶ τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν ἐπι- τυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Υποδείξωμεν Savil. et cod. 706, rectius. ΛΑ'. εἰς τὸ Πνεῦμα δὲ βλασφημία ἀρκεῖ καὶ μόνη εἰς γέεν ναν ἐμβαλεῖν. f Καὶ τί λέγω περί μέρους δόγματος; Κἂν γὰρ εἰς τὸν Πατέρα τις καὶ τὸν Υἱὸν ὀρθῶς πιστεύσῃ, καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, βίον δὲ μὴ ἔχῃ ὀρθὸν, οὐδὲν αὐτῷ κέρδος τῆς πίστεως - εἰς σωτηρίαν. Οὐκοῦν καὶ ὅταν λέγῃ, Αὕτη γάρ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινά σκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν, μὴ νομίσωμεν ἀρκεῖν ἡμῖν εἰς σωτηρίαν τὸ λεγόμενον. Δεῖ γὰρ ἡμῖν καὶ βίου καὶ πολιτείας ἀκριβεστάτης ἐπεὶ καὶ ἐνταῦθα εἴρηκεν, Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν, έχει ζωὴν αἰώνιον· ἀλλὰ τὸ τούτου ἑξῆς τέθεικε σφοδρό τερον. Οὐδὲ γὰρ ἀπὸ τῶν χρηστῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν ἐναντίων τὸν λόγον ὑφαίνει. Καὶ ὅρα πῶς 5. Επήγαγε γάρ· Ὁ δὲ ἀπειθῶν τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μένει ἐπ' αὐτόν. Αλλ' όμως οὐδὲ ἐντεῦθεν φαμεν ἀρκεῖν τὴν πίστιν εἰς σωτηρίαν μόνην. Καὶ δείκνυσι τὰ περὶ βίου πολ λαχοῦ τῶν Εὐαγγελίων εἰρημένα. Διά τοι τοῦτο οὐκ εἶπεν, αὕτη δέ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωὴ μόνη· οὐδὲ, ὁ πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν μόνον ἔχει αἰώνιον ζωήν· ἀλλ ἐν ἑκατέρῳ τοῦτο ἐμφαίνει b, ὅτι ἔχει ζωὴν τὸ πρᾶγμα. "Αν μέντοι τὰ τῆς πολιτείας μὴ ἀκολουθῇ, πολλή ἕψεται ἡ κόλασις. Καὶ οὐκ εἶπε, Μένει αὐτὸν, ἀλλ᾽ Επ' αὐτὸν, δηλῶν ὅτι οὐδέποτε ἀπ' αὐτοῦ ἀποστή σεται. Ἵνα γὰρ μὴ νομίσῃς θάνατον είναι πρόσκαιρον τὸ, Οὐκ ὄψεται ζωὴν, ἀλλὰ πιστεύσης ὅτι διηνεκής ἡ κόλασις, τοῦτο τέθεικε τὸ ῥῆμα, δεικνὺς ὅτι ἐνιζά νει αὐτῷ διηνεκῶς. Ἐποίησε δὲ τοῦτο, διὰ τούτων αὐτοὺς τῶν ῥημάτων ὠθῶν πρὸς τὸν Χριστόν. Διόπερ [176] οὐδὲ ἰδίᾳ πρὸς αὐτοὺς τὴν παραίνεσιν ἐποιή πατο, ἀλλὰ καθολικὴν, καὶ ὡς ἂν μάλιστα αὐτοὺς ἐπαγαγέσθαι ἐδύνατο. Οὐ γὰρ εἶπεν, ἐὰν πιστεύσητε, καὶ, ἐὰν μὴ πιστεύσητε · ἀλλ' ἐπὶ τοῦ κοινοῦ προάγει τὸν λόγον, ὥστε ἀνύποπτα γενέσθαι τὰ λεγόμενα· καὶ σφοδρότερον ἢ ὁ Χριστὸς τοῦτο πεποίηκεν. Ὁ μὲν γὰρ Χριστὸς εἶπεν, ὅτι Ὁ μὴ πιστεύων ἤδη κέκρι ται· οὗτος δὲ. Οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μένει ἐπ' αὐτόν· καὶ μάλα εἰκότως. Οὐ γὰρ ὁμοίως ἦν αὐτόν τινα περὶ ἑαυτοῦ λέγειν, καὶ ἕτερον περὶ αὐτοῦ. Τὸν μὲν γὰρ Χριστὸν ἐνόμισαν ἂν φιλαυτίας ἕνεκεν ταῦτα πολλάκις φθέγγεσθαι καὶ κομπάζειν· ὁ δὲ Ἰωάννης ταύτη; ἀπήλλακτο της ὑποψίας. Εἰ δὲ μετὰ ταῦτα καὶ ὁ Χριστὸς σφοδροτέρι ελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν· καὶ ἡ κέχρηται λόγῳ, ἀλλ' ὅτε μεγάλην τὴν περὶ αὐτοῦ δόσ • Savil. διαλεγόμενος παρὰ τὴν ἀρχὴν ἐφαίνετο· οὕτω. lla ait et Savil. Morel. μεθ' ά. * Savil. είτα καὶ εἰ- τὰς πολλήν της κολάσεως οὗταν τὴν ἰσχύν. Morel. έπειτα πολλὴν εἰδὼς ἀπό. d Sic Savil. More!. ὁρᾶς πῶς κανταῦθα. e Morel οὐδὲν αὐτῷ πλέον ἀπὸ τῆς πίστεως ἔσται. ( S vil. καθαρωτάτης. 6' Savil. τον λόγον συντίθησιν οὕτω. & Savil τοῦτο ἐδήλον. Μox idem μὴ ἔπηται.

175 IN JOANNEM HOMIL. XXXI. al. XXX. πολλὴν ἔχομεν τὴν ἰσχὺν, ἀλλὰ καταγέλαστοι γινόμεθα, καὶ παρ' Έλλησι, καὶ παρὰ Ἰουδαίοις, καὶ παρὰ αἱρε- τικοῖς. Καὶ εἰ μὲν καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ἀμελοῦντες, τὴν αὐτὴν καὶ ἐνταῦθα ῥαθυμίαν ἐπεδείκνυσθε, ἦν μὲν οὐδὲ οὕτως ἀπολογίας ἄξιον τὸ γινόμενον. Νυνὶ δὲ ἐν μὲν τοῖς βιωτικοῖς ἕκαστος ξίφους ἐστὶ τομώτερος, καὶ οἱ τὰς τέχνας μετιόντες, καὶ οἱ τὰ πολιτικά πράττοντες [174] πράγματα· ἐν δὲ τοῖς ἀναγκαίοις καὶ πνευματικοῖς, πάντων ἐσμὲν ῥᾳθυμότεροι ", τοῖς μὲν παρέργοις ὡς ἔργοις κεχρημένοι, ἃ δὲ πάντων ἔργων ἀναγκαιότερα τίθεσθαι ἐχρῆν, ταῦτα οὐδὲ πάρω εργα εἶναι νομίζοντες. Η οὐκ ἴστε ὅτι οὐ διὰ τοὺς πρώτους ἀνθρώπους μόνον ἐγράφη τὰ γραφέντα, ἀλλὰ καὶ δι' ἡμᾶς Β ; Οὐκ ἀκούεις τοῦ Παύλου λέγοντος, ὅτι Ταῦτα δὲ εἰς νουθεσίαν ἡμῶν ἐγράφη, εἰς οὓς τὰ τέλη τῶν αἰώνων κατήντησαν· ἵνα διὰ τῆς ὑπομονῆς καὶ τῆς παρακλήσεως τῶν Γραφῶν τὴν ἐλπίδα ἔχωμεν; Καὶ οἶδα μὲν εἰκῇ λέγων· πλὴν οὐ • Sic Savil. Murel. ἀθυμότεροι. Quidam alii ὑπτιώτεροι. • Quidam δι' ὑμᾶς. ΟΜΙΛΙΑ Ο Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν, καὶ πάντα δέδωκεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Ὁ πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν, ἔχει ζωὴν αἰώνιον· ὁ δὲ ἀπιστῶν τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μένει ἐπ' αὐτόν. α'. Πολὺ τῆς συγκαταβάσεως τὸ κέρδος ἐν ἅπασι δεί κνυται πράγμασιν. Οὕτω τὰς τέχνας κατωρθώσαμεν, οὐκ ἀθρον παρὰ τῶν διδασκάλων πάντα μανθάνοντες· οὕτω πόλεις έδειμάμεθα, ηρέμα καὶ κατὰ μικρὸν αὐτ τὰς συνιστῶντες· οὕτω τὴν ζωὴν διακρατούμεν τὴν ἡμετέραν. Καὶ μὴ θαυμάσῃς εἰ ἐπὶ τῶν βιωτικῶν τὸ πράγμα τοσαύτην ἔχει τὴν ἰσχύν, ὅπου γε καὶ ἐν τοῖς πνευματικοῖς πολλὴν ἄν τις εὕροι ταύτης τῆς σοφίας οὖσαν τὴν δύναμιν. Οὕτω γὰρ καὶ ἡδυνήθησαν ἀπαλ λαγῆναι τῆς εἰδωλολατρείας Ἰουδαῖοι, ηρέμα καὶ κατὰ μικρὸν ἐναγόμενοι, καὶ μηδὲν ἐξ ἀρχῆς ὑψηλὸν ἀκούον τες, μήτε δογμάτων, μήτε πολιτείας ἕνεκεν. Οὕτω μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν, ὅτε καὶ ὑψηλοτέ. ρων δογμάτων ὁ καιρὸς ἦν, ἅπαντας προσήγοντο οἱ ἀπόστολοι, οὐδὲν ἐκ πρώτης ὑψηλὸν φθεγγόμενοι. Οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς τοῖς πλείοσι διελέγετο παρὰ τὴν [175] ἀρχήν. Οὕτω καὶ Ἰωάννης ἐποίησε νῦν, ὡς περὶ ἀνθρώπου διαλεγόμενός τινος θαυμαστοῦ, καὶ τὰ ὑψηλὰ συνεσκιασμένως παρεντιθείς. Αρχόμενος γοῦν οὕτως ἔλεγεν· Οὐ δύναται ἄνθρωπος ἀφ' ἑαυτοῦ λαμβάνειν οὐδέν. Εἶτα ύψηλόν τι συνάψας καὶ εἰπὼν, Ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐρχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστὶ, πάλιν εἰς τὰ ταπεινὰ τὸν λόγον κατάγει, λέγων άλλα σε πολλά, καὶ ὅτι, Οὐ γὰρ ἐκ μέτρου δίδωσιν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα· εἶτα b ἐπάγει, λέγων· Ὁ Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν, καὶ πάντα δέδωκεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. Εἶτα καὶ εἰδὼς ἀπὸ τοῦ λόγου τῆς κολάσεως γινομένην τὴν δησιν c, καὶ οὐχ οὕτω τῇ τῶν χρηστῶν ἐπαγγε λία τοὺς πολλοὺς ἐπαγομένους, ὡς τῇ τῶν φοβερών ἀπειλῇ, ἐνταῦθα κατακλείει τὸν λόγον λοιπὸν, καὶ φη- σίν· Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, ἔχει ζωὴν αἰώνιον· ὁ δὲ ἀπειθῶν τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μένει ἐπ' αὐτόν. Πάλιν κἀνταῦθα δ ἐπὶ τὸν Πατέρα ἀνάγει τὸν τῆς κολάσεως λόγον. Οὐ γὰρ εἶπεν, ἡ ὀργὴ τοῦ Υἱοῦ, καίτοι γε αὐτός ἐστιν ὁ κριτής· ἀλλὰ τὴν Πατέρα αὐτοῖς ἐπέστησε, μᾶλλον σβήσαι βουλόμενος. Αρα οὖν ἀρκεῖ τὸ πιστεῦσαι εἰς των Υιόν, φησί, πρὸς τὸ ζωὴν ἔχειν αἰώνιον; Ούδα- μῶς. Καὶ ἄκουε τοῦ Χριστοῦ τοῦτο δεικνύντος και λέγοντος· Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε, εἰσε 170 παύσομαι λέγων. Τοῦτο γὰρ ποιῶν ἀπολογήσομαι τῷ Θεῷ, κἂν μηδεὶς ὁ ἀκούων ᾖ. Ο μὲν γὰρ τοῖς προσ- έχουσι λέγων, έχει παραμυθίαν τοῦ λέγειν τὴν πειθὼ τῶν ἀκροωμένων· ὁ δὲ συνεχῶς λέγων, καὶ μὴ ἀκουό μενος, εἶτα οὐ παυόμενος τοῦ λέγειν, πλείονος ἂν εἴη τιμῆς ἄξιος, διὰ τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν. καὶ μηδενὸς προσέχοντος, τὸ αὐτοῦ πᾶν πληρῶν. 'Αλλ' όμως εἰ καὶ ἡμῖν ὁ μισθὸς μείζων ἐκ τῆς ὑμετέρας παρα- κοῆς, ὅμως ἐπιθυμοῦμεν τοῦτον ἐλαττωθῆναι μᾶλλον, καὶ τὴν ὑμετέραν αυξηθῆναι σωτηρίαν, μισθὸν μέγαν τὴν ὑμετέραν εὐδοκίμησιν εἶναι νομίζοντες. Καὶ ταῦτα λέγομεν νῦν, οὐχ ἵνα ἐπαχθῆ καὶ βαρὺν ποιή- σωμεν τὸν λόγον, ἀλλ᾽ ἵνα τὴν ἀλγηδόνα ὑμῖν ἐπιδεί ξωμεν ο, ἣν ἔχομεν διὰ τὴν ὑμετέραν ῥαθυμίαν· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἀπαλλαγέντας, τῆς πνευματι τῆς ἔχεσθαι σπουδῆς, καὶ τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν ἐπι- τυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Υποδείξωμεν Savil. et cod. 706, rectius. ΛΑ'. εἰς τὸ Πνεῦμα δὲ βλασφημία ἀρκεῖ καὶ μόνη εἰς γέεν ναν ἐμβαλεῖν. f Καὶ τί λέγω περί μέρους δόγματος; Κἂν γὰρ εἰς τὸν Πατέρα τις καὶ τὸν Υἱὸν ὀρθῶς πιστεύσῃ, καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, βίον δὲ μὴ ἔχῃ ὀρθὸν, οὐδὲν αὐτῷ κέρδος τῆς πίστεως - εἰς σωτηρίαν. Οὐκοῦν καὶ ὅταν λέγῃ, Αὕτη γάρ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινά σκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν, μὴ νομίσωμεν ἀρκεῖν ἡμῖν εἰς σωτηρίαν τὸ λεγόμενον. Δεῖ γὰρ ἡμῖν καὶ βίου καὶ πολιτείας ἀκριβεστάτης ἐπεὶ καὶ ἐνταῦθα εἴρηκεν, Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν, έχει ζωὴν αἰώνιον· ἀλλὰ τὸ τούτου ἑξῆς τέθεικε σφοδρό τερον. Οὐδὲ γὰρ ἀπὸ τῶν χρηστῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν ἐναντίων τὸν λόγον ὑφαίνει. Καὶ ὅρα πῶς 5. Επήγαγε γάρ· Ὁ δὲ ἀπειθῶν τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μένει ἐπ' αὐτόν. Αλλ' όμως οὐδὲ ἐντεῦθεν φαμεν ἀρκεῖν τὴν πίστιν εἰς σωτηρίαν μόνην. Καὶ δείκνυσι τὰ περὶ βίου πολ λαχοῦ τῶν Εὐαγγελίων εἰρημένα. Διά τοι τοῦτο οὐκ εἶπεν, αὕτη δέ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωὴ μόνη· οὐδὲ, ὁ πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν μόνον ἔχει αἰώνιον ζωήν· ἀλλ ἐν ἑκατέρῳ τοῦτο ἐμφαίνει b, ὅτι ἔχει ζωὴν τὸ πρᾶγμα. "Αν μέντοι τὰ τῆς πολιτείας μὴ ἀκολουθῇ, πολλή ἕψεται ἡ κόλασις. Καὶ οὐκ εἶπε, Μένει αὐτὸν, ἀλλ᾽ Επ' αὐτὸν, δηλῶν ὅτι οὐδέποτε ἀπ' αὐτοῦ ἀποστή σεται. Ἵνα γὰρ μὴ νομίσῃς θάνατον είναι πρόσκαιρον τὸ, Οὐκ ὄψεται ζωὴν, ἀλλὰ πιστεύσης ὅτι διηνεκής ἡ κόλασις, τοῦτο τέθεικε τὸ ῥῆμα, δεικνὺς ὅτι ἐνιζά νει αὐτῷ διηνεκῶς. Ἐποίησε δὲ τοῦτο, διὰ τούτων αὐτοὺς τῶν ῥημάτων ὠθῶν πρὸς τὸν Χριστόν. Διόπερ [176] οὐδὲ ἰδίᾳ πρὸς αὐτοὺς τὴν παραίνεσιν ἐποιή πατο, ἀλλὰ καθολικὴν, καὶ ὡς ἂν μάλιστα αὐτοὺς ἐπαγαγέσθαι ἐδύνατο. Οὐ γὰρ εἶπεν, ἐὰν πιστεύσητε, καὶ, ἐὰν μὴ πιστεύσητε · ἀλλ' ἐπὶ τοῦ κοινοῦ προάγει τὸν λόγον, ὥστε ἀνύποπτα γενέσθαι τὰ λεγόμενα· καὶ σφοδρότερον ἢ ὁ Χριστὸς τοῦτο πεποίηκεν. Ὁ μὲν γὰρ Χριστὸς εἶπεν, ὅτι Ὁ μὴ πιστεύων ἤδη κέκρι ται· οὗτος δὲ. Οὐκ ὄψεται τὴν ζωὴν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μένει ἐπ' αὐτόν· καὶ μάλα εἰκότως. Οὐ γὰρ ὁμοίως ἦν αὐτόν τινα περὶ ἑαυτοῦ λέγειν, καὶ ἕτερον περὶ αὐτοῦ. Τὸν μὲν γὰρ Χριστὸν ἐνόμισαν ἂν φιλαυτίας ἕνεκεν ταῦτα πολλάκις φθέγγεσθαι καὶ κομπάζειν· ὁ δὲ Ἰωάννης ταύτη; ἀπήλλακτο της ὑποψίας. Εἰ δὲ μετὰ ταῦτα καὶ ὁ Χριστὸς σφοδροτέρι ελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν· καὶ ἡ κέχρηται λόγῳ, ἀλλ' ὅτε μεγάλην τὴν περὶ αὐτοῦ δόσ • Savil. διαλεγόμενος παρὰ τὴν ἀρχὴν ἐφαίνετο· οὕτω. lla ait et Savil. Morel. μεθ' ά. * Savil. είτα καὶ εἰ- τὰς πολλήν της κολάσεως οὗταν τὴν ἰσχύν. Morel. έπειτα πολλὴν εἰδὼς ἀπό. d Sic Savil. More!. ὁρᾶς πῶς κανταῦθα. e Morel οὐδὲν αὐτῷ πλέον ἀπὸ τῆς πίστεως ἔσται. ( S vil. καθαρωτάτης. 6' Savil. τον λόγον συντίθησιν οὕτω. & Savil τοῦτο ἐδήλον. Μox idem μὴ ἔπηται.

177 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTIΝΟΡ. ξαν ἔσχον λοιπόν. Ὡς οὖν ἔγνω ὁ Ἰησοῦς, ὅτι ἤκουσαν οἱ Φαρισαῖοι, ὅτι Ἰησοῦς πλείονας μας θητὰς ποιεῖ καὶ βαπτίζει ἡ Ἰωάννης (καίτοι με αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς οὐκ ἐβάπτιζεν, ἀλλ' οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ), ἀνεχώρησεν ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας, καὶ ἦλθεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν. Αὐτὸς μὲν οὖν οὐκ ἐβάπτιζεν, οἱ δὲ ἀπαγγέλλοντες, βουλόμενοι διεγείραι τοὺς ἀκούον- τας εἰς φθόνον, οὕτως ἀπήγγελλον. Τί δήποτε οὖν, φησίν, ἀνεχώρει 4 ; Οὐ δειλίας ἕνεκεν, ἀλλ' ἐκκόπτων αὐτῶν τὴν βασκανίαν, καὶ παραμυθούμενος τὸν φθό νον. Δυνατὸς μὲν γὰρ ἦν καὶ ἐπελθόντας ἐπισχεῖν, ἀλλ' οὐκ ἐβούλετο συνεχῶς τοῦτο ποιεῖν, ὥστε μὴ ἀπιστεῖσθαι τῆς σαρκὸς τὴν οἰκονομίαν. Εἰ γὰρ συν- εχώς κρατούμενος διέφευγε, τοῦτο ἂν ὑπωπτεύθη παρὰ πολλοῖς. Διά τοι τοῦτο τὰ πολλὰ ἀνθρωπινώτε- ρον ᾠκονόμει. Ωσπερ γὰρ ἐβούλετο πιστευθῆναι ὅτι Θεὸς ἦν, οὕτως ὅτι Θεὸς ὤν, σάρκα ἐφέρει. Διὰ τοῦτο καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν πρὸς τὸν μαθητὴν ἔλεγε· Ψηλάφησον καὶ ἴδε, ὅτι πνεῦμα σάρκα καὶ ὀστέα οὐκ ἔχει. Διὰ τοῦτο καὶ Πέτρῳ ἐπετίμησεν, εἰπόντι Ιλεώς σοι, οὐ μὴ ἔσται τοῦτο. Οὕτω σφόδρα αὐτῷ τὸ πρᾶγμα περισπούδαστον ἦν. • β'. Ἐπεὶ καὶ τῶν τῆς Ἐκκλησίας δογμάτων οὐ μικρὸν τοῦτο τὸ μέρος ἐστὶ, καὶ τῆς ἡ ὑπὲρ ἡμῶν σωτηρίας τὸ κεφάλαιον τοῦτο, καὶ δι' οὗ πάντα γεγένηται καὶ κατώρθωται. Οὕτω γὰρ καὶ θάνατος ἐλύθη, καὶ ἁμαρ τία ἀνῃρέθη, καὶ κατάρα ηφανίσθη, καὶ τὰ μυρία εἰσῆλθεν εἰς τὸν βίον ἡμῶν ἀγαθά. Διὸ μάλιστα ἐδού λετο πιστεύεσθαι τὴν οἰκονομίαν, τὴν ρίζαν καὶ πη- γὴν ἡμῖν τῶν μυρίων γενομένην ἀγαθῶν. Οικονομῶν δὲ τὰ ἀνθρώπινα, οὔτε τὰ θεῖα συσκιάζεσθαι ἠφίει. ᾿Αναχωρήσας γοῦν, πάλιν τῶν αὐτῶν εἴχετο ὧν καὶ πρότερον. Οὐ γὰρ ἁπλῶς ἐπὶ τὴν Γαλιλαίαν ἀπήρε χετο, ἀλλὰ μεγάλα τινὰ κατασκευάζων πράγματα τὰ κατὰ τοὺς Σαμαρείτας· καὶ οὐχ ἁπλῶς • οἰκονομῶν αὐτὰ, ἀλλὰ μετὰ τῆς προσηκούσης αὐτῷ σοφίας, καὶ τοῦ μηδεμίαν καταλιπεῖν Ιουδαίοις μηδὲ ἀναισχύντου τινὸς ἀπολογίας πρόφασιν. "Οπερ καὶ ὁ Εὐαγγελιστής αἰνιττόμενο; ἐπήγαγεν, Εδει δὲ αὐτὸν διέρχεσθαι διὰ τῆς Σαμαρείας, δεικνὺς ὁδοῦ πάρεργον αὐτὸν τοῦτο ποιούμενον. Οὕτω καὶ οἱ ἀπόστολοι ἐποίουν. Καθάπερ [177] γὰρ ἐκεῖνοι διωκόμενοι ὑπὸ Ἰουδαίων, τότε ἐπὶ τὰ ἔθνη ἤρχοντο· οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς, ὅτε αὐτὸν ἀπήλασαν, τότε καὶ ἐκείνων ήπτετο, ὡς καὶ ἐπὶ τῆς Συροφοινικίσσης ἐποίησε γυναικός. Τοῦτο δὲ ἐγένετο, ὥστε πᾶσαν ἐκκοπῆναι Ἰουδαίοις ἀπολογίαν, C καὶ ἵνα μὴ ἐξῇ αὐτοῖς λέγειν, ὅτι καταλιπὼν ἡμᾶς πρὸς τοὺς ἀκροβυστους ἀπῆλθε. Διὰ τοῦτο καὶ οἱ ματ θηταὶ ἀπολογούμενοι ἔλεγον· ὑμῖν ἦν ἀναγκαῖον πρῶτον λαληθῆναι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ· ἐπειδὴ δὲ ἀναξίους κρίνετε ἑαυτοὺς, ἰδοὺ στρεφόμεθα εἰς τὰ ἔθνη· καὶ αὐτὸς πάλιν, Οὐκ ἦλθον εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οίκου Ισραήλ· καὶ πάλιν, Οὐκ ἔστι καλὸν λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων, καὶ δοῦναι τοῖς κυναρίοις. Ἐπειδὴ δὲ αὐτὸν ἀπήλασαν, Οὐραν τοῖς ἔθνεσιν ἀνέωξαν. Καὶ οὐδὲ οὕτω προηγου μένως ἐπ' ἐκείνους ἔρχεται, ἀλλὰ παριών. Παριών τοίνυν, Ηλθεν εἰς πόλιν τῆς Σαμαρείας λεγομένην Συχὰρ, πλησίον τοῦ χωρίου, οὗ ἔδωκεν Ιακώβ Ἰωσὴφ τῷ υἱῷ αὐτοῦ· ἦν δὲ ἐκεῖ πηγὴ τοῦ Ἰακώβ. Τίνος ένεκεν ἀκριβολογεῖται ὁ Εὐαγγελιστὴς περὶ τοῦ τύπου; Ἵνα ὅταν ἀκούσῃς τῆς γυναικός λαλούσης, Ἰακὼβ ὁ πατὴρ ἡμῶν ἔδωκεν ἡμῖν τὴν πηγὴν • Savil. τίνος οὖν ἕνεκεν ἀνεχ. • Horel. μέρος ἐφάπτεται, μᾶλλον δὲ τῆς. c Morel, μάλλον δὲ οὐχ ἁπλῶς 'd Morel. ἀλλὰ παριών Οὕτως ὁ ἐβούλετο αἰνιξάμενος πάλιν ἄρχεται λέγων· Έρχεται οὖν ὁ Ἰησοῦς εἰς. 178 ταύτην, μὴ ξενισθῇς. Ο γὰρ τόπος ἐκεῖνος ἦν ἔνθα ὑπὲρ τῆς Δείνας οἱ περὶ τὸν Λευῒ καὶ Συμεὼν ἀγα νακτοῦντες, τὸν χαλεπὸν ἐκεῖνον εἰργάσαντο φόνον. Αξιον δὲ εἰπεῖν καὶ πόθεν οἱ Σαμαρείται συνέστη- σαν. Καὶ γὰρ ὁ τόπος οὗτος ἅπας Σαμάρεια καλεί- ται. Πόθεν οὖν τὴν προσηγορίαν ἔλαβον; Σομδρ τὸ ὄρος ἐλέγετο ἀπὸ τοῦ κτησαμένου, καθάπερ καὶ Ησαΐας φησί· Καὶ ἡ κεφαλὴ Σομόρων, Εφραίμ ἀλλ᾽ οἱ κατοικοῦντες οὐ Σαμαρείται, ἀλλ᾽ Ἰσραηλί ται ἐλέγοντο. Χρόνου δὲ προϊόντος, προσέκρουσαν τῷ Θεῷ· καὶ βασιλεύσαντος Φακελ, ἀνελθὼν θεγλάθ Φαλασάρ, πόλεις τε εἷλε πολλὰς, καὶ ἐπέθετο τῷ Ηλα, καὶ ἀνελὼν αὐτὸν, σηὲ τὴν βασιλείαν ἔδω κεν. Ἐπὶ τοῦτον ἐλθὼν ὁ Σαλμανασάρ, εἷλε πόλεις ἑτέρας ε, καὶ ὑποφόρους ἐποίησε καὶ ὑποτελεῖς. Αλλ' οὗτος τὸ μὲν πρῶτον εἶξεν· ὕστερον δὲ ἀπέστη της ἀρχῆς, καὶ πρὸς τὴν τῶν Αἰθιόπων κατέφυγε συμ- μαχίαν. Εγνω τοῦτο ὁ ᾿Ασσύριος, καὶ ἐπιστρατεύσας, καὶ ἀνελὼν αὐτοὺς, οὐκ ἔτι τὸ ἔθνος ἐκεῖ μένειν ἀφίησι, διὰ τὰς τοιαύτας τῆς ἀποστάσεως ὑποψίας· ἀλλὰ τούτους μὲν εἰς Βαβυλῶνα ἤγαγε καὶ Μήδους, ἐκεῖθεν δὲ ἔθνη ἐκ διαφόρων τόπων ἀγαγών, κατώκι σεν ἐν τῇ Σαμαρείᾳ, ὥστε λοιπὸν ἀσφαλῆ αὐτῷ τὴν ἀρχὴν εἶναι, τῶν οἰκείων ἐχόντων τὸν τόπον. Τούτων δὲ γενομένων, βουλόμενος ὁ Θεὸς δεῖξαι τὴν αὐτοῦ δύναμιν, καὶ ὡς οὐ δι' ἀσθένειαν ἐξέδωκεν Ἰουδαίους, ἀλλὰ δι' ἁμαρτίας τῶν ἐκδοθέντων, ἐπαφίησι λέοντας τοῖς βαρβάροις· οἵτινες ἐλυμαίνοντο τὸ ἔθνος ἅπαν Απηγγέλη ταῦτα τῷ βασιλεῖ, καὶ πέμπει ἱερέα τινά ὅμως οὐδὲ οὕτως ἐξ ὁλοκλήρου τῆς ἀσεβείας [175] τὸν παραδώσοντα αὐτοῖς τοὺς τοῦ Θεοῦ νόμους. Αλλ' ἀπέστησαν, ἀλλ' ἐξ ἡμισείας. Χρόνου δὲ προϊόντος πάλιν τῶν μὲν εἰδώλων ἀπεπήδησαν, ἔσεβεν δὲ τὸν Θεόν. Τῶν οὖν πραγμάτων ἐν τούτοις ὄντων, ἐπανελ θόντες Ἰουδαῖοι λοιπόν, ζηλοτύπως πρὸς αὐτοὺς εἶ χον ἅτε πρὸς ἀλλοφύλους καὶ πολεμίους, οἳ καὶ ἀπ' τοῦ ὄρους Σαμαρείτας αὐτοὺς ἐκάλουν. Ἰουδαίοις δὲ οὐ μικρὰ 5 καὶ ἐντεῦθεν ἦν πρὸς αὐτοὺς ἡ φιλονεικία. Οὐδὲ γὰρ ταῖς Γραφαῖς πάσεις εκέχρηντο, ἀλλὰ τὰ Μωϋσέως μόνα δεχόμενοι, τῶν προφητῶν οὐ πολὺν ἐποιοῦντο λόγον. Ἐφιλονείκουν μέντοι εἰς τὴν εὐγέ γειαν εἰσωθεῖν ἑαυτοὺς τὴν Ἰουδαϊκὴν, καὶ ἐφιλοτι· μοῦντο ἐπὶ τῷ ᾿Αβραάμ, καὶ πρόγονον αὐτὸν ἐπεγρά φοντο, ἅτε ἀπὸ τῆς Χαλδαίας ὄντα· καὶ τὸν Ἰακώ δὲ πατέρα εκάλουν, ἅτε ἐκείνου ὄντα ἀπόγονον· οἱ δ Ἰουδαῖοι μετὰ πάντων καὶ τούτους ἐβδελύσσοντο Οθεν καὶ τῷ Χριστῷ ταῦτα ὠνείδιζον λέγοντες· Σα μαρείτης εἶ σὺ, καὶ δαιμόνιον ἔχεις· καὶ ἐπὶ το ་ καταβάντος ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἱεριχώ, ταύτη ἕνεκεν τῆς ὑποθέσεως ὁ Χριστὸς Σαμαρείτην εἰσάγει τὸν ἔλεον εἰς αὐτὸν πεποιηκότα, τὸν εὐτελῆ, τὸν εὐ καταφρόνητον, τὸν βδελυκτὸν παρ' αὐτοῖς· καὶ ἐπ τῶν δέκα λεπρῶν, ἀλλογενῆ τὸν ἕνα φησὶ διὰ τοῦτ (Σαμαρείτης γὰρ ἦν)· καὶ αὐτὸς δὲ τοῖς μαθηταί οὕτω λέγων ἐκέλευσεν· Εἰς ὀδὺν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε καὶ εἰς πόλιν Σαμαρειτῶν μὴ εἰσέλθητε. γ'. Οὐ τῆς ἱστορίας δὲ ἕνεκεν μόνης του τόπου μόνο ἀνέμνησεν ἡμᾶς τοῦ Ἰακὼβ ὁ Εὐαγγελιστής, ἀλλὰ κα ὑπὲρ τοῦ δεῖξαι τὴν ἀποβολὴν τὴν Ἰουδαϊκὴν πάλα γεγενημένην. Καὶ γὰρ ἐπὶ τῶν προγόνων αὐτῶν τοῦ τόπους ἀντ' αὐτῶν κατέσχον ἐκεῖνοι. "Α γὰρ οἱ προ γονοι αὐτῶν εἶχον, οὐκ ὄντα αὐτῶν, ταῦτα διὰ τὴ ῥαθυμίαν αὐτῶν καὶ παρανομίαν, ὄντα αὐτῶν, ἀπ ώλεσαν οὗτοι. Οὕτως οὐδὲν ἡ κέρδος, προγόνων εἶνα e Morel. πόλεις μυρίας, καὶ ὑποφόρους ἐποίησε καὶ ὑποτελεί f Morel. καὶ γὰρ καὶ χρόνου προϊόντος. 6 Savil. ἐκάλουν· κ οὐ μικρά. & Quidam habent ὄντως οὐδέν. Paulo post unt codles, isque optima nota, habet ἵνα πλέον πεῖραν, quæ re videtur esse lectio. Altera enim ἵνα λεόντων πεῖραν λάβω ferri nequit. Imo hacest verissima lectio, quam restitu mus. Res narratur IV Reg. xvn, 23sqq. Koit. Patr. -

177 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTIΝΟΡ. ξαν ἔσχον λοιπόν. Ὡς οὖν ἔγνω ὁ Ἰησοῦς, ὅτι ἤκουσαν οἱ Φαρισαῖοι, ὅτι Ἰησοῦς πλείονας μας θητὰς ποιεῖ καὶ βαπτίζει ἡ Ἰωάννης (καίτοι με αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς οὐκ ἐβάπτιζεν, ἀλλ' οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ), ἀνεχώρησεν ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας, καὶ ἦλθεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν. Αὐτὸς μὲν οὖν οὐκ ἐβάπτιζεν, οἱ δὲ ἀπαγγέλλοντες, βουλόμενοι διεγείραι τοὺς ἀκούον- τας εἰς φθόνον, οὕτως ἀπήγγελλον. Τί δήποτε οὖν, φησίν, ἀνεχώρει 4 ; Οὐ δειλίας ἕνεκεν, ἀλλ' ἐκκόπτων αὐτῶν τὴν βασκανίαν, καὶ παραμυθούμενος τὸν φθό νον. Δυνατὸς μὲν γὰρ ἦν καὶ ἐπελθόντας ἐπισχεῖν, ἀλλ' οὐκ ἐβούλετο συνεχῶς τοῦτο ποιεῖν, ὥστε μὴ ἀπιστεῖσθαι τῆς σαρκὸς τὴν οἰκονομίαν. Εἰ γὰρ συν- εχώς κρατούμενος διέφευγε, τοῦτο ἂν ὑπωπτεύθη παρὰ πολλοῖς. Διά τοι τοῦτο τὰ πολλὰ ἀνθρωπινώτε- ρον ᾠκονόμει. Ωσπερ γὰρ ἐβούλετο πιστευθῆναι ὅτι Θεὸς ἦν, οὕτως ὅτι Θεὸς ὤν, σάρκα ἐφέρει. Διὰ τοῦτο καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν πρὸς τὸν μαθητὴν ἔλεγε· Ψηλάφησον καὶ ἴδε, ὅτι πνεῦμα σάρκα καὶ ὀστέα οὐκ ἔχει. Διὰ τοῦτο καὶ Πέτρῳ ἐπετίμησεν, εἰπόντι Ιλεώς σοι, οὐ μὴ ἔσται τοῦτο. Οὕτω σφόδρα αὐτῷ τὸ πρᾶγμα περισπούδαστον ἦν. • β'. Ἐπεὶ καὶ τῶν τῆς Ἐκκλησίας δογμάτων οὐ μικρὸν τοῦτο τὸ μέρος ἐστὶ, καὶ τῆς ἡ ὑπὲρ ἡμῶν σωτηρίας τὸ κεφάλαιον τοῦτο, καὶ δι' οὗ πάντα γεγένηται καὶ κατώρθωται. Οὕτω γὰρ καὶ θάνατος ἐλύθη, καὶ ἁμαρ τία ἀνῃρέθη, καὶ κατάρα ηφανίσθη, καὶ τὰ μυρία εἰσῆλθεν εἰς τὸν βίον ἡμῶν ἀγαθά. Διὸ μάλιστα ἐδού λετο πιστεύεσθαι τὴν οἰκονομίαν, τὴν ρίζαν καὶ πη- γὴν ἡμῖν τῶν μυρίων γενομένην ἀγαθῶν. Οικονομῶν δὲ τὰ ἀνθρώπινα, οὔτε τὰ θεῖα συσκιάζεσθαι ἠφίει. ᾿Αναχωρήσας γοῦν, πάλιν τῶν αὐτῶν εἴχετο ὧν καὶ πρότερον. Οὐ γὰρ ἁπλῶς ἐπὶ τὴν Γαλιλαίαν ἀπήρε χετο, ἀλλὰ μεγάλα τινὰ κατασκευάζων πράγματα τὰ κατὰ τοὺς Σαμαρείτας· καὶ οὐχ ἁπλῶς • οἰκονομῶν αὐτὰ, ἀλλὰ μετὰ τῆς προσηκούσης αὐτῷ σοφίας, καὶ τοῦ μηδεμίαν καταλιπεῖν Ιουδαίοις μηδὲ ἀναισχύντου τινὸς ἀπολογίας πρόφασιν. "Οπερ καὶ ὁ Εὐαγγελιστής αἰνιττόμενο; ἐπήγαγεν, Εδει δὲ αὐτὸν διέρχεσθαι διὰ τῆς Σαμαρείας, δεικνὺς ὁδοῦ πάρεργον αὐτὸν τοῦτο ποιούμενον. Οὕτω καὶ οἱ ἀπόστολοι ἐποίουν. Καθάπερ [177] γὰρ ἐκεῖνοι διωκόμενοι ὑπὸ Ἰουδαίων, τότε ἐπὶ τὰ ἔθνη ἤρχοντο· οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς, ὅτε αὐτὸν ἀπήλασαν, τότε καὶ ἐκείνων ήπτετο, ὡς καὶ ἐπὶ τῆς Συροφοινικίσσης ἐποίησε γυναικός. Τοῦτο δὲ ἐγένετο, ὥστε πᾶσαν ἐκκοπῆναι Ἰουδαίοις ἀπολογίαν, C καὶ ἵνα μὴ ἐξῇ αὐτοῖς λέγειν, ὅτι καταλιπὼν ἡμᾶς πρὸς τοὺς ἀκροβυστους ἀπῆλθε. Διὰ τοῦτο καὶ οἱ ματ θηταὶ ἀπολογούμενοι ἔλεγον· ὑμῖν ἦν ἀναγκαῖον πρῶτον λαληθῆναι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ· ἐπειδὴ δὲ ἀναξίους κρίνετε ἑαυτοὺς, ἰδοὺ στρεφόμεθα εἰς τὰ ἔθνη· καὶ αὐτὸς πάλιν, Οὐκ ἦλθον εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οίκου Ισραήλ· καὶ πάλιν, Οὐκ ἔστι καλὸν λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων, καὶ δοῦναι τοῖς κυναρίοις. Ἐπειδὴ δὲ αὐτὸν ἀπήλασαν, Οὐραν τοῖς ἔθνεσιν ἀνέωξαν. Καὶ οὐδὲ οὕτω προηγου μένως ἐπ' ἐκείνους ἔρχεται, ἀλλὰ παριών. Παριών τοίνυν, Ηλθεν εἰς πόλιν τῆς Σαμαρείας λεγομένην Συχὰρ, πλησίον τοῦ χωρίου, οὗ ἔδωκεν Ιακώβ Ἰωσὴφ τῷ υἱῷ αὐτοῦ· ἦν δὲ ἐκεῖ πηγὴ τοῦ Ἰακώβ. Τίνος ένεκεν ἀκριβολογεῖται ὁ Εὐαγγελιστὴς περὶ τοῦ τύπου; Ἵνα ὅταν ἀκούσῃς τῆς γυναικός λαλούσης, Ἰακὼβ ὁ πατὴρ ἡμῶν ἔδωκεν ἡμῖν τὴν πηγὴν • Savil. τίνος οὖν ἕνεκεν ἀνεχ. • Horel. μέρος ἐφάπτεται, μᾶλλον δὲ τῆς. c Morel, μάλλον δὲ οὐχ ἁπλῶς 'd Morel. ἀλλὰ παριών Οὕτως ὁ ἐβούλετο αἰνιξάμενος πάλιν ἄρχεται λέγων· Έρχεται οὖν ὁ Ἰησοῦς εἰς. 178 ταύτην, μὴ ξενισθῇς. Ο γὰρ τόπος ἐκεῖνος ἦν ἔνθα ὑπὲρ τῆς Δείνας οἱ περὶ τὸν Λευῒ καὶ Συμεὼν ἀγα νακτοῦντες, τὸν χαλεπὸν ἐκεῖνον εἰργάσαντο φόνον. Αξιον δὲ εἰπεῖν καὶ πόθεν οἱ Σαμαρείται συνέστη- σαν. Καὶ γὰρ ὁ τόπος οὗτος ἅπας Σαμάρεια καλεί- ται. Πόθεν οὖν τὴν προσηγορίαν ἔλαβον; Σομδρ τὸ ὄρος ἐλέγετο ἀπὸ τοῦ κτησαμένου, καθάπερ καὶ Ησαΐας φησί· Καὶ ἡ κεφαλὴ Σομόρων, Εφραίμ ἀλλ᾽ οἱ κατοικοῦντες οὐ Σαμαρείται, ἀλλ᾽ Ἰσραηλί ται ἐλέγοντο. Χρόνου δὲ προϊόντος, προσέκρουσαν τῷ Θεῷ· καὶ βασιλεύσαντος Φακελ, ἀνελθὼν θεγλάθ Φαλασάρ, πόλεις τε εἷλε πολλὰς, καὶ ἐπέθετο τῷ Ηλα, καὶ ἀνελὼν αὐτὸν, σηὲ τὴν βασιλείαν ἔδω κεν. Ἐπὶ τοῦτον ἐλθὼν ὁ Σαλμανασάρ, εἷλε πόλεις ἑτέρας ε, καὶ ὑποφόρους ἐποίησε καὶ ὑποτελεῖς. Αλλ' οὗτος τὸ μὲν πρῶτον εἶξεν· ὕστερον δὲ ἀπέστη της ἀρχῆς, καὶ πρὸς τὴν τῶν Αἰθιόπων κατέφυγε συμ- μαχίαν. Εγνω τοῦτο ὁ ᾿Ασσύριος, καὶ ἐπιστρατεύσας, καὶ ἀνελὼν αὐτοὺς, οὐκ ἔτι τὸ ἔθνος ἐκεῖ μένειν ἀφίησι, διὰ τὰς τοιαύτας τῆς ἀποστάσεως ὑποψίας· ἀλλὰ τούτους μὲν εἰς Βαβυλῶνα ἤγαγε καὶ Μήδους, ἐκεῖθεν δὲ ἔθνη ἐκ διαφόρων τόπων ἀγαγών, κατώκι σεν ἐν τῇ Σαμαρείᾳ, ὥστε λοιπὸν ἀσφαλῆ αὐτῷ τὴν ἀρχὴν εἶναι, τῶν οἰκείων ἐχόντων τὸν τόπον. Τούτων δὲ γενομένων, βουλόμενος ὁ Θεὸς δεῖξαι τὴν αὐτοῦ δύναμιν, καὶ ὡς οὐ δι' ἀσθένειαν ἐξέδωκεν Ἰουδαίους, ἀλλὰ δι' ἁμαρτίας τῶν ἐκδοθέντων, ἐπαφίησι λέοντας τοῖς βαρβάροις· οἵτινες ἐλυμαίνοντο τὸ ἔθνος ἅπαν Απηγγέλη ταῦτα τῷ βασιλεῖ, καὶ πέμπει ἱερέα τινά ὅμως οὐδὲ οὕτως ἐξ ὁλοκλήρου τῆς ἀσεβείας [175] τὸν παραδώσοντα αὐτοῖς τοὺς τοῦ Θεοῦ νόμους. Αλλ' ἀπέστησαν, ἀλλ' ἐξ ἡμισείας. Χρόνου δὲ προϊόντος πάλιν τῶν μὲν εἰδώλων ἀπεπήδησαν, ἔσεβεν δὲ τὸν Θεόν. Τῶν οὖν πραγμάτων ἐν τούτοις ὄντων, ἐπανελ θόντες Ἰουδαῖοι λοιπόν, ζηλοτύπως πρὸς αὐτοὺς εἶ χον ἅτε πρὸς ἀλλοφύλους καὶ πολεμίους, οἳ καὶ ἀπ' τοῦ ὄρους Σαμαρείτας αὐτοὺς ἐκάλουν. Ἰουδαίοις δὲ οὐ μικρὰ 5 καὶ ἐντεῦθεν ἦν πρὸς αὐτοὺς ἡ φιλονεικία. Οὐδὲ γὰρ ταῖς Γραφαῖς πάσεις εκέχρηντο, ἀλλὰ τὰ Μωϋσέως μόνα δεχόμενοι, τῶν προφητῶν οὐ πολὺν ἐποιοῦντο λόγον. Ἐφιλονείκουν μέντοι εἰς τὴν εὐγέ γειαν εἰσωθεῖν ἑαυτοὺς τὴν Ἰουδαϊκὴν, καὶ ἐφιλοτι· μοῦντο ἐπὶ τῷ ᾿Αβραάμ, καὶ πρόγονον αὐτὸν ἐπεγρά φοντο, ἅτε ἀπὸ τῆς Χαλδαίας ὄντα· καὶ τὸν Ἰακώ δὲ πατέρα εκάλουν, ἅτε ἐκείνου ὄντα ἀπόγονον· οἱ δ Ἰουδαῖοι μετὰ πάντων καὶ τούτους ἐβδελύσσοντο Οθεν καὶ τῷ Χριστῷ ταῦτα ὠνείδιζον λέγοντες· Σα μαρείτης εἶ σὺ, καὶ δαιμόνιον ἔχεις· καὶ ἐπὶ το ་ καταβάντος ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἱεριχώ, ταύτη ἕνεκεν τῆς ὑποθέσεως ὁ Χριστὸς Σαμαρείτην εἰσάγει τὸν ἔλεον εἰς αὐτὸν πεποιηκότα, τὸν εὐτελῆ, τὸν εὐ καταφρόνητον, τὸν βδελυκτὸν παρ' αὐτοῖς· καὶ ἐπ τῶν δέκα λεπρῶν, ἀλλογενῆ τὸν ἕνα φησὶ διὰ τοῦτ (Σαμαρείτης γὰρ ἦν)· καὶ αὐτὸς δὲ τοῖς μαθηταί οὕτω λέγων ἐκέλευσεν· Εἰς ὀδὺν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε καὶ εἰς πόλιν Σαμαρειτῶν μὴ εἰσέλθητε. γ'. Οὐ τῆς ἱστορίας δὲ ἕνεκεν μόνης του τόπου μόνο ἀνέμνησεν ἡμᾶς τοῦ Ἰακὼβ ὁ Εὐαγγελιστής, ἀλλὰ κα ὑπὲρ τοῦ δεῖξαι τὴν ἀποβολὴν τὴν Ἰουδαϊκὴν πάλα γεγενημένην. Καὶ γὰρ ἐπὶ τῶν προγόνων αὐτῶν τοῦ τόπους ἀντ' αὐτῶν κατέσχον ἐκεῖνοι. "Α γὰρ οἱ προ γονοι αὐτῶν εἶχον, οὐκ ὄντα αὐτῶν, ταῦτα διὰ τὴ ῥαθυμίαν αὐτῶν καὶ παρανομίαν, ὄντα αὐτῶν, ἀπ ώλεσαν οὗτοι. Οὕτως οὐδὲν ἡ κέρδος, προγόνων εἶνα e Morel. πόλεις μυρίας, καὶ ὑποφόρους ἐποίησε καὶ ὑποτελεί f Morel. καὶ γὰρ καὶ χρόνου προϊόντος. 6 Savil. ἐκάλουν· κ οὐ μικρά. & Quidam habent ὄντως οὐδέν. Paulo post unt codles, isque optima nota, habet ἵνα πλέον πεῖραν, quæ re videtur esse lectio. Altera enim ἵνα λεόντων πεῖραν λάβω ferri nequit. Imo hacest verissima lectio, quam restitu mus. Res narratur IV Reg. xvn, 23sqq. Koit. Patr. -

177 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTIΝΟΡ. ξαν ἔσχον λοιπόν. Ὡς οὖν ἔγνω ὁ Ἰησοῦς, ὅτι ἤκουσαν οἱ Φαρισαῖοι, ὅτι Ἰησοῦς πλείονας μας θητὰς ποιεῖ καὶ βαπτίζει ἡ Ἰωάννης (καίτοι με αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς οὐκ ἐβάπτιζεν, ἀλλ' οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ), ἀνεχώρησεν ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας, καὶ ἦλθεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν. Αὐτὸς μὲν οὖν οὐκ ἐβάπτιζεν, οἱ δὲ ἀπαγγέλλοντες, βουλόμενοι διεγείραι τοὺς ἀκούον- τας εἰς φθόνον, οὕτως ἀπήγγελλον. Τί δήποτε οὖν, φησίν, ἀνεχώρει 4 ; Οὐ δειλίας ἕνεκεν, ἀλλ' ἐκκόπτων αὐτῶν τὴν βασκανίαν, καὶ παραμυθούμενος τὸν φθό νον. Δυνατὸς μὲν γὰρ ἦν καὶ ἐπελθόντας ἐπισχεῖν, ἀλλ' οὐκ ἐβούλετο συνεχῶς τοῦτο ποιεῖν, ὥστε μὴ ἀπιστεῖσθαι τῆς σαρκὸς τὴν οἰκονομίαν. Εἰ γὰρ συν- εχώς κρατούμενος διέφευγε, τοῦτο ἂν ὑπωπτεύθη παρὰ πολλοῖς. Διά τοι τοῦτο τὰ πολλὰ ἀνθρωπινώτε- ρον ᾠκονόμει. Ωσπερ γὰρ ἐβούλετο πιστευθῆναι ὅτι Θεὸς ἦν, οὕτως ὅτι Θεὸς ὤν, σάρκα ἐφέρει. Διὰ τοῦτο καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν πρὸς τὸν μαθητὴν ἔλεγε· Ψηλάφησον καὶ ἴδε, ὅτι πνεῦμα σάρκα καὶ ὀστέα οὐκ ἔχει. Διὰ τοῦτο καὶ Πέτρῳ ἐπετίμησεν, εἰπόντι Ιλεώς σοι, οὐ μὴ ἔσται τοῦτο. Οὕτω σφόδρα αὐτῷ τὸ πρᾶγμα περισπούδαστον ἦν. • β'. Ἐπεὶ καὶ τῶν τῆς Ἐκκλησίας δογμάτων οὐ μικρὸν τοῦτο τὸ μέρος ἐστὶ, καὶ τῆς ἡ ὑπὲρ ἡμῶν σωτηρίας τὸ κεφάλαιον τοῦτο, καὶ δι' οὗ πάντα γεγένηται καὶ κατώρθωται. Οὕτω γὰρ καὶ θάνατος ἐλύθη, καὶ ἁμαρ τία ἀνῃρέθη, καὶ κατάρα ηφανίσθη, καὶ τὰ μυρία εἰσῆλθεν εἰς τὸν βίον ἡμῶν ἀγαθά. Διὸ μάλιστα ἐδού λετο πιστεύεσθαι τὴν οἰκονομίαν, τὴν ρίζαν καὶ πη- γὴν ἡμῖν τῶν μυρίων γενομένην ἀγαθῶν. Οικονομῶν δὲ τὰ ἀνθρώπινα, οὔτε τὰ θεῖα συσκιάζεσθαι ἠφίει. ᾿Αναχωρήσας γοῦν, πάλιν τῶν αὐτῶν εἴχετο ὧν καὶ πρότερον. Οὐ γὰρ ἁπλῶς ἐπὶ τὴν Γαλιλαίαν ἀπήρε χετο, ἀλλὰ μεγάλα τινὰ κατασκευάζων πράγματα τὰ κατὰ τοὺς Σαμαρείτας· καὶ οὐχ ἁπλῶς • οἰκονομῶν αὐτὰ, ἀλλὰ μετὰ τῆς προσηκούσης αὐτῷ σοφίας, καὶ τοῦ μηδεμίαν καταλιπεῖν Ιουδαίοις μηδὲ ἀναισχύντου τινὸς ἀπολογίας πρόφασιν. "Οπερ καὶ ὁ Εὐαγγελιστής αἰνιττόμενο; ἐπήγαγεν, Εδει δὲ αὐτὸν διέρχεσθαι διὰ τῆς Σαμαρείας, δεικνὺς ὁδοῦ πάρεργον αὐτὸν τοῦτο ποιούμενον. Οὕτω καὶ οἱ ἀπόστολοι ἐποίουν. Καθάπερ [177] γὰρ ἐκεῖνοι διωκόμενοι ὑπὸ Ἰουδαίων, τότε ἐπὶ τὰ ἔθνη ἤρχοντο· οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς, ὅτε αὐτὸν ἀπήλασαν, τότε καὶ ἐκείνων ήπτετο, ὡς καὶ ἐπὶ τῆς Συροφοινικίσσης ἐποίησε γυναικός. Τοῦτο δὲ ἐγένετο, ὥστε πᾶσαν ἐκκοπῆναι Ἰουδαίοις ἀπολογίαν, C καὶ ἵνα μὴ ἐξῇ αὐτοῖς λέγειν, ὅτι καταλιπὼν ἡμᾶς πρὸς τοὺς ἀκροβυστους ἀπῆλθε. Διὰ τοῦτο καὶ οἱ ματ θηταὶ ἀπολογούμενοι ἔλεγον· ὑμῖν ἦν ἀναγκαῖον πρῶτον λαληθῆναι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ· ἐπειδὴ δὲ ἀναξίους κρίνετε ἑαυτοὺς, ἰδοὺ στρεφόμεθα εἰς τὰ ἔθνη· καὶ αὐτὸς πάλιν, Οὐκ ἦλθον εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οίκου Ισραήλ· καὶ πάλιν, Οὐκ ἔστι καλὸν λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων, καὶ δοῦναι τοῖς κυναρίοις. Ἐπειδὴ δὲ αὐτὸν ἀπήλασαν, Οὐραν τοῖς ἔθνεσιν ἀνέωξαν. Καὶ οὐδὲ οὕτω προηγου μένως ἐπ' ἐκείνους ἔρχεται, ἀλλὰ παριών. Παριών τοίνυν, Ηλθεν εἰς πόλιν τῆς Σαμαρείας λεγομένην Συχὰρ, πλησίον τοῦ χωρίου, οὗ ἔδωκεν Ιακώβ Ἰωσὴφ τῷ υἱῷ αὐτοῦ· ἦν δὲ ἐκεῖ πηγὴ τοῦ Ἰακώβ. Τίνος ένεκεν ἀκριβολογεῖται ὁ Εὐαγγελιστὴς περὶ τοῦ τύπου; Ἵνα ὅταν ἀκούσῃς τῆς γυναικός λαλούσης, Ἰακὼβ ὁ πατὴρ ἡμῶν ἔδωκεν ἡμῖν τὴν πηγὴν • Savil. τίνος οὖν ἕνεκεν ἀνεχ. • Horel. μέρος ἐφάπτεται, μᾶλλον δὲ τῆς. c Morel, μάλλον δὲ οὐχ ἁπλῶς 'd Morel. ἀλλὰ παριών Οὕτως ὁ ἐβούλετο αἰνιξάμενος πάλιν ἄρχεται λέγων· Έρχεται οὖν ὁ Ἰησοῦς εἰς. 178 ταύτην, μὴ ξενισθῇς. Ο γὰρ τόπος ἐκεῖνος ἦν ἔνθα ὑπὲρ τῆς Δείνας οἱ περὶ τὸν Λευῒ καὶ Συμεὼν ἀγα νακτοῦντες, τὸν χαλεπὸν ἐκεῖνον εἰργάσαντο φόνον. Αξιον δὲ εἰπεῖν καὶ πόθεν οἱ Σαμαρείται συνέστη- σαν. Καὶ γὰρ ὁ τόπος οὗτος ἅπας Σαμάρεια καλεί- ται. Πόθεν οὖν τὴν προσηγορίαν ἔλαβον; Σομδρ τὸ ὄρος ἐλέγετο ἀπὸ τοῦ κτησαμένου, καθάπερ καὶ Ησαΐας φησί· Καὶ ἡ κεφαλὴ Σομόρων, Εφραίμ ἀλλ᾽ οἱ κατοικοῦντες οὐ Σαμαρείται, ἀλλ᾽ Ἰσραηλί ται ἐλέγοντο. Χρόνου δὲ προϊόντος, προσέκρουσαν τῷ Θεῷ· καὶ βασιλεύσαντος Φακελ, ἀνελθὼν θεγλάθ Φαλασάρ, πόλεις τε εἷλε πολλὰς, καὶ ἐπέθετο τῷ Ηλα, καὶ ἀνελὼν αὐτὸν, σηὲ τὴν βασιλείαν ἔδω κεν. Ἐπὶ τοῦτον ἐλθὼν ὁ Σαλμανασάρ, εἷλε πόλεις ἑτέρας ε, καὶ ὑποφόρους ἐποίησε καὶ ὑποτελεῖς. Αλλ' οὗτος τὸ μὲν πρῶτον εἶξεν· ὕστερον δὲ ἀπέστη της ἀρχῆς, καὶ πρὸς τὴν τῶν Αἰθιόπων κατέφυγε συμ- μαχίαν. Εγνω τοῦτο ὁ ᾿Ασσύριος, καὶ ἐπιστρατεύσας, καὶ ἀνελὼν αὐτοὺς, οὐκ ἔτι τὸ ἔθνος ἐκεῖ μένειν ἀφίησι, διὰ τὰς τοιαύτας τῆς ἀποστάσεως ὑποψίας· ἀλλὰ τούτους μὲν εἰς Βαβυλῶνα ἤγαγε καὶ Μήδους, ἐκεῖθεν δὲ ἔθνη ἐκ διαφόρων τόπων ἀγαγών, κατώκι σεν ἐν τῇ Σαμαρείᾳ, ὥστε λοιπὸν ἀσφαλῆ αὐτῷ τὴν ἀρχὴν εἶναι, τῶν οἰκείων ἐχόντων τὸν τόπον. Τούτων δὲ γενομένων, βουλόμενος ὁ Θεὸς δεῖξαι τὴν αὐτοῦ δύναμιν, καὶ ὡς οὐ δι' ἀσθένειαν ἐξέδωκεν Ἰουδαίους, ἀλλὰ δι' ἁμαρτίας τῶν ἐκδοθέντων, ἐπαφίησι λέοντας τοῖς βαρβάροις· οἵτινες ἐλυμαίνοντο τὸ ἔθνος ἅπαν Απηγγέλη ταῦτα τῷ βασιλεῖ, καὶ πέμπει ἱερέα τινά ὅμως οὐδὲ οὕτως ἐξ ὁλοκλήρου τῆς ἀσεβείας [175] τὸν παραδώσοντα αὐτοῖς τοὺς τοῦ Θεοῦ νόμους. Αλλ' ἀπέστησαν, ἀλλ' ἐξ ἡμισείας. Χρόνου δὲ προϊόντος πάλιν τῶν μὲν εἰδώλων ἀπεπήδησαν, ἔσεβεν δὲ τὸν Θεόν. Τῶν οὖν πραγμάτων ἐν τούτοις ὄντων, ἐπανελ θόντες Ἰουδαῖοι λοιπόν, ζηλοτύπως πρὸς αὐτοὺς εἶ χον ἅτε πρὸς ἀλλοφύλους καὶ πολεμίους, οἳ καὶ ἀπ' τοῦ ὄρους Σαμαρείτας αὐτοὺς ἐκάλουν. Ἰουδαίοις δὲ οὐ μικρὰ 5 καὶ ἐντεῦθεν ἦν πρὸς αὐτοὺς ἡ φιλονεικία. Οὐδὲ γὰρ ταῖς Γραφαῖς πάσεις εκέχρηντο, ἀλλὰ τὰ Μωϋσέως μόνα δεχόμενοι, τῶν προφητῶν οὐ πολὺν ἐποιοῦντο λόγον. Ἐφιλονείκουν μέντοι εἰς τὴν εὐγέ γειαν εἰσωθεῖν ἑαυτοὺς τὴν Ἰουδαϊκὴν, καὶ ἐφιλοτι· μοῦντο ἐπὶ τῷ ᾿Αβραάμ, καὶ πρόγονον αὐτὸν ἐπεγρά φοντο, ἅτε ἀπὸ τῆς Χαλδαίας ὄντα· καὶ τὸν Ἰακώ δὲ πατέρα εκάλουν, ἅτε ἐκείνου ὄντα ἀπόγονον· οἱ δ Ἰουδαῖοι μετὰ πάντων καὶ τούτους ἐβδελύσσοντο Οθεν καὶ τῷ Χριστῷ ταῦτα ὠνείδιζον λέγοντες· Σα μαρείτης εἶ σὺ, καὶ δαιμόνιον ἔχεις· καὶ ἐπὶ το ་ καταβάντος ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἱεριχώ, ταύτη ἕνεκεν τῆς ὑποθέσεως ὁ Χριστὸς Σαμαρείτην εἰσάγει τὸν ἔλεον εἰς αὐτὸν πεποιηκότα, τὸν εὐτελῆ, τὸν εὐ καταφρόνητον, τὸν βδελυκτὸν παρ' αὐτοῖς· καὶ ἐπ τῶν δέκα λεπρῶν, ἀλλογενῆ τὸν ἕνα φησὶ διὰ τοῦτ (Σαμαρείτης γὰρ ἦν)· καὶ αὐτὸς δὲ τοῖς μαθηταί οὕτω λέγων ἐκέλευσεν· Εἰς ὀδὺν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε καὶ εἰς πόλιν Σαμαρειτῶν μὴ εἰσέλθητε. γ'. Οὐ τῆς ἱστορίας δὲ ἕνεκεν μόνης του τόπου μόνο ἀνέμνησεν ἡμᾶς τοῦ Ἰακὼβ ὁ Εὐαγγελιστής, ἀλλὰ κα ὑπὲρ τοῦ δεῖξαι τὴν ἀποβολὴν τὴν Ἰουδαϊκὴν πάλα γεγενημένην. Καὶ γὰρ ἐπὶ τῶν προγόνων αὐτῶν τοῦ τόπους ἀντ' αὐτῶν κατέσχον ἐκεῖνοι. "Α γὰρ οἱ προ γονοι αὐτῶν εἶχον, οὐκ ὄντα αὐτῶν, ταῦτα διὰ τὴ ῥαθυμίαν αὐτῶν καὶ παρανομίαν, ὄντα αὐτῶν, ἀπ ώλεσαν οὗτοι. Οὕτως οὐδὲν ἡ κέρδος, προγόνων εἶνα e Morel. πόλεις μυρίας, καὶ ὑποφόρους ἐποίησε καὶ ὑποτελεί f Morel. καὶ γὰρ καὶ χρόνου προϊόντος. 6 Savil. ἐκάλουν· κ οὐ μικρά. & Quidam habent ὄντως οὐδέν. Paulo post unt codles, isque optima nota, habet ἵνα πλέον πεῖραν, quæ re videtur esse lectio. Altera enim ἵνα λεόντων πεῖραν λάβω ferri nequit. Imo hacest verissima lectio, quam restitu mus. Res narratur IV Reg. xvn, 23sqq. Koit. Patr. -

179 IN JOANNEM HOMIL. XXXI. AL. XXX. 180 χρηστῶν, ὅταν μὴ τοιοῦτοι τύχωσιν οἱ ἐξ ἐκείνων ὄντες. Οἱ μὲν γὰρ βάρβαροι, ἵνα λεόντων πεῖραν λάβωσι μόνον, πρὸς τὴν Ἰουδαϊκὴν εὐσέβειαν ἐπανῆλθον εὐθέως· ἐκεῖνοι δὲ τοσαύτας ὑπομένοντες τιμωρίας, οὐδὲ οὕτως ἐσωφρονίσθησαν. Ἐνταῦθα τοίνυν ὁ Χριστὸς παρεγένετο, τὸν μὲν βάναυσον καὶ ὑγρὸν ἐκβάλων βίον ἀεὶ, τὸν δὲ ἐπίπονον εἰσάγων καὶ συνεσταλμένον. Οὐ γὰρ ὑποζυγίοις κέχρηται, ἀλλ’ οὕτω βαδίζει συντόνως, ὡς καὶ κοπιάσαι ἐκ τῆς ὁδοιπορίας. Καὶ τοῦτο πανταχοῦ παιδεύει, τὸ αὐτουργὸν εἶναι καὶ ἀπέριττον, καὶ τὸ μὴ πολλῶν δεῖσθαι. Οὕτω γὰρ βούλεται τῶν περιττῶν ἀλλοτρίους ἡμᾶς εἶναι, ὡς καὶ αὐτῶν τῶν ἀναγκαίων πολλὰ περικόπτειν. Διὰ τοῦτο ἔλεγεν· *Αἱ ἀλώπεκες φωλεοὺς ἔχουσι, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνώσεις· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ.* Διὰ τοῦτο καὶ ἐν τοῖς ὄρεσι τὰ πλείονα διατρίβει, οὐκ ἐν ἡμέρᾳ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν νυκτὶ, καὶ ἐν ταῖς ἐρήμοις. Τοῦτο καὶ ὁ Δαυῒδ ἀνακηρύττων ἔλεγεν, *Ἐκ χειμάῤῥου ἐν ὁδῷ πίεται, τὸ εὐσταλὲς* αὐτοῦ τοῦ βίου δηλῶν. Τοῦτο καὶ Ἰωάννης ἐνταῦθα δείκνυσιν· *Ὁ οὖν* $^a$ *Ἰησοῦς κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας,* [179] *ἐκάθητο οὕτως ἐπὶ τῇ πηγῇ. Ὥρα ἦν ὡσεὶ ἕκτη. Ἔρχεται γυνὴ ἐκ τῆς Σαμαρείας ἀντλῆσαι ὕδωρ. Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· Δός μοι πιεῖν. Οἱ δὲ μαθηταὶ αὐτοῦ ἀπῆλθον εἰς τὴν ἀγορὰν, ἵνα τροφὰς ἀγοράσωσιν.* Ἐντεῦθεν μανθάνομεν καὶ τὸ περὶ τὰς ὁδοιπορίας εὔτονον αὐτοῦ, καὶ τὸ περὶ τὰς τροφὰς ἠμελημένον, καὶ πῶς παρέργως τῷ πράγματι κέχρηται. Οὕτω γοῦν καὶ οἱ μαθηταὶ ἐπαιδεύθησαν τὰ καθ’ ἑαυτοὺς διατίθεσθαι. Οὐ γὰρ ἐπήγοντο ἐφόδια. Καὶ δηλοῖ τοῦτο ἕτερος εὐαγγελιστὴς λέγων, ἡνίκα περὶ τῆς ζύμης τῶν Φαρισαίων αὐτοῖς διελέγετο, ὅτι ἐκεῖνοι ἐνόμιζον ὅτι ἄρτους οὐκ ἐβάσταζον. Καὶ ὅταν πεινῶντας εἰσάγῃ, καὶ τίλλοντας τῶν ἀσταχύων $^b$, καὶ ἐσθίοντας, καὶ ὅταν λέγῃ αὐτὸν ἐπὶ τὴν συκῆν διὰ τὴν πεῖναν ἐληλυθέναι, οὐδὲν ἄλλο ἢ τοῦτο διὰ πάντων ἡμᾶς παιδεύει, τὸ καταφρονεῖν γαστρὸς, καὶ μὴ περισπούδαστον τὴν αὐτῆς νομίζειν εἶναι λειτουργίαν. Σκόπει γοῦν αὐτοὺς καὶ ἐνταῦθα, οὔτε ἐπιφερομένους τι, οὔτε ἐπειδὴ μὴ ἐβάσταζον, ἐκ προοιμίων καὶ εὐθὺς τῆς ἡμέρας τοῦτου φροντίζοντας, ἀλλὰ κατὰ τὸν καιρὸν, καθ’ ὃν ἅπαντες ἀριστοποιοῦνται, τροφὰς ἀγοράζοντας. Ἀλλ’ οὐχ ἡμεῖς, οἳ εὐθέως $^c$ ἀπὸ κλίνης διανιστάμενοι πρὸ τῶν ἄλλων τοῦτο σκοπούμεθα, μαγείρους καὶ τραπεζοποιούς καλοῦντες, καὶ μετὰ πολλῆς ταῦτα ἐπισκήπτοντες τῆς σπουδῆς, καί μετ’ ἐκεῖνα τῶν ἄλλων οὕτως ἁπτόμενοι, τὰ βιωτικὰ πρὸ τῶν πνευματικῶν σπουδαῖα ποιούμενοι, καὶ ἃ πάρεργον ἔχειν ἐχρῆν, ὡς ἀναγκαῖα τιμῶντες. Διὰ τοῦτο πάντα ἄνω καὶ κάτω γίνεται. Τοὐναντίον γὰρ ἐχρῆν ἁπάντων τῶν πνευματικῶν πολὺν ποιησαμένους λόγον, μετὰ τὸ πληρῶσαι ἐκεῖνα, τότε ἅπτεσθαι τούτων. Οὐ τὸ ἐπίπονον δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ ἄτυφον ἐντεῦθεν δείκνυται, οὐ τῷ κοπιάσαι, οὐδὲ τῷ καθίσαι ἐπὶ τῆς ὁδοῦ μόνον, ἀλλὰ καὶ τῷ καταλειφθῆναι μόνον καὶ τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ ἀπελθεῖν $^d$. Καίτοι γε ἐξῆν εἴ γε ἐβούλετο, ἢ μὴ πάντας ἐκπέμψαι, ἢ ἀπελθόντων ἐκείνων, ἑτέρους διακόνους ἔχειν· ἀλλ’ οὐκ ἠθέλησε· καὶ γὰρ τοὺς μαθητὰς οὕτως εἴθισε πάντα τῦφον καταπατεῖν. Καὶ τί μέγα, φησὶν, εἰ ἐμετρίαζον, ἴσως εἴποι τις ἂν, ἁλιεῖς ὄντες καὶ σκηνοποιοί; [Ἁλιεῖς μὲν ἦσαν καὶ σκηνοποιοὶ,] ἀλλ’ ἀθρόον εἰς $^e$ αὐτὴν ἀνέβησαν τοῦ οὐρανοῦ τὴν κορυφὴν, καὶ πάντων ἐγένοντο βασιλέων σεμνότεροι, ὁμιληταὶ γενέσθαι καταξιωθέντες τοῦ τῆς οἰκουμένης Δεσπότου, καὶ παρακολουθῆσαι τῷ θαυμαζομένῳ πάντοθεν. Ἴστε δὲ κἀκεῖνο, ὅτι μάλιστα οἱ ἐκ ταπεινῶν ὄντες, ὅταν ἀξιωμάτων ποτὲ λάβωνται, εὐκολώτερον αἴρονται πρὸς ἀπόνοιαν, ἅτε ἀπειροκάλως ἔχοντες πρὸς τὴν τοσαύτην τιμήν. Κατέχων οὖν αὐτοὺς ἐπὶ τῆς αὐτῆς ταπεινοφροσύνης, ἐπαίδευεν αὐτοὺς διὰ πάντων συνεστάλθαι, καὶ μηδαμοῦ δεῖσθαι τῶν διακονησομένων. Αὐτὸς δὲ *Κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας,* φησὶν, *ἐκάθητο οὕτως ἐπὶ τῇ πηγῇ.* Ὁρᾷς ὅτι διὰ τὸν κόπον ἡ καθέδρα γέγονε, διὰ τὸ καῦμα, διὰ τὸ περιμεῖναι τοὺς μαθητάς; Ἤδει μὲν γὰρ συμβησόμενον τὸ κατὰ τοὺς Σαμαρείτας. Οὐκ ἐπὶ τοῦτο δὲ ἦλθε προηγουμένως· οὐ μὴν ἐπειδὴ διὰ τοῦτο οὐκ [180] ἦλθε, παραγενόμενον τὸ γύναιον ἀπώσασθαι ἐχρῆν, οὕτω πολλὴν φιλομάθειαν ἐπιδεικνύμενον. Οἱ μὲν γὰρ Ἰουδαῖοι καὶ πρὸς αὐτοὺς ἐρχόμενον ἀπήλαυνον, οἱ δὲ ἐξ ἐθνῶν καὶ ἀλλαχοῦ βαδίζοντα πρὸς ἑαυτοὺς εἷλκον· καὶ οἱ μὲν ἐφθόνουν, οἱ δὲ ἐπίστευον· ἐκεῖνοι ἠγανάκτουν, οὗτοι ἐθαύμαζον καὶ προσεκύνουν. Τί οὖν; ἔδει τοσούτων σωτηρίαν ὑπεριδεῖν, καὶ προθυμίαν οὕτω γενναίαν ἀφεῖναι; Τοῦτο μὲν οὖν ἀνάξιον ἦν αὐτοῦ τῆς φιλανθρωπίας· διόπερ μετὰ τῆς προσηκούσης αὐτῷ σοφίας πάντα τὰ παρόντα οἰκονομεῖ. *Ἐκάθητο μὲν γὰρ, ἀναπαύων τὸ σῶμα, καὶ παρὰ τὴν πηγὴν* $^f$ *ἀναψύχων αὐτό. Αὐτὸ γὰρ ἦν τῆς ἡμέρας τὸ μεσαίτατον, ὅπερ καὶ ὁ Εὐαγγελιστὴς ἐδήλωσεν εἰπὼν, Ὥρα ἦν ὡσεὶ ἕκτη· καὶ ἐκάθητο οὕτως.* Τί δέ ἐστιν, *Οὕτως;* Οὐκ ἐπὶ θρόνου, φησὶν, οὐκ ἐπὶ προσκεφαλαίου, ἀλλ’ ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν ἐπ’ ἐδάφους. *Ἔρχεται γυνὴ ἐκ τῆς Σαμαρείας ἀντλῆσαι ὕδωρ.* δ΄. *Ὥρα πῶς καὶ τὴν γυναῖκα δι’ ἄλλο δείκνυσιν* ἐξελθοῦσαν, πανταχοῦ τὴν ἀναίσχυντον τῶν Ἰουδαίων ἐπιστομίζων ἀντιλογίαν, καὶ ἵνα μή τις λέγῃ ὅτι ἐναντιοῦται ἑαυτοῦ τῷ προστάγματι, εἰς μὲν πόλιν κελεύων μὴ εἰσιέναι Σαμαρειτῶν, Σαμαρείταις δὲ διαλεγόμενος. Διὸ καὶ τὸ, *Ἀπεληλύθεισαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ εἰς τὴν πόλιν, ἵνα τροφὰς ἀγοράσωσι,* τέθεικεν ὁ Εὐαγγελιστὴς, πολλὰς εἰσάγων αἰτίας τῆς πρὸς αὐτὴν διαλέξεως. Τί οὖν ἡ γυνή; *Ἀκούσασα, Δός μοι πιεῖν, σφόδρα συνετῶς εἰς κατασκευὴν ἐρωτήσεως τὸν παρὰ τοῦ Χριστοῦ λόγον λαμβάνει, καὶ λέγει· Πῶς* $^g$ *σὺ Ἰουδαῖος ὢν, αἰτεῖς παρ’ ἐμοῦ πιεῖν οὔσης γυναικὸς Σαμαρείτιδος; Οὐ γὰρ συγχρῶνται Ἰουδαῖοι Σαμαρείταις.* Καὶ πόθεν αὐτὸν Ἰουδαῖον ἐνόμιζεν εἶναι; Ἀπὸ τοῦ σχήματος ἴσως, καὶ ἀπὸ τῆς διαλέξεως. Σὺ δέ μοι σκόπει πῶς διεσκεμμένον τὸ γύναιον ἦν. Εἰ γὰρ ἐχρῆν φυλάξασθαι, τὸν Ἰησοῦν ἐχρῆν, οὐκ ἐκείνην. Οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι Σαμαρεῖται τοῖς Ἰουδαίοις οὐ συγχρῶνται, ἀλλ’, *Ἰουδαῖοι Σαμαρείταις οὐ προσίενται.* Ἀλλ’ ὅμως ἡ γυνὴ καίτοι κατηγορίας ἀπηλλαγμένη, ἐπειδὴ ἐνόμισεν ἕτερον αὐτῇ ἀντιπίπτειν, οὐδὲ οὕτως ἐσίγησεν, ἀλλ’ ὡς οἴεται διορθοῦται τὸ μὴ κατὰ νόμον γινόμενον. Ἀλλ’ ἐκεῖνο ἄν τις διαπορήσειε, πῶς ὁ Ἰησοῦς ἐζήτησε παρ’ αὐτῆς πιεῖν, τοῦ νόμου οὐκ ἐπιτρέποντος; Εἰ γὰρ λέγοι τις, ὅτι τῷ προειδέναι μὴ δώσουσαν, δι’ αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο οὐδὲ αἰτῆσαι ἐχρῆν. Τί οὖν ἔστιν εἰπεῖν; Ὅτι ἀδιάφορον αὐτῷ λοιπὸν ἦν τὰς τοιαύτας ἐκβάλλειν παρατηρήσεις. Ὁ γὰρ τοὺς ἄλλους ἐνάγων εἰς τὸ λύειν, πολλῷ μᾶλλον αὐτὸς αὐτὰς ἂν παρέδραμεν. Οὐ γὰρ τὸ εἰσπορευόμενον, φησὶ, κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὸ ἐκπορευόμενον. Οὐ μικρὰ δὲ κατηγορία γένοιτ’ ἂν τῶν Ἰουδαίων ἡ πρὸς $^h$ τὴν γυναῖκα διάλεξις, διότι ἐκεῖνοι μὲν πολ- $^a$ Morel. ἐνταῦθα δεικνὺς λέγει· Ὁ οὖν. $^b$ Savil. σταχύων. $^c$ Ἀλλ’ οὐχ ὡς ἡμεῖς εὐθέως. Savil. et cod. 705, ἀλλ’ οὐχ ὡς ἡμεῖς ἀπὸ κλίνης. $^d$ Savil. αὐτοῦ χωρισθῆναι. $^e$ Savil. σκηνοποιοὶ, ἀθρόον δὲ εἰς. Uncis inclusa e codd. 705, 706 et Sav adjecta sunt. EDIT. $^f$ Savil. τῇ πηγῇ. Ibid. ἀναψύχων αὐτό. Αὐτὸ γὰρ ἦν τῆς. Velit legi Savil. ἦν γὰρ, deleto αὐτό. $^g$ Alii ἡ γυνὴ αἰτηθεῖσα ὕδωρ παρὰ τοῦ Χρ.; Δός μοι γὰρ, φησὶ, πιεῖν, ὁ Χριστὸς ἔλεγε πρὸς αὐτήν. Τί οὖν ἐκείνη; Πῶς. $^h$ Quidam περὶ Τum alii διάλεξις· ἐκείνους μὲν γὰρ π. ἐπεσπάσατο.

179 IN JOANNEM HOMIL. XXXI. AL. XXX. 180 χρηστῶν, ὅταν μὴ τοιοῦτοι τύχωσιν οἱ ἐξ ἐκείνων ὄντες. Οἱ μὲν γὰρ βάρβαροι, ἵνα λεόντων πεῖραν λάβωσι μόνον, πρὸς τὴν Ἰουδαϊκὴν εὐσέβειαν ἐπανῆλθον εὐθέως· ἐκεῖνοι δὲ τοσαύτας ὑπομένοντες τιμωρίας, οὐδὲ οὕτως ἐσωφρονίσθησαν. Ἐνταῦθα τοίνυν ὁ Χριστὸς παρεγένετο, τὸν μὲν βάναυσον καὶ ὑγρὸν ἐκβάλων βίον ἀεὶ, τὸν δὲ ἐπίπονον εἰσάγων καὶ συνεσταλμένον. Οὐ γὰρ ὑποζυγίοις κέχρηται, ἀλλ’ οὕτω βαδίζει συντόνως, ὡς καὶ κοπιάσαι ἐκ τῆς ὁδοιπορίας. Καὶ τοῦτο πανταχοῦ παιδεύει, τὸ αὐτουργὸν εἶναι καὶ ἀπέριττον, καὶ τὸ μὴ πολλῶν δεῖσθαι. Οὕτω γὰρ βούλεται τῶν περιττῶν ἀλλοτρίους ἡμᾶς εἶναι, ὡς καὶ αὐτῶν τῶν ἀναγκαίων πολλὰ περικόπτειν. Διὰ τοῦτο ἔλεγεν· *Αἱ ἀλώπεκες φωλεοὺς ἔχουσι, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνώσεις· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ.* Διὰ τοῦτο καὶ ἐν τοῖς ὄρεσι τὰ πλείονα διατρίβει, οὐκ ἐν ἡμέρᾳ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν νυκτὶ, καὶ ἐν ταῖς ἐρήμοις. Τοῦτο καὶ ὁ Δαυῒδ ἀνακηρύττων ἔλεγεν, *Ἐκ χειμάῤῥου ἐν ὁδῷ πίεται, τὸ εὐσταλὲς* αὐτοῦ τοῦ βίου δηλῶν. Τοῦτο καὶ Ἰωάννης ἐνταῦθα δείκνυσιν· *Ὁ οὖν* $^a$ *Ἰησοῦς κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας,* [179] *ἐκάθητο οὕτως ἐπὶ τῇ πηγῇ. Ὥρα ἦν ὡσεὶ ἕκτη. Ἔρχεται γυνὴ ἐκ τῆς Σαμαρείας ἀντλῆσαι ὕδωρ. Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· Δός μοι πιεῖν. Οἱ δὲ μαθηταὶ αὐτοῦ ἀπῆλθον εἰς τὴν ἀγορὰν, ἵνα τροφὰς ἀγοράσωσιν.* Ἐντεῦθεν μανθάνομεν καὶ τὸ περὶ τὰς ὁδοιπορίας εὔτονον αὐτοῦ, καὶ τὸ περὶ τὰς τροφὰς ἠμελημένον, καὶ πῶς παρέργως τῷ πράγματι κέχρηται. Οὕτω γοῦν καὶ οἱ μαθηταὶ ἐπαιδεύθησαν τὰ καθ’ ἑαυτοὺς διατίθεσθαι. Οὐ γὰρ ἐπήγοντο ἐφόδια. Καὶ δηλοῖ τοῦτο ἕτερος εὐαγγελιστὴς λέγων, ἡνίκα περὶ τῆς ζύμης τῶν Φαρισαίων αὐτοῖς διελέγετο, ὅτι ἐκεῖνοι ἐνόμιζον ὅτι ἄρτους οὐκ ἐβάσταζον. Καὶ ὅταν πεινῶντας εἰσάγῃ, καὶ τίλλοντας τῶν ἀσταχύων $^b$, καὶ ἐσθίοντας, καὶ ὅταν λέγῃ αὐτὸν ἐπὶ τὴν συκῆν διὰ τὴν πεῖναν ἐληλυθέναι, οὐδὲν ἄλλο ἢ τοῦτο διὰ πάντων ἡμᾶς παιδεύει, τὸ καταφρονεῖν γαστρὸς, καὶ μὴ περισπούδαστον τὴν αὐτῆς νομίζειν εἶναι λειτουργίαν. Σκόπει γοῦν αὐτοὺς καὶ ἐνταῦθα, οὔτε ἐπιφερομένους τι, οὔτε ἐπειδὴ μὴ ἐβάσταζον, ἐκ προοιμίων καὶ εὐθὺς τῆς ἡμέρας τοῦτου φροντίζοντας, ἀλλὰ κατὰ τὸν καιρὸν, καθ’ ὃν ἅπαντες ἀριστοποιοῦνται, τροφὰς ἀγοράζοντας. Ἀλλ’ οὐχ ἡμεῖς, οἳ εὐθέως $^c$ ἀπὸ κλίνης διανιστάμενοι πρὸ τῶν ἄλλων τοῦτο σκοπούμεθα, μαγείρους καὶ τραπεζοποιούς καλοῦντες, καὶ μετὰ πολλῆς ταῦτα ἐπισκήπτοντες τῆς σπουδῆς, καί μετ’ ἐκεῖνα τῶν ἄλλων οὕτως ἁπτόμενοι, τὰ βιωτικὰ πρὸ τῶν πνευματικῶν σπουδαῖα ποιούμενοι, καὶ ἃ πάρεργον ἔχειν ἐχρῆν, ὡς ἀναγκαῖα τιμῶντες. Διὰ τοῦτο πάντα ἄνω καὶ κάτω γίνεται. Τοὐναντίον γὰρ ἐχρῆν ἁπάντων τῶν πνευματικῶν πολὺν ποιησαμένους λόγον, μετὰ τὸ πληρῶσαι ἐκεῖνα, τότε ἅπτεσθαι τούτων. Οὐ τὸ ἐπίπονον δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ ἄτυφον ἐντεῦθεν δείκνυται, οὐ τῷ κοπιάσαι, οὐδὲ τῷ καθίσαι ἐπὶ τῆς ὁδοῦ μόνον, ἀλλὰ καὶ τῷ καταλειφθῆναι μόνον καὶ τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ ἀπελθεῖν $^d$. Καίτοι γε ἐξῆν εἴ γε ἐβούλετο, ἢ μὴ πάντας ἐκπέμψαι, ἢ ἀπελθόντων ἐκείνων, ἑτέρους διακόνους ἔχειν· ἀλλ’ οὐκ ἠθέλησε· καὶ γὰρ τοὺς μαθητὰς οὕτως εἴθισε πάντα τῦφον καταπατεῖν. Καὶ τί μέγα, φησὶν, εἰ ἐμετρίαζον, ἴσως εἴποι τις ἂν, ἁλιεῖς ὄντες καὶ σκηνοποιοί; [Ἁλιεῖς μὲν ἦσαν καὶ σκηνοποιοὶ,] ἀλλ’ ἀθρόον εἰς $^e$ αὐτὴν ἀνέβησαν τοῦ οὐρανοῦ τὴν κορυφὴν, καὶ πάντων ἐγένοντο βασιλέων σεμνότεροι, ὁμιληταὶ γενέσθαι καταξιωθέντες τοῦ τῆς οἰκουμένης Δεσπότου, καὶ παρακολουθῆσαι τῷ θαυμαζομένῳ πάντοθεν. Ἴστε δὲ κἀκεῖνο, ὅτι μάλιστα οἱ ἐκ ταπεινῶν ὄντες, ὅταν ἀξιωμάτων ποτὲ λάβωνται, εὐκολώτερον αἴρονται πρὸς ἀπόνοιαν, ἅτε ἀπειροκάλως ἔχοντες πρὸς τὴν τοσαύτην τιμήν. Κατέχων οὖν αὐτοὺς ἐπὶ τῆς αὐτῆς ταπεινοφροσύνης, ἐπαίδευεν αὐτοὺς διὰ πάντων συνεστάλθαι, καὶ μηδαμοῦ δεῖσθαι τῶν διακονησομένων. Αὐτὸς δὲ *Κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας,* φησὶν, *ἐκάθητο οὕτως ἐπὶ τῇ πηγῇ.* Ὁρᾷς ὅτι διὰ τὸν κόπον ἡ καθέδρα γέγονε, διὰ τὸ καῦμα, διὰ τὸ περιμεῖναι τοὺς μαθητάς; Ἤδει μὲν γὰρ συμβησόμενον τὸ κατὰ τοὺς Σαμαρείτας. Οὐκ ἐπὶ τοῦτο δὲ ἦλθε προηγουμένως· οὐ μὴν ἐπειδὴ διὰ τοῦτο οὐκ [180] ἦλθε, παραγενόμενον τὸ γύναιον ἀπώσασθαι ἐχρῆν, οὕτω πολλὴν φιλομάθειαν ἐπιδεικνύμενον. Οἱ μὲν γὰρ Ἰουδαῖοι καὶ πρὸς αὐτοὺς ἐρχόμενον ἀπήλαυνον, οἱ δὲ ἐξ ἐθνῶν καὶ ἀλλαχοῦ βαδίζοντα πρὸς ἑαυτοὺς εἷλκον· καὶ οἱ μὲν ἐφθόνουν, οἱ δὲ ἐπίστευον· ἐκεῖνοι ἠγανάκτουν, οὗτοι ἐθαύμαζον καὶ προσεκύνουν. Τί οὖν; ἔδει τοσούτων σωτηρίαν ὑπεριδεῖν, καὶ προθυμίαν οὕτω γενναίαν ἀφεῖναι; Τοῦτο μὲν οὖν ἀνάξιον ἦν αὐτοῦ τῆς φιλανθρωπίας· διόπερ μετὰ τῆς προσηκούσης αὐτῷ σοφίας πάντα τὰ παρόντα οἰκονομεῖ. *Ἐκάθητο μὲν γὰρ, ἀναπαύων τὸ σῶμα, καὶ παρὰ τὴν πηγὴν* $^f$ *ἀναψύχων αὐτό. Αὐτὸ γὰρ ἦν τῆς ἡμέρας τὸ μεσαίτατον, ὅπερ καὶ ὁ Εὐαγγελιστὴς ἐδήλωσεν εἰπὼν, Ὥρα ἦν ὡσεὶ ἕκτη· καὶ ἐκάθητο οὕτως.* Τί δέ ἐστιν, *Οὕτως;* Οὐκ ἐπὶ θρόνου, φησὶν, οὐκ ἐπὶ προσκεφαλαίου, ἀλλ’ ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν ἐπ’ ἐδάφους. *Ἔρχεται γυνὴ ἐκ τῆς Σαμαρείας ἀντλῆσαι ὕδωρ.* δ΄. *Ὥρα πῶς καὶ τὴν γυναῖκα δι’ ἄλλο δείκνυσιν* ἐξελθοῦσαν, πανταχοῦ τὴν ἀναίσχυντον τῶν Ἰουδαίων ἐπιστομίζων ἀντιλογίαν, καὶ ἵνα μή τις λέγῃ ὅτι ἐναντιοῦται ἑαυτοῦ τῷ προστάγματι, εἰς μὲν πόλιν κελεύων μὴ εἰσιέναι Σαμαρειτῶν, Σαμαρείταις δὲ διαλεγόμενος. Διὸ καὶ τὸ, *Ἀπεληλύθεισαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ εἰς τὴν πόλιν, ἵνα τροφὰς ἀγοράσωσι,* τέθεικεν ὁ Εὐαγγελιστὴς, πολλὰς εἰσάγων αἰτίας τῆς πρὸς αὐτὴν διαλέξεως. Τί οὖν ἡ γυνή; *Ἀκούσασα, Δός μοι πιεῖν, σφόδρα συνετῶς εἰς κατασκευὴν ἐρωτήσεως τὸν παρὰ τοῦ Χριστοῦ λόγον λαμβάνει, καὶ λέγει· Πῶς* $^g$ *σὺ Ἰουδαῖος ὢν, αἰτεῖς παρ’ ἐμοῦ πιεῖν οὔσης γυναικὸς Σαμαρείτιδος; Οὐ γὰρ συγχρῶνται Ἰουδαῖοι Σαμαρείταις.* Καὶ πόθεν αὐτὸν Ἰουδαῖον ἐνόμιζεν εἶναι; Ἀπὸ τοῦ σχήματος ἴσως, καὶ ἀπὸ τῆς διαλέξεως. Σὺ δέ μοι σκόπει πῶς διεσκεμμένον τὸ γύναιον ἦν. Εἰ γὰρ ἐχρῆν φυλάξασθαι, τὸν Ἰησοῦν ἐχρῆν, οὐκ ἐκείνην. Οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι Σαμαρεῖται τοῖς Ἰουδαίοις οὐ συγχρῶνται, ἀλλ’, *Ἰουδαῖοι Σαμαρείταις οὐ προσίενται.* Ἀλλ’ ὅμως ἡ γυνὴ καίτοι κατηγορίας ἀπηλλαγμένη, ἐπειδὴ ἐνόμισεν ἕτερον αὐτῇ ἀντιπίπτειν, οὐδὲ οὕτως ἐσίγησεν, ἀλλ’ ὡς οἴεται διορθοῦται τὸ μὴ κατὰ νόμον γινόμενον. Ἀλλ’ ἐκεῖνο ἄν τις διαπορήσειε, πῶς ὁ Ἰησοῦς ἐζήτησε παρ’ αὐτῆς πιεῖν, τοῦ νόμου οὐκ ἐπιτρέποντος; Εἰ γὰρ λέγοι τις, ὅτι τῷ προειδέναι μὴ δώσουσαν, δι’ αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο οὐδὲ αἰτῆσαι ἐχρῆν. Τί οὖν ἔστιν εἰπεῖν; Ὅτι ἀδιάφορον αὐτῷ λοιπὸν ἦν τὰς τοιαύτας ἐκβάλλειν παρατηρήσεις. Ὁ γὰρ τοὺς ἄλλους ἐνάγων εἰς τὸ λύειν, πολλῷ μᾶλλον αὐτὸς αὐτὰς ἂν παρέδραμεν. Οὐ γὰρ τὸ εἰσπορευόμενον, φησὶ, κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὸ ἐκπορευόμενον. Οὐ μικρὰ δὲ κατηγορία γένοιτ’ ἂν τῶν Ἰουδαίων ἡ πρὸς $^h$ τὴν γυναῖκα διάλεξις, διότι ἐκεῖνοι μὲν πολ- $^a$ Morel. ἐνταῦθα δεικνὺς λέγει· Ὁ οὖν. $^b$ Savil. σταχύων. $^c$ Ἀλλ’ οὐχ ὡς ἡμεῖς εὐθέως. Savil. et cod. 705, ἀλλ’ οὐχ ὡς ἡμεῖς ἀπὸ κλίνης. $^d$ Savil. αὐτοῦ χωρισθῆναι. $^e$ Savil. σκηνοποιοὶ, ἀθρόον δὲ εἰς. Uncis inclusa e codd. 705, 706 et Sav adjecta sunt. EDIT. $^f$ Savil. τῇ πηγῇ. Ibid. ἀναψύχων αὐτό. Αὐτὸ γὰρ ἦν τῆς. Velit legi Savil. ἦν γὰρ, deleto αὐτό. $^g$ Alii ἡ γυνὴ αἰτηθεῖσα ὕδωρ παρὰ τοῦ Χρ.; Δός μοι γὰρ, φησὶ, πιεῖν, ὁ Χριστὸς ἔλεγε πρὸς αὐτήν. Τί οὖν ἐκείνη; Πῶς. $^h$ Quidam περὶ Τum alii διάλεξις· ἐκείνους μὲν γὰρ π. ἐπεσπάσατο.

179 IN JOANNEM HOMIL. XXXI. AL. XXX. 180 χρηστῶν, ὅταν μὴ τοιοῦτοι τύχωσιν οἱ ἐξ ἐκείνων ὄντες. Οἱ μὲν γὰρ βάρβαροι, ἵνα λεόντων πεῖραν λάβωσι μόνον, πρὸς τὴν Ἰουδαϊκὴν εὐσέβειαν ἐπανῆλθον εὐθέως· ἐκεῖνοι δὲ τοσαύτας ὑπομένοντες τιμωρίας, οὐδὲ οὕτως ἐσωφρονίσθησαν. Ἐνταῦθα τοίνυν ὁ Χριστὸς παρεγένετο, τὸν μὲν βάναυσον καὶ ὑγρὸν ἐκβάλων βίον ἀεὶ, τὸν δὲ ἐπίπονον εἰσάγων καὶ συνεσταλμένον. Οὐ γὰρ ὑποζυγίοις κέχρηται, ἀλλ’ οὕτω βαδίζει συντόνως, ὡς καὶ κοπιάσαι ἐκ τῆς ὁδοιπορίας. Καὶ τοῦτο πανταχοῦ παιδεύει, τὸ αὐτουργὸν εἶναι καὶ ἀπέριττον, καὶ τὸ μὴ πολλῶν δεῖσθαι. Οὕτω γὰρ βούλεται τῶν περιττῶν ἀλλοτρίους ἡμᾶς εἶναι, ὡς καὶ αὐτῶν τῶν ἀναγκαίων πολλὰ περικόπτειν. Διὰ τοῦτο ἔλεγεν· *Αἱ ἀλώπεκες φωλεοὺς ἔχουσι, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνώσεις· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ.* Διὰ τοῦτο καὶ ἐν τοῖς ὄρεσι τὰ πλείονα διατρίβει, οὐκ ἐν ἡμέρᾳ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν νυκτὶ, καὶ ἐν ταῖς ἐρήμοις. Τοῦτο καὶ ὁ Δαυῒδ ἀνακηρύττων ἔλεγεν, *Ἐκ χειμάῤῥου ἐν ὁδῷ πίεται, τὸ εὐσταλὲς* αὐτοῦ τοῦ βίου δηλῶν. Τοῦτο καὶ Ἰωάννης ἐνταῦθα δείκνυσιν· *Ὁ οὖν* $^a$ *Ἰησοῦς κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας,* [179] *ἐκάθητο οὕτως ἐπὶ τῇ πηγῇ. Ὥρα ἦν ὡσεὶ ἕκτη. Ἔρχεται γυνὴ ἐκ τῆς Σαμαρείας ἀντλῆσαι ὕδωρ. Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· Δός μοι πιεῖν. Οἱ δὲ μαθηταὶ αὐτοῦ ἀπῆλθον εἰς τὴν ἀγορὰν, ἵνα τροφὰς ἀγοράσωσιν.* Ἐντεῦθεν μανθάνομεν καὶ τὸ περὶ τὰς ὁδοιπορίας εὔτονον αὐτοῦ, καὶ τὸ περὶ τὰς τροφὰς ἠμελημένον, καὶ πῶς παρέργως τῷ πράγματι κέχρηται. Οὕτω γοῦν καὶ οἱ μαθηταὶ ἐπαιδεύθησαν τὰ καθ’ ἑαυτοὺς διατίθεσθαι. Οὐ γὰρ ἐπήγοντο ἐφόδια. Καὶ δηλοῖ τοῦτο ἕτερος εὐαγγελιστὴς λέγων, ἡνίκα περὶ τῆς ζύμης τῶν Φαρισαίων αὐτοῖς διελέγετο, ὅτι ἐκεῖνοι ἐνόμιζον ὅτι ἄρτους οὐκ ἐβάσταζον. Καὶ ὅταν πεινῶντας εἰσάγῃ, καὶ τίλλοντας τῶν ἀσταχύων $^b$, καὶ ἐσθίοντας, καὶ ὅταν λέγῃ αὐτὸν ἐπὶ τὴν συκῆν διὰ τὴν πεῖναν ἐληλυθέναι, οὐδὲν ἄλλο ἢ τοῦτο διὰ πάντων ἡμᾶς παιδεύει, τὸ καταφρονεῖν γαστρὸς, καὶ μὴ περισπούδαστον τὴν αὐτῆς νομίζειν εἶναι λειτουργίαν. Σκόπει γοῦν αὐτοὺς καὶ ἐνταῦθα, οὔτε ἐπιφερομένους τι, οὔτε ἐπειδὴ μὴ ἐβάσταζον, ἐκ προοιμίων καὶ εὐθὺς τῆς ἡμέρας τοῦτου φροντίζοντας, ἀλλὰ κατὰ τὸν καιρὸν, καθ’ ὃν ἅπαντες ἀριστοποιοῦνται, τροφὰς ἀγοράζοντας. Ἀλλ’ οὐχ ἡμεῖς, οἳ εὐθέως $^c$ ἀπὸ κλίνης διανιστάμενοι πρὸ τῶν ἄλλων τοῦτο σκοπούμεθα, μαγείρους καὶ τραπεζοποιούς καλοῦντες, καὶ μετὰ πολλῆς ταῦτα ἐπισκήπτοντες τῆς σπουδῆς, καί μετ’ ἐκεῖνα τῶν ἄλλων οὕτως ἁπτόμενοι, τὰ βιωτικὰ πρὸ τῶν πνευματικῶν σπουδαῖα ποιούμενοι, καὶ ἃ πάρεργον ἔχειν ἐχρῆν, ὡς ἀναγκαῖα τιμῶντες. Διὰ τοῦτο πάντα ἄνω καὶ κάτω γίνεται. Τοὐναντίον γὰρ ἐχρῆν ἁπάντων τῶν πνευματικῶν πολὺν ποιησαμένους λόγον, μετὰ τὸ πληρῶσαι ἐκεῖνα, τότε ἅπτεσθαι τούτων. Οὐ τὸ ἐπίπονον δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ ἄτυφον ἐντεῦθεν δείκνυται, οὐ τῷ κοπιάσαι, οὐδὲ τῷ καθίσαι ἐπὶ τῆς ὁδοῦ μόνον, ἀλλὰ καὶ τῷ καταλειφθῆναι μόνον καὶ τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ ἀπελθεῖν $^d$. Καίτοι γε ἐξῆν εἴ γε ἐβούλετο, ἢ μὴ πάντας ἐκπέμψαι, ἢ ἀπελθόντων ἐκείνων, ἑτέρους διακόνους ἔχειν· ἀλλ’ οὐκ ἠθέλησε· καὶ γὰρ τοὺς μαθητὰς οὕτως εἴθισε πάντα τῦφον καταπατεῖν. Καὶ τί μέγα, φησὶν, εἰ ἐμετρίαζον, ἴσως εἴποι τις ἂν, ἁλιεῖς ὄντες καὶ σκηνοποιοί; [Ἁλιεῖς μὲν ἦσαν καὶ σκηνοποιοὶ,] ἀλλ’ ἀθρόον εἰς $^e$ αὐτὴν ἀνέβησαν τοῦ οὐρανοῦ τὴν κορυφὴν, καὶ πάντων ἐγένοντο βασιλέων σεμνότεροι, ὁμιληταὶ γενέσθαι καταξιωθέντες τοῦ τῆς οἰκουμένης Δεσπότου, καὶ παρακολουθῆσαι τῷ θαυμαζομένῳ πάντοθεν. Ἴστε δὲ κἀκεῖνο, ὅτι μάλιστα οἱ ἐκ ταπεινῶν ὄντες, ὅταν ἀξιωμάτων ποτὲ λάβωνται, εὐκολώτερον αἴρονται πρὸς ἀπόνοιαν, ἅτε ἀπειροκάλως ἔχοντες πρὸς τὴν τοσαύτην τιμήν. Κατέχων οὖν αὐτοὺς ἐπὶ τῆς αὐτῆς ταπεινοφροσύνης, ἐπαίδευεν αὐτοὺς διὰ πάντων συνεστάλθαι, καὶ μηδαμοῦ δεῖσθαι τῶν διακονησομένων. Αὐτὸς δὲ *Κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας,* φησὶν, *ἐκάθητο οὕτως ἐπὶ τῇ πηγῇ.* Ὁρᾷς ὅτι διὰ τὸν κόπον ἡ καθέδρα γέγονε, διὰ τὸ καῦμα, διὰ τὸ περιμεῖναι τοὺς μαθητάς; Ἤδει μὲν γὰρ συμβησόμενον τὸ κατὰ τοὺς Σαμαρείτας. Οὐκ ἐπὶ τοῦτο δὲ ἦλθε προηγουμένως· οὐ μὴν ἐπειδὴ διὰ τοῦτο οὐκ [180] ἦλθε, παραγενόμενον τὸ γύναιον ἀπώσασθαι ἐχρῆν, οὕτω πολλὴν φιλομάθειαν ἐπιδεικνύμενον. Οἱ μὲν γὰρ Ἰουδαῖοι καὶ πρὸς αὐτοὺς ἐρχόμενον ἀπήλαυνον, οἱ δὲ ἐξ ἐθνῶν καὶ ἀλλαχοῦ βαδίζοντα πρὸς ἑαυτοὺς εἷλκον· καὶ οἱ μὲν ἐφθόνουν, οἱ δὲ ἐπίστευον· ἐκεῖνοι ἠγανάκτουν, οὗτοι ἐθαύμαζον καὶ προσεκύνουν. Τί οὖν; ἔδει τοσούτων σωτηρίαν ὑπεριδεῖν, καὶ προθυμίαν οὕτω γενναίαν ἀφεῖναι; Τοῦτο μὲν οὖν ἀνάξιον ἦν αὐτοῦ τῆς φιλανθρωπίας· διόπερ μετὰ τῆς προσηκούσης αὐτῷ σοφίας πάντα τὰ παρόντα οἰκονομεῖ. *Ἐκάθητο μὲν γὰρ, ἀναπαύων τὸ σῶμα, καὶ παρὰ τὴν πηγὴν* $^f$ *ἀναψύχων αὐτό. Αὐτὸ γὰρ ἦν τῆς ἡμέρας τὸ μεσαίτατον, ὅπερ καὶ ὁ Εὐαγγελιστὴς ἐδήλωσεν εἰπὼν, Ὥρα ἦν ὡσεὶ ἕκτη· καὶ ἐκάθητο οὕτως.* Τί δέ ἐστιν, *Οὕτως;* Οὐκ ἐπὶ θρόνου, φησὶν, οὐκ ἐπὶ προσκεφαλαίου, ἀλλ’ ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν ἐπ’ ἐδάφους. *Ἔρχεται γυνὴ ἐκ τῆς Σαμαρείας ἀντλῆσαι ὕδωρ.* δ΄. *Ὥρα πῶς καὶ τὴν γυναῖκα δι’ ἄλλο δείκνυσιν* ἐξελθοῦσαν, πανταχοῦ τὴν ἀναίσχυντον τῶν Ἰουδαίων ἐπιστομίζων ἀντιλογίαν, καὶ ἵνα μή τις λέγῃ ὅτι ἐναντιοῦται ἑαυτοῦ τῷ προστάγματι, εἰς μὲν πόλιν κελεύων μὴ εἰσιέναι Σαμαρειτῶν, Σαμαρείταις δὲ διαλεγόμενος. Διὸ καὶ τὸ, *Ἀπεληλύθεισαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ εἰς τὴν πόλιν, ἵνα τροφὰς ἀγοράσωσι,* τέθεικεν ὁ Εὐαγγελιστὴς, πολλὰς εἰσάγων αἰτίας τῆς πρὸς αὐτὴν διαλέξεως. Τί οὖν ἡ γυνή; *Ἀκούσασα, Δός μοι πιεῖν, σφόδρα συνετῶς εἰς κατασκευὴν ἐρωτήσεως τὸν παρὰ τοῦ Χριστοῦ λόγον λαμβάνει, καὶ λέγει· Πῶς* $^g$ *σὺ Ἰουδαῖος ὢν, αἰτεῖς παρ’ ἐμοῦ πιεῖν οὔσης γυναικὸς Σαμαρείτιδος; Οὐ γὰρ συγχρῶνται Ἰουδαῖοι Σαμαρείταις.* Καὶ πόθεν αὐτὸν Ἰουδαῖον ἐνόμιζεν εἶναι; Ἀπὸ τοῦ σχήματος ἴσως, καὶ ἀπὸ τῆς διαλέξεως. Σὺ δέ μοι σκόπει πῶς διεσκεμμένον τὸ γύναιον ἦν. Εἰ γὰρ ἐχρῆν φυλάξασθαι, τὸν Ἰησοῦν ἐχρῆν, οὐκ ἐκείνην. Οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι Σαμαρεῖται τοῖς Ἰουδαίοις οὐ συγχρῶνται, ἀλλ’, *Ἰουδαῖοι Σαμαρείταις οὐ προσίενται.* Ἀλλ’ ὅμως ἡ γυνὴ καίτοι κατηγορίας ἀπηλλαγμένη, ἐπειδὴ ἐνόμισεν ἕτερον αὐτῇ ἀντιπίπτειν, οὐδὲ οὕτως ἐσίγησεν, ἀλλ’ ὡς οἴεται διορθοῦται τὸ μὴ κατὰ νόμον γινόμενον. Ἀλλ’ ἐκεῖνο ἄν τις διαπορήσειε, πῶς ὁ Ἰησοῦς ἐζήτησε παρ’ αὐτῆς πιεῖν, τοῦ νόμου οὐκ ἐπιτρέποντος; Εἰ γὰρ λέγοι τις, ὅτι τῷ προειδέναι μὴ δώσουσαν, δι’ αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο οὐδὲ αἰτῆσαι ἐχρῆν. Τί οὖν ἔστιν εἰπεῖν; Ὅτι ἀδιάφορον αὐτῷ λοιπὸν ἦν τὰς τοιαύτας ἐκβάλλειν παρατηρήσεις. Ὁ γὰρ τοὺς ἄλλους ἐνάγων εἰς τὸ λύειν, πολλῷ μᾶλλον αὐτὸς αὐτὰς ἂν παρέδραμεν. Οὐ γὰρ τὸ εἰσπορευόμενον, φησὶ, κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὸ ἐκπορευόμενον. Οὐ μικρὰ δὲ κατηγορία γένοιτ’ ἂν τῶν Ἰουδαίων ἡ πρὸς $^h$ τὴν γυναῖκα διάλεξις, διότι ἐκεῖνοι μὲν πολ- $^a$ Morel. ἐνταῦθα δεικνὺς λέγει· Ὁ οὖν. $^b$ Savil. σταχύων. $^c$ Ἀλλ’ οὐχ ὡς ἡμεῖς εὐθέως. Savil. et cod. 705, ἀλλ’ οὐχ ὡς ἡμεῖς ἀπὸ κλίνης. $^d$ Savil. αὐτοῦ χωρισθῆναι. $^e$ Savil. σκηνοποιοὶ, ἀθρόον δὲ εἰς. Uncis inclusa e codd. 705, 706 et Sav adjecta sunt. EDIT. $^f$ Savil. τῇ πηγῇ. Ibid. ἀναψύχων αὐτό. Αὐτὸ γὰρ ἦν τῆς. Velit legi Savil. ἦν γὰρ, deleto αὐτό. $^g$ Alii ἡ γυνὴ αἰτηθεῖσα ὕδωρ παρὰ τοῦ Χρ.; Δός μοι γὰρ, φησὶ, πιεῖν, ὁ Χριστὸς ἔλεγε πρὸς αὐτήν. Τί οὖν ἐκείνη; Πῶς. $^h$ Quidam περὶ Τum alii διάλεξις· ἐκείνους μὲν γὰρ π. ἐπεσπάσατο.