medius et ultimus est David: in tentoriis ubi mortuo rum deductiones, primus et postremus est David: in ædibus virginum, ubi texturæ fiunt, et primus et me dius et postremus est David. O res inopinatas! mul ti qui ne litterarum quidem principia noverunt, totum tamen Davidem edocti, ordine recitant, ac non modo in urbibus et in ecclesiis, omni tempore et per ætates vitæ omnes, clarescit, sed etiam in agris, in desertis et per terram non habitatam cum sedulitate plurima tripudia sacra Deo excitat. In monasteriis, ubi chorus sanctus ordinum angelicorum, et primus, medius et postremus est David: in asceterils, ubi greges vir ginum Mariam imitantium, et primus, medius et pos tremus est David: in desertis viri sunt crucifixi cum Deo versantes; ac primus, medius et postremus est David. Et omnes quidem homines naturalis per noc tem somni tyrannidem patientes, in profundum de trahuntur: David vero solus instat, et servos Dei ad angelica excitat pervigilia, terram in cœlum conver tens, et homines angelis æquales efficiens, vitam nos tram in omnibus ornans, et factus omnibus omnia, et per omnia vitam nostram angelicam reddens: cum pheris una crescens, juniores ad intelligentiam provo cans, virginibus continentiam largiens, senioribus donans securitatem, peccatores ad pœnitentiam advo cans et dicens, Confitemini Domino quoniam bonus (Psal. CXVII, 1): eos qui per poenitentiam recte pro cesserunt corroborans et dicens, Delicta juventutis meæ et ignorantias meas ne memineris (Ibid., XXIV,7): eos qui beneficia acceperunt ad gratiarum actionem ex citans et dicens, Quid retribuam Domino pro omnibus quæ retribuit mihi (Ib., CXV, 3)? crebro peccantes ad confessionem provocans his verbis, Si iniquitates ob servaveris, Domine, Domine,quis sustinebit (Ib.,CXXIX, 3)? eos qui quærunt a Deo misericordiam erudiens et dicens, Miserere mei, Deus, secundum magnam miseri cordiam tuam (Ibid., L, 11): eos qui ad sacerdotale mu nus vocantur muniens ac dicens, Ne projicias me a facie tua (Ib., L, 13): in jus raptos instruens his ver bis, Redime me a calumniis hominum (Ib., CXVIII, 134) metuentes inimicorum irruptionem admonens et dicens, Eripe me de inimicis meis, Deus (Ib., LVIII, 2):exspectantes et beneficiis affectos ad gratiarum ac tionem excitans bis verbis, Exspectans exspectavi Do minum, et intendit mihi, et exaudivit preces meas (1b., O magnain citharam animas hominum per orbem 'habitabilem, quasi nervos quosdam, ad confessionein unam pulsantem! Et quomodo vir talis et tantus, qui multitudines hominum' ornat, et sermones enco miasticos superat; qui regimen angelicum in terra con Mituit, et cum angelorum fausta acclamatione in cœ lo coronatur: quomodo, inquam, permissum est ut in duo præcipua peccata delaberetur? nam peccato rum præcipua sunt, Non occides, non machaberis (Exod. XX, 13, 14); et ut in hæc præcipua peccata delaberetur permissum est. Ideo sæpe hæc inecum reputans et animadvertens, mente attonitus sum, et sicut navigium in mari absque nauclero huc et illuc circumlatum fluctibus jactatur, ita mihi sæpe ratioci nia procellis commota sunt, cogitanti ac dicenti Quomodo vir tantis bonis exornatus, rex et propheta, Christi servus et pater: servus, secundum naturam; pater, secundum carnem; nam Liber generationis Jesu Christi, filii David (Matth. 1, 1); virtutibus magis, quain diadeniate ornatus; amictus veste purpurea, et humi iltate indutus, dicensque: Domine, non est exaltatum cor meum, neque elati sunt oculi mei, neque ambulavi in magnis, neque in mirabilibus super me; si non hu militer sentiebam, sed exultavi animam meam, sicut ab factatus (Psal. CXXX, 1, 2); qui tolerantiæ matorum coronavit metas, et ait: Domine Deus meus, si feci istud, si est iniquitas in manibus meis, si reddidi retri * Vatic., mores hominum. In anglic. male ita mihi sæpe commotæ sunt ratioci miɑrian procellæ. buentibus mihi mala (Ps. VII, 4,5). qui non modo su perbiam excutit, sed etiam superbos abominatur et ait: Non habitabit in medio domus meæ qui facit super biam: qui loquitur iniqua, non direxit in conspectu ocu lorum meorum (Ib., C, 7): qui cum fiducia dicit Deo Igne me examinasti, et non est inventa in me iniquitas(Ib., XVI, 3). Quid autem loquor? quorsum ejus testimoniis usus sum? Sæpe etiam dicunt nonnulli: Fide non est di gnus qui sibi ipsi perhibet testimonium; alius ejus ope ra testetur, alius ejus coronarum sit præco, alius ejus vitæ sit testis, ut et fide dignius sit testimonium. Quem porro fide digniorem habemus Deo dicente: Inveni David Filium Jesse, virum secundum cor meum (Act. XIII, 22). Quid hoc testimonio tutius? Ac quomodo vir tantis clarus operibus bonis, qui secundum cor Dei fuisse asseritur; quomodo, inquam, in peccato rum præcipua deferri permissus est? Non occides, non mochaberis: et homicida et moechus est propheta Dei? Iste enim locus vobis hodie lectus est. Non criminor prophetam, absit; sed vitam vestram in tuto pono, ut cum multa recte feceris, te ipsum munias ne cadas. Sic eniin Apostolus quoque dixit Qui se existimat stare, videat ne cadal (I Cor. X, 12). Idcirco eniin et ipse David frequentius dixit: In finem ne disperdas (Psal. LVII, 1, et LXX, 18): ideo ipse quoque supplicans dixit: Et usque in senectam et se nium, Deus, ne derelinquas me. Cur ergo in tantum de jici peccatum permissus est? Tribus de causis: qui busuam, ego dicam: tu modo cum omni attentione animum adhibe. Prinium, ut justi caveant de vita sua, sive asceta, sive eremitæ; nec dicant, Multa præclare feci, multis ornor virtutibus: jejuno, vigilo, precor, lacrymas fundo, sacco amictus sum, corpus meum exercitiis marcidum reddidi; non ultra timeo irruptiones diaboli, ca præclare gessi quæ coronas mereantur. Ne erres, o homo, ne sis animo elatus non plus fecisti quam David: audi illum dicentem Genua mea infirmata sunt a jejunio, caro mea immu tata est propter oleum; et rursum, Cum mihi molesti essent, induebar cilicio, et humiliabam in jejunio ani mam meam (Psal. CVIII, 24, et XXXIV, 13). Au di illum de vigiliis loquentem: Media nocte surge bam ad confitendum tibi; et iterum, Septies in die laudem dixi tibi (Psal. CXVIII, 62,et 164): audi illum de lacrymis dicentem: Laboravi in gemitu meo, la vabo per singulas noctes lectum meum, lacrymis meis stratum meum rigabo (Ibid., VI. 10): audi illum de ascetica vita dicentem: Quia cinerem tanquam panem manducabam, el polum meum cum fletu miscebam (Ibid., Cl, 10). Cur autem tibi profero verba prophe ie David? audi iterum testimonium Dei dicentis Inveni David filium Jesse, virum secundum cor meum (Act. XIII, 22). Et tamen post tanta bona opera in ta les lapsus deferebatur. Ne itaque audax sis, sed quo tidie caveas secundum Apostoli admonitionem dicen tis, Qui se existimat stare, videat ne cadat (1 Cor. X, 42). En primam causam; jam accipe secundam: Ne peccatores de seipsis desperent, sed si quis vel quo tidie peccet, ut quotidie confiteatur. Si decies millies peccaveris, decies millies confitere: nihil enim est des peratione deterius. Si quis cum peccata commisit des peraverit, non amplius ad medelam currit. Nonne vides medicos, si de quoquam desperaverint, non amplius medelam adhibere, sed ægroto dicere: Si quid dare ve lis, non accipimus: morbus enim ille non amplius medelam adimittit: malum morbi superavit artis re media? Hæc dicunt ii qui desperant; si vero sanitatem exspectent,omnia faciunt, et medicamenta adhibent pro salute ægroti. Ita si quis desperaverit ob peccatum, pu tans non esse pœnitenti salutem, in majora mata seip sum impellit. Idcirco si cogitaveris summorum pecca torum homicidii et adulterii medelam et curationem contigisse prophete; etiamsi decies millies pecces, teipsum confessioni dedas. Hoc autem dico, non hor tans ad peccandum, sed peccatores ad confessionem vocans: quandoquidem Deus, hominum amans, ma gua etiam peccata delet. Quid enim majus homicidio

III. EJUSDEM SERMO HORTATORIUS DE TEMPERAntia (a). Qui disciplinis aliquibus incumbentes, urgente do toris auctoritate, diligentiam adhibent, a magistri metu puerorumi sedulitas provenire existimatu quando autem,absente magistro, rerum bonarum stu dium retinent, voluntatis puræ hic laboris amor est. Jejunii documentorum nos quoque sumus discipuli verum quando,instante jejunii tempore, philosophiam præ nobis ferimus, tanquam ex institutione pæda gogica, laboris amantes sumus: nunc autem jejunio paulum intermittente, qui a satietate nimia abstinent, sinceram habent propositi laudem, utpote absque ne cessitate philosophi, atque ex proprio arbitrio tem perati, ut qui sciant bona illa retinere, quæ ex priscis laboribus nacti sunt. Qui enim ad immoderatum ci borum usum progreditur, nescit qur jejunans collegit, nescit quos fructus congessit; sed quasi nihil habeat intus depositum, et quasi nullum sibi thesaurum col legisset, immodic:c voluptati se dedit, affectibus suis claustra et moderationis ostia non objicit. Nihilque mirum. Talis enim est inops omnis: januarum el claustrorum curam nullam habet, insidias non metuit, sine sollicitudine dormit, utpote qui nihil habeat quod fures provocet, cum nibil inopi possit auferri. Iis vero qui opulentam domum habent, custodia est pro re conditis thesauris, et ostiarii qui ab ingressu arceant. Nos etiain jejunio facti sumus divites; et divitiarum indicia manifesta sunt: voluptates in servitutein re daciæ sunt; ventri dominamur, cui prius servieba mus; incorpoream vitam acquisivimus; nova absti nentia domo tegimur, cujus fundamenta posuimus. Opus illud firmitate indiget, opusque habet labore ut constabiliatur: non confirmantium vero, sed dissol ventium est ebrietas; enervantium bases, non robo rantium. Nemo fundamentum labefactat quod (vir sapiens) firmavit; nemo divitis promptuarium fur tim aperire potest. Jejunantis vero anima est divitis conspicui apotheca, quæ diligenti custodia opus habet, ne furto subjiciatur: anima quippe velut domus ex (a) Alias, Chrysostomi (sermo) de jejunio; in quo (ser moue) nonnulla de Davide propheta aminadvertuntur. pilatur. Refertam bonis animæ domum habuit David; verum illa a latrocinante voluptate direpta fuit: in gressum enim apertum reliquit, nec sobrietatis clans tro obfirmavit. Quinam vero erat ille sobrietatis ne glectus? Nimia corporis requies: ait enim: Accidit ut surgeret David de strato suo post meridiem, et deam bularet in solario domus regiæ (II Reg. XI, 2): vespere, et surrexit e somno et deambulavit: somnus, et post somnum deambulatio mollitiem appetentis. Quid inde damni? Viditque mulierem se lavantem ex adverso su per solarium suum: erat autem pulchra valde. Et mit tens concubuit cum illa. Quod viderit, inculpatuin est; nemo enim oculos incusaverit quod ea quæ sese offe runt videant: sed modus ille videndi reprehensione dignus fuit, quod ad peccatum induceret. Non enim vidit formam et aversatus est, sed ex pulchritudine allectus, spectaculo infixit oculos: neque ultra in oculis pupillas (xópa;) habuit, sed meretrices. Tan tum est malum oculorum appetitio, nisi illam repri mas. Eadem est nobis potestas circa cibum, qualis erat Davidi circa oculorum usum: sed peccati trans gressio id reprehensione dignum efficit quod cri mine carebat. Quid ergo? Alimento quidem foveatur corpus; Dignus est enim operarius cibo suo (Luc. X, 7) nobiscum vero prandentibus una adsit Paulus, et si viderit nos in cibo incomposite nos gerere, velut me dicus, inordinatis clamabit: Habentes autem alimenta et quibus tegamur, his contenti simus (1 Tim. VI, 3). Alimenta, non delicias; alimenta, non ex ebrietate subversionem. Deliciæ olim Israelem ad idololatricamı saltationem excitarunt: ebrietas enim animam cap tivam effecerat: nam, Sedit, inquit, populus mandu care et bibere, et surrexerunt ludere (Exod. XXXII, 6). Observemus igitur quod usui sufficiat; curetur ali mento corpus, relaxationis solamen quæramus, ple nitudinis onere ne frangamur, moderato cibo utamur, ebrietatis turpitudinem et periculum evitemus: obse quamur Paulo hortanti: Non inebriari vino, in quo esi luxuria, sed impleri Spiritu sancto (Ephes. V, 18); cui gloria in secula. Amen. IV. EJUSDEM, QUOD GRAVE sit dei clemeNTIAM CONTEMnere. dicta AUTEM FUIT POSTQUAM DECEM MILLIUM TALENTORUM PARABOLA LECTA FUERAT; ET CONTRA JUDÆOS, CUM TERRA! Clementi Domini nostri magnificentia, quam nunc andivistis, peccatoribus exhibita, ingentem et decem millium peccati talentorum remissionem effecit. Plu rini vero sæpe contra Domini clementiam agentes, et male donis ejus utentes, clementiæ divitias in the saurum supplicii sibi convertunt: siquidem non te. mere largiens misericordiam, neque ninio magnifi centie studio affectus, clementiæ suæ divitias exhibet, sed munerum abundantia persuadet. Cum autem frus tra projecta videt clementiæ suæ dona, claudit bono rum fontes, retinet clementiæ imbres, defessus est gratificando. Quot olim bonorum imbribus Jud:corum populun rigans, ut vidit illos gratitudinis fructu va cuos, ingratum illorum animum non ferens clamabat, Fucti estis molesti mihi (Isai. 1, 14)! Ex mea erga vos clementia magis contentiosi apparuistis: defessus sum vobis gratificando: Facti estis molesti mihi. Ra tioni competit illa erga ipsos patientiæ meta: nullus enim superest ipsos corrigendi modus V. EJUSDEM, IN SANGUINIS FLUXU LABORANTEM, EX Evangelio secundum Lucam (Luc. VIII, 43). Aliis quidem alias negotiationes vite scopus dis pertivit, cuique illam attribuens quæ utilis et congrua esse videtur; unicam vero nobis largitus est Deus negotiationem Spiritus, quæ per fidem fit multiplex, ac maxima edit bona opera, sicut scriptum est: Idem vero Spiritus, dividens singulis pront vult (I Cor. XII, 11). Sola enim ſides cum possessoribus manet: ac cipientem non decipit, se tenentem non deserit, fures non metuit, raptorum non habet suspicionem, sigillis non indiget, custodes non requirit. Deuin enim cus todem habet, qui per hanc omnia omnibus prompte administrat. Ilanc habere cupiunt reges; sed privati possident, primates quærunt: illa vero ad humiles currit, et tenues amplectitur; ad infir:nos venit, et apprehensos manu ducit, sine mercede curationes largiens. Cum igitur vides, o dilecte, Christum e monte descendentem, iterumque in montem ascen dentem, paludem trar seuntem, per mare navigantem, versantem in agris, urbibusque et vicis; cum itineri bus hic infra peractis memor etiam esto eorum quæ supra fecit; ne obliviscaris cathedræ Cherubinorum, ne humanorum causa negligas divina, cœlum ne tra das oblivioni, ne excidat e memoria tua Verbum fac tum fuisse carnem, sicut ipsi beneplacitum fuit. Ver bum enim caro factum est: ut caro ambulat, ut Verbum recedit; ut caro in montem ascendit, ut

cuo et nautis laborem artis suæ propter serenitatem remittentibus, repente asperrima procella conturbante, cum præter exspectationem venti in pelagum erum pant,” incipiatque mare efferatum obstrepere, flu cluunque turba navem impedire, ut et multiplicum funium tensio, qui circa malum suspensi. violento ventorum impulsu icti, sibilant: tunc sane, o dilecti, tumultus quidem turbulentus et luctuosus a vectori bus oritur, mortem in profundo maris, magis quam naturalem, exspectantibus. Hie videas remiges a procella illos extrinsecus circumagente, plus vero ab intus lugentium clamore enervatos (adeo ut guberna tor ipse, præ metu tremebundus factus, non amplius uti possit manu gubernatoria ad navigii directionem); omnes vero clamantes se vitam inter homines ser vare posse desperare. Tale quidpiam accidit discipu lis; niente enim te transferas mecum ad Evangelium. Ascendit Jesus cum discipulis suis in naviculam (Luc. VIII, 22), et facile trajecit mare. Quandiu Dominus Christus vigilabat, omnis contrarius reprimebatur ventus: planum autem illis erat mare, tanquam firma terra, neque fluctus contra navem Christum ferentem insurgebat. Cum vero Jesus, secundum providentiam suam, in navigio dormiebat, quoad naturam corporis, non quoad deitatis dignitatem (somni enim immunis est oculus deitatis); tum venti conspicientes Magi strum et Præfectum suum dormientem, sicut equi aurigam somno detentum spernentes, impetuoso flatu sævam exsibilantes tempestatein, contra navem apo stolicam ferebantur: atque, procella exorta, quæ in exspectatam mortem tanto flatu minabatur, æstuante pelago, sevosque fluctus cum fremitu in arenam ter minorum constitutricem immittente, discipuli fren dentem conspicientes tempestatem, Christumceleber rimun propugnatorem invocabant; quid dicentes? Domine, salva nos, perimus (Matth. VIII, 25). Per Economiam dormiebat in navigio Dominus, non nescius illius quod futurum erat, nec serenitatem inducendi potestate carebat: sciens vero mare turba tum fore, duabus de causis dormiebat: ut per tempe statem redargueret labentem et imbecillam discipu lorum fidem, et potentiam divinitatis suæ illis liquido demonstraret. Videre erat itaque, o dilecti, vigilantem, quoad corpus, Dominum, seipso vehementiorem fa ctum, et ventum ad speluncain suam clanculum fugien tein, pelagumque non ultra contra apostolicum navi gium minas intentantem, sed fluctus ad adorationein se convertentes. Talis est hujus vitæ cursus, ita ut res in eodem statu nunquam permaneant, sed aliquando in pace tranquillæ sint, atque alimentorum copia abundent; interdum vero commoveantur fluctibusque, ut mare, agitentur, partim quidem barbarorum incur sionibus, partim tyrannorum machinamentis et ne gotiorum perplexitatibus, multisque aliis tumultibus et perturbationibus. Nam prædicta de apostolico na vigio historia hunc habet sensum; nihil quippe a Domino factum est quod mysterium non haberet. Mari similis est bæc vita; navigio, humana natura, portans quasi vectores et gubernatorem cogitationes et menten. Hoc itaque navigium, natura scilicet hu mana, in hac vita agitatur a diaboli nequitia, a dæmo nibus hostibus, qui cupiditatum fluctus excitant; fal sam voluptatum spumain in internum animum pro jiciunt, ac mentem gubernatricem cupiditatibus commovent et in peccatum immergunt. Quod autein VII. EJUSDEM IN ILLUD SIMILE EST REGNUM Quid majus regno coelorum, et quid minus est grano sinapis? quomodo immensum cœlorum regnum. facile metiendo minutissimoque grano assimilavit? Si vero perpendamus quid sit granum sinapis, invenie mus quain pulchre et secundum naturam unum alteri comparetur. Quid est regnum coclorum, nisi plane Christus? dicit enim de seipso: Ecce regnum Dei intra homo quilibet a voluptatum flamma commotus in peccatuin immergatur, id, sermonem meum asserens, testatur David propheta. Cum enim circa conunen tiam naufragium fecisset, clamabat dicens: Veni in altitudinem maris, et tempestas demersit me (Psal. LXVIII, 3). Non enim hoc usquam reperimus in hi storia de Davide: quandonam David navigavit? vel in quo mar: iter agens demersus est? nusquam sane. Quid sibi vult igitur? In hac utique vita tanquam in pelago versans, ac voluptatibus quasi fluctibus agita tus, atque soluta cogitationum compagine, intus ad misso cupiditatis fluctu, ac viri fortitudine per Uriæ uxorem spoliatus, continentiæ naufragium passus est. Ideo dicebat: Veni in altitudinem maris, el tempestas deinersit me. Deinde iterum resipiscens, et ex profundo pecrati iterum continentiæ clavum_recuperans, vi tamque suam castitate temperans, Deum precabatur dicens: Non me demergat tempestas aquæ, neque ab sorbeat me profundum (Psal. LXVIII, 16). Tale quid piam Apostolus quoque, mystice subindicans humanam naturam dicit: Ter naufragium feci. Quid enim ait? Ter naufragium feci, nocte et die in profundo maris fui (II Cor. XI, 25). Ter enim naufragium fecit humana natura semel, in paradiso per transgressionem; se cundo, in diluvio Noe; tertio, post legen acceptain populus in idolorum cultum incidit, donec veniens animarum nostrarum gubernator Christus, crucis velum in media terra sistens, tempestatibus liberam nobis providit in urbem cœlestem navigationem. No cte et die in profundo maris fui. Noctem appellat illam in caliginoso errore moram, quæ Christi adventum antecessit; diem vero, illum in lucido baptismo sta tum, qui Christi secutus est adventum. Cum tota igi tur natura humana per nequitiam diaboli, ut diximus, jactaretur: id videns Verbum Dei, in hane vitam veniens, ingreditur in cavitatem navigii virginis Ma riæ: cujus typum in Jona propheta expressum inve nimus. Mittitur enim Jonas Niniven; Christus in banc vitam venit: Jonas abit in navigium, et in ca vitate navigii dormit; Verbum etiam Dei per novem menses in ventre virginis Mariæ fere dormiebat taci turnus hominibus. Tunc magis excitata est diabolica nequitiæ procella, sicuti contra Jonam. Sed cum Jo nas in mare projectus est, hoc est, cum Jesus e ventre Virginis in hanc vitam prodiit, et omnis quoque ventus adversus obmutescebat, donec balæna in or cum perveniret, multa signa et prodigia edidit in hac vita navigans. Intravit Jonas in balænam, et ille in travit in orcum: tres dies et tres noctes, totidem quot Jonas, in orco consumpsit. Ejicitur Jonas ex ba leena in Niniven; Christus ex mortuis surgit, atque in hunc mundum venit..... prædical prenitentiam; resipiscunt Ninivitæ, atque hujus mundi incolæ: per tres dies jejunant, et servantur numerosæ multitudi nes; sicut etiam in Ninive duodecim hominum iny riades et pecora plurima. Domino enim pœnitentiam et fidem huic mundo prædicante, servantur duodecim tribus Israel. Quando enim plenitudo gentium intra verit, tunc omnis Israel salvus fiet (Rom. XI, 25). Quod autem Jonas Christi typus esset, Dominus ipse dicit in Evangelio Sicut enim fuit Jonas in ventre ceti tri bus diebus et tribus noctibus, sic erit Filius hominis in corde terræ tribus diebus et tribus noctibus (Matth. XII, 40). i sit gloria et potentia in secula seculorum. Amen. CŒLORUM GRANO SINAPIS (Matth. XIII, 31). vos est (Luc. XVII, 21). Quid autem majus est Chri sto secundum deitatem, ut prophetam andire est di centem Hic est Deus noster, et non æstimabitur alius adversus eum. Hic adinvenit omnem viam disciplinæ, et tradidit illam Jacob puero suo, et Israel dilectu suo. Post hæc in terris visus est, et cum hominibus conver satus est (Baruch. III, 36-38). Isaias etiam de illo

lium et Spiritum sanctum, nunc et semper, et it, se cula seculorum. Amen. adumbrarunt: hoc a Spiritu sancto movetur: hoc non tangit æstus nimius: sub hac planta oblecteris et choreas ducas cum angelis, glorificans Patrem et Fi VIII. EJUSDEM IN ILLUD, SI QUA IN CHRISTO, NOVA CREATURA: VETERA TRANSIERUNT; ECCE nova facta sunt omnia (II Cor. V, 17) (a). Magna quidem diligentia agricola semina spargit, postquam arvum expurgatum viderit; et nec spina runi copiam adesse, que nascentium impediat incre mentum, neque lapidem, qui aratrum offendat: major autem facilitas est ei qui sermonem prolaturus est, cum paratum auditorein viderit. Video eniin arvum purgatum, neque uspiam est spina germinans: spina autem est divitiarum sollicitudo, quæ suffocat verbum. lacc autem dico, non quia non adsunt divites, sed pauperum philosophiami in audiendo sermone decla rans. Non enim concionante solum opus est, sed etiam prudente auditore: utrumque enim requirit Scriptura, sapientem nempe doctorem et prudentem auditorem, ne ex auditorum ignavia labor noster inutilis evadat. Sollicitudo enim divitiarum non permittit ut quæ di cuntur in mentem incidant, sed audientium intelle ctum abripit. Quia igitur omnes conspicio paratos; main secreta animi non nosco: singulorum vero ocu los curiose intueor, et palpebras tanquam cornua erectas video, oculosque non nutantes immobilitatem animi indicantes, atque omnem mentem ab hujus vitæ curis iminunem, unumquemque hoc solum spectan tem, hoc cogitantem, quomodo ea quæ dicuntur acci piat: ampliore cura mentem adhibete: pandite sinum anime, ut facilius dejiciantur semina. Per longum enim tempus in Pauli meusam linguam volo dimittere neque finem faciam sic illum vocandi, idiotam, ob scurum, ignobilem, tabernaculorum opificem. Hæ sunt meæ prærogativa, hæc mea encomia, quod tales habeam magistros, non hujus vitæ divitiis, sed spi ritualibus recte factis fulgentes. Si mihi Græcus quis piam dixerit, Quem habes doctorem? respondeo, Tabernaculorum opificem: et quem alium? Piscium venditorem quem vero alium? Publicanum: et quos alios? Magos et meretricem: quein adhuc alium? Latronen. Neque de his erubesco, sed glorior. Glo riaris quod magistrum habeas circumforaneum? Sane quidem. Quare? Quoniam si vilitas discipuli viin os tendit magistri, vilitas magistri ostendit divinam esse pradicationem. Etsi enim homines illam prædicave re, non tamen homines illam invenere; si homines id prædicavere, non tamen homines id produxerunt. Homines instrumenta sunt, Deus artifex: illi sunt ci thara, hæc manus præpotens chordam movit. Ideo propheta, etsi rex erat, et purpura amictus et diade inate ornatus, orbemque alloquens, relicta illa secu lari pompa, ne quis putaret ipsum regia verba proferre, dicebat: Eructavit cor meum verbum bonum, dico ego opera mea Regi. Lingua mea calamus scribæ (Ps.XLIV, 2). Cur calamum vocas? Ut tu discas non esse mea que scribuntur, sed tenentis dexteræ. Calamus enim non per seipsum scribit, sed quidquid voluerit manus illum tenens. Et lingua mea calamus scriba: est; te net enim illam Spiritus sanctus. Cum ergo tibi dixe rit Græcus: Quis est magister tuus? ne te pudeat, neque erubescas, sed dic: Circumforaneus, tentorio rum opifex, qui in foro stabat, qui pelles consuebat. Magister vero tuus quis est? Plato, Pythagoras, non circumforaneus, sed philosophus. Si vero dixerim ego Magister tuns, quis est? Philosophus; magister tuus patria nobilis; magister tuus dives; magister tous linguam habens acutain, ipsis fluviis Quentior est, honore fruens, progenitorumi splendore gaudens, ubique honoratus: meus vero contra se habet: ita (a) Hæc oratio ad ineptum Græculum referenda est, la cinias genuini Chrysostomi sermonis, sicut graculus plu mas pavonis, ridicule induentem, nobis manifesta est victoria. Quomodo? Quia circum foraneus vicit philosophum; pauper, divitem; lingua carens, fluviis fluentiorem; flagellis cæsus, eut qui nihil tale passus est. Inæqualis est acies, ut splendi dius sit tropæum. Solocizat meus, ut atticizet tuus; sed solecizans atticizanten vicit: soloecizat lingua, sed mente philosophatur: non opus est mihi verbis, sed sententiis. Meus tuum vicit: quomodo? idiota sa pientem, rusticus oratorein. Et unde, inquit, cum vicisse liquet? Impudens, nonne vides res ipsas cla mare? Ubi est Plato? nullibi: ubi Paulus? in om nium ore. Ubi Plato? de illo siletur, oblivioni tradi tur: ubi vero Paulus? regiam cepit Romam, quam non modo vivens possedit, sed et mortuus vicit. Mor tuus est corpore, ut vivat spiritu: discerpta est charta, et manent litteræ; non erat enim atra mento scripta, sed spiritu firmata. Facilius est solem prætergredi, quam Pauli verba. Quid enim dicit qui illi verba largitus est? Cœlum et terra transibunt, verba autem mea non transibunt (Matth. XXIV, 35). Si ver ba tantum sunt, refuta; si res sunt, adora. Cœlum et terra transibunt, verba autem mea non transibunt. Fa cilius est solem exstingui, et cœlum e conspectu tolli quam verba Domini mei dissolvi. Atque rerum expe rientia his perhibet testimonium, temporis etiam lon gitudo et hostium incursiones; id enim admiratione dignum est, non modo quod non dissoluta sint, sed etiam quod bello impetita superarint, Sedulo attende dictis meis. Vociferatus est Paulus, vociferatus est Joannes piscator et evangelista, qui rete projecit et Evangelium cepit, qui demisit calamum piscatorium et cepit verbum Magistri. Quid vociferatus est, et quid dixit piscator? Videamus an expiscer verba piscatoris et non piscatoris: piscatoris quidem, quoniam hoc voci feratus est; non piscatoris vero, quoniam verba erant Spiritus. Quid enim ait? In principio erat Verbum, el Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. 1, 1). Quid dicit Judæus? Magnum sapit de Moyse, quia mare discidit et pelagum divisit ac restituit, at que aerein mutavit, petram dissecuit et mauna detulit, urbes cum incolis excidit, atque in bellis sine armis victor fuit. Ideone altum sapis? Audi quid Moyses di xit, quid piscator, ut videas quæ sit inopia veteris legis, et quae abundantia gratiæ. Quid autem dixit Moyses? In principio fecit Deus cœlum et terram (Gen. 1, 1). Quid vero piscator? Nusquam ponit illud, Fecit sed quid? In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum. Ille a rebus creatis incipit, hic a Crea tore. Vides ut altius ascendit quam Moyses? Audivit Moysen dicentem quod cœlum fecerit Deus; missum fecit cœlum, et altius ascendit. Occurrerunt ei angeli et prætermisit; archangeli, et præterivit; Cherubim, et ibi non stetit. Quo curris? Aliud quæro: si Cheru bin lucent, tamen opera sunt; si Seraphim canunt, suut tamen conservi ut ego. Quid quælis? Si prin cipatus et dominationes, hæc quoque serva et crea turæ sunt; si potestates, tuæ quoque res creatæ sunt. Quo abis? Ipsum quæro Creatorem, ipsum quæro Patri consubstantialem: nec desistam donec illum invenero, ut homo potest invenire. Moyses loculas est de cielo, et desiit: non enim spiritum accepit, quem ego habeo (Rom. VIII, 15): non enim accepit spiritun servitutis in timore, sed accepit spiritum adoptionis filiorum ad obedientiain fidei. Majora mihi sunt credita. Ideo Dominus meus ex supernis deor sum descendit, ut ego infra positus sursumi ascendain. Quid quæris? Ipsuin Creatorem; cum invenero, lunc stabo. Invenit, et quid dicit? In principio erat Verbum

diamus, ejus profunditates etiam usque ad imum: non est enim gurges caliginem habens, sed gurges lucem emittens. Etiamsi obscurus sit sermo, conaboi amen eum facilem reddere et idiot:e et pauperi et famulo et coquo et nautæ et mulieri et libero et servo. Res enim divine publice proponuntur omnibus, obscuritate adumbrate, sed explicatione data facile intelliguntur. Si qua est autem ingenii tarditas, perspicuitate doc trin: illustriorem hanc mensam efficiam: mihi so lum ad audiendum paratam mentem afferte, et nullo modo relaxemini; experimento enim didici mentis vestræ in audiendo obsequentiam. Ideo sæpe etiam difficiles aggressus sum sententias, etsi non exspec tabam eas captu faciles fore; vidi autem res difficiles ex audiendi studio faciles redditas. Vigil esto ani mus, et nihil erit difficile; intenta cogitatio, et omnia perspicua. Si qua ergo in Christo, nova creatura: ve iera transierunt. Hac legentes Greci rident nosque sugillant. Talia, inquiunt, dicit Paulus: Si qua in Christo, nora creatura, Jacias, o Paule (illorum verba refero), nos ipse inflas, mentem nostram erexisti, novis cogitationibus aures nostras imples. Si qua in Christo, nova crentura. Disce primum non temere ex cecari; in barathrum te injicis. Num euim nosti quid audivisti? Animalis enim homo non percipu ea quæ sunt spiritus: stultitia enim est ei (1 Cor. II, 14). Numnam nosti thesaurum? thesaurus habet superne spinas et lapides; cum vero perfoditur, margaritæ reperiuntur. Ne mihi verba tantum des, sed sensum; ne mihi verba: diligenter disce quid sit, Nova crea tura; disce quid, In Christo; disce, et in lucem de scende. Nam etiam puerulus sæpe videt regem trans euntem, et ridet; rexque conspicit, nec cura est illi. Non enim regis est vituperium, sed defectus ætatis. Adesto, in penetralia te deducain: ne simpliciter a vestibulo prospicias: adesto, revelabo tibi totum mysteriorum arcanum. Et quid, inquit, habes mihi dicendum? nonue dixit quod nova creatura est apud Christianos? Sane quidein. Ostende igitur mihi, ín quit, novam creaturam: ostende mihi quod cœlum factum sit novum; quod antequam Christus adveni ret aliud esset, postea vero aliud factum sit; quod are aliud, semina alia, natura alia; quod alius fruc tus, alia Qumina, venti alii: hæc enim omnia vetera; et tu dicis quod nova creatura. Te cohibe: quo magis contradicis, tanto magis crescit veritatis eminentia. Num insanio? inquit: num contradico? en quiesco. Quiesce; interrogabo te. Interroga. Dicit, antequam adveniret Christus, aliud fuisse cœlum; postquam autem advenit, aliud factum fuisse. Atqui antequain ille secundum carnem adveniret, idem erat cœlum; et postquam ille advenit, idem permansit cœlum, et terra, et inare, et aer, et venti (a). Cur igitur, inquit, Paulus jactat dicens: Si qua in Christo, nova cren tura: veleru transierunt, ecce facta sunt omnia nova? Ego, inquit, nihil novum video. Non enim oculos habes, ut videas: accede, ſaciam tibi oculos, et vide bis. Oculosne etiam facis? Oninino. An creator es? Omnino. An deliras? Nequaquam. Fac igitur oculos corporeos. Imo vero. quod majus est, mentis oculos faciam. Oculosne mihi facis? Maxime. Annon habeo? Non. Tum oculos tu habes, et ego non habeo: quo modo? dic mihi. Cum in templum intras, et ibi vi des nudum scuip:ile, mutum lapidem, et dicis, Hic dens est, oculosne habes? cuin lapidem deum vocas, quomodo oculos habes? ecqua utilitas oculorum externorum, internis excæcatis? Vides necessarium esse ut oculos tibi faciam, ut videas lapidem sicut la pidem, ne misceas non miscenda, we disjuncta con jungas. Oculosne habes, cum lignum videas et ado res, ego vero id apprehensum comburam? habesne oculos, cum id quod uritur appellas deum, cuin vitia deos facis? Ebrius est bomo et circumfertur, et ex (a) Quæ proxime sequuntur, leguntur apud Photium Bibl. p. 522. a Bekk., e genuina scilicet oratione illa re ferentem. ebrietate, homo cum sit, brutum efficitur: tu dicks, Ebrietas deus est, et illam Bacchum appellas: Scor talio dea est et illam appellas Venerem: Furtum deus est (a), et illum appellas Mercurium. Cum igi tur vitia et ligna deos facis, quomodo habes oculos? visibilia non vides, et invisibilia tibi credere possum? Videsne oculis tibi opus esse? Bacchus putris est la pis, et Venus lignum est. Annon verbis meis fidem adhibes? securi crede, hanc impello et jacio: da mihi ignem, et comburo. Hoc ebrietatis est vitium lex illa punit, tuque illa deos facis? oculosne habes? Videsne opus esse ut oculos tibi per sermonem effi ciam? Siquidem tales erant Judæi: oculos habebant, et non videbant; cæcus non habebat, et videbat Christus dicit cæco, Tu credis in Filium Dei? et dicit, Credo, et adoravit (Joan. IX, 35): Judæi vero, viden tes, crucifixerunt eum. Cæcus adorat, et qui videt crucifigit: propter hoc dicit,In judicium ego in hunc mundum veni, ut qui non vident videant, et qui vident taci fiunt. Nunquid babes oculos? Visne igitur ut oculos tibi per sermonem eflician? oculos fidei, oculos intellectus, oculos invisibilia conspicientes? Tales enim sunt oculi nostrum qui fide conspicimus: non visibilia vident, sed invisibilia. Et si sequi velis, sequere; sin nolis, ego quod meum est facio, erudio. Varius enim est sermo: contrarios transmutat, familiares corrigit, multas inducit personas, et ex omni parte absolutus est. Itaque Si qua in Christo, nova creatura; vetera transierunt, ecce facta sunt omnia nova. O os! v splen dor! ego enim video thesaurum prius quam illum revelem video totum vas opificis. O oculi, qualia conspiciunt! Ad me teipsum converte, erige te. Crea tio in Scriptura vocatur, non modo ex non existenti bus in existentiam productio, sed etiam existentis in melius mutatio. Breviter dictum est: oportet autem boc clarius proferre. Creare dicitur Deus, non tantum cum id quod non existebat efficit, sed etiam cum id quod existebat distortum vel fœdatum, corrigil et purgat. Exempli gratia: creavit Deus hominem; hoc est id quod non existebat efficere: cumque impro bum hominem bonum reddit, hæc est rerum in me lius mutatio. Ibi est rei non existentis productio; hic, existentis, sed depravatæ, in melius mutatio. Et ut discas creationem dici non modo ex non existen tia in existentiam productio, sed etiam cum quidpiam depravatum corrigit et purgat, audi Davidein dicen tem siquidem et ipse creatus et cor ejus creatum fuerat, pollutum vero ab adulterio et homicidio. In vocat igitur Deum et dicit: Cor mundum crea in me, Deus (Psal. L, 12). An igitur antea sine corde erat? quomodo igitur Goliathum prostravit? quomodo Deo placuit? Non de substantia cordis loquitur, sed de optima ejus dispositione. Ecce ergo creatio dicitur non substantiæ productio ex non existentia in exis tentiam, sed existentis, corrupte vero, in melius conversio. Cum videris effrenem aliquem sobriuın ef fectuin, dic, Creata est illi mens: cum videris inere. tricem continentiæ deditam, dic, Creata est illi mens cum videris rapacem factum misericordem, dic, Crea tuin est cor ejus. Nam qui lupus erat, factus est ovis; qui accipiter erat, columba jam est. Ideo creatio di. citur. Idcirco etiain lavacrumi regenerationis creatio dicitur: Exuentes, enim inquit, veterem hominem, qui corrumpitur secundum desideria carnis suæ, induentes vero novum hominem factum secundum imaginem ejas qui creavit illum (Ephes. IV, 22). Itaque creatio est illius opus Creati enim in Christo Jesu in operibus bonis (Col. II, 10): prius vero in operibus corrup tis. Tunc accepit Pater lutum, et fecit hominem. Fi lius accipit aquam, et illam vinum facit. Illic habet elementum, et hic quoque elementum; mutatio ele menti, et melius fit opificium. Si qua ergo in Christo, nova creatura. Vides itaque novam esse creaturam. Quid enim est mihi emolumenti, si fiat cœlum? At (a) Quæ inter uncinos clauduntur in Græco desunt; supplevit interpres.

Neque enim peccatum est naturæ, sed electionis. En hominem exhibeo sanumi, vas purgatum, et sine labe. Et stans in medio populi dicebat: Quis ex vobis ur guet me de peccato? et nemo quidquam quod dicere posset invenit. Quid ergo nunc? intrat ad ægrotos hortans illos verbis, ut medicus pharmacis: Nihil habes mali, si sapias: gravis est morbus, sed sanari potest. Hortatur illos: Venite ad me omnes, qui labo rutis et onerati estis, et ego reficiam vos (Malth. XI, 28). Onerati erant ægroti: onera enim sunt morbus. inordinati mores, scortatio, furtum, mendacium, fal sum testimonium: nullum quippe onus tam grave est, quam mala conscientia. Sed quia æger medicum timet, maxime cum morbus est gravis, ne ferrum senat, ne ignem accendat; et ægri multi in morbis mori maluerunt, quam medicamentorum vim per peti, et sanitatem a dolore percipere: ne quis, quo niam ille venit, hoc metual et dicat: Poscit a nobis peccatorum rationem, exigit a nobis delictorum pœ main, punire nos vult, et tunc nos emendat: ne quis hoc secum reputans aufugiat, Venite, inquit, ad me. Non veni ut judicem mundum, sed ut salvificem mun dum (Joan. XII, 47). Nihil grave est: non habco fer rum, non habeo ignem comburentem, non uro, non seco: sine dolore est medicina, sine labore curatio. Si non creditis, videte meretricem, videte latronem, videte magos, publicanum, Chananæam: indicium vobis dedi ab exordiis. Num ussi? nun secui? nonne meretrix flevit solum, et facta est virginibus conti mentior? nonne magi adorarunt, et facti sunt evange lista? nonne Chananæa venit, et filiæ sanitatem ac cepit? Non veni ut judicem mundum, sed ut salvificem mundam. Venite ad me omnes qui laboratis et onerali estis. H:ec verba effero: Dominus sum, non indigeo, non sum servus legi subditus: accusat te lex, sed accusationem solvo, ipsum accusatorem compesco. Quomodo? Ipsum enim gratia compescuit: prophete accisait, sed majorem præbeo libertatem. Veniens igitur et reperiens naturain male se habentem, et hos quidem in scortatione, alios in adulterio, nidorem et funum aera polluentem, cæteraque omnia; quid facit? Videus genus nostrum febre laborans, lavat primum, dicens, Lava, et liber esto a morbo: lavat regenera tionis lavacro, et ungit: Et unguenti chrismate ungo te et lavo, et transmito te. Tantane est lavacri vis? Tanta. Descende deorsum. Descendit deorsum, et vetus homo non manet. Non opus est ferro, non sectione et dolore: cum voluptate est utilitas, non laboriosa est medela. Et quid faciemus ut salvi si mus? infinita mala patravimus, conscientiam habe mus malam, periimus. Dicit nt baptizemur et salu tem consequamur. Etenim apprehensos ungit, lavat, deinde nutrit solido alimento. Postquam enim ægrotus innoxius faetus est, nutrit eum et corpore suo nutrit, et sanguinem suum in potum dat; suum, inquam ipsius, qui est sine peccato. Cum enim tu per lava crum factus sis sine peccato, quando tale corpus ac cipis, te ungit, lavat, nutrit. [:ec est nova creatura. Cum intrat cinædus, et fit justus, nonne est nova creatura? cum intrat rapax, et a peccatis liberatur, nonne est nova creatura? Vidisti in gratia creatu rain? vide etiam in vitæ instituto creaturam. Quot meretrices deseruerunt theatra, vestes sericas missas fecerunt, cinere se insperserunt, saccos induerunt, et nunc in Christo vitam instituunt? annon est nova creatura? Cum ergo videris meretricem non amplius meretricem, sed virgine continentiorem, dic, Creatus est ipsi animus, mutatum est cor ejus, conversa est anima ejus a more pristino; non ultra in theatro comparet, non alios trahit in laqueum, sed et ipsa servatur; non amplius aliis offensioni est, sed saluti vident enim cinaedi, et fiunt casti. Viden' novam crea turain? Cum videris rapacem, Græcum, aras lin gentem, contra Christianos insanientem, innumeros orphanos spoliantem, innumeras nudautem viduas Christianum factum, sua pauperibus largientem, et ad pervigilia venientem; dic, Creatus est ille. Ita que, Si qua in Christo, nova creatura. Vide ubique terrarum novam creaturam. Cum videris monachos montiun juga occupantes, crucifixos, conculcantes naturæ necessitates, iminunitate a passionibus ange los imitantes itaque, Si qua in Christo, nova crea tura. Abi in Persiden, si non corpore, saltem mente; matres in uxores ducebant, nunc autem virginitatem colunt: itaque, Si qua in Christo, nova creatura. Crea turam conspice usque ad reges, qui diademate or nantur. Antehac reges omnia impietate replebant; jam vero reges in ecclesiam se conferunt: tinc reges omnibus erant terribiles; nunc autem Ecclesia ipsis terribilis est. Quis ausit regi dicere, Depone diadeina tuun? Ecclesia vero id dicit, et ille obtemperat, ve nitque nudo capite, nemine jubente, sed hortante ratione: nudo capite nec ornato: diadema projicit, et crucem accipit. Intrant ad mensam similiter pauper et rex; non aliter pauper et aliter rex: neque rex dicit, Mihi amplius dato, pauperi vero parcius; sed cum eadem humilitate, cuni eadem pictate, ut pauper sic et ego itaque, Si qua in Christo, nova creatura. Pro his autem omnibus Deo gratias agamus, quonias illi gloria in secula. Amen. IX. Ejusdem IN ILLUD: HIC EST FILIUS MEUS DILECTUS, IN QUO MIHI COMPLACUI (Matth. XVII, 5). Ilie prolis amans pater ob suum erga nos affectum sermonis argumentum misit mihi, et laudein qua, me curante, vos illum celebrastis, hac præsenti remune ravit institutione, liberorum suoruin lucrum suum esse putans. Ego vero letus adhortationem accepi, ac cum fiducia rursus vos alloquor, pristinorum que verborum seriein libentissime persequi curabo. Ostendi enim vobis, in præcedenti dominica, Christum cum servis suis ad baptismum venientem: deinde Baptistam qui accedentem Dominum agnovit, baptisma adininistrare renuentem, ac deinum, propter Salvato. ris mandatum, mysterium economia complentem seripto postea repræsentavi Deum et Patrem Domini Rostri Jesu Christi de coelo clamantem: Itic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui. Et ad hoc usque testimonium progressus, descendi e suggestu, tem pore cursum orationis interpellante. Hodie igitur re sumere volo quæ tunc omittere eoactus fui propter temporis angustiam, et adjungere sermonis solutio mem, ut per cam ascendatis ad auctorem ejus, nempe Filium. Hic est Filius incus dilectus, in quo mihi com placui. Hic est, qui mecum misit super se Spiritum sanctum, iterumque quem receperat Spiritum misit hic est, qui ante omnia secula ex me genitus est, non creatus; Deus genitus ex.me solo unigenitus, ui solus ego novi, et ut ille scit solus: hic est perfectio nis me character et deitatis meæ character: hic est qui substantiæ meæ clare fert imaginem. Filius est meus ex mea essentia incorporce, incorruptibili ter, sine ulla temporis ratione elucens, non ex altera substantia se prodens. Filius est meus natura, nou gratia, coæternus, non junior vel secundus: Filius es meus coessentialis mihi, ut lumen ex lumine, ut vita ex vita, ut veritas ex veritate, ut potentia ex potentia, ut Deus ex Deo. Ego genui, ille geni tus est inter me vero et illum nihil est medium ego genui ut me decet gignere natura Deum ille genitus est sicut decet illum gigni, qui Deus Verbum est. Humanum generationis nomen sed mystica est tempore superior generatio. Tempus mon novit generationis meæ mysterium: hoc ne sciunt (postea enim facti sunt) cherubim et sera

mens dilectus, in quo mihi complacui. Sæpe igitur Pa ter Filium nuncupavit filium suum, utpote unicum filium, et voce quasi manu designat Unigenitum, propter eos qui conantur a Patre illum separare, propter eos qui dicunt in tempore factum esse eum, qui non est temporaneus; propter eos qui creaturæ adnumerant anciorem creaturæ; propter eos qui in servitutem redegerunt liberatorem; propter eos qui alium confingunt filium. [deo sæpe testificatur: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui (Joan. X, 30; XIV, 9; X, 38; XIV, 28): ipsum audite. Si dicat, Ego et Puter unum sumus; si dicat, Qui ri det me, videt et Patrem, et, Ego in Patre et Pater in me est, ipsum audite: si dicat, Qui misit me Pater, major me est (Matth. XXVI, 28): œconomiæ adıni remini attemperationem: si dicat, Hoc est corpus meum, et sanguis qui pro multis effundetur in remis sionem peccatorum, ipsum audite. Non hoc dicit car nem a deitate separans; caro enim in his verbis non separatur: etenim quæ ad corpus pertinent, sunt dei talis; et quæ ad deitatem pertinent, sunt corporis, neque alterius cujusquam præter ipsum. Si dicat, Tristis est anima mea usque ad mortem (Matth. XXVI, 38), tanquam irreprehensibiles nostras passiones sibi vindicantem ipsum audite. Nulla enim est separatio carnis et deitatis: omnia quippe et ad deitatem et ad humanitatem pertinentia uni persone unicaæque substantiæ et naturæ incarnati Dei nostri Jesu Chris ti apponimus et assignamus. Hæc a Deo et Patre su mus edocti bæc ab unigenito Dei Filio per institu tionem accepimus; ad hæc a Spiritu sancto fuimus initiati: hæc a sacris Scripturis enuntiata sunt: hæc a sanctis Patribus sunt prædicata. Hæc itaque accepi mus, hæc didicimus, hæc teneamus. Cur temereconira nos invicem pugnamus? cur nos mutuo insectamur bello, qui etiam odio habentes jubemur diligere? cur fidem amandantes, artificiose disputamus de fide? genitus est, non est genitus; passus est, at non est passus; resurrexit, at non resurrexit. Cur re demptorem in jus vocamus? cur a benefactore ratio nes deposcimus? Semel libitum est ei, et sicut vo luit advenit et passus est et mortuus est; ac resur rexit, et ascendit in cœlos, et veniet judicare vivos et mortuos, prout et jam venit, una cuin forma nostra. Non enim hanc exuit, quam tantum dilexit: non re liquit in sepulcro corporis sui operimentum; sed sic rursus veniet judex vivorum et mortuorum; ut videat Judas quemnam homicidis Domini tradiderit; ut videant Judæi quod caput spinis coronaverint; ut, cum viderint eum in throno judicem sedenten, et cherubinos seraphinosque cum timore et tremore adstantes, et dixerint, Nos non hunc crucifiximus; alium quempiam Jesam Nazareınım Bethlehemitaın condemnavimus; ostendat illis latus et videant in quem transfixerunt, ac, vel inviti, adorent illum. Cur ergo, missa fide, cum artificio rativeinamur de fide, Cur communis inimici desiderium impleins. Cogi tans enim diabolus, humani generis corruptor, quod si tranquille vitam agamus, pietas florebit, si fides fulgeat, beata vita prævalebit, ac cursu pio prospere peracto, felicitas ita viventibus accedet, Creatoris anici constituemur, et ad desideratum illum sursum accurremus, ut illuc unde is decidit ascendamus videte quid fecit, et quam asture et dolose belluin adversum nos apparaverit, malorum artificiosus con sarcinator, et sapiens in fraudibus, et in insidiis varius, et dives in machinamentis malis: quosdam ap paravit qui in pietatis specie militarent, et disquisi tionem fidei contra fidem armavit: piisque omnibus contentionis cupidinem animæ corruptricem injecit, et Ecclesiæ membra contra se invicem in acie po suit, ut risum magnuin emitteret, videns eos qui ipsius consiliis uterentur ab ipso delusos, perque ca, quæ contra se mutuo facerent, ipsum delectantes, et, ne post malorum quidem experientiam, auctorem malorum cognoscentes. Nos igitur vertamus contra caput sceleratum id quod ipsum delectat, ejusque læ titiam mutemus in dolorem et luctuin inconsolabilem desideremus pacem, quam odit ille: desinamus dog matis verba ad trutinam examinare: ne ultra veli mus doctorum nostrorum esse doctores: odio habea mus controversias illas ad audientium eversionem credamus ut patres tradiderunt. Non sumus patribus sapientiores, non sumus magistris nostris accuratio res, non suinus pastorum pastores, sed oves: non pascunt oves pastores suos; sed pastores, oves. Ad pacem nos vocavit Deus, non ad rixam; ut vocati sumus, ita mancamus. Cum tremore revercamur mys ticam meusam, in qua cœlestium mysteriorum parti cipes summus ue simus contra nos ipsos mensæ con sortes, et nobis mutuo insidiantes: ne hic communi mensa fruentes, et extra rixis dediti: ne hic ejus dem fidei, et extra alienigenæ: ne de nobis etiam dica! Christus: Filios genui et exaltavi et enutrivi ex carne mea, ipsi vero spreverunt me. Ipse autein Ser vator omnium, pacis auctor, motuum bellique amato rem diabolum a vobis depellat: ipse etiam Ecclesiis suis tranquillitatem conciliet, ipse sacrum hunc gre gem conservet, ipse gregis præsidem custodiat, ipse pium et Christi amantem imperatorem nostrum tueatur ipse in caulas suas errantes oves colligat, Ut fiat unum ovile et unus pastor, in Christo Jesu Do mino nostro, cui gloria in secula seculorum. Amen. X. Ejusdem, in EVANGELII DICTUM, ET DE VIRGINITATE, ET SERMO HORTATORIUS AD LAPSAS Nullum ænigma tradidit sermo Dei inconsulto, vel a salute nostra alienum. Unde vero mentem meam explicem, frequenter cogitavi, et rem exami navi, ut viderem quid sibi velit illud quod a Domino dicitur in Evangelio. Multis enim multa per parabo lain locutus est, aliis difficilia explicans, aliis vero revelans ea quæ nobis clara sunt, cum de salute ver ba facit, utpote bonus et hominum amans, perspi cumin et non confusum tradidit ænigmatum speci men; alicubi quidem nobis a rebus quotidianis ser monis vim explicare valentibus; alicubi vero ut a conceptu sensum ejus quod dicitur ostendat. Dicebat Dominus Angusta el arcla via est, quæ ducit ad vi tum, et pauci sunt qui inveniunt eam. Lata antem ef spatiosa via est quæ ducit ad perditionem, et multi sunt qui intrant per eam (Batth. VII, 14, 13). Consternationis est sermo, ignorantiæ est figura. Cur dicit, Luta est via ad perditionem? Christus hanc viam non declarat; non enim per illum fiebat ista. Est igitur commiserationis dictum, medelæ est ænigma. O benevolentiain erga homines! o Domini nostri curam! simul et victoriam et cladem proponit, simul et clementiam et talem sententiam. Novi, inquit, quam labile sit genus humanum, quam abjectum, quam infirmis oculis, quam lubricum, quain expugna bile, quam debile, quam captu facile, nisi fide jobo retur. Audivit latam esse viam, et accurrit sicut avis ad laqueum; augustam esse audivit, et salutein fugit, non explorata utriusque utilitate. Lucia quippe postulatur, et studio fugit; maximeque cum audit illud: Mulice tribulationes justorum,et de omnibus kis liberabit eos Do miņus (Ps.XXXIII, 20); ad opitulatorem non accurrit, sed fugam capessit, ignorans se bonum fugere, et de teriori adhærere O insipientiam! Cum audires, Multæ tribulationes justorum, defecisti, o homo! Cum an dires, Mulia flagella peccatoris (Psal. XXXI. 10), non terrefactus es! imo potius flagellum timuisti”,

nibus (Pailipp. IV, 5): timor Dei in corde tuo ful geat. Ne sis miles qui scutum abjecit, ne sis operarius seguis et piger, ne fugias coronam. Vita brevis est, et judicium in longum tempus. Hoc respiciens, frater, cor tuum compella, cum viro sancto, et dic: Viriliter age, et confortetur cor tuum el sustine Dominum (Psal. XXVI, 20): imitare Davidem, et uno lapidis ictu ad versarium confringe. Stant angeli vitæ tuæ spectato res; ait enim Spectaculum facti sumus mundo, et angelis et hominibus (I Cor. IV, 9): si te victorem, viderint, ob res bene gestas ketantur; si victum, mesti discedunt; dæmonia vero ex adverso rident. Stringe igitur pro gladio timorem Dei: nam timor Dei est sicut gladius anceps, abscindens omnem cu piditatem malam. Semper igitur assume timorem Dei, in memoria perpetuo retinens diem ultimum, quando cœli igne Combusti dissolventur, quando astra ut folia deci dent, sol autem et luna tenebris obtegentur, nec da bunt lucem suam; quando Filius hominis apparebit et ex cœlis descendet in terram, et Virtutes coelorum commovebuntur; quando angelorum erunt decursio nes, tubarum invadentium voces; quando ignis in conspectu ejus ardens et transcurrens ut orbem in cendat, et in circuitu ejus teinpestas valida, terræ mo tus horrendi, et fulmina qualia nunquam fuere, nec futura sunt usque ad diem illum: ita ut ipsæ Virtutes cœlorum tremore magno corripiantur. Quales igitur HOS esse oportet, fratres mei? qualis timor et qualis horror nos invadet? Animo perpende Israelem in de serto, quomodo non sustinebant turbine et caligi nem vocemque Dei e medio igne loquentis, sed ope ram dabant ne verbum iis adderet. Revera enim non ferebant quod mandabatur, quamvis Deo non in ira descendente nec cum excandescentia ipsos allo quente, sed corroborante per hanc consolationem, quod ipse cum iis esset. Audi igitur, mi frater, si ad ventum ejus cum consolatione non potuimus ferre, quando nec cœli igne combusti dissolvebantur, nec tubæ sonabant, ut sonatura est tuba illa, et excitatura eos qui a seculo discubuerunt, nec ignis terrarum orbem inundabat, nec ullus eorum qui futuri sunt terror invadebat; quid faciemus, quando descendet cum ira et furore intolerabili, et sedebit super solium gloriæ suæ, et advocabunt terram ab ortu solis usque ad occasum, et ab omnibus terræ finibus ad discer nendum ejus populum, et retribuendum cuique se cundum opera sua? Hei mihi! quales nos esse opor tebit, quando adstabimus nudi et expositi, mox du cendi ad horrendum tribunal? hei mihi! hei mihi! Ubi tunc procacitas? ubi tunc carnis fortitudo? ubi pulchritudo falsa et inutilis? ubi tunc vocis humanæ dulcedo? ubi tunc in loquendo fiducia insolens et inverecunda? ubi tunc vestium ornatus? ubi tune peccati voluptas immunda et vere sordida? ubi tunc ii qui stercus masculorum in deliciis habent? ubi tunc ji qui eum tympanis et, instrumentis musicis vinum sorbent? ubi tunc contemptus ille eorum qui sine ti more vivunt? ubi tunc luxus et voluptas? Omnia enim transierunt, et ut mollis aer dissoluta sunt. Ubi tunc amor argenti et possessionum, atque inde orta inhumanitas? ubi tunc immanis illa superbia, quæ omnia fastidit, et ipsa aliquid esse videtur? ubi tunc inanis et vana hominum promotio et gloria? ubi tunc imperium et tyrannis? ubi tunc imperator? ubi princeps? ubi dux? ubi qui in potestate sunt, qui su perbiunt in divitiarum copia et Deum contemnunt? Tunc Videntes sic admirati sunt, tremor apprehendit eos. Ibi dolores ut parturientis, in spiritu vehementi conterentur (Psal. XLVII, 6 8). Ubi vero tunc sapientia sapientium? ubi inanes eorumi doli? Væ, væ illis! Ter buti sunt et commoti sunt sicut ebrius, et omnis sapientia eorum devorata est (Psal. CVI, 27). Ubi time sapiens? ubi scribu? ubi conquisitor hujus vani sæculi (1 Cor. I, 20)? Mi frater, tecum reputa quales nos esse opor teat, rationem dantes eorum quæ fecimus, sive ma gna, sive parva: nam vel de otioso verbo rationem daturi sumus coram justo Judice. Quales itaque nos esse oportet in hora illa, si gratiam in conspectu ejus inveniamus? quale vero gaudium invadet nos ad dextram Regis segregatos? quales nos esse oportet cum sancti omnes nos salutant? Ibi te salutat Abra ham, Isaac et Jacob, Moyses, Noe, Job, sanctique prophete, et apostoli et martyres, ac justi omnes, qui Deo bene placuerunt in vita carnis suæ, et quos cumque audis vitamque ipsorum admiraris, quos etiam conspicere cuperes ipsi ad te veniunt, et ample clentes te salutant, de salute tua exsultantes. Quales itaque tunc nos esse oportet? quale ineffabile gau diuin habere, quando Rex iis qui a dextra sunt cum hilaritate dicet: Venite, benedicti Patris mei, possi dele paratum vobis regnum a constitutione mundi (Matth. XXV, 34)? Tunc, mi frater, accipies regnum decorum, et diadema formosum de manu Domini, et in posterum cum Christo regnabis: tunc possidebis bona illa, Quæ præparavit Deus iis qui diligunt illum (I Cor. II, 9): tunc demum sine sollicitudine eris, non amplius timens ullam animi consternationem, Tecum reputa, mi frater, qualis res sit in cœlis re gnare: ut enim diximus, accipies d'adema e manu Domini, et in posterum regnabis cum Christo. Terum reputa, mi frater, quale sit vultum Dei perpetuo con spicere, quale sit illum habere pro luminari: une enim non erit tibi sol ad lucendum per diem, ut ait Isaias, Nec splendor lunæ illuminabit te per noctem; sed erit tibi Dominus in lucem sempiternam, et Deus in gloriam tuam (Isai. LX, 19). Ecce, mi frater, quade gaudium depositum est pro iis qui timent Dominum et observant mandata ejus. Post hæc autem, considera etiam peccatorum perniciem, cum ducuntur ad terri hile tribunal, qualis pudor illos invadet coram justo Judice, non habentes verbum excusationis; qualis confusio apprehendet eos ad sinistrum Regis segre gatos, qualis caligo incidet in eos, quando Loquitur ad eos in ira sua, et in furore suo conturbabit eos (Psal. 11, 5), dicens, Discedite a me maledicti in ignem æler. num, qui paratus est diabolo et angelis ejus (Matth. XXV, 41). Hei mihi! hei mihi! qualem afflictionem et angustiam sentict ipsorum spiritus, cum clamor fiet omnium dicentium: Convertantur peccatores in in fernum, omnes gentes quæ obliviscuntur Deuon (Psal. IX. 18)? Hei mihi, qualis est locus, ubi est Fletus et stridor dentium (Matth. XXV, 30), qui vocatur Tar tarus, quem et ipse satanas horret! hei mihi, qualis est gehenna ignis inexstincti! bei mihi, qualis est in somnis et venenum ejaculans vermis! hei mihi, qua les sunt angeli suppliciis præpositi, crudeles et im misericordes? Conviciantur enim et objurgant gra viter. Tum qui puniuntur clamabunt ad Dominum, et non audiet eos: tunc scient quoniam vana ipsis evaserunt omnia ad hanc vitam pertinentia, et que hic putabant dulcia esse, felle et veneno acerbiora inventa erunt. Ubi tunc illa peccati voluptas falso sic dicta? non enim est alia voluptas præter timorem Domini. Hæc revera est voluptas, hæc revera sicut adipe et pinguedine replet animam. Tunc seipsos condemnabunt, et opera quæ fecerunt: tunc conlite buntur dicentes justum esse judicium Dei. Hæc enim audivimus, et noluimus nos convertere ab iniquis nostris operibus. Et tunc hæc efferent dicentes: Hei mihi, in peccatis non æquiparandis concepto! supra numerum arenæ maris peccavi, et peccatorum pon dere obruor ac, si multis vinculis ferreis constrictus essem: non enim est mihi fiducia ut ad summuni cœ fum suspiciam. Ad quem itaque confugiam, nisi ad te, hominum amator, nisi ad te qui peccatorum non recordaris? Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam, et secundum multitudinem misera tionum tuarum dele iniquitatem meam: amplius luva me ab iniquitate mea el a peccato meo munda me: quo niam iniquitatem meam ego cognosco, el peccatum meum contra me est semper. Tibi soli peccavi el malum coram te feci (Psal. L, 3-6). Ad te confugio propter mul tam bonitatem tuam et misericordiam: te irritavi, et

atque iterum David: Si ascendero in cœlum, tu illic es; si descendero in infernum, ades (Psal. CXXXVIII, 8). Nondum in terra homo factus fuerat, jamque ejus in inferno adventum propheta indicat, Non magna res est igitur, si nos, parvam hanc ab urbe distantiain emensi, ad hunc locum veniamus ut adoremus. Eamus rur sum et ad Jordanem, mysteria visuri in illo exhibita, quomodo mare vidit et fugit suum Dominum, Jorda nis vero conversus est retrorsum (Psal. CXIII, 3). Vi deamus iterum Joannem baptizantem illum qui tollit peccatum mundi (Joan. 1, 29), ac Patrem desuper testificantem Filii sui stupendam demissionem, et cognatum Spiritum in specie columbæ descendentem et manentem super euni, cui testimonium perhibeba tur. O stupendi Regis stupenda miracula! quomodo manus lutea, cum tangeret totius mundi verticeni, non est combusta? quis vidit aut quis unquam audi vit foenum igui contiguum, et ab igne damnum nou recipiens? Beatus enim revera, ac ter beatus, surcu lus Zacharie et Elisabeta. Beati demum et nos su mus, qui lumborum nostrorum fructus e sancto lava cro effulgentes conspicimus, tanquam stellas quasdan, plenam perenrrentes ecclesiam. Verum o Pater, Verbum et Spiritus, trium personarum substantia, el potentia et voluntas et actus, concede nobis, qui iu confusas et indivisas tuas personas confitemur, at ad dextrani tuam stemus, cum e colis veneris judicare orbem in æquitate (Act. XVII, 34). Quia tibi con venit gloria, honor, adoratio, Patri et Filio et Spiritui san clo, nunc et semper, et in secula seculorum. XII. SANCTI PATRIS NOSTRI JOANNIS CHRYSOSTOMI SErmo in sanctAM ASSUMPTIONEM SERVATO Quandoquidem per gratiam Dei orationem de pas sione Domini nostri, quo oportuit die, habuimus, et similiter de resurrectione; andite jam hujus quoque orationis historiam. Postqnam resurrexerat a mor tuis, et apparuerat discipulis, atque cum illis versa tus, tactus etiam fuerat, cumque illis manserat per ‹dies quadraginta, venit in montem Olivarum ex ad verso Jerosolymorum cum discipulis suis: magna ∙etiam collecta multitudine, ipse Jesus discipulis dixit Sicut misit me Pater, et ego mitto vos (Joan. XX, 21). Euntes igitur in universum mundum, baptizate eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, in remissionem peccatorum (Matth. XXVIII, 19; Marc. XVI, 15). Infirmos curate, damones ejicite; gratis accepistis, gratis date (Matth. X, 8). Benedicite persequentibus ros, benedicite, et nolite maledicere (Luc. VI, 28). Imi temini Magistrum vestrum. In hoc cognoscent omnes quod discipuli mei estis (Joan. XIII, 35), si eos qui vos odio habent diligatis. Memores estote quot mihi mala intulerint Judæi. Seraphim, cum non possint faciem meam intueri, vultus suos tegunt: Judæi vero in fa ciem meam inspuerunt, et maxillam colaphis percus sere. Manus meæ hominem e terra formarunt, et pul cherrimum mundum condiderunt: illi vero clavis ferreis ligno affixere. Si terram inspiciam, terra tre mit et concutitur: illi vero transeuntes et capita mo ventes, irridebant me. Hæc omnia ab illis passus sum, et iram illis non retribui. An existimatis me non potuisse? parati adstabant angeli, dicentes: Dirum pamus vincula eorum, et projiciamus a nobis jugum ipsorum (Psal. II, 3): neque id illis permisi; sed in cruce extensus, inlixis manibus, Patrem meum pro illis invocavi, dicens: Pater, ignosce_illis; non enim sciunt quid faciunt (Luc. XXIII, 34). Et hæc propter vos passus sum, ut vobis exemplo essem. Si enim dixissem tantum et non fecissem, incongrua esset doctrina mea primus rem aggressus sum, ac deinde vobis faciendum injungo. Dixi, Bonus pastor animam suam dat pro ovibus (Joan. X, 11); et non recusavi mortem, eum sim immortalis: dixi, Benedicite perse quentibus vos, et nolite malediscre (Matth. V, 48); atque tanta passus a Judæis, non illis maledixi. Omnia feci;omnia peregi, quæ de me a prophetis tradita erant et ecce Ascendo ad Patrem meum (Joan. XX, 17 et XIV, 14). Sed nolite contristari, Non relinquam ros orphanos; sed mittam ad vos Spiritum sanctum Domi num et vivificantem, consubstantialem Patri meo et mihi: Et ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummationem sæculi (Matth. XXVIII, 20). Ui cram a principio cum prophetis, ita etiam ero vobiscum. Ego Moysen e manu Ægyptiorum eripui; ego cum Jesu Filio Nave septem tribus bello vici; ego Eliam e manu Jezabelis liberavi; ego Eliseo duplicem gra tiani contuli; ego Davidem e manu Saulis eripui ego Jeremiam ex lacu profundo evoxi; ego Danielem ex faucibus leonum extuli; ego cum tribus pueris in fornace choros duxi, et hos servavi, inimicos vero combuss Sicut eram cum illis omnibus, ita etiam ero vobiscum. Et ad urbem Jerusalem oculos attol lens dixit: Jerusalem, Jerusalem, quæ occidis prophe tas, et lapidas eos qui ad te missi sunt, quoties volni congregare filios tuos, quemadmodum gallina pullos suos, et noluisti (Matth. XXIII, 37; Luc. XIII, 34)? Væ, filii Jerusalem: quia ego veni in nomine Patris mei, et non accepistis me, sed diabolum accipitis, qui vos semper decipit. Ideo Relinquetur domus ve stra deserta (Matth. XXIII, 38): non mancat lapis super lapidem in templo vestro: gloriam templi ve stri, quam habuistis, ecce trado credentibus in cru cem meam, et in resurrectionem meam. Væ vobis, filii Jerusalem Judæi, qui typum habetis a principio, et veritatem non accepistis. Ego vobis figuram hujus meæ præsentiæ dedi, ut figuram habentes veritatem agnoscatis: dedi vobis Moysem, legem, virgam, am phoram auream habentem manna: ubicumque an iem erat arca, ibi etiam erat gloria mea. Quoniam vero imprudentes fuistis, ac, me veniente, non accepi stis me, idcirco vobis gloriam aufero, et gentibus trado, et ascendo ad Patrem meum, qui me in mun dum misit. Vice templi vestri erigam ecclesiamı vice prophetarum, quos ad vos misi, et conspexistis eos, in mundum mittam discipulos meos, prædicare baptisma resipiscentie ad remissionem peccatorum. Dedi vobis tabulas foederis; do gentibus Evangelia sa lutis dedi vobis legem, et irritam fecistis eam; do gentibus gratiain vice legis: dedi vobis virgam, quæ pullulavit; do gentibus crucem efflorentem, vitamque mundo pro fructu proferentem: dedi vobis manna, et cum edissetis, vitulum pro me adorastis; do gen tibus panem cœlestem, qui e cœlo descendit, id est, corpus meum dedi vobis e prærupta rupe aquam, et bibentes exacerbavistis me; do gentibus poculum sanguinis mei, ut bibant vitam æternam. Hæc genti bus largior, et Ascendo ad Patrem meum (Joan. XX, 17). Ecce relinquitur vobis domus vestra deserta (Matth. XXIII, 38). Cum hæc dixerat Dominus, conversus ad matrem et Virginem dixit: Pax tibi, mater suavis sima; ne doleas quia Ascendo ad Patrem meum: non te deseram, orbis terrarum illuminatricem; non te deseram, templum meum sanctum; non te descram, solam fidelem ac fraudis expertem coram me inven tam; nou te deseram, totius orbis mysterium; non te deseram, florem incorruptibilem. Ne doleas: quin etiam cum e vita es exitura, non mittam angelos aut archangelos, sed ego veniam ipse, et accipiam ani mam tuain clariorem sole ac luna lucidiorem. Ne do leas, virgo, quia Ascendo ad Patrem meum: habes pro me Joanne, virginem, et socium ineum pecto ralem. Nonne, etiam cum in cruce fui, illi te tradidi, dicens: Joannes, Ecce mater tua? tibique dixi, Ecce filius tuus (Joan. XIX, 27, 26)? Et nunc sermo idem a me ad te pronuntiatur: Pax tibi, mater mea et virgo. Rursus vero discipulis dixit: Pax vobis, fra tres: ut vobis præcepi, facite. Ne itaque tristes sitīs,

erudiamque multitudinem, quam me sequentem vi des: navigium tuum mihi fiat ecclesia, nauta: audi verbum Dei. Noli me importunum putare: veni enim ut te meliorem reddam. Relinque vanam spem cor poream, spiritualemque portionem circumspice; pau žulum mihi mutuo da navigium tuum, nauta. Simon vero adhuc immersus im mæstitiam ob frustra sus ceptum laborem, respondens Domino dixit: Unde ad me venisti, homo peregrine? cur mihi molestus es? aliam circumspice scapham, si vis in stagno commo rari. Vides me lugentem, utpote pane indigentem, et verbum Dei te allaturum promittis? Non circumspi ciam unde argentum mutuo accipiam, ut socrum et uxorem meam alam; sed tibi navigium substernam, ut die nocteque frustra laborem? Si naulum affers, inscende, in naviculam; sin minus, abi obsecro: me enim donum alit, non sermo. Tum Dominus ad Simo nem: Ne ægre feras, Simon; vere ut nauta loque ris. Verbum Dei ad alimentum plus quam panis con fert: abunde te alam; sum enim panis vitæ. Ne meam præsentiam putes tibi detrimento esse: quantum vo Jueris accipe: divitis enim patris filius sum locuples. His auditis Simon, ac vultu paulo hilarior, in navi eula Dominum excipit, remosque movens dixit illi In medio sede, homo peregrine. Quasi vectorem fe rens affectus erat, nesciens se eum qui fert omnia ferre. Ingressus igitur Jesus in navigium Simonis, rogavit eum a terra reducere pusillum. Simone auteni illum ducente spe recipiendae mercedis, sedens Jesus docebat de navicula turbas. Quid vero docebat? Ca ritatem sine simulatione, fidem sine dubitatione, pa cem sine fraude, fraternum amorem inseparabilem pietatem non fucatam, Dei cognitionem sine argenti cupidine, virginitatem sine macula, ascesin sine an xietate, conjugium indivisum: oninem laborem pro veritate suscipiendum esse, non timendos esse eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere. Hac Domino docente, etiamque alia ad dente Qui amat animam suam, perdet eam; ac rursum, Qui vult post me venire, abneget semetipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me; et iterum Nolite possidere aurum, nec argentum, neque pecu niam in zonis vestris, nec perani, neque sacculum, neque duas tunicas: harc Domino docente, Simon audiens, qui putabat se navigium mercede condu xisse Domino, murmurare cœpit, et intra se dicere An ab isto mercedem nos acceptures esse sperabi mus? in damnum noctis et diei incidi. Quisnam mihi hodie occurrit? Hic de possessionum abjectione_dis serit, nemine quidpiam habendum esse docens. For tasse vult me navigium vendere, ut pretium pauperi bus distribuam ab ipsone mercedem nie accepturum esse sperem lac Simone apud se ratiocinante, Do minus docendi munus perficit, ut miraculum exhibeat, Simonemque certiorem faciat: labor enim est idiotani verbo persuadere. Deinde cum Dominus sermonem perfecisset, et tota multitudo delectaretur, accedens Simon Domino dixit: Verba quidem tua pulchra sunt, vox tua dulcis, et doctrina tua veneranda; attanjen mihi pactum serva; jube mercedem me accipere pro vectura, ut ego quoque cum multitudine gaudens," ad domum meam revertar. Tum Dominus ad Simonem: Sicut modo audivisti, Simon, mercedeni tuam visne accipere? Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam (Luc. V, 4), et accipe mercedem a me tibi promissam. Simon autem Do mino: Iterumne piscabor et retia laxabo ac laborem sustinebo? Utinamne per noctem quidem ea vacuis manibus tetigissem! An vero peritior me es in arte nautica? an aliquid in profundo invisibili possides? Doctor esse potes; an etiam piscium captator? Exi a me; video enim te nihil ferentem. Cur tempus perdo? nonne ab initio hæc tibi testificatus sum? Dominus autem ad Simonem: Noli me ut inopem spectare Simon, noli manus meas et sintum meum considerare non in manibus meis, sed in ore meo mercedem tuam fero. Tota nocte laborasti, nibil cepisti: nox enim inopia sunt cogitationes Judaicæ. In die gratiæ laxa retía: lux enim boni fructus sunt Christiana obsequia. Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam. Tunc Sinion ad Dominum: Ut modo audivisti, Præceptor. per totam noctem laborantes nihil cepimus; in verbo autem tuo laxabo rete. Et cum hoc fecissent, concluse runt piscium multitudinem copiosam: rumpebatur au tem rete (Luc. V, 5 et seqq.). O res admirandæ! non deest Petro cura: Rumpebatur rete. Et Christum cir cumspiciebat, et pisces perpendebat, remque consi derabat. Non potuit pondus attrahere, et adjutores advocabat: Innuebant enim, inquit, socits, qui erant in alia navi, ubi erant Jacobus et Joannes, qui vene rant ut adjuvarent eos. Innuebant, non clamabant nautæ, qui sine clamore et tumultu nihil facere so Tent. Quare? Quia rei novitas vocem ipsis sustulerat, Quid opus erat ut clamarent, cum satis esset innuere, divinum mysterium videntes? Concurrentes autem et illi, qui erant in altera navi, ubi erant Jacobus et Joannes, coeperunt pisces colligere, et quo magis colligebant, tanto magis multiplicabantur. Certabant enini pisces, quis primus mandato Domini obseque retur parvi magnos prætercurrebant, medii majores e latere præcedebant, magni supra parvos insiliebant manus piscatorum non exspectabant, se in navigium saltando projiciebant. Stagni fundum non commove batur, piscis nullus infra inanere sustinebat: nove rant enim eum qui dixit: Producant aquæ reptile ani mæ viventis (Gen. 1, 20). Quid ergo Simon, qui in duos casus inciderat, qui tota nocte laborans nihil ceperat, et in die ad verbum Domini omnia ceperat? Ut vidit retia scissa, et multos alios pisces foris stan tes, hiantesque ut caperentur, nec procul a retibus manere sustinentes, quasi vini passus procidit ante Dominum, dicens: Exi a me, quia homo peccator sum, Domine. Scio demum quis sis: nunquam vidi talem piscium capturam. Mos est, Domine, pisces intra sa genam includere: at contrarium nunc video, pisces foris sagenam occupant. Exi a me, obsecro. Cohibe demum divinum tuum mandatum: relinque stagno duos saltem pisces ad generandum. Exi a me: non te repello, sed me miserum prædico: Exi a me, quia homo peccator sum, Domine. Dominus vero Simoni dixit: Exeam, ex navicula tua, Simon, egrediar; in te autem introibo: haç de causa ad te veni. Narn cumi capcres, captus es. Quod tu facis, id tu passus es. Sed tu a vita in mortem trahis; ego vero a morte in vitam. Netimeas, Simon: ex hoc jam homines eris capiens (Luc. V, 10). Stagnum relinque, orbem sagena cape; ca lainum confringe, et crucem appara;….. discerpe, et pietatem prædica; hamum projice, et morbos cura; retia odio habe, et cœlestes claves fabrica; ex navi egredere, et intra in Ecclesiam. Noli timere, Simon ex hoc homines eris capiens. O Domini potestatem! o Petri prudentiam! Non dixit piscator ille qui captus est Quam absurda est illa Magistri adhortatio! ho mines capiam! et quodnam rete apparabo? ubinam texuntur hæc retia homines ut feras capientia? num abripiet me hic sermo hami instar? Nihil horum dixit Simon; tantum audivit, statim obsecutus est: non vendidit pisces, non defuit illi abundantia rerum, non cum uxore rem composuit. Non dixit Domino, Serva nihi saltem mediocria, Domine: componam cum ne gotiatoribus; parvos sumptus domesticis meis relin quam. Nihil horum Simon dixit: Petras enim revera erat. Neque Petrus tantum dominico præcepto obedi vit, sed etiam Andreas et Jacobus et Joannes: hæc enim sunt paria duo fidelia amborum fratrum. Vidistin' Domini negotiationem? qua de causa in stagnum se contulerit? ut et turbas doceret, et pisca tores hamo caperet. Audisti igitur evangelistain di center: Et subductis ad terram navibus, relictis omni bus, secuti sunt Jesum (Luc. V, 41). Quid vero Dominus? oportet enim sermoni finem imponere. Ut vidit apostolorum alacritatem, quod relictis omnibus secuti essent ipsum, ad curationem festinat, ne dia bolus incredulitatis ansam inveniret: facile namqua

Sæpe vero carpit eos, qui baptismum usque ad mor tem differebant, ac quæ hinc mala et pericula se quantur recenset (Tomo secundo et Tomo octavo). Baptismi vero nomina multa erant, inquit (Tomo secundo), nempe lavacrum regenerationis, illumi natio; vocabatur etiam sepultura, circumcisio, crus; ino alia quoque nomina pro baptismate in usu erant. De Eucharistiae sacramento nullus patrum veterum est, qui luculentius verba fecerit. Libro namque ter tio de Sacerdotio, postquam sacerdotum dignitatem extulerat, qui stant, inquit, prope illam immortalem naturam, paulo postea dicit: Nam si non potest quis intrare in regnum cœlorum, nisi per aquam et spiritum regeneratus fuerit, etiam qui non manducat carnem Do mini, nec bibit ejus sanguinem, æterna vita privatur (Tomo primo). In Homilia item de Proditione Judæ dicit hæc verba, Hoc est corpus mcum (Tomo secundo), transformare ea quæ proposita sunt, et diabolum insiliisse in Judam postquam mensæ di vinæ particeps fuerat, non corpus Domini, quod ille acceperat, despiciens, sed ipsius Judæ impudentiam contemnens. Corpus et sanguinem Christi vere in Eucharistia esse bis dicit etiam in Homiliis in Mat thæum. Commentario autem in Epistolam secun dam ad Corinthios in hæc verba (Tomo septimo), Calix benedictionis, cui benedicimus, nonne commu nicatio sanguinis Christi est? hæc clarissime dicit, Hoc quod in calice est, illud ipsum est quod ex latere fluxit (Tomo decimo). Cum majori etiam łupyię, hac de corpore Christi in Eucharistia loquitur. in flomil. secunda in Epistolam secun dam ad Timotheum (Tomo undecimo): Et hoc igitur corpus Christi est et illud. Qui vero putat hoc mi nus illo esse, is nescit Christum etiam nunc adesse el operari. Hic vero loquitur de sacerdote sacrificium offerente. Circa pœnitentiæ sacramentum de confessione lo quens, lucifugis errandi materiam, recte sentientibus scrupulum injecit Chrysostomus, cum Oratione quinta de Incomprehensibili dicit: Non te in theatrum con servorum tuorum duco, neque hominibus peccata reve lare cogo conscientiam tuam expende coram Deo, ostende ipsi vulnera, el ab eo medicamenta postula (Tomo primo). Ilac de re non paucos hærentes vidi, nonnullosque dubitantes an illo ævo confessio pecca torum sacerdoti facienda in usu esset Antiochiæ, ubi bæc dicta protulit Chrysostomus. Non advertentes ipsum libro tertio de Sacerdotio dicere, sacerdotes prorsus purgandi potestatem accepisse, et post rege nerationem admnissa peccata condonare posse (TomIO primo): atque adeo, cum de confessione peccato rum loquitur, id sæpe de hoc sacerdotum mini sterio intelligendum esse; ut cum dicit, post pecca tum ad confessionem esse pergendum, et confessio nem communioni esse præmittendam (Tomo primo). Clarius rem profert, cum sacerdoti ulcera esse mani festanda pronuntiat (Tomo secundo): per confessio nem enim, inquit, peccatorum sarcina deponitur. Licet vero passim dicat ille, in precibus confes sionem Deo emittendam esse, in memoratis locis confessionem etiam sacerdoti faciendam esse de clarat. Jam ad quæstionem veniamus, quæ haud diu post obitum Chrysostomi agitata fuit, imo in extremis cjus vitæ annis suborta est; quæque ævo nostro per inte grum pene sæculum multorum ingenia exercuit; de gratia nempe et libero arbitrio. Julianus enim et Anianus Pelagiani, Chrysostomum sibi favere dicti tabant: et Cassianus, qui Chrysostomo hæserat, Se mipelagianorum hæreseos auctor habetur. Qui autemi hujusmodi hæresibus nomen dederant, tantum do ctorem putabant in homiliis suis favere sibi, ejusque testimoniis utebantur, ut dictis suis auctoritatem conciliarent et loca haud dubie proferebant, quæ videbantur sua tuendæ sententiæ opportuna. Cum enim circa gratiam et liberum arbitrium nihildum esset ortum vel scrupuli vel disceptationis, neque es set res tam difficilis certis vocum limitibus circum. scripta: quid mirum, si Chrysostomus in concioni bus, quas plerumque ex tempore pronuntiavit, quæ dam protulerit circa gratiam Dei, quæ, si secundis chris et accuratius tractasset, emendavisset haud du bie? ut et Augustinus quæ pridem de gratia Dei sen serat, abjecit omnino, cum ea de re tot scribe:·lis libris operam dedit. Chrysostomi loca hic referimus: Homilia in dj ctum illud Pauli, Habentes autem eumdem Spiritum fidei, etc. (Tomo tertio), hæc habet: Illud nimi rum ostendere volens, quod initio credere, et parere rocanti, nostræ est bonæ mentis: at postquam jacta fuerint fidei fundamenta, jam opus est auxilio Spiritus, ut in nobis perpetuo maneat inconcussa el inexpugnabi lis. Neque enim Deus, neque Spiritus gratia nostrum prævenit propositum; sed tametsi vocet, exspectat ta men, ut sponte et propria voluntate accedamus, ac tum demum cum accesserimus, nobis suum totum exhibet auxilium. Simile quidpiam dicit Homil. in Joannem hæc Evangelii verba explicans (Tomo octavo): Con versus autem Jesus, et videns evs sequentes, dicit eis Quid quæritis? Pergit ille: Hinc docemur Deum donis non prævenire voluntates nostras; sed ubí nos incepi mus, cum voluntatem præmisimus, tunc plurimas dat ille nobis salutis occasiones. Homilia autein 59 in Genesim rem ita explicat, ut secum ipse pugnare videatur (Tomo quarto). Nam de Jacobo Isaaci filio loquens hæc habet: Licet su perno præsidio fretus fuerit, attamen quod suum crat prius exhibuit. Ita sane et nos persuadeamus nobis, li cel millies enitamur, nihil tamen prorsus recte agere posse, nisi superno auxilio adjutos. Sicut enim nisi illo subsidio fruamur, nihil umquam possumus rccte agere ita, nisi quod nostrum est attulerimus, non poterimus supernum auxilium obtinere. Si namque initium et fundamenta fidei sine Dei auxilio ponere possumus, ut ille supra dixit, quomodo verum esse poterit illud quod hic adjicit, nos nempe nihil umquam recte agere posse, nisi superno auxilio adjutos?

Quia enim de gratia et libero arbitrio nibildum in Ecelesia statutum fuerat, non tanto scrupulo quæ sese menti offerebant, orator noster ea de re enun tiabat, qui si ea ad trutinam excussisset, saniora haud dubie dedisset; sed non licebat oratori quotidie ferme et ex tempore sæpe declamanti serio verbis et dietis omnibus advigilare, in rebus maxime quæ non dum publicis Ecclesiæ legibus assertæ fuerant (Tomo tertio). Cæterum quam a Pelagiana hæresi aversus osset ipse testificatur in fine Epistolæ quartæ ad Olympiadem, dicens: De Pelagio monacho magno dolere affectus sum: cogita igitur quot quantisque co ronis digui sint qui fortiter in acie steterunt, cum viros, qui in tanta pietatis exercitatione et tolerantia vixerunt, subripi videamus. Hic de Pelagio hæresiarcha agi enm multis viris doctis existimo. Erat enim ille monachus, erroresque suos spargere cœpit, quando Chrysostomus exsul extremum vitæ curriculum agebat anno circiter 407. Quæ omnia ad Pelagium hæreseos auctorem spe etare videntur, atque ita cum illo consonant, ut non alius Pelagius quærendus videatur. De disciplina avo Chrysostomii, deque ritibus variis tum Antiochenis tum Constantinopolitanis: et de Li turgia. Circa cultum venerabilis crucis Domini, sanctarum reliquiarum et imaginum, etiamque intercessionem et invocationem sanctorum, illa passim profert Chry sostomus, quæ hodiernum Ecclesiæ morem prorsus exprimant. Singulare prorsus est id, quod de S. cru eis cultu dicit ille (nempe in Tomo primo): Nihil Imperatoriam coronam sic exornat ut crux, universo mundo pretiosior; et ejus figura, quam olim omnes ex horrescebant, ita certatim exquiritur ab omnibus, ut abique reperiatur, apud principes et subditos, apud mu bieres et viros, apud virgines et nuplas, apud servos et Kiberos: nam illud omnes signum frequenter imprimunt in membrorum meliori parte, et in fronte ceu in co Imana figuratum quotidie circumferunt. Hoc in sacra mensa, hoc in sacerdotum ordinationibus, hoc rursum cum corpore Christi et mystica cœna refulget. Hoc ubi que celebratum videre est, in domibus, in foro, in de sertis, in viis, in montibus, in saltibus, in collibus, in mari, in navibus, in insulis, in lectis, in vestimozlis, in armis, in thalamis, in conviviis, in vasis argenteis et aureis, in margaritis, in parietum picturis, in corpori bus brutorum male affectis, in corporibus a dæmone absessis, in bellis, in pace, in diebus, in noctibus, in choreis tripudiantium, in sodalitiis sese maceruntium adeo certatim donum hos mirabile, ejusque ineffabilem gratiam omnes perquirunt...... Ubique illa fulget, in parietibus domorum, in tectis, in libris, in urbibus, in ricis, in incultis, in cultis locis....... Illud vero ipsum lignum, in quo sacrum corpus passum et crucifixum est, eur certatim omnes adeunt? cur particulam ejus muli sumentes auro inclusam, tum viri tum mulieres a colle suspendunt ad ornatum, etsi damnationis symbolum hec lignum fuit? Imo Imperatores posito diudemate crucem suscipiebant (Tomo primo). Hæc sæpius dicit in orationibus contra Judæos, additque signo crucis adversariam potestatem omnem ſugari (Ibidem ). Singulare autem omnino est id, quod bis profert Chrysostomus, cujus hic verba adscribam (Tomo quinto): Sed ecce crux nunc ipsa vita evasit honorabilior et splendidior, et omnes eam in fronte circumferimus; non solum non erubescentes, sed etiam gloriantes. Alibi dicit illam in fronte fuisse de pictam (Tomo septimo). Idcirco, inquit, et domi, et in parietibus, et in fenestris, et in fronte et in mente, illum cum multo studio depingimus (Tomo quinto). Omnes eam in fronte circumferimus, inquit, non solum non erubescentes, sed etiam gloriantes. Non modo enim populares, sed et ii qui sunt diademate redimiti, same potius in fronte gestant quam diadema. De honore atque cultu sanctorum, præcipueque martyrum reliquiis præstito frequenter agit Chryso stomus. Insignis locus ille est, ubi de sancto Babyln disserens talia fatur (Tomo secundo): At Deus ille clemens, qui infinitas nobis salutis occasiones contulit, hanc quoque nobis cum aliis aperuit viam, quæ nos possit ad virtutem evocare, sanctorum reliquias interim apud nos relinquens. Nam post sermonis virtutem, se cundum tenent ordinem sanctorum sepulcra, quæ animos intuentium hominum ad imitationem concilent. Ac sicubi quis ejusmodi capsæ adstet, statim ejus efficaciam sENAU percipit..... Probe antem animadvertet defunctorum phantasiam ex ipsis locis in viventium animis excitari, si quis cogitet quomodo ii, qui lugend! causa veniunt, statim atque ad sepulcra accesserunt, ac si vice urna eos, qui in urna jacent, stantes viderent, sic illos e limine statim compellent. Multi vero, intolerabili affecti dolore, prope sepulcra mortuorum domicilium sibi per enne constituerunt; id nequaquam facturi, nisi ex loci conspectu quidpiam consolationis percepissent. Ecqui.l de loco et sepulcro loquor? cum vestis sæpe sola mortuo rum visa, aut verbum unum mente repetitum animum ex citarit, et labentem niemoriam reduxerit. Ideo reliquins sanctorum nobis Deus dimisit. Me autem non hæc frustra jactiture, scd ad utilitatem nostram ita provismın esse, fidem facere possunt miracula quæ a sanctis quotidie martyribus eduntur. Homilia vero in S. Eustathium Antiochenum hæc habet: Idcirco sanctorum corpora et fontes et radices et unguenta nuncupo spiritualia (Tomo secundo). Plebe vero Antiochena in vicinos urbi campos, ubi sepulchra martyrum erant, libenter confluebat. Quia vero mar tyrum monumenta cum hæreticorum sepulchris in termixta erant (Ibidem); ideo Flavianus, ut devo te plebi consuleret, ossa illa martyrum delegit, ac seorsum in puro mundoque loco collocavit. Ipse quoque Chrysostomus exsul Rufino presbytero reli quias martyrum misit, minime dubias, inquit, quas ab Otreio Arabissi episcopo acceperat (Tomo tertio). Plura possemus addere, sed hæc satis sunt. Cultum

enim ille reliquiarum adeo frequenter celebrat, ut nihil ca de re dubii supersit. Nec minus clare loquitur de invocatione et inter cessione sanctorum et martyrum. Cum Antiocheni adversa valetudine laborantes ad Juda:os, qui præsti giis ad morbos depellendos utebantur, confugerent, ut a talibus illos avertat, his avocat verbis (Tomo primo): Proinde tu quoque, si videris te puniri a Deo, ne profugias ad ejus inimicos Judæos, ne magis etiam illum in te provoces; sed ad amicos illius martyres, alque sanctos, qui illi placuerunt, quique multum apud illum habent auctoritatis. Homilia vero in sanctum Meletium (Tomo secundo): Oremus itaque omnes simul tam magistratus, quam privati, tam servi quam liberi, beatum ipsum Meletium harum precum socium acci pientes. Et alibi clarissime (Tomo quarto): Id scien tes, dilecti, confugiamus ad sanctorum preces, el ore prus ut pro nobis intercedant. Sed non illorum precibus tantum confidamus, sed et ipsi nostra, ut oportet, dispensemus recte, et ad meliora converti nitamur, ut locum demus orationi, quæ pro nobis funditur. Alia non pauca proferenda suppeterent; sed in re certissima non est diutius immorandum. Ecclesiæ multæ illo ævo martyria appellabantur. Martyrium) vero initio ecclesiam martyrum significasse videtur; ac semper frequentius pro ecclesia martyrum accipitur, sed pro aliis etiam ecclesiis nonnum quam adhibetur (Tomo secundo. Vide notam et Glossa rium Cangii Græco-Latinum). Illo autem a:vo tum ecclesiis, tum martyriis magnus exhibebatur honor et reverentia. Cum in ecclesiam intrarent, manus abluebant, itemque antequam precarentur (Tomo octavo): Quemadmodum enim, inquit, solenne est ut fontes præsto sint ante oratoria, ut adoraturi Deum manus prius lotas inter precandum attollant: ita pan peres fontium vice ante fores collocaverunt majores nostri; ut quemadmodum manus abluimus aqua, sic prius per beneficentiam abstersa anima, tum demum preces nostras offeramus. In more erat etiam, ut qui in ecclesiam intrarent ejus vestibula oscularen tur. Intra ecclesiam vero mulieres tabulis ligneis a viris sequestrabantur: quam rem a majoribus con stitutam ita profert Chrysostomus (Tomo septimo) Oporteret utique intus esse murum qui vos a mulicri bus sequestraret: quia vero id non vultis, necessarium esse putarunt patres nostri, ut saltem ligneis tabulis vos separaremus. Ut a senioribus ego audivi, initio hi parietes non fuere. Rem singularem docet Chrysostomus quod nempe in mysteriis Christiani Antiocheni se mutuo amplecte rentur (Tomo octavo); ut multi unum efficerentur, atque communes preces funderent pro non initiatis, pro infirmis, pro orbis fructibus, pro terra, pro mari. Morem autem veterem, quen mirabilem dicit, in memoriain revocat (Tomo tertio): Coacti autem, quit, tunc fideles omnes post auditam doctrinam, post orationes, post mysteriorum participationem, solula synazi, non statim domum concedebant; sed divites et opulentiores, alimenta et fercula e domibus suis affe i rentes, pauperes advocabant, communique simul mensa fruebantur, communibus epulis atque conviviis in ipsa ecclesia. Ait porro celebritates illas in meridie ple rumque solvi. De præcipuis per annum diebus festis non semel agit doctor noster. De natali vero die Christi hære narrat in concione quam habuit anno 386: illamı nempe solennitatem nuper ac nondum elapsis decem annis ab Occidente, ubi ab exordio celebrata fuerat, Antiochiam allatam fuisse (Tomo secundo). Quia vero plurimi diem festum hujusmodi quasi novum ac nuper inductum detrectabant, multis argumentis probat ille natalem Christi in vigesimam quintam Decembris incidere. Veteres tamen Ægyptii et Orien tales omnes, it concors omnium sententia est, si mul Epiphaniæ Natalisque Domini festum die sexta Januarii celebrabant: at circa medium sæculi quarti invecta casdem in regiones consuetudo fuit ut vigesima quinta Decembris natalem diem celebrarent. Verum priscam illam consuetudinem ad ætatem usque suam in Ecclesia Jerosolymitana obtinere testis est Cosmas Ægyptius, quem edidimus anno 1706: idipsumque confirmat Joannes Nicænus, dum ait asseverare Je rosolymitanos, Jacobum fratrem Domini, primum Jerosolymorum episcopum, ad natalem Christi cele brandam Januarii sextum diem assignavis-e. Verum diu ante in Antiochenam Ecclesiam in vectus fuerat ritus celebrandi natalem Christi die 25 Decembris. Ait enim ille Homilia in S. Philogonium (Tomo primo): Instat enim festum, omnium festoram maxime venerandum atque tremendum: quod si quis appellet omnium festorum metropolin, haudquaquama aberret. Quodnam autem hoc est? Christi in carne Na talis. Ab hoc autem festum Epiphaniorum vel Theopha niorum, sacrum Pascha, Ascensio et Pentecoste origi nem ac fundamentum ducunt. Nisi enim secundum carnem natus esset Christus, non baptizatus fuisset; nam id festum Theophaniorum est: nequaquam fuisset cruci fixus, quod est festum Paschæ: non misisset Spiritum sanctum, quod est festum Pentecostes. Post Natalem ergo Christi dies Epiphanix, sou Theophaniorum (nam utroque nomine appellatur) magno cultu celebrari solebat. Illo die baptismatis Christi quoque festum agebatur, et ad mysteriorum participationem advocabantur ſidelcs omnes (T. unde cimo ). De Paschatis festo quædam supra dicit Chry sostomus quæ explicatione opus habent: Si Christus, inquit, secundum carnem natus non esset, non fuisset crucifixus, quod est Pascha. Queis significare videtur, Christum in die Paschatis crucifixum fuisse. Ubi observandum illud est, quod in secunda parte octavi tomi diximus in Monito ad sermonem de Paschate, quem inter spuria locavimus (Tomo octavo, in Spuriis). Scriptor eni ille videtur omaino distinguere Pascha a Dominica Resurrectionis. Neque modo in Oriente, sed etiam in Occidente talem fuisse distinctio nem comperimus. Gregorius enim Turonensis, or dinem a Perpetuo antecessore suo statutum rafe rens, Resurrectionem Domini prius quam Pascha

celebratam exhibet hoc pacto (Greg. Turon. p. 531) Sexto Calendas Aprilis Resurrectione Domini nostri Jesu Christi, ad Basilicam Domni Martini. Pascha, in Ecclesia. Die Ascensionis in Basilica Domni Martini. Ubi notat Ruinartius noster: Festum Paschatis a festo Resurrectionis distinguitur in vetustioribus Kalen dariis, ubi Resurrectionis festum die 27 Martii recolitur; Puscha autem, ut omnes norunt, pro varietate lunæ semper celebratum in Ecclesia fuit. An quid simile Lempore Chrysostomi observatum Antiochiæ fuerit videant eruditi. Diem vero natalem Christi vocat supra Chrysostomus metropolin festorum: in loco etiam supra memorato Pentecosten quoque vocat metropolin festorum: sed talis appellatio utrique competere potest, quia dies natalis est fundamentum, Pentecoste vero complementu.n festorum. De diaconis loqui videtur, quando dicit illorum officium esse, ut improbos et palam scelestos arceant a participa'ione corporis et sanguinis Christi (Tomo septimo). Addique illos tunica alba et splendente amictos in ecclesia circuire. Cætera quæ ad diaconos spectabant mox adferemus, ubi de Liturgia. Catechumeni qui Mysteriis initiabantur (Tomo Rono), in mystica precatione hæc primo verba profe rebant: In quo clamamus, Abba pater (Tomo octavo). Cum i itiabantur autem, hæc pacta cum sacerdotibus inibant: Satanæ et augelis ejus abrenuntiabant, pro mittebantque se ad illos numquam esse deflexuros. Quapropter mulieres et parvuli, ut contra diaboli in ´sidias in tuto essent, evangelia e collo suspendebant, atque ad majorem custodiam ubique circumferebant. (Tomo secundo). Recens natis pueris ad libitum parentum nomina imponebautur: quidam sanctorum, alii avorum et proavērum nomina indebant, vel corum qui genere clari fuerant (Tomo quarto). Verum hortatur An Bochenos Chrysostomus, ut sanctorum qui vir tutibus fulscrunt filiis nomina tribuant. Illud vero factum deprehenditur in Encomio S. Meletii, ante quam hoc consilium daretur (Tomo secundo). Nam cum cum (Meletium) a principio, inquit, in civita tem ingressum accepissetis, unusquisque filium suum ejus nomine appellabat, per appellationem existimans se in domum suam sanctum introducere, missisque patri bus, avis el proavis, matres beati Meletii nomen impone bant liberis, quos pepererant. Mos erat Antiochia', ut adolescentes ad monasteria mitterentur, ut ibi per quoddam tempus ad mores in formandos degerent (Tomo primo). Qua de re Chry sostomus: Ergo nec filios nostros a deserti commora Hone ante tempus ubducamus; sed sinamus disciplinas altius imprimi, et plantas radicibus firmari. Etiamsi de cem, etiamsi viginti annos in monasterio ali oporteat, ne turbemur, nec mætore afficiamur; quanto enim diutius in gymnasio exercitabitur, tanto majores adipiscetur vires. Erant illo ævo virgines Christianæ multæ, quæ per totam vitam a nuptiis abstinerent, ac virgi nitatem perpetuam profiterentur. Constantinopoli vero quidam virgines nonnullas secum inducebant domum, specie quidem, ut ceu fratres cum soro ribus caste viverent; sed ex tali consortio quanta parerentur mala, haud difficile est augurari. Ilas vero virgines subintroductas, vel simul inductas appella bant (Tomo primo). Erant item aliæ virgines opibus pollentes, quas regulares vocabant. Use cultui corporis admodum studebant, et viros inducebant ut secum domi maneret. Contra tam exitialem pestem pro more suo declamat Chrysostonius. De funebri luctu, qualis suo tempore in usu erat, hæc ille refert (Tomo sexto): Nos qui jam sub gratia sumus, sub certa spe resurrectionis, qui bus omnis tristitia interdicitur, qua fronte mortuos nostros gentilium more plangimus, ululatus insanos attollimus, veluti alio gencre bacchantes, conscissis tu nicis pectora nudamus, verba inania et nænius circa corpus et tumulum defuncti cantamus? Postremo etiam qua ratione vestes nigras tinguimus (sic), nisi ni nos vere infideles et miseros, non tantum Actibus, sed etiam vestibus approbemus? Nemo tunc sepulcra in urbibus construebat. Qui mos ab antiquis manarat tam Græe cis, quam Romanis (Tomo septimo), ut vidimus in Antiquitate explanata Tomo V. Constantinopoli vero Imperatores, qui in ecclesia SS. Apostolorum tumulabantur, non prope Apostolos, sed foris ad ipsa limina optaverunt corpora sua sepeliri, atque ita pergit Chrysostomus, Imperatores piscatorum os tiarii facti sunt (Tomo primo). Litaniæ, memorantur a Chrysostomo in conciono, quan Constantinopoli habuit in die Paschatis anno 399, cujus locum totum hic afferendum putainus (T. sexto): Ante tres dies, irrumpente pluvia, atque om nia secum trahente, et ab ore, ut ita dicam, agricola rum mensam rapiente, comatas spicas dejiciente, cæla raque omnia per humidæ materiæ copiam devastante, lituniæ el supplicationes fuere, totaque civitas nostra quasi torrens ad loca Apostolorum currebat, advocatos que implorabamus sanctum Petrum et beutum Andream, item par illud apostolorum, Paulum et Timotheum. Ilic litaniæ processionem cum cantu haud dubie signili cant, qua populus Chrysostomo pastore et duce ad ecclesias properabat: quæ litaniæ, litæ etiam alibi vo cantur. Lectoris vero officium sic ille describit in Ilomilia octava in Epist. ad Hebræos Constantinopoli habita (Tomo duodecimo): Atqui singulis hebdomadis hæc VO bis velter leguntur: et cum lector, ascenderit, dicit primum cujus sit liber, nempe hujus vel illius prophetæ, aut apostoli, aut evangelistæ: tunc illa dicit, ut ea vobis clariora sint, et non solum sciatis quæ illic sita sunt, sed et causam eorum quæ scripta sunt, et quisnam ea dixerit. Liturgia. Liturgiam nomine Chrysostomi dedimus in fine duodecimi tomi, qualis diu post Chrysostomi ævum in usu fuit; in qua, ut notavit Savilius, multa habentur quæ infimi ævi notam præ se ferunt: quæ nihil pene

refert eorum, quæ variis in locis Chrysostomus de sui temporis Liturgia commemorat. Quapropter e re fore visum est, si ca hic recenseamus, quæ passim in ejus operibus de Liturgia occurrunt. Et quidem ipsum Liturgiæ ordinem in hac recensione servare perop tassem; verum id admodum difficile est, imo fieri omnino nequit: loca enim illa Liturgiæ ita excerpta sæpe adducuntur, ut nescias ad quam Liturgiæ par tem pertineant. Liturgia vero, quam Pascha vocat Chrysostomus, ter et aliquando quater in hebdomade celebrabatur. Ejus verba referre ne pigeat (Tomo primo ). Non enim, inquit, idem sun: Pascha et Quadragesima; sed aliud Pascha, alind Quadragesima; siquidem Quadra gesima semel in anno fit, Pascha vero ter in hebdomada, nonnumquamı etiam quater, vel potius quotiescumque volumus. Est enim Pascha non jejunium, sed obla tio et sacrificium, quod in singulis fit collectis. Mysteria januis clausis celebrabantur, et non in itiati abigebantur. (Tomo septimo); nesciebant enim virtutem calicis (Tomo secundo). Sacerdos autem manum tollens in altum, altius et ipse stans, in tremendo illo silentio vociferans, alios quidem vocabat, alios vero arcebat: non hoc manu faciens, sed lingua clarius et apertius quam manu. Nam vox illa in nostras aures in currens, tamquam manus alios quidem expellit et ejicit, alios autem introducit et sistit (Tomo duodecimo ). Quæ de Liturgia in tanta operum sylva hinc et inde refert Chrysostomus, vix, ac ne vix quidem, ut jam dixi, suo ordine recensere possumus. De hujusmodi ordine quidpiam commemorare videtur homilia deci ma octava in Epist. secunda ad Corinthios (Tomo decimo): Omnibus, inquit, unum corpus, unum pocu tum proponimus: in precationibus quoque populum vi detis multum conferre. Etenim pro energumenis, et pro iis qui in pœnitentia sunt, communes et a sacerdote et ab ipsis preces fiunt: atque omnes unam camdemque pre cem emittunt, precem, inquam, misericordia plenam. Rursus cum cos, qui sacrosanctæ mensæ participes esse nequeunt, a sucris septis arcemus, ineunda est altera oratio, in qua omnés humi jacemus, omnes æque consur gimus. Ad hæc, cum pax danda vicissimque accipienda est, omnes mutuo nos exosculamur. Jam in tremendis quoque mysteriis, ut sacerdos pro plebe, ita plebs pro sa 'cerdote vota facit. Hæc enim verba: Et cum spiritu tuo, nihil aliud quam hoc significant. Rursus ea oratio, qua Deo gratiæ aguntur, communis est. Neque enim ipse so lus gratias agit, sed etiam plebs universa. Nam cum prius illorum vocem sumpsit,atque illi assenserunt id digne et juste fieri, tum demum gratiarum actionem auspicatur. De sacerdote mysteria celebrante hæc dicit homilia tertia in Epist. ad Colossenses (Tomo undecimo ) Cum ingressus fuerit is qui præest Ecclesiæ, statim dicit, Pax omnibus; quando concionatur, Pax omni bus, quando benedicit, Pax omnibus; quando jubet salutare, Pax omnibus; quando peractum fuerit sacrificio, Pax omnibus. Et rursus in medio, Gratia vobis el pax. › Verum hæc pauca nobis subindicant de sacerdotis in Liturgia dictis et gestis, deque eorum inter se or dine. De Liturgia certe initio, deqne precibus et aliis, quæ Præfationi, ut vocamus, præmittebat sacerdos, nihil habet Chrysostomus. Præfationis autem hæc verba refert: Sacerdos dicebat: Sursum habeamus mentem et corda (Tomo secundo). Respondebat populus, Habemus ad Dominum. Ut vero liquidum videtur ex præcedentibus, pergebat sacerdos, Gratias agamus Do mino Deo nostro: populus vero, Dignum et justum est. Id vero significat ille, cum dicit supra: Atque illi as senserunt id digne et juste fieri. Pergit ille: Tum de mum gratiarum actionem auspicatur. Præfationem ni mirum proferebat sacerdos nostræ non absimilem. In oblatione vero dicebat sacerdos: Sive volentes, sive inviti peccarimus, condona (Tomo duodecimo) queis similia habentur in Liturgia illa, Chrysostomi nomine a nobis publicata Tom. 12. Quandonam autem hæc verba diceret, Oremus omnes communi ter, non indicatur a Chrysostomo qui illa profert (Tomo undecimo). Martyres etiam in Liturgia memorabantur. Nomina quoque patronorum et benefactorum semper in sacris oblationibus proferebantur, additis precibus pro villis eorum et prædiis (Tomo nono). Mortuorum etiam memoria celebrari solebat in venerandis atque horri ficis mysteriis (Tomo undecimo). Hæc de sacerdote sacra peragente: nec pauciora de diacono refert, qui divinis mysteriis intererat, sæ peque alta voce populo monita dabat, quæ illo, quo dicebantur, ordine recensere in promptu non est. Clamabat autem, Erecti stemus probe (Tomo primo) quibus verbis, non ut corpus modo, sed ut ani mum etiam erigeret, adstanti plebi significabat. Sub inde etiam alta voce sic plebem monere solebat Ibidem): Alii alios noscite; ut videlicet internosce rent, num impii, scelesti, vel judaizantes secum in termixti essent. Precationem autem, dum sacra peragerentur, plebi suggerebat, quam ipsis verbis retulit Chrysostomus Oremus pro episcopo et senectute et patrocinio, ut recle tractel verbum veritatis, et pro iis qui hic sunt et ubique terrarum (Tomo sexto). Addebat etiam: Pro iis qui in Christo defuncti sunt, et pro iis qui illorum memoriam faciunt (Tomo nono). Vocem porro, quam sæpe clamando repetebat dia conus hæc erat, Attendamus (Ibid.): quam ego sæpe audivi Romæ a diacono dictam, cum Liturgiæ Græ corunı animi causa interforem. Observandum antem est, quod hic addit Chrysostomus, nempe post illam vocem, lectorem incipere prophetiam Isaiæ; quæ vox præmissa fuerat, ut attentiore animo plebs prophe tan audiret. Hæc porro adjicit etiam S. doctor in ser mone de Ascensione: Audi in precatione diaconos semper dicentes, Angelum pacis rogate (Tomo se cundo). si Diaconi officium erat tumultum compescere, cubi in ecclcsia oriretur (Tomo nono ): quamobrem monet ille ut, si quis alium dicteriis impetat, vel ri sui, cachinnis et fabulis incumbat, diaconus advo

cetnr, qui sedet futilia illa, et modeste agere com pellat. De sacerdotibus autem et diaconis hæc continen ter refert Chrysostomus (Tomo primo): Sacerdotes etiam cum benedicturi sunt, ubi prius pacem vobis ap precati fuerint, deinceps incipiunt benedicere. Et vero diaconus, dum cụm aliis precari jubet, hoc quoque im perat in oratione, ut angelum pacis rogemus, et quæ proposita sunt, cuncta pacifica: et ab hoc conventu vos dimittens hoc vobis precatur dicens: In pace disce dite. Neque prætermittendum est id quod dicit Chryso stomus de dæmoniacis et mente captis, vel energume nis, qui antequam mysteria celebrarentur, a diacono inducebantur et capita inclinare jubebantur, tune oratio pro illis fieri solebat, quæ cæteras omnes præ cedebat (Tomo primo). Graviter autem carpit ille cos, qui hanc orationem cum aliis non proferebant, vel qui tunc mutuo fabulabantur. Prima precatio, inquit ille, quam pro energumenis adhibemus, mise ricordiæ commemoratione plena est: secunda quoque pro iis, qui in pœnitentia sunt, multam misericordiam postulat. Tertia demum pro nobis ipsis est: et hæc po puli infantes innocentes inducit, Deum ad misericordiam prorocantes. Quia enim nos peccata nostra damnamus, pro iis qui multum peccarunt et accusari debent, nos precamur: pro nobis vero pueri, quorum simplicitatis imilatores regnum cœlorum exspectat (Tomo septimo). De hæreticis et hæresiarchis quos frequenter memorat Chrysostomus, deque illorum hæresibus. Non minoris operæ erit ex tanta operum sylva ea, quæ passim Chrysostomus memorat de hæresiarchis, de hæresibus et erroribus, qui ævo suo in Ecclesia Orientali grassabantur, omnia excerpere et suo or dine recensere. Præter eos enim qui ævo suo exorti fuerant, ut Anomœi, Macedoniani, Photiniani; vetu stiores etiam multos inducit, quorum secta adhuc vel Bomerosa, vel nondum exstincta erat. Ad hæc vero errores circa fidem quamplurimos, qui apud vulgus illo tempore spargebantur, in concionibus suis exɔgi lat ac refellit. Observandum autem in hæresibus illis que ante finem tertii sæculi exortæ fuerant, multos hic deprehendi errores a scriptoribus istius ævi nus quam memoratos. Eos enim qui semel ab Ecclesiæ Catholicæ auctoritate, quæ est una veræ fidei norma, deflexerant, in novos quotidie lapsus incidisse nihil mirum. Docitas non semel perstringit ille, sive illos qui di œbant Christum doxte, id est, specie, tantum sive apparenter, ut alii dicunt, aut putative, ut ait Irenæus, in mundum venisse. Adventum enim, vitam et mor sem Christi pastaola», phantasiam tantum, non rem vera gestam fuisse putabant. Chrysostomus vero cum Meit, Christum sepultum tribus diebus et tribus no ctibus in corde terræ mansisse, addit, et nemo id spe cie tantum factum fuisse suspicetur (Tomo septimo). Hæc quippe hæresis quæ jam apostolicis temporibus orta fuerat, ævo Chrysostomi adhuc vigebat, ut videre est bomilia quarta in Epist. ad Hebræos (Tomo duodecimo): Præ pudore se abscondant qui dicunt eum advenisse per speciem, non ipsa rei veritate. Qui prior hujus hæresis mentionem facit est Ignatius Martyr in Epistola ad Trallianos et in Epistola ad Smyrnæos. Memoratur etiam ab Irenaro, Clemente Alexandrino, qui hæreticos hujusmodi Docitas vocat, ab Origene item et Eusebio. Alii vero dicebant Christum per Mariam quasi aquam per canalem transiisse tantum, id est, corpus ejus non in utero Virginis crevisse, uti solet fieri, sed jam formatum transiisse tantum, velut aquam per ca nalem quem errorem reficit Chrysostomus (Tomo septimo ). Irenæus vero hanc hæreticam opinionem Valentinianis adscribit (Irenæus p. 33), atque ex Irenæo Epiphanins id ipsum profert (Epiphan. p. 172). Imo erant quidam hæretici qui eo impietatis irrumperent, ut dicere ausi sint, incarnationem Chri sti esse fabulam (T. 7). Gnosticos semel tantum commemorat Chrysosto mus, quos hoc nomine sese appellavisse dicit, quia se scire putabant plus quam cæteri scirent (Tomo un decimo). Sed de Valentinianis, qui et ipsi in Gnostico rum numero censebantur, multa profert variis in Io cis, quæ plerumque cum Marcionistarum et Mani chæorum hæresi consentiunt. Dicebat porro Valenti nus materiam ante creationem mundi præexstitisse, quem et alios similia proferentes validissimis argu mentis confutat ille (Tomo quarto). Deum vero Crea torem esse negabat: erat enim ex numero corumi qui Eonibus omnia adscriberent (Ibidem). Cum Marcionistis autem et Manichæis dicebant Valen tiniani deum veteris Testamenti auctorem esse ma lum et sic duos admittebant deos, deum nempe novi Testamenti, quem bonum putabant, et deum veteris Testamenti, quem malum, imo Manichæi dia bolum esse dicebant, et sic legem a Moyse prolatam, ut a malo deo datam ex Scripturarum catalogo ex pungebant (Tomo primo et Tomo septimo). Incarnationem vero Christi cum Marcione, Mani chao et aliis negabat Valentinus (Tomo tertio), per os diaboli dicens, eum neque incarnatum esse, ne que carnem induisse, sed speciem id quamdam fuisse, phantasma, simulationem: tametsi passiones el mors et sepulcrum et fames reclamabant: si nihil horum conti gisset, nonne multo amplius diabolus hæc impietatis pessima dogmata disseminasset? Quod ipsum alibi re petit Chrysostomus (Tomo primo). De Marcione et Manichæo innumera pene haben tur in Chrysostomi operibus; itemque de Marcioni stis et Manichæis. Ili vero hæretici in multis consen tiebant; sed quia utrique multa habebant sibi pecu liaria, de ambobus separatim agendum. Marcioni, Maneti et Valentino errandi causam fuisse dicit, quod quænam sit malorum causa quæsierint, et per hanc

quæstionem innumeras hæreses suscitarint (Tomo primo). Dicebat item Marcion materiam ante creation nem mundi̟ præexstitisse (Tomo quarto ). Marcio *nistæ vero putabant Creatorem justum quidem esse, sed non bonum (Tomo decimo). lidem vero legem Moysis ex catalogo divinarum Scripturarum expungebant (Tomo primo). Dicebat enim Marcion, non esse eumdem veteris et novi Testamenti Deum (Tomo tertio). Nam licet id non expresse feratur, verisimile prorsus est illum, per inde atque Manetem, deum malum et deum bonum admisisse, ac deuni malum pro creatore mundi ha buisse, atque sic intelligendus erat cum diceret Deum non esse creatorem mundi (Tomo quario ). Marcion Ponticus dicebat Christum nonnisi per speciem advenisse (Tomo tertio), qua in re consen tiebat non modo cum Manichæis et Valentinianis, sed etiam cnm vetustioribus hæreticis qui putabant Chri stum specie tantum et per phantasiam venisse. In carnationem vero Christi negabat, qua in re a Chry sostomo validissime confutatur (Tomo sexto et Tomo septimo). Negabat quoque Christum vere passum esse (Tomo septimo ). Quapropter dicit sanctus doctor cos qui Marcionis morbo laborant filios diaboli esse (Ibidem). Dicebat etiam Patrem ignotum esse Filio Dei. Mar cionista affirmabant Christum non esse Creatorem ques egregie refellit Chrysostomus (Ibidem). Nega bant etiam quod ex Maria Virgine natus esset, ae quod vere resurrexisset a mortuis (Tomo octavo). Gehennam nullam post mortem fore dictitabant Marcioniste, quorum impudcutiam comprimit doctor noster (Tomo nono). Pauli dictis utebatur Marcion, sed truncatim et concise (Tomo decimo). Marcio nistæ vero unum tantum evangelistam recipiebant, quein ipsum tamen arbitratu suo mutilaverant el com miscuerant. Marcionista Salamine erant in Cypro, et totam il la civitatem opprimebant, inquit: cui malo reme dium afferre parabat Chrysostomius, et rem omnem feliciter confecturus erat, nisi ejectus et in exsilium missus fuisset (Tomo tertio). Marcionistarum vero usum quemdam ridiculum ita describit sanctus doctor (Tomo decimo). Post quam, inquit, catechumenus quispiam apud illos de funcius cst, sub lecto mortui absconso aliquo vivente, cecedunt ad mortuum, et alloquuntur ipsum, rogautque volitne accipere baptismum. Deinde illo nihil respon dente, qui absconsus est pro illo dicit se velle baptizari et sic eum baptizant pro eo qui excessit; ac si in scena Indercnt: tantum valuit diabolus in ignavorum ani mis. Deinde cum accusantur, obtendunt hoc verbum, Apostolus, inquiunt, dixit, Qui baptizatur pro mortuis (1. Cor. 15. 29). Alias quoque Marcionis et Marcionistarum senten tias et dicta affert Chrysostomus. Non poterat, in quiebat Marcion, Deus, assumpta carne, manere mun dus. Ex iis vero, quæ de Marcionistis passim dicit, liquidum est Marcionistarum hæresim suo tempore viguisse: imo disputationem quam cum Marcionista quodam babuit refert llomilia tertia in Epist. ad Philemonem (T. undecimo). Cum enim probare vellet, Deum etiam cum pœnas expetit, bonum et clementem esse, et hunc locum afferret: Solem oriri cural super malos et bonos, pluit super justos et injustos: Marcio nista qui aderat respondit: Si peccatorum rationem non expeteret, id bonitatis fore; si expetat, id jam bonitatis non esse. Contra vero Chrysostomus pro bavit, Deum, si rationem non expetat, non esse bonum, et quia expetit, ideo bonum esse. Quia vero argumenta ejus omnia referre longioris esset operæ, ad locum ipsum mittimus (Tomo quarto). Manes et Manichæi, quos passim insectatur Chry sostomus dicebant, ut Marcion et Valentinus, mate riam ante mundi creationen exstitisse (Tomo tertio). Non poterat enim Deus, inquiebant, mundum creare absque materia. Bonum et malum deum admittebant malum deum veteris Testamenti auctorein esse af firmabant, bonum autem novi Testamenti (Tomo septimo) imo veterem legem ex diabolo esse dice bant. (Tomo primo) Patriarchas autem et prophetas ideo spernebant, quod in veteri lege fuissent. (Tomo quarto) Deum vero creatorem esse negabant (Ibidem); imo naturam quasi non factam honorabant (T. octavo). Neque tamen sibi constabant,si de illis intelligendum sit id quod dicit Chrysostomus, ut omnino verisimile est Quidam, inquit (Ibid.), alium esse mundi creatorem di cunt, operaque visibilia non ejus esse, sed alterius Dei, ipsi contrarii. Ideo autem reprobatam fuisse veterem legem dicebant, quia a malo deo facta, mala et ipsa erat, atque hoc Apostoli dicto utebantur: Reprobatio quidem fit præcedentis mandati propter infirmitatem et inutilitatem (Hebr. 7. 18). Ecce Paulus, inquiebant illi, malum dicit mandatum (Tomo duodecimo). Sed attende diligenter, reponit Chrysostomus: non dicit quod sib vitiosum et pravum, sed propter infirmitatem ejus et inutilitatem. Naturam nostram esse malam affirmabant (Tomo secundo): tamenque quia non potest impietas se cum semper consentire, in canes et simias ferasque omnis generis divinam essentiam inducebant, dicentes ferarum omnium animas ex divina essentia esse; ita ut longe nobiliores animæ ferarum essent animabus ho minum. Creaturam vero Manichæi (Tomo tertio), et alii hæretici quidam, dei non boni opus esse dixerunt quidam unam ejus partem avulsam a cæteris, spontaneæ materiæ attribuerunt, eamque indignam esse Dei opificio judicarunt. Licet autem Manichæos non nominet in libro de Prophetiarum obscuritate, illos tamen respi cit cum impugnat eos qui dicebant corpus esse ma lum; illorumque errorem depellit, quo affirmabant malam esse naturam (Tomo septimo). Manichæus Persa incarnationem Verbi Dei negabat, ut et Marcion et Valentinus, dicebatque Christum nonnisi per speciem advenisse, sicque Docitarum harresin renovabat (Tomo tertio). Idemque Manichæus perinde atque Marcion, Christum non esse creato rem asseverabat (Tomo septimo).

scriptoribus ecclesiasticis, Athanasio, Eusebio, Epi phanio et Philastrio. Quidam putant illum, perinde atque Sabellium, identitatem personarum Patris et Filii et Spiritus sancti, neque tres personas admisisse. Theodoretus vero lib. 1 de læreticis fabulis, dicit Paulum Samosalenum negasse quod Jesus Christus fuerit Deus, idque clare dicit Philastrius. Illam vero sententiam oppugnat et carpit ex his Chrysostomi verbis (Tomo undecimo)·: Qui descendit ipse est, et qui ascendit super omnes cœlos, ut adimpleret omnia. Cum iis etiam Paulum Samosatenum annumerat, qui resurrectioni non credebant (Tomo quinto). Melchisedecitarum quoque hæresis vigebat Chryso stomi ævo, quos Melchisedecianos vocat Epiphanius (Tomo sexto). Hi dicebant Melchisedecum Christo majorem esse. Alii rursus dicebant Melchisedecum esse Spiritum sanctum, cujus erroris auctorem Hiera cem profert Epiphanius. Hoc autem argumentuni objiciebant Melchisedeciani; in Psalmis de Christo di citur: Tu es sacerdos in æternum secundum ordinem Melchisedec (Psal. 109. 4): unde inferebant eum qui In ordine Melchisedeci esset, ordinis capiti et principi inferiorem esse. Respondet Chrysostomus Melchisede cum figuram tantum fuisse Christi, et cum panern et vinum obtulit, sacrificium a Christo offerendum præ nuntiasse; ac cum Apostolus dicat, In nomine Jesu omne genu flectatur (Philipp. 2. 10), hinc consequi etiain Melchisedecum genua flexisse ante Christum. De Melchisedecianis agit etiam Theodoretus Hæreti carum fabul. 1. 14, et Joan. Damascenus Hæresi 55 (Ibid. d. e.). Judæi vero dicebant Melchisedecum ex fornicatione natum fuisse, ideoque sine genealogia esse, quod etiam refert Epiphanius. Quibus nos dice mus, quod ipsi perperam loquantur: Salomonis enim, qui ex adultera Uriæ uxore natus est, genealogia tamen ducitur. Sed quoniam Melchisedec typus erat Domini, et imaginem ferebat Christi, quemadmodum et Jonas, ideo Scriptura ejus patrem tacuit, ut in illo tamquam in imagine Christum, qui vere sine patre et sine genea logia est, intueamur. Catharos etiam sive Puros non semel impugnat, quod se Catharos sive puros dicerent, qui omni sorde pleni essent, nec alio usquam nomine appellat (Tomo undecimo et Tomo duodecimo ). Erant autem illi Novatiani, de quorum origine multa profert in Episto lis suis S. Cyprianus, ac post eum Eusebius Pamphili in Ilist., demumque Epiphanius ac post eum Phila strius quæ simul omnia recensere non est instituti nostri. Ex iis vero, quæ concionatus est anno 399 Constantinopoli, argui videtur multos tunc fuisse in illa urbe Novatianos seu Catharos qui se hoc nomine compellabant (Tomo duodecimo). Auditores enim rogat et obsecrat ut a tali jactantia se eximant, et illorum arrogantiam devitent, ac potius delicta sua abluant et peccata confiteantur. Arium et Arianos infrequenter memorat Chrysosto mus, quia Anomœi. ex Arianorum stirpe prognati, tunc per Orientem grassabantur et catholicos doctores exercebant: indeque fit ut contra Anomœos ille per p. 410. petuo velificetur. De Ario autem ait ille (7. 1. a): Instat Arius in diversitatem substantiæ personarum distinctionem trahens. Dicebat enim Dei Verbum non semper fuisse, sed ex nihilo factum et creatum, non æternum, non Patri simile secundum substantiam, neque verum Dei Verbum, aut sapientiam, sed cata chrestice ita vocari: esse natura mutabile, neque nosse Patrem, imo ne suam quidem ipsius naturam propter nos factum fuisse, ut illo ceu instrumento nos conderet Deus; neque creandum fuisse, nisi nos Dens condere voluisset, lanc porro sententiain quasi ab Ario prolatam refert Chrysostomus (Tomo undecimo): Non poteral Deus generans generare impatibiliter. Ideoque ne pas sionem quamdam in Deo admitteret, dicebat Verbum a Deo non genitum, sed factum creatumque fuisse. ‹ Arius Filium quidem fatetur, sed tantum nomine creaturam enim esse dicit et Patre longe minorem ▸ (Ibidem). Arius vero et ejus sequaces Filium rem creatam et dissimilem esse Patri profitebantur: quia tamen post exortum suum a Catholicis acrius impetebantur, inde factum ut in fidei formulis ac controversiis quædam celarent, alia mitigarent, idque vafre et fraudulenter metu impendentium malorum, ut paulum tempori concederent. Postea vero cum imperante Constantio, suæ sectæ addicto, majore fruerentur libertate, Fi lium Patri dissimilem, anomæum, publice et in formu lis fidei dicebant, indeque factum, ut Anomæi, appel larentur. Erant autem magno numero tum Antiochiæ, tum Constantinopoli, et quotidie cum Catholicis de certabant. Joannes vero noster multas adversus illos conciones habuit (T. 1), nempe Antiochiæ decem continenter, quas, interpositis aliis diversi argumenti, partim anno 386, partim ineunte 387, pronuntiavit. Alias quoque annis sequentibus conciones habuisse videtur, quarum unam eamque egregiam detexi, et a Bentzelio nuper editam multis in locis emendavi Quia vero Constantinopoli etiam Anomœorum fre quentia erat; secunda, quam illa urbe Præsul habuit concio, contra Anomoeos erat. Alteram, quam etiam contra Anomœos Constantinopoli habuit, continenter posuimus, forteque alias contra hæreticos illos homi lias dixit, quæ vel latent in Oriente, vel prorsus amis sæ sunt. Anomæi eo arrogantiæ, imo impudentiæ venerant, ut dicerent se omnem scientiam accepisse, seque ita Deum nosse, ut ipse se noverat (Tomo primo ). Filium non substantia similem Patri esse affirma bant (Ibidem). Ideo autem dicebant ipsum Patri parem non esse, quia Patrem precabatur (Ibidem ). Inæqualem esse Patri passim asserebant (Ibidem). Addebant quoque Christum supremam judicii fe rendi potestatem non habere. Quapropter Anomo rum sectam apposite carpsit Chrysostomus cum dixit (Ibidem ): Anomœorum hæresim plantavit ratiociniorum intempestiva curiositas.» Argumenta autem eorum tam probe et perspicue depelli: in

concionibus suis, ut vix uspiam quid perfectius hoc in genere videre possis: ab iis vero referendis absti nemus, ne longiores simus. Macedonium quoque impetit et Pneumatomachos, qui Paracleto bellum inferebant (Tomo secundo ). Contra Pneumatomachum enim agit, cum explicans ¡llum Pauli locum, Hæc autem omnia operatur unus el idem Spiritus, dividens singulis prout vult (1. Cor.12.11), talia fatur: ‹ Hæc porro omnia operatur unus et idem Spiritus. Sed motus, inquies, a Deo, Verum hoc nus quam dixit, sed tu illud effingis. Quando enim dicit, Qui operatur omnia in omnibus(Ibid. v. 6), de homini bus hoc dicit: nusquam cum hominibus Spiritum an numerat, etiamsi millies amenter loquaris et insanias. Qui enim dixit alibi, Per Spiritum, ut ne putes illud, per, imminutionis esse vocem, nec illum moveri ad operationem, subjungit operari Spiritum, non ad operationem moveri; et operatur ut vult, non ut jube tur. Quemadmodum enim de Patre Filius dicit, Exci lat mortuos el vivificat (Joun. 5. 24): similiter et de seipso, Quos vult vivificat; sic et de Spiritu, alibi qui dem quod cum potestate omnia faciat, et nihil sit quod impediat,» etc. De Marcello Ancyrano et Photino ejus discipulo hæc narrat Chrysostomus, ipsos nempe cadem asse ruisse et prædicasse, quæ Sabellius, qui dicebat Filium et Patrem et Spiritum sanctum unam esse personam (Tomo duodecimo). De Marcelli vero doctrina longam diatribam edidimus anno 1707: ubi ejus sententiam ex Eusebio Pamphili exceptam sic expressimus (Col Lectio Nova Patrum t. 2. initio): Unus ab æterno Deus exsistit: cujus Ratio, aut Verbum, nam utroque modo exprimitur, pariter æternum, unum est cum Deo ipso substantia et hypostasi, ita ut nulla sit inter utrum que distinctio: estque verbum silens, internum. Spiritus item sanctus in Deo ab æterno fuit, nulla similiter nisi nominis et rationis distinctione. Cum autem Deus opera tur et loquitur, tunc Verbum ceu quædam emissio, ex tensio et dilatatio deitatis prodit, et post gestum opus ad Deum revertitur, et in pristina conditione manet. Pariter emjssum fuit Verbum, ut carnem assumeret; tuncque Filius Dei effectum est, Rex item, Christus, imago Dei incisibilis, et Primogenitus omnis creaturæ, cum antea nihil eorum fuisset: ac post judicium hæc omnia amis surum, alque ut prius unum cum Patre futurum est. Ut autem Verbum est extensio et dilatatio Dei, sic et Spiri tus sanctus ulterior extensio et dilatatio est, qui pariter a Deo enrittitur et ad Deum revertitur ut Verbum, unus que est cum Deo et Verbo sine ulla distinctione. Ilæc Marcelli sententia est secundum Eusebii expli cationem, cui, sed non ita clare, adstipulantur Basi lius et Theodoretus, quibus in loco supra memorato succinit Chrysostomus. Si porro talis ejus doctrina Suit, in nullo vere differebat a Sabellio et Patripassia nis; et Epiphanio teste, suspectus etiam fuit Athana sio pridem sibi amico. Verum in ejus scriptis illos tantos errores deprehendere difficile fuerit. Utut res est, Marcellus cum se videret a Basilio et aliis damna ri, et apud magnum Athanasium suspectum haberi, Eugenium diaconum ipsi misit cum fidei confessione (Collectio nova Patrum t. 2. p. 1), qua se recte sentire, et a Catholicæ Ecclesiæ fide in nullo deflectere decla rabat, cui subscripsere Athanasius et alii Ægyptii episcopi. Post Marcelli vero mortem ejus discipuli in Diospolitana Synodo, similem fidei confessionem pro ferentes, ad communionem et a Synodo et a Basilio admissi sunt. Rem antea intricatam, luculenter a no bis explicatam habes in memorato libro. Photinus autem Marcelli discipulus dicebat Chri stum nullo modo exstitisse antequam in Maria Virgine originem duceret. Illum cum Paulo Samosateno con sentire putabant multi: Chrysostomus supra Sabellii errori addictum fuisse dicit perinde atque doctorem suum Marcellum, qui Sabellium in multis sequebatur, si vere illa senserit, quæ Eusebius ipsi supra adscri bit. Verum Marcellus in extremo vitæ cursu Catholi cam emisit fidei professionem. Photinus vero illa omnia scripsisse videtur, quæ doctori ipsius Marcello Eusebius adscribit. Præter hæc, alia refert Chrysostomus circa errores multos qui suo ævo apud Antiochenos vigebant, quo rum aliquot, ut ex dictis ejus percipitur, in ore vulgi ferebantur. ‹ Plurimi tunc erant, qui futuri sæculi et resurre ctionis doctrinam admittere pertinaciter renucbant › (Tomo primo). Hi haud dubie putabant animas mori cum corpore. Guillelmus vero Pastrengicus (Tomo decimo) Veronensis in opere, de Originibus rerum et de Scripturis virorum illustrium, Venetiis cuso anno 1547, ubi refert opera S. Joannis Chryso stomi,librum ejus memorat hoc titolo: Adversus Ara bes de Resurrectione mortuorum libri duo, qui dicebant animas mori cum corpore. Qui Chrysostomi libri, si verc istius sancti doctoris fuerint, vel latent alicubi, vel prorsus interierunt. Eusebius vero in Hist. Eccl. p. 133, dicit, Arabas Origenis tempore palam dixisse, animas mori cum corpore, et cum eo resurrecturas esse: atque adversus illos coactam fuisse Synodum, cui adſuit Origenes. Verum Antiocheni illi qui, teste Chrysostomo, fu turum sæculum negabant, neque animas neque corpora resurrectura esse putabant. Insignem quoque alium Antiochenorum complurium errorem commemorat Homilia 28 in Matthæum. Sed cur, inquit, dæmones in sepulcris libenter versantur (Tomo septimo)? Ut perniciosam doctrinam multorum mentibus inseranı, new.pe animas mortuorum dæmonas fieri, quod ne co gitet quispiam absit. Sed quid dicas, inquiunt, de præ stigiatoribus multis, qui captos pueros jugulant, ut animam postea sibi ministrantem habeant? Nam quod jugulent, hoc multi dicunt; quod autem cœsorum ani mæ cum ipsis sint, unde, quæso, nosti? Ipsi, inquiunt, dæmoniaci hoc dicunt: Ego sum anima illius cujus piam. Verum hæc fraus et fallacia dinbolica est: ne que enim anima mortui est quæ clamat, sed dæmon, qui hoc simulat ut auditores decipiat. Nam si posset anima in dæmonis substantiam ingredi, multo facilius in corpus suum ingrederetur. Præterea quis ratione præ

ditus credere possit animam læsam, se lædenti sociare? aut hominem posse vim incorpoream in alteram mutare substantiam? Nam si in corporibus id fieri nequeat, nec quisquam possit corpus hominis in corpus asini mu tare, multo magis in anima invisibili id fieri nequit, nec quis possit illam in dæmonis substantiam vertere. Antiochenis etiam dicit nonnullos hæreticos esse qui affirmarent aliud corpus cadere, aliud resurgere. Quomodo ergo resurrectio fuerit (Tomo decimo)? inquit, si nempe aliud cadat, aliud resurgat? unde hoc quaso? aliudne peccavit, et aliud punitur? aliud recte fecit, et aliud coronatur? › Apud Constantino pulitanos etiam multi erant qui dicerent alios re surrecturos, alios non resurrecturos esse, quos va lidissimis argumentis confutat Chrysostomus(Tomo duodecimo ). Erant etiam quidam qui dicebant animam nostram ex substantia Dei esse; et in alios errores temere ferebantur: qua de re audiendus est Chrysostomus. In hæc Geneseos verba (Tomo quarto): Et inspi ravit in faciem ejus spiraculum vitæ, et factus est homo in animam viventem, ait ille: Hic quidam male feriati, propriis moti ratiociniis, nihilque Deo dignum cogitantes, neque verborum attemperationem secum reputantes, dicere audent animam ex Dei sub stantia esse. O insaniam! o amentiam! Quot perniciei vias diabolus paravil cultoribus suis? Id ut discas, perpende quam diversis incedant viis. Nam alii ex hoc verbo, inspiravit, ansam arripientes, dicunt animas ex substantia Dei esse; alii rursum dicunt, in vilissimorum brutorum substantiam ipsas transire: qua amentia quid deterius esse possit? Quia enim obtenebrala est ratio eorum, et verum Scripturæ sensum ignorant, quasi excæcati mentis oculis in diversa feruntur præ cipitia, dum alii illam supra dignitatem efferunt, alii autem infra dignitatem deprimunt: illi videlicet qui metempsycosin inducebant, seu transitum animæ homi nis in feras et bruta animalia. Multi crant Chrysostomi ævo, qui divinam provi dentiam negantes, omnia fato ferri dicebant, puta bantque nos ex fati necessitate vel bonum vel malum perpetrare; ita ut omnem arbitrii libertatem tollere viderentur, hominemque a studio sectandæ virtutis et nequitiæ fugiendæ avertere: qua peste quæ possit esse major? Quapropter hujus opinionis assertores vehementer exagitat Chrysostomus. Erant enim non nulli qui dicebant philosophos præclara quædam inve nisse et præstantiora iis quæ de resurrectione dice bantur (Tomo sexto); illos nempe philosophos, qui fatum inducebant, docentes res hujus mundi om nes nulla geri providentia, nullamque nobis rerum curam esse debere (Tomo undecimo ). Addebant in super omnia constare ex atomis. Alii vero dicebant Deum esse et metempsychosin admittebant, homini busque suadebant talem vel talem aliquando fuisse canem, vel piscem vel leonem. Erant quippe illo ævo philosophi gentiles multi, qui tribonio induti, et prolixa barba instructi, populi venerationem sibi conciliabant, plebemque tali imbuebent disciplina, quæ ad Christia num sæpe populum transibat. Fati opinio inter cæte ras eminebat, quam non raro insectatur Chrysostomus. Ingens erat apud Orientales illos opinionum et er rorum diversitas: levissimis enim moti conjecturis, quæ in mentem veniebant, temere et incaute profere bant in medium, et statim sectatores habebant. Inde factum ut Occidentales tam levia et mutabilia apud illos videntes opinionum divortia hoc dicto uterentur, Orientalis levitas. Illi vero contra reponebant Occiden tale supercilium, superbiæ incusantes eos qui sibi le vitatem objicerent. Que sane levitas tanta erat, ut quotidie in religione monstra pareret. Erant autem apud illos qui dicerent omnia casu exsistere (Tomo duodecimo). Eamdem, sed diversis verbis, profere bant sententiam cum dicerent res creatas automata esse. ‹ Alii, › pergit Chrysostomus, ‹ dæmonibus attri buunt mundi creationem et providentiam, quod pec catum vix veniam admittat» (Tomo undecimo ). Necromantiam etiam illa tempestate quosdam excr cuisse dicit, qui absurdissima multa tentabant: ad hæc pulverem el cinerem adhibentes, ut scilicet arcana et futura hac arte divinarent (Tomo septimo ). Alios commemorat Chrysostomus qui dicerent mundum esse deum (Tomo decimo); sed hic puto agi de priscis illis philosophis tum Græcis tum La tinis, quorum non pauci putabant mundum esse deum. Pergit autem ibidem S. doctor: «Alii ita mundi pulchritudinem ignorarunt, ut Dei creatione indignum haberent, ac perniciosæ cuidam materiæ magnam ejus partem assignarent.» Hanc vero opi nionem tenebant Valentinus et alii hæretici, ut vi dimus supra. Malam hæresim vocat cam qua sola aqua adhibe batur ad mysterium calicis, quam hæresiın Tatiano et Encratitis adscribit Epiphanius, ut supra vidimus (Tomo septimo). Circa angelos autem quædam dicit, quæ hic refe renda putamus, Commentario in Genesim in hunc locum (Tomo quarto): Ut viderunt filii Dei filias ho minum quod pulchræ essent, sumpserunt sibi uxores ex omnibus quas elegerant (Gen. 6. 2). ‹ Singulas, › inquit, dictiones diligenter consideremus, ne quid in fundo latens nos prætereat. Operæ pretium enim fuerit bene scrutari hunc locum, ut subvertamus fabulas om nia inconsiderate loquentium. Et primum efferenda ea quæ dicere audent, et monstrata eorum, quæ ab illis dicuntur, absurditate, germanus quoque Scri pturæ sensus vestræ caritati aperiendus est, ut ne simpliciter et facile aures accommodetis tam blaspheina dicentibus, et adversum capita sua blaterare auden tibus. Asserunt enim hoc non de hominibus dictum esse, sed de angelis: hos enim, aiunt, filios Dei ap pellavit. Primum ostendant ubi angeli filii Dei appel lati sint: sed non poterunt usquam monstrare. Ho mines quidem filii Dei dicti sunt, angeli autein num quam. Atqui de angelis dicit, Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos flammam ignis (Psal. 105. 4). De hominibus autem, Ego dixi, Dii estis (Psal. 81. 6): et iterum, Filios genui eţ exaltavi (Isai. 1. 2): et itcrum,

Primɔgenitus filius meus Israel (Exod. 4. 22). Ange los autem nusquam vocatus est filius, neque filius Dei. Profecto angeli quidam erant; sed quia ad iniquum hoc opus descenderunt, dignitate sua exciderunt, › etc. Hic aspere agit Chrysostomus in eos qui supra me moratum locum de angelis intellexere, atque ipsos Klios hominum in uxores accepisse, corporeque præ ditos illos angelos fuisse. At multorum veterum hæc opinio fuit, nempe corporeos ipsos fuisse, et eum fi liabus hominum rem habuisse: illosque angelos quidam vocarunt vigiles. Josephus Antiq. 1. 1. c. 4: Multi angeli Dei cum mulieribus mixti. Idipsum fere Justinus, Athe nagoras, Clemens Alexandrinus, Theognostus apud Photium et alii. Quam rem persequutus est Josephus Scaliger in notis ad Eusebii Chronicon, et post eum alii innumeri, quos longum esset recensere. Ait vero Chrysostomus: Ostendant ubi angeli filii Dei appellati sint? Nusquain certe apud LXX Interpretes, quos solos legebat Chrysostomus. Verum in Hebraico textu libri Job c. 1, v. 6, angeli filii Dei vocantur, et in Vulgata quoque filii Dei. Nihi lominus hic probe 'confutat Chrysostomus eos qui dicerent, hosce filios Dei fuisse angelos. Miscellanea multa. Narrat Chrysostomus, suo ævo totum orbem, sic ille, ad Bethleem confluxisse, non alia de causa, quam ut locum viderent ubi natus repositusque fuerat Christus (Tomo primo). De Jobi fimo haec perquam singularia profert (Tomo secundo): Multi nunc longam et transmarinam per egrinationem a terræ finibus in Arabiam suscipiunt, ut fimum illum cernant, et conspicati terram deo sculentur, quæ illius victoris certamina et cruorem omni auro pretiosiorem suscepit. Neque enim tantum radiaret purpura, quantum illud corpus tunc resplen debat, non alieno, sed proprio tinctum sanguine. Ulce ra vero illa gemmis omnibus erant cariora. il ipse Chrysostomus, reliquias arcæ Noæ hactenus servari in montibus Armeniæ ad nostram admonitio nem (Tomo sexto). Non prætermittenda sunt quæ de terra Sodomorum dicit (Ibidem): Verum hæc nunc est omnium deser torum desertissima: stant enim arbores et fructum hæ bent, at fructus ille iræ divinæ monimentum est; slant malogranata splendida, facie spem bonam ignorantibus præbentia, manibus autem accepta et fracta, fructum quidem nullum, sed pulverem cineremque multum in tus positum exhibent. Talis est terra, tales tapides, la lis ipse aer: omnia incensa sunt, omnia in cinerem red acta, præterquam iræ monimenta, futuri supplicii indicia. Dicit etiam doctor noster, a decennio homines pec catorum rationem reddituros esse: Ut palam faciunt, pergit ille, pucri, qui quod Elisæum irridere ausi es szut, ab ursis devorgti sunt. De mendicis, quo pacto scilicet tunc temporis sti pem cogerent, multa dicit quæ non sunt silentio præ tereunda (Tomo undecimo). Principio quidem mendi ci, ut a prætereuntibus unum vel duos obolos acci perent, per Dominun adjurabant, ut metum incute rent, præcipue matronis et puellis, quæ opulentiæ spe ciem præ se ferebant: sed cum hac via parum vel nihil expiscarentur, aliud tentabant, quod sic exprimit Chrysostomus: Nam quoniam verbis utentes vehemen tibus et acribus, non tangunt animum; ad hanc viam properant, per quam maxime delectant, et eum qui est in calamitate et fame cruciatur, cogit improbatus no stra encomium dicere: et utinam hoc solum! sed alte rum quoque genus hoc acerbius, nempe præstigialo:es cogit esse paupcres, scurras et risum moventes. Quan do enim calices, hederaceas pateras el pocula digitis in serens et imponens, ludit cymbalis, et fistulam habens, turpia cantica et amore plena per eam cantu el roce clamat: tunc multi circumstant, et alii quidem fru stum panis, alii vero obolum, alii quidpiam aliud præbent, et diu retinent, et delectantur viri et mulie res: quid est hoc gravius? Ex mendicis autem illis quidam improbi ac scele. sti erant, de quibus ait Chrysostomus (Tomo primo) Annon vides mendicorum plurimos inter pressuras ipsas et angustias innumera perpetrantes scelera, quorum ta men omnium causa non afflictio paupertatis est, sed sola nequitia? Audivi ego quosdam, qui dicerent hu jusmodi homines mulierem quamdam honestam et forma liberali in solitudine nactos, ei violenter ac petulanter illusisse. Atqui qua necessitate, qua calamitate ad hoc inducti sunt? Alios etiam memorat marsupiorum sectores, qui in ecclesiam conveniebant, ut cum divitibus in coucio ne intermixti, crumenam et aurum ipsis subriperent (Ibidem). Narrat Judæos templum suum restaurare sæpe frustra tentavisse (Ibidem ); imo Julianum Aposta tam illud operis suscepisse. Nam ætaté nostra, in quit, imperator qui omnes impietate superabat, et facultatem tuno Judæis dedit, et cooperatus est. Opus illi incepere, ac ne vel minimum progredi ultra potuere, sed ignis a fundamentis exsiliens omnes fugarit. Quod autem voluerint, hoc indicium est, quod hactenus ſun damenta nudata appareant: ut videas ipsos quidem fo dere cœpisse, sed ædificare non potuisse, obsistente Christi sententia……... Atqui si non divina virtus collucta retur, quid obstaret? annon magna vis pecuniarum pe nes illos est? annon ab omnibus undique tributa colli gens patriarcka, immensos possidet thesauros? De Judæorum moribus et ritibus multa profert Chrysostomus in concionibus adversus Judæos (Ibi dem): singulare vero illud est, quod non semel nar rat, Judæos nempe, quando jejunahant, nudis pe dibus in foro saltare consuevisse. Non semel queritur quod Christiani quidam judaiza rent, Judæorum conventibus ac festis diebus inter essent, nec paucos esse qui hoc morbo laborarent (Ibidem). Quinam est morbus iste, inquit, Feriæ Ju

dæorum miserorum instant, eæque continuæ ac frequen tes, tubæ, scenopegiæ, jejunia: el multi nostri or dinis, qui se nobiscum sentire dicunt, partim spectatum illas ferias prodeunt, partim etiam una celebrant, una iejunant, quam pravam consuetudinem nunc ab Ecclesia solo arcere. Quidam etiam eo dementiæ processerant, ut cum quempiam ad jurandum compellere vellent, illum ad dem Judæorum inducere conarentur, quod putarent juramentum ibi datum magis formidandum esse quam rem supra pluribus enarravimus in Vita S. do ctoris. Erant etiam qui sabbata cum Judæis observa rent, imo et S. Pascha celebrarent cum iisdem Ju dæis (Tomo decimo). Qua de re actum supra in Vita Chrysostomi ad annum 387. Non pauci quoque erant qui gentilium multa obser varent (Ibidem): sortilegia nempe, auguria, omina ac dierum observationes, superstitiosam super genesi cu Tam et omnis impietatis plenas literas, quas puero rum, protinus ut nati sunt, capitibus imponunt; ab ipso statim exordio docentes illos virtutis adipiscendæ studium abjicere, et ad fallacem fati tyrannidem illos adducentes. Ex iis vero, quæ Chrysostomus narrat in fine Ho miliæ quartæ in Epist. ad Ephesios, palam est inter Christianos Antiochenos plurimos fuisse qui genethlia logiæ operam darent. Erant etiam non pauci Christiani Antiocheni, qui una cum gentilibus ad Daphnen properarent. Erat autem Daphne suburbium Autiochenuin, sic nuncu patum a Daphne puella, quam mythologi Ladonis Ɑuvii filiam dicunt. Hæc cum Apollinem libidinis cau sa se insequentem ultra effugere non posset, implo rato paterni numinis auxilio, in laurum conversa est. Erat porro Daphne suburbium, locus amœnus, funti bus, arboribus et cupressis ornatus. Ibi templum Apollinis, cujus statua elegans cum novem Musarum choro conspiciebatur. Illo properabant, colendi talis numinis causa, Antiocheni gentiles, quibus etiam in termixti erant non pauci Christiani, quos vehementer mordet et increpat Chrysostomus, Christianorum no mine indignos censens eos, qui a tali consortio non abhorrerent. Hoc vero templum cum Apollinis statua fulmine tactum fuit, qua de re Monodiam sive planctum edidit Libanius idololatra, cujus partem irridendi cau sa refert Chrysostomus. Antiochia vero Orientis caput et metropolis erat, continebatque (Tomo secundo) ducenta hominum mil lia, ex quorum numero (Tomo septimo) centum mille circiter Christiani erant: majorque conventus (Tomo primo) Christianorum Antiochiæ erat, quam Con stantinopoli (Tomo septimo). Ecclesia vero Antiochena possidebat agros, do mos, iocationes ædium, vehicula, muliones, mulos et multa alia hujusmodi (Ibidem). Quibus instructa facultatibus Ecclesia ista arcam habebat alendis in opibus deputatam; Et cogites velim, inquit Chryso stonius, quot viduas, quot virgines alat quotidie: ea rum certe catalogus ad`ter mille pertingit. Ad hæc etiam in carcere vinclos, in xenodochio ægros, alios bene va lentes, peregrinos, membris mutilos, altari assidentes alimenti vestisque causa, aliosque casu accedentes foret quotidie: neque tamen ejus facultates imminutæ sunt. Itaque, si decem viri tantum paria subministrare vel lent, nullus foret pauper. Morem Christianorum veterem commemorat alibi, qui ævo suo jam obsoleverat (Tomo tertio): Mos quidam mirabilis, inquit, tunc inductus est: coacti namque simul fideles omnes post auditam doctrinam, post orationes, post mysteriorum participationem, so luta synari, non statim domum concedebant; sed di vites et opulentiores alimenta et fercula e domibus suis affe rentes, pauperes advocabant, communique simul men sa fruebantur, communibusque epulis atque conviviis in ipsa ecclesia; ita ut et a consortio mensæ, et a loci reverentia, caritas constringeretur, cum multa voluptate simul atque utilitate. De iis qui vel in carcerem trudendi, vel ad ne cem quæsiti, in ecclesiam confugerent, quædam nos dicturos esse polliciti sumus, CHM de Eutropio cunucho ad necem quæsito ageretur (Ibidem). Sic vero legitur, et ad sacra vasa confugit. Sed quia hæc ad lite ram accipienda non videntur, et quia Chrysostomus paulo postea, ipsum in sacrario cxcepimus, seu in loco solis sacerdotibus destinato, alio modo res explicanda videtur. Quæri autem posset utrum veterum more ad aram accesserit, et aram tetigerit, quod non apud profanos modo, sed apud Christianos etiam in usu fuit, cum quis vel morte mulctandus, vel in carcerem conjiciendus perquireretur. Veruni hæc quæstio non tanti esse videtur, et de Eutropio iis quæ Chrysosto mus protulit, nonnisi divinando possumus quidpiam adjicere. Dicit Chrysostomus Homilia 30 in Genesim (Tomo quarto): Magnam vocamus hebdomadam, non quod longiores in ea sint horæ; sunt enim aliæ quæ mulio majores horas habent. Iloras autem majores et mino res necessario veteres admittebant, qui diem in duo decim, et noctem in totidem partes seu horas divise runt unde sequebatur diurnas hiberno tempore minores, æstivo autem majores esse. Unde Martialis 1. 12, epigr. 1, horam æstivam sic commemorat Hora nec æstiva est, nec tibi tota perit. Virgilius autem, Jam nox hibernas bis quinque peregerat horas Hominem tricubitalem, vocat Chrysostomus, ut etiam Geographus Nubiensis in climate tertio (Tomo quinto et Tomo septimo): alibique dicit doctor no ster, homo, intra tres cubitos sepclitur, nec quid ultra (Tomo quinto). Babylonios et alios Orientales sæpe vocat Cbry sostomus (Tomo sexto). Suspicabatur ille finem mundi instare et proxi mum esse (Tomo septimo). Finem mundi prænun tiant, inquit, bella, ærumna, terræ motus et exstincta caritas (Tomo octavo). Eam quam Paulus plenitu

dinem temporum vocat, jam advenisse putabat Ita si tot annorum quadringentesimum esse finem dixerimus, non aberrabimus. Sed ut in supputatione temporum non ita accuratus fuit Chrysostomus, sic in hac prædictione longe aberravit: quod multis aliis sanctis viris contigit. Cognatos Christi Desposynos appellatos multo tem pore admirationi fuisse dicit, illorumque tamen no mina propria ignorari. Eusebius quoque 1. 1. Hist. Ec el. ait cognatos Christi Desposynos nuncupatos fuisse. Homilia 41 in Acta Apostolorum rem narrat singu Larem (Tomo nono). Erat cuidam prædium, in quo occultus thesaurus erat: emptor vero, cum terram foderet, thesaurum illum invenit. Re comperta is qui vendiderat, emptorem cogebat ut thesaurum redderet, dicens, se prædium vendidisse, non thesaurum: conten debat alter, se prædium cum thesauro emisse. Res in litem versa est, illo reddi sibi volente, altero negante. Incidentes autem in hominem quempiam, litigabant deindeque interrogarunt illum cui deberet thesaurus adjudicari. Ille vero sententiam non tulit, sed se litem soluturum esse, si thesaurus sibi maneret. Illis vero an nuentibus, accepto thesouro innumera deinde mala pas sus est: et re didicit jure illos ab hoc abstinuisse. Nec minus observandum est id quod refert Homil. 13 in Epist. ad Romanos (Tomo nono). Quæ enim ante nemini possibilia videbantur esse, virginitas, mortis contemptus, compluresque alii labores, hæc ubique terra rum jam præstantur, non apud nos tantum, sed etiam apud Scythas, Thraces, Indos, Persas, aliosque barba res multos; et virginum chori, martyrum populi, mo nackorum sodalitates jam plures sunt, quam eorum qui connubio junguntur. Contra Christianos quosdam stylum acuit Chryso❤ stomus, qui a Manichæis seducti, ut videtur, virilia sibi amputabant: quæ consuetudo tamen non diu vi guisse videtur (Tomo decimo). Infantes recens nati signaculum in fronte a sacer dote accipiebant (Ibidem). Cælum esse sphæricum, et terram esse sphæricam Begabat Chrysostomus (Tomo duodecimo): qua de re videnda sunt quæ diximus in Præfatione ad Cosinam Ægyptium, qui ad illam sententiam tuen dam locum affert Chrysostomi ex Commentario in Epistolam ad Hebræos, quem videsis in edito Cosma p. 328. Plurimorum enim Patrum et scriptorum hæc opinio fuit. Antiochie concionans dicit in more esse ut mulie res et parvuli e collo evangelia suspenderent (Tomo secundo). Digressiones sive illa omnia quæ in similitudinibus fre quentissime commemorat Chrysostomus, quæ ad rem Ecclesiasticam non spectant, et singularia sæpe com plectuntur. Genere Syrius erat Joannes noster et Antiochenus familiareque est Syris, inquit Hieronymus, bolis et similitudinibus. Ilac in re perpetuo versatur Chrysostomus in concionibus suis. Exempla profert imperatorum, aulicorum, consulum, divitum et cujus cumque conditionis hominum: vestimenta depingit, suppellectilem, ædium formam et ornamenta: circen ses ludos et hippodromum frequenter commemorat. Ut a theatralibus spectaculis populum avocet, quæ turpia illic gerebantur, minutatim describit. Ilic vi deas nuptiarum ritus, præficarum morem: modo cir culatorum gesta singularia, modo funambulorum ar tem; justitiæ exercendæ ritum, præstigiarum genera plurima, aliaque permulta. Quæ omnia, ordine quo dam distributa, hic recensere operæ pretium esse duxi. Imperatorum cultus, vestes, ornamenta, aulici, satellites. Imperator coronam gestabat auream gemmis ma gnis et pretiosissimis intertextam: purpureo vestitu toto corpore fulgebat (Tomo primo et Tomo tertio). Soli autem Imperatori licebat gestare purpuram et diadema in capite. In vestibus ejus sericis dracones depictos videre erat (Tomo sexto). Aulici quoque et satellites ejus auro fulgebant, vestes eorum aureis filis intertextæ erant: horum lanceæ deauratæ: equi aureo freno, ephippia auro micantia. Per urbem el campos exeuntem, scutatorum et bastatorum cohortes stipabant, qui et ipsi auro onu. sti clypeos gestabant aureis umbilicis decoratos; cir cum autem umbilicos aurei oculi visebantur; lora ad summas oras extensa lapillis ornata multis erant. Currus Augusti totus aureus, jugo albarum mularum auro fulgentium junctus erat (Tomo primo); ita ut mirarentur omnes, inquit Chrysostomus (Tomo sexto), purpuræ florem, gemmarum magnitudinem, mula rum alborem, jugum aureum, et strati fulgoremi, quod stratum niveum erat atque candidum (Tomo octavo el Tomo nono). In curru vero laminæ erant aureæ versatiles, quæ motu agitate micabant. Equi etiam Imperatoris auro onusti, et frena quoque aurea erant. Depictis vero Augustorum imaginibus hæc refert ille (Tomo tertio): Vidisti sæpe imperatoriam ima ginem cæruleo tinctam colore: deinde vero pictorem albas lineas ducentem, el solium imperatorium, et equos adstantes, et satellites, et vinctos hostes atque subactos. Pari cultu consules incedebant, ut ipse ait (Tomo duodecimo): Non videtis Imperatores et consules curru gestalos et auro ornatos, et satellites omnia ha bentes aurea, aureas lanceas, aureos clypeos, aureas vestes, equos aureis ornatos ephippiis? Imperatores præfectis suis aureas porrigebant ta bellas in magistratus signum (Tomo sexto). Quando literas mittebant Imperatores sive in theatro sive alibi legendas, eæ cum magna reverentia exceptæ lege bantur silentibus omnibus (Tomo quarto). Optimatum et divitum luxus, opes, ædes, mensa, elc. Optimatum quoque ac divitum fastum et luxum

perstringit Chrysostomus, describitque ædium ma gnificentiam, vestium cultum, mensarum apparatum, parasitorum agmina, famulorum ingentem numerum. Optimates igitur et opulenti quique viri sericis in duti vestibus erant auro intertextis et magnificis: un guenta et aromata semper olebant: zona præcincti aurea, calcei quoque auro fulgebant. Famulorum et eunuchorum turbam ingentem alere et ostentare summo studio curabant, quorum multi barbari erant. De opum grandi copia et famulorum numero hac carptim dicit Chrysostomus (Tomo septimo): Et tu qui dem tot memoras terræ jugera, domos decem vel viginti, balnea totidem, servos mille aut bis mille, currus argen teis laminis vel auro opertos. Eunuchi etiam et famuli auro fulgentes erant, horumque plurimi torquibus et armillis aureis decorabantur. Edium quoque splendorem et magnificentiam plerunque describit: Splendidas, inquit, construunt domos, latas porticus, longa septa. Tectum autem ædium ex tabellis ligneis concinnatum, deauratum totum erat: januæ autem, etiam bifores, eburneæ erant. In tricliniis et cubiculis parietes marmore crustati: si quid vero lapidem compareret, illud aureis laminis el bra cleis oblegebatur. Laqucaria omnia aurea, seu potius, ut alibi expli cat, auro oblita erant; pavimentum vero tesserulis et gemmis distinctum adornatumque, quod sæpe ta petibus operiebant elegantibus. Ibi videre erat colum nas marmorcas aliquando miræ magnitudinis, quarum capitella aurca; imo aliquando tota columna erat aureis laminis operta; statuas quoque vidisses manu insigniorum illius ævi artificum adornatas, quas qui dam idola, alii da'monas appellabant. Ad hæc erant cubicula picturis et musicis operibus decorata. Lecti quoque ut plurimum ex ebore, aliquando li guei et deaurati, vel argenteis tecti laminis: imo ex argento puro sæpe toti constabant, multisque in locis micabat aurum. Opulentiam item magnam præ se fe rebat tota supellex; cathedræ quoque et scabella ex ebore erant: lebetes item, vasa, imo ipsæ matulæ ex auro vel argento conflatæ. Inter hæc vasa et alia ornamenta in pretio erant Laconica velamina, quæ dicit Chrysostomus in penuariis asservata fuisse, eductaque fortasse in conviviis et aliis celebrita tibus. In tantum luxum et fastum declamans Chrysosto mus, refert alicubi historiam Aristippi, ut babetur apud Diogenem Laertium; sed tacito ipsius nomine. Narratur, inquit, quempiam in domum splendidam ve nisse fulgentem marmoribus et columnarum pulchritu dine; cum autem pavimentum etiam vidisset tapetibus stratum, in faciem domini ædium conspuit. Imprope rante autem illo, respondisse: quia in nulla alia domus parte id facere licebat, coactum se fuisse vultui ipsius hanc contumeliam inferre. Ilis vero magnificis opulentorum hominum ædibus adjunctæ erant latæ porticus, aquæductus et fontes, suburbana baluca et ambulacra. Longe plura refert de conviviorum et cœnarum sumptibus. Mensä formam etapparatum depingit: erat illa vel auro fulgens, vel argento circumtecta, semi circularis, ut illa quam sigma vocat Martialis, ad formam nempe literæ C, quæ tunc sigma exprimebat, concinnata (Tomo undecimo ). Ea vero tantæ molis erat, ut vix duo adolescentes ipsam movere possent molli stragula undique sternebatur, ut ibi commode convivæ accumberent. Vasa omnia ex auro vel ar gento: phiala una erat aurea pondo dimidii talenti, quam vix duo juvenes movere possent: amphora autem auro splendentes ordine site comparebant. Aderant quoque ministri, non minus ornati vesti bus et splendide amicti, anaxyridas, quas braccas vocant, laxas habentes, visu pulchri, in ipso ætatis flore luxuriantes, bene curata cute et bonæ habitudinis. Hic vidisses etiam musicorum turbam, tibias, citha ras et fistulas, nec deerant unguenta et aromata In dica, Arabica, Persica. Apponebantur eduliorum varietates, ciborum deli ciæ: de apparatu ferculorum quædam dixit non præ termittenda. De pulmentariis, coquis, mensaru:1 structoribus, placentarum artificibus, phasianis avi bus loquutus, hæc addit: Quasi rempublicam guber nantes et aciem instruentes, sic el isti hoc et hoc pri mum, hoc et hoc secundum constituunt: et alii quidem primum aves supra carbones assas, piscibusqne fartas offerunt; alii alia initia immoderatarum cœnarum sla tuunt: multaque circa hæc est concertatio, et de qua litate, el de ordine, et de copia. Vinum etiam ex ¡uisi tuin apponebatur, sed Thasium præsertim, seu ex insula Thaso: quod apud scriptores tum Græcos tum Latinos admodum celebratur. Quando viri illi tum dignitate, tum opulentia præ stantes, sive in curru auro fulgente, sive equo vecti, cujus frenum aureum, per urbem vel in foro incede bant, præibat præco, cultu instructus magnifico, qui adventum heri nuntiaret. Ipse vero balteo præ cinctus et multis stipatus lictoribus, qui plebem arce rent, superbe gradiens, clientium et parasitorum turba cingebantur. De mulierum ornatu, fastu et luxu frequentissime agit Chrysostomus. Ornatus mulierum, inquit ille, sunt torti crines, inaures ornamentaque alia in genis et collo: fuci et pigmenta oculorum, fuci item et pigmenta genarum, vestes auro intertextæ, palliolum capiti impositum; manus extrinsecus deauratæ, cal ceus nigro colore multum fulgens, in acumen desi nens et picturarum decorem imitans. Alibi voro dicit: Mulieres mulos albos quærebant, et frena deau rata, obsequium eunuchorum, magnum ancillarum gregeni et pompam ridiculam. Adolescentes quoque exagitat superbe agentes in foro, cum hominibus, qui sumptuosis et magnificis ve stibus operti erant. lidem vero adolescentes calceos suos Alis sericis et auro exornabant. Circenses ludi, hippodromus. Ad circum et hippodromum se conferre solebant Imperatores, ut ludorum et puguarum spectatores es

sent, et ante eos qui certaturi erant, coronas, bravia et vestimenta exponi curabant. In gymnicis vero certaminibus victores vel oleæ vel lauri ramis coro nabantur. Qui in spectaculis circensibus currebant, et nomen el genus et patriam et educationem equorum scie bant, et quam victoriam reportavissent (Tomo tertio). Cursores autem illi circenses ad solum Imperato rem attendebant, aliorum vero plausus non ita cura bant. Tanta autem erat populi frequentia, ut non circus modo, sed etiam vicina cœnacula, domus, tecta spectatoribus plena essent. Inter spectatores autem meretrices erant et pueri molles. Agonalium certaminum spectatores, si quando stre. nuum athletam jam coronatum accedere viderent, omnes accurrebant, ut ejus pngnas, artem, robur spectare possent. In hippodromo currentes inter se strenue concertabant, et alii aliorum currus subver tere conabantur. Hac de re singularem casum refert Chrysostomus (Tomo duodecimo): Cædes, inquit, in kippodromo heri patrata, tragœdia urbem totam imple rit, mulierum choros circum altraxit, forum lamentis multis replevit, dum is qui a curribus ita miserabiliter concisus et discerptus fuerat, per medium forum gestat retur. Hic, ut novi, qui postridie nuptiales lampadas accensurus erat, cum apparati thalami essent, et omnia ad nuptias concinnata, sub præconis ordine in stadio locum habens, cum infra curreret, instantibus aurigis, et mutuo concertantibus, medius interceptus, violentam illam et miserabilem mortem subiit, capite et extremis membris abscissis. Qui autem in stadio multa vulnera acceperat, si victoriam obtineret, cum plausu domum deduce batur (Tomo primo). Olympici ludi. et Olympica certamina Chrysostomi ævo admodum viguisse videntur, et cum apparatu maximo præmisso celebrata fuisse (Tomo tertio). In Olympicis enim certaminibus, inquit ille, post triginta dies in urbe transactos, in suburbium illos eductos circumvehunt, totc sedente theatro clamat præco: Num quis hunc ac ensat? Ita ut omni servilis conditionis suspicione depulsa, in certamina pedem inferat. Rem clarius alibi explicat (T. duodecimo). In Olympicis certaminibus stat præco magna voce clamans: Numquid aliquis eum accusat, sitne servus, aut fur, aut malis moribus? Olympicorum ludorum athletæ in theatro nudi sta bant, radiis solaribus expositi (Tomo primo et Tomo tertio). Spectatores autem a media nocte ad meri diem sedebant, ut viderent cui corona cessura esset. Nonne videtis, inquit (Tomo primo), in Olympicis cer. saminibus, dum capite coronam gestans, amictus stola, virgem manu tenens agonothela per forumincedit,quanta sil tranquillitas et modestia, dum præco voce denuntiat ul omnes sileant ac decenter quiescant. Ex spectatoribus vero alii aliis athletis favebant, ut in pari casu contingere solet (Tomo primo). Tota autem nocte præco admodum sollicitus erat, ne quis ex certantibus egressus, indecore se gereret. Magi ster vero ludi, inquit (Tomo secundo), foris consi dens, sermonibus affert auxilium, eatenusque dumtaxat certantem juvat, quatenus acclamationibus sermonibus que valet: neque enim ulla ei lege permittitur propius assistere et manibus juvare. In Olympicis certaminibus, ait ille, luctutor, pugil, pancratiasta diversis quidem temporibus certamen subeunt, sed uno temporis momento qui superarunt omnes a præcone victores pronuntiantur (Tomo tertio). Theatrorum spectacula. In theatro, inquit (Tomo septimo ), velamina multa sunt, multique scenici ingressi histrionicam larvam in vultu kabent, veterem fubulam tractant, resque geslas narrant, et alius quidem philosophum agit, alius re gem, etc. Contra theatralia vero spectacula perpetuo decla mat Chrysostomus; et jure quidem, non modo quia theatrales scenæ per se juventutem ad mollem vitam et dissolutos mores attrahere solent, sed etiam quia tunc temporis nulla in theatris erat pudoris cura, mox videbitur. ut Alius juvenis cum sit, ait ille (Tomo septimo), co mam retro reductam habet, et naturam ipsam effeminat aspectu, habitu, vestimentis, demum omnibus, formam que teneræ puellæ affectat. Alius vero senex e contrario cepillis novacula abrasis, renibus succinctus, postquam pudorem ante capillos succidit, stat ad alapas accipien das, et ad omnia dicenda faciendaque paratus. Muliercs antem nudo capite, omni misso rubore, slant populum alloquentes, tantum videlicet impudentiæ studium ha bentes, omnemque petulantiam et lasciviam in auditorum animos infundentes. Illud unum studium habent, ut castitatem omnem radicitus evellant, naturam deturpent, mali dæmonis concupiscentiam expleant. Nam hic verba obscœna, habitus ridiculi, tonsura similis, incessus, ve stitus, vox, membrorum mollitics, oculorum inversiones, fistula, tibiæ, dramata, argumenta, omniaque demum extremæ lasciviæ plena sunt. In theatro vides mulierem nudo capite cum impu dentia magna intrantem, aureis indutam vestimentis, delicato mollique gressu utentem, cantica meretricia canentem, carmina lubrica, turpia verba proferentem (Tomo sexto). Nudæ etiam mulieres in theatris comparebant et aliquando natantes (Tomo septimo): puellæque sal tantes ibidem visebantur (Ibidem). Funambuli. Funambuli qui per funem ab imo in altum tenstim ascendere ac descendere meditantur, si paululum de flexerunt oculis, inverso corpore deferuntur in orche stram pereunique (Tomo sexto). Funambuli per funem extensum ingressi et ambu lantes, se inducbant et exuebant, tamquam in lecto sedentes, etc. (Tomo secundo et Tomo duodecimo). Circulatores. In orchestra quidam membris ut alis utebantur (Tomo

secundo): quidam in facie contum imponebant, et puer conto impositus innumeros motus agebat (Tomo Secundo et Tomo duodecimo ). Quidam perticam in fronte gestantes velut arborem in terra radicatam, sic immotam conservant. Neque id solum mirabile est, sed quod etiam puerulos parvos in summo ligno inter se concertare curent: ac neque ma nus, neque alia corporis pars, sed frons sola perlicam illam gerit inconcussam. Quidam erant qui clavos acutissimos deglutirent, qui calceos manderent et devorarent (Tomo se cundo). Erant qui hirundines circumferrent, et fuligine obducti, maledicta in omnes proferrent (Tomo sep timo). Erant quidam moriones, qui Cordaces vocabantur, quique ut risum moverent nibil non agebant (Tomo undecimo). De tribunalibus et de judiciis atque suppliciis. Judice prodituro, ut in excelso tribunali sedeat, car ceris custodes, detentos omnes eductos domicilio, ante cancellos et tribunalis vela collocant, squalidos, SOT dentes, passis capillis, scissis pannis indutos, etc. (T. prime). Sceleribus obnoxii et damnati ad mortem duce bantur, fune ad os alligato (Ibidem). (De Theodoro agi putatur, qui tyrannidem affectaverat.) Testamenta tabulæque de nuptiis, de debitis deque relictis contractibus, nisi in frontispicio Consulum an nos habeant præscriptos, nullam ex sese vim habent (Tomo sexto). Usura centesima a Chrysostonio memoratur, qua in foenus accipiebant, illa conditione ut singulis men sibus centesimam partem solverent, ita ut centum exactis mensibus sors æquaretur (Tomo septimo). De nuptiis, sive de ritibus vel profanis vel illicitis in nuptias invectis. Nostræ ætatis homines in nuptiis hymnos in Venerem saltando canunt et adulteria multa, et nuptiarum vio lationes, et illegitimos amores, illicitosque coitus, et alia plurima impietatis et ignominia cantica (Temo tertio). In iis quæ nuptias contrahebant fucum et pigmenta superflua alia adhibebantur (Tomo decimo). Sponsa vero a viris ebriis per urbem et forum etiam noctu adducebatur cum impuris canticis et symphonia (Tomo undecimo ). Meretrices etiam advocabantur ad nu ptias; itemque tibiæ, cymbala et choreæ (Tomo primo). Præstigiæ, incantationes, ligamina, superstitiones. Ex frequentissimis Chrysostomi dictis et monitis palam est omnia præstigiarum genera admodum in usu fuisse ævo suo tum Antiochiæ tum Constantino poli, quæ his verbis recenset ille Homil. decima in Epistolam 1. ad Timotheum: Alia enim mitto lacrymis digna, ut auguria, vaticinia, observationes, geneses, symbola, ligamina, divinationes, incantationes, ma gicas artes (Tomo undecimo). Incantationibus et ligaminibus tunc multi utebantur ad morbos curandos (Tomo primo). De quibusdam etiam agit Chrysostomus (Tomo undecimo), qui car mina et ligaturas usurpabant ad tutelam, quique au rea Alexandri numismata capiti vel pedibus circum ligabant (Tomo secundo). Erant etiam qui ad puerorum tutelam ligamina, crepitacula et stamina coccinea manibus ipsorum appenderent (Tomo decimo). Aliud ibidem refert superstitionis genus: Lutum mulieres, inquit, in balneo accipientes, nutrices quoque el an cillæ digito tingentes, in pueri fronte imprimunt. Et si quis interroget, Quid sibi vult lutum, quid cœ num? Malum avertit oculum, inquiunt, livoremque et invidiam. Aliæ nomina fluviorum descripta manibus infantium. apponebant; aliæ cinerem, fuliginem et sales adhi bebant ut malum oculumn averterent. Præstigiarum genera omnia tunc vigebant, dierum observationes, auguria, veneficia, sortes, auspicia, omina; necnon ſati opiniones (Tomo undecimo). De iis vero qui ominibus et fato dediti erant hæc refert Chrysostomus (Ibid. ). Multis terroribus plena est corum anima; ut puta: hic aut ille primus mihi oc currit domo exeunti, omnino contingere mihi oportet mala innumerabilia. Nunc servus exsecrandus dans mihi calceos, primum porrexit partem sinistram: gra ves significantur calamitates et contumeliæ. Ego quoque exiens sinistro priori processi pede: hoc quoque est si gnum calamitatum.Et hæc quidem domi sunt mala: foras autem egresso dexter oculus mihi inferue salit: hoc est indicium lacrymarum. Mulieres quando sonant calami ad texturæ recta ligna allisi, vel cum ipsæ pectine dis criminant, hoc pro signo habent. Rursus quando sub tegmen pectine concutiunt, et id faciunt vehementius; deinde qui sunt superne calami ob intensum ictum edunt strepitum, allisi ad rectum texturæ lignum, hoc habent pro signo. Et alia innumerabilia digna quæ videantur. Et si asinus exclamaverit, et si gallus, et si quis sler nutaverit, et quodvis aliud, tamquam decies mille vin cli vinculis, tamquam qui teneantur in tenebris, omnia habent suspecta, et sunt magis serviles quam innumera mancipia. Ait vero Chrysostomus præstigiatores quosdam suo tempore fuisse qui signa facerent (T. duodecimo). Funera. Parentes, fratres et consanguinei decedentibus ocu los claudebant et os componebant (Tomo secundo). Nemo in urbe sepulcrum construcbat, ideoque defunctoruin corpora extra urbein sepelienda expor tabantur, qui mos antiquus erat, sed sæpe violatus fuerat (Tomo septimo). Pullata seu nigræ vestes in funeribus adhibeban tur (Tomo sexto); quam rem improbare videtur Chrysostomus (Tomo undecimo). Cum corpus effertur, inquit ille, adhibentur planctus, ejulatus insani, stulia in sepulturis admissa, circa monumenta studium intem pestivum, et ridiculum præficarum agmen, dierum ob servatio, necnon ingressus et egressus (Tomo decimo). De præficarum choris, quarum quædam gentiles crant, sæpissime agit Chrysostomus, vultque illas

omnino a funeribus arceri, et moderatius lugubria tunera persolvi (Tomo duodecimo). Lugeamus, ait ille, sed non vellentes capillos, non brachia nudantes, non lacerantes faciem, non pullas vestes induentes. Quidam etiam erant, qui in funeribus caput einere conspergerent. Viarum publicarum custodia. Eadem distantia locorum, quæ olim tunc erat, nunc etiam est; itineris vero conditio non eadem est, quæ olin fuisse creditur. Nunc enim mansionibus perpetuis distinctum est iter, et urbibus ac villis frequentibus orna tum, viatoresque plurimos offendunt, qui illuc profi ciscuntur, quod non minus ad securitatis rationem valet, quam mansiones, urbes atque villæ. Præterea ez provincia civitatum principes deligunt viros, corpo ris magnitudine et robore cunctis præcellentes, jaculo que et funda tantum valentes, quantum vel sagittarii sagittis, ver armati pilis: statutisque ducibus, quibus ilti obtemperent, hoc eis unicum injungunt munus, solamque itineris tuendi curam custodiamque pernit tunt. Ad hæc aliam longe his omnibus diligentiorem cu ram excogitarunt. Habitacula enim mille passibus ab invicem distantia in itinere toto fabricantes, nocturnos illic statuere custodes, per illorum labores et vigilias maximum contra latronum impetus munimen viatoribus constituentes (Tomo primo). Miscellanea. Kalenda, seu initium anni, sic celebrari sole bant (Ibidem): pernoctationes, cavillationes, convicia et saltationes nocturnæ, forum coronabatur, etc. Antiocheni postquam Theodosium Imperatorem placaverant, in lætitiæ signum forum coronarunt, lucernas accenderunt, et lectos seu lectisternia ante officinas posuerunt (Tomo secundo). Quidam externorum oratoruin ex quadam stulta consuetudine dexterum eundo humerum assidue movebat (Ibidem); sed consuetudinem vicit, et gla dios acutos utrimque humeris imposuit, ut vulneris timore membrum inepte se movens corrigeret. Leones ovibus mansuctiores per forúm ducebantur, et multi in officinis pecuniam eorum custodi nume rabant, qui custodes multum hinc lucrabantur (Tomo quarto el Tomo nono). In agris termini columnæque non sinunt arva con fundi (Tomo sexto). Ursi etiam et ursæ ab Antiochenis domi servaban tur (Tomo sɛp´imo). Si ursa clam aufugerit, domos claudimus, per vicos currimus, ne in eam incidamus. Stadia quindecim sunt milliaria duo (Tomo octavo). Pauperes quidam filios suos excrcabant, ut largio rem stipem cogerent. Alii cum nihil petendo impe trarent, missis supplicationibus, detritorum calceo rum coria mandebant; alii acutos clavos capiti infi gebant; alii in aquis gelu concretis nudo ventre immorabantur, et illis spectaculis majorem cogebant stipem (Tomo decimo). Quid gravius et difficilius quam in ensibus sphera ludere (Tomo duodecimo). Meretrix, nétada júfara, id est quæ laminis et amu letis virorum salutem prosequitur (Tomo tertio). Libri aureis literis memorantur a Chrysostomo, quales multi erant illius ævo, ut dicit Hieronymus (Tomo octavo). In pugillari deleto, in palimpsesto (Tomo septimo). De palimpsesto post Ciceronem locuti sumus in Pa læographia Græca. Philosophorum coma, baculus, abolla (Tomo primo). Philosophi profunda instructi barba, pallia gestantes, et baculos, cynica piacula (Tomo secundo). Duorum philosophorum scripta contra Christianos tempore Chrysostomi (Tomo octavo). Persæ cum matribus suis miscentur, neque unus aut duo, sed gens universa (Tomo decimo). Persas qui matres suas uxores non ducunt admira mur (Tomo primo). Apud Persas ignis Deus esse putatur (Tomo secundo) contra eos qui ignem adorant. Rex Persarum barbam habet auream, iis qui harum rerum sunt periti veluti sub tegmine illius pilis intra auri laminas involventibus (Tomo undecimo). Hamaxobii, Scythæ et Nomades nullum strucbant ædificium (Tomo septimo).

totum orbem sonat. Illam nobis immortalem linguam concede sola enim lingua tua par est ad enarranda præclara gesta tu. Propterea Joannes Joannem re liquit; orator intrepidus, æmulatorem; qui post mor tein reprehendit, eum qui post mortem prædicat; deserti incola, cujusvis civitatis doctorem. Habes aliam cum apostolis cognationem. Primus apud lla maxobios Seythas aras erexisti: et vix ab equis de siliens barbarus didicit genu flectere, et in pavimento extendi: et qui captivorum lacrymis non flectebatur, didicit pro peccatis lacrymari. Quin et sagittarium Persam prædicatione ceu sagitta impetiisti, et ferro armati crucifixum adorant. Vicit lingua tua Chaldæo rum et magorum veneficia, et arida Persis orationis domos germinavit: a pio cultu Babylon jam aliena non est. rc te apostolis conjunxere. Adhuc apud nos linguæ tuæ semina florent; et si quis Joannem nominet, magnus excitatur sonus. Ecclesiastica enim lyra antiquum plectrum cognoscit, et pro digitis suf ficiunt syllabæ nominis tui. Vidit regina urbs Serum vela, et contempsit; vidit Indicos lapides, et despe xit; nec Tyrie purpuræ flos ipsam delectavit: lutcai concupivit linguam, immortalia doctrinæ fluenta pro fundentem. Vidit te antiqua Ephesus, et Joaniem novum appellavit: vidit, et evangelici recordata est tonitrui (Marc. III, 17). Hinc, dilecti, fluxus sermonis exasperatur. Sed ne fugiamus asperitatem, pace tan dem fluxui viam sternente. Si quid enim, o pater, contra nautas tuos indignaris, si quid contra conna vigantes moleste fers, cogita hienis tempestatem et fluctuosum mare coegisse illos, vel invitos, Jonam in fluctus projicere (Jon. 1, 15). Non corum odium, sed tua exercitatio: non eorum bellum, sed tua certamina sunt ea quæ facta fuere: non illi fraterno calculo expulsi sunt, sed oportuit te stadium martyrum cur rere. Arcana quædam providentia stadia tibi el cer taminis loca præparavit: omnino dictum est de te contra hominum communem hostem: Nunquid con siderasti servum meum Joannem, etc. (Job 1,8)? Claræ vitæ mors etiam clara debebatur. Pugnabat contra Jobum diabolus, amici quoque videbantur adversari: ideo tandem Deus amicos ejus sanal, et amicis amicum Jobum reddit. Hoc nunc quoque ſa ctum opinor, o pater, et patrum dexteras invicem copulatas me videre puto. Accepit Job multiplicatas possessiones: recepisti tu quoque majorem ab omni bus honorem. Hunc postremum sermonem inscri ptio in apostolorum templo dictum fuisse ind.cat prooemium vero subindicat scriptorem, postquam alii locuti fuerant, concionatum esse: sic enim ait Quoniam me quoque coetus ad loquendum concitat, quoniam signo dato ad conumunem choream advocor, quia oportet me quoque ad paternas laudes modula tionem pulsare; et multi inexorabile debitum exigunt, cum nihil apud nos sit pateruæ virtuti tuæ æquiparan dum; commoda nobis, o pater Joannes, lyram tuam. › Legi Joannis Chrysostomi laudem quadraginta mar tyrum (a). Celebrantur martyres, non ut ipsi laudem accipiant, sed ut nos per laudem eorum excitemur ad imitationem. Molestias passi sunt et justi et ini qui; sed illi quidem ad exercitationem justitiæ, hi vero ad peccati castigationem. Ideo justorum crucia tus tribulationes vocat Scriptura; peccatorum vero, flagella. Beati oculi vestri, quia vident (Matth. XIII, 16), id est quia discunt. Si enim ex visu solo felicitas esset, ipsi Judaei, qui Servatorem oculis videbant, beati fuissent. Sed videre, in Scriptura, est oculis mentis comprehendere, et profunda veritatis intelli gere ideo antiqui prophetas videntes vocabant (1 Reg. IX, 9). Beata igitur prædicat Servator organa virtutis, etiamsi in corpore sint oculi bene videntes, et aures cum discretione audientes. Oportet enim au dientem intelligere, et intelligentem obsequi, ut scriptum est: Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuaṁ (Psal. XLIV, 11); id est, obsequere, intellige. (a) Edit. Bekkeri Cod. 274, p. 509, b. Sicut vas canali fluenti acclinatur, sic auditus justi ad divinæ legis fluenta se inclinat: Inulinabo enim in parabolam aurem meam (Psal. XLVIII, 5). Quare In clinabo? Quia omnis urna aquam capiens, inclinantis se formam accipit; ideo omnis auditus divini verbi fluenta accipiens, ad illa se inclinare dicitur. Beatas pradico martyrum costas, quæ pietatis costam insu perabilem, dum lacerarentur, exhibuerunt, pietatem non abjicientes. Etenim in costis, ut plurinium, ver berabantur, quia ex costa peccatum ortum est. Pec catum vero non erat femina; nam et ipsa Dei creatura est: sed quia illam prævaricatio viam invenit. Mar Tyres ergo verberantur in costis, unde peccatum sca turivit. Servator quoque idco in costis lanceam exce pit, Et exivit sanguis et aqua (Joan. XIX, 34), mundi purgatio, et veteris illius plagæ pharmacum. Quem admodum enim justorum membra sigillatim laudibus celebrantur, sic membra impiorum sigillatim infamia notantur et infelicia prædicantur: Non veniat mihi pes superbiæ, et manus peccatoris non moveat me (Psal. XXXV,12). Pes superbia: est via superbiæ, manus vero est actio id est, Neque peccati actio, neque semita, neque profectio accidat mihi. Ideo Moyses aurem dexte ram sacerdotis agni sanguine ungit, et summitatem dextera manus dexterique pedis (Levit. VIII, 23): aurem quidem, quia ut receptaculum divini verbi futura erat; manum, ut opera significantem; pedem vero, ut sym belum profectus in virtute et perfectione. Fons Evan gelii duo efficit: mundat et potum præbet, polu juvat sitientes et purgat sordidas animas. Merces ve stra copiosa est in cœlis (Halth. V, 12), in Evangeliis semel dictum est. Vox illa, copiosa, in lege veteri semnel Abrahamo dicta fuit postquam reges vicerat et captivos solverat, cum nollet mercedeni recipere la borum, victoriæque quam de captivis retulerat. Tunc enim dixit illi Deus: Noli timere, Abraham; merces tua copiosa erit valde (Gen. XV, 4). Ad verbum semel et semel illud copiosa dictum est, secundum signifi cationem vero sape. Etenim David dixit, Retributio multa (Psal. XVIII, 12), id est, merces multa; et alibi cum autem dicit Deus, Copiosa merces, cum intelligas id quod promittitur, intellige etiam illud ineffabile verbum, copiosa. Aliud enim est dicere agricola copiosum, aliud id dicere civi; utroque majus est dicere duci exercitus copiosum: quod que a rege proficiscitur copiosum, multis partibus majus est, quam quod ab aliis datur: quod autem a Deo datur, omnibus est longe copiosius, nec explicari potest. Copiosa est ergo martyrum merces, qui inju ste accusantur et cruciantur propter Deum, qui mala patiuntur, et humanam gloriam, ut Abraham, calcant. Nam ille regibus Gomorrhæ et Sodomorum equita tum omnem dantibus et honorem exhibentibus, quod uxores et filios suos a captivitate liberasset, respuit honorem ipsorum, nolens laborum mercedem ab ho minibus accipere. Ideo dignus habitus est qui a Deo audiret, Merces tua copiosa (Gen. XIV, 21). › Σpopwhp, inquit in Græco, id est quod a multis Aptos, ligula vocatur; sparperipα autem nominari, quia sæpe artifex corium rotundum secando efficit. Nonnulli dicunt nomen ei inditum esse quod pedis ta los servent. › Duodecim illi Ludicabunt duodecim trivus Israel (Matth. XIX, 28). Judicat et Paulus orbem, orbis præconec Paulus modo, sed etiam ii qui cadem cum ipso sentiunt audi eniin illam dicentem: An nescitis quod sancti de hoc mundo judicabunt? Et si in vobis judicabitur mundus, indigni estis qui de minimis judi celis (1 Cor. VI, 2). › Alia est gentium ultio, et alia populi redargutio. Nam ultio ad infideles omnino pertinet; ad populos vero qui nolunt in cognitionem venire, redargutiones pertinent, non ultio; nam ultio ad inimicos spectat;. sed redarguit ille ut Dominus, peccata dijudicans. ‹ Anima justi, cum hinc excedit, angeloruin mani bus portatur; qui illam in urbe regia sistunt, quæ est coelestis Jerusalem. ›