Chapter ICaput Primum
col. 271–272page 1 of 37
PG 10:271γνώριμον τῶν ἀποστόλων,DE VITA ET SCRIPT S. HIPPOLYTI.
P. GOTTFRIDI LUMPER
DISSERTATIO
DE VITA ET SCRIPTIS SANCTI HIPPOLYTI.
(Historia critica SS. Patram, t. VIII, Augustæ Vindelic., 1791, in-8°.)
CAPUT PRIMUM.
HISTORIA VITE SANCTI HIPPOLYTI.
ARTICULUS I.
DE S. HIPPOLYTI PATRIA, PRÆCEPTORIBUS, LITTERARUM
STUDIS, ET TEMPORE QUO FLORUIT.
Hippolytos plurimos novit antiquitas: cæteris
tamen illustrior est Portuensis episcopus, quem
generis nobilitas, utpote senatorii ordinis (ut auctor
est Hieronymus) episcopalis dignitas, magna
eruditio, et martyrii gloria posteritati celeberrimum
reddiderunt. Dolendum, quod pleraque, quæ ad
vitæ ejus historiam pertinent, nec satis perspicua,
nec certa sint. Quæ speciatim de ejus patria, præceptoribus, ac tempore, quo ingenio et meritis suis
floruit, a scriptoribus traduntur, inter se discrepant, nec pro exploratis haberi possunt. Inprimis
dissensio est auctorum de loco, quo oriundus.
manum fuisse; huicque sententiæ favere videtur
illud Hieronymi in epistola ad Magnum, eumdem
senatorem Romanum appellantis. Novissime auctores
Historiæ litterariæ Galliæ e congregatione S. Mauri
Hippolytum inter scriptores Gallos referunt, ei
Galliarum regnum natale solum statuentes
Huicque opinioni haud obstare observant nomen
suum, quod Græcum est, nec quod Græce scripserit, neque denique dignitas senatoris Romani.
Non primum ac secundum, quoniam constet, non
paucis nomina propria Græca in Galliis communia
fuisse, atque plures Latio non tantum, sed et in
Gallia natos lingua Græca libros composuisse. Non
denique tertium; quia Gallis jam a tempore imperii Claudii, et multo ante ad senatoriam diguitatem
S. Hippolyti dignitas sit admodum dubia, si non
penitus falsa.
Si Stephanum le Moyne(4), Guil. Caveuni et Jac. patebat aditus. Ut nihil dicam, quod senatoria
Basnage audiamus, dicendum foret Hippolytum
gente fuisse Arabem, et patriam habuisse divinis
humanisque litteris florentissimam. Verum cum in
suæ opinionis confirmationem nullum antiquitatis
monumentum producant, non video, cur tam recentium auctorum nudo asserto quoad factum ab
eorum ætate tam remotum fides habenda sit. Sunt
alii, qui credunt nostrum Hippolytum origine RoHippolytus quoque et Apollonius, Romanæ urbis
senatores, propria opuscula condiderunt. Hieronym.
epistol. 70 ad Magnum. At Remigius Ceillier in
Hist. général. des auteurs, tom. II, pag. 316, in notis
ad articulum primum, cap. 27 solerter observat, ita
duntaxat in aliquibus editionibus legi; nam in
antiquis mss., quibus Marianus Victorius præsul
Italus in editione Operum S. Hieronymi usus est,
teste codein scriptore Gallo, pro voce senatores,
legitur Senator, ita ut hæc dignitas tribuatur soli
Apollonio, cui certe convenit, cum S. Hieronymus
in libro De viris illustribus, cap. 42, eamdem rursus ei ascribat, et ibidem cap. 61, in elogio S. Hippolyti, de illa dignitate senatoria nullam mentionem faciat. Clarissimus etiam Dominicus Vallarsius,
novissimus Operum D. Hieronymi editor, tom. I,
part. I, pag. 361, itidem notat, quod falso Erasmuni
secuti editores Benedictini Operum D. Hieronymi leS. Irenæi discipulus fuit Hippolytus, ut ipsemet
testatur apud Photium Hine mitius accipiendi
Palladius et Cyrillus Scythopolitanus qui
eum γνώριμον τῶν ἀποστόλων, αρostolorum fami
liarem fuisse tradiderunt. Ipsum namque sub Alexandro imperatore, qui regnare cœpit anno Christi
gerint: Hippolytus quoque et Apollonius Romanæ
rbis senatores; cuni de Apollonio tantum, ut ex
Catalogo liquet, dictum sit; imo cum nedum dè
Ilippolyto, sed de Apollonio ipso alii dubitent, fueritne unquam senator, an proprio ingenio ex Eusebio
Hieronymus exaggeraverit.
Stephan. le Moyne Prolegomena ad Varia
sacra, tom. I.
Cave. Hist. Hitter., tom. I, 102.
Jac. Basnage Canisii Lect. antiq., tom. I,‹
p 3. 4.
Histoire littéraire de la France, tom. I,
Pag. 361.
Phot., cod. cxxı Biblioth.
parte 1,
Pallad., Hist. Lausiac., cap. 148.
Cyrill. Scyth. Vit. S. Euthym. in Analect.
Græc. B. B., pag. 82, et Vita S. Sabæ in Monument,
Eccles. Græc. Coteler., tom. III, pag. 354.
col. 273–274page 2 of 37
DE VITA ET SCRIPTIS S. HIPPOLYTI.
922, vitam duxisse, ex ejus Canone Paschali com- ▲ doctissimus Stephanusle Moyne observat, quod
pertum fit. Plurimum autem profecisse in omni
⚫ scientiarum genere tanto sub magistro Hippolytum,
que superant, ejus doctrinæ monumenta luculenter
evincunt; ut propterea vir disertissimus ab Hiero
nymo quinetiam sacratissimus et magnus do
clor, veritatisque testis fidelis ab Anastasio at
que Ecclesiæ doctor yuxucatos xal eûvoústatos,
dulcissimus, et benignissimus ab alio antiquo scri
plore jure appelletur. Ad hæc teste D. Hiero
nymo non solum magnam dicendi vim sub
disciplina S. Irenæi, sed immensam quoque in
philosophia et profanis scientiis notitiam sibi
comparavit; ea enim ætate summi in Ecclesia viri,
quemadmodum nemo ignorat, hujus generis erudi
tionem vero theologo nequaquam velut indignam
traduxerunt. Quod autem sacratiores litteras spe
clat, ingens scriptorum, quæ hoc in genere ela
boraverat, numerus, abunde confirmat, quam ex
cellenter in iis versatus fuerit. Diversa insuper
opera, quæ pro inveniendo ac determinando Pa
schatis die composuerat, eumdem doctrinam tent
porum perfecte calluisse, luculenter demon
strant
revera ¿Ę ¿xɛlvou possit etiam referri ad Hippolytum,
et sive ad tempus referatur, intelligendum sit, Ori
genem isto tempore imitatione Hippolyti, de quo
ante egerat Eusebius, commentarios etiam in sa
cram Scripturam parasse et adornasse. Audiendus
quoque est recentissimus auctor, qui hac de re ita
disserit Omnia suadent vera esse, quæcunque
veteres de Origenis æmulatione tradiderunt, Ambro
sio excitante, qui studia ipsi proponeret Hippolyti...
Utriusque autem consensio tum quoque firmari po
test, cum Origenes Romam adveniens, pontifice Ze
phyrino, circiter annum 220, non modo privatim, at
publice etiam Hippolytum disserentem audivit, ejus
que rei testimonium Hippolytus ipse reliquit in ora
tione, quam de laude D. Salvatoris habuit, quamque,
posoudiav denominavit. Quod enim non nemo sub
dit, in Oriente id contigisse, minime est necessarium,
quamvis fieri potuerit, cum Hippolytus Alexandriam
petiit, indeque rediens epistolam ad Romanos ab
Dionysio episcopo Alexandrino attulit. Neque vero
est, cur alterum Hippolytum effingamus, quo tempore
noster Portuensis Alexandriam remeare potuit, ubi
adolescens institutus fuisse videtur ex Canone Pa
schali, cujus rationem Alexandrini sibi vindicabant.
De tempore quo Hippolytus floruit, sententiæ au
ctorum itidem discrepantes sunt. Eusebius, Hiero
nymus, Syncellus, atque alii referunt eum ad
Alexandri Severi imperium, qui anno Servatoris
Aubertus Miræus refert Hippolytum nostrum
inter discipulos Clementis Alexandrini, et Baro
nius dicit se legisse quod discipulus fuerit Cle
mentis Alexandrini, ejusque persuasione se Romam
contulerit. Sed haud addunt, qua auctoritate innixi
id tradant. Ulterius adhuc progressus est perdo-nostri 222 regnare coepit. In Euthymii Vita anti
etus Georgius Bullus, qui scribere non dubita-quus ipsisque apostolis familiaris dicitur, idemque
vit Quod magno consensu tradiderint scripto- in Cyrilli Scythopolitani Vita S. Sabæ de eo habe
Tes ecclesiastici veteres, Hippolytum fuisse Clementis
Alexandrini discipulum. Verum cum nulla anti
quorum loca excitet, potior nobis est Photii aucto
ritas pro unico præceptore, S. Irenæo scilicet, te
stantis.
Cum apud eumdem Photium etiam legimus
S. Hippolytum Origenis familiarem fuisse, hoc et
aliorum suffragiis confirmari posse videtur. Hiero
nymus enim et Nicephorus scribunt, Hippo
lytum, Origene præsente, orationem sacram de lau
dibus Jesu Christi habuisse. Ille addit Ambrosium
ad sacrorum librorum interpretationem Origenem in
citasse, in æmulationem Hippolyti, editis jam in divi
nas Scripturas commentariis bene meriti. Monent au
tem Henricus Valesius et Petrus Daniel Huetius
Hieronymum Eusebii verba minus recte intel
lexisse, et vocem èxelvou, quæ apud istum ad tem
pus pertineat, perperam ad Hippolytum retulisse. At
Hieron. epist. 1, 2, ad Lucin.
Anastas. in Collectan. apud Galland., tom. II
Biblioth. PP., p. 469.
Anonym. inter Opp. S. Joan. Chrysost. in
append. tom. VIII, pag. 79 noviss. edit.
Hieronym. ep. ad Lucin. 71, et ad Magn. 70.
Euseb. H. E. lib. v, eap. 22, Hieronym. in
Catalog. cap. 61.
Aubert. Mir. Not. ad Hieron. De vir. illustr.,
c.e.
Baron. ad ann. 229, num. 4.
tur, quod, quemadmodum paulo superius animad
vertimus, non simpliciter intelligi potest. Longe
enim remotus fuit ab apostolorum ipsorum ætate.
Stephanus le Moyne loc. cit. existimat Hippolytum,
Philippi Arabis, qui anno Christi 254 imperatoris
dignitatem est consecutus, tempus attigisse, quod
ubi admittamus, dicendum est eum admodum ætate
profectum fuisse. Nec martyrium illius apte con
venit temporibus Philippi, uti ex paulo post tra
dendis patebit. Id dubio caret, eum imperante
Alexandro Severo vixisse et scripsisse; temporis
autem ratio non accurate definiri potest.
Charactere episcopali S. Hippolytum nostrum
fuisse insignitum perhibent Eusebius atque
D. Hieronymus sed incerta omnino est ejus
Bull. Defens. fid. Nicæn.,sec. 11, cap. 8,p. 220.
Hieron. loc. cit. Eus. H. E. 1. VI, cap. 23.
Niceph., H. E. lib. IV, cap. 31, tom. I,
pag. 330.
Vales., Not. in Euseb. lib. vI H. E., c. 23.
Huet. Origenian. lib. 1, cap. 2, § 8.
Moyne, Prolegomena ad Varia Sacra, in
exercitatiuncula de S. Hippolyto.
Simon de Magistris, in Præfat. ad Danielem se
cundum LXX, num. vII, p. xxvI, edit. Roman.1772.
Euseb., H. E. lib. vi, cap. 20.
Hieron. De vir. ill. cap. 61.
col. 275–276page 3 of 37
PG 10:275Ωσαύτως δὲ καὶ Ἱππόλυτος ἑτέρας που καὶ αὐτ τὸς προεστώς Ἐκκλησίας.DE VITA ET SCRIPTIS S. HIPPOLYTL.
j
sedes, an episcopus gentium putandus, quo quidem accuratiore cognitione rem assequi posse, sibi pertitulo ejus sodalem Caium Romanæ Ecclesiæ presbyterum ornatum fuisse probe novimus? Operæ
pretium est ire per singula, quæ hac de re doctissimi excussis veterum libris excogitarunt.
Eusebius Cæsariensis de episcopatu S. Hippolyti
sic scribit: Eadem tempestate multi ecclesiastici
viri doctrina excellentes florebant... Inter hos fuit
Beryllus Bostrenorum in Arabia episcopus, qui præter epistolas et lucubrationes varia quoque elegantis
ingenii monumenta dereliquit. Similiter et Hippolytus alterius cujusdam Ecclesiæ episcopus. Sanctus
vero Hieronymus videtur locum episcopatus ejus
indagasse et non invenisse, quemadmodum in
opere De scriptoribus ecclesiasticis, cap. 61, innuit
his verbis: Hippolytus cujusdam Ecclesiæ episcopus
(nomen quippe urbis scire non potui). Theodoretus
autem, qui multa ex eo adducit, episcopum et martyrem illum vocat sed cujusnam urbis episcopus fuerit, non addit.
suaserint. Stephanus enim le Moyne existimat
Hippolytum Portus Romani, emporii in Arabia celeberrimi, Adenæ etiam dicti, et a Romanis mercatoribus admodum frequentati, episcopatum gessisse; quæ sententia aliis quoque doctissimis viris,
atque in his Guil. Caveo, Casimiro Oudino et Ell
Dupinio se commendavit. Eruditissimus insuper
Jos. Simonius Assemanus Maronita buic opinioni
subscribit, dum tom. III Biblioth. Orient. Clementino-Vaticanæ part. 1, cap. 7, pag. 15, post enumeratas quasdam sancti martyris nostri elucubrationes
ita in notis monet: Hippolytus, Portus Romani,
non ad ostia Tiberina, sed celeberrimi in Arabia hoc
nomine emporii episcopus, ut Stephanus le Moyne
conjicit. Abulidum Romæ episcopum vocant recentiores Christiani Arabes Sed hæc Moynii conjectura magis ingeniosa quam verosimilis est. Siquidem nullibi legitur, quod ille Portus Romanus
primis sæculis episcopali sede exornatus fuerit. Si
tamen S. Hippolytus unquam fuerit episcopus urbis Adanensis, profecto mirum omnibus videbitur,
Eusebium Arabiæ vicinum, et S. Hieronymum
Romæ, et in Oriente diu versatum non novisse cathedram episcopalem hujus sancti viri, sive celeberrimum Arabiæ emporium, quod a Romanis passim frequentabatur. Igitur undique involvimur
tenebris, quas sine clariore luce dissipare non
possumus, et ideo ad opiniones aliorum referendas
Primus fuit Gelasius 1 pontifex, seu potius Gelasius Cyzicenus, ut Bellarminus et alii viri docti
malunt (uterque sæculo v floruit), in opuscule de
duabus in Christo naturis contra Nestorium et Eutychen, qui sedem Hippolyti nostri sub metropoli
Arabica collocavit Verum hæc sententia nulli
alii fundamento nititur, nisi perversæ Rufini loci
Eusebiani interpretationi. Rufinus enim vertit:
Erat inter cæteros et Beryllus scriptorum præcipuus,
qui et ipse diversa opuscula dereliquit. Episcopus hic progredimur.
fuit apud Bostram, Arabiæ urbem maximam. Erat
nihilominus et·Hippołytus, qui et ipse aliquanta scripta dereliquit, episcopus. Græca siquidem Eusebii
nil aliud innuunt verba, quam quod Beryllus Bostrenorum in Arabia episcopus fuerit, atque similiter Hippolytus alterius cujusdam Ecclesiæ episcopus. Ωσαύτως δὲ καὶ Ἱππόλυτος ἑτέρας που καὶ αὐτ
τὸς προεστώς Ἐκκλησίας.
Tòç mρoɛστw; 'Exxλnolas. En, quomodo prima hæc
atque antiquissima opinio per ipsum Eusebium, cujus auctoritati suffulta credebatur, labefactetur?
Zonaras et Nicephorus quos plerique recentiores sequuntur, eum Portus Romani episcopum
fuisse scribunt. Leontius Byzantinus tradit illum Romæ munus episcopi gessisse. Centuriatores
Magdeburgenses appellant eum Ostiensem antistitem Quidam volunt S. Hippolytum fuisse
Portuensem seu Adamensen in Arabia episcopum,
et hoc quidem nonnullis ita visum est, ut se nunc
Euseb., lib. c.
Theodoret., Dialog.I, pag. 2, 3, 36; Dialog. II,
pag. 88; Dialog. III, pag. 154.
Hippolyti episcopi martyris Arabum metropolis in Memoria hæresium. Gelas. tom. IV Biblioth.
pag. 424.
PP..
Zonar., tom. II Annal., et Nicephor. H. E.
lib. v, cap. 31.
Leont. Byzant., lect. III de sectis, pag. 430:
Forte Romanus dictus fuit episcopus eo sensu, quo
significatur Latinus episcopus.In Græcorum enim lingua bi termini Romanus et Latinus synonyma sunt.
Centuriat. Magdeb., cent. 3, c. 10, p. 191.
Tillemontius haud contemnendam conjecturam
esse observat si dicatur Hippolytum in parva
quadam urbe, cujus nomen minus notum sit, sacris
præfuisse; venditatum autem esse episcopum Portus Romani, quoniam eo in loco martyr hoc nomine
celebris exstiterit, ex Oriente fortasse illuc delatus,
quem interjecto tempore, cum magno Hippolyto
episcopo et martyre confuderint. Utroque pollice huic conjecture subscribit perdoctus Ceillierius
Bollandiani de sede Hippolyti M. ita conjectant:
Ex antiquis (inquiunt) Martyrologiis primo
constat S. Hippolytum hac die (22 Aug.) vel sequente
in Portu Romano martyrium subiisse. Præterea ex
Eusebio aliisque vetustis scriptoribus liquet hunc
martyrem episcopali dignitate præditum ſuisse. Denique S. Hieronymus in opere De scriptor. eccles.,
cap. 61, testatur, S. Hippolytum habuisse homiliam
Steph. le Moyne, Prolegom, ad Varia
Sacra.
Cave. Hist. litter. tom. 1, p. 102; Oudin.,
Commentar. de script. eccles. tom. I, pag. 222;
Dupin, Biblioth. aucior. tom. I, pag. 179, in not.
vers. Latin.
De episcopatibus Arabiæ consuli potest Carolus a S. Paulo in Geographia sacra p. 295, ubi
etiam de metropoli Bostrensi. Philostorg. in H. E.
lib. 11, cap. 4.
Tillemont, Mémoir. tom. III, art.
Ceillier, Hist. génér. tom. II, pag. 517.
Bolland., tom. IV August., pag. 510.
H
Ы
༣!
col. 277–278page 4 of 37
DE VITA ET SCRIPTIS S. HIPPOLYTI.
de laude Domini Salvatoris, in qua præsente Origene stus Heumannus, ac nova ratione utitur, hanc rem
se loqui in ecclesia significat. Hinc videtur ſuisse epi
scopus in Oriente, et forsan in Arabia,
ad quam
Origenes anno circiter 217 evocatus est, ut apud Eu
sebium H. E. lib. v, cap. 19, legimus. His ita posi
tis, nonne S. Hippolytus episcopus Arabs facile po
tuil ed visitanda apostolorum aliorumque martyrum
sepulcra Romam venire, in Portu Romano ab ethnicis
comprehendi, et ibidem martyrio affici? Quid si plebs,
determinatam istius martyris cathedram ignorans,
hunc peregrinum episcopum a loco martyrii Portuen
sem cognominaverit, et hic popularis error ad ali
quos posterioris aʼvi scriptores transierit, vel potius
ille appellatio posteris occasionem dederit, ad Por
tuensem hujus martyris episcopatum asserendum?
Quidquid sit de hac conjectura nostra, quam propter
certiora cujuslibet argumenta libenter deseremus, nos
in titulo martyrium S. Hippolyti cum vetustis ac re
centioribus Martyrologis in Portu Romano colloca
mus... Addunt adhuc, quod non inviti Orientalem et
Occidentalem hujus sancti martyris episcopatum cum
Baronio et Ughello admittant, et hoc ultimum
systema suum pro mera conjectura dent.
difficilem explicandi. Nimirum vir eruditus, tota
licet antiquitate repugnante, unius vocis variæ ac
ceptioni subnixus et fidens, comprobare nititur
dissertatione anno 1738, Goettingæ edita Hippo
lytum fuisse quidem episcopum, non tamen eccle
siasticum, at civilem. Quam in sententiam paucula
excitat loca ex Græcis Latinisque scriptoribus, unde
colligat fuisse aliquando civilium munerum homi
nes, qui appellarentur episcopi; idque nominis in
primis oræ maritimæ atque adeo portuum custodi
bus fuisse tributum: ut proinde noster Hippolytus,
ortu fortasse Romanus, eo sensu Romani portus
episcopus censendus fuerit. Quin, si virum criti
cum audias, vel ipsa statua marmorea Hippolyto a
propinquis posita, atque ex Romani portus rude
ribus anno 1551 effossa, istiusmodi sententiam
confirmat; quippe quæ, ait, nullam plane notam ec
clesiasticæ dignitatis præ se ferat.
Perbelle sane. Nunc vero, si diis placet, inter
Ecclesiæ Patres, qui sæculo tertio ineunte florue
runt, novimus recensendum Hippolytum; virum
haud Plinio absimilem qui, ut ille portui Mi
seno, fuerit Romano præfectus; episcopus quidem,
sed civilis; oræ, inquam, maritimæ inspector, cu
rator, superintendens. Scilicet noster Hippolytus vir
fuit magnæ dignationis in urbe Roma, honɔribus pa
riter ac divitiis eminens, Romanique portus præſe
clus; ut propterea, quo munere suo rite fungere
tur, sublimiora Christianæ religionis mysteria re
serarit; de theologia et incarnatione, de Deo et car
nis resurrectione peregerit; commentaria in omnes.
ferme sacras utriusque Foederis paginas ediderit;
de apostolicis traditionibus scripserit; demonstra
tionem temporum Paschæ elucubrarit; adversus
Judæos, ethnicos hæreticosque stylun acuerit; qui
præterea de rebus divinis frequenter ad populum
sermones habuerit; potissimum vero пpošɔ
plav de laude Domini Salvatoris, in qua, præsente
Origene, se loqui significat in ecclesia; cui denique
non solum statua marmorea posita, sed statua in
cathedra sedens; quo nimirum episcopalis ejus di
gnitas ecclesiastica, non civilis, ejusque munus ad
Dei populum in Ecclesia dicendi testatum posteris
Auctores Historie litterariæ Galliarum regni
eensent S. Hippolytum martyrem nullam habuisse
Exam sedem, sed quemadmodum ejus sodalis Caius,
gentium, sive nationum fuisse episcopum Sic
autem ratiocinantur: Quando Eusebius Hippolytum
dicit alterius cujusdam Ecclesiæ, utut indetermi
natæ, episcopum, lubenti animo credimus, eumdem
non habuisse fixam sedem, sed putandum esse, si
cut condiscipulum suum Caium, nationum epi
scopum. Hæc profecto opinio simplicissima absque
controversia nobis videtur, atque cum sancti nostri
historia apprime conspirat. Hoc enim posito, haud
amplius in ratione reddenda sumus anxii, cur
sanctus Hippolytus modo in Oriente, modo in Oc
cidente, quemadmodum ex paucis ejus gestis, quæ
ad nostram notitiam pervenerunt, constat, appa
ruerit. Quod autem in Oriente versatus fuerit, ex
hɔc nullus dubitandi locus relinquitur, quia ipse
suis in operibus asseverat Origenom in numero
suorum auditorum fuisse, quod sane in Occidente
accidere haud potuit. Neque etiam in dubium re
vocari potest quin etiam, postquam Lugdunensem relinqueretur. Quid absurdius dictu? Hinc Cl.
Ecclesiam reliquerat, in Occidente commoratus
fuerit. Hujus rei confirmandæ argumentum omni
exceptione majus illud est, quod in computum
temporum morem Latinorum sequatur, posthabito
illo Alexandrinorum, quo omnes Orientales ute
bantur.
Ab omnibus his sententiis, sive conjecturis di
seedit vir longe doctissimus, Christophorus Augu
Baron., ad ann. 229, num. IV. Ughell„ Ital.
Sacr. tom. I, col. 110, nov. edit.
Benedictini e congregat. S. Mauri in Hist.
littér, de la France, tom. I, part. 1, pag. 363.
Heumanai Dissertatio, in qua docetur ubi et
qualis episcopus fuerit Hippolytus, sæculi tertii
Schroeckhius hanc Heumanni conjecturam sa
tis ingeniose excogitatam ac exornatam quidem,
sed haud verisimileın arbitratur.
Nostra ætate Romanus editor Danielis secundum
Septuaginta ex Tetraplis Origenis demonstrare co
natus est, quod S. Hippolytus non solum Portus
Romani episcopus exstiterit, sed quod etiam ipsius
diœcesis ad eam partem Romanæ urbis, quæ regio
scriptor ecclesiasticus. Inter Primit. Gotting., pag.
270, et seq.
Heumann. 1. c. pag. 245.
Hieronym. De Vir. illustr., cap. 61.
Joan. Matth. Schroeckh., Christliche Ge
schichte, part. iv, pag. 155 secundæ edit.
col. 279–280page 5 of 37
DE VITA ET SCRIPTIS S. HIPPOLYTI.
Ac plura quidem, quæ proferre potuissemus, expo
sita ibidem offendimus, ut aliqua tantum supersint.
quæ disputationem de pluribus Hippolytis expediant.
Duo maxime insignes cultu anniversario Romæ fu
erunt Hippolyti martyres: primus miles, cujus
præclarum fuit monumentum conjunctum templo
S. Laurentii in agro Verano. Hujus nomen fasti
Ecclesiæ exhibent Idibus Augusti. Exhibet quoque
Prudentius Si bene commemini, colit hunc pul
cherrima Roma Idibus Augusti mensis. Cætera quæ
Prudentius ipse ait se canere ad picturæ fidem, hi
storice de uno tantum Hippolyto non posse accipi
venerabilis Baronius cardinalis admonuit, ut mirum
sit viros criticæ studiosos deinde pictoris licentiam
pro veritate habuisse, aut errorem certe, qui exo
riri potuit illa inspecta, noluisse agnoscere, ut in
unum tres Hippolyti coalescerent. Alterius Hippo
lyti, qui Portuensis est, varie dies festus recense
tur, xi Kal. Sept, vel postridie, vel Non. Sept., a
Græcis v vel u Kal. Febr. Is aliquando Nonnus
veteri more honoris caussa dictus invenitur, unde
Nonni Edesseni Episcopi gestum aliquod sequiori
ævo relatum est ad Hippolytum Portuensem.
In Portu Romano corpus Hippolyti servatum esse
ad usque initium ux sæculi Anastasius prodidit
Fecit idem almificus pontifex (Leo III) in ba
silica Beati Hippolyti martyris in civitate Portn
ensi vestes de stauraci duas, unam super corpus ejus,
et aliam in altari majori. Eodem vero excunte sæ–
culo a Formoso noudum pontifice summo, at epi
scopo Portuensi, corpus Hippolyti cum aliis in Ti
berinam insulam translatum est, quod coævą docet
epigraphe
Transtiberina dicitur, se extenderit, atque ipsam lutam notisque illustratam immigrasse cognovimus.
Tiberinam insulam complexa fuerit. ‹ Duo autem
nobis post complures eruditorum sententias de ti
tulo Hippolyti, quo dicitur èniʊxoños 'Púµns, quem
admodum sæpe a Græcis, verisimilius dici posse
visa sunt, quod ipse, cum esset gentium episcopus
Romæ ordinatus, fuerit in urbe Roma episcopus,
unde percrebuit episcopus Romæ, quod est alienum.
Vixit Hippolyti ævo Caius presbyter, idemque Ro
mæ gentium episcopus, quemadmodum inferius ap
parebit, repudiata Jo. Alb. Fabricii emendatione,
qui Athenarum loco gentium reposuit nullo jure,
necessitate nulla; itemque Jac. Basnagii qui de
Hippolyto loquens: Is enim ritus, inquit plane
novus, nec saltem pristinam, de qua agimus, antiqui
tatem redolet; nimirum quod episcopi aliquot
sublevandis Romanorum pontificum curis præ
sto essent. Longius tamen aberravit Christo
phorus Aug. Heumannus qui civilem tantum epi
scopum, vel oræ maritimæ curatorem inspecto
remque agnovit Hippolytum, ut martyri fortissimo
semper vivo, mortuoque negotium fuerit cum erra
re volentibus. Eo itaque tempore quoniam Urbs
innumerabili frequentia populi florebat, indeque
Christianorum numerus augebatur in dies, pontifi
ces Romani viros lectissimos, doctissimosque ve
luti adjutores adhibuerunt, quibus in Ecclesiæ ad
ministratione uterentur, eosque in episcoporum
gradu esse voluerunt. Succedit Ecclesiæ Portuen
sis cura Hippolyto commissa, de qua Ecclesia nemo
Eusebii Cæsariensis, ac S. Hieronymi silentium
vel ignorationem opponat, ut cathedram Hippolyti
statuat ad Portum in Arabia. Facilius enim ambo
scriptores de Portu Romano longe dissito silere po
tuerunt, quam de Portu Arabiæ, quem propiorem
habebant. Utque alia omittamus, Hippolyti statua
singularis testis est, non Arabiæ episcopum, sed
hujus viciniæ a se demonstrari; nam Cycli pascha
lis causa non statua opus erat, cui marmorea ta
bula suffecisset. Multo autem ipse Cyclus ostendit
manifestius, auctorem non in Oriente, at in his
ipsis vixisse nostris regionibus. Totus enim est
Latinorum usui accommodatus; ab Orientalium ve
ro consuetudine tam alienus, ut a viris eruditissi
mis, qui suppares fuerunt Hippolyto, atque in nam, ipsamque Tiberinam insulam, sive quia ea
Oriente floruerunt, percipi non potuerit. S. Anato
lius ipse Laodicenus hoc eodem studio celeberri
mus: Hippolytus, inquit 16 annorum circu
lum quibusdam ignotis lunæ cursibus composuit. At
sedem Hippolyti luculentius alii vindicarunt, præ
cipueque Constantinus Ruggerius V. C. cu
jus inspeximus pagellas 80 hoc argumento conscri
ptas, easque nuper in dissertationem erudite abso
Basnag., Animadv. de S. Hippolyti Vit., Lect.
antiq. Canisii, I, pag. 10.
Heuman., Primit. Gotting. pag. 240.
S. Anatol., Præfat. in Canon. Paschal., apud
Bucherium pag. 459.
Ruggerii et Buschii Dissert. de Port. S. Hip
polyti sede.
Quoniam itaque non dubitamus quin Hippolytus.
fuerit Portus Romani episcopus, illud facilius im
petrabimus, Portuensem episcopum aliquandiu in
sua diœcesi numerasse regionem urbis Transtiberi
pars extra Urbis pomeria flumine definita censeba
tur, sive, ut certum est, Romanorum pontificum
insigni bumanitate, qua præter Ecclesiæ ornamenta
etiam nonnulla deinceps consecuti sunt, quæ ad
imperium pertinent, veluti illud est capiendi eorum
hæreditates, qui intestato decederent. Exstant ea
de re adhuc diplomata Benedicti VIII, anno 1019;
Joannis XIX, anno 1026 et Leonis IX qui Jo
Prudent. Iɛpl σrɛydrwr, xI.
Petr. Damian., de Abd. epis.
Anastas. Bibl., ed. Vignol. II, pag. 266.
Gruter. MLIII. et Bottar. delle Scult. III,
pag. 21. Paciaud. de Baln. Christian. pag. 41. Pas
sion. Inscript. Antich. pag. 121.
Ughell. Tom. 1 Ital. Sacr. pag. 116 et 120.
col. 281–282page 6 of 37
DE VITA ET SCRIPTIS S. HIPPOLYTI.
anni Portuensi antistiti vetustissimam Ecclesiæ suæ superiorem, ut si jam a Græcis Romæ episcopus di
dignitatem, ac præcipue templum S. Adalberti in
Tiberina insula, quæ per id temporis dicebatur Ly
caonia, repugnante Crescentio episcopo Sylvæ Can
didæ, asseruit in ipso Lateranensi concilio 11, quo
exacto sententia pontificis prolata est. Quando au
tein suburbicarii episcopi nonnunquam episcopi
Urbis nominati sunt, nemo non videt, quanto id
nomen facilius adbæserit episcopis Portus Romani,
qui trans Tiberim tanta cum potestate obtinebant
Quamobrem intelligimus, unde repetenda sit con
suetudo, qua Portuenses et Sylvæ episcopi quotan
uis donaria quædam in Vaticano templo excipie
bant, quod ex monumentis basilicæ haud ita pri
dem evulgatis quisque agnoverit. llac etiam de
causa factum est, ut Formosus adhuc Portuensis
episcopus, quo tempore omnia barbari deprædaban
tur, meluque Saracenorum incolæ Portum Roma
num deseruerunt, exportarit corpus Hippolyti cum
aliis a Portu Romano, ubi conditum fuerat, in lo
cum, quo fieri poterat remotiorem sui episcopatus,
in Tiberinam nempe insulam, ubi episcopum Por
tuensem habuisse domicilium in ecclesia S. Joannis
inter duos pontes legimus Illud autem in reci
tata epigraphe, quam Formosus loculo sacrorum
pignorum inscripsit, etiam deprehenditur, quod
Domina Hippolyti, Taurini, Herculiani, exhibet
quæ ipsa leguntur in veterrimo Liberiano Kalenda
rio hac formula: Non. Sept. Aconti in Porto, el
Nonmi, et Herculani, et Taurini. Hippolytum
quippe honoris causa dictum fuisse Nonnum osten
dimus, quemadmodum auctor suo ævo satis idoneus
Nonnos vocamus, inquit, majores ob reverentiam; nam
intelligitur paterna reverentia Itali retinent,
cum avos appellant, et prope Græci significarunt,
com Hippolytum maλatóv dixere. Aliquando Nunus
effertur non secus atque in veteri marmore
ceretur Hippolytus, mirum non est si vir peritissi
mus, cum optime nosset Hippolytum non fuisse
Romanum pontificem, scripserit, ¿tépaç nov 'Ex
xλnolaç, alterius cujusdam Ecclesiæ, quæ maniſe
stius Hieronymus est interpretatus: nomen quippe
urbis scire non potui. Quod vero Hieronymus, diu
Romæ commoratus, Hippolyti sedem ignorare non
posset, quæ ignoratio nimis extollitur, jam ea ute-.
mur, propterea quod Hieronymus in Oriente diutius
commoratus est, quamı Romæ. ›
Hactenus cl. vir Simon de Magistris.
DE MARTYRIO S. HIPPOLYTI, etc.
De rebus S. Hippolyti nostri in episcopatu gestis.
monumentorum copia destituti nihil omnino singil.
latim edicere possumus. Verum quod reliquum
habemus ex ejus operibus nobis sufficit ad persna
dendum, quod is in episcopatu omne tempus ad in
struendos fideles defendendamque adversus hæreses
quascunque veritatem orthodoxam impenderit.
DONATA NUNO SUO TERTULLO CUM FILIA IN PACE.
Non tantum itaque falsa est ab Lemoynio exco
gitata derivatio, qui filium explicat Nonnum quasi
Martyrum albo Hippolytum inscribunt Hierony
mus Gelasius Theodoretus aliique
quapropter in Martyrologio Romano legitur,
sub Alexandro imperatore, ob præclaram fidei con
fessionem, manibus pedibusque ligatis in altam ſo
veam aquis plenam præcipitatum occubuisse, cui
et alios in martyrio socios ex Actis S. Aurese addit
Baronius Inter apocrypha tamen tum Hippolyti,
cum S. Aureæ Acta recensenda esse dubitari vix
potest, utpote quæ, ut idem inquit Baronius, men
dis plena in multis restituenda In Maximini
vero aut Decii persecutione eum martyrii coronam
adeptum fuisse verosimile inde redditur, quod anne
Alexandri imperatoris primo, temporum Canonem,
Paschalemque cyclum edidit, cui alia opuscula ad
didit, ut ex ejusdem operum catalogo videre est.
dum agit de hoc ipso Hippolyti cognomine,
sed veritati contraria. Salmasii ex µóvos deducen
tis, aliorumque etyma nihil moramur, quando
usum inquirimus, non originem. Hoc igitur conce
damus Græcis scriptoribus, ut quoniam Romani
pontifices Hippolytum Portuensem ejusque succes
sores eximiis quibusdam ornamentis honestare vo
luerunt, illi non a Portu sedem Hippolyti, sed ab
Urbe ipsa nominarint, quemadmodum nostra exhi
bet epigraphe commentario præmissa. Neque re
centiorem cum Scaligero, sed vetustissimam hanc
esse opinari licet, atque Eusebii Cæsariensis ævo
Bull. Bas. Vatic. 1, 21.
Cod. Reg. Suec. Vat. 385, p. 21.
Pag. vocabul. Nonnos; Caug. Glossar. Med.
Lai.
Fleevood.,
pag. 386.
Stephan. le Moyne, Prolegom. ad Varia Sa
cra, xxx], 2.
Cæterum quæ scriptores de tempore martyrii hu
jus tradunt, diversa atque incerta sunt. Alii id refe
runt ad annum Christi 230. Sed severioribus criti
cis non placet, quod in Martyrologio Romano mar
tyrium S. Hippolyti collocetur sub imperio Alexan
dri Severi, cum tunc nulla persecutio fuerit, quin
imo ipse imperator Christianis faveret. Unde Ruin
artius in Præfatione ad Acta martyrum sincera,
pag. xlviii, eumdem scrupulum proponit, et uteun
que discutere conatur boc modo'; Alexandrum He
liogabali successorem Christianis favisse nemo potest
inficiari, nisi omnes antiquos scriptores rejicere velit.
Unde mirum est tot martyres sub ejus imperio passos
a nonnullis recenseri. An id ad præfectos, quos sub
ejus imperio sævissimos fuisse aiunt, referendum est?
Hieronym., Præf. in Matthæum.
Gelas. ut sup. tom. IV Biblioth. PP,
Theodoret. dialog. 3, De impatibil.
Martyrolog. Ron., die 22 August.
Baron. ad ann. 129, num. 7.
Martyrolog. Roman., die 5 et 22 Augusti.
col. 283–284page 7 of 37
rem,
DE VITA ET SCRIPTIS S. HIPPOLYTI.
nus tamen diffiteor, quæ de martyrio ejus narran
tur, pleraque esse incerta ac tenebris involuta.
De Hippolyto quidem martyre nonnulla cecinit
Prudentius, quæ, si Hippolyto episcopo aptari pos
sent, certiora Actis essent. Nostrum Hippolytum, id
est, episcopum, invenit Ruinartius in hymno
Prædentii ait Basnagius Si attente ta
meu Ruinartii monitum in Prudentii carmina legis
set, contrarium ab eo tradi didicisset; nam Hippo
lytum a Prudentio celebratum ab altero, de quo agi.
mus, cujusque opuscula Eusebius et Hieronymus
memorant, distinguendum esse ibidem adnotat Rui
nartius; quinimo tres ejusdem nominis martyres
discernendos esse, quos a Martyrologiorum aucto
ribus in unum confusos fuisse Baronius aliique tra
diderunt. Et sane Hippolytus a Prudentio laudatus,
qui in Portu Romano ad Ostia Tiberina, ut vulgo
ereditur, martyrium subiit, diversus omnino a no
stro est. Hic quippe episcopus incertae sedis, ille
vero Romanæ Ecclesiæ presbyter, ac Novati opinio
nibus aliquando addictus, et martyrii tantum co
rona clarus; noster vero non solum martyrio, sed
et eruditione et scriptis celeberrimus. Ille demum,
Prudentio teste, furentibus equis raptatus interiit;
noster vero, si fides Martyrologiis, in foveam de
mersus occubuit.
Hinc nonnuli scriptores propter favorem Alexan- cet haud simpliciter affirmandum esse putem; mi
dri imperatoris erga Christianos mallent martyrium
S. Hippolyti collocare sub Alexandri successore
Maximino; inter hos Dodwellus ad annum 235 il
lius martyrium refert Sed quamvis sub impe
ratore Maximino habeamus persecutionem adversus
Christianos truculentam, quæ præcipue spectabat
ad eorum antistites, qualis etiam sanctus martyr
noster fuit, asseveranter tamen martyrium S. Hip
polyti non audemus statuere sub imperio Maximini,
propter epistolam ipsius, quæ ad reginam quain
dam scripta est, et ex qua Theodoretus fra
gmenta aliquot allegavit. Baronius putat hanc
reginam fuisse Mamæam, imperatoris Alexandri
matrem, quæ Christianis utcunque favebat. Verum
anno Christi 1551 in agro Verano repertus est
Cyclus Paschalis, in cujus latere inter alias S. Hip
polyti lucubrationes Exhortatio ad Severinam nota
tur. Unde Tillemontius suspicatur, hac Seve
rina indicari Severam, Philippi imperatoris uxo
quæ Christiana fuisse perhibetur, et ad
quam doctissimus Origenes etiam litteras dedit. Si
illa Tillemontii suspicio vera sit, haud dubie mar
tyrium S. Hippolyti usque ad annum Christi 250,
sive ad persecutionem Decii imperatoris differendum
est. Ad hanc suspicionem confirmandam accedit
testimonium S. Epiphanii, qui hæresi 37, sive 57,
contra Noetianos ita scribit: Post hunc alius qui
dam hæreticus, Noetus nomine, prodiit; neque mul
tis abhinc annis, sed ante hos centum fere ac triginta,
nimirum priusquam sanctus hoc opus suum com
poneret. At S. Epiphanius circa annum 375 illud
opus adversus hæreses conscripsit, adeoque retror
sum numerando hæresis Noetiana sub imperatore
Philippo exorta est, ut Tillemontius affirmat
Cum itaque S. Hippolytus hanc Noeti hæresim re
center exortam videatur impugnasse, ut apud eum
dem Tillemontium 1. c. ostenditur, in ista hypo
thesi martyrium ipsius ante persecutionem Decii
imperatoris collocari non potest. Hæc tamen Tille
montii argumenta non omnino certa sunt, quande
quidem ab aliis negantur.
Nec quæ de loco martyrii adduntur, ea munita
sunt auctoritate, ut iis fides haberi debeat. Imo
quoniam Eusebius et Hieronymus de martyrio hoc
sileant, Christophorus Heumannus existimat
Hippolytum falso iis annumerari, qui sanguinem
suum pro causa Christi profuderint, eoque verita
tem religionis Christianæ confirmarint. Id quod li
Dodwell,, Dissertat. Cyprianicar. x1, § 50,
pag. 83.
Theodoret., dialog. 2 et 3, sive tom. IV
Opp., pag. 88 et 155.
Baron. in Annal,ad ann. 259, num. 10.
Tillemont, tom. III Mémoir., pag. 243.
Idem, ibidem.
Heumann., laudat. Dissertat., § 12, pag. 13.
Ruinart., Act. sinc. MM., pag. 157.
Prudent. Ilɛpl σreparwr, carm. XI.
Basnage, Annal., an. 222, num. 8.
Ubi beatus ille chorus est episcoporum et
doctorum, qui tanquam luminaria în mundo re
Theodoretus hunc sanctum, doctorem fluentc ion
tis comparat, dùm dialogo 3, sive tomo LV Operum
suorum pagina 154 et sequente, testimonium ipsius
et aliorum sanctorum Patrum contra hæreticos ad
ducit hoc modo: Fac igitur pateant aures, et spiri
tualium fontium fluenta accipe, sancti Ignatii Antio
cheni et martyris ex epistola ad Smyrnenses... Irenæi
Lugdunensis episcopi ex tertio libro adversus hære
ses... sancti Hippolyti episcopi et martyris ex epi
stola ad quamdam reginam. S. Chrysostomus, sen
potius alius antiquus auctor sub ejus nomine, attri
buit S. Hippolyto ingenium excellens, eloquentiam
que suavissimam, nec dubitat eum conferre cum
S. Ignatio M. et S. Dionysio Corinthio vel Alexan
drino S. Anastasius sæculi vii confessor eum
dem condecorat titulo magni et sacratissimi docto
ris, testis fidelis veritatis, atque orgaui sancti Spi
ritus Leontius Byzantinus sanctum doctorem
nostrum recenset inter illustrissimos Ecclesiæ Pa
tres, qui a nato Salvatore ad imperium usque Con
stantini M. floruere
splenduerunt verbum vitæ continentes?... Ubi Hip
polytus suavissimus et benevolentissimus? Ubi Ba
silius Magnus, etc. Chrysostom. tom. VI Opp., orat.
pag. 480.
Ecce nunc et sacratissimus hic et magnus
doctor, veritatisque testis fidelis concorditer cum
aliis omnibus sanctis catholicæ Dei ac apostolica
institutionibus Ecclesiæ, duas secundum unitionem
inconfusam et impatibilem quemadmodum naturas,
ita etiam duas voluntates
confiteri jubet. ›
Anastas. in Collect. Sirmondiana, tom. III, p. 590.
Temporibus illis quæ a Christi nativitate
usque ad imperium Constantiui numerantur, hido
Chapter IICaput II
col. 285–286page 8 of 37
PG 10:285ΝΙΑΣ; ΝΙΑΣ μετανοίας, ψαλ μετανοίας πρωτοπλάστους καὶ περὶ κοσμογονίας ζωογονίας. ΓΑΣΤΡΙΜΥΘΟΝ. έγγα Πρὸς Σεβηρεῖναν. ΣΕΒΗΡΑΝ Ὠιδαὶ εἰς πάσας γραφάς. ᾠδαὶ εἰς πάσας αἱρέσεις. περὶ κοσμογονίας, εἰς πρωτοπλάστους. πρὸς πάσας τὰς αἱρέσεις.CAPUT II.
DE SCRIPTIS GENUINIS SANCTI HIPPOLYTI.
ARTICULUS I
DE CATALOGO LIBRORUM IN HIPPOLYTI STATUA SCULPTO.
Cum Hippolyti librorum catalogus, qui in statua
sexto demum sæculo posita designatus est, quamdamı, etiamsi non magnam, habeat auctoritatem, necesse est, ut priusquam de nostri scriptis disquirere
incipiamus, mancum contextum illius catalogi restituamus
pla; nam apparet, illis absolutis dogmaticos apologeticosque libros demum laudari.
In quatuor prioribus lineis litteras nonnullas detritas esse satis apparet. Ita in prima linea legitur
HOYE. Scaliger (79; vult has litteras esse reliquias
verbi aluous, quod conjungendum sit cum litteris
in sequenti linea lectis ΝΙΑΣ; ΝΙΑΣ litteris autem
commutatis in NOIAΣ putat ultimas bas esse syllabas verbi μετανοίας, ita ut intelligendi sint ψαλ
pol petavolas (psalmi pœnitentiales). Quam conjecturam, quæ gravissimis causis refutata est a Stephano Moynio, omnino falsam esse, inde quoque
elucet, quod et in sequenti tertia linea adnotatus
est nostri in psalmos commentarius, et μετανοίας
verbum, cum novem tantum litteras contineat, non
totam explevisse lineam videtur. In quaque enim tinea litteris impleta sexdecim fere inveniuntur litteræ
Stephanus ipse conjecit, legendum esse ɛl;
πρωτοπλάστους καὶ περὶ κοσμογονίας vel ζωογονίας.
Quæ conjectura non omni verisimilitudine caret; nam
constat nostrum scripsisse in Hexaemeron et in ea
quæ post Hexaemeron; omittam autem respectu
AAMOYE. Quin hæ litteræ sint reliquiæ vocis
yaλpoús, non dubito, in quos nostrum scripsisse
testatur Hieronymus. Itaque respiciens ad lineæ spatiuin litteris implendum, legendum puto rà els roÙÇ
alμoús.
ΓΑΣΤΡΙΜΥΘΟΝ. Scaliger legendum esse έγγα
spiμubov recte vidit Cum Hieronymus in catalogo nostri librorum laudet librum de Saulo et
Pythonissa, Stephanus justo jure contendit, libellum hoc titulo inscriptum spectasse ad Pythonissam illam, quæ Sauli regis jussu Samuelis animanı
ex Orco evocasse narratur I Sam. cap. 28.
Πρὸς Σεβηρεῖναν. Stephan. conjecit ΣΕΒΗΡΑΝ
AY, atque putat Severæ Philippi Arabis uxori hanc
epistolam datam esse.
Ὠιδαὶ εἰς πάσας γραφάς. Mirum videtur, quod
noster dicitur de tota sacra Scriptura vel de quo -
que ejus libro homilias habuisse. Itaque conjecit
Stephanus ᾠδαὶ εἰς πάσας αἱρέσεις. Quod vituperat Cave putans ista ratione quadrata rotundis permutari facillime posse. Negari tamen non
potest, similitudinem esse inter litteras utriusque
verbi tantam, ut qui primus edidit catalogum, lit -
teris in statua detritis, errore deceptus illa verba
facile commutare posset. Pro dàç ɛlç legere vult
habito ad litterarum numerum xxl particulam. Mi- idem Stephanus após, ita ut totus sonet titulus
rum tamen me habet, quod non vice versa scriplum sit περὶ κοσμογονίας, εἰς πρωτοπλάστους. Difſicile est, cum tot exstent Hippolyti libri, et sculptor libris tribueret titulos obscuros atque novos
(e. c. ¿yyastplµvov), satis perspicue demonstrare,
qui libri intelligendi sint. Itaque rem in suspenso
relinquo; hoc unum tantum contendeus, illis litteris significatos esse.commentarios in sacra Scriclores et Patres exstiterunt: Ignatius ille Theophorus, Irenæus, Justinus philosophus et martyr, Clemens et Hippolytus episcopi Romani, etc. Leont.
Byzant. pužeɩ, pag. 430.
Articulum hunc primum addimus ex commentatione historico-critica de S. Hippolyti vita et
scriptis, quam anno 1838 Gottingæ edidit Carolus
Guilielmus Haenel, Luchoviensis. EDIT. PATR.
Catalogum exscripserunt Gruterus (Thesaurus inscriptionum, p. 140), Fabricius (Opp. Hipp.
πρὸς πάσας τὰς αἱρέσεις. Quod quidem sagacissimum; ipsi tamen rem in suspenso relinquimus,
cum nobis non liceat statuam ipsam et catalogumn
in ea designatuin inspicere.
Ut plane mancum atque corruptum esse catalogum in statua designatum intelligamus, eum conferre placet cum catalogis nostri librorum, quem
invenimus apud Eusebium et Hieronymum.
vol. 1, in tab. 11, a, post p. 36), Cave.(De script.
eccl., vol. 1, p. 104).
In canonem pasch. Hipp. (apud Fabr., vol. I,
p. 79).
Conf. statuam designatam apud nos infra.
Apud Fabric. vol. I, p. 81.
L. 1., p. 1088.
L. 1., tom. I, p. 106.
col. 287–288page 9 of 37
PG 10:287ΤΟΥΣ ΝΙΑΣ τῶν νοημάτων ἁπλούστερον. Ει στολικὴ παράδοσις περὶ χαρισμάτων, Περὶ Χριστοῦ καὶ Ἀντιχριστοῦ. Περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ τοῦ Ἀντιχριστοῦ.In Psalmos.
De Pythonissa.
Catalog. apud Euseb.
ΤΟΥΣ
In Hexaemeroli.
ΝΙΑΣ
De Evangelio secundum Joannem
et Apocalypsi.
De Charismatibus
Apostolica traditio.
Chronicon
Contra Græcos et in Platonem vel
etiam de omni.
Exhortatorius ad Severinam.
Demonstratio temporum Paschæ
quemadmodum in tabula.
Odæ in omnes Scripturas (adversus omnes hæreses).
De Deo et carnis resurrectione.
De bono et unde malum,
Apud Hieronym.
In Hexaemeron.
In ea quæ post Hexaemeron (con- (Contra Marcionem).
tra Marcionem).
De Pascha (lib. 1).
De Psalmis.
De Saulo et Pythonissa.
De Apocalypsí.
Temporum canones.
De Pascha (lib. 11) canon pascha- De Pascha, canon paschalis.
lis,
Adversus omnes hæreses.
Adversus omines hæreses.
De resurrectione.
In Cantic. cantic.
ARTICULUS II.
In Canticum cant.
In partem quamdam Ezechielis
prophetæ.
S. HIPPOLYTI LIBER Cui tituluS: DEMONSTRATIO
Plurima scripsit (Hippolytus, Eusebio, Hieronymo, Photio aliisque memorata. Quædam eorum ad
nos pervenerunt; plerisque autem per injuriam
temporum nunc caremus; aut fragmenta tantum
supersunt, quæ cum in editis libris, tum in códi.
cibus manuscriptis habentur. Sunt quoque nonnulla, quæ Ilippolyti quidem nomen præ se ferunt;
illorum autem ea est ratio, ut recte eruditi viri judicaverint, ista minus composita esse ab Hippolyto,
sed in libris dubiis ac suppositis numerari debere.
Et primum quidem locum inter opera integra
seu ampliora S. Hippolyti obtinet Demonstratio de
Christo et Antichristo, cujus meminere Hieronymus, Andreas Cæsariensis, Germanus CP., Joannes Damascenus, et Photius; eorumque loca inſerius inter veterum testimonia scriptis Hippolyteis
præmisit C. V. Gallandius ut propterea mirari
subeat Basnagii confidentiam, qui antiquorum
scriptorum fide posthabita, omnium eruditorum
calculo comprobata, fictitium Hippolytum appellat hujus Demonstrationis auctorem. Utinam
vero legisset ille, perpendissetque sincerum primi
editoris judicium, qui sane sibi suspectus haud
esse jure poterat. Sic igitur Gudius Illustre
In Exodum.
In Genesin.
In Zachariam.
In Isaiam.
De Daniele.
De Proverbiis.
De Ecclesiaste.
De Antichristo.
▲ Photii testimonium libenter adjungendum curavimus ut si lectorem offenderet in hoc opusculo
cogitationum, ipsiusque orationis simplicitas, nikil
propterea dubitaret mept tñs yvnotórytos. Photius
libello nostro tanquam insignem notam apponit tồ
τῶν νοημάτων ἁπλούστερον. Ει profecto, quidquid
Hippolyto tribuebat, mirifice respondet. ▸
Neander vir doctissimus dubitat, num de
charismatibus et de apostolica traditione in eodem
libro disputaverit Hippol. In duobus vero libris ea
de re illum disseruisse puto, cum non legatur àñoστολικὴ παράδοσις περὶ χαρισμάτων, sed vice versa.
De quibus libris latius atque fusius disputat Stephanus; aliorum virorum doctorum hac de re sententiæ leguntur apud Fabricium, toni. I, pag. 83.
Conf. Fabricii Bibl. Græc. ed. Harless., vol. VII,
pag, 192.
His autem de operis integritate habitis, pergit
Gudius, atque de illius titulo hisce verbis edisserit:
‹ Sed non omittenda est inscriptio, quam conservavit idem Photius: Περὶ Χριστοῦ καὶ Ἀντιχριστοῦ.
Uterque codex Remensis et Ebroicensis, unde opus
descriptum, similiter: Περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν
Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ τοῦ Ἀντιχριστοῦ. Ego
vero discessi magnis rationibus. Non enim debebam conscientia convictus, librariorum errorem
atque ignorantiam superstitiose propagare. Hippolytus causam dicet necessariæ mutationis, cujus
verba sunt: Verum quoniam jam tempus urget ad
ea, quæ nobis argumento proposita sunt, cum sufficiant, quæ in exordio ad Dei gloriam peroravimus,
æquum est, ut aggredientes ipsas divinas Scripturas,
ex illis videamus, quis et qualis Antichristi adventus Quid nunc est apertius, quam non ad argumentum pertinere, quæ de Christo dixerat? Nihil
se profiteri planissime testatur, præterquam Antichristi demonstrationem. Credamus auctori potius
Tituli h. 1. collati eumdem librum designare
videntur.
Galland., Biblioth. PP., tom. II, pag. 411,
Basnag., Animadv. ad tom. I Thesauri Canis., pag. 10.
Gud. apud Fabric. tom. I Opp. S. Hippolyti,
pag. 2.
Phot., Biblioth. cod. ccu,
De Antichr. cap. v.
col. 289–290page 10 of 37
PG 10:289στοῦ καὶ ᾿Αντιχριστοῦ.quam Photio, cui librariorum stupor fraudi fuit. qui quæ ignorant, blasphemant, sed cum fidelibus
Error in hac nypa antiquior est octingentis annis. Sed erroris vetustate non movemur. Nam Photio testem fide atque ætate longe superiorem opponimus Hieronymum, cujus auctoritatem magni
semper facio. Ille autem laudavit &πhw; commentationem de Antichristo. Hoc év лapódy monendum
fuit, ne quis nos juvenili temeritate in libros manu
exaratos grassari suspicaretur. Hactenus Gudius:
cujus tamen sententia minus probatur Combeflsio eumque proinde cum Fabricio et Gallandio nos quoque, assectamur. Notante enim
Combelisio, cum se Hippolytus dicturum pollicetur,
de revelando Christi adventu, de coelo, de sanctorum cum Christo regno, cumque tota tractatione
Antichristum Christo opponat; non ita male sive
Hippolytus, sive quivis alius, prænotavit, Пɛp? Xptστοῦ καὶ ᾿Αντιχριστοῦ. Quod ita post Photianum com
dicem etiam ii repræsentant, ex quibus expressa
Gulii editio: quibus proinde malui inhærere quam
ejas mutationi deferre. Hieronymum (cujus et ipse
magni auctoritatem facio) adversari Photio non
facile dixerim, quod Hippolyti plura recensendo De
Antichristo solummodo dixerit. Nempe, nec de Christo negavit, sed sic summa, unde tractatus esset
notior, ascripsit; Photius ex codice integrum titulum recensuit. Deinde eo spectat tota tractatio, ut
Antichristi ex Scripturis demonstratione ab eo fidelibus caveat, et Christo adjungat, amborumque discrimen eum in tinem aperiat; quod Christum non
excludit, ne ipse pars argumenti videatur, et finis
genuinus atque proprius tractationis, non solam
extrinsecus.
Opus istud litteris consignavit sanctus Pater, rogatus a quodam Theophilo, quocum de eodem argumento fuerat ante collocutus; ipsique propterea,
quem charissimum fratrem appellat, librum suum
nuncupat. In eo autem, judice Photio, ut modo audivimus, servata sensuum simplicitas ac vetustas;
genus vero dicendi clarum in primis ac perspicuum, nec non interpretationi congruum. Cæterum
epocha hujus libri prorsus est incerta, neque ex
adjunctis colligi potest quo tempore S. Pater hunc
tractatum composuerit.
Analysis hujus tractatus.
Sanctus Hippolytus librum De Antichristo composuit occasione colloquii quod habuit cum quodam
Theophilo cui illum dicavit, quemque charis
simum suum fratrem appellat. Monet autem inprimis Theophilum, ne scripta sua cum infidelibus,
Combefis. in notis ad cap. v, infra pag. 419,
apud Galland., tom. ll.
Fabric. Hippolyt., tom. I Opp., p. 2, not. *.
Galland., tom. II Biblioth. PP., in Prolegomen., pag. XLV.
Putat post Fabricium Ceillierius tom. II
Dist. génér. des auteurs, pag. 334, not. d, fortasse
hunc Theophilum eundem fuisse, quem alloquitur
Methodius episcopus Tyri, æqualis Hippolyto, in
suo tractatu De resurrectione: Vos enim sermonum
nostrorum judices, teque imprimis, optime Theophile.
in sanctitate, justitia et timore Dei viventibus,
communicet Antequam vero ad tractatum De
Antichristo pergat S. Hippolytus', prius duas alias
quæstiones sibi solvendas proponit: scilicet quomolo Dei Verbum ante incarnationem se prophetis
manifestaverit? et dein quomodo idem Verbum Dei
per incarnationem factum sit servus Dei? Primam
quæstionem solvit ducta comparatione ab instrumento musico, aitque prophetas esse instar chordarum, et Verbum veluti plectrum, cujus motu atque
impulsu incognita prophetæ aliis hominibus annuntiarent Quantum ad alteram quæstionem, respondet Theophilo S. Hippolytus: Quia Verbums
suam misericordiam, et quod minime acceptor est
personarum, per omnes sanctos ostendit, illuminans
illos atque componens velut peritus medicus ad ea
quæ ad nostram conducant salutem, quippe cum non
nesciat humanam infirmitatem. Ac quidem ignorantes
studet edocere: errantes vero ad veram suam viam
convertit. Atque his quidem, qui fide quærunt, facile
invenitur; his autem, qui mundis oculis et casto corde
ostium pulsare desiderant, confestim aperit. Nullum
enim suorum servorum rejicit, quasi divinorum mysteriorum indignum. Non divitem paupere pluris facit, neque pauperem pro ejus tenuitate spernit. Non
barbaro exprobrat, nec eunuchum quasi non virum
ablegat. Non odit feminam ob primæ originis inobedientiam, nec virum ob transgressionis reatum deturbat; sed omnes vult, omnesque salvare desiderat.
Omnes Dei filios præstare vult, sanctosque omnes
in unum hominem perfectum vocal; num et unus
Dei Filius est, cujus etiam nos munere. per Spiritum S. adepti regenerationem, in unum perfectum
ac cœlestem hominem omnes occurrere oplamus
Postea paucis exponit quomodo Verbum Dei, licet
purissimus spiritus, in utero Virginis sit incarnatum; atque concludit, quod Verbum carni nostræ
mortali unitum fuerit, ut nostrum corpus redderet
incorruptibile, hominem perditum salvaret. Adjungit quædam de passione Domini nostri Jesu Christi,
putatque aliquam illius invenire similitudinem in
arte textoris
His præmissis tractatum De Antickristo incipit,
de quo ex Scripturis ostendit, atque sequentes quæstiones solvere conatur: Nimirum quis et qualis Antichristi adventus, qua ætate ac tempore revelabitur
iniquus ille; undenam, et ex qua tribu, quod illi
nomen, quomodo populum in errorem inducet, quam
item sanctis tribulationem inferet Dein expliApud Epiphan. hæres. 64, p. 540.
Hippolyt. lib. De Antichristo, num. 1.
Hi namque Patres Spiritu prophetiæ aptati,
digneque ab ipso Verbo honorati, quo nimirum velut organa in seipsis unitum semper Verbum tanquam plectrum haberent, cujus nutu atque afflatu
quæ Deus vellet, hæc prophetæ annuntiabant.»
Hippolyt., lib. cit., num. 2.
Idem, l. c., num.
Idem, l. c., n. 4.
Idem, l. c., num. 5 23.
"
col. 291–292page 11 of 37
DE VITA ET SCRIPTIS S. HIPPOLYTI.
Præterea S. Hippolytus, postquam prophetiam
Isaiæ de interitu Jerusalemn cap. 1, v. 7, et prophe
tiam Danielis de simulacro, seu statua antea expli
cata, item aliam prophetiam Isaiæ cap. xLvII, V.
et seq., impletam esse quoad majorem partem no
tavit, ex Apocalypsi sancti Joannis capite vi et
XVIII; Antichristi damnationem fuse describit, quæ
capita hic sanctus Hippolytus in extenso refert, et
demum subdit Apertissime in his testimoniis
sigillatim declaratum est de tormentorum judicio,
quæ extremis temporibus per tyrannorum, qui tunc
erunt, injuriam illam incessura sunt.
Postea describit S. Pater, quomodo se Antichri
stus ut Deum exhibebit populumque ad se con
gregabit atque persecuturus sit Ecclesiam
Mortem Antichristi tandem statuit post dies regni
ipsius mille ducentos et sexaginta. His autem com
pletis docet futuram mundi universi consumma
tionen, judicium extremum, regnumque cœlo
rum
cat visiones Nabuchodonosoris et Daniclis hoc cem cornua, quæ futura sunt regna et imperia;
modo: ‹ Quia igitur quæ sic arcana sensu
dicta cornu aliud parvum succrescens, quod inter illa
sunt, nonnullis videntur captu difficilia, eorum numeratur, Antichristus; lapis percutiens conte
nihil abscondemus, ut intelligant, qui sana mente rensque simulacrum, qui terram adimplevit et ju
præditi sunt. Leænam enim dicendo ascendentem dicium mundo infert, Christus. >
e mari, Babyloniorum regnum in mundo significa
vit, quod hujus simulacri erat caput aureum. Quod
autem dicit: Alæ ejus quasi aquitæ, quia exaltatus
est rex Nabuchodonosor, et adversus Deum elatus.
Dum ait: Evulsæ sunt alæ ejus, quia ejus ablata est
gloria; fuit enim ejectus e regno suo. Dicendo au
tem: Cor hominis datum est ei et super pedes hominis
stetit, quia ductus pœnitentia est, ipse seipsum
agnoscens, quod homo esset, et dedit gloriam Deo.
Post leænam ergo secundum animal vidit urso si
mile, quod sunt Persæ... Dicendo autem tres
coste (sive ordines) in ore ejus, tres gentes signifi
cavit, Persas, Medos et Babylonios, idque ostendit
argentum adjunctum auro in simulacro. Sequitur
tertia bestia pardus, nempe Græci; post Persas
enim Alexander Macedo rerum potitus est debel
Jato Dario, qui in simulacro æris specie ostensus
est. Dicendo autem quatuor alas volucris, apertis
sime docuit quomodo Alexandri imperium divisum
fuit; dicendo enim quatuor capita, quatuor, qui.ex
illo surrexerunt reges, memoravit; Alexander enim
moriens imperium solidum in quatuor partes divi
sit. Deinde ait: Bestia quarta terribilis ac stupenda,
dentes ejus ferrei, et ungues ejus ænei. Quinam
isti, nisi Romani, quod est ferreum, quod nunc
stat, manetque imperium, crura enim ejus ferrea;
post hæc enim quid aliud superat, cliarissime, præ
ter vestigia pedum simulacri, et in quibus pars
quædam ferrea, pars vero testea est, commistis
inter se speciebus? Per ungues pedum arcano sensu
reges ex illo ortum habituros designavit, uti Da
niel ait: Gogitabam bestiam, et ecce cornua decem
retro eam, inter quæ surget minusculus stolo alius,
et tria, quæ ante ipsum erant, cornua evetlet. Quo
non aliud, quam Antichristus monstratus est, qui
et ipse Judæorum regnum suscitaturus est: tria
cornua per eum evulsa tres reges vocat, Ægypti,
Lybiæ et Æthiopiæ, quos interficiet in belli
acie. ▸
Eodem fere modo S. Hippolytus somnium Na
buchodonosoris de ingenti ac alta statua, quam
Daniel descripsit, interpretatur Aureum caput,
inquit, simulacri, leænæ, Babylonii erant; hu
neri ct brachia argentea, ursus, Persæ et Medi;
venter femurque æneum, pardus, qui ab Alexan
dro Græci rerum potiti sunt; crura ferrea, slu
penda bestia ac terribilis, Romani, qui nunc rerum
potiuntur; vestigia pedum, testa ferrumque, ac de
Hippolyt. l. c., num. 23 - 28.
Idem, ibid., num. 28.
Idem, ibid., l. c. num. 45.
Idem ib., num. 52.
Id. ibid., num. 54.
Id. ibid., num. 56 et seq.
Denique S. Hippolytus suam demonstrationem
sequentibus concludit: llæc tibi paucis exposui,
Theophile, ex divinis Scripturis hausta, ut ser
vando fide, quæ scripta sunt, prospiciensque ſu
tura, inoffensuin te Deo ac hominibus serves, ex
spectans.beatam spem et illustrationem Dei et Sal
vatoris nostri, in qua suscitatis sanctis nostris cum
eis lætabitur glorificans Patrem; ipsi gloria in sem
piterna sæcula sæculorum. Amen. ›
S. HIPPOLYTI OPUSCULUM DE HISTORIA SUSANNÆ.
Demonstrationem de Christo et Antichristo ex
cipit opusculum in Susannam, a Combefisio Græce
ac Latine vulgatum hinc vero a Fabricio in
suam editionem conjectum versio autem La
tina in Bibliotheca SS. Patrum Lugdunensi repe
tita De hujus opusculi integritate nemo jure
ambigat, ubi conferat illud cum præcedentis cap.
59. Siquidem utrobique parem Scripturas interpre
tandi rationem facile agnoscet. His accedit Georgii
Syncelli testimonium, qui scriptum hujusmodi per
legisse videtur. Sic enim scribit ‹ Sacer au
tem Hippolytus in scripto de Susanna et Daniele,
Joachim Joacimi filium, alio nomine Jechoniam,
cum tres annos post patrem imperasset, Babylo
nem cum reliquis translatum; Danielem vero ac
tres pueros captivitatis hujus consortes; eum vero
Id. ibid., num. 61, 62, 63, 64, 65, 66.
Combelis., Auctar. noviss., tom. I, pag.
Fabr., Hippolyt. tom. I Opp., pag. 273 et seq.
Bibl. PP. Lugdun., tom. XXVII, pag. 62.
Chronograph. pag. 218, al. 174.
col. 293–294page 12 of 37
DE VITA ET SCRIPTIS S. HIPPOTYTI.
Susanne conjugem dicit: nec aliena est a veritate gerunt. Id vero peculiari Spiritus numine ac con
sententia.
Verum ut hac de re plenius adhuc edoceamur,
cl. editorem ita loquentem audiamus: ‹Quod,
inquit, repræsento Hippolyti opus de Susannæ hi
storia (non ipsum forte integrum, sed quale auctor
Catenæ Regiæ in Scripturam, ejusmodi catenarum
licentia quasi per electa suæ expositioni inseruit)
ipsum videtur, quod de Daniele inscripsit Hierony
mus, ac Photius alteri ejus De Antichristo lucu
brationi jungit. Simplici allegoria sic Susannam in
Ecclesiæ typum assumit, ut ejus temporis Ecclesiæ
statum nonnullosque obiter ritus ecclesiasticos
gnaviter aperiat de baptismi unctione, de ejus
ritu solemni in Pascha, per cujus occasionem præ
cipue in Ecclesiam sævirent Judæi et ethnici; quod
forte molestius habebaut fieri novos Christianos,
quam esse jam veteres. Sic sæpe in Actis marty
rum videmus, qui recens ad Christi castra transie
runt, ac martyrum opera reverentur, ipsos ad pœ
nas vocatos; cum innumerabiles alii Christiani es
sent, quibus parceretur et qui vix latere judices
possent. Extra enim Diocletianeam Romæ persecu
tionem, vix unquam in Christianos, qui jam plures
essent et populum facerent, ac Ecclesiam, sic uni
verse sævitum est, ut omnis ipsa multitudo una
quasi furentis mucronis quæreretur victima. Hæc
Combefisius.
silio fiebat, ne diabolus intelligeret quæ prophetis
in parabolis dicta erant, ac denuo ad perdendum
rursus hominem laqueos tenderet. llæc sententia
proxime accedit ad illam, quam S. Hieronymus
divo Ignatio, cur B. V. Maria S. Josepho despon
sata fuerit, attribuit.
Cæterum parvum hoc opusculum nihil divo Hip
polyto indignum continet; ipsum etiam tempus, quo
compositum fuerat, perbelle cum sæculo hujus S.
Patris concordat. Videmus enim Judæos et gentiles,
quemadmodum hic auctor adnotavit, conspirantes
adversus Ecclesiam, accusantes Christianos, quod
contra Cæsarum decreta agant, proptereaque ad
tribunalia adductos ac morte damnatos hæc
autem persecutionis adjuncta ad initium et medium
sæculi tertii observare est. Tandem auctores Histo
riæ litterariæ Galliarum regni animadvertunt
verisimile esse, illam parvam expositionem fuisse
homiliam ab Hippolyto ad populum dictam.
DE TRACTATu qui inscribITUR ‹ DEMONSTRATIO
Quæ tertio sequitur Demonstratio adversus Ju
dæos, designata existimatur in laterculo Hippolyti
lapideo, ubi linea prima hæ litteræ comparent 10YC;
id est, ut nonnullis visum, 'AmodelĘsię πpdę TOÙS
Toubalous. Varias virorum eruditorum conjecturas
exposuit V. C. Fabricius tom. I Opp., p. 80. Utut
sit de laterculi inscriptione, nihil in opusculo oc
currit quod sit Hippolyto indignum, nihil quod il
lius ætati non congruat. Præterea laudatur passim
ab auctore sub Salomonis nomine Sapientiæ
liber quod quidem Irenæi discipulum in primis
decet, ut viris doctis animadversum Accedit
auctoritas veteris codicis, unde versionem suam
adornavit Franciscus Turrianus. Hinc minime au
diendus Basnagius, qui, ut duo præcedentia Hippo
lyti scripta tanquam fictitia respuit, sic etiam istud
Hippolyto suppositum ducit Sed superciliosum
censorem dimittamus, sibique uni sapiat; qui ni
mirum ne unum quidem verbum proferat, quo sal
tem significet cur ita demum sentiat. Turriani ver
sionem primum edidit Possevinus deinde Im
Brevis hic commentarius historiam Susannæ al
legorice exponit. S. Hippolytus dicit, quod Susanna
Ecclesiæ gerebat figuram; Joachim vero vir ejus,
Christi. Hortus seu ponarium vocatio sancto
rum, qui tanquam fructiferæ arbores in Ecclesia
plantati sunt. Babylon mundus est. Duo seniores
duos populos figurare noscuntur, qui Ecclesiæ insi
dias struere non cessabant; nempe Judæos et gen
tiles Cur autem historia Susannæ in fine li
bri Danielis referatur, cum tamen res nota et con
testata sit, quod aute omnia alia a propheta relata
facta contigerit? Respondet S. Hippolytus
Sic scriptorum sacrorum moribus comparatum
esse, ut non pauca inverso ordine litterarum me
numentis consignata tradant. Nam etiam in prophe
tis quasdam visiones offendimus prius conscriptas,
ac rursus in postremis relatas, quæ primo conti- bonatus postremo Fabricius in priore Hippo
Combefis., 1. c. pag. 65.
S. Hippolyt. in Susannam.
Idem ibidem, ab initio.
Hoc nunc quoque in Ecclesia impleri inve
nias. Cum enim duo populi consenserint ut quos
dam de Ecclesia perdant, diem aptum observant;
ingressique in domum Dei cunctis ibi orantibus,
Deumque laudantibus, apprehensos quosdam tra
hunt, tenentque dicentes: Venite, idemque ipsi ac
nos sentite, ac diis cultum adhibete; quod si nolueri
lis, testimonium adversur vos dicemus. Eos autem
qui noluerint, ad tribunalia adducunt et accusant,
relut qui agant contra decretum Cæsaris, ac morte
damnant... Et paulo infra: Ecclesia enim nedum a
Judæis afligitur ac angustias patitur, verum etiam
a gentibus. Hippol. in Daniel. et Susann., tom. I,
p. 276.
Hist. littér, de la France, toin. I, part. 1.
p. 369.
Hippolyt., adv. Jud., cap. 1x et x.
Hist. littér. de la France, tom. I, part. 1,
p. 371.
Basnag., Animadv. ad Thesaur. Canis., tom. I,
p. 9 et seq. Judice Cl. Dupinio pag. 177 Lat. edit.
Bibliothecæ auctorum, Demonstratio contra Judæos
alicujus homiliæ, aut alius cujusdam operis frag
mentum est. Utrum vero sit Hippolyti, eidem in
certum videtur.
Possevin., Apparat. sac., t. I, p. 763-765.
Imbonat., Bibl. Lat. Ilebr., p. 74-76.
col. 295–296page 13 of 37
PG 10:295Έλληνας καὶ πρὸς Πλάτωνα, ἢ καὶ περὶ τοῦ παν Πλάτωνα, ἢ περὶ τοῦ παντός, κατὰ Πλάτωνος, τοῦ παντὸς αἰτίας, περὶ Θεὸν ἐνανθρωπήσαντα. Τούτῳ ὁ Πατὴρ πᾶσαν κρίσιν δέδωκε, βαθὺ καὶ μέγα ἀνὰ μέσον ἐστήρικται, ὥστε μὴ δίκαιον συμπαθήσαντα προσδέξασθαι, μήτε ἄδικον τολμήσαν θήτω στερέωμα ἐν μέσῳ τοῦ ὕδατος, οὐ μεταξὺ λέ γει τοῦ κάτω ὕδατος τὴν τοῦ στερεώματος γενέσθαι φύσιν, ὡς Ιώσηπος ὁ Ἑβραῖος ἐν τῷ Περὶ τοῦ παντὸς αἰτίας συγγράμματι βούλεται, εἰς τρία, λέγων, διη ρῆσθαι τὸ ὕδωρ, καὶ τὸ μὲν τρίτον αὐτοῦ εἰς γένε σιν συμπαγῆναι τοῦ στερεώματος, τὸ δὲ τρίτον ἐναπομεῖναι κάτω, τὸ δὲ λοιπὸν τρίτον ἐν τοῖς νώτοις εἰς ὕψος συνανακουφισθῆναι τῷ στερεώματι. Ἰώσιπος Ἰώσιππος.Dominus pronuntiaverat: Et in his omnibus inter nos
et vos chaos magnum firmatum est, totý pixtal, ut hi,
qui volunt hinc transire ad vos, non possint, neque inde huc transmeare?
lyti sui volumine; qui postea codicis Vaticani apo- ire; quid aliud sibi vult, nisi quod Lucæ xvi, 26
graphum nactus, quod cum eo communicavit Montfauconius V. C., in posteriore Græce et Latine eodem Turriano interprete opus vulgavit. Idem cl.
editor suspicatur laudatam Demonstrationem adversus Judæos esse particulam commentariorum S.
Hippolyti in Psalmos, cum sit veluti paraphrasis
Psalmi £xviii, juxta Hebræos LXIX, in quo passio
Christo a Judæis inferenda prænuntiatur a Davide
regio psalte.
ARTICULUS V.
DE LIBRO ADVERSUS GRÆCOS, SEU CONTRA PLATONEM
DE CAUSA UNIVERSI. ›
Quarto loco memorandum occurrit insigne fragmentum ex libro adversus Græcos, qui inscribitur
adversus Platonem, de causa universi; quem quidem in laterculo lapideo memoratum videas, □pÒS
Έλληνας καὶ πρὸς Πλάτωνα, ἢ καὶ περὶ τοῦ πανtóç. Plura de eo erudite Fabricius Scripţi hujus Hippolytei præstantia duo excerpta, et quidem
editis emendatiora, exstant in Parallelis Damascenicis Rupefucaldinis pag. 755 et 789, quibuscum
propterea editum Fabricianum contulit cl. Gallandius.
avós, De universo, exhis Parallelis Rupefucal-
‹ Eos dedita opera non refello, qui tractatum
istum, Caio, Justino, Irenæo, Origeni et Meletio
ascripserunt. Satius sit nobis, in inscriptione lapidea vetustissima, quæ etiamnuin exstat, inter opera
Hippolyti Portuensis episcopi recenseri librum pò;
Πλάτωνα, ἢ περὶ τοῦ παντός, ad (adversus) Platonem, seu de universo, ut alterum illius parentem
non quæramus. Nimirum accidisse oportet ut librarius, cum in codice, quem præ oculis habebat,
primas duntaxat nominis Hippolyti litteras Græcas
legeret,"Iло, deletis vel compendio suppressis aliis,
hine arbitratus sit, fuisse scriptum 'Iweinnov
unde opus Josepho restituendum intulerit. Auctorem porro non Platonis opiniones propugnasse, sed
potius impugnasse, adeoque legendum esse (in Parallelis et in operis inscriptione ) κατὰ Πλάτωνος,
et non xarà Пλáτwva, jam viri docti observarunt.
Et certe in his fragmentis Platonicorum philosophorum de inferno fabulæ ac næni”, dedita opera refelluntur explodunturque, horum loco substitutis,
quæ Christiana fides tradit, si pauca demas, quæ a
communi catholicorum doctrina discrepant. Photius
observat opus istud in duas partes distributum fuisse, ¿v dual Aoyıdłoɩç• quin etiam in quibusdam codicibus ejusmodi inscriptionem habuisse, mepì tīs
τοῦ παντὸς αἰτίας, de causa universi, et in aliis περὶ
tñs toū navtòs oùglaç, de substantia universi. Plura
videsis apud eumdem Photium. Hactenus V. C.
Quandoquidem vero de hujus operis auctore varia tum veterum, tum recentiorum circumfertur
opinio, in medium adducere placet Lequienii judicium; cujus quidem viri doctissimi sententiam libenter amplectimur. Sic igitur ille: ‹ Lucubrationis hujus Пept to
cerptum aliud habetur in
dinis, litt. a, tit. 71, ubi Meletio Antiocheno tribuitur. Photius hoc idem opus assignatum
ſuisse narrat sanctis Justino, Irenæo et Caio Romanæ Ecclesiæ presbytero. Josephi quidem non esse
fetum inde certissime constare arbitror, quod ambæ
istæ laciniæ, imo totum fragmentum, quod Haschelius in notis ad Photium Græce edidit, ac Græce Latineque Stephanus Le Moyne inter Varia sacra,
Christianum, non Judæum auctorem prodant. Nam
Christum esse Deum Verbum docet, imo Deum factum hominem, Θεὸν ἐνανθρωπήσαντα. Evangelicas
insuper locutiones et sententias usurpat. Sic enim
de Deo Verbo carne facto loquitur: Τούτῳ ὁ Πατὴρ
πᾶσαν κρίσιν δέδωκε, Huic Pater omne judicium
dedit: quemadmodum scilicet Joan. v, 22, legerat:
Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne
judicium dedit Filio. Itemque ubi dicit: Xáoç yap
βαθὺ καὶ μέγα ἀνὰ μέσον ἐστήρικται, ὥστε μὴ δίκαιον
συμπαθήσαντα προσδέξασθαι, μήτε ἄδικον τολμήσαν
ra diɛàsiv. Chaos profundum et magnum inter utrosque firmatum est, ut neque justus illos miserationis
affectu recipiat, neque injustus ad hos audeat transFabricius, Delect. argum. et Syllab. script.
eccl., p. 62 et seq.
Le Quien., Opp. Damascen. tom. II, p. 789.
Phot., Bibl. cod. xt.vin.
Scribitur 'Iwanos et 'Iwonos, sed et
où
Neque hic præterire fas est locum ex eodem
opere De causa universi excerptum, qui non exstat
in eo fragmento, quod hodie superest. Nobis illum
servavit Joannes Philoponus, licet ipse, uti et Joannes Zonaras perperani, ut vidimus, Josepho
ascribant. Est autem ejusmodi Tò oùv, rɛrnθήτω στερέωμα ἐν μέσῳ τοῦ ὕδατος, οὐ μεταξὺ λέγει τοῦ κάτω ὕδατος τὴν τοῦ στερεώματος γενέσθαι
φύσιν, ὡς Ιώσηπος ὁ Ἑβραῖος ἐν τῷ Περὶ τοῦ παντὸς
w;
αἰτίας συγγράμματι βούλεται, εἰς τρία, λέγων, διη
ρῆσθαι τὸ ὕδωρ, καὶ τὸ μὲν τρίτον αὐτοῦ εἰς γένεσιν συμπαγῆναι τοῦ στερεώματος, τὸ δὲ τρίτον έναπομεῖναι κάτω, τὸ δὲ λοιπὸν τρίτον ἐν τοῖς νώτοις
εἰς ὕψος συνανακουφισθῆναι τῷ στερεώματι. Hoc
est: ‹lllud igitur, Fiat firmamentum in medio aquæ,
non arguit raturam firmamenti exsistere in medio
aquæ hujus inferioris, ut Josephus Hebræus vuit
in libro, quem conscripsit De causa universi, dicens
aquam tripartitam esse, et unam quidem tertiain
ejus in firmamenti generationem coaluisse; alteram
vero terţiam inferius remansisse; denique residuam
Ἰώσιπος ac Ἰώσιππος.
Zonar. in Annal. lib. v1, § 9, pag. 267, al.
Philopon., De mundi creat. lib. 1, cap. 16,
p. 140.
col. 297–298page 14 of 37
PG 10:297Ομιλία Ιππολύτου εἰςaliam tertiam, per rarefactionem in sublime una primus vulgavit Fabricius ex codicis Vaticani apocom firmamento elevatam esse.»
Cæterum rem acu tetigisse videntur, qui ad istud
opus Hippolyteum adversus Græcos et Platonem,
existimant respexisse doctorem maximum, dum
ait Scripsit et Miltiades contra gentes volumen
egregium. Hippolytus quoque, et Apollonius Romance
urbis senator, propria opuscula condiderunt. Iınitatus nempe fuerit sanctus Pater viros ea tempestate
longe doctissimos, qui ethnicorum placita scriptis
suis evertere aggressi sunt; Clementem, inquam,
Alexandrinum, Caium sodalem suum, Ecclesiæ Romanæ presbyterum, et alios.
ARTICULUS VI.
TRACTATUS 8. HIPPOLYTI CONTRA NOETUM. ›
§1. Tractatus contra Noetum est genuinus sancti
Hippolyti fetus.
Quintum locum occupat egregia sane lucubratio
contra hæresim Noeti. Et scripsisse quidem Hippolytum contra omnes hæreses, testantur Eusebius
atque Hieronymus at Photius, qui opus istud
legisse comperitur, nos edocet Hippolyti librum
adversus hæreses duas et triginta exaratum fuisse;
uli S. Pater initium a Dositheanis ducens, in Noeto
esinebat; qui nimirum prodire cœpit imperante
Alexandro sub annum 230, ut proinde, quod superest illius operis, pars ultima fuerit. Ad ejus aulem integritatem astruendam, illud in primis observare præstat, locum ipsignem satisque prolixum
er eo descripsisse sanctum Gelasium, cui opus ejusmodi brevitatis ergo Memoria hæresum dicitur. Sic
enim ille, recensens testimonia veterum de duabus
in Christo naturis: Hippolyti episcopi et martyris Arabum metropolis in Memoria hæresum: ‹ Hic
procedens in mundum, Deus et homo apparuit, etc.
Quæ quidem verba, pauculis immutatis, occurrunt
apud sanctum Hippolytum cap. 18. Quid quod vel
ipsemet Sandius, reliquis Hippolyteis tanquam nothis rejectis, hoc unum contra hæresin Noeti germanum agnoscendum existimat
grapho, quod viro præstantissimo Montfauconio acceptum retulit. Alterius codicis Græci exemplar detexit in antiquissimo S. Basilii monasterio Guilielmus cardinalis Sirletus, ejusque meniinit in epistola
Liturgiæ S. Marci evangelistæ præmissa
Cæterum operis inscriptio apud Turrianum sic
legitur: Homilia de Deo trino et uno, et de mysterio
Incarnationis contra hæresim Noeti. In codice autem
Vaticano est hujusmodi: Ομιλία Ιππολύτου εἰς
thy alpeciv Nohtov tivos. In eo enimvero S. Pater
fideles interdum alloquitur, ut in homiliis fieri solet.
Sed in aliis quoque scriptis eadem methodo usos
fuisse veteres satis liquet, ut advertit laudatus Fabricius.
§ II. Analysis hujus tractatus.
Noetus juxta S. Hippolytum fuit genere Smyrnæus Dixit hic hæreticus Christum esse eumdem Patrem, ipsumque Patrem genitum esse et
passum... aiebat se esse Moysem, et fratrem suum
esse Aaron. Hoc cum beati presbyteri audirent, accersitum coram Ecclesia examinaverunt; ille vero
negabat principio, sic se sentire; postea vero in
quibusdam delitescens, et collectis aliis, qui in eodem errore erant, volebat aperte dogma suum defendere; quem rursus accersitum presbyteri redarguerunt; ille vero resistebat, inquiens, quid igitur
mali facio, si Christum honoro? huic presbyteri
responderunt: Et nos unum Deum vere scimus
Christum, scimus Filium passum, sicut passus est,
mortuum, sicut mortuus est; et suscitatum tertia die
et sedentem ad dexteram Patris, venturumque ad
judicandum vivos et mortuos atque hæc dicinus quæ didicimus. Tunc istum convictum ejecerunt ex Ecclesia, qui eo inflationis venit, ut docere
institueret.
Antequam S. Hippolytus distinctionem Personarum in unitate divinæ naturæ in SS. Trinitate de-
'monstret, prius argumenta Noeti contra Trinitatem,
seu distinctionem divinarum Personarum proponit,
et dissolvit interpretando verum SS. Scripturarum
sensum, quibus Noetiani abutebantur, vel quarum
textum malitiose detruncabant. Refutatis Noeti argumentis S. Hippolytus Trinitatem et distinctionem
Præclarum autem hunc commentarium in lucem
extulit Gerardus Vossius Tungrensis inter MiscellaRea sanctorum aliquot Patrum Græcorum et Latinorum, ad calcem Operum S. Gregorii Thaumaturgi
edit. Moguntinæ 1604, 4, ex Latina versione Fran- divinarum Personarum demonstrare aggreditur ex
cisci Turriani, subjectis etiam animadversionibus
ejusdem interpretis pag. 58-71. Exinde vero editio
repetita in Bibliothecis Patrum Coloniensi 1618, Parisiensi 1644, et Lugdunensi 1677, nec non in Supplementi Morelliani tomo I, pag. 620. Græce demum
Hieronym., epist. 70 ad Magn., orat. § 4.
Euseb., H. E. lib. vi, cap. 22.
Hieronym., De vir. illustr., cap. 61.
Phot., Bibl. cod. cxxI.
Gelas., De duabus naturis, tom. IV, part. 1,
Biblioth. PP. edit. Paris. 1644, p. 424.
Sand. Nucl. Hist. eccl., in tract. De veler.
script. eccl. pag. 27.
Vid. Biblioth. PP. Paris. 1644, tom. XII,
Pag. 265.
PATROL.. GR. X.
ipsis sacris Scripturis, et in primis notat quod
unus sit Deus, quem non aliunde agnoscimus, quam ex
sacris Scripturis... Quæcunque ergo S. Scripturæ
prædicant, sciamus; et quæcunque docent, agnoscamus, et sicut vult Pater credi, sic credamus; et
Hippolyt. contra Noel, num. 1: Theodoret.
lib. Heret. fabul., cap. 3, idem affirmat S Epiphanius vero Ephesinum statuit: In Asia oriundus,
urbe Epheso. Epiph. hæres. 57, nuin. 1.
Hi articuli coincidunt cum Symbolo a D.
Irenæo recitato lib. 1. cap. 2, et lib. 1, cap. 4;
habentur etiam apud Tertullianum lib. contra Pra
xeam, eap. 2.
Hippolyt. contra Noet., num. 9.
col. 299–300page 15 of 37
DE VITA ET SCRIPTIS S. HIPPOLYTI.
sicut vult Filius glorificari, sic glorificemus; et sic- varunt, Græce quidem Nicephorus CP. in Antir
ut vult donari Spiritum sanctum, sic accipiamus,
non secundum propriam voluntatem, neque secun
dum proprium sensum, neque vim inferentes in ea
quæ ab eo data sunt, sed quomodo ipse per S.
Scripturas docere voluit, sic intelligamus.
Post hæc de generatione æterna et consubstantia
litate Filii disserit (38),atque incarnatione Verbi
Docet solum Verbum incarnatum idemque esse
Filium Dei idque ex Apocalypsi etiam probat,
quam sub nomine Joannis evangelistæ laudat. Non
Patrem, sed Filium solum incarnatum fuisse decla
rat monetque curiositatem in mysteriis per
scrutandis vitandam esse. Tandem tradit duas na
turas duasque operationes in Christo profitendas
esse et cum doxologia concludit suum tracta
tum. Cæterum observandum, quod notante cl. Til
lemontio Epiphanius hæresi 57, quæ est Noe
tianorum, ex Hippolyto, licet non nominato, multa
ad verbum repetat pro refutandis illis hæreticis, at
que judice Ceillierio verisimile etiam est, quod
Epiphanius ex hoc Hippolyteo fragmento illum lo
cum historicum de excommunicatione Noeti mu
tustus fuerit. Tandem hoc Hyppolyti fragmentum,
contra Dupinium illud inficiantem, egregie
vindicant auctores Historiæ litterariæ Franco
rum
DE TRACTATU S. HIPPOLYTI DE THEOLOGIA ET INCAR
§ 1. Excerpta VIII ex sermone de theologiu et incar
natione quis nobis servarit.
Anastasius presbyter ac Romanæ Ecclesiæ apo
crisiarius circa medium sæculi septimi testatur
quod cum Constantinopoli commoratus esset, ad
ipsum delatus fuerit liber S. Ilippolyti episcopi
Portus Romani ac martyris, in quo anticipato re
fellit hæresim Monothelitarum; quem cum totum
describere vellet, vix valuit ex ipso plus quam octo
loca seu testimonia extrahere, invidia Monothelita
rum, qui eumdem librum e manibus ipsi diripuerunt.
Octo hæc fragmenta ex sermone De theologia et in
carnatione contra Beronem et Helicem nobis ser
Hippolyt. contra Noet. num. 10, 11.
Id. ibid., num.
Id. ibid., num. 14.
ld. ibid., num. 15.
ld. ibid., num. 16, 17.
Id. ibid., num. 17 et 18.
Græce
rheticis contra Iconomachos; Anastasius vero apo
crisiarius in suis Collectaneis Latine reddita. Ex
Turriani versione primus illa vulgavit Henricus Ca
nisius. Græca deinceps ex ejusdem Turriani codice
addidit Anastasianæ versioni Sirmondus.
item et Latine Operum S. Maximi tomo I præmissa
edidit Combefisius, qui et Anastasi: versionem re
censuit. Eadem exinde in suum Hippolytum trans
tulit Fabricius. Posthæc ex Combefisii editione,
Græca desumpsit Basnagius, ac Turriani version
adjunxit tom. I Thesauri Canisiani; ad cujus cal
cem præterea V. C. Claudii Capperonnierii ani
madversiones in Anastasii versionem cum Græcis
collatam adjecit. His subsidiis instructus cl. Gal
landius editionem suam paravit; præcedentium
editorum observationes subjecit, neque notas omi
sit, quas eruditus Sirmondianorum editor margini
allevit; Anastasii versioni testimoniorum Hippoly
teorum, Combefisianam recensionem apposuit, at
que integras Capperonnierii animadversiones sub
didit.
Tillemont., Mémoir., tom. III, pag. 107.
Ceillier, Hist. génér., tom. II, pag. 542.
Dupin, Biblioth. auct., tom. 1, pag. 177.
Hist. littér. de la France, tom. I, part. 1,
pag. 394.
Præterea misi ad præsens cum hac epistola
mea... notulam habenteni testimonia ex dictis S.
Hippolyti episcopi Portus Romani ac martyris
Christi Dei nostri, quo et per ea nosse habeatis,
quam concorditer cum aliis omnibus sanctis Patri
bus Salvatoris nostri Jesu Christi prædicet naturas
et operationes, refellat autem eos, qui unam opera
tionem et naturam unam divinitatis et humanitatis
De operis integritate non est profecto cur jure
dubitare quis valeat. Nihil quippe in his fragmentis
legere est, quod Hippolytum apprime non deceat;
quinimo sive argumentum spectes, sive disputandi
rationem; omnia pene genina cum præcedenti
opusculo contra Noetum reperias; ut proinde fra
gmenta ejusmodi merito vindicent Hippolyto viri
doctissimi, Bullus in primis, Tillemontius
aliique.
Sed vir doctissimus Ellies Dupinus dubitat, an
illa excerpta S. Hippolytum habeant auctorem
Natalis autem Alexander, Petavius, Sandius es
Basnagius probare conantur librum De theologia
el incarnatione non esse S. Hippolyti opus genuinum.
Audiamus ipsum Natalem Alexandrum contra
hæc excerpta ista disserentem: ‹ Liber De theologia
et incarnatione contra Beronem et Helicem hæreti
cos... non videtur esse sancti Hippolyti, cujus no
men præfert. Nec enim ejus meminere veteres, nec
congruit temporibus Hippolyti. Refellit enim erro
rem Apollinaris et Eutychetis de mutatione divini
ejus dogmatizant... Hunc librum Byzantii nobis.
antequam passi fuissemus, delatum, cum hunc to
tum vellemus transcribere, subito juxta consue
tudinem suam insistentes adversarii latronu:n more
rapuerunt, et non valuimus ex ipso plus quam
octo hæc testimonia tollere. Anastas., epist. ad
Theodos. presbyt. Gangrens., tom. Ill Opp. Sirmon
di., pag. 579.
Bullus, Defens. fid. Nicæn., sect. 11, cap. 8,
§ 5, pag. 98.
Tillemont, Mémoir. eccl., tom. III, pag. 108
et 109.
Dupin, Bibl. auct., pag. 178.
Sand., Vet. script. eccles., pag. 27.
Basnagé, Animadvers. ad Thesaur. Canisian.,
tom. I, pag. 10, 11.
Natal. Alexandr., Hist. eccles., sæc. ¡11, cap.
4, articul. 1, pag. 63.
col. 301–302page 16 of 37
DE VITA ET SCRIPTIS S. HIPPOLYTI.
tatis in carneni, vel carnis in Deum (ut constat ex adversus Eutychianos protulisset in tribus dialo
illis verbis cap. 4): Quam essentiam, inquit, habebit
eorum'opinione factus homo mutata divinitate in car
nem? Et quam habebit Deus mutata carne in Deum?
Mutatio enim duarum naturarum inter se, interitus est
ambarum. Nec solum post hæreses Apollinaris et
Eutychetis jam ortas, verum etiam post Monotheli
tarum hæresim effusam, conscriptus videtur iste li
ber. Nam in eo maxima pars ejus versatur, ut duas
in Christo operationes probet; alioquin naturarum
confusionem secuturam; sic nempe habet cap. 5
Carnem a Verbo assumptam, unam et eamdem ope
rationem habere, quam divinitas, propter assumptio
nem; divinitatem vero eamdem passionem, quam caro
propter exinanitionem; sic mutationem simul el mi
stionem ac confusionem, et ambarum naturarum in
seipsas conversionem tradunt. Si enim caro assum
pla eamdem operationem habet, quam divinitas; li
quet faciam esse natura Deum habereque omnia,
cum quibus naturaliter intelligitur Deus; et si divi
nitas exinanita eamdem passionem subit, quam caro;
liquet factam esse natura carnem, habereque illa
omnia, cum quibus naturaliter nosci potest caro.
Quæ enim inter se sunt ejusdem operationis, et effi
cientiæ, ac cognitionis, et omnino idem patiuntur,
nullam naturæ differentiam admittunt. Et cap. 6
Qui eamdem overationem diversis naturis Christi
tribuit, confusionem naturarum simul introducit, et
divisionem personarum; cum naturalis essentia ua
turarum per mutationem proprietatum penitus sub
lata sit. Et cap. 7: Creator omnium ex sancta Vir
gine Maria in conceptu puro, sine mutatione, ani
mam intelligentem cum corpore sentiente sibi sub
stantialiter uniens, factus est homo, natura a pec
cato alienus, Deus Verbum, idem Deus totus, idem
tem homo totus, divinitate quidem divina operans
per sanclam carnem, quæ natura non erant carnis;
humanitate vero humana, quæ natura non erant di
vinitatis; patiens sustentatione divinitatis, nihil di
tinum nudum corpore operans, nihilque humanum
expers divinitatis; servans sibi novum modum, quo
utraque, divina scilicet et humana operatus est, ut
in neutra natura mutatio fieret. Certe cum hæc Mo
nothelitarum errorem, unicam in Christo volunta
tem propugnantium, directe petant; verisimillimum
est, librum illum ante septimum sæculum, quo ex
orti sunt Monothelitæ, elucubratum non fuisse.
‹ Deinde si exstitisset tempore Chalcedonensis
concilii, Theodoretus illa procul dubio testimonia
Cumque ait Christus: Pater, si possibile
est, transeat a me calix iste: verumtamen non mea
voluntas, sed tua fiat; et: Spiritus quidem promptus
est, caro autem infirma: duas voluntates ibi osten
dit; alteram humanam, quæ est carnis; alteram
divinam, quæ Dei est. Athanas., De Incarnat. con
tra Arianos, pag. 887. Itaque verus est Dei Filius,
priusquam homo fieret; et postquam factus est,
mediator Dei et hominum homo Christus Jesus.
Hoc enim, est quod dicit, et quem misit Jesum Chri
stum, unitum Patri secundum Spiritum nobis vero
gis, quos contra ipsos composuit: maxime cum alia
ex Operibus Hippolyti loca recenseat, nimirum ex
oratione de distributione talentorum, ex epistola ud
quamdam reginam, ex sermone in Helcanam et An
nam, quæ minus splendida sunt et diserta, quam
ea, quæ proxime adduximus. Non omisisset certe
diligentissimus scriptor testimonia deprompta ex
libro De theologia et incarnatione, et in suum sco
pum tam directe collineantia, suo tam convenientia
argumento, si in rerum natura liber bujusmodi ex
stitisset.
Denique Beronis et Helices hæreticorum, contra
quos editus fertur, nulla est in tota retro antiqui
tate memoria. Hactenus V. C. Nec valet respon
sum Canisii et Possevini, errorem de mutatione
divinitatis in humanitatem, vel humanitatis in di
vinitatem, esse antiquiorem Eutychete ac Apolli
nart, cum ejus meminerit sanctus Justinus in Ex
positione fidei, adeoque non esse abjudicandum san
cto Hippolyto librum de quo agimus, quod eorum
errorem refellat. Nam station respondet Natalis Ex
positionem fidei non esse genuinum sancti Justini
M. opus, adeoque responsionem Canisii et Posse
vini in auras evanescere.
§ H. Respondetur argumentis Natal. Alexandri, et
vindicatur Hippolyto hoc opusculum.
Verum hæc Natalis argumenta pro abjudicando
S. Hippolyto tractatu, in cujus possessione plus
quam mille annos fuit, non sunt satis gravia. Primo
enim mirum nobis videtur, cur non possit auctor
catholicus primorum trium sæculorum idem profi
teri ac defendere quod semper creditum fuit in et
ab Ecclesia tam ante, quam post exortas bæreses.
Fatemur quidem eos Patres, qui post enatos erro
res, quos etiam oppugnaverunt, vixerunt, plerum
que accuratius circa veritates in controversiam ad
ductas sese expressisse, quam illos, qui ante enalas.
contentiones scripsere. At vero inde haud statim
colligendum est, loquendi formulas, quæ post ali
cujus hæreseos originem adhibebantur, non potuisse
usurpari saltem ab aliquibus ante illius hæreseos
initia. Certe S. Athanasius, qui diu ante hæresim
Monothelitarum, Nestorianorum et Eutychianorum
scripserat, nihilominus mysterium Incarnationis ea
ratione exponit, qua omnes horum hæreticorum
errores æqualiter impugnantur et jugulantur. Pro
fitetur enim duas voluntates et duas naturas
in Jesu Christo sine confusione, aut permistione,
secundum carnem; et sic mediatorem Dei et homi
num, qui non solum homo, sed etiam Deus est. ›
Ibid., pag. 888. Sicque dicendus fuerit Christus
perfectus Deus et perfectus homo; non quod divina
perfectio in humanam perfectionem mutata sit,
quod a pietate alienum est; neque per incrementum
virtutis, et accessione justitiæ, absit, sed ratione
exsistentiæ indeficientis, ut utraque unus sint, om
nino perfectus idem Deus et homio.» Athanas., hb.
1 contr. Apollin., p. 936.
col. 303–304page 17 of 37
DE VITA ET SCRIPTIS S. HIPPOLYTI.
sententias. Quis tamen pro egregio sophista illum
non haberet, qui hinc concluderet, librum adversus
Praxeam Tertulliani non esse, sed auctoris qui de
mum post Eutychetem scripsit? Sed nimirum, ut
in mundo, ita in Ecclesia eadem semper recurrit
fabula, et quas posterior ætas novas hæreses ap
pellat, eæ sunt revera pristini tantum errores reno
vati, atque ab Orco revocati.
Neque mirum nobis videri debet, si in tanta ope
rum multitudine a S. Hippolyto exaratorum, unum
aut alterum diligentiam indefessi Theodoreti fuge
rit. Sane hic auctor nullam de libro Antichristi
mentionem facit, licet is tractatus loca magis de
cretoria complectatur quam alii libri S. Ilippolyti,
ex quibus testimonia in medium adducit. Num pro
pterea quis affirmabit quod ille tractatus non sit
hujus S. martyris? Accedit, quod ipsemet Basna
gius, ut bene observant Benedictini e congregatione
S. Mauri fateatur Theodoretum alia pro
ferre testimonia ex S. Hippolyti operibus, quæ ali
quam verisimilitudinem habeant cum iis, de qui
bus hic agitur. Quæ confessio Basnagii sufficit, ne
ei hæc octo excerpta abjudicemus.
vel mutatione; et beatam Virginem Mariam fre- contra Eutychetis hæresim, præter illas Tertulliaci
quenter titulo Matris Dei honorat Tertullianus
Athanasio ac Basilio longe antiquior, distinctionem
duarum naturarum, ac unitatem unius in Christo
Jesu personæ tam clare astruit, ac si jam tum in
certamen cum hæresi Nestorii et Eutychetis descen
disset.‹Deus, inquit neque desinit esse, neque
rliud polest esse. Sermo autem Deus; et sermo Do
mini manet in æternum, perseverando scilicet in sua
forma. Quem si non capit transfigurari, consequens
est, ut sic caro factus intelligatur, dum fit in carne,
el manifestatur, et videtur, et contrectatur per car
nem; quia et cætera sic accipi exigunt. Si enim sermo
transfiguratione et demulatione substantiæ, caro ſa
clus est, una jam erit substantia Jesus ex duabus, ex
carne, ex spiritu mistura quædam, et tertium
quid efficitur. Neque ergo Deus erit Jesus, sermo
enim desiit esse, qui caro factus est, neque caro, id
est homo; caro enim non proprie est, qui sermo fuit,
ita ex utroque neutrum est; aliud longe tertium est,
quam utrumque. Sed enim invenimus illum directo,
et Deum, et hominem expositum, ipso hoc psalmo
suggerente: Quoniam Deus homo natus est in illa…..
Videmus duplicem statum non confusum, sed con
junctum in una persona, Deum et hominem Jesum.
Et adeo salva est utriusque proprietas substantiæ,
ut et Spiritus res suas ageret in illo, id est, virtutes,
et opera, et signa, et caro passiones suas functa sit,
esuriens sub diabolo, etc. Origenes contra Celsum
suis in libris, S. Gregorius Nazianzenus in litteris
suis ad Cledonium, non minus clare rejiciunt er
rores postea per Nestorium et Eutychetem disse
minatos. Et cui unquam criticorum venit in mentem
de horum magnorum virorum scriptis propterea
contentionem movere, quia pari ratione se expres
serant et errores multo post illos subortos tam di
serte ac perspicue condemnaverant? Falsi sane fue
runt Canisius et Possevinus in eo, quod Expositio
rem fidei S. Justino martyri tribuerint; errorem
tamen de permistione naturarum in Christo Apolli
nari et Eutychete antiquiorem esse, quin et ab
Ecclesiæ doctoribus, qui Hippolytum antecessere,
impugnatum fuisse, ex Athanasii et Tertulliani su
pra allatis locis evidentissime patet. Et sane Ter
tullianus in laudato libro circa duas in Christo na- dam illius reliquiæ temporibus S. Nili et Theo
turas mentein suam eodem modo Latine exprimit,
quo S. Hippolytus suis in fragmentis Græce; nihil
que expressius aut efficacius dictum unquam fuit
Hinc ipse apparens angelus, se a Domino
missum esse fatetur, ut Gabriel Zachariæ, et Dei
paræ (Cɛorów) Mariæ, confessus est. Athanas.,
tom. 1 Opp., pag. 563, 579, 583, 642, 875, etc.;
Tertullian., lib. contr. Prax., cap. 27.
Hist. littér. de la France. Mémoir., t. 1, part.
I, pag. 382.
Basnag., I. c., pag. 12.
Tillemontius, Mémoir., tom. III, pag. 109.
+ Bero enim quidam nuper, et ali quidam,
Valentini phantasia deserta, deteriori irretiti sunt
pravitate. Tom. I Opp. Hippol., pag. 228, et Col
Dein si Beron et Helix non fuerant noti
sæculo tertio, multo minus id erunt sæculis inse
quentibus. Et quot fuere hæretici particulares,
quinimo et sectæ integræ, de quibus ex unico sæpe
duntaxat libro notitiam accepimus? Sed audio ali
quem dicentem Beronem et Helicem esse nomina
ſicta. At vero tempore Anastasii presbyteri, id est,
circa medium sæculi septimi (si anno 666 mortuus
fuit hic scriptor), nemo dubitavit quin illi hæretici
sæculo tertio exstiterint. Atque auctor, qui eos re
futavit, diserte dicit quod Beron non ita pri
dem sectam Valentinianorum deseruerit; et profecto
valde dubito cum cl. Tillemontio num ostendi
possit quod hæresis Valentinianorum ad sæculum
usque septimum perdurarit, quo tractatum contra
Beronem et Helicem compositum fuisse putat Na
talis Alexander. Erat enim secta Valentinianorum,
teste Gregorio Nazianzeno ante finem sæculi
velut jam exstincta. Notante tamen diligentissimo
Tillemontio reperiebantur adhuc exiguæ quæ
doreti
Nihil ergo nos impedit quominus hæc octo fra
gmenta S. Hippolyto adjudicemus. Debemus illa in
lectan. Anastasii pag. 225, cap. 5.
Tillemont., 1. c., pag. 109.
Fuit quoi jagupus, cum ab hære
sum procellis tranquilla ommia habebamus, videlicet
cum Simones,... Valentiniani... atque omnes illo
rum nugæ... suomet tandem, ut æquum erat, pro
fundo absorptæ ac silentio traditæ fuerunt.» Gre
gor. Nazianz., orat. 23, pag. 414.
Tillemont., l. c.
Nil., lib. 1, ep. 254, pag. 87.
Theodoret., Ilæretic. fabular. sib. 1, pag.
col. 305–306page 18 of 37
PG 10:305"Αγιος, ἅγιος, ἅγιος Περὶ χαρισμάτων ἀποστυvans sibimet modum secundum utrumque immutabilem, per quem operatus est utraque decenti modo, ad
approbationem perfectæ, ac veræ, nihilque habentis
pravitatis inhumanationis suæ. Itaque Bero quidem
sic se hubens, ut dixi, operationis monade deitatem
Christi et humanitatem naturaliter simul confundens,
et partiens personaliter, dissolvit vitam, ignorans
solius connaturalium personarum connaturalis iden -
titatis eamdem ipsam operationem esse significatidustriæ Anastasii, apocrisiarii Romani pontificis, humanum idem ipse privatum divinitate gerens, serqui ea naufragio, quo reliquum operis interiit, eripait. 'lastris hic fidei de duabus voluntatibus contra Monothelitas confessor et athleta, cum jam in
eo esset, ut totum hunc S. Hippolyti tractatum describere inciperet, invidia inimicorum veritatis impetitus, non nisi hæc octo loca excerpere potuit.
Profecto si hæc excerpta velut partem operis Hippolytei non susciperemus, injurii essemus in hunc
doctissimum virum; præsertim cum nulla adsit positiva ratio, qua elevaretur auctoritas tam veneratione digni scriptoris, qualis est Anastasius, qui
integrum opus in manibus habuit.
§ III. Analysis horum excerptorum.
laitium hujus tractatus juxta Anastasium Bibliothecarium ita habet: "Αγιος, ἅγιος, ἅγιος Dominus
Sabaoth, incessanti voce clamantes seraphim Deum
glorificant.
Beron et illius sequaces admittebant confusionem
duarum naturarum in Christo, et non nisi unam
agnoscebant in eo operationem. Credebant divinitatem esse passibilem, et humanitatem earumdem
operationum, quæ soli Verbo competerent, capacem
fore. Hæc opinio eo illos adduxit, ut defenderent
Verbum hominem factum esse mutatione suæ divinitatis in naturam humanam, et hominem factum
fuisse Deum mutatione humanæ naturæ in divinitatem. Ut impietatem hanc refutaret S. Hippolytus,
1 docet Verburn divinum assumendo carnein
et naturam humanam nullam in divinitate sua mutationem passum fuisse; 2° duas naturas astruit in
Christo divinam et humanam inconfusas, et
duas operationes ac voluntates; 3° exponit quomodo
Deus per carnem operetur 4° ex duabus in
Christo naturis proprietates, et operationes distinclas ulterius probat S. Hippolytus 5° demonstrat contra Beronem et ejus sequaces unam in
Christo esse personam deinde ostendit carnem in naturam divinam mutari haud posse; operationemque humanam a divina distinctam esse
Tandem ex his concludit sanctus Pater ita Pie
ergo confitetur credens, quia propter salutem nostram, et ut ad inconversibilitatem ligaret universitatem, universorum Conditor ex sanctissima semper
Virgine Maria per conceptionem inviolabilem sine
conversibilitate substantians sibimet animam intellectualem cum sensitivo corpore, natura factus est
komo, malitiæ alienus; totus Deus ipse, totus homo
idem ipse; totus Deus pariter natura, et homo idem
ipse. Deitate quidem divina per suam ipsius sanctissimam carnem non exsistentia natura carnis operans,
kamanitate vero humana non exsistentia natura deitatis. Nihil divinum nudum corpore operatur, nil
Hippolyt. fragment. 1.
Idein fragment. 2.
Idem fragment. 3.
Idem fragment. 4.
Idem fragment. 5.
Idem ibid.
Idem fragmento 8.
vam.
ARTICULUS VIII.
S. HIPPOLYTI TRACTATUS DE CHARISMATIBUS,
ET HOMILIA IN THEOPHANIAM.
§ I. S. Hippolyti tractatus De charismatibus.
Non solum ex auctoritate monumenti marmorci,
sed etiam ex testimonio manuscriptorum codicum
Viennensis, seu Vindobonensis, et Oxoniensis ad
S. Hippolytum a viris eruditis Pearsonio et
Fabricio refertur Περὶ χαρισμάτων ἀποστυ
Ainǹ napádoviç, De charismatibus apostolica traditio, una cum aliis nonnullis, quæ quidem jam
pridem edita fuerunt in libro octavo Constitutionum
apostolicarum, quas, cum ex variis secundi et tertii
sæculi monumentis consarcinatæ sint, Clementinas
vulgo seu apostolicas solemus appellare, in lucem
tamen prodierunt sine nomine S. Hippolyti. Quia
vero in codice mss. Cæsareo Vindobonensi, et altero Oxoniensi, in quibus Hippolyti nomen expressum est, quædam aliter leguntur, quam in vulgatis
Constitutionum libris, Albertus Fabricius illis inter
opera S. Hippolyti locum concessit ex versione Latina Guil. Ernesti Grabe, quam versionem etiam
Joannes Cotelerius adornavit. Agitur autem in hoc
tractatu de charismatibus Spiritus sancti, cui
deinde aliqua alia ex dicto libro octavo Constitutionum apostolicarum subjiciuntur.
Cæterum observant Patres Maurini god
sanctus Hippolytus in tractatu De charismatious ad
cap. xu apostoli Pauli Epistolæ I ad Corinthios
fortasse respexerit, in quo varia Spiritus sancti
dona commemorantur in ministerium Ecclesiæ
data. Indeque colligit perdoctus Scaliger S. Hippolytum nostrum, non in integros Scripturæ sacræ
libros, sed in selecta duntaxat loca commentarios
exarasse. Sapientissimus Tillemontius hujus operis
titulum cum subsequentis in laudato marmoreo
monumento libri titulo conjungit, quem ita transponit, ut posteriorem primo loco, et primum ultimo
loco ponat, atque ex duobus unum duntaxat titulum faciat, cui hunc sensum astruit: Traditio
apostolica de charismatibus verisimiliter pro refutundis Montanistis Hi tituli ita aduniti habePearson., Vindic. Ignat., part. 1, cap. 4.
Fabric., tom. 1 Opp. S. Hippol., Præfat.,
pag. 7.
Hist. littéraire de la France, toni. cit., pag.
Tillemont., J. c., pag. 106.
col. 307–308page 19 of 37
PG 10:307τῶν ἁγίων ἀποστόλων διὰ Ἱππολύτου. σκαλία τῶν ἁγίων ἀποστόλων περὶ χαρισμά ἀποστολική διδασκα καλὰ καὶ καλὰ λίαν.26 et 185 exstat manu exarata teste Pearsonio
et Grabio atque in manuscripto Græco apud
Lambecium hunc præse fert titulum: Atatážeis
τῶν ἁγίων ἀποστόλων διὰ Ἱππολύτου. Pearsonius et
Dodwellus asseverant hoc Hippolyti opusculum
quoad maximam partem jam vulgatum esse in
octavo Constitutionum apostolicarum libro, quamvis nonnulla aliter quandoque leguntur, ut Grabius
monuit, qui pag. 286 illa Spicilegiɔ Patrum tertii
sæculi inserturum se pollicitus est At ut verum fateamur, quidquid laudati critici disserere
potuerunt, ut nobis aliqualem ideam suppeditarent,
quid isthoc in opere S. Hippolyti contineretur, nequaquam excedit sphæram merarum conjecturarum; neque nobis satis efficax videtur argumentum illud ex utroque manuscripto Vindobonensi et
Oxoniensi petitum, quod nimirum in utroque mss.
lib. v… Constitutionum apostolicarum præfixum
habeat nomen S. Hippolyti hoc sub titulo, siĉaσκαλία τῶν ἁγίων ἀποστόλων περὶ χαρισμάtwr. Siquidem opus Constitutionum a posteriori
manu et ab auctore sæculi quarti profectum esse
passim eruditi arbitrantur.
rent sane aptissimum significatum ad multos diffi- theca Bodleiana inter codices Baroccianos num.
cultatum nodos secandos, dummodo hæc Tillemontii
conjectura tam certa esset ac ingeniosa. Ordo rnim, quem in ea tabella observamus, non videtur
eam transpositionem admittere. Post titulum tractatus De charismatibus, illico legimus sequentem
'n laudato lapideo monumento: 'Añostolish napábotę, apostolica traditio. Doctorum animos hæc
quæstio: quem librum is titulus annuntiet, varias
in opiniones detraxit. Sententiam Tillemontii paulo
antea exposuimus. Scaliger censet Hippolytum
nostrum hoc sub titulo idem argumentum pertraclasse, quod S. Irenæus libro tertio adv. hæreses,
rap. 2 et 3 paucis duntaxat persecutus est. Le Moynius non discrepat ab hac opinione, dum arbitra·
tur hoc opus disserere de doctrina seu traditione
apostolica; quod inde colligit, quia tempore S. Hippolyti varia hujus generis, et quidem multa exstabant opera, atque adhuc conficiebantur. Nam cum
hæretici {verba sunt doctissimi le Moynii (79)] multa
jactarent, quæ tanquam ab apostolis hausta omnibus obtruderentur, orthodoxi, ut grassanti isti malo
possent viam intercludere, et impedire quominus
simplices et rudiores specie doctrinæ apostolorum
flecterentur et seducerentur, veram et genuinam
apostolicæ traditionis seriem repræsentarunt, ne
splendida apostolorum auctoritate aliis fucus fieret,
et illis illuderetur. Hinc traditio apostolorum ab
Irenæo vera repræsentata libro mì, cap. 3, 4, etc.
Nam cum Valentiniani et Gnostici multa figmenta
et deliria credenda venditarent, utpote ab apostolis
spsis annuntiata et derivata; Irenæus veram urgel
upostolorum traditionem et doctrinam, quam ab episcopis apostolorum successoribus et Ecclesiis, ubi
apostolorum discipuli docuerunt, eruendam et derivandam contendit. Et primo urget Romanæ Ecclesiæ
traditionem, ubi præfuit Clemens; Smyrnensis, ubi
docuit Polycarpus; Ephesinæ, ubi apostolus Joannes
Evangelium tot annis et tanto cum fructu prædicaverat et promoverat. Sic paulo post Irenæum, Hippolytus etiam scripsit suam Пapádoσır ȧzoσto.lin½r, `
ut hæreticorum deliria et somnia refutaret, et doctrinam perpetuam apostolorum, in florentibus Ecclesiis superstitem el sinceram omnibus istis deliriis
et erroribus opponeret..... Hinc etiam Пapádoσiç
ἀποστολική ab Hippolyto adornata, id est narratio
dogmatum, quæ apostoli successoribus suis tradiderant, posteris, ad ultima mundi fata, tradenda et
communicanda. Hactenus doctissimus le Moynius.
Alii censuerunt per tractatum sub titulo Traditio
apostolica annuntiatum intelligi posse διδασκαÀĺzv, seu doctrinam sancti Hippolyti, quæ in biblioScaliger, De emendat. temp. lib. vit, pag.
Le Moyne, Varia sacra, tom. II, pag. 1062
ct seq.
Pearson., Vindic. Ignat., pag. 60 et 62.
Grabe, tom I, Spicileg. Patrum, pag. 285.
Lambec., lib. vii, pag. 429, Biblioth. Vindobon.
§ II. De sermone S. Hippolyti in Sanctam Theophaniam. ›
Homiliam in Theophaniam, sive in Christi Salvatoris baptismum, edere voluit cl. Holstenius teste
Lambecio tomo 1 Biblioth. Vindobon., pag. 141.
Eamdemque homiliam Christiano Daumio ad manus fuisse notat Ittigius in dissertatione De Nativitalis Christi festo, pag. 395, post appendicem diss.
De hæresiarchis. Quam habuit etiam Thomas Galeus teste Caveo Incipit autem: Пlávta µèv
καλὰ καὶ καλὰ λίαν. Ex codice Thomæ Galei Grace
descriptam accepit eamdem homiliam a Wolfio Albertus Fabricius, eamque collectioni operum S.
Hippolyti inseruit. Sancto huic martyri ascribendam esse ex solo fere titulo probari potest, quæ
conjectura, cum omnimodam certitudinem non
præbeat, ulteriori crisi eruditorum relinquitur.
Sane nihil S. Hippolyto incongruum complectitur,
et præsentiam Dei Salvatoris nostri per suam incarnationem maxime in baptismo suo per vocem
Patris de coelo delapsam manifestatam demonstrat.
Observant doctissimi Maurini homiliam
hanc abs S. Hippolyto pronuntiatam fuisse corain
gentilibus. Hæc singillatim pertractat de baptismo
Jesu Christi, ejusque effectibus relate ad homines
præsertim. Auctor orationem suam m.odo ad unam
duntaxat, modo ad plures dirigit personas. Nihil
Cl. Grabius morte præventus promissum
exsolvere non potuit; veruni Albert. Fabricius nactus eadem ad jam dictos mss. libros recensita
Grabio, qui Latina versione etiam illa donavit,
tomo 1 Operum Hippolyti inseruit.
Cave, Hist. littér., tom. I.
Hist. littér. de la France, tom. I, pag. 370.
col. 309–310page 20 of 37
DE VITA ET SCRIPTIS S. HIPPOLYTI.
quoque in hoc discursu aut doctrinæ, aut ætati Domini 1551, ex agro Verano non procul ab æde
S. Hippolyti inconveniens reperitur; quinimo sive
stylum spectes, sive dicendi modum in aliis opuscu
lis, quæ indubie ipsius sunt, adhibitum, eumdem
ipsissimum in hac homilia observamus. Notat in
super doctissimus Remigius Ceillier laudatam
homiliam esse nitidam, ædificatoriam, dignamque
sancto episcopo, necnon et satis elaboratam, atque
longe politiorem cæteris communiter veterum Pa
trum homiliis.
Addunt præterea Maurini quosdam erudi
tos existimasse laudatam homiliam eamdem esse
quam S. Hieronymus inter divi Hippolyti opera
hoc sub titulo denotavit: Homilia scilicet de laude
Salvatoris. Verum in præfata homilia non legitur
illud, quod D. Hieronymus subjungit, nimirum
sanctum nostrum in præsentia Origenis eamdem
pronuntiasse. Fatenjur quidem, quod ad difficulta
tem banc extricandam quidam obtendant, factum
boc abs D. Hieronymo proditum merum esse er
rorem ex male intellecto capite 25 libri vi Euse
bii enatum, quemque clarissimi viri Huetius et Va
lesius refutarunt. Verum hoc non tam certum,
quemadmodum venditatur, habendum est. Siquidem
Hieronymus hic non secundum Eusebium loquitur.
Ipse enim de libris a seipso lectis disserit; quapro
pler verosimilius hæc abs sancto doctore laudata
homilia cum pluribus aliis ejusdem auctoris in
teriit, quemadmodum paulo inferius docebi
mus.
§ 1. S. Hippolyti Canon seu Cyclus Paschalis inte
yre inventus an. 1551.
Canonem paschalem, seu Cyclum paschalem, a
S. Hippolyto compositum, cujus Anatolius Laodi
censis Eusebius et S. Hieronymus
meminerunt, Græce et Latine interprete eruditis
simo Francisco Blanchinio, notisque Egidii Bu
cherii et aliorum virorum doctissimorum illustra
tum, ultimo tandem loco, licet ob suam præstan
tiam et integritatem inter Hippolytea primo collo
candus esset loco, recensemus. Perierat iste Canon
cum cæteris ejusdem Hippolyti monumentis, nec
ejus quidquam præter nomen supererat; cum ecce
bono Dei, et magna eruditorum omnium lætitia, ut
Baronius, Scaliger, Gruterusque testantur, anno
Remi Ceillier, Hist. génér. des auteurs,
tom. II, pag. 329.
Hist. litt. de la France, tom. I, part. 1,
pag. 370.
Anatol. Laod. episc., præfat. ad Canon
paschal.
Euseb., lib. vì H. E., cap. 22.
Hieronym. in Catalog. de script. eccles.,
cap. 61.
Bucher., De doctr. tempor., par. 292, in
commentario suo ad Canonem paschalem Victorii
Aquitani.
Vignol., Dissertat. de anno 1 Severi Ale
xandri, pag. 94.
Scaliger., De emendat. tempor., lib. VI,
S. Laurentii ad Urbem e memoriæ Hippolyti anti
quæ ruderibus effossa prodiit antiqua e marmore
statua, solio insidens, Græcis utrinque litteris
inscripta. Litteræ in binis cathedræ laterculis cy
clos paschales annorum sexdecim exhibebant;
quartarum decimarum dextro, Dominicarum pascha
lium sinistrò, utrosque centum duodecim annis
universim comprehensos, qua annorum periodo
ferias easdem in orbem redire credidit Hippolytus.
Non erat quidem expressum Hippolyti nomen, sed
facile ipsa heccædecaeteridos methodo, et librorum
lemmate, quod dextrum laterculum continebat,
proditum est; eorum enim omnium auctorem Eu
sebius, Hieronymus, aliique Hippolytum episcopum
faciunt. Tam illustre, tam rarum primitive Ecclesiæ
monumentum Marcello Cervino tunc S. R. E. car
dinali, postea etiam ejusdem nominis papa: II, di
gnissimum visum quod Romam inde deferretur et
in Vaticana bibliotheca conderetur; edidit deinde
Græce, ut erat, cum antiquis suis inscriptionibus
Gruterus; Scaliger etiam notis illustravit. Ego,
inquit Bucherius, hic Latine fideliter redditum,
non tam de novo explicare, quam paschalibus Vi
clorii nostri Latinorumque primorum rationibus
conformem, paucis ostendere constitui. Hactenus
doctissimus Ægidius Bucherius
Hos autem binos sexdecennales canones in ea
dem cathedra lapidea insculptos fuisse, non una
plane ratio suadet, ut recte animadvertit V. C.
Joannes Vignolius Præ cæteris, inquit, quæ
ejus creditur statua; quam ut eidem adhuc viventi
positam existimemus, non illius ævi humilis Chri
stianorum conditio, neque ipsius viri sanctitas om
nino pati videtur. Atque ejus deinde librorum tituli,
quorum in margine cathedræ mentio exstat; qui
nonnisi post illius obitum ab alio appositi ſuisse vi
dentur, ut in ipsius honorem laudemque cederent.
Quod cum ita sit, verisimile admodum esse reor,
aliquid in eodem canone commissum fuisse, quod
nullo pacto sancto Hippolyto est ascribendum. Non
nulla viri doctissimi jam prænotarunt, quæ partim
sculptoris inscitiam, partim alterius incuriam ar
guunt. Cæterum canonem Hippolyteum, post Jose
phum Scaligerum Dionysium Petavium
et Ægidium Bucherium alii quoque recentio
res at maxime omnium V. C. Franciscus
pag. 721 et seqq.
Petav., De doctrina tempor., lib. 11, pag. 61.
Bucher., loc. cit.
Jo. Dom. Cassinus in academia Regia Paris.
anno 1696 animadversiones suas in Hippolyti Ca
nonem e scripto recitavit, de quibus vide Joan. Ba
plistam du Hamel in Regiæ scientiarum academiæ
Historia, lib. IV, pag. 414 seq. Adeundus etiam
Norisius dissertat. 2 De epochis Syro-Macedonum,
p. 117-119 Antonius Pagi Crit.; Annal. Baronii
ad annum 222, et Samuel Basnagius ad eumdem
annum; Samuel Petitus; Stephanus le Moyne, et
præclarissimus Stephanus Evodius Assemanus
archiepiscopus Apameæ, in Præfatione generali ad
Catalogum codicum mss. bibliotheca Vaticana,
col. 311–312page 21 of 37
DE VITA ET SCRIPTIS S. HIPPOLYTI.
Blanchinius luculenter illustrarunt. Hactenus quarta decima luna evenire possit; revolutio sexde
eruditus Vignolius.
Occasionem scribendi Canonis sive Cycli paschu
lis, judice Basnage cui subscribit Remi
Ceillier præbuit S. Hippolyto controversia in
ter Ecclesias, de die celebrandi Paschatis diu ea
ætate agitata, quod luna decima quarta mensis, in
quemcunque demum hebdomadis diem incideret,
more Judaico Asiani celebrabant: cum econtra
Latina Ecclesia cum aliis omnibus Ecclesiis diem
Dominicum fixum haberent.
Cæterum bene observant Maurini nostri, bunc
cyclum sexdecim annorum partem constituere duo
rum vel trium aliorum opusculorum S. Hippolyti
de Paschate de quibus paulo inferius sermo
redibit. Ex Eusebii quoque verbis sequentibus
Eodem tempore et Hippolytus inter plurima alia in
genii sui monumenta librum de Pascha composuit;
in quo temporum seriem describens, canonem quem
dam paschalem per sexdecim annorum circuitum
exhibens, anno primo imperatoris Alexandri compu
tationem temporum circumscribit; jam collegit do
ctissimus Fabricius inde apparere Canonem
hunc fuisse clausulam operis De Paschate, in quo
tempora Hippolytus digesserat usque ad primum
Alexandri Severi annum, a quo Canon incipit.
Idem S. Hippolyti cyclus, teste D. Hieronymo
occasionem præbuit Eusebio alium novemdecim
annorum conficiendi. Anatolius Laodicenus episco
pus in Syria, qui eumdem cyclum Hippolyteum
viderat, fatetur quod S. Hippolytus non certas pro
determinando Paschate regulas tradiderit S.
Isidorus Hispalensis episcopus ait primum fuisse
S. Hippolytum nostrum, qui cyclum paschalem
confecerit; atque, judice sapientissimo et indefesso
antiquitatis scrutatore Tillemontio, Hippolyteus cy
clus omnium vetustissimus habetur
11. Analysis Cycli Hippolytei.
In duas partes divisus est Cyclus paschalis S.
Hippolyti. In prima parte sanctus Hippolytus de
signat, in quibus diebus mensium Martii et Aprilis
Blanchin., Diatriba, qua Canonem paschalem
hunc Scaligero et Bucherio minus intellectum il
lustrat felicissime. Romæ 1703, in fol. Titulus li.
bri est De Calendario et Cyclo Cæsaris, ac de
Paschali Canone S. Hippolyti martyris dissertationes
duæ, ad Clementem X1 pontificem maximum.
Basnag., Annal. polit. eccl., ad ann. 222,
pag. 28.
Remi Ceillier, Hist. génér. des auteurs, tom.
11, pag. 352.
Hist. litt. de la France, tom. 1, part. 13,
pag. 566.
Euseb., H. E., lib. vi, cap. 22.
Fabric., Biblioth. Græc., tom. V, pag. 205.
Hieronym. in Catalog., cap. 61.
quibus Hippolytus xvi annorum circu
Jum quibusdam lunæ ignotis cursibus composuit.
Alii xxv, alii xxx, nonnulli LXXXIV annorum eir
culum computantes, nunquam ad veram Pasche
computandi rationem pervenerunt.» Anatolius apud
Bucher., pag. 459.
cim annorum septies in se ducta, determinat ſe
stum Paschatis pro centum et duodecim annis, id
est a primo anno Alexandri Severi, qui congruit
cum anno 222 Jesu Christi, usque ad annum 333.
Ex titulo exordio Cycli paschalis præfixo extra
dubitationis aleam ponitur initium imperii Alexan
dri Severi anno 222, ex quo potentissimo argu
mento Baronii chronologia et Onuphrii refellitur
atque corrigitur. Ille cum anno Domini 224, hic
cum 223 primum Alexandri copulat. Jam vero in
primo Alexandri imperatoris anno, Aprilis deci
mus tertius feriæ vu cohærebat, teste Hippolyti
Canone, quam frustra feriam quærimus auno sive
223, sive 224. Idus Apriles in primam feriam in
cidunt anno 223, quia littera Dominicalis E, epa
cta solaris 3; anno vero 224, qui est bissextilis, Idus
Apriles, ad feriam tertiam pertinent, jubentibus et
litteris Dominicalibus D, C, et epactis solaribus 4,
5. Et sane S. Hippolytus scribit, quod primo anno
imperii Alexandri luna decima quarta in Sabbato
contigerit, qui fuit Idus Aprilium, id est decimus
tertius mensis Aprilis Jam vero certum est Idus
Aprilium, seu decimum tertium hujus mensis non
incidisse in Sabbatum nisi annis 216, 222 et 231.
Observatu ita dignum est in hac inscriptione
1 quod S. Hippolytus primo post Paschatis fe
stum primum, regiminis Alexandri inchoet annum
2° quod hoc anno meusis Aprilis fuerit inter
calaris 3° quod finem jejunium paschale
habuerit Dominica die Paschatis 4° quod cy
clus paschalis S. Hippolyti non sit penitus illius
inventum, sed quod sequatur praxin jam ante
ipsum stabilitam
In secunda parte indicat dies quibus celebran
dum est Pascha. Hoc festum semper notatur die
Dominica. Quando luna decima quarta incidit in
Sabbatum, Pascha celebrandum non est Dominica
sequenti, quæ est decima quinta lunæ, sed transfe
rendum est ad Dominicam post hanc, id est, ad vi
césimam secundam lunæ diem. Ratio hujus praxeos
Paschalem Cyclum Hippolytus episcopus
temporibus Alexandri imperatoris primus conscri
psi. Isidor., lib. vi Originum, cap. 16, pag. 77.
Tillemont, Mémoir., tom. III, pag. 105.
Anno primo regiminis Alexandri impera
toris facta est XIV Paschæ Idibus Aprilibus, Sab
bato, cum mensis embolymæus fuisset. Erit sequen
tibus annis, sicut in tabula subjectum est. Evenit
vero in præteritis, sicut indicatum est; solvere au
tem oportet jejunium, ubi Dominica inciderit.» S.
Hippolytus in Canone paschali.
Anno primo regiminis Alexandri imperato
ris facta est xiv Pasche Idibus April. Idein ibid.
Sabbato, cum mensis embolymæus fuisset. >
Idem ibid.
Solvere autem oportet jejunium, ubi Do
minica inciderit. Iden ibid.
Erit sequentibus annis, sicut in tabula
subjectum est; evenit vero in præteritis, sicut indi
catum est. Idem ibid.
col. 313–314page 22 of 37
PG 10:313ἀναστάσιμον,est, quia S. Hippolytus, quemadmodum et Latini, explicatio ad mentem S. Hippolyti ægre cognoscinon voluerunt ut Pascha eo die ageretur quo Dominus noster crucifixus fuit. Christiani Alexandrini
alium sequebantur calculum, hi enim celebrabant
Pascha a decima quinta luna; cum econtra juxta
cyclum S. Hippolyti et Victorii nonnisi a decima sexta celebrandum esset. Notandum insuper,
quod juxta eumdem hunc cyclum Pascha omnibus
Dominicis a decima tertia Kalendarum Aprilium,
seu a vicesima Martii usque ad undecimam Kalendarum Maii, seu vicesimam Aprilis celebrari posst. Inde colligitur S. Hippolytum æquinoctium, seu
sis in Arietem ingressun non cum xxı Martii, ut
Nicæni Patres, neque cum xxi, ut passim Anatolio
tribuunt; sed cum xv Martii comparasse ex nonnullorum veterum et celebrium astrologorum sententia præsertim Metonis et Eudoxi, qui jam
ante annos plus quam 400 ante nativitatem Jesu
Christi æquinoctium vernale ad xvı Martii restrinxerunt. Cum quibus Judæos consensisse Josephus eorum historicus insinuat. Adeo verum est,
neque Judæis veteribus, neque Christianis per duo
priora sæcula astronomicum æquinoctii diem agnitum, non certe tanto scrupulo observatum: cum
hi nullo ad eas tricas otio, vix ulla a tot persecutionibus respiratione, nibil supra id, quod bactenus a Synagoga usurpatum videbant, inquirendum
patarent, curarentve, nec mensem novorum, solum
a Scriptura memoratum, alio quam Judæi sensu
interpretarentur.
Nec illud hic omittendum, Hippolytum constituti
a synodo Cæsariensi limitis paschalis finem non
excedere, licet initium biduo antevertat. Ea enim
synodus ab xi Kalend. April., seu xxı Mərtii, ad
n Kalendas Maii, seu xx1 Aprilis inclusive per 31
dies Pascha ἀναστάσιμον, seu Dominicas paschales
concludit, Hippolytus ab XIII Kalend. April., seu.
Martii xx, ad xı Kalendas Maii per dies omuino
35 extendit.
Ill. Nota ad Canonem paschalem S. Hippolyti
facilius intelligendum.
tur, cum, uti dictum fuit, tractatus, quem de illo
ipse exaravit, deperditus fuit; ideo multi eruditi
viri, uti Scaliger, Petavius, Bucherius, Vignolius,
le Moynius et Blanchinius, in illo explicando laborarunt, quorum scripta et notas Albertus Fabricius
collectioni operum sancti Hippolyti inseruit. Pro
nostro autem instituto sufficiet ea hic adnotare,
quæ ad rectum hujus Canonis intellectum ex citatis
auctoribus colligi possunt.
Nota 11. Prior igitur tabula 4° ostendit plenilunia paschalia, incipiendo ab anno Christi 222, qui,
uti Vignolius in dissertatione De anno primo imperii Severi Alexandri, Valsecchius et Philippus a
Turre demonstrant, est annus primus Severi Alexandri imperatoris.
2° Litteræ alphabeti denotant seriem hebdomadæ, in quam dictum plenilunium incidit. V. g. anno
Christi 222, plenilunium paschale contingebat Idibus Aprilis, et littera G apposita illud in diem Sabbati incidisse indicat.
3° In prima columna descendendo sequuntur
sexdecim anni incipiendo ab anno 222, per numeros designati, et similiter in reliquis sex columnis,
quæ septem beccadecaeterides, seu sedecennia, anDOS 112 efficiunt.
4. Post primum sedecennium plenilunium in
eumdem quidem diem, scilicet Idus Aprilis incidit,
juxta hypothesin S. Hippolyti, non vero in camdem
feriam, sed una feria citius occurrit. V. g. in primo
sedecennio plenilunium in G, id est, Sabbato occurrit; in secundo sedecennio erit in F, id est, feria sexta; in tertio in E, seu feria quinta, et sic
deinceps; absolutis autem septem sedecenniis, seu
112 annis, in eumdem diem et eamdem feriam recurret.
NOTA I. Canon paschalis S. Hippolyti hodiernis
quidem usibus pro inveniendo vero Paschatis die
servire vix potest, cum modo post accuratas observationes astronomicas, æquinoctio, et cyelis solis
et lunæ, epactis, et litteris Dominicalibus rite determinatis, et correctionem Gregorianam Calendarii
factam tabulæ paschales modernæ ab hoc Canone
non parum differant. Quia tamen hic Canon, utpote in Ecclesia primus et antiquissimus, venerabile est antiquitatis monumentum, et accurata ejus
Victorius Lemovicensis, scriptor sæculi
quinti testatur quod is erat Latinæ Ecclesiæ mos:
Sin autem die Sabbati plenilunium esse contigerit,
el consequenti Dominico Lunam xv reperiri; eadem
heb omade transmissa, in alteram diem Dominicam,
id est, lunam XXII transferri debere Pascha dixerunt. Victor. apud Bucher. De Cycl. pasch., p. 4.
Hec praxis adhuc in usu erat tempore Gregorii
Turouensis, quemadmodum ille scribit lib. x Hist.
5. Per voces illas Esdras, Genesis Christi, Ezechias, etc., juxta Blanchinium præcipua Paschata
designantur, quorum S. Scriptura meminit, scilicet
Exodi xu. Primum Pascha iv Non. April., vel
juxta Danielem, Nonis April. Secundum in eremo
Num. 1x. Tertium sub Josue, seu Jesu, Jos. 111, XII
Kal. April. Item Pascha sub Ezechia, Il Paralip. xxx;
sub Josia, IV Reg. xx; sub Esdra, I Esdræ vi,
Item in Genesi, et Passione Christi. Verba vero
illa, secundum Danielem, significant aliam chronologiam horum Paschatum, cum ex Danielis libro
ejusdemque hebdomadibus diversimode numeratis
epocham superioris ætatis a templo condito ad restauratum a Cyro paulo diversam chronologi colligant.
NOTA III. Altera tabula exhibet Dominicas PaschaFrancorum, num. 22. Observantur in Cyclo S. Hippolyti plura exempla translati Paschatis, cum illud
in diem xv lunæ incideret, sc. anno 1, IV, X, XIII,
XVI, III. Nunc peragimus Pascha xv lunæ, quando
incidit in Dominicam, in quo rationes Alexandrinorum sequimur.
Vid. Columel. lib. ix, cap. 14, et lib. xı, cap.
20. Bucher. De cyclo Judæorum, pag. 345.
Chapter IIICaput III
col. 315–316page 23 of 37
PG 10:315πλάστους, ει περὶ κοσμογονίας, ζωογονίας, εἰς τὴν ἐξαήμερον, καὶ εἰς τὰ μετὰ τὴν ἐξαήμερον, εἰς τὰ μετὰ τὴν ἐξαήμερον, εἰ εἰς τὴν ἐξαήμερον. ᾿Απόδειξις πρὸς τοὺς Ἰουδαίους, κατὰ περὶ κόσμου συντελείας.les pir septem sedecennia incipiendo al anno iv Nonas Aprilis, feria; quarta, Dominica paschaChristi 222, eodem modo quo plenilunia paschalia lis vu Idus Aprilis. Item in secunda columna, seu
in priori tabula sunt disposita; ubi tamen notan- secundo sedecennio, sive anno Christi 258, pleniludum, quod si plenilunium in Sabbatum inciderit, nium erat Idibus Aprilis, feria sexta, et Dominica
Dominica sequens non sit paschalis, uti Alexandrini paschalis xv Kal. Maii; et ita deinceps per reliobservabant, sed more Latinorum Pascha altera
qua sedecennia, quibus absolutis plenilunium in
Dominica eam subsequente celebratum olim fuerit. eumdem diem primi sedecennii, et feriam, et conSic, v. g., anno 222, plenilunium incidebat in Idus sequenter etiam Dominica paschalis in eumdem
Aprilis Sabbato; Dominica paschalis non erat xvin diem recurrit. Atque hoc videtur esse systema CoKal. Maii, more Alexandrinorum, sed more Lati- nonis paschalis S. Hippolyti. Plura videri possunt
norum ×ı Kal. Maii. Anno 223, plenilunium erat apud laudatos auctores.
CAPUT III.
DE FRAGMENTIS OPERUM S. HIPPOLYTI ET DE DEPERDITIS.
ARTICULUS 1.
DE COMMENTARIIS S. HIPPOLYTI IN LIBROS VETER:S ET
NOVI TESTAMENTI.
§ 1. Commentarius S. Hippolyti in Genesin et in
Ilexaemeron.
Exiguus est scriptorum, quæ exstant, S. Hippolyti numerus, si cum iis conferas, quæ inter deperdita numeramus. Hæc certe jactura, quæ sentitur magis per subjectam collectionem titulorum, et
enarrationem succinctam quam post veteres de
cunctis viri sancti commentationibus hodie desideratis exhibebimus, quæve stupenda videtur. Nulla
prope Scripturæ pars, cui non explicandæ aut enodandis in ea difficultatibus ingenium exercuerit,
multa quoque idem de rebus aliis religionis et Ecclesiæ gravissimis elucubratus est. Ineamus numerum:
Eusebius et S. Hieronymus nos certiores reddunt sanctum Hippolytum exarasse commentarium in Hexaemeron, seu tractatum de sex diebus creationis mundi. Cl. le Moynius prætendit hoc
opus esse primum inter ea, quæ in tabula Græca,
cum statua nostri sancti e terris effossa, et continente plurium aliorum ipsius scriptorum titulos,
d signantur; atque suspicatur ultimas syllabas vocum 1OYC et NIAC, ex quibus Scaliger et Bucherius faciunt AAMOYC METANOIAC, Psalmos
pœnitentiales esse reliquias vocum ei; pOTOπλάστους, ει περὶ κοσμογονίας, vel ζωογονίας, quæ
Eodem tempore et Hippolytus... scripsit
εἰς τὴν ἐξαήμερον, καὶ εἰς τὰ μετὰ τὴν ἐξαήμερον,
in opus sex dierum, el in ea quæ post sex dies consecuta sunt. Euseb., H. E. lib. vi, cap. 22.
Hippolytus... scripsit nonnullos in Scripturas commentarios, e quibus hos reperi: In
Hexaemeron, et in Exodum, in Canticum canticorum, in Genesim et in Zachariam. › Hieronym. in
Cat., 61.
17) Merito alii eruditi hanc Scaligeri conjecturam respuunt, quia in tertic inscriptionis versu
mentio est operis in Psalmos, et divisio Psalmorum
in pœnitentiales posterior est ætate Hippolyti.
Ea le Moynii conjectura cl. Basnagio etiam
designent Hippolyti lucubrationes εἰς τὰ μετὰ τὴν
ἐξαήμερον, εἰ εἰς τὴν ἐξαήμερον. Juxta hanc igitur
interpretationem le Moynii scripsisset S. Hippolytus commentaria in primum et secundum caput
Geneseos, seu in Hexaemerum, et de iis quæ Deus sex
diebus condiderat, et de iis quæ proprie hominem et
illius in paradisum collocationem spectabant; seu,
ut paucis dicam, juxta le Moynium scripsisset commentarium de statu protoparentum, de creatione
mundi, et de rebus viventibus. Vernm, licet hæc
opinio sit ingeniosior et magis naturalis quam illa
Scaligeri de Psalmis pœnitentialibus, fatendum tamen neutram certiorem esse. Utraque enim
unice dependet ab imaginatione; et sic quidem tertius, qui hic ingenio suo indulgere vellet, adhuc
aliud posset eruere, quod forte magis ad verum acp
cederet. Et sane doctorum virorum Thomæ Galei et
Eduardi Bernhardi conjecturæ, qui ex reliquiis litterarum 10YC divinantur 'loudalous, ita ut sensus
integer sit ᾿Απόδειξις πρὸς τοὺς Ἰουδαίους, vel κατὰ
Tous Toudalous, demonstratio adversus Judæos, eruditis pluribus non displicent Ut ut autem hæc
sint, hoc nihilominus verum est, S. Hippolytu:n
composuisse Hexaemeron. Sanctus Joannes Damascenus suis in Parallelis nobis fragmentum aliquod
hujus scripti conservavit, quod complectitur refutationem eorum qui paradisum terrestrem in cœlo
collocabant, atque exinde inficiabantur eumdem
esse e numero creaturarum hujus universi
Quinimo sanctus quoque Ambrosius partem alinon arridet. Quippe vero proximum est, germanos operum Hippolyti titulos statuæ marmoreæ inscriptos fuisse. Hos vero suis Hippolytum operibus indidisse, quos adduxit le Moynius, non liquet,
neque etiam fit credibile. Basnage, Annal, ad an
num 222, pag. 289.
NIAC. Eduardus Bernardus legit repl xoquoyovias, ut intelligatur quod veteres inter Hippolyti scripta laudant comment. in Hexaemeron,
vero περὶ κόσμου συντελείας. Thomas Galeus legit
Tεpt hyɛμovías, De regimine.
aut
Joan. Damasc. tom. II, pag. 787 noviss. eritionis.
col. 317–318page 24 of 37
PG 10:317εὐλογίων τοῦ ᾿Αβραάμ. 11quam hujus tractatus in Hexaemeron nobis eonser- Cæterum observandum quod S. Hippolytus suo in
vavit, seu, ut notat D. Hieronymus, Hippolyti et
Basili vestigiis institit Ambrosius, in iis quæ de
colem argumento scripsit
Præter opus præcedens, eoden D. Hieronymo teste discimus S. Hippolytum nostrum etiam
commentarium scripsisse in Genesin. Eusebius
quidem bujus operis non meminit; verum sancto
Hieronymo rectissime hoc credi potest, qui affirmat quod, sicut alia quæ recenset illius auctoris
opera, hoc etiam legerit. Præterea admodum verisimile est Eusebium comprehendisse hunc commentarium in eo, quem S. Hippolytus, quemadmodnm ipsemet dicit Eusebius, scripserat in ea, que
post sex dies consecuta sunt, id est, ut vulgo intelligitur, in reliqua Geneseos capita. Cl. Valesius tamen nihilominus et Scaliger ante eum hunc Eusebii locum de secundo duntaxat Geneseos capite interpretantur
At vero nullus est ambigendi locus, quin is commentarius, de quo hic quæritur, in totam Genesim
se extendat, postquam Albertus Fabricius plura
hujus commentarii fragmenta Græce ac Latine
evulgavit Sic ibi observamus explicationes in
1, 111 caput, et omnes fere versiculos capit. XLIX
Geneseos. Accedit quod S. Hieronymus, dum conabatur explanationen dare de Melchisedecho, di.
serte dicat se consuluisse sanctum Hippolytum
proinde videtur per hoc testificavi quod sanctus n0ster in caput xiv, in quo de Melchisedech sermo fit,
commentatus fuerit. Idem doctor maximus allegat adhuc fragmentum satis longum de Isaac et
Rebecca, id est, super caput xxvi Geneseos ex
eodem commentario Isidorus etiam Hispalensis eamdem explicationem allegoricam de Isaac
et Rebecca ex S. Hippolyto refert. Apud Leontium
quoque Byzantinum habetur exiguum fragmentum
commentarii S. Hippolyti in benedictiones Abrahæ Super versum 27 capitis XLIX Geneseos,
quo continentur benedictiones Abrahæ pro filiis
suis, sanctus Hippolytus sancto apostolo Paulo illud de lupo rapace, quod Benjaminum spectat, accommodat; quam accommodationem postea etiam
adhibuerunt S. Augustinus et alii Ecelesiæ Patres.
Nuper S. Ambrosius sic Hexaemeron illius
(Origenis) compilavit, ut magis Hippolyti sententias
Basiliique sequeretur. Hieronym., ep. 41 ad Pammach. et Ocean.
Hieronym. in Catalog., cap. 61.
Henric. Vales. in cap. 22 lib. vi H. E.
Eusebii.
Fabric., Opp. Hippolyt. tom. II, pag. 22.
Verti me ad Hippolytum, Irenæum,» etc.
Hieron. ad Evangelum presbyterum, ep. 75 noviss.
edit. Venet. in-4º, alias 126, epist. crit. p. 570 apud
Benedictin.
Hieronym, epist. ad Damasum 36 noviss.
edit., alias 125, p. 569 apud Benedictinos.
Isidor. Hispal. in cap. xxii Genes.
Leont. Byzant., lib. 1 contra Nestorium et
Eutychem, tom. IX Biblioth. PP. Lugdun. p. 682;
in versione Latina bujus loci Leontii Byzantini leGenesin commentario fere oinnia allegorice interpretetur. Verum non ita tamen animum ad inveniendum in figuris Veteris Testamenti Novi Fœderis veritates intendit, ut non aliquando etiam sensum litteralem illustrare studeat. In pluribus tocis Scripturarum versiones ab Aquila et Symmacho
adornatas adhibuit Fabricius hæc fragmenta
Commentarii in Genesin, quæ edidit, ex collectione
88 Patrum in Genesin eruit, quæ collectio asservatur in manuscripto in bibliotheca imperatoris Vindobonæ in Austria.
§ II. Commentarius S. Hippolyti in Exodum.
Sanctus Hieronymus adhuc attribuit S. Hippolyto Commentarium in Exodum quem Eusebius
forte generatim designavit, dum affirmavit, uti
paulo antea diximus, sanctum nostrum in ea etiam
commentatum fuisse quæ post sex dies consequuntur in libris Moysis Vidit hunc commentarium S. Hieronymus; atque propterea dubitare non
possumus de illius olim exsistentia. Cl. quidem
le Moynius in dubium revocare hoc videtur,
dum absque fundamento obtendit sanctum Hieronymum non nisi ex male intellectis Eusebii verbis
commentarium in Exodum astruxisse. Hic enim
(Eusebius), subjungit le Moynius, postquam designavit Hexaemeron, dicit, quod S. Hippolytus scripserit etiam in ea quæ sequuntur sex dies, ɛlç tà
μetà thy Eatμɛpov: per quæ verba, pergit le Moynius, hic notantur protoplastorum status, habitatio, tentatio, lapsus, et varia quæ Adamum, Evam,
paradisum, serpentem, arbores vitæ et scientiæ, et
alia his adjuncta spectare videntur. At vero eruditus hic auctor non satis animum attendit quod
sanctus Hieronymus non secundum Eusebium loquatur, sed evolutis ipsis, quos nominat, libris:
quibus, inquit hos reperi, in Eatμepov, et
in Exodum. Hoc per se manifestum, et nullam diſficultatem patitur. Cæterum nihil amplius de Commentario S. Hippolyti in Exodum hodie habemus.
Sæpe quidem allegatur in commentario Arabico in
Pentateuchum operum collectioni divi Hippolyti inserto Sed verisimile omnino est, quod
auctor hujus commentarii nomen S. Hippolyti, S.
gitur Balaam hoc modo: «Sancti Hippolyti et episcopi et martyris ex Benedictionibus Balaam." ›
Videtur hoc error esse librariorum, atque legendum
esse Abraam, conformiter textui Græco: 'Ex twy
εὐλογίων τοῦ ᾿Αβραάμ. Tom. 11 Opp. Hippolyt.
pag. 45.
Hippolyt. Opp. tom. II, pag. 22, 23, 26.
Hieronym. in Catalog., cap. 61.
Euseb., H. E. lib. vi, cap. 22.
Le Moyne, Varia sacra, tom. II, pag. 990.
Hieronym. loc. cit.
Auctor hujus commentarii Arabs sub nomine sancti Hippolyti allegat quadraginta loca, eunque ordinario Expositorem Targhumistam vocat.
Vid. Opp. S. Hippolyt, apud Fabric. tom. II, pag.
37 et seq.
Fabric., I. c.
col. 319–320page 25 of 37
PG 10:319εἰς τοὺς Ψαλμούς. περὶ Σαύλ καὶ Πύθωνος,Basilii, Epiphanii et aliorum Patrum, quos bic ultimæ syllabæ sint vocis TAAMOYC, atque proint
citat, ideo duntaxat mutuatus fuerit, ut operi suo
aliquam dignitatem, quam in se non habebat, conciliaret.
Nec desunt argumenta pro ascribendo sancto
Hippolyto aliquod opusculum seu commentarium
in quædam primi Regum libri loca, in quibus sermo habetur de Helcana patre et anna Matre Samuelis Theodoretus suis in Dialogis quædam
hujus scripti loca nobis conservavit quæ a Fabricio in editione operum nostri Sancti referuntur
§ III. Commentarius S. Hippolyti in Suulem el
Pythonissam.
Idem S. Hippolytus composuit aliud etiam opusculum in alia hujus S. Scripturæ libri loca, quæ
respiciunt Saulem et Pythonissam. Observatum est
autem a viris doctis Hippolytum raro susce⚫
pisse integrum librum Scripturæ interpretandum,
sed selectum argumentum, quemadmodum ex jam
supra dictis, atque adhuc dicendis, invicte confirmatur. Commentarius de Saule ac Pythonissa notatur ab Hieronymo inter alia sancti nostri
doctoris opera.
de originarius titulus fuerit εἰς τοὺς Ψαλμούς. Εx loquendi modo D. Ilieronymi verisimile videtur,
quod ille intellexerit commentarium in integrum
Psalterium; ait enim: Hippolytus... scripsit nonnullos in Scripturas commentarios, e quibus hos reperi: in Hexaemeron. de Psalmis Quapropter Scaliger et le Moynius nullatenus dubitant,
quin S. Hippolytus noster in enarrandis Psalmis
operam suam collocarit. Addit præterea le Moynius id certo certius colligi posse ex Catena in
Psalmos, quæ codice Ms. asservatur in bibliotheca
Medicea Florentiæ. Theodoretus bina fragmenta
exinde etiam exhibet primum ex Commentariis in psalmum 11, secundum ex Commentariis
in psalmum xxIII, seu xxiv. Teste Alberto Fabricio etiam Hippolyti expositio psalmi 1x habetur inter mss. bibliothecæ Bodleianæ. Operis
hujus hypothesin sive præfationem mss. se habere
testatus est Thomas Galcus. Habuit et Alexander
Morus, qui laudat notis ad Novum Fœdus, ad Hebræos x, 5. Stephanus le Moyne et Alexander Morus hoc Hippolyti argumentum enarrationi in Psalmos præmissum primi produxerunt, sed minus integrum, minusque emendatum Fabricius autem et Gallandius e mss, cl. viri Thomæ Galei emendatius dederunt Judice perdocto Ceillierio
Demonstratio contra Judæos a Turriano Latine et abs Fabricio Græce edita, consectarium
esse videtur Commentarii S. Hippolyti in Psalmos;
nam proprie loquendo illa demonstratio non est,
nisi paraphrasis psalmi sexagesimi octavi. Neque
hic aliquod observatur judicium operis cujusdam
data opera confecti. Sed ex occasione, qua auctor
veritatem religionis Christianæ adversus Judæos
probat, ad verba hujus psalmi Judæis exponenda
naturaliter trahebatur; atque propterea juxta
omnem verisimilitudinem quidam copistæ huic fragmento ascripserunt titulum De demonstratione adversus Judæos. Quidam nihilominus viri docti persuasionem habentes, pergit Ceillierius, quod S.
Hippolytus tractatum integrum adversus Judæos
elaborarit, eumdem designatum credebant in tabula operum lapidea hisce quatuor Græcis litteris
1OYC, quas ultimas esse vocabuli 'loudalous existiConveniunt etiam viri docti, quod præfatus Hippolyti commentarius in tabula Græca per vocabulum hoc ITAC TPIMYOON designetur, ex quo componere volunt EFTACTPIMYOON, quod nomen Septuaginta Interpretes Pythonissæ in Endor indiderunt, quæ a Saule interrogata, artibus et præstigiis suis, Samuelis umbram excitavit. Extra
omnem dubitationis aleam positum nobis videtur,
tractatum S. Hippolyti spectasse potius hanc Pythonissam, quam illam, de qua Actorum cap. xvi
mentio habetur; licet Scaliger putarit hanc intelligendam esse.
§ IV. Commentarius in Psalmos.
S. Hieronymus, catalogum operum S. Hippolyti
prosequens, recenset etiam Commentarium in Psalmos Asserit cl. le Moynius Eusebium quoque
hunc commentarium S. Hippolyto ascripsisse. Sed
de hoc sive Eusebiano textu, sive in illius versione
nulla vola habetur Id vero extra controversiam, quod in tabula Græca hæ syllabæ AAMOTE,
Tillemont, Mémoires, tom III, pag. 108.
Fabric., tom. 1 Opp. Hippol., p. 267.
Scaliger., Observat. in Canonem Paschalem,
apud Fabric., tom. 1 Opp. Hippol., pag. 81; Maurini,
Hist. littéraire de la France, tom. I. pag. 374.
Hieronym. in Catalog., cap. 61, qui referi Hippolytum scripsisse περὶ Σαύλ καὶ Πύθωνος,
de Saule et Pythonissa.
Hieronym., 1. c.
Eusebius, notante cl. Ceillierio Hist. génér.
des auteurs, tom. II, pag. 322, not. e. exiguam
operum S. Hippolyti partem recenset, addendo tamien notanter hæc verba: Sed et alia plurima apud
alios asservata licet reperire. Euseb., H. E. lib.
v, cap. 22.
Hieronym. in Catalog., cap. 61.
Le Moyne, Var. sac., tom. II, pag. 992.
Theodoret. dialog. 1 et 2, pag. 89; Hippolyt. tom. 1 Opp. apud Fabric, pag. 268. Fabricius etiam, pag. 269, allegat ex Theodoreto commentarium in psalmum cxvit, juxta nos, et cxIx,
juxta llebræos; sed ut censent Maurini nostri Hist.
littér, de la France, tom. I, pag. 374, not. 1, ex
male intellectis hujus Patris verbis, quæ non hunc
Psalmum, sed Canticum canticorum innuunt. Vid.
Henric. Vales., not. c. in Euseb. H. E. lib. vi, cap.
22, pag. 249.
Alb. Fabric., Biblioth. Græc., tom. cit.,
pag. 209.
Le Moyne, Var. sac., tom. II, pag. 977.
Fabric., tom. I Opp. Hippolyt., pag. 267;
Galland., Biblioth. PP. tom. II, pag. 486.
Remi Ceillier, tom. 11 Hist. génér. des auteurs, pag. 322.
Fabric., Opp. S. Hippolyt. tom. II, pag. 2
el seq.
col. 321–322page 26 of 37
PG 10:321Απόδειξις πρὸς τοὺς Ἰουδαίους, κατὰ τοὺς Ἰουδαί μετανοίας, τñ Εἰς τὴν ᾠδὴν τὴν μεγάλην, 88.DE VITA ET SCRIPTIS S. H.PPOLYTI.
j✦ant, ut adeo inde laudata in tabula legendum sit sius locum satis considerabilem ex eo nobis conΑπόδειξις πρὸς τοὺς Ἰουδαίους, seu κατὰ τοὺς Ἰουδαίoç, Demonstratio adversus Judæos. Verum hæc
conjectura omni fundamento destituitur. Atque satius propterea est ingenue fateri ignorantiam quoad
relationem quatuor harum litterarum, quam in re
adeo obscura divinari velle., Hactenus cl. Remigios Ceillierius.
§ V. Commen.arius in VII Psalmos pœnitentiales
non est S. Hippolyti.
Præter hunc Commentarium in omnes Psalmos,
doctissimus Josephus Scaliger eidem sancto nostro
Hippolyto sigillatim ascribit insuper Commentarium
in septem Psalmos pœnitentiales Verum quoniam doctissimus vir duntaxat nititur interpretationi longius accersitæ duarum syllabarum vocabulorum IOYC et NIAC in tabula Græca, illius opinione stare non possumus. Cum et ipse
Scaliger bene agnoverit lectionem suam μετανοίας,
pœnitentiæ, admodum coactam esse, nullo modo
autem vulgarem; hinc etiam insimulat sculptorem,
et de commisso errore arguit, quando posuit NIAC
pro NOIAC. Accedit quod nulla omnino adsit verisimilitudo, quemadmodum sapienter animadvertit
cl. le Moynius quod, cum tabula Græca satis
perspicue linea tertia in Psalmos designet, linea
prima aliud opus in Psalmos eadem tabula indicet.
Nam postea additur (verba sunt cl. le Moynii),
quod S. Hippolytus scripserit in Psalmos; quod
satis innuit, 10YC NIAC non esse reliquias vocum
falµsùç µetavolaç. Secus bis, in brevi laterculo,
observaretur Hippolytum scripsisse in Psalmos;
primo in Psalmos pœnitentiales, deinde in omnes
Psalmos; quod a nullo veterum, qui de Hippolyto
mentionem fecerunt, fuit unquam observatum. Sed
quod omnino evertit conjecturam Scaligeri, est,
quod tempore S. Hippolyti nulla adhuc erat mentio
Psalmorum poenitentialium Adeo ut non potuerit peculiarem parare commentarium in Psalmos istos peculiares, qui hodie poenitentiales vocantur, et apud veteres nulla prorsus falµŵv τñ
pɛzavolaç memoria. Hæc cl. le Moyne.
servavit quem Græce ac Latine Fabricius et
Gallandius inter S. Hippolyti opera referunt
Iloc fragmento S. Pater librum Sapientiæ a Salomone perscriptum agnoscit, quemadmodum Proverbia, Ecclesiasten et Cantica canticorum. Ait
etiam Salomonem, dicendo Canticum canticorum,
significare voluisse se id, quod continebatur ter
mille odis seu canticis, hoc uno comprehendisse.
Hac quoque occasione dum S. Hippolytus explicare
aggreditur, quod Scriptura refert de selectu scriptorum omnium Salomonis ab amicis Ezechiæ regis
facto, testatur illos sapientes viros ea duntaxat e
scriptis Salomonis selegisse, quæ ad ædificationem
Ecclesiæ servirent. Libros vero Salomonis Parabolarum et Canticorum, in quibus scripserat de lantarum et omnis generis animalium natura terrestrium, volatilium, natatilium, et de morbis sanandis,
Ezechias abolevit, seu penitus suppressit, quod populus crudus et parum instructus exinde petere
posset medelas morborum, eorumque sanationem
a Deo petere negligeret. Eadem referunt Suidas in
'Etextas, Syncellus et alii verisimiliter ex sancto
nostro Hippolyto deprompta.
§ VI. Commentarius S. Hippolyti in Cantica.
Eusebius et Hieronymus inter opera S. Hippolyti
adbuc recensent Commentarium in Cantica
canticorum, quem Theodoretus etiam allegat
in dialogo qui Eranistes inscribitur. Hic commentarius sæculo vi adhucdum habebatur; siquidem
Anastasius Sinaita illum legerat. Idem AnastaScalig., lib. VII De emendat. tempor., et apuil
Fabric. inter Hippolyt. opp. tom. 1, pag. 79 et 80.
Le Moyne, Var. sacr., tom. II, pag. 970.
Possidius in Vita S. Augustini, cap. 31,
mentionem facit Psalmorum pœnitentialium, et fortasse hoc primum et antiquissimum eorumdem vestigium est, quod sane ultra sæculum ♥ non ascendit.
Eię zò ǎopa. Euseb., H. E. lib. vi, cap. 22;
S. Hieron. in Catalog. p. 61.
Theodoret. dialog. 2, hunc librum Hippolyti
& VII. Commentarii S. Hippolyti in Proverbia, Ecclesiusien.
Divus Hieronymus asseverat quoque se vidisse
Commentarium sancti nostri in Proverbia Salomonis Idem confirmat etiam Suidas Albertus Fabricius ex Catena Græcorum Patrum quinque
loca Latina hujus Commentarii editioni Operum D.
hippolyti inseruit, quemadmodum et cl. Gallandius In his exponitur titulus libri Proverbiorum, et undecimus seu duodecimus versus capitis 1.
Præterea notatu adhuc dignius fragmentum bujus
Commentarii idem cl. editor Albertus Fabricius subjecit, quod Græce descripsit e codice Taurinensi 82,-
excerpta varia veterum scriptorum complectente
V. C. Matthæus Pfaffius. In hoc sanctus Hippolytus capitis x Proverbiorum hæc verba versus 1:
Sapientia ædificavit sibi domum, egregie illustrat.
Meminit Hieronymus et ex eo Honorius Commentarii in Ecclesiasten, cujus fragmenta in bibliotheca
Bodleiana dicuntur exsistere in Ecclesiastæ 11, 24,
quemadmodum et illud Proverbiorum 1x: Sapientia ædificavit sibi domum. Fertur etiam quod
in bibliotheca Vindobonensi augustissimi impera-.
toris asservetur msc. complectens S. Hippolyti
commentarios in libros Salomonis.
ila citat: Εἰς τὴν ᾠδὴν τὴν μεγάλην, pag. 88.
Anastas. Sinaita, quæst. 41, pag. 534.
Idem ibid.
Fabric., tom. I Opp. pag. 270; Galland.,
Biblioth. PP. tom. II, pag. 489.
Hieronym. in Catalog., cap. 61.
Suidas 1, pag. 144.
Fabr., tom. 1 Opp. Hippol., pag. 282; Galland. 1. c. pag. 488.
Canis., B. T. 1, pag. 9.
col. 323–324page 27 of 37
PG 10:323ρισθέντος μαλακισθέντος) Εἰς μέρη τοῦ Ἰεζεκιήλ, Εἰς πολλά τε τῶν προφητῶν, μάλιστα Ίεζε κιὴλ, καὶ Δανιὴλ τῶν μεγάλων, «VIII. Commentarii in Isaiam et Ezechielem.
In Isaiam scripsisse Hippolytus martyr traditur
ab Hieronymo et Nicephoro ut Græcum
Hieronymi interpretem et recentiores, qui ejus ca.
talogum exscribunt, Latinos, Honorium, Freculfum, aliosque juniores omittam. Ex hoc in Isaiam
sive in selecta Isaiæ loca commentario deprompta
esse puto, inquit cl. Fabricius quæ de gradibus in horologio Hiskiæ sive Ezechiæ ex llippolyto refert Michael Glycas pag. 194 Annalium. In
codice mss. Græco 195 bibliothecæ Coislinianæ
(quæ olim Seguieriana), teste clariss. Montfauconio,
p. 245, exstat Hippolyti, qui ibi, ut solemne est
Græcis scriptoribus, episcopus Romæ appellatur,
fragmentum de Ezechia, quod incipit: "Et paxaρισθέντος (mendose excusum pro μαλακισθέντος)
toū 'EÇ≤yiov, ægrotante Ezechia, atque Contra fatum. Albertus Fabricius tomo Il Operum S. Hippolyti hoc Græce ac Latine inseruit pag. 81, et Gal·
landius tomo Il Bibliothecæ PP., pag. 489. Idem
prorsus est cum eo, quod a Glyca refertur. Agitur
autem hoc in commentario de miraculosa Ezechiæ
regis sanatione, et de retrogradatione solis in horologio Achaz relata abs Isaia capite xxxvIII, v. 5. Vocat Isaiam prophetam angelum, docet quod non solum sol, sed luna etiam retrocesserit, in signum
proximæ regis sanationis; atque quod dies ista
fuerit horarum 32. Subjungit adhuc, quod Marodachus Chaldæus Babyloniorum rex, qui astrologicam artem optime callebat astrorumque cursum
accurate dimetiebatur, hoc prodigio primum perculsus, causa postmodum cognita, epistolam et dona
ad Ezechiam miserit. Sancti Hippolyti ex sermone
in exordium Isaiæ quædam Theodoretus etiam allegat Scripsisse Hippolytus in Jeremiam a nemine veterum, quod sciam, traditur. Nam quæ ejus
referuntur in Catena Patrum Græcorum ad Jeremiæ
cap. xvi, 11, petita sunt ex libro De Antichristo,
cap. 55.
polyti De dimensione templi Sulomonis commentorium eumdem hucusque in publicam lucem
emittere neglexerint. Sigillatius Hippolytus in exponendo Daniele laboravit. S. Hieronymus
ejus Commentarium in Danielem generatim notat.
Photius qui eumdem commentarium legerat, singula ejus capita expendit atque dicit Etsi
interpretationem Danielis S. Hippolytus ad verbum
non explicet, sententiam tamen, ut ita dicam, non
prætercurrit. Multa porro, pergit Photius, veteri
more, non ļut postea fuere accuratius excussa, persequitur. Quanquam eorum posci rationem æquum non
est. Neque enim ſas ab iis, qui ſundamenta rei alicujus consideranda posuerint, rationem repetere eorum, quæ præteriere, sed favere potius conatui ipsi,
quantulumcunque in rerum contemplandarum comprehensione processerint. Vitio tamen eidem vertendum
putat, quod finem mundi determinare ausus fuerit
hoc in tractatu. Persequitur enim Photius: Antichristi vero adventum, cui etiam aspectabilis hujus.
mundi consummatio jungitur, cum ne discipulis quidem rogantibus, manifestaverit Salvator, ab Hippolyto deinde ad quingentos a Christo annos adduci ac
circumscribi, quasi a prima mundi constitutione sex
millibus annorum tum exactis, ejus dissolutio instaret, hoc calidioris quidem, quam decebat, animi est,
utque asseveratio hæc humanam ignorantiam potius
quam cœlestem inspirationem arguit.
В
Eusebius loquitur de Commentarto S. Hippolyti in
Ezechielis quædam capita. Georgius Syncellus
refert eamdem rem, sed dissimili aliquantulum ratione. Dicit enim Hippolytum commentatum fuisse
in multa prophetarum loca, sed sigillatim in Ezechielem ac Danielem Mirum quod in Catena
Græcorum Patrum in Ezechielem, ex qua excerpta
dedit Villalpandus, nulla Hippolyti occurrat mentio.
Sed magis adbuc mirandum, quod viri eruditi, qui
exstare dicunt in bibliotheca Bodleiana sancti HipHieronym, in Catalog. cap. 61.
Nicephor., H. E. lib. iv, c. 31.
Fabric., tom. 1 Opp. Hippol., pag. 271.
Isa. xxxvIII.
Theodoretus, dial. 4, pag. 36, in aτperty.
Εἰς μέρη τοῦ Ἰεζεκιήλ, in capita quædamn
Ezechielis. Euseb., H. E. lib. vi, cap. 26. Sic et
Nicephorus H. E. lib. v, cap. 31.
Εἰς πολλά τε τῶν προφητῶν, μάλιστα Ίεζεκιὴλ, καὶ Δανιὴλ τῶν μεγάλων, «in multa prophe
tarum majorum, Ezechielis maxime et Danielis. ›
Syncel)., pag. 358 Chronograph
Idem Photius testatur alibi, quod commentarii
Theodoreti in Danielem licet multis antecellant quidem llippolyti expositionem, et in pluribus disconveniant, in quibusdam tamen conspirent Sanctus Hieronymus in Danielem scriben³, refert sensa
S. Hippolyti de septuaginta hebdomadibus Daniel's,
sed ea reprobat, utpote cum chronologia et historia Persarum ac Macedoniorum irreconciliabilia.
En illius verba Hippolytus de septuaginta eisdem hebdomadibus opinatus est ita. Septem hebdomades ante reditum populi supputat, et sexaginta
duas post reditum, usque ad nativitatem Christi:
quorum tempora omnino non congruunt, siquidem regni Persarum ducenti et triginta supputantur anni,
et Macedonum trecenti, et post illos usque ad nativi,
tatem Domini anni triginta; hoc est, ab initio Cyri
regis Persarum usque ad adventum Salvatoris anni
quingenti sexaginta. Novissimam quoque hebdomadem ponit in consummatione mundi, quam dividit in
Eliæ tempora el Antichristi, ut tribus et semis annis
uliimæ hebdomadis Dei notitia confirmetur, de qua diFabric. Opp. S. Hippolyt. tom. I, pag. 271;
et Bibl. Græc. tom. V, pag. 210.
Hieronym., Catalog. cap. 61.
Phot., cod. cci.
Lecia est Theodoreti episcopi Cyri expositio Danielis. Longe doctus hic vir non Hippolyto
modo, verum et aliis multis antecellit propheticorum verborum elocutione et explanatione... igitur
in aliquibus quidem ille in hac divini Danielis expositione cum Hippolyto martyre convenit, sed
plura, in quibus dissentit. Photius, cod. cau.
Hieronym. in cap. 1x Danielis.
!
col. 325–326page 28 of 37
PG 10:325προσεφώνησεν. ἐξήγησιςctum est (Dan. 1x, 27): Confirmabit pactum mul- cujusdam auctoris, qui de tempore captivitatis Batis hebdomade una; et tribus aliis annis sub Antichristo deficial hostia et sacrificium; adveniente autem
Christo et iniquum spiritu oris sui interficiente, usque
ad consummationem et finem perseveret desolatio. Et
revera videtur S. flippolytus coarctare tempus, quod
a primo anno Cyri, et a reditu ex captivitate usque
ad Nativitatem dilapsum est, et finem prophetiæ
a residua prædictione nimis sejungere. Exorditur
enim supputationem suam septuaginta hebdomadum a quinquagesimo anno ante finem captivitatis; el ex iis computat sexaginta duas post reditum
Judæorum in patriam suam, usque ad nativitatem
Jesu Christi, atque absolutionem seu expletionem
rejicit immediate ante mundi consummationem.
Ecumenius proœmio in Apocalypsin laudat etiam
expositionem Hippolyti in Danielem In Catena
Patrum Græcorum in Psalmos et cantica sacræ
Scripturæ reperitur fragmentum S. Hippolyti
in canticum trium puerorum Hebræorum in camino
iguis, quod canticum constituit partem capitis xxx
Danielis. De eodem capite refert Eustratius, presbyter Constantinopolitanus sæculi vi, breve fragmentum in alium locum ejusdem cantici trium
puerorum, simulque testatur, quod illud ex oratione secunda, seu tractatu S. Hippolyti in Danielem deprompserit. Post Fabricium Gallandius
quoque aliud fragmentum nostri sancti in eundem
prophetam ex Anastasio Sinaita adducit. Verum cum idem locus S. Hippolyti iisdem verbis in
tractatu suo in Antichristum numeris 26 et 43 legatur, merito hinc ambigitur, ex quonam horum
operum Anastasius Sinaita illum deprompserit.
bylonicæ promisit scribere atque simul in prophetam Danielem commentari. Atque hæc omnia optime
congruunt Hippolyto. Sapientissimus etiam Tillemontius judicat hoc fragmentum satis conforme
esse censuræ, quam Photius de commentario nostri sancti in Danielem nobis reliquit. Dupinius
vero econtrario censet neque hoc fragmentum, neque expositionem brevem historiæ de Susanna convenire ætati et characteri dīvi Hippolyti Verum quicunque laborem in se vult suscipere comparandi hoc ultimum fragmentum cum alio paulo
longiori super Isaacum et Rebeccam a D. Hieronymo relato, certe omnimodam et ingenii et styli
deprehendet conformitatem.
Doctissimus Joannes Mabillonius in Itinere Italico, pag. 94, refert in bibliotheca Chigiana Romæ
exstare Græcum codicem insignem, ab annis minimum octingentis scriptum, continentem quatuor
prophetas majores, item breven, commentarium in
somnium Nabuchodonosoris, a S. Hippolyto martyre
et episcopo Romæ compositum, qui ideo vocatur
Romæ episcopus, eo quod Romæ episcopus gentium
ordinatus, et postea Portuensi Ecclesiæ præfectus
fuerit. In hac explicatione plura occurrunt, quæ de
eadem visione in tractatu S. Hippolyti De Antichristo habentur, ex quo excerpta esse videntur:
quædam tamen specialia occurrunt, quæ in citato
tractatu non leguntur. Interpretatio hæc ex Chigiano
codice Romæ anno 1772, et deinde Gottingæ anno
1774, edita fuit Græce ac Latine cum Daniele secundum Septuaginta. Georgius Syncellus allegat insuper locum quemdam S. Hippolyti in eumdem
prophetam Danielem, verum indeterminate tantum
Paulo superius de exiguo tractatu S. Hippolyti
in historiam Susannæ, qui forte pars fuerit magni
operis seu Commentarii in Danielem, disseruimus.
Hie solummodo addimus testari Hebed Jesu num.
16 Catalogi apud Chaldæos quoque ferri Hippolyti expositionem in Danielem minorem et Susannam. Post exiguum hunc commentarium in Bibliotheca Patrum sequitur fragmentum Latinum
alterius cujusdam Hippolyti Operis, cujus titulus
est: Sanctissimi Romæ episcopi. Fabricius et Galandius Græce ac Latine hoc fragmentum ediderunt Est autem hoc exordium seu præludium
Ecumen. in Biblioth. Coislin. a cl. Montfauconio edita pag. 278.
Tom. III edit. Corderianæ, pag. 951, ad v.
87, et apud Fabric. tom. 1 Opp. S. Hippol., pag.
280, et apud Galland., tom. Il Bibl. PP., pag. 490.
Eustrat., cap. 19 advers. Psychopannychitas. Ex Leone Allatio de utriusque Ecclesiæ Occidentalis atque Orientalis perpetua in dogmate de
Purgatorio consensione, pag. 492. Fabric., tom. II
Opp. Hippol., pag. 32.
Fabric. Opp. S. Hippol. tom. I, pag. 272;
Gallasid. 1. c. pag. 490.
Anastas. Sinait., quæst. 48, pag. 327.
Fabric. Biblioth. Græc., vol. V, pag. 206.
Biblioth. Patr. Lugdun., tom. XXVII.
Fabr. tom. 1 Opp. Hippolyt., pag. 278;
Galland. 1. c., pag. 446.
S. Hieronymus adhuc commentarium in Zachariam S. Hippolyto ascribit sed nihil ex eo
nobis conservavit. Scribens autem doctor maximus in Zachariam, eaque occasione de hoc commentario atque aliis Origenis et Didymi loquens,
observat hos omnes plus operæ impendisse sensui
allegorico eruendo, quam litterali ac historico
Hæc fuerunt opera D. Hippolyti pro illustrando Veteri Testamento adornata.
Tillemont, Mémoires, tom. III,
pag. 108.
Dupin., Biblioth. auctor., tom. 1, pag. 177
edit. Latin. Colon.
Hieronym., Epist. critic., pag. 569 edit. Benedictin. Paris.
Georg. Syncell., pag. 218, et apud Fabric.
Opp. Hippolyt., tom. I, pag. 272.
Hieronym. in Catalog., cap. 61.
Scripsit in hunc prophetam (Zachariam)
Origenes duo volumina usque ad tertiam partem libri a principio. Hippolytus quoque edidit commentarios, et Didymus quinque explanationum libros,
me rogante, dictavit, quos cum aliis tribus in Osee
et mihi προσεφώνησεν. Sed tota illorum ἐξήγησις
allegorica fuit, et historiæ vix pauca tetigerunt. ›
Hieronym., Præfat. in suos ad Zachar. Comment.
et in Catalog., cap. 61
col. 327–328page 29 of 37
PG 10:327Εὐαγγελίου καὶ ᾿Αποκαλύψεως. ᾠδαὶ εἰς πάσας τας Γραφάς. εἰς ἀπάσας τας Γραφάς, εἰς Δανιὴλ καὶ§ IX. Commentarii S. Hippolyti in N. T., sc.
S. Matthæum, Lucam, etc.
Quantum ad scripta ejus in Novum Testamentum, Eusebius ne unum quidem memorat; sanctus
vero Hieronymus de solo illius in Apocalypsin Commentario mentionem facit, dum in tractatu De viris
illustribus opera S. Hippolyti recenset Sed
verisimile est, quod S. Hieronymus illo tempore
ca S. Hippolyti scripta in S. Matthæum nonduin
viderit, de quibus in opere posteriori mentionem fecit. Theodoretus citat etiam tractatus seu
sermones S. Hippolyti De distributione talentorum
et De duobus latronibus Hinc verisimile putant
viri docti sanctum nostrum in quasdam saltem
partes Evangelii S. Matthæi, atque sine dubio in
quædam loca Evangelii S. Lucæ, in quo historia
de duobus latronibus uberius enarratur, commentarios exarasse. Quanquam autem hic terminus,
Móyouç, posset denotare apud Theodoretum homilias,
nihilominus tamen D. Hieronymus inter commentarios in S. Scripturam recenset aliquem horum
26ywv seu sermonum a Theodoreto citatorum
In Catena Patrum Græcorum super Lucam reperitur
etiam aliquis S. Hippolyti locus
X. Commentarii S. Hippolyti in Joannis Evangelium et Apocalypsin.
reseos consultum iri existimaverunt, quam negando
auctoritatem, et Evangelii, et Apocalypseos, et
Epistolarum D. Joannis. Quod tanta cum inverecundia fecerunt isti hæretici, et tanto cum divinitatis Adyov odio, ut quamplurimi inter orthodoxos
exstiterint, qui vindicias læsæ divinitatis Christi
alacriter paraverint, et Evangelium, Epistolas,
Apocalypsin Joanni evangelistæ asseruerint, inter
quos eminuerunt S. Justinus martyr, S. Irenæus,
Theophilus Antiochenus, Clemens Alexandrinus,
S. Melito Sardensis, et S. Hippolytus. Hæc cl. le
Moynius qui deinde concludit, quod ideo dicatur hic (sc. Hippolytus) scripsisse in Evangelium
et Apocalypsin, ut ista opera esse ejusdem auctoris
persuaderet et confirmaret. Verum quicunque prætendere vellet, ut sapienter observat Basnagius
hoc ex motivo sanctum Hippolytum nostrum
operam impendisse ad scribendum super hunc librum, is revera divinaretur. Scaliger nihilominus
videtur hujus sententiæ fuisse dum scribit opus sancti Hippolyti in Apocalypsin nihil
aliud fuisse quam apologiam pro illius auctoritate
defendenda contra Alogos. Hebed Jesu sane
testatur, quemadmodum Basnagius et Fabricius referunt, quod Chaldæi ostendant Apulogiam
S. Hippolyti pro Apocalypsi et Evangelio sancti Joannis. Sed quæ, amabo! fides habenda testimonio
rabbini? in bibliotheca Bodleiana inter libros
Huntingtonianos exstat Arabice exploratio Apocalypseos ex Severo, Hippolyto et aliis, quam Latine
versam præstantissimo viro Joanni Gagnierio fortasse debebunt eruditi, scribit cl. Fabricius
Sed quantum ego scio, lucem publicam nondum
vidit. Cæterum per commentarios in Apocalypsin,
Sixto Senensi etiam memoratos, Rivetus intelligit librum de Antichristo. Fabricius imprimi curavit fragmentum haud exiguum, in quo sanctus
Hippolytus exponit hæc Proverbiorum cap. 18
verba Sapientia ædificavit sibi domum; sibique
persuasit, in Joannis Evangelistæ locum quemdam
hæc ab Hippolyto potius scripta esse, quam in
Proverbiorum loca, licet et in hæc etiam commentatus fuerit In tabula operum S. Hippolyti
legitur insuper Hippolytum nostrum Odas et Carmina scripsisse in omnes S. Scripturæ libros
pag. 33.
In tabula Græca sæpe jam laudata cum Cyclo
paschali effossa perspicue notatur, quod S. Hippolytus scripserit in Evangelium secundum S. Joannem et in Apocalypsin: 'Yep tou xatà 'Iwávvry
Εὐαγγελίου καὶ ᾿Αποκαλύψεως. Idipsum confirmat
S. Hieronymus quantum ad Apocalypsin Notum est omnibus, qualis quantaque de istis libris
agitata fuerit controversia exeunte sæculo secundo
et ineunte tertio, non tantum propter Cerinthum,
sed cum Artemon et sibi similes divinitatem Jesu
Christi negarent, et arma quibus orthodoxi illam
asserebant, illis eripere conarentur, primo Evangelium Joannis et illius Apocalypsin profani invaserunt, et cum variis locis ex Evangelio et Apocalypsi petitis ad Aóyou divinitatem confirmandam non
possent respondere, et verba evangelistæ et apostoli ita stringere animadverterent, ut nulla arte
nullisque interpretationibus pravis vis illorum posset declinari; non aliter sibi, et pravitati suæ hæHieronym. in Catalog., cap. 61.
Legisse me fateor ante annos plurimos in
Matthæum... Hippolyti martyris opuscula... e quibus et.amsi pauca carperem, dignum aliquid memoria scriberetur. › Hieronym., Præfat. in
Mauh.
Theodor., dialog. 2, pag. 2 et 79, et dialog.
3, pag. 156. Vide Fabr. tom. 1 Opp. Hippol., pag.
281, et Galland. tom. Il Biblioth. PP., pag. 498.
Hist. littér. de la France, tom. I, pag. 379.
Hippolytus.... scripsit nonnullos in Seripturas commentarios, e quibus hos reperi: in Hexaemeron... in Isaiam, xxxi.» Hieronym., De vir.
illustr., cap. 61. Et Theodoretus in dialog. 1,.pag.
36, ait: Sancti Hippolyti ex sermone in exordium
Isaiæ. ›
Catena Patr. Corderianæ ad Lucæ u, 15,
Hieronyın. in Catalog., cap. 61.
Le Moyne, Var. suc., pag. 1010 et seq.,
tom. II.
Canis., Lect. antiq., tom. I, pag. 7.
Scaliger., ibid., pag. 14, et apud Fabric. tom.
I, pag. 82.
Hebed Jesu in Catalog librorum Chaldæor.
Basnage apud Canis. Lect. antiq., tom. I,
pag. 14.
Fabric., Hippol. Opp. tom. I, pag. 280.
Idem ibid.
Rivet., Critic. S. lib. 11, 11.
Fabric., tom. 1 Opp. Hippolyt., pag. 282.
ᾠδαὶ εἰς πάσας τας Γραφάς. Ita Scaliger legit.
Edmund. Bernardus omittit vocabulum "Qdal, et
legit εἰς ἀπάσας τας Γραφάς, vel εἰς Δανιὴλ καὶ
!
col. 329–330page 30 of 37
PG 10:329τότες τὰς Γραφάς. ᾠδάς όσα εἰς πάσας τὰς αἱρέσεις, ο Περί Θ' καὶ σαρκὸς Περί Θεοῦ καὶ ἀναστάσεως σαρκός, πρὸς Μαρκίωνα, Βιωφελέστατον σύνταγμαARTICULUS II.
DE ALES FRAGMENTIS ET OPERIBUS DEPERDITIS
§ L Alia duo opuscula S. Hippolyti de Pascha.
Præter Cyclum paschalem, de quo paulo superius
disseruimus, Eusebius et S. Hieronymus alia
etiam duo opuscula sancto Hippolyto de eadem
materia ascribunt. Quemadmodum hi scriptores illa
ab invicem palam distinguunt, ita et nos post eos
distinguere debemus. In primo horum operum sanctus
Hippolytus adornat chronologiam, quam ad primum
usque imperii Alexandri Severi annum deducit, id
est usque ad annum 222 æræ Christianæ. Juxta
Eusebium constituit in eo describere temporum
seriem, habito tamen semper respectu ad Pascha
pro inveniendo nimirum determinato tempore,
quo illud celebrandum esset. Atque propterea in
endem opere proposuit cyclum sexdecim annorum.
Hæc forte Chronologia illud scriptum est, quod in
tabula Græca his terminis notatur: 'Amóti
jónn voỹ Пáoya, Demonstratio temporum Pascha.
Sapientissimus Tillemontius hanc Chronoloiem ab alio scripto de eadem materia distinguens,
cui et indidit nomen Chronici, inquit quod sanctus
Hippolytus designet hoc in opere Paschata juxta
regulas cycli sui; subdit quoque quod sanctus
noster posuerit ad finem tabulam dierum, quibus
credebat imposterum agendum esse Pascha, per.
durante definito annorum numero. Hoc ipsum
forte S. Hieronymus sequentibus indigitare
voluit verbis: Rationem Paschæ temporumque canomes scripsit (sc. Ilippolytus); hoc itaque opus integrum verosimiliter complectebatur opus de Pascha.
Postquam Eusebius et sanctus Hieronymus de
labore S. Hippolyti in adornando calculo temporum relate ad Pascha locuti fuere, atque plurium
aliorum operum sancti nostri titulos retulerunt,
observant adhuc aliud ejusdem scriptum de Pascha; an vero hoc idem sit cum Chronico, quod
Tillemontius a Chronologia distinguit? vel potius
tractatus aliquis moralis de Paschate historia
nihil nobis peculiare de boc subministrante, determinari nequit. Hoc solummodo scimus, quod conτότες τὰς Γραφάς. Thomas Galeus vero ᾠδάς am
plectitur, intelligitque et ipse cum Scaligero odas
et carmina in omnes S. Scripture libros, qualia
malta nunc exstant Græce præcipue in Evangelia,
et Epistolas, et Psalmos. Le Moyuius putat legenόσα esse εἰς πάσας τὰς αἱρέσεις, ο contra omnes
bareses. Sed, judice Caveo, ita ratione quidlibet
er quolibet nullo negotio exsculpi, et quadrata ro·
andis permutari facillime queunt.
'
Eodem tempore et Hippolytus inter plurima
ala ingenii sui monumenta, librum De Pascha
composuit, in quo temporum seriem describens et
onem quemdam paschalem per sexdecim annoa circulum exhibens, anno primo imperatoris
Alexandri computationem temporum circumscribit. Ex reliquis autem illius scriptis hæc sunt.....
de Pascha. Euseb. H. E. lib. vi, cap. 22; HieroLymus, De script. eccles., in Catalog., cap. 61.
Euseb. 1. c.
>
PATROL. GR. X.
cilium in Laterano anno 649 celebratum allegat
quemdam locum homiliæ sancti Hippolyti in Dominican Pascha
§ II. De resurrectione, S.Hippolyti tractatus.
Sanctus Hieronymus enumerationen) scriplorum S. Hippolyti instituens, eidem ascribit librum De resurrectione. Hoc opusculum in tabula
Græca notatum reperitur hoc sub titulo, unde
uberior notitia hauriri potest: Περί Θ' καὶ σαρκὸς
¿vɑotáσɛwę, De Deo et carnis resurrectione. Fabricius et Gallandius referunt fragmentum sancti
Hippolyti de hac materia, quod ex Anastasio Sinaita desumpserunt, qui illud sub hoc titulo allegavit: De resurrectione et incorruptione Hunc
tractatum De Deo et carnis resurrectione contra Berillum et Arabas compositum primo crediderat cl.
le Moynius ea admodum incerta inductus
opinione, quod sanctus noster episcopus in Arabia
episcopatum gesserit, ibique diu vixerit. Sed paulo
infra mutata sententia, censuit per tracta!um
Hippolyti Περί Θεοῦ καὶ ἀναστάσεως σαρκός, intelligendum esse illius opus πρὸς Μαρκίωνα, contra
Marcionem. Scaliger econtra opinatur per hoc
opus indigitari librum De duabus naturis Christi,
quem ab Hippolyto conscriptum fuisse auctor est
Theodoretus Verum haud satis perspicimus,
quanam cognatione opinio Scaligeri et titulus
hujus operis, de quo agimus, contineantur. Potius
verosimile nobis videtur cl. Basnagium laudatum
opus cum alio de incarnatione confudisse.
§ III. Tractatus contra omnes hæreses.
Testantur Eusebius atque Hieronymus
scripsisse S. Hippolytum tractatum contra omnes
hæreses, hoc est sine dubio, ut observant Maurini
nostri contra omnes hæreses quæ ex Orco
prodierunt a tempore S. Irenæi usque ad suam
ætatem. multis aliis antiquis auctoribus hoc
opus sub nomine S. Hippolyti citatum reperitur,
Photiique ætate adhuc quoque exstabat, qui istud
legisse comperitur. De illo enim pro more suo judicium suum tulit his verbis Lectus est Hippolyti libellus, qui Irenæi discipulus fuit. Est hoc
volumen adversus hæreses duas et triginta, faciens
initium a Dositheanis, et in Noeto ac Noetianis deTillemont, Mémoir., tom. II, pag. 105.
Hieronym., 1. c.
pag. 281.
Fabric., Opp. Hippolyt. tom. 1,
Hieronym. in Catalog., cap. 61.
Fabric., 1. c., pag. 244; Galland., 1. c. pag.
Anastas. Sinaita, in Hodego, pag. 33d.
Le Moyne, Var. sacra, tom. 11, pag. 1112.
Idem ibid., pag. 1115.
Scaliger apud Fabric. tom. I, pag. 88.
Euseb., H. E. lib. v, cap. 22.
Hieronym. in Catalog., cap. 61.
Histoire littéraire de la France, tom. I, pag.
Βιωφελέστατον σύνταγμα appellat Nicephorus
H. E. lib. iv, c. 31. Vid. Tillemont, Mémoires,
tom. III, pag. 107, et Fabric. Hippol. tom. I, pag.
223 et 225.
Phot., cod. cxxi Biblioth.
col. 331–332page 31 of 37
PG 10:331τὰς λοιπὰς αἱρέσεις Ορις Περὶ τοῦ ἀγαθοῦ καὶ πόθεν τὸ κακόνautem nullatenus est, ut statuamus Hippolytum
speciales tractatus contra Nicolaitas, Montanistas,
Valentinianos ac Caianos scripsisse; suflicit, quod
hos omnes in suo generali tractatu contra omnes
hæreses refutarit.
simens. Harum ait confutationem se suscepisse ex scilicet, de quo Irenæus 1. 1, cap. 35. Necessarium
sermonibus Irenæi, quorum compendium hoc se libro
complexum refert. Dictio perspicua et concinna, nec
abundans, licet atticismi rationes non adeo curat.
Habet et tum alia minus accurata, tum quod Paulum Epistolæ ad Hebræos auctorem esse negat.
Nullus quoque ambigendi locus est, quin Memoria
hæresum S. Hippolyti, ex qua Gelasius papa duo loca
seu fragmenta refert, idem sit opusculum cum
tractatu contra omnes hæreses. Cæterum de hoc
tractatu hodie nihil amplius exstat præter duo hæc
fragmenta. Sed in Bibliotheca Patrum occurrit
aliquod scriptum sub nomine S. Hippolyti hoc
cum titulo Homilia de Deo trino et uno, et de
mysterio incarnationis contra hæresin Noeti. Viris
doctis, qui majori acribia hoc scriptum examina- montio videtur, etiam oppositum Marcioni
runt omnino persuasum est, quod illud pro
fragmento longioris operis, et pro extrema parte
tractatus Hippolytei adversus hæreses habendum sit.
Neque obstat, inquit cl. Fabricius quod fideles
quandoque auctor alloquitur, ut in homiliis fieri
solet; nam hoc etiam in scriptis facere veteres,
et ad lectores respicere, tralatitium. Chronicon
Alexandrinum quod vulgo Paschale vocant,
citat aliquem locum ex S. Hippolyti opere contra
omnes hæreses, in quo asserit Christum postremo
vitæ suæ anno Pascha legale non celebrasse. Idem
Chronicon refert etiam alium hujus S. episcopi ac
martyris locum e primo suo libro De Paschate,
quo ostenderet Christum in pervigilio mortis suæ
agnum paschalem non comedisse. Utrumque habes
apud Fabricium et Gallandium
Verisimile sane est, quod S. Hippolytus in hac
generali refutatione hæresun, falsa Valentinianorum dogmata admirabili, prout refert Epiphanius quadam facultate refutarit. Huc etiam
referimus, quæ Theodoretus et quidam antiquus auctor (Stephanus Gobar) apud Photium allegatus de scriptis sancti Hippolyti contra
Nicolaitas et Montanistas tradiderunt. Hebed
Jesu in Catalogo librorum Chaldaicorum memorat
S. Hippolyti adversus Caium capita, hæreticum
Gelas., tom. VIII Biblioth. Patr., pag. 704;
Fabric., Opp. Hippolyt. tom. I, pag. 225.
§ IV. Hippolyti liber contra Marcionem.
Singillatim etiam adversus Marcionem S. Hippolytum scripsisse testatur Hieronymus, ex quo
non satis certum apparet, num librum De resurre·
ctione Marcioni opposuerit 'Avtippηtixò mρd;
Mapxíwva vocat Nicephorus qui librum De
resurrectione non memorat, quemadmodum nec
Syncellus, pagina 558, testatus Hippolytum p
Mapxiwva xal ràs doinàs alpéoats scripsisse. Tilleτὰς λοιπὰς αἱρέσεις
volumen fuisse, quod scripserat Hippolytus Пept Tou
ȧyaðoỹ, xal móðɛy tò xaxóv, memoratque Eusebius Theodoreto inter eos, qui & prota
xal copútata Marcionem confutarunt, Hippolytus
noster quoque celebratur.
Ορις Περὶ τοῦ ἀγαθοῦ καὶ πόθεν τὸ κακόν in laterculo notatum, in Florinum presbyterum, æqualem illorum temporum, qui Deum mali auctorem
faciebat, scriptum statuit Scaliger, refutatus propterea a cl. le Moynio qui probare conatus est
non contra Florinum, sed contra Cerdonianos,
Marcionitas, Hermogenianos, et alios, qui varia
statuebant principia, et unum auctorem boni, alterum mali admittebant, Hippolytum nostrum exarasse hunc librum. Florinus enim unicum admittebat Deum, et principium; sed illi bonum et malum
tribuere non reformidabat Alii vero hæretici
varía agnoscebant principia, ut cuilibet sic possent
tribuere ea, quæ illi magis congrua et consentanea
judicabant unum bonum, auctorem et fontem
omnis boni; alterum justum, rigidum, implacabile,
conditorem universi; tertium materiam æternam,
vel Deum imperantem materiæ, unde omnia mala
in mundum irrepserunt. Cæterum bene observant
Maurini nostri has Scaligeri, le Moynii et Tillemontii opiniones conjecturarum sphæram won
Biblioth. Patr. tom. III, pag. 261-264.
Tillemont, Mémoir., tom. III, pag. 107;
Ceillier, Hist. génér., tom. II, pag. 341; Maurini in
Mist. litter. de la France, tom. I, pag. 384; Fabric.,
tom. Opp. Hippolyt., pag. 223-225.
Fabric. 1. c. pag. 235.
Chron. Alexand. pasch., edit. Du Cange,
pag. 6.
Fabric. 1. c., pag. 224 et 43; Galland., Biblioth. PP. tom. II, pag. 499.
Epiphan. hæres. 31, num. 33, tom. I, p.
Contra hos (Nicolaitas) scripsit prædictus
Clemens, et Irenæus, et Origenes, et Hippolytus
episcopus et martyr. Theodoret., lib. i Hæret.
fab., cap. 1.
Ad hæc qualem opinionem habuerit Hippolytus et Epiphanius de Nicolao e septem diaconis
uno, et quod valide illum condemnet. › Stephan.
Gobar apud Photium codice ccXXXII.
Inter octodecim articulos, quos Stephanus
Gobar examinandos sibi proposuit, occurrit et unus,
in quo is auctor inquirit quænam fuerit S. Hippolyti
sententia circa hæresin Montanistarum: Quid senseril beatus Hippolytus de hæresi Montanistarum.»
Phot. 1. c. Unde conjicere licet, Montanistas abs
S. Hippolyto impugnatos fuisse.
Hieronym. in Catalog., cap. 61; Fabric.
tom. I, pag. 224.
Nicephor., H. E. lib. iv, cap. 31.
Tillemont, Mémoir., tom. III, pag. 106.
Euseb., H. E. lib. vi, cap. 22.
Plurimi sane contra hanc impietatem
(Marcionis) scripsere. Justinus enim...et Hippolytus
optime omnes doctissimeque blasphemiæ hujus rabiem confutarunt.» Theodoret., lib. 1 Hæretic. fa.
bul., cap. 25.
Le Moyne, Varia sacra, tom. II, pag. 1117
et seq.
Euseb. A. E. lib. v, cap. 20.
Hist. littér, de la France. tom. I, pag. 386,
col. 333–334page 32 of 37
PG 10:333Χρονικών πρὸς Ἕλληνας καὶ πρὸς Πλάτωνα, ἢ καὶ περὶ τοῦ παντός, Προτρεπτικός πρὸς Σεβῆραναν,excedere, idque duntaxat certum omnino esse, lu- Davide descendisse eodemque tempore simul fuisse
cubrationes contra Marcionem, et de bono, ac unde
malum, pro duobus distinctis operibus haberi debere partim ob diversos titulos, partim etiam ex
testimoniis Eusebii ac Hieronymi, atque ipsa tabula
Græca suffragante.
Eadem tabula Græca exhibet nobis sequentem
operum Hippolyti titulum, Xpovixov mpds "Ellnvas
Χρονικών πρὸς Ἕλληνας
καὶ πρὸς Πλάτωνα, ἢ καὶ περὶ τοῦ παντός, Liber
chronicorum contra gentes, et contra Platonem, seu
de universo. De tractatu S. Hippolyti contra Platonem, seu De universo, paulo superius articulo 4
cap. 2 disseruimus. Hic solummodo adnotandum,
quod doctissimus Scaliger arbitratus fuerit, cum
quibusdam aliis dividendum esse hunc titulum et ex eo plura diversa opera esse colligenda.
Verum aliis longe verisimilius videtur hunc
titulum unum duntaxat S. Hippolyti scriptum designare, in quo sanctus martyr et episcopus noster
ævi sui morem secutus falso jactatam ethnicorum antiquitatem, Platonisque de mundi æternitate
speciosa dogmata refutanda suscepit.
ARTICULUS III.
DE HOMILIIS ET EPISTOLIS S. HIPPOLYTI.
§ 1. Homiliæ.
Præter homiliam S. Hippolyti in Theophaniam,
de qua supra disseruimus, alios etiam sermones
sanctus noster composuisse fertur, nimirum sermonem De resurrectione et incorruptione, De
theologia, id est Deitate in Dominicam Paschæ in Elcanam, et Annam matrem Samuelis.
Ex duobus brevibus fragmentis hujus sermonis,
quæ Theodoretus refert atque conservavit,
intelligimus quod sanctus Hippolytus hoc in sermone pro scopo habuerit, ut ostenderet Christum ex
Scaliger in Canonem paschalem, lib. vII De
emendat. tempor.; Canisius pag. 15 Lect. antiq.
Hist. littér. de la France, tom. I. pag. 589;
le Moyne, Var. sacra, tom. II, pag. 1078; Canis.,
ibid.
Secutus est sanctus martyr et episcopus
exemplum SS. Clementis Alexandrini coætanei, et
Caii sui condiscipuli et aliorum, qui similes ediderunt
tractatus ad refutandam deorum gentilium antiquitatem. Cæterum dubitat cl. Remi Ceillier, num
ultima verba, scilicet ad Græcos, relationem habeant ad Chronicon. In laterculo quidem legitur
Xpovrxwv pbs "Ervas. De hoc Chronico videsis
infra, col. 343.
Vide art. 2 hujus capitis.
Exstat hæc homilia in Actis concilii Lateranensis sub Martino I anno 649 celebrati, secretar. 5, pag. 287,itom. VII, edit. Veneto-Labb.; apud
Fabric. tom. 1 Opp. S. Hippol., pag. 2535, et apud
Gallandium tom. II Vet. Patr. Biblioth., pag. 495.
Itidem in Act. concil. Later. 1, 1. c., pag.
193, et apud Fabric., loc. cit., pag. 281; Galland.,
loc. cit
Theodoret., dialog, 1 cui titulus: "ArpeTO, Opp. tom. IV, pag. 36, et apud eumdem dialog. 2 qui 'Acuyos inscribitur. Ibid. pag. 88, et
apud Fabric. loc. cit. pag. 266, et apud Galland.
L. c. pag. 496.
Vide art. 1 hujus capitis. Tria fragmenta
ex sermone S. Hippolyti in magnum Canticum refert Theodoretus dialog. 2, pag. 88, quæ habentur
regem et sacerdotem, ac Verbum Dei revera incarnatum in utero beatæ Virginis Mariæ. Orationem
in illud, Dominus pascit me, apud eumdem Theodoretum dialogo 1, pag. 36. Paulo superius jam
retulimus S. Hippolyti sermones in magnum
Canticum in exordium prophetiæ Isaiæ, in
Danielem prophetam duas homilias de distributione talentorum, de duobus latronibus. Atque
ibidem observavimus, quod bæ homiliæ fortasse
pars quædam fuerint Commentariorum hujus sancti
Patris in Canticum canticorum in Isaiam et is
Evangelium S. Matthæi.
Teste divo Hieronymo sanctus Hippolytus
in ecclesia homiliam in laudem Salvatoris nostri
Jesu Christi habuit, inter auditores præsente ipso
Origene. Et posoudía (verba sunt divi Hieronymi) de laude Domini Salvatoris, in qua præsente
Origene se loqui in ecclesia significat. Sed hodie
nihil amplius de hac homilia exstat.
Huc etiam referimus S. Hippolyti Пpoτpertixov
Tods Zɛ6fpeivav, Exhortationem ad Severinam. Quænam vero sit illa Severina, cui scripsit exhortationem Hippolytus, in diversa abeunt sensa viri eruditi. Scaliger ait Scripserat epistolam ad quamdam reginam, ut refert Theodoretus. Ego non assero,
hanc esse Severinam, quæ illi regina dicitur, sed
neque pertendam, si quis ita existimet. Le Moynius censet, intelligendam esse Severam Augustam Philippi imperatoris conjugem, quam et
litteris compellavit Origenes atque propterea
legendum esse Пpopеixò pòç Σsбñpavau, ProΠροτρεπτικός πρὸς Σεβῆραναν,
trepticos ad Severam Au, id est, Augustam, et non
Σe6fpatvav, Severinam. Ex Theodoreto quidem audivimus ad quamdam reginam scripsisse Hipapud Fabric., 1. c., pag. 269; et Galland., loc. c.,
pag. 497.
Ex secunda oratione in Danielem habetur
fragmentum apud Eustratium presbyterum CP. in
tractatu adversus eos, qui dicunt animas statim
atque e corpore solutæ sunt, non operari, › elc.,
cap. 19.
Quatuor hos tractatus, quos Theodoreins
vocat sermones statuimus inter Commentarios
S. Hippolyti, secuti in hoc exemplum S. Hieronymi,
qui quosdam ex his abs Theodoreto citatos sermo
nes in numero Commentariorum recenset, videlicet
Commentarios in Psalmos, in Isaiam, in Canticum
canticorum, in S. Matthæum. Interim nihil impedit, ut bene observat cl. Ceillier tom. II Hist. génér. des auteurs, pag. 332, quominus S. Hippolytus
et. homilias et Commentarios in eumdem librum,
seu in quasdam librorum eorumdem partes confecerit.
S. Hieronym., De vir. illustr., cap. 61.
Scaliger apud Fabric. Opp. S. Hippol.
tom. I,
Le Moyne, Varia sacra, tom. II, pag. 87 ct
seq.
Euseb., H. E. lib. vi, cap. 33, ait: Exstat et Origenis epistola ad Philippum imperatorem,
et alia ad Severam Philippi uxorem. ▸
Ejusdem Hippolyti ad reginam quamdam
epistola. Theodoret., dialog. 2, pag. 88; dialog. 3,
pag. 155.
col. 335–336page 33 of 37
DE VITA ET SCRIPTIS S. HIPPOLYTI.
polytum. Sed nobis, inquit cl. Samuel Basna. eam personam, cui epistola illa perscripta fuit.
gius tamen non placet audax illa crisis, quæ,
nulla cogente necessitate, veteres mutat inscriptiones.
Severinam, non Severam habet marmor Hippolyti.
Severa vero, non Severina, Philippo uxor fuit. Neque
in marmore vestigii est aliquid, quo Augustea digni
tate ornatam fuisse Severinam colligamus, quod ta
men oblivioni datum non fuisset. Incertum etiam, an
ad Philippi imperium usque, annos Hippolytus suos
extenderit. Addunt insuper Maurini nostri
etiamsi Theodoretus citet epistolam, abs Hippolyto
ad reginam quamdam perscriptam, ex hoc non se
qui, quod per eam epistolam illa intelligenda sit,
quæ ad Severinam exarata ſuit. Sanctus enim epi
scopus noster ad plures personas, sive reginas, sive
alias, exaravit litteras. Siquidem inter ejus scripta,
quæ sanctus Alexander Hierosolymitanus episcopus
indefessa cura pro locupletanda sua bibliotheca
collegerat, mentio fit de litteris S. Hippolyti, tan
quam in fasciculum collectis Adde quod nullum
argumentum habeatur, ex quo colligi possit sanctum
nostrum ultra imperium Severi Alexandri vitam
protendisse. Quapropter cl. Caveus ait: Si Hip
polyti ætatem cousque protrahere durius videatur,
ad Alexandri Severi sororem, aut ex ejus familia
atiquam epistola hæc non male referri potest. Doctis
simus Jacobus Basnagius qui hanc difficulta
tem uberius explicandam suscepit, longe abfuit ut
eain solveret, sed potius auxit, dum statuit ad Ze
nobiam reginam Palmyræ eam, de qua agimus,
direxisse epistolam. Quæ profecto opinio non solum
nullo nititur argumento, sed omni etiam verisimi
litudine caret. Ut enim probabilitatis speciem habe
ret, necesse foret ut S. Hippolytus, D. Irenæi anno
202 defuncti discipulus, vitam protraxisset usque
ad imperium Aureliani imperatoris, ann. sc. 270,
quo nimirum tempore Zenobia regnare cœpit.
Quinimo vel supponendum esset, Zenobiam nomen
etiam Severinæ gessisse, vel omnino rejicienda fo
ret inscriptio, ut falsa, quæ hoc nomine appellat
Samuel Basnage, Annal. polit. eccles., tom.II,
pag. 289, ad ann. 222.
Histoire littéraire de la France, tom. I,
p. 389 et seq.
Euseb., H. E. lib. vi, cap. 20.
Cave, Hist. litterar., tom. 1, pag. 105.
Jac. Basnage, apud Canis. Lect. antiq.,
tom. 1, pag. 8.
Baron. ad ann. 229, num. 10.
Galland., tom. Il Bibl. PP., pag. 499.
Euseb., II. E. lib. vi, cap 20.
Fabric., S. Hippolyt. Opp. tom. II, pag.
Ut lectores facilius judicium ferre possint, num
loca abs Joanne Antiocheno divo Hippolyto nostro
ascripta, huic magno episcopo sint digna, vel po
tius a sectario hæreseos Eutychianæ sint fabricata,
tria illius loca hic afferre integra operæ pretium
esse duximus, S. Hippolytus Romanus episcopus
in tractatu adversus eos qui impugnant incarija
tionem Verbi Dei ob consubstantialitatem ejus cum
Patre Virgo, ait, cum peperit corpus, Verbum
quoque peperit, et idcirco est Deipara; Judæi
quoque, cum crucifixerunt corpus, crucifixerunt
Deum Verbum; neque distinctio ulla inter Ver
Annalium parens Cæsar Baronius Juliam Ma
mæam intelligendam esse arbitratur. Hæ virorum
doctoruni sententiæ circa inscriptionem hujus epi
stolæ. Cæterum ex hac epistola, quæ pariter æla
tem nostram non tulit, duo nobis fragmenta Theo
doretus dialogo secundo et tertio asservavit, legenda
apud Gallandium
§ 11. Epistolæ S. Hippolyti.
Eusebius testatur se multas legisse S. Hip
polyti litteras in Bibliotheca ab Alexandro Hieroso
lymorum episcopo ibidem adornata. Sed præter il
lam ad Severinam in laterculo notatam, et a Theo
doreto laudatam, velut ad reginam quamdam per
scriptam, de qua paulo ante disseruimus, de reliquis
altum apud antiquos scriptores silentium. Fabricius
refert aliquem locum epistolæ synodalis Joan
nis Antiocheni ad Mennam Alexandrinum anno
Christi 968 scriptæ, ubi citatur epistola sancti Hip
polyti ad sanctum Dionysium Cypriæ episcopum;
ex qua Joannes Antiochenus adducit locum ad pro
bandam unicam in Christo naturam post incarna
tionem. Verum Joannes Antiochenus parvæ ad fa
ciendam fidem auctoritatis est vir; nec desunt
argumenta, ex quibus credibile fit, ipsum Joannem
hujus epistolæ, atque loci, in quo aperte hæresis
Eutychiana continetur, auctorem e-se atque con
sarcinatorem Nam præterquam quod episco
pus Cypriæ nomine Dionysius sæculo sancti Hippo
lyti nullibi reperiatur, doctrina etiam ex hac epistole
allegata sententiis hujus sancti martyris e diametro
opposita invenitur. Hic enim in pluribus operum
suorum locis paulo inferius proferendis duas natu
ras in Jesu Christo post incarnationem diserte
agnoscit. Quid quod mala fides Joannis Antiocheni
manifeste appareat ex eodem loco, dum allegat
quemdam ex S. Athanasii ad imperatorem Jovianum
epistola locum, qui tamen nullibi apud Athanasium
reperitur Annon hoc factum eumdem in aliis
SS. antiquorum Patrum locis allegandis, quorum
bum et corpus hominis occurrit in divinis Scri
pluris, sed ipse est natura una, persona_una,
suppositum unum, operatio una; Verbum Deus,
Verbum homo, quemadmodum erat. Item in
tractatu de unione corporis Christi et ejus divinita
tis profitetur illum, qui creatus, increatum esse
‹ per unionem; et illum increatum per eamdem
unionem creatum fieri, quandoquidem natura
‹ una ex duabus illis integris partibus constat.»
Idem quoque in epistola ad Dionysium episcopum
Cypri sic ait: ‹ Dum confitentur naturas duas, co
guntur unum adorare, et alterum non adorant
in eo qui divinus est baptizantur, in eo qui
homo est non baptizantur. Porro cum in nomine
Christi baptizemur, naturam unam confitemur,
divinitatem impassibilem, et corpus passibile, ut
baptismus noster sit Deo, et in morte Domini.»
Joann. Antiochen., Epist. synodic, ad Mennam
apud Euseb. Renaudot., in Hist. patriarch. Alex.,
pag. 360.
Iterum etiam ex epistola ad Jovianum impera
torem in qua dicit Athanasius: Unum dicere opor
tet, et confiteri naturam unam, et personaṁ unam
Verbi incarnati, qui homo factus, humanitatem per
Chapter IVCaput IV
col. 337–338page 34 of 37
DE VITA ET SCRIPTIS S. HIPPOLYTI.
opera deperdita fuere, suspectum reddere debet? cile est. Sic etiam antiquitatis monumenta nobis
Lisdem rationum momentis convicti alia duo loca
ab eodem adducta rejicimus. Primus locus ex quo
dam tractatu, in quo juxta Joannem Antiochenum
sanctus Hippolytus eos impugnabat, qui ob consub
stantialitatem Verbi divini cum Patre suo, myste
rium Incarnationis inficiabantur, desumptus est; et
seeundum ex alio opere deprompsit, quod ille ei
dem sancto Patri ascripsit hoc sub titulo: De unione
corporis Jesu Christi cum ejus divinitate. Duo hæc
Joca haud minus hæresin Eutychianam redolent;
libri quoque, unde petita esse supponitur, toti etiam
antiquitati omnino ignoti sunt. Notandum præ
terea, quod ea loca, quæ abs Joanne Antiocheno ex
S. Hippolyti nostri epistola ad Dionysium episcopum
Cypri afferuntur, Græce exstent in epistola Julio
Romano pontifici tributa ad Dionysium Alexandri
num, edita a celeberrimo Muratorio in Anecdotis
Græcis, pag. 343. Unde cl. Fabricius non sine
fundamento arbitratur, in locis, quæ pag. 32 tom. II
Opp. Hippolyti Latine ex V. C. Eusebii Renaudotii
Historia patriarcharum Alexandrinorum exscripsit,
pro Hippolyto Romano legendum esse Julius Ro
manus.
III. Tractatus S. Hippolyti de jejunio Sabbati, de
communione Eucharistiæ, et de virgine Corin
thiaca, etc.
Hieronymus in epistola ad Lucinium testa
tor sanctum Hippolytum nostrum de Sabbato,
■trum jejunandum sit, et de Eucharistia, an acci
pienda quotidie, disertissime scripsisse. In codice
mss. Græco 193 bibliothecæ Coislinianæ refertur
fragmentum S. Hippolyti contra fatum teste Mont
fauconio pag. 245. Verum utrum sanctus episcopus
speciales tractatus circa illa disciplinæ puncta, et
de fato composuerit, vel in aliis suis operibus, v.
gr., in tractatu De traditione apostolorum, hæc
duntaxat perstrinxerit, determinatu admodum diffi
sat luminis non subministrant, ex quo colligere
certo liceret, utrum sanctus Hippolytus dedita
opera De numero impari scripserit, vel pertractando
solum aliud argumentum, de illo velut per transen
nam disseruerit. Utat sit, sanctus Hieronymus
nostrum sanctum episcopum et martyrem inter
assertores numeri imparis recenset hoc modo
Nunc enumerandum mihi est, qui ecclesiasticorum
de impari numero disputarint, Clemens, Hippoly
tus, Origenes, Dionysius, Eusebius, Didymus, no
strorumque Tertullianus, Cyprianus. Victorinus
Lactantius, Hilarius >
Leontius Byzantinus allegat sub nomine S. Hip
polyti tractatum De benedictionibus Balaam
Verum hic auctor in referendis antiquorum testi
moniis adeo infidelis est, ut parum fidei promerea
tur. Fieri nihilominus potuit, ut sanctus Hippolytus
pro materia seu argumento alicujus suorum tracta
tuum seu homiliarum juxta consuetudinem suam
has benedictiones selegerit, ex quibus Leontius ea,
quæ allegavit, deprompserat.
Denique Palladius in Historia sua Lausiaca,
cap. 148, ex sancto ſlippolyto, quem apostolorum
coætaneum vocat, refert narrationem de virgine
quadam Corinthiaca, a judice gentili in lupanar
tradita ut corrumperetur, quam Magistrianus ado
lescens Christianus simulaus se velle cum ea in
caste versari, lupanari mutatis vestibus, et ab
omni corruptione pia fraude liberavit, sequenti au
tem die re cognita ad bestias a judice damnatus
Magistrianus martyrio coronatus fuit. Meminit hu
jus virginis et Nicephorus H. E. lib. VII, cap. 13,
sed paucis; neque uspiam cam Corinthiacam esse
dictitat; historiam idem de Magistriano persequi
tur idem Nicephorus: utramque narrationem apud
Fabricium et Gallandium impressain le
gere poteris.
DE OPERE S. HIPPOLYTO FALSO ASCRIPTO DE CON
SUMMATIONE MUNDI, DE ANTICHRISTO, AC DE SE
Bic nolumus repetere, quæ paulo supra de duo
fectam pro nobis assumpsit; qui contra sentiet, is
est Dei inimicus, et sanctis Patribus repugnat. ›
Joannes Antiochenus ubi supra, pag. 359.
Fabric., Opp. S. Hippolyti, tom. II, Præfat.
p. 2.'
Hieronym., epist. ad Lucinium ǝlias 28,
nunc 71 edit. Venet. in-4°, tom. I, pag. 434, num. 6,
ubi sic ait: ‹ De Sabbato quod quæris, utrum je
junandum sit; et de Eucharistia, an accipienda
quotidie, quod Romana Ecclesia et Ilispaniæ ob
servare perhibentur, scripsit quidem et Hippolytus
vir disertissimus. ›
bus tractatibus, et de epistola sub nomine S. Hip
polyti a Joanne Antiocheno allegata disseruimus;
sed crisin operum eidem suppositorum illico ab eo
opere inchoamus, cujus titulus: De consummatione
mundi, de Antichristo, et de secundo Christi adventu.
Hieronym., epist. 48 edit. Venet., num. 19,
pag. 232, alias 50, ad Pammachium, seu Apologe
ticus pro libris contra Jovinianum.
Leont. Byz., Biblioth. PP. tom. IX, edit.
Lugd. p. 682; Canis. Lect. antiq., tom. 1, præf. p. 9.
Græc. mss. in biblioth. Bodlei. habet De be
nedictionibus Abraam. ›
Fabric., Opp. S. Hippolyt. tom. 1, pag. 283
et 284.
Galland., Biblioth. PP. tom II, pag. 513 cl
col. 339–340page 35 of 37
DE VITA ET SCRIPTIS S. HIPPOLYTI.
contra Paulus vocat hominem peccati. Joannem, qui
librum Apocalypseos scripsit, cum Elia et Enocho
denuo aſſuturum fingit, ut Antichristum redarguat,
‹ cui sententiæœ, ait Possevinus, non est acquiescen
dum. Joannis Apocalypsim inscite pro Daniele
usurpat. Animas hominum a sæculis fuisse affir
mat, quod fuit Origenistarum figmentum: aliaque
sunt ejus crebra insomnia atque deliria
quibus perpensis non possumus adduci, ut creda
mus libellum hunc esse veteris illius episcopi, etc.
Hactenus Rivetus. Ellies Dupin Riveto suffragatus
iisdem fere rationibus utitur Sed et a Combe
fisio observatum est in Catena Patrum Græca ad
Jeremiam verba quædam ex Hippolyto allegari,
quæ in Gudiano Hippolyto, non autem in học Pici
reperiuntur. Eodem Combefisio judice iHud,
quod Hippolyti nomine opus De Antichristo hacte
nus pluteos oneraverat, sequioris Græciæ monu
mentum est, ac plane stramineum, nihil ævi iMius
sinceritatem redolens, aut venam magni cum sim
plicitate theologi, satisque in Scripturis versati;
cujus parens eo ipso persuasus fuerit, quod scri
psisse Hippolytum De Antichristo apud antiquos
pervulgatum sit. Mirum prefecto quod, tot tantisque
contra authentiam hujus scripti stantibus rationum
momentis, illud tamen ut authenticum S. Hippolyti
opus perdoctus Natalis Alexander defendere ac
tueri conatus fuerit
Hunc tractatum sub nomine Hippolyti Joannes Pi- nem fore humana figura præditum affirmat, quem
cus primus Græce ac Latine Parisiis an. 1557
in lucem dedit cum præfato titulo, qui in capite
mss. Græci Venetiis, unde cl. editor copiam acce
pit, exstat. Insertus est postmodum hic tractatus
Bibliothecæ Patrum Parisiensis posterioris editionis
Tomo XII. Recusa etiam Pici versio Latina Coloniæ
1563, in-8, apud Maternum Cholinum, et ad calcem
Justini M. Paris. 1575. Et in Bibliothecis Patrum
cujuscunque editionis etiam Græce ac Latine
in Auctuario Bibliothecæ Patrum Ducæano Paris.
1624, tom. II. Gallice interpretatus fuit Nicolaus
le Clerc, Parisiis 1566 et 1579. Ad calcem 'insuper
tomi 1 Operum sancti nostri a Fabricio editorum
idem tractatus impressus legitur Observat
doctissimus Tillemontius plures viros eruditos
ab initio hunc libellum velut genuinum scriptum
recepisse qui tamen sibi imperare non po
tuere, quominus condemnarent, quod in eo legitur,
Joannem evangelistam necduni esse mortuum, quod
revera etiam parum dignum esse videtur tanto do
ctore Ecclesiæ, tamque celebri, qui tertio sæculo
vixit, atque in genuino libro De Antichristo contra
rium etiam diserte testatus est quapropter et
prius, quam verus ille De Antichristo tractatus
fuisset repertus, non pauci eum tanquam falsum ac
subdititium rejecerunt, ac longe junioris scriptoris
ilum esse putaverunt. Inter hos agmen ducit An
dreas Rivetus qui ita de hoc libello judicat
Exiguus libellus, pretii pene nullius, nec fidei quidem
majoris. Auctorem fuisse illitteratum atque indo
clum, cum ex ipso Græcæ dictionis genere, quod
plerumque puerile est, tum ex rei veritate alque
pondere apparet. Primam libri sententiam exorditur
ab enim, yap, quod ne puer quidem in schola faceret.
Multas habet de natalibus et vita Antichristi inanes
conjecturas, Antichristum non' hominem, sed dæmo
Fuit is classium inquisitoriarum Parisiensis
senatus primum præfectus, postea canonicus Pari
siensis. Nomen ejus Latinum est Picus, quod Gallice
quidam eruditi designarunt per Pic. Unde el. Dupin
erronee Picum Mirandulanum editorem arbitratus
est Biblioth. auctor. tom. I, pag. 177 Lat., Colon.
Sed verum ejus nomen Gallicum est Picot, quem
admodum habetur in privilegio pro imprimendis
ejus operibus.
Biblioth. PP. Lugdun. tom. III, pag. 253
Hippolyt. Opp. tom. I, Append. pag. 4-29.
Tillemont, Mémoir. tom. III, not. 6, p. 512.
Bellarminus,De scriptor.; Baron, ad ann. 229,
§10; Labb., Script. eccles., pag. 471; Bullus, De
fens. fid. Nic., lib. 11, pag. 8.
Hæc sola circumstantia, judice Remi Ceil
lier tom. Hist. génér. des auteurs, pag. 560, suf
ficit ad demonstrandum præfatum De consumma
tione mundi tractatum, domini de Picot impressum,
non esse sancti Hippolyti; sed habemus, pergit cl.
Ceillier, alia quoque longe evidentiora argumenta.
Ut enim nihil dicam de stylo humili ac puerili, cum
econtra Hippolyti stylus gravis esset et sublimis,
auctor facta defendit ac refert, quorum falsitas
manifesta est omnibus. Sic, exempli gratia, tradit
Joannem cum Elia et Enocho venturum ad testi
mouium perhibendum contra Antichristum (lib. De
DE COMMENTARIO IN APOCALYPSIN, › TRACTATU ‹ DE
DUODECIM APOSTOLIS, ET ALIO DE LXX DISCIPU
LIS, SANCTO HIPPOLYTO NOSTRO FALSO ASCRIPTIS.
§ I. De commentario in Apocalypsin falso S. Hip
polyto tributo.
Sixtus Senensis scripsit quod reperti fue
consumm. mundi, num. 21), in quo de falsitate
redarguitur a Scriptura (Apoc. x1, 13); Antichristum
dæmonem esse sub specie humana apparentem, in
quo et Paulo (ad Thessal. 11), et ipsi Hippolyto
lib. De Antich., num. 5 et 6, contradicit, qui verum
hominem Antichristum statuunt. Ea quoque, quæ
de monachis scribit num. 7, et de incenso in eccle
siis adhibito num. 34, clare ostendunt auctorem
esse sæculo tertio posteriorem, in quo status mo
nasticus nondum notus fuerat, neque incensi usus
stabilitus, nisi quoad sepulturam mortuorum, นม่
ex Tertulliani discimus tractatibus De spectac.,
c. 11; De corona, c. 10; Apologet., c. 30 et 42.
Rivet., Crit. lib. 11, c. 11, P. 215.
Excipe tamen quæ auctor docet de Verbi
æternitate, sacrificio corporis et sanguinis Domini
nostri Jesu Christi, utpote sancto Hippolyto sum
mopere congruentia.
Biblioth. auctor. tom. 1, Dupin., pag. 179
edit. Lat. Colon.
Combetis., Præf. notarum in librum S. Hip
polyti genuinum De Antichristo, et apud Fabric.
Opp. S. Hippol. tom. 1, Append. pag. 6.
Natal. Alexand., Hist. eccl., sæcul. 11, c. 4,
art. 1, p. 62.
Sixtus Senensis, lib. IV Biblioth. sanctæ,
p. 311.
j
i
col. 341–342page 36 of 37
DE VITA ET SCRIPTIS S. HIPPOLYTI.
rint superioribus annis Basileæ commentarii qui- apostolis mentio fiat. Opusculum hoc perexiguum
dam in Apocalypsin Hippolyto inscripti, de quibus
ob eruditionis et styli inopiam ambigitur. Perdoctus
Rivetus conjicit, hunc Commentarium in Apo
calypsin forsan haud diversum opus esse ab eo,
quod edidit Picot seu Picus Græce ac Latine sub
titulo: De consummatione mundi, et de Antichristo.
Nescio, inquit hic criticus, an sit idem liber, de quo
Sixtus Senensis lib. I scripsit... Sive idem sit, sive
alius, eadem est ambigendi ratio.
11. Tractatus de duodecim apostolis Hippolyto
supposilus.
Sub nomine S. Hippolyti in Bibliotheca Patrum
Lugdunensi et apud Combefisium in Auctuario
nil est, nisi catalogus temere consarcinatus de LXX
discipulis, eorumque præcipuis proprietatibus, po
tissimum e phantasia confictis, atque etiam no
minibus falso attributis; unde etiam nullo mo
do meretur præ se ferre nomen sancti nostri Hip
polyti. Sic, exempli causa, plurimæ personæ inter
discipulos Domini recensentur hic, quæ tamen pri
mum post prædicationem S. Pauli apostoli ad fidem
conversæ fuerunt, atque consequenter nunquam
inter discipulos Salvatoris computari possunt. Dein
tradit hic auctor, quod sanctus Marcus et sanctus
Lucas e numero illorum discipulorum fuerint, qui
super dicto Jesu Christi: Nisi quis comedat car
nem meam et bibat sanguinem meum, non est me
segregarint; sed postea ille per Petrum, hic autem
Paulo suadente permotus ad Christum reversi, mar
tyrio vitam consummarint. Dicit quoque S. Cle
mentem Sardiniæ episcopum, Crescentem Chalce
doniæ in Galliis episcopum fuisse. Duos etiam Bar
nabas diversos statuit; unum Mediolani, alterum
Heracleæ episcopum fingit. Cæterum eruditi obser
vant, exiguum hoc opusculum ut plurimum con
venire cum pseudo-Dorotheo, idemque verisimiliter
esse cum eodem Quæ autem de LXX disci
pulis habet Baronius ad Martyrologium Romanum
1x Aprilis, et in Annalibus ad ann. Chr. 44, n. 58,
et ann. 58, n. 56, allegans hunc Hippolyti libellum,
quem Græce habuit Sirletus, ex Hippolyti Thebani
Chronico petita Fabricio videntur. Exstat vero
perexiguus hic libellus cum superiore scripto De
duodecim apostolis sub Hippolyti nomine in codici_
bus duobus bibliothecæ Coislinianæ sive Seguieria
næ; ut testatur cl. Montfauconus in recensione
mss. Græcorum illius bibliothecæ. Fabricius eum
dem tractatum tom. 1 Opp. S. Hippolyti, pag. 41
appendicis, inseruit Græce ac Latine.
novissimo Bibliothecæ Patrum occurrit brevissimus dignus, scandalum passi, a Salvatoris societate se
tractatus De duodecim apostolis, ubinam quis
que eorum prædicaverit, ac ubi consummatus sil.
Idem tractatus sub ejusdem sancti Patris nomine
reperitur etiam inter mss. Græca bibliothecæ Coisli
nianæ atque.ad calcem tomi 1 Opp. S. Hip
polyti Græce ac Latine typis excusus est Ob
servant insuper viri eruditi laudatum tractatum a
Cedreno ac Michaele Glyca sub sancti nostri
nomine allegari Verum horum duorum Græ
culorum haud tanta est auctoritas, ut eorum nudo
asserto fidem habere debeamus. Ipse autem Com
befisius fatetur se nihil habere, quo probet hunc
tractatum esse sancti Hippolyti, præter fidem Regii
ms. codicis, ex quo exscripsit. Accedit, quod multa
de morte apostolorum complectatur recentiorum
Græcorum figmenta, qualia judice Dupinio sunt
sequentia: Andream oleæ affixum e vivis excessis
se; Joannis reliquias in ejus tumulo inventas non
esse; Bartholomæum cruci fuisse affixum pronum
in caput; Matthæum apud Parthos prædicasse;
Thomam ad Magos conciones habuisse, in quatuor
locis hasta abiegna Salamine confossum esse; Thad
dæum in Mesopotamia prædicasse; Simonem apo
stołum sancto Jacobo in sede episcopali Hierosoly.
mitana successisse; quæ a recentiorum Græcorum
agmentis petita sunt, ut a Sophronio et aliis.
III. Tractatus de Lxx discipulis S. Hippolyto
suppositus.
DE ALIIS OPERIBUS S. HIPPOLYTO FALSE ASCRIPTIS.
§ 1. Genealogia SS. Mariæ et Josephi opus
supposititium.
Nicephorus Gallistus allegat ex sancto Hip
polyto episcopo Portuensi fragmentum satis pro
Impressum etiam fuit e codice Barocciano 206 lixum circa genealogiam sancti Josephi et beatissi
aliud sub ejusdem Hippolyti nomine opusculum De
LXX discipulis, seu ut inscriptio præ se fert De
LXX apostolis Jesu Christi; licet nulla de plurimis
Rivet, loe. cit.
Biblioth. PP. Lugdun., tom. III, p. 265.
Biblioth. Coisl.,
p. 413.
Fabric., tom. I Opp. S. Hippol., pag. 50 et
seq.
Cedren. in Compend. hist., p. 203.
Michael Glycas, part. 111 Annal., p. 239.
Dupin, Biblioth. auctor., tom. I, p. 180, in
not. 9.
Dupin, loc. citat.; Remi Ceillier, loc. citat.,
p. 361.
Fabricius, Biblioth. Græc., lib. v, part. 1,
p. 212.
mæ Virginis Verum non est ambigendum
quin hic historicus hallucinatus fuerit, intelligendo
sanctum Hippolytum martyrem pro Hippolyto The
Nicephorus Callist., lib. 11 Histor. eccles.,
Maurini nostri in. Hist. littér, de la France,
tom. I, pag. 395, duo hic opuscula distingu unt
unum sc. de genealogia sancti Josephi, ejusque tota
familia; alterum nimirum librum de ortu et fai
lia beatissimæ Virginis, hic tamen libellus juxta
illos non est nisi epitome prioris. Perdoctus Jaco
bus Basnagius suis in observationibus in Chronicon
Hippolyti Thebani utrumque opusculum velut fra
gmentum operis laudati scriptoris juris publici ſo
cit tom. III Lect. antiquit. Canisii, p. 39.et 4Q..
col. 343–344page 37 of 37
DE VITA ET SCRIPTIS S. HIPPOLYTI.
vixisse; neque bie ullum errandi periculum, cum
citet sæpius Metaphrasten scriptorem sæculi-XL.
bano, scriptore sæculi undecimi ad finem vergen- auctorem bujus fragmenti ante sæculum xɩ non
tis, aut sæculo duodecimo ineunte florentis; vixit
enim post Simeonem Metaphrasten Siquidem
hoc fragmentum revera quoad omnes partes in
Chronico Hippolyti Thebani Græce ac Latine abs
Emmanuele Schelstrate anno 1692 in lucem edi
to et postea a cl. Fabricio appendici tomi I
Operum S. Hippolyti episcopi ac martyris inserto
reperitur Cæterum ea quæ referuntur in hoc
Chronico de genealogia sancti Josephi ejusque tota
familia, omnimodam fictionis similitudinem præ se
ferunt; quinimo cum doctissimo Remigio Ceilliero
asserere non dubitamus integrum opus nil
aliud esse quam falsitatum texturam. Nescio au
tem, inquit laudatus vir doctus unde auctor di
dicerit Patres in Nicæna synodo statuisse, ut non
ordinarentur presbyteri ante triginta annos, dixisse
que, sufficere discipulo ut sit sicut magister, et servo,
at sit sicut dominus ejus. Credit quoque hic auctor
sanctum Josephum beatissimæ Virginis sponsum
duas uxores habuisse, atque ex prima Salome dicta,
quæ fuit filia Aggæi fratris Zachariæ, patris Joannis
Baptistæ, quatuor filios, Jacobum, Simonem, Ju
dam et Joseph, et duas filias Esther et Martham
suscepisse
II. Chronicon S. Hippolyto suppositum.
Ascribitur sancto nostro Hippolyto etiam prima
pars alterius cujusdam Chronici, a Canisio evul
gati, et a Fabricio aliquantulum accuratius re
impressi, atque postea a Jacobo Baзnagio integre
omnino editi. Hoc Chronicon usque ad Caroli Mag.
tempora progreditur. Verum hic non agitur, nisi de
prima ejus parte, in qua leves quædam differentiæ
observantur duas inter editiones Basnagii ac Fabri
cii. Conveniunt autem eruditi, quod sub imperio
Alexandri Severi compositum; utut longe certius
sit, ut verum fatear, illud non prius, quam sub ejus
successore Maximino I perfectum fuisse: cum juxta
exemplar Fabricii omne imperii Alexandri Severi
tempus his terminis designetur Alexander annis
tredecim, diebus novem. Jam vero bic terminus nos
deducit usque ad annum 235 inclusive, ultra quem
sanctum Hippolytum vixisse non est certum. Neque
aliunde perspicimus, quo jure ac fundamento bæc
prior Chronici pars eidem attribui possit. Verum
quidem est, uti ex Eusebio atque sancto Hieronymo
discimus, nostrum Hippolytum Chronicum compo
suisse, sed relate ad diem Paschatis. Sine dubio
autem illud non est hoc, de quo hic controvertitur;
neque hic observatur minima nota de aliquo opere
hujus generis. Verum quoque adhuc est, quod ta
bula, quæ plures operum sancti Hippolyti titulos
complectitur, eidem ascribat chronica contra Græ
cos et contra Platonem; at vero Chronicon, quod
hujus controversiæ objectum est, nihil habet unde
colligi liceret illud esse idem ipsissimum. Verosimil
limum itaque est atque creditu longe facilius, si
cum Basnagio dicamus hanc priorem Chronici
partem spectare ad Julium Africanum, qui sub im
perio Alexandri floruit. En quomodo omnes difficul
tatum nodi hac ratione expediri possint. Omnes
sciunt generatim sanctum nostrum Hippolytum
in supplemente Bibl. PP. Paris. 1639, apud Morell.,
tom. II, pag. 806, et tom. XV Bibl. PP. Lugdun.,
pag. 240; item Canisius, tom. II Lect. antiq., anno
1602, pag. 579, ex duobus codicibus hoc titulo
Collectio historica chronographica ex anonymo, qui
sub Alexanaro Severo imperatore vixit, collectore
Gallo quodam Caroli Magni temporibus. Incipit
Liber generationum primus. Addit Canisius in mar
gine: In ms. codice minore, nam in majore ms.
totus liber primus abest, non erat præter hunc alius
titulus huic libro præfixus. › Deinde idem Chroni
con emendatius aliquanto (licet et ipsum passim in
nominibus præsertim propriis castigatione indigens)
atque capite de imperatoribus auctius editum est a
Phil. Labbeo S. J. Paris. 1657, fol., tom. I Biblio
thecæ novæ ms. pag. 298, ex alio codice ms. colle
gii Claromontani Parisiensis S. J. hoc titulo: Chro
nologi anonymi, qui sub Alexandro imperatore vi
xisse anno Christi 236 dicitur, libellus seu chronicon
de divisionibus et generationibus gentium. Labbeanam
editionem secutus est Du Cangius in appendice ad
Chronicon paschale, Paris. 1688, fol., pag. 413.
Fragmentum ex Chronico Hippolyti Thebani
exstat editum a Joanne Sambuco Patavii 1556, La
tine in-8, typis Gratiosi Perchacini sub titulo Libelli
de ortu et cognatione Virginis Mariæ, et asservatur
ms. in bibliotheca Cæsarea, sed brevissimum
Longius exstat in Lectionibus antiquis Henrici Ca
nisii, tom. III, pag. 35, Græce ac Latine. Non pauci
scriptores, qui personas, nomen Hippolyti præ se
ferentes, non satis distinxerunt, neque tempora in
quibus illæ vixerunt, hoc fragmentum sancto nostro
Hippolyto episcopo ac martyri attribuerunt; persua
sissimum habentes Chronica hæc in laterculo tabulæ
Græcæ designata esse. Interim tamen error hic tam
grandis est, ut per se patescat, mirandumque pror
sus quod non illico detectus fuerit. Manifestum est
Le Moyne, Varia sacra, tom. II. p. 1081 et
seq.; Canis., tom. III Lect. antiq., p. 35, 46, 49;
Voss., Hist. Græc., lib. 11,^c. 25, p. 293; Possevin.,
Apparat., p. 765.
Schelestr. in Antiquit eccles. dissert. illu
strata, tom. 1, p. 510 et seqq.
Fabric., p. 46 et seq.
Remi Ceillier, tom. II Hist. gén., p. 362.
Idem ibid. et pag. 363.
Fabric., loc. cit., pag. 47.
Lambecius Græce e codice Vindob., tom. III,
pag. 46. Vide eumdem pag. 98 seq. et tom. IV
p. 150, tom. V pag. 109 seq., tom. VII pag. 341,
tom. VIII pag. 63; et Allatium De ætate et intersti
tiis in collatione apud Græcos, pag. 50. Etiam Hip
polyti historici fragmentum, in quo Salome Josephi
BiwTixh Yuvi appellatur, a Salmasio sibi communi
catum refert Andreas Rivetus tom. III Opp. p. 640.
Allegat et Turrianus in Apologia pro domo Laure
tana adversus Vergerium, et in scholiis ad lib. 11
Constitut. apostol.
Henric. Canisius, Bavarico codice usus, Græce
ac Latine tomo Ill Antiq. lect., Ingolstad. 1603, in
4, p. 40. Ex Canisii editione Latine cum ejus notis
legitur in Bibl. PP. Colon. tom. IX, anno 1618, et
Fabric., tom. I Opp. S. Hippolyti, pag. 49-39.
Idem ibid., pag. 59.
Apud Canis., Lect. antiq., tom. II, p. 148.