PORTUENSI S. HIPPOLYTI EPISCOPI ET MARTYRIS SEDE Ab Achille Ruschio Portuensis dioecesis absoluta et adnotationibus aucta, ad Clemen tem XIV pontificem maximum, Romæ 1771, typis et sumptibus Generosi Salomoni, præsidum facultate. (Lumper, Hist. crític. Patrum, t. VIII, p. 317. MAGISTRO. PASTORI. RECTORI. CHRISTIANI ORBIS CUSTODI RESTITUTORI PACIS. HONORIS CULTUSQUE SERVORUM DEI ASSERTORI ET VINDICI CONSTANTINI RUGGERII DE PORTUENSI S. HIFPOLYTI PRINCIPI SUO BENEFICENTISSIMO dedicat Gratulatus mihi vehementer inventam demum, quam diu cupide conquisiveram, Constantini Ruggerii de Portuensi S. Hippolyti episcopi et martyris sede dissertationem: ut primum, Clemens pontifex maxime, intellexi, futurum non ingratum tibi, si quod opus ab egregio viro profectum esset, quem dignatus olim fue ras favore patrocinioque tuo, id ego accessione gravium monumeniorum, meisque adnotationibus auctum'an gustissimo nomini tuo inscriberem; etsi parum me quidem posse cognoveram, at enitendum tamen mihi ugendumque ingenio, quantum possem, labore autem plus pene quam possem, duxi, ut ne quid in eo non accuratum, neve quidquam esset, quod minus grave minusque tua majestate dignum videretur. Prospiciebam quidem non me solum, qui plane me ipsum noverim, sed quemlibet etiam, quantumvis doctrina, eruditione eloquentiæque laude præcellentem, rem difficultatis plenum suscepturum, qui statuat, quidquam te decens in lucem emittere; te scilicet, qui consilio, sapientia, gravitate, constantia, magnitudine animi, virtute, re busque strenue, præclare ac feliciter gestis tantum tibi parasti existimationis et meritorum, ut unus om nium maxime summa Patrum consensione, principum plausu, atque ordinum quorumque lætitiæ voluptate, magister, pastor ac rector Christiani orbis instinctu afflatuque Dei sis constitutus. Verum cum mecum con siderarem, cujusnum syntagma, qua de re, cui demum oblaturus essem, despondendum mihi animum non putabam. Nam cum doctissimi viri, tibique, dum vixit, in primis grati lucubrationem, quæ tota in egregii sæculi tertii antistitis ac martyris, illustribus veterum monumentis atque carminibus celebris, Portuensi sede adversus inanes hominum hypercriticorum fallacias astruenda, ejusque cultu injuria temporum inter misso, in diœcesi quam rexeral, restituendo versaretur; cum, inquam, eam lucubrationem tibi custodi, alque ad Medos usque, ad Persas, barbarasque gentes religionis orthodoxa propagatori; restitutori pacis; honoris, cultusque servorum Dei assertori et vindici; principi meo beneficentissimo sisti oportere cernerem, non dubitabam fore, ut, qui omnes comiter ac leniter excipere consueveris, me item tibi non fidei modo, sed patriæ quoque causa subjectum, cum opere optimi viri meos etiam labores dicantem, et ad te acceden tem benigne complecterere. Itaque ad pedes me abjiciens Sanctitatis Tuæ offero tibi, Clemens, pontifex ma xime, consecroque Constantini Ruggerii de Portuensi sancti Hippolyti episcopi et martyris sede disserta tionem, accessione nova monumentorum, meisque adnotationibus illustratam, plane confidens fore, ut eam editoremque ejus tuo patrocinio foveas ac tueare. ACHILLES RUSCHIUS Lectori salUTEM. Cum de annalium monumentis, testimoniisque veterum scriptorum, quæ jam diu studiose collegeram, ovr tarua conscribere cogitarem, quo quidem fortissimum celeberrimumque sæculi tertii a Christo nato mar. tyrem Hippolytum episcopi dignitatem in Ecclesia Portuensi sustinuisse, facile me demonstraturum non diffidebam; nuntiatum mihi opportune fuit, etsi non editam, neque perfectam, at magnam tamen partem' digestam fuisse typisque excudi cœptam a Constantino Ruggerio to paxapley, viro et acumine in Constantinus Ruggerius iv Idus Junias anno 4714 in oppido Sancti Archangeli, quod septem millia passuum ab Arimino distat, natus est quodque cum multis de causis perillustre habetur ac celeberrimum, tum vero præcipue quod in lucem quamplurimos ediderit optimarum artium studi.. pietatisque laude præstantes viros, in quibus unus imaxime omnium præcellit is, qui nunc summo rei Christianæ publicæ bono ad Petri cathedram se dens Ecclesiam universam regit ac moderatur Clemens XIV pont. maximus, quem D. O. M. sal vum diu incolumemque conservet. De Ruggeri

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. - PARS I. genti et ubertate, atque copia eruditionis clarissimo, de Portuensi sancti Hippolyti episcopi et martyris sede dissertationem Quod ut intellexi, nihil curæ, studii, diligentiæ prætermittendum, nihilque moræ in:er ponendum putavi, quin eam, ubi tandem reperiretur, pervestigarem; utpote qui plane prospicerem eum, qui tanta perspicuitate, peritia rerum, industria floruisset, multo felicius in eo genere argumenti fuisse versatum, диит versari egomet potuissem. Cumque inquirendo comperissem Stephanum Gallium, singulari hominem doctrina constantique in amicitiis colendis fide, scripta omnia Ruggerii, quem virtutis causa charum in primis habuerat, rebusque omnibus juverat, obtinuisse; eum equidem, statim ac potui, cupide conveni, ro gavique majorem in modum, ut dissertationem ipsam, si modo ad ipsius manus unacum cæteris Ruggerii lucubrationibus pervenisset, mihi pro sua humanitate dare ne gravaretur. Quam ad rem interprete etiam al que patrono sum usus Josepho Garampio præsule amplissimo, Clementi XIV pontifici maximo ab arcanis notis, optimeque de re litteraria publica merito, cui certe ob egregia beneficia in me jam inde a puero ad hoc usque tempus collata, quantum debeam, cogitare vix, verbis autem exsequi ne vix quidem possum. Voli compos factus, omnem curam et studium in opere pervolvendo collocavi. Cumque deprehendissem multo etiam illud præclarius esse, quum putaram, cuicunque demum labori meo præferendum duxi, dandamque mihi esse diligentem operam, ut, quam peri posset, ocius in lucem emitteretur. Sed ut perfectum numerisque, ut aiunt, omnibus absolutum prodiret, tribuendum primo censui in partes duas quarum prior de testimoniis scriptorum antiquorum ad S. Hippolytum ejusque sedem spectantibus esset, altera responsa ad argumenta adversariorum complecteretur; tum huic alteri parti, quæ deerant, adjunxi; inde scriptorum, quorum se Ruggerius auctoritate munierat, loca adivi, ac verba contuli, accurateque, ut par erat, utque postulare ratio videbatur, descripsi; postremo, ne quid insuper quisquam desideraret, adnotationes addidi, quibus res ab ipso constitute magis magisque confirmarentur. Accipe nunc paucis, qua Ruggerium causæ ad scribendum impulerint. Petrus Ottobonus S. R. E. cardinalis et episcopus Portuensis, cultum decessoris sui ac martyris restituturus, a Patribus, quibus cre dita est de sacris ritibus dijudicandi constituendique cura, petierat ut officium proprium de S. Hippolyto recitari remque divinam sub rizu, ut aiunt, primæ classis in ejus memoriam quotannis in Portuensi diœcesi fieri puterentur. Fuerunt autem, qui satis ab se fieri ejus postulatis negarent posse, propterea quod summa quorumdam recentium scriptorum dissensione de Portuensi S. Hippolyti sede certaretur. Præerat tunc Bi bliotheca Ottobonianæ Ruggerius. Huic cardinalis amplissimus in mandatis dedit ut varias hac de re interque se dissidentes sententias expenderet, veterumque monumentorum auctoritate fretus demonstraret, quid demum de S. Hippolyti sede Romanæ Ecclesiæ ferrel traditio. Ruggerius dicto audiens, priore quidem collegit majorum nostrorum de argumento eodem, quotquot invenire potuit testinonia; deinde Tillemontii, aliorum que, qui huic assensi essent, de orientali sancti martyris cathedra conjectationes depulit; deincepsque Ste phani le Moynii, sanctum eumdem martyrem ad Homeritas Arabia amandantis, rejecit divinationem. Oblata sac. rituum congregationi hæc Ruggerii dissertatio, necne, fuerit, fateor me ignorare. Hoc scio, Petro car dinali Ottobono rita functo, Ruggerium eamdem, aliquot appendicibus auctam, Benedicto XIV, immortalis emoriæ pontifici maximo, dedicare cogi'asse, anno 1741, quo quidem typis ipsam cœpit excudere sed pressum inopia rei familiaris, incepta perficere nequivisse. Quanquam dici vix potest, quanti eam viri doctissimi ob veritatem, gravitatem sententiarum, vimque orationis, qua perscripta fuerat, penderent. Bene dielus ipse XIV ad summam Ruggerii laudem hæc litterarum mandavit monumentis: Dum hæc scri bumus, typis Romanis editur erudita Dissertatio de Portuensi sede sancti lippolyti episcopi et martyris, in paschalibus distinctum collocavit. vita clarissimus vir Joannes Christophorus Amadu- Vaticani archetypi fidem expressum cyclisque tius, quo familiariter idem Ruggerius utebatur, commentarium diligentissime conscripsit et erudito operi, cui titulus: Leges novellæ V anecdotæ im peratorum Theodosii Junioris et Valentiani III, etc., pag. Lxxvii edit. Romæ anno 1767, præfixit. In eo accurate diligenterque omnia, quæ ad tanti viri studia, mores, elucubrationes, aliaque hujusmodi quodammodo spectare possunt, recensentur; ad quem lectorem, ne actum agatur, rejicimus. Non solum de S. Hippolyti episcopi et mar tyris sede dissertationem conscripsit Ruggerius, verum etiam quamplurima præclarissima ingenii sui nionumenta reliquit, quæ ab eodem Amadutio summa diligentia in eodem commentario nume rantur. Petrus cardinalis Ottobonus, ut Portuensis Ecclesiæ infula donatus fuit, statim pro sua animi magnitudine et religione, ad eamdem eximiis atque ingentibus beneficiis ornandam augendamque se tolum convertit. Idcirco sacras ædes nimio vetusta tis squalore sordeutes in ampliorem elegantiorem que formam restituit, aliisque pietatis et munifi centiæ monumentis vetustissimæ sedis jacturis me deri conatus est. Inter cæteras vero Portuensis Ecclesia. ærumnas eminentissimi viri animum ma xime angebat magni Hippolyti episcopi et martyris obliterata memoria in illis prorsus oris, quas ipse proprio sanguine illustravit. Quare dedit operam ut debitum illi cultum restitueret, non modo in Portuensi Ecclesia, verum etiam in ipsamet urbe que sacris ipsius ditatur exuviis, pulcherrima confessione in Laurentiana S. Damasi basilica a fundamentis in ejus honorem excitata, Deoque dicata, in qua egregium ipsius monumentum ad Multis perspicuisque significationibus Bene dictus XIV P. M. ostendit quanti Ruggerium, et ipsius operam faceret, qua certe fideli diu est usus, quemadmodum ex iis, quæ ab eodem Amadutio referuntur, cognosci potest; et ego ipse in Regestis manuscriptis epistolarum et Bullarii ejusdem ponti ficis, quæ nunc in tabulario Vaticano asservantur, animadverti. De cæteris eruditione præstantibus viris, apud quos Ruggerius plurimum valuit exi stimatione doctrinæ, adeundus Amadutius loc. cit., § 9. Ad 80 scilicet paginas opus processerat, de quibus hæc habet Amadutius loc. cit., § 3: Disser tatio quidem de sancto Hippolyto typis Vaticanis Salvioniorum cudi cœperat, eaque jam usque ad pag. 80 processerat; sed nummariæ rei forte an gustia, qua malo quodam fato ut plurimum litte rati urgentur, opus intermissum est, atque adeo omnis de eodem cura evanuit, ut impressæ chartæ omnes, quæ typographo remanserant, vili prorsus pretio illis cesserint, a quibus artificiosi ignes ad Adriani molem in divi Petri solemnitate exhiberi quotannis consueverunt. Cæterum quinque saltem exemplaria impressarum hujusmodi paginarum Romæ a diversis Ruggerii amicis asservantur, quorum unum etiam apud me est, idque margina libus insuper adnotationibus manu exaratis instru ctum, quod mihi jam petenti ipse concesserat. Bened. XIV Lambertini, De servorum Dei beatificatione et beatorum canonizatione, lib. 1, cap. 4, n. 10, pag. 32, Operum tomo 1, edit. auni 1747.

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE.· PARS I. prope qua evincitur episcopum Portuensem, quem Prudentius elegantissimo carmine laudavit, ejus urbis Romam episcopum fuisse. › Dominicus Georgius eidem pontifici uh intimo sacello, vir clarissimus, in snis ad Martyrologium Adonis notis præclara doctrina præstantibus, de eadem dissertatione hæc scribit Sed et eruditum commentarium de sancto Hippolyto Portuensi exspectamus ab amico nostro Constantino Ruggerio, ubi plura de Hippolytic illustrabuntur. Thomas Maria Mamachius ex Prædicatorum familia, editis libris celeberrimus, quocum Ruggerius aliqua de sancto Hippolyto communicavit, in Originibus et antiquitatibus Christianis hæc scripta reliquit Interea hæc moneo, a Constantino Ruggerio viro eru ditissimo et amico meo de episcopatu Hippolyti et originibus Christianæ religionis în ea provincia esse dis putatum sane accurate in gravissima dissertatione de S. Hippolyto... Quam nos dissertationem cum lege remus, admirali sumus ingenium, incredibilemque viri in re antiquaria diligentiam, atque peritiam. Atque optandum sane foret, ut brevi ea publicaretur.» Idipsum alibi repetit his verbis ‹ Sed Hippolytum episcopum Portus Romani fuisse, atque hunc eumdem esse, quem Eusebius, Hieronymus et Prudentius me morant, plane demonstrat Constantinus Ruggerius vir eruditissimus dissertatione de Portuensi S. Hippolyti sede, quæ, ut spero, tandem aliquando publicabitur. › Hisce causis permotus omnem de S. Hippolyti sede scribendi syntagmatis curam deposui; et dissertatio nem hanc potius, utpote hominis rei ecclesiasticæ peritia et eruditione in primis clari, publici juris feci; qua Ecclesia nostra Portuensi S. Hippolytus restituitur, deque ipsius episcopali cathedra quæstio dirimitur, et tanti episcopi ac martyris, qui jure ac merito inter tertii sæculi præstantiores Patre; recensetur, revocalur memoria et propagatur. VETERUM DE S. HIPPOLYTO EJUSQUE SEDE TESTIMONIA. 1. Eusebius et Hieronymus Hippolyti sedem ignorarunt. Veterum scriptorum, qui sancti Hippolyti epi scopi et martyris meminerunt, omnium primus occurrit Eusebius Cæsareæ in Palæstina episcopus, qui Historiæ suæ lib. vi, cap. 20, illum inter vi ros ecclesiasticos recensuit, qui litterarum gloria tertio sæculo ineunte floruerunt, quorumque epi stolas in bibliotheca Æliæ urbis, ab Alexandro epi scopo constructa, se legisse testatur. Mox capite 22 nobilissima enumerans ingenii monumenta, quæ Hippolytus publico catholicæ fidei bono edidit, no men sedis, cui ipse præfuit, omnino reticuit; id circo viri docti eamdem ipsi prorsus ignotani fuisse censent, ea potissimum ratione, quod sequentibus tantummodo utatur verbis, dum illam designat, postquam de Berillo Bostrenorum in Arabia epi scopo locutus est: Eodem modo, inquit, est Hip polytus alterius cujusdam et ipse Ecclesiæ antistes. › ; 69) Dominic. Georg. ad diem 13 Augusti, pag. 404 edit. Romæ 1745. Mamach., Origin. et Antiquitat. Christianor. lib. 11, cap. 2, § 3, adnotat. 1, pag. 85, edit. Ro mæ 1750. Idem, ibid. cap. 21, § 2, pag. 238, et lib. 111, 29, pag. 88. Ubi habet: De eodem S. Hippolyto dissertationem singularem scripsit doctissimus Rug gerius. › Advers. hæreses, lib. 1, hæres. 51, contra Eusebium secuti sunt S. Epiphanius Theo doretus et demum S. Hieronymus qui in Catalogo virorum illustrium ingenue fatetur se, ubinam gentium Hippolytus fuerit episcopus, scire non potuisse: Hippolytus, inquit, cujusdam Ec clesiæ episcopus, nomen quippe urbis scire non po tui. › II. S. Hieronymus S. Hippolytum et S. Apollo nium senatores Romanos appellat. Verum in epistola quam scripsit ad Magnum, aliquibus post editum scriptorum illustrium Catalo gum annis S. Hippolytum conspicuo senatoris Romani nomine sanctus doctor donavit. Hippo lytus, ait, et Apollonius Romanæ urbis senatores propria opuscula condiderunt. › Hæc quidem aperte demonstrant senatoriam Hippolyti dignitatem post editum scriptorum illustrium Catalogum S. Hiero nymo primum innotuisse; eumdem enim nec sena torem, imo nec martyrem ibidem appellaverat; Valentinianos et Gnosticos, cap. 33. Dial. 1, 2, 3. Lib. De viris illustribus, c. 61. Liber De viris illustribus, ut ipsemet Hiero nymus testatur cap. 135 ejusdem libri, pag. 939, scriptus fuit Theodosii principis decimo quarto anno, qui anno a Christo nato 392 respondet; et epist. ad Magnum anno 597 scriptam fuisse sibi suadet Vallarsius eorumden Operum tom. 1, pag. 423 suæ editionis Veron. 1735.

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. - PARS I. IV. Scaligeri et Moynii de senatoria Apollonit dignitate sententia rejicitur. – quamvis in epistola ad Damasum multis ante doctori, dum eumdem Catalogum scripsit, sena Catalogum annis scripta et in præfatione toriam Hippolyti dignitatem plane incompertam sux in Matthæum Expositionis, solo martyris no- fuisse. mine Hippolytum nostrum decorasset. Hieronymum quodammodo in hac re secutus est Photius, qui cum duobus in locis Hippolyti nostri meminerit, in eorum altero illum nullo nec martyris nec epi scopi titulo insignivit; in altero vero eumdem et episcopum et martyrem disertissime appellavit Si igitur Romanus senator fuit Hippolytus, recte inde deduci posse arbitramur ipsum in Occidente, non in Oriente vixisse, proptereaque in Occidente episcopalem sedem obtulisse. M. Marianus Victorius non Hippolytum, sed Apollonium senatorem fuisse contendit. Seimus doctissimos viros, inter quos Marianus Vetorius Reatinus, accuratissimus Operum S. Hie ronymi editor, arbitrari hunc Hieronymi locum li brariorum oscitantia fuisse depravatum; senato riam idcirco dignitatem non Hippolyto, sed Apollo nio tribuendam censens, vetustos codices hujusce rei te tes in medio producit, in quibus legitur: «Hip polytus et Apollonius Romanæ urbis senator» Victorium secutus est doctissimus monachus Re migins Ceillierius in Historia auctorum sacrorum es ecclesiasticorum eo potissimum argumento, quod S. Hieronymus in supra laudato Catalogo S. Hippolytum senatorem nuspiam appellet. Verum si Ceillierio in hac re fides adhibenda esset, illius etiam martyrium eodem plane argumenti genere c inficiari possemus, cum Hieronymus in Catalogo Hippolytum nostrum martyris nomine haud desi guarit. Quapropter cum autiqui codices et vetustæ editiones, quas secutus est Martianeus in sua operum sancti Hieronymi editione, Hippolytum et Apollonium senatores fuisse testentur, et S. Hiero Bymus hanc epistolam, ut diximus, aliquibus post elitum scriptorum illustrium Catalogum annis con scripserit; recte quidem conjicere possumus S. In epist. ad Damasum scripta anno 384. In Bibliotheca, cod. cxxi, pag. 302 edit. Ro thomagi anni 1653. Cod. ccx1, pag. 526. Ita legit Marianus Victorius in sua Operum S. Hieronymi editione, in citata epist., quæ apud ip sam est numer. 84 in tom II, pag. 251 edit. Romæ anni 1564, apud Paulum Manutiuin Aldi filium in adibus populi Romani. Inter recentiores etiam Dominicus Vallarsius in eadem epist. quæ est juxta ipsius editionem num. 70, in tom. I, ita pariter legit, atque pag. 427 hæc nos monet: Falso Era smum secutus editor Benedictinus legerat senatores, an de Apollonio tantum, ut ex Catalogo liquet, dictum sit, imo cum uedum de llippolyto, sed de Apollonia ipso alii dubitent, fueritue unquam sena tor, an proprio ingenio ex Eusebio Hieronymus exaggeraverit. ▸ Histoire générale des auteurs sacrés et ecclé Mastiques, cap. 27, in saint Hippolyte évêque et artyr, docteur de l'Eglise, tom. II, pag. 316 edit. Paris. anni 1730. Tom. IV, pag. 656. Ad annum 1203, pag. 225 edit. Amstelo dai anni 1658: Quis ex his colligat, senatorem Josephus Scaliger in suis ad Eusebii Chro nicon animadversionibus, et post eum Stephanus le Moyne et Antonius Pagius senior scri bunt S. Hieronymum, præter omnium veterum fl dem, Apollonium urbis Romanæ senatorem vocasse, eo potissimum argumento innixi, quod Eusebius hanc Apollonii dignitatem ignoraverit. Quapropter Rufinum inscitiæ arguunt, quasi ipse germanum Eusebiani contextus sensum prava interpretatione vitiarit. Apollonius enin, inquit Moynius, Perenni præfecto prætorio capite damnatus fuit, ad quem in senatores nullum jus et imperium perti nebat. › Pagius vero S. Hieronymum, ‹ hæc pro prio ingenio ex Eusebio exaggerasse › sibi persuasit. Hujusmodi tamen doctorum virorum argumenta nihil nos morantur, quominus Hippolytum et Apolł lonium senatores fuisse credamus. Ex eo enim, quod Eusebius senatoriam Hippolyti et Apollonit dignitatem ignorarit, quis unquam S. Hierony mum, qui non multis post Eusebium annis floruit, nullam hujusce rei notitiam habere potuisse firma bit? Hoc falsum omnino nobis videtur; nam Hiero nymus diutius Romæ moratus est, ubi martyrium consummavit Apollonius, quemadmodum ipsemet etiam Moynius alibi fatetur; ideoque hæc, quæ re ticuit Eusebius, vel ex genuinis Apollonii martyris Actis ab Eusebio memoratis, vel ex aliis, quæ tunc supererant, monumentis, Eusebio forsan ignotis, S. doctor deducere potuit Nec eumdem S. docto rem vitiata Rußni versione deceptum, cum Scaligero et Moynio dubitare quispiam poterit. Nam, ut scite pro more suo observat doctissimus Tillemon tius S. Hieronymus virorum illustrium Cata Legum decem, epistolam vero ad Magnum aliquot fuisse Apollonium)? unde vero de hoc martyre Hieronymus et Rufinus scire potuerunt, nisi ex Eusebio? In epist. ad Magnum oratorem urbis Roma: Hippolytus quoque, et Apollonius Romanæ urbis senatores propria opuscula condiderunt. › Iste Hippolytus Romanæ urbis senator tam ignotus potuit esse Hieronymo, quam liber Apollonii, qui nunquam fuit. Hæc, ut dixi, ex præpostera Euse biani loci interpretatione derivata sunt, dum &ro Aoytav pro libello apologetico accipiunt. Neque du bito Hieronymum, cum illa scriberet, non Græcum Eusebii exemplar, sed Rutini interpretationem La tinam in manibus habuisse. › Protegom. ad Varia sacr., t. I, p. 32. Ad an. 189, num. 4, in Annul. Baronii tom. II, pag. 342, edit. Lucæ anni 1738. Legenda sunt ea, quæ in notis ad c, 21, lib. v Hist. eccl. Eusebii, pag. 240, affirmat Valesius Potuit, inquit, Hieronymus legere Acta ipsa pas. sionis Apollonii, ad quæ nos ablegat Eusebius. In quibus Actis et senator Romanus, et a servo suo proditus dicebatur, ut credibile est; necnon ea, quæ in nostram sententiam etiam in notis vaṛiorum ad hunc eumdem locum monentur. Tom. III, Mémoires pour servir à l'Histoire

tur. › Jure igitur ac merito Ilenricus Valesius in notis ad hunc Eusebii locum senatoriam Apollonii dignitatem egregie tuetur, eo quod ipse a Perenni præfecto jussus fuerit coram senatu fidei suæ rationem reddere. Valesio subscribunt Tillemon tius et Remigius Ceillierius VI. Præfectos prætorio ipsosmet senatores quando que judicasse ostenditur. ante annos edidit, quam Rufinus Eusebianæ Histo- capitali supplicio statim sententia senatus damna riæ versionem adornasset. Non levem denique 8. doctori Græce ac Hebraice peritissimo injuriam gratis inurunt Moynius et Scaliger, dum ipsum non aliunde hæc, quæ de Apollonio tradidit, hau sisse autumant quam ex memorata Rufini versione; quid enim ipsa opus habuit Hieronymus, qui Græ cas litteras tam probe calluit? Tandem, ut notat doctissimus monachus Theodoricus Ruinartius S. Hieronymo favent vetera quæque Martyrologia, quæ die 18 Aprilis, quo sancti Apollonii diem fe stum celebrant, eum disertim senatorem appel lant, V.S. Apollonius non a Perenni præfecto, sed a senatu capitali sententia damnatus fuit. Quod ad capitis sententiam attinet, qua damnatus est Apollonius, hanc non a Perenni præfecto, sed a senatu promulgatam testatur Eusebius, cujus verba paulo supra exscripsit idemmet Moynius; quare sum nopere miramur, virum doctum, suimet quodam mode oblitum, tam absurda dictitasse. Perennis præ torio præfectus non in Apollonium, sed in scelestissi mum indicem qui Apollonium Christianum esse pro didit (quem S. Hieronymus ipsiusmet S. marty ris servum Severum nomine fuisse scribit), extremi supplicii sententiam pronuntiavit. En ipsius Eusebii verba Sed miser, inquit, intempestive su scepta accusatione (videlicet servus), cum impera torio edicto capitalis pœna in eos qui talia detu lissent esset constituta, confestim fractis cruribus occiditur, Perenne judice ejusmodi adversus ipsum sententiam pronuntiante. Apollonius vero a se natu, ut diximus, non a Perenni, capitali sententia fuit damnatus, quod perspicue docet Eusebius his verbis Verum Deo acceptissimus martyr, mul tum ac enixe eum exorante judice, ut de fide sua coram senatu loqueretur, cum disertissima apologia fidei suæ coram omnibus rationem testatus esset, ecclésiastique, Notes sur saint Apollone sénateur pag. 614 edit. Paris. an. 1701, note 1:...et qu'ils ne se soient pas souvenus que Rulin n'a traduit Eusèbe que bien des années après que S. Jérôme avait parlé de S. Apollone en 392, dans son traité Des hommes illustres. > De num. 1 et Acta martyrum, pag. 72, de S. Apollonio martyre, edit. Veronæ an. 1731. Martyrologium Adonis die 18 Aprilis S. Apollonii senatoris men tionem habet, pag. 164 edit. Romæ 1745, opera et studio Dominici Georgii, qui insuper hæc notat pag. 162: Meminere Ado noster, Usuardus, Romanum parvum, et Notkerus. Meminit Richenoviense. illius martyrio Baronius ad an. 189, seq.; Pagius in Critica ad an. 187, num. 3, passum existimat anno 186. Usuardus quoque S. Apollo nium senatoris titulo decoravit: Romæ beati Apol loni senatoris, qui sub Commodo principe a servo proditus, quod Christianus esset, insigne volumen composuit, quod in senatu legit, ac deinde sententia senatus pro Christo capite truncatus est. Videnda quæ ad hunc locum notavit Joannes Baptista Sol lerius accuratissimus Usuardi editor, tom. VI, part. 1, Acta sanctorum mensis Junii pag. 218 edit. Ve netæ anni 1745, nec non quæ Godefridus Hensche nius, et Daniel Papebrochius tom. II Act. sanct. Neque nos sinunt in contrariam abire sententiam Scaligeri et Moynii argumenta, utpote quæ facili di Juantur negotio. Dicunt enim præfectum prætorio, qui tunc temporis ex equestri ordine desumebatur, sena torum judiciis interesse nullo pacto potuisse: atqui Perennis prætorio præfectus, cum in senatu de Apol lonio quæstio habita est, præsens fuit, et sanclissi mum Christi martyrem pro tribunali de suæ religio nis fide interrogavit: Apollonium ergo ex senatorum albo omnino delendum. Fatemur equidem cum do ctis viris Pancirolo et Gothofredo præto rio præfectos, ut viros equestris ordinis, nullam in senatores potestatem ante Alexandrum jure habere potuisse; verum ob corruptissimos quorumdam Augustorum mores, qui vitiorum illecebris irretiti, imperii æque ac pudoris immemores, reipublicæ moderamina præfectis prætorio concrediderunt, rem aliter evenisse scribunt illorum temporum ocula tissimi testes, Tacitus Lampridius, Dio, Hero dianus, Spartianus, aliique, ex quorum monumen tis aperte colligimus præfectos prætorio non modo senatorum causas ante Alexandrum judicasse, ve rum, quod maximum est, imperii Romani veluti ar bitros exstitisse. Perennis prætorio præfectus, quem negat Scaliger, ut virum equestris ordinis, senatorum judiciis interesse potuisse, Commodo luxuriante, vastissimi imperii habenas suscepit, Lampridio teste qui rem tanto Augusto inde coram graphice describit his verbis: Perennis mensis Aprilis die 18, in S. Apollonio pag. 539 et seqq. edit. Venetæ anni 1738. In Romano Martyro logio etiam S. Apollonius senator nominatur die 18 Aprilis, pag. 136 edit. Antuerpiensis 1613. ubi multa de Commodo et Perennio Baronius in motis commemorat. qui Cap. 42 De viris illustribus. De servo, S. Apollonium prodidit, legendus Vallarsius in nouis ad hunc locum; Tillemont. tom. III, pag. citata 314; Ceillier. tom. II, pag. 132, c. 15, aliique. Hist. eccles. lib. v, c. 21, p. 240 edit. Cantabriga. Tom. III, pag. 56, in Saint Apollone, séna teur romain et martyr, et 615 et seqq., in citati! notis. Tom. cit. II, pag. eadem 152, c. 15 citato. In Notitia utraque dignitatum, cap. 5, di præfectis prætorio, pag. 7 edit. Lugdunensis aun In cod. Theodosiano, cap. 13, de senatorun criminis reorum foro, tom. III edit. Lipsia anu 1758, pag. 18. Lib. v et v Annalium, in quibus Ælii Sejan præfecti prætorio potentiam describit. In Commodo, pag. 47, in Hist. August scriptoribus edit. Paris. anni 1620.

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS I. sum est. VII. Prudentius Hippolytum Portuensem elegantis simo carmine laudavil, de quo tamen varie sen tiunt eruditi. autem Commodi animum præsciens, invenit, quem- cjus judicio in senatu interfuerit, quod impossi adinodum ipse potens esset; nam persuasit Com- bile ac penitus incongruum doctis viris falso vi modo, ut ipse deliciis vacaret, idem vero Perennis curis incumberet, quod Commodus lætanter acce pit.» Et paulo post: Tunc tamen Perennis cuncta sibimet vindicavit, quos voluit interemit, spoliavit plurimos, omnia jura subvertit. › Lampridio con sentiunt Dio et Herodianus, unde nobis arguere licet quam altas in imperio Romano radices egerit Perennis potentia. Sed, ne cui dubium supersit Perennem capitales animadversiones in ipsosmet senatores exercuisse, exscribamus hic luculentissi mum Herodiani testimonium, ex quo non solum constat Perennem plenam in primarios senatores, qui, conjuratione facta, Commodum de medio tol lere cogitarunt, jurisdictionem habuisse, verum etiam, quod summopere mirandum, ipsammet Commodi sororem tanti sceleris consciam mortis supplicio muletasse. Quæstiones autem, inquit llerodianus, Perennio diligenter exercente, soror ipsa Commodi, conjuratique omnes, cæterique præ terea quantulacunque suspicione attacti, supplicio affecti sunt. Spartianus in Severo, ut animad Tertit Tillemontius a præfectis prætorio sena torios viros judicatos fuisse testatur. Severus enim, ‹ qui a divo Marco latum clavum petiit, et accepit,> et quamplurimis præfuit provinciis, in Silicia, quasi de imperio vel vates, vel Chaldæos consuluis set, reus factus apud præfectos prætorio, quibus audiendus datus fuerat, jam Commodo in odium veniente, absolutus est, calumniatore in crucem acto › Ex his itaque luculentissimis exemplis aperte constat, Perennem, cæterosque præfectos prætorio sub Commodo plenam in senatores po testatem habuisse; quare irrito prorsus conatu Scaliger, et post eum Moynius et Pagius, Rufino inscitiæ et S. Hieronymo credulitatis notas inurere tentarunt, cum Apollonius urbis senator esse po tuerit, quamvis Perennis prætorio præfectus capitali Cassins Dio Cocceianus, Histor. Romanæ lib. LXXI, in Commodo, tom. II, § 9, pag. 1210, 1211 edit. Hamburgi anni 1752. Lib. 1, cap. 8, pag. 25 edit. Jo. Henrici Barleri anno 169 Argentorati. Tom. Ill, Notes sur saint Apollone, note 4, pag. 615. Sunt Elii Spartiani verba in Severo impe ratore, pag. 65 Histor. August. script., edit. citat. Pag. 194 edit. Antuerpiæ anni 1564. Aure lin's Clemens Prudentius natus est anno 348, sub Saliæ consulatu, ut ipse testatur in præfatione Cathemerinon, pag. 38. Ejus Operum cataloguin lexit Gennadius in Catalogo virorum illustrium cap. 13, p. 958. Tom. Il Operum S. Hieronymi ci tate edit. Vallarsii. Vide Ruinart. in Act. Martyrum sincer., pag. 144, ubi auctorum in Prudentium laudes descriptæ reperiuntur. Ad annum Christi 229, num. 9, tom. II, pag. 481 edit. Lucæ: Hæc Prudentius, qui ta men errore lapsus, tres in unum confundit Hippo lytos, militem nempe passum sub Valeriano, epi scopum sub Alexandro et presbyterum Antioche num, olin Novatianum, martyrem sub Decio Prudentius, qui sub Theodosio Juniore do ruit, in libro Пɛpl Ezɛydrwr, hymno 11 Hippolytum martyrem Portuensem carminibus suis celebravit, cujus cœmeterium in agro Verano situnt ætate sua summopere venerabantur Romani exter que. Verum ex tot Hippolytis, quos sacris Ecclesiæ fastis ascriptos cernimus, quisnam ille fuerit, quem Prudentius egregio hoc carmine laudarit, acriter hucusque disputatum fuit a recentioribus magni nominis scriptoribus. Alii enim, quorum agmen ducit maximus Annalium ecclesiasticorum parens Baronius Prudentio vitio vertunt, quod tres Hippolytos in unum confuderit, episcopum scilicet nostrum, militem sub Valeriano passum et demum Hippolytum presbyterum Antiochenum, prius No vati discipulum, postea gloriosum Christi martyrem sub Decio. Alii vero, inter quos Theodoricus Rui nartius Sebastianus Tillemontius Remigius Ceillierius aliique contrariam prorsus tuentur sententiam, et Prudentium ab hoc confusionis vitio vindicare conantur, dum unicum Hippolytum pre sbyterum ab ipso laudatum dicunt, qui Novatianorum secte laqueis quondam irretitus, eorum hæresi postmodum ejurata, insignem martyrii palmam in Portu Romano est adeptus. Demum Fronto Du cæus mediam inter los professus est sententiam; dum Hippolytum episcopum Portuensem a Pruden tio hoc carmine laudatum censuit, quem Novati erroribus captum et mox ante martyrii coronam exsolutuin tradidit. Quibus vero rationum momentis præcipuæ magnorum virorum nitantur sententiæ, prius inquirere, et demum quid post tot tantosque imperatore.» Id ipsum repetit in notis ad Marty rologium Romanum die 30 Januarii, p. 55, die 13 Augusti. pag. 340, et 22 ejusden mensis, p. 355 editionis Rosweidi. Acta martyrum sincera, pag. 143 cit. edit., admonitione in martyrium S. Hippolyti: Non igitur alium agnoscimus Hippolytum in hoc Pru dentii hymno, præter Portuensem martyrem cele berrimuin, cui hæc omnia, quæ ab hoc auctore referuntur, optime competere existimamus. › Tom. Ill, pag. 675, Notes sur saint Hippolyte, note 4. Tom. II, cap. 35, pag. 567, § 6. In sua Nicephori Callisti Ecclesiastica histo riæ interpretatione cum Græcis collata et recognita, tam ad cap. 31, lib. IV Hist., p. 330, quam cap. 5, 1.b. vi, p. 395 edit. Lutetiæ Parisiorum anni 1630, ubi de Novato suisque asseclis disserit, nullum alium Hippolytum a Prudentio in suo hymno lau datum agnoscit, quam nostrum Portuensem episco pum. Hippolytus Portuensis episcopus et martyr, cum ad supplicium raperetur, ut est apud Pruden tium, respondit: «Fugite, o miseri, etc., insigne retractationis seu revocationis exemplum.

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS I. viros hac de re nos ipsi sentiamus, eruditis pate- Notkerus et Wandelbertus presbyterum facere nostri instituti ratio postulat. VIII: Baronius tres Hippolytos in unum a Prudentio confusos docet. Baronius, sola veterum Martyrologiorum ope suffultus, in quibus tres Hippolytos supra re censitos descriptos animadvertit, Prudentio con fusionis notam inussit Adc Usuardus In notis ad Martyrologium Romanum, die 30 Januarii, p. 55 citatæ edit. Rosweidi. Pro majori lectorum commodo singula Mar tyrologiorum verba describenda existimamus. Ado i Kalendas Februarii pag. 72 edit. cit. Romæ 1745 Apud Antiochiam, inquit, passio S. Hippolyti martyris, qui Novati schismate aliquantulum de ceptus, operante gratia Christi correctus, ad chari tatem Ecclesiæ rediit, pro qua et in qua illustre martyrium consummavit. Idem Idibus Augusti pag. 400 Romæ S. Hippolyti martyris sub Decio imperatore, Valeriano præfecto. Hunc beatum Hip. polytum vicarium sanctus Laurentius, cum apud eum esset in custodia, baptizavit..... Beatus vero Hippolytus ligatus pedes ad colla indomitorum equorum, sic per carduetum et tribulos tractus emisit spiritum. Et x Kalendas Septembris pag, 419 In Portu urbis Romæ natalis S. Hippolyti, Quiriaci et Archillai. In quibus omnibus tribus locis legendæ sunt eruditissimæ animadversiones Dominici Georgii, qui ipsum Martyrologium mirifice illustravit. Usuardus 111 Kal. Februarii: «Apud Antio chiam passio beati Yppolyti martyris, qui Novati schismate aliquantulum deceptus, operante gratia Christi correctus, ad charitatem Ecclesiæ rediit, pro qua illustre martyrium consummavit, in tom. VI, part. 1, Act. Sanctorum mensis Junii pag. 69, Idem Idibus Augusti: Romæ beati Yppolyti mar tyris, qui pro confessionis gloria, jubente Valeriano præside, ligatus pedes ad colla indomitorum equo rum, sic per carduetum et tribulos tractus emisit spiritum. › Tom. VII Act. eorumdem pag. 464; et x Kalend. Septembris tom. eodem, pag. 481 In Portu urbis Romæ sanctorum Ipoliti, Quiriaci et Archillai. In his locis etiam legenda quæ doctis sime observavit Solerius. In Martyrologio Notkeri cognomento Babuli monachi S. Galli edito ab Henrico Canisio in The sauro monumentorum ecclesiasticorum et historico rum, sive in Lectionibus antiquis, tom. II, parte», pag. 97 edit. Amstelodami an. 1725, legimus m Kal. Februarii: Apud Antiochiam passio S. Hip polyti, qui Novati schismate aliquantulum deceptus, operante gratia Christi correctus, ad charitatem Ecclesiæ rediit. Pro qua et in qua postea illustre martyrium consuminavit.» Et pag. 166, Idibus Au gusti Romæ nativitas sancti Hippolyti, qui tenı pore Decii imperatoris ligatus pedes ad colla equo rum indomitorum, sic per carduos et tribulos, præ rupta et ardua, tractus emisit spiritum. De S. Hippolyto episcopo nihil legitur, cum desiderentur aliquot pagellæ in manuscripto codice, ex quo Mar tyrologium fuit descriptum, sicuți Canisius obser vavit, pag. 169, in margine. Wandelbertus diaconus in suo Martyrologio, quod edidit Lucas d'Acherii in tom. Spicilegii edit. Parisiis anni 1723, pag. 43, de Hippolyto Antiocheno hæc cecinit Tertiaque Hippolytum Antiochene personat urbi; et luibus Augusti pag. 51 Idibus Hippolytum comitem Laurentius astris Pro Christo parili recipit certamine passum. Sed de S. Hippolyto episcopo nit penitus habet. Heribertus Rosweidus edidit ad calcem Mar Antiochenum tertio Kalendas Februarii, militem S. Laurentii socium (dibus Augusti, et Portuen sem episcopum decimo Kalendas Septembris mar tyrio coronatos scribunt. His plane consentiunt aliæ vetustissimæ Ecclesiæ tabulæ a Roswei do, Dacherio et Florentino post Baro nii mortem editæ, in quibus singulis his diebus tyrologii Romani vetus Romanum Martyrologium a cardinale Baronio desideratum, in quo Kalen das Februarii habetur: «Antiochiæ passio S. Hip polyti p. 3 edit. Antuerpiæ ex officina Plantiniana anni 1613, et Idibus Augusti pag. 16: Roma Hippolyti martyris cum familia sua, et S. Concor diæ nutricis ejus, et x Kal. Septembris pag. ea. dem Romæ Hippolyti, Quiriaci et Archillai. Lucas d'Acherii, tom. cit. 11, exhibet vetu stissimum Martyrologiuin S. Hieronymo attributum, quod in codice inonasterii Corbeiensis reperiit, et pag. 3, 11 Kalendas Februarii habet: In Antio chia passio S. Hippolyti martyris; Idibus Au gusti pag. 16 Romæ natalis sanctorum Hippo Lyti martyris, Pontiani episcopi, Cornelii, Cassiani, Calesti cum sociis eorum.» Et x Kalendas Septem bris pag. 17 In Portu urbis Romæ natalis S. Hippolyti, qui dicitur Nunnus, cum sociis suis. ▸ Idem auctor edidit tom. eodem Martyrologium Gel lonense, sive sancti Guilielmi de Deserto pervetu stum circa ann. 804 conscriptum. In eo pag. 27 ba bemus, in Kalendas Febr.: Antiochiæ Hippolyti, a Idibus Augusti, pag. 33: Romæ Hippolyti mart. Sed x Kal. Septembris nihil de S. Hippolyto epi scopo reperitur. Et in tomo eadem 11 habetur vetus Kalendarium scriptum verosimiliter anno 826, quod Idibus Augusti exhibet: «Natalis S. Hippo lyti; › ut pag. 66 videre est. Franciscus Maria Florentinus summa cum omnium eruditorum laude edidit vetustius Occiden talis Ecclesiæ Martyrologium doctissimis animadver sionibus locupletatum; in eo m Kal. Febr., pag. 290 edit. Lucæ anni 1668, legimus: In Antiochia passio sancti Epoliti, et pag. 750, Idibus Augusti Romæ natalis S. Ypoliti martyris, Pontiani epi scopi, Luciani, Cornelii, Cassiani, Calesti, cum sociis eorum. Et pag. 770, x Kal. Septembris Et in Porto (sic) urbis Romæ natalis S. Yppoliti, qui dicitur Nunnus, cum sociis suis. In quam pluribus aliis tabulis ecclesiasticis horum Hippoly torum nomina referuntur. De Antiocheno mentio etiam reperitur in Martyrologio reginæ Suecorum, et Ottoboniano, in quo, teste Dominico Giorgi in notis ad Martyrologium Adonis die xxx Januarii, pag. 72, additur: Martyris; in Richenoviensi, in quo exstat: «In Antiochia Yppoliti, et aliorum 25. Augustanum et Labbeanum habent: Autio chia Yppolyti. Antuerpiense ш Kal. Febr.: ‹ An tiochiæ passio Ippoliti. Martyrologium Epterna cense Antiochiæ passio Ippolyti. Riccardianum ms. Apud Antiochiam passio sancti Hippolyti. a Augustanum Solerii: Ant. Ypolyti. Antissiodo rense Martenii In Antiochia Yppolyti.» Morba cense: Antiochia Yppolyti; apud Edmundum Martene Thesaur. nov. anecdotorum, tom. III edit. Lutetiæ Parisiorum anni 1717, pag. 1565, et Cor beiense apud ipsum Martene tom. cit. lil, p. 1573 In Antiochia passio S. Ypoli (sic) martyris; › aliaque multa, quæ longum esset numerare, quæ que legi possunt apud Alexandrum Politi in suis Commentariis ad Martyrologium Romanum die xxx Januarii pag. 497 edit. Florentiæ anni 1751, ubi multa de Hippolytis et de nostro Portuensi epi scopo disseruntur. De S. Hippoly:o milite, die x Augusti martyrii palma coronato, mentionem habet

gni viri Baronius Henricus cardinalis Nori sius ac Bollandiani socii non majorem ideo iis fidem, quam S. Laurentii Actis, adhiben dam esse nemo non videt. Hippolyti episcopi ge sta habentur in Actis S. Aureæ, quæ nobis suppe ditant codices Vallicellani et Lateranenses. Præ cipua etiam Hippolyti episcopi quædam Acta super sunt in codice Vaticano, quæ recte Baronius ex mox laudatis S. Aureæ Actis ‹ summatim col lecta › fuisse docuit. Hippolyti mentio habetur, Portuensi excepto, cujus rentii Acta, manarint, quæ merito repudiarunt ma memoriam in Martyrologiis a Dacherio et Floren tino vulgatis, non decimo Kalendas Septembris, sed quarto Kalendas Februarii descriptam conjicit ipse Florentinus quamvis in iisdem Martyrologiis, et x et xıı Kalendas Septembris Portuensis Hippo lyti perspicue exstet memoria. Nec desunt varia Hippolyti militis Acta, innumeris tamen mendis referta, que idcirco eminentissimo Baronio minus placuerunt. Hæc primum habentur in Actis S. Laurentii a Surio vulgatis, aliaque etiam ab iis sejunctim descripta reperiuntur, et demum bre vissima quædam alia Hippolyti militis Acta posterio ribus sæculis breviariis inserta fuere. Horum Ac tcrum exemplaria sat vetusta nobis exhibent codi ces Vaticani, Lateranenses, Ottoboniani et Valli cellani. Sed cum hæc ex eodem fonte, quo S. Lau calendarium Bucherianum: «Hippolyti in Tibur tina; Carthaginense: Sancti Hippolyti; › Lu cense: Romæ Natalis sanctorum Ypolyti martyris, Pontiani episcopi, etc. Apographum Corbeiense Romæ natalis SS. Hippolyti martyris, Pontiani episcopi, etc. Morbacense, Idus (Augusti): Romæ Ippolyti martyris; Martene loc. cit. pag 1568. Corbeiense Idus Augusti Romæ natalis S. Ypo liti martyris; apud Martene loc. cit. pag. 1581. Turonense Idibus, Ypoliti; Martene pag. 1589. Antiquam calendarium Corbeiense apud ipsum Martene pag. 1600; • Idus Augusti Romæ natalis 8. Ypoliti martyris; et aliud calendarium ex ms. Lyrensi ab eodem auctore edito: Idibus (Augusti) sancti Yppolyti mart. et sociorum, pag. 1611. Ra banus in suo Martyrologio, quod edidit Canisius tom. Il citato, parte 1, p. 337, Idib. (Augusti) scri bit: Romæ S. Hippolyti, qui tempore Decií liga tus pedibus ad colla indomitorum equorum, sic per carduos ac tribulos tractus, emisit spiritum. › Khinoviense, et Richenoviense: Romæ Ypoliti mart. Hoc ipsum Martyrologium die x1 Septem bris habet: In Portu Romano Ingenui et Yppo lyti: Augustanum et Labbeanum: Romæ Ypo liti martyris, Luciani, Pontiani. Martyrologium reginæ Suecorum: Romæ natalis S. Yppolyti martyris, et Concordiæ nutricis ejus, quæ ante ip Sum plumbatis cæsa martyrizavit, et aliorum 19 de domo ejus, qui simul decollati sunt. Fuldense Roma passio S. Yppolyti martyris. Ottobonia num: Romæ natalis sancti Ypoliti martyris, et Concordiæ nutricis ejus, et aliorum 18 de domo ejus. Calendarium palat. Vatic. 485: «Natalis S. Yppoliti martyris; Palat, 39, addit: cum so cis suis. Kalendar. Vatic. 5806: Romæ SS. martyrum Ypoliti, Cassiani.» In libris liturgicis vetustissimis Hippolytus martyr hac die celebratur, nempe in codice Sacramentario Gelasiano pag. 167, Missali Gothico pag. 369, Sacramentariis Gregoria nis, in Missali plenario Vaticano pag. 4770, palat. Vat. 496, Sacrainentario a Blanchino edito pag. 28. in libello orationum Gothico-Hispanico ab eodem Blanchino edito inter opera card. Thomasii p. 131, in Breviario Mozarabo, capitularibus Evangeliorum tom. III, De liturgia Romum pont., p. 273, el ca pitulari Epistolarum ad usum Ecclesiæ Mediolanen sis pag. 250. Videndus Giorgi in notis ad Martyro logium Adonis die x Augusti pag. 402; Solerius eodem die in tom. VII Actorum SS. mensis Junii, pag. 464, et Florentinus eadem die pag. 750, qui multa documenta de S. Hippolyto milite ac martyre produxerunt. De nostre Portuensi episcopo mio IX. Varii Hippolyti ex antiquis Martyrologia re çensenlur. Alios etiam, præter laudatos, Hippolytos in vo tustissimis Ecclesiæ tabulis descriptos cernimus, quas egregia doctorum virorum solertia post Baro pii mortem in publicos sacrarum litterarum usus in nem habet, præter Martyrologia_quæ superius de scripsimus, vetus Martyrologium Romanum parvum x Kal. Septemb. Romæ Hippolyti, Quiriaci et Archelai, quos Ado et Usuardus dicunt: ‹ In Portu Romano. Martyrologium reginæ Suecorum agit pridie hujus diei his verbis: in Portu Ro mano natalis sancti Hippolyti. > In In vetustiori Martyrologio ab eodem Floren tino edito v Kal. Febr. legimus pag. 289 Tuscia Constantini, Epoliti episcopi de antiquis. ▸ Hic agi, inquit ipse Florentinus, de Hippolyto Portuensi episcopo fatetur etiam Bollandus in præ termissis, quanquam cum Romano Martyrologio ejus nemoriam potius recolendam putaverit die xu Augusti. In Martyrologio S. Hieronymo attributo ab ipso d'Acherii edito tom. II Spicilegii, pag. 3, etiam v Kal. Febr. legitur: In Tursia Constanti, Hippolyti de antiquis; nec non in Gellonensi apud eumdem d'Acherii, tom. eodem, p. 27, 1v Kal. Febr. Pauli, Victoris, Hippolyti, Honorati, Constanti;» eadem die xxIX Januarii Martyrologium Epterna cense refert: In Tuscia Constantini, et alibi Hippoliti episcopi. Corbeiense: In Tursia Con stanti, Hippoliti episcopi de antiquis. › Martyrolo gium reginæ Sueciæ: Et alibi Ippoliti episcopi de antiquis. Gallicanum Martenii: In Tuscia Constanti, Hyppoliti episc. - Sunt et alia pleraque Martyrologia, ut ipsius citati Politi verbis utamur ad diem xxx Januarii p. 504 ‹ quæ ipso illo die Iv Kalendas Februarias nudum Hippolyti nomen re præsentant. › In notis ad Martyrologium ad diem decimam Augusti, ubi agit de S. Laurentio mart. p. 335 edit. Rosweidi, et pag. 355. Tom. IV in Gestis S. Laurentii pag. 180 et seqq. edit. Aloysii Lipomani episcopi Veronensis, Venetiis an. 1581. Baronius loc. cit. et ad ann. 254, numer. 27, toin. II, pag. 619 cit. edit., necnon in notis ad Martyrologiun die xxx Julii, ubi agit de Abdon, et Sennen, pag. 318. De epochis Syromacedonum dissert. 3, cap. 10, pag. 363, tom. II Operum edit. Veronensis anni 1729. Acta sanctorum mensis Augusti tom. II, die §12, num. 125 et seqq., pag. 519 et seqq. edit. Venetæ anni 1751. Ad annum 229, tom. II, pag. 481, numer. 8 Legimus et alia eisdem consentientia Hippolyti martyris Acta ex nuper citatis, ut videre est, col lecta; quorum est exordium: Beatus Hippolytus, qui et Nonnus,» etc.

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS I. vulgus emisit. Pridie Kalendas Februarii Martyro- cris Ecclesiæ fastis ascriptos cernimus, Prudentium, logium Florentini Dacherianum et Gel lonense Hippolytum quemdam Alexandriæ memorant. In Alexandria Tarsici, Zotici, Am moni, Commini, Cyriaci, Gemini, Gelasi, Epo liti, etc. (sive Hippolyti) quem alias ‹ Appolytum, Eppolytum, Oppolytum, Yppolytum, > majores no stri mediis hisce temporibus dixerunt. Quarto No nas Februarii Forosempronii via Flaminia, mil liario ab urbe 174, Laurentii, Eppolyti memoriam celebrant Martyrologia Florentini, Dacherii, An tuerpiense et Aquisgranense. Gellonense vero se quenti die Hippolytum quemdam Africanis adjudi cat Africa Felicis, Laurentii, Celerinæ, Hippo lyti, Felicitatis. Forosemproniensem Hippolytum Rabanus et Notkerus iv Nonas Februarii exhibent. Septimo Kalendas Maii in Africa Grisco nis, Zenonis, Iminandri, Carmiani, Arionis, Ippo lyti, Diuduri › mentionem habent Martyrologia Flo rentini et Dacherii. Gellonense nullum hac die Hippolytum refert, fortasse quia ipsius memoriam IV Nonas Februarii, ut diximus, recensuit. xın Ka lendas Julii, Romae Yppoliti, Honorii, Evodii, Petri in dictis tribus Martyrologiis leguntur no mina. Martyrologium tainen manuscriptum reginæ Sueciæ, Florentino teste, non Hippolytum, sed ⚫ in Hippolyti cœmeterio natalitium prædictorum martyrum diem celebratum affirmat. Quam optimi codicis lectionem merito probat vir doctissimus, ex qua eam fortasse descripsit Stephanus le Moyne Octavo Idus Augusti Romæ in cœmeterio Calixti via Appia natalis Xisti episcopi, etc., Laurentii, Eppoliti, et militum 165, ex prædictis Martyro logiis memoriam eruimus, excepto vetustissimo Martyrologio S. Villibrodi, et altero reginæ Sueciæ, quæ, ut Florentinus notat, Hippolytum hac die re ticent, ideoque hunc ab Hippolyto, quem Idibus Augusti sancta veneratur Ecclesia, haud diversum censet ad dictum diem ipsemet Florentinus. In tanto igitur Hippolytorum numero, quos sa Vide pridie Kal. Febr. pag. 291, ubi legi possunt ejusdem Florentini notationes. Apud Lucam d'Acherii tom. II Spicilegii, cit. editionis pag. 3. Apud ipsum Acherii tom. eod., pag. 27. Apud Henricum Canisium tom. II, parte n Antiq. lect., editionis citatæ pag. 319: Romæ Forosempronii via Flaminia milliario ab urbe 474, Laurentii, et Ilippolyti, et nativitas S. Fortunati. › Apud eumdem Canisium tom. eodem II, part. I, pag. 98: Item Romæ Forosempronii via Flaminia milliario ab Urbe 165, Laurentii, Hippo lyti, et nativitas S. Fortunati. › Plures Hippolyti nomine colites, inquit Florentinus in notis ad hanc diem pag. 603, Romæ fuerunt venerati: cum Honorio tamen, Evodio et Petro sociis, alibi non succurrit. Eos tantum, et non alios Romæ x Kal. in fine recolit etiam mss. re ginæ Sueciæ, hac tamen differentia, ut non Hippo lytum, sed in ejus cœmeterio Honorium, Evodium et Petrum reddat, quod magis placet: Romæ in ‹ cœmeterio Hippolyti SS. Honorii, Evodii et Petri, › de quo nunc agimus, duorum vel trium gesta ia unum conflasse facile quispiam cum maximo An nalium conditore suspicari posset, si hujusmodi monumentorum tanta vis esset, ut cuncta, quæ in iis habentur, indubiis doctorum virorum suffragiis statim probanda forent. His siquidem positis, a Ba ronii sententia vel minimum deflectere piaculum duceremus, cum Ado, Usuardus, Notkerus, tribus istis Hippolytis ea perspicue tribuant, quæ suo tan tum Hippolyto vindicavit Prudentius. Illum enim et presbyterum, Novatiano olim schismati addictum facit, et postmodum plebis Portuensis caput, ac in Portu Romano equis discerptum martyrem obiisse, sacraque ipsius pignora in urbem translata, in agro Verano a fidelibus condita scribit Christianus poeta. Horum quidem singula singulis veterum Martyro logiorum Hippolytis convenire omnes vident. Et enim presbyterum Novatianum Antiochiæ passum his fere verbis omnes cum Notkero describunt Apud Antiochiam passio sancti Hippolyti, qui Novati schismate aliquantulum deceptus, operante gratia Christi correctus, ad charitatem Ecclesiæ rediit, pro qua, et in qua illustre martyrium con summavit Hippolytum militem equis discer ptum Beda cum mox recensitis Martyrologiis et Breviario Mozarabo testatur hoc pacto: ‹ Ro mæ S. Hippolyti, qui tempore Decii ligatus pedes ad colla indomitorum equorum, sic per carduos tribulosque tractus emisit spiritum › Episco pum vero veteres isti ecclesiasticarum tabularum scriptores solo episcopi designant nomine. In Mar tyrologio tamen Romano, hoc ex Actis S. Aureæ descriptum legitur ipsius elogium: ‹ In Portu Romano Hippolyti episcopi eruditione clarissimi, qui sub Alexandro imperatore, ob præclaram fidei confessionem manibus pedibusque ligatis in altam foveam aquis plenam præcipitatus, martyrii pal mam accepit; cujus corpus a Christianis apud eumdem locum sepultum fuit. › His itaque argu totidemque et iisdem nominibus martyres in vetu stissimo Antuerpiensi, Corbeiensi, et nostro mar tyrologio scripti sunt. Emendanda quapropter in postremis lacuna, et legendum: Romæ in cemete rio Hyppolyti. Erat D. Hippolyti coemeterium in agro Verano via Tiburtina, vel idem, vel prope come terium B. Cyriacæ, quod ita designat liber Pontifi calis in Adriani 1 Vita: Simul et cœmeteriuin ‹ B. Hippolyti juxta S. Laurentium, quod a priscis marcuerat temporibus, a novo renovavit. pari ‹ modo et ecclesiam B. Christi martyris Stephani sitam juxta prædictum cœmeterium S. Hippolyti ⚫ similiter restauravit. ) Prolegom. ad Var. sacr., fol. 32 et seqq. Sunt ipsius Notkeri verba in nostris noti superius recitata. Fol. 593 Breviarii Mozarabi. Ita Idibus Augusti passio S. Hippolyti de scribitur in Martyrologio Bedæ cum Auctario Flori. et aliorum in tom. II Act. sanctorum mensis Mar tii edito pag. 26 edit. Venctæ anni 1735. Die xxu Augusti. i i

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS I. mentis magnus Baronius suam firmavit sententiam, quam ex veteri pictura ipsius tumulo apposita, car qua Prudentium confusionis vitio in hac re labo rantem ostenderet. Quamvis vero hujusmodi monu menta, ex quibus hujusce sententiæ tota vis pen det, maxima, ut egregie nos docuit, et pietate, et doctrina vir insignis Theodoricus Ruinartius polleant auctoritate, utpote quæ ex vetustissimis Ecclesiarum tabulis, quas illorum scriptores con suluere, sint deprompta; tamen cum omni penitus mnendo eadem carere nemo affirmare possit, id circo solo illorum testimonio Prudentium disertis simum quarti sæculi scriptorem confusionis reum traduci haud posse docti viri animadvertunt. X. Ruinartius unicum a Prudentio Hippolytum lau datum censuit. Ruinartius itaque, et post eum Tillemon tius Ceillierus Caveus Samuel Ba snagius aliique ex recentioribus, Christiano rum poetarum principem Prudentium Hippolytumı presbyterum, non episcopum Portuensem Novatianæ sectæ laqueis quondam captum egregio hoc carmine laudasse censent; quodque ex sequentibus ipsius carminibus tuto deduci posse sibi persuadent; Invenio Hippolytum, qui quondam schisma Novati Presbyter attigeral nostra sequenda negans Nec ipsum ullo confusionis vitio in recensendis Hippolyti martyris triumphis laborasse asserunt, utpote qui non inanibus vulgi commentis, aliisque turbidis fontibus tanti martyris res gestas bauserit, sed optimo veteris picturæ testimonio suffultus, ad ejus fidem celeberrimum illius certamen his carmi nibus descripserit Exemplar sceleris paries habet illitus, in quo Multicolor fucus digerit omne nefas. Picta super tumulum species liquidis viget umbris, Effigians tracti membra cruenta viri Nec sola Hippolyti gesta ad veteris picturæ fidem Prudentium narrasse constat; nam et horrendum illud ethnicæ immanitatis exemplum, quod tertio Christi sæculo Forum Cornelii, præclarissima Æmi liæ civitas, aspexit, dum S. Cassianus gloriosam martyrii palmam ibi fuit adeptus, non aliunde, Legendus Ruinartius in citata admonitione in martyrium S. Hippolyti, pag. 114, n. 3. In prædicta admonitione, pag. 143, num. 1. Loc. superius citato, tom. III, pag. 675, note 4, sur saint Hippolyte. Tom. II, pag. citata 567. Guilielmus Cave, script. eccl. Histor. litte raria tom. I, pag. 102 edit. Oxonii anni 1740. Samuel Basnagius Flottemanvillæus, An nal. politic. ecclesiastic. tom. II, anno 222, numer. 8, pag. 288 edit. Roterodami ann. 1706. Prudentius ex lib. Iɛpl σrɛparwr, hym. 11, apud Ruinart., Act. select., pag., 145, v. 18. Idem Prudentius in eod. hym., vers. 124, apud Ruinart., pag. 148. Prudentius hymn. 9, de S. Cassiano Foro corneliano, Y. 9 et seq., pag. 156 edit. An tuerpiensis anni 1664, affabre martyrium ipsius ita describit Plagas mille gerens tolos facerata per artus, minibus se didicisse testatur Ereri ad cœlum faciem, stetit obria contra Fucis colorum picta imago martyris. Et paucis interjectis Historiam pictura refert: quæ tradita libris, Veram vetusti temporis monstrat fidem. Prudentium igitur martyrum, quos laudavit, gesta accuratissime scripsisse patet. Quapropter Ruinar tius se non alium Hippolytum in hoc Prudentii hymno agnoscere fatetur, præter Portuensem mar tyrem celeberrimum), cui hæc omnia, quæ ab au ctore referuntur, optime competere existimat. Rui nartii sententiam secuti sunt, ut diximus, Ceillie rius et Tillemontius. Sed cum virum egregie doctum minime latuisset, Prudentium Hippolyto suo epi scopi partes re et nomine perspicue his carminibus tribuisse Plebis amore suæ multis comitantibus ibat, Consultus quænam secta foret melior Et paulo post Hæc persultanti celsum subito ante tribunal Offertur senior nexibus implicitus. Stipati circum juvenes clamore fremebant, Ipsum Christicolis esse caput populis. Si foret exstinctum propere caput, omnia vulgi Pectora Romanis sponte sacranda deis; ut argumenti hujusmodi vim declinaret, quo sane posito, potissima ejus conjectura de Hippolyto pre sbytero penitus corrueret, ad Sozomenum confugit, ejusque testimonio hæc, quæ ad Hippolytum epi scopum referunt Baronius cæterique presbytero etiam congruere posse dictitavit Ille enim Historiæ ecclesiasticæ libro primo præcipuum in Alexandrina Ecclesia morem obtinuisse scribit, ut sub uno episcopo, qui omnibus præest, presbyteri separatim Ecclesias obtinerent et populum ad illas convenire solitum colligerent, quem etiam morem in Portuensi Ecclesia viguisse haud impossibile cre didit vir doctissimus; ideoque Hippolytum nostrum in eadem Ecclesia aliquam plebis partem › suæ curæ commissam habuisse censuit, eodem nimirum jure, quo nostris hisce temporibus parochos popu j Ruptam minutis proferens punctis cutem; Innumeri circum pueri, miserabile visu! Confossa parvis membra figebant stylis Unde pugillares soliti percurrere ceras Scholare murmur adnotantes scripserant. Edituus consultus ait: Quod prospicis, hospes Non est inanis, aut anilis fabula. Historiam pictura refert, etc. Prudentius in eodem hymn. 11, vers. 27, apud ipsum Ruinart. loc. cit., pag. 145. Nempe vers. 77, apud Ruinart., pag. 147. Ipsius Ruinartii verba in nota 5 ad dictum hymnum vers. citato 27 Plebis amore suæ, etc., inferius referuntur hujus dissertationis § 13, part. 1. Sozomenus nempe lib. 1 Hist. ecclesiast. cap. 15, pag. 33 edit. Cantabrigæ anni 1720, cujus verba inferius describentur.

tius. Demum cum lib. vi, cap. 5 nos doceat Nicephorus, decretum fuisse in concilio jussu 8. Cornelii pontificis maximi, Romæ coacto, quod Novatianus cum episcopis illis cæterisque, qui ve sanæ illius dementiæ subscripserant, e fideliam cœtu ecclesiastico interdicto proscriberentur... ‹ la psi vero fratres et resipiscentes benigne admittendi humaniterque tractandi; › Fronto hæc Nicephori verba ad Hippolytum episcopum retulit, quem No vatiana labe inquinatum, postmodum resipuisse credidit, Prudentio teste: Hippolytus, inquit, Portuensis episcopus et martyr, cum ad supplicium raperetur, ut est apud Prudentium, lis suis sejunctim præesse videmus; quodque etiam sionem hymno prolixiore prosecutus est Pruden Romanæ Ecclesiæ exemplo fulcire nititur, quæ eumdem plane morem ac consuetudinem servavit, ut singulis titulis singuli præficerentur presbyteri. His profecto argumentis vir doctissimus hujusmodi conjecturam ab ipso primum excogitatam munivit, quæque etiam nuper egregios nacta est vindices, nempe Joannem Baptistam Solerium et Joannem Pi nium, quorum alter Hippolytum a Prudentio me moratum eumdem esse censet, quem veteres Mar tyrologi Antiochiæ passum tradunt, et quem anti qui pontificum Romanorum catalogi, Bucherianus sci licet et Henschenianus cum S. Pontiano sunimo pontifice in Sardiniam relegatum docent; quod etiam ante ipsum autumavit Dodwellus Hip polytum vero episcopum Antiochiæ passum credit juxta Tillemontii conjecturas, cujus argumenta So lerius ipse exscripsit, tacito ejus nomine Al ter vero, nempe Pinius Ruinartii sententiæ maximum se addidisse momentum arbitratur, pe culiari quadam conjectura in medium allata, qua Prudentii Hippolytum non in agro Verano, ut hacte nus docti viri crediderunt, sepultum suspicatur, sed in via Ostiensi; quodque ex Kalendario Bu cheriano, et ex sequentibus Prudentii carminibus deduci posse affirmat Talibus Hippolyti corpus mandatur opertis, Propter ubi apposita est ara dicata Deo. Illa sacramenti donatrix mensa, eademque Custos fida sui martyris apposita Servat ad æterni spem judicis ossa sepulcro, Pascit idem sanctis Tibricolas dapibus. Mira loci pietas, etc. Verum jurene, an injuria hæc de Hippolyto nostro censuerint viri doctissimi, fusius suo loco discepta bimus. XI. Fronto Ducæus, Hippolytum episcopum Por tuensem a Prudentio laudatum, eumque ante mar tyrium Novatianis farisse credidit. Frontonis Ducæi sententiam, quam tertio loco superius recensuimus, tot tantisque scriptoribus qui de Hippolyti nostri sede curiose ac diligenter hucusque disputarunt, penitus incompertam fuisse deprehendimus. Eam brevibus illis notis, qui bus Nicephori Ecclesiasticam illustravit histo riam, concise admodum duobus in locis exposuit vir clarissimus. Narrat Nicephorus libro IV, cap. 31 Hippolytum nostrum quædam scripsisse quæ reprehensione non carent, quibus, martyrium postmodum consecutus, omnem ignorantiæ macu lam detersit. His Nicephori verbis hanc notulam subjecit Fronto: Hujus (nempe Hippolyti) pas In tom. I Act. sanct. mensis Aprilis, § 19, p. 24 edit. Venetæ anni 1737, in S. Pontiano: Eo tempore Pontianus episcopus, et Hippolytus pre sbyter exsules sunt deportati in insulam nocivam Sardiniam, etc. Disser.ation. Cyprianicæ, dissert. 11 De pau citate martyrum, § 49, pag. 83 edit. Operum S. Cæcilii, Cypriani, Amstelodami an. 1700. Respondit Fugite, o miseri, exsecranda Novati Schismata; catholicis reddite vos populis. Una fides vigeat, prisco quæ condita templo est Quam Paulus retinet, quamve cathedra Petri. Quæ docui, docuisse piget; venerabile martyr Cerno, quod a culiu rebar abesse Dei. ‹ Insigne retractationis, seu revocationis exem plum., Hactenus Fronto, cujus argumenta infe rius discutiemus. XII. Baronii sententia expenditur. Maxima igitur summorum virorum de Prudentii Hippolyto dissidia non levem nunc nobis dubio rum segetem præbent, quibus rei veritas, quam to tis viribus assequi conamur, denso caliginis velo offunditur. Verum, ut nostra fert opinio, rem hanc tantis difficultatibus obseptam haud esse comperi mus, quin, re sedulo perpensa, clarissimam nobis lucem, in obscurissima licet quæstione versantibus, protinus affulgere conspiciamus. Omnes enim ex doctis viris, quorum sententiæ non minimum nobis in hac re negotii facessere possent, rem summis tantum labiis delibasse constat, nec præter ea ra tionis momenta, quæ omnium primus excogitavit Ruinartius, ut Prudentium confusionis vitio labo rantem tueretur, novi nihil ab ipsis excogitatum animadvertimus, quo nos, licet invitos, in illius sententia perpetuo manere compellerent. Quapro pter si ejusdem Ruinartii sententiam ipsismet, quibus nititur veterum testimoniis, corruere de monstrabimus, nil nobis erit reliqui, quominus magnum Hippolytum episcopum et martyrem Por tuensi Ecclesiæ adjudicandum ex ipsius Prudentij carminibus patentissime conspiciamus. Quod qui dem ante centum quinquaginta et ultra annos maximo Annalium conditori primum suboluisse vi dimus; verum cum magnus vir immensa ecclesia £ticorum aunalium mole obrueretur, suam de hac quæstione sententiam, ea qua poterat, selectorum In notis ad Martyrologium Usuardi die 30 Januarii, pag. 70 Act. sanctor. mensis Junii, tom. VI. Act. sanctor. mensis Augusti, tom. III,die xml. Nicephor., pag. 330 editionis Lutetia Pari siorum anni 1630. Idem, pag. 395.

vulgo nominantur. Has porro Ecclesias deinceps enumerat Epiphanius nempe Dionysii Eccle siam, Theonæ, Pierii, Serapionis, Perseæ, Dizye, Mendidii, Anniani, Baucalis, et cæteras, quarum re ticet nomina. argumentorum copia, munire nequivit, ita ut omnes que conventicula vici, sive lauræ ab Alexandrinis dubitandi aditus iis occluderentur, quibus in po sterum de eadem diverse prorsus ab ipso sentire placuisset. Etenim, ut ingenue fateamur, pura ac pata veterum Martyrologiorum testimonia, quæ alias, ubi de sanctis Christi martyribus agitur, magna auctoritate pollere non diffitemur, in hac re Prudentio vetustissimo disertissimoque scriptori anteponenda non esse, recte, nostro quidem judi cio, Ruinartius et Tillemontius docuere. Quapro pter alia prorsus via nobis incedendum arbitra mur, qua intricatissimæ huic quæstioni clarissima veritatis lux pro viribus afferatur. XIII. Ruinartii conjectura, quibus nitatur funda mentis, ostenditur. Ruinartios itaque, ut superius innuimus, nullis aliis veterum monumentis conjecturæ suæ funda menta jecit, 'præterquam solo Sozomeni testimo nio. ‹ Hæc, inquit (nempe supra recensita Prudentii carmina), ad Hippolytum episcopum referunt; sed quid vetat presbyterum aliquam plebis partem suæ curæ commissam habuisse; ta les sunt hodie, quos parochos, seu curiones appel bamus. Refert Sozomenus, etc. Cujus verba mox dabimus. ‹ Idem (prosequitur Ruinartius) Romæ usitatum fuisse docet Dionysius Petavius. Vide Va lesii notas ad hunc Sozomeni locum, et Commen tarium prævium D. J. Mabillonii in ordinem Roma num cap. 3. › Verumtamen, pace tanti viri, multa, et quidem maxima, nos vetant quin suam amplectamur sententiam. Imo, ut melius dicamus, iidem Petavius et Valesius, quos tanquam conjecturæ suæ patronoś appellat vir clarissimus, nos diversa prorsus ab ipso sentire compellunt. Narrat Sozomeuus lib. 1, cap. 15, Arium legatos misisse ad Paulinum Tyri, Eusebium Cæsareæ, et ad Patrophilum Scythopolis episcopos, ipsosque rogasse ut sibi unacum suis permit terent plebem ipsis adhærentem in Ecclesia colli gere, eumdem ex quo mox dejecti fuerant, gradum obtinentibus. Mox subdit: Antiquus enim est Alexandria mos, qui et etiam nunc viget, ut sub uno episcopo, qui omnibus præest, presbyteri seor sum ecclesias obtineant, et in iisdem populum congregent. › Eadem etiam docet Epiphanius contra Arianos scribens, dum Arium eorum paren tem ‹ unam ex prædictis ecclesiis, nempe Bauca lensem, obtinuisse tradidit. Etenim quotquot Alexandriæ catholicæ communionis ecclesiæ sunt uni archiepiscopo subjectæ, suus cuique præpositus est presbyter, qui ecclesiastica munera iis admi nistret, qui circa ecclesias illas habitant, earum Ruinart., Acta martyrum sincera et selecta, in sancto Hippolyto, pag. 145, nota 5 ad hymnum 11 Prudentii. Lib. Hist. eccl., c. 15. Advers. hæres. lib. 11, hæres. 69, num. 1 contra Ariomanitas. Loc. cit., pag. 728. In animadversionibus ad dictam hæresin 69, quæ exstant tom. II Operum ipsius S. Epiphanii, edit. citatæ pag. 276. XIV. Ruinartii argumenta diluuntur. Hæc igitur veterum testimonia clarissimo Rui nartio conjiciendi ansam præbuere, Portuensem Ecclesiam ad instar Alexandrinæ, varios habuisse titulos presbyterorum curæ commissos, quorum unum Hippolytum nostrum obtinuisse credidit, ut ex mox allatis illius verbis manifestissime constat. Verum longe sua opinione fallitur vir doctissimus; nam hujusmodi consuetudinem, quam Alexandriæ viguisse tradunt Epiphanius et Sozomenus, in ma ximis tantum urbibus tunc temporis obtinuisse docent Dionysius Petavius, et Henricus Valesius in iisdem notis, quas sibi facere credidit vir clariss mus. Et, ut a Petavio incipiamus, hic suam de hac re sententiam bis verbis exposuit Sin gularem, ait, tunc temporis Alexandriæ morent hunc fuisse, vel saltem paucis in Ecclesiis usurpa tum, ex eo conjicias, quod tam expresse istiusmodi consuetudinis tanquam Alexandrinæ Ecclesiæ pe culiaris, meminit (Epiphanius), uti nimirum plures in eadem urbe tituli forent, quibus singulis suus attributus esset presbyter, qui ecclesiasticas fun ctiones illic obiret. › Et post pauca hæc addit Non dubito majoribus duntaxat in urbibus plures inter pomæria titulos fuisse, cum intra eadem zepta contineri, unaque convenire non possent; adeoque presbyteros singulis Ecclesiis impositos. In mino ribus autem ac minus frequentibus oppidis unam duntaxat Ecclesiam exstitisse, in quam universi confluerent, cujusmodi Cypri urbes erant. Unde, quod Alexandriæ receptum erat, velut popularibus suis peregrinum et inusitatum adnotavit Epipha nius. His consonant etiam ea, quæ paulo infra habet dum de chorepiscoporum antiquitate disseruit. Atque hæc, inquit, Epiphanii tam ac curata de Alexandrinæ Ecclesiæ pluribus ecclesiis observatio, rem nec alibi passim, nec olim usur patam ac receptam fuisse demonstrat. › Nec mi rum si hanc Alexandrinæ Ecclesiæ consuetudinem tam accurate notavit Epiphanius; nam in insula Cypro, in qua ipse episcopatum obtinuit, interdum etiam vici, ut narrat Sozomenus consecra tos ævo suo habuerunt episcopos. Nec a Petavio vel minimum dissentit Valesius Imo hujus modi morem adeo Alexandrinæ Ecclesiae peculia Idem Petavius in eadem animadversione ad hæresin 69, pag. 281. Lib. vi Hist. eccles, сар. 307. In notis ad caput 15, lib. ‹ Hist. eccles. So zomeni, pag. 33, ubi post recitata, quæ in disser tatione descripta sunt verba, ut probaret contra Petavium ex S. Innocentii papæ epistola minime deduci, Romæ per titulos fuisse presbyteros distri butos, qui plebem separatin regerent, hæc subjun git Ad cujus rei probationem adducit (Petavius)

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. — PARS I. mus Joannes Mabillonius optimo S. Innocen- tur, nullus dubitandi locus supererit, quin iisdem tii I testimonio suffultus, qui cœmeteriorum pre sbyteros a titularibus seu urbicis omnino diversos testatur in epistola ad Decentium. Mabillonio sub scribit eruditissimus Lupus qui hujusmodi ecclesias in majoribus etiam civitatibus non pre sbyterorum ope, sed solius episcopi cura moderatas testatur. Plures fuisse, inquit, ecclesias etiam in aliis majoribus civitatibus, non est dubitandum. Verum in ipsis non presbyteri, sed per varios suc cessive dies videtur solus olim episcopus, aut non nisi ipso præsente ac jubente presbyter docuisse. > Videtur solus episcopus cunctis istis ecclesiis solus immediate præsedisse. His igitur positis, doctissimi Ruinartii conjecturam penitus evanuisse confidi mus; cum enim maximas tantum urbes in plures titulos presbyterorum curæ commissos divisas fuisse constet, minores vero unam tantum titula rem, ut ita dicamus, ecclesiam primis habuisse temporibus doceant viri doctissimi Petavius, Tho massinus, Lupus, et ipsemet Tillemontius qui Ruinartii sententiam probavit, quis unquam Hippo lylum nostrum præcipuum aliquem in Portuensi Ecclesia titulum obtinuisse contendet, cum unicum ibidem, utpote in minori urbe, titulum exstitisse, primæva majorum nostrorum disciplina nos mo neal? Sublatis itaque tot tantisque dubiorum fontibus ex sola doctissimi Ruinartii conjectura manantibus, nil nobis superesse arbitramur, quominus Hippo Bytum illum Portuensem, quem Prudentius elegan tissimo laudavit carmine, uon illius urbis titularem presbyterum, sed episcopum exstitisse credamus. Et sane pientissimi poetæ carmina, ut jam animad vertit Baronius, episcopalem Hippolyti dignitatem graphice nobis ob oculos ponunt Cum jam resano victor raperetur ab hoste Exsultante anima, victor ad exitium Plebis amore suæ multis comitantibus ibat Consultus, quænam secta foret melior. Et deinceps Hæc persultanti, celsum subito ante tribunal Offertur senior nexibus implicitus. Stipati circum juvenes clamore fremebant, Ipsum Christicolis esse caput populis. Hæc quidem Prudentii verba, si cum antiqua illa Patrum nostrorum disciplina paruimper conferan Commentar. in Ordinem Romanum, c. 3, pag. 16, tom. II Musæi Italici. In dissert. proœmiali, cap. 6, pag. 32 cit. tom. Operum. Tom. X, in Saint Innocent, pag. 663, artic. 13, Du levain dont parle Innocent, ubi recte sermonem habet de fermento die Dominico per acolytos mitti solito, de quo Innocentium pontifi cem interrogabat Decentius Eugubinus episcopus. Hoc argumentum mirifice tractarunt Rober tus Bellarminus De controversiis Christianæ fidei, Operum tom. II, lib. 1, cap. 14 et seqq., pag. 151 edit. Venetæ an. 1721. Videndi Thom. Mor. in Lu ther. pag. 114; Joannes card. Roffens. Hefens. sacerdot., congress. 1, p. 1254; Albertus Pighius magnum Hippolytum Portuensem episcopum a Prudentio designatum cum eminentissimo Anna lium conditore decernamus. Quis enim in primis Ecclesiæ temporibus plebem colligebat docebatque? Quis pro Christi fidelium capite vulgo habebatur? Quis venerandis illis senioris et sacerdotis nomini bus ab antiquissimis scriptoribus ut plurimum insignitus fuit? Episcopusne an presbyter? Episco pum sane sanctissimis hujusmodi muneribus fun ctum, ac præcipuis hisce nominibus majoribus nostris priscis illis temporibus designatum, veteres testantur Patres, quorum placita in unum collecta sæpe occurrunt in eximiis magnorum virorum operibus, quibus ab insana presbyterianorum pe tulantia episcopalem dignitatem, in ipsis etiam Lu theranæ impietatis exordiis, summa cum laude vindicarunt. Monstri enin simile esset, si H ppoly tum presbyterum plebis Portuensis caput exsti tisse crederemus; cum sine episcopo, nec offerre, neque sacrificium immolare, neque missas cele brare presbyteros potuisse, miro doceant consensu vetustissima Patrum et Conciliorum monumenta; præcipue vero S. Ignatius martyr qui divino af flatus Spiritu ubique fideles monet, ne sine episcop aliquid faciant, sed illum sequantur ut patrem, › At dicet aliquis presbyteros plebem docuisse, plebem collegisse, et sacerdotis et senioris etiam no minibus hoc ævo fuisse interdum designatos. Fate mur hæc omnia licuisse etiam presbyteris, permissu tamen episcopi, quem plebis sibi commissæ prin cipem ac moderatorem Christus Dominus consti tuit. Fatemur senioris et sacerdotis nomina illis hoc ævo quandoque tributa, quemadmodum et præpo siti nomen ipsis episcopis, ab antiquis cum Græcis, tum Latinis Patribus non semel impertita fuisse constat (86°). Nec inficias imus presbyteros etiam publice plebem docuisse, sed consentiente episcopo, imo et laicos quoque, qui ab hoc arcentur munere, eodem quandoque functos, veterum monumenta testantur; quod tamen reprehensione non caruisse, iis notum est, qui Origenis res gestas optime cal lent Presbyteri igitur sacra bujusmodi munera permissu semper episcopi tunc temporis exseque bantur, et quidem non promiscue omnes; nam ex ipsis præcipuos ab episcopis tantum selectos an m advertimus, quos ab injuncto docendi munere, Eccles. hierarch. lib. 11, cap. 10; Stanislaus card. Hosius in Judicio et censura de adoranda Trinitate, p. 156 edit. Antuerpiæ anni 1671; Petavius, Dissert. eccles. lib. 1, cap. i et seqq.; Baronius ad annuni 58,83, 4 et seqq., Annal. tom. I, pag. 491 et seqq. In Epist. ad Trallianos, num. 4, p. 64. Sic apud Eusebium lib. v Hist. ecclesia stica, cap. 24, pag. 248, etiam Romani pontifices presbyteri nominantur. Præpositorum nomine etiam episcopos intelligit S. Cyprianus epist. 15, pag. 190 edit. citata Amstelodami anni 1700. Vide Ducange verbo Presbyter, et Macri in Hierolexico, verbo Presbyter et Senior. De Origenis gestis legendus Tillemontius, tom. III. in Origene, et præsertim, pag. 523.

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS I. majores nostri dɩdzsxálový seu doctores dixere guere liceret, Hippolytum nostrum eodem jure quo Cum itaque delegato, ut ita dicamus, jure hæc, quæ mox narravimus, munera primis Ecclesiæ tem poribus obtinuerint presbyteri, quis unquam Hip polytum presbyterum, quem populum docuisse dicit Prudentius, Portuensis plebis caput exstitisse contendet? Verum aliquis existimabit Hippolytum nostrum non ea mente specioso capitis plebis nomine a Pru dentio donatum, ut indicaret ipsum vel titularem, vel simplicem in Portuensi Ecclesia presbyterum fuisse, sed ut illum, utpote in minori urbe degen tem, quæ primis Ecclesiæ temporibus episcopo forsan carere potuit, potestate sibi facta a Romano pontifice, Portuensem Ecclesiam episcopi loco ad ministrasse significaret. Quod egregio S. Epiphanii testimonio firmari posset, qui contra Arianos scri bens Presbyterianorum nostri ævi atavos, non om nibus urbibus in illa primorum temporum penuria episcopos datos fuisse monet, sed presbyteros in iisdem episcoporum vice suffectos. In aliis vero, cum econtra deessent presbyteri, solus fuit consti tutus episcopus, qui, ministrante diacono, Chri stianæ plebi præcesset His etiam addi possent Dolissima illa S. Athanasii testimonia de pagis Mareotidis, qui, cum nullos haberent episcopos, sola presbyterorum ope regebantur, quibus Alexan drinus imperabat episcopus Hinc nobis ar De presbyteris doctoribus, qui sæpissime apud antiquos Patres occurrunt, legenda certe est dissertatio 6 Cyprianica Henrici Dodwelli, pag. 54, ubi multa hujusmodi dictionis exempla inveniun tur; adeundus est etiam Holstenius in notis ad Acta SS. Perpetuæ et Felicitatis, pag. 149 edit. Romæ anni 1663, ubi agit de Aspasio presbytero doctore, cujus in prædictis Actis mentio est. S. Epiphanius lib. 111 Adversus hæreses, hæ resi 77, num. 5, pag. 908, Oper. tom. 1 edit. Pa ris. 1622:Quare ubi nondum episcopatus dignus ali quis occurrerat, nullus ei loco præpositus est episco pas. At ubi et necessitas postulabat, nec eornin, qui episcopatu digni erant, copia deerat, ibi episcopi constituti. At cum haud magna multitudo foret, re periri nulli potuerunt, qui presbyteri crearentur unde solo episcopo contenti fuerunt. › Apologia contra Arianos, num. 17, Oper. tein. 1, pag. 137 edit. Paris. anni 1698: Quod au tem hæc non mera verba sint, sed res gestæ, testes sunt omnes Mareotæ presbyteri, qui episcopum circumeuntem semper comitantur. › Et nuin. 28, ea dem Apologiu, pag. 147: Cum advenissent autem presbyteri Mareotici, affirmarunt neque Ischyram esse catholicæ Ecclesiæ presbyterum, neque tale facinus perpetrasse Macarium, quale is illi im putabat.» In notis ad S. Epiphanium hæresi 69 Aria corum, pag. 278, Oper. tom. 11, ubi summa, qua pollet eruditione, de chorepiscoporum origine agit. Part. 1, lib. 11, cap. 1 et 2, pag. 210 et seqq., ubi disserit de chorepiscopis per octo priora Eccle size sæcula. la canone 6 concilii Sardicensis in tom. I Operum, pag. 279 et seqq. editionis Venetæ anni 1621, et alibi sæpius. Guilielmus Beveregius, Pandectæ canonum SS. apostolorum et conciliorum, in canones concilii presbyteri illi suas tunc temporis moderabantur Ecclesias, Portuensi præfuisse, vel forsan ut chor episcopum, quem in parvis civitatibus, pagis etiam et vicis constitui solitum fuisse veteres Ecclesiæ canones testantur, eamdem Portuensem Ecclesiam administrasse. His siquidem positis, et Prudentius ab omni confusionis nota esset immunis, et do clissimi Ruinartii conjectura sarta tectaque mane ret. Hujusmodi tamen argumentis tanta haud vis inest, ut facillime enervari non possit. Omissis enim iis quæ de hujusmodi presbyterorum et chor episcoporum jure acriter inter se disputarunt do cti viri Petavius Thomassinus Christia nus Lupus Beveregius cæterique; illud monuisse sufficiat, haud immerito in dubium vo cari posse, num iisdem chorepiscopis ca recte tri bui queant, quæ de Hippolyto cecinit Prudentius, præsertim vero num ipsi in primæva Patrum lin gua Christianæ plebis capita exstitisse dicendi sint, cum in omnibus vicinae urbis episcopo eos subje ctos esse jusserint vetustissimi Ecclesiæ cano nes His, denuo repetimus, omissis, alia no bis suppetit potissima ratio, qua hujusmodi argu mentum in re nostra penitus evanescit. Hanc no bis suppeditat vetustissima suburbicariæ provinciæ ecclesiastica politia, in qua, ut diserte monet do ctissimus Dominicus Georgi episcopi passim a Antiocheni, tom. I, pag. 440, edit. Oxonii anni 1672; necnon Adnotationibus in canones concili Ancyrani, can. 13, tom. II, part. 11, pag. 175, 176; in notationibus can. concilii Antiocheni, can. 10, pag. 190, tom. eodem II, part. 11. Legendi sunt canones conciliorum Ancyrani 13, et Antiocheni 10. Historia diplomatica cathedræ episcopalis civitatis Setia in Latio, § 5, pag. 6 edition. Roma anni 1751, ubi ad suum argumentum stabiliendum multarum erudite Ecclesiarum cathedralium no mina auctor producit; hinc episcopi Minturnenses, Formiani, Laurentini, Privernates, Trium taberna rum, Aquinates, Gabienses, Labicani, Trebani, Subaugustani, Nomentani, Lurenses, et Forono vani, in Latio et Sabinis ex veterum bistoriarum et conciliorum monumentis ab eodem auctore, pag. 6 ad 36, adductis referuntur. Quod vero ad rem nostram maxime facit, in Tuscia suburbicaria quamplurimos episcopatus exstitisse certum est. In ea enim Silva Candida episcopatus exstitit, Ca rensis, Centumcellensis, Graviscarum, Tarquinien sis, Tuscanensis, Bulcentinus, cui succedit Castren sis, Valentanus, Voltiniensis, Castelli Felicitatis, Ferentinus, Polymartiensis, Faleritanus, Balneore giensis, Gallesiensis, Blenranus, Marturanensis, Foroclaudiensis, Aquævirensis, Fidenas, et forsan etiam Lorensis; quorum episcoporum nomina idem Georgius veterum allatis documentis recitat, præ ter episcopatus qui nunc temporis adhuc exstant. Quapropter idem auctor, $ 48, concludit: Episco pales cathedras non modo in claris Latii et Tu Scie suburbicariæ urbibus antiquis temporibus a Romanis pontificibus institutas, atque ita spissas (fuisse), ut veluti inter sese contingerent, sed etiam in nullius ferme diguitatis oppidis episcopos desti natus... fortasse, ii mirabuntur, quibus incom perta est autiqua Ecclesiæ disciplina de episcopis in singulis urbibus constituendis, quæ, pace Eo

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. - PARS I. Romanis pontificibus in vilioribus etiam oppidulis tyrannorum barbaries in Christianos longe lateque fuerant constituti, quod eorum opera atque consilio in Romanis, quæ sæpe celebrabant, conciliis ad fidei et disciplinæ ecclesiasticæ res stabiliendas uterentur. Quapropter nullum superest dubium, quin remotissimo etiam hoc ævo omnes fere Latii et Tuscia suburbicariæ civitates suos habuerint epi scopos, cum in extremis illis primævæ Ecclesiæ angustiis provincialibus synodis, quæ Romæ coa-' ctæ fuerunt, episcopos non paucos interfuisse le gamus in libello synodico, quem primum edidit Joannes Pappus. Etenim sub Telesphoro duo decim episcoporum synodum collectam contra Theodorum Coriarium memorat; sub Aniceto aliam decem episcoporum, sub Victore quatuorde cim sub Cornelio octodecim quorum nomina legit Eusebius ad calcem epistolæ sancti Cornelii ad Fabium Antiochenum Cornelium vero plurimorum episcoporum interventu Romæ consecratum fuisse testantur sanctus Cyprianus et S. Pacianus Barchinonensis Hi sane episcopi non aliunde quam ex vicinioribus suburbicariæ provinciæ civitatibus, Romam se conferre potue runt, illis præsertim temporibus, in quibus effera clesiæ reddita, præscriptas regulas transiliit, adeo ut in vicis et villulis quandoque episcopi crearen tur. Ea enim de causa concilium Laodicenum, ba bitum anno Domini 320, statuit ne in villulis, vel ‹ agris episcopi constituantur, sed visitatores.) Si militer Sardicensis synodus anno Domini 347 san xit: Non licere simpliciter episcopum constituere ‹ in aliquo pago, vel parva urbe, cui vel unus pre sbyter suflicit. Non necesse est enim illic episco puin constitui, ne episcopi nomen et auctoritas vi lipendantur; et mox: si autem inveniatur urbs ali qua tam populosa, ut ipsa episcopatu digna judi ‹ cetur, aceipiat. Frenum itaque in Oriente adhibere oportuit, ut huic malo obviam iretur, quod etiam improbat S. Athanasius Apolog. 2, et perstringit Sozomenus lib. VII, cap. 19: Apud quasdam na tiones, inquit, interdum etiam vici consecratos ha bent episcopos, sicut in Arabia et insula Cypro ‹‹ animadverti. › Exstat in Bibliotheca juris canonici veteris tom. II, edit. Lutetiæ Parisiorum an. 1661, pag. 1167 Synodus sancta et divina provincialis Romæ duodecim episcoporum a Telesphoro sancto martyre ejusdemque urbis papa collecta contra Theodorum Coriarium Byzantium, discipulum illo rum, qui, cum sapientia plurunum præstaret, sed in persecutione sacrificasset, Christumque negas set; atque id a fidelibus ipsi exprobraretur, neque ipse hoc probrum ferret, dicere ausus fuit impius ille: ‹ Ego Deum non negavi, sed nudum homi (nem. > Synodus divina et sacra provincialis Romæ collecta a beatissimo ejusdem episcopo Victore et aliis episcopis quatuordecim, quæ vetat Judaice celebrari luna decima quarta sanctum et mysticum Pascha; sed in sola magna, et vitæ præstatrice Do minica. Eadem Biblioth., tom. cit. II, p. 1169. Synodus divina et sacra provincialis Pa trum beatorum Romæ congregata a Cornelio bea tissimo papa, aliisque octodecim episcopis, quæ Novatum, laqueum illum pœnitentiani agere volen tium, abdicavit. Tom. cit. pag. 1171. En ipsius Eusebii verba Latine reddita in lib. Vi Histor. eccles., cap. 43: Sub finem autem grassabatur. Italicorum denique episcopatuum a☛ tiquitatem manifestissime produnt numerosæ illæ episcoporum ordinationes, quas primis Ecclesiæ sæculis a Romanis pontificibus peractas legimus in Libro pontificali qui, quamvis, juxta antiquissi mum Romanæ Ecclesiæ morem, gentibus ac pro vinciis non raro destinati fuerint, ut de Caio testa tur Photius tamen ex iis non paucos Italicis sedibus fuisse præpositos, infinitus Italorum epi scoporum numerus aperte demonstrat. Patet igitur presbyteros suburbicariæ provinciæ civitatibus pri mis Ecclesiæ temporibus neutiquam præfectos, cum singulæ suum tunc habuerint episcopum; Portuen sem vero inter cæteras antiquissiniam nobilissi mamque Hippolyti ævo episcopo orbatam, solaque presbyterorum vel chorepiscoporum ope moderatanı suspicari, summæ esset dementiæ, cum concilio Arelatensi, quod anno Christi 314 celebratum fuit, paulo scilicet post redditam Ecclesiæ pacem, Gre gorius episcopus Portuensis subscripserit XV. Tillemontii conjectura de Hippolyto Romana Ecclesiæ presbytero refellitur. His sane argumentis Hippolytum presbyterum epistolæ numerum recenset episcoporum, qui in urbem Romam convenientes, amentiam Novati condemnaverunt, nomina quoque illorum, et quam quisque regebat Ecclesiam ascribens. › Epist. 55 Antoniano fratri. In epist. 3 ad Symphorianum, quæ exstat in tom. I Collectionis maximæ concil. Hispaniæ card. Josephi Saenz de Aguirre edit. Josephi Catalani Romæ anni 1753, n. 50, pag. 327: Cornelius jam Romæ episcopus a sexdecimi episcopis factus, lo cum cathedræ vacantis acceperat. › Ita in Vita S. Lini legimus: < Hic fecit ordi nationes duas, episcopos quindecim, presbyteros decem et octo, pag. 7, ton. I edit. Romæ anni 1718, opera et studio Francisci Blanchini. Ita pa riter in Vita S. Clementis: Hic fecit ordinationes duas per mensem Decembrem, presbyteros decem, diaconos undecim, episcopos per diversa loca quin decim (pag. 8). S. Anacletus ordinavit episcopos per diversa loca numero sex (pag. 9). S. Evaristus quinque (pag. 10). S. Alexander etiam quinque (pag. eudem). S. Sixtus quatuor (pag. 11). S. Hy ginus septem (pag. 15). S. Anicetus novem (pag. eadem 13). S. Pius duodecim (pag. 14). S. Soter undecim (pag. 15). S. Eleutherius quindecim (pag. eadem). S. Victor duodecim (pag. 16). S. Ze Dphyrinus octo (pag. 17). S. Callixtus etiam octo (pug. 18). S. Urbanus pariter octo (pag. 19). S. Anterus unum (pag. 19). S. Pontianus sex (pag. 20). S. Fabianus undecim (pag. 24). S. Cornelius septein (pag. 22). S. Lucius denique (ut alii præ tereantur, qui electus anno 255, paucos scilicet post annos ab interitu nostri Hippolyti), ordi navit episcopos per diversa loca numero tres (pag. 24). In Bibliotheca codic. XLVIII, pag. 36 et 37. Apud Labbe, tom. I Conciliorum, pag. 1430, in concilio Arelatensi 1, in Cæciliani et Donatista rum causa celebrato, Volusiano et Anniano coss., subscripsit inter alios episcopos: Gregorius epi scopus de loco, qui est in Portu Roma; Epictetus episcopus a Centumcellis; Leontius et Mercurius presbyteri ab Qstiis.»Videndus Lucentius in tom. I Italia sacra Ferdinandi Ughelli, pag. 111 et 112, edit. Venetæ anni 1717.

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS I. vel chorepiscopum Portuensi Ecclesiæ præcesse non tali nomine nunquam donassent ethnici. Tillemontio potuisse, manifestissime evincitur. At si quis un quam Tillemontio Adriano Bailetto Claudio Fleury et Remigio Ceillierio assentiri mal let, qui, quamvis quoad Hippolytum presbyterum cum Ruinartio plane consentiant, tamen ipsum non Portuensis, sed Romanæ Ecclesiæ presbyterum crediderunt; is profecto sciat hujusmodi conjectu ram a genuina pientissimi poetæ mente longe nimis abesse: Prudentius enim Hippolytum suum in Portu Romano plebem habuisse dicit, ipsumque eam ibi dem alloquentem inducit supra laudatis carmini bus Fugite, o miseri, exsecranda Novati Schismata; catholicis reddite vos populis, etc. Quapropter in convellenda hujusmodi conjectura longius immorari, operæ pretium haud esse duci mus; sola enim Prudentii verba satis superque ei dem falsitatis notam inurunt. Etenim quis unquam Romanæ Ecclesiæ presbyterum cum tota plebe sibi commissa ex urbe in Portum tunc temporis mi grasse arbitrabitur? Quis Hippolytum Romanæ Ec clesiæ presbyterum Christianum fidelium caput Romæ sub summo pontifice Christianorum omnium parente ac principe exstitisse somniabit? Nec juvat objicere Prudentium sanctissima hujusmodi nomi na, tanquam gentilium ore prolata, Hippolyto suo indidisse; nam ipsimet ethnici hierarchicos Christia norum ordines probe noverunt, ut patet ex notis simo illo Aureliani imperatoris rescripto, quod laudat Eusebius et ex edictis Maximini Valeriani et Diocletiani quibus ipsi in episcopos, presbyteros ac diaconos gladio animad verti jussere; ideoque si Hippolytus Portuensis plebis capul revera non exstitisset, illum profecto Tom. III, pag. 442, in Saint Corneille, et pag. 675, note 4, sur saint Hippolyte. Tom. II, Les Vies des saints, Xı♥ jour d'août, pag. 163 edit. à Paris, an. 1704. Saint Hippolyte prètre Romain martyr à Ostie ou à Porto, et jour xxиª d'août, pag. 345. Abrégé de l'histoire ecclésiastique, tom. I, art. 3, siècle, in saint Hippolyte, pag. 326 et seqq. edit. à Cologne, 1754. Tom. Il cit., cap. 35, pag. 567, de S. Hip polyte, & 6. Libr. vi, cap. 30, pag. 364. De persecutione Maximini legendus Eusebius Bist. eccles. lib. vi, cap. 28, pag. 295. Satis probatur ex epist. 80 S. Cypriani, qui refert scripsisse Valerianum ad. senatum, ut epi scopi, et presbyteri, et diaconi in continenti aniin advertantur. Summam edicti a Diocletiano emanati refert Eusebius lib. v H. E., cap. 2, pag. 379. Lactan tius in lib. De mort. persecutorum, cap. 15, pag. 27 edit. Paris. anni 1710, de persecutione Diocletiani multa habet, et in ea comprehensos presbyteros etiam enarrat. Legendus Henric. Valesius in not. ad lib. XXVII Ammiani Marcellini, pag. 526, nota c, ed. Defens. discept. de basilicis, part. 11, cap. 2, pag. 176. Ita habemus in ipsius Actis, relatis a Rui denique nihil prodesse potest antiquissima vete rum Romanorum consuetudo, in quorum pro vinciis rei extra civitatum pomœria extremo affi ciebantur supplicio, ut ex ea argumentari liceat, Hippolytum Romanum, ut aiunt, presbyterum, hac de causa extra Urbem adductum, et in Portu Ro mano martyrio fuisse coronatum; nam, ut egregie nos monuit vir doctissimus Valesius hujus modi consuetudinem non semper, quod ad sanctos Christi martyres attinet, codem pacto servatam fuisse dicendum est, ita ut semper in sanctissimos heroas extra Urbis pomœria sævitum fuerit. Qua propter et temporis quo ipsi passi, et supplicio rum quibus affecti fuerunt, rationem habendam recte monet Valesius, ut exinde passionum loca tuto dignosci possint. Etenim ii, qui prætorum sententia gladio animadversi, vel in crucem acti, vel igne damnati, vel demum lapidibus obruti fue re; ii sane extra Urbis mœnia martyrii coronam sunt adepti, quemadmodum, ut de cæteris sileamus, S. Cyprianus extra Carthaginis muros in ugro Sexti capite plexus fuit et Lugdunenses martyres Athanaci occubuere, et S. Polycarpus extra Smyrnæorum pomœria igne fuit absumptus li vero, qui ad bestias damnati, vel quolibet alio hujusmodi supplicio dilaniati fuere, hi in mediis urbibus cunctoque spectante populo in amphithea tris, in ipsis Cæsarum natalibus martyrium plerum que consummaverunt Eos denique, qui re pentino vulgi ac præsidum furore oppressi fuerunt, in ipsis urbibus non raro mactatos fuisse constat, quemadmodum Nicomedienses martyres, quos se præsente comburi jussit Diocletianus, Lactantio teste Ex postremis his unus profecto fuit Hip polytus, quem improviso rectoris et vulgi furore in nartio Act. martyr. pag. 189, num. 5 • Et ita idem Cyprianus in agrum Sexti perductus est, et ibi se lacerna et byrro exspoliavit, et genu in terra flexit, et in orationem se Domino prostravit. › Perlustranda sunt quæ Eusebius lib. v H. E., cap. 1, de martyribus Lugdunensibus scripsit. Le gendus Ruinartius Act. martyr., pag. 52 et seqq., qui observat celebrem etiam esse locum Athanacum appellatum, ubi passi dicuntur ii martyres, a quo, ut ait Gregorius Turonensis, vocantur a nonnullis martyres Athanacenses. Adeundus Ruinartius Act. martyr. pag. 32, ubi Ecclesiæ Smyrnensis epistolam de martyrio S. Polycarpi scriptam refert. Horum exempla plura habentur apud Anto nium Gallonium in libro De martyrum cruciatibus, multis in locis, et præsertim quando agit de marty ribus ad bestias damnatis, p. 457 edit. Antwerp:æ, anni 1668. De natali Cæsarum die, quo martyres necabantur, frequens sermo occurrit in Actis san ctorum martyrum, et præcipue in Actis SS. Perpe tuæ et Felicitatis, relatis a Ruinartio in Act, mar tyr., pag. 83, ubi Getæ Cæsaris natalis exprimitur, nempe dies quo Cæsar factus fuerat, ut recte Ruinartius monet. Lib. De mortibus persecutor., § 14, pag. 25, cit. edit. Ira (Diocletianus) inflammatus, excarni ficari omnes suos protinus præcepit. Sedebat ipse, atque innocentes igne torrebat. ›

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS I. Portu Romano martyrio coronatum elegantissimis ratio suadere videretur, quod et Hippolyti men his carminibus testatur Prudentius His ubi detorsit lævo de tramite plebem, Monstravitque sequi, qua via dextra vocal; Seque ducem recti spretis anfractibus idem Præbuit, erroris qui prius auctor erat; Sistitur insano rectori, Christicolas tunc Ostia vexanti, per Tiberina viros. Illo namque die Roma secesserul, ipsos Peste suburbanos ut quateret populos Non contentus humum celsa intra mænia Romæ Tinguere justorum cædibus assiduis. Janiculum cum jam madidum, fora, rostra, su [burram nisse debuerint, quem eodem, quo isti, ferme te pore Novatianum reliquisse dicunt. Sed hunc f polytum sub finem anni 251 nondum resipuisse | tet ex epistola S. Cornelii ad Fabium Antiochenu quam labente hoc anno scriptam docent docti vi in illa enim S. pontifex disertim testatur beatis mum martyrem Moysem, qui Romæ nuper exir et admirabili martyrio decoratus ſuerat, Novatian una cum quinque presbyteris sui sceleris consc societate et communione sui separasse Moy sub finem anni 251 martyrio coronatus fuit, paulo post ipsius passionem S. Cornelius su laudatam epistolam dedit. Eodem fere temp idem S. pontifex S. Cyprianum per litte certiorem reddidit de presbyteris et confessoril ad Ecclesiam reversis; atque ultimo hujus a tempore Cyprianus de tam felici eventu Corne gratulatus Maximum presbyterum et soc confessores laudat; Hippolytum tamen nuspiam & morat. Hoc interim Decio Abrutti in More exstincto, pax Ecclesiæ est reddita; sequentis v anni initio Cyprianus iisdem Maximo presbyte et sociis humanissimas exaravit litteras quit ipsis nuperum ad Ecclesiam reditum gratulatu deinde mense Februario luculentam aliam ad An nianum conscripsit epistolam in qua Novat norum res gestas accuratissime describens, quinq illos presbyteros adhuc in schismate permansis non obscure indicat; quapropter, si unus exi exstitisset Hippolytus, ipse adhuc in schismate pe mansisse dicendus esset. Labente Junio Gallu grassante lue, persecutionem in Christianos exc tavit, quam nescimus cur brevissimam fuisse dica Dodwellus et Pagius cum integro ſe anno eam perdurasse sciamus: en siquidem laben Junio hujus anni excitata sedente Stephano, et po Galli interitum, hoc est, mense Maio anni sequent exstincta fuit. Hoc sane anno Hippolytus iste ma tyrio coronari potuit; verum, quominus id cred; mus, aperte suadet epistola Cypriani ad Corneliun Cerneret eluvie sanguinis affluere; Protulerat rabiem Tyrrheni ad littoris oram, Quæque loca æquoreus proxima Portus habet. Cum igitur Prudentius Hippolytum suum non ex Urbe adductum, sed in Portu Romano, dum ple bem alloquebatur, oppressum dicat; nemo non videt ipsum non in Urbe, sed in Portu plebem ha buisse, ac ibidem, vel in illius viciniis horrendo illo martyrii genere fortiter occubuisse. Etenim si Hippolytus Romanæ Ecclesiæ presbyter unquam exstitisset, quo jure in Portuensi Ecclesia, quam suum tunc temporis episcopum habuisse credimus, ipse plebem docere potuit; cum veterum Ecclesiæ canonum sanctione exteris presbyteris in aliena parochia, ex iis, quæ ad Ecclesiam pertinent, quid quam peragere vetitum fuisse omnes sciant? Tan dem cum lippolyti Romanæ, ut aiunt, Ecclesiæ presbyteri haud meminerint S. Cyprianus, S. Cor nelius et S. Pacianus Barcinonensis, ex quorum scriptis Novatianorum res gestas eruere nos opor tet; non levis inde oritur suspicio, quod præcipua hæc doctorum virorum de Hippolyto sententia falsi vitio summopere laboret. Ii enim, cum Hippolytum suum in ipsis Novatianorum exordiis, hoc est anno Christi 252, ad Ecclesiam rediisse dicant, atque omnes, qui his præsertim temporibus Novati schi sma ejurarunt, a prædictis Patribus accuratissime indicentur episcopus nempe ille qui Novatia num inunxit, Maximus presbyter, Urbanus, Sido nius, Celerinus et Macarius confessores; recta binc Hymn. codem 11, v. 55 et seqq., apud Rui nart. loc. cit., pag. 146. S. Cornelius in sua epist. ad Fabium Antio chensis Ecclesiæ præsulem missa, cujus fragmenta refert Eusebius B. E., lib. vi, cap. 43, pag. 310 et seqq., hæc de reversis ad Ecclesiam scribit: Ma xinus Ecclesiæ nostræ presbyter et Urbanus, ambo ex fidei confessione egregiam jam secundo laudem adepti. Sidonius etiam et Celerinus, vir qui cuncta tormentorum genera per Dei misericordiam fortis sime sustinuit hi omnes.. ad sanctam Ecclesiam reversi sunt.» Horum, excepto Celerino, exstat epistola ad sanctum Cyprianum de pace cum Cornelio papa et cum universo clero facta, quæ est num. 53 inter ejusdem Cypriani epist. pag. 239, qui ipsis rescripsit, et illorum regressionem, eccle siasticam pacem, el fraternam redintegrationem est gratulatus. En verba S. Cornelii apud ipsum Eusebiuni loc. cit. pag. 315: ‹ Quem etiam (Novatianum) Moyses beatissimus martyr, qui nuper apud nos egregio et admirando martyrio perfunctus est, dum adhuc in vivis esset, audaciam ejus ac furore perspectum habens, a communione sua separav unacum quinque presbyteris, qui se pariter cul illo ab Ecclesiæ corpore abruperant. › Adeundus Joannes Pearsonius in Anna Cyprianicis ad ann. 251, p. 25, § 14. In epist. 51, pag. 256. Legendus idein Pearsonius loc. cit. ad ipsur annum 251, § 15. Scilicet num. 54, pag. 240. Vide Pearsoniur in Annal. Cyprianicis ad annum 252, p. 27, n. 5. Est num. 55, p. 241; videndus in hanc ren Pearsonius in dictis Annal. Cyprianicis ad annun 252, p. 27, n. 14. De hac persecutione illiusque causa plu habet Pearsonius ad dictum anuum 252, § 10 p. 29. In dissertat. Cyprianicis, dissert. 11, De pat citate martyrum, § 58, p. 86: Brevissimis itaqu limitibus tota illa Italiæ est conclusa persecutio.» Ad annum Christi 255, num. 17 et 18, p. 20, 1. Il Annol, ecclesiast. Baronii.

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS I. Roma exsulem Centumcellis degentem, in qua Cor nelio gratulatur de lapsis gloriosa confessione resti tutis ac de Novatiani perfidia hæc disserit ‹ Neque enim quærit illos, quos jam suhegit; aut gestit evertere, quos jam suos fecit. Inimicus et hostis Ecclesiæ, quos alienavit ab Ecclesia et foras duxit, ut captivos et vinctos contemnit et præterit.» Ex quibus verbis satis constare putamus Novati sectatores adhuc in ipsius castris militasse; lapso rum enim nomine S. Cyprianum haudquaquam schismaticos ad Ecclesiam reversos, sed thurificatos designasse, nemo est qui nesciat. Hæc vero mense Augusto hujus anni scripserit S. Cyprianus; quapropter hunc Hippolytum eodem, quo hæc Cy prianus scribebat, tempore martyrium subiisse o porteret; sed, cum mense Julio S. Cornelius in ex silium missus fuerit ac non ita cito ad S. Cy prianum, qui in Africa degebat, de hac re nuntius pervenerit; imo cum ex ipso epistolæ contextu pa teat S. Cornelium, dum scribebat, jam multis die bas exsilii incommoda pertulisse; merito hanc epi stolam labente Augusto a S. Cypriano exaratam putandum est, quem forsan paulo ante Ilus de suo exsilio certiorem reddiderat S. Cornelius; quocirca Hippolyti istius martyrium in hisce temporis angu siis locandum foret, cum ipsum Idibus Augusti passum dicat Prudentius. Verum hanc narrationem noa mediocriter suspectam reddunt ea, quæ de No vatianis haud obscure indicat S. Cyprianus in epistola quam mense Decembri scripsit ad S. Lucium pontificem, S. Cornelii successorem, nempe Novatianos quiete ac tranquille degisse, nec perse cutionis incommodis, etiam tum, dum scribebat, fuisse obnoxios. Neque enim, inquit, persequitur et impugnat Christi adversarius, nisi castra et mi lites Christi, hæreticos prostratos semel et ipsos suos factos contemnit et præterit. Quapropter Epist. 60, pag. 270. Ita etiam affirmat Pearsonius in dictis An malibus ad annum 252, § 12, p. 30. Legendus idem Pearsonius eod. § 12, p. 30. Epist. 61, Lucio data, pag. 272. Mense Decembri fuisse hanc epistolam scri ptam prudenter arbitratur Pearsonius in Annalibus Cyprian. citatis ad annum 252, § 19, pag. 32. Ouvrag. de S. Cyprien, præf., part. I, § 64, paz. 59, not. a. Ad annum 255, num. 19, pag. 21, ubi etiam Lamberti sententia refertur. In Saint Corneille, artic. 16, pag. 467, tom. Inter variorum notas ad Anastasium Biblio thecarium, quæ exstant in celebri editione ab eru ditissimo viro Francisco Blanchino adornata, repe riuntur etiam notæ clarissimi viri Bencini; et in rem nostram legenda sunt, quæ in nota 5 ad Vitam S. Cornelii papæ pag. 197, col. 1, edit. Romæ anni 1723, tom. I, habentur. (Patrol. Latinæ t. CXXVII). In epist. 2 ad Sympronianum, quæ exstat in tom. I Collectionis maxima conciliorum Hispania card. de Aquirre editionis Josephi Catalani Roma anni 1753, in quo hæc ait: Novatianus martyrium nanquam tulit, nec ex verbis beatissimi Cypriani auditum istud, aut lectum est, › pag. 323, num. 33. Uti habemus in Photii Bibliotheca, codice Lambertus et post eum Pagius et Tille montius ex his, et ex illis, quæ paulo supra de hac persecutione disseruit S. doctor, eamdem in Catholicos tantum ad confundendos hæreticos præ cipuo Dei consilio indictam auimadvertunt. Ilinc Hippolytum ipsum Romanæ, ut aiunt, Ecclesiæ presbyterum Novati partibus addictum, hac perse cutione exstinctum vix credere possumus. Etenim Prudentius ipsum uno, eodemque momento, et schisma ejurasse, et martyrium subiisse dicit. Id circo in ipsis persecutionis exordiis Hippolytum Novatiani dogmata sequi oportuit; quod si verum est, Ilippolytus sane non in ipso martyrii momento ad Ecclesiam redire potuit, sed longe ante martyrium Novati schisma ejurasse dicendus esset: etenim si, dum in Urbe morabatur, Novatianis favit Hippoly tus, ipsum nunquam damnassent ethnici, utpote qui persecutionem, ut diximus, in Catholicos tantum concitarint; imo hanc ipsam persecutionem Nova tiani molitione, ut sanctum Cornelium sibi æmulum de medio tolleret, commotani fuisse non levi ra tionis momento ex Libro pontificali suspicatus est Bencinus quod sane haud inverisimile nobis videtur, cum Novatianus nunquam, ut diserte mo net S. Pacianus martyrium subierit; quamvis illius asseclæ quædam Acta in vulgus emiserint quæ Novatianum martyrem obiisse ferunt. Ilæc me rito rejecit S. Eulogius Alexandrinus qui se xto Christi sæculo floruit. His addi potest luculen tissimum vetustissimi scriptoris testimonium qui hoc eodem tempore Novatianorum dementiam acriter insectatus est insigni illo opusculo, quod inter S. Cypriani dubia recensuit opera Bellarmi nus et Pamelius ac Gravius eidem S. Cypriano tribuere non dubitarunt, in quo cum improbam illam schismaticorum severitatem lapsis fratribus communionem negantium perstringat, cos CLXXXII, pag. 414 At in sexto (libro Eulogius ) evertit, qui de Novatiana secta feruntur commen tarios, et falso inscriptumi Novati episcopi certa men, et cod. CCLXXX, p. 1622: Libro sexto ostendit Novati falsum, quod circumfertur, marty rium, > etc. Exstat inter opera S. Cypriano vulgo ascripta in editione Operum ejusdem S. Cypriani recognita et illustrata a Joanne Fello Oxoniensi episcopo edit. cit. Amstelodami pag. 15, et hujusmodi tractatus ita inscribitur: Ad Novatianum hæreticum, quod lapsis spes veniæ non est deneganda. De scriptoribus ecclesiasticis, in S. Cypriano, p. 51 edit. Venetæ anno 1728, Operum tom. VH, in quo, multa de eodem tam in dissertatione historica quam in supplemento erudite afferuntur. Jacobus Pamelius Brugensis in Flandria ca nonicus et archidiaconus opera S. Cypriani cum insignibus in ea commentariis evulgavit, impressa in fol. Antwerpiæ anno 1568. De hujusmodi opere S. Cypriano ascripto, vide quæ habentur pag. 454, cap. 2. Eadem opera ab ipso etiam Antwerpiæ anno 1589 recusa sunt: legendum supplementum apud Bellarminum loc. cit. pag. 53. ubi aliæ editiones hujusmodi operum recensentur. Henricus Gravius ex Dominicanorum familia ejusdem S. Cypriani opera edidit Coloniæ in-fol anno 1549, in officina Quentelliana.

apertissimæ dementiæ reos incusat, eo quod ii, qui fetum hunc esse credidit, eo, quia in Deciana persecutione turpiter lapsi fuerant, in secundo eorum certamine sub Gallo egregium fidei ɔc virtutis testimonium præbuerint. «Nulli enim, inquit nostrum dubium vel incertum est, fratres dilectissimi, qui prima acie, id est, Deciana persecutione vulnerati fuerunt; bos postea, id est, secundo prælio ita fortiter perseverasse, ut contem nentes edicta sæcularium principum, hoc invictum haberent, quod et non metuerunt exemplo boni Pasto ris animam suam tradere et sanguinem ſundere, nec ullam insanientis tyranni sævitiam recusare. › Præ stantissima hæc anonymi nostri verba eos tantum in hac Galli persecutione exstinctos indicant, qui in Deciana tormentorum metu adacti, Christum turpi ver negarunt, atque impiis ethnicorum sacrificiis se in quinarunt. At de Novatianis ad Ecclesiam reversis, nec verbum quidem facit disertissimus scriptor; imo ipsos perfracte in eorum erroribus adhuc ob stinatos sæpissime inducit Quanta vero hujusce scriptoris auctoritas esse debeat, ex eo colligere juvat, quod acerrimi illi veterum scriptorum censo res, Erasmus Roterodamus ac Andreas Rivetus nihil in ipso se deprehendisse fateantur quod ejus antiquitatem vel minimum imminuere valeret; ideo que Erasmus S. Cornelium hujus opusculi aucto rem exstitisse olim suspicatus est, at mutata dein sententia illum S. Cypriano etiam ascribi posse Grmavit. Tillemontius vero Africani cujuspiam Sunt verba auctoris hujusmodi tractatus ad Novatianum hæreticum, quæ loc. cit. p. 17 haben tur, ut cuique legenti patet. Multis ex locis hujusce tractatus hoc ipsum probare possemus, et præsertim ex sequentibus verbis, quæ eadem pag. 17 leguntur: «Qui enim aliquando Christiani, nunc Novatiani, jam non Christiani, primam fidem vestrain perfidia poste riore per nominis appellationem mutastis. Et paulo post pag. 18: Unde igitur et sceleratus, et tam perditus, tam discordiæ furore vesanus exsti terit iste Novatianus, invenire non possum... qui multos ex fratribus nostris miserrimos falsis suis adversationibus perterritos, iterum fecit ethnicos... O te impium sceleratumque, bæretice Novatiane.... Plura quæ prætereuntur, in eodem tractatu legenda sunt. Critici sacri lib. 1, cap. 15, pag. 231 edit. Lipsia et Francofurti anni 1690, ubi agens de libris dubiis et supposititiis S. Cypriano ascriptis hæc ait Epistolam ad Novatianuin.hæreticum existimavit aliquando Erasmus non esse Cypriani, tamen postea facundum et doctum librum judicavit nec Cypriano indignum. Henricus Gravius et Pamelius ex codici bus mss. eum Cypriano vindicant. › Tom. IV, Mémoires pour servir à l'histoire ecclésiastique, pag. 135, artic. 41, de l'écrit contre Novatien Il parait plutôt que c'est l'ouvrage d'un Africain. Sunt verba ipsius tractatus, p. 16, ubi legi possunt etiam nota ad hanc rem spectantes. Pame lio placet magis, ut per àvelopasiv alludat ad Feli cissimum, cujus sæpe in primo tomo fit mentio, et præsertim epist. 55. Loc. cit. tom. IV, art. 41, pag. cit. 135. (54' Tom. III, pag. 467, artic. 16, et tom IV, art. 30. pag. 115. 55) In sæpius citatis Annalibus Cyprianicis ad schismatici his verbis meminisse videati ad ista respondeant perversissimi isti Nov nunc infelicissimi pauci › Verum, fert opinio, hæc non in Africa, sed in m exarata fuisse, mox allata scriptoris v dammodo indicare videntur. His siquide auctorem secundæ, quain laudat, persec terfuisse, ac martyres, qui in ea sunt pa novisse. Quapropter et ante Valeriani p nem opusculum suum anonymum condidi candum, ac paulo citius arno 255, q scripsisse conjecit Tillemontius Huju opusculi ætatem et pretium ex iis etiam gnosci posse arbitramur, quæ de cruent‹ nelii martyrio manifestissime disserit illiu dun Novatianis exprobrat, lapsos exen Pastoris animam suam tradere, et sangui dere non dubitasse, quo nomine sanct pontificem designatum recte monuit T tus Hæc quidem si serio animad Joannes Pearsonius haud sane tam ini cruento Cornelii martyrio judicium tulisse cum S. Cyprianus beatum martyrem et sanguinem fudisse dicant anonymus noste S. Hieronymus ac demum martyrem simi Sacramentorum libri S. Cornelium celebrent, nescimus cur Pearsonius, solo Bucheriani testimonio fretus, illum in an. 252, pag. 30, § 13: ‹ Mense Septembri lius pontifex Centumcellis obiit die xiv. I quo mortuus est, nobis indicat vetustissimi ‹ auctor in Cornelio: Post hæc Centumcellis sus ibi cum gloria dormitionem accepit. Gall dem Cornelium ad Centumcellas relegavit, perjucundum, ut testatur Plinius... Assention auctori vetustissimi catalogi, qui narrat eur tumcellis dormitionem accepisse, et quide anno. > En verba Cypriani in epist. 61, ad Li p. 272: Unde illic repentina persecutio exorta sit, unde contra Ecclesiam Christi et ‹ pum Cornelium beatum martyrem, vosque o sæcularis potestas subito proruperit. › Loc. cit. pag. 17, ut supra. In Vita S. Pauli primi eremitæ, n. 2, in tom. II Operum edit. Vallarsii Veronæ an. Sub Decio et Valeriano, quo tempore Cor Romæ, Cyprianus Carthagine felici cruore n rium pertulerunt, multas apud Ægyptum et baiden Ecclesias tempestas sava populata est. Sacramentarium Leonianum apud Lu cum Antonium Muratorium in Liturgia_Ro veteri, t. I, pag. 404, edit. Veneta: an. 1748, Kalend. Octobris habet nonnullas orationes, in bus semper S. Cornelius martyris titulo insign quemadmodum etiam in Præfatione missæ his bis, p. 405: Vere dignum, etc., tuamque in ctis martyribus Cornelio, simul etiam Cypri prædicare virtutem, quos discretis terrarum p bus greges sacros divino pane pascentes, una eademque die, diversis licet temporibus consona parique nominis tui confessione coronasti, el Tres etiam orationes habentur in Sacrament Gelasiano in eod. t. 1, p. 668, exsistentes, in a bus Cornelio quoque martyris titulus attribuitur Apud Godefridum Henschenium et Danie

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS I. tyrium novem menses intercesserunt. Neque anno superiori, Decio adhuc vivente, martyrio coronari potuit Hippolytus iste, quem unum ex quinque illis presbyteris, qui Novatiano se sociarunt, fuisse su spicantur; presbyteros enim illos mense Novembri ejusdem anni in schismate adhuc permansisse epi stola S. Cornelii ad Fabium Antiochenum aperte nos monet; quominus vero ipsum Hippolytum sub Gallo passum credamus, disertissima S. Cypriani et vetustissimi anonyıni testimonia nos prohibent, ex quibus in Catholicos tantum persecutionem ex citatam fuisse apparet; quod cum animadvertisset Tillemontius Hippolytum, ut inquit, Romanæ Ecclesiæ presbyterum, hac quidem persecutione passum, sed schisma ab ipso superiori anno ejura tum credidit; quod tamen duplici rationis mo mento falsum esse patet; primo quia Prudentius uno codemque tempore Hippolytum schisma eju rasse et martyrium subiisse dicit; secundo, ex epistola S. Cornelii, quæ sub finem ejusdem anni conscripta fuit, apertissime constat quinque illos presbyteros, qui adversum ipsum cum Novatiano schisma conflaverant, nondum resipuisse. Quapro pter Hippolytus, si unus ex illis fuit, in schismate toto hoc anno permansisse dicendus est. tantum ad Centumcellas, locum perjucundum, dor- fuerat; ideoque a morte Decii ad Hippolyti mar mitionem accepisse dicat. Pearsonii sententiam sta tim amplexus est Pagius et deinceps Tillemon tius et Pagius Junior Ceillierius tamen S. Cornelium martyrem obiisse solo Hieronymi testimonio credidit Quapropter, ut ad anony mum nostrum revertamur, mirum sane videri pos set Africanum scriptorem tam accurate exquisite que sancti Cornelii ejusque sociorum martyrium, ac ipsammet Galli persecutionem laudasse, quæ, Pa gio teste, Africanos fideles haud afflixit. Nec mi rum quod Romanus scriptor Felicissimi schismatici meminisse videatur; nam S. Cyprianus perditis simi hominis fraudes per epistolas anno superiori S. Cornelio atque ipsius clero jam patefecerat; ipsum que etiam de facie idem scriptor noscere potuit, ex eo quod mense Junio hujus anni S. Cornelius cum Romam schismaticus homo venisset stipatus caterva, et factione desperatorum, illum vigore pleno de Ecclesia pepulit. At cum superioribus annis doctissimus monachus Prudentius Mara nus qui S. Cypriani Vitam descripsit, eamque ipsius Operibus Baluzii curis recognitis præfixit, hane Galli persecutionem in Africanas etiam Eccle sias grassatanı esse evidentissime ostenderit, ac do etissimo Pamelio hæc anonymi verba, ‹ et sacra mentum Baptismatis, quod in salutem generis hu mani provisum, et soli Ecclesiæ cœlesti ratione ce lebrare per os suum præostendit › Africanam de Baptismo doctrinam sapere visa sint, a qua sem per Romana abhorruit Ecclesia; Africanus ideo hu jusce opusculi auctor dicendus erit. Sed his missis, ad Hippolytum nostrum iterum se convertat oratio, quem sane ex his, quæ hucusque disputavimus, nec Decii, nec Galli persecutione martyrium subire potuisse, ut hactenus docti viri crediderunt, non obscure nos probasse arbitramur. Bailettus el Ceillierius ipsum Idibus Augusti anno Christi 252 passum sub Decio dicunt; sed jam Decius meuse Novembri anni superioris, ut diximus, interemptus Papebrochium in Act. sanctorum mensis Aprilis t. I, p. 25 edit. Venetæ an. 1737: Cornelius... post hoc Centumcellis expulsus, ibi cum gloria dormitio Bem accepit. > Ad an. Christi 255, num. 13 Annal. eccles. tom. III cit., p. 17. Cit. tom. III, p. 744, Notes sur saint Corneille, note 13, sur les Actes de S. Corneille, le jour, le lien et le genre de sa mort. Franciscus Pagi in Breviario historico-chro nologico-critico pontificum Romanorum, t. I, p. 27, edit. Lucæ an. 1729: Sanctus hic pontifex sub Gallo et Volusiano Centumcellis in exsilio obiit die xiv Septembris ejusdem an. 252, postquam annum, menses tres et dies aliquot sedisset. ▸ Sæpius cit. tom. II, pag. 583, nota b Quelques auteurs ont cru que saint Corneille n'a vait pas fini sa vie par le supplice; mais saint Jé rome dit expressément qu'il répandit heureusement son sang à Rome, et non à Civita-Vecchia, où on prétend que ce saint avait été envoyé en exil, aussitôt après qu'il eut refusé de sacrifier aux idotes. ▸ 20 et 21, loc. Ad dictum an. 255, num. 18, p. XVI. Frontonis Ducæi sententia exploditur. Rejectis igitur Ruinartii et Tillemontii conjecturis, nil nobis superest quominus Hippolytum illum Pru dentii carminibus celeberrimum, vetustissimæ Por tuensis sedis antistitem fuisse credimus. Id sane post Baronium recte nostro quidem judicio conjecit Fronto Ducæus In eo tamen peccat clarissimi viri sententia, quod a Prudentio unicum Hippoly tum laudatum censuerit, magnum nempe episcopum et martyrem, eumque idcirco Novatiano schismate inquinatum, tota licet reclamante antiquitate, au tumarit. Frontoni in hac re facem prætulit Joannes Langus Erfurdensis, primus Historie Nice phori editor, qui, cum notulas illas ad mox laudata cit., et num. 19: • Sed nec ea (persecutio) in Africa grassata. › Id ipsum testatur S. Cyprianus epist. 45 Cornelio papæ data p. 232 Melius autem, frater, scies, si etiam exempla litterarum, quas ad te le gendas pro dilectione communi per Chaldonium et Fortunatum collegas nostros proxime miseram, quæ de eodem Felicissimo et de presbytero ejusdem ad clerum istic nostrum et ad plebem scripseram, legi illic fratribus jubeas, quæ et ordinationen et rationem rei gestæ loquantur, ut tam istic quam illic circa omnia per nos fraternitas instruatur. › Vide de hac re epist. S. Cypriani 59, p. 259. Pag. 66. Sunt verba ipsius incerti auctoris in tractatu Ad Novatianum hæreticum superius citato, quæ exstant p. 16 cit. edit. Videnda quæ ad hunc lo cum Pamelius in sua Operum S. Cypriani editione adnotavit. In citato tom. III, pag. 468. In cit. libr. v Hist. Nicephori Callisti, p. 595. In lib. iv, cap. 31, quod inscribitur: De. Hip polyto Portus civitatis Romæ et de scriptis ejus.

Historiæ capita subjecerit, quas fere omnes in suam edidit doctissimus Joseph Blanchinus Philip Nicephori editionem transtulit Fronto, in earum pus tamen Labbeus Hippolytum illumı eumdem una Hippolytum Novatianæ sectæ episcopum fuisse ác nostrum esse docuit, et Palladii ac Cyrilli verba tradidit iis fere verbis, quæ superius num. 11 sub benigno sensu interpretanda esse monuit, nempe Frontonis nomine retulimus. Langum excepit quod iidem Hippolytum non apostolorum ævo vixisse Georgius Fabricius Chemniciensis qui in com- crediderint, sed ut ipsum apostolicis viris notuın mentario ad poetarum Christianorum carmina.. fuisse dictitarent. Hanc Labbei emendationem im Hippolytum episcopum mox laudatis carminibus probat Joan. Baptista Cotelerius quamvis de Prudentio designatum sibi persuasit. Hippolytus, unico Hippolyto cum ipso plane conscntiat, ac Cy inquit, factus ex hæretico catholicus, e Novatiano rillum et Palladium, quod ad illius ætatem spectat, episcopus (ut Nicephorus) Ostiensis, Decio impe- oscitantiæ reos traducat. Tillemontius Palladii ratore mandante Ostiæ martyrium subiit, ab equis et Cyrilli verba eo sensu interpretatur, quod Hippo effrenibus dilaceratus, sepultus extra portam lytum apostolicum, nempe episcopum Romanum de Esquilinam in crypta Verana. • Fabricii verba notent. Nam Syncellus Hippolytum apostols exscripsit Joannes Weitzius in suis ad Pruden- nomine donavit, quem alibi usitata Græcorum di cendi forma episcopum Romanum, videlicet Romanc provinciæ, appellaverat. Hanc Tillemontii conjectu ram cæteris præferendam censere:nus, si nobis certe constare posset Græcos apostoli nomen eo quandoque sensu Romanis pontificibus indidisse, que mediæ et infimæ Latinitatis scriptores illos domini apostolici titulo donarunt. Sed cum vir immensæ eruditionis Caspar Barthius qui de apostolici nomine, quo Romani pontifices mediis et infimis temporibus dignitatis ergo insigniti fuerunt, accu ratissime de more disseruit, nullos ex Græcis tem poribus memoret, qui hujusmodi nomen hoc sensu usurparint, nec post ipsius curas quidquam novi protulerint Joannes Caspar Suicerus Carolus tium notis. Quanquam autem hujusmodi sententia non infir mis niti posset argumentis, cum et temporum ra tio, et non obscura quædam veterum testimonia illa confirmare videantur; tamen si res attentius parumper disquiratur, ipsam fore speramus, ut non exiguis rationum momentis, quanto citius corruere lector animadvertat. Quod ad Hippolyti ætatem at tinet, non una est veterum ac recentiorum senten tia. Palladius et Cyrillus Scythopolitanus Hippolytum quemdam apostolorum temporibus flo ruisse dicunt, quem idcirco a nostro diversum cre diderunt Antonius Possevinus et vir maximus Leo Allatius in descriptione codicis Chisiani, quem Hist. Nicephori Callisti, pag. 221 edit. Paris. anni Poetarum veter. ecclesiast. oper., Basil, anni 1564, commentar. pag. 69. Pag. 592, numi. 19. Palladius Helenopoleos in Bithynia episco pus in Historia Lausiaca, cap. 148 edit. Antwerpiæ ab Heriberto Rosweido in Vitis Patrum anno 1615 adornata p. 781, ubi agit de femina nobilissima, quæ fuit semper virgo; illius historiam in S. Hippolyti libro invenisse testatur bis verbis: In alio libro antiquissimo, scripto ab Hippolyto, qui fuit fami liaris apostolorum, inveni talem narrationem. › In S. Euthymii Vita apud Joannem Baptistam Cotelerium. Ecclesiæ Græcæ monumenta t. II, pag. 1293, edit. Lutetiæ Parisiorum anni 1681, num. 109 Revera senex et plenus dierum vicesimo die mensis Januarii, in anno quidem a mundi creatione, secundum tempora scripta ab Hippolyto illo anti quo, ipsisque apostolis familiari, et ab Epiphanio Cyprio, et ab Herone philosopho et confessore, quinquies millesimo nongentesimo sexagesimo quinto, a Domini autem nostri Jesu Christi in carne adventu quadringentesimo et sexagesimo quinto. ▸ In Apparatu sacro ad scriptores Veteris et Novi Testamenti, tom. 1, p. 795, edit. Coloniæ an. 1608, ubi post descripta nostri Hippolyti opera hæc subjungit Hippolytus quidam vir vetustissimus, et apostolis familiaris, cujus librum citat Palladius is list. Lausiaca, cap. 148, scripsit virginem quam dam signo crucis munitam ex prostibulo, quo fue rat adacta, illæsam evasisse. › Hanc descriptionem edidit vir clar. Josephus Blanchinas,presbyter congregationis Oratorii Romæ anno 1740. In ea de nostro Hippolyto hæc habet Al latios pag. 265: Fuit ante hunc Portuensem alter Hippolytus, vetustissimus scriptor et apostolis fa miliaris, cujus librum citat Palladius in Hist. Lax siaca, cap. 148, qui scripsit virginem quamdam si gno crucis munitam ex prostibulo, quo fuerat ad acta, illæsam evasisse. › In dissertatione historica in lib. De scripto ribus ecclesiasticis card. Bellarmini p. 45. tom. VII operum ejusdem Bellarmini edit. citatæ Veronæ an. 1728, in S. Hippolyto hæc habet: De codem S. Hippolyto agit... Cyrillus in Vita Euthymii magni archimandritæ, ubi antiquum et ipsis notum aposto lis vocat, forte legendumi apostolicis viris; qui enim fieri potest, ut ab anno Christi nimirum 98 floruerit usque ad tempora Alexandri Severi et annum cir citer 230?> pos Eodem tom. II in notis ad locum citatum p. 640: Sed quod appellatur hic ȧnosti magna est hyperbole a Patre tertii æræ Christianæ sæculi. Nolim tamen corrigi cum Philippo Labbeo viro eximiæ eruditionis, &ostoixots, quia idem epithetum ei tribuitur in Historia Lansiaca Palladii, cap. 148., Tom. III, pag. 239, in S. Hippolyte, docteur de l'Eglise, évêque et martyr. In quadam nota ait Ne faudrait-il point &mostolixou, c'est-à-dire papa? car il l'a été, ou évêque de Rome.» In Chronographia ab Adamo usque ad Dio cletianum, edita a Jacobo Goar ord. Prædic. Vene tiis an. 1729, anno a mundi conditu 5459, p. 251. Adversariorum commentariorum lib. xiii, cap 20, p. 746 edit. Francofurti anni 1624, et lib. XLIII, cap. 8, p. 1940, ubi notat et exemplis ostendit epi scopos etiam olim apostoli nomine fuisse donatos, præsertim apud S. Cyprianum epist. 65: Memi nisse autem diaconi debent, quoniam apostolos, id est episcopos et præpositos Dominus elegit. > In Thesauro ecclesiastico e Patribus Græcis ordine alphabetico concinnato, verbo Acto tom. 1, p. 474, edit. Amstelodami an. 1728,

nam, hac epistola ab Hippolyto compellatam dicti- tus munus relictum fuit; quapropter episcopum il lum, quem ad unitatem Ecclesiæ rediisse dicit 8. Cornelius, ab Hippolyto nostro prorsus diversum fuisse firmandum est. De eo tamen, quisņam fuerit, non una est eruditorum sententia. Henricus Vale sius Trophimum fuisse conjecit. Valesio non subscribunt Tillemontius et Petrus Goustan tius eo quia Trophimus ob idololatriæ crimen, non quod Novatianis adhæserit, ex episcopali gradu depulsus, laica tantum communione susceptus fuit. Acta, quæ confessionis Novatiani titulum præferunt apud Photium Marcellum et Alexandrum epi scopos Aquileienses, et Agamemnonem Tiburtinum episcopum cum Novatiano ab ipsis ordinato in una eademque ædicula ab ipsis constructa cohabitasse fe runt. Tillemontius tamen merito horum Actorum fidem suspectam habet primo, quia in una eademque urbe duos episcopos exstitisse repugnet rationi; secundo, quia S. Cornelius episcopos illos ex una eademque, eaque obscurissima, Italiæ parte accitos dicit, quæ de Aquileiensi et Tiburtino epi scopis tanto terrarum intervallo inter se dissitis ac notissimas Italiæ sedes obtinentibus, nemo uspiam intelliget. De hac re consulendus est etiam vir eum mus Joannes Bernardus de Rubeis in Monumen tis Ecclesiæ Aquileiensis, in quibus fictitios hos epi scopos e sacris vetustissimæ illius Ecclesiæ dipty chis merito delevit. Nec quidquam Frontonis prod esse possunt sententiæ hæc Nicephori verba, quibus secundam ipse adjecit notam: «Quædam porro scripta ejus (nempe Hippolyti) cum reprehen sione non careant, martyrio postea pro Christi no mine absoluto ignorantiæ ejus maculam detrivit at que detersit. Etenim errores, quos in Hippolyti scriptis notat Photius, nihil cum Novatianorum somniis habent commune, sed veterum quorum dam Patrum genium omnino sapiunt, quos similia quandoque dictitasse, eruditis omnibus notissimum est Hujusmodi errores in libro Contra hæreses exstitisse scribit idem Photius quem ad Noe tavit, nullo quidem teste, imo contra antiquissimi laterculi fidem, quem ipse in secernendis genuinis Hippolyti operibus, veluti tutissimam normam, per petuo sequi velle testatur. Hippolytus itaqne No vatianorum temporibus superesse potuit. Novatia nis tamen favisse nou obscure indicaret S. Corne lius in epistola ad Fabium Antiochenum, in qua tres episcopos Novatianum ordinasse narrat, quorum unum ejurato postmodum schismate ad communionem catholicam rediisse scribit, quem que Hippolytum nostrum fuisse, non levem fortasse quispiam suspicionem habere posset. Sed cum S. Cornelius episcopos illos exigua et vilissima Italiæ parte, atque ex vilioribus oppidis Novatianorum molitione accitos dicat, eosque homines plane rudes ac simplices nominat, nullus ideo hujusmodi conje cturæ locus esse debet, cum hæc Hippolyto nostro neutiquam convenire possint. Hippolytus enim in nobilissimæ Italiæ provincia notissimaque in urbe episcopatum obtinuit, eumque tanta doctrinæ ac sapientiæ laude floruisse egregia ipsius scripta te stantur, ut Theodoretus Hippolytum inter spi rituales recensuerit fontes, ex quibus evangelicæ veritatis lux uberrime manavit. Demum si Nova tianis unquam favisset Hippolytus, ac postea resi puisset, episcopali statim ordine dejectus, laica tau tum communione exceptus fuisset, juxta rigidissi mam illius ævi disciplinam, quam nobis ob oculos ponit S. Cornelius qui in epistola eadem epi scopum illum, qui Novatianum inunxit, populi pre cibus motus, laica tantum communione donatum le statur, cui etiam assentitur S. Cyprianus qui presbyteros lapsos ac postmodum resipiscentes Laica tantum communione suscepit. Severissima tamen hujus ævi disciplina nimium forsan rigo rem sapere visa est Nicænis Patribus; etenim ipsam aliquantisper mitigare studuerunt edito cano ne in quo episcopis ex Novatiana secta ad Ec clesiam redeuntibus, presbyterii vel chorepiscopa In Epist. Roman. pontif. a Coustant. p. 147, cit. edit. Paris. 1721, quæ est in ordine epist. 9 Cornelii Papæ: Duos sibi socios deplora Le salutis elegit (Novatianus) quos in exiguam atque vilissimam Italiæ partem destinaret, ut inde acci tos episcopos tres, homines plane rudes ac simpli ces, fraudulenta quadam molitione deciperet. qui cum advenissent homines, ut jam diximus, sim plicioris ingenii... hora decima temulentos, et crapula oppressos imaginaria quadam, et vana ma naum impositione, episcopatum sibi tradere per vim coegit.... Nec multo post unus ex illis epi scopis ad Ecclesiam rediit, cum lamentis et fletibus peccatum suum confitens. > Vide dialogum 3, pag. 116, tom. IV, ubi ex Ecclesiarum doctoribus, et orbis terrarum lumi nibus, quod ipse dicit et scribit, se hausisse af firmat, inter quos certe Hippolytus noster recen sendus est, cujus profert testimonia. Vide etiam pag. 154, loc. cit. Epist. 9 citata pag. 150: Quem nos, cum universus populus præsens deprecatus esset, ad coramunionem laicam suscepimus. Legenda tota epistola 55, S. Cypriani Auto c niano data, Operum pag. 241 et seqq. sæpius cita tæ editionis. Canon hujusmodi est 8 in tom. Il Concilio rum pag. 35 edit. Venetæ anni 1728. In notis ad caput 43 lib. vi Hist. eccl. Euse bii, p. 312: Illum ipsum, cujus mentio est in supe rius citata epist. 55 S. Cypriani his verbis: Sic ‹ tamen admissus est Trophimus, ut laicus commu nicet, nou quasi locum sacerdotis usurpet. › Tome III, Notes sur saint Corneille, note 6, Que Trophine avait idolatré, p. 740. In notis ad superius citatam epist. 9 sancti Cornelii ad Fabium, pag. 149, not. a, et pag. 166, not. s. In Bibliotheca, cod. CLXXXı, p. 414. Tome III, Notes sur saint Corneille, not. 10, sur les ordinateurs de Novatien, p. 742. Cap. 4, § 7, p. 44 et seqq. edit. Argentinæ anni 1740. Historiæ ecclesiasticæ lib. iv, c. 31, p. 350 citatæ editionis. Vide Bulium, Defens. fidei Nicænæ, sect. 11, c. 8, § 4. In Bibliotheca, cod. cxxi, p. 502: Refert

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS I. tianos tantum productum testatur. Alia etiam ab tuensi Ecclesia locum habere potuisse aperte de ipso Hippolyto minus recte exposita animadvertit sæpius citatus auctor Photius, in interpretatione Danielis, et præcipue Antichristi adventum, quem S. episcopus quingentesimo post Christum anno venturum, et quamplurimos reges exterminaturum dictitavit; hunc ipsum etiam scopulum offenderunt S. Irenæus, Victorinus, Lactantius, aliique ex anti quissimis Patribus, quos laudat Anselmus Tul teus accuratissimus Operum S. Cyrilli Hiero solymitani editor. Cum igitur hanc, quam de illius scriptis sententiam fert Nicephorus, non aliunde ille, ut suspicamur, quam ex Photii Bibliotheca, de prompserit; aperte colligimus nullam nobis a Nice phoro conjiciendi rationem suppeditari, qua Hippo lytum Novatianorum commenta unquam probasse credamus. Tandem si Hippolyti et Novatianorum tempora accurate parumper expendantur, nullus nostro quidem judicio dubitandi locus supererit, quin sanctissimum Ecclesiæ Patrem ab omni Nova tianæ hæresis suspicione tuto cum Ceillierio vindicare possimus, qui præterea ab omni Novatia nismi suspicione Hippolytum nostrum etiam eo po tissimum vindicat argumento, quod, si ipse unquam Novatianis adhæsisset, id profecto non reticuissent schismatici; quinimo tantum virum sectæ suæ pa tronum Catholicis ostentassent. XVII. Prudentium tres in unum Hippolytos conflasse ostenditur. Hactenus præcipuas magnorum virorum senten tias, quibus Hippolytum a Prudentio laudatum, Portuensis vel Romanæ Ecclesiæ presbyterio ascri bere, atque e sacro Portuensium episcoporum albo delere conati sunt, ni nostra nos fallit opinio, peni tus concidisse vidimus, cum et temporum ratio, et sanctissima majorum nostrorum disciplina Hippoly tum hunc presbyterum, nec in Romana nec in Por autem cum alia non omnino proba, tum Epistolam ad Hebræos non esse Pauli apostoli, › etc. In notis ad Cateches. 15, p. 231, not. A. Saint Hippolyte, évêque el martyr, ch. 27, tom. II, p. 319, § 5: Notre saint, au contraire, était né dans la Grèce, il était évêque, et ne prit jamais le parti des Novations; autrement ces schismati ques n'auraient pas manqué de s'en faire honneur et de se prévaloir de ce qu'un homme si célèbre par sa science et par sa vertu aurait embrassé leur parti. Hymno 4, v. 17, pag. 124, edit. Antwerpiæ anni 1661 Afra Carthago tua promet ossa, Ore facundo Cypriane doctor; Corduba Acisclum dabit, et Zoellum Tresque coronas. Utrum his verbis Prudentius duos illos Cyprianos confuderit, aliis judicandum relinquimus. Cypria num Antiochenum magum fuisse certissimum est et doctorem nuncupatum, qui Justinam virginem in Agladii amorem magicis artibus excitare tenta verat. De ipsius conversione et martyrio videndus Ado die xxvi Septembris, et notæ Dominici Giorgi ad ipsam diem pag. 497, qui observat ab ipsomet Gregorio Nazianzeno commistum fuisse, oratione 18, Cyprianum Carthaginensem cum Cypriano Antio monstrent. Eodem etiam pacto rejiciendam esse diximus peculiarem illam Joannis Langi ac Fronto nis Ducæi de Hippolyto conjecturam, qua diser tissimum sanctissimumque Ecclesiæ Patrem in No. vatianorum castris militasse dicunt; præter enin veterum omnium scriptorum de Hippolyti Novatia. nismo silentium, ipsius ætas cum Novatianorun temporibus haud conjungi potest. Neque ipsius do etrina quidquam cum schismaticorum somniis ha buit commune. Quapropter cum Prudentius hymn suo Hippolytum presbyterum Novatianum laudet atque illi episcopi et presbyteri partes uno eodem que tempore perspicue tribuat; nemo non vide magnum Baronium haud iniquam de ipso senten tiam tulisse, dum tres Hippolytos in unum hoc carmine ab eodem confusos animadvertit. Quamvis enim exquisitam pientissimi poetæ diligentiam ve teres ac recentiores scriptores uno ore commen dent, tamen cum hujusmodi nævis alia etiam ipsius carmina respersa esse constet, colligere juvat, ipsum, dum Hippolyti sui laudes cecinit, aliquid humani passum fuisse ac eodem, quo in alio ipsius hymno, confusionis vitio laborasse, in quo S. Cy prianum, celeberrimum illum ac notissimum Eccle siæ Patrem cum Cypriano Antiocheno confu dit, quem magum fuisse perhibent Ado, Usuardus, Notkerus, cæterique, et cujus fidei confessio edita plerumque legitur ad calcem Operum S. Cypria ui atque ipsius Acta aliquibus abbinc annis vulgavit doctissimus nonachus Edmundus Marte ne S. Sixtum Romanum pontificem cruci al fixum idem Prudentius dixit quem luculentis simo S. Cypriani testimonio, gladio animad versum scimus. His igitur præmissis, nil mirum cui piam esse debet, quod maximus Ecclesiasticæ histo riæ parens vetustissimo licet ac disertissimo scri cheno, juxta Baronii sententiam. Adeundus Usuar dus eadem die, et Solerius in notis tom. VII men sis Junii, p. 558, Notkerus eadem die apud Cani sium Thesauro monumentorum ecclesiasticorum, t. II, part. I, pag. 176; Wandelbertus, qui hæc de eo scripsit Sexto martyr orat Cyprianus, virgo beata Quem Justina Dei fecit cognoscere regnum, Artibus insanis tandem furiisque relictis. Apud Dacherii Spicileg. tom. II, p. 55, cit. edit. Paris. anni 1723. Pag. 54 edit. Oxonii. Thesauro novo anecdotorum, tom. III, p. 1622, edit. Lutetiæ Parisiorum anni 1717, legenda sunt ea quæ docte quidem in admonitione prævia ad ca dem Acta eruditissimus monachus adnotavit, p. 1618, ubi multa de S. Cypriano illiusque fidei confessione habentur. Hym. 2, de S. Laurentio, v. 21, p. 99 Fore hæc sacerdos dixeral Jam Xistus affixus cruci, Laurentium flentem videns Crucis sub ipso stipite. Epist. 80, Successo fratri, pag. 353 cit. edit. Xistum autem in cœmeterio animadversum scia tis octavo Iduum Augustarum dic. ›

ptori confusionis notam inusserit, ac ipsius de hac rum consilium improbare his verbis quodammodo re sententiam secuti sint non obscuri nominis viri Laurentius de la Barre Caspar Sagittarius Joannes Bollandus Stephanus le Moyne Stephanus Cammulhardus Christophorus Cel larius et demum Jacobus Basnagius quorum singuli tres Hippolytos in unum a Pruden tio confusos miro docent consensu. Et revera cum sancta Dei Ecclesia ex variis, quos colit Hippoly tis, celebriores tres fastis suis descriptos habeat, militem nempe S. Laurentii socium, presbyterum Antiochenum, et episcopum nostrum, atque istos eximio etiam cultu apud omnes pleræque gentes donatos constet, haud difficile fuit Prudentio homini extero tres istos Hippolytos, ex vulgaribus Roma norum narrationibus, in unum conflare. Hippolytum militem S. Laurentii socium in san cla Dei Ecclesia celeberrimum fuisse ex eo colligere juvat, quod ipsius non modo vetustissimi memine rint scriptores atque omnes, quotquot exstent mar tyrologi, verum etiam quia in vetustissimis Ecclesiæ liturgiis, precibus, aliisque monumentis, martyris hujusce sæpius occurrat memoria. Ex veteribus qui Hippolytum militem laudarunt, primi censendi sunt vetustissimi duo anonymi, quorum ambo S. Laurentii laudes prosecuti, Hippolytum ipsius primo custodem, mox et martyrii socium illaudatum di mittere noluerunt. Horum antiquior censendus est ille, cujus sermo in prioribus S. Augustini edi tionibus tanti Patris nomen præ se ferebat, quem postmodum Bernardus Vinḍingius theologus Augustinianus, ob styli diversitatem Augustini non esse censuit. Vindingii censuram secuti sunt doctis simi monachi congregationis S. Mauri, qui accu ratissime S. Augustini Opera ediderunt, dum hunc sermonem in appendice ad tomum V locarunt At nuper Joannes Pinius eorumdem monacho Hist. crit. vet. PP. in notis ad Martyrolog. Adonis, pag. 551. De cruciat. martyr., cap. 12, pag. 141. Die xxx Januarii, tom. II Act. sanctorum ejusdem mensis, p. 1027, edit. Venetæ an. 1734. Recitat eadem (nempe Prudentii dicta) ex Pru dentio Baronius, tom. II, anno 255, num. 54, ubi recte animadvertit a Prudentio tres Hippolytos mar tyres in unum conflari, hunc presbyterum Antio chenum, militem Romanum qui xi Augusti coli. tur, atque episcopum Portuensem qui xx11 Augu sti. Prolegom. ad Var. sacr., fol. 31. In notis ad Prudentium, pag. 279, num. In notis ad hymnum Prudentii 11. Animadversion. de S. Hippolyto, § 3, apud Canisium Thesaur. monumentor. ecclesiastic. et hi stor., tom. I, pag. 4 cit. edit.: Cum enim plures fuerint Hippolyti, facile fieri potuit ut omnia, quæ tribus aut quatuor ejusdem nominis viris conve niebant, in unum eumdemque conjeceriut scripto res ecclesiastici. › In tom. X editionis Opp. S. Augustini Lo Critic. Augustinian., pag. 228. Vide Operum S. Augustini tom. V, pag. 376, edit. Antwerpiæ visus est: Qui postquam tot virorum eruditorum palato non desipuerat ac intactus tot sæculis per manserat, quia tamen non sapuit gustui unius so lius censoris critici, in nova editione Operum istius S. Patris a monachis Benedictinis vulgata tom. V, in fine in appendice nunc primum collocatur.»Quis quis vero sit hujus sermonis auctor, incertum; an tiquissimus sane est, ac antiquissimum de Hippo lyto S. Laurentii socio ex eodem testimonium eli cimus. In eo enim anonymus S. Laurentium sub custodia Hippolyti fuisse dicit, et Hippolytum ad fi dem Christi mirabiliter convertisse, ac rursus Lau rentium Christianum Hippolytum custodem suum fecisse asserit. Similia de Hippolyto nos docet ano nymus alter, cujus homiliam in laudem S. Lauren tii, S. Fulgentii Ruspensis nomine insignitam, pri mus edidit Theophilus Raynaudus qui eam deprompsit e ms. codice Nicolai Fabri. Hanc tamen S. Fulgentio indignam censuere accuratissini edi tores anonymi, qui Parisiis anno 1684 ipsius Opera vulgarunt, eamque cum reliquis 79 a Theophilo ex eodem codice descriptis, in appendice primum retu lerunt eorumque de hac re consilium proba runt Guilielmus Cave, Dupinius Tillemon tius et Casimirus Oudinus Quamvis vero hujusmodi homilia Fulgentio tribui non possit, ipsam tamen antiqui scriptoris fetum esse, non so lum ex stylo dignosci potest, qui non mediocrem redolet antiquitatem; verum etiam ex præcipuis sacræ Scripturæ citatis locis apparet, quæ non ex vulgata S. Hieronymi, sed ex veteri alia quavis Bi bliorum versione, excerpta sunt, quemadmodum ex diligenti ipsorum facta collatione cuique patebit. Sed his missis, ad Hippolytum militem revertamur, de quo hæc habet anonymus noster: «Imponitur et ipse (nempe S. Laurentius), in refrigeriosum piæ, sermone 316, de S. Laurentio, ubi hæc legun tur: Quo te (Laurenti) laudem præconio? qui in ipso prælio confessionis positus, cum adhuc sub custodia Hippolyti ageres, virtutem Domini semper ostendens, crucem Christi super cæcorum oculos faciebas, cæcos illuminabas, et Hippolytun ad fidem Christi mirabiliter convertebas. › In toin. Il Actor. sanctorum mensis Augusti, die xin ejusdem mensis, de SS. Hippolyto et Concor dia MM., pag. 6, § 10, edit. Venetæ anni 1752. Cuin operibus S. Leonis et Maximi et Ful gentii, Lugduni an. 1633 et 1652, pag. 577. Sermon. 60, pag. 83. Scriptor. ecclesiasticor. Hist. litterar., tom. 1, pag. 494 edit. citatæ Oxonii. Nouvelle Bibliothèque des auteurs ecclésia stiques, tom. V, pag. 20 edit. Monten. anni 1691, ubi de S. Fulgentio ejusque operibus sermonem in stituit. Tom. IV, pag. 59, ubi de S. Laurentio ar chidiacono loquitur: «Nous en avons aussi un qui porte le nom de S. Fulgence; mais on l'a mis dans l'appendice en la dernière édition de ses Œuvres comme n'étant pas de lui. Commentar. de scriptoribus ecclesiasticis, toni. 1, pag. 1574 et seqq. edit. Lipsiæ an. 1722, in dissertatione de ultima editione Operum sancti Ful Eodem to:. V, pag. 376 edit. citata Antwer- - gentii Ruspensis in Africa episcopi. auni 1700.

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS I. vinculis illigator, cardis configitur, equorum fero citate disjungitur; et adepta palma martyrii, vila perpetua cum lucratore et magistro Laurentio co ronatur etc. Missali Gothico jungenda est vetustissima Mozarabum liturgia, quæ quamvis pro priam Hippolyti missam non habeat, tamen in im molatione missæ S. Laurentii, ‹ Hippolytus S. Lau rentium militari custodia asservasse asseritur, ac mox animi ferocitate deposita ad sequendum Chri stum mitior factus, tyranni jussu, primitus disten tus, cardis ferreis laniatus, ac deinde ferociorum junientorum pedibus alligatus per devia tractus di citur. Eadem de Hippolyto habentur in vetustis simo sacrarum precum libello, qui ad Mozarabicum lectum craticulæ, et Hippolytum dimittit hæredem. testatibus veraciter confitetur, pœnis subjicitur, Et rursus: Regulæ illæ craticulæ flammantis ca lami erant linguæ martyris testamentum scribentis, quibus calamis et impio judicanti minabatur ge henna, et Hippolyto sequenti scribebatur corona. › Duobus istis anonymis jungendus est Gregorius Tu ronensis qui martyres Deciana, ut credidit, persecutione passos laudans, Sixtum Romanæ Ecclesiæ episcopum, et Laurentium archidiaconum, et Hippolytum ob Dominici nominis confessionem per martyrium consummatos fuisse, scribit. Gre gorium secuti sunt medii et infimi ævi ecclesiasticæ historiæ scriptores Ordericus Vitalis chrono graphus Saxo anonymus Reicherspergensis auctor Chronica S. Ægidii aliique non pauci, quorum testimonia hic recensere supervacaneum ritum summopere accedit, quem prælo commisit esse judicamus. Ex antiquis Sacramentorum libris qui Hippolyti militis meminerunt, primo occurrit vetustissimum Missale Gothicum a magnis viris Josepho cardinali Thomasio et Joanne Mabillonio editum, in quo Hippolyti festum Idibus Augusti consignatur, atque in missæ immolatione hoc ipsius habetur elo gium: ‹ Vere dignum et justum est, omnipotens æterne Deus, qui beatum Hippolytum tyrannicis adhuc obsequiis occupatum, subito fecisti Lauren tii socium. Qui spiritali ardore succensus, dum uni genitum Filium tuum Dominum nostrum coram po Histor. Francorum, lib. 1, num. 28, p. 22 et 23 edit. Theodorici Ruinartii Paris. 1699. Orderici Vitalis Uticensis monachi lib. n Ecclesiastica histor., apud Andream Duchesnium Historia Normannorum scriptores antiqui, pag. 439 edit. Lutetiæ Parisiorum anno 1619: Tunic (tem pore papæ Sixti II) Laurentius archidiaconus et Hippolytus cum familia sua Abdon, et Sennes, sub regulis Persarum, aliique multi diversis suppliciis martyrizati sunt. › Apud Godefridum Guilielmum Leibnitium Accessiones historicæ ad an. 256, pag. 41 edit. Li psiæ anni 1698: Decius, ut in Passionum libro reperitur, interfecto Sixto, et archidiacono Lauren tio, et Ipolyto, sociisque ejus rediens ad pala tium triduo vexatus est, et in conspectu Triphoniæ uxoris suæ exhalavit. › Apud Ludewig Scriptor. rer. Germanicar., tom. II, pag. 143. Apud Godefridum Guilielmum Leibnitium Scriptorum Brunsvicensia illustrantium tom. III, pag. 565 edit. Hannov. anno 1711: Anno Domini 269. Sixtus papa xxi ordinatus sedit menses decem. Passus est sub Decio et beatus Hippolytus, et S. Laurentius, et multi alii martyres. › In tom. VI Operum, quæ ad mss. codic. re censuit, notisque auxit vir clarissimus Antonius Franciscus Vezzosi C. R. pag. 317, edit. Romæ 1751, ubi missa S. Hippolyti martyris exstat, in qua etiam sequentes orationes habentur: «Da nobis, omnipotens et misericors Deus, ut beati Yppolyti martyris tui veneranda solemnitas et devotionem nobis augeat et salutem, per Dominum, etc. › Col lectio sequitur: • Præsta nobis, omnipotens et mi sericors Deus, ut beati Yppolyti martyris tui repe tita solemnitas et liberationein nobis perfectain tri buat et salutein, etc., per Dominum, etc. › Collectio post nomina: Deus tuorum gloria, martyri tuo citatus eruditissimus vir Josephus Blanchinus. An tiquus itidem missæ Ordo, quem Ambrosii nomine donavit Pamelius ‹ Hippolytum ducem militum celebrat, quem beatum Laurentium suæ custodia mancipatum, non persecutum, sed secutum esse▸ prædicat, quemque etiam genuinus Ambrosianæ missæ canon, ut Laurentii socium agnoscit, in quo Hippolytus, Petro le Brunio teste, post Lauren tium ibidem statim commemoratur. Veteres quoque Præfationes per anni circulum, quas edidit Pame lius Hippolytum atque ipsius socios celebrant, atque hunc a nostro diversum haud esse veteres te Yppolyto quæsumus, ut pro nobis supplicantemt... (eo in loco aliquid omisisse veterem scriptorem censet Mabillonius) omnia nobis prospera concede per Dominum, etc. Collectio ad pacem bis tua, Domine, remedia dent salutem, beatus Yp polytus martyr, quæsumus, pro nobis supplicans copiosus audiatur. Per Dominum, etc. › Ut no Liturgia Gallicana, pag. 278 edit. Lutetiæ Parisiorum anni 1685. Vid. Thomasium loc. cit. et Mabillonium loc. cit. Liturgia Latinorum, tom. I, pag. 413 edit. Coloniæ Agrippinæ auni 1571, in festo S. Hippolyti tres orationes recensentur. Præfatio etiam exstat tenoris, ut sequitur: Æterne Deus, nosque in hac solemnitatis die beati martyris tui Hippolyti ad ti nominis gloriam exsultare. Quia te verum ducem considerans, miles tuus esse maluit quam dux mi litum comprobari. Beatumque Laurentium suæ cu stodiæ mancipatum non persecutus est, sed secutus. Qui cum thesauros Ecclesiæ discutit, invenit the saurum, non quem tyrannus eriperet, sed quem pietas possideret. Invenit thesaurum, unde veræ di vitiæ peterentur. Sprevit favorem tyranni, ut cum Regis perpetui gratia probaretur. Membris dividi non refugit, ne nexibus divelleretur æternis, qui solum vitæ dilexit auctorem. Quem una tecum, etc.) venerantes Liturgia di tutte le Chiese, tom. II, pag. 90 edit. Veronæ 1752: Communicantes et memoriam et Thadæi, Sixti, Laurenti, Hip polyt, Vincentii, Cornelii, Cypriani, etc. ▸ Liturgicon Ecclesia Latina, tom. II, p. 591 citat editionis Coloniæ Agrippinæ anni 1571 . Æterne Deus, et tuam clementiam votis sup plicibus implorare, ut B. Hippolyti sociorumque ejus intercessio peccatorum nostrorum obtineat veniam, qui per tormenta passionis æternam pervenit ad gloriam. Per Christum, etc. ›

pro nobis. His jungendæ sunt veteres aliæ præci puarum quarumdam Ecclesiarum litaniæ, Bono nienses nempe, quadringentorum annorum antiqui tatem redolentes, quas in appendice ad secundam partem libri quarti absolutissimi operis De servo rum Dei beatificatione et beatorum canonizatione vulgavit Benedictus XIV pontifex maximus Has excipiunt Licienses Salisburgenses Olomucenses Augustanæ Bambergen ses Spirenses Bisuntinæ Lausanien ses, Gebennenses, Moguntinæ aliæque non paucæ, ex quibus Hippolytum Laurentii socium ac militem priscis temporibus ubique gentium invoca tum fuisse patet. stantur martyrologi,qui Hippolytum Laurentii socium Hippolytus noster his verbis invocatur: S. Hip cum Concordia nutrice, quam in vetustissimis lita- polyte miles et martyr Christi cum sociis tuis, ora niis Anglicanis invocatam fuisse constat, et cum decem et octo de familia sua passum narrant. In vetustissimo Mozarabum Breviario immortalis viri Joannis cardinalis Ximenii jussu edito, longus habetur hymnus, in quo Hippolytus dux belligeri agminis, ac S. Laurentii custos, et in martyrio so cius disertim vocatur. Hujusce hymni antiquitatem patentissime ostendit vetustissimus codex sere nissimæ Suecorum reginæ, ante nongentos annos exaratus, in quo eum descriptum reperimus. Sequio rum temporum liturgias, quibus varias Occidentis Ecclesias Hippolytum militem coluisse constat, re censent Cornelius Schultingus ac Edmundus Martene aliamque illis non visam invenimus in mss. codice Vaticano, Alexandri III ævo, ut videtur, conscripto. Aliæ quoque habentur in anti quis variarum gentium missalibus cum editis tum mss. quorum multa asservantur in celeberrimis Urbis bibliothecis, Vaticana scilicet, Barberina, aliisque. Hippolytum Laurentii socium in publicis Eccle siæ supplicationibus, quas litanias dicimus, invo. catum fuisse testantur vetustissimæ illæ litaniæ, quas Caroli Magni ævo obtinuisse scribit doctissi mus illarum editor Joannes Mabillonius in ipsis enim legitur: S. Laurentius, S. Apollie. Eo dem etiam pacto Hippolytus S. Laurentio junctus conspicitur in vetustissimis aliis litaniis, quas ex libro precum Caroli Calvi regis Francorum vulgavit Stephanus Baluzius His quoque consonant ve teres litanie Parisienses, Bobienses, Floriacenses et Tolosanæ a cl. viris Joanne Mabillonio Lu dovico Muratorio Edmundo Martene et Joanne Morino editæ, in quarum postremis Apud Mabillonium, Vetera Analecta, p. 168. edit. Paris. 1723, in quibus inter sanctas virgines etiam S. Concordia invocatur: S. Mathitia, S. Perpetua, S. Concordia, S. Juditha, S. Sinclita, S. Soffonia, etc. ▸ Fol. 279. Num. 1595. Biblioth. eccles., tom. II, part. 11, pag. 206. De antiquis monachorum ritibus, lib. iv, cap. 1. pag. 506. Tom. IV De antiquis Ecclesiæ ritibus edit. Antwerpiæ anni 4738, et eodem lib. IV, cap. 7, pag. 575, et alibi. Vide in notis nostris inferius hac eadem pagina notam 80. Num. 7018, fol. 150. Vetera Analecta, pag. 170 cit. edit. Capitularia regumi Francorum, tom. II, pag. 1486 edit. Paris. anno 1677, in appendice Actorum Veterum num. 95: Sancte Sixte, ora, etc. Sancte Laurenti, sancte Yppolyte, etc. › De re diplomatica, lib. v, tab. 12, pag. 367 edit. Lutetiæ Parisiorum anno 1709: Sancte Cle mens, sancte Dionysi, sancte Rustice, sancte Eleu theri, sancte Yppolyte, sancte Saturnine. › Antiquitat. Italiæ medii ævi, tom. IV, pag. 846 edit. Mediolani anno 1741: Sancte Laurenti, sancte Yppolite. De antiquis Ecclesiæ ritibus, tom. I, lib. 1, cap. 7, art. 4, p. 859 edit. Antwerpiæ anni 1756, et tom. II, p. 664, et pag. 521. Ubi etiam exstant Vetera quoque ecclesiasticæ antiquitatis, quæ supersunt, monumenta, Hippolytum Laurentii so cium majores nostros coluisse demonstrant. Etenim in vetustissimis picturis, sexto Christi sæculo mu sivo opere elaboratis, quæ Romæ exstant in basi lica S. Laurentii in agro Verano, ac Ravennæ in ecclesia S. Apollinaris novi, Hippolytus cum Lau rentio depictus conspicitur Hujusmodi tamen picturas et vetustate et pretio longe antecellunt vi trea quædam veterum Christianorum pocula, variis sanctorum imaginibus auro depictis ornata, quorum fragmenta, quæ ætatem tulerunt, Hippolyti effigie ac nomine cælata, maximam illius venerationem apud majores nostros priscis illis temporibus jam increbuisse significant. Horum primum in cœniete rio Priscillæ superiori sæculo repertum edidit Arin ghius et sanctos Christi martyres Petrum, Paulum, Sixtum, Laurentium, Cyprianum, EPOLY Tum in orbem pictos exhibet. Alterum in cœmeterio Callisti inventum vulgavit Boldetus atque in litaniæ vefsibus elegiacis compositæ ex pervetusto codice pontificali, seu ordine Romano Wertinensis coenobii in dioecesi Monasteriensi, in quibus Yppolytus, Vitus, Laurentius, atque Modestus, Chrysogonusque pius, nos miserando juvent. Antiq. pænitential., pag. 65. In appendice 12, tom. VII, edit. Operum Benedicti PP. XIV, Romæ 1749, pag. 581, exstant hujusmodi litaniæ ex archivo capituli metropolitanæ Bononiensis, in quibus:... • Sancte Floriane, ora, etc.; sancte Ypolite.» Breviarium Licen. anni 1520, fol. 74. Breviarium Salisburgense an. 1509, fol. 63. Breviarium Olomucense an. 1499, fol. 54. Breviarium Augustanum anni incerti. Breviarium Bambergense an. 1501, fol. 32. Breviarium Spirense anni 1478. Breviarium Bisuntinum anni 1501. Breviarium Lausan. anni incerti; Gebenen. an. 1556, fol. 57; Moguntinum anni 1570. Videndus Ciampinus Veter. monument., tom. 11, pag. 94 et 102 et seq. edit. Romæ anni 1699, ubi de his ecclesiis et de figuris hujusmodi agitur. Tom. II, Roma zubterranea, lib. 1v, cap. 37, pag. 123 edit. Lutetiæ Parisior. anni 1659. Osservazioni sopra i cimiteri di santi martiri ed antichi cristiani di Roma, lib. 1, cap. 39, p. 194 edit. Romæ anni 1720.

ejus fundo egregii martyres, Vincentius, Agnes, jusce ecclesiæ longa vetustate jam collapsæ vesti POLTUS, penicillo expressi visuntur. Tertium ex mu seo Victorio depromptum nobis humanissime com municavit eruditissimns eques Franciscus Victo rius, de re litteraria optime meritus; in hujus po culi fragmento IPPOLYTUS Timoteus cum beatissimo apostolorum principe auro cælati supersunt; buic Hippolyto ecclesiam in agro Verano prope S. Lau rentii basilicam in Urbe dicatam fuisse, testis est anonymus auctor Descriptionis regionum Urbis a Mabillonio editus, qui via Tiburtina usque ad Sanctum Vitum in sinistra ecclesiam S. Hippo lyti, in dextera ecclesiam S. Laurentii recenset. Hane Willelmus Malmesburiensis ævo etiam suo superfuisse luculentissimis hisce testatur ver bis: Et ibi non longe (nempe a basilica S. Lau rentii), basilica S. Hippolyti, ubi ipse cum familia sua pausat, id est decem et octo, et ibi requiescunt beata Tryphonia uxor Decii, et filia ejus Cyrilla, et Concordia nutrix ejus. › Ex hac basilica S. Grego rius M. oleum S. Ilippolyti desumpsit, ac ad Theo delindam reginam misit, ut patet ex Indice oleorum SS. martyrum, qui Romæ quiescebant, quem pri mum edidit Mabillonius ac deinceps egregia disquisitione illustratum recudit v. cl. Ludovicus Antonius Muratorius in quo olea S. Sixti, S. Laurentii, S. Hippolyti perspicue recensentur. Hu gia in hortis monasterii S. Laurentii ævo suo su perfuisse narrat Joannes Severanus Aliam S. Hippolyti in Urbe ecclesiam memorat Nicolaus Si gnorilis S. P. Q. R. scriba in lib. mss. De an. tiquitate et mirabilibus Urbis, quem Martino V pon tifici max. inscripsit; eamque in regione Trivii si tam fuisse testantur Octavius Pancirollus et Flo ravantes Martinellus qui aliam etiam ædiculai Hippolyti nomine Deo dicatam Romæ ad radices Quirinalis exstitisse affirmat. Verum non modo Cr bem gentium dominam hujusmodi ecclesiis Hippo lyti nomine insignitis dicatam fuisse constat, sed universam fere Italiam, Galliam, Gerinan amque illius memoriam exstructis templis egregie coluisse, nemini latet. Monasterii S. Hippolyti in agro Fir mano meminit Chronicon Farfense Faventinum S. Hippolyti monasterium, quondam Cistercien sium, nunc Camaldulensium, laudavit Ambrosius Camaldulensis de quo consulendus est Ferdi nandus Ughellius Ecclesiæ S. Hippolyti in diœ cesi Verulana mentio habetur in diplomate Alexa|| dri II pro monasterio Casæmarii apud Gaspa rem Jongelinum et Philippum Rondininum. Galliæ et Germaniæ ecclesias Hippolyti nomine Deo dicatas, et monasteria ipsius nomine dicta, memorant Joannes Mabillonius Christopho Vetera Analecta, pag. 365 citatæ edit. Lib. IV De gestis regum Anglorum, c. 2, p. 135 edit. Francofurti anno 1601. De cultu sanctorum ignotorum, in appendice ad vetera Analecta, p. 571 cit. edit. 1723. In Anecdot. quæ ex Ambrosianæ bibliothece codicibus eruit, notis ac disquisitionibus auxit, tom. Il, p. 191 edit. Mediolani 1697. Vide ea quæ de hu jusmodi indice sanctorum martyrum, quorum cor pora S. Gregorii M. temporibus Roniæ quiescebant, erudite idem præclarissimus vir adnotavit in disqui sitione ad P. Conradum Janningum, pag. 193 et seqq. Memorie sacre delle sette Chiese di Roma, tom. 1, p. 643 edit. Romæ 1630, ubi agit de S. Hip polyti Ecclesia his verbis: Questa chiesa fu fatta sopr' al cimiterio dell'istesso santo detto di sopra, e di essa se ne vedono ancora i vestigi in una vigna del monastero vicino alla detta basilica di S. Lo renzo. > Codic. Vatic. num. 3536, fol. 51. Tesori nascosti, pag. 365 edit. Romæ 1625. ubi agitur de regione Trivii, et de ecclesia S. Mar celli Ci era ancora presso di Trevi una chiesa de' SS. Hippolyto e Cassiano, ora casa, che a be neticio di questo monastero si appigiona. › Roma ex ethnica sacra, cap. 12, p. 151 edit. Rome 1653. SS. Cas. et Hippolyti eccles:a in re gione Trivii prope SS. Vincentium et Anastasium erat juris S. Marcelli. Pancirol., Ecclesia regio nis 'Trivii,» et pag. 561: S. Hippolyti sub Quirinali erat parva et deserta ecclesia anno 1587, ascen dendo ad Sanctum Saturninum prope Maronitarum collegium. > Apud Muratorium Scriptor. rer. Italic., tom. II, art. 1, pag. 343 edit. Mediolani auno 1726: «Quo facto(Guandelbertus) hujus curam regiminis reliquit, et in Firmana civitate monasterium S. Hippolyti a fratribus accepit: › Firmanum monasterium Hippolyti commemorat etiam Mabillonius Annal. Benedictin., lib. xxu, pag. 181_edit. Lucæ anno 1739. Guandelbertus secessit in Firmanum S. Hip polyti monasterium. Epist. 45 ad Paschasium abbatem Burgensem, qua ostendit Castellano episcopo jura monasterii occupanti esse' obsistendum.. Habeo, inquit, ad manus hominem aptissimum ad ista negotia, si ætas non obsistat, quem fraternitati tuæ arbitror fortassis non ignotum, Ugolinum scilicet Faventinum dudum abbatem S. Hippolyti, qui miro affectu cupit obse qui nobis. Apud Edmundum Martene Veter. script. el monumentorum historicor., dogmaticor., moralium amplissima Collectio, tom. III, pag. 151 edit. Pari siens. anni 1724, ubi in præfatione multa de eodem Ambrosio, ejusque origine, vita, studiis et præclare gestis erudite afferuntur, pag. 1 ad pag. x. Ital. sacr., tom. II, pag. 515 edit. primæ. Notitia abbat. ord. Cistercien., lib. vi, pag. 52. Philippus vero Rondininus in Brevi hist. mona steri S. Mariæ et SS. Joannis et Pauli de Casama rio, pag. 25 edit. Romæ anni 1707, per extensum etiam refert illud diploma, in quo exprimitur: Ec clesia S. Hippolyti. Arnal. Benedictin., lib. XXH, § 9, tom. II, p. 120 edit. Lucæ 1739, ubi agit de origine monasterio rum Tegernsensis, llmensis et Hippolyti: Patrata, ut præmisimus, de barbaris victoria, reliquias sa cras in præmium referunt sanctorum martyrum Quirini, Arsacii et Hippolyti. Quirini reliquiæ Te gernsensi monasterio concessæ, Arsacii limensi, Hippolyti tertio monasterio, quod ambo fratres (Adalbertus et Otkarius) in dioecesi Pataviensi con! struxerant, S. Hippolyti nomine deinceps insigni tum. Vide etiam pag. 138, 167, 213, 225, et tom. IV, p. 486, ubi legere est: Ad hæc Radulphus Cenomannensis vicecomes ecclesiam Sancti Hippo lyti prope castrum Bellimontis ad fluvium Sertam apud Vivonium eidem abbatiæ cessit. › .Digitized by

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS I. rus Gewoldus Petrus Lambecius aliique. præfato monasterio quiescebant, recensens, nudum Hippolyti corpus a Fulrado abbate Roma primum sub Pippino in Alsatiam, hinc in Parisiense S. Dio nysii monasterium sub Ludovico Pio translatum docent doctissimi viri Mabillonius et Michael Félibien Harum translationum Acta edidit Henricus Meibomius quorum fidem secuti Colbertini et Parisiensis Breviarii auctores in lectionibus S. Hippolyti, quem Idibus Augusti sancta veneratur Ecclesia, ipsius corpus nunc in præfato S. Dionysii monasterio quiescere tradide runt; quamvis alii auctores ex recentioribus Galli canarum Ecclesiarum Breviariis de hoc Hippolyto mire inter se dissentiant, ac ipsimet doctissimi monachi id palam firmare non audeant. Verum cum Hippolyti corpus Gregorii M. ævo Romæ exstitisse vetustissimus oleorum sanctorum testetur Indiculus, et Willelmi Malmesburiensis ætate, quingentis nempe post Fulradum annis, Romæ in ipsius ec desia adhuc quiesceret, atque xvi ineunte sæculo in Verana Sancti Laurentii basilica, Aringhio teste, inventum fuerit; opinamur Hippolytum illum, cujus corpus octavo desinente sæculo in Alsatiam a Fulrado translatum novimus, ab Hippolyto mil.te Laurentii socio omnino diversum fuisse. Nec dis sentiunt vetustissima illa translationis Acta, quæ hactenus laudavimus; in iisdem enim nulla de Ilippolyto Laurentii socio mentio habetur, sed tan tam Viti, Hippolyti et Alexandri martyrum exuviæ memorantur, quas ex Urbe in Gallias attulit Fulra dus. His addendum est diploma, seu præceptuni Caroli Calvi, apud Mabillonium pro confirma tione partitionis monachorum S. Dionysii anno Christi 862 editum, in quo SS. corpora, quæ in Videndus Wiguleius Hundius in Metropoli Sa lisburgens., tom. 1, p. 255 edit. Ratisbonæ 1719, cum notis Christophori Gewoldi, ubi in diplomate Friderici secundi regis anni 1215, Nonis Aprilis, in ter alia legitur: Ecclesia et advocatia S. Yppolyti,» et in alio Petri Ecclesiae Pataviensis episcopi, pag. 260, tomo eodem 1, leguntur tria loca: scilicet in sancto Yppolyto, Maurano et Tezennaur. Commentar. biblioth. Cæsar., lib. 11, p. 632 edit. Vindobonens. anni 1769, opera et studio eru ditissimi viri Francisci Adami Kollarii adornata, ubi notat exstare in eadem bibliotheca præpositi et fratrum monasterii S. Hippolyti ord. S. Augustini epistolam ad papam contra fratres Minores de Ob Servantia ob conventum in oppido S. Hippolyti con tra illorum voluntatem erectum. De loco Sancti Hippolyti et ipsius origine, vide ea quæ in itinera no Leopoldi imperatoris adeundæ hæreditatis Tiro liensis causa anno 1665, a die x Septembris usque ad diem xv Novembris peracto, apud ipsum Lambe cium eodem lib. 1, cap. 8, pag. 287 et 288 scri buntur. Lib. xx111 Annal. Benedictin., tom. II, p. 167 cit. edit. Legendum ipsius Fuiradi abbatis testa mentum apud ipsum Mabillonium lib. xxiv Annal. Benedictin., tom. II, pag. 223, ‹ in quo S. Dionysio uter alia tradit cellam dictam Audaldovillare, ubi S. Hippolytus requiescebat. › Hist. de l'abbaye royale de Saint-Denys, p. 53, Hippolyti nomen recitat. In festivitatibus, inquit, sanctorum, quorum corpora in hoc loco sunt hu mata, hoc est, Dionysii, S. Hippolyti, S. Innocentii et S. Cacuphatis, etc. Id demum confirmat ipsemet Fulradus abbas, qui sacra Hippolyti ipsius Lipsana ex Urbe in Gallias advexit: etenim in illius Testa mento, quod vulgavit Mabillonius hunc Hippo lytum memorans, cujus cellam, in qua ejus corpus condiderat, monasterio San-Dionysiano reliquit, nudum ipsius nomen habet. ‹ Similiter, inquit, et alia cella, quæ dicitur Audaldo-Villare, ubi S. Hippo lytus requiescit. › Patet itaque ex hujusmodi mio numentis horum martyrum corpora e celeberrimis quidem Urbis cœmeteriis fuisse eruta; Hippolyti vero istius reliquias cum Hippolyto Laurentii socio nil commune habuisse. Quod sæpe cuipiam facillime persuaderi posse censemus, eo potissimum rationis momento, quod Parisienses monachi Hippolyti sui, ut scholæ loquuntur, identitatem plane ac distincte probare nunquam poterant; cum in iisdem sacræ Urbis arenariis alios llippolytos, præter militem atque illum a Fulrado in Gallias advectum, quie visse constat. Hippolytum martyrem civem Roma num cum sociis suis via Appia sepultum fuisse tra dunt ejus Acta, quæ ex vetustissimo codice vulgavit Baronius S. Zacharias pontifex Adalberto, et Ogario, seu Ottacaro,ex regio Bavariæ principum sanguine ortis, S. Hippolyti cujusdam exuvias lar gitus est, quas pientissimi illi principes in nobilis simo exstructo monasterio in illa Austriæ parte, quæ Noricum Ripense dicta fuit, honorificentissime condiderunt, prout accuratissime narrant Petrus Lambecius et Jo. Mabillonius Hippolytum Rerum Germanic. tom. I, pag. 764 edit. Amstelodami 1688, ubi agit de translatione S. Viti et institutione Nove Corbeiæ. Die x Augusti. Pars æstiva, pag. 441 edit. an. 1714. Roma subterranea, tom. II, lib. 1v, c. 17, p. 54, § 9 cit. edit., ubi inventio sanctorum cor porum ab Alexandro cardinali Farnesio Ecclesia S. Laurentii commendatario habita luculentissime describitur. De re diplomat., I. iv, n. 96, p. 536 edit cit. Lutetiæ Paris. an. 1709. Hujusmodi testamentum an. 777 conditum est, et integrum refertur a Mabillonio Annal. Bened., lib. xxiv, pag. 223 cit. edit. Ad an. 259, § 8, tom. III, pag. 69 cit. edit. Vid. etiam in notis ad Martyr. Romanum De cemb., pag. 505 edit. Rosweidi. Comment, de Bibl. Cæs., 1. 11, p. 288 cit. edit., ubi observat Kollarius veritatem hujus rei niti diplomatibus privilegiorum, quæ nionasterio Tegernsensi ab Ottone II an. 979, ab imp. Henr. VI an. 1193, et ab imp. Friderico II an. 1230 concessa sunt, et integra exstant in Wigulei Hundii Metro poli Salisburgensi a pag. 307 usque ad 312. Vid. etiam Wolfgang. Lazium De migrut. gent., lib. vii, pag. 300. Annal. Bened., lib. XXI, pag. 120 cit. edit. ad an. 746, ubi totam rei seriem et fundationem legimus.

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS I. quoque martyrem anno 1650 Cameraci ex urbe supercilio nobis objiciat. Fatemur equidean vele translatum testatur Jo. Bollandus aliorumque Hippolytorum nomina vetusta nobis suppeditant monumenta Romæ cum eorum cineribus inventa, atque ab Aringhio Boldetto et Vignolio edita, quæque hic denuo lectorum oculis subjicere operæ pretium esse duximus berrimos Ecclesiæ Patres, Ambrosium nempe, Augustinum Prudentium Petrum Chry sologum Leonein Maximum Taurinen sem qui Laurentium martyrem eximiis orna runt encomiis, ac gloriosum illius certamen gra phice descripserunt, nullam de Hippolyto milite illius socio mentionem fecisse. Hujusmodi tamen silentium, cum solam mere negantis argumenti vim obtineat, venerandis illis sacræ vetustatis monu mentis, quæ hactenus recensuimus, nemo prudens anteponendum censebit. Et sane si tanta huic ar gamento inesset auctoritas, ut posthabitis tot egre giis veterum testimoniis, sola ipsius virtute Hippo Hippolytæ etiam Christianæ mulieris epitaphium lytus Laurentii socius e sacro martyrum albo vulgavit Aringhius. Q. V. A. LII. ET DIES V. Veterem quoque SS. Hippolyti et Justini inscriptio nem, una cum sacris eorum exuviis Septempedæ in Piceno, in ecclesia non ignobilis olim monasterii S. Laurentii de Doliolo inventam, nobis humanis sime communicavit eruditus Octavianus Gentilius Patricius Septempedanus, qui eam ex plumbeo autographo diligentissime exprimendam curavit, eamque hic lectorum oculis subjicimus. delendus esset, profecto et S. Laurentium illius magistrum in idem fere discrimen adduceremus. Etenim S. Cyprianus qui, ut omnes norunt, beatissimi pontificis Xisti martyrium descripsit, ipsum cum solo Quarto in cœmeterio animadversum scribit, nec Laurentium, Hippolytum, aliosque martyres nominat, quos sanctissimum pontificem in martyrii certamine subsecutos novimus. Verum in tanta criticorum turba, quos mostra ac supe rior tulit ætas, neminem reperimus qui levissimo hoc argumenti genere de celeberrimo Christi martyre dubitare ausus sit, præter Jo. Tellum qui cæco quodam furore abreptus ea, quæ de S. Laurentii ac Hippolyti martyrio narrantur, in dubium vocare haud est veritus, quasi ipsa Cauctorem aliquem Martyrologiis vulgatis fide di gniorem desiderent. Eadem etiam, ac Tellum, in sania Henricum Dodwellum flagrasse suspi⚫ camur; dum enim martyres sub Valeriano passos numeral, Xistum nominat, ac Laurentium omnino reticet. At Tellum meras nugas egisse nemo ibit inficias. Quis enim celeberrimi martyris res gestas solo Adonis aliorumque martyrologorum testimonio niti autumabit? Nonne egregia illa Patrum, quæ superius laudavimus, testimonia, illustrem Christi heroem ab insanis Telli commentis vindicabunt? Vetustissima quoque omnium gentium Martyrolo gia, quæ Adonem longo sæculorum intervallo præ Ex his tot tantisque veterum scriptorum testimoniis ac remotissimæ antiquitatis monumentis, Hippo lytum militem Laurentii socium exstitisse, sacraque ipsius pignora in Urbe asservari plane ac distincte mos probasse confidimus. Verum pauca quædam adhuc discutienda supersunt, ut omnes dubitandi rationes radicitus convellamus, ne forte morosus quispiam exsurgat criticus, qui neglectis tot argu men:is, quibus lectorem ferme oneravimus, veterumi quorumdam Patrum de Hippolyto silentium gravi cesserunt, nonne Oxoniensem criticum præcipitis Act. SS. die x11 Febr., tom. II mensis Febr., pag. 582 edit. Venetæ an. 1735. Apud Aringh. Rom. subterran., tom. II, l. iv, c. 18, p. 60. Apud Boldetti Osservationi sopra i cimiteri de B. martiri, lib. 11, c. 18, p. 554 edit. cit. Apud Vignol., Inscript. select., pag. 329. Lib. De officiis ministrorum, c. 41, § 214, p. 54, tom. II Oper. edit. Paris. an. 1690, et lib. 11, p. 103, c. 28. Serm. 302 et seqq., pag. 855, tom. V Oper. edit. cit. Antwerpiens. Ilɛpl oτegúrwr, hym. 2, p. 99 edit. An twerp. cit. Serm. 135, p. 198 edit. Venet. an. 1750. Serin. 85, p. 337, tom. 1 Oper. edit. Venet. 1755, curantibus Petro et Hieronymo fratribus Ba lerinis, juxta Quesnelli edit, serm. 85. Homil. de sanctis, tom. II, II, pag. 231 et seqq. edit. Raynaudi, quæ pariter sunt descripte in libro cui titulus: Memorie della vita, del murli rio, de'miracoli, del colto, etc., di S. Lorenzo mar tire cittadino Romano, p. 70 et seqq. edit. Rom. an. 1756. Ep. 80 Successo fratri, p. 353 edit. Amste lodam. cit. In net. ad eandem Ep. p. 333, ubi hæc scribit nun. 5: Quæ de Felici Agasseto, Dona-' tiano, Faustino, Quatrato, Laurentio, Epolito, Afra, et militibus 165 addi solent, auctorem quem Martyrologiis vulgatis fide digniorem desi derant. > ali Dissert. Cyprianicæ, diss. 11, De paucitate martyrum, § 60, ad calcem Oper. S. Cypriani, p. 87 cit. edit.

DE PORTUENSI S. HIPPOŁYTI SEDE. PARS I. in hac re judicii reum traducunt? Antiquissima in- castigatione indigere, pronuntiavit; eadem plane super Christianæ pietatis monumenta, quæ summo de iisdem fuit magni Nurrii sententia, quam SS. litterarum bono ediderunt Aringhius postmodum benigne excepere Pagius Tille Ciampinus et demum Philippus Bonarotius montius et nuper Bollandiani socii. Ex in eximio libro Observationum in fragmenta his itaque, quæ pro S. Laurentio adversus Tellum vitreorum vasculorum ex sacræ urbis arenariis hactenus disputavimus, satis superque constare ar eruta, Tellum iniquam de SS. Laurentii martyrio bitramur, Hippolytum militem illius discipulum mo sententiam tulisse demonstrant. Idque tandem rosas illas pseudo-criticorum censuras, solo mere egregie confirmant præclarissimæ annularis gemmæ negantis argumento innixas, haud pertimescere, ectypam, ac plumbea lamella, quæ inter præcipua cum et mox laudata Christianæ antiquitatis monu musei Victorii cimelia asservantur, in quibus fe- ∙menta, atque etiam Christiani orbis consensus, il rale illud invictissimi martyris certamen affabre lum hujusmodi ambagibus omnino solutum pro cælatum conspicimus Quod vero ad Ado- nuntient. Siquidem et Græcos Africanos nem attinet, vitiata S. Laurentii Acta illi fucum atque universas Occidentis Ecclesias, quinimo et fecisse, res nova haud est. Id enim in densissimis Septemtrionales Danos Hippolytum S. Lau illis xi sæculi tenebris Herigerio abbati jam " rentii socium coluisse, ex sacris illarum gentium suboluit, qui in luculentissima illa epistola ad Hu gonem monachum Floriacensem conscripta, vulga tam S. Laurentii historiam mendis quibusdam ac nævis conspersam fuisse est suspicatus. Hunc postmodum, ut opinamur, secuti sunt posteriorum temporum scriptores, Otto Frisingensis ab bas Urspergensis Marianus Scotus chro nographus Saxo Albericus Trium Fontium anonymus Turonensis aliique. Nostra vero ac Patrum memoria Historiæ eccl. parens Ba ronius hujusmodi Acta, nonnihil corrupta, Tom. 11, Subter.,* lib. iv, cap. 16, p. 15 et segg. Vet. Monum., part. 11, c. 12, tab. 26, pag. 91; et tab. 28, pag. 103 cit. edit. Tab. 16, num. 2; 19, n. 2; 20, n. 2. Exstat expressa in cit. memoriis vitæ S. Laurentii p. 1,et 33, n. 12, affabre explicatur. Ex stant etiam tab. 3, n. 5, in prædictis memoriis, p. 28, gemma annularis, in qua S. Laurentii marty riom expressum conspicitur, et eadem tab. 3, n. 6, vitrum, quod Panormi in musæo Martiniano observatur, in quo pariter S. Laurentius super cra ticulam positus ardentibus carbonibus suppositis exsistit. Quærit enim inter alia in eadem epistola Quomodo Decius, qui anno tantum uno, vel paulo plus præfuit, et Cornelium papam martyrizavit, Listum papam cum Laurentio archidiacono suo interficere debuerit, cum Stephanus et Lucius an tecessores Xisti a successoribus Decii Gallo et Vo lusiano, vel Valeriano et Galieno martyrizati sunt.» Apud Martene t. 1 Thesauri anecdot. inter Miscel lanea epl. et dipl., p. 108 edit. Lutetiæ Paris. an. Chronici lib. 111, c. 37, p. 72, tom. I Ger mania historicorum illustrium, opera et studio Chri stiani Urstitii edit. Francofurt. an. 1670. Hujus diebus, vel prioris Decii tempore, cum ubique ter rarum cives Christi ad exquisita genera tormento rum exquiruntur, B. Laurentius juxta quosdam Romæ in craticula martyrio coronatur; sed sub Gallieno et Valeriano proximis post hune regibus Sixtes, cujus diaconus Laurentius fuit, martyrio consummatus invenitur. Potest autem fieri, quod omnes hi reges Decii sunt vocati, vel ordo pontifi cum vivio scriptorum transmutatus. › In Chronico, p. 56, edit. Argentorati an. 1609, ubi agit de annis Decii et de martyrio SS. Fabiani, Cornelii, Sixti, Laurentii et Hippo lyti. In Chron., c. 2, ætat. vi, ubi describit mar fastis ac liturgiis aperte colligimus. Nunc ad Hip polytum presbyterum nostra se convertat oratio, cujus gesta Hippolyti militis ac Hippolyti episcopi rebus immista Prudentium cecinisse, secundo loco probavit Baronius. Hujus Hippolyti memoriam in Antiochena Ecclesia celeberrimam fuisse, antiquis sima, ut diximus, testantur Martyrologia Hiero nymi nomine insignita, quorum admirandam anti quitatem satis superque ostendunt tot vetustissima illorum exemplaria, quæ singillatim recensent viri doctissimi Franciscus Maria Florentinus Lu tyrium SS. Sixti, Laurentii, Claudii, Hippolyti, p. 580 et 581, inter Script. rer. Germ. collect. studio Joannis Pistorii edit. Ratisbonæ an. 1731. Apud Godefrid. Guilielmum Leibnitium, Ac cessiones historicæ, tom. 1, p. 41 edit. Lipsiæ Ibid. tom. II, p. 23. Apud Martene t. V, Veterum script. et num. hist. dogmat. et moralium amplissima Col lect., p. 920 edit. Paris. an. 1729, ubi exstat Chron. Turonense auctore anonymo canonico Tu ron. S. Martini ex mss. cod. bibl. Regiæ, in quo numerantur ii qui passi sunt sub Decio: nempe Sixtus papa, et Laurentius, et Hippolytus secundum Gregorium Turonensem, et secundum legendam eorum; et secundum computationem eorum anno rum sub Valeriano imp. passi sunt. Ad an. 261, § 8, t. III, pag. 94, in not. Martyrolog, die xxx Julii, pag. 318 cit. edit., quando agit de SS. Abdon et Senuen., et alibi ad an. 254, § 27, tom. II, p. 619. Diss. 3, De epochis Syromacedon., cap. 10, p. 366, 1. II Oper. edit. Veron. Ad an. Christ. 261, § 6, Annal. Baron. t. p. 94. T. IV, de S. Laurent, archidiacre,pag. 39, edit. Paris. an. 1701. T. II Act. SS., mensis Aug. die x, p. 511, num. 124. Vid. Menolog. Græc., die x Aug., t. III, p. 199 cit. edit. Urbini an. 1727, in quo certamen Laurentii et Hippolyti describitur. In Kalend. antiquissimo Ecclesiæ Carthag. habetur: vi Idus Aug. sancti Sixti episcopi et martyris Romæ, iv Idus Augusti S. Laurentii Idus Augusti sancti Hippolyti, apud Mabillon., ve tera Analecta, pag. 165. Adeundi Olai Worm. Fasti Danici, p. In admonit. præviis, admon. 6 et 7 et seqq. vetust. Occident. Ecclesie Martyrol. edit. cit.

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS I. mox allata Prudentii carmina interiorem quidem cœmeterii ædiculam, aramque super Hippolyti cor pus exstructam describunt, neutiquam vero illius cœmeterii situm, quem sane sequentibus carmini bus Prudentium designasse constat cas Dacherius Edmundus Martene atque gister, cujus glossas edidit Weitzius Secundo omnium accuratissimus Jo. Bapt. Solerius in præfatione ad novam Martyrologii Usuardini editio nem, aliique. Hunc Hippolytum Antiochenæ Eccle siæ presbyterum fuisse atque Novatiana labe inqui natum, eaque postmodum ejurata, gloriosum pro Christo martyrium consummasse docent Notkerus, Ado, Usuardus, quorum testimonia superius recita vimus. Tillemontii ac Solerii conjecturas, quibus Hippolytum hunc, ut dicunt, presbyterum ex An tiochena Ecclesia in Romanam transferre volue runt, jam superius num. 15 nos diluisse confi dimus. XVIII. Joannis Pinii de Hippolyti tumulo conje cluru refellitur. Hippolytum episcopum et martyrem exstitisse, nemo est qui nesciat, eumque Prudentio laudatun ex iis, quæ hactenus diximus, satis constare puta mus. Quapropter præstantissimum poetam, dum illius cecinit gesta, aliquid humani passum fuisse docuit Baronius, cujus sententiam tot tantosque vi ros probasse superius monuimus. Neque nos in contrariam abire unquam impellet nuperrima Jo. Pin conjectura. qui, postquam Hippolytum militem Laurentii socium egregie vindicavit, Pru dentii etiam patrocinium suscepit, ipsumque omni confusionis vitio immunem asseruit. Etenim duos et ipse Hippolytos agnoscens, militem Laurentii so cium in agro Verano sepultum dicit; presbyterum vero a Prudentio laudatum ad Tiberinum urbis tra ctum, seu via Ostiensi. Locus ergo, inquit, se pulturæ S. Hippolyti nostri videtur esse longe di versus a loco cryptæ, in quam translatus martyr synonymus dicitur apud Prudentium, cujus loci si tum individuum, etiamsi ab illo designatum non legimus, quod tamen ad Tiberinum urbis tractum is alicubi exstiterit, suspicamur ex bis ejusdem poetæ verbis Talibus Hippolyti corpus mandatur opertis, Propter ubi apposita est ara dicata Deo. Illa sacramenti donatrix mensa, eademque Custos fida sui martyris apposita, Servat ad æterni spem judicis ossa sepulcro, Pascit idem sanctis Tibricolas dapibus. At longe sua opinione fallitur vir doctissimus. Pri mum siquidem vox illa Tibricolas, ex qua conje eturæ suæ tota vis pendet, universos urbis, non au tem Tiberinæ regionis incolas designat, ut recte nos docuit antiquissimus Prudentii interpres Iso ma In monito ad Martyrol. S. Hieronymi, quod edidit tom. II Spicilegii, p. 1 edit. cit. Voyage littéraire, t. II, p. 198. Art. 1, 2, p. 15 et seqq., Act. SS. men sis Junii tom. VI, p. 1 edit. Venetæ an. 1745. Act. SS.,mensis August. die x, de S. Hip polyto, Concordia, etc., MM., pag. 8, t. III edit. Veneta anni 1752, § 2, num. 29. Pag. 503, vers. 170. Thesaur. poet. Chron., p. 69. In not. ad Martyrol. die xm Aug., pag. 340 cit. edit. Haud procul extremo culta ad pomæria vallo Mensa latebrosis crypta patet foveis. Et paucis interjectis Quamlibet ancipites texunt hinc inde recessus Arcta sub umbrosis atria porticibus; Attamen excisi subter cava viscera montis Crebra terebralo fornice lux penetral. Sic datur absentis per subterranea solis Cernere fulgorem luminibusque frui. His quidem carminibus Veranum B. Hippolyti cœ meterium a Prudentio descriptum omnium primum docuit Georg. Fabricius (59),dum inquit: Intelli git cryptam Veraniam in via Tiburtina, quam de scribit. Fabricium secuti sunt doctissimi viri, ac sacrarum Urbis antiquitatum peritissimi Baronius Bosius Severanus Aringbius Boldetus qui hæc eadem recitant Prudenti carmina, dum Veranum B. Hippolyti cœmeterium describunt. Et sane cum Prudentius illud non pro cul ab urbis pomœriis, ac in monte situm affirmet, hæc omnia agro Verano apprime conveniunt: Ve ranus siquidem ager non procul ab urbis pomœriis, ac in monte situs est, ut omnes norunt. Neutiquam vero ille Ostiensi viæ contiguus, qui potius in pla mate, quod olim Galla Placidia B. Laurentii tu mitiem vergit. Quapropter in vetustissimo epigram mulo a se instaurato inscripsit, hæc leguntur apud Gruterum qui illud ex antiquo codice biblio thecae Palatineæ primum vulgavit Eruta planities patuit sub monte recisa, Estque remota gravi mole ruina minax. Tandem Prudentius magnificum quoddam templum Hippolyti cemeterio propinquum in eodem hymno his carminibus describit Stat sed juxta aliud, quod tanta frequentia templum Tunc adeat cultu nobile regifico Parietibus celsum sublimibus atque superbis Majestate potens muneribusque opulens. Ordo columnarum geminus laquearia tecti Sustinet, auratis suppositus trabibus, etc. His sane carminibus Veranam S. Laurentii basili cam Prudentium laudasse existimamus, non vero ipsiusmet Hippolyti ecclesiam, quemadmodum vir de sacris litteris optime meritus Henricus Valesius credidit. Hanc siquidem non juxta, sed supra il Rom. sotterranea, lib. 1, cap. 59, p. 399 edit. Rom. an. 1632. Memorie sacre delle sette Chiese di Roma, tom. 1, p. 645, ubi cœmeterium S. Hippolyti de-' scribit. Roma subterranea, lib. 1v, cap. 16, t. II, p. 34, num. 3. Osservazioni sopra i cimiteri de, santi mar tiri, lib. 11, cap. 18, p. 568 edit. cit. Inscriptiones antiquæ, pag. 1173. In not. ad Euseb. De vita Constantini, l. I, c. 58, p. 599 edit. cit. Cantabrigæ, ubi hæc ait

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS I. lius cœmeterium sitam fuisse, tantaque munificen tia baud polluisse scimus. S. Laurentii vero basili cam a Constantino M. splendidissime excitatam, ju xta S. Hippolyti cometerium positam esse, dupli cique columnarum ordine fultam novimus, adeo ut eidem mox allata Prudentii carmina optime conveniant. Antiquam Laurentianæ basilicæ ichno graphiam mire illustravit Joannes Ciampinus quem, si lubet, consulat lector. His demum accedit luculentissimum Anastasii Bibliothecarii testimo nium ab Aringhio laudatum, qui Hippolyti cœmeterium ab Adriano I pontif. M. restitutum narrans, hæc habet: Simul et cœmeterium B. Hippolyti martyris juxta S. Laurentium, quod a priscis marcuerat temporibus, a novo renovavit. Pari modo et ecclesiam B. Christi martyris Stephani sitam juxta prædictum cœmeterium S. Hippolyti similiter restauravit. Patet igitur S. Hippolyti cœmeterium a Prudentio descriptum, non in via Ostiensi, ut voluit Pinius, sed in Tiburtina, et juxta S. Laurentii basilicam in agro Verano situnı fuisse. Quapropter ipsius conjecturam de diverso Hippolyti militis, et Hippolyti, ut ipse inquit, pre sbyteri sepulcro, cujus ope confusionis notam Pru dentio inustam delere conatus est, prorsus eva nuisse putamus. XIX. Hippolytus episcopus in agro Verano se pultus. Metando eligitur tumulo locus; Ostia linquunt, Roma placet, sanctos quæ teneat cineres. Nec Prudentium in hac re falsi reum traducere quispiam poterit; nam in hoc eodem Hippolyti tumulo, quein in via Tiburtina, et in agro Verano situm exstitisse diximus, egregium illud tanti mar tyris monumentum anno 1551 fuisse repertum te stantur Paulus Manutius Aldi filius, Baro nius aliique permulti, quod postmodum in bibliothecam Vaticanam illatum, curante Marcello Cervino S. R. E. cardinale bibliothecario, immor talis memoriæ viro, uberrimam doctis viris disse rendi segetem præbuit, Scaligero nempe, Ægydio Bucherio, Norisio, Francisco Blanchino, Vignolio, aliisque, quorum scripta jam diu eruditorum ma nibus teruntur. Quæ cum ita sint, nos hoc uno argumento maximum operis compendium fecisse putamus. Prudentius sacros Hippolyti martyris cineres Portu in Urbem illatos, atque in illius cœmeterio in agro Verano conditos memorat. Inter hujusce cœmeterii rudera antiquissimum Hippolyti illius monumentum effossum est, quem Romana Ecclesia constantissima tot sæculorum traditione Portuensem episcopum agnovit. Quis igitur impo sterum credet, Prudentium non llippolyti episcopi et martyris, sed presbyteri Portuensis vel Romani laudes cecinisse? Et sane tam magna fuit hujusce monumenti apud Jac. Basnagium auctoritas, ut merito Hippolytum nostrum apud Italos obiisse, et in agro Verano conditum asserere non dubita verit, clarissimis hisce verbis: Interea, inquit, hæc suadet inscriptio, apud Italos Hippolytum obiisse, et forsan in agro Verano sepultum. Si igitur apud nos extremum diem obiit llippolytus si in agro Verano sacra ipsius pignora deposita fuerunt, cur Hippolytus ille, quem in eodem loco tumulatum, et Christianorum caput in Portuensi Ecclesia exstitisse scribit Prudentius, non episco pus, sed presbyter dicendus erit? Sammo itaque jure Historiæ ecclesiasticæ parens Baronius Prudentium tres in unum Hippolytos con Masse pronuntiavit; nec contraria magnorum viro rum placita illius sententiam vel minimum iufriu gere unquam valebunt. Hujusmodi vero confusio nem, quod ad Hippolytum episcopum et Hippolytum militem attinet, ex eo potissimum manasse suspi camur, quod ambo et martyrii genus et tumulum communem habuerint, quamvis diverse sentiant superius laudata S. Aureæ Acta, nec non Græco rum et Coptorum Menologia ac Menæa, quorum postrema nobiscum humanissime communicavit sa pientissimus citatus Nicolaus Antonellus, quem iterum honoris causa nominamus. Prudentius si quidem Hippolytum episcopum equis discerptum, sacrasque ipsius reliquias e Portu Romano in Urbem a fidelibus translatas, patentissime his testa tur carminibus Idem Prudentius in Passione Hippolyti de tem plo S. Hippolyti ita scribit: Ordo columna Tum, elc.) De ædificiis a Constantino exstructis, cap. 6, p. 111 et 112, edit. Rom. an. 1693. Rom. subterran., l. iv, c. 14, t. II. Menol. Græcorum, die xxix Jan., part. 11, p. 144 edit. Urbini cit. Sæpius cit. hym. 11, v. 52. Cod. Vaticano n. 5254, fol. 58. In not. ad Martyrologium Romanum die xxu Aug., p. 355 edit. Rosweidi: Viget adhuc in Portu Romano memoria S. Hippolyti episcopi, illaque conspicitur alta fovea aquis plena, in quam pro XX. Auctor libri De duabus in Christo naturis Hip polytum Arabia metropolitanum appellat. Aliam profecto de Hippolyti nostri sede professus est sententiam auctor libri De duabus naturis in Christo, quem S. Gelasio papæ tribuunt recentiores quidam, maxime heterodoxi. Hic igitur scriptor quisquis sit, ex vitiata, ut monet citatus Joannes Bapt. Cotelerius, Eusebii versione deceptus, S. Hip jectus martyrium consummavit. His adjicimus, ex agro Verano e memoriæ Hippolyti antiquæ rude ribus effossum esse ejusdem Hippolyti antiquum marmoreum simulacrum solio insidens, in quo circumcirca Græcis litteris inscripti sunt cycli paschales annorum sexdecim; quod inde Romam delatum, positum est in Vaticana bibliotheca, opera illustrissimi ac reverendissimi domini Marcelli Cer vini tum cardinalis, inde autem Romani pontificis. › Vid. diss. 2 Franc. Blanchini de Canone paschuli S. Hippolyti episc., cap. 1, p. 92 edit. Roma 1703. In animadvers. de S. Hippolyto in Thesaurc monument. eccl. et hist. Henrici Canisii, tom. I, pag. 4, Amstel. 1725.

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS II. nos docuit doctissimus præsul Justus Fontani- speramus. Quamobrem uil mirum, si doctissimi nus Hujus argumenti præsertim in re nostra vis omnis ac robur penitus evanescit, si disertis sima Prudentii, Leontii, Anastasii, aliorumque, qui a tv Ecclesiæ sæculo usque ad Nicephorum xII sæculi scriptorem floruerunt, testimonia sednlo perpendere velimus: qui uno ore testantur magnum Hippolytum episcopum et martyrem vel Portuensis Ecclesiæ pastorem, vel Romanum, id est Romanæ provinciæ episcopum fuisse. Quibus si maximum addatur argumentum dete ctæ tanti martyris cathedræ in eodem cœmeterio, in quo sacra illius pignora Prudentii ævo quiesce bant, hanc spartam nos optimis omnibus confecisse viri ex recentioribus Baronius Bellarmi nus Egydius Bucherius Jacobus Usse rius qui Romanum Portum tum aliis rebus postea, cum Portuensi Hippolyti episcopatu cele berrimum appellat, Guillelmus Beveregius Henricus Dodwellus Joannes Bullus Joannes Baptista Cotelerius Joannes Liro nus aliique non pauci, inter quos præsertim Leo Allatius, Joannes Pearsonius, Cassinus, Du Cange, cæterique eruditione præstantes, quos lon gum esset memorare, spreto hoc futili adversario rum argumento, S. Hippolytum Portuensem epi scopum esse tuentur atque propugnant, Sebastiani Tillemontii, aliorumque qui eum secuti sunt, conjectura de Orientali sancti Hippolyti episcopatu; et de illius sede in Portu Romano Homœritarum divinatio a Ste phano le Moyne excogitata refellitur, aliaque his de rebus argumenta in medium prolata rejiciuntur. 1. Tillemontii et Ceillierii sententia, qua S. Hippoly- riti; sibi enim persuadere non possunt, Portuensem tum Portuensem episcopum fuisse negant, expo nitur. Luculentissima veterum scriptorum testimonia, quæ hucusque recensuimus, quæque constantissi mam Orientalium traditionem de Portuensi S. Hip polyti sede nobis egregie patefaciunt, doctissimos viros Sebastianum Tillemontium et Remigium Ceillierium haud impellere valuerunt, quin ipsi in contrariam abirent sententiam, et S. mar tyris sedem nobis adhuc ignotam judicarent. Ete Dim silentio Eusebii, et S. Hieronymi verbis firmi ter innixi, rejectis posteriorum scriptorum testimo niis, præcipuum Portuensis Ecclesiæ decus tan quam putidum figmentum respuere non sunt ve Dissertation. de sancto Petro Urseolo, pagina XVI præfat. edit. Romæ anno 1730. Ad annum 229, § 4, pag. 480, tom. II edit. cit. Lib. De scriptoribus ecclesiasticis, in tom. VII Operum, pag. 41 edit. Venetæ cit. Vide etiam dissertationem historicam ad dictum librum pag. cadem. In Doctrina temporum, pag. 291 edit. Antwer piææ anni 1634. Vide Fabricium, tom. 1 Oper. S. iippolyti, pag. 66. In notis ad martyrium S. Ignatii, tom. Collectionis SS. Patrum qui temporibus apostolicis floruerunt, studio Joannis Baptistæ Cotelerii pag. 175 edit. Antwerpiæ anni 1698. In codice Canonum Ecclesiæ primitivæ illu strato, quod exstat in tomo Il citato Collectionis SS. Patrum qui temporibus apostolicis floruerunt ejusdem Cotelerii, lib. 11, cap. 2, § 5, pag. 81 cit. edit. Dissert. de Romanorum pontificum primæva Successione, cap. 14, § 19 et 20, pag. 200. Vide Fabricium citat. tom. 1 Operum S. Hippolyti, pag. Defensio fidei Nicænæ, sect. 11, cap. 8, pag. S. Hippolyti sedem Leontin, Georgio Syncello, cæ terisque sequioris ævi scriptoribus fuisse notam, cum eam reticuerit Eusebius, et S. Hieronymus, qui diu Romæ fuit, quique Romanas res optime calluit, ingenue fassus sit se Hippolyti sedem nan cisci non potuisse. Præcipuam tamen Tillemontii sententiam aliqui bus abhinc annis rejecit eruditus monachus Joan nes Lironus in peculiari quadam dissertatiun cula, qua Hippolytum in Portuensi prope Roman Ecclesia sedisse probavit. Hanc olim pro sua huma nitate nobiscum communicavit vir doctissimus Justus Fontaninus archiepiscopus Ancyranus editis libris litterariæ reipublicæ notissimus. In ea Tille 98 seqq. apud Fabricium tom. II Operum S. Hip polyti, p. 50. Ecclesiæ Græcæ monumenta, tom. II, in notis pag. 639 cit. edit. Lutetiæ Parisiorum anni 1691. Aménit. de la critıq., tom. 1. Tom. III, Mémoires pour servir à l'histoire ecclésiastique, pag. 239, in saint Hippolyte, docteur de l'Eglise, évêque et martyr: Il est aussi cer tain que S. Hippolyte a été évêque, comme il est incertain d'où il l'a été. Eusèbe, tant dans son His Loire que dans sa Chronique, dit qu'il était évêque d'une certaine Eglise, sans en exclure aucune que celle de Bostres. S. Jérôme dit qu'il ne sait, et inėme qu'il n'a pu savoir le nom de son évéché. › Id ipsum repetit in notis sur saint Hippolyte.. not. 2, pag. 572, ubi agit, ‹qu'on ne sait d'où il a été évêque. ▸ Histoire générale des auteurs sacrés et ecclé. siastiques, tom. II, c. 27, p. 517 edit. Paris. anni 1730 sæpius cit., num. 2: Il fut élu évèque, on ne sait de quelle Eglise. S. Jérôme nous assure qu'il s'en était informé, et qu'il n'avait pu en savoir le nom. > Les aménités de la critique, Paris. an. 1717, in-8°, tom. 1, pag. 124.

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS II. episcopum perspicue indicabat. En ipsiusmet Photii verba Latine reddita: ‹ Comperi adnotatum fuisse, non esse Josephi hoc opus (De universo), sed Caii cujusdam presbyteri Romæ agentis, quem et aucto rem faciunt Labyrinthi; cujus etiam dialogus est adversus Proculum quemdam hæresis Montanista rum defensorem. › Et paulo post: ‹ Hunc Caium presbyterum Romanæ Ecclesiæ fuisse affirmant sub Victore et Zephyrino pontificibus, ordinatumque gentium episcopum. › montii sententiam solo Eusebii et S. Hieronymi manæ Ecclesiæ presbyterum ordinatumque gentium silentio munitam mirifice ad trutinam revocavit Lironus, solideque probavit recentiores scriptores peculiares quasdam antiquarum rerum notitias scire potuisse, quas antiquiores penitus ignorarunt. Veteres enim codices brevibus quandoque notis or natos conspicimus, ex quibus multa posterioribus etiam bisce temporibus litterariæ reipublicæ pate facta sunt, quæ accuratissimos scriptores Euse bium, S. Hieronymum, aliosque penitus latuerunt. Hanc ipsius sententiam doctissimus monachus nou paucis probat exemplis, quorum præcipua hic exscribere, aliaque ex integro addere operæ pretium esse putamus. Julium Africanum, magni nominis historicum, omnium fere martyrum qui Romæ vel in Italia passi sunt, Acta conscripsisse Tillemontius do cet non quidem Eusebii aut S. Hieronymi au cloritate fretus, sed brevissima quadam præfatione Actis S. Symphorosæ apposita edoctus, quæ hujusce rei notitiam,prisci ævi scriptoribus incompertam,' servavit. Quinimo ipsammet Africani Chronogra phiam Latinitate donatam, antequam Eusebii Chro nicon Latinis innotuisset, antiqua nota emuncti naris virum Joannem Pearsonium edocuit, ex qua demum ipse recte conjecit, hujusmodi Chrono graphiæ sequiori ævo consules additos fuisse pri mum ɔb anno Christi 252, in quo Africanus desinit, usque ad annum 349, et rursus ab hoc anno usque ad 362. Hæc quidem omnia Eusebio ac S. Hiero nymo incomperta fuerunt, nosque etiam latuissent, nisi antiqui codices ex antiquioribus descripti notas 1. Recentiores scriptores multa sciverunt, quæ Euse bio et S. Hieronymo fuerunt incomperta. Eusebius, et S. Hieronymus Romanarum rerum peritissimus, ut inquit ipse Lironus, nescierunt Caium celebrem ecclesiasticum scriptorem cum S. Irenæo versatum fuisse, et Romanæ Ecclesiæ presbyterum, ordinatumque gentium episcopum. Verum hæc omnia ex duabus præstantissimis notis didicimus, quarum unam ad calcem epistolæ Smyr nensis Ecclesiæ primus vulgavit Usserius alteram vero Photius eique, quamvis qua dringentis et amplius annis post Eusebium et S. Hieronymum ille floruerit, libentissime subscri psit Tillemontius et post eum Ceillierius qui nobis Hippolyti sedem quærentibus Eusebii et S. Hieronymi silentium objiciunt. Hæc quidem hasce tantarum rerum indices bono quodam fato solo Photii testimonio sunt innixa, quæque ipse "integras servassent. Nemo pariter ex veteribus tra non aliunde didicit, quam ex nota quadam antiquo codici, quo tunc usus est, apposita, quæ Caium Ro Eusebius Caii scriptoris meminit in lib. 11 Histor. ecclesiasticæ, cap. 25, ubi agit de martyrio SS. Petri et Pauli apostolorum Romæ, pag. 83 Sed et Caius quidem vir catholicus, qui Zephy. rini Romanæ urbis episcopi temporibus floruit, in eo libro, quem scripsit adversus Proculum patro num sectæ Cataphrygarum, de loco, in quo prædi etorum apostolorum sacra corpora deposita sunt, ita loquitur, etc. Et lib. vi, čap. 20, pag. 284 Pervenit etiam ad nos Caii disertissini viri disputatio Romæ habita, temporibus Zephyrini, adversus Proculum quemdam Cataphrygarum hæ resis propugnatorem. Legenda quæ in his locis notavit Valesius, necnon quæ de Caio ipsemet Eu sebius, lib. 11, cap. 28, p. 122 et alibi, scripta re liquit. S. Hieronymus vero in libro De viris illustri bus, cap. 59. tom. II Operum, pag. 885 cit. edit. Vallarsii, de Caio hæc scribit: Caius sub Zephy rino Romanæ urbis episcopo, id est, sub Antonino Severi filio, disputationem adversus Proculum Montani sectatorein valde insignem babuit, arguens eam temeritatis, super nova prophetia defendenda, et in eodem volumine Epistolas quoque Pauli, tre decim tantum enumerans, decimam quartam, quæ fertur ad Hebræos, dicit non ejus esse, sed et apud Romanos usque hodie quasi Pauli apostoli non ha betur. Nullibi vero Irenæi discipulus, Romanæ Ecclesiæ presbyter, et gentium episcopus Caius no minatur. In fine epistolæ circularis Ecclesiæ Smyr Densis de martyrio S. Polycarpi, n. 23, p. 202. In Bibliotheca, cod. XLVIII, p. 35 edit. Rotho Bagi citat. didit, epistolam 84 S. Basilii ad Medicinum non esse S. Basilii, sed Gregorii Nysseni, et quod notabilius Tom. III citat. pag. 174, ubi agit de Caio presbytero Romano, deinde episcopo gentium, et Ecclesiæ doctore: Photius assure que l'on disait Victor qu'il avait été prêtre de Rome sous les papes et Zéphyrin, et cite une note d'un anonyme plus ancien que lui, qui dit positivement qu'il était pré tre, et qu'il demeurait à Rome. Photius ajoute qu'on tenait encore qu'il avait mème été ordonné évêque des nations. Tom. Il cit., cap. 25, p. 240. Tom. III citato, pag. 257, ubi agit de Julio Africano Les actes de sainte Symphorose, célèbre martyre de Tivoli sous Adrien, disent que nous ap prenons d'Eusèbe qu'Africain avait écrit les Actes de presque tous les martyrs qui avaient souffert à Rome et dans l'ltalie. On ne sait que dire de ce té moignage. Car d'un côté nous ne voyons point que ni Eusèbe ni S. Jérôme attribuent rien de sem blable à Africain, et d'autre part il est assez diflì cile d'accuser ces Actes de mensonge, d'autant que leur simplicité et leur brièveté qui les rendent re commandables, semblent les exempter de ce repro che. Nous savons aussi que nous avons perdu une grande partie des écrits d'Eusèbe, et entre autres son livre des Martyrs, dans lequel il pouvait l'avoir dit plutôt que dans aucun autre. Nous pouvons ajouter à cela, qu'Africain ayant été député à Hé liogabale qui était alors à Rome, un homme cu rieux de l'histoire comme il était, pouvait aisément y avoir demandé des mémoires sur les principaux martyrs d'Italie. › Videndus Lironus, loc. cit., pag. 129. Dissertation. posthum., pag. 98.

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS II. ast, epistolam 74 ejusdemmet S. Basilii scriptam Eusebio, S. Hieronymo, aliisque antiquis scriptori tantummodo, non vero missam fuisse Peni tissimam hanc notitiam Jacobus Combefisius ex hujusmodi notis deduxit, quas in antiquis qui busdam codicibus nactus est, easque in publicos eruditorum usus vulgavit. III. Variis rerum exemplis hujusmodi sententia robo retur. Quisnam ex veteribus docuit præstantissima Se dulii poemata, quæ diutius inter schedas incompo sita jacuerunt, a Turcio Rufo Asterio meliori ordine fuisse digesta et in lucem emissa? Profecto hæc viris doctissimis abscondita fuissent, nisi antiqua nota, quæ in tribus antiquissimis Sedulii codicibus reperta est, peculiarem et reconditam hanc noti tiam patefecisset. Illam omnium primus evulgavit Jacobus Sirmondus ex codice Rhemensi, deinceps Jacobus Usserius ex codice Anglicano demum nosmetipsi emendatiorem eamdem reperimus in antiquissimo Sedulii codice bibliothecæ Ottobo nianæ nono circiter sæculo exarato, in quo, post epistolam ad Macedonium, quam integram emen datamque vulgavit paucis abhinc annis Christopho rus Cellarius in edit. Prudentii, hæc adnotantur Hoc opus Sedulius inter chartulas dispersum reliquit, quod recollectum, adunatum, atque ad omnem elegantiam divulgatum a Turcio Rufo Aste rio quinto vicario consule ordinario, atque patri cio › mox sequitur epigramma Summe sacer meritis, veracis dicta poetæ Quæ sine figmenti condita sunt vitio. Quo caret alma fides, quo sancti gratia Christi Per quam justus ait talia Sedulius, Asteriique tui semper meminisse jubeto, Cujus ope et cura edita sunt populis. Quæ, quamvis summi celebrent per sæcula fastus, Plus tamen ad meritum est, si viget ore tuo. Ad calcem poematis hæc habentur, quæ etiam Ma billonius vulgavit: ‹ Incipit ars Sedulii poctæ, qui primo laicus in Italia philosophiam didicit, postea cum aliis metrorum generibus heroicum me trum Macedonio consulente docuit, in Achaia libros suos scripsit tempore imperatorum minoris Theodo sii filii Arcadii, et Valentiniani filii Constantii. Pax.» IV. Tillemontii argumentum ex Eusebii et sancti Hieronymi silentio desumptum contra Portuensem sancti Hippolyti sedem nequidquam concludit. En igitur quo pacto sequioris ævi scriptores pe culiares quasdam rerum notitias nacti sunt, quæ Adeundus Lironus loc. cit., pag. 133. Editus ab eo est Basilius restitutus, in quo ejusdem S. Patris Operum ex optimis mss. textum castigavit, auxit, illustravit, et versiones recensuit. Edidit hoc opus Parisiis an. 1679, 2 vol. in-8°. Hac de re legendus est Fontaninus in Anti quitatibus Horte, lib. 11, cap. 3, § 5, pag. 225 seqq. dit. Romæ anno 1708, ubi ad nostram sententiam instituitur sermo. Adeundus etiam Lironus loc. cit., pag. 131. Vide Fontaninum loc. cit., pag. 226 et 227. Vetera Analect., pag. 387 cit. edit. Paris. 1723. Legendus etiam Fontaninus loc. cit. p. 250, bus penitus incompertæ fuerunt; ideoque nemo non videt quam periculosum quandoque sit hoc ar gumenti genus: Eusebius et S. Hieronymus nescie runt ubinam gentium S. Hippolytus episcopus fue rit; ergo Leontius, Anastasius, aliique posteriores illius episcopalem sedem scire non potuerunt. Quod quidem argumenti genus, si rectioribus sanioris criticæ regulis accensendum esset, Henrico Dod wello infensissimo sanctorum Christi marty rum hosti manus victas profecto nos dare oporte ret, cui Tertulliani, Eusebii, Epiphanii, Theodoreti, aliorumque veterum scriptorum silentium maxi mum, ut ipse credidit, rationis suppeditavit mo mentum, ut S. Irenæum celeberrimum Lugdunen sium antistitem, Hippolyti nostri magistrum, ex illustri urartyrum albo impune deleret. At nimiam banc Dodwelli confidentiam, ne dicamus temerita tem, firmissimis certissimisque argumentis coercuit doctissimus monachus Renatus Massuetus cujus verba, utpote rem nostram mirifice illustrau tia, hic exscribere non gravabimur. ‹ Verum, in quit, ut ad Tertullianum, Eusebium, Epiphanium, Theodoretum, et alios, quos in causæ suæ defen sionem citat Dodwellus, pedem referamus; illi qui dem Irenæum nusquam appellant martyrem, sed nihil aliud ad summum ex eorum silentio colligi potest, nisi quod ad eorum notitiam Acta martyrii non pervenerint, aut martyrem fuisse nescierial. Ex eo vero quod ad Tertulliani, Eusebii, Epiphanii, et aliorum quorumdam Orientalium scriptorum no titiam martyris alicujus Occidentalis Acta non per venerint, martyrem fuisse confidenter negare a ratione prorsus alienum videtur. › Et paucis inter jectis: • Sed ut causæ jugulum propius adhuc petam, Eusebius, cujus silentium adeo urget Dod. wellus, Hippolyti non semel meminit, catalogum ejus operum texit, episcopum fuisse dicit, martyrem nuspiam. Martyrio vitam finisse certissimum esse debet vel ipsi Dodwello; nam in iis ipsis quæ profert Theodoreti adversum Irenæi martyrium locis martyr appellatur. › Si igitur Eusebii silen⚫ tium, quod nobis objiciunt Tillemontius et Ceillie rius, Hippolytum nostrum venerando martyris ti tulo exuere minime valet, nec Portuensis quidem ipsius sedes, tot egregiis veterum scriptorum testi moniis roborata, eodem licet silente Eusebio, nus piam profecto evanescet. Sed quid Massuelum ap-, ubi hæc fuse narrantur. Dissert. 3 in Irenæum. Videndus etiam Cave in scriptorum ecclesiasticorum Historia litteraria, tom. 1, p. 67, sæculo Gnostico, qui eodem argu menti genere, sæculorum sequiorum commen tum S. Irenæi martyrium dicit: Quod vero Ire næus martyr fuisse vulgo dicatur, id sequiorum po tius sæculorum commentum censendum erit; certe ignorasse videntur vetustiores Tertullianus, Euse bius, Augustinus, Theodoretus. > Dissert. præv. in Irenæi lib., 90, 91, § 31,

tueantur Canisius et quamplurimi doctissimi viri inter quos Georgius Bullus qui peculiari quadam disquisitione fragmenta ab Anastasio col Jecta, tanquam genuina Hippolyti nostri monumen ta, probavit. Etenim, quomodocunque sese res ha beat, variæ doctorum virorum de his scriptis sen tentiæ nunquam Portuensi Hippolyti sedi officere possunt. Nam, etsi hæc fragmenta dubiæ fidei, imo et falsa essent (quod tamen peritiores critici aperte et palam firmare haud sunt ausi), tamen cum eadem, consentientibus fere omnibus, vetustissima sint, vetustissimum quoque de Portuensi S. Hippolyti sede testimonium nobis suppeditant. Fragmenta ab Anastasio allata tantam redolent antiquitatem, ut longe ante Anastasii ætatem exarata nemini dubium esse debeat. Beron et Helix, quorum hæresis scri ptis hisce tam acriter refellitur, tertio vix sæculo innotuerunt, quapropter eorum sectarios septimo adhuc sæculo, quo Anastasius floruit, perdurasse, eosque eximio hoc sermone confutatos fuisse nemo unquam autumabit Basnagius Dupinius aliique: quamvis ea doctorum virorum hæsitationem de Portuensi 8. Hippolyti sede penitus de medio tollendam cense mus, utpote quæ, ut toties diximus, solo Eusebii et S. Hieronymi nitatur silentio; quod non tam magni in re nostra momenti esse facile quispiam cogno. scere poterit, si ejus originem repetere ab ovo vo luerit. Hanc non aliunde derivasse putamus, quam ex veterum librariorum oscitantia, qui in descri bendis S. Hippolyti nostri aliorumque veterum Pa trum titulis, præcipuos quosdam ex ipsis titulos non raro omiserunt. Hinc in vetustissimis celeberrima rum bibliothecarum codicibus S. Hippolytum modo episcopi et martyris, modo episcopi tantum, modo martyris, modo denique solo Hippolyti nomine de signatum deprehendimus, tacito semper sedis, quam obtinuit, nomine, quod tamen alii non pauci, iique antiquissimi codices manifestant. Huic conjectura nostræ maximum addunt ponderis momentum san ctus Hieronymus et Photius, quorum primus, dum in virorum illustrium Catalogo S. Irenæi et S. Hip polyti nostri meminit, ipsos episcopos nomi nat, martyres nuspiam, cum alibi eosdem conspicuo etiam martyris titulo insigniverit Photius co dice cxxi quædam ipsius S. Hippolyti opuscula recensens, episcopi et martyris titulos ipsi debitos omnino præteriit. Dum vero codice ccn Da nielis interpretationem ab ipso adornatam refert, illum et episcopum et martyrem disertim appellare non omittit. Quas quidem tam diversas scribendi formas non aliunde, præterquam ex variis codicum VI. Antiquissimum de Portuensi S. Hippolyti sede ex ipsius operum titulis notisque deducitur argumen tum. Vetustissima igitur fragmenta, integris Hippolyti nostri titulis insignita, non modo Portuensem ipsius sedein Eusebio et S. Hieronymo incognitam nobis tuto patefaciunt, verum etiam communem Græco rum de eadem traditionem, non quidem recenter subortam, sed longe ante Leontii et Anastasii ævum inscriptionibus, quibus usi sunt Eusebius, S. Hie passim et ubique per ipsos propagatam, evidentis sime demonstrant. His profecto argumentis omnem In animadversionibus de vita, morte et scri ptis S. Hippolyti apud Canisium Lection. antiq., tom. 1, p. 10 edit. Amstelodami 1725, n. 7: Du bia sunt fragmenta adversus Beronem et Helicem. > Quanquam p. 12 fateatur Opus illud a multis am babus ulnis recipi, et validis rationum momentis Hippolyto vindicari; et rejici minime posse, ut nu perrime supposita, dum legantur in excerptis Ana stasii, qui jam ante octingentos annos vixit, et lau dentur apud Theodoretum. > Nouvelle bibliothèque des auteurs ecclésiasti ques, in S. Hippolyte, tom. 1, pag. 112 edit. Paris. anni 1690. Les recueils, ou plutôt les extraits ti rés par Anastase le Bibliothécaire des sermons d'Hippolyte sur la théologie et sur l'incarnation, contre Béron et Hélix, hérétiques de la secte des Valentiniens, donnés par Turrien et par Canisius, et reportés en grec par Anastase dans ses Recueils donnés au public par le P. Sirmond, paraissent fort anciens; mais il n'est pas certain qu'ils soient d'Hippolyte. > Antiquis lectionibus, tom. I, in monito ad excerpta ex libro Hippolyti martyris et episcopi Portuensis de theologia et incarnatione contra Bero nem et Helicem hæreticos, pag. 2: ‹ Porro cum Hippolytus adversus omnes hæreses scripserit, et Eusebii tempore, ipso Eusebio teste, multæ ejus lu cubrationes (quarum relatione Eusebius supersedet) passim fuerint asservatæ, difficile creditu non est inter illas etiam fuisse hoc de theologia et incarna tione opus contra Beronem et Helicem Valentiniani hæretici desertores.» Adversus varias in hujus ronymus et Photius, fluxisse judicamus. Sublatis itaque tot tantisque doctorum virorum dubiis ex modi opus oppositiones eo in loco Canisius etiam respondet. Defensione fidei Nicænæ, sect. 12, cap. 8, pag. 98. Exstat aliqua hujusce dissertationis pars apud Fabricium t. II Operum S. Hippolyti, p. 50, ubi illam legimus, et argumenta, quæ contra hu jusmodi Hippolyti opus ab obtrectatoribus afferun tur, refutata optime observavimus. De hæresi Beronis et Helicis legendus Bas nagius in citatis animadversionibus, p. 12, n. 8. In libro De viris illustribus, cap. 35: Ire næus.. jam Photino prope nonagenario ob Chri stum martyrio coronato in locum ejus substituitur, p. 859, tom. II Operum edit. citatæ Vallarsii. Cap. 61, eodem libro, p. 885: ‹ Hippolytus cujusdam Ecclesiæ episcopus. In Commentario in Isaiam, lib. xvII, c. 64, p. 761, tom. IV edit. Veronæ ann. 1735: ‹ De qui bus diligentissime vir apostolicus scribit Irenæus, episcopus Lugdunensis et martyr, multarum originem explicans hæresewv, et maxime Gnosticorum, qui per Marcum Ægyptium Galliarum primum circa Rhodanum, deinde Hispaniarum nobiles feminas deceperunt, miscentes fabulis voluptatem et impe ritiæ suæ nomen scientiæ vindicantes. Hippoly tum nostrum martyrem vocat in præfatione Com mentarii super Matthæum, p. 7. tom. Vil Operum edit. ejusdem anni 1757, et alibi. Pag. 301 cit. edit. Rothomagi ann. 1653 Lectus est libellus Hippolyti. › Pag. 525 Lecta est Hippolyti episcopi et martyris interpretatio in Danielem.»

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS II. Eusebii ac S. Hieronymi silentio tantum mananti- venerit, et demum quando ordinatus fuerit episco bas, Hippolytus noster tot eximiis suadentibus mo Dumentis, recte quidem ac tuto imposterum Por tuensis episcopus dicendus, et quasi postliminii ju re, suffragantibus quoque aliquibus vetustissimo rum codicum notis, Portuensi Ecclesiæ restituendus est, ex qua Tillemontius aliique ob nonnullas con jecturas Eusebii et S. Hieronymi silentio tantumi innisas, illum immerito divulserant. pus. Hæc omnia de Agobardo, quorum nonnulla si lentio præterierunt Ado Viennensis ad ann. 810 Hugo Flaviniacensis ad ann. 821, et auctor Chronici S. Benigni Divionensis ad ann. 840 (ideo que Papirio Massonio et Stephano Bɔluzio Agobardi editoribus prorsus incomperta ), multis abhinc annis a diligentissimo veterum monumento rum investigatore Joanne Mabillonio deducta fuerunt ex vetustissimo codice Bedæ De temporibus, qui quondam fuit bibliothecæ Lugdunensis, quæ misere incendio absumpta fuit, ex cujus flammis ereptus in Joannis Boscii manus devenit, et post modum in Vallicellanam bibliothecam est transla tus. In hoc præstantissimo codice ipsiusmet, ut pu Veterum hujusmodi notarum præstantia ex mox recensitis exemplis cuilibet comperta esse potest, nullumque de earum ingenuitate dubium cuiquam oriri posse censemus, quasi fictitiæ essent ac libra riorum soninia redolerent. Veteres enim librarii, spe majoris lucri illecti, ea tantummodo aliquoties confinxerunt, quorum ope libros suos pretiosiores tant, Agobardi manu hæc adnotantur: 779: Hoc redderent cariusque venditarent: ideoque putidis sima quædam commenta, quæ forsan emptorem tam facile nancisci non poterant, sanctorum Am brosii, Hieronymi, Chrysostomi, aliorumque magno rum virorum nominibus ornarunt, ut inexpertis emptoribus fucum facerent. Verum S. Hippolyti se des vel Portuensis, vel Arabica, pretiosiorem codi cem efficere haud poterat, ideoque cum illi ejusdem S. episcopi opera ex antiquioribus codicibus de scripserint, notas a veteribus margini appositas, vel titulos fidelissime exscripsisse fatendum est Demum earumdem notarum brevitas et simplicitas omnino falsi suspicionem de medio tollunt, quia in ipsis nec inanes verborum habentur circuitus, nec portenta, vel incredibilia narrantur, quemadmodum tieri solet in Actis sanctorum a Metaphraste editis, quæ merito omnes docti viri rejiciunt. In nostris notis solummodo habetur, cujusnam, exempli cau sa, Ecclesiæ Caius presbyter fuerit, vel episcopus; quo anno Agobardus Lugdunensis natus sit; quo tempore ex Hispaniis in Galliam Narbonensem Vide Lironium, p. 131 et seqq. Agobardus, gente Gallus, natus ann. 779, anno vero 782 ex Hispania in Galliam Narbonensem venit, anno 813 Leidrado archiepiscopo Lugdunensi senectute gravato coepiscopus substitutus est, eo que paulo post in monasterium Suessionense sece dente anno 816 thronum Lugdunensem deinceps solus tenuit... Anno 840 Ludovicum ad tuendum litas orientale Rheni fluminis profectum secutus v Idus Junii apud Sanctonas obiit. Acri erat in genio, nec vulgari eruditione, quæstionum theolo gicarum peritissimus, disciplinæ Ecclesiæ canonum que antiquorum consultissimus judex, vindex acer Pimus. Hæc de illo scribit Cave Hist. litter., t. II, pag. 11, ubi pag. 12 illius Opera recenset, quæ cura Papirii Massonii Parisiis anno 1605 in-8 prodierunt, quæque castigatius recensita Stephanus Baluzius Parisiis anno 1666, 2 vol. in-8, edidit, notisque il lustravit; quæ quidem pulcherrima est et accurata editio: hanc editionem novissimæ Biblioth. PP. cu ratores tom. XIV, p. 234, expresserunt. Ado etiam Gallus anno 859 archiepiscopus Viennensis renuntiatus, inter varia opera a Cave tom. Il citato, p. 52, recensita, Breviarium chroni corum de sex mundi ætatibus, a mundi initio ad an Dum 874 perductum,-composuit, prodiitque seorsim Parisiis ann. 1522, et cuin S. Gregorio Turonensi Parisiis 1512 et 1567, Basileæ 1568, et denique in anno natus sum. 782: Hoc anno ab Hispaniis ia Galliam Narbonensem veni. 792: Hoc anno Lugdu num a Gothis primum... 804: Benedictionem in dignus suscepi. Deinceps alia, ut videtur, manu 816 Iste cathedra potitur anno octavo. 840: Hoc anno sanctæ memoriæ Agobardus Lugdunensis epi scopus obiit vi11 Idus Junii › Hoc præclarissi mum vetustatis monumentum, quod beneficio tanti viri vulgatum fuit, ista omnia nos docuit quæ ma jores nostri penitus ignorarunt. Agobardi mortem hoc eodem anno et die referunt supra laudatus au ctor Chronici S. Benigni Divionensis et Marty rologium Ecclesiæ Lugdunensis, quod hac ipsa die sancti viri memoriam exhibet. Cætera, ne longiores simus, Gallicarum antiquitatum studiosis discu tienda relinquimus. VII. Tales notæ nequaquam a librariis confictæ, sed vel ab ipsis scriptoribus, vel ab eorum amicis, sca discipulis, aut saltem peritis viris fuerunt appo sitæ. Breves igitur notas, quæ in vetustis codicibus Biblioth. P. tom. XVI, p. 768. Hugo, ex monacho Virdunensi Flaviniacen sis in ducatu Burgundiæ abbas electus, claruit_an no 1101, scripsitque Chronicon Virdunense in duas partes distributum, primam a Christo nato ad an num 1002, alteram ab eodem anno ad 1102. Opus istud thesaurum undecimi præsertim sæculi incom parabilem vocat Labbæus, qui illud ex ipso aucto ris autographo in bibliotheca Jesuitarum Claromon tanorum asservato edidit Biblioth. nov. mss., t. §, pag. 75. Vide Cave tom. II citat., pag. 185, et Ou dinum ton. II, sæcul. x1, p. 886. In Synopsi Agobardi apud Baluzium, tom. L fol. 3. In notis, p. 4. Iter Italicum, tom. I, pag. 67 edit. Luteti:e Paris. anno 1724, ubi agit de bibliotheca Vallicel lana, in qua prædictus Bedæ codex asservatur. In eodem codice hæc statim sequuntur Ludovichus (sic) quoque imperator defunctus est x Kal. Julii; et memorabile atque insigne opus, quod Forum Vetus vocabatur, Lugduni corruit ipso die intrantis autumni, quod steterat a tempore Trajani per annos fere 700. 841 Amolo, præfati episcopi diaconus, ordinatus episcopus Lugduno XVI Kal. Februarii. › Vide Acta sanctorum, mensis Junii tom. I, die sexta, p. 748 edit. Venetæ anni 1741, ubi multa

bus constat suburbicarios antistites Romanos tulario Farſensi, Mabillonio teste Dodo epi episcopos vocatos fuisse; quos etiam summus scopus Sabinensis, S. Romanæ Ecclesiæ episco pontifex Nicolaus II in decreto de electione Ro mani pontificis in synodo Romana anni 1059 emisso, ‹ cardinales episcopos» nominat. In Char tanus, Paulinus Tunensis, Gulfranus Sunensis, Gui lelmus Lucensis, Petrus Lunensis, Rufinus Assisi nas, Raimerus Castellanus, Rasisericus Spolenti Us, Offreductus Eugubinus, Aloderius Callensis, Guisso Urbinas, Nicolaus Simphronius, Jacobus Se negalliensis, Acceptabilis Camerinensis, Jordanus Humanensis, Petrus Firmanus, Rainaldus Esinus, Gentilis Ausumanus, Mimaldus Phanensis, Jocheli Bus Ariminensis, Petrus Piscariensis, Julius Flo rentinus, Lamfractus Fesulanus, Tedbaldus Pla centinus, Stephanus Monopolitanus, Anselmus Me thensis, Radulphus Melsensis S. Marci. Concilium hujusmodi Lateranense an. 1179 celebratum fuit. Exstat in concilio Romano decretum de ele ctione Romani pontificis in tom. XII Concilior. edit. Venetæ an. 1750, pag. 50, in quo hæc leguntur ⚫ Cardinales episcopi cum religiosis clericis, ca tholicisque laicis, licet pancis, jus potestatis obti neant eligere apostolicæ sedis pontificem, ubi con gruere viderint. Huic decreto subscripserunt Bo nifacius Albanensis, Ubertus Sylvæ Candidæ Eccle siæ, Petrus Ostiensis episcopus, aliique numero 76. In codice Vaticano num. 1984 exstant hujusmodi episcoporum subscriptiones, a Labbe p. 51, editæ, in quibus episcopi suburbicarii Romani episcopi di cuntur Bonifacius Dei gratia Albanensis episco pus, Ubertus episcopus sanctæ Sylva Candida Ec clesie, Petrus Ostiensis episcopus, Petrus Lavica nus episcopus. Hujusmodi Romani episcopi sub scripserunt unacum Joanne Portuensi episcopo. › Hoc ipsum decretum habetur etiam in Chronico Farfensi edito a Muratorio tom. II, part. 11, Rerum italic. scriptor., pag. 645 edit. Mediolani 1726. In quo has legimus subscriptiones pag. 646: Nico laus episcopus sanctæ catholicæ et apostolicæ Ro manæ Ecclesiæ huic decreto a nobis, sicut supe rius legitur, promulgató, subscripsi, et Romani episcopi 5, id est, Bonifacius Albanensis, Umber tus Sylvæ Candidæ, Petrus Ostiensis, Petrus Lavica nus, et Joannes Portuensis; et cardinales 4, Joannes tituli S. Marci, Leo tit. S. Laurentii in Damaso, Guido S. Mariæ trans Tiberim, Desiderius S. Ca ciliæ et diaconi 3, Martius, Crescentius, Aman tius, etc. Ubi episcopus Joannes Portuensis inter episcopos Romanos est relatus. In Itiner. Ital., pag. 145, § 40, tom. I Mu sæi Italici edit. citata Lutetiæ Parisiorum anni 1724 Dodo episcopus sanctæ Romanæ Ecclesiæ dedit libras quinque pro rebus post mortem, id est ecclesiam S. Mariæ cum casamento ipso Cassiano. Actum mense Octobri, temporibus Benedicti VIII. Post hujusmodi relata verba hæc ipse Mabillonius prosequitur: In alio diplomate illi suffraganei vocantur Romani episcopi. Dodo mox laudatus vi detur fuisse episcopus Sabinensis omissus apud Ughellium. Hunc Dodonem P. Faustus Antonius Marroni cleric. regularium scholarum Piarum De Ecclesia et episcopis Sabinensibus Commentar., p. 29 edit. Romæ anni 1758, e Sabinensium epi scoporum numero expungit, et potius ad Ecclesiam Narniensem spectare suspicatur. Utcunque sit, no stra sententia robur acquirit, cum etiam Narnien Lis Ecclesia in suburbicaria provincia exsistat. Hanc inscriptionem per extensum refert idem Mabillonius loc. cit., quando agit de ecclesia Beatæ Maria de Capella trans Tiberim, olim S. Mariæ ad Pincam nuncupata; hanc etiam ab ipso descriptain hic referre non piget: «Anno Domini 1090, in dict. xii, mense Mart. die xxv, dedicata est hæc pus dicitur; quemadmodum quoque in inscriptione anni 1090 episcopus Sabinensis et Tusculanus vocantur episcopi Urbis Leontius itaque, Germa ecclesia S. Mariæ, quæ appellatur ad Pineam, per episcopos urbis, id est V. Savinensem et Joannem Tusculanens., tempore domni Urbani 11 pape, in qua sunt reliquiæ ex vestimentis sanctæ Mariæ Virginis, vel: Petri apostoli, Cornelii PP., Callisti PP., Felicis PP., Hippolyti mart., Anastasii mart., Melixi, Marmeniæ mart. Da Damaso vitam post mortem, Christe redemptor. Sabinensis episcopus in inscriptione memoratus Ubaldus vocabatur, de quo legendus Ughellius Ital. sac. tom. I, pag. 560 edit. Venetæ an. 1717. Hic subscripsit bullæ Urbani II favore monasterii Ca vensis anno 1092, pontif. iv, data. Legendus quo que in hanc rem idem Faustus Antonius Marroni De Ecclesia et episcopis Sabinensibus Commentar., p. 41. Multa sunt alia documenta, in quibus sub urbicarii antistites Romani episcopi nominantur; aliqua tamen præcipua his adjungere visum est. Ughellius tom. V Ital. sacr., pag. 50, affert docu mentum consecrationis templi patriarchalis Aqui leiensis a Poppone patriarcha, qui illud exstruxe rat, anno 1031 peracta, quod prostat ad ejusdem ecclesiæ australem januam, in quo duo cardinales assistentes episcopi Romani dicuntur. 1031, indi ctione xiv, dus Julii. Ego Poppo hujus Aquil. Ecclesiæ patriarcha unacum duobus Romanis episc. cardinalib. et 12 coep., præsidente D. Joanne papa XIX, et imperatore Conrado Augusto, conse cravi hoc templum in honorezn S. Mariæ genit. Dei, et SS. martyr. Hermach. et Fortunati, etc. Ipse Poppo multa huic Templo donavit pro institutione quinquaginta presbyterorum, qui in eo divina per solverent, ut ex donations instrumento ab eodem Ughellio, p. 51, descripto apparet, quam donatio nem etiam ex consilio duorum Romanorum pontifi cum, id est episcoporum, se fecisse commemorat his verbis: Quibus (quinquaginta fratribus) et ex consilio, voluntate advocati ejusdein Ecclesiæ hono rabilis viri Valperti, nec non ex consilio duorum Romanorum pontificum, Joannis et Dudonis, simul que cæterorum coepiscoporum, scil. Roberti Cou cordien... quædam ex bonis ejusdem Ecclesiæ... concessi. Et in fine:

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS II. Bus, aliique, qui S. Hippolytum episcopum Roma- et Vaticanus 1451, non Romanum pontificem, sed num vocant, Anastasio apocrisiario, Syncello, cæ terisque omnino consentiunt, atque hoc plane Domine ipsum appellarunt, quia Portuensis Eccle siæ episcopus fuit, quæ in suburbicaria provincia sita est, quam Græci Romam dixerunt. Papa demum titulum, quem S. Hippolyto tri buunt antiqui codices Taurinensis, Ottobonianus his verbis Romam ob servitium Dei venientes, dum Glios vestros, Romanos scilicet episcopos, cardi nales, presbyteros, diaconos, et universam plebem de vestra absentia percontaremur, et quid causæ esset quod nos Ecclesiæ vestræ, vestrique defenso res videre noluissetis, talia de vobis, tamque ob scœna protulerunt, ut, si de histrionibus dicerentur, vobis verecundiam ingererent. Item cap. 10, p.120, habemus Ad hæc Romani pontifices, reliquusque clerus, et cunctus populus dixerunt: Inauditum vulnus inaudito est cauterio exurendum. › Et tan dem cap. 11, p. 122: ‹ Residentibus itaque domno Leone summo et universali papa in ecclesia Late ranensi, et imperatore sanctissimo Othone, et epi scopis Romanis, Italicis, etc. Apud Josephum Mariam Suaresium lib. 11 Prænestes antiquæ, cap. 10, pag. 187 edit. Romæ anni 1655, legimus ex Flodoardo in epist. Hincmari Rhemensis Petrum episcopum quendam Romanum. In Chronico Fur fensi Romanus quidam episcopus nomine Petrus jam nimis vetulus Romæ morans apud S. Vincen tum juxta ecclesiain Beati Petri sub Leone IX re censetur anno 1048, Beroaldo vigesimo septimo abbate præsidente cœnobio, apud ipsum Súaresium loc. cit., qui etiam refert, lapidi altaris monasterii 8. Gervasii d'Eysses in Agennensi dicec., quod anno 1577 Calvinianorum rabie incensum dirutum que fuit, ab evangelii cornu ad cornu epistolæ legi in cisum hoc epitaphium: Hic requiescit beatissimus Aduinus episcopus urbis Romæ. Plura vide apud eumdem Suaresium cap. cit., ubi etiam prodit, p. 189, Romæ habitasse episcopum Ostiensem in monasterio, seu abbatia S. Mariæ in Pallaria; Ec clesiam S. Laurentii in Miranda fuisse episcopium Sabinense, atque ex Anastasio Bibliothecario et Innocentio III, episcopium Albanense commemo rat. In basilica Lateranensi septem cardinales epi scopi celebrabant, unicuique die assignata: Domi nica scilicet sacrum faciebat episcopus Ostiensis; fer. 11, sanctæ Rufinæ; m, Portuensis; iv, Sabi nensis; v, Prænestinus; vi, Tusculanus; Sabbato, Albanus; qui papæ divina conficienti etiain assiste bant cum abbatibus designatis. Hine non solum in terdum episcopi Lateranenses ii cardinales nuncu pati fuere, verum etiam alii episcopi suburbicariæ provinciæ hoc nomine aliquando appellati reperiun tur, et idem Suaresius loc. cit., p. 119, in oppido Poli se legisse testatur in ecclesia S. Stephani inscri plionem anno 1138 incisam, in qua Guido cardinalis episcopus Lateranensis et S. Tiburtinæ Ecclesiæ nuncupatur. Plura vide apud ipsum Suaresium toto cap. 10 citato, in quo de sex episcopis cardinali Lus abunde disseruit. Ruinart. Act. martyrum, pag. 148, necnon pag. 304, in Actis SS. Theodoti, etc., et ad verba Sic laimentantibus illis, singulos amplexus est sanctus, monuitque, ut quando veniret papa B. Fronto, etc., hæc notare non omittit: «Jain ob servavit noster Mabillonius in Actis SS. Mammarii et aliorum martyrum Africanorum tom. IV Anu lect., papa seu papatis nomen presbyteris etiam tributum fuisse. Græcum hic habet, áñas, quo nomine donatur Antonius presbyter in Actis SS. Juliani et Basilissæ, in vetustissimo lectionario Luxeviensi. > Lib. 1, part.!, cap. IV, Vetus et nova cujuslibet urbis episcopum designare nemo est qui nesciat. Papæ enim nomen omnibus Christiani or bis episcopis ante xi sæculum commune fuit, at notant eruditi viri Ruinartius Ludovicus Tho.. massinus atque, ut alii quamplurimi præter eantur, Bollandi continuatores in erudita dis sertatione, quam de papa nomine Vitæ S. Heraclæ Ecclesiæ disciplina, pag. 11 editionis citatæ non Exstat tom. V. Art. sanctorum mensis Junii, in Patriarcharum Alexandrin. Ilistoria chronologica, parergon. 11, pag. 22 edit. Venetiis anno 1744, ubi multa de origine et notione nominis papæ erudite ha bentur. Inter varias hujusce nominis, quæ afferun tur, origines, ea potissimum nobis placet, quæ car dinali Baronio in notis ad diem x Januarii, pag. 21 cit. edit., aliisque probata fuit, nempe hujusmodi vocem a Græco Пáñaç, id est Pater, esse repeten dam, non vero, ut alias etymologias nullius mo menti prætermittamus, a duabus dictionibus Pa Pa, nempe Pater Patrum; ex eo quod, ut recte ibidem observat ipse Baronius, Hormisda in epistola synodali concilii provincialis Epiri et Pater Pa trum, et Papa nuncupatur: Synodus veteris Epi ri, Joannes, Matthæus, Constantinus, etc., domino nostro per cuncta sanctissimo et beatissimo Patri Patrum, Comministro, ac principi episcoporuin Hormisde papæ. Videnda quæ hac de re Joannes Baptista Solerius in citata Hist. patriarcharum Alexandrinorum chronologica, num. 153, p. 25, adnotavit, qui pariter pulcherrime observat num. 154, p. 26, a Græcis hujusmodi nomen ad Latinos transiisse et recte quidem ac merito hic titulus summo pontifici convenit. qui ut ejusdem Solerii, num. 156, verbis utamur, fidelium Pater est natura, aut gente, sed ætate et admonitione, au ctoritate et doctrina. Hinc, ut inquit Baronius in loc. cit., (cum futuris temporibus obtinuisset communis usus, ut papæ nomen tantummodo Ro mano tribueretur pontifici, et schismatici illud sibi in odium ejusdem Romani præsulis fastu superbo vindicarent, aliaque non concessa præsumerent; Gregorius VII papa anuo a Christo Domino 1073, sui vero pontificatus anno tertio, sexto Kalendas Martii, indict. XIII, habuit Romæ synodum adversus schismaticos, ubi statuit inter alia plura, ut papæ nomen unicum esset in universo orbe Christiano, nec liceret alicui seipsum vel alium eo nomine ap pellare. Hæc in Regesto epistolarum Gregorii Vit, quod asservatur in bibliotheca Vaticana, ubi cano nes ejus synodi scripti habentur. Servant id ipsum Græci, ut nomine papæ Romanum pontificem in telligant, ut ex Niceta Choniate scriptis apparet. > Hujusmodi papæ nomine antiquissimis temporibus non solum clerici venerandi, quemadmodum loc. cit. nos monet Baronius, et Rigaltius in suis ad S. Cyprianum observationibus apud Solerium num. citat. 153; verum etiam presbyteri, hieromonachi, et pareciarum rectores appellabantur, ut notat Gangius in suo Glossar. verb. Papa, et hoc nomine vocatum fuisse Mammarium Africanum martyrem in Actis ejusdem refertur ab eodem du Cange loc. cit. Est, qui tibi pro nobis respondeat, Mamma rius Papa noster., Joannes Pearsonius in Vindi ciis epistolarum S. Ignatii, part. 1, cap. 11, p. 330, in SS. Patrum qui temporibus apostolicis floruerunt tom. I exsistentibus, et du Cange loc. cit., papæ nomine solum patriarcham Alexandrinum inter Orientales Ecclesiæ præsules postremis temporibus fuisse vocatum tradunt. Hoc nomen priscis tempo ribus accommodatum fuisse episcopis, innumera nos monent antiquitatis documenta. Clerus Roma nus ad Carthaginensem scribens de morte S. Cy.. priani hæc ait, epist. 8, juxta ordinem Fellii sæpius

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS II. patriarchæ Alexandrini subjecerunt. Hinc etiam Pru- autumant. Sed qui paulo supra tam egregic nos dentius Valerianum Cæsaraugustanum episcopum, cui elegantissimum hymnum de S. Hippolyto nun cupavit, his carminibus papam nominat Rorantes Saxorum apices vidi, optime pupa, Purpureasque notas vepribus impositas. Tandem sanctissimus pontifex Gregorius VII edita constitutione hujusmodi nomen soli Romano ponti fici merito reservavit. IX. Stephani le Moyne sententia de Romano S. Hippolyti episcopatu expenditur. His tamen non acquiescit Stephanus le Moyne sed sibi probabile videri fatetur, S. Hippolytum ipsiusmet Romæ episcopum esse potuisse, notissi mo exemplo Lini, Cleti, Clementis, quos uno ec demque tempore episcopatum obtinuisse nonnulli citatæ edit. Amstelodami anni 1700, p. 179: ‹ Di dicimus secessisse benedictum papam Cyprianum a Clemente subdiacono.» Ad quæ verba hæc scri bit Rigaltius p. eadem: Sic appellari Carthagi nis episcopum non invident Romani: sed nec ali ter appellat Romanum pontificem Tertullianus libr. De Præscript. adversus hæreticos, et lib. De pudici tia. Hi fuere tunc Romano pontifici cum plerisque aliarum urbium episcopis tituli communes. Hinc etiam in titulo epist. 30, pag. 209, hæc leguntur Cypriano papæ presbyteri et diaconi Ronie con sistentes salutem. › Sicutí etiam in titulo epist. 35, p. 218. Frequenter quoque apud alios antiquos Ecclesiæ Patres papa nomine episcopos vocalos novimus. Ita apud S. Hieronymum lib. 11 contra Ruffinum, Oper. S. Hier. tom. II, p. 545, num. 16 edit. Vallarsii an. 1735': ‹ Scribis quoque, me lit teris indicasse, quod papa Theophilus expositionem tidei nuper ediderit, quæ ad vos necdum pervenit, › et paulo post: Tu qui papæ Theophili dicis te in omnibus sententiam sequi; et deinde paucis in terjectis, papam Epiphanium nominat; exstant etiam epistolæ 86 et 88 ejusdem S. doctoris beatissimo Papæ Theophilo datæ, Oper. tom. 1, p. 531 et 532 edit. ejusdem Vallarsii 1754, in quarum altera p. 533 habentur hæc verba: Adnitere ergo, papa amantissime atque beatissime, et per omnem occa sionem ad Occidentales episcopos scribe, ut mala germina, acuta, ut ipse significas, succidere falce non cessent. In qua etiam Anastasius summus Pontifex papa vocatur pag. eadem. Ita pariter in epistolis 102 et 103, tom. 1, p. 626 et seqq. sancto ac beatissimo papæ Augustino datis, hæc inveniun tur: Memento mei, sancte ac venerabilis papa, et sanctum ac venerabilem fratrem nostrum papam Alypium, ut meo obsequio salutes, obsecro... columen te et memorem mei Christus Dominus no ster tueatur omnipotens, domine vere sancte et suspiciende papa. › Iununiera alia sunt apud eum dem S. Hieronymum hujusmodi exempla, quæ præ tereuntur consulto, ne longiores simus in re explo ratissima: innumera quoque apud S. Augustinum in epistolis 13, 18, 222, 256, aliosque, quos laudat Joachimus Vadianus lib. De primitivæ Ecclesiæ stutu sub finem, Bignonius ad lib. 1 Marculfi, Sa varo ad Sidonium lib. 1, epist. 6. In serie quoque episcoporum Metensium scripta sub Carolo Magno Chrodegangus papæ nomine insignitur Nobilis in cunctis papa Chrodegangus habetur. Plura vide apud du Cange loc. cit.; Theophilum Raynaudum Oper. tom. X, in Onomastico pontifi cio, verb. Papa; Macri Hierolexico verbo eodem, aliosque qui hoc de nomine abunde disseruerunt. Hinc,” ut înquit du Cangius loc. cit., ‹ cum commu mis esset illa nomenclatura, factum est ut Romani docuit, S. Hippolytum Romanum episcopum ab antiquis vocatum, quia episcopatum in Romana provincia obtinuit, idque multis exemplis ex eccle siastica antiquitate petitis comprobavit, quorum præcipua nos ipsi jam superius exscripsimus, baic puræ ac inani conjecturæ nullo modo assentiri de bebat, cum apud veteres altum de re maxima inve niatur silentium. Quod quidem evenire nunquam potuisset, si S. Ilippolytus angustissimam B. Petri cathedram ascendisset. Nec Lini, Cleti et Clemen tis exemplum quidpiam hanc ipsius le Moyne con jecturam juvare potest; etenim magni scriptores Baronius Pagius Tillemontius anti quorum auctorum, sancti Irenæi scilicet, S. Epiphanii aliorumque testimoniis innixi, con pontifices titulum universalis nomini papæ addide rint ›: sic universalis papu dicitur Joannes VIII in synodo Ticinensi an. 876, tom. II capitular., col. 237 et 259. Idem summus pontifex papa coange licus compellatur in synodo Romana an. 877, ibid. p. 255. Diatrib. de S. Hippolyto inferius citanda, p. 29: Sed rem forsan non a vero ita alienam asseremus, si dicamus illum (Hippolytum) etiam ex parte in se suscepisse onus regendi ipsius episco patus Romani. Nam Hippolyti tempore multi Ara bes et Græci Romæ agebant, quos forsan episcopus Hippolytus regebat, et quibus sacra Græce vel Ara bice administrabat. Nec insolentis hoc erat moris, duos in una urbe episcopali admittere episcopos. Sic Roma in ipsa Linus, et Clemens, et Cletus dicun tur successores Petri, quod videtur seriem et ordi neni successionis episcoporum Romanorum aliquo modo turbare. Sed optime a viris egregie doctis hoc conciliatur, asserendo Clementem, Linum, Cletum fuisse episcopos simul et eodem tempore, unum Pauli, alterum Petri, unum circumcisionis, alterum præputii, unum Judæorum, alterum gentium, unum Latinorum, qui in urbe degebant, et nondum La tinæ linguæ satis assueverant. › Ad annum Christi 69, num. 41, p. 646, tom. cit. edit., ubi multa in idem argumentum sanctorum Patrum affert testimonia. Breviario historic. chronologico-critico, ubi agit de his pontificibus pag. 5 et seqq., tom. Í edit. Lucæ an. 1729. Tom. II Mémoires, etc., art. 2, in Saint Clé ment, pag. 152 et seq., et note 1, sur S. Clément, pape, p. 545 et seqq. Lib. 11 Adversus hæreses, cap. 3, p. 202 edit. Oxoniæ cit. an. 1702: Fundantes igitur et instruentes beati apostoli Ecclesiam, Lino episco patum administrandæ Ecclesiæ tradiderunt. Hujus Lini Paulus in his, quæ sunt ad Timotheum Episto lis, meminit. Succedit autem ei Anacletus, post eum tertio loco ab apostolis episcopatum sorutur Clemens, qui vidit apostolos et contulit cum eis. › Videnda quæ ad hunc locum adnotantur a Joanne Ernesto Grabe. Adversus hæreses lib. 1, tom. 1, hæresi 7, vel 27, n. 6, p. 107, cit. edit. Parisiensis: Er enim Romæ primi omnium Petrus et Paulus apo stoli pariter atque episcopi fuerunt. Inde Linus, tum Cletus. Post hunc Clemens Petri et Pauli tem porum æqualis, de quo Paulus meminit ad Roma nos scribens. Et paulo post: Sed utcunque sese habuerit, Romanorum pontificum ista successio est: Petrus, et Paulus, Linus, ac Cletus, Clemens, Evaristus, Hyginus, Pius, Anicetus, qui est a me paulo ante in episcoporum ordine numèratus. ›

stantissime tenent, S. Petro Linum, Lino Anacle- est, non presbyterum, sed episcopum fuisse, non tum, Anacleto Clementem in summi apostolatus munere successisse. Hunc Moynii locum exscribit Joannes Albertus Fabricius in libro cui titulus Salutaris lux Evangelii, abs se edito in quo Christianæ fidei initia apud omnes gentes ea, qua par est, eruditione repandit, additque ipsius Moynii testimonium, ut probet duos episcopos unam eamdemque Ecclesiam eodem tempore gubernasse. Sed hasce Presbyterianorum tricas jam centies ra dicitus convulserunt viri præstantissimi ex nostris, et ex Anglicanis quamplures, inter quos Thomas. Dilsonus, Henricus Hamondus, et Joannes Pearso nius, qui peritioris eruditionis laude et ingenii acu mine plurimum excellunt. Denique Jacobus Basna gius præcipuum hocce Moynii somnium convellit in suis de S. Hippolyti vita et scriptis animadver sionibus X. Tillemontii conjectura, qua sanctum Hippolytum Antiochiæ passum, et ¡in vicina Syria episcopum fuisse, refellitur. Tillemontius in eam videtur inclinare sen tentiam, quod S. Hippolytus gloriosam martyrii palmam Antiochiæ consecutus sit; ideoque in ali qua proxima Syriæ urbe episcopatum obtinuisse censet. Hanc conjecturam diligenti quadam vete rum Martyrologiorum inspectione fulcire pititur; sed irrito prorsus conatu. Antiquissimum enim martyrologium, cuilibet præferendum, quod edidit Dacherius, diserte habet: ‹ In Tuscia B. Hippolyti episcopi de antiquis. Huic consentit aliud Marty rologium bibliothecæ Ottobonianæ, in quo paucis. sina sanctorum nomina qualibet die occurrunt. Ex bujusmodi igitur Martyrologiis constat S. Hippoly tum, nec Antiochiæ passum, nec in Syria, sed in Tuscia. Nec addat Tillemontius, mendum et con fusionem in hoc Martyrologio irrepsisse, eo quod alia Martyrologia hac eadem die presbyterum An tiochenum Novati discipulum celebrent, Græci vero S. Hippolytum papam Romæ referant; proindeque credendum sit, Hippolytum, qui Antiochiæ passus Romæ, ut Græci habent, sed in Syria. His enim respondemus cum doctissimo Ruinartio anti qua, quæ Adonem præcesserunt, et aliquot ex his, quæ post (ejusdem Adonis) ætatem scripta sunt, nudum Hippolyti nomen die xxx Januarii, exhi bere; quo fit, ut his conjecturis et emendationibus Tillemontii nullus supersit locus. Antiquissimi Mar tyrologii Dacheriani et pervetusti Ottoboniani lectio confirmatur a tot antiquis scriptoribus, quos su periori hujusce dissertationis parte recensuimus, ex quibus aperte colligimus S. Hippolytum Portus Romani, qui ad antiquæ Tusciæ fines pertinuit, episcopum exstitisse. XI. Bignei sententia de duobus Hippolytis rejicitur. Demum Margarinus Bignæus duos et ipse Hippolytos confinxit: unum scilicet Græcum, cujus luculentissima exstant monumenta ab ipso aliisque edita; Portuensem alterum, quem Romana venera tur Ecclesia; per me liceat, inquit, duo sint Hip polyti, Latinus unus ille prior Portuensis, Græcus vero alter hujus orationis auctor. Peculiaris hu jusce sententiæ potissimam his verbis affert ratio nem: Non ita esse verisimile Italum episcopum, vel Græce scripsisse, vel fuisse tanta necessitudine cum Origene conjunctum. Verum levissimæ huic conjecturæ nimium indulsit Bignæus. Quapropter jure ac merito Leo Allatius hanc ipsius divinatio nem rejecit in descriptione codicis Ghisiani, quam, ut alias diximus, edidit doctissimus Josephus Blan chinus in Vindiciis sacrorum codicum his verbis Sed hac sua opinione fallitur Bignæus; possem plures enumerare Italos in Græcis non tantum intelli gendis sed scribendis etiam fuisse versatissimos; ut de aliis sileam, Ælianus Præneste natus tantum in Græca oratione valuit, ut Apis Attica inter Græcos a Græcis ipsis vocari, ineruerit. Allatio subscri bunt doctissimi editores Bibliothecæ Patrum editio nis Lugdunensis, qui Margarinum errasse scribunt; ‹ nam S. Hippolytus Portuensis episcopus Græcus fuit, et Græce scripsit.» Cap. 13, p. 353, edit. Hamburgi an, 1731, In tom. 1 Antiq. lect. Henrici Canisii, pag. 3:Multo minus crediderim, illum (Hippolytum) Romanain sedem tenuisse. Quidquid enim fuerit de nascentis Ecclesiæ primordiis, verisimile non it binos episcopos Romanam rexisse Ecclesiam ineunte tertio sæculo, quo vulgatum ferebatur axioma: Unus Deus, unus episcopus. Id non latuis set Hieronymum, plurimos annos in ipsa Roma versatum; qui tamen Hippolyti sedem episcopaleni ignoravit. Denique de tam solemni exemplo gemi Dorum episcoporum in una eademque sede non siluissent vel schismatici, vel cæteri scriptores ecclesiastici. > Sæpius citato tom. III, pag. 242 Bollandus et Florentinus croient que saint Hippolyte, marqué le 29 et le 30 de Janvier dans les Martyrologes de 8. Jérôme, comme un évêque de l'antiquité, et dans quelques-uns comme ayant souffert à Antioche, est le grand Hippolyte dont nous parlons. Les Grecs l'honorent en effet dans ces mêmes jours, quoiqu'ils rapportent très-mal son histoire, le confondant avec celui de Porto. S'il a effectivement souffert à An tioche, c'est une grande preuve qu'il a été évêque dans l'Orient, et sans doute dans la Syrie.» Et pag. 674, in Notis ad S. Hippolytum, in fine notæ 2, hæc repetit Comme Usuard et Adon ne parlent point du tout de S. Hippolyte évèque, cela peut donner quelque sujet de croire que ç'a plutôt été en Orient qu'en Occident qu'il a exercé l'épiscopat et qu'il a souffert le martyre. Nous verrons en effet dans la note 4 un S. Hippolyte évêque marqué à Antioche le 29 et le 30 de Janvier. et on croit que c'est celui-ci. Pierre Damien le fait aussi venir de devers Antioche. Ainsi il aura pu être évêque de quelque petite ville de Syrie. Legenda pariter sunt ea, quæ in nota 4, ab eodem Tillemontio de S. Hippolyti” episcopatu proferuntur. Act. martyrum, in admonitione in martyrium S. Hippolyti, pag. 144 citatæ editionis Veronensis. Biblioth. Patrum, tom. III, pag. 252 edit. Lugduni anni 1677. Tom. I, fol. 262.

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS II. id Quamobrem summopere miramur virum alioquin ▲ gnæus, Italum episcopum Græce scripsisse, qui eruditissimum tam futilibus argumentis innixum dem Portuensi flippolyti nostri sedi haud obesse Juos Hippolytos finxisse; nam, quod attinet ad potest, cum S. Cleinens 1 Romanus pontifex lucu summam illam necessitudinem, quam, ipso lentissimam epistolam Græce conscripserit et Photio teste cum Origene Hippolytum nostrum S. Irenæus Lugdunensis episcopus Attico sermone habuisse credit, hoc facili evanescit negotio. Hip- magnum illud contra hæreses opus aliaque non polytus enim, qui Irenæi discipulus fuit, quique pauca exaraverit. Nec cuiquam hucusque, quod idcirco in Occidente meliorem vitæ suæ partem sciamus, in tanta scriptorum turba in mentem transegit, haudquaquam tanta necessitudine cum venit, Romanæ S. Clementis et Lugdunensi S. Ire Origene conjunctus esse potuit, qui primo Alexan- næi sedibus contradicere, propterea quod illi Græce driæ, deinceps Cæsareæ, Cappadociæ, Tyri, aliisque scripserint, Halloixio excepto, qui, futilibus Orientis locis ad obitum usque moratus est conjecturis indulgens, S. Irenæum Thyatirenorum Hinc optimo quidem jure doctissimi viri nonnulli, in Lycia antistitem exstitisse credidit. inter quos Sebastianus Tillemontius Photii la psum exagitant, qui ex prava Hieronymiani Cala Logi Græca versione a Sophronio adornata deceptus, Hippolytum nostrum Origene familiarissime usum, illique septem et amplius notarios suppeditasse dictitavit; cum hæc non Hippolyto, sed Ambro sio munificentissimo Origenis Mæcenati, tri buenda omnino sint. Photium denique hujus modi erroribus obnoxium quandoque fuisse docent eruditi viri, et præcipue ipse Tillemontius qui ejus prochronismum de S. Panteni ætate, quem apo stolorum discipulum falso credidit ipse Photius, pri mus detexit. Quod denique miretur summopere Bi Codice ccxxı, pag. 502 cit. edit.: ‹ Ferunt item hunc (Ilippolytum) conciones ad populum, Origenis imitatione, habuisse, illoque familiarissime utentem, tantum esse factum scriptorum ejusdem admiratorem, ut ad divinam Scripturam commen tario illustrandam hortando impulerit: additis etiam illi suo sumptu septem notariis qui dictata celeriter exciperent, totidemque librariis qui accu rate describerent; hæc igitur subministrantem Hip polytum, sine remissione solitum exigere opus, quod elaborasset Origenes, atque biuc etiam operis exactorem in epistola quadam ab eo nominari. › Legendus S. Hieronymns lib. De viris illustri bus, cap. 54, pag. 878, tom. 11 Operum citatæ edi tionis, ubi de Origene, ejusque operibus et itineri bus multa commemorat. Note 3, sur saint Hippolyte, pag. 675, tom. III, sæpius citato. Hac de re legendus Eusebius llistor. ecclesia stic. lib. vi, cap. 23, pag. 287, et D. Hieronymus lib. De viris illustribus, cap. 61, p. 887 ejusdem Vallarsii editionis. Hunc Photii errorem corrigit etiam Aubertus Mireus in sua Bibliotheca ecclesia stica, ad capus 56 libri De viris illustribus S, Hie ronymi, pag. 134 editionis Hamburgi anni 1718. Tom. Il citato, pag. 171, ubi erudite de S. Panteno agit. Exstat apud Petrum Coustant Epistol. Roma norum pontificum, tom. 1, p. 9 citatæ edit. Paris. anno 1721. Vide monitum ad eamdem epist. p. 6. Petrus Halloix, De vita S. Dionysii Corinthio rum episcopi, etc., pag. 608 edit. Duaci an. 1636. In Prolegomenis ad Varia sacra, pag. 29, terg.: «Si mentem nostram ulterius liceat aperire, et si nova conjectura præcedentes cumulare adhuc mihi concedatur, quid impedit quominus dicamus Hippolytum fuisse episcopum Portus Romani? Non quideni Portus Ostiensis, Portus ad littus maris Tyrrheni ad Ostia Tiberis; sed Portus Romani in Arabia. Namn revera in Arabia Portus erat nobilis simus, Romanis præcipue notus, et qui cum ab illis admodum frequentaretur, vocabatur Portus Roma XII. Stephani le Moyne sententia de Arabica S. Hippolyti sede exponitur. Stephanus le Moyne sæpius citatus, superiori sæculo exeunte, collectaneam quamdam veterum Patrum, cui titulus Varia sacra, edidit Lugduni Batavorum anno 1685, duobus tomis in-4, in quo rum uno, pag. 53, fragmentum vulgavit sermonis S. Hippolyti contra Græcos, seu contra Platonem, De universi causa. Hac arrepta occasione in Prole gomenis, omnigena eruditione refertis, diatribam de S. Hippolyto instituit, in qua de ejus sede, scri ptis rebusque gestis fusius agit Primo itaque illum gente Arabem fuisse scribit, conjectatque nus. De eo Philostorgius lib. 111, cap. 4: ‹ Ædiß cavit (Theophilus) ecclesiam, ubi Romanum erat emporium, extrorsum ad Oceanum positum; vO cant vero oppidum Adanem, quo iis, quos ex Roma nis venire contingit, appellere mos est. Eadem habet Nicephorus, sed quæ hausit ex Philostorgio. Emporium istud Romanum Ptolemæo vocatur žu̟mó plov 'Apablas, lib. vi et lib. VII: «Quia totius Àra biæ erat nobilissimum, et illuc Græci, Romani, Ægyptii per mare Rubrum ex Clismate Portu, vel pedestri itinere Copto ad Berenicem, tandem totum istud mare præterlapsi, extra Babelmandel, et fauces sinus Arabici ad Portum Romanum in Oceano situm appellebant. Vocatur aliis Aden, ut ex Ura nio apud Stephanum constat. Quod nomen adhuc superstes manet, et regioni tribuitur Arabiæ Feli cis, ubi est Portus iste Romanus, qui ab Arriano dicitur, ni fallor, Arabia Felix in Periplo maris Ru bri, et aliis Adana.» De Adana regno vide Marcum Paulum Venetum lib. 11, cap. 46; Alfragan,, De elementis astronom., cap. 9: Primum clinia transit terram Jeman, ubi urbes claræ Dafara, Oman, Ha dramuta, Aden. Scherif Elidris, in Geographia, quæ perperam vocatur Nubiensis, climat. 1, part. vi: Est vero Aden urbs parva, celebris tainen, quia est portus utriusque maris, et ex ipsa solvun tur navigia Sindæ, Indiæ, et Sinarum, et ad ipsam deferuntur vasa Sinica; unde patet fuisse portum Arabiæ nobilissimum, et propter situm et Orienta libus et Occidentalibus omnium magis frequenta tuin. Ideo Portus, Emporium Arabiæ, imò voca batur Arabia Felix, ut patet ex Periplo Arriani, quia erat totius Arabiæ Felicis locus amœnissimus et istius beatissimæ regionis nobilissimum compen dium. › Et pag. 50 have repetit: Non Portus Ostiensis ad Tiberis ostia, sed Portus Romani in Arabia, ubi Hippolytus diu vixisse memoratur; el revera si Portus Ostiensis fuisset episcopus, et ibi martyrio fuisset consummatus monumentun istud illius memoriæ consecratum, statua ista ca thedralis marmorea litteris Græcis utrinque cir cuDiscripta, sæculo præterito ex ruderibus quibus

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS II. (nullo tamen veterum testimonio) pagum Arabiæ Quoad primum, celebris est inter eruditos con Petreæ Bostrensis diœcesis illi patriam fuisse, diu- troversia, quisnam Gelasius libelli, quem mox lau que Bostræ, quæ fuit ejusdem Arabiæ metropolis, davimus, auctor fuerit Nonnulli Gelasio primo vixisse, et episcopum Portus Romani in Arabia Fe- Romano pontifici tribuunt, alii Gelasio Cyziceno, lice exstitisse. Novam hanc viri eruditi sententiam quidam Gelasio Cæsareensi adjudicant. Magnus de Arabico S. Hippolyti episcopatu probarunt non- Annalium ecclesiasticorum parens Baronius nulli ex heterodoxis litterarum fama præstantes, immensa, qua pollebat, eruditione, rem hanc ad Guilielmus scilicet Cave Fridericus Spanhe- sanioris critices regulas diligentissime revocavit, mius Samuel Basnagius et novissime Al- maximisque argumentis ostendit Gelasium Roma bertus Fabricius Hamburgensis Sed quam num pontificem hujusce libelli auctorem haud Jonge a vero distet hæc Stephani le Moyne divina- fuisse. Gennadius enim scribit, Gelasium papam tio, ex iis, quæ mox dicenda sunt, cuilibet facile edidisse contra Eutychianos grande et præclarum patebit. volumen; cui Anastasius Bibliothecarius con sentire videtur, qui hujusmodi opus libros diserto appellat. Hæc Gennadii verba, qui genuinum Gelas:i opus legerat, quem nunc habemus libellum, desi gnare posse nemo censebit; nam cum illum grand et præclarum volumen disertim Gennadius appellet, atque hujusmodi verbis parce admodum ipse usus sit, tam parvæ molis libello convenire non posse nemo non videt. Quod sane ipsomet Gennadio gessisse doctissimi viri Stephani le Moyne conje ctura est, qui de Hippolyto ejusque scriptis copiose disseruit in Prologomenis notisque ad Varia sucra, et præter Tillemontium ac Caveum de hoc est con sulendus. > X. Fundamenta hujus sententiæ indicantur, et auctor libelli, qui S. Gelasii I papæ nomen præfert, inquiritur. Moynius divinationem suam duobus veterum te stimoniis fulcire conatur quorum unum ex quodam scripto De duabus naturis in Christo, quod Gelasii papæ 1 nomen præfert, alterum vero ex Philostorgio desumit. dam eruta, in sede episcopali, quam occupasset Hippolytus, ab illius cultoribus posita et collocata fuisset; nimirum intra Portus Ostiensis territorium et pomoeria. Jam vero inventum est in æde Lau rentiana ad Urbem, quo constare mihi videtur, Ro manos illum vindicasse, Romæ præcipue egisse, ibi Evangelio propagando, et hæresum viru el veneno exstinguendo alacriter et strenue incubuisse, nul lius episcopalis sedis vicinæ rectorem fuisse, et si Portus episcopus habitus est, non Portus in Latio et dioecesis Romanæ, sed Portus Romani in Ara bia episcopum agnitum et reputatum fuisse. › Hæc ille. In sæpius citato tom. II Scriptorum ecclesia sticorum Hist. litteraria, pag. 102: Cum cl. Moy Bio merito concludere possumus, Hippolytum Por tas Romani, emporii in Arabia celeberrimi, Adenæ etiam dicti, et a Romanis mercatoribus admodum frequentati, episcopum fuisse. Verum hæc paulo clarius et explicatius exponenda sunt. Aden urbs erat ad Rubrum mare sita.... In hac urbe quin se dem babuerit Hippolytus Portas Romani episcopus, aulli dubitamus. Unde ipsum Arabic metropolis episcopum fuisse scribit Gelasius papa...ex hoc Port Romano nata est vulgaris fabula, Hippolytum Por tus Romani ad Ostia Tiberis decimo sexto ab Urbe lapide episcopum fuisse.» Vide etiam Oudinum citato tom. 1, p. 221. Epitome isagogica ad histor. ecclesiast., p. 1of, tom. 1, edit. Lugduni Batavorum anni 1689. Annal. politico-ecclesiastici, ad ann. 222, tom. 11, pag. 288, num. 7 edit. Roterodami anni 1706 Cuina vero Ecclesiæ præfectus fuerit (Hippolytus), nec dicit Eusebius, et a se ignorari profitetur Hieronymus... in Oriente tamen oflicio functum esse episcopi, conjecturam ducimus ex Hieronymo Scripsit homiliam de laude Domini Sal tatoris in qua præsente Origene se loqui in ecclesia si quificat. Quem dicentem audivisse videtur Origenes, cum in Arabia versaretur, quo bis tertiumve se contulerat.... Itaque eo inclinat animus, ut in Ara bia episcopatum obtinuerit Ilippolytus, non in Ita ba, cum Portuensem Origenes Ecclesiam non auie rit, ut auditor esset Hippolyti,.. multa se probabili talis specie commendat doctissimi conjectura Le moynii, etc. › Biblioth. Græc. lib. v, cap. 1, pag. 203, tom. V:Portus Romani, non Ostiensis in Italia, sed œlebris in Arabia hoc nomine emporii episcopatum Prolegomena ad Varia sacra, pag. 28, ubi ait adhuc ignorari S. Hippolyti episcopatum, atque hæc scribit: Quod confirmari potest testimonio ipsius Gelasii pontificis Romani, qui eodem sæculo v paulo post fata Hieronymi sedem Romanam oc cupavit. Is quippe in libro De duabus in Christo naturis citat Hippolytum episcopam metropolis Ara biæ in Memoria hæresewv. Quod non suspectum de buit reddere istud opusculum eminentissimo cardi nali, quasi non esset opus Gelasii pontificis, qui, inquit cardinalis, non potuit ignorare Hippolytum fuisse episcopuni Romanum, non vero Arabem metropolitanum. Sed hoc ignoravit Hieronymus in ipsa Roma 50 annis ante Gelasium, quidni ergo Gelasius idem etiam ignorasset? Certe opus istud propterea in suspicionem venire non debuit. Nec est fetus Gennadii, nec Gelasii Cæsariensis, nec Gelasiį Cyziceni, sed Gelasii pontificis Romani. Quod tan dem calculo suo contra tres eminentissimos cardi nales Baronium, Bellarminum, Perona confirma runt Sirmondus, Petavius, Chifletius, Labbeus aliique viri laudibus litterariis ornati et insignes. Exstat iste liber in Antidoto adversus hære ses Basilea 1528, fol., et cum aliis veteruni scriptis de duabus naturis et una persona in Christo, Ti guri 1571, fol.; denique in Bibliotheca Pair. vol. VII, p. 699. Ad annum Christi 496, num. 1 et seqq., tom. VIII Annalium, pag. 595 edit. citatæ. Libro De viris illustribus, cap. 94, in tom. II Operum S. Hieronymi edit. Vallarsii, pag. 987 Gelasius urbis Romæ episcopus scripsit adversus Eutychen et Nestorium grande et præctarum volu men, et tractatus diversarum Scripturarum et sa cramentorum elimato sermone, et adversus Petrum el Acacium scripsit epistolas, quæ hodie in Ecclesia tenentur catholica. Fecit et lymnos in similitudı nem Ambrosii. Obiit sub Anastasio Augusto. › Hic In Vita S. Gelasii tom. III, pag. 195 edit. Romæ ex typographia Vaticana anno 1728 fecit tractatus et hymnos, sicut beatus Ambrosius episcopus, et libros adversus Eutychen et Nesto rium, qui hodie in bibliotheca et Ecclesiæ archivio reconditi tenentur ▸

DE PORTUÈNSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS II. teste clarius elucescit; nam opera Antiochi epi- S. Fulgentius, qui paucis post Gelasium annis fo scopi contra avaritiam, et Theophili Alexan drini contra Origenem grande volumen ab ipso appellantur. Severi autem Sulpitii Historiam, cum cæteris ejusdem operibus, opusculi titulo in signivit; quæ quidem historia triplo major supra laudato libello esse cuilibet eamdem lustranti facile patebit His accedit, quod Gennadii de Gelasio testimonium desideratur in antiquissimo codice Vaticano, quem Vaticanæ bibliothecæ acquisivit eruditissimus ejusdem præfectus Laurentius Zac cagnus. Hunc codicem laudavit vir sapientissimus Lucas Holstenius, qui eumdem vidit in bibliotheca clericorum regularium S. Andreæ de Valle, illum que merito antiquissimum vocat; ibi enim quon dam quadratis et vere Romanis litteris Ciceronis orationes in Verrem descriptæ fuerunt, quibus postea deletis ac corrasis, S. Hieronymi et Gennadii Catalogus uncialibus iterum, sed recentioribus lit teris superscriptus fuit. Secundo argumento Baro nius probat multa in hoc libello inveniri, quæ a S. Gelasio papa exarata esse pene impossibile est, et Eusebium Cæsariensem multis observat in eodem libello encomiis ornari, quem Arianum fuisse certum est, cujus opera inter librorum apocrypho rum numerum ab eodem Gelasio rejiciuntur, et Græcos Patres tantum laudari, nec non Ambro sium, Hieronymum, cæterosque ex Latinis silentio præteriri. Verum Jacobus Sirmondus Philip pus Labbeus Antonius Pagius senior, S. Gelasium hujusmodi libelli auctorem credunt, non solum quia in antiquissimis codicibus descri ptus ille est inter indubitatas ejus epistolas, et Cap. 20, pag. 962 citatæ edit.: ‹ Antiochus episcopus scripsit adversus avaritiam unum et longum volumen. ▸ Cap. 33, pag. 966 dictæ edit.: Theophilus Alexandrinæ civitatis episcopus scripsit adversus Origenem unum et grande volumen, quo omnia pene ejus dicta et ipsum pariter damnat, simul do cens non a se primum eum, sed ab antiquis Patri bus et maxime Heracla fuisse et a presbyterio ejectum, et de Ecclesia pulsum, et de civitate fu gatum. Cap. 19, pag. 961 cit. edit.: «Severus presbyter, cognomento Sulpitius Aquitaniæ provin ciæ, vir genere et litteris nobilis, et paupertatis at que humilitatis amore conspicuus, clarus etiam sanctorum virorum Martini Turonensis episcopi et Paulini Nolensis notitia, scripsit non contemnenda opuscula. › Legendus Baronius ad dictum annum 496, num. 4, pag. 596, tom. VIII cit. edit., ubi hæc nos etiam docet: Verum non unum duntaxat librum; sed quod grande et præclarum opus Gennadius no minat, in quinque libros fuisse partitum liquet. Habet id enim Anastasius Bibliothecarius in libro De Romanis pontificibus, cum aflirmat quinque li bros adversus Nestorium et Eutychetem ab eodem Gelasio fuisse conscriptos, cum tamen opusculum, quod Gelasii nomine exstat editum, unius libri pe riodo terminetur. › Ad dictum annum 496, n. 7, p. 596: ‹ Qui Gelasius De duabus naturis opusculum illud scripsit, cum in fine profitetur se catholicorum, ut ait, ma gistrorum testimonia afferre, quibus a se dicta con ruit, ex hoc libello tauquam Gelasii papæ tria de sumpsit testimonia, quæ in librum De 5 quæstioni bus apud Ferrandum diaconum, cap. 18, retulit; verum etiam quia laudatur a Joánne Il papa in epistola ad Avienum cæterosque senatores. Sed his Sirmondi argumentis magnus Baronius videtur non obscure satisfecisse; quamvis ipse Ferrandi testi monium videre non potuerit, cujus Opera Franciscus Chifletius multis post Baronii mortem annis edidit. Observat itaque eminentissimus cardinalis, non nulla ab impostoribus S. Gelasio papæ eodem vi sæculo, in quo ipse obiit et Fulgentius floruit, sup posita fuisse. Optimum sententiæ suæ testem lau dat Cassiodorum, qui diserte scribit S. Gelasio papæ suppositas fuisse adnotationes quasdam in epistolas D. Pauli, in quibus Pelagiani dogmatis vestigia supererant In Epistolas, inquit, tresdecim S. Pauli adnotationes conscriptas in ipso initio meæ lectionis inveni, quæ in cunctorum manibus ita celebres habebantur, ut eas a sancto Gelasio papa urbis Romæ, doctissimi viri studio dicerent fuisse conscriptas, quod solent facere qui res vi tiosas cupiunt gloriosi nominis auctoritate defen dere. Sed nobis ex præcedentibus lectionibus dili genti retractatione patuerunt, subtilissimas quidem esse ac brevissimas dictiones, sed Pelagiani erroris venena illic esse seminata. › Cassiodori igitur ævo, qui circa annum 556 hæc scripsit supposititia Gelasii papæ opera circumferri jam multo ante cœpta erant, quæ a disertissimis viris pro veris et genuinis habebantur; ideoque non improbabile quibusdam videbitur S. Fulgentium aliosque ge firmet, tamen inter plures sanctorum orthodoxorum Patrum assertiones ponit post Magnum Athanasium, ante Gregorium Nazianzenum, Eusebium Cæsarien sem, conclamatum jam sæpe ab omnibus ante signanum Arianorum, ejusque tres sententias ex di versis locis acceptas refert: quæ quidem quam in digna sint Gelasio papa, nemo non videt; quamque alienus sit auctor ille ab aliquo Latino scriptore; cum in re tanta nitatur Gra:corum duntaxat aucto ritate, vix duobus Latinis ex plurimis in testimo nium adductis. Quam vero econtra ea conveniat Gelasio illi a Photio recensito, cognosce, dum ipse in dicto opere de Nicæno concilio eumdem Eusebium Cæsariensem plurimum laudat, et titulis orthodoxo magno viro dignis exornat, atque ab omni Arianæ bæresis suspicione vult exemptum, dum ipsum nunquam Ario consensisse non sit veritus affir mare. Legendus Bellarminus De script. ecclesiasti cis, in S. Gelasio papa tom. YII Oper. citata edit., pag. 187. Apud ipsum Labbeum citandum. Dissert. historica ad lib. De script. ecclesia sticis Bellarmini, pag. 188. Ad annum dictum 496, num. 3, pag. 538, tom. VIII Annul. Baronii citat. editionis. Hæc sunt rationum momenta, quibus Sir mondus et ex eo citati auctores S. Gelasio opus bujusmodi ascribendum esse propugnant. His sub scribit etiam Cave Script. eccles. hist. litteraria, tom. I, pag. 463. De institutione divinarum litterarum, cap. 8, tom. Il Operuin, pag. 543, edit. Rothomagi an. 1679, Legendus Cave tom. I citato, pag. 501.

nuinam S. Gelasi¡ papæ opus nou vidisse sed omnino negat, S. Hippolytum Portuensi Ecclesiæ præfuisse, dum v sæculo desinente hoc Romæ prorsus ignotum fuerit; verum cum hujusce libelli S. Gelasium papam auctorem exstitisse tuto firmari non possit, Romanæ Ecclesiæ de S. Hippolyti sede traditionem in hoc eodem libello frustra re quirimus. XIV. Heterodoxi libelli de duabus naturis testimonio perperam transsubstantiationis mysterium oppu gnare conantur. Quamobrem etiam miramur quosdam hetero doxos, qui veras criticæ, ut aiunt, regulas callent, neglectis tot antiquorum Patrum testimoniis, ex hoc dubiæ fidei scripto deducere conari, S. Gela sium papam augustissimi Eucharistiæ sacramenti hoc opusculum, dum scriberet, in promptu ha buisse. Alii vero, qui hujusmodi libelli S. Gelasium papam auctorem esse contendunt, hæc de S. Ful gentio non sine injuria scribi posse judicant; cum difficile ipsis videatur tantum virum ita turpiter fuisse hallucinatum, ut genuinum Gelasii opus a supposititio secernere nesciverit, dum tria luculen tissima testimonia ex ipso desumpta in laudato li bro recitavit. Nec mirum, inquiunt, cuilibet esse debet, si S. Gelasius papa multa ex Eusebii Cæsa riensis operibus testimonia desumpserit, quæ ta men in decreto de libris recipiendis et non reci piendis inter apocryphos ipse rejecerat; nam, ut docuit eruditissimus præsul Justus Fontaninus in opere De antiquitatibus Ortæ libris illis S. Ge- transsubstantiationem negasse; cum in genuinis, lasius non eo fine apocryphi notam inussit, ut moneret catholicos viros ne ipsis ullam adhiberent fidem, eo quod hæresibus scaterent, sed ut ipsis canonicam tantum auctoritatem denegarent. Anto nius Arnaldus in eximio illo opere adversus Clau dium Charentonensem cæterosque Calvinianos pro sacrosancto Eucharistiæ sacramento tam luculenter conscripto, mediam profitetur sententiam, videlicet hoc opusculum, quod'nunc superest, esse fragmen tam magni operis S. Gelasii papæ adversus Euty chetem Verum quomodocunque sese res ha beat, hanc quæstionem viris doctioribus discu tiendam relinquimus. Nobis tantummodo sufficiat probasse incertum adhuc esse num S. Gelasius papa hujus libelli auctor exstiterit, quominus opus illud tanquam genuinum et grande ipsius volumen contra Eutychetem de duabus naturis in Christo a nobis suscipi debeat. Quapropter doctissimi Tille montii argumentum penitus concidit, qui ex hac Gelasii papæ, ut ipse credidit, de S. Hippolyti sede sententia, etiamsi illa longissime a vero distet, Recte in hanc rem hæc scribit Baronius ad di etum ann. 496, n. 5: Si tempore Cassiodori Gelasii æqualis, sive ipso Gelasio vivente, sive potius paulo post ejus obitum, tantuin nefas aggredi ausa est audax hæreticorum præsumptio, ut Pelagianum opus Gelasii nomine prænotarit; quid adeo miran dum si commentariolus ille, de quo est quæstio, ejusdem nomine inveniatur eodem tempore esse vulgatus?› Et num. 7, ubi agit de Joanne papa II, qui citat hujusmodi opus in epistol. ad Avienum aliosque senatores, quæ est nuin. 3, et repetitur in tom. V Collect. conciliorum, pag. 896 edit. Veneta ann. 1728, ait citari quidem Gelasium, sed absque allo Romani pontificis titulo. Incertum est proinde, an Gelasium papain Joannes intellexerit: en verba ipsius Joannis pag. 898: «Gelasius ex libro ad versus Nestorium et Eutychein. › Lib. 11, cap. 3, § 3, pag. 217 et seqq., ubi quonam sensu verbum apocrypha sit accipiendum diserte multis allatis eruditionum monumentis ostendit. Decreti Gelasiani hæc sunt verba: De augustissimo Eucharistiæ sacramento multa scripsit citatus Arnaldus in egregio opere, cujus superius mentionem habuimus, jubi multis in locis sanctorum Patrum sententiæ et doctrinæ reperiuntur. Præsertim tom. I Hist. générale des auteurs sacrés et ecclésiastiques, cap. 11, art. 4, ubi refer tur doctrina S. Ignatii martyris de Eucharistia, num. 5, pag. 660. Apud Baronium ad dictum annum 496, nuin. 9, pag. 597, tom. VIII cit. edit. Legendus Arnaldus citato tom. pag. 227 et seqq. Ill, cap. 10, Tom. I citat., pag. 463, ubi libellum buius

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS II, scriptores tradiderunt, respondeat. Verum si aliquis Antonio Arnaldo assentiri maluerit, hoc, quod ha bemus, esse Gelasiani operis mutilum fragmentum libentius concederemus; sed quid naturæ verha apud ipsum S. Gelasium significent, ipsemet S. pontifex docet, dum Eutychianos stultitiæ arguit, quod inficiarentur duas vel tres naturas esse non posse. ‹ Quid quod ipsi etiam unam dicendo natu ram in Domino Jesu Christo, naturæ tamen nomen convincuntur asserere, an unam liceat nominare naturam, et duas, vel plures rerum cæterarum ap pellare fas non erit? Quis ista non rideat, et tan quam puerilia deliramenta despiciat (44)?, Si igitur plures unius rei naturas esse posse credidit S. Gelasius, nemo non videt pro natura, species seu accidentia intellexisse; alioquin si de sub stantia locutus esset, non plures, sed unicam esse rerum naturam affirmasset. Corporis enim substan tia, juxta egregios philosophos, unica est, acciden tia vero seu species quamplurimæ. Latinos promiscue, pro speciebus seu accidentibus, cum nulla ex sui parte iis, quæ de ipso antiqui usurpatas fuisse centies docuerunt magni viri Ba ronius Arnaldus Bellarminus et novissime Orientalium' linguarum consultissimus Michael Lequienus ord. Prædic. theologus in signis. Etenim, ut scite observat magnus Anna lium ecclesiasticorum parens, antiqui Patres hujus modi vocibus bona fide tunc temporis promiscue usi sunt; hæreticis enim nondum exortis securior simplicitas loquebatur; verum cum superveniens hæreticorum malitia subtilibus cavillationibus sim pliciorum animis fucum facere conaretur, opus fuit excogitare quædam vocabula, accidentium scilicet seu specierum, quæ apertissime hæreticorum quis quilias et cavillationes pessumdarent. Immerito pariter heterodoxi recentiores, neglectis antiquis simis Patribus, a quibus sacrosancta Euchari stia caro Verbi Dei, corpus Domini disertissime appellatur, nobis epistolæ ad Cæsarium monachum, S. Joanni Chrysostomo attributæ, et sancti Gelasii 'de duabus naturis infirma testimonia objiciunt, cum tot disertissimi primævæ Ecclesiæ, et poste riorum temporum Patres veram ecclesiastici panis transsubstantiationem agnoverint, et de eadem in numeris fere locis apertissime locuti sint; quibus putidas hasce scriptorum lacinias magnis Chryso stomi et Gelasii nominibus insignitas objicere, rectioribus, quas docent, criticæ regulis patentis sime repugnare nemo non videt. Quis enim sibi persuadeat Chrysostomum, qui tot tantisque in lo cis eucharistici panis miraculosam transsubstan tiationem ingenue fassus est, mutata nunc sententia heterodoxorum somniis favere et S. Gelasium Romanum pontificem, qui in epistola ad episcopos Dardaniæ, ut monet Baronius augustissimum Eucharistiæ sacramentum, panem qui de cælo descen dit, vocat, nunc sibimet contradicere, et in sacra tissimo corporis Christi mysterio naturalem panis substantiam post consecrationis verba remanere, scripsisse sibi poterit imaginari? Ingenue igitur fa teri oportet cum doctissimo Lequieno, Epistolam ad Cæsarium monachum genuinum haud esse magni Chrysostomii fetum, sed putidum figmentum post exortam Nestorii hæresim, imo post Chalcedonense concilium, ab imperito nebulone concinnatum; et opusculum De duabus naturis inter indubia S. Ge lasii papæ opera nequaquam esse numerandum, modi S. Gelasio papæ tribuendum esse contendit. Ad dictum annum.496, num. 12 et seqq., pag. 598 et seqq. Citat. tom. III, pag. 231 et seqq. De sacram. Eucharist., lib. 11, c. 27, tom. III Operum, pag. 259 edit. Venetæ ann. 1721. In notis ad lib. 1 S. Joannis Damasceni, tom. 1 Operum, cap. 13, De fide orthodoxa, p. 270 edit. Parisiensis anni 1712, nota 2. Legenda dissertatio tertia ejusdem Michaelis Lequien de epistola ud Cæsarium monachum, quæ S. Joannis Chrysostomi nomine insignita est. In qua S, Joannem Chrysostomum hujus epistolæ XV. Ejusdem libelli incerti auctoris de Arabica S. Hippolyti sede sententia expenditur. Sed de his hactenus; nunc ad S. Hippolytum revertamur, quem Stephanus Lemoyne hujus opusculi testimonio innixus, Arabem episcopum fuisse conjicit. En ipsiusmet antiqui scriptoris in præfato opusculo verba: S. Hippolyti episcopi et martyris Arabum metropolis in Memoria hæresum. › Perpendat igitur lector num hoc testimonium, in quo, ut recte Tillemontius monuit, grammaticæ leges desiderantur, tot disertissimis Prudentii, Leontii, Anastasii, aliorumque testimoniis antefe rendum sit, qui per mille et quingentos fere annos S. Hippolytum Romanum vel Portus Romani epi scopum fuisse constantissime tradiderunt, omnes que hos doctissimos viros turpiter hallucinatos sit credendum, et solum auctorem toties memorati libelli omnibus hisce beatiorem et fortunatiorem exstitisse, utpote cui soli datum fuerit veram S. Hippolyti sedem aliis ignotam nancisci. Sed a viris eruditis qui, neglectis tot antiquorum testimoniis, huic opusculo integram fidem præbent, petimus quidnam sibi velit hæc dicendi ratio: Episcopi et martyris Arabum metropolis. Forsan quod Hip polyto metropolis Arabiæ patria fuerit? Si bæc in telligit auctor, libentius credemus; quamvis nullus auctorem minime esse mirifice ostendit, et senten tias in ea reperiri quæ ab ejusdem S. Patris doctrina dissentiunt. Exstat in citat. tom. 1 Ope rum, pag. 48. Ad dictum annum 496, num. 15, pag. 598, tom. VIII citato, ubi hæc Gelasii verba legimus Ut salutaris alimonia panis illius, qui de coelo descendit, fideles hunc sumentes ad vitam perducaţ æternam. > Tom. IV Biblioth. Patrum, p. 563. In diatriba de S. Hippolyto loco superius cit. Note 2, sur saint Hippolyte, tom. III, pag.

probatæ fidei scriptor S. Hippolytum Arabem fuisse plebique suæ præerat, martyrio coronatum aperte doceat. Nec quidquam suffragari potest, ut aliquis scribit S. Hippolytum Arabem fuisse defendat, quod non nulla ipsius opuscula Arabico et Syriaco sermone exarata reperiantur, et Abedjesu episcopus Soben sis quædam ipsius S. Hippolyti scripta suo librorum ecclesiasticorum Catalogo recenseat; epi scopus enim ille Sobensis alios in eodem Catalogo scriptores enumerat, qui nec Syri, nec Arabes fue runt, sed Græci, vel Latini, ut S. Damasus, aliique qui in eodem Catalogo habentur. Exstant in Bi bliotheca Clementino-Vaticana Josephi Simonii As semanni quidam Syriaci et Arabici codices in quibus hæc S. Hippolyto tribuuntur; Canones Arabici duo de quadraginta quemadmodum Græce quoque exstat ejusdem S. Hippolyti homilia De Antichristo, de secundo Christi adventu, et de fine mundi Exstant denique Syriaee fragmenta quædam De quatuor animalibus, in Jeremiam, in Cantica canli corum, et de quinque illis quæ Mastùæus in Christi genealogia prætermisit Sed ex his nil aliud colligi posse censemus, quam hæc aliorumque Græcorum vel Latinorum Patrum opera, de quibus sermonem habet Abedjesu, ex Græco vel Latino in Syriacum idioma versa fuisse, quemadmodum de S. Gregorio Nazianzeno et de S. Basilio M. certo asserere possumus, quorum scripta nonnulla Sy riace exstant in quibusdam bibliothecis. Si vero ex supra laudatis verbis: • Episcopi et martyris Arabum metropolis aliquis deducere existimabit, S. Hippolytum in Arabica quadam metropoli gloriosam martyrii palmam consecutum esse, is meras nugas ageret. Prudentius enim te stis, ut vulgo dicitur, omni exceptione major, S. Hippolytum in Portu Romano, ubi ille degebat De hoc Sobensi episcopo plurima habet Jo sephus Simonius Assemannus Bibliotheca Oriental. Clementino-Vaticana, tom. III, parte 1, pag. 1, et seqq. edit. Romæ anni 1725, qui hujusmodi cata lugum edidit, et multa in præfatione notavit. Legendus Assemannus Biblioth. Orient. tom. 1. pag. 619 edit. Romæ 1719, et in citato tom. III, pag. 15. Apud Asseman. tom. eodem I, pag. 603, co dice 12, et pag. 597, codice 39. Cit. tom. I, pag. 607, cod. 5. Sistitur insano rectori Christicolas tunc Ostia vexanti per Tiberina viros. Illo namque die Roma secesserat, ipsos Peste suburbanos ut quateret populus. Et post pauca Protulerat rabiem Tyrrheni ad littoris oras, Quæque loca æquoreus proxima portus habet. Nec Prudentio adversatur vetustissimum calenda rium, quo usa est sub Liberio Romana Ecclesia, dum S. Hippolyti festum Idibus Augu-ti consignat his verbis Hippolyti in Tiburtina, et Pontiani in Calixti verba enim illa in Tiburtina et in Calixti cœmeteria designant in quibus SS. martyrum cor pora quiescebant, et Hippolyti cœmeterium in via Tiburtina situm fuisse superius ostendimus. Con sentit eidem Prudentio vetustissimum Martyrolo gium a Dacherio editum his verbis: in Tuscia S. Hippolyti episcopi de antiquis. Consentit de nique Martyrologium Romanum Ottobonianum, et aliud a Fabricio laudatum, quod S. Hippoly tum nostrum in Portu Romano pro Christi fide occubuisse testatur. Demum si ex superius citatis verbis libelli De duabus naturis S. Gelasio ascripti, S. Hippolytum Arabiæ metropolitanum fuisse aliquis credere vo luerit, oportet, ut nobis ille demonstret, quænam fuerit hæc Arabiæ metropolis cui præesse potuerit Hippolytus. Ex veteribus enim, quæ supersunt, monumentis, nullam in Arabia Hippolyti ævo eccle siasticam metropolim, præter Bostram, exstare po tuisse compertum est Petra siquidem urbs Nabateorum Arabum civilis metropolis, quæ Arabiæ Petrææ nomen dedit, jin metropolim ecclesia sticamı erecta est post concilium Chalcedonense sileæ 1540, aliisque geographis antiquis et recen tioribus. P. Michael Lequien in Oriente Christiano, tom. II, pag. 854, edit. Paris. an. 1740, ubi agit de provincia Arabiæ, multa de metropoli Bostra erudite habet, quam in notitiis Hieroclis et Leonis imp. provinciæ Arabiæ metropolim dici observat; hujus Ecclesiæ episcopos ipse Lequien recenset, nempe Timonem, Beryllum, Maximum N., qui Pe trum Capitoliadis episcopum et martyrem in pre sbyterum ordinavit, Nicomachum, Titum, Baga dium, Eulysium, Antiochum, Constantinum, Anti Hymn. cit. de S. Hippolyto vers. 38 et patruin, Julianum, Joannem, Simeonem, Stepha seqq. Versu nempe 47. Tom. I Operum S. Hippolyti, pag. 20, x Lal. Sept. In Portu urbis Romæ natalis S. Hip polyti, qui dicitur Nunnus, cum sociis suis. ▸ Legendus Tillemontius citato tom. III, nota 2, sur saint Hippolyte, pag. cit. 672. Carolus a S. Paulo, Geographia sacra, in Patriarchatu Antiocheno, p. 295 edit. Amstelodami anni 1703, nullam aliam Arabiæ metropolim, præter Bostram, agnoscit, cujus episcopus Constantinus subscribit concilio Chalcedonensi, et in Constantinopolitano 11, gener. v, Joannis Bostrenorum metrop. episc. memoria est. › In Notitiis antiquis ab eodem Carolo a S. Paulo elitis, etiam Bostra metropolis provinciæ Arabiæ describitur: Borpa µintpóñodis, pag. 50. Bostra in Arabia etiam commemoratur a Claudio Ptolemæo, Geograph. univers. lib. v, c. 17, pag. 104 edit. Ba num, et denique Gregorium, qui anno 1671, die xx Octobris et xv Novembris, duplici Macarii Antio cheni patriarchæ de Eucharistia testimonio sub scripsit. Anno 1672 in concilio Hierosolymitano, quod Calvinianos digna nota et censura inussit, sedit et subscribit Philemon Hieromonachus et ar chimandrita, et administrator sanctissimæ metro polis Bostrorum. Vide eumdem Lequien pag. cit. usque ad pag. 860. De urbe Petra multa docte habuit idem Le quien tom. II Orient. Christian., pag. 663 et seqq. citat. edit.; ubi an duo fuerint hujus nominis ur bes, una scilicet in Palæstina, in Arabia altera, examinat, et de Ario seu Macario, et Asterio, harun urbium episcopis, multa disserit, et concludit, Petram, quæ episcopali honore decorata erat, in Arabia tantum fuisse, et episcopos alterutri ascriptos Pe træ Arabiæ esse adjudicandos, Ario, sive Macario

dit, qui forsan, ut ipse inquit, in Portu Romano, teste, medio quarto sæculo Christiana religio Hu emporio totius Arabiæ celeberrimo, prima Evan gelii semina jecit, antequam Hierosolymam migra ret principis apostolorum visendi gratia. Verum longe decipitur Moynius; nam, ut peritiores cri tici docent, S. Paulus vicinas Damasco et Arabiæ Petrææ terras haud est prætergressus, quæ longissimo terrarum spatio ab Homæritárum re gione dissitæ sunt. Atque hoc sensu accipienda sunt illa S. Hieronymi verba in epistola ad Pau linum presbyterum (Paulus) post Dama scum Arabiamque lustratam, ascendit Hierosoly mam, ut videret Petrum. Verum quantumvis S. Thomas ipsis Ecclesiæ incunabulis Evangelium barbaris hisce gentibus annuntiasset, malignus Satanas superveniens in agro Domini supersemina vit zizania, Arabesque pristinis superstitionibus et idololatriæ restituit. Quod etiam de Indis evenisse colligimus ex Eusebio; hi enim S. Bartholomæum apostolum Evangelium prædicantem audiverunt, sed cum S. Pantenus post multos annos ibidem se contulisset, paucos quidem reperit, qui aliquam et obscuram Christi notitiam haberent De Ara bibus idem evenisse scribit Philostorgius, cui in tegram Moynius fidem præbet, dum narrat a Con stantino Ariano Theophilum Satanæ apostolum ad Homaritas, Auxumitas et Indos missum fuisse eo fine, ut eos ad pietatem traduceret; et cum ipsos vel Judæorum superstitionibus addictos, vel gen tiam erroribus esse imbutos scribat, nullam de Christianis ibidem degentibus mentionem facit. Clarissima sunt hæc Philostorgii verba Circumcisam vero eam gentem esse, octavo cir cumcidentes se die, et sacrificare soli, et lunæ, et indigenis dæmonibus; haud parvum numerum Ju dæorum his immistum. Si igitur, Philostorgio tionis et pag. 30, ubi de Portu et Arabia agit, hæc Scribit: Frequentabatur vero ab omnibus ipse Portus. Et ibi apostolus Paulus forsan Evangelium anmuntiavit. Apostolus Thomas, antequam ulterio res Indus penetraret, dicitur etiam ibi hæsisse, et Evangelii opes et margaritas cum istis omnium gentium mercatoribus feliciter communicasse.▸ mæritis primum innotuit, templaque apud ipsos ve ro Deo dicata esse cœperunt, cur Moynius S. Hip polytum Homæritarum episcopis accenset? S. Hip polytum anno Christi 252 martyrio coronatum fuisse judicamus; cum vero Homæritæ, ut Philostor gius (cujus testimonio utitur Moynius) nos moneat, Constantii ævo, hoc est inter annum 341 et 346, ad Christum ope Theophili conversi fuerint, recte qui dem apparet hæc convenire nullo pacto inter se posse; centum enim annorum spatium inter S. Hippolyti martyrium et Homæritarum conversionem intercedit. Neque quis nobis objiciat Philostorgium memoriæ mandasse, Theophilum Arianorum hære sim Homæritis jam orthodoxis prædicasse; nam si ibidem tune temporis fuissent Christiani, Philostor gius profecto illos nominasset, eodem plane modo quo, post gentiles, Judæos etiam non paucos eam dem regionem incoluisse apertissime testatus est. Moynii igitur divinatio ipsiusmet Philostorgii testi monio, quo potissimum nitebatur, penitus corruit atque evanescit. Verumtamen ipse Moynius, quam vis Philostorgium optimum suæ sententiæ patronum nactus esset, non tamen ipsius auctoritatem vetustis simam de Portuensi S. Hippolyti sede traditionem, vel minimum, infringere debere advertere potuisset; magnus enim Annalium ecclesiasticorum parens et post eum Jacobus Gothofredus merito impu rissimi hominis fidem suspectam habent; dum ipse Philostorgius, Photio teste qui attentissime le git ejusdem Historiam, eamque in compendium re degit, narrat fere contraria omnibus ecclesiasti cis historicis, laudibus extollens quos novit Aria nismo infectos, et convitiis orthodoxos perfundens; ut esse hoc ejus opus non tam historia videatur, quam hæreticorum laudatio, cum nuda et mera vi tia imbutos reperiisse; quibus scilicet Bartholo mæus unus ex duodecim apostolis, olim, ut fama est, prædicaverat, et Evangelium Matthæi Hebrai cis conscriptum litteris reliquerat, quod quidem ad prædicta usque tempora Servatum esse memo ratur.> Cf. supra not. 69. Philostorgio consen tit etiam Nicephorus Hist. eccl. lib. vii, cap. 34, pag. 607 edit. Lutetiæ Parisiorum anni 1630 Legenda Hugonis Grotii adnotationes in Epist. S. Pauli ad Galatas, cap. 1, vers. 17, ad hu jusmodi apostoli verba: Neque veni Hierosolymam citatæ: • Indorum gens quæ Bartholomæi do ad antecessores meos apostolos, sed abii in Ara biam, et iterum reversus sum Damascum, ubi no tat: In loca Damasco proxima: ipsa enim Da mascus tunc sub Arabum erat regno. Hæc prima est gentium, cui Paulus Evangelium annuntiavit; in boc quoque Moysi similis, cui post relictam Egyptum prima statio in Arabia. Sic impletum mystice vaticinium Isaiæ XLII, 2. Hoc iter Lucas non enarravit, quia ei non adfuit.» Grot. Oper. theologicorum tom. III, pag. 864 edit. Basileæ an. Quæ est juxta Dominici Vallarsii edit. num. 53, S. Hieronymi Oper. tom. 1, pag. 269, edit. cit. En Eusebii verba Hist. ecclesiast. lib. v, cap. 10, pag. 223, de Panteno philosopho, Latine raddita: «Pantenus in Indos usque penetrasse di etur, ibique Evangelium Matthæi, quod adventum ipsius jami prævenerat, apud quosdam Christi noti ctrinæ expers permanserat, a sacerdote quodam Frumentio instituta, sacri dogmatis particeps est facta. Ne quis autem putet Christianismum ab ho minibus provenire; id vel ex eis, qui apud Indos fuere, Christianis, facile est cognoscere. Judi autem Sabæi primum, deinde etiam Homæritæ sunt ap pellati. gens ipsa circumciditur, ac soli, lunæ, aliisque ejus regionis incolis dæmonibus sacrifi cant. Immista ei quoque est non exigua Judæorum multitudo.> Ad annum Christi 354, num. 11 et 16, tom. IV, pag. 525 et seqq. edit. Lucæ citatæ. Post Baronii mortem Jacobus Gothofredus excerpta ex Hist. ecclesiastica Philostorgii, quæ Photius ex 12 ejus libris collegit, in lucem emi sit: vide ipsius dissert. in Philostorgium. In Biblioth. codice XL, pag. 26 citata edi tionis.

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS II. tuperatione atque accusatione catholicorum Photium vero iniquam de Philostorgii Historia sen tentiam tulisse nemo censebit, cum hæc ipsa, quæ de Theophili Indi legatione Philostorgius posteris tradidit, mendaciis scatere videantur. Primo enim nemo ex probatis Historiæ ecclesiastica scriptori bus, præter Nicephorum qui hæc parum caute ex Philostorgio mutuatus est, de Theophilo Ariano rum coryphæo similia nuspiam narravit Se cundo, Theophili legatio ad Auxumitas falsi vitio summopere laborat; nam Auxumitæ bac Theophili prædicatione non egebant, quia paucos ante annos, scilicet circa annum 327, Frumentius et Ædesius sanctissini fratres eosdem ad veri Dei cultum tra duxerunt quod inficiari non potest; optimos enim habemus testes S. Athanasium et Rufi num; ideoque his omnibus, quæ de Theophilo Indo narrat Deo invisus Philostorgius, caute admodum fides adhibenda est. XX. Quo tempore episcopales sedes apud Homæritas institutæ sint, inquiritur. Quo vero tempore episcopales sedes in Ho Nec mirum; in gratiam Arii, Aetii et Euno mii adversus Catholicos Historiam suam Philostor gius concinnavit. Ipsius auctoritas etiam apud ipsum Photium parvi fuit: scribit enim codice XL citato Ipse (Philostorgius) scriptor mendax est, et fabulis minime abstinens, prædicatque doctrinæ maxime causa Aetium et Eunomium, quasi soli re purgassent pietatis dogmata, tempore contaminata, prodigiose hoc ipsum mentiendo; signorum autemi et vitæ gratia laudat Eusebium Nicomediae episco quem etiam Magnum nominat, et Theophilum Indum, aliosque complures. › Aptissime in rem nostrain hæc scribit Ba ronius ad dictum an. 354, num. 15, pag. 527, tom. IV:: ‹ Hæc itaque voluimus addidisse, ut lectorem admoneremus caute legenda esse quæ ex lutoso hæreticorum fonte Nicephorus adeo inconsiderate derivat, quæque Suidas ex Thalasio prodit ejusdem farinæ homine... Nicephorus ex scriptis hæretici hominis Philostorgii ea edidit, quæ antiquiores Græci historici Theodoretus, Socrates et Sozome nus, et si qui alii horum successores fuere, sunt pe mitus aversati, utpote referta mendaciis, et omni prorsus fide carentia; atque adeo contempserunt, ut nullus prorsus illorum hujus Theophili memi misse vel leviter saltem reperiatur: nam ipsum Phi lostorgii vel tantum nomen sic exhorruerunt, ut cuncta ab eo scripta exsecranda duxerint, et digna quæ perpetuo silentio damnarentur. › Adeundus Baronius ad dictum ann. 554, nuni. 14, pag. 526, tom. cod. IV, ubi legenda sunt ea quæ a Pagio num. 7 et seqq. erudite adnotantur. Horum testimonia legimus apud Baronium ad an. Christi 327, num. 8 et seqq., pag. 197 et seqq., tom. IV, ubi Pagius multa num. 7 et seqq. de Indorum conversione, de Frumentio, de India ci teriori, seu Æthiopia ac India orientali, aliisque re bus ad nostram sententiam spectantibus erudite disseruit, et nonnullos hac de re errores exami navit. Hæc omnia apud ipsum Pagium legenda pa tent, ex quibus confirmatur, quarto tantum sæculo Homeritas Christianam lidem fuisse amplexos. Mi chael Lequien tomo secundo Orient. Christian. pag. 369, fuse agit de Æthiopica Ecclesia Alexandrino patriarchæ subjecta, ac de tempore quo Christia nam religionem receperit, quein lector consulere mæritarum regione primum excitatæ fuerint. incertum plane est. Probabilius tamen vide. tur eas sero admodum ibidem institutas, et quod summopere dolendum, easdem exiguo an norum intervallo iterum penitus evanuisse. S. Gre gentius qui sexto sæculo floruit, in disputa tione quadam cum Judæo, quam mendose aliquan tisper edidit Gulonius, et emendatior exstat in duo bus codicibus, uno bibliothecæ Ottobonianæ, alte ro bibliothecæ Cæsareæ Vindobonensis apud Lam becium dicitur episcopus urbis Tapharen sium quæ, Philostorgio teste, Homæritarum me tropolis fuit. Verum hanc disputationem merito suspe ctam habet doctissimus Pagius Menæorum etiam fides dubia est. Gregentio substitutus est alius epi scopus, teste Joanne Asiæ apud Assemaunum Metaphrastes in Actis S. Aretæ martyris scribit a patriarcha Alexandrino episcopum (nempe Gregen tium), ut Lambecius credit, fuisse ordinatum eum que Homæritis missum Nagranitarum episco pum Paulum quemdam laudat idem Metaphrastes apud Assemannum sed hujus scriptoris testi poterit; legendus etiam idem Lequien, pag. 662 et seqq., tom. eodem II, ubi de Ecclesia Homæritarum sermonem habèt. Legendus Guilielmus Cave in sæpe citato tom. 1, p. 521, ubi multa de eodem Gregentio re fert, qui anno 540 floruit, et agit de operibus ab eodem editis, cujus Acta disputationis cum Herba no Judæo habitæ exstant Græco-Latine a Nicolao Gulonio cum scholiis breviculis edita Parisiis anno 1586, in 8 et exinde in Auctario Ducæano Parisiis anno 1624, tom. I recusa. Lib. v, pag. 131, ubi refert in bibliotheca Cæsarea exstare mss. hactenus non editum, cujus titulus in linguam Latinam versus sonat: Sancti Gregentii archiepiscopi Tapharensis legislatio sub no mine Abramii regis Homæritarum: sive Abramii re gis Homæritarum leges a sancto Gregentio archiepi scopo Tapharensi compositæ. Adeundus Pagius ad annum Christi 523, num. 10, tom. IX Annal. pag. 331 edit. Lucæ anni 1741. Disputationis titulus hic est: Sancti Patris nostri Gregentii archiepiscopi Tapharensis disputatio * cum Erbano Judæo. Legendus Assemannus Bibliotk. Oriental., tom. 1, p. 383 edit. Romæ 1719. Ad dictum an. 525, loc. cit. num. 12, p. 352 Tom. I citata Biblioth. Oriental., p. 583. Ita legimus apud ipsum Assemannum loc. cit., pag. 382. En Metaphrastis verba pag. 945 Patriarcha autem Alexandriæ ordinatum episco pum misit ad Homæritas. Qui, cu:n illis consecras set templum quod fuerat ædificatum, baptizat qui dem omnes qui erant in civitatibus et pagis Honiæ ritarum in nomine sanctæ Trinitatis. Ex eis autem ordinat diaconos et presbyteros, et Ecclesiis, quæ erant in regione, reddit statum suum solitumi.» Eadem referuntur in mis. Menologio Græcorum apud Lambecium, lib. v, pag. 133. In dissertatione de Syris Nestorianis in Bi blioth. Oriental. tom. III, parte secunda, c. 10, $ 3, pag. 593, ubi multis deductis antiquitatis monu mentis de Christianæ religionis initio et progressu in Arabia eruditissime agit. Quæ in ea narrantur, quæque nostram sententiam de origine catholicæ fidei apud Homæritas contirmant, lectu digna omni no sunt; merito denique concludit, pag. 602, in Ho mæritarum regno quatuor episcopatus fuisse, pri mum in urbe Taphar, alterum in Aden, tertium in

ex quo certe constat urbem illam, quam S. Hip- cupatam, quæ nunc vocatur Aden, cujus meminit polyti sedem credidit Moynius, non Portus Romani nomine insiguitam fuisse, sed Arabiam fuisse nun bia, unóptov exhibet. Petrus Daniel Huetius in li bello De veterum mercatorum commerciis et naviga tionibus, pag. 332, 333, 334 edit. Parisien. anni 1716, scribit Caium Cæsarem, Augusti filium, Ara biæ Felicis Emporium devastasse. Sed vir cætero quin eruditus toto cœlo hac in re aberrasse nobis videtur; nam, ut optime observat Henricus Dodwel lus dissert. 4 de auct. Peripli maris Erythræi, edit. tom. 1 Geograph, min. Hudsoni Oxoniæ 1698, in 8, $2 et seqq., pag. 86, auctor Peripli maris Ery thræi, quem Arriano tribuunt, ex quo hæc didicit Huetius, sub imp. Marco et Vero floruit; ideoque hæc verba ejusdem Arriani in Periplo tom. 1 Geo graph. min., pag. 15: At vero paulo ante nostra tempora Cæsar eam destruxit, Augusti ævo non conveniunt, cum centum et sexaginta anni inter Augustuin et Verum intercedant. Præterea Plinius Hist. lib. vi, cap. 28, ut observat idem Dodwellus, el ante ipsum vir maximus Henricus Norisius in Cenotaph. Pisan. dissert. 2, cap. 12, pag. 380, tom. Operum edit. Veronæ anni 1729, hæc habet Caius Cæsar, Augusti filius, prospexit tantum Ara biam; ex quibus apertissime constat Caium Cæ sarem a bellicis tumultibus ac cladibus Arabiæ in ferendis prorsus abstinuisse. Plinio etiam consen Bl quodammodo Propertius elegantissimis hisce car minibus fib. 11, el. 10, v. 15, 16 India quin, Auguste, tuo dat colla triumpho, Et domus intactæ te tremit Arabiæ, El lyricorum princeps Horatius Intactis opulentior Thesauris Arabum. His addere possumus alia duo veterum testimonia, ex quibus evidentissime patet, nec C. Cæsarem, nec Elium Gallum, qui in Arabia Felice populi Ro mani arma primus intulit, Homæritarum regionem, in qua hoc Emporium situm fuisse scimus, nuspiam attigisse. Strabo, antiquorum geographorum prin ceps, Geograph. lib. xvi, ubi agit de Arabia, pag. 1126, et seqq. edit. Amstelodami anni 1707, accu ratissimum hujus itineris commentarium contexuit, quod si diligentissime perpendamus, aperte pate bit Romanos ab improbissimo Silæo Nabatæorum procuratore deceptos, non ultra Marsiabam Rha manitarum urbem processisse, quæ duorum dieruin itinere ab aromatifera Homæritarum et Sabæorum regione aberat, loc. cit., pag. 1128. Straboni sub scribit Plinius lib. vi, cap. 28 et 29, ex quo dedu cimus Elium Gallum in Homæritarum regionem nunquam pervenisse, sed in eorum provinciam ex ploratores misisse, ex quibus mulia didicit, quæ describit. Demum Dio Cassius, qui sub Commodo, Pertinace, aliisque imperatoribus usque ad Alexan dri Mammeæ filii tempora floruit, hanc Romano rum in Arabia Felice expeditionem describens, eos usque ad Athrullorum urbem pervenisse testatur, lib. Li Hist. Romance, in Cæsare Augusto, num. 9, p. 729 cit. edit. Hamburgi anni 1750, tom. 1, que juxta Strabonem, loc. cit., p. 1128, longius quam Marsyaba Rhamanitarum metropolis, ab Ho næritarum regione dissita erat; eteniin Ælius Gal lus prius Athrullam cepit, eamque præsidio firma vit, ipso Strabone, loc. cit., teste, postmodum Marsyabas processit, quæ duorum dierum itinere tantum ab aromatifera regione aberat. Sed in hac re anteponendus est Strabo Dioni, utpote qui ex Elio Gallo Arabicæ expeditionis duce, cujus erat amicus, quemadmodum lib. cit. xvi, pag. 1170, ip semnet fatetur, hæc didicit; ultimus igitur Romano rum itineris in bac provincia terminus non Athrulla ſuit, sed Marsyaba. Abulfeda in Descriptione Arabiæ, et nostris etiam temporibus insigne Arabum et Indorum mercatorum Verum diligenti animadversione perpendenda sunt Dionis verba, qui multis post Trajanum annis vixit, et loc. superius citato, postquam hujus expedi tionis morbum et incommoda, quibus obnoxii fue runt Romani, narrasset, hæc addit: Hi primi, atque, ut mea fert sententia, soli etiam Romano rum eousque in Arabia ista bello progressi sunt. Athrullorum (Athlulorum) enim tenus, quæ urbs insignis est, pervenerant. Ex his enim non obscu re colligimus alteram Dodwelli sententiam, qui Ara bia Felicis Emporium a Trajano devastatum cre didit, caute admodum esse probandam, quamvis ipse eo potissimum nitatur argumento, quod Traja nus, Sexto Rufo et Paulo Diacono testibus, classem in Rubro mari constituerit, quod fieri nunquam po tuit, inquit Dodwellus, nisi Trajanus utrumque maris littus occupasset; ideoque sibi persuadet, hoc tempore Romanos celeberrimum hoc Emporium diripere potuisse. Nos vero rectæ rationi magis consonum censemus, Trajanum non in eo marish Rubri tractu classem instituisse, quem Indicum quandoque a veteribus appellatum constat, sed in sinu ejusdem maris, quem Arabicum nuncupamus, quemque etiam plerique ex antiquis scriptoribus Rabrum vocarunt. Hic enim sinus Romanis proxi mus fuit provinciis, Ægypto scilicet, Arabiæ Pe trææ, quarum postremam Trajanus urbis gentium dominæ imperio adjunxit; ideoque ne barbaris rebel landi occasio in promptu esset, non solum terre stribus copiis, sed etiam maritima classe hujus provinciæ oras munire voluit, ut ipsos ab externis auxiliis accersendis penitus prohiberet. Leucecomii siquidem, sive Albus vicus Arriani ævo ultimus Ro mani imperii in Arabia limes erat, ut tam custo diæ, quam quartæ partis mercium, quæ importa bantur, recipiendæ causa, centurio.cum exercitu mitteretur. Sabaitarum vero et Homeritarum re gionem haud Romanis ævo suo subjectam affirmat ipsemet Arrianus; cum Charibaelem harum regio num Dynastam Romanorum imperatorum amicum tantum fuisse dicat his verbis Latine redditis Hanc (nempe Marpharlis regionem) novem die rum itinere sequitur Aphar metropolis, in qua se. dem domiciliumque habet Charibael legitimus Ho mæritarum, et qui his vicini sunt, Sabaitarum rex, imperatorum nostrorum amicus; ad quos crebras legationes et munera mittit. Supra laudata igitur Arriani verba cum excidio nobilissimi Emporii Tra jano adscripto convenire non poterunt; cui vero ex Romanis imperatoribus tribuendum sit, nobis est incompertum, quamvis Herodianus lib. in Hist. 1. 73, pag. 528, inter Romanæ historiæ scriptores collectos a Friderico Sylburgio edition. Francofurti anui 1590, scribat Septimum Severum, post trans gressam regionem Interamnanam, agrumque Adia benorum, etiam in Arabiam Felicem excurrisse; et Herodiano assentire quodammodo videatur Zo simus b. Historiarum, p. 637 ejusdem collectio nis, qui Arabiam universam a Severo excidio dutam memoriæ prodidit. Verum Herodiani verba ex Dio ne interpretanda sunt, qui lib. Lxxv, pag. 1256 citatæ editionis, cum Arabes illos a Severo domitos nu squam Felicis Arabiæ accolas dicat, sed Arabes tantum, eosque cum Osroenis et Adiabenis nume ret his verbis: Severus... exercitum contra bar baros, Osroenos, Adiabenos et Arabes duxit, ▸ nobis quodammodo patefacit, Severum nunquam Arabiam Felicem subegisse, sed Petræam, ac deserta Arabiæ partem Osroenis ac Adiabenis propinquas. Hac etiam interpretatione donanda sunt Zosimi verba, cum et ipse Arabes scenitas loc. cit. disertum nominet. Spartianus in Severo pag. 71 collectionis

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS II. emporium est. De hac eadem urbe ita scribit Phi- ignoravit. Si antiqui scriptores hanc urbem Portum tippus Cluverius Aden omnium pulcher rima, et munitissima ad fauces sinus Arabici. Aden suum habebat principem, qui fraude Solyniani Be lierbe Cayrensis circumventus, urbe occupata, oc cisus est. › Ex Geographia Bleawiana didicimus Aden nunc esse metropolim regni ejusdem nomi nis, ibique Emporium nobilissimum ævo etiam no stro superesse, Indicarum rerum mercatoribus patens. Exactissimam ejusdem urbis descriptionem nobis exhibet Ludovicus, patricius Romanus, qui ibidem xvı sæculi initio aliquantisper commoratus est; recentiorem vero habemus in novissimo At lante historico Godewillei, et in amplissimo Lexico geographico in Batavia nuper in lucem emisso Tot igitur argumentis, quæ hucusque fuse nimis, quam par erat, adduximus, cuilibet persuasum esse credimus Stephanum le Moyne levissima ac futili Conjectura innixum opinari S. Hippolytum Arabici Homæritarum Emporii, ad quod sequiori ævo ap pellere consueverunt Romani, episcopum fuisse; Emporii enim Romani nomen, quod Philostorgius huic civitati tribuit, ipsius dignitate:n ac præstan tiam designat, non locum aut urbem, quæ, Ptole mæɔ et Arriano testibus, Arabia dicta ſuit; quod Philostorgius, quamvis post ipsos floruit, forsan Histor. August. scriptor. Claudii Salmasii edit. Pa isiensis ann. 1620, Arabes a Severo in deditionem acceptos, et Adiabenos tributarios coactos etiam scribit. Verum Arabiam Felicem nunquam a Ro manis in provinciam fuisse redactam evidentissime eonstat; Romanorum siquidem Arabia eosdem ha buit limites, quos Petrææ tribunt veteres geographi, videlicet a septentrione Euphratem, ab oriente mon les Babyloniæ, a meridie Arabiam Felicem, ab occidente Judæam. Vide Pancirol. Notit. dignitat. imper. Orient., cap. 147. Sed ad Trajanum rever tamur, qui postquam Ctesiphontem celeberrimam Assyriæ urbem expugnavit, longius quam cæteri imperatores studio visendi barbaras regiones, Ro maui imperii limites excessit; et in Indiam velut novus Alexander sese contulisset, nisi ingravescente jam ætate deterritus, hujus expeditionis consi lium penitus abjecisset. Sed Trajani peregrinatio, quamvis longissima, tamen per eas regiones tan tum instituta fuit, quæ ab Homæritarum provincia longo intervallo distabant. Trajanus siquidem, Dio ne teste lib. Lxvi in Trajano, num. 28, p. 1145, postquain Ctesiphontem cepit, statuit mare Rubrum irajicere, hoc est sinum Persicum, nam'; ut etiam advertit Gisbertus Cuperus, veteres quandoque Per sicum sinum Rubri maris nomine donarunt, quem admodum etiam Christophorus Cellarius Geogra phiæ antiquæ lib. 1, cap. 14 pag 600 edit. Lipsia anni 1782, t. II adnotavit: «Mesene quoque insula Tigridis, in qua Atambilus regnabat, nullo labo reidem imperator potitus est, deinceps qui Spa sini Valluin, urbem ita dictam, habitabant, ipsum amice receperunt. Tandem venit ad Oceanum, sed longius in Erythræum sinum progredi non po tuit; dum enim navigat versus Oceanum, atque de reditu cogital, gentes, quas antea debellaveral, de fecere, ideoque Ctesiphontem redire quanto cilius oportuit, et longioris navigationis consilium peni tus evanuit. Ex hac igitur bionis narratione, quam de Trajani navigatione tam accurate instituit, diff cile nobis videtur deduci posse Trajanum euin ythræi maris sinum attigisse, qui Homæritarum Romanum, quod Græcis àµfy dicitur, appellassent, vel S. Hippolytum Emporii alicujus, non vero Por tus Romani episcopum dixissent, utique Moynium nugas locutum esse minime putaremus; sed cum nobis persuadere conetur S. Hippolytum in ultima Arabia Felice episcopalem sedem obtinuisse, học tantum argumento, quod ibidem emporium Roma num exstiterit, vana omnimodo docuisse existina mus. Ilic enim non emporia Romana quærimus, quorum plurima in toto orbe Romanis mercatori bus pervia exstitisse exploratum est; sed Portum Romanum, qui non procul ab Urbe dissitus, unicus fuit, et in quo sedisse S. Hippolytum veteres om nes uno ore fatentur; et si hac in re Moynio fides adhibenda esset, non solum Arabes, sed Persæ, Ethiopes, aliique, ubi Romanorum fuerunt empo ria, S. Hippolytum tanquam proprium episcopum sibi vindicare sine injuria eodem argumenti genere possent. XXI. S. Petrus Damianus S. Hippolytum Portuen sem cum Noano episcopo Edisseno confudit. Post S. Gelasium et Philostorgium Stephanus le Moyne sanctum Petrum Damianum conjecturæ suæ patronum asserere non dubitat; scribens enim S. Damianus ad Nicolaum II Romanum ponti littora alluit, in quibus Arabia Emporium erat; cum ipse secundo flumine Tigri, quod in sinu Persico se exonerat, in Oceanumi non longius processerit; celeriter enim ad perdomandos rebellantes populos in provinciam redire coactus fuit; quamobrem cer to nobis persuasum est Romanos nunquam extre mas hasce Homæritarum oras victricibus armis il lis temporibus attigisse. Quod ad sequ ora tempora attinet, sæpe citatus Simonius Assemannus dissert. 4 ad Chron. Orient, § 9, pag. 255, et § 28, pag. 264, ut alios scripto res prætereamus, scribit Romanorum commercium cum Homeritis ab anno Christi 354, in quo Con stantius legationem eisdem misit, usque ad annum 520, imperante Justino, perdurasse, in quo Romani mercatores, direptis eorum facultatibus, jussu Da miani seu Dimionis Homæritaruni regis interfecti fuerunt. Ex his igitur, quæ fuse narravimus, appa ret S. Hippolyti ætate Homæritarum regionem non dum Romanis paruisse, proindeque in ea tunc tem poris Romanorum Emporium non exstitisse. Quo lit ut tota le Moynii conjectura penitus corruat. Manuduct. ad geograph. universal., pag. 66 c: 67. Legenda sunt ea, quæ in Dictionario geogra phico de la Martinière, tom. I, p. 85 edit. Venetæ anni 1737, verbo Aden proferuntur. Diatriba de S. Hippolyto, p. 50, tergo, ubi textum S. Petri Damiani integrum describ.t. In opusculo 19 De abdicatione episcopatus ad Nicolaum Romanum pontificem, quoi exstat tom. Operum S. Petri Damiani, pag. 211 edit. Constantini Cajetani Parisiis anno 1745, cap. 7, n. 21, pag. 217, hæc ait: «Beatus quoque Nonnus martyr, qui et Hippolytus, memoriæ nostræ non prætereundus occurrit. Qui nimirum postquam 30 millia Saracenorum ad Christi fidem efficacissima prædicatione convertit, postquam beatam quoque provocavit, postquam denique nonnullos sanctarum expositionum libros luculenter explicuit, tandem episcopatum deseruit; de Antiochenis partibus, un

ficem, et S. Hippolyti episcopi et martyris gesta portionem fuisse inter Ægyptum et Nigros montes breviter narrans, refert S. Hippolytum, postquain triginta Saracenorum millia ad Christum conver tisset, et B. Pelagiam ex lupanaribus ad Ecclesiæ castitatem revocasset, et sanctarum expositionum libros luculenter explicuisset, tandem episcopatum de Antiochenis partibus, unde erat oriundus, dese ruisse, et cum Romam se contulisset, in Portu Ro mano martyrium consummasse. Verum Moynius irse, qui antiquissimos scriptores Leontium, Ana stasium, Germanum Constantinopolitanum, alios que, qui S. Hippolytum Portus Romani episcopum crediderunt, nulla fide dignos censet, co quod Eu sebius et S. Hieronymus ejus sedem ignoraverint, summa quidem injuria nunc nobis objicit hoc S. Petri Damiani testimonium, qui undecimo sæculo vixit, in quo antiquarum rerum notitia apud no strates penitus fere collapsa erat; præsertim cum ipse S. Damianus non solum in hac, quam instituit de S. Hippolyti gestis narratione, qua S. Hippoly tum nostrum cum Nonno Edesseno perperam con fudit, ut Moynius ipse fatetur sed in aliis re bus, præcipue in enarrandis S. Petri Urseoli gestis, qui quinque et 50 annos ante ipsum floruit, særpe aliquid humani passus sit, ut patentissime ostendit citatus Justus Fontaninus Saracenorum con versionem, quam S. Hippolyto nostro tribuit S. Da mianus, ut Nonno Edesseno adjudicandam esɛe cen seamus, quod a shurac, non a sarac deductum esse arbitratur Lequienus Hippolyti ævo vix inno tuisse nobis suademus; licet Ptolomæi ætate thy Tapaxyhy, Saracene, angustiorem Petrææ Arabia de erat oriundus, abscessit, Romanos fines appetiit. Canque beata Aurea apud Ostiam civitatem, saxo cervicibus alligato, in marinis fluctibus martyrium consummasset, B. Nonnus sanctum cadaver pia de votione collegit, et cum omni diligentia tumulavit. Quem mox idem persecutor, qui dicebatur Vulpius, juxta Tiberis alveum in foveam aquis plenam mer gi præcepit, enjus postmodum corpus, consummato Iriumphali martyrio, in civitate quæ Portus dicitur, Christiana devotio sepelivit. Illico audita est vox velut infantium per unam fere horam clamantium Deo gratias. Qui ergo talem vitæ meruit clausulain, liquido patuit, quia episcopatum deserens, corani Deo non incurrit offensam.; scribat Cellarius et Plinius cujus tamen contextum hoc loco depravatum suspicantur viri doctissimi, Saracenos inter alios Arabiæ populos recenseat, et nihil de eorum numero aut moribus 'addat. Verum Saracenos v° sæculo primum toti orbi innotuisse scribunt nonnulli, dum patrios fines prætergressi, populabundi in Palæstinam hoc ævo se contulerunt, cujus regione tyrannide occupata, exinde eorum potentia ab exiguis profecta initiis adeo crevit, ut in Asia, Africa, Europa longe late que dominati sint. Hinc evenit ut Saracenorumi no mine posterior ælas quoscunque Scenitas Arabes, et ubicunque posi:os, designaverit; ideoque Am mianus Marcellinus lib. xiv scribit, Saracenoruin gentein ab Assyriis initium capere, et ad Nili cata ractas porrigi et confinia Blemmyarum. Infimo ta men ævo tam late acceptum Saracenorum nomen, ut quoscunque idololatras ac Mahumetanos hac ap pellatione donarint illorum temporum seriptores Nonnus itaque Edessenus tam magnum Saraceno, rum numerum in Palæstina, vel in Osroena, cujus provinciæ metropolim ipse regebat, hoc ævo bapti zare potuit, in quo ipsorum numerus certe quidem, maximus fuit. Secundo Pelagiam ad bonam frugem rediisse hortatu Nonni Edesseni, non Hippolyti Por tuensis, omnes veteres scribunt Tertio Arabia Felix Antiocheno patriarchæ nunquam paruit, seil Alexandrino qui, Procopio teste Homæri tis episcopum misit. Verum cum Edessa nobilissima et antiquissima Osroenæ provinciæ metropolis (non Phoniciæ ad Libanum, ut perperam scripsit Hardui Diatriba de S. Hippolyto p. 31: • Sed quod addit Pet us Damiani, Hippolytum poenitentem Pela giam convertisse, et illain a turpissimis moribus et prostitutis ad meliorem frugem et vitam castissi mam perduxisse, hic tempora congrue desiderari possunt. Nam. Pelagia snb Theodosio Juniore pœni tens et reclusa vixit Hierosolymis, quod ad ævum Dippolyti aptari nullo modo potest. Et videtur hic Petrus Damiani Hippolytum Nonnum eum Nonno episcopo Edesseno confudisse, et unum pro altero babuisse.. adeo ut deceptus videatur fuisse Pe trus Damiani, qui Hippolyto Nonno Portuensi epi scopo tribuit emendationem et pœnitentiam Pela Gre. Dissert. de S. Petro Urseolo, c. 2, p. 3 et seqq. edit. Romæ anni 1730. In notis ad librum S. Joanuis Damasceni De haresibus, c. 7, num. 101, nota 2, p. 410, tom. I Uperuin ejusdem S. Joannis Damasceni citatæ edit. ‹ Saracenorum nomen Arabicum est, non a sarac, furatus est [ quia Arabes latrociniis vivunt ], sed a scharac, ortus est, eo quod Orientis partes incolant, quo sensu Ibraei vocabantur Orientales.» Legen dus quoque du Fresne in Glossario verb. Saraceni, ubi multa de hujusmodi nomine refert. Lib. 1 Geographie antique, cap. 14, § 37, p. 586, tom. II edit. Lipsiæ ann. 1752. Vide Ptole mæum Geographiæ lib. v, cap. 17, p. 104 cit. edit. ‹ Protenduntur in regione montes, qui Melanes, vel Nigri appellantur, a sinu scilicet, qui juxta Pha rum est quasi ad Judæam, gentesque sunt ab oc casu quidem horum montium ad Ægyptum et Sara cene. > Hist. lib. vi, cap. 28, tom. I edit. Harduini, pag. 728. Lege tamen hac de re Cellarium citato lib. 1, c. 14, p. 600. Vide etiam du Fresne de Saraceni nomine et aliis ejusdem nominis significationibus, in Glos sario. De S. Pelagia, quæ fuit meretrix Antioche na, lege ipsius Vitam, auctore Jacobo Diacono ejus coavo, interprete Eustachio, et alia in Simeone Metaphraste. Vide apud Surium die 8 Octobris, tom. V De vilis sanctorum, ab Aloysio Lipomano episcopo Veronæ olim conscriptis, p. 225 edit. Ve netæ anni 1581, et Raineri monachi Leod. Specu lum pœnitentiæ, seu Vitæ S. Pelagiæ lib. 11, ex cod. miss. Leodiensi in Bern. Pezii Thesaur. anecdotor., tom. ¡V, part. 11, col. 69, 82. Hac de re legendus sæpe citatus Michael Lequien, tom. H Orientis Christiani, pag. 662 et seqq. Loc. cit.

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS II. hoc Nonni nomen, quod, ut diximus, episcopum primævæ Ecclesiæ denotat, S. Damianum forsan in errorem induxit, dum sanctum Hippolytum episco pum Nonnum cum Nonno Edesseno confudit, qui tribus integris sæculis post S. Hippolytum floruit. Num igitur S. Petri Damiani testimonium tot diser tis antiquis scriptoribus præferendum sit, doctis viris judicandum relinquimus. XXIII. Origenes S. Hippolytum in Portu Romano alloquentem audire potuit. nus[34]), intra patriarchatus Antiocheni diœcesim næ, et in altero, quod laudat Fabricius Verumn sita fuerit et cum S. Damianus scribat S. Hip polytum episcopatum de Antiochenis partibus dese ruisse, nemo non videt hæc Hippolyto, ut autumant Arabia Felicis episcopo, cujus dioecesis patriarcha tui Alexandrino suberat, convenire non posse, sed potius Nonno Edesseno tribui debere, qui Antiocheno patriarchæ subjectus fuit. Demum S. Petrus Damia nus hæc omnia, quæ de S. Hippolyto habet, ex Actis S. Aureæ mutuatus est, quæ immortali viro Cæsari cardinali Baronio minus placuerunt; nec im merito magnus vir horum Actorum fidem suspe ctam habuit; ipsa enim, ut recte monuit Tillemon tius miris scatent fabulis, summaque tempo rum confusione laborant; idcirco ipsis parum fi dendum censemus. Eadem nunc in duobus exstant codicibus sat vetustis, quorum primus, Aringhio indice, in tabulario Lateranensi invenitur, alter in bibliotheca Vallicellana. Papebrochius, Fabricio te ste sinceriora S. Aureæ Acta se reperisse scribit, in quibus S. Hippolytus Arabum metropoli tanus dicitur, et Cyriacus Portuensis episcopus. Si hujusmodi Acta doctissimi socii Bollandiani vulga bunt, videbimus in quibus a Vallicellanis et Late ranensibus differant. Nobis tamen persuasissimuin est, born Actorum auctoritatem tot antiquis scri ptoribus haud esse anteponendam. Si enim hæc Acta sinceriora essent, S. Hippolytum non Arabiæ metropolitanum, nec Cyriacum Portuensem, sed Ostiensem episcopum appellassent. Nec mirum si S. Petrus Damianus S. Hippolytum Nonni nomine insignivit; hoc enim ipse vel ex Actis S. Aureæ, vel ex antiquis Martyrologiis discere potuit, in qui bus S. Hippolytus hoc nomine designatur, præcipue in Longobardico pervetusto bibliothecæ Ottobonia Legendus Norisius De epochis Syromacedo num dissert. 2, Oper. tom. II, p. 115 cit. edit. Legendus Carolus a sancto Paulo, Geograph. sacra, pag. 292, et Lequien cit. tom. II, pag. 954 et seqq. Ad annum 229, num. 7, tom. II, p. 481 cit. edit. Hæc autem omnia locupletius scripta le guntur in dictis S. Auree martyrii Actis, quæ men dis plena in multis essent restituenda. › Citato tom. III, not. 4 sur saint Hippolyte, p. 676. Objiciet demum aliquis, S. Hippolytum non in Occidente, sed in Oriente episcopum fuisse, quia Origenes, qui in Oriente vixit, S. Hippolytum allo quentem audivit Halloixius Origenis vindex S. Hippolytum in Arabia ab eodem auditum conje ctat ea adductus ratione, quod Origenes anno Christi 217, ut Tillemontio placuit, in Arabiam a provinciæ præfecto evocatus migravit. Verum hæc Halloixii conjectura Tillemontio parum arridet Origenem Romam se contulisse certum omnino est quapropter si Halloixio licuit pura conje ctura asserere S. Hippolyti homiliam ab Origene in Arabia auditam fuisse; nobis quoque, qui veterum testimoniis probavimus S. Hippolytum Portus Ro mani non in Oriente, sed in Occidente episcopatum obtinuisse, licebit firmare, Hippolytum vel Romæ, vel in Portuensi ecclesia, præsente Origene, fuisse locutum. XXIV. S. Hippolyti marmoreum monumentum in agro Verano prope ejus cœmeterium ab antiquis Christi fidelibus collocatum, antiquam Portuensis Ecclesiæ traditionem mirifice comprobal. Tandem nonnullis S. Hippolyti episcopatus Por tuensis minus arridet, ex eo quod ipsius monumen Oper. S. Hippolyti tom. I, pag. 21, ubi hæc verba Danielis Papebrochii referuntur: «Habemus sinceriora·S. Aureæ pariter passæ Acta, in quibus res tota ascribitur tempore Alexandri imp. ipso an no 222, 4 Mart. regnare exorsi, quo prædictus Hippolyti Canon terminatur, et Portuensis pro eo tempore episcopus illic appellatur Cyriacus, Hippo lytus vero appellatur Arabum metropolitanus. > Tom. I Operum sancti Hippolyti, pag. 20 x Kal. Sept. in Portu urbis Roma natalis S. Dip polyti, qui dicitur Nonnus, cum sociis suis. › Ex S. Hieronymo etiam hoc discimus in lib. De viris illustribus, c. 61, Oper. tom. II, pag. 886 cit. edit. Vallarsii: Hippolytus... scripsit... et poσ outdia de laude Domini Salvatoris, in qua, præ sente Origene, se loqui in ecclesia significat. ▸ Petrus Halloix, Origenes defensus, Vitæ Ori genis lib. 1, c. 10, pag. 29 edit. Leodii anni 1648 Tunc quidem (nempe cum Origenes in Arabia mo rabatur) accidisse illud, quod de S. Hippolyto re fertur, nempe dum concionem ad populum de Do mini Salvatoris laude haberet, atque in præsentem Origenem oculos intendisset, ejus præsentiam audi toribus indicasse, seu quod eum dictis suis assen tientem videret, seu quod plebi talem, tantumque declarando hospitem, gratificari vellet. › Tom. III, in Origene, art. 13, p. 521. Loc. cit., p. 522: Mais pour le lien et le temps, il est difficile d'en rien dire de certain, parce que nous ne savons point en quel pays saint Hip polyte était évêque. › Id enim diserte tradit Eusebius lib. vt Ilist. eccl., c. 14, pag. 274: Adamantius vero (id enim etiam Origeni nomen fuit), Zephyrino per hæc tem pora Romanam Ecclesiam gubernante, se in urbem Romam advenisse scribit, cum sibi in votis fuisset, sicut ipsemet alicubi dicit, Romanam Ecclesiam omnium antiquissimam coram videre. Ibi paulisper moratus, Alexandriam redit. Legenda sunt ea, quæ a Valesio adnotantur ad hunc Eusebii locum, qui quamvis invitus Baronio concedat, hujusmodi adventum anno 220 contigisse, illi tamen non as sentitur, eumdem iterum Romam venisse anno 248, et secundum adventum de altero Origene intelli gendum observat. Vide etiam Alloix Vitæ Origenis lib. 1, c. 7, p. 20, et Tillemontium tom. III, art. 8, de Origene, pag. 510 et seqq., ubi etiam de ipsius Roman adventu, et anno multa habent.

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS II. tum non in Portuensi ecclesia, cui ipse præfuit, ab S. Hippolytum vel Tiburtinis immerito tribuere, vel, illius cultoribus positum ac collocatum fuerit, sed agro Verano. Hujusce rei si aliqua haberetur ratio, Hippolytus, non Portuensis, sed Tiburtinus episco pus, cum Scaligero dicendus esset. Verum tam longe abest, ut hujusmodi argumentum rem nostram in fringere vel minimum valeat, quinimo veterem Ro manæ Ecclesiæ traditionem de Portuensi S. Hippo lyti sede quam maxime confirmet. Etenim insigne illud tanti martyris monumentum in agro Verano positum et repertum fuit, quia ibidem S. martyris reliquiæ, ut Prudentius nos docuit, a Christianis in cœmeterio conditæ fuerunt, quod postea una cum ædicula S. Hippolyti nomine Deo fuit dicatum quo in loco cum Deus opt. max. tanti martyris pre cibus quamplurima miracula operari dignare tur Romani exterique magna frequentia S. martyris tumulum venerabantur; unde Prudentius, qui Romæ fuit et populorum multitudinem præsens conspexit, hæc scribit Mane salutatum concurritur, omnis adorat Pubis, eunt, redeunt solis ad usque obitum. Conglobat in cuneum Latios simul, et peregrinos Permistim populos religionis amor. Et paucis interjectis sancti Hippolyti diem festum dibus Augusti celebrari solitum describens, in quit Urbs augusta suos vomit effunditque quirites, Una et patricios ambitione pari, Confundit plebeia phalanx umbonibus æquis Discrimen procerum, præcipitante fide; Nec minus Albanis acies se candida portis Explicat, et longis ducitur ordinibus. Exsultant fremitus variarum hinc inde viarum, Indigena, et Picens, plebs et Etrusca venit. Convenit Samnitis atrox habitator, et altæ Campanus Capua, jamque Nolanus adest. Quisque sua lætus cum conjuge, dulcibus et cum Pignoribus rapidum carpere gestit iter; Viz capiunt patuli populorum gaudia campi; Hæret et in magnis densa cohors spatiis. Angustum tantis illud specus esse catervis Haud dubium est, ampla fauce licet paleat. Cum igitur marmorea S. Hippolyti cathedra inter kujusce cœmeterii rudera effossa fuerit, nemo non videt Scaligerum aliosque futili coniectura deceptos, quod pejus est, nec in Portuensi, nec in alia qua vis Occidentis Ecclesia sedisse cum Moynio cæte risque perperam negare. Antiqui ergo Christi fide les statuan S. Hippolyti nomine insignem in agro Verano viæ Tiburtinæ contiguo collocarunt, non quod ipse Tiburtinus fuerit episcopus, sed quia pre tiosissima tanti martyris pignora, a Portu Romano translata,ibidem fuerunt sepulta. Quapropter, præ ter hoc nobilissimum ipsius monumentum, mino res etiam imagunculæ anaglyphici operis ibidem de tectæ patrum nostrorum memoria fuerunt, quarum ectypa, ut alias observavimus, nobis suppeditat Aringhius. S. Hippolyti igitur monumentum in agro Verano repertum nunquam tot scriptorum de Por tuensi sede ipsius sententiam infirmare poterit; imo ipsa ex hoc miro fulcitur testimonio, cum mo numentum illud, quod S. Hippolyti episcopi et mar tyris esse nemo unquam negare ausus est, prope cœmeterium effossum sit, ubi certo scimus S. Hip polyti reliquias, ex Portu Romano translatas, a Christi fidelibus fuisse repositas. In citato hymno S. Hippolyti cœmeterium ipsius ita describit, vers. 151 Daud procul extremo culla ad pomæria vallo Mersa latebrosis crypta patet foveis. Hujus in occultum gradibus via prona reflexis per anfractus luce latente docet. Tre Primas namque fores summo tenus intrat hiatu, Illustratque dies limina vestibuli. Inde ubi progressu facili nigrescere visa est Noz obscura, loci per specus ambiguum; Occurrunt celsis immensa foramina lectis Quæ jaciunt claros antra super radios. Quamlibet ancipites texant hinc inde recessus Arcta sub umbrosis atria porticibus Allamen excisi subler cava viscera montis Crebra terebrato fornice lux penetrat. Sie datur absentis per subterranea solis Cernere fulgoreni, luminibusque frui. Et paulo post, vers. scilicet 170 Talibus Hippolyti corpus mandatur opertis XXV. Moynius Portuensis Ecclesiæ antiquitatem S. Hippolyti ævo æqualem perperam negavit. Nunc reliquum est, ut aliqua de Portuensis Ec clesiæ antiquitate cursim delibemus, ne quis nobis objiciat cum Moynio, S. Hippolytum ejusdem sedis episcopum esse non potuisse, eo quod sequiori po tius ævo, quam antiquissimis S. martyris tempori bus sedes Portuensis instituta esse videatur.Quod si Portuensem Ecclesiam antiquissimis temporibus suos episcopos habuisse nobis probare contigerit, ipsemet Moynius manus victas dabit, et S. Hippo lytum, quem dudum Homæritis tribuere conatus est, Portuensi Ecclesiæ restituet. En ipsiusmet Moynii verba Ingenue tamen profiteor, me cum multis facile admissurum, Hippolytum dictum episcopum Romanum, quia Portus in Romana dice cesi erat episcopus, si constaret Portum fuisse epi scopatum tempore Hippolyti, et episcopo Portuensi. eadem permissa, quæ posterioribus temporibus illi permissa sunt in ordine cardinalium, in ordinatione et consecratione pontificis Romani, et in sacris qui Propter ubi apposita est ara dicata Deo. Illa sacramenti donatrix mensa, eademque Custos fida sui martyris apposita, Servat ad æterni spem judicis ossu sepulcro, Pascit item sanctis Tibricolas dapibus. Ingens miraculorum copia ad S. Hippolyti tumulum a Deo patratorum, etiam ab ipso Pruden tio describitur loc. cit. vers. 175 Mira loci pielas, et prompta precantibus ara Spes hominum placida prosperitate juvat. Hic corruptelis animique et corporis æger, Oravi quoties stratus, opem merui. Quod lætor reditu, quod te, venerande sacerdos, Complecti licitum est, scribo quod hæc eadem, Hippolyto scio me debere: Deus cui Christus Posse dedit, quod quis postulet annuere. Loc. cit. vers. 190. Loc. cit. vers. 200. De S. Hippolyto diatriba, p. 23, terg.

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS II. dicamus temere, ipsius antiquitatem in dubium revocare ausus est, et cum Gregorius ipsius epi scopus concilio Arelatensi interfuerit, paucis scilicet annis post redditam catholicæ Ecclesiæ pacem, Dullum ambigendi locum superesse censemus, quin Portuensis episcopatus primordia ab Hippolyto repetenda esse credamus, aliosque post ipsum episcopos Portuensem Ecclesiam usque ad Grego rium obtinuisse, quinquaginta scilicet annorum intervallo, quorum nomina temporum injuria per jerunt XXVI. Moynii divinatio de antiqua Portus Romani acris insalubritate rejicitur. busdam obeundis in variis Romæ sacellis et basilicis. nemini dubium erit. Moy nius nimis confidenter, ne Sed ista sunt sequioris ævi, nec Portus episcopatus tania se potest vetustate commendare.» Portuensis episcopatus antiquitatem Moynius facili negotio in spicere poterat, si notissimum Geographiæ sacræ vo⚫ lumen a Carolo a Sancto Paulo elaboratum tantisper consuluisset, nec solo Ughelli testimonio acquie scere maluisset, qui tamen non admodum sero Portuensium episcoporum seriem inchoavit Carolus a S. Paulo Gregorium laudat, qui con cilio Arelatensi primo interfuit et subscripsit Ughellus Romanum subjungit, qui circa annum Domini 570 vixit, et deinceps utrosque sequuntur Petrus, Castus, aliique. Portuensi episcopo Ro manum pontificem consecrari, res non adeo recens est; nam ex Diurno Romanorum pontificum, quem collectum post annum 685 scribit ejus editor Joan nes Garnerius, constat jam tunc temporis bunc morem invaluisse, ut episcopus Portuensis conse crationi Romani pontificis interesset At si sedulo rem ipsam inspiciamus, hujusce ritus pri mordia in Romaua Ecclesia vetustissima esse nemo dubitabit, cum S. Cornelius papa apud Eusebium ‹ adumbratam inani quadam manuum impositione › Novatiani ordinationem appellet eo quod, ut inquit Henricus Valesius, facta esset ab alterius provinciæ episcopis, non ab iis qui consecrandi pontificis Romani jus habebant Hinc apparet quam immenso vetustatis intervallo Homæritarum Ecclesias Portuensis antecellat; idcirco ipsam inter antiquissimas totius Italiæ sedes recensendam esse Ital. sacr., tom. I, pag. 3 edit. Venetæ an ni 1717, post S. Hippolytum Romanum episcopum auno 370 recensuit, quamvis Lucentius Gregorium deinde produxerit. Geograph. sacr. Italiæ, p. 47. Mansi, Concil. t. I. In libro Diurno Romanorum pontificum, c. 2, articul. 8, ritus ordinandi pontificis: Tunc epi scopus Albanensis dat orationem primam; deinde episcopus Portuensis dat orationem secundam; postmodum adducuntur Evangelia, et aperiuntur et tenentur super caput electi a diaconibus. › Nec insurgat Moynius loc. proxime citato obji ciendo Portum Romanum, aeri inclementi obnoxium, paucissimos semper aluisse habitatores. Erat Por tus Ostiensis a Claudio constructus, a Trajano re paratus, gravi et inclementi aeri obnoxius, et qui paucissimos semper aluit indigenas et incolas. › Aeris enim inclementia, quæ nunc per agrum Ro manum ob neglectam ipsius culturam longe lateque grassatur, S. Hippolyti ævo Romanis exterisque inaudita fuit. Minutius Felix S. Hippolyti synchro nus vindemiarum tempore per otium Ostiam se cessit cum Octavio ac Cæcilio Natali, ipsamque ob aeris salubritatem atque clementiam eximie com mendat. En tanti scriptoris verba ‹ Placui³ Ostiam petere, amœnissimam civitatem, quod esse corpori meo siccandis humoribus de marinis lava cris blanda et apposita curatio;, et paucis inter En verba Eusebii Latine reddita lib. vi Hist. ecclesiast., cap. 43, pag. 311: Eos (episcopos) a quibusdam sui similibus, quos ad id (Novatianus) comparaverat, inclusos hora decima, temulentos 1 et crapula oppressos, adumbrata quadam, et inani manuum impositione, episcopatum sibi tradere per fraudes atque insidias vindicat.> In notis ad hunc locum: Adumbratam et cassam illam Novatiani ordinationem vocat Corne lius, quod facta esset ab alterius provinciae episco pis, non ab iis qui consecrandi Romani pontificis jus habebant; ejusmodi erat Ostiensis, Tiburtinus, et alii, etc. De ritu consecrandi Romani pontificis ab episcopis, inter quos Portuensis numeratur, legendus Christianus Lupus Oper. tom. VI, p. 315 et seqq., ubi agit de conciliabulo Brixinensi, edit. Venetæ anni 1725, et Catalanus in Commentar. in cærem. sanctæ Romanæ Ecclesia, lib. 1, § 13, p. 109 et seqq., edit. Romæ anni 1750, aliique perinulti, quos libenter præterimus, qui de re satis nota ser monem instituerunt. T.burtinum episcopum jus habuisse in consecratione Romani pontificis, ut scribit citatus Valesius, nullibi nobis reperire da tum est. Portuensis Ecclesiæ antiquitas vel etiam ab eo comprobatur, quod antiquissimis etiam tempo ribus Christiani in Portu Romano exstiteriut, quo rum nonnulli martyrii palmam sunt assecuti, qui in Martyrologio Romano sunt descripti. Sub Tra jano imperatore Hyacinthum martyrem in Portu Romano obiisse in Martyrologio Romano die 26 Julii legimus, de quo etiam agit Usuardus, Ado, Martyrologium Fuldense, et alii recentiores. Viden dus Giorgi in notis ad Martyrologium Adonis die 26 Julii, p. 355, Tillemontius tom. II., p. 573, et Bollandiani socii die 26 Jul., Act. SS. mensis Julii, tom. VI, pag. 303 edit. Veuetæ anni 1749. Quinquaginta milites martyres in persecutione Va leriani in Por u Romano occisos refert idem Mar tyrologium Romanum die 8 Julii, et die 15 ejus dem in eodem Portu Romano natalis sancto: unt martyrum Eutropii, Zosimæ et Bonosæ sororum describitur. Item 22 Augusti in codem Portu Romano memoria sanctorum martyrum Martialis, Saturnini, Epicteti, Maprilis et Felicis cum sociis eorum, habetur. Secunda Martii in Portu Romano sanctos martyres Paulum, Heraclium, Secundillam et Januarium notatos invenimus; die 24 Maii S. Vincentium martyrem, et quinta denique Septem bris sanctum Herculanum martyrem. De quibus omnibus legendi sunt Beda, Usuardus, Ado, aliique, nec non Baronius in notis ad Martyrologium, Do minicus Giorgi in suis ad Adonis Martyrologium, Sollerius ad Martyrologium Usuardi notationibus, et Bollandiani socii in superius recensitis diebus. § 2, pag. 44 edit. Cantabrigiæ an. 1707

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS II. jectis: «Itaque cum diluculo ad mare inambulando quæ de hujusmodi antiquorum collegiis viri doctis littore pergeremus, ut et aura aspirans leniter mem bra vegetaret, et cum eximia voluptate molli vesti gio cedens arena subsisteret... Perpensis igitur eximiis hisce Minutii verbis, quis unquam de salu britate Portus Romani Ostiæ finitimi recte dubitare poterit? Quapropter jure ac merito Jacobus Gro novius patentissimum Moynii lapsum castigat in notis ad hunc Minutii locum his verbis: Cum vero Ostiam ita cernimus ab auctore descriptam, ut non modo amœnissimam vocare censuerit, sed etiam commendaverit; tum a marinis balneis, tum vero ab aura; hinc fateri cogor, me nescire, an ratio sua constiterit eruditissino quondam nostro le Moyne, cum in Prolegomenis ad Varia sacra, p. 20, scripsit: Erat Portus Ostiensis a Claudio con ‹ structus, a Trajano reparatus, gravi et incle ‹ menti aeri obnoxius, et qui paucissimos semper ‹ aluit indigenas et incolas. Credo frequentio rem Ostiam fuisse, nec tamen Procopius, aut alii Ostiam, vel Portum sic deprimunt. › Hæc Grono vius. Verum si quis rem altius disquirere, et aeris inclementiæ originem, qua nunc ager Romanus laborat, perscrutari vellet, legat, si lubet, eruditum Joannis Baptiste Donii libellum De insalubritate agri Romani, et sapientissimi viri Ferdinandi card. Nuptii disquisitionem De Romani agri cultura resti tuenda: quod vero paucissimi mortales Portuni Romanum tunc temporis habitarent, hoc nemini probare poterit Moynius; quis enim sibi persuadeat celeberrimum mundi portum ad quem merces, quæ ex toto terrarum orbe Romam gentium dominam comportabantur, appellere necesse erat, adeo in colis destitutum, ut paucissimos tantum mortales aluisse credendum sit? Si antiquos lapides tantisper consulimus, non exiguus statim hominum numerus emergit, qui publicis tantummodo Portus Romani usibus destinati fuere, quorum corpora, sive colle gia in iisdem monumentis sæpe memorantur, scili cet fabrorum, tignariorum, ferrariorum, tabula riorum, mensorum, fabrorum navalium alio rumque, quorum numerum ex iis colligere fas est, simi tradiderunt. His etiam jungendi sunt caudi carii, saccarii Portus Romæ, quorum mentio ha betur in Codice Theodosiano Horum corpora numerosa fuisse recte monet Jacobus Gothofre dus utpote qui annonam aliasque merces Urbis usibus destinatas saccis et minoribus navi giis asportabant. Præcipuos etiam magistratus in Portu Romano destinatos nobis suppeditat idemmet Codex Theodosianus, in quo exstat titulus De pa tronis horreorum Portuensium qui annouæ præerant; procuratores Portus Ostiensis exhibent etiam antiquæ inscriptiones; sacerdotes Serapidis cultu mancipatos legimus in supra laudata inscri ptione apud Sponium, cujus genuinam lectionem immerito in dubium vocant nonnulli, qui pro Portu, Pontum legendum esse autumant, nullo quidem rationis momento, quo primam Sponii lectionem immutandam esse doctis viris persuadeant. Etenim, ut scite observat Jacobus Gronovius Serapidis templum non modo apud Sinopenses in Ponto exstitit, verum etiam non longe a Portu Romano, quemadmodum ex Minutio deducimus, qui Sera pidis simulacrum non longe ab Ostia commemo Lege Gruterum p. 437, num. 2, ubi in basi status repertæ an. 1590 Ostiæ: Fabrum. Navalium. Portens. Corpus. Fabrum. Navalium Ostiens. et p. 462, n. 1: Mensores. Nos. Portuenses. quib. velns. fait cum. Caudicariis Diuturnumq. Luctamen. De collegiis suprascriptis multa reperies apud Grute rum aliosque inscriptionum collectores. Lib. xiv, tit. 22, leg. 1, pag. 294, tom. V edit. Lipsie anni 1741. De caudicariis et imensori bus Portuensibus agitur eodem lib. xiv, tit. 4. leg. 9, pag. 200, ubi lege quæ hoc loco et alibi a Gotho fredo adnotantur. In Paratitl., lib. x1v, tit. 1, Jege 1, de suariis, pecuariis, et susceptoribus vini, cæterisque corpo ratis, tom. V. pag. 188. Lib. xiv, tit. 25, leg. 1, in eodem tom. V, pag. 292. Vide etiam quæ hoc in loco Gothofredus Dadidit. In notis ad citatum locum Minutii Felicis, 2. Serapidem non longe a Portu Romano ad rat. S. Hieronymus, in epistola ad Pammachium xenodochium ab hoc nobilissimo viro in Portu Romano exstructum memorat. S. Ambrosius operas Portuenses nominat, et Philostorgius de Alarico loquens, qui Portum Romanum et urbein ipsam Portuensem dira obsidione devicit, hæc in quit: ‹ Hic vero confestim Portum occupavit. Id autem est maximum navale urbis Romæ, tribus portubus constans, et in parvæ urbis magnitudinem extensum. Procopius qui bello Gothico in terfuit et Portum Romanum præsens forsan invisit, disertissime testatur apud eumdem urbem fuisse a Romanis conditam: Ultra istud os, ad ripam (Tiberis) condiderunt urbem olim Romani, quæ moenibus cincta est validissimis, ductoque a portu vocabulo Portus dicitur. Hanc civitatem a Procopio memoratam infimis etiam temporibus exstitisse maris littus simulacrum habuisse, ipse Minutius his verbis testatur eodem loco: Cæcilius simulacro Serapidis denotato, nt vulgus superstitiosus solet, manum ori admovens, osculum labiis pressit. › Epist. 66, juxta editionem Vallarsii, p. 399, Oper. tom. 1, edit. Veronæ anni 1754: Audio te xenodochium in Portu fecisse Romano, et virgam de arbore Abraham in Ausonio plantasse littore; › id etiam repetit epist. 76, ad Oceanum de morte Fabiola, tom. cit, p. 461. In epist. ad Eusebium, quæ est num. 54 juxta editionem Parisiensem monachorum ord. S. Benedicti e congregatione S. Mauri an. 1690, Oper. tom. II, p. 1003: Apparitor præfecturæ, qui propter operas Portuenses offensain contraxera:, jam in Portu navigat. › Ecclesiasticæ Hist. lib. x1i, num. 5, p. 514 citat. edit. De bello Gothico lib. 1, cap. 26, p. 18 citat. edit.

DE PORTUENSI S: HIPPOLYTI SEDE. -- PARS II. constat. Quod si infeticissimis hisce temporibus, rum peritissimus Jos. Maria card. Thomasius quibus, irruentibus barbaris, ipsa gentium domina fœdæ servitutis vincula subire coacta est, Portus Romanus inter munitissimas urbes recensita fuit, quid censendum erit de ejusdem felicitate et inco larum frequentia sub Gordianis cæterisque Augu stis, quorum ævo floruit S. Hippolytus, dum res Romanæ adhuc integræ permanebant? Ex quibus omnibus apertissime constat Moynium perperam scripsisse, Portum Romanum episcopali sede S. Hippolyti ævo nondum fuisse decoratum, eo quod paucissimi ibidem mortales permanere ob aeris insalubritatem potuerint. XXVII. S. Hippolyti natalis dies quænam apud veteres fuerit, expenditur. Sed antequam hujus dissertationis finem facia mus, optimum esse ducimus annuam diem investi gare, quam antiqui Christi fideles tanto martyri sacram esse voluerunt. Equidem si post Pruden tium antiquissima Ecclesiarum Occidentalium mo numenta consulimus, quæ Martyrologia præcesse runt, statim animadvertimus, magni Hippolyti me moriam Idibus Augusti in sacris Ecclesiæ fastis fuisse descriptam. Prudentius, qui dum Romæ moraretur, B. Hippolyti solemnitati, quam in illius cœmeterio celebrabant Romani, præsens interfuit, eamdem Idibus Augusti consignatam fuisse scri bit Si bene commemini, colit hunc pulcherrima Roma Idibus Augusti men is, ut ipsa vocat. Prudentio consentiunt non solum vetustissimum Kalendarium aliaque antiquitatis monumenta, quæ prima dissertationis parte laudavimus, verum etiam Kalendarium Romanum a J. Frontone vulga tum quibus omnibus S. Hippolyti martyris memoria Idibus Augusti consignatur. Ita pariter in vetustissimo Sacramentorum libro Romanæ Eccle siæ reperimus, quem summo reipublicæ litterariæ bono edidit vir sapientissimus et rerum liturgica Sæpius citat. bymn. 11, vers. 231. Die 15 mens. August. natal. S. Hippolyti, p. 191 edit. Veronæ anni 1733. Lib. Sacramentorum, Operum tom. VI, p. 146 edit. Romæ anni 1751. Natalis S. Hippolyti idibus Augusti ita refertur cum sequentibus ora tionibus: In natali S. Hippolyti. Id. Aug. Sancti Hippolyti martyris, Domine, quæsumus, veneranda festivitas salutaris auxilii nobis præstet augmentum. Per, etc. Præsta nobis, quæsumus, omnipotens Deus, ut nostræ humilitatis oblatio et pro tuorum grata sit honore sanctorum, et nos corpore pariter, et mente purificet. Per, etc. ‹ Sumptis, Domine, sacramentis, quæsumus ut intercedente beato martyre tuo Hippolyto, ad re demptionis æternæ proficiamus augmentum. Per, › etc. Vide Muratorium, Liturgia Romana vetus, tom. I, p. 662. Sacramentarium Gregorianum fuit etiam a Muratorio editum tom. 11, Liturgia Romana vetus, et in co Idibus Augusti refertur natalis sancti Hip et in Sacramentario Gregoriano, quod ipsemet ven. vir ad vetustissimi codicis Caroli Magni ævo con scripti, qui nunc in bibliotheca Ottoboniana asser vatur, exemplar recensuit, emendavit, et typis vul gasset, nisi immatura mors optimum tanti viri consilium prævenisset Duobus hisce incor ruptis venerandæ antiquitatis monumentis tertium addere possumus, vetustissimum nempe Sacramen torum librum, quem edidit Josephus Blanchinus in suis ad Anastasium Bibliothecarium Prolego menis In hac etiam magni Hippolyti memoria Idibus Augusti consignatur. Græci vero S. Hippolytum papam Romæ tertio Kalendas Februarii colunt, ut ex eoruin Menologio et Synaxariis, quorum duo brevissima exhibent to tidem bibliothecæ Ottobonianæ antiquissimi sacro rum Evangeliorum codices, quinimo ex Latinis ve tustissimum Martyrologium, quod edidit Lucas Da cherius Græcis consentit, dum iv Kalend. Fe bruarii in Tuscia S. Hippolyti episcopi de anti quis meminit. Sed Adonis, Usuardi, Notcherii et Bedæ Martyrologia pristinum Latinæ Ecclesiæ mo rem sequuntur, dum S. Hippolyti festum Idibus Augusti recitant Quamobrem Prudentii testi monium in hac re Græcorum Menologiis et Syn taxariis præferendum censemus. Nec quis miretur in Romano Martyrologio ab incomparabili virc Cæsare card. Baronio in lucem edito, de S. Hippo lyto non Idibus Augusti sed undecimo Kal. Septem bris mentionem haberi; Idibus vero Augusti S. Hip polyti militis, qui pro Christo ‹ sub Decio impera tore, Valeriano præfecto, › ut Adonis verbis uta mur passus est, quique B. Laurentii socius fuit, ut ex vetustissimo Missali Gothico colli gimus diem festum celebrari. Etenim hæc na talitiorum dierum confusio non aliunde oriri po tuit, quam ex præcipuis Ecclesiæ cujuspiam con suetudinibus; quæ cum propria die SS. martyrum poly ti cum tribus pariter orationibus, pag. 112 et seqq. edit. Venetæ anni 1748. tibi Tom. IV, p. 38 edit. Romæ anni 1735, ubi Idibus Augusti Natale sanctorum Hippolyti et Pontiani habetur, et orationes diversæ cum se quenti præfatione describuntur: «Vere dignum, etc. Tibi enim, Domine, festiva solemnitas agitur, dies sacrata celebratur, quam sancti Hippolyti mar tyris tui sanguis in veritatis tuæ testificatione pro fusus magnifico nominis tui honore signavit. Per, etc. Tom. II Spicilegii, pag. 3 edit. Parisiensis anni 1723 sæpius citatæ. Legenda sunt quæ de S. Hippolyto advertit Dominicus Giorgi in adnotationibus ad Martyrolo gium Adonis die 50 Jan., p. 72 edit. cit., die 15 Augusti, pag. 402; et 25 ejusdem mensis, pag. 420. In Martyrolog.: «Idibus Augusti Romæ S. Hippolyti sub Decio imperatore, Valeriano præ fecto, etc. pag. 400 cit. edit. In eo enim habetur missa S. Hippolyti mar tyris. Vide Liturgiam Romanam veterem editam a Ludovico Muratorio, tom. II, pag. 628 edit, cit.

annuam solemnitatem recolere non posset ob præ- baptizatus, in Missali Gothico ejusdem socius; in cipnum aliquem Ecclesiæ illius heroei, cujus me moria eadem die, quo forsan S. Hippolyti festum occurrebat, celebrari contingeret, necesse fuit, ut ¡lam ad sequentes dies, vel etiam menses transfer ret; ideoque cum præcipui illius Ecclesiæ fasti in aliquem universalis martyrologii codicem irrepse rint, ex quo postmodum alia fuerunt descripta exemplaria, inde ortam opinamur hane dierum fe storum discrepantiam. In vetustissimo Romanæ Ec clesiæ Kalendario Liberii temporibus confecto Kɔlendas Januarii, Felicis in Calisti depositio > signatur. In altero vero Kalendario Romano Fron tonis hæc eadem depositio decimo quarto die Ja nuarii describitur S. Agnetis in Liberiano unica mentio habetur: duodecimo Kalendas Fe bruarii Agnetis in Nomentana apud Fron tonem hac eadem die et vigesima octava Ja nuarii habetur Natale S. Agnæ., Ita pariter S. Hippolyti nostri memoria in Græcorum Syna xariis, et in Martyrologio Dacheriano 28 Jan. celebratur. In Romano Martyrologio 22 Aug., in alio perantiquo bibliothecæ Outobonianæ, et altero apud Fabricium, 23 ejusd. mensis Aliud de nique apud eumdem Fabricium tertio ldus Septem bris S. Hippolyti festum recitat Ideoque nil mirum, si nostris bisce temporibus natalis S. Hip polyti episcopi Portuensis ex propria sede quodam modo avulsus, undecimo Kal. Septembris celebre tur; et Idibus Augusti S. Hippolyti festum babea tur, qui in Breviario Romano dicitur a S. Laurentio Editum quoque fuit a Joanne Georgio Ec cardo in Corpor. historic. medii ævi, tom. I, p. 25 edit. Lipsiæ anni 1723. In eo etiam Idus Aug. legi mus: Hippolyti in Tiburtina, et Pontiani in Ca listi. Die xiv natale S. Felicis in Pincis, p. 137 ci tatæ edit. Veronæ ann. 1733. Apud Eccardum loc. cit., pag. ead. 25. Die xx: mense supras.: Natale sanctæ Agne, pag. 141, et p. 142 Die XXVII mens. supras. natal. S. Agne. › Operum S. Ilippolyti tom. I, pag. 20, x Kal. Sept. In Portu urbis Romæ natalis S. Hippolyti, qui dicitur Nunnus cum sociis suis.» Giorgius in notis ad Martyrologium Adonis die xxu Aug. de S. Hippoly:o hæc notat: Hippolytus hac die co litur a Hieronymianis, qui ita habent: die co ● Porto (sic) urbis Romæ natalis S. Hippolyti, qui dicitur Nonnus, cum sociis suis; › Romanum parvum: Romæ Hippolyti, Quiriaci, et Archil lai. Ado et Usuardus habent: in Portu Ro ‹ mano. › Martyrologium Ottobonianum hac die In Porto Romano natalis S. Hippolyti qui dicitur ‹ Numpus, cum sociis suis: Martyrologium reginæ Suecorum agit pridie hujus diei his verbis: In Porto (sic) Romano natalis S. Hippolyti, sociis præternissis. Martyrologium quoque Romanum unum Hippolytum in Portu Romano, sociis præter missis, recolit pridie hujus diei, nempe 22 Aug. › Eadem pag. 20, Id. Sept.: In Portu ur bis Romæ natalis SS. Ingenui et Hippolyti marty rum. > Fol. 343. Admonitione in martyrium S. Hippolyti, uum. 4, pag. 144: ‹ Existimamus duplicem Hip Breviariis mss. bibliothecæ Ottobonianæ, et in Bre viario Mozarabo sub Decio imperatore et Va leriano præfecto passus perhibetur, et in agro Præ toriano sepultus. Quæ quidem omnes discrepantiæ nostram sententiam de mutato S. Hippolyti festo non leviter confirmant. XXVIII. Die 22 Aug. modo ab Ecclesia, et in diœ cesi Portuensi S. Hippolyti episc. dies festus cele brutur. Sed ne inveteratam Romanæ Ecclesiæ consuetu dinem, quam nunc universus Occidens amplexus est, innovare velle nobis quispiam vitio vertat, an nuam B. Hippolyti solemnitatem eodem die, quo in Martyrologio Romano habetur, nunc recoli posse non dubitainus. Hæc tantum monuimus, ut osten deremus vetustissimum fuisse cum in Latina, tum in Græca Ecclesia B. Hippolyti episcopi et martyris. cultum; utpote cujus mentio in vetustissimis om nium Ecclesiarum fastis Idibus Augusti habeatur. Quamobrem cum viro doctissimo Ruinartio fateri oportet, duplicem Hippolytum hac die 13 Augusti ab antiquis celebratum fuisse: unum a Prudentio memoratum; alterum vero B. Laurentii socium, cui nonnulla ex primi Actis attributa sunt. Porro, ut ipsemet clarissimus monachus observat, antiquiora Kalendaria, Liberianum scilicet et Car thaginense, cum Romano Martyrologio, quod Hie rorymo tribuitur, consentiunt. Sacramentarium Ge ləṣianum et Gregorianum hac ipsa die Idibus Augusti, ut superius diximus, S. Hippoly polytum hac die 13 Aug. celebrari: unum a Pru dentio memoratum, alterum vero beati Laurentii socium, cui nonnulla ex primi Actis tributa sunt. Porro antiquiora Kalendaria, Romanum scilicet ab Egydio Bucherio editum, et Carthaginense, cum Romano Martyrologio, quod S. Hieronymo attri buitur, Missale Gelasianum, et Sacramentarium Gregorianum hac ipsa die Idunn Augusti Hippoly tum, seu, ut vulgo veteres scribunt, Yppolytum martyrem celebrant sine ulla sociorum mentione, aut aliqua speciali nota, quæ ipsum S. Laurentii socium, aut alterum fuisse designet.» Orationes, quæ in eo habentur, superius jam descripsimus col. 539. In eo enim Idibus Augusti natale S. Hip polyti recensetur cum tribus sequentibus oratio nibus apud Muratorium, Liturgia Romana velus, tom. II, pag. 112 cit. edit. Da nobis, omnipotens Deus, ut beati Hippolyti martyris tui veneranda solemnitas et devotionem nobis augeat et salutem. Per eumdem Christum, etc. › Respice, Domine, munera populi tui, sanctorum festivitate votiva, et tuæ testificatio veritatis nobis proficiat ad salutem. Per Dominum, etc. ‹ Sacramentorum tuorum, Domine, communio sum pla nos salvet, et in tuæ veritatis luce confirmet. Per Dominum, etc. In Sacramentario Leoniano ab codem Muratorio edito habetur etiam natalis san ctorum Hippolyti et Pontiani Idibus Augusti, et in orationibus nulla de Hippolyti sociis mentio est, neque in præfatio, in quo hæc tantum habentur,

DE PORTUENSI S. HIPPOLYTI SEDE. PARS II. tum martyrem celebrant sine ulla sociorum men- tuensem episcopum et martyrem Prudenti carmi tione, aut aliqua speciali nota, quæ ipsum S. Lau rentii socium, aut alterum fuisse designet. › Quæ cum ita sint, nemo non videt S. Hippolytum Por tom. 1, Liturgia Romana vetus, pag. 400: Vere di gnum, etc. Tibi enim, Domine, festiva solemnitas agitur, tibi dies sacrata celebratur, quam S. Hippo lyti martyris tui sanguis in veritatis tuæ testifica tione profusus magnifice nominis tui honore signavit. Insignis semper exstitit præcipuo quodam modo in Portu Romano S. Hippolyti episcopi et martyris memoria. Deo in ejusdem episcopi hono rem templum in eodem Portu Romano fuisse exci tatum ex antiquissimis monumentis certum omniuo est, quod adbuc tempore S. Leouis PP. III, qui Pe tri cathedram anno 795 ascendit, exstabat, cui pontifex vestes de Stauraci duas dono dedit, teste Anastasio Bibliothecario in Vita ejusdem S. Leo nis III, tom. I edit. Blanchini anni 1718, Romæ, pag. 288 Fecit autem idem almificus pontifex in basilica Beati Hippolyti martyris in civitate Por tuensi vestes de Siauraci duas, unam super corpus ejus, et aliam in altari majori. S. Leo etiam IV anno 847 summus pontifex renuntiatus, alia dona in ecclesia S. Hippolyti, quæ in insula Portuensi erat exstructa, cumulavit, eodem Anastasio auctore, in eo pag. 383 cit. edit.: Obtulit et in ecclesia Beati Hippolyti martyris, quæ ponitur in insula Portuensi, quæ nuncupatur Arsis, vestem de fundato, haben ten gammadias ex argento textas, unam, vela de fundato numero quatuor. Summus etiam pontifex Portuensem civitatem munivit, et profugos Corsos in illam recepit, quousque sanctæ sedis præsuli bus, populoque Romano in cunctis obedientes ac fhieles exsisterent, › ut Anastasii verbis utamur loc. cit., pag. 385. Hanc quidem ecclesiam multoties ab episcopis Portuensibus restauratam adhuc ex sistere scimus. De ea recentioribus temporibus in visitationibus episcoporum, quæ in tabulario diœ cesano Castri Novi patriæ nostræ exsistente asser vantur, sermo instituitur. Nonnullas indicare, quas propriis oculis lustravimus, in animo est, in quibus oratoria sanctorum Hippolyti, Blasii et sanctissimi Crucifixi extra civitatem Portuensem describuntur nempe Marci Antonii Tomati episcopi olim Bitecten., et visitatoris apostolici Portuensis ann. 1661 pag. 230, cardinalis Martii Ginetti episcopi Por Luensis an. 1667, pag. 7, Nicolai cardinalis Ludo visii an. 1682, pag. 214; in quo cardinalem Barbe rinum ruralem hanc Sancti Hippolyti ædem restau rasse perhibetur, et de puteo S. Hippolyti ser no est, cujus etiam jam meminerat Baronius in notis ad Martyrologium Romanum die xxu Aug. his ver bis Viget adhuc in Portu Romano memoria S. Hippolyti episcopi, illaque conspicitur alta fovea aquis plena, in quam projectus martyrium consuni mavit. Exstant visitationes Alderani card. Cybo anni 1683, pag. 95, et ejusdem cardinalis anui 1687, pag. 190; Petri card. Ottoboni anni 1689, pag Flavii card. Chisii anni 1691, pag. 847; Jacobi card. Fransoni anni 1696, pag. 421; atque ut de aliis recentioribus et nostrorum temporum silea mus, Clementis PP. XI auni 1703, per Marcum Battaglinum episcopum Nucerinum pag. 116, in quibus omnibus ecclesia S. Hippolyti prope Por tuensem civitatem describitur. In civitate totaque diœcesi Portuensi festum S. Hippolyti die 22 Aug. cum officio et missa de communi unius martyris sub ritu duplici celebratur, vigore sequentis decreti sacræ rituum congregationis, quod ex regestis anui 1676, fol. 34, ejusdem S. congregationis edu ximus Sanctissimus Dominus noster Clemens PP. X, ad pias preces eminentissimi et reverendis simi domini Ulderici episcopi Portuensis cardinalis Carpinei, ac præfecti congregationis sacrorum ri nibus celebratum, in vetustissimis hisce catholice Ecclesiæ monumentis memorari Ex his igitur, quæ hucusque duabus dissertationis nostræ partibus tuum benigne induisit, ut in posterum in prædicta dioecesi Portuensi singulis annis die xxu Augusti celebrari possit festum S. Hippolyti martyris primi episcopi Portuensis cum officio et missa de com muni unius martyris sub ritu duplici ab omnibus de clero tam sæculari quam regulari utriusque sexus respective, qui ad horas canonicas tenentur, qui buscunque in contrarium non obstantibus. Hac die 6. Maii 1676. Hinc Fr. Joannes Antonius card. Guadagni, episcopus Portuensis et S. Rutina, cui plurimum cives mei ob patriæ nostræ collata beneficia debere fatentur, die 26 Septembris anni 1756 cavit, ut hujusmodi decretum oinnino serva retur, proposito etiam edicto typis impresso, quod est tenoris sequentis Frater Joannes Antonius miseratione divina epi Scopus Portuensis, et S. Rufinæ S. R. E. card. Guadagni, sanctissimi domini nostri papæ vicarius generalis, Romanaque curia, ejusque districtus judex ordinarius. Omnibus et singulis sacerdotibus et cle ricis, qui sub nostræ Portuensis et S. Rufinæ diœ cesis jurisdictione horas canonicas communi jure recitare tenentur, præcipimus, et præcipiendo stricte mandamus, ut sub die 22 Augusti cujuslibet anni unusquisque clericus officium et quilibet sacerdos off cium et missam S. Hippolyti primi episcopi Por tuensis uti PATRONI TOTIUS DIOECESIS de communi unius martyris et pontificis ornnino celebret, et re spective persɩlvat sub ritu primæ classis una cum octava in exsecutionem sacræ rituum congregationis decreti diei 6 Martii (in regesto S. congregationis babetur Maii) 1676, utque id facilius adimpleatur in quibuslibet ecclesiæ sacrariis hujusmodi nostrum decretum typis editum per parochos, aliosque, ad quos spectat, semper affixum retineri jubemus sub pœnis arbitrio, etc. Dat. Romæ ex ædibus nostris die 16 Septembris 1756, F. J. A. CARD. GUADAGNI, EPISCO PUS PORTUENSIS. Bernardinus Cicconi cancellarius episcopalis. Sæculo elapso Flavius cardinalis Ghi sius noster episcopus lectiones proprias secundi nocturni de S. Hippolyto compilatas S. rituum congregationis examini subjecit, quæ etiam in tabu lario diocesano asservantur; quæque deinde a card. Fransono Portuensi episcopo in aliani formam redactæ, card. Colloredo pro revisione traditæ fuere; de his tamen, forsan eorumdem cardinalium obitu eveniente, nulla amplius instantia in eadem S. congregatione restaurata fuit. Optandum certe esset, ut aliquis Portuensis episcopus proprias le ciones de tanto præsule ab eadem S. congregatione approbatas reportaret, ad celeberrimi episcopi el martyris cultum in nostra diœcesi in dies augen duin; præsertim cum S. Hippolytus Portuensis dioecesis sit patronus, et hac quidem de causa S. Hippolyti Ecclesia episcopatus Portuensis in nonnullis monumentis nominatus reperitur, præ sertim in bulla Gregorii PP. IX, dat. Reate IV Nonas Augusti anno 1236, qua omnia privilegia et jura a Benedicto, Leone et Joanne Romanis ponti ficibus episcopis Portuensibus concessa, Romano Portuensi episcopo confirmavit, apud Ughellium, tom. I, pag. 131 Italiæ sacræ citat. edit., his ver bis Felicis autem nemoriæ papam Calixtum antecessorem nostrum et temporis qualitas, et vici nitas locorum induxit, sicut in suo privilegio per speximus contineri, ut Portuensem beati martyris Hippolyti, et SS. martyrum Rutinæ et Secundæ in Sylva Candida uniret Ecclesias, et sub unius guber natione antistitis perpetuis temporibus decerneret

vel ex sinceris S. martyris Actis, quæ temporum injuria interciderunt, discere potuisse, cum eru dito monacho Joanne Lyronio non uno exemplo probare conati sumus. Quinimo ipsemet S. Hicro nymus, qui egregiam martyrii gloriam in toties laudato Catalogo reticet, alibi S. Hippolyto præci pue attribuit. Quod quidem mirum in modum no stram juvat sententiam. Stephani insuper le Moyne conjecturam omnino improbabilem nonnullis ra tionis momentis in medium allatis ostendimus, et ex ipsiusmet Philostorgii testimonio evangelicam lucem extremas Homæritarum oras, in quibus Em porium Romanum situm erat, centum post S. Hip polytum annos penetrasse, et episcopales sedes trecentos fere post annos ibidem esse cœpisse, cer tis deductis argumentis deduximus. Quapropter nil lusius, quam par erat, de magni Hippolyti epi- ▲ colice Sorbonico Marianus Victorius legerat scopi et martyris disputavimus, satis superque no bis probasse suademus, eumdem non Oriente, ut Tillemontio, vel in Arabia Felice, ut Stephano le Moyne visum fuit, sed in Portu Romano prope Ur bem episcopatum obtinuisse. Ideoque in episcopo rum Portuensium serie collocandum nemo ibit in ficias. Decem enim et plures ætatis certæ scriptores hoc nobis tradiderunt, inter quos eminent Pruden tius, Leontius, Anastasius Apocrysiarius, Syncellus, aliique, quorum testimonia prima dissertationis parte congessimus. Nec desunt veterum codicum in scriptiones et notæ; Catenarum et Martyrologio rum testimonia, ex quibus S. Hippolytum Portuen sem episcopum fuisse constantissime evincimus. Quæ quidem omnia Eusebii ac S. Hieronymi de S. Hippolyti sede silentio anteponenda nemo pru dens negabit. Supralaudati enim scriptores, qui post aliud restat, nisi vetustissimam Romanæ Ecclesiæ Eusebium et S. Hieronymum vixerunt, non temere hæc dictarunt, sed hæc omnia ex genuinis ejusdem S. Hippolyti operum titulis, et ex antiquis notis codicibus appositis, quarum unam in Parisiensi permanere.» Episcopium Portuense S. Hippolyti episcopium etiam vocatur in bulla Benedicti PP. VIII, apud Ughell. tom. I, p. 116: ‹ Concedi mus et confirmamus vobis vestrisque successoribus in perpetuum prædictum episcopium S. Portuensis Ecclesiæ, quod positum esse videtur foris prædi clam civitatem Portuensem, cui vocabulum est S. Hippolyti; › et in altera Leonis IX, apud ipsum Ughelli loc. cit, pag. 121: ‹ Hac igitur re inclinati decrevimus petitioni tuæ satisfacere, scilicet ut tibi tuisque successoribus ipsumPortuensem episcopatum confirmemus, quod utique libenter facimus. Et pri mum ipsum episcopatum Portuensis Ecclesiæ, quæ po sita esse videtur foris prædictam Portuensem civita tem, cui vocabulum est S. Hippolyti... concedimus. › Quæ omnia antiquum cultum in Portuensi diœcesi S. Hippolyto præstitum satis superque confirmant. Ita ipse Marianus Victorius ad Catalogum de scriptoribus ecclesiasticis, in S. Hippolyto, te statur ad verba illa S. Hieronymi: «Nomen quippe urbis scire non potui; › hoc modo: «Hippolytus Portuensis episcopus fuit, ut in vetusto codice ma de Portuensi S. Hippolyti sede traditionem optimis nixi rationibus defendamus, et Portuensem episco pum prope Romam celeberrimum Christi martyrem S. Hippolytum exstitisse tutissime pronuntiemus. nuscripto apud Sorbonam Parisiensem legi, Ope rum S. Hieronymi tom. I, p. 568 edit. ejusd. Ma riani Victorii Parisiis anno 1579, apud Sebastianum Nivellum sub Ciconiis via Jacoba. Pro coronide placet etiam adjungere que scribit Franciscus Combefisius Bibliothecæ Græcorum Patrum Auctar. novissim., pag. 63 citate edit. Parisiensis anno 1672, qui non solum Mariano Victorio fidem præ bet, verum etiam quæ alias a nobis relata sunt, mirum in modum confirmat: ‹ Factum esse (Hip polytum) Portuensem episcopum, sicque Romanum antistitem, Romanæ scilicet proprie metropoleos suffraganeum, ut vocant, ac comprovincialem, ultra quam erat Romana propria dioecesis, in qua Romanus pontifex creabat episcopos peculiari jure, qui idcirco episcopi Romani, ut distincti a Gallis, Hispanis, aliisque in quavis provincia metropoli tico jure, ex Canonum Nicænorum dispositione or dinari solitis, nonnullis nuncupantur, Græci signili cant, quod ita citant: sicque legisse auctor est Marianus Victor in antiquo codice Sorbonæ. › Quæ olim in ecclesia legebantur ad diem xi Kal. Septembris (Aug. 22). ([De MAGISTRIS], Acta Martyrum ad Ostia Tiberina sub Claudio Gothico, Romæ, 1795, in fol., Append., p. 459. Ex codice Vallicellano n. vu, fol. 252. Monet editor Acta ista, in Actis SS. Bolland. ad diem Augusti 22 jam edita, pro merito æstimata non fuisse, quando constat vetustiora esse translatione corporis Hippo.yti adeoque sæculo 1x.) Beatus Ypolitus qui et Nonus dicitur, cujus præ dicatione Alexandria conversa fuerat, limina apo stolorum visitare cupiens, Romam adiit. Sanctorum sepulera ubicunque in locis vel in cœmeteriis inve nire poterat curiosissime requirebat, ibique digna Deo laudes referens, die noctuque orationibus per sistebat. Postmodum vero ad Portum Tyberianæ ur bis properans, Spiritus sancti gratia revelante Ver