Homily IXHomilia IX
col. 531–532page 1 of 6
PG 63:531σπόρου, Ένδυμα βασιλικὸν ἐὰν ὑβρίσῃς, οὐχὶ τὸν ἐνδυν μενον αὐτὸν ὑβρίζεις; οὐκ οἶδας ὅτι ὅστις τὴν εἰκόνα τὴν ἐκ ξύλου καὶ χρωμάτων λοιδορεί, οὐχ ὡς πρὸς ἄψυχον τολμήσας κρίνεται, ἀλλὰ κατὰ τοῦ βασιλέως; δισσῶς γὰρ τῷ βασιλεῖ προσφέρει τὴν ὕβριν.
col. 533–534page 2 of 6
PG 63:533ῶν τὴν φύσιν καὶ ἀμέριστος καὶ ἀσχημάτιστος, αὐτὸς εεὸς ἐκ Θεοῦ, εἰκὼν τοῦ ἀοράτου, Απαύγασμα της δόξης καὶ χαρακτὴρ ὑποστάσεως, διαφόρους ἐνδύεται προσηγορίας, οὐ πρὸς τὴν φύσιν ἁρμονούσας, ἀλλὰ τῇ εὐεργεσία πρεπούσας. Ἐπειδὴ γὰρ πάντα διέπεσε τὰ ἀνθρώπινα, εἰς ἑαυτὸν ἀναλαμβάνει τὰ πάντα οἰκειότητι τῇ τὰ πάντα ἀνακαινιζούσῃ χάριτι τάς προσηγορίας, δεχόμενος. Λιμὸς ἦν πολὺς, λιμὸς θείου λόγου, λιμὸς ὄν ἠπείλησεν ὁ Θεὸς τῇ συναγωγῇ, λέγων· Ἀποστελῶ αὐτ τοῖς οὐ λιμὸν ἄρτου, οὐδὲ δίψαν ὕδατος, ἀλλὰ λιμὸν τοῦ ἀκοῦσαι λόγον Κυρίου. β'. Ἐπεὶ οὖν ᾔδει πεινῶσαν τὴν οἰκουμένην, καὶ λι μῷ φθειρομένην· ὅ γάρ ἐστιν ἀτροφία τῷ σώματι, τοῦτο ἀπαιδευσία» τῇ ψυχῇ· βοᾷ διὰ τῶν Εὐαγγελίων ἡ πηγὴ τῶν ἀγαθῶν· Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος ο ἐξ οὐρανοῦ καταβὰς, καὶ ζωὴν διδοὺς τῷ κόσμῳ. Ὁ μὲν γὰρ αἰσθητὸς ἀπὸ γῆς προέρχεται, κατὰ τὸ εἰρημένον, Τοῦ ἐξαγαγεῖν ἄρτον ἐκ τῆς γῆς· ὁ δὲ οὐράνιος ἐξ οὐρα νοῦ πηγάζει· Ἐγὼ γὰρ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ ἐξ οὐρανοῦ καταβάς. Έρημος ἦν γῆ διψῶσα, καὶ ἐστερημένη τοῦ θείου λόγου, καὶ οὐκ ἔχουσα τῆς πνευματικῆς ἀρδείας τὴν ἀπόλαυσιν. Τί οὖν; ἡ αὐτὴ πάλιν χάρις βου, τὴν εὐεργεσίαν πηγάζουσα· Εἴ τις διψᾷ, ἐρχέσθω προς με, καὶ πινέτω. Ἐπειδὴ γὰρ διαφόρως ἐβόων οἱ προς φῆται, καὶ τᾶς ὁ τῶν ἁγίων χορὸς ἐδίψα αὐτοῦ τὴν παρουσίαν, λέγων· Ὁ Θεός, ὁ Θεός μου, πρὸς σὲ όρο Ορίζω· ἐδίψησεν ή ψυχή μου πρὸς τὸν Θεὸν ζῶντα βουλόμενος δεῖξαι, ὅτι αὐτός ἐστιν ὃν ἐδίψων οἱ προφῆται, βοᾷ διὰ τῶν Εὐαγγελίων· Εἴ τις διψᾷ, ἐρχέσθω πρός με, καὶ πινέτω. Εἴ τις ἐστὶ κατὰ τὸν λέγοντα Εδίψησε σε ή ψυχή μου, ἐρχέσθω πρός με. Εἶδε πάλιν τὴν οἰκουμένην γυμνήν, οὐ τῷ σώματι γυμνήν, ἀλλ᾽ ἀρετῆς γεγυμνωμένην· εἶδε τὸ πλάσμα ὁ ἔπλασεν, καὶ ἠλέησεν δ' ἐποίησε, καὶ δίδωσιν ἔνδυμα τοῖς γυμνοῖς αὐτὸς ἑαυτὸν, καθὼς καὶ ἤδη πρότερον ἔφθημεν εἰπόντες τότε· Ὅσοι εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐν εδύσασθε. Πεπλάνητο ἡ γῆ ὁδὸν ζητοῦσα, καὶ μὴ εὐ ρίσκουσα· πᾶσα γὰρ ψυχὴ ἔχει ἐν ἑαυτῇ τὸ σπέρμα τῆς θεολογίας, καὶ ἔχουσα οὐκ ᾔδει, πῶς δεῖ θηράσαι ο τὸ ποθούμενον. Ἐπειδὴ οὖν οὐχ εὕρισκον ὁδὸν οἱ πε πλανημένοι· Ἐγώ εἰμι, φησὶν, ἡ ὁδός. Ἀλλὰ νεκρός εἶ; Ἐγώ εἰμι ἡ ἀνάστασις. Αλλ' ἀσθενὴς εἴ χειρ αγωγίας δεόμενος; Εγώ εἰμι ἡ ῥάβδος ἡ ἐκ τῆς ῥίξης εσσαὶ στηρίζουσα τοὺς ἀσθενοῦντας, περὶ ἧς ἔλεγεν ὁ προφήτης. Η ράβδος σου καὶ ἡ βακτηρία σου αὗταί με παρεκάλεσαν. Διὰ τί ῥάβδος, διὰ τί βακτηρία; Επειδὴ πρὸς πᾶσαν ἡλικίαν ἁρμόττει· νέους παιδ αγωγεί, γέροντας στηρίζει. 'Αλλ', ώ δέσποτα, Πεινῶντα με ἔθρεψας, διψῶντα με επότισας, γυμνὸν ἐνέδυ τας, [] πεπλανημένον ὡδήγησας, ἀσθενοῦντα ἐδα κτηρίασας· φθάσας ἐπὶ τὴν ὁδὸν, κατέλαβον τὰ ἴχνη τῆς εὐσεβείας· ζητῶ τὴν & θύραν τῆς ἀληθείας· τίς ὁ δεικνύς; Ἐγώ εἰμι ἡ θύρα, δι᾿ ἐμοῦ πᾶς εἰσέρχεται πρὸς τὸν Πατέρα. Διὰ σοῦ, διὰ τί; Πύλη γάρ εἰμι σω τηρίας Ανεωγμένη, ἣν ἐπιζητεῖ ὁ μακάριος Δαυίδ, πολλὰς μὲν ἐπινοήσας, μίαν δὲ εὑρών· τὰ μὲν γὰρ πρῶτα λέγει, Ανοίξατέ μοι πύλας δικαιοσύνης εἰσελθὼν ἐν αὐταῖς ἐξομολογήσομαι τῷ Κυρίῳ. Ἐπεὶ αὐτόθε ως. τοῦτο ἀγνωσία. πῶς θηρᾶται. [πως ζητῶ λοιπὸν τήν. ὑπονοήσας. ἐξ ' ἔτυχε τῆς αἰτήσεως, καὶ εὗρεν 8 μὴ προσεδόκησεν, οὐ πολλὰς, ἀλλὰ μίαν, ἀνακαλεσάμενος την ἑαυτοῦ φωνὴν, λέγει· Αὕτη ἡ πύλη τοῦ Κυρίου, δίκαιοι εἰσε ελεύσονται ἐν αὐτῇ. Εἶτα τῇ προφητικῇ ὄψει, καὶ τῷ πόθῳ τῆς ψυχῆς ἔσω παρελθών, καὶ ὥσπερ ἐντὸς τῶν βασιλείων γενόμενος, Ἐξομολογήσομαί σοι, φη σὶν, ὅτι ἐπήκουσάς μου. Εἰπὲ, ὦ προφῆτα καὶ θεο λόγε, ἐξομολογῇ καὶ εὐχαριστεῖς τῷ Θεῷ; τί ἄξιον τῆς προσδοκίας εὑρών; Οἱ γὰρ ἐπιθυμοῦντες παρελθεῖν εἰς οἶκον βασιλείας, ἀναμένουσιν ἐστιᾶσαι τὰς ὄψεις τοἶ; φαινομένοις, χρυσῷ πολλῷ, μαρμάροις ἀπαστράπτουσι, τοῖς ποικίλοις ἄνθεσι τοῦ πλούτου, τῇ δορυφορίᾳ τῇ κ περὶ τὸν βασιλέα, τῷ θρόνῳ τῷ βασιλικῷ, ταῖς δωρεαί; τῶν βασιλέων· ταῦτα προσδοκῶν ἕκαστος ἰδεῖν, διψα τὰ βασίλεια, καὶ πρὸς τὸν πόθον ἐπείγεται· σὺ δὲ τί που θεῖς ὧν εὖρες εἰσελθὼν ἔσω τῆς πύλης; ὑπὲρ τίνος εὐχαριστεῖς; τί μέγα καταλαβών, τί εὑρὼν τῆς ἐπιθυμίας ἄξιον; ἐρμήνευσον τὸν πόθον, ἵνα μήποτε ἡ Ἰουδαϊκή ἀναισχυντία συκοφαντήσῃ τὴν ἀλήθειαν. Τί εὗρες; τί κηρύττεις; τί θαυμάζεις; Χριστόν, φησίν, εὗρον. Χρι στοῦ τὴν οἰκονομίαν εἶδον, τὴν καινὴν χάριν, τὴν ξέ νην εὐεργεσίαν, τὸ ἔνδοξον πάθος, τὴν ἀπόρρητον μυσταγωγίαν· ταῦτα βλέπω, ταῦτα θαυμάζω, ὑπὲρ τούτων εὐχαριστῶν λέγω· Ἐξομολογήσομαί σοι, ὅτι ἐπήκουσάς μου, καὶ ἐγένου μοι εἰς σωτηρίαν. Οὐ κρύπτω τὴν εὐεργεσίαν, οὗ ταμιεύομαι τὴν σωτηρίαν, ἀλλ᾽ εὐαγγελίζομαι τὴν οἰκονομίαν. Λίθον ἂν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς και φαλήν γωνίας. Ορᾷς ὅπως ἡ εὐχαριστία τὴν ἱστορίαν ἐγύμνωσεν; Ἐξομολογήσομαί σοι, ὅτι ἐπήκουσες μου καὶ ἐγένου μοι εἰς σωτηρίαν. Λίθον δν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κα φαλήν γωνίας. Ορᾷς ὅπως ἅπασα τῶν προφητῶν ἡ προσδοκία πρὸς αὐτὴν ἔβλεπε τὴν οἰκονομίαν, καὶ Χρι στὸν ἐπίθει τὸν ἐν τῇ συναγωγῇ ἐξουθενημένον, ἐν δὲ τοῖς ἔθνεσι δοξαζόμενον. Οὐκοῦν ἵνα εἰς τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν, κἂν τὴν πύλην ζητήσῃς, Χριστὸν εὑρή σεις. Καὶ ναί, φησί, θύρα διὰ φιλανθρωπίαν. 'Αλλ' ἐπειδὴ δεῖ πάντως τῷ εἰσελθόντι ἡ εἰς βασιλείαν καὶ ναὸν Θεοῦ ἔχειν τὸν ὁδηγοῦντα πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν (ού δεὶς γὰρ καθ' ἑαυτὸν παραστῆναι τολμᾷ τῷ θυσιαστηρίω, μὴ ἔχων τὸν ἱερατεύοντα)· ὅταν ἔλθῃς ἔσω τῆς πύλης, εὑρίσκεις αὐτὸν ἱερέα προσάγοντά σε· Σὺ γὰρ εἶ ίε ρεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. ᾿Αλλὰ χρεία τῷ ἱερεῖ καὶ θύματος καὶ ἱερείου πρὸς τὸ τὸν Θεὸν ἐξιλεώσασθαι. Ὁ αὐτός σοι πάλιν γίνεται· Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσ σμου. Ηκουσας ταῦτα πάντα διὰ σέ; ἄκουσον τῶν δι' αὐτόν. [] Μὴ γὰρ ἐν τῇ τοῦ ἱερέως τάξει στήσης τὴν θεωρίαν, μὴ ἴδῃς αὐτὸν ὡς ἱερέα παρεστηκότα, ἀλλὰ βλέπε αὐτὸν διὰ τὴν αὐτοῦ ἀξίαν τῷ Πατρὶ συγκαθήμενον. Ἀλλὰ μὴ ἐχθρὸς ἔστω τις τῆς ἀληθείας, τὰ μὲν ἁρπάζων, τὰ δὲ κρύπτων. Οἶδα ὅτι πολλάκις αἱρετικός τις ἐχθρὸς τῆς ἀληθείας ἔστη ὁ λέγων· Ορᾷς, ὡς οὐκ ἔστι προσελθεῖν τῷ Πατρὶ ἄνευ τοῦ Υἱοῦ; μεσίτου γάρ, φησὶν, ἐπέχει τάξιν καὶ ὑπηρέτου, προσάγων τῷ Πατρὶ τοὺς σωζομένους. ἐπεὶ γάρ. τὴν δορυφορίαν τήν τὸν θρόνον τὸν βας. τάς δωρεάς. τους τί παθεινὸν εὐρες. [μυς τὸν εἰσελθόντα. ἔστηκε.
col. 535–536page 3 of 6
hæreticos, qui divinitatis dignitatem obscurant. Ve
rum hæreticorum insania ferocit; Servatoris autem
potestas non minuitur, gloria non exstinguitar,
gratia non evertitur. Si nos, inquit, negaverimus,
ille fidelis manet (2. Tim. 2. 13): seipsum quippe
negare non potest. Una sedet ob dignitateni suain;
stat vero ut sacerdos ob sibi innatam, benignitatem.
5. Et rem miram considera, frater. Quia in servi
ordinem et ministri formam hæc verba detorquent,
Nemo venit ad Patrem, nisi per me (Joan. 14. 6).
necessarium est ad hæreticos impietatis crimen re
torquere. Si quod Patri Filius offerat, id dignitatem
offerentis tollit; si Patrem videas Filio offerentem,
illuc impietatein extendis. Maxime ergo, dum impio
agis in Filium, in Patrem blasphemas. Ut ergo,
fratres, in verbo pietatis et veritatis nequitiam com
primamus, et piata sententiam declaremus (Vivus
est enim sermo Dei et efficax, et penetrabilior omni gla
dio ancipiti [Hebr. 4. 12]: gladium ancipitem vocal,
quia duplici utitur sermone, alio firmante, alio sub
vertente; subvertente adversarios, firmante domesti
cos fidei): audi ipsum Dominum dicentem: Nemo po
test venire ad me, nisi Pater meus cœlestis traxerit eum
(Joan. 6. 44). Necessarium autem est, fratres, ea quæ
opportuna sunt hæreticis dicere, et hanc sententiam
fidei filiis ineulcare. Cur illam oblationem unigenitum
Dei Verbum divisit, modo dicens ab se Patri, modo sibi
a Patre offerri? neque enim ea quæ ad divinam natu
ram pertinent confunduntur; sed verbum veritatis pla
num et distinctum est, nihil babens obliquum aut tor
tuosum: Omnes enim viæ Domini rectæ (Psal. 24. 10).
Deus quomodo stet, quomodo sedeal.
Num ergo,
fratres, Pater, modo sedens primasque tenens, obla
tos recipit; modo Filio, in regio habitu sedenti et
primas tenenti, debitum reddit et in ministri ordine
quosdam Filio affert? Absit: nam in Deo, cum se
dem quis nominat, non debet humanum aliquid co
gitare; neque cum stare Deus dicitur, id debet hu
mano more intelligi. Si Deum stare audias, divinæ
substantiæ rectam firmitatem intellige: si legas vel
audias ipsum sedere, inconcussam beatæ naturæ sta
bilitatem cogita. Ipse dicit se stare et sedere: Moysi
dicit: Tu sta hic mecum. Et erat locus ubi stabat Deus
Israel, quasi lapis sapphiri (Exod. 54. 2. et 24. 10).
Diligenter animadverte: Moyses stantem dicit, et
Deus Moysi quasi stans, dicit: Sta mecum. Quid ergo
censeamus de Jeremia dicente, Tu sedens in sæculum,
et nos perimus in sæculum? Sedes et statio sunt
humana verba, sed sensus est divinus. Quia humana
vita huc illuc circumagitur, Deus stare dicitur; et
quia nos minime firmi instabilesque sumus, Deus
dicitur sedere ob stabilitatem suam: quod enim sedet,
firmum est. Fuge illa quæ tibi ex vocibus objiciuntur,
et cogita illa quæ per fidem percipiuntur. Quomodo ergo
offert Patri Filius? quomodo Pater Filio? neque enim di
ctum illud sine examine relinquenduin est. Pater Filio
quosdam conspicuos et probatos offert; Filius quoque
Patri quosdam conspicuos et probatos offert. Ne tu præ
occupans, dictum ad calumniam abripias, sed exspecta
finem et de dicto judica: ne sis judex inimicus, sed
concertator benevolus. In Israel Deus et Pater cognitus
erat, Filius ignorabatur: apud gentes autem et Pater
ignorabaturet Filius: nam multiplicium deorum errore
detinebantur. Ubi igitur Pater notus est, Filius vero
ignoratur, ignoti Filii interpres est Pater. Sermo
nem resumam, ut intelligentiam statuam. Ubi Pater
notus est, de Filio autem dubitatur, notus ignoti fit
interpres: ubi Pater ignoratur, ignoti præco Filius
efficitur. Ideo, ut accuratum dictorum examen ac
cipias, sponsorem tibi Evangelium præbeo. Dicit
Servator de gentibus: Nomen tuum maniſestavi mundo
(Joan. 17. 6); imo ignoranti mundo nomen tuum
manifestavi. Quod nonen manifestavit? Quod Deus
esset. Atqui cognitio nomen præoccupaverat: nam
etiam qui in errore versantur, Deum dicunt; et qui
a pietate sunt alieni, nomen non negant. Quodnam
ergo nomen manifestavit? Quod Pater vocetur
Manifestavi nomen tuum mundo. Viden' quod,, ubi
Pater ignotus est, Filius sit interpres, qui per prædi
cationem evangelicam veritatem declaret: ubi vero
Pater notus esse putabatur Filiusque ignotus erat,
Pater ignoti interpres fuit. Exempli causa, ut ipsis
rebus veritatem demonstrem: Paulus Deum nove
rat, Filium non noverat: norat Deum, non norat
Deum esse Christi Patrem: eratque pictatis studio
sus, ac pro lege pugnabat. Deus zeluni respexit igno
rantia plenum, sed studio ardentem: et quid agit?
demonstrat ignoranti ignotum. Quis nobis hæc ex
plicabit? Is ipse, qui aliquando ignoravit, et postea
cognovit; qui aliquando persequatus est, et postea
prædicavit. Quid enim ait? Et eram æmulus palernæ
legis, supra modum persequens Ecclesiam Dei. Cum autem
Deo placuisset, qui me segregavit ex utero matris meæ,
et vocavit per gratiam suam revelure Filium suum in me
(Gal. 1. 14. 13. 15), etc. Testimonium quippe allatum
est ad quæsitum demonstrandum, non ad loci illius
speculationem. Rursum Servator apostolos interro❤
gal: Quem me dicunt homines esse Filium hominis
(Matth. 16. 15)? Interrogat, non ut discat, sed ut,
depulsa alia opinione, veritatem firmet. Quem me
dicunt homines? Apostoli primum multorum opiniones
referunt: Alii, inquiunt, Heliam, alii Jeremiam, aut
unum ex prophetis (1b. v. 14). Quid ergo Servator?
Falsis opinionibus nihil respondet, quod responsione
indignas judicet: Vos autem quem me esse dicitis (Ib.
v. 15)? non curo multos illos errantes, sed vos præ
cones. Quia enim vos estis qui lucernam veritatis
prædicationemque pietatis per totum orbem nuntia
turi estis, in vobis versantur humana, in vobis veri
tas periclitatur: ac sicut vestra cognitio commune
hominum beneficium est, sic vestra ignorantia com
mune orbis detrimentum. Idcirco vos quem me essa
dicitis? Respondit Petrus: Tu es Christus, Filius Dei
vivi (Ib. v. 16). flic fidei terminus, hoc veritatis ver
bum, hæc rectæ sententiæ confessio est. Verum quia
fieri poterat, ut hæc vox aliis æqualis haberetur;
illas responsione non dignatus est, huic vero calcu
lum addit, et quid ait? Ne putaretur hoc dictum etiam
Homily XHomilia X
col. 537–538page 4 of 6
PG 63:537ρυγμα τῆς εὐσεβείας εἰς πᾶσαν φέρειν τὴν ὑπ' οὐρανόν ἐν ὑμῖν σαλεύει τὰ ἀνθρώπινα, ἐν ὑμῖν κινδυνεύει τα τῆς ἀληθείας· καὶ ὥσπερ ἡ ὑμετέρα γνώσις κοινὴ τῶν ἀνθρώπων εὐεργεσία, οὕτως ἡ ὑμετέρα ἄγνοια κοινὴ τῆς οἰκουμένης ζημία· διὰ τοῦτο, Ὑμεῖς τίνα με λέγετε; Τότε ἀποκριθεὶς Πέτρος εἶπε, Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζωντος. Οὗτος πίστεως ὄρος, οὗτος ἀλη θείας λόγος, αὕτη τῆς ὀρθῆς δόξης ή ομολογία. Αλλ' ἐπειδὴ ἐνεδέχετο καὶ ταύτην τὴν φωνὴν εἰς τὰς ἄλλας ἰσονοεῖσθαι, τὰς μὲν ἀποκρίσεως οὐκ ἠξίου, τῇ δὲ τὴν ψῆφον φέρει, καὶ τί φησιν; Ἵνα μὴ καὶ τοῦτο ἐξ ἀνθρωπίνης νομισθῇ ὑπονοίας εἶναι τὸ ῥῆμα, ἐπισφραγίσας, καὶ σήμαντρον αὐτῷ ἐπιθεὶς τῆς ἀληθείας, φησί Μακά ριος εἶ, Σίμων βὰρ Ἰωνᾶ. Ενταῦθα μνημόνευσον, ὅτι Πατὴρ καὶ τῷ γινώσκοντι αὐτὸν ἀποκαλύπτει τὸν ἀγνοούμενον. Μακάριος εἶ, Σίμων βάρ Ἰωνᾶ, ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψε σοι, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ορᾷς ὅτι τῷ μὲν κόσμῳ παντὶ ἀγνοοῦντι τὸν Πατέρα, ὁ Υἱὸς ἑρμηνεὺς γίνεται τοῦ ἀγνοουμένου τῇ δὲ συναγωγῇ καὶ τοῖς Ἰουδαίας Θεὸν μὲν ὑπονοοῦσιν εἰδέναι, τὴν δὲ τοῦ Θεοῦ Θεὸν λόγον οὐκ ἐπιγινώσκουσιν, αὐτὸς ὁ Πατὴρ ἐρμηνεὺς γίνεται τοῦ ἀμφιβαλλομένου. δ. Μὴ τοίνυν τὴν ὑπερβάλλουσαν φιλανθρωπίαν εἰς ἐφόδιον τάξῃς ἀσεβείας, μὴ ἐλαττώσῃς τὴν ἀξίαν διὰ τὴν οικονομίαν, μὴ πολυπραγμόνει φύσιν ἀμέτρητον, μή Ερεύνα οὐσίαν ἀκατάληπτον. Ησαΐας σε πεισάτω τοιαῦ τα μὴ διερευνών, μηδὲ τοιαῦτα πραγματογραφεῖν· τὴν γενεὰν γὰρ αὐτοῦ τίς διηγήσεται; Αλλ' ὢ τῆς ἀναισχύντου τόλμης τῶν πάντα ῥᾳδίως φρονεῖν καὶ λέγειν τολμώντων! καὶ οὐ φοβεῖται ἡ ὁ ᾿Ανόμοιος ὡς Θεοῦ φύ σιν διερευνώμενος, καὶ τολμῶν λέγειν τὰ ἄῤῥητα, καὶ δημοσιεύειν τὰ ἅγια· καὶ εἰκότως· ἐπειδὴ γὰρ ἀγνοεῖ τὴν ἀλήθειαν, ἐπαγγέλλεται τὰ ἄγνοούμενα, ἵνα κρύψῃ τὰ κηρυττόμενα. Οὐκ ἤκουσε τῆς ἁγίας Γραφῆς παραινούσης, "Α προσετάχθη σοι, ταῦτα διανοοῦ· οὐ γὰρ χρεία σοι τῶν κρυπτῶν. Ὁ μακάριος Θεὸς, καὶ μόνος δυνάστης τῶν θαυμασίων, Ἰὼβ τὸν ἀπὸ τῆς ὑπομονῆς λάμψαντα, βουληθείς ποτε τῇ ἱστορίᾳ τῆς δημιουργίας ἐκπλῆξαι, λέγει αὐτῷ· Ποῦ ἧς ἐν τῷ θεμελιοῦν με την γῆν; ὅτι ἡ θάλασσα ἐγένετο; ἵνα συντέμω, ὅτε τὰ ὄρη ἐπλάττετο; Σὺ ἐφύλαξας τοκετούς τραγελάφων; Απάγγειλόν μοι, φησί, τοῦ κόσμου τὴν διατύπωσιν, τὴν τῶν θηρίων ὠδῖνα, καὶ τὴν τροφὴν τῶν κτηνῶν, τὴν κατάστασιν πάντων τῶν ἐν τῷ κόσμῳ, τὴν ποικιλίαν. Ταῦτα δὲ πρὸς αὐτὸν ἔλεγεν ὅμως παιδεύων αὐτὸν, ὅτι καὶ τὰ ἐν αὐτῇ τῇ κτίσει [] φαινόμενα τοῖς ἀνθρώποις ἀκατάληπτα. Εἶτα ὁ μακάριος ἐκπλαγείς φησι· Κύριε, ἅπαξ ἐλάλησα, ἐπὶ δὲ τῷ δευτέρῳ οὐ προσθήσω. Εἶ τα ἡ ζήτησις τῶν φαινομένων ἐνίκησε τὸν Ἰώβ· σοῦ δὲ τὴν τόλμαν οὐδὲ ἡ ἄῤῥητος τοῦ Μονογενοῦς ἐνίκησε γέν νησις; 'Αλλ' ἐπεὶ διαγγέλλεις ἃ μὴ οἶδας, ἀπαιτῶ ὁ λό γον ὧν πάντες ἴσμεν· εἰπέ μοι, πῶς ἡ γῆ ἐπηρίχθη ἐπὶ τῶν ὑδάτων, εἰπὲ, πῶς ὁ ᾿Ἀδὰμ ἐπλάσθη ἀπὸ γῆς εἰπὲ, πῶς τὸ μάννα ἐχορηγήθη, πῶς ἡ θάλαττα διηρέθη, καὶ τὰ λοιπὰ θαύματα, ἵνα μὴ μηκύνω· εἰπέ μοι, πῶς οἱ ἄγγελοι παρατεθέντα αὐτοῖς τὸν μόσχον ὑπὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ ἔφαγον; γαστήρ οὐκ ἦν, δοχεία τροφῆς οὐχ ὑπῆρχεν ἀγ γέλων φύσει. Ο ποιῶν γὰρ τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ ὁ ᾿Ανόμοιος, ὁ ἄνομος. ἐπαγγέλλεται τὰ ἀγνοούμενα. επαγγέλλεται ἀγνοεῖν, ἀπαιτοῦ. ὧν πάντες Εν πάντ πνεύματα, καὶ τοὺς λειτουργοὺς αὐτοῦ πῦρ φλέγον. Πῶς ἀνηλώθη; Εὐθέως ὁ αἱρετικός, Και τί, φησίν, ἀδύνατον ζητεῖς; δυνάμει τῶν ἀγγέλων ἠφανίσθη. Καὶ τῇ μὲν δυνάμει τῶν ἀγγέλων πιστεύεις, καὶ οὐκ ἐξετάζεις, Θεοῦ δὲ γέννησιν πολυπραγμονείς; Πῶς ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν; Αποκρίνεται, Ὡς οἶδεν, ὡς ἠθέλησεν. Εἶτα ἡ μὲν δύναμις τοῦ Θεοῦ λογισμοῖς οὐχ ὑποβάλλεται, ἀλλὰ πίστει παραδίδοται· θεία δὲ γέννησις τῶν λογισμῶν ἀνάγκαις περιστοιχίζεται; Οὐκ ἤκουσας τοῦ Δαυΐδ λέγοντος, Πάντα όσα ἠθέλησεν ὁ Κύριος, ἐποίησεν; Τὸ θέλημα οὐ πολυπραγμονεῖς, καὶ τὴν φύσιν περιεργάζη; Καὶ τί, ἀδελφοί; μὲν ἐποίησεν ὁ Θεὸς θέλων, ὁρᾶ ται, ἐν δὲ ἐγέννησεν ἐκ τῆς ἰδίας ουσίας αόρατον (εἰ κών γὰρ Θεοῦ ἀοράτου τὰ φαινόμενα ποιήματα), νῦν ἐν τῷ λογισμῷ ἡ ἀόρατος • γέννησις τοῖς λογισμοῖς δου λεύει; & θελήσας ἐποίησεν, οὐκ ἀνακρίνεται· δ κατά τὴν θείαν καὶ ἄχραντον φύσιν ὑπήνεγκε, πολυπραγμονεῖς; Ο καινῆς τόλμης! ὢ ξένης επιχειρήσεως! ὦ βου λήματος τιμωμένου 4, καὶ φύσεως ὑβριζομένης! Καλώς ὁ μακάριος Δαυΐδ ἔλεγεν Υἱοὶ ἀνθρώπων, έως πότε βαρυκάρδιοι; ινατί ἀγαπᾶτε ματαιότητα, καὶ ζη τεῖτε ψεῦδος; Πᾶν γὰρ ἀλλότριον τῆς Χριστοῦ διδα σκαλίας καὶ ψεῦσμα καὶ μάταιον. Εἰ γὰρ ἀληθεύει λέ γων, Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια, ὅσα ἐκτὸς τῆς Χριστοῦ διδα σκαλίας, εἰς ψεῦδος φέρει. Ανάγαγέ σου τὴν ψυχὴν ἀπὸ τῶν χαμαὶ κειμένων ζητημάτων καὶ τῶν ματαίων λογι σμῶν ἐπὶ τὸ ὕψος τῆς θεολογίας, καὶ κατέλειπε την πτωχὴν τῶν λογισμῶν ἔρευναν· λάβε τὸν θησαυρὸν τῆς ἀληθείας· Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν θησαυρῷ κεκρυμμένῳ. Διὰ τί θησαυρὸς ὀνομάζεται ὁ Σωτήρ; Ἐνταῦθα πρόσεχε ἀκριβῶς. Ωσπερ ὁ θησαυρὸς οὐχ ὅτε εὑρίσκεται, τότε συνίσταται, ἀλλ᾽ ἔστι μὲν παλαιός τῇ θέσει *, νέος δὲ τῇ εὐρέσει· οὕτω καὶ ὁ σωτήριος λόγος παλαιός μέν ἐστι τὴν ἀξίαν, καὶ ἀρχὴ τῶν ἁπάντων, ἐπειδὴ Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος· νέον δὲ τὸ κήρυγμα διὰ τὴν τῆς σαρκὸς οἰκονομίαν. Αμέλει οὖν, ἀδελφὲ, ἵνα μάθης, ὅτι δίκην θησαυροῦ τοῖς ποθοῦσιν ἐκλάμπει, καὶ οἱ εὑρίσκοντες, οὕτως ἐπιτρέχουσιν ὡς θησαυρῷ εὑρημένῳ ὁ ᾿Ανδρέας τῷ Πέτρῳ τὴν εὕρεσιν κηρύττων φησίν· "Ον ἔγραψε Μωϋσῆς ἐν τῷ νόμι καὶ οἱ προφῆται, εὑρήκαμεν τὸν Χριστόν. Μωϋσῆς γὰρ καὶ οἱ προφῆται ἐν ταῖς ἁγίαις βίβλοις ὡς ἐν θη σαυροῖς ἀπέθεντο τὸ κήρυγμα. Αλλ' ὥσπερ οι κρυπτόν θησαυρὸν ἀποτιθέμενοι, αὐτοὶ μὲν ὁρῶσιν & καταβάλλονται, σκέπουσι δὲ τῇ [] ὄψει, μὴ εὐδιάρπαστος γέν νηται τοῖς ἀλλοτρίοις· οὕτω καὶ οἱ προφῆται Χριστίν κηρύξαντες τῇ ἀσαφείᾳ τῶν λέξεων ἔκρυψαν τὸν θη σαυρόν. Διὰ τί; Εἰ γὰρ σαφῶς εἶπον, οὐκ ἦν προφτ τεία, ἀλλὰ κήρυγμα, καὶ προελάμβανεν ἡ ἀωρία της εκφράσεως τὴν εὐκαιρίαν τοῦ κηρύγματος. Τί ούν ποιοῦσι; Καὶ ἑρμηνεύουσι, καὶ κρύπτουσι. Τίς ταῦτα λέγει; Ησαΐας· Καὶ ἔσται τοῦτο τὸ βιβλίον, ὡς βι βλίον ἐσφραγισμένον· δ' ἐὰν δοθῇ ἀνθρώπῳ ἐπισταμένῳ γράμματα, ἐρεῖ, Οὐ δύναμαι ἀναγνῶναι· ἐστρά γισται γάρ. Καὶ ἐὰν δοθῇ τῷ μὴ εἰδότι γράμματα, ἐρεῖ, Οὐ δύναμαι ἀναγνῶναι· οὐ γὰρ εἶμαι οι γράμ ματα. Τί βούλεται οὖν τοῦτο τὸ αἴνιγμα; Η περὶ Χρι στοῦ προφητεία, φησί, καὶ Ἰουδαίοις καὶ Ἕλλησιν ἠγνοεῖτο, Ἰουδαίοις μὲν τοῖς εἰδόσι γράμματα, νόμον καὶ ποιήματα νικῶσι τὸν λογισμόν· καὶ ἡ ἀόρατος. ἠτιμωμένου. ΑΠΕ τὴν θέσιν. τὴν εὐεργεσίαν.
col. 539–540page 5 of 6
futurorum revelationem monstraverat: Et tu, Daniel,
obsigna librum hunc visionis, quia interpretatio ejus
procul (Dan. 12. 9). Ideo beatus David, cum legem
et prophetas ex persona populi legeret; neque enim
ipse qui prophetice loquebatur, ignorabat; ut osten
deret se quamdam Christi œconomiæ notitiam cape
ro, sed non posse intelligere ob dictorun obscurita
tem, aliquid simile passus est iis qui crumenam obsi
gnatam vident. Quid ergo facit cum literas videt, nec
potest sensum capere? dicit: Revela oculos meos, et
considerabo mirabilia de lege tua (Psal. 118. 18); et
rursum, Benedictus es, Domine, doce me justificationes
tuas (Ib. v. 12). Annon legisti in lege? annon te
Moyses decalogum docuit? Sed tua volo discere, abs
te legislatore, a fonte legis volo discere legis verita
tem. Verum discere quærebat, sed gratia recondebat
iis qui beneficium accepturi erant. Ideo dicebat Ser
vator discipulis: Multi reges et justi desiderarunt vi
dere quæ vos videtis, et non viderunt; et audire quæ vos
auditis, et non audierunt: vestrum autem beati oculi,
quia videtis (Luc. 10. 24. 23).
5. Sed quærimus quandonam sigillum fractum fue
rit, quando vinculum ignorantiae solutum, et quæ
clausa erant, aperta fuere. Postulat id a nobis audi
tor: præter doctrinam, modum etiam sigilli signifi
casti, et tempus solutionis ejus non dicis? clausas
ostendisti januas, annon ostendes reseratas? Quid
ergo? Uno verbo multa expediens, quæsito faciam
satia. Quid igitur? Post Servatoris resurrectionem,
cum divina gratia ignota multis esset, duo quidam
discipulorum in vicnm abierunt, et mutuo ut amici
in via disserebant de economia. Servator mutata
forma et vocis sono (quod enim videntibus facies,
hoc vox iis qui faciem non vident), occultat et vocem
et formanı, dicitque illis is qui omnia novit: Qui sunt
isti sermones quos confertis ad invicem? Respondit ei,
qui omnia noverat, is, qui ab ipso omnia didicerat
Tu solus peregrinus es in Jerusalem, et nescis illa quæ
facta sunt in ea? Quibus ille, Qua (Luc. 24. 17-19)
Hic Deus qui omnia novit et interrogat,Filius ejus est
qui dixit Caino, Ubi est Abel frater tuus (Gen. 4. 9)?
Dicunt illi, Ea quæ de Jesu Nazareno, qui fuit vir po
tens opere el sermone. Adhucne vir? post tot miracula
vir? post tot opera, post tantam divinæ potentiæ de
monstrationem? Nos autem, inquiunt (ne longiores
omnia scrutando simus), nos autem sperabamus, quod
ipse redempturus esset Israel (Joan. 24. 21). Vide quo
modo in ipsis fides fere exstincta esset, et œconomiæ
spes sublata. Nos exspectabamus. Non dicunt, Exspe
ctamus, sed, Exspectabamus. Noverat jam fidem in
ipsis infirmam esse, et mente declinare; adstiti¹que,
qui labantes firmat et fractos omnes erigit. Quid illis
ait beneficus ipse? O stulti et tardi corde, non intelli
gitis Scripturas? nonne hæc oportuit Christum pati, et
intrare in gloriam suam? Et incipiens a lege et prophe
tis, aperuit ipsis Scripturas (Ibid. v. 25-27). Viden'?
quamdiu abfuit Christus, non aperta fuit veritatis janua,
non solutum est ignorantiæ vinculum. Aperuit Scri
pturas quasi clausas januas: quas januas? De quibus
ait Paulus: Ut Deus aperiat januam gentibus (Col. 4.
3); et rursum de Cornelio, Numquid etiam gentibus
aperuit Deus januam pœnitentice (Act. 14. 26)? Et vide
quid dispenset ille fons bonorum. Cum ad vicum Em
maus pervenit, quo tendebant viatores, adhuc illis
ignotus, dubitanti apparuit. Ubi enim cum illis recu
buisset, primo ut peregrinus benigne exceptus (nam
dicebant: Mane nobiscum, quia inclinata est dies (Luc.
24. 29); ne ignorantia dignitatem prorsus obtegeret,
Accepto pane benedixit, fregit et dedit, et aperti sun!
oculi eorum, cognoveruntque illum (Ibid. 30). Cur
primo panem dedit, et aperti sunt oculi eorum? Quia
cibus Adami oculos male aperuerat, substitutus est
nunc cibus novam visus restitutionem efficiens. Ocu
los aperiant herefici, et lucem veritatis videant
illum videant, qui in principio Deus erat, Deus et Dei
Verbum: sæpe audiant illud, Erat, et cessent dice
re: Non erat. In principio erat Verbum. Non confe
stim boc prædicatum fuit; neque enim hoc capiebat
mundus. Certe quatuor evangelista, Matthæus, Mar
cus, Lucas et Joannes, cum prædicationem incepe
runt, non statim loquuti sunt ea quæ ejus dignitati
competebant, sed auditorum captum spectarunt. Mat
thæus sic Evangelium incipit: Liber generationis Jesu
Christi, filii David, filii Abraham (Maith 1. 1). Quare
non Filii Dei? cur inope dicto dignitatem occultas? cur
hominibus divina abscondis? Apud Judæos, inquit,
prædico, qui ne justum quidem hominem putant esse
Christum. Filium Abrahæ nondum admiserunt, et
Filium Dei annuntiari patientur? Et unde hoc? Quia
nec ex genere Abrahæ esse confitebantur. Non audi
sti illos sæpe blasphemantes dixisse, Samaritanus es
tu, et dæmonium habes (Joan. 8. 48)? Qui illum ex
sanctorum genere ejiciebant, dignitatemne divinam
admisissent? Quid ergo ait? Liber generationis Jesu
Christi, filii David, filii Abraham. Primo illos dilectis
nominibus inducit, queis genere copulabantur, ut¸
hinc allecti paulatim veritatem invenirent, nempe
generationem sine passione, intemeratam, Deo dignis
vocibus prædicatam, omnibusque traditam. Rursum
beatus Marcus, Evangelium aggressus, anteriori fre
tus exercitio, dicit quidem Filium Dei; sed statim
sermonem compressit, et sensa minuit, ut alliceret
auditorem. Baptistam ergo statim memorat, dicens
Initium Evangelii Jesu Christi sicut scriptum est in
Isaia propheta: Ecce mitto angelum meum ante faciem
tuam, qui præparabit viam tuam ante te (Marc. 1. 1.
2). Lucernam veritatis ostendit, et statim occultavit.
Et primo profert ministrum, ut voce illa institutus
auditor, sanum et perfectum divinæ cognitionis ver
buin tandem exciperet. Sequitur Lucas tertius, et
post illos medium tenet locum, divinumque verbum
attingit, sed non interpretatur, dignitatem explicat,
sed ait, Quoniam quidem multi conati sunt ordinare
narrationem earum quæ in nobis completæ sunt rerum
visum est et miki, assequuto omnia a principio, sicut
tradiderunt nobis, qui a principio ipsi viderunt, el mi
nistri fuerunt verbi (Luc. 1. 1-3 ). Sed verbum quidem
dixit; non dixit tamen, Deus erat Verbum. Quid ergo
col. 541–542page 6 of 6
PG 63:541ἐξ ἐκείνων θηραθέντες κατὰ μικρὸν εύρωσι τὴν ἀλήθειαν, τὴν ἀπαθῆ γέννησιν, τὴν ἄχραντον, τὴν θεοπρεπεί λόγω κηρυττομένην, καὶ παντὶ παραδιδομένην. Πάλιν ὁ μα κάριος Μάρκος, καθεὶς ἑαυτὸν εἰς τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ θαρτήσας τοῖς προγεγυμνασμένοις, λέγει μὲν Υἱὸν Θεοῦ, ἀλλ᾽ εὐθέως συνέστειλε τὸν λόγον, καὶ ἐκολόβωσε τὴν ἔν νοιαν, ἵνα μαλάξῃ τὸν ἀκροατήν. Ἐπάγει οὖν εὐθέως τὰ κατὰ τὸν βαπτιστὴν λέγων, Ἀρχὴ τοῦ εὐαγγελίου Ἰησοῦ Χριστοῦ· καθώς γέγραπται εν Ησαΐᾳ τῷ προφήτῃ· Ἰδοὺ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ὃς κατασκευάσει τὴν ὁδόν σου ἔμ προσθέν σου. Έδειξε την λαμπάδα τῆς ἀληθείας, καὶ εὐθέως ἀπέκρυψε. Καὶ προφέρει πρῶτον τὸν ὑπηρέτην, ἵνα τῇ φωνῇ περιηγηθεὶς ὁ ἀκροατής, δέξηται λοιπόν ὑγιῶς τὸν παντελῆ τῆς θεογωνίας λόγον. Ο Λουκᾶς ἀκου λουθεῖ τρίτος, καὶ μέσος χωρεῖ μετὰ τούτων, καὶ ἅπτε ται μὲν τοῦ θείου λόγου, οὐ μὴν ἑρμηνεύει καὶ ἀναπτύσε σε: τὴν ἀξίαν, ἀλλὰ φησιν· Ἐπειδήπερ πολλοὶ ἐπὶ 8 είρησαν ανατάξασθαι διήγησιν περὶ τῶν πεπληροπορημένων ἐν ἡμῖν πραγμάτων, ἔδοξε καμοὶ παρα κολουθηκότι ο τοῖς πᾶσιν ἀπ' ἀρχῆς γράψαι, καθώς παρέδωκαν ἡμῖν οἱ ἀπ' ἀρχῆς αὐτόπται καὶ ὑπηρέται γενόμενοι τοῦ λόγου. ᾿Αλλὰ λόγον μὲν εἶπεν, οὐκ εἶπε δὲ ὅτι καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Τί οὖν καὶ αὐτὸς ποιεῖ; 'Αψάμενος τὸ εἶναι, καὶ ἐννοήσας, ὅτι νεκραῖς ἀκοαῖς ἐνηχεῖ, κρύπτει τὴν ἀξίαν, καὶ προφέρει τὴν οἰ κονομίαν· Εγένετο ἱερεὺς Ζαχαρίας· καὶ τὰ ἑξῆς τοῦ εὐαγγελίου. Πάντες οὖν ἐχώρησαν εἰς τὴν τῆς σαρκὸς οἰκονομίαν, καὶ ἠρέμα πως διὰ τῶν θαυμάτων ἐγνώριζον τὴν ἀξίαν. Ἐκηρύττετο δὲ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου τὸ ἀξίω μα, ἐκρύπτετο δὲ τὰ κατὰ τῶν αἱρετικῶν βέλη, καὶ τὸ τῆς ὀρθῆς δόξης ἐπιτείχισμα οὐδέπω τῷ κηρύγματι τῆς εὐσεβείας ἐγήγερτο. Ιωάννης τοίνυν ὁ υἱὸς τῆς βροντῆς τελευταίος παρῆλθεν ἐπὶ τὴν θεολογίαν μετὰ τοὺς τρεῖς ἐκείνους κήρυκας, καὶ εἰκότως ὁ μὲν ἠκολούθησεν, οἱ δὲ προέλαβον, τὰ μικρὰ τέως ἀστράπτοντες. Ωσπερ γὰρ τῆς βροντῆς προ ἡγεῖται ἀστραπὴ, ἵνα μὴ ἀθρόον ἐκείνη ἐκ τῶν νεφῶν φαγεῖσα πλήξῃ τὸν ἀκούοντα· οὕτως ἐπειδὴ ἔμελλε βρονταν ὁ Ἰωάννης, οἱ τρεῖς εὐαγγελισταὶ δίκην ἀστραπῶν· καὶ οἱ μὲν ἥστραψαν τὴν οἰκονομίαν, ὁ δὲ βροντᾷ τὴν θεολογίαν. Βροντὴ δὲ, ἀδελφοί, μετὰ ὄμβρων, βροντή φόβητρον τῶν πονηρῶν· καὶ ὥσπερ ἂν σάλπιγγι τινι κεχρημένος τῇ βροντῇ ὁ οὐρανὸς καλεῖ τὸν ὄμβρον, ἀλλὰ πρῶτον ταῖς ἀστραπαῖς προκαλεῖ τὸν [] ὑετόν Αστραπὰς γὰρ ὁ Θεὸς εἰς ὑετὸν ἐποίησεν· ἔπειτα τῇ βροντῇ κινεῖ τὰς νεφέλας. Τί οὖν; Ἐπειδὴ προηγήσαντο αἱ τοσαῦται ἀστραπαὶ τοῦ λόγου, ἀκολουθεῖ τὸ λοιπὸν, ὡς ἔφθην εἰπὼν, ἡ βροντὴ τῆς θεολογίας, καταπλήττουσα μὲν πολλοὺς τῇ ὑπερβολῇ τῆς θεολογίας, φέρουσα δὲ τοὺς ὄμβρους τῆς εὐλογίας· καὶ ἡμῖν μὲν βροντὴ γίνε τας θεολογίας, τοῖς δὲ αἱρετικοῖς βροντὴ τοὺς κακοὺς θῆρας τῇ ὑπερβολῇ τῆς μεγαλοφωνίας ἐλαύνουσα. Ἀπὸ ἐπιτιμήσεώς σου φεύξονται, ἀπὸ φωνῆς βροντῆς σου δειλιάσουσιν. 5. Αναδράμωμεν οὖν πρὸς τὸν ἐν ἀρχῇ Θεόν, ἀναδράμωμεν πρὸς τὸ ἀΐδιον φῶς, ἀναδράμωμεν πρὸς τὸν λόγον διὰ σὲ γενόμενον ἄνθρωπον· γενόμενον δὲ ὅταν εἴπω, οὐ μεταβληθεῖσαν λέγω φύσιν, ἀλλὰ τὴν θεϊκὴν ἀξίαν * παρακολουθῆσαι. » τὴν ἀνθρώπων ἀξίαν. τὴν θεϊκήν, τὴν ένθεον. ἀναλαβοῦσαν τὰ ἡμέτερα. Τὸ γὰρ, Λόγος σὰρξ ἐγένετο, οὐ μετάπτωσιν τῆς φύσεως μηνύει, ἀλλὰ τὴν ἀνάληψιν τῆς ἡμετέρας ἀσθενείας. Εἰ γὰρ τὸν Ἐγένετο, μεταβο τὴν νομίζεις, ἐὰν ἀκούσῃς τοῦ Παύλου λέγοντος, Χρι στὸς ἡμᾶς ἐξηγόρασεν ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νόμου, γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα, κατάραν εἰς φύσιν καὶ μετατροπὴν κατάρας ἐκλαμβάνεις τὴν λέξιν. Ωσπερ γοῦν τὸ, Γεγονώς κατάρα, οὐδὲν ἕτερον σημαίνει, ἢ ὅτι τὴν καθ' ἡμῶν κατάραν εἰς ἑαυτὸν ἀνέλαβεν· οὕτως καὶ τὸ. Ο λόγος σὰρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, οὐδὲν ἄλλο παρίστησιν ἢ τῆς σαρκὸς τὴν ἀνάληψιν. Ἔχεις εἰκόνα παρὰ σαυτῷ, ὁ λόγος ὁ σας παιδεύσει σε περί τοῦ Θεοῦ Λόγου, οὐχ ὡς παντελῆ φέρων τὴν ὁμοιότητα, ἀλλ' ὡς ἔχων ἴχνος καὶ ἔμφασιν τῆς θείας ἀξίας ὁ λόγος. Ενταῦθα δέ μοι πρόσεχε τὸν νοῦν ἀκριβῶς, ἵνα μὴ δια κενῆς λέγηται τὰ ῥήματα, καὶ ἀφανίζηται τὰ θεῖα νοή ματα. Ο λόγος ὁ τῶν ἀνθρώπων (άμυδρα δέ ἐστιν ἡ εἰκὼν, οὐχ ὅλον παριστῶτα τὸ ἀξίωμα, ἀλλ' ἐκ τῶν καθ' ἡμᾶς τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς διδάσκουσα)· ὁ λόγος ὁ ἡμέτερος ἀσώματός ἐστιν, ἀόρατος, ἀκράτητος, ἀκοῇ μόνη παρα δεδομένος. Οὐδεὶς οἶδεν ὄψει λόγον, οὐδεὶς κατέσχε χειρί, ἀλλ᾽ ἔστιν ἀόρατος, ἀκράτητος, ὑπὸ μιᾶς αἰσθήσεως κρατούμενος τῆς ἀκοῆς, καὶ τοῦτο ἀοράτως. Οὐ γὰρ χεῖρας ἐκτείνασα ἡ ἀκοὴ κατέχει, ἀλλ' αὐτὸς ὁ λόγος εἰσελθὼν κρατείται. Ο λόγος αὐτός γέννημα μέν έστι τοῦ νοῦ, γεννᾶται δὲ οὐ πάθει, οὐκ ὄψει ο, οὐ διαιρέσει, οὐ μερίζεται τοῦ νοῦ γεννήσαντος, οὐ χωρίζεται, οὐκ ἀποσχίζεται. Ενταῦθά μοι χρῆσον τὴν ἀκοὴν, αἱρε τικς, νόησον πρῶτον τὰ σκ, καὶ τότε φαντάζου τὰ ὑπὲρ σέ· γεννᾷ ὁ νοῦς, προέρχεται ὁ λόγος, προέρχεται ἐκ τοῦ γεννήσαντος, καὶ πάντας πληροί τοὺς ἀκούοντας, καὶ τοῦ γεννήσαντος αὐτὸν οὐκ ἀφίσταται· προέρχεται λό γος εἰς πάντας μεριζόμενος, καὶ οὐδαμοῦ σχιζόμενος. Εκαστος γὰρ δέχεται ὁλόκληρον τὸν λόγον, καὶ ἔστιν ἐν ἑκάστῳ; καὶ ἐν τοσούτοις μεριζόμενος, ἀλλ' ὁλόκληρος εἰσχεόμενος. Ο οὖν ἡμέτερος λόγος δείκνυσιν ἐν ἑαυτῷ τὸν γεννήσαντα νοῦν· ἀπὸ γὰρ τοῦ λόγου καταλαμβάνεται ή διάνοια. Σκόπει δέ μοι κἀκεῖνο· τούτῳ τῷ λόγῳ τῷ ἡμετέρῳ προαναζωγραφῶν τὴν οἰκονομίαν τοῦ Θεοῦ Λόγου, εἰκόνα τινὰ θαυμαστὴν προανείληπται γηίνοις μὲν ἄνθεσιν ὡραϊζομένην, πρέπουσαν δὲ τῇ τοῦ λόγου προθεωρίᾳ. Τί οὖν; Τὸν λόγον τὸν ἡμέτερον ἀόρατον [] ὄντα, καὶ σῶμα μὴ ἔχοντα, καὶ κρατεῖσθαι μὴ δυνάμενον, ἑτέρα τινὶ σοφίᾳ ὁ Θεὸς μεταρρυθμίσας, καὶ ὁρᾶσθαι πεποίηκε, καὶ κρατεῖσθαι. Τί γὰρ ποιεῖ; Ἐπειδὴ οὐχ ἑωρᾶτο ὄψει, ἐνδύει αὐτὸν ὁ σῶμα, τὸ γράμμα, καὶ ὥσπερ τινὰ σάρκα αὐτῷ περιέθηκε τὴν τῶν γραμμάτων ὄψιν· καὶ ἐν ποτὲ ἀκούων οὐχ εώρας, αναγινώσκων ὁρᾷς· ᾧ ἐντυχεῖν οὐκ ἐδύνου, διὰ τῆς βίβλου βαστάζεις. Αλλὰ σωματοῦται μὲν ὁ λόγος διὰ τοῦ γράμματος, οὐ περικλείεται δὲ τῷ γράμματι, ἀλλ᾽ ἔστι παρὰ τῷ λέγοντι, καὶ παρὰ τῷ ἀναγινώσκοντι καν τις λαβὼν, ἀδελφοί, βιβλίον σχίσῃ, τὸ σῶμα τοῦ λόγου ἔσχισεν, οὐ τὸν λόγον ἔτεμε. Καὶ ἵνα μάθῃς ὅτι οὐ συναναλίσκεται γράμματι λόγος, λέγει ὁ Θεὸς τῷ Ιερε μίᾳ, Καθίσας γράψον ἐπὶ βιβλίου πάντας τοὺς λό τους, καὶ ἐπίδος Ἰωακεὶμ τῷ βασιλεῖ. "Ην δὲ ὁ λόγος μεστὸς ἐλεγμοῦ. Ἐπεὶ οὖν οἱ δυνάσται τοὺς ἐλέγχους οὐ οὐ κόψει. εαυτόν, αὐτόν.