S. Hippolyti Opera quæ supersunt (Migne OCR)

Hippolytus of Rome

Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (89% of openings; remainder still OCR), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.

Fragments on GenesisFragmenta in Genesim

col. 585–586page 1 of 189

PG 10:585ΣΕΙΡΑ... ΕΙΣ ΤΗΝ ΟΚΤΑΤΕΥΧΟΝ ΚΑΙ ΤΑ ΤΩΝ ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ... ἐπιμελείᾳ Νικηφόρου ἱερομόν... ἐν Λειψία... ἔτει αψεβ. Τόμος πρώτος. Καὶ ἐγένετο ἐσπέρα, καὶ ἐγένετο πρωί ἡμέρα μία. Ηιρροείτυς: Οὐκ εἶπεν νυχθήμερον, ἀλλ' ἡμέρα μία, εἰς τὴν τοῦ φωτὸς προσηγορίαν. Οὐκ εἶπεν ἡμέρα πρώτη· εἰ γὰρ πρώτη ημέρα εἶπεν, ἀνάγκην εἶχεν εἰπεῖν καὶ β' γινομένην. Αλλ' ἔδει μὴ πρώτην λέγειν, ἀλλὰ μίαν, ἵνα διὰ τοῦ μίαν εἰπεῖν ταύτην δείξῃ κυκλουμένην καὶ ἑβδομάδα διατελοῦσαν, μίαν δὲ υπάρχουσαν. Καὶ εἶπεν ὁ Θεός· Γενηθήτω στερέωμα ἐν μέσῳ τοῦ ὕδατος. Τῇ μὲν πρώτῃ ἡμέρᾳ ἐποίησεν ὁ θεός, ὅσα ἐποίησεν, ἐκ μὴ ὄντων. Ταῖς δὲ ἄλλαις οὐκ ἐκ μὴ ὄντων, ἀλλ᾽ ἐξ ὧν ἐποίησε τῇ πρώτη ἡμέρα, μετέβαλεν, ὡς ἠθέλησεν. Καὶ ἔστω διαχωρίζον ἀνὰ μέσον ὕδατος καὶ ὕδατος. Καὶ ἐγένετο οὕτως. Καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸ στερέωμα· καὶ διεχώρισεν ὁ Θεὸς ἀνὰ μέσον τοῦ ὕδατος, ὃ ἦν ὑποκάτω τοῦ στερεώματος, καὶ ἀπὸ μέσον τοῦ ὕδατος, τοῦ ἐπάνω του στερεώμα της. Καὶ ἐγένετο ούτως. Τῆς τοῦ ὕδατος περισσείας ἐπιφερομένης εἰς τὸ πρόσωπον τῆς γῆς, διὸ καὶ ἀόρατος ἦν ἡ γῆ καὶ ἀκατασκεύαστος· ἡνίκα ἠθέλησεν ὁ πάντων Δεσπότης ὁρατὸν τὸ ἀόρατον ποιῆσαι, τότε τὸ τρίτον μέρος τῶν ὑδάτων πήγνυσιν ἐν μέσῳ· τὸ τρίτον δὲ εἰς τὸ ἄνω ἐχώρισεν ἀναλαμβάνων τῇ ἑαυτοῦ δυνά και ἅμα τῷ στερεώματι· τὸ δὲ τρίτον εἰς τὸ κάτω κατέλιπε πρὸς χρῆσιν καὶ ἀπόλαυσιν τοῖς ἀνθρώποις. Ενθα κεῖται ἀστερίσκος. Κεῖται μὲν ἐν τῷ Εβραϊκῷ, οὐ φέρεται δὲ παρὰ τοῖς (.) Ει Καὶ ἤκουσαν τῆς φωνῆς Κυρίου τοῦ Θεοῦ περιπατοῦντος ἐν τῷ παραδείσῳ τὸ δειλινόν. Μάλλον δι' αὔρας τινὸς ἐνενόουν τὴν τοῦ Κυρίου ἐπιφοίτησιν. Εὐθὺς τοίνυν ἡμαρτηκόσιν ὁ θεὸς ἐπεφάνη, αἴσθησίν τε τοῦ ἁμαρτήματος ἐμ ποιῶν καὶ πρὸς μεταμέλειαν ἐκκαλούμενος. Ρουβὴν πρωτότοκός μου, σὺ ἰσχύς μου, καὶ ἀρ ζὴ τέκνων μου, σκληρὸς φέρεσθαι, καὶ σκληρὸς αὐθάδης. Εξύβρισας ὡς ὕδωρ, μὴ ἐκζέσῃς. Ρουβείμ πρωτότοκός μου, σὺ ἰσχύς μου, καὶ κεφάλαιον λύπης μου. Περισσὸς ἄρσει καὶ περισσὸς κράτει· ἐθάμβευσας ὡς ὕδωρ, μὴ περισσεύσῃς. Ρουβείμ πρωτότοκός μου καὶ ἀρχὴ ὀδύνης μου Περισσὰ λαβεῖν, καὶ ἐκ περισσοῦ ὑπερ ζέσας ὡς ὕδωρ, οὐκ ἔσῃ περισσότερες. Ρουβείμ. Ηεπαpla Ρουβήν, Χ. Ρουβείμ, Οδύνης μου. μου

IN GENESIN. Fragmenta excerpta ex Commentario in Genesin ex LXXXVIII Patribus collecto, qui exstat ms. in Bibliotheca Vindobonensi. (Apud Galland.) Exstant etiam in Catena in Matthæum anno 1772 Lipsie edita cui titulus: ΣΕΙΡΑ... ΕΙΣ ΤΗΝ ΟΚΤΑΤΕΥΧΟΝ ΚΑΙ ΤΑ ΤΩΝ ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ... ἐπιμελείᾳ Νικηφόρου ἱερομόν... ἐν Λειψία... ἔτει αψεβ. Τόμος πρώτος. Καὶ ἐγένετο ἐσπέρα, καὶ ἐγένετο πρωί ἡμέρα μία. Ηιρροείτυς: Οὐκ εἶπεν νυχθήμερον, ἀλλ' ἡμέρα μία, εἰς τὴν τοῦ φωτὸς προσηγορίαν. Οὐκ εἶπεν ἡμέρα πρώτη· εἰ γὰρ πρώτη ημέρα εἶπεν, ἀνάγκην εἶχεν εἰπεῖν καὶ β' γινομένην. Αλλ' ἔδει μὴ πρώτην λέγειν, ἀλλὰ μίαν, ἵνα διὰ τοῦ μίαν εἰπεῖν ταύτην δείξῃ κυκλουμένην καὶ ἑβδομάδα διατελοῦσαν, μίαν δὲ υπάρχουσαν. Καὶ εἶπεν ὁ Θεός· Γενηθήτω στερέωμα ἐν μέσῳ τοῦ ὕδατος. HIPPOLYTES: Τῇ μὲν πρώτῃ ἡμέρᾳ ἐποίησεν ὁ θεός, ὅσα ἐποίησεν, ἐκ μὴ ὄντων. Ταῖς δὲ ἄλλαις οὐκ ἐκ μὴ ὄντων, ἀλλ᾽ ἐξ ὧν ἐποίησε τῇ πρώτη ἡμέρα, μετέβαλεν, ὡς ἠθέλησεν. Καὶ ἔστω διαχωρίζον ἀνὰ μέσον ὕδατος καὶ ὕδατος. Καὶ ἐγένετο οὕτως. Καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸ στερέωμα· καὶ διεχώρισεν ὁ Θεὸς ἀνὰ μέσον τοῦ ὕδατος, ὃ ἦν ὑποκάτω τοῦ στερεώματος, καὶ ἀπὸ μέσον τοῦ ὕδατος, τοῦ ἐπάνω του στερεώμα της. Καὶ ἐγένετο ούτως. HIPPOLYTUS: Τῆς τοῦ ὕδατος περισσείας επιφερο μένης εἰς τὸ πρόσωπον τῆς γῆς, διὸ καὶ ἀόρατος ἦν ἡ γῆ καὶ ἀκατασκεύαστος· ἡνίκα ἠθέλησεν ὁ πάντων Δεσπότης ὁρατὸν τὸ ἀόρατον ποιῆσαι, τότε τὸ τρίτον μέρος τῶν ὑδάτων πήγνυσιν ἐν μέσῳ· τὸ τρίτον δὲ εἰς τὸ ἄνω ἐχώρισεν ἀναλαμβάνων τῇ ἑαυτοῦ δυνάκαι ἅμα τῷ στερεώματι· τὸ δὲ τρίτον εἰς τὸ κάτω κατέλιπε πρὸς χρῆσιν καὶ ἀπόλαυσιν τοῖς ἀνθρώποις. Ενθα κεῖται ἀστερίσκος. Κεῖται μὲν ἐν τῷ Εβραϊκῷ, οὐ φέρεται δὲ παρὰ τοῖς (.) Gen. 1, 5: Ει fuit vespera et fuit mane dies unus. Non dixit nox et dies, sed dies unus, ad lucem significandam. Non dixit, dies primus: si enim primus dies dixisset, oportuisset et secundum diem factum dicere. At fas erat non primum diem dicere, seď unum; ut unum dicendo, ostenderet eum in orbem redire, atque unus cum sit, hebdomadem perficere. Gen. 1, 6: Et dixit Deus: Fiat firmamentum in medio aqua. Primo quidem die ex non exsistentibus fecit Deus quæcunque fecit. At per cæteros dies non ex non exsistentibus, sed ex his quæ primo die fecerat, ut voluit, immutavit. Gen. 1, 6, 7 Et sit discernens inter aquam et aquam. Et factum est sic. Et fecit Deus firmamen tum et divisit Deus inter aquam quæ erat sub firmamento, et inter aquam quæ supra firmamentum. Et factum est ita. Cum aquæ copia super facie terræ ferretur, invisibilis erat terra et incomposita. Omnium itaque Dominus, quod invisibile erat visibile volens reddere, tertiam aquarum partem in medio statuit: tertiam in sublime suscipiens potentia sua separavit in firmamento: tertiam infra reliquit, ut homines illa uterentur ac fruerentur. (Hoc loco positus est asteriscus. Leguntur hæc in Hebraico, sed apud LXX interpretes non exstant.) Καὶ ἤκουσαν τῆς φωνῆς Κυρίου τοῦ Θεοῦ πε- G f Gen. 111, 8: Et audierunt vocem Domini Dei deamριπατοῦντος ἐν τῷ παραδείσῳ τὸ δειλινόν. HIPPOLYTUS: Μάλλον δι' αὔρας τινὸς ἐνενόουν τὴν τοῦ Κυρίου ἐπιφοίτησιν. Εὐθὺς τοίνυν ἡμαρτηκόσιν ὁ θεὸς ἐπεφάνη, αἴσθησίν τε τοῦ ἁμαρτήματος ἐμποιῶν καὶ πρὸς μεταμέλειαν ἐκκαλούμενος. Ρουβὴν πρωτότοκός μου, σὺ ἰσχύς μου, καὶ ἀρ ζὴ τέκνων μου, σκληρὸς φέρεσθαι, καὶ σκληρὸς αὐθάδης. Εξύβρισας ὡς ὕδωρ, μὴ ἐκζέσῃς. Ρουβείμ πρωτότοκός μου, σὺ ἰσχύς μου, καὶ κεφάλαιον λύπης μου. Περισσὸς ἄρσει καὶ περισσὸς κράτει· ἐθάμβευσας ὡς ὕδωρ, μὴ πε ρισσεύσης. Ρουβείμ πρωτότοκός μου καὶ ἀρχὴ ὀδύνης μου Περισσὰ λαβεῖν, καὶ ἐκ περισσοῦ ὑπερζέσας ὡς ὕδωρ, οὐκ ἔσῃ περισσότερες. Ρουβείμ. Ηεπαpla Origeniana lectiones Aquilæ et Symmachi plenas exhibent Ρουβήν, sicut et LXX, quæ lectio cum Hebræo consonat. Plerique tamen PATROL. GR. Χ. bulantis in paradiso ad vesperam. Potius per auraın quamdam intellexerunt Domini præsentiam. Statim itaque simul ac peccaverunt, Deus illis apparuit, sensuinque indidit peccati, et ad pœnitentiam eos invitavit. Gen. XLIX, 3 Ruben primogenitus meus, tu fortitudo mea et principium filiorum meorum, durus ad ferendum et durus pervicax. Fecisti contumeliam_sicut aqua, ne effervescas. AQUILA: Ruben primogenitus meus, tu fortitudo mea, et caput doloris mei. Praestans dignitate, prastans fortitudine; obstupuisti ut aqua, ne excellas. SYMMACHUS Ruben primogenitus meus et principium doloris mei. Abundanter accipiendo et ex abundanti effervescens ut aqua, non eris excellentior. codices, teste cl. Montfauconio, legunt Ρουβείμ, ut hic. Οδύνης μου. Deest μου in Hexaplis Origena

col. 587–588page 2 of 189

PG 10:587Ἐπὶ γὰρ τῷ πρωτοτόκῳ ἐξ Αἰγύπτου λαῷ πολλὴ ἰσχύος ἐπίδειξις γέγονε παρὰ Θεοῦ. Έχο λάζετο γὰρ κατὰ πλείστους τρόπους τῶν Αἰγυπτίων ἡ χώρα. Ὁ πρῶτος λαὸς ὁ ἐκ περιτομῆς ἰσχύς μου καὶ ἀρχὴ τέκνων μου· καθὼς ὑπέσχεν ὁ Θεὸς τῷ ᾽Αβραὰμ τὴν ἐπαγγελίαν καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ. Σκληρὸς δὲ φέρεσθαι, ἐπειδὴ παρεσκληρύνθη ὁ λαὸς πρὸς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Θεοῦ. Καὶ σκληρός αυθάδης, ὅτι οὐ μόνον σκληρὸς πρὸς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ὅτι καὶ αὐθάδης ἐγένετο πρὸς τὸ χεῖρα ἐπιβαλεῖν τῷ Κυρίῳ. Ἐξύβρισας, ἐπειδὴ διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐξύβρισεν ὁ λαὸς τὸν Πατέρα. Μὴ ἐκζέσης δὲ λέγει τὸ Πνεῦμα παρακλητικώς, ἵνα μὴ τέλεον ἐκζέσας ὑπερχυθῇ, ἐλπίδα δοὺς αὐτῷ σωτηρίας. Τὸ γὰρ ἐκ έσαν καὶ ἐκχυθὲν ἀπώλετο. Ανέβης γὰρ ἐπὶ τῆς κοίτης του πατρός σου. Πρῶτον μὲν τὸ συμβάν λέγει· ὅτι ἐπ᾿ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν μέλλει ὁ λαὸς ἐπιβουλεύειν τῇ κοίτη τοῦ Πατρὸς, τουτέστιν τῇ νύμφη Ἐκκλησία, πρὸς τὸ βούλεσθαι αὐτὴν διαφθείραι. υπερ καὶ πράτ τει μέχρι και τήμερον ἐπιβουλεύων αὐτῇ διὰ τῶν βλασφημιών. Συμεὼν καὶ Λευί ἀδελφοί. Έπειδήπερ ἐκ τοῦ Συμεών γραμ ματεῖς, ἐκ τοῦ Λευὶ ἱερεῖς. Γραμματεῖς γὰρ καὶ ἱερεῖς συνετέλεσαν ἀδικίαν ἐξαιρέσεως αὐτῶν, μίαν γνώμην ἔχοντες ἀνεῖλον τὸν Κύριον. Συμεὼν καὶ Λευὶ ἀδελφοὶ συνετέλεσαν ἀδικίας ἐξαιρέσεως αὐτῶν. Εἰς βουλὴν αὐτῶν μὴ ἔλθοι ἡ ψυχή μου, καὶ ἐπὶ τῇ συστάσει αὐτῶν μὴ ἐρίσαι τὰ ἤπατά μου· ὅτι ἐν τῷ θυμῷ αὐτῶν ἀπέκτειναν ἀνθρώπους, καὶ ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ αὐτῶν ἐνευροκόπησαν ταῦρον. Τοῦτο λέγει ἐπὶ τῇ συνελεύσει, ᾗ ἔμελλον συνέρχεσθαι ἐπὶ τὸν Κύριον. Οτι δὲ ταύτην τὴν συνέλευσιν λέγει, δηλόν ἐστιν ἡμῖν· ψάλλει γὰρ ὁ μακάριος Δαυΐδ· "Αρχοντες συνήχθησαν κατά τοῦ Κυρίου, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐπὶ ταύτην δὲ τὴν συν έλευσιν προηγόρευσε τὸ Πνεῦμα λέγον· Μὴ ἐρίσαι τὰ ἤπατά μου· ῥύσασθαι βουλόμενος αὐτοὺς ὡς, εἰ δυνατόν, μὴ γενέσθαι δι' αὐτῶν τὸ μέλλον κακόν. Απέκτειναν μὲν τοὺς ἀνθρώπους, ἐνευροκόπησαν δὲ τὸν ταῦρον. Ὅτι ταῦρον ἰσχυρὸν Χριστὸν λέγει. Ἐνευροκόπησαν δὲ, ἐπειδὴ ἐν τῷ ξύλῳ πεπηγότας αὐτοῦ διέτρισαν τὰ νεύρα. "Οτι καὶ ἐν τῷ θυμῷ αὐτ τῶν ἐνευροκόπησαν ταῦρον. Καὶ ὅρα τοῦ λόγου τὴν ἐπιτήρησιν· ᾿Απέκτειναν μὲν γὰρ τοὺς ἀνθρώπους, ἐνευροκόπησαν δὲ τὸν ταῦρον. Θανάτῳ μὲν γὰρ περιβεβλήκασι τοὺς ἁγίους, καὶ μεμενήκασι νεκροί τὸν τῆς ἀναστάσεως καιρὸν περιμένοντες. Αλλ' απά τις μόσχος νευροκοπούμενος ἔκλασε μὲν οιονεί πως εἰς γῆν, ὁ Χριστὸς ἑκὼν ὑπομείνας τὸν τῆς σαρκὸς θάνατον· πλὴν οὐ γέγονε τῷ θανάτῳ κάτοχος. 'Αλλ' εἰ καὶ γέγονεν ἐν νεκροῖς ὡς ἄνθρωπος, ἀπομεμένηκε ζῶν τῇ τῆς θεότητος φύσει. Ταῦρος γὰρ ὁ Χριστό;"

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. Erga primogenitum suum ex Ægypto populum, malta virtutis demonstratio facta a Deo fuit. Nam plurimis modis punita ab eo est regio Ægyptiorum. Primus ille populus ex circumcisione fortitudo mea et principium filiorum meorum; sicut Deus promiserat Abrahamo et semini ejus. At durus populus ille ad ferendum, siquidem ad obsequium Deo præstandum obduruit. Durus et pervicar: quando quidem non tantum durus ad obsequium Deo præstandum, sed etiam pervicax ut manus Domino inferret. Fecisti contumeliam, quoniam per Dominum nostrum Jesum Christum contumelia Patrem populus affecit. Ait autem Spiritus, ne effervescas, consolationis causa, ne penitus effervescendo effundatur; sed spem ipsi adhuc dat salutis. Quod enim efferbuit effusumque est, periit. Gen. xLix, 4: Ascendisti enim super cubile patris tui. Primum quidem rem exponit: quod nimirum diebus ultimis populus insidias struet lecto Patris, hoc est sponse Ecclesiæ, eamdem volens corrumpere. Quod et hodie etiamnum facit, dum insidias ipsi molitur per blasphemias. Gen. xLix, 5: Simeon et Levi fratres. Quoniam ex Simeone scribæ, et ex Levi sacerdotes. Scribæ enim et sacerdotes perpetrarunt injustitiam, atque voluntate sua in unam sententiam conspirantes, Dominumn occiderunt. Gen. xLix, 5: Simeon et Levi fratres consummaverunt iniquitatem propositi sui: in consilium corum non veniat anima mea, et in congregatione eorum non contendant viscera mea; quia in furore suo interfecerunt homines, et in cupiditate sua subnervaverunt taurum. Hoc ait de conspiratione, qua essent coituri adversus Dominum. Quod enim de hac coitione loquitur, manifestum est nobis, cum dicat beatus David: Principes congregati sunt contra Dominum, et quæ sequuntur. Hunc eventum prædixit Spiritus, cum ait: Ne contendant viscera mea: cupiens eos, si fieri possit, eripere, ne per illos malum illud futurum perficeretur. Interfecerunt homines, et subnervaverunt taurum. Per taurum validum, Christum innuit. Hunc subnervaverunt, quando ad lignum aflixi nervos perforarunt. In ira sua subnervaverunt taurum. Vide dicti sententiam: Interfecerunt homines, et subnervaverunt taurum. Morte affecerunt sanctos, qui usque ad resurrectionis tempus mortui manent. Sed Christus, sicut vitulus subnervatus, quodammodo bumi procubuit, cum mortem carnis volens subierit at morti non succubuit. Verum licet mortuus fuerit tanquam homo, attamen secundum divinitatis naturam mansit vivus. Taurus itaque Christus, robustum ut maxime animal purumque et sacrificio aptum. Dominus vero virtutum, Filius, qui peccatum non admisit, se ipsum • Pral. 11, 2. EXEGETICA. HIPPOLYTUS: Ἐπὶ γὰρ τῷ πρωτοτόκῳ ἐξ Αἰγύπτου λαῷ πολλὴ ἰσχύος ἐπίδειξις γέγονε παρὰ Θεοῦ. Έχο λάζετο γὰρ κατὰ πλείστους τρόπους τῶν Αἰγυπτίων ἡ χώρα. Ὁ πρῶτος λαὸς ὁ ἐκ περιτομῆς ἰσχύς μου καὶ ἀρχὴ τέκνων μου· καθὼς ὑπέσχεν ὁ Θεὸς τῷ ᾽Αβραὰμ τὴν ἐπαγγελίαν καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ. Σκληρὸς δὲ φέρεσθαι, ἐπειδὴ παρεσκληρύνθη ὁ λαὸς πρὸς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Θεοῦ. Καὶ σκληρός αυθάδης, ὅτι οὐ μόνον σκληρὸς πρὸς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ὅτι καὶ αὐθάδης ἐγένετο πρὸς τὸ χεῖρα ἐπιβα· λεῖν τῷ Κυρίῳ. Ἐξύβρισας, ἐπειδὴ διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐξύβρισεν ὁ λαὸς τὸν Πατέρα. Μὴ ἐκζέσης δὲ λέγει τὸ Πνεῦμα παρακλητικώς, ἵνα μὴ τέλεον ἐκζέσας ὑπερχυθῇ, ἐλπίδα δοὺς αὐτῷ σωτηρίας. Τὸ γὰρ ἐκ έσαν καὶ ἐκχυθὲν ἀπώλετο. Ανέβης γὰρ ἐπὶ τῆς κοίτης του πατρός σου. ΠIPPOLYTUS: Πρῶτον μὲν τὸ συμβάν λέγει· ὅτι ἐπ᾿ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν μέλλει ὁ λαὸς ἐπιβουλεύειν τῇ κοίτη τοῦ Πατρὸς, τουτέστιν τῇ νύμφη Ἐκκλησία, πρὸς τὸ βούλεσθαι αὐτὴν διαφθείραι. υπερ καὶ πράτ τει μέχρι και τήμερον ἐπιβουλεύων αὐτῇ διὰ τῶν βλασφημιών. Συμεὼν καὶ Λευί ἀδελφοί. HIPPOLYTUS: Έπειδήπερ ἐκ τοῦ Συμεών γραμ ματεῖς, ἐκ τοῦ Λευὶ ἱερεῖς. Γραμματεῖς γὰρ καὶ ἱερεῖς συνετέλεσαν ἀδικίαν ἐξαιρέσεως αὐτῶν, μίαν γνώμην ἔχοντες ἀνεῖλον τὸν Κύριον. Συμεὼν καὶ Λευὶ ἀδελφοὶ συνετέλεσαν ἀδικίας ἐξαιρέσεως αὐτῶν. Εἰς βουλὴν αὐτῶν μὴ ἔλθοι ἡ ψυχή μου, καὶ ἐπὶ τῇ συστάσει αὐτῶν μὴ ἐρίσαι τὰ ἤπατά μου· ὅτι ἐν τῷ θυμῷ αὐτῶν ἀπέκτειναν ἀνθρώπους, καὶ ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ αὐτῶν ἐνευροκό πησαν ταῦρον. HIPPOLYTUS: Τοῦτο λέγει ἐπὶ τῇ συνελεύσει, ᾗ ἔμελλον συνέρχεσθαι ἐπὶ τὸν Κύριον. Οτι δὲ ταύτην τὴν συνέλευσιν λέγει, δηλόν ἐστιν ἡμῖν· ψάλλει γὰρ ὁ μακάριος Δαυΐδ· "Αρχοντες συνήχθησαν κατά τοῦ Κυρίου, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐπὶ ταύτην δὲ τὴν συν έλευσιν προηγόρευσε τὸ Πνεῦμα λέγον· Μὴ ἐρίσαι τὰ ἤπατά μου· ῥύσασθαι βουλόμενος αὐτοὺς ὡς, εἰ δυνατόν, μὴ γενέσθαι δι' αὐτῶν τὸ μέλλον κακόν. Απέκτειναν μὲν τοὺς ἀνθρώπους, ἐνευροκόπησαν δὲ τὸν ταῦρον. Ὅτι ταῦρον ἰσχυρὸν Χριστὸν λέγει. Ἐνευροκόπησαν δὲ, ἐπειδὴ ἐν τῷ ξύλῳ πεπηγότας αὐτοῦ διέτρισαν τὰ νεύρα. "Οτι καὶ ἐν τῷ θυμῷ αὐτ τῶν ἐνευροκόπησαν ταῦρον. Καὶ ὅρα τοῦ λόγου τὴν ἐπιτήρησιν· ᾿Απέκτειναν μὲν γὰρ τοὺς ἀνθρώπους, ἐνευροκόπησαν δὲ τὸν ταῦρον. Θανάτῳ μὲν γὰρ περιβεβλήκασι τοὺς ἁγίους, καὶ μεμενήκασι νεκροί τὸν τῆς ἀναστάσεως καιρὸν περιμένοντες. Αλλ' απά τις μόσχος νευροκοπούμενος ἔκλασε μὲν οιονεί πως εἰς γῆν, ὁ Χριστὸς ἑκὼν ὑπομείνας τὸν τῆς σαρκὸς θάνατον· πλὴν οὐ γέγονε τῷ θανάτῳ κάτοχος. 'Αλλ' εἰ καὶ γέγονεν ἐν νεκροῖς ὡς ἄνθρωπος, ἀπομεμένηκε ζῶν τῇ τῆς θεότητος φύσει. Ταῦρος γὰρ ὁ Χριστό;"

col. 589–590page 3 of 189

PG 10:589εὐσθενὲς γὰρ ὅτι μάλιστα ζῶν καὶ καθαρόν τε καὶ ἱερατικόν. Κύριος δὲ τῶν δυνάμεων ὁ Υἱός, ὃς οὐ πεποίηκεν ἁμαρτίαν, ἑαυτὸν δὲ μᾶλλον ἔθνε ὑπὲρ ἡμῶν εἰς ὀσμὴν εὐωδίας τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Ἀκουέτωσαν τοίνυν οἱ τὸν οὕτως σεπτὸν νευροκοπήσαντες ταίρον· Ἐπικατάρατος ὁ θυμὸς αὐτῶν ὅτι αὐθάδης, καὶ ἡ μῆνις αὐτῶν ὅτι ἐσκληρύνθη. 'Αλλ' ἔγε τῶν Ἰουδαίων δῆμος τετολμηκεν εἰπεῖν νευροκο τῶν τὸν ταῦρον· Αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐξέχεον τοῦτο ἕτερον γὰρ οἶμαι παρὰ τοῦτό ἐστιν οὐδὲν, τὸ ἀσυνέ ἕως εἰπεῖν· Τὸ αἷμα αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς. ᾿Ανακαλεῖ τα: Μωϋσῆς τὴν κατὰ τοῦ Λευῒ κατάραν, μᾶλλον καὶ εἰς εὐλογίαν αὐτὴν ἀνατρέπει διὰ τὸν ὕστερον ὑπὲρ τοῦ Θεοῦ ζῆλον τῆς φυλῆς καὶ τοῦ Φινεῖ. Τὴν μέντοι κατὰ τοῦ Συμεὼν οὐκ ἀνεκαλέσατο, διὸ δὴ καὶ εἰς ἔρω γον ἐξέβη. Ὁ γὰρ Συμεὼν οὐκ εἴληφε μὲν ὡς αἱ λοιπαὶ φυλαὶ κληρονομίαν, ἐν γὰρ μέσῳ τοῦ Ἰούδα κατοικήθη. Ἐσώζετο δὲ, εἰ καὶ ὀλίγη τὸν ἀριθμὸν ἦν. Δεσμεύων πρὸς ἄμπελον τὸν πώλον αὐτοῦ, καὶ τῇ ἔλικι τὸν πωλον τῆς ὄνου αὐτοῦ· πλυνεῖ ἐν ανω την στολὴν αὐτοῦ, καὶ ἐν αἵματι σταφυλῆς την περιβολὴν αὐτοῦ. Πῶλον λέγει τὴν ἐξ ἐθνῶν· ἄλλον, τὴν ἐκ περιτομῆς κλῆσιν· ὅνον δὲ μίαν· τουτέστιν ἐκ μιᾶς πίστεως οἱ δύο πῶλοι· ὅπερ ἐστὶν αἱ δύο κλήσεις. Καὶ τὸν μὲν πώλον προσδεδέσθαι ἐν τῇ ἀμ πέλῳ, τὸν δὲ ἕτερον ἐν τῇ ἔλιπι. Ητοι τὴν μὲν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν προσδεδέσθαι τῷ Κυρίῳ· τὸν δ' ἐκ περιτομῆς τῇ τοῦ νόμου παλαιότητι. Πλυνεῖ ἐν οἴκῳ τὴν στολὴν αὐτοῦ. Τουτέστι διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος καὶ τοῦ Λόγου τῆς ἀληθείας καθαρίσει την σάρκα, ὅπερ ἐμφαίνει την στολήν. Καὶ ἐν αἵματι σταφυλῆς θλιβείσης καὶ ἀνιείσης αἷμα, ὅπερ ἐστὶν ἡ σὰρξ τοῦ Κυρίου, πᾶσαν τὴν ἐξ ἐθνῶν κλῆσιν καθα ρίζει. Χαροποιοὶ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ἀπὸ οἴνου, καὶ λευκοὶ οἱ ὀδόντες αὐτοῦ ἢ γάλα. Ζαβουλών παρά λιος κατοικήσει, καὶ αὐτὸς παρ' ὅρμον πλοίων, καὶ παρατενεῖ ἕως Σιδῶνος. Ισσάχαρ τὸ καλὸν ἐπε θύμησεν, ἀναπαυόμενος ἀνὰ μέσον τῶν κλήρων. Καὶ ἰδὼν τὴν ἀνάπαυσιν ὅτι καλὴ, καὶ τὴν γήν ὅτι πίων, ὑπέθηκε τὸν ὦμον αὐτοῦ εἰς τὸ πονεῖν, καὶ ἐγενήθη ἀνὴρ γεωργός. Τουτέστι, φαιδροὶ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐ τοῦ, ὡς ἀπὸ τοῦ λόγου τῆς ἀληθείας· ἐπιβλέπουσι γὰρ ἐπὶ πάντας τοὺς πιστεύοντας εἰς αὐτόν. Καὶ λευ καὶ οἱ ὀδόντες αὐτοῦ ἢ γάλα. Το φωτοειδὲς αὐτοῦ τῶν ῥημάτων δηλοῖ· διὰ τοῦτο λευκοὺς ὀνομάζει, γά λακτι δὲ παρεικάζει, ὥσπερ καὶ σάρκα και ψυχὴν διατρέφοντα. Ζαβουλὼν δὲ ἑρμηνεύεται εὐωδία καὶ ευλογία. η Πάλιν ἀποῤῥήτως τῆς Καινῆς Διαθή της τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τὰ μυστήρια ἡγοῦμαι διαγα ρεύειν, καὶ λευκοὶ οἱ ὀδόντες αὐτοῦ ἢ γάλα, τὸ λαμπρὸν καὶ καθαρὸν τῆς μυστηριώδους τροφῆς δημ λοῦν. Καὶ τὸ, λευκοὶ οἱ ὀδόντες αὐτοῦ ἢ γάλα, Εξέχεον τοῦτο. τοῦτο, τὸ αἷμα.

εὐσθενὲς γὰρ ὅτι μάλιστα ζῶν καὶ καθαρόν τε καὶ autem potius obtulit pro nobis in odorem fragrantiæ ἱερατικόν. Κύριος δὲ τῶν δυνάμεων ὁ Υἱός, ὃς οὐ πεποίηκεν ἁμαρτίαν, ἑαυτὸν δὲ μᾶλλον ἔθνε ὑπὲρ ἡμῶν εἰς ὀσμὴν εὐωδίας τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Ακουέτωσαν τοίνυν οἱ τὸν οὕτως σεπτὸν νευροκοπήσαντες ταίρον· Ἐπικατάρατος ὁ θυμὸς αὐτῶν ὅτι αὐθά δης, καὶ ἡ μῆνις αὐτῶν ὅτι ἐσκληρύνθη. 'Αλλ' ἔγε τῶν Ἰουδαίων δῆμος τετολμηκεν εἰπεῖν νευροκο τῶν τὸν ταῦρον· Αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐξέχεον τοῦτο ἕτερον γὰρ οἶμαι παρὰ τοῦτό ἐστιν οὐδὲν, τὸ ἀσυνέ ἕως εἰπεῖν· Τὸ αἷμα αὐτοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς. ᾿Ανακαλεῖ τα: Μωϋσῆς τὴν κατὰ τοῦ Λευῒ κατάραν, μᾶλλον καὶ εἰς εὐλογίαν αὐτὴν ἀνατρέπει διὰ τὸν ὕστερον ὑπὲρ τοῦ Θεοῦ ζῆλον τῆς φυλῆς καὶ τοῦ Φινεῖ. Τὴν μέντοι κατὰ τοῦ Συμεὼν οὐκ ἀνεκαλέσατο, διὸ δὴ καὶ εἰς ἔρω γον ἐξέβη. Ὁ γὰρ Συμεὼν οὐκ εἴληφε μὲν ὡς αἱ λοιπαὶ φυλαὶ κληρονομίαν, ἐν γὰρ μέσῳ τοῦ Ἰούδα κατοικήθη. Ἐσώζετο δὲ, εἰ καὶ ὀλίγη τὸν ἀριθμὸν ἦν. Δεσμεύων πρὸς ἄμπελον τὸν πώλον αὐτοῦ, καὶ τῇ ἔλικι τὸν πωλον τῆς ὄνου αὐτοῦ· πλυνεῖ ἐν ανω την στολὴν αὐτοῦ, καὶ ἐν αἵματι σταφυλῆς την περιβολὴν αὐτοῦ. Deo et Patri. Audiant igitur qui vere venerabilem subnervaverunt taurum: Maledictus furor eorum, quia pervicax; et ira eorum, quia indurata est. Sed Judæorum populus ausus est jactare se taurum subnervasse Manus nostræ hunc sanguinem eſſuderunt. Nihil enim aliud est, ut opinor, quod insipienter dixerunt: Sanguis ejus super nos S et quae sequuntur. Revocat Moyses maledictum adversus Levi; vel potius convertit in benedictionem propter zelum quem tribus illa pro Deo postea testata est, et propter Phineam. Sed maledictum adversus Simeonem non revocavit: quare etiam eventus illud comprobavit. Neque enim Simeon ut cæteræ tribus hæreditatis sortem consecuta est, sed in medio Juda habitavit. Servata tamen est, licet exiguo numero. HPPOLYTUS: Πῶλον λέγει τὴν ἐξ ἐθνῶν· ἄλλον, τὴν ἐκ περιτομῆς κλῆσιν· ὅνον δὲ μίαν· τουτέστιν ἐκ μιᾶς πίστεως οἱ δύο πῶλοι· ὅπερ ἐστὶν αἱ δύο κλήσεις. Καὶ τὸν μὲν πώλον προσδεδέσθαι ἐν τῇ ἀμπέλῳ, τὸν δὲ ἕτερον ἐν τῇ ἔλιπι. Ητοι τὴν μὲν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν προσδεδέσθαι τῷ Κυρίῳ· τὸν δ' ἐκ περιτομῆς τῇ τοῦ νόμου παλαιότητι. Πλυνεῖ ἐν οἴκῳ τὴν στολὴν αὐτοῦ. Τουτέστι διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος καὶ τοῦ Λόγου τῆς ἀληθείας καθαρίσει την σάρκα, ὅπερ ἐμφαίνει την στολήν. Καὶ ἐν αἵματι σταφυλῆς θλιβείσης καὶ ἀνιείσης αἷμα, ὅπερ ἐστὶν ἡ σὰρξ τοῦ Κυρίου, πᾶσαν τὴν ἐξ ἐθνῶν κλῆσιν καθαρίζει. Χαροποιοὶ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ἀπὸ οἴνου, καὶ λευκοὶ οἱ ὀδόντες αὐτοῦ ἢ γάλα. Ζαβουλών παράλιος κατοικήσει, καὶ αὐτὸς παρ' ὅρμον πλοίων, καὶ παρατενεῖ ἕως Σιδῶνος. Ισσάχαρ τὸ καλὸν ἐπεθύμησεν, ἀναπαυόμενος ἀνὰ μέσον τῶν κλήρων. Καὶ ἰδὼν τὴν ἀνάπαυσιν ὅτι καλὴ, καὶ τὴν γήν ὅτι πίων, ὑπέθηκε τὸν ὦμον αὐτοῦ εἰς τὸ πονεῖν, καὶ ἐγενήθη ἀνὴρ γεωργός. HIPPOLYTES: Τουτέστι, φαιδροὶ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐ τοῦ, ὡς ἀπὸ τοῦ λόγου τῆς ἀληθείας· ἐπιβλέπουσι γὰρ ἐπὶ πάντας τοὺς πιστεύοντας εἰς αὐτόν. Καὶ λευ καὶ οἱ ὀδόντες αὐτοῦ ἢ γάλα. Το φωτοειδὲς αὐτοῦ τῶν ῥημάτων δηλοῖ· διὰ τοῦτο λευκοὺς ὀνομάζει, γάλακτι δὲ παρεικάζει, ὥσπερ καὶ σάρκα και ψυχὴν διατρέφοντα. Ζαβουλὼν δὲ ἑρμηνεύεται εὐωδία καὶ ευλογία. Genes. xlix, 11: Alligans ad vitem pullum suum, et ad helicem pullum asinæ suæ; lavabit in vino stolam suam, et in sanguine uræ amictum suum. { Pullum vocat vocationem ex gentibus; alterum, ex circumcisione vocationem; asinam vero unam, id est unam fidem, ita ut ex una fide sintduo pulli, hoc est duæ vocationes. Et unum quidem pullum alligatum esse viti, alterum helici. Hoc est, Ecclesiam e gentibus alligatam esse Domino; illorum veroe circumci - sione antiquæ legi. Lavabit in vino stolam suam. Hoc est, per Spiritum sanctum et per Verbum veritatis mundabit carnem, quæ per stolam significatur. Et in sanguine uvæ calcatæ et sanguinem emittentis, quæ est Domini caro, omnem e gentibus vocationem purgat. Genes. XLIX, 12-15: Gratifici oculi ejus a vino, et candidi dentes ejus præ lacte. Zabulon juxta mare habitabil, et secus accessum navium, et pertendet usque ad Sidonem. Issachar bonum desideravit, rcquiescens inter medios cleros. Εt videns requiem quia bona est, et terram quia pinguis, supposuit humerum suum ad laborandum, et factus est vir agricola. Hoc est, pulchri sunt oculi ejus a sermone veriη tatis: respiciunt enim ad omnes qui credunt in ipsum. Et candidi dentes ejus præ lacte. Lucidum candorem verborum ejus significat; ideo candidos appellat et cum lacte confert, quo caro et anima nutritur. Zabulon, si interpreteris, est fragrantia et benedictio. Deinde post Cyrilli nonnulla. HIPPOLYTUS: Πάλιν ἀποῤῥήτως τῆς Καινῆς Διαθή της τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τὰ μυστήρια ἡγοῦμαι διαγα ρεύειν, καὶ λευκοὶ οἱ ὀδόντες αὐτοῦ ἢ γάλα, τὸ λαμπρὸν καὶ καθαρὸν τῆς μυστηριώδους τροφῆς δημ λοῦν. Καὶ τὸ, λευκοὶ οἱ ὀδόντες αὐτοῦ ἢ γάλα, Iterum mystice puto Novi Testamenti Salvatoris nostri sacramenta innui. Nam verba candidi dentes ejus præ lacte, præclarum purumque in sacramento cibum significant. Eadem porro verba, candidi dentes ejus præ lacte, in eam sententiam accipimus, • Gen. xlix, 7. • Matth. xxvn, 25. • Deut. XXXIII, Εξέχεον τοῦτο. Post τοῦτο, cum ex versionc, tum maxime ex_contextu videtur excidisse τὸ αἷμα.

col. 591–592page 4 of 189

PG 10:591λαμβάνομεν, ὅτι τὰ ῥήματα αὐτοῦ φωτεινά γίνονται τοῖς πιστεύουσι δι' αὐτοῦ. Παράλιος θαλασσῶν κατοικήσειν γε μὴν τὸν Ζαβουλών, τὴν ἐν τῇ θαλάσσῃ γείτονα χώραν προ λέγει, καὶ ὡσανεὶ ἀναμιγῆναι τοῖς ἔθνεσι τοῦ Ἰσραήλ, ἅτε δὴ καὶ εἰς μίαν ποίμνην ἡγμένων τῶν δύο λαών. Δῆλον δὲ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ· Γῆ Ζαβουλών καὶ τῆ Νεφθαλείμ, καὶ τὰ ἑξῆς. Σωματικώτερον δὲ νοήσεις τὴν ἑκατέρωθεν γῆς καὶ θαλάσσης χορηγίαν. Καὶ αὐτ τὸς παρ' ὅρμον πλοίων· τουτέστιν ὡς ἐν λιμένι ἀσφαλεῖ, ἀνάπτων εἰς Χριστὸν τὰ τῆς ἐλπίδος πείσμα τα. Δηλοῖ δὲ τοῦτο τὴν ἐξ ἐθνῶν κλήσιν, ὅτι εἰς πᾶ σαν τὴν γῆν καὶ τὴν θάλασσαν ἐξελεύσεται ἡ χάρις τοῦ Χριστοῦ. Λέγει γὰρ, καὶ παρ' ὅρμον πλοίων καὶ παρατενεῖ ἕως Σιδῶνος. Ότι δὲ εἰς τὴν ἐξ ἐθνῶν Εκκλησίαν τοῦτο προκηρύσσει, δηλοῦται ἐν τῷ Εὐαγ ματος Ἰσραὴλ καὶ αὐτὰς ἐκπλῆσαι τὰς πόλεις τὰς ἐν γελίῳ ἡμῖν· Γῆ Ζαβουλών καὶ γῆ Νεφθαλείμ, ὁδὸν θαλάσσης πέραν τοῦ Ἰορδάνου, Γαλιλαία τῶν ἐθνῶν. ῾Ο λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει εἶδε φῶς μέγα. Κατοικήσειν γε μὴν αὐτὸν, ἤτοι Ζαβουλὼν, τὴν τῇ θαλάσσῃ γείτονα χώραν, διεβεβαιοῦτο σαφῶς, οιονεί πως ἐκεῖνα λέγων, ὅτι τοῖς ἔθνεσι ἀνα μίξ ἔσται λοιπὸν ὁ Ἰσραήλ· ἅτε δὴ καὶ εἰς μίαν ποίμνην συνηγμένων τῶν δύο λαῶν, καὶ ὑπὸ χεῖρα τὴν ἑνὸς τοῦ κατὰ φύσιν ἀγαθοῦ γεγονότος ἀρχιποίμενος, τουτέστι Χριστοῦ. Τοῦτον εὐλογῶν ὁ Μωϋσῆς εἶπεν· Εὐφρανθήσεται Ζαβουλών, καὶ ὑπὸ χεῖρα τὴν ἑνὸς ἐν τῇ λήξει τῆς γῆς τὴν ἑκατέρωθεν ἔχειν χορηγίαν, τῶνδε ἐκ γῆς καὶ θαλάσσης καλῶν ὁ Μωϋ σῆς προφητεύει. Παρ' ὅρμεν πλοίων, τουτέστιν, ὡς ἐν λιμένι τυχὸν ἀσφαλεῖ, καὶ εἰς Χριστὸν ἀνάπτων τῆς ἐλπίδος τὰ πείσματα. Ἐκ πολλῆς γὰρ ἀποφοιτήσας ζάλης ὁρμισθήσεται λοιπὸν τῇ παρ' αὐτῷ χάριτι, καθάπερ ἀμέλει καὶ ἐν λιμέσιν ὁλκάδες. Καὶ μέχρι δὲ αὐτῆς παρατείνεσθαι τῆς Σιδώνος εἶπεν· ὑποδηλῶν, ὡς ἔοικεν, ὅτι τοσαύτη προσένωσις τῇ Πνευματ τικῇ δρομῇ τῶν δύο γενήσεται λαῶν, ὡς τοὺς ἐξ απ πολλῇ παρὰ τῷ Θεῷ γεγενημένας αἰτία καὶ διαβολῇ. Καὶ τὴν γῆν ὅτι πίων. Ὅπερ ἐστὶν ἡ σὰρξ τοῦ Κυρίου ἡμῶν. Ἡ πίων, τουτέστιν ἡ λιπα ρά· αὕτη γὰρ ἡ ῥέουσα μέλι καὶ γάλα. Τῶν ἀφορισθέντων αὐτῷ ἐν μέρει κληρονομίας, καὶ κτήσεως τόπων γῆς, τουτέστιν τῆς διδασκαλίας τοῦ Κυρίου ἀνάπαυσις γὰρ αὕτη καλή, καθὼς καὶ αὐτὸς λέγει Δεῦτε πρὸς μὲ πάντες οἱ κοπιῶντες, καὶ πεφορτισμένοι, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐπειδὴ οἱ τὰς ἐντολὰς φυλάσσοντες, οὐκ ἀποταξάμενοι τοῖς νομικοῖς διατάγμασιν, ἐπαναπαύονται καὶ ἐπ' αὐτοῖς καὶ τῇ τοῦ Κυρίου ἡμῶν διδασκαλίᾳ· ὅπερ ἐστὶν ἀνὰ μέσον τῶν κλήσ ρων· καθὼς ὁ Κύριος λέγει· Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας, ἀλλὰ πληρο σαι. Καὶ γὰρ ὁ Κύριος ἡμῶν ἐν τῷ τὰς ἐντολὰς φυλάσσειν οὐ καταλύει τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας, ἀλλὰ πληροῖ, καθὼς ἐν Εὐαγγελίοις φησίν. Υπέθηκε τὸν ὦμον αὐτοῦ εἰς τὸ πονεῖν, καὶ ἐγενήθη ἀνὴρ γεωργός. Ὅπερ ἐποίησαν οἱ ἀπόστο

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. EXEGETICA. quatenus ipsius dicta lumen afferunt iis qui credunt λαμβάνομεν, ὅτι τὰ ῥήματα αὐτοῦ φωτεινά γίνονται τοῖς πιστεύουσι δι' αὐτοῦ. in eum. Παράλιος θαλασσῶν κατοικήσειν γε μὴν τὸν Ζαβουλών, τὴν ἐν τῇ θαλάσσῃ γείτονα χώραν προλέγει, καὶ ὡσανεὶ ἀναμιγῆναι τοῖς ἔθνεσι τοῦ Ἰσραήλ, ἅτε δὴ καὶ εἰς μίαν ποίμνην ἡγμένων τῶν δύο λαών. Δῆλον δὲ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ· Γῆ Ζαβουλών καὶ τῆ Νεφθαλείμ, καὶ τὰ ἑξῆς. Σωματικώτερον δὲ νοήσεις τὴν ἑκατέρωθεν γῆς καὶ θαλάσσης χορηγίαν. Καὶ αὐτ τὸς παρ' ὅρμον πλοίων· τουτέστιν ὡς ἐν λιμένι ἀσφαλεῖ, ἀνάπτων εἰς Χριστὸν τὰ τῆς ἐλπίδος πείσματα. Δηλοῖ δὲ τοῦτο τὴν ἐξ ἐθνῶν κλήσιν, ὅτι εἰς πᾶ σαν τὴν γῆν καὶ τὴν θάλασσαν ἐξελεύσεται ἡ χάρις τοῦ Χριστοῦ. Λέγει γὰρ, καὶ παρ' ὅρμον πλοίων καὶ παρατενεῖ ἕως Σιδῶνος. Ότι δὲ εἰς τὴν ἐξ ἐθνῶν Juxta mare habitaturum Zabulon dum ait, vicinam mari regionem ipsi prædicit, et quod gentibus sit permiscendus Israel, amboque populi in unum gregem adducendi. Perspicuum enim illud in Evangelio: Terra Zabulon, et terra Nephthalim³, et quæ sequuntur. Plenius vero intelliges utraque terram et mare abunde suppeditatum iri. Et ipse secus accessum navium; hoc est tanquam in tuto portu, referens ad Christum spei firmitatein. Id autem significat vocationem e gentibus, quod in omnem terram mariaque omnia exitura sit gratia Christi. Ait enim et secus accessum navium, et pertendet usque ad Sidonem. Quod quidem de Ecclesia e gentibus hæc prædicta sint, declarat nobis Evangelium: Εκκλησίαν τοῦτο προκηρύσσει, δηλοῦται ἐν τῷ Εὐαγ Terra Zabulon et terra Nephthalim, viam maris trans Jordanem, Galilæa gentium. Populus sedens in tenebris vidit lucem magnam. Habitaturum itaque ipsum, Zabulon nempe, vicinam mari regionem cum ait, perspicue id confirmavit; perinde ac si dixisset, gentibus deinceps permistum fore Israelem, duobus nempe populis in unum gregem congregatis, sub manu unius natura boni principis pastorum, hoc est Christi. llli benediceus Moyses dixit: Latabitur Zabulon; et sub manu unius in sortitione terræ, utraque præsto illi fore bona ex terra marique, Moyses prænuntiat. Secus accessum navium; hoc est ut in portu, tuto nimirum, ad Christum referens spei firmamenta. Ex multa enim evadens fluctuatione, per illius gratiam appellet deinceps tanquam in portu naves. Etiam pertingere ait ad ipsam usque Sidonem significans, ut videtur, quod tanta fiet duorum illorum populorum unio per cursum Spiritus, ut ex sanguine Israclis procreati etiam ad ipsas civitates gentium exscendant, quæ magna culpa et criminatione gravatæ fuerant apud Deum. ματος Ἰσραὴλ καὶ αὐτὰς ἐκπλῆσαι τὰς πόλεις τὰς ἐν Post Cyrilli Et terram quia pinguis. Hoc est caro Domini nostri. Pinguis, hoc est abundans, melle ac lacte fuens. Destinata ipsi in hæreditatem ac possessionem loca terræ, hoc est doctrinæ Domini; boua eliam hæc requies, ut ipse ait: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis', et quæ sequuntur. Siquidem præcepta custodientes, nec renuntiantes legis constitutionibus, et in illis et in Domini nostri doctrina requiescunt: quod est inter medios cleros. Sicut dicit Dominus: Non veni solvere legem ac prophetas, sed implere. Nam et Dominus noster præecepla legis servando, non dissolvit legem et prophetas, sed implet, ut ait in Evangeliis. γελίῳ ἡμῖν· Γῆ Ζαβουλών καὶ γῆ Νεφθαλείμ, ὁδὸν θαλάσσης πέραν τοῦ Ἰορδάνου, Γαλιλαία τῶν ἐθνῶν. ῾Ο λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει εἶδε φῶς μέγα. Κατοικήσειν γε μὴν αὐτὸν, ἤτοι Ζαβου λών, τὴν τῇ θαλάσσῃ γείτονα χώραν, διεβεβαιοῦτο σαφῶς, οιονεί πως ἐκεῖνα λέγων, ὅτι τοῖς ἔθνεσι ἀναμίξ ἔσται λοιπὸν ὁ Ἰσραήλ· ἅτε δὴ καὶ εἰς μίαν ποίμνην συνηγμένων τῶν δύο λαῶν, καὶ ὑπὸ χεῖρα τὴν ἑνὸς τοῦ κατὰ φύσιν ἀγαθοῦ γεγονότος ἀρχιποιμένος, τουτέστι Χριστοῦ. Τοῦτον εὐλογῶν ὁ Μωϋσῆς εἶπεν· Εὐφρανθήσεται Ζαβουλών, καὶ ὑπὸ χεῖρα τὴν ἑνὸς ἐν τῇ λήξει τῆς γῆς τὴν ἑκατέρωθεν ἔχειν χορηγίαν, τῶνδε ἐκ γῆς καὶ θαλάσσης καλῶν ὁ Μωϋσῆς προφητεύει. Παρ' ὅρμεν πλοίων, τουτέστιν, ὡς ἐν λιμένι τυχὸν ἀσφαλεῖ, καὶ εἰς Χριστὸν ἀνάπτων τῆς ἐλπίδος τὰ πείσματα. Ἐκ πολλῆς γὰρ ἀποφοιτή σας ζάλης ὁρμισθήσεται λοιπὸν τῇ παρ' αὐτῷ χάριτι, καθάπερ ἀμέλει καὶ ἐν λιμέσιν ὁλκάδες. Καὶ μέχρι δὲ αὐτῆς παρατείνεσθαι τῆς Σιδώνος εἶπεν· ὑποδη - λῶν, ὡς ἔοικεν, ὅτι τοσαύτη προσένωσις τῇ Πνευματ τικῇ δρομῇ τῶν δύο γενήσεται λαῶν, ὡς τοὺς ἐξ απ πολλῇ παρὰ τῷ Θεῷ γεγενημένας αἰτία καὶ διαβολῇ. nonnulla: HIPPOLYTUS: Καὶ τὴν γῆν ὅτι πίων. Ὅπερ ἐστὶν ἡ σὰρξ τοῦ Κυρίου ἡμῶν. Ἡ πίων, τουτέστιν ἡ λιπα ρά· αὕτη γὰρ ἡ ῥέουσα μέλι καὶ γάλα. Τῶν ἀφορισθέντων αὐτῷ ἐν μέρει κληρονομίας, καὶ κτήσεως τόπων γῆς, τουτέστιν τῆς διδασκαλίας τοῦ Κυρίου ἀνάπαυσις γὰρ αὕτη καλή, καθὼς καὶ αὐτὸς λέγει Δεῦτε πρὸς μὲ πάντες οἱ κοπιῶντες, καὶ πεφορτισμένοι, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐπειδὴ οἱ τὰς ἐντολὰς φυλάσ σοντες, οὐκ ἀποταξάμενοι τοῖς νομικοῖς διατάγμασιν, ἐπαναπαύονται καὶ ἐπ' αὐτοῖς καὶ τῇ τοῦ Κυρίου ἡμῶν διδασκαλίᾳ· ὅπερ ἐστὶν ἀνὰ μέσον τῶν κλήσ ρων· καθὼς ὁ Κύριος λέγει· Οὐκ ἦλθον καταλύ σαι τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας, ἀλλὰ πληρο σαι. Καὶ γὰρ ὁ Κύριος ἡμῶν ἐν τῷ τὰς ἐντολὰς φυλάσσειν οὐ καταλύει τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας, ἀλλὰ πληροῖ, καθὼς ἐν Εὐαγγελίοις φησίν. Supposuit humerum suum ad laborandum, et factus est vir agricola. Hoc fecerunt apostoli; acce- " Υπέθηκε τὸν ὦμον αὐτοῦ εἰς τὸ πονεῖν, καὶ ἐγενήθη ἀνὴρ γεωργός. Ὅπερ ἐποίησαν οἱ ἀπόστο * Matth. iv, 15, 16. • Deut. xxxmi, 18. Matth. x1, 23. • Matth. v, 17.

col. 593–594page 5 of 189

PG 10:593λοι λαβόντες τὴν δύναμιν παρὰ Θεοῦ, καὶ ὑποθέντες ἑαυτοὺς εἰς τὸ πονεῖν, ἐγενήθησαν γεωργοί τοῦ Κυ ρίου εργασάμενοι τὴν γῆν, τουτέστι τὴν ἀνθρωπότη τα, διὰ τοῦ κηρύγματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν. Δὰν κρινεῖ τὸν λαὸν αὐτοῦ ὡσεὶ καὶ μία φυλή ἐν Ἰσραήλ. Και γενηθήτω Δὲν ἔρις ἐφ' ὁδοῦ, ἐγκαθήμενος ἐπὶ τρίβου, δάκνων πτέρναν ἵππου καὶ πεσεῖται ὁ ἱππεὺς εἰς τὰ ἐπίσω, τὴν σωτη Γίαν περιμένων Κυρίου. Γάδ, πειρατήριον πειρατεύσει αὐτόν· αὐτὸς δὲ πειρατεύσει αὐτὸν κατὰ πίδας. Ασήρ, πίων αὐτοῦ ὁ ἄρτος, καὶ αὐτὸς δώ σει τρυφὴν ἄρχουσι. Δηλοῦται ἡμῖν εἶναι ἱππεὺς ὁ Κύ ριος· πτέρνα δὲ, ὅτι πρὸς ἔσχατον τῶν καιρῶν. Τὸ δὲ ὅτι πεσεῖται, τὸν θάνατον αὐτοῦ δηλοί, καθώς γέ γραπται ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ· Ἰδοὺ οὗτος κεῖται εἰς πτῶσιν καὶ ἀνάστασιν πολλῶν. Λαμβάνομεν τὸν πειρατὴν τὸν ἐπίβουλον· οὐδεὶς δὲ ἄλλος ἐπίβουλος ἐγένετο τοῦ Κυρίου, ἢ ὁ λαός. Πειρατεύσει, τουτέστιν ἐπιβουλεύσει αὐτῷ. Κατὰ πόδας· δηλοῦται ἡμῖν ἡ ἀντίληψις ἡ παρὰ τοῦ Κυρίου τοῖς ἐπιβουλεύσασιν αὐτῷ. Τὸ δὲ κατὰ πόδας, ὅτι ἐν τάχει ποιήσει την ἐκδίκησιν ὁ Κύριος. Καλῶς ὁπλισθήσεται τὸν πόδα, καὶ τὸ εὐρημένον πειρατήριον πειρατεύσει αὐτόν.-Α. Εύζωνος εὐζωνήσει αὐτὸν, ἀντὶ τοῦ ἔνοπλος ἀνὴρ καὶ πολεμικὸς ἐνοπλίσει αὐτόν. Καὶ ὀπλιστὴς τὴν πίδα ἔσται· μᾶλλον τοῦτο θέλει εἰπεῖν, ἔνοπλος Γάδ κατόπιν τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ ἀκολουθήσει. Κἂν γὰρ ὁ κληρος αὐτοῦ πέραν ἦν Ἰορδάνου, ἀλλ᾽ οὖν ἐτάγησαν συνακολουθῆσαι τοῖς ἀδελφοῖς αὐτῶν ἔνοπλοι, ἕως οὗ λάβωσι κἀκεῖνοι τοὺς ἑαυτῶν κλήρους. Η τάχα τοῦτο εἶπεν, ὅτι λῃστρικῷ τρόπῳ ἔμελλον ζῆν οἱ περὶ τὸν Γ· καὶ σύστημα λῃστῶν, ὅ ἐστι πειρατήριον, κα δεῖν σὺν αὐτῷ τοῦτον, καὶ ὅτι μέλλει κατόπιν αὐτῷ στεύων. ἰέναι· καὶ αὐτὸς ὁμοίως πειρατεύων, ὅ ἐστι λῃ Ἐπειδὴ τῆς ἐν νόμῳ σκιᾶς οἱονείπως συνεσταλμένης, καὶ τῆς ἐν πνεύματι καὶ ἀληθοῦς λατρείας είσκε κοσμημένης, λαμπροτέρων ἔδει τῷ κόσμῳ, εἰσκέκληνται πρὸς τοῦτο λοιπὸν οἱ θεσπέσιοι μαθηταὶ, καὶ εἰς τὸν τῶν κατὰ νόμον καθηγητῶν εἰσέφρησαν κλήρον. Οὕτως γάρ τοι πρὸς μὲν τὴν τῶν Ἰουδαίων μητέρα, φημὶ δὴ τὴν Ἱερουσαλήμ, ἐλέγετο παρὰ Θεοῦ διὰ τῆς τοῦ ψάλλοντος φωνῆς· ᾿Αντὶ τῶν πατρῶν σου ἐγεννήθησαν οἱ υἱοί σου· τουτέστιν, οἱ σοὶ χρηματίζοντες υἱοὶ, τὴν τῶν πατρῶν τάξιν διέλαχον. Πρὸς δέ γε τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν καταστήσεις αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Καὶ μετ' ὀλίγα, πλὴν ὅτι τὸ ἄρχειν αὐτοῖς οὐκ ἀταλαίπω τον ἔσται παντελῶς. Εμελλον δὲ μᾶλλον καὶ ἀναριθμήτων πειρᾶσθαι κακῶν· παραποδισθήσονται δὲ, καὶ οὐκ εἰς ἅπαν εὑρήσουσι τῆς ἀποστολῆς τὸν δρό μην κινδύνων ἀπηλλαγμένον, εἰ ὡς ἐν τύπω παρα δείγματος ὑπέφηνεν εἰπὼν, ὅτι γενηθήτω· ἀντὶ τοῦ ἔσται ἐν τῷ Δὰν ὁ τῶν διωκόντων δῆμος ὡς ὄφις ἐν ἐδῷ καθήμενος ἐπὶ τρίβου, δάκνων πτέρναν 1 που. Τουτέστι δεινὰ καὶ ἄφυκτα δήγματα διδούς

λοι λαβόντες τὴν δύναμιν παρὰ Θεοῦ, καὶ ὑποθέντες plaque a Deo facultate se ipsos labori subdiderunt, ἑαυτοὺς εἰς τὸ πονεῖν, ἐγενήθησαν γεωργοί τοῦ Κυ ρίου εργασάμενοι τὴν γῆν, τουτέστι τὴν ἀνθρωπότητα, διὰ τοῦ κηρύγματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν. Δὰν κρινεῖ τὸν λαὸν αὐτοῦ ὡσεὶ καὶ μία φυλή ἐν Ἰσραήλ. Και γενηθήτω Δὲν ἔρις ἐφ' ὁδοῦ, ἐγκαθήμενος ἐπὶ τρίβου, δάκνων πτέρναν ἵππου καὶ πεσεῖται ὁ ἱππεὺς εἰς τὰ ἐπίσω, τὴν σωτη Γίαν περιμένων Κυρίου. Γάδ, πειρατήριον πειρατεύσει αὐτόν· αὐτὸς δὲ πειρατεύσει αὐτὸν κατὰ πίδας. Ασήρ, πίων αὐτοῦ ὁ ἄρτος, καὶ αὐτὸς δώσει τρυφὴν ἄρχουσι. Post nonnulla ex Cyrillo, et facti sunt agricolæ Domini, terramque, hoc est humanum genus, excoluerunt prædicatione Domini nostri. Genes. xLix, 16-20: Dan judicabit populum suum tanquam et una tribus Israel. Et fiat Dan serpens in ria, sedens in semita, mordens calcaneum equi; et cadet eques 'retrorsum, salutem exspectans Domini. Gad, sedes piratarum prædabitur eum: et ipse prædabitur eam secus pedes. Aser, pinguis ejus panis; et ipse dabit delicias principibus. Apollinari et Diodoro: Innuitur nobis per equitem Dominus, per calcaneum extrema temporum. Quod cadet, mortem ejus significat; sicut scriptum iu Evangelio: Ecce positus est hic in casum et resurrectionem mullorum. Piratam pro insidiatore accipimus: nec quisquam alius insidiator Domini fuit, quam populus Judæorum. Prædabitur, hoc est insidiabitur illi. Secus pedes, significatur nobis auxilium a Domino adversus insidiantes ei. Et secus pedes ait, quod subito vindictam sumet Dominus. Bene arinaβbitur pes ejus, atque repertam sedem piratarun ipse deprædabitur.-AQUILA: Accinctus accinget illum; hoc est, armatus et bellator armabit illum. Εt armabitur pede sive hoc potius innuit, armatus Gad post fratres suos subsequetur. Nam quamvis sors ejus erat ultra Jordanem, tamen fratres suos armati sequi jubebantur, donec et ipsi sortes suas consecuti fuissent. Aut fortasse vult iunuere, quod latronum inore victuri essent Gaditæ, et sodalitium latronum ascituri, eosque sectaturi, ac similiter latrocinium facturi. HIPPOLYTUS: Δηλοῦται ἡμῖν εἶναι ἱππεὺς ὁ Κύ ριος· πτέρνα δὲ, ὅτι πρὸς ἔσχατον τῶν καιρῶν. Τὸ δὲ ὅτι πεσεῖται, τὸν θάνατον αὐτοῦ δηλοί, καθώς γέγραπται ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ· Ἰδοὺ οὗτος κεῖται εἰς πτῶσιν καὶ ἀνάστασιν πολλῶν. Λαμβάνομεν τὸν πειρατὴν τὸν ἐπίβουλον· οὐδεὶς δὲ ἄλλος ἐπίβουλος ἐγένετο τοῦ Κυρίου, ἢ ὁ λαός. Πειρατεύσει, τουτέστιν ἐπιβουλεύσει αὐτῷ. Κατὰ πόδας· δηλοῦται ἡμῖν ἡ ἀντίληψις ἡ παρὰ τοῦ Κυρίου τοῖς ἐπιβουλεύσασιν αὐτῷ. Τὸ δὲ κατὰ πόδας, ὅτι ἐν τάχει ποιήσει την ἐκδίκησιν ὁ Κύριος. Καλῶς ὁπλισθήσεται τὸν πόδα, καὶ τὸ εὐρημένον πειρατήριον πειρατεύσει αὐτόν.-Α. Εύζωνος εὐζωνήσει αὐτὸν, ἀντὶ τοῦ ἔνοπλος ἀνὴρ καὶ πολεμικὸς ἐνοπλίσει αὐτόν. Καὶ ὀπλιστὴς τὴν πίδα ἔσται· μᾶλλον τοῦτο θέλει εἰπεῖν, ἔνοπλος Γάδ κατόπιν τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ ἀκολουθήσει. Κἂν γὰρ ὁ κληρος αὐτοῦ πέραν ἦν Ἰορδάνου, ἀλλ᾽ οὖν ἐτάγησαν συνακολουθῆσαι τοῖς ἀδελφοῖς αὐτῶν ἔνοπλοι, ἕως οὗ λάβωσι κἀκεῖνοι τοὺς ἑαυτῶν κλήρους. Η τάχα τοῦτο εἶπεν, ὅτι λῃστρικῷ τρόπῳ ἔμελλον ζῆν οἱ περὶ τὸν Γ4· καὶ σύστημα λῃστῶν, ὅ ἐστι πειρατήριον, κα δεῖν σὺν αὐτῷ τοῦτον, καὶ ὅτι μέλλει κατόπιν αὐτῷ στεύων. ἰέναι· καὶ αὐτὸς ὁμοίως πειρατεύων, ὅ ἐστι λῃ Ἐπειδὴ τῆς ἐν νόμῳ σκιᾶς οἱονείπως συνεσταλμέ Quandoquidem umbra legis quodammodo sublaνης, καὶ τῆς ἐν πνεύματι καὶ ἀληθοῦς λατρείας είσκε ta, introductoque cultu spiritali veroque, majore κοσμημένης, λαμπροτέρων ἔδει τῷ κόσμῳ, εἰσκέκλην luce mundus indigebat: propterea in hoc vocati ται πρὸς τοῦτο λοιπὸν οἱ θεσπέσιοι μαθηταὶ, καὶ εἰς sunt deinceps divini discipuli, atque in doctorum τὸν τῶν κατὰ νόμον καθηγητῶν εἰσέφρησαν κλήρον. legis sortem asciti. Ita enim ad matrem Judzorum, Οὕτως γάρ τοι πρὸς μὲν τὴν τῶν Ἰουδαίων μητέρα, Hierosolymam innuo, dictum est a Deo per vocem φημὶ δὴ τὴν Ἱερουσαλήμ, ἐλέγετο παρὰ Θεοῦ διὰ pallentis: Pro patribus tuis nati sunt tibi flii 10; τῆς τοῦ ψάλλοντος φωνῆς· ᾿Αντὶ τῶν πατρῶν σου· hoc est, qui filii tui vocantur, locum et ordinem ἐγεννήθησαν οἱ υἱοί σου· τουτέστιν, οἱ σοὶ χρημα patrum sortiti sunt. Atque ad Dominum nostrum τίζοντες υἱοὶ, τὴν τῶν πατρῶν τάξιν διέλαχον. Πρὸς Jesum Christum: Constitues eos principes super δέ γε τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν Καταστήσεις αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Καὶ μετ' ὀλίγα, πλὴν ὅτι τὸ ἄρχειν αὐτοῖς οὐκ ἀταλαίπωτον ἔσται παντελῶς. Εμελλον δὲ μᾶλλον καὶ ἀναριθμήτων πειρᾶσθαι κακῶν· παραποδισθήσονται δὲ, καὶ οὐκ εἰς ἅπαν εὑρήσουσι τῆς ἀποστολῆς τὸν δρό μην κινδύνων ἀπηλλαγμένον, εἰ ὡς ἐν τύπω παρα δείγματος ὑπέφηνεν εἰπὼν, ὅτι γενηθήτω· ἀντὶ τοῦ ἔσται ἐν τῷ Δὰν ὁ τῶν διωκόντων δῆμος ὡς ὄφις ἐν ἐδῷ καθήμενος ἐπὶ τρίβου, δάκνων πτέρναν 1 που. Τουτέστι δεινὰ καὶ ἄφυκτα δήγματα διδούς· * Luc. 11, 54. 19 Psal. XLIV, 17. omnem terram. Verum mox principatus hic illis nou omnino calamitatis expers erat futurus; innumera enim potius experiri mala debebant, et impediri; nec omnino cursum apostolatus invenire immunem a periculis, quod velut exempli figura significavit, cum dixit: Fiat, hoc est fiet in Dan persecutorum multitudo tanquam serpens in via sedens in semita, mordens calcaneum equi. Inc est, graves et periculosos morsus figet, ut solent esse serpentium ac viperarum morsus periculosi. Calcaneo autem infigentur: nam ipse conteret caput tuum, et tu in- ✔

col. 595–596page 6 of 189

PG 10:595τάχα τι τὰ τῶν ἔχεων δήγματα δυσδιάφευκτά πως ἐστίν. Κατά γε αὐτὴν ἐγένοντο τὴν πτέρναν· Αὐτὸς γάρ σου τηρήσει τὴν κεφαλὴν, καὶ σὺ αὐτοῦ της ρήσεις πτέρναν. Ἐπεβούλευσαν δὲ οὕτω τινὲς τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις, ὡς καὶ αὐτὸν ἐπαγαγεῖν τὸν τῆς σαρκὸς θάνατον. Καὶ δὴ τοιοῦτον ὑποστῆναί φαμεν αὐτοὺς ὁποῖον πάθοι ἢ τυχὸν ποὺς ὀκλάσαντος ἵππου καὶ ἀνόπιν ὥσπερ ὑφεξηκότος· ὑπεραρθήσεται γὰρ ἐπιβάτης καὶ εἰς γῆν οἶμαι που περιπεσών περιμένει τὸν ζῶντα. Περιμεμενήκασι δὲ καὶ οἱ θεσπέσιοι μα θηταὶ τὸν τῆς ἑαυτῶν σωτηρίας καιρὸν, καθ' όν εἰσω κεκλήσονται εἰς βασιλείαν ἀκλόνητον, ἐπιφωνοῦντος αὐτοῖς τοῦ Χριστοῦ τό· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ πάλιν, εἰ δὲ μὴ βούλητό τις οὐχὶ τῷ Δὰν ἔσε σθαί τινας ὡς ὄφις ἐγκαθημένους, ἀλλ᾽ αὐτὸν ἑτέροις ἐπιβουλεύειν τὸν Δὰν ἐκεῖνον, ἐροῦμεν ὅτι τὸ κρίνειν καὶ καθηγεῖσθαι λαῶν ἔχοντες οἱ Γραμματεῖς καὶ Φαρσιαῖοι, ὑποκριταί ἔχειν δίκην ἐπεφύοντο τῷ Χριστῷ, καὶ οἱονείπως τοῦ ἐκ τοῦ πίπτειν διὰ ὑψη λῆς ὁδεύοντα καὶ λείας ἄττονα τρίβον δήγμασιν παρακόπτοντες ἀνοσίως ἐσπούδαζον. Αλλ' εἰ καὶ πέ πτωκεν ὁ ἱππεὺς, ἐθελοντής ἀνατλὰς τὸν τῆς σαρκὸς θάνατον· ἀλλ᾽ οὖν καὶ ἀναβιώσεται συλλήπτορα καὶ ἐπαγωγὸν ποιούμενος τὸν Πατέρα. Δύναμις γὰρ ἂν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, τὸν ἴδιον αὑτοῦ ἐζωογόνει ναόν. Ταύτῃ σεσώσθαι λέγεται παρὰ τοῦ Πα τρὸς κεκινδυνευκώς ὡς ἄνθρωπος, καίτοι κατὰ φύσιν ὑπάρχων Θεὸς, καὶ ὅλην αὐτὸς εἰς τὸ εὖ εἶναι συνέ χων ὁρατήν τε καὶ ἀόρατον κτίσιν. Οὕτω που συνεὶς καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος περὶ αὐτοῦ φησι· Εἰ καὶ Ο ἐσταυρώθη ἐξ ἀσθενείας, ἀλλὰ ζῇ καὶ ἐκ δυνά μεως Θεοῦ. Ασὴρ ἐκληρονόμησε τὰ περὶ Πτολεμαΐδα και Σι δῶνα, καὶ διὰ τοῦτό φησι· πίων αὐτοῦ ὁ ἄρτος, καὶ αὐτὸς δώσει τρυφὴν ἄρχουσι. Τοῦτο λαμβάνομεν εἰς τύπον τῆς κλήσεως τῆς ἡμετέρας. Τὸ γὰρ πίον, λιπαρόν ἐστι. Λιπαρὸς δὲ τίνος ἄρτος ἢ ἡμῶν; Ο γὰρ Κύριός ἐστιν ἡμῶν ὁ ἄρτος, καθὼς λέγει καὶ αὐτός· Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς. Τίς δὲ ἄλλος δώσει τροφὴν ἄρχουσιν, ἢ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός; Οὐ μόνον τοῖς ἐξ ἐθνῶν πιστεύουσιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐκ περιτομῆς, ἐξάρχουσι τῆς πίστεως, τους ἐστι πατράσι καὶ πατριάρχαις, καὶ προφήταις, καὶ πᾶσι τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ καὶ εἰς τὸ πάθος. Νεφθαλείμ στέλεχος ἀνειμένον ἐπιδιδοὺς ἐν τῷ γεννήματι κάλλος. Υὣς ηύξημένος Ἰωσήφ, υἱὸς ηύξημένος μου ζηλωτός, υἱός μου νεώτατος πρός με αναστρεψον. Εἰς ὃν διαβουλευόμενοι ἐλοιδόρουν, καὶ ἐνεῖχον αὐτῷ κύριοι τοξευμάτων. Και συνετρίβη μετὰ κράτους τὰ τόξα αὐτῶν, καὶ ἐξελύθη τὰ νεῦρα βραχιόνων χειρῶν αὐτῶν διὰ χεῖρα δυνάστου Ἰακώβ. Ἐκεῖθεν ὁ κατισχύσας Ἰσραὴλ παρὰ Θεοῦ τοῦ πατρός σου. Καὶ ἐβοήθησε σοι ὁ Θεὸς ὁ ἐμὸς, καὶ εὐλόγησε σε εύλο γίαν οὐρανοῦ ἄνωθεν, καὶ εὐλογίαν γῆς ἐχούσης

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. EXEGETICA. sidiaberis calcaneo ejus 11. Ita vero insidiati sunt τάχα τι τὰ τῶν ἔχεων δήγματα δυσδιάφευκτά πως quidam sanctis apostolis, ut mortem etiam carnis intulerint. Itaque et tale aliquid sustinuisse eos licet dicere, quale pati solet pes equi vacillantis et retro veluti succussi: eques enim dejicietur; atque in terram datus hic, spirans adhuc permanet. Superstites mansere etiam divini discipuli, et salutis suæ tempus exspectant quo vocabuntur in regnum immune ab omni perturbatione, quando Christus eis acclamabit: Venite, benedicti Patris mei 15, et quæ sequuntur. ἐστίν. Κατά γε αὐτὴν ἐγένοντο τὴν πτέρναν· Αὐτὸς γάρ σου τηρήσει τὴν κεφαλὴν, καὶ σὺ αὐτοῦ της ρήσεις πτέρναν. Ἐπεβούλευσαν δὲ οὕτω τινὲς τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις, ὡς καὶ αὐτὸν ἐπαγαγεῖν τὸν τῆς σαρκὸς θάνατον. Καὶ δὴ τοιοῦτον ὑποστῆναί φαμεν αὐτοὺς ὁποῖον πάθοι ἢ τυχὸν ποὺς ὀκλάσαντος ἵππου καὶ ἀνόπιν ὥσπερ ὑφεξηκότος· ὑπεραρθήσεται γὰρ ἐπιβάτης καὶ εἰς γῆν οἶμαι που περιπεσών περιμένει τὸν ζῶντα. Περιμεμενήκασι δὲ καὶ οἱ θεσπέσιοι μα θηταὶ τὸν τῆς ἑαυτῶν σωτηρίας καιρὸν, καθ' όν εἰσω κεκλήσονται εἰς βασιλείαν ἀκλόνητον, ἐπιφωνοῦντος αὐτοῖς τοῦ Χριστοῦ τό· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, καὶ τὰ ἑξῆς. Quod si quis nolit intelligere aliquos serpentium instar ipsi Dan insidiantes, sed ipsum aliis insidias struere: dicemus per Dan illum denotari Scribas et Pharisæos hypocritas, qui cum jus dicere populo eique praeesse deberent, serpentium instar Christo insidiati sunt, impieque studuerunt impactis inorsibus eficere, ut is per altam planamque omnino semitam ingrediens caderet. Quanquam vero cecidit eques, spontanea obita morte carnis, tamen ſterum revixit, adjutorem et reductorem in vitam Babeus Patrem. Cum enim potentia Dei et Patris sit Filius, templum suum vitæ restituit. Itaque qui ut homo periculum subierat, a Patre salvatus esse allirmatur, quanquam natura sua exsistens Deus, et universam ipse visibilem et invisibilem creaturam in bono statu conservans. Ita intelligens etiam divinus Paulus de illo ait: Etsi crucifixus est ex infirmitate, sed vivit ex virtute Dei 13. Καὶ πάλιν, εἰ δὲ μὴ βούλητό τις οὐχὶ τῷ Δὰν ἔσε σθαί τινας ὡς ὄφις ἐγκαθημένους, ἀλλ᾽ αὐτὸν ἑτέροις ἐπιβουλεύειν τὸν Δὰν ἐκεῖνον, ἐροῦμεν ὅτι τὸ κρίνειν καὶ καθηγεῖσθαι λαῶν ἔχοντες οἱ Γραμματεῖς καὶ Φαρσιαῖοι, ὑποκριταί ἔχειν δίκην ἐπεφύοντο τῷ Χριστῷ, καὶ οἱονείπως τοῦ ἐκ τοῦ πίπτειν διὰ ὑψη λῆς ὁδεύοντα καὶ λείας ἄττονα τρίβον δήγμασιν πα ρακόπτοντες ἀνοσίως ἐσπούδαζον. Αλλ' εἰ καὶ πέπτωκεν ὁ ἱππεὺς, ἐθελοντής ἀνατλὰς τὸν τῆς σαρκὸς θάνατον· ἀλλ᾽ οὖν καὶ ἀναβιώσεται συλλήπτορα καὶ ἐπαγωγὸν ποιούμενος τὸν Πατέρα. Δύναμις γὰρ ἂν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, τὸν ἴδιον αὑτοῦ ἐζωο γόνει ναόν. Ταύτῃ σεσώσθαι λέγεται παρὰ τοῦ Πατρὸς κεκινδυνευκώς ὡς ἄνθρωπος, καίτοι κατὰ φύσιν ὑπάρχων Θεὸς, καὶ ὅλην αὐτὸς εἰς τὸ εὖ εἶναι συνέχων ὁρατήν τε καὶ ἀόρατον κτίσιν. Οὕτω που συνεὶς καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος περὶ αὐτοῦ φησι· Εἰ καὶ Ο ἐσταυρώθη ἐξ ἀσθενείας, ἀλλὰ ζῇ καὶ ἐκ δυνάμεως Θεοῦ. Aser sorte accepit Ptolemaidem et Sidonem', ideo ait: Pinguis ejus panis, et ipse dabit delicias principibus. Hoc figuram vocationis nostræ interprelamur. Quod enim pingue, lautum est. Quinam vero panis lautior nostro? Noster enim panis Dominus est, ut ipse ait: Ego sum panis vitæ ". Ecquis vero alius dabit cibum principibus, quam Dominus noster Jesus Christus? Non tantum iis qui credunt e gentibus, sed etiam ex circumcisione, qui principatum tenent in fide, hoc est patribus, et patriarchis, et prophetis, omnibusque credentibus in nomen ejus ae passionem. Genes. xLix, 21-26: Nephthalim virgulium resotutum, dans in germine pulchritudinem. Filius auclus Joseph, filius auctus meus zelatus, filius meus adolescentior; ad me revertere. In quem consilia conferentes maledicebant, et intendebant in eum domini sagittationum. Et contriti sunt cum potentia arcus eorum, et dissoluti sunt nervi brachiorum maxuum eorum per manum potentis Jacob. Inde qui confortavit Israel a Deo patris tui. Et adjuvit te Deus meus, et benedixit te benedictione cœli desuper, el benedictione terræ habentis omnia, propter bene4 Gen. ms, 15. 1s Matth. xxv, Ασὴρ ἐκληρονόμησε τὰ περὶ Πτολεμαΐδα και Σιδῶνα, καὶ διὰ τοῦτό φησι· πίων αὐτοῦ ὁ ἄρτος, καὶ αὐτὸς δώσει τρυφὴν ἄρχουσι. Τοῦτο λαμβάνομεν εἰς τύπον τῆς κλήσεως τῆς ἡμετέρας. Τὸ γὰρ πίον, λιπαρόν ἐστι. Λιπαρὸς δὲ τίνος ἄρτος ἢ ἡμῶν; Ο γὰρ Κύριός ἐστιν ἡμῶν ὁ ἄρτος, καθὼς λέγει καὶ αὐτός· Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς. Τίς δὲ ἄλλος δώσει τροφὴν ἄρχουσιν, ἢ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός; Οὐ μόνον τοῖς ἐξ ἐθνῶν πιστεύουσιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐκ περιτομῆς, ἐξάρχουσι τῆς πίστεως, τους ἐστι πατράσι καὶ πατριάρχαις, καὶ προφήταις, καὶ πᾶσι τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ καὶ εἰς τὸ πάθος. Νεφθαλείμ στέλεχος ἀνειμένον ἐπιδιδοὺς ἐν τῷ γεννήματι κάλλος. Υὣς ηύξημένος Ἰωσήφ, υἱὸς ηύξημένος μου ζηλωτός, υἱός μου νεώτατος πρός με αναστρεψον. Εἰς ὃν διαβουλευόμενοι ἐλοιδόρουν, καὶ ἐνεῖχον αὐτῷ κύριοι τοξευμάτων. Και συνετρίβη μετὰ κράτους τὰ τόξα αὐτῶν, καὶ ἐξελύθη τὰ νεῦρα βραχιόνων χειρῶν αὐτῶν διὰ χεῖρα δυνάστου Ἰακώβ. Ἐκεῖθεν ὁ κατισχύσας Ἰσραὴλ παρὰ Θεοῦ τοῦ πατρός σου. Καὶ ἐβοή θησέ σοι ὁ Θεὸς ὁ ἐμὸς, καὶ εὐλόγησε σε εύλογίαν οὐρανοῦ ἄνωθεν, καὶ εὐλογίαν γῆς ἐχούσης 13 11 Cor. 111, 4. 14 Joan. v1, 35.

col. 597–598page 7 of 189

PG 10:597πάντα εἶνεκεν εὐλογίας μαστῶν καὶ μήτρας, εὐ. λογίας πατρός σου καὶ μητρός σου· ὑπερίσχυσεν ἐπ' εὐλογίαις ὀρέων μονίμων, καὶ ἐπ' εὐλογίαις θινών αιωνίων· αἱ ἔσονται ἐπὶ κεφαλὴν Ἰωσήφ, καὶ ἐπὶ κορυφῆς, ὧν ἡγήσατο ἀδελφῶν. Τίς ἄλλος ηυξημένος υἱὸς καὶ ζη λωτές ἕως τῆς σήμερον, εἰ μὴ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰη σούς Χριστός; Ζηλωτὸς μὲν οὖν ἄρα καὶ τοῖς μισείν θελόμενοις, πλὴν οὐκ εἰς ἅπαν ἁλώσιμος. Εἰ γὰρ καὶ ἀνέτλη σταυρὸν, ἀλλ' ὡς Θεὸς ἀνεβίω, πατήσας τὸν θάνατον, μόνον δὲ οὐχὶ καὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐπιφωνοῦντος καὶ λέγοντος· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, καὶ τὰ ἑξῆς. Ὅτι γὰρ ὑποπεπτώκασι καὶ οἱ πλείστην ἴσην τὴν κατ' αὐτὸν μανίαν ὠδίνοντες, ἐδίδαξεν εἰς πών· Εἰς ὃν διαβουλευόμενοι καὶ ἐλοιδώρουν καὶ ἐνεῖχεν αὐτῷ κύριοι τοξευμάτων. Συνέδρια γὰρ συνεγείροντες έβουλεύοντο πικρὰ τῶν τοξευμάτων οἱ κύριοι, τουτέστιν οἱ τῶν λαῶν ἡγούμενοι. Πλήν συνετρίβη τα τόξα αὐτῶν, καὶ ἐξελύθη νεύρα βραχιόνων αὐτῶν διὰ χεῖρα δυνάστου Ἰακώβ, ταπέστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ὅς ἐστι τῶν δυνά μεων Κύριος, ὃς καὶ εὐλογεῖσθαι παρεσκεύασε τὸν Τῶν ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς. Καὶ αὐτὸς εἰς τύπον τῶν ἡμετέρων παραλαμβάνεται, καθώς δηλοῖ τὸ Εὐαγγέλιον· Γῆ Ζαβουλὼν καὶ γῆ Νεφθαλείμ, δεν θαλάσσης πέραν τοῦ Ἰορδάνου, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ τοῖς καθημένοις ἐν σκότει φῶς ἀνέτειλεν αὐ τοῖς. Ποῖον δὲ ἄλλο φῶς ἦν, ἢ κλῆσις τῶν ἐθνῶν, Στις ἐστὶ τὸ στέλεχος, τουτέστι τὸ ξύλον τοῦ Κυρίου, ᾧ ἐγκεντρισθεῖσα καρποφορεῖ; Τὸ δὲ, ἐπιδιδοὺς ἐν τῷ γεννήματι κάλλος, τὸ ὑπερβάλλον τῆς κλήσεως δηλοῖ ἡμῖν. Εἰ δὲ καὶ ἐφ᾿ ἡμῶν νοοῖτο τυχὸν τὸ ἐπι διδοὺς ἐν τῷ γεννήματι κάλλος, οὐκ ἀσυμφανής δ λόγος. Προκόπτοντες γὰρ ἀεὶ κατ᾿ ἀρετὴν καὶ τῶν ἀμεινόνων ἀφικνούμενοι, ἤτοι τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενοι κατὰ τὴν τοῦ μακαρίου Παύλου φωνήν, εἰς κάλλος ἀεὶ τὸ περιφανέστερον ἀναθρώσκομεν κάλλος δέ φημι τὸ πνευματικὸν, ἵνα καὶ ἡμῖν λέγοιτο λαπόν· Ἐπεθύμησεν ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου. Ιη. Ἐπ' αὐτὸν δὲ πάλιν τὸν Ἐμμα νουὴλ ὁ τῆς προφητείας διέρπει λόγος. Επειδή, οἶμαι, που τὸ ἐξ αὐτῆς δηλούμενον ἕτερον οὐδέν ἐστιν, ἢ ὅπερ ἔφη ἀρτίως, ἐπιδιδοὺς ἐν τῷ γεννήματι κάλλος· τὸ γὰρ ηύξῆσθαι λέγει αὐτὸν τὴν εἰς τὸ ἀπ' ἀρχῆς ἐπίδοσιν καὶ ἀναδρομὴν τῆς ἐνούσης εὐκλείας αὐτῷ φυσικώς σημαίνει. Τοῦτο πάντως κατάγεται ὀρθῶς ἔχειν ὑπειλημμένον. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ μονο γενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος, Θεὸς ὑπάρχων ἐκ Θεοῦ Ἐπειδὴ γὰρ, κ. τ. λ. ὑπάρχον αὐτῷ, Θεὸς ὑπάρχων· ἐκ Θεοῦ. φῶς ἐκ φωτός,

πάντα εἶνεκεν εὐλογίας μαστῶν καὶ μήτρας, εὐ. dictionem uberum et vulva, benedictionem patris tui λογίας πατρός σου καὶ μητρός σου· ὑπερίσχυσεν ἐπ' εὐλογίαις ὀρέων μονίμων, καὶ ἐπ' εὐλογίαις θινών αιωνίων· αἱ ἔσονται ἐπὶ κεφαλὴν Ἰωσήφ, καὶ ἐπὶ κορυφῆς, ὧν ἡγήσατο ἀδελφῶν. HIPPOLYTUS: Τίς ἄλλος ηυξημένος υἱὸς καὶ ζηλωτές ἕως τῆς σήμερον, εἰ μὴ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰη σούς Χριστός; Ζηλωτὸς μὲν οὖν ἄρα καὶ τοῖς μισείν θελόμενοις, πλὴν οὐκ εἰς ἅπαν ἁλώσιμος. Εἰ γὰρ καὶ ἀνέτλη σταυρὸν, ἀλλ' ὡς Θεὸς ἀνεβίω, πατήσας τὸν θάνατον, μόνον δὲ οὐχὶ καὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐπιφωνοῦντος καὶ λέγοντος· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, καὶ τὰ ἑξῆς. Ὅτι γὰρ ὑποπεπτώκασι καὶ οἱ πλείστην ἴσην τὴν κατ' αὐτὸν μανίαν ὠδίνοντες, ἐδίδαξεν εἰς πών· Εἰς ὃν διαβουλευόμενοι καὶ ἐλοιδώρουν καὶ ἐνεῖχεν αὐτῷ κύριοι τοξευμάτων. Συνέδρια γὰρ συνεγείροντες έβουλεύοντο πικρὰ τῶν τοξευμάτων οἱ κύριοι, τουτέστιν οἱ τῶν λαῶν ἡγούμενοι. Πλήν συνετρίβη τα τόξα αὐτῶν, καὶ ἐξελύθη νεύρα βραχιόνων αὐτῶν διὰ χεῖρα δυνάστου Ἰακώβ, ταπέστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ὅς ἐστι τῶν δυνάμεων Κύριος, ὃς καὶ εὐλογεῖσθαι παρεσκεύασε τὸν Τῶν ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς. Καὶ αὐτὸς εἰς τύπον τῶν ἡμετέρων παραλαμβάνεται, καθώς δηλοῖ τὸ Εὐαγγέλιον· Γῆ Ζαβουλὼν καὶ γῆ Νεφθαλείμ, δεν θαλάσσης πέραν τοῦ Ἰορδάνου, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ τοῖς καθημένοις ἐν σκότει φῶς ἀνέτειλεν αὐ τοῖς. Ποῖον δὲ ἄλλο φῶς ἦν, ἢ κλῆσις τῶν ἐθνῶν, Στις ἐστὶ τὸ στέλεχος, τουτέστι τὸ ξύλον τοῦ Κυρίου, ᾧ ἐγκεντρισθεῖσα καρποφορεῖ; Τὸ δὲ, ἐπιδιδοὺς ἐν τῷ γεννήματι κάλλος, τὸ ὑπερβάλλον τῆς κλήσεως δηλοῖ ἡμῖν. Εἰ δὲ καὶ ἐφ᾿ ἡμῶν νοοῖτο τυχὸν τὸ ἐπι διδοὺς ἐν τῷ γεννήματι κάλλος, οὐκ ἀσυμφανής δ λόγος. Προκόπτοντες γὰρ ἀεὶ κατ᾿ ἀρετὴν καὶ τῶν ἀμεινόνων ἀφικνούμενοι, ἤτοι τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενοι κατὰ τὴν τοῦ μακαρίου Παύλου φωνήν, εἰς κάλλος ἀεὶ τὸ περιφανέστερον ἀναθρώσκομεν· κάλλος δέ φημι τὸ πνευματικὸν, ἵνα καὶ ἡμῖν λέγοιτο λαπόν· Ἐπεθύμησεν ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου. et matris tuæ; prævaluit super benedictiones montium stabilium, et in benedictionibus collium æɩernorum: erunt super caput Joseph, et super caput fratrum, quorum dux fuit. Ecquis alius filius auctus et zelatus in hunc usque diem, quam Dominus noster Jesus Christus? Zelatus quidem sive invidia petitus ab iis qui odio eum prosequi gaudent, at non omnino expugnatus. Quanquam enim crucem sustinuit, tamen ut Deus rediit in vitam, mortemque conculcavit, Deo et Patre ipsi acclamante ac dicente: Sede a dextris meis 15, et quæ sequuntur. Quod enim succubuerunt ipsi, etiam illi qui plurimam adversus eumdem insaniam parturiebant, docet cumn ait: Ιη. quem consilia conferentes maledicebant in eum domini sagittationum. Synedria enim convocantes, acerba inierunt consilia domini sagittationum, hoc. est populorum principes. Verum contriti sunt arcus eorum, el dissoluti sunt nervi brachiorum illorum per manum potentis Jacob: hoc est Dei et Patris, qui est Dominus potentatuum, qui etiam benedici fecit Filium in cœlo et in terra. Et Nephthalim in typum rerum nostrarum assumitur, ut docet Evangelium: Terra Zabulon et terra Nephthalin, viam maris ultra Jordanem ", et quæ sequuntur. Et illis qui sedebant in tenebris, exortum est lumen 1. Quodnam vero lumen aliud quam vocatio gentium, quæ. est virgultum, hoc est lignum Domini, cui inserta fructus profert? At verbis: Dans in germine pulc chritudinem, abundantiam vocationis nobis significat. Si vero et de nobis intelligantur verba: dans in germine pulchritudinem, non incongruens erit oratio. Proficientes enim semper in virtute, et ad meliora penetrantes, sive secundum beati Pauli vocem,ad priora nos extendentes 18, ad pulchritudi - nem semper splendidiorem enitimur; pulchritudinem, inquam, spiritalem, ut et nobis dicatur deinceps: Concupivit red decorem tuum 18. Post nonnulla Apollinarii: Ad ipsum iterum Emmanuel prophetiæ serpit oratio. Quandoquidem, ut existimo, aliud ex illa HIPPOLYTUS: Ἐπ' αὐτὸν δὲ πάλιν τὸν Ἐμμα νουὴλ ὁ τῆς προφητείας διέρπει λόγος. Επειδή, οἶμαι, που τὸ ἐξ αὐτῆς δηλούμενον ἕτερον οὐδέν ἐστιν, significatum nihil est, quam quod jam modo dixit, ἢ ὅπερ ἔφη ἀρτίως, ἐπιδιδοὺς ἐν τῷ γεννήματι κάλλος· τὸ γὰρ ηύξῆσθαι λέγει αὐτὸν τὴν εἰς τὸ ἀπ' ἀρχῆς ἐπίδοσιν καὶ ἀναδρομὴν τῆς ἐνούσης εὐκλείας αὐτῷ φυσικώς σημαίνει. Τοῦτο πάντως κατάγεται ὀρθῶς ἔχειν ὑπειλημμένον. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος, Θεὸς ὑπάρχων ἐκ Θεοῦ w Psal. cis, 1. 1ª Matth. 1v, 15. 17 Ibid. 16. dans in germine pulchritudinem; ait enim eum augescere incrementis in id quod ab initio fuerat, et reditu ad naturalem, quæ in illo est, nobilitatem ferri significat. Hoc omnino recte intelligitur quod assumpserat. Quandoquidem unigenitum Dei Verbum, Deus ex Deo exsistens, semetipsum secundum 18 Philipp. 111, 13. 19 Psal. XLIV, 12. Ἐπειδὴ γὰρ, κ. τ. λ. Hæc et sequentia usque ad ea, ὑπάρχον αὐτῷ, Romæ ab Isaaco Vossio deseripta, edidit primumn Grabius in adnotatis ad Bulli Defens. fid. Nic., pag. 103, et quidem pleniora atque emendatiora; ad quæ proinde exegimus editum Fabricianum. Θεὸς ὑπάρχων· ἐκ Θεοῦ. Observamus post Grabium, sanctum martyrem ipsiusmet concilii Nicæni phrasin usurpare: quemadmodum infra contra Noetum, cap. 10, dixit φῶς ἐκ φωτός, lumen de tumine. Minus recte vertit verba ista Fabricius: Cum Deus esset e Deo; uti et sequentia, sponteque se in id quod non erat induit, atque ingloriam carnem sibi induxit.

col. 599–600page 8 of 189

PG 10:599κεκένωκεν ἑαυτὸν κατὰ τὰς Γραφάς, καθεὶς ἐθε λοντὴς ἑαυτὸν εἰς ὅπερ οὐκ ἦν, καὶ τὴν ἄδοξον ταύ την σάρκα ἡμπέσχετο, καὶ ἐν τῇ τοῦ δούλου μορφή πέφηνε γεγονὼς ὑπήκοος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ μέχρι θανάτου, ταύτῃ τοι λοιπὸν καὶ ὑπερυψοῦσθαι λέγεται· καὶ ὡς οὐκ ἔχων διὰ τὸ ἀνθρώπινον μονονουχί, καὶ ἐν χάριτος μοίρα, λαμβάνει τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, κατὰ τὴν τοῦ μακαρίου Παύ που φωνήν. Αλλ' ἦν τὸ χρῆμα κατὰ τὸ ἀληθὲς οὐ δόσις ὡς ἐν ἀρχῇ τῶν οὐκ ἐνόντων αὐτῷ φυσικῶς, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· νοοῖτο δ᾽ ἂν μᾶλλον ἀναφοίτησις καὶ ἀναδρομὴ πρὸς τὸ ἐν ἀρχῇ καὶ οὐσιωδῶς καὶ ἀναποβλήτως ὑπάρχον αὐτῷ. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκεν ὁ τῆς ἀνθρωπότητος τὸ σμικροπρεπὲς ὑποδοὺς οἰκου νομικῶς· Πάτερ, δόξασόν με τῇ δόξῃ ᾗ εἶχον, καὶ τὰ ἑξῆς. Αεὶ γὰρ ἦν ἐν δόξῃ θεοπρεπεῖ, τῷ ἰδίῳ συνυπάρχων γεννήτορι πρὸ παντὸς αἰῶνος καὶ χρόν νου καὶ τῆς τοῦ κόσμου καταβολῆς. Νοοῖτο δ᾽ ἂν εἰκότως καὶ νεώτατος. Πέφηνε γὰρ ἐν τελευταίοις τοῦ αἰῶνος καιροῖς, καὶ μετὰ τὸν τῶν ἁγίων προφητῶν εὐκλεᾶ τε καὶ ἀξιάγαστον χορόν, καὶ ἅπαξ ἁπλῶς μετὰ πάντας τοὺς πρὸ τῆς ἐπιδημίας ὡς ἐν υἱῶν τάξει λελογισμένους δι' ἀρετήν. Ζηλωτές δὲ ὅτι γέγονεν ὁ Ἐμμανουὴλ πῶς ἐστιν ἀμφιβάλλειν. ᾿Αλλὰ ζηλωτὸς μὲν ἁγίοις οἱ τοῖς ἴχνεσιν αὐ τοῦ κατακολουθεῖν σπουδάζοντες, καὶ πρὸς τὸ θεῖον αὐτοῦ μορφούμενοι κάλλος, αὐτόν τε ποιούμενοι τὸν πρακτέων ὑπογραμμὸν, τὴν ἁπασῶν ἀρίστην ἀπο φέρονται δόξαν. Ζηλωτός γε μὴν καὶ καθ᾿ ἕτερον ἂν νοοῖτο τρόπον τοῖς οὐκ ἀγαπᾷν εἰρημένοις· φημὶ δὴ τοῖς τῶν Ἰουδαίων καθηγηταῖς, ἤτοι τοῖς Γραμματ τεῦσι καὶ Φαρισαίοις· οἱ πικρὸν ἐν ἑαυτοῖς ὠδίνοντες ζῆλον καὶ βασκανίας ὑπόθεσιν τὴν ἀπαράβλητον αὐτ τοῦ ποιούμενοι δόξαν κατὰ πολλοὺς ἤλισκον τρόπους. Διανίστη μὲν γὰρ τοὺς νεκροὺς ὁ Χριστὸς ὀδωδότας ἤδη καὶ διεφθαρμένους, καὶ τὰς ἄλλας θεοσημείας ἐπετέλει· τοὺς δὲ κατατεθηπέναι δέον καὶ πρὸς τὸ χρῆναι πιστεύειν ἴεσθαι, λοιπὸν οὐδὲν ἐνδοιάζοντας. Οἱ δὲ τοῦτο μὲν οὐκ ἔδρων, ἐδάκνοντο δὲ τῷ φθόνῳ, καὶ πικρὰς εἰς νοῦν ἐδέχοντο λύπας. Καὶ ἐν τῇ τοῦ δούλου μορφῇ... ταύτῃ του λοιπόν. Κατὰ τὸ ἀληθές. καὶ τὸ ἀληθές. Ὁ ἔσχατος. Τίς ἄλλος οὗτος, ἢ καθὼς δείκνυται ἡμῖν διὰ τοῦ ᾿Αποστόλου, ὅτι ὁ δεύτερος ἄνθρωπος ὁ Κύριος ἐξ οὐρανοῦ. Καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, τὸν ποιήσαντα τὸ θέλημα τοῦ Πατρὸς εἶπεν ὁ ἔσχατος

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. EXEGETICA. Scripturas exinanivil 39, demittens ultro se ipsum κεκένωκεν ἑαυτὸν κατὰ τὰς Γραφάς, καθεὶς ἐθε in id quod non erat, et vilem hancce carnem induiß, atque in servi forma apparuit, Deo et Patri factus obediens usque ad mortem; eapropter deinceps et superexaltatus legitur; et tanquam id prope non habens propter humanam naturam, ac gratuiti instar doni, accepit nomen super omne nomen, secundum beati Pauli verba. Sed ex rei veritate, res tamen ipsa non erat eorum donum quæ ab initio naturaliter in eo haud essent (longe aliter se res habet); sed potius reditus existimandus est et recursus ad id, quod ab initio essentialiter et inse.. parabiliter ei inerat. Quamobrem et cum per œeconomiam humilitate carnis esset indutus, ait: Pater, glorifica me gloria quam habui s', et quæ sequuntur. Semper enim erat in gloria divina, qui ante omne ævum et teinpus atque ante mundi constitutionem proprio Patri coexsistit. λοντὴς ἑαυτὸν εἰς ὅπερ οὐκ ἦν, καὶ τὴν ἄδοξον ταύ την σάρκα ἡμπέσχετο, καὶ ἐν τῇ τοῦ δούλου μορφή πέφηνε γεγονὼς ὑπήκοος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ μέχρι θανάτου, ταύτῃ τοι λοιπὸν καὶ ὑπερυψοῦ σθαι λέγεται· καὶ ὡς οὐκ ἔχων διὰ τὸ ἀνθρώπινον μονονουχί, καὶ ἐν χάριτος μοίρα, λαμβάνει τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, κατὰ τὴν τοῦ μακαρίου Παύ που φωνήν. Αλλ' ἦν τὸ χρῆμα κατὰ τὸ ἀληθὲς οὐ δόσις ὡς ἐν ἀρχῇ τῶν οὐκ ἐνόντων αὐτῷ φυσικῶς, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· νοοῖτο δ᾽ ἂν μᾶλλον ἀναφοίτησις καὶ ἀναδρομὴ πρὸς τὸ ἐν ἀρχῇ καὶ οὐσιωδῶς καὶ ἀναποβλήτως ὑπάρχον αὐτῷ. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκεν ὁ τῆς ἀνθρωπότητος τὸ σμικροπρεπὲς ὑποδοὺς οἰκου νομικῶς· Πάτερ, δόξασόν με τῇ δόξῃ ᾗ εἶχον, καὶ τὰ ἑξῆς. Αεὶ γὰρ ἦν ἐν δόξῃ θεοπρεπεῖ, τῷ ἰδίῳ συνυπάρχων γεννήτορι πρὸ παντὸς αἰῶνος καὶ χρόν νου καὶ τῆς τοῦ κόσμου καταβολῆς. Intelligitur etiam convenienter per adolescentio rem sive juniorem. Apparuit enim in ultimis ævi temporibus, et post sanctorum prophetarum gloriosum et dignum amore chorum, et simpliciter ac semel ut dicam, post omnes quotquot ante tempus incarnationis, in ordine filiorum ob virtuten computati sunt. Zelatus autem quod dicitur Emmanuel, est quodammodo ambiguum. Imo vero zelatus sive æmulandus est sanctis, qui vestigia ejus sectari studentes ad divinam ejus pulchritudinem sẹ conformant, et ipsum sibi proponunt præscriptum eorum quæ agere debeant, sunmamque inde gloriam referunt. Zelatus vero etiam in alium intelligi modum potest, hoc est invidia petitus ab iis qui cum non diligunt; ducibus, inquam, Judæorum, sive Scribis atque Pharisæis; qui acerbum in şe parturientes zelum, et invidiæ materiam facientes sibi ex ejus quæ eripi illi non potest gloria, multis modis eum captabant. Christus quidem in vitam revocaverat mortuos jam fœtentes et corruptos, et alia divina signa ediderat; unde fas erat illos stupentes ad ista, credere neque amplius dubitare. At illi hoc neutiquam faciebant; verum invidia vexabantur et acerbum animo mœrorem concipiebant. Νοοῖτο δ᾽ ἂν εἰκότως καὶ νεώτατος. Πέφηνε γὰρ ἐν τελευταίοις τοῦ αἰῶνος καιροῖς, καὶ μετὰ τὸν τῶν ἁγίων προφητῶν εὐκλεᾶ τε καὶ ἀξιάγαστον χορόν, καὶ ἅπαξ ἁπλῶς μετὰ πάντας τοὺς πρὸ τῆς ἐπιδημίας ὡς ἐν υἱῶν τάξει λελογισμένους δι' ἀρετήν. Ζηλωτές δὲ ὅτι γέγονεν ὁ Ἐμμανουὴλ πῶς ἐστιν ἀμφιβάλ λειν. ᾿Αλλὰ ζηλωτὸς μὲν ἁγίοις οἱ τοῖς ἴχνεσιν αὐ τοῦ κατακολουθεῖν σπουδάζοντες, καὶ πρὸς τὸ θεῖον αὐτοῦ μορφούμενοι κάλλος, αὐτόν τε ποιούμενοι τὸν πρακτέων ὑπογραμμὸν, τὴν ἁπασῶν ἀρίστην ἀποφέρονται δόξαν. Ζηλωτός γε μὴν καὶ καθ᾿ ἕτερον ἂν νοοῖτο τρόπον τοῖς οὐκ ἀγαπᾷν εἰρημένοις· φημὶ δὴ τοῖς τῶν Ἰουδαίων καθηγηταῖς, ἤτοι τοῖς Γραμματ τεῦσι καὶ Φαρισαίοις· οἱ πικρὸν ἐν ἑαυτοῖς ὠδίνοντες ζῆλον καὶ βασκανίας ὑπόθεσιν τὴν ἀπαράβλητον αὐτ τοῦ ποιούμενοι δόξαν κατὰ πολλοὺς ἤλισκον τρόπους. Διανίστη μὲν γὰρ τοὺς νεκροὺς ὁ Χριστὸς ὀδωδότας ἤδη καὶ διεφθαρμένους, καὶ τὰς ἄλλας θεοσημείας ἐπετέλει· τοὺς δὲ κατατεθηπέναι δέον καὶ πρὸς τὸ χρῆναι πιστεύειν ἴεσθαι, λοιπὸν οὐδὲν ἐνδοιάζοντας. Οἱ δὲ τοῦτο μὲν οὐκ ἔδρων, ἐδάκνοντο δὲ τῷ φθόνῳ, καὶ πικρὰς εἰς νοῦν ἐδέχοντο λύπας. Post Cyrilli nonnulla: Ecquis alius işte, quam sicut demonstratum nobis est ab Apostolo, secundus homo Dominus de colo s. Atque in Evangelio, postremum ait fecisse voluntatem Patris 98. Verbis autem, Ad me revertere, ** Philipp. 11, 7-9. et Joan. xvi, 5. 33 1 Cor. xv, Καὶ ἐν τῇ τοῦ δούλου μορφῇ... ταύτῃ του λοιπόν. Hæc liabet excerptum Grabianum; que tamen in edito Fabricii desiderantur; licet ea requirat contextus Paulinus, ad quem S. Hippolytus hic procul dubio respexit. Κατὰ τὸ ἀληθές. Male apud Fabricium, καὶ τὸ ἀληθές. Ὁ ἔσχατος. Observat Fabricius post Millium, codices nonnullos, ut Cantabr., legere, ut hic Hippolytus. Sanctus Hieronymus Comment. in Matth., lib. m, ad cap. xxi, 31: • Sciendum est, inquit, in veris exemplaribus non haberi novissimum, sed primum, ut proprio judicio condemnen - HIPPOLYTUS: Τίς ἄλλος οὗτος, ἢ καθὼς δείκνυται ἡμῖν διὰ τοῦ ᾿Αποστόλου, ὅτι ὁ δεύτερος ἄνθρωπος ὁ Κύριος ἐξ οὐρανοῦ. Καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, τὸν ποιήσαντα τὸ θέλημα τοῦ Πατρὸς εἶπεν ὁ ἔσχατος 47. 28 Matth. xxι, 31. tur. Si autem novissimum voluerimus legere, manifesta est interpretatio: ut dicamus intelligere quidem veritatem Judæos, sed tergiversari, et nolle dicere quod sentiunt. Wetstenius in sua Now. Test. Græci editione, tom. I, pag. 467, hunc ipsum Hippolyti locum in medium profert, licet minus emendate, subditque doctoris maximi verbis recitatis: ‹ Nimirum recordatus aliquis, ultimos fore primos, quod dicitur Matth. xx, 16, putavit publicanos rectius ultimos vocari: quam emendationem quidam eo usque extenderunt, ut etiam responsiones migrarent.› Quam quidem v. c._ conjecturam eruditorum judicio permittimus. Cæterum haud præ-

col. 601–602page 9 of 189

PG 10:601Τῷ δὲ, Πρὸς μὲ ἀναστρεψον, δηλοῦται ἡμῖν ἡ μετὰ τὸ πάθος ἀνάληψις εἰς τὸν οὐρανὸν πρὸς τὸν Πατέρα. Τῷ δὲ, Εἰς ὃν διαβουλευόμενοι ελοιδώρουν, τίνες εἰ μὴ ὁ λαὸς κατὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν; Καὶ ἐνεῖχον αὐτῷ· τίνες ἐνεῖχον αὐτῷ, οἳ καὶ μέχρι σήμερον ἐνέχουσιν; Οὗτοι, κύριοι τοξευμάτων, οἱ καταπολεμεῖν τὸν Κύριον δοκοῦντες. Εἰ γὰρ καὶ ἐνίσχυσαν τοῦ ἀναιρεθῆναι αὐτὸν, ἀλλὰ καὶ συνετρίβησαν μετὰ κράτους τὰ τόξα αὐτῶν. Φανερῶς δὲ ἡμῖν δηλοῦται, ὅτι μετὰ τὴν ἀνάστασιν συντέτριπται τὰ τόξα αὐτῶν μετὰ κράτους· τουτέστιν οἱ τῶν λαῶν ἡγούμενοι, οἱ ἐπ' αὐτὸν παραθήγοντες τοὺς οἱονεὶ τραυματίζοντας ἀκίδων ἐν τάξει· μόνον δὲ οὐχὶ καὶ ἐμπηγνυμένους, διὰ τὸ δρᾷν ἃ μὴ θέμις, καὶ ἀπο τολμαν οἱ καὶ θηρίων ἀγρίων ἐπέθρωσκον δί χην. Υπερίσχυσας ὑπὲρ εὐλογίας ορέων μονίμων. Ορη αἰώνια και μονιμώτατα καὶ θῖνας αἰωνίους, τοὺς ἁγίους φησὶ διὰ τὸ ἦρθαι τῆς γῆς· φωνεῖν μὲν οὐδὲν τῶν κατεῤῥιμμένων, ζητεῖν δὲ τὰ ἄνω, καὶ εἰς τὰ τῶν ἀρετῶν εὖ μάλα διάττειν ὑψώματα· και τόπιν οὖν ἄρα τῆς Χριστοῦ δόξης καὶ οἱ τῶν Πατέρων ἐπισημότατοι καὶ εἰς λῆξιν ἤκοντες ἀρετῆς. Οἱ μὲν γὰρ ἦσαν οικέται· ὁ δὲ Κύριος Υἱὸς τὰ δι᾽ ὧν ἐκεῖ να γεγόνασι λαμπροί, κεχωρήγηκεν αὐτοῖς. Τοιγάρτοι καὶ λέγουσιν, ὅτι ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ πάν τες ἡμεῖς ἐλάβομεν. Καὶ ἐβοήθησέ σοι ὁ Θεὸς ὁ ἐμός. Σαφῶς ἡμῖν δεί κνυται ὅτι ἡ βοήθεια καὶ ἀντίληψις τοῦ Παιδὸς οὐ παρ' ἄλλου τινὸς ἢ παρὰ τοῦ Πατρὸς καὶ Θεοῦ ἡμῶν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Τῷ δὲ, Θεός μου, δηλοῦται ὅτι τὸ Πνεῦμα λέγει διὰ τοῦ Ἰακώβ. Τὰ νεύρα βραχιόνων. Οὐκ ηδύνατο χει ρῶν εἰπεῖν ἢ ὤμων· ἀλλ' ἐπειδὴ τὰ ἐν μέσῳ τοῦ τόξου πλατέα βραχίονες λέγεται, εὐκαίρως βρα χίονας λέγει. Ευλογίας μαστῶν καὶ μήτρας. Τούτῳ ἡμῖν δηλοῦται ὅτι ἡ μὲν εὐλογία ἀπὸ τοῦ οὐ ρανοῦ ἐστι τὸ Πνεῦμα κατελθὸν διὰ τοῦ Λόγου ἐπὶ τὴν σάρκα. Μαστῶν δὲ καὶ μήτρας, τῆς Παρθένου εὐλογίας λέγει. Τὸ δὲ, Πατρὸς καὶ μητρός σου, τοῦτο λέγει καὶ εὐλογίαν Πατρὸς ἦν ἐλάβομεν ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστού. ἔσχατος πρώτρας γέννησιν, καὶ μαστοὺς τεθήλακεν. Οὐ γέ τοι, τις Πατρὸς καὶ μητρός. εὐλογίας Πατρὸς καὶ μη τράς, Σαφῶς τε καὶ ἐνεργῶς ἤ τε ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρὸς γέννησις τοῦ Μονογενούς, καὶ διὰ τῆς ἁγίας Παρθένου σημαίνεται, καθὴ νοεῖται καὶ πέφηνεν ἄνθρωπος. Υἱὸς γὰρ ὑπάρχων φυσικῶς τε καὶ ἀληθῶς τοῦ Θεοῦ καὶ Πα τρός, δι' ἡμᾶς ἀνέτλη τὴν διὰ γυναικός τε καὶ μή κατά τινας δοκήσει γέγονεν ἄνθρωπος, ἀλλ' ὡς τοῦτο κατὰ ἀλήθειαν, πεφηνὼς ὅπερ ἐσμὲν, αὐτοὶ τοῖς τῆς φύσεως ἑπόμενοι νόμοις, καὶ τροφῆς ἠνέσχη σεν, καίτοι ζωὴν αὐτὸς τῷ κόσμῳ διδούς.

Τῷ δὲ, Πρὸς μὲ ἀναστρεψον, δηλοῦται ἡμῖν ἡ μετὰ declaratur nobis Christi post passionem assumptio τὸ πάθος ἀνάληψις εἰς τὸν οὐρανὸν πρὸς τὸν Πατέρα. Τῷ δὲ, Εἰς ὃν διαβουλευόμενοι ελοιδώρουν, τίνες εἰ μὴ ὁ λαὸς κατὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν; Καὶ ἐνεῖχον αὐτῷ· τίνες ἐνεῖχον αὐτῷ, οἳ καὶ μέχρι σήμερον ἐνέχουσιν; Οὗτοι, κύριοι τοξευμάτων, οἱ καταπολε μεῖν τὸν Κύριον δοκοῦντες. Εἰ γὰρ καὶ ἐνίσχυσαν τοῦ ἀναιρεθῆναι αὐτὸν, ἀλλὰ καὶ συνετρίβησαν μετὰ κράτους τὰ τόξα αὐτῶν. Φανερῶς δὲ ἡμῖν δηλοῦται, ὅτι μετὰ τὴν ἀνάστασιν συντέτριπται τὰ τόξα αὐτῶν μετὰ κράτους· τουτέστιν οἱ τῶν λαῶν ἡγούμενοι, οἱ ἐπ' αὐτὸν παραθήγοντες τοὺς οἱονεὶ τραυματίζοντας ἀκίδων ἐν τάξει· μόνον δὲ οὐχὶ καὶ ἐμπηγνυμένους, διὰ τὸ δρᾷν ἃ μὴ θέμις, καὶ ἀποτολμαν οἱ καὶ θηρίων ἀγρίων ἐπέθρωσκον δίχην. Υπερίσχυσας ὑπὲρ εὐλογίας ορέων μονίμων. Ορη αἰώνια και μονιμώτατα καὶ θῖνας αἰωνίους, τοὺς ἁγίους φησὶ διὰ τὸ ἦρθαι τῆς γῆς· φωνεῖν μὲν οὐδὲν τῶν κατεῤῥιμμένων, ζητεῖν δὲ τὰ ἄνω, καὶ εἰς τὰ τῶν ἀρετῶν εὖ μάλα διάττειν ὑψώματα· και τόπιν οὖν ἄρα τῆς Χριστοῦ δόξης καὶ οἱ τῶν Πατέρων ἐπισημότατοι καὶ εἰς λῆξιν ἤκοντες ἀρετῆς. Οἱ μὲν γὰρ ἦσαν οικέται· ὁ δὲ Κύριος Υἱὸς τὰ δι᾽ ὧν ἐκεῖ να γεγόνασι λαμπροί, κεχωρήγηκεν αὐτοῖς. Τοιγάρ τοι καὶ λέγουσιν, ὅτι ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ πάντες ἡμεῖς ἐλάβομεν. Καὶ ἐβοήθησέ σοι ὁ Θεὸς ὁ ἐμός. Σαφῶς ἡμῖν δείκνυται ὅτι ἡ βοήθεια καὶ ἀντίληψις τοῦ Παιδὸς οὐ παρ' ἄλλου τινὸς ἢ παρὰ τοῦ Πατρὸς καὶ Θεοῦ ἡμῶν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Τῷ δὲ, Θεός μου, δηλοῦται ὅτι τὸ Πνεῦμα λέγει διὰ τοῦ Ἰακώβ. EUSEB.: Τὰ νεύρα βραχιόνων. Οὐκ ηδύνατο χειρῶν εἰπεῖν ἢ ὤμων· ἀλλ' ἐπειδὴ τὰ ἐν μέσῳ τοῦ τόξου πλατέα βραχίονες λέγεται, εὐκαίρως βραχίονας λέγει. HIPPOLYTUS: Ευλογίας μαστῶν καὶ μήτρας. Τούτῳ ἡμῖν δηλοῦται ὅτι ἡ μὲν εὐλογία ἀπὸ τοῦ οὐ ρανοῦ ἐστι τὸ Πνεῦμα κατελθὸν διὰ τοῦ Λόγου ἐπὶ τὴν σάρκα. Μαστῶν δὲ καὶ μήτρας, τῆς Παρθένου εὐλογίας λέγει. Τὸ δὲ, Πατρὸς καὶ μητρός σου, τοῦτο λέγει καὶ εὐλογίαν Πατρὸς ἦν ἐλάβομεν ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστού. 3 Joan. 1, 16. 25 Gen. XLVIII, 3, 4. in cœlum ad Patrem. Illis vero, in quem consilia conferentes maledicebant, quinam innuuntur, nisi populus Judaicus adversus Dominum nostrum? Et intendebant: quinam intenderunt adversus illum atque in hunc usque diem intendunt? Hi, domini sagittationum qui pulant se adversus Dominum bel lasse. Licet vero valuerunt eum de vita tollere, attamen contriti sunt cum potentia arcus eorum. Manifeste his nobis declaratur, quod post resurrectionem cum potentia contriti suut arcus eorum; hoc est, principes populi, qui velut in acie adversus Dominum acuerunt sua tela ad infligenda, vulnera, et tantum non inflixerunt; quandoquidem fecere quæ minime fas, atque ausi sunt etiam ferarum bestia - rum more in eum irruere. Prævaluisti super benedictiones montium stabilium. Per montes sempiternos et stabiles maxime et colles æternos, innuit sanctos, quoniam terrenis subtracti sunt, et nihil rerum caducarum crepant, sed quærunt quæ supra sunt, et ad virtutum sublimia cacumina vehementer desiderant eniti: post gloriam Christi nimirum etiam Patrum insignes maxime et qui ad summum virtutis pervenerunt. fli porro servi. Dominus autem, Filius, illis suppeditavit ea quibus ipsi praclari facti sunt. Quanobrem et ipsi profitentur, quod ex plenitudine ejus nos omnes accepimus *. Et adjuvit te Deus meus. Perspicue nobis ostenditur, quod auxilium et adjumentum Filii non ab alio quam a Patre et Deo nostro qui in cœlis est. Verbis Deus meus, declaratur quod Spiritus ait per Jacobum 28 Nervi brachiorum. Non potuit manuum dicere vel humerorum sed quandoquidem media lata in arcu brachia dicuntur, opportune dixit brachia. Benedictionem uberum et uteri. 'His verbis nobis significatur, quod benedictio de cœlo est Spiritus descendens per Verbum in carnem. Uberum vero et uteri, Virginis notat henedictiones. Patris tui et matris tuæ, hoc designat benedictionem Patris quam accepimus in Ecclesiam per Dominum nostrum Jesum Christum. termittendum videtur, vocem ἔσχατος pro πρώ- τρας γέννησιν, καὶ μαστοὺς τεθήλακεν. Οὐ γέ τοι, τις nonnunquam fuisse usurpatam. Videsis quæ tom. V nostræ Bibliothecæ, ad fragmentum II Pohycarpianum adnotavimus. Πατρὸς καὶ μητρός. Grabius, 1. c., e schedis Vossianis Romæ descriptis, in hunc Geneseos locum Hippolyti commentariorum fragmentum profert quod buc afferre operæ pretium fuerit. Sic autem Grabius: Ad ista verba, εὐλογίας Πατρὸς καὶ μη τράς, ita commentatur Hippolytus: Σαφῶς τε καὶ ἐνεργῶς ἤ τε ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρὸς γέννησις τοῦ Μονογενούς, καὶ διὰ τῆς ἁγίας Παρθένου σημαίνεται, καθὴ νοεῖται καὶ πέφηνεν ἄνθρωπος. Υἱὸς γὰρ ὑπάρχων φυσικῶς τε καὶ ἀληθῶς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, δι' ἡμᾶς ἀνέτλη τὴν διὰ γυναικός τε καὶ μή κατά τινας δοκήσει γέγονεν ἄνθρωπος, ἀλλ' ὡς τοῦτο κατὰ ἀλήθειαν, πεφηνὼς ὅπερ ἐσμὲν, αὐτοὶ τοῖς τῆς φύσεως ἑπόμενοι νόμοις, καὶ τροφῆς ἠνέσχησεν, καίτοι ζωὴν αὐτὸς τῷ κόσμῳ διδούς. Clare atque manifeste ea pariter quæ est ex Deo et Patre generatio Unigeniti, ac quæ per sanctam Virgineni facta est, indicatur, juxta quam creditur et visus est homo. Filius enim Dei et Patris naturaliter ac vere exsistens, propter nos eam sustinuit quæ fuit per mulierem et uterum generationem, et ubera suxit. Neque enim, ut quibusdam videtur, putative fuit homo; sed idem vere apparuit quod nos sumus qui naturæ leges sequimur, et nutrimento̟ usus est, quamvis ipse mundo vitam daręt. ›

col. 603–604page 10 of 189

PG 10:603καὶ εἰς τὸ ἑσπέρας δίδωσιν τροφήν. Συναρμόζει πάνυ τῷ ἐκ φυλῆς Βεν ιαμὶν Παύλῳ. Ὅτε γὰρ ἦν νέος, λύκος ἦν ἅρπαξ δέδωκε δὲ τροφὴν πιστεύσας. Δηλοῦται ἡμῖν καὶ τοῦτο διὰ τῆς χάριτος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅτι ἡ Βενιαμὶν φυλὴ ἐν ταῖς ἀρχαῖς, ὅπερ ἐστὶ τὸ πρωϊνόν, διώκει. Ο γὰρ Σαούλ ὃς ἦν ἐκ τῆς Βεν ιαμὶν φυλῆς, τὸν εἰς τύπον τοῦ Κυρίου κείμενον Δαυίδ ἐδίωκεν. Τοῦ ἁγίου Ἱππολύτου Ρώμης ἐκ τῆς εἰς τὴν Γένησιν πραγματείας. Καὶ ἔπλασεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς. Τί δέ ἐστι τοῦτο; ἆρα μὴ κατὰ τὴν τι νῶν ὑπόνοιαν, τρεῖς ἀνθρώπους λέγομεν γεγονέναι, ἕνα πνευματικὸν, καὶ ἕνα ψυχικὸν, καὶ ἕνα χοϊκόν; οὐχ οὕτως ἔχει, ἀλλὰ περὶ ἑνὸς ἀνθρώπου ἡ πᾶσα διήγησις· τὸ γάρ· Ποιήσωμεν, περὶ μέλλοντός ἐστι τὸ δέ· Ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς, ὥστε περὶ ἑνὸς ἀνθρώπου τοῦ αὐτοῦ ἡ διή γησις γίνεται· τότε γὰρ λέγει· Γενήσεσθαι, νῦν δὲ ποιεῖ, καὶ τὸ πῶς ποιεῖ διηγεῖται.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. EXEGETICA. Genes. XLIX, 27: Benjamin lupus rapax; mane & Beriajir lúxoç åpra§‚¨rð xpwiròr köetai ktı, comedet adhuc, et ad vesperam dat escam. καὶ εἰς τὸ ἑσπέρας δίδωσιν τροφήν. Omnino quadrat in Paulum apostolum qui e tribu Benjamin fuit. Cum enim juvenis esset, lupus fuit rapax; postquam vero credidit, præbuit cibum. Declaratur nobis et hoc per gratiam Domini nostri Jesu Christi, quod tribus Benjamin in principatibus, hoc enim est mane, persequitur. Saul enim qui e tribu Benjamin fuit, Davidem figuram Christi gerentem est persecutus. HIPPOLYTUS: Συναρμόζει πάνυ τῷ ἐκ φυλῆς Βεν ιαμὶν Παύλῳ. Ὅτε γὰρ ἦν νέος, λύκος ἦν ἅρπαξ· δέδωκε δὲ τροφὴν πιστεύσας. Δηλοῦται ἡμῖν καὶ τοῦτο διὰ τῆς χάριτος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅτι ἡ Βενιαμὶν φυλὴ ἐν ταῖς ἀρχαῖς, ὅπερ ἐστὶ τὸ πρωϊνόν, διώκει. Ο γὰρ Σαούλ ὃς ἦν ἐκ τῆς Βεν ιαμὶν φυλῆς, τὸν εἰς τύπον τοῦ Κυρίου κείμενον Δαυίδ ἐδίωκεν. Ex Leontii et Joannis Rerum sacrarum libro 11, ap. M^1, Script. vet., t. VII, p. 84. Ex sancti Hippolyti Romæ Commentario in Ge- Τοῦ ἁγίου Ἱππολύτου Ρώμης ἐκ τῆς εἰς τὴν nesim. Γένησιν πραγματείας. Gen. 11, 7 Formavit igitur Dominus Deus hominem de limo terræ. Cur ita? Nonne juxta quorumdam opinionem tres homines legimus factos, unum -spiritalem, alium animalem, alium terrestrem? Non res ita se habet; sed de uno tantum homine loquitur tota narratio. Hoc quidem: Faciamus, de homine futuro est; illud autem: Formavit... Dominus Deus hominem de lima terræ, de uno ac eodem homine fit narratio. Modo dicit: Fiat; modo autem facit, et quamodo facit, narratur. Καὶ ἔπλασεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς. Τί δέ ἐστι τοῦτο; ἆρα μὴ κατὰ τὴν τι νῶν ὑπόνοιαν, τρεῖς ἀνθρώπους λέγομεν γεγονέναι, ἕνα πνευματικὸν, καὶ ἕνα ψυχικὸν, καὶ ἕνα χοϊκόν; οὐχ οὕτως ἔχει, ἀλλὰ περὶ ἑνὸς ἀνθρώπου ἡ πᾶσα διήγησις· τὸ γάρ· Ποιήσωμεν, περὶ μέλλοντός ἐστι· τὸ δέ· Ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς, ὥστε περὶ ἑνὸς ἀνθρώπου τοῦ αὐτοῦ ἡ διή γησις γίνεται· τότε γὰρ λέγει· Γενήσεσθαι, νῦν δὲ ποιεῖ, καὶ τὸ πῶς ποιεῖ διηγεῖται. Apud S. Hieronymum, epist. 36 ad Damasum, num. 18. (Ex Galland.) Isaac portat imaginem Dei Patris. Rebecca ribus accipiuntur. Quod autem duos jubetur afSpiritus sancti. Esau populi prioris, et diaboli. Jacob Ecclesiæ, sive Christi. Senuisse Isaac, consummationem orbis ostendit: oculis caligasse, fidem perisse de mundo, et religionis lumen ante eum neglectum esse significat. Quod filius major vocatur, acceptio legis est Judæorum. Quod escas ejus atque capturam diligit pater, homines sunt ab errore salvati, quos per doctrinam justus quisque venatur. Sermo Dei, benedictionis est repromissio, et spes regni futuri; in quo cum Christo sancti sunt regnaturi, et verum Sabbatum celebraturi. Rebecca plena Spiritu sancto, sciens quid audisset antequam pareret, quia major serviet minori 16; magis autem forma Spiritus sancti, in Jacob ante meditatur loquitur ad filium miuorem: Vade ad gregem, el accipe mihiduos hædos"; præfigurans carneum Salvatoris adventum, in quo eos vel maxime liberaret, qui peccatis tenebantur obnoxii; siquidem in omnibus Scripturis hædi pro peccato26 Gen. xxv, 23. 37 Gen. XXVII, 9. 28 Ibid. 20. Græcus auctor intelligit 'Pwμns EnoxóTou, Romani episcopi; quem Græcorum frequentem errorem alibi me narrare memini. lis quæ refert sanctus doctor, ex Hippolyti Commentario in Genesin descripta, ista præmittit: Quoniam autem polliciti sumus et de eo (Isaaco et Rebecca, Gen. xxv) quid significaret in figura, adjungere; Hippolyti martyris verba ponamus, a quo et Victorinus noster non plurimum discrepat: non quod omnia plenius exsecutus sit, sed quod possil occasionem præbere lectori ad intelligentiam lutiorem. ferre, duorum populorum significabatur assumptio; quod teneros et bonos, dociles et innocentes anima Stola vel vestimentum Esau, fides et Scripturæ sunt Hebræorum, quibus gentilium indutus est populus. Pelles quæ ejus brachiis circumdatæ sunt, peccata utriusque sunt plebis, quæ Christus in extensione manuum cruci secum pariter affixit. Quod Isaac quærit ab Jacob, cur tam cito venerit 28 admiratur celerem credentium fidem. Quod cibi delectabiles offeruntur, hostia placens Deo, salus est peccatorum. Post esum sequitur benedictio, et ejus odore perfruitur; virtutem resurrectionis et regni, aperta voce pronuntians: quomodo etiam, adorent eum fratres sui et serviant ei, credentes ex Israèl. Quia igitur iniquitas est inimica ‘justitiæ, Esau in discordiam concitatur, et necem fraudulentus excogitat dicens in corde suo: Appropinquent dies passionis patris mei, et occidam Jacob fratrem meum ". Diabolus fratricidas Judæos 29 Ibid. 41. Quidam mss., medit. et loquitur. VALLARS. Subaudi significantur: nec enim placet quod habent veteres editi, dociles et innocentes animæ significat. Proxime vero vel vestimentum, ex iisdem editis, Vaticano aliisque nonnullis mss. reposuimus. Id. Duo mss., admiratur, ut loquatur,etc. Antea erat, admirabatur. Id. Victorius appropinquant immutavit contra mss. fidem. Deinde duo vetera exemplaria, dies mortis: quam tamen infra lectionem haud scr. vant. Ib.

On Numbers and KingsIn Numeros et Reges

col. 605–606page 11 of 189

PG 10:605Τοῦ ἁγίου Ἱππολύτου ἐπισκόπου καὶ μάρτυρος, ἐκ τῶν εὐλογιῶν τοῦ Βαλαάμ. Ἵνα δὲ δειχθῇ τὸ συναμφότερον ἔχων ἐν ἑαυτῷ, τήν τε τοῦ Θεοῦ οὐσίαν καὶ τὴν ἐξ ἀνθρώπων, ὡς καὶ ὁ ᾿Απόστολος λέγει· Μεσίτης Θεοῦ καὶ ἀνθρώ των, ἄνθρωπος Χριστὸς Ἰησοῦς· ὁ δὲ μεσίτης ἀνθρώπου οὐ γίνεται, ἀλλὰ δύο· ἔδει οὖν τὸν Χριστὸν Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων μεσίτην γενόμενον, παρ' ἀμφοτέρων ἀρραβῶνά τινα εἰληφέναι, ἵνα φανῇ δύο προσώπων μεσίτης. εἰς τὴν Ἐγγαστρίμυθον, Περὶ Σαούλ καὶ Πύθωνος, Ζητεῖται εἰ ἀνῆλθεν ὁ Σαμουήλ διὰ τῆς ἐγγαστριμύθου, ἢ οὐ. Καὶ εἰ μὲν δῶμεν ὅτι ἀνῆλθεν, τὰ ψευ δη συνιστῶμεν. Πῶς γὰρ ἡδύνατο δαίμων ψυχήν, οὐ λέγω δικαίου μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ τυχόντος, την ἀπελθοῦσαν, ἣν οὐκ ᾔδει πῆ διάγοι, καλέσαι; ᾿Αλλά, φησὶν, πῶς οὖν ἡ γυνὴ ἐπτοήθη, καὶ παρὰ τὸ ἔθος εἶδεν ἀνιόντας ἀνθρώπους; Εἰ μὴ γὰρ παρὰ τὸ ἔθος εἶ δεν, οὐκ ἂν εἶπεν· Θεοὺς ἀναβαίνοντας ἐκ τῆς γῆς ἐγὼ ὁρῶ. Ένα ἐκάλεσε καὶ, πῶς ἀνῆλθον πολλοί; Τί οὖν, ὅλων τῶν φανέντων φαμὲν ἀνελθεῖν τὰς ψυ χὰς, καὶ ταύτας παρὰ τῆς γυναικὸς μὴ κληθείσας, ἢ ἐκείνων φαντασία τὰ (1. φαντάσματα) δρώμενα; Ούκουν καὶ τοῦτο. Πῶς, φησίν, ἐπιγνούς Σαούλ προστ εκύνησεν; ἀλλὰ Σαούλ οὐκ εἶδεν, ἀλλ᾿ ἀκούσας παρὰ Ανθρώπου. ἁπλῶς εἰς τὴν Εγγαστρίμυθον,

60% FRAGMENTA IN NUMEROS ET REGES. in Cain ante præmeditans, in Esau manifestissime pergeret, et inde acciperet uxorem de genere Laban, confitetur, tempus quoque interfectionis ostendens: Appropinquent, inquit, dies passionis patris ut interficiam fratrem meum. Quapropter Rebecca, id est patientia, nuntiavit viro fratris insidias; qui vocato Jacob, præcepit ei ut in Mesopotamiam Syri fratris, matris suæ. Quomodo itaque fratris. delos fugiens, Mesopotamiam tendit Jaeob; ita et Christus, Judæorum incredulitate compulsus, proBciscitur in Galilæam, inde sibi ex gentibus spon. sam sumpturus Ecclesiam IN NUMEROS. Apud Leontium Byzant., lib. › Contra Nestorium et Eutychen. (Ex Galland. — Idem fragmentum legitur ap. Maium Script. Vet. i. VII, p. 154.) Τοῦ ἁγίου Ἱππολύτου ἐπισκόπου καὶ μάρτυρος, S. Hippolyti episcopi et martyris, ex benedictioni ἐκ τῶν εὐλογιῶν τοῦ Βαλαάμ. Ἵνα δὲ δειχθῇ τὸ συναμφότερον ἔχων ἐν ἑαυτῷ, τήν τε τοῦ Θεοῦ οὐσίαν καὶ τὴν ἐξ ἀνθρώπων, ὡς καὶ ὁ ᾿Απόστολος λέγει· Μεσίτης Θεοῦ καὶ ἀνθρώ των, ἄνθρωπος Χριστὸς Ἰησοῦς· ὁ δὲ μεσίτης ἀνθρώπου οὐ γίνεται, ἀλλὰ δύο· ἔδει οὖν τὸν Χριστὸν Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων μεσίτην γενόμενον, παρ' ἀμφοτέρων ἀρραβῶνά τινα εἰληφέναι, ἵνα φανῇ δύο προσώπων μεσίτης. bus Balaam. Ut autem demonstraretur utramque in se habere substantiam, Dei nimirum et hominum, sicut Apostolus ait: Mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus, mediator autem unius hominis non: est ", sed duorum; oportebat ergo, ut Christus Dei. et hominum mediator factus, ab utrisque arrham quamdam acciperet, ut appareret duarum natura rum mediator. IN REGES. Fragmentum Tractatus S. Hippolyti εἰς τὴν Ἐγγαστρίμυθον, e in Engastrimythum, sive + De Saule et Pythonissa,» Περὶ Σαούλ καὶ Πύθωνος, I Reg. xxvi. Ex ms. cod. Vatic. cccxxx ap. Allat. «De Engastrim.,» edidit Simon DE MAGISTRIS in • Actis Martyrum Ostiensium, p. 160, Roma 1795, in-fol. Ζητεῖται εἰ ἀνῆλθεν ὁ Σαμουήλ διὰ τῆς Εγγαστριμύθου, ἢ οὐ. Καὶ εἰ μὲν δῶμεν ὅτι ἀνῆλθεν, τὰ ψευδη συνιστῶμεν. Πῶς γὰρ ἡδύνατο δαίμων ψυχήν, οὐ λέγω δικαίου μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ τυχόντος, την ἀπελθοῦσαν, ἣν οὐκ ᾔδει πῆ διάγοι, καλέσαι; ᾿Αλλά, φησὶν, πῶς οὖν ἡ γυνὴ ἐπτοήθη, καὶ παρὰ τὸ ἔθος εἶδεν ἀνιόντας ἀνθρώπους; Εἰ μὴ γὰρ παρὰ τὸ ἔθος εἶδεν, οὐκ ἂν εἶπεν· Θεοὺς ἀναβαίνοντας ἐκ τῆς γῆς ἐγὼ ὁρῶ. Ένα ἐκάλεσε καὶ, πῶς ἀνῆλθον πολλοί; Τί οὖν, ὅλων τῶν φανέντων φαμὲν ἀνελθεῖν τὰς ψυ χὰς, καὶ ταύτας παρὰ τῆς γυναικὸς μὴ κληθείσας, ἢ ἐκείνων φαντασία τὰ (1. φαντάσματα) δρώμενα; Ούκουν καὶ τοῦτο. Πῶς, φησίν, ἐπιγνούς Σαούλ προστ εκύνησεν; ἀλλὰ Σαούλ οὐκ εἶδεν, ἀλλ᾿ ἀκούσας παρὰ 8 | Tim. 11, 5. st Gal. 111, 20. Hujusmodi fragmentum Hippolyti claudit sanctus doctor his verbis: Hæc supradictus vir. Ανθρώπου. Vos importuna tum Apostoli textui, tum ecclesiastici scriptoris sententiæ, ut videtur; neque enim agitur de duorum hominum, sed de Dei et hominum mediatore. Putavit Jos. Scaliger hunc tractatum in sede marmorea S. Hippolyti descriptum ad aliam Pythonissam in apostolorum Actis memoratam pertiLere. Satis quidem indocte vir alioqui excultissiQuæritur num ascenderit Samuel per Pythonissam evocatus, an non. Et si quidem concesserimus quod ascenderit, falsa statuemus. Quomodo enim poterat daemon animam non dico tantum justi, sed et cujuslibet revocare, quam ubi degeret ignorabat, post discessum a corpore? Sed quomodo, inquiunt, mulier decepta est, ac præter consuetudi nem, vidit ascendentes homines? Nisi enim præter consuetudinem vidisset, non utique dixisset: Deos ascendentes e terra ego video. Unum vocavit, et quomodo ascenderunt multi? Quid ergo, universorumne qui apparuerunt dicemus ascendisse animas, easque a muliere non evocatas; an illarum apparentia simulacra? Sed neque istud. Quoinodo, pergunt, cum mus; nam et veteres cum Pythonissæ ἁπλῶς meminerunt, aliam non intelligebant ab ea Saulis. Deinde ambigendi locus non est ubi Hieronymus ait Ilippolytum scripsisse De Saule et Pythonissa. Aptissimus autem videtur titulus in marmore inscriptus εἰς τὴν Εγγαστρίμυθον, ita conceptus vel brevitatis causa, cui quadratarii student, vel ad significandum operis argumentum, quod latius excurrebat. S. DE MAG.

On the PsalmsIn Psalmos

col. 607–608page 12 of 189

PG 10:607τῆς γυναικός, ὅπερ ἐβούλετο, σχῆμα τῶν ἀνιόντων ἑνὸς καὶ ἐπιγνοὺς ὡς Σαμουήλ, τοιούτῳ ἐχρᾶτο, προσ εκύνησεν Οὐδὲν δὲ τῷ δαίμονι μορφῶσαι, ὅπερ ᾔδει, σχῆμα τοῦ Σαμουήλ. Πῶς οὖν προεἶπε, φησὶν, τὰ μέλλοντα συμβαίνειν τῷ Σαούλ, καὶ τῷ Ἰωνάθαν ἐν ταὐτῷ κακά; Τὸ μὲν τέλος προεῖπε τοῦ πολέμου, ὡς Σαούλ ἡττηθήσεται, στοχασαμένη ἀπὸ τῆς περὶ αὐτ τὸν ὀργῆς τοῦ Θεοῦ. Ὡσανεὶ ἰατρὸς ὁ μὴ ἀκριβῆ τῆς ἐπιστήμης ἔχων τὴν γνῶσιν, ἀπεγνωσμένον ἄρ ρωστον θεασάμενος, εἴπῃ τούτου τὸν θάνατον, περὶ τὴν ὥραν σφαλλόμενος. Οὕτω καὶ ὁ δαίμων ἀπὸ τῶν ἔργων τοῦ Σαούλ, καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐγχειρήματος τῆς Εγγαστριμύθου, εἰδὼς τοῦ Θεοῦ τὴν ὀργὴν, προλέγει τὴν ἦταν ὁμοῦ καὶ τὸν θάνατον, περὶ τὴν ἡμέ ραν τοῦ θανάτου σφαλείς. Ιππολύτου ἐπισκόπου Ρώμης ὑπόθεσις διηγήσεως εἰς τοὺς Ψαλμούς. Ἡ βίβλος τῶν Ψαλμών καινὴν διδασκαλίαν περιέχει κατὰ τὴν Μωϋσέως νομοθεσίαν. Καὶ ὅτι δευτέρα μετὰ τὴν Μωϋσέως γραφήν διδασκαλική βίβλος τυγχάνει. Μετὰ γοῦν τὴν Μωϋσέως καὶ Ἰησοῦ τελευτὴν, καὶ μετὰ τοὺς κριτὰς Δαβὶδ γενόμενος, ὡσανεὶ τοῦ Σωτῆρος αὐτὸς χρηματίσαι πατὴρ καταξιωθεὶς, καινὸν τρόπον τὸν τῆς ψαλμῳδίας πρῶτος Εβραίοις παρέδωκε, δι᾿ ἧς ἀναιρεῖ μὲν τὰ παρὰ τῷ Μωϋσῇ περὶ θυσιῶν νενομοθετημένα, καινὸν δὲ τὸν ύμνον καὶ ἀλαλαγμοῦ τρόπον τῆς τοῦ Θεοῦ λατρείας εἰσάγει, καὶ ἄλλα δὲ πλεῖστα τὸν Μωϋσέως νόμον ὑπερβεβηκότα, δι᾿ ὅλῃς αὐτοῦ τῆς πραγματείας διδάσκει. Ασύγχυτος, (19*): εβούλετο, καὶ σχῆμα τῶν ἀνι. ἑνὸς ἐπιγ. ὡς Σαμουήλ, τοιούτῳ ἐχρ., προσκυνήσας. Τοῦ ἁγίου Ἱππολύτου ἐπισκόπου ἐκ τῆς ἑρμηνείας τοῦ β' ψαλμοῦ. Οὗτος ὁ προελθὼν εἰς τὸν κόσμον, Θεὸς καὶ ἄνθρωπος ἐφανερώθη, καὶ τὸν μὲν ἄνθρωπον αὐτοῦ εὐχό λως ἔστι νοεῖν, ὅτε πεινᾷ καὶ κοπιᾷ, καὶ κάμνων διψᾷ, καὶ δειλιῶν φεύγει, καὶ προσευχόμενος λυπεῖται, καὶ ἐπὶ προσκεφαλαίου καθεύδει· καὶ ποτήριον πάθους παραιτεῖται, καὶ ἀγωνιῶν ἱδροῖ, καὶ ὑπ' ἀγ γέλου δυναμοῦται, καὶ ὑπὸ Ἰούδα παραδίδοται, καὶ ἀτιμάζεται ὑπὸ Καϊάφα, καὶ ἀπὸ Ηρώδου ἐξουθενεῖται, μαστίζεταί τε ὑπὸ Πιλάτου, καὶ ὑπὸ στρα ϋ.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. EXEGETICA. agnovisset Saul, adoravit? Atqui Saul non vidit, τῆς γυναικός, ὅπερ ἐβούλετο, σχῆμα τῶν ἀνιόντων sed audiens a muliere quod volebat, figuram unius, ἑνὸς καὶ ἐπιγνοὺς ὡς Σαμουήλ, τοιούτῳ ἐχρᾶτο, προσeorum qui ascenderant, agnoscens tanquam Samue- εκύνησεν (19'). Οὐδὲν δὲ τῷ δαίμονι μορφῶσαι, ὅπερ ᾔδει, σχῆμα τοῦ Σαμουήλ. Πῶς οὖν προεἶπε, φησὶν, τὰ μέλλοντα συμβαίνειν τῷ Σαούλ, καὶ τῷ Ἰωνάθαν ἐν ταὐτῷ κακά; Τὸ μὲν τέλος προεῖπε τοῦ πολέμου, ὡς Σαούλ ἡττηθήσεται, στοχασαμένη ἀπὸ τῆς περὶ αὐτ τὸν ὀργῆς τοῦ Θεοῦ. Ὡσανεὶ ἰατρὸς ὁ μὴ ἀκριβῆ τῆς ἐπιστήμης ἔχων τὴν γνῶσιν, ἀπεγνωσμένον ἄρ ρωστον θεασάμενος, εἴπῃ τούτου τὸν θάνατον, περὶ τὴν ὥραν σφαλλόμενος. Οὕτω καὶ ὁ δαίμων ἀπὸ τῶν ἔργων τοῦ Σαούλ, καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐγχειρήματος τῆς Εγγαστριμύθου, εἰδὼς τοῦ Θεοῦ τὴν ὀργὴν, προλέ γει τὴν ἦταν ὁμοῦ καὶ τὸν θάνατον, περὶ τὴν ἡμέ ραν τοῦ θανάτου σφαλείς. len, istam consuluit positis genibus. Nihil autem dasmoui facilius, quam Samuelis imaginem exhibere, sibi notam. Quomodo igitur, instant, prædixit quæ erant eventura mala, et Saul ipsi, et Jonathæ simul? Finem quidem belli prædixit, quodque Saul vinceretur; il conjectans ab ira Dei erga ipsum. Quemadmodum si medicus, isque nec summum artis apicem assecutus, ægrotum intuens desperatum, hujus prædical mortem, in tempore tamen designando aberrans. Ita et dæmon ab Saul operibus, ipsoque facinore interrogandi Pythonissam, videns iram Dei, prænuntiat cladem simul et mortem, circa diem vero mortis aberrans. IN PSALMOS. (Ex Gallandio.) Hippolyti episcopi Roma argumentum enarrationi in Ιππολύτου ἐπισκόπου Ρώμης ὑπόθεσις διηγή Psalmies præmissum. Liber Psalmorum novam doctrinam continet post legem Moysis. Alter enim hic post Moysis scripturam doctrinalis liber est. Post Moysis igitur et Josuæ obitum, et post judices, David exstitit, qui dignus habitus ut Salvatoris etiam ipse pater appellaretur, novam rationem hymnorum conciuendorum primus tradidit, per quam sustulit quæ a Moyse sancita lege erant de sacrificiis, et novum hymnum atque modum jubilo colendi Deum introduxit, aliaque plurima legem Moysis supergredienția, in tota sua tractatione docuit σεως εἰς τοὺς Ψαλμούς. Ἡ βίβλος τῶν Ψαλμών καινὴν διδασκαλίαν περιέ χει κατὰ τὴν Μωϋσέως νομοθεσίαν. Καὶ ὅτι δευτέρα μετὰ τὴν Μωϋσέως γραφήν διδασκαλική βίβλος τυγχάνει. Μετὰ γοῦν τὴν Μωϋσέως καὶ Ἰησοῦ τελευτὴν, καὶ μετὰ τοὺς κριτὰς Δαβὶδ γενόμενος, ὡσανεὶ τοῦ Σωτῆρος αὐτὸς χρηματίσαι πατὴρ καταξιωθεὶς, καινὸν τρόπον τὸν τῆς ψαλμῳδίας πρῶτος Εβραίοις παρέδωκε, δι᾿ ἧς ἀναιρεῖ μὲν τὰ παρὰ τῷ Μωϋσῇ περὶ θυσιῶν νενομοθετημένα, καινὸν δὲ τὸν ύμνον καὶ ἀλαλαγμοῦ τρόπον τῆς τοῦ Θεοῦ λατρείας εἰσάγει, καὶ ἄλλα δὲ πλεῖστα τὸν Μωϋσέως νόμον ὑπερβεβηκότα, δι᾿ ὅλῃς αὐτοῦ τῆς πραγματείας διδάσκει. In Psalmum 11: Theodoritus dialogo secundo, qui inscribitur Ασύγχυτος, p. 167. Sancti Hippolyti episcopi ex enarratione secundli psalmi. Hic veniens in mundum Deus et homo patefactus est, et humanam quidem ipsius naturam facile est agnoscere, quando esurit et defatigatur, et sitit, et metuens fugit et orans mœestitia conflictatur, et in cervicali dormit, et calicem passionis auferri petit, et in lucta sudat, et ab angelo confirmatur, et a Juda proditur, et contumelia afficitur a Caipha, et ab Herode despicitur, et a Pilato flagellatur, et a militibus deridetur, et a Judæis ligno affigitur, (19*) Lege...: εβούλετο, καὶ σχῆμα τῶν ἀνι. ἑνὸς ἐπιγ. ὡς Σαμουήλ, τοιούτῳ ἐχρ., προσκυνήσας. Hunc locum, sed minus integrum minusque emendatum, produxit Stephanus le Moyne notis ad Varia sacra p. 977, laudans Hippolyti librum ineditum in Psalmos qui exstet Florentiæ in bibliotheca Laurentiana. Non tamen Hippolyti liber inteΤοῦ ἁγίου Ἱππολύτου ἐπισκόπου ἐκ τῆς ἑρμηνείας τοῦ β' ψαλμοῦ. Οὗτος ὁ προελθὼν εἰς τὸν κόσμον, Θεὸς καὶ ἄνθρω πος ἐφανερώθη, καὶ τὸν μὲν ἄνθρωπον αὐτοῦ εὐχό λως ἔστι νοεῖν, ὅτε πεινᾷ καὶ κοπιᾷ, καὶ κάμνων διψᾷ, καὶ δειλιῶν φεύγει, καὶ προσευχόμενος λυπείται, καὶ ἐπὶ προσκεφαλαίου καθεύδει· καὶ ποτήριον πάθους παραιτεῖται, καὶ ἀγωνιῶν ἱδροῖ, καὶ ὑπ' ἀγ γέλου δυναμοῦται, καὶ ὑπὸ Ἰούδα παραδίδοται, καὶ ἀτιμάζεται ὑπὸ Καϊάφα, καὶ ἀπὸ Ηρώδου ἐξουθε νεῖται, μαστίζεταί τε ὑπὸ Πιλάτου, καὶ ὑπὸ στρα ger in jam dicta bibliotheca superest, sed fragmenta ejus quædam occurrunt in Catena inedita in Psalmos quam thesaurus ille librarius manu exaratam asservat, e qua eumdem locum, sed itidem minus emendate produxit Alexander Morus notis ad Novum Fœdus, ad llebr. x, ϋ.

col. 609–610page 13 of 189

PG 10:609τιωτών παίζεται, καὶ ὑπὸ Ἰουδαίων ξύλῳ προσπ γνυται, καὶ πρὸς Πατέρα βοῶν παρατίθεται τὸ πνεῦμα, καὶ κλίνων κεφαλὴν ἐκπνεῖ, καὶ πλευρὰν λόγχῃ νύσσεται, καὶ σίνδονι ελισσόμενος ἐν μνημείῳ τίθε ται, καὶ τριήμερος ὑπὸ Πατρὸς ἀνίσταται· τὸ δὲ θεϊκὸν αὐτοῦ πάλιν φανερῶς ἔστιν ἰδεῖν, ὅτε ὑπ' ἀγ γέλων προσκυνεῖται, καὶ θεωρεῖται ὑπὸ ποιμένων, καὶ προσδοκᾶται ὑπὸ Συμεών, καὶ ὑπὸ ᾿Αννης μαρ τυρεῖται, καὶ ζητεῖται ὑπὸ μάγων, καὶ σημαίνεται δι' ἀστέρος, καὶ ὕδωρ ἐν γάμοις οἶνου απεργάζεται, καὶ θαλάσσῃ ὑπὸ βίας ἀνέμων κινομένῃ ἐπιτίμα, καὶ ἐπὶ θαλάσσης περιπατεῖ, καὶ τυφλὸν ἐκ γεννητῆς ὁρᾶν ποιεῖ, καὶ νεκρὸν Λάζαρον τετραήμερον ἀνιστᾷ, καὶ ποικίλας δυνάμεις τελεῖ, καὶ ἁμαρτίας ἀφίησι, καὶ ἐξουσίαν δίδωσι μαθηταῖς. Τοῦ ἁγίου Ἱππολύτου ἐπισκόπου καὶ μάρτυρος ἐκ τοῦ λόγου τοῦ εἰς ο Κύριος ποιμαίνει με Καὶ κιβωτὸς δὲ ἐκ ξύλων ασήπτων αὐτὸς ἦν ὁ Σω τρ· τὸ γὰρ ἄσηπτον αὐτοῦ καὶ ἀδιάφθορον σκῆνος ταύτῃ κατηγγέλλετο τὸ μηδεμίαν ἁμαρτήματος ση πεθόνα φύσαν· ἡ γὰρ ἁμαρτήσας καὶ ἐξομολογούμενός τηλ. Προσώζεσαν καὶ ἐσάπησαν οἱ μώλωπές μου, ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης μου. Ὁ δὲ Κύριος ἀναμάρτητος ἦν, ἐκ τῶν ἀσήπτων ξύλων τὸ κατὰ ἄνθρωπον, τουτέστιν ἐκ τῆς Παρθένου καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἔσωθεν, καὶ ἔξωθεν τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ, οἷα καθαρωτάτῳ χρυσίῳ περικεκαλυμμένος. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ λόγου τοῦ εἰς τὸν κγ' ψαλμόν. Έρχεται ἐπὶ τὰς οὐρανίας πύλας, ἄγγελοι αὐτῷ συνοδεύουσι, καὶ κεκλεισμέναι εἰσὶν αἱ πύλαι τῶν οὐρανῶν. Ουδέπω γὰρ ἀναβέβηκεν εἰς οὐρανούς. Πρῶτος νῦν φαίνεται ταῖς δυνάμεσι ταῖς οὐρανίαις σὰρξ ἀναβαίνουσα. Λέγεται οὖν ταῖς δυνάμεσιν ὑπὸ τῶν ἀγγέλων τῶν προτρεχόντων τὸν Σωτῆρα, καὶ Κύριον· "Αρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ επάρθητε, πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ Βα σιλεὺς τῆς δόξης. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ λόγου εἰς τὴν ᾠδὴν μεγάλην. ϋ τὸν ἀπολωλότα ἐκ γῆς πρωτόπλαστον ἄνθρωπον, καὶ ἐν δεσμοῖς θανάτου κρατούμενον, ἐξ ᾅδου κατω τάτου ἑλκύσας· ὁ ἄνωθεν κατελθὼν, καὶ τὸν κάτω εἰς τὰ ἄνω ἀνενέγκας· ὁ τῶν νεκρῶν εὐαγγελιστής, καὶ τῶν ψυχῶν λυτρωτὴς, καὶ ἀνάστασις τῶν τεθαμμένων γινόμενος οὗτος· ἦν ὁ τοῦ νενικημένου ἀνθρώ του γεγενημένος βοηθός κατ' αὐτὸν ὅμοιος αὐτῷ Λόγος,

τιωτών παίζεται, καὶ ὑπὸ Ἰουδαίων ξύλῳ προσπ- et ad Patrem clamans spiritum ci commendat, et γνυται, καὶ πρὸς Πατέρα βοῶν παρατίθεται τὸ πνεῦμα, καὶ κλίνων κεφαλὴν ἐκπνεῖ, καὶ πλευρὰν λόγχῃ νύσσεται, καὶ σίνδονι ελισσόμενος ἐν μνημείῳ τίθε ται, καὶ τριήμερος ὑπὸ Πατρὸς ἀνίσταται· τὸ δὲ θεϊκὸν αὐτοῦ πάλιν φανερῶς ἔστιν ἰδεῖν, ὅτε ὑπ' ἀγγέλων προσκυνεῖται, καὶ θεωρεῖται ὑπὸ ποιμένων, καὶ προσδοκᾶται ὑπὸ Συμεών, καὶ ὑπὸ ᾿Αννης μαρτυρεῖται, καὶ ζητεῖται ὑπὸ μάγων, καὶ σημαίνεται δι' ἀστέρος, καὶ ὕδωρ ἐν γάμοις οἶνου (sic) απεργάζεται, · καὶ θαλάσσῃ ὑπὸ βίας ἀνέμων κινομένῃ ἐπιτίμα, καὶ ἐπὶ θαλάσσης περιπατεῖ, καὶ τυφλὸν ἐκ γεννητῆς ὁρᾶν ποιεῖ, καὶ νεκρὸν Λάζαρον τετραήμερον ἀνιστᾷ, καὶ ποικίλας δυνάμεις τελεῖ, καὶ ἁμαρτίας ἀφίησι, καὶ ἐξουσίαν δίδωσι μαθηταῖς. inclinato capite exspirat, et lancea latus ejus confoditur, et sindone involutus in monumento collocatur, et tertio die a Patre resuscitatur. Divina vero ipsius natura non obscure cernitur, quando ab angelis adoratur, et a pastoribus spectatur, et exspectatur a Simeone, et Annæ testimonio ornatur, et quæritur a magis, et indicatur a stella, et ex aqua in nuptiis vinum facit, et mare vi ventorum agitatum objurgat, et in mari ambulat, et cæco a mativitate visum restituit, et Lazarum quatriduanum resuscitat, et varias virtutes perficit, et peccata remittit, et potestatem remittendi dat discipulis. In Psalmum XXII. Idem Theodoritus dialogo primo. Τοῦ ἁγίου Ἱππολύτου ἐπισκόπου καὶ μάρτυρος ἐκ _ Sanctus Hippolytus episcopus et martyr in enarτοῦ λόγου τοῦ εἰς ο Κύριος ποιμαίνει με Καὶ κιβωτὸς δὲ ἐκ ξύλων ασήπτων αὐτὸς ἦν ὁ Σω τρ· τὸ γὰρ ἄσηπτον αὐτοῦ καὶ ἀδιάφθορον σκῆνος ταύτῃ κατηγγέλλετο τὸ μηδεμίαν ἁμαρτήματος ση πεθόνα φύσαν· ἡ γὰρ ἁμαρτήσας καὶ ἐξομολογούμενός τηλ. Προσώζεσαν καὶ ἐσάπησαν οἱ μώλωπές μου, ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης μου. Ὁ δὲ Κύριος ἀναμάρτητος ἦν, ἐκ τῶν ἀσήπτων ξύλων τὸ κατὰ ἄνθρωπον, τουτέστιν ἐκ τῆς Παρθένου καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἔσωθεν, καὶ ἔξωθεν τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ, οἷα καθαρωτάτῳ χρυσίῳ περικεκαλυμμένος. ratione psalmi, & Dominus pastor meus.» Arca concinnata ex lignis non obnoxiis putrefa - ctioni erat ipse Salvator. Etenim hac significabatur tabernaculum ipsius non sentiens cariem, aut corruptionem, hoc est, nullam peccati putredinem gignens. Nam peccator hanc edit confessionem: Pulruerunt et corrupia sunt vulnera mea propter insipientiam meam s. Dominus vero peccati expers, et ex lignis immunibus a putrefactione secundum hominem, hoc est, ex Virgine et Spiritu sancto intus, et foris verbo Dei, quasi quodam purissimo auro opertus fuit. In psalmum XXIII. Idem ibid. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ λόγου τοῦ εἰς τὸν κγ' ψαλμόν. Έρχεται ἐπὶ τὰς οὐρανίας πύλας, ἄγγελοι αὐτῷ συνοδεύουσι, καὶ κεκλεισμέναι εἰσὶν αἱ πύλαι τῶν οὐρανῶν. Ουδέπω γὰρ ἀναβέβηκεν εἰς οὐρανούς. Πρῶτος νῦν φαίνεται ταῖς δυνάμεσι ταῖς οὐρανίαις σὰρξ ἀναβαίνουσα. Λέγεται οὖν ταῖς δυνάμεσιν ὑπὸ τῶν ἀγγέλων τῶν προτρεχόντων τὸν Σωτῆρα, καὶ Κύριον· "Αρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ επάρθητε, πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ Βασιλεὺς τῆς δόξης. Idem in enarratione psalmi xxIII. Venit ad cœlestes portas angelis ipsum comitămtibus, et clausæ erant portæ cœlorum. Nondam eisim in cœlum ascenderat, sed tunc primum apparuit potestatibus coelestibus caro ascendens. Dicitur ergo potestatibus ab angelis, qui erant præcursores Salvatoris et Domini: Tollile portas, principes, vestras, et elevamini, porta @lernales, et introibit Rex gloriæ **. In psalmum CIX. Idem Theodoritus dialogo secundo. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ λόγου εἰς τὴν ᾠδὴν μεγάλην. ϋ τὸν ἀπολωλότα ἐκ γῆς πρωτόπλαστον ἄνθρωπον, καὶ ἐν δεσμοῖς θανάτου κρατούμενον, ἐξ ᾅδου κατω τάτου ἑλκύσας· ὁ ἄνωθεν κατελθὼν, καὶ τὸν κάτω εἰς τὰ ἄνω ἀνενέγκας· ὁ τῶν νεκρῶν εὐαγγελιστής, καὶ τῶν ψυχῶν λυτρωτὴς, καὶ ἀνάστασις τῶν τεθαμμένων γινόμενος οὗτος· ἦν ὁ τοῦ νενικημένου ἀνθρώ του γεγενημένος βοηθός κατ' αὐτὸν ὅμοιος αὐτῷ * Psal. xxxvIII, 5. 33 Psal. xxiv, 7. Idem in concione de magno cantico. Qui perditum hominem ex terra formatum et inculis mortis implicatum ex intimo inferno eripuit, et desuper veniens in sublime extulit humi jacentem, factus mortuorum evangelista, et anim marum redemptor, et resurrectio sepultorum; hic victo homini opem tulit, factus ei similis primogenitus Λόγος, prinum parentem Adam in virgine

col. 611–612page 14 of 189

PG 10:611πρωτότοκος Λόγος, τὸν πρωτόπλαστον Ἀδὰμ ἐν τῇ παρθένῳ ἐπισκεπτόμενος, ὁ πνευματικὸς τὸν χοϊκὸν ἐν τῇ μήτρᾳ ἐπιζητῶν, ὁ ἀεὶ ζῶν τὸν διὰ παρακοῆς ἀποθανόντα· ὁ οὐράνιος τὸν ἐπίγειον εἰς τὰ ἄνω καλῶν· ὁ εὐγενὴς τὸν δοῦλον διὰ τῆς ἰδίας ὑπακοῆς ἐλεύθερον ἀποδεῖξαι θέλων· ὁ τὸν εἰς γῆν λυόμενον ἄνθρωπον καὶ βρώμα όφεως γεγενημένον, εἰς ἀδά μαντα τρέψας, καὶ τοῦτο ἐπὶ ξύλου κρεμασθέντα, Κύριον κατὰ τοῦ νενικηκότος ἀποδείξας, καὶ διὰ τοῦτο διὰ ξύλου, νικηφόρος εὑρίσκεται Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου Οἱ γὰρ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ ἔνσαρκον νῦν μὴ ἐπιγινώσκοντες, ἐπιγνώσονται αὐτὸν κριτὴν ἐν δόξῃ παρ ραγινόμενον τὸν νῦν ἐν ἀδόξῳ σώματι ὑβριζόμενον. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου Καὶ γὰρ οἱ ἀπόστολοι ἐλθόντες εἰς τὸ μνημεῖον τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ, οὐχ εὕρισκον τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ ὃν τρόπον οἱ υἱοὶ τοῦ Ἰσραὴλ τὴν ταφὴν τοῦ Μωϋσέως Β' ἀναβάντες ἐν τῷ ὄρει ἐζήτουν, καὶ οὐχ εὕρισκον. με. Εξαπέστειλεν εἰς αὐτοὺς κυνόμυιαν, καὶ κατέφαγεν αὐτοὺς, καὶ βάτραχον, καὶ διέφθειρεν αὐτούς. μς'. Καὶ ἔδωκε τῇ ἐρυσίσῃ τοὺς καρποὺς αὐ τῶν, καὶ τοὺς πόνους αὐτῶν τῇ ἀκρίδι. μζ'. Απέκτεινεν ἐν χαλάζῃ τὴν ἄμπελον αύ τῶν, καὶ τὰς συκαμίνους αὐτῶν ἐν τῇ πάχνη. "Ωσπερ δὲ διὰ τῆς ἀτακτητέρας διαίτης φθοροποιός τις χυμὸς καὶ χολώδης ἐν τοῖς σπλάγχνοις συνίσταται, ἂν ὁ ἰατρὸς διὰ τῆς τέχνης εἰς ἔμετον εφελκόμενος, οὐκ ἂν ἐν αἰτίᾳ γένοιτο τοῦ αὐτοῦ ἐμποιῆσαι τῷ τω ματι τὸν νοσώδη χυμόν, ἀλλ' ἐποίησε μὲν τῆς τροφῆς ἀταξία, εἰς δὲ τὸ ἐμφανὲς ἤγαγεν ἡ ἰατρικὴ ἐπιστήμη. Οὕτως κἂν παρὰ Θεοῦ γίνεσθαι λέγηται τοῖς μοχθηροῖς τὴν προαίρεσιν ἡ ἀλγεινὴ ἀνταπόδοσις, εὔλογον ἂν εἴη ἐξ ἡμῶν αὐτῶν νοεῖν τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς αἰτίας τὰ τοιαῦτα λαμβάνειν πάθη. Τῷ γὰρ ἀναμαρτήτως βεβιωκότι οὐ σκότος ἐστὶν, οὐ σκώληξ, οὐ γέεννα, οὐ πῦρ, οὐκ ἄλλο τι τῶν φοβερῶν ὀνομάτων τε καὶ πραγμάτων, ὡς οὐδὲ τοῖς Ἑβραίοις αἱ Αἰγύπτιαι πληγαί, οἱ λεπτοὶ σκίνιπες ἐκεῖνοι, οἱ τοῖς ἀφανέσιν ἀλγύνοντες δήγμασιν, ἡ ὀδυνηρῶς διὰ τοῦ δήγματο έμφυομένη τῷ σώματι κυνόμυια, οἱ ἄνωθεν πρηστῆρες τοῖς τῆς χαλάζης λίθοις συγκαταπίπτοντες, ἡ ὑπὸ τῶν ἀκρίδων καταφθειρομένη γεωπονία, ὁ μελαινόμενος ἀὴρ, τὰ ἄλλα. Πρόκειται δὲ τῷ Θεῷ γεωργεῖν μὲν τὴν ἀληθινὴν ἄμπελον, ἀποκτεῖναι δὲ τὴν Αἰγυπτίαν φειδομένῳ τῶν μελλόντων ἐσθίειν σταφυλὴν χολῆς καὶ πίνειν θυμὸν ἀσπίδων ἀνίατον. ᾿Αναι ρεῖται δὲ καὶ συκάμινος Αἰγυπτία, οὐ μὴν ἐκείνη ἐφ᾽ ἣν ἀναβαίνει Ζακχαίος, ἵνα δυνηθῇ ἰδεῖν μου τὸν Κύριον. Καὶ διαφθείρονται καρποὶ Αἰγύπτιοι, ἔργα σαρκὸς, οὐ μὴν ὁ τοῦ Πνεύματος καρπὸς, ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. EXEGETICA. visitans, spiritualis terrenum in matrice quærens, πρωτότοκος Λόγος, τὸν πρωτόπλαστον Ἀδὰμ ἐν τῇ semper vivens per inobedientiam mortuum, cœle- παρθένῳ ἐπισκεπτόμενος, ὁ πνευματικὸς τὸν χοϊκὸν stis terrestrem ad superiora vocans, nobilis servum ἐν τῇ μήτρᾳ ἐπιζητῶν, ὁ ἀεὶ ζῶν τὸν διὰ παρακοῆς per propriam obedientiam libertate donare volens, ἀποθανόντα· ὁ οὐράνιος τὸν ἐπίγειον εἰς τὰ ἄνω qui in terram resolutum hominem et pabulum ser- καλῶν· ὁ εὐγενὴς τὸν δοῦλον διὰ τῆς ἰδίας ὑπακοῆς pentis factum, in adamantem convertens idque in ἐλεύθερον ἀποδεῖξαι θέλων· ὁ τὸν εἰς γῆν λυόμενον ligno pendentem, Dominum adversus victorem de- ἄνθρωπον καὶ βρώμα όφεως γεγενημένον, εἰς ἀδά claravit atque ita per lignum victor invenitur. μαντα τρέψας, καὶ τοῦτο ἐπὶ ξύλου κρεμασθέντα, Κύριον κατὰ τοῦ νενικηκότος ἀποδείξας, καὶ διὰ τοῦτο διὰ ξύλου, νικηφόρος εὑρίσκεται· Idem in eadem concione: Qui Filium Dei in carne nunc non agnoscunt, agnoscent ipsum judicem in gloria constitutum, quem antea in corpore humili petulanter tractarant. Idem in eadem concione: Etenim apostoli cum venissent ad monumentum die tertio, non invenerunt corpus Jesu, quemadmodum filii Israel sepulcrum Moysi ascendentes in montem quæsiverunt, et non invenerunt. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου Οἱ γὰρ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ ἔνσαρκον νῦν μὴ ἐπιγι νώσκοντες, ἐπιγνώσονται αὐτὸν κριτὴν ἐν δόξῃ παρ ραγινόμενον τὸν νῦν ἐν ἀδόξῳ σώματι ὑβριζόμενον. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου· Καὶ γὰρ οἱ ἀπόστολοι ἐλθόντες εἰς τὸ μνημεῖον τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ, οὐχ εὕρισκον τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ ὃν τρόπον οἱ υἱοὶ τοῦ Ἰσραὴλ τὴν ταφὴν τοῦ Μωϋσέως Β' ἀναβάντες ἐν τῷ ὄρει ἐζήτουν, καὶ οὐχ εὕρισκον. In psalmum LXXVII. (BANDINI, Catalog. codd. Græc. biblioth. Mediceo-Laurentiana, tom. I, p. 91.) 45: Misit in eos cynomyiam,et comedit eos; el ranam,et disperdidit eos. 46. Et dedit ærugini fructus eorum et labores eorum locust. 47. El occidit in grandine vineas eorum et moros corum in pruina. Quemadmodum vero per immoderatam victus rationem exitialis quidam et biliosus in visceribus concrescit humor, quem arte sua medicus ad vomitum eliciendo, non is profecto in causa fuerit, ut ille morbosus in corpore producatur; quem quidem intemperantia cibi effecit, in apertum autem eduxit ars medica: sic etiam quamvis dicatur molestam vindicationem, qua plectuntur qui voluntate sunt perversi, a Deo esse; rationi utique consentaneum foret, ex nobis ipsis initia repetere et causas, hujusmodi mala recipiendi. Qui enim sine culpa vixerit, non illi tenebra sunt, non vermis, non gehenna, non ignis, non aliud quidquam terribilium rerum et pœnarum: quemadmodun neque Hebræis detrimento fuerunt Ægyptiæ plagæ, non minuti illi sciniphes inviso morsu dolorem inferentes, non cynomyia mordicus aculeo acerbo adhærescens, non superne ingruentes grandinis lapidibus procellæ, non arva locustis absumpta, non obsitus tenebris aer, cæteraque hujusmodi. In promptu autem Deo est excolere veram vitem, Ægyptiam vero perdere, cum illis etiam parcat, qui comesturi sunt uvam fellis, et bibituri venenum aspidum insanabile”. Subruitur plane ficus Ægyptia, non autem illa quam Zacchæus conscendit, ut Dominum meum intueri possit: fructusque Ægypti corrumpuntur, opera nimirum carnis; non autem fructus Spiritus, charitas, gaudium, pax”. 3 Deuter. Ixs11, 33. ** Gal. v, 22. με. Εξαπέστειλεν εἰς αὐτοὺς κυνόμυιαν, καὶ κατέφαγεν αὐτοὺς, καὶ βάτραχον, καὶ διέφθειρεν αὐτούς. μς'. Καὶ ἔδωκε τῇ ἐρυσίσῃ τοὺς καρποὺς αὐ τῶν, καὶ τοὺς πόνους αὐτῶν τῇ ἀκρίδι. μζ'. Απέκτεινεν ἐν χαλάζῃ τὴν ἄμπελον αύτῶν, καὶ τὰς συκαμίνους αὐτῶν ἐν τῇ πάχνη. "Ωσπερ δὲ διὰ τῆς ἀτακτητέρας διαίτης φθοροποιός τις χυμὸς καὶ χολώδης ἐν τοῖς σπλάγχνοις συνίσταται, ἂν ὁ ἰατρὸς διὰ τῆς τέχνης εἰς ἔμετον εφελκόμενος, οὐκ ἂν ἐν αἰτίᾳ γένοιτο τοῦ αὐτοῦ ἐμποιῆσαι τῷ τω ματι τὸν νοσώδη χυμόν, ἀλλ' ἐποίησε μὲν τῆς τροφῆς ἀταξία, εἰς δὲ τὸ ἐμφανὲς ἤγαγεν ἡ ἰατρικὴ ἐπιστήμη. Οὕτως κἂν παρὰ Θεοῦ γίνεσθαι λέγηται τοῖς μοχθη ροῖς τὴν προαίρεσιν ἡ ἀλγεινὴ ἀνταπόδοσις, εὔλογον ἂν εἴη ἐξ ἡμῶν αὐτῶν νοεῖν τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς αἰτίας τὰ τοιαῦτα λαμβάνειν πάθη. Τῷ γὰρ ἀναμαρτήτως βεβιωκότι οὐ σκότος ἐστὶν, οὐ σκώληξ, οὐ γέεννα, οὐ πῦρ, οὐκ ἄλλο τι τῶν φοβερῶν ὀνομάτων τε καὶ πραγμάτων, ὡς οὐδὲ τοῖς Ἑβραίοις αἱ Αἰγύπτιαι πληγαί, οἱ λεπτοὶ σκίνιπες ἐκεῖνοι, οἱ τοῖς ἀφανέσιν ἀλγύνοντες δήγμασιν, ἡ ὀδυνηρῶς διὰ τοῦ δήγματο έμφυομένη τῷ σώματι κυνόμυια, οἱ ἄνωθεν πρηστή ρες τοῖς τῆς χαλάζης λίθοις συγκαταπίπτοντες, ἡ ὑπὸ τῶν ἀκρίδων καταφθειρομένη γεωπονία, ὁ μελαινό μενος ἀὴρ, τὰ ἄλλα. Πρόκειται δὲ τῷ Θεῷ γεωργεῖν μὲν τὴν ἀληθινὴν ἄμπελον, ἀποκτεῖναι δὲ τὴν Αίγυ πτίαν φειδομένῳ τῶν μελλόντων ἐσθίειν σταφυλὴν χολῆς καὶ πίνειν θυμὸν ἀσπίδων ἀνίατον. ᾿Αναι ρεῖται δὲ καὶ συκάμινος Αἰγυπτία, οὐ μὴν ἐκείνη ἐφ᾽ ἣν ἀναβαίνει Ζακχαίος, ἵνα δυνηθῇ ἰδεῖν μου τὸν Κύριον. Καὶ διαφθείρονται καρποὶ Αἰγύπτιοι, ἔργα σαρκὸς, οὐ μὴν ὁ τοῦ Πνεύματος καρπὸς, ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη.

col. 613–614page 15 of 189

PG 10:613μη'. Καὶ παρέδωκεν εἰς χάλαζαν τὰ κτήνη αὐ τῶν, καὶ τὴν ὕπαρξιν αὐτῶν τῷ πυρί. Ὁ δὲ Σύμμαχος· Τοῦ ἐκδόντος λοιμῷ τὰ κτήνη αὐτῶν, καὶ τὰ κτήματα αὐτῶν οἰωνοῖς. Αθρόαν γὰρ δεξάμενα τελευτὴν, θοίνη τῶν σαρκοβόρων ὀρνί θων ἐγένοντο. Κατὰ δὲ τοὺς Εβδομήκοντα οὐ τοῦτο λέγει, ὅτι ἰδίᾳ μὲν ἡ χάλαζα τὰ κτήνη ἀνήρει, ἰδίᾳ δὲ τὸ πῦρ, τὴν ἄλλην ὕπαρξιν, ἀλλ' ὅτι χάλαζα μετὰ πυρὸς παραδόξως καταφερομένη, πρὸ πάντων μὲν τὴν ἄμπελον ἀπενέκρου καὶ τὰς συκαμίνους, ὡς μὴ δυναμένας ὅλως ἀντισχεῖν τῇ πρώτῃ προσβολῇ. Εἶτα τὰ κτήνη ὅσα ἐν τοῖς πεδίοις ενέμοντο, ἔπειτα δὲ πᾶ σαν βοτάνην καὶ πᾶν φυτὸν, τὸ ἐν τῇ χαλάζῃ πῦρ ἐπεβόσκετο, καὶ ἦν τὸ πρᾶγμα τεράστιον, πυρὸς ἐν ὕδατι τρέχοντος καὶ διαπλεκομένου. Διέτρεχε γάρ, φησὶ, τὸ πὰρ ἐν τῇ χαλάζῃ· ἦν δὲ ἡ χάλαζα καὶ τὸ πῦρ φλογίζον ἐν τῇ χαλάζῃ. Υπαρξιν δὲ εἶτ᾽ οὖν πλοῦτον καλεῖ ὁ Δαβὶδ τὰ κτήνη καὶ τὸν καρπὸν τῶν φυτών. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι, εἰ καὶ πᾶσαν βοτάνην καὶ πᾶν ξύλον ἡ χάλαζα διαφθείραι ιστόρηται, ἀλλ' οὖν ὑπελείπετο τινα & μετὰ τὴν πυρίπλοκον χάλαζαν, ἐπελθοῦσα κατέφαγεν ἡ ἀκρὶς, περὶ ἧς εἴρηται, ὅτι κατέδεται πᾶσαν βοτάνην, καὶ πάντα τὸν καρπὸν τῶν ξύλων, ὃν ὑπελείπετο ή χάλαζα. Κατὰ δὲ θεωρίαν, ἔστι τινὰ κτήνη Χριστοῦ, καὶ ἔστι τινὰ Αἰγυπτίων. Δύναται μέν τοι τὰ ποτὲ ἀλλοτρία γενέσθαι αὐτοῦ στήματα, ὡς τὰ Λαβὰν τοῦ Ἰακὼς, καὶ ἀνάπαλιν. Τῶν γοῦν προβάτων ὅσα Ἰακὼς ἀπεδοκίμασεν, έχα ρίσατο τῷ Ησαῦ. Ὅρα γοῦν μήποτε ἐκ τῆς ποίμνης εὑρισκόμενος Ἰησοῦ, ὅταν πέμπηται δῶρα τῷ Ἠσαῦ ἐκλέγῃς, καὶ ὡς ἀδόκιμος καὶ ἀνάξιος τοῦ πνευματικοῦ Ἰακώβ, ἐκπεμφθῇς πρὸς τὸν Ησαῦ. Κτήνη Χριστοῦ οἱ ἁπλούστεροι, οὓς σώζει ὁ Θεὸς κατὰ τό Ανθρώπους καὶ κτήνη σώζεις, Κύριε. Κτήνη Αϊ γυπτίων, οἱ ἀλογίᾳ τῇ ἀθέῳ διδασκαλία συγκατατιθέμενοι, & καὶ χαλαζοῦνται. Καὶ Αἰγύπτιοι μὲν ὅσα ἔχουσι τῷ πυρὶ παραδίδοται, ᾽Αβραὰμ δὲ τὰ ὑπάρ χοντα τῷ Ἰσαὰκ ἔδωκεν. μθ'. Εξαπέστειλεν εἰς αὐτοὺς ὀργὴν θυμοῦ αὐτοῦ, θυμὸν καὶ ὀργὴν καὶ θλίψιν, ἀποστολὴν δι' ἀγγέλων πονηρών. θυμὸν καὶ ὀργὴν καὶ θλίψιν, τὰς πικρὰς τιμωρίας ἐκάλεσεν· ὁ γὰρ Θεὸς ἀπαθής· καὶ θυμὸν μὲν νοήσεις τὰς ἧττον κολαζούσας, ὀργὴν δὲ τὰς μᾶλλον, θλίψιν Ε, τὰς ἔτι· ἀγγέλους δὲ πονηρούς, τοὺς τῆς ὀργῆς ὑπουργούς, οὔτε φύσει τοῦτο ὄντας, οὔτε προαιρέσει, ἀλλὰ διὰ τὸ εἰς τοιαῦτα διακονῆσαι, καὶ πόνους καὶ ἐδύνας ἐνεργῆσαι, πονηροὺς ὀνομασθέντας, ὡς πρὸς τὴν τῶν πασχόντων διάθεσιν, καθὸ καὶ ἡμέρα πονηρὰ ἡ τῆς κρίσεως λέγεται, ὡς ἀναγκῶν καὶ πόνων τοῖς ἁμαρτω ἱεῖς γέμουσα. Τοιοῦτον καὶ τὸ παρὰ τῷ Ἡσαΐα· Ἐγὼ

μη'. Καὶ παρέδωκεν εἰς χάλαζαν τὰ κτήνη αὐτῶν, καὶ τὴν ὕπαρξιν αὐτῶν τῷ πυρί. Ὁ δὲ Σύμμαχος· Τοῦ ἐκδόντος λοιμῷ τὰ κτήνη αὐτῶν, καὶ τὰ κτήματα αὐτῶν οἰωνοῖς. Αθρόαν γὰρ δεξάμενα τελευτὴν, θοίνη τῶν σαρκοβόρων ὀρνίθων ἐγένοντο. Κατὰ δὲ τοὺς Εβδομήκοντα οὐ τοῦτο λέγει, ὅτι ἰδίᾳ μὲν ἡ χάλαζα τὰ κτήνη ἀνήρει, ἰδίᾳ δὲ τὸ πῦρ, τὴν ἄλλην ὕπαρξιν, ἀλλ' ὅτι χάλαζα μετὰ πυρὸς παραδόξως καταφερομένη, πρὸ πάντων μὲν τὴν ἄμπελον ἀπενέκρου καὶ τὰς συκαμίνους, ὡς μὴ δυναμένας ὅλως ἀντισχεῖν τῇ πρώτῃ προσβολῇ. Εἶτα τὰ κτήνη ὅσα ἐν τοῖς πεδίοις ενέμοντο, ἔπειτα δὲ πᾶ σαν βοτάνην καὶ πᾶν φυτὸν, τὸ ἐν τῇ χαλάζῃ πῦρ ἐπεβόσκετο, καὶ ἦν τὸ πρᾶγμα τεράστιον, πυρὸς ἐν ὕδατι τρέχοντος καὶ διαπλεκομένου. Διέτρεχε γάρ, φησὶ, τὸ πὰρ ἐν τῇ χαλάζῃ· ἦν δὲ ἡ χάλαζα καὶ τὸ πῦρ φλογίζον ἐν τῇ χαλάζῃ. Υπαρξιν δὲ εἶτ᾽ οὖν πλοῦτον καλεῖ ὁ Δαβὶδ τὰ κτήνη καὶ τὸν καρπὸν τῶν φυτών. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι, εἰ καὶ πᾶσαν βοτάνην καὶ πᾶν ξύλον ἡ χάλαζα διαφθείραι ιστόρηται, ἀλλ' οὖν ὑπελείπετο τινα & μετὰ τὴν πυρίπλοκον χάλαζαν, ἐπελθοῦσα κατέφαγεν ἡ ἀκρὶς, περὶ ἧς εἴρηται, ὅτι κατέδεται πᾶσαν βοτάνην, καὶ πάντα τὸν καρπὸν τῶν ξύλων, ὃν ὑπελείπετο ή χάλαζα. Κατὰ δὲ θεωρίαν, ἔστι τινὰ κτήνη Χριστοῦ, καὶ ἔστι τινὰ Αἰγυπτίων. Δύναται μέν τοι τὰ ποτὲ ἀλλοτρία γενέσθαι αὐτοῦ στήματα, ὡς τὰ Λαβὰν τοῦ Ἰακὼς, καὶ ἀνάπαλιν. Τῶν γοῦν προβάτων ὅσα Ἰακὼς ἀπεδοκίμασεν, έχαρίσατο τῷ Ησαῦ. Ὅρα γοῦν μήποτε ἐκ τῆς ποίμνης εὑρισκόμενος Ἰησοῦ, ὅταν πέμπηται δῶρα τῷ Ἠσαῦ ἐκλέγῃς, καὶ ὡς ἀδόκιμος καὶ ἀνάξιος τοῦ πνευματικοῦ Ἰακώβ, ἐκπεμφθῇς πρὸς τὸν Ησαῦ. Κτήνη Χριστοῦ οἱ ἁπλούστεροι, οὓς σώζει ὁ Θεὸς κατὰ τό Ανθρώπους καὶ κτήνη σώζεις, Κύριε. Κτήνη Αϊγυπτίων, οἱ ἀλογίᾳ τῇ ἀθέῳ διδασκαλία συγκατατιθέμένοι, & καὶ χαλαζοῦνται. Καὶ Αἰγύπτιοι μὲν ὅσα ἔχουσι τῷ πυρὶ παραδίδοται, ᾽Αβραὰμ δὲ τὰ ὑπάρ χοντα τῷ Ἰσαὰκ ἔδωκεν. a 48. Et tradidit grandini jumenta eorum, et possessionem eorum igni. Porro Symmachus reddit: Qui tradidit pecora eorum fami, et possessiones eorum avibus. Cum enim cumulatam vastitatem experta essent, escam avibus carnivoris præbuerunt. Secundum vero Septuaginta non hoc ait, separatim scilicet pecora grandine fuisse interempta, ignem vero singillatim absumpsisse cæteram substantiam; sed grandinem cum igne copiose ingruentem, in primis quidem vites exterminasse ac ficus, tanquam impares omnino quæ vim ferrent eruptionis primæ; deinde pecora quæcunque agros depascebant, mox omnem herbam omnemque arborem ab igne cum grandine permisto fuisse consumptam. Eratque portenti simile, ignis cum aqua discurrens, complicatusque. Discurrebat enim, ait, ignis in grandine. Fuit nempe grando et ignis in grandine ardens. Substantiam vero, sive divitias, David appellat pecora, et arborum fructus. Animadvertere autem oportet, quod etiamsi omnem herbam omnemque arborem grando consumpsisse dicatur; quædam nihilominus remanserunt, quæ post grandinem igne involutam súperveniens locusta comedit; de qua dictum est, comedisse omnem herbam, omnemque arborum fructum, quemcunque grando reliquisset. Secundum vero theoriam, sunt quædam Christi pecora, et quædam Ægyptiorum: quin etiam possunt, quæ alterius aliquando fuerant, ipsius Christi evadere; quemadmo dum Labani pecora Jacobi facta sunt, et vicissim, propterea quod Jacob quæcunque improbavit, Esavo elargitus est. Cave igitur, ne in ovili Jesu inventus, cum ad Esau dona mittuntur, seligaris, ac tanquam reprobus indignusque spiritualis Jacobi transmittaris ad Esau. Pecora nimirum Christi sunt simpliciores, quos Deus salval, juxta illud: Homines et jumenta salvabis, Domine 3. Pecora Agyptiorum illi sunt, qui ratione destituti adhærent impiæ atheismi doctrinæ, quique adeo grandine percutiuntur. Atque Ægyptii quidem, universa quæ habent igni traduntur: Abraham vero bona Isaaco data sunt. μθ'. Εξαπέστειλεν εἰς αὐτοὺς ὀργὴν θυμοῦ αὐτοῦ, θυμὸν καὶ ὀργὴν καὶ θλίψιν, ἀποστολὴν δι' ἀγγέλων πονηρών. θυμὸν καὶ ὀργὴν καὶ θλίψιν, τὰς πικρὰς τιμωρίας ἐκάλεσεν· ὁ γὰρ Θεὸς ἀπαθής· καὶ θυμὸν μὲν νοήσεις τὰς ἧττον κολαζούσας, ὀργὴν δὲ τὰς μᾶλλον, θλίψιν Ε, τὰς ἔτι· ἀγγέλους δὲ πονηρούς, τοὺς τῆς ὀργῆς ὑπουργούς, οὔτε φύσει τοῦτο ὄντας, οὔτε προαιρέσει, ἀλλὰ διὰ τὸ εἰς τοιαῦτα διακονῆσαι, καὶ πόνους καὶ ἐδύνας ἐνεργῆσαι, πονηροὺς ὀνομασθέντας, ὡς πρὸς τὴν τῶν πασχόντων διάθεσιν, καθὸ καὶ ἡμέρα πονηρὰ ἡ τῆς κρίσεως λέγεται, ὡς ἀναγκῶν καὶ πόνων τοῖς ἁμαρτω ἱεῖς γέμουσα. Τοιοῦτον καὶ τὸ παρὰ τῷ Ἡσαΐα· Ἐγὼ * Psalm. xxxv, Theodoretus, Hippolytum secutus, angelos malus non dæmones, at pœna: temporaneæ administros intellexit: in psalmn. Lxxvu, 54, et in Jerem. 49. Misit in eos iram indignationis sum, indignationem, et iram, et tribulationem: immissiones per Dangelos malos. Indignationem et iram, et tribulationem acerba flagella nominavit: Deus enim perturbatione vacat. Indignationem profecto, minora flagella intelliges; iram deinde, majora; tribulationem vero, maxima. Angelos autem malos, eos qui sunt iræ administri, qui neque natura mali sunt, neque voluntate; sed quonian hisce penis exsequendis inserviunt, ac ærumnas doloresque infligunt, mali dicuntur; quasi ex eorum affectu qui talia patiuntur Quemadmodum et dies mala nuncupatur judicii dies, eo XLIX, 14. Sed et alii eamdem in sententiam iverunt. V. Pol. Synops. 11, col. 1113.

On ProverbsIn Proverbia

col. 615–616page 16 of 189

PG 10:615Κύριος ποιῶν εἰρήνην καὶ κτίζων κακά, ἵνα είπη καὶ εἰρηνέυειν ἐῶν, καὶ πολεμεῖσθαι συγχωρῶν. ΕΚ ΤΩΝ ΑΓΙΟΥ ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΑΣ ΠΑΡΟΙΜΙΑΣ. ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ. 38 Παροιμίαι τοίνυν εἰσὶ λόγοι προς τρεπτικοὶ παρὰ πᾶσαν ὁδὸν τοῦ βίου χρησιμεύοντες τοῖς γὰρ ἐπὶ τὸν Θεὸν ὁδὸν ποιουμένοις, οδηγός τις γίνεται παραπλησίως τῷ ὑποδείγματι, τοὺς κάμνοντας διὰ τὸ τῆς ὁδοῦ μῆκος ἀνακτωμένη· εἰσὶν οὖν αὗται αἱ παροιμίαι Σολομῶντος, ὅ ἐστιν εἰρηνικού, ήτοι τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ· ἐπειδὴ δὲ τοὺς τοῦ Κυρίου λόγους, ἅτε δὴ Κυρίου τυγχάνοντας, ἀπταίστως ἐπι στάμεθα, ἵνα μή τις ἐκ τῆς ὁμωνυμίας ἡμᾶς ἀφαρ πάσῃ, φησὶ τίς ὁ γράψας ταῦτα, καὶ τίνων ἦν βασι λεύς· ἵνα ἡ τοῦ λέγοντος ἀξιοπιστία εὐπαράδεκτον τὸν λόγον καταστήσῃ καὶ προσεχεῖς τοὺς ἀκούοντας. Σολομῶντος γάρ εἰσιν ἐκείνου, πρὸς ἄν εἶπεν ὁ Κύ ριος· Δώσω σοι καρδίαν φρονίμην καὶ σοφήν· ὡς σὺ οὐ γέγονεν ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ μετὰ σὲ οὐκ ἀνα στήσεται ὅμοιός σοι 3· καὶ τὰ λοιπὰ περὶ αὐτοῦ γεγραμμένα· ἦν δὲ σοφὸς ἐκ σοφοῦ· διὸ πρόσκειται τὸ Δαβίδ, ἐξ οὗ Σολομών γέγονε, ἐκ βρέφους τὰ ἱερὰ γράμματα παιδευόμενος, καὶ οὐ κλήρῳ τὴν ἀρχὴν λαβόμενος οὐδὲ βίᾳ, ἀλλὰ κρίσει τοῦ Πνεύματος καὶ ψήφῳ Θεοῦ. 40 Γνώναι σοφίαν καὶ παιδείαν. Ο γνοὺς τὴν σοφίαν τοῦ Θεοῦ λαμβάνει παρ' αὐτοῦ καὶ παιδείαν, ἐκμανθάνων δι' αὐτῆς τὰ τοῦ λόγου μυστήρια· καὶ οἱ γνόντες τὴν ἀληθῆ καὶ ἐπουράνιον σοφίαν, εὐκόλως νοήσουσι τοὺς ὑπ' αὐτῶν λαλουμένους λόγους· διό φησι· Δέξασθαι στροφὰς λόγων· τὰ γὰρ ἀντιστρόφως ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος λελαλημένα, ταῦτα τοῖς πιστὴν καρδίαν ἔχουσι πρὸς Θεὸν εἴγνωστα γίνεται. * Ταῦτα εἰς τὸν τῶν Ἰουδαίων δῆμον καὶ τὴν κατὰ Χριστοῦ μιαιφονίαν ἐξείληφεν· ᾤοντο γάρ αὐτὸν ἐπὶ γῆς μόνον ἔχειν τὸ πολίτευμα. * Οὐχ ἁπλῶς λήψονται, ἀλλὰ κληρονομήσουσι· οἱ δὲ ἀσεβεῖς, εἰ καὶ ὑψοῦνται, ἀλλ' ὥστε μείζονα γενέ σθαι τὴν ἀτιμίαν αὐτῶν· ὡς γάρ τις τὸν δυσειδῆ καὶ διεστραμμένον, εἰ ὑψώσειεν, οὐκ ἐδόξασε, ἀλλ᾽ ἡτί μασε πλέον, κατάδηλον αὐτοῦ τὸ αἶσχος πλείοσι και ταστήσας· οὕτω καὶ ὁ Θεὸς ὑψοῖ τοὺς ἀσεβεῖς, ἵνα ἐμφανῆ καταστήσῃ τὴν ἐκείνων ἀσχημοσύνην ὑψώθη καὶ Φαραώ, ἀλλ᾿ ὥστε τὴν οἰκουμένην κατήγορον ἔχειν. * Σημειωτέον ότι δῶρον ἀγαθὸν ὀνομάζει τὸν

S. HIPPOLYTI OPP. PARS 1. EXEGETICA. quod calamitatum laborumque adversus peccatores Κύριος ποιῶν εἰρήνην καὶ κτίζων κακά, ἵνα είπη plena sit. Simile est illud Isaiæ: Ego Dominus fa- καὶ εἰρηνέυειν ἐῶν, καὶ πολεμεῖσθαι συγχωρῶν. ciens pacem et creans mala; perinde ac si dicat, et pacem fovens, et bella permittens. IN PROVERBIA. (Mar, Bibliotheca nova Patrum, VII, 11, 71, Romæ 1851, in 4º, ex catena Vaticana ms.) ΕΚ ΤΩΝ ΑΓΙΟΥ ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΑΣ ΠΑΡΟΙΜΙΑΣ. IIIPPOLYTI. Proverbia igitur sermones exhortatorii sunt, qui universæ vitæ moderandæ conferunt: nam iis qui iter ad Deum instituunt, duces quidam funt ac veluti indices, qui laborantes a viæ longitudine recreant. Porro hæc proverbia Salomonis sunt, pacifici nimirum, sive Christi Servatoris. Quia vero Domini sermones, propterea quod Domini sunt, idcirco eos sine offendiculo cognoscimus; ne quis forte nos nominis paritate falleret, addit quis hæc scripserit, et cujus gentis rex fuerit. Sic enim dicentis auctoritas commendatiorem sermonem attentioresque auditores faciet. Verba enim Salomonis illius sunt, cui dixit Dominus: Dabo tibi cor prudens atque sapiens; nemo tui par in orbe fuit, neque postero tempore exsistet; et reliqua de eo scripta. Jam is sapiens a sapiente genitus fuit: G quare attexitur Davidis nomen, unde Salomon procreatus fuit: idem a puero sacris litteris eruditus; neque sorte vel vi aliqua regnum obtinuit, sed judicio Spiritus et decreto Dei. Ad sciendam sapientiam et disciplinam. Qui Dei sapientiam novit, is ab eodem quoque eruditur, ita ut intelligat sermonum mysteria. Jam qui veram coelestemque sapientiam tenent, ii mysteriorum sententiam facile percipient. Idcirco ait: Ad capiendas sermonum strophas. Nam quæ præposteris veluti verbis a sancto Spiritu dicta fuerunt, ea illis, qui fideli erga Deum corde sunt praediti, expedite innotescunt. Hæc de Judæorum populo, et de Christi cæde, intelligit. Putabant enim illum in terra tantummodo habere conversationem. Non accipient tantum, sed etiam hæreditabunt. Impii vero etiamsi extolluntur, id ad majorem ipsorum ignominiam redundat. Veluti si quis hominem deformem atque distortum in alto collocet, non honorat sed magis dehonestat, manifestam constituens pluribus turpitudinem ejus. Sic item Deus extollit impios, ut publicum faciat dedecus illorum. Exaltatus fuit etiam Pharao, sed ut mundum accusatorem haberet. Animadvertendum est, donum bonum dici ab eo 37 Isa. XLV, 7. 38 cap. I, 1. A. f. 20, b. cap. lli, 20 111 Reg. 111, cap. iv, 2. ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ. 38 Παροιμίαι τοίνυν εἰσὶ λόγοι προς τρεπτικοὶ παρὰ πᾶσαν ὁδὸν τοῦ βίου χρησιμεύοντες· τοῖς γὰρ ἐπὶ τὸν Θεὸν ὁδὸν ποιουμένοις, οδηγός τις γίνεται παραπλησίως τῷ ὑποδείγματι, τοὺς κάμνον τας διὰ τὸ τῆς ὁδοῦ μῆκος ἀνακτωμένη· εἰσὶν οὖν αὗται αἱ παροιμίαι Σολομῶντος, ὅ ἐστιν εἰρηνικού, ήτοι τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ· ἐπειδὴ δὲ τοὺς τοῦ Κυρίου λόγους, ἅτε δὴ Κυρίου τυγχάνοντας, ἀπταίστως ἐπιστάμεθα, ἵνα μή τις ἐκ τῆς ὁμωνυμίας ἡμᾶς ἀφαρ· πάσῃ, φησὶ τίς ὁ γράψας ταῦτα, καὶ τίνων ἦν βασιλεύς· ἵνα ἡ τοῦ λέγοντος ἀξιοπιστία εὐπαράδεκτον τὸν λόγον καταστήσῃ καὶ προσεχεῖς τοὺς ἀκούοντας. Σολομῶντος γάρ εἰσιν ἐκείνου, πρὸς ἄν εἶπεν ὁ Κύ ριος· Δώσω σοι καρδίαν φρονίμην καὶ σοφήν· ὡς σὺ οὐ γέγονεν ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ μετὰ σὲ οὐκ ἀνα στήσεται ὅμοιός σοι 3· καὶ τὰ λοιπὰ περὶ αὐτοῦ γεγραμμένα· ἦν δὲ σοφὸς ἐκ σοφοῦ· διὸ πρόσκειται τὸ Δαβίδ, ἐξ οὗ Σολομών γέγονε, ἐκ βρέφους τὰ ἱερὰ γράμματα παιδευόμενος, καὶ οὐ κλήρῳ τὴν ἀρχὴν λαβόμενος οὐδὲ βίᾳ, ἀλλὰ κρίσει τοῦ Πνεύμα τος καὶ ψήφῳ Θεοῦ. 40 Γνώναι σοφίαν καὶ παιδείαν. Ο γνοὺς τὴν σοφίαν τοῦ Θεοῦ λαμβάνει παρ' αὐτοῦ καὶ παιδείαν, ἐκμανθάνων δι' αὐτῆς τὰ τοῦ λόγου μυστήρια· καὶ οἱ γνόντες τὴν ἀληθῆ καὶ ἐπουράνιον σοφίαν, εὐκόλως νοήσουσι τοὺς ὑπ' αὐτῶν λαλουμένους λόγους· διό φησι· Δέξασθαι στροφὰς λόγων· τὰ γὰρ ἀντιστρό φως ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος λελαλημένα, ταῦτα τοῖς πιστὴν καρδίαν ἔχουσι πρὸς Θεὸν εἴγνωστα γίνεται. * Ταῦτα εἰς τὸν τῶν Ἰουδαίων δῆμον καὶ τὴν κατὰ Χριστοῦ μιαιφονίαν ἐξείληφεν· ᾤοντο γάρ αὐτὸν ἐπὶ γῆς μόνον ἔχειν τὸ πολίτευμα. * Οὐχ ἁπλῶς λήψονται, ἀλλὰ κληρονομήσουσι· οἱ δὲ ἀσεβεῖς, εἰ καὶ ὑψοῦνται, ἀλλ' ὥστε μείζονα γενέσθαι τὴν ἀτιμίαν αὐτῶν· ὡς γάρ τις τὸν δυσειδῆ καὶ διεστραμμένον, εἰ ὑψώσειεν, οὐκ ἐδόξασε, ἀλλ᾽ ἡτί μασε πλέον, κατάδηλον αὐτοῦ τὸ αἶσχος πλείοσι και ταστήσας· οὕτω καὶ ὁ Θεὸς ὑψοῖ τοὺς ἀσεβεῖς, ἵνα ἐμφανῆ καταστήσῃ τὴν ἐκείνων ἀσχημοσύνην ὑψώθη καὶ Φαραώ, ἀλλ᾿ ὥστε τὴν οἰκουμένην κατήγορον ἔχειν. * Σημειωτέον ότι δῶρον ἀγαθὸν ὀνομάζει τὸν 12. * v. 2. *¹ cod. Vat. 1802, sive A. f. 7, b. A. f. 20, b. cap. 1, 11.

col. 617–618page 17 of 189

PG 10:617νόμον, διὰ τὸν λαμβάνοντα δῶρα ἐν κόλποις ἀδίκως οὗτος δὲ ἐγκαταλιμπάνει νόμον, ὁ παραβαίνων αὐτόν νόμον δὲ ἤτοι ἐν λέγει, ἢ ὂν καὶ αὐτὸς ἐφύλαξεν. * Καὶ πῶς ἐστι, περιχαράκωσον; Λογισμοὺς αὐτῇ κύκλω περίθες ἱερούς· πολλῆς γάρ σοι δεῖ τῆς ἀσφα λείας, ἐπεὶ καὶ πολλὰ τὰ ἐπιβουλεύοντα τῇ τοιαύτῃ κτήσει· εἰ δὲ ἐφ' ἡμῖν ἐστι τὸ περιχαρακοῦν αὐτήν, αἱ δὲ ἀρεταὶ ἐφ' ἡμῖν, χάρακες ἄρα εἶεν, αἱ ὑψοῦσαι τὴν γνῶσιν τοῦ Θεοῦ· οἷον, ἄσκησις, μελέτη, καὶ ὁ ἄλλος τῶν ἀρετῶν ὁρμαθός· ἃς ὁ τηρῶν, τὴν σοφίαν τιμῇ· μισθὸς δὲ, τὸ πρὸς αὐτὴν μετεωρισθῆναι καὶ περιληφθῆναι ὑπ' αὐτῆς ἐν τῷ ὑπερκοσμίῳ παστῷ. Η Ασεβεῖς μὲν οἱ ἑτερόδοξοι, παράνομοι δὲ οἱ παραβάται τοῦ νόμου· ὧν τὰς ὁδοὺς, ἤτοι τὰς πράξεις, μὴ ἐπελθεῖν φησί. «Ορθὰ ὁρᾷ, ὁ λογισμοὺς ἔχων ἀπαθεῖς· καὶ δόγματα ἀληθῆ, ὁ μὴ περὶ τὰς ἔξω φαντασίας ἐπτοημένος· ὅταν λέγῃ ὅτι οἱ ὀφθαλμοί σου ὀρθὰ βλεπέτωσαν, τὴν ὄρασιν δηλοῖ τῆς ψυχῆς· καὶ ὅταν παρ αινῇ, φάγε μέλι, υἱὲ, ἵνα γλυκανθῇ ὁ φάρυγξ σου, μέλι τροπικῶς τὴν θείαν λέγει διδασκαλίαν, ἥτις τὴν πνευματικὴν καταρτίζει τῆς ψυχῆς γνῶσιν· ἀλλὰ καὶ άπτεται ψυχῆς ἡ σοφία· ἐράσθητι γάρ, φησίν, αὐτῆς, ἵνα σε περιλάβῃ· ψυχὴ δὲ διὰ περιπλοκῆς σοφίᾳ ἑνωθεῖσα, ἁγιασμοῦ πληροῦται καὶ καθαρότητος· ἔτι γε μὴν τῶν Χριστοῦ μύρων ἡ τῆς ψυχῆς ἀντιλαμβάνεται όσφρησις. * Η ἀρετὴ μεσότης· διὸ καὶ τὴν ἀνδρείαν μεταξὺ τῆς θρασύτητος καὶ τῆς δειλίας εἶναί φησι· νῦν δὲ ὀνομάζει δεξιά· οὐ τὰ φύσει δεξιὰ ἐστὶν αἱ ἀρεται, ἀλλὰ τὰ φαινόμενα σοὶ δεξιὰ διὰ τὰς ἡδονάς· ἡδοναί δέ εἰσιν, οὐ μόνον ᾿Αφροδίσια, ἀλλὰ καὶ πλοῦτος καὶ τρυφή· ἀριστερὰ δὲ, φθόνος, ἁρπαγαί, καὶ τὰ τούτοις ὅμοια· βορέας γὰρ, φησί, σκληρὸς ἄνεμος, ὀνόματι δὲ ἐπιδέξιος καλεῖται· βορέαν γὰρ συμβολικῶς τὸν πονηρὸν καλεῖ ἤτοι τὸν διάβολον, ἀφ᾽ οὗ ἐξεκαύθη πάντα τὰ κακὰ ἐπὶ τῆς γῆς· ὀνόματι δὲ οὗτος ἐπι δέξιος, ὅτι ἄγγελος καλείται δεξιῷ ὀνόματι. - Σύ, φησὶν, ἔκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ τῷ Θεῷ μελήσει τοῦ τέλους· προπορεύεται γάρ σου· καταλύων τοὺς πολε μίους, ὡς ἐν εἰρήνῃ σε βαδίσαι. 48 Δείκνυσι γὰρ καὶ διὰ τοῦ ζῴου, τὸ τῆς ἡδονῆς καθαρόν· καὶ διὰ τοῦ πώλου, τὸ τῆς γυναικὸς παρί στησι γαῦρον καὶ ποθεινόν· καὶ ἐπειδὴ πολλὰ οἶδε τὰ παροξύνοντα, ἀσφαλίζει, ἀῤῥαγῆ τὸν τῆς φιλίας αὐτοῖς δεσμὸν ἐπιτίθησι, τὸ ἀδιάρρηκτον αὐτοῖς μη χανώμενος· ἄλλως δὲ ἡ σοφία, ήτοιοῦν ἔλαφος, τοὺς τῶν ἑτεροδόξων ἐφιώδεις λόγους πέφυκεν ἐλαύνειν καὶ ἀναιρεῖν· αὕτη οὖν, φησί, συνέστω σοι πῶλος οὖσα τῷ νεάζειν ἅπασαν ἀρετήν· καὶ ἐπεὶ μὴ ὅμοιον γυνὴ καὶ σοφία, αὕτη τοὐναντίον ἡγείσθω σοι· οὕτω γὰρ ἀποκυήσεις λογισμοὺς ἀγαθούς. «Ἵνα μὴ λέγης· Τί γάρ βλάβος τοῖς ὀφθαλμοῖς, μὴ πάντως οὔσης ἀνάγκης τὸν ἐνορῶντα τραπῆναι; δείχνυσί σοι, ὡς ἡ μὲν ἐπιθυμία, πῦρ ἐστιν· ἡ δὲ ν. 14. Χ. 46 γ. 25. Α. Γ. 23, Δ.

FRAGMENTA IN PROVERBIA. νόμον, διὰ τὸν λαμβάνοντα δῶρα ἐν κόλποις ἀδίκως pro lege, propter illum qui dona in sinum injuste οὗτος δὲ ἐγκαταλιμπάνει νόμον, ὁ παραβαίνων αὐτόν· νόμον δὲ ἤτοι ἐν λέγει, ἢ ὂν καὶ αὐτὸς ἐφύλαξεν. * Καὶ πῶς ἐστι, περιχαράκωσον; Λογισμοὺς αὐτῇ κύκλω περίθες ἱερούς· πολλῆς γάρ σοι δεῖ τῆς ἀσφαλείας, ἐπεὶ καὶ πολλὰ τὰ ἐπιβουλεύοντα τῇ τοιαύτῃ κτήσει· εἰ δὲ ἐφ' ἡμῖν ἐστι τὸ περιχαρακοῦν αὐτήν, αἱ δὲ ἀρεταὶ ἐφ' ἡμῖν, χάρακες ἄρα εἶεν, αἱ ὑψοῦσαι τὴν γνῶσιν τοῦ Θεοῦ· οἷον, ἄσκησις, μελέτη, καὶ ὁ ἄλλος τῶν ἀρετῶν ὁρμαθός· ἃς ὁ τηρῶν, τὴν σοφίαν τιμῇ· μισθὸς δὲ, τὸ πρὸς αὐτὴν μετεωρισθῆναι καὶ περιληφθῆναι ὑπ' αὐτῆς ἐν τῷ ὑπερκοσμίῳ παστῷ. Η Ασεβεῖς μὲν οἱ ἑτερόδοξοι, παράνομοι δὲ οἱ παραβάται τοῦ νόμου· ὧν τὰς ὁδοὺς, ἤτοι τὰς πράξεις, μὴ ἐπελθεῖν φησί. «Ορθὰ ὁρᾷ, ὁ λογισμοὺς ἔχων ἀπαθεῖς· καὶ δόγματα ἀληθῆ, ὁ μὴ περὶ τὰς ἔξω φαντασίας ἑπτοημένος· ὅταν λέγῃ ὅτι οἱ ὀφθαλμοί σου ὀρθὰ βλεπέτωσαν, τὴν ὄρασιν δηλοῖ τῆς ψυχῆς· καὶ ὅταν παραινῇ, φάγε μέλι, υἱὲ, ἵνα γλυκανθῇ ὁ φάρυγξ σου, μέλι τροπικῶς τὴν θείαν λέγει διδασκαλίαν, ἥτις τὴν πνευματικὴν καταρτίζει τῆς ψυχῆς γνῶσιν· ἀλλὰ καὶ άπτεται ψυχῆς ἡ σοφία· ἐράσθητι γάρ, φησίν, αὐτῆς, ἵνα σε περιλάβῃ· ψυχὴ δὲ διὰ περιπλοκῆς σοφίᾳ ἑνωθεῖσα, ἁγιασμοῦ πληροῦται καὶ καθαρότητος· ἔτι γε μὴν τῶν Χριστοῦ μύρων ἡ τῆς ψυχῆς ἀντιλαμβάνεται όσφρησις. * Η ἀρετὴ μεσότης· διὸ καὶ τὴν ἀνδρείαν μεταξὺ τῆς θρασύτητος καὶ τῆς δειλίας εἶναί φησι· νῦν δὲ ὀνομάζει δεξιά· οὐ τὰ φύσει δεξιὰ ἐστὶν αἱ ἀρεται, ἀλλὰ τὰ φαινόμενα σοὶ δεξιὰ διὰ τὰς ἡδονάς· ἡδοναί δέ εἰσιν, οὐ μόνον ᾿Αφροδίσια, ἀλλὰ καὶ πλοῦτος καὶ τρυφή· ἀριστερὰ δὲ, φθόνος, ἁρπαγαί, καὶ τὰ τούτοις ὅμοια· βορέας γὰρ, φησί, σκληρὸς ἄνεμος, ὀνόματι δὲ ἐπιδέξιος καλεῖται· βορέαν γὰρ συμβολικῶς τὸν πονηρὸν καλεῖ ἤτοι τὸν διάβολον, ἀφ᾽ οὗ ἐξεκαύθη πάντα τὰ κακὰ ἐπὶ τῆς γῆς· ὀνόματι δὲ οὗτος ἐπιδέξιος, ὅτι ἄγγελος καλείται δεξιῷ ὀνόματι. - Σύ, φησὶν, ἔκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ τῷ Θεῷ μελήσει τοῦ τέλους· προπορεύεται γάρ σου· καταλύων τοὺς πολεμίους, ὡς ἐν εἰρήνῃ σε βαδίσαι. 48 Δείκνυσι γὰρ καὶ διὰ τοῦ ζῴου, τὸ τῆς ἡδονῆς καθαρόν· καὶ διὰ τοῦ πώλου, τὸ τῆς γυναικὸς παρίστησι γαῦρον καὶ ποθεινόν· καὶ ἐπειδὴ πολλὰ οἶδε τὰ παροξύνοντα, ἀσφαλίζει, ἀῤῥαγῆ τὸν τῆς φιλίας αὐτοῖς δεσμὸν ἐπιτίθησι, τὸ ἀδιάρρηκτον αὐτοῖς μηχανώμενος· ἄλλως δὲ ἡ σοφία, ήτοιοῦν ἔλαφος, τοὺς τῶν ἑτεροδόξων ἐφιώδεις λόγους πέφυκεν ἐλαύνειν καὶ ἀναιρεῖν· αὕτη οὖν, φησί, συνέστω σοι πῶλος οὖσα τῷ νεάζειν ἅπασαν ἀρετήν· καὶ ἐπεὶ μὴ ὅμοιον γυνὴ καὶ σοφία, αὕτη τοὐναντίον ἡγείσθω σοι· οὕτω γὰρ ἀποκυήσεις λογισμοὺς ἀγαθούς. «Ἵνα μὴ λέγης· Τί γάρ βλάβος τοῖς ὀφθαλμοῖς, μὴ πάντως οὔσης ἀνάγκης τὸν ἐνορῶντα τραπῆναι; δείχνυσί σοι, ὡς ἡ μὲν ἐπιθυμία, πῦρ ἐστιν· ἡ δὲ "1 A. f. 21, a. v, 19. — A. f. 27, b. ν. 14. cap. vi, 27. PATROL. GR. Χ. A. f. 22. b. A. f. 3), a. accipit. Ille legem deserit, qui eam transgreditur. Legem porro vel quam diserte nominat, vel quam idem observavit. Quid est, circumda? Sanctas ei circunjice cogitationes. Multo enim tibi opus est muninine, quoniam multa sunt tali possessioni insidiantia. Quod si in nostra potestate est eain circumvallare, munimina quidem nobis erunt virtutes quæ Dei scientiam extollunt, veluti ascetica, et meditatio, et reliquus virtutum chorus; quas qui tenet, sapienLiam honorat: merces vero est, ad ipsam extolli, et cum ea deliciari in cœlesti thalamo. Impii sunt heterodoxi: peccatores autem legis transgressores: quorum vias et actus sectari vetat. Recta videt qui cogitationes habet perturbatione liberas: et vera dogmata, is qui exterioribus phantasiis non percellitur. Cum dicit: Oculi tui videant æquitatem, de visione animæ loquitur. Et cum hortatur: Comede mel, fili, ut sit dulcedo gutturi tuo, mel tropice dicit divinam doctrinam, quæ spiritalem conficit animæ scientiam. Sed et animam tangit sapientia. Ama enim eam, ut amplexetur te. Jam anima per complexum virtuti copulata, sanctitate repletur et puritate. Insuper Christi unguentorum anima affectat odoratum. Virtus medium tenet. Quare etiam fortitudinem dicit esse mediam inter audaciam et timorem. Nunc vero dicit dextera, non quæ sunt naturaliter dextera, cujusmodi sunt virtutes, sed quæ dextera propter voluptates tibi videntur. Voluptates autem sunt non solum Venereæ, verum etiam divitiæ ac delicie. Sinistra vere, cædes, rapinæ, et his similia. Nam boreas rigidus ventus, dexter appellatur. Quippe boream symbolice, malignum diabolum vocitat, a quo mala omnia incenduntur in orbe. Eidem nomen est dexter, quia angelus vocatur dextro, id est fausto nomine. - Tu, inquit, declina a malo, et Deo cura erit finis tui. Anteibit enim te, hostes proligans, ut pacifice gradiaris. Nempe per cervam denotat voluptatis in conjugio innocentiam; et per pullum, alacritatem mulieris exprimit et amabilitatem. Et quia multa cernit ad vitium incitantia, caute consulit, et indissolubile conjugibus vinculum injicit, constantiam illis concilians. Alioqui sapientia, cervi instar, heterodoxorum serpentinas doctrinas repellere valet et exstinguere. Hæc igitur, inquit, tecum sit quasi pullus, ut omnem virtutem innovet. Et quia non est mulieri similis sapientia, hæc potius sit tibi dux. Sic enim bonas procreabis cogitationes. Ne forte dicas: Cur noceant oculi, cum plane non sit necesse eum perverti qui cernit? ostendit tibi concupiscentiam esse ignem; carnem, vesti46 γ. 25. Α. Γ. 23, Δ. v. 27. A. f. 24, a. $8 cap.

col. 619–620page 18 of 189

PG 10:619σάρξ, ἱμάτιον· τὸ μὲν εὐάλωτον· ἡ δὲ τυραννική ὅταν δὲ οὐχ ἁπλῶς ἐγκείμενον ᾖ, ἀλλὰ καὶ ἀποδεδεμένον, οὐ πρότερον ἐξελεύσεται, ἕως ἑαυτῷ ποιήσει διέξοδον· ὁ γὰρ ἰδὼν γυναῖκα, εἰ καὶ διέφυγεν, ἀλλ᾽ οὐκ ἐπιθυμίας καθαρὸς ἀνεχώρησε· τί δὲ δεῖ πρα γμάτων, παρὸν ἀπραγμόνως σωφρονεῖν; "Ορα τί φησὶν ὁ Ἰώβ· Διαθήκην διεθέμην τοῖς ὀφθαλμοῖς μου, τοῦ μὴ κατανοῆσαι γυναῖκα ἀλλοτρίαν οὕτως οἶδε τὴν τῆς ἐπηρείας ἰσχύν· καὶ ὁ Παῦλος δὲ τούτου ἕνεκεν ὑπεπίεζε τὸ σῶμα καὶ ἐδουλαγών γει· κατὰ δὲ θεωρίαν, ἀποδεσμεύει πῦρ ἐν κόλπῳ ὁ συγχωρῶν ἀκάθαρτον λογισμὸν ἐγχρονίζειν τῇ καρ δίᾳ· περιπατεῖ δὲ ἐπάνω ἀνθράκων, ὁ διὰ τῆς κατ' ενέργειαν ἁμαρτίας τὴν ἰδίαν ἀπολλύων ψυχήν. το Κέμφος ἐστὶν εἶδος λάρου, ὃς οὕτως ἀκρατῶς έχει πρὸς ἡδονὴν, ὡς αἵματος πληροῦσθαι δοκεῖν τοὺς ἀφθαλμοὺς ἐν τῷ ὀχεύειν· καὶ λανθάνει ἀναι σθητῶν βρόχοις πολλάκις ή χερσὶ περιπίπτων ἀν θρώπων· τούτῳ οὖν τὸν προστιθέμενον τῇ πόρνη, δι' ἀκολασίαν ἀπείκασεν· ἢ διὰ τοῦ ζῴου εἴηθες καὶ γὰρ καὶ οὗτος ὡς ἄφρων ἐπηκολούθησε· φασὶ δὲ αὐτὸν τοσοῦτον χαίρειν ἀφρῷ, ὥστε εἴ τις πλέων ἀφρὸν ἐπὶ χειρὸς ἕξει, ἐπικάθηται τῇ χειρί· τίκτει δὲ καὶ ἐν ὀδύνῃ. οι Εἶδες αὐτῆς τὴν βλάβην· μὴ ἀναμείνῃς δέξασθαι τὴν ἐπιθυμίαν· ἀθάνατος γὰρ αὐτῆς ἡ τελευτή ἄλλως δὲ τιτρώσκει μὲν λόγοις, ἤτοι λογισμοῖς, φανεύει δὲ ταῖς ἁμαρτίαις τοὺς πειθομένους· πολλὰ γὰρ εἴδη κακίας τοὺς ἀνοήτους εἰς ᾅδου κατάγοντα ταμεῖα δὲ θανάτου, ἢ τὸ βάθος ἢ ὁ πλοῦτος αὐτοῦ πῶς οὖν ἔστι διαφυγείν; * Τὴν νέαν Ἱερουσαλὴμ καὶ ἁγίαν σάρκα· στύλους ἑπτὰ, τὴν ἑβδομάδα τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπ' αὐτῇ αναπαυομένου, ἐσήμανε· καθὼς Ησαΐας μαρτυρεί, λέγων· Ἔσφαξε τὰ ἑαυτῆς θύματα. * Σημείωσαι ὅτι τὸν σοφὸν πολλοῖς εἶναι χρήσιμον ἀναγκαῖον· ὡς ὅ γε ἑαυτῷ χρήσιμος μόνον, οὐκ εἴη σοφός· πολλὴ γὰρ τῆς σοφίας κατηγορία, εἰ μέχρι τοῦ κεκτημένου τὴν δύναμιν ἕξει· ὥσπερ δὲ ἱὸς οὐκ ἂν εἴη βλαβερὸς ἑτέρῳ σώματι, ἀλλὰ τῷ δεχομέν μόνῳ· οὕτως καὶ ὁ ἀποδὰς κακὸς, ἑαυτὸν βλάψει, οὐκ ἄλλον· οὐδεὶς γὰρ ἐνάρετος παρὰ κακοῦ βλά πτεται. οι Καρπός δικαιοσύνης καὶ δένδρον ζωῆς, ὁ Χριστός ἐστιν· ὁ μόνος ἀνθρωπίνως πᾶσαν δικαιοσύνην πλη ρώσας· καὶ ὡς αὐτοζωὴ τοὺς τῆς γνώσεως καὶ ἀρετῆς καρποὺς ὡς δένδρον ἐβλάστησεν, ἐξ οὗ οἱ ἐσθίοντες ἀειζωΐαν λήψονται, καὶ τοῦ παραδείσου του δένδρου τῆς ζωῆς ἀπολαύσονται, σὺν Ἀδὰμ καὶ πᾶσι τοῖς δικαίοις· αἱ δὲ τῶν παρανόμων ψυχαὶ ἀφαιροῦνται μὲν ἄωροι ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ, παρὰ τὸ παρ ορᾶν αὐτὸς αὐτοὺς ἐν τῇ φλογὶ τῆς βασάνου. οι Οὐ παρὰ ἀνθρώπων, ἀλλὰ παρὰ τῷ Θεῷ δύναμιν εὕρῃ. σε Οὗτος ἐρωτᾷ σοφίαν, ὁ γνῶναι ζητῶν τί τὸ

rem, S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. EXEGETICA. mentum; hanc quidem facile capi; illam vero esse σάρξ, ἱμάτιον· τὸ μὲν εὐάλωτον· ἡ δὲ τυραννική tyrannicam. Quod vero nou modo est inclusum, ὅταν δὲ οὐχ ἁπλῶς ἐγκείμενον ᾖ, ἀλλὰ καὶ ἀποδεδε verum etiam colligatum, haud ante egredietur μένον, οὐ πρότερον ἐξελεύσεται, ἕως ἑαυτῷ ποιήσει quam sibi exitum fecerit. Jam qui spectat mulie- διέξοδον· ὁ γὰρ ἰδὼν γυναῖκα, εἰ καὶ διέφυγεν, ἀλλ᾽ etiamsi diffugiat, non tamen purus concu- οὐκ ἐπιθυμίας καθαρὸς ἀνεχώρησε· τί δὲ δεῖ πρα piscentia discedet. Cur autem opus est negotia γμάτων, παρὸν ἀπραγμόνως σωφρονεῖν; "Ορα τί habere, si absque ipsis possumus esse pudici? φησὶν ὁ Ἰώβ· Διαθήκην διεθέμην τοῖς ὀφθαλμοῖς Observa quid dicat Jobus: Fœdus pepigi cum oculis μου, τοῦ μὴ κατανοῆσαι γυναῖκα ἀλλοτρίαν 40 meis, ne de muliere aliena cogitarem. Hic nimirum οὕτως οἶδε τὴν τῆς ἐπηρείας ἰσχύν· καὶ ὁ Παῦλος illusionis vin agnoscebat. Paulus etiam hanc ob δὲ τούτου ἕνεκεν ὑπεπίεζε τὸ σῶμα καὶ ἐδουλαγών causam castigabat corpus et in servitutem redige- γει· κατὰ δὲ θεωρίαν, ἀποδεσμεύει πῦρ ἐν κόλπῳ ὁ bat. Spiritali autem sensu, ille alligat in sinu συγχωρῶν ἀκάθαρτον λογισμὸν ἐγχρονίζειν τῇ καρ ignem, qui impuram cogitationem immorari in δίᾳ· περιπατεῖ δὲ ἐπάνω ἀνθράκων, ὁ διὰ τῆς κατ' corde sinit: incedit autem super carbones is qui ενέργειαν ἁμαρτίας τὴν ἰδίαν ἀπολλύων ψυχήν. peccatum operando propriam animam perdit. Cemphus est lari species: qui tam effrenis ad voluptatem est, ut oculos sanguine implere in coeundo videatur; et incautus sæpe in laqueos aut hominum manus incidit. Huic ergo virum meretrici deditum comparat ob libidinem. Vel ob ejus avis stultitiam, etenim et hæc tanquam stolida quemque sectatur. Aiunt etiam cemphum tantopere spuma delectari, ut si quis navigans spumam mamu teneat, iile manui insideat. Parit etiam cum dolore. Novisti ejus damnum; cave itaque ne concupiscentiam admittas; mors enim ejus immortalis est. Cæteroqui vulnerat quidem sermonibus, occidit vero peccatis eos qui sibi indulgent. Nam multa nequitiæ genera stultos ad inferna deducunt. Conclavia mortis, vel profunditas, vel divitia. Quis ergo effugiet? Novam Hierusalem, sanctam carnem dicit. Columnas septem, septenarium sancti Spiritus in ea quiescentis. Veluti testatur Isaias dicens: Immolavit victimas suas. Animadverte, oportere sapientem multis esse utilem; adeo ut qui utilis sibi soli est, non sit sapiens. Valde enim improbatur sapientia, si vim suam ad unum sui possidentem redigat. Sicut venenum non est noxium alteri corpori, sed recipienti tantummodo; ita qui ft improbus, se ipsum ladit, non alium. Nemo quippe virtute præditus, ab improbo læditur. Fructus justitiæ et arbor vitæ, Christus est; qui quatenus homo tantummodo, omnem justitiam inplevit; et tanquam suapte vita, scientiæ et virtutis fructus quasi arbor protulit, unde comedentes vitam æternam acquirent, et vitalem paradisi arborem gustabunt, cum Adamo et omnibus justis. At animæ peccatorum abripiuntur immaturæ a facie Dei qui eas derelicturus est in tormenti igne. . Non hominum sed Dei potius gratiam inveniat, Hic interrogat sapientiam, qui voluntatem Dei cap. vir, 22. - A. f. 37, b. cap. xi, 30.-A. f. 55, b. 83 69. Job XXXI, 1. 63 cap. ix, 12. το Κέμφος ἐστὶν εἶδος λάρου, ὃς οὕτως ἀκρατῶς έχει πρὸς ἡδονὴν, ὡς αἵματος πληροῦσθαι δοκεῖν τοὺς ἀφθαλμοὺς ἐν τῷ ὀχεύειν· καὶ λανθάνει ἀναι σθητῶν βρόχοις πολλάκις ή χερσὶ περιπίπτων ἀν θρώπων· τούτῳ οὖν τὸν προστιθέμενον τῇ πόρνη, δι' ἀκολασίαν ἀπείκασεν· ἢ διὰ τοῦ ζῴου εἴηθες· καὶ γὰρ καὶ οὗτος ὡς ἄφρων ἐπηκολούθησε· φασὶ δὲ αὐτὸν τοσοῦτον χαίρειν ἀφρῷ, ὥστε εἴ τις πλέων ἀφρὸν ἐπὶ χειρὸς ἕξει, ἐπικάθηται τῇ χειρί· τίκτει δὲ καὶ ἐν ὀδύνῃ. οι Εἶδες αὐτῆς τὴν βλάβην· μὴ ἀναμείνῃς δέξασθαι τὴν ἐπιθυμίαν· ἀθάνατος γὰρ αὐτῆς ἡ τελευτή ἄλλως δὲ τιτρώσκει μὲν λόγοις, ἤτοι λογισμοῖς, φανεύει δὲ ταῖς ἁμαρτίαις τοὺς πειθομένους· πολλὰ γὰρ εἴδη κακίας τοὺς ἀνοήτους εἰς ᾅδου κατάγοντα ταμεῖα δὲ θανάτου, ἢ τὸ βάθος ἢ ὁ πλοῦτος αὐτοῦ· πῶς οὖν ἔστι διαφυγείν; * Τὴν νέαν Ἱερουσαλὴμ καὶ ἁγίαν σάρκα· στύλους ἑπτὰ, τὴν ἑβδομάδα τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπ' αὐτῇ αναπαυομένου, ἐσήμανε· καθὼς Ησαΐας μαρτυρεί, λέγων· Ἔσφαξε τὰ ἑαυτῆς θύματα. * Σημείωσαι ὅτι τὸν σοφὸν πολλοῖς εἶναι χρήσιμον ἀναγκαῖον· ὡς ὅ γε ἑαυτῷ χρήσιμος μόνον, οὐκ εἴη σοφός· πολλὴ γὰρ τῆς σοφίας κατηγορία, εἰ μέχρι τοῦ κεκτημένου τὴν δύναμιν ἕξει· ὥσπερ δὲ ἱὸς οὐκ ἂν εἴη βλαβερὸς ἑτέρῳ σώματι, ἀλλὰ τῷ δεχομέν μόνῳ· οὕτως καὶ ὁ ἀποδὰς κακὸς, ἑαυτὸν βλάψει, οὐκ ἄλλον· οὐδεὶς γὰρ ἐνάρετος παρὰ κακοῦ βλάπτεται. οι Καρπός δικαιοσύνης καὶ δένδρον ζωῆς, ὁ Χριστός ἐστιν· ὁ μόνος ἀνθρωπίνως πᾶσαν δικαιοσύνην πληρώσας· καὶ ὡς αὐτοζωὴ τοὺς τῆς γνώσεως καὶ ἀρετῆς καρποὺς ὡς δένδρον ἐβλάστησεν, ἐξ οὗ οἱ ἐσθίοντες ἀειζωΐαν λήψονται, καὶ τοῦ παραδείσου του δένδρου τῆς ζωῆς ἀπολαύσονται, σὺν Ἀδὰμ καὶ πᾶσι τοῖς δικαίοις· αἱ δὲ τῶν παρανόμων ψυχαὶ ἀφαιροῦνται μὲν ἄωροι ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ, παρὰ τὸ παρ ορᾶν αὐτὸς αὐτοὺς ἐν τῇ φλογὶ τῆς βασάνου. οι Οὐ παρὰ ἀνθρώπων, ἀλλὰ παρὰ τῷ Θεῷ δύναμιν εὕρῃ. σε Οὗτος ἐρωτᾷ σοφίαν, ὁ γνῶναι ζητῶν τί τὸ 26.-A. f. 38, a. cap. xii, 2. · A. f. 56, a. cap. 15, 1. — A. f. 43, a. cap. xvii, 26. —A. f. 77,

col. 621–622page 19 of 189

PG 10:621θέλημα τοῦ Θεοῦ· ἐνεὸν δὲ ἑαυτὸν ποιήσας, περὶ οὗ μαθεῖν ἦλθεν, οὗτος δόξει φρόνιμος εἶναι· εἰ οὗτος ἐρωτᾷ περὶ σοφίας, ο βουλόμενος τὶ περὶ σοφίας μαθεῖν· οὗτος δὲ σιωπᾷ ἀπὸ σοφίας, ὁ μὴ μόνον οὐδὲν θέλων γνῶναι περὶ σοφίας, ἀλλ' ἀποπαύων καὶ τοὺς πλησίον· διὸ καὶ φρονιμώτερος λέγεται εἶναι ὁ πρό τερος του δευτέρου. εν Τῇ βδέλλῃ. Τρεῖς θυγατέρες ἦσαν τῇ ἁμαρτία ἀγαπώμεναι ἀγαπήσει, ἡ πορνεία, ο φόνος 88, καὶ εἰδωλολατρεία· αἱ τρεῖς οὐκ ἐνεπίπλησαν αὐτήν· οὐ γὰρ ἐμπίπλαται· διὰ τούτων τῶν πράξεων νεκροῦσα ἡ ἁμαρτία τὸν ἄνθρωπον, μηδέποτε ηλλοιωμένη, ἀλλὰ πάντοτε ἐπαύξουσα· ἡ γὰρ τετάρτη, φησὶν, οὐκ ἠρκέσθη εἰπεῖν ἱκανὸν, ἡ κατὰ πάντα πονηρὰ ἐπιθυμία· τετάρτην λέγων, τὴν μετὰ πάντων ἐπιθυμίαν ἐσήμανεν· ὥσπερ γὰρ ἐν μὲν ἔστι τὸ σῶμα, μέλη δὲ πολλὰ ἔχει, οὕτω καὶ ἡ ἁμαρτία μία οὖσα, πολλὰς καὶ ποικίλας ἐπιθυμίας ἐν ἑαυτῇ ἔχει, δι' ὧν ἐπίδου λος τῶν ἀνθρώπων γίνεται· ὅθεν τοῦτο διδάξαι βου λόμενος, διὰ παραδειγμάτων δή φησιν, ᾄδης καὶ ἔρως γυναικὸς, καὶ τάρταρος, καὶ γῆ οὐκ ἐμπιπλαμένη ὕδατος· καὶ ὕδωρ, καὶ πῦρ, οὐ μὴ εἴπωσιν, ἀρκεῖ οὐδένα γὰρ τρόπον ὁ ᾅδης οὐ διαλείπει δεχόμενος ψυχὰς ἀνόμων ἀνθρώπων· οὐδὲ ὁ ἔρως τῆς ἁμαρτίας, ὡς γυναικός, παύεται ἐκπορνεύων, προδότης τῆς αὐτοῦ ψυχῆς ὅστις γενόμενος· ὡς τάρταρος δὲ, ἀεὶ ἐν λυγρώδει καὶ ζοφώδει τόπῳ ὑπάρχων, οὐ κατα λαμβάνεται ὑπὸ ἀκτῖνος φωτὸς, οὕτως δὲ πᾶς ὁ ἐν παντὶ πάθει σαρκὸς τῇ ἁμαρτία δουλεύων, ὡς γῆ οὐκ ἐμπιπλαμένη ὑδάτων, μηδέποτε εἰς ἐξομολόγησιν ε καὶ λουτρὸν παλιγγενεσίας ἐλθεῖν δυνάμενος, ὡς ὕδωρ καὶ πῦρ μὴ λέγοντα, ἀρκεῖ. ἀνθρώπων. το Ον γὰρ τρόπον ὄφις ἐπὶ πέτρας ἰχνοποιῆσαι αὐ δύναται, οὕτως οὐδὲ ὁ διάβολος ἐπὶ σῶμα Χριστοῦ ἁμαρτίαν ἡδυνήθη εὑρεῖν· λέγει γὰρ ὁ Κύριος Ἰδοὺ ἔρχεται ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου, καὶ ἐν ἐμοὶ εὑρήσει οὐδέν. — Καθώς γὰρ ναῦς δια πλέουσα ἐν τῷ πελάγει, ἴχνη καὶ ὁδοὺς οὐ κατα λείπει, οὕτως οὐδὲ ἡ Ἐκκλησία ἐν κόσμῳ πολιτευομένη ὡς ἐν πελάγει, καταλείπει τὴν ἰδίαν ἐλπίδα ἐπὶ τῆς γῆς, ἔχουσα τὴν ζωὴν ἀποκειμένην ἐν τοῖς οὐρανοῖς· ἧς ἐπὶ βραχὺ παρελθούσης, οὐκ ἔστιν Ιχνηλατῆσαι τὴν δίοδον. - Τῆς Ἐκκλησίας μὴ καταλιμπανούσης ἐν κόσμῳ τὴν ἐλπίδα, τῆς τὰ πάντα φερούσης Χριστοῦ σαρκώσεως, τρίβον νεκρώσεως ἐν είδος οὐχ ὑπελίπετο. — Τίνος, ἀλλ' ἢ τοῦ ἐκ Πνεύ ματος ἁγίου καὶ παρθένου γεγεννημένου; ὃς τὸν τέλειον ἄνθρωπον ἀνανεώσας ἐν κόσμῳ ἐπιτελεῖ τὰς δυνάμεις, ἀρξάμενος ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος Ιωάννου, ὡς καὶ ὁ εὐαγγελιστής μαρτυρεῖ· ἦν δὲ ὁ Ἰησοῦς ἀρχόμενος ὡς ἐτῶν τριάκοντα· τούτου οὖν τὸ νέον καὶ ἀκμαῖον τῆς ἡλικίας, ὃς διοδεύων κατὰ πόλεις καὶ χώρας, Ιᾶτο τὰς νόσους καὶ τὰς ἀσθενείας τῶν «Οφθαλμόν καταγελώντα πατρὸς καὶ ἀτιμάζοντα γήρας μητρός. Βλασφημοῦντα τὸν Θεὸν, καὶ μη τέρα ἐξουθενοῦντα Χριστοῦ τὴν τοῦ Θεοῦ σοφίαν, και φθόνος.

FRAGMENTA IN PROVERBIA. θέλημα τοῦ Θεοῦ· ἐνεὸν δὲ ἑαυτὸν ποιήσας, περὶ οὗ explorat. Rudem se ejus rei præbens, quam discere μαθεῖν ἦλθεν, οὗτος δόξει φρόνιμος εἶναι· εἰ οὗτος ἐρωτᾷ περὶ σοφίας, ο βουλόμενος τὶ περὶ σοφίας μαθεῖν· οὗτος δὲ σιωπᾷ ἀπὸ σοφίας, ὁ μὴ μόνον οὐδὲν θέλων γνῶναι περὶ σοφίας, ἀλλ' ἀποπαύων καὶ τοὺς πλησίον· διὸ καὶ φρονιμώτερος λέγεται εἶναι ὁ πρότερος του δευτέρου. εν Τῇ βδέλλῃ. Τρεῖς θυγατέρες ἦσαν τῇ ἁμαρτία ἀγαπώμεναι ἀγαπήσει, ἡ πορνεία, ο φόνος 88, καὶ εἰδωλολατρεία· αἱ τρεῖς οὐκ ἐνεπίπλησαν αὐτήν· οὐ γὰρ ἐμπίπλαται· διὰ τούτων τῶν πράξεων νεκροῦσα ἡ ἁμαρτία τὸν ἄνθρωπον, μηδέποτε ηλλοιωμένη, ἀλλὰ πάντοτε ἐπαύξουσα· ἡ γὰρ τετάρτη, φησὶν, οὐκ ἠρκέσθη εἰπεῖν ἱκανὸν, ἡ κατὰ πάντα πονηρὰ ἐπιθυ μία· τετάρτην λέγων, τὴν μετὰ πάντων ἐπιθυμίαν ἐσήμανεν· ὥσπερ γὰρ ἐν μὲν ἔστι τὸ σῶμα, μέλη δὲ πολλὰ ἔχει, οὕτω καὶ ἡ ἁμαρτία μία οὖσα, πολλὰς καὶ ποικίλας ἐπιθυμίας ἐν ἑαυτῇ ἔχει, δι' ὧν ἐπίδουλος τῶν ἀνθρώπων γίνεται· ὅθεν τοῦτο διδάξαι βουλόμενος, διὰ παραδειγμάτων δή φησιν, ᾄδης καὶ ἔρως γυναικὸς, καὶ τάρταρος, καὶ γῆ οὐκ ἐμπιπλαμένη ὕδατος· καὶ ὕδωρ, καὶ πῦρ, οὐ μὴ εἴπωσιν, ἀρκεῖ· οὐδένα γὰρ τρόπον ὁ ᾅδης οὐ διαλείπει δεχόμενος ψυχὰς ἀνόμων ἀνθρώπων· οὐδὲ ὁ ἔρως τῆς ἁμαρτίας, ὡς γυναικός, παύεται ἐκπορνεύων, προδότης τῆς αὐτοῦ ψυχῆς ὅστις γενόμενος· ὡς τάρταρος δὲ, ἀεὶ ἐν λυγρώδει καὶ ζοφώδει τόπῳ ὑπάρχων, οὐ κατα λαμβάνεται ὑπὸ ἀκτῖνος φωτὸς, οὕτως δὲ πᾶς ὁ ἐν παντὶ πάθει σαρκὸς τῇ ἁμαρτία δουλεύων, ὡς γῆ οὐκ ἐμπιπλαμένη ὑδάτων, μηδέποτε εἰς ἐξομολόγησιν ε καὶ λουτρὸν παλιγγενεσίας ἐλθεῖν δυνάμενος, ὡς ὕδωρ καὶ πῦρ μὴ λέγοντα, ἀρκεῖ. venit, videbitur prudens. Si quis interrogat de sapientia, scire volens partem ejus; alter vero silet, non solum a sapientia nihil discere volens, sed et cæteros ab ejus studio deterrere; procul dubio prior prudentior posteriore aestimabitur. Hirudini. Tres erant peccato dilectæ admodum filia, scortatio, homicidium, idololatria. Neque tamen hæ tres saturant illud, quoniam est insatiabile. Per hos quippe semper actus perimens hominem peccatum, nunquam mutatur, sed augetur perpetuo. Quarta enim, inquit, nunquam ait: Satis est; quartam esse significans universalem concupiscen - tiam. Sicut enim unum est corpus, multa vero membra habet; sic et peccatum multas ac varias concupiscentias in se habet, quibus insidias homini struit. Quod voleus demonstrare, utitur exemplis inferni, et amoris mulierum, larlari, et terræ nunquam imbre repleta. Et aqua, et ignis nunquam dicent: Suficit. Nullatenus etiam infernus desinit a recipiendis affligendisque improborum hominum animabus. Neque peccati amor, id est erga mulierem, cessat a scortando, factus animæ proprim proditor. Sicut vero tartarus iu tristi ac tenebroso loco reconditus, radios non recipit; ita etiam omnis qui in qualibet carnis passione servit peccato. Sicut terra nunquam aquis repleta, ita hic ad confessionem et lavacrum regenerationis venire non valens, aquæ instar et ignis, nunquam dicit. Sufficit. Quemadmodum serpens in petra vestigium facere nequit, sic neque diabolus in Christi corpore invenire peccatum potuit. Dicit enim Dominus: Ecce venil princeps hujus mundi, et in me nihil inveniet. Sicut enim navis mare tranans, vestigium viasque post se non relinquit; sic neque Ecclesia in mundo tanquam in pelago versans, spem suam in mundo relinquit, quia vitam suam in cœlis reposuit: atque interim brevi tempore transiens, vestigia transitus in via non imprimit.-Cum Ecclesia spem suam non dimittal, quam habet erga omnis boni fontem, Christi incarnationem, semitam mortis in inferno non facit. — Cujusnam, nisi nati de Spiritu sancto et virgine? qui perfectum hominem in mundo renovans prodigia edidit, capto initio a Joannis baptismate, sicut evangelista testatur. Erat autem Jesus incipiens quasi annorum triginta. In hac igitur juvenili et florente aetate, circumiens civitates et regiones, hominum morbos et infirmitates sar nabat. ἀνθρώπων. το Ον γὰρ τρόπον ὄφις ἐπὶ πέτρας ἰχνοποιῆσαι αὐ δύναται, οὕτως οὐδὲ ὁ διάβολος ἐπὶ σῶμα Χριστοῦ ἁμαρτίαν ἡδυνήθη εὑρεῖν· λέγει γὰρ ὁ Κύριος· Ἰδοὺ ἔρχεται ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου, καὶ ἐν ἐμοὶ εὑρήσει οὐδέν. — Καθώς γὰρ ναῦς δια πλέουσα ἐν τῷ πελάγει, ἴχνη καὶ ὁδοὺς οὐ καταλείπει, οὕτως οὐδὲ ἡ Ἐκκλησία ἐν κόσμῳ πολιτευομένη ὡς ἐν πελάγει, καταλείπει τὴν ἰδίαν ἐλπίδα ἐπὶ τῆς γῆς, ἔχουσα τὴν ζωὴν ἀποκειμένην ἐν τοῖς οὐρανοῖς· ἧς ἐπὶ βραχὺ παρελθούσης, οὐκ ἔστιν Ιχνηλατῆσαι τὴν δίοδον. - Τῆς Ἐκκλησίας μὴ καταλιμπανούσης ἐν κόσμῳ τὴν ἐλπίδα, τῆς τὰ πάντα φερούσης Χριστοῦ σαρκώσεως, τρίβον νεκρώσεως ἐν είδος οὐχ ὑπελίπετο. — Τίνος, ἀλλ' ἢ τοῦ ἐκ Πνεύ ματος ἁγίου καὶ παρθένου γεγεννημένου; ὃς τὸν τέλειον ἄνθρωπον ἀνανεώσας ἐν κόσμῳ ἐπιτελεῖ τὰς δυνάμεις, ἀρξάμενος ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος Ιωάννου, ὡς καὶ ὁ εὐαγγελιστής μαρτυρεῖ· ἦν δὲ ὁ Ἰησοῦς ἀρχόμενος ὡς ἐτῶν τριάκοντα· τούτου οὖν τὸ νέον καὶ ἀκμαῖον τῆς ἡλικίας, ὃς διοδεύων κατὰ πόλεις καὶ χώρας, Ιᾶτο τὰς νόσους καὶ τὰς ἀσθενείας τῶν «Οφθαλμόν καταγελώντα πατρὸς καὶ ἀτιμάζοντα γήρας μητρός. Βλασφημοῦντα τὸν Θεὸν, καὶ μη τέρα ἐξουθενοῦντα Χριστοῦ τὴν τοῦ Θεοῦ σοφίαν, Oculus qui subsannat patrem, et qui despicit senectutem matris. Nempe oculum blasphemantis Deum, et Christi matrem sapientiam Dei, effodians » Vulg. 87 Vulg. cap. xxx, v. 15. — A. f. 109, a, et cod. Vat. 432, f. 90, sive B. και cod., φθόνος. xxx, 19. — A. f. 111, a. 80. Joan. XIV, 30. ** B. f. 90.

col. 623–624page 20 of 189

PG 10:623εκκόψαισαν αὐτὸν κέρακες ἐκ τῶν φαράγγων, τὰ Ει ἀκάθαρτα καὶ πονηρὰ πνεύματα, τὸ διορατικὸν τῆς εὐφροσύνης όμμα· καὶ καταφάγοιεν αὐτὸν νεοσσοί ἀετῶν· καὶ καταπεπατημένα έσονται τοῖς ποσὶ τῶν ἁγίων. Τρία ἐστὶν ἀδύνατά μοι νοῆσαι, καὶ τὸ τέταρτον οὐκ ἐπιγινώσκω· ἴχνη ἀετοῦ πετομένου, τοῦ Χριστοῦ τὴν ἀνάληψιν. Καὶ ὁδοὺς ὄψεως ἐπὶ πέτρας· ὁ διάβολος οὐχ εὗρεν ίχνος ἁμαρτίας ἐν τῷ σώματι τοῦ Χριστοῦ. Καὶ τρίβους νηός ποντοπορούσης, τῆς Ἐκκλησίας ὡς ἐν πελάγει τῷ βίῳ τούτῳ, τῇ εἰς Χριστὸν ἐλπίδι διὰ τοῦ σταυροῦ κυβερνωμένης. Καὶ ὁδοὺς ἀνδρὸς ἐν νεότητι, τοῦ ἐκ Πνεύματος ἁγίου καὶ τῆς Παρθένου γεγεννημένου· ἰδοὺ γάρ, φη σιν, ἀνὴρ, Ἀνατολὴ ὄνομα αὐτῷ. Τοιαύτη ὁδὸς μοιχαλίδος, ἢ ὅταν πράξῃ ἀπονιψαμένη, οὐδὲν φήσει πεπραχθῆναι ἄτοπον· τοιαύτη ἐστὶν ἡ ἀναστροφὴ τῆς Ἐκκλησίας πιστευούσης Χρι στῷ, ἢ μετὰ τὸ πορνεῦσαι τοῖς εἰδώλοις, ἀποταξαμένη τούτοις καὶ τῷ διαβόλῳ, καὶ ἀπολουσαμένη τὰς ἁμαρτίας, καὶ λαβοῦσα ἄφεσιν, οὐδέν φησι πεπραχέναι ἄτοπον.. Διὰ τριῶν σείεται ἡ γῆ· διὰ Πατρὸς, Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος· καὶ τὸ τέταρτον οὐ δύναται φέρ ρειν, τὴν ἐσχάτην ἐπιφάνειαν τοῦ Χριστοῦ. — Ἐὰν οἰκέτης βασιλεύσῃ. Ὁ Ἰσραὴλ ἐν Αἰγύπτῳ δοῦλος γενόμενος, καὶ ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας βασιλεύσας. Καὶ ἄφρων πλησθεὶς σιτίων. Τὴν γῆν ἐξ ἑτοίμου λαβὼν, καὶ φαγὼν καὶ ἐμπλησθεὶς ἀπελάκτισε. – Καὶ παιδίσκη ἐὰν ἐκβάλλῃ τὴν ἑαυτῆς κυρίαν. Ἡ κυριοκτόνος συναγωγή σταυρώσασα τὴν σάρκα τοῦ Χριστοῦ. Τέσσαρα εἰσὶν ἐλάχιστα ἐπὶ τῆς γῆς, ταῦτα δὲ τῶν σοφῶν σοφώτερα· οἱ μύρμηκες οἷς οὐκ ἔστιν ἰσχὺς, ἑτοιμάζονται θέρους τήν τροφήν. Καὶ τὰ ἔθνη διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως ἑτοιμάζουσιν ἑαυτοῖ; τὴν αἰώνιον ζωὴν δι' ἔργων ἀγαθῶν. Καὶ οἱ χοιρογρύλλιοι, ἔθνος οὐκ ἰσχυρὸν, ἐποίησαν ἐν πέτραις τοὺς ἑαυτῶν οἴκους. Τὰ ἔθνη ἐπὶ τῇ πνευματική πέτρα Χριστῷ ᾠκοδόμηνται, ἥτις ἐγενήθη εἰς κεφαλήν γε νίας. Ασκαλαβώτης χερσὶν ερειδόμενος καὶ εὐάλωτος ὤν· οὗτος οἰκεῖ ἐν ὀχυρώμασι βασιλέων. Ο λῃ στὴς ἐν τῇ ἐκτάσει τῶν χειρῶν τῷ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ ἐπερειδόμενος, οἰκεῖ ἐν τῷ παραδείσῳ, τῷ ὀχυρώματι τῶν τριῶν βασιλέων, Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος. σε ᾿Αβασίλευτον ἡ ἀκρίς, καὶ ἐκστρατεύει ἀφ' ἑνὸς κελεύσματος εὐτάκτως. ᾿Αβασίλευτα ἦσαν τὰ ἔθνη, ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας γὰρ ἐβασιλεύοντο· νῦν δὲ πιστεύσαντες τῷ Θεῷ, στρατεύονται τὴν ἐπουράνιον στρα τείαν. Τρία ἐστὶν & εὐόδως πορεύεται, καὶ τὸ τέ ταρτον 8 καλῶς διαβαίνει. "Αγγελοι ἐν οὐρανοῖς, ἅγιοι ἐπὶ τῆς γῆς, ψυχαὶ δικαίων ὑπὸ γῆν· καὶ τὸ τέταρτον, ὁ Θεὸς Λόγος σαρκωθείς, διέβη καλῶς μήτραν Παρθένου· ἀνάπλασιν τοῦ ᾿Αδὰμ ποιούμενος, διέβη πύλας οὐρανῶν, ἀπαρχὴ ἀναστάσεως καὶ ἀνα λήψεως πᾶσι γενόμενος. Σκύμνος λέοντος ἰσχυρότερος κτηνῶν. Χριστὸς ἐν

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. EXEGETICA. eum corvi de vallibus; impuri scilicet malique εκκόψαισαν αὐτὸν κέρακες ἐκ τῶν φαράγγων, τὰ spiritus visualem latitiæ oculum, eumque comedant pulli aquilarum: nempe qui sunt ejusmodi, con- - culcentur pedibus sanctorum. Tria ego intelligere nequeo, el quartum penitus ignoro vestigium aquila volantis; nempe Christi ascensum. Viam serpentis in petra; nempe diabolus non invenit peccati vestigium in corpore Christi. Ει semitam navis mare decurrentis; nempe Ecclesiæ in hujus mundi pelago fluctuantis, et ob spem suam in Christum a cruce quasi gubernaculo recta. De nique vias viri in adolescentia, illius nimirum qui ex Spiritu sancto et Virgine natus est. Ecce enim, inquit Scriptura, vir cui nomen Oriens. Talis est via mulieris adulteræ, quæ ubi rem patravit, abstergens se, nihil ait se mali egisse. Videlicet ita se gessit Ecclesia, quæ postquam cum idolis fornicata fuerat, his abrenuntians atque diabolo, et peccato eluto, veniaque impetrata, nulli jam inquit pravitati se obnoxiam affirmat. Per tria movetur terra: nempe per Patrem, Filium et Spiritum sanctum. Et quartum non potest sustinere, id est postremum Christi adventum. Si servus regnaverit. Israel in Ægypto servus, in – Stultus dapibus regione promissa regnator. plenus. Hic scilicet facile regionem adeptus, et - Et ancomedens, atque repletus, recalcitra vit. cilla si expulerit heram suam. Domini interfectrix synagoga, Christi carnem cruci suffixit. Tria sunt minima in terra, et hæc sunt sapientiora sapientibus: formicæ, gens infirma, quæ parant sibi in messe cibum. Gentes similiter per fidem in Christum parant sibi vitam æternam operibus bonis. Chaerogryllii, populus æque invalidus, curant sibi in petra cubilia. Gentes super spiritali lapide Christo ædificatæ sunt, qui factus est in caput anguli. Stellio qui manibus innititur, et facile capitur, hic moratur in regum castellis. Latro extensis in cruce manibus Christoque innixus, in paradiso habitat, quæ est arx trium regum Patris, Filii et Spiritus sancti. ἀκάθαρτα καὶ πονηρὰ πνεύματα, τὸ διορατικὸν τῆς εὐφροσύνης όμμα· καὶ καταφάγοιεν αὐτὸν νεοσσοί ἀετῶν· καὶ καταπεπατημένα έσονται τοῖς ποσὶ τῶν ἁγίων. • Τρία ἐστὶν ἀδύνατά μοι νοῆσαι, καὶ τὸ τέταρτον οὐκ ἐπιγινώσκω· ἴχνη ἀετοῦ πετομένου, τοῦ Χριστοῦ τὴν ἀνάληψιν. Καὶ ὁδοὺς ὄψεως ἐπὶ πέτρας· ὁ διάβολος οὐχ εὗρεν ίχνος ἁμαρτίας ἐν τῷ σώματι τοῦ Χριστοῦ. Καὶ τρίβους νηός ποντοπο ρούσης, τῆς Ἐκκλησίας ὡς ἐν πελάγει τῷ βίῳ τούτῳ, τῇ εἰς Χριστὸν ἐλπίδι διὰ τοῦ σταυροῦ κυβερνωμένης. Καὶ ὁδοὺς ἀνδρὸς ἐν νεότητι, τοῦ ἐκ Πνεύματος ἁγίου καὶ τῆς Παρθένου γεγεννημένου· ἰδοὺ γάρ, φησιν, ἀνὴρ, Ἀνατολὴ ὄνομα αὐτῷ. Τοιαύτη ὁδὸς μοιχαλίδος, ἢ ὅταν πράξῃ ἀπονιψαμένη, οὐδὲν φήσει πεπραχθῆναι ἄτοπον· τοιαύτη ἐστὶν ἡ ἀναστροφὴ τῆς Ἐκκλησίας πιστευούσης Χρι στῷ, ἢ μετὰ τὸ πορνεῦσαι τοῖς εἰδώλοις, ἀποταξαμένη τούτοις καὶ τῷ διαβόλῳ, καὶ ἀπολουσαμένη τὰς ἁμαρτίας, καὶ λαβοῦσα ἄφεσιν, οὐδέν φησι πεπραχέναι ἄτοπον.. Διὰ τριῶν σείεται ἡ γῆ· διὰ Πατρὸς, Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος· καὶ τὸ τέταρτον οὐ δύναται φέρ ρειν, τὴν ἐσχάτην ἐπιφάνειαν τοῦ Χριστοῦ. — Ἐὰν οἰκέτης βασιλεύσῃ. Ὁ Ἰσραὴλ ἐν Αἰγύπτῳ δοῦλος γενόμενος, καὶ ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας βασιλεύσας. - Καὶ ἄφρων πλησθεὶς σιτίων. Τὴν γῆν ἐξ ἑτοίμου λαβὼν, καὶ φαγὼν καὶ ἐμπλησθεὶς ἀπελάκτισε. - – Καὶ παιδίσκη ἐὰν ἐκβάλλῃ τὴν ἑαυτῆς κυρίαν. Ἡ κυριοκτόνος συναγωγή σταυρώσασα τὴν σάρκα τοῦ Χριστοῦ. Τέσσαρα εἰσὶν ἐλάχιστα ἐπὶ τῆς γῆς, ταῦτα δὲ τῶν σοφῶν σοφώτερα· οἱ μύρμηκες οἷς οὐκ ἔστιν ἰσχὺς, ἑτοιμάζονται θέρους τήν τροφήν. Καὶ τὰ ἔθνη διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως ἑτοιμάζουσιν ἑαυτοῖ; τὴν αἰώνιον ζωὴν δι' ἔργων ἀγαθῶν. Καὶ οἱ χοιρογρύλλιοι, ἔθνος οὐκ ἰσχυρὸν, ἐποίησαν ἐν πέτραις τοὺς ἑαυτῶν οἴκους. Τὰ ἔθνη ἐπὶ τῇ πνευματική πέτρα Χριστῷ ᾠκοδόμηνται, ἥτις ἐγενήθη εἰς κεφαλήν γενίας. Ασκαλαβώτης χερσὶν ερειδόμενος καὶ εὐάλω τος ὤν· οὗτος οἰκεῖ ἐν ὀχυρώμασι βασιλέων. Ο λῃ στὴς ἐν τῇ ἐκτάσει τῶν χειρῶν τῷ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ ἐπερειδόμενος, οἰκεῖ ἐν τῷ παραδείσῳ, τῷ ὀχυρώματι τῶν τριῶν βασιλέων, Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος. Regem locusta non habet, et tamen tanquam ad unius jussum in aciem procedit. Sine rege erant gentes, quia peccato erant subjectæ: nunc autem Deo credentes cœlestem militiam exercent. – Tria sunt quæ bene gradiuntur, et quartum quod incedit feliciter. Angeli nimirum in cœlis, sancti in terra, animæ justorum sub terra. Quartum, nempe Dei Verbum incarnatum, pertransiit feliciter per Virginis vulvam; reformatoque Adamo, pertrausit colorum januam, primitiæ resurrectionis itemque ascensionis factus. Leonis catulus bestiarum fortissimus. Christus 61 v. 19. 69 B. f. 91 σε ᾿Αβασίλευτον ἡ ἀκρίς, καὶ ἐκστρατεύει ἀφ' ἑνὸς κελεύσματος εὐτάκτως. ᾿Αβασίλευτα ἦσαν τὰ ἔθνη, ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας γὰρ ἐβασιλεύοντο· νῦν δὲ πιστεύ σαντες τῷ Θεῷ, στρατεύονται τὴν ἐπουράνιον στρατείαν. Τρία ἐστὶν & εὐόδως πορεύεται, καὶ τὸ τέταρτον 8 καλῶς διαβαίνει. "Αγγελοι ἐν οὐρανοῖς, ἅγιοι ἐπὶ τῆς γῆς, ψυχαὶ δικαίων ὑπὸ γῆν· καὶ τὸ τέταρτον, ὁ Θεὸς Λόγος σαρκωθείς, διέβη καλῶς μήτραν Παρθένου· ἀνάπλασιν τοῦ ᾿Αδὰμ ποιούμενος, διέβη πύλας οὐρανῶν, ἀπαρχὴ ἀναστάσεως καὶ ἀναλήψεως πᾶσι γενόμενος. Σκύμνος λέοντος ἰσχυρότερος κτηνῶν. Χριστὸς ἐν

col. 625–626page 21 of 189

PG 10:625τῷ Ἰούδη ὑπὸ Ἰακὼς προφητευόμενος. Αλέκτωρ περιπατῶν ἐν θηλείαις εὐψύχως. Παῦλος ἐν ταῖς Εκ κλησίαις προθύμως κηρύσσων τὸν λόγον Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ. — Τράγος ἡγούμενος αιπολίου. Ὁ ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν τοῦ κόσμου ἁγιασθείς.—Καὶ βασιλεὺς δημηγορῶν ἐν ἔθνει· Χριστὸς βασιλεύσας ἐπὶ τὰ ἔθνη, δημηγορεῖ διὰ προφητῶν καὶ ἀποστόλων τὸν λόγον τῆς ἀληθείας. Τὸν πεποιωμένον ἐν τῇ κακίμ· ὁ δὲ ᾿Απόστολος, Τοὺς ἁμαρτάνοντας, φησὶν, ἐνώπιον πάντων ἔλεγχε· τὸν ἐκτραπέντα πρὸς ὀλίγον. — 68 Τίνες οἱ χοιρογρύλλιο, ἀλλ᾽ ἢ ἡμεῖς; οἱ ἐοίκαμεν ποτὲ χοί ροις, ἐν πάσῃ ῥυπαρίᾳ τοῦ κόσμου ἀναστρεφόμενοι, νυνὶ δὲ πιστεύσαντες Χριστῷ, ἐποικοδομούμεν τοὺς ἑαυτῶν οἴκους ἐπὶ τὴν ἁγίαν σάρκα Χριστοῦ, ὡς ἐπὶ πέτραν. σε 'Ο σεισμός δηλοῖ τὴν ἐπὶ γῆς πραγμάτων μετα σωλήνα ἡ ἁμαρτία τοίνυν δούλη οὖσα φύσει, ἐβασίλευσεν ἐν τῷ θνητῷ τῶν ἀνθρώπων σώματι, ἅπαξ μὲν ἐπὶ τοῦ κατακλυσμοῦ· δεύτερον ἐπὶ τῶν Σοδομι τῶν, μὴ ἐνεγκάντων τὴν εὐφορίαν τῆς γῆς, ἀλλὰ καὶ τους ξένους βιασαμένων· τρίτων ἐπὶ τῆς μισητῆς Αἰγύπτου τῆς λαχούσης ἄνδρα τὸν Ἰωσήφ, σιτομε τροῦντα πᾶσιν, ἵνα μὴ διαφθαρῶσι λιμῷ· ἀλλ᾿ οὐκ ἤνεγκε τὴν εὐτυχίαν, εἰς τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἐξυβρίσασα. - Οἰκέτις δὲ ἐκβαλοῦσα τὴν ἑαυτῆς δέσποιναν ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησία, ἡ δούλη οὖσα καὶ ξένη τῶν ἐπαγγελιῶν, τὴν εὐγενίδα καὶ κυρίαν Συναγωγήν ἐκβαλοῦσα, γέγονε κυρία και νύμφη Χριστοῦ. - Διά Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος σείεται πᾶσα ἡ γῆ τὸ τέταρτον οὐ δύναται φέρειν· ἦλθε γὰρ τὸ μὲν πρῶτον διὰ νομοδιδασκάλων· δεύτερον δὲ διὰ προφητῶν· τρίτον διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ἑαυτὸν φανερῶς ἐπιδεικνύς· τέταρτον κριτής ζώντων καὶ νεκρῶν ἐρχό μενος· οὗ τὴν δόξαν σύμπασα κτίσις οὐ μὴ βαστάξῃ. Τοῦ ἁγίου Ἱππολύτου πάπα Ρώμης εἰς τό Σοφία ᾠκοδόμησεν ἑαυτῇ οἶκον.» Χριστός, φησίν, ἡ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς σοφία καὶ δύναμις, ᾠκοδόμησεν ἑαυτῇ οἶκον, τὴν ἐκ Παρθένου σάρκωσιν, καθώς προείρηκεν· Ὁ Λόγος σὰρξ ἐγέ νετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. Ὡς μαρτυρεῖ καὶ ὁ σοφὸς προφήτης Ἡ πρὸ τοῦ αἰῶνος, φησὶ, καὶ παρεκτική ζωῆς, ἡ ἄπειρος σοφία τοῦ Θεοῦ ᾠκοδόμησε τὸν οἶκον ἑαυτῇ ἐξ ἀπειράνδρου μητρός, ναὸν γοῦν σωματικῶς περιθέμενος. Καὶ ὑπῄρησε στύ λους ἑπτά· τὴν τοῦ παναγίου Πνεύματος εὐωδίαν, ὥς φησιν Ησαΐας· Καὶ ἀναπαύσεται ἐπ' αὐτὸν ν. 26. ν. Α. Γ. ὑπήρεισε,

FRAGMENTA IN PROVERBIA. τῷ Ἰούδη ὑπὸ Ἰακὼς προφητευόμενος. Αλέκτωρ in Juda a Jacob prædictus. περιπατῶν ἐν θηλείαις εὐψύχως. Παῦλος ἐν ταῖς Εκκλησίαις προθύμως κηρύσσων τὸν λόγον Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ. — Τράγος ἡγούμενος αιπολίου. Ὁ ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν τοῦ κόσμου ἁγιασθείς.—Καὶ βασιλεὺς δημηγορῶν ἐν ἔθνει· Χριστὸς βασιλεύσας ἐπὶ τὰ ἔθνη, δημηγορεῖ διὰ προφητῶν καὶ ἀποστόλων τὸν λόγον τῆς ἀληθείας. • Τὸν πεποιωμένον ἐν τῇ κακίμ· ὁ δὲ ᾿Απόστολος, Τοὺς ἁμαρτάνοντας, φησὶν, ἐνώπιον πάντων ἔλεγχε· τὸν ἐκτραπέντα πρὸς ὀλίγον. — 68 Τίνες οἱ χοιρογρύλλιο, ἀλλ᾽ ἢ ἡμεῖς; οἱ ἐοίκαμεν ποτὲ χοίροις, ἐν πάσῃ ῥυπαρίᾳ τοῦ κόσμου ἀναστρεφόμενοι, νυνὶ δὲ πιστεύσαντες Χριστῷ, ἐποικοδομούμεν τοὺς ἑαυτῶν οἴκους ἐπὶ τὴν ἁγίαν σάρκα Χριστοῦ, ὡς ἐπὶ πέτραν. σε 'Ο σεισμός δηλοῖ τὴν ἐπὶ γῆς πραγμάτων μετα σωλήνα ἡ ἁμαρτία τοίνυν δούλη οὖσα φύσει, ἐβασί λευσεν ἐν τῷ θνητῷ τῶν ἀνθρώπων σώματι, ἅπαξ μὲν ἐπὶ τοῦ κατακλυσμοῦ· δεύτερον ἐπὶ τῶν Σοδομι τῶν, μὴ ἐνεγκάντων τὴν εὐφορίαν τῆς γῆς, ἀλλὰ καὶ τους ξένους βιασαμένων· τρίτων ἐπὶ τῆς μισητῆς Αἰγύπτου τῆς λαχούσης ἄνδρα τὸν Ἰωσήφ, σιτομε τροῦντα πᾶσιν, ἵνα μὴ διαφθαρῶσι λιμῷ· ἀλλ᾿ οὐκ ἤνεγκε τὴν εὐτυχίαν, εἰς τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἐξυβρί σασα. - Οἰκέτις δὲ ἐκβαλοῦσα τὴν ἑαυτῆς δέσποιναν· ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησία, ἡ δούλη οὖσα καὶ ξένη τῶν ἐπαγγελιῶν, τὴν εὐγενίδα καὶ κυρίαν Συναγωγήν ἐκβαλοῦσα, γέγονε κυρία και νύμφη Χριστοῦ. - Διά Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος σείεται πᾶσα ἡ γῆ τὸ τέταρτον οὐ δύναται φέρειν· ἦλθε γὰρ τὸ μὲν πρῶτον διὰ νομοδιδασκάλων· δεύτερον δὲ διὰ προφητῶν· τρίτον διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ἑαυτὸν φανερῶς ἐπιδεικνύς· τέταρτον κριτής ζώντων καὶ νεκρῶν ἐρχό μενος· οὗ τὴν δόξαν σύμπασα κτίσις οὐ μὴ βαστάξῃ. Galfus inter feminas incedens alacriter. Paulus in Ecclesiis intrepide prædicans doctrinam Christi Dei.—Hircus caprarun dux. Idem Christus propter mundi peccata immolatus. Et rex concionans in populo. Christus super gentes regnans, prædicat per prophetas atque apostolos doctrinam veritatis. versum. Stabilitum in nequitia. Apostolus auten, Peccantes, inquit, coram omnibus argue. Vel facile per- - Quinam sunt chcrogryllii, nisi nos, qui olim similes suibus eramus, et in omni hujus mundi spurcitia volutabamur? sed nunc postquamr Christo credidimus, ædificamus domos nostras super sanctam Christi carnem ", tanquam super petram. Terræ motus significat rerum in mundo conversionem. Peccatum itaque, quod suapte natura servile est, regnavit in corpore hominum mortali, semel quidem diluvi! tempore, iterum apud Sodomitas qui terræ fertilitate non contenti, hospitibus quoque vim faciebant; tertio denique in exosa Ægypto, quæ nacta virum Josephum, cunctis triticum distribuentem ne fame perirent, non tulit sapienter ſelicitatem suam, filios Israelis injuria afficiens.—Ancilla vero expellens dominam: Ecclesia ex gentibus est, quæ ancilla cum esset et extranea promissionibus, nobilem et dominam Synagogam ejiciens, facta est domina et sponsa Christi.-A Patre et Filio et sancto Spiritu terra universa concutitur. Quartum ferre non potest. Venit primo per legislatores; secundo per prophetas; tertio per Evangelium ipse semet palam ostendens. Quarto judex virorum et mortuorum veniet, cujus gloriam universa creatura ferre non poterit. Aliad fragmentum. (Ex Galland.) Τοῦ ἁγίου Ἱππολύτου πάπα Ρώμης εἰς τό • Σοφία ᾠκοδόμησεν ἑαυτῇ οἶκον.» Χριστός, φησίν, ἡ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς σοφία καὶ δύναμις, ᾠκοδόμησεν ἑαυτῇ οἶκον, τὴν ἐκ Παρθένου σάρκωσιν, καθώς προείρηκεν· Ὁ Λόγος σὰρξ ἐγέ νετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. Ὡς μαρτυρεῖ καὶ ὁ σοφὸς προφήτης Ἡ πρὸ τοῦ αἰῶνος, φησὶ, καὶ παρεκτική ζωῆς, ἡ ἄπειρος σοφία τοῦ Θεοῦ ᾠκοδό μησε τὸν οἶκον ἑαυτῇ ἐξ ἀπειράνδρου μητρός, ναὸν γοῦν σωματικῶς περιθέμενος. Καὶ ὑπῄρησε στύ λους ἑπτά· τὴν τοῦ παναγίου Πνεύματος εὐωδίαν, ὥς φησιν Ησαΐας· Καὶ ἀναπαύσεται ἐπ' αὐτὸν ν. 26. Gr. cap. XXVII, 22. "1 Tim. v, 2. Joan. 1, 14. Hunc locum debes praclaro et cultissimæ doctrinæ vire Christophoro Matthæo Pfalo, qui cum, cum hæc excuderentur, Græce ex codice Taurinensi 82 excerpta varia veterum scriptorum complectente descriptum misit Parisiis ad doctissimum collegam meuin Jo. Christophorum Wolfium. FABRIC. S. Hippolyti papæ Romani in illud Prov. ix, 1: ‹ Sapientia ædificavit sibi domum, › Christus, inquit, Dei et Patris sapientia et virtus, aedificavit sibi domum, carnem ex Virgine, ut pradixerat Verbum caro factum est, et habitavil in nobis 8. Hoc idem sapientissimus testatur propheta Qua ante sæcula fuit, inquit, et præbet omnibus vitam, infinita Dei sapientia ædificavit sibi domum ex matre virum haud experta, templum corporaliter induens. Et extulit columnas seplem: sacrosancti Spiritus dona fragrantissima, sicut ait Isaias: Et requiescent super eum septem communio in baptismo. ν. 31. Α. Γ. 112, S. Prædixerat Joammes nimirum evangelista, in cujus locum quemdam hæc ab Hippolyto scripta esse mihi persuadeo, licet in Proverbiorum loca etiam commentatum jam supra notavi. Id. Salomon, cujus deinceps verba interpretatur. Ib. Al. ὑπήρεισε, excidit. Ib..

On the Song of SongsIn Canicum canticorum

col. 627–628page 22 of 189

PG 10:627στύλους ἑπτὰ, τὰ ἑπτὰ θεῖα τάγματα τὰ διὰ τῆς ἰε ρᾶς αὐτοῦ καὶ θεοπνεύστου διδασκαλίας τὴν κτίσιν βαστάζοντα, ήγουν τους προφήτας, τοὺς ἀποστόλους, τοὺς μάρτυρας, τοὺς ἱεράρχας, τοὺς ἀσκητάς, τοὺς ὁσίους καὶ τοὺς δικαίους. Τὸ δὲ, ἔσφαξε τὰ ἑαυτῆς θύματα, τους προφήτας φησὶ καὶ μάρτυρας, τοὺς κατὰ πᾶσαν πόλιν καὶ χώραν καθ' ἑκάστην ὑπὸ τῶν ἀπίστων ὥσπερ ἄρνας ἀναιρουμένους ὑπὲρ τῆς ἀληθείας, καὶ βοῶντας· Ενεκά σου θανατούμεθα ὅλην τὴν ἡμέραν. Ελογίσθημεν ὡς πρόβατα σφαγῆς. Καὶ ἐκέρασεν εἰς κρατῆρα τὸν ἑαυτῆς οἶνον, εἰς τὴν παρθένον τὴν ἑαυτοῦ θεότητα ενώσας τῇ σαρκὶ ὡς οἶνον ἄκρατον, ὁ Σωτὴρ ἐγεννήθη ἐξ αὐτῆς ἀσυγχύτως Θεὸς καὶ ἄνθρωπος. Καὶ ἡτοιμάσατο τὴν ἑαυτῆς τράπεζαν, τὴν ἐπίγνωσιν τῆς ἁγίας Τριάδος κατεπαγγελλομένην· καὶ τὸ τίμιον καὶ ἄχραντον αὐτοῦ σῶμα καὶ αἷμα, ἅπερ ἐν τῇ μυστικῇ καὶ θείᾳ τραπέζῃ καθ᾿ ἑκάστην ἐπιτελοῦνται θυά μενα εἰς ἀνάμνησιν τῆς ἀειμνήστου καὶ πρώτης ἐκείνης τραπέζης τοῦ μυστικοῦ θείου δείπνου. Τὸ δὲ, ἀπέστειλε τοὺς ἑαυτῆς δούλους ή Σοφία, ὁ Χριστὸς δηλονότι, συγκαλοῦσα μετὰ ὑψηλού κηρύγματος. ὓς ἐστιν ἄφρων, ἐκκλινάτω πρὸς μὲ, φάσκουσα, τοὺς ἱεροὺς ἀποστόλους πρόδηλον, τοὺς εἰς τὸν σύμπαντα κόσμον διαδραμόντας καὶ προσκαλέσαντας τὰ ἔθνη εἰς τὴν ἐκείνου ἐπίγνωσιν ἀληθῶς τῷ ὑψηλῷ καὶ θείῳ τούτων κηρύγματι. Τὸ δὲ καὶ τοῖς ἐνδεέσι φρενῶν εἶπε, τοῖς μήπω κεκτημένοις τὴν τοῦ ἁγίου ἑπτὰ πνεύματα τοῦ Θεοῦ. ῾Αλλοι δὲ λέγουσιν εἶναι Πνεύματος δύναμιν δηλονότι· Ελθετε, φάγετε τὸν ἐμὸν ἄρτον, καὶ πίετε οἶνον δν κέκρακα ὑμῖν, τὴν θείαν αὐτοῦ σάρκα καὶ τὸ τίμιον αὐτοῦ αἷμα δέδωκεν ἡμῖν, φησὶν, ἐσθίειν καὶ πίνειν εἰς ἄφεσιν ἁμαρτ τιῶν. Ο Ιππολύτου, ἐκ τοῦ εἰς τὸ 'Ασμα τῶν ἀσμάτων Καὶ τοῦ πᾶσα ἡ πλουσία αὕτη γνῶσις; ποῦ δὲ τὰ μυστήρια ταῦτα; καὶ τοῦ αἱ βίβλοι; ἀναφέρονται εἰς τὸ 'Ασμα. εἰς τὰ Ασματα εἰς τὸ Ασμα τῶν ἀσμάτων.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. EXEGETICA. στύλους ἑπτὰ, τὰ ἑπτὰ θεῖα τάγματα τὰ διὰ τῆς ἰερᾶς αὐτοῦ καὶ θεοπνεύστου διδασκαλίας τὴν κτίσιν βαστάζοντα, ήγουν τους προφήτας, τοὺς ἀποστό λους, τοὺς μάρτυρας, τοὺς ἱεράρχας, τοὺς ἀσκητάς, τοὺς ὁσίους καὶ τοὺς δικαίους. Τὸ δὲ, ἔσφαξε τὰ ἑαυτῆς θύματα, τους προφήτας φησὶ καὶ μάρτυρας, τοὺς κατὰ πᾶσαν πόλιν καὶ χώραν καθ' ἑκάστην ὑπὸ τῶν ἀπίστων ὥσπερ ἄρνας ἀναιρουμένους ὑπὲρ τῆς ἀληθείας, καὶ βοῶντας· Ενεκά σου θανατούμεθα ὅλην τὴν ἡμέραν. Ελογίσθημεν ὡς πρόβατα σφαγῆς. Καὶ ἐκέρασεν εἰς κρατῆρα τὸν ἑαυτῆς οἶνον, εἰς τὴν παρθένον τὴν ἑαυτοῦ θεότητα ενώσας τῇ σαρκὶ ὡς οἶνον ἄκρατον, ὁ Σωτὴρ ἐγεννήθη ἐξ αὐτῆς ἀσυγχύτως Θεὸς καὶ ἄνθρωπος. Καὶ ἡτοιμά σατο τὴν ἑαυτῆς τράπεζαν, τὴν ἐπίγνωσιν τῆς ἁγίας Τριάδος κατεπαγγελλομένην· καὶ τὸ τίμιον καὶ· ἄχραντον αὐτοῦ σῶμα καὶ αἷμα, ἅπερ ἐν τῇ μυστικῇ καὶ θείᾳ τραπέζῃ καθ᾿ ἑκάστην ἐπιτελοῦνται θυά μενα εἰς ἀνάμνησιν τῆς ἀειμνήστου καὶ πρώτης ἐκείνης τραπέζης τοῦ μυστικοῦ θείου δείπνου. Τὸ δὲ, ἀπέστειλε τοὺς ἑαυτῆς δούλους ή Σοφία, ὁ Χριστὸς δηλονότι, συγκαλοῦσα μετὰ ὑψηλού κηρύγματος. ὓς ἐστιν ἄφρων, ἐκκλινάτω πρὸς μὲ, φάσκουσα, τοὺς ἱεροὺς ἀποστόλους πρόδηλον, τοὺς εἰς τὸν σύμπαντα κόσμον διαδραμόντας καὶ προσκαλέσαντας τὰ ἔθνη εἰς τὴν ἐκείνου ἐπίγνωσιν ἀληθῶς τῷ ὑψηλῷ καὶ θείῳ τούτων κηρύγματι. Τὸ δὲ καὶ τοῖς ἐνδεέσι φρενῶν εἶπε, τοῖς μήπω κεκτημένοις τὴν τοῦ ἁγίου spirilus Dei ". Alii septem columnas dicunt esse se- ἑπτὰ πνεύματα τοῦ Θεοῦ. ῾Αλλοι δὲ λέγουσιν εἶναι ptem divinos ordines quibus per sanctam atque inspiratam divinitus ejus doctrinam creatura sustentatur, hoc est prophetas, apostolos, martyres, hierarchas sive sacerdotes, ascetas, sanctos, justosque. Illud vero, immolavit victimas suas, prophetas denotat et martyres qui in nulla non civitate et regione ab infidelibus ovium instar mactantur quotidie pro veritate et clamant: Propter te morte afficimur tota die, estimati sumus sicut oves occisionis ". Et miscuit in poculo suo vinum, in virgine divinitatem suam uniens cum carne tanquam vinum merum ac purissimum, Salvator ex ea natus est, sine confusione Deus et homo. El paravit mensam swam, promissam sancta Trinitatis cognitionem, necnon venerandum sanctumque ejus corpus ac sanguinem quæ in arcana et divina mensa quotidie perficiuntur et sacrificantur in memoriam nunquam non recolendæ memoria et primæ illius divinæ et arcanæ divinæ cœnæ. Illud porro, misit servos suos Sapientia, Christus nimirum, convocans alta præ conii voce: Si quis est, inquit, insipiens, veniat ad me, sanctos utique misit apostolos universum permeautes mundum, qui gentes ad ipsius agnitionem vere vocarent sublimi ac divina sua prædicatione. Insipientes vero appellat eos qui sancti Spiritus virtutem non:!um sunt assecuti: Venile, comedile panem meum, et bibile vinum quod miscui vobis: divinam ipsius carnem, ac venerabilem ejus sanguinem, inquit, dedit nobis edendum bibendumque c Πνεύματος δύναμιν δηλονότι· Ελθετε, φάγετε τὸν in remissionem peccatorum. ἐμὸν ἄρτον, καὶ πίετε οἶνον δν κέκρακα ὑμῖν, τὴν θείαν αὐτοῦ σάρκα καὶ τὸ τίμιον αὐτοῦ αἷμα δέδωκεν ἡμῖν, φησὶν, ἐσθίειν καὶ πίνειν εἰς ἄφεσιν ἁμαρτ τιῶν. IN CANTICUM CANTICORUM. Sim. de Magistris, Acta mart. Ostiens., p. 274, ex cod. membr. Vatic. CIII fragmentum sequens Syriace et Latine affert, his præmissis: «In Salomonis Canticum scripsit Hippolytus, ac Deum Verbum tanto ante in Ecclesia ex gentibus collecta, præsertim vero in parente sua Virgine sanctissima suas delicias quæsivisse ostendit; adeoque Syri, de Virgine apud se nata gloriantes, Hippolyti commentarium a priscis temporibus transtulerunt e Graeco in patrium sermonem, unde quædam adhuc supersunt, veluti in illud: Surge, Aquilo, et veni, Auster, perfla hortum meum, et fluant aromata ejus. ‹ His aromatibus cum oblectatus esset Joseph, • filius Regis a Deo designatur. His Virgo Maria cum uncta esset, in ventre suo concepit Verbum: tum ‹ nova arcana novamque veritatem, ac novum regnum, tum quoque magna et inexplicabilia mysteria de- • monstrat. Apud Galland., ex Anastasio Sinaita, quæst. 41, pag. 320. Hippolyti in Canticum canticorum. Et ubinam est copiosissima illa scientia? ubi illa mysteria? et ubi libri? exstaut enim sola Proverbia cap. x1, 2. 10 Psal. xLiv, 2; Rom. viii, 36. Ο Ιππολύτου, ἐκ τοῦ εἰς τὸ 'Ασμα τῶν ἀσμάτων Καὶ τοῦ πᾶσα ἡ πλουσία αὕτη γνῶσις; ποῦ δὲ τὰ μυστήρια ταῦτα; καὶ τοῦ αἱ βίβλοι; ἀναφέρονται Eusebius, εἰς τὸ 'Ασμα. S. Hieronymus, in Canticum canticorum. Syncellus, εἰς τὰ Ασματα Nicephorus, εἰς τὸ Ασμα τῶν ἀσμάτων. FABRIC.

On the Prophet IsaiahIn Isaiam prophetam

col. 629–630page 23 of 189

PG 10:629γὰρ μόναι αἱ Παροιμίαι, καὶ ἡ Σοφία, καὶ ὁ Ἐκκλησιαστὴς, καὶ τὸ 'Ασμα τῶν ᾀσμάτων. Τί οὖν; ψεύ δεται ἡ Γραφή; μὴ γένοιτο. Ἀλλὰ πολλὴ μέν τις ὕλη γέγονε τῶν γραμμάτων, ὡς δηλοῖ τὸ λέγειν 'Ασμα τῶν ᾀσμάτων· σημαίνει γὰρ ὅτι, ἅπερ εἶχον αἱ πεντακισχίλιαι ᾠδαὶ ἐν τῷ ἑνὶ διηγήσατο· ἐν δὲ ταῖς ἡμέραις Εζεκίου τὰ μὲν τῶν βιβλίων ἐξελέχθησαν, τὰ δὲ περιώφθησαν. "Οθεν φησὶν ἡ Γραφή· Αὗται αἱ Παροιμίαι Σολομῶντος αἱ ἀδιάκριτοι, ἂς ἐγρά ψαντο οἱ φίλοι Εζεκίου τοῦ βασιλέως· πόθεν δὲ ἐξελέξαντο, ἀλλ᾽ ἢ ἐκ τῶν βιβλίων τῶν ἐγκειμένων ἐν αἷς λέγει ταῖς τρισχιλίαις παραβολαῖς καὶ πεντακισχιλίαις ᾠδαῖς; Ἐξ αὐτῶν οὖν τούτων οἱ φίλοι Ἐξεκίου σοφοὶ ὑπάρχοντες ἐξελέξαντο τὰ πρὸς οἰκο δομὴν τῆς Ἐκκλησίας. Τάς τε βίβλους του Σα λομῶντος τὰς περὶ τῶν Παραβολῶν καὶ ἡδῶν, ἐν οἷς περὶ φυτῶν καὶ παντοίων ζώων φυσιολογίας, χερ σαίων, πετεινῶν τε καὶ νηκτῶν, καὶ ἰαμάτων πάθους, πάντως γραφείσας αὐτῷ ἀφανεῖς ἐποίησεν Εζεκίας διὰ τὸ τὰς θεραπείας τῶν νοσημάτων ἔνθεν κοι μίζεσθαι τὸν λαὸν, καὶ περιορᾷν αὐτῶν παρὰ Θεῷ τὰς ἰάσεις. Ἱππολύτου ἐπισκόπου Ρώμης, περὶ Εζεκίου. Έτι μαλακισθέντος τοῦ Εζεκίου τοῦ βασιλέως τῆς Ἰουδαίας, καὶ κλαύσαντος, ἦλθεν ἄγγελος καὶ εἶπεν αὐτῷ· Εἶδον τὰ δάκρυά σου, καὶ ἤκουσα τῆς φωνῆς σου. Ἰδοὺ προστίθημι εἰς τὸν χρόνον σου ἔτη ιδ', τοῦτο δέ σοι τὸ σημεῖον παρὰ Κυρίου ἰδοὺ στρέφω τὴν σκιὰν τῶν ἀναβαθμῶν τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου, οὓς κατέβη ὁ ἥλιος, τοὺς δέκα αναβαθμούς οὓς κατέβη ἡ σκιά, ὥστε γενέ σθαι τὴν ἡμέραν ἐκείνην ὡρῶν λβ'. Τοῦ γὰρ ἡλίου δραμόντος ἐπὶ τὴν δεκάτην ὥραν, πάλιν ἀνεπόδισε. Καὶ πάλιν ἡνίκα Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυὴ ἐπολέμει τοὺς Αμωραίους, τοῦ ἡλίου ἤδη εἰς δυσμὰς κλίνοντος, καὶ τοῦ πολέμου ἀθρόως ἐπικειμένου, εὐλαβηθεὶς Ἰησοῦς, μήποτε νυκτὸς ἐπιγενομένης διαφύγωσιν οἱ ἀλλόφυ- ", λοι, εβόησε λέγων· Στήτω ὁ ἥλιος κατὰ Γαβαών, καὶ ἡ σελήνη κατὰ φάραγγα Ελών· ἕως ἂν ἐκπο λεμήσω τὸν λαὸν τοῦτον. Καὶ ἔστη ὁ ἥλιος, καὶ ἡ σε λήνη ἐν τῇ στάσει αὑτῶν, ὥστε γενέσθαι τὴν ἡμέραν ἐκείνην ὡρῶν κδ'. Καὶ ἀνέστρεψεν ἐπὶ Εζεκίου σὺν τῷ ἡλίῳ, καὶ σελήνη εἰς τοὺπίσω· ἵνα μὴ ἡ σύγκρουσις τῶν δύο στοιχείων γένηται ἀτάκτως ἀλλήλων ἐπι Τάς τε βίβλ. Διὰ τὸ, κ. τ. λ. Εζεκίας, Μαλακισθέντος. μαχα ρισθέντος Τους δέκα αναβαθμούς, κ. τ. λ. ἀδιάκριτοι.

FRAGMENTA IN ISAIAM. rum. Quid ergo? falsumne dicit Scriptura? absit. Sed fuit quidem magna eorum quæ scripsit, mate - ria et diversitas; idque ostendit dicendo Canticum canticorum: significat enim se id quod continebatur ter mille odis seu canticis ", hoc uno compre hendisse. In diebus autem Ezechiæ alii quidem libri fuerunt electi, alii vero neglecti. Unde dicit Scriptura: Hæc sunt Proverbia Salomonis discreta (30'), quæ scripserunt amici Ezechiæ regis ". Unde autem selegerunt nisi ex libris qui inerant in ter mille proverbiis et quinquies mille odis seu canticis? Ex ipsis igitur sapientes amici Ezechia elegerunt ea quæ pertinebant ad ædificationem Ecclesiæ. Libros vero Salomonis Parabolarum et Canticorum, in quibus scripserat de plantarum et omnis generis animalium natura, terrestrium, volatilium), natatilium, et de morbis sanandis, Ezechias abolevit, quod populus exinde peteret medelas morborum, eorumque sanationem a Deo petere negligeret. γὰρ μόναι αἱ Παροιμίαι, καὶ ἡ Σοφία, καὶ ὁ Ἐκκλη- et Sapientia, et Ecclesiastes, et Canticum canticoσιαστὴς, καὶ τὸ 'Ασμα τῶν ᾀσμάτων. Τί οὖν; ψεύδεται ἡ Γραφή; μὴ γένοιτο. Ἀλλὰ πολλὴ μέν τις ὕλη γέγονε τῶν γραμμάτων, ὡς δηλοῖ τὸ λέγειν 'Ασμα τῶν ᾀσμάτων· σημαίνει γὰρ ὅτι, ἅπερ εἶχον αἱ · πεντακισχίλιαι ᾠδαὶ ἐν τῷ ἑνὶ διηγήσατο· ἐν δὲ ταῖς ἡμέραις Εζεκίου τὰ μὲν τῶν βιβλίων ἐξελέχθησαν, τὰ δὲ περιώφθησαν. "Οθεν φησὶν ἡ Γραφή· Αὗται αἱ Παροιμίαι Σολομῶντος αἱ ἀδιάκριτοι, ἂς ἐγρά ψαντο οἱ φίλοι Εζεκίου τοῦ βασιλέως· πόθεν δὲ ἐξελέξαντο, ἀλλ᾽ ἢ ἐκ τῶν βιβλίων τῶν ἐγκειμένων ἐν αἷς λέγει ταῖς τρισχιλίαις παραβολαῖς καὶ πεντακισχιλίαις ᾠδαῖς; Ἐξ αὐτῶν οὖν τούτων οἱ φίλοι Ἐξεκίου σοφοὶ ὑπάρχοντες ἐξελέξαντο τὰ πρὸς οἰκοδομὴν τῆς Ἐκκλησίας. Τάς τε βίβλους του Σα λομῶντος τὰς περὶ τῶν Παραβολῶν καὶ ἡδῶν, ἐν οἷς περὶ φυτῶν καὶ παντοίων ζώων φυσιολογίας, χερσαίων, πετεινῶν τε καὶ νηκτῶν, καὶ ἰαμάτων πάθους, πάντως γραφείσας αὐτῷ ἀφανεῖς ἐποίησεν Εζεκίας διὰ τὸ τὰς θεραπείας τῶν νοσημάτων ἔνθεν κοι μίζεσθαι τὸν λαὸν, καὶ περιορᾷν αὐτῶν παρὰ Θεῷ τὰς ἰάσεις. IN ISAIAM PROPHETAM. Apud Gallandium ex codice bibliothecæ Coislinianæ, num. 193, fol. 36. Ἱππολύτου ἐπισκόπου Ρώμης, περὶ Εζεκίου. Hippolyti episcopi Romæ, de Ezechia. Έτι μαλακισθέντος τοῦ Εζεκίου τοῦ βασιλέως Adhuc ægrotante Ezechia rege Judææ et flente, τῆς Ἰουδαίας, καὶ κλαύσαντος, ἦλθεν ἄγγελος καὶ accessit angelus et dixit ad eum: Vidi lacrymas εἶπεν αὐτῷ· Εἶδον τὰ δάκρυά σου, καὶ ἤκουσα τῆς tuas et audivi vocem tuam. Ecce addo ælati tuæ φωνῆς σου. Ἰδοὺ προστίθημι εἰς τὸν χρόνον annos quindecim. Hoc vero tibi signum esto a Doσου ἔτη ιδ', τοῦτο δέ σοι τὸ σημεῖον παρὰ Κυρίου· mino. Ecce converto umbram gruduum domus patris ἰδοὺ στρέφω τὴν σκιὰν τῶν ἀναβαθμῶν τοῦ οἴκου tui quos descendit sol, decem gradus quos descendit τοῦ πατρός σου, οὓς κατέβη ὁ ἥλιος, τοὺς δέκα umbra ", ut dies ista fiat horarum triginta duarum. αναβαθμούς οὓς κατέβη ἡ σκιά, ὥστε γενέ- Sot enim cum jam ad decimam horam decucurris - σθαι τὴν ἡμέραν ἐκείνην ὡρῶν λβ'. Τοῦ γὰρ ἡλίου set, iterum reversus est. Itidem ut cum Jesus Nave δραμόντος ἐπὶ τὴν δεκάτην ὥραν, πάλιν ἀνεπόδισε. belligeraret adversus Amorrhæos, sole jam ad ocΚαὶ πάλιν ἡνίκα Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυὴ ἐπολέμει τοὺς casum vergente, et bello confertim incumbente, veΑμωραίους, τοῦ ἡλίου ἤδη εἰς δυσμὰς κλίνοντος, καὶ ritus Josue ne per noctem ingruentem alienigenæ τοῦ πολέμου ἀθρόως ἐπικειμένου, εὐλαβηθεὶς Ἰησοῦς, effugerent, exclamavit: Stet sol in Gabaon, et luna μήποτε νυκτὸς ἐπιγενομένης διαφύγωσιν οἱ ἀλλόφυ- in valle Elon ", donec populum hunc debellavero. λοι, εβόησε λέγων· Στήτω ὁ ἥλιος κατὰ Γαβαών, Et stelit sol ac luna in statione sua, καὶ ἡ σελήνη κατὰ φάραγγα Ελών· ἕως ἂν ἐκπο λεμήσω τὸν λαὸν τοῦτον. Καὶ ἔστη ὁ ἥλιος, καὶ ἡ σε λήνη ἐν τῇ στάσει αὑτῶν, ὥστε γενέσθαι τὴν ἡμέραν ἐκείνην ὡρῶν κδ'. Καὶ ἀνέστρεψεν ἐπὶ Εζεκίου σὺν τῷ ἡλίῳ, καὶ σελήνη εἰς τοὺπίσω· ἵνα μὴ ἡ σύγκρουσις τῶν δύο στοιχείων γένηται ἀτάκτως ἀλλήλων ἐπι " III Reg. 1v, 32. " Prov. xxv, 1, sec. LXX. Τάς τε βίβλ. Quæ sequuntur, e codice ins. bibliotheca Casar. edidit Lambecius lib. viii, pag. 390. FABRIC. Διὰ τὸ, κ. τ. λ. Eadem referunt Suidas in Εζεκίας, Syncellus et alii, ut dixi in Codice pseud - epigrapho Vet. Test. pag. 1043 seq. ID. Μαλακισθέντος. 1n Bibliotheca Coisliniana edita a cl. Montfauconio, citatur fragmentum ut esset dies illa horarum viginti quatuor. Atque sub Ezechia etiam cum sole recessit lun³, ne duo elementa cœli inordinate invicem congredientes colliderentur. Et perculsus tunc Marodachon Chaldæus rex Babylonis, quod astrologicam artem colebat astrorumque cursum accurate metiebatur, causa cognita epistolam 7ª Isa. xxxvIII, 5, 7, 8. 74 Jos. x, 12. istud pag. 245, ubi tamen niendose excusum μαχαρισθέντος· atque idem error in Hippolytum Fabricianum irrepsit tom. I, pag. 271. Τους δέκα αναβαθμούς, κ. τ. λ. Hæc recitat Michael Glycas in Annal. part. 11, pag. 194. (30') Contra Græcam versionem, quæ babet ἀδιάκριτοι.

On Jeremiah and EzekielIn Jeremaim et Ezechielem

col. 631–632page 24 of 189

PG 10:631; φερομένων. Καὶ καταπλαγείς τότε Μαροδαχῶν ὁ Χαλ δαῖος ὁ βασιλεὺς Βαβυλῶνος, διὰ τὸ τὴν ἀστρολογικὴν τέχνην ἀσκεῖν, καὶ τὸν τούτων δρόμον ἀκριβῶς καταμετρεῖν, μαθὼν τὴν αἰτίαν, ἔπεμψεν ἐπιστολὴν καὶ τώρα τῷ Εζεκίᾳ, ἐν τρόπον ἐποίησαν καὶ οἱ μάγοι ἀπὸ ἀνατολῶν πρὸς Χριστόν. Ατρέπτῳ Τοῦ ἁγίου Ἱππολύτου ἐκ τοῦ λόγου εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ Ἡσαΐου· Αἰγύπτῳ μὲν τὸν κόσμον ἀπεί κασε, χειροποιήτοις δὲ τὴν εἰδωλολατρίαν, σεισμῷ δὲ τὴν μετανάστασιν καὶ κατάλυσιν αὐτῆς. Κύριον δὲ τὸν Λόγον, νεφέλην δὲ κούφην τὸ καθαρώτατον σκῆς νος, εἰς ὃ ἐνθρονισθεὶς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς εἰσῆλθεν εἰς τὸν βίον, σεῖσαι τὴν πλάνην. Εὑρίσκομεν ἐν τοῖς ὑπομνηματισμοῖς τοῖς ὑπὸ τῶν πρεσβυτέρων ἀναγεγραμμένοις, γεγενῆσθαι τὴν ἡμέ ραν ἐκείνην ὡρῶν λβ'. Τοῦ γὰρ ἡλίου διαδραμόντος, καὶ ἐπὶ τὴν δεκάτην ὥραν φθάσαντος, καὶ τῆς σκιάστους δέκα ἀναβαθμοὺς τοῦ οἴκου τοῦ ναοῦ κατελθούσης, ἀνέστρεψε πάλιν ὁ ἥλιος τοὺς δέκα ἀναβαθμοὺς εἰς τὰ ὀπίσω, κατὰ τὸ ῥῆμα Κυρίου, καὶ ἐγένοντο ὧραι κ'. Καὶ πάλιν τὸν ἴδιον δρόμον κατὰ τὴν ἰδίαν τάξιν κυκλώσας ὁ ἥλιος ἐπορεύθη εἰς δυσμάς. Ἐγέ νοντο οὖν ὧραι λβ'. Γίνεται οὖν ἡ ἡμέρα εκείνη κατὰ τὸν Ἱππόλυτον τριάκοντα καὶ δύο ὡρῶν. Τοὺς γὰρ δέκα ἀναβαθμούς διαδραμὼν ὁ ἥλιος τοὺς αὐτοὺς πάλιν ἀνέδραμεν. Εἶτα τῇ ἰδίᾳ διατάξει χρη σάμενος ἐπὶ δυσμάς ἦλθε, τοὺς δώδεκα πάλιγ ἀναδραμὼν. Καὶ οὕτω μὲν ὁ Ἱππόλυτος. Πόσος ἐστὶ τὸ μέγεθος ὁ Σολομώντιος ναός; τὸ μὲν μῆκος ἑξήκοντα πηχῶν, τὸ δὲ εὗρος κ'. Ετέτραπτο δὲ οὐ πρὸς ἕω, ἵνα οἱ προσευχόμενοι μὴ τὸν ἥλιον ἀνίσχοντα προσκυνῶσιν, ἀλλὰ τὸν τοῦ ἡλίου Δεσπότην. Θαυμαζέτω δὲ μηδεὶς, εἰ τῆς Γραφῆς μ' πηχών είρη κυίας τὸ μῆκος, ἑξήκοντα εἶπον ἐγώ. Μετ' ὀλίγα γὰρ καὶ τῶν ἄλλων κ' ἐπιμέμνηται τὰ ῞Αγια τῶν ἁγίων, & καὶ Δαβὴρ ὀνομάζει. Οὐκοῦν τὰ μὲν ἅγια μ' πη χῶν ἦν· τὰ δὲ Ἅγια τῶν ἁγίων ἄλλων κ'. Ὁ δὲ Ἰώ σηππος διόροφον τὸν ναὸν γεγενῆσθαι λέγει, καὶ πᾶν τὸ ὕψος ρκ' πηχῶν εἶναι. Οὕτω γὰρ καὶ ἡ τῶν Πα ραλειπομένων βίβλος δεδήλωκε, λέγουσα· Καὶ ἤρξατο Σολομὼν τοῦ οἰκοδομῆσαι τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ. Μήκος πηχῶν ἡ διαμέτρησις ἡ πρώτη ξ', καὶ εύο

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. EXEGETICA. et dona misit ad Ezechiam; quem in modum Chri- φερομένων. Καὶ καταπλαγείς τότε Μαροδαχῶν ὁ Χαλ sto fecere etiam ex oriente magi. δαῖος ὁ βασιλεὺς Βαβυλῶνος, διὰ τὸ τὴν ἀστρολογικὴν τέχνην ἀσκεῖν, καὶ τὸν τούτων δρόμον ἀκριβῶς καταμετρεῖν, μαθὼν τὴν αἰτίαν, ἔπεμψεν ἐπιστολὴν καὶ τώρα τῷ Εζεκίᾳ, ἐν τρόπον ἐποίησαν καὶ οἱ μάγοι ἀπὸ ἀνατολῶν πρὸς Χριστόν. Theodoretus in Ατρέπτῳ sive dialog. 1. Sancti Hippolyti ex sermone in exordium Isaiæ: Ægypto quidem mundum comparavit, manufactis vero cultum idolorum, terræ motui denique interitum et deletionem ipsius. Dominum porro Verbum nubeculæ levi et purissimo tabernaculo, in quo thronum collocans Dominus noster Jesus Christus, ingressus est in vitam, ut errorem concuteret. Τοῦ ἁγίου Ἱππολύτου ἐκ τοῦ λόγου εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ Ἡσαΐου· Αἰγύπτῳ μὲν τὸν κόσμον ἀπεί κασε, χειροποιήτοις δὲ τὴν εἰδωλολατρίαν, σεισμῷ δὲ τὴν μετανάστασιν καὶ κατάλυσιν αὐτῆς. Κύριον δὲ τὸν Λόγον, νεφέλην δὲ (sic) κούφην τὸ καθαρώτατον σκῆς νος, εἰς ὃ ἐνθρονισθεὶς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς εἰσῆλθεν εἰς τὸν βίον, σεῖσαι τὴν πλάνην. Ut Alexandri Augusti propensam in Christianos voluntatem Hippolytus excoleret, in Isaiam scripsit, qua parte narrat, solem retrogradum Dei nutu vitam Ezechia regi portendisse diuturniorem. Nonnulla ex eo Hippolyti scripto Theodoretus recitat; alia protulit Fabricius: quædam e schedis nostris, nondum edita subjicimus. (Sim. de MAGISTRIS, Acta mart. Ostiens., f. 197, ex mss. codd. Vat. DCCLV, fol. 144 et ex mss. bibliothecæ S. Marci Venet., cod. XVI, fol. 260, et XXV, fol. 274.) Invenimus in commentariis, quæ sunt a senioribus edita, fuisse diem illum horarum triginta duaruni. Cum enim sol suum cursum perageret, pervenissetque ad horam decimam, atque umbra per decem gradus in domo templi descendisset, conversus est iterum sol per deeen gradus retro, juxta verbum Domini, factæque sunt horæ viginti. Ac rursum consueto more cum sol proprium cursum absol. visset, in occasum excessit. Fuerunt itaque horæ triginta duæ Εὑρίσκομεν ἐν τοῖς ὑπομνηματισμοῖς τοῖς ὑπὸ τῶν πρεσβυτέρων ἀναγεγραμμένοις, γεγενῆσθαι τὴν ἡμέ ραν ἐκείνην ὡρῶν λβ'. Τοῦ γὰρ ἡλίου διαδραμόντος, καὶ ἐπὶ τὴν δεκάτην ὥραν φθάσαντος, καὶ τῆς σκιᾶς τοὺς δέκα ἀναβαθμοὺς τοῦ οἴκου τοῦ ναοῦ κατελθού σης, ἀνέστρεψε πάλιν ὁ ἥλιος τοὺς δέκα ἀναβαθμοὺς εἰς τὰ ὀπίσω, κατὰ τὸ ῥῆμα Κυρίου, καὶ ἐγένοντο ὧραι κ'. Καὶ πάλιν τὸν ἴδιον δρόμον κατὰ τὴν ἰδίαν τάξιν κυκλώσας ὁ ἥλιος ἐπορεύθη εἰς δυσμάς. Ἐγένοντο οὖν ὧραι λβ'. IN JEREMIAM ET EZECHIELEM. In Jeremiam scripsisse Hippolytum a nemine veterum, quod sciam, traditur. Nam quæ ejus referantur in Catena Patrum Græcorum ad Jer. xvii, 11, petita sunt e libro De Antichristo, c. 55. Rufinus in interpr. Ilist. eccl. Eusebii, vi, 22, tradit Hippolytum scripsisse, in partem quamdam Ezechielis propheta, in ca scilicet capita quæ Hierosolymitani templi descriptionem continent, ex eoque commentario hæc servata suni (DE MAG. ubi supra, ap. Anastas. Sinait, quæst. '41, al. 44, ex mss. Bodleian.) Quantæ magnitudinis fuerit Salomonis templum? Longitudo erat quadraginta cubitorum, altitudo viginti. Conversum autem erat non ad orientem, ne precantes adorent solem orientem, at solis Domi. num. Nemo autem miretur si cum dixerit Scriptura fuisse longitudinem quadraginta cubitorum, ego dixerim sexaginta; nam paulo post aliorum viginti meminit, describens Saneta sanctorum, quæ Dabir quoque nominat. Longitudo ergo templi erat quidem quadraginta cubitorum, Sancta autem sanctorum erant aliorum viginti. Josephus dicit duarum contignationum fuisse templum, et totam altitudinem fuisse centum viginti cubitorum. Ita etiam signifcavit liber Paralipomenwn, dicens: El capit Hæc illa nimirum sunt, quæ posteriores Graeci ex Hippolyto indicarunt: Γίνεται οὖν ἡ ἡμέρα εκείνη κατὰ τὸν Ἱππόλυτον τριάκοντα καὶ δύο ὡρῶν. Τοὺς γὰρ δέκα ἀναβαθμούς διαδραμὼν ὁ ἥλιος τοὺς αὐτοὺς πάλιν ἀνέδραμεν. Εἶτα τῇ ἰδίᾳ διατάξει χρησάμενος ἐπὶ δυσμάς ἦλθε, τοὺς δώδεκα πάλιγ ἀναδρα μών. Καὶ οὕτω μὲν ὁ Ἱππόλυτος. Ac diem quidem Πόσος ἐστὶ τὸ μέγεθος ὁ Σολομώντιος ναός; τὸ μὲν μῆκος ἑξήκοντα πηχῶν, τὸ δὲ εὗρος κ'. Ετέτραπτο δὲ οὐ πρὸς ἕω, ἵνα οἱ προσευχόμενοι μὴ τὸν ἥλιον ἀνίσχοντα προσκυνῶσιν, ἀλλὰ τὸν τοῦ ἡλίου Δεσπότην. Θαυμαζέτω δὲ μηδεὶς, εἰ τῆς Γραφῆς μ' πηχών είρηκυίας τὸ μῆκος, ἑξήκοντα εἶπον ἐγώ. Μετ' ὀλίγα γὰρ καὶ τῶν ἄλλων κ' ἐπιμέμνηται τὰ ῞Αγια τῶν ἁγίων, & καὶ Δαβὴρ ὀνομάζει. Οὐκοῦν τὰ μὲν ἅγια μ' πηχῶν ἦν· τὰ δὲ Ἅγια τῶν ἁγίων ἄλλων κ'. Ὁ δὲ Ἰώ σηππος διόροφον τὸν ναὸν γεγενῆσθαι λέγει, καὶ πᾶν τὸ ὕψος ρκ' πηχῶν εἶναι. Οὕτω γὰρ καὶ ἡ τῶν Παραλειπομένων βίβλος δεδήλωκε, λέγουσα· Καὶ ἤρξατο Σολομὼν τοῦ οἰκοδομῆσαι τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ. Μήκος πηχῶν ἡ διαμέτρησις ἡ πρώτη ξ', καὶ εύο illum tradit llippolytus triginta duas horas habuisse. Sol ehim gradus decem permensus, deinceps per eosdem recurrebat. Quo facto ad suum cursum ordinarium reversus, duodecim reliquis gradibus peragratis, ad occasum pervenit. Atque hæc Hippolyti est sententia. GLscas, Annal. p. 194.

On DanielIn Danielem

col. 633–634page 25 of 189

PG 10:633ρος πηχών κ', καὶ ὕψος ρκ', καὶ κατεχρύσωσεν αὐτὸν ἔσωθεν χρυσίῳ καθαρῷ. Ἱππ. ἐπισκ. Ρωμ. τῆς τοῦ Δακὴλ ὁράσεως καὶ τοῦ Ναβουχοδονόσορ ἐπιλύσεις ἐν ταύτῳ ἀμφοτέρων. (θηρίῳ δευτέρω) δείξῃ τὴν τῶν Περσῶν βασιλείαν. Τρία δὲ πλευρὰ καλεῖ τὰ τρία ἔθνη· λέγει οὖν, ήρχεν αὐτὸ τὸ θηρίον, οἱ ἦσαν Μῆδοι, Ασσύριοι καὶ Βαβυ θηρίον ὁρᾷ ὅμοιον ἄρκτῳ, ὅπερ ἦσαν Πέρσαι· μετὰ γὰρ Βαβυλωνίους Πέρσαι διεκράτησαν. Τὸ δὲ λέ γειν τρία πλευρὰ ἐν τῷ στόματι αὐτῆς, τρία ἔθνη ἔδειξε, Πέρσας, Μήδους, Βαβυλωνίους· ὅπερ δέδεικται μετὰ τὸν χρυσὸν ὁ ἄργυρος ἐν τῇ εἰκόνι. λέγων.

ρος πηχών κ', καὶ ὕψος ρκ', καὶ κατεχρύσωσεν αὐτὸν ἔσωθεν χρυσίῳ καθαρῷ. Salomon ædificare domum Dei. Longitudo cubitorum sexaginta erat prima dimensio, et latitudo cubitorum viginti, et altitudo centum viginti; et deaurávit ipsum intrinsecus auro puro”. IN DANIELEM. (Sim. DE MAGISTais, Daniel secundum Septuaginta ex codice Chisiano, Romæ 1772, in-folio, pag. 95; Mai,Script. vel. collectio nova, 1, 1, ed. 1851, pag. 29-56, passim.) MONITUM. (HENEL, De Hippolyto episcope, Gettingæ, 1858, p. 30.) Commentarii in Danielem fragmentum non exiguum titulo Hippolyto ascriptum in quo explicantur cap. VII – XII, et II, 34 seqq., publicavit Simon de Magistris ex codice Chisiano Aliud præclarum fragmentum ejusdem commentarii edidit Angelus Maius qui sibi proposuit ex illo commentario ea tantum edere, quæ inedita latebant. Cum nosset fragmentum, quod de Magistris publicaverat apparet codicem Romanum complura complexum esse, quam quæ ex illo codice ipse edidisset; concludere tamen non licet, quæcunque in Chisiano codice leguntur, inveniri in Catena laudata. Itaque difficile videtur dijudicare quomodo alter codex sese habeat ad alterum, atque probare num uterque, an uter verus sit habendus. Comparato utroque codice intelligimus, eos non ita sese habere, ut alter altero perfici possit. Id quod facile intelligitur. Cap. vi, 4, enim explicatur latius apud Angelum Maium quam apud Simonem; adjungitur enim apud Maium quod historia docetur, promissa illa vere impleta esse. Quæ vero explicatio conjungi nequit cum iis, quæ proferuntur in codice Chisiano; nam eadem sententia, Nabuchodonosorum gloria privatum e regno pulsum esse, occurrit in utroque codice, ita ut, si quæ uterque habet, conjunxeris in unum, eadem duplici modo legantur, id quod omnino fieri non potest. Idem valet de versu 5, ad quem apud Angelum Maium breviter eadem interpretatio adjuncta est, quam latius illustratam in codice Chisiano invenimus; apud Angelum Maium autem additur, cur comparati sint Persæ cum urso. Quæ in codice Chisiano ad versum 6 notata leguntur, contracta sunt apud Angelum Maium, sed adjungitur, cur interpres putet, cum panthera esse comparatum Græcum regnum ejusque regem Alexandrum. Eodem modo diversa sunt, quæ in utroque codice leguntur ad versum 7. Idem valet omnino de quatuor prioribus capitibus apud Simonem lectis. Si igitur cogimur, ut dicamus non omnia certe quæ in utroque codice inveniuntur, posse partęs esse ejusdem libri, inde tamen concludere non licet fragmentum alterum esse genuinum, alterum non genuinum, atque eo minus, quia sententiæ in eo prolata consentiunt, atque forma tantum, qua illæ vestitæ sunt, diversa est. Aliis autem locis, quæ Angelus Maius profert conveniunt iis quæ in codice Chis. leguntur; ita ut, si quæ edidit Angelus Maius, interjecissemus iis, quæ in hoc codice laudantur, perfectus videretur exsistere commentarius. Ita quæ apud Ang. Maium adnotata ad cap. ix, 21, inveniuntur, quadrant in ea quæ in codice Chis. exhibentur in initio capitis 11; quæ ad x, 12, in ea quæ in fine capitis xxvn; qua: ad x, 46, et 48 et 20, locum tenere possunt ânte verha xal vūv oŋot, in fine capitis xxviii; quæ ad xii, 1-3, legi possunt ante cap. XLI. Verbo tenus consentiunt quæ ad x, 6, apud Angelum Maium notantur cum iis, quæ capite xxvi leguntur; eodem modo inveniuntur ad I, 7, notata in capite XLIII; atque eadem, quæ ad x, 13, exponuntur, habes cap. xxv Cum igitur similitudo nou exigua inter utrumque codicem cognoscatur, verisimile videtur, ab eodem esse auctore compositos illos in Danielem commentarios. Attamen mirum videretur, si idem vir confecisset duos in eumdem librum commentarios. Quod ænigma ut solvamus, respiciendum nobis est ad Hippolyti librum De Antichristo, in quo (cap. 22-26) eadeni leguntur, quæ paucis tantum omissis apud Sinonem cap. 1-3 exhibentur. Cum autem mirum nobis visum sit, quod idem auctor dicitur eadem in duobus diversis libris scripsisse, in sententiam incidimus hanc, locum illum ex altero in alterum scriptum delatum esse. Sin vero quæ leguntur apud Simonem, cap. 1-3 desumpta sunt ex libro De Antichristo, sane fieri non potuit, ut quæ illo loco apud Simonem leguntur, consentiant cum iis quæ ad eumdem Danielis locum notata invenimus in codice quem edidit Angelus Maius. Cum autem, quia ea quæ apud Simonem leguntur, magna ex parte perficienda sunt iis quæ in codice Vaticano exhibentur, concedendum sit, commentarium apud Simonem lectum ex toto in Danielem commentario excerptum esse: veIl Paral. 11, 1, 3, 4. Titulus sonat: Ἱππ. ἐπισκ. Ρωμ. τῆς τοῦ Δακὴλ ὁράσεως καὶ τοῦ Ναβουχοδονόσορ ἐπιλύσεις ἐν ταύτῳ ἀμφοτέρων. Cf. ejus Danielem secundum LXX ex Tetraplis Origenis, Rom. 1772, p. 95 seqq. De codice ipso disseritur in præfat. ad eundem librum p. xx et xxxvi sqq. Cf. T. D. Michaelis Orientalische und exegetische Bibliothek, Thl. 3, S. 153 sqq.; Thl. 4, S. 1 sqg. L. 1, tom. I, pars. 11, p. 161 sqq. Invenit boc in Catena Patrum in Danielem, de qua latius disserit in præfat. p. xxxvii sqq. Cf. 1. 1. p. 162, not. 1. Exempli causa afferimus, quæ adnotata sunt ad versum 5. Cf. Ang. Mai, p. 20: "Iva tv τOÚTIO (θηρίῳ δευτέρω) δείξῃ τὴν τῶν Περσῶν βασιλείαν. Τρία δὲ πλευρὰ καλεῖ τὰ τρία ἔθνη· λέγει οὖν, ήρχεν αὐτὸ τὸ θηρίον, οἱ ἦσαν Μῆδοι, Ασσύριοι καὶ ΒαβυAvtos. Apud Simonem cap. 1, p. 96: Aɛútɛpov θηρίον ὁρᾷ ὅμοιον ἄρκτῳ, ὅπερ ἦσαν Πέρσαι· μετὰ γὰρ Βαβυλωνίους Πέρσαι διεκράτησαν. Τὸ δὲ λέγειν τρία πλευρὰ ἐν τῷ στόματι αὐτῆς, τρία ἔθνη ἔδειξε, Πέρσας, Μήδους, Βαβυλωνίους· ὅπερ δέδεικται μετὰ τὸν χρυσὸν ὁ ἄργυρος ἐν τῇ εἰκόνι. Pro Mizan tantum legitur in codice Chis. ¿ λέγων.

col. 635–636page 26 of 189

risimile videtur, eum, qui illum commentarium a Simone editum excerpserit, sumpsisse cap. 1-3 ex Hippolyti libro De Antichristo (cap. 22-26), quia hoc loco brevius leguntur, de quibus latius disseruit Hippolytus in commentario ipso ad Danielem. Quæ codice Chis. servata sunt, collata videntur non multum post Hippolytum, nam Apollinarius refert, nostrum unacum Nabuchodonosori somnio explicasse visionem ipsius Danielis Cum illud fragmentum tam vetusto tempore confectum videatur, dubium est, num Photius legerit illa excerpta, an commentarium ipsum. Sed puto, eum, si illa legisset, relaturum fuisse, Hippolytum interpretatuin esse somnium tantum Nabuchodonosori conjunctum cum Danielis visione. Cum igitur ejusdem libri partes habeamus, quæ Angelus Maius edidit, et quæ in codice Chis. inde a cap. 4 usque ad finem leguntur, non autem quæ in eodem habentur in quatuor prioribus cap., hoc loco, quo nobis probandum est, quæ hodie adsint partes Hippolyti commentarii in Danielem, non respicimus ca quæ pars libri De Antichristo haben da sunt. Cum fragmentum a Simone editum ex Hippolyti libro De Antichristo et toto commentario in Danielem jam collatum sit circa medium sæcul. IV necesse est, ut inter Hippolyti verum librum De Antichristo et commentarium totum in Danielem similitudo sit non exigua. Si igitur invenimus similitudinem inter librum quemdam Hippolyto ascriptum, in quo de Antichristo disseritur, et commentarium quemdam in Danielem, qui eumdem auctorem habere dicitur, hunc utrumque ab Hippolyto confectum putamus, nisi certæ dubitandi adsint causa. Similia vero leguntur in fragmentis laudatis atque in libro De Antichristo a M. Gudio edito (cf. § 42). Ita quæ de tempore, quo mundus consummetur, docentur de Antichristo cap. 42 et 43, latius probantur in commentario ad Danielem, apud Simonem cap. 4-7; quæ de Beno cho et Elia, Christi præcursoribus, atque de hebdomadibus annorum et de Babylonica captivitate legun tur cap. 43 et 64, exhibentur quoque in Dan. 22 et 40; de Antichristo cap. 25 contenditur, vere facta esse, quæ Daniel vaticinatus sit, id quod historia probatur in Dan. cap. VIII et 1x. De Antiocho, Alexandri Magni nepote, cujus mentio fit de Antichristo cap. 49, latius disseritur in Dan. cap. x; eadem, quæ de Ammonitis et Moabitis referuntur de Antichr. cap. 51, in Dan. cap. XL invenis. Locum in libro De Antichr., cap. 26, qui desideratur in ea codicis Chis. parte (cap. 1-3), quam desumptam ex illo libro probavimus, legimus verbo tenus apud Angelum Maium ad cap. 7, 15 (1. 1. p. 205). Præterea interpres utitur eodem Messiano, quem dicunt, interpretandi modo, quem in aliis Hippolyti scriptis adhibitum in venimus Quod in commentario, de quo nunc disserimus, constituitur numerus annorum qui præ teriti fuerunt a mundo creato usque ad Christum, atque tempus ostenditur, per quod Babylone retineban tur Judai, bene quadrat in nostrum, qui artem arithmeticam fovebat. Denique, id quod maximi mo menti est, Hieronymus et Photius ipsi, se legisse fragmenta commentarii in Danielem laudata, te stantur. Alter enim eorum nostro ascribit sententiam aliquam, quæ constructa videtur ex iis quæ in codice Chis. leguntur cap. 13, 15, 39. Alter refert Hippolytum mundi finem posuisse in anno post. Ch. n. quingentesimo, quia sexies modo mille annos mundus maneat, quinquies autem mille quingentique præteriti sint a mundo creato usque ad Christum. Id quod latius exponitur in cod. Chis. cap. 4. Quæ cum ita sint, luce clarius est utrumque fragmentum confectum esse ab Hippolyto. Cum Photius referat (1.1.) nostrum non verba singula, sed sententiarum nexum atque tenorem explicasse, opinor codi cem, quem Angelus Maius legit, integrum atque perfectum nostri commentarium in Danielem continere. Itaque maxiini momenti esset, si ille vir celeberrimus publicasset totum codicem. De historia Susanna fragmento Allegorico modo historiam de Susanna refert Hippolytus ad Ecclesiam, quæ a gentibus vexatur. Su sanna est typus Ecclesiæ, ejusque conjux Joacimus Christi; Babylonem refert ad mundum; hortum, in quo lavabatur Susanna, significat ei vocationem sanctorum, qui tanquam fructiferæ arbores in Ecclesia plantati sint. Duo seniores significant ei duos populos, alter Hebræos, alter paganos, qui diabolo incitati Ecclesiam conjuncti persequuntur. Ut accuratius perspiciamus rationem, qua in libello disseritur, pauca alia ex illo proferamus. Vers. 15 diem aptum, quo lavatum in hortum ivit Susanna, refert ad festum Pa Schale, quo omnibus lavacrum paretur. Susannam lavatam esse dicit, quia fuerit munda Dei sponsa. Puelle quæ ean comitantur, sunt fides in Christum atque charitas in Deum. Vers. 21 contendit, cum Susanna fuisse in lavacro adolescentem quemdam, sed non, qui cum illa commisceretur, sed qui inno centiæ testis foret. Vers. 22, refert, quæ de false accusata Susanna narrantur, ad Ecclesiæ statum, cum Christiani Hippolyti ætate, nisi venerati essent paganorum idola, ad tribunal adducti mortis damnaren tur. Vers. 23 transfert in eos qui propter Christum patiuntur. Vers. 35, vexata Susanna flebat, ut la crymis exciret Aóyov, qui et lacrymis Lazarum mortuum in vitam revocasset. Quæ scripta esse ante Constantinum imperatorem, inde elucet, quod vers. 22 verba, ávestévaks Σw cávva, referuntur ad Christianos martyres, qui, nisi obsequentes paganis idola venerarentur, ad tribunal adducerentur. Vers. 5 probatur, illa esse conscripta eo tempore, quo Judæi et pagani se conjunxissent ad destruendas res Christianas, id quod factum est nostri tempore Ratio interpretandi pulchre quadrat in Hippolyti ingenium. Inveniuntur sententiæ, quæ similes videntur aliis a nostro in genuinis libris prolatis; e. c. vers. 12 dicit, eodem, quo seniores ad Susannam, modo in Ecclesiam venire genti Cf. Angelum Maium, l. 1., p. 173. Si cognosset nostri in Dan. commentarium verum, non video cur non illum ipsum, sed malue rit ea citare, quæ ex alio ejusdem libro deducta sint. Cf. testimonium Apollinarii apud Angelum 1. 1, p. 173. Maium et ad cap. 7 Hipp. adnotavit ad cap. 3, 92 et 93, Quæ Anastasius Sinaita (quæst. 48, cf. Fabr. vol. I, pag. 272) ex Hipp. in Danielem commentario laudat, referenda sunt ad ea quæ in cod. Chis. cap. 1, leguntur. Ex loco ipso patet, ipsum desumptuin esse ex interpretatione quæ spectat ad Nabucho donosori somnium et Danielis visum simul expli catum. Cf. apud Simonem cap. 1, not. 1. Hieron. in Dan. 9, 27. Photius, cod. cci. Quem librum primus edidit Combefisius (no viss. Biblioth. Patrum tom. I), excusus est iterum a Fabr. vol. 1, p. 273. Eumdem inveniri in co dice Romano, quem in antecedenti & laudavimus, testatur Angelus Maius 1. 1. tom. I, pars 11, p. 161, nota 1. Cf. Ceillier 1. 1. p. 326.

col. 637–638page 27 of 189

PG 10:637παντὸς μετοικισθέντος (εἰς Βαβυλώνα). εὑρίσκομεν τὸν μακάριον Δανιὴλ ἐν Βαβυλῶνι προφητεύ μάρτυρες πιστοί. Τοῦ ἁγιωτάτου Ιππολύτου ἐπισκόπου Ρώμης. Τὴν ἀκρίβειαν τῶν χρόνων τῆς γεγενημένης αἰχμαλωσίας τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ ἐν Βαβυλῶνι ἐπιδείξασθαι βουλόμενος, καὶ τὰς τοῦ μακαρίου Δανιὴλ τῶν ὁρα μάτων προφητείας, τὴν τούτου ἐν Βαβυλῶνι ἐκ παι ὃς ἀναστροφήν· πρόσειμι καὶ αὐτὸς μαρτυρήσων ἐσίῳ καὶ δικαίῳ ἀνδρὶ προφήτῃ καὶ μάρτυρι Χριστοῦ γεγενημένῳ· ὃς οὐ μόνον τὰ τοῦ βασιλέως Ναβουχοδονόσορ δράματα τοῖς τότε καιροῖς ἀπεκάλυψεν, ἀλλὰ καὶ ὁμοίους αὐτῷ παῖδας ἐκδιδάξας, μάρτυρας πιο στοὺς ἐν κόσμῳ προήγαγεν· οὗτος τοίνυν γίνεται κατὰ τοὺς χρόνους τῆς προφητείας τοῦ μακαρίου Ἱερεμίου, τῆς δὲ βασιλείας Ἰωακεὶμ τοῦ Ἐλιακείμ ᾶς ἅμα τοῖς λοιποῖς αἰχμαλώτοις ληφθείς, ἄγεται μετ' 218, ρία γεγένηται ὕστερον, προεγράφη δὲ τῆς βίβλου πρώτης εὑρίσκομεν γὰρ καὶ ἐν τοῖς προ φήταις δράσεις τινάς πρώτας γεγραμμένας, καὶ ἐπ' ἐσχάτων πεπληρωμένας.

les atque Judæos, ut falsos testes adversus Christianos se præbeant. Similiter admonet auctor libri De Antichristo (cap. 1) Theophilum, ut caveat ne hic liber in conspectum veniat profanerum hominum. Vers. 33 invenimus eamdem de Verbo sententiam, quæ latius exponitur de Antichristo (cap. 2 et 4. cf. librum Hipp. adversus Judæos). Eodem allegorico modo interpretatus est noster benedictionem Jacobi et Isaaci. Com deinde Hippolyto a Syncello ascribatur liber De Susanna et Daniele, non habemus cur hune librum, qui locum habet in eodem cod. Rom., ex quo Angelus Maius edidit commentarium in Danielem, nostro abjudicemus. Combefisius putat Hieronymum et Photium de hoc tantum libro dixisse. Eos vero non solum hunc librum, sed etiam totum in Danielis librum commentarium, qui complectebatur hunc etiam librum atque ea quæ in canticum trium puerorum scripsit, legisse, jam probavimus. De cantico trium puerorum. Hippolytum hunc canticum legisse in medio capitis 111 Danielis libri canonici, inde apparet quod citantur versus illius capitis eodem numero quo referuntur a Græcis interpretibus. Cum igitur commentarium in Danielis librum canonicum hune in canticum trium puerorum complecti in aprico sit, ea, quæ inveniuntur in Catena Patrum in psalmos et cantica sacræ Scripturæ (edit. Corderian. tom. III, p. 951 ad 3, 37 legenda sunt in adnotationibus ad cap. 3 libri canonici. Cum igitur commentarius in cantieam trium puerorum innexus sit commentario in Danielis canonicum librum, quin optimo jure ei ascribatur, non est quod dubitemus. De Hippolyti proœmio in commentarium ad Danielem. Fragmentum apud Fabricium (v. 1, p. 278) procemium esse commentarii in Danielem videtur. Primum, car conscripserit hunc libellum, deinde, quando vixerit Daniel et versatus sit captivus Babylone, exponit; denique paucis illustrat Judæorum historiam a Joacha rege usque ad tempus, quo in exsilium Babylonem ducti sunt. Quibus absolutis hoc modo transire videtur ad explicandam historiam de Susanna: Tou λaoû παντὸς μετοικισθέντος (εἰς Βαβυλώνα). εὑρίσκομεν τὸν μακάριον Δανιὴλ ἐν Βαβυλῶνι προφητεύszyca, xa! Exdıxov the Ewovens revoμevov. Non videre possemus, quid sibi vellet additamentum, Danielem Babylone exstitisse vindicem Susannæ, nisi hisce verbis eum transire voluisse ad commentarium in historiam de Susanna conjicere liceret. Atque traditum nobis est, historiam de Susanna locum tenuisse in codice, quo utebatur Hippolytus, ante librum canonicum Danielis Talis cum fuerit codex nostri scriptoris, verisimile videtur prooemium illud ab Hippolyto vere esse compositum Quæ sententia confirmatur a Syncello Dicit enim ab Hippolyto relatum esse in scripto de Susanna et Daniele, Joncimum sive alio nomine Jechoniam, cum tres annos regnasset, cum populo Babylonem ductum esse, inter quos Danielem ejusque tres amicos; uxorem vero regis fuisse Susannam. Cum in Hippolyti libro de Daniele et Susanna nibil inveniatur de Daniele abducto, neque de tempore per quod regnaverit Joacimus, id quod in proœmio legitur, genuinum illud ascribimus Hippolyto. Præterea autem non invenias, quæ a nostri ingenio abhorreant, sed insunt sane aliqua, quæ pulchre in eum quadrant, e. c. quod tam accurate indicatur tempus per quod singuli regnaverint reges. Porro hoc procemium post Constantinum imperatorem non scriptum esse, inde elucet, quod et Daniel nominatur propheta atque Christi martyr, et tribus cjus amicis attribuitur epitheton μάρτυρες πιστοί. PROCEMIUM. Τοῦ ἁγιωτάτου Ιππολύτου ἐπισκόπου Ρώμης. Τὴν ἀκρίβειαν τῶν χρόνων τῆς γεγενημένης αιχμα λωσίας τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ ἐν Βαβυλῶνι ἐπιδείξασθαι βουλόμενος, καὶ τὰς τοῦ μακαρίου Δανιὴλ τῶν ὁρα μάτων προφητείας, τὴν τούτου ἐν Βαβυλῶνι ἐκ παιὃς ἀναστροφήν· πρόσειμι καὶ αὐτὸς μαρτυρήσων ἐσίῳ καὶ δικαίῳ ἀνδρὶ προφήτῃ καὶ μάρτυρι Χριστοῦ γεγενημένῳ· ὃς οὐ μόνον τὰ τοῦ βασιλέως Ναβουχοδονόσορ δράματα τοῖς τότε καιροῖς ἀπεκάλυψεν, ἀλλὰ καὶ ὁμοίους αὐτῷ παῖδας ἐκδιδάξας, μάρτυρας πιο στοὺς ἐν κόσμῳ προήγαγεν· οὗτος τοίνυν γίνεται κατὰ τοὺς χρόνους τῆς προφητείας τοῦ μακαρίου Ἱερεμίου, τῆς δὲ βασιλείας Ἰωακεὶμ τοῦ Ἐλιακείμ· ᾶς ἅμα τοῖς λοιποῖς αἰχμαλώτοις ληφθείς, ἄγεται μετ' aštŵy się Babulŵva. Ilśvte yàp oŭtos vioi yivovtas ** IV Reg. xxi, 30. Sanctissimi Hippolyti Rome episcopi. Cui constitutum sit, ut diligenter ostendam tempora captivitatis Babylonice fliorum Israel, ac beati Danielis visionum oracula (ejus scilicet a puero Babylone vitam ac conversationem), venio et ipse ut viro sancto et justo propheta Christique martyri testimonium perhibeam. Is namque non snlum regis Nabuchodonosoris visa per hæc tempora declaravit, verum etiam ei similes pueros edocens, fideles in mundo testes produxit. Natus itaque Daniel est, quo tempore beatus Jeremias propheta claruit, et quo Joacim filius Eliacim rex fuit. Is unacum reliquis captivis ac manubiis captus, pari sorte Babylonem ducitur. Sunt enim hi quinque beati Josiæ filii, Joachas, " Eliacim et Joannan; SedeCf. G. Syncellum in Chronogr., p. 218, apud ρία γεγένηται ὕστερον, προεγράφη δὲ τῆς βίβλου Fabr. vol. 1, p. 272. L. 1., p. 62. Cf. Angelum Maium 1. 1. tom. I, pars. 1, P. 161. Cf. Fabric., vol. I, p. 280. Quæ ex Hipp. in Daniel. commentario laudat Eustratius CP. adv. Psychopannychitas eap. 19, exhibentur apud Fabr. vol. I, p. 32. Cf. Fabr. vol. 1, p 273: Aбrη µèy oŭv † istoπρώτης εὑρίσκομεν γὰρ καὶ ἐν τοῖς προ φήταις δράσεις τινάς πρώτας γεγραμμένας, καὶ ἐπ' ἐσχάτων πεπληρωμένας. Quod quidem non magni est momenti, cum præstantissimi codices in initio libri Danielis canonici historiam de Susanna exhibeant. Cf. Simonem 11. in præfat. p. xvII. In Chronogr., p. 218.

col. 639–640page 28 of 189

PG 10:639τοῦ μακαρίου Ιωσίου, Ἰωάχας, Ελιακείμ και Ιωάνναν, Σεδεκίας, ὁ καὶ Ιεχονίας, καὶ Σαδούμ. Καὶ ὁ μὲν Ἰωάχας, μετὰ τὴν τελευτὴν τοῦ πατρὸς αὐτοῦ χρίεται ὑπὸ τοῦ λαοῦ εἰς βασιλέα, ὧν ἐτῶν κγ'. Ἐπὶ τοῦτον ἀναβαίνει Φαραώ Νεχαώ, ἐν τῷ μηνὶ τῷ τρίτῳ τῆς βασιλείας αὐτοῦ· καὶ λαβὼν αὐτὸν δέσμιον, ἄγει εἰς Αἴγυπτον· καὶ ἐπιτίθησι φόρον τῇ γῇ, έκα τὸν τάλαντα ἀργυρίου, καὶ δέκα τάλαντα χρυσίου. Καὶ καθιστᾷ ἀντ᾽ αὐτοῦ Ἐλιακείμ τὸν ἀδελφὸν αὐτ τοῦ βασιλέα ἐπὶ τῆς γῆς, ἐν μετωνόμασεν Ἰωακείμ, ἐπὶ ἔτη ἕνδεκα. Ἐπὶ τοῦτον ἀνέβη Ναβουχοδονόσορ βασιλεὺς Βαβυλῶνος, καὶ λαβὼν αὐτὸν δέσμιον, ἄγει εἰς Βαβυλῶνα, καὶ μέρος τι τῶν σκευῶν οἴκου τῶν ἐν Ἱερουσαλήμ. Οὗτος κατάκλειστος γενόμενος, ὡς " φίλος τοῦ Φαραὼ καὶ ὑπ' αὐτοῦ βασιλεὺς κατασταθείς, ἐν τῷ λζ' ἔτει ἐξάγεται ὑπὸ Εὐιλάτ Μαρωδὰχ βασι λέως Βαβυλῶνος, καὶ ἔχειρεν αὐτοῦ τὴν κεφαλὴν, καὶ ἦν αὐτοῦ σύμβουλος, καὶ ἤσθιεν ἐν τῇ τραπέζῃ αὐτοῦ ἕως τῆς ἡμέρας ἧς ἀπέθανε. Τούτου οὖν μεταχθέντος, βασιλεύει ὁ υἱὸς αὐτοῦ Ἰωακείμ, έτη τρία Καὶ ἐπὶ τοῦτον ἀνέβη Ναβουχοδονόσορ, καὶ μετοικίζει αὐτόν τε καὶ τοῦ λαοῦ δέκα χιλιάδας ἀνδρῶν εἰς Βαβυλῶνα· καὶ καθιστῇ ἀντ᾿ αὐτοῦ τὸν ἀδελφὸν τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, ἂν καὶ μετωνόμασε Σεδεκίαν· μεθ' οὗ ὅρκια καὶ συνθήκας ποιησάμενος, ἄπεισιν εἰς Βα βυλῶνα. Οὗτος βασιλεύσας έτη ια' ἀπέστη ἀπ' αὐτοῦ, καὶ ἔδωκεν ἑαυτὸν πρὸς Φαραώ βασιλέα Αἰγύπτου· ἐν δὲ τῷ δεκάτῳ ἔτει ἦλθεν ἐπ' αὐτὸν Ναβουχοδονόσορ ἐκ γῆς Χαλδαίων, καὶ περιεχαράκωσε τὴν πόλιν καὶ ; περιεκάθισεν αὐτὴν κύκλωθεν, καὶ συνεῖχεν αὐτὴν πάντοθεν. Οθεν οἱ πλείονες αὐτῶν ἐν λιμῷ διεφθάρτ σαν· οἱ δὲ ἐν ῥομφαίᾳ ἀπώλοντο· τινὲς δὲ αὐτῶν αἰ χμάλωτοι ἐλήφθησαν, ἡ δὲ πόλις ἐνεπυρίσθη ἐν πυρί καὶ ὁ ναὸς καὶ τὸ τεῖχος καθῃρέθη. Καὶ πάντας τοὺς θησαυροὺς τοὺς εὐρεθέντας ἐν οἴκῳ Κυρίου, ἔλαβεν ἡ δύναμις τῶν Χαλδαίων, καὶ πάντα τὰ σκεύη, τά τε χρυσᾶ καὶ ἀργυρᾶ· καὶ πάντα χαλκὸν ἐξέκοψεν Να Γουζαρδὰν ὁ ἀρχιμάγειρος, καὶ ἤνεγκε αὐτὰ εἰς Βα βυλῶνα. Αὐτὸν δὲ τὸν Σεδεκίαν διὰ νυκτὸς φεύγοντα μετὰ ἀνδρῶν ἑπτακοσίων, κατεδίωξεν ἡ δύναμις τῶν Χαλδαίων, καὶ κατέλαβον αὐτὸν ἐν Ἰεριχώ, καὶ ἦγα. γον αὐτὸν πρὸς βασιλέα Βαβυλῶνος εἰς Ρεβλαθά. Καὶ ἐκρίθη μετ' αὐτοῦ ὁ βασιλεὺς ἐν θυμῷ, ἐν τῷ παραβεβηκέναι αὐτὸν τὸν ὅρκον Κυρίου, καὶ τὴν δια θήκην ήν διέθετο πρὸς αὐτὸν, καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ τριμήνιον, ἔσφαξεν ἔμπροσθεν αὐτοῦ, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς Σεδε κίου ἐξετύφλωσεν. Καὶ ἔδωκεν αὐτὸν ἐν πέδαις σιδη ραῖς, καὶ ἤγαγεν αὐτὸν εἰς Βαβυλῶνα· καὶ ἦν ἀλήθων ἐν τῷ μύλωνι, ἕως τῆς ἡμέρας ἧς ἀπέθανεν. Καὶ ἐν τῷ ἀποθανεῖν αὐτὸν, λαβόντες τὸ σῶμα αὐτοῦ, ἔῤῥιψαν ὀπίσω τοῦ τείχους Νινευί. Ἐπὶ τούτου πλη ροῦται ἡ προφητεία Ἱερεμίου, λέγοντος· Ζῶ ἐγώ, λέγει Κύριος. Ἐὰν γενόμενος γένηται Ιεχονίας υἱὸς Ἰωακεὶμ βασιλεύς Ιούδα αποσφράγισμα ἐπὶ τῆς χειρός μου τῆς δεξιᾶς, ἐκεῖθεν ἐκσπάσω σε, καὶ δώσω σε εἰς χεῖρας τῶν ζητούντων τὴν

" S. HIPPOLYTI OPP. PARS 1. EXEGETICA. cias (qui et Jechonias) et Sedum. Εt quidem Joæchas τοῦ μακαρίου Ιωσίου, Ἰωάχας, Ελιακείμ και post mortem patris a populo in regen, ungítur, cum Ιωάνναν, Σεδεκίας, ὁ καὶ Ιεχονίας, καὶ Σαδούμ. Καὶ esset annorum trium supra viginti. Adversus hunc ὁ μὲν Ἰωάχας, μετὰ τὴν τελευτὴν τοῦ πατρὸς αὐτοῦ ascendit Pharao Nechao mense tertio regui ejus; χρίεται ὑπὸ τοῦ λαοῦ εἰς βασιλέα, ὧν ἐτῶν κγ'. Ἐπὶ vinctumque captum ducit in Ægyptum, ac multam τοῦτον ἀναβαίνει Φαραώ Νεχαώ, ἐν τῷ μηνὶ τῷ terræ imposuit, centum talenta argenti, et decem τρίτῳ τῆς βασιλείας αὐτοῦ· καὶ λαβὼν αὐτὸν δέσμιον, auri. Constituitque pro eo regem super terram ἄγει εἰς Αἴγυπτον· καὶ ἐπιτίθησι φόρον τῇ γῇ, έκαfratrem ejus Eliacim, cui nomen vertit Joacim, an- τὸν τάλαντα ἀργυρίου, καὶ δέκα τάλαντα χρυσίου. nis undecim. Adversus hunc ascendit Nabuchodo- Καὶ καθιστᾷ ἀντ᾽ αὐτοῦ Ἐλιακείμ τὸν ἀδελφὸν αὐτ nosor rex Babylonis, vinctumque captum Baby- τοῦ βασιλέα ἐπὶ τῆς γῆς, ἐν μετωνόμασεν Ἰωακείμ, lonem ducit, partemque vasorum domus, quæ erant ἐπὶ ἔτη ἕνδεκα. Ἐπὶ τοῦτον ἀνέβη Ναβουχοδονόσορ Jerosolymis. Hic, cum in carcerem conjectus esset βασιλεὺς Βαβυλῶνος, καὶ λαβὼν αὐτὸν δέσμιον, ἄγει eoque teneretur, ut qui Pharaonis amicus exstitisset, εἰς Βαβυλῶνα, καὶ μέρος τι τῶν σκευῶν οἴκου τῶν et ab eo rex constitutus fuisset, anno septimo supra ἐν Ἱερουσαλήμ. Οὗτος κατάκλειστος γενόμενος, ὡς tricesimum educitur ab " Evilat Marodach rege φίλος τοῦ Φαραὼ καὶ ὑπ' αὐτοῦ βασιλεὺς κατασταθείς, Babylonis; detunditque illius caput, et erat ei a ἐν τῷ λζ' ἔτει ἐξάγεται ὑπὸ Εὐιλάτ Μαρωδὰχ βασιconsiliis, et comedebat in mensa ejus, ad eum us- λέως Βαβυλῶνος, καὶ ἔχειρεν αὐτοῦ τὴν κεφαλὴν, καὶ que diem, quo mortuus est. Cum hic igitur abdu- ἦν αὐτοῦ σύμβουλος, καὶ ἤσθιεν ἐν τῇ τραπέζῃ αὐτοῦ ctus fuisset, regnat filius ejus Joacim annis tribus. ἕως τῆς ἡμέρας ἧς ἀπέθανε. Τούτου οὖν μεταχθέν Ascenditque in eum Nabuchodonosor, ipsumque τος, βασιλεύει ὁ υἱὸς αὐτοῦ Ἰωακείμ, έτη τρία ac reliquæ plebis decem millia virorum Babylonem Καὶ ἐπὶ τοῦτον ἀνέβη Ναβουχοδονόσορ, καὶ μετοικί traducit; atque ejus patruum regem pro eo consti- ζει αὐτόν τε καὶ τοῦ λαοῦ δέκα χιλιάδας ἀνδρῶν εἰς tuit, quem mutato nomine Sedeciam vocavit: pa- Βαβυλῶνα· καὶ καθιστῇ ἀντ᾿ αὐτοῦ τὸν ἀδελφὸν τοῦ ctisque cum eo juramentis ictoque feedere, Babylo- πατρὸς αὐτοῦ, ἂν καὶ μετωνόμασε Σεδεκίαν· μεθ' nem redit. Hic, cum regnasset annos undecim, ab eo οὗ ὅρκια καὶ συνθήκας ποιησάμενος, ἄπεισιν εἰς Βαdeficiens, in Pharaonis regis Ægypti partes transβυλῶνα. Οὗτος βασιλεύσας έτη ια' ἀπέστη ἀπ' αὐτοῦ, ivit. Anno itaque decimo, venit in eum ex Chaldæa καὶ ἔδωκεν ἑαυτὸν πρὸς Φαραώ βασιλέα Αἰγύπτου· ἐν Nabuchodonosor, urbemque vallo cinxit atque ob- δὲ τῷ δεκάτῳ ἔτει ἦλθεν ἐπ' αὐτὸν Ναβουχοδονόσορ sedit, omnique ex parte arctavit. Quamobrem ma- ἐκ γῆς Χαλδαίων, καὶ περιεχαράκωσε τὴν πόλιν καὶ gna eorum pars fame interierunt: alii gladio casi; περιεκάθισεν αὐτὴν κύκλωθεν, καὶ συνεῖχεν αὐτὴν nonnulli inter spolia ac manubias capti; urbs igne πάντοθεν. Οθεν οἱ πλείονες αὐτῶν ἐν λιμῷ διεφθάρτsuccensa; templum murique destructi. Omnes the- σαν· οἱ δὲ ἐν ῥομφαίᾳ ἀπώλοντο· τινὲς δὲ αὐτῶν αἰsauros inventos in domo Domini abstulit exercitus χμάλωτοι ἐλήφθησαν, ἡ δὲ πόλις ἐνεπυρίσθη ἐν πυρί· Chaldæorum, cunctaque vasa aurea et argentea; καὶ ὁ ναὸς καὶ τὸ τεῖχος καθῃρέθη. Καὶ πάντας τοὺς omneque æs contrivit Nabuzardan princeps coquo- θησαυροὺς τοὺς εὐρεθέντας ἐν οἴκῳ Κυρίου, ἔλαβεν rum, et tulit ea in Babylonem. Ipsum vero Sede- ἡ δύναμις τῶν Χαλδαίων, καὶ πάντα τὰ σκεύη, τά τε ciam per noctis silentia fugientem cum septingen χρυσᾶ καὶ ἀργυρᾶ· καὶ πάντα χαλκὸν ἐξέκοψεν Ναtis viris, persecutus exercitus Chaldæorum, inque Γουζαρδὰν ὁ ἀρχιμάγειρος, καὶ ἤνεγκε αὐτὰ εἰς ΒαJericho cum assecutus, adduxit ad regem Babyloβυλῶνα. Αὐτὸν δὲ τὸν Σεδεκίαν διὰ νυκτὸς φεύγοντα nis in Reblatba: qui, judicio de illo in tra furoris μετὰ ἀνδρῶν ἑπτακοσίων, κατεδίωξεν ἡ δύναμις τῶν instituto, ob violatum Domini jusjurandum et fœ- Χαλδαίων, καὶ κατέλαβον αὐτὸν ἐν Ἰεριχώ, καὶ ἦγα. dus quod cum illo pepigerat, ejus filios coram γον αὐτὸν πρὸς βασιλέα Βαβυλῶνος εἰς Ρεβλαθά. ipso jugulavit, ac Sedeciæ oculos cæcavit, ipsum- Καὶ ἐκρίθη μετ' αὐτοῦ ὁ βασιλεὺς ἐν θυμῷ, ἐν τῷ que ferreo vinxit pondere, ac Babylonem duxit, ubi παραβεβηκέναι αὐτὸν τὸν ὅρκον Κυρίου, καὶ τὴν διαerat molens in molendino donec diem obiit. Defun- θήκην ήν διέθετο πρὸς αὐτὸν, καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ clique arreptum cadaver retro muros projecerunt. In eo completum Jeremiæ oraculum dicentis: Vivo eyo, dicit Dominus, quia si fuerit Jechonias filius Joacim rex Juda annulus in manu dextera mea, inde evellam te. Et dabo te in manu quærentium animam tuam, in manu a quorum facie tu formidas, in manu Chaldaorum. Εt projiciam te, et matrem quæ peperit te, in terram alienam, et moriemini ibi. In terram autem quam votis expetunt animabus suis, non reducam te. Inhonoratus est Jechonias, ut vas inutile, cujus nullus est usus; idcirco projectus est alque " IV Reg. xxiv, 10. " IV Reg. xxv, 27. Al., τριμήνιον, menses tres. ἔσφαξεν ἔμπροσθεν αὐτοῦ, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς Σεδε κίου ἐξετύφλωσεν. Καὶ ἔδωκεν αὐτὸν ἐν πέδαις σιδη ραῖς, καὶ ἤγαγεν αὐτὸν εἰς Βαβυλῶνα· καὶ ἦν ἀλήθων ἐν τῷ μύλωνι, ἕως τῆς ἡμέρας ἧς ἀπέθανεν. Καὶ ἐν τῷ ἀποθανεῖν αὐτὸν, λαβόντες τὸ σῶμα αὐτοῦ, ἔῤῥιψαν ὀπίσω τοῦ τείχους Νινευί. Ἐπὶ τούτου πληροῦται ἡ προφητεία Ἱερεμίου, λέγοντος· Ζῶ ἐγώ, λέγει Κύριος. Ἐὰν γενόμενος γένηται Ιεχονίας υἱὸς Ἰωακεὶμ βασιλεύς Ιούδα αποσφράγισμα ἐπὶ τῆς χειρός μου τῆς δεξιᾶς, ἐκεῖθεν ἐκσπάσω σε, καὶ δώσω σε εἰς χεῖρας τῶν ζητούντων τὴν

col. 641–642page 29 of 189

PG 10:641ψυχήν σου. ἂν σὺ εὐλαβῇ ἀπὸ προσώπου αὖ τῶν, εἰς χεῖρας τῶν Χαλδαίων. Καὶ ἀπορρίψω σε καὶ τὴν μητέρα σου τὴν τεκοῦσαν σε εἰς γῆν οὗ οὐκ ἐτέχθης ἐκεῖ· κἀκεῖ ἀποθανεῖσθε. Εἰς δὲ τὴν γῆν ἦν αὐτοὶ εὔχονται ταῖς ψυχαῖς αὐτῶν, οὐ μὴ ἐπιστρέψω σε. Ήτιμώθη Ιεχονίας ὡς σκεῦος ἄχρηστον, οὗ οὐκ ἔστι χρεία, διότι ἐξερρίφη καὶ ἐξεβλήθη εἰς τὴν ἣν οὐκ ᾔδει. Γῆ, ἄκουε λόγον Κυρίου. Γράψον τὸν ἄνδρα τοῦτον ἐκκήρυκτον ἄνθρωπον, ὅτι οὐ μὴ αὐξηθῇ ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ καθήμενος ἐπὶ θρόνου Δαβὶδ ἄρχων ἔτι ἐν τῷ Ἰούδα. Γεγένηται οὖν ἡ αἰχμαλωσία αὐτοῖς εἰς Βαβυλῶνα μετὰ τὴν ἔξοδον τὴν ἐξ Αἰγύπτου. Τοῦ οὖν λαοῦ παντὸς μετοικισθέντος καὶ τῆς πόλεως έρημο θείσης, τοῦ τε ἁγιάσματος καθῃρημένου εἰς τὸ πληρωθῆναι τὸν λόγον Κυρίου, ὃν ἐλάλησεν διὰ στόματος τοῦ Ἱερεμίου τοῦ προφήτου λέγοντος· Οτι ἔρημον ἔσται τὸ ἁγίασμα ἑβδομήκοντα έτη εὑρίσκομεν τὸν μακάριον Δανιὴλ ἐν Βαβυλῶνι προφητεύσαντα, καὶ ἐκδικον τῆς Σωσάννης γενόμενον. ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΡΩΜΗΣ ΤΗΣ ΤΟΥ ΔΑΝΙΗΛ ΟΡΑΣΕΩΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΝΑΒΟΥΧΟΔΟ ΝΟΣΟΡ ΕΠΙΛΥΣΕΙΣ ΕΝ ΤΑΥΤΟ ΑΜΦΟΤΕ ΡΩΝ 1. Λέαιναν εἰπὼν ἐκ τῆς θαλάσσης, τὴν τῶν Βα βυλωνίων βασιλείαν γεγενημένην ἐσήμανε, καὶ ταύ την εἶναι τῆς εἰκόνος τὴν χρυσῆν κεφαλήν. Τὸ δὲ λέγειν πτερὰ αὐτῆς ἀετοῦ, ὅτι ὑψώθη ὁ βασιλεὺς Ναβουχοδονόσορ, καὶ κατὰ τοῦ Θεοῦ ἐπήρθη αὐτοῦ ἡ δόξα. Εἶτα φησὶν, ἐξετίλη τὰ πτερὰ αὐτῆς, ὅτι και θηρέθη αὐτοῦ ἡ δόξα· ἐξεδιώχθη γὰρ ἐκ τῆς βασι λείας αὐτοῦ. Τὸ δὲ εἰπεῖν· Καρδία ἀνθρώπου ἐδό θη αὐτῇ, καὶ ἐπὶ ποδῶν ἀνθρώπου ἐστάθη, ὅτι μετενόησεν ἐπιγνοὺς ἑαυτὸν ὅτι ἐστὶν ἄνθρωπος, καὶ ἔδωκε τὴν δόξαν τῷ Θεῷ. Μετὰ γοῦν τὴν λέαιναν, δεύτερον θηρίον ὁρᾷς ὅμοιον ἄρκτῳ, ὅπερ ἦσαν Πέρ σαι· μετὰ γὰρ Βαβυλωνίους, Πέρσαι διεκράτησαν. Το δε λέγειν τρία πλευρὰ ἐν τῷ στόματι αὐτῆς, τρία Εθνη έδειξε, Πέρσας, Μήδους, Βαβυλωνίους· ὅπερ δέ δειχται μετὰ τὸν χρυσὸν ὁ ἄργυρος ἐν τῇ εἰκόνι. Έπειτα τὸ τρίτον θηρίον, πάρδαλις, οἵτινες ἦσαν Εν ταύτῳ ἀμφοτέρων, εται Τοῦ ἁγιω τάτου Ιππολύτου ἐπισκόπου Ρώμης· «Τὴν ἀκρίβειαν τῶν χρόνων τῆς γεγενημένης αἰχμαλωσίας τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ ἐν Βαβυλῶνι ἐπιδείξασθαι βουλόμενος,» κ. τ. λ.

FRAGMENTA IN DANIELEN. ψυχήν σου. ἂν σὺ εὐλαβῇ ἀπὸ προσώπου αὖ ejectus in terram, quam non noverat. Audi, terra, τῶν, εἰς χεῖρας τῶν Χαλδαίων. Καὶ ἀπορρίψω σε καὶ τὴν μητέρα σου τὴν τεκοῦσαν σε εἰς γῆν οὗ οὐκ ἐτέχθης ἐκεῖ· κἀκεῖ ἀποθανεῖσθε. Εἰς δὲ τὴν γῆν ἦν αὐτοὶ εὔχονται ταῖς ψυχαῖς αὐτῶν, οὐ μὴ ἐπιστρέψω σε. Ήτιμώθη Ιεχονίας ὡς σκεῦος ἄχρηστον, οὗ οὐκ ἔστι χρεία, διότι ἐξερρίφη καὶ ἐξεβλήθη εἰς τὴν ἣν οὐκ ᾔδει. Γῆ, ἄκουε λόγον Κυρίου. Γράψον τὸν ἄνδρα τοῦτον ἐκκήρυκτον ἄνθρωπον, ὅτι οὐ μὴ αὐξηθῇ ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ καθήμενος ἐπὶ θρόνου Δαβὶδ ἄρχων ἔτι ἐν τῷ Ἰούδα. Γεγένηται οὖν ἡ αἰχμαλωσία αὐτοῖς εἰς Βαβυλῶνα μετὰ τὴν ἔξοδον τὴν ἐξ Αἰγύπτου. Τοῦ οὖν λαοῦ παντὸς μετοικισθέντος καὶ τῆς πόλεως έρημο θείσης, τοῦ τε ἁγιάσματος καθῃρημένου εἰς τὸ πληρωθῆναι τὸν λόγον Κυρίου, ὃν ἐλάλησεν διὰ στόματος τοῦ Ἱερεμίου τοῦ προφήτου λέγοντος· Οτι ἔρημον ἔσται τὸ ἁγίασμα ἑβδομήκοντα έτη εὑρίσκομεν τὸν μακάριον Δανιὴλ ἐν Βαβυλῶνι προφητεύσαντα, καὶ ἐκδικον τῆς Σωσάννης γενόμενον. sermonem Domini. Scribe virum istum abdicatum, quia ex semine ejus non adolescet princeps qui sedeat in aede David in Juda ". Contingit ergo captivos transferri Babylonem, postquam exierant ex Ægypto. Cum igitur populus omnis translatus fuisset, civitas quoque desolata ac destructa sanctificatio est, ut impleretur sermo Domini, quem locutus erat per os Jeremia prophete, dicentis: Quia desoluta erit sanctificatio annis septuaginta”; invenimus beatum Danielem Babylone vaticinatum esse ac Susannæ vindicem exstitisse. LIS ET NABUCHODONOSORI VISIONUM SOLUTIONES AMBARUM SIMUL. ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΡΩΜΗΣ ΤΗΣ ΤΟΥ HIPPOLYTI EPISCOPI ROMÆ DANIEΔΑΝΙΗΛ ΟΡΑΣΕΩΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΝΑΒΟΥΧΟΔΟ ΝΟΣΟΡ ΕΠΙΛΥΣΕΙΣ ΕΝ ΤΑΥΤΟ ΑΜΦΟΤΕΡΩΝ 1. Λέαιναν εἰπὼν ἐκ τῆς θαλάσσης, τὴν τῶν Βαβυλωνίων βασιλείαν γεγενημένην ἐσήμανε, καὶ ταύ την εἶναι τῆς εἰκόνος τὴν χρυσῆν κεφαλήν. Τὸ δὲ λέγειν πτερὰ αὐτῆς ἀετοῦ, ὅτι ὑψώθη ὁ βασιλεὺς Ναβουχοδονόσορ, καὶ κατὰ τοῦ Θεοῦ ἐπήρθη αὐτοῦ ἡ δόξα. Εἶτα φησὶν, ἐξετίλη τὰ πτερὰ αὐτῆς, ὅτι και θηρέθη αὐτοῦ ἡ δόξα· ἐξεδιώχθη γὰρ ἐκ τῆς βασιλείας αὐτοῦ. Τὸ δὲ εἰπεῖν· Καρδία ἀνθρώπου ἐδόθη αὐτῇ, καὶ ἐπὶ ποδῶν ἀνθρώπου ἐστάθη, ὅτι μετενόησεν ἐπιγνοὺς ἑαυτὸν ὅτι ἐστὶν ἄνθρωπος, καὶ ἔδωκε τὴν δόξαν τῷ Θεῷ. Μετὰ γοῦν τὴν λέαιναν, δεύτερον θηρίον ὁρᾷς ὅμοιον ἄρκτῳ, ὅπερ ἦσαν Πέρσαι· μετὰ γὰρ Βαβυλωνίους, Πέρσαι διεκράτησαν. Το δε λέγειν τρία πλευρὰ ἐν τῷ στόματι αὐτῆς, τρία Εθνη έδειξε, Πέρσας, Μήδους, Βαβυλωνίους· ὅπερ δέδειχται μετὰ τὸν χρυσὸν ὁ ἄργυρος ἐν τῇ εἰκόνι. Έπειτα τὸ τρίτον θηρίον, πάρδαλις, οἵτινες ἦσαν * Jer. xxi, 24,seqq. 80 Jer. xxv, Εν ταύτῳ ἀμφοτέρων, ambarum simul. Eadem qua Hippolytus methodo, utramque visionem exposuit S. Jacobus Nisibenus serm. 5, ex quo nonnulla delibamus. Nam quando vidit Daniel visionem quatuor bestiarum, vidit primam de filiis Cham semen Nembrod, nempe Babylonis; et secundam de Medis, et de Persis, qui sunt filii Japhet; et tertiam de Græcis fratribus Medorum; et quartam de fliis Sem, qui filii Sun Esau. Et fuit consortium filiorum Japhet cum filiis Sem. Ablatus est autem principatus a minori ex filiis Noe Japhet, et datus est majori filio Sem, et sque adhuc permanet, et permanebit in secula seculorum. Et cum completum fuerit tempus principatus filiorum Sem, accipiet regnum princeps, qui est e filiis Jude (Christus) cum secundo advenerit. Porro in visione Nabuchodonosor regis, quando vidit dainam, quæ erecta stabat ante eum, caput statua εται ex auro puro, manus, pectus et brachia de urgenio, et venter, et femora ex are, tibiæ autem fer ree, et pedum quædam pars erat ferrea, quædam autem fictilis. Eximius quoque S. Jacobi alumnus haud aliter easdem visiones est interpretatus, quod ipsius testimonio constat. Præsens nempe Danielis visio cum 1. Cum dixit leænam ex mari, Babyloniorum regnum constitutum significavit, et hoc esse simulacri caput aureum. Dicens autem ala ejus aquila, (significavit) regem Nabuchodonosor exaltatum, ipsiusque gloriam contra Deum elatam fuisse. Deinde dixit evulsæ sunt alæ ipsius, quia eversa fuit gloria ejus; e regno enim suo expulsus est. Dicens vero: Cor hominis datum est ei, et super pedes hominis stetit, (indicat eum resipuisse, quando se hominem esse agnovit, ac dedit gloriam Deo. Porro post leznam, secundam bestiam vidit similem urso, qui erant Perse; namque post Babylonios, Persa regnum obtinuerunt. Dicendo autem, tria latera in ore ejus, tres gentes ostendit, Persas, Medos, Babylonios; quemadmodum argentum in simulacro post aurum demonstratum est. Sequitur tertia bestia, pardus, qui erant Græci; namque post Persas Alexander præterito Nabuchodonosoris statuam cernentis somnio omnino consentit, et unam eamdemque prophetiam componit. Quare regnum Babylonicum, quod ibi comparatur auro omnium metallorum præstantissimo, hic similitudine leonis omnium bestiarum fortissimi, et aquila inter aves pernicitatis eximiæ describitur. S. Ephr. in Dan. c. VII, 4. Cur Hippolytus Romæ episcopus dicatur, ut non semel a Græcis, satis in Præfatione disseruimus. Ad ipsius Commentaria in Danielem pertinet fragmentum a Combefisio editum, et cum ipsis næ vis a Fabricio bis, ac postremo in Veneta Patrum Bibliotheca recusum. Fragmenti epigraphem et iniLium exhibemus (Vide supra, col. 638): Τοῦ ἁγιωτάτου Ιππολύτου ἐπισκόπου Ρώμης· «Τὴν ἀκρίβειαν τῶν χρόνων τῆς γεγενημένης αἰχμαλωσίας τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ ἐν Βαβυλῶνι ἐπιδείξασθαι βουλόμενος,» κ. τ. λ. Sanctissimi Hippolyti Romæ episcopi. «Cum constitutum sit, ut diligenter ostendam tempora captivitatis Babylonicæ filiorum Israel, etc. Commentariorum itaque Hippolyti in Danielem, tale initium fuisse apparel.

col. 643–644page 30 of 189

PG 10:643Ἕλληνες· μετὰ γὰρ Πέρσας, Αλέξανδρος ἐκράτης σεν ὁ Μακεδών, καθελών Δαρεῖον· δ δέδειχται ἐν τῇ εἰκόνι ὁ χαλκός. Τὸ δὲ λέγειν πτερὰ τέσσαρα π τεινοῦ, καὶ τέσσαρες κεφαλαὶ τῷ θηρίῳ σαφέστατα ἔδειξε, πῶς διεμερίσθη εις τέσσαρα μέρη ἡ βασιλεία Αλεξάνδρου· τέσσαρας γὰρ κεφαλὰς εἰπὼν, τοὺς τέσσαρας βασιλεῖς τοὺς ἐξ αὐτῆς ἀναστάντας ἐμήνυσε τελευτῶν γὰρ ὁ ᾿Αλέξανδρος, διεῖλε τὴν βασι λείαν αὐτοῦ εἰς τέσσαρα μέρη. Επειτα φησί, θηρίον τέταρτον φοβερὸν καὶ ἔκθαμβον· οἱ ὀδόντες αὐτ τοῦ σιδηροῖ, καὶ οἱ ὄνυχες αὐτοῦ χαλκοῖ· τίνες οὖν οὗτοι, ἀλλ' ἡ Ῥωμαῖοι; ὅπερ ἐστὶν ὁ σίδηρος, ἡ νῦν ἐστῶσα βασιλεία· αἱ μνῆμαι γὰρ αὐτῆς, φησί, σιδηραῖ ΙΙ. Μετά γ' οὖν τοῦτο τί περιλείπεται ἀγαπητοὶ; ἀλλ᾽ ἢ τὰ ἴχνη τῶν ποδῶν τῆς εἰκόνος, ἐν οἷς η μέρος μέν τι ἔσται σιδηροῦν, μέρος δέ τι ἐστρά κινον, ἀναμεμιγμένα εἰς ἄλληλα. Μυστικῶς ἐδή λωσε διὰ τῶν δακτύλων τῶν ποδῶν, τοὺς δέκα βασι λεῖς τοὺς ἐξ αὐτῆς εγειρομένους· ὅπερ λέγει Δανιήλ Προσενόουν τῷ θηρίῳ, καὶ ἰδοὺ δέκα κέρατα ἐπί σω αὐτοῦ, ἐν οἷς ἀναβήσεται ἕτερον παραφυάδιον ὅπερ δέδεικται οὐχ᾽ ἕτερος ἀλλ᾽ ἢ ὁ ᾿Αντίχριστος ἔγει ρόμενος· καὶ αὐτὸς τὴν Ἰούδα βασιλείαν ἀναστήσει. Τρία δὲ κέρατα λέγων ὑπ' αὐτοῦ ἐκριζοῦσθαι, τους τρεῖς βασιλεῖς δείκνυσιν, Αἰγύπτου, Λιβύων τε, καὶ Αιθιόπων, οὓς ἀνελεῖ ἐν παρατάξει πολέμου· ὅς κρα τήσας πάντων δεινὸς, ὠμοτύραννος ὢν θλίψιν καὶ διωγμὸν ἐπὶ τοὺς ἁγίους ποιήσει, επαιρόμενος κατ' αὐτῶν· μεθ' ὅν λοιπὸν ἥξει ἀπ' οὐρανῶν ὁ λίθος ὁ πατάξας τὴν εἰκόνα, καὶ συντρίψας αὐτὴν, καὶ μεταστήσας πάσας τὰς βασιλείας, καὶ δοὺς τὴν βασι πληρώσας πᾶσαν τὴν γῆν. λείαν ἁγίοις Ὑψίστου· οὗτος ὁ γενηθείς όρος μέγα, καὶ Τῶν γὰρ σιδηρῶν, κ. τ. λ. αγαπητέ, ΙΙΙ. Τούτων οὖν ἐσομένων, καὶ τῶν δακτύλων τῆς εἰκόνος εἰς δημοκρατίας χωρησάντων, καὶ τῶν δέκα κεράτων τοῦ θηρίου εἰς δέκα βασιλείας μερι σθέντων· ἴδωμεν σαφέστερον τὰ προκείμενα, καὶ και τανοήσωμεν αὐτὰ ὀφθαλμοφανῶς. Κεφαλὴ τῆς εἰπε νος χρυσῆ, ἔστιν ή λέαινα, Βαβυλωνίοι ἦσαν· μει καὶ βραχίονες ἀργυροῖ, ἡ ἄρκτος, Πέρσαι καὶ Μή δοι· κοιλία καὶ μηροί χαλκοῖ, ἡ πάρδαλις, οἱ ἀπὸ Αλεξάνδρου κρατήσαντες Έλληνες· κνήμαι σιδη ραῖ, θηρίον ἔκθαμβον καὶ φοβερόν, Ῥωμαῖοι τἱ νῦν κρατοῦντες· ίχνη ποδῶν ἔστρακον, καὶ σίδη ρος, τὰ δέκα κέρατα τὰ μέλλοντα ἔσεσθαι· κέρας ἕτερον μικρὸν ἀναφυόμενον ἐν αὐτοῖς, ὁ ᾿Αντίσ χριστος· λίθος ὁ πατάσσων τὴν εἰκόνα καὶ συν τρίβων, ὁ πληρώσας τὴν γῆν, Χριστὸς ἀπ᾿ οὐρανῶν ἐρχόμενος, καὶ τῷ κόσμῳ κρίσιν ἐπάγων. Ἵνα δὲ μηδ' ἐν τούτῳ ἀναπόδεικτον καταλείψω ἀγαπητοί, φιλά χριστοι. μετ' ὀλίγον. 5, ἐπειδὴ καιρὸς λοιπὸν ἀπαιτεῖ λοιπόν οὐδέν τοῦ θυσιαστηρίου. τοῦ τετάρτου θη ρίου

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. EXEGETICA. Macedo, sublato Dario, rerum potitus est; quod in of Ἕλληνες· μετὰ γὰρ Πέρσας, Αλέξανδρος ἐκράτης simulacro es indicavit. Quod autem dicit, ale quatuor volucris, et quatuor capita bestiæ, luculenter ostendit quo pacto Alexandri dominatio in quatuor partes distracta fuerit; quatuor enim capita dicens, quatuor reges, qui ex ea surrexerunt, significavit; supremum enim diem obiens Alexander, regnum suum in quatuor partes divisit. Postea, inquit, quarta bestia terribilis atque stupenda, dentes ipsius ferrei, et ungues ipsius arci. Quinam vero hi sunt, nisi Romani? Quorum regnum in præsentia exsistens ferro (in simulacro ) comparatur; crura enim ejus, inquit, ferrea. σεν ὁ Μακεδών, καθελών Δαρεῖον· δ δέδειχται ἐν τῇ εἰκόνι ὁ χαλκός. Τὸ δὲ λέγειν πτερὰ τέσσαρα π τεινοῦ, καὶ τέσσαρες κεφαλαὶ τῷ θηρίῳ σαφέστατα ἔδειξε, πῶς διεμερίσθη εις τέσσαρα μέρη ἡ βασιλεία Αλεξάνδρου· τέσσαρας γὰρ κεφαλὰς εἰπὼν, τοὺς τέσσαρας βασιλεῖς τοὺς ἐξ αὐτῆς ἀναστάντας ἐμήνυ σε τελευτῶν γὰρ ὁ ᾿Αλέξανδρος, διεῖλε τὴν βασι λείαν αὐτοῦ εἰς τέσσαρα μέρη. Επειτα φησί, θηρίον τέταρτον φοβερὸν καὶ ἔκθαμβον· οἱ ὀδόντες αὐτ τοῦ σιδηροῖ, καὶ οἱ ὄνυχες αὐτοῦ χαλκοῖ· τίνες οὖν οὗτοι, ἀλλ' ἡ Ῥωμαῖοι; ὅπερ ἐστὶν ὁ σίδηρος, ἡ νῦν ἐστῶσα βασιλεία· αἱ μνῆμαι γὰρ αὐτῆς, φησί, σιδηραῖ ΙΙ. Μετά γ' οὖν τοῦτο τί περιλείπεται ἀγαπητοι; ἀλλ᾽ ἢ τὰ ἴχνη τῶν ποδῶν τῆς εἰκόνος, ἐν οἷς II. Post hæc igitur quid superest, dilecti? nisi vestigia pedum simulacri, in quibus pars erit ferrea, pars autem testea, simul commista. Mystice designa- η μέρος μέν τι ἔσται σιδηροῦν, μέρος δέ τι ἐστρά vit per digitos pedum, decem reges ex ipso (regno) excitandos: quod ait Daniel: Considerabam bestiam, et ecce cornua decem post eam, in quibus prodibit aliud (parvum) adnatum; per quod nonnisi Anti - christus exsurgens designatur; ipse autem Judæ regnum restituet. Jam tria cornua dicens ab ipso evelli, tres reges designat Ægypti, Libyæ et ibiopiæ, quos in acie belli interficiet. Qui omnibus subactis, immitis et crudelis tyrannus exsistens, tribulationem et persecutionem in sanctos faciet, adversus eos elatus. Post quem reliquum est, ut veniat de caelo lapis, qui percussit simulacrum, et comminuit illud, et transtulit omnia regua, et dedit regnum sanctis Altissimi. Hic factus est mons magnus, et implevit universam terram. κινον, ἀναμεμιγμένα εἰς ἄλληλα. Μυστικῶς ἐδή λωσε διὰ τῶν δακτύλων τῶν ποδῶν, τοὺς δέκα βασι· λεῖς τοὺς ἐξ αὐτῆς εγειρομένους· ὅπερ λέγει Δανιήλ Προσενόουν τῷ θηρίῳ, καὶ ἰδοὺ δέκα κέρατα ἐπί· σω αὐτοῦ, ἐν οἷς ἀναβήσεται ἕτερον παραφυάδιον ὅπερ δέδεικται οὐχ᾽ ἕτερος ἀλλ᾽ ἢ ὁ ᾿Αντίχριστος ἔγειρόμενος· καὶ αὐτὸς τὴν Ἰούδα βασιλείαν ἀναστήσει. Τρία δὲ κέρατα λέγων ὑπ' αὐτοῦ ἐκριζοῦσθαι, τους τρεῖς βασιλεῖς δείκνυσιν, Αἰγύπτου, Λιβύων τε, καὶ Αιθιόπων, οὓς ἀνελεῖ ἐν παρατάξει πολέμου· ὅς κρατήσας πάντων δεινὸς, ὠμοτύραννος ὢν θλίψιν καὶ διωγμὸν ἐπὶ τοὺς ἁγίους ποιήσει, επαιρόμενος κατ' αὐτῶν· μεθ' ὅν λοιπὸν ἥξει ἀπ' οὐρανῶν ὁ λίθος ὁ πατάξας τὴν εἰκόνα, καὶ συντρίψας αὐτὴν, καὶ μεταστήσας πάσας τὰς βασιλείας, καὶ δοὺς τὴν βασι πληρώσας πᾶσαν τὴν γῆν. λείαν ἁγίοις Ὑψίστου· οὗτος ὁ γενηθείς όρος μέγα, καὶ III. Cum hæc itaque futura sint, et digiti simulacri in democratias transierint, et decem cornua bestiæ in decem regna divisa fuerint; quæ proposita sunt, attentius inspiciamus, eaque lustremus quodammodo oculis ipsis. Caput aureum simulacri, est leana, qua Babylonii representabantur; humeri, et brachia argentea, ursus, quo Persa designabantur et Medi. Venier et femora anea, pardus, quo Graci qui ab Alexandro imperarunt, significabantur; crura ferrea, bestia stupenda, ac terribilis, Romani erant, qui modo imperium tenent; vestigia pedum testa et ferrum, sunt decem cornua, quæ futura sunt; corn alterum parvum, quod inter ipsa adnascitur, est Antichristus; lapis percutiens simulacrum et comminuens, qui implevit terram, Christus est e coclis veniens, et mundo judicium inducens IV. Verum ne in hac parte propositum argumenHuc usque paria leguntur in lib. De consummatione mundi, sect. 14, et in altero De Antichristo, sect. 23 ac seq., quorum primusveluti supposititius rejicitur, alter probatur. Uterque tamen interpolatus facile deprehenditur hujus Commentarii collatione. Quæ apud Anastasium Sinaitam, quaest. 48, leguntur ex Hippolyti Commentariis in Danielem, huc referenda sunt: Τῶν γὰρ σιδηρῶν, κ. τ. λ. Vid. infra. Sæpe in Hippolyti scriptis occurrit αγαπητέ, ΙΙΙ. Τούτων οὖν ἐσομένων, καὶ τῶν δακτύλων τῆς εἰκόνος εἰς δημοκρατίας χωρησάντων, καὶ τῶν δέκα κεράτων τοῦ θηρίου εἰς δέκα βασιλείας μερισθέντων· ἴδωμεν σαφέστερον τὰ προκείμενα, καὶ και τανοήσωμεν αὐτὰ ὀφθαλμοφανῶς. Κεφαλὴ τῆς εἰπε νος χρυσῆ, ἔστιν ή λέαινα, Βαβυλωνίοι ἦσαν· μει καὶ βραχίονες ἀργυροῖ, ἡ ἄρκτος, Πέρσαι καὶ Μήδοι· κοιλία καὶ μηροί χαλκοῖ, ἡ πάρδαλις, οἱ ἀπὸ Αλεξάνδρου κρατήσαντες Έλληνες· κνήμαι σιδη ραῖ, θηρίον ἔκθαμβον καὶ φοβερόν, Ῥωμαῖοι τἱ νῦν κρατοῦντες· ίχνη ποδῶν ἔστρακον, καὶ σίδη ρος, τὰ δέκα κέρατα τὰ μέλλοντα ἔσεσθαι· κέρας ἕτερον μικρὸν ἀναφυόμενον ἐν αὐτοῖς, ὁ ᾿Αντίσ χριστος· λίθος ὁ πατάσσων τὴν εἰκόνα καὶ συν τρίβων, ὁ πληρώσας τὴν γῆν, Χριστὸς ἀπ᾿ οὐρανῶν ἐρχόμενος, καὶ τῷ κόσμῳ κρίσιν ἐπάγων. IV. Ἵνα δὲ μηδ' ἐν τούτῳ ἀναπόδεικτον καταλείψω vel ἀγαπητοί, aliquando etiam in supposititiis φιλά χριστοι. Apparet autem nostrum commentarium ex bomiliis constare, habitis in conventu fidelium. In lib. De Antichrist., 26, μετ' ὀλίγον. Ibid. sect. 5, ἐπειδὴ καιρὸς λοιπὸν ἀπαιτεῖ: Tanaquillus Faber: Cuivis, inquit, appareat pro λοιπόν legi opor tere οὐδέν; quin etiam apparet nihil esse immutandum. Gudius, τοῦ θυσιαστηρίου. Combefisius, hand panilendo, inquit, conatu emendavὶ τοῦ τετάρτου θηρίου: quod prope verum est.

col. 645–646page 31 of 189

PG 10:645μεν τὸ προκείμενον· διὰ τὸ λύχνον εἶναι τῷ ἀνθρώπῳ, τὰ τῶν χρόνων εἰπεῖν ἀναγκαζόμεθα, ἃ μὴ ἔξεστιν εἰπεῖν τῷ ἀνθρώπῳ παρὰ βίαν· λεγόμενοι γὰρ χρό νοι ἀπὸ καταβολῆς κόσμου, καὶ ἀπὸ Ἀδὰμ καταριθμούμενοι, εὔδηλα ἡμῖν παριστῶσι τὰ ζητούμενα ἡ γὰρ πρώτη παρουσία τοῦ Κυρίου ἡμῶν, ἡ ἔνσαρκος, ἐν Βηθλεὲμ ἐπὶ Αυγούστου γεγένηται, πεντακισ χιλιοστῷ καὶ πεντακοσιοστῷ ἔτει· ἔπαθε δὲ ἔτει τριακοστῷ τρίτῳ· δεῖ οὖν ἐξ ἀνάγκης τὰ ἐξακισχίλια Στη πληρωθῆναι ἵνα ἔλθῃ τὸ Σάββατον, ἡ κατά αυσις, ἡ ἡμέρα ἡ ἁγία, ἐν ᾗ κατέπαυσεν ὁ Θεὸς ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ· τὸ Σάββατον τύ τις ἐστὶ καὶ εἰκὼν τῆς μελλούσης βασιλείας τῶν ἁγίων, ἡνίκα συμβασιλεύσουσι τῷ Χριστῷ, παρα γινομένου αὐτοῦ ἀπ' οὐρανῶν, ὡς Ἰωάννης ἐν τῇ Αποκαλύψει αὐτοῦ διηγεῖται· 'Ημέρα γὰρ Κυρίου, ὡς χίλια έτη· ἐπεὶ οὖν ἐν ἓξ ἡμέραις ὁ Θεὸς ἐποίησε τὰ πάντα, δεῖ τὰ ἑξακισχίλια έτη πληρωθῆναι· οὐδέ του γὰρ πεπλήρωται ὡς Ιωάννης λέγει· Οι πέντε ἔπεσαν· εἷς ἐστὶ, τουτέστιν ὁ ἔκτος· ὁ ἄλλος οὔπω ἦλθε. δ Γ. Τὸν ἄλλον δὲ λέγων, τὸν ἕβδομον διηγεῖται, ἐν ᾧ ἐστιν ἡ κατάπαυσις· ἀλλὰ πάντως ἐρεῖ τις· Πῶς μα ἀποδείξεις, εἰ πεντακισχιλιοστῷ καὶ πεντακοσιοστῷ ἔτει ἐγεννήθη ὁ Σωτήρ; Εὐκόλως διδάχθητι, ὦ ἄνθρωπε· τὰ γὰρ ἐν τῇ ἐρήμῳ πάλαι ὑπὸ Μωϋσέως περὶ τὴν σκηνὴν γεγενημένα, τύποι καὶ εἰκόνες τῶν πνευματικῶν ἐτελοῦντο μυστηρίων· ἵνα ἐλθούσης ἐπ' ἐσχάτων τῆς ἀληθείας ἐν Χριστῷ, ταῦτα πεπληρωμένα νοῆσαι δυνηθῇς· φησὶ γὰρ πρὸς αὐτόν· Καὶ ποιήσεις την κιβωτὸν ἐκ ξύλων ασήπτων, καὶ καταχρυσώσεις αὐτὴν χρυσίῳ καθαρῷ ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν· καὶ ποιήσεις τὸ μῆκος αὐτῆς δύο πήχεων καὶ ἡμίσεος· καὶ τὸ εὖρος αὐτῆς πήχεως, καὶ ἡμίσεος· καὶ πήχεως καὶ ἡμίσεος τὸ ὕψος ὅπερ συναγόμενον τὸ μέτρον ποιεῖ πήχεις πέντε, καὶ ἥμισυ· ἵνα δειχθῇ τὰ πεντακισχίλια καὶ πεντακόσια έτη. | Τὰ ἐξακισχίλια έτη πληρωθῆναι. Τοῦτο καὶ θερμοτέρας ἂν εἴη τοῦ προσήκοντος γνώμης, καὶ ἡ ἀπόφασις ἀνθρωπίνης ἀγνοίας, ἀλλ᾽ οὐκ ἐπιπνοίας τῆς ἄνωθεν διελέγχει. Η συντέλεια αὐτῶν τὸ ς' ἔτος ἐστίν. συντελεῖ ὁ Θεὸς Κύριος ἐν ἐξακισχιλίοις ἔτεσι τὰ πάντα, ἐν τῷ ἑξακισχιλιοστῷ πεντακοσιοστῷ ἔτει τὴν μέλλουσαν παρουσίαν ἔσεσθαι τὸ ἁπλούστερον καὶ ἀρχαιότροπον,

μεν τὸ προκείμενον· διὰ τὸ λύχνον εἶναι τῷ ἀνθρώπῳ, tumn absque demonstratione relinquamus, dicere τὰ τῶν χρόνων εἰπεῖν ἀναγκαζόμεθα, ἃ μὴ ἔξεστιν εἰπεῖν τῷ ἀνθρώπῳ παρὰ βίαν· λεγόμενοι γὰρ χρόνοι ἀπὸ καταβολῆς κόσμου, καὶ ἀπὸ Ἀδὰμ καταριθμούμενοι, εὔδηλα ἡμῖν παριστῶσι τὰ ζητούμενα· ἡ γὰρ πρώτη παρουσία τοῦ Κυρίου ἡμῶν, ἡ ἔνσαρ κος, ἐν Βηθλεὲμ ἐπὶ Αυγούστου γεγένηται, πεντακισ χιλιοστῷ καὶ πεντακοσιοστῷ ἔτει· ἔπαθε δὲ ἔτει τριακοστῷ τρίτῳ· δεῖ οὖν ἐξ ἀνάγκης τὰ ἐξακισχίλια Στη πληρωθῆναι ἵνα ἔλθῃ τὸ Σάββατον, ἡ κατάαυσις, ἡ ἡμέρα ἡ ἁγία, ἐν ᾗ κατέπαυσεν ὁ Θεὸς ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ· τὸ Σάββατον τύ τις ἐστὶ καὶ εἰκὼν τῆς μελλούσης βασιλείας τῶν ἁγίων, ἡνίκα συμβασιλεύσουσι τῷ Χριστῷ, παραγινομένου αὐτοῦ ἀπ' οὐρανῶν, ὡς Ἰωάννης ἐν τῇ Αποκαλύψει αὐτοῦ διηγεῖται· 'Ημέρα γὰρ Κυρίου, ὡς χίλια έτη· ἐπεὶ οὖν ἐν ἓξ ἡμέραις ὁ Θεὸς ἐποίησε τὰ πάντα, δεῖ τὰ ἑξακισχίλια έτη πληρωθῆναι· οὐδέ του γὰρ πεπλήρωται ὡς Ιωάννης λέγει· Οι πέντε ἔπεσαν· εἷς ἐστὶ, τουτέστιν ὁ ἔκτος· ὁ ἄλλος οὔπω ἦλθε. δ Γ. Τὸν ἄλλον δὲ λέγων, τὸν ἕβδομον διηγεῖται, ἐν ᾧ ἐστιν ἡ κατάπαυσις· ἀλλὰ πάντως ἐρεῖ τις· Πῶς μα ἀποδείξεις, εἰ πεντακισχιλιοστῷ καὶ πεντακοσιοστῷ ἔτει ἐγεννήθη ὁ Σωτήρ; Εὐκόλως διδάχθητι, ὦ ἄνθρωπε· τὰ γὰρ ἐν τῇ ἐρήμῳ πάλαι ὑπὸ Μωϋσέως περὶ τὴν σκηνὴν γεγενημένα, τύποι καὶ εἰκόνες τῶν πνευματικῶν ἐτελοῦντο μυστηρίων· ἵνα ἐλθούσης ἐπ' ἐσχάτων τῆς ἀληθείας ἐν Χριστῷ, ταῦτα πεπληρωμένα νοῆσαι δυνηθῇς· φησὶ γὰρ πρὸς αὐτόν· Καὶ ποιήσεις την κιβωτὸν ἐκ ξύλων ασήπτων, καὶ καταχρυσώσεις αὐτὴν χρυσίῳ καθαρῷ ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν· καὶ ποιήσεις τὸ μῆκος αὐτῆς δύο πήχεων καὶ ἡμίσεος· καὶ τὸ εὖρος αὐτῆς πήχεως, καὶ ἡμίσεος· καὶ πήχεως καὶ ἡμίσεος τὸ ὕψος· ὅπερ συναγόμενον τὸ μέτρον ποιεῖ πήχεις πέντε, καὶ ἥμισυ· ἵνα δειχθῇ τὰ πεντακισχίλια καὶ πεντακόσια έτη. 81 Genes. 2. 11, ss Psal @ cogimur tempora, propterea quod lucerna sint homini, quæ non licet raptim recensere. Dictis enim temporibus ab orbe condito, et ab Adam enumeratis, manifesta nobis exhibentur ea, in quibus versatur quæstio. Primus enim adventus Domini nostri in carne, in Bethleem sub Augusto factus est, quinquies millesimo quingentesimo anno, passus vero est anno tricesimo tertio. Oportet igitur omnino, ut sex millium annorum numerus adimpleatur, ut veniat Sabbatum, scilicet requies, dies sancta, in qua requievit Deus ab omnibus operibus suisª¹. Sabbatum typus est et imago futuri regui sanctorum, quando regnabunt cum Christo, adveniente ipso e caelis, ut Joannes in sua Apocalypsi enarrat. Dies enim Domini tanquam mille anni 8. Quoniam igitur sex diebus Deus fecit omnia, oportet sexies mille annos adimpleri; nondum enim adimpleti sunt, sicut Joannes dicit: Quinque exciderunt, unus manet, scilicet sextus, alius nondum venis. V. Alium autem dicens, septimum commemorat, in quo est requies. Sed omnino dicet aliquis: Quo pacto mihi ostendes, quod quinquies millesimo et quingentesimo anno natus sit Salvator? Facile addisce, o homo; quæ enim in eremo olim sub Moyse circa tabernaculum facta sunt, fuerunt figuræ et imagines spiritualium mysteriorum, ut, veniente in novissimis temporibus veritate in Christo, hæc adimpleta cognoscere possis: dicit enimn ad ipsum: Et facies arcam ex lignis imputribilibus, et deaurabis eam auro mundo intus et foris; et facies longitudinem ipsius duos et semis cubitos; et latitudinem ipsius cubitum et dimidium, et altitudinem cubitum et semis*: quæ mensuræ in unum collectæ faciunt cubitos quinque et dimidium, ut quinquies mille et quingenti ostendantur anni. LXXXIX, 4. Apoc. xvu1, 10. es Exod. xxν, 10. Maluit ab Irenæo præceptore, quam a commani sententia Hippolytus discedere. Nam scripserat Irenæus passum esse Christum quadragenario majorem, lib. 11, c. 22. | Τὰ ἐξακισχίλια έτη πληρωθῆναι. Hæc illa sunt, quæ Photius in Hippolyto damnavit. Τοῦτο καὶ θερμοτέρας ἂν εἴη τοῦ προσήκοντος γνώμης, καὶ ἡ ἀπόφασις ἀνθρωπίνης ἀγνοίας, ἀλλ᾽ οὐκ ἐπιπνοίας τῆς ἄνωθεν διελέγχει. Hoc sane calidioris, quam decebat, est animi, atque asseveratio hac, humanam polius ignorantiam quam cœlestem aliquam inspirationem arguit (cod. cc). Verumtamen haec ipsa Ire Reus docuerat: Η συντέλεια αὐτῶν τὸ ς' ἔτος ἐστίν. Consummatio ipsorum sextus millesimus annus est (lib. v, c. 28 et 29). Quinimo ante Irenæum Barnabas, συντελεῖ ὁ Θεὸς Κύριος ἐν ἐξακισχιλίοις ἔτεσι τὰ πάντα, omnia consummabit Dominus Deus in sex Rillibus annorum (Ep. sect. 15). Accepla nimirum veteri Synagoga ad nos transmiserunt, ipsique Hebrei eadem servarunt. Tradidit R. Elias: Sex mille annis exsistit mundus: bis mille, inanitas; bis mille, leż; bis mille, dies Messiæ. At propter peccata ura, quæ multiplicata sunt, exceptio est quoad futara. Diri Elias ad R. Judam, fratrem R. Sale Pü: Non erit mundus minus durans quam LXXXV jubilæis, et in jubilæo ultimo veniet filius Davidis. Cui ille: Ejusne exordio an fine? Respondit ei: Nescio. Cum finierit, an priusquam finierit? Respondit, nescio. Gemar. B. Sunhedr., c. 11. Latinis Patribus, qui in eadem sententia cum irenzo, Hippolyto, Eustathio Antiocheno, aliisque Græcorum fuerunt, nollem Augustinum quoque accenseri ab aliquibus; namque eam opinionem historice refert, saepius autem refellit. Germanus CP. ait Hippo Iytumn lib. De Antichristo tradere ἐν τῷ ἑξακισχιλιοστῷ πεντακοσιοστῷ ἔτει τὴν μέλλουσαν παρουσίαν ἔσεσθαι· fore amo series millesimo quingentesimo eum adventum, qui futurus est. In Myst. theor. Hippolyto jungit Cyrillum et Chrysostomum; veteres enim sextum et septimum assumebant millenarium, ut rerum finis initio responderet, de quo legimus: Complevitque Deus die septimo opus suum (Gen. 11, 2). Hebræus quidem ita legit; at Samaritanus: Perfecit autem Deus in die sexto opus suum quod fecerat. Samaritanum sequuntur, nisi et præcedant, LXX Seniores, itemque Syriaca versio, unde ortuni habuit de mundi fine varietas locutionum. Andreas Cæsariensis eamdem Hippolyti sententiam refert in cap. xvii, 10 Apocal. Hippolyti τὸ ἁπλούστερον καὶ ἀρχαιότροπον, in contrarium vertit Cotelerius: Hippolytus, inquit, in Photio præcipitis calliditatis merito arguitur, imo simplicitatis.

col. 647–648page 32 of 189

PG 10:647η Τριακόσια τριάκοντα. διακόσια τριάκοντα, Ἐν ᾧ χρόνῳ παρὼν ὁ Σωτὴρ ἐκ τῆς παρθένου τῆς κιβωτοῦ· τὸ ἴδιον σῶμα τῷ κόσμῳ προσήνεγκεν χρυσίῳ καθαρῷ κεχρυσωμένης ένδοθεν μὲν τῷ λόγῳ, ἔξωθεν δὲ τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ὥστε ἀποδέδεικται ἡ ἀλήθεια, καὶ πεφανέρωται ἡ κιβωτός. Ἀπὸ γενέσεως οὖν Χριστοῦ δεῖ ψηφίζειν πεντακόσια έτη τὰ ἐπίλοιπα εἰς συμπλήρωσιν τῶν ἐξακισχιλίων ἐτῶν, καὶ οὕτως ἔσται τὸ τέλος· ὅτι δὲ πέμπτῳ καὶ ἡμίσει καιρῷ παρῆν ὁ Σωτὴρ ἐν τῷ κόσμῳ, φέρων τὴν ἄσηπτον κιβωτόν, τὸ ἴδιον σῶμα, λέγει ὁ Ἰωάννης· 'Ην δὲ ὥρα ἔκτη· ἵνα ἥμισυ τῆς ἡμέρας ἐπιδείξῃ· ἡμέρα δὲ Κυρίου χίλια έτη του των οὖν τὸ ἥμισυ, γίνεται πεντακόσια. Οὐ γὰρ ἐναι δέχετο αὐτὸν τάχιον παρεῖναι, ἔτι γὰρ βάρος νόμου ἦν, οὐδὲ ἕκτης πεπληρωμένης (καινοῦται γὰρ τὸ λουτρόν), ἀλλὰ πέμπτης καὶ ἡμισείας, ἵνα ἐν τῷ ἐπι λοίπῳ ἡμίσει χρόνῳ, εἰς πάντα τὸν κόσμον τὸ Εὐαγ γέλιον κηρυχθῇ, καὶ πληρωθείσης τῆς ἔκτης ἡμέρας παύσῃ τὸν νῦν βίον. Ἐπειδὴ γὰρ οἱ Πέρσαι έκράτησαν βασιλεύοντες έτη τριακόσια τριάκοντα καὶ μετὰ τούτους οἱ Ἕλληνες αὐτοὶ ἐνδοξότεροι ὑπάρχοντες ἐπὶ ἔτη τριακόσια, ἐξ ἀνάγκης τὸ τέταρτον θηρίον ώς ισχυ ρὸν καὶ μεῖζον πάντων τῶν ἔμπροσθεν αὐτοῦ γενομέν νων, βασιλεύσει ἔτη πεντακόσια· τῶν καιρῶν συμ πληρωμένων, καὶ τῶν δέκα κεράτων ἐπ' ἐσχάτων ἐξ αὐτοῦ ἐγειρομένων, ἀναφανήσεται ἐν αὐτοῖς ὁ ᾿Αντί χριστος· τούτου πολεμοῦντος καὶ διώκοντος τους ἁγίους, τότε δεῖ προσδοκῶν ἀπ᾿ οὐρανῶν τὴν ἐπιφά γειαν τοῦ Κυρίου. Παυσάμενος ὁ προφήτης τοῦ προκειμένου ἐκδιδάξας ἡμᾶς μετά πάσης ἀκριβείας τῶν ἐσομένων τὴν ἀσφάλειαν, μετέβη πάλιν ἐπὶ τὴν τῶν Περσῶν καὶ Ἑλλήνων βασιλείαν, ἑτέραν ὅρασιν ἡμῖν διηγούμενος, ἥτις ἐγένετο καὶ ἐπληρώθη ἐν τοῖς ἰδίοις και ροῖς· ὅπως ἐν τούτῳ πιστοὺς ἡμᾶς καταστήσας, καὶ πρὸς τὰ μέλλοντα γίνεσθαι πιστοτέρους τῷ Θεῷ πα ραστῆσαι δυνηθῇ· ὅσα μὲν οὖν ἐν τῇ πρώτῃ ὁράσει διηγήσατο, ταῦτα πάλιν ἐκ δευτέρου ἄνωθεν ἐπεξτ γεῖται, πρὸς οἰκοδομὴν τῶν πιστευόντων· τὸν γὰρ κριὸν τὸν κερατίζοντα κατὰ θάλασσαν, καὶ βοριάν, καὶ νότον, Δαρεῖον λέγει τὸν βασιλέα τῶν Περσῶν, ὃς περιεγένετο πάντων τῶν ἐθνῶν· ταῦτα γὰρ, φησί, τὰ θηρία οὐ στήσονται ἐνώπιον αὐτοῦ· τὸν δὲ τράγον τῶν αἰγῶν τὸν ἐρχόμενον ἀπὸ Διβός, Ἀλέξανδρον τὸν Μακεδόνα λέγει, τὸν τῶν Ἑλλήνων βασι Ευρ! σκομεν γὰρ τὴν Περσών βασιλείαν ἔτεσι διακοσίας τριάκοντα περιγραφομένην, τήν τε Μακεδόνων εἰς ἔτη τριακόσια εβδομήκοντα παρατείνουσαν είται.

GAT S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. VI. Quo tempore adveniens Salvator ex Virgine (arca auro mundo deaurata, intus quidem Verbo, foris vero Spiritu sancto) suum corpus mundo protulit; adeo ut veritas demonstrata sit, et manife stala arca."A generatione igitur Christi computandi sunt reliqui quingenti anni, ut sex millium annorum numerus adimpleatur, et ita erit finis. Quod vero quinto et dimidio tempore adfuerit Salvator in mundo, ferens incorruptam arcam, suum scilicet corpus, dicit Joannes: Erat autem hora sexta ®, ut dimidium diei ostenderet, dies autem Domini mille anni, horum igitur dimidium sunt quingenti. Neque enim conveniens erat ut ipse citius adveniret, adhuc enim pondus legis durabat, sexta non adimpleta (innovatur enim baptisma), sed quinta et dimidia, ut in reliquo dimidio tempore Evangelium in omnem orbem terrarum prædicaretur, et adimpleta sexta die præsens vita cessaret. VII. Quoniam vero Persæ trecentis triginta annis regnum tenuerunt, et post eos ad trecentos annos Græci ipsi celebriores fuerunt, necesse est, ut quarta bestia, tanquam fortior et major omnium quæ ante ipsam fuere, quingentis regnatura sit annis. Temporibus vero adimpletis, et decem cornibus postremnis ex ipsa (bestia) exordis, apparebit in ipsis Antichristus. Hoc autem bellum, et persecutionem adversus sanctos faciente, tunc oportet manifestationem Domini de cœlis exspectare. VIII. Postquam propheta veritatem eorum, quæ ventura essent, nos accurate docuerat, a proposito desistens, ad Persarum Græcorumque imperium redivit, aliam nobis enarrans visionem, quæ facta, et suis adimpletatest temporibus, ut cum in hoc fideles nos constituisset, etiam in eis, quæ futura erant, tideliores Deo exhibere posset. Quæ igitur in prima visione enarraverat, hæc rursus a capite retexit ad fidelium ædificationem; arielem enim cornu petentem contra mare, aquilonem et austrum, Darium Persarum regem intellexit, qui omnes gentes in suam redegit potestatem; hæ enim, inquit, bestiæ non stabunt coram eo. Hircum vero caprarum a Libyæ vento venientem, Alexandrum Macedonen Græcorum regem dicit; quod vero (Hircus) appropin- η quaverit ad ipsum arietem, efferatusque percusserit 65 Joan. xix, 14. Singularis Hippolyti erga Deiparam pictas apparet, quæ hæreditario quodam jure ipsi cessit. Ex apostolo enim Joanne in Polycarpum, ex Polycarpo in Irenæum, ex Irenæo in Hippolytum cæterosque est propagata. Paria autem ex Hippolyti scriptis in psalmium XXII servavit Theodoretus díalog. 1, p. 36, tom. IV. Vide supra. Eadem fere e sancto Irenæo habet sanctus Joannes Damascenus contra Jacobitas. Τριακόσια τριάκοντα. Legendum διακόσια τριάκοντα, quæ supputatio est etiam Julii Africani, S. Hippolyto coævi. Alter quoque annorum numerus, qui ad Graecos pertinet, idema est in Hippolyto et Africano, si Hieronymi versionem sequamur. Ait EXEGETICA. VI. Ἐν ᾧ χρόνῳ παρὼν ὁ Σωτὴρ ἐκ τῆς Παρθέ νου τῆς κιβωτοῦ· τὸ ἴδιον σῶμα τῷ κόσμῳ προσή νεγκεν χρυσίῳ καθαρῷ κεχρυσωμένης ένδοθεν μὲν τῷ λόγῳ, ἔξωθεν δὲ τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ· ὥστε ἀποδέδεικται ἡ ἀλήθεια, καὶ πεφανέρωται ἡ κιβωτός. Ἀπὸ γενέσεως οὖν Χριστοῦ δεῖ ψηφίζειν πεντακόσια έτη τὰ ἐπίλοιπα εἰς συμπλήρωσιν τῶν ἐξακισχιλίων ἐτῶν, καὶ οὕτως ἔσται τὸ τέλος· ὅτι δὲ πέμπτῳ καὶ ἡμίσει καιρῷ παρῆν ὁ Σωτὴρ ἐν τῷ κόσμῳ, φέρων τὴν ἄσηπτον κιβωτόν, τὸ ἴδιον σῶμα, λέγει ὁ Ἰωάννης· 'Ην δὲ ὥρα ἔκτη· ἵνα ἥμισυ τῆς ἡμέρας ἐπιδείξῃ· ἡμέρα δὲ Κυρίου χίλια έτη του των οὖν τὸ ἥμισυ, γίνεται πεντακόσια. Οὐ γὰρ ἐναι δέχετο αὐτὸν τάχιον παρεῖναι, ἔτι γὰρ βάρος νόμου ἦν, οὐδὲ ἕκτης πεπληρωμένης (καινοῦται γὰρ τὸ λουτρόν), ἀλλὰ πέμπτης καὶ ἡμισείας, ἵνα ἐν τῷ ἐπι λοίπῳ ἡμίσει χρόνῳ, εἰς πάντα τὸν κόσμον τὸ Εὐαγ γέλιον κηρυχθῇ, καὶ πληρωθείσης τῆς ἔκτης ἡμέρας παύσῃ τὸν νῦν βίον. VII. Ἐπειδὴ γὰρ οἱ Πέρσαι έκράτησαν βασιλεύον τες έτη τριακόσια τριάκοντα καὶ μετὰ τούτους οἱ Ἕλληνες αὐτοὶ ἐνδοξότεροι ὑπάρχοντες ἐπὶ ἔτη τριακόσια, ἐξ ἀνάγκης τὸ τέταρτον θηρίον ώς ισχυ ρὸν καὶ μεῖζον πάντων τῶν ἔμπροσθεν αὐτοῦ γενομέν νων, βασιλεύσει ἔτη πεντακόσια· τῶν καιρῶν συμπληρωμένων, καὶ τῶν δέκα κεράτων ἐπ' ἐσχάτων ἐξ αὐτοῦ ἐγειρομένων, ἀναφανήσεται ἐν αὐτοῖς ὁ ᾿Αντίχριστος· τούτου πολεμοῦντος καὶ διώκοντος τους ἁγίους, τότε δεῖ προσδοκῶν ἀπ᾿ οὐρανῶν τὴν ἐπιφά γειαν τοῦ Κυρίου. VIII. Παυσάμενος ὁ προφήτης τοῦ προκειμένου ἐκδιδάξας ἡμᾶς μετά πάσης ἀκριβείας τῶν ἐσομένων τὴν ἀσφάλειαν, μετέβη πάλιν ἐπὶ τὴν τῶν Περσῶν καὶ Ἑλλήνων βασιλείαν, ἑτέραν ὅρασιν ἡμῖν διηγού μενος, ἥτις ἐγένετο καὶ ἐπληρώθη ἐν τοῖς ἰδίοις και ροῖς· ὅπως ἐν τούτῳ πιστοὺς ἡμᾶς καταστήσας, καὶ πρὸς τὰ μέλλοντα γίνεσθαι πιστοτέρους τῷ Θεῷ πα ραστῆσαι δυνηθῇ· ὅσα μὲν οὖν ἐν τῇ πρώτῃ ὁράσει διηγήσατο, ταῦτα πάλιν ἐκ δευτέρου ἄνωθεν ἐπεξτ γεῖται, πρὸς οἰκοδομὴν τῶν πιστευόντων· τὸν γὰρ κριὸν τὸν κερατίζοντα κατὰ θάλασσαν, καὶ βοριάν, καὶ νότον, Δαρεῖον λέγει τὸν βασιλέα τῶν Περσῶν, ὃς περιεγένετο πάντων τῶν ἐθνῶν· ταῦτα γὰρ, φησί, τὰ θηρία οὐ στήσονται ἐνώπιον αὐτοῦ· τὸν δὲ τράγον τῶν αἰγῶν τὸν ἐρχόμενον ἀπὸ Διβός, Αλέξαν δρον τὸν Μακεδόνα λέγει, τὸν τῶν Ἑλλήνων βασι enim apud ipsum Africanus: Permansit regnum Persarum usque ad initium Macedonum annis drcentis triginta, et ipsi Macedones regnaverunt annis trecentis (Comm. in Dan. ix, 24 ). Eusebius vero septuaginta annos addit ex eodem Africano: Ευρ!- σκομεν γὰρ τὴν Περσών βασιλείαν ἔτεσι διακοσίας τριάκοντα περιγραφομένην, τήν τε Μακεδόνων εἰς ἔτη τριακόσια εβδομήκοντα παρατείνουσαν (Demonείται. evang., vit, 2). Chronographus anonymuς, qui eodem ævo ac Hippolytus et Africanus vixit subs Alexandro Severo, aliter Persarum et Græcorum annos recenset, ut ex hoc ipso diversus ab utroque deprehendatur. Ap. Canis. Lect. antiq., tom. It, edit. Basnag. p. 162.

col. 649–650page 33 of 189

PG 10:649λέα· τὸ οὖν ἐλθεῖν πρὸς αὐτὸν τὸν κριὸν καὶ ἀγριωθῆναι αὐτὸν, καὶ τύψαι αὐτὸν ἐπὶ τὸ πρόσωπον, καὶ συντρίψαι, καὶ ῥίψαι αὐτὸν ἐπὶ τὴν γῆν καὶ καταπατήσαι, τοῦτο σημαίνει ὅπερ καὶ γεγένηται. Π. Συνάψας γὰρ πόλεμον πρὸς τὸν Δαρεῖον ὁ Αλέξανδρος ίσχυσε κατ' αὐτοῦ, καὶ προηγεῖτο πάσης τῆς δυναστείας αὐτοῦ, ἀνελὼν καὶ καταπατήσας τὸ στρατόπεδον αὐτοῦ· εἶτα μετὰ τὸ ὑψωθῆναι τὸν τρά γον τῶν αἰγῶν, συνετρίβη τὸ κέρας αὐτοῦ, τὸ μέγα, καὶ ἀνέβη τέσσαρα κέρατα ὑποκάτω αὐτοῦ, εἰς τοὺς τέσσαρας ἀνέμους τοῦ οὐρανοῦ· κρατήσας γὰρ ὁ Αλέξανδρος πάσης τῆς γῆς Περσίδος, καὶ ὑποτάξας αὐτούς, ὕστερον τελευτῇ διελὼν τὴν βασιλείαν αὐτοῦ εἰς τέσσαρας ἀρχὰς, ὡς ἐπάνω δέδεικται· ἐξ οὗ ὑψώθη κέρας ἐν καὶ ἐμεγαλύνθη ἕως τῆς δυνά μεως τοῦ οὐρανοῦ· καὶ δι' αὐτὸν, φησὶ, θυσία ἐταράχθη, καὶ ἐῤῥίφη χαμαὶ ἡ δικαιοσύνη. Χ. Γεγένηται γὰρ ὁ ᾿Αντίοχος ὁ ἐπικληθεὶς ἐπι φανής ὢν ἐκ τοῦ γένους ᾿Αλεξάνδρου βασιλεύσας δὲ τῆς Συρίας, καὶ δὴ λαβὼν ὑφ᾽ αὐτὸν πᾶσαν τὴν Αίγυπτον, ὕστερον ἀνέβη ἐπὶ Ἱερουσαλήμ, καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὸ ἁγίασμα, καὶ ἔλαβε πάντας τοὺς θη σαυροὺς τοὺς ἐν οἴκῳ Κυρίου, καὶ τὴν λυχνίαν τὴν χρυσήν, καὶ τὴν τράπεζαν, καὶ τὸ θυσιαστήριον, καὶ ἐποίησε φονοκτονίαν μεγάλην ἐν τῇ γῇ· ὡς λέγει Καὶ τὸ ἅγιον συμπατηθήσεται ἕως ἑσπέρας καὶ ἕως πρωί ἡμέραι χίλιαι τριακόσιαι. Συνέβη γὰρ κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν, τρία ἥμισυ ἔτη ἔρημον μεί καὶ τὸ ἁγίασμα, ὡς πληρωθῆναι χιλίας τριακοσίας ἡμέρας, μέχρις οὗ ἀναστὰς Ἰούδας ὁ Μακκαβαίος, μετὰ τὴν τελευτὴν Ματθίου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ ἀντέ στη αὐτῷ, καὶ ἐξέκοψε τὰς παρεμβολάς Αντιόχου, καὶ ἐλευθέρωσε τὴν πόλιν, καὶ ἀνεκτήσατο τὰ Αγια, καὶ ἀνεκαίνισεν αὐτὰ, ποιήσας πάντα κατὰ τὸν νό μου. ΧΙ. Ἐπειδὴ οὖν καὶ ὁ ἄγγελος Γαβριήλ, καθὼς ὑφ' ἡμῶν νενόηται, οὕτως ταῦτα διηγήσατο τῷ προ φήτη, καθὼς καὶ ἐγένετο, καὶ ἐν τοῖς Μακκαβαϊκοῖς σερῶς πάντα ἀναγέγραπται, ίδωμεν καὶ ἐν ταῖς ἑτέ μας ἑβδομάσι τί λέγει· οὗτος γὰρ ἀναγνοὺς τὴν βία Ελον Ἱερεμίου τοῦ προφήτου, ἐν ᾗ γέγραπται, ἑβδο μήκοντα έτη έρημον ἔσεσθαι τὸ ἁγίασμα, ἐν νη στείαις, καὶ δεήσεσιν ἐξομολογούμενος ἱκέτευε, τά χον ἐπιστρέψαι τὸν λαὸν ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας εἰς Ἱερουσαλὴν τὴν πόλιν· οὕτως οὖν διηγούμενος λέγει Ἐν τῷ πρώτῳ ἔτει Δαρείου τοῦ υἱοῦ Ἀσσουήρου ἀπὸ σπέρματος τῶν Μήδων, ὃς ἐβασίλευσεν ἐπὶ τὴν βασιλείαν τῶν Χαλδαίων· ἐγὼ Δανιὴλ συνῆ καὶ ἐν ταῖς βίβλοις τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐτῶν, ὡς ἐγε νήθη λόγος Κυρίου πρὸς Ἱερεμίαν τὸν προφήτην εἰς συμπλήρωσιν ἐρημώσεως Ἱερουσαλὴμ έβδο μήκοντα ἔτη· καὶ ἑξῆς. ΧΙ. Μετὰ τὴν ἐξομολόγησιν αὐτοῦ καὶ δέησιν, φησὶν ὁ ἄγγελος πρὸς αὐτόν· Ανὴρ ἐπιθυμιών σὺ εἶ· ταῦτα γὰρ ἰδεῖν ἐπιθυμεῖς, ἅπερ δι' ἐμοῦ μέλλεις ἱακονεῖσθαι· καιρῷ δὲ ἰδίῳ ταῦτα πληρωθήσεται καὶ ἐπήνεγκε λέγων· Ο εβδομάδες συνετμήθησαν Ει 49, ὧν ἔκγονος Αλεξάνδρου. Εκγονος ἐπίγονος. Χ.

est. λέα· τὸ οὖν ἐλθεῖν πρὸς αὐτὸν τὸν κριὸν καὶ ἀγριω- ipsum in faciem, et contriverit, et projecerit in terθῆναι αὐτὸν, καὶ τύψαι αὐτὸν ἐπὶ τὸ πρόσωπον, ram, et conculcaverit,hoc significat, quod et gestum καὶ συντρίψαι, καὶ ῥίψαι αὐτὸν ἐπὶ τὴν γῆν καὶ καταπατήσαι, τοῦτο σημαίνει ὅπερ καὶ γεγένηται. Π. Συνάψας γὰρ πόλεμον πρὸς τὸν Δαρεῖον ὁ Αλέξανδρος ίσχυσε κατ' αὐτοῦ, καὶ προηγεῖτο πάσης τῆς δυναστείας αὐτοῦ, ἀνελὼν καὶ καταπατήσας τὸ στρατόπεδον αὐτοῦ· εἶτα μετὰ τὸ ὑψωθῆναι τὸν τράγον τῶν αἰγῶν, συνετρίβη τὸ κέρας αὐτοῦ, τὸ μέγα, καὶ ἀνέβη τέσσαρα κέρατα ὑποκάτω αὐτοῦ, εἰς τοὺς τέσσαρας ἀνέμους τοῦ οὐρανοῦ· κρατήσας γὰρ ὁ Αλέξανδρος πάσης τῆς γῆς Περσίδος, καὶ ὑποτάξας αὐτούς, ὕστερον τελευτῇ διελὼν τὴν βασιλείαν αὐτοῦ εἰς τέσσαρας ἀρχὰς, ὡς ἐπάνω δέδεικται· ἐξ οὗ ὑψώθη κέρας ἐν καὶ ἐμεγαλύνθη ἕως τῆς δυνά μεως τοῦ οὐρανοῦ· καὶ δι' αὐτὸν, φησὶ, θυσία ἐταράχθη, καὶ ἐῤῥίφη χαμαὶ ἡ δικαιοσύνη. Χ. Γεγένηται γὰρ ὁ ᾿Αντίοχος ὁ ἐπικληθεὶς ἐπι· φανής ὢν ἐκ τοῦ γένους ᾿Αλεξάνδρου βασιλεύσας δὲ τῆς Συρίας, καὶ δὴ λαβὼν ὑφ᾽ αὐτὸν πᾶσαν τὴν Αίγυπτον, ὕστερον ἀνέβη ἐπὶ Ἱερουσαλήμ, καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὸ ἁγίασμα, καὶ ἔλαβε πάντας τοὺς θησαυροὺς τοὺς ἐν οἴκῳ Κυρίου, καὶ τὴν λυχνίαν τὴν χρυσήν, καὶ τὴν τράπεζαν, καὶ τὸ θυσιαστήριον, καὶ ἐποίησε φονοκτονίαν μεγάλην ἐν τῇ γῇ· ὡς λέγει· Καὶ τὸ ἅγιον συμπατηθήσεται ἕως ἑσπέρας καὶ ἕως πρωί ἡμέραι χίλιαι τριακόσιαι. Συνέβη γὰρ κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν, τρία ἥμισυ ἔτη ἔρημον μεί καὶ τὸ ἁγίασμα, ὡς πληρωθῆναι χιλίας τριακοσίας ἡμέρας, μέχρις οὗ ἀναστὰς Ἰούδας ὁ Μακκαβαίος, c μετὰ τὴν τελευτὴν Ματθίου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ ἀντέστη αὐτῷ, καὶ ἐξέκοψε τὰς παρεμβολάς Αντιόχου, καὶ ἐλευθέρωσε τὴν πόλιν, καὶ ἀνεκτήσατο τὰ Αγια, καὶ ἀνεκαίνισεν αὐτὰ, ποιήσας πάντα κατὰ τὸν νό μου. ΧΙ. Ἐπειδὴ οὖν καὶ ὁ ἄγγελος Γαβριήλ, καθὼς ὑφ' ἡμῶν νενόηται, οὕτως ταῦτα διηγήσατο τῷ προφήτη, καθὼς καὶ ἐγένετο, καὶ ἐν τοῖς Μακκαβαϊκοῖς σερῶς πάντα ἀναγέγραπται, ίδωμεν καὶ ἐν ταῖς ἑτέ μας ἑβδομάσι τί λέγει· οὗτος γὰρ ἀναγνοὺς τὴν βία Ελον Ἱερεμίου τοῦ προφήτου, ἐν ᾗ γέγραπται, ἑβδο μήκοντα έτη έρημον ἔσεσθαι τὸ ἁγίασμα, ἐν νηστείαις, καὶ δεήσεσιν ἐξομολογούμενος ἱκέτευε, τάχον ἐπιστρέψαι τὸν λαὸν ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας εἰς Ἱερουσαλὴν τὴν πόλιν· οὕτως οὖν διηγούμενος λέγει• Ἐν τῷ πρώτῳ ἔτει Δαρείου τοῦ υἱοῦ Ἀσσουήρου ἀπὸ σπέρματος τῶν Μήδων, ὃς ἐβασίλευσεν ἐπὶ τὴν βασιλείαν τῶν Χαλδαίων· ἐγὼ Δανιὴλ συνῆ καὶ ἐν ταῖς βίβλοις τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐτῶν, ὡς ἐγε νήθη λόγος Κυρίου πρὸς Ἱερεμίαν τὸν προφήτην εἰς συμπλήρωσιν ἐρημώσεως Ἱερουσαλὴμ έβδομήκοντα ἔτη· καὶ ἑξῆς. ΧΙ. Μετὰ τὴν ἐξομολόγησιν αὐτοῦ καὶ δέησιν, φησὶν ὁ ἄγγελος πρὸς αὐτόν· Ανὴρ ἐπιθυμιών σὺ εἶ· ταῦτα γὰρ ἰδεῖν ἐπιθυμεῖς, ἅπερ δι' ἐμοῦ μέλλεις ἱακονεῖσθαι· καιρῷ δὲ ἰδίῳ ταῦτα πληρωθήσεται καὶ ἐπήνεγκε λέγων· Ο εβδομάδες συνετμήθησαν IX. Cum enim bellum adversus Darium Alexander suscepisset, superior evasit, copiisque ipsius deletis profligatisque, totius regni imperium obtinuit; deinde postquam bircus caprarum exaltatus est, cornu ipsius magnum fractum est, et orta sunt quatuor cornua subter illud per quatuor ventos coli. Potitus quippe Alexander omni Persarum regione, ipsisque in suam ditionem redaclis, postremo obiit, regno suo in quatuor principatus diviso, veluti superius fuit demonstratum. Unde exaltatum est cornu unum, et magnificatum est usque ad potentiam cœli; ac per ipsum, inquit, sacrificium ¡urbatum est, et humi justitia dejecta est. X. Fuit enim Antiochus cognomento Epiphanes ex Alexandri successione, qui cum in Syria regnaret, et Ægyptum universam in suam redegisset potestatem, tandem in Jerusalem ascendit, inquo sanctuarium ingressus, omnes thesauros, qui erant in domo Domini, et candelabrum aureum, et mensam, et altare, abstulit, ingentemque in terra cædem fecit, sicut dicit: Ει sanctuarium conculcalis tur, usque ad vesperam, et usque ad mane diebus mille trecentis. Accidit enim per id tempus, ut tribus cum dimidio annis desertum maneret sanctuarium, ut adimplerentur mille trecenti dies, donec surgens Judas Machabæus post obitum Matthia patris sui, restitit ipsi, castrisque Antiochi deletis, arbeque in libertatem vindicata, recuperavit Sancta, et renovavit illa, omnia juxta legem faciens. XI. Quoniam vero etiam angelus Gabriel quemadmodum a nobis intellecta sunt, bæc ita narravit prophetæ, uti et gesta, et in libris Marbabæorum aperte omnia descripta fuere: videamus et in aliis hebdomadibus quid dicat. Hic enim cum Jeremiæ prophetæ librum legisset, in quo scriptum erat, septuaginta annis desertum futurum sanctuarium, in jejuniis et obsecrationibus confitens deprecabatur, ut celerius populus e captivitate in Jerusalem urbem reverteretur: sic igitur enarrans ait: In primo anno Darii filii Assueri de semine Medorum, qui regnavit super regnum Chaldæorum, ego Daniel intellexi in libris numerum annorum, de quo factus est sermo Domini ad Jeremiam prophetam, ut complerentur desolationis Jerusalem septua ginta anni; et quæ sequuntur. XII. Post confessionem, et obsecrationem ipsius, inquit angelus ad ipsum: Vir desideriorum tu es: hæc enim scire cupis, quæ per me tibi nota fient, tempore vero suo eadem perfcientur, et intulit dicens: Septuaginta hebdomades abbreviatæ sunt De Antichristo, 49, ὧν ἔκγονος Αλεξάνδρου. Εκγονος Hippolyto idem est atque ἐπίγονος. PATROL, CR. Χ.

col. 651–652page 34 of 189

PG 10:651ἐπὶ τὸν λαόν σου, καὶ ἐπὶ τὴν πόλιν τὴν ἁγίας, ο τοῦ σφραγῖσαι ἁμαρτίας, καὶ τοῦ ἀπαλείψαι ἀδι κίας, καὶ τοῦ σφραγῖσαι ὄρασιν, καὶ προφήτην, καὶ τοῦ χρῖσαι "Αγιον ἁγίων· καὶ γνώσῃ, καὶ συνή σεις ἀπὸ ἐξόδου λόγων, τοῦ ἀποκριθῆναι, καὶ τοῦ οικοδομῆσαι Ἱερουσαλήμ, ἕως Χριστοῦ ἡγουμένου ἑβδομάδες ἑπτὰ, καὶ ἑβδομάδες ἑξήκοντα δύο. ΧΙΙΙ. Ἑβδομήκοντα οὖν ἑβδομάδας ὀνομάτας, καὶ διελὼν αὐτὰς εἰς δύο, ἵνα μᾶλλον νοηθῇ τὸ ὑπ' αὐ τοῦ πρὸς τὸν προφήτην λαλούμενον, φησὶν οὕτως Ἕως Χριστοῦ ἡγουμένου ἑβδομάδες ἑπτά· ᾶ ἐστιν Έτη τεσσαρακονταεννέα· εἰκοστῷ καὶ πρώτῳ ἔτει θεωρεῖ ταῦτα ἐν Βαβυλῶνι Δανιήλ· τῶν οὖν τεσσαράκοντα ἐννέα πρὸς τῷ εἰκοστῷ πρώτῳ ἔτει ψηφιζομένων, πληροῦται ἑβδομήκοντα έτη, ἅπερ είρηκεν ὁ μακάριος Ἱερεμίας· Ἑβδομήκοντα έτη έρημον ἔσται τὸ ἁγίασμα, ἀπὸ τῆς αἰχμαλωσίας τῆς γε νομένης αὐτοῖς ἐπὶ Ναβουχοδονόσορ, καὶ μετὰ ταῦτα ἐπιστρέψει ὁ λαὸς, καὶ προσενεχθήσεται θυσία, καὶ προσφορά, Χριστοῦ ἡγουμένου αὐτῶν. Χιν. Χριστοῦ δὲ τίνος λέγει, ἀλλ᾽ ἡ Ἰησοῦ τοῦ Ιωσεδέκ, ὃς ὑπέστρεψεν ἅμα τῷ λαῷ τότε, καὶ ἑβδομηκοστῷ ἔτει, οἰκοδομηθέντος τοῦ ἁγιάσματος, προσήνεγκαν θυσίαν κατὰ τὸν νόμον; πάντες γὰρ οἱ βασιλεῖς, καὶ οἱ ἱερεῖς Χριστοί προσηγορεύοντο, διὰ τὸ χρίεσθαι αὐτοὺς τῷ ἐλαίῳ τῷ ἁγίῳ, ὅ ἐσκεύασε πάλαι Μωσής. Οὗτοι οὖν τὸ Κύριον ὄνομα ἔφερον μεθ᾿ ἑαυτῶν, τὸν τύπον προμηνύοντες καὶ τὴν εἰ κόνα προφέροντες, ἕως οὗ ἀπ᾿ οὐρανῶν ὁ τέλειος Βασιλεύς, καὶ Ἱερεὺς παρῆν, ὃς μόνος τὸ θέλημα τοῦ Πατρὸς ἐποίησεν ὡς καὶ ἐν ταῖς Βασιλείαις γέν γραπται· Καὶ ἀναστήσω ἐμαυτῷ ἱερέα πιστὸν, ὃς ποιήσει πάντα κατὰ τὴν καρδίαν μου. Ἵνα οὖν ἐπιδείξῃ τὸν χρόνον πότε μέλλει παραγενέσθαι ὃν ἐπεθύμει ὁ μακάριος Δανιὴλ ἰδεῖν, λέγει· Καὶ μετὰ ἑπτὰ ἑβδομάδας, ἄλλαι ξβ' έβδο μάδες· αἱ περιέχουσι χρόνον ἐτῶν τετρακόσια τριά κοντα τέσσαρα μετὰ γὰρ τὸ ἐπιστρέψαι τὸν λαὸν Βαβυλῶνος ἡγουμένου αὐτῶν Ἰησοῦ τοῦ Ἰωσεδέκ, καὶ Εσδρα τοῦ γραμματέως, καὶ Ζοροβάβελ τοῦ Σαλαθιήλ, ὡς ὄντος ἐκ φυλῆς Δαβίδ, τετρακόσια τριάκοντα τέσσαρα ἔτη γεγένηται ἕως παρουσίας Χριστοῦ, ἵνα ὁ Ἱερεὺς τῶν ἱερέων ἐν κόσμῳ φανῇ, καὶ ὁ αἴρων τὰς ἁμαρτίας τοῦ κόσμου φανερώς επιδειχθῇ, ὡς Ἰωάννης περὶ αὐτοῦ λέγει· Ιδε ὁ Αμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσ σμου· ὁμοίως Γαβριὴλ λέγει· Τοῦ ἀπαλείψαι ἀδικίας, καὶ τοῦ ἐξιλάσασθαι ἁμαρτίας· τίς δὲ ἀπήλειψε τὰς ἀδικίας ἡμῶν; διδάσκει σε Παῦλος ὁ ἀπόστολος λέγων· Αὐτός ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἔν, καὶ ἑξῆς, ἀπαλείψας τὸ καθ' ἡμῶν χειρόγραφον τῶν ἁμαρτιῶν ὁ ἦν ὑπεναντίον ἡμῖν. Τὸ ἀπαλεῖψαι οὖν τὰς ἀδικίας, καὶ τὸ ἐξιλάσασθαι τὰς ἁμαρτίας, τοῦτο δηλοῖ· τίνες δὲ εἰσὶν οἱ τὰς ἀδικίας αὑτῶν ἐξιλασκόμενοι, εἰ μὴ εἰς τὸ ὄνο μα αὐτοῦ πιστεύοντες, καὶ δι᾿ ἀγαθοεργίας τὸ πρός

Gl S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. EXEGETICA. super populum tuum, et super urbem sanctam, ut ἐπὶ τὸν λαόν σου, καὶ ἐπὶ τὴν πόλιν τὴν ἁγίας, consummentur prævaricationes et sigillentur peccata, et deleantur iniquitates, et obsignetur visio, et propheta, et ungatur Sanctus sanctorum: el cognosces, et intelliges ab exitu sermonum, ut respondeatur, et ædificetur Jerusalem, usque ad Christum ducem hebdomades septem, et hebdomades sexaginta duæ. XIII. Cum itaque (Gabriel angelus) Lxx hebdomades nominasset, easque in duas partes distribuisset, ut magis intelligeretur quod ab ipso ad prophetam dicebatur, ita prosecutus est: Usque ad Christum ducem hebdomades septem; quæ quadraginta novem annos faciunt. Vigesimo primo anno videt hæc Babylone Daniel; quadraginta novem igitur annis ad vigesimum primum additis, complentur septuaginta anni, quos beatus prædixit Jeremias: Septuaginta annis desolatum erit sanctuarium post captivitatem a Nabuchodonosor factam, et post hac revertetur populus, et offeretur sacrifcium, et oblatio, Christo duce ipsorum XIV. De quo vero Christo loquitur, nisi de Jesu filio Josedec, qui eo tempore una cum populo reversus est, et septuagesimo aumo sanctuario ædificato, obtulerunt sacrificium secundum legem? Omnes enim reges et sacerdotes appellabantur Christi, propterea quod ipsi oleo sancto, quod paravit olim Moyses, ungebantur. Hi igitur Domini nomen ferebant, in seipsis figuram præmonstrantes et imaginem præferentes, quoad usque e cœlis perfectus Rex, et Sacerdos appareret, qui solus voluntatem Patris fecit, sicut et in Regum libris scriptum est: Et suscitabo mihi ipsi sacerdotem fidelem, qui faciet omnia secundum cor meum XV. Ut igitur ostenderet tempus quo ille adfuturus erat, quen beatus Daniel videre cupiebat, dicit: Et post septem hebdomades, alia sexaginta duæ hebdomades, quæ quadringentorum triginta quatuor annorum tempus continent. Postquam enim reversus est populus ex Babylonia, duce ipsorum Jesu filio Josedec, et Esdra scriba, et Zorobabel filio Salathiel ex tribu David, quadringenti triginta quatuor anni fuerunt usque ad adventum Christi, ut Sacerdos sacerdotum in mundo appareret, et qui tollit peccata mundi aperte ostenderetur, sicut Joannes de illo ait: Ecce Agnus Dei, qui tollit peccata mundi 88. Similiter Gabriel dicit: Ut deleantur iniquitates, et propitientur peccata. Quis vero delevit iniquitates nostras? Docet te Paulus apostolus dicens: Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum; et deinde, Delens, quod adversus nos erat chirographum peccatorum, quod erat contrarium nobis 95. XVI. Quod igitur deleantur iniquitates et expientur peccata, hoc ostendit. Quinam vero sunt, quibus expiantur iniquitates suæ, nisi credentes in nomine ejus, et per bona opera faciem ejus placanas Jerem. XXV, ο τοῦ σφραγῖσαι ἁμαρτίας, καὶ τοῦ ἀπαλείψαι ἀδι κίας, καὶ τοῦ σφραγῖσαι ὄρασιν, καὶ προφήτην, καὶ τοῦ χρῖσαι "Αγιον ἁγίων· καὶ γνώσῃ, καὶ συνή σεις ἀπὸ ἐξόδου λόγων, τοῦ ἀποκριθῆναι, καὶ τοῦ οικοδομῆσαι Ἱερουσαλήμ, ἕως Χριστοῦ ἡγουμένου ἑβδομάδες ἑπτὰ, καὶ ἑβδομάδες ἑξήκοντα δύο. ΧΙΙΙ. Ἑβδομήκοντα οὖν ἑβδομάδας ὀνομάτας, καὶ διελὼν αὐτὰς εἰς δύο, ἵνα μᾶλλον νοηθῇ τὸ ὑπ' αὐ τοῦ πρὸς τὸν προφήτην λαλούμενον, φησὶν οὕτως· Ἕως Χριστοῦ ἡγουμένου ἑβδομάδες ἑπτά· ᾶ ἐστιν Έτη τεσσαρακονταεννέα· εἰκοστῷ καὶ πρώτῳ ἔτει θεωρεῖ ταῦτα ἐν Βαβυλῶνι Δανιήλ· τῶν οὖν τεσσα ράκοντα ἐννέα πρὸς τῷ εἰκοστῷ πρώτῳ ἔτει ψηφιζομένων, πληροῦται ἑβδομήκοντα έτη, ἅπερ είρηκεν ὁ μακάριος Ἱερεμίας· Ἑβδομήκοντα έτη έρημον ἔσται τὸ ἁγίασμα, ἀπὸ τῆς αἰχμαλωσίας τῆς γενομένης αὐτοῖς ἐπὶ Ναβουχοδονόσορ, καὶ μετὰ ταῦτα ἐπιστρέψει ὁ λαὸς, καὶ προσενεχθήσεται θυσία, καὶ προσφορά, Χριστοῦ ἡγουμένου αὐτῶν. Χιν. Χριστοῦ δὲ τίνος λέγει, ἀλλ᾽ ἡ Ἰησοῦ τοῦ Ιωσεδέκ, ὃς ὑπέστρεψεν ἅμα τῷ λαῷ τότε, καὶ ἑβδομηκοστῷ ἔτει, οἰκοδομηθέντος τοῦ ἁγιάσματος, προσήνεγκαν θυσίαν κατὰ τὸν νόμον; πάντες γὰρ οἱ βασιλεῖς, καὶ οἱ ἱερεῖς Χριστοί προσηγορεύοντο, διὰ τὸ χρίεσθαι αὐτοὺς τῷ ἐλαίῳ τῷ ἁγίῳ, ὅ ἐσκεύασε πάλαι Μωσής. Οὗτοι οὖν τὸ Κύριον ὄνομα ἔφερον μεθ᾿ ἑαυτῶν, τὸν τύπον προμηνύοντες καὶ τὴν εἰ κόνα προφέροντες, ἕως οὗ ἀπ᾿ οὐρανῶν ὁ τέλειος Βασιλεύς, καὶ Ἱερεὺς παρῆν, ὃς μόνος τὸ θέλημα τοῦ Πατρὸς ἐποίησεν ὡς καὶ ἐν ταῖς Βασιλείαις γέν γραπται· Καὶ ἀναστήσω ἐμαυτῷ ἱερέα πιστὸν, ὃς ποιήσει πάντα κατὰ τὴν καρδίαν μου. XV. Ἵνα οὖν ἐπιδείξῃ τὸν χρόνον πότε μέλλει παραγενέσθαι ὃν ἐπεθύμει ὁ μακάριος Δανιὴλ ἰδεῖν, λέγει· Καὶ μετὰ ἑπτὰ ἑβδομάδας, ἄλλαι ξβ' έβδομάδες· αἱ περιέχουσι χρόνον ἐτῶν τετρακόσια τριάκοντα τέσσαρα μετὰ γὰρ τὸ ἐπιστρέψαι τὸν λαὸν Βαβυλῶνος ἡγουμένου αὐτῶν Ἰησοῦ τοῦ Ἰωσεδέκ, καὶ Εσδρα τοῦ γραμματέως, καὶ Ζοροβάβελ τοῦ Σαλαθιήλ, ὡς ὄντος ἐκ φυλῆς Δαβίδ, τετρακόσια τριάκοντα τέσσαρα ἔτη γεγένηται ἕως παρουσίας Χριστοῦ, ἵνα ὁ Ἱερεὺς τῶν ἱερέων ἐν κόσμῳ φανῇ, καὶ ὁ αἴρων τὰς ἁμαρτίας τοῦ κόσμου φανερώς επιδειχθῇ, ὡς Ἰωάννης περὶ αὐτοῦ λέγει· Ιδε ὁ Αμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσ σμου· ὁμοίως Γαβριὴλ λέγει· Τοῦ ἀπαλείψαι ἀδικίας, καὶ τοῦ ἐξιλάσασθαι ἁμαρτίας· τίς δὲ ἀπήλειψε τὰς ἀδικίας ἡμῶν; διδάσκει σε Παῦλος ὁ ἀπόστολος λέγων· Αὐτός ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἔν, καὶ ἑξῆς, ἀπαλείψας τὸ καθ' ἡμῶν χειρόγραφον τῶν ἁμαρτιῶν ὁ ἦν ὑπεναντίον ἡμῖν. 871 Reg. 11, 35. 88 Joan. 1, 29. XVI. Τὸ ἀπαλεῖψαι οὖν τὰς ἀδικίας, καὶ τὸ ἐξι λάσασθαι τὰς ἁμαρτίας, τοῦτο δηλοῖ· τίνες δὲ εἰσὶν οἱ τὰς ἀδικίας αὑτῶν ἐξιλασκόμενοι, εἰ μὴ εἰς τὸ ὄνο μα αὐτοῦ πιστεύοντες, καὶ δι᾿ ἀγαθοεργίας τὸ πρός89 Ephes. 11, 14; Colos. 11, 14.

col. 653–654page 35 of 189

PG 10:653ωπον αὐτοῦ ἐξιλασκόμενοι; Οτι δὲ μετὰ τὸ ἐπι στρέψαι τὸν λαὸν ἐκ Βαβυλῶνος τετρακόσια τριά κοντα τέσσαρα έτη γεγένηται έως γενέσεως Χριστοῦ, εὐκόλως ἐστὶ νοῆσαι τὰ προκείμενα· ἐπειδὴ γὰρ ή πρώτη διαθήκη τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ μετὰ τετρακόσια τριάκοντα τέσσαρα ἔτη ἐδόθη· ἀναγκαίως ἔδει καὶ τὴν δευτέραν ὁμοίως τῷ αὐτῷ χρόνῳ ὁρίζεσθαι, ἵνα ὑπὸ τοῦ λαοῦ προσδόκιμος γενηθῇ, καὶ ὑπὸ τῶν πι στενόντων εὐκόλως ἐπιγνωσθῇ. Καὶ διὰ τοῦτο Γαβριὴλ λέγει· Καὶ τοῦ χρί και ἅγιον ἁγίων· ἅγιος δὲ ἁγίων οὐδεὶς, εἰ μὴ με νος ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ὃς παρών, καὶ ἐπιδεικνὺς ἔφη πρὸς αὐτούς· Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ είνεκεν ἔχρισέ με, καὶ τὰ ἑξῆς. Ὅσοι οὖν ἐπίστευον τῷ ἐπουρανίῳ ἱερεῖ, ὑπ' αὐτοῦ τοῦ ἱερέως ἐκαθαρίζοντο, καὶ τούτων αἱ ἁμαρτίαι ἀπηλείφοντο· ὅσοι δὲ ἠπίστουν αὐτῷ, ὡς ἄνθρωπον αὐτὸν ἐξουθενοῦντές, τούτων αἱ ἁμαρτίαι ὡς ἀναφαίρετοι ἐσφραγί ζοντο, ὅθεν προορῶν ὁ ᾿Αγγελος ὅτι οὐ πάντες μέλ λουσι πιστεύειν αὐτῷ, εἶπε, τοῦ συντελέσαι άμαρ τίας, καὶ τοῦ σφραγῖσαι ἁμαρτίας· ὅσοι γὰρ ἕως τέλους ἠπείθησαν αὐτῷ, τούτων οὖν οὐ συνετελέσθησαν αἱ ἁμαρτίαι, ἀλλ' ἐσφραγίσθησαν εἰς κρίσιν της ρούμεναι· ὅσοι δὲ μέλλουσι πιστεύειν αὐτῷ ὡς δυ ναμένῳ ἀφιέναι ἁμαρτίας, τούτων ἀπηλείφοντο· διὰ τοῦτο λέγει· Καὶ τοῦ σφραγῖσαι ὅρασιν, καὶ προ ζήτην. Ἐπειδὴ γὰρ πλήρωμα νόμου, καὶ προφη τῶν αὐτὸς παρῆν· ὁ νόμος γὰρ, καὶ οἱ προφῆται ἕως Ἰωάννου· ἔδει τὰ ὑπ' ἐκείνων λαλούμενα σφρα γίζεσθαι, ἵνα ἐν τῇ τοῦ Κυρίου παρουσίᾳ πάντα αυθέντα φωτισθῇ, καὶ τὰ πάλαι δεδεμένα νῦν ὑπ' αὐτοῦ λυθῇ, ὡς αὐτὸς ὁ Κύριος εἴρηκε πρὸς τοὺς ἄρχοντας τοῦ λαοῦ, ἀγανακτοῦντας ἐπὶ τῇ ἐν σαβ βάτῳ θεραπείᾳ· Υποκριταί, ἕκαστος ὑμῶν τὸν βοῦν ἢ τὸν ὄνον οὐ λύει ἀπὸ τῆς φάτνης, καὶ ἀπαγαγὼν ποτίζει; ταύτην δὲ θυγατέρα Αβραὰμ οὖσαν, ἣν ἔδησεν ὁ Σατανᾶς ἔτη δέκα καὶ ὀκτώ, οὐκ ἔδει λυθῆναι τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Σαββάτου; ὅσους οὖν ἔδησεν ὁ Σατανᾶς ἐν βρόχοις, τούτους ἐλθὼν ὁ Κύριος ἔλυσεν ἐκ τῶν τοῦ θανάτου δεσμῶν, αὐτὸν μὲν τὸν καθ᾿ ἡμῶν ἰσχυρὸν δήσας, τὴν δὲ ἀνθρωπότητα ἐλευθερώσας, ὡς καὶ Ησαΐας λέγει Τότε ἐρεῖ τοῖς ἐν δεσμοῖς, Ἐξέλθετε, καὶ τοῖς ἐν τῷ σκότει, Φωτίσθητε. ΧΙΧ. Ὅτι δὲ τὰ παλαιὰ διὰ νόμου καὶ προφη τῶν λελαλημένα πάντα ἦν ἐσφραγισμένα, καὶ ἄγνω στα τοῖς ἀνθρώποις ὑπάρχοντα Ησαΐας λέγει· Καὶ δώσουσι τὸ βιβλίον τὸ ἐσφραγισμένον ἀνθρώπῳ ἐπισταμένῳ γράμματα, καὶ ἐροῦσιν αὐτῷ, Ἀνά γνωθι ταῦτα, καὶ ἐρεῖ, Οὐ δύναμαι ἀναγνῶναι, ἐσφράγισται γάρ. Αναγκαίως ἔδει τὰ παλαιὰ διὰ τῶν προφητῶν εἰρημένα, τοῖς μὲν ἀπίστοις Φαρι σαίοις οἱ ἐδόκουν τὰ τοῦ νόμου γράμματα γινώσκειν

ωπον αὐτοῦ ἐξιλασκόμενοι; Οτι δὲ μετὰ τὸ ἐπι- tes? Quod vero postquam reversus est populus es στρέψαι τὸν λαὸν ἐκ Βαβυλῶνος τετρακόσια τριάκοντα τέσσαρα έτη γεγένηται έως γενέσεως Χριστοῦ, εὐκόλως ἐστὶ νοῆσαι τὰ προκείμενα· ἐπειδὴ γὰρ ή πρώτη διαθήκη τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ μετὰ τετρακόσια τριάκοντα τέσσαρα ἔτη ἐδόθη· ἀναγκαίως ἔδει καὶ τὴν δευτέραν ὁμοίως τῷ αὐτῷ χρόνῳ ὁρίζεσθαι, ἵνα ὑπὸ τοῦ λαοῦ προσδόκιμος γενηθῇ, καὶ ὑπὸ τῶν πι στενόντων εὐκόλως ἐπιγνωσθῇ. XVII. Καὶ διὰ τοῦτο Γαβριὴλ λέγει· Καὶ τοῦ χρίκαι ἅγιον ἁγίων· ἅγιος δὲ ἁγίων οὐδεὶς, εἰ μὴ με νος ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ὃς παρών, καὶ ἐπιδεικνὺς ἔφη πρὸς αὐτούς· Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ είνεκεν ἔχρισέ με, καὶ τὰ ἑξῆς. Ὅσοι οὖν ἐπίστευον τῷ ἐπουρανίῳ ἱερεῖ, ὑπ' αὐτοῦ τοῦ ἱερέως εκαθαρίζοντο, καὶ τούτων αἱ ἁμαρτίαι ἀπηλείφοντο· ὅσοι δὲ ἠπίστουν αὐτῷ, ὡς ἄνθρωπον αὐτὸν ἐξουθενοῦντες, τούτων αἱ ἁμαρτίαι ὡς ἀναφαίρετοι ἐσφραγί ζοντο, ὅθεν προορῶν ὁ ᾿Αγγελος ὅτι οὐ πάντες μέλ λουσι πιστεύειν αὐτῷ, εἶπε, τοῦ συντελέσαι άμαρτίας, καὶ τοῦ σφραγῖσαι ἁμαρτίας· ὅσοι γὰρ ἕως τέλους ἠπείθησαν αὐτῷ, τούτων οὖν οὐ συνετελέσθη σαν αἱ ἁμαρτίαι, ἀλλ' ἐσφραγίσθησαν εἰς κρίσιν της ρούμεναι· ὅσοι δὲ μέλλουσι πιστεύειν αὐτῷ ὡς δυ ναμένῳ ἀφιέναι ἁμαρτίας, τούτων ἀπηλείφοντο· διὰ τοῦτο λέγει· Καὶ τοῦ σφραγῖσαι ὅρασιν, καὶ προζήτην. XVIII. Ἐπειδὴ γὰρ πλήρωμα νόμου, καὶ προφητῶν αὐτὸς παρῆν· ὁ νόμος γὰρ, καὶ οἱ προφῆται ἕως Ἰωάννου· ἔδει τὰ ὑπ' ἐκείνων λαλούμενα σφρα γίζεσθαι, ἵνα ἐν τῇ τοῦ Κυρίου παρουσίᾳ πάντα αυθέντα φωτισθῇ, καὶ τὰ πάλαι δεδεμένα νῦν ὑπ' αὐτοῦ λυθῇ, ὡς αὐτὸς ὁ Κύριος εἴρηκε πρὸς τοὺς ἄρχοντας τοῦ λαοῦ, ἀγανακτοῦντας ἐπὶ τῇ ἐν σαβ βάτῳ θεραπείᾳ· Υποκριταί, ἕκαστος ὑμῶν τὸν βοῦν ἢ τὸν ὄνον οὐ λύει ἀπὸ τῆς φάτνης, καὶ ἀπαγαγὼν ποτίζει; ταύτην δὲ θυγατέρα Αβραὰμ οὖσαν, ἣν ἔδησεν ὁ Σατανᾶς ἔτη δέκα καὶ ὀκτώ, οὐκ ἔδει λυθῆναι τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Σαββάτου; ὅσους οὖν ἔδησεν ὁ Σατανᾶς ἐν βρόχοις, τούτους ἐλθὼν ὁ Κύριος ἔλυσεν ἐκ τῶν τοῦ θανάτου δεσμῶν, αὐτὸν μὲν τὸν καθ᾿ ἡμῶν ἰσχυρὸν δήσας, τὴν δὲ ἀνθρωπότητα ἐλευθερώσας, ὡς καὶ Ησαΐας λέγει Τότε ἐρεῖ τοῖς ἐν δεσμοῖς, Ἐξέλθετε, καὶ τοῖς ἐν τῷ σκότει, Φωτίσθητε. ΧΙΧ. Ὅτι δὲ τὰ παλαιὰ διὰ νόμου καὶ προφη τῶν λελαλημένα πάντα ἦν ἐσφραγισμένα, καὶ ἄγνωστα τοῖς ἀνθρώποις ὑπάρχοντα Ησαΐας λέγει· Καὶ δώσουσι τὸ βιβλίον τὸ ἐσφραγισμένον ἀνθρώπῳ ἐπισταμένῳ γράμματα, καὶ ἐροῦσιν αὐτῷ, Ἀνάγνωθι ταῦτα, καὶ ἐρεῖ, Οὐ δύναμαι ἀναγνῶναι, ἐσφράγισται γάρ. Αναγκαίως ἔδει τὰ παλαιὰ διὰ τῶν προφητῶν εἰρημένα, τοῖς μὲν ἀπίστοις Φαρισαίοις οἱ ἐδόκουν τὰ τοῦ νόμου γράμματα γινώσκειν Babylone, quadringenti triginta quatuor efluxerint anni usque ad Christi nativitatem, facile est intelligere; cum enim primum testamentum Gliis Israel post quadringentos triginta quatuor annos datum sit, necessario oportebat, ut etiam secundum eodem temporis spatio definiretur, ut a populo ex spectaretur, et a credentibus facile cognosceretur. XVII. Quamobrem Gabriel ait: Εt ungatur Sanclus sanctorum. Sanctus vero sanctorum nullus, nisi solus Filius Dei, qui cum adesset et manifestaret se, dixit ad eos: Spiritus Domini super me, propter quod unit me so, et cætera. Quicunque igitur coelesti credebant sacerdoti, ab ipso mundabantur sacerdote, et horum peccata delebantur. Quicunque vero ei minime credebant, tanquam hominem ipsum despicientes, horum peccata, veluti quæ deleri minime possent, sigillabantur; quapropter cum angelus prævideret quod non omnes ei credituri essent, dixit: Ut consummentur peccata, et obsignentur. Quotquot enim usque ad finem ei inobedientes fuerunt, horum utique peccata minime consummata, sed sigillata sunt, ac judicio reservata; quotquot vero credituri sunt ei, tanquam peccata dimittendi virtutem habenti, horum deleta sunt. Propterea dicit: Εt ut signetur visio, et propheta. XVIII. Nam cum ipse, qui est plenitudo legis et prophetarum, praesens esset (lex enim et propheta usque ad Joannem), oportebat obsignari quæ ab illis dicta fuerant, ut in adventu Domini omnia soluta clarescerent, et quæ olim ligata erant, nunc ab ipso solverentur, quemadmodum ipse Dominus dixit ad principes populi, qui de curatione facta in die Sabbati indignabantur: Hypocritæ, unusquisque vestrum bovem vel asinum nonne solvit a præsepe, et adducit aquatum? hanc vero filiam Abrahæ, quam decem et octo annis liguverat Satanas, non fas erat ut solveretur die Sabbati us? Quoscunque igitur illigaverat Satan, hos adveniens Dominus e mortis vinculis solvit, cum ipsum quidem adversus nos fortem ligasset, humanitatem vero in libertatem vindicasset, sicuti etiam Isaias dicit: Tunc dicet iis qui in vinculis: Egredimini; et iis qui in tenebris: Illuminamini 9. XIX. Quod autem vetera per legem et prophetas prædicta omnia fuerint obsignata, et hominibus incognita, Isaias dicit: Et dabunt librum obsignatum homini scienti litteras, et dicent ei: Lege hac, et respondebit: Non possum legere, nam obsignatus est ". Necesse erat vetera per prophetas pronuntiata, incredulis quidem Pharisæis, qui putabant se legis scripturam intelligere, obsignata esse, cre dentibus vero aperta. Quæ igitur olim erant obsi- " Isa. Lxı, 1; Luc. iv, 18. 91 Luc. XIII, 15. "Isa. XLIX, 9. 93 Isa. XXIX,

col. 655–656page 36 of 189

PG 10:655έσφραγίσθαι, τοῖς δὲ πιστεύουσιν ἠνεῷχθαι· τὰ μὲν οὖν πάλαι ἐσφραγισμένα νῦν διὰ τῆς χάριτος τοῦ Κυρίου πάντα τοῖς ἁγίοις ἡνέῳγεν. ΧΧ. Αὐτὸς γὰρ ἦν ἡ τελεία σφραγὶς, καὶ κλεὶς ἡ Ἐκκλησία· Ὁ ἀνοίγων, καὶ οὐδεὶς κλείει, καὶ κλείων, καὶ οὐδεὶς ἀνοίγει, ὡς Ιωάννης λέγει, και πάλιν ὁ αὐτός φησι· Καὶ εἶδον ἐπὶ τὴν δεξιὰν τοῦ καθημένου ἐπὶ τὸν θρόνον βιβλίον γεγραμμένον ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν, ἐσφραγισμένων σφραγίσι ἑπτὰ, καὶ εἶδον ἄγγελον κηρύσσοντα φωνῇ μετ γάλῃ, Τίς ἄξιος ἀνοίξαι τὸ βιβλίον, καὶ λῦσαι τὰς σφραγῖδας αὐτοῦ; καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ εἶδον ἐν μέσῳ τοῦ θρόνου, καὶ τῶν τεσσάρων ζώων, ἀρ νίον ἑστηκὸς ἐσφαγμένον ἔχον κέρατα ἑπτὰ, και ὀφθαλμοὺς ἑπτὰ, ἅ εἰσιν ἑπτὰ πνεύματα τοῦ Θεοῦ, τὰ ἀπεσταλμένα εἰς πᾶσαν τὴν γῆν, καὶ ἦλθε, καὶ ἔλαβε τὸ βιβλίον ἐκ τῆς δεξιᾶς τοῦ καθημένου ἐπὶ τοῦ θρόνου, καὶ ὅτε ἔλαβε τὸ βιβλίον τὰ τέσσαρα ζῶα, καὶ οἱ εἰκοσιτέσσαρες πρεσβύτεροι ἔπεσον ἐνώπιον τοῦ ἀργίου, ἔχον τες κιθάρας, καὶ φιάλας χρυσᾶς γεμούσας θυ μιαμάτων, αἱ εἰσιν αἱ προσευχαὶ τῶν ἁγίων. καὶ ᾄδουσιν ᾠδὴν καινὴν λέγοντες· Αξιος εἶ λα βεῖν τὸ βιβλίον, καὶ ἀνοῖξαι τὰς σφραγίδας αὐτ ἐν τῷ αἵματί σου. Ελαβεν οὖν τὸ βιβλίον, καὶ τοῦ· ὅτι ἐσφάγης, καὶ ἠγόρασας ἡμᾶς τῷ Θεῷ ἔλυσεν, ἵνα τὰ πάλαι περὶ αὐτοῦ ἀποκρύφως λαλούμενα, νῦν μετὰ παρρησίας ἐπὶ τῶν δωμά των κηρυχθῇ. ΧΧΙ. Καὶ διὰ τοῦτο τῷ μὲν Δανιήλ λέγει ὁ ἄγ γελος Σφράγισον τοὺς λόγους, ὅτι εἰς καιρού πέρας ἡ ὅρασις· τῷ δὲ Χριστῷ οὐκ ἐλέγετο σφράγισον, ἀλλὰ λῦσον τὰ πάλαι δεδεμένα· ἵνα διὰ τῆς χάριτος αὐτοῦ ἐπιγνῶμεν ἡμεῖς τὸ θέλημα του Πατρὸς, καὶ πιστεύσωμεν εἰς ὃν ἐκεῖνος ἀπέστειλεν, Ἰησοῦν τὸν Κύριον ἡμῶν ἐπὶ τῇ τῶν ἀνθρώπων σωτηρίᾳ· λέγει οὖν· Ἐπιστρέψει, καὶ οἰκοδομηθήσεται πλατεῖα, καὶ τεῖχος· ὄντως γεγένηται ἐπιστρέψας γὰρ ὁ λαὸς ᾠκοδόμησε τὴν πόλιν, καὶ τὸν ναὸν, καὶ τὸ τεῖχος κύκλῳ· ἔπειτα λέγει· Μετὰ τὰς ἑβδομάδας τὰς ἑξηκονταδύο, εκκενωθήσονται οἱ καιροί, καὶ διαθήσει διαθήκην πολλοῖς ἑβδο μας μία, καὶ ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδομάδος ἀρθή σεται θυσία, καὶ σπονδὴ, καὶ ἐπὶ τὸ ἱερὸν βδέ λυγμα τῶν ἐρημώσεων. ΧΧΙΙ. Τῶν γὰρ ἐξήκοντα δύο εβδομάδων πληρωθεισῶν, καὶ Χριστοῦ παραγενομένου, καὶ τοῦ εὐαγ γελίου ἐν παντὶ τόπῳ κηρυχθέντος, εκκενωθέντων τῶν καιρῶν, μία ἑβδομὰς περιλειφθήσεται ἡ ἐσχάτη, ἐν ᾗ παρέσται Ἠλίας, καὶ Ενώχ, καὶ ἐν τῷ ἡμίσει αὐτῆς ἀναφανήσεται τὸ βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως, ἕως ° ὁ ᾿Αντίχριστος ἐρήμωσιν τῷ κόσμῳ καταγγέλλων· οὗ παραγινομένου ἀρθήσεται θυσία, καὶ σπονδή, ἡ νῦν κατὰ πάντα τόπον ὑπὸ τῶν ἐθνῶν προσφερομένη τῷ Θεῷ. Τούτων οὕτως εἰρημένων, ἑτέ ραν πάλιν ὀπτασίαν διηγεῖται ἡμῖν ὁ προφήτης· οὐσ δὲν γὰρ ἕτερον ἐμερίμνησεν, εἰ μὴ ἵνα πάντα ἀκρι ῶς ἐκδιδαχθῇ τὰ μέλλοντα, καὶ ἡμᾶς ἐκδιδάσκων φανῇ. ἕως

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. EXEGETICA. gnata, nunc per gratiam Domini omnia sanctis έσφραγίσθαι, τοῖς δὲ πιστεύουσιν ἠνεῷχθαι· τὰ μὲν οὖν πάλαι ἐσφραγισμένα νῦν διὰ τῆς χάριτος τοῦ aperta sunt. Κυρίου πάντα τοῖς ἁγίοις ἡνέῳγεν. XX. Ipse enim erat perfectum sigillum et clavis Ecclesia: Qui aperit, et nemo claudit, et claudit, et nemo aperit”; sicut Joannes dicit, et idem rursus ait: Et vidi in dextra sedentis super thronum librum, scriptum intus et foris, signatum signaculis septem; et vidi angelum clamantem voce magna: Quis est dignus aperire librum, et solvere signacula ejus? et cptera. Et vidi in medio throni, et quatuor animalium Agnum stantem (tanquam) occisum, habentem cornua septem, ct oculos septem, qui sunt septem spiritus Dei, missi in omnem terram, et venit, et accepit librum ex dextra sedentis super thronum, et quando accepit librum, quatuor animalia, et viginti quatuor seniores ceciderunt coram Agno, habentes citharas, et phialas aureas, plenas odoramentorum, quæ sunt orationes sanctorum, et canunt canticum novum, dicentes: Dignus es accipere librum, et aperire signacula ejus, quoniam occisus es, et emisti nos Deo in sanguine tuo ". Accepit igitur librum, et solvit, ut quæ olim de ipso secreto dicta fuerant, nunc libere super tecta prædicentur”. ΧΧ. Αὐτὸς γὰρ ἦν ἡ τελεία σφραγὶς, καὶ κλεὶς ἡ Ἐκκλησία· Ὁ ἀνοίγων, καὶ οὐδεὶς κλείει, καὶ κλείων, καὶ οὐδεὶς ἀνοίγει, ὡς Ιωάννης λέγει, και πάλιν ὁ αὐτός φησι· Καὶ εἶδον ἐπὶ τὴν δεξιὰν τοῦ καθημένου ἐπὶ τὸν θρόνον βιβλίον γεγραμμένον ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν, ἐσφραγισμένων σφραγίσι ἑπτὰ, καὶ εἶδον ἄγγελον κηρύσσοντα φωνῇ μετ γάλῃ, Τίς ἄξιος ἀνοίξαι τὸ βιβλίον, καὶ λῦσαι τὰς σφραγῖδας αὐτοῦ; καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ εἶδον ἐν μέσῳ τοῦ θρόνου, καὶ τῶν τεσσάρων ζώων, ἀρ νίον ἑστηκὸς ἐσφαγμένον ἔχον κέρατα ἑπτὰ, και ὀφθαλμοὺς ἑπτὰ, ἅ εἰσιν ἑπτὰ πνεύματα τοῦ Θεοῦ, τὰ ἀπεσταλμένα εἰς πᾶσαν τὴν γῆν, καὶ ἦλθε, καὶ ἔλαβε τὸ βιβλίον ἐκ τῆς δεξιᾶς τοῦ καθημένου ἐπὶ τοῦ θρόνου, καὶ ὅτε ἔλαβε τὸ βιβλίον τὰ τέσσαρα ζῶα, καὶ οἱ εἰκοσιτέσσαρες πρεσβύτεροι ἔπεσον ἐνώπιον τοῦ ἀργίου, ἔχον τες κιθάρας, καὶ φιάλας χρυσᾶς γεμούσας θυ μιαμάτων, αἱ εἰσιν αἱ προσευχαὶ τῶν ἁγίων. καὶ ᾄδουσιν ᾠδὴν καινὴν λέγοντες· Αξιος εἶ λα βεῖν τὸ βιβλίον, καὶ ἀνοῖξαι τὰς σφραγίδας αὐτ ἐν τῷ αἵματί σου. Ελαβεν οὖν τὸ βιβλίον, καὶ τοῦ· ὅτι ἐσφάγης, καὶ ἠγόρασας ἡμᾶς τῷ Θεῷ ἔλυσεν, ἵνα τὰ πάλαι περὶ αὐτοῦ ἀποκρύφως λαλούμενα, νῦν μετὰ παρρησίας ἐπὶ τῶν δωμά των κηρυχθῇ. XXI. Ac propterea angelus Danieli quidem dicit: Signa sermones, quoniam in fine temporis visio; Christo vero non dicebatur, signa, sed solve quæ G olim ligata erant, ut per gratiam ipsius cognoscamus nos voluntatem Patris, et credamus in eum, quem misit ille propter salutem hominum, Jesum Dominum nostrum. Dicit igitur: Revertetur, et adifcabitur platea, et murus, (quod omnino factum est. Cum enim populus reversus esset, urbem, et templum, et muros in circuitu ædificavit. Deinde ait Post hebdomadas sexaginta duas consumma - buntur tempora; et statuet pactum multis hebdomada una, et in dimidio hebdomadis auferetur sacrifcium, et libamen, et (erit) in templo abominatio desolationum. XXII. Cum enim sexaginta duæ adimpletæ fuerint hebdomades, et Christus adfuerit, et Evangelium in omni loco fuerit prædicatum, consummalis temporibus, una hebdomada relinquetur extrema, in qua aderit Elias, et Enoch, et in dimidio ipsius apparebit. abominatio desolationis, (nempe) Antichristus, desolationem mundo annuntians. Cum vero ille advenerit, auferetur sacrificium, et libamen, quod modo ubique locorum a gentibus offertur Deo. His ita dictis aliam nobis visionem enarrat propheta; de nulla enim alia re sollicitus fuit, quam ut de omnibus futuris diligenter instrueretur, quæ ipso doctore nobis manifesta fierent. • Apoc. 111, 7. " ΧΧΙ. Καὶ διὰ τοῦτο τῷ μὲν Δανιήλ λέγει ὁ ἄγ γελος Σφράγισον τοὺς λόγους, ὅτι εἰς καιρού πέρας ἡ ὅρασις· τῷ δὲ Χριστῷ οὐκ ἐλέγετο σφρά γισον, ἀλλὰ λῦσον τὰ πάλαι δεδεμένα· ἵνα διὰ τῆς χάριτος αὐτοῦ ἐπιγνῶμεν ἡμεῖς τὸ θέλημα του Πατρὸς, καὶ πιστεύσωμεν εἰς ὃν ἐκεῖνος ἀπέστειλεν, Ἰησοῦν τὸν Κύριον ἡμῶν ἐπὶ τῇ τῶν ἀνθρώπων σωτηρίᾳ· λέγει οὖν· Ἐπιστρέψει, καὶ οἰκοδομη θήσεται πλατεῖα, καὶ τεῖχος· ὄντως γεγένηται ἐπιστρέψας γὰρ ὁ λαὸς ᾠκοδόμησε τὴν πόλιν, καὶ τὸν ναὸν, καὶ τὸ τεῖχος κύκλῳ· ἔπειτα λέγει· Μετὰ τὰς ἑβδομάδας τὰς ἑξηκονταδύο, εκκενωθήσονται οἱ καιροί, καὶ διαθήσει διαθήκην πολλοῖς ἑβδο μας μία, καὶ ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδομάδος ἀρθή σεται θυσία, καὶ σπονδὴ, καὶ ἐπὶ τὸ ἱερὸν βδέλυγμα τῶν ἐρημώσεων. ΧΧΙΙ. Τῶν γὰρ ἐξήκοντα δύο εβδομάδων πληρω θεισῶν, καὶ Χριστοῦ παραγενομένου, καὶ τοῦ εὐαγ γελίου ἐν παντὶ τόπῳ κηρυχθέντος, εκκενωθέντων τῶν καιρῶν, μία ἑβδομὰς περιλειφθήσεται ἡ ἐσχάτη, ἐν ᾗ παρέσται Ἠλίας, καὶ Ενώχ, καὶ ἐν τῷ ἡμίσει αὐτῆς ἀναφανήσεται τὸ βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως, ἕως ° ὁ ᾿Αντίχριστος ἐρήμωσιν τῷ κόσμῳ καταγγέλ λων· οὗ παραγινομένου ἀρθήσεται θυσία, καὶ σπονδή, ἡ νῦν κατὰ πάντα τόπον ὑπὸ τῶν ἐθνῶν προσφερομένη τῷ Θεῷ. Τούτων οὕτως εἰρημένων, ἑτέραν πάλιν ὀπτασίαν διηγεῖται ἡμῖν ὁ προφήτης· οὐσ δὲν γὰρ ἕτερον ἐμερίμνησεν, εἰ μὴ ἵνα πάντα ἀκρι 6ῶς ἐκδιδαχθῇ τὰ μέλλοντα, καὶ ἡμᾶς ἐκδιδάσκων φανῇ. 95 Apoc. v, 1.» Math. x, 27. * Vocula ἕως expungenda.

col. 657–658page 37 of 189

PG 10:657ΧΧΙΙΙ λέγει γ' οὖν· Ἐν ἔτει τρίτῳ Κύρου του βασιλέως Περσών λόγος ἀπεκαλύφθη τῷ Δανιὴλ οὗ τὸ ὄνομα Βαλτάσαρ, καὶ ἀληθινὸς ὁ λόγος, καὶ δύναμις μεγάλη, καὶ σύνεσις ἐδόθη αὐτῷ ἐν τῇ ὀπτασίᾳ· ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἐγὼ Δανιήλ ήμην πενθῶν τρεῖς ἑβδομάδας ἡμερῶν, ἄρτον ἐπιθυμιῶν οὐκ ἔφαγον, καὶ κρέας, καὶ οἶνος οὐκ εἰσῆλθεν εἰς τὸ στόμα μου, καὶ άλειμμα οὐκ ἠλειψάμην ἕως πληρώσεως τριῶν ἑβδομάδων· ἐν ἡμέρᾳ τετάρτῃ τοῦ μηνὸς τοῦ πρώτου έταπεινοφρόνησα, φησὶν, εἴκοσι καὶ μίαν ἡμέραν· εὐχόμενος τῷ Θεῷ τῷ ζῶντι, ἀπαιτῶν παρ' αὐτοῦ ἀποκάλυψιν μυστηρίου· καὶ δὴ ἀκούσας Πατὴρ ἀπέστειλε Λόγον ἴδιον ἐνδεικνύμενος τὸ μέλο λον ἀποδῆναι δι' αὐτοῦ· καὶ δὴ ἐγένετο παρὰ τὸν ποταμὸν τὸν μέγαν· ἔδει γὰρ ἐκεῖ τὸν Παῖδα δείκνυσθαι, ὅπου καὶ ἁμαρτίας ἀφιέναι ήμελλε. ἡ Καὶ ᾖρα, φησί, τοὺς ὀφθαλμούς μου καὶ ἰδοὺ ἀνὴρ ἐνδεδυμένος βαδδίν· ἐν μὲν τῇ πρώτη οπτασία φησίν, Ἰδοὺ ἄγγελος Γαβριὴλ ἀπεσταλμένος· ἐνταῦθα δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλὰ τὸν Κύριον ὁρᾷ, ούπω μὲν τελείως ἄνθρωπον, ἐν σχή ματι δὲ ἀνθρώπου φαινόμενον, καθὼς λέγει, καὶ Ἰδοὺ ἀνὴρ ἐνδεδυμένος βαδδίν· τὸ γὰρ ποικίλον τῆς κλήσεως τῶν χαρισμάτων ἐνδεδυμένος ποικίλον χιτῶνα μυστηρίων * ἐπεδείκνυεν· ὅτι ἐκ διαφόρων χρωμάτων ἦν κατηρτισμένος ὁ ἱερατικὸς χιτών, τῶν ποικίλων ἐθνῶν παρουσίαν Χριστοῦ προσδεχομένων, ἵνα πολλοῖς χρώμασι καταρτισθῆναι δυνηθῶμεν. Καὶ ΙΙ. Τὸ δὲ ὠφὰς χρυσίον καθαρὸν σημαίνει, τοῦτο ἐκ τῆς Ἑβραῖδος εἰς τὴν Ἑλληνίδα μετατιθέμενον· καθαράν γ' οὖν περιεζωσμένος περὶ τὴν ὁποὺν ζώνην· πάντας γὰρ ἡμᾶς ἔμελλεν ὁ Λόγος, περὶ τὸ ἑαυτοῦ σῶμα τῇ ἰδίᾳ ἀγάπῃ ὡς ζώνην σφίγξας βαστάζειν· τὸ σῶμα τὸ τέλειον αὐτοῦ ἦν, ἡμεῖς δὲ μέλη ἐν τῷ σώματι αὐτοῦ ἡνωμένοι, καὶ ὑπ' αὐτοῦ τοῦ Λόγου βασταζόμενοι. Καὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ ὡς θαρσεῖς· Θαρσεῖς δὲ ἑρμηνεύεται Αἰθίοπες τὸ γὰρ δυσεπίγνωστον αὐτοῦ ἤδη ὁ προφή της προκατήγγειλεν, ὡς μελλήσει ἔνσαρκος ἐν κόσμῳ φανείς, δυσεπίγνωστος ἔσεσθαι πολλοῖς. Καὶ τὸ πρόσω “πον αὐτοῦ ὡς ἀστραπὴ, καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐ τοῦ ὡς λαμπάδες πυρός· ἔδει γὰρ τὸ πυρώδες, καὶ κριτικὸν τοῦ Λόγου προσημαίνεσθαι· ἵνα τοῖς ἀσε θέτι δικαίως τὸ πῦρ ἐπενέγκας, τούτους καταφλέξῃ. ΧΧVΙ. Προσέθηκε δὲ λέγων. Καὶ οἱ βραχίονες αὐτοῦ, καὶ οἱ πόδες ὅμοιοι χαλκῷ στιλβώντι· ἵνα τὴν πρώτην τῶν ἀνθρώπων κλῆσιν, καὶ τὴν δευτέ μαν τὴν ἐξ ἐθνῶν ὁμοίαν σημανῇ· "Εσονται γὰρ τὰ ἔσχατα ὡς τὰ πρῶτα· θήσω γὰρ τοὺς ἄρχοντας σου ὡς τὸ ἀπ' ἀρχῆς, καὶ τοὺς ἡγουμένους του ὡς τὸ πρότερον. Καὶ ἡ φωνὴ αὐτοῦ, ὡς φωνή όχλου πολλοῦ. Πάντες γὰρ σήμερον οἱ εἰς αὐτὸν πιστεύοντες, τὰ λόγια φθεγγόμεθα, ὡς διὰ στήματος αὐτοῦ λαλοῦντες τὰ ὑπ' αὐτοῦ προστεταγμένα. ὀσφὺς αὐτοῦ περιεζωσμένη ἐν χρυσίῳ ὠφάζ. " 1, 27. " 6. " Μυστηριωδώς, μυστικῶς. ΣΙΣ,

ΧΧΙΙΙ λέγει γ' οὖν· Ἐν ἔτει τρίτῳ Κύρου του βασιλέως Περσών λόγος ἀπεκαλύφθη τῷ Δανιὴλ οὗ τὸ ὄνομα Βαλτάσαρ, καὶ ἀληθινὸς ὁ λόγος, καὶ δύναμις μεγάλη, καὶ σύνεσις ἐδόθη αὐτῷ ἐν τῇ ὀπτασίᾳ· ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἐγὼ Δανιήλ ήμην πενθῶν τρεῖς ἑβδομάδας ἡμερῶν, ἄρτον ἐπιθυμιῶν οὐκ ἔφαγον, καὶ κρέας, καὶ οἶνος οὐκ εἰσῆλθεν εἰς τὸ στόμα μου, καὶ άλειμμα οὐκ ἠλειψάμην ἕως πληρώσεως τριῶν ἑβδομάδων· ἐν ἡμέρᾳ τετάρτῃ τοῦ μηνὸς τοῦ πρώτου έταπεινοφρόνησα, φησὶν, εἴκοσι καὶ μίαν ἡμέραν· εὐχόμενος τῷ Θεῷ τῷ ζῶντι, ἀπαιτῶν παρ' αὐτοῦ ἀποκάλυψιν μυστηρίου· καὶ δὴ ἀκούσας Πατὴρ ἀπέστειλε Λόγον ἴδιον ἐνδεικνύμενος τὸ μέλο λον ἀποδῆναι δι' αὐτοῦ· καὶ δὴ ἐγένετο παρὰ τὸν ποταμὸν τὸν μέγαν· ἔδει γὰρ ἐκεῖ τὸν Παῖδα δείκνυσθαι, ὅπου καὶ ἁμαρτίας ἀφιέναι ήμελλε. ἡ XXIV. Καὶ ᾖρα, φησί, τοὺς ὀφθαλμούς μου· καὶ ἰδοὺ ἀνὴρ ἐνδεδυμένος βαδδίν· ἐν μὲν τῇ πρώτη οπτασία φησίν, Ἰδοὺ ἄγγελος Γαβριὴλ ἀπεσταλμένος· ἐνταῦθα δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλὰ τὸν Κύριον ὁρᾷ, ούπω μὲν τελείως ἄνθρωπον, ἐν σχήματι δὲ ἀνθρώπου φαινόμενον, καθὼς λέγει, καὶ Ἰδοὺ ἀνὴρ ἐνδεδυμένος βαδδίν· τὸ γὰρ ποικίλον τῆς κλήσεως τῶν χαρισμάτων ἐνδεδυμένος ποικίλον χιτῶνα μυστηρίων * ἐπεδείκνυεν· ὅτι ἐκ διαφόρων χρωμάτων ἦν κατηρτισμένος ὁ ἱερατικὸς χιτών, τῶν ποικίλων ἐθνῶν παρουσίαν Χριστοῦ προσδεχομένων, ἵνα πολλοῖς χρώμασι καταρτισθῆναι δυνηθῶμεν. Καὶ ΙΙ. Τὸ δὲ ὠφὰς χρυσίον καθαρὸν σημαίνει, G τοῦτο ἐκ τῆς Ἑβραῖδος εἰς τὴν Ἑλληνίδα μετατιθέμενον· καθαράν γ' οὖν περιεζωσμένος περὶ τὴν ὁποὺν ζώνην· πάντας γὰρ ἡμᾶς ἔμελλεν ὁ Λόγος, περὶ τὸ ἑαυτοῦ σῶμα τῇ ἰδίᾳ ἀγάπῃ ὡς ζώνην σφίγξας βαστάζειν· τὸ σῶμα τὸ τέλειον αὐτοῦ ἦν, ἡμεῖς δὲ μέλη ἐν τῷ σώματι αὐτοῦ ἡνωμένοι, καὶ ὑπ' αὐτοῦ τοῦ Λόγου βασταζόμενοι. Καὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ ὡς θαρσεῖς· Θαρσεῖς δὲ ἑρμηνεύεται Αιθίο πες τὸ γὰρ δυσεπίγνωστον αὐτοῦ ἤδη ὁ προφήτης προκατήγγειλεν, ὡς μελλήσει ἔνσαρκος ἐν κόσμῳ φανείς, δυσεπίγνωστος ἔσεσθαι πολλοῖς. Καὶ τὸ πρόσω “πον αὐτοῦ ὡς ἀστραπὴ, καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐ τοῦ ὡς λαμπάδες πυρός· ἔδει γὰρ τὸ πυρώδες, καὶ κριτικὸν τοῦ Λόγου προσημαίνεσθαι· ἵνα τοῖς ἀσε θέτι δικαίως τὸ πῦρ ἐπενέγκας, τούτους καταφλέξῃ. ΧΧVΙ. Προσέθηκε δὲ λέγων. Καὶ οἱ βραχίονες αὐτοῦ, καὶ οἱ πόδες ὅμοιοι χαλκῷ στιλβώντι· ἵνα τὴν πρώτην τῶν ἀνθρώπων κλῆσιν, καὶ τὴν δευτέ μαν τὴν ἐξ ἐθνῶν ὁμοίαν σημανῇ· "Εσονται γὰρ τὰ ἔσχατα ὡς τὰ πρῶτα· θήσω γὰρ τοὺς ἄρχον τάς σου ὡς τὸ ἀπ' ἀρχῆς, καὶ τοὺς ἡγουμένους του ὡς τὸ πρότερον. Καὶ ἡ φωνὴ αὐτοῦ, ὡς φωνή όχλου πολλοῦ. Πάντες γὰρ σήμερον οἱ εἰς αὐτὸν πιστεύοντες, τὰ λόγια φθεγγόμεθα, ὡς διὰ στήματος αὐτοῦ λαλοῦντες τὰ ὑπ' αὐτοῦ προστεταγμένα. XXIII. Ait igitur: In unno tertio Cyri regis Persarum verbum revelatum est Danieli cognomento Baltasar, et verbum verum, et fortitudo magna, et intelligentia data est ipsi in visione. In diebus illis ego Daniel lugebam tres hebdomadas dierum, panem desideriorum non comedi, et caro et vinum non introierunt in os meum, neque unguento unctus sum, donec complerentur ires hebdomades. In die quarta mensis primi humiliatus sum, inquit, viginti et uno die, obsecrans Deum viventem, et petens ab eo revelationem mysterii. Et profecto cum exaudisset Pater, misit Verbum suum, ostendens quid per ipsum eventurum esset, idque factum est prope flumen magnum; oportebat enim ibi Puerum ostendi, ubi etiam peccata dimissurus erat. XXIV. Et levari, inquit, oculos meos; et ecce vir vestitus haddin. In prima quidem vísione inquit: Ecce angelus Gabriel missus; hic vero non ita, sed Dominum videt, non quidem perfecte hominem, sed in habitu hominis apparentem, sicut ait: Et ecce vir vestitus buddin; nam varietatem charismatum vocationis mystice significabat, indutus tunica variegata. Erat enim sacerdotalis vestis ex diversis coloribus concinnata, cum diversæ gentes adventum Christi exspectarent, ut ex multis coloribus componi possemus. Et renes ejus accincti auro ophaz. ὀσφὺς αὐτοῦ περιεζωσμένη ἐν χρυσίῳ ὠφάζ. XXV. Ophas vero ex Hebræo in Græcum versum, aurum purum significat. Puro igitur cingulo circa renes accinctus erat; nam omnes nos Verbum circa corpus suum stringens tanquam cingulum, propria charitate portaturum erat. Corpus ejus perfectum erat, nos vero membra in corpore ejus uniti, et ab ipso Verbo portati. Et corpus quasi Tharsis: Tharsis vero interpretando sunt #thiopes; ejus namque cognoscendi difficultatem jam propheta prænuntiaverat, (nimirum) quod humanitate assumpta in mundo apparens, multis agnitu difficilis esset futurus. Et facies ipsius veluti fulgur, et oculi ipsius ut lampades ignis. Oportebat enim, ut præsignificaretur potestas Verbi judicialis et exurens, qua (nimirum) impiis ignem juste immittens comburet eos. XXVI. Adjecit vero, inquiens: Et brachia ipsius, et pedes similes æri candenti; ut primam hominum vocationem, et alteram ex gentibus similem significaret Erunt enim novissima sicut priora: ponam enim principes tuos sicut ab initio, el duces tuos sicut prius”.—Et vox ipsius ut vox turbæ multæ”. Omnes enim nos hodiernis diebus, qui in ipsum credimus, oracula loquimur, tanquam per os ipsius loquentes, quæ ab ipso mandata sunt. " Isa. 1, 27. " Cf. Apoc. xix, 6. " Μυστηριωδώς, vel, μυστικῶς. ΣΙΣ, Verisimilius multo Hippolytus nomen Tharis interpretatur, quam hi qui in Tarso Ciliciæ, et alibi quærunt. Origenes idem ait in Lexico, quod Martianæus edidit ex cod. Reg. 2282.

col. 659–660page 38 of 189

PG 10:659πάλιν ἐξηγεῖται, ἐξ ἀνάγκης δεῖ καὶ ἡμᾶς ἐκ δευτέρου ἀναπόδεικτον καταλίπωμεν. Καὶ μετὰ βραχέα φησὶ πρὸς αὐτόν· Εἰ οἶδας τί ἦλθον πρὸς σέ; καὶ νῦν ἐπιστρέψω τοῦ πολεμῆσαι μετὰ ἄρχοντος Περσῶν· ἀλλ' ἡ ἀναγ γελῶ τὸ γεγραμμένον ἐν Γραφῇ ἀληθείας, καὶ οὐκ ἔστιν οὐδεὶς ἀντεχόμενος περὶ τούτων, ἀλλ' η Μιχαὴλ ἄρχων ὑμῶν, καὶ τοῦτον κατέλιπον ἐκεῖ· ἀφ' ἧς γὰρ ἡμέρας ἔδωκας τὸ πρόσωπόν σου κακωθῆναι ἐναντίον Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου, εισηκούσθη ἡ δέησίς σου, καὶ ἀπεστάλην ἐγὼ τοῦ πολεμῆσαι μετὰ ἄρχοντος Περσῶν· βουλὴ γάρ τις ἐγεγόνει, μὴ ἀποστέλλειν τὸν λαόν· ἵνα οὖν ἐν τάχει τὸ αἴτημά σου γένηται, αντέστην τούτῳ ἐγὼ, καὶ κατέλιπον ἐκεῖ Μιχαήλ. ΧΧVΙΙΙ. Καὶ τίς ἦν ὁ λέγων, ἀλλ᾽ ἢ ὁ ἄγγελος ὁ τῷ λαῷ παραδεδομένος; ὡς λέγει ἐν τῷ νόμῳ Μωϋσέος Οὐ μὴ πορευθῶ μεθ' ὑμῶν διὰ τὸ τὸν λαὸν σκληροτράχηλον εἶναι· ἀλλ᾽ ἢ ὁ ἄγγελός μου προ πορεύσεται μεθ' ὑμῶν. Οὗτος ἀντέστη ἐν τῷ κατα λύματι Μωϋσέος, ἡνίκα ἔφερεν ἀκροβυστίαν, τὸ παι δίον, εἰς τὴν Αἴγυπτον· οὐ γὰρ ἦν ἐφικτόν, τὸν πρεσβύτην, καὶ μεσίτην νόμου γενόμενον Μωϋσέα, καὶ διαθήκην πατέρων καταγγέλλοντα, ἐπάγεσθαι παιδίον ἀκροβυστον· ἵνα μὴ ὡς ψευδοπροφήτης, καὶ πλάνος νομισθῇ εἶναι ὑπὸ τοῦ λαοῦ. Καὶ νῦν, φησὶν, ἀλή θειαν ἀναγγελῶ σοι. Ἐδύνατο ἡ ᾿Αλήθεια ἕτερόν τι παρὰ τὴν ἀλήθειαν ἀναγγεῖλαι; ΧΧΙΧ. Φησὶν οὖν πρὸς αὐτόν· Ἰδοὺ τρεῖς βα σιλεῖς ἀναστήσονται ἐν τῇ Περσίδι, καὶ ὁ τέταρτος πλουτήσει πλοῦτον μέγαν ὑπὲρ πάντας, καὶ ἐπι μετὰ τὸ κρατῆσαι αὐτὸν τοῦ πλούτου αὐτοῦ, αναστήσεται πάσαις ταῖς βασιλείαις τῶν Ἑλλή νων· καὶ ἀναστήσεται βασιλεὺς δυνατὸς, καὶ κυριεύσει κυρείας πολλῆς, καὶ ποιήσει κατὰ τὸ θέλημα αὐτοῦ, καὶ ὡς ἂν στῇ ἡ βασιλεία αὐτοῦ, συντριβήσεται, καὶ διαιρεθήσεται εἰς τοὺς τέσ σαρας ἀνέμους τοῦ οὐρανοῦ. Ταῦτα μὲν ἤδη ἀνω τέρω διηγησάμεθα, ἡνίκα περὶ τῶν τεσσάρων θηρίων λόγον ἐποιούμεθα· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ λεπτῶς ἡ Γραφὴ νῦν τὸν λόγον ποιεῖσθαι, ἵνα μὴ ἀργὴν τὴν Γραφὴν, καὶ Ετι τρεῖς βασιλεῖς, φησὶν, ἀναστήσονται ἐν τῇ Περσίδι, καὶ ὁ τέταρτος πλουτήσει πλοῦτον η μέγαν· γεγένηται· μετὰ γὰρ Κῦρον ἀνέστη Δαρείος Έπειτα 'Αρταξέρξης· τρεῖς οὗτοι γεγένηνται βασι λεῖς· πεπλήρωται ἡ Γραφή. Καὶ ὁ τέταρτος πλου τήσει πλοῦτον μέγαν· τίς οὗτος ἀλλ᾽ ἢ Δαρεῖος ὁ βασιλεύσας, καὶ ἔνδοξος γενηθείς, ὃς ἐπλούτησε, καὶ ἐπανέστη πάσαις ταῖς βασιλείαις τῶν Ἑλλήνων· τού τῳ ἐπανέστη ᾿Αλέξανδρος ὁ Μακεδών, δς καθεῖλε τὸ αὐτοῦ βασίλειον, καὶ μετὰ τὸ ὑποτάξαι αὐτὸν τοὺς Πέρσας, διηρέθη ἡ τούτου βασιλεία εἰς τοὺς τέσσαρας ἀνέμους τοῦ οὐρανοῦ· τελευτῶν γὰρ ὁ ᾿Αλέξανδρος διεῖλε τὴν βασιλείαν αὐτοῦ εἰς τέσσαρας ἀρχάς. Καὶ ἀναστήσεται βασιλεὺς, καὶ εἰσελεύσεται εἰς τὰ ὑποστηρίγματα βασιλέως Αιγύπτου. ΧΧΧΙ. Αντίοχος γὰρ γεγένηται της Συρίας βασι λεύς· οὗτος ἐβασίλευσεν ἐν ἑκατοστῷ καὶ ἑβδόμο

5. MIPPOLYTI OPP. PARS 1. XXVII. Et post pauca, dicit ad ipsum: Nunquid scis quare venerim ad te? et nunc revertar, ut prælier adversus principem Persarum: verumtamen annuntiabo, quod expressum est in Scriptura veritatis; et nemo est adjutor in his, nisi Michael princeps vester, et hunc reliqui ibi. Ex quo enim die dedisti faciem tuam, ut te affligeres in conspectu Domini Dei tui, exaudita est deprecatio tua, et missus sum ego, ut pralier adversus principem Persarum (quoddam enim consilium fuerat, ne dimitteretur populus); ut igitur petitio tua celeriter fieret, restiti ipsi ego, et reliqui ibi Michael. XXVIII. Et quis erat, qui loquebatur, nisi angelus, cujus curæ populus demandatus erat, sicut ait in lege Moysi: Non procedam vobiscum, quia populus dura cervicis est; sed angelus meus pracedet vobiscum 9. Hic restitit in diversorio Moysi, quando ferebat puerum incircumcisum in Ægyptum neque enim fas erat ut Moyses, qui erat legatus et mediator legis, quique patrum fœdus annuntiabat, adduceret puerum præputiatum, ne a populo haberetur pro pseudopropheta et seductore. Et nunc, inquit, veritatem annuntiabo tibi. Poterat. Veritas aliud quiddam præter veritatem annuntiare? XXIX. Dicit igitur ad eum: Ecce tres reges surgent in Perside, et quartus dicabitur opibus magnis super omnes, et cum invaluerit divitiis suis, invadet omnia regna Græcorum. Surget vero rex fortis, et deminabitur potestate.multa, et faciet quod placuerit ei, et cum steterit regnum ejus, conteretur, et dividetur in quatuor ventos cœli. Hæc quidem jam superius enarravimus, cum de quatuor bestiis verba fecimus; sed quoniam Scriptura nunc rursus (eadem) distincte exponit, necesse est ut nos quoque de iis iterum sermonem habeamus, ne Scripturam otiosam et sine explanatione relinquamus. πάλιν ἐξηγεῖται, ἐξ ἀνάγκης δεῖ καὶ ἡμᾶς ἐκ δευτέρου ἀναπόδεικτον καταλίπωμεν. XXX. Adhuc tres reges, inquit, surgent in Perside, et quartus dilabitur opibus nimiis; (quod faclum est; namque post Cyrum, surrexit Darius, deinde Artaxerxes. Tres hi fuerunt reges; completa est Scriptura. Et quartus ditabitur opibus nimiis: quis hic, nisi Darius, qui regnavit, et gloriam assecutus est, quique divitiis abundavit, et in universa Græcorum regna insurrexit? Huic occurrit Alexander Macedo, ejusque regnum destruxit. Postquam autem hic Persas subjugavit, ipsius regnum in quatuor ventos cœli divisum est; e vivis enim excedens Alexander regnum suum in quatuor distribuit principatus. Et surget rex, et intrabit munitiones regis Ægypti. XXXI. Antiochus enim rex Syriæ fuit; hic centesimo et septimo anno regni Græcorum imperium pe Exod. xxx11, 34; xxxmi, 5. EXEGETICA. XXVII. Καὶ μετὰ βραχέα φησὶ πρὸς αὐτόν· Εἰ οἶδας τί ἦλθον πρὸς σέ; καὶ νῦν ἐπιστρέψω τοῦ πολεμῆσαι μετὰ ἄρχοντος Περσῶν· ἀλλ' ἡ ἀναγγελῶ τὸ γεγραμμένον ἐν Γραφῇ ἀληθείας, καὶ οὐκ ἔστιν οὐδεὶς ἀντεχόμενος περὶ τούτων, ἀλλ' η Μιχαὴλ ἄρχων ὑμῶν, καὶ τοῦτον κατέλιπον ἐκεῖ· ἀφ' ἧς γὰρ ἡμέρας ἔδωκας τὸ πρόσωπόν σου κακωθῆναι ἐναντίον Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου, εισηκούσθη ἡ δέησίς σου, καὶ ἀπεστάλην ἐγὼ τοῦ πολεμῆσαι μετὰ ἄρχοντος Περσῶν· βουλὴ γάρ τις ἐγεγόνει, μὴ ἀποστέλλειν τὸν λαόν· ἵνα οὖν ἐν τάχει τὸ αἴτημά σου γένηται, αντέστην τούτῳ ἐγὼ, καὶ κατέλιπον ἐκεῖ Μιχαήλ. ΧΧVΙΙΙ. Καὶ τίς ἦν ὁ λέγων, ἀλλ᾽ ἢ ὁ ἄγγελος ὁ τῷ λαῷ παραδεδομένος; ὡς λέγει ἐν τῷ νόμῳ Μωϋσέος· Οὐ μὴ πορευθῶ μεθ' ὑμῶν διὰ τὸ τὸν λαὸν σκληροτράχηλον εἶναι· ἀλλ᾽ ἢ ὁ ἄγγελός μου προπορεύσεται μεθ' ὑμῶν. Οὗτος ἀντέστη ἐν τῷ καταλύματι Μωϋσέος, ἡνίκα ἔφερεν ἀκροβυστίαν, τὸ παιδίον, εἰς τὴν Αἴγυπτον· οὐ γὰρ ἦν ἐφικτόν, τὸν πρεσβύτην, καὶ μεσίτην νόμου γενόμενον Μωϋσέα, καὶ διαθήκην πατέρων καταγγέλλοντα, ἐπάγεσθαι παιδίον ἀκροβυστον· ἵνα μὴ ὡς ψευδοπροφήτης, καὶ πλάνος νομισθῇ εἶναι ὑπὸ τοῦ λαοῦ. Καὶ νῦν, φησὶν, ἀλή θειαν ἀναγγελῶ σοι. Ἐδύνατο ἡ ᾿Αλήθεια ἕτερόν τι παρὰ τὴν ἀλήθειαν ἀναγγεῖλαι; ΧΧΙΧ. Φησὶν οὖν πρὸς αὐτόν· Ἰδοὺ τρεῖς βασιλεῖς ἀναστήσονται ἐν τῇ Περσίδι, καὶ ὁ τέταρ τος πλουτήσει πλοῦτον μέγαν ὑπὲρ πάντας, καὶ ἐπι μετὰ τὸ κρατῆσαι αὐτὸν τοῦ πλούτου αὐτοῦ, αναστήσεται πάσαις ταῖς βασιλείαις τῶν Ἑλλή νων· καὶ ἀναστήσεται βασιλεὺς δυνατὸς, καὶ κυριεύσει κυρείας πολλῆς, καὶ ποιήσει κατὰ τὸ θέλημα αὐτοῦ, καὶ ὡς ἂν στῇ ἡ βασιλεία αὐτοῦ, συντριβήσεται, καὶ διαιρεθήσεται εἰς τοὺς τέσσαρας ἀνέμους τοῦ οὐρανοῦ. Ταῦτα μὲν ἤδη ἀνωτέρω διηγησάμεθα, ἡνίκα περὶ τῶν τεσσάρων θηρίων λόγον ἐποιούμεθα· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ λεπτῶς ἡ Γραφὴ νῦν τὸν λόγον ποιεῖσθαι, ἵνα μὴ ἀργὴν τὴν Γραφὴν, καὶ XXX. Ετι τρεῖς βασιλεῖς, φησὶν, ἀναστήσονται ἐν τῇ Περσίδι, καὶ ὁ τέταρτος πλουτήσει πλοῦτον η μέγαν· γεγένηται· μετὰ γὰρ Κῦρον ἀνέστη Δαρείος· Έπειτα 'Αρταξέρξης· τρεῖς οὗτοι γεγένηνται βασιλεῖς· πεπλήρωται ἡ Γραφή. Καὶ ὁ τέταρτος πλουτήσει πλοῦτον μέγαν· τίς οὗτος ἀλλ᾽ ἢ Δαρεῖος ὁ βασιλεύσας, καὶ ἔνδοξος γενηθείς, ὃς ἐπλούτησε, καὶ ἐπανέστη πάσαις ταῖς βασιλείαις τῶν Ἑλλήνων· τούτῳ ἐπανέστη ᾿Αλέξανδρος ὁ Μακεδών, δς καθεῖλε τὸ αὐτοῦ βασίλειον, καὶ μετὰ τὸ ὑποτάξαι αὐτὸν τοὺς Πέρσας, διηρέθη ἡ τούτου βασιλεία εἰς τοὺς τέσσαρας ἀνέμους τοῦ οὐρανοῦ· τελευτῶν γὰρ ὁ ᾿Αλέξανδρος διεῖλε τὴν βασιλείαν αὐτοῦ εἰς τέσσαρας ἀρχάς. Καὶ ἀναστήσεται βασιλεὺς, καὶ εἰσελεύσεται εἰς τὰ ὑποστηρίγματα βασιλέως Αιγύπτου. ΧΧΧΙ. Αντίοχος γὰρ γεγένηται της Συρίας βασι λεύς· οὗτος ἐβασίλευσεν ἐν ἑκατοστῷ καὶ ἑβδόμο Qux sequuntur nielius initio paragraphi sequentis collocarentur.

col. 661–662page 39 of 189

PG 10:661ἔτει βασιλείας Ελλήνων· καὶ δὴ τοῖς τότε καιροῖς πόλεμον συνάπτει πρὸς Πτολεμαῖον βασιλέα Αἰγύ πτου, καὶ ὑπερισχύσας αὐτοῦ κρατεῖ· οὗτος ὑποστρέφων ἐξ Αἰγύπτου, ἀνέβη ἐπὶ Ἱερουσαλήμ, ἐπὶ ἔτει ἑκατοστῷ καὶ τρίτῳ· καὶ λαβὼν πάντας τοὺς θησαυρούς οἴκου Κυρίου, ἐπορεύθη εἰς Αντιόχειαν, καὶ μετὰ δύο Στη ἡμερῶν ἀποστέλλει ὁ βασιλεὺς ἴδιον φορολόγον εἰς τὰς πόλεις τῆς Ἰουδαίας, ἀναγκάζειν τοὺς Ἰουδαίους, μεταβαίνειν ἀπὸ τῶν πατρῴων νόμων, τοῖς δὲ τοῦ βασιλέως δόγμασιν ὑποτάσσεσθαι· ὃς παραγενόμενος, ἠνάγκαζεν αὐτοὺς λέγων· Ἐξέλθετε, καὶ ποιήσατε τὸ πρόσταγμα τοῦ βασιλέως, καὶ ζήσεσθε. ΧΧΧΙ. Οἱ δὲ εἶπαν· Οὐκ ἐξελευσόμεθα οὐδὲ ποιήσομεν τὸ πρόσταγμα του βασιλέως· ἀποθανούμεθα ἐν τῇ ἁπλότητι ἡμῶν· καὶ ἀπέκτεινεν ἐξ αὐτῶν χιλίας ψυχὰς ἀνθρώπων. Πληροῦται οὖν τὰ πρὸς τὸν μακάριον Δανιήλ λελαλημένα. "Οτι θλιβή σονται, καὶ ἀσθενήσουσιν οἱ δοῦλοι μου, ἐν λιμῷ, καὶ ἐν μαχαίρᾳ, καὶ ἐν αἰχμαλωσίᾳ. Λέγει δὲ Δα νιήλ· Καὶ βοηθήσονται βοήθειαν μικράν· ἀνέστη γὰρ τότε Ματθίας, καὶ Ἰούδας ὁ Μακκαβαῖος, καὶ ἐβοήθησαν αὐτοῖς, καὶ ἐῤῥύσαντο ἐκ χειρὸς Ελ λήνων. ΧΧΧΙΙΙ. Ἐπληρώθη τὸ εἰρημένον ἐν τῇ Γραφῇ λέγει δὲ οὕτως· Καὶ εἰσελεύσεται θυγάτηρ τοῦ Νό του, πρὸς βασιλέα τοῦ Βυῤῥᾶ, τοῦ ποιῆσαι μετ' αὐτοῦ συνθήκας· καὶ οὐ στήσονται βραχίονες τοῦ ἄγοντος αὐτήν· καὶ συντριβήσεται, καὶ πε σεῖται καὶ αὐτὴ, καὶ ὁ ἄγων αὐτήν. Γεγένηται γάρ τις αυτή Πτολεμαΐς βασιλεύουσα Αἰγύπτου τότε δὴ ἐκπορεύεται ἅμα τοῖς δυσὶν υἱοῖς αὐτῆς Πτολεμαίῳ, καὶ Φιλομήτορι, συνθήκας ποιησομένη πρὸς Αντίοχον βασιλέα της Συρίας· καὶ δὴ ἐλθοῦσα κατὰ Σκυθόπολιν, ἐκεῖ ἀναιρεῖται· ὁ γὰρ ἄγων αὐτὴν, προέδωκεν αὐτήν· τότε δὴ τότε οἱ δύο ἀδελφοὶ πόλεμον πρὸς ἀλλήλους συμβάλλουσι, καὶ ἀναιρεῖται ὁ Φιλομήτωρ, κρατεῖ δὲ ὁ Πτολεμαίος. Συμβολή τοίνυν πάλιν γίνεται Πτολεμαίῳ πρὸς ᾿Αντίοχον· τούτῳ ἐπέρχεται ὁ ᾿Αντίοχος· λέγει γὰρ οὕτως ἡ Γραφή· Καὶ ἐπαναστήσεται βασιλεὺς τοῦ Νότου πρὸς βασιλέα τοῦ Βοῤῥᾶ, καὶ ἐπαναστήσεται σπέρμα ἐξ αὐτῆς· ποῖον δὲ σπέρμα, ἀλλ᾽ * Πτολεμαῖος ὃς συνήψε πόλεμον πρὸς ᾿Αντίοχον; ᾧ ἐπεξελθὼν ὁ ᾿Αντίοχος, καὶ μὴ κατισχύσας αὐτοῦ, φυγὰς γενόμενος ἀνέστρεψε πάλιν εἰς Αντιόχειαν, συναγαγών ὄχλον πλείονα· λαμβάνει τοίνυν πᾶσαν τὴν πανοπλίαν αὐτοῦ Πτολεμαῖος, καὶ ἄγει εἰς Αἴγυπτον πληρούται ἡ Γραφὴ ὡς λέγει Δανιήλ· Καὶ τοὺς θεοὺς αὐτῶν, καὶ τὰ χωνεύματα, καὶ πᾶν χρυσίον ἐπι θυμητὸν εἰσοίσει εἰς Αἴγυπτον. ΧΧΧV. Καὶ μετὰ ταῦτα ἐξέρχεται ᾿Αντίοχος ἐκ δευτέρου πόλεμον ἐγείρων κατ' αὐτοῦ, ὅς ἥττησε τὸν Πτολεμαῖον· καὶ δὴ τούτων γενομένων, ἐπεγείρεται πάλιν ἐπὶ τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ὁ ᾿Αντίοχος, καὶ ἐξαποστέλλει τινὰ Νικάνορα μετὰ δυνάμεως πολλῆς, ὅπως ἐπὶ χλευασμῷ,

ἔτει βασιλείας Ελλήνων· καὶ δὴ τοῖς τότε καιροῖς suscepit; ac profecto eisdem temporibus proelium πόλεμον συνάπτει πρὸς Πτολεμαῖον βασιλέα Αἰγύ πτου, καὶ ὑπερισχύσας αὐτοῦ κρατεῖ· οὗτος ὑποστρέ φων ἐξ Αἰγύπτου, ἀνέβη ἐπὶ Ἱερουσαλήμ, ἐπὶ ἔτει ἑκατοστῷ καὶ τρίτῳ· καὶ λαβὼν πάντας τοὺς θησαυρούς οἴκου Κυρίου, ἐπορεύθη εἰς Αντιόχειαν, καὶ μετὰ δύο Στη ἡμερῶν ἀποστέλλει ὁ βασιλεὺς ἴδιον φορολόγον εἰς τὰς πόλεις τῆς Ἰουδαίας, ἀναγκάζειν τοὺς Ἰουδαίους, μεταβαίνειν ἀπὸ τῶν πατρῴων νόμων, τοῖς δὲ τοῦ βασιλέως δόγμασιν ὑποτάσσεσθαι· ὃς παραγενόμενος, ἠνάγκαζεν αὐτοὺς λέγων· Ἐξέλθετε, καὶ ποιήσατε τὸ πρόσταγμα τοῦ βασιλέως, καὶ ζήσεσθε. ΧΧΧΙ. Οἱ δὲ εἶπαν· Οὐκ ἐξελευσόμεθα οὐδὲ ποιήσομεν τὸ πρόσταγμα του βασιλέως· ἀποθα νούμεθα ἐν τῇ ἁπλότητι ἡμῶν· καὶ ἀπέκτεινεν ἐξ αὐτῶν χιλίας ψυχὰς ἀνθρώπων. Πληροῦται οὖν τὰ πρὸς τὸν μακάριον Δανιήλ λελαλημένα. "Οτι θλιβήσονται, καὶ ἀσθενήσουσιν οἱ δοῦλοι μου, ἐν λιμῷ, καὶ ἐν μαχαίρᾳ, καὶ ἐν αἰχμαλωσίᾳ. Λέγει δὲ Δανιήλ· Καὶ βοηθήσονται βοήθειαν μικράν· ἀνέστη γὰρ τότε Ματθίας, καὶ Ἰούδας ὁ Μακκαβαῖος, καὶ ἐβοήθησαν αὐτοῖς, καὶ ἐῤῥύσαντο ἐκ χειρὸς Ελλήνων. ΧΧΧΙΙΙ. Ἐπληρώθη τὸ εἰρημένον ἐν τῇ Γραφῇ· λέγει δὲ οὕτως· Καὶ εἰσελεύσεται θυγάτηρ τοῦ Νό του, πρὸς βασιλέα τοῦ Βυῤῥᾶ, τοῦ ποιῆσαι μετ' αὐτοῦ συνθήκας· καὶ οὐ στήσονται βραχίονες τοῦ ἄγοντος αὐτήν· καὶ συντριβήσεται, καὶ πεσεῖται καὶ αὐτὴ, καὶ ὁ ἄγων αὐτήν. Γεγένηται γάρ τις αυτή Πτολεμαΐς βασιλεύουσα Αἰγύπτου τότε δὴ ἐκπορεύεται ἅμα τοῖς δυσὶν υἱοῖς αὐτῆς Πτολεμαίῳ, καὶ Φιλομήτορι, συνθήκας ποιησομένη πρὸς Αντίοχον βασιλέα της Συρίας· καὶ δὴ ἐλθοῦσα κατὰ Σκυθόπολιν, ἐκεῖ ἀναιρεῖται· ὁ γὰρ ἄγων αὐτὴν, προέδωκεν αὐτήν· τότε δὴ τότε οἱ δύο ἀδελφοὶ πόλεμον πρὸς ἀλλήλους συμβάλλουσι, καὶ ἀναιρεῖται ὁ Φιλομήτωρ, κρατεῖ δὲ ὁ Πτολεμαίος. XXXIV. Συμβολή τοίνυν πάλιν γίνεται Πτολεμαίῳ πρὸς ᾿Αντίοχον· τούτῳ ἐπέρχεται ὁ ᾿Αντίοχος· λέγει γὰρ οὕτως ἡ Γραφή· Καὶ ἐπαναστήσεται βασιλεὺς τοῦ Νότου πρὸς βασιλέα τοῦ Βοῤῥᾶ, καὶ ἐπαναστήσεται σπέρμα ἐξ αὐτῆς· ποῖον δὲ σπέρμα, ἀλλ᾽ * Πτολεμαῖος ὃς συνήψε πόλεμον πρὸς ᾿Αντίοχον; ᾧ ἐπεξελθὼν ὁ ᾿Αντίοχος, καὶ μὴ κατισχύσας αὐτοῦ, φυγὰς γενόμενος ἀνέστρεψε πάλιν εἰς Αντιόχειαν, συναγαγών ὄχλον πλείονα· λαμβάνει τοίνυν πᾶσαν τὴν πανοπλίαν αὐτοῦ Πτολεμαῖος, καὶ ἄγει εἰς Αἴγυπτον πληρούται ἡ Γραφὴ ὡς λέγει Δανιήλ· Καὶ τοὺς θεοὺς αὐτῶν, καὶ τὰ χωνεύματα, καὶ πᾶν χρυσίον ἐπι θυμητὸν εἰσοίσει εἰς Αἴγυπτον. ΧΧΧV. Καὶ μετὰ ταῦτα ἐξέρχεται ᾿Αντίοχος ἐκ δευτέρου πόλεμον ἐγείρων κατ' αὐτοῦ, ὅς ἥττησε τὸν Πτολεμαῖον· καὶ δὴ τούτων γενομένων, ἐπεγείρεται πάλιν ἐπὶ τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ὁ ᾿Αντίοχος, καὶ ἐξαπο στέλλει τινὰ Νικάνορα μετὰ δυνάμεως πολλῆς, ὅπως ” 1 Mac. 11, 33. Cleopatram. innuere videtur Physconis uxorem, neptemque; nam Lathurus aliquando Philocum Ptolemæo Ægypti rege committit, ac prævalens illius imperium obtinet. Hic ex Ægypto revertens anno tertio et centesimo Jerusalem ascendit, et universis domus Domini thesauris expilatis, iter Antiochiam versus instituit, et post duos annos dierum, in urbes Judææ mittit rex suum tributorudi exactorem ad cogendos Judæos, ut a patriis legibus desciscerent, regisque decretis sese subjicerent; qui cum advenisset, eos cogebat, inquiens: Exile, et facile praceplum regis, et vivetis. XXXII. Illi autem dixerunt: Neque exibimus, neque faciemus præceptum regis; moriemur in simplicitate nostra: et interfecit ex eis mille animas homimum ". Adimpleta sunt igitur, quæ ad beatum Danielem dicta sunt: Quia tribulationem patientur, et infrmabuntur servi mei in fame, et in gladio, et in captivitate. Pergit vero Daniel: Et sublevabuntur auxilio parvulo; surrexit enim tunc temporis Matthias, et Judas Machabæus, qui opem illis tulerunt, et ex Græcorum manu eos eripuerunt. XXXIII. Evenit ergo, quod dictum est in Scriptura. Prosequitur autem ita: Et ingredietur filia [regis] Austri ad regem Aquilonis, ut fedus cum ipso faciat; et non stabunt brachia ducentis ipsam, et conteretur, et cadet ipsa, et qui ducit eam. Ipsa enim fuit quædam Ptolemæa Ægypti regina, quæ tunc temporis egreditur cum duobus filiis suis Ptolemæo et Philometore, fcdus cum Antiocho Syriæ rege initura. Εt quidem cum prope Scythopolim pervenisset, illic interficitur; qui enim ducebat eam, prodidit eam. Tunc vero tunc duo fratres proelium inter se committunt, et Philometore evivis sublato, Ptolemæus imperium obtinet. XXXIV. Bellum igitur rursus Ptolemæus adversus Antiochum instruit, cui occurrit Antiochus: ait enim Scriptura: Et surget rex Austri adversus regem Aquilonis, et surget semen ex ipsa; quale semen nisi Ptolemæus, qui cum Antiocho prælium commi - sit? Cui occurrens Antiochus, cum in eum non præ. valuisset, fuga arrepta, rursus Antiochiam rediit, exercitum majorem comparaturus. Universam igitur armaturam ipsius sumit Ptolemæus, inque Egyptum asportat: completur Scriptura, sicut ait Daniel: Et deos eorum, et sculptilia, et omne aurum pretiosum ducet in Ægyptum. • XXXV. Et post hæc iterum egreditur Antiochus bellum adversus eum instaurans, qui de Ptolemæo victor evasit. Hisce profecto gestis rursus in filios Israel.impetum facit Antiochus, et quemdam Nicanorem cum magnis copiis ablegat, ut Judæos demetor dictus est, ἐπὶ χλευασμῷ, ut Pausanias in Atticis. Cætera tamen ab historia recedunt.

col. 663–664page 40 of 189

PG 10:663ἐκπολεμήσῃ τοὺς Ἰουδαίους, ἡνίκα Ἰούδας μετὰ τὴν τελευτὴν Ματθίου ἦρχε τοῦ λαοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς, ὡς γέ γραπται ἐν τῷ Μακκαβαϊκῷ· τούτων γενομένων, λέγει πάλιν ἡ Γραφή· Καὶ ἐπαναστήσεται ἕτερος βασι λεὺς, καὶ οὗτος κατισχύσει ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ ἐπαναστήσεται βασιλεὺς τοῦ Νότου, καί γε την θυ γατέρα αὐτοῦ λήψεται εἰς γυναίκα. Γίνεται γάρ τινα 'Αλέξανδρον ἀναστῆναι υἱὸν Φιλίππου οὗτος κατὰ τὸν καιρὸν ἐπαναστήσεται 'Αντιόχῳ καὶ πολεμήσας αὐτὸν ἀναιρεῖ, κρατεῖ δὲ τῆς βασιλείας· τότε ἀποστέλλει πρὸς Πτο λεμαῖον τὸν βασιλέα Αἰγύπτου, λέγων· Δός μοι τὴν θυρατέρα σου Κλεοπάτραν εἰς γυναῖκα· καὶ δίδωσι τῷ ᾿Αλεξάνδρῳ εἰς γυναῖκα· πληροῦται ἡ Γραφὴ ὡς λέγει· Καὶ λήψεται τὴν θυγατέρα αὐτοῦ εἰς γυ ναῖκα λέγει δέ· Καὶ διαφθερεῖ αὐτὴν, καὶ οὐκ αὐτοῦ ἔσται γυνή. Αληθῶς καὶ τοῦτο πεπλήρωται ἡνίκα γὰρ αὐτῷ ἔδωκε Πτολεμαῖος τὴν ἰδίαν θυγα τέρα, ἐπιστρέφων εἶδε τὴν βασιλείαν ᾿Αλεξάνδρου θαυμαστὴν, καὶ ἔνδοξον· ἧς κατεπίθυμος γενόμενος ὑπούλως ἐλάλει τῷ ᾿Αλεξάνδρῳ ὡς λέγει ἡ Γραφή Καὶ ἐπὶ τραπέζης ψευδῆ λαλήσουσιν ἀμφότεροι βασιλεῖς· καὶ δὴ πορευθεὶς Πτολεμαῖος εἰς Αἴγυ πτον, καὶ στρατολογήσας δύναμιν πολλὴν, ἐπῆλθε τῇ πόλει ἡνίκα ᾿Αλέξανδρος ἐπορεύθη εἰς Κιλικίαν. Επιβαίνων τοίνυν ὁ Πτολεμαῖος τῇ χώ φρουρὰν ἔταξε κατὰ πόλεις, κρατήσας τε τῆς Ἰουδαίας, ἦλθε πρὸς τὴν θυγατέρα, καὶ ἐξαπέστειλε γράμματα πρὸς Δημήτριον ἐν ταῖς νήσοις, λέγων ἔξελθε καὶ ἐλθὲ ἐνθάδε, καὶ δώσω σοι τὴν θυγατέρα μου Κλεοπάτραν εἰς γυναῖκα, ὅτι Αλέξανδρος ἐζήτησεν ἀποκτεῖναί με· ἔρχεται τοίνυν ὁ Δημήτριος, καὶ λαβὼν ὁ Πτολεμαῖος δίδωσιν αὐτῷ τὴν γενομένην Αλεξάνδρου πληροῦται τὸ εἰρημένον· Καὶ διαφθερεῖ αὐτὴν, καὶ οὐκ αὐτοῦ ἔσται. Αναιρεῖται ὁ Αλέξανδρος· περιτίθεται τὰ δύο διαδήματα ὁ Πτολεμαῖος, Συρίας καὶ Αἰγύπτου, ἅτινα περιθέμενος τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ τελευτῇ· πληροῦται τὸ εἰρημένον ἐν τῇ Γραφῇ· Καὶ οὐ δώσουσιν αὐτῷ δόξαν βασιλείας ἀπέθανε γὰρ, καὶ οὐκ ἔλαβε δόξαν ὑπὸ πάντων ὡς βασιλεύς. Διηγησάμενος οὖν ὁ προφήτης τὰ ἤδη συμβάντα καὶ χρόνοις τελεσθέντα, ἕτερον πάλιν ἡμῖν μυστήριον καταγγέλλει, ἐσχάτων καιρῶν ποιούμενος Ενδειξιν, λέγει γὰρ οὕτως· καὶ ἀναστήσεται ἕτερος βασιλεὺς ἀναιδής· καὶ ὑψωθήσεται ἐπὶ πάντα Θεόν, καὶ μεγαλυνθήσεται, καὶ λαλήσει ὑπέρογκα, καὶ κατευθυνεῖ, μέχρις οὗ συντελεσθῇ όρο γή, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ οὗτοι διασωθήσονται ἐκ χει ρὸς αὐτοῦ Εδώμ, καὶ Μωάβ, καὶ ἀρχὴ υἱῶν Βαλήν, ἀρχαῖος Βαλήν· Ο Βαλὴν ὁ βασιλεὺς λέγεται. Εὐφορίων δέ φησι Θουρίων εξ ναι τὴν διάλεκτον. Ἀντιόχω, Δημητρίῳ.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. EXEGETICA. bellet, quo tempore Judas post obitum Matthiæ po- ἐκπολεμήσῃ τοὺς Ἰουδαίους, ἡνίκα Ἰούδας μετὰ τὴν puli principatum obtinebat, et cælera uti scripta sunt in libro Machabæorum. His peractis, ait rursus Scriptura: Et surget alius rex, et hic prævalebit super terram; et surgel rex Austri, et filiam ejus accipiet uxoren. ' XXXVI. Insurget enim quidam Alexander Philippi filius, qui suo tempore stans contra Antiochum, proelio inito ipsum interficit, et regno potitur. Tunc mittit ad Ptolemæum Ægypti regem, dicens: Da mihi filiam tuam Cleopatram uxorem; eamque Alexandro nuptui dat; adimpletur Scriptura, cum dicit: Et accipiet filiam ejus in uxorem; sed ait: Et corrumpet eum, et non erit ejus uror. Vere et hoc adimpletum est; cum enim ipsi Ptolemæus fliam uam dedisset, revertens, et regnum Alexandri gloriosum et admiratione dignum conspiciens, hujus desiderio captus, subdole cum Alexandro verba faciebat, quemadmodum ait Scriptura: Et ad mensam mendacium loquentur duo reges. Ac sane reversus Ptolemæus in Ægyptum, cum ingentem exercitum comparasset, urbem invasit, quo tempore Alexander profectus fuerat in Ciliciam. τελευτὴν Ματθίου ἦρχε τοῦ λαοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς, ὡς γέγραπται ἐν τῷ Μακκαβαϊκῷ· τούτων γενομένων, λέγει πάλιν ἡ Γραφή· Καὶ ἐπαναστήσεται ἕτερος βασι λεὺς, καὶ οὗτος κατισχύσει ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ ἐπα ναστήσεται βασιλεὺς τοῦ Νότου, καί γε την θυ γατέρα αὐτοῦ λήψεται εἰς γυναίκα. XXXVI. Γίνεται γάρ τινα 'Αλέξανδρον ἀναστῆναι υἱὸν Φιλίππου οὗτος κατὰ τὸν καιρὸν ἐπαναστή σεται 'Αντιόχῳ καὶ πολεμήσας αὐτὸν ἀναιρεῖ, κρατεῖ δὲ τῆς βασιλείας· τότε ἀποστέλλει πρὸς Πτο λεμαῖον τὸν βασιλέα Αἰγύπτου, λέγων· Δός μοι τὴν θυρατέρα σου Κλεοπάτραν εἰς γυναῖκα· καὶ δίδωσι τῷ ᾿Αλεξάνδρῳ εἰς γυναῖκα· πληροῦται ἡ Γραφὴ ὡς λέγει· Καὶ λήψεται τὴν θυγατέρα αὐτοῦ εἰς γυναῖκα λέγει δέ· Καὶ διαφθερεῖ αὐτὴν, καὶ οὐκ αὐτοῦ ἔσται γυνή. Αληθῶς καὶ τοῦτο πεπλήρωται· ἡνίκα γὰρ αὐτῷ ἔδωκε Πτολεμαῖος τὴν ἰδίαν θυγα τέρα, ἐπιστρέφων εἶδε τὴν βασιλείαν ᾿Αλεξάνδρου θαυμαστὴν, καὶ ἔνδοξον· ἧς κατεπίθυμος γενόμενος ὑπούλως ἐλάλει τῷ ᾿Αλεξάνδρῳ ὡς λέγει ἡ Γραφή Καὶ ἐπὶ τραπέζης ψευδῆ λαλήσουσιν ἀμφότεροι βασιλεῖς· καὶ δὴ πορευθεὶς Πτολεμαῖος εἰς Αἴγυ πτον, καὶ στρατολογήσας δύναμιν πολλὴν, ἐπῆλθε τῇ πόλει ἡνίκα ᾿Αλέξανδρος ἐπορεύθη εἰς Κιλικίαν. XXXVII. Quamobrem cum regionem Ptolemæus invaderet, præsidia per urbes disposuit, Judæaque occupata, ad filian ire perrexit, ac litteras ad Demetrium in insulis misit, dicens: Egredere, et accede huc, et dabo tibi fliam Cleopatram uxorem; Alexander enim me interficere quæsivit. Venit igi-C tur Demetrius, et cum Ptolemæus eum excepisset, filiam uxorem, quæ erat Alexandri, ipsi dat. Perdiciter quod dictum est: Et corrumpet eam, et non ipsius erit. Occiso Alexandro, Ptolemæus duo regum insignia capiti suo imponit, Syriæ scilicet et Ægypti, quibus redimitus die tertia e vivis excedit. AdImpletur quod expositum est in Scriptura: Et non dabunt ei honorem regni; mortuus est enim, neque ab omnibus ut rex honorem accepit. XXXVIII. Cum igitur enarrasset propheta quæ jam acciderunt ac temporibus sunt perfecta, aliud nobis mysterium rursus prædicit, novissima tempora demonstrans; ita enim loquitur: Et surget alius rex impudens, et elevabitur adversus omnem Deum, et magnificabitur, et loquetur magnifica, et dirigetur, donec compleatur iracundia, etc. Ethi salvabuntur de manu ejus Edom, et Moab, et principium fliorum Ammon. Et extendet manum suam in Alexandrum 1 intelligit Syriæ regem, de quo liber f Machab., cap. x. Is licet Antiochi Epiphanis flius ab senatu Rom. etiam habitus, incertam tamen originem vel ipse agnovit, cum Theopator dici voluit, Livio est homo ignotus, et inceriæ stirpis; adeoque Hippolytus martyr quemdam Alexandrum scripsit, ut ex codicis margine Philippi filius irrepsisse videatur. Alios quoque titulos adhibuit, veluti Evergetis, ac Balæ, qui ad matrem falso relatus est. Nedum quippe in Oriente, sed et apud Græcos pro regio is titulus est habitus, veluti apud ÆschyXXXVII. Επιβαίνων τοίνυν ὁ Πτολεμαῖος τῇ χώ pᾳ, φρουρὰν ἔταξε κατὰ πόλεις, κρατήσας τε τῆς Ἰουδαίας, ἦλθε πρὸς τὴν θυγατέρα, καὶ ἐξαπέστειλε γράμματα πρὸς Δημήτριον ἐν ταῖς νήσοις, λέγων· ἔξελθε καὶ ἐλθὲ ἐνθάδε, καὶ δώσω σοι τὴν θυγατέρα μου Κλεοπάτραν εἰς γυναῖκα, ὅτι Αλέξανδρος ἐζήτη σεν ἀποκτεῖναί με· ἔρχεται τοίνυν ὁ Δημήτριος, καὶ λαβὼν ὁ Πτολεμαῖος δίδωσιν αὐτῷ τὴν γενομένην Αλεξάνδρου πληροῦται τὸ εἰρημένον· Καὶ διαφθε ρεῖ αὐτὴν, καὶ οὐκ αὐτοῦ ἔσται. Αναιρεῖται ὁ Αλέξανδρος· περιτίθεται τὰ δύο διαδήματα ὁ Πτολε μαῖος, Συρίας καὶ Αἰγύπτου, ἅτινα περιθέμενος τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ τελευτῇ· πληροῦται τὸ εἰρημένον ἐν τῇ Γραφῇ· Καὶ οὐ δώσουσιν αὐτῷ δόξαν βασιλείας ἀπέθανε γὰρ, καὶ οὐκ ἔλαβε δόξαν ὑπὸ πάντων ὡς βασιλεύς. XXXVIII. Διηγησάμενος οὖν ὁ προφήτης τὰ ἤδη συμβάντα καὶ χρόνοις τελεσθέντα, ἕτερον πάλιν ἡμῖν μυστήριον καταγγέλλει, ἐσχάτων καιρῶν ποιούμενος Ενδειξιν, λέγει γὰρ οὕτως· καὶ ἀναστήσεται ἕτερος βασιλεὺς ἀναιδής· καὶ ὑψωθήσεται ἐπὶ πάντα Θεόν, καὶ μεγαλυνθήσεται, καὶ λαλήσει υπέρογ κα, καὶ κατευθυνεῖ, μέχρις οὗ συντελεσθῇ όρο γή, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ οὗτοι διασωθήσονται ἐκ χει ρὸς αὐτοῦ Εδώμ, καὶ Μωάβ, καὶ ἀρχὴ υἱῶν lum, Βαλήν, ἀρχαῖος Βαλήν· Ο rex, antique res (Pers., v. 659). ibique Scholiastes: Βαλὴν ὁ βασιλεὺς λέγεται. Εὐφορίων δέ φησι Θουρίων εξ ναι τὴν διάλεκτον. Balen, rex dicitur: Euphorion autem e Thuriorum repetit dialecto. Quemadmodum vero Baal et Belus ex eodem est sive 4, ita is Alexander Balles, aut Beles etiam dicitur. Justinus pariter Balam quemdam, ut S. Hippolytus, ipsum appellat. Nummi cum ejus et Cleopatræ uxoris effigie etiamnum exstant. Ἀντιόχω, leg. Δημητρίῳ.

col. 665–666page 41 of 189

PG 10:665Αμμών. Καὶ ἐκτενεῖ τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπὶ τὴν γῆν· καὶ ἡ γῆ Αιγύπτου οὐκ ἔσται εἰς σωτηρίαν καὶ κυριεύσει ἐν τοῖς ἀποκρύφοις τοῦ χρυσίου, καὶ τοῦ ἀργυρίου, καὶ πᾶσι τοῖς ἐπιθυμητοῖς Αἰ γύπτου, καὶ Λιβύων, καὶ Αιθιόπων ἐν τοῖς ὀχυ ρώμασιν αὐτῶν. ΧΧΧΙΧ. Ταῦτα μὲν οὖν οὕτως ὁ προφήτης διηγεῖται περὶ τοῦ ᾿Αντιχρίστου, ὃς ἔσται ἀναιδής, πολεμο τρόφος καὶ τύραννος, ὃς ὑπὲρ πάντας βασιλεῖς, καὶ πάντα Θεὸν ἐπαρθεὶς, οἰκοδομήσει τὴν Ἱερουσαλήμ πόλιν, καὶ τὸν ναὸν ἀναστήσει· τούτῳ προσκυνήσουσιν ὡς Θεῷ οἱ ἀπειθεῖς, καὶ τούτῳ γόνυ κλινοῦσιν, ὑπονοοῦντες αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστόν· οὗτος ἀνελεῖ τοὺς δύο μάρτυρας, καὶ προδρόμους Χριστοῦ κηρύσσοντας τὴν ἔνδοξον αὐτοῦ ἀπ᾿ οὐρανῶν βασιλείαν· ὡς λέγει· Καὶ δώσω τοῖς δυσὶ μάρτυσι μου, καὶ προ ζητεύσουσιν ἡμέρας χιλίας διακοσίας ἑξήκοντα, περιβεβλημένοι σάκκους· καθὼς καὶ τῷ Δανιὴλ εἴρηκε· Καὶ διαθήσει διαθήκην πολλοῖς, ἑβδομὰς μία, καὶ ἔσται ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδομάδος, ἀρο θήσεταί μου ἡ θυσία, καὶ ἡ σπονδὴ, ἵνα δειχθῇ ἡ μία ἑβδομὰς εἰς δύο μεριζομένη· τῶν μὲν δύο μαρ τύρων τρία ἥμισυ ἔτη κηρυσσόντων, τοῦ δὲ 'Αντι χρίστου, τὸ ἐπίλοιπον τῆς ἑβδομάδος τοὺς ἁγίους που λεμοῦντος, καὶ τὸν κόσμον ἐρημοῦντος, ἵνα πληρωθῇ τὸ εἰρημένον· Καὶ δώσουσι βδέλυγμα ἐρημώσεως ἡμέρας χιλίας διακοσίας ἐνενήκοντα. Ει μέλλουσι. Δύο οὖν βδελύγματα εἴρηκε Δανιήλ, ἓν μὲν ἀγανισμοῦ, ἐν δὲ ἐρημώσεως· τί τὸ ἀφανισμοῦ, ἀλλ᾽ ἢ ὁ ἔστησεν ἐκεῖ κατὰ τὸν καιρὸν ᾿Αντίοχος; καὶ τί τὸ τῆς ἐρημώσεως, ἀλλ᾽ ἢ καθόλου ὡς παρέσται ὁ Αντίχριστος; Καὶ οὗτοι σωθήσονται ἐκ χειρὸς αὐτοῦ, Εδώμ, καὶ Μωάβ, καὶ ἀρχὴ υἱῶν ᾿Αμμών. Οὗτοι γάρ εἰσιν οἱ συνερχόμενοι αὐτῷ διὰ τὴν συγ γένειαν, καὶ βασιλέα αὐτὸν πρῶτοι ἀναγορεύοντες· οἱ μὲν Ἐδὲμ εἰσὶν υἱοὶ Ἠσαῦ οἱ κατοικοῦντες τὸ ὄρος Σηείρ· Μωαβ δὲ καὶ Ἀμμών, οἱ ἐκ τῶν δύο θυγατέρων αὐτοῦ γεγεννημένοι, ὡς καὶ Ἡσαΐας λέγει· Καὶ πετασθήσονται ἐν πλοίοις ἀλλοφύλων θάλασσαν ἅμα προνομεύσουσι, καὶ οἱ ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου, καὶ οἱ ἀπὸ δυσμῶν, καὶ βοῤῥᾶ, δώσουσι δόξαν οἱ δὲ υἱοὶ ᾿Αμμων πρῶτοι ὑπακούσονται. Οὗτος ὑπ' αὐτῶν βασιλεὺς ἀναγορευθεὶς, καὶ ὑπὸ πάντων δοξασθεὶς, καὶ βδέλυγμα ἐρημώσεως τῷ κόσμῳ γενη θεὶς κρατήσει ἡμέρας χιλίας διακοσίας ενενήκοντα. Μακάριος ὁ ὑπομείνας, καὶ φθάσας εἰς ἡμέρας χιλίας τριακοσίας τριάκοντα πέντε· τοῦ γὰρ βδελύγματος παραγενομένου, καὶ πολεμοῦντος τοὺς ἁγίους, ὃς ἂν ὑπερβῇ τὰς ἡμέρας αὐτοῦ, καὶ ἐγγίση εἰς ἡμέρας τεσσαράκοντα πέντε, ἑτέρας ἐγγιζούσης πεντηκοστῆς, ἔφθασεν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν· ἔρ χεται μὲν ὁ ᾿Αντίχριστος, καὶ εἰς μέρος τῆς Πεντηκοστῆς, τὴν δὲ βασιλείαν οἱ ἅγιοι ἅμα Χριστῷ κληρονομεῖν Τούτων οὕτως εἰρημένων, λέγει ὁ Δανιήλ. Καὶ ἰδοὺ δύο άνδρες εἱστήκασαν, εἷς ἐντεῦθεν τοῦ χείλους τοῦ ποταμοῦ, καὶ εἰς ἐντεῦθεν, καὶ ἀπεκρίθησαν τῷ ἀνδρὶ τῷ ἑστηκότι ἐπὶ τὸ χεῖλος

iliopum in dominabitur in absconditis auri et argenti, et in omnibus pretiosis Ægypti, et Libyum, et propugnaculis eorum. Αμμών. Καὶ ἐκτενεῖ τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπὶ τὴν terram; et terra Egypti non erit in salvationem. Εt γῆν· καὶ ἡ γῆ Αιγύπτου οὐκ ἔσται εἰς σωτηρίαν καὶ κυριεύσει ἐν τοῖς ἀποκρύφοις τοῦ χρυσίου, καὶ τοῦ ἀργυρίου, καὶ πᾶσι τοῖς ἐπιθυμητοῖς Αἰγύπτου, καὶ Λιβύων, καὶ Αιθιόπων ἐν τοῖς ὀχυ ρώμασιν αὐτῶν. ΧΧΧΙΧ. Ταῦτα μὲν οὖν οὕτως ὁ προφήτης διηγεί ται περὶ τοῦ ᾿Αντιχρίστου, ὃς ἔσται ἀναιδής, πολεμοτρόφος καὶ τύραννος, ὃς ὑπὲρ πάντας βασιλεῖς, καὶ πάντα Θεὸν ἐπαρθεὶς, οἰκοδομήσει τὴν Ἱερουσαλήμ πόλιν, καὶ τὸν ναὸν ἀναστήσει· τούτῳ προσκυνήσουσιν ὡς Θεῷ οἱ ἀπειθεῖς, καὶ τούτῳ γόνυ κλινοῦσιν, ὑπονοοῦντες αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστόν· οὗτος ἀνελεῖ τοὺς δύο μάρτυρας, καὶ προδρόμους Χριστοῦ κηρύσ σοντας τὴν ἔνδοξον αὐτοῦ ἀπ᾿ οὐρανῶν βασιλείαν· ὡς λέγει· Καὶ δώσω τοῖς δυσὶ μάρτυσι μου, καὶ προζητεύσουσιν ἡμέρας χιλίας διακοσίας ἑξήκοντα, περιβεβλημένοι σάκκους· καθὼς καὶ τῷ Δανιὴλ εἴρηκε· Καὶ διαθήσει διαθήκην πολλοῖς, ἑβδομὰς μία, καὶ ἔσται ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδομάδος, ἀρο θήσεταί μου ἡ θυσία, καὶ ἡ σπονδὴ, ἵνα δειχθῇ ἡ μία ἑβδομὰς εἰς δύο μεριζομένη· τῶν μὲν δύο μαρτύρων τρία ἥμισυ ἔτη κηρυσσόντων, τοῦ δὲ 'Αντιχρίστου, τὸ ἐπίλοιπον τῆς ἑβδομάδος τοὺς ἁγίους που λεμοῦντος, καὶ τὸν κόσμον ἐρημοῦντος, ἵνα πληρωθῇ τὸ εἰρημένον· Καὶ δώσουσι βδέλυγμα ἐρημώσεως ἡμέρας χιλίας διακοσίας ἐνενήκοντα. XXXIX. Hæc igitur propheta ita enarrat de An. tichristo, qui erit impudens, belli avidus, et tyrannus, qui super omnes reges omnemque Deum elatus, urbem Jerusalem reparabit, et templum excitabit; hunc adorabunt veluti Deum refractarii, huic genudeclent, existimantes ipsum esse Christum; hic duos testes et Christi præcursores, gloriosum ipsius e cœlis regnum prædicantes, de medio tollet; sicut ait: Et dabo duobus testibus meis, et prophetabunt diebus mille ducentis sexaginta, amicti saccis‘; quemadmodum et Danieli dixit: Et confrmabit paclum multis hebdomada una, et erit in dimidio hebdomadis, auferetur sacrificium meum et libamen, ut ostendatur una hebdomada in duas divisa. Nam duo quidem testes tribus cum dimidio annis prædicabunt, in reliquo vero hebdomadæ Antichristus sanctos bello persequetur, mundumque desolabit, ut adimpleatur, quod dictum est: Εt dabunt abominationem desolationis diebus mille ducentis nonaginta. XL. Duas igitur abominationes prædixit Daniel, unam quidem destructionis,alteram vero desolationis. Quænam estilla destructionis, nisi quam ibi ad tempus statuit Antiochus? quæ vero desolationis, nisi quæ erit ubique locorum, quando aderit Antichristus? Ει hi salvabuntur e manu ipsius, Edom, et Moab, et princi pium filiorum Ammon; hi enim sunt, qui sese ipsi propter consanguinitatis necessitudinem consociant, primique ipsum regem appellantes. Idumæi quidem sunt filii Esau in monte Seir habitantes; Moabitæ vero et Ammonitæ, qui ex duabus ipsius filiis sunt propagati, sicut etiam Isaias dicit: Et extendent se in navibus alienigenarum, simul mare deprædabuntur, et qui ab ortu solis, qui ab occidente et aquilone dabunt gloriam, filii vero Ammon primi obedient s. Hic ab ipsis rex salutatus, et ab omnibus glorificatus, et mundo abominatio desolationis effectus, diebus mille ducentis nonaginta dominabitur. Beatus qui sustinuerit usque ad dies mille trecentos triginta quinque; nam abominatione adveniente, et sanctos vexante, quicunque illius dies superaverit, et accesserit prope ad dies quadraginta quinque, aliis quinquaginta accedentibus, adveniet regnum calorum. Venit quidem Antichristus etiam in partem quinquagesimiæ; regnum vero sancti cum Christo hæreditaturi sunt. μέλλουσι. XL. Δύο οὖν βδελύγματα εἴρηκε Δανιήλ, ἓν μὲν ἀγανισμοῦ, ἐν δὲ ἐρημώσεως· τί τὸ ἀφανισμοῦ, ἀλλ᾽ ἢ ὁ ἔστησεν ἐκεῖ κατὰ τὸν καιρὸν ᾿Αντίοχος; καὶ τί τὸ τῆς ἐρημώσεως, ἀλλ᾽ ἢ καθόλου ὡς παρέσται ὁ Αντίχριστος; Καὶ οὗτοι σωθήσονται ἐκ χειρὸς αὐτοῦ, Εδώμ, καὶ Μωάβ, καὶ ἀρχὴ υἱῶν ᾿Αμμών. Οὗτοι γάρ εἰσιν οἱ συνερχόμενοι αὐτῷ διὰ τὴν συγ γένειαν, καὶ βασιλέα αὐτὸν πρῶτοι ἀναγορεύοντες· οἱ μὲν Ἐδὲμ εἰσὶν υἱοὶ Ἠσαῦ οἱ κατοικοῦντες τὸ ὄρος Σηείρ· Μωαβ δὲ καὶ Ἀμμών, οἱ ἐκ τῶν δύο θυγατέρων αὐτοῦ γεγεννημένοι, ὡς καὶ Ἡσαΐας λέγει· Καὶ πετασθήσονται ἐν πλοίοις ἀλλοφύλων θάλασσαν ἅμα προνομεύσουσι, καὶ οἱ ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου, καὶ οἱ ἀπὸ δυσμῶν, καὶ βοῤῥᾶ, δώσουσι δόξαν· οἱ δὲ υἱοὶ ᾿Αμμων πρῶτοι ὑπακούσονται. Οὗτος ὑπ' αὐτῶν βασιλεὺς ἀναγορευθεὶς, καὶ ὑπὸ πάντων δοξασθεὶς, καὶ βδέλυγμα ἐρημώσεως τῷ κόσμῳ γενηθεὶς κρατήσει ἡμέρας χιλίας διακοσίας ενενήκοντα. Μακάριος ὁ ὑπομείνας, καὶ φθάσας εἰς ἡμέρας χιλίας τριακοσίας τριάκοντα πέντε· τοῦ γὰρ βδε λύγματος παραγενομένου, καὶ πολεμοῦντος τοὺς ἁγίους, ὃς ἂν ὑπερβῇ τὰς ἡμέρας αὐτοῦ, καὶ ἐγγίση εἰς ἡμέρας τεσσαράκοντα πέντε, ἑτέρας ἐγγιζούσης πεντηκοστῆς, ἔφθασεν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν· ἔρ χεται μὲν ὁ ᾿Αντίχριστος, καὶ εἰς μέρος τῆς πεντη κοστῆς, τὴν δὲ βασιλείαν οἱ ἅγιοι ἅμα Χριστῷ κληρονομεῖν XLI. Τούτων οὕτως εἰρημένων, λέγει ὁ Δανιήλ. Καὶ ἰδοὺ δύο άνδρες εἱστήκασαν, εἷς ἐντεῦθεν τοῦ χείλους τοῦ ποταμοῦ, καὶ εἰς ἐντεῦθεν, καὶ ἀπεκρίθησαν τῷ ἀνδρὶ τῷ ἑστηκότι ἐπὶ τὸ χεῖλος › XI, * Apoc. 31, 3. Isa. xl, 14. XLl. His ita enarratis, ait Daniel: Et ecce duo viri steterunt, unus hinc super ripam fluminis, et alius inde, et responderunt viro qui stabat super aquas fuminis, et dixerunt illi: Usquequo fuis sermonum

col. 667–668page 42 of 189

PG 10:667Ει τοῦ ποταμοῦ, καὶ εἶπαν αὐτῷ· Ἕως πότε τὸ πέρας τῶν λόγων τῶν θαυμαστῶν ὧν ἐλάλησας; καὶ ἤκουσα τοῦ ἀνδρὸς τοῦ ἐνδεδυμένου τὸ βαδδίν, ὃς ἦν ἐπάνω τοῦ ὕδατος τοῦ ποταμοῦ, καὶ ὕψωσε την δεξιάν αὐτοῦ, καὶ τὴν ἀριστερὰν αὐτοῦ εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ὤμοσεν ἐν τῷ ζῶντι εἰς τοὺς αἰῶνας, ὅτι εἰς καιρὸν, καιροὺς, καὶ ἥμισυ καιροῦ, ἐν τῷ συντελεσθῆναι διασκορπισμόν, γνώσονται ταῦτα πάντα. Τίνες οὖν ἦσαν οἱ δύο ἄνδρες οἱ ἑστῶτες παρὰ τὸ χεῖλος τοῦ ποταμοῦ, ἀλλ᾽ ἢ ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται; καὶ τίς ἦν ὁ ἑστὼς ἐπάνω τοῦ ὕδατος, εἰ μὴ αὐτὸς οὗτος περὶ οὗ αὐτοὶ πάλαι προεκήρυξαν; &ς ἔμελλεν ἐπ' ἐσχάτων ἐπὶ τῷ Ἰορδάνῃ φανερῶς ὑπὸ τοῦ Πατρὸς μαρτυρεῖσθαι, καὶ ὑπὸ Ἰωάννου τῷ λαῷ παῤῥησίᾳ δείκνυσθαι· ὁ τὸ κάστυ τοῦ γραμματέως περὶ τὴν ὀσφὺν φέρων, καὶ τὸ βαδδὶν τὸν ποικίλον χιτῶνα ἐνδεδυμένος. Οὗτοι οὖν πυνθάνονται αὐτοῦ, εἰδότες ὅτι αὐτῷ ἐδόθη πᾶσα ἀρχὴ καὶ ἐξου σία· ἵνα μάθωσι παρ' αὐτοῦ ἀκριβῶς πότε μέλλει επάγειν τῷ κόσμῳ τὴν κρίσιν, καὶ πότε τὰ ὑπ' αὐτοῦ λελαλημένα πληρωθήσεται· ὁ δὲ κατὰ πάντα τρόπον πείθειν τούτους βουλόμενος ἐπῆρε τὴν δεξιὰν αὐτοῦ, καὶ τὴν ἀριστερὰν εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ὤμοσε κατὰ τοῦ ζῶντος εἰς τὸν αἰῶνα· τίς κατὰ τίνος ὤμοσεν; Υἱὸς δηλονότι κατὰ τοῦ Πατρὸς, λέγων· Οτι ζῇ ὁ Πατήρ εἰς τὸν αἰῶνα, εἰ μὴ εἰς καιρὸν, καὶ καιρούς, καὶ ἡμισε καιροῦ, ἐν τῷ συντελεσθῆναι διασκορπισμὸν γνώσονται ταῦτα πάντα. Τὸ οὖν ἐκτεῖναι αὐτὸν τὰς δύο χεῖρας, δι' αὐτοῦ τὸ πάθος ἔδειξε· τὸ δὲ εἰπεῖν εἰς καιρὸν, καὶ καιρούς, καὶ ἥμισυ καιροῦ ἐν τῷ συντελεσθῆναι διασκορπισμόν, τὰ τρία ἥμισυ ἔτη τοῦ ᾿Αντιχρί στου ἐσήμανε· καιρὸν γὰρ λέγει ἐνιαυτὸν, καὶ και ροὺς δὲ δύο ἔτη, ἥμισυ δὲ καιροῦ ἥμισυ ἐνιαυτοῦ αὗταί εἰσιν αἱ χίλιαι διακόσιαι ἐνενήκοντα ἡμέραι, &ς προεῖπε Δανιὴλ ἐν τῷ συντελεσθῆναι τὸ πάθος, καὶ γενέσθαι διασκορπισμὸν παρόντος τοῦ ᾿Αντιχρίσ στου· ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις γνώσονται ταῦτα πάντα· καὶ ἀπὸ καιροῦ παραλλάξεως τοῦ ἐνδελεχισμοῦ, καὶ τὸ ἡμέραι χίλιαι διακόσιαι ἐνενήκοντα ψηφιζόμενόν ἐστι· πληθυνθήσεται ἡ ἀνομία, καθὼς καὶ ὁ Δεσπότης λέγει· Διὰ τὸ πληθυνθῆναι τὴν ἀνο μίαν, ψυγήσεται ἡ ἀγάπη τῶν πολλῶν. Οτι γὰρ τῆς παραλλάξεως γενομένης τὰ σχίσματα γέγονεν, οὐκ ἀμφίβολον· τῶν σχισμάτων δὲ γενομένων πέψυκται ἡ ἀγάπη· καὶ τό· Μακάριος ὁ ὑπομείνας, καὶ φθάσας ἡμέρας χιλίας τριακοσίας τριάκοντα πέντε, ἔστι χρηστὸν, ὡς εἶπεν ὁ Δεσπότης ῾Ο δὲ ὑπομείνας εἰς τέλος οὗτος σωθήσεται. Καθ' ὅλου τοίνυν τὴν παράλλαξιν μὴ παραδεξώμεθα, ἵνα μὴ ἡ ἀνομία πληθυνθῇ, καὶ καταλάβῃ τὸ βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως, τουτέστιν ὁ ἀντικείμενος· καὶ εἶπεν αὐτῷ ἕως ἑσπέρας, τουτέστι μέχρι τῆς συντελείας· καὶ πρωΐ· ὅπερ ἐστὶ πρωΐ, ἡ ἡμέρα τῆς ἀναστάσεως ἀρχὴ γάρ ἐστιν ἑτέρου αἰῶνος, ὡς ἀρχὴ ἡμέρας, ἡ πρωϊνή· τὸ δὲ ἡμέραι χίλιαι τετρακόσιαι, ἔστι φως κόσμου· τοῦ γὰρ φωτὸς φανέντος ἐν τῷ κόσμῳ, τοῦ

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. EXEGETICA. mirabilium, quos lucuius es? Ει audivi virum, qui τοῦ ποταμοῦ, καὶ εἶπαν αὐτῷ· Ἕως πότε τὸ πέρας indutus erat baddin, qui stabat super aquas fluminis, et elevavit dexteram suam, et sinistram in cœlum, et juravit per viventem in æternum: quia in tempus, et tempora, et dimidium temporis, cum completa fuerit dispersio, cognoscentur universa hæc. τῶν λόγων τῶν θαυμαστῶν ὧν ἐλάλησας; καὶ ἤκουσα τοῦ ἀνδρὸς τοῦ ἐνδεδυμένου τὸ βαδδίν, ὃς ἦν ἐπάνω τοῦ ὕδατος τοῦ ποταμοῦ, καὶ ὕψωσε την δεξιάν αὐτοῦ, καὶ τὴν ἀριστερὰν αὐτοῦ εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ὤμοσεν ἐν τῷ ζῶντι εἰς τοὺς αἰῶνας, ὅτι εἰς καιρὸν, καιροὺς, καὶ ἥμισυ καιροῦ, ἐν τῷ συντελεσθῆναι διασκορπισμόν, γνώσονται ταῦτα πάντα. XLII. Quinam autem erant duo viri, qui stabant apud ripam fluminis, nisi lex et propheta? et quis erat, qui stabat super aquam, nisi hic ipse, de quo ipsi olim prophetarunt; qui novissimis temporibus in Jordane manifeste testimonium accepturus erat a Patre, et a Joanne populo fidenter erat ostendendus, qui kasty scribæ circa renes ferebat, et baddin tunica variis coloribus distincta erat indutus. Hi igitur interrogant eum, scientes quod ipsi datum esset omne imperium et potestas, ut accurate discant ab eo, quando judicium de mundo esset facturus, et quo tempore, quæ ab ipso elocuta erant, adimplenda forent. Ille vero volens eos omnino certos reddere, elevavit dexteram suam, et sinistram in cœlum, et juravit per viventem in æternum. Quis, per quem juravit? Filius videlicet per Patrem, dicens: Vivit Pater in æternum, nisi in tempus, et tempora, et dimidium temporis, cum completa fuerit dispersio, cognoscentur hæc omnia. XLIII. Quod vero ipse ambas manus extenderit, per hoc passionem demonstravit; quod autem dixerit, in tempus, et tempora, et dimidium temporis, cum completa fuerit dispersio, tres cum dimidio annos Antichristi significavit. Tempus enim annum, et tempora duos annos, dimidium vero temporis dimidium anni intelligit. Hi sunt mille ducenti nonaSinta dies, quos prædixit Daniel, cum adimpleta fuerit passio, et facta fuerit dispersio, præsente Antichristo; in diebus illis cognoscentur universa hæc. Et a tempore, quo ablatum fuerit juge sacrificium. etiam dies. mille ducenti nonaginta computandi sunt; abundabit iniquitas, sicut etiam Dominus dicit: Quoniam abundavit iniquitas, refrigescet charitas multorum. XLIV. Quod enim prævaricatione facta excitentur dissidia, nullum dubium est, sed dissidiis exortis refrigescit charitas. Et illud: Beatus qui perseveraverit, et pervenerit ad dies mille trecentos triginta quinque, notandum est, sicut dixit Dominus: Qui aulem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Quamobrem universalem prævaricationem minime exspectemus, ne iniquitas abundet, et occupet nos abominatio desolationis, scilicet adversarius. Et dixit ipsi, usque ad vesperas, quod est usque ad consummationem; et mane: quid est mane? dies resurrectionis. Initium enim est alterius sæculi, quemadmodum initium diei est mane. Dies autem mille quadringenti sunt lumen mundi; cum enim • Matth. xxιν, XLII. Τίνες οὖν ἦσαν οἱ δύο ἄνδρες οἱ ἑστῶτες παρὰ τὸ χεῖλος τοῦ ποταμοῦ, ἀλλ᾽ ἢ ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται; καὶ τίς ἦν ὁ ἑστὼς ἐπάνω τοῦ ὕδατος, εἰ μὴ αὐτὸς οὗτος περὶ οὗ αὐτοὶ πάλαι προεκήρυξαν; &ς ἔμελλεν ἐπ' ἐσχάτων ἐπὶ τῷ Ἰορδάνῃ φανερῶς ὑπὸ τοῦ Πατρὸς μαρτυρεῖσθαι, καὶ ὑπὸ Ἰωάννου τῷ λαῷ παῤῥησίᾳ δείκνυσθαι· ὁ τὸ κάστυ τοῦ γραμματέως περὶ τὴν ὀσφὺν φέρων, καὶ τὸ βαδδὶν τὸν ποικίλον χιτῶνα ἐνδεδυμένος. Οὗτοι οὖν πυνθάνονται αὐτοῦ, εἰδότες ὅτι αὐτῷ ἐδόθη πᾶσα ἀρχὴ καὶ ἐξου σία· ἵνα μάθωσι παρ' αὐτοῦ ἀκριβῶς πότε μέλλει επάγειν τῷ κόσμῳ τὴν κρίσιν, καὶ πότε τὰ ὑπ' αὐτοῦ λελαλημένα πληρωθήσεται· ὁ δὲ κατὰ πάντα τρόπον πείθειν τούτους βουλόμενος ἐπῆρε τὴν δεξιὰν αὐτοῦ, καὶ τὴν ἀριστερὰν εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ὤμοσε κατὰ τοῦ ζῶντος εἰς τὸν αἰῶνα· τίς κατὰ τίνος ὤμοσεν; Υἱὸς δηλονότι κατὰ τοῦ Πατρὸς, λέγων· Οτι ζῇ ὁ Πατήρ εἰς τὸν αἰῶνα, εἰ μὴ εἰς καιρὸν, καὶ καιρούς, καὶ ἡμισε καιροῦ, ἐν τῷ συντελεσθῆναι διασκορπισμὸν γνώσον ται ταῦτα πάντα. XLIII. Τὸ οὖν ἐκτεῖναι αὐτὸν τὰς δύο χεῖρας, δι' αὐτοῦ τὸ πάθος ἔδειξε· τὸ δὲ εἰπεῖν εἰς καιρὸν, καὶ καιρούς, καὶ ἥμισυ καιροῦ ἐν τῷ συντελεσθῆναι διασκορπισμόν, τὰ τρία ἥμισυ ἔτη τοῦ ᾿Αντιχρί στου ἐσήμανε· καιρὸν γὰρ λέγει ἐνιαυτὸν, καὶ καιροὺς δὲ δύο ἔτη, ἥμισυ δὲ καιροῦ ἥμισυ ἐνιαυτοῦ· αὗταί εἰσιν αἱ χίλιαι διακόσιαι ἐνενήκοντα ἡμέραι, &ς προεῖπε Δανιὴλ ἐν τῷ συντελεσθῆναι τὸ πάθος, καὶ γενέσθαι διασκορπισμὸν παρόντος τοῦ ᾿Αντιχρίσ στου· ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις γνώσονται ταῦτα πάντα· καὶ ἀπὸ καιροῦ παραλλάξεως τοῦ ἐνδελεχι σμοῦ, καὶ τὸ ἡμέραι χίλιαι διακόσιαι ἐνενήκοντα ψηφιζόμενόν ἐστι· πληθυνθήσεται ἡ ἀνομία, καθὼς καὶ ὁ Δεσπότης λέγει· Διὰ τὸ πληθυνθῆναι τὴν ἀνο μίαν, ψυγήσεται ἡ ἀγάπη τῶν πολλῶν. XLIV. Οτι γὰρ τῆς παραλλάξεως γενομένης τὰ σχίσματα γέγονεν, οὐκ ἀμφίβολον· τῶν σχισμάτων δὲ γενομένων πέψυκται ἡ ἀγάπη· καὶ τό· Μακάριος ὁ ὑπομείνας, καὶ φθάσας ἡμέρας χιλίας τριακοσίας τριάκοντα πέντε, ἔστι χρηστὸν, ὡς εἶπεν ὁ Δεσπότης- ῾Ο δὲ ὑπομείνας εἰς τέλος οὗτος σωθήσεται. Καθ' ὅλου τοίνυν τὴν παράλλαξιν μὴ παραδεξώμεθα, ἵνα μὴ ἡ ἀνομία πληθυνθῇ, καὶ καταλάβῃ τὸ βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως, τουτέστιν ὁ ἀντικείμενος· καὶ εἶπεν αὐτῷ· ἕως ἑσπέρας, τουτέστι μέχρι τῆς συντελείας· καὶ πρωΐ· ὅπερ ἐστὶ πρωΐ, ἡ ἡμέρα τῆς ἀναστάσεως· ἀρχὴ γάρ ἐστιν ἑτέρου αἰῶνος, ὡς ἀρχὴ ἡμέρας, ἡ πρωϊνή· τὸ δὲ ἡμέραι χίλιαι τετρακόσιαι, ἔστι φως κόσμου· τοῦ γὰρ φωτὸς φανέντος ἐν τῷ κόσμῳ, τοῦ

Scholia on DanielScholia in Danielem

col. 669–670page 43 of 189

PG 10:669εἰπόντος· Ἐγὼ εἰμὶ τὸ φῶς τοῦ κόσμου, καθαρισθήσεται τὸ ἅγιον, ὡς εἴρηκεν, ὁ ἀντικείμενος οὐδαμῶς γὰρ καθαρίζεται τὸ ἅγιον, μὴ ἐκείνου και εργηθέντος. ΚΕΦ. Α'. α. Ἐν ἔτει τρίτῳ βασιλείας Ἰωακείμ. Ιππο λύτου Ταῦτα μὲν οὖν ἡ Γραφὴ διηγεῖται, ἵνα τὴν γεγενημένην δευτέραν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ σημάνῃ, ἡνίκα μετωκίσθη ὅ τε Ἰωακεὶμ καὶ οἱ σὺν αὐτῷ τρεῖς παῖδες ἅμα τῷ Δανιήλ ειλημμένοι. β'. Καὶ ἔδωκε Κύριος, κ. τ. λ. Ινα μή τις ἐκ προοιμίων ἐντυγχάνων τῇ βίβλῳ, ἰσχύῖ τῶν λαβόν των ἐπιτρέψῃ τὴν λῆψιν καὶ ἀτονίᾳ τοῦ προϊσταμένου, τὸ ἔδωκε τίθησι· καλῶς δὲ καὶ ἀπὸ μέρους σωφρονιστήριον γὰρ ἦν ἡ ἀπαγωγή, οὐκ ἀπόπτωσις αντὸς τοῦ ἔθνους, ἵνα μὴ μετάθεσις τῆς αἰτίας γένηται. τ'. Καὶ ἔθετο Δανιὴλ ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ. Ἱππολύτου. Ο μακαρίων τὴν διαθήκην τῶν πατέ ρων φυλαξάντων, καὶ τὸν διὰ Μωϋσέως δοθέντα νό μον μὴ παραβάντων, ἀλλὰ τὸν δι' αὐτοῦ κυρυττόμε νον Θεόν φοβηθέντες οὗτοι αἰχμάλωτοι ἐν γῇ ἀλλο τρία ὑπάρχοντες, οὐ βρώμασι ποικίλοις ήπατήθησαν, οὐδὲ οἶνου ἡδοναῖς ἐδουλώθησαν, οὐδὲ δόξῃ βασιλικῇ ἐδελεάσθησαν ἁρπαγέντες· ἐτήρησαν δὲ τὸ ἑαυτῶν ἁγνὸν καὶ καθαρὸν στόμα, όπως καθαρός λόγος ἐκ στομάτων καθαρῶν προέλθῃ, καὶ ἀνυμνῇ δι' αὐτῶν τὸν ἐπουράνιον Πατέρα. ιβ. Πείρασον δὲ τοὺς παῖδας σου. Ἱππολύτου. Διδάσκουσιν ὅτι μὴ βρώματα ἐπίγεια εἴη τὰ παρ έχοντα ἀνθρώποις κάλλος καὶ ἰσχὺν, ἀλλὰ χάρις Θεοῦ διὰ Λόγου δωρουμένη. Καὶ μετ' ὀλίγα· Εἶδες πίστιν παίδων ἀπαράβατον καὶ φόβον Θεοῦ ἀμετάθε τον δέκα ἡμερῶν χρόνου διάστημα ᾐτήσαντο, ἵνα ἐν τούτῳ ἐπιδείξωσι μὴ δύνασθαι ἑτέρως ἄνθρωπον παρὰ Θεοῦ κτήσασθαι χάριν, εἰ μὴ τῷ διὰ τοῦ Κυ ρίου κηρυσσομένῳ λόγῳ πιστεύσωσιν. ιθ'. Καὶ οὐχ εὑρέθησαν ἐκ πάντων αὐτῶν ὅμοιοι Δανιήλ. Ιππολύτου. Τούτους μὲν ἐν πάσῃ σοφία ὁ Λόγος προῆγε, μάρτυρας πιστοὺς ἐν Βαβυλῶνι δεικνυμένους· ἵνα δι' αὐτῶν τῶν Βαβυλωνίων τὰ σε βάσματα καταισχυνθῇ, καὶ Ναβουχοδονόσορ ὑπὸ Ο ΜΑΙ.

SCHOLIA IN DANIELEM. εἰπόντος· Ἐγὼ εἰμὶ τὸ φῶς τοῦ κόσμου, καθαρι- apparuerit lux in mundo, (dicente illo: Ego sum lux σθήσεται τὸ ἅγιον, ὡς εἴρηκεν, ὁ ἀντικείμενος mundi) mundabitur sanctuarium, sicuti dixit, ab adοὐδαμῶς γὰρ καθαρίζεται τὸ ἅγιον, μὴ ἐκείνου και versario; nequaquam enim mundatur sanctuarium, εργηθέντος. nisi illo everse. • Phrasis corrupta videtur. SCHOLIA IN DANIELEM. ' (MAI, Scriptorum veterum Collectio nova, t. I, p. 111, p. 29-56, passim.) α. Ἐν ἔτει τρίτῳ βασιλείας Ἰωακείμ. Ιππολύτου Ταῦτα μὲν οὖν ἡ Γραφὴ διηγεῖται, ἵνα τὴν γεγενημένην δευτέραν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ σημάνῃ, ἡνίκα μετωκίσθη ὅ τε Ἰωακεὶμ καὶ οἱ σὺν αὐτῷ τρεῖς παῖδες ἅμα τῷ Δανιήλ ειλημμένοι. β'. Καὶ ἔδωκε Κύριος, κ. τ. λ. Ινα μή τις ἐκ προοιμίων ἐντυγχάνων τῇ βίβλῳ, ἰσχύῖ τῶν λαβόντων ἐπιτρέψῃ τὴν λῆψιν καὶ ἀτονίᾳ τοῦ προϊσταμέ νου, τὸ ἔδωκε τίθησι· καλῶς δὲ καὶ ἀπὸ μέρους· σωφρονιστήριον γὰρ ἦν ἡ ἀπαγωγή, οὐκ ἀπόπτωσις αντὸς τοῦ ἔθνους, ἵνα μὴ μετάθεσις τῆς αἰτίας γένηται. τ'. Καὶ ἔθετο Δανιὴλ ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ. Ἱππολύτου. Ο μακαρίων τὴν διαθήκην τῶν πατέ ρων φυλαξάντων, καὶ τὸν διὰ Μωϋσέως δοθέντα νόμον μὴ παραβάντων, ἀλλὰ τὸν δι' αὐτοῦ κυρυττόμε νον Θεόν φοβηθέντες (sic)· οὗτοι αἰχμάλωτοι ἐν γῇ ἀλλοτρία ὑπάρχοντες, οὐ βρώμασι ποικίλοις ήπατήθησαν, οὐδὲ οἶνου ἡδοναῖς ἐδουλώθησαν, οὐδὲ δόξῃ βασιλικῇ ἐδελεάσθησαν ἁρπαγέντες· ἐτήρησαν δὲ τὸ ἑαυτῶν ἁγνὸν καὶ καθαρὸν στόμα, όπως καθαρός λόγος ἐκ στομάτων καθαρῶν προέλθῃ, καὶ ἀνυμνῇ δι' αὐτῶν τὸν ἐπουράνιον Πατέρα. ιβ. Πείρασον δὲ τοὺς παῖδας σου. Ἱππολύτου. Διδάσκουσιν ὅτι μὴ βρώματα ἐπίγεια εἴη τὰ παρέχοντα ἀνθρώποις κάλλος καὶ ἰσχὺν, ἀλλὰ χάρις Θεοῦ διὰ Λόγου δωρουμένη. Καὶ μετ' ὀλίγα· Εἶδες πίστιν παίδων ἀπαράβατον καὶ φόβον Θεοῦ ἀμετάθε τον δέκα ἡμερῶν χρόνου διάστημα ᾐτήσαντο, ἵνα ἐν τούτῳ ἐπιδείξωσι μὴ δύνασθαι ἑτέρως ἄνθρωπον παρὰ Θεοῦ κτήσασθαι χάριν, εἰ μὴ τῷ διὰ τοῦ Κυ ρίου κηρυσσομένῳ λόγῳ πιστεύσωσιν. ιθ'. Καὶ οὐχ εὑρέθησαν ἐκ πάντων αὐτῶν ὅμοιοι Δανιήλ. Ιππολύτου. Τούτους μὲν ἐν πάσῃ σοφία ὁ Λόγος προῆγε, μάρτυρας πιστοὺς ἐν Βαβυλῶνι δεικνυμένους· ἵνα δι' αὐτῶν τῶν Βαβυλωνίων τὰ σε βάσματα καταισχυνθῇ, καὶ Ναβουχοδονόσορ ὑπὸ S. Hippolyti in Danielem scholia non omnia a me eduntur, quæ in Vaticano codice occurrunt, sed ea delecta tantummodo quæ nondum vulgata fuerunt. Quippe ante me partem edidit insignem Combefisius, nempe ad Susannæ historiam. Particula item quædam recitata fuerat ab Anastasio Sinaita quæst. XLVIII; alia rursus a Syncello ed. Par., p. 218. Quin_adeo frustumn quoddam profertur etiam a Corderio Caten. in Ps. ton III, pag. 951; quæ omnia fragmenta colligit in sua Hippolyti ediLione Fabricius. Præter quam quod nonnulla etiam, CAP. I. V. 1. Anno tertio regni Joacim. Hippolyti. Hæc enim Scriptura narrat, ut secundam captivitatem populi indicaret, cum in terram alienam transiret Joacim et cum eo tres pueri, simulque Da niel, ab hostibus capti. V. 2. Et tradidit Dominus, etc. Ut nemo ex exordio quod legit in libro, vi oppugnatorum, et fracto animo propugnatorum expugnationem tribuat, hæc verba et tradidit subjunxit Scriptura: bene autem et ex parte: correctionis enim causa decreta fuit transmigratio, non autem ruina totius gentis, ut non causæ mutatio fieret. V. 8. Proposuit autem Daniel in corde suo. Hippolyti. Ο beati qui testamentum patrum custodierunt, legem a Moyse datam non transgressi, sed ab eo annuntiatum Deum timentes: hi captivi in terra aliena non cibis variis seducti fuerunt, neque vini voluptatibus servierunt, neque etiam gloria regia allecti, in laqueo inciderunt: servaverunt autem os suum castum et purum, ut purus sermo ex ore puro exeat, et celebret per hoc cœlestem Patrem. V. 12. Tenta nos, obsecro, servos tuos. Hippolyti. Docent quod non cibi terrestres dant hominibus pulchritudinem ac robur, sed gratia Dei, per Verbum nobis concessa. Et paulo post: Vidisti fidem puerorum invictam, et timorem Dei immutabilem. Temporis moram decem dierum petierunt, ut in hoc monstrarent non posse aliter hominem a Deo obtinere gratiam, nisi verbo per Dominum annuntiato credat. V. 19. — Non sunt inventi tales de universis, ut Daniel. Hippolyti. Hosce quidem in omni sapientia Verbum deduxit, testes fideles in Babylone expositos, ut per eos Babyloniorum idola induantur confusione; ut Nabuchodonosor a tribus pueris vincatur, et quæ in Hippolyti opere De Antichristo et fine mundi scribuntur, cum ejus commentariis in Danielem congruunt. Alia olim fragmenta divulgaverat Broughtonus. Locum præterea quemdam ex Hippolyto in Dan. recitat Eustratius apud Allat. in opere De purgat. p. 492. Denique ætate nostra vir cl. de Magistris partem novam scholiorum Hippolyti e Chisiano famigerato codice cum LXXvirorum Danielis interpretatione excitavit. Novissimus ego tanti doctoris et martyris scriptorum particulas vindicare in lucem gaudeo. MΑΙ.

col. 671–672page 44 of 189

PG 10:671τριῶν παίδων ἡττηθῇ, καὶ διὰ τούτων πίστεως τὸ ἐν καμίνῳ πῦρ φυγαδευθῇ, καὶ τῶν ἀνόμων πρεσβυτέρων ματαίως ἡ ἐπιθυμία ἐλεγχθῇ. ΚΕΦ Β'. κιν, 10.) γ. Ἐνυπνιάσθην. Ιππολύτου. Τὸ μὲν οὖν ἐνύ πνιον τὸ ὑπὸ τοῦ βασιλέως ἑωραμένον, οὐκ ἦν ἐπίσ γειον, ἵνα ὑπὸ τῶν τοῦ κόσμου σοφῶν ἑρμηνευθῇ ἀλλ᾽ ἦν ἐπουράνιον, κατὰ Θεοῦ βουλὴν καὶ πρόνοιαν ιδίοις καιροῖς πληρούμενον· καὶ διὰ τοῦτο ἀπεκρύβη μὲν ἀπὸ τῶν τὰ ἐπίγεια φρονούντων ἀνθρώπων, ἵνα τοῖς τὰ ἐπουράνια ζητοῦσι, τὰ ἐπουράνια μυστήρια ἀποκαλυφθῇ· καὶ γὰρ ἐν Αἰγύπτῳ ἐπὶ τοῦ Φαραὼ καὶ τοῦ Ἰωσὴφ τὰ ὅμοια γεγένηται. ε'. Ὁ λόγος ἀπ' ἐμοῦ ἀπέστη. Ἱππολύτου. Διὰ τοῦτο ἀπεκρύβη τὸ ὅραμα ἀπὸ τοῦ βασιλέως, ἵνα δ ὑπὸ Θεοῦ ἐκλεγείς Δανιήλ προφήτης ὢν ἀποδειχθῇ ὅσα γὰρ ἀπὸ μὲν ἑτέρων ἀποκέκρυπται, ὑπὸ ἑτέρου δὲ φανεροῦται, ἐξ ἀνάγκης προφήτης ἀποδείκνυται ὁ λέγων. ι. Καὶ λέγουσιν, Οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος. Ἱππο λύτου. Ἐπεὶ οὖν ἀδύνατον ἔφασαν ὑπὸ ἀνθρώπου τοῦτο λεχθῆναι τὸ ὑπὸ τοῦ βασιλέως ζητούμενον, ἐπέδειξεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς, ὅτι τὰ παρὰ ἀνθρώποις ἀδύνατα, ταῦτα δινατὰ εἶναι παρὰ Θεῷ. ιδ. ᾿Αριώχ τῷ ἀρχιμαγείρῳ. Ιππολύτου. Ωσπερ γὰρ ὁ μάγειρος πάντα τὰ ζῶα ἀναιρεῖ καὶ μαγει ρεύει, οὕτω κἀκεῖνος τῷ αὐτῷ τρόπῳ· καὶ οἱ ἄρχοντες τοῦ κόσμου ἀναιροῦσι τοὺς ἀνθρώπους, ὡς ἄλογα ζώα μαγειρεύοντες αὐτούς. Οτι σοφίαν καὶ δύναμιν ἔδωκάς μοι. Ιππολύ του. Δεῖ οὖν νοεῖν ἡμᾶς τὴν τοῦ Θεοῦ εὐσπλαγχνίαν, πῶς τοῖς ἀξίοις καὶ φοβουμένοις αὐτὸν ταχέως ἀπο καλύπτει καὶ φανεροί, ἀποπληρῶν τάς τε δεήσεις καὶ τὰ αἰτήματα αὐτῶν, ὡς ὁ προφήτης λέγει· Τις σοφὸς, καὶ συνήσει ταῦτα; καὶ ἄνθρωπος συν ετὸς, καὶ γνώσεται ταῦτα; κζ'. Οὐκ ἔστι σοφῶν μάγων. Ιππολύτου. Δι δάσκει τὸν βασιλέα μὴ παρὰ ἀνθρώπων ἐπιγείων τὰ ἐπουράνια μυστήρια ἐπιζητεῖν, ἅπερ ἔμελλε ιδίοις καιροῖς ὑπὸ Θεοῦ ἐπιτελεῖσθαι. κθ'. Σὺ βασιλεῦ· οἱ λογισμοί σου. Ἱππολύτου. Τοῦ γὰρ βασιλέως κρατήσαντος μὲν τῆς γῆς Αἰγύ πτου, τὴν δὲ Ἰουδαίαν χώραν παραλαβόντος, καὶ τὸν λαὸν μετοικήσαντος, διελογίζετο ἐπὶ τῆς κοίτης ὢν, τί ἄρα ἔσται μετὰ ταῦτα· ὁ δὲ τὰ κρυπτὰ πάν των ἐπιστάμενος καὶ τοὺς διαλογισμοὺς τῶν καρδιῶν ἐρευνῶν, ἀπεκάλυψεν αὐτῷ διὰ τῆς εἰκόνος τὰ ἐσότ μενα· ἐπέκρυψε δὲ παρ᾽ αὐτοῦ τὸ ὅραμα, ἵνα μὴ ὑπὸ τῶν σοφῶν Βαβυλῶνος τὰ τοῦ Θεοῦ βουλεύματα ἑρμηνευθῆναι δυνηθῇ, ἀλλ᾽ ὑπὸ τοῦ μακαρίου Δανιήλ, Στε προφήτης τοῦ Θεοῦ, τὰ πᾶσιν ἀποκεκρυμμένα φ νερωθῇ. λα'. Ἰδοὺ εἰκὼν μία μεγάλη. Ιππολύτου. Πῶς οὖν οὐ μὴ νοήσωμεν τὰ πάλαι Βαβυλῶνι ὑπὸ Δανιὴλ προ φητευμένα, καὶ νῦν ἔτι ἐν κόσμῳ πληρούμενα; ἡ γὰρ εἰκὼν ἡ κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν δειχθεῖσα τῷ Ναβουχοδονόσορ, τύπον περιεῖχε τοῦ παντὸς κόσμου· ἐν οἷς καιροῖς ἐβασίλευον τότε πάντων οἱ Βαβυλώνιοι,

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. EXEGETICA. per illorum fdem ignis in fornace arceatur, et cor- τριῶν παίδων ἡττηθῇ, καὶ διὰ τούτων πίστεως τὸ ruptorum seniorum victa libido arguatur. ἐν καμίνῳ πῦρ φυγαδευθῇ, καὶ τῶν ἀνόμων πρεσβυτέρων ματαίως ἡ ἐπιθυμία ἐλεγχθῇ. CAP. 11. T. 3. — Vidi somnium. Hippolyti. Somnium quidem a rege visum, non erat terrestre, ut per mundi sapientes interpretaretur; sed erat cœleste, juxta Dei voluntatem et providentiam congruo tempore impletum. Itaque hoc celatum est terrestria cogitantibus hominibus, ut quærentibus coelestia, coelestia mysteria revelarentur. In Ægypto enim Pharaonis et Josephi tempore similia facta sunt. V. 5. • Sermo recessit a me. Hippolyti. Visio celata fuit regi, ut a Deo electus Daniel propheta eam explicaret; quæ enim aliis celata, ab alio revelantur, necessario prophetam eum manifestant qui revelat. V. 10..· Respondentes ergo Chaldæi coram rege, dixerunt: Non est homo super terram, etc. Hippolyti. Quia enim impossibile dixerunt ab homine hoc narrari, quod rex sciscitabatur, monstravit illis Deus, quod res apud homines impossibilis, possibilis est apud Deum. V. 14. — Ab Ariach archimagiro (Vulgata, principe militia). Hippolyti. Ut enim coquus omnia animalia occidit et coquit, sic iste archimagirus eodem modo et principes mundi occidunt homines, sicut Irrationabilia animalia coquinantes eos. V. 23. Quia sapientiam et fortitudinem dedisti mihi. Hippolyti. Oportet ergo nos meminisse Dei misericordiæ, quomodo bonis et timentibus eum protinus sese revelat et monstrat, implens orationes et petitiones eorum, sicut propheta dicit: Quis sapiens, et intelliget ista? intelligens, et sciet hæc? (Ose. κιν, 10.) V. 27. — Sapientes, magi, aruspices nequeunt, etc... Hippolyti. Docet regem non apud homines terrestres coelestia mysteria investigari, quæ congruis temporibus a Deo perficientur. V. 29. — Tu, rex, cogitare cœpisti. Hippolyti. Rex ille, dominus terræ Ægypti, Judææ regionis domitor, et populi ejus captivator, cogitabat, dum esset in lecto suo quid venturum erat post hæc: qui autem omnia abscondita cognoscit, et cogitationes cordium scrutatur, manifestavit ei per imaginem quæ futura sunt: abscondit autem ei visionem, ne a sapientibus Babylonis Dei consilia explicari possent, sed ut a beato Daniele, velut propheta Dei, quæ omnibus abscondita erant, manifestentur. 7. 31. - Ecce... statua una grandis. Hippolyti. Quomodo non recordemur quæ antiquitus Babylone Daniel prophetavit, et nunc in orbe perfecta? Imago enim in isto tempore monstrata regi Nabuchodonosor, typus erat totius mundi. In temporibus illis regnabant super omnes Babylonii, qui caput aureum γ. Ἐνυπνιάσθην. Ιππολύτου. Τὸ μὲν οὖν ἐνύ πνιον τὸ ὑπὸ τοῦ βασιλέως ἑωραμένον, οὐκ ἦν ἐπίσ γειον, ἵνα ὑπὸ τῶν τοῦ κόσμου σοφῶν ἑρμηνευθῇ· ἀλλ᾽ ἦν ἐπουράνιον, κατὰ Θεοῦ βουλὴν καὶ πρόνοιαν ιδίοις καιροῖς πληρούμενον· καὶ διὰ τοῦτο ἀπεκρύβη μὲν ἀπὸ τῶν τὰ ἐπίγεια φρονούντων ἀνθρώπων, ἵνα τοῖς τὰ ἐπουράνια ζητοῦσι, τὰ ἐπουράνια μυστήρια ἀποκαλυφθῇ· καὶ γὰρ ἐν Αἰγύπτῳ ἐπὶ τοῦ Φαραὼ καὶ τοῦ Ἰωσὴφ τὰ ὅμοια γεγένηται. ε'. Ὁ λόγος ἀπ' ἐμοῦ ἀπέστη. Ἱππολύτου. Διὰ τοῦτο ἀπεκρύβη τὸ ὅραμα ἀπὸ τοῦ βασιλέως, ἵνα δ ὑπὸ Θεοῦ ἐκλεγείς Δανιήλ προφήτης ὢν ἀποδειχθῇ ὅσα γὰρ ἀπὸ μὲν ἑτέρων ἀποκέκρυπται, ὑπὸ ἑτέρου δὲ φανεροῦται, ἐξ ἀνάγκης προφήτης ἀποδείκνυται ὁ λέγων. ι. Καὶ λέγουσιν, Οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος. Ἱππολύτου. Ἐπεὶ οὖν ἀδύνατον ἔφασαν ὑπὸ ἀνθρώπου τοῦτο λεχθῆναι τὸ ὑπὸ τοῦ βασιλέως ζητούμενον, ἐπέδειξεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς, ὅτι τὰ παρὰ ἀνθρώποις ἀδύνατα, ταῦτα δινατὰ εἶναι παρὰ Θεῷ. ιδ. ᾿Αριώχ τῷ ἀρχιμαγείρῳ. Ιππολύτου. Ωσπερ γὰρ ὁ μάγειρος πάντα τὰ ζῶα ἀναιρεῖ καὶ μαγει ρεύει, οὕτω κἀκεῖνος τῷ αὐτῷ τρόπῳ· καὶ οἱ ἄρχον τες τοῦ κόσμου ἀναιροῦσι τοὺς ἀνθρώπους, ὡς ἄλογα ζώα μαγειρεύοντες αὐτούς. Οτι σοφίαν καὶ δύναμιν ἔδωκάς μοι. Ιππολύτου. Δεῖ οὖν νοεῖν ἡμᾶς τὴν τοῦ Θεοῦ εὐσπλαγχνίαν, πῶς τοῖς ἀξίοις καὶ φοβουμένοις αὐτὸν ταχέως ἀπο καλύπτει καὶ φανεροί, ἀποπληρῶν τάς τε δεήσεις καὶ τὰ αἰτήματα αὐτῶν, ὡς ὁ προφήτης λέγει· Τις σοφὸς, καὶ συνήσει ταῦτα; καὶ ἄνθρωπος συν ετὸς, καὶ γνώσεται ταῦτα; κζ'. Οὐκ ἔστι σοφῶν μάγων. Ιππολύτου. Διδάσκει τὸν βασιλέα μὴ παρὰ ἀνθρώπων ἐπιγείων τὰ ἐπουράνια μυστήρια ἐπιζητεῖν, ἅπερ ἔμελλε ιδίοις καιροῖς ὑπὸ Θεοῦ ἐπιτελεῖσθαι. κθ'. Σὺ βασιλεῦ· οἱ λογισμοί σου. Ἱππολύτου. Τοῦ γὰρ βασιλέως κρατήσαντος μὲν τῆς γῆς Αἰγύ πτου, τὴν δὲ Ἰουδαίαν χώραν παραλαβόντος, καὶ τὸν λαὸν μετοικήσαντος, διελογίζετο ἐπὶ τῆς κοίτης ὢν, τί ἄρα ἔσται μετὰ ταῦτα· ὁ δὲ τὰ κρυπτὰ πάν των ἐπιστάμενος καὶ τοὺς διαλογισμοὺς τῶν καρδιῶν ἐρευνῶν, ἀπεκάλυψεν αὐτῷ διὰ τῆς εἰκόνος τὰ ἐσότ μενα· ἐπέκρυψε δὲ παρ᾽ αὐτοῦ τὸ ὅραμα, ἵνα μὴ ὑπὸ τῶν σοφῶν Βαβυλῶνος τὰ τοῦ Θεοῦ βουλεύματα ἑρμηνευθῆναι δυνηθῇ, ἀλλ᾽ ὑπὸ τοῦ μακαρίου Δανιήλ, Στε προφήτης τοῦ Θεοῦ, τὰ πᾶσιν ἀποκεκρυμμένα φ2νερωθῇ. λα'. Ἰδοὺ εἰκὼν μία μεγάλη. Ιππολύτου. Πῶς οὖν οὐ μὴ νοήσωμεν τὰ πάλαι Βαβυλῶνι ὑπὸ Δανιὴλ προφητευμένα, καὶ νῦν ἔτι ἐν κόσμῳ πληρούμενα; ἡ γὰρ εἰκὼν ἡ κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν δειχθεῖσα τῷ Ναβου χοδονόσορ, τύπον περιεῖχε τοῦ παντὸς κόσμου· ἐν οἷς καιροῖς ἐβασίλευον τότε πάντων οἱ Βαβυλώνιοι,

col. 673–674page 45 of 189

PG 10:673ὡς κεφαλή χρυσῆ τῆς εἰκόνος ὑπάρχοντες· ἐπεὶ μετ' αὐτοὺς ἐκράτησαν Πέρσαι ἐπὶ ἔτη σμε', ώς δεικνύ και τούτους τὸν ἄργυρον· ἐκράτησαν δὲ καὶ Ἕλληνες ἀρξάμενοι ἀπὸ ᾿Αλεξάνδρου τοῦ Μακεδόνος ἐπὶ ἔτη τριακόσια· ὡς εἶναι τούτους τὸν χαλκόν· μετὰ τού τους Ρωμαίοι, κνῆμαι σιδηραί τῆς εἰκόνος ὑράρχον τες, ἰσχυροὶ ὄντες, ὡς σίδηρος· ἔπειτα δάκτυλοι που δῶν όστρακον καὶ σίδηρος, ἵνα δειχθῶσιν αἱ δημοκρατίαι αἱ μέλλουσαι γίγνεσθαι διαιρούμεναι εἰς τοὺς τ' δακτύλους τῆς εἰκόνος, ἐν οἷς ἔσται σίδηρος ἀναμεμιγμένος τῷ ὀστράκῳ. λα'. Εθεώρεις, κ. τ. λ. Απολλιναρίου. Έβλεπεν, καὶ ὡσεὶ ἀνδριὰς εἰς· ἦν γὰρ τούτῳ ὡς πρὸς τὸν ὁρῶντα οὐχ ὑποκείμενόν τι, ἀλλ' ὁμοίωσις φαινομένη· εἰ δὲ καὶ πολλῶν ἔχει ἔνωσιν ἐν ἑαυτῷ ὥστε οὐκ ὄντως εἴς, πολὺς ὁ ἀνδριὰς ἐκεῖνος· τῶν γὰρ πασῶν βασι λειῶν εἶχεν ἀνακεφαλαίωσιν· καὶ εὐείδεια αὐτοῦ περιστῇ διὰ τὴν δόξαν τῶν βασιλέων· καὶ ἡ μορφὴ αὐτ τοῦ φοβερὰ διὰ τὴν ἐξουσίαν. Ευσέβιος ὁ Παμφίλου καὶ Ἱππόλυτος ὁ ἁγιώτατος ἐπίσκοπος Ρώμης ἀπει κάζουσι τὴν προκειμένην τοῦ Ναβουχοδονόσορ δρα σιν τῇ τοῦ προφήτου Δανιήλ οπτασία· ἐπειδὴ δια φόρως τὴν προκειμένην θεωρίαν ἐξέλαβον οἱ ταύτην ἑρμηνεύσαντες, ἀναγκαῖον ἐλογισάμην Ευσεβίου τοῦ Καισαρείας τοῦ ἐπίκλην Παμφίλου παραθέσθαι φω νὰς εἰρημένας ἐν πεντεκαιδεκάτῳ τόμῳ τῆς εὐαγγε μικῆς Ἀποδείξεως οὗτος γὰρ πᾶσαν ἐκθέμενος τὴν δρασιν οὕτως φησί· — Ἡγοῦμαι ταῦτα μηδὲν δια φέρειν τῆς τοῦ προφήτου θεωρίας· ὡς γὰρ ὁ προφή της θάλασσαν ἑώρα μεγάλην, οὕτως ὁ βασιλεὺς εἰκόνα πολλήν· καὶ πάλιν ὡς ὁ προφήτης ἑώρα δ θηρία, ἅπερ ἑρμηνεύων μετέβαλεν εἰς δ' βασιλείας, οὕτως ὁ βασιλεὺς τὰς διὰ τοῦ χρυσοῦ καὶ ἀργύρου καὶ χαλκοῦ καὶ σιδήρου, τέσσαρας βασιλείας ᾐνίττετο· καὶ αὖθις ὡς ὁ προφήτης τῶν τοῦ ὑστάτου θηρίον κεράτων δέκα διαίρεσιν ἑώρα, καὶ τρία κέ ματα ὑφ᾽ ἑνὸς συντριβόμενα, καὶ ὁ βασιλεὺς ὡσαύτως ἐπὶ τῶν τελευταίων τῆς εἰκόνος μέρος τι σιδηροῦν καὶ μέρος οστράκινον ἐθεώρει· καὶ ἐπὶ τούτοις ὡς ὁ προφήτης μετὰ τὴν τῶν τεσσάρων βασιλειῶν ὅρασιν ἑώρα Γιὸν ἀνθρώπου τὴν κατὰ πάντων ἀρχὴν καὶ ἐξουσίαν καὶ βασιλείαν παρειληφότα, οὕτως καὶ δ βασιλεὺς λίθον συντρίβοντα τὴν εἰκόνα πᾶσαν καὶ γινόμενον εἰς ὄρος μέγα καὶ πληροῦν θάλασσαν ἐδό κει ὁρᾷν· καὶ εἰκότως· ἔπρεπε γὰρ τῷ μὲν ἠπατημένῳ περὶ τὴν τοῦ βίου φαντασίαν βασιλεῖ, καὶ τὴν τῶν αἰσθητῶν οἷα χρωμάτων ὡραιότητα ἐπιγραφῆς ἀνακειμένης θαυμάζοντι, εἰκόνι μεγάλῃ τὸν πάντωνἀνθρώπων ἀπεικάζειν βίον· τὸν δὲ προφήτην τὸν πολὺν καὶ μέγαν σάλον τοῦ βίου μεγάλῃ θαλάσσῃ παραβάλλειν· καὶ τῷ μὲν βασιλεῖ τὰς παρὰ ἀνθρώ τους πολυτελείς γενομένας ύλας χρυσοῦ καὶ ἀργύρου, χαλκοῦ τε καὶ σιδήρου θαυμάζοντι, τὰς κατά χρό νους ἐν τῷ βίῳ τῶν ἀνθρώπων ἐπικρατεῖς βασιλείας η ΜΑΙ.

SCHOLIA IN DANIELEM. ὡς κεφαλή χρυσῆ τῆς εἰκόνος ὑπάρχοντες· ἐπεὶ μετ' statuæ erant: deinde post illos dominati sunt Perαὐτοὺς ἐκράτησαν Πέρσαι ἐπὶ ἔτη σμε', ώς δεικνύκαι τούτους τὸν ἄργυρον· ἐκράτησαν δὲ καὶ Ἕλληνες ἀρξάμενοι ἀπὸ ᾿Αλεξάνδρου τοῦ Μακεδόνος ἐπὶ ἔτη τριακόσια· ὡς εἶναι τούτους τὸν χαλκόν· μετὰ τούτους Ρωμαίοι, κνῆμαι σιδηραί τῆς εἰκόνος ὑράρχοντες, ἰσχυροὶ ὄντες, ὡς σίδηρος· ἔπειτα δάκτυλοι που δῶν όστρακον καὶ σίδηρος, ἵνα δειχθῶσιν αἱ δημο κρατίαι αἱ μέλλουσαι γίγνεσθαι διαιρούμεναι εἰς τοὺς τ' δακτύλους τῆς εἰκόνος, ἐν οἷς ἔσται σίδηρος αναμε μιγμένος τῷ ὀστράκῳ. λα'. Εθεώρεις, κ. τ. λ. Απολλιναρίου. Έβλεπεν, καὶ ὡσεὶ ἀνδριὰς εἰς· ἦν γὰρ τούτῳ ὡς πρὸς τὸν ὁρῶντα οὐχ ὑποκείμενόν τι, ἀλλ' ὁμοίωσις φαινομένη· εἰ δὲ (sic) καὶ πολλῶν ἔχει ἔνωσιν ἐν ἑαυτῷ ὥστε οὐκ ὄντως εἴς, πολὺς ὁ ἀνδριὰς ἐκεῖνος· τῶν γὰρ πασῶν βασιλειῶν εἶχεν ἀνακεφαλαίωσιν· καὶ εὐείδεια αὐτοῦ περιστὴ διὰ τὴν δόξαν τῶν βασιλέων· καὶ ἡ μορφὴ αὐτ τοῦ φοβερὰ διὰ τὴν ἐξουσίαν. Ευσέβιος ὁ Παμφίλου καὶ Ἱππόλυτος ὁ ἁγιώτατος ἐπίσκοπος Ρώμης ἀπει κάζουσι τὴν προκειμένην τοῦ Ναβουχοδονόσορ δρασιν τῇ τοῦ προφήτου Δανιήλ οπτασία· ἐπειδὴ δια φόρως τὴν προκειμένην θεωρίαν ἐξέλαβον οἱ ταύτην ἑρμηνεύσαντες, ἀναγκαῖον ἐλογισάμην Ευσεβίου τοῦ Καισαρείας τοῦ ἐπίκλην Παμφίλου παραθέσθαι φωνὰς εἰρημένας ἐν πεντεκαιδεκάτῳ τόμῳ τῆς εὐαγγε μικῆς Ἀποδείξεως οὗτος γὰρ πᾶσαν ἐκθέμενος τὴν δρασιν οὕτως φησί· — Ἡγοῦμαι ταῦτα μηδὲν διαφέρειν τῆς τοῦ προφήτου θεωρίας· ὡς γὰρ ὁ προφήτης θάλασσαν ἑώρα μεγάλην, οὕτως ὁ βασιλεὺς εἰκόνα πολλήν· καὶ πάλιν ὡς ὁ προφήτης ἑώρα δ θηρία, ἅπερ ἑρμηνεύων μετέβαλεν εἰς δ' βασιλείας, οὕτως ὁ βασιλεὺς τὰς διὰ τοῦ χρυσοῦ καὶ ἀργύρου καὶ χαλκοῦ καὶ σιδήρου, τέσσαρας βασιλείας ἡνίττετο· καὶ αὖθις ὡς ὁ προφήτης τῶν τοῦ ὑστάτου θηρίον κεράτων δέκα διαίρεσιν ἑώρα, καὶ τρία κέ ματα ὑφ᾽ ἑνὸς συντριβόμενα, καὶ ὁ βασιλεὺς ὡσαύτως ἐπὶ τῶν τελευταίων τῆς εἰκόνος μέρος τι σιδηροῦν καὶ μέρος οστράκινον ἐθεώρει· καὶ ἐπὶ τούτοις ὡς ὁ προφήτης μετὰ τὴν τῶν τεσσάρων βασιλειῶν ὅρασιν ἑώρα Γιὸν ἀνθρώπου τὴν κατὰ πάντων ἀρχὴν καὶ ἐξουσίαν καὶ βασιλείαν παρειληφότα, οὕτως καὶ δ βασιλεὺς λίθον συντρίβοντα τὴν εἰκόνα πᾶσαν καὶ γινόμενον εἰς ὄρος μέγα καὶ πληροῦν θάλασσαν ἐδό κει ὁρᾷν· καὶ εἰκότως· ἔπρεπε γὰρ τῷ μὲν ἠπατημένῳ περὶ τὴν τοῦ βίου φαντασίαν βασιλεῖ, καὶ τὴν τῶν αἰσθητῶν οἷα χρωμάτων ὡραιότητα ἐπιγραφῆς ἀνακειμένης θαυμάζοντι, εἰκόνι μεγάλῃ τὸν πάντων ἀνθρώπων ἀπεικάζειν βίον· τὸν δὲ προφήτην (sic) τὸν πολὺν καὶ μέγαν σάλον τοῦ βίου μεγάλῃ θαλάσσῃ παραβάλλειν· καὶ τῷ μὲν βασιλεῖ τὰς παρὰ ἀνθρώτους πολυτελείς γενομένας ύλας χρυσοῦ καὶ ἀργύρου, χαλκοῦ τε καὶ σιδήρου θαυμάζοντι, τὰς κατά χρόνους ἐν τῷ βίῳ τῶν ἀνθρώπων ἐπικρατεῖς βασιλείας Est in deperditis hic Eusebii liber. viginti enim, decem tantummodo priores exstant. Quo fil pretiosius hoc decimi quinti fragmentum; ad quod sine dubio respexit Theodoretus in sua non dissimili Danielici hujus loci interpretatione. Neque fere abludit Hieronymus, quem alioqui non infrequensæ annis ducentis quadraginta quinque; indicat eos argentum: potestatem vero habuerunt Græci ab Alexandro Macedone annis trecentis; ipsi æs erant. Post hos Romani, crura ferrea statuæ, robusti viri ut ferrum: deinde digiti pedum, testa et ferrum: ut monstrarentur democratiæ futuræ, divisæ in decem digitos statuæ, in quibus erit ferrum mistum testa. V. 31. Videbas, etc. Apollinarii. (Non vero Hippolyti. Hic de illo mentio tantum ft.) Aspiciebat, et ecce quasi statua una: erat enim coram illo, non ut cuivis spectatori aliquid expositum, sed erat apparens imago: et multorum habet unitatem in seipsa, ita ut non realiter una, sed multiplex statua ista. Omnium enim regnorum summam habebat: pulchritudo ejus decora nimis propter gloriam regum; et aspectus ejus terribilis, propter potentiam. Eusebius Pamphili, et Hippolytus sanctissimus episcopus Romæ comparaverunt Nabuchodonosor somnium propheta Danielis visioni. Quoniam diverso hanc visionem interpretaverunt in Commentariis suis, necessarium judicavi Eusebii Casarez, cognomine Pamphili transcribere verba quæ sunt in decimo quinto libro Evangelica demonstrationis. Hic enim totam explicans visionem sic loquitur: • Existimo hac (scil. visionem Nabuchodonosor) non differre a visione prophetæ (Daniel). Ut enim propheta mare vidit magnum, sic rex statuam multiplicem: et iterum sicut propheta vidit quatuor bestias, quas interpretans transformavit in quatuor regna; sic rex per aurum, et argentum,et as, et ferrum, quatuor regna allegorice significat. Et rursum ut propheta ultimæ bestiæ decem cornuum divisionem vidit, et tria cornua ab uno contrita; ita rex eodem modo in membris inferioribus statuæ partem ferream, et partem testaceam vidit. Et postea ut propheta post quatuor regnorum visionen, vidit Filium hominis super omnia imperium et potestatem et regnum possidentem; sic et regi lapidem comminuentem statuam totam factumque montem magnum, implentem mare videre visum est. Εt jure quidem: decebat enim regem male sentientem de vitæ spectaculo, et sensibilium, exempli gratia, colorum pulchritudinis in pictura, sub oculis spectatoris exposita, admiratorem, statuæ magnæ omnium hominum assimilare vitam; prophetam vero decebat multos magnosque tumultus vitæ mari magno æquiparare. Rex quidem, magni pretii apud hominem metalla aurum, argentum, æs, ferrum admirans, regna variorum temporum in vita hominum potentissima bis debebat assimilare metal- η tem Eusebii asseclam esse scimus. Denique ne Chrysostomus quidem Eusebii hunc locum nescivisse videtur. Cæterum ex Eusebii scholiis in hac catena occurrentibus, ea fere omittenda curavi, quæ in editis jam exstabant. ΜΑΙ.

col. 675–676page 46 of 189

PG 10:675μορφαῖς θηρίων τὰς αὐτὰς βασιλείας καταλλήλως τῷ τῆς ἀρχῆς τρόπῳ διαγράφεσθαι· καὶ πάλιν τῷ μὲν βασιλεῖ, μέγα ὡς εἰκὸς ἐφ' ἑαυτῷ φρονοῦντι καὶ ἀλα ζονευομένῳ ἐπὶ τῇ τῶν προγόνων βασιλείᾳ, ἡ τῶν πραγμάτων μεταβολή δείκνυται, καὶ τῶν ἐπὶ γῆς βασιλειῶν τὸ τέλος, εἰς καθαίρεσιν τοῦ ἐν αὐτῷ τύ φου, καὶ εἰς τὸ μηδὲν ἡγεῖσθαι βέβαιον τὸ ἐν ἀν θρώποις, ἢ μόνον τὸ ἐπὶ πάντων τέλος τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας· ἔσεσθαι γὰρ μετὰ τὴν πρώτην Ἀσσυρίωνἀρχὴν, ἣν ὁ χρυσὸς ηνίξατο, δευτέραν τὴν τῶν Περ σῶν, τὴν διὰ τοῦ ἀργύρου δεδηλωμένην· ἔπειτα τρίτην τὴν Μακεδόνων, ἣν ὁ χαλκὸς ἐσήμανε· μεθ' ήν ταύταις ἀφομοιοῦν ταῖς ὕλαις· τῷ δὲ προφήτῃ ἐν ῃ τετάρτην διαδέξασθαι τῶν Ρωμαίων, κραταιωτέραν οὖσαν τῶν πρὸ αὐτῆς· διὸ καὶ σιδήρῳ παρεβάλλετο εἴρητο γοῦν καὶ περὶ αὐτῆς, καὶ βασιλεία τετάρτη ἔσται ἰσχυρὰ ὡς σίδηρος· ὃν τρόπον ὁ σίδηρος λεπτύνει καὶ δαμάζει πάντα, οὕτως πάντα λε πτυνεῖ καὶ δαμάσει· καὶ μετὰ τὰς εἰρημένας ἁπά σας τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν διὰ τοῦ συντρίβοντος τὴν πᾶσαν εἰκόνα λίθου παρισταμένην· καὶ ὁ προφήτης τούτων ἀκολούθως τὴν ἐπὶ τέλει τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ βασιλείαν οὐ πρότερον θεωρεῖ, ἢ τὰς εἰρημένας τέσ σαρας δυναστείας διαγράψαι τὸν λόγον διὰ τῶν τεσ σάρων θηρίων· τούτων δὲ τῶν τεσσάρων βασιλειῶν μόνων καὶ οὐδὲ ἑτέρων ἡγοῦμαι τὰς ὁράσεις καὶ τῷ βασιλεῖ καὶ τῷ προφήτῃ δεδεῖχθαι, διὰ τὸ ταύταις καταδουλωθῆναι τὸ Ἰουδαίων Εθνὸς ἀπὸ τῶν τοῦ προ φή του χρόνων. λγ'. Οἱ πόδες. Ἱππολύτου. Τὰ ἐν τῇ δράσει τοῦ προφήτου ι' κέρατα τὰ μέλλοντα ἔσεσθαι. λδ'. Εθεώρεις ἕως οὗ ἐτμήθη λίθος. Ιππολύτου. Εθεώρεις ὡσανεί τμηθέντα λίθον οὐ διὰ χειρῶν, καὶ πλήξαντα τὸν ἀνδριάντα ἐπὶ τοὺς πόδας αὐτοῦ· ἀμε ρίστως γὰρ ἐμερίσθη ἀπὸ τῆς θείας βασιλείας ἡ ἀν θρωπίνη· πρὸς τοῦτο οὖν τὸ ὡσανεὶ τμηθέντα· ἡ δὲ πληγὴ κατὰ τῶν τελευταίων μὲν γίνεται, ἐν αὐτοῖς δὲ τὴν ὅλην βασιλείαν συνέτριβε τὴν ἐπὶ γῆς. με'. Καὶ ἀληθινὸν τὸ ἐνύπνιον. Ἱππολύτου. Ἵνα οὖν μή τις δυσπιστήσῃ ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις εἰ ἄρα ἔσται ἢ οῦ, ἐπεσφράγισεν ὁ προφήτης λέγων· καὶ ἀληθινὸν τὸ ἐνύπνιον, καὶ πιστὴ ἡ σύγκρισις αὐτοῦ· οὐ διήμαρτον ἐν τῇ τοῦ ὀφθέντος ἑρμηνεία. μς'. Τότε ὁ βασιλεὺς Ναβουχοδονόσορ ἔπεσεν ἐπὶ πρόσωπον. Ἱππολύτου. Τούτων ἀκούσας Να βουχοδονόσορ, υπομνησθεὶς τοῦ ἐνυπνίου, ἐπέγνω ὅτι καὶ τὰ λελαλημένα ὑπὸ τοῦ Δανιὴλ ἐστὶν ἀληθῆ. Πόσον ισχύει χάρις Θεοῦ, ἀγαπητοί, ἵνα τὸν πρὸ μικροῦ μέλλοντα ἀναιρεῖσθαι μετὰ τῶν ἐπιλοίπων σοφῶν Βαβυλῶνος, τοῦτον ὁ βασιλεὺς μηκέτι ὡς ἄν θρωπον, ἀλλ' ὡς Θεόν προσκυνήσῃ. - Μαναd θυσίασμα) καὶ εὐωδίας εἶπε σπεῖσαι αὐτῷ· καὶ γὰρ πάλαι τῷ Μωϋσῇ τὸ ὅμοιον ἐπηγγείλατο ὁ Κύριος λέγων· Ἰδοὺ δέδωκά σε εἰς θεὺν τῷ Φαραώ· ἵνα διὰ τῶν σημείων τῶν ὑπ' αὐτοῦ γινο μένων ἐν γῇ Αἰγύπτου μηκέτι Μωϋσῆς ἄνθρω πως νομισθῇ, ἀλλ' ὡς θεὸς ὑπὸ τῶν Αἰγυπτίων προσκυνηθῇ.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. EXEGETICA. μορφαῖς θηρίων τὰς αὐτὰς βασιλείας καταλλήλως τῷ τῆς ἀρχῆς τρόπῳ διαγράφεσθαι· καὶ πάλιν τῷ μὲν βασιλεῖ, μέγα ὡς εἰκὸς ἐφ' ἑαυτῷ φρονοῦντι καὶ ἀλαζονευομένῳ ἐπὶ τῇ τῶν προγόνων βασιλείᾳ, ἡ τῶν πραγμάτων μεταβολή δείκνυται, καὶ τῶν ἐπὶ γῆς βασιλειῶν τὸ τέλος, εἰς καθαίρεσιν τοῦ ἐν αὐτῷ τύ φου, καὶ εἰς τὸ μηδὲν ἡγεῖσθαι βέβαιον τὸ ἐν ἀν θρώποις, ἢ μόνον τὸ ἐπὶ πάντων τέλος τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας· ἔσεσθαι γὰρ μετὰ τὴν πρώτην Ασσυρίων ἀρχὴν, ἣν ὁ χρυσὸς ηνίξατο, δευτέραν τὴν τῶν Περ σῶν, τὴν διὰ τοῦ ἀργύρου δεδηλωμένην· ἔπειτα τρίτην τὴν Μακεδόνων, ἣν ὁ χαλκὸς ἐσήμανε· μεθ' ήν lis; propheta vero in formis bestiarum hæc ipsa ταύταις ἀφομοιοῦν ταῖς ὕλαις· τῷ δὲ προφήτῃ ἐν regna haud aliter ac narrationis exordium depingere tenebatur. Εt rursus regi, ut videtur, de seipso magna cogitanti, et jactabundo de majorum suorum imperio, rerum humanarum mutatio apparet, et terrestrium regnorum finis, ut suam superbiam deponat et nihil humani durabile credat, sed tantum, quod est omnium finis, regnum Dei. Erit enim post imperium Assyriorum quod primum est, auroque significatum, Persarum imperium, quod secundum est, et argento monstratum, cui in tertio loco Macedonum imperium, ære indicatum succedet. Post hoc quarta mutatione, imperium accipient Romani, omnium, qui ante eos fuerunt potentiores; quamobrem ferro intelliguntur. Dictum est enim de isto imperio: Et regnum quartum erit velut ferrum: quomodo ferrum comminuit et domat omnia, sic comminuet et conteret omnia hæc (Dan. 11, 40). Et post hæc omnia imperia, regnum Dei per lapidem qui totam statuam confringit, repræsentatur. Et propheta illarum rerum, eodem modo, in fine omnium, Dei regnum non prius videt quam istas quatuor dynastias descripserit, juxta ordinem, per quatuor bestias; quatuor autem borum imperiorum 、 tantum et non aliorum, puto visiones et regi et prophetæ manifestatas fuisse, quia his quatuor imperiis natio Judaeorum, a prophetæ temporibus, erat servitura. - In V. 33. Pedum quædam, etc. Hippolyti. visione prophetæ decem cornua significant quod futurum est. V. 54. Videbas ita donec abscissus est lapis. Hippolyti. Videbas quasi lapidem abscissum sine manibus, et percutientem statuam super pedes ejus; inseparabiliter enim discretum est a divino regno regnum humanum, quamobrem dicitur quasi abscissum: ictus vero in inferioribus fit partibus, et in illis omne regnum conterit quod est super terram. V. 45.· Et verum est somnium. Hippolyti. Ut ergo nemo dubitet an ejus dicta vera sint, an non, confirmat ea propheta dicens: Et verum est somnium et fidelis interpretatio ejus (Dan. 11,45): non erravi in interpretatione visionis. ῃ τετάρτην διαδέξασθαι τῶν Ρωμαίων, κραταιωτέραν οὖσαν τῶν πρὸ αὐτῆς· διὸ καὶ σιδήρῳ παρεβάλλετο εἴρητο γοῦν καὶ περὶ αὐτῆς, καὶ βασιλεία τετάρτη ἔσται ἰσχυρὰ ὡς σίδηρος· ὃν τρόπον ὁ σίδηρος λεπτύνει καὶ δαμάζει πάντα, οὕτως πάντα λεπτυνεῖ καὶ δαμάσει· καὶ μετὰ τὰς εἰρημένας ἁπά σας τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν διὰ τοῦ συντρίβοντος τὴν πᾶσαν εἰκόνα λίθου παρισταμένην· καὶ ὁ προφήτης τούτων ἀκολούθως τὴν ἐπὶ τέλει τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ βασιλείαν οὐ πρότερον θεωρεῖ, ἢ τὰς εἰρημένας τέσ σαρας δυναστείας διαγράψαι τὸν λόγον διὰ τῶν τεσ σάρων θηρίων· τούτων δὲ τῶν τεσσάρων βασιλειῶν μόνων καὶ οὐδὲ ἑτέρων ἡγοῦμαι τὰς ὁράσεις καὶ τῷ βασιλεῖ καὶ τῷ προφήτῃ δεδεῖχθαι, διὰ τὸ ταύταις καταδουλωθῆναι τὸ Ἰουδαίων Εθνὸς ἀπὸ τῶν τοῦ προφή του χρόνων. λγ'. Οἱ πόδες. Ἱππολύτου. Τὰ ἐν τῇ δράσει τοῦ προφήτου ι' κέρατα τὰ μέλλοντα ἔσεσθαι. λδ'. Εθεώρεις ἕως οὗ ἐτμήθη λίθος. Ιππολύτου. Εθεώρεις ὡσανεί τμηθέντα λίθον οὐ διὰ χειρῶν, καὶ πλήξαντα τὸν ἀνδριάντα ἐπὶ τοὺς πόδας αὐτοῦ· ἀμε ρίστως γὰρ ἐμερίσθη ἀπὸ τῆς θείας βασιλείας ἡ ἀν θρωπίνη· πρὸς τοῦτο οὖν τὸ ὡσανεὶ τμηθέντα· ἡ δὲ πληγὴ κατὰ τῶν τελευταίων μὲν γίνεται, ἐν αὐτοῖς δὲ τὴν ὅλην βασιλείαν συνέτριβε τὴν ἐπὶ γῆς. με'. Καὶ ἀληθινὸν τὸ ἐνύπνιον. Ἱππολύτου. Ἵνα οὖν μή τις δυσπιστήσῃ ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις εἰ ἄρα ἔσται ἢ οῦ, ἐπεσφράγισεν ὁ προφήτης λέγων· καὶ ἀληθινὸν τὸ ἐνύπνιον, καὶ πιστὴ ἡ σύγκρισις αὐτοῦ· οὐ διήμαρτον ἐν τῇ τοῦ ὀφθέντος ἑρμηνεία. μς'. Τότε ὁ βασιλεὺς Ναβουχοδονόσορ ἔπεσεν ἐπὶ πρόσωπον. Ἱππολύτου. Τούτων ἀκούσας Να· βουχοδονόσορ, υπομνησθεὶς τοῦ ἐνυπνίου, ἐπέγνω ὅτι καὶ τὰ λελαλημένα ὑπὸ τοῦ Δανιὴλ ἐστὶν ἀληθῆ. - Πόσον ισχύει χάρις Θεοῦ, ἀγαπητοί, ἵνα τὸν πρὸ μικροῦ μέλλοντα ἀναιρεῖσθαι μετὰ τῶν ἐπιλοίπων σοφῶν Βαβυλῶνος, τοῦτον ὁ βασιλεὺς μηκέτι ὡς ἄν θρωπον, ἀλλ' ὡς Θεόν προσκυνήσῃ. - Μαναd (ChalMaraà daice, h. e. θυσίασμα) καὶ εὐωδίας εἶπε σπεῖσαι αὐτῷ· καὶ γὰρ πάλαι τῷ Μωϋσῇ τὸ ὅμοιον ἐπηγγεί λατο ὁ Κύριος λέγων· Ἰδοὺ δέδωκά σε εἰς θεὺν τῷ Φαραώ· ἵνα διὰ τῶν σημείων τῶν ὑπ' αὐτοῦ γινο μένων ἐν γῇ Αἰγύπτου μηκέτι Μωϋσῆς ἄνθρω V. 46. Tunc rex Nabuchodonosor cecidit in faciem suam. Hippolyti. — Hæc audiens Nabuchodonosor, cum somnii meminisset, agnovit quæ dicta fuerant a Daniele, veritatem esse. Quantum potest gratia Dei, charissimi, ut hunc, qui paulo ante periturus erat, cum cateris sapientibus Babylonis hunc, inquam, rex non ut hominem, sed ut Deum adoret! Manaa (hoc est in Chald. hostias) et incensum præcepit ut sacrificarent ei (11, 46). Et olim Moysi simile annuntiaverat Dominus dicens: Ecce constitui te deum Pharaonis (Exod. vu, 1), ut per signa ab eo facta in terra Ægypti, Moyses non homo putaretur, sed ut deus ab Ægyptiis adoraretur. πως νομισθῇ, ἀλλ' ὡς θεὸς ὑπὸ τῶν Αἰγυπτίων προσκυνηθῇ.

col. 677–678page 47 of 189

PG 10:677μη'. Και ἐμεγάλυνεν ὁ βασιλεὺς τὸν Δανιήλ. Ιππολύτου. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸς ἑαυτὸν ἐσμίκρυνε, καὶ ἐλάχιστον παρὰ πάντας ἀνθρώπους εἶναι ἀπε φήνατο, ηύξησεν αὐτὸν ὁ Θεὸς, καὶ κατέστησεν αὐτ τὸν ὁ βασιλεὺς ἄρχοντα πάσης τῆς χώρας Βαβυ λῶνος· ὃν τρόπον ἐποίησε καὶ ὁ Φαραὼ τὸν Ἰωσήφ, τότε καταστήσας αὐτὸν ἄρχοντα πάσης τῆς Αἰγύ του. μθ'. Καὶ Δανιὴλ ᾐτήσατο. Ιππολύτου. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτοὶ ἐν τῇ προσευχῇ συνηγορεύσαντο τῷ Δα νιὴλ πρὸς τὸν Θεὸν ἵνα τὸ ὅραμα αὐτῷ ἀποκαλυφθῇ, καὶ αὐτὸς Δανιὴλ ἀξίαν τιμὴν λαβὼν παρὰ τοῦ βασι λέως ἐμνήσθη τούτων, ἀναθέμενος τῷ βασιλεῖ τὸ ἔρω γον τὸ ὑπ' αὐτῶν γεγενημένον, ἵνα καὶ αὐτοὶ τιμῆς τινὸς ἀξιωθῶσιν ὡς συμμύσται καὶ θεοσεβεῖς ἄνδρες αίτησάμενοι γὰρ τὰ ἐπουράνια παρὰ Κυρίου, έτυχον καὶ τῶν ἐπιγείων παρὰ τοῦ βασιλέως. ΚΕΦ. Γ'. α. Ετους οκτωκαιδεκάτου. Ιππολύτου. Χρόνου μὲν οὖν ἱκανοῦ διαδραμόντος καὶ ἐπιγενομένου ὀκτω καιδεκάτου ἔτους, υπομνησθεὶς ὁ βασιλεὺς τοῦ ἐνυπνίου αὐτοῦ, ἐποίησεν εἰκόνα χρυσῆν, τὸ μὲν ύψος πήχεων ξ', τὸ δὲ εὗρος πήχεων ἔξ· ἐπειδὴ γὰρ ὁ μακάριος Δανιὴλ ἐν τῷ συνιεῖν αὐτὸν τὸ ἐνύ πνιον ἀπεκρίθη τῷ βασιλεῖ λέγων, Σὺ εἶ ἡ κεφαλὴ ἡ χρυσῆ τῆς εἰκόνος, ἐν τούτῳ τῷ λόγῳ φυσιωθεὶς ὁ βασιλεὺς καὶ τῇ καρδίᾳ ἐπαρθεὶς, ἀντίτυπον ταύ της εἰκόνα ἐποίησεν, ἵνα ὡς θεὸς ὑπὸ πάντων προσ κυνῆται.. ζ. Πίπτοντες οἱ λαοί. Ιππολύτου. Τινὲς μὲν αὐτ τὸν τὸν βασιλέα φοβούμενοι· οἱ δὲ πάντες ἰδωλολά εραι γενόμενοι, υπήκουον τῷ ῥήματι τῷ ὑπὸ βασι λέως προστεταγμένῳ. ις. Καὶ ἀπεκρίθησαν Σεδράχ, Μισάχ, Ἀβδεναγὼ. Ιππολύτου. Οἱ δὲ τρεῖς παῖδες ὑπόδειγμα πᾶσιν ἀνθρώποις πιστοῖς γινόμενοι, οἵτινες οὐκ ὄχλον σατραπῶν ἐφοβήθησαν, οὐδὲ τὰ τοῦ βασιλέως βήματα ἀκούσαντες ἐδειλίασαν, οὐδὲ τὸ πῦρ τῆς κα μίνου καιομένης εἰδότες ἔπτηξαν, ἀλλὰ πάντων ἀν θρώπων καὶ ὅλου τοῦ κόσμου κατεφρόνησαν, τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ μόνον πρὸ ὀφθαλμῶν ἐσχηκότες τούτους Δανιὴλ μακρόθεν ἑστὼς καὶ σιωπῶν θαρ ῥεῖν ἐδίδασκε μειδιῶν πρὸς αὐτούς· χαίρων δὲ καὶ αὐτὸς ἐπὶ τῇ τούτων μαρτυρίᾳ, ἐνορῶν τρεῖς παῖδας μέλλοντας κατὰ διαβόλου στεφανοῦσθαι. ιθ. Καὶ εἶπεν ἐκκαῦσαι τὴν κάμινον ἑπταπλασίως. Ιππολύτου. Κάμινόν γε είδει παμμεγέθει λέ γει ἐκκαῦσαι ἑπταπλασίως, πάντως ὡς ἤδη ὑπ' αὐτῶν ἡττώμενος· ἐν μὲν οὖν τοῖς ἐπιγείοις ὑπερ ίσχυσεν ὁ βασιλεύς· ἐν δὲ τῇ πίστει τῇ πρὸς Θεὸν ὑπερίσχυσαν οἱ τρεῖς παῖδες. - Εἰπέ μοι, Ναβουχοδονόσορ, τίνι λόγῳ δεδεμένους κελεύεις βληθῆναι εἰς τὸ πῦρ; μήπως φύγωσιν, εἰ λελυμένοι τοῖς ποσὶν τὸ πυρ κατασβέσουσιν; ἀλλ᾽ οὐ σὺ εἷς ὁ ταῦτα ἐργα ζόμενος, ἀλλ᾽ ἕτερος ἐν σοὶ ταῦτα ἐνεργῶν. με. Καὶ διεχεῖτο ἡ φλόξ. Ἱππολύτου. Ἐλασθὲν γάρ, φησί, τὸ πῦρ ἔσωθεν ὑπὸ τοῦ ἀγγέλου, ἔξω ἐξέβλυσεν· ὁρᾶτε πῶς αὐτὸ τὸ πῦρ φρόνιμον ὑπάρ χει, ἐπιγινώσκον καὶ κολάζον τοὺς αἰτίους· τῶν μὲν

SCHOLIA IN DANIELEM. μη'. Και ἐμεγάλυνεν ὁ βασιλεὺς τὸν Δανιήλ. Ιππολύτου. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸς ἑαυτὸν ἐσμίκρυνε, καὶ ἐλάχιστον παρὰ πάντας ἀνθρώπους εἶναι ἀπεφήνατο, ηύξησεν αὐτὸν ὁ Θεὸς, καὶ κατέστησεν αὐτ τὸν ὁ βασιλεὺς ἄρχοντα πάσης τῆς χώρας Βαβυλῶνος· ὃν τρόπον ἐποίησε καὶ ὁ Φαραὼ τὸν Ἰωσήφ, τότε καταστήσας αὐτὸν ἄρχοντα πάσης τῆς Αἰγύτου. μθ'. Καὶ Δανιὴλ ᾐτήσατο. Ιππολύτου. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτοὶ ἐν τῇ προσευχῇ συνηγορεύσαντο τῷ Δανιὴλ πρὸς τὸν Θεὸν ἵνα τὸ ὅραμα αὐτῷ ἀποκαλυφθῇ, καὶ αὐτὸς Δανιὴλ ἀξίαν τιμὴν λαβὼν παρὰ τοῦ βασι λέως ἐμνήσθη τούτων, ἀναθέμενος τῷ βασιλεῖ τὸ ἔρω γον τὸ ὑπ' αὐτῶν γεγενημένον, ἵνα καὶ αὐτοὶ τιμῆς τινὸς ἀξιωθῶσιν ὡς συμμύσται καὶ θεοσεβεῖς ἄνδρες· αίτησάμενοι γὰρ τὰ ἐπουράνια παρὰ Κυρίου, έτυχον καὶ τῶν ἐπιγείων παρὰ τοῦ βασιλέως. α. Ετους οκτωκαιδεκάτου. Ιππολύτου. Χρόνου μὲν οὖν ἱκανοῦ διαδραμόντος καὶ ἐπιγενομένου ὀκτωκαιδεκάτου ἔτους, υπομνησθεὶς ὁ βασιλεὺς τοῦ ἐνυ πνίου αὐτοῦ, ἐποίησεν εἰκόνα χρυσῆν, τὸ μὲν ύψος πήχεων ξ', τὸ δὲ εὗρος πήχεων ἔξ· ἐπειδὴ γὰρ ὁ μακάριος Δανιὴλ ἐν τῷ συνιεῖν αὐτὸν τὸ ἐνύπνιον ἀπεκρίθη τῷ βασιλεῖ λέγων, Σὺ εἶ ἡ κεφαλὴ ἡ χρυσῆ τῆς εἰκόνος, ἐν τούτῳ τῷ λόγῳ φυσιωθεὶς ὁ βασιλεὺς καὶ τῇ καρδίᾳ ἐπαρθεὶς, ἀντίτυπον ταύ της εἰκόνα ἐποίησεν, ἵνα ὡς θεὸς ὑπὸ πάντων προσ κυνῆται.. ζ. Πίπτοντες οἱ λαοί. Ιππολύτου. Τινὲς μὲν αὐτ τὸν τὸν βασιλέα φοβούμενοι· οἱ δὲ πάντες ἰδωλολάεραι γενόμενοι, υπήκουον τῷ ῥήματι τῷ ὑπὸ βασιλέως προστεταγμένῳ. ις. Καὶ ἀπεκρίθησαν Σεδράχ, Μισάχ, Ἀβδεναγὼ. Ιππολύτου. Οἱ δὲ τρεῖς παῖδες ὑπόδειγμα πᾶσιν ἀνθρώποις πιστοῖς γινόμενοι, οἵτινες οὐκ ὄχλον σατραπῶν ἐφοβήθησαν, οὐδὲ τὰ τοῦ βασιλέως βήματα ἀκούσαντες ἐδειλίασαν, οὐδὲ τὸ πῦρ τῆς καμίνου καιομένης εἰδότες ἔπτηξαν, ἀλλὰ πάντων ἀνθρώπων καὶ ὅλου τοῦ κόσμου κατεφρόνησαν, τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ μόνον πρὸ ὀφθαλμῶν ἐσχηκότες· τούτους Δανιὴλ μακρόθεν ἑστὼς καὶ σιωπῶν θαρ ῥεῖν ἐδίδασκε μειδιῶν πρὸς αὐτούς· χαίρων δὲ καὶ αὐτὸς ἐπὶ τῇ τούτων μαρτυρίᾳ, ἐνορῶν τρεῖς παῖδας μέλλοντας κατὰ διαβόλου στεφανοῦσθαι. ιθ. Καὶ εἶπεν ἐκκαῦσαι τὴν κάμινον ἑπταπλα σίως. Ιππολύτου. Κάμινόν γε είδει παμμεγέθει λέγει ἐκκαῦσαι ἑπταπλασίως, πάντως ὡς ἤδη ὑπ' αὐτῶν ἡττώμενος· ἐν μὲν οὖν τοῖς ἐπιγείοις ὑπερίσχυσεν ὁ βασιλεύς· ἐν δὲ τῇ πίστει τῇ πρὸς Θεὸν ὑπερίσχυσαν οἱ τρεῖς παῖδες. - Εἰπέ μοι, Ναβουχοδονόσορ, τίνι λόγῳ δεδεμένους κελεύεις βληθῆναι εἰς τὸ πῦρ; μήπως φύγωσιν, εἰ λελυμένοι τοῖς ποσὶν τὸ πυρ κατασβέσουσιν; ἀλλ᾽ οὐ σὺ εἷς ὁ ταῦτα ἐργα ζόμενος, ἀλλ᾽ ἕτερος ἐν σοὶ ταῦτα ἐνεργῶν. με. Καὶ διεχεῖτο ἡ φλόξ. Ἱππολύτου. Ἐλασθὲν γάρ, φησί, τὸ πῦρ ἔσωθεν ὑπὸ τοῦ ἀγγέλου, ἔξω ἐξέβλυσεν· ὁρᾶτε πῶς αὐτὸ τὸ πῦρ φρόνιμον ὑπάρ χει, ἐπιγινώσκον καὶ κολάζον τοὺς αἰτίους· τῶν μὲν V. 48. Tunc rex Danielem in sublime extulit. Hippolyti. Quoniam sese humiliasset, et minimas apud omnes homines apparuisset, magnificavit cum Deus, et constituit eum rex principem super omnes provincias Babylonis (Dan. 11, 48). Quemadmodum Pharao constituerat Joseph principem omnis Ægypti. Daniel autem postulavit. Hippolyti. Quoniam quidem ipsi (h. e. Sidrach, Misach, Abdenago) in orationibus postulaverant cum Daniel apud Deum, ut visionem illi manifestaretur, et ipse Daniel justum honorem accipiens a rege, eorum meminit, narrans regi opus ab eis factum, ut et ipsi honore digni haberentur, velut symmystæ et Deum colentes viri. Qui cum postulassent a Domino colestia, invenerunt a rege terrestria. CAP III. V. 1. — Anno decimo octavo. (Hæc verba in Vulgata desunt.) Hippolyti. - Tempore quidem sufficiente elapso, et anno decimo octavo currente, niemor rex somnii sui, fecit statuam auream altitudine cubitorum sexaginta, latitudine cubitorum sex (Dan. III, 1 ). Quoniam beatus Daniel cum explicaret somnium, responderat regi dicens: Tu es caput... aureum (Dan. 11, 38) statuæ; hunc sermonem cum audisset, superbia tumens rex, et in corde elatus, buic similem statuam fecit, ut quasi deus ab omnibus adoraretur. V. 7. — Cadentes omnes populi. Hippolyti. Quidam præ timore regis, plerique autem idololatriæ affectu, obedierunt regio decreto. V. 16. Respondentes Sidrach, Misach, et Abdenago. Hippolyti. Tres pueri exemplum omnibus bominibus fidelibus sunt, qui non turbam satraparum timuerunt, neque regis edicta audientes tremuerunt, neque ignem fornacis ardentis videntes formidine capti sunt, sed omnes homines et universum mundum contempserunt, timorem Dei solummodo præ oculis habentes: hos juvenes Daniel a longe stans et silentium servans, 'bonum animum habere monuit, subridens illis. Lætatus est autem et ipse super illorum martyrio, videns tres pueros, Dadversus diabolum coronam accepturos. V. 19. Et præcepit ut succenderetur fornax septuplum. Hippolyti. Fornacem quidem visu immanem jussit accendi septuplum, ut jam omnino ab illis devictus; in terrestribus quidem potentior erat, in fide vero divina majorem vim habebant tres pueri. Dic mihi, Nabuchodonosor, quo consilio ligatos jubes projici in ignem? Ne fugiant, si so. luti pedibus ignem exstinxerint? Sed non tu hæc facis, sed alius in te, hæc tecum faciens. V. 47. Et effundebatur flamma. Hippolyti. Expulsum enim narrat ignem ex interiore parte ab angelo, in circuitu eructasse: videte quomodo ignis ipse intelligens est; cognoscit et punit nocentes:

col. 679–680page 48 of 189

PG 10:679γ. γὰρ δούλων τοῦ Θεοῦ οὐχ᾽ ἔψατο, τοὺς δὲ ἀπίστους καὶ ἀθέους τῶν Χαλδαίων κατεφλόγησεν· καὶ οἱ μὲν ἔσω ὄντες ἐν τῇ καμίνῳ ὑπὸ τοῦ ἀγγέλου ἐδροσίζοντο· οἱ δὲ δοκοῦντες ἔξω τῆς καμίνου ἀμέριμνα ἱστάναι, ὑπὸ τοῦ πυρὸς οὗτοι διεφθάρησαν· τοὺς ἄν δρας τοὺς ἐνδιαβάλλοντας τοὺς παῖδας ἐνεπύρησεν ἡ φλόξ, κύκλωθεν οἶμαι εὑροῦσα πρὸς τὸν δεσμὸν αὐτ τῶν τῶν παίδων χωρήσαντας. Εβ'. Καὶ ἡ ὅρασις τοῦ τετάρτου όμοια Υἱῷ Θεοῦ. Ἱππολύτου. Εἰπέ μοι, Ναβουχοδονόσορ, πότε είδες Υἱὸν Θεοῦ, ἵνα Υἱὸν Θεοῦ τοῦτον ὁμολογήσῃς; τίς δὲ ὁ τὴν καρδίαν σου κατανύξας, ἵνα τοιοῦτον ῥῆμα ἀποφθέγξῃ; ποίοις δὲ ὀφθαλμοῖς ἐδυνήθης τοῦτο τὸ φῶς ἐνοπτρίσασθαι; διὰ τί δὲ σοὶ μόνῳ καὶ οὐδενὶ τῶν ἄλλων σατραπῶν ἐπεδείχθη, ἀλλ' ἐπειδὴ γεγραμμένον ἐστὶ, Καρδία βασιλέως ἐν χειρὶ Θεοῦ, αὕτη ἡ τοῦ Θεοῦ χεὶρ, περὶ ἧς ὁ Λόγος τὴν καρδίαν τούτου κατήνυξεν, ἵνα ἐπιγνοὺς τοῦτον ἐν τῇ καμίνῳ δου ξάσῃ· καὶ τοῦτο δὲ οὐκ ἀργὸν τὸ ὑφ᾽ ἡμῶν νενοημένον· ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλον οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ ἰδόντες ἐν κόσμῳ, μὴ πιστεύειν, προαπέδειξεν ἡ Γραφὴ ὅτι μελλήσουσι τὰ ἔθνη τοῦτον ἔνσαρκον ἐπιγινώσκειν, ὃν πάλαι ἄσαρκον ἰδὼν ἐπέγνω ἐν καμίνῳ ὁ Ναβουχοδονόσορ, καὶ Υἱὸν Θεοῦ εἶναι τοῦ δ τον ώμολόγησεν. Αγ. Καὶ εἶπεν, Σεδράχ, Μισάχ, Αβδεναγώ Ἱππολύτου. Καὶ τῶν μὲν τριῶν τὰ ὀνόματα ἐκάλεσεν τοῦ δὲ τετάρτου οὐχ εὗρεν ἐξειπεῖν· οὐδέπω γὰρ ἦν ἐκ τῆς Παρθένου γεγενημένος ὁ Ἰησοῦς. 15. Τότε ὁ βασιλεὺς κατηύθυνεν. Ἱππολύτου. Ὥσπερ γὰρ αὐτὸν τὸν Θεὸν ἐδόξασαν, ἑαυτοὺς τῷ θα νάτῳ παραδόντες, οὕτω πάλιν καὶ αὐτοὶ οὐ μόνον ὑπὸ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τοῦ βασιλέως ἐδοξάσθησαν καὶ τὰ ἀλλόφυλα καὶ βάρβαρα ἔθνη τὸν Θεὸν σέβειν ἐδίδαξαν. ΚΕΦ. Ζ'. α. Καὶ τὸ ἐνύπνιον ἔγραψεν. Ιππολύτου. Ὅσα μὲν οὖν ὑπὸ τοῦ Πνεύματος δι' δραμάτων ἀπεκαλύφθη τῷ μακαρίῳ προφήτῃ, ταῦτα καὶ ἑτέροις ἀφθόνω; διηγήσατο, ἵνα μὴ μόνον αὐτὸς ἑαυτῷ προφητεύων τὰ μέλλοντα φανῇ, ἀλλὰ καὶ ἑτέροις τοῖς βουλομένοις ἐρευνᾶν τὰς θείας Γραφάς, προφήτης ἀποδειχθῇ. β'. Καὶ ἰδοὺ οἱ τέσσαρες ἄνεμοι. Ιππολύτου. Τὴν τετραπέρατον κτίσιν σημαίνει. γ'. Καὶ τέσσαρα θηρία μεγάλα. Ἱππολύτου. Ἐπει οὖν διάφορα θηρία ἐπεδείχθη τῷ μακαρίῳ Δανιήλ, καὶ ταῦτα ἀλλήλων διαφέροντα, δεῖ νοῆσαι ἡμᾶς, ὅτι οὐ περὶ θηρίων τινῶν ἡ ἀλήθεια διαλέγεται, ἀλλ' ἐν τύπῳ καὶ ἐν εἰκόνι δείκνυσι τὰς ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ ἐπαναστάσας βασιλείας ὥσπερ θηρία διαφέροντα τὴν άνθρωπότητα· τὴν γὰρ θάλασσαν τὴν μεγάλην τὸν σύμπαντα κόσμον λέγει. δ. Εως οὗ ἐξετίλῃ τὰ πτερὰ αὐτῆς. Ἱππολύτου. Τοῦτο γὰρ ὄντως ἐπὶ τοῦ Ναβουχοδονόσορ συνέβη, καθὼς ἐν τῇ πρὸ ταύτης βίβλῳ σεσήμανται· καὶ αὐτὸ εὐθὺς τοῦτο οὕτως ἐπ' αὐτῷ γεγενῆσθαι μαρ τυρεῖ, ὡς ἐξεδιώχθη ἐκ τῆς βασιλείας, καὶ ἀφῃρέθη ἀπ' αὐτοῦ ἡ δόξα αὐτοῦ, καὶ ἡ μεγαλωσύνη ἣν ἐκέκτητο τὸ πρότερον. Καὶ μετ' ὀλίγα· Τὸ οὖν εἰπεῖν, ἐπὶ

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. EXEGETICA. servos quidem Dei non tangit, infideles vero et inpios ex Chaldæis combussit. Qui erant intus, in forlace, ab angelo dulci rore refrigerati sunt. Qui autem videbantur extra caminum securi stare, hi flamma devorati sunt: viros qui projecerant pueros concremavit ignis, illos, credo, apprehendens dum caminum circumdarent, quo convenerant pueros vincturi. V. 92. Et species quarti similis Filio Dei. Hippolyti. Dic mili, Nabuchodonosor, unquamne vidisti Filium Dei, ut Filium Dei hunc confitearis? Quis autem cor tuum compunxit, ut tale verbum exprimeres? Quibus oculis potuisti hoc lumen aspicere? cur tibi soli, et nulli caeterorum satraparum manifestatum est? Sed quoniam scriptum est: Cor regis in manu Dei: ipsa est Dei manus, per quam Verbum cor hujus compunxit; ut agnoscens eum in fornace glorificaret eum; nec ratione caret interpretatio nostra; nam quoniam futurum erat ut filii Israel Filium Dei videntes in mundo, non crederent, revelavit Scriptura quod operam dabunt gentes ut hunc incarnatum cognoscant, quem olim incorporeum videns, agnovit in fornace Nabuchodonosor, et Filium Dei esse hunc confessus est. V. 93. - Et ait: Sidrach, Misach, Abdenago. Hippolyti. Et trium puerorum nomina vocavit, quarti vero nomen non invenit unde diceret; nondum enim erat ex Virgine natus Jesus. V. 97. — Tunc rex promovit. Hippolyti. Ut enim Deum ipsum glorificaverunt dum sese morti traderent, sic vicissim ipsimet non tantum a Deo, sed eţiam a rege glorificati sunt,et alienæ barbaræque gentes Deum colere didicerunt. CAP. VII. V. 1. Et somnium scribens. Hippolyti. Quæcunque ergo omnia per Spiritum in somniis revelata sunt beato prophetæ, hæc et aliis munifice explicabat, ut non tantum ipse sibimet prophetizare futura videretur, sed et aliis volentibus scrutari divinas Scripturas propheta exhiberetur. V.2.-Et ecce quatuor venti. Hippolyti. Creationem sub quatuor coeli climatibus comprehensam indicat. γ. V. 3. — Et quatuor bestia grandes. Hippolyti. Quoniam ergo variæ bestiæ monstratæ sunt beato Daniel, et hæ inter se diversa, oportet nos intelligere non circa bestias quasdam reipsa versari veritatem sermonis, sed sub typo et imagine diversarum bestiarum diversa manifestari regna quæ humano generi dominata sunt. Mare enim magnum universum orbem vocat. Donec evulsæ sunt alæ ejus. Ilippolyti. Hoc enim realiter Nabuchodonosor evenit, juxta quod in præcedenti libro nuntiatum est; et hoc statim sic in semetipso contigisse testatur, scilicet regno pulsum fuisse et gloriam suam sibi sublatam fuisse, nec non et potentiæ fastigium, quod antea tenebat. Et paulo post: Hæc verba, super pedes quasi homo γὰρ δούλων τοῦ Θεοῦ οὐχ᾽ ἔψατο, τοὺς δὲ ἀπίστους καὶ ἀθέους τῶν Χαλδαίων κατεφλόγησεν· καὶ οἱ μὲν ἔσω ὄντες ἐν τῇ καμίνῳ ὑπὸ τοῦ ἀγγέλου ἑδροσί ζοντο· οἱ δὲ δοκοῦντες ἔξω τῆς καμίνου ἀμέριμνα ἱστάναι, ὑπὸ τοῦ πυρὸς οὗτοι διεφθάρησαν· τοὺς ἄν δρας τοὺς ἐνδιαβάλλοντας τοὺς παῖδας ἐνεπύρησεν ἡ φλόξ, κύκλωθεν οἶμαι εὑροῦσα πρὸς τὸν δεσμὸν αὐτ τῶν τῶν παίδων χωρήσαντας. Εβ'. Καὶ ἡ ὅρασις τοῦ τετάρτου όμοια Υἱῷ Θεοῦ. Ἱππολύτου. Εἰπέ μοι, Ναβουχοδονόσορ, πότε είδες Υἱὸν Θεοῦ, ἵνα Υἱὸν Θεοῦ τοῦτον ὁμολογήσῃς; τίς δὲ ὁ τὴν καρδίαν σου κατανύξας, ἵνα τοιοῦτον ῥῆμα ἀποφθέγξῃ; ποίοις δὲ ὀφθαλμοῖς ἐδυνήθης τοῦτο τὸ φῶς ἐνοπτρίσασθαι; διὰ τί δὲ σοὶ μόνῳ καὶ οὐδενὶ τῶν ἄλλων σατραπῶν ἐπεδείχθη, ἀλλ' ἐπειδὴ γεγραμμένον ἐστὶ, Καρδία βασιλέως ἐν χειρὶ Θεοῦ, αὕτη ἡ τοῦ Θεοῦ χεὶρ, περὶ ἧς ὁ Λόγος τὴν καρδίαν τούτου κατήνυξεν, ἵνα ἐπιγνοὺς τοῦτον ἐν τῇ καμίνῳ δου ξάσῃ· καὶ τοῦτο δὲ οὐκ ἀργὸν τὸ ὑφ᾽ ἡμῶν νενοημένον· ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλον οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ ἰδόντες ἐν κόσμῳ, μὴ πιστεύειν, προαπέδειξεν ἡ Γραφὴ ὅτι μελλήσουσι τὰ ἔθνη τοῦτον ἔνσαρ κον ἐπιγινώσκειν, ὃν πάλαι ἄσαρκον ἰδὼν ἐπέγνω ἐν καμίνῳ ὁ Ναβουχοδονόσορ, καὶ Υἱὸν Θεοῦ εἶναι τοῦ δ τον ώμολόγησεν. Αγ. Καὶ εἶπεν, Σεδράχ, Μισάχ, Αβδεναγώ Ἱππολύτου. Καὶ τῶν μὲν τριῶν τὰ ὀνόματα ἐκάλεσεν· τοῦ δὲ τετάρτου οὐχ εὗρεν ἐξειπεῖν· οὐδέπω γὰρ ἦν ἐκ τῆς Παρθένου γεγενημένος ὁ Ἰησοῦς. 15. Τότε ὁ βασιλεὺς κατηύθυνεν. Ἱππολύτου. Ὥσπερ γὰρ αὐτὸν τὸν Θεὸν ἐδόξασαν, ἑαυτοὺς τῷ θα νάτῳ παραδόντες, οὕτω πάλιν καὶ αὐτοὶ οὐ μόνον ὑπὸ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τοῦ βασιλέως ἐδοξάσθησαν· καὶ τὰ ἀλλόφυλα καὶ βάρβαρα ἔθνη τὸν Θεὸν σέβειν ἐδίδαξαν. α. Καὶ τὸ ἐνύπνιον ἔγραψεν. Ιππολύτου. Ὅσα μὲν οὖν ὑπὸ τοῦ Πνεύματος δι' δραμάτων ἀπεκαλύφθη τῷ μακαρίῳ προφήτῃ, ταῦτα καὶ ἑτέροις ἀφθόνω; διηγήσατο, ἵνα μὴ μόνον αὐτὸς ἑαυτῷ προφητεύων τὰ μέλλοντα φανῇ, ἀλλὰ καὶ ἑτέροις τοῖς βουλομένοις ἐρευνᾶν τὰς θείας Γραφάς, προφήτης ἀποδειχθῇ. β'. Καὶ ἰδοὺ οἱ τέσσαρες ἄνεμοι. Ιππολύτου. Τὴν τετραπέρατον κτίσιν σημαίνει. γ'. Καὶ τέσσαρα θηρία μεγάλα. Ἱππολύτου. Ἐπει οὖν διάφορα θηρία ἐπεδείχθη τῷ μακαρίῳ Δανιήλ, καὶ ταῦτα ἀλλήλων διαφέροντα, δεῖ νοῆσαι ἡμᾶς, ὅτι οὐ περὶ θηρίων τινῶν ἡ ἀλήθεια διαλέγεται, ἀλλ' ἐν τύπῳ καὶ ἐν εἰκόνι δείκνυσι τὰς ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ ἐπαναστάσας βασιλείας ὥσπερ θηρία διαφέροντα τὴν άνθρωπότητα· τὴν γὰρ θάλασσαν τὴν μεγάλην τὸν σύμπαντα κόσμον λέγει. δ. Εως οὗ ἐξετίλῃ τὰ πτερὰ αὐτῆς. Ἱππολύτου. Τοῦτο γὰρ ὄντως ἐπὶ τοῦ Ναβουχοδονόσορ συνέβη, καθὼς ἐν τῇ πρὸ ταύτης βίβλῳ σεσήμανται· καὶ αὐτὸ εὐθὺς τοῦτο οὕτως ἐπ' αὐτῷ γεγενῆσθαι μαρτυρεῖ, ὡς ἐξεδιώχθη ἐκ τῆς βασιλείας, καὶ ἀφῃρέθη ἀπ' αὐτοῦ ἡ δόξα αὐτοῦ, καὶ ἡ μεγαλωσύνη ἣν ἐκέκτητο τὸ πρότερον. Καὶ μετ' ὀλίγα· Τὸ οὖν εἰπεῖν, ἐπὶ

col. 681–682page 49 of 189

PG 10:681ποδῶν ἀνθρώπου ἐστάθη, καὶ καρδία ανθρώπου ἐδόθη αὐτῷ, τοῦτο δηλοῖ ὅτι ταπεινοφρονήσας Να βουχοδονόσορ καὶ ἐπιγνοὺς ἑαυτὸν ὅτι ἄνθρωπος ἐστιν ὑπὸ τὴν τοῦ Θεοῦ ἐξουσίαν κείμενος, δεηθεὶς τοῦ Κυ σίου, ἔτυχε τῆς παρ' αὐτοῦ εὐσπλαγχνίας, καὶ πάλιν εἰς τὴν ἑαυτοῦ βασιλείαν καὶ δόξαν ἀποκατασταθείς. ε'. θηρίον δεύτερον ὅμοιον ἄρκῳ. Ιππολύτου. Ἵνα ἐν τούτῳ δείξῃ τὴν τῶν Περσῶν βασιλείαν. Καὶ τρία πλευρά. Ιππολύτου. Τρία δὲ πλευρά καλεῖ τὰ τρία ἔθνη· λέγει οὖν Ηρχεν αὐτὸ τὸ θηρίον, οἱ ἦσαν Μήδοι, Ασσύριοι, καὶ Βαβυλώνιο.. Καὶ οὕτω ἔλεγον αὐτῇ· Ἀνάστηθι, φάγε. Ιππο λύτου. Οἱ γὰρ Πέρσαι επαναστάντες ἐν τοῖς τότε καιροῖς τὴν πᾶσαν χώραν ἠρήμωσαν, καὶ πολλοὺς τῶν ἀνθρώπων ὑποδούλους ἑαυτοῖς ποιήσαντες διέ φθειραν· ὥσπερ γὰρ τὸ θηρίον ἡ ἄρχος ῥυπαρόν ἐστι ζῷον καὶ σαρκοβόρον, σπαράσσον όνυξιν καὶ ἐδοῦσιν, οὕτως ἐγενήθη καὶ ἡ τῶν Περσῶν βασιλεία, οἵτινες διεκράτησαν ἐπὶ ἔτη σλ'. ς. Καὶ ἰδοὺ θηρίον ἕτερον ὡσεὶ πάρδαλις. Ἱππολύτου. Πάρδαλιν οὖν ὀνομάσας τὴν τῶν Ἑλλήνων βασιλείαν σημαίνει, ὧν ἦρξεν ᾿Αλέξανδρος ὁ Μακε δών· ἀφωμοίωσε δὲ αὐτοὺς παρδάλει διὰ τὸ γεγενῆσθαι αὐτοὺς ἐξεῖς καὶ πολυμηχάνους ἐν τοῖς λογι σμοῖς καὶ πικροὺς ἐν τῇ καρδίᾳ· ὃν τρόπον καὶ τὸ ζῶον ποικίλον ἐστὶ τῇ ἰδέᾳ, ὀξὺ δὲ εἰς τὸ κακοποιῆσαι καὶ αἷμα ἀνθρώπου ἐκπιεῖν. Τέσσαρες κεφαλαὶ τῷ θηρίῳ. Ἱππολύτου. Μετά γὰρ τὸ ὑψωθῆναι τὴν βασιλείαν ᾿Αλεξάνδρου καὶ αὐξηθῆναι καὶ εἰς πάντα τὸν κόσμον ὀνομασθῆναι, διεμερίσθη ἡ βασιλεία αὐτοῦ εἰς τέσσαρας ἀρχάς τελευτῶν γὰρ ὁ ᾿Αλέξανδρος διεῖλεν αὐτοῖς τοῖς συν τρόφοις τοῖς ἐκ τοῦ γένους τὴν βασιλείαν τέσσαρσιν ἀνθρώποις Σελεύκῳ, Δημητρίῳ, Πτολεμαίῳ, καὶ Φι λίππῳ· καὶ ἐπέθεντο πάντες οὗτοι διαδήματα, καθὼς Δανιὴλ τοῦτο προμηνύει, καὶ ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Μακ καβαίων ἀναγέγραπται. ζ. Καὶ ἰδοὺ θηρίον τέταρτον. Ιππολύτου. Ὅτι μὲν οὖν μετὰ τὴν τῶν Ἑλλήνων βασιλείαν, ἑτέρα οὐκ ἐγήγερται άλλη βασιλεία, εἰ μὴ ἡ κρατοῦσα νῦν ἔστηκε, καὶ τοῦτο πᾶσι πρόδηλόν ἐστιν· ἥτις οδόντας μὲν ἔχει σιδηρούς, διὰ τὸ πάντας δαμάζειν καὶ λε πτύνειν τῇ ἰδίᾳ ἰσχύει, ὥσπερ γε ὁ σίδηρος· τὰ δὲ ἐπίλοιπα τοῖς ποσὶ συνεπάτει, διὰ τὸ μὴ καταλείπεσθαι ετέραν βασιλείαν ἔτι μετὰ ταύτην, ἀλλ' ἐξ αὐη τῆς ταύτης κέρατα δέκα ἀναφύεσθαι. Καὶ κέρατα δέκα αὐτῷ. Ωσπερ γὰρ ἐπὶ τῆς παρδάλεως προείπεν ὁ προφήτης ὅτι τέσσαρες κεφα καὶ τῷ θηρίῳ· καὶ ἐγένετο, καὶ ἐμερίσθη ἡ βασιλεία ᾿Αλεξάνδρου εἰς τέσσαρας ἀρχάς· οὕτω καὶ νῦν προσα δοκἂν δεῖ, ἕως ἀναβήσεται δέκα κέρατα ἐξ αὐτῆς ταύτης, ὅταν ὁ χρόνος τοῦ θηρίου πληρωθῇ, καὶ τὸ μικρὸν κέρας, ὅπερ ἐστὶν ὁ ᾿Αντίχριστος, ἐν αὐτοῖς αἰ φνίδιος ἀναφανῇ, καὶ ἡ δικαιοσύνη ἐκ τῆς γῆς ἀρθῇ, καὶ ὁ τῆς κόσμος εἰς συντέλειαν παρῇ· ὥστε οὐ προ λαμβάνειν ἡμᾶς δεῖ τὴν τοῦ Θεοῦ βουλήν, ἀλλὰ μακροθυμεῖν καὶ δεῖσθαι, ἵνα μὴ εἰς τοιούτους χρόνους εμπέσωμεν· οὔτε μὴν ἀπιστεῖν ὡς μὴ μέλλοντα για νεσθαι· εἰ γὰρ τὰ πρῶτα ὅσα προείπον οἱ προφῆται, ΓΙΑ. Χ.

militer sensisse Nabuchodonosor, agnovisse se bominem esse, ac Dei potentiæ subjectum; cum enim supplicasset Dominum, invenit misericordiam, et iterum in regnum suum et gloriam restitutus est. ποδῶν ἀνθρώπου ἐστάθη, καὶ καρδία ανθρώπου stelit et cor hominis datum est ei, significant nuἐδόθη αὐτῷ, τοῦτο δηλοῖ ὅτι ταπεινοφρονήσας Να βουχοδονόσορ καὶ ἐπιγνοὺς ἑαυτὸν ὅτι ἄνθρωπος ἐστιν ὑπὸ τὴν τοῦ Θεοῦ ἐξουσίαν κείμενος, δεηθεὶς τοῦ Κυ σίου, ἔτυχε τῆς παρ' αὐτοῦ εὐσπλαγχνίας, καὶ πάλιν εἰς τὴν ἑαυτοῦ βασιλείαν καὶ δόξαν ἀποκατασταθείς. ε'. θηρίον δεύτερον ὅμοιον ἄρκῳ. Ιππολύτου. Ἵνα ἐν τούτῳ δείξῃ τὴν τῶν Περσῶν βασιλείαν. Καὶ τρία πλευρά. Ιππολύτου. Τρία δὲ πλευρά καλεῖ τὰ τρία ἔθνη· λέγει οὖν Ηρχεν αὐτὸ τὸ θηρίον, οἱ ἦσαν Μήδοι, Ασσύριοι, καὶ Βαβυλώνιο.. Bestia alia similis urso. Hippolyti. Ut in hoc significaret Persarum imperium. Ibid.· Et tres ordines. Hippolyti. Tres ordines vocat tres gentes; dicit ergo: imperavit hæc bestia. Erant quidem Medi, Assyrii, et Babylonii. Ibid. — Et sic dicebant ei: Surge, comede. Hippo- lyti. Persæ enim surgentes in illis diebus, omnem terram vastaverunt et multos hominum in servitutem redigentes interfecerunt; quemadmodum enim Καὶ οὕτω ἔλεγον αὐτῇ· Ἀνάστηθι, φάγε. Ιππολύτου. Οἱ γὰρ Πέρσαι επαναστάντες ἐν τοῖς τότε καιροῖς τὴν πᾶσαν χώραν ἠρήμωσαν, καὶ πολλοὺς τῶν ἀνθρώπων ὑποδούλους ἑαυτοῖς ποιήσαντες διέφθειραν· ὥσπερ γὰρ τὸ θηρίον ἡ ἄρχος ῥυπαρόν ἐστι ursus bellua est sordilum animal, et carnivorun, ζῷον καὶ σαρκοβόρον, σπαράσσον όνυξιν καὶ ἐδοῦσιν, οὕτως ἐγενήθη καὶ ἡ τῶν Περσῶν βασιλεία, οἵτινες διεκράτησαν ἐπὶ ἔτη σλ'. ς. Καὶ ἰδοὺ θηρίον ἕτερον ὡσεὶ πάρδαλις. Ιππολύτου. Πάρδαλιν οὖν ὀνομάσας τὴν τῶν Ἑλλήνων βασιλείαν σημαίνει, ὧν ἦρξεν ᾿Αλέξανδρος ὁ Μακεδών· ἀφωμοίωσε δὲ αὐτοὺς παρδάλει διὰ τὸ γεγενήσθαι αὐτοὺς ἐξεῖς καὶ πολυμηχάνους ἐν τοῖς λογισμοῖς καὶ πικροὺς ἐν τῇ καρδίᾳ· ὃν τρόπον καὶ τὸ ζῶον ποικίλον ἐστὶ τῇ ἰδέᾳ, ὀξὺ δὲ εἰς τὸ κακοποιῆ σαι καὶ αἷμα ἀνθρώπου ἐκπιεῖν. Τέσσαρες κεφαλαὶ τῷ θηρίῳ. Ἱππολύτου. Μετά γὰρ τὸ ὑψωθῆναι τὴν βασιλείαν ᾿Αλεξάνδρου καὶ αὐξηθῆναι καὶ εἰς πάντα τὸν κόσμον ὀνομασθῆναι, διεμερίσθη ἡ βασιλεία αὐτοῦ εἰς τέσσαρας ἀρχάς· τελευτῶν γὰρ ὁ ᾿Αλέξανδρος διεῖλεν αὐτοῖς τοῖς συν τρόφοις τοῖς ἐκ τοῦ γένους τὴν βασιλείαν τέσσαρσιν ἀνθρώποις Σελεύκῳ, Δημητρίῳ, Πτολεμαίῳ, καὶ Φιλίππῳ· καὶ ἐπέθεντο πάντες οὗτοι διαδήματα, καθὼς Δανιὴλ τοῦτο προμηνύει, καὶ ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Μακκαβαίων ἀναγέγραπται. ζ. Καὶ ἰδοὺ θηρίον τέταρτον. Ιππολύτου. Ὅτι μὲν οὖν μετὰ τὴν τῶν Ἑλλήνων βασιλείαν, ἑτέρα οὐκ ἐγήγερται άλλη βασιλεία, εἰ μὴ ἡ κρατοῦσα νῦν ἔστηκε, καὶ τοῦτο πᾶσι πρόδηλόν ἐστιν· ἥτις οδόντας μὲν ἔχει σιδηρούς, διὰ τὸ πάντας δαμάζειν καὶ λεπτύνειν τῇ ἰδίᾳ ἰσχύει, ὥσπερ γε ὁ σίδηρος· τὰ δὲ ἐπίλοιπα τοῖς ποσὶ συνεπάτει, διὰ τὸ μὴ καταλεί πεσθαι ετέραν βασιλείαν ἔτι μετὰ ταύτην, ἀλλ' ἐξ αὐ- η τῆς ταύτης κέρατα δέκα ἀναφύεσθαι. Καὶ κέρατα δέκα αὐτῷ. Ωσπερ γὰρ ἐπὶ τῆς παρδάλεως προείπεν ὁ προφήτης ὅτι τέσσαρες κεφα καὶ τῷ θηρίῳ· καὶ ἐγένετο, καὶ ἐμερίσθη ἡ βασιλεία ᾿Αλεξάνδρου εἰς τέσσαρας ἀρχάς· οὕτω καὶ νῦν προσα δοκἂν δεῖ, ἕως ἀναβήσεται δέκα κέρατα ἐξ αὐτῆς ταύτης, ὅταν ὁ χρόνος τοῦ θηρίου πληρωθῇ, καὶ τὸ μικρὸν κέρας, ὅπερ ἐστὶν ὁ ᾿Αντίχριστος, ἐν αὐτοῖς αἰ φνίδιος ἀναφανῇ, καὶ ἡ δικαιοσύνη ἐκ τῆς γῆς ἀρθῇ, καὶ ὁ τῆς κόσμος εἰς συντέλειαν παρῇ· ὥστε οὐ προλαμβάνειν ἡμᾶς δεῖ τὴν τοῦ Θεοῦ βουλήν, ἀλλὰ μα κροθυμεῖν καὶ δεῖσθαι, ἵνα μὴ εἰς τοιούτους χρόνους εμπέσωμεν· οὔτε μὴν ἀπιστεῖν ὡς μὴ μέλλοντα για νεσθαι· εἰ γὰρ τὰ πρῶτα ὅσα προείπον οἱ προφῆται, PATROL. ΓΙΑ. Χ. dilacerans ungulis ac dentibus, sic fuit Persarism regnum, qui rebus potiti sunt annis triginta ducentisque. V. 6. Et ecce alia (bestia) quasi pardus. Hippolyti, Pardum dicens, regnum indicat Græcorum quibus imperavit Alexander Macedo; assimilat autem eos pardo, quia veloces et dolosissimi sunt mente, et cor habentes amaritudine plenum, haud secus ac illud animal, multicolor est aspectu, velox vero in male agendo, et cruorem humanum bibendo. Ibid. - Quatuor capita erant bestia. Hippolyti. Postquam in altum crevisset imperium Alexandri augmentumque cepisset, ac per universam orbem nomen obtinuisset, divisum est in quatuor regna; moriens enim Alexander divisit commilitonibus suis, natione Græcis, regnum suum, quatuor viris scilicet Seleuco, Demetrio, Ptolemizo et Philippo, et sibi vindicarunt omnes isti diademata, ut Daniel illud prædixerat et in primo Macchabæorum libro scriptum est. V. 7. — Et ecce bestia quarta. Hippolyti. Quoniam quidem post Græcorum imperium aliud non surrexit imperium, nisi potens hoc quod nunc stat, et hoc quidem omnibus conspicuum est; hoc dentes quidem habet ferreos, quia omnia domat, et comminuit proprio robore, ut ferrum; reliqua vero pedibus conculcat, quia non erit aliud imperium post illud, sed ex illo cornua dedem crescent. Ibid. — Et habebat cornua decem. Hippolyt. Quemadmodum enim de pardo propheta dixit, hane bestiam quatuor capita habere, quod reipsa contigit, nam divisum est imperium Alexandri in quatuor regna; sic et nunc exspectare oportet usquo dum surgant decem cornua ex ista bestia, cum tempus ejus completum erit, et parvum cornu, quod est Antichristus, inter illa cornua repente apparcat, et justitia de terra auferatur, totiusque orbis consummatio appropinquet; ita ut non anticipare oporteat Dei providentiam, sed patientiam habere, et timere ne istis temporibus incidamus, non vero incredulos esse quasi bæcnon futura sins.

col. 683–684page 50 of 189

PG 10:683οὐκ ἐγένετο, μήτε ταῦτα προσδοκᾷν· εἰ δὲ ἐκεῖνα ἐγένοντο κατὰ καιροὺς ἰδίους, καθώς προείρηται, πάντως καὶ ταῦτα τελεσθήσεται. η'. Προσενόουν τοῖς κέρασιν. Ιππολύτου. τουτέστιν ἀτενὲς ἑώρων πρὸς τὸ θηρίον, καὶ ἐθαύμαζον μετὰ τῶν λοιπῶν ἁπάντων καὶ τῶν κεράτων τὸν ἀριθ μόν· ἐξηλλαγμένη γὰρ παρὰ τὴν τῶν λοιπῶν θηρίων φύσιν ἦν ἡ τούτου θεωρία. γ'. Ἕως τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασε. Ἱππο λύτου. Παλαιὸν μὲν οὖν ἡμερῶν οὐχ ἕτερον λέγει, ἀλλ᾽ ἢ τὸν ἁπάντων Κύριον καὶ Θεὸν καὶ Δεσπότην, τὸν καὶ αὐτοῦ Χριστοῦ, τὸν παλαιοῦντα τὰς ἡμέρας, καὶ τὸν ὑπὸ χρόνων ἡμερῶν μὴ παλαιούμενον. Ἡ ἐξουσία αὐτοῦ ἐξουσία αιώνιος. Ιππολύτου. Τῷ οὖν ἰδίῳ Υἱῷ ὁ Πατὴρ πάντα ὑποτάξας τά τε ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, διὰ πάντων ἀπο δειξεν αὐτὸν πρωτότοκον ἐκ Θεοῦ, ἵνα μετὰ τοῦ Πατέ ρος Υἱὸς Θεοῦ ὢν ἀποδειχθῇ πρὸ ἀγγέλων, ἵνα καὶ ἀγγέλων κύριος φανῇ· πρωτότοκον ἐκ παρθένου, ἵνα τὸν πρωτόπλαστον Ἀδὰμ ἐν αὐτῷ ἀναπλάσσων δει χθῇ πρωτότοκον ἐκ νεκρῶν, ἵνα ἀπαρχὴ τῆς ἡμετέρας ἀναστάσεως αὐτὸς γενηθῇ. Ἥτις οὐ παρελεύσεται. Ἱππολύτου. Τὴν ἐξουσίαν πᾶσαν τὴν παρὰ τοῦ Πατρὸς δεδομένην τῷ Υἱῷ ὑπέδειξεν, ὃς ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων βασιλεὺς καὶ κριτὴς πάντων ἀποδέδεικται· ἐπου ρανίων μὲν, ὅτι Λόγος ἐκ καρδίας Πατρὸς πρὸ πάν των γεγενημένος ἦν· ἐπιγείων δὲ, ὅτι ἄνθρωπος ἐγεν νήθη, ἀναπλάσσων δι' αὐτοῦ τὸν ᾿Αδάμ καταχθονίων δὲ, ὅτι καὶ ἐν νεκροῖς κατελογίσθη, εὐαγγελιζόμενος ταῖς τῶν ἁγίων ψυχαῖς, διὰ θανάτου θάνατον νικών. 17. - ιζ'. Αἱ ἀρθήσονται. Ιππολύτου. Τῶν γὰρ τριῶνθη ρίων ήδη διαδραμόντων καὶ μεταστάντων, καὶ τοῦ ἑνὸς ἀκμὴν ἔτι ἐνεστῶτος, ἐὰν καὶ τοῦτο μεταρθῇ, παύεται λοιπὸν τὰ ἐπίγεια, ἄρχεται λοιπὸν τὰ ἐπου ράνια, ἵνα τὸ τῶν ἁγίων ἀκατάλυτον καὶ αἰώνιον βα σίλειον δειχθῇ· καὶ ὁ βασιλεὺς οὐράνιος προφανώς πᾶσιν ἐπιδειχθῇ, μηκέτι διὰ εἴδους, ὡς ἐν δράσει βλεπόμενος, μήτε ἐν στύλῳ νεφέλης ἐπὶ κορυφῆς ὅρους ἀποκαλυπτόμενος, ἀλλὰ μετὰ δυνάμεων καὶ στρατιῶν ἀγγελικῶν ἔνσαρκος Θεὸς καὶ ἄνθρωπος, Υἱὸς Θεοῦ καὶ υἱὸς ἀνθρώπου, ἀπ᾿ οὐρανῶν κριτὴν τῷ κόσμῳ παραγινόμενος. ιθ'. Καὶ ἐζήτουν περὶ τοῦ θηρίου τοῦ τετάρτου. Ἱππολύτου. Καθὼς φθάσαντες τὴν τετάρτην εἶπο μεν βασιλείαν, ταύτην δηλῶν παρ' ἣν ἑτέρα ἄλλη μεί ζων καὶ τοιαύτη βασιλεία ἐπὶ τῆς γῆς οὐκ ἐγήγερται, ἐξ ἧς μέλλει ἀναφύεσθαι δέκα κέρατα, καὶ με ρισθήσεται εἰς δέκα διαδήματα· καὶ ἐν αὐτοῖς ἕτερον μικρὸν κέρας ἀναβήσεται, ὅπερ ἐστὶ τὸ τοῦ Ἀντιχρίστου· καὶ ἐκριζώσει τρία τῶν ἔμπροσθεν αὐτοῦ· τους ἐστι τοὺς τρεῖς βασιλεῖς ἀνελεῖ, Αἰγύπτου, Λιβύων τε, καὶ Αἰθιόπων, βουλόμενος ἑαυτῷ περιποιεῖσθαι τὴν πᾶσαν βασιλείαν· ὅσπερ κρατήσας τῶν λοιπῶν κεράτων ἑπτὰ, ἄρχεται λοιπὸν, ὑπὸ τοῦ αὐτῷ ἀλλο

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. EXEGETICA. Si enim quæcunque anteriora a prophetis præ- οὐκ ἐγένετο, μήτε ταῦτα προσδοκᾷν· εἰ δὲ ἐκεῖνα dicta non evenerunt, neque hæc exspectemus; ἐγένοντο κατὰ καιροὺς ἰδίους, καθώς προείρηται, sed şi contra illa omnia contigere secundum temπάντως καὶ ταῦτα τελεσθήσεται. pus illis assignatum, ut prædictum est, hæc prorsus implebuntur. V. 8. Considerabam cornua. Hippolyti. Hoc est attente considerans bestiam, et admirans cum alia omnja, tum cornuum numerum differebat enim a cæterarum bestiarum natura hujus visio. V. 13. Et usque ad Antiquum dierum pervenit. Hippolyti. Antiquum quidem dierum non alium dicit nisi Dominum Deumque arbitrumque omnium, Christique ipsius, qui senescere facit dies, et non temporum diebus ipse senescens. V. 14. Potestas ejus, potestas aterna. HippoIyti. Proprio Filio Pater omnia subjiciens, et ea quæ sunt in cœlis, et quæ super terram, per omnia manifestavit eum primogenitum ex Deo, ut cum Patre Filius Dei esse manifestaretur ante angelos, ut angelorum Dominus appareret; primogenitum ex virgine, ut protoplastum Adam in seipso reformans ostenderetur; primogenitum ex mortuis, ut principium nostræ resurrectionis ipse fieret. Quæ non auferetur. Hippolyti. Potestatem omnem a Patre Filio datam ostendit, qui cœlestium, terrestrium et infernorum rex et judex omnium manifestatus est: cœlestium quidem, quia Verbum ex corde Patris ante omnia natum est; terrestrium autem, quia homo inter homines factus est, per se ipsum reformans Adam; infernorum tandem, quia inter mortuos computatus est, anountians felicitatem sanctorum animis, ipse morte mortis victor. η'. Προσενόουν τοῖς κέρασιν. Ιππολύτου. Τουτέστιν ἀτενὲς ἑώρων πρὸς τὸ θηρίον, καὶ ἐθαύμαζον μετὰ τῶν λοιπῶν ἁπάντων καὶ τῶν κεράτων τὸν ἀριθ μόν· ἐξηλλαγμένη γὰρ παρὰ τὴν τῶν λοιπῶν θηρίων φύσιν ἦν ἡ τούτου θεωρία. γ'. Ἕως τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασε. Ἱππολύτου. Παλαιὸν μὲν οὖν ἡμερῶν οὐχ ἕτερον λέγει, ἀλλ᾽ ἢ τὸν ἁπάντων Κύριον καὶ Θεὸν καὶ Δεσπότην, τὸν καὶ αὐτοῦ Χριστοῦ, τὸν παλαιοῦντα τὰς ἡμέρας, καὶ τὸν ὑπὸ χρόνων ἡμερῶν μὴ παλαιούμενον. Ἡ ἐξουσία αὐτοῦ ἐξουσία αιώνιος. Ιππολύτου. Τῷ οὖν ἰδίῳ Υἱῷ ὁ Πατὴρ πάντα ὑποτάξας τά τε ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, διὰ πάντων ἀποδειξεν αὐτὸν πρωτότοκον ἐκ Θεοῦ, ἵνα μετὰ τοῦ Πατέ ρος Υἱὸς Θεοῦ ὢν ἀποδειχθῇ πρὸ ἀγγέλων, ἵνα καὶ ἀγγέλων κύριος φανῇ· πρωτότοκον ἐκ παρθένου, ἵνα τὸν πρωτόπλαστον Ἀδὰμ ἐν αὐτῷ ἀναπλάσσων δειχθῇ πρωτότοκον ἐκ νεκρῶν, ἵνα ἀπαρχὴ τῆς ἡμετέ ρας ἀναστάσεως αὐτὸς γενηθῇ. Ibid. Ἥτις οὐ παρελεύσεται. Ἱππολύτου. Τὴν ἐξουσίαν πᾶσαν τὴν παρὰ τοῦ Πατρὸς δεδομένην τῷ Υἱῷ ὑπέδειξεν, ὃς ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθο νίων βασιλεὺς καὶ κριτὴς πάντων ἀποδέδεικται· ἐπου ρανίων μὲν, ὅτι Λόγος ἐκ καρδίας Πατρὸς πρὸ πάντων γεγενημένος ἦν· ἐπιγείων δὲ, ὅτι ἄνθρωπος ἐγεν νήθη, ἀναπλάσσων δι' αὐτοῦ τὸν ᾿Αδάμ καταχθονίων δὲ, ὅτι καὶ ἐν νεκροῖς κατελογίσθη, εὐαγγελιζόμενος ταῖς τῶν ἁγίων ψυχαῖς, διὰ θανάτου θάνατον νικών. V. 17. - Quæ consurgent. Hippolyti. Cum enim ιζ'. Αἱ ἀρθήσονται. Ιππολύτου. Τῶν γὰρ τριῶνθηtres bestiæ cursum impleverint, et translatæ fue- ρίων ήδη διαδραμόντων καὶ μεταστάντων, καὶ τοῦ rint, si ultima quæ nunc adhuc viget, ipsa sublata ἑνὸς ἀκμὴν ἔτι ἐνεστῶτος, ἐὰν καὶ τοῦτο μεταρθῇ, fuerit, cessabunt tandem terrestria, incipient deni- παύεται λοιπὸν τὰ ἐπίγεια, ἄρχεται λοιπὸν τὰ ἐπου que coelestia, ut sanctorum indissolubile æternumque ράνια, ἵνα τὸ τῶν ἁγίων ἀκατάλυτον καὶ αἰώνιον βαregnum ostendatur, et rex cœlestis palam omnibus σίλειον δειχθῇ· καὶ ὁ βασιλεὺς οὐράνιος προφανώς manifestetur, non jam per figuras, quasi in visione πᾶσιν ἐπιδειχθῇ, μηκέτι διὰ εἴδους, ὡς ἐν δράσει aspectus, neque in columna nubis super cacu- βλεπόμενος, μήτε ἐν στύλῳ νεφέλης ἐπὶ κορυφῆς mine montis occultus, sed inter potestates exer- ὅρους ἀποκαλυπτόμενος, ἀλλὰ μετὰ δυνάμεων καὶ cilusre angelicos incarnatus Deus et homo, Filius στρατιῶν ἀγγελικῶν ἔνσαρκος Θεὸς καὶ ἄνθρωπος, Dei et Filius hominis, a cœlis judex mundi adveniens. ' Post hoc volui diligenter discere de bestia quarta. Hippolyti. De quarto imperio, ut supra diximus, loquitur, illud scilicet indicans quo majus aliud non surrexit; ex quo oritura sunt decem cornua, et dividentur in decem diademata. Inter illa cornua aliud parvum cornu surget quod est cornu Antichristi, et eradicabit tria cornua a facie ejus, hoc est tria regna destruet Ægypti, Libyæ, Æthiopiæ, volens sibi arregare omnem dominationem. Cum devicerit reliqua cornua septem, incipiet demum, alieno et malo spiritu tumens, suscitare bellum adversus Υἱὸς Θεοῦ καὶ υἱὸς ἀνθρώπου, ἀπ᾿ οὐρανῶν κριτὴν τῷ κόσμῳ παραγινόμενος. ιθ'. Καὶ ἐζήτουν περὶ τοῦ θηρίου τοῦ τετάρτου. Ἱππολύτου. Καθὼς φθάσαντες τὴν τετάρτην εἶπο μεν βασιλείαν, ταύτην δηλῶν παρ' ἣν ἑτέρα ἄλλη μεί ζων καὶ τοιαύτη βασιλεία ἐπὶ τῆς γῆς οὐκ ἐγήγερ ται, ἐξ ἧς μέλλει ἀναφύεσθαι δέκα κέρατα, καὶ με ρισθήσεται εἰς δέκα διαδήματα· καὶ ἐν αὐτοῖς ἕτερον μικρὸν κέρας ἀναβήσεται, ὅπερ ἐστὶ τὸ τοῦ ἀντιχρί στου· καὶ ἐκριζώσει τρία τῶν ἔμπροσθεν αὐτοῦ· τουςἐστι τοὺς τρεῖς βασιλεῖς ἀνελεῖ, Αἰγύπτου, Λιβύων τε, καὶ Αἰθιόπων, βουλόμενος ἑαυτῷ περιποιεῖσθαι τὴν πᾶσαν βασιλείαν· ὅσπερ κρατήσας τῶν λοιπῶν κεράτων ἑπτὰ, ἄρχεται λοιπὸν, ὑπὸ τοῦ αὐτῷ ἀλλο

col. 685–686page 51 of 189

PG 10:685τρίου καὶ πονηροῦ πνεύματος φυσιωθείς, πόλεμον ἐγείρειν κατὰ τῶν ἁγίων, καὶ πάντας πανταχοῦ διώ κειν, βουλόμενος ὑπὸ πάντων δοξάζεσθαι καὶ προσ κυνεῖσθαι ὡς Θεός. κβ'. Ἕως ἦλθεν. Ιππολύτου. Παραγινομένου λοι τὸν ἀπὸ οὐρανοῦ Κριτοῦ τῶν κριτῶν καὶ τοῦ Βασιλέως τῶν βασιλέων, ὃς μεταστήσει πᾶσαν τὴν τοῦ ἀντικειμένου ἀρχὴν καὶ δύναμιν, καὶ καταφλέξει πάντας αἰωνίῳ πυρὶ κολάζων· τοῖς δὲ δούλοις αὐτοῦ καὶ τοῖς προφήταις καὶ μάρτυρσι καὶ πᾶσι τοῖς φοβουμένοις αὐτὸν δώσει τὸ αἰώνιον βασίλειον. Τουτέστι ἀτε λεύτητον ἔξουσι τῶν ἀγαθῶν τὴν ἀπόλαυσιν. κε'. Ἕως καιροῦ, καὶ καιρῶν, καὶ ἥμισυ καιροῦ. Ιππολύτου. Όπερ σημαίνει τρία ἔτη καὶ ἥμισυ. ΚΕΦ. Θ'. κα. Καὶ ἰδοὺ ἀνὴρ Γαβριὴλ... πετόμενος. Ιππο Αύτου. Ορᾶς πῶς ὁ προφήτης τὴν ὀξύτητα τῶν ἀγ γέλων πετεινῷ πτερωτῷ ὁμοιοῖ διὰ τὸ κουφὸν καὶ ἐλαφρόν, άτινα πνεύματα πετόμενα ταχέως πρὸς τὰ κελευόμενα ὑπακούουσι. ΚΕΦ. Γ'. 5. Καὶ ἡ φωνὴ τῶν λόγων. Ιππολύτου. Πάντες γὰρ σήμερον οἱ εἰς αὐτὸν πιστεύοντες τὰ λόγια Χριστοῦ φθεγγόμεθα, ὡς διὰ στόματος αὐτοῦ λαλοῦντες τὰ ὑπ' αὐτοῦ προστεταγμένα. ζ. Καὶ ἴδον ἐγώ. Ἱππολύτου. Τοῖς γὰρ ἁγίοις φοβουμένοις αὐτὸν, αὐτοῖς μόνοις ἑαυτὸν ἀποκαλύπτει· εἰ γάρ τις δοκεῖ καὶ ἐν Ἐκκλησίᾳ νῦν πολιτεύεσθαι, φόβον δὲ Θεοῦ μὴ ἕξει, οὐδὲν τοῦτον ὠφελῇ ἡ πρὸς τοὺς ἁγίους σύνοδος. κβ'. Ηκούσθησαν οἱ λόγοι σου. Ιππολύτου. Ορα πόσον ἰσχύει εὐλάβεια ἀνδρὸς δικαίου, ἵνα τὰ μήπω μέλλοντα φανεροῦσθαι ἐν κόσμῳ, τούτῳ μόνῳ ὡς ἀξίῳ ἀποκαλυφθῆναι. ιγ. Καὶ ἰδοὺ Μιχαήλ. Ιππολύτου. Τί δέ ἐστι Μι χαὴλ, ἀλλ᾽ ἢ ὁ ἄγγελος ὁ τῷ λαῷ παραδεδομένος; ὡς λέγει τῷ Μωϋσεῖ· Οὐ μὴ πορευθῶ μεθ᾽ ὑμῶν ἐν τῇ ὁδῷ, διὰ τὸ τὸν λαὸν σκληροτράχηλον εἶναι· ἀλλ' ὁ Εγγελός μου πορεύσεται μεθ' ὑμῶν. ις'.Ετράφη τὰ ἐντός μου. Ἱππολύτου. Έδει γὰρ ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ τοῦ Κυρίου τὰ ἄνω κάτω γίνεσθαι ἵνα καὶ τὰ κάτω εἰς τὰ ἄνω ἐλθεῖν δυνηθῇ. — χρό του, φησί, δέομαι εἰς τὸ ἀναλαβεῖν ἐμαυτὸν, καὶ δυνη θῆναι ἀρκέσαι τε πρὸς τοὺς λόγους, καὶ ἀποκρίνασθαι πρὸς τὰ λεγόμενα. Αλλ᾽ ἐν τούτοις, φησί, ὤν, παρ' ἐλπίδας ἐῤῥωννύμην· ὁ μὴ γὰρ ὀφθεὶς ἤπε τετο· αὐτίκα δὲ μάλα ἡ μὲν ἀσθένεια ἀπηλαύνετο, εἰς δὲ τὴν προτέραν καθιστάμην ἰσχύν. — Οπότε γὰρ παρέλθῃ πᾶσα ἡ τοῦ βίου ἡμῶν ἰσχὺς καὶ δόξα, τότε δυναμούμεθα ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ ὀρέγοντος χεῖρα, καὶ ἐγείροντος ἐκ νεκρῶν ζῶντας, καὶ ὡς ἀπὸ ᾅδου εἰς ἀνάστασιν ζωῆς. τηʹ. Καὶ ἐνίσχυσέ με. Ἱππολύτου. Οπότε γὰρ εὐελπίδας ἐποίησεν ἡμᾶς ὁ Λόγος πρὸς τὰ μέλλοντα, εὐκόλως καὶ τῆς τούτου φωνῆς ἀκούειν δυνάμεθα. κ'. Τοῦ πολεμῆσαι μετὰ ἄρχοντος Περσῶν. Ἱππολύτου. Αφ᾿ ἧς γὰρ ἡμέρας ἔδωκας τὸ πρόσωπόν σου κακωθῆναι ἐναντίον Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου, ἠκού η Ει ΤΟ

τρίου καὶ πονηροῦ πνεύματος φυσιωθείς, πόλεμον sanctos, et omnes ubique persequetur, volens ab ἐγείρειν κατὰ τῶν ἁγίων, καὶ πάντας πανταχοῦ διώ omnibus glorificari et adorari velut Deus. κειν, βουλόμενος ὑπὸ πάντων δοξάζεσθαι καὶ προσκυνεῖσθαι ὡς Θεός. κβ'. Ἕως ἦλθεν. Ιππολύτου. Παραγινομένου λοι τὸν ἀπὸ οὐρανοῦ Κριτοῦ τῶν κριτῶν καὶ τοῦ Βασιλέως τῶν βασιλέων, ὃς μεταστήσει πᾶσαν τὴν τοῦ ἀντικει μένου ἀρχὴν καὶ δύναμιν, καὶ καταφλέξει πάντας αἰωνίῳ πυρὶ κολάζων· τοῖς δὲ δούλοις αὐτοῦ καὶ τοῖς προφήταις καὶ μάρτυρσι καὶ πᾶσι τοῖς φοβουμένοις αὐτὸν δώσει τὸ αἰώνιον βασίλειον. Τουτέστι ἀτελεύτητον ἔξουσι τῶν ἀγαθῶν τὴν ἀπόλαυσιν. κε'. Ἕως καιροῦ, καὶ καιρῶν, καὶ ἥμισυ καιροῦ. Ιππολύτου. Όπερ σημαίνει τρία ἔτη καὶ ἥμισυ. ΚΕΦ. Θ'. κα. Καὶ ἰδοὺ ἀνὴρ Γαβριὴλ... πετόμενος. ΙπποΑύτου. Ορᾶς πῶς ὁ προφήτης τὴν ὀξύτητα τῶν ἀγγέλων πετεινῷ πτερωτῷ ὁμοιοῖ διὰ τὸ κουφὸν καὶ ἐλαφρόν, άτινα πνεύματα πετόμενα ταχέως πρὸς τὰ κελευόμενα ὑπακούουσι. 5. Καὶ ἡ φωνὴ τῶν λόγων. Ιππολύτου. Πάντες γὰρ σήμερον οἱ εἰς αὐτὸν πιστεύοντες τὰ λόγια Χριστοῦ φθεγγόμεθα, ὡς διὰ στόματος αὐτοῦ λαλοῦντες τὰ ὑπ' αὐτοῦ προστεταγμένα. ζ. Καὶ ἴδον ἐγώ. Ἱππολύτου. Τοῖς γὰρ ἁγίοις φοβουμένοις αὐτὸν, αὐτοῖς μόνοις ἑαυτὸν ἀποκαλύπτει· εἰ γάρ τις δοκεῖ καὶ ἐν Ἐκκλησίᾳ νῦν πολιτεύεσθαι, φόβον δὲ Θεοῦ μὴ ἕξει, οὐδὲν τοῦτον ὠφελῇ ἡ πρὸς τοὺς ἁγίους σύνοδος. κβ'. Ηκούσθησαν οἱ λόγοι σου. Ιππολύτου. Ορα πόσον ἰσχύει εὐλάβεια ἀνδρὸς δικαίου, ἵνα τὰ μήπω μέλλοντα φανεροῦσθαι ἐν κόσμῳ, τούτῳ μόνῳ ὡς ἀξίῳ ἀποκαλυφθῆναι. ιγ. Καὶ ἰδοὺ Μιχαήλ. Ιππολύτου. Τί δέ ἐστι Μιχαὴλ, ἀλλ᾽ ἢ ὁ ἄγγελος ὁ τῷ λαῷ παραδεδομένος; ὡς λέγει τῷ Μωϋσεῖ· Οὐ μὴ πορευθῶ μεθ᾽ ὑμῶν ἐν τῇ ὁδῷ, διὰ τὸ τὸν λαὸν σκληροτράχηλον εἶναι· ἀλλ' ὁ Εγγελός μου πορεύσεται μεθ' ὑμῶν. ις'.Ετράφη τὰ ἐντός μου. Ἱππολύτου. Έδει γὰρ ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ τοῦ Κυρίου τὰ ἄνω κάτω γίνεσθαι· ἵνα καὶ τὰ κάτω εἰς τὰ ἄνω ἐλθεῖν δυνηθῇ. — χρότου, φησί, δέομαι εἰς τὸ ἀναλαβεῖν ἐμαυτὸν, καὶ δυνη θῆναι ἀρκέσαι τε πρὸς τοὺς λόγους, καὶ ἀποκρίνασθαι πρὸς τὰ λεγόμενα. Αλλ᾽ ἐν τούτοις, φησί, ὤν, παρ' ἐλπίδας ἐῤῥωννύμην· ὁ μὴ γὰρ ὀφθεὶς ἤπε τετο· αὐτίκα δὲ μάλα ἡ μὲν ἀσθένεια ἀπηλαύνετο, εἰς δὲ τὴν προτέραν καθιστάμην ἰσχύν. — Οπότε γὰρ παρέλθῃ πᾶσα ἡ τοῦ βίου ἡμῶν ἰσχὺς καὶ δόξα, τότε δυναμούμεθα ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ ὀρέγοντος χεῖρα, καὶ ἐγείροντος ἐκ νεκρῶν ζῶντας, καὶ ὡς ἀπὸ ᾅδου εἰς ἀνάστασιν ζωῆς. τηʹ. Καὶ ἐνίσχυσέ με. Ἱππολύτου. Οπότε γὰρ εὐελπίδας ἐποίησεν ἡμᾶς ὁ Λόγος πρὸς τὰ μέλλοντα, εὐκόλως καὶ τῆς τούτου φωνῆς ἀκούειν δυνάμεθα. κ'. Τοῦ πολεμῆσαι μετὰ ἄρχοντος Περσῶν. Ιππολύτου. Αφ᾿ ἧς γὰρ ἡμέρας ἔδωκας τὸ πρόσωπόν σου κακωθῆναι ἐναντίον Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου, ἠκού η Donec venit Antiquus dierum. Hippolyti. Venit tandem e caelo Judex judicum, et Rex regum, qui destruet omnem Inimici imperium et potestatem, et comburet omnes æterno igne puniens; servis autem ejus, et prophetis, et martyribus, et omnibus timentibus eum dabit æternum regnum; hoc est æternam habebunt bonorum possessionem. V. 25. Usque ad tempus et tempora et dimidium temporis. Hippolyti. Quod significat tres annos cum dimidio. CAP. IX. V. 21. Ecce vir Gabriel... cito volans... etc. Hippolyti. Vides quomodo propheta velocitatem angelorum avi pennigeræ assimilat, propter levitatem et rapiditatem, cum quibus hi spiritus celeriter jussis obediunt. CAP. X. V. 6. Et vox sermonum. Hippolyti. Omnes enim hodie qui in eum credimus, oracula Christi prædicamus, quasi per os ejus loquentes ejus præcepta. V. 7. Vidi autem ego. Hippolyti. Sanctis enim timentibus eum solis sese revelat; nam si quis videtur et in Ecclesia jam vivere, timorem autem Dei non habet, nihil ei expedit sanctorum societas. V. 12. Exaudita sunt verba tua. Hippolyti. Vide quantum potest oratio viri justi, ut quæ nondun manifestanda sunt in mundo, huic soli ut sancto revelentur. V. 13. Ει ecce Michael. Hippolyti. Quis est Michael, nisi angelus populo datus ut custos? Ut dixit (Deus) Moysi: Non ambulavi inter vos in via, quia populus hic dura cervice est, sed angelus meus ambulabit inter vos. V. 16. Dissoluta sunt compages meæ. Hippolyti. Oportet adventu Domini quæ sursum sunt deorsum fieri, ut quæ deorsum sursum ire possint. Tempore, inquit, mihi opus est, ut colligam meipsum, possimque sustinere sermones, et respondere his quæ dicta sunt. - - Sed in his, inquit, cum essem, præter spem roboratus sum: invisibilis enim (Deus) me tangebat, et protinus quidem debilitas mea ablata est, et in priore restitutus sum ΤΟ bore. Quoties enim transiit omne vitæ nostræ robur, tunc potentes sumus per Christum manum tendentem, et evigilantem ex mortuis viventes, et quasi ab inferis in resurrectionem vitæ. V. 18. Et confortavit me. Hippolyti. Quoties enim spe nos implevit Verbum pro rebus futuris, facile vocem ejus auscultare possumus, V. 20. — Ut prælier adversum principem Persarum. Hippolyti. Ex illa die qua humiliasti vultoin Luum a facie Domini Dei tui, audita est oratio tua.

col. 687–688page 52 of 189

PG 10:687& σθη ἡ δέησίς σου, καὶ ἀπεστάλην ἐγὼ τοῦ πολεμῆσαι ; μετὰ ἄρχοντος Περσῶν· βουλὴ γάρ τις ἐγένετο μὴ ἀποστέλλειν τὸν λαόν· ἵνα οὖν ἐν τάχει τὸ αἴτημά σου γένηται, ἀντέστην τούτῳ ἐγώ. γ. 7. ΚΕΦ. ΙΒ'. α'. Εσται καιρός θλίψεως. Ἱππολύτου. Τότε γὰρ ἔσται θλίψις μεγάλη, οἷα οὐ γέγονε τοιαύτη ἀπὸ και ταβολῆς κόσμου, ἄλλων ἀλλαγῆ κατὰ πᾶσαν πόλιν καὶ χώραν εἰς τὸ ἀναιρεῖσθαι τοὺς πιστοὺς πεμπομένων· καὶ τῶν ἁγίων ἀπὸ δύσεως εἰς ἀνατολὴν που ρευομένων, καὶ τῶν δὲ ἀπὸ ἀνατολῶν εἰς μεσημβρίαν διωκομένων, ἄλλων δὲ ἐν τοῖς ὄρεσι και σπηλαίοις κρυπτομένων· πανταχοῦ δὲ αὐτοὺς τοῦ βδελύγματος πολεμοῦντος, καὶ διὰ θαλάσσης καὶ διὰ ξηρᾶς τούτους διὰ τοῦ προστάγματος ἀναιροῦντος, καὶ κατὰ πάντα τρόπον ἐκ τοῦ κόσμου ἐκθλίβοντος· μὴ δυναμένων απ τῶν μηκέτι τῶν ἰδίων πωλῆσαι, μήτε ἀγοράσαι παρὰ τῶν ἀλλοτρίων, χωρὶς ἐὰν μήτις τὸ ὄνομα τοῦ θηρίου ἔχῃ καὶ περιφέρῃ, ἢ τὸ τούτου χάραγμα ἐπὶ μετώπου βαστάσῃ· πάντες γὰρ τότε ἐκ παντὸς τόπου ἐκδιωχθήσονται, καὶ ἐκ τῶν οἰκείων κατασπασθήσονται, καὶ ἐν τῷ δημοσίῳ συρθήσονται, καὶ πάσῃ κολάσει κολασθήσονται, καὶ ἐκ παντὸς κόσμου ἐκβληθήσονται. β'. Εξεγερθήσονται οὗτοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. Ἱππολύτου. Οἱ τῇ ὄντως ζωῇ πε πιστευκότες, καὶ ἐν βίβλῳ ζωῆς έγγεγραμμένοι. Καὶ οὗτοι εἰς ὀνειδισμόν. Ἱππολύτου. Οἱ τῷ ἀντιχρίστῳ συνερώμενοι ", καὶ σὺν αὐτῷ εἰς τὴν αἰών γιον κόλασιν βαλλόμενοι. γ'. Καὶ οἱ συνιέντες ἐκλάμψουσιν. Ἱππολύτου. Καὶ γὰρ ὁ Κύριος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ τὸ ὅμοιον εἴρηκε, Τότε οἱ δίκαιοι ἐκλάμψουσιν ὡς ἥλιος. ζ. Εἰς καιρὸν καὶ καιροὺς καὶ εἰς ἥμισυ και ροῦ. Ιππολύτου. Τὰ τρία ἔτη καὶ ἥμισυ τοῦ ᾿Αντι χρίστου ἐσήμανε· καιρὸν γὰρ λέγει ἐνιαυτόν· και ροὺς δὲ, δύο ἔτη· ἥμισυ καιροῦ, ἥμισυ ἐνιαυτοῦ· αὐτ ταί εἰσιν αἱ ασι' ἡμέραι, ἂς προείπε Δανιήλ. θ'. Ἐμπεφραγμένοι καὶ ἐσφραγισμένοι οἱ λόγοι. Ιππολύτου. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἁγίοις ἐκδιηγήσασθαι ἄνθρωπος οὐ δύναται· οὔτε γὰρ ὀφθαλμὸς αὐτὰ εἶδεν, οὔτε οὖς ἤκουσεν, οὔτε ἐπὶ καρ δίαν ἀνθρώπου ἀνέβη, εἰς ἃ καὶ ἐπιθυμήσουσι τότε ἅγιοι ἐγκύψαι· οὕτως ἔφη πρὸς αὐτὸν, ὅτι ἐμπειρα γμένοι εἰσὶν οἱ λόγοι οὗτοι, ἕως καιροῦ πέρας ἕως ἂν ἐκλεγῶσι, καὶ ἐκπυρωθῶσι πολλοί· τινὲς δὲ οἱ ἐκλεγόμενοι, ἀλλ᾽ οἱ τῷ τῆς ἀληθείας λόγῳ πιστεύοντες, ἵνα λευκανθῶσι δι' αὐτοῦ, καὶ ἀποβάλλοντες τῶν τῆς ἁμαρτίας ῥύπων, ἐνδύσωνται τὸ ἐπουράνιον, και θαρὸν, καὶ διαυγὲς ἅγιον Πνεῦμα, ἵνα παρόντος τοῦ νυμφίου, εὐθέως συνεισέλθωσιν αὐτῷ. ια΄. Δοθήσεται τὸ βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως. Ἱππολύτου. Δύο οὖν βδελύγματα εἴρηκε Δανιήλ· ἐν μὲν ἀφανισμοῦ, ὅ ἔστησε κατὰ καιρὸν ᾿Αντίοχος κατά τὸ τῆς ἐρημώσεως· ἄλλο καθόλου, ὡς παρέσται ο Αν τίχριστος· ὡς δὲ λέγει Δανιὴλ καὶ αὐτὸς ἐπ᾽ ἀπωλεία πολλῶν συστήσεται.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. EXEGETICA. et missus sum ego ut prplier adversum principem & σθη ἡ δέησίς σου, καὶ ἀπεστάλην ἐγὼ τοῦ πολεμῆσαι Persarum; quoddam enim consilium fuerat ne di- μετὰ ἄρχοντος Περσῶν· βουλὴ γάρ τις ἐγένετο μὴ mitteretur populus: ut ergo citius fieret petitio tua, ἀποστέλλειν τὸν λαόν· ἵνα οὖν ἐν τάχει τὸ αἴτημά σου restiti ego adversus illum. γένηται, ἀντέστην τούτῳ ἐγώ. CAP. XII. V. J. Et veniet tempus quale non fuit (in text. Græc., tempus afflictionis). Tunc erit afflictio magna, qualis non fuit talis a constitutione mundi, aliis alio per cunctam civitatem et regionem, ad perdendos fideles emissis; et sanctis ex occidente in orientem transeuntibus; habitantibus vero in oriente transmigrantibus in meridiem; aliis autem in montibus et speluncis latitantibus; ubique illos abominatione persequente; per maria, per terras eos per decreta crudelia interimente, et omnimodo ex hoc mundo eos conquassante; non valentibus ipsis propria vendere, neque emere apud alienos, nisi quis nomen bestiae habeat et circumferat, vel hujus signum in fronte gerat; omnes enim tunc ex omni loco propulsabuntur, et ex penatibus abducentur, elin carceribus trahentur, et omni cruciatu punientur, et ex toto mundo ejicientur. et. V. 2. Evigilabunt alii in vitam æternam. Hippolyti. Qui veræ vitæ credunt, et in libro vitæ scripti sunt. Ibid.: Εt alii in opprobrium. Hippolyti. Qui cum Antichristo consentiunt, et cum illo in pœnis æternis conjecti. " V. 3. — Qui autem docti fuerint, fulgebunt. Hippolyti. Etenim Dominus in Evangelio idem dixit: Tunc justi fulgebunt sicut sol (Matth. xii, 43). γ. 7. - In tempus, et tempora, et dimidium temporis. Hippolyti. Tres annos et dimidium Antichristi prædixit; tempus indicat unum annum; tempora duos annos; dimidium temporis dimidium anni: hi sunt dies mille ducenti nonaginta quos prædixit Daniel (xrt, 11). V. 9. Clausi sunt signatique sermones. Quoniam quæ præparavit Deus sanctis intelligere homo non potest; neque enim oculus illa vidit, neque auris audivit, neque in cor hominis ascenderunt quæ, etiam tunc desiderabunt sancti contemplari; sic dixit (Deus) ei (Daniel), quia clausi sunt, signatique sermones isti usque ad prafinitum tempus, donec eligantur et igne probentur multi; quidam autem electi, sed qui veritatis verbo crediderunt, ut dealbentur per illud, et mundati a sordibus peccati, induant coles tem, purum et fulgentem sanctum Spiritum, ut, ad veniente sponso, statim intrent cum eo. V. 11. — Posila fuerit abominatio in desolationem. Hippolyti. Duas ergo abominationes dicit Daniel una quidem fuit exterminationis, quam suscitavit Antiochus, et ad abominationem desolationis refertur; alia vero universa, cum veniet Antichristus; nam, ut dicit Daniel, et ille propter ruiuam multorum constituetur. α'. Εσται καιρός θλίψεως. Ἱππολύτου. Τότε γὰρ ἔσται θλίψις μεγάλη, οἷα οὐ γέγονε τοιαύτη ἀπὸ και ταβολῆς κόσμου, ἄλλων ἀλλαγῆ κατὰ πᾶσαν πόλιν καὶ χώραν εἰς τὸ ἀναιρεῖσθαι τοὺς πιστοὺς πεμπο μένων· καὶ τῶν ἁγίων ἀπὸ δύσεως εἰς ἀνατολὴν που ρευομένων, καὶ τῶν δὲ ἀπὸ ἀνατολῶν εἰς μεσημβρίαν διωκομένων, ἄλλων δὲ ἐν τοῖς ὄρεσι και σπηλαίοις κρυπτομένων· πανταχοῦ δὲ αὐτοὺς τοῦ βδελύγματος πολεμοῦντος, καὶ διὰ θαλάσσης καὶ διὰ ξηρᾶς τούτους διὰ τοῦ προστάγματος ἀναιροῦντος, καὶ κατὰ πάντα τρόπον ἐκ τοῦ κόσμου ἐκθλίβοντος· μὴ δυναμένων απ τῶν μηκέτι τῶν ἰδίων πωλῆσαι, μήτε ἀγοράσαι παρὰ τῶν ἀλλοτρίων, χωρὶς ἐὰν μήτις τὸ ὄνομα τοῦ θηρίου ἔχῃ καὶ περιφέρῃ, ἢ τὸ τούτου χάραγμα ἐπὶ μετώπου βαστάσῃ· πάντες γὰρ τότε ἐκ παντὸς τόπου ἐκδιωχθήσονται, καὶ ἐκ τῶν οἰκείων κατασπασθήσονται, καὶ ἐν τῷ δημοσίῳ συρθήσονται, καὶ πάσῃ κολάσει κολασθήσονται, καὶ ἐκ παντὸς κόσμου ἐκβληθήσονται. β'. Εξεγερθήσονται οὗτοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. Ιπ πολύτου. Οἱ τῇ ὄντως ζωῇ πε πιστευκότες, καὶ ἐν βίβλῳ ζωῆς έγγεγραμμένοι. Καὶ οὗτοι εἰς ὀνειδισμόν. Ἱππολύτου. Οἱ τῷ ἀντιχρίστῳ συνερώμενοι ", καὶ σὺν αὐτῷ εἰς τὴν αἰών γιον κόλασιν βαλλόμενοι. γ'. Καὶ οἱ συνιέντες ἐκλάμψουσιν. Ἱππολύτου. Καὶ γὰρ ὁ Κύριος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ τὸ ὅμοιον εἴρηκε, Τότε οἱ δίκαιοι ἐκλάμψουσιν ὡς ἥλιος. ζ. Εἰς καιρὸν καὶ καιροὺς καὶ εἰς ἥμισυ και ροῦ. Ιππολύτου. Τὰ τρία ἔτη καὶ ἥμισυ τοῦ ᾿Αντιχρίστου ἐσήμανε· καιρὸν γὰρ λέγει ἐνιαυτόν· και ροὺς δὲ, δύο ἔτη· ἥμισυ καιροῦ, ἥμισυ ἐνιαυτοῦ· αὐτ ταί εἰσιν αἱ ασι' ἡμέραι, ἂς προείπε Δανιήλ. θ'. Ἐμπεφραγμένοι καὶ ἐσφραγισμένοι οἱ λόγοι. Ιππολύτου. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἁγίοις ἐκδιηγήσασθαι ἄνθρωπος οὐ δύναται· οὔτε γὰρ ὀφθαλμὸς αὐτὰ εἶδεν, οὔτε οὖς ἤκουσεν, οὔτε ἐπὶ καρ δίαν ἀνθρώπου ἀνέβη, εἰς ἃ καὶ ἐπιθυμήσουσι τότε ἅγιοι ἐγκύψαι· οὕτως ἔφη πρὸς αὐτὸν, ὅτι ἐμπειρα γμένοι εἰσὶν οἱ λόγοι οὗτοι, ἕως καιροῦ πέρας ἕως ἂν ἐκλεγῶσι, καὶ ἐκπυρωθῶσι πολλοί· τινὲς δὲ οἱ ἐκλεγόμενοι, ἀλλ᾽ οἱ τῷ τῆς ἀληθείας λόγῳ πιστεύον τες, ἵνα λευκανθῶσι δι' αὐτοῦ, καὶ ἀποβάλλοντες τῶν τῆς ἁμαρτίας ῥύπων, ἐνδύσωνται τὸ ἐπουράνιον, και θαρὸν, καὶ διαυγὲς ἅγιον Πνεῦμα, ἵνα παρόντος τοῦ νυμφίου, εὐθέως συνεισέλθωσιν αὐτῷ. ια΄. Δοθήσεται τὸ βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως. Ἱππολύτου. Δύο οὖν βδελύγματα εἴρηκε Δανιήλ· ἐν μὲν ἀφανισμοῦ, ὅ ἔστησε κατὰ καιρὸν ᾿Αντίοχος κατά τὸ τῆς ἐρημώσεως· ἄλλο καθόλου, ὡς παρέσται ο Αν τίχριστος· ὡς δὲ λέγει Δανιὴλ καὶ αὐτὸς ἐπ᾽ ἀπωλεία πολλῶν συστήσεται.

Fragments on SusannaFragmenta in Susannam

col. 689–690page 53 of 189

PG 10:689ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΡΩΜΗΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΣΩΣΑΝΝΑΝ. Αὐτὴ μὲν οὖν ἡ ἱστορία γεγένηται ὕστερον, προε γράφη δὲ τῆς βίβλου πρώτης. Εθος γὰρ ἦν τοῖς γραμματεῦσιν ὑστερόπρωτα πολλὰ ἐν ταῖς γραφαῖς τιθέναι. Εὑρίσκομεν γὰρ καὶ ἐν τοῖς προφήταις δρά σεις τινὰς πρώτας γεγραμμένας, καὶ ἐπ' ἐσχάτων πεπληρωμένας· καὶ αὖ πάλιν ἐπ' ἐσχάτων εἰρημένας, καὶ πρώτας γεγενημένας. Τοῦτο δὲ οἰκονομίᾳ τοῦ Πνεύματος ἐγίνετο, ἵνα μὴ ὁ διάβολος συνίῃ τὰ ὑπὸ τῶν προφητῶν ἐν παραβολαῖς λελαλημένα, καὶ παγι δεύσας ἐκ δευτέρου πάλιν ἀποκτείνῃ τὸν ἄνθρωπον. Καὶ ὄνομα αὐτῷ Ἰωακείμ. Οὗτος ὁ Ἰωακεὶμ πάρ οίκος γενόμενος ἐν Βαβυλῶνι, λαμβάνει την Σωσάνναν εἰς γυναῖκα. Αὕτη δὲ ἦν θυγάτηρ Χελκίου τοῦ δε ρέως, τοῦ εὑρόντος τὸ βιβλίον τοῦ νόμου ἐν τῷ οἴκῳ Κυρίου, ἡνίκα Ἰωσίας ὁ βασιλεὺς ἐκέλευσεν αὐτὸν καθαρίσαι τὰ ᾿Αγια τῶν ἁγίων. Ἀδελφός γίνεται Ιε ρεμίας ὁ προφήτης, ὃς ἅμα τοῖς ἐπιλοίποις, μετὰ τὴν γενομένην τοῦ λαοῦ ἐν Βαβυλῶνι μετοικίαν, ἀνήχθη εἰς Αἴγυπτον, καὶ παρώκησεν ἐν Τάφναις· κἀκεῖ προ φητεύων λιθοβοληθεὶς ὑπ' αὐτῶν ἀνῃρέθη. Καλὴ σφόδρα καὶ φοβουμένη τὸν Κύριον. Ἐκ γὰρ τοῦ καρποῦ τοῦ ἐξ αὐτῶν προβλήματος, εὐκόλως καὶ τὸ δένδρον γινώσκεται. "Ανδρες γὰρ εὐλαβεῖς καὶ ζηλωταὶ τοῦ νόμου γεγενημένοι, ἄξια Θεοῦ τέκνα ἐν κόσμῳ προηγάγοντο· τὸν μὲν προφήτην και μάρτυρα Χριστοῦ γεγενημένον, τὴν δὲ σώφρονα καὶ πιστὴν εὑρημένην ἐν Βαβυλῶνι· ἧς τὸ σεμνὸν καὶ σῶφρον, τὸν μακάριον Δανιήλ προφήτην απέδειξεν. Καὶ ἦν Ἰωακεὶμ πλούσιος σφόδρα. Δεῖ οὖν ἐπι ζητεῖν τὸ αἴτιον· πῶς γὰρ αἰχμάλωτοι ὑπάρχοντες καὶ ὑπόδουλοι Βαβυλωνίοις γεγενημένοι, εδύναντο συνέρχεσθαι ἐπιτοαυτὸ ὡς αὐτεξούσιοι; Ἐν τούτῳ δεῖ νοεῖν, ὅτι μετοικίσας αὐτοὺς Ναβουχοδονόσορ, φιλανθρώπως αὐτοῖς ἐχρήσατο, καὶ ἐπέτρεψεν αὐτοὺς συνερχομένους, πάντα τὰ κατὰ τὸν νόμον πράσσειν. Καὶ μεσούσης τῆς ἡμέρας εἰσεπορεύετο Σω σάννα. Ἡ Σωσάννα προετυποῦτο εἰς τὴν Ἐκκλη σίπν· Ἰωακεὶμ δὲ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, εἰς τὸν Χριστόν· ὁ δὲ παράδεισος, ἡ κλῆσις τῶν ἁγίων, ώς δένδρων καρ ποφόρων ἐν Ἐκκλησίᾳ πεφυτευμένων. Βαβυλών δέ ἐστιν ὁ κόσμος· οἱ δὲ δύο πρεσβύτεροι, εἰς τύπον δεί

ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΡΩΜΗΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΣΩΣΑΝΝΑΝ. HIPPOLYTI ROMÆ EPISCOPI IN SUSANNAM. (GALLAND., Biblioth., II, 442.) Αὐτὴ μὲν οὖν ἡ ἱστορία γεγένηται ὕστερον, προεγράφη δὲ τῆς βίβλου πρώτης. Εθος γὰρ ἦν τοῖς γραμματεῦσιν ὑστερόπρωτα πολλὰ ἐν ταῖς γραφαῖς τιθέναι. Εὑρίσκομεν γὰρ καὶ ἐν τοῖς προφήταις δράσεις τινὰς πρώτας γεγραμμένας, καὶ ἐπ' ἐσχάτων πεπληρωμένας· καὶ αὖ πάλιν ἐπ' ἐσχάτων εἰρημένας, καὶ πρώτας γεγενημένας. Τοῦτο δὲ οἰκονομίᾳ τοῦ Πνεύματος ἐγίνετο, ἵνα μὴ ὁ διάβολος συνίῃ τὰ ὑπὸ τῶν προφητῶν ἐν παραβολαῖς λελαλημένα, καὶ παγι δεύσας ἐκ δευτέρου πάλιν ἀποκτείνῃ τὸν ἄνθρωπον. Καὶ ὄνομα αὐτῷ Ἰωακείμ. Οὗτος ὁ Ἰωακεὶμ πάροίκος γενόμενος ἐν Βαβυλῶνι, λαμβάνει την Σωσάν ναν εἰς γυναῖκα. Αὕτη δὲ ἦν θυγάτηρ Χελκίου τοῦ δε ρέως, τοῦ εὑρόντος τὸ βιβλίον τοῦ νόμου ἐν τῷ οἴκῳ Κυρίου, ἡνίκα Ἰωσίας ὁ βασιλεὺς ἐκέλευσεν αὐτὸν καθαρίσαι τὰ ᾿Αγια τῶν ἁγίων. Ἀδελφός γίνεται Ιερεμίας ὁ προφήτης, ὃς ἅμα τοῖς ἐπιλοίποις, μετὰ τὴν γενομένην τοῦ λαοῦ ἐν Βαβυλῶνι μετοικίαν, ἀνήχθη εἰς Αἴγυπτον, καὶ παρώκησεν ἐν Τάφναις· κἀκεῖ προφητεύων λιθοβοληθεὶς ὑπ' αὐτῶν ἀνῃρέθη. Καλὴ σφόδρα καὶ φοβουμένη τὸν Κύριον. Ἐκ γὰρ τοῦ καρποῦ τοῦ ἐξ αὐτῶν προβλήματος, εὐκόλως καὶ τὸ δένδρον γινώσκεται. "Ανδρες γὰρ εὐλαβεῖς καὶ ζηλωταὶ τοῦ νόμου γεγενημένοι, ἄξια Θεοῦ τέκνα ἐν κόσμῳ προηγάγοντο· τὸν μὲν προφήτην και μάρτυρα Χριστοῦ γεγενημένον, τὴν δὲ σώφρονα καὶ πιστὴν εὑρημένην ἐν Βαβυλῶνι· ἧς τὸ σεμνὸν καὶ σῶφρον, τὸν μακάριον Δανιήλ προφήτην απέδειξεν. Καὶ ἦν Ἰωακεὶμ πλούσιος σφόδρα. Δεῖ οὖν ἐπιζητεῖν τὸ αἴτιον· πῶς γὰρ αἰχμάλωτοι ὑπάρχοντες καὶ ὑπόδουλοι Βαβυλωνίοις γεγενημένοι, εδύναντο συνέρχεσθαι ἐπιτοαυτὸ ὡς αὐτεξούσιοι; Ἐν τούτῳ δεῖ νοεῖν, ὅτι μετοικίσας αὐτοὺς Ναβουχοδονόσορ, φιλανθρώπως αὐτοῖς ἐχρήσατο, καὶ ἐπέτρεψεν αὐτοὺς συνερχομένους, πάντα τὰ κατὰ τὸν νόμον πράσσειν. Καὶ μεσούσης τῆς ἡμέρας εἰσεπορεύετο Σω σάννα. Ἡ Σωσάννα προετυποῦτο εἰς τὴν Ἐκκλησίπν· Ἰωακεὶμ δὲ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, εἰς τὸν Χριστόν· ὁ δὲ παράδεισος, ἡ κλῆσις τῶν ἁγίων, ώς δένδρων καρποφόρων ἐν Ἐκκλησίᾳ πεφυτευμένων. Βαβυλών δέ ἐστιν ὁ κόσμος· οἱ δὲ δύο πρεσβύτεροι, εἰς τύπον δεί • IV Reg. xxi, 8. 3. Jer. xLIII, 8. · Dan. XIII. Quod hic narratur ', posterius gestum est, etsi ante primum librum scriptum est. Sic enim scriptorum moribus comparatum est, ut non pauca inverso ordine, litterarum monumentis consignata tradant. Nam etiam in prophetis quasdam visiones offendimus prius conscriptas; ac rursus in postremis relalas, quæ primo contigerunt. Id vero peculiari Spiritus numine ac consilio fiebat, ne diabolus intelligeret quæ prophetis in parabolis dicta erant, ac denuo ad perdendum rursus hominem laqueos lenderet. V. 1: Et nomen ejus Joacim. Hic Joacim advena Babylone factus, Susannam uxorem ducit. Porro Susanna filia erat Helciæ sacerdotis, ejus qui librum legis in domo Domini invenit, quando rex Josias mundari Sancta sanctorum præcepit 1. Ejus frater est Jeremias propheta, qui una cum residuis, post transmigrationem populi Babylonem, ductus est in Ægyptum, et habitavit in Taphnis '; ubi prophe tans lapidibus obrutus sublatus est. *. Pulchra valde et timens Dominum. Ex fructu enim illorum germinis, facile quoque arbor cognoscitur. Viri enim religiosi legisque æmulatores facti, dignos Deo liberos in mundo produxerunt: alterum, Christi prophetam atque martyrem; alteram, castam integræque fidei Babylone repertam; cujus pudicitia atque castitas ratio fuit, ut innotesceret Daniel propheta. V. 4: El erat Joacim dives valde. Quærenda causa est: quomodo enim qui captivi essent et Babyloniis mancipati, in unum convenire poterant, quasi sui juris essent atque liberi? Qua in re cousiderandum est, Nabuchodonosorem qui eos transtulerat, mitius illis usum esse, ac permisisse ut liberis conventibus, cuncta ex legis rationibus agerent. V. 7: Et meridie ingrediebatur Susanna. Susanna Ecclesiam præfigurabat; Joacim vero vir ejus, Christum. Hortus seu pomarium, vocatio sanctorum, qui tanquam fructiferæ arbores in Ecclesia plantati sunt. Babylon, mundus est. Duo seniores, duos po pulos figurare noscuntur. qui Ecclesiæ insidias

col. 691–692page 54 of 189

PG 10:691κνυνται τῶν δύο λαῶν τῶν ἐπιβουλευόντων τῇ Ἐκ κλησίᾳ· εἰς μὲν, ὁ ἐκ περιτομῆς, καὶ εἷς, ὁ ἐξ ἐθνῶν. Τὸ γὰρ λέγειν, ἀπεδείχθησαν ἄρχοντες τοῦ λαοῦ καὶ κριται· ὅτι ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ ἐξουσιάζουσι καὶ ἄρχουσι, κρίνοντες ἀδίκως δικαίους. Καὶ ἐθεώρουν αὐτὴν οἱ δύο πρεσβύτεροι. Ταῦτα μὲν οὖν οἱ τῶν Ἰουδαίων ἄρχοντες βούλονται νῦν περικόπτειν τῆς βίβλου, φάσκοντες μὴ γενέσθαι ταῦτα ἐν Βαβυλῶνι· αἰσχυνόμενοι τὸ ὑπὸ τῶν πρεσβυτέρων κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν γεγενημένον. Καὶ διέστρεψαν τὸν ἑαυτῶν νοῦν. Οἱ γὰρ ἐπί βουλοι καὶ φθορεῖς τῆς Ἐκκλησίας γενόμενοι, πῶς δύνανται δίκαια κρίνειν, ἢ καθαρᾷ καρδίᾳ ἀναβλέπειν εἰς τὸν οὐρανὸν, τῷ ἄρχοντι τοῦ αἰῶνος τούτου δεδουλωμένοι; Καὶ ἦσαν ἀμφότεροι κατανενυγμένοι περὶ αὐτ τῆς. Καὶ γὰρ ἔστιν ἀληθῶς καταλαβέσθαι τὸ εἰρη μένον, ὅτι πάντοτε οἱ δύο λαοί κατανυσσόμενοι ὑπὸ τοῦ ἐν αὐτοῖς ἐνεργοῦντος Σατανά, βούλονται διω γμοὺς καὶ θλίψεις ἐγείρειν κατὰ τῆς Ἐκκλησίας, ζητοῦντες ὅπως διαφθείρωσιν αὐτὴν, ἑαυτοῖς μὴ συμ φωνοῦντες. Καὶ παρετηροῦντο φιλοτίμως. Σημειωτέον δε τοῦτο· ὅτι ἕως νῦν παρατηροῦνται καὶ περιεργάζονται τὰ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ πραττόμενα, οἵ τε ἐξ ἐθνῶν καὶ οἱ ἐκ περιτομῆς Ἰουδαῖοι, βουλόμενοι ψευδεῖς μάρτυρας καταφέρειν καθ᾿ ἡμῶν, ὡς ὁ Ἀπόστολος λέγει· Διὰ δὲ τοὺς παρεισαχθέντας ψευδοαδέλ φους, οἵτινες εἰσῆλθον κατασκοπῆσαι τὴν ἐλευ θερίαν ἡμῶν, ἣν ἔχομεν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Εἶδος ἁμαρτίας, τὸ ζητεῖν προσέχειν γυναιξίν. Καὶ ἐξελθόντες διεχωρίσθησαν ἀπ' ἀλλήλων. Τὸ οὖν, διεχωρίσθησαν ἀπ' ἀλλήλων τῇ ὥρᾳ τοῦ ἀρί στου, τοῦτο σημαίνει· ὅτι ἐν μὲν τοῖς βρώμασι τοῖς ἐπιγείοις οἱ Ἰουδαῖοι τῶν ἐθνῶν οὐ συμφωνοῦσιν· ἐν δὲ ταῖς θεωρίαις καὶ παντὶ κοσμικῷ πράγματι, τού τοις συνερχόμενοι κοινωνοῦσιν. Καὶ ἀνετάζοντες ἀλλήλους τὴν αἰτίαν, ὡμολόγησαν τὴν ἐπιθυμίαν. Αὐτοὶ ἑαυτοῖς προφητεύονται, ὡς μελλήσουσιν ὑπὸ λογισμῶν ἐταζόμενοι λόγον δοῦναι τῷ Θεῷ ὑπὲρ πάσης ἁμαρτίας ἧς ἔπραξαν, ώς Σολομών λέγει· Ἐτασμὸς δὲ ἀσεβεῖς ἀλεῖ. 'Αλί σκονται γὰρ οὗτοι ὑπὸ ἐτάσεως. Ἐν τῷ παρατηρεῖν αὐτοὺς ἡμέραν εὔθετον. Ποίαν εὔθετον, ἀλλ᾽ ἢ τὴν τοῦ Πάσχα, ἐν ᾗ τὸ λουτρόν ἐν παραδείσῳ τοῖς καιομένοις ἑτοιμάζεται, καὶ Σω σάννα ἀπολουομένη, καθαρὰ νύμφη Θεῷ παρίσταται; Μετὰ δύο μόνον κορασίων. Ηνίκα γὰρ ἂν τὸ κατὰ σύνηθες ἐπιθυμῇ λουτρόν λαβεῖν ἡ Ἐκκλησία, ἐξ ἀνάγκης ταύτῃ δύο παιδίσκας δεῖ παρακολουθεῖν διὰ γὰρ τῆς πίστεως εἰς Χριστὸν, καὶ διὰ τῆς ἀγάπης τῆς πρὸς τὸν Θεὸν λαμβάνει τὸ λουτρὸν ὁμολογοῦσα ἡ Ἐκκλησία. Καὶ εἶπε τοῖς κορασίοις· Ἐνέγκατε δή μοι ἔλαιον. Ὡς πίστις καὶ ἀγάπη τὸ ἔλαιον καὶ τὰ σμήγματά τοῖς λουομένοις ἑτοιμάζουσι. Τίνα δὲ ἦν τὰ

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. EXEGETICA. struunt; alterum qui ex circumcisione, alterum qui κνυνται τῶν δύο λαῶν τῶν ἐπιβουλευόντων τῇ Ἐκ ex gentibus. Nam quod ait (v.*5) fuisse constitutos populi præsides atque judices; ideo est, quod hoc evo potestatem exercent præsidentque injuste juficando justos. V. 8: Et videbant eam duo seniores. Hæc enimvero Judæorum principes nunc e libro volunt amputare, dicentes ea non gesta esse Babylone: quos nempe : pudeat tanti illius per id tempus seniorum facimoris. V. 9: Et everterunt sensum suum. Qui enim Ecclesiæ insidias struxerunt ejusque corruptores fuerunt, quonam modo justa judicare possint; aut mundo corde in coelum suspicere, qui principi hujus sæculi sint mancipati? V. 10: Erantque ambo erga eam stimulis agitati. Vere enim accipi potest quod ita dictum est; semper enim duo populi, Satanæ cujus afflatu aguntur, stimulis incitati, persecutionum procellas ærumnasque adversus Ecclesiam suscitare student; quærentes qua demum ratione eam corrumpant, cum se‐ cum ipsi non consentiant. V. 12: Et observabant sollicite. Id vero animadvertamus operæ pretium est: hactenus scilicet observare ac curiosius inquirere quæ in Ecclesia fiant, tum gentiles, tum ex circumcisione Judæos; qui videlicet falsos testes adversum nos velint subornare, quemadmodum ait Apostolus: Propter autem subintroductos falsos fratres, qui subintrcierunt explovare libertalem nostram, quam habemus in Christo ". Peccati genus est, quærere ut feminis attendas animum. V. 13: Et egressi recesserunt a se mutuo. Quod ergo a se mutuo recesserunt hora prandii, hoc significat in terrenis quidem cibis non consentire Judæos cum gentibus; in sensu vero cunctisque rebus ad sæculi usum spectantibus, convenire ac communicare. V. 14: Et sciscitantes ad invicem causam, confessi sunt suam concupiscentiam. Ipsi sibi vaticinantur, sciscitantibus cogitationibus reddituros esse Deo rationem & pro omnibus quæ peccaverint, quemadmodum Salomon ait: Sciscitatio (seu examen perdet impios. Capiuntur enim hi sciscitatione. V. 15: Dum observarent diem aptum. Quem porro nisi diem Paschæ, per quem lavacrum in pomario aestuantibus paratur, et Susanna lavans, munda Deo sponsa sistitur? Cum duabus solis puellis. Quando enim Ecclesia ex more cupit lavacrum suscipere, duas necessario ancillas comites habet. Etenim Ecclesia per fidem in Christum et per charitatem in Deum confessa recipit lavacrum. V. 18: Dixitque puellis: Afferte mihi oleum. Proinde fides et charitas, oleum et smegmata lavantibus parant. Quænam vero smegmata, nisi Verbi • Gal. II, 4. • Rom. 1, 15. • Prov. 1, 32. κλησίᾳ· εἰς μὲν, ὁ ἐκ περιτομῆς, καὶ εἷς, ὁ ἐξ ἐθνῶν. Τὸ γὰρ λέγειν, ἀπεδείχθησαν ἄρχοντες τοῦ λαοῦ καὶ κριται· ὅτι ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ ἐξουσιάζουσι καὶ ἄρχουσι, κρίνοντες ἀδίκως δικαίους. Καὶ ἐθεώρουν αὐτὴν οἱ δύο πρεσβύτεροι. Ταῦτα μὲν οὖν οἱ τῶν Ἰουδαίων ἄρχοντες βούλονται νῦν περικόπτειν τῆς βίβλου, φάσκοντες μὴ γενέσθαι ταῦτα ἐν Βαβυλῶνι· αἰσχυνόμενοι τὸ ὑπὸ τῶν πρεσβυτέρων κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν γεγενημένον. Καὶ διέστρεψαν τὸν ἑαυτῶν νοῦν. Οἱ γὰρ ἐπίβουλοι καὶ φθορεῖς τῆς Ἐκκλησίας γενόμενοι, πῶς δύνανται δίκαια κρίνειν, ἢ καθαρᾷ καρδίᾳ ἀναβλέπειν εἰς τὸν οὐρανὸν, τῷ ἄρχοντι τοῦ αἰῶνος τούτου δεδουλωμένοι; Καὶ ἦσαν ἀμφότεροι κατανενυγμένοι περὶ αὐτ τῆς. Καὶ γὰρ ἔστιν ἀληθῶς καταλαβέσθαι τὸ εἰρη μένον, ὅτι πάντοτε οἱ δύο λαοί κατανυσσόμενοι ὑπὸ τοῦ ἐν αὐτοῖς ἐνεργοῦντος Σατανά, βούλονται διω γμοὺς καὶ θλίψεις ἐγείρειν κατὰ τῆς Ἐκκλησίας, ζητοῦντες ὅπως διαφθείρωσιν αὐτὴν, ἑαυτοῖς μὴ συμφωνοῦντες. Καὶ παρετηροῦντο φιλοτίμως. Σημειωτέον δε τοῦτο· ὅτι ἕως νῦν παρατηροῦνται καὶ περιεργάζον ται τὰ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ πραττόμενα, οἵ τε ἐξ ἐθνῶν καὶ οἱ ἐκ περιτομῆς Ἰουδαῖοι, βουλόμενοι ψευδεῖς μάρτυρας καταφέρειν καθ᾿ ἡμῶν, ὡς ὁ Ἀπόστολος λέγει· Διὰ δὲ τοὺς παρεισαχθέντας ψευδοαδέλ φους, οἵτινες εἰσῆλθον κατασκοπῆσαι τὴν ἐλευ θερίαν ἡμῶν, ἣν ἔχομεν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Εἶδος ἁμαρτίας, τὸ ζητεῖν προσέχειν γυναιξίν. Καὶ ἐξελθόντες διεχωρίσθησαν ἀπ' ἀλλήλων. Τὸ οὖν, διεχωρίσθησαν ἀπ' ἀλλήλων τῇ ὥρᾳ τοῦ ἀρί στου, τοῦτο σημαίνει· ὅτι ἐν μὲν τοῖς βρώμασι τοῖς ἐπιγείοις οἱ Ἰουδαῖοι τῶν ἐθνῶν οὐ συμφωνοῦσιν· ἐν δὲ ταῖς θεωρίαις καὶ παντὶ κοσμικῷ πράγματι, τούτοις συνερχόμενοι κοινωνοῦσιν. Καὶ ἀνετάζοντες ἀλλήλους τὴν αἰτίαν, ὡμολό γησαν τὴν ἐπιθυμίαν. Αὐτοὶ ἑαυτοῖς προφητεύον ται, ὡς μελλήσουσιν ὑπὸ λογισμῶν ἐταζόμενοι λόγον δοῦναι τῷ Θεῷ ὑπὲρ πάσης ἁμαρτίας ἧς ἔπραξαν, ώς Σολομών λέγει· Ἐτασμὸς δὲ ἀσεβεῖς ἀλεῖ. 'Αλίσκονται γὰρ οὗτοι ὑπὸ ἐτάσεως. Ἐν τῷ παρατηρεῖν αὐτοὺς ἡμέραν εὔθετον. Ποίαν εὔθετον, ἀλλ᾽ ἢ τὴν τοῦ Πάσχα, ἐν ᾗ τὸ λουτρόν ἐν παραδείσῳ τοῖς καιομένοις ἑτοιμάζεται, καὶ Σω σάννα ἀπολουομένη, καθαρὰ νύμφη Θεῷ παρίσταται; Μετὰ δύο μόνον κορασίων. Ηνίκα γὰρ ἂν τὸ κατὰ σύνηθες ἐπιθυμῇ λουτρόν λαβεῖν ἡ Ἐκκλησία, ἐξ ἀνάγκης ταύτῃ δύο παιδίσκας δεῖ παρακολουθεῖν· διὰ γὰρ τῆς πίστεως εἰς Χριστὸν, καὶ διὰ τῆς ἀγάπης τῆς πρὸς τὸν Θεὸν λαμβάνει τὸ λουτρὸν ὁμολογοῦσα ἡ Ἐκκλησία. Καὶ εἶπε τοῖς κορασίοις· Ἐνέγκατε δή μοι ἔλαιον. Ὡς πίστις καὶ ἀγάπη τὸ ἔλαιον καὶ τὰ σμή γματα τοῖς λουομένοις ἑτοιμάζουσι. Τίνα δὲ ἦν τὰ

col. 693–694page 55 of 189

PG 10:693σμήγματα, ἀλλ᾽ ἢ τοῦ ἁγίου Λόγου ἐντολαί; τί δὲ τὸ? ἔλαιον, ἀλλ᾽ ἢ τοῦ ἁγίου Πνεύματος δύναμις; αἷς μετὰ τὸ λουτρὸν ὡς μύρου χρίονται οἱ πιστεύοντες. Ταῦτα πάντα διετυποῦτο διὰ τῆς μαχαρίας Σωσάννης κι' ἡμᾶς· ἵνα νῦν ἡμεῖς, οἱ τῷ Θεῷ πιστεύοντες, μὴ ὡς ξένα τὰ νῦν γενόμενα ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ νοήσωμεν, ἀλλ᾽ ἢ πάντα ταῦτα διὰ τῶν πατριαρχῶν προτετι πωμένα πιστεύσωμεν, καθὰ καὶ ὁ Ἀπόστολος λέγει Ταῦτα δὲ τυπικῶς συνέβαινεν ἐκείνοις· ἐγράφη δὲ πρὸς νουθεσίαν ἡμῶν, εἰς οὓς τὰ τέλη τῶν αιώνων κατήντησαν. Καὶ ἐξῆλθον κατὰ τὰς πλαγίας θύρας. Προμη νύουσαι, ὅτι ὁ βουλόμενος τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ ὕδα τος μεταλαβεῖν, ἀποτάξασθαι μὲν ὀφείλει τῇ πλατεία θύρα· διὰ δὲ τῆς στενῆς καὶ τεθλιμμένης εἰσελθεῖν. Καὶ οὐκ εἶδον τοὺς πρεσβυτέρους. Ωσπερ γὰρ τότε ἐν τῷ παραδείσῳ συνεκρύβη ὁ διάβολος ἐν τῷ ὄφει, οὕτω καὶ νῦν ἐν τοῖς πρεσβυτέροις ἐγκρυβείς, τὴν ἑαυτοῦ ἐνεκίσσησεν ἐπιθυμίαν, ἵνα πάλιν ἐκ δευ τέρου διαφθείρῃ τὴν Εὔαν. Ἰδοὺ αἱ θύραι τοῦ παραδείσου κέκλειναι. Ο παρανόμων ἀρχόντων καὶ διαβολικῆς ἐνεργείας με με στωμένων· ταῦτα ὑμῖν παρέδωκε Μωϋσῆς; οὕτω δὲ τὸν νόμον ἀναγινώσκοντες ἑτέρους διδάσκετε; Ὁ λέ γων μὴ φονεύειν, αὐτὸς φονεύεις; Ο λέγων μὴ ἐπι θυμεῖν, αὐτὸς τὴν γυναῖκα τοῦ πλησίον διαφθείρειν θέλεις; Καὶ ἐν ἐπιθυμίᾳ σου ἐσμέν. Τί ἀναπείθετε, ἄνομοι, σώφρονα καὶ ἀκέραιον ψυχήν λόγοις ψευδέσιν, ἵνα τὴν οἰκείαν ἐπιθυμίαν στήσητε; Εἰ δὲ μὴ, καταμαρτυρήσομέν σου. Ταῦτα, ὑμῶν τὰ ἀπ' ἀρχῆς δεινὰ τολμήματα, διὰ τὸν ἀπ᾿ ἀρχῆς ἐν ὑμῖν ἐμφωλεύσαντα πλάνον. Ην γὰρ ὄντως μετὰ ταύτης νεανίσκος ἀπ᾿ οὐρανῶν ὑμέτερος οὐ συγ γινόμενος αὐτῇ, ἀλλὰ συμμαρτυρῶν τῇ ἀληθείᾳ. Καὶ ἀνεστέναξεν Σωσάννα. Τούτων οὖν τῶν ῥη μάτων ἀκούσασα ἡ μακαρία Σωσάννα, κατενύγη την καρδίαν, καὶ ἔφραξε τὸ στόμα, μὴ βουλομένη ὑπὸ ἀνόμων πρεσβυτέρων μιανθῆναι. Ἔστι δὲ καὶ κατα λαβέσθαι ἀληθῶς τὸ συμβὰν ἐπὶ τῇ Σωσάννῃ. Τοῦτο γὰρ νῦν καὶ ἐπὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ πληρούμενον εὕροις. Ηνίκα γὰρ οἱ δύο λαοὶ συμφωνήσουσι διαφθεῖραί τι νας τῶν ἁγίων, παρατηροῦνται ἡμέραν εὔθετον, καὶ εἰσελθόντες εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ, προσευχομένων ἐκεῖ πάντων καὶ τὸν Θεὸν ὑμνούντων, ἐπιλαβόμενοι ἕλκουσί τινας καὶ κρατοῦσι, λέγοντες· Δεῦτε, συγ κατάθεσθε ἡμῖν, καὶ τοὺς θεοὺς θρησκεύετε· εἰ δὲ μή, καταμαρτυρήσομεν ὑμῶν. Τοὺς δὲ μὴ βουλομένους, προσάγουσιν αὐτοὺς πρὸς τὰ βήματα καὶ κατηγοροῦσιν, ὡς ἐναντία τοῦ δόγματος Καίσαρος πράτ τοντας, καὶ κατακρίνουσι θανάτῳ. Στενά μοι πάντοθεν. Ιδετε ῥήματα σωφρονούσης γυναικὸς, καὶ θεῷ μεμελημένης. Στενά μοι, φησί, πάντοθεν· ἡ γὰρ Ἐκκλησία οὐ μόνον ὑπὸ Ἰουδαίων θλίβεται καὶ στενοχωρεῖται, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἐθνῶν, καὶ Νεανίσκος ὑμέτερος.

σμήγματα, ἀλλ᾽ ἢ τοῦ ἁγίου Λόγου ἐντολαί; τί δὲ τὸ mandata? quodnam autem oleum, nisi virtus Spiriἔλαιον, ἀλλ᾽ ἢ τοῦ ἁγίου Πνεύματος δύναμις; αἷς μετὰ τὸ λουτρὸν ὡς μύρου χρίονται οἱ πιστεύοντες. Ταῦτα πάντα διετυποῦτο διὰ τῆς μαχαρίας Σωσάννης κι' ἡμᾶς· ἵνα νῦν ἡμεῖς, οἱ τῷ Θεῷ πιστεύοντες, μὴ ὡς ξένα τὰ νῦν γενόμενα ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ νοήσωμεν, ἀλλ᾽ ἢ πάντα ταῦτα διὰ τῶν πατριαρχῶν προτετι πωμένα πιστεύσωμεν, καθὰ καὶ ὁ Ἀπόστολος λέγει· Ταῦτα δὲ τυπικῶς συνέβαινεν ἐκείνοις· ἐγράφη δὲ πρὸς νουθεσίαν ἡμῶν, εἰς οὓς τὰ τέλη τῶν αιώνων κατήντησαν. Καὶ ἐξῆλθον κατὰ τὰς πλαγίας θύρας. Προμη νύουσαι, ὅτι ὁ βουλόμενος τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ ὕδα τος μεταλαβεῖν, ἀποτάξασθαι μὲν ὀφείλει τῇ πλατεία θύρα· διὰ δὲ τῆς στενῆς καὶ τεθλιμμένης εἰσελθεῖν. Καὶ οὐκ εἶδον τοὺς πρεσβυτέρους. Ωσπερ γὰρ τότε ἐν τῷ παραδείσῳ συνεκρύβη ὁ διάβολος ἐν τῷ ὄφει, οὕτω καὶ νῦν ἐν τοῖς πρεσβυτέροις ἐγκρυβείς, τὴν ἑαυτοῦ ἐνεκίσσησεν ἐπιθυμίαν, ἵνα πάλιν ἐκ δευ τέρου διαφθείρῃ τὴν Εὔαν. Ἰδοὺ αἱ θύραι τοῦ παραδείσου κέκλειναι. Ο παρανόμων ἀρχόντων καὶ διαβολικῆς ἐνεργείας με με στωμένων· ταῦτα ὑμῖν παρέδωκε Μωϋσῆς; οὕτω δὲ τὸν νόμον ἀναγινώσκοντες ἑτέρους διδάσκετε; Ὁ λέγων μὴ φονεύειν, αὐτὸς φονεύεις; Ο λέγων μὴ ἐπιθυμεῖν, αὐτὸς τὴν γυναῖκα τοῦ πλησίον διαφθείρειν θέλεις; Καὶ ἐν ἐπιθυμίᾳ σου ἐσμέν. Τί ἀναπείθετε, ἄνομοι, σώφρονα καὶ ἀκέραιον ψυχήν λόγοις ψευδέσιν, ἵνα τὴν οἰκείαν ἐπιθυμίαν στήσητε; Εἰ δὲ μὴ, καταμαρτυρήσομέν σου. Ταῦτα, ὑμῶν τὰ ἀπ' ἀρχῆς δεινὰ τολμήματα, διὰ τὸν ἀπ᾿ ἀρχῆς ἐν ὑμῖν ἐμφωλεύσαντα πλάνον. Ην γὰρ ὄντως μετὰ ταύτης νεανίσκος ἀπ᾿ οὐρανῶν ὑμέτερος οὐ συγγινόμενος αὐτῇ, ἀλλὰ συμμαρτυρῶν τῇ ἀληθείᾳ. tus sancti? quibus post lavacrum tanquam unguento fideles perunguntur. Cuncta hæc per beatam Susannam nostri causa figurabantur: ne modo scilicet, qui Deo credimus, ea quæ impræsentiarum in Ecclesia fiunt, tanquam nova ac peregrina existimemus; sed cuncta hæc olim per patriarchës figurata credamus, quemadmodum etiam Apostolus ait: Hæc contingebant illis in figuris; scripta autèm sunt ad nostram exhortationem, in quos fines sæculi devenerunt F. V. 18: Et exierunt per posticum. Nempe præsiguantes, qui velit in pomario aqua intingi, debere nuntium remittere portæ latæ ³, et per arctam et coangustatam ingredi. Et non viderunt seniores. Quemadmodum enim tunc in pomario (paradiso) delituit diabolus in serpente; sic nunc quoque in senioribus latitans, sua illos concupiscentia accendit, ut rursus denuo corrumpat Evam. V. 19: Ecce ostia pomarii clausa sunt. O sceleratos judices plenosque diabolico afflatu! Num hæc vobis tradidit Moyses? Sicne legentes legem alios docetis? Qui prædicas non faciendum homicidium, homicidium facis? Qui dicis non concupiscendum, ipse uxorem proximi corrumpere cupis? Et in concupiscentia tui-sumus. Utquid, scelesti, castam animam atque simplicem verbis mendacibus a mentis sententia avocatis, ut libidinem vestram statuatis? V. 21: Quod si nolueris, dicemus contra te testimonium. Hæc vestra ab initio projectæ mentis ausa improba, seductoris gratia qui in vobis ab initio latitaret. Erat namque vere cum ea vester e cœlis juvenis, non qui cum illa commisceretur, sed qui testis foret veritati. V. 22: Et ingemuit Susanna. His itaque verbis auditis, beata Susanna doloris aculeum animo sensit, osque obturavit, quæ nollet scelestissimorum seniorum injuria constuprari. Licet vero etiam vere intelligere, quod in Susanna contigit. Hoc enim nunc quoque in Ecclesia impleri invenias. Cum enim duo populi consenserint, ut quosdam de Ecclesia perdant, diem aptum observant; ingressique Καὶ ἀνεστέναξεν Σωσάννα. Τούτων οὖν τῶν ῥημάτων ἀκούσασα ἡ μακαρία Σωσάννα, κατενύγη την καρδίαν, καὶ ἔφραξε τὸ στόμα, μὴ βουλομένη ὑπὸ ἀνόμων πρεσβυτέρων μιανθῆναι. Ἔστι δὲ καὶ καταλαβέσθαι ἀληθῶς τὸ συμβὰν ἐπὶ τῇ Σωσάννῃ. Τοῦτο γὰρ νῦν καὶ ἐπὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ πληρούμενον εὕροις. Ηνίκα γὰρ οἱ δύο λαοὶ συμφωνήσουσι διαφθεῖραί τινας τῶν ἁγίων, παρατηροῦνται ἡμέραν εὔθετον, καὶ εἰσελθόντες εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ, προσευχομένων in domum Dei, cunctis ibi orantibus Deumque lauἐκεῖ πάντων καὶ τὸν Θεὸν ὑμνούντων, ἐπιλαβόμενοι ἕλκουσί τινας καὶ κρατοῦσι, λέγοντες· Δεῦτε, συγ κατάθεσθε ἡμῖν, καὶ τοὺς θεοὺς θρησκεύετε· εἰ δὲ μή, καταμαρτυρήσομεν ὑμῶν. Τοὺς δὲ μὴ βουλομένους, προσάγουσιν αὐτοὺς πρὸς τὰ βήματα καὶ κατ ηγοροῦσιν, ὡς ἐναντία τοῦ δόγματος Καίσαρος πράτ τοντας, καὶ κατακρίνουσι θανάτῳ. Στενά μοι πάντοθεν. Ιδετε ῥήματα σωφρονούσης γυναικὸς, καὶ θεῷ μεμελημένης. Στενά μοι, φησί, πάντοθεν· ἡ γὰρ Ἐκκλησία οὐ μόνον ὑπὸ Ἰουδαίων θλίβεται καὶ στενοχωρεῖται, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἐθνῶν, καὶ 'I Cor. x, 11. • Matth. vii, 13, 14. Gen. ut, 1. dantibus, apprehensos quosdam trahunt, tenentque dicentes: Venite, idemque ipsi ac nos sentite, ac diis cultum adhibete. Quod si nolueritis, testimonium adversum vos dicemus. Eos autem qui noluerint, ad tribunalia adducunt, et accusant velut qui agant contra decretum Cæsaris, ac morte eos damnant. Angustiæ sunt mihi undique. Videte verba castæ mulieris, ac cujus Deo cura est. Angustiæ, inquit,. sunt mihi undique. Ecclesia enim nedum a Judæis affligitur ac angustias patitur, verum etiam: go 15 Νεανίσκος ὑμέτερος. Id est Daniel, spiritu prophetic ræsens. Gousgr.

col. 695–696page 56 of 189

PG 10:695ὑπὸ τῶν λεγομένων μὲν, οὐκ ὄντων δὲ Χριστιανῶν οἰονεὶ τὸ σῶφρον καὶ εὐπαθὲς ταύτης ἐνορῶντες, φθείρειν ταύτην βιάζονται. Ἐάν τε γὰρ τοῦτο πράξω, θάνατός μοι ἐστιν. Τὸ γὰρ παρακοῦσαι Θεοῦ, καὶ ὑπακοῦσαι ἀνθρώποις, θάνατον καὶ κόλασιν αἰώνιον ἐργάζεται. Ἐὰν δὲ μὴ πράξω, οὐκ ἐκφευξούμαι τὰς χεῖρας ὑμῶν. Καὶ τοῦτο ἀληθὲς εἴρηκεν. Οἱ γὰρ προσαγόμενοι ἕνεκεν τοῦ ὀνόματος τοῦ Θεοῦ, ἐὰν μὲν πράξωσι τὸ ὑπ' ἀνθρώπων κελευόμενον, ἀποθνήσκουσι τῷ Θεῷ ζήσουσι δὲ ἐν κόσμῳ· ἐὰν δὲ μὴ πράξωσι τὸ ὑπὸ ἀν θρώπων κελευόμενον, οὐκ ἐκφεύγουσι τὰς χεῖρας τῶν δικαστῶν, ὑπ' αὐτῶν ἐκείνων κατακρινόμενοι. Αἱρετόν μοι ἐστι μὴ πράξασαν. Τοῦτο γὰρ διαφορώτερον, ἀποθανεῖν ὑπὸ ἀνθρώπων ἀδίκων, ἵνα παρὰ Θεῷ ζήσωσιν· ἡ συνθεμένους αὐτοῖς, καὶ ἀπο λυθέντας ὑπ' αὐτῶν, ἐμπεσεῖν εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἀνεβόησε φωνή μεγάλη. Προς τίνα οὖν ἀνε βόησεν ἡ Σωσάννα, ἀλλ᾽ ἢ πρὸς Θεόν; ὡς Ἡσαΐας λέγει· Τότε βοήσεις, καὶ ὁ Θεὸς εἰσακούσεται σου· ἔτι λαλοῦντές σου, ἐρεῖ· Ἰδοὺ πάρειμι. Ανεβόησαν καὶ οἱ δύο πρεσβύτεροι κατέναντι αὐτῆς. Οἱ γὰρ ἄνομοι. οὐ παύονται βοῶντες καθ' ἡμῶν, καὶ λέγοντες· Αἶρε ἐκ τῆς γῆς τοὺς τοιούτους, οὐ γὰρ καθῆκον αὐτοὺς ζῇν. Εὐαγγελικῶς ἡ Σωσάννα κατεφρόνησε τῶν ἀποκτεινόντων τὸ σῶμα, ἵνα σώσῃ τὴν ψυχὴν ἑαυτῆς ἐκ θα νάτου. Θάνατος δὲ ψυχῆς, ἡ ἁμαρτία, ἐξαιρέτως δὲ ή μοιχεία. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ συναφθεῖσα τῷ Χριστῷ ψυχὴ, ἀποστᾶσα τῆς πίστεως εἰς τὸν διηνεκή παρα πέμπεται θάνατον, τὴν αἰώνιον κόλασιν· πρὸς πίστιν τούτου, καὶ ἐπὶ τῶν σωματικών γάμων παραλυομέν νων καὶ διορυττομένων, θάνατον ώρισεν ὁ νόμος ἐπι τίμιον. Καὶ δραμὼν ὁ εἷς, ἤνοιξε τὰς θύρας. Τὴν πλα τείαν καὶ εὐρύχωρον ὁδὸν ἐπιδεικνύων, δι' ἧς οἱ τούς τοις πειθόμενοι ἀπόλλυνται. Ἡ δὲ Σωσάννα ἦν τρυφερὰ σφόδρα. Οὐ κάλλος περὶ σῶμα πορνικὸν, ὃν τρόπον περιέκειτο τῇ Ἰεζάβελ, οὐδὲ ὄψις ποικίλοις χρώμασι πεφυκωμένη· ἀλλ' εἶχε κάλλος πίστεως καὶ σωφροσύνης καὶ ἁγιαστ μου. Ἔθηκαν τὰς χεῖρας ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτῆς. Ἵνα κἂν ἐν τῷ ἁψασθαι αὐτῆς, τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας τὸν κόρον τελέσωσι. Ἡ δὲ ἦν κλαίουσα. Διὰ γὰρ τῶν δακρύων ἐφείλκετο τὸν ἀπ᾿ οὐρανῶν Λόγον, τὸν μέλλοντα διὰ δα κρύων ἐγείρειν τὸν Λάζαρον τεθνηκότα. Καὶ ἐπίστευσεν αὐτοῖς ἡ συναγωγή. Δεῖ οὖν ἡμᾶς ἐν παντὶ πράγματι ἑδραίους γενομένους, μή τοῖς ψευδέσιν προσέχειν, μηδὲ προσώποις ἀρχόντων εὐκόλως συναρπαζομένους πείθεσθαι, γινώσκοντας, ὅτι λόγον ἔχομεν δοῦναι τῷ Θεῷ· ἀλλὰ τῇ ἀληθείᾳ στοιχοῦντες, καὶ τὸ ἀκριβὲς τῆς πίστεως ἐπιζητοῦντες, εὐάρεστοι ἐσόμεθα τῷ Θεῷ. Καὶ εἰσήκουσεν ὁ Θεὸς τῆς φωνῆς αὐτῆς. Ὅσοι γὰρ ἐπικαλοῦνται αὐτὸν ἐκ καθαράς καρδίας, του

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I.· EXEGETICA. bus; necnon ab iis qui Christiani dicuntur, nec ta- ὑπὸ τῶν λεγομένων μὲν, οὐκ ὄντων δὲ Χριστιανῶν· men sunt. Ejus enim pudicitiam ac felicitatem velut οἰονεὶ τὸ σῶφρον καὶ εὐπαθὲς ταύτης ἐνορῶντες, contuentes, corrumpere eam nituntur. φθείρειν ταύτην βιάζονται. Sive enim hoc egero, mors mihi est. Den enim inobedientem esse, ac hominibus obedire, æternam mortem ac supplicium parit. Si autem non egero, non effugiam manus vestras. Hoc quoque vere dixit. Qui enim adducuntur propter nomen Dei, siquidem fecerint quod jubentur ab hominibus, Deo moriuntur, ac in mundo vivunt; si autem non egerint quod illi imperant, non effugiunt judicium manus, a quibus ipsis morte damnantur. V. 23: Melius est mik: sine opere. Hoc namque præstantius, ab iniquis hominibus mori, ut cum Deo vivant; quam illis consentiendo et ab eis solutos, incidere in manus Dei. V. 24: Et clamavit voce magna. Ad quem, rogo, clamavit Susanna, nisi ad Deum? quemadmodum ait Isaias: Tunc clamabis, et Deus exaudiet te; adhuc loquente te dicet: Ecce adsum ". Clamaverunt et duo seniores contra eam. Iniqui enim et improbi non cessant clamare adversum nos, et dicere: Tolle e terra, qui tales sint; non enim decet eos vivere. Evangelico sensu Susanna contempsit eos qui occidunt corpus ", ut salvaret animam suam a morte. Nam peccatum mors animæ est; præsertim autem machia. Quia enim anima Christo copulata, discessione a fide in perennem traditur mortem, poenam scilicet æternam; ad ejus rei fidem, violato quoque corporalium nuptiarum fœdere perversisque thalamis, lex pœnam mortis indixit. V. 25: Et cucurrit unus, et aperuit ostia. Nempe latam et spatiosam ostendens viam, quam incedendo, qui illis morem gerunt, pereunt. V. 30: Ρorro Susanna erat delicata valde. Non quod meretricios fucos corpori adspersos haberet, uti habebat Jezabel, aut oculos variis pigmentis cerussaque ac minio oblitos; sed fidei et castitatis ac sanctimoniæ decore pollebat. V. 34: Et posuerunt manus super caput ejus. Ut vel ejus contactu, libidinem suam exsatiarent. V. 55 At illa flebat. Lacrymis enim et fletu e cœlis Verbum excibat, quod lacrymis suscitaturum erat mortuum Lazarum 19. V. 41: Et credidit eis multitudo. Operæ pretium igitur est, ut in omni firmi negotio, mendacibus animum non attendamus; nec facile judicum personis ut obsequamur adduci non sinamus, qui nos Deo rationem reddituros esse non nesciamus: sed seἘάν τε γὰρ τοῦτο πράξω, θάνατός μοι ἐστιν. Τὸ γὰρ παρακοῦσαι Θεοῦ, καὶ ὑπακοῦσαι ἀνθρώ ποις, θάνατον καὶ κόλασιν αἰώνιον ἐργάζεται. Ἐὰν δὲ μὴ πράξω, οὐκ ἐκφευξούμαι τὰς χεῖρας ὑμῶν. Καὶ τοῦτο ἀληθὲς εἴρηκεν. Οἱ γὰρ προσαγόμενοι ἕνεκεν τοῦ ὀνόματος τοῦ Θεοῦ, ἐὰν μὲν πράξωσι τὸ ὑπ' ἀνθρώπων κελευόμενον, ἀποθνήσκουσι τῷ Θεῷ· ζήσουσι δὲ ἐν κόσμῳ· ἐὰν δὲ μὴ πράξωσι τὸ ὑπὸ ἀνθρώπων κελευόμενον, οὐκ ἐκφεύγουσι τὰς χεῖρας τῶν δικαστῶν, ὑπ' αὐτῶν ἐκείνων κατακρινόμενοι. Αἱρετόν μοι ἐστι μὴ πράξασαν. Τοῦτο γὰρ διαφορώτερον, ἀποθανεῖν ὑπὸ ἀνθρώπων ἀδίκων, ἵνα παρὰ Θεῷ ζήσωσιν· ἡ συνθεμένους αὐτοῖς, καὶ ἀπολυθέντας ὑπ' αὐτῶν, ἐμπεσεῖν εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἀνεβόησε φωνή μεγάλη. Προς τίνα οὖν ἀνε βόησεν ἡ Σωσάννα, ἀλλ᾽ ἢ πρὸς Θεόν; ὡς Ἡσαΐας λέγει· Τότε βοήσεις, καὶ ὁ Θεὸς εἰσακούσεται σου· ἔτι λαλοῦντές σου, ἐρεῖ· Ἰδοὺ πάρειμι. Ανεβόησαν καὶ οἱ δύο πρεσβύτεροι κατέναντι αὐτῆς. Οἱ γὰρ ἄνομοι. οὐ παύονται βοῶντες καθ' ἡμῶν, καὶ λέγοντες· Αἶρε ἐκ τῆς γῆς τοὺς τοιού τους, οὐ γὰρ καθῆκον αὐτοὺς ζῇν. Εὐαγγελικῶς ἡ Σωσάννα κατεφρόνησε τῶν ἀποκτει νόντων τὸ σῶμα, ἵνα σώσῃ τὴν ψυχὴν ἑαυτῆς ἐκ θα νάτου. Θάνατος δὲ ψυχῆς, ἡ ἁμαρτία, ἐξαιρέτως δὲ ή μοιχεία. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ συναφθεῖσα τῷ Χριστῷ ψυχὴ, ἀποστᾶσα τῆς πίστεως εἰς τὸν διηνεκή παραπέμπεται θάνατον, τὴν αἰώνιον κόλασιν· πρὸς πίστιν τούτου, καὶ ἐπὶ τῶν σωματικών γάμων παραλυομέν νων καὶ διορυττομένων, θάνατον ώρισεν ὁ νόμος ἐπιτίμιον. Καὶ δραμὼν ὁ εἷς, ἤνοιξε τὰς θύρας. Τὴν πλατείαν καὶ εὐρύχωρον ὁδὸν ἐπιδεικνύων, δι' ἧς οἱ τούς τοις πειθόμενοι ἀπόλλυνται. Ἡ δὲ Σωσάννα ἦν τρυφερὰ σφόδρα. Οὐ κάλλος περὶ σῶμα πορνικὸν, ὃν τρόπον περιέκειτο τῇ Ἰεζάβελ, οὐδὲ ὄψις ποικίλοις χρώμασι πεφυκωμένη· ἀλλ' εἶχε κάλλος πίστεως καὶ σωφροσύνης καὶ ἁγιαστ μου. Ἔθηκαν τὰς χεῖρας ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτῆς. Ἵνα κἂν ἐν τῷ ἁψασθαι αὐτῆς, τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας τὸν κόρον τελέσωσι. Ἡ δὲ ἦν κλαίουσα. Διὰ γὰρ τῶν δακρύων ἐφείλκετο τὸν ἀπ᾿ οὐρανῶν Λόγον, τὸν μέλλοντα διὰ δα κρύων ἐγείρειν τὸν Λάζαρον τεθνηκότα. Καὶ ἐπίστευσεν αὐτοῖς ἡ συναγωγή. Δεῖ οὖν ἡμᾶς ἐν παντὶ πράγματι ἑδραίους γενομένους, μή τοῖς ψευδέσιν προσέχειν, μηδὲ προσώποις ἀρχόντων εὐκόλως συναρπαζομένους πείθεσθαι, γινώσκοντας, ὅτι λόγον ἔχομεν δοῦναι τῷ Θεῷ· ἀλλὰ τῇ ἀληθείᾳ clando veritatem, accuratam fidei rationem inqui- στοιχοῦντες, καὶ τὸ ἀκριβὲς τῆς πίστεως ἐπιζητοῦν rendo, Deo accepti erimus. V. 44: Et exaudivit Deus vocem ejus. Quicunque enim invocant eum ex corde puro, hos exaudit 20 Isa. LI, 9. 11 Matth. x, 28. 1ª Juan. x1, 35. τες, εὐάρεστοι ἐσόμεθα τῷ Θεῷ. Καὶ εἰσήκουσεν ὁ Θεὸς τῆς φωνῆς αὐτῆς. Ὅσοι γὰρ ἐπικαλοῦνται αὐτὸν ἐκ καθαράς καρδίας, του

Other FragmentsFragmenta alia

col. 697–698page 57 of 189

PG 10:697των ὁ Θεὸς ὑπακούει· ὅσοι δὲ ἐν δόλῳ καὶ ὑποκρίσει, ἀποστρέφει τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἀπ' αὐτῶν. Πεπαλαιωμένε ἡμερῶν κακῶν. Ἐπειδὴ δὲ φθά σαντες ἐν τῷ προοιμίῳ, διηγησάμεθα, ὅτι οἱ δύο πρεσ δύτεροι εἰς τύπον ἀναφέρονται τῶν δύο λαῶν, τοῦ τε ἐκ περιτομῆς καὶ τοῦ ἐξ ἐθνῶν, οἱ καὶ ἀεὶ ἐπίβουλοι γίνονται τῆς Ἐκκλησίας· ἴδωμεν τὰ ῥήματα αὐτοῦ τοῦ Δανιὴλ, καὶ μάθωμεν, ὅτι ἐν μηδενὶ ἡμᾶς δια ψεύδεται ἡ Γραφή. Τῷ γὰρ πρώτῳ πρεσβυτέρῳ δια λεγόμενος, ὡς νομοθέτῃ ἐπιτιμῇ· τῷ δὲ ἑτέρῳ, ὡς ἐθνικῷ διαλέγεται, σπέρμα Χαναὰν ἀποκαλῶν· καί του ὄντα ἐν περιτομή. Ηδη γὰρ ἄγγελος Θεοῦ. Δηλοῖ δὲ, ὅτι ἡνίκα προσηύξατο ή Σωσάννα πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ εἰση κούσθη, τότε ἐξαπεστάλη ὁ ἄγγελος βοηθήσων αὐτῇ, ὃν τρόπον ἐπὶ τοῦ Τωβία καὶ τῆς Σάββας συνέβη. Προσευξαμένων γὰρ αὐτῶν, τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ καὶ αὐτῇ ὥρᾳ εἰσηκούσθη ἡ δέησις ἀμφοτέρων, καὶ ἀπεστάλη ὁ ἄγγελος Ραφαήλ ἰάσασθαι τοὺς δύο. Καὶ ἀνέστησαν ἐπὶ τοὺς δύο πρεσβυτέρους. Ἵνα πληρωθῇ τὸ εἰρημένον· ῾Ο ἐρύσσων βόθρον τῷ πλησίον αὐτοῦ, εἰς αὐτὸν ἐμπεσεῖται. Προσέχειν οὖν ὀφείλομεν πᾶσιν, ἀγαπητοί, φοβού μένα μή τις ἔν τινι παραπτώματι κρατηθείς, αὐτὸς τῆς αὐτοῦ ψυχῆς ἔνοχος γένηται, γινώσκοντες ὅτι Εκδικος ὁ Θεὸς περὶ πάντων γίνεται· αὐτὸς ὢν ὁ Λό της ὀφθαλμός • λανθάνει δὲ τοῦτον τῶν ἐν κόσμῳ πραττομένων οὐδέν. Δι' 3 ἀεὶ ἐγρήγοροι καρδίας (ἴσ. καρδία ή καρδίαις) καὶ σωφρόνως βιοῦντες, τὴν Σω στηναν μιμησώμεθα. Τοῦ ἁγιώτατου Ιππολύτου ἐπισκόπου Ρώμης. Τὴν ἀκρίβειαν τῶν χρόνων, κ. τ. λ. Ει Ἱππολύτου εἰς τὸν Δανιήλ Τῶν γὰρ σιδηρῶν κνημῶν τῶν νῦν ἐπικρατουσῶν ἐπὶ τὰ ἴχνη τῶν ποδῶν, καὶ τοὺς δακτύλους χωρησάν των, κατὰ τὴν τοῦ φοβεροῦ θηρίου δεῖξιν, καθὼς ἐν τοῖς ἔμπροσθεν καιροίς σεσήμανται, ἥξει ἀπ᾿ οὐρανῶν ὁ λίθος ὁ πατάξας τὴν εἰκόνα, καὶ συντρίψας αὐτήν, καὶ μεταστήσει πάσας τὰς βασιλείας, καὶ δώσει τὴν βασιλείαν ἁγίοις Ὑψίστου. Οὗτος ὁ γενηθείς προς μέγα, καὶ πληρώσας τὴν γῆν, περὶ οὗ εἴρηται· Ἐθεώρουν ἐν ἐράματι τῆς νυκτὸς, καὶ ἰδοὺ μετὰ τῶν νεφε λῶν τοῦ οὐρανοῦ ἐρχόμενος ὡς Υἱὸς ἀνθρώπου καὶ ἕως τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασεν· καὶ Αὐτὸς ὢν ὁ Λόγος ὀφθαλμός. αὐτὸς ὢν ὅλος ὀφθαλμός. Εἰς τὸν Δανιήλ. ἑρμη νείας Ιππόλυτος,

των ὁ Θεὸς ὑπακούει· ὅσοι δὲ ἐν δόλῳ καὶ ὑποκρί- Deus; quicunque vero in dolo et hypocrisi, ab eis σει, ἀποστρέφει τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἀπ' αὐτῶν. Deus faciem suam avertit. Πεπαλαιωμένε ἡμερῶν κακῶν. Ἐπειδὴ δὲ φθάσαντες ἐν τῷ προοιμίῳ, διηγησάμεθα, ὅτι οἱ δύο πρεσδύτεροι εἰς τύπον ἀναφέρονται τῶν δύο λαῶν, τοῦ τε ἐκ περιτομῆς καὶ τοῦ ἐξ ἐθνῶν, οἱ καὶ ἀεὶ ἐπίβουλοι γίνονται τῆς Ἐκκλησίας· ἴδωμεν τὰ ῥήματα αὐτοῦ τοῦ Δανιὴλ, καὶ μάθωμεν, ὅτι ἐν μηδενὶ ἡμᾶς διαψεύδεται ἡ Γραφή. Τῷ γὰρ πρώτῳ πρεσβυτέρῳ διαλεγόμενος, ὡς νομοθέτῃ ἐπιτιμῇ· τῷ δὲ ἑτέρῳ, ὡς ἐθνικῷ διαλέγεται, σπέρμα Χαναὰν ἀποκαλῶν· καίτου ὄντα ἐν περιτομή. Ηδη γὰρ ἄγγελος Θεοῦ. Δηλοῖ δὲ, ὅτι ἡνίκα προσηύξατο ή Σωσάννα πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ εἰσηκούσθη, τότε ἐξαπεστάλη ὁ ἄγγελος βοηθήσων αὐτῇ, ὃν τρόπον ἐπὶ τοῦ Τωβία καὶ τῆς Σάββας συνέβη. Προσευξαμένων γὰρ αὐτῶν, τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ καὶ αὐτῇ ὥρᾳ εἰσηκούσθη ἡ δέησις ἀμφοτέρων, καὶ ἀπεστάλη ὁ ἄγγελος Ραφαήλ ἰάσασθαι τοὺς δύο. Καὶ ἀνέστησαν ἐπὶ τοὺς δύο πρεσβυτέρους. Ἵνα πληρωθῇ τὸ εἰρημένον· ῾Ο ἐρύσσων βόθρον τῷ πλησίον αὐτοῦ, εἰς αὐτὸν ἐμπεσεῖται. Προσέχειν οὖν ὀφείλομεν πᾶσιν, ἀγαπητοί, φοβού μένα μή τις ἔν τινι παραπτώματι κρατηθείς, αὐτὸς τῆς αὐτοῦ ψυχῆς ἔνοχος γένηται, γινώσκοντες ὅτι Εκδικος ὁ Θεὸς περὶ πάντων γίνεται· αὐτὸς ὢν ὁ Λό της ὀφθαλμός • λανθάνει δὲ τοῦτον τῶν ἐν κόσμῳ πραττομένων οὐδέν. Δι' 3 ἀεὶ ἐγρήγοροι καρδίας (ἴσ. καρδία ή καρδίαις) καὶ σωφρόνως βιοῦντες, τὴν Σω στηναν μιμησώμεθα. Τοῦ ἁγιώτατου Ιππολύτου ἐπισκόπου Ρώμης. Τὴν ἀκρίβειαν τῶν χρόνων, κ. τ. λ. V. 52: Inveterate dierum malorum. Quia jam initio ipsoque exordio exposuimus, duos seniores assumi in typum duorum populorum, ejus scilicet qui ex circumcisione et illius qui ex gentibus, qui semper Ecclesiæ insidias struunt; videamus ipsas Danielis voces, ac intelligamus nulla re nos Scripturam fallere. Nam primum seniorem alloquens, ut legisperitumn eum increpat: alteri vero ut gentili loquitur, v. 56, semen Chanaan ipsum vocans, metsi in circumcisione et Judæus erat. laV. 55: Jam enim angelus Dei. Porro ostendit, quo tempore Susanna ad Deum oravit, fuitque exaudita, missum ei fuisse angelum qui eam adjuvaret, haud secus ac se res iu Tobia et Sarra habuit; ambobus enim eadem die eademque hora orantibus, exaudita est amborum oratio, missusque est angelus Raphael qui eos sanaret. V. 61: Ει consurrexerunt adversus duos seniores, Ut impleretur quod dictum est: Qui fodit foveam proximo suo, incidet in eam 1, In omnibus itaque attendere debemus, charissimi, timentes ne quis in aliquo delicto deprehensus suæ ipsius animæ obnoxius fiat, scientes quia vindex est Deus de omnibus; cum Verbum ipsum sit oculus, quem nihil latet eorum quæ in mundo fiunt. Idcirco semper pervigiles animo ac caste viventes, Susannam imitemur. Sanctissimi Hippolyti Romæ episcopi Cui constitutum sit ut, etc. FRAGMENTA ALIA. (Ex GALLAND.) Apud Anastasium Sinaitam, quæst. xlviii, pag. 327. Ἱππολύτου εἰς τὸν Δανιήλ Τῶν γὰρ σιδηρῶν κνημῶν τῶν νῦν ἐπικρατουσῶν ἐπὶ τὰ ἴχνη τῶν ποδῶν, καὶ τοὺς δακτύλους χωρησάντων, κατὰ τὴν τοῦ φοβεροῦ θηρίου δεῖξιν, καθὼς ἐν τοῖς ἔμπροσθεν καιροίς σεσήμανται, ἥξει ἀπ᾿ οὐρανῶν ὁ λίθος ὁ πατάξας τὴν εἰκόνα, καὶ συντρίψας αὐτήν, καὶ μεταστήσει πάσας τὰς βασιλείας, καὶ δώσει τὴν βασιλείαν ἁγίοις Ὑψίστου. Οὗτος ὁ γενηθείς προς μέγα, καὶ πληρώσας τὴν γῆν, περὶ οὗ εἴρηται· Ἐθεώρουν ἐν ἐράματι τῆς νυκτὸς, καὶ ἰδοὺ μετὰ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ ἐρχόμενος ὡς Υἱὸς ἀνθρώπου· καὶ ἕως τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασεν· καὶ 18 Tob. 111, 24. “Prov. xxvi, 27. Αὐτὸς ὢν ὁ Λόγος ὀφθαλμός. Cotelerius tom. Il Monument., pag. 525, legit, αὐτὸς ὢν ὅλος ὀφθαλμός. FABRIC. Fragmentum hoc, quod Hippolyti commentariorum in Danielem initium sive prooemium esse videtur, fragmentis in Danielem supra editis præmisimus. EDIT. Patr. Hippolyti in Danielem. Cum enim tibiæ ferreæ quæ nunc dominatum obtinent, ad vestigia pedum et digitos processerint, congruenter terribilis bestiæ ostensioni, sicut est significatum prioribus temporibus, e coelis veniet lapis, qui, percussa statua et contrita, transferet omnia regna, et dabit regnum sanctis Altissimi. fic est qui factus est mons magnus, et implevit terram, de quo dictum est: Contemplabar in visione noctis, et ecce cum nubibus cœli veniens tanquam Filius hominis, et usque ad Antiquum dierum pervenit; et ei datus est principatus et honor et regnum: Εἰς τὸν Δανιήλ. Meminere Hippolyti ἑρμηνείας in Danielem, Hieronymus cap. txt De vir. illustr.; Photius codd. ccu et ccrui; (Ecumenius prooemio in Apocalypsin, edito in bibl. Coisliniana pag. 278; Suidas in Ιππόλυτος, aliique. FABRIC. Vide infra inter Homiliarum fragmenta § 15..

On Matthew and LukeIn Matthaeum In Lucan

col. 699–700page 58 of 189

PG 10:699αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ, καὶ ἡ τιμὴ, καὶ ἡ βασιλεία καὶ πάντες λαοί, φυλαί, καὶ γλῶσσαι δουλεύσουσιν αὐτῷ· ἡ ἐξουσία αὐτοῦ ἐξουσία αἰώνιος, ήτις οὐ παρελεύσεται, καὶ ἡ βασιλεία αὐτοῦ οὐ δια φθαρήσεται. Εὐλογεῖτε, Ανανία, Αζαρία, Μισαήλ, τὸν Κύ ριον· εὐλογεῖτε, ἀπόστολοι, προφῆται καὶ μάρ τυρες Κυρίου τὸν Κύριον, ὑμνεῖτε καὶ ὑπερυψούτε αὐτὸν εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἱππολύτου ἐπισκόπου Ρώμης, Θαυμάσαι δὲ ἔστιν, ἀγαπητοί, τὰ ὑπὸ τῶν τριῶν παίδων ἐν τῇ καμίνω λεγόμενα· πῶς οὐδὲν παρέλιπον τῶν ἐκτισμένων, ἵνα μὴ ὡς ἐλεύθερον αὐτεξούσιον νομισθῇ· ἀλλὰ πάντα συμπεριλαβόντες καὶ ὀνομάσαντες τὰ ἐπουράνια καὶ τὰ ἐπίγεια καὶ τὰ καταχθόνια, πάντα δοῦλα ἔδειξαν εἶναι τοῦ Θεοῦ τοῦ πάντα διὰ τοῦ Λόγου κτίσαντος, ἵνα μή τις καυχήσηται ὡς ἀγένητόν τι καὶ ἄναρχον είη κτισμάτων. περὶ τοῦ ἐπιουσίου Διὰ τοῦτο ζητεῖν προσετάχθημεν τὸ πρὸς τηρησιν εξαρκοῦν τῆς σωματικῆς οὐσίας· οὐ τρυφὴν ἀλλὰ τροφὴν, τὸ ἐλλεῖπον ἀναπληροῦσαν τοῦ σώματος, καὶ τὴν ἐκ τοῦ λιμοῦ κωλύουσαν θάνατον· οὐ τραπέζας φλεγμαινούσας, καὶ εἰς ἡδονὰς ἐκμαινούσας, οὐδ᾽ ὅσα σκιρτᾷν τὸ σῶμα κατὰ τῆς ψυχῆς παρασκευάζει, ἀλλ᾽ ἄρτον, καὶ τοῦτον οὐκ εἰς πολὺν ἐτῶν ἀριθμὸν, ἀλλὰ τὸν σήμερον ἡμῖν ἀρκοῦντα. ΚΕΦ. Β'. Ἱππολύτου. Εἰ δὲ βούλει, Λόγος Θεοῦ ἦν πρωτότοκος, ἀπ' οὐρανῶν ἐπὶ τὴν μακαρίαν Μαρίαν κατερχόμενος, καὶ ἄνθρωπος πρωτότοκος ἐν κοιλίᾳ πλαστ σόμενος, ἵνα ὁ πρωτότοκος Θεοῦ πρωτοτόκῳ ἀνθρώπῳ συναπτόμενος δειχθῇ. Ιππολύτου. Ὅτε αὐτὸν ἀνήγαγον εἰς τὸ ἱερὸν, παραστῆσαι τῷ Κυρίῳ, τὰς καθαρσίους ἐπιτελοῦντες αναφοράς· εἰ γὰρ τὰ καθάρσια δῶρα κατὰ τὸν νόμον

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. EXEGETICA. et omnes populi, tribus et lingua servient ipsi: po- αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ, καὶ ἡ τιμὴ, καὶ ἡ βασιλεία - testas ejus, potestas æterna quæ non transibit, et regnum ejus non interibit 1. In Canticum trium puerorum. Ex Catena Patrum in Corderiance, pag. Benedicite, Anania, Azaria, Misael, Domino: benedicite apostoli, prophetæ et martyres Domini Domino: laudate et superexaltate eum in sæcula. Hippolyti episcopi Romani. Admiranda sunt, o dilecti, quæ a tribus pueris in camino dicta sunt: quomodo nihil ex rebus creatis præterierunt, ut nempe nihil quasi liberum vel sui juris esse putaretur: sed quum omnia comprehendissent ac nominassent, cœlestia, terrestria et subterranea, omnia Deo subjecta esse ostenderunt, ut qui omnia per Verbum creaverit: ne quis ullam creaturam vel increatam vel sine principio esse gloriaretur. καὶ πάντες λαοί, φυλαί, καὶ γλῶσσαι δουλεύσου σιν αὐτῷ· ἡ ἐξουσία αὐτοῦ ἐξουσία αἰώνιος, ήτις οὐ παρελεύσεται, καὶ ἡ βασιλεία αὐτοῦ οὐ δια φθαρήσεται. Psalmos et Cantica sacræ Scripturæ tom. III edit. 951, ad 7. 87. Εὐλογεῖτε, Ανανία, Αζαρία, Μισαήλ, τὸν Κύ ριον· εὐλογεῖτε, ἀπόστολοι, προφῆται καὶ μάρ τυρες Κυρίου τὸν Κύριον, ὑμνεῖτε καὶ ὑπερυψούτε αὐτὸν εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἱππολύτου ἐπισκόπου Ρώμης, Θαυμάσαι δὲ ἔστιν, ἀγαπητοί, τὰ ὑπὸ τῶν τριῶν παίδων ἐν τῇ καμίνω λεγόμενα· πῶς οὐδὲν παρέλιπον τῶν ἐκτισμένων, ἵνα μὴ ὡς ἐλεύθερον αὐτεξούσιον νομισθῇ· ἀλλὰ πάντα συμπεριλαβόντες καὶ ὀνομάσαν τες τὰ ἐπουράνια καὶ τὰ ἐπίγεια καὶ τὰ καταχθόνια, πάντα δοῦλα ἔδειξαν εἶναι τοῦ Θεοῦ τοῦ πάντα διὰ τοῦ Λόγου κτίσαντος, ἵνα μή τις καυχήσηται ὡς ἀγένητόν τι καὶ ἄναρχον είη κτισμάτων. In Matthæi cap. vi, 11. IN MATTHÆUM. (De Magistris, Acta Martyrum Ostiens., p. 405.) Sententiam suam exponit περὶ τοῦ ἐπιουσίου vel de pcne substantiali. Ideo quærere jussi sumus quod ad conservationem corporalis substantiæ sufficiat: non pulmentum, sed alimentum, quod deficit corpori restaurans, mortemque ex fame prohibens; non mensas opiparas et in voluptates effusas, neque quæcunque corpus insultare animo efficiunt, sed panem, et hunc non in multorum annorum numerum, sed hodie nobis sufficientem. Διὰ τοῦτο ζητεῖν προσετάχθημεν τὸ πρὸς τηρησιν εξαρκοῦν τῆς σωματικῆς οὐσίας· οὐ τρυφὴν ἀλλὰ τροφὴν, τὸ ἐλλεῖπον ἀναπληροῦσαν τοῦ σώματος, καὶ τὴν ἐκ τοῦ λιμοῦ κωλύουσαν θάνατον· οὐ τραπέζας φλεγμαινούσας, καὶ εἰς ἡδονὰς ἐκμαινούσας, οὐδ᾽ ὅσα σκιρτᾷν τὸ σῶμα κατὰ τῆς ψυχῆς παρασκευάζει, ἀλλ᾽ ἄρτον, καὶ τοῦτον οὐκ εἰς πολὺν ἐτῶν ἀριθμὸν, ἀλλὰ τὸν σήμερον ἡμῖν ἀρκοῦντα. IN LUCAM. (Mai, Scriptorum vel. Collectio nova, tom. IX, Romæ, 1837, p. 645.) CAP. II. Vers. 7.—Hippolyti.-Si vis autem, Verbum Dei erat primogenitum, e cœlo ad beatam Mariam descensum, et homo primogenitus in utero formatus, ut primogenitus Dei primogenito homini unitus manifestaretur. Vers. 22. Hippolyti.— Cum illum (Jesum) tulerunt in templum ut sisterent eum Domine, purificas solverunt oblationes; si enim purifica munera juxta 1* Dan. vul, 13, 14. Ἱππολύτου. Εἰ δὲ βούλει, Λόγος Θεοῦ ἦν πρωτότοκος, ἀπ' οὐρανῶν ἐπὶ τὴν μακαρίαν Μαρίαν κατερχόμενος, καὶ ἄνθρωπος πρωτότοκος ἐν κοιλίᾳ πλαστ σόμενος, ἵνα ὁ πρωτότοκος Θεοῦ πρωτοτόκῳ ἀνθρώπῳ συναπτόμενος δειχθῇ. Ιππολύτου. Ὅτε αὐτὸν ἀνήγαγον εἰς τὸ ἱερὸν, παραστῆσαι τῷ Κυρίῳ, τὰς καθαρσίους ἐπιτελοῦντες αναφοράς· εἰ γὰρ τὰ καθάρσια δῶρα κατὰ τὸν νόμον

On the Gospel of John and the Apocalypse; Doubtful Fragments on the PentateuchIn Joannis Evangelium et Apocalypsin; Fragmenta dubia in Pentateuchum

col. 701–702page 59 of 189

PG 10:701ὑπὲρ αὐτοῦ προσεφέρετο, ταύτῃ καὶ ὑπὸ νόμον γέ γονεν· οὔτε δὲ ὁ Λόγος ὑπέκειτο τῷ νόμῳ, καθάπερ οἱ συκοφάνται δοξάζουσιν, αὐτὸς ὢν ὁ Νόμος· οὔτε ὁ Θεὸς ἐδεῖτο θυμάτων καθαρσίων, ἀθρός ῥοπῇ καθα βέζων ἅπαντα καὶ ἁγιάζων· ἀλλ᾽ εἰ καὶ ἐκ τῆς παρ θένου τὸ ἀνθρώπινον ὄργανον ἀναλαβὼν ἐφόρησε, καὶ ὑπὸ νόμον ἐγένετο, κατὰ τὰς τῶν πρωτοτόκων ἀξίας καθαρισθεὶς, οὐκ αὐτὸς δεόμενος τῆς τούτων χορηγίας υπέμενε τὰς θεραπείας, ἀλλ᾽ ἵνα τῆς τοῦ νόμου δουλείας ἐξαγοράσῃ τοὺς πεπραμένους τῇ δίκῃ τῆς ἀρᾶς. ΚΕΦ. ΚΓ'. Ἱππολύτου. Διὰ τοῦτο πυλωροί ᾅδου ἰδόντες αὐτὸν, ἔπτηξαν· καὶ πύλαι χαλκαῖ, καὶ μοχλοί σιδηροί συν ετρίβησαν· ἰδοὺ γὰρ ὁ Μονογενής εἰσῆλθεν ὡς ψυχὴ μετά ψυχῶν, Θεὸς Λόγος ἔμψυχος· τὸ γὰρ σῶμα έκειτο ἐν μνημείῳ, οὐχὶ κενωθὲν τῆς θεότητος, ἀλλ᾽ ὥσπερ ἐν τῷ ᾅδῃ ὤν, τῇ οὐσία ἦν πρὸς τὸν Πατέρα, ετος ἦν ἐν τῷ σώματι καὶ ἐν τῷ ᾅδῃ· ἀχώρητος γὰρ ἐστι καὶ ὁ Υἱὸς, ὡς ὁ Πατήρ, καὶ πάντα περι ἔχει· ἀλλὰ θέλων ἐχωρήθη ἐν σώματι ἐμψύχω, ἵνα μετὰ τῆς ἰδίας ψυχῆς πορευθῇ εἰς τὸν ἅδην, καὶ μὴ γυμνῇ τῇ θεότητι. Ιωάννην Εὐαγγελίου καὶ Ἀποκαλύψεως.

FRAGMENTA DUBIA. ὑπὲρ αὐτοῦ προσεφέρετο, ταύτῃ καὶ ὑπὸ νόμον γέ- legem pro eo offerebantur, hoc modo sub lege γονεν· οὔτε δὲ ὁ Λόγος ὑπέκειτο τῷ νόμῳ, καθάπερ οἱ συκοφάνται δοξάζουσιν, αὐτὸς ὢν ὁ Νόμος· οὔτε ὁ Θεὸς ἐδεῖτο θυμάτων καθαρσίων, ἀθρός ῥοπῇ καθαβέζων ἅπαντα καὶ ἁγιάζων· ἀλλ᾽ εἰ καὶ ἐκ τῆς παρ θένου τὸ ἀνθρώπινον ὄργανον ἀναλαβὼν ἐφόρησε, καὶ ὑπὸ νόμον ἐγένετο, κατὰ τὰς τῶν πρωτοτόκων ἀξίας καθαρισθεὶς, οὐκ αὐτὸς δεόμενος τῆς τούτων χορηγίας υπέμενε τὰς θεραπείας, ἀλλ᾽ ἵνα τῆς τοῦ νόμου δουλείας ἐξαγοράσῃ τοὺς πεπραμένους τῇ δίκῃ τῆς ἀρᾶς. Ἱππολύτου. Διὰ τοῦτο πυλωροί ᾅδου ἰδόντες αὐτὸν, ἔπτηξαν· καὶ πύλαι χαλκαῖ, καὶ μοχλοί σιδηροί συνετρίβησαν· ἰδοὺ γὰρ ὁ Μονογενής εἰσῆλθεν ὡς ψυχὴ μετά ψυχῶν, Θεὸς Λόγος ἔμψυχος· τὸ γὰρ σῶμα έκειτο ἐν μνημείῳ, οὐχὶ κενωθὲν τῆς θεότητος, ἀλλ᾽ ὥσπερ ἐν τῷ ᾅδῃ ὤν, τῇ οὐσία ἦν πρὸς τὸν Πατέρα, ετος ἦν ἐν τῷ σώματι καὶ ἐν τῷ ᾅδῃ· ἀχώρητος γὰρ ἐστι καὶ ὁ Υἱὸς, ὡς ὁ Πατήρ, καὶ πάντα περι ἔχει· ἀλλὰ θέλων ἐχωρήθη ἐν σώματι ἐμψύχω, ἵνα μετὰ τῆς ἰδίας ψυχῆς πορευθῇ εἰς τὸν ἅδην, καὶ μὴ γυμνῇ τῇ θεότητι. factus est: neque enim Verbum subjectum erat legi, sicut sycophantæ existimant, cum ipse sit Lex neque Deus indigebat hostiis purificis, qui puncto temporis purificat omnia et sanctificat: sed etsi ex virgine humanum organum suscipiens induit, et sub lege factus sit, secundum primogenitorum consuetudinem purificatus; non ipse tamen indigebat istarum cæremoniarum apparatu; sed eas pertulit, ut a servitute legis redimeret illos qui venditi fuerant jure maledictionis. CAPUT XXIII. Hippolyti. Propterea ostiarii inferorum videntes eum intremuerunt: et postes æreæ, et ferrei vectes confracti sunt. Ecce enim Unigenitus intravit quasi anima inter animas, Deus Verbum in anima habi tans; nam corpus jacebat in monumento, non vacuum divinitatis, séd sicut in inferno adest, et substantialiter apud Patrem, sic erat in corpore et in inferno, nam illocabilis est Filius sicut Pater omniaque comprehendit; sed libens habitavit in corpore animam habente, ut cum propria auima descenderet in inferna et non nuda divinitate. IN JOANNIS EVANGELIUM ET APOCALYPSIN. Bieronymus laudat Nostri libellum De Apocalypsi; in marmoreo laterculo nominatur, Snέp toỹ xatà Ιωάννην Εὐαγγελίου καὶ Ἀποκαλύψεως. Ebedjesu inter nostri scripla refert apologiam pro Apocalypsi et Evangelio Joannis. Itaque videtur Hippolytus in eodem libro docuisse, Evangelium et Apocalypsin, quæ Joanni apostolo ascribuntur, vere ab eo conscripta esse. Num in illo disputaverit contra Alogos an contra eos qui Roma hos libros rejecerunt, constituere non audemus. Cum Hieronymus commentarium in Apocalypsin ab Hippolyto confectum laudare videatur, id quod Syncellus plane affirmat: præterea cum quanti æstimaverit Apocalypsin inde appareat quod in libro De Antichristo (cap. 26 el 48) et ipse confitetur, et singulos locos sæpe affert atque diligenter exponit, revera eum illius libri interpretationem scripsisse non inepte aliquis conjecerit. Chronogr. p. 358. FRAGMENTA DUBIA IN PENTATEUCHUM. (Pentateuchus Arabicus ms. cum commentariis SS. Patrum [Huntling. ms. 84 litteris Syriacis et Bodl. NE c. 33, litteris Syriacis fol.].-Arabice et Latine edidit Fabricius Opp. Hippolyti II, 33. - Spurium esse hoc opusculum jam Demo non agnoscit, et ideo satis sit Latinam versionem exhibere. Vide, si lubet, notitiam de Vita el scríptis S. Hippolyti, supra, col. 345.) In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, Dei probitate conspicuus, ratiocinandi facultate egreunius. Hoc est exemplar legis excellentis. Verum operæ pretium est, priusquam incipiamus describere exemplar libri legis, ut doceamus ¸te, o frater, de excellentia ejus et dignitate dispositionis ejus. Prima ejus excellentia est, quod tradidit illam Deus per manum Domini beatissimi, principis prophetarum, et primi apostolorum, sive eorum, qui missi sunt ad filios Israelis, nempe Mosis, filii Amran, filii Cahath, e filiis Levi. Ipse autem omnigena scientia ornatus fuit, et præditus optima indole; illustris dignitate, morum gius, collocutus fuit cum Deo. Elegitque illum tanquam instrumentum pretiosum. Per principem et prophétam suum descendere fecit, (tradidit) illam (legem) Deus optimus maximus, glorificetur nomen ejus, in lingua Syriaca Targum, quam transtulerunt Septuaginta in linguam Hebræam, nempe in linguam populi ejus, et idioma plebis. Suscepit itaque illam Moses a Domino sæculorum, et primus fuit cui concredita est, quique illius canonibus et regulis morem gessit. Deinde illam docuit filios Israelis, qui et illam amplexi sunt. Et

col. 703–704page 60 of 189

PG 10:703τ

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. EXEGETICA. explicuit eis profunda ejus niysteria et obscuritates,; exposuitque ea, quæ erant minus facilia, prout Deus ipsi permisit; et celavit eos illa legis arcana, prout prohibuit illum Deus. Neque exstitit inter illos, qui peritior esset in judiciis et decretis ejus et abdita doctrinæ ejus sensa planius impertiretur, donec transferret illum Deus ad se, postquam eum perfectum reddiderat in deserto per totos quadraginta annos. Atque hæc sunt nomina doctorum (ab Hebr. 727 socius) qui continua successione tradiderunt legem post Mosem prophetam usque ad adventum Messia. Scito itaque, o frater, benefaciat tibi Deus, quod Deus tradidit legem præstantissimam in manus Mosis prophetæ, filii Amran. Tradiditque illam Moses Josuæ, filio Nun. Tradiditque illam Josua filius Nun tỷ Anathal. Tradiditque illam Anathal to Jehud. Tradiditque illam Jehud tỷ Samgar. Tradiditque illam Samgar to Baruk. Tradiditque illam Baruk to Gideon. Tradiditque illam Gideon to Abimelech. Tradiditque illam Abimelech v Taleg. Tradiditque illam. Taleg to Babin Gilaaditæ. Tradiditque illam Babin to Jiphtach. Tradiditque illam Jiphtach tỹ Ephran. Tradiditque illam Ephran to Elul ex tribu Zebalon. Tradiditque illam Elul tỷ Abdan. Tradiditque illam Abdan to Shimshon forti. Tradiditque illam Shimshon to Helkanah, filio Jerachmu, filio Jehud. Ille autem fuit pater Samuelis prophetæ. De quo Helkana mentio est initio libri Regum primi... Tradiditque illam Helkana to Eli sacerdoti. Tradiditque illam Eli Samueli prophetæ. Tradiditque illam Samuel Nathani prophetæ. Tradiditque illam Nathan tỷ Gad prophetæ. Tradiditque illam Gad propheta Shemaiæ doctori (socio). Tradiditque illam Shemaia τ Iddo doctori. Tradiditque illam Iddo Achiæ. Tradiditque illam Achia to Abihu. Tradiditque illam Abihu Eliæ prophetæ. Tradiditque illam Elia discipulo suo Eliseo. Tradiditque illam Elisæus Malachiæ prophetæ. Tradiditque illam Malachia to Abdiahu. Tradiditque illam Abdiahu to Jehuda. Tradiditque illam Jehuda Zachariæ doctori. In diebus illis venit Bachthansar, rex Babel, et vastavit domum sanctuarii, et in captivitatem duxit filios Israelis in Babel. Et post captivitatem Babel, Tradidit illam Zecharia doctor Esaiæ prophetæ, filio Amos. Tradiditque illam Esaia Jeremiæ prophetæ. Tradiditque illam Jeremia propheta Chizkieli. Tradiditque illam Chizkiel propheta Hoseæ prophetæ, filio Bazi. Tradiditque illam Hosea Joieli prophetæ. Tradiditque illam Joiel to Amos prophetæ. Tradiditque illam Amos Obadiæ. Tradiditque illam Obadia ti̟ Jonan prophetæ, filio Mathi, filii tou Armelab, qui fuit frater Eliæ propheta. Tradiditque illam Jonan Micha Morashitanitæ, qui Tradidit illam ti Nachum Alkousitæ. Tradiditque illam Nachum tip Chabakuk prophetæ. Tradiditque illam Chabakuk Sophoniæ prophetæ. Tradiditque illam Sophonia Chaggæo prophetz. Tradiditque illam Chaggæus Zechariæ prophete filio Bershiæ. Tradiditque illam Zecharia Malachiæ captivus. Tradiditque illam Malachia Ezræ doctori. Tradiditque illam Ezra to Shamai antistiti?et Jadua Samean, Samean tradidit illam Antigono. Tradiditque illam Antigonus Josepho filio Jobezeris (et) Josepho filio Gjuchanan. Tradiditque illam Joseph Jehosuæ filio Barachiz Tradiditque illam Jehosua Nathani Arbelitæ. Tradiditque illam Nathan Shimeoni, seniori filio Shetach. Ipse est, qui portavit Messiam in ulnis suis. Simeon tradidit illam Jehudæ. Jehuda tradidit illam Zechariæ sacerdoti. Tradiditque illam Zecharia sacerdos, pater Joannis Baptistæ, Josepho doctori ex tribu sua. Tradiditque illam Joseph Hanani et Caiaphæ. Ab istis autem ablatum est sacerdotium, et regnum, & prophetia. Isti fuerunt doctores usque ad adventum Messiæ; ambo erant sacerdotes filiorum Israelis. Fuit itaque summa antistitum venerabilium honorabilium fides de hac lege præstantissima quinquaginta sex sacerdotum, exceptis Hanan et Caiapha. lique sunt qui illam tradiderunt in ultimis diebus reipublicæ filiorum Israelis, neque amplius exstitere sacerdotes post istos. Hæc est historia eorum, quæ contigerunt circa legem præstantissimam. Dixit Armius, auctor libri Temporum: Anno decimo nono regni Ptolemæi regis, jussit ut congregarentur seniores filiorum Israelis, ut sibi in manus præsentarent librum legis, et ut singuli eorum præsto essent ad explanandos sensus ejus. Astiterunt itaque seniores, secum habentes legem præstantissimam. Tunc jussit ut unusquisque eorum interpretaretur sibi librum legis. At ille repugnabat (dissentiebat ab expositione) expositioni, quam transtulerant seniores. Et jussit seniores detrudi in carceres et vincula. Confer Tṣemach David, et Maimon. Præfat. ad Seder Zeraim in Pokockii Porta Mosis, p.

col. 705–706page 61 of 189

Et arreptum librum legis conjecit in altam fos sam, et immisit super illam ignem et cineres fervi dos, per septem dies. Tum postea præcepit, ut con jicerent lutum civitatis in illam fossam, in qua erat liber legis. Et impleta ſuit ſossa usque ad sum mum, Mansit lex sub stercore in illa fossa per septua ginta annos, et non periit, neque corruptum fuit ex ea vel unum folium. Anno vigesimo primo regni Apianuti regis edu serant librum legis e fossa, et ne unum quidem folium ex ea erat corruptum. Et, post ascensionem Christi in cœlum, venit rex Titus, filius Aspasiani, regis Romæ, in Jerusalem, obseditque et cepit illam. Et destruxit ædificium domus secundæ, quam ædificaverant filii Israel. Destruxit Titus rex domum sanctuarii; interfecit omnes qui erant in ea ex Judæis, et ædificavit Tsio nem (sic) in sanguine eorum. Et post illam deporta tionem (captivitatem) dispersi sunt Judæi in servi totem. Neque amplius congregati sunt in civitatem Jerusalem, neque usquam revertendi spes est. Postquam igitur vastata fuit Jerusalem, tradidit (tradiderunt) illam (legem) Shemaia et Antalia (Ab talion) reges Baalbach civitatis, quam ædifica verat olim Soliman (Salomo), filius Davidis regis, quaque denuo restaurata fuit in diebus Menasse regis, qui medium secuit Esaiam prophetam cum serra. Rex Adrianus ex filiis Edom obsedit Baalbach, cepitque illam et occidit omnes qui erant in illa ex Jadæis, quotquot erant de prosapia Davidis, in ser vitutem redegit. Et dispersi sunt Judæi per universam terram, quemadmodum prædixerat Deus excelsus: Et di spergam vos inter gentes, et dissipabo vos inter po pulos. Atque hæc sunt, quæ ad nos pervenerunt de hi storia istius libri præstantissimi. Explicit præfatio. In nomine Dei æterni, sempiterni, maximi, mise ricordis, miseratoris. lacipimus cum auxilio Dei describere librum le gis, et expositionem ejus prout exposuerunt Patres puri (sancti), docti, optimi. "Gen. 1, 1. 17 Gen. vi, 17. Heliopolis Syriæ. In ms. codice Laudiano (num. A. 182) cadem exstat præfatio Arabicis litteris, cum ea, quam de scripsi. Sed nulli sunt commentarii ad versionem. Hunc codicem laudat Pokockius in sua Præfatione ad variantes lectiones Arabici Pentateuchi Saadiani, Tomo sexto Bibl. Polyglott. Londin., atque etiam mentionem facit istius successionis pontificum us que ad Annam et Caipham. Ibi quoque laudat no stram Catenam sub nomine duorum Commentario rum in Pentateuchum litteris Syriacis dialecto Arabica, etc., quorum versionis specimen exhibet in Patrum nomina, ex quibus concinnatus est hic Commentarius sive Catena in Pentateuchum, Hæc itaque expositio libri primi. Qui quidem est liber creationis, entium creatorum. De creatione cœli et terræ. Initio creavit Deus", etc. Expositio in illud, quod dixit Deus. Et quidem beatus propheta, magnus ille Moses, scripsit librum hunc, appellavitque et titulo insigni vit librum Entis, id est, Entium creatorum, etc. Et dixit Dominus: Et ego missurus sum aquas diluvii super terram ad perdendum omne corpus. in quo 17, etc. Dixit Hippolytus expositor Targhumista: Nomina uxorum filiorum Noah hæc sunt: nomen uxoris Sem Nahalath Mahnuk, et nomen uxoris Cham Zed kat Nabu, et nomen uxoris Japheth Arathka. Hrc autem sunt nomina earum in Syriaco Targhum (quæ sequuntur sic erant expressa ut puto Syriace in versione aliqua Syriaca): Uxoris Sem, nomen Nahalath Mahnuk. Uxoris Cham nomen Zedkat Nabu. Uxoris Japheth nomen Arathka. Indicavit itaque Deus Noacho, certioremque illum fecit de adventu diluvii et de interitu vastatorum (impiorum). Jussitque Deus altissimus, ut descenderet de monte sancto, ipse et filii ejus et uxores filiorum ejus, et ut fabricaret navem (arcam) trium contignaticaum (sive tabulatorum). Contignatio inferior erat pro bestiis (feris) rapa cibus, agrestibus, noxiis. Inter illas erant asseres sive trabes ligneæ, quæ eas ab invicem separarent, quominus mutuo coirent Contignatio media erat pro avibus variisque earum generibus. Contignatio denique superior erat pro Noacho ipso, filiisque ejus, pro conjuge ipsius, et uxoribus natorum ejus. Fecit etiam Noah ostium navi a latere orientali. Fabricavit etiam conditoria aquæ et promptuaria ciborum. Postquam igitur imposuit finem fabricandæ navi, ingressus est Noah cum filiis suis Sem, Cham et Japheth in cavernam thesaurorum. Et quidem primo aditu feliciter invenerunt cor sunt hæc præcipua, quæ hic apponam, prout occur. runt in decursu operis. Primus est Mar Ephrem Syrus, deinde Basilius episcop. Caesareæ, Mar Jace bus Rohaviensis, Jo. Chrysostomus, Origenes, Mar Jacobus episc. Serugiensis, Epiphanius episcopus insulæ Cypri, Dionysius, Ibn Selib, Cyrillus, uter que episcop. Hierosolym. et Alex., Ibn Batrik, Hip polytus, qui ubique appellatur Expositor sive In terpres Targum, Philoxenes episcop., Evagrius, Athanasius patriarcha Alexandrinus, etc. Hippoly tus noster circiter 40 loca commentatus est in hoc opere. Primus locus, ubi occurrit nomen Hippolyu, est in Gen. cap. vi, 17, ut sequitur. Confer Pirke R. Eliezer cap. 23.

col. 707–708page 62 of 189

pora Patrum, Adami, Sethi, Enoshi, Kainanis, pisse Noacho, ut ordine disponeret bestias feroces Mahalalielis, Jaredi, Mathusalachi, Lamechi. Octo illa corpora erant in conditorio thesaurorum, vide licet Adami, Sethi, Enoshi, Kainanis, Mahalalielis, Jaredi, Mathusalachi, Lamechi. Tulit autem Noah corpus Adami. Tuleruntque filii ejus munera. Portabat Sem aurum, Cham myr rham, Japheth thus. Deinde egressi e caverna the saurorum, transtulerunt munera et corpus Adami in montem sanctum. Cumque sedissent juxta corpus Adami ex adverso paradisi, cœperunt lamentari et flere jacturam pa radisi. Tum descendentes de monte sancto sublatisque oculis versus paradisum redintegrarunt fletum et ejulatum, æternum vale dixerunt his verbis: Vale (pax tibi), o paradise Dei. Vale, o domicilium religio nis et puritatis. Valc, o sedes voluptatis et deliciarum. Tum amplexi sunt lapides montis sancti et arbo res, fleveruntque et dixerunt: Vale, o domicilium bonorum. Vale, o mansio corporum sanctorum. Deinde triduo completo, descendit Noah, cum filiis suis et uxoribus natorum suorum de monte sancto ad radices montis sancti ad locum navis. Erat enim (arca) sub prominentia (l'abri) ~ montis sancti. Et ingressus est Noah in navem; deposuitque corpus Adami et munera in medio navis super feretro ligneo, quod recipiendo corpori præpara verat. Admonuitque Deus Noachum dicens: Fac tibi crepitacula e ligno buxi (vel cupressi). Now au tem est lignum dictum Sagh,i. e. platanus Indica. Fabrica etiam malleolum ejus (tintinnabulum) ex eodem (ligno). Longitudo autem crepitaculi erit trium cubitorum integrorum et latitudo ejus unius cubiti cum dimidio. Et præcepit ei Deus, ut pulsaret crepitacula per singulos dies tribus vicibus. Videlicet prima vice summo diluculo; secunda vice, in medio diei; et tertia vice ad occasum solis. Accidit autem, statim atque pulsasset Noah cre pitacula, ut protinus accurrerent filii Cainis et filii Vahimi ad ipsum; quos admonuit et perterruit nar rando de adventu proximo diluvii, et de interitu jamjam festinante et imminente. Ea vero fuit misericordia Dei erga illos, ut con verterentur et resipiscerent; sed non morem gesse runt filii Cainis Noacho, in eo quod illis prædica bat. Et congregavit Noah ex omnibus volucribus omnis generis paria mares et femellas; atque ita etiam ex omnibus bestiis, tam cicuratis quam sil vestribus, paria et paria. Ad Genes, cap. vii, v. 6. Dixit Hippolytus expositor Syrus Targum: Inve nimus in exemplari antiquo Hebræo, Deum præce 18 Gen. 1, 9. in contignatione sive tabulato inferiore, et divideret mares a femellis, asseribus ligneis interpositis, Atque ita fecit omnibus bestiis (feris) jumentis; et etiam volucribus in tabulato medio. Jussit autem (Deus) ita separari. mares a feminis decentiæ et honestatis causa, ne scilicet commisce rentur adinvicem. Dixit porro Deus Mosi: Provide cibaria tibi ipsi et natis tuis. Et sint ex tritico molito, pisto, subacto aqua, exsiccato. Et jussit illico Noach conjugi suæ et uxoribus filiorum suorum, ut strenue incumbe rent subigendo massam et reconderent in furno. Subegerunt ergo massam, et pinsuerunt ferme quantum ipsis sufficeret, adeo ut non remaneret nisi perparum. Et admonuit Deus Noachum dicens ei: Quisquis annuntiaverit tibi de adventu diluvii primus, perdes illum ipso momento. Interea vero uxor Chami asta bat immissura panem ingentis molis in furnum. Et subito profluxit aqua e furno juxta verbum Do mini, et penetravit, dissolvit scaturigo aquæ pɔnem. Exclamavit itaque uxor Cham ad Noachum dicens ei: 0 domine, venit verbum Dei, venit illud quod pro misit (prædixit) Deus. Exsequere igitur id quod præ cepit Dominus. Cumque audivisset Noah verba uxoris Chain, dixit ei Jam ergo venit diluvium? Dixit ei uxor Cham Tu dixisti hoc. Admonuit autem Dominus derepente dicens Nea cho, Ne perdas uxorem Chami; nam ab ore tuo coepit perditio (primus dixisti: Venit diluvium). Ad vocem Noachi venit diluvium, et subito scaturigo dissolvit illum panem. Et apertæ sunt cataracts coeli, et aquæ pluviæ ingruerunt super terram. Nempe illa vox, quæ olim dixerat: Congregentur aquæ in locum unum et appa real terra 18, eadem vox permisit, ut sponte sua erumperet scaturigo aquarum et fluxus marium et eduxit aqua3. Recogita quid dixerit Deus de mundo: Humilien tur omnia excelsa ejus, et humiliata sunt; et ele ventur humilia ejus de profundis ipsius. Et facta fuit terra vacua privata entibus suis quemadmodum erat initio. Et quidem pluvia descendebat desursum, et terra erumpebat deorsum. Et periit compositio mundi. abruptus fuit ordo ille primitivus. Factusque est mundus, qualis erat ab initio desolatus ab aquis, quæ illum inundaverunt. Neque relictum fuit ex ejus entibus quidquam in integritate sua. Pessumdata fuit structura prior, et deformis fuil terra fluctu aquarum ingruentium super illam, (1 magnitudine inundationum ejus, et multitudine im. brium, et eruptione abyssorum ejus, aquis perpe tuo erumpentibus. Denique relicta fuit qualis era antea.

col. 709–710page 63 of 189

Ad Genes. cap. viii, v. 1. Dixit Hippolytus, expositor Targum, et Dominus meus, Jacobus Rohaviensis: Vigesimo septimo die mensis Jiar, qui est mensis secundus Hebræus, ele vata fuit arca ab introitu (a radicibus) montis sancti, jamque illam portabant aquæ, et super illis in gyrum circumacta fuit versus quatuor mundi cardines. Arca igitur a monte sancto tetendit orien tem versus, tum reversa est in occidentem, deinde conversa fuit ad meridiem, denique orientem ver sus tendens appulit ad montem Kardu, die primo mensis decimi Atque is est mensis Kanun se cundus. Et egressus est Noah ab arca vigesimo septimo die mensis Jiar anno secundo; nam arca morala per quinque menses integros natando fluctuavit su per aquas, et spatio dierum quinquaginta et unius appulit ad terram. Neque postea adhuc fluctuavit. Sed tantummodo successive obversa fuit versus quatuor cardines terræ, ac denique iterum substitit orientem versus. Dicimus autem id fuisse signum crucis. Arca autem fuit instar Christi, qui exspe clabatur. Illa enim arca fuit causa salutis Noachi et filiorum ejus; itemque jumentorum, ferarum, et volatilium. Christus autem, quando passus fuit in cruce, liberavit nos a criminibus et peccatis, et abluit nos in sanguine suo purissimo. Et quemadmodum reversa ſuit arca in orientem, appulitque ad montem Kardu ita etiam Christus perfecto et completo opere, quod sibi proposuerat, reversus est in cœlum in sinum Patris sui, et sedit super solio gloriæ suæ ad dextram Patris. Quoad montem Kardu, is est in oriente in regione filiorum Rabaa, appellantque illum Orientales mon tem Godash (Gordyæum), vocant autem Arabes et Persa Ararat Et est civitas, cui nomen est Kardu, et mons iste ab ea sic appellatur, qui quidem altissimus est et inaccessibilis, ad cujus verticem nemo unquam po tuit ascendere propter vim ventorum et aeris pro cellarum, quæ ibi perpetuo regnant. Quod si quis autem attentaverit conscendere, irruunt in illum dæmones, et de montis jugo in planitiem præcipi tem dejiciunt, et moritur. Nemo autem novit, quid sit in superficie montis, nisi quod quædam reli quiæ ligni Arcæ adhuc jacent in superficie verticis montis. Ad Deut. cap. xxxı!, v. 1. Dixit Hippolytus expositor Targum, quod Moses, cum absolvisset hanc prophetiam, benedixit etiam super omnes filios Israel, per singulas tribus seor sim, et precatus est pro illis. Ita Targum Onkelos Gen. viii, 4. Targum Jo קריון ntban Ita Targum Onkelos Gen. viii, 4. V. Fuller. Misc. Sacr., lib. 1, c. 4, et Bochart. Deinde admonuit Deus Mosem dicens ei: Ascende in montein Nebo, qui quidem cognitus est nomine montis Hebræorum, qui est in terra Moab contra faciem Jericho. Et dixit ei: Contemplare terram Chanaan, quam ego daturus sum filiis Israel in hæreditatem. Tu vero nequaquam ingredieris in illam, quapropter intuere illam a longe. Cum ergo contemplaretur illam Moses, vidit illam terram, terram virentem, oinni copia et ubertate abundantem, frequentibus consi tam arboribus, et obstupuit Moses et flevit. Et cum descendisset Moses de monte Nebo, vo cavit Josuam filium Nun, et dixit ei coram filiis Israel Confortare et esto robustus. Tu enim in troducturus es filios Israel in terram quam promisit Deus patribus eorum, se illis daturum in hæredita tem. Ne ergo timeas a populis, neque reformides a gentibus; nam Deus erit tecum. Et scripsit Moses illam Sennam (Hebr. secundariam legem, sive Deuteronomium), tradidit que illam sacerdotibus filiis Levi, præcepitque illis dicens: Usque ad septem annos occultate banc Sen nam, neque manifestetis illam in integro decursu septem annorum. (Tuncque) in festo Tabernaculorum legent sacerdotes filii Levi hanc legem coram filiis Israel, ut observent, omnis populus, tam viri, quɔm feininæ, sermones Dei. Præcipe, ut custodiant ver bum Dei, quod est in illa lege. Quisquis autem viola xerit unum ex istis præceptis, esto maledictus. Postquam itaque complevisset Moses scriptionem legis, tradidit illam Josuæ filio Nun, præcepitque ut traderet eam filiis Levi sacerdotibus. Præcepit quoque illis Moses et jussit, ut reponerent librum legis intra arcam fœderis Domini, ut ibi maneret in testimonium in æternum. Cumque finem præcipiendi fecisset Moses, jussit ei Deus ut ascenderet in montem Nebo, qui est ex adverso Jericho. Ostendit illi Dominus universam terram promissionis a quatuor cardinibus ejus, a deserto usque ad mare, et a mari usque ad mare. Dixitque illi Deus: Tu quidem illam vidisti oculis tuis, at vero nequaquam ingredieris in illam. Mor tuus est itaque illic Moses, servus Dei, jussu Dei. Et sepelierunt eum angeli in monte Nebo, qui est ex adverso Beth Phegor. Et nemo novit sepulcrum ejus usque ad bunc diein. Occultavit enim Deus sepulcrum ejus. Vixit autem Moses centum et viginti annos; ne que caligaverat visus ejus, neque corrugata erat pellis vultus ejus. Mortuus fuit Moses die quodam hora tertia diei, septimo die mensis secundi, qui est measis Jiar. Et lamentati sunt super eo filii Israelis in campe. stribus Moab per tres dies. Phaleg. p. 22. Hoc nomine Mohammedani suas Traditiones appellant præter Alkoranum.

On the PsalmsIn Psalmos

col. 711–712page 64 of 189

PG 10:711ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΤΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΡΩΜΗΣ ΥΠΟ ΘΕΣΙΣ ΔΙΗΓΗΣΕΩΣ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΨΑΛΜΟΥΣ. Α'. Η βίβλος τῶν Ψαλμῶν καινὴν διδασκαλίαν περιέχει μετὰ τὴν Μωϋσέως νομοθεσίαν· καὶ ὅτι δευτέρα μετὰ τὴν Μωϋσέως Γραφὴν διδασκαλική βίβλος τυγχάνει. Μετά γοῦν τὴν Μωϋσέως καὶ Ἰησοῦ τελευτήν, καὶ μετὰ τοὺς κριτὰς Δαυίδ γενόμενος, ὡσανεὶ τοῦ Σωτῆρος αὐτὸς χρηματίσαι πατὴρ καταξιωθεὶς, καινὸν τρόπον τὸν τῆς ψαλμωδίας πρώτος Εβραίοις παρέδωκε, δι' ἧς ἀναιρεῖ μὲν τὰ παρὰ Μωϋσῇ περὶ θυσιῶν νενομοθετημένα, καινὸν δὲ τὸν δι᾽ ὕμνων, καὶ ἀλαλαγμῶν τρόπον τῆς τοῦ Θεοῦ λατρείας εἰσάγει, καὶ ἄλλα δὲ πλεῖστα τὸν Μωϋσέως νόμον ἐπαναβεβηκότα, δι' ὅλης αὐτοῦ τῆς πραγματ τείας διδάσκει. Καὶ αὕτη μὲν τῆς βίβλου ὁσιότητα καὶ τὸ χρήσιμον· ἡ δὲ αἰτία τῆς ἐπιγραφῆς αὐτη ἐπειδὴ πλεῖστοι τῶν ἀδελφῶν εἰς Χριστὸν πεπιστευκότων οἴονται τὴν βίβλον ταύτην τοῦ Δαυὶδ ὑπάρχειν, ἐπιγράφουσί τε αὐτὴν, Ψαλμοι τοῦ Δαυίδ, λεκτέον τὰ εἰς ἡμᾶς ἐληλυθότα περὶ αὐτῆς. Ἑβραῖοι περιέγραψαν την βίβλον Σειρὰ θελεὶμ, ἐν δὲ ταῖς Πράξει τῶν ἀποστόλων, βίβλος Ψαλμῶν εἶναι λέγεται (ἔχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Ὡς γέγραπται ἐν βίζιῳ τῶν Ψαλμῶν), ὄνομα δὲ ἐν τῇ ἐπιγραφῇ τοῦ βι βλίου, οὐ κεῖται ἐνταῦθα· ἡ δὲ αἰτία, τὸ μὴ ἑνὸς λόγους αναγεγράφθαι ἐπὶ τοῦτο, ἀλλὰ πλειόνων συνειλέχθαι, τοῦ Ἔσδρα, ὡς αἱ παραδόσεις φασίν, μετά τὴν αἰχμαλωσίαν συναγαγόντος ψαλμοὺς πλειόνων εἰς ἕν, ἢ καὶ λόγους, οὐ πάντως ὄντας ψαλμούς. Προ τέτακται γοῦν ἐπὶ μὲν τινῶν τὸ Δαυὶδ ὄνομα, ἐπὶ δὲ ἑτέρων τὸ Σολομῶντος, καὶ ἐπὶ ἄλλων τοῦ ᾿Ασάρο Εἰσὶ δὲ καὶ τοῦ Ἰδιθούμ τινὲς, καὶ παρὰ τούτους ἄλλοι τῶν υἱῶν Κορέ, ὡς καὶ Μωϋσέως. Τῶν οὖν τοσούτων ἐπὶ τὸ αὐτὸ συναχθέντες οἱ λόγοι, οὐκ ἂν ὑπὸ τοῦ εἰδότος λέγοιντο μόνου τοῦ Δαυίδ. Β'. Ζητητέον δὲ περὶ τῶν ἀνεπιγράφων, τινές αὐτοὺς χρὴ ὑπονοεῖν· διατί γὰρ κ' ἂν ἡ ἁπλουστάτη

EXEGETICA. Vixit autem Josua filius Nun, centum et decem annos, et mortuus est die quarto, qui fuit dies primus mensis Elul. Et sepelierunt eum in civitate Thamnatserach in monte Ephraim. S. HIPPOLYTI OPP. PARS Impletusque fuit Josua filius Nun spiritu sapientiæ; nam Moses imposuerat manum suam super illo. Et obedierunt ei omnes filii Israelis. Admonuitque Deus Josuam filium Nun die quodam, nempe die septimo mensis Nisan. Tempus, quo exaratus est codex Huntlingdonianus, num. 84, ex quo hæc potissimum descripsimus, sic notatur: Fuit autem finis scriptionis hujus legis, et expositionis ejusdem ultimo (die) Tishrin primi, die Parasceves (Veneris) hora nona. Eratque annus millesimus octingentesimus oclogesimus nonus. Per manum contemptibilem servi Dei Kas Marpha Nam. In fine paginæ Arabicis litteris hæc habentur: Operam dabamus huic libro benedicto_optimo (scribendo), nomine (jussu) Schamas Ibn Kas Ibrahim e civitate celeberrima Kathor. Amen. Laus Deo pro perfectione (operis) Continet folia 240. Alter codex inter Bodleianos num. NE. c. 3. 3. sic habet: Fuit finis exemplaris hujus libri benedicti præstantissimi, anno millesimo octingentesimo nonagesimo primo Græco, ex annis (sive æra) Ascandri Græci filii Philippi. Idque per manum hominis contemptibilis, peccaloris..... qui dignus non est, cujus nomen inscribatur libro spirituali, qualis est hic. Et in margine idem annus notatur numericis litteris. Scribebat anno 1891 Græcorum in Berœa civitate. Continet folia 254. IN PSALMOS. (Simon DE MAGISTRIS, Acta martyrum Ostiensium, Append., p. 439, ex ms. Casanalensi O. I. 10 cum Valicano collato.) HIPPOLYTI EPISCOPI ROMÆ ARGUMENTUM ENARRATIONIS IN PSALMOS. 1. Psalmorum liber novam continet disciplinam post legem a Mose latani, alterque adeo præceptionum liber a Scriptura Mosis habetur. Nam post Mosis ac Josue obitum, post etiam judices David exortus, dignus nimirum habitus, qui Salvatoris pater divino oraculo appellaretur, novum Psalmos concinendi modum primus tradidit Hebræis, eoque convellit quidem quæ a Mose fuerant de sacrificiis lege saucita, novam autem Dei colendi formam per hymnos et acclamationes introducit, aliaque plura Mosis legem exsuperantia in suo opere universo docet. Atque haec sane fuerit libri sanctitas, atque utilitas; inscriptionis autem ratio hæc fuisse videtur: quandoquidem plerique fratrum qui in Christum crediderunt, hunc librum putant esse Davidis, in eoque inscribunt Psalmi Davidis, quid nos de hoc ipso acceperimus, enarraudum est. Hebræi titulum huic volumini circumscripserunt Sephra Thelim, proindeque in Actibus apostolorum liber Psalmorum dicitur (locus autem ita se habet: Ut scriptum est in libro Psalmorum), sed nomen auctoris ibidem desideratur, idque ea de causa, quod non unius tantum sermones hoc ipso volumine sunt editi; sed plurium fuere, ut est a veteribus traditum, ab Esdra collecti; qui post captivitatem in unum redegit multorum psalmos sive etiam sermones, cum psalmi prorsus omnes non sint. Quamobrem nonnullis plane Davidis præmissum est nomen; aliquibus autem Salomonis; aliis vero Asaph. Sunt etiam Idithum quidam, prætereaque alii filiorum Core, quemadmodum et Mosis. Tam itaque multorum in unum corpus redacti sermones, non utique ab erudito unius Davidis esse dicerentur. II. De his vero qui titulo carent, inquirendum cuinam eos ascribere oporteat: eccur enim iis nou ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΤΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΡΩΜΗΣ ΥΠΟ ΘΕΣΙΣ ΔΙΗΓΗΣΕΩΣ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΨΑΛΜΟΥΣ. Α'. Η βίβλος τῶν Ψαλμῶν καινὴν διδασκαλίαν περιέχει μετὰ τὴν Μωϋσέως νομοθεσίαν· καὶ ὅτι δευτέρα μετὰ τὴν Μωϋσέως Γραφὴν διδασκαλική βίβλος τυγχάνει. Μετά γοῦν τὴν Μωϋσέως καὶ Ἰησοῦ τελευτήν, καὶ μετὰ τοὺς κριτὰς Δαυίδ γενόμενος, ὡσανεὶ τοῦ Σωτῆρος αὐτὸς χρηματίσαι πατὴρ καταξιωθείς, καινὸν τρόπον τὸν τῆς ψαλμωδίας πρώτος Εβραίοις παρέδωκε, δι' ἧς ἀναιρεῖ μὲν τὰ παρὰ Μωϋσῇ περὶ θυσιῶν νενομοθετημένα, καινὸν δὲ τὸν δι᾽ ὕμνων, καὶ ἀλαλαγμῶν τρόπον τῆς τοῦ Θεοῦ λατρείας εἰσάγει, καὶ ἄλλα δὲ πλεῖστα τὸν Μωϋσέως νόμον ἐπαναβεβηκότα, δι' ὅλης αὐτοῦ τῆς πραγματ τείας διδάσκει. Καὶ αὕτη μὲν τῆς βίβλου ὁσιότητα καὶ τὸ χρήσιμον· ἡ δὲ αἰτία τῆς ἐπιγραφῆς αὐτη ἐπειδὴ πλεῖστοι τῶν ἀδελφῶν εἰς Χριστὸν πεπιστευ κότων οἴονται τὴν βίβλον ταύτην τοῦ Δαυὶδ ὑπάρχειν, ἐπιγράφουσί τε αὐτὴν, Ψαλμοι τοῦ Δαυίδ, λεκτέον τὰ εἰς ἡμᾶς ἐληλυθότα περὶ αὐτῆς. Ἑβραῖοι περιέ γραψαν την βίβλον Σειρὰ θελεὶμ, ἐν δὲ ταῖς Πράξει τῶν ἀποστόλων, βίβλος Ψαλμῶν εἶναι λέγεται (ἔχει δὲ ἡ λέξις οὕτως· Ὡς γέγραπται ἐν βίζιῳ τῶν Ψαλμῶν), ὄνομα δὲ ἐν τῇ ἐπιγραφῇ τοῦ βιβλίου, οὐ κεῖται ἐνταῦθα· ἡ δὲ αἰτία, τὸ μὴ ἑνὸς λόγους αναγεγράφθαι ἐπὶ τοῦτο, ἀλλὰ πλειόνων συν ειλέχθαι, τοῦ Ἔσδρα, ὡς αἱ παραδόσεις φασίν, μετά τὴν αἰχμαλωσίαν συναγαγόντος ψαλμοὺς πλειόνων εἰς ἕν, ἢ καὶ λόγους, οὐ πάντως ὄντας ψαλμούς. Προ τέτακται γοῦν ἐπὶ μὲν τινῶν τὸ Δαυὶδ ὄνομα, ἐπὶ δὲ ἑτέρων τὸ Σολομῶντος, καὶ ἐπὶ ἄλλων τοῦ ᾿Ασάρο Εἰσὶ δὲ καὶ τοῦ Ἰδιθούμ τινὲς, καὶ παρὰ τούτους ἄλλοι τῶν υἱῶν Κορέ, ὡς καὶ Μωϋσέως. Τῶν οὖν τοσούτων ἐπὶ τὸ αὐτὸ συναχθέντες οἱ λόγοι, οὐκ ἂν ὑπὸ τοῦ εἰδότος λέγοιντο μόνου τοῦ Δαυίδ. Β'. Ζητητέον δὲ περὶ τῶν ἀνεπιγράφων, τινές αὐτοὺς χρὴ ὑπονοεῖν· διατί γὰρ κ' ἂν ἡ ἁπλουστάτη

col. 713–714page 65 of 189

PG 10:713ἐπιγραφὴ οὐ πρόκειται αὐτῶν, ἥτις οὕτως ἔχει, Τοῦ Δαυίδ ψαλμὸς, ἢ Τοῦ Δαυίδ, χωρὶς πάσης προσθή της; Ὑπενοήσαμεν δὲ ὅπου αὕτη μόνη ἐπιγραφή ἐστιν, ὅτι οὔτε ψαλμός ἐστι τὸ λεγόμενον, οὔτε ᾠδὴ, ἀλλὰ λόγος τις ἐξ ἁγίου Πνεύματος, ὠφελείας ἕνεκεν τῆς τοῦ δυναμένου συνιέναι αναγεγραμμένος. Ηλθεν δὲ εἰς ἐμὲ Ἑβραίου τινὸς παράδοσις περὶ τῶν τελευταίων· ἐπεὶ γὰρ πολλοὶ ἦσαν ἀνεπίγραφοι, εἷς δὲ ὁ πρὸ τούτων τῶν ἀνεπιγράφων ἐπιγραφὴν ἔχει, Τοῦ Δαυίδ, ἔλεγεν κἀκείνους ἀπὸ κοινοῦ λαμβανομένους, τοῦ Δαυίδ αὐτοὺς δεῖν νομίζεσθαι. Καὶ εἰ τοῦθ' οὕτως, ἀκόλουθόν ἐστιν, τοὺς ἀνεπιγράφους ἐκείνων εἶναι, ὧν οἱ πρὸ αὐτῶν κατὰ τὴν ἐπιγραφὴν καλῶς εἰσὶν νενομισμένοι. Ψαλτήριον δὲ τὴν παρ οὖσαν τῶν Ψαλμῶν βίβλον ὁ Προφήτης ὠνόμασε, ἐπειδὴ μόνον φασὶ ἐπὶ τοῖς μουσικοῖς ὀργάνοις ἄνωθεν ἐπιφέρεται τὸν ἐνεργοῦντα χαλκὸν τὴν ἀπή χησιν, καὶ οὐκ ἐκ τῶν κάτω, τοῖς ἄλλοις παραπλησίως. Ἵνα οὖν τὴν ἀναλογίαν τῆς τοιαύτης ονομασίας ο μεμαθηκότες αὐτὸ φυλάττειν σπουδάζωσι, καὶ πρὸς τὰ ἄνω βλέπωσιν, ὅθεν ἀπηχήθη, τούτου χάριν Ψαλτήριον προσηγόρευσε. Τοῦ γὰρ παναγίου Πνεύ ματος ἀπήχησίς ἐστιν ὅλον, καὶ φθόγγος. Γ. Διατί δέ εἰσιν ἔκατον πεντήκοντα εξετάσωμεν. Ο πεντήκοντα ἀριθμὸς ὅτι ἔστιν ἱερὸς ἐν μὲν ἡμέ ραις δῆλον τῆς πολυθρυλλή του Πεντηκοστῆς, λύσιν πάνων, καὶ εὐφροσύνην σημαινούσης. Διόπερ οὐδὲ νηστεύειν ἐν ταύταις κέκριται, οὐδὲ κλίνειν γόνατα. Σύμβολα γὰρ ταῦτα μεγάλης πανηγύρεως ἀποκειμένης ἐν τοῖς μέλλουσιν. "Ων σκιὰ κατὰ τὸν Ἰσραὴλ ἣν ἐπὶ γῆς ἐνιαυτὸς ὁ καλούμενος παρ᾽ Ἑβραίοις Ἰωδὴλ, ὁ πεντηκοστὸς ἀριθμῷ ἐνιαυτὸς τυγχάνει, δούλων ἐλευθερίας, καὶ χρεῶν ἀποκοπὰς ἔχων, καὶ εἴ τι ἄλλο. Τὸ ἱερὸν δὲ Εὐαγγέλιον οἶδεν ἄφεσιν πεν τηχοντάδος, καὶ τοῦ συγγενοῦς αὐτῷ, καὶ παρακειμένου ἀριθμοῦ πεντακοσιοστοῦ· οὐ γὰρ μάτην πεντ τήκοντα δηναρίων, καὶ πεντακοσίων ἄφεσις δίδοται. Οὕτως οὖν, καὶ τοὺς ὕμνους τοὺς εἰς Θεόν, ἐπὶ καθαιρέσει ἐχθρῶν, καὶ εὐχαριστίᾳ τῇ κατὰ τὰς τοῦ Θεοῦ εὐεργεσίας, ἐχρῆν περιέχειν οὐ μίαν πεντηκον τάλα, ἀλλὰ τρεῖς, εἰς ὄνομα Πατρός, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος. Δ'. Περιέχει δὲ ἡ πεντηκοντὰς ἑπτὰ ἑβδομάδας, τάββατα σαββάτων, καὶ ἀρχὴν μετὰ τέλεια σάββατα, ὑπὲρ τὰ σάββατα ἐν ὀγδοάδι ἀληθῶς καινῆς ἀναπαύσεως. Καὶ τοῦτο ἐπὶ τῶν Ψαλμῶν ὁ δυνάμενος της ρείτω μεῖζον ἢ κατ᾽ ἄνθρωπον, τὸ ἐπὶ πάντων τοὺς λόγους εὑρεῖν ὡς παραθησόμεθα. Οἷον ὅτι οὐ μάτην ὁ ὄγδοος περὶ τῶν ληνῶν ἐπιγέγραπται, καρπῶν περιέχων ἐν ὀγδοάδι τὸν ἀπαρτισμόν· οὐδέπω γὰρ καιρὸς τῆς ἀπολαύσεως τῶν καρπῶν τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου ἐδύνατο εἶναι ἐν τοῖς πρὸ τοῦ ὀγδόου. Καὶ ὅτι ὁ δεύτερος ὑπὲρ τῶν ληνῶν, ὀγδοηκοστός ἐστιν, ἄλλην ὀγδοάδα περιέχων, τὴν ἐν δεκάσιν· ὁ δὲ ὀγδοηκοστὸς τρίτος, ἐπιπλεκομένων δύο ἁγίων ἀριθμῶν, τοῦ ὀγδόου ἐν δεκάσι, καὶ τοῦ τρίτου ἐν μονάσι· καὶ Χ.

FRAGMENTA DUBIA. IN PSALMOS. ἐπιγραφὴ οὐ πρόκειται αὐτῶν, ἥτις οὕτως ἔχει, Τοῦ præponitur vel simplicissima inscriptio in hurc Δαυίδ ψαλμὸς, ἢ Τοῦ Δαυίδ, χωρὶς πάσης προσθήτης; Ὑπενοήσαμεν δὲ ὅπου αὕτη μόνη ἐπιγραφή ἐστιν, ὅτι οὔτε ψαλμός ἐστι τὸ λεγόμενον, οὔτε ᾠδὴ, ἀλλὰ λόγος τις ἐξ ἁγίου Πνεύματος, ὠφελείας ἕνεκεν τῆς τοῦ δυναμένου συνιέναι αναγεγραμμένος. Ηλθεν δὲ εἰς ἐμὲ Ἑβραίου τινὸς παράδοσις περὶ τῶν τελευταίων· ἐπεὶ γὰρ πολλοὶ ἦσαν ἀνεπίγραφοι, εἷς δὲ ὁ πρὸ τούτων τῶν ἀνεπιγράφων ἐπιγραφὴν ἔχει, Τοῦ Δαυίδ, ἔλεγεν κἀκείνους ἀπὸ κοινοῦ λαμβανομένους, τοῦ Δαυίδ αὐτοὺς δεῖν νομίζεσθαι. Καὶ εἰ τοῦθ' οὕτως, ἀκόλουθόν ἐστιν, τοὺς ἀνεπιγράφους ἐκείνων εἶναι, ὧν οἱ πρὸ αὐτῶν κατὰ τὴν ἐπιγραφὴν καλῶς εἰσὶν νενομισμένοι. Ψαλτήριον δὲ τὴν παρ οὖσαν τῶν Ψαλμῶν βίβλον ὁ Προφήτης ὠνόμασε, ἐπειδὴ μόνον φασὶ ἐπὶ τοῖς μουσικοῖς ὀργάνοις ἄνωθεν ἐπιφέρεται τὸν ἐνεργοῦντα χαλκὸν τὴν ἀπήχησιν, καὶ οὐκ ἐκ τῶν κάτω, τοῖς ἄλλοις παραπλη σίως. Ἵνα οὖν τὴν ἀναλογίαν τῆς τοιαύτης ονομασίας ο μεμαθηκότες αὐτὸ φυλάττειν σπουδάζωσι, καὶ πρὸς τὰ ἄνω βλέπωσιν, ὅθεν ἀπηχήθη, τούτου χάριν Ψαλτήριον προσηγόρευσε. Τοῦ γὰρ παναγίου Πνεύ ματος ἀπήχησίς ἐστιν ὅλον, καὶ φθόγγος. Γ. Διατί δέ εἰσιν ἔκατον πεντήκοντα εξετάσωμεν. Ο πεντήκοντα ἀριθμὸς ὅτι ἔστιν ἱερὸς ἐν μὲν ἡμέραις δῆλον τῆς πολυθρυλλή του Πεντηκοστῆς, λύσιν πάνων, καὶ εὐφροσύνην σημαινούσης. Διόπερ οὐδὲ νηστεύειν ἐν ταύταις κέκριται, οὐδὲ κλίνειν γόνατα. Σύμβολα γὰρ ταῦτα μεγάλης πανηγύρεως ἀποκειμένης ἐν τοῖς μέλλουσιν. "Ων σκιὰ κατὰ τὸν Ἰσραὴλ ἣν ἐπὶ γῆς ἐνιαυτὸς ὁ καλούμενος παρ᾽ Ἑβραίοις Ἰωδὴλ, ὁ πεντηκοστὸς ἀριθμῷ ἐνιαυτὸς τυγχάνει, δούλων ἐλευθερίας, καὶ χρεῶν ἀποκοπὰς ἔχων, καὶ εἴ τι ἄλλο. Τὸ ἱερὸν δὲ Εὐαγγέλιον οἶδεν ἄφεσιν πεντηχοντάδος, καὶ τοῦ συγγενοῦς αὐτῷ, καὶ παρακει μένου ἀριθμοῦ πεντακοσιοστοῦ· οὐ γὰρ μάτην πεντ τήκοντα δηναρίων, καὶ πεντακοσίων ἄφεσις δίδοται. Οὕτως οὖν, καὶ τοὺς ὕμνους τοὺς εἰς Θεόν, ἐπὶ καθαιρέσει ἐχθρῶν, καὶ εὐχαριστίᾳ τῇ κατὰ τὰς τοῦ Θεοῦ εὐεργεσίας, ἐχρῆν περιέχειν οὐ μίαν πεντηκοντάλα, ἀλλὰ τρεῖς, εἰς ὄνομα Πατρός, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος. " Δ'. Περιέχει δὲ ἡ πεντηκοντὰς ἑπτὰ ἑβδομάδας, τάββατα σαββάτων, καὶ ἀρχὴν μετὰ τέλεια σάββατα, ὑπὲρ τὰ σάββατα ἐν ὀγδοάδι ἀληθῶς καινῆς ἀναπαύσεως. Καὶ τοῦτο ἐπὶ τῶν Ψαλμῶν ὁ δυνάμενος της ρείτω μεῖζον ἢ κατ᾽ ἄνθρωπον, τὸ ἐπὶ πάντων τοὺς λόγους εὑρεῖν ὡς παραθησόμεθα. Οἷον ὅτι οὐ μάτην ὁ ὄγδοος περὶ τῶν ληνῶν ἐπιγέγραπται, καρπῶν περιέχων ἐν ὀγδοάδι τὸν ἀπαρτισμόν· οὐδέπω γὰρ καιρὸς τῆς ἀπολαύσεως τῶν καρπῶν τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου ἐδύνατο εἶναι ἐν τοῖς πρὸ τοῦ ὀγδόου. Καὶ ὅτι ὁ δεύτερος ὑπὲρ τῶν ληνῶν, ὀγδοηκοστός ἐστιν, ἄλλην ὀγδοάδα περιέχων, τὴν ἐν δεκάσιν· ὁ δὲ ὀγδοηκοστός τρίτος, ἐπιπλεκομένων δύο ἁγίων ἀριθμῶν, τοῦ ὀγδόου ἐν δεκάσι, καὶ τοῦ τρίτου ἐν μονάσι· καὶ Luc. vii. 41. PATROL. GR. Χ. modum concepta, Davidis psalmus sive Davidis, absque ullo prorsus additamento? Atque hæc ubicunque sola occurrit inscriptio, suspicati sumus, neque psalmum subjectum esse, neque canticum, at sermonem quemdam S. Spiritus ductu, illius gratia divulgatum, qui utilitatem intelligendo capere posset. De postremis quidem hisce, ad me Hebræi cujusdam permanavit opinio a majoribus accepta: nam quando sunt plures absque titulo psalmi, unus autem præ cæteris inscriptionem habet Davidis, aiebat, illos etiam communi sensu ad ipsum Davidem referri oportere. Quod si verum est, consequens fuerit, eos pariter qui titulo destituuntur, illorum esse, qui præcedentium auctores juxta inscriptionen jure optimo reputantur. Psalterium autem a Propheta nuncupatum est hoc volumen, propterea quod, aiunt, solum inter musica instrumenta e superiori parte, minime vero ex inferiori, quemadmodum fit in cæteris, resonet pulsato ære. Ut ergo appellationis ejusmodi rationem, qui edocti sunt, servare contenderent, ac supera unde resonat intuerentur, idcirco. Psalterium denominavit. Est enimvero totum reddita vox, et littera sanctissimi Spiritus. III. Cur autem centum quinquaginta sint Psalmi dispiciamus. Quinquagesimum nunerumn sacrum haberi, ex diebus celebratissimæ Pentecostes manifestum est, laborum finem et lætitiam portendentis ideoque nec jejunium eo tempore decretum est, nec in genua supplicatio. Signa nimirum hæc sunt magnæ celebritatis in posterum reservala, cujus adumbratio in terris apud Israel erat vatæ, annus Hebræis dictus Jobel, qui numero quinquagesimus est annus, servis libertatem, novasque tabulas, ac si quid aliud adducens. Novit autem S. Evangelium condonationem quinquagesimi, cognatique ipsi ac appositi numeri quingenarii: meque enim sine causa quinquaginta denariorum remissio, et quingentorum tribuitur³. Sic itaque e: hymnos erga Deum pro deletis hostibus, agendisque Deo gratis propter accepta beneficia, non unam complecti decebat quinquagesimam, sed tres, ob nomen Patris, Filii et Spiritus sancti. IV. Continet vero quinquagesima septem hebdomadas, sabbatorum sabbata, lisque absolutis, initium ultra sabbata in octonario vere novæ requietis. Idque in Psalmis quammaxime teneat, si quis potest, πιujus profecto quam pro honine, rationes videlicet in omnibus ut inveniat, quemadmodum proponemus. Quale est illud, verbi causa, non temere octavum psalmum pro torcularibus inscriptum esse, cum in octonario maturitatem frucluum comprehendat; nondum enim in his qui octavum præcedunt, perceptionis tempus esse poterat fructuum veræ vitis. Quinetiam secundus pro torcularibus, octogesinus est, alium comprehendens octonarium, qui est in decadibus; octogesimus vero

col. 715–716page 66 of 189

PG 10:715περιέχων ὁ πεντηκοστός ἐστιν. Ὡς γὰρ ὁ πεντηκοστὸς κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἄφεσιν ἔσχεν, μαρτυρῶν τῇ νοήσει τῇ περὶ τοῦ Ιωβηλαίου, οὕτως ἐλπίζει οὐκ ἐν ἄλλῳ, ἢ ἐν τῷ πεντηκοστῷ ἄφεσιν λήψεσθαι ὁ εὐχό μενος τάδε τινὰ τῆς ἐξομολογήσεως. Πάλιν τε αὐτοῦ εἰσί τινες τῶν ἀναβαθμῶν ᾠδαὶ, τὸν ἀριθμὸν πεντεκαίδεκα, ὅσοι καὶ οἱ ἀναβαθμοὶ τοῦ ναοῦ, τάχα δηλοῦσαι τὰς ἀναβάσεις περιέχεσθαι ἐν τῷ ἑβδόμῳ, καὶ ὀγδόῳ ἀριθμῷ. Ἡ δὲ ἀρχὴ τῶν ἀναβαθμῶν ἀπὸ ἑκατοστοῦ εἰκοστοῦ, ἀπλούστερον λεγομένου ψαλμοῦ, ὡς τὰ ἀκριβῆ ἔχει τῶν ἀντιγράφων. Οὗτος δέ ἐστιν ἀριθμὸς τελειότητος ζωῆς ἀνθρώπου. Καὶ ἑκατοστός, οὗ ἡ ἀρχή. Ἔλεος καὶ κρίσεις ᾄσομαί σοι, Κύριε, περιέχει βίον ἁγίου κοινωνουμένου ὑπὸ Θεοῦ. Ὁ δὲ ἑκατοστός πεντηκοστός καταλήγει εἰς τό· Πᾶσα περὶ ἀφέσεως ἁμαρτημάτων ἀξιῶν, καὶ ἐξομολόγησιν πνοὴ αἰνεσάτω τὸν Κύριον. Ε΄. Αλλ' ἐπείπερ ώς προείπαμεν, ἐφ' ἑνὸς ἑκάστου τοῦτο ποιῆσαι, καὶ εὑρεῖν τὰς αἰτίας, σφόδρα ἐστὶ χαλεπώτατον, καὶ δυσέφικτον τῇ ἀνθρώπων φύσει, τούτοις ἀρκεσθησόμεθα, ὑπογραφῆς χάριν· μόνον προσθέντες, ὅτι οὐ κατὰ τὴν τάξιν τῆς γραφῆς τῆς ιστορίας, οἱ δοκοῦντες ἡρτῆσθαι τῆς ἱστορίας ψαλμοί ἐνεγράφησαν. Καὶ αἰτίαν τούτων ἔχει· οὐκ ἄλλην, ἢ τοὺς ἀριθμοὺς ἐν οἷς εἰσι τεταγμένοι οἱ ψαλμοί. Οἷον ἡ ἱστορία τοῦ πεντηκοστοῦ πρώτου, προτέρα ἐστὶ τῆς ἱστορίας τοῦ πεντηκοστοῦ· τὰ γὰρ περὶ Δωήκ τὸν Ιδουμαῖον διαβάλλοντα τὸν Δαυίδ τῷ Σαούλ, πᾶς ὁμολογεῖ πρότερα εἶναι τῆς πρὸς τὴν τοῦ Οὐρίου ἁμαρτίας. Οὐκ ἀλόγως δὲ τὸ τῆς ἱστορίας δεύτερον, πρότερόν ἐστι τοῦ τῆς ἱστορίας προτέρου, ἐπειδὴ, ὡς προειρήκαμεν, ὁ περὶ ἀφέσεως τόπος συγγενής ἐστι τῷ πεντηκοστῷ ἀριθμῷ. Ὁ δὲ οὐκ ἄξιος ἀφέσεως ὑπερέπεσε τὸν πεντηκοστὸν ἀριθμὸν, ὡς Δωὴν ὁ Ἰδουμαῖος· πεντηκοστός γὰρ πρῶτος ἐστιν ὁ ἀπαγ γέλλων τὰ περὶ αὐτοῦ. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ τρίτος, ἐπειδὴ ὅτε ἔφευγε Δαυίδ ἀπὸ προσώπου ᾿Αβεσσαλώμ του υἱοῦ αὐτοῦ εἴρηται, δῆλον τοῖς ἀνεγνωκόσι τὰς βασι λείας, ὅτι μετὰ τὸν να' ἐστὶ, καὶ τὸν ν'. Καὶ τὰ τοιαῦ τα δ' εἰ ἐπιπλεῖόν τις διατρίψας τηρήσῃ, τῆς ἱστο ρίας, καὶ τῶν ἐπιγραφῶν ἀκριβέστερον εὑρήσει τὰς αἰτίας, τῆς τε τάξεως τῶν Ψαλμῶν. Γ'. Εἰκὸς δ' ἔχειν ἀναλογίαν καὶ τὸ, μόνον προφή τῶν τὸν Δαυὶδ σὺν ὀργάνῳ πεπροφητευκέναι, τῷ παρ ρὰ μὲν Ἕλλησι καλουμένῳ ψαλτηρίῳ, παρὰ δὲ Εβραίοις νάβλα, ὅπερ μόνον ὀργάνων μουσικῶν ὀρθότερον εἶναι, οὐδὲν ἔχον ἐπικαμπές. Καὶ μὴν οὐδὲ συνεργεῖται εἰς ἦχον ἐκ τῶν κάτω μερῶν, ὡς συμ βαίνει ἐπὶ κιθάρας, καὶ ἄλλων τινῶν, ἀλλ᾽ ἄνωθεν.Τῇ κιθάρῃ μὲν γὰρ καὶ τῇ λύρᾳ κάτωθεν ὁ χαλκὸς ὑπη χεῖ πρὸς τὸ πλῆκτρον· τὸ ψαλτήριον δὲ τοῦτο τῶν ἁρμονικῶν ῥυθμῶν ἄνωθεν ἔχει τὰς ἀφορμὰς, ἵνα καὶ ἡμεῖς τὰ ἄνω ζητεῖν μελετῶμεν, καὶ μὴ τῇ ἡδονῇ τοῦ

S. HIPPOLYTI OPP. PARS 1. EXEGETICA. περιέχων ὁ πεντηκοστός ἐστιν. Ὡς γὰρ ὁ πεντηκοστὸς κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἄφεσιν ἔσχεν, μαρτυρῶν τῇ νοήσει τῇ περὶ τοῦ Ιωβηλαίου, οὕτως ἐλπίζει οὐκ ἐν ἄλλῳ, ἢ ἐν τῷ πεντηκοστῷ ἄφεσιν λήψεσθαι ὁ εὐχό μενος τάδε τινὰ τῆς ἐξομολογήσεως. Πάλιν τε αὐτοῦ εἰσί τινες τῶν ἀναβαθμῶν ᾠδαὶ, τὸν ἀριθμὸν πεντεκαίδεκα, ὅσοι καὶ οἱ ἀναβαθμοὶ τοῦ ναοῦ, τάχα δηλοῦσαι τὰς ἀναβάσεις περιέχεσθαι ἐν τῷ ἑβδόμῳ, καὶ ὀγδόῳ ἀριθμῷ. Ἡ δὲ ἀρχὴ τῶν ἀναβαθμῶν ἀπὸ ἑκατοστοῦ εἰκοστοῦ, ἀπλούστερον λεγομένου ψαλμοῦ, ὡς τὰ ἀκριβῆ ἔχει τῶν ἀντιγράφων. Οὗτος δέ ἐστιν ἀριθμὸς τελειότητος ζωῆς ἀνθρώπου. Καὶ ἑκατοστός, οὗ ἡ ἀρχή. Ἔλεος καὶ κρίσεις ᾄσομαί σοι, Κύριε, περιέχει βίον ἁγίου κοινωνουμένου ὑπὸ Θεοῦ. Ὁ δὲ ἑκατοστός πεντηκοστός καταλήγει εἰς τό· Πᾶσα tertius, conjunctis duobus sacris numeris, octonario περὶ ἀφέσεως ἁμαρτημάτων ἀξιῶν, καὶ ἐξομολόγησιν in decadibus, ac ternario in monadibus exsurgit. Sed et pro peccatorum remissione deprecans, et exhomologesim complectens, quinquagesimus est: sicut enim quinquagesimus juxta Evangelium remissionem obtinuit, intelligentiam jubilæi boc testimonio confirmans; ita qui parem appetiit exhomologesim in alio nullo præterquam in quinquagesimo numero se veniam assecuturum condidit. Sunt odæ graduum præterea nonnullæ, quindecim numero, quot etiam templi gradus fuerunt; quæ forte ostendunt, septimo et octavo numero gradus contineri. Hæ vero quæ graduum dicuntur, initium sumunt a centesimo vicesimo, qui simplictus nuncupatur psalmus, quemadmodum emendatiora habent exemplaria. Is autem est numerus perfecta absolutæque humanæ vitæ. Centesimus quidem, cujus exordium est: πνοὴ αἰνεσάτω τὸν Κύριον. Misericordiam et judicia cantabo tibi, Domine, sancti vitam complectitur, a Deo in suam societatem asciti: centesimus autem quinquagesimus in ea verba desinit: Omnis spiritus laudet Dominum. V. At quoniam in unoquoque psalmo id efficere, causasque invenire, sicuti præfati sumus, difficilli mum est, naturamque hominum excedens; his veluti lineamentis quibusdam propositis contenti erimus. Unum illud adjiciemus, quod non eodem ordine quo scripta historia est, psalmi qui ab historia pendere videntur, sunt inscripti; ejusque rei causam nullam habemus, nisi numeros qui sunt in Psalmorum serie constituti. Nanique historia quinquagesimni primi, prior est illa quinquagesimi; siquidem ea quæ Doeg Idumæum respiciunt, qui apud Saul Davidem calumniatus est, nemo negaverit priora esse peccato cum uxore Uriæ. Haud vero sine ratione quod in historia posterius est, quod prius in cadem est, antecedit; quandoquidem indulgentiæ locus, ut paulo ante diximus, cognatus est numero quinquagesimo. Quisquis ergo venia indignus fuerit, is quinquagesimum numerum excessit, quemadmodum Doeg ldumæus; quinquagesimus primus enim est psalmus, in quo ea quæ ad ipsum pertinent enarrantur. Atqui tertius quoque eamdem habet observationem: quo enim tempore David profugit e conspectu Absalon filii sui pronuntiatus est, quod probe norunt, qui Regnorum libros perlegerint; adeoque post quinquagesimum Ε΄. Αλλ' ἐπείπερ ώς προείπαμεν, ἐφ' ἑνὸς ἑκάστου τοῦτο ποιῆσαι, καὶ εὑρεῖν τὰς αἰτίας, σφόδρα ἐστὶ χαλεπώτατον, καὶ δυσέφικτον τῇ ἀνθρώπων φύσει, τούτοις ἀρκεσθησόμεθα, ὑπογραφῆς χάριν· μόνον προσθέντες, ὅτι οὐ κατὰ τὴν τάξιν τῆς γραφῆς τῆς ιστορίας, οἱ δοκοῦντες ἡρτῆσθαι τῆς ἱστορίας ψαλμοί ἐνεγράφησαν. Καὶ αἰτίαν τούτων ἔχει· οὐκ ἄλλην, ἢ τοὺς ἀριθμοὺς ἐν οἷς εἰσι τεταγμένοι οἱ ψαλμοί. Οἷον ἡ ἱστορία τοῦ πεντηκοστοῦ πρώτου, προτέρα ἐστὶ τῆς ἱστορίας τοῦ πεντηκοστοῦ· τὰ γὰρ περὶ Δωήκ τὸν Ιδουμαῖον διαβάλλοντα τὸν Δαυίδ τῷ Σαούλ, πᾶς ὁμολογεῖ πρότερα εἶναι τῆς πρὸς τὴν τοῦ Οὐρίου ἁμαρτίας. Οὐκ ἀλόγως δὲ τὸ τῆς ἱστορίας δεύτερον, πρότερόν ἐστι τοῦ τῆς ἱστορίας προτέρου, ἐπειδὴ, ὡς προειρήκαμεν, ὁ περὶ ἀφέσεως τόπος συγγενής ἐστι τῷ πεντηκοστῷ ἀριθμῷ. Ὁ δὲ οὐκ ἄξιος ἀφέσεως ὑπερέπεσε τὸν πεντηκοστὸν ἀριθμὸν, ὡς Δωὴν ὁ Ἰδουμαῖος· πεντηκοστός γὰρ πρῶτος ἐστιν ὁ ἀπαγγέλλων τὰ περὶ αὐτοῦ. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ τρίτος, ἐπειδὴ ὅτε ἔφευγε Δαυίδ ἀπὸ προσώπου ᾿Αβεσσαλώμ του υἱοῦ αὐτοῦ εἴρηται, δῆλον τοῖς ἀνεγνωκόσι τὰς βασιλείας, ὅτι μετὰ τὸν να' ἐστὶ, καὶ τὸν ν'. Καὶ τὰ τοιαῦ τα δ' εἰ ἐπιπλεῖόν τις διατρίψας τηρήσῃ, τῆς ἱστο ρίας, καὶ τῶν ἐπιγραφῶν ἀκριβέστερον εὑρήσει τὰς αἰτίας, τῆς τε τάξεως τῶν Ψαλμῶν. et quinquagesimum primum esset recensendus. Quæ quidem, aliaque hujusmodi si quis ulterius persequendo animadvertat, non minus historiæ atque inscriptionum, quam ordinis Psalmorum rationes accuratius deprehendet. VI. Illud quoque non dissimilem respectum habere consentaneum est, solum scilicet ex prophetis Daviden oracula fudisse cum instrumento musico, quod a Græcis quidem psalterium appellatur, Hebræis vero nabla, unumque inter musica instrumenta rectissimum est, nihil habens inflexum. Neque vero quidquam ad sonum confertur ex inferiori parte, ut in cithara contingit, aliisque nonnullis, at e superiori. Æs nimirum in cithara et lyra inferius resonat adversus plectrum; psalterium auten ejus modi, superius harmonici numeri habet causas; ut • Gen. vi. 3. Γ'. Εἰκὸς δ' ἔχειν ἀναλογίαν καὶ τὸ, μόνον προφή τῶν τὸν Δαυὶδ σὺν ὀργάνῳ πεπροφητευκέναι, τῷ παρ ρὰ μὲν Ἕλλησι καλουμένῳ ψαλτηρίῳ, παρὰ δὲ Εβραίοις νάβλα, ὅπερ μόνον ὀργάνων μουσικῶν ὀρ θότερον εἶναι, οὐδὲν ἔχον ἐπικαμπές. Καὶ μὴν οὐδὲ συνεργεῖται εἰς ἦχον ἐκ τῶν κάτω μερῶν, ὡς συμ βαίνει ἐπὶ κιθάρας, καὶ ἄλλων τινῶν, ἀλλ᾽ ἄνωθεν.Τῇ κιθάρῃ μὲν γὰρ καὶ τῇ λύρᾳ κάτωθεν ὁ χαλκὸς ὑπη χεῖ πρὸς τὸ πλῆκτρον· τὸ ψαλτήριον δὲ τοῦτο τῶν ἁρμονικῶν ῥυθμῶν ἄνωθεν ἔχει τὰς ἀφορμὰς, ἵνα καὶ ἡμεῖς τὰ ἄνω ζητεῖν μελετῶμεν, καὶ μὴ τῇ ἡδονῇ τοῦ

col. 717–718page 67 of 189

PG 10:717μέλους ἐπὶ τὰ τῆς σαρκὸς πάθη καταφερώμεθα. Κα- Λ κεῖνο δὲ οἶμαι τὸν προφητικόν λόγον βαθέως ἡμῖν καὶ σοφῶς διὰ τῆς τοῦ ὀργάνου κατασκευῆς ἐνδεδεῖχθαι, ὅτι οἱ ἐμμελεῖς, καὶ εὐάρμοστοι τὰς ψυχὰς, ραδίαν ἔχουσι τὴν εἰς τὰ ἄνω πορείαν. Οργανον δὲ πάλιν ἐκ τῶν ἄνω τὴν ἀφορμὴν τοῦ ἠχεῖν ἐν ῥυθμῷ λαμβάνον, ποῖον ἂν εἴη τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῶν ἁγίων αὐτοῦ· ὄργανον τὴν εὐθύτητα μόνον τετηρηκός Αμαρτίαν γὰρ οὐκ ἐποιήσεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Οργανον σύμφωνον, ἐναρμόνιον, ἐμμελὲς, οὐδεμίαν ἀνθρωπίνην ἀσυμφωνίαν εἰ ληφός, οὐδὲ παρὰ μέλος τί πεποιηκός, πάντη δὲ τὴν ἁρμονίαν, τὴν πρὸς τὸν Πατέρα τετηρηκός· ὡς γάρ φησιν αὐτός· Ὁ ὢν ἐκ τῆς γῆς, ἐκ τῆς γῆς ἐστι, καὶ ἐκ τῆς γῆς λαλεῖ· ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐρχόμε τος, ὁ ἑώρακε, καὶ ἤκουσε μαρτυρεί. Ζ. Λοιπόν ἐστι διαλαβεῖν, ὄντων ψαλμῶν, καὶ οὐ τῶν ᾠδῶν, καὶ ψαλμῶν ᾠδῆς, καὶ ᾠδῶν ψαλμοῦ, πε ρὶ τῆς τούτων διαφοράς. Ηγούμεθα τοίνυν ψαλμούς μὲν εἶναι τοὺς πρὸς τὸ ὄργανον μόνον, φωνῆς οὐ συνεζευγνυμένης, κρουομένους, καὶ δι' ὀργάνου μου σικὴν μελωδίαν· ᾠδὰς δὲ τὰς τῇ φωνῇ ἐκδεχομένῃ εἰς τὸ στόμα ἐπαγγελίας μουσικῆς ἐναρμόνιον ἐκφωνεῖσθαι λεγομένας ὑπάρχειν· ψαλμοὺς δὲ ᾠδῶν, ὅτε προτέτακται μὲν ἡ φωνὴ, ταύτης δὲ ἤρτηται ὁ ἐκεί νων συγγενής ήχος, ἀποδιδόμενος εὐρύθμως διὰ τῶν ὀργάνων· ᾠδὰς δὲ ψαλμῶν, ὅταν προτάσσεται μὲν τὸ ὄργανον, χώραν δὲ λαμβάνει δευτέραν ἡ φωνή, ἡ ἐπου μένη τῇ τῶν χορδών μουσικῇ. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν τῶν σημαινομένων· κατὰ δὲ τοὺς τῆς ἀναγωγῆς λόγους, ψαλμὸς μὲν ἂν εἴη, ὅτε τὸ ὄργανον τὸ σῶμα κρούοντες διὰ τῶν καλῶν ἔργων, πρᾶξιν ἀγαθὴν ἐπιτελοῦμεν, κ᾽ ἂν μὴ πάνυ ἐν τῇ θεωρία προκόπτοντες· ᾠδὴ δὲ, ὅτε χωρὶς τοῦ πρακτικοῦ θεωρήσαντες τὰ τῆς ἀληθείας μυστήρια, τούτοις συγκατατιθέμενοι, φρονοῦμεν τὰ κάλλιστα περί Θεοῦ, καὶ τῶν λογίων αὐτοῦ, γνώσεώς τε φωτιζούσης, καὶ σοφίας ἐν ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν τρανουμένης ᾠδὴ δὲ ψαλμοῦ, ὅτε προαγούσης πράξεως ἀγαθῆς, κατὰ τὸ προειρημένον· Ἐπιθυμήσας σοφίαν δια τήρησον ἐντολὰς, καὶ Κύριος χορηγήσει σοι, αὐ τὴν συνίεμεν, κριθέντες ἄξιοι ὑπὸ Θεοῦ τῆς ἀληθείας, τὰ τέως ἡμῖν ἀποκεκρυμμένα· ψαλμὸς δὲ ᾠδῆς, ὅτε η πιθεωρηκότες τῆς γνώσεως σαφηνιζούσης τινὰ τῶν κεκρυμμένων ἠθικῶν, πρότερον ἐπὶ τὸ πράττειν γε νώμεθα συνιέντες, καὶ ὁ πρακτέον, καὶ ὅτε πρακτέον, καὶ ὡς πρακτέον. Καὶ τάχα διὰ τοῦτο αἱ πρῶται ἐπι γραφαὶ οὐδαμῶς περιέχουσιν τὰς κατ' αὐτὰς ᾠδάς, ἀλλὰ μόνον ψαλμόν, ἢ μόνους ψαλμούς· οὐ γὰρ ἀπὸ θεωρίας ἄρχεται ὁ ἅγιος, ἀλλ᾽ ἁπλούστερον πιστεύ της κατὰ ὀρθοδοξίαν, ταῖς πραττομέναις πράξεσιν ἑαυτὴν ἐπιδίδωσι. Διὰ τοῦτο ἐπὶ τέλει πολλαὶ ᾠδαί, καὶ ὅπου ἀναβαθμοί, οὐδαμοῦ ψαλμός, ούτε κατ' αὐτὸν, οὔτε μετά τινος ἐπιπλοκῆς, ἀλλὰ πᾶσαι ᾠδαὶ κατ' αὐτάς. Ἐν γὰρ ταῖς ἀναβάσεσιν πρὸς οὐδενὶ οἱ

FRAGMENTA DUBIA. IN PSALMOS. μέλους ἐπὶ τὰ τῆς σαρκὸς πάθη καταφερώμεθα. Κα- Λ uos etiam supera quærentes commentemur, neque κεῖνο δὲ οἶμαι τὸν προφητικόν λόγον βαθέως ἡμῖν καὶ σοφῶς διὰ τῆς τοῦ ὀργάνου κατασκευῆς ἐνδεδεῖχθαι, ὅτι οἱ ἐμμελεῖς, καὶ εὐάρμοστοι τὰς ψυχὰς, ραδίαν ἔχουσι τὴν εἰς τὰ ἄνω πορείαν. Οργανον δὲ πάλιν ἐκ τῶν ἄνω τὴν ἀφορμὴν τοῦ ἠχεῖν ἐν ῥυθμῷ λαμβάνον, ποῖον ἂν εἴη τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῶν ἁγίων αὐτοῦ· ὄργανον τὴν εὐθύτητα μόνον τετηρηκός· Αμαρτίαν γὰρ οὐκ ἐποιήσεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Οργανον σύμφωνον, έναρμόνιον, ἐμμελὲς, οὐδεμίαν ἀνθρωπίνην ἀσυμφωνίαν εἰληφός, οὐδὲ παρὰ μέλος τί πεποιηκός, πάντη δὲ τὴν ἁρμονίαν, τὴν πρὸς τὸν Πατέρα τετηρηκός· ὡς γάρ φησιν αὐτός· Ὁ ὢν ἐκ τῆς γῆς, ἐκ τῆς γῆς ἐστι, καὶ ἐκ τῆς γῆς λαλεῖ· ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐρχόμετος, ὁ ἑώρακε, καὶ ἤκουσε μαρτυρεί. გ musica delectatione abripiamur ad carnis affectiones. Quin etiam illud, opinor, prophetica eadem ratione, qua instrumenti constructio, scite sapienterque demonstratum nobis fuisse, quod qui modificato sunt animo, beneque constituto, facilem habeant aditum ad cœlestia. Prætereaque instrumentum e superis causam desumens ad numerum resonandi, tale est, quale utique fuerit corpus Christi, sanctorumque ipsius; instrumentum singulare, a quo uno rectum servatum est: Peccatum enim non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus; instrumentum consonum, harmonicum, concinnum, quod humanam nullam suscepit discordiam, neque præter modum quidquam egit, sed omnem quasi concentum cum Patre servavit: ut enim ait ipse: Qui est de terra, de terra est, et de terra loquitur; qui de cœlo venit, quod vidit et audivit testatur*. VII. Quoniam vero sunt psalmi, suntque odæ, et psalmi odes, atque odæ psalmorum, superest ut de hac differentia dicere aggrediamur. Nos itaque arbitrati sumus, eos quidem psalmos esse qui ad musicum instrumentum tantummodo sine vocis complexione pulsati sint ita, ut per ipsum quodammodo prænuntiati fuerint, per musicam nempe instrumenti harmoniam; odas vero esse, quæ excipiente voce sunt redditæ per sonum oris, pulsationi modulate respondentem; psalmos autem odarum, quando vox quidem præcessit, huic tamen aptatus est concors numerorum sonitus, concinne redditus per instrumenta; odas denique psalmorum, cum præeunte instrumento secundum locum vox occupat, quæ chordas in musica subsequitur. Atque hæc equidem veluti ad litteram ea persequentes, quæ indicio tantum significata sunt; secundum autem anagogicas rationes, tum psalmus fuerit, cum organum, corpus nimirum honestis actionibus pulsantes, quod rectum est perticimus, quamvis haud omnino in contemplatione proficiamus; ode vero cum separatim ab actione revolventes animo verìtatis mysteria, hisque inhærentes, eximia circa Deum ipsiusque oracula sentimus, prælucente scientia, et sapientia nostros animos manifestius collustrante; ode autem psalmi, cum honesta præeunte actione juxta illud elfatum: Concupiscens sapientiam serva mandata, et Dominus deducet te*, ipsam assequimur sapientiam digni a Deo habiti veritatis cognitione, quæ hactenus fuerat nobis abscondita; psalmus tandem odes, cum aliqua recogitantes abstrusiora, quæ ad mores pertineant, scientia declarante, prim mum ad agendum prudentes efficimur, deinde quid agendum et quando, et quomodo agendum edocemur. Atque hinc primæ fortasse inscriptiones, nullimode eas continent, quæ in odis inveniuntur, sed unice psalmum, vel psalmos duntaxat. Neque enim a contemplatione sanctus exorditur, sed posteaquam simpliciter credidit juxta orthodoxam fidem, ad ea Ζ. Λοιπόν ἐστι διαλαβεῖν, ὄντων ψαλμῶν, καὶ οὐ τῶν ᾠδῶν, καὶ ψαλμῶν ᾠδῆς, καὶ ᾠδῶν ψαλμοῦ, περὶ τῆς τούτων διαφοράς. Ηγούμεθα τοίνυν ψαλμούς μὲν εἶναι τοὺς πρὸς τὸ ὄργανον μόνον, φωνῆς οὐ συνεζευγνυμένης, κρουομένους, καὶ δι' ὀργάνου μου σικὴν μελωδίαν· ᾠδὰς δὲ τὰς τῇ φωνῇ ἐκδεχομένῃ εἰς τὸ στόμα ἐπαγγελίας μουσικῆς ἐναρμόνιον έκφω νεῖσθαι λεγομένας ὑπάρχειν· ψαλμοὺς δὲ ᾠδῶν, ὅτε προτέτακται μὲν ἡ φωνὴ, ταύτης δὲ ἤρτηται ὁ ἐκεί νων συγγενής ήχος, ἀποδιδόμενος εὐρύθμως διὰ τῶν ὀργάνων· ᾠδὰς δὲ ψαλμῶν, ὅταν προτάσσεται μὲν τὸ ὄργανον, χώραν δὲ λαμβάνει δευτέραν ἡ φωνή, ἡ ἐπου μένη τῇ τῶν χορδών μουσικῇ. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν τῶν σημαινομένων· κατὰ δὲ τοὺς τῆς ἀναγωγῆς λόγους, ψαλμὸς μὲν ἂν εἴη, ὅτε τὸ ὄργανον τὸ σῶμα κρούοντες διὰ τῶν καλῶν ἔργων, πρᾶξιν ἀγαθὴν ἐπιτελοῦμεν, κ᾽ ἂν μὴ πάνυ ἐν τῇ θεωρία προκόπτοντες· ᾠδὴ δὲ, ὅτε χωρὶς τοῦ πρακτικοῦ θεωρήσαντες τὰ τῆς ἀληθείας μυστήρια, τούτοις συγκατατιθέμενοι, φρονοῦμεν τὰ κάλλιστα περί Θεοῦ, καὶ τῶν λογίων αὐτοῦ, γνώσεώς τε φωτιζούσης, καὶ σοφίας ἐν ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν τρανουμένης ᾠδὴ δὲ ψαλμοῦ, ὅτε προαγούσης πράξεως ἀγαθῆς, κατὰ τὸ προειρημένον· Ἐπιθυμήσας σοφίαν διατήρησον ἐντολὰς, καὶ Κύριος χορηγήσει σοι, αὐ τὴν συνίεμεν, κριθέντες ἄξιοι ὑπὸ Θεοῦ τῆς ἀληθείας, τὰ τέως ἡμῖν ἀποκεκρυμμένα· ψαλμὸς δὲ ᾠδῆς, ὅτε η πιθεωρηκότες τῆς γνώσεως σαφηνιζούσης τινὰ τῶν κεκρυμμένων ἠθικῶν, πρότερον ἐπὶ τὸ πράττειν γε νώμεθα συνιέντες, καὶ ὁ πρακτέον, καὶ ὅτε πρακτέον, καὶ ὡς πρακτέον. Καὶ τάχα διὰ τοῦτο αἱ πρῶται ἐπιγραφαὶ οὐδαμῶς περιέχουσιν τὰς κατ' αὐτὰς ᾠδάς, ἀλλὰ μόνον ψαλμόν, ἢ μόνους ψαλμούς· οὐ γὰρ ἀπὸ θεωρίας ἄρχεται ὁ ἅγιος, ἀλλ᾽ ἁπλούστερον πιστεύ της κατὰ ὀρθοδοξίαν, ταῖς πραττομέναις πράξεσιν ἑαυτὴν ἐπιδίδωσι. Διὰ τοῦτο ἐπὶ τέλει πολλαὶ ᾠδαί, καὶ ὅπου ἀναβαθμοί, οὐδαμοῦ ψαλμός, ούτε κατ' αὐτὸν, οὔτε μετά τινος ἐπιπλοκῆς, ἀλλὰ πᾶσαι ᾠδαὶ κατ' αὐτάς. Ἐν γὰρ ταῖς ἀναβάσεσιν πρὸς οὐδενὶ οἱ * Isa. LIII, 9. • Joan. 111, 31. * Eccli. 1, 23.

col. 719–720page 68 of 189

PG 10:719ἅγιοι ἔσονται, ἢ πρὸς μόνῳ τῷ θεωρεῖν. Καὶ ταῦτα εἰρήσθω ἡμῖν καθολικά, δουλεύουσιν τοῖς σημαινομέν νοις τῆς ἑρμηνείας τῶν Ἑβδομήκοντα. Η'. Ἐπεὶ δὲ εὕρομεν παρὰ τοῖς Εβδομήκοντα, καὶ Θεοδοτίωνι, καὶ Συμμάχῳ ἐπί τινων κείμενον ἐν μέσσῳ ψαλμῶν οὐκ ὀλίγων τὸ διάψαλμα, στοχασάμεθα μήποτε ὑπεσήμαναν οἱ θέντες αὐτὸ, ῥυθμοῦ τινος, ἢ μέλους μεταβολήν γεγονέναι κατὰ τοὺς τόπους, ἢ και τρόπου διδασκαλίας εἰς ἕτερον τρόπον, ἢ διανοίας, ἢ δυνάμεως λόγου ἐνάλλαγμα. Οὔτε δὲ παρὰ τῷ ᾿Ακύλα κεῖται, οὔτε ἐν τῷ Εβραϊκῷ, ἀλλ᾽ ἀντὶ διαψάλματος, γέγραπται ἀεί. Καὶ τοῦτο δέ σε μὴ παρέλθοι, ὦ φιλολόγε, ὅτι καὶ τὸ ψαλτήριον εἰς πέντε διεῖλον βι βλία οἱ Ἑβραῖοι, ὥστε εἶναι καὶ αὐτὸ ἄλλον πεντάτευχον. Ἀπὸ γὰρ α' ψαλμοῦ μέχρι μ', μίαν ελογίσαντο βίβλον· ἀπὸ δὲ μα' ἕως και δευτέραν ἡγήσαντο· ἀπὸ δὲ οξ' ἕως πη' τρίτην βίβλον ἐποίησαν· ἀπὸ δὲ πθ' ἕως ρε τετάρτην· ἀπὸ δὲ ρς' ἕως τοῦ ρν' τὴν πέμπτην συν έθηκαν· ἕκαστον γὰρ ψαλμὸν ἐν τῷ τέλει ἔχοντα, Εὐλογητὸς Κύριος, γένοιτο, γένοιτο, τοῦτο τέλος βιβλίου εδικαίωσαν. Ἔστι δὲ προσευχή, ικετηρία περί τινος τῶν συμφερόντων προσαγομένη τῷ Θεῷ, εὐχὴ δὲ ὑπόσχεσις· ὕμνος, ἡ ἐπὶ τοῖς ὑπάρχουσιν ἡμῖν ἀγαθοῖς ἀνατιθεμένη τῷ Θεῷ εὐφημία· αἶνος ἤτοι αἴνεσις, τῶν θειῶν θαυμάτων ἔπαινος. Οὐδὲ γὰρ ἄλλο ἔπαινος, ἢ τοῦ αἴνου ἐπίτασις. Θ'. Πότε καὶ ὅπως εἰς ταύτην ἦλθε τῶν Ψαλμών τὴν ἐπίνοιαν ὁ θεῖος Δαυίδ, δοκεῖ μὲν καὶ πρῶτος, καὶ μόνος, καὶ ἐξ ἀρχῆς, ὅτε καὶ τοῖς δακτύλοις ἔλεγεν ἁρμόζεσθαι τὸ ψαλτήριον. Εἰ γὰρ καὶ ἕτερος ἦν ὁ καταδείξας ψαλτήριον, καὶ κιθάραν, ἀλλ᾽ ἄλλως ἐκεῖ νος ἄτεχνόν τι, καὶ ἰδιωτικὴν συμπήξας, ἢ διατείνας ὄργανον· καὶ οὔτε πρὸς μέλος, οὔτε πρὸς λόγον ᾄδων, ἀλλ' ἀγροίκην τινα παίζων τέρψιν. Ὁ δὲ πρῶτος μετ᾿ ἐκεῖνον εἰς ῥυθμὸν ἀγαγὼν τὸ πρᾶγμα, καὶ τάξιν, καὶ τέχνην, ἀλλὰ καὶ τῷ μέλει συγκαταμίξας τὸ ᾆσμα, καὶ τὸ μεῖζον, πρός Θεόν, ἢ Θεὸν ἄσας, οὗτος ὁ θεο φορητότατος, ἀρξάμενος μὲν ἐκ ποιμένων, καὶ παί δων ιδιωτικότερόν τε καὶ ταπεινότερον γενόμενος δὲ καὶ εἰς ἄνδρα καὶ βασιλέα, ἐνδοξότερον ὁμοῦ καὶ κοινότερον· λαβεῖν δὲ λέγεται μάλιστα τὴν ἐπίδοσιν τοῦτο, μετὰ τὴν ὑπ' αὐτοῦ τῆς κιβωτοῦ πρὸς τὴν πό λιν ἀποκατάστασιν. Ἧς πολλὰ τότε προχορεύσας και πολλαχοῦ ὅσας, ευχαρηστήριά τε καὶ εἰσδεκτήρια ἅμα μετ' ὀλίγον καὶ τὴν φύλην ὅλην εἰς κλῆρον τῶν Λευιτῶν λαβὼν, ἀρχὰς μὲν ἀπολέγεται των χόρων τέσσαρας, Ασάφ, Αμάν, Λιθάν, Ιδιθούμ, ἐπειδὴ καὶ πάντων τῶν ὁρωμένων ἀρχαὶ τέσσαρες· τοὺς δὲ χο ροὺς ἐξ ἀνδρῶν συνίστησιν, ἐξελὼν τῶν ἄλλων· καὶ τούτους δύο καὶ ἑβδομήκοντα, πρὸς τὰς γλώσσας ἀπαριθμήσας οἶμαι, τὰς συγχυθείσας, ἢ μᾶλλον δια κριθείσας ἐν τῇ πυργοποιίᾳ. Τί τούτῳ τυπῶν, εἰ μὴ δηλῶν τὸ καὶ πάσας αὐτῷ γλώσσας ὕστερον ἐξο

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. EXEGETICA. quæ agenda sunt sese traducit. Quapropter in fine ἅγιοι ἔσονται, ἢ πρὸς μόνῳ τῷ θεωρεῖν. Καὶ ταῦτα multa sunt odæ, atque ubi gradus, nullibi psalmus, εἰρήσθω ἡμῖν καθολικά, δουλεύουσιν τοῖς σημαινομέν neque singulatim per se, neque cum alia complexio- νοις τῆς ἑρμηνείας τῶν Ἑβδομήκοντα. ne, at omnes odæ seorsum collocate. In ascensu enim sancti nullo erunt negotio implicati, præter. quam sola contemplatione. Atque hæc universe a nobis dicta sint, his obsequendo quæ in Lxx virali interpretatione indicantur. VIII. Jam vero cum inveniamus apud LXX ac Theodotionem et Symmachum in quibusdam psalmis, bisque non paucis, in medio positum diapsalma, suspicati sumus, an forte subindicarint qui illud apposuere, vel numeri vel modi factam esse pro his locis mutationem: sive etiam disciplinæ tradendo forman in aliam, sive intelligentiam, sive ora - tionis vim esse immutatam. Sed neque apud Aqui - lam iuvenitur, neque in Hebraico, at pro diapsalmate scriptum est semper.Nec illud, o scientiæ amator, te prætereat, quod Hebræi Psakerium in quinque libros diviserunt, ut instar sit alterius Pentateuchi. Namque a primo psalmo ad xL, unum librum computarunt; a XLI ad LXXI, alterum deduxerunt; a LxxII ad LxxxvIII, tertium effecerunt librum; quartum ab LXXXIX ad cv; a CVI ad CL composuerunt quintum; rati scilicet quemque psalmum qui in fine haberet, Benedictus Deus, fiat, fiat, hunc libri esse postremum. In his autem precatio, est oblata Deo supplicatio pro aliqua utilium rerum; votum equidem promissio; hymnus est pro bonis, quæ habemus, fausta acclamatio Deo exhibita; laus sive laudatio, admirabilium Dei operum commendatio. Neque enim commendatio est aliud, quam laudis amplilicatio. IX. Quo autem tempore, quove pacto hanc Psalmorum rationem divinus David excogitarit; primus quidem ac solus fuisse videtur, idque ab initio, cum psalterium concinnandum digitis præcipiebat. Nam si quis alius psalterii usum et citharæ prior ostendit, is plane diverse, iners quiddam et vulgare commentus vel in ipso instrumenti apparatu, neque ad carmen concinens, neque ad sermonem, agresti quodam lusu delectatus est. Ille autem, post ejusmodi, primus ad numerum, atque ordinem, artenque opus revocavit: prætereaque carmini cantuin immiscuit, quodque eximium est, erga Deum, vel Deum ipsum canendo, idem divinissimo correptus afflatu, cum pastor ac puer esset privatum aliquid ac demissum exorsus, posteaquam in virum et regem evasit, illustrius quiddam ac dignius hominum frequentia suscepit. Quod qualecunque fuerit, suapsisse tunc maxime incrementum fertur, cum area est ab ipso in urbem recepta: qua coram sæpe choreas ducens, pluries quoque ad gratiarum actionem, faustumque simul receptum celebrandum, adhibuit cantum. Mox universam Levitarum tribum in sortem conjiciens, principes quidem qui choros ducerent, quatuor delegit, Asaph, Æman, Ethan, Idithum, quandoquidem sunt quatuor omnium, quæ sub aspectum cadunt, rerum principia; tum choros ex hominibus constituit ex aliorum numero selectis, Η'. Ἐπεὶ δὲ εὕρομεν παρὰ τοῖς Εβδομήκοντα, καὶ Θεοδοτίωνι, καὶ Συμμάχῳ ἐπί τινων κείμενον ἐν μέσ σῳ ψαλμῶν οὐκ ὀλίγων τὸ διάψαλμα, στοχασάμεθα μήποτε ὑπεσήμαναν οἱ θέντες αὐτὸ, ῥυθμοῦ τινος, ἢ μέλους μεταβολήν γεγονέναι κατὰ τοὺς τόπους, ἢ και τρόπου διδασκαλίας εἰς ἕτερον τρόπον, ἢ διανοίας, ἢ δυνάμεως λόγου ἐνάλλαγμα. Οὔτε δὲ παρὰ τῷ ᾿Ακύλα κεῖται, οὔτε ἐν τῷ Εβραϊκῷ, ἀλλ᾽ ἀντὶ διαψάλμα τος, γέγραπται ἀεί. Καὶ τοῦτο δέ σε μὴ παρέλθοι, ὦ φιλολόγε, ὅτι καὶ τὸ ψαλτήριον εἰς πέντε διεῖλον βιβλία οἱ Ἑβραῖοι, ὥστε εἶναι καὶ αὐτὸ ἄλλον Πεντά τευχον. Ἀπὸ γὰρ α' ψαλμοῦ μέχρι μ', μίαν ελογίσαντο βίβλον· ἀπὸ δὲ μα' ἕως και δευτέραν ἡγήσαντο· ἀπὸ δὲ οξ' ἕως πη' τρίτην βίβλον ἐποίησαν· ἀπὸ δὲ πθ' ἕως ρε τετάρτην· ἀπὸ δὲ ρς' ἕως τοῦ ρν' τὴν πέμπτην συνέθηκαν· ἕκαστον γὰρ ψαλμὸν ἐν τῷ τέλει ἔχοντα, Εὐλογητὸς Κύριος, γένοιτο, γένοιτο, τοῦτο τέλος βιβλίου εδικαίωσαν. Ἔστι δὲ προσευχή, ικετηρία περί τινος τῶν συμφερόντων προσαγομένη τῷ Θεῷ, εὐχὴ δὲ ὑπόσχεσις· ὕμνος, ἡ ἐπὶ τοῖς ὑπάρχουσιν ἡμῖν ἀγαθοῖς ἀνατιθεμένη τῷ Θεῷ εὐφημία· αἶνος ἤτοι αἴνεσις, τῶν θειῶν θαυμάτων ἔπαινος. Οὐδὲ γὰρ ἄλλο ἔπαινος, ἢ τοῦ αἴνου ἐπίτασις. Θ'. Πότε καὶ ὅπως εἰς ταύτην ἦλθε τῶν Ψαλμών τὴν ἐπίνοιαν ὁ θεῖος Δαυίδ, δοκεῖ μὲν καὶ πρῶτος, καὶ μόνος, καὶ ἐξ ἀρχῆς, ὅτε καὶ τοῖς δακτύλοις ἔλεγεν ἁρμόζεσθαι τὸ ψαλτήριον. Εἰ γὰρ καὶ ἕτερος ἦν ὁ καταδείξας ψαλτήριον, καὶ κιθάραν, ἀλλ᾽ ἄλλως ἐκεῖ νος ἄτεχνόν τι, καὶ ἰδιωτικὴν συμπήξας, ἢ διατείνας ὄργανον· καὶ οὔτε πρὸς μέλος, οὔτε πρὸς λόγον ᾄδων, ἀλλ' ἀγροίκην τινα παίζων τέρψιν. Ὁ δὲ πρῶτος μετ᾿ ἐκεῖνον εἰς ῥυθμὸν ἀγαγὼν τὸ πρᾶγμα, καὶ τάξιν, καὶ τέχνην, ἀλλὰ καὶ τῷ μέλει συγκαταμίξας τὸ ᾆσμα, καὶ τὸ μεῖζον, πρός Θεόν, ἢ Θεὸν ἄσας, οὗτος ὁ θεο φορητότατος, ἀρξάμενος μὲν ἐκ ποιμένων, καὶ παίδων ιδιωτικότερόν τε καὶ ταπεινότερον γενόμενος δὲ καὶ εἰς ἄνδρα καὶ βασιλέα, ἐνδοξότερον ὁμοῦ καὶ κοινότερον· λαβεῖν δὲ λέγεται μάλιστα τὴν ἐπίδοσιν τοῦτο, μετὰ τὴν ὑπ' αὐτοῦ τῆς κιβωτοῦ πρὸς τὴν πό λιν ἀποκατάστασιν. Ἧς πολλὰ τότε προχορεύσας και πολλαχοῦ ὅσας, ευχαρηστήριά τε καὶ εἰσδεκτήρια ἅμα μετ' ὀλίγον καὶ τὴν φύλην ὅλην εἰς κλῆρον τῶν Λευιτῶν λαβὼν, ἀρχὰς μὲν ἀπολέγεται των χόρων τέσσαρας, Ασάφ, Αμάν, Λιθάν, Ιδιθούμ, ἐπειδὴ καὶ πάντων τῶν ὁρωμένων ἀρχαὶ τέσσαρες· τοὺς δὲ χο ροὺς ἐξ ἀνδρῶν συνίστησιν, ἐξελὼν τῶν ἄλλων· καὶ τούτους δύο καὶ ἑβδομήκοντα, πρὸς τὰς γλώσσας ἀπαριθμήσας οἶμαι, τὰς συγχυθείσας, ἢ μᾶλλον διακριθείσας ἐν τῇ πυργοποιίᾳ. Τί τούτῳ τυπῶν, εἰ μὴ δηλῶν τὸ καὶ πάσας αὐτῷ γλώσσας ὕστερον ἐξο

Other Fragments on the PsalmsFragmenta alia in Psalmos

col. 721–722page 69 of 189

PG 10:721μολογεῖσθαι κοινῶς ἤμελλον, ὅτι καὶ πᾶσαν ὁ Λόγος περιλάβῃ τὴν οἰκουμένην. Οὐ τοσοῦτον θαύματος ἄξιον, ὅταν ἐμφαίνεται ὁ Ελεος τοῦ Θεοῦ ἐν ταῖς ἡπλωμέναις πόλεσιν, ὅσου θαυμαστούμενος τότε, ὅταν ἐν πόλει περιοχής γένη ται, ὡς καὶ διὰ τοῦτο εὐλόγησον εἶναι. Ελεγέν τις τῶν παλαιῶν, ζῶντας εἰς ᾅδου κατέρχεσθαι μόνους τοὺς κατήχησιν τῶν θείων παιδευμά των ἔχοντας· ὁ γὰρ ἄγευστος τῶν τῆς ζωῆς λόγων, νεκρός. μιν, 16. Ἐπεὶ δέ ἐστί τις καιρὸς, ἐν ᾧ ὁ μὲν δίκαιος χα φήσεται, οἱ δὲ ἁμαρτωλοὶ τὸ λεχθὲν περὶ αὐτῶν τέλος ἕξουσιν, εἰκότως ὁμολογεῖν πάντως προσήκει καὶ ἀπο φαίνεσθαι, ὅτι ἐστι Θεὸς ἔφορος καὶ ἐπίσκοπος τῶν ἐν ἀνθρώποις πραττομένων, κρίνων ἅπαντας τοὺς ἐν τῇ γῇ πολιτευσαμένους. Επιστῆσαι δὲ προσήκει, μήποτε ἡ μετὰ χεῖρας προφητεία, πᾶσα ἀκόλουθος οὖσα καὶ συνημμένη ταῖς πρὸ αὐτῆς, τὰ τέλη δια γράφη Ἐπίστησιν ὁ γραμματικός, τίνος ένεκεν έπεση μειώθη μοι τὸ διαγράφῃ ὑποτακτικῶς, ὡς δισταγμὸν ὑποφαίνων. Οἶδας δὲ πάντως, ὅτι τὰ τῶν τοιούτων σχηματισμῶν εἰς ὑποτακτικὴν ἀναφέρονται ἔκκλησιν τῶν τὰς περὶ Χριστοῦ προφητείας μελετώντων, καὶ δικαιοσύνην τῷ στόματι λαλούντων, μὴ μὲν παραδεξαμένων αὐτὸν ἐλθόντα, μηδὲ ἐπακουσάντων αὐτοῦ τῆς φωνῆς βοῶν τος πρὸς αὐτοὺς καὶ λέγοντος·. Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν ἀκουέτω· οἵτινες ὡμοίωσαν ἑαυτοὺς τῷ ὄρει, καὶ τὰ ὦτα αὐτῶν πεποιήκασιν ὡσεὶ ἀσπίδος χωφῆς,» καὶ τὰ ἑξῆς τούτων εἰρημένα. Εστιν οὖν ἀληθῶς ὁ ἐπιμελόμενος τῶν δικαίων Θεὸς, καὶ δικά των μὲν αὐτοῖς ἀδικουμένοις ἐπὶ τῆς γῆς· τιμωρούμενος δὲ τοὺς τολμῶντας αὐτοὺς ἀδικεῖν. Διὸ καὶ μέχρι τῆς σήμερον ὁρῶντες τοὺς ὅρους, καὶ κύκλῳ περιϊόντες πόρρωθεν ἴστανται. Οὐκέτι οὖν βασιλεὺς, οὐδὲ ἀρχιερεὺς οὐδὲ προφήτης, ἀλλ' οὐδὲ γραμματεῖς καὶ φαρισαῖοι καὶ σαδδουκαίοι παρ' αύ τοῖς εἰσίν. Οὐ μὲν καὶ ἀποκτανθῆναί φησι· διὸ συν έστηκεν αὐτῶν τὸ γένος, καὶ τῶν παίδων ἡ διαδοχή διαγράφῃ,

IN PSALMOS. FRAGMENTA DUBIA. μολογεῖσθαι κοινῶς ἤμελλον, ὅτι καὶ πᾶσαν ὁ Λόγος atque los duo supra septuaginta esse voluit; ad linπεριλάβῃ τὴν οἰκουμένην. guas respiciens, opinor, confusas, vel divisas potius in turris ædificatione. Quid hoc ipso commonstrans, nisi quod omnes aliquando linguæ secum essent conjun. ctim in eamdem laudis formam consensure, cum scilicet Verbum terrarum orbem universum occupasset? FRAGMENTA ALIA IN PSALMOS. (De Magistris, Acta Martyrum Ostiens., p. 236 in textu.) In psalmum xxx, 22. Οὐ τοσοῦτον θαύματος ἄξιον, ὅταν ἐμφαίνεται ὁ Ελεος τοῦ Θεοῦ ἐν ταῖς ἡπλωμέναις πόλεσιν, ὅσου θαυμαστούμενος τότε, ὅταν ἐν πόλει περιοχής γένηται, ὡς καὶ διὰ τοῦτο εὐλόγησον εἶναι. De triumpho fidei Christianæ. In Psalmum Ελεγέν τις τῶν παλαιῶν, ζῶντας εἰς ᾅδου κατέρχεσθαι μόνους τοὺς κατήχησιν τῶν θείων παιδευμά των ἔχοντας· ὁ γὰρ ἄγευστος τῶν τῆς ζωῆς λόγων, νεκρός. Haud tanta dignum esse admiratione cum misericordia Dei in tenuioribus civitatibus apparet, quanta quod e in civitate munita, id liat, proptereaque Deum esse laudandum. μιν, 16. Referebat e senioribus quidam solos illos in infernum viventes descendere, quí divinis essent doctrinis instituti: nam qui vitæ sermones non degustavit, mortuus est. Scribam suum alloquitur, virum, ut videtur, non indoctum. Cum enim Hippolytus dictasset: In psalmum Lvii, 12. Ἐπεὶ δέ ἐστί τις καιρὸς, ἐν ᾧ ὁ μὲν δίκαιος χαφήσεται, οἱ δὲ ἁμαρτωλοὶ τὸ λεχθὲν περὶ αὐτῶν τέλος ἕξουσιν, εἰκότως ὁμολογεῖν πάντως προσήκει καὶ ἀποφαίνεσθαι, ὅτι ἐστι Θεὸς ἔφορος καὶ ἐπίσκοπος τῶν ἐν ἀνθρώποις πραττομένων, κρίνων ἅπαντας τοὺς ἐν τῇ γῇ πολιτευσαμένους. Επιστῆσαι δὲ προσήκει, μήποτε ἡ μετὰ χεῖρας προφητεία, πᾶσα ἀκόλουθος οὖσα καὶ συνημμένη ταῖς πρὸ αὐτῆς, τὰ τέλη διαγράφη Sed quoniam tempus est quoddam, in quo justus quidem gaudebit, peccatores vero pradictum illis finem habebunt: merito fatendum omnino ac dicendum est, esse Deum contemplatorem, inspectoremque actionum humanarum, qui dijudicet omnes qui in terra versantur. Porro inquirendum an ea quæ præ manibus est prophetia, cum prorsus consentanea et connexa sit præcedentibus, hujusmodi fines peccatoribus describat; Hæc Hippolyto dictante, grammaticus ipsum rogavit, eccur circa eam prophetiam hæsitaret, perinde ac si de ope divina in ea exsilii calamitate diffideret: Ἐπίστησιν ὁ γραμματικός, τίνος ένεκεν έπεση μειώθη μοι τὸ διαγράφῃ ὑποτακτικῶς, ὡς δισταγμὸν ὑποφαίνων. Ilippolytus ergo Οἶδας δὲ πάντως, ὅτι τὰ τῶν τοιούτων σχηματισμῶν εἰς ὑποτακτικὴν ἀναφέρονται ἔκκλησιν τῶν τὰς περὶ Χριστοῦ προφητείας μελετώντων, καὶ δικαιοσύνην τῷ στόματι λαλούντων, μὴ μὲν παραδεξαμένων αὐτὸν ἐλθόντα, μηδὲ ἐπακουσάντων αὐτοῦ τῆς φωνῆς βοῶν τος πρὸς αὐτοὺς καὶ λέγοντος·. Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν ἀκουέτω· οἵτινες ὡμοίωσαν ἑαυτοὺς τῷ ὄρει, καὶ τὰ ὦτα αὐτῶν πεποιήκασιν ὡσεὶ ἀσπίδος χωφῆς,» καὶ τὰ ἑξῆς τούτων εἰρημένα. Εστιν οὖν ἀληθῶς ὁ ἐπιμελόμενος τῶν δικαίων Θεὸς, καὶ δικάτων μὲν αὐτοῖς ἀδικουμένοις ἐπὶ τῆς γῆς· τιμωρούμενος δὲ τοὺς τολμῶντας αὐτοὺς ἀδικεῖν. In psalmum LVIII, 27. Διὸ καὶ μέχρι τῆς σήμερον ὁρῶντες τοὺς ὅρους, καὶ κύκλῳ περιϊόντες πόρρωθεν ἴστανται. Οὐκέτι οὖν βασιλεὺς, οὐδὲ ἀρχιερεὺς οὐδὲ προφήτης, ἀλλ' οὐδὲ γραμματεῖς καὶ φαρισαῖοι καὶ σαδδουκαίοι παρ' αύτοῖς εἰσίν. Οὐ μὲν καὶ ἀποκτανθῆναί φησι· διὸ συνέστηκεν αὐτῶν τὸ γένος, καὶ τῶν παίδων ἡ διαδοχή * Matth. xı, 15. Ipsam urbem imperii sedem intelligit. Instat grammaticus, cur verbum διαγράφῃ, describat, subjunctivo modo a me usurpatum sit, quasi dubitationem insinuet. respondit: Scis autem omnino, illa quæ istiusmodi formationum sunt, ad subjunctivam referri increpationein eorum qui illas quæ de Christo sunt prophetias meditantur quidem, et justitiam ore proloquuntur: sed ipsum advenientem non recipiunt, neque vocem ejus audiunt clamantis atque dicentis: «Qui habet aures audiendi audiat 1: qui assimilarunt | semetipsos serpenti, et aures suas fecerunt sicut aspidis surdæ et quæ exinde dicta sunt. Deus itaque justorum revera curam gerit, atque ipsis qui dem injuriani passis in terra jus dicit; premit vero illos qui injurias ipsis inferre præsumunt. — Contra Judæos. Idcirco etiam usque in hanc diem videntes regionis limites et circumeuntes, eminus consistunt. Non amplius itaque vel rex, vel pontifex, vel propheta, sed neque Scribæ et Pharisæi ac Sadducæi apud ipsos sunt. Verumtamen non petit ut occidantur: quapropter et genus eorum subsistit, et liberorum.

col. 723–724page 70 of 189

PG 10:723πληθύνει. Οὐ γὰρ ἀπεκτάνθησαν, οὐδ' ἐξ ἀνθρώπων ἀπέσβησαν, ἀλλ᾽ εἰσὶ μὲν καὶ ὑφεστήκασιν· οὕτως δὲ ὡς καταβεβλημένοι, καὶ κατανηνεγμένοι, ἧς πάλαι ἠξίωντο παρὰ Θεῷ τιμῆς. Ἀλλὰ καὶ, ο Διασκόρπισον αὐτοὺς, φησὶν, ἐν τῇ δυνάμει σου·, 8 δὴ καὶ γέγο νεν. Εἰς πᾶσαν γὰρ τὴν γῆν διεσπαρμένοι τυγχάνουσι, δουλεύοντες πανταχοῦ, καὶ τὰς ἐλαχίστους καὶ δουλοπρεπεῖς τέχνας, πάσας τε τὰς ἀπρεπεῖς μεθό δους ἕνεκα τοῦ πεινάν μετερχόμενοι. Εἰ γὰρ ἦσαν ἐξ ἀνθρώπων ἀφανισθέντες, μηδαμή μηδαμῶς ἐν ζωσιν ὄντες, οὐκ ἂν εἶδον, φησί, τὸν ἐμὸν λαόν, οὐδ' ἂν ἔγνωσαν ἀνθοῦσαν τὴν ἐμὴν Ἐπ κλησίαν. Διασκόρπισον τοίνυν αὐτοὺς ἀπανταχῆ γῆς, ἔνθα μέλλει καὶ ἡ ἐμὴ Ἐκκλησία συνίστασθαι· ὅπως βλέποντες τὴν ὑπ᾿ ἐμοῦ θεμελιωθεῖσαν Ἐκκλησίαν, εἰς ζῆλον ἔρχοιντο θεοσεβείας. Οὐκοῦν καὶ ταῦτα ὁ Σωτὴρ ὑπὲρ αὐτῶν ηύχετο. Μετανάσται κυρίως λέγονται οἱ παρά τινων ἐχθρῶν ἢ πολεμίων πορθηθέντες, εἶτα γενόμενοι μέτοικοι ὅπερ καὶ ἡμεῖς παρὰ τῶν δαιμόνων ὑπεμείναμεν πρό τερον. 'Αφ' οὗ δὲ ἡμῶν Χριστὸς διὰ τῆς εἰς αὐτὸν ἀντελάβετο πίστεως, οὐκέτι μετανάσται ἀπὸ τῆς ἐν τως πατρίδος Ιερουσαλήμ τῆς ἄνω γινόμεθα, οὐδὲ μετοικισθῆναι ἀπὸ τῆς ἀληθείας εἰς τὴν πλάνην ἀνεχόμεθα. Ἕλκει δὲ καὶ τοὺς ἀπειθοῦντας ἔσθ' ὅτε διὰ νήσων καὶ περιστάσεων. Πολλοὶ δὲ καὶ δι᾽ ὁραμάτων ἦλθον εἰς τὸ κατασκηνῶσαι παρὰ τῷ Ἰησοῦ. Κύκλῳ δὲ ἡμῶν εἰσιν Ἑλλήνων οι σοφοί, μυκτηρίζοντες καὶ χλευάζοντες ἡμᾶς, ὡς ἀνεξετάστως καὶ μωρῶς πιστεύοντας. Σημαίνει δὲ διὰ τούτων ὁ λόγος διελεύσεσθαι τὸ εὐαγγελικὸν κήρυγμα, καὶ τὰ πελάγη, καὶ τὰς ἐπὶ θαλάσσης νήσους, τούς τε ἐν ταύταις κατοικοῦντας ἀνθρώπους, ο πλήρωμα αὐτῆς ὠνομασμένους· ὁ καὶ αὐτὸ τέλος ἔτυχεν. Καὶ γὰρ Ἐκκλησίαι Χριστοῦ τὰς νήσους ἁπάσας πληροῦσι, πληθύει τε οσημέραι, καὶ ἐπιδίδωσιν ἡ σωτήριος διδασκαλία. Ὁ φιλαλήθης, καὶ μήποτε προφέρων ψευδή λόγον διὰ στόματος, εἴποι ἂν, ο Οδὸν ἀληθείας ᾑρετισάμην.» ᾿Αλλὰ καὶ ὁ διαπαντὸς πρὸ ὀφθαλμῶν τιθέμενος τὰ τοῦ Θεοῦ κρίματα, καὶ ἐπὶ πάσῃ πράξει μεμνημένος αὐτῶν ἐρεῖ· «Τὰ κρίματά σου οὐκ ἐπελαθόμην.» Καὶ πῶς ἡμῶν ἡ καρδία πλατύνεται διὰ πειρασμών καὶ θλίψεων; Ταῦτα γὰρ τὰς ἐν ἡμῖν ἀκάνθας τῶν

S. HIPPOLYTI OPP. PARS 1. FRAGMENTA DUBIA. successio multiplicatur. Non enim interfecti sunt, πληθύνει. Οὐ γὰρ ἀπεκτάνθησαν, οὐδ' ἐξ ἀνθρώπων neque ex hominibus deleti, sed sunt quidem et exsistunt: verumtamen tanquam rejecti ac deturbati ab honore, quem olim apud Deum obtinebant. Quin et, e Disperge illos, inquit, in virtute tua:» quod utique etiam contigit. In universam enim terram dispersi sunt, ubique servientes atque infimas ac serviles artes omnes, atque indecentia opificia præ fame obeuntes. Nam si deleti essent ex hominibus, ita ut nullibi ullo modo in vivis essent, haudquaquam, inquit, nossent populum meum, neque scivissent meam Ecclesiam florere. Itaque disperge illos ubique terrarum, ubi Ecclesia mea etiam constituta est; ut cum viderint Ecclesiam a me fundatam, ad æmulationem divini cultus incitentur. Salvator itaque hæc etiam pro ipsis rogavit. ἀπέσβησαν, ἀλλ᾽ εἰσὶ μὲν καὶ ὑφεστήκασιν· οὕτως δὲ ὡς καταβεβλημένοι, καὶ κατανηνεγμένοι, ἧς πάλαι ἠξίωντο παρὰ Θεῷ τιμῆς. Ἀλλὰ καὶ, ο Διασκόρπισον αὐτοὺς, φησὶν, ἐν τῇ δυνάμει σου·, 8 δὴ καὶ γέγο νεν. Εἰς πᾶσαν γὰρ τὴν γῆν διεσπαρμένοι τυγχάνουσι, δουλεύοντες πανταχοῦ, καὶ τὰς ἐλαχίστους καὶ δουλοπρεπεῖς τέχνας, πάσας τε τὰς ἀπρεπεῖς μεθό δους ἕνεκα τοῦ πεινάν μετερχόμενοι. Εἰ γὰρ ἦσαν ἐξ ἀνθρώπων ἀφανισθέντες, μηδαμή μηδαμῶς ἐν ζωσιν ὄντες, οὐκ ἂν εἶδον, φησί, τὸν ἐμὸν λαόν, οὐδ' ἂν ἔγνωσαν ἀνθοῦσαν τὴν ἐμὴν Ἐπ κλησίαν. Διασκόρπισον τοίνυν αὐτοὺς ἀπανταχῆ γῆς, ἔνθα μέλλει καὶ ἡ ἐμὴ Ἐκκλησία συνίστασθαι· ὅπως βλέποντες τὴν ὑπ᾿ ἐμοῦ θεμελιωθεῖσαν Ἐκκλησίαν, εἰς ζῆλον ἔρχοιντο θεοσεβείας. Οὐκοῦν καὶ ταῦτα ὁ Σωτὴρ ὑπὲρ αὐτῶν ηύχετο. In psalmium Profugi proprie dicuntur, qui ab aliquibus hostibus aut inimicis eversi sunt, ac deinde exsules facti: quod etiam nos a dæmonibus prius toleraveramus. Verum ex quo nos Christus per fidem suam suscepit, non amplius a vera nostra patria superna Jerusalem exsulare, aut a veritate ad errorem transferri sustinenius In psalmum LXVII, 19. Cæterum incredulos quoque nonnunquam trahit per morbos et afflictationes. Quin etiam multi per visiones ad hoc pervenerunt, ut apud Jesum habitarent. Μετανάσται κυρίως λέγονται οἱ παρά τινων ἐχθρῶν ἢ πολεμίων πορθηθέντες, εἶτα γενόμενοι μέτοικοι· ὅπερ καὶ ἡμεῖς παρὰ τῶν δαιμόνων ὑπεμείναμεν πρό τερον. 'Αφ' οὗ δὲ ἡμῶν Χριστὸς διὰ τῆς εἰς αὐτὸν ἀντελάβετο πίστεως, οὐκέτι μετανάσται ἀπὸ τῆς ἐντως πατρίδος Ιερουσαλήμ τῆς ἄνω γινόμεθα, οὐδὲ μετοικισθῆναι ἀπὸ τῆς ἀληθείας εἰς τὴν πλάνην ἀνεχόμεθα. De amplificatione Ecclesia. Ἕλκει δὲ καὶ τοὺς ἀπειθοῦντας ἔσθ' ὅτε διὰ νήσων καὶ περιστάσεων. Πολλοὶ δὲ καὶ δι᾽ ὁραμάτων ἦλθον εἰς τὸ κατασκηνῶσαι παρὰ τῷ Ἰησοῦ. In psalmum LXXXVIII, 4. Contra gentiles. In circuitu autem nostro sunt paganorum sapien- Κύκλῳ δὲ ἡμῶν εἰσιν Ἑλλήνων οι σοφοί, μυκτηρί tes, explodentes ac subsannantes nos, utpote qui ζοντες καὶ χλευάζοντες ἡμᾶς, ὡς ἀνεξετάστως καὶ sine indagatione ac stulte credamus. μωρῶς πιστεύοντας. In illud psalmi xcv, 11: «Commoveatur mare et plenitudo ejus. Per hæc autem sermo significat evangelicain præjicationem, et maria et insulas maris, atque homiwes in iis habitantes, quos • plenitudinem ejus vocat, pervasuram; quod utique re ipsa impletum est. Siquidem Ecclesiæ Christi insulas omnes replent et in dies multiplicantur, atque incrementum sumit doctrina salutaris. Σημαίνει δὲ διὰ τούτων ὁ λόγος διελεύσεσθαι τὸ εὐαγγελικὸν κήρυγμα, καὶ τὰ πελάγη, καὶ τὰς ἐπὶ θαλάσσης νήσους, τούς τε ἐν ταύταις κατοικοῦντας ἀνθρώπους, ο πλήρωμα αὐτῆς ὠνομασμένους· ὁ καὶ αὐτὸ τέλος ἔτυχεν. Καὶ γὰρ Ἐκκλησίαι Χριστοῦ τὰς νήσους ἁπάσας πληροῦσι, πληθύει τε οσημέραι, καὶ ἐπιδίδωσιν ἡ σωτήριος διδασκαλία. In psalmum cxviii, 30-32. Amator veritatis, et qui nunquam per os suum Ὁ φιλαλήθης, καὶ μήποτε προφέρων ψευδή λόγον sermonem falsum profert, dicere possit: «Viam veritatis elegi. Quin et is qui judicia Dei sem.. per ante oculos ponit, et in omni actione eorumdem meminit, dicet? ‹ Judicia tua non sum oblitus. ▸ Et quomodo cor nostrum per tentationes ac tribulationes dilatatur? Hæ siquidem in nobis spinas coIn Catena Corderii anonymi titulo abrasum Hippolytum delitescere inter cætera illud etiam suadet quod is anonymus auctorem Epistolæ ad Hebræos διὰ στόματος, εἴποι ἂν, ο Οδὸν ἀληθείας ᾑρετισάμην.» ᾿Αλλὰ καὶ ὁ διαπαντὸς πρὸ ὀφθαλμῶν τιθέμενος τὰ τοῦ Θεοῦ κρίματα, καὶ ἐπὶ πάσῃ πράξει μεμνημέ νος αὐτῶν ἐρεῖ· «Τὰ κρίματά σου οὐκ ἐπελαθόμην.» Καὶ πῶς ἡμῶν ἡ καρδία πλατύνεται διὰ πειρασμών καὶ θλίψεων; Ταῦτα γὰρ τὰς ἐν ἡμῖν ἀκάνθας τῶν alium facit a Paulo apostolo in psal. Lxx11, p. 479. Id vero licuit Hippolyto in Occidente, quemadmodum et Irenæo; in Oriente non licuit.

Part II - Dogmatic and HistoricalPars II - Dogmatica et historica

col. 725–726page 71 of 189

PG 10:725λογισμῶν ἐκτέμνει, καὶ τὴν καρδίαν εὐρυτέραν εἰς τὴν τῶν νόμων τῶν θείων ὑποδοχὴν ἐργάζεται. «Ἐν θλίψει γάρ, φησὶν, ἐπλάτυνάς μοι.» Τότε τὴν ὁδὸν τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ διαβαίνομεν, εύζωνες διὰ τῆς τῶν πειρασμῶν ὑπομονῆς γινόμενοι. Χ. Εἶδες ἐφ' ἑκάτερα τὰ μέρη μεγίστην δύναμιν; ἐμέ τε γὰρ ἐν μέσοις ὄντα τοῖς δεινοῖς διασῶσαι δυνήσῃ, ἐκείνους δὲ μαινομένους καὶ λυττῶντας καὶ πῦρ πνέοντας καταστείλαι. ΧΙ. Εἴρηται καὶ τοῖς περὶ φύσεως καὶ γενέσεως τῶν ζώων πραγματευσαμένοις, ἀόρατον εἶναι καὶ ἀκατάληπτον τὴν εἰς ὀστέον τοῦ αἵματος μεταβολήν, καίτοι τῶν ἄλλων, σαρχῶν καὶ νεύρων λέγω, ὅπως ποτέ ἔχουσι γενέσεως θεωρουμένων. Καὶ ἡ Γραφὴ δὲ τοῦ Εκκλησιαστοῦ παρίστησι τοῦτο λέγουσα· «ὡς ὀστᾶ ἐν γαστρὶ τῆς κυοφορούσης, οὕτως οὐ γνώσῃ ποιή ματα τοῦ Θεοῦ.» Οὐκ ἐκρύβη δὲ ἀπὸ σοῦ οὐδὲ ἡ ὑπόστασίς μου ἐν τοῖς κατωτάτοις τῆς γῆς φθά σασα. ΑΠΟΔΕΙΞΙΣ ΠΕΡΙ ΧΡΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΑΝΤΙΧΡΙΣΤΟΥ Βουληθέντος σου κατ' ἀκρίβειαν ἐκμαθεῖν τὰ προ τεθέντα σοι ὑπ' ἐμοῦ κεφάλαια, ἀγαπητέ μου ἀδελφὲ Θεόφιλε εύλογον ἡγησάμην ἀφθόνως ἀρυσάμενος Θεόφιλε.

S. HIPP. DEMONSTRATIO DE CHRISTO ET ANTICHRISTO. λογισμῶν ἐκτέμνει, καὶ τὴν καρδίαν εὐρυτέραν εἰς gitationum evellunt, et cor nostrum ad legum diτὴν τῶν νόμων τῶν θείων ὑποδοχὴν ἐργάζεται. «Ἐν θλίψει γάρ, φησὶν, ἐπλάτυνάς μοι.» Τότε τὴν ὁδὸν τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ διαβαίνομεν, εύζωνες διὰ τῆς τῶν πειρασμῶν ὑπομονῆς γινόμενοι. Χ. vinarum perceptionem dilatant. In tribulatione enim, inquit, dilatasti mihi. Tunc viam mandatorum Dei gradimur, succincti per tolerantiam tentationum. In illud psalmi cxxvit, 7: ‹ Super iram inimicorux. meorum, › etc., ad scribam suum. Εἶδες ἐφ' ἑκάτερα τὰ μέρη μεγίστην δύναμιν; ἐμέ τε γὰρ ἐν μέσοις ὄντα τοῖς δεινοῖς διασῶσαι δυνήσῃ, ἐκείνους δὲ μαινομένους καὶ λυττῶντας καὶ πῦρ πνέοντας καταστείλαι. ΧΙ. Vidisti quacunque ex parte magnam esse Dei potentiam? Nam et me, inquit, in mediis ærumnis constitutum, servare incolumem poteris: illos autem furore rabieque percitos, et ignem spirantes coercere. In illud psalmi cxxxvIII, 15: «Non est occultatum ps meum a te quod fecisti in occulto. › Εἴρηται καὶ τοῖς περὶ φύσεως καὶ γενέσεως τῶν ζώων πραγματευσαμένοις, ἀόρατον εἶναι καὶ ἀκατά ληπτον τὴν εἰς ὀστέον τοῦ αἵματος μεταβολήν, καίτοι τῶν ἄλλων, σαρχῶν καὶ νεύρων λέγω, ὅπως ποτέ ἔχουσι γενέσεως θεωρουμένων. Καὶ ἡ Γραφὴ δὲ τοῦ Εκκλησιαστοῦ παρίστησι τοῦτο λέγουσα· «ὡς ὀστᾶ ἐν γαστρὶ τῆς κυοφορούσης, οὕτως οὐ γνώσῃ ποιήματα τοῦ Θεοῦ.» Οὐκ ἐκρύβη δὲ ἀπὸ σοῦ οὐδὲ ἡ ὑπόστασίς μου ἐν τοῖς κατωτάτοις τῆς γῆς φθάσασα. Traditur etiam ab iis qui de natura et generatione animalium tractant, invisibilem et incomprehensibilem esse sanguinis in ossa mutationem, etsi partium cæterarum, carnium inquam et nervorum, quomodo sese habeat generatio conspiciatur. Quin et Scriptura Ecclesiastæ id ipsum ostendit dicens *: • Sicut ossa in utero prægnantis, sic non cognosces opera Dei.» Verum a te non sunt abscondita, neque substantia mea in infimis terræ adhuc exsistens, PORTUENSIS EPISCOPI OPERUM PARS II. - DOGMATICA ET HISTORICA. ΑΠΟΔΕΙΞΙΣ ΠΕΡΙ ΧΡΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΑΝΤΙΧΡΙΣΤΟΥ DEMONSTRATIO DE CHRISTO ET ANTICHRISTO. Francisco Combefisio interprete (Galland, Bibliotheca veterum Patrum, Venetiis 1765, in-fol., t. II, p. 417.) Βουληθέντος σου κατ' ἀκρίβειαν ἐκμαθεῖν τὰ προτεθέντα σοι ὑπ' ἐμοῦ κεφάλαια, ἀγαπητέ μου ἀδελφὲ Θεόφιλε εύλογον ἡγησάμην ἀφθόνως ἀρυσάμενος • Eccles. x1, 5. Θεόφιλε. Idem fortasse Theophilus quem alloquitur Methodius, Hippolyti æqualis, apud Epiphanium, tom. I, pagg. 640, 550. 590. Ex hoc 1. Quod ita desiderio flagrabas, frater mi charissime Theophile, ut a me tibi proposita capita diligenter perdisceres; operæ pretium putavi, velut ex ipso autem exordio patet falli eos, qui hunc librum Hippolyti pro homilia habent. FABRIC.

col. 727–728page 72 of 189

PG 10:727ὡς ἐξ ἁγίας πηγῆς, ἐξ αὐτῶν τῶν ἁγίων Γραφών, παραστῆσαί σοι κατ' ὀφθαλμὸν τὰ ζητούμενα, ἵνα μὴ μόνον ταῖς ἀκοαῖς τῶν ὄντων ἐγκαταθέμενος ταῦτα εὐφρανθῇς, ἀλλὰ δυνάμει καὶ αὐτὰ τὰ πράγματα ἀνιστορήσας, κατὰ πάντα τὸν Θεὸν δοξάσαι δυνηθῇς. Τοῦτο γάρ σοι ἐφόδιον ἐν τῷ νῦν βίῳ ἀκίνδυνον Στω παρ' ἡμῶν, ὅπως τοῖς πολλοῖς δύσγνωστα καὶ δύσληπτα ἐξ ἑτοίμων λόγων προσενέγκας ἐγκατασπείρῃς τῷ πλάτει τῆς καρδίας σου, ὡς τίων και θαρὰ γῆ Δυσωπήσεις δὲ διὰ τούτων τοὺς ἀντιτι θεμένους καὶ ἀντιλέγοντας τῷ σωτηρίῳ λόγῳ. Όρα δὲ μὴ εἰς ἀπίστους καὶ βλασφήμους γλώσσας εγκα τάθῃ ταῦτα· κίνδυνος γὰρ οὐχ ὁ τυχών· μετάδος δὲ εὐλαβέσι καὶ πιστοῖς ἀνθρώποις τοῖς ἐθέλουσιν ὁσίως καὶ δικαίως μετά φόβου ζῇν. Οὐ γὰρ μάτην ὁ μακά ριος Απόστολος παραινών Τιμοθέω λέγει· «"Ω Τι μόθεε, τὴν παρακαταθήκην φύλαξον ἐκτρεπόμενος τὰς βεβήλους κενοφωνίας καὶ ἀντιθέσεις τῆς ψευδωνύμου γνώσεως, ἣν τινες ἐπαγγελλόμενοι περί τὴν πίστιν ἡστόχησαν.» Καὶ πάλιν· < Σὺ οὖν, τέτ κνον μου, ἐνδυναμοῦ ἐν τῇ χάριτι τῇ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ· καὶ ἃ ἤκουσας παρ' ἐμοῦ διὰ πολλῶν παρα κλήσεων ταῦτα παράθου πιστοῖς ἀνθρώποις, οἱ τινες ἱκανοὶ ἔσονται καὶ ἑτέρους διδάξαι.» Εἰ οὖν ὁ μακάριος μετ᾿ εὐλαβείας παρεδίδου ταῦτα, ἅπερ απα σιν εὔγνωστα ἦν, βλέπων τῷ πνεύματι, ὅτι ι οὐ παν των ἦν ἡ πίστις· πόσῳ μᾶλλον ἡμεῖς κινδυνεύσομεν, εἰ ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε, τὰ τοῦ Θεοῦ λόγια μεταξύ σομεν βεβήλοις καὶ ἀναξίοις ἀνδράσιν; Ἐπειδὴ γὰρ οἱ μακάριοι προφῆται ὀφθαλμοὶ ἡμῶν ἐγένοντο, προορῶντες διὰ πίστεως τὰ τοῦ Λόγου μυ στήρια, άτινα καὶ ταῖς μεταγενεστέραις γενεαίς διηκόνησαν, οὐ μόνον τὰ παρωχηκότα εἰπόντες, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐνεστῶτα, καὶ τὰ μέλλοντα ἀπαγγείλαντες, ἵνα μὴ μόνον πρόσκαιρος εἶναι ὁ προφήτης δειχθῇ, ἀλλὰ καὶ πάσαις γενεαῖς προλέγων τὰ μέλλοντα, ὡς προφήτης εἶναι νομισθῇ. Οὗτοι γὰρ πνεύματι προφητικῷ οἱ πατέρες κατηρτισμένοι, καὶ ὑπ᾿ αὐτοῦ τοῦ Οντων. ώτων. ἀνθρώπων, ανων ἀνθρώπων "Ητω. ἔσται. Ως πίων καθαρὰ γῆ. ὡς πίονι καθαρά γῇ. ώσπεροῦν καθαρά γη. ὡς πυρόν. Τὰς βεβήλους κενοφωνίας. καινοφωνίας αι δὲ μακάριος Ἰωάννης τὰς νεωτέρας παραινέσεις και νοφωνίας εἶπε, διὰ τῆς αι διφθόγγου τὸ και γράφων, ὡς ἔοικε, ο καινοφωνίας βέβηλος καινοφωνία, ο ματαιολογία, τὸ κενοφωνία, Διὰ πολλῶν παρακλήσεων. μαρτύρων παρακλήσεων μαρτύρων, "Ατινα. τινά.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. sacro fonte, ex sacris ipsis alatim Scripturis hauriendo, ob oculos quasi præsentia ea ponere, de quibus vertitur quæstio: ut nedum humanis hæc auribus consignando laeteris, sed et res ipsas virtute lustrando, per omnia Deum laudare possis. Hoc enim præsenti quam agimus vita, tutuin a nobis tibi esto viæ præsidium, quo paratis inferens rationibus ac sermonibus, velut terra munda, in cordlis tui latifundio semimes. Sed et his addversantes salutari doctrinæ ac contradicentes in sententiam coges. At vide ne ad incredulas ac maJedicas hæc linguas traducas (nec enim hoc leve periculum est), sed ut viris religiosis ac fidelibus qui sancte ac juste Dei timore vivere velint, impertias. Non enim frustra beatus Apostolus monendo Timotheum, ait: «O Timothee, depositum custodi, devitans profanas vocum vanilates, et oppositiones falsi nominis scientiæ, quam quidam profitentes, circa fidem erraverunt. '. Et rursus: • Tu autem, fili mi, confortare in gratia, quæ est in Christo Jesu; et quæ audisti a me per multas exhortationes, hæc commenda fidelibus hominibus, qui idonei erunt ut alios doceant.. Cum igitur beatus Apostolus hæc caute ac metu traderet, quæ ab onmibus facile cognosci possunt, videns scili. cet spiritu: «Non esse omnium fdem *;» quanto res nobis majoris periculi fiet, si temere nullaque ratione profanis hominibus atque indignis tradiderimus divina eloquia? M. Nam quia beati prophetæ oculi nobis fuerunt, ipsi per fidem Verbi mysteria præviderunt que et aliis postmodum ætalibus ministrarunt, nedum quæ præterita essent loquentes, sed et præsentia atque futura nuntiantes; ne solum propheta temporaneus esse monstraretur, sed et cunctis ætatibus futura prædiceret, ut propheta esse existimaretur. Hi nanque patres spiritu prophetiæ aplati, digneque ab ipso Verbo honorati, quo nimirum 'I Tim. vi, 20, 21. 'II Tim. 11, 1, 2. ὡς ἐξ ἁγίας πηγῆς, ἐξ αὐτῶν τῶν ἁγίων Γραφών, παραστῆσαί σοι κατ' ὀφθαλμὸν τὰ ζητούμενα, ἵνα μὴ μόνον ταῖς ἀκοαῖς τῶν ὄντων ἐγκαταθέμενος ταῦτα εὐφρανθῇς, ἀλλὰ δυνάμει καὶ αὐτὰ τὰ πράγματα ἀνιστορήσας, κατὰ πάντα τὸν Θεὸν δοξάσαι δυνηθῇς. Τοῦτο γάρ σοι ἐφόδιον ἐν τῷ νῦν βίῳ ἀκίνδυνον Στω παρ' ἡμῶν, ὅπως τοῖς πολλοῖς δύσγνωστα καὶ δύσληπτα ἐξ ἑτοίμων λόγων προσενέγκας έγκατασπείρῃς τῷ πλάτει τῆς καρδίας σου, ὡς τίων και θαρὰ γῆ Δυσωπήσεις δὲ διὰ τούτων τοὺς ἀντιτι θεμένους καὶ ἀντιλέγοντας τῷ σωτηρίῳ λόγῳ. Όρα δὲ μὴ εἰς ἀπίστους καὶ βλασφήμους γλώσσας εγκα τάθῃ ταῦτα· κίνδυνος γὰρ οὐχ ὁ τυχών· μετάδος δὲ εὐλαβέσι καὶ πιστοῖς ἀνθρώποις τοῖς ἐθέλουσιν ὁσίως καὶ δικαίως μετά φόβου ζῇν. Οὐ γὰρ μάτην ὁ μακά ριος Απόστολος παραινών Τιμοθέω λέγει· «"Ω Τιμόθεε, τὴν παρακαταθήκην φύλαξον ἐκτρεπόμενος τὰς βεβήλους κενοφωνίας καὶ ἀντιθέσεις τῆς ψευδωνύμου γνώσεως, ἣν τινες ἐπαγγελλόμενοι περί τὴν πίστιν ἡστόχησαν.» Καὶ πάλιν· < Σὺ οὖν, τέτ κνον μου, ἐνδυναμοῦ ἐν τῇ χάριτι τῇ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ· καὶ ἃ ἤκουσας παρ' ἐμοῦ διὰ πολλῶν παρακλήσεων ταῦτα παράθου πιστοῖς ἀνθρώποις, οἱτινες ἱκανοὶ ἔσονται καὶ ἑτέρους διδάξαι.» Εἰ οὖν ὁ μακάριος μετ᾿ εὐλαβείας παρεδίδου ταῦτα, ἅπερ απα σιν εὔγνωστα ἦν, βλέπων τῷ πνεύματι, ὅτι ι οὐ παν των ἦν ἡ πίστις· πόσῳ μᾶλλον ἡμεῖς κινδυνεύσομεν, εἰ ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε, τὰ τοῦ Θεοῦ λόγια μεταξύ σομεν βεβήλοις καὶ ἀναξίοις ἀνδράσιν; Ἐπειδὴ γὰρ οἱ μακάριοι προφῆται ὀφθαλμοὶ ἡμῶν ἐγένοντο, προορῶντες διὰ πίστεως τὰ τοῦ Λόγου μυστήρια, άτινα καὶ ταῖς μεταγενεστέραις γενεαίς διηκόνησαν, οὐ μόνον τὰ παρωχηκότα εἰπόντες, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐνεστῶτα, καὶ τὰ μέλλοντα ἀπαγγείλαντες, ἵνα μὴ μόνον πρόσκαιρος εἶναι ὁ προφήτης δειχθῇ, ἀλλὰ καὶ πάσαις γενεαῖς προλέγων τὰ μέλλοντα, ὡς προφήτης εἶναι νομισθῇ. Οὗτοι γὰρ πνεύματι προφή τικῷ οἱ πατέρες κατηρτισμένοι, καὶ ὑπ᾿ αὐτοῦ τοῦ 3 11 Thess. 131, Οντων. Fortasse ώτων. Nam quod Combefsius emendat audacter ἀνθρώπων, idque in textu, mihi non placet, cum nimium abeat a veterum librorum scriptura. Gu. - Notum tamen est in mss. frequenter per compendium scribi ανων pro ανθρώ πων. FABRIC. "Ητω. Melius ἔσται. Gu. Ως πίων καθαρὰ γῆ. Leg. ὡς πίονι καθαρά γῇ. Gup. Combefisius legit ώσπεροῦν καθαρά γη. Sed legendum omnino ὡς πυρόν. Videlicet parabe lam illam respexit, quæ in Evangelio est Lucæ viii. TANAQ. FAB. Τὰς βεβήλους κενοφωνίας. Sic ubique Græci. Vulg. tamen καινοφωνίας legit: vocum novitates, non c vanilates,» seu. inanitates, ut reddit Erasmus; sicque, per αι legisse Chrysostomum, ex ejus expositione sibi colligere videtur Theophylactus. 'O δὲ μακάριος Ἰωάννης τὰς νεωτέρας παραινέσεις και νοφωνίας εἶπε, διὰ τῆς αι διφθόγγου τὸ και γράφων, ὡς ἔοικε, ο Chrysostomus recentes adhortationes καινοφωνίας dixit per a: diphthongum scribens in Gemma syllaba, ut videtur.» Cui contrario fundamento alii nituntur, ut Græcam vulgatam tueautur. Neutrum certe abhorreat a mente Apostoli, cum teste Theodoreto pugnet adversus Simonianos, qui se Gnosticos vellent, majori præ cæteris scientia præditos, divina revelatione eis accepta extra Scripluras, seu alias traditiones aut apostolorumi doctrinam: quæ proinde βέβηλος καινοφωνία, ο profana vocum novitas, erat; alioqui superfluo pene epitheto, ut Chrysostomus acute insinuat. Ipsa enim ex se ματαιολογία, quod Theophylactus exp nit τὸ κενοφωνία, res mala est et profana. COMBEF. Διὰ πολλῶν παρακλήσεων. Singularis hæc lectio, cum omnes nulla variatione μαρτύρων babeant, per multos testes, quæ voces paulo remotiores sunt; sive alias Hippolyto incidit memoriæ lapsus, sive ex codice et littera que nobis exciderit, ita refert. Et certe illa vox hic apta, quasi velit Paulus, longa et multiplici adhortatione abs se institutum Timotheum, eaque illi depositum creditum, quod ipse aliis idoneis contradere debeat, velut jam per ætatem in disciplina probatus magister, etsi annis pene adolescens erat. COMBEF. Interpretationem esse παρακλήσεων pro μαρτύρων, sentiebat clariss. Millius. FABRIC. "Ατινα. Leg. τινά. Gup.

col. 729–730page 73 of 189

PG 10:729Λόγου ἀξίως τετιμημένοι, ὀργάνων δίκην ἑαυτοῖς ἡνω μένο: ἔχοντες ἐν ἑαυτοῖς ἀεὶ τὸν Λόγον ὡς πλῆ κτρον, δι' οὗ κινούμενοι ἀπήγγελλον ταῦτα, ἅπερ ἤθε δεν ὁ Θεὸς, οἱ προφῆται. Οὐ γὰρ ἐξ ἰδίας δυνάμεως ἐφθέγγοντο, μὴ πλανῶ οὐδὲ ἅπερ αὐτοὶ ἐβού λοντο, ταῦτα ἐκήρυττον· ἀλλὰ πρῶτον μὲν διὰ τοῦ Λόγω ἐσοφίζοντο ὀρθῶς, ἔπειτα δι' δραμάτων προε διδάσκοντο τὰ μέλλοντα καλῶς· εἶθ' οὕτω πεπεισμέ ναι ἔλεγον ταῦτα, ἅπερ αὐτοῖς ἦν μόνοις ἀπὸ τοῦ Θεοῦ (ἀποκεκαλυμμένα, τοῖς δὲ λοιποῖς] ἀποκεκρυμμένα Ἐπεὶ κατὰ τίνα λόγον ὁ προφήτης, προ φήτης λεχθήσεται, εἰ μήτοι πνεύματι προεώρα τὰ μέλλοντα; εἰ γὰρ περὶ συμβεβηκότος τινὸς ἔλεγεν δ προφήτης, οὐκ ἂν ἦν προφήτης ταῦτα λέγων, ἅπερ ἅπαντες ὑπ᾽ ὀφθαλμῶν ἦσαν ατησάμενοι. 'Αλλ' ὁ τὰ μέλλοντα ἐκδιηγούμενος δικαίως προφήτης έκρι νετο. Διὸ εὐλόγως προφῆται ἀπ' ἀρχῆς «οἱ βλέποντες › ἐκαλοῦντο. Οθεν καὶ ἡμεῖς τὰ ὑπ' αὐτῶν προειρημένα καλῶς μαθητευθέντες, λέγομεν οὐκ ἐξ ἰδίας ἡμῶν ἐπινοίας. Οὐδὲ γὰρ καινοτομεῖν ἐπιχει μοῦμεν ἀλλήλοις τὰ προειρημένα πάλαι ῥήματα, ὧν τὰ ἔγγραφα ἐκτιθέντες εἰς φῶς, ἀναγνῶμεν τοῖς ὀρ θῶς πιστεύειν δυναμένοις, ἐπεὶ γίνεται ἀμφοτέροις κοινὴ ὠφέλεια· τῷ μὲν λέγοντι τὸ, διὰ μνήμης κρα τήσαντα, ὀρθῶς ἐκθέσθαι τὰ προκείμενα τῷ δὲ ἀκούοντι, ἐπιστῆσαι τὸν νοῦν πρὸς τὰ λεγόμενα. Ἐπεὶ οὖν ὁ κάματος κοινὸς ἀμφοτέροις πρόκειται, τῷ μὲν λέγοντι τὸ ἀκίνδυνον ἐξειπεῖν, τῷ δὲ ἀκούοντι πιστῶς ἀκούσαντα καταδέξασθαι τὰ λεγό μενα, παρακαλῶ συναγωνίσασθαί μοι ἐν τῇ πρὸς ο Θεόν δεήσει. Πῶς ἂν πάλαι τοῖς μακαρίοις προφήταις ἀπε κάλυψεν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, αὐτὸς πάλιν ὁ τοῦ Θεοῦ παῖς, ὁ πάλαι μὲν Λόγος, τυχεῖν ἐπιζητεῖς; Αλλ' ἐπειδὴ τὸ ἑαυτοῦ εὐσπλαγχνον καὶ ἀπροσωπόληπτον ἐνδείκνυται διὰ πάντων τῶν ἁγίων ὁ Λόγος φωτίζων καὶ ῥυθμίζων αὐτὸν ὡς ἔμπειρος ιατρός, πρὸς τὰ ἡμῖν συμφέροντα, ἐπιστάμενος τὴν ἀνθρώπων ἀσθένειαν· καὶ τοὺς μὲν ἀγνοοῦντας ἐκδιδάσκειν πει ρᾶται· τοὺς δὲ πλανωμένους επιστρέφει εἰς τὴν ἑαυ Οργάνων δίκην ἑαυτοῖς ἡνωμένοι. ὀργάνων δίκην ηνωμένον ἔχοντες ἐν ἑαυτοῖς. Μὴ πλανώ. ὡς πλάνοι, Αποκεκρυμμένα. αποχερυμμένα τι ἀποκεκαλυμμένα. τὸ ἀποκεκαλυμμένα τὸ ἀποκεκρυμμένα μόνοις ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἀποκεκαλυμμένα, τοῖς δὲ λοιποῖς ἀποκεκρυμμένα. Προκείμενα. τὰ προειρημένα. Ακίνδυνον. ἀκινδύνως. Πῶς ἂν πάλαι. παῖς Υἱός, ο παῖς, Αὐτὸς πάλιν τοῦ Θεοῦ παῖς, ὁ πάλαι μὲν Λόγος, εἰς γὰρ καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ Παῖς Αὐτόν. αὐτούς.

tanquam plectrum haberent; cujus nutu atque ar natu, quæ Deus vellet hac prophetæ annuntiabant. Non enim ex sua facultate loquebantur * (verum dico), nec quæ ex animo essent, hæc prædicabant: sed primum quidem Verbi numine rite sapientia imbuti; exinde per visa, quæ essent futura probe præedocebantur; ac demum certa jam rerum fide, ea dicebant ac prædicabant, quæ illis divino numine duntaxat manifesta forent, reliquis vero abscondita. Nam qua ratione propheta, propheta vocaretur, nisi quæ sunt futura spiritu prævideret? Nam si propheta de casu aliquo loqueretur, ea loquendo non esset propheta, quæ ob oculos cunctis posita essent. Sed qui futura narret, is merito propheta existimatus est. Unde convenienter prophetæ a principio ‹ videntes › vocabantur. Unde et nos eorum probe docti vaticinia, non ex nostro sensu loquimur. Non enim alii aliis, quæ pridem prædicta sunt verba, uovis mutare tentamus; quorum Scripturas in lucem edentes, his qui recte credere valeant, legimus, quod hinc utrisque commodum veniat: nempe ei qui loquitur, quod memoria tenendo recte exponat quæ prædicta sunt; auditori vero, quod his quæ dicuntur adhibeat animum. Quod igitur communis utrisque labor propositus est: loquenti nimirum, ut omni tutus peri culo eloquatur; auditori vero, ut fide audiens suscipiat ea quæ dicuntur, obsecro ut orando Deum Λόγου ἀξίως τετιμημένοι, ὀργάνων δίκην ἑαυτοῖς ἡνω- velut organa in seipsis semper unitum Verbum μένο: ἔχοντες ἐν ἑαυτοῖς ἀεὶ τὸν Λόγον ὡς πλῆκτρον, δι' οὗ κινούμενοι ἀπήγγελλον ταῦτα, ἅπερ ἤθε δεν ὁ Θεὸς, οἱ προφῆται. Οὐ γὰρ ἐξ ἰδίας δυνάμεως ἐφθέγγοντο, μὴ πλανῶ οὐδὲ ἅπερ αὐτοὶ ἐβούλοντο, ταῦτα ἐκήρυττον· ἀλλὰ πρῶτον μὲν διὰ τοῦ Λόγω ἐσοφίζοντο ὀρθῶς, ἔπειτα δι' δραμάτων προεδιδάσκοντο τὰ μέλλοντα καλῶς· εἶθ' οὕτω πεπεισμέναι ἔλεγον ταῦτα, ἅπερ αὐτοῖς ἦν μόνοις ἀπὸ τοῦ Θεοῦ (ἀποκεκαλυμμένα, τοῖς δὲ λοιποῖς] ἀποκεκρυμ μένα Ἐπεὶ κατὰ τίνα λόγον ὁ προφήτης, προφήτης λεχθήσεται, εἰ μήτοι πνεύματι προεώρα τὰ μέλλοντα; εἰ γὰρ περὶ συμβεβηκότος τινὸς ἔλεγεν δ προφήτης, οὐκ ἂν ἦν προφήτης ταῦτα λέγων, ἅπερ ἅπαντες ὑπ᾽ ὀφθαλμῶν ἦσαν ατησάμενοι. 'Αλλ' ὁ τὰ μέλλοντα ἐκδιηγούμενος δικαίως προφήτης έκρινετο. Διὸ εὐλόγως προφῆται ἀπ' ἀρχῆς «οἱ βλέπον τες › ἐκαλοῦντο. Οθεν καὶ ἡμεῖς τὰ ὑπ' αὐτῶν προειρημένα καλῶς μαθητευθέντες, λέγομεν οὐκ ἐξ ἰδίας ἡμῶν ἐπινοίας. Οὐδὲ γὰρ καινοτομεῖν ἐπιχειμοῦμεν ἀλλήλοις τὰ προειρημένα πάλαι ῥήματα, ὧν τὰ ἔγγραφα ἐκτιθέντες εἰς φῶς, ἀναγνῶμεν τοῖς ὀρ θῶς πιστεύειν δυναμένοις, ἐπεὶ γίνεται ἀμφοτέροις κοινὴ ὠφέλεια· τῷ μὲν λέγοντι τὸ, διὰ μνήμης κρατήσαντα, ὀρθῶς ἐκθέσθαι τὰ προκείμενα τῷ δὲ ἀκούοντι, ἐπιστῆσαι τὸν νοῦν πρὸς τὰ λεγόμενα. Ἐπεὶ οὖν ὁ κάματος κοινὸς ἀμφοτέροις πρόκειται, τῷ μὲν λέγοντι τὸ ἀκίνδυνον ἐξειπεῖν, τῷ δὲ ἀκούοντι πιστῶς ἀκούσαντα καταδέξασθαι τὰ λεγόμενα, παρακαλῶ συναγωνίσασθαί μοι ἐν τῇ πρὸς ο mihi præsto sis. Θεόν δεήσει. Πῶς ἂν πάλαι τοῖς μακαρίοις προφήταις ἀπε κάλυψεν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, αὐτὸς πάλιν ὁ τοῦ Θεοῦ παῖς, ὁ πάλαι μὲν Λόγος, τυχεῖν ἐπιζητεῖς; Αλλ' ἐπειδὴ τὸ ἑαυτοῦ εὐσπλαγχνον καὶ ἀπροσωπόληπτον ἐνδείκνυται διὰ πάντων τῶν ἁγίων ὁ Λόγος φωτίζων καὶ ῥυθμίζων αὐτὸν ὡς ἔμπειρος ιατρός, πρὸς τὰ ἡμῖν συμφέροντα, ἐπιστάμενος τὴν ἀνθρώπων ἀσθένειαν· καὶ τοὺς μὲν ἀγνοοῦντας ἐκδιδάσκειν πειρᾶται· τοὺς δὲ πλανωμένους επιστρέφει εἰς τὴν ἑαυ III. Quonam modo olim beatis prophetis Dei Verbum manifestaverit, ipse rursus Dei servus, qui olim Verbum erat, scire quæris? Nimirum quia Verbum suam misericordiam, et quod minime acceptor est personarum, per omnes sanctos ostendit, illuminans illos atque componens, velut peritus medicus, ad ea quæ ad nostram conducant salutem, quippe cum non nesciat humanam infirmitatem. Ac quidem ignorantes studet edocere: errantes vero ad * II Pet. 1, 21. 1 Reg. 1x, 9. • Isa. xLil, 1; Matth. xu, 18. Οργάνων δίκην ἑαυτοῖς ἡνωμένοι. Coniefisius: ὀργάνων δίκην ηνωμένον ἔχοντες ἐν ἑαυτοῖς. Μὴ πλανώ. Lege, ὡς πλάνοι, c ut imposto res: quod meridie ipso clarius est. TAN. FAB. Αποκεκρυμμένα. Pulavit Gudius mutandum αποχερυμμένα τι ἀποκεκαλυμμένα. Mili potius vestigium vera lectionis, quε τὸ ἀποκεκαλυμ μένα prophetis tribual, τὸ ἀποκεκρυμμένα reliquis. Sic igitur restituenda lectio videtur: μόνοις ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἀποκεκαλυμμένα, τοῖς δὲ λοιποῖς ἀποκεκρυμμένα. Hoc enim prophetia: illa præscire el prædicere divina revelatione, quæ procul sunt a reliquorum cogitatione, ipsisque abscondita. COMBEF. Προκείμενα. Combef., τὰ προειρημένα. Ακίνδυνον. Id., ἀκινδύνως. Πῶς ἂν πάλαι. Suspicatur Gudius legendum 3. Sed non videtur. Quærit quomodo revelaverit ante incarnationem Dei Verbum, qui ipse per eam Dei παῖς factus sit, id est e servus et puer.» Isai. XLIII, 1: «Ecce servus meus, suscipiam eum; quem locum ipse Dominus de se exponit Matth. XII, 18: Ecce puer meus, quem elegi.» Et quamvis Υἱός, ο Filius, • ab æterno exsistat ac dicatur, non tamen παῖς, eo quod illa vox (etsi e filius quandoque reddatur) minus commoda videtur, ut ad æternam ipsam generationem, in qua nulla passio, sed perfecta æqualitas, trabatur; cum ex coinmnuni usu aliquid imperfectionis, et, ut sic loquar, inferioritatis, sive pro e filio, sive pro 4 servo» accipiatur, importet. COMBEF. In aliam sententiam abit doctissimus Maranus in egregio opere, cui titulus: Divinitas D. N. J. C. lib. iv, cap. 13, pag. 460, ubi verba ista perpendens: Αὐτὸς πάλιν τοῦ Θεοῦ παῖς, ὁ πάλαι μὲν Λόγος, ea sic reddit: • Ipse rursus Dei Filius, qui prius Verbum erat; › neque aliter hunc locum interpretatur Grabiús ad Bulli Defens. fid. Nic. pag. 101. Quid quod eadem loquendi ratione paulo post utitur sanctus martyr? εἰς γὰρ καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ Παῖς· quæ sic vertit ipseniet Combefisius: < Nam et unus Dei Filius est. Αὐτόν. Combef., αὐτούς. FABRIC.

col. 731–732page 74 of 189

PG 10:731τοῦ ἀληθινὴν ὁδόν· καὶ τοῖς μὲν μετά πίστεως ζη τοῦσιν εὐκόλως εὑρισκόμενος· τοῖς δὲ καθαροῖς δ μασι καὶ ἁγνῇ καρδίᾳ κρούειν τὴν θύραν ἐπιθυμοῦσιν, εὐθὺς ἀνοιγόμενος. Οὐδένα γὰρ ἀποβάλλεται τῶν ἑαυτοῦ δούλων, ὡς μὴ ἔντα ἄξιον τῶν θείων μυστηρίων· οὐ πλούσιον προτιμῶν πένητος· οὐδὲ πένητα διὰ τὸ μέτριον ἐξουθενῶν· οὐδὲ βάρβαρον ὀνειδίζων, οὐδὲ τὸν εὐνοῦχον ὡς μὴ ἄνθρωπον, ἀφο ρίζων· οὐδὲ θῆλυ διὰ τὴν ἐξαρχῆς γενομένην παρα κοὴν μισῶν, οὐδὲ τὸν ἄῤῥενα διὰ τὴν παράβασινάτι μάζων· ἀλλὰ πάντας θέλων καὶ πάντας σώζειν ἐπι θυμῶν, πάντας υἱοὺς Θεοῦ καταρτίσαι θέλων καὶ τοὺς πάντας ἁγίους εἰς ἕνα τέλειον ἄνθρωπον καλῶν εἷς γὰρ καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ παῖς, δι᾿ οὗ καὶ ἡμεῖς τυχόντες τὴν διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀναγέννησιν, εἰς ἕνα τέλειον καὶ ἐπουράνιον ἄνθρωπον οι πάντες κατ αντῆσαι ἐπιθυμοῦμεν. Τὴν θύραν. Ὤν. ἦν. Καὶ μίξας τῷ ἀφθάρτῳ. Διεργαζόμενοι. δ' ἐργαζόμενοι. Λοιπόν. λοιπόν οὐδέν. Απαιτεῖ. επείγει, ἀπαιτεῖ, Ἐπειδὴ γὰρ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ ἄταρχος ὢν ἐνεδύσατο τὴν ἁγίαν σάρκα ἐκ τῆς ἁγίας παρθένου, ὡς νυμφίος ἱμάτιον ἐξυφάνας ἑαυτῷ ἐν τῷ σταυρικῷ πάθει, ὅπως συγκεράσας τὸ θνητὸν ἡμῶν σῶμα τῇ ἑαυτοῦ δυνάμει, καὶ μίξας τῷ ἀφθάρτῳ τὸ φθαρτόν καὶ τὸ ἀσθενὲς τῷ ἰσχυρῷ, σώσῃ τὸν ἀπολλύμενον ἄνθρωπον. Ἔστι μὲν οὖν ὁ ἱστὸς, τοῦ Κυρίου τὸ πάθος τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ γεγενημένον· στήμων δὲ ἐν αὐτῷ, ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος δύναμις· κρόκη δὲ, ἡ ἁγία σὰρξ ἐνυφαινομένη Πνεύ ματι· μίτος δὲ, ἡ δι' ἀγάπης Χριστοῦ χάρις σφίγο γουσα καὶ ἐνοῦσα τὰ ἀμφότερα εἰς ἕν· κερκίδες δὲ, ὁ Λόγος· οἱ διεργαζόμενοι πατριάρχαι τε καὶ προφῆται, οἱ τὸν καλὸν ποδήρη καὶ τέλειον χιτῶνα ὑφαίνοντες Χριστῷ, δι᾿ ὧν ὁ Λόγος διϊκνούμενος, κερκίδων δίκην, ἐξυφαίνει δι' αὐτῶν ταῦθ' ἅπερ βού λεται ὁ Πατήρ. Αλλ' ἐπειδὴ καιρὸς λοιπὸν ἀπαιτεῖ πρὸς τὰ ὑποκείμενα, αὐταρκῶν ὄντων τῶν ἐν τῷ προοιμίῳ εἰς δόξαν Θεοῦ εἰρημένων, δίκαιόν ἐστιν ἡμᾶς ἐφαψαμένους αὐτῶν τῶν θείων Γραφών, Περὶ Χριστοῦ καὶ ᾿Αντιχρί στου Ἐν τῷ προοιμίῳ. Εφαψαμένους. εφαψαμένων.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS 11. DOGMAT. ET HISTORIC. veram suam viam convertit. Atque his quidem qui τοῦ ἀληθινὴν ὁδόν· καὶ τοῖς μὲν μετά πίστεως ζηfide quærunt, facile invenitur: bis autem qui mun- τοῦσιν εὐκόλως εὑρισκόμενος· τοῖς δὲ καθαροῖς δ dis oculis et casto corde ostium pulsare desiderant, μασι καὶ ἁγνῇ καρδίᾳ κρούειν τὴν θύραν ἐπιθυconfestim aperit. Nullum enim suorum servorum μοῦσιν, εὐθὺς ἀνοιγόμενος. Οὐδένα γὰρ ἀποβάλλεται rejicit, quasi divinorum mysteriorum indignum. τῶν ἑαυτοῦ δούλων, ὡς μὴ ἔντα ἄξιον τῶν θείων Non divitem paupere pluris facit, neque pauperem μυστηρίων· οὐ πλούσιον προτιμῶν πένητος· οὐδὲ pro ejus tenuitate spernit. Non barbaro exprobrat, πένητα διὰ τὸ μέτριον ἐξουθενῶν· οὐδὲ βάρβαρον nec eunuchum quasi non virum ablegat. Non odit ὀνειδίζων, οὐδὲ τὸν εὐνοῦχον ὡς μὴ ἄνθρωπον, ἀφο feminam ob primæ originis inobedientiam, nec vi- ρίζων· οὐδὲ θῆλυ διὰ τὴν ἐξαρχῆς γενομένην παραrum ob transgressionis reatum deturpat; sed omnes κοὴν μισῶν, οὐδὲ τὸν ἄῤῥενα διὰ τὴν παράβασινάτι vuit omnesque salvare desiderat. Omnes Dei filios μάζων· ἀλλὰ πάντας θέλων καὶ πάντας σώζειν ἐπιpræstare vult, sanctosque omnes in unum hominem θυμῶν, πάντας υἱοὺς Θεοῦ καταρτίσαι θέλων καὶ perfectum vocat. Nam et unus Dei Filius est, cujus τοὺς πάντας ἁγίους εἰς ἕνα τέλειον ἄνθρωπον καλῶν· etiam nos munere per Spiritum sanctum ade- εἷς γὰρ καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ παῖς, δι᾿ οὗ καὶ ἡμεῖς τυχόν pti regenerationem, in unum perfectum ac cœle- τες τὴν διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀναγέννησιν, εἰς stem hominem omnes occurrere optamus 7. ἕνα τέλειον καὶ ἐπουράνιον ἄνθρωπον οι πάντες κατ αντῆσαι ἐπιθυμοῦμεν. IV. Dei enim Verbum, cum esset carnis expers, sanctam carnem ex sancta Virgine induit, tanquam sponsus sibi ipsam in crucis patibulo vestem contexens; quo nimirum mortale corpus nostrum suæ adunando virtuti, et corruptibile incorruptibili, indirmum forti miscens, homini qui perierat salutem præstaret. Est igitur textorius malus, quæ in cruce peracta Domini passio est; stamen in eo, sancti Spiritus virtus; trama, sancta caro Spiritu contexta; licium, quæ per Christi charitatem gratia utraque astringit et in unum nectit; radii, Verbum; textores denique artifices, patriarchae et prophetae, pulchrum Christi contexentes poderem ac perfectam tunicam; per quas Verbum pervadens, radiorum more, illaruin opera conterit, ea quæ Patri libent. V. Verum quoniam jam tempus urget ad ea quæ nobis argumento proposita sunt, cum sufficiant quæ in exordio ad Dei gloriam peroravimus, æquum est ut aggredientes ipsas divinas Scripturas, ex Ephes. 17, Τὴν θύραν. Hæc male omittuntur apud Combefisium. FABRIC. Ὤν. Leg. ἦν. Grp. Καὶ μίξας τῷ ἀφθάρτῳ. Quo lux huic loco affulgeat, consulere præstat Thomassinum De Incurnal. Verbi, lib. i, cap. 5, ubi vir doctus eximios quosque e Græcis et Latinis Patribus excitat, qui utriusque naturæ inconfusam quidem, sed penitissimam commistionem, unitatis personalis vinculum ipsumque nexum esse inculcarunt. Διεργαζόμενοι. Leg. δ' ἐργαζόμενοι. Gu. Λοιπόν. Cuivis appareat pro λοιπόν legi oportere οὐδέν. TANAQ. FAB. Απαιτεῖ. Quin legendum επείγει, nullus dubito. Vel si ἀπαιτεῖ, alia vox jungenda esset. Clara ergo sententia, jam urgere tempus (tractandi scilicet occasionem) expedito exordio, ut ad subjectam materiam procedatur. Itaque hic operis divisio est et argumenti insinuatio. "Colligit hinc Gudius de solo Antichristo propositum Hippolyto dicere; relatisque paucis hinc lineis, ita assuniit: «Quid nunc est apertius, quam non ad argumentum pertinere, quæ de Christo dixerat?, lla plane: at num quæ dicturum se pollicetur, de revelando Christi adventu de cœlo; de sanctorum cum Christo regno? Ἐπειδὴ γὰρ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ ἄταρχος ὢν ἐνεδύσατο τὴν ἁγίαν σάρκα ἐκ τῆς ἁγίας Παρθέ νου, ὡς νυμφίος ἱμάτιον ἐξυφάνας ἑαυτῷ ἐν τῷ σταυρικῷ πάθει, ὅπως συγκεράσας τὸ θνητὸν ἡμῶν σῶμα τῇ ἑαυτοῦ δυνάμει, καὶ μίξας τῷ ἀφθάρτῳ τὸ φθαρτόν καὶ τὸ ἀσθενὲς τῷ ἰσχυρῷ, σώσῃ τὸν ἀπολλύμενον ἄνθρωπον. Ἔστι μὲν οὖν ὁ ἱστὸς, τοῦ Κυρίου τὸ πάθος τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ γεγενημέ νον· στήμων δὲ ἐν αὐτῷ, ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος δύναμις· κρόκη δὲ, ἡ ἁγία σὰρξ ἐνυφαινομένη Πνεύ ματι· μίτος δὲ, ἡ δι' ἀγάπης Χριστοῦ χάρις σφίγο γουσα καὶ ἐνοῦσα τὰ ἀμφότερα εἰς ἕν· κερκίδες δὲ, ὁ Λόγος· οἱ διεργαζόμενοι πατριάρχαι τε καὶ προφῆται, οἱ τὸν καλὸν ποδήρη καὶ τέλειον χιτῶνα ὑφαίνοντες Χριστῷ, δι᾿ ὧν ὁ Λόγος διϊκνούμενος, κερκίδων δίκην, ἐξυφαίνει δι' αὐτῶν ταῦθ' ἅπερ βού λεται ὁ Πατήρ. Αλλ' ἐπειδὴ καιρὸς λοιπὸν ἀπαιτεῖ πρὸς τὰ ὑποκείμενα, αὐταρκῶν ὄντων τῶν ἐν τῷ προοι μίῳ εἰς δόξαν Θεοῦ εἰρημένων, δίκαιόν ἐστιν ἡμᾶς ἐφαψαμένους αὐτῶν τῶν θείων Γραφών, Cumque tota tractatione Antichristum Christo opponat, non ita male sive ipse Hippolytus, sive quivis alius, prenotavit, Περὶ Χριστοῦ καὶ ᾿Αντιχρί στου quod ita post Photianum codicem etiam i repræsentant, ex quibus expressa Gudii editio: quibus proinde malui hærere, quam ejus mutationi deferre. Hieronymum (cujus et ipse magni aucto ritatem facio) adversari Photio non facile dixerim, quod Hippolyti plura recensendo, De Antichristo solummodo dixerit. Nempe nec de Christo negavit, sed sic summa, unde tractatus esset notior, ascripsit: Photius ex codice integrum titulum re censuit. Deinde eo spectat tota tractatio, ut Antichristi ex Scripturis demonstratione, ab eo fidelibus caveat, et Christo adjungat, amlorumque discrimen eum in finem aperiat; quod Christum non excludit, ne ipse pars argumenti videatur, et finis genuinus atque proprius tractationis, non solum extrinsecus. COMBEF. Ἐν τῷ προοιμίῳ. Citatur hic locus in Parallel. Damasc., ton. II, pag. 781. Vid. supra ve ter. testitn., num. 9. Εφαψαμένους. Ita Combefis.; in edito autem Fabriciano excusum εφαψαμένων.

col. 733–734page 75 of 189

PG 10:733ἐπιδεῖν δι' αὐτῶν, τίς καὶ ποταπὴ ἡ τοῦ ᾿Αντιχρί στον παρουσία· ποίῳ δὲ καιρῷ καὶ χρόνῳ ὁ ἄνομος ἀποκαλυφθήσεται· πόθεν δὲ καὶ ἐκ ποίας φυλῆς, καὶ τί τούτου ὄνομα, τὸ διὰ τοῦ ἀριθμοῦ ἐν τῇ Γραφῇ μηνυόμενον· πῶς δὲ πλάνην μὲν τῷ λαῷ ἐγγεννή σει, ἐπισυνάξας αὐτοὺς ἐκ τῶν περάτων τῆς γῆς θλίψιν δὲ καὶ διωγμὸν ἐπὶ τοὺς ἁγίους ἐπεγερεῖ καὶ πῶς ἑαυτὸν δοξάσει ὡς Θεόν· τίς δὲ ἡ τούτου συντέλεια· πῶς δὲ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ Κυρίου ἀποκαλυφθήσεται ἀπ' οὐρανῶν· καὶ τίς ἡ τοῦ σύμπαντος κόσμου ἐκπύρωσις· τίς δὲ ἡ τῶν ἁγίων ἔνδοξος καὶ ἐπουράνιος βασιλεία τῶν συμβασιλευόντων τῷ Χρι στῷ· καὶ τίς ἡ τῶν ἀνόμων διὰ πυρὸς κόλασις. Τοῦ μὲν οὖν Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ διὰ τὸ βασιλικὸν καὶ ἔνδοξον ὡς λέοντος προκεκηρυγμέν νου· τῷ αὐτῷ τρόπῳ καὶ τὸν ᾿Αντίχριστον ὁμοίως λέοντα προανηγόρευσαν αἱ Γραφαὶ διὰ τὸ τυ ραννικὸν αὐτοῦ καὶ βίαιον. Κατὰ πάντα γὰρ ἐξομοιοῦσθαι βούλεται ὁ πλάνος τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ. Λέων μὲν ὁ Χριστὸς, καὶ λέων ὁ ᾿Αντίχριστος βασιλεὺς ὁ Χριστὸς, καὶ βασιλεὺς ὁ ᾿Αντίχριστος. Ἐδείχθη ὁ Σωτὴρ ὡς ἀρνίον, καὶ αὐτὸς ὁμοίως φανήσεται ὡς ἀρνίον, ἔνδοθεν λύκος ὤν. Ἐν περιτομῇ ὁ Σωτὴρ ἦλθεν εἰς τὸν κόσμον, καὶ αὐτὸς ὁμοίως ἐλεύσεται. Απέστειλεν ὁ Κύριος ἀποστόλους εἰς πάντα τὰ ἔθνη, καὶ αὐτὸς ὁμοίως πέμψει ψευδαποστόλους. Συνήγαγε τὰ διεσκορπισμένα πρόβατα ὁ Σωτὴρ, καὶ αὐτὸς ὁμοίως ἐπισυνάξει τὸν διεσκορπισμένον λαόν. Εδω κεν ὁ Κύριος σφραγίδα τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύουσι, καὶ αὐτὸς δώσει ὁμοίως. Ἐν σχήματι ἀνθρώπου ἐφάνη ὁ Σωτὴρ, καὶ αὐτὸς ἐν σχήματι ἀνθρώπου ἐλεύσεται. ᾿Ανέστησεν ὁ Σωτὴρ καὶ ἔδειξε τὴν ἁγίαν σάρκα ὡς ναὸν, καὶ αὐτὸς ἀναστήσει ἐν Ἱεροσολύμοις τὸν λίθινον ναόν. Καὶ τὰ μὲν πλάνα αὐτοῦ τε χνήματα ἐν τοῖς ἑξῆς δηλώσομεν· νυνὶ δὲ πρὸς τὸ προκείμενον τραπῶμεν. Λέγει οὖν ὁ μακάριος Ἰακὼβ ἐν ταῖς εὐλογίαις προαναφωνῶν τὰ περὶ τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν, οὕτως· «Ἰούδα, σὲ αἰνεσάτωσαν οἱ ἀδελφοί σου. Αἱ χεῖρές σου ἐπὶ νώτου τῶν ἐχθρῶν, προσκυνήσουσι σοι οἱ υἱοὶ τοῦ πατρός σου. Σκύμνος λέον τος Ἰούδα· ἐκ βλαστοῦ, υἱέ μου, ἀνέβης, ἀναπεσὼν ἐκοιμήθης ὡς λέων καὶ ὡς σκύμνος· τίς ἐγερεῖ αὐτ τόν; Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων· ἐξ Ἰούδα καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ, ᾧ ἀπόκειται. Καὶ αὐτὸς ἔσται προσδοκία ἐθνῶν. Δεσμεύων πρὸς ἄμ πελον τὴν ὄνον αὑτοῦ, καὶ τῇ ἕλικι τὸν πῶλον τῆς ἔνου αὐτοῦ. Πλυνεῖ ἐν οἴνῳ τὴν στολὴν αὐτοῦ, καὶ ἐν αίματι σταφυλῆς τὴν περιβολὴν αὐτοῦ. Χαροποὶ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ὡς ἀπὸ οἴνου, καὶ λευκοὶ οἱ ὀδόντες αὐτοῦ ἢ γάλα.» Ταῦτα μὲν οὖν παραφράζειν ἐπιστάμενός σοι, αὐτὰ δοκεῖ τανῦν παρατίθεσθαι. Ἀλλ᾿ ἐπειδὴ αὐτὰ τὰ ῥήματα προτρέπει τοῦ λέγειν, οὐδὲ τοῦτο παραλείψομαι· ἔστι γὰρ ὄντως θεῖα καὶ ἔνδοξα, δυ Προανηγόρευσαν. προηγόρευσαν. Δοκεῖ. δοκῶ,

qua ætate ac tempore revelabitur iniquus ille; undenam et ex qua tribu, quodve illi nomen, quod per numerum in Scriptura significatur; quomodo populum in errorem inducet, congregans a finibus terræ; quam item sanctis tribulationem inferet et persecutionen; et quomodo ipse se ut Deum clarificabit; quis ejus interitus; quomodo revelanda de calis Domini apparitio, ac quæ universi orbis conflagratio; quod Sanctorum gloriosum ac coeleste regnum cum Christo regnantium; ac quod iniquorum per ignem supplicium. ἐπιδεῖν δι' αὐτῶν, τίς καὶ ποταπὴ ἡ τοῦ ᾿Αντιχρί- illis videamus quis et qualis Antichristi adventus, στον παρουσία· ποίῳ δὲ καιρῷ καὶ χρόνῳ ὁ ἄνομος ἀποκαλυφθήσεται· πόθεν δὲ καὶ ἐκ ποίας φυλῆς, καὶ τί τούτου ὄνομα, τὸ διὰ τοῦ ἀριθμοῦ ἐν τῇ Γραφῇ μηνυόμενον· πῶς δὲ πλάνην μὲν τῷ λαῷ ἐγγεννήσει, ἐπισυνάξας αὐτοὺς ἐκ τῶν περάτων τῆς γῆς θλίψιν δὲ καὶ διωγμὸν ἐπὶ τοὺς ἁγίους ἐπεγερεῖ· καὶ πῶς ἑαυτὸν δοξάσει ὡς Θεόν· τίς δὲ ἡ τούτου συντέλεια· πῶς δὲ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ Κυρίου ἀποκαλυφθήσεται ἀπ' οὐρανῶν· καὶ τίς ἡ τοῦ σύμπαντος κόσμου ἐκπύρωσις· τίς δὲ ἡ τῶν ἁγίων ἔνδοξος καὶ ἐπουράνιος βασιλεία τῶν συμβασιλευόντων τῷ Χρι στῷ· καὶ τίς ἡ τῶν ἀνόμων διὰ πυρὸς κόλασις. Τοῦ μὲν οὖν Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ διὰ τὸ βασιλικὸν καὶ ἔνδοξον ὡς λέοντος προκεκηρυγμέν νου· τῷ αὐτῷ τρόπῳ καὶ τὸν ᾿Αντίχριστον ὁμοίως λέοντα προανηγόρευσαν αἱ Γραφαὶ διὰ τὸ τυραννικὸν αὐτοῦ καὶ βίαιον. Κατὰ πάντα γὰρ ἐξομοιοῦσθαι βούλεται ὁ πλάνος τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ. Λέων μὲν ὁ Χριστὸς, καὶ λέων ὁ ᾿Αντίχριστος βασιλεὺς ὁ Χριστὸς, καὶ βασιλεὺς ὁ ᾿Αντίχριστος. Ἐδείχθη ὁ Σωτὴρ ὡς ἀρνίον, καὶ αὐτὸς ὁμοίως φανήσεται ὡς ἀρνίον, ἔνδοθεν λύκος ὤν. Ἐν περιτομῇ ὁ Σωτὴρ ἦλθεν εἰς τὸν κόσμον, καὶ αὐτὸς ὁμοίως ἐλεύσεται. Απέστειλεν ὁ Κύριος ἀποστόλους εἰς πάντα τὰ ἔθνη, καὶ αὐτὸς ὁμοίως πέμψει ψευδαποστόλους. Συνήγαγε τὰ διεσκορπισμένα πρόβατα ὁ Σωτὴρ, καὶ αὐτὸς ὁμοίως ἐπισυνάξει τὸν διεσκορπισμένον λαόν. Εδω κεν ὁ Κύριος σφραγίδα τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύουσι, καὶ αὐτὸς δώσει ὁμοίως. Ἐν σχήματι ἀνθρώπου ἐφάνη ὁ Σωτὴρ, καὶ αὐτὸς ἐν σχήματι ἀνθρώπου ἐλεύσεται. ᾿Ανέστησεν ὁ Σωτὴρ καὶ ἔδειξε τὴν ἁγίαν σάρκα ὡς ναὸν, καὶ αὐτὸς ἀναστήσει ἐν Ἱεροσολύμοις τὸν λίθινον ναόν. Καὶ τὰ μὲν πλάνα αὐτοῦ τεχνήματα ἐν τοῖς ἑξῆς δηλώσομεν· νυνὶ δὲ πρὸς τὸ προκείμενον τραπῶμεν. Λέγει οὖν ὁ μακάριος Ἰακὼβ ἐν ταῖς εὐλογίαις προαναφωνῶν τὰ περὶ τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν, οὕτως· «Ἰούδα, σὲ αἰνεσάτωσαν οἱ ἀδελφοί σου. Αἱ χεῖρές σου ἐπὶ νώτου τῶν ἐχθρῶν, προσκυ νήσουσί σοι οἱ υἱοὶ τοῦ πατρός σου. Σκύμνος λέοντος Ἰούδα· ἐκ βλαστοῦ, υἱέ μου, ἀνέβης, ἀναπεσὼν ἐκοιμήθης ὡς λέων καὶ ὡς σκύμνος· τίς ἐγερεῖ αὐτ τόν; Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων· ἐξ Ἰούδα καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ, ᾧ ἀπόκειται. Καὶ αὐτὸς ἔσται προσδοκία ἐθνῶν. Δεσμεύων πρὸς ἄμ· πελον τὴν ὄνον αὑτοῦ, καὶ τῇ ἕλικι τὸν πῶλον τῆς ἔνου αὐτοῦ. Πλυνεῖ ἐν οἴνῳ τὴν στολὴν αὐτοῦ, καὶ ἐν αίματι σταφυλῆς τὴν περιβολὴν αὐτοῦ. Χαροποὶ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ὡς ἀπὸ οἴνου, καὶ λευκοὶ οἱ ὀδόντες αὐτοῦ ἢ γάλα.» Ταῦτα μὲν οὖν παραφράζειν ἐπιστάμενός σοι, αὐτὰ δοκεῖ τανῦν παρατίθεσθαι. Ἀλλ᾿ ἐπειδὴ αὐτὰ τὰ ῥήματα προτρέπει τοῦ λέγειν, οὐδὲ τοῦτο παραλείψομαι· ἔστι γὰρ ὄντως θεῖα καὶ ἔνδοξα, δυ Apoc. v, 5. • Joan. xvIII, 3 1º Joan. 1, 29. VI. Nam cum Dominus noster Jesus Christus ac Deus, regia celsitate atque gloriæ claritate, ut leo prædicatus sit; eodem modo et Antichristum pa riter leonem Scripturæ vocitarunt, pro ejus tyrannide violentiaque. Seductor enim per omnia similis videri vult Dei Filio. Leo quidem Christus, et leo Antichristus; rex Christus, ac rex Antichristus. Exhibitus est Salvator ut agnus 10; ipse quoque pariter ut agnus apparebit, cum interius sit lupus. Venit Salvator in circumcisione in nundum, veniet .et ille similiter. Misit Dominus apostolos in omnes gentes; mittet et ipse perinde pseudoapostolos. Congregavit Salvator oves, quæ dispersæ erant "; ipse quoque pariter populum congregabit, qui dispersus est. Dedit Dominus fidelibus suis signaculum; ipse quoque similiter dabit. Apparuit Salvator hominis habitu; ipse quoque in hominis habitu veniet. Excitavit Salvator, ac sanctam carnem suam ut templum fecit "; ipse itidem templum lapidibus constructum Hierosolymis excitabit. Ac quidem ejus seducendi artificia sequentibus decla - rabimus; nunc vero ad subjectum argumentum vertamur. VII. Dicit itaque beatus Jacob in benedictionibus, prænuntians qua ad Dominum ac Salvatoremn nostrum spectant, ita loquens • Juda, laudent te fratres tui. Manus tuæ in dorso inimicorum; adorabunt te filii patris tui. Catulus leonis Juda; ex germine, fili mi, ascendisti. Recumbens dormisti ut leo, et ut catulus leonis: quis suscitabit eum? Non deficiet princeps ex Juda et dux ex femoribus ejus, donec veniat cui repositum est; et ipse erit exspectatio gentium. Alligans ad vitem asinam suam, et ad helicem pullum asinæ suæ. Lavabit in vino stolam suam, et in sanguine uvæ pallium suum. Hilares oculi ejus a vino, et dentes ejus lacte candidiores 18. VIII. Hæc cum pluribus ac circuitu eloqui noverim, ipsum modo textum apponere libuit. Quia tamen ipsa divina verba suadent loqui, ne id quidem omittam. Plane enim divina sunt et illustria, ac ts Joan. x1, 52. ¹³ Gen. xlix, 8-12. 1 Joan. 11, 19. Προανηγόρευσαν. Combefis., προηγόρευσαν. FABRIC. Δοκεῖ. Leg. δοκῶ, TAN. FAB.

col. 735–736page 76 of 189

PG 10:735νάμενα ὠφελῆσαι ψυχήν. Σκύμνον λέοντος εἰπὼν ὁ Ει προφήτης τὸν ἐξ Ἰούδα καὶ Δαυὶδ κατὰ σάρκα γεγε νημένον, μὴ ἐκ σπέρματος Δαυίδ γενόμενον ἀλλ' ἐξ ἁγίου Πνεύματος συλλαμβανόμενον, καὶ τού του ἐκ βλαστοῦ ἁγίου ἐκ γῆς προερχομένου. Ησαΐας μὲν γὰρ λέγει· «Ἐξελεύσεται ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ, καὶ ἄνθος ἐξ αὐτῆς ἀναβήσεται.» Τὸ μὲν ὑπὸ τοῦ Ἠσαΐου ἄνθος εἰρημένον, ὁ Ἰακὼβ βλαστὸν εἴρηκε. Πρῶτον γὰρ ἐβλάστησεν, εἶτα ἤνθησεν ἐν τῷ κόσμῳ. Τὸ δὲ λέγειν «Α ναπεσὼν ἐκοιμήθης ὡς λέων καὶ ὡς σκύμνος, ο τὴν τριήμερον τοῦ Χριστοῦ ἐδήλωσε κοίμησιν, ὡς καὶ Ησαΐας λέγει· ι Πῶς ἐγένετο πόρνη πιστή Σιών, πλήρης κρίσεως; ἐν ᾗ δικαιοσύνη ἐκοιμήθη ἐν αὐτῇ, νῦν δὲ φονευταί. ο Καὶ ὁ Δαυὶδ ὁμοίως· «Εγώ έχκοιμήθην καὶ ὕπνωσα, ἐξηγέρθην, ὅτι Κύριος ἀνα τιλήψεταί μου, ἵνα δείξῃ ἐν τῷ ῥητῷ τὴν κοίμησιν αὐτοῦ καὶ ἀνάστασιν γεγενημένην. Ἰακὼς δὲ λέγει Τίς ἐγερεῖ αὐτόν;» Τουτέστιν 8 Δαυίδ καθώς καὶ Παῦλος, λέγει· ι Καὶ Θεοῦ Πατρὸς τοῦ ἐγείραντος αὐτὸν ἐκ νεκρῶν.» Τῷ δὲ εἰπεῖν·. Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθης, ᾧ ἀπόκειται· καὶ αὐτὸς ἔσται προσδοκία ἐθνῶν» πληρουμένην ἐπὶ τὸν Χριστὸν ἐδήλωσεν. Αὐτὸς γὰρ ἡμῶν ἐστι προσδοκία· προσδεχόμεθα γὰρ αὐτὸν, ἐρχόμενον ἀπ᾿ οὐρανοῦ δυνάμει διὰ πίστεως ἡμῶν βλέπομεν. Δεσμεύων πρὸς ἄμπελον τὴν ὄνον αὐτοῦ,» τουτέστι, τὸν ἐκ περιτομῆς λαὸν αὐτοῦ πρὸς τὴν ἑαυτοῦ κλήσιν· αὐτὸς γὰρ ἦν ἡ ἄμπελος. • Καὶ τῇ ἔλ.χ. τὸν πῶλον τῆς ὄνου αὐτοῦ· ἡ τὸν λαὸν, τὸν ἐξ ἐθ νῶν, ὡς περιτομὴν καὶ ἀκροβυστίαν εἰς μίαν πίστιν καλῶν. Πλυνεῖ ἐν οἴνῳ τὴν στολὴν αὐτοῦ· ο [κατὰ] τὴν [διὰ] τοῦ ἁγίου Πνεύματος κατελθοῦσαν ἐπὶ Ἰορδάνην Πατρικὴν φωνήν. «Καὶ ἐν αἵματι σταφυλῆς τὴν περιβολὴν αὐτοῦ.» Αἵματι οὖν σταφυλῆς Μὴ ἐκ σπέρματος Δαυίδ γενόμενον. Περὶ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, τοῦ γενομένου ἐκ σπέρματος Δαυὶδ κατὰ σάρκα. Τούτου ἐκ βλαστοῦ. τοῦτο. τοῦτον, προερχόμενον. Τὸ δὲ λέγειν. τῷ δὲ λέ γειν. Τουτέστιν 8 Δαυίδ. τουτ. 8 ὁ Δαυίδ. Καὶ ἡγούμενος... ἐθνῶν. Πληρουμένην. (την προφητείαν). Ερχόμενοr. καὶ ἐρχόμενον. [Κατὰ τὴν [διὰ] τοῦ. στολή φωνή βληθείσης, θλιβείσης, Από οίνου

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. DOGMAT. ET HISTORIC. sane animæ conducere possunt. Catulum leonis vo- νάμενα ὠφελῆσαι ψυχήν. Σκύμνον λέοντος εἰπὼν ὁ cavit propheta, qui ex Juda et Davide secundum carnem factus est, non quidem ex Davidis factum semine, sed qui de Spiritu sancto concipiatur et ex sancto germine e terra procedat. Quod ita Isaias effert: ‹ Egredietur virga de radice Jesse, et flos ex ipsa ascendet ". Quod Isaiæ flos dictum est, id Jacob appellavit germen. Primum namque germinavit, deinde foruit in mundo. Dicendo autem: • Recumbens dormisti ut leo, et ut catulus leonis, triduanam Christi dormitionem significavit, uti etiam Isaias ait: «Quomodo facta est meretrix fidelis Sion, plenɔ judicii? in qua dormivit justitia; nunc autem homicidæ 18., Item etiam David: • Ego dormivi et soporatus sum; exsurrexi, quia Dominus auxiliabitur mihi 16:» ut ea sententia, et dormisse eum, et suscitatum esse ostendat. Jacob autem dicit: c Quis suscitabit eun?. ld ipsum est quod David, uti et Paulus, ait: «Ει Deum Patrem, qui suscitavit eum a mortuis ". > IX. Dicendo autem: • Non deliciet princeps ex Juda, et dux ex femoribus ejus, donec veniat, cui repositum est et ipse erit exspectatio gentium, > ostendit impletum esse vaticinium. Ipse enim est nostra exspectatio. Exspectamus enim eum, et venientem e cœlo virtute per fidem cernimus. ✗. Alligans ad vitem asinam suami: › hoc est, populum suum ex circumcisione, ad vocationedi suam. Nam ipse vitis erat. Et ad helicem pullum asinæ suæ; › populum ex gentibus, quasi novum pullum adducens, quasi qui circumcisionem et præputium vocet in unam fidem. XI. Lavabit in vino stolam suam; s juxta Paternam per Spiritum sanctum, quæ in Jordane descendit, vocem. • Et in sanguine uvæ pallium suum. › Cujus, rogo, sanguine uvæ, nisi carnis 14 Isa. XI, 1. 13 Isa. 1, 21. 16 Psalm. III, 6. & προφήτης τὸν ἐξ Ἰούδα καὶ Δαυὶδ κατὰ σάρκα γεγενημένον, μὴ ἐκ σπέρματος Δαυίδ γενόμενον ἀλλ' ἐξ ἁγίου Πνεύματος συλλαμβανόμενον, καὶ τού του ἐκ βλαστοῦ ἁγίου ἐκ γῆς προερχομένου. Ησαΐας μὲν γὰρ λέγει· «Ἐξελεύσεται ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ, καὶ ἄνθος ἐξ αὐτῆς ἀναβήσε ται.» Τὸ μὲν ὑπὸ τοῦ Ἠσαΐου ἄνθος εἰρημένον, ὁ Ἰακὼβ βλαστὸν εἴρηκε. Πρῶτον γὰρ ἐβλάστησεν, εἶτα ἤνθησεν ἐν τῷ κόσμῳ. Τὸ δὲ λέγειν «Αναπεσὼν ἐκοιμήθης ὡς λέων καὶ ὡς σκύμνος, ο τὴν τριήμερον τοῦ Χριστοῦ ἐδήλωσε κοίμησιν, ὡς καὶ Ησαΐας λέγει· ι Πῶς ἐγένετο πόρνη πιστή Σιών, πλήρης κρίσεως; ἐν ᾗ δικαιοσύνη ἐκοιμήθη ἐν αὐτῇ, νῦν δὲ φονευταί. ο Καὶ ὁ Δαυὶδ ὁμοίως· «Εγώ έχκοιμήθην καὶ ὕπνωσα, ἐξηγέρθην, ὅτι Κύριος ἀνα τιλήψεταί μου, ἵνα δείξῃ ἐν τῷ ῥητῷ τὴν κοίμησιν αὐτοῦ καὶ ἀνάστασιν γεγενημένην. Ἰακὼς δὲ λέγει· • Τίς ἐγερεῖ αὐτόν;» Τουτέστιν 8 Δαυίδ καθώς καὶ Παῦλος, λέγει· ι Καὶ Θεοῦ Πατρὸς τοῦ ἐγείραν τος αὐτὸν ἐκ νεκρῶν.» Τῷ δὲ εἰπεῖν·. Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθης, ᾧ ἀπόκειται· καὶ αὐτὸς ἔσται προσδοκία ἐθνῶν» πληρουμένην ἐπὶ τὸν Χριστὸν ἐδήλωσεν. Αὐτὸς γὰρ ἡμῶν ἐστι προσδοκία· προσδεχόμεθα γὰρ αὐτὸν, ἐρχόμενον ἀπ᾿ οὐρανοῦ δυνάμει διὰ πίστεως ἡμῶν βλέπομεν. Δεσμεύων πρὸς ἄμπελον τὴν ὄνον αὐτοῦ,» τουτέ στι, τὸν ἐκ περιτομῆς λαὸν αὐτοῦ πρὸς τὴν ἑαυτοῦ κλήσιν· αὐτὸς γὰρ ἦν ἡ ἄμπελος. • Καὶ τῇ ἔλ.χ. τὸν πῶλον τῆς ὄνου αὐτοῦ· ἡ τὸν λαὸν, τὸν ἐξ ἐθνῶν, ὡς περιτομὴν καὶ ἀκροβυστίαν εἰς μίαν πίστιν καλῶν. • Πλυνεῖ ἐν οἴνῳ τὴν στολὴν αὐτοῦ· ο [κατὰ] τὴν [διὰ] τοῦ ἁγίου Πνεύματος κατελθοῦσαν ἐπὶ Ἰορδάνην Πατρικὴν φωνήν. «Καὶ ἐν αἵματι σταφυ λῆς τὴν περιβολὴν αὐτοῦ.» Αἵματι οὖν σταφυλῆς 17 Gal. 1, 1. 10 Joan. IV, 1. Μὴ ἐκ σπέρματος Δαυίδ γενόμενον. Har minus recte dicta fortasse videri queant. Suspicionem vel maxime auget Paulinum illud Rom. 1, 3: Περὶ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, τοῦ γενομένου ἐκ σπέρματος Δαυὶδ κατὰ σάρκα. Verum, ut optime Tillemontius Mém. eccl. toin. III, pag. 678, not. 6, ex iis quæ statim sequuntur quisque percipere potest, S. Patrem ex s'irpe quidem Davidica ortum Jesum Christum agnoscere; ita tamen ut neget ipsum ea ortum ex Davidis semine ratione vulgari qua cæteri homines, quippe qui de Spiritu sancto conceptus fuerit, et ex sancto germine e terra processerit. > Τούτου ἐκ βλαστοῦ. Conjiciebat Gudius legendum τοῦτο. Sed rectius, ut videtur, Cornbelisius τοῦτον, et mox προερχόμενον. Τὸ δὲ λέγειν. Edit. Combefis., τῷ δὲ λέγειν. Τουτέστιν 8 Δαυίδ. Leg. τουτ. 8 ὁ Δαυίδ. FABR. Καὶ ἡγούμενος... ἐθνῶν. Uucis inclusa male aberant a mss. GUD. Πληρουμένην. Addit Combefisius parenthesi conclusa (την προφητείαν). Ερχόμενοr. Combefis., καὶ ἐρχόμενον. [Κατὰ τὴν [διὰ] τοῦ. Duplicemn lianc pra positionem mihi necessario supplendam putavi. Non enim στολή et φωνή ullo allegoriæ genere conveniant: nee Paterna vox dicatur vox Spiritus sancti, quasi Spiritus sanctus Christi Pater dicatur, quod theologia non admittit. Mira itaque brevitate, vinum deitatis figura accipit, quo delibuta et dealbata illa Christi tunica (ejus scilicet humanitas) juxta quod Pater in Jordane, voce per Spiritum delapsa, protestatus est, esse Filium suuin dilectum, non adoptivum, sed naturalem, ipsa unctum divinitate, qua homo, non sicut cateri: et pallium, quasi quid extrinsecum, derivatis ex illo charismatibus quæ certe alta theologia simplici ævo, vereque ecclesiastica. Quod est βληθείσης, propias ad metaphoram fuerit θλιβείσης, quod de uvis proprie sive cum calcantur dicitur, sive cum in torcu fari exprimuntur. Cujus etiam una metaphora et tinctione vini, de sua Dominus passione, Isa. La!!!, 3: 1 Torcular calcavi solus, etc.: nisi quis de inimicorum ultione accipere malit. Από οίνου etiam ms. Alex. Combefis. Aliter Gudius hic apud Fabricium.

col. 737–738page 77 of 189

PG 10:737ποίας, ἀλλ' ἡ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ ὡς βότρυος ἐπὶ ξύ που βληθείσης; Ἐξ ἧς πλευρᾶς ἔβλυσαν δύο πηγαί, αίματος καὶ ὕδατος, δι' ὧν τὰ ἔθνη ἀπολουόμενα και θαίρονται, ἅτινα ὡς περιβόλαιον λελόγισται ἔχων. Χαροποὶ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ἀπὸ οἴνου·, Χρι στοῦ τίνες, ἀλλ᾽ ἢ οἱ μακάριοι προφῆται; οἱ προϊ δόντες τῷ πνεύματι καὶ προκηρύξαντες τὰ εἰς αὐτὸν συμβησόμενα πάθη, ὃν δυνάμει ἔχαιρον βλέποντες πνευματικοῖς ὀφθαλμοῖς, ὑπ' αὐτοῦ τοῦ Λόγου καὶ τῆς αὐτοῦ. χάριτος καταρτιζόμενοι. Τῷ δὲ εἰπεῖν, «Καὶ λευκοὶ οἱ ὀδόντες αὐτοῦ ἢ γάλα, ο τὰς ἐξ ἁγίου στόματος Χριστοῦ ἐκπορευομένας ἐντολὰς ἐσήμαινε καθαιρούσας ὡσεὶ γάλα. Τοῦτον οὖν λέοντα καὶ σκύμνον λέοντος προανεφώνησαν αἱ Γραφαί. Τὸ ὅμοιον καὶ ἐπὶ τοῦ ᾿Αντιχρί που είρηται. Φησὶ γὰρ Μωϋσῆς οὕτως· «Σκύμνος λέοντος Δάν, καὶ ἐκπηδήσεται ἐκ Βασάν.» 'Αλλ' ἵνα μὴ σφαλῇ τις, νομίσας περὶ τοῦ Σωτῆρος εἰρῆσθαι το ῥητὸν τοῦτο, ἐπιστησάτω τὸν νοῦν. «Δάν, φησί, σκύμνου λέοντος· τὴν φυλὴν ὀνομάσας τοῦ Δάν, ἐσαφήνισεν, ἐξ ἧς μέλλει ὁ ᾿Αντίχριστος γεννᾶσθαι. Ὥσπερ γὰρ ἐκ τῆς Ἰούδα φυλῆς ὁ Χριστὸς γεννᾶται, οὕτως ἐκ τῆς Δὰν φυλῆς ὁ ᾿Αντίχριστος γεννηθήσεται. Οτι δὲ οὕτως ἔχει, φησὶν ὁ Ἰακώβ Γεννηθήτω Δὲν ὄφις, ἐπὶ τὴν γῆν καθήμενος, δά χνων πτέρναν ἵππου. Ὄφις οὖν τίς, ἀλλ᾽ ἢ ὁ ᾿Αντίχρι πως; πλάνος ὁ ἐν τῇ Γενέσει εἰρημένος, δ πλανήσας τὴν Εὔαν καὶ πτερνίσας τὸν ᾿Αδάμ. Αλλ' ἐπειδὴ διὰ πλειόνων μαρτυριῶν ἀποδεῖξαι δεῖ τὰ λε γόμενα, οὐκ ἀποκνήσομεν Ὅτι μὲν γὰρ ὄντως ἐκ τῆς Δὰν φυλῆς μέλλει γεν νῆσθαι καὶ ἀνίστασθαι τύραννος καὶ βασιλεὺς, κρι τῆς δεινὸς, υἱὸς τοῦ διαβόλου, φησὶν ὁ προφήτης Δὲν κρινεῖ τὸν λαὸν αὐτοῦ, ὡσεὶ καὶ μία φυλὴ ἐν Ισραήλ.» Αλλ' ἐρεῖ τις, τοῦτο ἐπὶ τὸν Σαμψών εἰρῆσθαι, ὃς ἐκ τῆς φυλῆς τοῦ Δὰν γεννηθείς, ἔκρινε τὸν λαὸν εἴκοσιν ἔτη. Τὸ μὲν ἐπὶ τοῦ Σαμψών μερι κῶς γεγένηται· τὸ δὲ καθόλου γενήσεται ἐπὶ τὸν Εσήμαινε. ἐσήμανε. Σκύμνον. σκύμνος. Πλάνος ὁ ἐν τῇ Γενέσει. κατ' ἐξοχὴν ότις ἐφ' ὁδοῦ, ἐγκαθήμενος ἐπὶ τρίβου. Αποκνήσομεν. ἀποκνήσομαι.

ποίας, ἀλλ' ἡ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ ὡς βότρυος ἐπὶ ξύ- suæ, quæ botri instar in lignum missa est? Ex που βληθείσης; Ἐξ ἧς πλευρᾶς ἔβλυσαν δύο πηγαί, αίματος καὶ ὕδατος, δι' ὧν τὰ ἔθνη ἀπολουόμενα και θαίρονται, ἅτινα ὡς περιβόλαιον λελόγισται ἔχων. • Χαροποὶ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ἀπὸ οἴνου·, Χριστοῦ τίνες, ἀλλ᾽ ἢ οἱ μακάριοι προφῆται; οἱ προϊ δόντες τῷ πνεύματι καὶ προκηρύξαντες τὰ εἰς αὐτὸν συμβησόμενα πάθη, ὃν δυνάμει ἔχαιρον βλέποντες πνευματικοῖς ὀφθαλμοῖς, ὑπ' αὐτοῦ τοῦ Λόγου καὶ τῆς αὐτοῦ. χάριτος καταρτιζόμενοι. Τῷ δὲ εἰπεῖν, «Καὶ λευκοὶ οἱ ὀδόντες αὐτοῦ ἢ γάλα, ο τὰς ἐξ ἁγίου στόματος Χριστοῦ ἐκπορευομένας ἐντολὰς ἐσήμαινε καθαιρούσας ὡσεὶ γάλα. Τοῦτον οὖν λέοντα καὶ σκύμνον λέοντος προανεφώνησαν αἱ Γραφαί. Τὸ ὅμοιον καὶ ἐπὶ τοῦ ᾿Αντιχρίπου είρηται. Φησὶ γὰρ Μωϋσῆς οὕτως· «Σκύμνος λέοντος Δάν, καὶ ἐκπηδήσεται ἐκ Βασάν.» 'Αλλ' ἵνα μὴ σφαλῇ τις, νομίσας περὶ τοῦ Σωτῆρος εἰρῆσθαι το ῥητὸν τοῦτο, ἐπιστησάτω τὸν νοῦν. «Δάν, φησί, σκύμνου λέοντος· τὴν φυλὴν ὀνομάσας τοῦ Δάν, ἐσαφήνισεν, ἐξ ἧς μέλλει ὁ ᾿Αντίχριστος γεννᾶσθαι. Ὥσπερ γὰρ ἐκ τῆς Ἰούδα φυλῆς ὁ Χριστὸς γεννᾶται, οὕτως ἐκ τῆς Δὰν φυλῆς ὁ ᾿Αντίχριστος γεννηθήσεται. Οτι δὲ οὕτως ἔχει, φησὶν ὁ Ἰακώβ· • Γεννηθήτω Δὲν ὄφις, ἐπὶ τὴν γῆν καθήμενος, δάχνων πτέρναν ἵππου. Ὄφις οὖν τίς, ἀλλ᾽ ἢ ὁ ᾿Αντίχρι πως; πλάνος ὁ ἐν τῇ Γενέσει εἰρημένος, δ πλανήσας τὴν Εὔαν καὶ πτερνίσας τὸν ᾿Αδάμ. Αλλ' ἐπειδὴ διὰ πλειόνων μαρτυριῶν ἀποδεῖξαι δεῖ τὰ λεγόμενα, οὐκ ἀποκνήσομεν cujus latere duo scaturierunt fontes, sanguinis et aquæ, quibus gentes lotæ emundantur, quas pallii in morem censetur habere. Xil. • Hilares oculi ejus a vino.» Quinam Christi oculi, nisi beati propheta? qui nimirum, que illi eventuræ erant passiones, spiritu prævidentes ac praedicantes, gaudebant, spiritalibus oculis eu:: virtute cernentes, ipsius Verbi numine ejusque gratia perfecti. XIII. Dicendo autem: «Et dentes ejus lacte candidiores, • mandata significavit, ex sancto ore Christi procedentia, lactis instar munda. XIV. Hunc igitur leonem et catulum leonis prænuntiaverunt Scripturæ. Similiter et de Antichristo dictum est. Ait enim Moyses ita: Catulus leonis Dan, et prosiliet a Basan "., Verum ne quis errore decipiatur, existimans hanc sententiam ad Salvatorem spectare, animum advertat. c Dan, inquit, catulus leonis.» Jlla voce tribum Dan declaravit, ex qua Antichristus nasciturus est. Quemadmodum enim Christus ex tribu Juda nascitur, ita ex tribu Dan nascetur Antichristus. Quod vero ita se res habeat, ait Jacob: 4 Fiat Dan serpens, se dens in terra, mordens calcaneum equi ". › Quisnam igitur serpens, nisi Antichristus seductor ille, qui dictus in Genesi est *, qui seduxit Evam, et Adamum supplantavit? Quia tamen necesse est pluribus testimoniis hæc dicta comprobare, non gravabor. XV. Quod enim ex tribu Dan nasciturus sit ac surrecturus tyrannus et rex, judex dirus, filius diaboli, ait propheta: Dan judicabit populum Ὅτι μὲν γὰρ ὄντως ἐκ τῆς Δὰν φυλῆς μέλλει γεννῆσθαι καὶ ἀνίστασθαι τύραννος καὶ βασιλεὺς, κριτῆς δεινὸς, υἱὸς τοῦ διαβόλου, φησὶν ὁ προφήτης· · Δὲν κρινεῖ τὸν λαὸν αὐτοῦ, ὡσεὶ καὶ μία φυλὴ ἐν Ισραήλ.» Αλλ' ἐρεῖ τις, τοῦτο ἐπὶ τὸν Σαμψών εἰρῆσθαι, ὃς ἐκ τῆς φυλῆς τοῦ Δὰν γεννηθείς, ἔκρινε τὸν λαὸν εἴκοσιν ἔτη. Τὸ μὲν ἐπὶ τοῦ Σαμψών μερικῶς γεγένηται· τὸ δὲ καθόλου γενήσεται ἐπὶ τὸν "Deut. xxx111, 22. 30 Gen. XLIX, 17. * Gen. Itt, 4. Εσήμαινε. Combef., ἐσήμανε. Σκύμνον. Ιd., σκύμνος. Πλάνος ὁ ἐν τῇ Γενέσει. Si eum ipsum serpentem, qui primos parentes seduxit et supplantavit in paradiso, velit Hippolytus esse Antichristum, et in persona; quasi is, qui illa specie apparuit et locutus est, ipse tanta illa quæ de Antichristo feruntur, sit operaturus, qui vere ipse diabolus, aut (prout Hippolytus vocat) diaboli filius sit, non solum imitatione, sed etiam natura; unus scilicet quis nequissimorum dæmonum, etsi non forte ille omnium princeps, et κατ' ἐξοχὴν diabolus: nihil ecclesiasticum est, sed prorsus abhorrens a fide, sive intelligatur fore Antichristi anima, sive alias illi persona. Animos hominum aliud genus spirituum agnoscit fides, a substantiis quas Deus extra corpora condidit: nec sacra doctrina admittit, extra divinas Personas, quarum vis infinita, posse unum alteri a se diverso personam esse, seu illi hypostatice uniri. Quod vero Antichristus ita damonis spiritu afletur, ut suis omnibus illum referat, et quasi alter ille serpens antiquus videator, ipse seductor orbis, velut ille fuit primorum parentum, a Pauli verbis sensuque non abludit; suum, tanquam et una tribus in Israel 9.. Sed dicet aliquis, dictum id esse de Samsone, qui ortus ex tribu Dan, judicavit populum viginti annis. Nempe, partim res in Samsone particulariter contigit, partim universaliter in Antichristo fiet. Nam 13 Gen. XLIS, 16. recteque sensit Hippolytus, si ita voluit, etsi simplicius locutus est; nec improbabili conjectura, serpentis sic insidiantis typo designatum a Jacobo Antichristum, ostendit. Verba Gen. sunt, ότις ἐφ' ὁδοῦ, ἐγκαθήμενος ἐπὶ τρίβου. Nec forte aliter scripse rit Hippolytus ubi non satis probo quod reddit Nobilius, sedens in semita; potius, ex insidiis sedens, sive insidians, ut alii vertunt. Significatur ad litteram, hac serpentis metaphora et colubri, ac cerastis, ut Vulg., aut reguli, ut Syriac., Danilas astutia potius, quam robore, hostium potitutos: et docti Hebræorum in Samsone expletum volunt, cum succussis columnis ruina domus Philisteos oppressit, deque illis judicium exercuit, ipse judex in Israel quod nec Hippolytum latuit, sed ulterius et allegorice ad Antichristum ipsum Danitam traxit. Auctor subdititii operis De Antichristo et mundi consummatione, exponi non potest, quin verum natura dæmonem Antichristum putaverit, qui sibi verum Hippolytum in eum sensum traxerit: quod vero Hippolyto non officiat, quin posteriori vero sensu exponi qucat. COMBEF. Αποκνήσομεν. Combef., ἀποκνήσομαι.

col. 739–740page 78 of 189

PG 10:739'Αντίχριστον Λέγει γὰρ καὶ Ἱερεμίας οὕτως Φωνὴν ἐκ Δὰν ἀκουσώμεθα ὀξύτητος ἵππων αὐτοῦ, [ἀπὸ φωνῆς χρεμετισμοῦ ἱππασίας ἵππων αὐ τοῦ] ἐσείσθη πᾶσα ἡ γῆ.» Λέγει δὲ καὶ ἕτερος προ φήτης ο Ξυνάξει, πᾶσαν δύναμιν αὐτοῦ ἀφ᾽ ἡλίου ἀνατολῶν ἄχρις ἡλίου δυσμῶν· οὓς κεκλήχοι καὶ οὓς οὐ κεκλήκοι πορευθήσονται μετ' αὐτοῦ. Λευκανεῖ τὴν θάλασσαν ἀπὸ τῶν ἱστίων τῶν πλοίων, καὶ μελανεῖ τὸ πεδίον ἀπὸ τῶν θυρεῶν τῶν ὅπλων· καὶ πᾶς ὃς ἂν συναντήσῃ αὐτῷ ἐν πολέμῳ, μαχαίρᾳ πεσείται.» Ὅτι μὲν οὖν ταῦτα οὐκ ἐπ' ἄλλον τινὰ εἴρηται, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν τύραννον καὶ ἀναιδὴ καὶ θεομάχον, δείξομεν διὰ τῶν ἑξῆς. Λέγει καὶ Ἡσαΐας οὕτως· ι Καὶ ἔσται ὅταν συν τελέσῃ Κύριος πάντα ποιῶν ἐπὶ τῷ ὄρει τῷ Σιὼν καὶ ; Ιερουσαλήμ, ἐπάξει ἐπὶ τὸν νοῦν τὸν μέγαν, ἐπὶ τὸν ἄρχοντα τῶν ᾿Ασσυρίων, καὶ ἐπὶ τὸ ὕψος τῆς δόξης τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ. Εἶπε γάρ· Τῇ ἰσχύϊ ποιήσω, καὶ τῇ σοφίᾳ τῆς συνέσεως ἀφελῶ ὅρια ἐθε νῶν, καὶ τὴν ἰσχὺν αὐτῶν προνομεύσω, καὶ σείσω πόλεις κατοικουμένας, καὶ τὴν οἰκουμένην όλην και ταλήψομαι τῇ χειρί μου, ὡς νοσσιάν, καὶ ὡς κατα λελειμμένα ὡὰ ἀρῶ· καὶ οὐκ ἔστιν, ὃς διαφεύξεται ἢ ἀντείπῃ μοι, [καὶ ἀνοίγων τὸ στόμα καὶ στρουθίζων. Μὴ δοξασθήσεται ἀξίνη ἄνευ τοῦ κόπτοντος ἐν αὐτῇ; ἢ ὑψωθήσεται πρίων ἄνευ τοῦ ἕλκοντος αὐτόν; Ωσαύτως, ἐάν τις ἄρη ῥάβδον ή ξύλον, ὑψωθήσεται ξύλον·] καὶ οὐχ οὕτως. Ἀλλὰ ἀποστελεῖ 'Αδωναὶ εἰς τὴν σὴν τιμὴν ἀτιμίαν, καὶ εἰς τὴν σὴν δόξαν πυρ καιόμενον καυθήσεται. Καὶ τὸ φῶς τοῦ Ἰσραὴλ πῦρ, καὶ ἁγιάσει αὐτὸν ἐν φλογὶ, καὶ φάγεται ὡς χόρτον τὴν ὕλην. Καὶ πάλιν ἐν ἑτέρῳ λέγει·. Πῶς ἀναπέπαυται ὁ ἀπαιτῶν, καὶ πῶς ἀναπέπαυται ὁ ἐπισπουδαστής; Συν έτριψεν ὁ Θεὸς τὸν ζυγὸν τῶν ἀρχόντων τῶν ἁμαρ τωλῶν· πατάξας ἔθνος ἐν θυμῷ καὶ ἐν πληγῇ ἀνιάτῳ παίων ἔθνος πληγῇ ἀνιάτῳ, ᾗ οὐκ ἐφείσατο. Ανε παύσατο πεποιθὼς, πᾶσα ἡ γῆ βοᾷ μετ᾿ εὐφροσύνης. Τα ξύλα τοῦ Λιβάνου ηὐφράνθησαν ἐπὶ σοὶ, καὶ ἡ κέν δρος τοῦ Λιβάνου. Αφ' οὗ σὺ κεκοίμησαι, οὐκ ἀνέβη ὁ κόπτων ἡμᾶς. Ὁ ᾄδης κάτω επικράνθη συναντήσας σοι· συνηγέρθησαν πάντες οἱ γίγαντες οἱ ἄρ ξαντες τῆς γῆς, οἱ κοίρανοι ἐκ τῶν θρόνων αὐτ τῶν. Πάντες βασιλεῖς ἐθνῶν, ἅμα πάντες ἀποκριθήσονται καὶ ἐροῦσι· Καὶ σὺ ἑάλως ὥσπερ καὶ ἡμεῖς Ἐπὶ τὸν Ἀντίχριστον. ἐπὶ τοῦ Ἀντι χρίστου. Οξύτητος ἵππων. την ὀξύτητα Οἱ κοίρανol. 'Ιλιάδ. Β, οἱ ἐγείραντες ἐκ τῶν θρόνων αὐτῶν πάντας βασιλεῖς.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. DOGMAT. ET HISTORIC. ' et Jeremias sic ait: c Dan audiemnus vocem 'Αντίχριστον Λέγει γὰρ καὶ Ἱερεμίας οὕτως· celeritatis equorum ejus, a voce hinnitus equitatus oquorum ejus commota est universa terra”. Ait vero et alius propheta: • Congregabit omnem virtutem suam a solis ortu usque ad occasum. Quos vocaverit, et quos non vocaverit, cum illo ibunt. Candescere mare faciet præ multitudine velorum navium, et nigrescere campum præ multitudine scutorum. Ac, si quis ei in proelio occurrerit, gladio corruet ". Quod enim hæc non de ullo alio dicta sint, quam de tyranno illo tum impudente, tum Dei adversario, in sequentibus ostendemus. XVI. Sed et Isaias sic ait:. Et erit cum consummaverit Dominus omnia faciens in monte Sion • Φωνὴν ἐκ Δὰν ἀκουσώμεθα ὀξύτητος ἵππων αὐτοῦ, [ἀπὸ φωνῆς χρεμετισμοῦ ἱππασίας ἵππων αὐ τοῦ] ἐσείσθη πᾶσα ἡ γῆ.» Λέγει δὲ καὶ ἕτερος προ φήτης ο Ξυνάξει, πᾶσαν δύναμιν αὐτοῦ ἀφ᾽ ἡλίου ἀνατολῶν ἄχρις ἡλίου δυσμῶν· οὓς κεκλήχοι καὶ οὓς οὐ κεκλήκοι πορευθήσονται μετ' αὐτοῦ. Λευκανεῖ τὴν θάλασσαν ἀπὸ τῶν ἱστίων τῶν πλοίων, καὶ μελανεῖ τὸ πεδίον ἀπὸ τῶν θυρεῶν τῶν ὅπλων· καὶ πᾶς ὃς ἂν συναντήσῃ αὐτῷ ἐν πολέμῳ, μαχαίρᾳ πεσείται.» Ὅτι μὲν οὖν ταῦτα οὐκ ἐπ' ἄλλον τινὰ εἴρηται, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν τύραννον καὶ ἀναιδὴ καὶ θεομάχον, δείξομεν διὰ τῶν ἑξῆς. Λέγει καὶ Ἡσαΐας οὕτως· ι Καὶ ἔσται ὅταν συν τελέσῃ Κύριος πάντα ποιῶν ἐπὶ τῷ ὄρει τῷ Σιὼν καὶ et Jerusalem; inducet super mentem magnam, su- Ιερουσαλήμ, ἐπάξει ἐπὶ τὸν νοῦν τὸν μέγαν, ἐπὶ per principem Assyriorum, et super altitudinem gloriæ oculorum ejus. Dixit enim: In fortitudine faciam, et sapientia intellectus auferam terminos gentium, et fortitudinem eorum deprædabor; et concutiam civitates habitatas, et orbem totum comprehendam manu mea quasi nidum, et quasi ova derelicta tollam: et non est qui effugiat aut contradicat mihi; et qui aperiat os et garriat. Numquid glorificabitur securis sine eo qui cædit in ipsa? aut exaltabitur serra sine eo qui illam trahit? Similiter si quis sustulerit virgam aut lignum, exaltabitur lignum. Et non sic. Sed mittet Adonai Dominus Sabaoth in honorem tuum ignominiam: et in gloriam tuam ignis ardens exardescet. Et erit lumen Israel in igne et sanctificabit in flamma, et comedet sicut fenum, silvam 38. ' τὸν ἄρχοντα τῶν ᾿Ασσυρίων, καὶ ἐπὶ τὸ ὕψος τῆς δόξης τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ. Εἶπε γάρ· Τῇ ἰσχύϊ ποιήσω, καὶ τῇ σοφίᾳ τῆς συνέσεως ἀφελῶ ὅρια ἐθε νῶν, καὶ τὴν ἰσχὺν αὐτῶν προνομεύσω, καὶ σείσω πόλεις κατοικουμένας, καὶ τὴν οἰκουμένην όλην και ταλήψομαι τῇ χειρί μου, ὡς νοσσιάν, καὶ ὡς καταλελειμμένα ὡὰ ἀρῶ· καὶ οὐκ ἔστιν, ὃς διαφεύξεται ἢ ἀντείπῃ μοι, [καὶ ἀνοίγων τὸ στόμα καὶ στρουθί ζων. Μὴ δοξασθήσεται ἀξίνη ἄνευ τοῦ κόπτοντος ἐν αὐτῇ; ἢ ὑψωθήσεται πρίων ἄνευ τοῦ ἕλκοντος αὐτόν; Ωσαύτως, ἐάν τις ἄρη ῥάβδον ή ξύλον, ὑψωθήσεται ξύλον·] καὶ οὐχ οὕτως. Ἀλλὰ ἀποστελεῖ 'Αδωναὶ εἰς τὴν σὴν τιμὴν ἀτιμίαν, καὶ εἰς τὴν σὴν δόξαν πυρ καιόμενον καυθήσεται. Καὶ τὸ φῶς τοῦ Ἰσραὴλ πῦρ, καὶ ἁγιάσει αὐτὸν ἐν φλογὶ, καὶ φάγεται ὡς χόρτον τὴν ὕλην. Καὶ πάλιν ἐν ἑτέρῳ λέγει·. Πῶς ἀναπέπαυται ὁ ἀπαιτῶν, καὶ πῶς ἀναπέπαυται ὁ ἐπισπουδαστής; Συν έτριψεν ὁ Θεὸς τὸν ζυγὸν τῶν ἀρχόντων τῶν ἁμαρ τωλῶν· πατάξας ἔθνος ἐν θυμῷ καὶ ἐν πληγῇ ἀνιάτῳ· παίων ἔθνος πληγῇ ἀνιάτῳ, ᾗ οὐκ ἐφείσατο. Ανεπαύσατο πεποιθὼς, πᾶσα ἡ γῆ βοᾷ μετ᾿ εὐφροσύνης. Τα ξύλα τοῦ Λιβάνου ηὐφράνθησαν ἐπὶ σοὶ, καὶ ἡ κέν XVII. Item alio quoque loco: «Quomodo cessavit exactor? quave ratione cessavit sollicitator? Contrivit Deus jugum principum peccatorum, percutiens gentem furore et plaga insanabili, percutiens gentem plaga insanabili qua non pepercit. Requievit confidenter: omnis terra clamat cum lælitia. Ligna Libani lætata sunt super te, et cedrus Libani. Ex quo tu obdormiisti, non ascendit, qui nos cædat. In- δρος τοῦ Λιβάνου. Αφ' οὗ σὺ κεκοίμησαι, οὐκ ἀνέβη fernus subter exacerbatus est, occurrens tibi. Consurrexerunt omnes gigantes judices terræ, principes ex soliis suis. Omnes reges gentium, omnes simul respondebunt, et dicent: Et tu captus es sicut et nos; inter nos reputatus es. Descendit in ὁ κόπτων ἡμᾶς. Ὁ ᾄδης κάτω επικράνθη συναντή σας σοι· συνηγέρθησαν πάντες οἱ γίγαντες οἱ ἄρ ξαντες τῆς γῆς, οἱ κοίρανοι ἐκ τῶν θρόνων αὐτ τῶν. Πάντες βασιλεῖς ἐθνῶν, ἅμα πάντες ἀποκριθήσονται καὶ ἐροῦσι· Καὶ σὺ ἑάλως ὥσπερ καὶ ἡμεῖς· *³ Jerem. viii, 16. "Forte ex apocrypho, ut infra cap. 54. 35 Isa. x, 12-17. Ἐπὶ τὸν Ἀντίχριστον. I. ἐπὶ τοῦ Ἀντιχρίστου. Οξύτητος ἵππων. Nobilius, ut et Vulg., fremiium equorum. Et sane recte Vulg., quod ita Hel bræa habent: Leo Juda, ronchus auditus: nihil vero recte Nobilius, qui litteram tv Septuaginta debuit reddere; apud quos nemo Græce doctus την ὀξύτητα ad ronchum vel fremitum equorum refe rat, sed ad illorum celeritatem ac velocitatem, qua perinde ac fremitu atque hinnitu, equestris militia terrori est. Sequens auctoritas quam propheticam habet Hippolytus, nusquam exstare videtur in libris nostris quos de canone agnoscimus, undecunque ille habuerit: ac putem ex apocryphis, quos quasi propheticos libros citare, non insuetum ejus ætatis hominibus. Combef. Οἱ κοίρανol. Vox est Homerica 'Ιλιάδ. Β, et magis poetica. Aliter Græca Vulg., οἱ ἐγείραντες ἐκ τῶν θρόνων αὐτῶν πάντας βασιλεῖς. Velut olim tyranni et violentia celebres, et qui multos solio excusserant, perinde ac rex Assyriorum, ei insultent, quod pari et ipse illis sorte factus sit. Allegoria est, quod hæc ad diabolum trahuntur, et quod ad Antichristum, quem ait Paulus interfectum iri spiritu oris Jesu. Co-BET.

col. 741–742page 79 of 189

PG 10:741ἐν ἡμῖν δὲ κατελογίσθης· κατέβη εἰς γῆν ἡ δόξα σου, ἡ πολλὴ εὐφροσύνη σου· ὑποκάτω σου στρώσουσι σῆψιν· τὸ δὲ κατακάλυμμά σου σκώληξ. Πῶς ἔπεσεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ὁ Εωσφόρος, ὁ πρωί ἀνατέλλων; Συνετρίβη εἰς τὴν γῆν ὁ ἀποστέλλων εἰς πάντα τὰ ἔθνη. Σὺ δὲ εἶπας ἐν τῇ διανοίᾳ σου· Εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναβήσομαι, ἐπάνω τῶν ἄστρων τοῦ οὐρανοῦ θήσω τὸν θρόνον μου, καθιῶ ἐν ὄρεσιν ύψη λοῖς τοῖς πρὸς βοῤῥᾶν· ἀναβήσομαι ἐπάνω τῶν νε φελῶν, ἔσομαι ὅμοιος τῷ Ὑψίστῳ. Νυνὶ δὲ εἰς ᾅδην καταδήσῃ καὶ εἰς τὰ θεμέλια τῆς γῆς. Οἱ ἰδόν τες σε θαυμάσουσιν ἐπὶ σοὶ καὶ ἐροῦσιν· Οὗτος ὁ ἄνθρωπος ὁ παροξύνων τὴν γῆν, ὁ σείων βασιλεῖς, ὁ θεὶς τὴν οἰκουμένην ὅλην ἔρημον, καὶ τὰς πόλεις καθ εἷλε, τοὺς ἐν ἐπαγωγῇ οὐκ ἔλυσε. Πάντες οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς ἐκοιμήθησαν ἐν τιμῇ, ἄνθρωπος ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ· σὺ δὲ ῥιφθήσῃ ἐν τοῖς ὄρεσιν, ὡς νεκρὸς ἐβδελυγμένος, μετὰ πολλῶν πεπτωκότων ἐκε κεκεντημένων μαχαίρᾳ, καταβαινόντων εἰς ᾅδην. Ον τρόπον ἱμάτιον ἐν αἵματι πεφυρμένον οὐκ ἔστι καθα ρὸν, οὕτως οὐδὲ σὺ ἔσῃ κομψός· ὅτι τὴν γῆν μου ἀπώλεσας, καὶ τὸν λαόν μου ἀπέκτεινας. Οὐ μὴ μεί νης εἰς τὸν αἰῶνα χρόνιος, σπέρμα πονηρόν. Ετοί μασον τὰ τέκνα σου εἰς σφαγὴν ταῖς ἁμαρτίαις τοῦ πατρός σου, ἵνα μὴ ἀναστῶσι, καὶ τὴν γῆν μου οὐ κληρονομήσουσιν. Ἰεζεκιήλ δὲ ὁμοίως λέγει περὶ αὐτοῦ οὕτως Τάδε λέγει Κύριος ὁ Θεός· Ανθ' ὧν ὑψώθη ἡ καρδία σου, καὶ εἶπας, Θεός εἰμι ἐγώ, κατοικίαν Θεοῦ ἐνῴκησα ἐν καρδίᾳ θαλάσσης· σὺ δὲ ἄν Ορωπος καὶ οὐ Θεὸς, ἔδωκας τὴν καρδίαν σου ὡς καρ δίαν Θεοῦ. Μὴ σοφώτερος εἶ τοῦ Δανιήλ; Σοφοί οὐκ ἐπαίδευσάν σε τῇ ἐπιστήμῃ αὐτῶν; μὴ ἐν τῇ ἐπι στήμη σου, ἢ ἐν τῇ φρονήσει σου ἐποίησας σεαυτῷ δύναμιν καὶ χρυσίον καὶ ἀργύριον ἐν τοῖς θησαυροίς σου; Μὴ ἐν τῇ πολλῇ ἐπιστήμῃ σου, καὶ ἐν τῇ ἐμ πειρία σου ἐπλήθυνας δύναμίν σου; Υψώθη ἡ καρδία σου ἐν τῇ δυνάμει σου. Διὰ τοῦτο τάδε λέγει Κύριος ὁ Θεός· Ἐπειδὴ ἔδωκας τὴν καρδίαν σου ὡς καρδίαν Θεοῦ, ἀντὶ τούτου, ἰδοὺ ἐγὼ ἐπάγω ἐπὶ σὲ ἀλλοτρίους λοιμοὺς ἀπὸ ἐθνῶν καὶ ἐκκενώσουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν ἐπὶ σὲ καὶ ἐπὶ τὸ κάλλος τῆς ἐπιστήμης σου, καὶ στρώσουσι τὸ κάλλος σου εἰς ἀπώλειαν, καὶ καταβιβάσουσί σε, καὶ ἀποθανῇ θα νάτῳ τραυματιῶν ἐν καρδίᾳ θαλάσσης. Μὴ λέγων ἐρεῖς· Θεός εἰμι έγω, ἐνώπιον [τῶν ἀναιρούντων σε; σὺ δὲ εἰ ἄνθρωπος, καὶ οὐ Θεὸς, ἐν χειρὶ τιτρωσκόν των σε. θανάτοις απεριτμήτων ἀπολῇ ἐν χερσὶν ] ἀλλοτρίων· ὅτι ἐγὼ ἐλάλησα, λέγει Κύριος.» Τούτων τῶν οὖν ῥημάτων δεδειγμένων, ἴδωμεν λεπτο Τὸ δὲ κατακάλυμμα. κατάλειμμα, κατάλυμα Αστρων. ἀστέρων. Καταδήσῃ. καταθήσῃ. Επαγωγῇ. απαγωγῇ, Κομψός. καθαρός. Εμπειρίᾳ. εμπορίᾳ. Λοιμοὺς ἀπὸ ἐθνῶν. λιμοὺς τῶν ἐθνῶν.

nent saniem, et operimentum tuum vermis. Quomodo cecidit de cœlo Lucifer, qui mane oriebatur? Contritus est ad terram, qui mittebat ad omnes gentes. Tu autem dixeras in mente tua: In cœlum conscendam; supra stellas cœli ponam thronum meum, sedebo in montibus excelsis qui sunt ad aquilonem; ascendam super nules; ero similis Altissimo. Nunc autem in infernum descendes, et ad fundamenta terræ. Qui viderint te, mirabuntur super te, et dicent: Hic homo qui irritabat terram, qui concutiebat reges, qui desolavit totum orbem, ejusque urbes destruxit, vinctos carcere non solvit. Omnes reges terræ dormierunt in honore, homo in domo sua; tu vero projectus eris in montibus velut cadaver abominabile, cum multis mortuis confos sis gladio, descendentibus in infernum. Quemadmodum vestimentum in sanguine conspersum non est mundum, sic neque tu eris mundus; quoniam terrani meam perdidisti, et populum meum interfecisti. Non manebis in æternum longævus, semen nequam. Præpara flios tuos ut jugulentur pro peccatis patris tui, ne consurgant et terram meam hæreditate accipiant ". › ἐν ἡμῖν δὲ κατελογίσθης· κατέβη εἰς γῆν ἡ δόξα σου, terram gloria tua, multa laetitia tua; subter te sterἡ πολλὴ εὐφροσύνη σου· ὑποκάτω σου στρώσουσι σῆψιν· τὸ δὲ κατακάλυμμά σου σκώληξ. Πῶς ἔπεσεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ὁ Εωσφόρος, ὁ πρωί ἀνατέλ λων; Συνετρίβη εἰς τὴν γῆν ὁ ἀποστέλλων εἰς πάντα τὰ ἔθνη. Σὺ δὲ εἶπας ἐν τῇ διανοίᾳ σου· Εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναβήσομαι, ἐπάνω τῶν ἄστρων τοῦ οὐρανοῦ θήσω τὸν θρόνον μου, καθιῶ ἐν ὄρεσιν ύψη λοῖς τοῖς πρὸς βοῤῥᾶν· ἀναβήσομαι ἐπάνω τῶν νε φελῶν, ἔσομαι ὅμοιος τῷ Ὑψίστῳ. Νυνὶ δὲ εἰς ᾅδην καταδήσῃ καὶ εἰς τὰ θεμέλια τῆς γῆς. Οἱ ἰδόν τες σε θαυμάσουσιν ἐπὶ σοὶ καὶ ἐροῦσιν· Οὗτος ὁ ἄνθρωπος ὁ παροξύνων τὴν γῆν, ὁ σείων βασιλεῖς, ὁ θεὶς τὴν οἰκουμένην ὅλην ἔρημον, καὶ τὰς πόλεις καθ εἷλε, τοὺς ἐν ἐπαγωγῇ οὐκ ἔλυσε. Πάντες οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς ἐκοιμήθησαν ἐν τιμῇ, ἄνθρωπος ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ· σὺ δὲ ῥιφθήσῃ ἐν τοῖς ὄρεσιν, ὡς νεκρὸς ἐβδελυγμένος, μετὰ πολλῶν πεπτωκότων ἐκε κεκεντημένων μαχαίρᾳ, καταβαινόντων εἰς ᾅδην. Ον τρόπον ἱμάτιον ἐν αἵματι πεφυρμένον οὐκ ἔστι καθα ρὸν, οὕτως οὐδὲ σὺ ἔσῃ κομψός· ὅτι τὴν γῆν μου ἀπώλεσας, καὶ τὸν λαόν μου ἀπέκτεινας. Οὐ μὴ μείνης εἰς τὸν αἰῶνα χρόνιος, σπέρμα πονηρόν. Ετοίμασον τὰ τέκνα σου εἰς σφαγὴν ταῖς ἁμαρτίαις τοῦ πατρός σου, ἵνα μὴ ἀναστῶσι, καὶ τὴν γῆν μου οὐ κληρονομήσουσιν. Ἰεζεκιήλ δὲ ὁμοίως λέγει περὶ αὐτοῦ οὕτως • Τάδε λέγει Κύριος ὁ Θεός· Ανθ' ὧν ὑψώθη ἡ καρδία σου, καὶ εἶπας, Θεός εἰμι ἐγώ, κατοι κίαν Θεοῦ ἐνῴκησα ἐν καρδίᾳ θαλάσσης· σὺ δὲ ἄνΟρωπος καὶ οὐ Θεὸς, ἔδωκας τὴν καρδίαν σου ὡς καρ δίαν Θεοῦ. Μὴ σοφώτερος εἶ τοῦ Δανιήλ; Σοφοί οὐκ ἐπαίδευσάν σε τῇ ἐπιστήμῃ αὐτῶν; μὴ ἐν τῇ ἐπιστήμη σου, ἢ ἐν τῇ φρονήσει σου ἐποίησας σεαυτῷ δύναμιν καὶ χρυσίον καὶ ἀργύριον ἐν τοῖς θησαυροίς σου; Μὴ ἐν τῇ πολλῇ ἐπιστήμῃ σου, καὶ ἐν τῇ ἐμπειρία σου ἐπλήθυνας δύναμίν σου; Υψώθη ἡ καρδία σου ἐν τῇ δυνάμει σου. Διὰ τοῦτο τάδε λέγει Κύριος ὁ Θεός· Ἐπειδὴ ἔδωκας τὴν καρδίαν σου ὡς καρδίαν Θεοῦ, ἀντὶ τούτου, ἰδοὺ ἐγὼ ἐπάγω ἐπὶ σὲ ἀλλοτρίους λοιμοὺς ἀπὸ ἐθνῶν καὶ ἐκκενώσουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν ἐπὶ σὲ καὶ ἐπὶ τὸ κάλλος τῆς ἐπιστήμης σου, καὶ στρώσουσι τὸ κάλλος σου εἰς ἀπώλειαν, καὶ καταβιβάσουσί σε, καὶ ἀποθανῇ θα νάτῳ τραυματιῶν ἐν καρδίᾳ θαλάσσης. Μὴ λέγων ἐρεῖς· Θεός εἰμι έγω, ἐνώπιον [τῶν ἀναιρούντων σε; σὺ δὲ εἰ ἄνθρωπος, καὶ οὐ Θεὸς, ἐν χειρὶ τιτρωσκόντων σε. θανάτοις απεριτμήτων ἀπολῇ ἐν χερσὶν ] ἀλλοτρίων· ὅτι ἐγὼ ἐλάλησα, λέγει Κύριος.» Τούτων τῶν οὖν ῥημάτων δεδειγμένων, ἴδωμεν λεπτο- * 182. XIV, 4-21. Ezech. xxviii, 2-10. Τὸ δὲ κατακάλυμμα. Erat κατάλειμμα, quod cadaver reliquiæ, reddi posset. Sed cum sic ab Hebræo abhorreat et vulgatis Græcis, mutare religio non fuit. Ejusdem generis est, quod apud Cyrillum κατάλυμα legitur, quasi hospitium, domicilium, quod et remotius e metaphora est. CoMBEF. - Sed nihil mutandum. FABRIC. Αστρων. Combef., ἀστέρων. XVIII. Ezechiel quoque similiter loquitur in hunc modum: c Hæc dicit Dominus Deus: Pro eo quod exaltatum est cor tuum, et dixisti: Deus ego sum; habitationem Dei habitavi in corde maris; tu autem honio, et non Deus, dedisti cor tuum quasi cor Dei. Nunquid sapientior es tu˙ Daniele? Sapientes non erudierunt te disciplina sua? Nunquid in eruditione tua, aut in prudentia fecisti tibi fortitudinem, et aurum et argentum in thesauris tuis? Nunquid in multa eruditione tua et in negotiatione tua multiplicasti fortitudinem tuam? Elatum est cor tuum in fortitudine tua. Propterea hæc dicit Dominus Deus: Quia dedisti cor tuum quasi cor Dei; ecce ego adduco super te alienos pestilentes, et evaginabunt gladios suos super le et super pulchritudinem doctrinæ tuæ, et sternent pulchritudinem tuam in perditionem; et descendere facient te, et morieris morte vulneratorum in corde maris. Nunquid ioquens dicturus es: Deus guu ego, in conspectu interficientium te? Tu autem homo es, et non Deus, in manu vulnerantium te. Mortibus incircumcisorum interibis in manibus alienorum; quia ego locutus sum, dicit Dominus ". XIX. Hisce ita ostensis verbis, videamus subtiΚαταδήσῃ. Ιd., καταθήσῃ. Επαγωγῇ. Malim απαγωγῇ, quæ alia lectio. COMBEF. Κομψός. Id., καθαρός. Sic et LXX. Εμπειρίᾳ. Combef. εμπορίᾳ. que LXX. lta quoΛοιμοὺς ἀπὸ ἐθνῶν. ld., λιμοὺς τῶν ἐθνῶν.

col. 743–744page 80 of 189

PG 10:743μερέστερον τί λέγει Δανιὴλ ἐν τοῖς ὁράμασιν. Οὗτος Επέδειξεν ἐν ἐσχάτοις. Ι., ἀπέδειξεν ἐν τοῖς ἐσχάτοις. Σὺ βασιλεν. Ἐν τῷ στόματι αὐτῆς. ἀναμέσον τῶν ὀδόντων αὐτῆς, καὶ οὕτως ἔλεγον αὐτῇ ᾿Ανάστηθι, φάγε σάρκας πολλάς. Καὶ οἱ ὄνυχες αὐτοῦ χαλκοῖ. γὰρ διαστέλλων τὰς μετὰ ταῦτα ἐσομένας βασιλείας, ἐπέδειξεν ἐν ἐσχάτοις καιροῖς καὶ τὴν τοῦ ᾿Αν τιχρίστου παρουσίαν, καὶ τὴν τοῦ παντὸς κόσμου συν τέλειαν. Λέγει οὖν ἐπιλύων τὸ ὅραμα Ναβουχοδονόσορ· ε Σὺ βασιλεῦ ἐθεώρεις, καὶ ἰδοὺ εἰκὼν μετ γάλη ἑστῶσα πρὸ προσώπου σου· ἧς ἡ κεφαλὴ χρυ σίου χρηστοῦ· οἱ βραχίονες αὐτῆς, καὶ οἱ ὦμοι ἀργυροῖ· ἡ κοιλία καὶ οἱ μηροὶ χαλκοί· καὶ αἱ κνῆμαι σιδηραῖ· οἱ πόδες, μέρος μέν τοι σιδηροῦν, καὶ μέν ρος ἐστράκινον. Εθεώρεις οὖν ἕως οὗ ἐσχίσθη λίθος ἄνευ χειρῶν, καὶ ἐπάταξε τὴν εἰκόνα ἐπὶ τοὺς πόδας τοὺς σιδηροῦς καὶ ὀστρακίνους, καὶ ἐλέπτυνεν αὐτοὺς εἰς τέλος. Τότε ελεπτύνθησαν εἰσάπαξ τὸ ἔστρακον, ὁ σίδηρος, ο χαλκός, ὁ ἄργυρος, ὁ χρυσὸς, καὶ ἐγέ νοντο ὡσεὶ κονιορτὸς ἀπὸ ἄλωνος θερινῆς, καὶ ἐξῇρεν αὐτὰ τὸ πλῆθος τοῦ πνεύματος, καὶ τόπος οὐχ εύ ρέθη ἐν αὐτοῖς· καὶ ὁ λίθος ὁ πατάξας τὴν εἰκόνα, ἐγενήθη εἰς ὄρος μέγα, καὶ ἐπλήρωσε πᾶσαν τὴν γῆν. Συνάψαντες οὖν πρὸς τούτοις καὶ τὰς αὐτοῦ τοῦ Δανιὴλ δράσεις, μίαν ἀμφοτέροις τὴν διήγησιν ποιησόμεθα, ἐπιδεικνύντες ὅπως εἴη σύμφωνα καὶ ἀληθῆ. Λέγει γὰρ οὕτως· Ἐγὼ Δανιὴλ ἐθεώρουν, καὶ ἰδοὺ οἱ τέσσαρες ἄνε μοι τοῦ οὐρανοῦ προσέβαλον εἰς τὴν θάλασσαν τὴν μετ γάλην· καὶ τέσσαρα θηρία μεγάλα ἀνέβαινον ἐκ τῆς θαλάσσης, διαφέροντα ἀλλήλων. Τὸ πρῶτον, ὡσεὶ λέ αινα, καὶ πτερὰ αὐτῇ ὡς ἀετοῦ. Ἐθεώρουν ἕως ἐξετίλη τὰ πτερὰ αὐτῆς, καὶ ἐξήρθη ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἐπὶ ποδῶν ἀνθρώπου ἐστάθη, καὶ καρδία ἀνθρώπου ἐδόθη αὐτῇ. Καὶ ἰδοὺ θηρίον δεύτερον ὅμοιον ἄρχω, καὶ εἰς μέρος ἑστάθη ἓν, καὶ τρία πλευρὰ ἐν τῷ στό ματι αὐτῆς Εθεώρουν, καὶ ἰδοὺ θηρίον ὡσεὶ πάρδαλις, καὶ αὐτῇ πτερὰ τέσσαρα πετεινοῦ ὑπεράνω αὐτῆς, καὶ τέσσαρες κεφαλαὶ τῷ θηρίῳ. Οπίσω τούτου Εθεώρουν, καὶ ἰδοὺ θηρίον τέταρτον φοβερὸν καὶ ἔκθαμε ον καὶ ἰσχυρὸν περισσῶς· οἱ ὁδόντες αὐτοῦ σιδηροί [καὶ οἱ ὄνυχες αὐτοῦ χαλκοί (50)], ἐσθίον καὶ λεπτύνον, καὶ τὰ ἐπίλοιπα τοῖς ποσὶν αὐτοῦ συνεπάτει· καὶ αὐτὸ διαφόρως ἔχον παρὰ πάντα τὰ θηρία τὰ ἔμπροσθεν αὐτοῦ, καὶ κέρατα δέκα αὐτῷ. Προσενέουν τοῖς κέρασιν αὐτοῦ, καὶ ἰδοὺ κέρας ἕτερον μικρὸν ἀνέβη ἐν μέσῳ αὐτῶν, καὶ τρία κέρατα τῶν ἔμπροσθεν αυτ τοῦ ἐξεῤῥιζώθη ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ· καὶ ἰδοὺ ὀφθαλμοὶ ὡσεὶ ἀνθρώπου ἐν τῷ κέρατι τούτῳ καὶ στόμα λαλοῦν μεγάλα. Εθεώρουν ἕως οὗ θρόνοι ἐτέθησαν, καὶ ὁ Παλαιὸς τῶν ἡμερῶν ἐκάθητο· καὶ τὸ ἔνδυμα αὐτοῦ λευκὸν ὡσεὶ χιών, καὶ ἡ θρίξ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ ὡσεὶ ἔριον καθαρόν· ὁ θρόνος αὐτοῦ φλόξ πυρός, οἱ τροχοὶ αὐτοῦ

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II.- DOGMAT. ET HISTORIC. lius quid dicat Daniel in visionibus. Hic enim futura μερέστερον τί λέγει Δανιὴλ ἐν τοῖς ὁράμασιν. Οὗτος deinceps regna distinguens, ostendit extremis temporibus etiam Antichristi futurum adventum, et mundi universi consummationem. Ait itaque dum solvit Nabuchodonosoris visum: Tu rex videbas, et ecce simulacrum magnum stans ante faciem tuam; cujus caput ex auro optimo: brachia ejus et humeri, argentea; venter et femora. ærea; et tibiæ ferreæ; pedes, pars quidem ferrea, et pars testea. Videbas igitur, donec abscissus est lapis de monte sine manibus: et percussit simulacrum super pedes ferreos et testeos, et comminuit eos in finem. Tunc penitus comminuta sunt tesla, ferrum, æs, argentum, aurum, et facta sunt quasi pulvis de area æstiva; et sustulit ea copiosus ventus, et locus non est inventus eis. Et lapis qui percussit simulacrum, factus est in montem magnum, et implevit universam terram 28. ▸ XX. Ad hæc igitur nectentes ipsas Danielis visiones, unam utrisque expositionem adhibebimus, monstrantes quam sibi consentiant, veræque exsistant. Nam sic ait:. Ego Daniel aspiciebam: et ecce quatuor venti coeli irruebant in mare magnum; et quatuor bestia graudes ascendebant de mari, diversa inter se. Prima quasi lena, et alæ ejus sicut aquila. Aspiciebam donec evulsæ sunt alæ ejus: et sublata est de terra; et super pedes hominis stetit, et cor hominis datum est ei. Et secunda bestia similis urso, et in parte una stetit; et tres costæ in ore ejus inter dentes ejus; et sic dicebant ei: Surge, conede carnes multas. Aspiciebam, et ecce bestia quasi pardus: et huic alæ quatuor volucris super eam, et quatuor capita bestiæ. Post hanc aspiciebam, et ecce bestia quarta terribilis ac stupenda, et fortis nimis; dentes ejus ferrei, et ungues ejus ænei, comedens et comminuens, et reliqua pedibus suis conculcabat; et ipsa diversa nimis præ omnibus bestiis, quæ ante eani; et ejus cornua decem. Considerabam cornua ejus, et ecce cornu aliud parvum ascendit in medio eorum; et tria cornua ex superioribus evulsa sunt e facie ejus. Et ecce oculi, quasi oculi hominis in cornu illo, et os loquens grandia” • XXI. ‹ Aspiciebam donec throni positi sunt et Antiquus dierum sedit. Et vestimentum ejus candidum quasi nix, et capillus capitis ejus quasi lana munda. Thronus ejus flamma ignis, et role ejus 28 Dan. 11, 31-35. 19 Dan. vit, 2-8. Επέδειξεν ἐν ἐσχάτοις. Ι., ἀπέδειξεν ἐν τοῖς ἐσχάτοις. Σὺ βασιλεν. Citatur hic locus in ms. vetustissimo bibl. Mediceæ, in quo Catena ad iv prophetas majores. Gud. Ἐν τῷ στόματι αὐτῆς. Addit Combefisius, ἀναμέσον τῶν ὀδόντων αὐτῆς, καὶ οὕτως ἔλεγον αὐτῇ· ᾿Ανάστηθι, φάγε σάρκας πολλάς. Quod reddidit interpret. Καὶ οἱ ὄνυχες αὐτοῦ χαλκοῖ. Reliqui desiγὰρ διαστέλλων τὰς μετὰ ταῦτα ἐσομένας βασιλείας, ἐπέδειξεν ἐν ἐσχάτοις καιροῖς καὶ τὴν τοῦ ᾿Αν τιχρίστου παρουσίαν, καὶ τὴν τοῦ παντὸς κόσμου συντέλειαν. Λέγει οὖν ἐπιλύων τὸ ὅραμα Ναβουχοδονό σορ· ε Σὺ βασιλεῦ ἐθεώρεις, καὶ ἰδοὺ εἰκὼν μετ γάλη ἑστῶσα πρὸ προσώπου σου· ἧς ἡ κεφαλὴ χρυ σίου χρηστοῦ· οἱ βραχίονες αὐτῆς, καὶ οἱ ὦμοι ἀργυροῖ· ἡ κοιλία καὶ οἱ μηροὶ χαλκοί· καὶ αἱ κνῆμαι σιδηραῖ· οἱ πόδες, μέρος μέν τοι σιδηροῦν, καὶ μέν ρος ἐστράκινον. Εθεώρεις οὖν ἕως οὗ ἐσχίσθη λίθος ἄνευ χειρῶν, καὶ ἐπάταξε τὴν εἰκόνα ἐπὶ τοὺς πόδας τοὺς σιδηροῦς καὶ ὀστρακίνους, καὶ ἐλέπτυνεν αὐτοὺς εἰς τέλος. Τότε ελεπτύνθησαν εἰσάπαξ τὸ ἔστρακον, ὁ σίδηρος, ο χαλκός, ὁ ἄργυρος, ὁ χρυσὸς, καὶ ἐγέ νοντο ὡσεὶ κονιορτὸς ἀπὸ ἄλωνος θερινῆς, καὶ ἐξῇρεν αὐτὰ τὸ πλῆθος τοῦ πνεύματος, καὶ τόπος οὐχ εύ ρέθη ἐν αὐτοῖς· καὶ ὁ λίθος ὁ πατάξας τὴν εἰκόνα, ἐγενήθη εἰς ὄρος μέγα, καὶ ἐπλήρωσε πᾶσαν τὴν γῆν. Συνάψαντες οὖν πρὸς τούτοις καὶ τὰς αὐτοῦ τοῦ Δανιὴλ δράσεις, μίαν ἀμφοτέροις τὴν διήγησιν ποιησόμεθα, ἐπιδεικνύντες ὅπως εἴη σύμφωνα καὶ ἀληθῆ. Λέγει γὰρ οὕτως· Ἐγὼ Δανιὴλ ἐθεώρουν, καὶ ἰδοὺ οἱ τέσσαρες ἄνε μοι τοῦ οὐρανοῦ προσέβαλον εἰς τὴν θάλασσαν τὴν μετ γάλην· καὶ τέσσαρα θηρία μεγάλα ἀνέβαινον ἐκ τῆς θαλάσσης, διαφέροντα ἀλλήλων. Τὸ πρῶτον, ὡσεὶ λέαινα, καὶ πτερὰ αὐτῇ ὡς ἀετοῦ. Ἐθεώρουν ἕως ἐξετίλη τὰ πτερὰ αὐτῆς, καὶ ἐξήρθη ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἐπὶ ποδῶν ἀνθρώπου ἐστάθη, καὶ καρδία ἀνθρώπου ἐδόθη αὐτῇ. Καὶ ἰδοὺ θηρίον δεύτερον ὅμοιον ἄρχω, καὶ εἰς μέρος ἑστάθη ἓν, καὶ τρία πλευρὰ ἐν τῷ στόματι αὐτῆς Εθεώρουν, καὶ ἰδοὺ θηρίον ὡσεὶ πάρδαλις, καὶ αὐτῇ πτερὰ τέσσαρα πετεινοῦ ὑπεράνω αὐτῆς, καὶ τέσσαρες κεφαλαὶ τῷ θηρίῳ. Οπίσω τούτου Εθεώρουν, καὶ ἰδοὺ θηρίον τέταρτον φοβερὸν καὶ ἔκθαμε 6ον καὶ ἰσχυρὸν περισσῶς· οἱ ὁδόντες αὐτοῦ σιδηροί [καὶ οἱ ὄνυχες αὐτοῦ χαλκοί (50)], ἐσθίον καὶ λεπτύνον, καὶ τὰ ἐπίλοιπα τοῖς ποσὶν αὐτοῦ συνεπάτει· καὶ αὐτὸ διαφόρως ἔχον παρὰ πάντα τὰ θηρία τὰ ἔμπρο σθεν αὐτοῦ, καὶ κέρατα δέκα αὐτῷ. Προσενέουν τοῖς κέρασιν αὐτοῦ, καὶ ἰδοὺ κέρας ἕτερον μικρὸν ἀνέβη ἐν μέσῳ αὐτῶν, καὶ τρία κέρατα τῶν ἔμπροσθεν αυτ τοῦ ἐξεῤῥιζώθη ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ· καὶ ἰδοὺ ὀφθαλμοὶ ὡσεὶ ἀνθρώπου ἐν τῷ κέρατι τούτῳ καὶ στόμα λαλοῦν μεγάλα. • Εθεώρουν ἕως οὗ θρόνοι ἐτέθησαν, καὶ ὁ Παλαιὸς τῶν ἡμερῶν ἐκάθητο· καὶ τὸ ἔνδυμα αὐτοῦ λευκὸν ὡσεὶ χιών, καὶ ἡ θρίξ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ ὡσεὶ ἔριον καθαρόν· ὁ θρόνος αὐτοῦ φλόξ πυρός, οἱ τροχοὶ αὐτοῦ derant, etiam Hebr.; inferius tamen, in explicatione visionis (Dan. vul, 19), in Græco habentur, videnturque necessaria, ut sicut dentium vis comminuendi in ferri materia designatur, sic in unguibus et pedibus vis conterendi et conculcandi in materia æris; sive of Septuaginta habuerunt in Hebræo, sive aliqua traditione ipsi addiderunt. Nec vero credendi addidisse in explicatione, quin prius posuissent in visione; ut reliquis plenior et emenda· tior Hippolyti littera hæc videatur. COMBER.

col. 745–746page 81 of 189

PG 10:745πῦρ φλέγον. Ποταμὸς πυρὸς εἷλκεν ἔμπροσθεν αὐτοῦ. Χίλιαι χιλιάδες ἐλειτούργουν αὐτῷ, καὶ μύριαι μυριάδες περιεστήκεισαν αὐτῷ. Κριτήριον ἐκάθισε, καὶ βίβλοι ήνεώχθησαν. Εθεώρουν τότε ἀπὸ φωνῆς τῶν λόγων τῶν μεγάλων, ὧν τὸ χέρας ἐλάλει, ἕως ἀνῃρέθη τὸ θηρίον καὶ ἀπώλετο, καὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ ἐδόθη εἰς καῦσιν πυρός. Καὶ τῶν λοιπῶν θηρίων ἡ ἀρχὴ μετε στάθη. Εθεώρουν ἐν δράματι τῆς νυκτὸς, καὶ ἰδοὺ μετὰ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ, ὡς Υἱὸς ἀνθρώπου ἐρχό μενος ἦν· καὶ ἕως τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασε, καὶ προσηνέχθη αὐτῷ. Καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ τιμὴ, καὶ ἡ βασιλεία· καὶ πάντες οἱ λαοὶ, φυλαί καὶ γλῶσσαι δουλεύσουσιν αὐτῷ. Ἡ ἐξουσία αὐτοῦ, ἐξουσία αἰώνιος, ἥτις οὐ παρελεύσεται, καὶ ἡ βασι λεία αὐτοῦ οὐ διαφθαρήσεται.» Ἐπεὶ οὖν δυσνόητά τισι δοκεῖ εἶναι ταῦτα τὰ μυ στικῶς εἰρημένα, οὐδὲν τούτων ἀποκρύψομεν πρὸς ἐπίγνωσιν τοῖς ὑγιῆ νοῦν κεκτημένοις. Λέαιναν γὰρ εἶπεν ἀναβαίνουσαν ἐκ τῆς θαλάσσης· τὴν τῶν βυλωνίων βασιλείαν ἐν τῷ κόσμῳ ἐσήμανε, ταύτης οὖσαν τῆς εἰκόνος χρυσῆν κεφαλήν. Τὴ δὲ λέγειν Πτερὰ αὐτῇ ὡσεὶ ἀετοῦ, ὅτι ὑψώθη ὁ βασιλεὺς Ναβουχοδονόσορ, καὶ κατὰ τοῦ Θεοῦ ἐπήρθη. Εἶτά της σιν· › Εξετίλη τὰ πτερὰ αὐτῆς, ο ὅτι καθῃρέθη αὐτοῦ ἡ δόξα· ἐξεδιώχθη γὰρ ἐκ τῆς βασιλείας αὐτοῦ. Τὸ δὲ εἰπεῖν· «Καρδία ἀνθρώπου ἐδόθη αὐτῇ, καὶ ἐπὶ ποδῶν ἀνθρώπου ἐστάθη·, ὅτι μετενόησεν, ἐπι γνοὺς ἑαυτὸν, ὅτι ἄνθρωπος ἐστι· καὶ ἔδωκε τὴν δόξαν τῷ θεῷ. Μετά γοῦν τὴν λέαιναν, δεύτερον θηρίον όρο ὅμοιον ἄρκτῳ, ὅπερ ἦσαν οἱ Πέρσαι. Μετὰ γὰρ Βαβυ λωνίους Πέρσαι διεκράτησαν. Τὸ δὲ λέγειν· «Τρία πλευρὰ ἐν τῷ στόματι αὐτῆς, ἡ τρία ἔθνη έδειξε, Πέρσας, καὶ Μήδους, καὶ Βαβυλωνίους, ὅπερ δέ δειχται μετὰ τὸν χρυσὸν ὁ ἄργυρος ἐν τῇ εἰκόνι. Έπειτα τὸ τρίτον θηρίον πάρδαλις, οἵτινες ἦσαν οἱ Έλληνες. Μετὰ γὰρ Πέρσας Αλέξανδρος ἐκράτησεν ὁ Μακεδών, καθελών Δαρεῖον, ὡς δέδεικται ἐν τῇ εἰκόνι ὁ χαλκός. Τὸ δὲ λέγειν· «Πτερὰ τέσσαρα πετεινού, ο σαφέστατα ἐδίδαξε, πῶς διεμερίσθη ἡ βα σιλεία ᾿Αλεξάνδρου· ι τέσσαρας γὰρ κεφαλὰς» εἰ τών, τοὺς τέσσαρας βασιλεῖς, τοὺς ἐξ αὐτῆς ἀνα στάντας ἐμνημόνευσε. Τελευτῶν γὰρ ᾿Αλέξανδρος δεῖλε τὴν βασιλείαν αὐτοῦ εἰς τέσσαρα μέρη. Τὸ δέ. τῷ δέ. Ὡς δέδεικται. ὃς δέδεικται. Τελευτῶν γὰρ Ἀλέξανδρος. ανιστορησίαν Χ. πολυκοιρανίη,

πῦρ φλέγον. Ποταμὸς πυρὸς εἷλκεν ἔμπροσθεν αὐτοῦ. ignis ardens. Fluvius igneus trahebat ante conspe Χίλιαι χιλιάδες ἐλειτούργουν αὐτῷ, καὶ μύριαι μυριάδες περιεστήκεισαν αὐτῷ. Κριτήριον ἐκάθισε, καὶ βίβλοι ήνεώχθησαν. Εθεώρουν τότε ἀπὸ φωνῆς τῶν λόγων τῶν μεγάλων, ὧν τὸ χέρας ἐλάλει, ἕως ἀνῃρέθη τὸ θηρίον καὶ ἀπώλετο, καὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ ἐδόθη εἰς καῦσιν πυρός. Καὶ τῶν λοιπῶν θηρίων ἡ ἀρχὴ μετε στάθη. • Εθεώρουν ἐν δράματι τῆς νυκτὸς, καὶ ἰδοὺ μετὰ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ, ὡς Υἱὸς ἀνθρώπου ἐρχό μενος ἦν· καὶ ἕως τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασε, καὶ προσηνέχθη αὐτῷ. Καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ τιμὴ, καὶ ἡ βασιλεία· καὶ πάντες οἱ λαοὶ, φυλαί καὶ γλῶσσαι δουλεύσουσιν αὐτῷ. Ἡ ἐξουσία αὐτοῦ, ἐξουσία αἰώνιος, ἥτις οὐ παρελεύσεται, καὶ ἡ βασι λεία αὐτοῦ οὐ διαφθαρήσεται.» Ἐπεὶ οὖν δυσνόητά τισι δοκεῖ εἶναι ταῦτα τὰ μυ στικῶς εἰρημένα, οὐδὲν τούτων ἀποκρύψομεν πρὸς ἐπίγνωσιν τοῖς ὑγιῆ νοῦν κεκτημένοις. Λέαιναν γὰρ εἶπεν ἀναβαίνουσαν ἐκ τῆς θαλάσσης· τὴν τῶν Βaβυλωνίων βασιλείαν ἐν τῷ κόσμῳ ἐσήμανε, ταύτης οὖσαν τῆς εἰκόνος χρυσῆν κεφαλήν. Τὴ δὲ λέγειν· • Πτερὰ αὐτῇ ὡσεὶ ἀετοῦ, ὅτι ὑψώθη ὁ βασιλεὺς Ναβουχοδονόσορ, καὶ κατὰ τοῦ Θεοῦ ἐπήρθη. Εἶτά της σιν· › Εξετίλη τὰ πτερὰ αὐτῆς, ο ὅτι καθῃρέθη αὐτοῦ ἡ δόξα· ἐξεδιώχθη γὰρ ἐκ τῆς βασιλείας αὐτοῦ. Τὸ δὲ εἰπεῖν· «Καρδία ἀνθρώπου ἐδόθη αὐτῇ, καὶ ἐπὶ ποδῶν ἀνθρώπου ἐστάθη·, ὅτι μετενόησεν, ἐπι· γνοὺς ἑαυτὸν, ὅτι ἄνθρωπος ἐστι· καὶ ἔδωκε τὴν δόξαν τῷ θεῷ. Μετά γοῦν τὴν λέαιναν, δεύτερον θηρίον όρο ὅμοιον ἄρκτῳ, ὅπερ ἦσαν οἱ Πέρσαι. Μετὰ γὰρ Βαβυλωνίους Πέρσαι διεκράτησαν. Τὸ δὲ λέγειν· «Τρία πλευρὰ ἐν τῷ στόματι αὐτῆς, ἡ τρία ἔθνη έδειξε, Πέρσας, καὶ Μήδους, καὶ Βαβυλωνίους, ὅπερ δέδειχται μετὰ τὸν χρυσὸν ὁ ἄργυρος ἐν τῇ εἰκόνι. Έπειτα τὸ τρίτον θηρίον πάρδαλις, οἵτινες ἦσαν οἱ Έλληνες. Μετὰ γὰρ Πέρσας Αλέξανδρος ἐκράτησεν ὁ Μακεδών, καθελών Δαρεῖον, ὡς δέδεικται ἐν τῇ εἰκόνι ὁ χαλκός. Τὸ δὲ λέγειν· «Πτερὰ τέσσαρα πετεινού, ο σαφέστατα ἐδίδαξε, πῶς διεμερίσθη ἡ βασιλεία ᾿Αλεξάνδρου· ι τέσσαρας γὰρ κεφαλὰς» εἰτών, τοὺς τέσσαρας βασιλεῖς, τοὺς ἐξ αὐτῆς ἀναστάντας ἐμνημόνευσε. Τελευτῶν γὰρ ᾿Αλέξανδρος δεῖλε τὴν βασιλείαν αὐτοῦ εἰς τέσσαρα μέρη. * Dan. vi, 9-12. 31 Ibid. v11, 13-14. Τὸ δέ. Lege τῷ δέ. Sic et mox infra. Grp. Ὡς δέδεικται. Combef., ὃς δέδεικται. Τελευτῶν γὰρ Ἀλέξανδρος. Varia sunt sententiæ de hac Alexandri instituta successione. Audaciusculum est, quod Gudius margini ascripsit: • Secutum hic Hippolytum ανιστορησίαν auctoris libri Machabæorum;; quo supercilio sic brevis platis homo, nedum divinam, sed et humanam fidem ili detrahit. Quidquid sit de Hippolyto, qui ut homo falli potuit, nec illis rebus æqualis aut suppar fuit; auctoris libri 1 Machabæorum, nihil est cur nobis fides aut diligentia nutet; cum vel si ipse vivus Alexander non divisit, divisisse merito dicatur, quod saltem imperio dividendum reliquit, dato in eain rem Perdiccæ annulo signatorio, cum eum vox deficeret, ut auctor est Justinus lib. 11. Aliquid PATROL. GR. Χ. ctum ejus. Mille millia ministrabant ei, et decies centena millia assistebant ei. Judicium sedit, et likri aperti sunt. Aspiciebant tunc a voce sermonum grandium, quos cornu illud loquebatur, quoadusque interfecta est bestia et periit; et corpus ejus datum est in combustionem ignis. Et ceterarum bestiarum translatus est principatus 30. XXII. Aspiciebam in visione noctis: et ecce cum nubibus cœli quasi Filius hominis: et usque ad Antiquum dierum pervenit, et oblatus est ei. datum est ei imperium et honor et regnum; et omnes populi, tribus et linguæ servient ei. Potestas ejus, potestas æterna, quæ non pertransibit, ct regnum ejus non interibit ". ' XXIII. Quia igitur quæ sic areano sensu dicta sunt, nonnullis videntur captu difficilia; eorum nihil abscondemus, ut intelligant qui sana mente præditi sunt. Leænam enim dicendo ascendentem e mari, Babyloniorum regnum in mundo significavit, quod hujus simulacri erat caput aureum. Quod autem dicit: Alæ ejus quasi aquilæ;» quia exaltatus est rex Nabuchodonosor et adversus Deum elatus. Tum ait: ‹ Evulsæ sunt alæ ejus; › quia ejus ablata gloria est: fuit enim ejectus e regno suo. Dicendo autem: Cor hominis datum est ei, et super pedes hominis stetit; › quia ductus pœnitentia est, ipse se ipsum agnoscens, quod homo esset; et dedit gloriam Deo. XXIV. Post leænam ergo, secundum animal videt urso simile, quod sunt Persæ. Post Babylonios enim Persæ rerum politi sunt. Dicendo autem:: Tres costa (sive ordines) in ore ejus, tres gentes signiGicavit, Persas, Medos et Babylonios: idque ostendit argentum adjunctum auro in simulacro. Sequitur tertia bestia, pardus, nempe Græci. Post Persas enim Alexander Macedo rerum potitus est, debellato Dario, qui in simulacro æris specie ostensus est. Dicendo autem: • Quatuor alas volucris, aper tissime docuit quomodo Alexandri imperium divi. sum fuit. Dicendo enim c quatuor capita, quatuor qui ex illo surrexerunt, reges memoravit. Alexander enim moriens, imperium solidum in quatuor partes divisit. certe ejus nutus intercessisse, ut in tantos, quasi ex condicto, tanta hæc imperii moles divideretur, cui nemo unus præter Alexandrum par fore videretur, indicio est, quod nullo sibi monarchiam universam usurpante, quisque parte contentus, æmulo cedere visus est: etsi hæc πολυκοιρανίη, inter Alexandri successores bellorum seminarium fuit. Curtius l. x, c. 10: «Crediderunt, inquit, quidam testamento Alexandri distributas esse provincias; idque a va riis auctoribus traditum asserit, licet ipse contrarium sentiat. Quod vel si ita dixisset sacer auctor, major nobis fides esset, quam eorum qui a Perdicca factam volunt eam divisionem, modo iHo a nobis ex Justino indicato, et ab illo pluribus tradito: in quam sententiam ierunt Diodorus, Curtius, Orosius, etc. Ipsum Alexandrum regnum divisisse as-

col. 747–748page 82 of 189

PG 10:747Ἔπειτά φησι· «Θηρίον τέταρτον φοβερὸν καὶ ἔκθαμβον· οἱ ὁδόντες αὐτοῦ σιδηροῖ, καὶ οἱ ὄνυχες αὐτοῦ χαλκοί.» Τίνες οὗτοι ἀλλ᾽ ἡ Ῥωμαῖοι; ὅπερ ἐστὶν ὁ σίδηρος, ἡ νῦν ἐστῶσα βασιλεία· αἱ κνῆμαι γὰρ αὐ τῆς σιδηραῖ. Μετὰ γὰρ τοῦτο τί παρείλειπται ἀγαπητέ, ἀλλ᾽ ἢ τὰ ἴχνη τῶν ποδῶν τῆς εἰκόνος, ἐν οἷς μέρος μέντοι ἐστὶ σιδηροῦν, μέρος δέ τι ὀστράκινον, ἀναμεμιγμένον εἰς ἄλληλα; μυστικῶς ἐδήλωσε διὰ τῶν δακτύλων τῶν ποδῶν τοὺς βα σιλεῖς, τοὺς ἐξ αὐτῶν ἐγειρομένους, ἅπερ λέγει Δα νιήλ· «Προσενόουν τὸ θηρίον, καὶ ἰδοὺ δέκα κέρατα ὀπίσω αὐτοῦ, ἐν οἷς ἀναβήσεται ἕτερον παραφυάδιον, καὶ τρία τῶν πρὸ αὐτοῦ ἐκριζώσει·, ὅπερ δέ δεικται οὐχ ἕτερον, ἀλλ᾽ ἢ ὁ ᾿Αντίχριστος, &ς καὶ αὐτὸς τὴν Ἰουδαίων βασιλείαν ἀναστήσει. Τρία κέρατα λέγει ὑπ' αὐτοῦ ἐκριζοῦσθαι, τοὺς τρεῖς βα σιλεῖς Αἰγύπτου, Λιβύων τε καὶ Αἰθιόπων, οὓς ἀναι ρεῖ ἐν παρατάξει πολέμου· ὃς κρατήσας πάντων δεινῶς, ὅμως τύραννος ων, θλίψιν καὶ διωγμόν ἐπὶ τοὺς ἀνθρώπους ποιήσει, επαιρόμενος κατ' αὐ τῶν. Λέγει γὰρ Δανιήλ·. Προσενόουν τῷ κέρατο, καὶ ἰδοὺ τὸ κέρας ἐκεῖνο εποίει πόλεμον μετὰ τῶν ἁγίων, καὶ ἴσχυε πρὸς αὐτοὺς, ἕως ἀνῃρέθη τὸ θη μίον καὶ ἀπώλετο, καὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ ἐδόθη εἰς καῦσιν πυρός.» Μετ' ὀλίγον ἥξει ἀπ᾿ οὐρανῶν ὁ λίθος ὁ πατάξας τὴν εἰκόνα, καὶ συντρίψας αὐτὴν, καὶ μεταστήσας πάσας τὰς βασιλείας, καὶ δοὺς τὴν βασιλείαν ἁγίοις Ὑψίστου. Οὗτος ὁ γενηθεὶς εἰς ὄρος μέγα, καὶ πλη ρώσας πᾶσαν τὴν γῆν, περὶ οὗ Δανιὴλ λέγει· «ἐθεώρουν ἐν δράματι τῆς νυκτὸς, καὶ ἰδοὺ μετὰ τῶν νεο φελῶν τοῦ οὐρανοῦ ὡς Υἱὸς ἀνθρώπου ἐρχόμενος, καὶ ἔφθασε ἕως τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν, καὶ προσηνέχθη· καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία, καὶ πάντες οἱ λαοὶ, φυλαὶ καὶ γλῶσσαι δουλεύσουσιν αὐτῷ· καὶ ἡ ἐξουσία αὐτοῦ, ἐξουσία αἰώνιος, ἥτις οὐ παρελεύσεται, καὶ ἡ βασιλεία αὐ τοῦ οὐ διαφθαρήσεται.» Τὴν ἐξουσίαν πᾶσαν τὴν δε δομένην παρὰ τοῦ Πατρὸς τῷ Υἱῷ ὑπέδειξεν, ὃς ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων βασι λεὺς καὶ κριτὴς πάντων ἀποδέδεικται· ἐπουρανίων μὲν, ὅτι Λόγος τοῦ Πατρὸς πρὸ πάντων γεγενημένος ἦν· ἐπιγείων δὲ, ὅτι ἄνθρωπος ἐν ἀνθρώποις ἐγεννήθη, ἀναπλάσσων δι' ἑαυτοῦ τὸν ᾿Αδάμ· καταχθονίων δὲ, ῃ ὅτι καὶ ἐν νεκροῖς κατελογίσθη, εὐαγγελιζόμενος τὰς τῶν ἁγίων ψυχάς, διὰ θανάτου τὸν θάνατον νικῶν. Τούτων οὖν ἐσομένων, καὶ τῶν δέκα δακτύλων ἱστορήσαντα ανιστορησίας πολυμαθείᾳ Τοῦτο, τί παρείλειπται. ταῦτα, τί παρείληπται. Μέντοι. Ι., μέν τι. Αναμεμιγμένον. ἀναμεμιγμένων. Οπερ δέδεικται. Ὅμως. ὠμός. Προσηνέχθη... ἡ ἀρχή. προσηνέχθη αὐτῷ· καὶ ἐδόθη ἡ ἀρχή. 44, Τῶν δέκα δακτύλων.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. XXV. Deinde ait: • Bestia quarta terribilis ac stupenda: dentes ejus ferrei, et ungues ejus ænei. › Quinam isti nisi Romani? quod est ferrum, quod nunc stat manetque imperium: crura ehim ejus ferrea. Post hæc enim, quid aliud superat, charissime, præter vestigia pedum simulacri, in quibus pars quædam ferrea, pars vero testea est, commistis inter se speciebus? Per ungues pedum arcano sensu reges ex illo ortum habituros designavit, uti Daniel ait: «Cogitabam bestiam; et ecce decem cornua retro eam: inter quæ surget minusculus stolo alius, et tria quæ ante ipsum erant, cornua evellet. Quo non aliud quam Antichristus monstratus est, qui et ipse Judæorum regnum suscitaturus est. Tria cornua per eum evulsa, tres reges vocat, Ægypti, Libyæ et Ethiopiæ, quos interficiet in belli acie. Hic nimirum omnium gravi imperio potitus, qui sevus tyrannus sit, tribulationem ac persecutionem in homines movebit, adversus quos efferetur. Ait enim Daniel: Attentiusque considerabam cornu; et ecce cornu illud faciebat bellum cum sanctis, et prævalebat adversus eos; donec interfecta est bestia et interiit, et corpus ejus datum est in combustionem ignis “. › « XXVI. Brevi post veniet de caelis lapis " qui percussit simulacrum et illud contrivit, atque regna transtulit, et sanctis Altissimi regnum dedit. Hic est qui factus est in montem magnum et implevit universam terram, de quo Daniel ait: Aspiciebam in visione noctis et ecce cum nubibus cœli quasi Filius hominis veniens; et usque ad Antiquum dierum pervenit, et oblatus est ci. Et datum est ei imperium et honor et regnum; et omnes populi, tribus et linguæ servient illi. Potestas ejus, potestas æterna, quæ non pertransibit; et regnum ejus non interibit “. › Omnem potestatem ostendit, quæ a Patre data Filio est 35, qui cœlestium, terrestrium et infernorum rex 3, omniumque judex constitulus est coelestium quidem, quod Verbum Patris ante secula exstiterit; terrestrium vero, quod homo inter homines natus est, ut a se ipse Adamum reformaret; infernorum autem, quod inter mortuos reputatus, sanctorum animabus prædicans ", morte victor mortis exstitit. XXVII. Cum hæc itaque futura sint, decemque ግ Ἔπειτά φησι· «Θηρίον τέταρτον φοβερὸν καὶ ἔκθαμβον· οἱ ὁδόντες αὐτοῦ σιδηροῖ, καὶ οἱ ὄνυχες αὐτοῦ χαλκοί.» Τίνες οὗτοι ἀλλ᾽ ἡ Ῥωμαῖοι; ὅπερ ἐστὶν ὁ σίδηρος, ἡ νῦν ἐστῶσα βασιλεία· αἱ κνῆμαι γὰρ αὐ τῆς σιδηραῖ. Μετὰ γὰρ τοῦτο τί παρείλειπται ἀγαπητέ, ἀλλ᾽ ἢ τὰ ἴχνη τῶν ποδῶν τῆς εἰκόνος, ἐν οἷς μέρος μέντοι ἐστὶ σιδηροῦν, μέρος δέ τι ὀστράκινον, ἀναμεμιγμένον εἰς ἄλληλα; Μυστι κῶς ἐδήλωσε διὰ τῶν δακτύλων τῶν ποδῶν τοὺς βα σιλεῖς, τοὺς ἐξ αὐτῶν ἐγειρομένους, ἅπερ λέγει Δανιήλ· «Προσενόουν τὸ θηρίον, καὶ ἰδοὺ δέκα κέρατα ὀπίσω αὐτοῦ, ἐν οἷς ἀναβήσεται ἕτερον παραφυάδιον, καὶ τρία τῶν πρὸ αὐτοῦ ἐκριζώσει·, ὅπερ δέδεικται οὐχ ἕτερον, ἀλλ᾽ ἢ ὁ ᾿Αντίχριστος, &ς καὶ αὐτὸς τὴν Ἰουδαίων βασιλείαν ἀναστήσει. Τρία κέρατα λέγει ὑπ' αὐτοῦ ἐκριζοῦσθαι, τοὺς τρεῖς βασιλεῖς Αἰγύπτου, Λιβύων τε καὶ Αἰθιόπων, οὓς ἀναι ρεῖ ἐν παρατάξει πολέμου· ὃς κρατήσας πάντων δεινῶς, ὅμως τύραννος ων, θλίψιν καὶ διωγμόν ἐπὶ τοὺς ἀνθρώπους ποιήσει, επαιρόμενος κατ' αὐ τῶν. Λέγει γὰρ Δανιήλ·. Προσενόουν τῷ κέρατο, καὶ ἰδοὺ τὸ κέρας ἐκεῖνο εποίει πόλεμον μετὰ τῶν ἁγίων, καὶ ἴσχυε πρὸς αὐτοὺς, ἕως ἀνῃρέθη τὸ θη μίον καὶ ἀπώλετο, καὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ ἐδόθη εἰς καῦσιν πυρός.» Μετ' ὀλίγον ἥξει ἀπ᾿ οὐρανῶν ὁ λίθος ὁ πατάξας τὴν εἰκόνα, καὶ συντρίψας αὐτὴν, καὶ μεταστήσας πάσας τὰς βασιλείας, καὶ δοὺς τὴν βασιλείαν ἁγίοις Ὑψίστου. Οὗτος ὁ γενηθεὶς εἰς ὄρος μέγα, καὶ πλη ρώσας πᾶσαν τὴν γῆν, περὶ οὗ Δανιὴλ λέγει· «Εθεώ ρουν ἐν δράματι τῆς νυκτὸς, καὶ ἰδοὺ μετὰ τῶν νεο φελῶν τοῦ οὐρανοῦ ὡς Υἱὸς ἀνθρώπου ἐρχόμενος, καὶ ἔφθασε ἕως τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν, καὶ προσηνέ χθη· καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία, καὶ πάντες οἱ λαοὶ, φυλαὶ καὶ γλῶσσαι δουλεύσουσιν αὐτῷ· καὶ ἡ ἐξουσία αὐτοῦ, ἐξουσία αἰώνιος, ἥτις οὐ παρελεύσεται, καὶ ἡ βασιλεία αὐ τοῦ οὐ διαφθαρήσεται.» Τὴν ἐξουσίαν πᾶσαν τὴν δε δομένην παρὰ τοῦ Πατρὸς τῷ Υἱῷ ὑπέδειξεν, ὃς ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων βασιλεὺς καὶ κριτὴς πάντων ἀποδέδεικται· ἐπουρανίων μὲν, ὅτι Λόγος τοῦ Πατρὸς πρὸ πάντων γεγενημένος ἦν· ἐπιγείων δὲ, ὅτι ἄνθρωπος ἐν ἀνθρώποις ἐγεννήθη, ἀναπλάσσων δι' ἑαυτοῦ τὸν ᾿Αδάμ· καταχθονίων δὲ, ῃ ὅτι καὶ ἐν νεκροῖς κατελογίσθη, εὐαγγελιζόμενος τὰς τῶν ἁγίων ψυχάς, διὰ θανάτου τὸν θάνατον νικῶν. Τούτων οὖν ἐσομένων, καὶ τῶν δέκα δακτύλων ss Dan. vii, 21 et 11. 88 Dan. 11, 34 et 45. ** Dan. VII, 15, 14. 8 Matth. xxvi, 18. ** Philip. 11, 10. 37 1 Petr. 111, 19, serit Josephus Gorionides lib. I, Cyrillus Hierosolym. catech. 4, de sacra Scriptura, et alii; quibus Gudii dica, non facile adeo præscripserit. Longe sane est, ut rebus interfuerit: vel auctorem nobis sic ἱστορήσαντα possit producere; cui qui adversentur, omnes ανιστορησίας hoc in negotio damnari merito ipsius πολυμαθείᾳ possint. COMBEF. Τοῦτο, τί παρείλειπται. Combef., ταῦτα, τί παρείληπται. Μέντοι. Ι., μέν τι. Αναμεμιγμένον. Forte, ἀναμεμιγμένων. GUD. Οπερ δέδεικται. Ista omnia, pia tunc conjectura dicta, eventu non probata, quomodo Deus novit, implenda. COMBEF. Ὅμως. Forte, ὠμός. Grp. Προσηνέχθη... ἡ ἀρχή. Combef., προσηνέ χθη αὐτῷ· καὶ ἐδόθη ἡ ἀρχή. Sic sane infra c. 44, ubi eadem recurrunt. Τῶν δέκα δακτύλων. Nabuchodonosori visa statua et simulacrum, seu imago, cum hominem referret, duobus pedibus constabat, atque in illis in digitos decem desinebat, quos sic ex argilla ferroque compositos, quæ non cohæreant, hincque ruinæ

col. 749–750page 83 of 189

PG 10:749τῆς εἰκόνος εἰς δημοκρατίας χωρησάντων, καὶ τῶν δέκα κεράτων του τετάρτου θηρίου εἰς δέκα βασιλείας μερισθέντων, ίδωμεν σαφέστερον τὰ προκείμενα, καὶ κατανοήσωμεν αὐτὰ ὀφθαλμοφανῶς. Κεφαλὴ τῆς εἰκόνος χρυσῆ, ή λέαινα, Βαβυλώνιοι ἦσαν· ώμοι καὶ βραχίονες ἀργυροι, ἡ ἄρκτος, Πέρσαι καὶ Μῆδοι· κοιλία καὶ μηρὸς χαλκοῦς, ἡ πάρδαλις, οἱ ἀπὸ ᾿Αλεξάνδρου κρατήσαντες Ἕλληνες· κνῆμαι σιδηραί, θηρίον ἔκθαμβον καὶ φοβερὸν, Ῥωμαῖοι οἱ νῦν κρατοῦντες· ἴχνη ποδῶν, όστρακον καὶ σίδηρος, καὶ τὰ δέκα κέρατα, τὰ μέλλοντα ἔσεσθαι· κέρας ἕτερον μικρὸν ἀναφυόμενον, ὁ ἐν αὐτοῖς Αντίχριστος λίθος πατάσσων τὴν γῆν, καὶ ἐπάγων τῷ κόσμῳ τὴν κρίσιν, Χριστός. Ταῦτά σοι, ἀγαπητέ, μετὰ φόβου μεταδίδομεν, εὐκόλως διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν Χριστοῦ ἀγάπην. Εἰ γὰρ οἱ πρὸ ἡμῶν μακάριοι προφῆται γεγενημένοι, εἰδότες αὐτὰ οὐκ ἠθέλησαν μετὰ παρρησίας κηρύξαι, ἵνα μὴ τάραχον ποιήσωσι ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυχαῖς, ἀλλὰ μυστικῶς διηγήσαντο διὰ παραβολῶν καὶ αἱ νιγμάτων λέγοντες·. Ωδε ὁ νοῦς ὁ ἔχων σοφίαν·, πόσῳ μᾶλλον ἡμεῖς κινδυνεύσομεν τολμῶντες τὰ ὑπ' ἐκείνων ἀποκρύφως εἰρημένα εἰς φανερὸν λέγειν; Ίδωμεν τοίνυν τὰ συμβησόμενα ἐπ' ἐσχάτων ἐπὶ τὴν πόρνην τὴν ἀκάθαρτον ταύτην· ὁποία δὲ καὶ ποταπή ἢ κατὰ χόλον Θεοῦ ἐπελεύσεται αὐτῇ πρὸ τῆς κρίσεως μερική βάσανος. Δεύρο οὖν, ὦ μακάριε Ησαΐα, ἐξεγέρθητι, εἰπὲ σαφῶς τί προεφήτευσας περὶ τῆς μεγάλης Βαβυλῶνος. Εἶπας γὰρ καὶ περὶ Ἱερουσαλὴμ καὶ τετέλεσται. Σὺ γὰρ εἶπας μετὰ παῤῥησίας· «Ἔστι ἡ γῆ ὑμῶν ἔρημος, αἱ πόλεις ὑμῶν πυρίκαυστοι τὴν χώραν ὑμῶν ἀλλότριοι κατεσθίουσιν αὐτὴν ἑνώ πιον ὑμῶν, καὶ ἠρήμωται κατεστραμμένη ὑπὸ πολύ ἱῶν ἀλλοτρίων. Ἐγκαταλειφθήσεται ἡ θυγάτηρ Σιών, ὡς σκηνὴ ἐν ἀμπελῶνι, καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἐν σικυηράτῳ ὡς πόλις πολιορκουμένη.» Τί οὖν; Οὐ γεγένηται ἤδη ταῦτα; Οὐ πεπλήρωται τὰ καὶ τῶν δέκα κεράτων του θυσιαστηρίου, τοῦ τετάρτου θηρίου. Ηιι Δεύρο, κ. τ. λ. Τι προεφήτευσας. & προεφήτευσας. Κατεστραμμένη ὑπὸ πολλῶν. μετεστραμμένη ὑπὸ λαών. Εν σικυηράτῳ. ἐν σιχνηλάτῳ.

τῆς εἰκόνος εἰς δημοκρατίας χωρησάντων, καὶ τῶν digiti simulacri et statuæ seu imaginis, in demoδέκα κεράτων του τετάρτου θηρίου εἰς δέκα βασιλείας μερισθέντων, ίδωμεν σαφέστερον τὰ προκείμενα, καὶ κατανοήσωμεν αὐτὰ ὀφθαλμοφανῶς. Κεφαλὴ τῆς εἰκόνος χρυσῆ, ή λέαινα, Βαβυλώνιοι ἦσαν· ώμοι καὶ βραχίονες ἀργυροι, ἡ ἄρκτος, Πέρσαι καὶ Μῆδοι· κοιλία καὶ μηρὸς χαλκοῦς, ἡ πάρδαλις, οἱ ἀπὸ ᾿Αλεξάνδρου κρατήσαντες Ἕλληνες· κνῆμαι σιδηραί, θηρίον ἔκθαμβον καὶ φοβερὸν, Ῥωμαῖοι οἱ νῦν κρατοῦντες· ἴχνη ποδῶν, όστρακον καὶ σίδηρος, καὶ τὰ δέκα κέρατα, τὰ μέλλοντα ἔσεσθαι· κέρας ἕτερον μικρὸν ἀναφυόμενον, ὁ ἐν αὐτοῖς Αντίχριστος· λίθος πατάσσων τὴν γῆν, καὶ ἐπάγων τῷ κόσμῳ τὴν κρίσιν, Χριστός. Ταῦτά σοι, ἀγαπητέ, μετὰ φόβου μεταδίδομεν, εὐκόλως διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν Χριστοῦ ἀγάπην. Εἰ γὰρ οἱ πρὸ ἡμῶν μακάριοι προφῆται γεγενημένοι, εἰδότες αὐτὰ οὐκ ἠθέλησαν μετὰ παρρησίας κηρύξαι, ἵνα μὴ τάραχον ποιήσωσι ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυχαῖς, ἀλλὰ μυστικῶς διηγήσαντο διὰ παραβολῶν καὶ αἱνιγμάτων λέγοντες·. Ωδε ὁ νοῦς ὁ ἔχων σοφίαν·, πόσῳ μᾶλλον ἡμεῖς κινδυνεύσομεν τολμῶντες τὰ ὑπ' ἐκείνων ἀποκρύφως εἰρημένα εἰς φανερὸν λέγειν; Ίδωμεν τοίνυν τὰ συμβησόμενα ἐπ' ἐσχάτων ἐπὶ τὴν πόρνην τὴν ἀκάθαρτον ταύτην· ὁποία δὲ καὶ ποταπή ἢ κατὰ χόλον Θεοῦ ἐπελεύσεται αὐτῇ πρὸ τῆς κρίσεως μερική βάσανος. Δεύρο οὖν, ὦ μακάριε Ησαΐα, ἐξεγέρθητι, εἰπὲ σαφῶς τί προεφήτευσας περὶ τῆς μεγάλης Βαβυλῶνος. Εἶπας γὰρ καὶ περὶ Ἱερουσαλὴμ καὶ τετέλεσται. Σὺ γὰρ εἶπας μετὰ παῤῥησίας· «Ἔστι ἡ γῆ ὑμῶν ἔρημος, αἱ πόλεις ὑμῶν πυρίκαυστοι τὴν χώραν ὑμῶν ἀλλότριοι κατεσθίουσιν αὐτὴν ἑνώπιον ὑμῶν, καὶ ἠρήμωται κατεστραμμένη ὑπὸ πολύ ἱῶν ἀλλοτρίων. Ἐγκαταλειφθήσεται ἡ θυγάτηρ Σιών, ὡς σκηνὴ ἐν ἀμπελῶνι, καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἐν σικυηράτῳ ὡς πόλις πολιορκουμένη.» Τί οὖν; Οὐ γεγένηται ἤδη ταῦτα; Οὐ πεπλήρωται τὰ 38 Apoc. xvii, 9. 39 Isa. 1, 7, 8. obnoxium corpus quod sustentant, reddant, merito assumpsit Hippolytus in democratiæ popularis regiminis typum, quod raro tranquillum est, populis per licentiam aliis in alios plerumque tumultuantibus, malisque in eos, qui sunt meliores, illosque opprimentibus. Quod sequebatur monstro simile, fugeratque Gudii diligentiam, καὶ τῶν δέκα κεράτων του θυσιαστηρίου, haud poenitendo puto conatu emendavi atque mutavi, τοῦ τετάρτου θηρίου. Ηιιjus enim sunt decem cornua, et in illis designata decem regna, ac reliqua a regno Romanorum seu imperio: quasi certo numero pro incerto: in quibus, num cornu illud novum et parvum origine, tanta immanitate provectum, aliaque evellens capita inque illis succrescens, Mahometės, tot jam regnis potitus primum in suis Arabibus et Saracenis, postmodun, in Turcis et Osmanidarum gente; ac num vere Antichristus, sive illius operans mysterium, in certo uno (haud forte ita remoto) coincratias cesserint; decem vero capita quartæ bestia in decem regna divisa sint: videamus clarius quæ argumento proposita sunt, eaque quasi ob oculos posita sic coram consideremus. XXVIII. Aureum caput simulacri, leæna, Babylonii erant; humeri et brachia argentea, ursus, Persæ et Medi; venter ſemurque æneum, pardus, qui ab Alexandro Græci rerum potiti sunt; crura ferrea, stupenda bellua ac terribilis, Romani, qui nunc rerum potiuntur; vestigia pedum, testa ferrumque, ac decem cornua, quæ futura sunt regna et imperia; cornu aliud parvum succrescens, qui inter illa numeratur, Antichristus; lapis percutiens conterensque simulacrum, qui terram adimplevit, et judicium mundo infert, Christus. XXIX. Hæc tibi, charissime, non sine timore communico, propensa tamen voluntate, ob excellentem charitatem Christi. Nam si decessores nostri beati prophetæ qui hæc explorata haberent, noluerunt palam prædicare, ne hominum animos turbarent, sed arcana ratione parabolarum tecta involucris, et perplexis obscurisque sermonibus enarrarunt dicentes: «Praesto sit animus sapientia præditus; quanto nobis potius non vacabit periculo, qui ab illis occulte dicta atque oblecta, in apertum dicamus? Videamus igitur quæ in extremis eventura sunt super immunda hac meretrice: qualisque ac quantus cruciatus, Dei indignatione ante diem judicii prærogata in antecessum pœnarum parte, illi superventurus. XXX. Ades igitur, o beate Isaia; exsurge, dic palam quæ vaticinatus es de civitate magna Babylone. Nam etiam de Hierusalem locutus es, sicque factum est. Tu enim aperte dixisti: «Terra vestra deserta; civitates vestræ igne succensæ. Regionem vestram alieni devorant in conspectu vestro, et desolata est, subversa a populis alienis. Derelinquetur filia Sion quasi tabernaculum in vinea, et sicut pomorum custodia in cucumerario, sicut civitas expugnata *. Quid igitur? Num hæc jam non exstiterunt? Nonne impleta sunt, plendum? Quanta nimirum per eum discessio? quantis provinciis ac regnis exstinctum juge sacrificium ac Christianum nomen, dum nostris ipsi dissidiis ad reliqua sternimus viam, ejusque acinacem quasi sponte in cervices nostras accersimus. Altaris cornua decein, inauditum, sed magis quatuor et licet essent et illa decem, nihil tamen ad Hippolyti, explicatione Danielis, intentum. COMBEF. Δεύρο, κ. τ. λ. Hæc et sequentia illustrantur a magno Bossuetio Meldensi episcopo in præfat. ad Apocalypsin, § 33. Τι προεφήτευσας. Combef., & προεφήτευ σας. Κατεστραμμένη ὑπὸ πολλῶν. Comlef., μετεστραμμένη ὑπὸ λαών. Εν σικυηράτῳ. Fbroic. ms., ἐν σιχνηλάτῳ. GUD.

col. 751–752page 84 of 189

PG 10:751Οἱ ἄνομοι ἔπρισαν. Αλλ' οὖν ἐν Χριστῷ ζῇς. ἀλλὰ νῦν σὺν Χριστῷ ζῇς, ἀπεθάνετε σὺν Χριστῷ· ζήσεσθε δὲ σὺν Χριστῷ. Αγαπήσω ἢ σέ; ἀγαπήσω ἢ σὲ, Ιερεμίαν; Ιερεμίας. Ιερεμίαν. Χαίρετε. χάρητε, χαρεῖτε. ὑπὸ σοῦ εἰρημένα; Οὐκ ἠρήμωται αὐτῶν ἡ Ἰουδαία γῆ; Οὐκ ἐμπέπρησται τὸ ἁγίασμα; Οὐ κατέστραπται αὐτῶν τὰ τείχη; Οὐκ ἀνῃρέθησαν αἱ πόλεις; Οὐ τὴν χώραν ἀλλότριοι κατεσθίουσιν; Οὐ τὴν γῆν Ρωμαίοι κρατοῦσι; Καὶ γὰρ μισήσαντές σε οι ἄνομοι ἔπρισαν καὶ Χριστὸν ἐσταύρωσαν. Απέθανες ἐν κόσμῳ, ἀλλ᾽ οὖν ἐν Χριστῷ ζῇς Τίνα οὖν ὑμῶν πλεῖον ἀγαπήσω ή σέ; ἀλλὰ καὶ Ἱερεμίας λιθάζεται. Εἰ Ἱερεμίας δὲ μᾶλ λον, ἀλλὰ καὶ Δανιὴλ μαρτυρεῖ. Δανιήλ, ὑπὲρ πάντας ἐπαινῶ σε, ἀλλὰ καὶ Ἰωάννης οὐ ψεύδεται. Πόσοις ὑμᾶς στόμασι καὶ γλώσσαις δοξάσω, μᾶλλον δὲ τὸν ἐν ὑμῖν λαλήσαντα Λόγον; Απεθάνετε σὺν Χριστῷ· ζήσεσθε δὲ σὺν Χριστῷ· ἀκούσατε καὶ 1 χαίρετε ἰδοὺ τὰ ἀφ᾽ ὑμῶν λελαλημένα, κατά καιρὸν πεπλήρωται. Εἴδετε γὰρ αὐτὰ πρῶτον, εἶθ' οὕτως ἐκηρύξατε πάσαις γενεαῖς. Τὰ τοῦ Θεοῦ λόγια διηκονήσατε πάσαις γενεαίς. Προφῆται ἐκλήθητε, ἵνα πάντας σῶσαι δυνηθῆτε. Τότε γὰρ ὄντως ὁ προ φήτης, ὅταν τὰ μέλλοντα γενέσθαι προκηρύξας, ὕστερον συμβάντα αὐτὰ ἀποδείξῃ. Καλοῦ διδασκάλου ἐγένεσθε μαθηταί. Ταῦτα ὑμῖν ἀξίως ὡς ζῶσιν ἐπισ φωνῶ. Εχετε γὰρ ἤδη τὸν τῆς ζωῆς καὶ ἀφθαρσίας ἀποκείμενον ὑμῖν ἐν τοῖς οὐρανοῖς στέφανον. Λέγε μοι ώ μακάριε Δανιήλ. Πληροφόρησόν μας, παρακαλώ. Προφητεύεις περὶ τῆς λεαίνης ἐν Βαβυ λῶνι· αἰχμάλωτος γὰρ ἧς ἐκεῖ. Διήγησα: τὰ μέλη λοντα περὶ τῆς ἄρκτου· ἔτι γὰρ ἐν κόσμῳ ἧς καὶ εἶδες αὐτὰ γεγενημένα. Επειτα λέγεις μοι πάρδαλιν· καὶ πόθεν σοι ταῦτα εἰδέναι; ἤδη γὰρ κεκοίμησαι. Τίς σε ταῦτα ἐδίδαξε λαλεῖν, ἀλλ᾽ ἢ ὁ πλά σας σε ἐκ κοιλίας μητρός; Θεός, λέγεις. Εἶπας γὰρ καὶ οὐκ ἐψεύσω· ἀνέστη ἡ πάρδαλις ἦλθεν ὁ τράγος τῶν αἰγῶν· ἔτυψε τὸν κριόν· συνέ τριψεν αὐτοῦ τὰ κέρατα· κατεπάτησεν αὐτὸν τοῖς ποσίν. Υψώθη ἐν τῷ πεσεῖν αὐτόν· ἀνέστησαν τέσ σαρα κέρατα ύποκάτωθεν αὐτοῦ. Εὐφραίνου, μα κάριε Δανιήλ· οὐκ ἐπλανήθης· γεγένηται ταῦτα πάντα. Μετὰ τοῦτο πάλιν μοι διήγησαι θηρίον τέταρτον φοβερὸν καὶ ἔκθαμβον· «Οἱ ὀδόντες αὐτοῦ σιδηροί, καὶ οἱ ὄνυχες αὐτοῦ χαλκοῖ, ἐσθίον καὶ λεπτύνον, καὶ τὰ ἐπίλοιπα τοῖς ποσὶν εὐτοῦ συνεπάτει.» Ηδη κρατεῖ νῦν ὁ σίδηρος· ἤδη δαμάζει καὶ λεπτύνει Πλάσας. ἁγιάσας, καλέσας. Ὁ πλάσας σε εκ κοιλίας. μνημονικόν

S. HIPPOLYTI (PP. PARS II. que a te dicta sunt? Nonne eorum terra Judaa desolata est? Nonne succensum sanctuarium? Nonne eorum eversi muri? Nonne civitates destructs? Nonne regionem alieni devorant? Nonne ejus ditionis Romani potiuntur? Nam quo odio in te exarserant, serra disciderunt, ac Christum in crucem egerunt. In mundo mortuus es, sed vivis in Christo. XXXI. Quem vestrum magis diligam, tene, an Jeremiam? Sed et Jeremias lapidatur. Magis vero Jeremias, sed et Daniel testatur. Daniel, præ omnibus in tuas laudes effundor. Quin Joannes quoque nihil falsi loquitur. Quantis vos labiis linguisque glorificabo, quinino quod in vobis Verbum loquitur? Mortui estis cum Christo, sed vivetis cum Christo. Audite et lælamini. Ecce enim quæ locuti estis, per tempus impleta sunt. Vidistis enim ea primum, sicque deinde cunctis ætatibus prædicastis. Cunctis ætatibus ministrastis Dei oracula. Vocati estis prophetæ, ut salutem omnibus possetis præstare. Tunc enim vere propheta est, cun, prænuntiatis quae futura sunt, ea postea evenisse ostenderit. Boni magistri discipuli fuistis. Hæc vobis merito quasi viventibus acclamo. Habetis enim vobis jam in cœlis repositam vitæ ac incorruptionis coronam 4. = XXXII. Dic, quæso, leate Daniel. Certam mili facito fidem, obsecro. Vaticinaris de leæna Babylone": ibi enim captivus versabaris. Narrasti quæ erant futura de urso: adhuc enim vitæ superstes eras, eaque facta vidisti. Deinde pardum mihi loqueris; undenam vero ut hæc sciveris? jam enim defunctus eras. Quis hæc loqui docuit, nisi qui ex utero matris te formavit *? Deus, ais. Dixisti enim 63, nec falsum locutus es: surrexit pardus: venit hoedus caprarum; percussit arietem; contrivit cornua ejus; conculcavit eum pedibus; illius potitus est. Exaltatus est in ruina ejus; surrexerunt sub illo quatuor cornua. Lætare, beate Daniel; non es deceptus; cuncta hæc evenere. XXXIII. Post bæc mihi rursus enarrasti quartam bestiam, tremendam illam atque stupendam: «Dentes ejus ferrei, et ungues ejus ænei, comedens et comminuens, ac residua pedibus suis conculcabat. Jam nunc ferrum dominatur; jam edomat II Tim. iv, 8. • Dan. vii, 4. 6 Jerem. 1, 5. Οἱ ἄνομοι ἔπρισαν. Isaiam serra lignea dissectum jussu Manassis regis, quamplurimi veterum tradunt, ut notavi in Codice pseudepigrapho Vet. Test., pag. 1088. De Jeremia lapidato ab Ægypuis, cujus mentio paulo post, ibid. pag. 1111. FARRIC. Αλλ' οὖν ἐν Χριστῷ ζῇς. Leg., ἀλλὰ νῦν σὺν Χριστῷ ζῇς, ut infra cap. seq. ἀπεθάνετε σὺν Χριστῷ· ζήσεσθε δὲ σὺν Χριστῷ. Quod toties apud Paulum. TAN. FAB. Αγαπήσω ἢ σέ; Combef., ἀγαπήσω ἢ σὲ, * Ιερεμίαν; et mox omittit el. FABRIC. Ιερεμίας. Leg. Ιερεμίαν. Gu. Χαίρετε. lla Combefisius. Gudius edidit χάρητε, legerin χαρεῖτε. FABR:C. ὑπὸ σοῦ εἰρημένα; Οὐκ ἠρήμωται αὐτῶν ἡ Ἰουδαία γῆ; Οὐκ ἐμπέπρησται τὸ ἁγίασμα; Οὐ κατέστραπται αὐτῶν τὰ τείχη; Οὐκ ἀνῃρέθησαν αἱ πόλεις; Οὐ τὴν χώραν ἀλλότριοι κατεσθίουσιν; Οὐ τὴν γῆν Ρωμαίοι κρατοῦσι; Καὶ γὰρ μισήσαντές σε οι ἄνομοι ἔπρισαν καὶ Χριστὸν ἐσταύρωσαν. Απέθανες ἐν κόσμῳ, ἀλλ᾽ οὖν ἐν Χριστῷ ζῇς Τίνα οὖν ὑμῶν πλεῖον ἀγαπήσω ή σέ; ἀλλὰ καὶ Ἱερεμίας λιθάζεται. Εἰ Ἱερεμίας δὲ μᾶλ λον, ἀλλὰ καὶ Δανιὴλ μαρτυρεῖ. Δανιήλ, ὑπὲρ πάντας ἐπαινῶ σε, ἀλλὰ καὶ Ἰωάννης οὐ ψεύδεται. Πόσοις ὑμᾶς στόμασι καὶ γλώσσαις δοξάσω, μᾶλλον δὲ τὸν ἐν ὑμῖν λαλήσαντα Λόγον; Απεθάνετε σὺν Χριστῷ· ζήσεσθε δὲ σὺν Χριστῷ· ἀκούσατε καὶ 1 χαίρετε ἰδοὺ τὰ ἀφ᾽ ὑμῶν λελαλημένα, κατά καιρὸν πεπλήρωται. Εἴδετε γὰρ αὐτὰ πρῶτον, εἶθ' οὕτως ἐκηρύξατε πάσαις γενεαῖς. Τὰ τοῦ Θεοῦ λόγια διηκονήσατε πάσαις γενεαίς. Προφῆται ἐκλήθητε, ἵνα πάντας σῶσαι δυνηθῆτε. Τότε γὰρ ὄντως ὁ προφήτης, ὅταν τὰ μέλλοντα γενέσθαι προκηρύξας, ὕστερον συμβάντα αὐτὰ ἀποδείξῃ. Καλοῦ διδασκάλου ἐγένεσθε μαθηταί. Ταῦτα ὑμῖν ἀξίως ὡς ζῶσιν ἐπισ φωνῶ. Εχετε γὰρ ἤδη τὸν τῆς ζωῆς καὶ ἀφθαρσίας ἀποκείμενον ὑμῖν ἐν τοῖς οὐρανοῖς στέφανον. Λέγε μοι ώ μακάριε Δανιήλ. Πληροφόρησόν μας, παρακαλώ. Προφητεύεις περὶ τῆς λεαίνης ἐν Βαβυλῶνι· αἰχμάλωτος γὰρ ἧς ἐκεῖ. Διήγησα: τὰ μέλη λοντα περὶ τῆς ἄρκτου· ἔτι γὰρ ἐν κόσμῳ ἧς καὶ εἶδες αὐτὰ γεγενημένα. Επειτα λέγεις μοι πάρδα λιν· καὶ πόθεν σοι ταῦτα εἰδέναι; ἤδη γὰρ κεκοίμησαι. Τίς σε ταῦτα ἐδίδαξε λαλεῖν, ἀλλ᾽ ἢ ὁ πλά σας σε ἐκ κοιλίας μητρός; Θεός, λέγεις. Εἶπας γὰρ καὶ οὐκ ἐψεύσω· ἀνέστη ἡ πάρδαλις ἦλθεν ὁ τράγος τῶν αἰγῶν· ἔτυψε τὸν κριόν· συνέτριψεν αὐτοῦ τὰ κέρατα· κατεπάτησεν αὐτὸν τοῖς ποσίν. Υψώθη ἐν τῷ πεσεῖν αὐτόν· ἀνέστησαν τέσ σαρα κέρατα ύποκάτωθεν αὐτοῦ. Εὐφραίνου, μα κάριε Δανιήλ· οὐκ ἐπλανήθης· γεγένηται ταῦτα πάντα. Μετὰ τοῦτο πάλιν μοι διήγησαι θηρίον τέταρτον φοβερὸν καὶ ἔκθαμβον· «Οἱ ὀδόντες αὐτοῦ σιδηροί, καὶ οἱ ὄνυχες αὐτοῦ χαλκοῖ, ἐσθίον καὶ λεπτύνον, καὶ τὰ ἐπίλοιπα τοῖς ποσὶν εὐτοῦ συνεπάτει.» Ηδη κρατεῖ νῦν ὁ σίδηρος· ἤδη δαμάζει καὶ λεπτύνει ts Dan. vi, 6; vult, 2-8. Πλάσας. Leg. ἁγιάσας, vel καλέσας. Grp. Ὁ πλάσας σε εκ κοιλίας. Dicta haec in Je remiam, unde nonnullis visum, ex utero sanctificatum esse, et mundatum a peccato originis: quod illius singulare privilegium foret. Quod vero Hippolytus ad Danielem trahit, illique accommodat, non tam μνημονικόν aliquid peccasse putandus est, quam veram et communem opinionem insinuasse: commune scilicet esse prophetis, ut et ministris evangelicis, sic ex utero a Deo formari et sanctificari, seu segregari in ministerium, ut Paulus loquitur, per gratiæ præparationem, non per ipsan ejus infusionem: în divina prædestinatione, wol ipsa in tempore justificationc. CONLEF.

col. 753–754page 85 of 189

PG 10:753πάντα· ἤδη ὑποτάσσει πάντας τοὺς μὴ θέλοντας ἤδη βλέπομεν αὐτὰ ἡμεῖς· ἤδη δοξάζομεν τὸν Θεὸν ὑπὸ σοῦ διδασκόμενοι. Αλλ' ἐπειδὴ προσκειτο ἡμῖν περὶ τῆς πόρνης εἰπεῖν, παρελθε, ὦ μακάριε Ησαΐα. Ιδωμεν τί λέγεις περὶ Βαβυλῶνος. • Κατάβηθι, κάθισον ἐπὶ ‹ γῆς, θυγάτηρ παρθένος Βαβυλῶνος· κάθισον, θυγά της Χαλδαίων οὐκέτι προστεθῇ σοι κληθῆναι ἀπαλὴ καὶ τρυφερά. Λάβε μύλωνα, ἄλεσον ἄλευρον, ἀποκάλυψαι τὸ κάλυμμά σου, αναξυρισον τὰς πολιὰς, ἀνακάλυψαι τὰς κνήμας, διάβηθι ποταμούς ανακαλυφθήσεται ἡ αἰσχημοσύνη σου, φανήσονται οἱ ὀνειδισμοί σου· τὸ δίκαιον ἐκ σοῦ λήψομαι οὐκέτι οὐ μὴ παραδῶ σε ἀνθρώποις. Ο ρυσάμενος σε Κύριος Σαβαώθ, ὄνομα αὐτῷ Αγιος Ἰσραήλ κάθισον κατανενυγμένη, εἴσελθε εἰς τὸ σκότος, θυγάτηρ Χαλδαίων, οὐκέτι οὐ μὴ κληθήσῃ ἰσχὺς βασιλείας. Παρωξύνθην ἐπὶ τὸν λαόν μου· ἐμίανα τὴν κληρονομίαν μου. Ἐγὼ ἔδωκα εἰς τὴν χεῖρά σου σὺ δὲ οὐκ ἔδωκας· αὐτοῖς ἔλεον· σὺ δὲ ἐπὶ τοὺς πρεσβυτέρους ἐβάρυνας τὸν ζυγὸν, καὶ εἶπας, Εἰς τὸν αἰῶνα ἔσομαι ἄρχουσα. Οὐκ ἐνόησας ταῦτα ἐν τῇ καρδίᾳ σου, οὐδὲ ἐμνήσθης τὰ ἔσχατά σου. Νῦν δὲ ἄκουε ταῦτα, ή τρυφερά, ή καθημένη, ή πεποιθυῖα, ἡ λέγουσα ἐν τῇ καρδίᾳ· Ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἔστιν ἑτέρα· οὐ καθιῶ χήρα, οὐδὲ γνώσομαι ὀροφανῆ Νυνὶ δὲ ἥξει ἐπὶ σὲ τὰ δύο ταῦτα ἐν ἡμέρᾳ μια, χηρεία καὶ ἀτεχνία. Ηξει ἐξαίφνης ἐπὶ σὲ ἐν τῇ φαρμακείᾳ σου, ἐν τῇ ἰσχύϊ τῶν ἐπαοιδῶν σου σφόδρα, τῇ ἐλπίδι τῆς πορνείας σου. Σὺ γὰρ εἶπας, Ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἔστιν ἑτέρα. Καὶ ἔσται ἡ πορνεία σου σοὶ αἰσχύνη, ὅτι εἶπας ἐν τῇ καρδίᾳ σου, Ἐγώ εἰμι. Καὶ ἥξει ἐπὶ σὲ ἀπώλεια, καὶ οὐ μὴ γνώς. [Βόθυνος, καὶ ἐμπεσῇ εἰς αὐτόν. Καὶ ἥξει ἐπὶ σὲ ταλαιπωρία, καὶ οὐ μὴ δυνήσῃ καθαρὰ γενέσθαι. Καὶ ἥξει ἐπὶ σὲ ἐξαπίνης ἀπώλεια, καὶ οὐ μὴ γνώσῃ.] Στήθι νῦν ἐν ταῖς ἐπαοιδαῖς σου, καὶ ἐν τῇ πολλῇ φαρμακείᾳ σου, ἃ ἐμάνθανες ἐκ νεότητός σου, εἰ δυνήσῃ ὠφεληθῆναι. Κεκοπίακας ἐν ταῖς βουλαῖς σου· στήτωσαν καὶ σωσάτωσάν σε οἱ ἀστρολόγοι τοῦ οὐρανοῦ· οἱ ὁρῶντες τοὺς ἀστέρας ἀναγγειλάτωσάν σοι, τί μέλλει ἐπὶ σὲ ἔρχεσθαι. Ἰδοὺ πάντες ὡς φρύγανα πυρός, οὕτω καυθήσονται, καὶ οὐ μὴ ἐξέλωνται τὴν ψυχὴν αὐτῶν ἐκ φλογός. "Οτι έχεις ἄνθρακας πυρός, κάθισαι ἐπ' αὐτούς. Οὕτως ἔσται σου εἰς βοήθειαν. Εκοπίασας ἐν τῇ μεταβολῇ Αναξύρισον. ανακάλυψαι, Προστεθῇ σοι. προστεθήσῃ Τὸ δίκαιον ἐκ σοῦ λήψομαι. Εἰ εμίανας, Ορφανή. ὀρφανίαν. Έσται σου. ἔσται σοι..

πάντα· ἤδη ὑποτάσσει πάντας τοὺς μὴ θέλοντας· et comminuit omnia i jam invitos omnes sub jugum ἤδη βλέπομεν αὐτὰ ἡμεῖς· ἤδη δοξάζομεν τὸν Θεὸν ὑπὸ σοῦ διδασκόμενοι. mittit. Hæc nos jam videmus; jam a te docti Deum glorificamus. Αλλ' ἐπειδὴ προσκειτο ἡμῖν περὶ τῆς πόρνης XXXIV. Quoniam vero propositum nobis fuerat εἰπεῖν, παρελθε, ὦ μακάριε Ησαΐα. Ιδωμεν τί ut de meretrice loqueremur, adesto, beate Isaia. λέγεις περὶ Βαβυλῶνος. • Κατάβηθι, κάθισον ἐπὶ Videamus quid dicas de Babylone. ‹ Descende, γῆς, θυγάτηρ παρθένος Βαβυλῶνος· κάθισον, θυγά sede in terra, filia virgo Babylonis; sede, filia της Χαλδαίων· οὐκέτι προστεθῇ σοι κληθῆναι Chaldæorum; non amplius adjicietur tibi ut voἀπαλὴ καὶ τρυφερά. Λάβε μύλωνα, ἄλεσον ἄλευρον, ceris mollis et delicata. Tolle molam: mole fariἀποκάλυψαι τὸ κάλυμμά σου, αναξυρισον τὰς nam, revela operimentum tuum, rade canos, disπολιὰς, ἀνακάλυψαι τὰς κνήμας, διάβηθι ποταμούς cooperi tibias, transi flumina; revelabitur turpiανακαλυφθήσεται ἡ αἰσχημοσύνη σου, φανήσονται tudo tua; apparebunt opprobria tua; ultionem ex οἱ ὀνειδισμοί σου· τὸ δίκαιον ἐκ σοῦ λήψομαι te sumam; nequaquam ultra te hominibus tradam. οὐκέτι οὐ μὴ παραδῶ σε ἀνθρώποις. Ο ρυσάμενος Qui eruit te Dominus Sabaoth, nomen ei Sanctus σε Κύριος Σαβαώθ, ὄνομα αὐτῷ Αγιος Ἰσραήλ· Israel. Sede compuncta; ingredere in tenebras, κάθισον κατανενυγμένη, εἴσελθε εἰς τὸ σκότος, filia Chaldæorum; nequaquam ultra vocaberis forθυγάτηρ Χαλδαίων, οὐκέτι οὐ μὴ κληθήσῃ ἰσχὺς βασιλείας. • Παρωξύνθην ἐπὶ τὸν λαόν μου· ἐμίανα τὴν κληρονομίαν μου. Ἐγὼ ἔδωκα εἰς τὴν χεῖρά σου σὺ δὲ οὐκ ἔδωκας· αὐτοῖς ἔλεον· σὺ δὲ ἐπὶ τοὺς πρεσβυτέρους ἐβάρυνας τὸν ζυγὸν, καὶ εἶπας, Εἰς τὸν αἰῶνα ἔσομαι ἄρχουσα. Οὐκ ἐνόησας ταῦτα ἐν τῇ καρδίᾳ σου, οὐδὲ ἐμνήσθης τὰ ἔσχατά σου. Νῦν δὲ ἄκουε ταῦτα, ή τρυφερά, ή καθημένη, ή πεποι θυία, ἡ λέγουσα ἐν τῇ καρδίᾳ· Ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἔστιν ἑτέρα· οὐ καθιῶ χήρα, οὐδὲ γνώσομαι όρο φανή Νυνὶ δὲ ἥξει ἐπὶ σὲ τὰ δύο ταῦτα ἐν ἡμέρᾳ μια, χηρεία καὶ ἀτεχνία. Ηξει ἐξαίφνης ἐπὶ σὲ ἐν τῇ φαρμακείᾳ σου, ἐν τῇ ἰσχύϊ τῶν ἐπαοιδῶν σου σφόδρα, τῇ ἐλπίδι τῆς πορνείας σου. Σὺ γὰρ εἶπας, Ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἔστιν ἑτέρα. Καὶ ἔσται ἡ πορνεία σου σοὶ αἰσχύνη, ὅτι εἶπας ἐν τῇ καρδίᾳ σου, Ἐγώ εἰμι. Καὶ ἥξει ἐπὶ σὲ ἀπώλεια, καὶ οὐ μὴ γνώς. [Βόθυνος, καὶ ἐμπεσῇ εἰς αὐτόν. Καὶ ἥξει ἐπὶ σὲ ταλαιπωρία, καὶ οὐ μὴ δυνήσῃ καθαρὰ γενέσθαι. Καὶ ἥξει ἐπὶ σὲ ἐξαπίνης ἀπώλεια, καὶ οὐ μὴ γνώσῃ.] Στήθι νῦν ἐν ταῖς ἐπαοιδαῖς σου, καὶ ἐν τῇ πολλῇ φαρμακείᾳ σου, ἃ ἐμάνθανες ἐκ νεότητός σου, εἰ δυνήσῃ ὠφεληθῆναι. Κεκοπίακας ἐν ταῖς βουλαῖς σου· στήτωσαν καὶ σωσάτωσάν σε οἱ ἀστρολόγοι τοῦ οὐρανοῦ· οἱ ὁρῶντες τοὺς ἀστέρας ἀναγγειλάτωσάν σοι, τί μέλλει ἐπὶ σὲ ἔρχεσθαι. Ἰδοὺ πάντες ὡς φρύγανα πυρός, οὕτω καυθήσονται, καὶ οὐ μὴ ἐξέλωνται τὴν ψυχὴν αὐτῶν ἐκ φλογός. "Οτι έχεις ἄνθρακας πυρός, κάθισαι ἐπ' αὐτούς. Οὕτως ἔσται σου εἰς βοήθειαν. Εκοπίασας ἐν τῇ μεταβολῇ Isa. XLVII, 1-15. Αναξύρισον. Quasi e novacula rade;» quod expressius est, majusque servitutis ac luctus indicium. Reliqui tamen ανακάλυψαι, «denuda, delege comam tuam; › nec aliter Hebræa; ut sit istud Hippolyti scribæ mendum. Προστεθῇ σοι. Forte et ipsum expressius, quam προστεθήσῃ aliorum. COMBEF. Τὸ δίκαιον ἐκ σοῦ λήψομαι. Plana phrasis, quan sic expressere omnes interpretes. Vulg. • Capiam ultionem.» Targ. Ultionem perfectamn capiam ex te. • Syriac. • Supplicium de te sumam,» etc. Sic belle Nobilius:: Quod justum est de te auferam. Significat propheta, ipsummet “ titudo regni. XXXV. • Iratus sum super populum meum; contaminavi hæreditatem meam. Ego dedi ens in manu tua; tu vero non dedisti eis misericordiam; tu vero super seniores aggravasti jugum, et dixisti: In æternum ero domina. Non cogitasti hæc in corde tuo, nec novissimorum recordata es. Nunc autem audi hac, delicata, quæ sedes, quæ confidis, quæ dicis in corde tuo: Ego sum, et non est altera; et non sedebo vidua, neque sciam orbitatem. Nunc autem venient super te hæc duo in una die, quod vidua sis ac orba liberis. Venient repente in veneficio tuo, in fortitudine incantationum tuarum valde, spe fornicationis tuæ. Tu enim dixisti: Ego sum, et non est altera. Et erit fornicatio tua tibi confusio, quod dixisti in corde tuo: Ego sum. Εἰ veniet super te perditio, et nescies; et fovea, et incides in cam. Et veniet super te miseria, et non poteris munda fieri. Et veniet super te repente interitus, et non intelliges. Sta nunc in incantationibus tuis, et in multis veneficiis tuis, quæ discebas a juventute tua, si poteris adjuvari. Laborasti in consiliis tuis: stent et salvam te faciant astrologi coeli: qui contemplantur stellas, annuntient tibi quid futurum sit súper te. Ecce omnes tanquam stipula ignis, sic comburentur, et non eruent animam suam de flamma. Quandoquidem habes carbones ignis, sede super eos: sic inde juvaberis. Laborasti in mutatione tua a juventute. Homo in semetipso erravit: tibi autem non erit salus “ Deuin ultorem fore, nec aliis tradendo ulturum: quod gravius ad terrorem. Sic Paulus Hebr. x, 21: Horrendum est incidere in manus Dei viventis. › IDEM. 'Eulara. Sic palam Hebræa ac reliqui Interpretes; nec nisi errore scriptum εμίανας, quod Græca Vulg. habent. Passim occurrit in Scriptura in persona Dei sic ulciscentis, et permitientis sancta contaminari. IDEM. Ορφανή. Conbef., ὀρφανίαν. Sic et apud Έσται σου. Id., ἔσται σοι..

col. 755–756page 86 of 189

PG 10:755σου ἐκ νεότητος. "Ανθρωπος καθ' ἑαυτὸν ἐπλάγχθη Ἐπλάγχθη. ἐπλανήθη. οὐκ ἔσται. Καὶ τὰ ἀκάθαρτα. ἀκαθαριότητος, τῆς γῆς, αὐ της σοὶ δὲ οὐκ ἔστι σωτηρία. Ταῦτα μὲν προφητεύει σοι Ησαΐας· ἴδωμεν δὲ εἰ τὰ ὅμοια αὐτῶν ἐφθέγξατο 5 Ιωάννης. Οὗτος γὰρ ἐν Πάτμῳ τῇ νήσῳ ὤν, ὁρᾷ ἀποκάλυψιν μυστηρίων φρικτῶν, ἅτινα διηγούμενος ἀφθόνως καὶ ἑτέρους διδάσκει. Λέγε μοι, μακάριε Ἰωάννη, ἀπόστολε καὶ μαθητὰ τοῦ Κυρίου, τί εἶδες καὶ ἤκου σας περὶ Βαβυλῶνος; Γρηγόρησον καὶ εἰπέ· καὶ γὰρ αὐτή σε ἐξώρισε. «Καὶ ἦλθεν εἷς ἐκ τῶν ἑπτὰ ἀγ γέλων τῶν ἐχόντων τὰς ἑπτὰ φιάλας, καὶ ἐλάλησέ μοι λέγων· Δεύρο, δείξω σοι τὸ κρῖμα τῆς πόρνης τῆς μεγάλης, τῆς καθημένης ἐπὶ ὑδάτων πολλῶν, μεθ' ἧς ἐπόρνευσαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ ἐμεθύσθησαν οἱ κατοικοῦντες τὴν γῆν ἐκ τοῦ οἴνου τῆς πορνείας αὐτῆς. Καὶ ἀπήνεγκέ με εἰς ἔρημον ἐν πνεύματι· καὶ εἶδον γυναῖκα καθημένην ἐπὶ θηρίον κόκκινον, γέμον ὀνομάτων βλασφημίας, έχον κεφα λὰς ἑπτὰ καὶ κέρατα δέκα. Καὶ ἡ γυνὴ ἦν περιβεβλημένη πορφυροῦν καὶ κόκκινον, κεχρυσωμένη χρυσῷ, καὶ λίθῳ τιμίῳ, καὶ μαργαρίταις, ἔχουσα ποτήριον χρυσοῦν ἐν τῇ χειρὶ αὐτῆς γέμον βδελυγμάτ των, καὶ τὰ ἀκάθαρτα τῆς πορνείας τῆς γῆς Ἐπὶ τὸ μέτωπον αὐτῆς ὄνομα γεγραμμένον μυστήριον· Βαβυλὼν ἡ μεγάλη, ἡ μήτηρ τῶν πορνῶν καὶ τῶν βδελυγμάτων τῆς γῆς. Καὶ εἶδον τὴν γυναῖκα μεθύουσαν ἐκ τοῦ αἵματος τῶν ἁγίων, καὶ ἐκ τοῦ αἵματος τῶν μαρτύρων του Ἰησοῦ· καὶ ἐθαύμασα ἰδὼν αὐτὴν, θαῦμα μέγα. Καὶ είπέ μοι ὁ ἄγγελος· Διατί ἐθαύμασας; Ἐγὼ ἐρῶ σοι τὸ μυστήριον τῆς γυναικὸς καὶ τοῦ θηρίου, τοῦ βασ στάζοντος αὐτὴν, τοῦ ἔχοντος τὰς ἑπτὰ κεφαλὰς καὶ τὰ δέκα κέρατα. Τὸ θηρίον 8 εἶδες, ἦν, καὶ οὐκ ἔστι· καὶ μέλλει ἀναβαίνειν ἐκ τῆς ἀβύσσου, καὶ εἰς ἀπώλειαν ὑπάγειν. Καὶ θαυμάσουσιν οἱ κατοικοῦντες τὴν γῆν, ὧν οὐ γέγραπται τὸ ὄνομα ἐν βίβλῳ τῆς ζωῆς ἀπὸ καταβολής κόσμου, βλέποντες τὸ θηρίον, ὅ τι ἦν, καὶ οὐκ ἔστι, καὶ παρέσται Ωδε ὁ νοῦς ὁ ἔχων σοφίαν. Ἑπτὰ κεφαλαί, ἑπτὰ ὄρη εἰσὶν, ὅπου ἡ γυνὴ κάθηται ἐπ' αὐτῶν· καὶ βα σιλεῖς ἑπτά εἰσιν. Οἱ πέντε ἔπεσαν, ὁ δὲ εἷς ἔστιν, ὁ ἄλλος οὔπω ἦλθε· καὶ ὅταν ἔλθῃ, ὀλίγον αὐτὸν δεῖ μεῖναι. Καὶ τὸ θηρίον 8 ἦν, οὐκ ἔστι [καὶ αὐτὸς ὄγδοός ἐστι] καὶ ἐκ τῶν ἑπτά ἐστι, καὶ εἰς ἀπώλειαν ὑπάγει. Καὶ τὰ δέκα κέρατα ἃ εἶδες, δέκα βασιλεῖς εἰσιν, οἵτινες βασιλείαν οὔπω ἔλαβον, ἀλλ' ἐξουσίαν ὡς βασιλεῖς μίαν ὥραν λαμβάνουσι μετὰ τοῦ θηρίου. Τὴν μίαν γνώμην ἔχουσι, καὶ τὴν δύναμιν, καὶ τὴν ἐξουσίαν αὐτῶν τῷ θηρίῳ διαδώσουσιν. Οὗτοι μετὰ τοῦ ἀρνίου πολεμήσουσι, καὶ τὸ ἀρνίον νικήσει αὐτούς· ὅτι Κύριος κυρίων ἐστὶ, καὶ βασιλεὺς βασι Καὶ παρέσται. καίπερ ἐστί. Τὴν μίαν. οὗτοι μίαν.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. tiæc quidem tibi Isaias vaticinatur: videamus num σου ἐκ νεότητος. "Ανθρωπος καθ' ἑαυτὸν ἐπλάγχθη et Joannes similia locutus sit. XXXVI. Hic enim cum in Patmo insula versaretur, videt apocalypsim qua detecta horrenda mysteria, eaque narrans, etiam alios affatim docet. Dic, quæso, beate Joannes apostole et Domini discipule, quidnam audisti et vidisti de Babylone? Expergiscere et loquere: nam et hæc te in exsilium relegavit.. Et venit unus de septem angelis qui habebant septem phialas, et locutus est mihi, dicens: Veni, ostendam tibi damnationem meretricis magnæ, quæ sedet super aquas multas, cum qua fornicati sunt reges terræ, et inebriati sunt qui inhabitant terram, de vino prostitutionis ejus. Εt abstulit me in spiritu in desertum: et vidi mulierem sedentem super bestiam coccineam, plenam nominibus blasphemiæ, habentem capita septem et cornua decem. Et mulier erat amicta purpura et coccino, et inaurata auro et lapide pretioso et margaritis, habens poculum aureum in manu sua plenum abou:inationibus, et immunditias fornicationis terra. In fronte ejus nomen scriptum: Mysterium; Babylon magna, mater scortationun, et abominationum terræ. Et XXXVII. Et vidi mulierem ebriam de sanguine sanctorum, et de sanguine martyrum Jesu. Et miratus sum videns illam, admiratione magna. Et dixit mihi angelus: Cur miraris? Ego dicam tibi sacramentum mulieris et bestiæ quæ illam portat, quæ habet capita septem et cornua decem. Bestia quam vidisti, erat, et non est: futurumque est ut ascendat de abysso, et in interitum eat. Et mirabuntur inhabitantes terram (quorum non scriptum est nomen in libro vitæ a constitutione mundi) vi- «lentes bestiam quæ erat, et non est, et quæ ven tura est. XXXVIII. Hic sensus, qui habet sapientiam. Septem capita, septem montes sunt, super quos mulier sedet; et reges septem sunt. Quinque ceciderunt: unus autem est, alter nondum venit; et cum venerit, oportet illum breve tempus manere. Et bestia, quæ erat et non est, et ipsa octava est, et de septem est, et in interitum vadit. Et deceni cornua quæ vidisti, decem reges sunt, qui regnum nondum acceperunt, sed potestatem tanquam reges una hora accipient cum bestia. Hi unam voluntatem babent, et virtutem et potestatem suam bestiæ tradent. Hi cum Agno pugnabunt, et Agnus vincet illos; quoniam Dominus dominorum est, et rex reἘπλάγχθη. Id., ἐπλανήθη. Εt mox, οὐκ ἔσται. Καὶ τὰ ἀκάθαρτα. Reliqui, ἀκαθαριότητος, qua vox satis dura. Pro τῆς γῆς, reliqui αὐ της Syriacus tamen terram, quasi aliam lit teram hanc habuerit, vel alterius supplementum; ac si mulieris immunditia, ipsa terræ immunditia dicta sit. Sic enim comparatum, ut labes ex uno " σοὶ δὲ οὐκ ἔστι σωτηρία. Ταῦτα μὲν προφητεύει σοι Ησαΐας· ἴδωμεν δὲ εἰ τὰ ὅμοια αὐτῶν ἐφθέγξατο 5 Ιωάννης. Οὗτος γὰρ ἐν Πάτμῳ τῇ νήσῳ ὤν, ὁρᾷ ἀποκάλυ ψιν μυστηρίων φρικτῶν, ἅτινα διηγούμενος ἀφθόνως καὶ ἑτέρους διδάσκει. Λέγε μοι, μακάριε Ἰωάννη, ἀπόστολε καὶ μαθητὰ τοῦ Κυρίου, τί εἶδες καὶ ἤκου· σας περὶ Βαβυλῶνος; Γρηγόρησον καὶ εἰπέ· καὶ γὰρ αὐτή σε ἐξώρισε. «Καὶ ἦλθεν εἷς ἐκ τῶν ἑπτὰ ἀγγέλων τῶν ἐχόντων τὰς ἑπτὰ φιάλας, καὶ ἐλάλησέ μοι λέγων· Δεύρο, δείξω σοι τὸ κρῖμα τῆς πόρνης τῆς μεγάλης, τῆς καθημένης ἐπὶ ὑδάτων πολλῶν, μεθ' ἧς ἐπόρνευσαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ ἐμεθύ σθησαν οἱ κατοικοῦντες τὴν γῆν ἐκ τοῦ οἴνου τῆς πορνείας αὐτῆς. Καὶ ἀπήνεγκέ με εἰς ἔρημον ἐν πνεύματι· καὶ εἶδον γυναῖκα καθημένην ἐπὶ θηρίον κόκκινον, γέμον ὀνομάτων βλασφημίας, έχον κεφαλὰς ἑπτὰ καὶ κέρατα δέκα. Καὶ ἡ γυνὴ ἦν περιβε βλημένη πορφυροῦν καὶ κόκκινον, κεχρυσωμένη χρυσῷ, καὶ λίθῳ τιμίῳ, καὶ μαργαρίταις, ἔχουσα ποτήριον χρυσοῦν ἐν τῇ χειρὶ αὐτῆς γέμον βδελυγμάτ των, καὶ τὰ ἀκάθαρτα τῆς πορνείας τῆς γῆς Ἐπὶ τὸ μέτωπον αὐτῆς ὄνομα γεγραμμένον Μυστή ριον· Βαβυλὼν ἡ μεγάλη, ἡ μήτηρ τῶν πορνῶν καὶ τῶν βδελυγμάτων τῆς γῆς. • Καὶ εἶδον τὴν γυναῖκα μεθύουσαν ἐκ τοῦ αἵματος τῶν ἁγίων, καὶ ἐκ τοῦ αἵματος τῶν μαρτύρων του Ἰησοῦ· καὶ ἐθαύμασα ἰδὼν αὐτὴν, θαῦμα μέγα. Καὶ είπέ μοι ὁ ἄγγελος· Διατί ἐθαύμασας; Ἐγὼ ἐρῶ σοι τὸ μυστήριον τῆς γυναικὸς καὶ τοῦ θηρίου, τοῦ βασ στάζοντος αὐτὴν, τοῦ ἔχοντος τὰς ἑπτὰ κεφαλὰς καὶ τὰ δέκα κέρατα. Τὸ θηρίον 8 εἶδες, ἦν, καὶ οὐκ ἔστι· καὶ μέλλει ἀναβαίνειν ἐκ τῆς ἀβύσσου, καὶ εἰς ἀπώλειαν ὑπάγειν. Καὶ θαυμάσουσιν οἱ κατοικοῦντες τὴν γῆν, ὧν οὐ γέγραπται τὸ ὄνομα ἐν βίβλῳ τῆς ζωῆς ἀπὸ καταβολής κόσμου, βλέποντες τὸ θηρίον, ὅ τι ἦν, καὶ οὐκ ἔστι, καὶ παρέσται • Ωδε ὁ νοῦς ὁ ἔχων σοφίαν. Ἑπτὰ κεφαλαί, ἑπτὰ ὄρη εἰσὶν, ὅπου ἡ γυνὴ κάθηται ἐπ' αὐτῶν· καὶ βασιλεῖς ἑπτά εἰσιν. Οἱ πέντε ἔπεσαν, ὁ δὲ εἷς ἔστιν, ὁ ἄλλος οὔπω ἦλθε· καὶ ὅταν ἔλθῃ, ὀλίγον αὐτὸν δεῖ μεῖναι. Καὶ τὸ θηρίον 8 ἦν, οὐκ ἔστι [καὶ αὐτὸς ὄγδοός ἐστι] καὶ ἐκ τῶν ἑπτά ἐστι, καὶ εἰς ἀπώλειαν ὑπάγει. Καὶ τὰ δέκα κέρατα ἃ εἶδες, δέκα βασιλεῖς εἰσιν, οἵτινες βασιλείαν οὔπω ἔλαβον, ἀλλ' ἐξουσίαν ὡς βασιλεῖς μίαν ὥραν λαμβάνουσι μετὰ τοῦ θηρίου. Τὴν μίαν γνώμην ἔχουσι, καὶ τὴν δύναμιν, καὶ τὴν ἐξουσίαν αὐτῶν τῷ θηρίῳ διαδώσουσιν. Οὗτοι μετὰ τοῦ ἀρνίου πολεμήσουσι, καὶ τὸ ἀρνίον νικήσει αὐτούς· ὅτι Κύριος κυρίων ἐστὶ, καὶ βασιλεὺς βασιscorto, in plures ac ipsum pæne orbem diducatur. COMBEF. Καὶ παρέσται. Sic etiam codex Alexandr., et videtur optima lectio. Vulg. Graeca, καίπερ ἐστί. Latina desiderant. Sic quoque Syriac. et Arabic, «ventura» habent. Iven. Τὴν μίαν. Combef. οὗτοι μίαν. Sic textus Gracus.

col. 757–758page 87 of 189

PG 10:757λευόντων ἐστί· καὶ οἱ μετ' αὐτοῦ, κλητοί, καὶ ἐκλε κτοί, καὶ πιστοί. Καὶ λέγει μοι· Τὰ ὕδατα ἃ εἶδες, οὗ κάθηται ἡ πόρνη, λαοὶ καὶ ὄχλοι καὶ ἔθνη εἰσὶ καὶ γλῶσσαι. Καὶ τὰ δέκα κέρατα ἃ εἶδες, καὶ τὸ θηρίον, οὗτοι μισήσουσι τὴν πόρνην, καὶ ἠρημωμένην αὐτὴν ποιήσουσι καὶ γυμνήν, καὶ τὰς σάρκας αὐτῆς φά γονται, καὶ αὐτὴν κατακαύσουσιν ἐν πυρί. Ὁ γὰρ θεὸς ἔδωκεν εἰς τὴν καρδίαν αὐτῶν ποιῆσαι τὴν γνώ μὴν αὑτοῦ, καὶ ποιῆσαι γνώμην μίαν, καὶ δοῦναι τὴν βασιλείαν αὐτῶν τῷ θηρίῳ, ἄχρι τελεσθήσονται οἱ λόγοι τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἡ γυνὴ ἢν εἶδες, ἐστὶν ἡ πό λις ή μεγάλη, ἡ ἔχουσα βασιλείαν ἐπὶ τῶν βασιλέων τῆς γῆς. Μετὰ ταῦτα εἶδον ἄλλον ἄγγελον καταβαίνοντα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, ἔχοντα ἐξουσίαν μεγάλην καὶ ἡ γῆ ἐφωτίσθη ἐκ τῆς δόξης αὐτοῦ. Καὶ ἔκραξεν ίσχυ ρα φωνῇ μεγάλῃ, λέγων· "Επεσεν, ἔπεσε Βαβυ λὼν ἡ μεγάλη, καὶ ἐγένετο κατοικητήριον δαιμόνων, καὶ φυλακὴ παντὸς πνεύματος ἀκαθάρτου [καὶ φυ λακὴ παντὸς ὀρνέου ἀκαθάρτου], καὶ μεμισημένου ὅτι ἐκ τοῦ οἴνου τοῦ θυμοῦ τῆς πορνείας αὐτῆς πέτ πωκε πάντα τὰ ἔθνη. Καὶ οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς μετ' αὐτῆς ἐπόρνευσαν, καὶ οἱ ἔμποροι τῆς γῆς ἐκ τῆς δυνάμεως τοῦ στήνους αὐτῆς ἐπλούτησαν. Καὶ έχουσα ἄλλην φωνὴν ἐκ τῶν οὐρανῶν λέγουσαν· Ἐξ ἔλθετε ἐξ αὐτῆς, ὁ λαός μου, ἵνα μὴ συγκοινωνήσητε ταῖς ἁμαρτίαις αὐτῆς, καὶ ἐκ τῶν πληγῶν αὐτῆς ἵνα μὴ λάβητε· ὅτι ἐκολλήθησαν αἱ ἁμαρτίαι ἕως τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἐμνημόνευσεν ὁ Θεὸς τὰ ἀδικήματα αὐτῆς. Απόδοτε αὐτῇ ὡς καὶ αὐτὴ ἀπέδωκε καὶ δι πλάσατε τὰ διπλᾶ κατὰ τὰ ἔργα αὐτῆς· ἐν τῷ ποτη ρίῳ ᾧ ἐκέρασε, κεράσατε αὐτῇ διπλοῦν. Οσα ἐδόξασεν ἑαυτὴν, καὶ ἐστρηνίασε, τοσοῦτον δότε αὐτῇ βα σανισμὸν καὶ πένθος· ὅτι ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῆς λέγει Κάθημαι βασίλισσα καὶ χήρα οὐκ εἰμὶ, καὶ πένθος οὐ μὴ ἴδω. Διὰ τοῦτο ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ ήξουσιν αἱ πλη γαὶ αὐτῆς θάνατος, καὶ πένθος, καὶ λιμὸς, καὶ ἐν πυρὶ κατακαυθήσεται· ὅτι ἰσχυρὸς Κύριος ὁ Θεὸς, ὁ κρίνας αὐτήν. Καὶ κλαύσονται καὶ κόψονται ἐπ' αὐτὴν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, οἱ μετ' αὐτῆς πορνεύσαντες καὶ στρηνιάσαντες, ὅταν βλέπωσι τὸν καπνὸν τῆς πυρώσεως αὐτῆς, ἀπὸ μακρόθεν ἑστηκότες, διὰ τὸν φόβον τοῦ βασανισμοῦ αὐτῆς, λέγοντες· Οὐαὶ, οὐαὶ, ἡ πόλις ή μεγάλη, Βαβυλών, ἡ πόλις ἡ ἰσχυρά· ὅτι μια ώρα ἦλθεν ἡ κρίσις σου. Καὶ οἱ ἔμποροι τῆς γῆς κλαύσουσι καὶ πενθήσουσιν ἐπ' αὐτήν· ὅτι τὸν γόμον αὐτῶν οὐδεὶς ἀγοράσει οὐκέτι· γόμον χρυσίου, καὶ ἀργυρίου, καὶ λίθου τιμίου, καὶ μαργαρίτου, καὶ βύσσου, καὶ πορφύρας, καὶ σηρικοῦ, καὶ κοκκίνου καὶ πᾶν ξύλον θύϊνον, καὶ πᾶν σκεῦος ἐλεφάντινον, Η Ἰσχυρᾷ. ἐν ἰσχύν. Εκολλήθησαν. Ακολούθησαν, η Αἱ ἁμαρτίαι. αὐτῆς αἱ ἁμαρτ. Απέδωκε. ἀπέδωκεν ὑμῖν.

λευόντων ἐστί· καὶ οἱ μετ' αὐτοῦ, κλητοί, καὶ ἐκλε- gum; et qui cum illo, vocati, electi et fideles κτοί, καὶ πιστοί. • Καὶ λέγει μοι· Τὰ ὕδατα ἃ εἶδες, οὗ κάθηται ἡ πόρνη, λαοὶ καὶ ὄχλοι καὶ ἔθνη εἰσὶ καὶ γλῶσσαι. Καὶ τὰ δέκα κέρατα ἃ εἶδες, καὶ τὸ θηρίον, οὗτοι μισήσουσι τὴν πόρνην, καὶ ἠρημωμένην αὐτὴν ποιήσουσι καὶ γυμνήν, καὶ τὰς σάρκας αὐτῆς φάγονται, καὶ αὐτὴν κατακαύσουσιν ἐν πυρί. Ὁ γὰρ θεὸς ἔδωκεν εἰς τὴν καρδίαν αὐτῶν ποιῆσαι τὴν γνώ μὴν αὑτοῦ, καὶ ποιῆσαι γνώμην μίαν, καὶ δοῦναι τὴν βασιλείαν αὐτῶν τῷ θηρίῳ, ἄχρι τελεσθήσονται οἱ λόγοι τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἡ γυνὴ ἢν εἶδες, ἐστὶν ἡ πό λις ή μεγάλη, ἡ ἔχουσα βασιλείαν ἐπὶ τῶν βασιλέων τῆς γῆς. • Μετὰ ταῦτα εἶδον ἄλλον ἄγγελον καταβαίνοντα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, ἔχοντα ἐξουσίαν μεγάλην καὶ ἡ γῆ ἐφωτίσθη ἐκ τῆς δόξης αὐτοῦ. Καὶ ἔκραξεν ίσχυ ρα φωνῇ μεγάλῃ, λέγων· "Επεσεν, ἔπεσε Βαβυλὼν ἡ μεγάλη, καὶ ἐγένετο κατοικητήριον δαιμόνων, καὶ φυλακὴ παντὸς πνεύματος ἀκαθάρτου [καὶ φυλακὴ παντὸς ὀρνέου ἀκαθάρτου], καὶ μεμισημένου· ὅτι ἐκ τοῦ οἴνου τοῦ θυμοῦ τῆς πορνείας αὐτῆς πέτ πωκε πάντα τὰ ἔθνη. Καὶ οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς μετ' αὐτῆς ἐπόρνευσαν, καὶ οἱ ἔμποροι τῆς γῆς ἐκ τῆς δυνάμεως τοῦ στήνους αὐτῆς ἐπλούτησαν. Καὶ έχουσα ἄλλην φωνὴν ἐκ τῶν οὐρανῶν λέγουσαν· Ἐξἔλθετε ἐξ αὐτῆς, ὁ λαός μου, ἵνα μὴ συγκοινωνήσητε ταῖς ἁμαρτίαις αὐτῆς, καὶ ἐκ τῶν πληγῶν αὐτῆς ἵνα μὴ λάβητε· ὅτι ἐκολλήθησαν αἱ ἁμαρτίαι ἕως τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἐμνημόνευσεν ὁ Θεὸς τὰ ἀδικήματα αὐτῆς. • Απόδοτε αὐτῇ ὡς καὶ αὐτὴ ἀπέδωκε καὶ διπλάσατε τὰ διπλᾶ κατὰ τὰ ἔργα αὐτῆς· ἐν τῷ ποτη ρίῳ ᾧ ἐκέρασε, κεράσατε αὐτῇ διπλοῦν. Οσα ἐδόξασεν ἑαυτὴν, καὶ ἐστρηνίασε, τοσοῦτον δότε αὐτῇ βασανισμὸν καὶ πένθος· ὅτι ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῆς λέγει· Κάθημαι βασίλισσα καὶ χήρα οὐκ εἰμὶ, καὶ πένθος οὐ μὴ ἴδω. Διὰ τοῦτο ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ ήξουσιν αἱ πλη γαὶ αὐτῆς θάνατος, καὶ πένθος, καὶ λιμὸς, καὶ ἐν πυρὶ κατακαυθήσεται· ὅτι ἰσχυρὸς Κύριος ὁ Θεὸς, ὁ κρίνας αὐτήν. Καὶ κλαύσονται καὶ κόψονται ἐπ' αὐτὴν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, οἱ μετ' αὐτῆς πορνεύσαν τες καὶ στρηνιάσαντες, ὅταν βλέπωσι τὸν καπνὸν τῆς πυρώσεως αὐτῆς, ἀπὸ μακρόθεν ἑστηκότες, διὰ τὸν φόβον τοῦ βασανισμοῦ αὐτῆς, λέγοντες· Οὐαὶ, οὐαὶ, ἡ πόλις ή μεγάλη, Βαβυλών, ἡ πόλις ἡ ἰσχυρά· ὅτι μια ώρα ἦλθεν ἡ κρίσις σου. Καὶ οἱ ἔμποροι τῆς γῆς κλαύσουσι καὶ πενθήσουσιν ἐπ' αὐτήν· ὅτι τὸν γόμον αὐτῶν οὐδεὶς ἀγοράσει οὐκέτι· γόμον χρυσίου, καὶ ἀργυρίου, καὶ λίθου τιμίου, καὶ μαργαρίτου, καὶ βύσσου, καὶ πορφύρας, καὶ σηρικοῦ, καὶ κοκκίνου· καὶ πᾶν ξύλον θύϊνον, καὶ πᾶν σκεῦος ἐλεφάντινον, Η Apoc. xvi, 1-18. Ἰσχυρᾷ. Id., ἐν ἰσχύν. Sic textus Græcus vulgatus. Εκολλήθησαν. «Adhæserunt. Eadem Syriac. et Arabic. Græca vulg. Ακολούθησαν, η secuia sunt peccata usque ad column., Vulg.: Pervenesunt. XXXIX. ‹ Et dixit mibi: Aquæ quas vidisti ubi meretrix sedet, populi sunt et turbæ et gentes et lingua. Et decem cornua quæ vidisti, et bestia, hi odient meretricem, et desolatam eam facient et nudam, et carnes ejus conedent, et ipsam igni concremabunt. Deus enim dedit in cor eorum ut faciant quod illi placuerit, et faciant unani voluntatem, et dent regnum suum bestia, donec consummentur verba Dei. Et mulier quam vidisti, est civitas magna, quæ habet regnum super reges terra XL. Post hæc vidi alterum angelum descendentem de coelo, habentem potestatem magnam; et terra illuminata est a claritate ejus. Et clamavit in fortitudine voce magna, dicens: Cecidit, cecidit Babylon magna, et facta est habitatio demoniorum: et custodia omnis spiritus immundi, et custodia omnis volucris immundæ et exosæ; quia de vino iræ scortationis ejus biberunt omnes gentes. Et reges terræ cum illa fornicati sunt, et mercatores terræ de virtute deliciarum ejus divites facti sunt. Et audivi aliam vocem de cœlo dicentem: Exite de illa, populus meus, ne participes sitis delictorum ejus, et de plagis ejus ne accipiatis. Quoniam adhæserunt peccata ejus usque ad cœlum, et recordatus est Dominus iniquitatum ejus. XLI. ‹ Reddite illi sicut et ipsa reddidit vobis: et duplicate duplicia secundum opera ejus. In poculo quo miscuit, miscete illi duplum. Quantum glorificavit se et in deliciis fuit, tantum date illi tormentum et luctum; quia in corde suo dicit: Sedeo regina, et vidua non sum; et luctum non videbo. Ideo in una die venient plagæ ejus, mors et luctus et fames, et igni comburetur; quia fortis est Deus, qui judicavit eam. Et lugebunt et plangent super eam reges terræ, qui cum illa fornicati sunt, et in deliciis vixerunt, cum viderint fumum incendii ejus, longe stantes propter metum tormentorum ejus, dicentes: Væ, væ, civitas illa magna, Babylon, civitas illa fortis, quoniam una hora venit judicium tuum. Et negotiatores terræ flebunt et lugebunt super eam, quoniam merces eorum nemo emet amplius: merces auri, et argenti, et lapidis pretiosi, et margaritæ, et byssi, et purpura, et serici, et coccini (et omne lignum thyinum, et omnia vasa eboris, et omne vas ex liguo pretiosissimo, et æra - mento, et ferro, et marmore; et cinnamomum, et runt. Quæ non multum sensu absunt. Comber. Αἱ ἁμαρτίαι. Id., αὐτῆς αἱ ἁμαρτ. Ut in Graec. Απέδωκε. Id., ἀπέδωκεν ὑμῖν. Neque aliter Graeca.

col. 759–760page 88 of 189

PG 10:759του καὶ πᾶν σκεῦος ἐκ ξύλου τιμιωτάτου, καὶ χαλκού, καὶ σιδήρου, καὶ μαρμάρου· καὶ κιναμώμου· καὶ ἄμωμον, καὶ θυμίαμα, καὶ μύρον, καὶ λίβανον, καὶ οἶνον, καὶ ἔλαιον, καὶ σεμίδαλιν, καὶ σἶτον, καὶ κτήνη, καὶ πρόβατα, καὶ τράγους· καὶ ἵππων, καὶ ῥεδῶν, καὶ σωμάτων, καὶ ψυχὰς ἀνθρώπων. Καὶ ἡ ἐπώρα τῆς ἐπιθυμίας τῆς ψυχῆς σου ἀπῆλθεν ἀπὸ σοῦ, καὶ πάντα τὰ λιπαρὰ καὶ τὰ λαμπρὰ ἀπώλετο ἀπὸ σοῦ, καὶ οὐκέτι οὐ μὴ αὐτὰ εὕρῃς. Οἱ ἔμπορος τούτων οἱ πλουτίσαντες, ἀπὸ μακρόθεν στήσονται, διὰ τὸν φόβον τοῦ βασανισμοῦ αὐτῆς, κλαίοντες, καὶ πενθοῦντες, καὶ λέγοντες· οὐαὶ, Οὐαὶ, ἡ πόλις ἡ μετ ή γάλη, ἡ περιβεβλημένη βύσσινον, καὶ πορφυροῦν, καὶ κόκκινον, καὶ κεχρυσωμένη ἐν χρυσίῳ, καὶ λίθῳ τιμίῳ, καὶ μαργαρίταις· ὅτι μιᾷ ὥρᾳ ήρημώθη ὁ τοσοῦτος πλοῦτος. Καὶ πᾶς κυβερνήτης, καὶ πᾶς ἐπὶ τῶν πλοίων ὁ ὄμιλος, καὶ ναῦται, καὶ ὅσοι τὴν θάλασσαν ἐργάζονται, ἀπὸ μακρόθεν ἔστησαν καὶ ἔκραξαν βλέ ποντες τὸν καπνὸν τῆς πυρώσεως αὐτῆς, λέγοντες Τίς ὁμοία τῇ πόλει τῇ μεγάλῃ; Καὶ ἔβαλον χοῦν ἐπὶ τὰς κεφαλὰς αὐτῶν, καὶ ἔκραξαν κλαίοντες καὶ πενθοῦντες, λέγοντες· Οὐαὶ, οὐαὶ, ἡ πόλις ἡ μετ γάλη, ἐν ᾗ ἐπλούτησαν πάντες οἱ ἔχοντες τὰ πλοῖα ἐν τῇ θαλάσσῃ ἐκ τῆς πιότητος αὐτῆς· ὅτι μια ώρα ήρημώθη. Εκ τῆς πιότητος. ἐκ τῆς τιμιότητος, Εὐφραίνου ἐπ' αὐτῇ, οὐρανέ, καὶ οἱ ἄγγελοι, καὶ οἱ ἀπόστολοι, καὶ οἱ προφῆται, ὅτι ἔκρινεν ὁ Θεὸς τὸ κρῖμα ὑμῶν ἐξ αὐτῆς. Καὶ ἦρεν εἰς ἄγγελος ἐσχυρὸς λίθον, ὡς μύλον μέγαν, καὶ ἔβαλεν εἰς τὴν θάλασσαν, λέγων· Οὕτως ὁρμήματι βληθήσεται Βα βυλὼν ἡ μεγάλη πόλις, καὶ οὐ μὴ εὑρεθῇ ἔτι. Και φωνή κιθαρῳδῶν, καὶ μουσικῶν, καὶ αὐλητῶν, καὶ σαλπιγκτῶν, οὐ μὴ ἀκουσθῇ ἐν σοὶ ἔτι· καὶ πᾶς τεχνίτης πάσης τέχνης, οὐ μὴ εὑρεθῇ ἐν σοὶ ἔτι καὶ φωνὴ μύλου οὐ μὴ ἀκουσθῇ ἐν σοὶ ἔτι· καὶ φῶ; λύχνου οὐ μὴ φανῇ ἐν σοὶ ἔτι· καὶ φωνὴ νυμφίου καὶ νύμφης οὐ μὴ ἀκουσθῇ ἐν σου ἔτι· ὅτι οἱ ἔμε ποροί σου ἦσαν οἱ μεγιστάνες τῆς γῆς· ὅτι ἐν τῇ φαρμακείᾳ σου ἐπλανήθησαν πάντα τὰ ἔθνη· καὶ ἐν τῇ αὐτῇ αἷμα τῶν προφητῶν καὶ ἁγίων εὑρέθη, καὶ πάντων τῶν ἐσφαγμένων ἐπὶ τῆς γῆς.» Περὶ μὲν τῆς τῶν βασάνων, τῶν ἐπερχομένων αὐτῇ ἐπ' ἐσχάτων ὑπὸ τῶν τότε ἐσομένων τυ ράννων μερικῆς κρίσεως, σαφέστατα ἐν τοῖς ῥητοῖς τούτοις δεδήλωται· δεῖ δὲ ἡμᾶς καὶ τὸν χρόνον ἐξη κριβωμένους ἐκθέσθαι, ἐν οἷς καιροῖς ταῦτα συμβήσεται, καὶ ὡς τὸ κέρας τὸ μικρὸν ἐν αὐτοῖς ἀναφανήσεται. Τῶν γὰρ κνημῶν τῶν σιδηρῶν τῶν νῦν ἔτι κρατουσῶν, ἐπὶ τὰ ἴχνη τῶν ποδῶν, καὶ τοὺς δακτύλους χωρησάντων κατὰ τὴν τῆς εἰκόνος Ὑπὸ τῶν. ἀπὸ τῶν. Εξηκριβωμένους. εξακριβα ζομένους.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS_II. amomum, et odoramentum, et unguentum, et thus, et vinum, et oleum, et similam, et triticum, et pecora, et oves, et hædos); et equorum, et rhedarum, et mancipiorum, et animas hominum. Et poma desiderii animæ tuæ recesserunt a te, et omnia pinguia et clara perierunt a te, et amplius illa jam non invenies. Mercatores horum qui divites facti erant, a longe stabunt, propter metum tormentorum ejus, flentes et lugentes, atque dicentes: Væ, væ, civitas illa magna, quæ amicta erat bysso, et yurpura, et coccino, et deaurata erat auro et lapide pretioso et margaritis, quod una hora destituta sunt tanta divitia. Et omnis gubernator, et omnis in navibus versantium turha et nautæ, ct qui mare exercent omnes, a longe steterunt et clamaverunt videntes fumum incendii ejus, dicentes: Quæ similis civitati huic magnæ? Et miserunt pulverem super capita sua, et clamaverunt flentes et lugentes, dicentes: Væ, væ, civitas illa magna, in qua divites facti sunt omnes qui habebant naves in mari, de pinguedine ejus; quoniam una hora desolata est. του καὶ πᾶν σκεῦος ἐκ ξύλου τιμιωτάτου, καὶ χαλκού, καὶ σιδήρου, καὶ μαρμάρου· καὶ κιναμώμου· καὶ ἄμωμον, καὶ θυμίαμα, καὶ μύρον, καὶ λίβανον, καὶ οἶνον, καὶ ἔλαιον, καὶ σεμίδαλιν, καὶ σἶτον, καὶ κτήνη, καὶ πρόβατα, καὶ τράγους· καὶ ἵππων, καὶ ῥεδῶν, καὶ σωμάτων, καὶ ψυχὰς ἀνθρώπων. Καὶ ἡ ἐπώρα τῆς ἐπιθυμίας τῆς ψυχῆς σου ἀπῆλθεν ἀπὸ σοῦ, καὶ πάντα τὰ λιπαρὰ καὶ τὰ λαμπρὰ ἀπώλετο ἀπὸ σοῦ, καὶ οὐκέτι οὐ μὴ αὐτὰ εὕρῃς. Οἱ ἔμπορος τούτων οἱ πλουτίσαντες, ἀπὸ μακρόθεν στήσονται, διὰ τὸν φόβον τοῦ βασανισμοῦ αὐτῆς, κλαίοντες, καὶ πενθοῦντες, καὶ λέγοντες· οὐαὶ, Οὐαὶ, ἡ πόλις ἡ μετ ή γάλη, ἡ περιβεβλημένη βύσσινον, καὶ πορφυροῦν, καὶ κόκκινον, καὶ κεχρυσωμένη ἐν χρυσίῳ, καὶ λίθῳ τιμίῳ, καὶ μαργαρίταις· ὅτι μιᾷ ὥρᾳ ήρημώθη ὁ τοσοῦ τος πλοῦτος. Καὶ πᾶς κυβερνήτης, καὶ πᾶς ἐπὶ τῶν πλοίων ὁ ὄμιλος, καὶ ναῦται, καὶ ὅσοι τὴν θάλασσαν ἐργάζονται, ἀπὸ μακρόθεν ἔστησαν καὶ ἔκραξαν βλέποντες τὸν καπνὸν τῆς πυρώσεως αὐτῆς, λέγοντες Τίς ὁμοία τῇ πόλει τῇ μεγάλῃ; Καὶ ἔβαλον χοῦν ἐπὶ τὰς κεφαλὰς αὐτῶν, καὶ ἔκραξαν κλαίοντες καὶ πενθοῦντες, λέγοντες· Οὐαὶ, οὐαὶ, ἡ πόλις ἡ μετ γάλη, ἐν ᾗ ἐπλούτησαν πάντες οἱ ἔχοντες τὰ πλοῖα ἐν τῇ θαλάσσῃ ἐκ τῆς πιότητος αὐτῆς· ὅτι μια ώρα ήρημώθη. XLII, • Latare super eam, colum, et angeli, et apostoli, et prophetæ, quoniam judicavit Deus judicium vestrum de illa. Et sustulit unus angelus fortis lapidem quasi molarem magnum, et misit in mare, dicens: Sic impetu mittetur Babylon civitas illa magna, et ultra jam non invenietur. Et vox citharœedorum et musicorum et tibia canentium et 。tuba, non audietur in te amplius; et omnis artifex omnis artis non invenietur in te amplius, et vox molæ non audietur in te amplius; et lux lucernæ non lucebit in te amplius; et vox sponsi et sponsæ non audietur adhuc in te, quia mercatores tui e:ant principes terræ; quia in veneficiis tuis erraverunt omnes gentes; et in ea sanguis prophetarum et sanctorum inventus est, et omnium qui interfeeti sunt in terra *. XLIII. Apertissime in his testimoniis sigillatim declaratum est de tormentorum judicio, quæ extremis temporibus, per tyrannorum qui tunc erunt injuriam, illam incessura sunt: operæ pretium vero est, ut et tempus diligenti examine exponamus, quando scilicet futurum sit ut hæc eveniant, et cornu illud parvum inter eos emergat. Nempe quando crura ferrea quæ etiamnum rerum potiuntur, ad vestigia pedum digitosque evaserint, juxta simu- $6 Apoc. XVII, 1-24. Εκ τῆς πιότητος. Singularis hæc lectio; apta tamen ea vox, si et alii codices astipularentur, cum omnes habeant, ἐκ τῆς τιμιότητος, quæ vox satis dura, nec ad sensum expedita. Nam quod Vulg. reddit «ex pretiis suis, quasi remotius est; eisi ita etiam Eihiopic. Nou male Arabic. ex fistu ejus; s est enim ea ratio facilis distractioas mercium, sed supposita opulentia civitatis, • Εὐφραίνου ἐπ' αὐτῇ, οὐρανέ, καὶ οἱ ἄγγελοι, καὶ οἱ ἀπόστολοι, καὶ οἱ προφῆται, ὅτι ἔκρινεν ὁ Θεὸς τὸ κρῖμα ὑμῶν ἐξ αὐτῆς. Καὶ ἦρεν εἰς ἄγγελος ἐσχυρὸς λίθον, ὡς μύλον μέγαν, καὶ ἔβαλεν εἰς τὴν θάλασσαν, λέγων· Οὕτως ὁρμήματι βληθήσεται Βαβυλὼν ἡ μεγάλη πόλις, καὶ οὐ μὴ εὑρεθῇ ἔτι. Και φωνή κιθαρῳδῶν, καὶ μουσικῶν, καὶ αὐλητῶν, καὶ σαλπιγκτῶν, οὐ μὴ ἀκουσθῇ ἐν σοὶ ἔτι· καὶ πᾶς τεχνίτης πάσης τέχνης, οὐ μὴ εὑρεθῇ ἐν σοὶ ἔτι· καὶ φωνὴ μύλου οὐ μὴ ἀκουσθῇ ἐν σοὶ ἔτι· καὶ φῶ; λύχνου οὐ μὴ φανῇ ἐν σοὶ ἔτι· καὶ φωνὴ νυμφίου καὶ νύμφης οὐ μὴ ἀκουσθῇ ἐν σου ἔτι· ὅτι οἱ ἔμε ποροί σου ἦσαν οἱ μεγιστάνες τῆς γῆς· ὅτι ἐν τῇ φαρμακείᾳ σου ἐπλανήθησαν πάντα τὰ ἔθνη· καὶ ἐν τῇ αὐτῇ αἷμα τῶν προφητῶν καὶ ἁγίων εὑρέθη, καὶ πάντων τῶν ἐσφαγμένων ἐπὶ τῆς γῆς.» Περὶ μὲν τῆς τῶν βασάνων, τῶν ἐπερχομένων αὐτῇ ἐπ' ἐσχάτων ὑπὸ τῶν τότε ἐσομένων τυ ράννων μερικῆς κρίσεως, σαφέστατα ἐν τοῖς ῥητοῖς τούτοις δεδήλωται· δεῖ δὲ ἡμᾶς καὶ τὸν χρόνον ἐξηκριβωμένους ἐκθέσθαι, ἐν οἷς καιροῖς ταῦτα συμβήσεται, καὶ ὡς τὸ κέρας τὸ μικρὸν ἐν αὐτοῖς ἀναφανήσεται. Τῶν γὰρ κνημῶν τῶν σιδηρῶν τῶν νῦν ἔτι κρατουσῶν, ἐπὶ τὰ ἴχνη τῶν ποδῶν, καὶ τοὺς δακτύλους χωρησάντων κατὰ τὴν τῆς εἰκόνος quam nostrum illud rite designat; veraque et formalis ratio est constituendi celebris emporii, et quod ita mercatores illo ditescant: nobilitas et fastus, quasi remota et communis. COMBEF. Ὑπὸ τῶν. Combef., ἀπὸ τῶν. Εξηκριβωμένους. Ms. Ebroic., εξακριβα ζομένους. Gu.

col. 761–762page 89 of 189

PG 10:761φανέρωσιν, καὶ τὴν τοῦ θηρίου τοῦ φοβεροῦ δεῖξιν, καθώς σεσήμανται ἐν τοῖς ἔμπροσθεν, οἷς καιροῖς ἱ σίδηρος καὶ τὸ ὄστρακον εἰς ταυτὸν ἀναμιγήσεται. Δείξει δὲ ἡμῖν Δανιὴλ τὰ προκείμενα. Λέγει γάρ Καὶ διαθήσει διαθήκην πολλοῖς ἑβδομὰς μία καὶ ἔσται, ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδομάδος ἀρθήσεται μου θυσία καὶ σπονδή.» Μίαν μὲν οὖν ἐβδομάδα ἐτῶν τὴν ἐσχάτην τὴν ἐπὶ τῷ τέρματι τοῦ σύμπαντος κόσμου ἐσομένην ἐπ᾿ ἐσχάτων ἐσήμανεν ἧς ἑβδομάδος τὸ μὲν ἥμισυ λήψονται οι δύο προφή τα:, Ἐνὐχ καὶ Ἠλίας. Οὗτοι γὰρ κηρύξουσιν ἡμέρας. χιλίας διακοσίας εξήκοντα, περιβεβλημένοι σάκκους, μετάνοιαν τῷ λαῷ καὶ πᾶσι τοῖς ἔθνεσι καταγγέλο λοντες. Ὥσπερ γὰρ δύο παρουσίαι τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆ μας ἡμῶν διὰ τῶν Γραφῶν ἐδείχθησαν· μία μὲν ἡ πρώτη κατά σάρκα γενομένη ἄτιμος διὰ τὸ ἐξουθε νηθῆναι αὐτὸν, καθὼς προανεφώνει Ησαΐας λέγων· «Είδομεν αὐτὸν καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος· ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, ἐκλεῖπον παρὰ πάντας τοὺς ἀνθρώπους. "Ανθρωπος ἐν πληγῇ ὢν, καὶ εἰδὼς φέρειν μαλακίαν, [ὅτι ἀπέστραπται τὸ πρόσωπον αὐτοῦ,] ἡτιμάσθη καὶ οὐκ ἐλογίσθη·, ὡς παραγενήσεται ἀπ᾿ οὐρανῶν μετὰ δυνάμεως ἀγγέλων καὶ Πατρικῆς δόξης, ὡς φησιν ὁ προ ἐπ' ἐσχάτου. Εξουθενηθῆναι. ἐξουδενωθῆναι. ἐνδόξως. Μετὰ δυνάμεως ἀγγέλων. μετὰ δυνάμεως καὶ δόξης πολλῆς. Ὅταν ἔλθῃ ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ καὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τῶν δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ, μετὰ τῶν ἀγγέλων τῶν μετὰ τῶν ἀγγέλων αὑτοῦ.

φανέρωσιν, καὶ τὴν τοῦ θηρίου τοῦ φοβεροῦ δεῖξιν, lacri seu imaginis et statuæ manifestationem, beκαθώς σεσήμανται ἐν τοῖς ἔμπροσθεν, οἷς καιροῖς ἱ σίδηρος καὶ τὸ ὄστρακον εἰς ταυτὸν ἀναμιγήσεται. Δείξει δὲ ἡμῖν Δανιὴλ τὰ προκείμενα. Λέγει γάρ • Καὶ διαθήσει διαθήκην πολλοῖς ἑβδομὰς μία: καὶ ἔσται, ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδομάδος ἀρθήσεται μου θυσία καὶ σπονδή.» Μίαν μὲν οὖν ἐβδομάδα ἐτῶν τὴν ἐσχάτην τὴν ἐπὶ τῷ τέρματι τοῦ σύμπαντος κόσμου ἐσομένην ἐπ᾿ ἐσχάτων ἐσήμανεν· ἧς ἑβδομάδος τὸ μὲν ἥμισυ λήψονται οι δύο προφή τα:, Ἐνὐχ καὶ Ἠλίας. Οὗτοι γὰρ κηρύξουσιν ἡμέρας. χιλίας διακοσίας εξήκοντα, περιβεβλημένοι σάκκους, μετάνοιαν τῷ λαῷ καὶ πᾶσι τοῖς ἔθνεσι καταγγέλο λοντες. Ὥσπερ γὰρ δύο παρουσίαι τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆ μας ἡμῶν διὰ τῶν Γραφῶν ἐδείχθησαν· μία μὲν ἡ πρώτη κατά σάρκα γενομένη ἄτιμος διὰ τὸ ἐξουθενηθῆναι αὐτὸν, καθὼς προανεφώνει Ησαΐας λέγων· «Είδομεν αὐτὸν καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος· ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, ἐκλεῖπον παρὰ πάντας τοὺς ἀνθρώπους. "Ανθρωπος ἐν πληγῇ ὢν, καὶ εἰδὼς φέρειν μαλακίαν, [ὅτι ἀπέστραπται τὸ πρόσωπον αὐτοῦ,] ἡτιμάσθη καὶ οὐκ ἐλογίσθη·, †àª devtépa napovcia aŭtoŭ xexhpuxtai žvdočos ὡς παραγενήσεται ἀπ᾿ οὐρανῶν μετὰ δυνάμεως ἀγγέλων καὶ Πατρικῆς δόξης, ὡς φησιν ὁ προLT Dan. IX, 27. " Apoc. xi, 3. Isa. LIII, 2, 3. Kal diagno, disponet. Reliqui Suvaset, quod communiter reddunt confirmabit. > Quasi robustum firmumque reddet, devictis plane grave unde et Syriac.: Grave reddet foedus. > Nullo modo audiendus videtur Hippolytus, qui ad secundum hæc adventum Christi et ad Antichristum trahat; cum reliqui melius ad Christi primum adventum spectare velint, ejusque mortis pœnam et Hierosolymorum excidium, Romanorum duce Tito: quando exusto templo, sic victima cessavit et libatio, desolato loco, quo solum facere licebat. Captatio hæc certi temporis Antichristi, ut et Christi ad judicium venturi omnino cavenda, quod nosse hæc mortales Providentia moluerit. Videndus Chrys. hom. 2 adversus Judæos, et Ilieronymus in Daniel. 1x, aliique ibid. Scaliger 1. vi Emend, tempoTum. COMBEF. 'Ez' kσxatwr. Sic modo, initio hujus cap. Combefisius tanen, ἐπ' ἐσχάτου. 'Eɛovernoñrai. Combef.,. Εξουθενηθῆναι. ἐξουδενωθῆναι. "ErdoĘoç. Ita Combefisius: quod postea visum probatumque Tanaq. Fabro. Edit. Gud. apud Fabricium, ἐνδόξως. sive Μετὰ δυνάμεως ἀγγέλων. Ubique quasi regia pompa, angelorum satellitio frequens describitur gloriosus hic Christi adventus: nec aliter exponenda in Evangeliis vex dúvaμis, ubi ita usurpatur ad propositum. Matth., xxiv, 30: Venientem in nubibus caeli, μετὰ δυνάμεως καὶ δόξης πολλῆς. Vulg. Cum virtute magna et majestate, gloria et claritate; cui reliqui cum Græcis jungunt adjectivum. At, quod Lue. ix, 26, ita habetur: Ὅταν ἔλθῃ ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ καὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τῶν ȧylwv ȧyyślwv et ita ut Græca habent, reddidit Vulg. Cum venerit in majestate sua et Patris et sanctorum angelorum, › mihi prorsus suspectum, exque Matthæo et Marco, cumdem textum referenubus, emendandum; ut ubique angeli Christi satellitio comites describantur, non quorum gloria et stiæque formidabilis speciem, uti in superioribus designatum est; quando futurum est, ut ferrum et testa in unum misceantur. Ostendet vero nobis Daniel hac ita proposita. Ait enim: «Et disponet t stamentum multis hebdomada una. Et erit: in dimidio hebdomadæ auferetur sacrificium meum et libatio.. Unam ergo annorum hebdomadam extremam significavit, quæ in fine totius mundi futura sit; cujus hebdomadæ dimidium sument duo propheta, Enochet Elias. Ili enim prædicabunt dies mille ducentos sexaginta, amicti saccis * ; qui nimirum populo cunctisque gentibus pœnitentiam indicant. XLIV. Quemadmodum enim duplex nobis Domini ac Salvatoris adventus Scripturarum testimonio proditus est; unus quidem ac primus in carne, nulla honorum pompa ac claritate, ut despicabilis foret, ut olim vaticinatus fuerat Isaias, dicens: Vidimus eum, et non habebat speciem neque decorem: sed species ejus contempta et deficiens supra omnes homines. Homo in plaga positus, et sciens ferre infirmitatem; quia aversa est facies ejus, despecta, nulliusque rationis habita “; ▸ alter vero ejus adventus in majestate futurus prædicatus est, quando de coelis veniet angelorum stimajestas, sit Christi majestas et gloria seu claritas, sicut ipsa sua et Patris, uti horum verborum totus tenor, sensu minus apposito, significare videtur. Sic certe reliqui interpretes. Syr. Cum venerit in gloria Patris sui, cum angelis ipsius sacrosanctis: quæ sunt ipsa Marci verba vin, 38, ¿v î† δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ, μετὰ τῶν ἀγγέλων τῶν dylwv. Matth. XVII, 27: In gloria Patris sui cum angelis suis,» μετὰ τῶν ἀγγέλων αὑτοῦ. Nec aliter in Luca etiam Arabicus et Persicus reddiderunt: non alia plane ratione, quam quia meliores Græcos codices nacti sunt, etsi modo non suppetunt, quos noverim, qui ita habeant. Obrepere etiam Scripturis canonicis, humana vel fragilitate vel oscitantia, fallente manu scribæ, menda aliqua, notius est, quam ut egeat ulla probatione, apud eos qui Scripturas sacras ut apographa venerantur, vel etiam ut versiones, non ut ipsa quasi Dei digito scripta autographa, ac prophetarum manu exarata, sen etiam illis divino Spiritu et prophetico recognita atque subscripta. Ecclesiæ sit, virorum doctorum opera ac solertia, xarà xatpoùs emendare, meliorum codicum ope ac antiquiori traditione, non ex suo capite, quod nullæ jam exstent ejus generis novæ revelationes; nullaque sit illius fides, qui dicat se habere divini vero Spiritus muneris sit atque numinis quo semper Ecclesiam regit, ut per eam occasionem, nihil quo divina fides lædatur, in universam Ecclesiam et catholicam obrepere sinat: aliis interim minutioribus hominum disputationi ac criticae relictis. Hocque maxime satis prospectum Scripturarum integritati ac puritati: vixque adducatur ut aliter credat atque sentiat, qui corde docili ac erudito præditus sit; maleque sectarii quidvis aliud catholicis objectant, quod modestiam plusculum colant, nec facile vetera (ipsa sua simplicitate veneranda, magisque ex Ecclesiæ traditione, cujusvis scioli opinationibus, Vatiniano in pontificios, ut insulse vocapt, odio) convelli sinant. Utinam uno

col. 763–764page 90 of 189

PG 10:763"; φήτης ο Βασιλέα μετὰ δόξης ὄψεσθε· καί· Ἐθεώρουν μετὰ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ ὡς Υἱὸν ἀνθρώπου ἐρχόμενον, καὶ ἕως τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασε καὶ προσηνέχθη αὐτῷ, καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ τιμὴ, καὶ ἡ δόξα, καὶ ἡ βασιλεία· πᾶσαι αἱ φυλαὶ, καὶ γλῶσσαι δουλεύσουσιν αὐτῷ· ἡ βασιλεία αὐτοῦ, βασιλεία αἰώνιος, ἥτις οὐ διαφθαρήσεται. ο Οὕτω καὶ δύο πρόδρομοι ἐδείχθησαν· ὁ μὲν πρῶτος γενόμενος Ἰωάννης, ὁ τοῦ Ζαχαρίου υἱός, κατὰ πάντα πρόδρομος καὶ κῆρυξ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν γενηθείς, εὐαγγελιζόμενος τὸ ἐπουράνιον φῶς, τὸ ἐν κόσμῳ φανὲν, προέδραμεν ἐκ κοιλίας μητρὸς πρῶτος, συλληφθεὶς ὑπὸ τῆς Ἐλισάβετ, ἵνα καὶ τοῖς ἐκ κοιλίας μητρὸς νηπίοις ὑπάρχουσιν, ἐπιδείξῃ τὴν ἐσομένην αὐτοῖς διὰ Πνεύματος ἁγίου καὶ Παρ θένου, καινὴν γέννησιν. Οὗτος ἀκούσας τὴν ἀσπασμὸν τῆς Ἐλισάβετ, ἐσκίρτησεν ἐν κοιλίᾳ μητρὸς ἀγαλλόμενος ἐνορῶν τὸν ἐν κοιλίᾳ τῆς Παρθένου συνειλημμένον Θεὸν Λόγον. Επειτα κηρύσσων ἐν τῇ ἐρήμῳ παρε γένετο, βάπτισμα μετανοίας τῷ λαῷ καταγγέλλων προμηνύων σωτηρίαν τοῖς ἐν ἐρημίᾳ κόσμου πολι τευομένοις έθνεσι. Μετὰ ταῦτα ἐν τῷ Ἰορδάνῃ αὐτοψεὶ δεικνύει τὸν Σωτῆρα, καὶ λέγει· «Ιδε, ὁ Αμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Οὗτος προέφθασε καὶ τοῖς ἐν ᾅδῃ εὐαγγελίσασθαι ἀναιρεθεὶς ὑπὸ Ηρώδου, πρόδρομος γε νόμενος ἐκεῖ· σημαίνειν μέλλων κἀκεῖσε κατελεύσεσθαι τὸν Σωτῆρα λυτρούμενον τὰς τῶν ἁγίων ψυχάς ἐκ χειρὸς θανάτου. Αλλ' ἐπειδὴ ἀρχὴ ἀναστάσεως πάντων ἀνθρώπων ἦν ὁ Σωτὴρ, ἔδει τὸν Κύριον μόνον ἀνίστασθαι ἐκ τῶν νεκρῶν, δι' οὗ ἡ κρίσις παντὶ τῷ κόσμῳ εἰσελεύσεται· ἵνα οἱ ἀξίως ἀγωνισάμενοι, ἀξίως καὶ παρ' αὐτοῦ στεφανωθῶσιν· ὑπὸ τοῦ καλοῦ ἀγωνοθέτου, πρώτου τὸ στάδιον διηνυκότος, τοῦ ἀναληφθέντος εἰς οὐρανοὺς, καὶ ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς καθ εσθέντος, καὶ πάλιν ἐπὶ τῇ συντελείᾳ τοῦ κόσμου κριτοῦ πεφανερωθησομένου Αναγκαίως δεῖ πρώτους τους προδρόμους αὐτοῦ φανερωθήναι, καθ ὡς διὰ Μαλαχίου καὶ ἀγγέλου φησί·. Πέμψω ὑμῖν Ἠλίαν τὸν Θεσβίτην, πρὶν ἢ ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου, τὴν μεγάλην καὶ ἐπιφανῆ· ὃς ἀποκαταστήσει καρδίας πατέρων ἐπὶ τέκνα, καὶ ἀπειθεῖς ἐν φρον εύλα- "Αγγελος βείᾳ Αγαλλόμενος, αγαλλιώμενος. Εὐαγγελίσασθαι. Πεφανερωθησομένου. πεφανερωμένου Μαλαχίου καὶ ἀγγέλου. καὶ 'Αγγαίου. καὶ ἀπειθεῖς ἐν φρονήσει δικαίων· « καὶ ἀγγέλου, καὶ τοῦ ἀγγέλου, Προφήτης ἄγγελος Μαλαχίας,

S. HIPPOŁY OPP. PARS II. DOGMAT. ET HISTORIC. pante militia, et in Paterna claritate "; quomo- φήτης ο Βασιλέα μετὰ δόξης ὄψεσθε· καί· Ἐθεώρουν do ait propheta: ‹ Videbitis regem in decore et majestate "1; › et Aspiciebam cum nubibus cœli tanquam Filium hominis venientem, et usque ad Antiquum dierum pervenit: et oblatus est ei; et datum est ei imperium et bonor et gloria et regnum, omnes tribus et linguæ servient ei; regnum ejus regnum æternum, quod non interibit 6. Sic et duo precursores monstrati sunt. Primus fuit Joannes, Zachariæ lilius, qui in omnibus praecursor ac præco Salvatoris exstitit; cœlesteque lumen quod mundo illuxerat, annuntians, ex matris utero præcursoris partes implevit primus, ab Elisabeth conceptus; ut et his qui ex matris vulva parvuli erant, novam ex Spiritu sancto et Virgine, qua donandi essent, nativitatem ostenderet. XLV. Hic audita matris salutatione, exsiliit gaudens in utero ³, in Virginis pariter utero conceplum Deum Verbum intuens. Deinde prædicaturus in desertum venit, annuntians populo baptismum pœnitentiæ; nempe gentilibus in mundi deserto viventibus, salutem prænuntians. Tum in Jordane ipsum coram Salvatorem ostendit, dicens: ‹ Ecce Agnus Dei, qui tollit peccatum mundi s. flic iis etiam qui erant in inferno prior evangelizavit, sublatus Herodis gladio, illic factus præcursor; nempe ibi quoque indicaturus exspectandum Salvatoris descensum, qui sanctorum animas de manu mortis esset liberaturus. XLVI. Quod enimvero Salvator cunctorum hominum resurrectionis principium auctorque futurus erat, par erat ut unus ipse a mortuis suscitaretur, per quem judicium in omnem mundum intrare deberet; ut qui digne functi certamine essent, digne quoque ab eo coronarentur; præclaro scilicet agonis positore, et qui primus stadium confecisset: qui in cœlum receptus, in Dei ac Patris dextera sedet, ac rursus in mundi consummatione, judex manifestandus est. Necesse est ut ejus præcursores ante manifestentur, quemadmodum per Malachiam et angelum dicit: Mittam vobis Eliam Thesbiten, antequam veniat dies Domini magnus et manifestus 55. Et reducet corda patrum ad filios, μετὰ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ ὡς Υἱὸν ἀνθρώπου ἐρχόμενον, καὶ ἕως τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασε καὶ προσηνέχθη αὐτῷ, καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ τιμὴ, καὶ ἡ δόξα, καὶ ἡ βασιλεία· πᾶσαι αἱ φυλαὶ, καὶ γλῶσσαι δουλεύσουσιν αὐτῷ· ἡ βασιλεία αὐτοῦ, βασιλεία αἰώνιος, ἥτις οὐ διαφθαρήσεται. ο Οὕτω καὶ δύο πρόδρομοι ἐδείχθησαν· ὁ μὲν πρῶτος γενόμενος Ἰωάννης, ὁ τοῦ Ζαχαρίου υἱός, κατὰ πάντα πρόδρομος καὶ κῆρυξ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν γενηθείς, εὐαγγελιζόμενος τὸ ἐπουράνιον φῶς, τὸ ἐν κόσμῳ φανὲν, προέδραμεν ἐκ κοιλίας μητρὸς πρῶτος, συλληφθεὶς ὑπὸ τῆς Ἐλισάβετ, ἵνα καὶ τοῖς ἐκ κοιλίας μητρὸς νηπίοις ὑπάρχουσιν, ἐπιδείξῃ τὴν ἐσομένην αὐτοῖς διὰ Πνεύματος ἁγίου καὶ Παρ θένου, καινὴν γέννησιν. Οὗτος ἀκούσας τὴν ἀσπασμὸν τῆς Ἐλισάβετ, ἐσκίρτησεν ἐν κοιλίᾳ μητρὸς ἀγαλλόμενος ἐνορῶν τὸν ἐν κοιλίᾳ τῆς Παρθένου συνειλημμένον Θεὸν Λόγον. Επειτα κηρύσσων ἐν τῇ ἐρήμῳ παρεγένετο, βάπτισμα μετανοίας τῷ λαῷ καταγγέλλων προμηνύων σωτηρίαν τοῖς ἐν ἐρημίᾳ κόσμου πολι τευομένοις έθνεσι. Μετὰ ταῦτα ἐν τῷ Ἰορδάνῃ αὐτοψεὶ δεικνύει τὸν Σωτῆρα, καὶ λέγει· «Ιδε, ὁ Αμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Οὗτος προέφθασε καὶ τοῖς ἐν ᾅδῃ εὐαγγελίσασθαι ἀναιρεθεὶς ὑπὸ Ηρώδου, πρόδρομος γε νόμενος ἐκεῖ· σημαίνειν μέλλων κἀκεῖσε κατελεύσε σθαι τὸν Σωτῆρα λυτρούμενον τὰς τῶν ἁγίων ψυχάς ἐκ χειρὸς θανάτου. Αλλ' ἐπειδὴ ἀρχὴ ἀναστάσεως πάντων ἀνθρώπων ἦν ὁ Σωτὴρ, ἔδει τὸν Κύριον μόνον ἀνίστασθαι ἐκ τῶν νεκρῶν, δι' οὗ ἡ κρίσις παντὶ τῷ κόσμῳ εἰσελεύ σεται· ἵνα οἱ ἀξίως ἀγωνισάμενοι, ἀξίως καὶ παρ' αὐτοῦ στεφανωθῶσιν· ὑπὸ τοῦ καλοῦ ἀγωνοθέτου, πρώτου τὸ στάδιον διηνυκότος, τοῦ ἀναληφθέντος εἰς οὐρανοὺς, καὶ ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς καθ εσθέντος, καὶ πάλιν ἐπὶ τῇ συντελείᾳ τοῦ κόσμου κριτοῦ πεφανερωθησομένου Αναγκαίως δεῖ πρώτους τους προδρόμους αὐτοῦ φανερωθήναι, καθ ὡς διὰ Μαλαχίου καὶ ἀγγέλου φησί·. Πέμψω ὑμῖν Ἠλίαν τὸν Θεσβίτην, πρὶν ἢ ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου, τὴν μεγάλην καὶ ἐπιφανῆ· ὃς ἀποκαταστήσει καρδίας πατέρων ἐπὶ τέκνα, καὶ ἀπειθεῖς ἐν φρον so Luc. 13, 26. 6t Isa. XXXIII, 17. ss Dan. vir, 13, 14. 58 Luc. 1, 41. 34 Joan. 1, 29. 65 Malach. omnes veritatis studio Christiana pietate ac εύλα- cum hae Malachiæ auctoritate? "Αγγελος vero elyβείᾳ in divinis Scripturis operam poneremus, erumque elucidatione ac cultu, vitam æternam nobis præmio quæreremus! CouBEF. Αγαλλόμενος, Leg. αγαλλιώμενος. Gup. Εὐαγγελίσασθαι. Joannem Baptistam pra cursorem Christi etiam apud inferos fuisse, communiter Græci statuunt. Vide Leonem Allatium De libris ecclesiasticis Græcorum, pag. 303 seq. FABRIC. Πεφανερωθησομένου. Manifestandus est. Ita Combefisius, pro πεφανερωμένου apud Gudium. Lectio Combedsiana probatur quoque Tamaquillo Fabro. Μαλαχίου καὶ ἀγγέλου. Sic restitui, cum fredo errore esset, καὶ 'Αγγαίου. Quid enim Agge mum est vocis Malachiæ, ut omnibus notum est, cujus unius citatus locus, ipse illustris, additis eliam, quæ ab angelo dicta sunt Luc. 1, 17, καὶ ἀπειθεῖς ἐν φρονήσει δικαίων· «et incredulos, inobedientes, contumaces, ad prudentiam justorum: quo tamen non videtur Hippolytus respexisse, addendo, καὶ ἀγγέλου, alioqui scribendum illi fuerat, καὶ τοῦ ἀγγέλου, ut Græce docti norunt; videaturque hæc ipsa pars vaticinii Malachiæ, quæ modo in ejus libro desideretur, ut sunt etiam postremi ejus capitis versus in Græcis turbati: in quibus ipse titulus, Προφήτης ἄγγελος Μαλαχίας, unde procul dubio Hippolytus, quod ita scripsit, habuerit. COMBEF.

col. 765–766page 91 of 189

PG 10:765σει δικαίων, μήποτε ἐλθὼν πατάξω τὴν γῆν άρδην. Οὗτοι οὖν παραγενόμενοι κηρύξουσι την μέλλουσαν ἔσεσθαι ἀπὸ οὐρανῶν Χριστοῦ ἐπιφάνειαν· οἱ καὶ ποιήσουσι σημεία καὶ τέρατα εἰς τὸ κἂν οὕτως δυσωπῆσαι καὶ ἐπιστρέψαι τοὺς ἀνθρώπους εἰς μετάνοιαν, διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν αὐτῶν ἀνομίαν σε καὶ ἀσέβειαν. Λέγει γὰρ Ἰωάννης· ι Καὶ δώσω τοῖς δυσὶ μάρ τυσί μου, καὶ προφητεύσουσιν ἡμέρας χιλίας διακοσίας ἑξήκοντα, περιβεβλημένοι σάκκους·. Τουτέστι, τὸ ἥμισυ τῆς ἑβδομάδος, ἧς εἴρηκε Δανιήλ. «Οὗτοί εἰσιν αἱ δύο ἐλαξαι καὶ αἱ δύο λυχνίαι αἱ ἐνώπιον τοῦ Κυρίου τῆς γῆς ἑστῶσαι· καὶ εἴ τις αὐτοὺς θελήσει ἀδικῆσαι, πῦρ ἐξελεύσεται ἐκ τοῦ στόματος αὐτῶν, καὶ κατεσθίει τοὺς ἐχθροὺς αὐτῶν· καὶ εἴ τις θελήσει ἐν τούτοις ἀδικῆσαι, οὕτως δεῖ αὐτὸν ἀποκτανθῆναι. Οὗτοι ἔχουσιν ἐξουσίαν κλεῖσαι τὸν οὐρανὸν, ἵνα μὴ ὑετὸς βρέξῃ τὰς ἡμέρας τῆς προφητείας αὐτῶν, καὶ ἐξουσίαν ἔχουσιν ἐπὶ τῶν ὑδάτων στρέφειν αὐτὰ εἰς αἷμα, καὶ πατάξαι τὴν γῆν ἐν πάσῃ πληγῇ, οσάκις ἐὰν [ θελήσωσι.» Καὶ ὅταν ] τελέσωσι τὸν δρόμον αυ τῶν καὶ τὴν μαρτυρίαν αὐτῶν, τί φησιν ὁ προφήτης; Τὸ θηρίον τὸ ἀναβαῖνον ἐκ τῆς ἀβύσσου ποιήσει μετ' αὐτῶν πόλεμον, καὶ νικήσει αὐτοὺς, καὶ ἀπο κτενεῖ αὐτούς,» διὰ τὸ μὴ θέλειν αὐτοὺς δόξαν δοῦναι τῷ ᾿Αντιχρίστῳ. Τουτέστι, τὸ ἀναφύον μικρόν κέρας. ὓς ἐπαρθεὶς λοιπὸν τῇ καρδίᾳ, ἄρχεται ἑαυτὸν ὑψοῦν καὶ δοξάζειν ὡς Θεόν, διώκων τοὺς ἁγίους, καὶ βλασφημῶν τὸν Χριστόν, καθώς λέγει Δανιήλ. Προσε νέουν τῷ κέρατε, καὶ ἰδοὺ ὀφθαλμοὶ ὡσεὶ ἀνθρώπου ἐν τῷ κέρατι, καὶ στόμα λαλοῦν μεγάλα, καὶ ἤνοιξε τὸ στόμα αὐτοῦ εἰς βλασφημίαν πρὸς τὸν Θεόν· καὶ τὸ κέρας ἐκεῖνο ἐποίει πόλεμον μετὰ τῶν ἁγίων, καὶ ἴσχυσε πρὸς αὐτοὺς, ἕως ἂν ἀνῃρέθη τὸ θηρίον, καὶ ἀπώλετο, καὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ ἐδόθη εἰς καῦσιν πυ ρός. ο Ἀλλ᾽ ἐπεὶ δεῖ λεπτομερέστερον περὶ αὐτοῦ διηγή-. σασθαι, πῶς τε τὸ ἅγιον Πνεῦμα δι' ἀριθμοῦ καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ μυστικῶς ἐδήλωσε, σαφέστερον τὰ περὶ αὐτοῦ διηγησόμεθα. Λέγει γὰρ Ιωάννης οὕτως· «Καὶ εἶδον ἄλλο θηρίον ἀναβαῖνον ἐκ τῆς γῆς, καὶ εἶχε κέ ματα δύο, ὅμοια ἀρνίῳ, καὶ ἐλάλει ὡς δράκων. Καὶ τὴν ἐξουσίαν τοῦ πρώτου θηρίου πᾶσαν ἐποίει ἐνώπιον αὐτοῦ, καὶ ἐποίει τὴν γῆν καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ κατοικοῦντας, ἵνα προσκυνήσωσι τὸ θηρίον τὸ πρῶτον, οὗ ἐθεραπεύθη ἡ πληγὴ τοῦ θανάτου αὐτοῦ. Καὶ ἐποίει σημεία μεγάλα, ἵνα καὶ πῦρ ποιῇ καταβῆναι ἐκ τοῦ οὐρανοῦ εἰς τὴν γῆν κατενώπιον τῶν ἀνθρώπων. Καὶ πλανὰ τοὺς κατοικοῦντας ἐπὶ τῆς γῆς διὰ τὰ σημεῖα, & ἐδόθη αὐτῷ ποιῆσαι ἐνώπιον τοῦ θηρίου, λέγον τοῖς κατοικοῦσι τὴν γῆν, ποιῆσαι εἰκόνα τῷ θηρίῳ, ὅ ἔχει τὴν πληγὴν τῆς μαχαίρας καὶ ἔζησε. Καὶ ἐδόθη αὐτῷ πνεῦμα δοῦναι τῇ εἰκόνι τοῦ θηρίου [ἵνα καὶ λαλήσῃ ἡ εἰκὼν τοῦ θηρίου ], καὶ ποιήσῃ, ἵνα ὅσοι ἐὰν μὴ προσκυνήσωσι τῇ εἰκόνι τοῦ θηρίου, ἀποκτανθῶσι. Καὶ ποιεῖ πάντας, τοὺς μικροὺς καὶ τοὺς μεγάλους, καὶ τοὺς πλουσίους καὶ τοὺς πτωχούς, καὶ τοὺς ἐλευ ω

σει δικαίων, μήποτε ἐλθὼν πατάξω τὴν γῆν άρδην.» et inobedientes ad prudentiam justorum: ne forte Οὗτοι οὖν παραγενόμενοι κηρύξουσι την μέλλουσαν ἔσεσθαι ἀπὸ οὐρανῶν Χριστοῦ ἐπιφάνειαν· οἱ καὶ ποιήσουσι σημεία καὶ τέρατα εἰς τὸ κἂν οὕτως δυσωπῆσαι καὶ ἐπιστρέψαι τοὺς ἀνθρώπους εἰς μετάνοιαν, διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν αὐτῶν ἀνομίαν σε καὶ ἀσέβειαν. Λέγει γὰρ Ἰωάννης· ι Καὶ δώσω τοῖς δυσὶ μάρ τυσί μου, καὶ προφητεύσουσιν ἡμέρας χιλίας διακοσίας ἑξήκοντα, περιβεβλημένοι σάκκους·. Τουτέστι, τὸ ἥμισυ τῆς ἑβδομάδος, ἧς εἴρηκε Δανιήλ. «Οὗτοί εἰσιν αἱ δύο ἐλαξαι καὶ αἱ δύο λυχνίαι αἱ ἐνώπιον τοῦ Κυρίου τῆς γῆς ἑστῶσαι· καὶ εἴ τις αὐτοὺς θελήσει ἀδικῆσαι, πῦρ ἐξελεύσεται ἐκ τοῦ στόματος αὐτῶν, καὶ κατεσθίει τοὺς ἐχθροὺς αὐτῶν· καὶ εἴ τις θελήσει ἐν τούτοις ἀδικῆσαι, οὕτως δεῖ αὐτὸν ἀποκτανθῆναι. Οὗτοι ἔχουσιν ἐξουσίαν κλεῖσαι τὸν οὐρανὸν, ἵνα μὴ ὑετὸς βρέξῃ τὰς ἡμέρας τῆς προφητείας αὐτῶν, καὶ ἐξουσίαν ἔχουσιν ἐπὶ τῶν ὑδάτων στρέφειν αὐτὰ εἰς αἷμα, καὶ πατάξαι τὴν γῆν ἐν πάσῃ πληγῇ, οσάκις ἐὰν [ θελήσωσι.» Καὶ ὅταν ] τελέσωσι τὸν δρόμον αυτῶν καὶ τὴν μαρτυρίαν αὐτῶν, τί φησιν ὁ προφήτης; • Τὸ θηρίον τὸ ἀναβαῖνον ἐκ τῆς ἀβύσσου ποιήσει μετ' αὐτῶν πόλεμον, καὶ νικήσει αὐτοὺς, καὶ ἀπο κτενεῖ αὐτούς,» διὰ τὸ μὴ θέλειν αὐτοὺς δόξαν δοῦναι τῷ ᾿Αντιχρίστῳ. Τουτέστι, τὸ ἀναφύον μικρόν κέρας. ὓς ἐπαρθεὶς λοιπὸν τῇ καρδίᾳ, ἄρχεται ἑαυτὸν ὑψοῦν καὶ δοξάζειν ὡς Θεόν, διώκων τοὺς ἁγίους, καὶ βλασφημῶν τὸν Χριστόν, καθώς λέγει Δανιήλ. Προσενέουν τῷ κέρατε, καὶ ἰδοὺ ὀφθαλμοὶ ὡσεὶ ἀνθρώπου ἐν τῷ κέρατι, καὶ στόμα λαλοῦν μεγάλα, καὶ ἤνοιξε τὸ στόμα αὐτοῦ εἰς βλασφημίαν πρὸς τὸν Θεόν· καὶ τὸ κέρας ἐκεῖνο ἐποίει πόλεμον μετὰ τῶν ἁγίων, καὶ ἴσχυσε πρὸς αὐτοὺς, ἕως ἂν ἀνῃρέθη τὸ θηρίον, καὶ ἀπώλετο, καὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ ἐδόθη εἰς καῦσιν πυ ρός. ο Ἀλλ᾽ ἐπεὶ δεῖ λεπτομερέστερον περὶ αὐτοῦ διηγή-. σασθαι, πῶς τε τὸ ἅγιον Πνεῦμα δι' ἀριθμοῦ καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ μυστικῶς ἐδήλωσε, σαφέστερον τὰ περὶ αὐτοῦ διηγησόμεθα. Λέγει γὰρ Ιωάννης οὕτως· «Καὶ εἶδον ἄλλο θηρίον ἀναβαῖνον ἐκ τῆς γῆς, καὶ εἶχε κέ ματα δύο, ὅμοια ἀρνίῳ, καὶ ἐλάλει ὡς δράκων. Καὶ τὴν ἐξουσίαν τοῦ πρώτου θηρίου πᾶσαν ἐποίει ἐνώπιον αὐτοῦ, καὶ ἐποίει τὴν γῆν καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ κατοι κοῦντας, ἵνα προσκυνήσωσι τὸ θηρίον τὸ πρῶτον, οὗ ἐθεραπεύθη ἡ πληγὴ τοῦ θανάτου αὐτοῦ. Καὶ ἐποίει σημεία μεγάλα, ἵνα καὶ πῦρ ποιῇ καταβῆναι ἐκ τοῦ οὐρανοῦ εἰς τὴν γῆν κατενώπιον τῶν ἀνθρώπων. Καὶ πλανὰ τοὺς κατοικοῦντας ἐπὶ τῆς γῆς διὰ τὰ σημεῖα, & ἐδόθη αὐτῷ ποιῆσαι ἐνώπιον τοῦ θηρίου, λέγον τοῖς κατοικοῦσι τὴν γῆν, ποιῆσαι εἰκόνα τῷ θηρίῳ, ὅ ἔχει τὴν πληγὴν τῆς μαχαίρας καὶ ἔζησε. Καὶ ἐδόθη αὐτῷ πνεῦμα δοῦναι τῇ εἰκόνι τοῦ θηρίου [ἵνα καὶ λαλήσῃ ἡ εἰκὼν τοῦ θηρίου ], καὶ ποιήσῃ, ἵνα ὅσοι ἐὰν μὴ προσκυνήσωσι τῇ εἰκόνι τοῦ θηρίου, ἀποκτανθῶσι. Καὶ ποιεῖ πάντας, τοὺς μικροὺς καὶ τοὺς μεγάλους, καὶ τοὺς πλουσίους καὶ τοὺς πτωχούς, καὶ τοὺς ἐλευ veniam, et percutiam terram penitus ". › Hi itaque venientes prædicabunt futuram Christi e cœlis apparitionem; facientque signa et prodigia, ut vel sic inflectant atque convertant hominum animos ad poenitentiam, ob nimiam improbitatem ac impietatem qua laborant. XLVII. Ait enim Joannes: Et dabo duobus testibus meis, et prophetabunt dies mille ducentos sexaginta, amicti saccis ".» Hoc est: dimidium istud hebdomnada, de qua Daniel loculus of est. ‹ Isti sunt duæ olivæ et duo candelabra in conspectu Dei terræ stantia. Et si quis voluerit eis nocere, ignis exiet de ore eorum, et devorabit inimicos eorum. Et si quis voluerit eos lædere, sic oportet eum occidi. Hi habent potestatem claudendi coelum, ne pluat diebus prophetiæ ipsorum: et potestatem habent super aquas, vertendi eas in sanguinem, et ut terram percutiant omni plaga, quotiescunque voluerint ". Ubi autem cursum suum perfecerint suumque testimonium, quidnam dicit propheta? • Bestia quæ ascendit de abysso, faciet adversus eos bellum, et vincet illos, et occidet illos 60; quod nimirum noluerunt dare gloriam Antichristo. Hoc enim est cornu illud parvum succrescens. Is namque jain elatus corde, seipsum exaltare incipiet et ut Deum glorificare, persequens sanctos ac Christum blasphemians, quemadmodum ait Daniel: Et considerabam cornu; et ecce oculi tanquam hominis in cornu, et os loquens grandia. Et aperuit os suum in blasphemiam adversus Deum. Et cornu illud faciebat bellum adversus sanctos, et prævaluit adversus eos; quoadusque interfecta est bestia, et periit, et corpus ejus traditum est in combustionem iguis “, XLVIII. Sed quia necesse est subtilius de eo disputare, et quomodo Spiritus sanctus ex numero etiam ejus nomen significaverit, quæ ad ipsum attinent, clarius edisseremus. Sic enim ait Joannes Et vidi aliam bestiam ascendentem de terra, et habebat cornua duo similia agni, et loquebatur sicut draco. Et potestatem prioris bestiæ omnem faciebat in conspectu ejus: et faciebat terram et habitantes in ea adorare primam bestiam, cujus curata est plaga mortis ejus. Et faciebat signa inagna, ut etiam ignein faceret de cœlo descendere in terram in conspectu hominum. Et seducit habitantes in terra, propter signa quæ data sunt illi facere in conspectu bestiæ, dicens habitantibus in terra, ut faciant imaginem bestiæ quæ habet plagam gladii, et vixit. Et datum est illi ut daret spiritum imagini bestiæ, ut et loquatur imago bestia, et faciat, ut quicunque non adoraverint imaginem bestiæ, occidantur. Et faciet omnes, pusillos et magnos, divites et pauperes, liberos et servos, ut det eis characterem ejus in manu eorum dextera, aut in 50 Apor. xs. 4.6, ω Ibid. 7. * Dan. vi, 8, 9. Luc. 1, 17. " Apoc. x1, 3. ** Dan. *x, 27

col. 767–768page 92 of 189

PG 10:767θέρους καὶ τοὺς δούλους, ἵνα δώσῃ αὐτοῖς χάραγμα ἐπὶ τῆς χειρὸς αὐτῶν τῆς δεξιᾶς, ἡ ἐπὶ τὸ μέτωπον αὐτῶν· ἵνα μή τις δύνηται ἀγοράσαι ἢ πωλῆσαι, εἰ μὴ ὁ ἔχων τὸ χάραγμα, τὸ ὄνομα τοῦ θηρίου ή τὸν ἀριθμὸν τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ. Ωδε ἡ σοφία ἐστίν. Ὁ ἔχων νοῦν, ψηφισάτω τὸν ἀριθμὸν τοῦ θηρίου ἀριθμὸς γὰρ ἀνθρώπου ἐστὶ, καὶ ὁ ἀριθμὸς αὐτοῦ ἐστιν χές. Τὸ μὲν οὖν θηρίον ἀναβαῖνον ἐκ τῆς γῆς, τὴν βα σιλείαν τὴν τοῦ ᾿Αντιχρίστου ἐσομένην λέγει· τὰ δὲ δύο κέρατα, καὶ τὸν μετ' αὐτὸν ψευδοπροφήτην τὸ δὲ εἰπεῖν· ι τὰ κέρατα αὐτοῦ ὅμοια ἀρνίῳ· ο ὅτι ἐξομοιοῦσθαι μέλλει τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ, καὶ αὐτὸς ἑαυ τὸν βασιλέα ἐπιδεικνύειν· τὸ δὲ λαλεῖν ὡς δράχων,» ὅτι πλάνος ἐστὶ καὶ οὐκ ἀληθής· τὸ δὲ καὶ ν τὴν ἐξουσίαν τοῦ πρώτου θηρίου εποίει, καὶ ποιεῖ τὴν γῆν καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ κατοικοῦντας, ἵνα προσκυνήσωσι τὸ θηρίον τὸ πρῶτον, οὗ ἐθεραπεύθη ἡ πληγή τοῦ θανάτου αὐτοῦ· ἡ τοῦτο σημαίνει, ὅτι κατὰ τὸν Αύγούστου νόμον, ἀφ' οὗ καὶ ἡ βασιλεία Ρωμαίων συνέστη, οὕτω καὶ αὐτὸς κελεύσει καὶ διατάξει, ἅπαντα ἐπικυρῶν διὰ τούτου, καὶ δόξαν ἑαυτοῦ πλείονα περιποιούμενος. Τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ θηρίον τὸ τέταρτον, οὗ ἐπλήγη ἡ κεφαλὴ, καὶ πάλιν ἐθεραπεύθη· διὰ τὸ καταλυθῆναι αὐτὴν ἢ καὶ ἀτιμασθῆναι, καὶ εἰς δέκα διαδήματα αναλυθῆναι· ὃς τότε πανοῦργος ὢν, ὥσπερ θεραπεύσει αὐτὴν καὶ ἀνανεώσει. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ προφήτου, ὅτι «Δώσει πνεῦμα τῇ εἰκόνι, καὶ λαλήσει ἡ εἰκὼν τοῦ θηρίου. Ενεργήσει γὰρ καὶ ἰσχύσει πάλιν διὰ Τὸ ὄνομα τοῦ θηρίου. χάραγμα, Χάραγμα θηρίου, Καὶ τὸν μετ' αὐτόν. καὶ αὐτόν τε καὶ τὸν ὑπ' αὐτοῦ ὁριζόμενον νόμον· καὶ ποιήσει ἵνα ὅσοι ἐὰν μὴ προσκυνήσωσι τῇ εἰκόνι τοῦ θηρίου, ἀποκτανθῶσιν. Οδε ἡ πίστις καὶ ἡ ὑπομονὴ τῶν ἁγίων φα νήσεται· φησί γάρ· ι Καὶ ποιήσει πάντας, τοὺς μι κροὺς καὶ τοὺς μεγάλους, καὶ τοὺς πλουσίους καὶ τοὺς πτωχούς, καὶ τοὺς ἐλευθέρους καὶ τοὺς δούλους, ἵνα δώσῃ αὐτοῖς χάραγμα ἐπὶ τῆς χειρὸς αὐτῶν τῆς δεξιᾶς, ἡ ἐπὶ τὸ μέτωπον· ἵνα μή τις δύνηται ἀγοράσαι ἢ πωλῆσαι, εἰ μὴ ὁ ἔχων τὸ χάραγμα, τὸ ὄνομα τοῦ θηρίου, ἢ τὸν ἀριθμὸν τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ.» Δό λιος γὰρ ἂν καὶ ἐπαιρόμενος κατὰ τῶν δούλων τοῦ τὸν μετ' αὐτὸν, μετ᾿ αὐτοῦ, χάραγμα Τοῦ πρώτου θηρίου. θηρίου Αὐτήν. ταύτην.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. DOGMAT. ET HISTORIC. fronte eorum: ut ne quis possit emere aut vendere, θέρους καὶ τοὺς δούλους, ἵνα δώσῃ αὐτοῖς χάραγμα nisi qui habet characterem, nomen scilicet bestiæ, sive numerum nominis ejus. Hic sapientia est. Qui habet intellectum, computet numerum bestia. Numerus enim hominis est, et numerus ejus sexcepti sexaginta sex "., ἐπὶ τῆς χειρὸς αὐτῶν τῆς δεξιᾶς, ἡ ἐπὶ τὸ μέτωπον αὐτῶν· ἵνα μή τις δύνηται ἀγοράσαι ἢ πωλῆσαι, εἰ μὴ ὁ ἔχων τὸ χάραγμα, τὸ ὄνομα τοῦ θηρίου ή τὸν ἀριθμὸν τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ. Ωδε ἡ σοφία ἐστίν. Ὁ ἔχων νοῦν, ψηφισάτω τὸν ἀριθμὸν τοῦ θηρίου· ἀριθμὸς γὰρ ἀνθρώπου ἐστὶ, καὶ ὁ ἀριθμὸς αὐτοῦ ἐστιν χές. Τὸ μὲν οὖν θηρίον ἀναβαῖνον ἐκ τῆς γῆς, τὴν βασιλείαν τὴν τοῦ ᾿Αντιχρίστου ἐσομένην λέγει· τὰ δὲ δύο κέρατα, καὶ τὸν μετ' αὐτὸν ψευδοπροφήτην τὸ δὲ εἰπεῖν· ι τὰ κέρατα αὐτοῦ ὅμοια ἀρνίῳ· ο ὅτι ἐξομοιοῦσθαι μέλλει τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ, καὶ αὐτὸς ἑαυ τὸν βασιλέα ἐπιδεικνύειν· τὸ δὲ λαλεῖν ὡς δράχων,» ὅτι πλάνος ἐστὶ καὶ οὐκ ἀληθής· τὸ δὲ καὶ ν τὴν ἐξουσίαν τοῦ πρώτου θηρίου εποίει, καὶ ποιεῖ τὴν γῆν καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ κατοικοῦντας, ἵνα προσκυνή σωσι τὸ θηρίον τὸ πρῶτον, οὗ ἐθεραπεύθη ἡ πληγή τοῦ θανάτου αὐτοῦ· ἡ τοῦτο σημαίνει, ὅτι κατὰ τὸν Αύγούστου νόμον, ἀφ' οὗ καὶ ἡ βασιλεία Ρωμαίων συνέστη, οὕτω καὶ αὐτὸς κελεύσει καὶ διατάξει, ἅπαντα ἐπικυρῶν διὰ τούτου, καὶ δόξαν ἑαυτοῦ πλείονα περιποιούμενος. Τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ θηρίον τὸ τέταρτον, οὗ ἐπλήγη ἡ κεφαλὴ, καὶ πάλιν ἐθερα πεύθη· διὰ τὸ καταλυθῆναι αὐτὴν ἢ καὶ ἀτιμασθῆναι, καὶ εἰς δέκα διαδήματα αναλυθῆναι· ὃς τότε πανοῦργος ὢν, ὥσπερ θεραπεύσει αὐτὴν καὶ ἀνανεώ σει. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ προφήτου, ὅτι «Δώσει πνεῦμα τῇ εἰκόνι, καὶ λαλήσει ἡ εἰκὼν XLIX. Bestiam igitur ascendentem de terra, futurum vocat Antichristi regnum. Duo autem corna, ipsum, ac qui illi comes, pseudoprophetam. Quod autem ejus c cornua, agni similia» dicit; hoc significat, fore ut ille similem se Dei Filio præferat, seque regem exhibeat. Quod sicut draco loquitur,» hoc est, quod seductor est et non veras. Quod autem potestatem prioris bestiæ faciebat, facitque ut terra et qui in ea habitant, adorent primam bestiam, cujus plaga mortis curata est; › hoc significat, ex Augusti legum rationibus, per quem Romanum conditum imperium est, ipsum quoque imperaturum esse legesque sanciturum; qua solertia confirmet omnia, majoremque sibi claritatem asciscat. Hæc enim quarta bestia est, cujus capiti illatum vulnus, et rursus curatum est; quod scilicet prope conciderit imperium hoc, sive etiam in contemptum abierit, et in decem diademata resolutum sit: tunc vero Antichristus sagacis homo ingenii ac versutus, velut ipsum curaturus ac renovaturus sit. Hoc enim est quod dictum est a propheta: e Dalurum scilicet eum spiritum datumque c τοῦ θηρίου.» Ενεργήσει γὰρ καὶ ἰσχύσει πάλιν διὰ imagini, ac locuturam esse bestiæ imaginem. Vigebit enim et invalescet rursus, ob sancitas ab eo leges facietque ut omnes qui non adoraverint imaginem bestia, occidantur. Hic fides ac patientia sanctorum clarescet. Ait enim: «Et faciet ut onnes, pusilli et magni, divites et pauperes, liberi et servi, bestiæ characterem in manu sua dextera aut in fronte accipiant; ut nemo possit emere aut vendere, nisi qui bestiæ signaculum babeat; ejus scilicet nomen, seu numerum nominis illius. › Cum enim dolis consutus sit, et adversus Dei servos su - Apocal. xiii, 11-18. Τὸ ὄνομα τοῦ θηρίου. Sic etiam codex Alex. sine particula aut dividente aut copulante: ut nomen istud bestia, intelligatur ipsum ejus χάραγμα, • character, obsignatio,» velut fere obsignatur nummus, quanquam nec illi sæpius ipsa regis imago deest. Χάραγμα θηρίου, quod Barborita vult esse unctionem in fronte et manu quam Ecclesia frequentat, egregie confutat Hugo Grotius Append. sua de Antichristo; ubi suorum, sive in suis capitosiorum, ineptiam serio exagitat: qui Antichristi imaginem, non ad Romam idololatram, qualis fuit sub Domitiano, Trajano, Aureliano aliisque principibus; sed ad Romam Christianam, sub papatu (summo scilicet Petri successione sacerdotio, et Christi peculiari jure vicario) tam procaciter trahunt, quam insulse; ut cujus laudem ambiunt, rebus sacris et ecclesiasticis eruditiunculæ, vel hic maxime cæcante affectu, et ut rudem plebeculam secum dementent ac seditionis tædam illi accendant, vim omnem depulisse ostendant. COMBEF. Καὶ τὸν μετ' αὐτόν. Leg. καὶ αὐτόν τε καὶ τὸν ὑπ' αὐτοῦ ὁριζόμενον νόμον· καὶ ποιήσει ἵνα ὅσοι ἐὰν μὴ προσκυνήσωσι τῇ εἰκόνι τοῦ θηρίου, ἀποκταν θῶσιν. Οδε ἡ πίστις καὶ ἡ ὑπομονὴ τῶν ἁγίων φανήσεται· φησί γάρ· ι Καὶ ποιήσει πάντας, τοὺς μι κροὺς καὶ τοὺς μεγάλους, καὶ τοὺς πλουσίους καὶ τοὺς πτωχούς, καὶ τοὺς ἐλευθέρους καὶ τοὺς δούλους, ἵνα δώσῃ αὐτοῖς χάραγμα ἐπὶ τῆς χειρὸς αὐτῶν τῆς δεξιᾶς, ἡ ἐπὶ τὸ μέτωπον· ἵνα μή τις δύνηται ἀγοράσαι ἢ πωλῆσαι, εἰ μὴ ὁ ἔχων τὸ χάραγμα, τὸ ὄνομα τοῦ θηρίου, ἢ τὸν ἀριθμὸν τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ.» Δόλιος γὰρ ἂν καὶ ἐπαιρόμενος κατὰ τῶν δούλων τοῦ τὸν μετ' αὐτὸν, vel potius μετ᾿ αὐτοῦ, quod et Gudius conjiciebat, mihi aptius videtur, ut Antichristo qui quasi rex Romanorum teneat imperium, illi adsit pseudopropheta, qui regno bestiæ constabiliendo omnem operam conferat; ut scilicet ille Deus habeatur, velut fere Apollonius Tyanaus Domi tiano. Ut omnia quæ contigerunt vel in Antiochi persecutione, vel in Romanis principibus Christo infensis, eadem ipsa exspectentur in Antichristo extremis temporibus, majori etiam cumulo exhibenda, quo ille absolute Antichristus est, mortalium nequissimus. Etiam Diocletiano imperatore Romæ prohibitum emere aut vendere, nisi thure focis imposito, seu alia in signum idololatrici cultus litatione, quæ bestiæ χάραγμα esset ac signaculum: Romæ Christo infensa, ejusque omnem cultu omni opera studentis abolere. IDEM. Τοῦ πρώτου θηρίου. lla Combefisius, Le xtum Apocalypseos xili, 12 secutus. Omittit θηρίου Gudius. Αὐτήν. Combef., ταύτην.

col. 769–770page 93 of 189

PG 10:769Θεοί, βουλόμενος ἐκθλίβειν καὶ ἐκδιώκειν αὐτοὺς ἐκ τοῦ κόσμου, καὶ διὰ τὸ μὴ διδόναι αὐτοὺς αὐτῷ δόξαν, κελεύσει πάντας πανταχοῦ πυρεία τεθῆναι, ἵνα μηδεὶς δύνηται τῶν ἁγίων μήτε ἀγοράσαι μήτε πωλῆσαι, ἐὰν μὴ πρῶτον ἐπιθύσῃ· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ χά ραγμα, τὸν ἐπὶ τῆς χειρὸς τῆς δεξιᾶς διδόμενον. Τὸ δὲ ἐπὶ τὸ μέτωπον εἰπεῖν, ἵνα πάντες ὦσιν ἐστεφανωμένοι, πύρινον καὶ οὐ ζωῆς, ἀλλὰ θανάτου στέ φανον μεθ' ἑαυτῶν περιφέροντες Οὕτω γὰρ ἐτεχνάσατο κατὰ τῶν Ἰουδαίων καὶ Ἀντίοχος ὁ Ἐπι φανής, ὁ τῆς Συρίας γενόμενος βασιλεὺς, ὧν ἔκγονος Αλεξάνδρου τοῦ Μακεδόνος. Καὶ αὐτὸς τοῖς τότε και ρεῖς ἐπαρθεὶς τῇ καρδίᾳ ἔγραψε ψήφισμα, ο βωμούς πρὸ τῶν θυρῶν τιθέντας, ἅπαντας ἐπιθύσειν, καὶ κισσούς έστεφανωμένους πομπεύειν τῷ Διο νύσῳ· τοὺς δὲ μὴ βουλομένους ὑποτάσσεσθαι, τούτους μετὰ ἀπαγχισμὸν καὶ ἐτασμὸν βασάνων ἀναιρεῖσθαι. ο ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς τὰ ἀντάξια παρὰ τοῦ Κυρίου καὶ δικαιοκρίτου καὶ παντεπόπτου Θεοῦ ἔλαβε· γενό μενος γὰρ σκωληκόβρωτος μετήλλαξε τὸν βίον. Καὶ ταῦτα μὲν εἴ τις βούλοιτο λεπτομερῶς ἑνιστορῆσαι, σεσήμανται ἐν τοῖς Μακκαβαικοῖς. Νυνὶ δὲ πρὸς τὸ προκείμενον ἐροῦμεν. Ταῦτα γὰρ καὶ αὐτὸς τεχνάσεται, κατὰ πάντα θλίβειν τοὺς ἁγίους θέλων· λέγει γὰρ ὁ προφήτης καὶ ἀπόστολος· ι Ωδε ὁ νοῦς. Ὁ ἔχων σοφίαν ψηφισάτω τὸν ἀριθμὸν τοῦ θηρίου· ἀριθμὸς γὰρ ἀνθρώπου ἐστὶ, καὶ ὁ ἀριθμὸς αὐτοῦ ἐστιν χξς'.» Περὶ μὲν τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ, οὐκ ἐν ἡμῖν τοσοῦτον ἀκριθὲς ἐξειπεῖν, ὡς ἐνενόησε καὶ ἐδιδάχθη περὶ αὐτοῦ ὁ μακάριος Ιωάννης, ὅσον μόνον ὑπονοῆσαι· ἀναφαίνοντος γὰρ αὐτοῦ δείξει δ μακάριος τὸ ζητούμενον. Πλὴν ὅσον νοοῦμεν ἀμφι βάλλοντες λέγομεν. Πολλὰ μὲν εὑρίσκομεν ὀνόματα τούτῳ τῷ ἀριθμῷ ισόψηφα περιεχόμενα οἷον, ὥσπερ εἰπεῖν, τὸ Τειτάν ἐστιν, ἀρχαῖον καὶ ἔνδοξον όνομα ἢ τὸ Εὐάνθας καὶ γὰρ αὐτὸ τῇ αὐτῇ Πυρεία. πύρινον στέφανον πειρατήρια, Περιφέροντες. ἐπιφέροντες. Κισσούς. κισσού. Αι κισσοῖς Μετὰ ἀπαγχισμόν. ἐπαγχονισμόν, απαγχονισμόν ἀπαγχισμόν, 111, 11: Ελυπήθη σφόδρα ὥστε ἀπάγε ξασθαι. ἀπάγχομαι, τό, ἀπαγχισμός, Ισόψηφα περιεχόμενα. περιεχόμενα ισόψηφον ισόψηφα, γράμματα, Τειτὰν... ἀρχαῖον καὶ ἔνδοξον όνομα. Ευάνθας. ΕΥΑΝΘΑΣ

Θεοί, βουλόμενος ἐκθλίβειν καὶ ἐκδιώκειν αὐτοὺς ἐκ perbia elatus, eos exstirpare velit exque mundo fuτοῦ κόσμου, καὶ διὰ τὸ μὴ διδόναι αὐτοὺς αὐτῷ δόξαν, κελεύσει πάντας πανταχοῦ πυρεία τεθῆναι, ἵνα μηδεὶς δύνηται τῶν ἁγίων μήτε ἀγοράσαι μήτε πωλήσαι, ἐὰν μὴ πρῶτον ἐπιθύσῃ· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ χά ραγμα, τὸν ἐπὶ τῆς χειρὸς τῆς δεξιᾶς διδόμενον. Τὸ δὲ ἐπὶ τὸ μέτωπον εἰπεῖν, ἵνα πάντες ὦσιν ἐστε φανωμένοι, πύρινον καὶ οὐ ζωῆς, ἀλλὰ θανάτου στέ φανον μεθ' ἑαυτῶν περιφέροντες Οὕτω γὰρ έτεχνάσατο κατὰ τῶν Ἰουδαίων καὶ Ἀντίοχος ὁ Ἐπιφανής, ὁ τῆς Συρίας γενόμενος βασιλεὺς, ὧν ἔκγονος Αλεξάνδρου τοῦ Μακεδόνος. Καὶ αὐτὸς τοῖς τότε και ρεῖς ἐπαρθεὶς τῇ καρδίᾳ ἔγραψε ψήφισμα, ο βωμούς πρὸ τῶν θυρῶν τιθέντας, ἅπαντας ἐπιθύσειν, καὶ • κισσούς έστεφανωμένους πομπεύειν τῷ Διο νύσῳ· τοὺς δὲ μὴ βουλομένους ὑποτάσσεσθαι, τούτους μετὰ ἀπαγχισμὸν καὶ ἐτασμὸν βασάνων ἀναιρεί σθαι. ο ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς τὰ ἀντάξια παρὰ τοῦ Κυρίου καὶ δικαιοκρίτου καὶ παντεπόπτου Θεοῦ ἔλαβε· γενόμενος γὰρ σκωληκόβρωτος μετήλλαξε τὸν βίον. Καὶ ταῦτα μὲν εἴ τις βούλοιτο λεπτομερῶς ἑνιστορῆσαι, σεσήμανται ἐν τοῖς Μακκαβαικοῖς. gare ob negatam illi gloriam; jubebit omnes ubique rogos ponere ac thuribula, ne quis sanctorum emere possit aut vendere, quin prius immolaverit. Hoc enim illud signaculum est, quod datur in manu dextera.. Quod vero c in fronte» dicit, hoc est, ut omnes coronati sint, igneumque, non vitæ, sed mortis, secum inferant sertum. Sic namque etiam adversus Judæos molitus est Antiochus Epiphanes, Syriæ rex, Alexandri Macedonis nepos. Nam et ille per hæc tempora corde elatus, decretum tulit, • aris pro foribus positis, s cunctos immolaturos, atque e hedera coronatos, Baccho circuituros. Qui molint parere, hos cruciatibus atque tormentis examinatos, neci tradendos esse 3, Verum is quoque, " condigua a Domino, justoque judice ac omnium inspectore Deo, recepit præmia. Exesus enim vermibus, vita exemptus est. Ac si quis hæc sigillatim legere velit singulaque lustrare, in libris Machabæorum perscripta inveniet. Νυνὶ δὲ πρὸς τὸ προκείμενον ἐροῦμεν. Ταῦτα γὰρ καὶ αὐτὸς τεχνάσεται, κατὰ πάντα θλίβειν τοὺς ἁγίους θέλων· λέγει γὰρ ὁ προφήτης καὶ ἀπόστολος· ι Ωδε ὁ νοῦς. Ὁ ἔχων σοφίαν ψηφισάτω τὸν ἀριθμὸν τοῦ θηρίου· ἀριθμὸς γὰρ ἀνθρώπου ἐστὶ, καὶ ὁ ἀριθμὸς αὐτοῦ ἐστιν χξς'.» Περὶ μὲν τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ, οὐκ ἐν ἡμῖν τοσοῦτον ἀκριθὲς ἐξειπεῖν, ὡς ἐνενόησε καὶ ἐδιδάχθη περὶ αὐτοῦ ὁ μακάριος Ιωάννης, ὅσον μόνον ὑπονοῆσαι· ἀναφαίνοντος γὰρ αὐτοῦ δείξει δ μακάριος τὸ ζητούμενον. Πλὴν ὅσον νοοῦμεν ἀμφιβάλλοντες λέγομεν. Πολλὰ μὲν εὑρίσκομεν ὀνόματα τούτῳ τῷ ἀριθμῷ ισόψηφα περιεχόμενα οἷον, ὥσπερ εἰπεῖν, τὸ Τειτάν ἐστιν, ἀρχαῖον καὶ ἔνδοξον όνομα ἢ τὸ Εὐάνθας καὶ γὰρ αὐτὸ τῇ αὐτῇ «1 Mach. 1, 58; II Mach. vi, 7. 6 Apoc. xii, 18. Πυρεία. «Tripodes, acerras,» et si quid ejusmodi est in quod proclive incensi pulvisculum mittere, solemni immolationis ritu, ad testandaın animi devotionem; quod maxime sacrificii genus exigebant gentiles, ab iis quorum suspectam haberent religionem. Antiochus hedera coronatos Baccho circuire cogebat: Christianorum tyranni, thure saltem litare; hincque adeo πύρινον sibi στέφανον asciscere scite ait mox Hippolytus, qui sic immolent ac Antichristo pareant: ignis coronam. Erat πειρατήρια, quæ vox hic fungi est, sive antiquarii sive ejus qui exscripsit errato. COMBEF. Περιφέροντες. Combef., ἐπιφέροντες. Κισσούς. Ιd. κισσού. Αι κισσοῖς legit Tanaquilius Faber. Μετὰ ἀπαγχισμόν. Duplici mendo erat, ἐπαγχονισμόν, debuisset απαγχονισμόν scribere. Ego minori mutatione, ἀπαγχισμόν, quæ for signantissima est, ad exprimendos dolores immensos ac cruciatus, quibus pene quis enecetur ac stranguletur. Τob. 111, 11: Ελυπήθη σφόδρα ὥστε ἀπάγε ξασθαι. • Tristata est valde, ut quasi strangularetur;: quasi suppresso spiritu doloris vi immoreretur. Cum ergo habeamus verbum ἀπάγχομαι, a quo facile derivari possit τό, ἀπαγχισμός, nibil necesse ad alia remotiora recurrere. COMBEF. Ισόψηφα περιεχόμενα. Notum est vocari iośļŋya nomina, quorum litteræ numerorum more L. Nunc vero ad propositum quod attinet dicemus. Hoc enim ipse quoque molietur, modis omnibus sanctos affligere volens. Ait enim propheta et apostolus: • Hic intellectus est. Qui habet sapientiam, computet numerum bestia. Numerus enim hominis est; et numerus ejus sexcenti sexaginta sex.» Sane ad ejus nomen quod attinet, non in nobis tanta sapientiæ vis, ut enarrare possimus, quemadmodum de illo intellexit didicitque beatus Joannes, ac vel solum conjectura tradere. Illo enim apparente, docebit vir beatus quo de quærimus. Cæterum quantum hæsitantes animoque dubii capimus, dicimus. Multa quidem nomina inveniemus pari numero atque computo comprehensa, ut, verbi computatæ, eamdem summam conficiunt. Vocabulum περιεχόμενα Guidio tollendum videbatur; et abesse salvo sensu potest, nec tamen obest idem si adsit, nec sensum corrumpit; quia nomen et ισόψηφον esse alteri, et continere in se ισόψηφα, scilicet γράμματα, potest. FABRIC. Τειτὰν... ἀρχαῖον καὶ ἔνδοξον όνομα. Imitatur Hippolytus magistrum suum Irenæum, qui lib. v contr. har., cap. 50, § 3, hæc habet: «Titan.... et antiquum, et fide dignum, et regale nomen. > Paulo ante dixerat idem Irenæus: • Sed et.TEΙΤΑΝ, prima syllaba per duas Græcas vocales & et ɩ scripla, omnium nominum quæ apud nos inveniuntur, magis fide dignum est. Etenim prædictum numerum babet in se, et litterarum est sex, singulis syllabis ex ternis litteris constantibus, et velus, et seniotum: neque enim eorum regum qui secundum nos sunt, aliquis vocatus est Titan; neque eorum quae publice adorantur idolorum apud Græcos et barbaros, habet vocabulum hoc: et divinum putatur apud multos hoc nomen; ut etiam sol, Titan vocetur ab his qui nunc tenent: et ostentationem quamdam continet ultionis et vindictam inferentis, quod ille (Anti - christus) simulat se male tractatos vindicare. ▸ Ευάνθας. Iden Irenaeus 1. c.: • Quoniam autem non propter inopiam nominum habentium numerum nominis ejus dicimus hæc, sed propter timorem erga Deum et zelum veritatis: ΕΥΑΝΘΑΣ

col. 771–772page 94 of 189

PG 10:771ψήφῳ ἐμπεριέχεται, καὶ ἕτερα πλείονα εὑρεθῆναι δυνάμενα. Αλλ' ἐπειδὴ προέφθημεν λέγοντες, ὅτι ἐθεραπεύθη ἡ πληγὴ τοῦ θηρίου τοῦ πρώτου, καὶ ποιήσει λαλεῖν τὴν εἰκόνα, τουτέστιν, ίσχυσε φανερὸν δ' ἐστὶ πᾶσιν, ὅτι οἱ κρατοῦντες ἔτι νῦν εἰσι Λατῖνοι· εἰς ἑνὸς οὖν ἀνθρώπου ὄνομα μεταγόμενον, γίνεται Λατεῖνος. Ὥστε οὔτε προκηρύσσειν δεῖ ὡς ὄντος τούτου ὀνόματος, οὔτε πάλιν ἀγνοεῖν, ὅτι μὴ ἄλλως δύναται λέγεσθαι· ἔχοντες δὲ τὸ μυστήριον τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ καρδίᾳ, μετὰ φόβου φυλάσσειν πιστῶς τὰ ὑπὸ τῶν μακαρίων προφητῶν προειρημένα, ἵνα γινο μένων αὐτῶν, προϊδόντες μὴ σφαλλώμεθα. Τῶν γὰρ καιρῶν ἐπιγινομένων, καὶ αὐτὸς περὶ οὗ ταῦτα εἴρη ται, φανερωθήσεται. ΧΙ, 14. Αλλ' ἵνα μὴ μόνοις τοῖς ῥητοῖς τούτοις πείσωμεν τοὺς τὰ τοῦ Θεοῦ λόγια φιλοπονοῦντας, δείξομεν δι' ἑτέρων ἀποδείξεων πλειόνων. Λέγει γὰρ Δανιήλ Καὶ οὗτοι σωθήσονται ἐκ χειρὸς αὐτοῦ, Εδωμ καὶ Μωάβ, καὶ ἀρχὴ υἱῶν Αμμών. Αμμὼν καὶ Μωάβ, οἱ ἐκ τῶν θυγατέρων τοῦ Λώτ υἱοὶ γεγενημένοι, ἐξ ὧν τὸ γένος ἕως τοῦ νῦν διαμένει. Λέγει γὰρ Ησαΐας Καὶ πετασθήσονται ἐν πλοίοις ἀλλοφύλων, θάλασσαν ἅμα προνομεύοντες, καὶ τοὺς ἀφ᾽ ἡλίου ἀνατολῶν, καὶ ἐπὶ Μωάβ πρῶτον τὰς χεῖρας ἐπιβαλοῦσιν οἱ δὲ υἱοὶ Ἀμμών πρῶτοι ὑπακούσονται. Οὗτος οὖν τοῖς τότε καιροῖς ἀναδειχθεὶς ὑπαν τεῖ καὶ κρατήσας ἐν παρατάξει πολέμου τῶν τριῶν κεράτων ἐκ τῶν δέκα, καὶ ἐκριζώσας αὐτά, ὅπερ ἐστὶν Αἰγύπτου, καὶ Λιβύων, καὶ Αἰθιόπων, λαβὼν τὰ σκύλα καὶ τὰ λάφυρα, ὑποταγέντων αὐτῷ καὶ τῶν λοιπῶν κεράτων τῶν περιβλαπτομένων, ἄρ ξει ὑψοῦσθαι τῇ καρδίᾳ, καὶ ἐπαίρεσθαι κατὰ τοῦ Θεοῦ, πάσης τῆς οἰκουμένης κρατῶν· τὸ δὲ ὅρμη μα αὐτοῦ πρῶτον ἔσται ἐπὶ Τύρον καὶ Βήρυτον, καὶ τὴν πέριξ χώραν. Ταύτας γὰρ πρῶτον τὰς πόλεις ἐκπορθήσας, ταῖς ἑτέραις φόβον ἐγγεννήσει, καθώς φησιν Ησαΐας· «Αἰσχύνθητι, Σιδών, εἶπεν ἡ θάλασσα· ἡ δὲ ἰσχὺς τῆς θαλάσσης εἶπεν· Οὐκ ὤδινον, οὐδ᾽ ἔτε κον, οὐδ᾽ ἐξέθρεψα νεανίσκους, οὐδὲ ὕψωσα παρθένους. Ὅταν δὲ ἀκουστὸν γένηται Αἰγύπτῳ, λήψεται αὐτοὺς ὀδύνη περί Τύρου.» Τούτων οὕτως ἐσομένων, ἀγαπητέ, καὶ τῶν τριῶν ὡς Θεὸν ἑαυτὸν ἐπιδεικνύναι, ώς προείπεν Ἰεζεκιήλο Ανθ' ὧν ὑψώθη ἡ καρδία σου, καὶ εἶπας, Θεός εἰμι ἐγώ.» Καὶ Ἡσαΐας ὁμοίως·. Σὺ δὲ εἶπας ἐν τῇ σε ΤΕΙΤΑΝ, ΕΥΑΝΘΑΣ, ΛΑ ΤΕΙΝΟΣ " κεράτων ὑπ' αὐτοῦ ἐκκοπέντων, μετὰ ταῦτα ἄρξεται σε ΛΑΤΕΙΝΟΣ κεράτων περάτων. Προέφθημεν. προέφημεν. Ποιήσει. ἐποίησε. Ισχυσε. ισχύσει. Ὑπαντεῖ. ὑπαντήσει, καὶ ἄρξει. ΤΑΝ. ΓΑΒ.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. DOGMAT. ET HISTORIC. ψήφῳ ἐμπεριέχεται, καὶ ἕτερα πλείονα εὑρεθῆναι δυνάμενα. Αλλ' ἐπειδὴ προέφθημεν λέγοντες, ὅτι ἐθεραπεύθη ἡ πληγὴ τοῦ θηρίου τοῦ πρώτου, καὶ ποιήσει λαλεῖν τὴν εἰκόνα, τουτέστιν, ίσχυσε φανερὸν δ' ἐστὶ πᾶσιν, ὅτι οἱ κρατοῦντες ἔτι νῦν εἰσι Λατῖνοι· εἰς ἑνὸς οὖν ἀνθρώπου ὄνομα μεταγόμενον, γίνεται Λατεῖνος. Ὥστε οὔτε προκηρύσσειν δεῖ ὡς ὄντος τούτου ὀνόματος, οὔτε πάλιν ἀγνοεῖν, ὅτι μὴ ἄλλως δύναται λέγεσθαι· ἔχοντες δὲ τὸ μυστήριον τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ καρδίᾳ, μετὰ φόβου φυλάσσειν πιστῶς τὰ ὑπὸ τῶν μακαρίων προφητῶν προειρημένα, ἵνα γινο μένων αὐτῶν, προϊδόντες μὴ σφαλλώμεθα. Τῶν γὰρ καιρῶν ἐπιγινομένων, καὶ αὐτὸς περὶ οὗ ταῦτα εἴρη ται, φανερωθήσεται. gratia, est nomen Tilan, quod nomen antiquum ac illustre est; vel Evanthas; nam hoc quoque pari comprehenditur computo, aliaque non pauca quæ licet invenire. Quia tamen jam diximus, prioris bestiæ plagam curatam esse, ac loqui imaginem fecisse, quod est robur illi viresque tribuisse: palam omnibus est, qui etiamnum rerum potiantur, Latinos esse. Si igitur ut unius hominis nomen transferatur, Latinus efficietur. Quare nec praedicandum, quasi hoc sit illius nomen, nec rursus nesciendum, posse eum aliter nuncupari: sed cum Dei mysterium in corde habeamus, cum timore fide servanda, quæ a beatis prophetis prædicta sunt; ut cum illa Gent, prospiciendo solerter non decipiamur. Supervenientia enim tempora, etiam hunc de quo hæc dicta sunt, manifestabunt. LI. Sed ne his duntaxat sententiis dictisque illos inducamus, qui divinorum eloquiorum cultu dele ctantur, aliis pluribus demonstrationibus ostendemus. Ait enim Daniel: Et isti salvabuntur de manu ejus, Edom et Moab, et principium filiorum Ammon 68 › Ammon et Moab filii Lot ex filiabus progeniti •, quorum etiamnum genus perseverat. Ait enim Isaias: Et volabunt in navibus alienigenarum; mare simul prædabuntur, et eos qui a solis ort. Et in Moab primum manus injicient; filii autem Ammon primi obedient 7. Lll. Hic igitur illis temporibus emergens occurret: triumque cornuum ex decem pugnæ acie potilus, illisque radicitus evulsis, Ægypto scilicet, Libya et Ethiopia, acceptis eorum spoliis ac manubiis, reliquis etiam cornibus quæ nec ipsa immunia exsistant, oblæsisque finibus (8*) se illi subjicientibus, exaltari animo incipiet et adversus Deuni elferri, qui totius orbis terrarum potiatur. Ejus prima aggressio erit adversus Tyrum et Berytum, ac circumvicinam regionem. His enim urbibus primum expugnatis, aliis terrorem injiciet, quemadmodum Isaias ait: • Erubesce, Sidon, dixit mare. Fortitudo vero maris dixit: Non parturivi, neque peperi, nec educavi juvenes, nec exaltavi virgines. Quando autem auditum fuerit Ægypto, capiet eos dolor pro Tyro 68. › ΧΙ, 14. Αλλ' ἵνα μὴ μόνοις τοῖς ῥητοῖς τούτοις πείσωμεν τοὺς τὰ τοῦ Θεοῦ λόγια φιλοπονοῦντας, δείξομεν δι' ἑτέρων ἀποδείξεων πλειόνων. Λέγει γὰρ Δανιήλ • Καὶ οὗτοι σωθήσονται ἐκ χειρὸς αὐτοῦ, Εδωμ καὶ Μωάβ, καὶ ἀρχὴ υἱῶν Αμμών. Αμμὼν καὶ Μωάβ, οἱ ἐκ τῶν θυγατέρων τοῦ Λώτ υἱοὶ γεγενημένοι, ἐξ ὧν τὸ γένος ἕως τοῦ νῦν διαμένει. Λέγει γὰρ Ησαΐας • Καὶ πετασθήσονται ἐν πλοίοις ἀλλοφύλων, θάλασ σαν ἅμα προνομεύοντες, καὶ τοὺς ἀφ᾽ ἡλίου ἀνατο λῶν, καὶ ἐπὶ Μωάβ πρῶτον τὰς χεῖρας ἐπιβαλοῦσιν· οἱ δὲ υἱοὶ Ἀμμών πρῶτοι ὑπακούσονται. Οὗτος οὖν τοῖς τότε καιροῖς ἀναδειχθεὶς ὑπαν τεῖ καὶ κρατήσας ἐν παρατάξει πολέμου τῶν τριῶν κεράτων ἐκ τῶν δέκα, καὶ ἐκριζώσας αὐτά, ὅπερ ἐστὶν Αἰγύπτου, καὶ Λιβύων, καὶ Αἰθιόπων, λαβὼν τὰ σκύλα καὶ τὰ λάφυρα, ὑποταγέντων αὐτῷ καὶ τῶν λοιπῶν κεράτων τῶν περιβλαπτομένων, ἄρ ξει ὑψοῦσθαι τῇ καρδίᾳ, καὶ ἐπαίρεσθαι κατὰ τοῦ Θεοῦ, πάσης τῆς οἰκουμένης κρατῶν· τὸ δὲ ὅρμη μα αὐτοῦ πρῶτον ἔσται ἐπὶ Τύρον καὶ Βήρυτον, καὶ τὴν πέριξ χώραν. Ταύτας γὰρ πρῶτον τὰς πόλεις ἐκπορ θήσας, ταῖς ἑτέραις φόβον ἐγγεννήσει, καθώς φησιν Ησαΐας· «Αἰσχύνθητι, Σιδών, εἶπεν ἡ θάλασσα· ἡ δὲ ἰσχὺς τῆς θαλάσσης εἶπεν· Οὐκ ὤδινον, οὐδ᾽ ἔτεκον, οὐδ᾽ ἐξέθρεψα νεανίσκους, οὐδὲ ὕψωσα παρθέ νους. Ὅταν δὲ ἀκουστὸν γένηται Αἰγύπτῳ, λήψεται αὐτοὺς ὀδύνη περί Τύρου.» Τούτων οὕτως ἐσομένων, ἀγαπητέ, καὶ τῶν τριῶν ὡς Θεὸν ἑαυτὸν ἐπιδεικνύναι, ώς προείπεν Ἰεζεκιήλο • Ανθ' ὧν ὑψώθη ἡ καρδία σου, καὶ εἶπας, Θεός εἰμι ἐγώ.» Καὶ Ἡσαΐας ὁμοίως·. Σὺ δὲ εἶπας ἐν τῇ σε Isa. XXIII, 4, 5. "Ezech. xxvIII, 6. apocalypticus 666 inde exsurgere potest; ut proinde sic exprimenda fuissent, ΤΕΙΤΑΝ, ΕΥΑΝΘΑΣ, ΛΑΤΕΙΝΟΣ: quo quidem nodo illa expressit vetus Irenæi interpres. LIII. Ilis ita futuris, dilectissime, ac tribus cornibus ab eo excisis, post hac se ut Deum exhibere " κεράτων ὑπ' αὐτοῦ ἐκκοπέντων, μετὰ ταῦτα ἄρξεται incipiet, quemadmodum prædixit Ezechiel: «Pro eo quod exaltatum est cor tuum, et dixisti: Deus sum ego.. Similiter quoque Isaias: c Tu autem σε Dan. x1, 41. 66 Gen. xix, 37, 38. 67 Isa. enim nomen, habet numerum de quo quæritur: sed nihil de eo affirmamus.. Statimque subdit: «Sed et ΛΑΤΕΙΝΟΣ nomen habet sexcentorum sexaginta sex numerum; et valde verisimile est, quoniam novissimum regnum hoc habet vocabulum. Latini enim sunt qui nunc regnant; sed non in hoc nos gloriabimur. Hæc autem propterea in medium adduximus, ut magis inde constet, Irenæi scripta lippolytum præ oculis habuisse. Hinc etiam compertum fit, tria ista nomina perperam fuisse in versione hisce litteris consignata, Titan, Evanthas et Latinus: neque enim ad mentem Hippolyti numerus (8') Finibus. In Græco κεράτων· unde videtur interpres legisse περάτων. Εpit. PATROL. Προέφθημεν. Ita legendum, pro προέφημεν. FABRIC. Ποιήσει. Combef., ἐποίησε. Ισχυσε. Forte ισχύσει. Gu. Ὑπαντεῖ. Legendum ὑπαντήσει, unde sequitur, καὶ ἄρξει. ΤΑΝ. ΓΑΒ.

col. 773–774page 95 of 189

PG 10:773καρδίᾳ σου· Εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναβήσομαι, ἐπάνω τῶν ἄστρων τοῦ οὐρανοῦ θήσω τὸν θρόνον μου· ἔσομαι ὅμοιος τῷ Ὑψίστῳ. Νυν δὲ εἰς ᾅδην καταβήσῃ, εἰς τὰ θεμέλια τῆς γῆς.» Ὡσαύτως καὶ Ἰεζεκιήλ· Μὴ λέγων ἐρεῖς τοῖς ἀναιροῦσί σε, Θεός εἰμι ἐγώ; Σὺ δὲ ἄνθρωπος, καὶ οὐ Θεός.» Δεδειγμένων οὖν διὰ τῶν ῥητῶν τούτων τῆς φυλῆς, καὶ τῆς ἀναδείξεως αὐτοῦ, καὶ τῆς ἀναιρέσεως, τοῦ τε ὀνόματος μυστικῶς σεσημασμένου, ἴδωμεν καὶ τὴν πράξιν αὐτοῦ Αὐτὸς γὰρ προσκαλέσεται πάντα τὸν λαὸν πρὸς ἑαυτὸν ἐκ πάσης χώρας της διασπορᾶς, ἰδιοποιούμενος ὡς τέκνα ἴδια, ἐπαγγελλόμενος ἀποκαταστήσειν τὴν χώραν, καὶ ἀναστήσειν αὐτῶν τὴν βασιλείαν καὶ τὸν λαὸν, ἵνα ὑπ' αὐτῶν ὡς Θεός προσκυνηθῇ, ὡς λέγει ὁ προφήτης· «Συνάξει πᾶσαν τὴν βασιλείαν αὐτοῦ ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου ἄχρι δυσμῶν· Β. οἷς κεκλήχοι, καὶ οἷς οὐ κεκλήκοι, πορεύσονται μετ' αὐτοῦ.» Καὶ Ἱερεμίας δὲ εἰς αὐτὸν χρώμενος παρα βαλτα, φησὶν οὕτως· «Πέρδιξ ἐφώνησε, συνήγαγεν & οὐκ ἔτεκε, ποιῶν τὸν πλοῦτον αὐτοῦ οὐ μετὰ κρίσεως ἐν ἡμίσει ἡμερῶν καταλείψουσιν αὐτὸν, καὶ ἔσται ἐπ' ἐσχάτων ἡμερῶν αὐτοῦ ἄφρων.» Οὐ βλάψει οὖν διὰ τὸ προκείμενον, καὶ τὴν τέχνην τοῦ ζώου διηγήσασθαι, καὶ ὅτι οὐ μάτην ἀπεφήνατο ὁ προφήτης τὸ ῥητὸν, τῇ τοῦ ζώου παραβολῇ χρώμενος· τοῦ γὰρ πέρδικος κενοδόξου ζώου ὑπάρχοντος, ἐπὶν πλησίον ἴδῃ ἑτέρου πέρδικος καλιὰν ἔχουσαν νεοσσούς, ἀποστάντος τοῦ πατρὸς αὐτῶν εἰς τὴν να μὴν, μιμούμενος τὴν τοῦ ἀλλοτρίου φωνὴν προσκαλεῖται πρὸς ἑαυτὸν τοὺς νεοσσούς· οἱ δὲ νομίσαντες περὶ πλάνης τοῦ Ἀντιχρίστου. πράξιν, την πλάνην αὐτοῦ. Εἰ τέχνην του ζώου, καταλείψαντες τὸν πλάνον. στατον καὶ τὸ ἀκάθαρτον

καρδίᾳ σου· Εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναβήσομαι, ἐπάνω τῶν dixisti in corde tuo: Ascendam in coelum, super ἄστρων τοῦ οὐρανοῦ θήσω τὸν θρόνον μου· ἔσομαι ὅμοιος τῷ Ὑψίστῳ. Νυν δὲ εἰς ᾅδην καταβήσῃ, εἰς τὰ θεμέλια τῆς γῆς.» Ὡσαύτως καὶ Ἰεζεκιήλ· Μὴ λέγων ἐρεῖς τοῖς ἀναιροῦσί σε, Θεός εἰμι ἐγώ; Σὺ δὲ ἄνθρωπος, καὶ οὐ Θεός.» stellas cœli ponam solium meum; ero șimilis Altissimo. Nunc autem in infernum descendes, ad fundamenta terra › Simili quoque ratione Ezechiel Nunquid dicens loqueris interficientibus te: Deus sum ego? Tu vero homo, et non Deus ". › LIV. Cum his locis, Antichristi tum tribus probata sit, tum ejus exhibitio ac interitus; nomen quoque obscure designatum sit ac sub anigmate; videamus et quid acturus sit. Ipse enim congregabit ad se omnem populum ex omni regione qua dispersi sunt, velut suos ipsius filios asciscens propriosque adhibens, restituturum se regionem pollicitus, 'reguumque illorum ac populum suscitaturum, ut ab eis tanquam Deus adoretur, sicut ait propheta: Δεδειγμένων οὖν διὰ τῶν ῥητῶν τούτων τῆς φυλῆς, καὶ τῆς ἀναδείξεως αὐτοῦ, καὶ τῆς ἀναιρέσεως, τοῦ τε ὀνόματος μυστικῶς σεσημασμένου, ἴδωμεν καὶ τὴν πράξιν αὐτοῦ Αὐτὸς γὰρ προσκαλέσεται πάντα τὸν λαὸν πρὸς ἑαυτὸν ἐκ πάσης χώρας της διασπο ρᾶς, ἰδιοποιούμενος ὡς τέκνα ἴδια, ἐπαγγελλόμενος ἀποκαταστήσειν τὴν χώραν, καὶ ἀναστήσειν αὐτῶν τὴν βασιλείαν καὶ τὸν λαὸν, ἵνα ὑπ' αὐτῶν ὡς Θεός προσκυνηθῇ, ὡς λέγει ὁ προφήτης· «Συνάξει πᾶσαν τὴν βασιλείαν αὐτοῦ ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου ἄχρι δυσμῶν· Β. Congregabit omne regnum suum a solis ortu οἷς κεκλήχοι, καὶ οἷς οὐ κεκλήκοι, πορεύσονται μετ' αὐτοῦ.» Καὶ Ἱερεμίας δὲ εἰς αὐτὸν χρώμενος παραβαλτα, φησὶν οὕτως· «Πέρδιξ ἐφώνησε, συνήγαγεν & οὐκ ἔτεκε, ποιῶν τὸν πλοῦτον αὐτοῦ οὐ μετὰ κρίσεως· ἐν ἡμίσει ἡμερῶν καταλείψουσιν αὐτὸν, καὶ ἔσται ἐπ' ἐσχάτων ἡμερῶν αὐτοῦ ἄφρων.» Οὐ βλάψει οὖν διὰ τὸ προκείμενον, καὶ τὴν τέχνην τοῦ ζώου διηγήσασθαι, καὶ ὅτι οὐ μάτην ἀπεφήνατο ὁ προφήτης τὸ ῥητὸν, τῇ τοῦ ζώου παραβολῇ χρώμε νος· τοῦ γὰρ πέρδικος κενοδόξου ζώου ὑπάρχοντος, ἐπὶν πλησίον ἴδῃ ἑτέρου πέρδικος καλιὰν ἔχουσαν νεοσσούς, ἀποστάντος τοῦ πατρὸς αὐτῶν εἰς τὴν να μὴν, μιμούμενος τὴν τοῦ ἀλλοτρίου φωνὴν προσκαλεῖται πρὸς ἑαυτὸν τοὺς νεοσσούς· οἱ δὲ νομίσαντες TO usque ad occasuin. Quos vocaverit, et quos non vocaverit, cum eo venient "., Jeremias quoque sic de illo loquitur sub avis metaphora: Perdix clamavit: congregavit quæ non peperit; faciens divitias suas non cum judicio. In dimidio dierum derelinquent eum; et erit in novissimis diebus suis insipiens 7., LV. Nihil ergo officiet, præsentis argumenti gratia, quominus etiam animalis artem astumque enarremus, ac ostendamus, non frustra prophetam hæc locutum esse, ejus animalis usum similitudine. Nam cum perdix superbum animal sit, ubi prope alterius perdicis nidum in quo sint pulli, viderit, quorum parens ad pastum avolarit, æmula alieni voce, ad se pullos vocat: pulli vero suum ipsam Isa. xiv, 13-15. 71 Ezech. XXVII, 9. "Etiam superius cap. 15, hæc citata ut prophetica. "Jer. Thr xpāĘır avrov. In partitione operis, supra cap. 5, posuit Hippolytus se quinto loco diclarum esse περὶ πλάνης τοῦ Ἀντιχρίστου. Itaque pro πράξιν, emenda fidenter την πλάνην αὐτοῦ. Εἰ hoc ex tota serie probari potest. Cap. 55 vocal τέχνην του ζώου, et mox, καταλείψαντες τὸν πλάνον. D.Non est tamen necessaria hæc Tanaquilli Fabri emendatio: quia mpãžis, ut vox generalis, etiam ávny Antichristi potest denotare. FABRIC. Azepúrazo. Sic emendavi ex Catena Græca in Jerem. cum esset àлexpivato, ac reliqua ita mutila essent, ut vix ullus ex eis congruus sensus elici posset. Erit et hoc argumento, esse hanc veram Hippolyti lucubrationem, non quam spuriam ejus nomine Picus vulgavit, in qua nulla hæc exstant. Ad sensum vero Hippolyti (qui et aliorum plurium Græcorum Patrum, necnon et llieronymi) perdicem sic vocare vel excludere alienos pullos, qui deinde verum parentem agnoscant et alienum relinquant; alienum a natura bujus animalis, docti recentiores animadverterunt, quod nobis proprie usuque vulgalo perdix est aliaque sunt veri perdicis vitia auctoribus sacris profanisque notata; in quibus Origenes ad Jerem. laudatum locum, to xxx στατον καὶ τὸ ἀκάθαρτον numerat, quod callidissimum cavendo pull:s animal, et quod salacissimum, ut se mares alii alios ineant, etc. Aliud genus avis multis ostendit Bochartus De animalibus sacræ Scriplure, tomo 1, oblongo rostro, qualis fere nostra rusticula, nec nobis satis notum, cujus ea indoles, ut aliena ova foveat et excludat, habeatque ac vocet at suos, alienos pullos, qui et deserant. Familiarissimum istud in gallinis domesticis; quæ anatum, anserum, aliaque ova foveant et excludant, pullosque non suos frustra vocitent, cum illi ex indole quod nacti sunt, mox nati actitent; puta anates aquis inhiant iisque innatant, spreta gallinæ voce, quæ nec sic ut suos, alienos fetus fovere desinit; tantus illius ex innato prolis amore stupor. Nec aliter videatur de illa ave, quam Jeremias exemplo usurpavit; ac parabola scite avaros reprehendit, qui sine judicio opes non eis permansuras congregent, sæpe etiam in vita dimittendas, nedum cum vita morte eis commutanda erit. Grotii expositio, dictum hoc a propheta, quod perdicum ova sæpe subventanea sunt, ut Arist., VI, c. 2, tradidit alique, nihil ad rem aut ex mente prophetæ: nec ejus comparatio hoc petit, sed quod avis sic frustra, nulloque suo commodo, alienos, pro suis, pullos excludat. Ægyptium NTP vocat in Beresith Rabbà, R. Josue, Caninæ filius, nec aliter Chrysostomus in Catena, Perdicem Ægyptiam, quod præcipue in Ægypto sit id genus avis. Montana:n esse, nec tanti pretii, ut in illa venator debeat operam perdere, indicat, quod se illi David comparat, persequente Saule inter montana. Illud έpwvηce, vocavit, ▸ cum in Hebræis non exstet, additum videtur a Septuaginta; qua voce, et quod ouhyays transtulerunt, to congregavit (quod melius Hieronymus aliique, fovit,») illam sibi fabellam habuere Græci interpretes, ad quam nihil sacer textus cogit: qui, vel si vox illa Hebraica esset congregare, ut sentit David Kimchi, aliter intelligendus esset, quam ut velit vocare et congregare, quos ex alienis ovis, ut suos exclusisset; velut fere præter gallinas, quibus ipsi aliena ova supponimus, sunt illæ omnes aves, quibus cuculus sua supponit, exesis illarum ovis. COMBEF.

col. 775–776page 96 of 189

PG 10:775τὸν ἴδιον πατέρα αὐτῶν ὑπάρχειν, προστρέχουσιν το Σιλοάμ. Σιλωάμ. Καὶ ἔσται αὕτη ἡ παρ' ἐμοῦ εἰρήνη. «Ει Αὐτῇ εἰρήνη, αὐτῇ ἡ εἰρ αὐτῷ. Ὁ δὲ γαυριᾷ ἐν τοῖς ἀλλοτρίοις τέκνοις, ὡς ἐν ἰδίοις· ἐπανελθόντος δὲ τοῦ ἀληθινοῦ πατρὸς, καὶ βοήσαντος τῇ ἰδίᾳ φωνῇ, ἐπιγνόντες οἱ νεοσσοί, κατα λείψαντες τὸν πλάνον πορεύονται ἐπὶ τὸν ἀληθινὸν πατέρα. Τῷ αὐτῷ ὁμοίως μετεχρήσατο ὁ προφήτης τρόπῳ περὶ τοῦ ᾿Αντιχρίστου· ὡς προσκαλέσεται προς ἑαυτὸν τὴν ἀνθρωπότητα, ἀλλότρια ἰδιοποιεῖσθαι βου λόμενος, λύτρωσιν πᾶσιν ἐπαγγελλόμενος, ἑαυτὸν σῶσαι μὴ δυνάμενος. Οὗτος οὖν ἐπισυνάξας πρὸς ἑαυτὸν τὸν πάντοτε ἀπειθῆ λαὸν γεγενημένον, ἔρχεται παρακαλούμενος ὑπ' αὐτῶν διώκειν τοὺς ἁγίους, ἐχθροὺς καὶ ἀντιδίκους αὐτῶν ὑπάρχοντας, καθώς φησιν ὁ ἀπόστολος καὶ εὐαγγελιστής Κριτής ἦν ἐν πόλει τὸν Θεὸν μὴ φοβούμενος, καὶ ἄνθρωπον μὴ ἐντρεπόμενος. Χήρα δέ τις ἦν ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ, ἢ παρεκάλει αὐτόν, λέγουσα· Ἐκδίκησόν με ἀπὸ τοῦ ἀντιδίκου μου. Ὁ δὲ οὐκ ἤθελεν ἐπὶ χρόνον· ὕστερον μέντοι εἶπεν ἐν ἑαυτῷ λέγων· Εἰ καὶ τὸν Θεὸν οὐ φοβοῦμαι, οὐδὲ ἄνθρωπον ἐντρέπομαι, ἀλλά γε διὰ τὸ παρενοχλεῖν με τὴν χήραν ταύτην, ἐκδικήσω αὐτήν. ο Κριτὴν μὲν οὖν ἀδικίας, τὸν μήτε τὸν Θεὸν φοβούμενον, μήτε ἄνθρωπον ἐντρεπόμενον, ἀδιστάκτως τὸν Αντίχριστον λέγει, ὡς υἱὸν ὄντα τοῦ διαβόλου, καὶ σκεῦος τοῦ Σατανᾶ· ἄρξεται γὰρ βασιλεύσας κατά τοῦ Θεοῦ ἐπαίρεσθαι, μήτε ἀληθῶς τὸν Θεὸν φοβούμενος, μήτε τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ κριτὴν πάντων ὄντα ἐντρεπόμενος. Χήραν δὲ λέγων εἶναι ἐν τῇ πόλει, αὐτὴν τὴν Ἱερουσαλὴμ σημαίνει, ἥτις ὄντως ἐπὶ χήρα, καταλειφθεῖσα ὑπὸ τοῦ τελείου καὶ ἐπουρανίου Θεοῦ νυμφίου· ἥτις τοῦτον ἀντίδικον ἑαυτῆς, καὶ οὐ Σωτῆρα ἀποκαλοῦσα, μὴ ἐπιγνοῦσα τὸ εἰρημένον ὑπὸ Ἱερεμίου τοῦ προφήτου· «Ανθ' ὧν ἠπείσθησαν τῇ ἀληθείᾳ, τότε λαλήσει τῷ λαῷ τούτῳ καὶ τῇ Ἱερουσαλήμ πνεῦμα πλανήσεως. Καὶ Ἡσαΐας δὲ ὁμοίως· ι Διὰ τὸ μὴ βουληθῆναι τὸν λαὸν τὸ ὕδωρ τοῦ Σιλοὰμ τὸ πορευόμενον ἡσυχῆ πιεῖν, ἀλλὰ (βούλεσθαι ἔχειν τὸν Ῥασὶν καὶ τὸν υἱὸν Ρομελίου βασιλέα ἐφ' ὑμῶν· διὰ τοῦτο ἰδοὺ Κύριος ἀνάγει ἐφ' ὑμᾶς τὸ ὕδωρ τοῦ ποταμοῦ, τὸ ἰσχυρὸν καὶ τὸ πολύ, τὸν βασιλέα τῶν Ασσυρίων.» Βασιλέα ἐν συμβόλῳ τὸν ᾿Αντίχριστον λέγει, καθὼς καὶ ἕτερος προφήτης φησί· ι Καὶ ἔσται αὕτη ἡ παρ' ἐμοῦ είν ρήνη ὅταν ὁ ᾿Ασσύριος ἐπέλθῃ ἐπὶ τὴν γῆν ὑμῶν, καὶ ἐπιβῇ ἐπὶ τὰ ὄρη ὑμῶν. Καὶ Μωϋσῆς δὲ ὁμοίως, προγινώσκων ὅτι μελλήσει ὁ λαὸς ἀπωθεῖσθαι καὶ ἀποβάλλεσθαι τὸν ἀληθῆ τοῦ Ἐπὶ τὰ ὄρη. την χώραν, δρη,

S. HIPPOLYTI OPP. PARS 11. parentem eam existimantes, ad illam accurrunt. τὸν ἴδιον πατέρα αὐτῶν ὑπάρχειν, προστρέχουσιν Gloriaturque illa ac sibi placet in alienis pullis, quasi in suis. Reverso autem vero parente suaque ipsius voce inclamante, ea pulli agnita, relictoque seductore, ad verum se parentem conferunt. Eodem similiter tropo usus est propheta, translata in Antichristum fabula. Is namque ad se ipse humanum vocabit genus, eos sibi addicere studens: nempe abs se omnes liberatum iri pollicitus, qui sibi ipsi salutem præstare non potest. LVI. Is igitur congregatis ad se, qui ubique gentium de populo exsistent increduli, illorum rogatu ac suasione veniet, ut sanctos, eorum inimicos ac adversarios ulciscatur, quemadmodum ait apostolus et evangelista: ‹ Judex erat in civitate, qui Deum non timebat, nec hominem reverebatur. Vidua auten quaedam erat in illa civitate quæ interpellabat eum, dicens: Vindica me de adversario neo. At ille nolebat per multum tempus. Post bæc autem dixit intra se: Etsi Deum non timeo, nec hominem revereor, tamen quia molesta est mihi hæc vidua, vindicabo illan 7. LVII. Juuicem iniquitatis, qui nec Deum timeat, neque hominem revereatur, citra ullam dubitationem Antichristum vocat, ut qui filius diaboli sit et vas Satanæ. Regnum enim adeptus, adversus Deum efferri incipiet, qui nec vere Deum timeat, neque Filium Dei omnium vere judicem revercator. Dicendo autem esse viduam in civitate, ipsam Jerusalem designat, quæ plane vidua est, a perfecto ac cœlesti sponso Deo derelicta. Hæc illum adversarium suum et non Servatorem vocat, non intelligens quod dictum est a Jeremia propheta: • Pro eo quod non crediderunt veritati, tunc loquetur populo huic et Jerusalem spiritus erroris ".» Sed et Isaias similiter: Eo quod noluerit populus iste bibere aquam Siloe quæ vadit cum silentio, sed vult habere Rasin et filium Romeliæ regem super vos; propterea ecce Dominus adducet super vos aquam fluminis, fortem et multam, regem Assyriorum ".» Regis symbolo Antichristum significat, quemadmodum etiam alius propheta dicit: «Et erit hæc a me pax, quando Assyrius supervenerit in terram vestram, et quando ascenderit super montes vestros”. › LVIII. Quin et Moyses similiter, cum præsciret fore ut populus verum mundi Salvatorem repelleret ” Luc. xviii, 2-5. 18 Jer. IV, 11. το Isa. vill, 6, 7. Σιλοάμ. Combef., Σιλωάμ. Sic apud LXX. Καὶ ἔσται αὕτη ἡ παρ' ἐμοῦ εἰρήνη. «Ει erit hæc a me pax.» Græca Vulg.: Αὐτῇ εἰρήνη, vel ut ms. Alex., αὐτῇ ἡ εἰρ «erit illi pas. Sed Hebraica masculino genere et rectum ad Christum referunt, de quo superiores versiculi, quibus nostra magis accedunt. Nempe ipse pax nostra adversus Assur, et quo illius potentiam infringamus, sive est Antichristus, sive quivis alius tyrannus: quo αὐτῷ. Ὁ δὲ γαυριᾷ ἐν τοῖς ἀλλοτρίοις τέκνοις, ὡς ἐν ἰδίοις· ἐπανελθόντος δὲ τοῦ ἀληθινοῦ πατρὸς, καὶ βοήσαντος τῇ ἰδίᾳ φωνῇ, ἐπιγνόντες οἱ νεοσσοί, καταλείψαντες τὸν πλάνον πορεύονται ἐπὶ τὸν ἀληθινὸν πατέρα. Τῷ αὐτῷ ὁμοίως μετεχρήσατο ὁ προφήτης τρόπῳ περὶ τοῦ ᾿Αντιχρίστου· ὡς προσκαλέσεται προς ἑαυτὸν τὴν ἀνθρωπότητα, ἀλλότρια ἰδιοποιεῖσθαι βου λόμενος, λύτρωσιν πᾶσιν ἐπαγγελλόμενος, ἑαυτὸν σῶσαι μὴ δυνάμενος. Οὗτος οὖν ἐπισυνάξας πρὸς ἑαυτὸν τὸν πάντοτε ἀπειθῆ λαὸν γεγενημένον, ἔρχεται παρακαλούμενος ὑπ' αὐτῶν διώκειν τοὺς ἁγίους, ἐχθροὺς καὶ ἀντιδί κους αὐτῶν ὑπάρχοντας, καθώς φησιν ὁ ἀπόστολος καὶ εὐαγγελιστής Κριτής ἦν ἐν πόλει τὸν Θεὸν μὴ φοβούμενος, καὶ ἄνθρωπον μὴ ἐντρεπόμενος. Χήρα δέ τις ἦν ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ, ἢ παρεκάλει αὐτόν, λέγουσα· Ἐκδίκησόν με ἀπὸ τοῦ ἀντιδίκου μου. Ὁ δὲ οὐκ ἤθελεν ἐπὶ χρόνον· ὕστερον μέντοι εἶπεν ἐν ἑαυτῷ λέγων· Εἰ καὶ τὸν Θεὸν οὐ φοβοῦμαι, οὐδὲ ἄνθρωπον ἐντρέπομαι, ἀλλά γε διὰ τὸ παρενοχλεῖν με τὴν χήραν ταύτην, ἐκδικήσω αὐτήν. ο Κριτὴν μὲν οὖν ἀδικίας, τὸν μήτε τὸν Θεὸν φοβού μενον, μήτε ἄνθρωπον ἐντρεπόμενον, ἀδιστάκτως τὸν Αντίχριστον λέγει, ὡς υἱὸν ὄντα τοῦ διαβόλου, καὶ σκεῦος τοῦ Σατανᾶ· ἄρξεται γὰρ βασιλεύσας κατά τοῦ Θεοῦ ἐπαίρεσθαι, μήτε ἀληθῶς τὸν Θεὸν φοβού μενος, μήτε τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ κριτὴν πάντων ὄντα ἐντρεπόμενος. Χήραν δὲ λέγων εἶναι ἐν τῇ πόλει, αὐτὴν τὴν Ἱερουσαλὴμ σημαίνει, ἥτις ὄντως ἐπὶ χήρα, καταλειφθεῖσα ὑπὸ τοῦ τελείου καὶ ἐπουρανίου Θεοῦ νυμφίου· ἥτις τοῦτον ἀντίδικον ἑαυτῆς, καὶ οὐ Σωτῆρα ἀποκαλοῦσα, μὴ ἐπιγνοῦσα τὸ εἰρημένον ὑπὸ Ἱερεμίου τοῦ προφήτου· «Ανθ' ὧν ἠπείσθησαν τῇ ἀληθείᾳ, τότε λαλήσει τῷ λαῷ τούτῳ καὶ τῇ Ἱερουσαλήμ πνεῦμα πλανήσεως. Καὶ Ἡσαΐας δὲ ὁμοίως· ι Διὰ τὸ μὴ βουληθῆναι τὸν λαὸν τὸ ὕδωρ τοῦ Σιλοὰμ τὸ πορευόμενον ἡσυχῆ πιεῖν, ἀλλὰ (βούλεσθαι ἔχειν τὸν Ῥασὶν καὶ τὸν υἱὸν Ρομελίου βασιλέα ἐφ' ὑμῶν· διὰ τοῦτο ἰδοὺ Κύριος ἀνάγει ἐφ' ὑμᾶς τὸ ὕδωρ τοῦ ποταμοῦ, τὸ ἰσχυρὸν καὶ τὸ πολύ, τὸν βασιλέα τῶν Ασσυρίων.» Βασιλέα ἐν συμβόλῳ τὸν ᾿Αντίχριστον λέγει, καθὼς καὶ ἕτερος προφήτης φησί· ι Καὶ ἔσται αὕτη ἡ παρ' ἐμοῦ είν ρήνη ὅταν ὁ ᾿Ασσύριος ἐπέλθῃ ἐπὶ τὴν γῆν ὑμῶν, καὶ ἐπιβῇ ἐπὶ τὰ ὄρη ὑμῶν. Καὶ Μωϋσῆς δὲ ὁμοίως, προγινώσκων ὅτι μελλήσει ὁ λαὸς ἀπωθεῖσθαι καὶ ἀποβάλλεσθαι τὸν ἀληθῆ τοῦ 7 Mich, v, scilicet nobis a Deo, de illo victoria præstatur. Ἐπὶ τὰ ὄρη. Hebraica, «domus,» et quidem excelsas ac e palatia, quomodo etiamn Syr. Vulg. Graeca, την χώραν, «regionem vestram, quod communis est, aliudque videantur Septuaginta reddidisse. An δρη, quod ita Hippolytus, quasi montium altitudine et mole illa palatia et ædes viderentur, per auxesim Scripturis non insuetam? COMBEF.

col. 777–778page 97 of 189

PG 10:777κόσμου Σωτήρα, συναίρεσθαι δὲ τῇ πλάνῃ, ἐπίγειον βασιλέα αἱρούμενος, τὸν δὲ ἐπουράνιον ἀθετεῖν, φη σίν· ι Οὐκ ἰδοὺ ταῦτα συνῆκται παρ᾿ ἐμοῦ, καὶ ἐσφράγισται ἐν τοῖς θησαυροῖς μου; ἐν ἡμέρᾳ ἐκδι κήσεως ἀνταποδώσω, καὶ ἐν καιρῷ, ὅταν σφαλῇ ὁ τοὺς αὐτῶν. ὁ Ἐσφάλησαν οὖν κατὰ πάντα, ἐν μη δενὶ σύμφωνοι τῇ ἀληθείᾳ εὑρισκόμενοι· μήτε κατὰ τὸν νόμον, διὰ τὸ παραβάτας αὐτοὺς γενέσθαι μήτε κατὰ τοὺς προφήτας, διὰ τὸ καὶ αὐτοὺς τοὺς προφήτας ἀνῃρηκέναι· μήτε κατὰ τὴν τῶν εὐαγγελίων φωνὴν, διὰ τὸ καὶ αὐτὸν τὸν Σωτῆρα σταυρωθῆναι· μήτε τοῖς ἀποστόλοις πειθόμενοι, διὰ τὸ καὶ αὐτοὺς ἐκδιωχθῆναι· πάντοτε ἐπίβουλοι καὶ προδόται τῆς ἀληθείας γενόμενοι, μισόθεοι καὶ μὴ φιλόθεοι εὑρισκόμενοι, καὶ οἱ τότε λαβόμενοι καιρόν· ἐκδικίαν γὰρ παρὰ ἀνθρώπου θνητοῦ τυχεῖν εὔχονται κατὰ τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ ἐγειρόμενοι. "Ος φυσιωθεὶς ὑπ' αὐτῶν ἄρχεται βίβλους κατὰ τῶν ἁγίων ἐκπέμπειν τοὺς πάντας πανταχοῦ ἀναιρεῖσθαι, τοὺς μὴ θέλοντας αὐτὸν σεβάζειν καὶ προσκυνεῖν ὡς Θεόν, καθώς φησιν Ησαΐας· Οὐαὶ γῆς πλοίων πτέρυγες, ἐπέκεινα ποταμῶν Αἰθιοπίας· ὁ ἀποστέλλων ἐν θαλάσσῃ όμηρα, καὶ ἐπιστολὰς βιβλίνας (ἐπάνω τοῦ ὕδατος πορεύσονται γὰρ ἄγγελοι κουφοι) πρὸς ἔθνος μετ τέωρον καὶ ξένον λαὸν καὶ χαλεπὸν εἰς αὐτοὺς, ἔθνος ἀνέλπιστον καὶ καταπεπατημένον. Ἀλλ᾿ ἡμεῖς οἴτινες ἐλπίζοντες εἰς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεού, διωκόμεθα καταπατούμενοι ὑπ' αὐτῶν τῶν ἀπίστων. Πλοίων γὰρ πτέρυγές εἰσιν αἱ Ἐκκλησίαι θάλασσα δέ ἐστιν ὁ κόσμος, ἐν ᾧ ἡ Ἐκκλησία, ὡς ναῦς ἐν πελάγει χειμάζεται μεν, ἀλλ' οὐκ ἀπόλλυται ἔχει γὰρ μεθ᾿ ἑαυτῆς τὸν ἔμπειρον κυβερνήτην Χριστόν· φέρει δὲ ἐν μέσῳ καὶ τὸ τρόπαιον, τὸ κατὰ τοῦ θανάτου, ὡς τὸν σταυρὸν τοῦ Κυρίου μεθ᾿ ἑαυτῆς βαστάζουσα. Εστι γὰρ αὐτῆς μὲν πρώρα, ἡ ᾿Ανα τολή· πρύμνα δέ, ἡ Δύσις· τὸ δὲ κύτος Μεσημε βρία· οἴακες δὲ, αἱ δύο Διαθῆκαι· σχοινία δὲ περι τεταμένα, ἡ ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ σφίγγουσα τὴν Εκκλησίαν· λίνον δὲ 8 φέρει μεθ᾿ ἑαυτῆς, τὸ λουτρὸν τῆς παλιγγενεσίας ἀνανεούσης τοὺς πιο Παραβάτας αὐτούς. παραβάτας αὐτοῦ. Ὑπ' αὐτῶν. παρ' αὐτῶν. Πρὸς ἔθνος μετέωρον. Μετέωρον, Τὸ δὲ κύτος. τὸ δὲ κύκλον κοίλον το κύτος κατὰ μέσον τῆς νεώς κύτος ἐν κοίλῃ, 4, Περὶ μερῶν νεώς· Καὶ τὸ μὲν ἔδαφος τῆς Χ. νεώς, κύτος καὶ γάστρια καὶ ἀμφιμήτριον ὀνομάζεται. ἀμφιμήτριον. έδαφος, χώρημα, βά θος, πλάτος, ο ὄγκος Κύτος Λίνον. Εἰ πλοίον πλοῖον πλοῖον ναῦς.

gens regem, ac coelestem spernens: «Nonne hac, inquit, condita sunt apud me, et signata in thesauris meis? In die ultionis retribuam, et in tempore, cum labetur pes eorum.» Per omnia itaque lapsi sunt et erraverunt, qui in nullo veritati concordes exstiterunt: nec in lege, quod eam transgressi sunt; nec in prophetis, quod prophetas quoque occiderunt; nec in Evangeliorum voce, quod et Salvatorem ipsum crucifxerunt; nec apostolis credentes, quod et illos persecuti sunt; ubique veritati insidias nectentes ejusque proditores, Dei magis odio ducti, quam ejus ullo amore devoti; qui et ipsi tunc ubi erunt nacti occasionem, mortalem hominem sui ultorem fore rogabunt, adversus Dei servos animis κόσμου Σωτήρα, συναίρεσθαι δὲ τῇ πλάνῃ, ἐπίγειον ac abjiceret, errori vero consentiret, terrenum diliβασιλέα αἱρούμενος, τὸν δὲ ἐπουράνιον ἀθετεῖν, φησίν· ι Οὐκ ἰδοὺ ταῦτα συνῆκται παρ᾿ ἐμοῦ, καὶ ἐσφράγισται ἐν τοῖς θησαυροῖς μου; ἐν ἡμέρᾳ ἐκδικήσεως ἀνταποδώσω, καὶ ἐν καιρῷ, ὅταν σφαλῇ ὁ τοὺς αὐτῶν. ὁ Ἐσφάλησαν οὖν κατὰ πάντα, ἐν μηδενὶ σύμφωνοι τῇ ἀληθείᾳ εὑρισκόμενοι· μήτε κατὰ τὸν νόμον, διὰ τὸ παραβάτας αὐτοὺς γενέσθαι· μήτε κατὰ τοὺς προφήτας, διὰ τὸ καὶ αὐτοὺς τοὺς προφήτας ἀνῃρηκέναι· μήτε κατὰ τὴν τῶν εὐαγγελίων φωνὴν, διὰ τὸ καὶ αὐτὸν τὸν Σωτῆρα σταυρωθῆναι· μήτε τοῖς ἀποστόλοις πειθόμενοι, διὰ τὸ καὶ αὐτοὺς ἐκδιωχθῆναι· πάντοτε ἐπίβουλοι καὶ προδόται τῆς ἀληθείας γενόμενοι, μισόθεοι καὶ μὴ φιλόθεοι εὑρισκόμενοι, καὶ οἱ τότε λαβόμενοι καιρόν· ἐκδικίαν γὰρ παρὰ ἀνθρώπου θνητοῦ τυχεῖν εὔχονται κατὰ incitali. Quibus ille fastu tumens, libellos in omnes τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ ἐγειρόμενοι. "Ος φυσιωθεὶς ὑπ' αὐτῶν ἄρχεται βίβλους κατὰ τῶν ἁγίων ἐκπέμπειν τοὺς πάντας πανταχοῦ ἀναιρεῖσθαι, τοὺς μὴ θέλοντας αὐτὸν σεβάζειν καὶ προσκυνεῖν ὡς Θεόν, καθώς φησιν Ησαΐας· Οὐαὶ γῆς πλοίων πτέρυγες, ἐπέκεινα ποταμῶν Αἰθιοπίας· ὁ ἀποστέλλων ἐν θαλάσσῃ όμηρα, καὶ ἐπιστολὰς βιβλίνας (ἐπάνω τοῦ ὕδατος· πορεύσονται γὰρ ἄγγελοι κουφοι) πρὸς ἔθνος μετ τέωρον καὶ ξένον λαὸν καὶ χαλεπὸν εἰς αὐτοὺς, ἔθνος ἀνέλπιστον καὶ καταπεπατημένον. Ἀλλ᾿ ἡμεῖς οἴτινες ἐλπίζοντες εἰς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεού, διωκόμεθα καταπατούμενοι ὑπ' αὐτῶν τῶν ἀπίστων. Πλοίων γὰρ πτέρυγές εἰσιν αἱ Ἐκκλησίαι· θάλασσα δέ ἐστιν ὁ κόσμος, ἐν ᾧ ἡ Ἐκκλησία, ὡς ναῦς ἐν πελάγει χειμάζεται μεν, ἀλλ' οὐκ ἀπόλλυται· ἔχει γὰρ μεθ᾿ ἑαυτῆς τὸν ἔμπειρον κυβερνήτην Χριστόν· φέρει δὲ ἐν μέσῳ καὶ τὸ τρόπαιον, τὸ κατὰ τοῦ θανάτου, ὡς τὸν σταυρὸν τοῦ Κυρίου μεθ᾿ ἑαυτῆς βαστάζουσα. Εστι γὰρ αὐτῆς μὲν πρώρα, ἡ ᾿Ανατολή· πρύμνα δέ, ἡ Δύσις· τὸ δὲ κύτος Μεσημε βρία· οἴακες δὲ, αἱ δύο Διαθῆκαι· σχοινία δὲ περιτεταμένα, ἡ ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ σφίγγουσα τὴν Εκκλησίαν· λίνον δὲ 8 φέρει μεθ᾿ ἑαυτῆς, τὸ λουτρὸν τῆς παλιγγενεσίας ἀνανεούσης τοὺς πιο 78 Deut. xxxiv, 34, 35. 19 Isa. xvi, 1, 2. Παραβάτας αὐτούς. Ιd. παραβάτας αὐτοῦ. Ὑπ' αὐτῶν. Combef., παρ' αὐτῶν. Πρὸς ἔθνος μετέωρον. Locus hic visus Hie ronymo difficillimus, quem allegorice de hæreticis exponit. Μετέωρον, quod excelsam. reddit, quasi obvia significatione, et post eum Nobilius, mihi non satisfacit. Putandi Septuag. voluisse vim Hebraicæ vocis reddere, quæ velut distractum tractumque ▸ sonat, hujus amplitudinis voce, ac qua forte nulla commodior exsistat. Sit ergo, Ad gentem erectam, suspensi animi, consilia molientem, ac si quid ejusmodi est. COMBEF. Τὸ δὲ κύτος. Sic einendavi, cum repræ sentarit Gudius, τὸ δὲ κύκλον parumque felici conjectura, κοίλον emendandum putaverit. Est hac navis descriptio, ipsa accurata,cui proinde post proram et puppim, το κύτος assignandum erat, lota media capacitas his intercepta et laterum amplitudo, quam sic Græci vocant. Athen., κατὰ μέσον τῆς νεώς κύτος ἐν κοίλῃ, «medius navis venter, seu ventricosus alveus. Nec aliter Jul. Pollux lib. 1, cap. 4, Περὶ μερῶν νεώς· Καὶ τὸ μὲν ἔδαφος τῆς PATROL. GR. Χ. partes adversus sanctos destinare incipiet, ut qui eum colere et quasi Deum venerari noluerint, omnes ubique interficiantur; quemadmodum ait Isaias: • Væ terræ navium alæ, trans flumina Æthiopiæ. Qui mittit in mare obsides, et epistolas biblinas super aquam. Ibunt enim nuntii leves ad gentem erectam suspensique animi, et peregrinum populum sævumque in eos, gentem insperatam et conculcatam". LIX. Verum nos qui in Filium Dei speramus, ab infidelibus a quibus conculcamur, persecutionem patimur. Alæ enim navium, Ecclesiæ sunt; mare vero, mundus, in quo Ecclesia, velut navis pelagi salo, fluctibus jactatur, nec tamen naufragio perit; quippe cum solertem gubernatorem Christum secum habeat. Fert vero etiam in medio erectum adversus mortem tropæum, quæ videlicet crucem Domini secum portet. Est enim ejus prora, Oriens; puppis vero, Occidens; cavitas mediaque capacitas, Meridies; clavi, duo Testamenta; circumextenti funes, Christi charitas quæ Ecclesiam astringit; linum quod secum fert, lavacrum est regenerationis quæ fideles renovat, unde sunt illa præclara. Venti loco adest νεώς, κύτος καὶ γάστρια καὶ ἀμφιμήτριον όνομά ζεται. Ubi non bene Rodolphus Gualtherus, e Pavimentum, fundum, alvum, ἀμφιμήτριον.» Donius quidem έδαφος, «pavimentum recte dicatur; navis, mimime; sed, quod Hesych. et Suid. χώρημα, βά θος, πλάτος, ο capacitas, profunditas, latitudo, tolus denique medius navis sinus et venter; ὄγκος Suid. non solum quod imo sternitur, quasi ad carinæ locum, quomodo videtur Gualtherus accepisse. quod vocal, pavimentum. Κύτος in capite, tota illa pars quæ capillis tegitur, continetque, ac obtegit cerebrum; quam qui pavimentum diceret, na is scitus interpres esset. ID. Λίνον. Εἰ hic πλοίον erat: at quomodo navis secum πλοῖον fert, quasi navis navein? nam πλοῖον navis est, haud secus ac ναῦς. Mirorque Gudio non subluisse. Quod sic lavacro regenertionis comparet Hippolytus, nihil aliud commodius lino occurrit, quo sic capiuntur pisces, et cujus metaphora, prædicatio evangelica Proclo, Chry sosl., etc., declaratur. Ejus itaque navis, quæ Ecclesia est, linum capiendis pisciculis, et ut jam

col. 779–780page 98 of 189

PG 10:779Η στεύοντας, ὅθεν δὴ ταῦτα λαμπρά· πάρεστιν ὡς πνεῦμα, τὸ ἀπ᾿ οὐρανῶν, δι᾿ οὗ σφραγίζονται οἱ πιστεύοντες τῷ Θεῷ· παρέπονται δὲ αὐτῇ καὶ ἄγκυραι σιδηραί, αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ αἱ ἅγιαι ἐντο λαὶ, δυναταὶ οὖσαι ὡς σίδηρος. Ἔχει δὲ καὶ ναύτας δεξιοὺς καὶ εὐωνύμους, ὡς ἁγίους ἀγγέλους παρέ δρους δι' ὧν ἀεὶ κρατεῖται καὶ φρουρεῖται ἡ ἐκκλησίᾳ· κλίμαξ ἐν αὐτῇ εἰς ὕψος ἀνάγουσα ἐπὶ τὸ κέρας, εἰκὼν σημείου πάθους Χριστοῦ, ἕλκουσα τοὺς πιστοὺς εἰς ἀνάβασιν οὐρανῶν· ψηφαροὶ δὲ ἐπὶ τὸ κέρας ἐφ' ὑψηλοῦ αἰνούμενοι τάξις προφητῶν, μαρτύρων τε καὶ ἀποστόλων, εἰς βασιλείαν Χριστοῦ ἀνα παυομένων. Περὶ μὲν οὖν τῆς θλίψεως τοῦ διωγμοῦ, τῆς ἐσο μένης ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν ὑπὸ τοῦ ἀντικειμένου, .καὶ Ἰωάννης φησί· ι Καὶ εἶδον σημεῖον μέγα καὶ θαυμαστόν, γυναίκα περιβεβλημένην τὸν ἥλιον, καὶ ἡ σελήνη ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτῆς, καὶ ἐπὶ τῆς κει φαλῆς αὐτῆς στέφανος ἀστέρων δεκαδύο· καὶ ἐν γα στρὶ ἔχουσα κράζει ὠδίνουσα καὶ βασανιζομένη τε κεῖν. Καὶ ὁ δράκων ἔστηκεν ἐνώπιον τῆς γυναικός, τῆς μελλούσης τίκτειν, ἵνα ὅταν τέκῃ, τὸ τέκνον αὐτ τῆς καταφάγῃ. Καὶ ἔτεκεν υἱὸν ἄῤῥενα, ὃς μέλλει ποιμαίνειν πάντα τὰ ἔθνη, καὶ ἡρπάγη τὸ τέκνον απ τῆς πρὸς τὸν Θεὸν καὶ εἰς τὸν θρόνον αὐτοῦ· καὶ ἡ γυνὴ ἔφυγεν εἰς τὴν ἔρημον, ὅπου ἔχει τὸν τόπον ἐκεῖ ἡτοιμασμένον ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, ἵνα ἐκεῖ τρέφωσιν αὐτὴν ἡμέρας χιλίας διακοσίας εξήκοντα. Καὶ τότε ἰδὼν ὁ δράχων ἐδίωξε τὴν γυναῖκα, ἥτις ἔτεκε τὸν ἄῤῥενα· καὶ ἐδόθησαν τῇ γυναικὶ δύο πτέρυγες τοῦ ἀετοῦ τοῦ μεγάλου, ἵνα πέτηται εἰς τὴν ἔρημον, ὅπου τρέφεται ἐκεῖ καιρὸν καὶ καιροὺς καὶ ἥμισυ καιροῦ ἀπὸ πρωτόπου τοῦ ὄψεως. Καὶ ἔβαλεν ὁ ὄφις (ἐπίσω τῆς γυναικὸς ἐκ τοῦ στόματος αὑτοῦ ὕδωρ ὡς ποταμόν· ἵνα ταύτην ποταμοφόρητον ποιήσῃ· καὶ ἐβοήθησεν ἡ γῆ τῇ γυναικὶ, καὶ ἤνοιξεν τὸ στόμα αὐτῆς, καὶ κατέπιε τὸν ποταμὸν, ὃν ἔβαλεν ὁ ὄφις) ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ. Καὶ ὠργίσθη ὁ δράκων ἐπὶ τῇ γυναικὶ, καὶ ἀπῆλθε ποιῆσαι πόλεμον μετὰ τῶν ἁγίων τοῦ σπέρματος αὐτῆς, τῶν τηρούντων τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐχόντων τὴν μαρτυρίαν Ιησού. ο Τὴν μὲν οὖν γυναῖκα τὴν περιβεβλημένην τὸν ἥλιον, σαφέστατα τὴν Ἐκκλησίαν ἐδήλωσεν ἐνδεδυμένην τὸν Λόγον τὸν Πατρῷον ὑπὲρ ἥλιον λάμποντα· ι σε λήνην ο δὲ λέγων < ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτῆς, Ψηφαροί. άμβολα καὶ σύμβολα, κατὰ τὸ δόξῃ ἐπουρανίῳ ὡς σελήνην κεκοσμημένην· τῷ δὲ λέγειν «ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτῆς στέφανος ἀστέ ρων δεκαδύο, ο δῆλοι τοὺς δώδεκα ἀποστόλους, δι' ὧν καθίδρυται ἡ Ἐκκλησία. • Καὶ ἐν γαστρὶ ἔχουσα κράζει ὠδίνουσα καὶ βασανιζομένη τεκεῖν·, ὅτι οὐ παύσεται ἡ Ἐκκλησία γεννῶσα ἐκ καρδίας τὸν Λό γον, τὸν ἐν κόσμῳ ὑπὸ ἀπίστων διωκόμενον. «Καὶ ιστόν, ψηφὶν καὶ ψη φίον, Αινούμενοι. αἱρούμενοι. χωρημένοι αιωρέω. ΤΑΝ. ΓΑΒ. Τῷ δὲ λέγειν. τὸ δὲ λέγειν.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. DOGMAT. ET HISTORIC. Spiritus ille e ceilis, quo fideles consignantur Deo. Η στεύοντας, ὅθεν δὴ ταῦτα λαμπρά· πάρεστιν ὡς Habet pariter illi comites et ferreas anchoras, sancta nimirum Christi mandata, quæ ferri robur ipsum præferant. Quin et nautas a dextris atque sinistris habet, sanctorum angelorum more assistentes, quorum ope continetur atque munitur Ecclesia. In ea, scala quæ in altum ad antennam subvehit, imago est salutaris Christi passionis, fideles trahens ut in cœlos conscendant. Signa super antennam in altum sublata, prophetarum, martyrum et apostolorum in Christi regno quiescentium stipatus ordo. LX. De persecutionis vero ærumma, quam adversarius Ecclesiæ inducet, etiam Joannes loquitur: • Et vidi signum magnum et mirabile, mulierem amictam sole, et luna sub pedibus ejus, et in capite ejus corona stellarum duodecim. Et in utero habens clamat parturiens, et cruciabatur ut pareret. Et draco stetit ante mulierem quæ erat paritura, ut cum peperisset, filium ejus devoraret. Et peperit filium masculum, qui erat recturus omnes gentes. Et raptus est filius ad Deum et ad thronum ejus. Εt mulier fugit in solitudinem, ubi habebat locum paratum a Deo, ut ibi eam pascant diebus mille ducentis sexaginta s. Et tunc videns draco, persecutus est mulierem quæ peperit masculum. Et datæ sunt mulieri alæ duæ aquilæ magnæ, ut volaret in desertum; ubi alitur per tempus et tempora et dimidium temporis, a facie serpentis. Et misit serpens ex ore suo post mulierem aquam tanquam flumen, ut eam faceret rapi a flumine. Et adjuvit terra mulierem, et aperuit os suum, et absorbuit flumen, quod miserat serpens ex ore suo. Et iratus est draco in mulierem, et abiit ut faceret bellum cum sanctis de ejus semine, qui custodiunt mandata Dei et habent testimonium Jesu "1., πνεῦμα, τὸ ἀπ᾿ οὐρανῶν, δι᾿ οὗ σφραγίζονται οἱ πιστεύοντες τῷ Θεῷ· παρέπονται δὲ αὐτῇ καὶ ἄγκυραι σιδηραί, αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ αἱ ἅγιαι ἐντολαὶ, δυναταὶ οὖσαι ὡς σίδηρος. Ἔχει δὲ καὶ ναύτας δεξιοὺς καὶ εὐωνύμους, ὡς ἁγίους ἀγγέλους παρέ δρους δι' ὧν ἀεὶ κρατεῖται καὶ φρουρεῖται ἡ Ἐκκλη σία· κλίμαξ ἐν αὐτῇ εἰς ὕψος ἀνάγουσα ἐπὶ τὸ κέρας, εἰκὼν σημείου πάθους Χριστοῦ, ἕλκουσα τοὺς πιστοὺς εἰς ἀνάβασιν οὐρανῶν· ψηφαροὶ δὲ ἐπὶ τὸ κέρας ἐφ' ὑψηλοῦ αἰνούμενοι τάξις προφητῶν, μαρτύ ρων τε καὶ ἀποστόλων, εἰς βασιλείαν Χριστοῦ ἀναπαυομένων. Περὶ μὲν οὖν τῆς θλίψεως τοῦ διωγμοῦ, τῆς ἐσομένης ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν ὑπὸ τοῦ ἀντικειμένου, .καὶ Ἰωάννης φησί· ι Καὶ εἶδον σημεῖον μέγα καὶ θαυμαστόν, γυναίκα περιβεβλημένην τὸν ἥλιον, καὶ ἡ σελήνη ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτῆς, καὶ ἐπὶ τῆς κει φαλῆς αὐτῆς στέφανος ἀστέρων δεκαδύο· καὶ ἐν γα στρὶ ἔχουσα κράζει ὠδίνουσα καὶ βασανιζομένη τε κεῖν. Καὶ ὁ δράκων ἔστηκεν ἐνώπιον τῆς γυναικός, τῆς μελλούσης τίκτειν, ἵνα ὅταν τέκῃ, τὸ τέκνον αὐτ τῆς καταφάγῃ. Καὶ ἔτεκεν υἱὸν ἄῤῥενα, ὃς μέλλει ποιμαίνειν πάντα τὰ ἔθνη, καὶ ἡρπάγη τὸ τέκνον απ τῆς πρὸς τὸν Θεὸν καὶ εἰς τὸν θρόνον αὐτοῦ· καὶ ἡ γυνὴ ἔφυγεν εἰς τὴν ἔρημον, ὅπου ἔχει τὸν τόπον ἐκεῖ ἡτοιμασμένον ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, ἵνα ἐκεῖ τρέφωσιν αὐτὴν ἡμέρας χιλίας διακοσίας εξήκοντα. Καὶ τότε ἰδὼν ὁ δράχων ἐδίωξε τὴν γυναῖκα, ἥτις ἔτεκε τὸν ἄῤῥενα· καὶ ἐδόθησαν τῇ γυναικὶ δύο πτέρυγες τοῦ ἀετοῦ τοῦ μεγάλου, ἵνα πέτηται εἰς τὴν ἔρημον, ὅπου τρέφεται ἐκεῖ καιρὸν καὶ καιροὺς καὶ ἥμισυ καιροῦ ἀπὸ πρωτόπου τοῦ ὄψεως. Καὶ ἔβαλεν ὁ ὄφις (ἐπίσω τῆς γυναικὸς ἐκ τοῦ στόματος αὑτοῦ ὕδωρ ὡς ποταμόν· ἵνα ταύτην ποταμοφόρητον ποιήσῃ· καὶ ἐβοήθησεν ἡ γῆ τῇ γυναικὶ, καὶ ἤνοιξεν τὸ στόμα αὐτῆς, καὶ κατέπιε τὸν ποταμὸν, ὃν ἔβαλεν ὁ ὄφις) ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ. Καὶ ὠργίσθη ὁ δράκων ἐπὶ τῇ γυναικὶ, καὶ ἀπῆλθε ποιῆσαι πόλεμον μετὰ τῶν ἁγίων τοῦ σπέρματος αὐτῆς, τῶν τηρούντων τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐχόντων τὴν μαρτυρίαν Ιησού. ο LXI. Mulierem amictam sole clarissime Eccle- Τὴν μὲν οὖν γυναῖκα τὴν περιβεβλημένην τὸν ἥλιον, siam significavit, paterno indutam Verbo, quod σαφέστατα τὴν Ἐκκλησίαν ἐδήλωσεν ἐνδεδυμένην τὸν Λόγον τὸν Πατρῷον ὑπὲρ ἥλιον λάμποντα· ι σε λήνην ο δὲ λέγων < ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτῆς, sole micantius splendet. Dicendo vero ‹ lunam sub pedibus ejus, › cœlesti claritate lunæ in morem oruatam ostendit. Quod autem ait, in capite ejus corona stellarum duodecim,, duodecim apostolos designat, per quos fundata est Ecclesia. Et habens in utero clamat parturiens, et cruciabatur ut pareret; quia non cessat Ecclesia ex corde Verbum gignête, quod in mundo ab infidelibus persecutionem patitur.. Et peperit, inquit, filium masculum, qui 50 Apoc. x11, 1-6. 81 Ibid. 13, 17. Christi ac Ecclesiæ membra sint, extra mundi profani salsedinem, lavacrum est regenerationis, quo sic Christo incorporamur. COMBEF. Ψηφαροί. Velim discere quid istud in re nautica, quidve ita antenne impositum illique imminens, ac quasi supervolitans, quod sanctos in Christi regno quiescentes, symbolo repræsentet? Videntur esse, quæ Polluci lib. 1, cap. 9, άμβολα καὶ σύμβολα, quæ in medio antennæ ponit, κατὰ τὸ " δόξῃ ἐπουρανίῳ ὡς σελήνην κεκοσμημένην· τῷ δὲ λέγειν «ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτῆς στέφανος ἀστέ ρων δεκαδύο, ο δῆλοι τοὺς δώδεκα ἀποστόλους, δι' ὧν καθίδρυται ἡ Ἐκκλησία. • Καὶ ἐν γαστρὶ ἔχουσα κράζει ὠδίνουσα καὶ βασανιζομένη τεκεῖν·, ὅτι οὐ παύσεται ἡ Ἐκκλησία γεννῶσα ἐκ καρδίας τὸν Λόγον, τὸν ἐν κόσμῳ ὑπὸ ἀπίστων διωκόμενον. «Καὶ ιστόν, «qua parte religatur malo;, sintque quasi rostra et insignia, quasi tessellati aliquid operis, quod præcipue vox illa somat. Τo, ψηφὶν καὶ ψη φίον, e rostrum avium, orneosophium, est quasi corona, quæ istiusmodi ornamenta admittit et icunculas ac signa, superiori jam sede locata. Ib. Αινούμενοι. Forte αἱρούμενοι. GUD. χωρημένοι ab αιωρέω. ΤΑΝ. ΓΑΒ. Τῷ δὲ λέγειν. Combef., τὸ δὲ λέγειν. Vel

col. 781–782page 99 of 189

PG 10:781δικαιοσύνης, καὶ ἴασις ἐν ταῖς πτέρυξιν αὐτοῦ.» ἔτεκε, φησίν, υἱὸν ἄῤῥενα, ὃς μέλλει ποιμαίνειν» πάντα τὰ ἔθνη·· τὸν ἄῤῥενα καὶ τέλειον Χριστὸν παῖδα Θεοῦ, Θεὸν καὶ ἄνθρωπον καταγγελλόμενον, ἀεὶ τίκτουσα ἡ Ἐκκλησία, διδάσκει πάντα τὰ ἔθνη. Τὸ δὲ λέγειν, «ἡρπάγη τὸ τέκνον αὐτῆς πρὸς τὸν Θεὸν καὶ πρὸς τὸν θρόνον αὐτοῦ· ὅτι ἐπουράνιός ἐστι βα σιλεὺς, καὶ οὐκ ἐπίγειος ὁ δι' αὐτῆς ἀεὶ γεννώμενος, καθὼς καὶ Δαβὶδ προανεφώνει λέγων· «Εἶπεν ὁ Κύ ριος τῷ Κυρίῳ μου, Κάθοι ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου.» «Καὶ εἶδε, φησίν, ὁ δράκων, καὶ ἐδίωξε τὴν γυναῖκα, ἥτις ἔτεκε τὸν ἄῤῥενα· καὶ ἐδόθησαν τῇ γυναικὶ αἱ δύο πτέρυγες τοῦ ἀετοῦ τοῦ μεγάλου, ἵνα πέτηται εἰς τὴν ἔρημον, ὅπου τρέφεται ἐκεῖ καιρὸν, καὶ καιρούς, καὶ ἥμισυ καιροῦ ἀπὸ προσώπου τοῦ ὄφεως.» αὗταίεἰσιν αἱ χίλιαι διακόσιαι ἑξήκοντα, τὸ ἥμισυ τῆς ἑβδομάδος, ἃς κρατήσει τύραννος, διώκων τὴν Ἐκε κλησίαν φεύγουσαν ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν, καὶ ἐν ἐρη μία κρυπτομένην ἐν τοῖς ὄρεσιν, ἔχουσαν μεθ᾿ ἑαυτῆς οὐδὲν ἕτερον, εἰ μὴ τὰς δύο πτέρυγας τοῦ ἀετοῦ τοῦ μεγάλου, τουτέστιν, Ἰησοῦ Χριστοῦ πίστιν, ὃς ἐκτείνας τὰς ἁγίας χεῖρας ἐν ἁγίῳ ξύλῳ, ἤπλωσε δύο πτέ ρυγας, δεξιὰν καὶ εὐώνυμον, προσκαλούμενος πάν τας τοὺς εἰς αὐτὸν πιστεύοντας, καὶ σκεπάζων ὡς ὄρνις νεοσσούς. Καὶ γὰρ διὰ Μαλαχίου φησί. Καὶ ὑμῖν τοῖς φοβουμένοις τὸ ὄνομά μου ἀνατελεῖ Ηλιος Αέγει δὲ καὶ ὁ Κύριος· "Οταν ίδητε το βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως ἑστὼς ἐν τόπῳ ἁγίῳ, ὁ ἀναγινώσκων νοείτω· τότε οἱ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ φευγέτωσαν εἰς τὰ ὄρη, ο καὶ ὁ ἐπὶ δώματος, μὴ καταβαινέτω ἆραι τὸ ἱμάτιον αὐτοῦ, καὶ ὁ ἐν ἀγρῷ, μὴ ἐπιστρεψάτω εἰς τὰ ὀπίσω ἆραί τι ἐκ τῆς οἰκίας αὐτοῦ. Οὐαὶ δὲ ταῖς ἐν γαστρὶ ἐχούσαις, καὶ ταῖς θηλαζούσαις ἐν ἐκείναις ταῖς ἡμέ μαις· ἔσται γὰρ τότε θλίψις μεγάλη, ὁποία οὐ γέγο νεν ἀπ' ἀρχῆς κόσμου, καὶ εἰ μὴ ἐκολοβώθησαν αἱ ἡμέραι ἐκεῖναι, οὐκ ἂν ἐσώθη πᾶσα σάρξ.» Δανιήλ δὲ λέγει· ι Καὶ δώσουσι βδέλυγμα ερημώσεως ἡμέρας χιλίας διακοσίας εννενήκοντα. Μακάριος ὁ ὑπομείνας καὶ φθάσας εἰς ἡμέρας χιλίας διακοσίας εννενήκοντα πέντε. Ο δὲ μακάριος Παῦλος ὁ ἀπόστολος γράφων πρὸς Θεσσαλονικεῖς, φησίν· Ἐρωτῶμεν δὲ ὑμᾶς, ἀδελ φοί, ὑπὲρ τῆς παρουσίας τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἡμῶν ἐπισυναγωγῆς ἐπ' αὐτῆς εἰς τὸ μὴ ταχέως σαλευθῆναι ὑμᾶς ἀπὸ τοῦ νοὸς, μήτε θροεῖσθαι, μήτε διὰ πνεύματος, μήτε διὰ λόγου, μήτε δι' ἐπιστολῶν ὡς δι᾿ ἡμῶν, ὡς ὅτι ἐνέστηκεν ἡ ἡμέρα τοῦ Κυρίου· μήτις ὑμᾶς ἐξαπατήσῃ κατὰ μηδένα τρόπον· ὅτι ἐὰν μὴ ἔλθῃ ἡ ἀποστασία πρῶτον, καὶ ἀποκαλυφθῇ ὁ ἄνθρωπος τῆς ἁμαρτίας, ὁ υἱὸς τῆς βδέλυγμα ερημώσεως. ἠφανισμένον. διαφωνία χχιν, Επ' αὐτῆς. ἐπ' αὐτὸν, τῆς παρουσίας.

dum Christum Dei masculam ac perfectam prolem, qui Deus et homo prædicatur, semper parit, doces omnes gentes. Porro dicendo: Raptus est filius ejus ad Deum et ad thronum ejus; › cœlester regem, non terrenum esse significat, qui ex illa semper nascitur, ut etiam David pronuntiavit, dicens: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis; donec ponam inimicos tuos, scabellum pedum tuorum s. • Et vidit, inquit, draco et persecutus est mulierem, quæ pepererat masculum. Εt datæ sunt mulieri duæ alæ aquilæ magnæ, ut volaret in desertum, ubi alitur per tempus et tempora et dimidium temporis, a facie særpentis. › Hi sunt dies mille ducenti sexaginta ** (dimidium scilicet hebdomada) quibus tyrannus rerum potietur, persequens Ecclesiam fugientem de civitate in civitatem, et in solitudine in montibus latitantem, nullo alio tutam præsidio, quam duarum alarum aquile magnæ; fidei scilicet Jesu Christi, qui, extensis in sancta cruce sanctis manibus suis, duas extendit alas, dexteram atque sinistram, vocans ad se omnes fideles, ac velut gallina eos protegens. Nam et ait per Malachiam: «Vobis qui cimetis nonen meum, orietur Sol justitiæ; et sanitas in pennis ejus ". δικαιοσύνης, καὶ ἴασις ἐν ταῖς πτέρυξιν αὐτοῦ.» LXII. Ait vero etiam Dominus: ‹ Cum videritis abominationem desolationis stantem in loco sancto ἔτεκε, φησίν, υἱὸν ἄῤῥενα, ὃς μέλλει ποιμαίνειν erat recturus omnes gentes;» nimirum Ecclesia, πάντα τὰ ἔθνη·· τὸν ἄῤῥενα καὶ τέλειον Χριστὸν παῖδα Θεοῦ, Θεὸν καὶ ἄνθρωπον καταγγελλόμενον, ἀεὶ τίκτουσα ἡ Ἐκκλησία, διδάσκει πάντα τὰ ἔθνη. Τὸ δὲ λέγειν, «ἡρπάγη τὸ τέκνον αὐτῆς πρὸς τὸν Θεὸν καὶ πρὸς τὸν θρόνον αὐτοῦ· ὅτι ἐπουράνιός ἐστι βασιλεὺς, καὶ οὐκ ἐπίγειος ὁ δι' αὐτῆς ἀεὶ γεννώμενος, καθὼς καὶ Δαβὶδ προανεφώνει λέγων· «Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου, Κάθοι ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου.» «Καὶ εἶδε, φησίν, ὁ δράκων, καὶ ἐδίωξε τὴν γυναῖκα, ἥτις ἔτεκε τὸν ἄῤῥενα· καὶ ἐδόθησαν τῇ γυναικὶ αἱ δύο πτέρυγες τοῦ ἀετοῦ τοῦ μεγάλου, ἵνα πέτηται εἰς τὴν ἔρημον, ὅπου τρέφεται ἐκεῖ καιρὸν, καὶ καιρούς, καὶ ἥμισυ καιροῦ ἀπὸ προσώπου τοῦ ὄφεως.» Αὗται εἰσιν αἱ χίλιαι διακόσιαι ἑξήκοντα, τὸ ἥμισυ τῆς ἑβδομάδος, ἃς κρατήσει τύραννος, διώκων τὴν Ἐκε κλησίαν φεύγουσαν ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν, καὶ ἐν ἐρημία κρυπτομένην ἐν τοῖς ὄρεσιν, ἔχουσαν μεθ᾿ ἑαυτῆς οὐδὲν ἕτερον, εἰ μὴ τὰς δύο πτέρυγας τοῦ ἀετοῦ τοῦ μεγάλου, τουτέστιν, Ἰησοῦ Χριστοῦ πίστιν, ὃς ἐκτεί νας τὰς ἁγίας χεῖρας ἐν ἁγίῳ ξύλῳ, ἤπλωσε δύο πτέρυγας, δεξιὰν καὶ εὐώνυμον, προσκαλούμενος πάντας τοὺς εἰς αὐτὸν πιστεύοντας, καὶ σκεπάζων ὡς ὄρνις νεοσσούς. Καὶ γὰρ διὰ Μαλαχίου φησί. Καὶ ὑμῖν τοῖς φοβουμένοις τὸ ὄνομά μου ἀνατελεῖ Ηλιος Αέγει δὲ καὶ ὁ Κύριος· "Οταν ίδητε το βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως ἑστὼς ἐν τόπῳ ἁγίῳ, ὁ ἀναγινώσκων νοείτω· τότε οἱ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ φευγέτωσαν εἰς τὰ ὄρη, ο (qui legit, intelligat), tunc qui in Judza sunt, fuκαὶ ὁ ἐπὶ δώματος, μὴ καταβαινέτω ἆραι τὸ ἱμάτιον αὐτοῦ, καὶ ὁ ἐν ἀγρῷ, μὴ ἐπιστρεψάτω εἰς τὰ ὀπίσω ἆραί τι ἐκ τῆς οἰκίας αὐτοῦ. Οὐαὶ δὲ ταῖς ἐν γαστρὶ ἐχούσαις, καὶ ταῖς θηλαζούσαις ἐν ἐκείναις ταῖς ἡμέμαις· ἔσται γὰρ τότε θλίψις μεγάλη, ὁποία οὐ γέγονεν ἀπ' ἀρχῆς κόσμου, καὶ εἰ μὴ ἐκολοβώθησαν αἱ ἡμέραι ἐκεῖναι, οὐκ ἂν ἐσώθη πᾶσα σάρξ.» Δανιήλ δὲ λέγει· ι Καὶ δώσουσι βδέλυγμα ερημώσεως ἡμέρας χιλίας διακοσίας εννενήκοντα. Μακάριος ὁ ὑπομείνας καὶ φθάσας εἰς ἡμέρας χιλίας διακοσίας εννενήκοντα πέντε. giant ad montes; et qui in tecto, non descendat tollere vestem suam; et qui in agro, non revertatur ut tollat aliquid de domo sua. Væ autem prægnantibus et lactantibus in diebus illis. Erit enim tunc tribulatio magna, qualis non fuit ab initio mundi. Et nisi breviati fuissent dies illi, non salva feret omnis caro s. • Daniel autem ait: «Εt dabunt abominationem desolationis dies inille ducentos nonaginta. Beatus qui exspectavit et pervenit ad dies mille ducentos nonaginta quinque”. › LXIII. Beatus item Paulus apostolus scribens ad Thessalonicenses, ait: «Rogamus autem vos, fratres, per adventum Domini nostri Jesu Christi, et Ο δὲ μακάριος Παῦλος ὁ ἀπόστολος γράφων πρὸς Θεσσαλονικεῖς, φησίν· Ἐρωτῶμεν δὲ ὑμᾶς, ἀδελ φοί, ὑπὲρ τῆς παρουσίας τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἡμῶν ἐπισυναγωγῆς ἐπ' αὐτῆς nostri aggregationem in ipso, ut non cito moveaεἰς τὸ μὴ ταχέως σαλευθῆναι ὑμᾶς ἀπὸ τοῦ νοὸς, μήτε θροεῖσθαι, μήτε διὰ πνεύματος, μήτε διὰ λόγου, μήτε δι' ἐπιστολῶν ὡς δι᾿ ἡμῶν, ὡς ὅτι ἐνέστηκεν ἡ ἡμέρα τοῦ Κυρίου· μήτις ὑμᾶς ἐξαπατήσῃ κατὰ μηδένα τρόπον· ὅτι ἐὰν μὴ ἔλθῃ ἡ ἀποστασία πρῶτον, καὶ ἀποκαλυφθῇ ὁ ἄνθρωπος τῆς ἁμαρτίας, ὁ υἱὸς τῆς • Psal. cix.1. 83 Apoc. xι, 5. ss Malach. 1, 20-23. Dan. x1, 31; x11, 11, 12. βδέλυγμα ερημώσεως. Græca Vulg. ήφανισμένον. Videtur Hippolytus ex memoria hæc scri- .psisse; ut qui dies mille ducentos nonaginta quinque ponit, ubi Hebræa omnesque interpretes mille trecentos triginta quinque habent, quanquam nusquam proclivior διαφωνία et error, quam in numeris. Etiam Matthæi verba parum luxata, aliter ac Græca Vulg. omnesque alii habent. CouBEF. mini a sensu, neque turbemini, neque per spiritum, neque per sermonem, neque per epistolas, tanquam nobis auctoribus, quasi instet dies Domini: ne quis vos decipiat ullo modo; quoniam nisi venerit discessio primum, et revelatus fuerit homo peccati, filius perditionis, qui est adversarius, et extollitur 68 Matth. χχιν, 15-22; Marc. xit, 14-20; Luc. xxi, Επ' αὐτῆς. Et hoc singulare. Græca Vulg. ἐπ' αὐτὸν, referendo ad Christum, non ad adven tum, τῆς παρουσίας. Sensus tamen altus est et expeditus, ut respiciat raptum electorum ac præstan - tium justorum ad eum in aera: quæ eorum aggregatio in ipso Domini adventu,cujus commonefacere potuit Paulus eosdem Thessalonicenses, eorumque animos ad eum erigere. Ib.

col. 783–784page 100 of 189

PG 10:783ἀπωλείας, ὁ ἀντικείμενος καὶ ἐπαιρόμενος ἐπὶ πάντα λεγόμενον Θεὸν ἢ σέβασμα, ὥστε ἑαυτὸν εἰς τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ καθίσαι, ἀποδεικνύντα ἑαυτὸν ὅτι ἐστὶ Θεός. Οὐ μνημονεύετε, ὅτι, ἔτι ὧν πρὸς ὑμᾶς, ταῦτα ἔλεγον ὑμῖν; Καὶ νῦν τὸ κατέχον οἴδατε, εἰς τὸ ἀποκαλυφθῆναι αὐτὸν τῷ ἑαυτοῦ καιρῷ. Τὸ γὰρ μυστήριον ἤδη ἐνεργεῖται τῆς ἀνομίας· μόνον ὁ κατ έχων ἄρτι ἕως ἐκ μέσου γένηται. Καὶ τότε ἀποχα λυφθήσεται ὁ ἄνομος, ἂν ὁ Κύριος Ἰησοῦς ἀνελεῖ τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ, καὶ καταργήσει τῇ ἐπιφανείᾳ τῆς παρουσίας αὑτοῦ· οὗ ἐστιν ἡ παρουσίᾳ κατ' ἐνέργειαν τοῦ Σατανᾶ ἐν πάσῃ δυνάμει καὶ σημείοις καὶ τέρασι ψεύδους, καὶ ἐν πάσῃ ἀπάτῃ τῆς ἀδικίας ἐν τοῖς ἀπολλυμένοις· ἀνθ' ὧν τὴν ἀγάπην τῆς ἀληθείας οὐκ ἐδέξαντο. Καὶ διὰ τοῦτο πέμψει αὐτοῖς ὁ Θεὸς ἐνέργειαν πλάνης, εἰς τὸ πιστεῦσαι αὐτοὺς τὸ ψεῦ δος, ἵνα κριθῶσι πάντες οἱ μὴ πιστεύσαντες τῇ ἀληθείᾳ, ἀλλ᾽ εὐδοκήσαντες τῇ ἀδικίᾳ. ο Ησαΐας δὲ λέγει " Αρθήτω ὁ ἀσεβής, ἵνα μὴ ἴδῃ τὴν δόξαν Κυρίου. Τούτων οὖν ἐσομένων, ἀγαπητέ, καὶ τῆς μιᾶς ἐδ δομάδος εἰς δύο μερισθείσης, καὶ τοῦ βδελύγματος τῆς ἐρημώσεως τότε ἀναφανέντος, καὶ τῶν δύο προ φητῶν καὶ προδρόμων τοῦ Κυρίου τελειωσάντων τὸν ἴδιον δρόμον, καὶ τοῦ σύμπαντος κόσμου εἰς συν τέλειαν λοιπὸν ἐρχομένου· τί περιλείπεται, ἀλλ' ἡ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἀπ᾿ οὐρανῶν, εἰς ὄν ἠλπίκαμεν; ὃς ἐπάξει τὴν ἐκπύρωσιν καὶ τὴν δικαιοκρισίαν πᾶσι τοῖς ἀπειθήσασιν αὐτῷ. Λέγει γὰρ ὁ Κύριος" ο Αρ χομένων λοιπὸν τούτων γίνεσθαι, ἀνακύψατε καὶ επάρατε τὰς κεφαλὰς ὑμῶν, ὅτι ἤγγισεν ἡ ἀπολύτρωσις ὑμῶν. Καὶ θρὶς ἐκ τῆς κεφαλῆς ὑμῶν οὐ μὴ ἀπόλλυται. "Ωσπερ γὰρ ἡ ἀστραπὴ ἐγείρεται ἀπὸ ἀνατολῶν, καὶ φαίνεται ἄχρι δυσμῶν, οὕτως ἔστα καὶ ἡ παρουσία τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου. Ὅπου ἂν ἡ τὸ πτῶμα, ἐκεῖ συναχθήσονται καὶ οἱ ἀετοί.» Πτώ μα δὲ γεγένηται ἐν παραδείσῳ, ἐκεῖ γὰρ Ἀδὰμ πέο πτωκεν· ὃς καὶ πάλιν λέγει· «Τότε ἀποστελεῖ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ, καὶ ἐπισυνάξει τοὺς ἐκλεκτοὺς αὐτοῦ ἐκ τῶν τεσσάρων ἀνέ μῶν τοῦ οὐρανοῦ.» Καὶ Δαβὶδ προμηνύων την κρίσ σιν καὶ τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ Κυρίου, φησίν· 4 Απ' ἄκρου τοῦ οὐρανοῦ ἡ ἔξοδος αὐτοῦ, καὶ τὸ κατάντημα αὐτοῦ ἕως ἄκρου τοῦ οὐρανοῦ· καὶ οὐκ ἔστιν ὅς ἀπο κρυβήσεται τῆς θέρμης αὐτοῦ.» Θέρμην δὲ λέγει τὴν ἐκπύρωσιν. Ησαΐας δὲ οὕτω· ο Βάδιζε, λαός μου, εἴσελθε εἰς τὸ ταμεῖόν σου, ἀπόκλεισον τὴν θύραν σου, ἀποκρύβηθι μικρὸν ὅσον ἕως ἂν παρέλθῃ ἡ ὀργή Κυρίου.» Παύλος δὲ ὁμοίως· «Αποκαλύπτεται γὰρ η χχιν, πτώμα "Οτι. ὡς ὅτι. Των δύο προφητῶν.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. DOGMAT. ET HISTORIC. super omnem qui dicitur Deus aut numen, ita ut in ἀπωλείας, ὁ ἀντικείμενος καὶ ἐπαιρόμενος ἐπὶ πάντα templo Dei sedeat, ostentans se esse Deum. Non meministis, quod cum adhuc essem apud vos, hæc dicebam vobis? Et nunc obstaculum scitis, ut ille reveletur in suo tempore. Nam mysterium jam operatur iniquitatis; tantum qui tenet nunc, teneat, donec de medio fiat. Et tunc revelabitur ille iniquus, quem Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui, et destruet illustratione adventus sui: cujus adventus secundum operationem Satanæ, in omni virtute et signis et prodigiis mendacibus, et in omni deceptione injustitiæ, in iis qui pereunt, eo quod charitatem veritatis non receperunt. Εt propter hoc mittet illis Deus operationem erroris, ut credant mendacium; ut judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed injustitiæ spoute adhæserunt 87. Ait vero Isaias: • Tollatur impius, ne videat gloriam Domini 88. LXIV. His itaque, charissime, futuris, unaque in duas divisa septimana, ac tunc apparente abominatione desolationis duumque Domini prophetarum ac præcursorum cursu consummato, ac jam mundi universi appetente consummatione; quid reliquum est, quam ut Dominus et Salvator noster Jesus Christus Deus e coelis appareat, in quem speravimus? qui conflagrationem justumque judicium cunctis inducturus sit, qui in eum non crediderunt. Ait enim Dominus·. His jam feri incipientibus, respicite et levate capita vestra, quoniam appropinquavit redempio vestra ®. Et capillus de capite vestro non peribit ". Sicut enim fulgur exit ab Oriente, et fulget usque ad occidentem, sic erit adventus Filii hominis. Ubicunque fuerit cadaver, illic congregabuntur et aquilæ”. › Fuit autem cadaver (26') in paradiso; ibi enim Adamus cecidit. Aitque rursus: < Tunc mittet Filius hominis angelos suos, et congregabit electos suos a quatuor ventis cœli”. › David quoque prænuntians judicium Dominique apparitionem: c summo colo egressio ejus, inquit, et occursus ejus usque ad summum cœli, et non est qui se abscondat a calore ejus *.» Calorem vero,conflagrationem vocat. Sic autem Isaias • Vade, populus meus, intra in cubiculum tuum; claude ostium tuum; abscondere modicum aliquantulum, donec pertranseat ira Domini. ", Paulus item Revelatur enim ira Dei de cœlo super omnem impietatem et injustitiam hominum, qui veritatem Dei in injustitia detinent ". λεγόμενον Θεὸν ἢ σέβασμα, ὥστε ἑαυτὸν εἰς τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ καθίσαι, ἀποδεικνύντα ἑαυτὸν ὅτι ἐστὶ Θεός. Οὐ μνημονεύετε, ὅτι, ἔτι ὧν πρὸς ὑμᾶς, ταῦτα ἔλεγον ὑμῖν; Καὶ νῦν τὸ κατέχον οἴδατε, εἰς τὸ ἀποκαλυφθῆναι αὐτὸν τῷ ἑαυτοῦ καιρῷ. Τὸ γὰρ μυστήριον ἤδη ἐνεργεῖται τῆς ἀνομίας· μόνον ὁ κατ έχων ἄρτι ἕως ἐκ μέσου γένηται. Καὶ τότε ἀποχα λυφθήσεται ὁ ἄνομος, ἂν ὁ Κύριος Ἰησοῦς ἀνελεῖ τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ, καὶ καταργήσει τῇ ἐπιφανείᾳ τῆς παρουσίας αὑτοῦ· οὗ ἐστιν ἡ παρου σία κατ' ἐνέργειαν τοῦ Σατανᾶ ἐν πάσῃ δυνάμει καὶ σημείοις καὶ τέρασι ψεύδους, καὶ ἐν πάσῃ ἀπάτῃ τῆς ἀδικίας ἐν τοῖς ἀπολλυμένοις· ἀνθ' ὧν τὴν ἀγάπην τῆς ἀληθείας οὐκ ἐδέξαντο. Καὶ διὰ τοῦτο πέμψει αὐτοῖς ὁ Θεὸς ἐνέργειαν πλάνης, εἰς τὸ πιστεῦσαι αὐτοὺς τὸ ψεῦ δος, ἵνα κριθῶσι πάντες οἱ μὴ πιστεύσαντες τῇ ἀληθείᾳ, ἀλλ᾽ εὐδοκήσαντες τῇ ἀδικίᾳ. ο Ησαΐας δὲ λέγει " • Αρθήτω ὁ ἀσεβής, ἵνα μὴ ἴδῃ τὴν δόξαν Κυρίου. Τούτων οὖν ἐσομένων, ἀγαπητέ, καὶ τῆς μιᾶς ἐδδομάδος εἰς δύο μερισθείσης, καὶ τοῦ βδελύγματος τῆς ἐρημώσεως τότε ἀναφανέντος, καὶ τῶν δύο προφητῶν καὶ προδρόμων τοῦ Κυρίου τελειωσάντων τὸν ἴδιον δρόμον, καὶ τοῦ σύμπαντος κόσμου εἰς συν τέλειαν λοιπὸν ἐρχομένου· τί περιλείπεται, ἀλλ' ἡ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἀπ᾿ οὐρανῶν, εἰς ὄν ἠλπίκαμεν; ὃς ἐπάξει τὴν ἐκπύρωσιν καὶ τὴν δικαιοκρισίαν πᾶσι τοῖς ἀπειθήσασιν αὐτῷ. Λέγει γὰρ ὁ Κύριος" ο Αρ χομένων λοιπὸν τούτων γίνεσθαι, ἀνακύψατε καὶ επάρατε τὰς κεφαλὰς ὑμῶν, ὅτι ἤγγισεν ἡ ἀπολύ τρωσις ὑμῶν. Καὶ θρὶς ἐκ τῆς κεφαλῆς ὑμῶν οὐ μὴ ἀπόλλυται. "Ωσπερ γὰρ ἡ ἀστραπὴ ἐγείρεται ἀπὸ ἀνατολῶν, καὶ φαίνεται ἄχρι δυσμῶν, οὕτως ἔστα: καὶ ἡ παρουσία τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου. Ὅπου ἂν ἡ τὸ πτῶμα, ἐκεῖ συναχθήσονται καὶ οἱ ἀετοί.» Πτώ μα δὲ γεγένηται ἐν παραδείσῳ, ἐκεῖ γὰρ Ἀδὰμ πέο πτωκεν· ὃς καὶ πάλιν λέγει· «Τότε ἀποστελεῖ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ, καὶ ἐπισυν άξει τοὺς ἐκλεκτοὺς αὐτοῦ ἐκ τῶν τεσσάρων ἀνέ μῶν τοῦ οὐρανοῦ.» Καὶ Δαβὶδ προμηνύων την κρίσ σιν καὶ τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ Κυρίου, φησίν· 4 Απ' ἄκρου τοῦ οὐρανοῦ ἡ ἔξοδος αὐτοῦ, καὶ τὸ κατάντημα αὐτοῦ ἕως ἄκρου τοῦ οὐρανοῦ· καὶ οὐκ ἔστιν ὅς ἀπο κρυβήσεται τῆς θέρμης αὐτοῦ.» Θέρμην δὲ λέγει τὴν ἐκπύρωσιν. Ησαΐας δὲ οὕτω· ο Βάδιζε, λαός μου, εἴσελθε εἰς τὸ ταμεῖόν σου, ἀπόκλεισον τὴν θύραν σου, ἀποκρύβηθι μικρὸν ὅσον ἕως ἂν παρέλθῃ ἡ ὀργή Κυρίου.» Παύλος δὲ ὁμοίως· «Αποκαλύπτεται γὰρ η 87 II Thess. n, 4-11. 88 Isa. xxvi, 10. 89 Luc. xx1, 28. 5o Ibid., 18. *1 Matth. xxiv, 27, 28. es Matth. χχιν, 51.» Ps. xviit, 7. • Isa. XXVI, 20. ** Rom. 1, 17. (26') In Graco bis πτώμα usurpatur, ut apud Matthæum cadaver, in explicatione vero Hippolyti casum seu ruinam significet. Quem in verbis lusum Latine repræsentare penes interpretem non fuit. EDIT. PATROL. "Οτι. Gud., ὡς ὅτι. Των δύο προφητῶν. In spurio illo fractatu De Antichristo et mundi consummatione a Pico vulgato, tertius testis et præcursor gloriosi Domini adventus, Joannes asseritur; quod minus probatum est, ut et opinio, quæ adhuc superstitem in carnie mortali eum affirmat; quanquam non sic dura digna censura videtur, ac inurit idem Picus, et quasi ea res ad fidem spectet. Nam Ephræmus Theopolitanus episcopus apud Photium, inter eas recenset quæstiones, quibus nihil fides lædatur, quidquid statuas. Combef.

col. 785–786page 101 of 189

PG 10:785ὀργὴ Θεοῦ ἀπ' οὐρανοῦ ἐπὶ πᾶσαν ἀσέβειαν καὶ ἀνομίαν ἀνθρώπων, τῶν τὴν ἀλήθειαν τοῦ Θεοῦ ἐν· ἀδικία κατεχόντων. τελευτήσει, καὶ τὸ πῦρ αὐτῶν οὐ σβεσθήσεται, καὶ Περὶ μὲν οὖν τῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς βασι λείας τῶν ἁγίων, λέγει Δανιήλ ο Καὶ πολλοὶ τῶν καθευδόντων ἐν γῆς χώματι, ἀναστήσονται οὗτοι εἰς ζωὴν αἰώνιον [καὶ οὗτοι εἰς ὀνειδισμὸν καὶ αἰσχύνην αἰώνιον]. ο Ησαΐας λέγει· «Αναστήσονται οἱ νεκροί, καὶ ἐγερθήσονται οἱ ἐν τοῖς μνημείοις, ὅτι ἡ δρόσος ή παρὰ σοῦ ἴαμα αὐτοῖς ἐστιν. ο Ὁ Κύριος λέγει Πολλοὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἀκούσονται τῆς φωνῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ οἱ ἀκούσαντες ζήσονται.» Ο δὲ προφήτης λέγει. Έγειραι, ὁ καθεύδων, καὶ ἐξεγέρθητι ἐκ τῶν νεκρῶν, καὶ ἐπιφαύσει σοι ὁ Χρι στός» Ιωάννης δὲ λέγει·. Μακάριος καὶ ἅγιος ὁ ἔχων μέρος ἐν τῇ ἀναστάσει τῇ πρώτῃ· ἐπὶ τοῦτον ὁ δεύτερος θάνατος οὐκ ἔχει ἐξουσίαν.» Ο γὰρ δεύ τερος θάνατος, ἐστὶν ἡ λίμνη τοῦ πυρὸς τοῦ κειο μένου. Καὶ πάλιν ὁ Κύριος λέγει· «Τότε οἱ δίκαιοι ἐκλάμψουσιν, ὡς ὁ ἥλιος φαίνει ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ.» Καὶ τοῖς ἁγίοις ἐρεῖ·. Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πα τρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. • Πρὸς δὲ τοὺς ἀνόμους τί φησιν;, Ὑπάγετε ἀπ' ἐμοῦ οἱ κατηραμένα εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ, ὁ ἡτοίμασεν ὁ Πατήρ μου. Ιωάννης δὲ λέγει· ι Ἔξω οἱ κύνες, καὶ οἱ φαρμακοὶ, καὶ πόρνοι, καὶ φονεῖς, καὶ οἱ εἰδωλολάτραι, καὶ πᾶς ποιῶν καὶ φιλῶν ψεῦδος·, ὅτι τὸ μέρος ὑμῶν ἐστιν εἰς τὴν γέενναν τοῦ πυρός. Ομοίως δὲ καὶ Ἡσαΐας φησί· ι Καὶ ἐξελεύσονται καὶ ὄψονται τὰ κῶλα τῶν παραβεβηκότων ἐν ἐμοί. Καὶ ὁ σκώληξ αὐτῶν οὐ ἔσονται εἰς ὅρασιν πάσῃ σαρκί.» Παῦλος δὲ ὁ ἀπόστολος περὶ ἀναστάσεως τῶν δικαίων πρὸς Θεσσαλονικεῖς γράφων φησίν· «Οὐ θέλομεν ὑμᾶς ἀγνοεῖν περὶ τῶν κεκοιμημένων, ἵνα μὴ λυπῆσθε ὡς καὶ οἱ λοιποὶ οἱ μὴ ἔχοντες ἐλπί δα. Εἰ γὰρ πιστεύομεν ὅτι Ἰησοῦς ἀπέθανε καὶ ἀνέ στη, οὕτω καὶ ὁ Θεὸς τοὺς κοιμηθέντας διὰ τοῦ Ἰησοῦ, ἄξει σὺν αὐτῷ. Τοῦτο γὰρ ὑμῖν λέγομεν ἐν λόγῳ Κυ ρίου, ὅτι ἡμεῖς οἱ ζῶντες, οἱ περιλειπόμενοι εἰς τὴν παρουσίαν τοῦ Κυρίου, οὐ μὴ φθάσωμεν τοὺς κοιμηθέντας· ὅτι αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κελεύσματι, ἐν φωνῇ σιν, ῾Ο δὲ προφήτης λέγει. Πλὴν καὶ ὁ μα κάριος Παῦλος σπανίως ἐχρήσατό τισιν ἐξ ἀποκρύφων χρήσεσιν. Ως ὅταν φησὶν ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους πρώτη Επιστολή. Ὁ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οὖς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέ βη, καὶ τὰ ἑξῆς, ἐκ τῶν Ἠλία ἀποκρύφων. Καὶ πά λιν ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας, ἐκ τῆς Μωϋσέως ἀποκαλύψεως· οὔτε περιτομή τι ἐστὶν, οὔτε ἀκροβυστία, ἀλλὰ καινὴ κτίσις. Καὶ ἐν τῇ πρὸς Ἐφεσίους, ἐκ τῶν Ἱερεμίου λεγομένων ἀποκρύφων. Εγειραι ο καθεύδων, καὶ ἀνάστα ἐκ τῶν νεκρῶν, καὶ ἐπισ φαύσει σοι ὁ Χριστός.

ὀργὴ Θεοῦ ἀπ' οὐρανοῦ ἐπὶ πᾶσαν ἀσέβειαν καὶ ἀνομίαν ἀνθρώπων, τῶν τὴν ἀλήθειαν τοῦ Θεοῦ ἐν· ἀδικία κατεχόντων. LXV. Cæterum de resurrectione et regno cœlorum ait Daniel: Multi de his, qui dormiunt in terræ pulvere, resurgent, alii in vitam æternam, alii in opprobrium et probrum sempiternum Isaias quoque dicit: c Resurgent mortui, et cvigilabunt qui in monumentis sunt, quia ros lucis, qui a te est, sanitas illis est ".» At Dominus: c Multi in illa die audient vocem Filii Dei, et qui audient, vivent ".» Propheta quoque: «Excitare, qui dormis, et expergiscere a mortuis, et illucebit tibi Christus.» Joannes item: • Beatus et sanctus, qui habet partem in resurrectione prima; in hunc secunda mors non habet potestatem '.. Nam secunda mors, stagnum est ignis urentis. Rursusque Dominus ait: «Tunc justi fulgebunt ', sicut sol lucet in claritate sua.» Εt dicet sanctis:. Venite, le nedicti Patris mei; possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi. > Ad improbos vero quid dicit? «Ite, maledicti, in iguem æternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus; quem paravit Pater meus. Joannes vero dicit: • Foris canes et venefici, et scortatores et homicidæ, et idolis scrvientes, et omnis qui facit et amat mendacium *, › quia pars vestra est in gehenna ignis. Similiter autem et Isaias ait: «Et egredientur, et videbunt cadavera eorum qui prævaricati sunt in me. Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur, et erunt in visionem omni carni., τελευτήσει, καὶ τὸ πῦρ αὐτῶν οὐ σβεσθήσεται, καὶ Περὶ μὲν οὖν τῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς βασιλείας τῶν ἁγίων, λέγει Δανιήλ ο Καὶ πολλοὶ τῶν καθευδόντων ἐν γῆς χώματι, ἀναστήσονται οὗτοι εἰς ζωὴν αἰώνιον [καὶ οὗτοι εἰς ὀνειδισμὸν καὶ αἰσχύνην αἰώνιον]. ο Ησαΐας λέγει· «Αναστήσονται οἱ νεκροί, καὶ ἐγερθήσονται οἱ ἐν τοῖς μνημείοις, ὅτι ἡ δρόσος ή παρὰ σοῦ ἴαμα αὐτοῖς ἐστιν. ο Ὁ Κύριος λέγει· • Πολλοὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἀκούσονται τῆς φωνῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ οἱ ἀκούσαντες ζήσονται.» Ο δὲ προφήτης λέγει. Έγειραι, ὁ καθεύδων, καὶ ἐξεγέρθητι ἐκ τῶν νεκρῶν, καὶ ἐπιφαύσει σοι ὁ Χριστός» Ιωάννης δὲ λέγει·. Μακάριος καὶ ἅγιος ὁ ἔχων μέρος ἐν τῇ ἀναστάσει τῇ πρώτῃ· ἐπὶ τοῦτον ὁ δεύτερος θάνατος οὐκ ἔχει ἐξουσίαν.» Ο γὰρ δεύ τερος θάνατος, ἐστὶν ἡ λίμνη τοῦ πυρὸς τοῦ κειομένου. Καὶ πάλιν ὁ Κύριος λέγει· «Τότε οἱ δίκαιοι ἐκλάμψουσιν, ὡς ὁ ἥλιος φαίνει ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ.» Καὶ τοῖς ἁγίοις ἐρεῖ·. Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πα τρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. • Πρὸς δὲ τοὺς ἀνόμους τί φησιν;, Ὑπάγετε ἀπ' ἐμοῦ οἱ κατηραμέ να εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ, ὁ ἡτοίμασεν ὁ Πατήρ μου. Ιωάννης δὲ λέγει· ι Ἔξω οἱ κύνες, καὶ οἱ φαρμακοὶ, καὶ πόρνοι, καὶ φονεῖς, καὶ οἱ εἰδωλολάτραι, καὶ πᾶς ποιῶν καὶ φιλῶν ψεῦδος·, ὅτι τὸ μέρος ὑμῶν ἐστιν εἰς τὴν γέενναν τοῦ πυρός. Ομοίως δὲ καὶ Ἡσαΐας φησί· ι Καὶ ἐξελεύσονται καὶ ὄψονται τὰ κῶλα τῶν παραβεβηκότων ἐν ἐμοί. Καὶ ὁ σκώληξ αὐτῶν οὐ ἔσονται εἰς ὅρασιν πάσῃ σαρκί.» Παῦλος δὲ ὁ ἀπόστολος περὶ ἀναστάσεως τῶν δικαίων πρὸς Θεσσαλονικεῖς γράφων φησίν· «Οὐ θέλομεν ὑμᾶς ἀγνοεῖν περὶ τῶν κεκοιμημένων, ἵνα μὴ λυπῆσθε ὡς καὶ οἱ λοιποὶ οἱ μὴ ἔχοντες ἐλπίδα. Εἰ γὰρ πιστεύομεν ὅτι Ἰησοῦς ἀπέθανε καὶ ἀνέ στη, οὕτω καὶ ὁ Θεὸς τοὺς κοιμηθέντας διὰ τοῦ Ἰησοῦ, ἄξει σὺν αὐτῷ. Τοῦτο γὰρ ὑμῖν λέγομεν ἐν λόγῳ Κυρίου, ὅτι ἡμεῖς οἱ ζῶντες, οἱ περιλειπόμενοι εἰς τὴν παρουσίαν τοῦ Κυρίου, οὐ μὴ φθάσωμεν τοὺς κοιμη θέντας· ὅτι αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κελεύσματι, ἐν φωνῇ LXVI. Paulus autem apostolus de resurrectione justorum ad Thessalonicenses scribens ait: «Nolumus vos ignorare de dormientibus, ut non contristemini, sicut et cæteri, qui spem non habent. Si enim credimus quod Jesus mortuus est et resurrexit, ita et Deus eos qui dormierunt per Jesum, adducet cum eo. Hoc enim vobis dicimus in verbo Domini, quia nos qui vivimus, qui residui sumus in adventum Domini, non præveniemus eos qui dornierunt. Quoniam ipse Dominus in jussu, et iu * Dan. xii, 2. ss Joan. v, 97 Isa. xxvi, 49. » Ephes. V, 14. Apoe. xx, 6 et 14. • Matth. • Matth. xxv, 34. Apoc. xxi, 15, et zx1, 8. * Isa. Lxvi, 24. rursus in Epistola ad Galatas, ex Moysis Apocałypsi: Neque circumcisio aliquid est, neque præputium, sed nova creatura. In Epistola quoque ad Ephesios: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis, et illucescet tibi Christus, ex Jeremiæ, quos vocant apocryphis. Nec his absimilia Origenes, etsi locus non occurrit; qui ipse multis locis apocryphis utitur, ac quandoque suum ex illis errorem confirnat præexsistentiæ animarum, Matth. σιν, Joan. 1. etc. Hippolytus quoque propheticum hoc dictum Paulo usurpatum existimavit, sive ex apocrypho jam relato, sive quod ipsa veri Isaiæ Lx: «Surge, illuminare,Jerusalem, etc., ita composuit, et in veram lucem Christum usurpavit, ut S. doctor haud improbabiliter sensit. COMBEFIS. ῾Ο δὲ προφήτης λέγει. Existimat Epiphan. nis non ascenderunt, etc., ex Eliæ apocryphis. Et aliique desumpta hæc ex Jeremiæ apocrypbis, quod ipsum Hieronymus suspicatur. Georgius Syncellus, qui illa apocrypha versare potuit: Πλὴν καὶ ὁ μα κάριος Παῦλος σπανίως ἐχρήσατό τισιν ἐξ Ἀποκρύφων χρήσεσιν. Ως ὅταν φησὶν ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους πρώτη Επιστολή. Ὁ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οὖς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέ βη, καὶ τὰ ἑξῆς, ἐκ τῶν Ἠλία ἀποκρύφων. Καὶ πά λιν ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας, ἐκ τῆς Μωϋσέως Αποκαλύ ψεως· οὔτε περιτομή τι ἐστὶν, οὔτε ἀκροβυστία, ἀλλὰ καινὴ κτίσις. Καὶ ἐν τῇ πρὸς Ἐφεσίους, ἐκ τῶν Ἱερεμίου λεγομένων ἀποκρύφων. Εγειραι ο καθεύδων, καὶ ἀνάστα ἐκ τῶν νεκρῶν, καὶ ἐπισ φαύσει σοι ὁ Χριστός. • Caterum etiam beatus Paulus nonnunquam, raro tamen, quibusdam auctoritatibus usus est, petitis ex libris apocryphis. Ut cum ait in Epistola prima ad Corinthios: Quæ oculus non vidit, nec auris audivit, et in cor homiIdem locus laudatur Eph. v, 14. G. Plura cle illo dixi in Codice pseudepigrapho V. Test., p. 1105 seq. et p. 1074. FABRIC.

Demonstration against the JewsDemonstratio adversus Judaeos

col. 787–788page 102 of 189

PG 10:787καὶ σάλπιγγι Θεοῦ καταβήσεται ἀπ᾿ οὐρανοῦ, καὶ οἱ νεκροὶ ἐν Χριστῷ ἀναστήσονται πρῶτον· ἔπειτα ἡμεῖς οἱ ζῶντες οἱ περιλειπόμενοι ἅμα σὺν αὐτοῖς ἁρπαγησόμεθα ἐν νεφέλαις εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀέ ρα· καὶ οὕτω πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα.» Ταῦτά σοι παρέστησα διά βραχέων ἀρυσάμενος, Θεόφιλε, ὅπως φυλάσσων μετὰ πίστεως τὰ γεγραμμένα, καὶ προβλέπων τὰ ἐσόμενα, ἀπρόσκοπον ἑαυτὸν καὶ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις φυλάξης, προσδεχόμενος τὴν μακαρίαν ἐλπίδα καὶ ἐπιφάνειαν τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν, ἐν ᾗ ἀναστήσας τοὺς ἁγίους ἡμῶν σὺν αὐτοῖς εὐφρανθήσεται, δοξάζων Πατέρα· αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς ἀτελευτήτους αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΑΠΟΔΕΙΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣ ΙΟΥΔΑΙΟΥΣ ο Ἐν τῷ ξη' ψαλμῷ. Οὐκοῦν κλῖνον τὸ οὖς σου ἐμοὶ, καὶ εἰσάκουσον τῶν ῥημάτων μου, καὶ πρόσεχε, ὦ Ἰουδαῖς. Σὺ δὲ πολὺ λάκις ἐκκαυχώμενος, ὅτι τὸν Ἰησοῦν τὸν Ναζωραίον θανάτῳ κατέκρινας, καὶ ὄξος καὶ χολὴν αὐτὸν ἐπότισας· καὶ σεμνύνῃ ἐπὶ τούτῳ. Δεῦρο οὖν κοινῶς ἐπισ σκεψώμεθα μήπως ἀδίκως καυχᾶσαι, ὦ Ἰσραὴλ, μή πως σοι τὸ μικρὸν ἐκεῖνο ὄξος καὶ ἡ χολὴ τὴν φοβε ράν σοι ταύτην ἐπήγαγεν ἀπειλήν· μήπως δι' αὐτοῦ ἐν τοῖς μυρίοις τούτοις υπάρχεις δεινοῖς. Προαγέσθω τοίνυν εἰς μέσον ὁ διά Πνεύματος ἁγίου λαλῶν, ἀψευδῆς ὑπάρχων, Δαυὶδ ὁ τοῦ Ἰεσσαί. Ού τος ψάλλων τινὰ προφητικῶς εἰς τὸν ἀληθῆ Χριστὸν, τὸν Θεὸν ἡμῶν ἐμελώδησε διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, πάντα τὰ ὑπὸ Ἰουδαίων εἰς αὐτὸν ἐν τῷ πάθει γινό μενα σαφῶς κατηγγείλατο· ἐν ᾧ ὁ Χριστὸς ὁ ταπεινώσας ἑαυτὸν καὶ τὴν μορφὴν τοῦ δούλου Αδὰμ ἐν δυσάμενος, ὡς ἐκ προσώπου ἡμῶν ἐπικαλεῖται τὸν ἐν οὐρανοῖς Θεὸν Πατέρα, καὶ λέγει ἐν τῷ ξη' ψαλ μῷ «Σώσόν με, ὁ Θεὸς, ὅτι εἰσήλθοσαν ὕδατα

HIPPOLYTI OPP. PARS I. DOGMAT. ET HISTORIC; voce et tuba Del descendet de cœlo, et mortui in Christo resurgent primum. Deinde nos qui vivimus, qui residui sumus, simul cum eis rapiemur in occursum Domini in aera; et sic semper cum Domino crimus.» LVVII. Hæc tibi paucis exposui, o Theophile, ex divinis Scripturis hausta, ut servando fide quæ scripta sunt, prospiciensque futura, inoffensum te Deo ac hominibus serves, exspectans beatam spem, et illustrationem Dei, et Salvatoris nostri ", in qua suscitatis sanctis nostris, cum eis lætabitur gloridicans Patrem. Ipsi gloria in sempiterna sæcula sæculorum. Amen. καὶ σάλπιγγι Θεοῦ καταβήσεται ἀπ᾿ οὐρανοῦ, καὶ οἱ νεκροὶ ἐν Χριστῷ ἀναστήσονται πρῶτον· ἔπειτα ἡμεῖς οἱ ζῶντες οἱ περιλειπόμενοι ἅμα σὺν αὐτοῖς ἁρπαγησόμεθα ἐν νεφέλαις εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀέ ρα· καὶ οὕτω πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα.» Ταῦτά σοι παρέστησα διά βραχέων ἀρυσάμε νος, Θεόφιλε, ὅπως φυλάσσων μετὰ πίστεως τὰ γεγραμμένα, καὶ προβλέπων τὰ ἐσόμενα, ἀπρόσκοπον ἑαυτὸν καὶ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις φυλάξης, προσδεχόμε νος τὴν μακαρίαν ἐλπίδα καὶ ἐπιφάνειαν τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν, ἐν ᾗ ἀναστήσας τοὺς ἁγίους ἡμῶν σὺν αὐτοῖς εὐφρανθήσεται, δοξάζων Πατέρα· αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς ἀτελευτήτους αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΑΠΟΔΕΙΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣ ΙΟΥΔΑΙΟΥΣ SANCTI HIPPOLYTI EPISCOPI ET MARTYRIS DEMONSTRATIO ADVERSUS JUDÆOS FRANCISCO TURRIANO INTERPRETE. I. Inelina aurem tuam, Judae, et audi verba mea, et attende. Sape gloriaris tu, quod Jesum Nazarenum mortis condemnasti, et quod acetum et fel ei ad bibendum porrexisti; et hoc gloriosum putas. Accede igitur, et consideremnus communiter, utrumne injuste gloriaris, ο Israel, et illud parum aceti et fellis has horribiles minas tibi intulit; utrumne propter illud in istis infinitis calamitatibus es. II. Procedat igitur in medium. qui per Spiritum sanctum loquitur, et verax est, David Alius Jesse. Hic, cum quædam prophetice de vero Christo caneret, et Deum nostrum per Spiritum sanctum canendo celebraret, omnia quæ a Judæis in passione ejus facta sunt, clare denuntiavit; ubi Christus qui se humiliavit, et formam servi Adam induit, tanquam ex persona nostra, invocat Deum Patrem qui in coelis est, et ait psalm. Lxvu: Serva me, Deus, quoniam intraverunt aquæ usque ad animam 7 Tit. 11, 13. • I Thess. IV, Ἐν τῷ ξη' ψαλμῷ. Annumerare Psalmo sive eorum numerum allegare, solemne illa jampridear ætate fuit scriptoribus: ut ex Origene, CypriaΟὐκοῦν κλῖνον τὸ οὖς σου ἐμοὶ, καὶ εἰσάκουσον τῶν ῥημάτων μου, καὶ πρόσεχε, ὦ Ἰουδαῖς. Σὺ δὲ πολὺ λάκις ἐκκαυχώμενος, ὅτι τὸν Ἰησοῦν τὸν Ναζωραίον θανάτῳ κατέκρινας, καὶ ὄξος καὶ χολὴν αὐτὸν ἐπότι σας· καὶ σεμνύνῃ ἐπὶ τούτῳ. Δεῦρο οὖν κοινῶς ἐπισ σκεψώμεθα μήπως ἀδίκως καυχᾶσαι, ὦ Ἰσραὴλ, μή πως σοι τὸ μικρὸν ἐκεῖνο ὄξος καὶ ἡ χολὴ τὴν φοβε ράν σοι ταύτην ἐπήγαγεν ἀπειλήν· μήπως δι' αὐτοῦ ἐν τοῖς μυρίοις τούτοις υπάρχεις δεινοῖς. Προαγέσθω τοίνυν εἰς μέσον ὁ διά Πνεύματος ἁγίου λαλῶν, ἀψευδῆς ὑπάρχων, Δαυὶδ ὁ τοῦ Ἰεσσαί. Ού τος ψάλλων τινὰ προφητικῶς εἰς τὸν ἀληθῆ Χριστὸν, τὸν Θεὸν ἡμῶν ἐμελώδησε διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, πάντα τὰ ὑπὸ Ἰουδαίων εἰς αὐτὸν ἐν τῷ πάθει γινό μενα σαφῶς κατηγγείλατο· ἐν ᾧ ὁ Χριστὸς ὁ ταπεινώσας ἑαυτὸν καὶ τὴν μορφὴν τοῦ δούλου Αδὰμ ἐνδυσάμενος, ὡς ἐκ προσώπου ἡμῶν ἐπικαλεῖται τὸν ἐν οὐρανοῖς Θεὸν Πατέρα, καὶ λέγει ἐν τῷ ξη' ψαλ μῷ «Σώσόν με, ὁ Θεὸς, ὅτι εἰσήλθοσαν ὕδατα no, Lactantio, aliisque etiam antiquioribus constat. FABRIC.

col. 789–790page 103 of 189

PG 10:789ἕως ψυχῆς μου· ἐνεπάγην εἰς ἰλὺν βυθού, τουτέστιν;» εἰς τὴν φθορὰν τοῦ ᾅδου, διὰ τῆς ἐν παραδείσῳ παρα κοῆς· «καὶ οὐκ ἔστιν ὑπόστασις,» ήγουν ἀντίληψις. • Εξέλειπον οἱ ὀφθαλμοί μου ἀπὸ τοῦ ἐλπίζειν με ἐπὶ τὸν Θεόν μου, πότε ἥξει καὶ σώσει με.» Εἶτα εἰπὼν τὰ ἑξῆς λέγει λοιπὸν ὡς ἐξ οἰκείου προστ ώπου ὁ Χριστός· «οὐχ ήρπαζον, φησίν, τότε ἀπετίννυον, τουτέστιν, ἅπερ οὐχ ἥμαρτον, ὑπὲρ τοῦ ἁμαρτήματος 'Αδάμ ὑπέμεινα τὸν θάνατον. «Επει, Θεὸς, σὺ οἶδας τὴν ἀφροσύνην μου, καὶ αἱ πλημμέλειαί μου ἀπὸ σοῦ οὐκ ἀπεκρύβησαν, τουτέστιν, οὐ γὰρ ἐπλημμέλησε, φησίν· δι' δ ε μὴ αἰσχυνθείησαν οἱ ὑπομένοντές μου ἰδεῖν τὴν τριήμερον ἀνάστασιν, τουτέστιν οἱ ἀπόστολοι. «Οτι ἕνεκά σου, ο χάριν τοῦ ὑπακοῦσαί σου, ο υπήνεγκα ὀνειδισμόν,» τουτέστι τὸν σταυρὸν, ὅτε ἐκάλυψαν έντροπῇ τὸ πρόσωπον μου, οἱ Ἰουδαῖοι· ὅτε «ἀπηλλοτριωμένος ἐγενήθην τοῖς κατὰ σάρκα ἀδελφοῖς μου, καὶ ξένος τοῖς υἱοῖς τῆς μητρός μου,» τουτέστι, Συναγωγής. Διότι ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου, Πάτερ, κατέφαγέ με, καὶ οἱ ὀνειδισμοὶ τῶν ὀνειδιζόντων σε,» καὶ θυόντων τοῖς εἰδώλοις, ι ἐπέπεσαν ἐπ' ἐμέ.» Διδ ι κατ' ἐμοῦ ἠδολέσχουν οἱ καθήμενοι ἐν πύλαις· › ἔξω γὰρ τῆς πύ λης με εσταύρωσαν· ι καὶ εἰς ἐμὲ ἔψαλλον οἱ πίνοντες οἶνον,» τουτέστι τῇ τοῦ Πάσχα ἑορτῇ. • Ἐγὼ δὲ τῇ προσευχή μου πρὸς σὲ, Κύριε, ο ἔλεγον· «Πάτερ, ἄρες αὐτοῖς, ο τοῖς ἔθνεσιν, διότι καιρὸς εὐδοκίας τῶν ἐθνῶν. «Μὴ τοίνυν καταποντισάτω με καταιγὶς» πειρασμῶν, «μηδὲ καταπιέτω με βυθός,» τουτέστιν, ὁ ᾄδης. «Οὐ γὰρ ἐγκαταλείψεις τὴν ψυχήν μου εἰς άδην - α μηδὲ συσχέτω ἐπ' ἐμὲ φρέαρ τὸ στόμα αὐτοῦ, τουτέστι τὸ μνημεῖον. «Ἕνεκα τῶν ἐχθρῶν μου σαί με, ο ἵνα μὴ καυχήσωνται οἱ Ἰουδαῖοι λέγοντες Καταπίωμεν αὐτόν. Ταῦτα δὲ πάντα Χριστὸς οἰκονομικῶς ὡς ἄνθρωπος ηύχετο, Θεὸς ὢν ἀληθινός. Ἀλλ᾽ ὡς φθάσας εἶπον, ἡ μορφή τοῦ δούλου ἦν, ο ταῦτα λέγουσα καὶ πά σχουσα. Δι' 8 ἐπήγαγε λέγων· «Ονειδισμόν προσεδό χησεν ἡ ψυχή μου καὶ ταλαιπωρίαν,» τουτέστιν, ἑκουσίως ἔπαθον, οὐκ ἔκ τινος βίας· ὅμως ο ὑπέ μεινα συλλυπούμενον, καὶ οὐχ ὑπῆρξεν.» Αφέντες γὰρ πάντες οἱ ἐμοὶ μαθηταὶ ἔφυγον· ι καὶ παρακαλοῦντα, καὶ οὐχ εὗρον.» Ακουσον νουνεχῶς, ὦ Ἰουδαῖε, τί φησιν ὁ Χρι στός· ι Έδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με ὄξος.» Καὶ ταῦτα μὲν ἔπαθεν ἐξ ὑμῶν. "Ακουσον τοῦ ἁγίου Πνεύματος λέγοντος καὶ τί ἀνταπέδωκεν ὑμῖν ἀντὶ τοῦ μικροῦ ἐκείνου ἄξους. Λέγει γὰρ ὁ προφήτης, ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ· «Γενηθήτω ἡ τράπεζα αὐτῶν εἰς παγίδα καὶ ν Τί φησὶν ὁ Χριστός· ἔδωκαν. Γέ γραπται ἐν ἑξηκοστῷ ὀγδόω ψαλμῷ ἐν προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ· Καὶ ἔδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με όξος. "Η λε γέτωσαν Ἰουδαῖοι, τίς ἐστιν ὁ ἐν τῷ προφήτῃ ταῦτα λέγων, καὶ παραστησάτωσαν ἀπὸ τῆς ἱστορίας τὸν ανειληφότα εἰς τὸ βρῶμα ἑαυτοῦ χολὴν, καὶ ποτισθέν τα όξος.

DEMONSTRATIO ADVERSUS JUDÆOS. ἕως ψυχῆς μου· ἐνεπάγην εἰς ἰλὺν βυθού, τουτέστιν meam; infxus sum in limo profundi;» id est iu εἰς τὴν φθορὰν τοῦ ᾅδου, διὰ τῆς ἐν παραδείσῳ παρα κοῆς· «καὶ οὐκ ἔστιν ὑπόστασις,» ήγουν ἀντίληψις. • Εξέλειπον οἱ ὀφθαλμοί μου ἀπὸ τοῦ ἐλπίζειν με ἐπὶ τὸν Θεόν μου, πότε ἥξει καὶ σώσει με.» Εἶτα εἰπὼν τὰ ἑξῆς λέγει λοιπὸν ὡς ἐξ οἰκείου προστ ώπου ὁ Χριστός· «οὐχ ήρπαζον, φησίν, τότε ἀπε τίννυον, τουτέστιν, ἅπερ οὐχ ἥμαρτον, ὑπὲρ τοῦ ἁμαρτήματος 'Αδάμ ὑπέμεινα τὸν θάνατον. «Επει, · Θεὸς, σὺ οἶδας τὴν ἀφροσύνην μου, καὶ αἱ πλημμέ λειαί μου ἀπὸ σοῦ οὐκ ἀπεκρύβησαν, τουτέστιν, οὐ γὰρ ἐπλημμέλησε, φησίν· δι' δ ε μὴ αἰσχυνθείησαν οἱ ὑπομένοντές μου ἰδεῖν τὴν τριήμερον ἀνάστασιν, τουτέστιν οἱ ἀπόστολοι. «Οτι ἕνεκά σου, ο χάριν τοῦ ὑπακοῦσαί σου, ο υπήνεγκα ὀνειδισμόν,» τουτέστι τὸν σταυρὸν, ὅτε ἐκάλυψαν έντροπῇ τὸ πρόσω πόν μου, οἱ Ἰουδαῖοι· ὅτε «ἀπηλλοτριωμένος ἐγενή θην τοῖς κατὰ σάρκα ἀδελφοῖς μου, καὶ ξένος τοῖς υἱοῖς τῆς μητρός μου,» τουτέστι, Συναγωγής. • Διότι ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου, Πάτερ, κατέφαγέ με, καὶ οἱ ὀνειδισμοὶ τῶν ὀνειδιζόντων σε,» καὶ θυόντων τοῖς εἰδώλοις, ι ἐπέπεσαν ἐπ' ἐμέ.» Διδ ι κατ' ἐμοῦ ἠδολέσχουν οἱ καθήμενοι ἐν πύλαις· › ἔξω γὰρ τῆς πύ λης με εσταύρωσαν· ι καὶ εἰς ἐμὲ ἔψαλλον οἱ πίνοντες οἶνον,» τουτέστι τῇ τοῦ Πάσχα ἑορτῇ. • Ἐγὼ δὲ τῇ προσευχή μου πρὸς σὲ, Κύριε, ο ἔλεγον· «Πάτερ, ἄρες αὐτοῖς, ο τοῖς ἔθνεσιν, διότι καιρὸς εὐδοκίας τῶν ἐθνῶν. «Μὴ τοίνυν καταποντισάτω με καταιγὶς» πειρασμῶν, «μηδὲ καταπιέτω με βυθός,» τουτέστιν, ὁ ᾄδης. «Οὐ γὰρ ἐγκαταλείψεις τὴν ψυχήν μου εἰς άδην - α μηδὲ συσχέτω ἐπ' ἐμὲ φρέαρ τὸ στόμα αὐτοῦ, τουτέστι τὸ μνημεῖον. «Ἕνεκα τῶν ἐχθρῶν μου - σαί με, ο ἵνα μὴ καυχήσωνται οἱ Ἰουδαῖοι λέγοντες· Καταπίωμεν αὐτόν. Ταῦτα δὲ πάντα Χριστὸς οἰκονομικῶς ὡς ἄνθρωπος ηύχετο, Θεὸς ὢν ἀληθινός. Ἀλλ᾽ ὡς φθάσας εἶπον, · ἡ μορφή τοῦ δούλου ἦν, ο ταῦτα λέγουσα καὶ πά σχουσα. Δι' 8 ἐπήγαγε λέγων· «Ονειδισμόν προσεδόχησεν ἡ ψυχή μου καὶ ταλαιπωρίαν,» τουτέστιν, ἑκουσίως ἔπαθον, οὐκ ἔκ τινος βίας· ὅμως ο ὑπέμεινα συλλυπούμενον, καὶ οὐχ ὑπῆρξεν.» Αφέντες γὰρ πάντες οἱ ἐμοὶ μαθηταὶ ἔφυγον· ι καὶ παρακαλοῦντα, καὶ οὐχ εὗρον.» Ακουσον νουνεχῶς, ὦ Ἰουδαῖε, τί φησιν ὁ Χριστός· ι Έδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με ὄξος.» Καὶ ταῦτα μὲν ἔπαθεν ἐξ ὑμῶν. "Ακουσον τοῦ ἁγίου Πνεύματος λέγον τος καὶ τί ἀνταπέδωκεν ὑμῖν ἀντὶ τοῦ μικροῦ ἐκείνου ἄξους. Λέγει γὰρ ὁ προφήτης, ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ· «Γενηθήτω ἡ τράπεζα αὐτῶν εἰς παγίδα καὶ corruptionem inferni, propter obedientiam in paradiso abjectam, et non est substantia, id est, auxilium. Defecerunt oculi mei, dum spero in Deo meo; quando veniet, et salvum me faciet. › III. Postea dicit tanquam ex persona sua Christus: • Quæ non rapui, inquit, tunc solvebam; id est, qui non peccavi, pro peccato Adæ sustinui mortem. Quoniam tu, Deus, scis insipientiam meam; et delicta mea a te non sunt abscondita; › id est, non enim, inquit, deliqui, quamobrem, «non crubescant, qui exspectant videre, meam post triduum resurrectionem: id est, apostoli.. Quoniam propter te, ut tibi obedirem, • sustinui oppro brium, › id est, crucem; quando Judæi ‹ operuerunt confusione faciem meam; quando ‹ alienus factus sum fratribus meis secundum carnem, et peregrinus aliis matris meæ, id est, Synagoga. «Quoniam zelus domus tuæ (Pater) comedit me, et improperia improperantium tibi, et sacrificantium idolis, • ceciderunt super me. • Quamobrem • contra me loquebantur, qui sedebant in portis:» extra portam enim crucifixeruut eum (me); ‹ et iu me psallebaut qui bibebant vinum, id est, in festo Paschæ. ‹ Ego vero oratione mea ad te, Domine, dicebam: «Pater, remitte ipsis,» gentibus; quoniam tempus beneplaciti gentium. c Ne igitur demergat me tempestas tentationum, nec absorbeat me profundum *,. id est, infernus: • Non enim relinques animam meam in inferno ';› • nec urgeat super me puteus os suum, id est, sepulcrum. Propter inimicos meos eripe me 1, ν ne glorientur Judæi dicentes: Absorbeamus eum. › IV. Hæc omnia Christus œconomice tanquam homo precabatur, qui erat verus Deus. Sed, ut antea dixi, forma servi erat '',» quæ hæc loquebatur et patiebatur. Quamobrem subjunxit: «Improperium exspectavit auima mea, et miseriam;» id est, non invitus passus sum, neque per vim; «exspectavi, tamen, c qui simul contristaretur, et non fuit.» Domino (me) enim derelicto, omnes (mei) discipuli fugerunt: c et (exspectavi) qui consolaretur, et non inveni. > V. Audi et adverte, Judae, quid dicat Christus: • Dederunt in cibum meum fel, et in siti mea potaverunt me aceto 1.. Et hæc passus est a vobis. Audi Spiritum sanctum dicentem quid retribuit vobis pro illo modico aceto: ait enim propheta tanquam ex persona Dei: «Fiat mensa eorum in laqueum, et in retributionem 1. Quam retributionem • Psal. Lxvi, 1 seqq. • Psal. xv, 10. 10 Psal. LXVIII, 15. 14 Philipp. 11, 7. 19 Psal. Lxvil, 20, 21, 22. Ibid. 22. Τί φησὶν ὁ Χριστός· ἔδωκαν. Origenes lib. ut contra Celsum, pag. 82, edit. Cantabr.: Γέγραπται ἐν ἑξηκοστῷ ὀγδόω ψαλμῷ ἐν προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ· Καὶ ἔδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με όξος. "Η λεγέτωσαν Ἰουδαῖοι, τίς ἐστιν ὁ ἐν τῷ προφήτῃ ταῦτα λέγων, καὶ παραστησάτωσαν ἀπὸ τῆς ἱστορίας τὸν ανειληφότα εἰς τὸ βρῶμα ἑαυτοῦ χολὴν, καὶ ποτισθέν τα όξος. «Scriptum est in sexagesimo octavo psal mo ex persona Christi: Et dederunt in cibum meum fel, et in sili mea potaverunt me aceto. Aut dicant Judæi quis est qui hæc apud prophetam loquitur, et ex historia ostendant aliquem pro cibo felle pastum polatumque aceto.» FABRIC.

col. 791–792page 104 of 189

PG 10:791εἰς ἀνταπόδοσιν.» Ποίαν ἀνταπόδοσιν λέγει; εὔδηλον, τὴν νῦν κατέχουσαν σε δυστυχίαν. ΕΙ Ει Εἶτα ἄκουσον καὶ τὰ ἑξῆς· «Σκοτισθήτωσαν οι ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν.» Αλλ' ἐσκοτίσθητε τοῖς τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοῖς σκοτισμὸν ἀφεγγῆ καὶ αἰώνιον. ᾿Ανατείλαντος γὰρ τοῦ φωτὸς τοῦ ἀληθινοῦ, ὑμεῖς ὡς ἐν νυκτὶ πλανᾶσθε, καὶ ἀνοδίαις προσκέ πτοντες καὶ κρημνιζόμενοι ως καταλείψαντες τὴν ὁδὸν τὴν λέγουσαν· «Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδός.» Εἶτα ἄκου σον καιριώτερον· «Καὶ τὸν νῶτον αὐτῶν διαπαντός σύγκαμψον· τουτέστιν, ἵνα δουλεύωσιν τοῖς ἔθνεσιν, οὐ τετρακόσια ἔτη καὶ τριάκοντα, ὡς ἐν Αἰγύπτῳ οὔτε ἑβδομήκοντα, ὡς ἐν Βαβυλῶνι, ἀλλὰ διαπαντὸς φησὶν, εἰς δουλείαν σύγκαμψον. Λοιπὸν τί κενάς έλ πίδας ἔχεις ἀπαλλαγῆναι προσδοκῶν τῆς κατεχούσης σε ταλαιπωρίας; Τὸ γὰρ παραδοξότερον· καὶ οὐκ ἀδίκως τὴν τῶν ὀμμάτων σου τύφλωσιν επηύξατο ἀλλ' ὅτι ἐκάλυψας τὰ τοῦ Χριστοῦ ὄμματα, οὕτως αὐτὸν ἐῤῥάπιζες· καὶ διὰ τοῦτο τὸ νῶτόν σου διαπαντὸς σύγκαμψον εἰς δουλείαν. Καὶ ἐπειδὴ τὸ αἷμα αὐτοῦ μετὰ ὀργῆς ἐξέχεας, ἄκουσον τὸ ἀντίδωρον Εκχεον ἐπ' αὐτοὺς τὴν ὀργήν σου, καὶ ὁ θυμὸς τῆς ὀργῆς σου καταλάβοι αὐτούς.» Καί· «Γενηθήτω ἡ Επαυλις αὐτῶν ἡρημωνένη· ο πρόδηλον ὁ ναὸς ὁ πε ριβόητος. Διὰ τί, ὦ προφῆτα, εἰπὲ ἡμῖν, τίνος χάριν ὁ ναὸς ήρημώθη; ἄρα διὰ τὴν πάλαι μοσχοποιίαν; ἆρα διὰ τὴν τοῦ λαοῦ εἰδωλολατρείαν; ἆρα διὰ τὸ τῶν προφη τῶν αἷμα; ἄρα διὰ τῆς μοιχείας καὶ πορνείας Ισραήλ; Οὐδαμῶς, φησίν· ἐπὶ πᾶσιν γὰρ ἐκείνοις πάντοτε συγγνώμης καὶ φιλανθρωπίας ἠξιοῦντο· ἀλλ' ὅτι τὸν υἱὸν τοῦ Εὐεργέτου ἐθανάτωσαν· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ τῷ Πατρὶ συναΐδιος. "Οθεν λέγει· Γενηθήτω, ὦ Πά τερ, «ὁ ναὸς αὐτῶν ἠρημωμένος· ὅτι ἐν σὺν πρὸς σωτηρίαν κόσμου ἐθελοντὶ ι ἐπάταξας, αὐτοὶ κατε δίωξαν, σημαίνει δὲ, αὐτοὶ δὲ βιαίῳ καὶ καταδίκῳ Πανάτῳ με κατεδίωξαν, ι καὶ ἐπὶ τὸ ἄλγος τῶν τραυ μάτων μου προσέθηκαν.» Πρότερον μὲν ἄλγος εἶχον ὡς φιλάνθρωπος διὰ τὴν πλάνην τῶν ἐθνῶν· ἀλλ' ἐπὶ τὸ ἄλγος προσέθηκαν μοι ἕτερον, πλανηθέντες καὶ αὐτοί. Διόπερ ι πρόσθες ἀνομίαν ἐπὶ τὴν ἀνομίαν αὐτῶν, καὶ θλίψιν ἐπὶ θλίψιν, καὶ μὴ εἰσελθέτωσαν ἐν δικαιοσύνῃ σου, ι τουτέστιν εἰς τὴν βασιλείαν σου ἀλλ' ι ἐξαλειφθήτωσαν ἐκ βίβλου ζώντων, καὶ μετὰ δικαίων μὴ γραφήτωσαν, ν τουτέστι, μετὰ τῶν ἁγίων πατέρων καὶ πατριαρχῶν αὐτῶν. Τί λέγεις πρὸς τοῦτο, ὦ Ἰουδαῖε; Οὐ λέγει Ματ θαῖος, οὐδὲ Παῦλος, ἀλλὰ Δαυὶδ ὁ σας χριστός δ τὰς φοβερὰς ἀποφάσεις διὰ Χριστὸν ἀντιδιδόμενος καὶ φθεγγόμενος· καὶ ὡς ὁ μέγας Ιώδ, ἐρῶν πρὸς ὑμᾶς τῷ δικαίῳ καὶ ἀψευδεῖ λέγοντας, οὕτως· ἠγόρασας τὸν Χριστὸν δουλοπρεπῶς, ἦλθες πρὸς αὐτὸν ληστρικῶς ἐν τῷ κήπῳ. Οὕτως. ὅτε. Φέρω δὴ ἐς μέσον καὶ τὴν προφητείαν Σολομών, τὴν λέγουσαν περὶ Χριστοῦ, τὴν τὰ πρὸς Ἰουδαίους Σὺς χριστός.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS 11. DOGMAT. ET HISTORIC. dict? manifestum est, eam miseriam dicere, in qua εἰς ἀνταπόδοσιν.» Ποίαν ἀνταπόδοσιν λέγει; εὔδηλον, nuric (es) sunt Judaei. τὴν νῦν κατέχουσαν σε δυστυχίαν. VI. Audi deinde, quæ sequuntur: • Obscurentur oculi eorum, ne videant.» Atqui obscurati sunt vobis oculi animæ obscuratione tenebrosa et æterna. Siquidem orto vero lumine, vos tanquam in nocte erratis, in invia vos impingentes ac praecipitantes, qui viam illam reliquistis quæ aiebat: Ego sum via “. › Præterea, audi quod gravius et periculosius est; ait enim:«Dorsa eorum semper incurva 18:> id est, ut serviant gentibus; non quadringentis triginta annis, ut in Ægypto; neque septuaginta, ut Babylone: sed semper, inquit, in servitutem incurva. Quid jam deinceps frustra, et vane liberationem hujus miseriæ speras? Quod enim magis mirandunı est, cæcitatem oculorum tuorum non injuste imprecatus est; sed quia tu oculos ejus (Christi) velasti, cum eum alapis cædebas: idcirco dorsum tuum semper in servitutem incurva. Et quia sanguinem ejus cum ira effudisti, audi remunerationem: «ΕΙfunde, inquit, super eos iram tuam; et furor ire tuæ comprehendat eos s.» Ει: • Fiat commoratio eorum deserta; > templum scilicet illud celeberrimum. VII. Sed quare, o propheta, edissere nobis, cur templum devastatum est? an propter illam olim vituli fabricationem? an propter populi idololatriam? an propter sanguinem prophetarum? an propter adulteria et fornicationes Israel? Minime, inquit: in omnibus enim illis semper veniam et indulgentiam ferebant; sed quia Filium Auctoris beneficiorum interfecerunt, ipse enim est coæternus Patri. Unde ait: Sit, Pater, «templum eorum devastatum “ Quoniam quem tu» propter salutem mundi volens • percussisti, ipsi persecuti sunt, id est, ipsi me violenta et injusta morte persecuti sunt. Hoc enim significat, ‹ et super dolorem vulnerum meorum addiderunt. Prius habui dolorem tanquam amator hominum propter errorem gentium: sed huic dolori alium suo errore adjunxerunt. Idcirco, Pater, sappone iniquitatem super iniquitatem eorum, et afflictionem super afflictionem; et non intrent in justitiam tuam, id est, in regnum tuum; sed deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur ",» id est, cum sanctis patribus et patriarchis suis. VIII. Quid ad hæc dicis, Judæe? Now hæc dicit Matthæus, neque Paulus, sed David christus tuus, qui contra te decernit, qui propter Christum pertimescendam sententiam retribuit et pronuntiat; et tanquam ille magnus Job, ad vos contra justum et verum loquentes ita effatur: Emisti Christum tanΕἶτα ἄκουσον καὶ τὰ ἑξῆς· «Σκοτισθήτωσαν οι ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν.» Αλλ' ἐσκοτίσθητε τοῖς τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοῖς σκοτισμὸν ἀφεγγῆ καὶ αἰώνιον. ᾿Ανατείλαντος γὰρ τοῦ φωτὸς τοῦ ἀληθινοῦ, ὑμεῖς ὡς ἐν νυκτὶ πλανᾶσθε, καὶ ἀνοδίαις προσκέ πτοντες καὶ κρημνιζόμενοι ως καταλείψαντες τὴν ὁδὸν τὴν λέγουσαν· «Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδός.» Εἶτα ἄκουσον καιριώτερον· «Καὶ τὸν νῶτον αὐτῶν διαπαντός σύγκαμψον· τουτέστιν, ἵνα δουλεύωσιν τοῖς ἔθνεσιν, οὐ τετρακόσια ἔτη καὶ τριάκοντα, ὡς ἐν Αἰγύπτῳ· οὔτε ἑβδομήκοντα, ὡς ἐν Βαβυλῶνι, ἀλλὰ διαπαντὸς φησὶν, εἰς δουλείαν σύγκαμψον. Λοιπὸν τί κενάς έλπίδας ἔχεις ἀπαλλαγῆναι προσδοκῶν τῆς κατεχούσης σε ταλαιπωρίας; Τὸ γὰρ παραδοξότερον· καὶ οὐκ ἀδίκως τὴν τῶν ὀμμάτων σου τύφλωσιν επηύξατο ἀλλ' ὅτι ἐκάλυψας τὰ τοῦ Χριστοῦ ὄμματα, οὕτως αὐτὸν ἐῤῥάπιζες· καὶ διὰ τοῦτο τὸ νῶτόν σου διαπαν τὸς σύγκαμψον εἰς δουλείαν. Καὶ ἐπειδὴ τὸ αἷμα αὐτοῦ μετὰ ὀργῆς ἐξέχεας, ἄκουσον τὸ ἀντίδωρον· • Εκχεον ἐπ' αὐτοὺς τὴν ὀργήν σου, καὶ ὁ θυμὸς τῆς ὀργῆς σου καταλάβοι αὐτούς.» Καί· «Γενηθήτω ἡ Επαυλις αὐτῶν ἡρημωνένη· ο πρόδηλον ὁ ναὸς ὁ περιβόητος. Διὰ τί, ὦ προφῆτα, εἰπὲ ἡμῖν, τίνος χάριν ὁ ναὸς ήρημώθη; ἄρα διὰ τὴν πάλαι μοσχοποιίαν; ἆρα διὰ τὴν τοῦ λαοῦ εἰδωλολατρείαν; ἆρα διὰ τὸ τῶν προφη τῶν αἷμα; ἄρα διὰ τῆς μοιχείας καὶ πορνείας Ισραήλ; Οὐδαμῶς, φησίν· ἐπὶ πᾶσιν γὰρ ἐκείνοις πάντοτε συγγνώμης καὶ φιλανθρωπίας ἠξιοῦντο· ἀλλ' ὅτι τὸν υἱὸν τοῦ Εὐεργέτου ἐθανάτωσαν· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ τῷ Πατρὶ συναΐδιος. "Οθεν λέγει· Γενηθήτω, ὦ Πάτερ, «ὁ ναὸς αὐτῶν ἠρημωμένος· ὅτι ἐν σὺν πρὸς σωτηρίαν κόσμου ἐθελοντὶ ι ἐπάταξας, αὐτοὶ κατε δίωξαν, σημαίνει δὲ, αὐτοὶ δὲ βιαίῳ καὶ καταδίκῳ Πανάτῳ με κατεδίωξαν, ι καὶ ἐπὶ τὸ ἄλγος τῶν τραυ μάτων μου προσέθηκαν.» Πρότερον μὲν ἄλγος εἶχον ὡς φιλάνθρωπος διὰ τὴν πλάνην τῶν ἐθνῶν· ἀλλ' ἐπὶ τὸ ἄλγος προσέθηκαν μοι ἕτερον, πλανηθέντες καὶ αὐτοί. Διόπερ ι πρόσθες ἀνομίαν ἐπὶ τὴν ἀνομίαν αὐτῶν, καὶ θλίψιν ἐπὶ θλίψιν, καὶ μὴ εἰσελθέτωσαν ἐν δικαιοσύνῃ σου, ι τουτέστιν εἰς τὴν βασιλείαν σου ἀλλ' ι ἐξαλειφθήτωσαν ἐκ βίβλου ζώντων, καὶ μετὰ δικαίων μὴ γραφήτωσαν, ν τουτέστι, μετὰ τῶν ἁγίων πατέρων καὶ πατριαρχῶν αὐτῶν. Τί λέγεις πρὸς τοῦτο, ὦ Ἰουδαῖε; Οὐ λέγει Ματθαῖος, οὐδὲ Παῦλος, ἀλλὰ Δαυὶδ ὁ σας χριστός δ τὰς φοβερὰς ἀποφάσεις διὰ Χριστὸν ἀντιδιδόμενος καὶ φθεγγόμενος· καὶ ὡς ὁ μέγας Ιώδ, ἐρῶν πρὸς ὑμᾶς τῷ δικαίῳ καὶ ἀψευδεῖ λέγοντας, οὕτως· ἠγόρασας τὸν Χριστὸν δουλοπρεπῶς, ἦλθες πρὸς αὐτὸν quam servum; venisti ad eum tanquam ad latronem ληστρικῶς ἐν τῷ κήπῳ. in hortum. IX. Producam in meɑium etiam prophetiam Salomonis de Christo, quæ aperte et perspicue, quæ 15 Joan. XIV, 6. 18 Psal. Lxviii, 24. 16 Ibid. 25. Οὕτως. Forte ὅτε. Φέρω δὴ ἐς μέσον καὶ τὴν προφητείαν Σολομών, τὴν λέγουσαν περὶ Χριστοῦ, τὴν τὰ πρὸς Ἰουδαίους 15 Cr. Matth. xxIII, 58. 18 Psal. LxvIII, 27, 28, 29. Σὺς χριστός. Unctus tuus. FABR.

col. 793–794page 105 of 189

PG 10:793σαφῶς καὶ ἀριδήλως διαγγέλλουσαν· οὐ μόνον τὰ κατὰ τὸν παρόντα καιρόν, ἀλλὰ τὰ κατὰ τὸν μέλλον τα αἰῶνα αὐτοῖς συμβαίνειν διὰ τὴν αὐθάδειαν καὶ τόλμαν, ἣν ἐποίησαν ἀρχηγῷ τῆς ζωῆς. Λέγει γὰρ ὁ προφήτης· «Οὐ διελογίσαντο οἱ ἀσεβεῖς» περὶ Χρι στοῦ εἰπόντες, ὀρθῶς· Ἐνεδρεύσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστι, καὶ ἐναντιοῦται τοῖς ἔργοις καὶ τοῖς λόγοις ἡμῶν, καὶ ὀνειδίζει ἡμῖν ἁμαρτήματα νόμου, καὶ ἐπαγγέλλεται γνῶσιν ἔχειν Θεοῦ, καὶ Παῖδα Θεοῦ ἑαυτὸν ὀνομάζει.» Εἶτά φησιν· ο Βαρὺς ἡμῖν ἐστι καὶ βλεπόμενος· ὅτι ἀνόμοιός ἐστι τοῖς ἄλλοις ὁ βίος αὐτοῦ, καὶ ἐξηλλαγμέναι αἱ τρίβοι αὐτοῦ. Εἰς κίβδηλον ελογίσθημεν αὐτῷ, καὶ ἀπέχεται τῶν ὁδῶν ἡμῶν, ὡς ἀπὸ ἀκαθαρσιῶν, καὶ μακαρίζει ἔσχατα δικαίων.» Καὶ πάλιν ἄκουσον, ὦ Ἰουδαῖε. Οὐδεὶς ἐκ τῶν δι καίων ἢ προφητῶν ἐκάλεσεν ἑαυτὸν υἱὸν Θεοῦ. Λέγει οὖν αὖθις ὡς ἐκ προσώπου Ἰουδαίων ὁ Σολομών περὶ τούτου τοῦ δικαίου ὅς ἐστιν ὁ Χριστός· «"Οτι ἐγένε το ἡμῖν εἰς ἔλεγχον ἐννοιῶν ἡμῶν, καὶ ἀλαζονεύεται Πατέρα Θεόν. Εἴδωμεν οὖν εἰ οἱ λόγοι αὐτοῦ ἀληθεῖς εἰσιν, καὶ πειράσωμεν τὰ ἐν ἐκβάσει αὐτοῦ· εἰ γάρ ἐστιν ὁ δίκαιος Υἱὸς Θεοῦ, ἀντιλήψεται αὐτοῦ, καὶ ῥύσεται αὐτὸν ἐκ χειρὸς ἀνθεστηκότων. Θανάτῳ ἀσχήμονι καταδικάσωμεν αὐτόν· ἔσται γὰρ ἐπισκοπὴ αὐτοῦ ἐκ λόγων αὐτοῦ.» Καὶ πάλιν ὁ Δαυΐδ ἐν Ψαλμοῖς λέγει περὶ τὸν μέλο λοντα αἰῶνα· «Τότε λαλήσει πρὸς αὐτοὺς ὁ ὁ Χριστὸς «ἐν ὀργῇ αὐτοῦ, καὶ ἐν τῷ θυμῷ αὐτοῦ ταράξει αυτ τούς. Καὶ πάλιν Σολομών περὶ Χριστοῦ καὶ Ἰουδαίων φησίν, ὅτι ὅτε στήσεται ὁ δίκαιος ἐν παῤῥησίᾳ πολλῇ κατὰ πρόσωπον τῶν θλιψάντων, καὶ τῶν ἀθετούντων τοὺς λόγους αὐτοῦ, εἰδόντες ταραχθήσονται φόβῳ δεινῷ καὶ ἐκστήσονται ἐπὶ τῷ παραδόξῳ τῆς σωτη ρίας αὐτοῦ, καὶ ἐροῦσιν ἐν ἑαυτοῖς μετανοοῦντες, καὶ διὰ στενοχωρίαν πνεύματος στενάζοντες· Οὗτός ἐστιν δν ἔσχομέν ποτε εἰς γέλωτα καὶ εἰς παραβολὴν ὀνειδισμοῦ. Οἱ ἄφρονες τὸν βίον αὐτοῦ ἐλογισάμεθα μα νίαν, καὶ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ ἄτιμον. Πῶς κατελογίσθη ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ ἐν ἁγίοις ὁ κλῆρος αὐτοῦ ἐστιν; "Αρα ἐπλανήθημεν ἀπὸ ὁδοῦ ἀληθείας, καὶ τὸ τῆς δικαιοσύνης φῶς οὐκ ἀπέλαμψεν ἡμῖν, καὶ ὁ ἥλιος οὐκ ἀνέτειλεν ἡμῖν. Ανομίας ενεπλήσθημεν τρίβοις καὶ ἀπωλείας. Διωδεύσαμεν ἐρήμους ἀβάτους, τὴν δὲ ὁδὸν Κυρίου οὐκ ἐγνώσαμεν. Τί ὠφέλησεν ἡμᾶς ἡ ὑπερηφανία ἡμῶν; παρῆλθεν ἐκεῖνα πάντα ὡς "., σκιά Δίκαιος. (β. β.,

DEMONSTRATIO ADVERSUS JUDÆOS. σαφῶς καὶ ἀριδήλως διαγγέλλουσαν· οὐ μόνον τὰ Judzus spectant, edisserit; non solum quæ hoc κατὰ τὸν παρόντα καιρόν, ἀλλὰ τὰ κατὰ τὸν μέλλον τα αἰῶνα αὐτοῖς συμβαίνειν διὰ τὴν αὐθάδειαν καὶ τόλμαν, ἣν ἐποίησαν ἀρχηγῷ τῆς ζωῆς. Λέγει γὰρ ὁ προφήτης· «Οὐ διελογίσαντο οἱ ἀσεβεῖς» περὶ Χριστοῦ εἰπόντες, ὀρθῶς· Ἐνεδρεύσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστι, καὶ ἐναντιοῦται τοῖς ἔργοις καὶ τοῖς λόγοις ἡμῶν, καὶ ὀνειδίζει ἡμῖν ἁμαρτήματα νόμου, καὶ ἐπαγγέλλεται γνῶσιν ἔχειν Θεοῦ, καὶ Παῖδα Θεοῦ ἑαυτὸν ὀνομάζει.» Εἶτά φησιν· ο Βαρὺς ἡμῖν ἐστι καὶ βλεπόμενος· ὅτι ἀνόμοιός ἐστι τοῖς ἄλλοις ὁ βίος αὐτοῦ, καὶ ἐξηλλαγμέναι αἱ τρίβοι αὐτοῦ. Εἰς κίβδη λον ελογίσθημεν αὐτῷ, καὶ ἀπέχεται τῶν ὁδῶν ἡμῶν, ὡς ἀπὸ ἀκαθαρσιῶν, καὶ μακαρίζει ἔσχατα δικαίων.» Καὶ πάλιν ἄκουσον, ὦ Ἰουδαῖε. Οὐδεὶς ἐκ τῶν δικαίων ἢ προφητῶν ἐκάλεσεν ἑαυτὸν υἱὸν Θεοῦ. Λέγει οὖν αὖθις ὡς ἐκ προσώπου Ἰουδαίων ὁ Σολομών περὶ τούτου τοῦ δικαίου ὅς ἐστιν ὁ Χριστός· «"Οτι ἐγένε το ἡμῖν εἰς ἔλεγχον ἐννοιῶν ἡμῶν, καὶ ἀλαζονεύεται Πατέρα Θεόν. Εἴδωμεν οὖν εἰ οἱ λόγοι αὐτοῦ ἀληθεῖς εἰσιν, καὶ πειράσωμεν τὰ ἐν ἐκβάσει αὐτοῦ· εἰ γάρ ἐστιν ὁ δίκαιος Υἱὸς Θεοῦ, ἀντιλήψεται αὐτοῦ, καὶ ῥύσεται αὐτὸν ἐκ χειρὸς ἀνθεστηκότων. Θανάτῳ ἀσχήμονι καταδικάσωμεν αὐτόν· ἔσται γὰρ ἐπισκοπὴ αὐτοῦ ἐκ λόγων αὐτοῦ.» Καὶ πάλιν ὁ Δαυΐδ ἐν Ψαλμοῖς λέγει περὶ τὸν μέλο λοντα αἰῶνα· «Τότε λαλήσει πρὸς αὐτοὺς ὁ ὁ Χριστὸς «ἐν ὀργῇ αὐτοῦ, καὶ ἐν τῷ θυμῷ αὐτοῦ ταράξει αυτ τούς. Καὶ πάλιν Σολομών περὶ Χριστοῦ καὶ Ἰουδαίων φησίν, ὅτι ὅτε στήσεται ὁ δίκαιος ἐν παῤῥησίᾳ πολλῇ κατὰ πρόσωπον τῶν θλιψάντων, καὶ τῶν ἀθετούντων τοὺς λόγους αὐτοῦ, εἰδόντες ταραχθήσονται φόβῳ δεινῷ καὶ ἐκστήσονται ἐπὶ τῷ παραδόξῳ τῆς σωτηρίας αὐτοῦ, καὶ ἐροῦσιν ἐν ἑαυτοῖς μετανοοῦντες, καὶ διὰ στενοχωρίαν πνεύματος στενάζοντες· Οὗτός ἐστιν δν ἔσχομέν ποτε εἰς γέλωτα καὶ εἰς παραβολὴν ὄνει δισμοῦ. Οἱ ἄφρονες τὸν βίον αὐτοῦ ἐλογισάμεθα μα νίαν, καὶ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ ἄτιμον. Πῶς κατελο γίσθη ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ ἐν ἁγίοις ὁ κλῆρος αὐτοῦ ἐστιν; "Αρα ἐπλανήθημεν ἀπὸ ὁδοῦ ἀληθείας, καὶ τὸ τῆς δικαιοσύνης φῶς οὐκ ἀπέλαμψεν ἡμῖν, καὶ ὁ ἥλιος οὐκ ἀνέτειλεν ἡμῖν. Ανομίας ενεπλήσθημεν τρίβοις καὶ ἀπωλείας. Διωδεύσαμεν ἐρήμους ἀβάτους, τὴν δὲ ὁδὸν Κυρίου οὐκ ἐγνώσαμεν. Τί ὠφέλησεν ἡμᾶς tempore evenisse eis cernimus, sed quæ in futuro evenient propter contumaciam, et id quod ausi sunt in Christum principem vitæ. Ait enim propheta • Non recte cogitaverunt impii, de Christo di centes: Circumveniamus justum, quoniam inutilis est nobis, et contrarius est operibus et sermonibus nostris, et improperat nobis peccata legis; et promittit se scientiam Dei habere, et Filium Dei se nominat.. Postea dicit: • Gravis est nobis etiam ad videndum, quoniam dissimilis est aliis vita illius; et immutatæ sunt viæ ejus. Tanquam nugaces æstimati sumus ab illo, et abstinet se a viis nostris tanquani ab immunditiis, et præfert novissima justorum s.» Et rursus audi, Judae. Nemo ex justis vel prophetis vocavit se filium Dei. Ait igitur iterum Salomon in persona Judæorum de hoc justo, qui est Christus Factus est nobis in traductionem cogitationum nostrarum: et gloriatur Patrem se habere Deum. Videamus ergo, si sermones illius veri sint, et tentemus, quæ erunt novissima illius: si enim est justus Dei Filius, suscipiet illum, et liberabit illum de manibus contrariorum. Morte turpissima condemnemus eum: erit enim respectus ejus ex sermonibus illius ". ‹ > X. Et rursus David in Psalmis ait de futuro sæculo: ‹ Tunc loquetur ad eos › Christus ‹ in ira sua; et in furore suo conturbabit eos ". › Et iterum Salomon de Christo et Judæis dicit, quod quando stabit justus in magna constantia ante faciem eorum qui eum affixerunt, et sermones ejus repudiarunt, «videntes turbabuntur timore horri bili, et mirabuntur in subitatione insperate salutis; et dicent intra sc pœnitentiam agentes, et præ angustia spiritus gementes: Hic est, quem habuimus aliquando in derisum, et in similitudinem improperii. Nos insensati vitam illius existimabamus insaniam, et finem illius sine honore. Quomodo computatus est in filiis Dei, et in sanctis sors illius est? Ergo erravimus a via veritatis; et justitiæ lumen non luxit nobis, et sol non ortus est nobis. Lassati sumus in via iniquitatis et perditionis. Ambulavimus vias difficiles; viam autem Domini ignoravimus. Quid nobis profuit superbia nostra? transieἡ ὑπερηφανία ἡμῶν; παρῆλθεν ἐκεῖνα πάντα ὡς runt omnia illa tanquam umbra "., Desunt quædam. σκιά ** Sap. 11, 1, 12, 13. bid. 15, 16. "Sap. 11, 14, 16, 17, 20. "Psal. 11, 5. "Sap. v, 2-9. Δίκαιος. Vulg., verus. Apud Simonem de Magistris, qui opusculum hoc, paucis mutatis, Latine iterum edidit (β. β., App., p. 452), pergitur his verbis: Attendite sensum, etc.; hæc leguntur inter Opera Cypriani, incerto auctori ascripta. Vide Patrologiæ "Latina tom. IV, col. 919. Edit. Patr.

Book Against the GreeksLiber adversus Graecos

col. 795–796page 106 of 189

PG 10:795ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΕΚ ΤΟΥ ΠΡΟΣ ΕΛΛΗΝΑΣ ΛΟΓΟΥ ΤΟΥ ΕΠΙΓΕΓΡΑΜΜΕΝΟΥ ΚΑΤΑ ΠΛΑΤΩΝΑ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΤΟΥ ΠΑΝΤΟΣ ΑΙΤΙΑΣ Κατά Πλάτωνα. κατὰ Πλάτωνα, προς Πλάτωνα. κατὰ Πλάτωνα, κατά Πλάτωνος κατὰ Πλάτωνος Καὶ οὗτος μὲν ὁ περὶ δαιμόνων τόπος Περὶ δὲ ᾅδου, ἐν ᾧ συνέχονται ψυχαί δικαίων τε καὶ ἀδίκων, ἀναγκαῖον εἰπεῖν. Ο ᾅδης, τόπος ἐστὶν ἐν τῇ κτίσει ἀκατασκεύαστος, χωρίον ὑπόγειον, ἐν ᾧ φῶς κόσμου οὐκ ἐπιλάμπει· φωτὸς τοίνυν ἐν τούτῳ τῷ χωρίῳ μὴ καταλάμποντος, ἀνάγκη σκότος διηνεκῶς τυγχάνειν. Τοῦτο τὸ χωρίον ὡς φρούριον ἀπενεμήθη ψυχαῖς, ἐφ᾽ ᾧ κατεστάθησαν ἄγγελοι φρουροί, πρὸς τὰς ἑκάστων πράξεις διανέμοντες τὰς τῶν τρόπων προσκαίρους κολάσεις· ἐν τούτῳ δὲ τῷ χωρίῳ τόπος ἀφώρισταί τις, λίμνη πυρὸς ἀσβέστου, ἐν ᾧ μὲν οὐδέπω τινὰ καταῤῥερίφθαι ὑπειλήφαμεν· ἐσκεύασται δὲ εἰς τὴν προωρισμένην ἡμέραν ὑπὸ Θεοῦ ἐν ᾗ δικαίας κρίσεως ἀπό Και... τόπος. Ναί... λόγος λόγος τόπος Ἐν τῇ κτίσει. Τῶν τρόπων. τῶν τόπων. Εἰ λίμνης πυρός. Καταῤῥερίφθαι. καταρρίφθαι. κατεῤῥίφθαι. Ὑπὸ Θεοῦ. παρὰ Θεοῦ. Μος ἀξίως, προσενεχθῇ.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. DOGMAT. ET HISTORIC. ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΕΚ ΤΟΥ ΠΡΟΣ ΕΛΛΗΝΑΣ ΛΟΓΟΥ ΤΟΥ ΕΠΙΓΕΓΡΑΜΜΕΝΟΥ ΚΑΤΑ ΠΛΑΤΩΝΑ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΤΟΥ ΠΑΝΤΟΣ ΑΙΤΙΑΣ EX LIBRO ADVERSUS GRÆCOS QUI INSCRIBITUR ADVERSUS PLATONEM, DE CAUSA UNIVERSI Stephano Le Moyne interprete, cujus versio alicubi recensita. (Galland. Fel. Patr., II, 451.) I. Et ille est dæmonum locus. Nunc necesse est dicere de hade, in quo continentur animæ justorum atque iniquorum. Hades locus est in ipsa creatione inconditus et inornatus; receptaculum subterraneum in quo lux mundi non splendet. Luce vero in isto loco non fulgente, necesse est tenebras ibi esse perpetuas. Locus ille tanquam carcer et custodia destinatus est animabus, in quo constituti sunt angeli custodes, dividentes varias et temporarias poenas, secundum cujusque mores, actiones et facinora. In isto receptaculo locus quidam separatur, lacus nimirum ignis inexstinguibilis, in quem nullum adhuc conjectum et detrusum fuisse suspicamur: præparatus vero est ad determinatam a Deo diem, cum Κατά Πλάτωνα. In monumento narmoreo in quo hujus scripti diserta mentio occurrit, non legitur κατὰ Πλάτωνα, ut edidit David Hoeschelius ad Photium pag. 9, eumque secutus Stephanus le Morne, sed προς Πλάτωνα. Est tamen bene Græcum etiam κατὰ Πλάτωνα, pro «adversus Platonem;, quemadmodum xará cum accusandi casu optimis quoque scriptoribus notat, quod ex adverso, vel e regione situm est, ut pluribus e Thucydide exemplis Henricus Stephanus demonstravit. Apud Zonaram vi, 4, Annal., κατά Πλάτωνος legitur. FABRIC. Scripti hujus Hippolytei duo insignia fragmenta exstant in Parallelis Damascenicis RuJefucaldinis, pagg. 755, 789, quibuscum editum Fabricianum in primis contulimus: ubi et ipsemet el. editor Lequicnius κατὰ Πλάτωνος restituit. Καὶ οὗτος μὲν ὁ περὶ δαιμόνων τόπος Περὶ δὲ ᾅδου, ἐν ᾧ συνέχονται ψυχαί δικαίων τε καὶ ἀδίκων, ἀναγκαῖον εἰπεῖν. Ο ᾅδης, τόπος ἐστὶν ἐν τῇ κτίσει ἀκατασκεύαστος, χωρίον ὑπόγειον, ἐν ᾧ φῶς κόσμου οὐκ ἐπιλάμπει· φωτὸς τοίνυν ἐν τούτῳ τῷ χωρίῳ μὴ καταλάμποντος, ἀνάγκη σκότος διηνεκῶς τυγχάνειν. Τοῦτο τὸ χωρίον ὡς φρούριον ἀπενεμήθη ψυχαῖς, ἐφ᾽ ᾧ κατεστάθησαν ἄγγελοι φρουροί, πρὸς τὰς ἑκάστων πράξεις διανέμοντες τὰς τῶν τρόπων προσκαίρους κολάσεις· ἐν τούτῳ δὲ τῷ χωρίῳ τόπος ἀφώρισταί τις, λίμνη πυρὸς ἀσβέστου, ἐν ᾧ μὲν οὐδέπω τινὰ καταῤῥερίφθαι ὑπειλήφαμεν· ἐσκεύασται δὲ εἰς τὴν προωρισμένην ἡμέραν ὑπὸ Θεοῦ ἐν ᾗ δικαίας κρίσεως ἀπό Και... τόπος. Ναί... λόγος cod. ms. Coislinianus apud Havercampum in Append. ad Josephum tom. II, pag. 145. Habent quoque λόγος pro τόπος Parallela Dam. pag. 789, et rectius, ut videtur: • Hactenus de dæmonibus dictum sit. Ἐν τῇ κτίσει. Reddit le Moyne, c in ipsa creatione.» Fabric., in rerum natura.» Lequien., ‹ in rebus creatis. › Τῶν τρόπων. Parallel., τῶν τόπων. Εἰ mox, λίμνης πυρός. Minus recte. Καταῤῥερίφθαι. Parallel., καταρρίφθαι. Conjicit Hoeschelius legendum κατεῤῥίφθαι. Ὑπὸ Θεοῦ. Parallel., παρὰ Θεοῦ. Μος ἀξίως, «pro ipsorum merito, vertit Lequien. Ibid. statim προσενεχθῇ.

col. 797–798page 107 of 189

PG 10:797φασις μία πᾶσιν ἀξίως προσενεχθείη. Καὶ οἱ μὲν ἄδικοι καὶ Θεῷ ἀπειθήσαντες, τά τε μάταια έργα χειρῶν ἀνθρώπων κατεσκευασμένα είδωλα ὡς Θεὸν τιμήσαντες, ταύτης τῆς ἀϊδίου κολάσεως, ὡς αίτιοι μιασμάτων γενόμενοι, προσκριθῶσι οἱ δὲ δέ καιοι τῆς ἀφθάρτου καὶ ἀνεκλείπτου βασιλείας τύ χωσιν, οἱ ἐν τῷ ᾅδῃ νῦν μὲν συνέχονται, ἀλλ' οὐ τῷ αὐτῷ τόπῳ, ᾧ καὶ οἱ ἄδικοι Μία γὰρ εἰς τοῦτο τὸ χωρίον κάθοδος, οὗ τῇ πύλῃ ἐφεστῶτα ἀρχάγγελον ἅμα στρατιᾷ πεπιστεύκαμεν· ἣν πύλην διελθόντες οἱ καταγόμενοι ὑπὸ τῶν ἐπὶ τὰς ψυχὰς τεταγμένων ἀγγέλων οὐ μιᾷ ὁδῷ που ρεύονται· ἀλλ' οἱ μὲν δίκαιοι, εἰς δεξιὰ φωταγωγούμενοι, καὶ ὑπὸ τῶν ἐφεστώτων κατὰ τόπον ἀγγέλων ὑμνούμενοι, ἄγονται εἰς χωρίον φωτεινόν· ἐν ᾧ οἱ ἀπ' ἀρχῆς δίκαιοι πολιτεύονται, οὐχ ὑπ' ἀνάγκης κρατούμενοι, ἀλλὰ τῆς τῶν ὀρωμένων ἀγαθῶν θέας ἀεὶ ἀπολαύοντες, καὶ τῇ τῶν ἑκάστοτε καινῶν προσδοκίᾳ ἠδόμενοι, κἀκεῖνα τούτων βελτίω ἡγούμενοι. Οἷς ὁ τόπος οὐ καματηφόρος γίνε τα:· οὐ καύσων, οὐ κρύος, οὐ τρίβολος ἐν αὐτῷ, ἀλλ᾽ ἡ τῶν πατέρων δικαίων τε όρωμένη ὄψις πάντοτε μειδιᾷ, ἀναμενόντων τὴν μετὰ τοῦτο τὸ χωρίον ἀνάπαυσιν καὶ αἰωνίαν ἀναβίωσιν ἐν οὐρανῷ. Τούτῳ δὲ ὄνομα κικλήσκομεν κόλπον Αβραάμ. Οἱ δὲ ἄδικοι εἰς ἀριστερὰ ἕλκονται ὑπὸ ἀγγέλων κολαστῶν, οὐκέτι ἑκουσίως πορευόμενοι, ἀλλὰ μετὰ βίας ὡς δέσμιοι ελκόμενοι· οἷς οἱ ἐφεστῶτες ἄγγελοι διαπέμπονται ὀνειδίζοντες καὶ φοβερῷ ὄμματι ἐπαπειλοῦντες, εἰς τὰ κατώτερα ὠθοῦντες· οὓς ἀγομένους έλκουσιν οἱ ἐφεστῶτες ἕως πλησίον τῆς γεέννης· οἱ ἔγγιον ὄντες τοῦ μὲν βρασμοῦ ἀδιαλείπτως ὑπακούουσι καὶ τοῦ τῆς θέρμης ἀτμοῦ οὐκ ἀμοιροῦσιν. Αὐτῆς δὲ τῆς ἐγγίονος όψεως, την φοβεράν καὶ ὑπερβαλλόντως θέαν τοῦ πυρὸς ὁρῶντες, καταπεπήγασι, τῇ προσδοκίᾳ τῆς μελλούσης κρί σεως, ήδη δυνάμει κολαζόμενοι. ᾿Αλλὰ καὶ οὗ τὸν τῶν πατέρων χωρὸν καὶ τοὺς δικαίους ὁρῶσι, καὶ Προσκριθῶσι. προκρ. Ἐν τῷ ᾅδῃ. "Αδης φωτεινῷ, σκοτιωτέρω. Κειμήλια "Αδης. ἐν τῷ ᾅδῃ. 624: Η μὲν ἱστορία τὸν παράδεισον ἐπὶ γῆς εἶναι διδάσκει. Τινὲς δὲ ἔφησαν ὅτι καὶ ὁ παρά δεισος ἐν τῷ ᾅδῃ τυγχάνει· ἑτέροις δὲ ἔδοξε τὸν παράδεισον ἐν οὐρανῷ εἶναι. Πατὴρ ἡμῶν ὁ ἐν ᾅδῃ. 'ρ καὶ οἱ ἄδικοι. ὡς οἱ δίκαιοι. Διελθόντες. Τεταγμένων ἀγγέλων. 41: Αγγέλους εὐμενεῖς παράστησον αὐτῷ, καὶ κατάταξον αὐτὸν ἐν τῷ κόλπῳ τῶν πατριαρχῶν καὶ τῶν προφητῶν καὶ τῶν ἀποστόλων καὶ πάντων τῶν ἀπ' αἰῶνος σοι εὐαρεστησάντων. « περὶ ἐξόδου ψυχῆς δικαίων καὶ ἁμαρ τωλῶν. Θέας. θεωρίας. Εκάστοτε καινῶν προσδοκίᾳ. ἑκάστοτε καινῶν ὁρωμένων προσδοκία. βελτίονα. Πατέρων δικαίων τε όρωμένη. πατέρων δικαίων ὁρωμένη. « "Αγγελοι διαπέμπονται ὀνειδίζοντες.Parall., Αγγελοι ἐπιγελώντες διαπέμπονται, ἐπονειδίζοντες. εἰς τὰ κατώτερα μέρη. Οὓς ἀγομένους. &ς αγομένας. Ἔγγιον... υπακούουσι. ἐγγίονες... ἐπακούουσι. Υπερβαλλόντως θέαν. ὑπερβαλλόντως ξανθὴν θέαν. Καὶ οὗ τόν. καὶ οὗτοι τὸν τῶν δικαίων χῶρον, κ. τ. λ. ὡς μήτε δίκ.

LIBER ADVERSUS GRÆCOS. φασις μία πᾶσιν ἀξίως προσενεχθείη. Καὶ οἱ μὲν una sententia justi judicii de omnibus juste feretur. · ἄδικοι καὶ Θεῷ ἀπειθήσαντες, τά τε μάταια έργα χειρῶν ἀνθρώπων κατεσκευασμένα είδωλα ὡς Θεὸν τιμήσαντες, ταύτης τῆς ἀϊδίου κολάσεως, ὡς αίτιοι μιασμάτων γενόμενοι, προσκριθῶσι οἱ δὲ δέκαιοι τῆς ἀφθάρτου καὶ ἀνεκλείπτου βασιλείας τύ χωσιν, οἱ ἐν τῷ ᾅδῃ νῦν μὲν συνέχονται, ἀλλ' οὐ τῷ αὐτῷ τόπῳ, ᾧ καὶ οἱ ἄδικοι Μία γὰρ εἰς τοῦτο τὸ χωρίον κάθοδος, οὗ τῇ πύλῃ ἐφεστῶτα ἀρχάγγελον ἅμα στρατιᾷ πεπιστεύκαμεν· ἣν πύλην διελθόντες οἱ καταγόμενοι ὑπὸ τῶν ἐπὶ τὰς ψυχὰς τεταγμένων ἀγγέλων οὐ μιᾷ ὁδῷ που ρεύονται· ἀλλ' οἱ μὲν δίκαιοι, εἰς δεξιὰ φωταγωγούμενοι, καὶ ὑπὸ τῶν ἐφεστώτων κατὰ τόπον ἀγγέλων ὑμνούμενοι, ἄγονται εἰς χωρίον φωτεινόν· ἐν ᾧ οἱ ἀπ' ἀρχῆς δίκαιοι πολιτεύονται, οὐχ ὑπ' ἀνάγκης κρατούμενοι, ἀλλὰ τῆς τῶν ὀρωμένων ἀγαθῶν θέας ἀεὶ ἀπολαύοντες, καὶ τῇ τῶν ἑκάστοτε καινῶν προσδοκίᾳ ἠδόμενοι, κἀκεῖνα τούτων βελτίω ἡγούμενοι. Οἷς ὁ τόπος οὐ καματηφόρος γίνετα:· οὐ καύσων, οὐ κρύος, οὐ τρίβολος ἐν αὐτῷ, ἀλλ᾽ ἡ τῶν πατέρων δικαίων τε όρωμένη ὄψις πάντοτε μειδιᾷ, ἀναμενόντων τὴν μετὰ τοῦτο τὸ χωρίον ἀνάπαυσιν καὶ αἰωνίαν ἀναβίωσιν ἐν οὐρανῷ. Τούτῳ δὲ ὄνομα κικλήσκομεν κόλπον Αβραάμ. Οἱ δὲ ἄδικοι εἰς ἀριστερὰ ἕλκονται ὑπὸ ἀγγέλων κολαστῶν, οὐκέτι ἑκουσίως πορευόμενοι, ἀλλὰ μετὰ βίας ὡς δέσμιοι ελκόμενοι· οἷς οἱ ἐφεστῶτες ἄγγελοι διαπεμπονται ὀνειδίζοντες καὶ φοβερῷ ὄμματι ἐπαπειλοῦντες, εἰς τὰ κατώτερα ὠθοῦντες· οὓς ἀγομένους έλκουσιν οἱ ἐφεστῶτες ἕως πλησίον τῆς γεέννης· οἱ ἔγγιον ὄντες τοῦ μὲν βρασμοῦ ἀδιαλείπτως ὑπακούουσι καὶ τοῦ τῆς θέρμης ἀτμοῦ οὐκ ἀμοιροῦσιν. Αὐτῆς δὲ τῆς ἐγγίονος όψεως, την φοβεράν καὶ ὑπερβαλλόντως θέαν τοῦ πυρὸς ὁρῶντες, καταπεπήγασι, τῇ προσδοκίᾳ τῆς μελλούσης κρίσεως, ήδη δυνάμει κολαζόμενοι. ᾿Αλλὰ καὶ οὗ τὸν τῶν πατέρων χωρὸν καὶ τοὺς δικαίους ὁρῶσι, καὶ + Προσκριθῶσι. Parallel., προκρ. Ἐν τῷ ᾅδῃ. "Αδης ex veterum mente generale receptaculum animarum post illarum e corpore discessum, ubi bonis bene in loco φωτεινῷ, malis male in σκοτιωτέρω. Vide Colornesii Κειμήλια litteraria, cap. 28, et Svicerum in "Αδης. Hinc est quod sinum Abrahæ et paradisum quidam collocarunt ἐν τῷ ᾅδῃ. Olympiodorus in caput m Ecclesiaste, pag. 624: Η μὲν ἱστορία τὸν παράδεισον ἐπὶ γῆς εἶναι διδάσκει. Τινὲς δὲ ἔφησαν ὅτι καὶ ὁ παράδεισος ἐν τῷ ᾅδῃ τυγχάνει· ἑτέροις δὲ ἔδοξε τὸν παράδεισον ἐν οὐρανῷ εἶναι. Quin et in oratione Dominica precati sunt Macedones Christiani, teste Hygone Brughtono: Πατὴρ ἡμῶν ὁ ἐν ᾅδῃ. FABRIC. 'ρ καὶ οἱ ἄδικοι. Parallel., ὡς οἱ δίκαιοι. Διελθόντες. «Transeuntes, reddit Fabricius. Τεταγμένων ἀγγέλων. Constitutt. apostol. lib. vint, cap. 41: Αγγέλους εὐμενεῖς παράστησον αὐτῷ, καὶ κατάταξον αὐτὸν ἐν τῷ κόλπῳ τῶν πα τριαρχῶν καὶ τῶν προφητῶν καὶ τῶν ἀποστόλων καὶ πάντων τῶν ἀπ' αἰῶνος σοι εὐαρεστησάντων. «Angelos ei exhibe placidos, eumque colloca in sinu patriarcharum, prophetarum, apostolorum, omniumque qui tibi a sæculo placuerunt.. Vide ibi Cotelerium, et interpretes ad Lucæ xvi, 22, nec nou Et injusti quidem et Deo increduli, colentes ut Deum idola vana hominum manibus opera præparata, isti æterno supplicio, ut variis sordibus inquinati, adjudicabuntur; justi vero, regui incorruptibilis et indesituri potientur. Qui nunc quidem in hade continentur, sed non in eodem loco in quo injusti concluduntur. Unus est quippe descensus ad istud receptaculum, ad cujus portam archangelum cum exercitu collocatum credimus. Quam portam prætereuntes ii qui deducuntur ab angelis animarum) præsidibus, non una et eadem via pergunt. Sed justi ad dextram pergentes per mediam lucem, et multos circumstantes angelos qui illos bymuis prosequuntur, tandem ad locum lucidissimum perveniunt. In quo justi ab initio conversantur, non necessitate coacti, sed contemplatione bonorum quæ vident semper fruuntur, et novorum cuilibet destinatorum spe et exspectatione recreantur, illa multo meliora et potiora præsentibus apud se reputantes. Quibus locus ille nullos labores et molestias parit. Non ibi ardor, non frigus, non tribulus, sed patrumn justo rumque vultus subridet, exspectantium post illud receptaculum, quietem et æternam vitam in cale. Locum vero istum vocamus sinum Abrahami. Injusti vero ad sinistram trahuntur ab angelis tortoribus, non sponte incedentes, sed vi et violentia ut vincti rapiuntur; quos angeli instantes et urgentes comitantur, illos convitiis lacessentes, torvis oculis minilantes et ad inferiora detrudentes. Sic porro deductas animas præsides angeli trahunt usque ad confinia gehenna. Εt qui tam prope sunt, audiunt semper agitationem et æstum, et non sunt expertes vaporis et fumi, ab isto calore manantis et assurgentis. Proxima autem ista visione, videntes terri bile et immodicum spectaculum ignis, horrent quasi gelu constricti propter exspectationem futuri judicii, quasi modo jam supplicio affecti. Sed et ibi non Macarium, περὶ ἐξόδου ψυχῆς δικαίων καὶ ἁμαρ τωλῶν. FABRIC. Θέας. Parallel., θεωρίας. Εκάστοτε καινῶν προσδοκίᾳ. Parallel., ἑκάστοτε καινῶν ὁρωμένων προσδοκία. • Et novorum quæ creberrime contemplantur, exspectatione deleclati. Mox ibid., βελτίονα. Πατέρων δικαίων τε όρωμένη. Parallel., πατέρων δικαίων ὁρωμένη. «Justorum patrum conspecta facies undique ridet. "Αγγελοι διαπέμπονται ὀνειδίζοντες.Parall., Αγγελοι ἐπιγελώντες διαπέμπονται, ἐπονειδίζοντες. • Quos præsides angeli irridendo dimittunt, eosque exprobrantes, etc., Μox eadem Parallela, εἰς τὰ κατώτερα μέρη. Οὓς ἀγομένους. Sic codex Rupefucald. in Parallelis Damasc. Editi, &ς αγομένας. Ἔγγιον... υπακούουσι. Parall., ἐγγίονες... ἐπακούουσι. Υπερβαλλόντως θέαν. Parallel., ὑπερβαλ λόντως ξανθὴν θέαν. «Immodice flavum seu rufum spectaculum.» Καὶ οὗ τόν. Parallel., καὶ οὗτοι τὸν τῶν δικαίων χῶρον, κ. τ. λ. «Sed nec illi justorum regionem. Μox, ὡς μήτε δίκ.

col. 799–800page 108 of 189

PG 10:799ἐπ᾿ αὐτῷ τούτῳ κολαζόμενοι. Χάος γὰρ βαθὺ καὶ μέγα ἀνὰ μέσον ἐστήρικται, ὥστε μὴ δίκαιον συμπαθήσαντα προσδέξασθαι, μήτε ἄδικον τολμήσαντα διελθεῖν. Οὗτος ὁ περὶ ᾅδου λόγος, ἐν ᾧ αἱ ψυχαὶ πάντων κατέχονται, ἄχρι καιροῦ ἂν ὁ Θεὸς ὥρισεν, ἀνά στασιν τότε πάντων ποιησόμενος, οὐ ψυχάς μετενσωματῶν ἀλλ' αὐτὰ τὰ σώματα ἀνιστῶν. λελυμένα ὁρῶντες εἰ ἀπιστεῖτε μάθετε μὴ ἀπιστεῖν. Τὴν γὰρ ψυχὴν γενητὴν καὶ ἀθάνατον ὑπὸ Θεοῦ γεγονέναι πιστεύσαντες, κατὰ τὸν Πλάτωνος λόγον χρόνῳ· μὴ ἀπιστήσητε, ὡς καὶ τὸ σῶμα ἐκ τῶν αὐτῶν στοιχείων σύνθετον γενόμενον δυνατός ὁ Θεὸς ἀναβιώσας ἀθάνατον ποιεῖν Οὐ τὸ μὲν δυνατὸς, τὸ δὲ ἀδύνατος, ῥηθήσεται περὶ Θεοῦ. Ἡμεῖς οὖν καὶ σῶμα ἀνίστασθαι πεπιστεύκαμεν. Εἰ γὰρ φθείρεται, ἀλλ' οὐκ ἀπόλλυται· τούτου γὰρ τὰ λείψανα ὑποδεχομένη ἡ γῆ, τηρεῖ· καὶ δίκην σπόρων γενόμενα, καὶ τῷ γῆς λιπαρωτέρω συμπλεκόμενα, ἀνθεῖ. Καὶ τὸ μὲν σπαρὲν κόκκος γυμνός σπείρεται, κελεύσματι δὲ τοῦ δημιουργήσαντος Θεοῦ θάλλων ἡμφιεσμένος καὶ ἔνδοξος ἐγείρεται, οὐ πρότερον, εἰ μὴ ἀποθανών λυθῇ καὶ συμμιγῇ. Ὥστε τὴν ἀνά στασιν τοῦ σώματος οὐ μάτην πεπιστεύκαμεν. Αλλ' εἰ καὶ λύεται προς καιρόν, διὰ τὴν ἀπ' ἀρχὴς γενο μένην παρακοὴν, ὡς εἰς χωνευτήριον, εἰς γῆν καθί σταται, πάλιν ἀναπλασθησόμενον· οὐ τοιοῦτον ἀνιο στάμενον, ἀλλὰ καθαρὸν καὶ μηκέτι φθειρόμενον. Καὶ ἑκάστῳ σώματι ἡ ἰδία ψυχὴ ἀποδοθήσεται, καὶ τοῦτο ἐπενδυσαμένη οὐκ ἀνιαθήσεται, ἀλλὰ συγχα ρήσεται καθαρά καθαρῷ παραμείνασα· ᾧ ἐν τῷ κόσμῳ νῦν δικαίως συνοδεύσασα, καὶ μὴ ἐπίβουλον ἐν πᾶσιν ἔχουσα, μετὰ πάσης ἀγαλλιάσεως ἀπολήψεται. Οἱ δὲ ἄδικοι οὐκ ἀλλοιωθέντα τὰ σώματα, οὐδὲ πάθους ἢ νόσου μεταστάντα, οὐδὲ ἐνδοξασθέντα ἀπολήψονται, ἀλλ' ἐν οἷς νοσήμασιν ἐτελεύτων· καὶ ὁποῖοι ἐν ἀπιστία γεγένηνται, τοιοῦτοι πιστῶς κρι θήσονται. ο χῶρον, ἀλλὰ καὶ οὐ τὸν... χόρον. Επιτ. Μετενσωματων. Ὁρῶντες, εἰ ἀπιστεῖτε. ὁρῶντες ἀπιστεῖτε. Κατὰ τὸν Πλάτωνος λόγον. Σύνθετον... ποιεῖν. σύνθετον Πάντες γὰρ, δίκαιοί τε καὶ ἄδικοι, ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ Λόγου ἀχθήσονται. Τούτῳ γὰρ ὁ Πατὴρ τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε, καὶ αὐτὸς βουλὴν Πατρὸς ἐπι τελῶν, κριτὴς παραγίνεται, εν Χριστὸν προσαγορεύομεν. Οὐδὲ γὰρ Μίνως καὶ Ραδάμανθυς κριταὶ οἱ καθ' ὑμᾶς, Ἕλληνες ἀλλ᾽ ἂν ὁ Θεὸς καὶ Πα τὴρ ἐδόξασε, περὶ οὗ ἐν ἑτέροις λεπτομερέστερον διεληλύθαμεν πρὸς τοὺς ἐπιζητοῦντας τὴν ἀλή πάντες γάρ, 3. Κελεύσματι. κελεύσιμόν τι. Οι καθ' ὑμᾶς, Ἕλληνες. Ἐν ἑτέροις λεπτομερέστερον διεληλύθα μεν.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. DOGMAT. ET HISTORIC. vident patrum chorum nec justos, et hoc ipso torquentur. Nam in medio chaos magnum et profunduan extenditur et firmatur ", adeo ut nullus sit ex justis misericordia ductus qui illuc transire et excipi possit; nec ullus injustus qui audeat præterire. ἐπ᾿ αὐτῷ τούτῳ κολαζόμενοι. Χάος γὰρ βαθὺ καὶ μέγα ἀνὰ μέσον ἐστήρικται, ὥστε μὴ δίκαιον συμ παθήσαντα προσδέξασθαι, μήτε ἄδικον τολμήσαντα διελθεῖν. Οὗτος ὁ περὶ ᾅδου λόγος, ἐν ᾧ αἱ ψυχαὶ πάντων κατέχονται, ἄχρι καιροῦ ἂν ὁ Θεὸς ὥρισεν, ἀνάστασιν τότε πάντων ποιησόμενος, οὐ ψυχάς μετενσωματῶν ἀλλ' αὐτὰ τὰ σώματα ἀνιστῶν. λελυμένα ὁρῶντες εἰ ἀπιστεῖτε μάθετε μὴ ἀπιστεῖν. Τὴν γὰρ ψυχὴν γενητὴν καὶ ἀθάνατον ὑπὸ Θεοῦ γεγονέναι πιστεύσαντες, κατὰ τὸν Πλάτωνος λόγον χρόνῳ· μὴ ἀπιστήσητε, ὡς καὶ τὸ σῶμα ἐκ τῶν αὐτῶν στοιχείων σύνθετον γενόμενον δυνατός ὁ Θεὸς ἀναβιώσας ἀθάνατον ποιεῖν Οὐ τὸ μὲν δυνατὸς, τὸ δὲ ἀδύνατος, ῥηθήσεται περὶ Θεοῦ. Ἡμεῖς οὖν καὶ σῶμα ἀνίστασθαι πεπιστεύκαμεν. Εἰ γὰρ φθείρεται, ἀλλ' οὐκ ἀπόλλυται· τούτου γὰρ τὰ λείψανα ὑποδεχομένη ἡ γῆ, τηρεῖ· καὶ δίκην σπόρων γενόμενα, καὶ τῷ γῆς λιπαρωτέρω συμπλεκόμενα, ἀνθεῖ. Καὶ τὸ μὲν σπαρὲν κόκκος γυμνός σπείρεται, κελεύσματι δὲ τοῦ δημιουργήσαντος Θεοῦ θάλλων ἡμφιεσμένος καὶ ἔνδοξος ἐγείρεται, οὐ πρότερον, εἰ μὴ ἀποθανών λυθῇ καὶ συμμιγῇ. Ὥστε τὴν ἀνάστασιν τοῦ σώματος οὐ μάτην πεπιστεύκαμεν. Αλλ' εἰ καὶ λύεται προς καιρόν, διὰ τὴν ἀπ' ἀρχὴς γενο μένην παρακοὴν, ὡς εἰς χωνευτήριον, εἰς γῆν καθί σταται, πάλιν ἀναπλασθησόμενον· οὐ τοιοῦτον ἀνιο στάμενον, ἀλλὰ καθαρὸν καὶ μηκέτι φθειρόμενον. Καὶ ἑκάστῳ σώματι ἡ ἰδία ψυχὴ ἀποδοθήσεται, καὶ τοῦτο ἐπενδυσαμένη οὐκ ἀνιαθήσεται, ἀλλὰ συγχα ρήσεται καθαρά καθαρῷ παραμείνασα· ᾧ ἐν τῷ κόσμῳ νῦν δικαίως συνοδεύσασα, καὶ μὴ ἐπίβουλον ἐν πᾶσιν ἔχουσα, μετὰ πάσης ἀγαλλιάσεως ἀπολή ψεται. Οἱ δὲ ἄδικοι οὐκ ἀλλοιωθέντα τὰ σώματα, οὐδὲ πάθους ἢ νόσου μεταστάντα, οὐδὲ ἐνδοξασθέντα ἀπολήψονται, ἀλλ' ἐν οἷς νοσήμασιν ἐτελεύτων· καὶ ὁποῖοι ἐν ἀπιστία γεγένηνται, τοιοῦτοι πιστῶς κρι θήσονται. 11. Et hæc de hade dicenda erant, in quo continentur omnium animæ, usque ad tempus quod Deus determinavit, tunc omnium resurrectionem facturus, non animas ex corpore in corpus aliud detrudendo, sed eadem ipsa corpora iterum excitando. Quæ dissoluta videntes, si fidem denegatis, ο Græci, discite non esse increduli. Animam enim credentes factam, et immortalem a Deo conditam, secundum sententiam Platonis, in tempore; non debetis non credere, quod Deus potens est corpus ex iisdem elementis compositum et factum, ad vitam illud revocans, immortale reddere. Illud enim possibile, hoc vero impossibile, non dicetur de Deo. Nos ergo credimus et corpus resurrecturum. Si enim corrumpitur, non omnino perditur; terra enim recipiens illius reliquias, illas servat; et emorescunt factae instar seminis et terra pinguedini implicat et immersæ. Et seminatum quidem granum, nudum seminatur; ad imperium vero Dei creatoris florens, indutum et gloriosum exsurgit, non antequam moriens dissolvatur et terræ commisceatur. Adeo ut non vane credamus resurrectionem corporum. Nam etiamsi ad tempus solvatur corpus, propter primanı ab initio transgressionem perpetratam; tanquam in conflatorio terræ mandatur, rursum aliquando reformandum: non tale quale nunc, resurrecturum, sed purum et non amplius corruptioni obnoxium. Et cuilibet corpori sua propria anima reddetur; et illo induta, non mærore marcescet, sed cum illo gaudebit, pura purum inhabitans. Cui nunc in mundo juste comes facta, et non habens in ulla re illum insidiatorem, hoc rursus accipiet cum omni gaudio. Injusti vero non immutata assument corpora, nec liberata affectibus et morbis, neque illa glorificata accipient; sed in iis quibus finierunt vitam certe judicabuntur. III. Omnes enim, sive justi, sive injusti, ducen tur coram Deo Verbo. Illi enim Pater omne judicium dedit s. Et ille voluntatem Patris implens, judex adveniet; ille, inquam, quem nos Christumn vocamus. Neque enim Minos aut Rhadamanthus quos vos fingitis, Græci, judices erunt; sed ille quem Deus et Pater glorificavit, de quo alibi particulatim disseruimus, in gratiam eorum qui quæ- * Luc. xvi, 26. 23 Joan. v, 22. (54*) In Græco χῶρον, regionem. Interpret. legit ἀλλὰ καὶ οὐ τὸν... χόρον. Επιτ. PATROL. Μετενσωματων. Rejicit auctor dogma de metempsychosi, a Platone aliisque propugnatum. FABRIC. Ὁρῶντες, εἰ ἀπιστεῖτε. Sic locum restituimus ex Parallelis. Alii, ὁρῶντες ἀπιστεῖτε. Κατὰ τὸν Πλάτωνος λόγον. Plato in TiW@O. FABRIC. Σύνθετον... ποιεῖν. Deest σύνθετον in Pamorbis: et quales in incredulitate vixerunt, tales Πάντες γὰρ, δίκαιοί τε καὶ ἄδικοι, ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ Λόγου ἀχθήσονται. Τούτῳ γὰρ ὁ Πατὴρ τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε, καὶ αὐτὸς βουλὴν Πατρὸς ἐπιτελῶν, κριτὴς παραγίνεται, εν Χριστὸν προσαγο ρεύομεν. Οὐδὲ γὰρ Μίνως καὶ Ραδάμανθυς κριταὶ οἱ καθ' ὑμᾶς, Ἕλληνες ἀλλ᾽ ἂν ὁ Θεὸς καὶ Πα τὴρ ἐδόξασε, περὶ οὗ ἐν ἑτέροις λεπτομερέστερον διεληλύθαμεν πρὸς τοὺς ἐπιζητοῦντας τὴν ἀλή rallel. Atque hic desinit fragmentum primum. Exstat autem secundum pag. 755, incipitque ab his verbis, πάντες γάρ, cap. 3. Κελεύσματι. Ms., κελεύσιμόν τι. HOESCHEL Οι καθ' ὑμᾶς, Ἕλληνες. Plato in Gorgia sub fin. et in Ariocho. FABRIC. Ἐν ἑτέροις λεπτομερέστερον διεληλύθα μεν. Fortasse in iis quæ (superant contra Noelum, ubi fusissime et enucleate de Deo Verbo.

col. 801–802page 109 of 189

PG 10:801θειαν. Οὗτος τὴν Πατρὸς εἰς πάντας δικαιοκρισίαν ποιούμενος, ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα παρεσκεύασε τὸ δίκαιον. Οὗ τῇ κρίσει παραστάντες πάντες, άνθρω τοί τε καὶ ἄγγελοι, καὶ δαίμονες μίαν ἀποφθέγξονται φωνὴν, οὕτως λέγοντες· ο Δικαία σου ή κρίσις.» Ης φωνῆς τὸ ἀνταπόδομα ἐπ' ἀμφοτέροις ἐπάγει τὸ δίκαιον· τοῖς μὲν εὖ πράξασι, δικαίως τὴν ἀΐδιον ἀπόλαυσιν παρασχόντος, τοῖς δὲ τῶν φαύλων έρα σταῖς τὴν αἰώνιον κόλασιν ἀπονείμαντος. Καὶ τούτοις μὲν τὸ πῦρ ἄσβεστον διαμένει καὶ ἀτελεύτητον, σκώ ληξ δέ τις έμπυρος, μὴ τελευτῶν, μηδὲ σῶμα δια φθείρων, ἀπαύστῳ δ᾽ ὀδύνῃ ἐκ σώματος ἐκβράσσων παραμένει. Τούτους οὐχ ὕπνος ἀναπαύσει, οὐ νύξ παρηγορήσει, οὐ θάνατος τῆς κολάσεως ἀπολύσει, οὐ παράκλησις συγγενῶν μεσιτευσάντων ὀνήσει. Οὐ γὰρ ἔτι δίκαιοι ὑπ' αὐτῶν ὁρῶνται, οὐδὲ μνήμης για νονται ἄξιοι. Μόνοι δὲ οἱ δίκαιοι δικαίων μεμνήσονται ἔργων, δι' ὧν ἐπὶ τὴν οὐράνιον βασιλείαν κατήντησαν· ἐν ᾗ οὐχ ὕπνος, οὐ λύπη, οὐ φθορά, οὐ φρον τὶς οὐδὲ νύξ, οὐδὲ ἡμέρα χρόνῳ μετρουμένη, οὐχ ἥλιος ἀνάγκῃ κύκλον οὐρανοῦ δρόμῳ ἐλαυνόμενος, ὡρῶν μέτρα ἢ κέντρα πρὸς εὔγνωστον ἀνθρώπων βίον διαμετρούμενα ὡροθετοῦντος· οὐ σελήνη φθίνουσα ἢ αύξουσα, ἢ τροπὰς καιρῶν ἐπάγουσα οὐχ ὑγραίνουσα γῆν· οὐδὲ ἥλιος ἐπικαίων, οὐκ Αρ κτος στρεφομένη, οὐκ Ωρίων γεννώμενος, οὐκ ἄστρων πλάνη ἐνάριθμος, οὐ δύσβατος γῆ, οὐδὲ δυσεύρετος παραδείσου αὐλὴ, οὐδὲ δεινὸν θαλάσσης φρύαγμα χω λύον ἐπιβάντα πατεῖν· εὔβατος δὲ καὶ αὕτη τοῖς δι καίοις γενήσεται, οὔτε τοῦ ὑγροῦ στερουμένη· οὐκ οὐρανὸς ἀοίκητος ἀνθρώποις, οὐδὲ τούτου τῆς ἀναβάσεως ἡ ὁδὸς ἀνεύρετος· οὐ γῆ ἀνέργαστος, οὐδὲ ἀν θρώποις ἐπίπονος, αὐτομάτη δὲ φύουσα καρποὺς πρὸς εὐκοσμίαν· οὐ θηρίων γενέσεις πάλιν, οὐδὲ τῶν λοιπῶν ζώων ἐκβρασσομένη ουσία. Οὐδὲ γὰρ ἀνθρώποις πάλιν γεννα ἀλλ᾽ ὁ τῶν δικαίων ἀριθμὸς διαμένει ἀνέκλειπτος ἅμα δικαίοις ἀγγέλοις καὶ πνεύμασι. Τούτοις οἱ πεισθέντες τοῖς λόγοις ἄν θρωποι, ἔσεσθε καὶ τῶν δικαίων κοινωνοί, καὶ τῶν μελλόντων εντεύξεσθε ἀγαθῶν, ἃ «οὔτε ὀφθαλμὸς εἶ δεν, οὔτε οὖς ἤκουσεν, οὔτε ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου ἀνέβη, ὅσα ὁ Θεὸς ἡτοίμασε τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν.» Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Δικαιοκρισίαν. κρίσιν. Οὐ φροντίς. Ανθρώποις πάλιν γεννᾷ. ἀνθρώπους.... γεννα

LIBER ADVERSUS GRÆCOS. θειαν. Οὗτος τὴν Πατρὸς εἰς πάντας δικαιοκρισίαν runt veritatem. ille ipse justum judicium Patris in ποιούμενος, ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα παρεσκεύασε τὸ δίκαιον. Οὗ τῇ κρίσει παραστάντες πάντες, άνθρωτοί τε καὶ ἄγγελοι, καὶ δαίμονες μίαν ἀποφθέγξον ται φωνὴν, οὕτως λέγοντες· ο Δικαία σου ή κρίσις.» Ης φωνῆς τὸ ἀνταπόδομα ἐπ' ἀμφοτέροις ἐπάγει τὸ δίκαιον· τοῖς μὲν εὖ πράξασι, δικαίως τὴν ἀΐδιον ἀπόλαυσιν παρασχόντος, τοῖς δὲ τῶν φαύλων έρασταῖς τὴν αἰώνιον κόλασιν ἀπονείμαντος. Καὶ τούτοις μὲν τὸ πῦρ ἄσβεστον διαμένει καὶ ἀτελεύτητον, σκώ ληξ δέ τις έμπυρος, μὴ τελευτῶν, μηδὲ σῶμα διαφθείρων, ἀπαύστῳ δ᾽ ὀδύνῃ ἐκ σώματος ἐκβράσσων παραμένει. Τούτους οὐχ ὕπνος ἀναπαύσει, οὐ νύξ παρηγορήσει, οὐ θάνατος τῆς κολάσεως ἀπολύσει, οὐ παράκλησις συγγενῶν μεσιτευσάντων ὀνήσει. Οὐ γὰρ ἔτι δίκαιοι ὑπ' αὐτῶν ὁρῶνται, οὐδὲ μνήμης για νονται ἄξιοι. Μόνοι δὲ οἱ δίκαιοι δικαίων μεμνήσονται ἔργων, δι' ὧν ἐπὶ τὴν οὐράνιον βασιλείαν κατήντησαν· ἐν ᾗ οὐχ ὕπνος, οὐ λύπη, οὐ φθορά, οὐ φρον τὶς οὐδὲ νύξ, οὐδὲ ἡμέρα χρόνῳ μετρουμένη, οὐχ ἥλιος ἀνάγκῃ κύκλον οὐρανοῦ δρόμῳ ἐλαυνόμενος, ὡρῶν μέτρα ἢ κέντρα πρὸς εὔγνωστον ἀνθρώπων βίον διαμετρούμενα ὡροθετοῦντος· οὐ σελήνη φθίνουσα ἢ αύξουσα, ἢ τροπὰς καιρῶν ἐπάγουσα οὐχ ὑγραίνουσα γῆν· οὐδὲ ἥλιος ἐπικαίων, οὐκ Αρ κτος στρεφομένη, οὐκ Ωρίων γεννώμενος, οὐκ ἄστρων πλάνη ἐνάριθμος, οὐ δύσβατος γῆ, οὐδὲ δυσεύρετος παραδείσου αὐλὴ, οὐδὲ δεινὸν θαλάσσης φρύαγμα χω λύον ἐπιβάντα πατεῖν· εὔβατος δὲ καὶ αὕτη τοῖς δικαίοις γενήσεται, οὔτε τοῦ ὑγροῦ στερουμένη· οὐκ οὐρανὸς ἀοίκητος ἀνθρώποις, οὐδὲ τούτου τῆς ἀναβάσεως ἡ ὁδὸς ἀνεύρετος· οὐ γῆ ἀνέργαστος, οὐδὲ ἀνθρώποις ἐπίπονος, αὐτομάτη δὲ φύουσα καρποὺς πρὸς εὐκοσμίαν· οὐ θηρίων γενέσεις πάλιν, οὐδὲ τῶν λοιπῶν ζώων ἐκβρασσομένη ουσία. Οὐδὲ γὰρ ἀνθρώποις πάλιν γεννα ἀλλ᾽ ὁ τῶν δικαίων ἀριθμὸς διαμένει ἀνέκλειπτος ἅμα δικαίοις ἀγγέλοις καὶ πνεύμασι. Τούτοις οἱ πεισθέντες τοῖς λόγοις ἄν θρωποι, ἔσεσθε καὶ τῶν δικαίων κοινωνοί, καὶ τῶν μελλόντων εντεύξεσθε ἀγαθῶν, ἃ «οὔτε ὀφθαλμὸς εἶ δεν, οὔτε οὖς ἤκουσεν, οὔτε ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου ἀνέβη, ὅσα ὁ Θεὸς ἡτοίμασε τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν.» Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. omnes exercens, quod æquum et justum erit, unicuique secundum opera præparavit. Cujus judicio astantes omnes, homines, angeli, dæmones, unam hanc vocem emittent, sic dicentes: ‹ Justum judicium tuum ". Cujus vocis æquitas apparet in retributione in utrosque: cum bene facientibus juste fruitio æterna præbeatur, maloruin vero cupidis æternum supplicium distribuatur. Et hos manet ignis inexstinguibilis, et qui nunquam finietur, et vermis igneus non moriens, non corpus corrum - pens, sed irrrequieto dolore ex corpore effervescens et ebulliens. Illis non somnus cessationem et quietem conciliabit; non nox leniet et mulcebit dolores; non mors supplicia solvet; non juvabit exhortatio affinium intercessorum. Nam justi non amplius ab illis videbuntur, nec ulla sunt memoria digni. Sed enim justi operum justorun erunt me mores, per quæ pervenerunt ad regnum cœleste: in quo nec somnus, nec dolor, nec corruptio, nec sollicitudo, nec nox ", nec dies tempore mensurata, nec sol necessitate quadam per circulum cœli cursum suum agitans et impellens, in hora natali notantis et disponentis terminorum mensuras, et cardines commensuratos ad facile cognoscendam hominum vitam; non lunæ decursus et incrementum, quæ temporum mutationes inducit, et terram madidam reddit, non sol ardens, non Ursa versatilis, non Orionis ortus, non astroruun errores innumeri, non invia terra, non inventu difficilis paradisi aula, non molestus maris fremitus impediens quominus a vectore pedibus calcetur; justis enim erit et ipsum pervium, etiamsi humido non privetur. Coelum non erit inaccessum hominibus; et via qua ascendi et scandi possit, non talis erit quæ non possit inveniri. Non terra rudis et inculta, et hominibus laborem et molestiam creans, sed sponte fructus progerminans ad cultum et ornatum. Non iteratæ ferarum generationes, neque aliorum animalium effervescens et ebulliens substantia. Neque enim homines tunc rursus generant, sed manet indesinenter numerus justorum, cum justis angelis et spiritibus. His verbis obtemperate, et illa credentes, o homines, eritis justorum consortes, et oculus, neque auris audivit, neque ascenderunt in futurorum bonorum potiemini quæ neque vidit cor bominis, quæ Deus præparavit iis qui diligunt illum ".» Illi sit gloria et potentia in sæcula sæculorum. Amen. s Psal. cxvur, 137. 27 Apoc. xxii, 5. 28 I Cor. 11, Δικαιοκρισίαν. Parallel.,δικαίων κρίσιν. Οὐ φροντίς. Hic desinit secundum Paralle lorum fragmentum. Ανθρώποις πάλιν γεννᾷ. Edit. Haver camp., ἀνθρώπους.... γεννα

Against the Heresy of a Certain NoetusContra haeresin Noetic cujusdam

col. 803–804page 110 of 189

PG 10:803ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΑΙΡΕΣΙΝ ΝΟΕΤΟΥ ΤΙΝΟΣ Σμυρναίος. Ασιανὸν τῆς Ἐφέσου πόλεως. Ού... γενόμενος. οὐ πρὸ ἐτῶν πλειόνων, ἀλλ' ὡς πρὸ χρόνου τῶν τού των ἑκατὸν τριάκοντα, πλείω ἢ ἐλάσσω. έναγχος, Εφη.... ἀποτεθνηκέναι. Ετεροί τινες ἑτέραν διδασκαλίαν παρεισάγουσιν, γενόμενοι τινὸς Νοήτου μαθηταί, ὃς τὸ μὲν γένος ἦν Σμυρναίος οὐ [πρό] πολλοῦ χρόνου γενόμενος Οὗτος φυσιωθεὶς εἰς ἐπηρμένον ἤχθη, οιή σει πνεύματος ἀλλοτρίου ἐπαχθείς. Εφη τὸν Χριστὸν αὐτὸν εἶναι τὸν Πατέρα, καὶ αὐτὸν τὸν Πατέρα γε γεννῆσθαι καὶ πεπονθέναι καὶ ἀποτεθνηκέναι Ορᾶτε, ὅσον ἔπαρμα καρδίας καὶ φυσίωμα Πνεύματος ἀλλοτρίου ὑπεισῆλθεν εἰς αὐτόν· ἤδη μὲν οὖν ἐκ τῶν ἑτέρων πράξεων εἰς τοῦτο φέρεται ὁ ἔλεγχος αυ τῶν, ὅτι μὴ καθαρῷ πνεύματι ἐφθέγγετο· ὁ γὰρ εἰς Πνεῦμα ἅγιον βλασφημῶν, ἐκβλητος γένηται κλήρου ἁγίου. Οὗτος ἔλεγεν ἑαυτὸν εἶναι Μωϋσῆν, καὶ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ ᾿Ααρών Ταῦτα ἀκούσαντες ε μακάριοι πρεσβύτεροι προσκαλεσάμενοι ἐνώπιον τῆς έκκλησίας ἐξήταζον. Ο δὲ ἠρνεῖτο, λέγων τὰς ἀρχὰς, μὴ φρονεῖν. Ὕστερον δὲ ἐμφωλεύσας ἔν τισιν, καὶ συσκευάσας ἑαυτῷ συμπλανωμένους, καθαρὸν ὕστερον ἱστῶν τὸ δόγμα ἐβούλετο. Ὃν πάλιν προσκαλεσάμενοι οἱ μακάριοι πρεσβύτεροι ήλεγξαν. Ο δὲ ἀντίστατο, λέγων· Τί οὖν κακὸν ποιῶ δοξάζων Ελεγεν.... 'Ααρών. ἀνόητοι, Συσκευάσας. Τί οὖν κακόν. Τι γὰρ κακὸν πεποίηκα; ἕνα Θεὸν δοξάζω, ἕνα ἐπίσταμαι, καὶ οὐκ ἄλλον πλὴν αὐτοῦ, γεννηθέντα, ἀποθανόντα.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. DOGMAT. ET HISTORIC. 80% ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΑΙΡΕΣΙΝ ΝΟΕΤΟΥ ΤΙΝΟΣ SANCTI HIPPOLYTI ARCHIEPISCOPI ET MARTYRIS CONTRA HÆRESIN NOETI CUJUSDAM Francisco Turriano interprete. (Galland, ibid. p. 454.) 1. Alii quidam aliam doctrinam subintroducunt, facti discipuli cujusdam Noeti, qui genere quidem Smyrnæus fuit non multo ante. Hic inflatus in elationem provectus est, alieni spiritus existimatione elatus. Dixit Christum esse ipsum Patrem, ipsumque Patrem natum esse et passum et mortuum. Videte quanta elatio cordis et inflatio spiritus alieni in eum subiit. Jam igitur ex aliis actibus deprehensum est, quod non loquebatur spiritu mundo; qui enim in Spiritum sanctum blasphemus est, ex divina sorte ejectus est. Aicbat hic se esse Moysem, et fratrem suum esse Aaron. Hæc cum beati presbyteri audirent, accersitum coram ecclesia examinaverunt. Ille vero negabat principio sic se sentire. Postea vero in quibusdam delitescens, et collectis aliis qui in codem errore erant, volebat " aperte dogma suum defendere. Quem rursus accersitum presbyteri redarguerunt. Ille vero resistebat, inquiens Quid igitur mali facio si Christum honoro? Huic presbyteri responderunt: Et nos unum Deum vere scimus; scimus Christum, scimus Σμυρναίος. Smyrnæum Noetum fuisse ait eliam Theodoretus lib. ut Hæret. fab., c. 3, et Damascenus sect. LVII, qui solet Epiphanium sequi; et tamen apud Epiphanium, hæresi 57, legas Noetum fuisse Ασιανὸν τῆς Ἐφέσου πόλεως. FABRIC. Ού... γενόμενος. Epiphanius ail Noetum prodidisse hæresim suam ante annos circiter 130; οὐ πρὸ ἐτῶν πλειόνων, ἀλλ' ὡς πρὸ χρόνου τῶν τούτων ἑκατὸν τριάκοντα, πλείω ἢ ἐλάσσω. Scripsit Epiphanius anno Christi 375. His si centum ac irigiula demas, manet annus 245. Μox idem testatur Noetum, έναγχος, «paulo post, o una cum fratre mortuum esse. ID. Εφη.... ἀποτεθνηκέναι. Turrianus, apud Fabricium, hunc locum ita interpretatur: Dixit hic Christum esse eumdem Patrem, ipsumque PaΕτεροί τινες ἑτέραν διδασκαλίαν παρεισάγουσιν, γενόμενοι τινὸς Νοήτου μαθηταί, ὃς τὸ μὲν γένος ἦν Σμυρναίος οὐ [πρό] πολλοῦ χρόνου γενόμενος Οὗτος φυσιωθεὶς εἰς ἐπηρμένον ἤχθη, οιή σει πνεύματος ἀλλοτρίου ἐπαχθείς. Εφη τὸν Χριστὸν αὐτὸν εἶναι τὸν Πατέρα, καὶ αὐτὸν τὸν Πατέρα γεγεννῆσθαι καὶ πεπονθέναι καὶ ἀποτεθνηκέναι Ορᾶτε, ὅσον ἔπαρμα καρδίας καὶ φυσίωμα πνεύμα τος ἀλλοτρίου ὑπεισῆλθεν εἰς αὐτόν· ἤδη μὲν οὖν ἐκ τῶν ἑτέρων πράξεων εἰς τοῦτο φέρεται ὁ ἔλεγχος αυ τῶν, ὅτι μὴ καθαρῷ πνεύματι ἐφθέγγετο· ὁ γὰρ εἰς Πνεῦμα ἅγιον βλασφημῶν, ἐκβλητος γένηται κλήρου ἁγίου. Οὗτος ἔλεγεν ἑαυτὸν εἶναι Μωϋσῆν, καὶ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ ᾿Ααρών Ταῦτα ἀκούσαντες ε μακάριοι πρεσβύτεροι προσκαλεσάμενοι ἐνώπιον τῆς έκκλησίας ἐξήταζον. Ο δὲ ἠρνεῖτο, λέγων τὰς ἀρχὰς, μὴ φρονεῖν. Ὕστερον δὲ ἐμφωλεύσας ἔν τισιν, καὶ συσκευάσας ἑαυτῷ συμπλανωμένους, καθαρὸν ὕστερον ἱστῶν τὸ δόγμα ἐβούλετο. Ὃν πάλιν προσκαλεσάμενοι οἱ μακάριοι πρεσβύτεροι ήλεγξαν. Ο δὲ ἀντίστατο, λέγων· Τί οὖν κακὸν ποιῶ δοξάζων trem genitum esse et passum.» Versionem praelulimus cl. Wesselingii, Probabil., cap. 26, p. 227. NoeΕλεγεν.... 'Ααρών. Ita et Epiphanius, et Damascenus. Sed Philastrius hæresi 53: tiani insensati, ἀνόητοι, cujusdam nomine Noeti... hic etiam dicebat se Moysem esse, et fratrem suum Eliam prophetam.» FABRIC. Συσκευάσας. Tantum deccm fuisse, Epiphanius adnotavit. ID. Τί οὖν κακόν. Apud Epiphanium qui ad verbum propemodum eadem de presbyteris ex Hippolyto, licet haud nominato, refert pag. 480: Τι γὰρ κακὸν πεποίηκα; ἕνα Θεὸν δοξάζω, ἕνα ἐπίστα μαι, καὶ οὐκ ἄλλον πλὴν αὐτοῦ, γεννηθέντα, ἀποθα νόντα. ID.

col. 805–806page 111 of 189

PG 10:805τὸν Χριστόν; Πρὸς ὅν ἀνταποκρίνονται οἱ πρεσβύτεροι· Καὶ ἡμεῖς ἕνα Θεόν οἴδαμεν ἀληθῶς· οἴδα μεν Χριστόν· οἴδαμεν τὸν Υἱὸν παθόντα, καθὼς ἔπα θεν, ἀποθανόντα καθὼς ἀπέθανεν, καὶ ἀναστάντα τῇ τρίτῃ ἡμέρα, καὶ ὄντα ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἔρ χόμενον κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς. Καὶ ταῦτα λέ γομεν ἃ ἐμάθομεν. Τότε τοῦτον ἐλέγξαντες ἐξέωσαν τῆς ἐκκλησίας ὃς εἰς τοσοῦτο φυσίωμα ἠνέχθη, ὡς διδασκαλεῖον συστῆσαι. Οἱ καὶ δεῖξαι βούλονται σύστασιν τῷ δόγματι, λέ γοντες· Εἶπεν ἐν νόμῳ· «Εγώ εἰμι ὁ Θεὸς τῶν πα τέρων ὑμῶν· οὐκ ἔσονται ὑμῖν θεοὶ ἕτεροι πλην ἐμοῦ. › Καὶ πάλιν ἐν ἑτέρῳ· «Εγώ, φησίν, πρῶτος, καὶ ἔσχατος, καὶ μετ' ἐμὲ οὐκ ἔστιν οὐδείς.» Οὕτω φάσκουσιν συνιστῶν ἕνα Θεόν. Οἱ ἀποκρίνονται λέ γοντες· Εἰ οὖν Χριστὸν ὁμολογῶ Θεὸν, αὐτὸς ἄρα ἐστὶν ὁ Πατὴρ, εἰ γάρ ἐστιν ὁ Θεός· ἔπαθεν δὲ Χρι στὸς, αὐτὸς ὢν Θεὸς, ἄρα οὖν ἔπαθεν Πατήρ Πατήρ γὰρ αὐτὸς ἦν. Ἀλλ᾿ οὐχ οὕτως ἔχει· οὐδὲ γὰρ οὕτως αἱ Γραφαὶ διηγοῦνται. Χρώνται δὲ καὶ ἑτέραις μαρ τυρίαις, λέγοντες· Οὕτω γέγραπται·. Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Εξευρεν πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης, καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακώβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἡγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ· μετὰ ταῦτα ἐπὶ γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Ορᾷς οὖν, φησίν, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Θεὸς, ὁ μόνος ῶν, καὶ ὕστερον ὠφθείς, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συναναστραφείς. [ Εν] ἑτέρῳ δὲ, φη σὶν, λέγει· «Εκοπίασεν Αίγυπτος, καὶ ἐμπόρια θιόπων καὶ οἱ Σαβαείμ, ἄνδρες υψηλοὶ ἐπὶ σὲ διαβήσονται [ καὶ σοὶ ἔσονται δοῦλοι] καὶ πορεύσονται ὀπίσω σου δεδεμένοι ἐν χειροπέδαις, καὶ ἐν σοὶ προσ κυνήσουσιν· ὅτι ἐν σοὶ ὁ Θεός ἐστιν, καὶ ἐν σοὶ προσ εύξονται· καὶ οὐκ ἔστιν Θεὸς πλὴν σοῦ. Σὺ γὰρ εἶ Θεὸς, καὶ οὐκ ᾔδειμεν ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ Σωτήρ. Ορᾷς, φησὶν, πῶς ἕνα Θεὸν κηρύσσουσιν αἱ Γραφαί; Τούτου ἐμφανοῦς δειχνυμένου, τῶν οὕτως μαρτυρουμένων, ἀνάγκην, φησίν, ἔχω ἑνὸς ὁμολογουμένου, τοῦτον ὑπὸ πάθος φέρειν. Χριστὸς γὰρ ἦν Θεὸς, καὶ ἔπασχεν δι' ἡμᾶς, αὐτὸς ὧν ὁ Πατήρ, ἵνα καὶ σῶσαι ἡμᾶς δυνηθῇ. Αλλο δέ, φησίν, οὐ δυνάμεθα λέγειν καὶ γὰρ ὁ Ἀπόστολος ἕνα Θεὸν ὁμολογεῖ, λέγων ἂν οἱ πατέρες, ἐξ ὧν Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα, δ ὢν ἐπὶ πάντων Θεὸς εὐλογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας. Καὶ ταῦτα βούλονται οὕτω διηγεῖσθαι καὶ αὐτοῖς τ μονόκωλα χρώμενοι, δν τρόπον εἶπεν Θεόδοτος Ἕνα Θεόν, κ. τ. λ. Ἐξέωσαν τῆς Ἐκκλησίας. Μονόκ. Μονόκωλα μονοκώλως μονοτύπως, Βούλονται δὲ διηγεῖσθαι μονοκώλως τοῦτον τὸν τρό πον ὡς Θεόδοτος. 389: Τοῦτον τὸν Θεόδοτόν φασιν τῆς τοῦ Σαμω σατέως αἱρέσεως ἀρχηγὸν καὶ πατέρα γενέσθαι,

CONTRA HÆRESIN NOETI. mortuus est; et suscitatum tertia die, et sedentem ad dexteram Patris, venturumque ad judicandum vivos et mortuos. Atque hæc dicimus, quæ didici mus. Tunc istum convictum ejecerunt ex ecclesia; qui eo inflationis venit, ut docere institueret. τὸν Χριστόν; Πρὸς ὅν ἀνταποκρίνονται οἱ πρεσβύτε- Filium passum, sicut passus est; mortuum, sicut ροι· Καὶ ἡμεῖς ἕνα Θεόν οἴδαμεν ἀληθῶς· οἴδαμεν Χριστόν· οἴδαμεν τὸν Υἱὸν παθόντα, καθὼς ἔπαθεν, ἀποθανόντα καθὼς ἀπέθανεν, καὶ ἀναστάντα τῇ τρίτῃ ἡμέρα, καὶ ὄντα ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἔρ χόμενον κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς. Καὶ ταῦτα λέ γομεν ἃ ἐμάθομεν. Τότε τοῦτον ἐλέγξαντες ἐξέωσαν τῆς ἐκκλησίας ὃς εἰς τοσοῦτο φυσίωμα ἠνέχθη, ὡς διδασκαλεῖον συστῆσαι. Οἱ καὶ δεῖξαι βούλονται σύστασιν τῷ δόγματι, λέγοντες· Εἶπεν ἐν νόμῳ· «Εγώ εἰμι ὁ Θεὸς τῶν πατέρων ὑμῶν· οὐκ ἔσονται ὑμῖν θεοὶ ἕτεροι πλην ἐμοῦ. › Καὶ πάλιν ἐν ἑτέρῳ· «Εγώ, φησίν, πρῶτος, καὶ ἔσχατος, καὶ μετ' ἐμὲ οὐκ ἔστιν οὐδείς.» Οὕτω φάσκουσιν συνιστῶν ἕνα Θεόν. Οἱ ἀποκρίνονται λέγοντες· Εἰ οὖν Χριστὸν ὁμολογῶ Θεὸν, αὐτὸς ἄρα ἐστὶν ὁ Πατὴρ, εἰ γάρ ἐστιν ὁ Θεός· ἔπαθεν δὲ Χριστὸς, αὐτὸς ὢν Θεὸς, ἄρα οὖν ἔπαθεν Πατήρ Πατήρ γὰρ αὐτὸς ἦν. Ἀλλ᾿ οὐχ οὕτως ἔχει· οὐδὲ γὰρ οὕτως αἱ Γραφαὶ διηγοῦνται. Χρώνται δὲ καὶ ἑτέραις μαρ τυρίαις, λέγοντες· Οὕτω γέγραπται·. Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Εξευρεν πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης, καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακώβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἡγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ· μετὰ ταῦτα ἐπὶ γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώ ποις συνανεστράφη. Ορᾷς οὖν, φησίν, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Θεὸς, ὁ μόνος ῶν, καὶ ὕστερον ὠφθείς, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συναναστραφείς. [ Εν] ἑτέρῳ δὲ, φησὶν, λέγει· «Εκοπίασεν Αίγυπτος, καὶ ἐμπόρια Aθιόπων καὶ οἱ Σαβαείμ, ἄνδρες υψηλοὶ ἐπὶ σὲ διαβήσονται [ καὶ σοὶ ἔσονται δοῦλοι] καὶ πορεύσονται ὀπίσω σου δεδεμένοι ἐν χειροπέδαις, καὶ ἐν σοὶ προσκυνήσουσιν· ὅτι ἐν σοὶ ὁ Θεός ἐστιν, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται· καὶ οὐκ ἔστιν Θεὸς πλὴν σοῦ. Σὺ γὰρ εἶ Θεὸς, καὶ οὐκ ᾔδειμεν ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ Σωτήρ. Ορᾷς, φησὶν, πῶς ἕνα Θεὸν κηρύσσουσιν αἱ Γραφαί; Τούτου ἐμφανοῦς δειχνυμένου, τῶν οὕτως μαρτυρου μένων, ἀνάγκην, φησίν, ἔχω ἑνὸς ὁμολογουμένου, τοῦτον ὑπὸ πάθος φέρειν. Χριστὸς γὰρ ἦν Θεὸς, καὶ ἔπασχεν δι' ἡμᾶς, αὐτὸς ὧν ὁ Πατήρ, ἵνα καὶ σῶσαι ἡμᾶς δυνηθῇ. Αλλο δέ, φησίν, οὐ δυνάμεθα λέγειν· καὶ γὰρ ὁ Ἀπόστολος ἕνα Θεὸν ὁμολογεῖ, λέγων· • ἂν οἱ πατέρες, ἐξ ὧν Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα, δ ὢν ἐπὶ πάντων Θεὸς εὐλογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας. Καὶ ταῦτα βούλονται οὕτω διηγεῖσθαι καὶ αὐτοῖς τ μονόκωλα χρώμενοι, δν τρόπον εἶπεν Θεόδοτος » Exod. 111, 6. 30 Exod. xx, 3. • Isa. XLIV, Ἕνα Θεόν, κ. τ. λ. Quæ sequuntur, sunt ipsa verba Symboli, quale exstat apud Irenæum lib. 1, c. 2 seq., lib. III, c. 4; Tertullianum contra Praxeam, c. 2, et De Præscript., c. 13, et De virginibus velandis, c. 1, etc. FABRIC. Ἐξέωσαν τῆς Ἐκκλησίας. Noetum damnatum a Tranquillo episcopo Chalcedoniorum Syriæ, scribit auctor Pradestinati, cap. 50. Quod autem in Synodico libello cap. 50, legis in Synodo Romana damnatum Noetum a Papa Victore, temporum ratio non patitur. Sed sunt quædam et alia in illo Synodico paruin accurate tradita, licet scriptum ipsum alioqui est neutiquam contemnendum. ID. Il. Volunt autem dogma suum constituere et confirmare, quia est in lege: Ego sum Deus patrum tuorum "; non erunt vobis alii dii præter me "., Et rursus in alio loco: Ego sum primus, et ego novissimus; et post me non est alius s.» Sic aiunt se probare unum esse Deum. Et respondent: Si Christum confitemur Deum, igitur ipse est Pater, si est Deus; passus vero est Christus Deus. passus igitur est Pater. Pater enim erat ipse. At non sic est non enim sic Scripturæ exponunt. Utuntur præterea aliis testimoniis. Sic enim aiunt scriptum esse: Hic Deus noster; non reputabitur alius ad eum. Adinvenit omnem viam scientiæ, et dedit eam Jacob puere suo, et Israel dilecto suo; post hæc in terris visus est, et cum hominibus conversatus est ".» Vides igitur, inquit, quod hic est Deus, qui solus est, et postea in terris visus, et cum hominibus conversatus? Et in alio loco ait: • Laboravit Ægyptus, el mercatura Æthiopum et Sabaim; viri eelsi in te transibunt, et tui servi erunt; et ibunt post te vincti vinculis manuum, et in te adorabunt, quia in te est Deus; et in te precabuntur, quia non est Deus præter te. Tu enim es Deus, et nescivimus; Deus Israel Salvator 3. Vides, inquit, quomodo Scripturæ unum Deum prædicant? Cum hoc aperte declaratum sit, cum hæc sic contestata sint; necesse est, uno per confessionem constituto, hunc passioni subjicere. Christus enim erat Deus, et propter nos passus est cum esset Pater, ut posset salvos nos facere. Aliud enim, inquit, dicere non possumus: siquidem Apostolus unum Deum confitetur, cum ait: Quorum patres, ex quibus Christus secundum carnem, qui est Deus benedictus in sæcula “. › III. Sic volunt ista recitare, et uti mutilatis, sicut fecit Theodotus, cum vellet probare Christum esse ss Baruch. 11, 36-38. 83 Isa. XLV, 14. 34 Rom. Μονόκ. Μονόκωλα apparet adverbialiter poni pro μονοκώλως et μονοτύπως, quibus verbis Epiplanius, pag. 481, Hippolyti vestigiis insistens utitur. Βούλονται δὲ διηγεῖσθαι μονοκώλως τοῦτον τὸν τρόπον ὡς Θεόδοτος. Sensus est, Noetianos ad unum tantummodo in explicandis S. Scripturæ de Christo dictis veluti membrum respicere, divinam scilicet naturam: uti vicissim Theodotus ad alterum recurrens extremum in sola hærebat humanitate, et Christum nudum esse hominem affirmabat. De Theodoto præter alios meminit etiam Timotheus presbyter a Cotelerio editus Monument. tom. Hi, pag. 389: Τοῦτον τὸν Θεόδοτόν φασιν τῆς τοῦ Σαμω σατέως αἱρέσεως ἀρχηγὸν καὶ πατέρα γενέσθαι,

col. 807–808page 112 of 189

PG 10:807ἄνθρωπον συνισταν ψιλόν βουλόμενος. Ἀλλ᾽ οὔτε τι ἐκεῖνοί τε νενοήκασιν ἀληθὲς, οὔθ᾽ οὗτοι, καθὼς αὐτ ταὶ αἱ Γραφαὶ ἐλέγχουσιν αὐτῶν τὴν ἀμαθίαν, μαρτυροῦσαι τῇ ἀληθείᾳ. Ορᾶτε,ἀδελφοί, πῶς προπετὲς καὶ τολμηρὸν δόγμα παρεισήνεγκαν, ἀναισχύντως λέγοντες· Αὐτός ἐστι Χριστὸς ὁ Πατήρ, αὐτὸς Υἱός, αὐτὸς ἐγεννήθη, αὐτὸς ἔπαθεν, αὐτὸς ἑαυτὸν ἡγειρεν. 'Αλλ' οὐχ οὕτως ἔχει· αἱ μὲν Γραφαὶ ὀρθῶς λέγουσιν, ἄλλα ἂν καὶ Νόητος νοεῖ. Οὐκ ἤδη δὲ εἰ Νόητος μὴ νοεῖ, παρὰ τοῦτο ἐκβλητοι αἱ Γραφαί. Τίς γὰρ οὐκ ἐρεῖ ἕνα θεὸν εἶναι; ᾿Αλλ' οὐ τὴν οἰκονομίαν ἀναιρήσει. Οντως μὲν οὖν τὰ κεφάλαια διὰ ταῦτα πρότερον δεῖ ἀνατραπῆναι κατὰ τὸν ἐκείνων νοῦν, κατὰ δὲ τὴν ἀλήθειαν δειχθῆναι. Πρότερον γὰρ ὄντως ἐστὶν διηγήσασθαι, ὅτι εἰς Θεὸς ὁ Πατήρ, «ἐξ οὗ πᾶσα πατριὰ, δι᾿ οὗ τὰ πάντα, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ.» Ίδωμεν, ὡς εἶπον, τὴν αὐτοῦ ἀνατροπὴν, εἶθ᾽ οὔ τως τὴν ἀλήθειαν διηγησώμεθα. Φησί γάρ· ο ἐκοπίασεν Αίγυπτος, καὶ ἐμπόρια Αἰθιόπων, καὶ οἱ Σαβαεὶμ, ο καὶ τὰ λοιπά· ἵνα εἴπῃ· «Σὺ γὰρ ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ Σωτήρ, οὐ νοῶν τὸ προειρημένον. Οπόταν γὰρ θελήσωσιν πανουργεύεσθαι, περικόπτουσι τὰς Γραφάς. Ολοκλήρως δὲ εἰπάτω, καὶ εὐ ρήσει τὴν αἰτίαν πρὸς τίνα λέγεται. 'Ανωτέρω γὰρ μικρὸν ἀρχὴ τοῦ κεφαλαίου τυγχάνει· ὅθεν δεῖ ἀρ ξάμενον δεῖξαι, πρὸς τίνα λέγει καὶ περὶ τίνος. *Ανωθεν γὰρ ἡ ἀρχὴ τοῦ κεφαλαίου τοῦτ' ἔχει Ερωτήσατέ με περὶ τῶν υἱῶν μου, καὶ τῶν θυ γατέρων μου, καὶ τῶν ἔργων τῶν χειρῶν μου ἐντείλασθέ μοι. Ἐγὼ ἐποίησα γῆν καὶ ἄνθρωπον ἐπ' αὐτ τῆς. Ἐγὼ τῇ χειρί μου ἐστερέωσα τὸν οὐρανόν. Ἐγὼ πᾶσιν τοῖς ἄστροις ενετειλάμην. Ἐγὼ ἤγειρα αὐτὸν, καὶ πᾶσαι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ εὐθεῖαι. Οὗτος οἰκοδομήσει τὴν πόλιν μου, καὶ τὴν αἰχμαλωσίαν ἐπιστρέψει· οὐ μετὰ λύτρων, οὐδὲ μετὰ δώρων, εἶπεν Κύριος Σα βαώθ. Οὕτως εἶπεν Κύριος Σαβαώθ· Ἐκοπίασεν Αί γυπτος, καὶ ἐμπόρια Αιθιόπων καὶ οἱ Σαβαεὶμ, ἄν δρες ὑψηλοὶ ἐπὶ σὲ διαβήσονται, καὶ σοὶ ἔσονται δοῦ λοι, καὶ ὀπίσω σου ἀκολουθήσουσιν δεδεμένοι χειρο. πέδαις, καὶ ἐν σοὶ προσκυνήσουσι, καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται, ὅτι ἐν σοὶ ὁ Θεός ἐστι, καὶ οὐκ ἔστι Θεὸς πλὴν σοῦ. Σὺ γὰρ εἴ Θεὸς, καὶ οὐκ ᾔδειμεν· ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ Σωτήρ. Ἐν σοὶ οὖν, φησίν, ὁ Θεός έστιν.» Εν τίνι δὲ ὁ Θεὸς, ἀλλ᾽ ἢ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Πατρῴῳ Λόγῳ, καὶ τῷ μυστηρίῳ τῆς οἰκονομίας; Περὶ οὗ πάλιν δεικνύων τὸ κατὰ σάρκα αὐτοῦ ση μαίνει· «Ἐγὼ ἤγειρα αὐτὸν μετὰ δικαιοσύνης, καὶ πᾶσαι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ εὐθεῖαι.» Τί οὖν; περὶ τίνος μαρτυρεί Πατήρ; περὶ τοῦ Υἱοῦ Πατὴρ λέγει· «Ἐγὼ ἤγειρα αὐτὸν μετὰ δικαιοσύνης.» Οτι δὲ Πατὴρ ήγειρεν αὐτοῦ τὸν Υἱὸν ἐν δικαιοσύνῃ, μαρτυρεῖ ὁ ἀπόστολος Παῦλος λέγων·. Εἰ δὲ τὸ Πνεῦμα τοῦ ἐγείραντος Χριστὸν Ἰησοῦν ἐκ νεκρῶν οἰκεῖ ἐν πρῶτον εἰπόντα τὸν Χριστὸν ψιλόν ἄνθρωπον. τῷ μονοκώλως, ολοκλήρως. Οικονομίαν. Ἰησοῦν.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. hominem nudom. Sed nec illi, nec isti quidquam ἄνθρωπον συνισταν ψιλόν βουλόμενος. Ἀλλ᾽ οὔτε intellexerunt; ut ipsæ Scripturæ inscitiam eorum redarguunt, quæ testimonium veritati tribuunt. Videte, fratres, quomodo præceps et audax dogma introduxerunt, cum impudenter aiunt: Ipse Christus est Pater, ipse Filius; ipse passus est, ipse se excitavit a mortuis. At non sic est: recte enim dicunt Scripturæ; sed alia Noetus intelligit. At non quia Noetus non intelligit, idcirco Scripturæ repudiandæ sunt. Quis enim non dicet unum Deum esse? Non tamen continuo ceconomiam (id est, incarnationem) negabit. Primum igitur oportet confutare quidem hæc capita secundum sensum illorun; declarare vero ea secundum veritatem. Primum enim revera est exponere Patrem esse unum Deum, c ex quo omnis paternitas 8; per quem omnia, et ex quo omnia, et nos in ipso ". τι ἐκεῖνοί τε νενοήκασιν ἀληθὲς, οὔθ᾽ οὗτοι, καθὼς αὐτ ταὶ αἱ Γραφαὶ ἐλέγχουσιν αὐτῶν τὴν ἀμαθίαν, μαρ τυροῦσαι τῇ ἀληθείᾳ. Ορᾶτε,ἀδελφοί, πῶς προπετὲς καὶ τολμηρὸν δόγμα παρεισήνεγκαν, ἀναισχύντως λέγοντες· Αὐτός ἐστι Χριστὸς ὁ Πατήρ, αὐτὸς Υἱός, αὐτὸς ἐγεννήθη, αὐτὸς ἔπαθεν, αὐτὸς ἑαυτὸν ἡγειρεν. 'Αλλ' οὐχ οὕτως ἔχει· αἱ μὲν Γραφαὶ ὀρθῶς λέγου σιν, ἄλλα ἂν καὶ Νόητος νοεῖ. Οὐκ ἤδη δὲ εἰ Νόητος μὴ νοεῖ, παρὰ τοῦτο ἐκβλητοι αἱ Γραφαί. Τίς γὰρ οὐκ ἐρεῖ ἕνα θεὸν εἶναι; ᾿Αλλ' οὐ τὴν οἰκονομίαν ἀναιρήσει. Οντως μὲν οὖν τὰ κεφάλαια διὰ ταῦτα πρότερον δεῖ ἀνατραπῆναι κατὰ τὸν ἐκείνων νοῦν, κατὰ δὲ τὴν ἀλήθειαν δειχθῆναι. Πρότερον γὰρ ὄντως ἐστὶν διηγήσασθαι, ὅτι εἰς Θεὸς ὁ Πατήρ, «ἐξ οὗ πᾶσα πατριὰ, δι᾿ οὗ τὰ πάντα, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ.» Ίδωμεν, ὡς εἶπον, τὴν αὐτοῦ ἀνατροπὴν, εἶθ᾽ οὔ τως τὴν ἀλήθειαν διηγησώμεθα. Φησί γάρ· ο Εκο πίασεν Αίγυπτος, καὶ ἐμπόρια Αἰθιόπων, καὶ οἱ Σαβαεὶμ, ο καὶ τὰ λοιπά· ἵνα εἴπῃ· «Σὺ γὰρ ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ Σωτήρ, οὐ νοῶν τὸ προειρημένον. Οπόταν γὰρ θελήσωσιν πανουργεύεσθαι, περικό πτουσι τὰς Γραφάς. Ολοκλήρως δὲ εἰπάτω, καὶ εὐρήσει τὴν αἰτίαν πρὸς τίνα λέγεται. 'Ανωτέρω γὰρ μικρὸν ἀρχὴ τοῦ κεφαλαίου τυγχάνει· ὅθεν δεῖ ἀρ ξάμενον δεῖξαι, πρὸς τίνα λέγει καὶ περὶ τίνος. *Ανωθεν γὰρ ἡ ἀρχὴ τοῦ κεφαλαίου τοῦτ' ἔχει • Ερωτήσατέ με περὶ τῶν υἱῶν μου, καὶ τῶν θυ γατέρων μου, καὶ τῶν ἔργων τῶν χειρῶν μου ἐντείλασθέ μοι. Ἐγὼ ἐποίησα γῆν καὶ ἄνθρωπον ἐπ' αὐτ τῆς. Ἐγὼ τῇ χειρί μου ἐστερέωσα τὸν οὐρανόν. Ἐγὼ πᾶσιν τοῖς ἄστροις ενετειλάμην. Ἐγὼ ἤγειρα αὐτὸν, καὶ πᾶσαι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ εὐθεῖαι. Οὗτος οἰκοδομήσει τὴν πόλιν μου, καὶ τὴν αἰχμαλωσίαν ἐπιστρέψει· οὐ μετὰ λύτρων, οὐδὲ μετὰ δώρων, εἶπεν Κύριος Σα βαώθ. Οὕτως εἶπεν Κύριος Σαβαώθ· Ἐκοπίασεν Αίγυπτος, καὶ ἐμπόρια Αιθιόπων καὶ οἱ Σαβαεὶμ, ἄν δρες ὑψηλοὶ ἐπὶ σὲ διαβήσονται, καὶ σοὶ ἔσονται δοῦ λοι, καὶ ὀπίσω σου ἀκολουθήσουσιν δεδεμένοι χειρο. πέδαις, καὶ ἐν σοὶ προσκυνήσουσι, καὶ ἐν σοὶ προσεύ ξονται, ὅτι ἐν σοὶ ὁ Θεός ἐστι, καὶ οὐκ ἔστι Θεὸς πλὴν σοῦ. Σὺ γὰρ εἴ Θεὸς, καὶ οὐκ ᾔδειμεν· ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ Σωτήρ. Ἐν σοὶ οὖν, φησίν, ὁ Θεός έστιν.» Εν τίνι δὲ ὁ Θεὸς, ἀλλ᾽ ἢ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Πατρῴῳ Λόγῳ, καὶ τῷ μυστηρίῳ τῆς οἰκονομίας; Περὶ οὗ πάλιν δεικνύων τὸ κατὰ σάρκα αὐτοῦ σημαίνει· «Ἐγὼ ἤγειρα αὐτὸν μετὰ δικαιοσύνης, καὶ πᾶσαι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ εὐθεῖαι.» Τί οὖν; περὶ τίνος μαρτυρεί Πατήρ; περὶ τοῦ Υἱοῦ Πατὴρ λέγει· «Ἐγὼ ἤγειρα αὐτὸν μετὰ δικαιοσύνης.» Οτι δὲ Πατὴρ ήγειρεν αὐτοῦ τὸν Υἱὸν ἐν δικαιοσύνῃ, μαρτυρεῖ ὁ ἀπόστολος Παῦλος λέγων·. Εἰ δὲ τὸ Πνεῦμα τοῦ ἐγείραντος Χριστὸν Ἰησοῦν ἐκ νεκρῶν οἰκεῖ ἐν IV. Videamus, ut dixi, ejus confutationem, deinde veritatem exponemus. Ait enim: «Laboravit Ægyptus, et mercatura Æthiopum et Sabaim "; › et quæ sequuntur usque ad eum locum, ubi dicit: • Tu es Deus Israel Salvator.» Hæc recitat, non intelligens quod prius dictum est. Cum enim volunt malitiose ac dolo malo agere, circumcidunt Scripturas. Recitet autem integre, et reperiet causam propter quam hæc dicuntur. Paulo enim supra, principium capitis est; unde oportet incipere ad docendum cui et de quo dicit. Superius enim principium capitis sic habet: Interrogate me de filiis meis et de filiabus meis, et de operibus manuum mearum mandate mihi, Ego feci terram et hominem super eam. Ego manu mea firmavi colum. Ego mandavi astris. Ego excitavi eum, et omnes viæ ejus rectæ. Hic ædificabit civitatem meam, et captivitatem meam, et captivitatem reducet, non cum pretio, neque cum bonis, dixit Dominus Sabaoth. Sic dixit Dominus Sabaoth: Laboravit Ægyptus, et mercatura Æthiopum et Sabaim; viri celsi in te transibunt, et tibi erunt servi; et post te sequentur ligati vinculis manuum, et in te adorabunt, et in te precabuntur; quoniam in te est Deus, et non est Deus præter te. Tu enim es Deus, et nescivimus; Deus Israel Salvator 8. In te igitur, inquit, est Deus. › In quo autem est Deus, nisi in Christo Jesu, Verbo Patris, et mysterio deconomiæ, id est, incarnationis? De quo rursus docens, carnem ejus significat cum ait: «Ego excitavi eum cum justitia, et omnes viæ ejus recta.» Quid igitur? de quo testatur hoc loco Pater? de Filio dicit Pater: «Ego excitavi eum cum justitia.» Quod autem Pater suscitavit Filium in justitia, testatur Paulus apostolus, cum ait: c Si autem Spiritus qui suscitavit Christum Jesum a mortuis, habitat in vobis; qui suscitavit Christum Jesum a mortuis, "Ephes. 111, 15. "I Cor. viii, 6. 87 Isa. xLv, 16. 8 Ibid. 11-15. πρῶτον εἰπόντα τὸν Χριστὸν ψιλόν ἄνθρωπον. Denique observandumn, quod τῷ μονοκώλως, infra c. 4 opponitur ολοκλήρως. Οικονομίαν. Vid. in hunc locum infra adnotata ad cap. 14. Ἰησοῦν. Jesu nomen hoc loco addunt Epistolæ ad Rom. codices quidam, veteresque scriptores, ut a Jo. Millio adnotatum. FABRIC.

col. 809–810page 113 of 189

PG 10:809ὑμῖν· ὁ ἐγείρας τὸν Χριστὸν Ἰησοῦν ἐκ νεκρῶν, ζωοποιήσει καὶ τὰ θνητὰ σώματα ὑμῶν διὰ τοῦ ἐνοι κοῦντος αὐτοῦ Πνεύματος ἐν ὑμῖν.» Ἰδοὺ συνέ στηκε τὸ διὰ τοῦ προφήτου εἰρημένον· «Εγώ ήγειρα μετὰ δικαιοσύνης.» Τὸ δὲ εἰπεῖν, ὅτι κ ἐν σοὶ ὁ Θεός ἐστιν, › ἐδείκνυε μυστήριον οἰκονομίας, ὅτι σεσαρκωμένου τοῦ Λόγου, καὶ ἐνανθρωπήσαντος, ὁ Πατὴρ ἦν ἐν τῷ Υἱῷ, καὶ ὁ Υἱὸς ἐν τῷ Πατρὶ, ἐμπολιτευο μένου τοῦ Υἱοῦ ἐν ἀνθρώποις. Τοῦτο οὖν ἐσημαίνετο, ἀδελφοί, ὅτι ὄντως μυστήριον οἰκονομίας ἐκ Πνεύ ματος ἁγίου ἦν οὗτος ὁ Λόγος καὶ Παρθένου, ἕνα Υἱὸν Θεῷ ἀπεργασάμενος Τοῦτο δὲ οὐκ ἐγὼ λέγω, ἀλλ' αὐτὸς μαρτυρεῖ ὁ καταβὰς ἐκ τοῦ οὐρα νοῦ· οὕτω γὰρ λέγει· «Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ.» Τί οὖν ζητεῖ παρὰ τὸ εἰρημένον; Μήτι ἐρεῖ, ὅτι ἐν οὐρανῷ σὰρξ ἦν; Ἔστι μὲν οὖν σὰρξ ἡ ὑπὸ τοῦ Λόγου τοῦ Πατρώου προσενεχθεῖσα δῶρον, ἡ ἐκ Πνεύματος καὶ παρθένου, τέλειος Υἱὸς Θεοῦ ἀποδεδειγμένος. Πρόδηλον οὖν, ὅτι αὐτὸς ἑαυτὸν προσέφερε τῷ Πατρί. Πρὸ δὲ τούτου ἐν οὐρανῷ σὰρξ οὐκ ἦν. Τίς οὖν ἦν ἐν οὐ ρανῷ ἀλλ᾽ ἢ Λόγος ἄσαρκος, ἀποσταλείς ἵνα δείξῃ αὐτὸν ἐπὶ γῆς ὄντα, εἶναι καὶ ἐν οὐρανῷ; Λόγος γὰρ ἦν πνεῦμα ἦν, δύναμις ἦν. Εἰς τὸ κοινὸν ὄνομα καὶ παρὰ ἀνθρώποις χωρητὸν, ἀνελάμβανεν εἰς ἑαυ τὸν τοῦτο, καλούμενος ἀπ' ἀρχῆς Υἱὸς ἀνθρώπου διὰ τὸ μέλλον, καίτοι μήπω ὢν ἄνθρωπος, καθὼς ὁ Δα νὴλ μαρτυρεί, λέγων· «Εἶδον, καὶ ἰδοὺ ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ ἐρχόμενον ὡς Υἱὸν ἀνθρώπου.» Δικαίως οὖν ἐν τῷ οὐρανῷ ὄντα ἔλεγεν τούτῳ ὀνό ματι, τοῦτο ἀπ' ἀρχῆς ὄντα, καλεῖσθαι ἀπ' ἀρχῆς Λόγον Θεοῦ. ᾿Αλλὰ τί μοι, φησὶν, λέγει ἐν ἑτέρῳ· «Οὗτος ὁ θεός· οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν;» Καλῶς εἶπεν. Πρὸς γὰρ τὸν Πατέρα τις λογισθήσεται; Ο δὲ λέγει· ι Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν· οὐ λογισθήσεται ἔτε ρος πρὸς αὐτόν. Ἐξευρεν πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης, καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακὼβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἠγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ.» Καλῶς λέγει. Τίς γάρ ἐστιν Ἰακὼβ ὁ παῖς αὐτοῦ, Ἰσραὴλ ὁ ἡγαπημένος ὑπ' αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἢ οὗτος περὶ οὗ βοᾷ λέγων· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ἀγαπητὸς, εἰς ὃν ηὐδόκησα· τούτου ἀκούετε; › Πᾶσαν οὖν τὴν ἐπιστήμην παρὰ τοῦ Πα τρὸς λαβὼν ὁ τέλειος Ἰσραήλ, ὁ ἀληθινὸς Ἰακώβ, μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη.» Ἰσραήλ δὲ τίς ἐστιν ἀλλ᾽ ἢ Ὁ Λόγος... ἀπεργασάμενος. « Λόγος γὰρ ἦν. Λόγοςσὰρξ ἦν. Ἰσραὴλ, κ. τ. λ. 5 ἡμῶν Θεόν, ό π ὁρατικὸς ἀνὴρ καὶ θεωρητικός, νοῦς ὁρῶν Θεόν, 554, ἄνθρωπος νικῶν δύναμιν. Τὸ γὰρ ἴσρα ἄνθρωπος νικῶν ἐστι, τὸ δὲ ἡλ δύναμις.

CONTRA HÆRESIN NOETI. ' ὑμῖν· ὁ ἐγείρας τὸν Χριστὸν Ἰησοῦν ἐκ νεκρῶν, vivificabit etiam mortalia corpora vestra per inlaζωοποιήσει καὶ τὰ θνητὰ σώματα ὑμῶν διὰ τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτοῦ Πνεύματος ἐν ὑμῖν.» Ἰδοὺ συνέ στηκε τὸ διὰ τοῦ προφήτου εἰρημένον· «Εγώ ήγειρα μετὰ δικαιοσύνης.» Τὸ δὲ εἰπεῖν, ὅτι κ ἐν σοὶ ὁ Θεός ἐστιν, › ἐδείκνυε μυστήριον οἰκονομίας, ὅτι σεσαρκωμένου τοῦ Λόγου, καὶ ἐνανθρωπήσαντος, ὁ Πατὴρ ἦν ἐν τῷ Υἱῷ, καὶ ὁ Υἱὸς ἐν τῷ Πατρὶ, ἐμπολιτευομένου τοῦ Υἱοῦ ἐν ἀνθρώποις. Τοῦτο οὖν ἐσημαίνετο, ἀδελφοί, ὅτι ὄντως μυστήριον οἰκονομίας ἐκ Πνεύ ματος ἁγίου ἦν οὗτος ὁ Λόγος καὶ Παρθένου, ἕνα Υἱὸν Θεῷ ἀπεργασάμενος Τοῦτο δὲ οὐκ ἐγὼ λέγω, ἀλλ' αὐτὸς μαρτυρεῖ ὁ καταβὰς ἐκ τοῦ οὐρα νοῦ· οὕτω γὰρ λέγει· «Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ.» Τί οὖν ζητεῖ παρὰ τὸ εἰρημένον; Μήτι ἐρεῖ, ὅτι ἐν οὐρανῷ σὰρξ ἦν; Ἔστι μὲν οὖν σὰρξ ἡ ὑπὸ τοῦ Λόγου τοῦ Πατρώου προσενεχθεῖσα δῶρον, ἡ ἐκ Πνεύματος καὶ Παρθένου, τέλειος Υἱὸς Θεοῦ ἀποδεδειγμένος. Πρόδηλον οὖν, ὅτι αὐτὸς ἑαυτὸν προσέφερε τῷ Πατρί. Πρὸ δὲ τούτου ἐν οὐρανῷ σὰρξ οὐκ ἦν. Τίς οὖν ἦν ἐν οὐ ρανῷ ἀλλ᾽ ἢ Λόγος ἄσαρκος, ἀποσταλείς ἵνα δείξῃ αὐτὸν ἐπὶ γῆς ὄντα, εἶναι καὶ ἐν οὐρανῷ; Λόγος γὰρ ἦν πνεῦμα ἦν, δύναμις ἦν. Εἰς τὸ κοινὸν ὄνομα καὶ παρὰ ἀνθρώποις χωρητὸν, ἀνελάμβανεν εἰς ἑαυ τὸν τοῦτο, καλούμενος ἀπ' ἀρχῆς Υἱὸς ἀνθρώπου διὰ τὸ μέλλον, καίτοι μήπω ὢν ἄνθρωπος, καθὼς ὁ Δανὴλ μαρτυρεί, λέγων· «Εἶδον, καὶ ἰδοὺ ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ ἐρχόμενον ὡς Υἱὸν ἀνθρώπου.» Δικαίως οὖν ἐν τῷ οὐρανῷ ὄντα ἔλεγεν τούτῳ ὀνό ματι, τοῦτο ἀπ' ἀρχῆς ὄντα, καλεῖσθαι ἀπ' ἀρχῆς Λόγον Θεοῦ. bitantem Spiritum ejus in vobis **. › Ecce comprobavit quod dictum est per prophetam: Ego suscitavi cum justitia. › Quod autem dixit: «In te est Deus,» ostendit mysterium aconomnia, id est incarnationis, quod incarnato Verho et facto homine, Pater erat in Filio, et Filius in Patre, conversante Filio cum hominibus. Hoc igitur, fratres, significabatur, quod vere mysterium incarnationis ex Spiritu sancto et ex Virgine erat hoc Verbum, quod operatum est Deo Filium unum. floc autem non ego dico, sed ipse testatur qui de colis descendit. Sic enim ait: • Nemo ascendit in caelum, nisi qui de cœlo descendit, Filius hominis qui est in cœlo. Quid igitur quærit iste præter hoc quod dictum est? Nunquid dicturus est quod caro erat in coelo? Est igitur caro, quæ a Verbo Patris oblata, ut munus est; caro, inquam, ex Spiritu sancto et Virgine ostensa, perfectus Filius Dei. Manifesture igitur est, quod se ipse obtulit Patri. Antea vero non erat in cielo caro. Quis ergo erat in caelo, nisi Verbum sine carne, quod missum est ut ostenderet se qui in terra erat, esse etiam in coelo? Verbum enim erat, Spiritus erat, Virtus erat. Unus commune nomen et in usu apud homines sibi sumpsit, vocatus a principio Filius hominis, propter futurum, quamvis nondum esset homo; sicut Daniel testatur inquiens: «Vidi, et ecce in nubibus coeli venientem tanquam Filium hominis “. › Recte igitur dixit, eum qui in coelo erat Verbum Dei, loc nomine a principio vocari. ᾿Αλλὰ τί μοι, φησὶν, λέγει ἐν ἑτέρῳ· «Οὗτος ὁ θεός· οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν;» Καλῶς εἶπεν. Πρὸς γὰρ τὸν Πατέρα τις λογισθήσεται; Ο δὲ λέγει· ι Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν· οὐ λογισθήσεται ἔτερος πρὸς αὐτόν. Ἐξευρεν πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης, καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακὼβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἠγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ.» Καλῶς λέγει. Τίς γάρ ἐστιν Ἰακὼβ ὁ παῖς αὐτοῦ, Ἰσραὴλ ὁ ἡγαπημένος ὑπ' αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἢ οὗτος περὶ οὗ βοᾷ λέγων· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ἀγαπητὸς, εἰς ὃν ηὐδόκησα· τούτου ἀκούετε; › Πᾶσαν οὖν τὴν ἐπιστήμην παρὰ τοῦ Παc V. Sed quid mihi, inquit, dicit Scriptura in alio loco Hic est Deus; non reputabitur alius ad eum?» Recte dixit. Quis enim reputabitur ad Patrem? c Hic, inquit, Deus noster; non reputabitur alius ad eum. Invenit omnem viam scientiæ. et dedit illam Jacob puero suo, et Israel dilecto suo 3. Bene dicit. Quis enim est Jacob puer ejus, et Israel dilectus ejus, nisi hic de quo clamat, inquiens:. Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui; ipsum audite?, Qui omnem scientiam a Patre accepit, perfectus Israel et ▸ τρὸς λαβὼν ὁ τέλειος Ἰσραήλ, ὁ ἀληθινὸς Ἰακώβ, verus Jacob, e post haec in terra visus est, et cum · μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη.» Ἰσραήλ δὲ τίς ἐστιν ἀλλ᾽ ἢ hominibus conversatus est *5. Quis autem est Israel, nisi homo videns Deum? Videns autem Deum, s Rom. vult, 11. to Joan. 111, 15. 6 Dan. vult, 15. ** Baruch. 1, 36. 48 ibid. 36, 57. * Matth. XVII, 5; 11, 17. ss Baruch. 1, 38. Ὁ Λόγος... ἀπεργασάμενος. «Verbum Dei operatum est Deo unum Filium. Id est Verbum Dei fecit, ut qui erat unus Filius Dei, idem ipse esset unus Filius hominis, quia in hypostasi sua assumpsit carnem. Sic enim Verbum caro factum est. FRANCISCUS TURRIANUS. Λόγος γὰρ ἦν. Male apud Fabricium, Λόγος σὰρξ ἦν. Philoni De Ἰσραὴλ, κ. τ. λ. Nomen 5 præmiis et penis, pag. 710, atque alibi, exponitur ἡμῶν Θεόν, ό π N. Sic et Constitutiones apostol., vii, 37, viii, 15. Eusebius x1, 6, pag. 519, Prænarat., PATROL. GR. X. multique alii. Quo etiam referes eos quibus Israel est ὁρατικὸς ἀνὴρ καὶ θεωρητικός, ut Eusebio pag. 310, Praparat., vel νοῦς ὁρῶν Θεόν, ut S. 0tato in fine libri u; Didymo apud Hieron. et Hiero nymo ipsi pluribus locis; 5. Maximo t. I, p. 284; Olympiodoro in c. 1 Ecclesiasta, Leontio De seclis, p. 392; Theophani Cerameo homil. 4, p. 22, etc. Aliam etymologiam probat Justinus martyr Dialogo cum Tryphone, pag. 554, ἄνθρωπος νικῶν δύναμιν. Τὸ γὰρ ἴσρα ἄνθρωπος νικῶν ἐστι, τὸ δὲ ἡλ δύναμις. Sane N virum denotat, et est dominari ac vincere, et potentiam sonat et angelum (unde Jo26

col. 811–812page 114 of 189

PG 10:811ἄνθρωπος ὁρῶν τὸν Θεὸν, ὁρῶν δὲ τὸν Θεὸν οὐδ' εἷς εἰ μὴ μόνος ὁ παῖς καὶ τέλειος άνθρωπος καὶ μόνος διηγησάμενος τὴν βουλὴν τοῦ Πατρός. Λέγει γὰρ καὶ Ἰωάννης· «Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακεν πώποτε· μου νογενὴς Υἱὸς ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, αὐτὸς διηγήσατο.» Καὶ πάλιν· Ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ κατα ις, ὅ ἤκουσεν καὶ ἑώρακεν, μαρτυρεί.» Οὗτος οὖν ἐστιν ᾧ πᾶσαν ἐπιστήμην Πατηρ ἔδωκεν, ὃς ἐπὶ γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Ο δὲ λέγει ὁ ᾿Απόστολος- «"Ων οι πατέρες, ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς ὁ κατὰ σάρκα, ὁ ὢν ἐπὶ πάντων Θεὸς εὐλογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας,» καλῶς διηγεῖται καὶ λαμπρὸν τὸ τῆς ἀληθείας μυστήριον. Οὗτος ὁ ὢν ἐπὶ πάντων Θεός ἐστιν, λέγει γὰρ οὕτω μετά παρρησίας Πάντα μοι παραδέδοται ὑπὸ τοῦ Πατρός.» Ο ὢν ἐπὶ πάντων Θεὸς εὐλογητὸς γεγένηται, καὶ ἄνθρω ".. ῃ τὸν Πατέρα, πρὸς ποῖον Πατέρα ἐρεῖ πορεύεσθαι Χρι στὸν κατὰ τὴν εὐαγγελικήν φωνήν; Εἰ δὲ ἀξιοῖ κα τὸν ἀντιστάντα ἀγγέλῳ θείῳ), ο ἄρχων πρὸς Θεόν ο ἄρ χων μετὰ Θεοῦ. ἐνισχύσας μετὰ Θεοῦ. εὐθύτατος Θεοῦ, πος γενόμενος Θεός ἐστιν εἰς τοὺς αἰῶνας. Ούτως γὰρ καὶ Ἰωάννης εἶπεν «Ὁ ὢν καὶ ὁ ἦν. καὶ ὁ ἐρχόμενος, ὁ Θεὸς ὁ παντοκράτωρ.» Καλῶς εἶπεν παντοκράτορα Χριστόν. Τοῦτο γὰρ εἶπεν ὅπερ καὶ αὐτῷ μαρτυρήσει ὁ Χριστός. Μαρτυρῶν γὰρ Χρι στὸς ἔφη· • Πάντα μοι παραδέδοται παρὰ τοῦ Πα τρός· ο καὶ πάντων κρατεῖ, παντοκράτωρ παρὰ Πα τρὸς κατεστάθη Χριστός. "Ηδη δὲ καὶ Παῦλος δει κνύς, ὅτι πάντα αὐτῷ παραδέδοται, οὕτως ἔφη Απαρχή Χριστὸς, ἔπειτα οἱ τοῦ Χριστοῦ ἐν τῇ παρουσίᾳ αὐτοῦ· εἶτα τὸ τέλος ὅταν παραδιδῷ τὴν βα σιλείαν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί· ὅταν καταργήσῃ πᾶσαν ἀρχὴν καὶ πᾶσαν ἐξουσίαν καὶ δύναμιν. Δεῖ γὰρ αὐ τὸν βασιλεύειν ἄχρις οὗ θῇ πάντας τοὺς ἐχθροὺς ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ. Ἔσχατος ἐχθρὸς καταργείται ὁ θάνατος. Πάντα γὰρ ὑποτέτακται αὐτῷ. Ὅταν δὲ εἴπῃ· Πάντα ὑποτέτακται αὐτῷ, δῆλον ὅτι ἐκτὸς τοῦ ὑποτάξαντος αὐτῷ τὰ πάντα. Τότε καὶ αὐτὸς ὑποταγήσεται τῷ ὑποτάξαντι αὐτῷ τὰ πάντα, ἵνα ᾗ ὁ Θεὸς πάντα ἐν πᾶσιν.» Εἰ οὖν τὰ πάντα ὑποτέτακται αὐτῷ ἐκτὸς τοῦ ὑποτάξαντος, πάντων κρατεῖ, αὐτοῦ δὲ ὁ Πατήρ· ἵνα ἐν πᾶσιν εἷς Θεὸς φανῇ, ᾧ τὰ πάντα ὑποτάσσεται ἅμα Χριστῷ, ᾧ τὰ πάντα Πατὴρ ὑπέ ταξεν παρέξ ἑαυτοῦ. Τοῦτο γὰρ Χριστὸς ἔφη, ως ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ καὶ Πατέρα ἴδιον καὶ Θεὸν ὡμο λόγησεν. Λέγει γὰρ οὕτως· «Ὑπάγω πρὸς τὸν Πατέρα μου καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν.» Εἰ οὖν Νόητος τολμᾷ λέγειν αὐτὸν εἶναι ΧΙ, Ο παῖς. Ὁ Λαμπρόν. λαμπρῶς. Ιωάννης εἶπεν.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. DOGMAT. ET HISTORIC. nemo nisi solus prfer et perfectus homo, et qui solus ἄνθρωπος ὁρῶν τὸν Θεὸν, ὁρῶν δὲ τὸν Θεὸν οὐδ' εἷς εἰ enarrat consilium Patris. Ait enim Joannes: Deum nemo vidit unquam: unigenitus Filius qui est in sinu Patris, ipse enarravit “. Et rursus: • Qui de coelo descendit, quod audivit et vidit, testatur ".» Hic igitur est, cui omnem scientiam dedit Pater; qui în terra visus est, et cum hominibus .conversatus est. ' '' μὴ μόνος ὁ παῖς καὶ τέλειος άνθρωπος καὶ μόνος διηγησάμενος τὴν βουλὴν τοῦ Πατρός. Λέγει γὰρ καὶ Ἰωάννης· «Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακεν πώποτε· μου νογενὴς Υἱὸς ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, αὐτὸς διηγήσατο.» Καὶ πάλιν· Ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ κατα6ις, ὅ ἤκουσεν καὶ ἑώρακεν, μαρτυρεί.» Οὗτος οὖν ἐστιν ᾧ πᾶσαν ἐπιστήμην Πατηρ ἔδωκεν, ὃς ἐπὶ γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. ་ Ο δὲ λέγει ὁ ᾿Απόστολος- «"Ων οι πατέρες, ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς ὁ κατὰ σάρκα, ὁ ὢν ἐπὶ πάντων Θεὸς εὐλογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας,» καλῶς διηγεῖται καὶ λαμπρὸν τὸ τῆς ἀληθείας μυστήριον. Οὗτος ὁ ὢν ἐπὶ πάντων Θεός ἐστιν, λέγει γὰρ οὕτω μετά παρρησίας· • Πάντα μοι παραδέδοται ὑπὸ τοῦ Πατρός.» Ο ὢν VI. Quod autem dicit Apostolus: • Quorum patres, ex quibus Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in secula 48 pulchre enarrat et dilucide mysterium veritatis. Hic qui est super omnia, Deus est (sic enim audet dicere: «Omnia mihi tradita sunt a Patre 49'»). Qui est super omnia Deus benedictus, genitus est; et ἐπὶ πάντων Θεὸς εὐλογητὸς γεγένηται, καὶ ἄνθρω factus homo, Deus est in sæcula. Sic enim Joannes ait: • Qui est, et qui erat, et qui venturus est, Deus omnipotens r.» Recte vocavit omnipotentem Christum. Hoc enim dixit, quod quidem Christus testabitur. Tribuens enim testimonium: c Omnia, inquit, mili tradita sunt a Patre ";» et omniun dominatum tenet; omnipotens a Patre constitutus est Christus. Imo et Paulus docens omnia ei data esse, sic dixit: • Primitiæ Christus; deinde, qui sunt Christi in adventum ejus; postea finis, cum tradiderit regnum Deo et Patri; cum evacuaverit omnem principatum, et omnem potestatem et virlutem. Oportet enim ipsum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus ejos. Novissime antem inimica destruetur mors. Omnia enim subjecit sub pedibus ejus. Cum autem dicat: Omnia subjecta sunt ei; sine dubio prater eum qui subjecit ei omnia. Cum autem subjecta fuerint illi omnia, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui subjecit sibi omnia, ut sit Deus omnia in omnibus ". › Si igitur omnia subjecta sunt ei præter eum qui ei subjecit omnia, omnium tenet dominatum; ipsius vero dominatum tenet Pater: ut in omnibus unus Deus reperiatur, cui omnia subjecta sunt simul cum Christo, cui omnia Pater subjecit præter se ipsum. Hoc enim Christus dixit, sicut in Evangelio et Ρatrem suum et Deum confessus est. Ait enim sic: • Vado ad Patrem meum et Patrem vestrum; et Deum meum et Deum vestrum ".. Si ergo Noelus ῃ τὸν Πατέρα, πρὸς ποῖον Πατέρα ἐρεῖ πορεύεσθαι Χριaudet dicere, ipsum esse Patrem; ad quem Patrem στὸν κατὰ τὴν εὐαγγελικήν φωνήν; Εἰ δὲ ἀξιοῖ κα 49 Matt. xs, 27. Apoc. 1, 8. 5: Matth. 43 Rom. * Joan. 1, 18. - Joan. iii, 11, 13. 3 [ Cor. xv, 23-28. vs Joan. xx, 17. sephus lib. Antiq., pag. 33, exponit τὸν ἀντιστάντα ἀγγέλῳ θείῳ), et Deum: unde Moyse ipso auctore Genes. xxxi, 93, interpretantur alii c adversus Deum fortis, ο ἄρχων πρὸς Θεόν ita Symmachus. At Euclerius, ο Princeps cum Deo.» Aquila: ἄρχων μετὰ Θεοῦ. Ita et Gallus confessor p. 18. Theodotion et LXX, ἐνισχύσας μετὰ Θεοῦ. Symmachi interpretationem probat Hieronymus in Quæst. Hebr. Idem in Isa. xLiv: «Proprie juxta Hebreos et litterarum fidem Israel εὐθύτατος Θεοῦ, rectus Dei Le dicitur. Vir autem videns Deum, non in elementis, sed in sono vocis est. Confer Drusium 11 Animadvers., c. 27; Frontonein Ducæum ad Pauπος γενόμενος Θεός ἐστιν εἰς τοὺς αἰῶνας. Ούτως γὰρ καὶ Ἰωάννης εἶπεν «Ὁ ὢν καὶ ὁ ἦν. καὶ ὁ ἐρχόμενος, ὁ Θεὸς ὁ παντοκράτωρ.» Καλῶς εἶπεν παντοκράτορα Χριστόν. Τοῦτο γὰρ εἶπεν ὅπερ καὶ αὐτῷ μαρτυρήσει ὁ Χριστός. Μαρτυρῶν γὰρ Χριστὸς ἔφη· • Πάντα μοι παραδέδοται παρὰ τοῦ Πατρός· ο καὶ πάντων κρατεῖ, παντοκράτωρ παρὰ Πα τρὸς κατεστάθη Χριστός. "Ηδη δὲ καὶ Παῦλος δεικνύς, ὅτι πάντα αὐτῷ παραδέδοται, οὕτως ἔφη· • Απαρχή Χριστὸς, ἔπειτα οἱ τοῦ Χριστοῦ ἐν τῇ παρουσίᾳ αὐτοῦ· εἶτα τὸ τέλος ὅταν παραδιδῷ τὴν βασιλείαν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί· ὅταν καταργήσῃ πᾶσαν ἀρχὴν καὶ πᾶσαν ἐξουσίαν καὶ δύναμιν. Δεῖ γὰρ αὐτὸν βασιλεύειν ἄχρις οὗ θῇ πάντας τοὺς ἐχθροὺς ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ. Ἔσχατος ἐχθρὸς καταργείται ὁ θάνατος. Πάντα γὰρ ὑποτέτακται αὐτῷ. Ὅταν δὲ εἴπῃ· Πάντα ὑποτέτακται αὐτῷ, δῆλον ὅτι ἐκτὸς τοῦ ὑποτάξαντος αὐτῷ τὰ πάντα. Τότε καὶ αὐτὸς ὑποτα γήσεται τῷ ὑποτάξαντι αὐτῷ τὰ πάντα, ἵνα ᾗ ὁ Θεὸς πάντα ἐν πᾶσιν.» Εἰ οὖν τὰ πάντα ὑποτέτακται αὐτῷ ἐκτὸς τοῦ ὑποτάξαντος, πάντων κρατεῖ, αὐτοῦ δὲ ὁ Πατήρ· ἵνα ἐν πᾶσιν εἷς Θεὸς φανῇ, ᾧ τὰ πάντα ὑποτάσσεται ἅμα Χριστῷ, ᾧ τὰ πάντα Πατὴρ ὑπέ ταξεν παρέξ ἑαυτοῦ. Τοῦτο γὰρ Χριστὸς ἔφη, ως ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ καὶ Πατέρα ἴδιον καὶ Θεὸν ὡμο λόγησεν. Λέγει γὰρ οὕτως· «Ὑπάγω πρὸς τὸν Πατέρα μου καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν.» Εἰ οὖν Νόητος τολμᾷ λέγειν αὐτὸν εἶναι ΧΙ, lini epist. 1, Cotelerium t. 1 PP. apostol., p. 376;' Jo. Dallæum De pseudepigraphis apostolicis, pag. 189, Combefisium ad S. Maximum t. I pag. 683. FABRIC. Ο παῖς. Ὁ Filius,» ut infra cap. 7 et Λαμπρόν. Ιnterpres legit λαμπρῶς. ID. Ιωάννης εἶπεν. Quod Joannes in Apocalypsi, cap. i, ait: c Qui est, et qui erat, et qui venturus est;» Paulus ait ad Rom. cap. ix, 5: «Deus in sæcula. Propter divinitatem enim Deus ante sæcula, et propter carnem Deus in sæcula: et propter divinitatem et carnem, qui est, et qui erat, et qui venturus est, Deus omnipotens. FRANCISCUS TURRIANUS.

col. 813–814page 115 of 189

PG 10:813ταλείψαντας ἡμᾶς τὸ Εὐαγγέλιον, τῇ αὐτοῦ ἀφρο σύνῃ πιστεύειν, μάτην κάμνει· ι πειθαρχεῖν γὰρ δεῖ θεῷ μᾶλλον ἢ ἀνθρώποις.» Ἐὰν δὲ λέγει· Αὐτὸς εἶπεν· «Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἓν ἐσμεν· ἡ ἐπιστανέτω τὸν νοῦν καὶ μανθανέτω, ὅτι οὐκ εἶπεν, ὅτι «Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἕν εἰμι,» ἀλλὰ «ἕν ἐσμεν.» Τὸ γὰρ < ἐσμὲν ν οὐκ ἐφ' ἑνὸς λέγεται, ἀλλ' ἐπὶ δύο πρόσωπα ἔδειξεν, δύναμιν δὲ μίαν. Αὐτ τὸς δὲ αὐτὸ ἀπέλυσεν εἰπὼν περὶ μαθητῶν πρὸς τὸν Πατέρα· «Τὴν δόξαν ἣν ἔδωκάς μοι, ἔδωκα αὐτοῖς, ἵνα ὦσιν ἕν, καθὼς ἡμεῖς ἕν. Ἐγὼ ἐν αὐτοῖς, καὶ σὺ ἐν ἐμοί, ἵνα ὦσιν τετελειωμένοι εἰς ἕν, ἵνα γινώ σκῃ ὁ κόσμος ὅτι σύ με απέστειλας.» Τί πρὸς ταῦτα ἔχουσι λέγειν οἱ Νοητιανοί; Μὴ πάντες ἓν σῶμά ἐστιν κατὰ τὴν οὐσίαν, ἢ τῇ δυνάμει καὶ τῇ διαθέσει ἡ τῆς ὁμοφρονίας ἐν γινόμεθα; Τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον ὁ παῖς ὁ πεμφθεὶς καὶ ὑπ' αὐτῶν μὴ γινωσκόμενος ὄντων ἐν κόσμῳ, ὡμολόγησεν εἶναι ἐν τῷ Πα τρὶ δυνάμει [καὶ] διαθέσει Εἷς γὰρ νοῦς Πα τρὸς ὁ παῖς Οἱ νοῦν Πατρὸς ἔχοντες οὕτω πιστεύομεν· οἱ δὲ τὸν νοῦν μὴ ἔχοντες τὸν Υἱὸν ἄρ πηνται. Εἰ δὲ καὶ Φίλιππον ἐπερωτᾷν περὶ Πατρὸς βούλοιντο λέγειν· «Δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ ἀρχεῖ ἡμῖν· ο πρὸς ὃν ἀπεκρίθη ὁ Κύριος, λέγων Τοσοῦτον χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, Φίλιππε, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με· ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Οὐ πιστεύεις ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν;» καὶ θέλουσι λέγειν, διὰ τούτου κρατύνεσθαι τὸ δόγμα αὐτῶν, ὁμολογοῦντος αὐτοῦ ἑαυτὸν Πατέρα· γνώτωσαν ὅτι μέγιστον ἑαυτοῖς ἐναντίωμα ἐπιφέρουσιν, ὑπ' αὐτοῦ τοῦ ῥητοῦ ἐλεγχόμενοι. Τοῦ γὰρ Χριστοῦ ἑαυτὸν ἐν πᾶσιν Υἱὸν εἰπόντος καὶ δεί ξαντος, οὐκ ἐπέγνωσαν οὐδὲ καταλαβέσθαι ἢ ἀτενίσαι τὴν δύναμιν ἐδυνήθησαν. Καὶ τοῦτο μὴ χωρήσας Φί λιππος, καθ᾽ ὅ ἦν ἰδεῖν, τὸν Πατέρα ἠξίου βλέπειν. Πρὸς ἐν ὁ Κύριος ἔφη· ι Φίλιππε, τοσοῦτον χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με; ὁ ἑωρακώς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα.» Τουτέστιν, εἰ ἐμὲ ἑώρα χας, δι' ἐμοῦ τὸν Πατέρα γνῶναι δύνῃ. Διὰ γὰρ τῆς ῾Ο παῖς. Δυνάμει, διαθέσει. τιν Εἰς γὰρ νοῦς Πατρὸς ὁ παῖς. δυνάμει

CONTRA HÆRESIN NOETI. ταλείψαντας ἡμᾶς τὸ Εὐαγγέλιον, τῇ αὐτοῦ ἀφρο- dicet ire Christum secundum vocem Evangelii? Sin σύνῃ πιστεύειν, μάτην κάμνει· ι πειθαρχεῖν γὰρ δεῖ θεῷ μᾶλλον ἢ ἀνθρώποις.» Ἐὰν δὲ λέγει· Αὐτὸς εἶπεν· «Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἓν ἐσμεν· ἡ ἐπιστανέτω τὸν νοῦν καὶ μανθανέτω, ὅτι οὐκ εἶπεν, ὅτι «Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἕν εἰμι,» ἀλλὰ «ἕν ἐσμεν.» Τὸ γὰρ < ἐσμὲν ν οὐκ ἐφ' ἑνὸς λέγεται, ἀλλ' ἐπὶ δύο πρόσωπα ἔδειξεν, δύναμιν δὲ μίαν. Αὐτ τὸς δὲ αὐτὸ ἀπέλυσεν εἰπὼν περὶ μαθητῶν πρὸς τὸν Πατέρα· «Τὴν δόξαν ἣν ἔδωκάς μοι, ἔδωκα αὐτοῖς, ἵνα ὦσιν ἕν, καθὼς ἡμεῖς ἕν. Ἐγὼ ἐν αὐτοῖς, καὶ σὺ ἐν ἐμοί, ἵνα ὦσιν τετελειωμένοι εἰς ἕν, ἵνα γινώσκῃ ὁ κόσμος ὅτι σύ με απέστειλας.» Τί πρὸς ταῦτα ἔχουσι λέγειν οἱ Νοητιανοί; Μὴ πάντες ἓν σῶμά ἐστιν κατὰ τὴν οὐσίαν, ἢ τῇ δυνάμει καὶ τῇ διαθέσει ἡ τῆς ὁμοφρονίας ἐν γινόμεθα; Τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον ὁ παῖς ὁ πεμφθεὶς καὶ ὑπ' αὐτῶν μὴ γινωσκό μενος ὄντων ἐν κόσμῳ, ὡμολόγησεν εἶναι ἐν τῷ Πατρὶ δυνάμει [καὶ] διαθέσει Εἷς γὰρ νοῦς Πατρὸς ὁ παῖς Οἱ νοῦν Πατρὸς ἔχοντες οὕτω πιστεύομεν· οἱ δὲ τὸν νοῦν μὴ ἔχοντες τὸν Υἱὸν ἄρπηνται. Εἰ δὲ καὶ Φίλιππον ἐπερωτᾷν περὶ Πατρὸς (sic), βούλοιντο λέγειν· «Δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ ἀρχεῖ ἡμῖν· ο πρὸς ὃν ἀπεκρίθη ὁ Κύριος, λέγων· • Τοσοῦτον χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, Φίλιππε, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με· ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Οὐ πιστεύεις ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν;» καὶ θέλουσι λέγειν, διὰ τούτου κρατύνε σθαι τὸ δόγμα αὐτῶν, ὁμολογοῦντος αὐτοῦ ἑαυτὸν Πατέρα· γνώτωσαν ὅτι μέγιστον ἑαυτοῖς ἐναντίωμα ἐπιφέρουσιν, ὑπ' αὐτοῦ τοῦ ῥητοῦ ἐλεγχόμενοι. Τοῦ γὰρ Χριστοῦ ἑαυτὸν ἐν πᾶσιν Υἱὸν εἰπόντος καὶ δείξαντος, οὐκ ἐπέγνωσαν οὐδὲ καταλαβέσθαι ἢ ἀτενίσαι τὴν δύναμιν ἐδυνήθησαν. Καὶ τοῦτο μὴ χωρήσας Φί λιππος, καθ᾽ ὅ ἦν ἰδεῖν, τὸν Πατέρα ἠξίου βλέπειν. Πρὸς ἐν ὁ Κύριος ἔφη· ι Φίλιππε, τοσοῦτον χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με; ὁ ἑωρακώς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα.» Τουτέστιν, εἰ ἐμὲ ἑώρα χας, δι' ἐμοῦ τὸν Πατέρα γνῶναι δύνῃ. Διὰ γὰρ τῆς "Act. v, 29; IV, vero vult ut relicto Evangelio, amentiæ ejus credanus, frustra laborat: «Oportet enim obedire magis Deo quam hominibus ". VI. Si autem dicat: Ipse dixit: «Ego et Pater unum sumus 88;» advertat animum, et intelligat quod non dixit: «Ego et Pater unum sum;» sed c unum sumus.. illud enim, c sumus, o non dicitur de uno; sed sic dixit, quia duas personas demonstravit, unam autem potentiam, sive virtutem. Ipse lioc explicavit, cum dixit de discipulis ad Patrem: «Gloriam quam dedisti mili, dedi eis; ut sint unum, sicut nos unum sumus. Ego in ipsis, et tu in me; ut sint perfecti in unum; ut˜ cognoscat mundus quod tu me misisti s.» Quid ad haec dicere possunt Noetiani? Nunquid omnes unum corpus sunt secundum substantiam? an vero potestate et affectione consensionis et concordiæ unum effici mur? Ad eumdem modum puer missus, et iis qui : in mundo erant non cognitus s, coufessus est se esse in Patre potestate et affectione consensionis; una enim mens Patris est puer. Qui autem mentem Patris habemus, sic credimus; qui vero non habent, Filium negaverunt. Si autem velint dicere quod Philippus de Patre interrogans: «Ostende, inquit, nobis Patrem, et sufficit nobis;» cui respondit Dominus inquiens: ‹ Tanto tempore vobiscum sum, Philippe, et non cognovisti me? Qui vidit me, vidit et Patrem. Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est?, et audent dicere quod lis verbis eorum dogma confirmatur, ipso confitente se esse Patrem; sciant maximam repugnantiam in se ipsos inducere, Scriptura eos redarguente et convincente. Cum enim Christus in omnibus se Filium dixisset et demonstrasset, non tamen cognoverant eum, neque virtutem ejus intelligere aut intueri potuerant. Et hoc Philippus cum capere non posset, quoad videre licebat, volebat videre Patrem. Cui Dominus dixit: • Philippe, tanto tempore vobiscum sum, et non cognovisti me? qui vidit me, 19. ss Joan. x, 50. 36 Joan. xvi1, 22, 23. *7 Joan. 1, 10. 58 Joan. xiv, 8, 9. ῾Ο παῖς. 4 Filius.» Sic et paulo post, ut supra cap. 5, et infra cap. 11. Per • puerum,» Filium intellige. FABRIC. Δυνάμει, διαθέσει. Confessus est se esse in Patre, potestate et affectione, multis in locis Evangelii. Joan. cap. x, 58: «Si mihi non vultis credere, operibus credite: ut cognoscatis et credatis quia Pater in me est, et ego in Patre.» Opera aulem erant non solum miracula quæ secundum divinitatem operabatur, sed virtutes quas secundum humanitatem, sicut de eo scriptum est, Hebr. cap. I, ex Psal. xLv: «Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem; propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætitiæ præ participibus tuis. Item Joan. cap. xii. : Qui videt me, videt eum qui misit me.» Εt paulo post: Sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit, quid dicam, et quid loquar; et scio quia mandatum ejus est vita æterna. › Erat igitur in Patre potestate secundum operationem mandatorum ejus, id est, charitatis et omnis virtutis. Et Cap. τιν: «Pater auten in ine manens, ipse facit opera. Non creditis quia ego in Patre et Pater in me est?alioqui propter opera ipsa credite. Quia seinper hic homo operabatur justitiam, misericordiain charitatem et cæteras virtutes immutabiliter secundum Dei voluntatem; hac etiam ratione, id est, potestate el consensione mentis et voluntatis, et non solum secundum substantiam, ipse et Pater unum erant, sicut volebat discipulos suos esse unum in Christo et in Patre, potestate et consensione voluntatis suæ cum voluntate Patris et Filii. FR. TURRIANUS. Εἰς γὰρ νοῦς Πατρὸς ὁ παῖς. Id est, mens humana Christi non discrepat a mente divina Patris; et hac ratione mens humana Christi etsi non erat essentialiter mens divina, erat tamen potestate et affectione, sive dispositione consensionis, quia alliciebatur secunduin voluntatem Dei voluntas et mens humana Christi; ita ut δυνάμει una essent, quæ erant secundum substantiam duæ mentes. Id.

col. 815–816page 116 of 189

PG 10:815» εἰκόνος ὁμοίας τυγχανούσης εύγνωστος ὁ Πατὴρ για νεται. Εἰ δὲ τὴν εἰκόνα, ἥτις ἐστὶν ὁ Υἱὸς, οὐκ ἔγνως, πῶς ἰδεῖν θέλεις τὸν Πατέρα Οτι ταῦθ' οὕτως ἔχει, τὰ ἐπικείμενα τῷ κεφαλαίῳ καὶ ὑποκείμενα ἀπολύει, τὸν προκείμενον» Υἱὸν «ἀπεσταλμένον παρὰ Πα τρὸς καὶ πρὸς Πατέρα πορευόμενον ο σημαίνονται. Πολλὰ δὲ καὶ ἕτερα, μᾶλλον δὲ πάντα ἐστὶν μαρ τυροῦντα τῇ ἀληθείᾳ. Ανάγκην οὖν ἔχει καὶ μὴ θέλων ὁμολογεῖν Πατέρα Θεὸν παντοκράτορα, καὶ Χριστὸν Ἰησοῦν Υἱὸν Θεοῦ, Θεὸν ἄνθρωπον γενόμενον, ᾧ πάντα Πατὴρ ὑπέταξε παρεκτὸς ἑαυτοῦ, καὶ Πνείς ματος ἁγίου, καὶ τούτους εἶναι οὕτως τρία. Εἰ δὲ βούλεται μαθεῖν, πῶς εἷς Θεὸς ἀποδείκνυται, γινω σκέτω ότι μία δύναμις τούτου. Καὶ ὅσον μὲν κατὰ τὴν δύναμιν, εἷς ἐστι Θεός· ὅσον δὲ κατὰ τὴν οἰκο νομίαν τριχὴς ἡ ἐπίδειξις, ὡς ὕστερον ἀποδειχθήσεται, ἀποδιδόντων ἡμῶν περὶ ἀληθείας λόγον. Ταῦτα μὲν οὖν, ἀδελφοί, δείκνυται ἡμῖν συμφώνως εἰρημένα. Εἷς γὰρ Θεός ἐστιν ᾧ δεῖ πιστεύειν, ἀλλ᾽ ἀγένητος, ἀπαθὴς, ἀθάνατος, πάντα ποιῶν ὡς θέλει, καθὼς θέλει, ὅτε θέλει. Τί οὖν πρὸς ταῦτα τολμήσει Νόητος, μὴ νοῶν τὴν ἀλήθειαν; Ἐπειδὴ οὖν ἤδη καὶ ὁ Νόητος ἀνατέτραπται, ἔλθωμεν ἐπὶ τὴν τῆς ἀλη θείας ἀπόδειξιν, ἵνα συστήσωμεν τὴν ἀλήθειαν· καθ' ἧς πᾶσαι τοσαῦται αἱρέσεις γεγένηνται, μηδὲν δυνάμεναι εἰπεῖν. Εἷς Θεὸς, ὃν οὐκ ἄλλοθεν ἐπιγινώσκομεν, ἀδελφοί. ἢ [ ἐκ] τῶν ἁγίων Γραφῶν. Ὃν γὰρ τρόπον ἐάν τις βουληθῇ τὴν σοφίαν τοῦ αἰῶνος τούτου ἀσκεῖν, οὐκ ἄλλως δυνήσεται τούτου τυχεῖν, ἐὰν μὴ δόγμασι φι λοσόφων ἐντύχῃ· τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον ὅσοι θεοσέβειαν ἀσκεῖν βουλόμεθα, οὐκ ἄλλοθεν ἀσκήσομεν ἢ ἐκ τῶν λογίων τοῦ Θεοῦ Όσα τοίνυν κηρύσσουσιν αἱ το Κατὰ τὴν οἰκονομίαν. Τοσαῦται αἱρέσεις. Οὐκ ἄλλοθεν ἀσκήσομεν ἢ ἐκ τῶν λογίων τοῦ Θεοῦ. Μὴ κατ' ἰδίαν προαίρεσιν, μηδὲ κατ᾽ ἴδιον νοῦν, μηδὲ βιαζόμενοι τὰ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ δεδομένα. « σε χιν, Ταῦτα λέγομεν ἐμάθομεν. κατὰ τὴν παράδοσιν τῶν ἀποστόλων, παρά δοσιν ἀποστολικήν,

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. DOGMAT. ET HISTORIC. vidit Patrem.» Id est, si me vidisti, per me potes εἰκόνος ὁμοίας τυγχανούσης εύγνωστος ὁ Πατὴρ για Patrem cognoscere. Per imaginem enim quæ simi- νεται. Εἰ δὲ τὴν εἰκόνα, ἥτις ἐστὶν ὁ Υἱὸς, οὐκ ἔγνως, lis est, potest facile Pater cognosci. Sin vero ima- πῶς ἰδεῖν θέλεις τὸν Πατέρα; Οτι ταῦθ' οὕτως ἔχει, ginem quæ est Filius, non cognovisti: quomodo vis τὰ ἐπικείμενα τῷ κεφαλαίῳ καὶ ὑποκείμενα ἀπολύει, Patrem videre? Quod autem hæc ita sint, quæ in • τὸν προκείμενον» Υἱὸν «ἀπεσταλμένον παρὰ Παipso capite adjecta et subjecta sunt, explicant; quæ τρὸς καὶ πρὸς Πατέρα πορευόμενον ο σημαίνονται. significant, Filium. propositum t missum esse a Patre " et ad Patrem ire 61. VIII. Multa alia, imo vero omnia huic veritati astipulantur. Necesse ergo est, ut quamvis nolit, confiteatur Patrem Deum omnipotentem, et Christum Jesum Filium Dei, Deum factum hominem, cui omnia Pater subjecit præter se, et Spiritum sanctum; et hos esse vere tres. Quod si vult scire quomodo unus Deus demonstratur, sciat unam esse virtutem sive potentiam hujus. Et quantum quidem ad virtutem pertinet, unus est Deus; quantum vero ad œconomiam sive dispositionem, trina est ostensio; ut paulo post docebimus, cum reddemus rationem de veritate. Hæc igitur, fratres, dicta nobis sunt, de quibus inter omnes convenit. Unus enim est Deus, cui credere oportet; sed ingenitus, impatibilis, immortalis, qui omnia facit quæ vult, sicut vult et quando vult. Quid igitur ad hæc audebit dicere Noetus, non intelligens veritatem? Quandoquidem igitur hactenus Noetus confutatus est, veniamus ad demonstrationem veritatis, ut confirmemus veritatem; contra quam tot et tantæ hæreses ortæ sunt, quæ nihil dicere potuerunt. IX. Unus Deus est, quem non aliunde, fratres, agnoscimus, quam ex sanctis Scripturis. Quemad- G modum enim si quis vellet sapientiam hujus sæculi exercere, non aliter hoc consequi poterit, nisi dogmata philosophorum legat; sic quicumque volumus pietatem in Deum exercere, non aliunde discemus quam ex Scripturis divinis. Quæcunque ergo Πολλὰ δὲ καὶ ἕτερα, μᾶλλον δὲ πάντα ἐστὶν μαρ τυροῦντα τῇ ἀληθείᾳ. Ανάγκην οὖν ἔχει καὶ μὴ θέλων ὁμολογεῖν Πατέρα Θεὸν παντοκράτορα, καὶ Χριστὸν Ἰησοῦν Υἱὸν Θεοῦ, Θεὸν ἄνθρωπον γενόμενον, ᾧ πάντα Πατὴρ ὑπέταξε παρεκτὸς ἑαυτοῦ, καὶ Πνείς ματος ἁγίου, καὶ τούτους εἶναι οὕτως τρία. Εἰ δὲ βούλεται μαθεῖν, πῶς εἷς Θεὸς ἀποδείκνυται, γινω σκέτω ότι μία δύναμις τούτου. Καὶ ὅσον μὲν κατὰ τὴν δύναμιν, εἷς ἐστι Θεός· ὅσον δὲ κατὰ τὴν οἰκονομίαν τριχὴς ἡ ἐπίδειξις, ὡς ὕστερον ἀποδει χθήσεται, ἀποδιδόντων ἡμῶν περὶ ἀληθείας λόγον. Ταῦτα μὲν οὖν, ἀδελφοί, δείκνυται ἡμῖν συμφώνως εἰρημένα. Εἷς γὰρ Θεός ἐστιν ᾧ δεῖ πιστεύειν, ἀλλ᾽ ἀγένητος, ἀπαθὴς, ἀθάνατος, πάντα ποιῶν ὡς θέλει, καθὼς θέλει, ὅτε θέλει. Τί οὖν πρὸς ταῦτα τολμήσει Νόητος, μὴ νοῶν τὴν ἀλήθειαν; Ἐπειδὴ οὖν ἤδη καὶ ὁ Νόητος ἀνατέτραπται, ἔλθωμεν ἐπὶ τὴν τῆς ἀλη θείας ἀπόδειξιν, ἵνα συστήσωμεν τὴν ἀλήθειαν· καθ' ἧς πᾶσαι τοσαῦται αἱρέσεις γεγένηνται, μηδὲν δυνάμεναι εἰπεῖν. Εἷς Θεὸς, ὃν οὐκ ἄλλοθεν ἐπιγινώσκομεν, ἀδελφοί. ἢ [ ἐκ] τῶν ἁγίων Γραφῶν. Ὃν γὰρ τρόπον ἐάν τις βουληθῇ τὴν σοφίαν τοῦ αἰῶνος τούτου ἀσκεῖν, οὐκ ἄλλως δυνήσεται τούτου τυχεῖν, ἐὰν μὴ δόγμασι φιλοσόφων ἐντύχῃ· τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον ὅσοι θεοσέβειαν ἀσκεῖν βουλόμεθα, οὐκ ἄλλοθεν ἀσκήσομεν ἢ ἐκ τῶν λογίων τοῦ Θεοῦ Όσα τοίνυν κηρύσσουσιν αἱ το Rom. 111, 25. * Joan. v, 30; vi, 29; viii, 16, 18, etc. Κατὰ τὴν οἰκονομίαν. Interpres Turrianus hunc locum ita reddidit: • Quantum vero ad incarnationem pertinet, tertia est ostensio.» Sequi maluimus versionem cl. Marani De divinit. J. C., lib. sv, cap. 15, § 2, pag. 456. Τοσαῦται αἱρέσεις. Non Noeli tantum, sed et aliæ xxx, quas hactenus Hippolytus oppugnaverat. Ex his verbis clarissime apparet clausulam hanc esse libri adversus hæreses. Apparet etiam Epiphanium Hippolyti exemplo opus suum adversus hæreses expositione fidei obsignasse. FABRIC. Οὐκ ἄλλοθεν ἀσκήσομεν ἢ ἐκ τῶν λογίων τοῦ Θεοῦ. Visus est sibi Fabricius in hoc loco a insigne de Scripturæ sufficientia testimonium animadvertere. Sed traditionem a Scriptura non dissociat Hippolytus, dum pietatem non aliunde repetit, quam ex Scripturis divinis. › Non enim aliam defendit contra hæreticos interpretationem Scripturæ, quam quæ Ecclesiæ traditione nitebatur. Quapropter verbis modo citatis paulo post hæc addit: Μὴ κατ' ἰδίαν προαίρεσιν, μηδὲ κατ᾽ ἴδιον νοῦν, μηδὲ βιαζόμενοι τὰ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ δεδομένα. «Non secundum propriam voluntatem, neque secundum proprium sensum, neque vim inferentes iis, quæ a Deo data sunt. Præterea Noetum merito ejectum a presbyteris narrat cap. 1, quod Ecclesiæ traditioσε Joan. xii, 1; χιν, nem, quam ei objiciebant, contempserit. Dicebant enim Noeto presbyteri Ecclesia: Ταῦτα λέγομεν & ἐμάθομεν. «Hæc dicimus, quæ didicimus. His adde, non dubium esse quin sanctus martyr in hoc adversus hæreses opere, cujus materiam ex libris Irenæi mutuo sumpserat, traditionem et Ecclesiæ auctoritatem Irenæi exemplo acerrime defenderit. MARAN. 1. C. Hinc item eliditur alterum ejusdem Fabricii hac ipsa de re commentum, quo iterum sibi finxit Hippolytum veluti Scripturæ sufficientiam astruentem infra cap. 17, ubi sanctus Pater ad credendum κατὰ τὴν παράδοσιν τῶν ἀποστόλων, secundum traditionem apostolorum, fideles hortatur. Ibi namque ne quis putet traditionem quoque præter Scripturam sanctum martyrem admisisse, sollicite Fabricius hæc adnotat: < En παράδοσιν ἀποστολικήν, sed quam mox ex scriptis aposto licis clarissime testatam facit Hippolytus. Încassum laborat hic scholiastes. Siquidem sanctus Pater lib. De Antichristo, cap. 1, Pauli apostoli exemplum secutus, qui Timotheum ad depositum custodiendum, atque ad ea fidelibus hominibus commendanda quæ abs se per multas exhortationes audierat, › hortabatur; pari ratione Theophilum suum traditionem edocere comperitur.

col. 817–818page 117 of 189

PG 10:817θεῖαι Γραφαι, ίδωμεν, καὶ ὅσα διδάσκουσιν, ἐπιγνῶ μεν, καὶ ὡς θέλει Πατὴρ πιστεύεσθαι, πιστεύσωμεν, καὶ ὡς θέλει Υἱὸν δοξάζεσθαι, δοξάσωμεν, καὶ ὡς θέλει Πνεῦμα ἅγιον δωρεῖσθαι, λάβωμεν. Μὴ κατ' ἰδίαν προαίρεσιν, μηδὲ κατ᾽ ἴδιον νοῦν, μηδὲ βιαζόμενοι τὰ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ δεδομένα· ἀλλ᾿ ὃν τρόπον αὐτ τὸς ἐβουλήθη διὰ τῶν ἁγίων Γραφῶν δεῖξαι, οὕτως ἴδωμεν. Θεὸς μόνος ὑπάρχων, καὶ μηδὲν ἔχων ἑαυτῷ σύγ χρονον, ἐβουλήθη κόσμον κτίσαι. Ο κόσμον ἐννοηθεὶς, θελήσας τε καὶ φθεγξάμενος ἐποίησεν, ᾧ παραυτίκα παρέστη τὸ γενόμενον ὡς ἠθέλησεν. Αὐταρκὲς οὖν ἡμῖν ἐστιν μόνον εἰδέναι ὅτι [οὐδέν] σύγχρονον Θεοῦ. Οὐδὲν πλὴν αὐτὸς ἦν· αὐτὸς δὲ μόνος ὤν, πολὺς ἦν Οὔτε γὰρ ἄλογος, οὔτε ἄσοφος, οὔτε ἀδύνατος, οὔτε ἀδούλευτος ἦν. Πάντα δὲ ἦν ἐν αὐτῷ, αὐτὸς δὲ ἦν τὸ πᾶν. Ὅτε ἠθέλησεν καθώς ἠθέλησεν, ἔδειξε τὸν Λόγον αὐτοῦ καιροῖς ὡρισμένοις παρ' αὐτῷ, δι' οὗ τὰ πάντα ἐποίησεν. Ὅτε μὲν θέλει, ποιεῖ· ὅτε δὲ ἐν θυμεῖται, τελεῖ· ὅτε δὲ φθέγγεται, δεικνύει· ὅτε πλάσ σει, σοφίζεται. Πάντα γὰρ τὰ γενόμενα, διὰ λόγου καὶ σοφίας τεχνάζεται, λόγῳ μὲν κτίζων, σοφίᾳ δὲ κοσμῶν. Ἐποίησεν οὖν ὡς ἠθέλησεν, Θεὸς γὰρ ἦν. Τῶν δὲ γινομένων ἀρχηγὸν καὶ σύμβουλον καὶ ἐργά τὴν ἐγέννα Λόγον ὃν Λόγον ἔχων ἐν ἑαυτῷ, ἀόρατόν τε ὄντα τῷ κτιζομένῳ κόσμῳ, ὁρατὸν ποιεῖ, προτέραν φωνὴν φθεγγόμενος, καὶ φῶς ἐκ φωτός γεννῶν, προῆκεν τῇ κτίσει Κύριον, τὸν ἴδιον νοῦν αὐτῷ μόνῳ πρότερον ὁρατὸν ὑπάρχοντα, τῷ δὲ γινο μένῳ κόσμιο ἀόρατον ὄντα, ὁρατὸν ποιεῖ, ὅπως διὰ τοῦ φανῆναι ἰδὼν ὁ κόσμος, σωθῆναι δυνηθῇ. Καὶ οὕτως παρίστατο αὐτῷ ἕτερος. Ἕτερον δὲ λέ γων οὐ δύο Θεοὺς λέγω, ἀλλ' ὡς φῶς ἐκ φωτός, ἢ ὡς ὕδωρ ἐκ πηγῆς, ἡ ὡς ἀκτῖνα ἀπὸ ἡλίου. Δύνα μις γὰρ μία ἡ ἐκ τοῦ παντός· τὸ δὲ πᾶν Πατὴρ, ἐξ οὗ δύναμις Λόγος. Οὗτος δὲ νοῦς ὃς προβὰς ἐν κόσμῳ ἐδείκνυτο παῖς Θεοῦ. Πάντα τοίνυν δι' αὐτοῦ, αὐτὸς δὲ μόνος ἐκ Πατρός. Τίς τοίνυν ἀποφαίνετα Αὐτὸς δὲ μόνος ὢν, πολὺς ἦν. Ὅτε ἠθέλησεν, κ. τ. λ. Ἐγέννα Λόγον. Φῶς ἐκ φωτός. νο Σὺ εἶ φῶς ἀληθινὸν ἐκ φωτὸς ἀληθινοῦ, Θεὸς ἀληθινὸς ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ. λύχνον ἐκ λύχνου, Ἴδιον νοῦν. νοῦς, σοφία Ἕτερον δὲ λέγων. ἕτερόν τι ὁμοούσιον Οὗτος δὲ νοῦς.

CONTRA HÆRESIN NOETI. θεῖαι Γραφαι, ίδωμεν, καὶ ὅσα διδάσκουσιν, ἐπιγνῶ- diving Scripturæ prædicant, sciamus; et quæcunμεν, καὶ ὡς θέλει Πατὴρ πιστεύεσθαι, πιστεύσωμεν, καὶ ὡς θέλει Υἱὸν δοξάζεσθαι, δοξάσωμεν, καὶ ὡς θέλει Πνεῦμα ἅγιον δωρεῖσθαι, λάβωμεν. Μὴ κατ' ἰδίαν προαίρεσιν, μηδὲ κατ᾽ ἴδιον νοῦν, μηδὲ βιαζόμενοι τὰ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ δεδομένα· ἀλλ᾿ ὃν τρόπον αὐτ τὸς ἐβουλήθη διὰ τῶν ἁγίων Γραφῶν δεῖξαι, οὕτως ἴδωμεν. Θεὸς μόνος ὑπάρχων, καὶ μηδὲν ἔχων ἑαυτῷ σύγ χρονον, ἐβουλήθη κόσμον κτίσαι. Ο κόσμον εννοηθεὶς, θελήσας τε καὶ φθεγξάμενος ἐποίησεν, ᾧ παραυτίκα παρέστη τὸ γενόμενον ὡς ἠθέλησεν. Αὐταρκὲς οὖν ἡμῖν ἐστιν μόνον εἰδέναι ὅτι [οὐδέν] σύγχρονον Θεοῦ. Οὐδὲν πλὴν αὐτὸς ἦν· αὐτὸς δὲ μόνος ὤν, πολὺς ἦν Οὔτε γὰρ ἄλογος, οὔτε ἄσοφος, οὔτε ἀδύνατος, οὔτε ἀδούλευτος ἦν. Πάντα δὲ ἦν ἐν αὐτῷ, αὐτὸς δὲ ἦν τὸ πᾶν. Ὅτε ἠθέλησεν καθώς ἠθέλησεν, ἔδειξε τὸν Λόγον αὐτοῦ καιροῖς ὡρισμένοις παρ' αὐτῷ, δι' οὗ τὰ πάντα ἐποίησεν. Ὅτε μὲν θέλει, ποιεῖ· ὅτε δὲ ἐνθυμεῖται, τελεῖ· ὅτε δὲ φθέγγεται, δεικνύει· ὅτε πλάσ σει, σοφίζεται. Πάντα γὰρ τὰ γενόμενα, διὰ λόγου καὶ σοφίας τεχνάζεται, λόγῳ μὲν κτίζων, σοφίᾳ δὲ κοσμῶν. Ἐποίησεν οὖν ὡς ἠθέλησεν, Θεὸς γὰρ ἦν. Τῶν δὲ γινομένων ἀρχηγὸν καὶ σύμβουλον καὶ ἐργάτὴν ἐγέννα Λόγον ὃν Λόγον ἔχων ἐν ἑαυτῷ, ἀόρατόν τε ὄντα τῷ κτιζομένῳ κόσμῳ, ὁρατὸν ποιεῖ, προτέραν φωνὴν φθεγγόμενος, καὶ φῶς ἐκ φωτός γεννῶν, προῆκεν τῇ κτίσει Κύριον, τὸν ἴδιον νοῦν αὐτῷ μόνῳ πρότερον ὁρατὸν ὑπάρχοντα, τῷ δὲ γινο μένῳ κόσμιο ἀόρατον ὄντα, ὁρατὸν ποιεῖ, ὅπως διὰ τοῦ φανῆναι ἰδὼν ὁ κόσμος, σωθῆναι δυνηθῇ. Καὶ οὕτως παρίστατο αὐτῷ ἕτερος. Ἕτερον δὲ λέγων οὐ δύο Θεοὺς λέγω, ἀλλ' ὡς φῶς ἐκ φωτός, ἢ ὡς ὕδωρ ἐκ πηγῆς, ἡ ὡς ἀκτῖνα ἀπὸ ἡλίου. Δύναμις γὰρ μία ἡ ἐκ τοῦ παντός· τὸ δὲ πᾶν Πατὴρ, ἐξ οὗ δύναμις Λόγος. Οὗτος δὲ νοῦς ὃς προβὰς ἐν κόσμῳ ἐδείκνυτο παῖς Θεοῦ. Πάντα τοίνυν δι' αὐτοῦ, αὐτὸς δὲ μόνος ἐκ Πατρός. Τίς τοίνυν ἀποφαίνετα: 69 Joan. 1, 3. Αὐτὸς δὲ μόνος ὢν, πολὺς ἦν. Hunc locum egregie illustrat Georgius Bullus Defens. Gd. Nic., sect. iii, cap. 8, § 2, pag. 219. Ὅτε ἠθέλησεν, κ. τ. λ. Hæc et sequentia mirum in modum explanat simul et strenue tuetur contra Jurium doctissimus Bossuetius Meldensis episcopus, Avertiss. v1, § 68, sur les lettres de M. Jurieu. Ἐγέννα Λόγον. Ait Hippolytus Deum generasse Verbum, quod ab æterno in se habuerat. Quomodo: c Ipsum, inquit, temporibus apud se definitis ostendit; ipsum creaturæ ut Dominum deprompsit: ipsum denique sibimet soli prius notum, mundo visibilen fecit. Itaque generatio qua de loquitur Hippolytus, non est Verbi productio; sed ipsius, ex æierno Patri coexsistentis, ostensio, depromptio et manifestatio quæ res creatas respexerit. Bullus et Bossuetius ll. cc. Neque aliter Maranus De divinit. J. C., lib. iv, cap. 13, § 3, pag. 458. Φῶς ἐκ φωτός. Sic locuti ante Patres Nicenos, præter Hippolytum nostrum, sunt Justinus que docent, cognoscamus: et sicut Pater vult eredi, sic credamus; et sicut vult Filium glorifcari, sic glorificemus; et sicut vult donari Spiritum sanctum, sic accipiamus. Non secundum propriam voluntatem, neque secundum proprium sensum, neque vim inferentes iis quæ a Deo data sunt; sed quomodo ipse per sanctas Scripturas docere voluit, sic intelligamus. X. Deus solus cum esset, nihilque sibi coævum haberet, voluit mundum efficere. Et mundum cogitans ac volens et dicens effecit; continuoque exstitit ei factus sicut voluit, et sicut voluit, perfecit. Satis igitur nobis est scire solum, nihil esse Deo coævum. Nihil erat præter ipsumn; ipse solus, multus erat. Nec enim erat sine ratione, sine sapientia, sine potentia, sine consilio. Omnia erant in eo: ipse erat omnia. Quando voluit, et quomodo νοluit, ostendit Verbum suum temporibus apud eum definitis; per quod omnia fecit. Qui cum vult, facit; quando cogitat, perficit; quando loquitur, ostendit; quando format, sapientiam edit. Omnia enim quæ facta sunt, ratione et sapientia fabrefacit; ratione quidem creat, sapientia vero ornat. Fecit igitur sicut voluit: Deus enim erat. Eorum autem quæ facta sunt, ducem, consiliarium et operarium generabat Verbum; quod Verbum cum in se haberer, essetque - mundo creato inaspectabile, fecit aspectabile, emittens priorem vocem; et lumen ex lumine generans, deprompsit ipsi creaturæ Dominum, sensum suum; et qui prius ipsi tantum erat visibilis, mundo autem invisibilis; hunc visibilem facit, ut mundus cum eum, qui apparuit, videret, salvus fieri posset. XI. Atque ita astitit ei alius. Cum alium dico, non duos Deos dico; sed tanquam lumen ex lumine, et aquam ex fonte, aut radium a sole. Una enim virtus quæ ex toto est; totum vero Pater, ex quo virtus Verbum. Hoc vero mens est, quod prodiens in mundum, ostensum est puer Dei. Omnia igitur per ipsum e, ipse autem solus ex Patre. Quis ergo promartyr, Tatianus et Athenagoras,ut notatum doctissimo Grabio ad Irenæum lib. 11, c. 23. His adde MeDthodium in homilia de Simeone et Anna, pag. 152: Σὺ εἶ φῶς ἀληθινὸν ἐκ φωτὸς ἀληθινοῦ, Θεὸς ἀληθι νὸς ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ. Athanasius postea dixit λύχνον ἐκ λύχνου, tom. I, pag. 881, edit. Lipsiens. FABRIC. Ἴδιον νοῦν. Filius, νοῦς, σοφία Patris, infra c. 13, Voluntas. ID. et Ἕτερον δὲ λέγων. Justino niartyri quando Filius ἕτερόν τι a Patre esse dicitur, et Tertulliano quando Filium et Patrem esse aliud ab alio › affirmat, cadem quæ Hippolyto mens, ut Personarum distinctionem ostendant, non ut ὁμοούσιον indcientur. ID. Οὗτος δὲ νοῦς. Turrianus hunc locum sic reddiderat: e Hoc vero mens sive sensus, qui prodiens in mundum, ostensus est puer Dei. Omnia igitur per eum facta sunt; ipse solus ex Patre genitus. Græcis pressius inhærentem Maranum se-. cuti sumus 1. c. pag. 459, quem adeas velim.

col. 819–820page 118 of 189

PG 10:819πληθὺν θεῶν παραβαλλομένην κατὰ καιρούς; Καὶ γὰρ πάντες ἀπεκλείσθησαν εἰς τοῦτο ἄκοντες εἰπεῖν, ὅτι τὸ πᾶν εἰς ἕνα ἀνατρέχει. Εἰ οὖν τὰ πάντα εἰς ἕνα ἀνατρέχει, καὶ κατὰ Οὐαλεντῖνον καὶ κατὰ Μαρκίωνα, Κήρινθόν τε καὶ πᾶσαν τὴν ἐκείνων φλυαρίαν, καὶ ἄκοντες εἰς τοῦτο περιέπεσαν, ἵνα τὸν ἕνα ὁμολογήσωσιν αἴτιον τῶν πάντων· οὕτως οὖν συντρέχουσιν καὶ αὐτοὶ μὴ θέλοντες τῇ ἀληθείᾳ ἕνα Θεὸν λέγειν ποιήσαντα ὡς ἠθέλησεν. Οὗτος δὲ ἔδωκεν νόμον καὶ προφήτας, καὶ τοὺς διὰ Πνεύματος ἁγίου ἠνάγκασεν τούτους φθέγξασθαι όπως τῆς Πατρώας δυνά μεως τὴν ἀπόπνοιαν λαβόντες, τὴν βουλὴν καὶ τὸ θέ λημα τοῦ Πατρὸς καταγγείλωσιν. σε Ηνάγκασεν τούτους φθέγξασθαι. Οὐδὲ ἔν. οὐδὲ ἕν στιγμήν, Ἐν τούτοις τοίνυν πολιτευόμενος ὁ Λόγος ἐφθέν γετο περὶ ἑαυτοῦ. Ηδη γὰρ αὐτὸς ἑαυτοῦ κῆρυξ ἐγέ νετο, δεικνύων μέλλοντα Λόγον φαίνεσθαι ἐν ἀνθρώποις, δι᾿ ἣν αἰτίαν οὕτως ἐβόα· Εμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ζητοῦσιν, εὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερα τῶσιν.» Τίς δέ ἐστιν ὁ ἐμφανὴς γενόμενος, ἀλλ' ἡ ὁ Λόγος τοῦ Πατρός; ὃν ἀποστέλλων Πατὴρ ἐδείκνυεν ἀνθρώποις τὴν παρ' ἑαυτοῦ ἐξουσίαν. Οὕτως οὖν ἐμ φανὴς ἐγένετο ὁ Λόγος, καθώς λέγει, ἀνακεφαλαιοῦται γὰρ ὁ μακάριος Ἰωάννης τὰ διὰ τῶν προφητῶν εἰρη μένα, δεικνὺς τοῦτον εἶναι τὸν Λόγον, δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο. Φησὶν γὰρ οὕτως· «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν» Ὑπο[βὰς] δὲ ἔφη· ι Ο κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω. Εἰς τὰ ίδια ἦλθεν, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον.» Εἰ οὖν, ἔφη, ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ γεγένηται, καθώς λέγει δ ό Προφήτης «Τῷ λόγῳ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν· ὁ ἄρα οὗτός ἐστιν ὁ Λόγος ὁ καὶ ἐμφανής δειχνύμενος. Οὐκοῦν ἔνσαρκον Λόγον θεωροῦμεν, Πα τέρα δι' αὐτοῦ νοοῦμεν, Υἱῷ δὲ πιστεύομεν, Πνεύ ματι ἁγίῳ προσκυνοῦμεν. Ιδωμεν οὖν τὰ γεγραμμένα, ὅτι μὲν ἐμφανὴς ὁ Λόγος ἐσόμενος ἐκηρύσσετο. Καὶ Ἱερεμίας λέγει· «Τίς ἔστη ἐν ὑποστήματι Κυρίου, καὶ ἴδεν τὸν Λόγον αὐτοῦ;» Λόγος δὲ Θεοῦ μόνος. ὁρατὸς, ἀνθρώπου δὲ ἀκουστός. Οπου ὁρᾷν τὸν Λόγον λέγει, ἀνάγκην ἔχω πιστεύειν ὁρατὸν τοῦ τον ἀπεσταλμένον. Οὐκ ἄλλος ἦν ἀλλ᾽ ἢ ὁ Λόγος. Ὅτι δὲ ἀπεστάλθη, μαρτυρεῖ Πέτρος, πρὸς τὸν ἑκατόνταρχον Κορνήλιον λέγων· Ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Λόγον αὐτοῦ τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ διὰ κηρύγματος Ιτ σοῦ Χριστοῦ. Οὗτός ἐστιν ὁ Θεὸς ὁ πάντων Κύριος.» Εἰ δὲ οὖν Λόγος ἀποστέλλεται διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ, τὸ θέλημα τοῦ Πατρός ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός Ι, Τις ἔστη ἐν ὑποστήματι. ἐν τῇ ὑποστάσει: ἐν τῇ ὁμιλία Το θέλημα... Χριστός, βούλησιν

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. fert multitudinem deorum, quæ per curricula tem- πληθὺν θεῶν παραβαλλομένην κατὰ καιρούς; Καὶ porum appulsa fuit? Omnes enim eo redacti sunt γὰρ πάντες ἀπεκλείσθησαν εἰς τοῦτο ἄκοντες εἰπεῖν, inviti, ut dicant omnia ad unum recurrere, etiam ὅτι τὸ πᾶν εἰς ἕνα ἀνατρέχει. Εἰ οὖν τὰ πάντα εἰς ἕνα secundum Valentinum, et Marcionem, et Cerin- ἀνατρέχει, καὶ κατὰ Οὐαλεντῖνον καὶ κατὰ Μαρκίωνα, thum, et omnem illorum nugacitatem; et hue no- Κήρινθόν τε καὶ πᾶσαν τὴν ἐκείνων φλυαρίαν, καὶ lentes reciderunt, ut unam omnium causam confi- ἄκοντες εἰς τοῦτο περιέπεσαν, ἵνα τὸν ἕνα ὁμολογήteantur. Igitur veritati nolentes consentiunt, esse σωσιν αἴτιον τῶν πάντων· οὕτως οὖν συντρέχουσιν scilicet unum Deum, qui fecit omnia sicut voluit. καὶ αὐτοὶ μὴ θέλοντες τῇ ἀληθείᾳ ἕνα Θεὸν λέγειν Hic autem dedit legem et prophetas; et dando coe- ποιήσαντα ὡς ἠθέλησεν. Οὗτος δὲ ἔδωκεν νόμον καὶ git hos per Spiritum sanctum loqui, ut accipientes προφήτας, καὶ τοὺς διὰ Πνεύματος ἁγίου ἠνάγκασεν virtutis Paternæ inspirationem, consilium et volun- τούτους φθέγξασθαι όπως τῆς Πατρώας δυνά tatem Patris nuntiarent. μεως τὴν ἀπόπνοιαν λαβόντες, τὴν βουλὴν καὶ τὸ θέλημα τοῦ Πατρὸς καταγγείλωσιν. XII. In his igitur Verbum versabatur, loquens de se ipso. Jam enim ipse suus præco erat; ostendebatque futurum esse, ut Verbum in hominibus appareret. Idcirco sic clamabat: Factus sum manifestus iis qui non quærebant me; inventus sum ab iis qui non interrogabant me ". › Quis vero est qui factus est manifestus, nisi Verbum Patris? quod cum Pater misit, potestatem suam ostendit hominibus. Sic igitur factum est manifestum Verbum, sicut ait beatus Joannes. Repetit enim summatim quæ a prophetis dicta sunt, demonstrans hoc esse Verbum per quod omnia facta sunt. Sic enim ait: «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil ".» Et infra ait: • Mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. In propria venit, et sui eum non receperunt. Sic mundus, inquit, per ipsum factus est, sicut ait Propheta: e Verbo Domini culi firmati sunt ";, igitur hoc est Verbum, quod factum est manifestum. Ergo Verbum incarnatum cernimus; Patrem per eum intelligimus; Filio credimus; Spiritum sanctum adoramus. Videamus igitur quæ scripta sunt, quod predicabatur quidem Verbum futurum manifestum. XIII. Jeremias etiam dicit: c Quis stetit in hypostasi Domini, et vidit Verbum ejus 6?, Verbum autem Dei solum est visibile; verbum vero hominis audibile. Quando dicit videre Verbum, necesse est mihi ut credam, hoc visibile missum esse. Missus autem non est alius quam Verbum. Quod autem missum fuit, testatur Petrus, cum dixit Cornelio centurioni: Misit Deus Verbum suum filiis Israel per prædicationem Jesu Christi. Hic est Deus, omnium Dominus 68., Si ergo Verbum mittitur per Jesum Christum, voluntas Patris est Jesus Christus. 58 Isa. Lxv, 1. σε Joan. 1, 1-3. es ibid. 10, 11. Ηνάγκασεν τούτους φθέγξασθαι. • Coegit hos per Spiritum sanctum loqui. Cogebat sanctos prophetas, quatenus volentes sequi voluntatem Dei, non poterant non loqui illa quæ loquebantur. Sic Petrus in Actis apostol. c. m: • Non possumus, inquit, quæ vidimus et audivimus non loqui.. Sic prophetæ audiebant Spiritum Verbi Dei intus loquentem, et non poterant, sicut Petrus hic dixit, non loqui quæ audiebant. FR. TURRIANUS. Οὐδὲ ἔν. Post οὐδὲ ἕν in verbis Joannis στιγμήν, præter Hippolytun, faciunt Ireneus, Clemens Alex., Origenes, Theophilus Antiochenus et Ἐν τούτοις τοίνυν πολιτευόμενος ὁ Λόγος ἐφθέν γετο περὶ ἑαυτοῦ. Ηδη γὰρ αὐτὸς ἑαυτοῦ κῆρυξ ἐγέ νετο, δεικνύων μέλλοντα Λόγον φαίνεσθαι ἐν ἀνθρώ ποις, δι᾿ ἣν αἰτίαν οὕτως ἐβόα· Εμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ζητοῦσιν, εὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερα τῶσιν.» Τίς δέ ἐστιν ὁ ἐμφανὴς γενόμενος, ἀλλ' ἡ ὁ Λόγος τοῦ Πατρός; ὃν ἀποστέλλων Πατὴρ ἐδείκνυεν ἀνθρώποις τὴν παρ' ἑαυτοῦ ἐξουσίαν. Οὕτως οὖν ἐμφανὴς ἐγένετο ὁ Λόγος, καθώς λέγει, ἀνακεφαλαιοῦται γὰρ ὁ μακάριος Ἰωάννης τὰ διὰ τῶν προφητῶν εἰρη μένα, δεικνὺς τοῦτον εἶναι τὸν Λόγον, δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο. Φησὶν γὰρ οὕτως· «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν» Ὑπο[βὰς] δὲ ἔφη· ι Ο κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω. Εἰς τὰ ίδια ἦλθεν, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον.» Εἰ οὖν, ἔφη, ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ γεγένηται, καθώς λέγει δ ό Προφήτης «Τῷ λόγῳ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώ θησαν· ὁ ἄρα οὗτός ἐστιν ὁ Λόγος ὁ καὶ ἐμφανής δειχνύμενος. Οὐκοῦν ἔνσαρκον Λόγον θεωροῦμεν, Πατέρα δι' αὐτοῦ νοοῦμεν, Υἱῷ δὲ πιστεύομεν, Πνεύ ματι ἁγίῳ προσκυνοῦμεν. Ιδωμεν οὖν τὰ γεγραμμένα, ὅτι μὲν ἐμφανὴς ὁ Λόγος ἐσόμενος ἐκηρύσσετο. Καὶ Ἱερεμίας λέγει· «Τίς ἔστη ἐν ὑποστήματι Κυρίου, καὶ ἴδεν τὸν Λόγον αὐτοῦ;» Λόγος δὲ Θεοῦ μόνος. ὁρατὸς, ἀνθρώπου δὲ ἀκουστός. Οπου ὁρᾷν τὸν Λόγον λέγει, ἀνάγκην ἔχω πιστεύειν ὁρατὸν τοῦ τον ἀπεσταλμένον. Οὐκ ἄλλος ἦν ἀλλ᾽ ἢ ὁ Λόγος. Ὅτι δὲ ἀπεστάλθη, μαρτυρεῖ Πέτρος, πρὸς τὸν ἑκατόν ταρχον Κορνήλιον λέγων· Ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Λόγον αὐτοῦ τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ διὰ κηρύγματος Ιτσοῦ Χριστοῦ. Οὗτός ἐστιν ὁ Θεὸς ὁ πάντων Κύριος.» Εἰ δὲ οὖν Λόγος ἀποστέλλεται διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ, τὸ θέλημα τοῦ Πατρός ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός 66 Psal. XXX1, 6. 67 Jer. XXII, 18. 68 Act. x, 36. Eusebius pluribus locis: atque e Latinis Tertullianus ac Lactantius, Victorinus, Augustinus, et longe post Honorius Augustodunensis lib. 1 De imagine mundi, c. 2. Quoniam vero eadem interpunctio placuit etiam hæreticis Valentino, Heracleoni. Theodoto, et Macedonianis, Eunomianisque; hinc ab Epiphanio t. Ι, pag. 80, et a Chrysostomo reji citur. FABRIC. Τις ἔστη ἐν ὑποστήματι. Victor in Catena, ἐν τῇ ὑποστάσει: pro quo Symmmachus, ἐν τῇ ὁμιλία edidit. ID. Το θέλημα... Χριστός, Sic Filium βούλησιν

col. 821–822page 119 of 189

PG 10:821Ταῦτα μὲν οὖν, ἀδελφοί, σημαίνουσιν αἱ Γραφαι. Ταύτην τὴν οἰκονομίαν παραδίδωσιν ἡμῖν καὶ ὁ μα χάριος Ἰωάννης ἐν Εὐαγγελίῳ μαρτυρῶν, καὶ τοῦτον τὸν Λόγον Θεὸν ὁμολογεῖ οὕτως λέγων·· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος.» Εἰ δὲ οὖν ὁ Λόγος πρὸς τὸν Θεὸν, Θεὸς ῶν, τί οὖν; φήσειεν ἄν τις δύο λέγειν Θεούς; Δύο μὲν οὐκ ἐρῶ Θεοὺς, ἀλλ' ἡ ἕνα, Πρόσωπα δὲ δύο, οίκονο ἡ μίαν δὲ τρίτην, τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Πα τὴρ μὲν γὰρ εἴς, Πρόσωπα δὲ δύο, ὅτι καὶ ὁ Υἱός, τὸ δὲ τρίτον τὸ ἅγιον Πνεῦμα Πατὴρ ἐντέλλεται, Λόγος ἀποτελεῖ, Υἱὸς δὲ δείκνυται δι' οὗ Πατὴρ πο στεύεται. Οἰκονομία συμφωνίας συνάγεται εἰς ἕνα Θεόν· εἷς γάρ ἐστιν ὁ Θεός· ὁ γὰρ κελεύων Πατὴρ ὁ δὲ ὑπακούων Υἱὸς, τὸ δὲ συνετίζον ἅγιον Πνεῦμα. Ὁ ὢν Πατὴρ < ἐπὶ πάντων ν ὁ δὲ Υἱὸς «διὰ πάν των,» τὸ δὲ ἅγιον Πνεῦμα ι ἐν πᾶσιν.» Αλλως τε Ένα Θεόν νομίσαι μὴ δυνάμεθα, ἐὰν μὴ ὄντω; Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι πιστεύσωμεν. Ἰουδαῖοι μὲν γὰρ ἐδόξασαν Πατέρα, ἀλλ' οὐκ ηὐχαρίστησαν, Υἱὸν γὰρ οὐκ ἐπέγνωσαν. Μαθηταὶ ἐπέ γνωσαν Υἱὸν, ἀλλ' οὐκ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, δι' δ καὶ ἠρνήσαντο Γινώσκων οὖν ὁ πατρῷος Λόγος τὴν οἰκονομίαν· καὶ τὸ θέλημα τοῦ Πατρὸς, ὅτι οὐκ ἄλλως βούλεται δοξάζεσθαι ὁ Πατὴρ ἡ οὕτως, ἀναστὰς παρ ἔδωκεν τοῖς μαθηταῖς λέγων·. Πορευθέντες μαθη τεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος, ο δεικνύων ὅτι πᾶς ὃς ἂν ἕν τι τούτων ἐκλίπῃ, τελείως Θεὸν οὐκ ἐδόξασεν. Διὰ γὰρ τῆς Τριάδος, ταύτης Πατὴρ δοξάζεται. Πατὴρ γὰρ ἠθέλησεν, Υἱὸς ἐποίησεν, Πνεῦμα ἐφανέρωσεν. Πᾶσαι τοίνυν αἱ Γρα φαὶ περὶ τούτου κηρύσσουσι. Αλλ' ἐρεῖ μοί τις· Ξένον μοι φέρεις, Λόγον λέγων Υἱόν Ἰωάννης μὲν γὰρ λέγει Λόγον, ἀλλ᾽ ἄλλως θέλημα Δύο μὲν οὐκ ἐρῶ Θεοὺς... ἅγιον Πνεῦμα. 3: Τίς γὰρ οὐκ ἐρεῖ ἕνα Θεὸν εἶναι; ἀλλ᾽ οὐ τὴν οικονομίαν ἀναιρήσει. Κελεύων Πατὴρ... υπακούων Υιός. Πατὴρ ἐπὶ πάντων. "Αλλως τε ἕνα Θεόν... Πνεῦμα ἐφανέρωσεν. Ηρνήσαντο. Ξένον μοι φέρεις, λόγον λέγων Υιόν.

CONTRA HÆRESIN NOETI. Ταῦτα μὲν οὖν, ἀδελφοί, σημαίνουσιν αἱ Γραφαι. Ταύτην τὴν οἰκονομίαν παραδίδωσιν ἡμῖν καὶ ὁ μα χάριος Ἰωάννης ἐν Εὐαγγελίῳ μαρτυρῶν, καὶ τοῦτον τὸν Λόγον Θεὸν ὁμολογεῖ οὕτως λέγων·· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος.» Εἰ δὲ οὖν ὁ Λόγος πρὸς τὸν Θεὸν, Θεὸς ῶν, τί οὖν; φήσειεν ἄν τις δύο λέγειν Θεούς; Δύο μὲν οὐκ ἐρῶ Θεοὺς, ἀλλ' ἡ ἕνα, Πρόσωπα δὲ δύο, οίκονο ἡ μίαν δὲ τρίτην, τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Πατὴρ μὲν γὰρ εἴς, Πρόσωπα δὲ δύο, ὅτι καὶ ὁ Υἱός, τὸ δὲ τρίτον τὸ ἅγιον Πνεῦμα Πατὴρ ἐντέλλεται, Λόγος ἀποτελεῖ, Υἱὸς δὲ δείκνυται δι' οὗ Πατὴρ πο στεύεται. Οἰκονομία συμφωνίας συνάγεται εἰς ἕνα Θεόν· εἷς γάρ ἐστιν ὁ Θεός· ὁ γὰρ κελεύων Πατὴρ ὁ δὲ ὑπακούων Υἱὸς, τὸ δὲ συνετίζον ἅγιον Πνεῦμα. Ὁ ὢν Πατὴρ < ἐπὶ πάντων ν ὁ δὲ Υἱὸς «διὰ πάντων,» τὸ δὲ ἅγιον Πνεῦμα ι ἐν πᾶσιν.» Αλλως τε Ένα Θεόν νομίσαι μὴ δυνάμεθα, ἐὰν μὴ ὄντω; Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι πιστεύσωμεν. Ἰουδαῖοι μὲν γὰρ ἐδόξασαν Πατέρα, ἀλλ' οὐκ ηὐχαρίστησαν, Υἱὸν γὰρ οὐκ ἐπέγνωσαν. Μαθηταὶ ἐπέ γνωσαν Υἱὸν, ἀλλ' οὐκ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, δι' δ καὶ ἠρνήσαντο Γινώσκων οὖν ὁ πατρῷος Λόγος τὴν οἰκονομίαν· καὶ τὸ θέλημα τοῦ Πατρὸς, ὅτι οὐκ ἄλλως βούλεται δοξάζεσθαι ὁ Πατὴρ ἡ οὕτως, ἀναστὰς παρἔδωκεν τοῖς μαθηταῖς λέγων·. Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ο δεικνύων ὅτι πᾶς ὃς ἂν ἕν τι τούτων ἐκλίπῃ, τελείως Θεὸν οὐκ ἐδόξασεν. Διὰ γὰρ τῆς Τριάδος, ταύτης Πατὴρ δοξάζεται. Πατὴρ γὰρ ἠθέλησεν, Υἱὸς ἐποίησεν, Πνεῦμα ἐφανέρωσεν. Πᾶσαι τοίνυν αἱ Γραφαὶ περὶ τούτου κηρύσσουσι. XIV. Hæc igitur, fratres, significant nobis Seripluræ. Hanc economiam tradit nobis Joannes in Evangelio, testimonio suo; et hoc Verbum confitetur Deum, sic inquiens:. In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum ". Si ergo Verbum erat apud Deum, et Deus erat, quid ergo dicetne aliquis dicere Joannem duos Deos? Duos quidem Deos non dicam, sed anum; Personas vero duas; œconomiam tertiam, gratiam dico sancti Spiritus. Pater quidem unus, Personæ vero duæ, quia et Filius; tertia autem Spiritus sanctus. Pater mandat, Verbum perficit, Filius autem ostenditur per quem Pater creditur. Economia consensionis redigitur ad unum Deum: unus enin est Deus qui mandat, Pater; qui obedit, Filius; qui docet scientiam, Spiritus sanctus. Pater qui est • super omnia,» Filius e per omnia, Spiritus sanctus c in omnibus 7, Aliter Deum unum intelligere non possumus, nisi vere Patri et Filio et Spiritui sancto credanus. Etenim Judæi Patrem glorificaverunt, sed non egerunt gratias; siquidem non agnoverunt Filium. Discipuli agnoverunt Filium, sed non in Spiritu sancto; idcirco negaverunt. Sciens igitur Verbum Patris, œconomiam et voluntatem Patris, quod non vult aliter Pater glorificari, nisi sic; cum resurrexisset, tradidit hoc discipulis: e Euntes, inquit, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti ".» Docuit hic, quod quicunque unum quid horum omiserit, is perfecte Deum non glorificavit, Per hanc enim Trinitatem Pater glorificatur, Pater enim voluit, Filius fecit, Spiritus sanctus manifestum fecit. Omnes igitur Scriptura: de hoc predicant. Αλλ' ἐρεῖ μοί τις· Ξένον μοι φέρεις, Λόγον λέγων Υἱόν Ἰωάννης μὲν γὰρ λέγει Λόγον, ἀλλ᾽ ἄλλως «Joan. 1, 1. 7º Ephes. iv, 6. 71 Matth. xxviii, 19. sive θέλημα Patris dixere nulti veteres; quorum loca vide, si placet, apud Petavium lib. vi De SS. Trinitate, cap. 8, § 21, et lib. vi, cap. 12, § 12. FABRIC. Δύο μὲν οὐκ ἐρῶ Θεοὺς... ἅγιον Πνεῦμα. Liquet ex hoc testimonio unum omnino Deum, tres Personas ab Hippolyto doceri. Paulo ante cap. 8 dixerat unum Deum esse secundum virtutem, sive secundum essentiam divinam, quæ una prorsus est in tribus Personis; secundum autem economiam tres Personas ostendi. Intelligit ergo, ut Tertullianus adversus Praxeam, cap. 3 conomia nomine • numerum et dispositionem Trinitatis.» Ifoc autem loco gratiam Spiritus sancti appellat tertiam economiam; sed eodem sensu ac Tertullianus, qui Spiritum sanctum appellat tertium gradum. › Nam gradus, forma, species, dispositio sive ceconomia, idem sonant apud Tertullianum. Quare si Spiritus sanctus dicitur tertius gradus, dici etiam potest tertia dispositio sive œconomia. Minus accurate in Latina interpretatione incarnatio • economiæ nomine designatur, in his verbis quæ leguntur cap. 3: Τίς γὰρ οὐκ ἐρεῖ ἕνα Θεὸν εἶναι; ἀλλ᾽ οὐ τὴν οικονομίαν ἀναιρήσει. • Quis enim non dicet unum esse Deum? Non tamen continuo economiam, id est, incarnationem, negabit. Non incarnationem, sed numerum et dispositionem Trinitatis considerat Hippolytus hoc in loco et in pluribus aliis. Maranus, 1. c. pag. 457. Κελεύων Πατὴρ... υπακούων Υιός. Hoc XV. Sed dicet mihi aliquis: Rem novam mihi affers, cum Verbum appellas Filium. Joannes enim • mandandi et præcipiendi o vocabulo de Patre, et ‹ obediendi > de Filio, sine ulla offensione usi sunt non modo ante concilium Nicænum S. Irenæus Hippolytus noster, Origenes et alii: sed et posi illud concilium, adversarii et hostes Arianæ hærescos acerrimi, Athanasius, Basilius, Marius Victorinus, Hilarius, Prosper, etc. Vide Petavium lib. De Trinit., cap. 7, § 7, et Bullum in Defens. fid, Nic., pagg. 138, 164, 107, 170. FABRIC. Πατὴρ ἐπὶ πάντων. Cum Paulus ait de Deo Ephes. v, 6: «Qui est super omnia, et per omnia, et in omnibus, • tres Personas designat, et unitatem Dei in illis: quia unius ejusdemque virtutis ac potentiæ est, esse super omnia, et per omnia, et in omnibus; et secundum ordinem confessionis sancta Trinitatis, primum tribuit Patri, secundum Filio, tertium Spiritui sancto; quia est tertia Persona se cundum ordinem confessionis, ut antiqui theologi loquuntur, et nos loqui docuerunt. FR. TURRIANUS. "Αλλως τε ἕνα Θεόν... Πνεῦμα ἐφανέρωσεν. Non poterat accuratius exponi dogma Christianorum. Non solum enim numerum Personarum nihil de Dei singularitate detrahere contendit; sed etiam ipsam Dei singularitatem sine hoc,Personarum nunero nec consistere, nec coli posse. MARANUS, 1. c. pag. 458. Ηρνήσαντο. Hoc dicit propter Petrum, quem legimus in Evangelio Christum negasse. Fa. Ttr. Ξένον μοι φέρεις, λόγον λέγων Υιόν. Hue '

col. 823–824page 120 of 189

PG 10:823αλληγορεί (β). Οὕτως γὰρ δεικνύων τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ τοῦτον ὄντα ἀπ᾿ ἀρχῆς καὶ νῦν ἀπεσταλμένον, ὑποβὰς ἐν τῇ Ἀποκαλύψει ἔφη·. Καὶ ἴδον τὸν οὐ ρανὸν ἠνεωγμένον, καὶ ἰδοὺ ἵππος λευκὸς, καὶ ὁ καθ ήμενος ἐπ' αὐτοῦ πιστὸς καὶ ἀληθινὸς, καὶ ἐν δικαιοσύνη κρίνει καὶ πολεμεῖ. Οἱ δὲ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ φλόξ πυρός· καὶ διαδήματα πολλὰ ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ, Εχων όνομα γεγραμμένον ὃ οὐδεὶς οἶδεν εἰ μὴ αὐτός. Καὶ περιβεβλημένος ἱμάτιον ἐῤῥαντισμένον αἷματι καὶ κέκληται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ. Ορᾶτε οὖν, ἀδελφοί, πῶς ἐν συμβόλῳ τὸ ἱμάτιον τὸ ἐῤβαντισμένον αἷματι, τὴν σάρκα διηγήσατο, δι' ἧς καὶ ὑπὸ πάθος ἦλθεν, ὁ ἀπαθὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος, καθώς μαρτυροῦσίν μοι οἱ προφῆται. Λέγει γὰρ οὕτως ὁ μακάριος Μιχαίας· ο Οἶκος Ἰακώβ παρώργισε Πνεῦμα Κυρίου. Ταῦτα τὰ ἐπιτηδεύματα αὐτοῖς ἐστιν. Οὐχ οἱ λόγοι αὐτοῦ καλοὶ μετ' αὐτῶν, καὶ ὀρθοὶ που ρεύονται; Καὶ αὐτοὶ ἀντέστησαν εἰς ἐχθρὰν κατά πρόσω ωπον τῆς εἰρήνης αὐτοῦ, τὴν δόξαν ἐξέδειραν αὐτοῦ.» Τουτέστιν, τὸ σαρκὶ παθεῖν αὐτόν. Ὡσαύ τως καὶ ὁ μακάριος Παῦλος λέγει· «Τὸ γὰρ ἀδύνα τον τοῦ νόμου, ἐν ᾧ ἡσθένει, ὁ Θεὸς τὸν ἑαυτοῦ Υἱὸν πέμψας ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας κατέκρινεν τὴν ἁμαρτίαν τῇ σαρκὶ, ἵνα τὸ δικαίωμα τοῦ νόμου φανερωθῇ ἐν ἡμῖν τοῖς μὴ κατὰ σάρκα περιπατοῦσιν, ἀλλὰ κατὰ Πνεῦμα. › Ποῖον οὖν Υἱὸν ἑαυτοῦ δ Θεὸς διὰ τῆς σαρκὸς κατέπεμψεν, ἀλλ᾽ ἢ τὸν Λόγον, ὃν Υἱὸν προσηγόρευε διὰ τὸ μέλλειν αὐτὸν γενέσθαι; Καὶ τὸ κοινὸν ὄνομα τῆς εἰς ἀνθρώπους φιλοστοργίας αναλαμβάνει ὁ Υἱὸς καλούμενος. Οὔτε γὰρ ἄταρχος καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν ὁ Λόγος, τέλειος ἦν Υἱὸς καίτοι τέλειος Λόγος ων, Μονογενής. Οὔθ᾽ ἡ σὰρξ Αλλ' άλλως αλληγορεῖ. μενοῦνε οὐκ ἄλλως αλληγορεί αλληγορεί Εν συμβόλφ. Τὴν δόξαν. δόξαν, δορά,, Αμαρτίας. καὶ περὶ ἁμαρ σίας, Τὸ κοινὸν ὄνομα τῆς... φιλοστοργίας. 4 Οὔτε γὰρ..... τέλειος ἦν Υιός. «

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. Verbum quidem dicit, sed aliter per allegoriam in- αλληγορεί (β). Οὕτως γὰρ δεικνύων τὸν λόγον τοῦ terpretatur. Imo, non aliter per allegoriam interpretatur: sic enim ostendens hoc Verbum Dei quod ab initio erat, et nunc missum est, dixit postea in Apocalypsi: Et vidi cœlum apertum, et ecce equus albus; et qui sedebat in eo, fidelis et verax, et in justitia judicat et pugnat. Oculi ejus sicut fanuma ignis; et in capite ejus diademata multa; habens nomen scriptum, quod nemo novit nisi ipse. Et vestitus erat veste aspersa sanguine; et vocatum est nomen ejus, Verbum Dei 7.. Videte igitur, fratres, quonodo vestis sanguine aspersa, in symbolo significavit carnem, qua venit ad subeundam passionem impatibile Dei Verbum, sicut mihi prophetæ testantur. Sic enim ait beatus Michæas: • Domus Jacob irritavit Spiritum Domini. Hæc sunt eorum studia. Nonne boni sermones ejus; et recte cum ipsis ambulant? Et ipsi suscitaverunt inimicitiam contra pacem ejus, gloriam ejus detraxerunt 7. Id est, fecerunt eum pati in carne. Similiter beatus Paulus ait: ‹ Quod enim impossibile erat legis in quo infirmabatur per carnem; Deus Filium suum mittens in similitudine carnis peccati, damnavit pecçatum in carne: ut justificatio legis ostenderetur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum Spiritum 7. Qualem igitur Filium suum Deus per carnem: misit, nisi Verbum, quod a principio scilicet Filium vocavit, quia futurum erat ut ortum caperet? Et cum Filius vocatur, cominune nomen amoris erga homines sumit. Nec enim Verbum per se et sine carne perfectus Filius erat, cum tamen esset perfectum Verbum, "Apoc. xix, 11-13. 73 Mich. 11, 7, 8. Θεοῦ τοῦτον ὄντα ἀπ᾿ ἀρχῆς καὶ νῦν ἀπεσταλμένον, ὑποβὰς ἐν τῇ Ἀποκαλύψει ἔφη·. Καὶ ἴδον τὸν οὐρανὸν ἠνεωγμένον, καὶ ἰδοὺ ἵππος λευκὸς, καὶ ὁ καθήμενος ἐπ' αὐτοῦ πιστὸς καὶ ἀληθινὸς, καὶ ἐν δικαιο σύνῃ κρίνει καὶ πολεμεῖ. Οἱ δὲ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ φλόξ πυρός· καὶ διαδήματα πολλὰ ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ, Εχων όνομα γεγραμμένον ὃ οὐδεὶς οἶδεν εἰ μὴ αὐτός. Καὶ περιβεβλημένος ἱμάτιον ἐῤῥαντισμένον αἷματι· καὶ κέκληται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ. Ορᾶτε οὖν, ἀδελφοί, πῶς ἐν συμβόλῳ τὸ ἱμάτιον τὸ ἐῤβαντισμένον αἷματι, τὴν σάρκα διηγήσατο, δι' ἧς καὶ ὑπὸ πάθος ἦλθεν, ὁ ἀπαθὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος, καθώς μαρτυροῦσίν μοι οἱ προφῆται. Λέγει γὰρ οὕτως ὁ μακάριος Μιχαίας· ο Οἶκος Ἰακώβ παρώργισε Πνεῦμα Κυρίου. Ταῦτα τὰ ἐπιτηδεύματα αὐτοῖς ἐστιν. Οὐχ οἱ λόγοι αὐτοῦ καλοὶ μετ' αὐτῶν, καὶ ὀρθοὶ που ρεύονται; Καὶ αὐτοὶ ἀντέστησαν εἰς ἐχθρὰν κατά πρόσω ωπον τῆς εἰρήνης αὐτοῦ, τὴν δόξαν ἐξέδειραν αὐτοῦ.» Τουτέστιν, τὸ σαρκὶ παθεῖν αὐτόν. Ὡσαύτως καὶ ὁ μακάριος Παῦλος λέγει· «Τὸ γὰρ ἀδύνα τον τοῦ νόμου, ἐν ᾧ ἡσθένει, ὁ Θεὸς τὸν ἑαυτοῦ Υἱὸν πέμψας ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας κατέκρινεν τὴν ἁμαρτίαν τῇ σαρκὶ, ἵνα τὸ δικαίωμα τοῦ νόμου φανερωθῇ ἐν ἡμῖν τοῖς μὴ κατὰ σάρκα περιπατοῦ σιν, ἀλλὰ κατὰ Πνεῦμα. › Ποῖον οὖν Υἱὸν ἑαυτοῦ δ Θεὸς διὰ τῆς σαρκὸς κατέπεμψεν, ἀλλ᾽ ἢ τὸν Λόγον, ὃν Υἱὸν προσηγόρευε διὰ τὸ μέλλειν αὐτὸν γενέσθαι; Καὶ τὸ κοινὸν ὄνομα τῆς εἰς ἀνθρώπους φιλοστορ γίας αναλαμβάνει ὁ Υἱὸς καλούμενος. Οὔτε γὰρ ἄταρχος καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν ὁ Λόγος, τέλειος ἦν Υἱὸς καίτοι τέλειος Λόγος ων, Μονογενής. Οὔθ᾽ ἡ σὰρξ 74 Rom. viu, 5, 4. locum puto a Turriano minus bene sic redditum: • Novum verbum mihi affers, cum Filium, vocas; › atque Hippolytum potius in hanc sententiam scripsisse: Novum mihi affers, cum Filium Verbum vocas, sive Verbi appellas nomine. FABRIC... Ne que aliter Wesselingius Probabil. cap. 26, pag. 252 cujus proinde versionem expressimus. Αλλ' άλλως αλληγορεῖ. • Sed aliter interpretatur. Statimque ista in versione subduntur: Imo, non aliter per allegoriam interpretatur; › adeoque legerit interpres: μενοῦνε οὐκ ἄλλως αλληγορεί; quæ quidem sive exscriptori sive typothete ob repetitum αλληγορεί exciderint: ea siquidem contextus postulare videtur. Ad hunc autem 1) locum hæc adnotat Turrianus: Verbum Dei non allegorice, sed proprie Filium Dei significat. Hoc ipsum beatus Cyrillus lib. vir Thesauri, cap. 1, contra Eunomium docuit; et per Scripturas probavit esse Verbum proprium nomen Filii: id est, hanc vocem, Verbum, proprie et decenter, et non per abusionem aut allegoriam, Filium Dei significare. (*) Εν συμβόλφ. Hoc est, in figura, qua utitur etiam propheta Isaias Lxı, 1. Fabric. Τὴν δόξαν. Sic habebant LXX in exemplari Hippolyti, δόξαν, πon δορά,, ut nunc in nostris. Convenit hæc lectio cum Isa. Lili, 2: Non est spe cies ei, neque decor.» FR. TURR. Αμαρτίας. Omittit verba, καὶ περὶ ἁμαρ σίας, quæ et in uno Covelli codice absunt: sed ab aliis codicibus, quemadmodum et versionibus antiquis Epistola ad Romanos, agnoscuntur. FABRIC. Τὸ κοινὸν ὄνομα τῆς... φιλοστοργίας. 4 Commune nomen amoris. Filius Dei, filius hominis nominatus est et fuit, ut nos filii Dei nominemur et simus: quod fuit summe erga nos charitatis. • Videte, inquit Joaunes in Epist. 1, cap. 1, 1, ‹ qualem charitatem dedit nobis Pater, ut filii Dei nominemur et sinus! Nisi enim sic Pater dilexisset mundum, ut Filium suum factum filium hominis pro nobis in mortem tradidisset, adoptionem filioruin Dei quam accepimus, non accepissemus. FR. TURRIAN. Οὔτε γὰρ..... τέλειος ἦν Υιός. «Nec enim perfectus Filius erat. Nihil deerat Filio Dei ad perfectionem generationis æternæ ex Patre, antequam deconomiæ deerat Christo Filio Dei, ut fieret filius fieret filius hominis: sed ad perfectum mysterium hominis, et sic esset perfectus Christus. Cum carne itaque factus est perfectus Christus, et perfectus sive completus Filius; Filius scilicet Dei, et filius hominis: quia hypostasis Christi, ut antiqui theologi et ecclesiastici Patres tradunt, est quid completum ex duabus naturis, divina scilicet et humana unita Verbo. Et beatus Cyrillus lib. 11 contra Nestorium: c Corpus, inquit, ex muliere natum, unitum Verbo secundum hypostasin, Christum unum et Filium et Dominum perfecit, sive complevit eumdem Deum et hominem;, quod perinde est ut diceret, Filium Dei et eumdem filium hominis. Conveniunt cum his quæ Leontius Byzantius lib. 1 contra Nestorianos et Eutychianos scripsit, duplicem esse perfectionem in Christo: unam quæ simpliciter dicitur, alteram quæ in habitudine cernitur, secundum magnum Gregorium. «Perfectum enim, inquit, est Verbum et plenum, et pembens perfectio-

col. 825–826page 121 of 189

PG 10:825καθ' ἑαυτὴν δίχα τοῦ Λόγου ὑποστᾶναι ἡδύνατο, διά τὸ ἐν λόγῳ τὴν σύστασιν ἔχειν. Οὕτως οὖν εἰς Υἱὸς τὴν σύστασιν, τέλειος Θεοῦ ἐφανερώθη Καὶ ταῦτα μὲν περὶ σαρκώσεως τοῦ Λόγου μαρτυρία· ἔστιν δὲ καὶ ἕτερα πλεῖστα. Ιδωμεν δὲ καὶ τὸ προκείμενον· ὅτι ὄντως, ἀδελφοί, ἡ δυναμις ἡ Πα Γερῷα, ὅ ἐστιν Λόγος, ἀπ' οὐρανοῦ κατῆλθεν, καὶ οὐκ αὐτὸς ὁ Πατήρ. Λέγει γὰρ οὕτως· «Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πα τρὸς ἐξῆλθον, καὶ ἥκω.» Τί δέ ἐστιν τὸ, ἐξῆλθον ἐκ τοῦ Πατρὸς, ἀλλ᾽ ἢ ὁ Λόγος; Τί δὲ τὸ ἐξ αὐτοῦ γεν νηθὲν, ἀλλ᾽ ἢ Πνεῦμα τουτέστιν ὁ Λόγος; Αλλ' ἐρεῖς μοι· Πῶς γεγέννηται; Τὴν μὲν κατὰ σὲ διή γησιν, ὡς ἐγέννησαι, οὐ δύνῃ ἐξειπεῖν, καίτοι τῆς ἑκάστης ἡμέρας ὁρῶν τὴν κατὰ ἄνθρωπον αἰτίαν, καὶ τὴν περὶ τοῦτον οἰκονομίαν ἀκριβῶς ἐξειπεῖν οὐ δύνασαι. Οὐ γὰρ πάρεστιν σοι γινώσκειν τὴν τοῦ δη μιουργήσαντος ἔμπειρον καὶ ἀνεκδιήγητον τέχνην, ἀλλ᾽ ἢ μόνον ὁρῶντα νοεῖν καὶ πιστεύειν ὅτι ἔργον Θεοῦ ἄνθρωπος. Περὶ δὲ Λόγου γένεσιν ζητεῖς, ὅνπερ βουληθεὶς ὁ Θεὸς Πατὴρ ἐγέννησεν ὡς ἠθέλησεν. Οὐ γὰρ αὐτάρκες σοί ἐστιν μαθεῖν ὅτι κόσμον ὁ Θεὸς ἐποίησεν, ἀλλὰ καὶ πόθεν ἐποίησεν, τολμᾶς ἐπιζητεῖν; Η οὐκ αὐτάρκες σοί ἐστιν μαθεῖν, ὅτι Υἱὸς Θεοῦ σοι ἐφανερώθη εἰς σωτηρίαν, ἐὰν πιστεύσης, ἀλλὰ καὶ πῶς ἐγεννήθη κατὰ Πνεῦμα, πολυπραγμονεῖς; Καὶ τὴν μὲν κατὰ σάρκα γέννησιν αὐτοῦ οὐ πλείονες ἐπιστεύθησαν διηγήσασθαι πλὴν δύο καὶ σὺ τολμᾶς ἐπιζητεῖν τὴν κατὰ Πνεῦμα διήγησιν, ἦν παρ' ἑαυτῷ φυλάττει Πατὴρ, ἀποκαλύπτειν μέλ λων τότε τοῖς ἁγίοις καὶ ἀξίοις ἰδεῖν τὸ πρόσωπον αὐτοῦ; Αὐτάρκες σοι ήτω τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ· ὅτι ι τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνεῦμά ἐστιν· ο καθὼς διὰ τοῦ Προφήτου τὴν τοῦ Λόγου γέννησιν σημαίνων ὅτι γεγέννηται, τὸ δὲ πῶς φυλάσσει καιρῷ ὡρισμένῳ παρ' αὐτῷ μέλλων ἀπο καλύπτειν. Λέγει δὲ οὕτως·. Εκ γαστρὸς πρὸ Εωσφόρου ἐξεγέννησά σε.» Αὐτάρκεις αὗται αἱ μαρτυρίαι πιστοῖς ἀλήθειαν ἀσκοῦσιν· οἱ δὲ ἄπιστοι οὐδενὶ πιστεύουσιν. Καὶ γὰρ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ προσώπου τῶν ἀποστόλων διε μαρτύρατο, λέγων· ι Καὶ τίς ἐπίστευσεν τῇ ἀκοῇ ἡμῶν;» Ὥστε μὴ γενώμεθα ἄπιστοι, μήποτε ἐφ' ἡμῖν τελεσθῇ τὸ εἰρημένον. Πιστεύσωμεν οὖν, μακά ριοι ἀδελφοί, κατὰ τὴν παράδοσιν τῶν ἀποστόλων ὅτι Θεὸς Λόγος ἀπ᾿ οὐρανῶν κατῆλθεν εἰς τὴν ἁγίαν Παρθένον Μαρίαν, ἵνα σαρκωθεὶς ἐξ αὐτῆς, λαβὼν δὲ καὶ ψυχὴν τὴν ἀνθρωπίνην, λογικὴν δὲ λέγω, γε γονώς πάντα ὅσα ἐστὶν ἄνθρωπος, ἐκτὸς ἁμαρτίας, xνι, Οὕτως οὖν εἰς Υἱὸς τέλειος Θεοῦ ἐφανερώθη. τί δὲ τὸ ἐξελ τί δὲ τὸ γεννηθέν. Αλλ' ή Πνεῦμα. διὰ τὸ ἀσχημάτιστον, Πλὴν δύο. Κατὰ τὴν παράδοσιν τῶν ἀποστόλων.

' CONTRA HÆRESIN NOETI. καθ' ἑαυτὴν δίχα τοῦ Λόγου ὑποστᾶναι ἡδύνατο, διά Unigenitus. Neque caro per se sine Verbo sulsistere τὸ ἐν λόγῳ τὴν σύστασιν ἔχειν. Οὕτως οὖν εἰς Υἱὸς poterat, quia in Verbo habebat τὴν σύστασιν, id τέλειος Θεοῦ ἐφανερώθη est, in Verbo subsistebat. Sic ergo unys Filius Dei perfectus, manifestatus est. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ σαρκώσεως τοῦ Λόγου μαρτύ ρια· ἔστιν δὲ καὶ ἕτερα πλεῖστα. Ιδωμεν δὲ καὶ τὸ προκείμενον· ὅτι ὄντως, ἀδελφοί, ἡ δυναμις ἡ ΠαΓερῷα, ὅ ἐστιν Λόγος, ἀπ' οὐρανοῦ κατῆλθεν, καὶ οὐκ αὐτὸς ὁ Πατήρ. Λέγει γὰρ οὕτως· «Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον, καὶ ἥκω.» Τί δέ ἐστιν τὸ, ἐξῆλθον ἐκ τοῦ Πατρὸς, ἀλλ᾽ ἢ ὁ Λόγος; Τί δὲ τὸ ἐξ αὐτοῦ γεννηθὲν, ἀλλ᾽ ἢ Πνεῦμα τουτέστιν ὁ Λόγος; Αλλ' ἐρεῖς μοι· Πῶς γεγέννηται; Τὴν μὲν κατὰ σὲ διή γησιν, ὡς ἐγέννησαι, οὐ δύνῃ ἐξειπεῖν, καίτοι τῆς ἑκάστης ἡμέρας ὁρῶν τὴν κατὰ ἄνθρωπον αἰτίαν, καὶ τὴν περὶ τοῦτον οἰκονομίαν ἀκριβῶς ἐξειπεῖν οὐ δύνασαι. Οὐ γὰρ πάρεστιν σοι γινώσκειν τὴν τοῦ δη μιουργήσαντος ἔμπειρον καὶ ἀνεκδιήγητον τέχνην, ἀλλ᾽ ἢ μόνον ὁρῶντα νοεῖν καὶ πιστεύειν ὅτι ἔργον Θεοῦ ἄνθρωπος. Περὶ δὲ Λόγου γένεσιν ζητεῖς, ὅνπερ βουληθεὶς ὁ Θεὸς Πατὴρ ἐγέννησεν ὡς ἠθέλησεν. Οὐ γὰρ αὐτάρκες σοί ἐστιν μαθεῖν ὅτι κόσμον ὁ Θεὸς ἐποίησεν, ἀλλὰ καὶ πόθεν ἐποίησεν, τολμᾶς ἐπιζητεῖν; Η οὐκ αὐτάρκες σοί ἐστιν μαθεῖν, ὅτι Υἱὸς Θεοῦ σοι ἐφανερώθη εἰς σωτηρίαν, ἐὰν πιστεύσης, ἀλλὰ καὶ πῶς ἐγεννήθη κατὰ Πνεῦμα, πολυπραγμονεῖς; Καὶ τὴν μὲν κατὰ σάρκα γέννησιν αὐτοῦ οὐ πλείονες ἐπιστεύθησαν διηγήσασθαι πλὴν δύο· καὶ σὺ τολμᾶς ἐπιζητεῖν τὴν κατὰ Πνεῦμα διήγησιν, ἦν παρ' ἑαυτῷ φυλάττει Πατὴρ, ἀποκαλύπτειν μέλλων τότε τοῖς ἁγίοις καὶ ἀξίοις ἰδεῖν τὸ πρόσωπον αὐτοῦ; Αὐτάρκες σοι ήτω τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ· ὅτι ι τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνεῦμά ἐστιν· ο καθὼς διὰ τοῦ Προφήτου τὴν τοῦ Λόγου γέννησιν σημαίνων ὅτι γεγέννηται, τὸ δὲ πῶς φυλάσσει καιρῷ ὡρισμένῳ παρ' αὐτῷ μέλλων ἀποκαλύπτειν. Λέγει δὲ οὕτως·. Εκ γαστρὸς πρὸ Εωσφόρου ἐξεγέννησά σε.» Αὐτάρκεις αὗται αἱ μαρτυρίαι πιστοῖς ἀλήθειαν ἀσκοῦσιν· οἱ δὲ ἄπιστοι οὐδενὶ πιστεύουσιν. Καὶ γὰρ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ προσώπου τῶν ἀποστόλων διε μαρτύρατο, λέγων· ι Καὶ τίς ἐπίστευσεν τῇ ἀκοῇ ἡμῶν;» Ὥστε μὴ γενώμεθα ἄπιστοι, μήποτε ἐφ' ἡμῖν τελεσθῇ τὸ εἰρημένον. Πιστεύσωμεν οὖν, μακάριοι ἀδελφοί, κατὰ τὴν παράδοσιν τῶν ἀποστόλων ὅτι Θεὸς Λόγος ἀπ᾿ οὐρανῶν κατῆλθεν εἰς τὴν ἁγίαν Παρθένον Μαρίαν, ἵνα σαρκωθεὶς ἐξ αὐτῆς, λαβὼν δὲ καὶ ψυχὴν τὴν ἀνθρωπίνην, λογικὴν δὲ λέγω, γε γονώς πάντα ὅσα ἐστὶν ἄνθρωπος, ἐκτὸς ἁμαρτίας, 18 Joan. xνι, 28. 76 Joan. 111, 6. 77 Psal. Cix, 5. nem; perfecta autem est et anima hominis, quantum ad definitionem essentie suæ: sed tamen neque Verbum est perfectus Christus non unita humanitate, quamvis perfectus Deus sit; sicut nee anima perfectus homo est sine corpore, etsi perfectam substantiam habet.» Hactenus Leontius. FR. TURR. Οὕτως οὖν εἰς Υἱὸς τέλειος Θεοῦ ἐφανερώθη. Hic locus quo plurimum se efferunt Unitarii, 2struitur atque illustrator superius in Prolegomeis, ubi de hoc Hippolyti opusculo sermo recurrit. (12') Si interpreti lides, legendum: τί δὲ τὸ ἐξελXVI. Atque hæc quidem sunt de incarnatione Verbi testimonia: suntque et alia plurima. Videa - mus nunc quod propositum nobis est: quod vere, fratres, virtus Patris, quod est Verbum Dei, e cœlo descendit, et non ipse Pater. Sic enim ait: «Ego ex Patre exivi, et venio **.» Quid est autem quod ex Patre exivit, nisi Verbum? Quid est quod ex ipso genitum est, nisi Spiritus, id est, Verbum? Sed dices mihi Quomodo genitum est? Explicationem quomodo tu genitus es, non potes expromere, quamvis quotidie vides causam humanam, et modum generationis non potes perfecte efferre. Non enim licet tibi cognoscere artem ejus qui creavit, in experientia et usu positam, et non enarrabilem; sed solum videndo intelligere et credere, quod opus Dei est homo. De Verbi autem generationis ratione quæris, qua Deus Pater generare voluit; generavit sicut voluit. Non satis est tibi scire quod Deus mundum condidit, nisi audeas inquirere quomodo condidit? Non sufficit tibi cognoscere, quod Filius Dei tibi apparuit ad salutem, si tamen id credis; sed insuper quomodo genitus est secundum Spiritum, curiose indagas? Atqui generationem ejus secundum carnem enarrare, non pluribus quam duobus concreditum est; et tu audes generationem secundum Spiritum scrutari, quam apud se Pater servat, revelaturus tunc sanctis, qui ut faciem ejus videant digni erunt? Satis habe quod a Christo di- · ctum est: «Quod natum est ex Spiritu, spiritus est; sicut per Prophetam significat Verbi generationem, quod genitus est; quomodo vero, reser vat apud se in tempus certum ac præfinituin, cum illud revelaturus est. Sic enim ait: ‹ Ex utero ante luciferum genui te”. XVII. Sufficiunt hæc testimonia fidelibus veritatis studiosis infideles enim nulli credunt. Etenim Spiritus sanctus in persona apostolorum testatus est, dicens: c Domine, quis credidit auditui nostro *?, Quamobrent ne sinus infideles, ne quando in nobis, quod dictum est, impleatur. Credamus igitur, dilecti fratres, secundum traditionem apostolorum, quod Deus Verbum e colis descendit in sanctam Virginem Mariam, ut ex ea incarnatus sumpta anima humana, rationis inquam participe. factus omnia quæcunque homo est, excepto pec78 [sa. L.111, 4. (6,..., quæ quidem lectio ex sequentibus confirmatur; mos enim legitur: τί δὲ τὸ γεννηθέν. EDIT. PATROL, Αλλ' ή Πνεῦμα. Divina Christi natura, ut est, ita passim etiam dicitur Spiritus» antiquis Ecclesiae doctoribus διὰ τὸ ἀσχημάτιστον, ut loquitur Proclus Cpolitanus. Vide Hugonem Grotium ad Marc. 11, 8. FABRIC. Πλὴν δύο. Mattheo nimirum, et Lucæ in Evangel. FR. TURRIANUS. Κατὰ τὴν παράδοσιν τῶν ἀποστόλων. Vide in hunc locum adnotata supra ad cap. 9.

col. 827–828page 122 of 189

PG 10:827σώθῃ τὸν πεπτωκότα, καὶ ἀφθαρσίαν ἀνθρώποις πα ράσχῃ τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Ἐν πα σιν οὖν ἀποδέδεικται ἡμῖν τῆς ἀληθείας λόγος, ὅτι εἷς ἐστιν ὁ Πατὴρ, οὗ πάρεστι Λόγος, δι᾿ οὗ τὰ πάντα ἐποίησεν· ὃν ὑστέροις καιροῖς, καθὼς εἴπαμεν ἀνω τέρω, ἀπέστειλεν ὁ Πατὴρ πρὸς σωτηρίαν ἀνθρώπων. Οὗτος διὰ νόμου καὶ προφητῶν ἐκηρύχθη παρεσόμετ νος εἰς τὸν κόσμον. Καθ᾿ ὃν οὖν τρόπον ἐκηρύχθη, κατὰ τοῦτον καὶ παρὼν ἐφανέρωσεν ἑαυτὸν ἐκ Παρ θένου καὶ ἁγίου Πνεύματος, καινὸς ἄνθρωπος γενό μενος· τὸ μὲν οὐράνιον ἔχων τὸ Πατρῷον ὡς λόγος, τὸ δὲ ἐπίγειον ὡς ἐκ παλαιοῦ ᾿Ἀδὰμ διὰ Παρθένου σαρκούμενος. Οὗτος προελθὼν εἰς κόσμον Θεὸς ἐν σώματι ἐφανερώθη, ἄνθρωπος τέλειος προελθών. Οὐ γὰρ κατὰ φαντασίαν ἢ τροπήν, ἀλλ' ἀληθῶς γενόμενος άνθρωπος. Οὕτως οὖν καὶ τὰ ἀνθρώπινα ἑαυτοῦ οὐκ ἀπαναίνεται ἐνδεικνύμενος Θεὸς ὤν, ὅτε πεινᾷ καὶ κοπιᾷ καὶ κάμνων διψῇ· καὶ δειλιῶν φεύγει, καὶ προσευχόμενος λυπεῖται, καὶ ἐπὶ προσκεφάλαιον καθεύδει, ὁ ἄὕπνον ἔχων τὴν φύσιν ὡς Θεός· καὶ ποτηρίου πά θος παραιτεῖται, ὁ διὰ τοῦτο παραγεγονώς ἐν κόσμῳ καὶ ἀγωνιῶν ἱδροῖ, καὶ ὑπ' ἀγγέλου ἐνδυναμοῦται, ὁ ἐνδυναμῶν τοὺς εἰς αὐτὸν πιστεύοντας, καὶ θανάτου καταφρονεῖν ἔργῳ διδάξας· καὶ ὑπὸ Ἰούδα παραδίδοται, ὁ γινώσκων τὸν Ἰούδαν τίς ἐστιν· καὶ ἀτιμάζεται ὑπὸ Καϊάφα, ὁ πρότερον ὑπ' αὐτοῦ ἱερατευόμενος ὡς Θεός· καὶ ὑπὸ Ἡρώδου ἐξουθενεῖται, ὁ μέλ λων κρῖναι πᾶσαν τὴν γῆν· καὶ μαστίζεται ὑπὸ Πι λάτου, ἡ τὰς ἀσθενείας ἡμῶν ἀναδεξάμενος· καὶ ὑπὸ στρατιωτῶν παίζεται, ᾧ παρεστήκουσι " χίλιαι χιλιάδες καὶ μυρίαι μυβιάδες ἀγγέλων καὶ ἀρχαγγέλων καὶ ὑπὸ Ἰουδαίων ξύλῳ προσπήγνυται, ὁ πήξας ὡς καμάραν τὸν οὐρανόν· καὶ πρὸς Πατέρα βοῶν παρα τίθεται τὸ πνεῦμα, ὁ ἀχώριστος τοῦ Πατρός· καὶ κλίνων κεφαλὴν, ἐκπνεῖ, ὁ εἶπας· ι. Ἐξουσίαν ἔχω θεῖναι τὴν ψυχήν μου, καὶ ἐξουσίαν ἔχω πάλιν λαβεῖν αὐτήν.» Ὅτι δὲ οὐκ ἐκυριεύετο ὑπὸ θανάτου, ὡς ζωή, εἶπεν· «Ἐγὼ ἀπ' ἐμαυτοῦ τίθημι αὐτήν·, καὶ πλευρὰν λόγχῃ νύσσεται, ὁ τὴν ζωὴν πᾶσιν χαρι ζόμενος· καὶ σίνδονι ελισσόμενος ἐν μνημείῳ τίθε ται, ὁ τοὺς νεκροὺς ἐγείρων· καὶ τριήμερος ὑπὸ Πατρὸς ἀνίσταται, αὐτὸς ὢν ἡ ἀνάστασις καὶ ἡ ζωή. Ταῦτα γὰρ πάντα ἡμῖν κατώρθωσεν, ὃς δι' ἡμᾶς γέν γονεν καθ᾿ ἡμᾶς. «Αὐτὸς γὰρ τὰς ἀσθενείας ἡμῶν Ὅτε πεινᾷ καὶ κοπιᾷ, κ. τ. λ. Ιερατευόμενος ὡς Θεός. ἀνεδέξατο καὶ τὰς νόσους ἑβάστασεν,» καὶ περὶ ἡμῶν ὠδυνατο, καθὼς εἶπεν Ἡσαΐας ὁ προφήτης· ὁ ὑπ' ἀγγέλων ὑμνούμενος καὶ ὑπὸ ποιμένων θεωρούμενος, καὶ ὑπὸ Συμεῶνος προσδοκώμενος, καὶ ὑπὸ *Αννα μαρτυρούμενος. Οὗτος ἦν ὁ ζητούμενος ὑπὸ μάγων, καὶ σημαινόμενος ὑπ' ἀστέρος· ὁ καὶ ἐν

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. DOGMAT. ET HISTORIC. cato, salvaret Adam qui ceciderat, et immortalita- σώθῃ τὸν πεπτωκότα, καὶ ἀφθαρσίαν ἀνθρώποις παtem hominibus largiretur iis qui crederent in momine suo. In omnibus igitur demonstratum est nobis verbum veritatis, quod unus est Pater, cujus adest Verbum per quod omnia fecit; quod posterioribus temporibus, sicut superius diximus, nisit Pater ad salutem hominum. Hoc per legem et prophetas prædicatum est venturum esse in mundum. Sicut ergo prædicatum est, sic præsens se ipsum manifestum fecit ex Virgine et Spiritu sancto novus homo factus: habens coeleste quod Paternum erat, tanquam Verbum; terrenum vero tanquam ex vetere Adam, per Virginem incarnatus. Sie in mundum egressus, Deus corporatus apparuit, egressus perfectus homo. Non enim per fictionem aut mutationem, sed vere factus est homo. ράσχῃ τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Ἐν πα σιν οὖν ἀποδέδεικται ἡμῖν τῆς ἀληθείας λόγος, ὅτι εἷς ἐστιν ὁ Πατὴρ, οὗ πάρεστι Λόγος, δι᾿ οὗ τὰ πάντα ἐποίησεν· ὃν ὑστέροις καιροῖς, καθὼς εἴπαμεν ἀνω τέρω, ἀπέστειλεν ὁ Πατὴρ πρὸς σωτηρίαν ἀνθρώπων. Οὗτος διὰ νόμου καὶ προφητῶν ἐκηρύχθη παρεσόμετ νος εἰς τὸν κόσμον. Καθ᾿ ὃν οὖν τρόπον ἐκηρύχθη, κατὰ τοῦτον καὶ παρὼν ἐφανέρωσεν ἑαυτὸν ἐκ Παρ θένου καὶ ἁγίου Πνεύματος, καινὸς ἄνθρωπος γενό μενος· τὸ μὲν οὐράνιον ἔχων τὸ Πατρῷον ὡς λόγος, τὸ δὲ ἐπίγειον ὡς ἐκ παλαιοῦ ᾿Ἀδὰμ διὰ Παρθένου σαρκούμενος. Οὗτος προελθὼν εἰς κόσμον Θεὸς ἐν σώματι ἐφανερώθη, ἄνθρωπος τέλειος προελθών. Οὐ γὰρ κατὰ φαντασίαν ἢ τροπήν, ἀλλ' ἀληθῶς γενόμενος άνθρωπος. Οὕτως οὖν καὶ τὰ ἀνθρώπινα ἑαυτοῦ οὐκ ἀπαναίνεται ἐνδεικνύμενος Θεὸς ὤν, ὅτε πεινᾷ καὶ κοπιᾷ καὶ κάμνων διψῇ· καὶ δειλιῶν φεύγει, καὶ προσεύ χόμενος λυπεῖται, καὶ ἐπὶ προσκεφάλαιον καθεύδει, ὁ ἄὕπνον ἔχων τὴν φύσιν ὡς Θεός· καὶ ποτηρίου πά θος παραιτεῖται, ὁ διὰ τοῦτο παραγεγονώς ἐν κόσμῳ καὶ ἀγωνιῶν ἱδροῖ, καὶ ὑπ' ἀγγέλου ἐνδυναμοῦται, ὁ ἐνδυναμῶν τοὺς εἰς αὐτὸν πιστεύοντας, καὶ θανάτου καταφρονεῖν ἔργῳ διδάξας· καὶ ὑπὸ Ἰούδα παραδίδο ται, ὁ γινώσκων τὸν Ἰούδαν τίς ἐστιν· καὶ ἀτιμάζε ταὶ ὑπὸ Καϊάφα, ὁ πρότερον ὑπ' αὐτοῦ ἱερατευόμενος ὡς Θεός· καὶ ὑπὸ Ἡρώδου ἐξουθενεῖται, ὁ μέλ λων κρῖναι πᾶσαν τὴν γῆν· καὶ μαστίζεται ὑπὸ Πιλάτου, ἡ τὰς ἀσθενείας ἡμῶν ἀναδεξάμενος· καὶ ὑπὸ στρατιωτῶν παίζεται, ᾧ παρεστήκουσι " χίλιαι χιλιάδες καὶ μυρίαι μυβιάδες ἀγγέλων καὶ ἀρχαγγέλων καὶ ὑπὸ Ἰουδαίων ξύλῳ προσπήγνυται, ὁ πήξας ὡς καμάραν τὸν οὐρανόν· καὶ πρὸς Πατέρα βοῶν παρατίθεται τὸ πνεῦμα, ὁ ἀχώριστος τοῦ Πατρός· καὶ κλίνων κεφαλὴν, ἐκπνεῖ, ὁ εἶπας· ι. Ἐξουσίαν ἔχω θεῖναι τὴν ψυχήν μου, καὶ ἐξουσίαν ἔχω πάλιν λαβεῖν αὐτήν.» Ὅτι δὲ οὐκ ἐκυριεύετο ὑπὸ θανάτου, ὡς ζωή, εἶπεν· «Ἐγὼ ἀπ' ἐμαυτοῦ τίθημι αὐτήν·, καὶ πλευρὰν λόγχῃ νύσσεται, ὁ τὴν ζωὴν πᾶσιν χαριζόμενος· καὶ σίνδονι ελισσόμενος ἐν μνημείῳ τίθεται, ὁ τοὺς νεκροὺς ἐγείρων· καὶ τριήμερος ὑπὸ Πατρὸς ἀνίσταται, αὐτὸς ὢν ἡ ἀνάστασις καὶ ἡ ζωή. Ταῦτα γὰρ πάντα ἡμῖν κατώρθωσεν, ὃς δι' ἡμᾶς γέν XVIII. Sic igitur humana sua non recusat qui demonstrabatur esse Deus, cum esurit et laborat, et defatigatus sitit; cum formidans fugit, et orans tristatur, et super pulvinum dormit, qui naturam habet insomnem ut Deus: cum calicem passionis refugit, qui propter hoc in mundum advenerat: cum in anxietate sudat et ab angelo roboratur, qui eos qui in se credunt roborat, et opere docuit mortem contemnere; cum a Juda proditur, qui cognoscebat Judam quis esset; et a Caipba inhonoratur, qui erat ab eo sacerdotio fungente paulo ante tanquam Deus honoratus; cum ab Herode spernitur, qui totam terram judicaturus est; et verberatur a Pilato, is qui infirmitates nostras suscepit; et a militibus illuditur is, cui astant millia millium, et decies centena millia angelorum et archangelorum; et a Judæis in ligno figitur, qui tanquam cameram cœlum fixit; et clamans ad Patrem spiritum commendat, qui est a Patre inseparabilis; et inclinato capite exspiral, qui dixit: «Potestatem habeo pomendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam”. Quod autem non dominabatur ei mors qui vita erat, significat cum dixit: «Ego a me ipso pono eam 80., Et latus lancea aperitur ei, qui vitam omnibus largitur; et linteo involutus, in monumento ponitur, qui mortuos suscitat; et tertia die a Patre excitatur, qui est ipse resurrectio et vita. Hæc enim omnia nobis operatus est, qui propter nos factus est sicut nos; c ipse enim infir- γονεν καθ᾿ ἡμᾶς. «Αὐτὸς γὰρ τὰς ἀσθενείας ἡμῶν mitates nostras suscepit, et languores nostros portavit, et pro nobis dolet, sicut dixit Isaias propheta ". Ab angelis laudatus, a pastoribus visus, a Simeone exspectatus, ab Anna testatus, a magis quæsitus, ab stella significatus, in domo Patris versatus, a Joanne digito ostensus; cui Pater su- " Joan. x, 18. so Ibid. * Isa. LIII, 4. Ὅτε πεινᾷ καὶ κοπιᾷ, κ. τ. λ. Quæ hic sequuntur, ad verbum fere conveniunt cum iis quæ ex S. Hippolyti Memoria hæresium laudat S. Gelasius De duabus naturis in Christo, tom. VIII Bibl, Patrum, edit. Lugd. pag. 704. FABRIC. Ιερατευόμενος ὡς Θεός. • Tanquam Deus ἀνεδέξατο καὶ τὰς νόσους ἑβάστασεν,» καὶ περὶ ἡμῶν ὠδυνατο, καθὼς εἶπεν Ἡσαΐας ὁ προφήτης· ὁ ὑπ' ἀγγέλων ὑμνούμενος καὶ ὑπὸ ποιμένων θεωρού μενος, καὶ ὑπὸ Συμεῶνος προσδοκώμενος, καὶ ὑπὸ *Αννα μαρτυρούμενος. Οὗτος ἦν ὁ ζητούμενος ὑπὸ μάγων, καὶ σημαινόμενος ὑπ' ἀστέρος· ὁ καὶ ἐν honoratus. Quia cum esset pontifex anni illius, prophetavit Caiplas Joan. xi, 51, 52, e quod Jesus moriturus erat pro gente, et non tantum pro gente, sed ut filios Dei qui erant dispersi congregaret in unum;» quod quidem facere non poterat, nisi Deus esset. FR. TURRIAN.

Against Beron and HeliconContra Beronem et Heliconom

col. 829–830page 123 of 189

PG 10:829οἴκῳ Πατρὸς πολιτευόμενος, καὶ ὑπὸ Ἰωάννου δακτυ-: « λοδεικτούμενος· ὁ ὑπὸ Πατρὸς ἄνωθεν μαρτυρούμενος· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς, ἀκούετε αὐτοῦ.» Οὗτος στεφανοῦται κατὰ διαβόλου Οξ τός ἐστιν Ἰησοῦς ὁ Ναζαραῖος ὁ ἐν Κανᾷ ἐν γάμοις κληθεὶς, καὶ τὸ ὕδωρ εἰς οἶνον μεταβαλών, καὶ θα λάσσῃ ὑπὸ βίας ἀνέμων κινουμένῃ ἐπιτιμῶν, καὶ ἐπὶ θαλάσσης περιπατῶν ὡς ἐπὶ ξηρᾶς γῆς, καὶ τυφλὸν ἐκ γενετῆς, ὁρᾶν ποιῶν, καὶ νεκρὸν Λάζαρον τετραήμερον ἀνιστών, καὶ ποικίλας δυνάμεις ἀποτελῶν, καὶ ἁμαρτίας ἀφεὶς, καὶ ἐξουσίαν διδοὺς μαθηταῖς, καὶ αἷμα καὶ ὕδωρ ἐξ ἁγίας πλευρᾶς ῥεύσας, λόγχῃ νυ γείς. Τούτου χάριν ἥλιος σκοτίζεται, ἡμέρα οὐ φω τίζεται, ῥήγνυνται πέτραι, σχίζεται καταπέτασμα, τὰ θεμέλια γῆς σείεται, ἀνοίγονται τάφοι καὶ ἐγεί ρονται νεκροὶ, καὶ ἄρχοντες καταισχύνονται, τὸν γὰρ κοσμήτορα τοῦ παντὸς ἐπὶ σταυροῦ βλέποντες καμμύ σαντα τὸν ὀφθαλμὸν καὶ παραδώσαντα· τὸ πνεῦμα ἰδοῦσα ἡ κτίσις ἐταράσσετο, καὶ τὴν αὐτοῦ ὑπερβάλλουσαν δόξαν χωρήσαι οὐ δυναμένη ἐσκοτίζετο. Οὗτος ἐμφυσῶν δίδωσι τὸ Πνεῦμα μαθηταῖς, καὶ θυρῶν κεκλεισμένων εἰσέρχεται· καὶ βλεπόντων μαθητῶν ὑπὸ νεφέλης ἀναλαμβάνεται εἰς οὐρανοὺς, καὶ ἐκ δε ξ:ῶν Πατρὸς καθίζεται, καὶ ζώντων καὶ νεκρῶν παρ ραγίνεται κριτής. Οὗτος ὁ Θεὸς, ὁ ἄνθρωπος δι' ἡμᾶς (γεγονώς, ᾧ πάντα υπέταξεν Πατήρ. Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος ἅμα Πατρὶ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι, ἐν τῇ ἁγίᾳ Ἐκκλησίᾳ, καὶ νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΠΟΡΤΟΥ, ΗΓΟΥΝ ΤΟΥ ΛΙΜΕΝΟΣ ΡΩΜΗΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΤΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ, Ἐκ τοῦ κατὰ Βήρωνος καὶ Ηλικος τῶν αἱρετικῶν Περὶ θεολογίας καὶ σαρκώσεως κατὰ στοιχεῖον γου οὗ ἡ ἀρχὴ, Ἅγιος, "Αγιος, "Αγιος Κύριος Σαβαώθ, ἀσιγήτῳ φωνῇ βοῶντα τὰ Σεραφίμ τὸν Θεὸν δοξάζουσιν. Απειροδυνάμῳ γὰρ θελήσει τοῦ Θεοῦ καὶ γέγονε πάντα, καὶ σώζεται τὰ γενόμενα, κατὰ τοὺς ἑαυ Στεφανονται κατὰ διαβόλου. Κατὰ Βήρωνος καὶ Ηλικες. Ηλιχος, ἡλικίωνος τῶν αἱρετικῶν ηλικιωτῶν αἱρε τικῶν, ι Ἐκ τοῦ... κατὰ στοιχεῖον λόγου.

CONTRA BERONEM ET HELICONEM. meus dilectus ipsum audite "., Hic coronatur contra diabolum. Hic est Jesus Nazaræus, qui in Cana Galilææ ad nuptias vocatus, aquam in vinum mutavit; et mare vi ventorum agitatum, increpavit; et super mare tanquam super terram siccam ambulavit; cæcum a nativitate videre fecit; Lazarum jam quatriduo mortuum excitavit; varia miracula edidit; peccata remisit; dedit apostolis potestatem; lancea ictus sanguinem et aquam ex sancto latere fudit. Propter hunc sul obtenebrescit, dies non illuminatur, rumpuntur petræ, scinditur velum, fundamenta terræ quatiuntur, aperiuntur sepulcra, et resurgunt mortui; et principes pudore afficiuntur, cum vident in cruce eum qui univerοἴκῳ Πατρὸς πολιτευόμενος, καὶ ὑπὸ Ἰωάννου δακτυ- perne testimonium dedit dicens: «llic est Filius λοδεικτούμενος· ὁ ὑπὸ Πατρὸς ἄνωθεν μαρτυρούμε νος· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς, ἀκούετε αὐτοῦ.» Οὗτος στεφανοῦται κατὰ διαβόλου Οξτός ἐστιν Ἰησοῦς ὁ Ναζαραῖος ὁ ἐν Κανᾷ ἐν γάμοις κληθεὶς, καὶ τὸ ὕδωρ εἰς οἶνον μεταβαλών, καὶ θα λάσσῃ ὑπὸ βίας ἀνέμων κινουμένῃ ἐπιτιμῶν, καὶ ἐπὶ θαλάσσης περιπατῶν ὡς ἐπὶ ξηρᾶς γῆς, καὶ τυφλὸν ἐκ γενετῆς, ὁρᾶν ποιῶν, καὶ νεκρὸν Λάζαρον τετραή μερον ἀνιστών, καὶ ποικίλας δυνάμεις ἀποτελῶν, καὶ ἁμαρτίας ἀφεὶς, καὶ ἐξουσίαν διδοὺς μαθηταῖς, καὶ αἷμα καὶ ὕδωρ ἐξ ἁγίας πλευρᾶς ῥεύσας, λόγχῃ νυ γείς. Τούτου χάριν ἥλιος σκοτίζεται, ἡμέρα οὐ φω τίζεται, ῥήγνυνται πέτραι, σχίζεται καταπέτασμα, τὰ θεμέλια γῆς σείεται, ἀνοίγονται τάφοι καὶ ἐγεί ρονται νεκροὶ, καὶ ἄρχοντες καταισχύνονται, τὸν γὰρ sum ornavit, claudentem oculos et tradentem spi κοσμήτορα τοῦ παντὸς ἐπὶ σταυροῦ βλέποντες καμμύσαντα τὸν ὀφθαλμὸν καὶ παραδώσαντα· τὸ πνεῦμα· ἰδοῦσα ἡ κτίσις ἐταράσσετο, καὶ τὴν αὐτοῦ ὑπερβάλ λουσαν δόξαν χωρήσαι οὐ δυναμένη ἐσκοτίζετο. Οὗτος ἐμφυσῶν δίδωσι τὸ Πνεῦμα μαθηταῖς, καὶ θυρῶν κεκλεισμένων εἰσέρχεται· καὶ βλεπόντων μαθητῶν ὑπὸ νεφέλης ἀναλαμβάνεται εἰς οὐρανοὺς, καὶ ἐκ δε ξ:ῶν Πατρὸς καθίζεται, καὶ ζώντων καὶ νεκρῶν παρ ραγίνεται κριτής. Οὗτος ὁ Θεὸς, ὁ ἄνθρωπος δι' ἡμᾶς (γεγονώς, ᾧ πάντα υπέταξεν Πατήρ. Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος ἅμα Πατρὶ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι, ἐν τῇ ἁγίᾳ Ἐκκλησίᾳ, καὶ νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ritum. Hæc cum creatura videret, turbabatur; et cum gloriam illius capere non posset, tenebras sibi obducebat. Hic insufflans dat discipulis Spiritum, et januis clausis ingreditur. Hic videntibus apostolis a nube in cœlum susceptus est, sedetque ad dexteram Patris, venturus judex vivoruin et mortuorum. Hic Deus et homo propter nos factus, cui omnia subjecit Pater. Ipsi gloria et imperium cum Patre et sancto Spiritu, in sancta Ecclesia, et nunc et semper et in sæcula saeculorum. Amen. ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΠΟΡΤΟΥ, ΗΓΟΥΝ ΤΟΥ ΛΙΜΕΝΟΣ ΡΩΜΗΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΤΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ, Ἐκ τοῦ κατὰ Βήρωνος καὶ Ηλικος τῶν αἱρετικῶν Περὶ θεολογίας καὶ σαρκώσεως κατὰ στοιχεῖον γου οὗ ἡ ἀρχὴ, Ἅγιος, "Αγιος, "Αγιος Κύριος Σαβαώθ, ἀσιγήτῳ φωνῇ βοῶντα τὰ Σεραφίμ τὸν Θεὸν δοξάζουσιν. SANCTI HIPPOLYTI EPISCOPI PORTUS ROMANI, ET MARTYRIS VERITATIS, Ex sermone qui est per elementum, De theologia et incarnatione, contra Beronem et Heliconem hæ reticos, cujus initium est: Sanctus, Sanctus, Suncius Dominus Sabaoth, incessanti voce clamantes Seraphim Deum glorificant, ANASTASIO PRESBYTERO INTERPRETE. Απειροδυνάμῳ γὰρ θελήσει τοῦ Θεοῦ καὶ γέγονε πάντα, καὶ σώζεται τὰ γενόμενα, κατὰ τοὺς ἑαυ ** Matth. xvII, 5. Στεφανονται κατὰ διαβόλου. Matth. xxvi, 29. Victores in certaminibus coronabantur: de quo multa Carolus Paschalius lib. vi De coronis. FABRIC. Κατὰ Βήρωνος καὶ Ηλικες. De Berone Hippolytus infra cap. 5. Pro Ηλιχος, codex Regius et Colbertinus Nicephori CP., in cujus Antirrheticis I. Immensæ quippe virtutis voluntate Dei et facta sunt omnia, et salvantur quæ facta sunt, secunadversus Iconomachos Hippolyti fragmenta Græce servata sunt, præfert ἡλικίωνος τῶν αἱρετι κῶν· pro quo lib. v Bibl. Graca, pag. 207, jam notavi me legendum suspicari ηλικιωτῶν αἱρε τικῶν, ut sensus sit: ι Adversus Beronem et hareticos alios ejus æquales. FABRIC. Ἐκ τοῦ... κατὰ στοιχεῖον λόγου. He

col. 831–832page 124 of 189

PG 10:831τῷ τῷ κατὰ φύσιν ἀπειροδυνάμῳ Θεῷ, καὶ ποιητῇ τῶν ὅλων· τῆς θείας αὐτοῦ θελήσεως, ᾗ τὰ πάντα πεποίηκέ τε καὶ κινεῖ, τοῖς ἑαυτῶν ἕκαστα φυσικοῖς διεξαγόμενα νόμοις, ἀκινήτου συνδιαμενούσης. Το γὰρ ἄπειρον κατ' οὐδένα τρόπον, ἢ λόγον, ἐπιδέχεται κίνησιν, οὐκ ἔχον ὅποι καὶ περὶ ὁ κινηθήσεται. Τροπὴ γὰρ τοῦ κατὰ φύσιν ἀπείρου, κινεῖσθαι μὴ πεφυκότος, ἡ κίνησις. Διὸ καὶ καθ᾿ ἡμᾶς ἀληθῶς γενόμενος ἄνθρωπος χωρὶς ἁμαρτίας ὁ τοῦ Θεοῦ Λό γος, ἐνεργήσας τε καὶ παθὼν ἀνθρωπίνως ὅσα τῆς φύσεως ἐστιν ἀναμάρτητα, καὶ φυσικῆς σαρκὸς παι ριγραφῆς ἀνασχόμενος δι' ἡμᾶς, τροπὴν οὐχ ὑπέ μεινεν, μηδ' ἑνὶ παντελῶς ὅ ταυτόν ἐστι τῷ Πατρὶ, γενόμενος ταυτὸν τῇ σαρκὶ διὰ τὴν κένωσιν Αλλ' ὥσπερ ἦν δίχα σαρκός, πάσης ἔξω περιγραφής μεμένηκε· καὶ διὰ σαρκὸς θεϊκῶς ἐνεργήσας ἀπερ θεότητός ἐστιν· ἀμφότερα δεικνὺς ἑαυτὸν, δι' ὧν ἀμφοτέρως, θεϊκῶς δή φημι καὶ ἀνθρωπίνως, ενήργησε, κατ' αὐτὴν τὴν ὄντως ἀληθῆ καὶ φυσικὴν ὕπαρξιν Θεὸν ἄπειρον ὁμοῦ καὶ περιγραπτὸν ἄνθρωπον ἔντα τε καὶ νοούμενον, τὴν οὐσίαν ἑκατέρου τελείως ἔχοντα, μετὰ τῆς αὐτῆς ἐνεργείας, ήγουν φυσικής ιδιότητος· ἐξ ὧν μένουσαν ἀεὶ κατὰ φύσιν δίχα τρο τῆς τὴν αὐτῶν ἴσμεν διαφοράν. Αλλ' οὐχ ὡς τινές φασι κατὰ σύγκρισιν· ἵνα μὴ τὸν αὐτὸν ἑαυτῷ κατά τὸ αὐτὸ, παρ' ὅ δεῖ, μείζονα καὶ μείονα λέγωμεν. Ομοφυῶν γὰρ, οὐχ ἑτεροφυῶν, αἱ συγκρίσεις. Θεῷ δὲ ποιητῇ τῶν ὅλων ποιητὸν, ἀπείρῳ περατὸν, καὶ ἀπειρίᾳ πέρας, κατ' οὐδένα συγκρίνεται λόγον, ἀε! κατὰ πάντα φυσικῶς, ἀλλ᾽ οὐ συγκριτικῶς, ἀλλήλων διαφέροντα. Κἂν ἄῤῥητός τις καὶ ἄῤῥηκτος εἰς μίαν ὑπόστασιν ἀμφοτέρων γέγονεν ἕνωσις, πᾶσαν παντὸς γενητοῦ παντελῶς διαφεύγουσα γνῶσιν. Τὸ γὰρ θεῖον, ὡς ἦν πρὸ σαρκώσεως, ἐστὶ καὶ μετὰ σάρω κωσιν, κατὰ φύσιν ἄπειρον, ἄσχετον, ἀπαθές, ἀσύγ κριτον, ἀναλλοίωτον, ἄτρεπτον, αὐτοσθενὲς, καὶ τὸ πᾶν εἰπεῖν, ὑφεστὼς οὐσιῶδες μόνον ἀπειροσθενὲς ἀγαθόν. τῶν εὐκρινῶς ἕκαστα συντηρούμενα λόγους, αυτ (α) (β) (γ) (δ), (ε) (η) Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. β'. Γέγονεν οὖν ἀληθῶς, κατὰ τὰς Γραφάς, μήτρα πεὶς ὁ τῶν ὅλων Θεός, ἄνθρωπος ἀναμάρτητος· ὡς α β γ δ 'Εαυτῶν. Μηδ' ἑνὶ... διὰ τὴν κένωσιν. κένωσιν Ένωσιν. διὰ τὴν κένωσιν τὸ ὁμοούσιον. Υπόστασιν.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. DOGMAT. ET HISTORIC. τῷ τῷ κατὰ φύσιν ἀπειροδυνάμῳ Θεῷ, καὶ ποιητῇ τῶν ὅλων· τῆς θείας αὐτοῦ θελήσεως, ᾗ τὰ πάντα πεποίηκέ τε καὶ κινεῖ, τοῖς ἑαυτῶν ἕκαστα φυσικοῖς διεξαγόμενα νόμοις, ἀκινήτου συνδιαμενούσης. Το γὰρ ἄπειρον κατ' οὐδένα τρόπον, ἢ λόγον, ἐπιδέχε ται κίνησιν, οὐκ ἔχον ὅποι καὶ περὶ ὁ κινηθήσεται. Τροπὴ γὰρ τοῦ κατὰ φύσιν ἀπείρου, κινεῖσθαι μὴ πεφυκότος, ἡ κίνησις. Διὸ καὶ καθ᾿ ἡμᾶς ἀληθῶς γενόμενος ἄνθρωπος χωρὶς ἁμαρτίας ὁ τοῦ Θεοῦ Λό γος, ἐνεργήσας τε καὶ παθὼν ἀνθρωπίνως ὅσα τῆς φύσεως ἐστιν ἀναμάρτητα, καὶ φυσικῆς σαρκὸς παι ριγραφῆς ἀνασχόμενος δι' ἡμᾶς, τροπὴν οὐχ ὑπέμεινεν, μηδ' ἑνὶ παντελῶς ὅ ταυτόν ἐστι τῷ Πατρὶ, γενόμενος ταυτὸν τῇ σαρκὶ διὰ τὴν κένωσιν Αλλ' ὥσπερ ἦν δίχα σαρκός, πάσης ἔξω περιγραφής μεμένηκε· καὶ διὰ σαρκὸς θεϊκῶς ἐνεργήσας ἀπερ θεότητός ἐστιν· ἀμφότερα δεικνὺς ἑαυτὸν, δι' ὧν ἀμ φοτέρως, θεϊκῶς δή φημι καὶ ἀνθρωπίνως, ενήργησε, κατ' αὐτὴν τὴν ὄντως ἀληθῆ καὶ φυσικὴν ὕπαρξιν Θεὸν ἄπειρον ὁμοῦ καὶ περιγραπτὸν ἄνθρωπον ἔντα τε καὶ νοούμενον, τὴν οὐσίαν ἑκατέρου τελείως ἔχοντα, μετὰ τῆς αὐτῆς ἐνεργείας, ήγουν φυσικής ιδιότητος· ἐξ ὧν μένουσαν ἀεὶ κατὰ φύσιν δίχα τροτῆς τὴν αὐτῶν ἴσμεν διαφοράν. Αλλ' οὐχ ὡς τινές φασι κατὰ σύγκρισιν· ἵνα μὴ τὸν αὐτὸν ἑαυτῷ κατά τὸ αὐτὸ, παρ' ὅ δεῖ, μείζονα καὶ μείονα λέγωμεν. Ομοφυῶν γὰρ, οὐχ ἑτεροφυῶν, αἱ συγκρίσεις. Θεῷ δὲ ποιητῇ τῶν ὅλων ποιητὸν, ἀπείρῳ περατὸν, καὶ ἀπειρίᾳ πέρας, κατ' οὐδένα συγκρίνεται λόγον, ἀε! κατὰ πάντα φυσικῶς, ἀλλ᾽ οὐ συγκριτικῶς, ἀλλήλων διαφέροντα. Κἂν ἄῤῥητός τις καὶ ἄῤῥηκτος εἰς μίαν ὑπόστασιν ἀμφοτέρων γέγονεν ἕνωσις, πᾶσαν παντὸς γενητοῦ παντελῶς διαφεύγουσα γνῶσιν. Τὸ γὰρ θεῖον, ὡς ἦν πρὸ σαρκώσεως, ἐστὶ καὶ μετὰ σάρω κωσιν, κατὰ φύσιν ἄπειρον, ἄσχετον, ἀπαθές, ἀσύγ κριτον, ἀναλλοίωτον, ἄτρεπτον, αὐτοσθενὲς, καὶ τὸ πᾶν εἰπεῖν, ὑφεστὼς οὐσιῶδες μόνον ἀπειροσθενὲς ἀγαθόν. dium suas ipsius opportune singula conservata ra- τῶν εὐκρινῶς ἕκαστα συντηρούμενα λόγους, αυτ tiones, ei qui est secundum naturam immensæ virtutis Deus et factor universorum; divina voluntate, quæ omnia fecit ac movet, (α) suis unaquæque naturalibus producta legibus, immobili permanente. Quod enim immensum est, nulla ratione vel modo recipit motum, non habens quo et circa quod moveatur. (β) Vertibilitas enim ejus, qui est inexpers motionis, motus est. Propter quod secundum nos veraciter factum homo absque peccato Dei Verbum, operatumque ac patiens humanitus quæcunque natura sunt sine peccato, et naturalis carnis circumscriptionem propter nos sustinens, nullam omnino propter exinanitionem vicissitudinem pertulit: cui idipsum est Patri factum, id ipsum carni. Sed sicut erat sine carne, (γ) omni etiam excepta circumscriptione permansit: et per carnem deifice operans quæ deitatis sunt; utraque ostendens se per quæ dupliciter, divine scilicet et humane, operatum est (δ), secundum eamdem, quæ veraciter vera est et naturalis substantia: Deum immensum simul et circumscriptum hominem exsistentem et intellectum, (ε) utriusque perfecte perfectionem habentem, cum eadem operatione, id est naturali proprietate; ex quibus manentem semper secundum naturam sine convertibilitate earum differentiam scimus. Sed non sicut quidam aiunt, secundum comparationem, ne eumdem sibi secundum ipsum, præter quod oportet, majorem ac minorem dicamus. Connaturalium quippe, et non eorum quæ allerius sunt natura, comparationes exsistunt. Deo enim factori omnium factum, infinitoque finitivum, et infinitati finis secundum nullam comparatur rationem, cum semper et per omnia naturaliter ad invicem, sed non comparative differant. (η) Quanquam ineftabilis quædam et indirumpibilis in unam subsistentiam utriusque facta sit unitas, omnem penitus omnis facti scientiam fugiens. Divinitas enim, ut erat ante incarnationem, est et post incarnationem, secundum naturam infinita, incomprehensibilis, impassibilis, inconvertibilis, per se potens; et ut totum dicamus, subsistens substantialis, sola infinitæ virtutis bonum. Ejusdem, ex eodem sermone. 11. II. Factus ergo veraciter secundum Scripturas, non conversus universorum Deus, homo sine pec- Jam Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. β'. Γέγονεν οὖν ἀληθῶς, κατὰ τὰς Γραφάς, μήτραπεὶς ὁ τῶν ὅλων Θεός, ἄνθρωπος ἀναμάρτητος· ὡς verba non debent reddi, ex sermone qui est per est idem cum carne propter unionem; › secutus elementum, sed ex sermone qui alphabetico litterarum ordine digestus est.» CAPPERONN. reliquas V. C. Claudii Capperonnier Animadversiomes in versionem Anastasianam, huic Hippolyti opusculo subjiciendas curavimus, eas interim litteris Græcis α β γ δ hic indicasse contenti. a 'Εαυτῶν. Ipsorum. COMBEF. Μηδ' ἑνὶ... διὰ τὴν κένωσιν. Anastasii versionem mutilam, nec sensu sanam, ita emendat Combefisius: Nullo omnino quod idipsum est Patri, idipsum factum carni propter exinanitiosem. Paulo aliter, et quidem clarius, eruditissimus Baunius Sirmondianorum editor: ‹ Nulla re omnino Verbum, quod idem est eum Patre, factum nimirum lectionem Græci codicis Nicephori, qui pro κένωσιν exhibet Ένωσιν. Quæ quidem lectio magis probatur Basnagio: hic enimn, inquit, de unione agitur. Infra sub initium cap. 2, rursus le gimus διὰ τὴν κένωσιν... Verbum autem idem cum Patre, dicitur propter τὸ ὁμοούσιον. Vide Bullum in Defens. fid. "Nic., pag. 161. FABRIC. Υπόστασιν. Substantiam. edidit Fabricius in versione Anastasii: quod mendum typothetæ existimaverim. Sirmondiana et Combefisiana editiones habent subsistentiam. Vide mox infra Capperonnierii Animadvers. Paulo ante editi, comnium factorum.

col. 833–834page 125 of 189

PG 10:833οἶδεν αὐτὸς μόνος, ὑπάρχων τεχνίτης φυσικὸς τῶν ὑπὲρ ἔννοιαν κατ' αὐτὴν ἅμα τὴν σωτήριον σάρκωσιν, τῆς ἰδίας θεότητος ἐμποιήσας τῇ σαρκὶ τὴν ἐνέρ γειαν, οὐ περιγραφομένην αὐτῇ διὰ τὴν κένωσιν οὐδ' ὥσπερ τῆς αὐτοῦ θεότητος, οὕτω καὶ αὐτῆς φυ σικῶς ἐκφυομένην ἀλλ᾽ ἐν οἷς ἂν σαρκωθείς θεϊκῶς ἐνήργησε, δι' αὐτῆς ἐκφαινομένην. Οὐ γὰρ γέγονε φύσει θεότης μεταβληθεῖσα τὴν φύσιν, ἡ σὰρξ γενομένη τῇ φύσει θεότητος σάρξ· ἀλλ' ὅπερ ἦν καὶ θεότητι συμφυεῖσα μεμένηκε τὴν φύσιν καὶ τὴν ἐνέργειαν καθὼς εἶπεν ὁ Σωτήρ· «Τὸ μὲν πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής, καθ᾿ ἣν ἐνεργήσας τε καὶ παθὼν ἅπερ ἦν ἀναμαρτήτου σαρκὸς, τὴν ὑπὲρ ἡμῶν ἐπιστώσατο κένωσιν θεότητος, θαύμασι καὶ σαρκὸς παθήμασι φυσικῶς βεβαιουμένην. Διὰ γὰρ τοῦτο γέγονεν ἄνθρωπος ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, ἵνα σαρκὶ μὲν παθητῇ πάσχων, ἅπαν ἡμῶν τὸ τῷ θανάτῳ πραθὲν λυτρώσηται γένος· ἀπα θεῖ δὲ θεότητι διὰ σαρκὸς θαυματουργῶν, πρὸς τὴν ἀκήρατον αὐτοῦ καὶ μακαρίαν ἐπαναγάγῃ ζωήν, ἧς ἀπέπεσεν τῷ διαβόλω πειθόμενος· καὶ τὰ κατ' οὐρανοὺς ἅγια τάγματα τῶν νοερῶν οὐσιῶν στομώσῃ πρὸς ἀτρεψίαν τῷ μυστηρίῳ τῆς αὐτοῦ σωματώσεως· ἧς ἔργον ἡ τῶν ὅλων ἐστὶν εἰς αὐτὸν ἀνακεφαλαίωσις. Μεμένηκεν οὖν καὶ σαρκωθεὶς κατὰ τὴν φύσιν Θεὸς ὑπεράπειρος, τὴν ἑαυτῷ συγγενῆ καὶ κατάλληλον ἔχων ἐνέργειαν τῆς μὲν θεότητος οὐσιωδῶς ἐκφυομένην· διὰ δὲ τῆς αὐτοῦ παναγίας σαρκὸς ἐν τοῖς θαύμασιν οἰκονομικῶς ἐκφαινομένην ἵνα πιστευθῇ Θεὸς εἶναι, δι᾿ ἀσθενοῦς φύσει σαρκὸς αὐτουργῶν τὴν τοῦ παντὸς σωτηρίαν. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. γ'. Καμοὶ γὰρ, ἵνα τρανώσω παραδείγματι τὸ περὶ Σωτῆρος λεχθέν, ὁ φυσικός μου λόγος συγγενής ἐστι καὶ κατάλληλος ὄντι λογικῷ τε καὶ νοερῷ τὴν ψυ χήν ἧς κατὰ φύσιν ἐστὶν αὐτοκίνητος ενέργειά τε καὶ πρώτη δύναμις, ἀεικίνητος, ὁ λόγος φυσικῶς αὐτ τῆς πηγαζόμενος. "Ον ῥηματίσας τε καὶ γραμμαῖς εὖ χαράξας, γλώσσῃ μὲν ὀργανικῶς, ὅτε χρὴ προ φέρω, καὶ γράμμασι τεχνικῶς διὰ τῶν ἀνομοίων μὲν ὑπάρχοντα καὶ διὰ τῶν ἀνομοίων μὴ τραπέντα δεικνὺς αὐτὸν ἐξακουόμενον. Οὐ γὰρ γλώσσης καὶ γραμμάτων ὁ φυσικός μου λόγος ἐστὶ, κἂν δι' αὐτῶν αὐτοῦ ποιοῦμαι τὴν προφοράν· ἀλλ' ἐμοῦ τοῦ κατὰ φύσιν λαλοῦντος, καὶ δι' ἀμφοῖν αὐτὸν ὡς ἐμὸν ἐκφωνοῦντος· τῆς μὲν νοερᾶς μου ψυχῆς φυσικῶς ἀεὶ Εκφυομένην. Μεμένηκε τὴν φύσιν καὶ τὴν ἐνέργειαν. μεμένηκεν ήγουν σὰρξ ἀσθενὴς καὶ παθητὴ τὴν φύσιν καὶ τὴν ἐνέργειαν. Τὸ μὲν Πνεῦμα, κ. τ. λ. τὸ νοη τόν τὸ δρώμενον. Επιστώσατο. Ης πειθόμενος. πειθόμενον, γένος Καὶ τὰ κατ' ουρανούς. Μὲν ὑπάρχοντα. μή. ποιούμεν. ποιουμέ

CONTRA BERONEM ET HELICONEM. οἶδεν αὐτὸς μόνος, ὑπάρχων τεχνίτης φυσικὸς τῶν calo, ut novit ipse solus, cum sit artifex naturalis ὑπὲρ ἔννοιαν κατ' αὐτὴν ἅμα τὴν σωτήριον σάρκω σιν, τῆς ἰδίας θεότητος ἐμποιήσας τῇ σαρκὶ τὴν ἐνέργειαν, οὐ περιγραφομένην αὐτῇ διὰ τὴν κένωσιν· οὐδ' ὥσπερ τῆς αὐτοῦ θεότητος, οὕτω καὶ αὐτῆς φυσικῶς ἐκφυομένην ἀλλ᾽ ἐν οἷς ἂν σαρκωθείς θεϊκῶς ἐνήργησε, δι' αὐτῆς ἐκφαινομένην. Οὐ γὰρ γέγονε φύσει θεότης μεταβληθεῖσα τὴν φύσιν, ἡ σὰρξ γενομένη τῇ φύσει θεότητος σάρξ· ἀλλ' ὅπερ ἦν καὶ θεότητι συμφυεῖσα μεμένηκε τὴν φύσιν καὶ τὴν ἐνέργειαν καθὼς εἶπεν ὁ Σωτήρ· «Τὸ μὲν πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής, καθ᾿ ἣν ἐνεργήσας τε καὶ παθὼν ἅπερ ἦν ἀναμαρτήτου σαρκὸς, τὴν ὑπὲρ ἡμῶν ἐπιστώσατο κένωσιν θεότητος, θαύμασι καὶ σαρκὸς παθήμασι φυσικῶς βεβαιουμένην. Διὰ γὰρ τοῦτο γέγονεν ἄνθρωπος ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, ἵνα σαρκὶ μὲν παθητῇ πάσχων, ἅπαν ἡμῶν τὸ τῷ θανάτῳ πραθὲν λυτρώσηται γένος· ἀπαθεῖ δὲ θεότητι διὰ σαρκὸς θαυματουργῶν, πρὸς τὴν ἀκήρατον αὐτοῦ καὶ μακαρίαν ἐπαναγάγῃ ζωήν, ἧς ἀπέπεσεν τῷ διαβόλω πειθόμενος· καὶ τὰ κατ' οὐρανοὺς ἅγια τάγματα τῶν νοερῶν οὐσιῶν στομώσῃ πρὸς ἀτρεψίαν τῷ μυστηρίῳ τῆς αὐτοῦ σωματώσεως· ἧς ἔργον ἡ τῶν ὅλων ἐστὶν εἰς αὐτὸν ἀνακεφαλαίωσις. Μεμένηκεν οὖν καὶ σαρκωθεὶς κατὰ τὴν φύσιν Θεὸς ὑπεράπειρος, τὴν ἑαυτῷ συγγενῆ καὶ κατάλληλον ἔχων ἐνέργειαν τῆς μὲν θεότητος οὐσιωδῶς ἐκφυομένην· διὰ δὲ τῆς αὐτοῦ παναγίας σαρκὸς ἐν τοῖς θαύμασιν οἰκονομικῶς ἐκφαινομένην ἵνα πιστευθῇ Θεὸς εἶναι, δι᾿ ἀσθενοῦς φύσει σαρκὸς αὐτουργῶν τὴν τοῦ παντὸς σωτηρίαν. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. γ'. Καμοὶ γὰρ, ἵνα τρανώσω παραδείγματι τὸ περὶ Σωτῆρος λεχθέν, ὁ φυσικός μου λόγος συγγενής ἐστι καὶ κατάλληλος ὄντι λογικῷ τε καὶ νοερῷ τὴν ψυ χήν ἧς κατὰ φύσιν ἐστὶν αὐτοκίνητος ενέργειά τε καὶ πρώτη δύναμις, ἀεικίνητος, ὁ λόγος φυσικῶς αὐτ τῆς πηγαζόμενος. "Ον ῥηματίσας τε καὶ γραμμαῖς εὖ χαράξας, γλώσσῃ μὲν ὀργανικῶς, ὅτε χρὴ προφέρω, καὶ γράμμασι τεχνικῶς διὰ τῶν ἀνομοίων μὲν ὑπάρχοντα καὶ διὰ τῶν ἀνομοίων μὴ τραπέντα δεικνὺς αὐτὸν ἐξακουόμενον. Οὐ γὰρ γλώσσης καὶ γραμμάτων ὁ φυσικός μου λόγος ἐστὶ, κἂν δι' αὐτῶν p αὐτοῦ ποιοῦμαι τὴν προφοράν· ἀλλ' ἐμοῦ τοῦ κατὰ φύσιν λαλοῦντος, καὶ δι' ἀμφοῖν αὐτὸν ὡς ἐμὸν ἐκφωνοῦντος· τῆς μὲν νοερᾶς μου ψυχῆς φυσικῶς ἀεὶ 83 Matth. xxνι, 42. Εκφυομένην. «Enatam. Male edit., cogiratam (al. cognitam)., COMBEF. Μεμένηκε τὴν φύσιν καὶ τὴν ἐνέργειαν. Omnino legendum videtur, μεμένηκεν ήγουν σὰρξ ἀσθενὴς καὶ παθητὴ τὴν φύσιν καὶ τὴν ἐνέργειαν. CAPPERONN. Τὸ μὲν Πνεῦμα, κ. τ. λ. Spiritus, τὸ νοητόν in Christo, ipsa deitas; sic Athan. etc.; caro, τὸ δρώμενον. COWBEFIS. Επιστώσατο. • Probavit, persuasit.» BAUN. Ης... πειθόμενος. Hæc in editt. Sirmond. et Fabric. male omittuntur, quæ agnoscit intereorum quæ sunt supra sensum, in ipsa simul salutari incarnatione deitatis suae coaplans carni operationem, non circumscriptam ea propter eva - cuationem, nec sicut ex deitate sua, ita et ex ipsa naturaliter enatam; sed in quibuscunque incarnatus deifice operatus est, per ipsam declaratam. Non enim caro facta est per naturam deitas translata natura, facta videlicet secundum naturam deitatis caro: sed quod erat etiam deitati coaptata mansit, id est caro infirma et passibilis natura et operatione; quemadmodum Salvator ait: e Spiritus quidem promptus; caro autem infirma ": in qua operatus et passus quæ erant carnis absque peccato, exinanitionem pro nobis indicavit divinitatis, miraculis et carnis passionibus naturaliter robo - ratam. Propter hoc enim factus est homo universorum Deus, ut carne quidem passibili patiens, totum nostrum morti venditum redimeret genus: impassibili vero deitate per carnem mirabiliter operans, ad immortalem illud et beatam reduceret vitam, de qua ceciderat diabolo parens; atque sanctos intellectualium substantiarum cœli ordines ad inconvertibilitatem mysterio suæ stabiliret incorporationis. Cujus opus omnium in· eum recapitulatio est. Mansit ergo etiam incarnatus secundum naturam Deus superimmensus, sibi cognatam et convenientem habens operationem: ex deitate quidem substantialiter natam; per sanctissimam vero carnem in miraculis dispensatorie declaratam; ut cre datur Deus esse, per infirmam natura carnem per se operans universitatis salutem. Ejusdem, ex eodem sermone. I}I. III. Etenim et mihi, ut paradigmate quod de Salvatore dictum est exprimam, naturalis sermo meus cognatus est et competens, cum sim rationalis et intellectualis anima; cujus secundum naturam est a se mobilis operatio ac prima virtus, semper mobilis, sermo naturaliter ex ea profluens. Quem verbis prolatum, et lineis exaratum, lingua quidem organice cum oportet produco, et litteris artificiose per, indissimilia non exsistentem, et dissimilibus non fugientem ostendens eum subauditum. Non enim linguæ ac litterarum naturalis sermo meus est, licet per eas ipsius faciamus pronuntiationem; sed meus, quia secundum naturam loquor, et per utrasque illum ut meum pronuntio: pres. - Forte leg. πειθόμενον, ut ad γένος referatur. EDIT. PATROL. Καὶ τὰ κατ' ουρανούς. Αtqui angeli ante Christi incorporationem alioque ordine contirmati. COMBEF. Respexisse videtur S. Pater ad illud Ephes. 1, 10: sin dispensatione plenitudinis tenporum, instaurare omnia in Christo, quæ in colis, et quae in terra sunt, in ipso., Μὲν ὑπάρχοντα. Anastasius legit μή. Εt mos ποιούμεν. Combefisius tamen edidit ποιουμέ vou; atque ita interpretatur: «licet per eas (litteras) ipsum (sermonem) profero.»

col. 835–836page 126 of 189

PG 10:835πηγαζόμενον· διὰ δὲ τῆς σωματικής μου γλώσσης ὀργανικῶς, ὡς ἔφην, ὅτε χρή προφερόμενον. Ὥσπερ οὖν ἐφ' ἡμῶν, ὅσον εἰκάσαι τὸ παντελῶς ἀνεί καστον, διὰ τῆς σωματικῆς ἡμῶν γλώσσης ἀτρέπτως ἡ κατὰ φύσιν τῆς ψυχῆς λογικὴ προφέρεται δύνα μις· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ὑπερφυοῦς τοῦ Θεοῦ σωμα τώσεως, διὰ τῆς αὐτοῦ παναγίας σαρκὸς, ἐν οἷς ἂν θεϊκῶς ἐνήργησε, δίχα τροπῆς ἡ παντοκρατορική, καὶ τῶν ὅλων ποιητικὴ τῆς ὅλης θεότητος ἐνέργεια διαδείκνυται πάσης ἐκτὸς κατὰ φύσιν περι γραφῆς διαμένουσα, κἂν διὰ σαρκὸς διέλαμψε φύσει πεπερασμένης Οὐ γὰρ πέφυκε περιγράφεσθαι γενητῇ φύσει τὸ κατὰ φύσιν ἀγένητον· κἂν συνέφυ αὐτῷ κατὰ σύλληψιν πάντα περιγράφουσαν νοῦν οὔτε μὴν εἰς τ' αὐτὸν αὐτῷ φέρεσθαι φύσεώς ποτε καὶ φυσικῆς ἐνεργείας, ἕως ἂν ἑκάτερον τῆς ἰδίας ἐντὸς μένει φυσικῆς ἀτρεψίας. Ομοφυῶν γὰρ μόνων ἡ ταυτουργός ἐστι κίνησις σημαίνουσα τὴν οὐσίαν, ἧς φυσική καθέστηκε δύναμις, ἑτεροφυούς ἰδιότητος οὐσίας εἶναι κατ' οὐδένα λόγον, ἢ γενέσθαι δίχα τροπῆς δυναμένην. (ι) (λ) (μ) (ν) (ο) Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. δ'. Τὸ γὰρ μυστήριον τῆς θείας σαρκώσεως, ἀποστόλοις τε, καὶ προφήταις, καὶ διδασκάλοις, διττήν καὶ διαφορὰν ἔχον διέγνωσται τὴν ἐν πᾶσι φυσικὴν θεω ρίαν· ἀνελλιπούς ὑπάρχον θεότητος, καὶ πλήρους έχ δεικτικὸν ἀνθρωπότητος δν. Ἕως ἂν οὐχ εἷς κατὰ τὴν οὐσίαν γνωρίζεται Λόγος μιᾶς ἐνεργείας, οὐδέποτε καθ᾽ ὁτιοῦν ἀμφοτέρων γνωσθήσεται κι νησις. Ο γὰρ ἀεὶ κατὰ φύσιν ὑπάρχων Θεός. ὑπεραπείρω δυνάμει γενόμενος ὡς ἠθέλησεν ἄνθρωπος ἀναμάρτητος, ὅπερ ἦν ἐστι, μεθ' ὅσων νοεῖται Θεός· καὶ ὅπερ γέγονεν, ἐστὶ μεθ᾽ ὅσων νοεῖται καὶ γνωρίζεσθαι πέφυκεν ἄνθρωπος· ἑαυτοῦ καθ᾿ ἑκάτερον ἀεὶ μένων ἀνέκπτωτος, οἷς θεϊκῶς ὁμοῦ καὶ ἀνθρωπίνως ενήργησε, τέλειον κατὰ τὸν ἑκα τέρου λόγον σώζων ἑαυτοῦ φυσικῶς ἀναλλοίω του. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. ε'. Βήρων γάρ τις ἔναγχος, μεθ᾿ ἑτέρων τινῶν, τὴν Βαλεντίνου φαντασίαν ἀφέντες, χείρονι κακῷ κατε Ὥσπερ ούν. Διαδείκνυται. διεδείκνυτο. Βουτ. Πεπερασμένης. Σημειωτέον ὅτι τὸ πεπερασμένης τ' αὐτόν ἐστι τῷ περιγεγραμμένης. πάρησαν, λέγοντες, τὴν μὲν προσληφθεῖσαν τῷ λόγῳ σάρκα γενέσθαι ταυτουργὸν τῇ θεότητι, διὰ τὴν πρόσληψιν· τὴν θεότηνα δὲ γενέσθαι ταυτοπαθῆ τῇ σαρκί, διὰ κένωσιν· τροπὴν ὁμοῦ, καὶ φύρσιν, καὶ σύγχυσιν, καὶ τὴν εἰς ἀλλήλους ἀμφοτέρων μεταβολὴν δογματίζοντες. Εἰ γὰρ προσληφθεῖσα ἡ σὰρξ Φέρεσθαι. πέφυκε. ἕως ἂν οὖν.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. DOGMAT. ET HISTORIC. ab intellectuali quidem anima mea semper natura- πηγαζόμενον· διὰ δὲ τῆς σωματικής μου γλώσσης ὀργανικῶς, ὡς ἔφην, ὅτε χρή προφερόμενον. Ὥσπερ οὖν ἐφ' ἡμῶν, ὅσον εἰκάσαι τὸ παντελῶς ἀνεί καστον, διὰ τῆς σωματικῆς ἡμῶν γλώσσης ἀτρέπτως ἡ κατὰ φύσιν τῆς ψυχῆς λογικὴ προφέρεται δύναμις· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ὑπερφυοῦς τοῦ Θεοῦ σωμα τώσεως, διὰ τῆς αὐτοῦ παναγίας σαρκὸς, ἐν οἷς ἂν θεϊκῶς ἐνήργησε, δίχα τροπῆς ἡ παντοκρατορική, καὶ τῶν ὅλων ποιητικὴ τῆς ὅλης θεότητος ἐνέργεια διαδείκνυται πάσης ἐκτὸς κατὰ φύσιν περιγραφῆς διαμένουσα, κἂν διὰ σαρκὸς διέλαμψε φύσει πεπερασμένης Οὐ γὰρ πέφυκε περιγράφεσθαι γενητῇ φύσει τὸ κατὰ φύσιν ἀγένητον· κἂν συνέφυ αὐτῷ κατὰ σύλληψιν πάντα περιγράφουσαν νοῦν· οὔτε μὴν εἰς τ' αὐτὸν αὐτῷ φέρεσθαι φύσεώς ποτε καὶ φυσικῆς ἐνεργείας, ἕως ἂν ἑκάτερον τῆς ἰδίας ἐντὸς μένει φυσικῆς ἀτρεψίας. Ομοφυῶν γὰρ μόνων ἡ ταυτουργός ἐστι κίνησις σημαίνουσα τὴν οὐσίαν, ἧς φυσική καθέστηκε δύναμις, ἑτεροφυούς ἰδιότητος οὐσίας εἶναι κατ' οὐδένα λόγον, ἢ γενέσθαι δίχα τροπῆς δυναμένην. liter derivatum, per corporalem vero linguam meam organice, ut dixi, cum oportet, productum. Sicut ergo in nobis, quantum (ι) æstimare possumus quod modis omnibus est inæstimabile, per corporalem linguam nostrani inconvertibiliter, quæ secundum naturam est, animæ rationabilis producitur virtus: ita et in gloriosa Dei incarnatione, per sanctissimam caruem suam in quibuscunque divine operaretur, sine convertibilitate omnipotentiva et cunctorum factiva, totius deitatis operatio monstrabatur, absque omni secundum naturam circumscriptione permanens, (x) licet per carnem fuigeret natura circumfinita. Non enim circumscribitur factitia natura quod secundum naturam factum non est, licet (λ) cooriatur ei per conceptionem om. nem sensum circumscribentem; (μ) nec etiam in codem ipso sibi natura differtur aliquando et naturalis operatio, donec utrumque intra propriam manet naturalem inconvertibilitatem. (ν) Connaturalium enim tantum per se operans est motus, manifestans substantiam, cujus naturalem constat esse virtutem; diversæ naturæ proprietatis substantia nulla ratione esse vel fieri sine convertibilitate valente. Ejusdem, ex eodem sermone. IV. IV. Mysterium namque divinæ incarnationis apostolis et prophetis atque doctoribus duplam ac diversam in omnibus habere naturalem theoriam dignoscitur, cum sit perfectae deitatis et plena demonstrativum humanitatis. Quarum donec unum secundum substantiam non cognitum fuerit Verbum unius operationis, cum utriusque sit, nunquam aliquando cognoscetur motus. Cum enim semper secundum naturam exsistat Deus, superinfinita virtute factus, sicut voluit, homo sine peccato, quod erat est, cum quantis cognoscitur Deus: et quod factus est, est cum quantis esse cognoscitur homo. (ο) Secundum utrumque suum semper per manens sine casu, quibus divine pariter et humane operatus est; perfectionem per omrem utriusque rationem sibi naturaliter incommutabilem salvans. Ejusdem, ex eodem sermone. V. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. δ'. Τὸ γὰρ μυστήριον τῆς θείας σαρκώσεως, ἀποστό λοις τε, καὶ προφήταις, καὶ διδασκάλοις, διττήν καὶ διαφορὰν ἔχον διέγνωσται τὴν ἐν πᾶσι φυσικὴν θεω ρίαν· ἀνελλιπούς ὑπάρχον θεότητος, καὶ πλήρους έχ δεικτικὸν ἀνθρωπότητος δν. Ἕως ἂν οὐχ εἷς κατὰ τὴν οὐσίαν γνωρίζεται Λόγος μιᾶς ἐνεργείας, οὐδέποτε καθ᾽ ὁτιοῦν ἀμφοτέρων γνωσθήσεται κι - νησις. Ο γὰρ ἀεὶ κατὰ φύσιν ὑπάρχων Θεός. ὑπεραπείρω δυνάμει γενόμενος ὡς ἠθέλησεν ἄνθρω πος ἀναμάρτητος, ὅπερ ἦν ἐστι, μεθ' ὅσων νοεῖται Θεός· καὶ ὅπερ γέγονεν, ἐστὶ μεθ᾽ ὅσων νοεῖται καὶ γνωρίζεσθαι πέφυκεν ἄνθρωπος· ἑαυτοῦ καθ᾿ ἑκάτερον ἀεὶ μένων ἀνέκπτωτος, οἷς θεϊκῶς ὁμοῦ καὶ ἀνθρωπίνως ενήργησε, τέλειον κατὰ τὸν ἑκα τέρου λόγον σώζων ἑαυτοῦ φυσικῶς ἀναλλοίω του. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. ε'. Βήρων γάρ τις ἔναγχος, μεθ᾿ ἑτέρων τινῶν, τὴν V. Bero enim quidam nuper, et alii quidam, VaJentini phantasia deserta, deteriori irretiti sunt pra- Βαλεντίνου φαντασίαν ἀφέντες, χείρονι κακῷ κατεvitati, dicentes assumptam a Verbo carnem, fuisse eadem quæ divinitas operata est operatam: divinitatem vero compassibilem carni propter exinanitionem; convertibilitatem simul et commistionen, sen confusionem, atque utriusque in invicem mutationem dogmatizantes. Si enim assumpta caro Ὥσπερ ούν. Nicephorus patriarcha CP. citat hunc locum in libro contra impugnatores imaginum, qui ms. exstat in bibliotheca Regia et in Colbertina. SIRMOND. Διαδείκνυται. Legebat Anastasius διεδείκνυτο. Βουτ. Πεπερασμένης. Addit Nicephorus hanc adnotationem: Σημειωτέον ὅτι τὸ πεπερασμένης τ' αὐτόν ἐστι τῷ περιγεγραμμένης. SIRMOND. πάρησαν, λέγοντες, τὴν μὲν προσληφθεῖσαν τῷ λόγῳ σάρκα γενέσθαι ταυτουργὸν τῇ θεότητι, διὰ τὴν πρόσληψιν· τὴν θεότηνα δὲ γενέσθαι ταυτοπαθῆ τῇ σαρκί, διὰ κένωσιν· τροπὴν ὁμοῦ, καὶ φύρσιν, καὶ σύγχυσιν, καὶ τὴν εἰς ἀλλήλους ἀμφοτέρων μεταβο λὴν δογματίζοντες. Εἰ γὰρ προσληφθεῖσα ἡ σὰρξ Φέρεσθαι. Supple πέφυκε. CAPPERONN. "Ewç är ovx. Persuasum habet Capperonnierius, legendum hic esse ἕως ἂν οὖν. Ipsum adeas infra not. 75. Nemo autem non videt, in Anastasii versione pro Quarum» quod habent editt. Sirmondi et Fabricii, Jegendum cum Combefisio ‹ Quandiu;» qui et hic adnotat: «Eadem fere concilium Chalced., Leo papa, etc.›

col. 837–838page 127 of 189

PG 10:837γέγονε ταυτουργός τῇ θεότητι, δηλονότι καὶ φύσει Θεός μεθ' ὅσων φυσικῶς νοεῖται Θεός· καὶ εἰ γέγονε κενωθεῖσα τῇ σαρκὶ ταυτοπαθὴς ἡ θεότης, δηλονότι καὶ φύσει σὰρξ, μεθ' ὅσων φυσικῶς γνωρίζεσθαι πέφυκε σάρξ. Τὰ γὰρ ἀλλήλοις ὁμοεργῆ, καὶ ταὐτουργά, καὶ ὁμόφυλα πάντως, καὶ ταυτοπαθῆ, δια φορὰν οὐκ ἐπιδέχεται φύσεως· καὶ φύσεων αὐτοῖς συγκεχυμένων, ἔσται δυὰς ὁ Χριστὸς, καὶ προσώπων μεμερισμένων τετράς, τὸ φευκτότατον. Καὶ πῶς αὐτοῖς εἷς καὶ ὁ αὐτὸς, Θεὸς ὁμοῦ φύσει καὶ ἄνθρω τος, ὁ Χριστός; ποίαν δὲ κατ' αὐτοὺς ἕξει τὴν ὕπαρ ξιν, μεταβολῇ θεότητος γενόμενος ἄνθρωπος, καὶ σαρκὸς μεταποιήσει Θεός; Η γὰρ εἰς ἀλλήλας τούτων μετάπτωσις, παντελής ἐστιν ἀμφοτέρων ἀναίρεσις. Σκοπείσθω δὴ πάλιν ἡμῖν ἑτέρως ὁ λόγος. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. ς'. Εὐσεβὲς κεκύρωται δόγμα Χριστιανοῖς, κατ' αυ τήν τε φύσιν, καὶ τὴν ἐνέργειαν, καὶ πᾶν ἕτερον αὐτῷ προσφυές, ἴσον ἑαυτῷ καὶ ταυτὸν εἶναι τὸν ' Θεόν·· μηδὲν ἑαυτῷ τῶν ἑαυτοῦ παντελῶς ἄνισον ἔχοντα, καὶ ἀκατάλληλον. Εἰ τοίνυν κατὰ Βήρωνα τῆς αὐτῆς αὐτῷ προσληφθεῖσα φυσικῆς ἐνεργείας γέγονεν ἡ σὰρξ, δηλονότι καὶ τῆς αὐτῆς αὐτῷ γέγονε φύσεως μεθ' ὅσων ἡ φύσις, ἀναρχίας, ἀγενησίας, ἀπειρίας, ἀϊδιότητος, ἀκαταληψίας, καὶ τῶν ὅσα τού των καθ' ὑπεροχήν ὁ θεολογικὸς ὑπερφυῶς ἐνορᾷ τῇ Θεότητι λόγος· καὶ τροπὴν ἀμφότερα πέπονθεν, μηδ ετέρου τὸν τῆς ἰδίας φύσεως ουσιώδη λόγον ἔτι σω ζόμενον ἔχοντος. Ο γὰρ ἑτεροφυῶν εἰδὼς ταυτουργίαν, σύγχυσιν ὁμοῦ φυσικὴν, καὶ διαίρεσιν αὐτῶν εἰσηγεῖται προσωπικήν· ἀδιαγνώστου παντελῶς τῇ τῶν ἰδιωμάτων μεταβολῇ τῆς φυσικῆς αὐτῶν γενομένης ὑπάρξεως. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. ζ'. Εἰ δὲ τῆς αὐτῆς αὐτῷ μὴ γέγονε φύσεως, οὐδὲ τῆς αὐτῆς αὐτῷ ποτε γενήσεται φυσικῆς ἐνεργείας· ἵνα μὴ δειχθῇ τῇ φύσει τὴν ἐνέργειαν ἄνισον ἔχων, καὶ ἀκατάλληλον· καὶ τῆς αὐτοῦ δι᾿ ὅλων τῶν ἑαυτοῦ φυσικῆς ἔξω γεγονώς ισότητος, καὶ ταυτότητος· ὅπερ ἀσεβές. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. η'. Εἰς ταύτην δὲ τὴν πλάνην κατήχθησαν, κακῶς πεισθέντες ἰδίαν γενέσθαι τῆς σαρκὸς τὴν δι' αὐτῆς ἐκφανθεῖσα ἐν τοῖς θαύμασι θείαν ἐνέργειαν· ᾗ τὸ πᾶν ὁ Χριστὸς οὐσιώσας καθ᾽ ὁ νοεῖται Θεὸς, συνέ χει κρατούμενον. Οὐ γὰρ ἔγνωσαν, ἀδύνατον εἶναι θείας ἐνέργειαν φύσεως ἑτεροφανοῦς οὐσίας ἰδίωμα γενέσθαι δίχα τροπῆς· οὐδὲ συνῆκαν, ὡς οὐ παντὸς ἰδιόν ἐστι σαρκὸς, τὸ δι' αὐτῆς μὲν ἐκφαινόμενον, οὐκ αὐτῆς δὲ φυσικῶς ἐκφυόμενον· καίτοι σαφούς αυ τοῖς οὔσης, καὶ προφανοῦς τῆς ἀποδείξεως. Εγώ γὰρ γλώσσῃ λαλῶν, καὶ χειρὶ γράφων, μίαν καὶ αὐ (π) (ρ) (σ) (τ) Μή. μέν.

CONTRA BERONEM ET HELICONEM. γέγονε ταυτουργός τῇ θεότητι, δηλονότι καὶ φύσει facta est cooperatrix divinitati, liquet quod et uaΘεός μεθ' ὅσων φυσικῶς νοεῖται Θεός· καὶ εἰ γέγονε κενωθεῖσα τῇ σαρκὶ ταυτοπαθὴς ἡ θεότης, δηλονότι καὶ φύσει σὰρξ, μεθ' ὅσων φυσικῶς γνωρίζεσθαι πέφυκε σάρξ. Τὰ γὰρ ἀλλήλοις ὁμοεργῆ, καὶ ταυ τουργά, καὶ ὁμόφυλα πάντως, καὶ ταυτοπαθῆ, διαφορὰν οὐκ ἐπιδέχεται φύσεως· καὶ φύσεων αὐτοῖς συγκεχυμένων, ἔσται δυὰς ὁ Χριστὸς, καὶ προσώπων μεμερισμένων τετράς, τὸ φευκτότατον. Καὶ πῶς αὐτοῖς εἷς καὶ ὁ αὐτὸς, Θεὸς ὁμοῦ φύσει καὶ ἄνθρωτος, ὁ Χριστός; ποίαν δὲ κατ' αὐτοὺς ἕξει τὴν ὕπαρ ξιν, μεταβολῇ θεότητος γενόμενος ἄνθρωπος, καὶ σαρκὸς μεταποιήσει Θεός; Η γὰρ εἰς ἀλλήλας τούτων μετάπτωσις, παντελής ἐστιν ἀμφοτέρων ἀναίρεσις. Σκοπείσθω δὴ πάλιν ἡμῖν ἑτέρως ὁ λόγος. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. ς'. Εὐσεβὲς κεκύρωται δόγμα Χριστιανοῖς, κατ' αυ τήν τε φύσιν, καὶ τὴν ἐνέργειαν, καὶ πᾶν ἕτερον αὐτῷ προσφυές, ἴσον ἑαυτῷ καὶ ταυτὸν εἶναι τὸν ' Θεόν·· μηδὲν ἑαυτῷ τῶν ἑαυτοῦ παντελῶς ἄνισον ἔχοντα, καὶ ἀκατάλληλον. Εἰ τοίνυν κατὰ Βήρωνα τῆς αὐτῆς αὐτῷ προσληφθεῖσα φυσικῆς ἐνεργείας γέγονεν ἡ σὰρξ, δηλονότι καὶ τῆς αὐτῆς αὐτῷ γέγονε φύσεως μεθ' ὅσων ἡ φύσις, ἀναρχίας, ἀγενησίας, ἀπειρίας, ἀϊδιότητος, ἀκαταληψίας, καὶ τῶν ὅσα τού των καθ' ὑπεροχήν ὁ θεολογικὸς ὑπερφυῶς ἐνορᾷ τῇ Θεότητι λόγος· καὶ τροπὴν ἀμφότερα πέπονθεν, μηδ ετέρου τὸν τῆς ἰδίας φύσεως ουσιώδη λόγον ἔτι σωζόμενον ἔχοντος. Ο γὰρ ἑτεροφυῶν εἰδὼς ταυτουρ γίαν, σύγχυσιν ὁμοῦ φυσικὴν, καὶ διαίρεσιν αὐτῶν εἰσηγεῖται προσωπικήν· ἀδιαγνώστου παντελῶς τῇ τῶν ἰδιωμάτων μεταβολῇ τῆς φυσικῆς αὐτῶν γενομέ νης ὑπάρξεως. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. ζ'. Εἰ δὲ τῆς αὐτῆς αὐτῷ μὴ γέγονε φύσεως, οὐδὲ τῆς αὐτῆς αὐτῷ ποτε γενήσεται φυσικῆς ἐνεργείας· ἵνα μὴ δειχθῇ τῇ φύσει τὴν ἐνέργειαν ἄνισον ἔχων, καὶ ἀκατάλληλον· καὶ τῆς αὐτοῦ δι᾿ ὅλων τῶν ἑαυτοῦ φυσικῆς ἔξω γεγονώς ισότητος, καὶ ταυτότητος· ὅπερ ἀσεβές. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. η'. Εἰς ταύτην δὲ τὴν πλάνην κατήχθησαν, κακῶς πεισθέντες ἰδίαν γενέσθαι τῆς σαρκὸς τὴν δι' αὐτῆς ἐκφανθεῖσα ἐν τοῖς θαύμασι θείαν ἐνέργειαν· ᾗ τὸ πᾶν ὁ Χριστὸς οὐσιώσας καθ᾽ ὁ νοεῖται Θεὸς, συνέχει κρατούμενον. Οὐ γὰρ ἔγνωσαν, ἀδύνατον εἶναι θείας ἐνέργειαν φύσεως ἑτεροφανοῦς οὐσίας ἰδίωμα γενέσθαι δίχα τροπῆς· οὐδὲ συνῆκαν, ὡς οὐ παντὸς ἰδιόν ἐστι σαρκὸς, τὸ δι' αὐτῆς μὲν ἐκφαινόμενον, οὐκ αὐτῆς δὲ φυσικῶς ἐκφυόμενον· καίτοι σαφούς αυ τοῖς οὔσης, καὶ προφανοῦς τῆς ἀποδείξεως. Εγώ γὰρ γλώσσῃ λαλῶν, καὶ χειρὶ γράφων, μίαν καὶ αὐ tura Deus cum quotquot est intelligatur Deus; et si facta est exinanita compassibilis carni divinitas, liquet quod et natura caro cum quotquot est naturaliter esse intelligatur caro. Ea quippe quæ mutuo sunt cooperantia, et eadem operantia, et ejusdem originis, profecto et compassibilia, naturæ non suscipientia differentiam: et naturis sibi confusis, erit dualitas Christus, et personis separatis fiel quaternitas; quod est nimium fugiendum. Εt quomodo illis unus et idem ipse erit, Deus nætura simul et homo, Christus? (π) Quam etiam secundum ipsos habebit essentiam, mutatione divinitatis factus homo, et carnis translatione Deus? Casus enim in alterutras, omnimoda est utrarumque peremptio. Inspiciatur itaque a nobis aliter sermo. Ejusdem, ex eodem sermone. VI. VI. Pium Christianis constitutum est dogma credentibus, (ρ) secundum eamdem naturam ac ope rationem, et omne aliud sibi conveniens, æqualem sibi et eumdem ipsum esse Deum, nihil omnino corum quæ sua sunt inæquale habentem et inconveniens. Si igitur secundum Beronem assumpta sibi caro‘ejusdem operationis effecta est, haud dubium quin et ejusdem facta est sibi natura, cum quotquot est natura, id est inprincipalitate, infactione, infi. nitate, sempiternitate, incomprehensibilitate, et quæcunque borum secundum magnitudinem theologica amplissime in deitate ratio contemplatur: et vicissitudinem utraque passa sunt, neutro naturæ suæ substantialem rationem ultra salvandam habente. Qui enim eorum quæ alterius sunt naturæ sentit eamdem operationem, confusionem simul naturalem, et divisionem eorum personalem introducit incognita prorsus idiomatum commutatione naturali eorum facta exsistentia. Ejusdem, ex eodem sermone. VII. VII. Si vero ejusdem sibi non fuit naturæ, nɛɛ ejusdem sibi aliquando fiet naturalis operationis; ne appareat secundum naturam operationem inæqualem habere et inconvenientem, (σ) et suæ ipsius per omnia eorum quæ sua sunt naturalis extraneus factus æqualitatis et identitatis quod est penitus impium. Ejusdem, ex eodem sermone. VIII. VIII. In hunc autem errorem illati sunt, male credentes propriam carnis effectam divinam operationem, quæ per ipsam in miraculis manifestata est; (τ) qua totum Christus substantians secundum quod intelligitur Deus. tenet retentum. Non enim cognoverunt, impossibile esse divinæ operationem naturæ, alterius naturæ substantiæ. idioma fieri absque convertibilitate: neque intellexerunt, quod non utique proprium sit carnis, quod per eam quidem ostensum est, non ex ea naturaliter ortum, præsertim cum claræ sit eis et manifestæ probationis. Ego Μή. Ita cum interprete Combefisius. Editi Sirmond. et Fabric. præter rem, μέν.

col. 839–840page 128 of 189

PG 10:839νοιαν, ενέργειαν αὐτῆς ὑπάρχουσαν φυσικήν μηδενὶ λόγῳ δείξας αὐτὴν γλώσσης, ἢ χειρός, φυσικῶς ἐκφυομένην· μήτε μὴν γενομένην αὐτῶν ἢ λεγομέ την διάνοιαν, διὰ τὴν δι' ἀμφοῖν αὐτῆς ἔκφανσιν. Γλῶσσαν γὰρ, ἢ χεῖρα, διανοητικήν συνετής οίδεν οὐδείς· ὥσπερ οὐδὲ τὴν παναγίαν τοῦ Θεοῦ σάρκα, διὰ τὸ προσληφθῆναι, καὶ τὸ δι' αὐτῆς ἐκφανθῆναι τὴν θείαν ἐνέργειαν, γενομένην κατ' αὐτὸν φύσει δημιουργόν. Αλλ' εὐσεβῶς ὁμολογεῖ πιστεύων, ὅτι διὰ τὴν ἡμῶν σωτηρίαν, καὶ τὸ δῆσαι πρὸς ἀτρεψαν τὸ πᾶν, ὁ τῶν ὅλων δημιουργὸς ἐκ τῆς παναγίας ἀειπαρθένου Μαρίας, κατὰ σύλληψιν ἄχραντον, είχα τροπῆς, ἐνουσιώσας ἑαυτῷ ψυχήν νοεράν μετά αἰσθητικοῦ σώματος, γέγονεν ἄνθρωπος φύσει και τὴν δι' ἀμφοῖν τῆς νοερᾶς μου ψυχῆς ἐκφαίνω διά κίας ἀλλότριος· ὅλος Θεὸς ὁ αὐτὸς, καὶ ὅλος ἄνθρωπος ὁ αὐτός· ὅλος Θεὸς ὁμοῦ φύσει καὶ ἄνθρωπος ὁ αὐτός. Θεότητι μὲν τὰ θεῖα διὰ τῆς αὐτοῦ παν αγίας σαρκός, οὐκ ὄντα φύσει τῆς σαρκὸς ἐνεργῶν ἀνθρωπότητι δὲ τὰ ἀνθρώπινα, οὐκ ὄντα φύσει θεό τητος, ἀνοχῇ πάσχων θεότητος. Μη δὲν θεῖον γυμνὸν σώματος ἐνεργήσας· μηδὲ ἀνθρώπινον ὁ αὐτὸς ἄμοι ρον δράσας θεότητος· τηρῶν ἑαυτῷ καὶ καθ᾿ ὃν ἐνήρ γησεν ἀμφότερα καινοπρεπή τρόπον τὸ κατ' ἄμφω φυσικῶς ἀναλλοίωτον· εἰς πίστωσιν τῆς ἑαυ τοῦ τελείας ἐνανθρωπήσεως, τῆς ὄντως ἀληθοῦς, καὶ μηδὲν ἐχούσης φαυλότητος. Ὁ μὲν οὖν Βήρων, οὕτως ἔχων, ὡς ἔφην, ενεργείας μονάδι τὴν θεότητα τοῦ Χριστοῦ καὶ τὴν ἀνθρωπότητα συγχέας ὁμοῦ φυσικῶς, καὶ προσωπικῶς μερίζων, καταλύει τὸν βίον· ἀγνοήσας μόνης τῆς τῶν ὁμοφυῶν προσώπων ὁμοφυοῦς ταυτότητος την ταυτουργίαν εἶναι δηλω τικήν. Ολος Θεός...θεότητι. ὁ Λόγος Θεὸς ὁ αὐτός· θεότητι, κ. τ. λ. αὐτὸς, Καινοπρεπή τρόπον. « » τῷ, καινὴν τινα ἐνέργειαν ἡμῖν πολιτεύσας.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. νοιαν, ενέργειαν αὐτῆς ὑπάρχουσαν φυσικήν μηδενὶ λόγῳ δείξας αὐτὴν γλώσσης, ἢ χειρός, φυσικῶς ἐκφυομένην· μήτε μὴν γενομένην αὐτῶν ἢ λεγομέτην διάνοιαν, διὰ τὴν δι' ἀμφοῖν αὐτῆς ἔκφανσιν. Γλῶσσαν γὰρ, ἢ χεῖρα, διανοητικήν συνετής οίδεν οὐδείς· ὥσπερ οὐδὲ τὴν παναγίαν τοῦ Θεοῦ σάρκα, διὰ τὸ προσληφθῆναι, καὶ τὸ δι' αὐτῆς ἐκφανθῆναι τὴν θείαν ἐνέργειαν, γενομένην κατ' αὐτὸν φύσει δημιουργόν. Αλλ' εὐσεβῶς ὁμολογεῖ πιστεύων, ὅτι διὰ τὴν ἡμῶν σωτηρίαν, καὶ τὸ δῆσαι πρὸς ἀτρεψαν τὸ πᾶν, ὁ τῶν ὅλων δημιουργὸς ἐκ τῆς παναγίας ἀειπαρθένου Μαρίας, κατὰ σύλληψιν ἄχραντον, είχα τροπῆς, ἐνουσιώσας ἑαυτῷ ψυχήν νοεράν μετά αἰσθητικοῦ σώματος, γέγονεν ἄνθρωπος φύσει και eniin lingua loquens et manu scribens, uuam et τὴν δι' ἀμφοῖν τῆς νοερᾶς μου ψυχῆς ἐκφαίνω διά eamdem per utramque intellectualis animæ meæ profero cogitationem; operationem ejus exsistentem naturalem nulla ratione ostendens eam lingua vel manu naturaliter ortam; sed nec effectam earum vel dictam cogitationem propter ejus ex utraque manifestationem. Linguam enim vel manum cogitativam sapienter novit nemo: sicut nec sanctissimam Dei carnem, pro eo quod assumpta sit, et per eam divina sit operatio clara effecta, secundum naturam conditricem. Sed pie confitetur credens, quia propter salutem nostram, et ut ad inconversibilitatem ligaret universitatem, universorum conditor ex sanctissima semper Virgine Maria per conceptionem inviolabilem sine conversibilitate substantiaus sibimet animam intellectualem cum sen- κίας ἀλλότριος· ὅλος Θεὸς ὁ αὐτὸς, καὶ ὅλος ἄνθρω sivo corpore, natura factus est homo malitiæ alienus: totus Deus ipse, totus homo idem ipse; tolus Deus pariter natura et homo idem ipse. Deitate quidem, divina per suam ipsius sanctissimam carnem, non exsistentia natura carnis, operans; humanitate vero, humana, non exsistentia natura deitatis, deitatis indulgentia patiens. Nil divinum nudum corpore operatur: nil humanum idem ipse privatum divinitate gerens; servans sibimet modum secundum utrumque immutabilem, per quem operatus est utraque decenti more, ad approbationem perfectæ ac veræ, nihilque habentis pravitatis inhumanationis suæ. Itaque Bero quidem sic se habens, ut dixi, operationis monade deitatem Christi et humanitatem naturaliter simul confundens, et partiens personaliter, dissolvit vitam: (v) ignorans solius contra naturalium personarum connaturalis identitatis eamdem ipsam operationem esse significalivam. πος ὁ αὐτός· ὅλος Θεὸς ὁμοῦ φύσει καὶ ἄνθρωπος ὁ αὐτός. Θεότητι μὲν τὰ θεῖα διὰ τῆς αὐτοῦ παν αγίας σαρκός, οὐκ ὄντα φύσει τῆς σαρκὸς ἐνεργῶν· ἀνθρωπότητι δὲ τὰ ἀνθρώπινα, οὐκ ὄντα φύσει θεό τητος, ἀνοχῇ πάσχων θεότητος. Μη δὲν θεῖον γυμνὸν σώματος ἐνεργήσας· μηδὲ ἀνθρώπινον ὁ αὐτὸς ἄμοιρον δράσας θεότητος· τηρῶν ἑαυτῷ καὶ καθ᾿ ὃν ἐνήρ γησεν ἀμφότερα καινοπρεπή τρόπον τὸ κατ' ἄμφω φυσικῶς ἀναλλοίωτον· εἰς πίστωσιν τῆς ἑαυ τοῦ τελείας ἐνανθρωπήσεως, τῆς ὄντως ἀληθοῦς, καὶ μηδὲν ἐχούσης φαυλότητος. Ὁ μὲν οὖν Βήρων, οὕτως ἔχων, ὡς ἔφην, ενεργείας μονάδι τὴν θεότητα τοῦ Χριστοῦ καὶ τὴν ἀνθρωπότητα συγχέας ὁμοῦ φυσικῶς, καὶ προσωπικῶς μερίζων, καταλύει τὸν βίον· ἀγνοήσας μόνης τῆς τῶν ὁμοφυῶν προσώπων ὁμοφυοῦς ταυτότητος την ταυτουργίαν εἶναι δηλω τικήν. SYLLOGISMI. De suppositis _divinitus sapientibus testimoniis, et aliis, ejusdem S. Anastasii. I. Ecce nunc et sacratissimus hic et magnus doctor, veritatisque testis fidelis, concorditer cum aliis omnibus sanctis catholicæ Dei ac apostolicæ institutoribus Ecclesiæ, duas secundum unitjonem inconfusam et impartibilem, quemadmodum naturas, ita etiam duas voluntates et duas operationes congruentes et convenientes naturis, divinam ut dictum est et humanam, increatam et creatam, non incœplam et cæptam, tanquam Dei simul et hominis unius et ejusdem Domini nostri Jesu Christi, magna voce confitetur ac prædicat, et confiteri nobis sine Ολος Θεός...θεότητι. Ita cum interprete Combefisius. Reliqui, Sirmond., Fabric. et Basnag., ὁ Λόγος Θεὸς ὁ αὐτός· θεότητι, κ. τ. λ. Interjecta, ob repetitamn. vocem αὐτὸς, excidisse videntur. Ilve iten ex Combelisio in interpretatione restituimus, prævaricatione jubet. Difficillimum autem esse, ac modis omnibus impossibile definit, ut unam roluntatem et operationem, aut naturam unam dejtatis et humanitatis ejus confiteantur hi, qui pie vivere volunt. Propter quod et tale quid in eo dogmatizantes, tanquam impios et alienos imma culatæ nostræ Christianorum fidei abjicit et condemnat, nosque hoc facere protestatur. De duabus enim Salvatoris nostri Christi naturis et operatio⚫ nibus, ut breviter pauca ex sacris illius eloquiis espediam, hæc evidenter adatur.» ‹ deitatis indulgentia patiens; › quæ alias desunt. Καινοπρεπή τρόπον. «Nova decentique re Lione.» Athine istud τῷ, καινὴν τινα ἐνέργειαν ἡμῖν πολιτεύσας. Dionys. epist. 4 ad Caium. Cowseri. Suppositis. Id est supra positis. FABRIC.

col. 841–842page 129 of 189

Ex editione Sirmondiana. II. Utraque ostendeus super quæ dupliciter, divine scilicet et humane, operatum est secundum eamdem quæ veraciter vera est et naturalis sub stantia, Deum immensum simul et circumscriptum hominem exsistentem et intellectum, substantiam utriusque perfecte perfectam habentem cum opera tione sua, id est naturali proprietate. Et rursus Non enim facta est natura deitas transmutata natura caro, facta natura divinitatis caro: sed quod erat etiam deitati coaptata mansit caro, in firma et passibilis natura et operatione, sicut ait Salvator: Spiritus quidem promptus, caro autem infirma *.» Et iterum: Per quam operatus et patiens quæ erant carnis sine peccato, pro nobis indicavit exinanitionem deitatis, miraculis et car nis passionibus naturaliter roboratam. Et iterum Mysterium divinæ incarnationis apostolis et prophetis atque doctoribus duplam et diversam ha bere dignoscitur naturalem in omnibus theoriam, indiminutæ deitatis exsistens, et plenæ demonstra tivum humanitatis. Et iterum: Quibus divine pariter et humane operatus est, perfectionem, per omnem utriusque rationem, sibi naturaliter incom mutabilem salvans. Et iterum: Nil divinum nudum corpore operatus, nil humanum idem ipse privatum divinitate gerens: servans sibimet modum secundum utrumque immutabilem, per quem ope ratus est utraque decenti more, ad approbationem perfectæ ac veræ nihilque habentis pravitatis inhu manationis suæ. Er editione Combefisiana II. Utraque ostendens se, eo quod dupliciter (di vine scilicet et humane) operatum est, secundum eamdem quæ veraciter vera et naturalis substantia est, Deum immensum simul, et circumscriptum ex sistere ac intelligi hominem; utriusque perfecte perfectam essentiam habentem, cum illius operatio ne, id est, naturali proprietate. Et rursus: Non enim caro facta est natura deitas, translata natura, facta videlicet secundum naturam divinitatis caro; sed quod erat, etiam deitati coapta, mansit, id est, caro infirma et passibilis natura et operatione, sicut ait Salvator: • Spiritus quidem promptus, ca 10 autem infirma.» Et rursus: Qua operatus et passus, quæ erant carnis ab omni peccato immunis, divinitatis pro nobis exinanitionem miraculis et. carnis passionibus naturaliter confirmatam, proba vit. Et iterum: Mysterium divinæ incarnationis, apostolis et prophetis atque doctoribus, duplam ac diversam in omnibus habere compertum est natura lem considerationem; cum perfectæ deitatis, et ple næ vim habeat ostendendæ humanitatis. Et iterum Quibus divine pariter et humane operatus est, per fecte utroque sui rationem natura servans incom mutabilem. Et iterum: Nihil divinum nudum cor pore operatus, nihil humanum idem ipse gerens quod expers esset deitatis: qua ipsa nova decenti que ratione utraque operatus est, utriusque ratione immunem se a mutatione servans, ad perfectæ suæ humanationis, quæ plane vera sit, nihilque aut vitii aut labis admittat, fidem astruendam. III. De his vero, qui unam deitatis et humanitatis ejus operationem, et naturam dogmatizant, dicit Non enim circumscribi natura genita comparatumi est, quod secundum naturam ingenitum est, la metsi ei coaluit, per conceptionem, quæ vim omnem mentis circumscribit; ac nec unquam in eandem naturam naturalemque virtutem seu operationem vertantur, donec utrumque intra propriam natura lem inconvertibilitatem manet. Et item: Forum enim duntaxat, quæ ejusdem naturæ sunt, motus ejusdem virtutis ac efficaciæ est, substantiam desi gnans, cujus est naturalis virtus; cum substantia diversæ natura proprietatis nulla ratione esse possit III. De his vero, qui unam deitatis et humanitatis ejus operationem, et naturam unam dogmatizant, dicit: Non enim circumscribitur factitia natu ra id quod per naturam factum non est, licet coo riatur ei per conceptionen), omnem circumscriben tem sensum: nec etiam in eodem ipso sibi natura differtur aliquando et naturalis operatio, donec utrumque intra propriam manet naturalem incon versibilitatem. Et item: Counaturalium quippe tantum est eadem ipsa operans motus, essentiam indicans, cujus naturalem constat esse virtutem, alterius naturæ proprietate substantiæ secundum nullam rationem esse vel fieri sine conversibilitate valente. Item: Ea quippe quæ mutuo sunt aut fieri, absque convertibilitate. Item: Ea enim, cooperantia, et eadem operantia, et ejusdem ori ginis; profecto et compassibilia naturæ non susci pientia differentiam: et naturis sibi confusis erit dealitas Christus, et personis separatis fiet quater nitas: quod est nimium fugiendum. Et iterum: Si Matth. xxvi, 42. Utraque. Supra cap. 4, seu testimon. 4. Non enim. Testim. 2. Per quam. Ibid. Mysterium. Testim. 4. Quibus. Ibid. Nil divinum. Testim. 8. Non enim. Testim. 3. Connaturalium. Ibid. Ea quippe. Testin. 5. quæ ejusdem inter se virtutis sunt et operationis, ejusdemque prorsus originis ac earumdem passio num, ea naturæ distinctionem non admittunt; con fusisque secum naturis, erit Christus dualitas, personisque divisis fiet quaternitas: quod omnium Hæc testimonia, ex superiore S. Hippolyti sermone contra Beronem ab Anastasio desumpia, recensuit castigavitque Combefisius in editione op rum S. Maximi, tom. I, pag. 76, eo quol in edito Sirmondiano Anastasii versio implexa passim ac mendosa noscatur. Utraque sive cum textu, sive cum notis et animadversionibus Capperonnierii infra relatis conferenda.

col. 843–844page 130 of 189

Ex editione Combefisiuna. S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. ± DOGMAT. ET HISTORIC. Ex editione Sirmondiana. igitur secundum Beronem assumpta sibi caro ejusdem operationis effecta est, haud dubium quin et ejusdem facta est sibi naturæ, cum quotquot est natura, id est inprincipalitate, infactione, infi nitate, sempiternitate, incomprehensibilitate; et quæcunque horum secundum magnitudinem theolo gica amplissime in deitate ratio contemplatur: et vicissitudinem utraque passa sunt, neutro naturæ suæ substantialem rationem ultra salvandam haben te. Et rursus: Qui enim eorum, quæ alterius sunt naturæ, eamdem ipsam sentit operationem; confusionem pariter naturalem, et divisionem eo rum inducit personalem; incognita prorsus idio matum translatione naturali eorum facta essentia. Item: Si vero ejusdem sibi non fuit naturæ, neque ejusdem sibi fiet naturalis operationis. Et iterum: In eumdem autem errorem illati sunt, male credentes propriam factam carnis divinam operationem, quæ in miraculis per ipsam apparuit, qua totum Christus substantians secundum quod intelligitur Deus continet retentum. Et iterum Non enim cognoverunt impossibile esse divinæ operationem naturæ idioma fieri sine convertibili tate. Et iterum: Quarum donec unam secun dum substantiam cognoscatur Verbum unius ope rationis, nunquam aliquando eo quod utriusque sit cognoscetur motus. Et iterum: Itaque Bero quidem sie se habens, ut dixi, operationis unalitate deitatem Cbristi et humanitatem simul confundens naturaliter, et partiens personaliter, dissolvit vi tam; ignorans solius connaturalium personarum connaturalis identitatis eamdem ipsam operationem esse significativam. maxime cavendum. Et iterum: Siquidem igitur, ut auctor Bero est, assumpta illi caro ejusdem ac ipse virtutis seu operationis facta est; plane etiam ejus dem facta est naturæ, cum quibus omnibus natura est, quod principii expers, quod ingenita, quod in finita, quod sempiterna, quod incomprehensa, et si qua ejusmodi secundum excellentiam theologicus sermo eximie in deitate contemplatur: et vicissi tudinem utraque passa sunt, neutro substantialem naturæ suæ rationem ultra incolumem servante. Et rursus; Qui enim eorum, quæ sunt diversæ na turæ, eamdem sentit operationem; confusionem pariter naturalem divisionemque ipsorum inducit naturalem; ignota prorsus ac obscurata per idioma tum commutationem naturali eorum substantia ex sistentiaque. Item: Si vero non ejusdem ac ille fa cta est naturæ, nec ejusdem unquam fiet operatio nis. Et iterum: In hunc autem errorem impege runt, credentes male propriam carnis effectam divinam operationem, quæ per ipsam in miraculis manifestata est; qua Christus, rerum hac univer sitate condita, secundum quod intelligitur Deus, quod ita conditum est, tenet ac conservat. Et ite rum: Non enim cognoverunt, fieri non posse, divinæ naturæ operatio, alterius diversæque sub stantiæ proprietas fieret, absque convertibilitate. Et iterum: Quandiu non unum secundum essen tiam unius noscitur Verbum operationis, nulla un quam ratione fiat, ut amborum motus cognoscatur. Et iterum Itaque Bero, qui sic habeat, ut dice bam, una operatione Christi pariter deitatem et hu manitatem natura confundens ac personis dividens, vitam dissolvit; qui nempe nesciat, eamdem ope rationem, personarum quæ ejusdem naturæ sint, identitatem duntaxat designare. ● IV. His igitur ita et ab hoc quoque sacratis simo et magno doctore ac martyre veritatis (id ipsum autem est, si dicamus a sanctissimo, qui in eo loquitur, Spiritu), manifestius dictis, diligenter intendant qui volunt, et maxime qui communicant his, qui novitates nunc operati sunt: et sciant cer tissime, quia qui duas Salvatoris nostri Christi vo luntates naturales et operationes denegant et abji ciunt, impiam ac alienam Christianici dogmatis tam sacram et orthodoxam confessionem appellant, unamque deitatis et humanitatis ejus voluntatem et operationem dogmatizant, eos qui taliter sibi con sone non confitentur anathematizantes, liquido et absque ullo tegente velamine sanctos prophetas et apostolos atque doctores; vel etiam, ut verius di catur, sanctissimum Spiritum qui in illis locutus est, quinimo et loquitur, anathematizant, et ab eo per illos traditam nobis sacram et orthodoxam con Si igitur. Testim. 6. Qui enim. Ibid. Si vero. Testim. 7. ut fessionem abnegant et abjiciunt, atque impiam et alienam a Christianico dogmate esse asseverant, et æque ut prædictus hæreticus, quin potius ut omnes simul profani hæretici, qui in confusione ac phan tasia et divisione decepti sunt, solum supersubstan tialis theologiæ ac incarnata dispensationis non ab negant et subvertunt mysterium: quaternitatem qui dem Personarum sanctam confitentes Trinitatem; at vero unum hujus, id est Dominum nostrum Je sum Christum, inanimatum, et sine intellectu ac sine ratione, secundum quod propter nos factus est homo, introducentes, et convertibilitatem simul et con spersionem ac mutabilitatem, confusionemque ac phantasiam et divisionem utriusque naturæ ipsius pronuntiantes, et puri per hoc hominis, vel prodi gii cujusdam matrem sanctam semper virginem ac Dei genitricem Mariam scribentes. ‹ V. Deinde vero hanc, quæ videlicet in eo ab illis Non enim. Ibid. Quarum. Testim. 4. Itaque Bero. Testim, §. In eumdem. Testim. &.

col. 845–846page 131 of 189

dogmatizata est, unam voluntatem et unam operation tivum uniuscujusque naturæ operatio et est et co nem respuentes, et neque unam, neque duas, id est divinam et humanam voluntatem vel operationem in eo, vel quamdam ex omuibus confiteri volentes, non solum instabiles et tergiversatores, sed et hæ reticis qui in confusione ac phantasia et divisione erraverunt, magis impios ipsi seipsos propriis ver bis et dogmatibus monstrant. Nam illi quidem vel unam, isti vero nec unam voluntatem vel opera tionem eum habere volunt, ac per hoc insubstan tialeın illum et inessentialem; minus enim est di cere, sine voluntate ac impotem secundum utrasque naturas pronuntiant, cum juxta sacras de finitiones et rationes corruptio, id est interemptio et inexsistentia naturæ, naturalium habitudinum et operationum atque virtutum infirmitas et defectus exsistat, et quod universaliter voluntate naturali ac substantiali operatione privatur, neque est, neque aliquid est, neque est quævis ejus essentia. VI. Et non ipsum tantum, sed et Patrem, et Spiritum sanctum, insubstantivum astruunt et inex sistentem. Ejusdem enim utrisque illis substan tiæ, id est deitatis, et voluntatis, ac operationis Salvator exsistit, secundum quod est et dicitur na tura Deus; ita ut subsequenter et dominam no stram vere sanctissimam, super omnes sanctos venerandam scilicet et laudandam, ut proprie ac non fallaciter, veraciter Dei genitricem semperque virginem, non proprie ac veraciter matrem Dei de scribant, sed ejus qui nullomodo secundum ipsos exsistit. Et isti quidem talibus ac tantis impietatibus capti, per sua ipsius dogmata propalantur. Hi vero, qui simul cum duabus voluntatibus et opera tionibus, quæ sanctis catholicæ institutoribus Ec clesiæ pie in Salvatore nostro Christo dicuntur, aliam unam nescio unde fingentes confiteri volunt, et ana thematizant eos qui non consone sibi unam et duas, id est tres voluntates et operationes in eo confi tentur; nihilominus et isti sanctos prophetas et apostolos ac doctores, quin et super hos, qui in ipsis locutus est, imo et nunc per eos affatur, sanctis simum Spiritum anathematizant, et traditam per eos nobis ab illo sanctam et immaculatam fidem novis adulterantes adinventionibus abnegant, et aliam in Salvatore Christo naturam præter divinam et hu manam, extraneam quamdam et omnium alienam exsistentium fingunt cujus esse volunt a se fictam in illo unam voluntatem et operationein. Quo niam omnis voluntas naturalis et substantialis ope ratio, naturæ profecto voluntativæ ac operativæ idio mata sunt. Et omnis operatio naturalis substantiam indicat, ex qua procedit et inest et indica Isa. 1, 22. ** Il Cor. vi, 14-16. Impotem.Impotentem. BAUN. Ipsius. Ipsorum. ID. Et omnium... fingunt. Et ab omnibus quæ sunt in rebus alienam, fingunt. ComBEF. Et inest. Cui inest. Id. gnoscitur naturalis: et omnis natura propriæ ope rationis substantiali ratione cognoscitur, et omnis natura convenientem sibi seque significantem habet operationem, hanc ab aliis discernentem, definitio nesque substantiarum naturales earum operationes vera ratio novit. Et ut compendiose dicatur, nec naturam sine operatione quæ illam substantialiter characterizet, nec rursus voluntatem vel operatio nem constat esse sine quadam substantia, id est possibile quemadmodum divina concionantur Eloquia, et ipsa rerum natura clamat. VII. Igitur voluntatem et operationem unam præter duas circa Salvatorem Christum fingentes, et necessitate etiam aliam naturam præter di vinam, ut dictum est, et humanam extraneam quam dam exsistentium omnium alienam plasmantes ap plicant ei, cujus esse jam dictam a se unam voluntatem, quæ inane tigmentum fictæ cogitatin nis est, et germen quod ab idololatria nil penitus dif fert. Deus enim simul et homo Salvator exsistens, duas tantum congruentes sibi naturas et voluntates et operationes, id est divinam et humanam habet, quemadmodum inclyti præceptores nostri ac docto res affirmant: non unam et duas, id est tres, ut adversarii dogmatizant; quo illud evidentissime gerant, quod olim a Deo per Isaiam prophetam in calumniam dicitur, id est: Caupones tui vinum aqua miscent **. Ut enim apparet, et isti verbum veritatis cauponum more adulterando, natura lem dualitatem voluntatum et operationum Sal vatoris nostri Christi una voluntate ac operatione, quæ in ipso ab hæreticis qui in confusione ac divi sione seu phantasia decepti sunt, impie dogmati zata est, veluti vinum aqua miscentes, utrasque se ctas confiteri compellunt; quod impium veraciter est et alienum immaculatæ fidei nostræ Christia norum; qui ex diametro similiter ut præcessores sui etiam per hunc a veritate decidunt modum. Equale quippe ex diametro et simile malum est cum hæretica opinione paternam projicere ac re probare orthodoxiamı, et e diverso cum hac pariter et illam confiteri et approbare: Quæ enim partici patio justitiæ et iniquitati? aut quæ societas luci ad tenebras? aut quæ conventio Christi ad Belial? aut quæ purs fideli cum infideli? qui autem consensus templo Dei cum idolis *? divinus ait Apostolus. In quam vero et ipse: Quæ participatio, vel commu nicatio, conventio, aut pars, aut consensus paternæ orthodoxiæ, ad nequam hæreticorum opinionem, ut cum altera altera prædicetur, vel etiam respuatur? VIII. Et hoc quoque diligenter intendant, quiz Constat... possibile. Constare sine quadam substantia, est possibile. ID. Et necessitate. Ex necessitate. Id. Cujus esse. Cujus velint esse. Id.

col. 847–848page 132 of 189

PG 10:847Τοῖς ἕκαστα φυσικοῖς διεξαγόμενα νόμοις. Τροπὴ γὰρ τοῦ κατὰ φύσιν ἀπεί νησις. Πάσης ἔξω περιγραφής μεμένη

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. si quemadmodum magnus ab immortalitate cogno- ▲ minatus imo vero cunctus sanctorum chorus • affirmat, quod pene fides Salvatoris nostri non admittat, cum hoc instabile quiddam secundum) suam ipsius rationem exsistat. Quod si hoc fuerit passa, et quod huic est contrarium procul dubio sustinebit, additamentum scilicet, et quomodo manebit ulterius fides defectibus ac profectibus immutata? Dicant, inquit, nobis, qui per singulos dies fides creant, imo deos sibi diversos fingunt, quoniam cum fidei verbo mutatur atque multiplicatur a talibus id quod creditur. Ergo et adversarii ſides sibi condentes diversas, absque omni contradictione secundum qualitatem et quantitatem atque immutationem dogmatum suorum, immutant simul et multiplicant id quod creditur, et quinque Christos eatenus plasmasse monstrantur. Hunc quidem unam operationem, illum vero nec unam operationem, et alium unam voluntatem, et alterum nec unam voluntatem: porro quintum unam et duas, atque unam et duas, id est tres operationes et tres voluntates, ut aiunt, habentem. Et dicaut si volunt illi ipsi, qui talia exponunt dogmata, et qui communicant eis, in quem talium ac tot Christorum a se fictorum credentes baptizati sunt vel baptizantur: aut cujus eorum corpus et sanguinem sumunt atque distribuunt; utrum ejus qui unam, an qui nec unam operationem; ejus qui unam voluntatem, an ejus qui unam et duas, et unam et duas, id est tres operationes et tres voluntates, et propterea jam ex necessitate tres etiam naturàs habet. Sed non erat vox et non erat auditio*, quemadmodum ait propheta magnus Elias, scelestos sacerdotes et pseudoprophetas confusionis redarguens. ‹ IX. Nam quidquid horum dixerint, illinc cum impietate etiam redargutionem sermo eorum circumferet; quoniam non in verum et veraciter exsistentem Christum credunt atque baptizant, nec illius corpus et sanguinem accipiunt et distribuunt. Illum enim, verum scilicet, et qui vere consistit, Christum Deum simul et hominem inclyti magistri nostri ac præceptores scientes, duas et tantum quemadmodum naturas, sic etiam et duas voluntates, et totiden operationes congruentes sibi, divinam scilicet, ut jam dictum est et comprobatum, et humanam, in- creatam et creatam, sine inceptione et cum inceptione, in ipso confitentur et confiteri nobis præcipiunt. Non autem, ut hi nunc novitates fecerunt, unam et nºc unam, nec duas, et rursus unam et duas, id est tres voluntates et operationes habere illum fatentur. . X. Super hæc autem omnia quæ dicta sunt, et illud quoque certissime noverint, quoniam unam nec unam, neque duas, et iterum unam et duas voluntates et operationes, et omnia cum anathematibus et depositionibus ac excommunicatione dogmatizantes, aperte sibi et alterutris repugnare probantur; et ipsi per se ipsos et invicem subvertunt ac destruunt, alterna verba et dogmata, seque ipsos et alterutros, et eos qui sibi communicant, anathematizant, et ab omni sacra dignitate ac ministerio pelunt atque deponunt. Necnon et a perceptione illibatæ communionis vivifici corporis et sanguinis magni Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi sequestrant. XI. Et hæc liquido nos, et nullo intuentes et scientes obstante velamine, non solum propter multiformem errorem, verum etiam et propter instabilitatem et absurditatem ac reciprocationem talium virorum et dogmatum, omni custodia nosmetipsos ab illorum impietate et communione servemus, quotquot in veritate esse ac dici Christiani volumus. Alienum quippe a Christianis est, cum orthodoxia etiam impietatem suscipere; aut confiteri quidem orthodoxam fidem, communicare vero his qui hanc per novas inventiones abnegant et adulterant. Propter quod divina nobis lex simul et apostolica jubet, eos qui aliud præter quod a Christiferis viris accepimus 88, docere ac introducere conati fuerint, avertere et anathematizare, non tantum si homines fuerint, sed et licet angeli fortassis e cœlo descendentes exstiterint. Et si hoc fecerimus, et divinam sine prævaricatione adimpleverimus præceptionem, sacramque ac orthodoxam fidem absque adulteratione simul et innovatione possederimus et confessi fuerimus; ad vitam salvi efficiemur æternam in Christo Jesu Domino nostro: cum quo Deo et Patri, una cum sanctissimo et bono ac vivifico Spiritu, gloria, honor, imperium, et adoratio nunc et semper, et in omnia nunquamque finienda sæcula sæculorum. Amen. › Claudii Capperonnier v. c. animadversiones in Anastasii Versionem Latinam Fragmentorum Hippolyti, Contra Beronem et Helicem: juxta editionem Fabricianam. Anast. versio. a Naturalibus producta legibus. ẞ Vertibilitas enim ejus qui est inexpers motionis, motus est infiniti Y Omni etiam excepta circumscriptione permansit. 87 III Reg. xv, 26. 88 Gal. 1, 8. Græca. Τοῖς ἕκαστα φυσικοῖς διεξαγόμε να νόμοις. Τροπὴ γὰρ τοῦ κατὰ φύσιν ἀπείpov, xivεisbal µh nepuxótos, & xlνησις. XE. Πάσης ἔξω περιγραφής μεμένηMagnus ab immortalitate cognominatus. Athamasius de synod. Seleuc. et Arimin. Sed mendum in voce pene. Num consules, vel tempus aut defeclum? CONREF. Emendata. Suis quæque legibus temperata, vel ordinata. Mutatio non debet tribui ei qui de natura sua sit immotionis ex pers. Immensum moveri non pocircumscriptione test. Sine omni permansit. Avertere. Aversari. Baun. Hæc versio nullum legenti sensum exhibet.

col. 849–850page 133 of 189

PG 10:849λ Κατ' αὐτὴν τὴν ὄντως ἀληθῆ καὶ φυσικὴν ὕπαρξιν. Τὴν οὐσίαν ἑκατέρου τελείως τε λείαν ἔχοντα. ᾿Αλλὰ οὐχ, ὥς τινές φασιν, κατὰ ἑτεροφύων, αἱ συγκρίσεις. Θεῷ δὲ ποιητῇ τῶν ὅλων ποιητῶν, ἀπείρῳ περατῶν καὶ ἀπειρίᾳ πέρας κατ' οὐδένα συγκρίνεται λόγον. Κἂν εἰς μίαν ὑπόστασιν ἀμφοτέ Διὰ τῶν ἀνομοίων μὲν ὑπάρχον πέντα δεικνὺς αὐτὸν ἐξακουόμε Ὅσον εἰκάσαι τὸ παντελῶς ἀνεί χαστον. Κἂν διὰ σαρκὸς διέλαμψε φύσει πεπερασμένης. Κἂν συνέφυ αὐτῷ κατὰ σύλληψιν πάντα περιγράφουσαν νοῦν. Οὔτε μὴν εἰς τ' αὐτὸν αὐτῷ φέρε σθαι πέφυκε) φύσεώς ποτε καὶ φυσικῆς ἐνεργείας. Ομοφυῶν γὰρ μόνων ή ταὐτουργός ἐστι κίνησις, σημαίνουσα τὴν μις. Ἕως ἂν οὐχ οὖν εἰς κατὰ τὴν οὐσίαν οὐδέποτε καθ᾽ ὁτιοῦν ἀμφοτέρων γνωσθήσεται κίνησις. ἑαυτοῦ καθ' ἑκάτερον ἀεὶ μένων ἀνθρωπίνως ενήργησε, τέλειον και τὰ τὸν ἑκατέρου λόγον σώζων εαυ τοῦ φυσικῶς ἀναλλοίωτον. Ποίαν κατ' αὐτοὺς ἕξει τὴν ὕπαρ ξιν, μεταβολῇ θεότητος γενόμενος τέρων ἀναίρεσις. Κατ' αὐτὴν φύσιν. τοῦ φυσικῆς ἔξω γεγονώς ισότητος καὶ ταυτότητος. τῷ τὴν αὐτήν διττὴν καὶ διαφορὰν ἔχειν θεωρίαν,

Anast. versio. ☎ Secundum eamdem quæ veraciter vera est et naturalis substantia Utriusque perfecte perfectionem habentem. Sed non, sicut quidam aiunt, secundum comparationem: comparationes sunt eorum ejusdem naturæ et non quæ diversa, cum Deo autem auctore omnium facto rum, et infinito finitore finitorum, et cum infinitate nulla ratione comparatur finitum. ¶ Quanquam in unam substantiam utriusque facta sit unitas 8 Quem per indissimilia non exsistentem dissimilibus non fugientem ostendens eum subauditum : Quantum æstimare possumus quod modis omnibus est inæstimabile. x Licet per carnem fulgeret natura circumfinita λ Licet cooriatur et per conceptionem omnem sensum circumscribentem. Nec etiam in eodem ipso sibi natura difertur aliquando et naturalis operatio. ♥ Connaturalium enim tantum per se operans est motus, manifestans substantiam, cujus naturalem constat esse virtutem. Quarum donec unum secundum substantiam non cognitum fuerit Verbum unius operationis, cum utriusque sit, nunquam aliquando cognoscetur motus. 。 Secundum utrumque suum semper permanens sine casu, quibus divine pariter et humane operatus est: perfectionem per omnem utriusque rationem sibi naturaliter incommutabilem salvans. * Quam secundum ipsos habebit essentiam mutatione divinitatis factus homo, et carnis translatione Deus? Casus enim in alterutras omnimoda est utrarumque peremptio. p Secundum eamdem naturam Et suæ ipsius per omnia eorum quæ sua sunt, naturalis extraneus factus æqualitatis et identitatis. CONTRA BERONEM ET HELICONEM. Græca. Κατ' αὐτὴν τὴν ὄντως ἀληθῆ καὶ φυσικὴν ὕπαρξιν. Τὴν οὐσίαν ἑκατέρου τελείως τελείαν ἔχοντα. ᾿Αλλὰ οὐχ, ὥς τινές φασιν, κατὰ Guyxplotv..... popuwy rap, oux ἑτεροφύων, αἱ συγκρίσεις. Θεῷ δὲ ποιητῇ τῶν ὅλων ποιητῶν, ἀπείρῳ περατῶν καὶ ἀπειρίᾳ πέρας κατ' οὐδένα συγκρίνεται λόγον. Hic aliter Græca, et Anastasii versio. Locum confer supra. Κἂν εἰς μίαν ὑπόστασιν ἀμφοτέpwv YéɣovEV Evwois. Διὰ τῶν ἀνομοίων μὲν ὑπάρχον ta, xal did twv ávoμolwy µh spaπέντα δεικνὺς αὐτὸν ἐξακουόμεvov. Ὅσον εἰκάσαι τὸ παντελῶς ἀνείχαστον. Κἂν διὰ σαρκὸς διέλαμψε φύσει πεπερασμένης. Κἂν συνέφυ αὐτῷ κατὰ σύλληψιν πάντα περιγράφουσαν νοῦν. Οὔτε μὴν εἰς τ' αὐτὸν αὐτῷ φέρε σθαι (supple πέφυκε) φύσεώς ποτε καὶ φυσικῆς ἐνεργείας. Ομοφυῶν γὰρ μόνων ή ταυτουρ γός ἐστι κίνησις, σημαίνουσα τὴν obelav fis quoixh xa¤éotŋxe Súváμις. Ἕως ἂν οὐχ (sed legendum videtur οὖν εἰς κατὰ τὴν οὐσίαν yvwpiletal Abyos pias Evepyslas, οὐδέποτε καθ᾽ ὁτιοῦν ἀμφοτέρων γνωσθήσεται κίνησις. ἑαυτοῦ καθ' ἑκάτερον ἀεὶ μένων ȧvEXTTWTOS, ois Bɛixwę dμov xal ἀνθρωπίνως ενήργησε, τέλειον και τὰ τὸν ἑκατέρου λόγον σώζων εαυτοῦ φυσικῶς ἀναλλοίωτον. Ποίαν κατ' αὐτοὺς ἕξει τὴν ὕπαρ ξιν, μεταβολῇ θεότητος γενόμενος pros, xal opus peat εós; † yap els altas toutwy entwis, Rated½s totiv áµpoτέρων ἀναίρεσις. Κατ' αὐτὴν φύσιν. Kal tñs aŭtoū dɩ' ölwv tŵy čavτοῦ φυσικῆς ἔξω γεγονώς ισότητος καὶ ταυτότητος. Hæc versio Eutychianismum Hippolyto affingit; aliunde vero confundit to avrńr (¡psam) cum τῷ τὴν αὐτήν (eamdem). Zvrnpiois. Hoc loco non comparationem significat, sed naturarum divinæ et humanæ concretionem et commistionem, quam in incarnatione Apollinaris et Eutyches commenti sunt, etsi error hic a Tertulliano contra Praxeam, c. 27, jam fuerat confutatus. Substantiam. Mendum puto potius editionis Fabricianæ, quam interpretis Anastasii. Sirmondiana enim et Combefisiana exhibent ‹ subsistentiam, › ut suo loco notatum. Purum putum Eutychianismum S. Hippoly. to allingit interpres. Emendata. Secundum ipsam realiter veram naturalemque exsistentiam. Qui utriusque perfecte perfectam habeat substantiam. Neque enim, ut dicunt aliqui, secundum concretionem et commistionem; naturalium quippe sunt concretiones seu commistio nessed Deo creatori omnium creaturarum infinito finitum nulla ratione potest commisceri; nam non per concretionem seu commistionem differunt Quanquam in unam personam utriusque facta sit unitio. Ostendens ipsum (sermonem meum) audivi, cum per ea (litterarum elementa ) quæ dissimilia sunt, exsistat; nec tamen per ea (elementa) quæ dissimilia sunt, mutationem admittat. Quantum assimilare licet id, quod omnino assimilari non po test. Licet per carnem natura sua finitam fulgeret. Licet ei coaluerit per conceptionem quæ mentem omnem refrenat. Nec etiam in eamdem cum ipso naturain et naturalem operationem transferri unquam potest. Eorum enim duntaxat quæ sunt cjusdem naturæ, molus eadem operatur, substantiam significans, cujus naturalis est virtus. Quandiu igitur unum secundum substantiam agnoscitur Verbum unius operationis, nulla unquam ratione cognoscetur ambarum motio. Secundum utrumque a se ipso nunquam excidens, divinis pariter atque humanis operationibus suis perfectam incommutabilitatem servans secundum (essentialem) utriusque rationem. Qualem secundum ipsos exsistentiam habebit, factus divinitatis mutatione homo, et carnis transmutatione Deus? nam harum mutua in se invicem mutatio, est ambarum omnimoda interemptio. Secundum ipsam naturam. Et per omnia quæ sua sunt, a naturali sua æqualitate et identi tate excessisse. Ex hac versione nullus elici sensus poterat, sed emendationi nostræ jam præluserat Franciscus Combefis. in S. Maximo tom. 1, p. 75. Hunc etiam locum jam emendarat Franciscus Combetis. Quamvis Combefisius legerit twg av oùx, persuasum tamen habeo legendum hic esse tug av ouv. Nam supra dixerat Hippolytus incarnationis mysterium διττὴν καὶ διαφορὰν ἔχειν θεωρίαν, et constare divinitate atque humanitate Verbi. Itaque non vult ut Verbum sit unuin secundum substantiam; ait ruere mysterium, quandiu agnoscetur Verbum, unum secundum substantiam, etc. Vide notam ad has emendationes.

Sermon on the Holy TheophanySermo in sancta Theophania

col. 851–852page 134 of 189

PG 10:851Η τὸ πᾶν ὁ Χριστὸς οὐσιώσας, καθ' ν νοεῖται Θεός, συνέχει κρα τούμενον. Αγνοήσας μόνης τῆς τῶν ὁμο φυῶν προσώπων ὁμοφυούς ταυτότητος τὴν ταυτουργίαν είναι δηλω τικήν. ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΑ ΑΓΙΑ ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ. Πάντα μὲν καλὰ, καὶ καλὰ λίαν τὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν δημιουργήματα, ὅσα τε ὀφθαλμὸς ὁρᾷ, καὶ ὅσα ψυχὴ διανοεῖται· ὅσα τε λόγος ἑρμηνεύει, καὶ ὅσα χεὶρ περιστρέφει· ὅσα ἡ διάνοια περιέχει, καὶ ὅσα ἡ ἀνθρωπότης καταλαμβάνει. Τί γὰρ τοῦ οὐρα νίου δίσκου πολυμορφώτερον κάλλος; τί δὲ τοῦ ἐπισ γείου χωρίου πολυανθέστερον εἶδος; τί δὲ τοῦ ἡλια κοῦ ἅρματος ὀξυτικώτερον εἰς δρόμον, τί δὲ τοῦ σεληνιακοῦ στοιχείου χαριέστερον ζεῦγος; τί δὲ τοῦ πολυπηγήτου τῶν ἄστρων μουσίου, ἀξιαγάπτερον ἔρ γον; τί δὲ τῶν ἐπιτηδείων ἀνέμων πλουσιώτερον εἰς πρόσοδον; τί δὲ τοῦ ἡμερινοῦ φωτὸς ἀκηλιδώτερον ἔσοπτρον; τί δὲ τοῦ ἀνθρώπου ἐντιμότερον ζῶον; Πάντα μὲν οὖν καλὰ λίαν τὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν δημιουργήματα. Τί δὲ καὶ τῆς τοῦ ὕδατος φύσ σεως αναγκαιότερον χάρισμα; πάντα γὰρ τοῖς ὕδα σιν καὶ λούεται, καὶ τρέφεται, καὶ καθαίρεται καὶ ἀρδεύεται. Υδωρ τὴν γῆν βαστάζει, ὕδωρ τὴν δρόσον τίκτει, τὴν ἄμπελον ἱλαρύνει· ὕδωρ τὸν στάχυν τε λεσφορεί, ὕδωρ τὴν βότρυν ἀπομφακίζει, ὕδωρ ἔλαιον ἀπαλύνει, ὕδωρ τὸν φοίνικα γλυκαίνει, ὕδωρ το βο δον ἐρυθραίνει, καὶ τὸ ἴον ἀνθίζει, ὕδωρ τὸ κρίνον λαμπροῖς τοῖς κάλυξιν τρέφει. Καὶ τί μακρολογῷ; Ανευ τῆς τῶν ὑδάτων φύσεως οὐδὲν τῶν παρόντων συνίσταται· οὕτως ἡ τῶν ὑδάτων φύσις ἀναγκαία, ὅτι τὰ μὲν ἄλλα στοιχεῖα ὑπὸ τῶν καμαρωδεστάτων οὐρανῶν τὴν οἴκησιν ἔλαβεν· ἡ δὲ τῶν ὑδάτων φύσις καὶ ἐπάνω τῶν οὐρανῶν τὴν μονὴν ἐδέξατο. Καὶ τού του μάρτυς αὐτὸς ὁ Προφήτης βοῶν· «Αἰνεῖτε τὸν Κύριον, οἱ οὐρανοὶ τῶν οὐρανῶν, καὶ τὸ ὕδωρ τὸ ἐπά νω τῶν οὐρανῶν.»

S. HIPPOLYTHOPP. PARS II. DOGMAT. ET HISTORIC • Qua totum Christus substantians, secundum quod intelligitur Deus, tenet retentum. ♥ Ignorans solius contra naturalium personarum connaturalis identilatis eamdem ipsam operationem esse significativam Η τὸ πᾶν ὁ Χριστὸς οὐσιώσας, καθ' ν νοεῖται Θεός, συνέχει κρατούμενον. Αγνοήσας μόνης τῆς τῶν ὁμο φυῶν προσώπων ὁμοφυούς ταυτότητος τὴν ταυτουργίαν είναι δηλωτικήν. Qua Christus (secundum quod intelligitur Deus) productam hanc ce rerum universitatem conservat et sub imperio tenet. Ignorans quod operationis identilas solam significet connaturalem identitatem personarum quæ sint ejusdem naturæ. Hunc quoque locum emendare jam occuparat Franciscus Combefis. ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΑ ΑΓΙΑ ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ. SANCTI HIPPOLYTI EPISCOPI ET MARTYRIS SERMO IN SANCTA THEOPHANIA. 1. Omnia certe Dei et Salvatoris nostri opera, bona sunt ac bona valde, quotquot eorum vel oculus videt vel mens cogitat; quotquot vel sermo eloquitur vel manus contrectat, quotquot intellectus comprebendit, et humana natura capit. Quæ enim orbe cœlesti multiformior pulchritudo? vel quænam terrestri solo florida magis ac variegata exstat species? quid celerius ad cursum curru solari? quænam alia lunæ sidere jucundior biga? ecquid vero dignius admiratione quam inenarrabile opus musivum astrorum? quid tempestivis ventis fecundius ad frugum proventum? quodnam luce diurna specular purius? ecquod animal præstantius homine? adeo omnia Dei et Salvatoris nostri opera, bona sunt valde. Quodnam vero vel aquæ natura necessarium magis munus reperitur? nihil enim non aquis abluitur, aquis alitur, purgatur, rigaturve. Aqua terras fert, aqua rorem generat, latificat vitem, spicam maturat, uvam acerbitate exuit, olivam emollit, palmulam edulcorat: aqua rosam rubeo pingit colore, violæ protrudit florem, lilium splendidis conspiciendum calicibus alit. Et quid multa verba facio? sine aquæ natura nihil rerum quas videmus consistere valet: usque adeo necessaria illa est, ut cætera elementa infra concamerationem cœlorum habitent; aqua etiam supra cœlos locum sibi ceperit. Cujus rei testis Propheta: • Laudale, inquit, Dominum cœli cœlorum, et aqua supra cœJos 88. Πάντα μὲν καλὰ, καὶ καλὰ λίαν τὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν δημιουργήματα, ὅσα τε ὀφθαλμὸς ὁρᾷ, καὶ ὅσα ψυχὴ διανοεῖται· ὅσα τε λόγος ἑρμηνεύει, καὶ ὅσα χεὶρ περιστρέφει· ὅσα ἡ διάνοια περιέχει, καὶ ὅσα ἡ ἀνθρωπότης καταλαμβάνει. Τί γὰρ τοῦ οὐρα νίου δίσκου πολυμορφώτερον κάλλος; τί δὲ τοῦ ἐπισ γείου χωρίου πολυανθέστερον εἶδος; τί δὲ τοῦ ἡλια κοῦ ἅρματος ὀξυτικώτερον εἰς δρόμον, τί δὲ τοῦ σε ληνιακού στοιχείου χαριέστερον ζεῦγος; τί δὲ τοῦ πολυπηγήτου τῶν ἄστρων μουσίου, ἀξιαγάπτερον ἔρ γον; τί δὲ τῶν ἐπιτηδείων ἀνέμων πλουσιώτερον εἰς πρόσοδον; τί δὲ τοῦ ἡμερινοῦ φωτὸς ἀκηλιδώτερον ἔσοπτρον; τί δὲ τοῦ ἀνθρώπου ἐντιμότερον ζῶον; Πάντα μὲν οὖν καλὰ λίαν τὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν δημιουργήματα. Τί δὲ καὶ τῆς τοῦ ὕδατος φύσ σεως αναγκαιότερον χάρισμα; πάντα γὰρ τοῖς ὕδα σιν καὶ λούεται, καὶ τρέφεται, καὶ καθαίρεται καὶ ἀρδεύεται. Υδωρ τὴν γῆν βαστάζει, ὕδωρ τὴν δρόσον τίκτει, τὴν ἄμπελον ἱλαρύνει· ὕδωρ τὸν στάχυν τε λεσφορεί, ὕδωρ τὴν βότρυν ἀπομφακίζει, ὕδωρ ἔλαιον ἀπαλύνει, ὕδωρ τὸν φοίνικα γλυκαίνει, ὕδωρ το βο δον ἐρυθραίνει, καὶ τὸ ἴον ἀνθίζει, ὕδωρ τὸ κρίνον λαμπροῖς τοῖς κάλυξιν τρέφει. Καὶ τί μακρολογῷ; Ανευ τῆς τῶν ὑδάτων φύσεως οὐδὲν τῶν παρόντων συνίσταται· οὕτως ἡ τῶν ὑδάτων φύσις ἀναγκαία, ὅτι τὰ μὲν ἄλλα στοιχεῖα ὑπὸ τῶν καμαρωδεστάτων οὐρανῶν τὴν οἴκησιν ἔλαβεν· ἡ δὲ τῶν ὑδάτων φύσις καὶ ἐπάνω τῶν οὐρανῶν τὴν μονὴν ἐδέξατο. Καὶ τού του μάρτυς αὐτὸς ὁ Προφήτης βοῶν· «Αἰνεῖτε τὸν Κύριον, οἱ οὐρανοὶ τῶν οὐρανῶν, καὶ τὸ ὕδωρ τὸ ἐπάνω τῶν οὐρανῶν.» 8º Psal. cxlviii, 4.

col. 853–854page 135 of 189

PG 10:853Οὐ μόνον δὲ τοῦτο τὴν ἀξιοπιστίαν τοῦ ὕδατος παρ ἔστησιν, ἀλλὰ καὶ τὸ πάντων αἰδεσιμώτερον. ὅτι ὁ πάντων δημιουργὸς Χριστός, ὡς ὑετὸς κατῆλθεν, καὶ ὡς πηγὴ ἐγνώσθη, καὶ ὡς ποταμὸς διεδόθη, καὶ ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ἐβαπτίσθη. "Ηκουες γὰρ ἀρτίως πῶς ἐλα θὼν ὁ Ἰησοῦς πρὸς τὸν Ἰωάννην ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ἐβαπτίσθη ὑπ' αὐτοῦ. Ὦ παραδόξων πραγμάτων· πῶς ὁ ἀπερίγραπτος ποταμὸς ὁ εὐφραίνων τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ, ἐν ὀλίγῳ ὕδατι ἐλούετο; Ἡ ἀκατάληπτος πηγή, ἡ ζωὴν βλαστάνουσα πᾶσιν ἀνθρώποις καὶ τέλος μὴ ἔχουσα, ὑπὸ πενιχρῶν καὶ προσκαίρων ὑδάτων ἐκα λύπτετο. Ο παντῆ παρών, καὶ μηδαμοῦ ἀπολιμπανόμενος, ὁ ἀκατάληπτος ἀγγέλοις καὶ ἀόρατος ἀνθρώποις, ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἔρχεται, ώς ηὐδόκησεν. Ταῦτα ἀκούων, ἀγαπητέ, μὴ φυσικῶς ἐκλάμβανε τα λεγόμενα, ἀλλ' οἰκονομικῶς δέχου τὰ παρατιθέμενα. Διδ καὶ ὁ Κύριος τῇ φιλανθρωπίᾳ τῆς συγκαταβάσεως οὐκ ἔλαθεν τὴν τῶν ὑδάτων φύσιν, ὅπερ ἐποίησεν ἐν κρυφῇ. «Εἶδον γὰρ αὐτὸν τὰ ὕδατα, καὶ ἐφοβήθησαν. Εξέστησαν μικροῦ δεῖν, καὶ τῆς ὁροθεσίας ἀπέ φυγον. "Οθεν ὁ Προφήτης ἐκ πολλῶν τῶν χρόνων τοῦ το θεωρήσας, επερωτᾷ λέγων· «Τί σοι ἐστὶ, θάλαστ σα, ὅτι ἔφυγες, καὶ σὺ, Ἰορδάνη, ὅτι ἐστράφης εἰς τὰ ὀπίσω;» Αὐτὰ δὲ ἀποκριθέντα εἶπον· Τὸν πάντων κτιστὴν ἐν μορφῇ δούλου είδομεν, καὶ τὸ μυστήριον τῆς οἰκονομίας ἀγνοήσαντες, ἀπὸ τῆς δειλίας ἐλαυνόμεθα. Νῦν δὲ γνόντες τὴν οἰκονομίαν, προσκυνοῦμεν αὐτ τοῦ τὴν εὐσπλαγχνίαν, ὅτι παραγέγονε σῶσαι καὶ οὐ κρῖναι τὴν οἰκουμένην. "Οθεν Ἰωάννης ὁ τοῦ Κυρίου πρόδρομος ἀγνοήσας τοῦτο τὸ μυστήριον, καὶ μαθών, ὅτι ἀληθῶς ὁ Κύριός ἐστιν, ἐβόα λέγων τοῖς ἀπερχομένοις, ὑπ' αὐτοῦ βαπτισθῆναι· «Γεννήματα ἐχιδνῶν, ο τί μοι σφοδρῶς ἀτενίζετε; «Οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστός κ ὑπηρέτης εἰμὶ καὶ οὐκ αὐθέντης· ἰδιώτης εἰμὶ, οὐ βασιλεύς· πρόβατόν εἰμι, οὐ ποιμήν· ἄνθρωπός είμι, οὐ Θεός. Στείρωσιν ἔλυσα μητρὸς γεννηθείς, οὐ παρ θενίαν ἐστείρωσα Ἐκ τῶν κάτωθεν ἀνεδόθην, ἐκ τῶν ἄνωθεν οὐ κατῆλθον. Πατρικὴν ἔδησα γλῶσσαν, οὐ θεϊκὴν ἤπλωσα χάριν. Ὑπὸ μητρὸς ἐγνώσθην, ὑπὸ ἀστέρος δὲ οὐκ ἐμηνύθην. Ἐγὼ εὐτελὴς καὶ ἐλάχιστος, ἔρχεται δὲ ὀπίσω μου ὃς ἔμπροσθέν μου ἐστινὀπίσω διὰ τὸν χρόνον, ἔμπροσθεν δὲ διὰ τὸ ἀπρόσιτον καὶ ἀνέκφραστον τῆς θεότητος φῶς. «Ερχεται δ ισχυρότερός μου, οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς τὰ ὑποδήματα βαστάσαι, αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. ὁ Ἐγὼ ὑπεξούσιος, αὐτὸς δὲ αὐτεξούσιος. Ἐγὼ ἁμαρτιῶν. ἔνοχος, αὐτὸς δὲ ἁμαρτιῶν ἀφαιρέ της. Ἐγὼ τὸν νόμον παράπτω, αὐτὸς δὲ τὴν χάριν φωταγωγεῖ. Ἐγὼ ὡς δοῦλος κατηχῶν, αὐτὸς δὲ ὡς δεσπότης κρίνων. Ἐγὼ τὸ ἔδαφος κλίνην ἔχω, αὐτὸς τὸν οὐρανὸν ἔχει. Εγώ μετανοίας βαπτίζω βάπτισμα, οι Οὐ παρθενίαν ἐστείρωσα. Σὺ δὲ τεχθεὶς ἐκ τῆς παρθένου Μαρίας... οὐκ ἔλυσας παρθενίαν αὐτῆς· ἀλλὰ καὶ ταύτην ἐφρούρησας, καὶ τῆς μητρὸς αὐτῇ προσηγορίαν ἐδώρησας.

SERMO IN SANCTA THEOPHANIA. Οὐ μόνον δὲ τοῦτο τὴν ἀξιοπιστίαν τοῦ ὕδατος παρἔστησιν, ἀλλὰ καὶ τὸ πάντων αἰδεσιμώτερον. ὅτι ὁ πάντων δημιουργὸς Χριστός, ὡς ὑετὸς κατῆλθεν, καὶ ὡς πηγὴ ἐγνώσθη, καὶ ὡς ποταμὸς διεδόθη, καὶ ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ἐβαπτίσθη. "Ηκουες γὰρ ἀρτίως πῶς ἐλα θὼν ὁ Ἰησοῦς πρὸς τὸν Ἰωάννην ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ἐβαπτίσθη ὑπ' αὐτοῦ. Ὦ παραδόξων πραγμάτων· πῶς ὁ ἀπερίγραπτος ποταμὸς ὁ εὐφραίνων τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ, ἐν ὀλίγῳ ὕδατι ἐλούετο; Ἡ ἀκατάληπτος πηγή, ἡ ζωὴν βλαστάνουσα πᾶσιν ἀνθρώποις καὶ τέλος μὴ ἔχουσα, ὑπὸ πενιχρῶν καὶ προσκαίρων ὑδάτων ἐκα λύπτετο. Ο παντῆ παρών, καὶ μηδαμοῦ ἀπολιμπανόμενος, ὁ ἀκατάληπτος ἀγγέλοις καὶ ἀόρατος ἀνθρώποις, ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἔρχεται, ώς ηὐδόκησεν. Ταῦτα ἀκούων, ἀγαπητέ, μὴ φυσικῶς ἐκλάμβανε τα λεγόμε να, ἀλλ' οἰκονομικῶς δέχου τὰ παρατιθέμενα. Διδ καὶ ὁ Κύριος τῇ φιλανθρωπίᾳ τῆς συγκαταβάσεως οὐκ ἔλαθεν τὴν τῶν ὑδάτων φύσιν, ὅπερ ἐποίησεν ἐν κρυφῇ. «Εἶδον γὰρ αὐτὸν τὰ ὕδατα, καὶ ἐφοβήθησαν. Εξέστησαν μικροῦ δεῖν, καὶ τῆς ὁροθεσίας ἀπέφυγον. "Οθεν ὁ Προφήτης ἐκ πολλῶν τῶν χρόνων τοῦ το θεωρήσας, επερωτᾷ λέγων· «Τί σοι ἐστὶ, θάλαστ σα, ὅτι ἔφυγες, καὶ σὺ, Ἰορδάνη, ὅτι ἐστράφης εἰς τὰ ὀπίσω;» Αὐτὰ δὲ ἀποκριθέντα εἶπον· Τὸν πάντων κτιστὴν ἐν μορφῇ δούλου είδομεν, καὶ τὸ μυστήριον τῆς οἰκονομίας ἀγνοήσαντες, ἀπὸ τῆς δειλίας ἐλαυνό μεθα. Νῦν δὲ γνόντες τὴν οἰκονομίαν, προσκυνοῦμεν αὐτ τοῦ τὴν εὐσπλαγχνίαν, ὅτι παραγέγονε σῶσαι καὶ οὐ κρῖναι τὴν οἰκουμένην. "Οθεν Ἰωάννης ὁ τοῦ Κυρίου πρόδρομος ἀγνοήσας τοῦτο τὸ μυστήριον, καὶ μαθών, ὅτι ἀληθῶς ὁ Κύριός ἐστιν, ἐβόα λέγων τοῖς ἀπερχο μένοις, ὑπ' αὐτοῦ βαπτισθῆναι· «Γεννήματα ἐχιδνῶν, ο τί μοι σφοδρῶς ἀτενίζετε; «Οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστός κ ὑπηρέτης εἰμὶ καὶ οὐκ αὐθέντης· ἰδιώτης εἰμὶ, οὐ βασιλεύς· πρόβατόν εἰμι, οὐ ποιμήν· ἄνθρωπός είμι, οὐ Θεός. Στείρωσιν ἔλυσα μητρὸς γεννηθείς, οὐ παρ θενίαν ἐστείρωσα Ἐκ τῶν κάτωθεν ἀνεδόθην, ἐκ τῶν ἄνωθεν οὐ κατῆλθον. Πατρικὴν ἔδησα γλῶσσαν, οὐ θεϊκὴν ἤπλωσα χάριν. Ὑπὸ μητρὸς ἐγνώσθην, ὑπὸ ἀστέρος δὲ οὐκ ἐμηνύθην. Ἐγὼ εὐτελὴς καὶ ἐλάχι στος, ἔρχεται δὲ ὀπίσω μου ὃς ἔμπροσθέν μου ἐστίν· ὀπίσω διὰ τὸν χρόνον, ἔμπροσθεν δὲ διὰ τὸ ἀπρόσιτον καὶ ἀνέκφραστον τῆς θεότητος φῶς. «Ερχεται δ ισχυρότερός μου, οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς τὰ ὑποδήματα βαστάσαι, αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. ὁ Ἐγὼ ὑπεξούσιος, αὐτὸς δὲ αὐτεξούσιος. Ἐγὼ ἁμαρτιῶν. ἔνοχος, αὐτὸς δὲ ἁμαρτιῶν ἀφαιρέτης. Ἐγὼ τὸν νόμον παράπτω, αὐτὸς δὲ τὴν χάριν φωταγωγεῖ. Ἐγὼ ὡς δοῦλος κατηχῶν, αὐτὸς δὲ ὡς δεσπότης κρίνων. Ἐγὼ τὸ ἔδαφος κλίνην ἔχω, αὐτὸς τὸν οὐρανὸν ἔχει. Εγώ μετανοίας βαπτίζω βάπτισμα, II. Neque hoc tantummodo dignitatem aquæ evincit; sed et quod omnibus aliis rebus est venerabilius, opifex omnium Christus pluviæ in morem descendit, ut fous est cognitus ", tanquam fumen sese diffudit", et in Jordane baptizatus est. Jam enim modo audiisti quod ad Joanneni venit Jesus”, et baptismum ab eo suscepit. O res dignissimas admiratione! Infinitum flumen quod lætificat civitatem Dei", exigua abluitur aqua. Fons incomprehensibilis qui vitam omnibus hominibus progerminat et termino caret, a parvis et temporariis aquis obruitur. Qui ubique præsens est nec usquam abest, incomprehensibilis angelis et ab hominum conspectu remotus, ad baptismum accedit ut ipsi placuit. Hæc cum audis, dilecte, ne naturali more dicta accipe, sed per dispensationem apposita suscipito. Ideoque nec aquas latuit quod Dominus ex amore in homines se demittens, in occulto operabatur: «Viderunt enim eum aquæ, et timuerunt. Parun alfuit quin exsurgerent atque limitibus suis positis erumperent. Unde Propheta longo tempore ante hoc videns, eas interrogat et ait: Quid est tibi, mare, quod fugisti? et tu, Jordanis, quod conversus es retrorsum”? › Illæ vero respondent: Omnium rerum conditorem in forma servi vidimus”; et hoc mysterium dispensationis cum ignoraremus, præ metu commotæ sumus. " III. Nos vero quibus œconomia illa cognita jam est, adoramus ejus misericordiam, quod venit servatum terram, non judicatum. Unde etiam Joannes præcursor Domini, cum hoc mysterium, quod nesciverat antea, edoctus cognovisset, quod vere Dominus esset, exclamavit ad hos qui ad eum baptizandi venerant: «Progenies viperarum ",» quid in me tam vehementer intuemini? Non sum ego Christus;» minister, non dominus ego sum; prim vatus, non rex; ovis sum, non pastor; homo, non Deus. Sterilitatem matris meæ cum nascerer solvi, non virginitatem reliqui sterilem, Infra emersi, non desuper descendi. Patris linguam ligavit, non divinam gratiam explicui. matre agnitus, non a stella præsignificatus suns. Tenuis ego et minimus; venit autem post me qui ante me est *; post me quidem ratione temporis, ante me autem propter inaccessum et inenarrabile lumen divinitatis.. Venit fortior me, cujus ego non sum dignus portare cal ceamenta; ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igne'.. Ego potestati obnoxius, ipse per se potestatem habens. Ego peccatorum reus, ipse est qui aufert peccatal. Ego legem inculco, ille gratie lucen præfert. Ego ut servus instituo, ille judicat ut dominus. Mihi solum lectus est, ipse column tenet. Psal. xLv, 5. 98 Psal. LXXVI, ¹ Luc. 1, 20. • Matth. 11, 9. ss Matth. ut, 13. » Matth. II, 7. "Joan. 1, 20. • Osee vi, 3. οι Joan. 1, 14. ss Joan. vi. 58. 17.» Psal. cxil, 5. 97 Philipp. 11, 7. • Joan. 1, 27. * Matth. ut, 11. • Juan. 1, 29. Οὐ παρθενίαν ἐστείρωσα. Gregorius Thaumaturgus in sancta Theophania, p. 106 edit. Vossii: Σὺ δὲ τεχθεὶς ἐκ τῆς παρθένου Μαρίας... οὐκ ἔλυσας παρθενίαν αὐτῆς· ἀλλὰ καὶ ταύτην ἐφρούρησας, καὶ τῆς μητρὸς αὐτῇ προσηγορίαν ἐδώρησας. • Tu vero ex Maria natus virgine..., non solvisti virginitatem ejus: sed et hanc custodisti, et ipsam matris appellatione donasti. › Fabric.

col. 855–856page 136 of 189

PG 10:855αὐτὸς δὲ υἱοθεσίας δωρεῖται χάρισμα· αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. Τί ἐμοὶ προσανέχετε; οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστός. Τοῦ διαβόλου καταπληττομένου. Ταῦτα τοῦ Ἰωάννου πρὸς τὸν ὄχλον λέγοντος καὶ τοῦ λαοῦ καραδοκοῦντος ξένον τι θέαμα τοῖς σωματικ κοῖς ὀφθαλμοῖς θεάσασθαι, καὶ τοῦ διαβόλου κατα πληττομένου ἐπὶ τῇ τοσαύτῃ τοῦ Ἰωάννου μας τυρίᾳ· ἰδοὺ ὁ Κύριος παραγίνεται λιτός, μόνος, γυμνός, ἀπροστάτευτος, ἔνδυμα ἔχων τὸ ἀνθρώπινον σῶμα, κρύπτων δὲ τὸ τῆς θεότητος ἀξίωμα, ἵνα λάθη τοῦ δράκοντος τὸ πανούργημα. Καὶ οὐ μόνον ὡς Κύ ριος ἐκτὸς τῆς βασιλικῆς δορυφορίας πρὸς τὸν Ἰωάν την παραγέγονεν, ἀλλὰ καὶ ὡς ἄνθρωπος λιτὸς καὶ υπόχρεως ἁμαρτιῶν, ἔκλινεν τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ βα πτισθῆναι ὑπὸ Ἰωάννου. Ὅθεν ὁ Ἰωάννης θεασάμενος τὴν τοσαύτην ταπεινοφροσύνην, θαμβηθεὶς ἐπὶ τῷ πράγματι, ήρξατο διακωλύειν αὐτὸν λέγων, καθὼς ἀρτίως ἠκούσατε· «Εγώ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι, καὶ σὺ ἔρχῃ πρὸς μέ;» Τί ποιεῖς, ὦ Δέσπο τα; ἀκανόνιστα δογματίζεις. Αλλα κατήγγειλα, καὶ ἄλλα μετέρχῃ· ἄλλα ήκουσεν ὁ διάβολος, καὶ ἄλλα και τανοεῖ. Βάπτισόν με τῷ πυρὶ τῆς θεότητος· τί περι μένεις τὸ ὕδωρ; Φώτισον τῷ Πνεύματι· τί προσανέ χεις τῷ κτίσματι; Βάπτισόν με τὸν βαπτιστὴν, ἵνα γνωσθῇ σου ἡ ὑπεροχή. Εγώ, Δέσποτα, μετανοίας βαπτίζω βάπτισμα, καὶ τοὺς προσερχομένους πρὸς μὲ ἀμήχανον βαπτίσαι ἐὰν μὴ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν ἐξομολογήσωνται. Κείσθω ὅτι βαπτίζω σε, τί ἔχεις εξομολογήσασθαι; Αμαρτιῶν ἀφαιρέτης ὑπάρχεις, καὶ τὸ τῆς μετανοίας θέλεις βαπτισθῆναι βάπτισμα; Εἰ καὶ ἐγώ σε τολμήσω βαπτίσαι, ὁ Ἰορδάνης οὐ τολ μα πλησιάσαι. «Εγώ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι, καὶ σὺ ἔρχῃ πρὸς μέ; ν Τί οὖν ὁ Κύριος πρὸς αὐτόν; «Αφες ἄρτι, οὕτως γὰρ πρέπον ἡμῖν ἐστιν πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην.» "Αφες ἄρτι, Ἰωάννη, οὐκ εἶ μου σοφώτερος. Σὺ ὡς ἄνθρωπος βλέπεις, ἐγὼ ὡς Θεὸς προγινώσκω. Πρῶτον με δεῖ ποιῆσαι, καὶ οὕτως διδάξαι. Οὐδὲν ἀπρεπὲς μετέρχομαι, εὐπρέπειαν γὰρ περιβέβλημαι. Θαυμάζεις, ὦ Ἰωάννη, ὅτι οὐκ ἦλθον μετὰ τοῦ ἀξιώ ματός μου; Ιδιώτῃ μὲν γὰρ οὐ πρέπει βασιλικὴ ἁλουργίς, βασιλεῖ δὲ πρέπει στρατιωτικόν σχῆμα πρὸς τύραννον ἦλθον, μὴ γὰρ πρὸς φίλον; "Αφες ἄρ τι, οὕτως γὰρ πρέπον ἡμῖν ἐστιν, πᾶσαν δικαιοσύνην πληρῶσαι. Πληρωτής εἰμι νόμου, οὐδὲν βούλομαι έλα λιπὲς καταλείψαι εἰς πᾶν τὸ πλήρωμα ἵνα μετ' ἐμὲ βοήσῃ ὁ Παῦλος· • Πλήρωμα νόμου ὁ Χριστὸς εἰς δι καιοσύνην παντὶ τῷ πιστεύοντι. Αφες ἄρτι, οὕτως γὰρ πρέπον ἡμῖν ἐστιν, πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην.» Βάπτισόν με, Ἰωάννη, ίνα μηδεὶς βαπτίσματος καταφρονήσῃ. Ὑπὸ σοῦ τοῦ δούλου βαπτίζομαι, ἵνα μηδεὶς βασιλέων ἢ ὑπερεχόντων διαπτύσῃ ὑπὸ πενιχροῦ ἱερέως βαπτισθῆναι. Αφες ἐν τῷ Ἰορδάνῃ κατα έλθω, ἵνα ἀκούσωσιν τὴν Πατρῷαν μαρτυρίαν, και

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. DOGMAT. ET HISTORIC. αὐτὸς δὲ υἱοθεσίας δωρεῖται χάρισμα· αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. Τί ἐμοὶ προσανέ χετε; οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστός. Ego penitentia baptize baptismale, ille adoptionis donat gratiam: ipse vos Spiritu sancto et igne baptizabit. Quid mihi attenditis? non ego Christus sun. IV. Hæc Joannes ad populum cum dixisset, et lic arrectis capitibus exspectaret novum aliquid spectaculum oculis corporis cernere, diabolo etiam ad hoc Joannis testimonium perculso; ecce Dominus præsens adest simplex, solus, nudus, sine comitatu, humano corpore veluti veste indutus, dignitatemque divinitatis occultans, ut lateret draconis fraudes. Nec tantum ut Dominus sine regio satellitio ad Joannem accessit; sed etiam ut simplex homo et obnoxius peccatis, caput suum inclinavit ut a Joanne baptizaretur. Unde ille videns tantam demissionem, rei admiratione stupens cepit eum probibere, 15 atque, ut modo audivistis, ad eum dixit: «Mihi opus est baptizari a te, et tu ad me venis"?, Quid facis, Domine? doces quæ cum regula non bene congruunt. Alia de te pradicavi, et alia tu olis. Alia audivit diabolus, et alia videt. Baptiza tu me igne divinitatis: quid aquam exspectas? illumina me Spiritu; quid rem creatam præstolaris? me baptistam baptiza, ut prærogativa tua nota fal. Ego, Domine, baptisma poenitentiae baptizo, neque eos qui ad me accedunt possum baptizare, nisi peccata sua confessi prius fuerint. Etiamsi baptizare te velim, quid habes quod confitearis? Tu es qui tollis peccata, et baptismo vis baptizari pœnitentiæ? Etiamsi ego te baptizare sustinuero, Jordanes non c audet propius ad te accedere: ‹ Ego opus habeo a te baptizari, et tu venis ad me?, V. Quid igitur ei Dominus respondet? • Permitte jam, ita enim decet nos implere omnem justitiam. › Permitte jam, Joannes, non es me sapientior. Tu ut homo, respicis; ego, ut Deus, novi. Primum ne oportet facere, atque ita docere. Nihil indecens obeo, decore totus indutus. Miraris, o Juannes, quod non veni cum dignitatis meæ insigniis? Privato enim non competit regia purpura; regem autem decet militaris ornatus: num adversus tyrannum, et non ad amicum veni? At permitte nunc, ita enim convenit nobis omnem justitiam implere. Impletor legis sum; nihil volo prætermissum ad totius impletionem relinquere, ut post me exclamare possit PauJus Impletio legis Christus, in justitiam omni credenti. Sine modo: sic enim decet nos implere omnem justitiam ".» Baptiza me, Joannes, ne quis baptismum aspernetur. te servo baptizor, ne quis regum aut superiorum respuat a contempto sacer- · dote baptizari. Permitte in Jordanem descendam, ut audiant Patris testimonium, et Filii potentiam cognoscant. Permitte nunc; ita enim decet omnem • Matth. ur, 14. * Rom. x, 4. * Matth. 11, 15. Τοῦ διαβόλου καταπληττομένου. Communis veterum sententia est, diabolum ignorasse œcoΤαῦτα τοῦ Ἰωάννου πρὸς τὸν ὄχλον λέγοντος καὶ τοῦ λαοῦ καραδοκοῦντος ξένον τι θέαμα τοῖς σωματικ κοῖς ὀφθαλμοῖς θεάσασθαι, καὶ τοῦ διαβόλου καταπληττομένου ἐπὶ τῇ τοσαύτῃ τοῦ Ἰωάννου μας τυρίᾳ· ἰδοὺ ὁ Κύριος παραγίνεται λιτός, μόνος, γυμνός, ἀπροστάτευτος, ἔνδυμα ἔχων τὸ ἀνθρώπινον σῶμα, κρύπτων δὲ τὸ τῆς θεότητος ἀξίωμα, ἵνα λάθη τοῦ δράκοντος τὸ πανούργημα. Καὶ οὐ μόνον ὡς Κύ ριος ἐκτὸς τῆς βασιλικῆς δορυφορίας πρὸς τὸν Ἰωάν την παραγέγονεν, ἀλλὰ καὶ ὡς ἄνθρωπος λιτὸς καὶ υπόχρεως ἁμαρτιῶν, ἔκλινεν τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ βαπτισθῆναι ὑπὸ Ἰωάννου. Ὅθεν ὁ Ἰωάννης θεασάμε νος τὴν τοσαύτην ταπεινοφροσύνην, θαμβηθεὶς ἐπὶ τῷ πράγματι, ήρξατο διακωλύειν αὐτὸν λέγων, καθὼς ἀρτίως ἠκούσατε· «Εγώ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτι σθῆναι, καὶ σὺ ἔρχῃ πρὸς μέ;» Τί ποιεῖς, ὦ Δέσπο τα; ἀκανόνιστα δογματίζεις. Αλλα κατήγγειλα, καὶ ἄλλα μετέρχῃ· ἄλλα ήκουσεν ὁ διάβολος, καὶ ἄλλα και τανοεῖ. Βάπτισόν με τῷ πυρὶ τῆς θεότητος· τί περιμένεις τὸ ὕδωρ; Φώτισον τῷ Πνεύματι· τί προσανέχεις τῷ κτίσματι; Βάπτισόν με τὸν βαπτιστὴν, ἵνα γνωσθῇ σου ἡ ὑπεροχή. Εγώ, Δέσποτα, μετανοίας βαπτίζω βάπτισμα, καὶ τοὺς προσερχομένους πρὸς μὲ ἀμήχανον βαπτίσαι ἐὰν μὴ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν ἐξομολογήσωνται. Κείσθω ὅτι βαπτίζω σε, τί ἔχεις εξομολογήσασθαι; Αμαρτιῶν ἀφαιρέτης ὑπάρχεις, καὶ τὸ τῆς μετανοίας θέλεις βαπτισθῆναι βάπτισμα; Εἰ καὶ ἐγώ σε τολμήσω βαπτίσαι, ὁ Ἰορδάνης οὐ τολ μα πλησιάσαι. «Εγώ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆ ναι, καὶ σὺ ἔρχῃ πρὸς μέ; ν Τί οὖν ὁ Κύριος πρὸς αὐτόν; «Αφες ἄρτι, οὕτως γὰρ πρέπον ἡμῖν ἐστιν πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύ νην.» "Αφες ἄρτι, Ἰωάννη, οὐκ εἶ μου σοφώτερος. Σὺ ὡς ἄνθρωπος βλέπεις, ἐγὼ ὡς Θεὸς προγινώσκω. Πρῶτον με δεῖ ποιῆσαι, καὶ οὕτως διδάξαι. Οὐδὲν ἀπρεπὲς μετέρχομαι, εὐπρέπειαν γὰρ περιβέβλημαι. Θαυμάζεις, ὦ Ἰωάννη, ὅτι οὐκ ἦλθον μετὰ τοῦ ἀξιώματός μου; Ιδιώτῃ μὲν γὰρ οὐ πρέπει βασιλικὴ ἁλουργίς, βασιλεῖ δὲ πρέπει στρατιωτικόν σχῆμα· πρὸς τύραννον ἦλθον, μὴ γὰρ πρὸς φίλον; "Αφες ἄρ τι, οὕτως γὰρ πρέπον ἡμῖν ἐστιν, πᾶσαν δικαιοσύνην πληρῶσαι. Πληρωτής εἰμι νόμου, οὐδὲν βούλομαι έλα λιπὲς καταλείψαι εἰς πᾶν τὸ πλήρωμα ἵνα μετ' ἐμὲ· βοήσῃ ὁ Παῦλος· • Πλήρωμα νόμου ὁ Χριστὸς εἰς δι καιοσύνην παντὶ τῷ πιστεύοντι. Αφες ἄρτι, οὕτως γὰρ πρέπον ἡμῖν ἐστιν, πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύ νην.» Βάπτισόν με, Ἰωάννη, ίνα μηδεὶς βαπτίσματος καταφρονήσῃ. Ὑπὸ σοῦ τοῦ δούλου βαπτίζομαι, ἵνα μηδεὶς βασιλέων ἢ ὑπερεχόντων διαπτύσῃ ὑπὸ πενιχροῦ ἱερέως βαπτισθῆναι. Αφες ἐν τῷ Ἰορδάνῃ κατα έλθω, ἵνα ἀκούσωσιν τὴν Πατρῷαν μαρτυρίαν, και nomiæ mysterium, ex Matth. iv, 3, et I Cor. II, 8. FABRIC.

col. 857–858page 137 of 189

PG 10:857ἐπιγνώσωνται τὴν τοῦ Υἱοῦ δύναμιν. Αφες ἄρτι, οὔ τους γὰρ πρέπον ἡμῖν ἐστιν πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην. Τότε λοιπὸν ἀφίησιν αὐτὸν ὁ Ἰωάννης, ο καὶ βαπτισθεὶς ὁ Ἰησοῦς εὐθέως ἀνέβη ἀπὸ τοῦ ὕδατος καὶ ἠνεώχθησαν αὐτῷ οἱ οὐρανοὶ, καὶ ἰδοὺ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ κατέρχεται ἐν εἴδει περιστερᾶς, καὶ ἔμεινεν ἐπ' αὐτόν. Καὶ φωνὴ ἐκ τῶν οὐρανῶν λέγουσα· Οξ τός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Ιδες, ἀγαπητέ, πόσων καὶ πηλίκων ἀγαθῶν ἐμέλ λομεν ζημιοῦσθαι, εἰ εἶξεν ὁ Κύριος τῇ τοῦ Ἰωάννου παρακλήσει, καὶ παρητήσατο τὸ βάπτισμα; κεκλεισμένοι γὰρ ἦσαν πρὸ τούτου οἱ οὐρανοὶ, ἄβατον ἦν τὸ ἄνω χωρίον. Ἐν τοῖς κάτω κατείημεν, ἐν τοῖς ἄνω δὲ οὐκ ἀνίειμεν. Μόνον δὲ ὁ Δεσπότης ἐβαπτίσθη; καὶ τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον ἀνεκαίνισεν, καὶ τὰ σκῆπτρα τῆς υἱοθεσίας αὐτῷ πάλιν ἐπίστευσεν. Εὐθέως γὰρ Ανεώχθησαν αὐτῷ οἱ οὐρανοί.» Διαλλαγή γέγονεν τῶν ὁρατῶν πρὸς τὰ ἀόρατα· ἐχαροποιήθησαν τὰ οὐ ράνια τάγματα, ιάθη τὰ ἐπίγεια νοσήματα, ἐγνώσθη τὰ ἀπόρρητα πράγματα, ἐφιλιώθη τὰ ἐχθραίνοντα. Ηκουες γὰρ τοῦ εὐαγγελιστοῦ λέγοντος· «ἠνεῴχθησαν αὐτῷ οἱ οὐρανοί·, τριῶν παραδόξων χάριν. Τοῦ γὰρ νυμφίου Χριστοῦ βαπτιζομένου, ἔδει τὸν οὐ ράνιον θάλαμον τὰς λαμπροφόρους ἀνοίξαι πύλας. Ὡσαύτως δὲ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐν εἴδει περι στερᾶς κατιόντος, καὶ τῆς Πατρώας φωνῆς πανταχού διαδεδραμένης, έδει τὰς < ἐπουρανίους πύλας ἐπῃς μένας ὑπάρχειν.» Καὶ ἰδοὺ ἡνεώχθησαν αὐτῷ οἱ οὐ ρανοί, καὶ φωνὴ ἐγένετο, λέγουσα· «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα.» Αγαπητὸς ἀγάπην γεννᾷ, καὶ φῶς ἄϋλον, φῶς ἀπρόσιτον «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς,ο ὁ κάτω ἐπιφανεὶς καὶ τῶν Πατρώων κόλπων μή χω ρισθεὶς, ἐπεφάνη, οὐκ ἐφάνη· ἄλλο γὰρ τὸ φανῆναι, ἐπειδὴ πρὸς τὸ φαινόμενον ὁ βαπτίζων τοῦ βαπτιζομένου προέχει. Τούτου ἕνεκεν ὁ Πατήρ οὐρανόθεν τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐπὶ τὸν βαπτιζόμενον κατέπεμπεν. Ὥσπερ γὰρ ἐν τῇ κιβωτῷ τοῦ Νε διὰ περιστερᾶς μηνύεται ἡ φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ, οὕτως καὶ νῦν τὸ ἐν εἴδει περιστερᾶς κατελθὼν Πνεῦμα, ὡς καρπὸν ἐλαίας βαστάσαν, ἐπὶ τὸν μαρτυρούμενον κατέστη. Διὰ τί; ἵνα καὶ τῆς Πατρώας φωνῆς τὸ βέβαιον γνω ρισθῇ, καὶ ἡ προφητική πρόρρησις ἐκ πολλῶν τῶν χρόνων πιστωθῇ. Ποία αὕτη; «Φωνή Κυρίου ἐπὶ τῶν ὑδάτων, ὁ Θεὸς τῆς δόξης ἑβρόντησεν, Κύριος ἐπὶ ὑδάτων πολλῶν. Ποία φωνή; «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς, ἐν ᾧ ηὐδόκησα.» Οὗτός ἐστιν ὁ τοῦ Ἰωσὴφ ὀνομαζόμενος υἱὸς, καὶ ἐμὸς Μονογενής κατά τὴν θεϊκὴν οὐσίαν. • Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς· ἡ ὁ πεινῶν, καὶ τρέφων μυριάδας· καὶ κοπιῶν, καὶ ἀναπαύων τοὺς κοπιῶντας· ὁ μὴ ἔχων ποῦ τὴν κεφαλήν κλίναι, καὶ πάντα ἐν τῇ χειρὶ βαστάζων· ὁ πάσχων, καὶ τὰ πάθη ιώμενος· ὁ ραπιζόμενος, καὶ ἐλευ θερίαν τῷ κόσμῳ δωρούμενος ὁ τὴν πλευρὰν νυτ Φῶς ἄλλον γεννᾷ φῶς ἀπρόσιτον. Φῶς ἀπρόσιτον Ὁ ραπιζόμενος, καὶ ἐλευθερίαν τῷ κόσμῳ δωρούμενος.

SERMO IN SANCTA THEOPHANIA." ἐπιγνώσωνται τὴν τοῦ Υἱοῦ δύναμιν. Αφες ἄρτι, οὔ- nos implere justitiam. Tunc deinceps Joannes ipsi τους γὰρ πρέπον ἡμῖν ἐστιν πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην. Τότε λοιπὸν ἀφίησιν αὐτὸν ὁ Ἰωάννης, ο καὶ βαπτισθεὶς ὁ Ἰησοῦς εὐθέως ἀνέβη ἀπὸ τοῦ ὕδατος· καὶ ἠνεώχθησαν αὐτῷ οἱ οὐρανοὶ, καὶ ἰδοὺ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ κατέρχεται ἐν εἴδει περιστερᾶς, καὶ ἔμεινεν ἐπ' αὐτόν. Καὶ φωνὴ ἐκ τῶν οὐρανῶν λέγουσα· Οξ τός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Ιδες, ἀγαπητέ, πόσων καὶ πηλίκων ἀγαθῶν ἐμέλλομεν ζημιοῦσθαι, εἰ εἶξεν ὁ Κύριος τῇ τοῦ Ἰωάννου παρακλήσει, καὶ παρητήσατο τὸ βάπτισμα; Κεκλει σμένοι γὰρ ἦσαν πρὸ τούτου οἱ οὐρανοὶ, ἄβατον ἦν τὸ ἄνω χωρίον. Ἐν τοῖς κάτω κατείημεν, ἐν τοῖς ἄνω δὲ οὐκ ἀνίειμεν. Μόνον δὲ ὁ Δεσπότης ἐβαπτίσθη; καὶ τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον ἀνεκαίνισεν, καὶ τὰ σκῆπτρα τῆς υἱοθεσίας αὐτῷ πάλιν ἐπίστευσεν. Εὐθέως γὰρ • Ανεώχθησαν αὐτῷ οἱ οὐρανοί.» Διαλλαγή γέγονεν τῶν ὁρατῶν πρὸς τὰ ἀόρατα· ἐχαροποιήθησαν τὰ οὐ ράνια τάγματα, ιάθη τὰ ἐπίγεια νοσήματα, ἐγνώσθη τὰ ἀπόρρητα πράγματα, ἐφιλιώθη τὰ ἐχθραίνοντα. Ηκουες γὰρ τοῦ εὐαγγελιστοῦ λέγοντος· «Ηνεώχθησαν αὐτῷ οἱ οὐρανοί·, τριῶν παραδόξων χάριν. Τοῦ γὰρ νυμφίου Χριστοῦ βαπτιζομένου, ἔδει τὸν οὐράνιον θάλαμον τὰς λαμπροφόρους ἀνοίξαι πύλας. Ὡσαύτως δὲ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐν εἴδει περιστερᾶς κατιόντος, καὶ τῆς Πατρώας φωνῆς πανταχού διαδεδραμένης, έδει τὰς < ἐπουρανίους πύλας ἐπῃςμένας ὑπάρχειν.» Καὶ ἰδοὺ ἡνεώχθησαν αὐτῷ οἱ οὐ ρανοί, καὶ φωνὴ ἐγένετο, λέγουσα· «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα.» Αγαπητὸς ἀγάπην γεννᾷ, καὶ φῶς ἄϋλον, φῶς ἀπρόσιτον «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς,ο ὁ κάτω ἐπιφανεὶς καὶ τῶν Πατρώων κόλπων μή χω ρισθεὶς, ἐπεφάνη, οὐκ ἐφάνη· ἄλλο γὰρ τὸ φανῆναι, ἐπειδὴ πρὸς τὸ φαινόμενον ὁ βαπτίζων τοῦ βαπτιζομένου προέχει. Τούτου ἕνεκεν ὁ Πατήρ οὐρανόθεν τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐπὶ τὸν βαπτιζόμενον κατέπεμπεν. Ὥσπερ γὰρ ἐν τῇ κιβωτῷ τοῦ Νε διὰ περιστερᾶς μηνύεται ἡ φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ, οὕτως καὶ νῦν τὸ ἐν εἴδει περιστερᾶς κατελθὼν Πνεῦμα, ὡς καρπὸν ἐλαίας βαστάσαν, ἐπὶ τὸν μαρτυρούμενον κατέστη. Διὰ τί; ἵνα καὶ τῆς Πατρώας φωνῆς τὸ βέβαιον γνωρισθῇ, καὶ ἡ προφητική πρόρρησις ἐκ πολλῶν τῶν χρόνων πιστωθῇ. Ποία αὕτη; «Φωνή Κυρίου ἐπὶ τῶν ὑδάτων, ὁ Θεὸς τῆς δόξης ἑβρόντησεν, Κύριος ἐπὶ ὑδάτων πολλῶν. Ποία φωνή; «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς, ἐν ᾧ ηὐδόκησα.» Οὗτός ἐστιν ὁ τοῦ Ἰωσὴφ ὀνομαζόμενος υἱὸς, καὶ ἐμὸς Μονογενής κατά τὴν θεϊκὴν οὐσίαν. • Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός· ἡ ὁ πεινῶν, καὶ τρέφων μυριάδας· καὶ κοπιῶν, καὶ ἀναπαύων τοὺς κοπιῶντας· ὁ μὴ ἔχων ποῦ τὴν κεφαλήν κλίναι, καὶ πάντα ἐν τῇ χειρὶ βαστάζων· ὁ πάσχων, καὶ τὰ πάθη ιώμενος· ὁ ραπιζόμενος, καὶ ἐλευ θερίαν τῷ κόσμῳ δωρούμενος ὁ τὴν πλευρὰν νυτ- • Matth. III, 16, 17. > " permittit: Εt baptizatus Jesus, statim iterum ex aqua ascendit; et aperti sunt ipsi coli: et ecce Spiritus Dei descendit specie columbæ, et super ipso mansit. Εt vox de colo, dicens: llic est Filius meus dilectus, in quo complacui".» VI. Vides, dilecte, quot et quantorum bonorum jacturam facturi fuissemus, si Joannis monitioni Dominus cessisset, et baptismum non suscepisset? Clausi enim erant antehac cœli, inaccessa supera regio. In inferiora descendimus: ad superiora autem non iterum ascendimus. Num vero solum Dominus baptizatus est? et veterem hominem renovavit, et sceptra adoptionis ipsi iterum credidit. Statim enim ‹ aperti ipsi sunt cœli. › Reconciliatio facta est visibilium cum invisibilibus; cœlestes ordines gaudio sunt impleti; sanatæ in terris ægritudines; res absconditæ quæ erant, patefactæ sunt; quæ hostium erant in numero, reddita fuere amica. Audisti enim evangelistam dicentem: ‹ Patefacti sunt ipsi cœli; s ob tria hæc admirabilia. Sponso enim Christo baptizato oportebat cœlestis thalami splendidas portas aperiri. Similiter et Spiritu sancto in columba specie descendente, et Patris voce omnia percurrente loca, oportebat e portas altolli coe lestes".» Et ecce aperti sunt ei cœli, et vox facta est dicens: Hic est Filius meus dilectus, in quo complacui. › VII. Amatus amorem generat, et lux immaterialis lucem inaccessibilem. Hic est Filius meus dilectus, qui infra apparuit, nec tamen a Patris sinu fuit separatus: apparuit et non apparuit. Aljud enim quod apparebat: siquidem, prout apparuit, baptizans baptizato præstantior fuit. Itaque Paler de cœlo Spiritum sanctum in baptizatum demisit. Sicut enim in arca Noe per columbam significatus est Dei in homines amor; sic et nunc Spiritus, columbæ descendens specie, velut fructum portans oleæ, super eum cui testimonium perhibebatur substitit. Quare? ut Paterna etiam vox certa et firma esse constaret, et propheticæ prædictioni multis ante temporibus factæ haberetur fides. Quænam illa? • Vox Domini super aquas, Deus gloriæ tonuit, Dom minus super aquas multas ''., Quænam vox? «Hic est Filius meus dilectus, in quo complacui. › Hic est qui Josephi nominatus est filius, et meus est Unigenitus secundum divinam essentiam. c Hic est Filius meus dilectus: > esuriens ille qui innumera alit millia; laborans, idemque recreanis laborantes; non habens ubi caput reclinet suum ", et omnia gerens manu; qui patitur, et omnibus medetur passionibus; qui cæditur colaphis, et mundum do10 Psal. XXIII, 7: 11 Psal. xxvIII, 3. 19 Luc. IX, 5. Φῶς ἄλλον γεννᾷ φῶς ἀπρόσιτον. Filius, lunien de lumine dictus etiam ab Hippolyto suprius cap. 10 contra Noelum. Φῶς ἀπρόσιτον respicit ad 1 Tim. VI, 16. FABRIC. Ὁ ραπιζόμενος, καὶ ἐλευθερίαν τῷ κόσμῳ δωρούμενος. Alludit hic Hippolytus ad morem ma numittendi servos per alapam. lp.

col. 859–860page 138 of 189

PG 10:85918; ', τόμενος, καὶ τὴν πλευρὰν τοῦ ᾿Αδάμ διορθούμενος Τὴν πλευρὰν τοῦ Ἀδὰμ διορθούμενος. 14 Εσται καὶ Θεός. ᾿Αλλὰ συντείνατέ μοι τὸν νοῦν, παρακαλώ, μετὰ ἀκριβείας· βούλομαι γὰρ ἐπὶ τὴν πηγὴν τῆς ζωῆς άναδραμεῖν, καὶ θεάσασθαι τὴν πηγὴν τῶν ἰαμάτων πηγάζουσαν. Ο τῆς ἀθανασίας Πατὴρ, τὸν ἀθάνατον Υἱὸν καὶ Λόγον ἀπέστειλεν εἰς τὸν κόσμον· ὃς ἀφικόμενος εἰς τὸν ἄνθρωπον, λούσασθαι ὕδατι καὶ Πνεύ ματι· καὶ ἀναγεννήσας πρὸς ἀφθαρσίαν ψυχῆς τε καὶ σώματος, ἐνεφύσησεν ἡμῖν πνεῦμα ζωής, περιαμφιά σας ἡμᾶς ἀφθάρτῳ πανοπλία. Εἰ οὖν ἀθάνατος γέγο νεν ὁ ἄνθρωπος, ἔσται καὶ Θεός Εἰ δὲ Θεὸς δι ὕδατος καὶ Πνεύματος ἁγίου μετὰ τὴν τῆς κολυμβήθρας ἀναγέννησιν γίνεται, εὑρίσκεται καὶ συγκληρονόμος Χριστοῦ μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν. Διδ κηρύσσω λέγων· Δεῦτε, πᾶσαι αἱ πατριαὶ τῶν ἐθνῶν, ἐπὶ τὴν τοῦ βαπτίσματος ἀθανασίαν. Ζωὴν ὑμῖν εὐαγ γελίζομαι, τοῖς ἐν τῷ ζόφῳ τῆς ἁγνωσίας ἐνδιατρί σουσιν. Δεῦτε εἰς ἐλευθερίαν ἐκ δουλείας, εἰς βασι λείαν ἐκ τυραννίδος, εἰς ἀφθαρσίαν ἐκ τῆς φθορᾶς. Καὶ πῶς, φησὶν, ἐλευσόμεθα; Πῶς; Δι᾿ ὕδατος καὶ ἁγίου Πνεύματος. Τοῦτο δέ ἐστιν τὸ ὕδωρ τὸ Πνεύ ματι κοινωνοῦν, δι' οὗ παράδεισος ποτίζεται, δι' οὗ ἡ γῆ πιαίνεται, δι' οὗ φυτὸν αὔξει, δι' οὗ ζῶα τεχνο γονεῖ· καὶ ἵνα πάντα συνελὼν εἴπω, δι' οὗ ἀναγεννώμενος ζωογονείται ἄνθρωπος, ἐν ᾧ καὶ ὁ Χριστὸς ἐβαπτίσατο, ἐν ᾧ καὶ τὸ Πνεῦμα κατήρχετο ἐν εἴδει περιστερᾶς. Τοῦτο δέ ἐστιν τὸ Πνεῦμα, τὸ ἀπ' ἀρχῆς ἐπιφερόμενον ἐπάνω τῶν ὑδάτων· ο δι' οὗ κόσμος κινεῖται, δι' οὗ κτίσις ἵσταται καὶ τὰ σύμπαντα ζωογονείται τὸ ἐν προφήταις ἐνεργῆσαν, τὸ ἐπὶ Χριστὸν καταπτάν. Τοῦτό ἐστιν τὸ Πνεῦμα τὸ δοθὲν τοῖς ἀποστόλοις ἐν είδει πυρίνων γλωσσῶν. Τοῦτο τὸ Πνεῦμα ἐζήτει Δα στο λέγων· «Καρδίαν καθαράν κτίσον ἐν ἐμοὶ, ὁ Θεὸς, καὶ πνεῦμα εὐθὲς ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου.» Περὶ τούτου καὶ Γαβριὴλ ἔλεγεν τῇ Παρθένω· «Πνεύ μα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Υψίστου ἐπισκιάσει σοι.» Διὰ τούτου τοῦ Πνεύματος Πέτρος ἐφθέγξατο τὴν μακαρίαν ἐκείνην φωνήν· «Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ζῶντος.» Διὰ τούτου τοῦ Πνεύματος ἐστερεώθη ἡ πέτρα τῆς Ἐκκλησίας. Τοῦτό ἐστιν τὸ Πνεῦμα, ὁ Παράκλητος, τὸ διὰ σὲ πεμπόμενον, ἵνα δείξῃ σε τέκνον Θεοῦ. Δεύρο τοίνυν, ἀναγεννήθητι, ἄνθρωπε, εἰς υἱοθεσίαν Θεοῦ. Καὶ πῶς; φησίν· ἐὰν μηκέτι μοιχεύσης μηδὲ φονεύσῃς, μηδὲ εἰδωλολατρεύσῃς· ἐὰν μὴ κρα τηθῇς ὑφ᾽ ἡδονῆς, ἐὰν μὴ πάθος ὑπερηφανίας κυριεύση σου· ἐὰν ἀποξέσῃς τὸν ῥύπον τῆς ἀκαθαρσίας, καὶ ἀποῤῥίψῃς τὸ φορτίον τῆς ἁμαρτίας· ἐὰν ἀποδύσῃ τὴν πανοπλίαν τοῦ διαβόλου, καὶ ἐνδύσῃ τὸν θώρακα τῆς πίστεως, καθώς φησιν Ησαΐας· «Λούσασθε καὶ ζητήσατε κρίσιν, ῥύσασθε ἀδικούμενον, κρίνατε όρ 4: Ἵνα διὰ τούτων γένησθε θείας κοινωνοί φύσεως Ἐὰν μηκέτι μοιχεύσης.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS I. nat libertate 18; qui in latere percutitur ', et latus τόμενος, καὶ τὴν πλευρὰν τοῦ ᾿Αδάμ διορθούμενος Adami corrigit 10. Vill. Sed mentem, quæso, mihi accurate intendile: volo enim recurrere ad fontem vitæ, et fontem medelas scaturientem contemplari. Pater immortalitatis immortalem Filium ac Verbum in mundum misit, qui venit ad homines loturus eos aqua et Spirim: et regeneraturus ad animæ corporisque incorruptibilitatem, inspiravit in nes spiritum vitæ, et incorruptibili armatura nos induit. Si igitur homo factus immortalis est, Deus etiam erit 1. Si vero per aquam et Spiritum sanctum a regeneratione ex lavacro Deus fit, comperitur etiam post resurrectionem e mortuis cohæres Christi esse". Igitur præconis voce proclamo: Venite, omnes tribus gentium, ad baptismatis immortalitatem. Vitam vobis qui in ignorantiæ caligine versati adhuc estis, fausto significo nuntio. Venite ex servitute in libertatem, ex tyrannide ad regnum, ex corruptione ad incorruptibilitatem. Et quomodo, inquit, veniemnus? Quomodo? Per aquam et Spiritum sanctum. Hæc est aqua cum Spiritu conjuncta, qua paradisus rigatur, terra pinguescit, incrementum plantæ capiunt, generant animalia; atque ut omnia compendio amplectar, per quam regeneratus homo vivificatur, qua Christus baptizatus est, in quam Spiritus sanctus columbæ specie descendit. IX. Hic est Spiritus qui ab initio e ferebatur super aquas 46;» per quem mundus movetur, natura creata consistit, et omnia vitam accipiunt; qui in prophetis operatus est 19, in Christum devolavit 10. llic est Spiritus specie linguarum ignearum datus apostolis ". Hunc quærebat David cum dixit: c Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis "., De hoc Gabriel ad Virginem: ‹ Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi ". › Per hunc Spiritum Petrus beatam illam vocem effatus est: ‹ Tu es Christus Filius Dei viventis *.» Per hunc Spiritum Armata Ecclesiæ petra est ". Ilic est Spiritus Paracletus propter te missus s, ut demonstraret filium te esse Dei. X. Aceede igitur et regenerare, o homo, ad adoptionem in filium Dei. Et quomodo? inquit. Si non adulterium nec cædem commiseris ", nec idola colueris; si non vincaris a voluptate, si non committas ut affectus superbiæ tibi dominetur; si sordes impuritatis abstergas, et onus peccati a te abjicias; si exuas armaturam diaboli et induas fidei loricam, sicut Isaias: e Lavamini, inquit, et quærite judicium, eripite oppressum, judicate orphano, absol1 Heb. 1, 3. 16 Matth. xxvΙ, 67. 18 Joan. xix, 54. 10 Act. xxvi, 25. so Matth. iii, 16. 21 Act. 11, 3. 25 Ibid. 18. 16 Joan. xvi, 26. " Ephes. vi, 14. Τὴν πλευρὰν τοῦ Ἀδὰμ διορθούμενος. 14 est, peccatum per Evam introductum, quæ ex latere Adami formata a Deo fuerat. FABRIC. Εσται καὶ Θεός. Ad illud respicit II Pet. 1, ᾿Αλλὰ συντείνατέ μοι τὸν νοῦν, παρακαλώ, μετὰ ἀκριβείας· βούλομαι γὰρ ἐπὶ τὴν πηγὴν τῆς ζωῆς άναδραμεῖν, καὶ θεάσασθαι τὴν πηγὴν τῶν ἰαμάτων πηγάζουσαν. Ο τῆς ἀθανασίας Πατὴρ, τὸν ἀθάνατον Υἱὸν καὶ Λόγον ἀπέστειλεν εἰς τὸν κόσμον· ὃς ἀφικόμενος εἰς τὸν ἄνθρωπον, λούσασθαι ὕδατι καὶ Πνεύ ματι· καὶ ἀναγεννήσας πρὸς ἀφθαρσίαν ψυχῆς τε καὶ σώματος, ἐνεφύσησεν ἡμῖν πνεῦμα ζωής, περιαμφιάσας ἡμᾶς ἀφθάρτῳ πανοπλία. Εἰ οὖν ἀθάνατος γέγο νεν ὁ ἄνθρωπος, ἔσται καὶ Θεός Εἰ δὲ Θεὸς δι ὕδατος καὶ Πνεύματος ἁγίου μετὰ τὴν τῆς κολυμβήθρας ἀναγέννησιν γίνεται, εὑρίσκεται καὶ συγκληρο νόμος Χριστοῦ μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν. Διδ κηρύσσω λέγων· Δεῦτε, πᾶσαι αἱ πατριαὶ τῶν ἐθνῶν, ἐπὶ τὴν τοῦ βαπτίσματος ἀθανασίαν. Ζωὴν ὑμῖν εὐαγ γελίζομαι, τοῖς ἐν τῷ ζόφῳ τῆς ἁγνωσίας ἐνδιατρί σουσιν. Δεῦτε εἰς ἐλευθερίαν ἐκ δουλείας, εἰς βασι λείαν ἐκ τυραννίδος, εἰς ἀφθαρσίαν ἐκ τῆς φθορᾶς. Καὶ πῶς, φησὶν, ἐλευσόμεθα; Πῶς; Δι᾿ ὕδατος καὶ ἁγίου Πνεύματος. Τοῦτο δέ ἐστιν τὸ ὕδωρ τὸ Πνεύ ματι κοινωνοῦν, δι' οὗ παράδεισος ποτίζεται, δι' οὗ ἡ γῆ πιαίνεται, δι' οὗ φυτὸν αὔξει, δι' οὗ ζῶα τεχνο γονεῖ· καὶ ἵνα πάντα συνελὼν εἴπω, δι' οὗ ἀναγεννώ μενος ζωογονείται ἄνθρωπος, ἐν ᾧ καὶ ὁ Χριστὸς ἐβαπτίσατο, ἐν ᾧ καὶ τὸ Πνεῦμα κατήρχετο ἐν εἴδει περιστερᾶς. Τοῦτο δέ ἐστιν τὸ Πνεῦμα, τὸ ἀπ' ἀρχῆς ἐπιφερό μενον ἐπάνω τῶν ὑδάτων· ο δι' οὗ κόσμος κινεῖται, δι' οὗ κτίσις ἵσταται καὶ τὰ σύμπαντα ζωογονείται - τὸ ἐν προφήταις ἐνεργῆσαν, τὸ ἐπὶ Χριστὸν καταπτάν. Τοῦτό ἐστιν τὸ Πνεῦμα τὸ δοθὲν τοῖς ἀποστόλοις ἐν είδει πυρίνων γλωσσῶν. Τοῦτο τὸ Πνεῦμα ἐζήτει Δα στο λέγων· «Καρδίαν καθαράν κτίσον ἐν ἐμοὶ, ὁ Θεὸς, καὶ πνεῦμα εὐθὲς ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου.» Περὶ τούτου καὶ Γαβριὴλ ἔλεγεν τῇ Παρθένω· «Πνεύ μα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Υψίστου ἐπισκιάσει σοι.» Διὰ τούτου τοῦ Πνεύματος Πέτρος ἐφθέγξατο τὴν μακαρίαν ἐκείνην φωνήν· «Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ζῶντος.» Διὰ τούτου τοῦ Πνεύματος ἐστερεώθη ἡ πέτρα τῆς Ἐκκλησίας. Τοῦτό ἐστιν τὸ Πνεῦμα, ὁ Παράκλητος, τὸ διὰ σὲ πεμπόμε νον, ἵνα δείξῃ σε τέκνον Θεοῦ. Δεύρο τοίνυν, ἀναγεννήθητι, ἄνθρωπε, εἰς υἱοθεσίαν Θεοῦ. Καὶ πῶς; φησίν· ἐὰν μηκέτι μοιχεύσης μηδὲ φονεύσῃς, μηδὲ εἰδωλολατρεύσῃς· ἐὰν μὴ κρατηθῇς ὑφ᾽ ἡδονῆς, ἐὰν μὴ πάθος ὑπερηφανίας κυριεύση σου· ἐὰν ἀποξέσῃς τὸν ῥύπον τῆς ἀκαθαρσίας, καὶ ἀποῤῥίψῃς τὸ φορτίον τῆς ἁμαρτίας· ἐὰν ἀποδύσῃ τὴν πανοπλίαν τοῦ διαβόλου, καὶ ἐνδύσῃ τὸν θώρακα τῆς πίστεως, καθώς φησιν Ησαΐας· «Λούσασθε καὶ ζητήσατε κρίσιν, ῥύσασθε ἀδικούμενον, κρίνατε όρ 16. Il Pet. 1, 4. 17 Rom. vu, 17. 18 Gen. 1, 2. 1s Psal. L, 12. * Luc. 1, 55. * Matth. xvi, 16. 4: Ἵνα διὰ τούτων γένησθε θείας κοινωνοί φύσεως· • Ut per haec eliciamini divine consortes natura. Ἐὰν μηκέτι μοιχεύσης. In hunc locum vide Possinum ad S. Nili epistolam 2. FABRIC.

Fragments of Sermons or HomiliesFragmenta sermonum sive homiliarum

col. 861–862page 139 of 189

PG 10:861φανῷ, καὶ δικαιώσατε χήραν. Καὶ δεῦτε καὶ διαλεχθῶμεν, λέγει Κύριος. Καὶ ἐὰν ὦσιν αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν ὡς φοινικοῦν, ὡς χιόνα λευκανῷ· ἐὰν δὲ ὦσιν ὡς κόκκινον, ὡσεὶ ἔριον λευκανῶ. Καὶ ἐὰν θέλητε καὶ τῆς φωνῆς μου ἀκούσητε, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγε σθε.» Ἴδες, ἀγαπητέ, πῶς προείπεν ὁ προφήτης τὸ τοῦ βαπτίσματος καθάρσιον; Ὁ γὰρ καταβαίνων μετὰ πίστεως εἰς τὸ τῆς ἀναγεννήσεως λουτρόν διατάσσεται τῷ πονηρῷ, συντάσσεται δὲ τῷ Χριστῷ· ἀπαρνεῖται τὸν ἐχθρὸν, ὁμολογεῖ δὲ τὸ, Θεὸν εἶναι τὸν Χριστόν ἀποδύεται τὴν δουλείαν, ἐνδύεται δὲ τὴν υἱοθεσίαν ἀνέρχεται ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος λαμπρὸς ὡς ὁ ἥλιος ἀπαστράπτων τὰς τῆς δικαιοσύνης ἀκτῖνας· τὸ δὲ μέγιστον, ἄνεισιν υἱὸς Θεοῦ, καὶ συγκληρονόμος Χριστοῦ. Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος σὺν τῷ παναγίῳ καὶ ἀγαθῷ καὶ ζωοποιῷ αὐτοῦ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς σύμπαντας αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ἱππολύτου ἐπισκόπου Ρώμης, ἐκ τοῦ Περὶ ἀνα στάσεως καὶ ἀφθαρσίας λόγου Ἔσονται, φησίν, ἐν τῇ ἀναστάσει οἱ ἄνθρωποι, ὡς οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ· ἡ ἐν ἀφθαρσία δηλονότι, καὶ ἀθανασία, καὶ ἀρευσίᾳ. Αφθαρτος γὰρ οὐσία οὐ γεννᾶται, οὐκ αὔξει, οὐχ ὑπνοῖ, οὐ πεινᾷ, οὐ διψᾷ, οὐ κοπιᾷ, οὐ πάσχει, οὐ θνήσκει, οὐ τιτρᾶται ὑπὸ ἥλων καὶ λόγχης, οὐχ ὑδροῖ, οὐχ αἱμοῤῥοεῖ. Τοιαῦται οὐσίαι εἰσὶν ἥ τε τῶν ἀγγέλων, ἤ τε τῶν ψυχῶν, τῶν ἐκ σωμάτων ἀπηλλαγμένων. Επειδή καὶ ἀμφότεραι ετερογενεῖς εἰσι, καὶ ἀλλότριαι τῆς ὁρωμένης, καὶ φθειρομένης ταύτης τοῦ κόσμου κτίσεως. Τοῦ ἁγίου Ἱππολύτου ἐπισκόπου καὶ μάρτυρος, ἐκ τοῦ Περὶ θεολογίας λόγου. Τὸ θέλειν ἔχει ὁ Θεὸς, οὐ τὸ μὴ θέλειν· τρεπτοῦ γὰρ τοῦτο καὶ προαιρετοῦ· ἀἰδίῳ γὰρ θελήματι Θεοῦ ἕπεται τὰ γινόμενα, ᾧ καὶ γενόμενα μένει σωζόμενα. Λαμπρὸς ὡς ὁ ἥλιος. 'Εκ τοῦ περὶ ἀναστάσεως λόγου.

SERMONUM FRAGMENTA. Et si sint peccata vestra sicut plcniceum, ut nivem dealbabo; sique fuerint ut coccinum, dealbabo ut lanam. Et quando vultis vocem meam audire, bona terræ comedetis 18. › Vides, dilecte, quomodo propheta baptismi vim purgativam prædixit. Qui enim cum fide in hoc regenerationis lavacrum descendit, renuntiat diabolo, et Christo se addicit; hostem abnegat, at Christum Deum esse confitetur; servitutem exuit, induit adoptionem; redit ex baptismo splendidus ut sol, radios justitiæ effulgurans; quod vero maximum est, revertitur filius Dei et Christi cohæres. Ipsi gloria et potentia cum sanctissimo, bono et vivifco ejus Spiritu, nunc sit et semper et in omnia sæcula sæculoruin. Amen. φανῷ, καὶ δικαιώσατε χήραν. Καὶ δεῦτε καὶ διαλε- vite viduam. Et venite et disceptemus, ait Dominus. χθῶμεν, λέγει Κύριος. Καὶ ἐὰν ὦσιν αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν ὡς φοινικοῦν, ὡς χιόνα λευκανῷ· ἐὰν δὲ ὦσιν ὡς κόκκινον, ὡσεὶ ἔριον λευκανῶ. Καὶ ἐὰν θέλητε καὶ τῆς φωνῆς μου ἀκούσητε, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγεσθε.» Ἴδες, ἀγαπητέ, πῶς προείπεν ὁ προφήτης τὸ τοῦ βαπτίσματος καθάρσιον; Ὁ γὰρ καταβαίνων μετὰ πίστεως εἰς τὸ τῆς ἀναγεννήσεως λουτρόν διατάσσεται τῷ πονηρῷ, συντάσσεται δὲ τῷ Χριστῷ· ἀπαρνεῖται τὸν ἐχθρὸν, ὁμολογεῖ δὲ τὸ, Θεὸν εἶναι τὸν Χριστόν· ἀποδύεται τὴν δουλείαν, ἐνδύεται δὲ τὴν υἱοθεσίαν· ἀνέρχεται ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος λαμπρὸς ὡς ὁ ἥλιος ἀπαστράπτων τὰς τῆς δικαιοσύνης ἀκτῖνας· τὸ δὲ μέγιστον, ἄνεισιν υἱὸς Θεοῦ, καὶ συγκληρονόμος Χριστοῦ. Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος σὺν τῷ παναγίῳ καὶ ἀγαθῷ καὶ ζωοποιῷ αὐτοῦ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς σύμπαντας αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. SERMONUM SIVE HOMILIARUM FRAGMENTA. Ex sermone De resurrectione. Apud Anastasium Sinaitam in Hodego, pag. 350. rectione et incorruptione. Ἱππολύτου ἐπισκόπου Ρώμης, ἐκ τοῦ Περὶ ἀνα- Hippolyti episcopi Romani, ex sermone De resurστάσεως καὶ ἀφθαρσίας λόγου Ἔσονται, φησίν, ἐν τῇ ἀναστάσει οἱ ἄνθρωποι, ὡς οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ· ἡ ἐν ἀφθαρσία δηλονότι, καὶ ἀθανασία, καὶ ἀρευσίᾳ. Αφθαρτος γὰρ οὐσία οὐ γεννᾶται, οὐκ αὔξει, οὐχ ὑπνοῖ, οὐ πεινᾷ, οὐ διψᾷ, οὐ κοπιᾷ, οὐ πάσχει, οὐ θνήσκει, οὐ τιτρᾶται ὑπὸ ἥλων καὶ λόγχης, οὐχ ὑδροῖ, οὐχ αἱμοῤῥοεῖ. Τοιαῦται οὐσίαι εἰσὶν ἥ τε τῶν ἀγγέλων, ἤ τε τῶν ψυχῶν, τῶν ἐκ σωμάτων ἀπηλλαγμένων. Επειδή καὶ ἀμφότεραι ετερογενεῖς εἰσι, καὶ ἀλλότριαι τῆς ὁρωμένης, καὶ φθειρομένης ταύτης τοῦ κόσμου κτίσεως. • Erunt, inquit, homines in resurrectione, sicut angeli Dei ";» nimirum corruptionis expertes, immortales, nihil deluxu aliquo deperdere soliti. Nam immortalis natura non generat, non generatur, non augetur, non dormit, non esurit, non sitit, non fatigatur, non patitur, non moritur, neque a clavis et lancea perforatur, non sudat, non fundit sanguinem. Ejusmodi naturis constant angeli, et animæ corporeis vinculis exsolutæ. Ambæ enim istæ naturæ sunt alterius generis, et diversæ a creaturis hujus mundi, quæ sub aspectum cadunt, et corruptioni subjiciuntur. Ex sermone Theologiæ, id est Deitatis. Exstat in Actis, concilii Lateranensis sub Martino I ann. celebrati, secretar. v, pag. 287, tom. VII edit. Veneto-Labb. Τοῦ ἁγίου Ἱππολύτου ἐπισκόπου καὶ μάρτυρος, ἐκ τοῦ Περὶ θεολογίας λόγου. Τὸ θέλειν ἔχει ὁ Θεὸς, οὐ τὸ μὴ θέλειν· τρεπτοῦ γὰρ τοῦτο καὶ προαιρετοῦ· ἀἰδίῳ γὰρ θελήματι Θεοῦ ἕπεται τὰ γινόμενα, ᾧ καὶ γενόμενα μένει σωζόμενα. 28 Isa. 1, 16-19. * Matth. xxit, 30. Λαμπρὸς ὡς ὁ ἥλιος. Illud videtur respicere, quod poetæ dicunt de sole ex Oceani undis emergente. FABRIC. Sancti Hippolyti episcopi et martyris, ex sermone De theologia, id est, Deitate. Velle habet Deus; non autem non velle: hoc enim vertibilis est, et eligentis: sed sempiternam voluntatem Dei sequuntur quæ funt, per quem et facta manent servata. 'Εκ τοῦ περὶ ἀναστάσεως λόγου. Meminerunt interculus marmoreus, S. Hieronymus, So. phronius, Nicephorus, Honorius, Freculfus, IFs.

col. 863–864page 140 of 189

PG 10:863Τοῦ ἁγίου Ιππολύτου ἐπισκόπου καὶ μάρτυρος, ἐκ τῆς Εἰς τὸ Πάσχα ἐξηγήσεως. Ὅλος ἦν ἐν πᾶσι καὶ πανταχοῦ, γεμίσας δὲ τὸ πᾶν πρὸς πάσας τὰς ἀερίους ἀρχὰς γυμνὸς ἀνταπο εδύσατο· καὶ πρὸς ὀλίγον βοᾷ παρελθεῖν τὸ ποτή ριον, ἵνα δείξῃ ἀληθῶς ὅτι καὶ ἄνθρωπος ἦνα μεμνημένος δὲ καὶ διὰ ἀπεστάλη, πληροί τὴν οἰκο νομίαν εἰς ἣν ἀπεστάλη καὶ βοᾷ· ο Πάτερ, μὴ τὸ θέλημά μου· ο - ε τὸ μέν· Πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής.» "Ατρεπτος, Τοῦ ἁγίου Ἱππολύτου ἐπισκόπου καὶ μάρτυρος, ἐκ τοῦ λόγου τοῦ Εἰς τὸν Ἑλκανᾶν καὶ τὴν ᾿Ανναν. "Αγε δή μοι, ὦ Σαμουήλ, εἰς Βηθλεέμ ελκομένη τὴν δάμαλιν, ἵνα ἐπιδείξῃς τὸν ἐκ Δαβὶδ βασιλέα τικτόμενον, καὶ τοῦτον ὑπὸ Πατρὸς βασιλέα καὶ ἱερέα χριόμενον. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Εἶπέ μοι, ὦ μακαρία Μαρία, τί ἦν τὸ ὑπὸ σοῦ ἐν τῇ κοιλίᾳ συνειλημμένον, καὶ τί ἦν τὸ ὑπὸ σοῦ ἐν παρθενικῇ μήτρα βασταζόμενον; Λόγος γὰρ ἦν Θεοῦ πρωτότοκος ἀπ' οὐρανῶν ἐπὶ σὲ κατερχόμενος, καὶ ἄνθρωπος πρωτότοκος ἐν κοιλίᾳ πλασσόμενος· ἵν᾿ ὁ πρωτότοκος Λόγος Θεοῦ, πρωτοτόκῳ ἀνθρώπων συνα πτόμενος δειχθῇ. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Τὴν δὲ δευτέραν τὴν διὰ τῶν προφητῶν ὡς διὰ τοῦ Σαμουὴλ ἀνακαλῶν, καὶ ἐπιστρέφων τὸν λαὸν ἀπὸ τῆς δουλείας τῶν ἀλλοφύλων. Τὴν δὲ τρίτην, ἐν ᾗ ἔνσαρκος παρὴν τὸν ἐκ τῆς Παρθένου ἄνθρωπον ἀναλαβὼν, ὃς καὶ ἰδὼν τὴν πόλιν, ἔκλαυσεν ἐπ' αὐτῇ. Ἀσύγχυτος Ὅτι καὶ ἄνθρωπος. Καὶ διὰ τοῦτο τρεῖς καιροὶ τοῦ ἐνιαυτοῦ προετι ποῦντο εἰς αὐτὸν τὸν Σωτῆρα, ἵνα τα προφητευθέντα ἐπὶ αὐτοῦ μυστήρια ἐπιτελέσῃ. Ἐν μὲν τῷ Πάσχα, ἵνα ἑαυτὸν ἐπιδείξῃ τὸν μέλλοντα ως πρόβατον θύε σθαι, καὶ ἀληθινὸν Πάσχα δείκνυσθαι, ὡς ὁ ᾿Απόστολος λέγει· «Τὸ δὲ Πάσχα ἡμῶν ὑπὲρ ἡμῶν ἐθύθη Χριστός ο ὁ Θεός. Ἐν δὲ τῇ Πεντηκοστῇ, ἵνα προσημήνῃ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν· αὐτὸς πρῶτος εἰς οὐρανούς ἀναβὰς, καὶ τὸν ἄνθρωπον δῶρον τῷ Θεῷ προσ ενέγκας. Τοῦ ἁγίου Ἱππολύτου ἐπισκόπου καὶ μάρτυρος, ἐκ τοῦ λόγου τοῦ εἰς τὸ, ο Κύριος ποιμαίνει με ο Καὶ κιβωτὸς δὲ ἐκ ξύλων ἀσήπτων αὐτὸς ἦν ὁ Σωτήρ· τὸ γὰρ ἄσηπτον αὐτοῦ καὶ ἀδιάφθορον σκο Πληροῖ... ἀπεστάλη.

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. Ex homilia Dominicæ Paschiæ.· Ibid. pag. 293. S. Hippolyti episcopi et martyris, ex homilia Dominica Pascha. Totus erat in omnibus et ubique; adimplens vero omnia ad oinnes aerios principatus, nudus redespoliatus est: et ad parvum clamat transire calicem, ut ostendat vere, quia et homo erat; reminiscens autem et propter quod missus est, perficit dispensationem ad quam missus est; et clamat: «Pater, non mea voluntas 30;» et: c Spiritus quidem promptus, caro autem infirma “. › Τοῦ ἁγίου Ιππολύτου ἐπισκόπου καὶ μάρτυρος, ἐκ τῆς Εἰς τὸ Πάσχα ἐξηγήσεως. Ὅλος ἦν ἐν πᾶσι καὶ πανταχοῦ, γεμίσας δὲ τὸ πᾶν πρὸς πάσας τὰς ἀερίους ἀρχὰς γυμνὸς ἀνταπο εδύσατο· καὶ πρὸς ὀλίγον βοᾷ παρελθεῖν τὸ ποτή ριον, ἵνα δείξῃ ἀληθῶς ὅτι καὶ ἄνθρωπος ἦνα μεμνημένος δὲ καὶ διὰ ἀπεστάλη, πληροί τὴν οἰκο νομίαν εἰς ἣν ἀπεστάλη καὶ βοᾷ· ο Πάτερ, μὴ τὸ θέλημά μου· ο - ε τὸ μέν· Πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής.» Ex sermone in Elcanam et Annam. - Apud Theodoritum Dial. 1, cui titulus "Ατρεπτος, Opp. tom. 1V, S. Hippolyti episcopi et martyris, ex sermone pag. 36. in Elcanam et Annam. Duc mihi, o Samuel, in Bethleem juvencam; ut ex Davide natum regein, et hunc a Patre regem et sacerdotem unctum ostendas. Ejusdem ex eodem sermone. Dic mihi, o beata Maria, quid erat a te in utero conceptum, et quid a te in virginali matrice gestabatur? Verbum enim erat Dei primogenitum, de cœlis in te descendens, et homo primogenitus in utero formatus; ut primogenitum Verbum Dei, homini primogenito unitum ostenderetur. Ejusdem ex eodem sermone. Secundum, per prophetas, ut per Samuelem revocans et liberans populum a servitute alienigenarum. Tertiam, quando incarnatus aderat, homine ex Virgine assumpto; qui et civitatem conspicatus, levit super ipsam. Τοῦ ἁγίου Ἱππολύτου ἐπισκόπου καὶ μάρτυρος, ἐκ τοῦ λόγου τοῦ Εἰς τὸν Ἑλκανᾶν καὶ τὴν ᾿Ανναν. "Αγε δή μοι, ὦ Σαμουήλ, εἰς Βηθλεέμ ελκομένη τὴν δάμαλιν, ἵνα ἐπιδείξῃς τὸν ἐκ Δαβὶδ βασιλέα τικτόμενον, καὶ τοῦτον ὑπὸ Πατρὸς βασιλέα καὶ ἱερέα χριόμενον. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Εἶπέ μοι, ὦ μακαρία Μαρία, τί ἦν τὸ ὑπὸ σοῦ ἐν τῇ κοιλίᾳ συνειλημμένον, καὶ τί ἦν τὸ ὑπὸ σοῦ ἐν παρθενικῇ μήτρα βασταζόμενον; Λόγος γὰρ ἦν Θεοῦ πρωτότοκος ἀπ' οὐρανῶν ἐπὶ σὲ κατερχόμενος, καὶ ἄνθρωπος πρωτότοκος ἐν κοιλίᾳ πλασσόμενος· ἵν᾿ ὁ πρωτότοκος Λόγος Θεοῦ, πρωτοτόκῳ ἀνθρώπων συνα πτόμενος δειχθῇ. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Τὴν δὲ δευτέραν τὴν διὰ τῶν προφητῶν ὡς διὰ τοῦ Σαμουὴλ ἀνακαλῶν, καὶ ἐπιστρέφων τὸν λαὸν ἀπὸ τῆς δουλείας τῶν ἀλλοφύλων. Τὴν δὲ τρίτην, ἐν ᾗ ἔνσαρκος παρὴν τὸν ἐκ τῆς Παρθένου ἄνθρωπον ἀναλαβὼν, ὃς καὶ ἰδὼν τὴν πόλιν, ἔκλαυσεν ἐπ' αὐτῇ. Ex eodem sermone. - Apud eumdem Theodoritum Dial. II, qui Ἀσύγχυτος inscribitur. Ibid. pag. 88. Hanc ob causam tria anni tempora Servatorem ipsum præsignificabant, ut quæ de ipso prædicta erant mysteria perageret. In Paschate quidem, ut ostenderet sese tanquam ovem mactandum, et verum Pascha probandum, sicut dicit Apostolus: • Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus”, Deus. In Pentecoste vero, ut regnum cœlorum præsignificaret; ut qui primus ad coelos ascendit, Deoque donum hominem obtulit. Ex oratione in illud, ‹ Dominus pascit me.» Sancti Hippolyti episcopi et martyris, ex oratione in illud, & Dominus pascit me. Porro autem arca ex lignis quæ putrescere non poterant, erat ipse Salvator. Per hanc enim, pu3º Luc. xxii, 42. *¹ Matth. xxvi, 41. "1 Cor. v, Ὅτι καὶ ἄνθρωπος. Nota dictum, et homo;» quoniam scilicet aliam insuper naturam habebat, el Deus erat. GRAB., ad Bulli Defens. fid. Nic. pag. Καὶ διὰ τοῦτο τρεῖς καιροὶ τοῦ ἐνιαυτοῦ προετιποῦντο εἰς αὐτὸν τὸν Σωτῆρα, ἵνα τα προφητευθέντα ἐπὶ αὐτοῦ μυστήρια ἐπιτελέσῃ. Ἐν μὲν τῷ Πάσχα, ἵνα ἑαυτὸν ἐπιδείξῃ τὸν μέλλοντα ως πρόβατον θύε σθαι, καὶ ἀληθινὸν Πάσχα δείκνυσθαι, ὡς ὁ ᾿Απόστολος λέγει· «Τὸ δὲ Πάσχα ἡμῶν ὑπὲρ ἡμῶν ἐθύθη Χριστός ο ὁ Θεός. Ἐν δὲ τῇ Πεντηκοστῇ, ἵνα προσημήνῃ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν· αὐτὸς πρῶτος εἰς οὐρανούς ἀναβὰς, καὶ τὸν ἄνθρωπον δῶρον τῷ Θεῷ προσενέγκας. - Apud eumdem Theodoritum Dial. I, pag. 36. Τοῦ ἁγίου Ἱππολύτου ἐπισκόπου καὶ μάρτυρος, ἐκ τοῦ λόγου τοῦ εἰς τὸ, ο Κύριος ποιμαίνει με ο Καὶ κιβωτὸς δὲ ἐκ ξύλων ἀσήπτων αὐτὸς ἦν ὁ Σωτήρ· τὸ γὰρ ἄσηπτον αὐτοῦ καὶ ἀδιάφθορον σκο105. Πληροῖ... ἀπεστάλη. Hæc perperam omissa in edit. Fabric.

col. 865–866page 141 of 189

PG 10:865νος ταύτῃ κατηγγέλλετο, τὸ μηδεμίαν ἁμαρτήματος σηπεδόνα φύσαν. Ο γὰρ ἁμαρτήσας καὶ ἐξομολογούμενος φησι· «Προσώζεσαν καὶ ἐσάπησαν οἱ μώ λωπές μου ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης μου.» Ὁ δὲ Κύριος ἀναμάρτητος ἦν, ἐκ τῶν ἀσήπτων ξύ λων τὸ κατὰ ἄνθρωπον, τουτέστιν ἐκ τῆς Παρθένου καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ οἷα καθαρωτάτῳ χρυσίῳ περικεκαλυμμένος. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ λόγου, τοῦ εἰς τὴν δὴν τὴν μετ γάλην. Ο τὸν ἀπολωλότα ἐκ γῆς πρωτόπλαστον ἄνθρωπον, καὶ ἐν δεσμοῖς θανάτου κρατούμενον, ἐξ ᾅδου κατωτάτου ἑλκύσας· ὁ ἄνωθεν κατελθὼν, καὶ τὸν κάτω εἰς τὰ ἄνω ἀνενέγκας· ὁ τῶν νεκρῶν εὐαγγελιστὴς, καὶ τῶν ψυχῶν λυτρωτὴς, καὶ ἀνάστασις τῶν τεθαμμένων γινόμενος, οὗτος ἦν ὁ τοῦ νενικημένου ἀνθρώπου γεγενημένος βοηθός, κατ' αὐτὸν ὅμοιος αυτ τῷ, πρωτότοκος Λόγος, τον πρωτόπλαστον ᾿Αδὰμ ἐν τῇ Παρθένῳ ἐπισκεπτόμενος· ὁ πνευματικὸς τὸν χοϊκὸν ἐν τῇ μήτρα ἐπιζητῶν· ὁ ἀεὶ ζῶν τὸν διὰ παρ ακοῆς ἀποθανόντα· ὁ οὐράνιος τὸν ἐπίγειον εἰς τὰ ἄνω καλῶν· ὁ εὐγενὴς τὸν δοῦλον διὰ τῆς ἰδίας ύπα κοῆς ἐλεύθερον ἀποδεῖξαι θέλων· ὁ τὸν εἰς γῆν λυόμενον ἄνθρωπον καὶ βρῶμα όφεως γεγενημένον, εἰς ἀδάμαντα τρέψας, καὶ τοῦτον ἐπὶ ξύλου κρεμασθέντα κύριον κατὰ τοῦ νενικηκότος ἀποδείξας, καὶ διὰ τοῦτο διὰ ξύλου, νικηφόρος εὑρίσκεται. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Οἱ γὰρ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ ἔνσαρκον νῦν μὴ ἐπιγινώσκοντες, ἐπιγνώσονται αὐτὸν κριτὴν ἐν δόξῃ παρα γινόμενον, τὸν νῦν ἐν ἀδόξῳ σώματι ὑβριζόμενον. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Καὶ γὰρ οἱ ἀπόστολοι ἐλθόντες εἰς τὸ μνημεῖον τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ, οὐχ εὕρισκον τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ δν τρόπον υἱοὶ τοῦ Ἰσραὴλ τὴν ταφὴν τοῦ Μωϋσέως ἀναβάντες ἐν τῷ ὄρει ἐζήτουν, καὶ οὐχ εὕρισκον. Τοῦ ἁγίου Ιππολύτου, ἐκ τοῦ λόγου εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ Ἡσαΐου. Αἰγύπτῳ μὲν τὸν κόσμον ἀπείκασε, χειροποιήτοις δὲ τὴν εἰδωλολατρίαν, σεισμῷ δὲ τὴν μετανάστασιν καὶ κατάλυσιν αὐτῆς· Κύριον δὲ τὸν Λόγον, νεφέλην δὲ κούφην, τὸ καθαρώτατον σκήνος, εἰς ὃ ἐνθρονισθείς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς εἰσῆλθεν εἰς τὸν βίον, σεῖσαι τὴν πλάνην. ΙΧ. Λέγει τοίνυν Ιππόλυτος ὁ μάρτυς καὶ ἐπίσκο της Ρώμης ἐν τῷ δευτέρῳ λόγῳ εἰς τὸν Δανιήλ τοιαῦτα Τότε μὲν οὖν συστας Αζαρίας ἅμα τοῖς λοιποῖς, δι' ὕμνου καὶ εὐχῆς ἐξομολογοῦντο τῷ Θεῷ ἐν μέσῳ

SERMONUM FRAGMENTA. νος ταύτῃ κατηγγέλλετο, τὸ μηδεμίαν ἁμαρτήματος tredinis et corruptionis expers ejus tabernaculum σηπεδόνα φύσαν. Ο γὰρ ἁμαρτήσας καὶ ἐξομολογούμενός φησι· «Προσώζεσαν καὶ ἐσάπησαν οἱ μώλωπές μου ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης μου.» Ὁ δὲ Κύριος ἀναμάρτητος ἦν, ἐκ τῶν ἀσήπτων ξύλων τὸ κατὰ ἄνθρωπον, τουτέστιν ἐκ τῆς Παρθένου καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ οἷα καθαρωτάτῳ χρυσίῳ περικεκαλυμμένος. significabatur, quod nullam peccati putredinem genuit. Nam qui peccavit, confitetur et dicit: Putruerunt et corruptæ sunt cicatrices meæ, a facie insipientiæ meæ ", Dominus autem peccati expers erat, et ex lignis putrefactioni non obnoxiis secun dum hominem, hoc est ex Virgine et ex Spiritu sancto, intus et foris tanquam purissimo Verbi Dei auro circumtectus. Apud eumdem Theodoritum Dial. II, ibid. pag. 88, 89. Ejusdem, ex sermone In magnum Canticum. Ex sermone in magnum Canticum. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ λόγου, τοῦ εἰς τὴν δὴν τὴν μετ γάλην. Ο τὸν ἀπολωλότα ἐκ γῆς πρωτόπλαστον άνθρω πον, καὶ ἐν δεσμοῖς θανάτου κρατούμενον, ἐξ ᾅδου κατωτάτου ἑλκύσας· ὁ ἄνωθεν κατελθὼν, καὶ τὸν κάτω εἰς τὰ ἄνω ἀνενέγκας· ὁ τῶν νεκρῶν εὐαγγελιστῆς, καὶ τῶν ψυχῶν λυτρωτὴς, καὶ ἀνάστασις τῶν τεθαμμένων γινόμενος, οὗτος ἦν ὁ τοῦ νενικημένου ἀνθρώπου γεγενημένος βοηθός, κατ' αὐτὸν ὅμοιος αυτ τῷ, πρωτότοκος Λόγος, τον πρωτόπλαστον ᾿Αδὰμ ἐν τῇ Παρθένῳ ἐπισκεπτόμενος· ὁ πνευματικὸς τὸν χοϊκὸν ἐν τῇ μήτρα ἐπιζητῶν· ὁ ἀεὶ ζῶν τὸν διὰ παρ ακοῆς ἀποθανόντα· ὁ οὐράνιος τὸν ἐπίγειον εἰς τὰ ἄνω καλῶν· ὁ εὐγενὴς τὸν δοῦλον διὰ τῆς ἰδίας ύπα κοῆς ἐλεύθερον ἀποδεῖξαι θέλων· ὁ τὸν εἰς γῆν λυό μενον ἄνθρωπον καὶ βρῶμα όφεως γεγενημένον, εἰς ἀδάμαντα τρέψας, καὶ τοῦτον ἐπὶ ξύλου κρεμα σθέντα κύριον κατὰ τοῦ νενικηκότος ἀποδείξας, καὶ διὰ τοῦτο διὰ ξύλου, νικηφόρος εὑρίσκεται. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Οἱ γὰρ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ ἔνσαρκον νῦν μὴ ἐπιγι νώσκοντες, ἐπιγνώσονται αὐτὸν κριτὴν ἐν δόξῃ παραγινόμενον, τὸν νῦν ἐν ἀδόξῳ σώματι ὑβριζόμενον. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Καὶ γὰρ οἱ ἀπόστολοι ἐλθόντες εἰς τὸ μνημεῖον τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ, οὐχ εὕρισκον τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ· δν τρόπον υἱοὶ τοῦ Ἰσραὴλ τὴν ταφὴν τοῦ Μωϋσέως ἀναβάντες ἐν τῷ ὄρει ἐζήτουν, καὶ οὐχ εὕρισκον. Qui perditum hominem ex terra formatum et vinculis mortis astrictum, ex infimo inferno eripuit; qui desuper veniens, in sublime extulit humi jacentem: qui mortuorum evangelista, et animarum redemptor, et resurrectio sepultorum, hic devicti hominis fuit auxiliator, secundum ipsum similis illi, primogenitum Verbum primum parentem Adam in Virgine visitans: spiritualis terrenum in matrice quærens; semper vivens, per inobedientiam mortuum; cœlestis terrestrem ad superiora vocans; nobilis servum per propriam obedientiam lihertate donare volens. Qui in terram resolutum bominem et pabulum serpentis effectum, in adamantem convertit; et hunc in ligno suspensum, dominum adversus victorem declaravit; atque ita per lignum victor invenitur. Ejusdem ex eodem sermone. Qui enim Filium Dei incarnatum nunc non agnoscunt, agnoscent ipsum judicem in gloria venientem, quem nunc in corpore inglorio contumeliis afficiunt. Ejusdem ex eodem sermone. Etenim apostoli cum venissent ad monumentum die tertio, non invenerunt corpus Jesu: quemadle modum filii Israel ascendentes in montein, sepulchrum Moysis quæsierunt, et non invenerunt. Ex sermone in exordium Isaiæ. Apud eumdem Τοῦ ἁγίου Ιππολύτου, ἐκ τοῦ λόγου εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ Ἡσαΐου. Αἰγύπτῳ μὲν τὸν κόσμον ἀπείκασε, χειροποιήτοις δὲ τὴν εἰδωλολατρίαν, σεισμῷ δὲ τὴν μετανάστασιν καὶ κατάλυσιν αὐτῆς· Κύριον δὲ τὸν Λόγον, νεφέλην δὲ κούφην, τὸ καθαρώτατον σκήνος, εἰς ὃ ἐνθρονισθείς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς εἰσῆλθεν εἰς τὸν βίον, σεῖσαι τὴν πλάνην. Theodoritum Dial. 1, ibid. pag. 36. Sancti Hippolyti ex sermone in exordium Isaia. Egypto quidem mundum comparavit, manufactis vero idololatriam, terræ motui denique interituni et eversionem ipsius: Dominum porro Verbum nubi levi, purissimo tabernaculo; in quo considens Dominus noster Jesus Christus, in vitam ingressus est ut errorem concuteret. ΙΧ. Ex oratione secunda in Danielem. Apud Eustratium presbyterum CP. in tractatu Adversus eos qui dicunt, animas statim atque e corpore soluta sunt, non operari, etc., cap. 19. Ex Allatio De utriusque Ecclesiae Occidentalis atque Orientalis perpetua in dogmate de purgatorio consensione, pag. 492. Λέγει τοίνυν Ιππόλυτος ὁ μάρτυς καὶ ἐπίσκοτης Ρώμης ἐν τῷ δευτέρῳ λόγῳ εἰς τὸν Δανιήλ τοιαῦτα· Τότε μὲν οὖν συστας Αζαρίας ἅμα τοῖς λοιποῖς, δι' ὕμνου καὶ εὐχῆς ἐξομολογοῦντο τῷ Θεῷ ἐν μέσῳ » Psal. xxxvii, 5. Ait ergo Hippolytus martyr et episcopus Roma, oratione secunda in Danielem, sic: Tunc vero stans Azarias cum cæteris, hymno et precibus Deum laudabant in medio formacis. Exor

Fragments from Other WritingsFragmenta ex aliis scriptis

col. 867–868page 142 of 189

PG 10:867τῆς καμίνου. Αρξάμενοι οὖν ἀπὸ τοῦ ἁγίου καὶ ἐν Σ. δόξου καὶ μεγαλοπρεπούς ὀνόματος, ἦλθον ἐπ' αὐτὰ τὰ ἔργα τοῦ Κυρίου, πρῶτον τὰ ἐπουράνια ὀνομάζοντες, καὶ ἐδόξαζον λέγοντες· «Εὐλογεῖτε, πάντα τὰ Έργα Κυρίου, τὸν Κύριον.» Επειτα μετῆλθον ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, καὶ κατὰ τάξιν τὸν ὕμνον αναφέροντες, ἔπειτα τὰ καταχθόνια ὠνόμασαν πνεύ ματα ταρταρούχων ἀγγέλων καὶ ψυχάς δικαίων, ἵνα καὶ αὐτοὶ σὺν αὐτοῖς τὸν Θεὸν ὑμνῶσιν. Τοῦ ἁγίου Ἱππολύτου ἐπισκόπου καὶ μάρτυρος, ἐκ τοῦ λόγου, τοῦ Εἰς τὴν τῶν ταλάντων δια νομήν. Τούτους δὲ καὶ τοὺς ἑτεροδόξους, φήσειεν ἄν τις γειτνιᾷν, σφαλλομένους παραπλησίως· καὶ γὰρ κά κεῖνοι, ἤτοι χιλὸν ἄνθρωπον ὁμολογοῦσι πεφυκέναι τὸν Χριστὸν εἰς τὸν βίον, τῆς θεότητος αὐτοῦ τὸ τά λαντον ἀρνούμενοι· ἤτοι, τὸν Θεὸν ὁμολογοῦντες, ἀναίνονται πάλιν τὸν ἄνθρωπον, πεφαντασιωκέναι διδάσκοντες τὰς ὄψεις αὐτῶν τῶν θεωμένων, ὡς ἄνω θρωπον, οὐ φορέσαντα ἄνθρωπον, ἀλλὰ δόκησιν τινα φασματώδη μᾶλλον γεγονέναι· οἷον ὥσπερ Μαρκίων, καὶ Οὐαλεντῖνος καὶ οἱ Γνωστικοὶ τῆς σαρκὸς ἀπο διασπῶντες τὸν Λόγον, τὸ ἓν τάλαντον, ἀποβάλλονται τὴν ἐνανθρώπησιν. ΧΙ. Απαθής Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ λόγου Εἰς τοὺς δύο ληστάς. Αμφότερα παρέσχε τὸ τοῦ Κυρίου σῶμα τῷ κόσμῳ, αἷμα τὸ ἱερὸν, καὶ ὕδωρ τὸ ἅγιον. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Καὶ νεκρόν τε ἂν τὸ σῶμα κατὰ τὸν ἀνθρώπινον τρόπον, μεγάλην ἔχει ζωῆς ἐν αὐτῷ δύναμιν. γὰρ οὐ προχεῖται τῶν νεκρῶν σωμάτων, ταῦτα ἐξ αὐτοῦ προεχέθη, αἷμά τε καὶ ὕδωρ· ἵν᾽ εἰδείημεν ἡλίκον ἡ κατασκηνώσασα δύναμις ἐν τῷ σώματι πρὸς ζωήν δύναται, ὡς μή τε αὐτὸ τοῖς ἄλλοις ὅμοιον φαίνεσθαι νεκρὸν, ἡμῖν δὲ τὰ ζωῆς αἴτια προχεῖν δύνασθαι. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Οὐ συντρίβεται δὲ ὀστοῦν τοῦ ἁγίου Προβάτου, δει κνύντος τοῦ τύπου μὴ καθικνούμενον τῆς δυνάμεως τὸ πάθος. Σώματος γὰρ ὀστέα δύναμις. Ιππόλυτος τοίνυν τῆς εὐσεβείας μάρτυς, ἐπί σκοπος γεγονώς του καλουμένου Πόρτου πλη σίον τῆς Ῥώμης, ἐν τῷ πρὸς ἀπάσας αἱρέσεις συντάγματι έγραψεν ἐπὶ λέξεως οὕτως Ορῶ μὲν οὖν, ὅτι φιλονεικίας τὸ ἔργον. Λέγει γὰρ

S. HIPPOLYTI OPP. PARS IJ. dium itaque ducentes a sancto, glorioso et magni- τῆς καμίνου. Αρξάμενοι οὖν ἀπὸ τοῦ ἁγίου καὶ ἐνfco nomine, ad ipsa Domini opera devenerunt; et primum quidem coelestia compellantes, glorificabant dicentes: 4 Benedicite, omnia opera Domini, Domino ".» Post hac ad dilios hominum descenderunt, atque ordinatim hymnum emittentes, deinceps subterraneos advocarunt spiritus angelorum qui tartara tenent, justorumque animas, ut et cum illis insimul divinas laudes concinerent. Ex oratione De distributione talentorum. Sancti Hippolyti episcopi et martyris, ex oratione De distributione talentorum. Σ. δόξου καὶ μεγαλοπρεπούς ὀνόματος, ἦλθον ἐπ' αὐτὰ τὰ ἔργα τοῦ Κυρίου, πρῶτον τὰ ἐπουράνια ὀνομάζον τες, καὶ ἐδόξαζον λέγοντες· «Εὐλογεῖτε, πάντα τὰ Έργα Κυρίου, τὸν Κύριον.» Επειτα μετῆλθον ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, καὶ κατὰ τάξιν τὸν ὕμνον αναφέροντες, ἔπειτα τὰ καταχθόνια ὠνόμασαν πνεύ ματα ταρταρούχων ἀγγέλων καὶ ψυχάς δικαίων, ἵνα καὶ αὐτοὶ σὺν αὐτοῖς τὸν Θεὸν ὑμνῶσιν. Apud Theodorilum Dial. II, ibid. pag. 88. Τοῦ ἁγίου Ἱππολύτου ἐπισκόπου καὶ μάρτυρος, ἐκ τοῦ λόγου, τοῦ Εἰς τὴν τῶν ταλάντων διανομήν. Τούτους δὲ καὶ τοὺς ἑτεροδόξους, φήσειεν ἄν τις Hos autem et eos qui aliter sentiunt, dixerit quis- γειτνιᾷν, σφαλλομένους παραπλησίως· καὶ γὰρ κάpiam in simili errore versari. Nam et illi, vel nudum hominem confitentur apparuisse Christum in terra, divinitatis ejus talentum negantes; vel Deum confitentes, hominem rursus negant, docentes eum fallaci specie spectantium oculis illusisse, cum hominem non gestaverit, sed inane potius spectrum fuerit: sicut Marcion et Valentinus et Gnostici, Verbum a carne divellentes, talentum unum, hoc est, incarnationem abjiciunt. κεῖνοι, ἤτοι χιλὸν ἄνθρωπον ὁμολογοῦσι πεφυκέναι τὸν Χριστὸν εἰς τὸν βίον, τῆς θεότητος αὐτοῦ τὸ τά λαντον ἀρνούμενοι· ἤτοι, τὸν Θεὸν ὁμολογοῦντες, ἀναίνονται πάλιν τὸν ἄνθρωπον, πεφαντασιωκέναι διδάσκοντες τὰς ὄψεις αὐτῶν τῶν θεωμένων, ὡς ἄνω θρωπον, οὐ φορέσαντα ἄνθρωπον, ἀλλὰ δόκησιν τινα φασματώδη μᾶλλον γεγονέναι· οἷον ὥσπερ Μαρκίων, καὶ Οὐαλεντῖνος καὶ οἱ Γνωστικοὶ τῆς σαρκὸς ἀπο διασπῶντες τὸν Λόγον, τὸ ἓν τάλαντον, ἀποβάλλονται τὴν ἐνανθρώπησιν. ΧΙ. Apud eumdem Theodoritum Dial. III, qui Απαθής inscribitur. ibid. pag. 156. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ λόγου Εἰς τοὺς δύο ληστάς. Αμφότερα παρέσχε τὸ τοῦ Κυρίου σῶμα τῷ κόσμῳ, αἷμα τὸ ἱερὸν, καὶ ὕδωρ τὸ ἅγιον. Ex sermone De duobus latronibus. Ejusdem, ex sermone De duobus latronibus. Utrumque mundo præbuit Domini corpus, sanguinem sacrum et aquam sanctam. Ejusdem, ex eodem sermone. Et corpus, quamvis humano more mortuum, magnam in se vitæ vim habet. Quæ enim ex morLuis corporibus non profluunt, ex ipso manarunt, sanguis et aqua: ut sciremus quantum ad vitam valeat potestas quæ in corpore habitavit; ut nec ipsum simile aliis cadaver videatur, et nobis vitæ causas possit effundere. Ejusdem, ex eodem sermone. Non confringitur os sancti Agni; ostendente figura, passionem non attingere virtutem. Corporis enim virtus sunt ossa. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Καὶ νεκρόν τε ἂν τὸ σῶμα κατὰ τὸν ἀνθρώπινον τρόπον, μεγάλην ἔχει ζωῆς ἐν αὐτῷ δύναμιν. γὰρ οὐ προχεῖται τῶν νεκρῶν σωμάτων, ταῦτα ἐξ αὐτοῦ προεχέθη, αἷμά τε καὶ ὕδωρ· ἵν᾽ εἰδείημεν ἡλίκον ἡ κατασκηνώσασα δύναμις ἐν τῷ σώματι πρὸς ζωήν δύναται, ὡς μή τε αὐτὸ τοῖς ἄλλοις ὅμοιον φαίνεσθαι νεκρὸν, ἡμῖν δὲ τὰ ζωῆς αἴτια προχεῖν δύνασθαι. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Οὐ συντρίβεται δὲ ὀστοῦν τοῦ ἁγίου Προβάτου, δει κνύντος τοῦ τύπου μὴ καθικνούμενον τῆς δυνάμεως τὸ πάθος. Σώματος γὰρ ὀστέα δύναμις. EX ALIIS S. HIPPOLYTI SCRIPTIS FRAGMENTA. J. Apud auctorem Chronici paschalis, ex editione Cungii, pag. 6. Hippolytus igitur pietatis martyr, Portus juxta Romam episcopus, in libro quem adversus omnes hæreses confecit, hæc ita verbo tenus scripsit: Video equidem, in quo vis contentionis præci57. * Dan. Ill, Ιππόλυτος τοίνυν τῆς εὐσεβείας μάρτυς, ἐπί σκοπος γεγονώς του καλουμένου Πόρτου πλη σίον τῆς Ῥώμης, ἐν τῷ πρὸς ἀπάσας αἱρέσεις συντάγματι έγραψεν ἐπὶ λέξεως οὕτως Ορῶ μὲν οὖν, ὅτι φιλονεικίας τὸ ἔργον. Λέγει γὰρ

Apostolic Tradition on CharismsApostolica de charismatibus traditio

col. 869–870page 143 of 189

PG 10:869οὕτως Εποίησε τὸ πάσχα ὁ Χριστὸς τότε τῇ ἡμέρᾳ, καὶ ἔπαθε· διὸ κἀμὲ δεῖ ὃν τρόπον ὁ Κύριος ἐποίησεν, οὕτω ποιεῖν. Πεπλάνηται δὲ μὴ γινώσκων, ὅτι [ἐν ᾧ] τῷ καιρῷ ἔπασχεν ὁ Χριστός, οὐκ ἔφαγε τὸ κατὰ νόμον πάσχα. Οὗτος γὰρ ἦν τὸ πάσχα τὸ προκεκηρυγμένον, καὶ τελειούμενον τῇ ὡρισμένῃ ἡμέρα. Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς ἐν τῷ πρώτῳ λόγῳ τοῦ Περὶ τοῦ ἁγίου Πάσχα συγγράμματος εἴρηκεν οὕτως Οὐδὲ ἐν τοῖς πρώτοις, οὐδ᾽ ἐν τοῖς ἐσχάτοις ὡς οὐκ ἐψεύσατο, πρόδηλον, ὅτι ὁ πάλαι προειπών, «Ότι οὐκ ἔτι φάγομαι τὸ πάσχα, ο εἰκότως τὸ μὲν δεῖπνον ἐδείπνησε πρὸ τοῦ πάσχα, τὸ δὲ πάσχα οὐκ ἔφαγεν, ἀλλ᾽ ἔπαθεν· οὐδὲ γὰρ καιρὸς ἦν τῆς βρώσεως αὐτοῦ. ἀσύγχυτος, οι Απαθής, Τοῦ ἁγίου Ἱππολύτου τοῦ ἐπισκόπου καὶ μάρτυρος, ἐκ τῆς πρὸς βασιλίδα τινὰ ἐπιστολῆς. Απαρχήν ν οὖν τοῦτον λέγει «τῶν κεκοιμημέν νων,» ἅτε ο πρωτότοκον τῶν νεκρῶν.» ὓς ἀναστὰς καὶ βουλόμενος ἐπιδεικνύναι, ὅτι τοῦτο ἦν τὸ ἐγηγερμένον ὅπερ ἦν καὶ ἀποθνῆσκον, δισταζόντων τῶν μα θητῶν, προσκαλεσάμενος τὸν Θωμὰν ἔφη· «Δεύρο, ψηλάφησον καὶ ἴδε, ὅτι πνεῦμα ὀστοῦν καὶ σάρκα οὐκ ἔχει, καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε ἔχοντα.» Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τῆς αὐτῆς ἐπιστολῆς. Απαρχήν, τοῦτον εἰπὼν, ἐπεμαρτύρησε τῷ ὑφ᾽ ἡμῶν εἰρημένῳ, ὡς ἐκ τοῦ αὐτοῦ φυράματος σάρκα λαβὼν ὁ Σωτὴρ, ήγειρε ταύτην, ἀπαρχήν ποιούμενος τῆς τῶν δικαίων σαρκὸς, ἵν' οἱ πάντες ἐπ' ἐλπίδι τοῦ ἐγηγερμένου, προσδόκιμον τὴν ἀνάστασιν ἔξωμεν οἱ πιστεύσαντες. Λέγει γὰρ οὕτως. Πρὸς βασιλίδα τινά. βα σιλίς,

SERMONUM FRAGMENTA. οὕτως Εποίησε τὸ πάσχα ὁ Χριστὸς τότε τῇ pue consistat. Sic enim ait: Fecit pascha Christus ἡμέρᾳ, καὶ ἔπαθε· διὸ κἀμὲ δεῖ ὃν τρόπον ὁ Κύριος ἐποίησεν, οὕτω ποιεῖν. Πεπλάνηται δὲ μὴ γινώσκων, ὅτι [ἐν ᾧ] τῷ καιρῷ ἔπασχεν ὁ Χριστός, οὐκ ἔφαγε τὸ κατὰ νόμον πάσχα. Οὗτος γὰρ ἦν τὸ πάσχα τὸ προκεκηρυγμένον, καὶ τελειούμενον τῇ ὡρισμένῃ ἡμέρα. hac die et passus est: ideo necesse est, ut eodem modo faciam et ego, quo fecit Dominus. Verum fallitur, cum non advertat, illo quo passus est teinpore, non manducasse Christum legale pascha. Erat enim ipse pascha quod prænuntiatum fuerat, atque die statuta completum fuit. Ibidem. Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς ἐν τῷ πρώτῳ λόγῳ τοῦ Περὶ τοῦ ἁγίου Πάσχα συγγράμματος εἴρηκεν οὕτως Οὐδὲ ἐν τοῖς πρώτοις, οὐδ᾽ ἐν τοῖς ἐσχάτοις ὡς οὐκ ἐψεύσατο, πρόδηλον, ὅτι ὁ πάλαι προειπών, «Ότι οὐκ ἔτι φάγομαι τὸ πάσχα, ο εἰκότως τὸ μὲν δεῖπνον ἐδείπνησε πρὸ τοῦ πάσχα, τὸ δὲ πάσχα οὐκ ἔφαγεν, ἀλλ᾽ ἔπαθεν· οὐδὲ γὰρ καιρὸς ἦν τῆς βρώσεως αὐτοῦ. Ex S. Hippolyti epistola ad reginam quamdam. Et rursum idem (Hippolytus) in libro primo De sancto Pascha, sic loquitur: Neque in primis neque in postremis mentitum esse perspicuum est, nam qui olim prædixit: «Quia non adhuc manduco pascha ",, verisimiliter cu nam cœnavit ante pascha: pascha vero non manducavit, sed passus est; neque enim manducalionis illius erat tempus. Apud Theodoritum Dial. II, qui inscribitur Ασύγχυτος, pag. 82, οι Dial. 111, cui titulus, Απαθής, pag. 155. Τοῦ ἁγίου Ἱππολύτου τοῦ ἐπισκόπου καὶ μάρτυρος, Sancti Hipppolyti episcopi et martyris, ex epistola ἐκ τῆς πρὸς βασιλίδα τινὰ ἐπιστολῆς. • Απαρχήν ν οὖν τοῦτον λέγει «τῶν κεκοιμημέν νων,» ἅτε ο πρωτότοκον τῶν νεκρῶν.» ὓς ἀναστὰς καὶ βουλόμενος ἐπιδεικνύναι, ὅτι τοῦτο ἦν τὸ ἐγηγερ μένον ὅπερ ἦν καὶ ἀποθνῆσκον, δισταζόντων τῶν μα θητῶν, προσκαλεσάμενος τὸν Θωμὰν ἔφη· «Δεύρο, ψηλάφησον καὶ ἴδε, ὅτι πνεῦμα ὀστοῦν καὶ σάρκα οὐκ ἔχει, καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε ἔχοντα.» Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τῆς αὐτῆς ἐπιστολῆς. • Απαρχήν, τοῦτον εἰπὼν, ἐπεμαρτύρησε τῷ ὑφ᾽ ἡμῶν εἰρημένῳ, ὡς ἐκ τοῦ αὐτοῦ φυράματος σάρκα λαβὼν ὁ Σωτὴρ, ήγειρε ταύτην, ἀπαρχήν ποιούμενος τῆς τῶν δικαίων σαρκὸς, ἵν' οἱ πάντες ἐπ' ἐλπίδι τοῦ ἐγηγερμένου, προσδόκιμον τὴν ἀνάστασιν ἔξωμεν οἱ πιστεύσαντες. * Luc. xx11, 16. 1 Cor. xv, 20. 37 Colos. 1, 18. Λέγει γὰρ οὕτως. Sic nimirum ait Hippolyti adversarius, unus ex præcursoribus QuartadecimaLorum. FABRIC. Πρὸς βασιλίδα τινά. Qualis hæc fuerit βαc ad quandam reginam. ● Primitias igitur dormientium hunc vocat ** ut c primogenitum ex mortuis ".» Qui resurgens et volens ostendere, id ipsum suscitatum fuisse quod mortuum fuerat, dubitantibus discipulis, accersens Thomam dixit: c Accede huc, tange et vide 36;; quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere ".) Ejusdem, ex eadem epistola. «Primitias, hune vocana *, id quod a nobis dictum est testimonio suo confirmavit, quod ex eadem massa carnem assumens Salvator, hanc suscitarit, faciens eam primitias carnis justorum, ut nos omnes qui credidimus, resuscitati hujus fiducia, futuram exspectemus resurrectionem. 38 Joan. xx, 27. * Luc. xxiv, 59. *01 Cor. xv, 23. σιλίς, regina sive Augusta, vide Steph. le Moyne in not. ad Varia sacra pagg. 1103, 1112. Certe non alia videtur epistola Hippolyti ad Severinam, quæ ia monumento marmoreo celebratur. ID. DE CHARISMATIBUS APOSTOLICA TRADITIO (Memoratur in monumento marmoreo Hippolyti. Exstat autem in Constit. apost., lib. viii, capp. 1 et 2. Vide nostru Collectionis Græco-Latinæ tom. I, col. 1061. EDIT. PATRUL.)

Narrative on the Corinthian Virgin and Catalog of the Works of the Same Holy FatherNarratio de virgine Corinthiaca et de catalogus operum ejusdem S. Patris

col. 871–872page 144 of 189

PG 10:871Ευγενεστάτη τις. Διήγησις Ἱππολύτου τοῦ γνωρίμου τῶν ἀποστόλων. Ἐν ἄλλῳ βιβλιδαρίῳ ἐπιγεγραμμένῳ Ιππολύτου τοῦ γνωρίμου τῶν ἀποστόλων, εὗρον διήγημα τοιοῦ τον· Εὐγενεστάτη τις καὶ ὡραιοτάτη παρθένος ὑπῆρχεν ἐν τῇ Κορίνθῳ πόλει ἀσκουμένη εἰς τὸν ἐνά ρετον βίον. Ταύτην κατ' ἐκεῖνο καιροῦ διέβαλον τῷ τότε δικάζοντι Ελληνι ὄντι ἐπὶ τοῦ καιροῦ τῶν διω κτῶν, ὡς βλασφημοῦσαν καὶ τοὺς καιροὺς καὶ τοὺς βασιλεῖς, καὶ τὰ εἴδωλα. Προεπείνων* δὲ τὸ ταύτης κάλλος, οἱ περὶ τὰ τοιαῦτα κάπηλοι γυναικομανοῦντι τῷ ἀθέῳ τῶν δικαστῶν. ῾Ο δὲ ἡδέως ἐδέξατο τὴν δια βολὴν τοῖς ἱππικοῖς ὠτίοις, καὶ τοῖς θηλυμανέσι λο γισμοῖς. Προσαχθείσης δὲ ταύτης τῷ μιαιφόνῳ, πολὺ πλέον τῇ ἀσωτίς ἐκμέμηνεν. ὡς δὲ πᾶσαν μηχανήν κατ' αὐτῆς κινήσας ὁ βέβηλος, τὴν τοῦ Θεοῦ ἄνθρω τον πεῖσαι οὐκ ἠδυνήθη, διαφόροις αἰκίαις ταύτην τὴν γενναίαν ὑπέβαλεν. ὡς δὲ καὶ ἐν τούτοις ἀπέτυχεν, μὴ ἰσχύσας αὐτὴν ἀποστῆσαι τῆς ὁμολογίας τῆς τοῦ Χριστοῦ, ἀπομανείς πρὸς αὐτὴν ὁ ἀνήμερος, τότε τις μωρίᾳ τοιαύτῃ αὐτὴν παρέδωκεν. Στήσας τὴν σώ φρονα εἰς πορνείον, ἐνετείλατο τῷ ταύτας νέμοντι, λέγων· Δέξαι ταύτην, καὶ ἡμερήσιά μοι ἐξ αὐτῆς τρία νομίσματα ἀποκόμιζε. Ὁ δὲ εἰσπραττόμενος τὸν ἐκ τῆς αἰσχροπραγίας χρυσόν, ἔκδοτον αὐτὴν ἔστησεν τοῖς βουλομένοις, ἐν τῷ τοῦ μύσους εργαστηρίῳ. Ω; οὖν ἔγνωσαν οἱ περὶ τὰ τοιαῦτα γυναικοτέρακες, παρ ήδρευον τῷ παρανόμῳ ἐργαστηρίῳ, διδόντες τὸν τῆς ἀτίμου εργασίας μισθὸν, καὶ βουλόμενοι ταύτῃ πρὸς φθορὰν ὁμιλεῖν. Ἡ δὲ σεμνοτάτη αὕτη, καὶ τοὺς λό γους πρὸς ἀπάτην ἐκκλίνουσα, ἐκλιπαρούσα αὐτοὺς παρεκάλει, λέγουσα· Οτι ἕλκος ἔχω τι εἰς κεκρυμμένον τόπον, ὅπερ ἐσχάτως ὅζει· καὶ δέδοικα μὴ εἰς μίσος μου ἔλθητε τῷ ἀποτροπαίῳ τοῦ ἔλκους. Εν δοτε οὖν μοι ὀλίγας ἡμέρας, καὶ ἐξουσίαν μου ἔχετε καὶ δωρεάν με ἔχειν. Τούτοις δὲ τοῖς λόγοις ἡ μακα ρία πείσασα τοὺς ἀσώτους τέως ἀπέπεμψεν. Ἐμμε λεστάταις δὲ δεήσεσι τὸν Θεὸν δυσωπήσασα, καὶ και τανενυγμέναις ἱκεσίαις τοῦτον εἰς εὐσπλαγχνίαν κατ έκαμψεν. Προσεσχηκώς τοίνυν ὁ Θεὸς ὁ τὰς ἐννοίας εἰδὼς, πῶς ἐκ καρδίας ή σώφρων τῆς ἁγνείας ἐκή

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. NARRATIO DE VIRGINE CORINTHIACA ET DE QUODAM MAGISTRIANO. Apud Palladium in Historia Lausiaca, cap. 148. (GALLAND. Biblioth., 11, 515. Narratio Hippolyti, qui fuit familiaris apostolorum. In alio libro cui erat inscriptum nomen Hippolyti, qui fuit familiaris apostolorum, inveni ejusmodi narrationem: ‹ Fuit quædam nobilissima virgo et formosissima, quæ in vita ex virtute agenda exercebatur Corinthi. Hanc illo tempore detulerunt ad judicem, qui erat gentilis, in tempore persecutorum, ut quæ maledictis incesseret et wmpora et imperatores et simulacra. Proponebant autem ejus pulchritudinem harum rerum cauponatores, impio judici feminas insano amore depereunti. Is vero equinis auribus, et feminas insane amantibus cogitationibus accepit calumniam. Ea autem producta ad hominem sceleratum, multo magis insana captus est intemperantia. Postquam autem omnibus adver sus eam adhibitis machinis hanc Dei hominem seducere non potuit profanus homo, variis tormentis subjecit fortem feminam. Verum cum ne his quidemn quod volebat fuerit assecutus, ut qui non posset eam abducere a Christi confessione, in eam insaniens crudelis, ejusmodi pœna ipsam affecit. Castam et temperantem feminam ponens in prostibulo, jussit ei qui eas possilebat, dicens: Hanc mihi cape, et tres nummos ex ea ad me defer quotidie. Is autem aurum exigens ex turpi actione, eam tradidit volentibus in officina abominandi flagitii. Cum bæc ergo novissent qui tenebantur iusano amore mulierum, assidebant sceleratæ exitii officinæ, mercedem dantes inhonesta operationis cupientesque cum illa turpiter congredi. Illa autem virgo honestissima et in primis veneranda, et verba ad deceptionem deflectens, suppliciter eis dicebat, rogans: Habeo ulcus in loco occulto, quod mirandum in modum male olet; et timeo ne vos mei odium capiat propter ulcus aversandum. Concedite ergo mihi paucos dies, et tunc licebit vos vel me habere gratis. His verbis persuasos intemperantes interim amandabat beata. Assiduis autem precibus Deum' placans, et compunctis supplicationibus eum inflexit ad misericordiam. Attendens ergo Deus qui novit cogitationes, quoΕυγενεστάτη τις. Heminit hujus virginis et cis; neque uspiam eain Corinthiacam esse dictitat. Διήγησις Ἱππολύτου τοῦ γνωρίμου τῶν ἀποστόλων. Ἐν ἄλλῳ βιβλιδαρίῳ ἐπιγεγραμμένῳ Ιππολύτου τοῦ γνωρίμου τῶν ἀποστόλων, εὗρον διήγημα τοιοῦ τον· Εὐγενεστάτη τις καὶ ὡραιοτάτη παρθένος ὑπῆρχεν ἐν τῇ Κορίνθῳ πόλει ἀσκουμένη εἰς τὸν ἐνά ρετον βίον. Ταύτην κατ' ἐκεῖνο καιροῦ διέβαλον τῷ τότε δικάζοντι Ελληνι ὄντι ἐπὶ τοῦ καιροῦ τῶν διωκτῶν, ὡς βλασφημοῦσαν καὶ τοὺς καιροὺς καὶ τοὺς βασιλεῖς, καὶ τὰ εἴδωλα. Προεπείνων* δὲ τὸ ταύτης κάλλος, οἱ περὶ τὰ τοιαῦτα κάπηλοι γυναικομανοῦντι τῷ ἀθέῳ τῶν δικαστῶν. ῾Ο δὲ ἡδέως ἐδέξατο τὴν διαβολὴν τοῖς ἱππικοῖς ὠτίοις, καὶ τοῖς θηλυμανέσι λο γισμοῖς. Προσαχθείσης δὲ ταύτης τῷ μιαιφόνῳ, πολὺ πλέον τῇ ἀσωτίς ἐκμέμηνεν. ὡς δὲ πᾶσαν μηχανήν κατ' αὐτῆς κινήσας ὁ βέβηλος, τὴν τοῦ Θεοῦ ἄνθρω τον πεῖσαι οὐκ ἠδυνήθη, διαφόροις αἰκίαις ταύτην τὴν γενναίαν ὑπέβαλεν. ὡς δὲ καὶ ἐν τούτοις ἀπέτυχεν, μὴ ἰσχύσας αὐτὴν ἀποστῆσαι τῆς ὁμολογίας τῆς τοῦ Χριστοῦ, ἀπομανείς πρὸς αὐτὴν ὁ ἀνήμερος, τότε τις μωρίᾳ τοιαύτῃ αὐτὴν παρέδωκεν. Στήσας τὴν σώ φρονα εἰς πορνείον, ἐνετείλατο τῷ ταύτας νέμοντι, λέγων· Δέξαι ταύτην, καὶ ἡμερήσιά μοι ἐξ αὐτῆς τρία νομίσματα ἀποκόμιζε. Ὁ δὲ εἰσπραττόμενος τὸν ἐκ τῆς αἰσχροπραγίας χρυσόν, ἔκδοτον αὐτὴν ἔστησεν τοῖς βουλομένοις, ἐν τῷ τοῦ μύσους εργαστηρίῳ. Ω; οὖν ἔγνωσαν οἱ περὶ τὰ τοιαῦτα γυναικοτέρακες, παρ ήδρευον τῷ παρανόμῳ ἐργαστηρίῳ, διδόντες τὸν τῆς ἀτίμου εργασίας μισθὸν, καὶ βουλόμενοι ταύτῃ πρὸς φθορὰν ὁμιλεῖν. Ἡ δὲ σεμνοτάτη αὕτη, καὶ τοὺς λόγους πρὸς ἀπάτην ἐκκλίνουσα, ἐκλιπαρούσα αὐτοὺς παρεκάλει, λέγουσα· Οτι ἕλκος ἔχω τι εἰς κεκρυμμένον τόπον, ὅπερ ἐσχάτως ὅζει· καὶ δέδοικα μὴ εἰς μίσος μου ἔλθητε τῷ ἀποτροπαίῳ τοῦ ἔλκους. Ενδοτε οὖν μοι ὀλίγας ἡμέρας, καὶ ἐξουσίαν μου ἔχετε καὶ δωρεάν με ἔχειν. Τούτοις δὲ τοῖς λόγοις ἡ μακαρία πείσασα τοὺς ἀσώτους τέως ἀπέπεμψεν. Ἐμμε λεστάταις δὲ δεήσεσι τὸν Θεὸν δυσωπήσασα, καὶ και τανενυγμέναις ἱκεσίαις τοῦτον εἰς εὐσπλαγχνίαν κατ έκαμψεν. Προσεσχηκώς τοίνυν ὁ Θεὸς ὁ τὰς ἐννοίας εἰδὼς, πῶς ἐκ καρδίας ή σώφρων τῆς ἁγνείας ἐκήNicephorus, Hisl. eccl., lib. vi, cap. 15, sed pau-

col. 873–874page 145 of 189

PG 10:873δετο, ἐν ἐκείναις ταῖς ἡμέραις ᾠκονόμησεν ὁ φύλαξ τῆς πάντων ἀνθρώπων σωτηρίας τοιόνδε τι. Περὶ Μαγιστριανού τινός. Νεανίσκος τις Μαγιστριανός ὡραῖος τῷ εἴδει, εὐσεβὴς τῇ γνώμῃ, ᾧ ἐντέθεικεν ὁ Θεὸς ζῆλον πνευματικὸν πυριφλεγῆ, ὡς καὶ θανάτου καταφρονῆσαι· καὶ ἀπελθὼν τῷ σχήματι τῆς ἀκολασίας εἰσέρχεται βαθεῖαν ἑσπέραν πρὸς τὸν τρέφοντα ταύτας, καὶ δίδωσιν αὐτῷ πέντε νομίσματα, καὶ λέγει αὐτῷ Συγχώρησόν μοι μεῖναι ταύτην τὴν νύκτα κατὰ ταύ της της κόρης. Εἰσελθὼν οὖν μετ' αὐτῆς εἰς τὸν ἀπό κρυφον οἶκον, λέγει αὐτῇ· Ἀνάστα, σῶσον σεαυτήν. Καὶ ἐκδύσας αὐτὴν τὰ ἱμάτια, καὶ τῇ ἑαυτοῦ ἐσθῆτι μεταμφιάσας αὐτὴν, τοῖς τε καμισίοις, καὶ τῇ χλαμύδι καὶ τοῖς ἀνδρείοις πᾶσιν, λέγει αὐτῇ· Τῷ ἄκρῳ τῆς χλαμύδος περικαλυψαμένη έξελθε. Καὶ οὕτως ποιήσασα, καὶ ὅλην ἑαυτὴν σφραγίσασα τῷ μυστηρίῳ τοῦ σταυροῦ, ἐξελθοῦσα ἄφθορος τοῦ τόπου ἐκείνου καὶ ἁμίαντος παντελῶς διασέσωσται τῇ χάριτι τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῇ τοῦ νεανίσκου αἰτίᾳ, τοῦ τῷ ἰδίῳ αἵματι ταύτην τῆς ἀτίμου φθορᾶς ἀπαλλάξαντος. Τὴν δ' ἄλλην ἡμέραν ἐγνώσθη τὸ δράμα, καὶ προσηνέχθη ὁ Μαγιστριανὸς τῷ θηριωδεστάτῳ δικαστῇ. ᾿Ανακρίνας δὲ τὸν γενναῖον ἀθλητὴν τοῦ Χριστοῦ ὁ ἀνήμερος, καὶ πάντα μαθών, θηρίοις τοῦτον παρα βληθῆναι ἐκέλευσεν· ἵνα καὶ ἐν τούτῳ ὁ μισόκαλος δαίμων καταισχυνθῇ. Νομίσας γὰρ τὸν ἀνδρεῖον τῇ ἀθεμίτῳ τιμωρίᾳ περιβαλεῖν, διπλοῦν μάρτυρα τοῦ Χριστοῦ τοῦτον ἀπέφηνεν, καὶ ὑπὲρ τῆς ἑαυτοῦ ἀθα νάτου ψυχῆς ἀθλήσαντα γενναίως, καὶ ὑπὲρ τῆς ἀοιδίμου ἐκείνης καὶ μακαρίας ἀθλητικῶς τοῖς πόνοις ἐγκαρτερήσαντα. Διὸ καὶ διπλῆς τιμῆς παρὰ τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν ἀοιδίμων καὶ μακαρίων στεφάνων παρὰ τῆς τούτου φιλανθρωπίας ήξιώθη. Νεανίσκος τις. Μαγιστριανός. Μαγιστριανός. Τὴν δ' ἄλλην ἡμέραν. 1614, τῇ δὲ ἐπιούσῃ ἡμέρᾳ. Χ.

NARRATIO DE VIRGINE CORINTHIACA, δετο, ἐν ἐκείναις ταῖς ἡμέραις ᾠκονόμησεν ὁ φύλαξ modo casta pudicitiæ curam gerebat ex abiino, in τῆς πάντων ἀνθρώπων σωτηρίας τοιόνδε τι. illis diebus pro salute omnium tale quid struxit. Ibid., cap. 149. De quodam Magistriano. Περὶ Μαγιστριανού τινός. Νεανίσκος τις Μαγιστριανός ὡραῖος τῷ Quidam adolescens, Magistrianus, specie formoεἴδει, εὐσεβὴς τῇ γνώμῃ, ᾧ ἐντέθεικεν ὁ Θεὸς ζῆλον sus, mente pius, cui Deus zelum immisit spiritalem πνευματικὸν πυριφλεγῆ, ὡς καὶ θανάτου καταφρονήadeo ardentem ut etiam mortem contemneret, cum σαι· καὶ ἀπελθὼν τῷ σχήματι τῆς ἀκολασίας εἰσέρ- prætextu intemperantiæ eo accessisset, profundo χεται βαθεῖαν ἑσπέραν πρὸς τὸν τρέφοντα ταύτας, vespere ingreditur ad eum qui illas alebat, et dat ei καὶ δίδωσιν αὐτῷ πέντε νομίσματα, καὶ λέγει αὐτῷ· quinque solidos, et dicit ei: Concede mihi manere Συγχώρησόν μοι μεῖναι ταύτην τὴν νύκτα κατὰ ταύ- hac nocte cum hac puella. In locum ergo occultum της της κόρης. Εἰσελθὼν οὖν μετ' αὐτῆς εἰς τὸν ἀπό cum ea ingressus, dicit ei: Surge, serva te ipsam. κρυφον οἶκον, λέγει αὐτῇ· Ἀνάστα, σῶσον σεαυτήν. El cum eam suis vestibus induisset, tunica, camiΚαὶ ἐκδύσας αὐτὴν τὰ ἱμάτια, καὶ τῇ ἑαυτοῦ ἐσθῆτι sia, et chlamyde, et omnibus virilibus, dicit ei: μεταμφιάσας αὐτὴν, τοῖς τε καμισίοις, καὶ τῇ χλα- Egredere, te summa chlamydis parte contegens. μύδι καὶ τοῖς ἀνδρείοις πᾶσιν, λέγει αὐτῇ· Τῷ ἄκρῳ Quæ cum sic fecisset, et se totam signo crucis muτῆς χλαμύδος περικαλυψαμένη έξελθε. Καὶ οὕτως uiisset, egressa ex illo loco omnino incorrupta et ποιήσασα, καὶ ὅλην ἑαυτὴν σφραγίσασα τῷ μυστη impolluta, servata est Christi gratia et causa adoleρίῳ τοῦ σταυροῦ, ἐξελθοῦσα ἄφθορος τοῦ τόπου ἐκείνου scentis, qui eam suo sanguine liberavit a turpi vitio. καὶ ἁμίαντος παντελῶς διασέσωσται τῇ χάριτι τοῦ Sequenti autem die res fuit cognita, et productus Χριστοῦ, καὶ τῇ τοῦ νεανίσκου αἰτίᾳ, τοῦ τῷ ἰδίῳ est Magistrianus ad sævissimum judicem. Cum auαἵματι ταύτην τῆς ἀτίμου φθορᾶς ἀπαλλάξαντος. Τὴν tem strenuum Christi athletam examinasset impius, δ' ἄλλην ἡμέραν ἐγνώσθη τὸ δράμα, καὶ προση- et omnia didicisset, jussit eum objici bestiis, ut νέχθη ὁ Μαγιστριανὸς τῷ θηριωδεστάτῳ δικαστῇ. etiam bonis infestus dæmon in eo afficeretur igno- ᾿Ανακρίνας δὲ τὸν γενναῖον ἀθλητὴν τοῦ Χριστοῦ ὁ minia. Nam cum existimasset virum fortem in neἀνήμερος, καὶ πάντα μαθών, θηρίοις τοῦτον παρα- farium injicere supplicium, eum effecit duplicem βληθῆναι ἐκέλευσεν· ἵνα καὶ ἐν τούτῳ ὁ μισόκαλος Christi martyrem; ut qui et pro sua anima præclare δαίμων καταισχυνθῇ. Νομίσας γὰρ τὸν ἀνδρεῖον τῇ decertaverit, et pro illa beata in laboribus strenue ferἀθεμίτῳ τιμωρίᾳ περιβαλεῖν, διπλοῦν μάρτυρα τοῦ severaverit. Quocirca duplici honore et duabus insigniΧριστοῦ τοῦτον ἀπέφηνεν, καὶ ὑπὲρ τῆς ἑαυτοῦ ἀθα- bus coronis dignus est habitus a Christi benignitate. νάτου ψυχῆς ἀθλήσαντα γενναίως, καὶ ὑπὲρ τῆς ἀοιδίμου ἐκείνης καὶ μακαρίας ἀθλητικῶς τοῖς πόνοις ἐγκαρτερήσαντα. Διὸ καὶ διπλῆς τιμῆς παρὰ τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν ἀοιδίμων καὶ μακαρίων στεφάνων παρὰ τῆς τούτου φιλανθρωπίας ήξιώθη. Νεανίσκος τις. Hanc item historiam perse quitur idem Nicephorus l. c. Μαγιστριανός. Glossa Lat. Gr. Agens in rebus; Μαγιστριανός. Vide Cangium in Glossario Græc., tom. I, pag. 844. Τὴν δ' ἄλλην ἡμέραν. Hist. Lausiac edit. Paris, 1614, τῇ δὲ ἐπιούσῃ ἡμέρᾳ. PATROL. GR. Χ.

col. 875–876page 146 of 189

PG 10:875ΤΟΥ ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΑΠΟΔΕΙΞΙΣ ΧΡΟΝΩΝ ΤΟΥ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ. Α. ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ ΕΓΕΝΕΤΟ Η. ΔΙ ΤΟΥ ΠΑΧΑ ΕΙΔΟΙΟ ΑΠΕΙΛΑΙΟ ΕΜΒΟΛΙΜΟΥ ΓΕΝΟΜΕΝΟΥ. ΙΟΥΣ ΚΑΘΕ ΥΠΟΤΕΤΑΚΤΑΙ ΕΝ Τω ΠΙΝΑΚΙ. ΕΓΕΝΕΤΟ ΔΕ ΕΝ ΠΑΡΟΧΗΚOCIN Καθως CECΗΜΕΙΩΤΑΙ. ΑΠΟΝHCTIZEΣΘΑΙ ΔΕ ΔΕΙ ΟΥ ΑΝ ΚΥΡΙΑΚΗ ΕΙΔΟΙΣ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΚΑΤΆ Ιω ΠΡΟ Νω ΑΠΡΕΙ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΥ ΚΑΙ ΑΠΟ Πρ. Β Πρ. ΙΑΚΑ ΚΑΛΥΨΕΙ ΠΕΡΙ ΧΑΡΙΣΜΑΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟ ΧΡΟΝΙΚΩΝ ΠΡΟΣ ΕΛΛΗΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣ ΠΛΑΤΩΝΑ Η ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΠΑΝΤΟ ΕΔΡΑ ΚΑ ΤΑ ΔΑΝΙ ΓΕΝΕ ΕΜ. ΠΡΟ Ε. ΕΙ ΑΠΡΕΙ ΠΡΟ ΚΑ ΑΠΡΕΙΔ ΠΡΟ ΙΕ ΚΑ ΑΠΡΕ ΡΗΜω ΚΑΤΑ ΔΑ ΚΑ. ΔΑ ΑΓΒ ΑΓΒ ΠΡΟ Η ΚΑ ΕΙΔΟΙΟ ΑΠΡΕΙ ΠΡΟ Δ. Νω ΓΒΑ Εξυ Δυ Πρ.ΙΒ Πρ. ΙΑ.ΚΑ ΠΡΟ ΕΙ ΔΑΙ ΕΙΣ ΓΡΑ ΦΑΣ ΑΠΡΕΙ ΠΡΟ Δ. ΚΑ ΠΕΡΙ ΤΑΓΑΘΟΥ ΚΑΙ ΠΟΘΕΝ ΤΟ ΚΑΚΟΝ ΕΞΟΔΟΣ ΠΡΟ ΜΠΡΑΖ ΠΑΘΟΣ ΔΕ ΓΒΑ ΑΠΟΔΕΙΞΙΣ ΧΡΟΝΟΝ ΤΟΥ ΚΑΤΑ ΕΝ Τω ΠΙΝΑΚΙ ΑΠΡΕΙΔ ΑΠΡΕΙ ΠΕΡΙ ΟΥ ΚΑΙ ΣΑΡΚΟΣ ΠΡΟ ΙΕ ΚΑ ΑΠΡΕΙ ΕΜ. ΑΗΡΕΙ ΚΑΤΑΔΑ ΙΟΥG..... εἰς πρωτοπλάσΤΟΥΣ, του περι κοσμογοNIAC εἰς τὴν ἑξαήμερον εἰς τὰ μετὰ τὴν ἑξαήμερον

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. - DOGMAT. ET HISTORIC. ΤΟΥ ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΑΠΟΔΕΙΞΙΣ ΧΡΟΝΩΝ ΤΟΥ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ. ETOYC Α. ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ ΕΓΕΝΕΤΟ Η. ΔΙ ΤΟΥ ΠΑΧΑ ΕΙΔΟΙΟ ΑΠΕΙΛΑΙΟ CABBAΤω ΕΜΒΟΛΙΜΟΥ MHNOC ΓΕΝΟΜΕΝΟΥ. ΙΟΥΣ ECTAI TOIC EMHC ETECIN ΚΑΘΕ ΥΠΟΤΕΤΑΚΤΑΙ ΕΝ Τω ΠΙΝΑΚΙ. ΕΓΕΝΕΤΟ AC ΔΕ ΕΝ TOIC ΠΑΡΟΧΗΚOCIN Καθως CECΗΜΕΙΩΤΑΙ. ΑΠΟΝHCTIZEΣΘΑΙ ΔΕ AAMOYC ΔΕΙ ΟΥ ΑΝ ENJECH ΚΥΡΙΑΚΗ FACTPIMYOON EM. ANPEIZ ΕΙΔΟΙΣ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΚΑΤΆ Ιω ΠΡΟ Νω ANNHN ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΥ ΚΑΙ ΑΠΟ Πρ. 1Β Πρ. ΙΑΚΑ ΚΑΛΥΨΕΙ ΠΕΡΙ ΧΑΡΙΣΜΑΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟ ΧΡΟΝΙΚΩΝ ΠΡΟΣ ΕΛΛΗΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣ ΠΛΑΤΩΝΑ Η ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΠΑΝΤΟ ΕΔΡΑ ΚΑ ΤΑ ΔΑΝΙ SHA KAI ENE ΓΕΝΕ SS AMPELA EZEXI AC IwCEI ΕΜ. ΠΡΟ Ε. ΕΙ ELIZ AC ΠΡΟ ΙΕ ΚΑ ΑΠΡΕ GA SS NONAIC EM AIPEIZ S ΡΗΜω EZEKIAC ΚΑΤΑ ΔΑ Z KAI IWCEI AC IHCOYC ΚΑ. ΔΑ TBA BA ZSE IHCO Ꮓ SE ΑΓΒ ГВА BA ZSE S ΑΓΒ ΠΡΟ Η ΚΑ ZSE ΕΙΔΟΙΟ EM. ☐ Z SEA ΠΡΟ Δ. Νω Z ΓΒΑ Εξυ Δυ Πρ.ΙΒ Πρ. ΙΑ.ΚΑ SS AMPEIA ZSE ΠΡΟ ΕΙ EM. ΔΑΙ ΕΙΣ ΠACAC TAC ΓΡΑ ΦΑΣ Z EN SEAPHMW ГВА ANACTACEC ΠΕΡΙ ΤΑΓΑΘΟΥ ΚΑΙ ΠΟΘΕΝ ΤΟ ΚΑΚΟΝ ZSE ECAPA ΕΞΟΔΟΣ Z SEA NIHA ΠΡΟ ΜΠΡΑΖ ΠΑΘΟΣ S ΔΕ ΓΒΑ ПРОТРЕПТІКОС ПРОС СЕ BHPEINAN ΑΠΟΔΕΙΞΙΣ ΧΡΟΝΟΝ ΤΟΥ ACXA ΚΑΤΑ ΕΝ Τω ΠΙΝΑΚΙ SUBSTEST ΠΕΡΙ ΟΥ ΚΑΙ ΣΑΡΚΟΣ AIPEIZ ΠΡΟ ΙΕ ΚΑ SS. NwNAIC ΕΜ. ΑΗΡΕΙ ΚΑΤΑΔΑ ΙΟΥG..... NAC. Duas priores lineas, maxima parte detritas, intactas reliquit interpres; ne scilicet, ut equidem arbitror, conjecturis indulgeret. Scaliger eumque secutus Bucherius putabant, IOYC et NIAC reliquias esse vocum ¥AAMOYC et MËTANOIAC· In Psalmos pœnitentiales. Sed cum in marmore legatur NIAC, non NOIAC; et opus in Psalmos statim recenseatur: proinde istiusmodi conjectatio vulgo rejicitur. Suspicabatur Moynius legendum εἰς πρωτοπλάσΤΟΥΣ, linea transversa του T alrasa, et περι κοσμογοNIAC: quibus thematis ea nimirum indicentur, quæ sanctus Pater εἰς τὴν ἑξαήμερον atque εἰς τὰ μετὰ τὴν ἑξαήμερον elucubrasse Eusebio teste comperitur. Eduardus item Bernardus apud Caveum Hist.

col. 877–878page 147 of 189

ET CATALOGUS OPERUM EJUSDEM S. PATRIS, Prout comparent in binis cathedræ marmoreæ laterculis, anno Domini 1551 una cum statua Hippolytea, non procul ab æde S. Laurentii ad Urbem effossæ. ANNO I. REGIMINIS ALEXANDRI IMPERATORIS FACTA EST XIV. PASCHAE IDIBVS APRILIBVS SABBATO CVM MENSIS EMBOLIMAEVS FVISSET. ERIT SEQVENTIBVS ANNIS SICVT IN TABVLA SVBIECTVM EST. EVENIT VERO IN PRAETERITIS SICVT INDICATVM EST. SOLVERE AVTEM OPORTET IEIVNIVM VBI DOMINICA INCIDERIT. litt. tom. I. pag. 106, legebat cum Moynio spl xocμoyovlaç: at priore loco rescribebat 'Anodes XaTà 'lovdalorC. Rectius fortasse Thomas Galeus 1.c. legendum primum conjiciebat 'Andet APÓS TOÙS lovaloYC, Demonstratio adversus Judæos: hujus namque operis excerptum adhuc superat; secundo autem loco: rept 'HyεpoNIAC, De regimine; quod sane scriptum Ebediesu in suo Catalogo memorasse existimabat vir eruditus Ecchellensis, versioni adhærens. Aliter tamen visum cl. Assemanno, qui Bibl. Orient. tom. III, p. 15, lecum illum Catalogi Latine vertit De dispensatione; hoc est, De œconomia Christi in carne, scu De mysterio Incarnationis. At de his satis.

col. 879–880page 148 of 189

PG 10:879ΕΤΕΙ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΚΑΙΣΑΡΟΣ ΤΟ ΑΡΧΗ ΑΙ ΚΥΡΙΑΚΑΙ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ ΚΑΤΑ ΕΤΟΣ Αἱ δὲ παρακεντήσεις δηλοῦσε τὴν δὲς πρὸ ἕξ. ΠΡΟ ΙΑ ΚΑ. ΠΡΟ Η ΕΙ. ΠΡΟ ΚΑ. ΜΑΙ. ΚΥ ΑΗΡ, ΚΥ ΠΡΟ ΚΑ. ΜΑΙ. ΚΙ ΠΡΟ ΕΙ. ΑΠΡ. ΚΥ ΛΗΡ. ΚΥ ΠΡΟ 1 ΚΑ. ΑΠΡ. ΚΥ ΠΡΟ 14 ΚΑ. ΠΡΟΔ ΕΙ. ΠΡΟ Η ΚΑ. ΜΑΙ. ΚΥ ΠΡΟ 18 ΚΑ. ΜΑΙ. ΚΥ ΑΠΡ. ΚΥ Νω. ΑΠΡ. ΚΥ ΑΠΡ. ΚΥ ΠΡΟS ΚΑ. ΑΠΡ. ΚΥ ΠΡΟΤΙΕ ΚΑ. ΜΑΙ. ΚΥ ΠΡΟ ΕΙ. ΑΠΡ. ΚΥ ΠΡΟ Η ΚΑ. ΜΑΙ. ΚΥ ΠΡΟ 15 ΚΑ. ΜΑΙ. ΚΙ Ν. ΛΗΡ. Κ. προ Νω. ΑΠΡ. ΚΥ προ Η ΕΙ. ΑΠΡ. ΚΥ ΚΑ. ΑΠΡ. Κ. ΠΡΟ Η ΚΑ. ΕΙ Απρ. ΚΥ' προ ΙΓ ΚΑ. Απρ. ΚΥ προ 14 ΚΑ. Απρ. ΚΙ' ΠΡΟ Θ ΚΑ. Απρ. ΚΥ Απρ. ΚΥ προ ΕΙ. Απρ. ΚΥ' προ 4 ΕΙ. Απρ. ΚΥ προ Απρ. ΚΥ ΠΡΟ ΚΑ. ΠΡΟ ΙΔ ΚΑ. ΠΡΟ ΕΙ. ΠΡΟ Η Απρ. ΚΥ' προ ΚΑ. Απρ. ΚΥ προ Νω. Απρ. Κι προ ΚΑ. Απρ. ΚΙ ΜΑΙ. ΚΥ προ 13 ΚΛ. ΜΑΙ. ΚΥ προ 12 ΚΑ. ΜΑΙ. ΚΙ προ ΚΥ ΚΑ. Απρ. Κι Απρ. Κι Νω. Απρ. ΚΥ προ Ζ ΕΙ. Απρ. ΚΥ προ ΕΙ. Απρ. ΚΥ ΠΡΟ Η ΚΑ. ΠΡΟ Η Ε. ΠΡΟΙΑ ΚΛ. ΠΡΟΔ ΕΙ. ΠΡΟ Νω. προ ΜΑΙ. Κι' προ ΚΑ. Απρ. ΚΥ' ΚΑ. ΚΑ. Απρ. Κι προ θ ΚΛ. Απρ. Κι' προ ΕΙ Απρ. ΚΥ' προ ΚΑ. Απρ. Κι ΚΥ προ ΕΙ. Απρ. ΚΥ προ Νο. Απρ. Κι προ 7 ΚΑ. Απρ. Κι προ Ζ ΕΙ. Απρ. ΚΓ προ ΚΑ. Απρ. ΚΥ προ 6 ΚΑ. Απρ. ΚΥ Απρ. Κι Ε. Απρ. ΚΥ Απρ. ΚΥ Νω. Απρ. ΚΥ Απρ. Κι' προ 13 ΚΑ. Απρ. ΚΥ προ ΚΑ. Απρ. ΚΥ Απρ. ΚΥ προ ΕΙ. ΚΑ. Απρ. Κι Απρ. Κι ΠΡΟ 12 ΚΑ. ΠΡΟ Ζ ΕΙ. ΜΑΙ. ΚΙ ΚΑ. Απρ. Κι' προ ΠΡΟ ΚΑ. Απρ. ΚΥ προ ΠΡΟ ΕΙ. Απρ. ΚΥ ΕΙ. ΠΡΟ Νω. Απρ. ΚΥ' Νω. ΠΡΟΖ ΚΑ. Απρ. Κι' προ ΙΒ ΚΑ. ΠΡΟ Ζ ΕΙ. Απρ. ΚΥ' προ ΕΙ. ΠΡΟ ΚΑ. Απρ. ΚΙ ΚΑ. ΠΡΟ ΙΓ ΚΑ. ΜΑΡ. ΚΥ προ ΙΑ ΚΑ. ΠΡΟ Νω. Απρ. ΚΥ' προ Η ΕΙ. ΠΡΟΖ ΚΑ. Απρ. ΚΥ' προ ΚΑ. ΠΡΟ ΙΖ ΚΑ. ΜΑΙ. ΚΙ προ ΙΕ ΚΑ. ΠΡΟ ΚΑ. Απρ. ΚΥ προ Νω. ΠΡΟ Ι ΚΑ. Απρ. ΚΙ προ Η ΚΑ. ΠΡΟ ΕΙ. Απρ. ΚΥ ΕΙ. ΠΡΟ 5 ΚΑ. Απρ. Κι' προ ΚΛ. Θ ΚΑ. ΜΑΙ. Απρ. Κι' Απο. Κ. προ Ζ ΚΑ. Απρ. Κι' προ ΙΖ ΚΑ. Απρ. ΚΙ' προ ΚΑ. Απρ. ΚΥ' προ ΚΑ. Απρ. ΚΥ προ Γ' ΕΙ. Απρ. Κι' προ ΙΓ ΚΑ. ΜΑΙ. ΚΥ προ Νω. Απρ. ΚΥ Απρ. Κι ΜΑΙ. ΚΥ Απρ. ΚΥ Απρ. ΚΥ Απρ. ΚΥ Απρ. Κι ΜΑΙ. Κ. προ ΚΛ. ΜΑΡ. ΚΥ Απρ. ΚΥ' προ Απρ. ΚΥ Απρ. Κι' προ 1 ΚΑ. Απρ. ΚΥ ΜΑΙ. ΚΙ προ ΕΙ. Απρ. Κι Απρ. Κι προ Νω. Απρ. ΚΥ Απρ. Κι' προ Ι' ΚΑ. Απρ. ΚΥ Απρ. Κι' προ Ε Απρ. Κι Απρ. Κ. προ ΚΑ. Απρ. ΚΥ ν Χιν

CANON PASCHALIS. ΕΤΕΙ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΚΑΙΣΑΡΟΣ ΤΟ ΑΡΧΗ ΑΙ ΚΥΡΙΑΚΑΙ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ ΚΑΤΑ ΕΤΟΣ Αἱ δὲ παρακεντήσεις δηλοῦσε τὴν δὲς πρὸ ἕξ. ΠΡΟ ΙΑ ΚΑ. ΠΡΟ Η ΕΙ. ΑΗΡ, ΚΥ ΠΡΟ IS ΚΑ. ΜΑΙ. ΚΙ ΠΡΟ S ΕΙ. ΛΗΡ. ΚΥ ΠΡΟ 1 ΚΑ. ΠΡΟΔ ΕΙ. ΠΡΟ Η ΚΑ. ΜΑΙ. ΚΥ ΠΡΟ 18 ΚΑ. ΑΠΡ. ΚΥ Νω. ΠΡΟS ΚΑ. ΠΡΟΤΙΕ ΚΑ. ΠΡΟ ΕΙ. ΠΡΟ Η ΚΑ. ΜΑΙ. ΚΙ IIPO Ν. ΛΗΡ. Κ. προ Νω. προ Η ΕΙ. ΚΑ. ΑΠΡ. Κ. ΠΡΟ Η ΚΑ. ΕΙ Απρ. ΚΥ' προ ΙΓ ΚΑ. Απρ. ΚΥ προ 14 ΚΑ. Απρ. ΚΙ' Απρ. ΚΥ Απρ. ΚΥ προ S ΕΙ. Απρ. ΚΥ' προ 4 ΕΙ. Απρ. ΚΥ προ EI. Απρ. ΚΥ ΠΡΟ ΙΔ ΚΑ. ΠΡΟ ΕΙ. ΠΡΟ Η Απρ. ΚΥ' προ ΚΑ. Απρ. ΚΥ προ Νω. Απρ. Κι προ ΚΑ. Απρ. ΚΙ προ 13 ΚΛ. προ 12 ΚΑ. ΜΑΙ. ΚΙ προ IE KA. ΚΑ. Απρ. Κι Απρ. Κι Νω. Απρ. ΚΥ προ Ζ ΕΙ. Απρ. ΚΥ προ ΕΙ. Απρ. ΚΥ ΠΡΟ Η ΚΑ. ΠΡΟ Η Ε. ΠΡΟΙΑ ΚΛ. ΠΡΟΔ ΕΙ. ΠΡΟ Νω. προ ΜΑΙ. Κι' προ IS ΚΑ. Απρ. ΚΥ' ΚΑ. S ΚΑ. Απρ. Κι προ θ ΚΛ. Απρ. Κι' προ ΕΙ Απρ. ΚΥ' προ ΚΑ. Απρ. Κι MAI. ΚΥ προ ΕΙ. Απρ. ΚΥ προ Νο. Απρ. Κι προ 7 ΚΑ. Απρ. Κι προ Ζ ΕΙ. Απρ. ΚΓ προ ΚΑ. Απρ. ΚΥ προ 6 ΚΑ. Απρ. ΚΥ Απρ. Κι Ε. Απρ. ΚΥ Απρ. ΚΥ Νω. Απρ. ΚΥ Απρ. Κι' προ 13 ΚΑ. Απρ. ΚΥ προ ΚΑ. Απρ. ΚΥ Απρ. ΚΥ προ ΕΙ. ΚΑ. Απρ. Κι Απρ. Κι G ΠΡΟ Ζ ΕΙ. ΜΑΙ. ΚΙ HPO IE ΚΑ. Απρ. Κι' προ EI. ΠΡΟ ΚΑ. Απρ. ΚΥ προ ΠΡΟ ΕΙ. Απρ. ΚΥ ΕΙ. ΠΡΟ Νω. Απρ. ΚΥ' Νω. ΠΡΟΖ ΚΑ. Απρ. Κι' προ ΙΒ ΚΑ. ΠΡΟ Ζ ΕΙ. Απρ. ΚΥ' προ ΕΙ. ΠΡΟ ΚΑ. Απρ. ΚΙ ΚΑ. ΠΡΟ ΙΓ ΚΑ. ΜΑΡ. ΚΥ προ ΙΑ ΚΑ. ΠΡΟ Νω. Απρ. ΚΥ' προ Η ΕΙ. ΠΡΟΖ ΚΑ. Απρ. ΚΥ' προ ΚΑ. ΠΡΟ ΙΖ ΚΑ. ΜΑΙ. ΚΙ προ ΙΕ ΚΑ. ΠΡΟ ΚΑ. Απρ. ΚΥ προ Νω. ΠΡΟ Ι ΚΑ. Απρ. ΚΙ προ Η ΚΑ. ΠΡΟ ΕΙ. Απρ. ΚΥ ΕΙ. ΠΡΟ 5 ΚΑ. Απρ. Κι' προ ΚΛ. Θ ΚΑ. Απρ. Κι' Απο. Κ. προ Ζ ΚΑ. Απρ. Κι' προ ΙΖ ΚΑ. Απρ. ΚΙ' προ ΚΑ. Απρ. ΚΥ' προ I ΚΑ. Απρ. ΚΥ προ Γ' ΕΙ. Απρ. Κι' προ S EI. HPO ΙΓ ΚΑ. προ Νω. Απρ. ΚΥ Απρ. Κι Απρ. ΚΥ Απρ. ΚΥ Απρ. ΚΥ Απρ. Κι ΜΑΙ. Κ. προ 1S ΚΛ. ΜΑΡ. ΚΥ Απρ. ΚΥ' προ S EI. Απρ. ΚΥ Απρ. Κι' προ 1 ΚΑ. Απρ. ΚΥ ΜΑΙ. ΚΙ προ ΕΙ. Απρ. Κι Απρ. Κι προ Νω. Απρ. ΚΥ Απρ. Κι' προ Ι' ΚΑ. Απρ. ΚΥ Απρ. Κι' προ Ε1 Απρ. Κι Απρ. Κ. προ ΚΑ. Απρ. ΚΥ Seu potius Z El; nam in marinore vexata littera dubiam reddit lectionem. Anno Alexandri Cæsaris primo initium, Dominica Paschales secundum annos; adpunsu Idus Apr. Dominica. v Kal. Apr. Dominica. xi Kal. Maii. Dominica. འ xv Kalendas Maji. tv Nonas Aprilis. vi Kalendas Aprilis. Idibus Aprilis. IV Calendas Aprilis. XIV Kalendas Maii. Is Idus Aprilis. vin Kalendas Aprilis. XVI Kalendas Maii. vm Idus Aprilis. iv ldus Aprilis. Is Nonas Aprilis. ↓ xi Kalendas Aprilis. XVI Kalendas Maii. vuldus Aprilis. v Kalendas Aprilis. mi Idus Aprilis. r Nonas Aprilis. v Kalendas Aprilis. 7 vir Idus Aprilis. ut Kalendas Aprilis. xu Kalendas Mart. 10 Pridie Nonas Aprilis. 11 yu Kalend. Aprilis. XVI Kalendas Maii. 13 Pridie Kalend. Aprilis. x Kalendas Aprilis. et Idus Aprilis. vi Kalendas Aprilis. ctiones vero ostendunt Bissextum. [[] xvi Kal. Maii. Dominica. vi Idus Aprilis. x Kalendas Aprilis. Pridie Idus Aprilis. Pridie Nonas Aprilis. XII Kalendas Aprilis. vt Idus Aprilis. Pridie Kalendas Aprilis. xu Kalendas Maii. Nouis Aprilis. vi Kalendas Aprilis. XVI Kalendas Maii. Kalendis Aprilis. 1x Kalendas Aprilis. Pridie Idus Aprilis. v Kalendas Aprilis. xv Kalendas Maii. v Idus Aprilis. 1x Kalendas Aprilis. Idibus Aprilis. Nouis Aprilis. x Kalendas Aprilis. v Idus Aprilis. Kalendis Apriiis. xr Kal. Mail. vu Idus Aprilis. v Kalendas Aprilis. xv Kalendas Maii. IV Nonas Aprilis. v Kalendas Aprilis. Idibus Aprilis. v Kalendas Aprilis. ν Χιν Kal. Maii Dominica. v Idus Aprilis. vili Kalendas Aprilis. XVI Kalendas Maii. vi Idus Aprilis. xi Kalendas Aprilis. v ldus Aprilis. Iv Nonas Aprilis. XVII Kalendas Maii. vi Idus Aprilis. Is Kalendas Aprilis. Idus Aprilis. nut Nonas Aprilis. v Kalendas Aprilis. vi Idus Aprilis. u Kalendas Aprilis. XI Kalendas Maii. Tridie Nonas Apri is. vi Kalendas Aprilis. XVI Kalendas Maii. Pridie Kalendas Aprilis. x Kalendas Aprilis. it Idus Aprilis. vi Idus Aprilis. XVI Kalendas Maii. vi Idus Aprilis. x Kalendas Aprilis. Pridie Idus Aprilis. Pridie Nonas Aprilis. Kalendas Aprilis. nt Idus Aprilis. Tridie Kalendas Aprilis. xu Kal. Maii. Dominica. Nonis Aprilis. vi Kalendas Aprilis. Kalendas Maii. Kalendis Aprilis. ix Kalendas Aprilis. Pridie Idus Aprilis. v Kalendas Aprilis. xv Kalendas Maii. • Idus Aprilis. 1x Kalendas Aprilis. Idibus Aprilis. Nonis Aprilis. xn Kalendas Aprilis. v Idus Aprilis. Kalendis Aprilis. Seu potius vu adus; nam in marmore vexata littera dubiam reddit lectionen.

col. 881–882page 149 of 189

PG 10:881Έτσι Αλεξάνδρου Καίσαρος Τω α' αρχή Αι κυρία και του Πάσχα κατά έτος Αι δε παρακεντήσεις δηλούσι την δις προ εξε από κυ από κυ Πια και μαι κι Πζ και μαι κι Πις και μαι και Πια και μαι κυρ η κι από κυ 1 ζει από κ. Πε ει σπορ κι Πε ει από κυ Τι και από κι Π δ και από κι Πι και από κει Πθ και από κυ Η τε και μας κι Πγει από και Παει απο κι Ει Που από κυ γνω από κ. Πα νω από και να Πη και από κν Πζ και από το Πιγ και από κι Πιβ και από κυ από κι Πζ κι από κει Πε ει από κι Πε ει απη κυ 18 και από κει Π γ κα απ' και Πα και απρακι Κα από κυ Μια και μαι κι Πιγ και μαρ και Πιβ και μαι κι πια και απροε Η δει από κι Πάνω από κει κα από κι η κι από κε Πη και από κι η ζ και από κι Πε και από κ, Πι και από και Πη και να κι Πζ και μαι και Πις και από κυ πια και μαι κα Πηει από το Π α και από κ. Κα Η ια και από κι Πι και από κι Πθ Πάει από το Πγει από κι Πα Η άνω από και Πς και από κυίΠε Ζ από και Πα και από κει και από εν Πη και απροει κι από κει Ει από κυρ και από κει Π α και από κυ Σ Πιό και μαι και Π η κα μαι κι Πιγ και μαι κα Η δει από και να από κύ Πανω απο κε Πη και από και Πς και από κι η ζ και από κε Πτη και μας κι Πις και μαι κι Πιζ και από κα Πη κι από κυ Κα από κι Πα και από και Πια και από κυΠθ και από το Πι και από κε Η δει από κυ πα οι από κει Π γει από τι Ο δίνω από κι Πι και από κι Πς οι από κυ Π ίζ και μας κι πια και μαι κι Πζει από κι Πε ει Πδ και από κει Π Ο και Πγει από κυ Ει Πάνω από κυ Να Πις και μαρ κυ από κι Πε:ι από κυ από κι Πι και από κυ από κι Παει απο κυ από κιν Πανω απο κυ Πζ και από κι Πιό και απρ και Π ιγ και από κυ ας κι από κει Πε τι απο α. Π γ ει από κυ από κι α και από κυ Πέγκα από κυ Κα

CANON PASCHALIS. Έτσι Αλεξάνδρου Καίσαρος Τω α' αρχή Αι κυρία και του Πάσχα κατά έτος Αι δε παρακεντήσεις δηλούσι την δις προ εξε από κυ από κυ Πια και μαι κι Πζ και μαι κι Πις και μαι και Πια και μαι κυρ 1η κι από κυ 1 ζει από κ. Πε ει σπορ κι Πε ει από κυ Τι και από κι Π δ και από κι Πι και από κει Πθ και από κυ Η τε και μας κι Πγει από και Παει απο κι Ει Που από κυ γνω από κ. Πα νω από και να Πη και από κν Πζ και από το Πιγ και από κι Πιβ και από κυ Es από κι Πζ κι από κει Πε ει από κι Πε ει απη κυ 18 και από κει Π γ κα απ' και Πα και απρακι Κα από κυ Μια και μαι κι Πιγ και μαρ και Πιβ και μαι κι πια και απροε Η δει από κι Πάνω από κει κα από κι η κι από κε Πη και από κι η ζ και από κι Πε και από κ, Πι και από και Πη και να κι Πζ και μαι και Πις και από κυ πια και μαι κα Πηει από το Π α και από κ. Κα Η ια και από κι Πι και από κι Πθ Πάει από το Πγει από κι Πα Η άνω από και Πς και από κυίΠε Ζ από και Πα και από κει και από εν Πη και απροει κι από κει Ει από κυρ και από κει Π α και από κυ Σ Πιό και μαι και Π η κα μαι κι Πιγ και μαι κα Η δει από και να από κύ Πανω απο κε Πη και από και Πς και από κι η ζ και από κε Πτη και μας κι Πις και μαι κι Πιζ και από κα Πη κι από κυ Κα από κι Πα και από και Πια και από κυΠθ και από το Πι και από κε Η δει από κυ πα οι από κει Π γει από τι Ο δίνω από κι Πι και από κι Πς οι από κυ Π ίζ και μας κι πια και μαι κι Πζει από κι Πε ει Πδ και από κει Π Ο και Πγει από κυ Ει Πάνω από κυ Να Πις και μαρ κυ από κι Πε:ι από κυ από κι Πι και από κυ από κι Παει απο κυ από κιν Πανω απο κυ Πζ και από κι Πιό και απρ και Π ιγ και από κυ ας κι από κει Πε τι απο α. Π γ ει από κυ από κι α και από κυ Πέγκα από κυ Κα 1. Vetusta sedes murmorea S. Hippolytt ep. elmart. cum fragmento ejusdem stature insidents, effossa ad S. Laurentii extra muros Urtis in agro Verano anno 1551, et in bibliothecam Vaticanam translata. 2. Brpansio cycli Paschalis S. Hippolyti annorum 112 per vu heccedecaeteridas. Passus est S. Hippolytus ad Ostia Tiberina sub Severo Alexandro imp. xi Kal. Septembris.

col. 883–884page 150 of 189

PG 10:883Έτους. ά. βασιλείας Αλεξανδρου αυτοκράτορος εγεί νετο. π. δ. του Πάσχα είδοις απειλίαις σαββάτω ἐμβολίμου μηνος γενομένου εσται τοις εξης ετεσιν και ως υποτετακται εν τω πινάκι εγενετο δε εν τοις παρα Ζηκόσιν καθώς σεσημείωτα. απονηστίζεσθαι δι διον αν ενπισηκυριακής Έσδρα και η τα Δανι Τ Είδοις Εμε απορεί Η δίνω γενε Σ πα και ε Ζ Σ Απρεί σισχο Πιο πια και εξοχι Ιησο Σ Στις απορεί ας ως Π ε. ε Εμ. Ζιωσει 2 Απρεί ας Π δ και Απρι Πιο κα Εζεκίας Απρεί κατα τα Σς να ναις η και Σ Ιωσεις ΔΙησους Εμ απρεί ας κα. Δι Πη. και ΣΕ Απρε Είδος Εμ. ΣΕ Απρεί Π δ. νω Σ Απρεί Πιο πια κα Σ Σε απρεί Εμε ΠΕΡΓ Απρεί Π. δ. κα Σ Σ φημε Απρεί Η Εσδρα Απρεί Σς να ναις Εμ. απρει κατα Δα έξοδος ΣΕ Π. η. και νιηλ παθος Σ χε Τους γιας αλμούς γαστριμύθον υπέρ του καταιω ανην ευαγγελίου και απο καλύψεως, Περί χαρισματων αποστολική παραδο τις Χρονικών προς Έλληνας και προς και ανα η και περί του παντός προτρεπτικός προσσε βέρειναν Απόδειξις χρόνων του πασχα κατά εν τη πινακί ωδαίεις πάσας τας γρα φας περι Θυ και σαρχος ανάστασε ως Περί ταγαθού και καθεν το κακόν

S. HIPPOLYTI CANON PASCHALIS. Έτους. ά. βασιλείας Αλεξανδρου αυτοκράτορος εγεί νετο. π. δ. του Πάσχα είδοις απειλίαις σαββάτω εμ βολίμου μηνος γενομένου εσται τοις εξης ετεσιν και ως υποτετακται εν τω πινάκι εγενετο δε εν τοις παρα Ζηκόσιν καθώς σεσημείωτα. απονηστίζεσθαι δι διον αν ενπισηκυριακής Έσδρα και η τα Δανι Τ Είδοις Εμε απορεί Η δίνω γενε Z Σ πα και ε Ζ Σ Απρεί σισχο Πιο πια και εξοχι Ιησο Σ Στις απορεί ας ως Π ε. ε Εμ. Ζιωσει 2 r BA Απρεί ας Π δ και Г ZEE Απρι Πιο κα Εζεκίας Z ArB Απρεί κατα τα Σς να ναις η και Σ Ιωσεις ΔΙησους Εμ απρεί ας κα. Δι Πη. και r Z ΣΕ Απρε Είδος Εμ. г Z ΣΕ Απρεί Π δ. νω Σ г BA So Απρεί Πιο πια κα DO N Σ Σε απρεί Εμε ΠΕΡΓ Απρεί Π. δ. κα ጊ Σ Σ EVE φημε BA Απρεί II. tt. xx N Η Εσδρα Απρεί Σς να ναις Εμ. απρει κατα Δα г έξοδος N ΣΕ Π. η. και νιηλ παθος Σ TBA ALL χε Τους γιας αλμούς γαστριμύθον υπέρ του καταιω ανην ευαγγελίου και απο καλύψεως, Περί χαρισματων αποστολική παραδο τις Χρονικών προς Έλληνας και προς και ανα η και περί του παντός προτρεπτικός προσσε βέρειναν Απόδειξις χρόνων του πασχα κατά εν τη πινακί ωδαίεις πάσας τας γρα - φας περι Θυ και σαρχος ανάστασε ως Περί ταγαθού και καθεν το κακόν In sede marmorea S. Hippolyti plana superficies dextri laseris exhibet Chronologiam Paschalem per Cyclos annorum 112 Julianorum proleptice ordinalam e sacris litteris. 1. epecha cycli postremi ducitur ab anno primo Severi Alexandri.-. In sedis inflexione legitur catalogus operum S. Hippolyti, cujus inscriptionis pertem superstitem damus in'egram in paginæ inferiori parte.

col. 885–886page 151 of 189

IN S. HIPPOLYTI CANONEM PASCHALEM ANIMADVERSIONES. quo anno Canon Hippolyleus incipiat. Cur Hippolytus octaeteridem geminet. Potuit simplici octaeteriae contentus esse. III. Parergorum primi laterculi explicatio. Cur subinde bini dies quartadecimæ lunæ designentur. IV. Tertia tabula paschali Victorianæ conformior proponitur. Lunæ paschalis Hippolyteæ ætas eruitur. Hippolyti Canon in Victoriani typum redactus. Hippolytus paschales Latinorum primi generis rationes sequitur. Primo enim caput mensis paschalis a 5 Martii orditur. Secundo lunam paschalem a xv1 in xx11 diffundit. Et Dominicam paschalem Martii 20 admittit. VII. Nunquam limitis a synodo Cæsariensi constituti finem excedit. Cycli Hippolytei in Kalendario Ju liano dispositio. VIII. An octaeteris paschalis passim usurpata sit a primis Christianis. Octaeridem Hippolyti Scaliger ab surdam putat: quæ tamen Latinorum rationes serval. Octaeteris Dionysii Alexandrini episcopi. Julii Africani. Montanistarum. Audianorum. XXI. Aliorum apud Bedam. XIV. Cur Christianorum antiquissimi octaeteridem potius quam enneadecaeteridem suffecerin:. XV. Octaeteridis incommoda. I. quo anno Canon Hippolyteus incipiat. Dominica inciderit. Nam non tantum cum quartade cima quæ vere terminus est, sed etiam eum quinta decima luna (de qua nihil hic laterculus) in Domi nicam incurrit, octiduo Pascha differri vult Hippo lytus, ut mox ostendam. II. Cur Hippolytus oclaeteridem geminet. Poluit simplici octaeteride contentus esse. Sed cur sanctus Pater octaeteridem geminat, et in cxII insuper annos extendit? Videbat scilicet, rudi adhuc sæculo, in duabus octaeteridibus, seu una heckædecaeteride, aliquam inesse feriarum se riem; tandemque completis septem heckædecaete ridibus, ferias ad caput redire; heckædecaeteridem itaque contexuit. At poterat idem tanto brevius !etiusmodi sunt in statua illa marmorea Lauren Lana bini paschales laterculi: qui ab anno Alexan dri imp. Mammææ filii primo, Canonem inire, diserte testantur. Primum autem Alexandri non in Christi vulgarem 224, ut volunt Annales, sed 222, ut nostra ad Victorium Appendix sciscit, incurrere, tot Cano nis hujusce characteres evincunt. Quare nihil mi rum, si Julius Africanus, hoc tempore scribens, LXX Danielis hebdomadas octaeteride (quæ geminata heckædecaeteridem componit) explicare aggressus sit: præsertim cum Canonis constantiam ab Hip polyto in præteritum æque ac futurum promitti vi deret; necdum nimia ejus contractione deprehensa. Quod subdit Hippolytus, solvendum esse jejunium, distinctiusque in totidem octaeteridibus præstare. cum Dominica incideret, verum est: sive de Paschali sive de iis quæ jejunii solemnis dies intercursant, Dominicis accipiamus. Neque video, quomodo hic Govoriɛobal del, sit idem, quod transferendum esse jejunium, ut vult Scaliger, cum terminus in Septem enim octaeterides binos solares cyclos inte gros, ut totidem heckædecaeterides quaternos com plectuntur; tamque duo, quam quatuor solis cycli, litteras Dominicales in orbem reducunt; et annis, solis lví, prius_quam cxii, evolvuntur. Hinc tam in.

col. 887–888page 152 of 189

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II.-DOGMAT. ET HISTORIC. paschales priorum ɩvi annorum, eædem prorsus ac totidem posteriorum sunt, eoque superflue repetun tur. Eccum diagramma brevius annorum tantum LvI, primo laterculo feriæ, quam in secundo Dominicæ tam quartasdecimas quam Dominicas paschales, una ejusdem anni cellula exhibens, litteris insuper Do minicalibus ad singulos annos appositis. Litteræ Litteræ Litteræ VII Kal. Aprilis. Feria II. XVII Kal. Feria V. Nonis Aprilis Feria VI. X Kal. Aprilis. Dominica V Idus Aprilis. Feria V. IX Kal Feria II. VI Kal. Litteræ Littera Dies Termi- Litteræ Litteræ norum Pa- Dominical. Dominical. Dominical. Dominical. Dominical. Dominical. Dominical. schalium. Anui 56. Anni 56. Anni 56. Anni 56. Anni 56. Anni 56. Anni 56. Emboli mæus Idibus April. Sabbat. Feria III. XI Kal. XIV Kal. Feria VI. XVII Kal. Feria II. XIII. Kal. Feria V. XVI Kal. Dominica. Feria IV. XII Kal. Mail. Maii. Mail. Mail. Maii. Maii. XV Kal. Mali. Feria VI. Nonas VIII Idus Sabbato. IV Idus Feria III. Feria VI. VII Idus Pr. Non. Feria II. VI Idus April. Aprilis. Aprilis. Aprilis. Aprilis. Aprilis. XII et XI Dominica. Feria IV. Sabbato. Feria III. Bissextilis. III. Kal. April. V Kal. Aprilis. VIII Kal. Aprilis. IV Kal. Aprilis. Aprilis. Aprilis. Emboli mæus. V Idus April. Sabbato. XV Kal. Mail. Feria III. XVIII Kal. Feria VI. III Idus Maii. Aprilis. Maii. Feria IV. Kal. IV Non. April. Aprilis. Sabbato. VIII Idus Aprilis. Feria III. Feria VI. III Non. Aprilis. VI. Kal. Dominica. Feria IV. VIII Kal. April. XI Kal. Aprilis. Aprilis. Emboli. Bissexti- VII. lis. Nonis April. Sabbato. Feria III. Idibus Aprilis. Aprilis. Aprilis. Pr. Idus V Idus Aprilis. Aprilis. Fer. IV. VIII. Kal. IV Kal. April. Aprilis. Sabbato. IV Non. Aprilis. JII Kal. Aprilis. IV Idus Aprilis. Sabbato. VII Kal. Aprilis. Pr. Kal. Aprilis. Feria III. Feria VI. VII Idus Aprilis. Feria III. X Kal. Aprilis. Feria II. III Idus Aprilis. Feria VI. VI Kal. Aprilis. Feria V. Pr. Idus Aprilis. Feria II. Pr. Nou. Aprilis. Feria VI. XIII Kal. Idibus Dominica. Feria IV. XVI Kal. Maii. Feria V. Kalendis Aprilis. Feria II. IX Kal. Aprilis. Dominica. Nonis Aprilis. Feria V XII Kal. Aprilis. Feria V. Dominica. VI Idus Aprilis. Feria II., Pr. Kal. Aprilis. Feria IV. Feria V. Dominica. V Kal. Aprilis. Kalendis Aprilis. III. Parergorum primi laterculi explicatio. Cur sub- quam intercalatio parit, omnibus annis assumitur, inde bini dies quartadecimæ lunæ designentur. Atque hæc unica tabula utramque Hippolyti, licet duplo majorem, complectitur: nec quidquam, quod ad Paschatis cognitionem attinet, omittit. Quæ enim præterea in primi seu dextri laterculi marmo rei limbis continentur, alio spectant. Primus lim bus, isque latissimus, Hippolyti opera, quæ tunc quidem in lucem prodierant, recenset; quorum quædam etiam memorant Hieronymus et Theodo retus. Quæ aliis limbis inseruntur, ut Genesis, Exo dus, in Deserto, Ezechias, Josias, Daniel, Esdras, Jesus Christus, Passio Christi, etc., Scaliger putat esse lectiones stalas vagasve ex utroque Testamen to, quarum erat usus eo tempore in Ecclesia. Nos ea, quoniam ad institutum nostrum non attinent, lectoris judicio relinquimus. Illud ad rem maxime nostram scire mallem, cur in tertio octaeteridos anno geminos, præter solitum, quartadecima pa schali dies assignet, x et xi Kalendas Aprilis. Est quidem iste annus cycli tertius bissextilis: sed est æque septimus, ad quem tamen nihil ejusmodi no tat. Rursum illud, et xi videtur superflue geminari; quia tantum una Dominicalis littera, et quidem ea Terminorum paschalium feriæ. quæ ex feriis et Dominicis hic designatis xit dun taxat, non xı Kalendas Aprilis respondet; ut ante nos Scaliger animadvertit. Nobis quidem nihil hac tenus occurrit, quo nodum hunc solide solvere valeamus. Optaremus ad octaeteridos nimis con tractæ castigationem referri posse. Julianam enim dierum 2922 octaeteridem, qualem hanc Hippolyti esse clarum est, die solido horisque fere 12 a veris lunæ rationibus abesse; eoque post duas octaeteri. das, seu unam heckædecaeteridem, triduum ab an tiquis intercalari solitum fuisse, fatentur omnes. Sed nos hic primum, quomodo ista intercalatio ad XII aut xi Kalendas Aprilis (ut hic notatur) sine magna intricatione fieri potuerit, nondum assequi mur: et ut commode facta sit, bidui tantum, non tridui fuerit; quando Canon iste geminos hosce dies non nisi geminis quoque heckædecaeteridos unius annis attexit. IV. Tertia tabula paschali Victorianæ conformior proponitur. Luna paschalis Hippolyteæ ætas erui tur. Hippolyti Canon in Victoriani typum redactus. Cæterum quoniam illustrandi maxime confirman dique Victorii nostri causa laborem hunc suscepi Dominicæ paschales.

col. 889–890page 153 of 189

PG 10:889ΣΙΣ ΣΙΣ

IN CANONEM PASCHALEM BUCHERII ANIMADVERSIONES. mus; juvat et alteram tabulam proponere, quæ ad Quartus quartadecimarum ferias, quintus Dominica paschalem Victorianam proxime, quantum quidem patiuntur Hippolyti rationes, accedat; ut in quo uterque conveniat discrepetve, ad oculum appareat. Primus a summo deorsum versus annos Christi vulgares cum litteris Dominicalibus continet: ab anno 222, unde Hippolyti periodus incipit, ad 277, per annos, ut dixi, 56. Qui si repetantur (superflue tamen, ut supra) Hippolyti periodum annorum cxII efficient: quod secundus versus exhibet. In quo illud etiam moneo, primum periodi Hippolyteæ annam, esse quintum cycli lunaris decemnovennalis Victorii; quinquagesimum septimum vero ejusdem periodi, esse cycli ejusdem Victoriani 4. Non enim LVI, sed LVII anni solidi cyclos decemnovennales ternos complectuntur. Tertius versus quartadeci- luna xx; si in Dominicam, vicesima prima; si in marum paschalium dies ostendit, septem octaeteridibus, quot hic continentur, septies item repetitos. paschalis dies edunt. Sextus et ultimus a nobis ad… ditus lunæ Hippolyticæ, in Dominicis paschalibus ætatem determinat, non Alexandrinorum, sed Victorii Latinorumque regulis plane conformem, quod hic potissimum intendimus; ut paschales Latinorum epilogismos primæ in Ecclesia vetustatis, et probabiliter ab apostolis ex Hebræorum ſontibus haustos traditosque colligamus. Et licet eam lunæ paschalis ætatem Hippolyti Canon non exhibeat; certo tamen ex præcedentibus ejus quartisdecimis definitur. Quoties enim illæ in feriam sextam incurrunt, paschalem Dominicam luna xvi indicunt: si in feriam quintam, luna xvit; si in ferianı quartam, luna xvını; si in tertiam, luna xix; si in secundam, Sabbatum, vicesima secunda, ut in hoc diagrammate videmus. HIPPOLYTI CANON IN VICTORIANI TYPUM REDACTUS. Anni Christi vulg. Cycli solis et litteræ Dominicales. Anni Periodi Lunæ 14. PASCHALES. Feriæ lunarum 14. Dominicæ PASCHALES. Elas lunæ. FB AG N F ED GF *5*8*8*8*zonry-y@p28=6284878F-R12PROZENONA Idibus Aprilis. Sabbato. x1 Kalend. Maii. iv Nonas Aprilis. xu et xi Kalend. Feria iv. · vm Idus Aprilis. xviu Aprilis. v Idus Aprilis. Dominica. ♥ Kal. Aprilis. Sabbato. xv Kalendas Maii. ទ IV Kal. Aprilis. Feria 1v. IV Nonas Aprilis. xv Kal. Aprilis. Dominica. vin Kal. Aprilis. Nonis Aprilis. Sabbato. Idibus Aprilis. vin Kal. Aprilis. Feria IV. Iv Kal. Aprilis. Idibus Aprilis. Feria in. 1v Nonas Aprilis. x et xi Kalend. Aprilis. Sabbato. ¡Feria Iv. XIV Kal. Maii. Iv Idus Aprilis. ΣΙΣ བ vi Kal. Aprilis. XVIU v ldus Aprilis. Feria. XVIII Kal. Mali. ΣΙΣ Iv Kal. Aprilis. «v Kal. Aprilis. Nonis Aprilis. VII Kal. Aprilis. Idibus Aprilis. ay Nonas Aprilis. xu et xi Kalend. Aprilis. Sabbato. vin Idus Aprilis. Feria Iv. 11 Kal. Aprilis. Feria ni. Sabbato. IV Idus Aprilis. IV Nonas Aprilis. XXU Feria VI. Feria iu. xvu Kalend. Maii. vu Idus Aprilis. Sabbato. Iv Kal. Aprilis. v Idus Aprilis. Feria vi. શ Iv Kal. Aprilis. Feria ut. Idus Aprilis. In Nonas Aprilis. xv Kal. Aprilis. Sabbato. Vit Kal. Aprilis. Nonis Aprilis. Feria VI. vi Idus Aprilis

col. 891–892page 154 of 189

PG 10:891Σίκ ΣΧ

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. DOGMAT. ET HISTORIC. HIPPOLYTI CANON IN VICTORIANI TYPUM REDACTUS. Anni Christi vulg. Cycli solis et litteræ Dominicales. Anni Periodi. Luna 14. PASCHALES. 'Feriæ lunarum 14. Dominica PASCHALES. Atas Junæ. '502 BA G G FE AG F CB viii Kal. Aprilis. Idibus Aprilis. Feria iii. iii Kal. Aprilis. Feria ii. xiii Kal. Maii. iv Nonas Aprilis. xii et xiii Kalend. Aprilis. Feria vi. Prid. Non. April. Feria iii. vii Kal. Aprilis. Σίκ ▼ Idus Aprilis. Feria ii. xvii Kal. Maii. iv Kal. Aprilis. Feria vl. Prid. Kal. April.- xv Kal. Aprilis. Feria iii. × Kalend. Aprilis. Nonis Aprilis. Feria ii. iii Idus Aprilis. 3$ viš Kal. Aprilis. Idibus Aprilis. iv Nonas Aprilis. xii et xi Kalend. Aprilis. Feria vi. vi Kal. Aprilis. Feria v. xvi Kalend. Maii. Feria ii. vi Idus Aprilis. Feria vi. x Kal. Aprilis. v Idus Aprilis. Feria v. Prid. Idus April. iv Kal. Aprilis. Feria ii. Pr. Nonas April. xv Kal. Aprilis. Nonis Aprilis. viii Kal. Aprilis. Idibus Aprilis. iv Nonas Aprilis. xii et xi Kalend. Aprilis. Feria vi. xiii Kal. Aprilis. S3 Feria v. vi Kalend. April. Feria ii. Pr. Kal. Aprilis. Dominica. xii Kalend. Maíi. ▼ Idus Aprilis. Feria v. Feria ii. Dominica. Nonis Aprilis. vi Kal. Aprilis. xvi Kalend. Maii. iv kal. Aprilis. ED 10% GF xv Kal. Aprilis. Nonis Aprilis. viii Kal. Aprilis. Idibus Aprilis. iv Nonas Aprilis. xii et xi Kalend. Aprilis. Feria v. Feria ii. Kalendis Aprilis. ix Kal. Aprilis. ΣΧ Dominica. Prid, Idus. April. Feria v. Feria iv. ii Kal. Aprilis. xv Kalend. Maii. Dominica. ▼ Idus Aprilis. Feria v. ix Kal. Aprilis. ▼ Idus Aprilis. Feria iv. Idibus Aprilis. iv Kal. Aprilis. Dominica. Nonis Aprilis. xv Kal. Aprilis. BA G Nonis Aprilis. viii Kal. Aprilis. Feria v. Feria iv. xii (Kal. Aprilis. с Dominica. ▼ Idus Aprilis. Kalendis Aprilis. V. Hippolytus paschales Latinorum primi generis decimam, cum xv Kalendas Aprilis, seu Martii 48, rationes sequitur. Primo enim capul mensis puschalis a 5 Martii orditur. Secundo lunam paschalem a xvi in xxu diffundit. Ex hac tabula luce clarius est, Hippolytum paschales Latinorum, non Alexandrinorum rationes sequi. Nam et caput primi seu paschalis mensis a quinta Martii cum illis, non octava cum his advocat; et Dominicas paschales non a xv luna ad xxı, sed a xvi ad xx11 planissime diffundit. Primum patet ex annis cujusvis heckædecaeteridos sexto et quartodecimo; quibus paschalem lunam quartamac proinde primam cum ejusdem Martii quinto componit. Secundum, etiam ex annis periodi ejus primo et 57 clarum est. Cum enim tunc lunam xiv pa schalem sciscat Idibus Aprilis, et quidem Sabbato; Pascha tamen Dominicum, seu Resurrectionis, et Christianorum, non sequenti die, postridie scilicet Idus easdem, nec luna xv, ut facerent Alexandriai, sed septem diebus tardius, xı Kalendas Maii, seu 21 Aprilis, et luna xxit, cum Latinis indicit. Idem facit, quoties quarta‹ecima paschalis ejus in Saliæ

col. 893–894page 155 of 189

PG 10:893ΧΙ ΧΙ

IN CANONEM PASCHALEM BUCHERII ANIMADVERSIONES. tum incurrit, ut annis periodi 1v et Lx, vII et lxii, qui 84 annorum est, capite 3. Adeo verum est, quod x et lxvi, xiii et lxix, xvi et LxxII, xix et Lxxv, XXII el LXXVIII. Nec tota ejus 112 annorum periodo unquam videbis ante lunam xvi Pascha Christianum indici. Ejusmodi sunt anni omnes, quorum termini, seu quartædecimæ paschales in ſeriam vi incidunt; ut xvii et LxxIII, XX et LXXVI, XXII et LXXIX, XXVI el [xxx][, xx¡x et lxxxv, xxxII el LXXXVIII, xxxv et XCI, XXXVIII et xciv. VI. Et Dominicam paschalem Martii 20 admittit. Et hisce quidem binis posterioribus annis id præterea peculiare est, ut Pascha Dominicum x111 Kalendas Apriles, seu Martii 20 die decernant, littera Dominicali B. Quod tamen fine prologi sui Victorius, nunquam penitus celebratum inveniri scribit: nempe post Nicænam synodum, aut fortean ex quo Latini beckædecaeteridem hanc abjecerant, ad ætatem usque Victorii, ut diximus. Nisi malis cum Beda celebrandum, quam celebratum legere. Alioquin Hippolyti hæc octaeteris geminata, sive heckædecaeteris, annorum 112 intervallo, bis isto die constituit. Unde vides Hippolytum ex primo et rigidissimo Latinorum genere exstitisse, qui Judæorum terminos complectebantur; et æquinoctium, vel certe solis in Arietem ingressum, non cum 21 Martii, ut Nicæni Patres; neque cum 22, ut passim Anatolio tribuunt; sed cum 18 comparabant, ex nonnullorum veterum et celebrium astrologorum sententia: cum quibus Judæos consensisse, Josephus eorum historicus insinuat; et nos dicemus in tractatu De paschali veterum, tempore Christi, Judæorum cyclo, nostri in Victorium Commentarii capite 4 finiente diximus, neque Judæis veteribus, neque nostris per duo priora sæcula Christianis astronomicum æquinoctii diem agnitum, non certe tanto scrupulo observatum cum hi nullo ad eas tricas otio, vix ulla a tot persecutionibus respiratione, nihil supra id quod hactenus a Synagoga usurpatum videbant, inquirendum putarent curarentve, nec mensem novorum, solum a Scriptura memoratum, alio quam Judæi sensu interpretarentur. VII. Nunquam limitis a synodo Cæsuriensi constituti finem excedit. Cycli Hippolytei in Kalendario Juliano dispositio. Nec illud hic omittendum, Hippolytum constituti ab synodo Cæsariensi limitis paschalis finem non excedere, licet initium biduo antevertat. Ea enim synodus ab xı Kalendas Apriles, seu 22 Martii, ad xı Kalendas Maii, seu 21 Aprilis inclusive, per 31 dies Pascha avatástμov, seu Dominicas paschales concludit. Hippolytus ab x11 Kalendas Apriles, seu Martii 20, ad xı Kalendas Maii, per dies omnino 33 extendit, ut ex subjecto diagrammate patet. In quo annos heckædecaeteridos ejus senos denos, quasi totidem numeros Aureos, æque ac xix Latinos et Alexandrinos, certis mensium Martii et Aprilis diebus ex ejus doctrina afſiximus: ita tamen, ut sexdecim anni isti, non nisi ad octo dies mensium istorum apponantur; quia bini in cellulam unam incurrunt: quando nihil aliud heckædecæteris èst, quam octaeteris geminata, ut jam toties diximus. En cycli Hippolyti in Kalendario Juliano dispositio. CYCLI HIPPOLYTEI IN KALENDARIO DISPOSITIO. VI' ས અ ΧΙ ExIII ΧΙ כא ས | = | = | Num. Aur. || ||- | MARTIUS.. Prid. Non. IA XIX > e | = | - | | | | = | = | J ☑ 1✗ = g Prid. 14 Idib. b |-| |-|||=|=|=||=|=|=|=|=| opt 7/20/0 1이에의에 이 몸을

col. 895–896page 156 of 189

PG 10:895ΧΙ ΧΙ ΣΙΣ

col. 897–898page 157 of 189

PG 10:897Εμβολισμούς

IN CANONEM PASCHALEM BUCHERII ANIMADVERSIONES. Atque hæc de iis quæ ad Hippolyti Canonem, et riensibus collocarit, quod magis existimo; tunc ab institutum nostrum spectant, dicta sint. Cætera quæ bic notari possent, omitto: tum quia nihil ad institutum, tum quia apud Scaligerum, Petavium et alios videri possunt. Una modo quæstio superest. VIII. Quæstio. An octaeteris Paschalis passim usurpala sit a primis Christianis. Octaeteridem Hippolyti Scaliger absurdam putat: quæ tamen Latinoram rationes servat. Scaliger suis in hunc Hippolyti Canonem observationibus, vereri se ait, ut illa heckædecaeteris ¡lippolytea unquam recepta fuerit, cum tot absurda in illa relicta sint. Nam alioquin, inquit, octaeterides paschales fuisse novimus ex epistola Dionysii episcopi, etc. Sed nos absurda in hoc Hippolyti Canone uulla videmus; non alia certe, quam quæ in paschali Latinorum methodo monstravimus. Quæ nemo absurda vocaverit: et ut essent, nemo propter ea paschalem Latinorum cyclum in usu fuisse cum Scaligero negare auderet. Nec enim, quæ passim usurpala, aut quia usurpata, non absurda sunt. Verum nos, ut dixi, nulla in iis Latinorum aut Hippolyti canonibus absurda, sed potius acuta et verisimilia multa inesse, satis jam, ut opinor, probavimus. Cumque paschales Latinorum rationes diu in Ecclesia viguisse, ex dictis abunde jam constet; Hippolyteas quoque quæ iisdem principiis innituntur, aliquandiu saltem usurpatas, negare non possumus. Neque probabilitate caret, octaeteridas ejus subinde emendatas esse; licet emendationis modum, qui varius esse potuit, ignoremus. IX. Octaeteris Dionysii Alexandrini episcopi. Rursum octaeteridos usum priscis Christianis familiarem fuisse, probat Dionysii episcopi Alexandrini (qui ab anno Christi 246 ad 263 sedem eam tenuit) epistola ad Domitium et Didymum, quam citat Eusebius Hist. ecclesiasticæ lib. vi, cap. 15: In hac, ait, Canonem octo annorum citat, quod festum Paschatis non alio anni tempore quam post veris æquinoctium celebrari debeat. Fueritne hæc Dionysii octaeteris, illa Hippolyti dierum 2922, divinare est: non fuisse tamen, videretur; si Paschatis eos terminos exhibuit, qui post æquinoctium vernum semper plenilunium exhiberent, el constanter: hoc enim Hippolytea sesquidie brevior tenere non potest, nisi aliunde juvetur. Jam tunc igitur tempore Dionysii constat, quosdam Pascha ante Equinoctium, saltem Cæsaris, celebrasse subinde; ut ex Canone Hippolyti et Latinorum vidimus, et etiam in Judaico videbimus. Contra hos omnes Dionysium scripsisse conjectura pene certa est; et quidem si æquinoctium 21 martii Juliani defixerit; quod inde consequitur, citimam suam paschalem neomeniam non misi 8 ejusdem Martii die crsus fuerit, e cujus regione nos, annos heckædecaeteridos Hippolyte III et XI composuimus: si vero æquiDoctium 25 Martii cum Cæsare et Patribus CæsaMartii 12, ubi Aureos ejus numeros viii et xvi apposuimus, aut quam citissime, undecimo Martii, primum inchoaverit. Potuit tamen hic solarum Dominicarum, non item terminorum paschalium rationem habere, nempe, ut illæ solæ post æquinoctium indicerentur; ut de Anatolio, qui discipulus ejus fuisse videtur, observabimus. X. Julii Africani. Tertio, Julius Africanus, qui Chronicon suum perduxit usque ad annum Christi 221, quinto Temporum volumine ita scribit, teste Hieronymo in Danielis cap. ix, et Eusebio libro Demonstrat. evang. VIII Græci et Judæi per octo annos trium mensium Εμβολισμούς faciunt. Si enim octies undecim dies (qui supersunt ex anno solis cum lunari composito) el quartam diei partem volueris supputare; 90 dies, hoc est tres menses, efficies. Et paulo ante: Lunares Hebræorum menses, secundum illorum supputationem, possunt facere per singulos menses dies 29 et semis; ita ut solis circulus per annos suos singulos (qui habent dies 365 et quartam diei partem) plus habeat undecim dies et quartam diei partem. Græcos quidem octaeteride usos, et quidem qualem hic describit Africanus, satis scimus; Judæós non item, nisi forte de octaetcride Juliana ad 76 annos Calippicos in Paschali eorum periodo addi solita Africanus intelligat. Quanquam neque hoc dicat; sed ↑ tantum Judæos octo annis tres embolimæos menses inculcare, quod et in eorum productiore 84 annorum periodo verum est, ubi anni octo tres plerumque menses embolimæos nanciscuntur. Cur autem in hac annorum lunarium supputatione cyclum hunc Africanus potius quam tot alios certiores accipiat, nulla mihi quidem ratio solidior occurrit, quam quod eun, et faciliorem, et a quibusdam ævi sui Christianis in usum induci videbat: nam eodem tempore suam concinnabat heckædecaeteridem Hippolytus. Et sane paulo difficilior enneadecaete ris nondum Christianis perspecta satis aut familiaris erat; Judaica vero 84 annorum periodus fidem jam nimia sua contractione perdiderat. XI. Montanistarum. Quarto, Montanistæ, ut refert Sozomenus lib. VII, cap. 18 fin., argumentantes contra eos qui ex rationibus lunæ Pascha celebrabant, et non potius ex solis circulo, longe certiore et constantiore, ita statuebant: Menses singulos esse 30 dierum, incipere autem diem primam ab æquinoctio verno, quæ Romanorum more dicitur 1x Kalendas Apriles (id est 24 Martii), quandoquidem, inquiunt, duo ista luminaria tunc creata sunt, quibus tempora et anni declararentur. Idque eo demonstratur, quod luna per octaeteridem cum sole paria faciat, et utrisque eodem tempore neomenia contingat. Siquidem octaeteris in lunari cursu 99 mensibus, diebus vero 2922 comple-

col. 899–900page 158 of 189

S. HIPPOLYTI OPP. PARS II. DOGMAT. ET HISTORIC. tur. Intra quos sol octo annorum cursus absolvit, est. Hactenus Epiphanius. Quibus hujus octaeseridos ɖestinatis unicuique anno diebus 360 cum quarla insuper unius diei parte. Etenim a 1x Kalendas Apri les, ut ab exordio creationis solis ac primi mensis sup putant memoratam in sanctis Litteris 14 diem, et hanc esse dicunt v⠀ Idus Aprilis, in qua Pascha perpetuo celebrant. Quod si cum hac die dies etiam Resurre ctionis forte concurrat, tum proxime sequenti Domi nica ferias agunt. Scriptum est enim: xiv die usque ad xxi. Hæc Montanistæ apud Sozomenum, ex quibus duo certa colligo: Primum, octacteridem primis, ut dixi, Christianis in usu passim fuisse pro Paschate alioqui Montanista: contra umbram pugnarent. Secundum, octaeteridem illam fuisse præcise dierum 2922, ac proinde Julianam et Hip polyti; nisi Sozomenus omnia hic non referat, et saltem dies abundantes, ut minutias parvas omittat quod vix puto, quandoquidem octaeteris lunaris tunc cum solari paria non faciat; quod tamen hic Montaniste supponunt. XII. Audianorum. Christianæ natura, quantitasque plane Juliana et Hippolytea dierum 2922 velut oculis subjicitur: et id præterea significatur, annos ejus embolimæos di versos ab Hippolyteis fuisse: quandoquidem primus, quartus et septimus anni octaeteridos Hippolyteæ, sint embolimæi; non tertius, sextus et octavus, ii! in hac Epiphaniana. Neque tamen satis colligitur, cum quo Christi anno componendus sit primus bu jus octaeteridos annus, nisi certus aliquis character adhibeatur. Cæterum eam in usu maxime fuisse primis Ecclesiæ temporibus, saltem post 200 plus minus Christi annum, duo ex hoc Epiphanii loco evincunt. Primo, quod Epiphanius contra Audianos hic agens pro mense paschali, lunæ naturam ea ex plicare maluit, quam enneadecaeteride Alexandrina, quamvis tum maxime in Ecclesiam Orientalem ir repente, sed quam Audiani, ut recentiorem, reji. ciebant. Secundo, nam id Catholicis objiciebant, teste eodem Epiphanio § 9: Constantini, inquiunt, tempore, ut imperatoris rationem haberetis, pater nam in celebrando Paschale consuetudinem reliqui stis; diemque commutastis, ut vos ad imperatoris nutum accommodarelis: el cum natalis Constantini celebraretur, Paschatis rationem immutastis. Pra cesserat igitur alios Christianorum cyclos octaete ris; ideo a Patribus Nicænis abjecta, quod a ratio nibus veris lunæ sesquidie deficere videretur, ge minata solido triduo. Quinto, sed hæc omnia clarius habet Epiphanius, et fusius hæresi 70 Audianorum; præsertim § 13 Cum annus, inquit, secundum solis cursum 365 die bus atque horis tribus (duplicibus scilicet) complea tur; inde fit, ut quoniam luna 354 diebus annum suum absolvit, dies ei undecim atque horæ tres su persint. Itaque primus annus epactas, quas vocant, habet undecim cum horis tribus. Secundus dies 22, horas 6. Tertius præter dies 33, horas 9. Qua ex dierum summa intercalaris mensis unus deducitur, ac triceni dies inseruntur. Reliqu: sunt dies tres, ho ræ I. Qui cum undecim diebus anni quarti horis tri bus conjuncti, dies conficiunt 14, horas 12. Additis deinde aliis undecim diebus horisque tribus, epactæ 28, et hora 15 consurgunt. Sexto demum anno, un decim annuis diebus atque horis tribus uccedentibus, dies conflantur 36, cum horis 18. Ex iis intercalaris alter mensis exsistit. Ad hunc modum tertio cuique unno attributis singulis, duo menses inseruntur. Nam priori triennio suus mensis accedit, posteriori perinde suus. Restant ex epactis illis dies 6, horæ 18. Quibus septimus annus undecim dies, horas 3 adjicit fiunt epactæ 17, horæ 21. Tum octavo anno unde cim rursus diebus horisque tribus (semper duplici bus) adjunctis, 28 dierum, horarum 24, epactæ colliguntur: horæ dies conficiunt duos, qui 28 illis annamerati, 30 dies solidos complent. Quare octavo anno 30 dies intercalantur, et biennium istud men sem habet unum. Adeoque tota illa periodus octaete rica dies sibi vindicat 90, qui menses solidos efficiunt tres; nimirum primis duobus trienniis singulis men sem unum, biennio itidem sequente mensem unum. In his tribus intercaluribus mensibus, qui triplici illa dierum collectione constant, Judæorum Pascha, a Christianorum cæterorumque Paschate diversum XIII. Aliorum apud Bedam. Sexto, nec tantum primis illis Ecclesiæ tempori bus ad usum Paschatis adhibita est octaeteris: in sera etiam sæcula inveteravit. Sic enim Beda De ratione temp., cap. 44: Verum etiam nunc suni, qui solis octo annos, totidem annis lunaribus putant dierum æqualitate componi. Refutat eos ille quidem et recte sed nos etiam docet octaeteridem jam inde ab anno Christi vulgari 222, aut etiam citius usurpatam, ad sua usque tempora, seu annum Christi 720 aut 750, a quibusdam pertiuacissime conservatam. XIV. Cur Christianorum antiquissimi octae eridem potius quam enneadecaeteridem suffecerint. Cur autem Christianorum isti antiquissimi, cum paschalem Judæorum cyclum jain erroneum dese rere et alio castigare vellent, octaeteridem potius quam enneadecaeteridem suffecerint, facilis con jectura est. Primum enim ab notioribus et facilio ribus solet natura procedere; cujusmodi est com paratione enneadecacteridos octaeteris. Deinde octaeteris cum duobus annis bissextilibus paria fa cit, eoque litterarum Dominicalium aliquam saltem seriem retinet, nulla certe ratione turbat. Enneade caeteris ultra quatuor bissextiles, tres tantum annos insuper obtinet; eoque litterarum Dominicalium Videtur legendum 365. Bucher. — Ita enimvero. Vide Valesium in hunc locum.

Appendix to Part II of the Works of St. Hippolytus, Containing Doubtful and Supposititious WorksAppendix ad partem II Opp. S. Hippolyti, dubia et suppositilia complectens

col. 901–902page 159 of 189

ordinem, saltem rudioribus', prima fronte confun- intervallo, plus quam 15 dierum defectu, a lunæ dit. Quare et postrema ab Christianis tentata, nec statim ad perfectionem perducta: sed varie a variis usurpata, non paucis contentionibus causam præ buit, ut ex Cyrillo compertum est. XV. Octaeteridis incommoda. Verum boni isti Patres in Scyllam inciderunt, cupientes vitare Charybdim. Fugiebant cyclum Judæorum octoginta quatuor annorum, qui tanto spatio, uno duntaxat die, et diei circiter quadrante, cœlestibus lunæ motibus contractior erat: et octae teridem substituebant, quæ totidem 84 annorum cœlesti cursu recedebat; quos si tridui post sin gulas heckædecaeteridas intercalatione supplebant, jam totidem diebus solis ratiocinia transcend bant. Unde apud Geminum legimus, in vigesima octaets ride, seu post 160 annorum spatium, antiquos mensem unum tricenarium expunxisse, ut ad pri mam epocham novilunia reducerentur. Quæ causa fuit, ut Christiani, saltem Latini, octaeteridum tanta labe comperta, 84 annorum cyclum, quadam ra tione castigatum, resumpserint, et denique certio rem enneadecaeteridem tot cyclorum formis erro neis substituerint, ut jam toties monuimus. (FABRIC. Opp. Hippolyti, t. II, init., etc.) de libello edito sub S. Hippolyti nomine, De consummatione mundi ac de Antichristo.' Hugo Grotius, appendice de Antichristo, p. 60. Norint lectores esse supposititium, nam nomina usurpat quarto demum sæculo recepta. Robertus Cocus, in censura quorumdam veterum scriptorum, p. 127. Hippolytus vixisse dicitur circa ann. 220, sub cujus nomine habetur oratio De consummatione mundi et Antichristo, quæ citatur ab Anglo-Rhemensibus quo probent Antichristum aboliturum missam; et Eliam venturum ante diem judicii ad prædicandum Judæis et gentibus. Quibus nominibus citatur etiam a Bellarmino Qui et citat ut probet, Christum in anima descendisse ad inferos, et Anti christum non regnaturum nisi tres annos cum medio; et a Judæis tanquam Messiam recipiendum. Eadem oratio citatur ab Anglo-Duacensibus quo probent, antiquos Patres opinatos fuisse Antichri stum futurum de tribu Dan; et Eliam una cum Enocho in vivis huc usque esse Atque quo major tides ei habeatur, ascribunt ei titulos beatissimi el martyris, ac passim sanctum nominant. De eo nire gloriatur Campianus inquiens: Hippolytus Portuensis episcopus, quam belle, quam clare, Anti christi nervum, Lutherana tempora, præmonstravit. Hanc orationem supposititiam esse evincit primo ipsa forma dicendi. Quis enim ex veteribus unquam, si disertus, aut doctus, orationem incipiendam esse duxit, ab enim vel εncion ráp, quod hic facit? Secundo, somnia quæ narrat iste, ementitum auctorem clamant. Hic Antichristum non alium fore quam ipsummet diabolum sub specie simulata humani corporis et naturæ, aperte docet: cum tamen cæteri Patres communi cousensu scribant, imo et S. Paulus "_quod fatentur Bellarminus et Pererius 15 Il Thess. 11, 3. Baron., Annal. tom. II, ad ann. 220. Adnot. in Matth. xxiv, 15. Adnot. in Apoc. x1, 3. Lib. 11 De Rom. pont. c. 6 et 7. In Apol. ad lib. Jacobi Magnæ Britan. regis, c. 7, et l. iv De Christo, c. 14. Lib. 111 De Rom. punt., cap. 8. Lib. 11 De Rom. pont., cap. 12. Adnot. in Gen. XLIX, 17. Adnot. in Gen. v, 24. Jo. Pic. qui primo edidit Parisiis. Ratione v. Lib. 1 De Rom. pont., c. 12. Comment. in Dañ. I xxxiv, p. 694.

Oration of St. Hippolytus on the Consummation of the World, the Antichrist, and the Second Coming of Our Lord Jesus ChristOratio S. Hippolyti de consummatione mundi de Antichristo, et secundo adventu Domini nostri Jesu Christi

col. 903–904page 160 of 189

PG 10:903Τοῦ μακαριωτάτου ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ἐπισκόπου καὶ μάρτυρος, λόγος περὶ τῆς συντελείας τοῦ κόσμου, καὶ περὶ τοῦ Ἀντιχρίστου, καὶ εἰς τὴν δευτέραν παρουσίαν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ οἱ μακάριοι προφῆται ὀφθαλμοὶ ἡμῶν γεγόνασι, τῶν ἀποκρύφων τὴν δήλωσιν ἡμῖν εμφανιζόμενοι διά τε βίου, διά τε ἐμφανείας Εμφανίζοντες, Β. Εμπνεύσεως,

APPENDIX AD PARTEM If OPP. S. HIPPOLYTI. Antichristum verum hominem futurum. Hic suspicatur templum Ilierosolymitanum in gratiam Judæorum revocatum iri ab Antichristo, in eoque sessurum ipsum quasi Deum: cum tamen Theodoretus, Damascenus et alii, opinantur eum sessurum in templis Christianorum: quia hæc sola vere dici possunt templa Dei, quandoquidem Judaicum templum, post mortem Domini nostri omni sanctitate religioneque privatum, profanum, impurum et impium evasit, ut adnotat Pererius Qui et vere subsequentibus verbis observat: Et Dominum nostrum et Danielem prædixisse desolationem illius templi fore in omne ærum irreparabilem. Hinc existimat Joannem evangelistam, quasi minime mortuum, simul cum Enoch et Elia mansurum usque ad tempus Antichristi: cum tamen B. Joannem obiisse mortem asserat Ecclesia, teste Pico qui hanc orationem primo evulgavit et hanc sententiam summopere cavendam monuit, utpote peculiarem et alienam ab ecclesiastica doctrina. Andreas Rivetus lib. 11 Critici sacri, cap. 11. Sub Hippolyti nomine prodiit Parisiis anno 1557 libellus De consummatione mundi, Antichristo, " secundo Christi adventu, Græce et Latine, ex interpretatione Joannis Pici, de quo subjiciam censuram reverendissimi Juelli, contra Harding. art. 1, sect. 5. Exiguus, inquit, libellus, pretii pene nullius, nec fidei quidem majoris. Auctorem fuisse illitteratum atque indoctum, cum ex ipso Græcæ dictionis genere, quod plerumque puerile est, tum ex rei veritate atque pondere apparet. Primam libri sententiam exorditur ab enim, Yáp, quod ne puer quidem in schola faceret. Multas habet de natalibus et vita Antichristi inanes conjecturas. Antichristum non hominem, sed dæmonem fore humana figura præditum affirmat, quem contra Paulus vocat hominem peccati. Joannem, qui librum Apocalypseos scripsit, cum Elia et Enocho denuo adfuturum fingit, ut Antichristum redarguat, cui sententiæ, ait Possevinus, non est acquiescendum. Joannis Apocalypsin, inscite, pro Daniele usurpat. Animas hominum a sæculis fuisse affirmat, quod fuit Origenistarum figmentum: aliaque sunt ejus crebra insomnia atque deliria: quibus perpensis, non possumus adduci, ut credamus libellum hunc esse veteris illius episcopi; quamvis non ignoremus illis etiam temporibus nonnullos scripsisse non pauca, quæ cum judicio et præcautione ex Scripturis sunt legenda. Nescio an sit idem liber, de quo Sixtus Se nensis, libr. IV, scripsit: Reperti sunt in superioribus annis Basilea commentarii quidam in Apocalypsin, Hippolyto inscripti, de quibus ob eruditionis et styli inopiam ambigitur. Sive idem sit, sive alius, eadem est ambigendi ratio. Franciscus Combefisius præf. notarum in librum S. Hippolyti genuinum de Antichristo. Quod Hippolyti nomine opus De Antichristo hactenus pluteos oneraverat, sequioris Græciæ monumentum est, ac plane stramineum, nihil ævi illius sinceritatem redolens, aut venam magni cum simplicitate theologi, satisque in Scripturis versati; cujus parens eo ipso persuasus fuerit, quod scripsisse Hippolytum de Antichristo apud antiquos pervulgatum sit. Adde quæ idem Combefisius in notis supra p. 10, a Marquardus Gudius p. 36. Nanus Tillemontius notis in Vitam S. Hippolyti,t. III Memor. histor. eccles., p. 678. Præter libellum De Antichristo quem Gudius in lucem edidit, est in manibus alius ejusdem argumenti insertus tomo XII Bibliotheca Patrum, pag. 587, quem centum fere annis ante vulgaverat Joannes Picus canonicus Parisiensis, inscriptum De consummatione mundi ac de Antichristo et secundo adventu Domiui nostri Jesu Christi. Cæsar Baronius tanquam genuinum scriptum recipit, nec tamen potest sibi imperare quominus condemnet quod in eo legitur, Joannein evangelistam necdum esse mortuum, quod revera etiam parum dignum esse videtur tanto doctore Ecclesiæ, tamque celebri, qui tertio sæculo vixit atque in genuino libro De Antichristo, cap. 31, contrarium etiam diserte testatus est. Itaque et prius quam verus ille fuisset repertus, non pauci eum tanquam falsum ac subdititium rejecerunt, ac longe junioris scriptoris, qualis est Hippolytus Thebanus, illum esse putaverunt. Alia affert Rivetus quibus con firmatur eadem sententia et quæ ipsi persuadent non majorein esse auctoritatem, scriptoris, quam scri plum ipsum exigui pretii. Elias du Pin Riveto suffragatus iisdem fere rationibus utitur. Sed et a Combelisio observatum est in Catena Græca ad Jeremiam verba quædam ex Hippoly to allegari, quæ in Gudiano Hippolyto non autem in hoc Pici reperiuntur. Quæ sola ratio suflicit ad refellendos eos, qui eum defendere ac tueri sunt conati, ut Philippus Labbeus in diss. De scriptoribus ecclesiasticis, tom. I, p. 471, 472, et ipse Georgius Bullus in Defensione fidei Nicænæ, sect. 111, c. 8, § 4, p. 369, 370. Beatissimi HIPPOLYTI episcopi et martyris oratio, & de consummatione mundi, ac de Antichristo, et secundo adventu Domini nostri Jesu Christi. Quoniam beati prophetæ oculi nostri fuerunt, rerum arcanarum declarationem nobis indicantes, tum vita, tum manifestatione, atque Spiritus sancti Comment. in Dan. 1. xxxıx, p. 758. Epistola dedicatoria cardinali a Lotharingia. Aubertus Miræus, in notis ad S. Hieron. De scriptoribus ecclesiasticis an. 1659 excusis,cum Gudii editio nondum prodiisset, perperam distinguit editam jam tunc homiliam Hippolyti De Christo et Antichristo ab ejus oratione De consummatione mundi. Baronius ad an. C. 101, § 3 et an. 229,§ 10. Elias du Pin, p. 308, 311. In codice Barocciano, quem deinceps per litΤοῦ μακαριωτάτου ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ἐπισκόπου καὶ μάρτυρος, λόγος περὶ τῆς συντελείας τοῦ κόσμου, καὶ περὶ τοῦ Ἀντιχρίστου, καὶ εἰς τὴν δευτέραν παρουσίαν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ οἱ μακάριοι προφῆται ὀφθαλμοὶ ἡμῶν γεγόνασι, τῶν ἀποκρύφων τὴν δήλωσιν ἡμῖν εμφανιζόμενοι διά τε βίου, διά τε ἐμφανείας teram B. notabo, et quem Oxoniæ cum Ducæi edi tione contulit collega meus doctissimus conjunctissi musque Jo. Christophorus Wolfius, verba moxoTOU xal desiderantur. Homiliam esse hoc scriptum ad populum habitam, passim auctor innuit, ut station capite 2. Vocula ráp videtur indicare aliquid præces sisse. Sed illa in B. desideratur. Εμφανίζοντες, Β. Εμπνεύσεως, ide

col. 905–906page 161 of 189

PG 10:905καὶ ἐπιφοιτήσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ τὰ μήπω γεγονότα διαλεγόμενοι· ὅθεν καὶ πάσαις ταῖς μετέπειτα γενεαίς, μεγίστην θεωρίαν καὶ πρᾶξιν ἀνεζωγράφησαν. Διὸ δὴ καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ διὰ σαρκὸς ἐπιδημίαν τῷ κόσμῳ κηρύξαντες, τὴν ἐκ τῆς παναχράντου καὶ θεοτόκου Μαρίας, γεννήσεώς τε καὶ αὐξήσεως, καὶ τῆς μετὰ ἀνθρώπων ἀναστροφῆς καὶ βιώσεως, καὶ τὴν διὰ βαπτίσματος ἀνάδειξιν αὐτοῦ, καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις γενησομένην ἀναγέννησιν, διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας· τὴν τῶν θαυμάτων πληθύν, καὶ τὸ ἐπὶ σταυροῦ μακάριον πά θος, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ ἐμπαίγματα, ἅπερ παρὰ τῶν Ἰουδαίων ὑπέμεινε· τὴν ταφὴν αὐτοῦ, τὴν εἰς ᾅδου κατάβασιν, καὶ τῶν ἀπ' αἰώνων ψυχῶν ἀνάβασιν τε καὶ ἀπολύτρωσιν τὴν τοῦ θανάτου φθο ράν, τήν τε ἐκ νεκρῶν αὐτοῦ ζωοποιὸν ἔγερσιν, καὶ παντὸς τοῦ κόσμου ἀνάπλασιν, καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀναλήψεως ἄνοδον, καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος ὑπο δοχὴν, ἧσπερ οἱ ἀπόστολοι κατηξιώθησαν· καὶ πάλιν τὴν δεύτεραν παρουσίαν τὴν μέλλουσαν ἐκε θροεῖν τὰ σύμπαντα· ἀναγκαίως γὰρ βλέποντες καλούμενοι προϋπέδειξαν καὶ προείπον. ΙΙ. Διὸ καὶ τῆς συντελείας ἡμῖν τὴν ἡμέραν ἐνεφάνησαν, τὴν ἐν τοῖς ἐσχάτοις καιροῖς, τὴν τοῦ ἀποστά του ἐμφάνειαν καὶ πλάνην τοῖς ἀνθρώποις καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ τὴν ἔναρξιν και συμπλήρωσιν, καὶ τὴν τοῦ κριτοῦ ἔλευσιν, καὶ τὴν τῶν δικαίων ζωήν, καὶ τὴν τῶν ἁμαρτωλῶν τιμωρίαν προϋπέφηναν, ἵνα πάντες ἡμεῖς ἐν νῷ φέροντες ταῦτα καθ' ἑκάστην ἡμέραν καὶ ὥραν, ὡς τέκνα τῆς Ἐκκλησίας γινώσκω μεν ὅτι ἱῶτα ἐν, ἢ μία κεραία ἐξ αὐτῶν οὐκ ἀπολυθήσεται καθὼς ὁ σωτήριος λόγος ὑπέψη νεν. ᾿Αναγκαίως οὖν πάντες ἀνοίξατε τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν καρδιῶν ὑμῶν καὶ τὰ ὦτα τῆς ψυχῆς ὑμῶν, καὶ ὑποδέξασθε, ὂν μέλλομεν λέγειν λόγον Πάσης γὰρ φρίκης καὶ φόβου μεστὸν διήγημα μέλλω ἐμφανίσαι σήμερον, τὴν συντέλειαν, ήγουν, την παγκόσμιον τοῦ ἐχθροῦ καὶ διαβόλου πλάνην καὶ μετὰ ταῦτα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ δευτέραν παρουσίαν. ΙΙΙ. Πόθεν οὖν, φιλόχριστοι, λάβω ἀρχήν; καὶ τί ἀπάρξομαι, ἢ τί διηγήσομαι; τίνα μάρτυρα τοῖς λεγομένοις παρέξω; Αλλ' ὅθεν τὸν λόγον ἠρξάμεθα τούτους εἰς μέσον παραγάγωμεν πιστοὺς ευρηκότα. Τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, Τὴν ἀναστροφήν, Β. 'Απ' αἰῶνος, Β. αναλήψεως, καὶ τῆς τοῦ Πνεύματος ὑποδοχῆς, ἦνπερ. Χ. πάντα προϋπέδειξαν, διὸ καὶ τὴν τῆς συντελείας ἡμέ ραν συνεφάνησαν ἡμῖν τὴν ἐσχάτην τοῖς χρόνοις ἔσεσθαι μέλλουσαν, καὶ τὴν τοῦ ἐχθροῦ καὶ ἀπο στάτου. τοῖς ἀνθρώποις. γινώσκοντες. Απολειφθήσεται. 'Ανοίξαντες, Β. ὑποδέξασθαι ο μέλλω λαλεῖν. τὴν συντέλειαν τὴν παγκόσμιον. Λάβομεν, Β. Τίνα δὲ μαρτυρίαν, ἠρξάμην, οι μος παραγάγω ριο παρα γάγωμεν.

καὶ ἐπιφοιτήσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ τὰ μήπω adventu, et verba de iis quæ nondum acciderupt γεγονότα διαλεγόμενοι· ὅθεν καὶ πάσαις ταῖς μετέπειτα γενεαίς, μεγίστην θεωρίαν καὶ πρᾶξιν ἀνεζωγράφησαν. Διὸ δὴ καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ διὰ σαρκὸς ἐπιδημίαν τῷ κόσμῳ κηρύξαντες, τὴν ἐκ τῆς παναχράντου καὶ θεοτόκου Μαρίας, γεννήσεώς τε καὶ αὐξήσεως, καὶ τῆς μετὰ ἀνθρώπων ἀναστρο φῆς καὶ βιώσεως, καὶ τὴν διὰ βαπτίσματος ἀνάδειξιν αὐτοῦ, καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις γενησομένην ἀναγέννησιν, διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας· τὴν τῶν θαυμάτων πληθύν, καὶ τὸ ἐπὶ σταυροῦ μακάριον πά θος, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ ἐμπαίγματα, ἅπερ παρὰ τῶν Ἰουδαίων ὑπέμεινε· τὴν ταφὴν αὐτοῦ, τὴν εἰς ᾅδου κατάβασιν, καὶ τῶν ἀπ' αἰώνων ψυχῶν ἀνάβασίν τε καὶ ἀπολύτρωσιν τὴν τοῦ θανάτου φθο ράν, τήν τε ἐκ νεκρῶν αὐτοῦ ζωοποιὸν ἔγερσιν, καὶ παντὸς τοῦ κόσμου ἀνάπλασιν, καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀναλήψεως ἄνοδον, καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος ὑποδοχὴν, ἧσπερ οἱ ἀπόστολοι κατηξιώθησαν· καὶ πάλιν τὴν δεύτεραν παρουσίαν τὴν μέλλουσαν ἐκε θροεῖν τὰ σύμπαντα· ἀναγκαίως γὰρ βλέποντες καλούμενοι προϋπέδειξαν καὶ προείπον. ΙΙ. Διὸ καὶ τῆς συντελείας ἡμῖν τὴν ἡμέραν ἐνεφά νησαν, τὴν ἐν τοῖς ἐσχάτοις καιροῖς, τὴν τοῦ ἀποστά του ἐμφάνειαν καὶ πλάνην τοῖς ἀνθρώποις καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ τὴν ἔναρξιν και συμπλήρωσιν, καὶ τὴν τοῦ κριτοῦ ἔλευσιν, καὶ τὴν τῶν δικαίων ζωήν, καὶ τὴν τῶν ἁμαρτωλῶν τιμωρίαν προϋπέφηναν, ἵνα πάντες ἡμεῖς ἐν νῷ φέροντες ταῦτα καθ' ἑκάστην ἡμέραν καὶ ὥραν, ὡς τέκνα τῆς Ἐκκλησίας γινώσκω- c μεν ὅτι ἱῶτα ἐν, ἢ μία κεραία ἐξ αὐτῶν οὐκ ἀπολυθήσεται καθὼς ὁ σωτήριος λόγος ὑπέψηνεν. ᾿Αναγκαίως οὖν πάντες ἀνοίξατε τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν καρδιῶν ὑμῶν καὶ τὰ ὦτα τῆς ψυχῆς ὑμῶν, καὶ ὑποδέξασθε, ὂν μέλλομεν λέγειν λόγον Πάσης γὰρ φρίκης καὶ φόβου μεστὸν διήγημα μέλλω ἐμφανίσαι σήμερον, τὴν συντέλειαν, ήγουν, την παγκόσμιον τοῦ ἐχθροῦ καὶ διαβόλου πλάνην· καὶ μετὰ ταῦτα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ δευτέραν παρουσίαν. ΙΙΙ. Πόθεν οὖν, φιλόχριστοι, λάβω ἀρχήν; καὶ τί ἀπάρξομαι, ἢ τί διηγήσομαι; τίνα μάρτυρα τοῖς λεγομένοις παρέξω; Αλλ' ὅθεν τὸν λόγον ἠρξάμεθα τούτους εἰς μέσον παραγάγωμεν πιστοὺς ss Matth. v, 18. Idem ms. codex, ευρηκότα. Τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, id. Hoc est ex illis vocabulis que S. Hippolyti martyris ævo usitata non fuisse quidam viri docti existimant. Si tamen nullum aliud esset argumentum præsentem homiliam Hippolyto abjudicandi, non magnæ illud rei esset, cum voce illa jam usi sint Origenes, Methodius, Dionysius Alex., Hippolyto suppares. Τὴν ἀναστροφήν, Β. 'Απ' αἰῶνος, Β. De piis intellige, aut Origenistas cave. Picus. In B. deest vocabulum αναλήψεως, et potest sine sententiæ detrimento abesse. Duo Pici codices, καὶ τῆς τοῦ Πνεύματος ὑποδοχῆς, ἦνπερ. PATROL. GR. Χ. facientes, unde etiam omnium sæculorum posteritati maximam delinearunt contemplandi agendique occasionem: quam etiam ob causam, Dei per carnem adventu in mundum promulgato, qui ex impolluta ac deipara Maria ortum sumpsit atque incrementum, ejus cum hominibus consuetudinem ac vitam, ejusque per baptisma declarationem, futuram omnibus hominibus regenerationem, per la… vacrum regenerationis; ejus miracula copiosa, beatam illam in cruce passionem, ludibria Judæorum quæ in ea pertulit, sepulturam ejus, descensum ad inferos, ascensum redemptionemque animarum quæ fuerunt a sæculis, mortis exstinctionem, vivificam ejus a mortuis resurrectionem, universi mundi reformationem, in cœlum assumptionem et ascensionem, sancti Spiritus susceptionem, qua ornavit apostolos; adventum denique secundum, qui manifestabit omnia: cum videntes appellentur, necessario præmonstrarunt ac prædixerunt. H. Unde dien etiam consummationis nobis significarunt, extremis temporibus apostatam emersirum, qui homines seduceret, initium ac finem regni ejus, judicis quoque adventum, justorum vitam, ac delinquentium supplicia præsignarunt: uti omnes singulis diebus ac horis hæc animo versantes velut Ecclesiæ filii cognoscamus, ne unum quidem iota nec unum apicem *, ex his præteritum iri: quemadmodum sermo Salvatoris indicavit. Omnes igitur necessario aperite oculos cordium vestrorum, ac auribus animæ vestræ quæ dicturi sumus excipite. Explicabo enim vobis hodierno die omnis hor roris terrorisque plenam narrationem: nempe de consummatione, id est, totius mundi seductione, quam patietur ab hoste et diabolo; quam sequetur secundus adventus Domini nostri Jesu Christi. Ill. Unde ergo, Christi amantes, sumam initium? quid exordiar, quidve commemorabo? Quem eorum quæ dico testem exhibebo? Verum unde sermonem sumus auspicati, eos in medium proferamus testes Quæ sequuntur ita in B. expressa sunt: πάντα προϋπέδειξαν, διὸ καὶ τὴν τῆς συντελείας ἡμέ ραν συνεφάνησαν ἡμῖν τὴν ἐσχάτην τοῖς χρόνοις ἔσεσθαι μέλλουσαν, καὶ τὴν τοῦ ἐχθροῦ καὶ ἀποστάτου. In B. desunt verba, τοῖς ἀνθρώποις. Bet alius Pici codex, γινώσκοντες. Απολειφθήσεται. 'Ανοίξαντες, Β. In Barocc. additur, ὑποδέξασθαι ο μέλλω λαλεῖν. Id., τὴν συντέλειαν τὴν παγκόσμιον. Λάβομεν, Β. Τίνα δὲ μαρτυρίαν, i. Id., ἠρξάμην, οι μος παραγάγω ριο παραγάγωμεν.

col. 907–908page 162 of 189

PG 10:907μάρτυρας, βεβαιοῦντας τῶν λεγομένων τὴν δή λωσιν· καὶ μετέπειτα, καὶ τῶν ἀποστόλων τὴν διδα χήν, μᾶλλον δὲ προφητείαν, πῶς πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης σαλπίζουσι τῆς συντελείας τὴν ἡμέραν. Επειδή οὖν καὶ οὗτοι τὰ μήπω γενησόμενα προϋπέδειξαν, καὶ τῶν μελλόντων ἀναφανῆναι πονηρῶν ἀνθρώπων σκαιωρίαν καὶ κακοβουλίαν ἀνεφάνησαν φέρε οὖν, τὸν προφήτην Ησαΐαν ὡς πρῶτον μάρτυρα μέσσον εἰσαγάγωμεν, περὶ τῶν χρόνων τῆς συντελείας ἡμῖν ἐκδιδάσκοντα. Τί οὖν φησίν; Η γῆ ὑμῶν ἔρη μος, αἱ πόλεις ὑμῶν πυρίκαυστοι· τὴν χώραν ὑμῶν ἐνώπιον ὑμῶν ἀλλότριοι κατεσθίουσιν εγκαταλειφθήσεται ἡ θυγάτηρ Σιών, ὡς σκηνή ἐν ἀμπελῶνι, καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἐν σικυηλάτῳ ὡς πόλις πολιορκουμένη. Εἶδες τοῦ προφήτου, ἀγαπητέ, τὴν ἔκλαμψιν, ἣν πρὸ πόσων γενεῶν τὸν καιρὸν προεθέσπισεν. Οὐ γὰρ περί τῶν Ἰουδαίων τοῦτον τὸν λόγον προϋπέφηνεν, οὐδὲ περὶ τῆς Σιὼν τῆς πόλεως, ἀλλὰ περὶ τῆς ἐκκλησίας Σιών γὰρ τὴν ἐξ ἐθνῶν προσαχθεῖσαν νύμφην πάντες οἱ προφῆται ἐδήλωσαν 18. Διὸ καὶ πρὸς δεύτερον μάρτυρα τὸν λόγον ὑφαπλώσωμεν. Ποῖον δὴ τοῦτον; Ακουσον καὶ τοῦ Ὡστὲ τοιαῦτα φωνοῦντος μεγαλοφώνως· Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, επάξει Κύριος ἄνεμον καύσωνος ἐκ τῆς ἐρήμου ἐπ' αὐτοὺς, καὶ ἀναξηρανεῖ τὰς φλέβας αὐτῶν· καὶ ἐξερημώσει τὰς πηγὰς αὐτῶν· καὶ πάντα τὰ σκεύη τὰ ἐπιθυμητὰ ἀρα νισθήσονται, ὅτι ἀντέστησαν πρὸς τὸν θεὸν, ἐν ῥομφαίᾳ πεσοῦνται, καὶ αἱ ἐν γαστρὶ αὐτῶν ἔχουσαι, διαρραγήσονται. Τίς γὰρ ἄλλος ἄνε μος καύσωνος ἐκ τῆς ἐρήμου, ἀλλ᾽ ἢ ὁ ᾿Αντίχριστος ὁ μέλλων ἀφανίσαι καὶ ἀναξηράναι τὰς φλέβας τῶν ὑδάτων, καὶ τοὺς καρποὺς τῶν τοῖς ἔργοις αὐτοῦ οἱ ἄνθρωποι. Διὸ καὶ ἀφανίσει δένδρων ἐν τοῖς χρόνοις αὐτοῦ, ὅτι ἐπεθύμησαν ἐν αὐτοὺς, καὶ δουλεύσουσιν αὐτὸν ἐν τῇ ἀκαθαρσίᾳ αὐτοῦ. *. νητας ἐν πύλαις ἐκκλίνοντες. Διὰ τοῦτο ὁ συνιών Ορα συμφωνίαν προφήτου πρὸς προφή την μάθε καὶ ἕτερον τὰ ὅμοια διαλεγόμενον. Αμώς γὰρ τὰ αὐτὰ συμφώνως προεφήτευσε· Τάδε λέγει Κύριος· Διὰ τοῦτο ἀνθ' ὧν κατηγκονδυλίσετε πτωχόν, καὶ δῶρα ἐκλεκτὰ ἐδέξασθε παρ' αὐτοῦ οἴκους γὰρ ᾠκοδομήσατε, καὶ οὐ μὴ κατοικήσητε ἐν αὐτοῖς. Ἀμπελῶνας ἐπιθυμητούς ἐξου τεύσατε, καὶ οὐ μὴ πίητε τὸν οἶκον αὐτῶν, ὅτι ἔγνω πολλὰς ἀσεβείας· καταπατοῦντες τὸ δίκαιον, λαμβάνοντες ἀντάλλαγμα καὶ πέ Τῶν λόγων, Β. ἐνεφάνησαν. Σικυηράτω, Β. Β., πρὸ τοσούτων γενεῶν τῶν ἡμερῶν. περὶ τῆς ἁγίας Εκκλησίας. Προεδήλωσεν, Β. ὅτι ἀντέστησαν, πεσοῦνται, ὅτι γὰρ ἄλλο, ᾿Αναφανῆναι, Β. Αναξηρανεί. οι καρποὶ τῶν δένδρων ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ, ὅτι ἐπεθύμησαν τὰ ἔργα αὐτ τοῦ οἱ ἄνθρωποι· διὸ καὶ ἐμφανίσει, Β., ὁρᾶς συμφωνίαν προφήτου· μάθε οὖν καὶ ἑτέρων τὰ ὅμοια διαλεγομένων. κατεκονδυλίσατε, τῶν. γάρ. Β., ἔγνων πολλὰς ἀσεβείας ὑμῶν κατα πατούντων. ἀνταλλάγματα.

APPEND. AD PARTEM 11 OPERUM S. HIPPOLYTI. fide dignos, qui dicta comprobent; deinde aposto. μάρτυρας, βεβαιοῦντας τῶν λεγομένων τὴν δήlorum quoque doctrinam, vel prophetiam potius, ut per universum orbem terrarum quasi tuba canant consummationis diem. Cum igitur hi quoque præsignaverint quæ nondum evenerunt, ac fallacias perversaque consilia improborum hominum, qui exsistent, aperuerint; agedum Isaiam prophetam tanquam primum testem in medium producamus, qui docet nos quæ futura sunt circa tempora consummationis. Quid igitur ait? Terra vestra deserta, civitates vestræ igne exusta. Regionem vestram in conspectu vestro devorant alieni. Derelinquetur flia Sion sicut umbraculum in vinea, et sicut tugurium in cucumerario; tanquam civitas quæ vastatur **. Vides, dilecte, lumen prophetæ imnissum, quo tempus illud, quod ante sæculis vaticinatus est. Nec enin de Judæis, nec de civitate Sion verbum hoc prædixit, sed de Ecclesia. Nam omnes prophetæ declararunt Sion esse spousam e gentibus adductam. IV. Quocirca ad secundum testem orationem applicemus. Quisnam est ille? Audi etiam Oseam grandiloqua fundentem: In diebus illis inducet Dominus e deserto ventum uredinis contra illos; et desiccabit venas eorum, et desertos faciet fontes eorum, et universa vasa desiderabilia delebuntur *. Quia restiterunt contra Deum, in gladio cadent, el quæ ex eis praegnantes fuerint, disrumpentur. Ecquis alius ventus uredinis a deserto, quam Antichristus? qui temporibus suis deleturus est et desiccaturus venas aquarum et fructus arborum, propterea quod homines amplexi sunt opera ejus. Itaque delebit eos, ipsique servient in impuritate ipsius. λωσιν· καὶ μετέπειτα, καὶ τῶν ἀποστόλων τὴν διδα χήν, μᾶλλον δὲ προφητείαν, πῶς πανταχοῦ τῆς οἰκου μένης σαλπίζουσι τῆς συντελείας τὴν ἡμέραν. Επειδή οὖν καὶ οὗτοι τὰ μήπω γενησόμενα προϋπέδειξαν, καὶ τῶν μελλόντων ἀναφανῆναι πονηρῶν ἀνθρώπων σκαιωρίαν καὶ κακοβουλίαν ἀνεφάνησαν φέρε οὖν, τὸν προφήτην Ησαΐαν ὡς πρῶτον μάρτυρα μέσ σον εἰσαγάγωμεν, περὶ τῶν χρόνων τῆς συντελείας ἡμῖν ἐκδιδάσκοντα. Τί οὖν φησίν; Η γῆ ὑμῶν ἔρη μος, αἱ πόλεις ὑμῶν πυρίκαυστοι· τὴν χώραν ὑμῶν ἐνώπιον ὑμῶν ἀλλότριοι κατεσθίουσιν· εγκαταλειφθήσεται ἡ θυγάτηρ Σιών, ὡς σκηνή ἐν ἀμπελῶνι, καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἐν σικυη λάτῳ ὡς πόλις πολιορκουμένη. Εἶδες τοῦ προφήτου, ἀγαπητέ, τὴν ἔκλαμψιν, ἣν πρὸ πόσων γενεῶν τὸν καιρὸν προεθέσπισεν. Οὐ γὰρ περί τῶν Ἰουδαίων τοῦτον τὸν λόγον προϋπέφηνεν, οὐδὲ περὶ τῆς Σιὼν τῆς πόλεως, ἀλλὰ περὶ τῆς Ἐκκλη σίας Σιών γὰρ τὴν ἐξ ἐθνῶν προσαχθεῖσαν νύμφην πάντες οἱ προφῆται ἐδήλωσαν 18. Διὸ καὶ πρὸς δεύτερον μάρτυρα τὸν λόγον ὑφαπλώσωμεν. Ποῖον δὴ τοῦτον; Ακουσον καὶ τοῦ Ὡστὲ τοιαῦτα φωνοῦντος μεγαλοφώνως· Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, επάξει Κύριος ἄνεμον καύσω νος ἐκ τῆς ἐρήμου ἐπ' αὐτοὺς, καὶ ἀναξηρανεῖ τὰς φλέβας αὐτῶν· καὶ ἐξερημώσει τὰς πηγὰς αὐτῶν· καὶ πάντα τὰ σκεύη τὰ ἐπιθυμητὰ ἀρανισθήσονται, ὅτι ἀντέστησαν πρὸς τὸν θεὸν, ἐν ῥομφαίᾳ πεσοῦνται, καὶ αἱ ἐν γαστρὶ αὐτῶν ἔχουσαι, διαρραγήσονται. Τίς γὰρ ἄλλος ἄνεμος καύσωνος ἐκ τῆς ἐρήμου, ἀλλ᾽ ἢ ὁ ᾿Αντίχριστος ὁ μέλλων ἀφανίσαι καὶ ἀναξηράναι τὰς φλέβας τῶν ὑδάτων, καὶ τοὺς καρποὺς τῶν τοῖς ἔργοις αὐτοῦ οἱ ἄνθρωποι. Διὸ καὶ ἀφανίσει δένδρων ἐν τοῖς χρόνοις αὐτοῦ, ὅτι ἐπεθύμησαν ἐν αὐτοὺς, καὶ δουλεύσουσιν αὐτὸν ἐν τῇ ἀκαθαρσίᾳ αὐτοῦ. V. Attende concordiam prophetæ cum propheta: cognosce alium quoque similia proloquentem. Eadem enim Amos propheta consentiens prædixit: Hæc dicit Dominus: Quia pugno percutitis pauperem, et dona electa cepistis ab eo, domos pulilas @difcastis, et non habitabilis in eis. Vineas desiderabiles plantastis, nec tamen vinum bibetis earum. Quia novi permultas impietales vestras, el gravia sunt peccata vestra. Qui defraudatis justos, accipilis munera, et pauperes in portis opprimitis. Ideo prudens in tempore illo tacebit, quia tempus malum est *. Disce, νητας ἐν πύλαις ἐκκλίνοντες. Διὰ τοῦτο ὁ συνιών 65 Isa. V. Ορα συμφωνίαν προφήτου πρὸς προφή την μάθε καὶ ἕτερον τὰ ὅμοια διαλεγόμενον. Αμώς γὰρ τὰ αὐτὰ συμφώνως προεφήτευσε· Τάδε λέγει Κύριος· Διὰ τοῦτο ἀνθ' ὧν κατηγκονδυλίσετε πτωχόν, καὶ δῶρα ἐκλεκτὰ ἐδέξασθε παρ' αὐτοῦ· οἴκους γὰρ ᾠκοδομήσατε, καὶ οὐ μὴ κατοική σητε ἐν αὐτοῖς. Ἀμπελῶνας ἐπιθυμητούς ἐξου τεύσατε, καὶ οὐ μὴ πίητε τὸν οἶκον αὐτῶν, ὅτι ἔγνω πολλὰς ἀσεβείας· καταπατοῦντες τὸ δίκαιον, λαμβάνοντες ἀντάλλαγμα καὶ πέ46 45 Ose. XIV, 4. " Amos. v, 11, 12, 15. * Ose. xiii, 15. Τῶν λόγων, Β. Ms. B., xai yàp xaí. ld., ἐνεφάνησαν. Σικυηράτω, Β. Ms. Β., πρὸ τοσούτων γενεῶν τῶν ἡμερῶν. 1d., περὶ τῆς ἁγίας Εκκλησίας. Προεδήλωσεν, Β. Verba ὅτι ἀντέστησαν, usque ad πεσοῦνται, in B. absunt. Alius Pici codex, ὅτι γὰρ ἄλλο, vitiose. ᾿Αναφανῆναι, Β. Id., Αναξηρανεί. Id., minus emendate: οι καρποὶ τῶν δένδρων ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ, ὅτι ἐπεθύμησαν τὰ ἔργα αὐτ τοῦ οἱ ἄνθρωποι· διὸ καὶ ἐμφανίσει, etc. Ms. Β., ὁρᾶς συμφωνίαν προφήτου· μάθε οὖν καὶ ἑτέρων τὰ ὅμοια διαλεγομένων. Leg. κατεκονδυλίσατε, ex vulgatis codd. τῶν. Alter Pici codex omittit γάρ. Ms. Β., ἔγνων πολλὰς ἀσεβείας ὑμῶν κατα πατούντων. Ιd. ἀνταλλάγματα.

col. 909–910page 163 of 189

PG 10:909ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ σιωπήσεται, ὅτι καιρός πονη ρός ἐστι. Μάθε, ἀγαπητέ, τῶν τότε ἀνθρώπων τὴν πονηρίαν, πῶς καθαρπάζουσιν οἰκίας καὶ ἀγροὺς, καὶ ὅτι τὸ δίκαιον τοῦ δικαίου αίροντες· ὅταν γὰρ ταῦτα γένηται, ἵνα ἴδῃς ὅτι τέλος ἐστί. Διό ἔγνως τὴν σοφίαν τοῦ προφήτου, καὶ τὴν ἀποκάλυψιν τὴν μέλλουσαν ἔσεσθαι ἐν ταῖς ἡμέραις εκείναις. Καὶ πάντες οἱ προφῆται, ὡς προείπομεν, ὡς τὰ ἀρχαῖα ἐνεφάνησαν οὕτως καὶ τὰ ἐν τοῖς ὑστέροις και τοῖς γενήσεσθαι μέλλοντα διαπρυσίως ἐθέσπισαν. Ἀλλ᾽ ἵνα μὴ τὸν λόγον ἀπάντων τῶν προ φητῶν τοῖς ῥήμασιν ἀναλώσωμεν, ἑνὸς μνησθέντες, ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν. Τί δὲ καὶ Μι χαίας προαγορεύει; Τάδε λέγει Κύριος, ἐπὶ τοὺς προφήτας τοὺς πλανῶντας τὸν λαόν μου, τοὺς δάκνοντας ἐν τοῖς ὁδοῦσιν αὐτῶν, καὶ κηρύσσον- & τας ἐπ' αὐτὸν εἰρήνην· καὶ εἰ οὐκ ἐδόθη εἰς τὸ στόμα αὐτῶν, ἡγίασαν ἐπ' αὐτὸν πό λεμον. Διὰ τοῦτο νὺξ ὑμῖν ἔσται ἐξ δράσεως, καὶ σκοτία ὑμῖν ἔσται ἐκ μαντείας. Καὶ δύσεται ὁ ἥλιος ἐπὶ τοὺς προφήτας, καὶ συσκοτάσει ἐπ' αὐτοὺς ἡ ἡμέρα. Καὶ καταισχυνθήσονται οἱ ὁρῶν τες τὰ ἐνύπνια, καὶ καταγελασθήσονται οἱ μάν τεις. Ταῦτα προϊστορήσαμεν, ἵνα γνώτε τὴν ἐπ' ἐσχάτων γενησομένην οδύνην καὶ ταραχὴν, καὶ πάντων ἀνθρώπων τὴν πρὸς ἀλλήλους ἀναστροφὴν καὶ φθόνον, καὶ μίσος, καὶ ἔριν, τὴν τῶν ποιμένων ἐπὶ τῶν προβάτων ἀμέλειαν, καὶ τοῦ λαοῦ πρὸς τοὺς ἱερεῖς ἀνυπότακτον διάθεσιν Διὸ πάντες τῷ ἰδίῳ θελήματι ἐμπεριπατήσουσι. Καὶ τὰ τέκνα τοῖς γονεῦσιν ἐπιβαλοῦνται χεῖ ρας· γυνὴ τὸν ἴδιον ἄνδρα παραδώσει εἰς θάνατον, καὶ ἀνὴρ τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα ἐπὶ κριτήριον ἄξει ὡς ὑπεύθυνον· δεσπόται εἰς τοὺς δούλους ἀπάνθρωποι αὐθεντήσονται καὶ δοῦλοι πρὸς τοὺς δεσπότας ἀνυπότακτον διάθεσιν περιβαλοῦνται· πρεσβυτέρου πολιὰν οὐδεὶς αἰδεσθήσεται, καὶ νεωτέρου κάλλος ούτ δεὶς οἰκτειρήσεται οἱ ναοὶ τοῦ Θεοῦ ὡς οἶκοι ἔσονται, καὶ καταστροφαὶ τῶν ἐκκλησιῶν πανταχού γενήσονται· αἱ Γραφαὶ καταφρονηθήσονται, καὶ τοῦ ἐχθροῦ τὰ ᾄσματα πανταχοῦ ἐξάσουσι. Πορνεῖαι, καὶ μοιχεῖαι, καὶ ἐπιορκίαι τὴν γῆν πληρώσουσι, φαρμακεῖαι καὶ ἐπαοιδίαι, καὶ μαντεῖαι ὀπίσω τούτων σφοδρῶς καὶ προθύμως ἐξακολουθήσουσι. Καὶ καθ ὅλου ὑπὸ τῶν δοκούντων εἶναι Χριστιανοὶ τότε η ἐγερθήσονται ψευδοπροφῆται, ψευδαπόστολοι, Ἐκ τοῦ δικαίου, Β. διό. Προείπον, Β. διαπυρσίως, λόγον ἅπαντα τοῖς τῶν προφητῶν ῥήμασιν. καὶ οὐκ ἐδόθη. ήγειραν, ήγγισαν. ἐπ' αὐτῶν, Ἀγοράσεωσ δράσεως. Σκοτάσει, Β. γεγονείαν, ἐσομέ την. τὴν πρὸς ἀλλήλους ἀναστροφήν, διαστροφὴν καὶ φθοράν. ἀνυπότακτον διά θεσιν, άταξίαν. Καὶ γονεῖς τὰ τέκνα μισή σουσι, καὶ τέχνα τοῖς γονεῦσιν ἐπιβάλλονται χεῖρας. Β., πρὸς τοὺς δούλους ἀπανθρωπίαν κτήσου ται. Οικτειρήσει, Β. ἐχθροῦ, Διαβόλου. τὴν γῆν πληρώσουσι, φαρμακείαι Χριστιανῶν, Εσονται, Β.,

ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ σιωπήσεται, ὅτι καιρός πονη- dilecte, improbitatem hominum illius memoriæ, ut ρός ἐστι. Μάθε, ἀγαπητέ, τῶν τότε ἀνθρώπων τὴν justum diripiant, domos et agros, et ipsam justiπονηρίαν, πῶς καθαρπάζουσιν οἰκίας καὶ ἀγροὺς, tiam auferant a justo: ut scias tum finem adesse, καὶ ὅτι τὸ δίκαιον τοῦ δικαίου αίροντες· ὅταν quando hæc fient. Αt perspecta tibi est prophete saγὰρ ταῦτα γένηται, ἵνα ἴδῃς ὅτι τέλος ἐστί. Διό pientia ac revelatio futura temporibus illis. Quin ἔγνως τὴν σοφίαν τοῦ προφήτου, καὶ τὴν ἀποκάλυψιν prophetae omnes, quemadmodum prædiximus, ut τὴν μέλλουσαν ἔσεσθαι ἐν ταῖς ἡμέραις εκείναις. Καὶ vetera patefecerunt, sic posterioribus eventura temπάντες οἱ προφῆται, ὡς προείπομεν, ὡς τὰ ἀρχαῖα poribus clare vaticinati sunt. ἐνεφάνησαν οὕτως καὶ τὰ ἐν τοῖς ὑστέροις καιτοῖς γενήσεσθαι μέλλοντα διαπρυσίως ἐθέσπισαν. VI. Ἀλλ᾽ ἵνα μὴ τὸν λόγον ἀπάντων τῶν προ φητῶν τοῖς ῥήμασιν ἀναλώσωμεν, ἑνὸς μνησθέν τες, ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν. Τί δὲ καὶ Μι χαίας προαγορεύει; Τάδε λέγει Κύριος, ἐπὶ τοὺς προφήτας τοὺς πλανῶντας τὸν λαόν μου, τοὺς δάκνοντας ἐν τοῖς ὁδοῦσιν αὐτῶν, καὶ κηρύσσον- & τας ἐπ' αὐτὸν εἰρήνην· καὶ εἰ οὐκ ἐδόθη εἰς τὸ στόμα αὐτῶν, ἡγίασαν ἐπ' αὐτὸν πό λεμον. Διὰ τοῦτο νὺξ ὑμῖν ἔσται ἐξ δράσεως, καὶ σκοτία ὑμῖν ἔσται ἐκ μαντείας. Καὶ δύσεται ὁ ἥλιος ἐπὶ τοὺς προφήτας, καὶ συσκοτάσει ἐπ' αὐτοὺς ἡ ἡμέρα. Καὶ καταισχυνθήσονται οἱ ὁρῶντες τὰ ἐνύπνια, καὶ καταγελασθήσονται οἱ μάν τεις. Ταῦτα προϊστορήσαμεν, ἵνα γνώτε τὴν ἐπ' ἐσχάτων γενησομένην οδύνην καὶ ταραχὴν, καὶ πάντων ἀνθρώπων τὴν πρὸς ἀλλήλους ἀναστρο φὴν καὶ φθόνον, καὶ μίσος, καὶ ἔριν, τὴν τῶν ποιμένων ἐπὶ τῶν προβάτων ἀμέλειαν, καὶ τοῦ λαοῦ πρὸς τοὺς ἱερεῖς ἀνυπότακτον διάθεσιν VII. Διὸ πάντες τῷ ἰδίῳ θελήματι εμπεριπατή σουσι. Καὶ τὰ τέκνα τοῖς γονεῦσιν ἐπιβαλοῦνται χεῖ ρας· γυνὴ τὸν ἴδιον ἄνδρα παραδώσει εἰς θάνατον, καὶ ἀνὴρ τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα ἐπὶ κριτήριον ἄξει ὡς ὑπεύθυνον· δεσπόται εἰς τοὺς δούλους ἀπάνθρωποι αὐθεντήσονται καὶ δοῦλοι πρὸς τοὺς δεσπότας ἀνυπότακτον διάθεσιν περιβαλοῦνται· πρεσβυτέρου πολιὰν οὐδεὶς αἰδεσθήσεται, καὶ νεωτέρου κάλλος ούτ δεὶς οἰκτειρήσεται οἱ ναοὶ τοῦ Θεοῦ ὡς οἶκοι ἔσονται, καὶ καταστροφαὶ τῶν ἐκκλησιῶν πανταχού γενήσονται· αἱ Γραφαὶ καταφρονηθήσονται, καὶ τοῦ ἐχθροῦ τὰ ᾄσματα πανταχοῦ ἐξάσουσι. Πορνεῖαι, καὶ μοιχεῖαι, καὶ ἐπιορκίαι τὴν γῆν πληρώσουσι, φαρμακεῖαι καὶ ἐπαοιδίαι, καὶ μαντεῖαι ὀπίσω τούτων σφοδρῶς καὶ προθύμως ἐξακολουθήσουσι. Καὶ καθὅλου ὑπὸ τῶν δοκούντων εἶναι Χριστιανοὶ τότε η ἐγερθήσονται ψευδοπροφῆται, ψευδαπόστολοι, 47 Mich. 111, 5, 6, Ἐκ τοῦ δικαίου, Β. Ibid. deest διό. Προείπον, Β. ld., διαπυρσίως, sed editorum codd. lectio recte se habet. Rectius in ms. E., λόγον ἅπαντα τοῖς τῶν προφητῶν ῥήμασιν. Ms. B., καὶ οὐκ ἐδόθη. Leg. ήγειραν, vel potius, ut in B., ήγγισαν. Sed in eodem mis. male, ἐπ' αὐτῶν, et mox ἀγοράσεως pro δράσεως. Σκοτάσει, Β. Alter Pici codex, γεγονείαν, sed B., ἐσομέτην. VI. Sed ne recensendis omnium prophetarum verbis orationen consumamus, ubi unius mentionem fecerimus, ad propositum revertamur. Quid porro Michæas quoque prædicit? Hæc dicit Dominus super prophetas qui seducunt populum meum, qui mordent dentibus suis, et prædicant ei pacem; et si nihil datum fuerit in os eorum, sanctificant super eum bellum. Propterea nox erit vobis pro visione, et tenebræ vobis erunt pro divinatione. Et occidet sul super prophetas, et obtenebrabitur super eos dies. Et confundentur qui vident somnia, et deridebuntur vales 61. Hæc prænarravimus, ut intelligatis cruciatum et perturbationem extremis futuram tem poribus, omniumque hominum inter se vivendi consuetudinem, invidiam, odium, contentionem; pastorum in ovibus negligentiam, populi erga sacerdotes animum immorigerum. VII. Ita omnes suo arbitratu vivent. Filii manus injicient in parentes, uxor virum suum tṛadet in ınortem; vir uxorem suam, ut ream,.trahet in judicium, domini in servos suos erunt inhumani, servi in dominos animum gerent inobedientem, senis canitiem nemo reverebitur, juvenilis formæ nemo miserebitur, templa divina domorum instar erunt, locis omnibus eversiones fient ecclesiarum, Scripturæ contemnentur, hostis illius cantica ubique decantabunt. Post læc stupra, adulteria, perjuria, implebunt terram; incantationes, divinationes magno impetu studioque sequentur. In summa, ex iis qui Christiani videntur, tunc exsurgent falsi prophetæ falsique apostoli, homines impostores, corruptores, malefici, mentientes alius in alium, adulteri, stupratores, rapaces, avari, perjuri, detractores,se invicem odio habentes. Pastores fient quasi lupi, sacerdotes Pro verbis τὴν πρὸς ἀλλήλους ἀναστροφήν, in Best διαστροφὴν καὶ φθοράν. Eodem in codice, pro verbis ἀνυπότακτον διάθεσιν, legitur άταξίαν. Καὶ γονεῖς τὰ τέκνα μισήσουσι, καὶ τέχνα τοῖς γονεῦσιν ἐπιβάλλονται χεῖρας. Β., πρὸς τοὺς δούλους ἀπανθρωπίαν κτήσου ται. Ita et alter Pici codex. Οικτειρήσει, Β. Palsa Pt perniciosa dogmata. Infra, cap. 45, pro ἐχθροῦ, in B., est Διαβόλου. Verba τὴν γῆν πληρώσουσι, φαρμακείαι supplevi ex B. Χριστιανῶν, id. Εσονται, Β., et alter Pici codex.

col. 911–912page 164 of 189

PG 10:911γόητες ἄνθρωποι, φθοροποιοί, κακοποιοί, ψευδόμενοι κατ' ἀλλήλων, μοιχοί, πόρνοι, ἅρπαγες, πλεονέκται, ἐπίορκοι, κατάλαλοι, ἀλλήλους μισοῦντες Οἱ ποιμένες ὡς λύκοι γενήσονται· οἱ ἱερεῖς τὸ ψεῦδος ἀσπάσονται· οἱ μοναχοὶ τὰ τοῦ κόσμου ποθήσου σιν· οἱ πλούσιοι ἀσπλαχνίαν ἐνδύσονται· οἱ ἄρχοντες πτωχῷ οὐ βοηθήσουσιν, οἱ δυνάσται οἰκτιρμοὺς ἀπὸ καλοῦνται· οἱ κριταὶ τὸ δίκαιον ἐκ τοῦ δικαίου ἀροῦσι, καὶ τοῖς δώροις ἐκτυφλούμενοι, ἀδικίαν ἐπισπάσιν ται. χχιν, ἀλλήλους μισούντες, οἱ ἱερεῖς τὸ ψεῦδος ἀσπάσονται, ἀπὸ ἀνθρώπων. καὶ τὰ στοιχεῖα τὴν ἰδίαν τάξιν ἀρνήσονται. κατὰ πᾶσαν πόλιν λοιμοί Β. ἄνεμοι καταιγίδες ἀνέμων, ἀστραπαί. αδιάφοροι, Καὶ τί λέγω περὶ ἀνθρώπων ὅπου καὶ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα τὴν οἰκείαν τάξιν ἀρνήσονται σεισμοί κατὰ πᾶσαν πόλιν, λοιμοὶ ἐπὶ πᾶσαν χώραν, βρονταί ἄμετροι καὶ φοβεραὶ ἀστραπαί, οἴκους καὶ ἀγροὺς κατακαίουσα:· καταιγίδες ἀνέμων, τὴν γῆν καὶ τὴν θάλασσαν ἀμέτρως ἐκταράσσουσαι, τῆς γῆς ἀκαρπίαι, θαλάσσης ήχος, καὶ σάλος ἀφόρητος ἀπὸ ψυχῶν καὶ ἀπωλείας ἀνθρώπων· σημεῖα ἐν ἡλίῳ, σημεῖα ἐν σελήνῃ, ἄστρων παρατροπαὶ, συνο καὶ ἐθνῶν, ἀέρων ἀκρασίαι, χαλάζης βολίδες ἐπὶ προσώπου τῆς γῆς, χειμῶνος ἀταξίαι, παγετοί διά φοροι καύσωνες ἀπαραμύθητοι, κεραυνοί απ φνίδιοι, ἐμπρησμοὶ ἀδόκητοι, καὶ ἀπαξαπλῶς πάσης τῆς γῆς θρήνος καὶ κοπετός, παραμυθίαν μὴ ἐχού σης. Ἐκ γὰρ τοῦ πληθυνθῆναι τὴν ἁμαρτίαν ψυγήσεται ἡ ἀγάπη τῶν πολλῶν. Διὰ τούτων ἁπάντων τὴν ζάλην, τὴν ἀταξίαν, ὁ Κύριος τοῦ πανο τὸς, διὰ τοῦ Εὐαγγελίου βοᾷ λέγων· Βλέπετε μὴ πλανηθῆτε πολλοὶ γὰρ ἐλεύσονται ἐπὶ τῷ ὀνό ματί μου λέγοντες ὅτι, Ἐγώ εἰμι, καὶ ὁ καιρὸς ἤγγικε. Μὴ οὖν πλανηθῆτε ἐπίσω αὐτῶν. Ὅταν δὲ ἀκούσητε πολέμους καὶ ἀκαταστασίας, μὴ πτοηθῆτε Δεῖ γὰρ ταῦτα γενέσθαι πρώτον, ἀλλ' οὐκ εὐθὺς τὸ τέλος. Μ άθωμεν τοῦ Σω τῆρος τὸν λόγον, πῶς διὰ παντὸς ἀσφαλίζων ἡμᾶς παρήγγειλε Βλέπετε μὴ πλανηθῆτε. Πολλοί γὰρ ἐλεύσονται ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου λέγοντες, ότι, Εγώ εἰμι. ΙΧ. Καὶ γὰρ μετὰ τὸ ἀναληφθῆναι αὐτὸν πρὸς τὸν Πατέρα, ἀνέστησάν τινες λέγοντες, Ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Χριστός, καθὼς Σίμων ὁ Μάγος, καὶ οἱ λοιποὶ, ὧν οὐκ ἔστι καιρὸς ἄρτι τὰ ὀνόματα μνημονεῦσαι. Διὸ καὶ ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ τῆς συντελείας, δεῖ πάλιν ἀναστῆναι ψευδοχρίστους άνδρας λέγοντας, Οτι εγώ εἰμι ὁ Χριστός· καὶ πολλοὺς πλανήσουσι. Καὶ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων δραμοῦσιν ἀπὸ ἀνατολῶν ἕως δυσμῶν, καὶ ἀπὸ βορρά ἕως θαλάσσης, λέγοντες" Ποῦ ὧδε ὁ Χριστός; Ποῦ ἐκεῖ ὁ Χριστός; Αλλά μάταιον φρόνημα κεκτημένοι, καὶ τὰς Γραφὰς ἐμε μελῶς οὐκ ἀναγινώσκοντες, οὐκ ὀρθὰ φρονοῦντες ἔχων. Ἐν γὰρ τῷ πληθυνθῆναι ἀνομίαν. ὅταν δὲ πτοηθῆτε εὐθέως, μάθε μάθωμεν. ἀσφαλίζεται ἡμᾶς καὶ παραγγέλλει λέ γων. Δεῖ οὖν ἐν τ. ε. η. τ. σ. πάλιν ἀναστῆναι, Ορθοφρονοῦντες, Β.

APPEND. AD PARTEM 1I OPERUM S. HIPPOLYTΙ, mnendaciam diligent, monachi expetent quæ sunt γόητες ἄνθρωποι, φθοροποιοί, κακοποιοί, ψευδόμενοι κατ' ἀλλήλων, μοιχοί, πόρνοι, ἅρπαγες, πλεονέκται, ἐπίορκοι, κατάλαλοι, ἀλλήλους μισοῦντες Οἱ ποιμένες ὡς λύκοι γενήσονται· οἱ ἱερεῖς τὸ ψεῦδος ἀσπάσονται· οἱ μοναχοὶ τὰ τοῦ κόσμου ποθήσου mundi, divites animum expertem misericordiæ induent, pauperi non succurrent principes, potentes miserationes abjicient, judices justum auferent ex justo, muneribusque excæcati injustitiam probabunt. σιν· οἱ πλούσιοι ἀσπλαχνίαν ἐνδύσονται· οἱ ἄρχοντες πτωχῷ οὐ βοηθήσουσιν, οἱ δυνάσται οἰκτιρμοὺς ἀπὸ καλοῦνται· οἱ κριταὶ τὸ δίκαιον ἐκ τοῦ δικαίου ἀροῦσι, καὶ τοῖς δώροις ἐκτυφλούμενοι, ἀδικίαν ἐπισπάσιν ται. VIII. Quid narro quæ fient ab hominibus, cum ipsa etiam elementa ordinem suum sint negatura? Terræ motus erunt per omnes civitates, pestilentiæ per omnes regiones, tonitrua sine modo, horrenda fulgura, quæ domos agrosque exurent; procellæ ventorum, quæ terram ac mare sine modo perturbabunt; terræ sterililates, sonitus maris, intolerabilis commotio ob interitum tam animarum quam hominum; signa in sole, signa in luna, siderum de via deflexiones, angustiæ gentium, aeris intemperies, grandinis emissiones super faciem terrae; hiemes inordinatæ, glacies sui dissimilis, ardores qui sedari nequeant, repentina fulmina, insperata incendia; et, ut semel dicam, gemitus et planctus universæ terræ consolatione carentis. Ex quo enim abundaverit iniquitas, refrigescet charitas multorum *8. Propterea, Dominus universi horum omnium fluctuationem et confusionem clamat per Evangelium, dicens: Videte, ne seducamini. Multi enim venient in nomine meo dicentes: Quia ego sum, et tempus appropinquavit. Ne seducamini igitur post eos. Cum autem audieritis bella el dissensiones, nolite terreri. Oportet enim primum hæc fieri: sed non statim finis ". Videamus verba Salvatoris, quemadmodum ad nos semper confirmandos preceperit: Videte, ne seducamini. Multi enim venient in nomine meo dicentes, Ego sum. IX. Nam posteaquam ipse assumptus est ad Patrem, surrexerunt quidam dicentes: Ego sum Chri stus, ut Simon Magus, et reliqui, quorum nomina referre non est hujus temporis. Quare extremo etiam die consummationis exsurgere denuo debent pseudochristi viri qui dicant: Ego sum Christus; et scducent complures. Plerique homines cursitabunt ab oriente ad occidentem usque, et ab aquilone usque ad mare, dicentes: Ubi hic Christus? Ubi illic Christus? Sed qui vana sapientia præditi, nec diligenter legant Scripturas, nec recta sentiant, nomen quærent quod invenire non poterunt. Oportet enim primum 48 Matth. χχιν, 12. 4 Luc. xx1, 8, 9. Verba ἀλλήλους μισούντες, et mox, οἱ ἱερεῖς τὸ ψεῦδος ἀσπάσονται, supplevi ex B. Haec de monachis ævo S. Hippolyti non conveniunt. Ita recte B. pro ἀπὸ ἀνθρώπων. Ibidem sequitur: καὶ τὰ στοιχεῖα τὴν ἰδίαν τάξιν ἀρνήσονται. Verba inde κατὰ πᾶσαν πόλιν λοιμοί quæ in editis aberant, ex eoden cod. supplevi. Ita recte Β. pro ἄνεμοι quod erat in editis. Μox enim sequuntur verba καταιγίδες ἀνέμων, quæ in illo codice exstant statim post ἀστραπαί. 111 B. est αδιάφοροι, quod magis placet, noVIII. Καὶ τί λέγω περὶ ἀνθρώπων ὅπου καὶ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα τὴν οἰκείαν τάξιν ἀρνήσονται· σεισμοί κατὰ πᾶσαν πόλιν, λοιμοὶ ἐπὶ πᾶσαν χώραν, βρονταί ἄμετροι καὶ φοβεραὶ ἀστραπαί, οἴκους καὶ ἀγροὺς κατακαίουσα:· καταιγίδες ἀνέμων, τὴν γῆν καὶ τὴν θάλασσαν ἀμέτρως ἐκταράσσουσαι, τῆς γῆς ἀκαρπίαι, θαλάσσης ήχος, καὶ σάλος ἀφόρητος ἀπὸ ψυχῶν καὶ ἀπωλείας ἀνθρώπων· σημεῖα ἐν ἡλίῳ, σημεῖα ἐν σελήνῃ, ἄστρων παρατροπαὶ, συνοκαὶ ἐθνῶν, ἀέρων ἀκρασίαι, χαλάζης βολίδες ἐπὶ προσώπου τῆς γῆς, χειμῶνος ἀταξίαι, παγετοί διά φοροι καύσωνες ἀπαραμύθητοι, κεραυνοί απ φνίδιοι, ἐμπρησμοὶ ἀδόκητοι, καὶ ἀπαξαπλῶς πάσης τῆς γῆς θρήνος καὶ κοπετός, παραμυθίαν μὴ ἐχού σης. Ἐκ γὰρ τοῦ πληθυνθῆναι τὴν ἁμαρτίαν ψυγήσεται ἡ ἀγάπη τῶν πολλῶν. Διὰ τούτων ἁπάντων τὴν ζάλην, τὴν ἀταξίαν, ὁ Κύριος τοῦ πανο τὸς, διὰ τοῦ Εὐαγγελίου βοᾷ λέγων· Βλέπετε μὴ πλανηθῆτε πολλοὶ γὰρ ἐλεύσονται ἐπὶ τῷ ὀνό· ματί μου λέγοντες ὅτι, Ἐγώ εἰμι, καὶ ὁ καιρὸς ἤγγικε. Μὴ οὖν πλανηθῆτε ἐπίσω αὐτῶν. Ὅταν δὲ ἀκούσητε πολέμους καὶ ἀκαταστασίας, μὴ πτοηθῆτε Δεῖ γὰρ ταῦτα γενέσθαι πρώτον, ἀλλ' οὐκ εὐθὺς τὸ τέλος. Μ άθωμεν τοῦ Σωτῆρος τὸν λόγον, πῶς διὰ παντὸς ἀσφαλίζων ἡμᾶς παρήγγειλε Βλέπετε μὴ πλανηθῆτε. Πολλοί γὰρ ἐλεύσονται ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου λέγοντες, ότι, Εγώ εἰμι. ΙΧ. Καὶ γὰρ μετὰ τὸ ἀναληφθῆναι αὐτὸν πρὸς τὸν Πατέρα, ἀνέστησάν τινες λέγοντες, Ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Χριστός, καθὼς Σίμων ὁ Μάγος, καὶ οἱ λοιποὶ, ὧν οὐκ ἔστι καιρὸς ἄρτι τὰ ὀνόματα μνημονεῦσαι. Διὸ καὶ ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ τῆς συντελείας, δεῖ πάλιν ἀναστῆναι ψευδοχρίστους άνδρας λέγοντας, Οτι εγώ εἰμι ὁ Χριστός· καὶ πολλοὺς πλανήσουσι. Καὶ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων δραμοῦσιν ἀπὸ ἀνατολῶν ἕως δυσμῶν, καὶ ἀπὸ βορρά ἕως θαλάσσης, λέγοντες" Ποῦ ὧδε ὁ Χριστός; Ποῦ ἐκεῖ ὁ Χριστός; Αλλά μάταιον φρόνημα κεκτημένοι, καὶ τὰς Γραφὰς ἐμε μελῶς οὐκ ἀναγινώσκοντες, οὐκ ὀρθὰ φρονοῦντες tatque glacies æterno frigore compactas, quæ non iterum facile solvuntur. ldem ms., ἔχων. Ἐν γὰρ τῷ πληθυνθῆναι ἀνομίαν. Verba ὅταν δὲ usque ad πτοηθῆτε in B. desiderantur. 1d., εὐθέως, et mox μάθε pro μάθωμεν. Id., ἀσφαλίζεται ἡμᾶς καὶ παραγγέλλει λέγων. Δεῖ οὖν ἐν τ. ε. η. τ. σ. πάλιν ἀναστῆναι, Ορθοφρονοῦντες, Β.

col. 913–914page 165 of 189

PG 10:913ζητήσουσιν ὄνομα, ὅπερ εὑρεῖν οὐ δυνήσονται. Δεῖ γὰρ πρῶτον ταῦτα γενέσθαι, καὶ οὕτως ὀφθῆναι τὸν υἱὸν τῆς ἀπωλείας, ἤγουν τὸν διάβολον. Χ. Καὶ οἱ θεηγόροι ἀπόστολοι βεβαιοῦντες τὴν τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίαν ἕκα στὸς αὐτῶν ὑπέδειξε τῶν ἐναγῶν καὶ φθοροποιῶν ἀνθρώπων τὴν ἀνάδειξιν τούτων καὶ ἐκήρυξαν ἀναφανδὸν τὰς τούτων αθεμίτους πράξεις. Πρῶ τος ὁ Πέτρος ή πέτρα τῆς πίστεως, ὃν ἐμακάρισε Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ διδάσκαλος τῆς Ἐκκλησίας, ὁ πρῶτος μαθητής, ὁ τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας ἔχων, ἐδίδαξεν ἡμᾶς λέγων· Τοῦτο πρῶτον γινώσκετε, τέ κνα ὅτι ἐλεύσονται ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν ἐμπαῖκται κατὰ τὰς ἰδίας ἐπιθυμίας αὐτῶν πορευόμενοι. Καὶ ἐν ὑμῖν ἔσονται ψευδοδιδάσκαλοι, οἵτινες παρεισάξουσιν αἱρέσεις ἀπω λείας. Μετὰ τοῦτον συνῳδὰ Ἰωάννης ὁ θεολόγος καὶ ἠγαπημένος τοῦ Χριστοῦ βοᾷ· Φανερά ἐστι τὰ τέκνα τοῦ διαβόλου, καὶ νῦν ἀντίχριστοι πολλοὶ γεγόνασιν· ἀλλὰ μὴ πλανηθῆτε ὀπίσω αὐτῶν. Μὴ παντὶ πνεύματι πιστεύετε, ὅτι πολλοὶ ψευδοπροφῆται ἐληλύθασιν εἰς τὸν κόσμον. Εἶτα ὁ Ἰούδας Ἰακώβου τὰ ὅμοια τούτων λέγει· Ἐπ' ἐσχάτων τῶν χρόνων ἔσονται ἐμπαῖκται κατὰ τὰς Ιδίας ἐπιθυμίας πορευόμενοι τῶν ἀσεβειῶν. Οὗτοι εἰσιν οἱ ἀφόβως ἑαυτοὺς ποιμαίνοντες. Ἔγνως τῶν θεολόγων καὶ ἀποστόλων τὴν συμφωνίαν καὶ ὁμόνοιαν τῆς διδαχῆς αὐτῶν. σε ΧΙ. Ακουε λοιπὸν καὶ Παύλου λέγοντος παρρησίᾳ πῶς τούτους φανερῶς ἀποκαλύπτει· Βλέ πετε τοὺς κακοὺς ἐργάτας, βλέπετε τὴν κατα τομήν. Βλέπετε μή τις ὑμᾶς ἔσται ὁ συλαγωγών διὰ τῆς φιλοσοφίας καὶ κενῆς ἀπάτης. Βλέπετε πῶς ἀκριβῶς περιπατεῖτε, ὅτι αἱ ἡμέραι πονη ραί εἰσι. Λοιπὸν τίς ἕξει ἀπολογίαν, ἀκούων ταῦτα ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, παρά τε τῶν προφητῶν καὶ ἀπο στόλων, καὶ παρ' αὐτοῦ τοῦ Κυρίου, καὶ οὐ φροντίσει τῆς ψυχῆς αὐτοῦ τὴν ἐπιμέλειαν, καὶ τὸν καιρὸν τῆς συντελείας, καὶ τὴν ὥραν ἐκείνην τὴν μέλλουσαν ᾖ μέλλομεν παρίστασθαι ἐπὶ τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ; ΧΙΙ. ᾿Αλλὰ τῆς συντελείας τοῦ λόγου πέρας δώ σαντες τρέψομεν τὴν διήγησιν ἐπὶ τὰ ἀκολούθως ἡμῖν μέλλοντα ρηθήσεσθαι. Παράγω δὲ εἰς μέσον ἀξιόπιστον μάρτυρα, τὸν προφήτη Δανιήλ, ὃς τὸ ἐνύπνιον τοῦ Ναβουχοδονόσορ διέλυσε,καὶ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῶν βασιλέων ἕως τῆς συντελείας, ὑπέδειξεν ἀπαράτροπον ὁδὸν τοῖς ὁδεῦσαι θέλουσι, τῆς σε Οθεν καὶ οἱ θεολόγοι, τὸν ἐναγῆ καὶ φθοροποιὸν διάβολον. Μαρτυρίαν, Β. τούτου. τοῦτο πρῶτον γινώσκετε, τές ἐμπαῖκται καὶ ἐν ὑμῖν. αὐτῶν. Εἰσεληλύθασιν, Β. οἱ ἀποδιορίζοντες ἑαυ τούς. Ποιοῦντες. Ἔγνωτε, ἀγαπητοί, τῶν θεολόγων, Β. Παύλου παρρησίαν, Β. ὥραν ἐκείνην ἣν μέλλομεν. πέρας δώσαντες τὸν λόγον τοῦ λόγου. ἀκόλουθα ὡς. παραγαγῶ. Υποδείξαντα ἀπαράτρωτον.

SPURIA. DE CONSUMMATIONE MUNDI. ζητήσουσιν ὄνομα, ὅπερ εὑρεῖν οὐ δυνήσονται. Δεῖ hæc feri, itaque conspici flium perditionis, noc γὰρ πρῶτον ταῦτα γενέσθαι, καὶ οὕτως ὀφθῆναι τὸν est diabolum. υἱὸν τῆς ἀπωλείας, ἤγουν τὸν διάβολον. Χ. Καὶ οἱ θεηγόροι ἀπόστολοι βεβαιοῦντες τὴν τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίαν ἕκα στὸς αὐτῶν ὑπέδειξε τῶν ἐναγῶν καὶ φθοροποιῶν ἀνθρώπων τὴν ἀνάδειξιν τούτων καὶ ἐκήρυξαν ἀναφανδὸν τὰς τούτων αθεμίτους πράξεις. Πρῶτος ὁ Πέτρος ή πέτρα τῆς πίστεως, ὃν ἐμακάρισε Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ διδάσκαλος τῆς Ἐκκλησίας, ὁ πρῶτος μαθητής, ὁ τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας ἔχων, ἐδίδαξεν ἡμᾶς λέγων· Τοῦτο πρῶτον γινώσκετε, τέκνα ὅτι ἐλεύσονται ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν ἐμπαῖκται κατὰ τὰς ἰδίας ἐπιθυμίας αὐτῶν πορευόμενοι. Καὶ ἐν ὑμῖν ἔσονται ψευδοδιδάσκαλοι, οἵτινες παρεισάξουσιν αἱρέσεις ἀπω λείας. Μετὰ τοῦτον συνῳδὰ Ἰωάννης ὁ θεολόγος καὶ ἠγαπημένος τοῦ Χριστοῦ βοᾷ· Φανερά ἐστι τὰ τέκνα τοῦ διαβόλου, καὶ νῦν ἀντίχριστοι πολλοὶ γεγόνασιν· ἀλλὰ μὴ πλανηθῆτε ὀπίσω αὐτῶν. Μὴ παντὶ πνεύματι πιστεύετε, ὅτι πολλοὶ ψευδοπροφῆται ἐληλύθασιν εἰς τὸν κόσμον. Εἶτα ὁ Ἰούδας Ἰακώβου τὰ ὅμοια τούτων λέγει· Ἐπ' ἐσχάτων τῶν χρόνων ἔσονται ἐμπαῖκται κατὰ τὰς Ιδίας ἐπιθυμίας πορευόμενοι τῶν ἀσεβειῶν. Οὗτοι εἰσιν οἱ ἀφόβως ἑαυτοὺς ποιμαίνοντες. Ἔγνως τῶν θεολόγων καὶ ἀποστόλων τὴν συμφωνίαν καὶ ὁμόνοιαν τῆς διδαχῆς αὐτῶν. X. Quin et diviniloqui apostoli, qui confirmant adventum Domini nostri Jesu Christi, sigillatim innuerunt istorum detestandorum ac exitialium hominum demonstrationem, ac palam prædicarunt nefarias illorum actiones. Princeps Petrus, fidel petra, quem beatum judicavit Christus Deus noster, ille doctor Ecclesiæ, ille primus discipulorum, ille qui regni claves habet, docuit nos dicens: Hoc primum scitote, filii, quod venient in extremis diebus illusores, secundum suas ipsarum concupiscentias ambulantes. Et erunt in vobis falsi doctores, qui introducent sectas perditionis *. Secundum hunc consonat Joannes theologus dilectus Christi, clamatque: Manifesti sunt filii diaboli σε et nunc Antichristi multi facti sunt; verum ne seducamini post eos 53. Nolile omni spiritui credere: quia multi pseudoprophetæ exierunt in mundum *. Deinde etiam Judas Jacobi frater bis similia dicit: In novissimis temporibus erunt illusores, secundum sua desideria ambulantes in impietatibus. Hi sunt qui sine metu seipsos pascunt *. Perspexisti theologorum et apostolorum consensum ac doctrinæ illorum concordian. ΧΙ. Ακουε λοιπὸν καὶ Παύλου λέγοντος παῤῥησία πῶς τούτους φανερῶς ἀποκαλύπτει· Βλέ πετε τοὺς κακοὺς ἐργάτας, βλέπετε τὴν κατατομήν. Βλέπετε μή τις ὑμᾶς ἔσται ὁ συλαγωγών διὰ τῆς φιλοσοφίας καὶ κενῆς ἀπάτης. Βλέπετε πῶς ἀκριβῶς περιπατεῖτε, ὅτι αἱ ἡμέραι πονη ραί εἰσι. Λοιπὸν τίς ἕξει ἀπολογίαν, ἀκούων ταῦτα ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, παρά τε τῶν προφητῶν καὶ ἀπο στόλων, καὶ παρ' αὐτοῦ τοῦ Κυρίου, καὶ οὐ φροντίσει τῆς ψυχῆς αὐτοῦ τὴν ἐπιμέλειαν, καὶ τὸν καιρὸν τῆς συντελείας, καὶ τὴν ὥραν ἐκείνην τὴν μέλλουσαν ᾖ μέλλομεν παρίστασθαι ἐπὶ τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ; ΧΙΙ. ᾿Αλλὰ τῆς συντελείας τοῦ λόγου πέρας δώ σαντες τρέψομεν τὴν διήγησιν ἐπὶ τὰ ἀκολούθως ἡμῖν μέλλοντα ρηθήσεσθαι. Παράγω δὲ εἰς μέσον ἀξιόπιστον μάρτυρα, τὸν προφήτη Δανιήλ, ὃς τὸ ἐνύπνιον τοῦ Ναβουχοδονόσορ διέλυσε,καὶ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῶν βασιλέων ἕως τῆς συντελείας, ὑπέδει ξεν ἀπαράτροπον ὁδὸν τοῖς ὁδεῦσαι θέλουσι, τῆς XI. Deinceps Paulum etiam audias, libere loquentem, quam aperte hosce revelet: Videte malos operarios, videle concisionem. Videle, ne quis vos deprædetur per philosophiam et inanem fallaciam. Videte quomodo caute ambuletis, quoniam dies mali sunt. Ecquis igitur habebit excusationem, qui hæc audiat in Ecclesia a prophetis, ab apostolis, atque ab ipso Domino: nec sollicitus erit de anima sua, ac tempore consummationis et hora illa, qua sisti debemus ad tribunal Christi? XII. Sed narrationem hujus de consummatione orationis convertamus ad ea quæ sequuntur nobis dicenda. In medium vero produco testem fide dignum Danielem prophetam, qui somnium Nabuchodonosor dissolvit, atque ab initio regnorum usque ad consummationem, viam indeclinabilem sequi volentibus, declarationem veritatis denon50 II Pet. 11, 3; 11, 1. 31 | Joan. 111, 10. σε 1 Joan. 1, 18. ss* Luc. xx1,8. ss 1 Joan. 1V, v. 18, 19.· ³ Phil. 111, 2; Coloss. 11, 8; Ephes. v, 15, 16. Οθεν καὶ οἱ θεολόγοι, id. 1d., τὸν ἐναγῆ καὶ φθοροποιὸν διάβολον. Μαρτυρίαν, Β. Id., τούτου. In B, verba τοῦτο πρῶτον γινώσκετε, τές xva, desiderantur. Mox ibidem legitur: ἐμπαῖκται καὶ ἐν ὑμῖν. In altero Pici codice deest αὐτῶν. Εἰσεληλύθασιν, Β. Apud S. Judam est: οἱ ἀποδιορίζοντες ἑαυ τούς. 54 Jud. Ποιοῦντες. Ἔγνωτε, ἀγαπητοί, τῶν θεολό γων, Β. Παύλου παρρησίαν, id. Ita mis. Β. pro ὥραν ἐκείνην ἣν μέλλομεν. Verba πέρας δώσαντες supplevi ex B. In eodem est τὸν λόγον pro τοῦ λόγου. Ita rectius B. pro ἀκόλουθα ὡς. Id., παραγαγῶ. Υποδείξαντα alter Pici ms. Sic et B. in quo etiam ἀπαράτρωτον.

col. 915–916page 166 of 189

PG 10:915ἀληθείας την δήλωσιν. Τί γάρ φησιν ὁ προφήτης ἀριδήλως πρὸς τὸν Ναβουχοδονόσορ προήγγειλεν Εθεώρεις, ὦ βασιλεῦ, καὶ ἰδοὺ εἰκὼν μεγάλη ἑστῶτα πρὸ προσώπου σου, ἧς ἡ κεφαλὴ χρυσ σίου, οἱ βραχίονες αὐτῆς καὶ οἱ ὤμοι ἀργυροῖ, ἡ κοιλία και οι μηροί χαλκοί, αἱ κνῆμαι σιδηραί, οἱ πόδες μὲν μέρος τι σιδηροῦν, καὶ μέρος τι ὀστράκινον. Εθεώρεις ἕως οὗ ἀπετμήθη λίθος ἄνευ χειρὸς, καὶ ἐπάταξε τὴν εἰκόνα ἐπὶ τοὺς πόδας τοὺς σιδηροῦς καὶ ὀστρακίνους, καὶ ἐλέπτυνεν εἰς τέλος. Τότε ελεπτύνθησαν εισάπαξ, τὸ ὄστρακον, καὶ ὁ σίδηρος, καὶ ὁ χαλκός, ὁ ἄργυρος καὶ ὁ χρυσός· καὶ ἐγένοντο ὡσεὶ κοι γιορτὸς ἀπὸ ἅλωνος θερινῆς, καὶ ὁ λίθος ὁ πατάξας τὴν εἰκόνα, ἐγένετο εἰς ὄρος μέγα, καὶ ἐπλήρωσε πᾶσαν τὴν γῆν. ΧΙΙΙ. Διὸ συνάψαντες τούτοις, καὶ τὰς τοῦ Δανιήλ δράσεις, μίαν ἐν ἀμφοτέροις τὴν διήγησιν ποιησόμεθα ἐπιδεικνύντες πῶς σύμφωνα καὶ ἀληθῆ ἦσαν τοῦ προφήτου τὰ ὁραθέντα ἅπερ καὶ ὁ Ναβουχοδονόσορ προεώρακε· λέγει γὰρ οὕτως ὁ προφήτης Ἐγὼ Δανιὴλ ἐθεώρουν, καὶ ἰδοὺ οἱ τέσσαρες οι ἄνεμοι τοῦ οὐρανοῦ προσέβαλον εἰς τὴν θάλασσαν τὴν μεγάλην· καὶ τέσσαρα θηρία μεγάλα ἀνέβαινον ἐκ τῆς θαλάσσης, διαφέροντα ἀλλή λων. Τὸ πρῶτον θηρίον ὡσεὶ λέαινα, καὶ πτερά αὐτῆς ὡς ἀετοῦ. Εθεώρουν, ἕως οὗ ἐξετίλη τὰ πτερὰ αὐτῆς, καὶ ἐξήρθη ἀπὸ τῆς γῆς καὶ ἐπὶ ποδῶν ἀνθρώπου ἐστάθη, καὶ καρδία ἀνθρώπου ἐδόθη αὐτῷ. Καὶ ἰδοὺ θηρίον δεύτερον, ὅμοιον ἄρκτῳ καὶ εἰς μέρος ἓν ἐστάθη, καὶ τρία πλευρὰ ἐν τῷ στόματι αὐτῆς ἀνὰ μέσον τῶν ὀδόντων αὐτῆς· καὶ οὕτως ἔλεγον αὐτῇ· Ανάστηθι, φάγε σάρκας πολλάς· ὀπίσω αὐτοῦ ἐθεώρουν, καὶ ἰδοὺ θηρίον τρίτον, ὡσεὶ πάρδαλις, καὶ αὐτῇ πτερά τέσσαρα πετεινοῦ ὑπεράνω αὐτῆς· τέσσαρες και φαλαὶ τῷ θηρίῳ Οπίσω τούτου ἐθεώρουν, καὶ ἰδοὺ τέταρτον θηρίον φοβερὸν καὶ ἔκθαμβον, καὶ ἰσχυρὸν περισσῶς· οἱ ὀδόντες αὐτοῦ σιδηροῖ μεγάλοι καὶ οἱ ὄνυχες αὐτοῦ χαλκοῖ, ἐσθίον καὶ λεπτύνον, καὶ τὰ ἐπίλοιπα τοῖς ποσὶν αὐτοῦ συνεπάτει· καὶ αὐτὸ διαφέρον περισσῶς παρὰ πάντα τὰ θηρία τὰ ἔμπροσθεν αὐτοῦ. Καὶ κέρατα δέκα αὐτῷ. Προσενόουν τοῖς κέρασιν αὐτοῦ, καὶ Ιδού μικρὸν κέρας ἀνέβη ἐν μέσῳ αὐτῶν, καὶ τρία κέρατα ἔμπροσθεν αὐτοῦ ἐξεῤῥιζώθη ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ, καὶ ἰδοὺ ὀφθαλμοὶ ὡσεὶ ὀφθαλμοὶ ἀνθρώπου ἐν τῷ κέρατι τούτῳ, καὶ στόμα λαλοῦν μεγάλα. νοχ άριδήλως ΑΙ., μέρος μέν τι. ποιησώμεθα ἐπιδεικνύς, Τῷ προφήτῃ ὡραθέντα, Β. Εξέτεινε, Β. εξετέλη ἐξέτεινε τέσσαρας κεφαλὰς τοῦ θηρίου. Β. πτερὰ τέσσαρα Ἐπεὶ οὖν δυσνόητα πᾶσι δοκεῖ ταῦτα τὰ μυ στικῶς εἰρημένα παρὰ τοῦ προφήτου, οὐδὲν τούτων ἀποκρύψωμεν τοῖς ὑγιῆ τὸν νοῦν κεκτημένοις ὑπεράνωθεν αὐτῆς. νος μεγάλοι καὶ οἱ ὄνυχες αὐτοῦ χαλκοί, Διέφερε, Β. καὶ κέρατα δέκα θεώρουν ἐν τῇ κεφαλῇ αὐτοῦ, καὶ ἰδού, Οὐδὲν ἀποκρύψωμεν τούτων πρὸς ἐπίγνωσιν τοῖς γε νοῦν κεκτημένοις. Β.

APPEND. AD.PARTEM II OPERUM S. HIPPOLYTI. stravit. Quid enim propheta? clare regi Nabucho- ἀληθείας την δήλωσιν. Τί γάρ φησιν ὁ προφήτης; donosor prænuntiavit: Videbas, o rex, et ecce statua ingens stabat in conspectu tuo: cujus caput erat ex auro, brachia ejus et humeri argentei, venter et femora ex ære, tibiæ ferreæ; pedum autem pars eral ferrea, pars testacea. Contemplabaris ergo donec abscissus est lapis sine manibus, qui percussit imaginis pedes ferreos ac testaceos, et tandem comminuit. Tumque simul comminuta sunt, testa, ferrum, æs, argentum, et aurum: et facta quasi pulvis a facie turbinis æstivi. Lapis autem qui percussit imaginem, crevit in montem magnum, et replevit universam terram 56. ἀριδήλως πρὸς τὸν Ναβουχοδονόσορ προήγγειλεν· Εθεώρεις, ὦ βασιλεῦ, καὶ ἰδοὺ εἰκὼν μεγάλη ἑστῶτα πρὸ προσώπου σου, ἧς ἡ κεφαλὴ χρυσ σίου, οἱ βραχίονες αὐτῆς καὶ οἱ ὤμοι ἀργυροῖ, ἡ κοιλία και οι μηροί χαλκοί, αἱ κνῆμαι σιδηραί, οἱ πόδες μὲν μέρος τι σιδηροῦν, καὶ μέρος τι ὀστράκινον. Εθεώρεις ἕως οὗ ἀπετμήθη λίθος ἄνευ χειρὸς, καὶ ἐπάταξε τὴν εἰκόνα ἐπὶ τοὺς πόδας τοὺς σιδηροῦς καὶ ὀστρακίνους, καὶ ἐλέ πτυνεν εἰς τέλος. Τότε ελεπτύνθησαν εισάπαξ, τὸ ὄστρακον, καὶ ὁ σίδηρος, καὶ ὁ χαλκός, ὁ ἄργυρος καὶ ὁ χρυσός· καὶ ἐγένοντο ὡσεὶ κοι γιορτὸς ἀπὸ ἅλωνος θερινῆς, καὶ ὁ λίθος ὁ πατάξας τὴν εἰκόνα, ἐγένετο εἰς ὄρος μέγα, καὶ ἐπλήρωσε πᾶσαν τὴν γῆν. XIII. Conjungentes ergo his visiones Danielis, amborum unam faciemus expositionem, demonstrantes vera fuisse a Daniele visa, et consentanea iis quæ Nabuchodonosor quoque præviderat. In hunc enim modum ait propheta: Ego Daniel videbam, et ecce quatuor venti cœli pugnabant in mari magno: et quatuor bestiæ grandes ascendebant de mari, inter se diversæ. Prima bestia quasi leœna, et ejus alæ velut aquilæ. Aspiciebam donec evulsæ sunt alæ ejus, et sublata est a terra, et super pedes hominis stetit, et cor hominis datum est ei. Et ecce bestia secunda similis urso in parte stetit, et tres ordines in ore ejus, in medio dentium ejus; et sic dicebant ei: Surge, comede carnes plurimas. Post hoc aspiciebam, et ecce bestia tertia veluti pardus, et huic erant avis alæ quatuor super se; capita quatuor erant bestie. Post hoc aspiciebam, et ecce quarta bestia terribilis atque mirabilis, et fortis supra modum; cujus dentes erant ferrei, et ungues ænei; edebat et comminuebat, et reliqua pedibus suis conculcabat. Et hæc valde discrepabat ab omnibus bestiis præcedentibus eam, et habebat cornua decem. Considerabam cornua ejus; et ecce cornu parvum crevit in medio eorum. Et tria de cornibus primis evulsa sunt a facie ejus. Et ecce oculi hominis erant in cornu isto, et os loquens ingentia *. ΧΙΙΙ. Διὸ συνάψαντες τούτοις, καὶ τὰς τοῦ Δανιήλ δράσεις, μίαν ἐν ἀμφοτέροις τὴν διήγησιν ποιησό μεθα ἐπιδεικνύντες πῶς σύμφωνα καὶ ἀληθῆ ἦσαν τοῦ προφήτου τὰ ὁραθέντα ἅπερ καὶ ὁ Ναβου χοδονόσορ προεώρακε· λέγει γὰρ οὕτως ὁ προφήτης - Ἐγὼ Δανιὴλ ἐθεώρουν, καὶ ἰδοὺ οἱ τέσσαρες οι ἄνεμοι τοῦ οὐρανοῦ προσέβαλον εἰς τὴν θάλασ σαν τὴν μεγάλην· καὶ τέσσαρα θηρία μεγάλα ἀνέβαινον ἐκ τῆς θαλάσσης, διαφέροντα ἀλλή λων. Τὸ πρῶτον θηρίον ὡσεὶ λέαινα, καὶ πτερά αὐτῆς ὡς ἀετοῦ. Εθεώρουν, ἕως οὗ ἐξετίλη τὰ πτερὰ αὐτῆς, καὶ ἐξήρθη ἀπὸ τῆς γῆς καὶ ἐπὶ ποδῶν ἀνθρώπου ἐστάθη, καὶ καρδία ἀνθρώ που ἐδόθη αὐτῷ. Καὶ ἰδοὺ θηρίον δεύτερον, ὅμοιον ἄρκτῳ καὶ εἰς μέρος ἓν ἐστάθη, καὶ τρία πλευρὰ ἐν τῷ στόματι αὐτῆς ἀνὰ μέσον τῶν ὀδόντων αὐτῆς· καὶ οὕτως ἔλεγον αὐτῇ· Ανάστηθι, φάγε σάρκας πολλάς· ὀπίσω αὐτοῦ ἐθεώρουν, καὶ ἰδοὺ θηρίον τρίτον, ὡσεὶ πάρδαλις, καὶ αὐτῇ πτερά τέσσαρα πετεινοῦ ὑπεράνω αὐτῆς· τέσσαρες και φαλαὶ τῷ θηρίῳ Οπίσω τούτου ἐθεώρουν, καὶ ἰδοὺ τέταρτον θηρίον φοβερὸν καὶ ἔκθαμβον, καὶ ἰσχυρὸν περισσῶς· οἱ ὀδόντες αὐτοῦ σιδηροῖ μεγάλοι καὶ οἱ ὄνυχες αὐτοῦ χαλκοῖ, ἐσθίον καὶ λεπτύνον, καὶ τὰ ἐπίλοιπα τοῖς ποσὶν αὐτοῦ συνεπάτει· καὶ αὐτὸ διαφέρον περισσῶς παρὰ πάντα τὰ θηρία τὰ ἔμπροσθεν αὐτοῦ. Καὶ κέρατα δέκα αὐτῷ. Προσενόουν τοῖς κέρασιν αὐτοῦ, καὶ Ιδού μικρὸν κέρας ἀνέβη ἐν μέσῳ αὐτῶν, καὶ τρία κέρατα ἔμπροσθεν αὐτοῦ ἐξεῤῥιζώθη ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ, καὶ ἰδοὺ ὀφθαλμοὶ ὡσεὶ ὀφθαλμοὶ ἀνθρώπου ἐν τῷ κέρατι τούτῳ, καὶ στόμα λαλοῦν μεγάλα. XIV. Cum igitur hæc videantur omnibus intellectu difficilia, quæ mystice dicta sunt a propheta, nullum eorum celabimus eos qui mente sunt sana * Dan. 11,31-35. st Dan. vil, In B. νοχ άριδήλως desideratur. ΑΙ., μέρος μέν τι. Alter Pici codex, ποιησώμεθα ἐπιδεικνύς, nempe propheta. Ita et B. Τῷ προφήτῃ ὡραθέντα, Β. Εξέτεινε, Β. Sed εξετέλη legitur etiam infra, licet ibi quoque idem ms. ἐξέτεινε habet. Sed præferenda altera lectio ut quæ sensui magis congruit. Alter Pici codex, τέσσαρας κεφαλὰς τοῦ θηρίου. Ita et Β. in quo etiam est, πτερὰ τέσσαρα XIV. Ἐπεὶ οὖν δυσνόητα πᾶσι δοκεῖ ταῦτα τὰ μυ στικῶς εἰρημένα παρὰ τοῦ προφήτου, οὐδὲν τούτων ἀποκρύψωμεν τοῖς ὑγιῆ τὸν νοῦν κεκτημένοις ὑπεράνωθεν αὐτῆς. νος μεγάλοι in utroque Pici codice deest. Quæ autem mox sequuntur verba, καὶ οἱ ὄνυχες αὐτοῦ χαλκοί, nec codices Bibliorum Græcorum iiabent, nec Hebraici agnoscunt. Διέφερε, Β. Id., καὶ κέρατα δέκα θεώρουν ἐν τῇ κεφαλῇ αὐτοῦ, καὶ ἰδού, etc. Οὐδὲν ἀποκρύψωμεν τούτων πρὸς ἐπίγνωσιν τοῖς γε νοῦν κεκτημένοις. Β.

col. 917–918page 167 of 189

PG 10:917Τὸ πρῶτον θηρίον εἰπὼν ὁ Δανιήλ, ήγουν την λέει ναν, τὴν ἐκ τῆς θαλάσσης ἀναβαίνουσαν, τὴν τῶν Βαβυλωνίων γεγενημένην βασιλείαν ἐν τῷ κόσμῳ ση μαίνει, ταύτην οὖσαν τῆς εἰκόνος τὴν χρυσῆν κεφαλήν. Τὸ δὲ λέγειν, πτερὰ αὐτῆς ὡς ἀετοῦ, ὅτι ὑψώθη ὁ βασιλεὺς Ναβουχοδονόσορ, καὶ κατὰ τοῦ Θεοῦ ἐπήρθη. Εἶτα φησὶν, ἐξετίνη τὰ πτερὰ αὐτῆς, ὅτι καθῃρέθη αὐτοῦ ἡ δόξα· ἐδιώχθη γὰρ ἐκ τῆς βασιλείας αὐτοῦ. Τὸ δὲ εἰπεῖν, καρδία ἀνθρώπου ἐδόθη αὐτῷ, καὶ ἐπὶ ποδῶν ἀνθρώπου ἐστάθη, ὅτι μετενόησεν, ἐπιγνοὺς ἑαυτὸν, ὅτι ἄνθρωπος ἐστι, καὶ ἔδωκε δόξαν τῷ Θεῷ. Ἰδοὺ ἀπέδειξα τοῦ πρώτου θηρίου τὴν ὁμοίωσιν. Μετὰ οὖν τὴν λέαιναν δεύτερον δρᾷ θηρίον δ προφήτης, ὅμοιον ἄρκτῳ, ὅπερ ἦσαν Πέρσαι· μετά γὰρ Βαβυλωνίους Πέρσαι ἐκράτησαν. Τὸ δὲ λέγειν, τρία πλευρὰ ἐν τῷ στόματι αὐτῆς ἐθεώρουν, τρία ἔθνη ἔδειξε, Πέρσας, Μήδους, καὶ Βαβυλωνίους, ὅπερ δέδειχται μετὰ τὸν χρυσόν ὁ ἄργυρος ἐν τῇ εἰ κόνι. Ἰδοὺ καὶ τὸ δεύτερον θηρίον ἀπεδείξαμεν. Έπειτα τὸ τρίτον ἡ πάρδαλις, οἵτινες ἦσαν Ἕλληνες μετὰ γὰρ Πέρσας ᾿Αλέξανδρος ὁ τῶν Μακεδόνων ἐκρά τησε, καθελὼν τὸν Δάρειον, ὃ δέδεικται ἐν τῇ εἰκόνι ὁ χαλκός. Τὸ δὲ λέγειν, πτερὰ τέσσαρα πετεινοῦ, καὶ τέσσαρες κεφαλαὶ τῷ θηρίῳ, σαφέστατα έδειξε, πῶς διεμερίσθη εἰς τέσσαρα μέρη ή βασιλεία τοῦ ᾿Αλεξάνδρου. Τέσσαρας γὰρ κεφαλὰς εἶχε, τοὺς τέσ σαρας βασιλεῖς ἐξ αὐτῆς ἀναστάντας· τελευτῶν γὰρ ὁ ᾿Αλέξανδρος διεῖλε τὴν βασιλείαν αὐτοῦ εἰς τέσσαρα μέρη Ἰδοὺ καὶ τὸ τρίτον εἴπομεν. η Ἔπειτα φησὶ τέταρτον θηρίον φοβερὸν καὶ Εκθαμβον· οἱ ὀδόντες αὐτοῦ σιδηροῖ, καὶ οἱ ὄνυχες χαλκοῖ. Τίνες οὗτοι, ἀλλ᾽ ἢ ἡ Ῥωμαίων βασιλεία, ὅπερ ἐστὶν ὁ σίδηρος, ἐν ᾧ συνθλάσει τὰ πρὸ αὐτῆς πάντα βασίλεια, καὶ κατακυριεύσει πάσης τῆς γῆς; Μετὰ οὖν τοῦτο, τί περιλείπεται ἑρμηνεῦσαι ἡμῖν ὧν ἑώρακεν ὁ προφήτης ἀλλ᾽ ἢ τὰ ἴχνη τῶν ποδῶν τῆς εἰκόνος, ἐν οἷς καὶ μέρος μέν τι σιδηροῦν, μέ ρος δὲ ὀστράκινον, ἅμα μεμιγμένον εἰς ἕν τὰ ἀμ φότερα; Μυστικῶς γὰρ ἐδήλωσε διὰ τῶν δέκα δακτύλων τῶν ποδῶν τῆς εἰκόνος, τοὺς δέκα βασιλεῖς τοὺς ἐξ αὐτοῦ ἐγειρομένους, ἅπερ ἑρμήνευσεν ὁ Δανιήλ. Προσενόουν γὰρ τὸ θηρίον, ήγουν τὸ τέταρτον καὶ ἰδοὺ δέκα κέρατα ὀπίσω αὐτοῦ ἐν οἷς ἀνέβη ἕτερον κέρας ὡς παραφυάδιον· καὶ τρία τῶν πρὸ αὐτοῦ ἐκριζώσει. Οπερ δέδεικται κέρας τὸ παραφυάδιον, ἄλλον μὴ εἶναι εἰ μὴ ὁ ᾿Αντίχριστος ὁ μέλι λων ἀναστῆσαι τὴν τῶν Ἰουδαίων βασιλείαν. Τρία δὲ κέρατα ἃ μέλλει παρ' αὐτοῦ ἐκριζοῦσθαι, τρεῖς βασι λείας δεικνύει, Αἰγύπτου, Λιβύων τε καὶ Αἰθιόπων, οὓς ἀνελεῖ παρατάξει πολέμου, ὡς κρατήσας ἁπάντων, δεινὸς ὢν τύραννος, θλίψιν καὶ διωγμὸν ἐπὶ Σημαίνει ήγουν τὴν τῆς εἰκόνος χρυσήν, Β. εξέτεινε. μετὰ τοῦ χρυσίου. ὑμῖν. τοὺς ἁγίους ποιήσει, επαιρόμενος κατ' αὐτῶν. μετὰ οὖν τοῦτο κατενόουν τὸ θηρίον καὶ ἰδοὺ δέκα κέρατα ὀπίσω αὐτοῦ, καὶ ἕτερον κέρας ὅπερ ἐστὶν ὁ ᾿Αντίχριστος ὁ μέλλων. "Α μέλλει έχριζῶσαι, τρεῖς βασιλείας. Β. ὡς κρατήσας.

SPURIA. DE CONSUMMATIONE MUNDL Τὸ πρῶτον θηρίον εἰπὼν ὁ Δανιήλ, ήγουν την λέει- præditi. Cum dicit Daniel primam bestiam, hoc est ναν, τὴν ἐκ τῆς θαλάσσης ἀναβαίνουσαν, τὴν τῶν Βαβυλωνίων γεγενημένην βασιλείαν ἐν τῷ κόσμῳ ση μαίνει, ταύτην οὖσαν τῆς εἰκόνος τὴν χρυσῆν κεφαλήν. Τὸ δὲ λέγειν, πτερὰ αὐτῆς ὡς ἀετοῦ, ὅτι ὑψώθη ὁ βασιλεὺς Ναβουχοδονόσορ, καὶ κατὰ τοῦ Θεοῦ ἐπήρθη. Εἶτα φησὶν, ἐξετίνη τὰ πτερὰ αὐτῆς, ὅτι καθῃρέθη αὐτοῦ ἡ δόξα· ἐδιώχθη γὰρ ἐκ τῆς βασιλείας αὐτοῦ. Τὸ δὲ εἰπεῖν, καρδία ἀνθρώπου ἐδόθη αὐτῷ, καὶ ἐπὶ ποδῶν ἀνθρώπου ἐστάθη, ὅτι μετενόησεν, ἐπιγνοὺς ἑαυτὸν, ὅτι ἄνθρωπος ἐστι, καὶ ἔδωκε δόξαν τῷ Θεῷ. Ἰδοὺ ἀπέδειξα τοῦ πρώτου θηρίου τὴν ὁμοίωσιν. XV. Μετὰ οὖν τὴν λέαιναν δεύτερον δρᾷ θηρίον δ προφήτης, ὅμοιον ἄρκτῳ, ὅπερ ἦσαν Πέρσαι· μετά γὰρ Βαβυλωνίους Πέρσαι ἐκράτησαν. Τὸ δὲ λέγειν, τρία πλευρὰ ἐν τῷ στόματι αὐτῆς ἐθεώρουν, τρία ἔθνη ἔδειξε, Πέρσας, Μήδους, καὶ Βαβυλωνίους, ὅπερ δέδειχται μετὰ τὸν χρυσόν ὁ ἄργυρος ἐν τῇ εἰκόνι. Ἰδοὺ καὶ τὸ δεύτερον θηρίον ἀπεδείξαμεν. Έπειτα τὸ τρίτον ἡ πάρδαλις, οἵτινες ἦσαν Ἕλληνες μετὰ γὰρ Πέρσας ᾿Αλέξανδρος ὁ τῶν Μακεδόνων ἐκράτησε, καθελὼν τὸν Δάρειον, ὃ δέδεικται ἐν τῇ εἰκόνι ὁ χαλκός. Τὸ δὲ λέγειν, πτερὰ τέσσαρα πετεινοῦ, καὶ τέσσαρες κεφαλαὶ τῷ θηρίῳ, σαφέστατα έδειξε, πῶς διεμερίσθη εἰς τέσσαρα μέρη ή βασιλεία τοῦ ᾿Αλεξάνδρου. Τέσσαρας γὰρ κεφαλὰς εἶχε, τοὺς τέσ σαρας βασιλεῖς ἐξ αὐτῆς ἀναστάντας· τελευτῶν γὰρ ὁ ᾿Αλέξανδρος διεῖλε τὴν βασιλείαν αὐτοῦ εἰς τέσσαρα μέρη Ἰδοὺ καὶ τὸ τρίτον εἴπομεν. η XVI. Ἔπειτα φησὶ τέταρτον θηρίον φοβερὸν καὶ Εκθαμβον· οἱ ὀδόντες αὐτοῦ σιδηροῖ, καὶ οἱ ὄνυχες χαλκοῖ. Τίνες οὗτοι, ἀλλ᾽ ἢ ἡ Ῥωμαίων βασιλεία, ὅπερ ἐστὶν ὁ σίδηρος, ἐν ᾧ συνθλάσει τὰ πρὸ αὐτῆς πάντα βασίλεια, καὶ κατακυριεύσει πάσης τῆς γῆς; Μετὰ οὖν τοῦτο, τί περιλείπεται ἑρμηνεῦσαι ἡμῖν ὧν ἑώρακεν ὁ προφήτης ἀλλ᾽ ἢ τὰ ἴχνη τῶν ποδῶν τῆς εἰκόνος, ἐν οἷς καὶ μέρος μέν τι σιδηροῦν, μέρος δὲ ὀστράκινον, ἅμα μεμιγμένον εἰς ἕν τὰ ἀμ φότερα; Μυστικῶς γὰρ ἐδήλωσε διὰ τῶν δέκα δακτύ λων τῶν ποδῶν τῆς εἰκόνος, τοὺς δέκα βασιλεῖς τοὺς ἐξ αὐτοῦ ἐγειρομένους, ἅπερ ἑρμήνευσεν ὁ Δανιήλ. Προσενόουν γὰρ τὸ θηρίον, ήγουν τὸ τέταρτον καὶ ἰδοὺ δέκα κέρατα ὀπίσω αὐτοῦ ἐν οἷς ἀνέβη ἕτερον κέρας ὡς παραφυάδιον· καὶ τρία τῶν πρὸ αὐτοῦ ἐκριζώσει. Οπερ δέδεικται κέρας τὸ παραφυάδιον, ἄλλον μὴ εἶναι εἰ μὴ ὁ ᾿Αντίχριστος ὁ μέλι λων ἀναστῆσαι τὴν τῶν Ἰουδαίων βασιλείαν. Τρία δὲ κέρατα ἃ μέλλει παρ' αὐτοῦ ἐκριζοῦσθαι, τρεῖς βασι λείας δεικνύει, Αἰγύπτου, Λιβύων τε καὶ Αιθιό πων, οὓς ἀνελεῖ παρατάξει πολέμου, ὡς κρατήσας ἁπάντων, δεινὸς ὢν τύραννος, θλίψιν καὶ διωγμὸν ἐπὶ Σημαίνει ήγουν τὴν τῆς εἰκόνος χρυσήν, Β. Id. ms. ut supra, εξέτεινε. Ita rectius B. pro μετὰ τοῦ χρυσίου. Confer Hippolyti genuinum lib. De Antichristo, cap. 24. Alter Pici codex, ὑμῖν. leœnam, ascendentem e mari, significat regnum Babyloniorum quod fuit in mundo, aureum caput statuæ illius. Quod autem dicit, alas ejus velut aquila, significat exaltatum regem Nabuchodonosor contra Deum sese extulisse. Postmodum inquit alas ejus evulsus, quoniam eversa fuit ejus gloria; pulsus enim fujt e regno suo. Illa autem verba: Cor hominis ei datum est, et super pedes hominis stetit, resipuisse eum, significant, ubi se hominem esse agnovit, dedisseque gloriam Deo. En demonstravi primæ bestiæ similitudinem. XV.. Post leanam, alteram bestiam videt propheta urso similem, qui erant Persæ. Cum autem dicit: Videbam in ore ejus tras ordines, tres gentes designat, Persas, Medos, ac Babylonios: quod declarat in imagine argentum post aurum. En secundam etiam bestiam declaravimus. Sequitur tertia, pardus: qui Græci fuerunt. Alexander enim rex Macedonum post Persas rerum potitus est, fuso Dario: quod significatur per æs in imagine. Jam quod ait, bestiam habere quatuor alas avis, et quatuor capita, clarissime demonstravit quo pacto regnum Alexandri divisum fuerit quatuor in partes. Quatuor enim habuit capita, reges quatuor qui ex co regno surrexerunt. Nam moriens Alexander regnum suum divisit in quatuor partes. Jam etiam tertiam bestiam expedivimus. XVI. Deinceps narrat illam bestiam terribilem ac stupendam, cujus dentes erant ferrei, ac ungues ænei. Quinam sunt hi, nisi Romanorum imperium:? quod est ferrum, quo conteret omnes superiores regias, et dominabitur universæ terra. Quid porro reliquum est nobis interpretandum ex his quæ vidit propheta, nisi extremitates illæ pedum imaginis, iu quibus pars erat ferrea, pars testacea, permista ambo in unum? Siquidem decem digitis pedum imaginis, mystice significavit decem reges inde exortos: quod Daniel est interpretatus. Considerabam enim, inquit, bestiam, quartam videlicet: et ecce decem cornua post eam. In quibus ascendit alterum cornu tanquam pullulus, ac tria se priora eradicabit. Quod cornu pullulum non alius esse demonstratur nisi Antichristus, qui suscitabit regnum Judæorum. Tria cornua quæ ab eo radicitus evellentur, tres reges indicant, Ægypti, Libya, Athiopum, quos deleturus est acie bellica: quibus omnibus potitus jam tyrannus formidabilis sanctos affliget ac persequetur, insurgens in eos. τοὺς ἁγίους ποιήσει, επαιρόμενος κατ' αὐτῶν. Ms. B., brevius contrahens omnia: μετὰ οὖν τοῦτο κατενόουν τὸ θηρίον καὶ ἰδοὺ δέκα κέρατα ὀπίσω αὐτοῦ, καὶ ἕτερον κέρας ὅπερ ἐστὶν ὁ ᾿Αντίχριστος ὁ μέλλων. "Α μέλλει έχριζῶσαι, τρεῖς βασιλείας. Β. Id., ὡς κρατήσας.

col. 919–920page 168 of 189

PG 10:919ὑμῖν ἀποκαλύψου. τοῦ μὲν Κυρίου Ἰησ τοῦ Χριστοῦ. υἱὸν στιγμή Ἰούδα. Αὐτῷ εἶδες. τῷ Δάν, ΧVΙΙ. Ορᾶς πῶς ὁ Δανιὴλ τῶν βασιλειῶν τὴν δια κράτησιν τῷ Ναβουχοδονόσορ διηρμήνευσε βλέπεις πῶς τῆς εἰκόνος τὴν μορφὴν πᾶσι τοῖς πέρασιν ἐδή λωσεν· ἔγνως τῶν τεσσάρων θηρίων τὴν ἐκ τῆς θα λάσσης ἀνάβασιν, πῶς ἡμῖν προϋπέδειξε. Λοιπόν ἐστι τὰ μερικῶς πραχθέντα ὑπὸ τοῦ ᾿Αντιχρίστου, ὑμῖν μὴ ἀποκρύψωμεν ἀλλ' ὅσον ἐφικτὸν διά τε προ φητῶν, διά τε Γραφῶν, αὐτοῦ ἀνακηρύξωμεν τὴν ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν πλάνην, καὶ παράνομον ἔλευσιν. ΧVΙΙΙ. Τοῦ μὲν Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ κατὰ σάρκα ἐπιδημήσαντος ἐκ τῆς ἁγίας ἀχράντου Παρθένου, καὶ τὴν τοῦ Ἰούδα φυλὴν ἀναλαβομένου, καὶ ἐξ αὐτῆς προελθόντος, τὸ βασιλικὸν τῆς συγγενείας ἐδήλωσε, κατὰ τὸν Ἰακὼς, τὸν ἐν ταῖς εὐλογίαις ἀναφωνούντα πρὸς τὸν ἑαυτοῦ υἱόν Ἰούδα, σὲ αἰνέσουσιν οἱ ἀδελφοί σου, αἱ χεῖρες σου ἐπὶ νώτου τῶν ἐχθρῶν σου, προσκυνήσουσι σε οἱ υἱοὶ τοῦ πα τρός σου. Σκύμνος λέοντος Ἰούδα, ἐκ βλαστού, μου υἱὲ, ἀνέβης· ἀναπεσὼν ἐκοιμήθης ὡς λέων, καὶ ὡς σκύμνος· τίς ἐγερεῖ αὐτόν; Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ ἀποκείμενα αὐτῷ καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν. Ιδε τοῦ Ἰακώβ τὰ ῥήματα πρὸς τὸν Ἰούδαν λεγόμενα, ἐπὶ τοῦ Κυρίου πληρωθέντα. Τὸ αὐτὸ δὴ καὶ ἐπὶ τοῦ ᾿Αντιχρίστου δ πατριάρχης βολ. Διὸ ὥσπερ εἰς τὸν Ἰούδα προεφήτευσεν, οὕτως καὶ ἐπὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ Δάν. Ὁ γὰρ Ἰούδας, υἱὸς αὐτοῦ ὑπῆρχε τέταρτος· ὁ δὲ Δὲν καὶ αὐτὸς υἱὸς αὐτοῦ ἕβδομος. Τί γὰρ ἐπ' αὐτοῦ ἐβόησε Γενηθήτω Δεν ὄφις ἐφ' ὁδοῦ καθήμενος, δά κνων πτέρναν ἵππου. Όφις τις ἦν ἀλλ᾽ ἢ ὁ ἀπ' ἀρχῆς πλάνος, ὁ ἐν τῇ Γενέσει εἰρημένος, ὁ πλα νήσας τὴν Εὔαν, καὶ πτερνίσας τὸν 'Αδάμ. ΧΙΧ. Αλλ' ἐπειδὴ διὰ πλειόνων δεῖ ἀποδεῖξαι τὰ λεγόμενα, οὐκ ὀκνήσομεν. Ὅτι μὲν γὰρ οὗτος ἐκ τῆς φυλῆς τοῦ Δὰν μέλλει γεννᾶσθαι, καὶ ἀντιτάσσεσθαι τύραννος ὢν βασιλεὺς, κριτής δεινὸς, καὶ διά βολος ὥς φησιν ὁ προφήτης· Δὲν κρινεῖ τὶν ἑαυτοῦ λαὸν, ὡσεὶ καὶ μίαν φυλὴν ἐν Ἰσραήλ. Αλλ', ἐρεῖ τις, ὅτι τοῦτο ἐπὶ τοῦ Σαμψών εἴρηται, ἐς ἐκ τῆς φυλῆς τοῦ Δὰν γεννηθεὶς ἔκρινε τὸν λαὸν αὐτοῦ εἴκοσιν ἔτη. Τὸ μὲν ἐπὶ τοῦ Σαμψών μετ ρικὸν γεγένηται, τὸ δὲ καθόλου πληρωθήσεται ἐπὶ τὸν ᾿Αντίχριστον· λέγει γὰρ καὶ Ἱερεμίας οὕτως Ἐκ Δὲν ἀκουσόμεθα φωνὴν ὀξύτητος ἵππων αὐτοῦ, ἀπὸ φωνῆς χρεμετισμοῦ ἱππασίας ἵππων σε Τίς οὖν Β. ῾Ο ἀπατήσας, Β. Διὰ πλειόνων μαρτύρων καὶ ἀποδείξεων τὰ λεγόμενα, οὐ κατοκνήσωμεν τοῦ λέγειν ὅτι μὴν γὰρ ὄντως ἐκ τῆς, Β. καὶ διάβολος. Β. μία φυλή. Ι., ὡς ἐκ φυλῆς ὑπάρχων τοῦ Δάν. σπουδήν.

APPEND. AD PARTEM II OPERUM S. HIPPOLYTI. XVII. Vides ut Daniel Nabuchodonosoro regnorum dominationem exposuerit; cernis ut statuæ formam omnibus suis lineamentis declararit; percepisti qua ratione præmonstrarit nobis quatuor bestiarum ascensum e mari. Superest ut Antichristi peculiaria facinora vobis aperiamus: et quatenus licebit, e prophetis atque Scripturis promulgemus ejus vagationem per universam terram, et adventum nefarium. XVIII. Cum Dominus Jesus Christus secundum carnem advenerit ex sancta et immaculata Virgine, tribumque Juda assumpserit, ex eaque processerit, declaravit Scriptura regiam stirpem, ex sententia Jacob in benedictionibus clamantis ad Judam filium suum: Te laudabunt fratres tui; manus tuæ in cervicibus inimicorum tuorum; adorabunt te filii patris tui. Catulus leonis Juda; e virgullo, fili mi, ascendisti. Recubuns dormivisti ut leo, et velut catulus leonis, quis excitabit illum? Non deficiet princeps es Juda, neque dux de femoribus ejus, donec veniant quæ reposita sunt ei, et ipse est exspectatio gentium 58. Attende verba Jacob ad Judam dicta, in Domino esse impleta. Idem profecto clamat etiam de Antichristo patriarcha. Itaque sicuti prophetiam emisit in Judam, ita et in filium suum Dan. Nam Judas erat filius ejus quartus, Dan vero filius quoque ejus septimus. Ecquid de illo clamavit? Occurrat ipsi Dan coluber in via, insidens in semita, mordens ungulam equi”. Quis erat serpens, nisi seductor ille ab initio dictus in Genesi seduxisse Evam, et Adamum supplantasse "? XIX. Sed quoniam pluribus hæc nobis sunt demonstranda, haud gravabimur. Ille certo nasciturus est e tribu Dan, et veluti rex tyrannus aciem ex adverso instructurus est, judex severus ac diabolus, ut ait propheta: Dan judicavit populum suum, ut quævis alia tribus in Israel ". Sed dicet quispiam, hoc de Samsone dictum esse, qui natus e tribu Dan judicavit populum suum annos viginti. At in parte duntaxat illud a Samsone factum est, hoc vero universe implebitur temporibus Antichristi. Inquit enim Jeremias in hunc modum: Dan audiemus vocem acutissimam equorum ejus. voce hinnitus equitatus equorum ejus concussa est universa 88 Gen. XLIX, 8, 9, 10. 89 Ibid. 17. 60 Gen. III, 1. Ms. B., ὑμῖν ἀποκαλύψου. Et deinde omittit quæ sequuntur omnia usque ad τοῦ μὲν Κυρίου Ἰησ τοῦ Χριστοῦ. Ita plura exstant in hoc codice vestigia licentiæ, qua usi sunt librarii in abbreviandis, malo exemplo, et in arctius contrahendis quæ describebant veterum monumentis. Interpunctionem post υἱὸν revocavi ex B. Nam in editis erat στιγμή post nomen Ἰούδα. Moû deest in B. Αὐτῷ deest in B. et altero Pici codice. B., εἶδες. lta Gen. XLIX, 17, et B., non τῷ Δάν, ut editi. ΧVΙΙ. Ορᾶς πῶς ὁ Δανιὴλ τῶν βασιλειῶν τὴν διακράτησιν τῷ Ναβουχοδονόσορ διηρμήνευσε βλέπεις πῶς τῆς εἰκόνος τὴν μορφὴν πᾶσι τοῖς πέρασιν ἐδή λωσεν· ἔγνως τῶν τεσσάρων θηρίων τὴν ἐκ τῆς θα λάσσης ἀνάβασιν, πῶς ἡμῖν προϋπέδειξε. Λοιπόν ἐστι τὰ μερικῶς πραχθέντα ὑπὸ τοῦ ᾿Αντιχρίστου, ὑμῖν μὴ ἀποκρύψωμεν ἀλλ' ὅσον ἐφικτὸν διά τε προ φητῶν, διά τε Γραφῶν, αὐτοῦ ἀνακηρύξωμεν τὴν ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν πλάνην, καὶ παράνομον ἔλευσιν. ΧVΙΙΙ. Τοῦ μὲν Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ κατὰ σάρκα ἐπιδημήσαντος ἐκ τῆς ἁγίας ἀχράντου Παρθένου, καὶ τὴν τοῦ Ἰούδα φυλὴν ἀναλαβομένου, καὶ ἐξ αὐτῆς προελθόντος, τὸ βασιλικὸν τῆς συγγενείας ἐδήλωσε, κατὰ τὸν Ἰακὼς, τὸν ἐν ταῖς εὐλογίαις ἀναφωνούντα πρὸς τὸν ἑαυτοῦ υἱόν Ἰούδα, σὲ αἰνέσουσιν οἱ ἀδελφοί σου, αἱ χεῖρες σου ἐπὶ νώτου τῶν ἐχθρῶν σου, προσκυνήσουσι σε οἱ υἱοὶ τοῦ πατρός σου. Σκύμνος λέοντος Ἰούδα, ἐκ βλαστού, μου υἱὲ, ἀνέβης· ἀναπεσὼν ἐκοιμήθης ὡς λέων, καὶ ὡς σκύμνος· τίς ἐγερεῖ αὐτόν; Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ ἀποκείμενα αὐτῷ καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν. Ιδε τοῦ Ἰακώβ τὰ ῥήματα πρὸς τὸν Ἰούδαν λεγόμενα, ἐπὶ τοῦ Κυρίου πληρωθέντα. Τὸ αὐτὸ δὴ καὶ ἐπὶ τοῦ ᾿Αντιχρίστου δ πατριάρχης βολ. Διὸ ὥσπερ εἰς τὸν Ἰούδα προεφή τευσεν, οὕτως καὶ ἐπὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ Δάν. Ὁ γὰρ Ἰούδας, υἱὸς αὐτοῦ ὑπῆρχε τέταρτος· ὁ δὲ Δὲν καὶ αὐτὸς υἱὸς αὐτοῦ ἕβδομος. Τί γὰρ ἐπ' αὐτοῦ ἐβόησε· Γενηθήτω Δεν ὄφις ἐφ' ὁδοῦ καθήμενος, δά κνων πτέρναν ἵππου. Όφις τις ἦν ἀλλ᾽ ἢ ὁ ἀπ' ἀρχῆς πλάνος, ὁ ἐν τῇ Γενέσει εἰρημένος, ὁ πλα νήσας τὴν Εὔαν, καὶ πτερνίσας τὸν 'Αδάμ. ΧΙΧ. Αλλ' ἐπειδὴ διὰ πλειόνων δεῖ ἀποδεῖξαι τὰ λεγόμενα, οὐκ ὀκνήσομεν. Ὅτι μὲν γὰρ οὗτος ἐκ τῆς φυλῆς τοῦ Δὰν μέλλει γεννᾶσθαι, καὶ ἀντιτάσσε σθαι τύραννος ὢν βασιλεὺς, κριτής δεινὸς, καὶ διάβολος ὥς φησιν ὁ προφήτης· Δὲν κρινεῖ τὶν ἑαυτοῦ λαὸν, ὡσεὶ καὶ μίαν φυλὴν ἐν Ἰσραήλ. Αλλ', ἐρεῖ τις, ὅτι τοῦτο ἐπὶ τοῦ Σαμψών εἴρηται, ἐς ἐκ τῆς φυλῆς τοῦ Δὰν γεννηθεὶς ἔκρινε τὸν λαὸν αὐτοῦ εἴκοσιν ἔτη. Τὸ μὲν ἐπὶ τοῦ Σαμψών μετ ρικὸν γεγένηται, τὸ δὲ καθόλου πληρωθήσεται ἐπὶ τὸν ᾿Αντίχριστον· λέγει γὰρ καὶ Ἱερεμίας οὕτως· Ἐκ Δὲν ἀκουσόμεθα φωνὴν ὀξύτητος ἵππων αὐτοῦ, ἀπὸ φωνῆς χρεμετισμοῦ ἱππασίας ἵππων σε Gen. xLIS, 16. Τίς οὖν Β. et alter Pici codex. ῾Ο ἀπατήσας, Β. Διὰ πλειόνων μαρτύρων καὶ ἀποδείξεων τὰ λεγόμενα, οὐ κατοκνήσωμεν τοῦ λέγειν ὅτι μὴν γὰρ ὄντως ἐκ τῆς, etc., Β. 1d. addit, καὶ διάβολος. Antichristum nasciturum e tribu Dan, multi veteres scribunt post S. Irenæum, lib. v, cap. 50. Adde Bellarminum, De pontifce Ron., lib. ut, cap. 12. Ita ms. Β. pro μία φυλή. Ι., ὡς ἐκ φυλῆς ὑπάρχων τοῦ Δάν. Al. Pici codex et B., σπουδήν.

col. 921–922page 169 of 189

PG 10:921αὐτοῦ ἐσείσθη πᾶσα ἡ γῆ. Καὶ πάλιν Μωϋσῆς φησι Σκύμνος λέοντος Δάν, καὶ ἐκπηδήσεται ἐκ τοῦ Βασάν. Αλλ' ἵνα μή τις σφαλῇ περὶ τοῦ Σωτῆρος εἰρῆσθαι τὸ ῥητὸν τοῦτο, ἐπιστησάτω τὸν νοῦν Δάν, φησί, σκύμνος λέοντος· τὴν φυλὴν ὀνομάσας τοῦ Δάν, ἐσαφήνισε τὸ προκείμενον, ἐξ ἧς μέλλει ὁ διά βολος γεννάσθαι. Ωσπερ γὰρ ἐκ τῆς φυλῆς Ἰούδα γεννᾶται ὁ Χριστὸς, οὕτως ἐκ τῆς Δὰν φυλῆς γεννήσεται ὁ ᾿Αντίχριστος. Τοῦ μὲν Κυρίου καὶ Σω τῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, διὰ τὸ βασι λικὸν καὶ ἔνδοξον, λέοντος προκεκηρυγμένου· τῷ αὐτῷ τρόπῳ καὶ τὸν διάβολον ὁμοίως λέοντα προανηγόρευσεν ἡ Γραφή διὰ τὸ τυραννικὸν αὐτοῦ καὶ βίαιον. ΧΧ. Κατὰ πάντα γὰρ ἐξομοιοῦσθαι βούλεται ὁ πλά νος τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ. Λέων ὁ Χριστὸς, καὶ λέων ὁ Αντίχριστος. Βασιλεὺς ὁ Χριστὸς τῶν οὐρανίων καὶ ἐπιγείων, καὶ βασιλεὺς γενήσεται ἐπὶ γῆς ὁ ᾿Αν τίχριστος. Ἐδείχθη ὁ Σωτὴρ ὡς ἀρνίον, καὶ αὐτὸς φανήσεται ὡς ἀρνίον, λύκος ὢν ἔνδοθεν. Ἐμπεριτεμνό μενος ὁ Σωτὴρ γέγονε, καὶ αὐτὸς ὁμοίως ἐν πε τιτομῇ γεννήσεται. Απέστειλεν ὁ Χριστὸς τοὺς ἀπο στόλους εἰς πάντα τὰ ἔθνη, καὶ αὐτὸς ὁμοίως πέμ ψει ψευδαποστόλους. Συνήγαγε τὰ ἐσκορπισμένα πρό βατα ὁ Χριστὸς, καὶ αὐτὸς ὁμοίως συνάξει τὸν ἐσκορπισμένον λαὸν τῶν Ἑβραίων Εδωκεν ὁ Χριστὸς τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύουσι τὸν τίμιον καὶ ζωοποιὸν σταυρὸν, καὶ αὐτὸς ὁμοίως δώσει τὸ ἑαυτοῦ σημεῖον. Ἐν σχήματι ἀνθρώπου ἐφάνη ὁ Κύριος, καὶ αὐτὸς ὁμοίως ἐν σχήματι ἀνθρώπου ἐξελεύσεται Ἐκ τῶν Εβραίων ὁ Χριστὸς ἀνέτειλε, καὶ αὐτὸς ἐξ Ἰουδαίων γεννήσεται. Ανέδειξεν ὁ Χριστὸς τὴν ἰδίαν σάρκα ὡς ναὸν, καὶ ἀνέστησε τριήμερον, καὶ αὐτὸς ἀναστήσει τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις λίθινον ναόν. Καὶ ταῦτα μὲν τὰ πλάνα αὐτοῦ τεχνάσματα, ἐν τοῖς ἑξῆς δηλωθησομένοις ἐμφανῆ γενήσονται τοῖς νουνεχῶς ἡμῶν ἀκούουσι. ΧΧΙ. Καὶ γὰρ δύο παρουσίας τοῦ Χριστοῦ καὶ Σωτῆ ρος διὰ τῶν Γραφῶν ἐδιδάχθημεν. Καὶ μὲν πρώτη κατὰ σάρκα γεγενημένη ἡ ἄτιμος, διὰ τὸ ταπεινὸν δειχθῆναι αὐτόν· οὕτως καὶ ἡ δευτέρα αὐτοῦ παρουσίᾳ κεκήρυκται ἐν δόξῃ, ὡς πάρεστιν ἀπὸ οὐρανῶν μετὰ δυνάμεως, καὶ ἀγγέλων, καὶ πατρικῆς δόξης. Η μὲν πρώτη αὐτοῦ παρουσία, Ἰωάννην τὸν βαπτιστὴν εἶχε πρόδρομον· ἡ δὲ δευτέρα αὐτοῦ, ἐν ᾗ μέλο λει ἔρχεσθαι ἐν δόξῃ, Ενώχ, καὶ Ἠλίαν, καὶ Ἰωάν νην τὴν θεολόγον ἀναδείξει. Καὶ ὅρα τοῦ Δεσπό επιστησάτω τὸν ἑαυτοῦ νοῦν ἀκριβῶς. ὥσπερ γὰρ ἐκ τῆς Ἰούδα φυλῆς ὁ Κύριος ἡμῶν καὶ Σωτὴρ Ἰησοῦς Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ γεννᾶται, καὶ διὰ τὸ βασιλικὸν καὶ ἔνδοξον λέοντος προκεκηρυγμένου Β., προανηγόρευσαν αἱ Γραφαι, τὸ τυραννικὸν αὐτοῦ καὶ βίαιον δηλοῦντες (δηλοῦσαι). Β., ἐπουρανίων. φανήσεται ὡς ἀρνίον, καὶ αὐτός Τῶν Ἰουδαίων, Β. καὶ ζωοποιόν έξελεύσεται Ανέστη ὁ Σωτὴρ ἐκ τῶν νεκρῶν τριήμερος, καὶ αὐτὸς ἀναστήσει τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις ναόν. Καὶ ταῦτα μὲν τῆς πλάνης αὐτοῦ τὰ τεχνάσματα, καὶ τὰ ἑξῆς δηλωθησόμενα εμφανῆ γενήσονται νουνεχῶς ἀκούουσι. κατὰ σάρκα γέννησις άτιμος διὰ τὸ ταπεινῶσαι ἑαυτόν. Η δὲ δευτέρα αὐτοῦ παρουσία κηρύττεται ἐν δόξῃ ὡς πάρεστιν ἀπὸ οὐρανοῦ μετά δυνάμεως ἀγγέλων,

αὐτοῦ ἐσείσθη πᾶσα ἡ γῆ. Καὶ πάλιν Μωϋσῆς φησι· terra s. Et rursus Moyses inquit: Catulus conis Σκύμνος λέοντος Δάν, καὶ ἐκπηδήσεται ἐκ τοῦ Βασάν. Αλλ' ἵνα μή τις σφαλῇ περὶ τοῦ Σωτῆρος εἰρῆσθαι τὸ ῥητὸν τοῦτο, ἐπιστησάτω τὸν νοῦν Δάν, φησί, σκύμνος λέοντος· τὴν φυλὴν ὀνομάσας τοῦ Δάν, ἐσαφήνισε τὸ προκείμενον, ἐξ ἧς μέλλει ὁ διά βολος γεννάσθαι. Ωσπερ γὰρ ἐκ τῆς φυλῆς Ἰούδα γεννᾶται ὁ Χριστὸς, οὕτως ἐκ τῆς Δὰν φυλῆς γεννήσεται ὁ ᾿Αντίχριστος. Τοῦ μὲν Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, διὰ τὸ βασιλικὸν καὶ ἔνδοξον, λέοντος προκεκηρυγμένου· τῷ αὐτῷ τρόπῳ καὶ τὸν διάβολον ὁμοίως λέοντα προανηγόρευσεν ἡ Γραφή διὰ τὸ τυραννικὸν αὐτοῦ καὶ βίαιον. ΧΧ. Κατὰ πάντα γὰρ ἐξομοιοῦσθαι βούλεται ὁ πλάνος τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ. Λέων ὁ Χριστὸς, καὶ λέων ὁ Αντίχριστος. Βασιλεὺς ὁ Χριστὸς τῶν οὐρανίων καὶ ἐπιγείων, καὶ βασιλεὺς γενήσεται ἐπὶ γῆς ὁ ᾿Αν τίχριστος. Ἐδείχθη ὁ Σωτὴρ ὡς ἀρνίον, καὶ αὐτὸς φανήσεται ὡς ἀρνίον, λύκος ὢν ἔνδοθεν. Ἐμπεριτεμνόμενος ὁ Σωτὴρ γέγονε, καὶ αὐτὸς ὁμοίως ἐν πετιτομῇ γεννήσεται. Απέστειλεν ὁ Χριστὸς τοὺς ἀποστόλους εἰς πάντα τὰ ἔθνη, καὶ αὐτὸς ὁμοίως πέμ ψει ψευδαποστόλους. Συνήγαγε τὰ ἐσκορπισμένα πρόβατα ὁ Χριστὸς, καὶ αὐτὸς ὁμοίως συνάξει τὸν ἐσκορπισμένον λαὸν τῶν Ἑβραίων Εδωκεν ὁ Χριστὸς τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύουσι τὸν τίμιον καὶ ζωοποιὸν σταυρὸν, καὶ αὐτὸς ὁμοίως δώσει τὸ ἑαυτοῦ σημεῖον. Ἐν σχήματι ἀνθρώπου ἐφάνη ὁ Κύριος, καὶ αὐτὸς ὁμοίως ἐν σχήματι ἀνθρώπου ἐξελεύσεται Ἐκ τῶν Εβραίων ὁ Χριστὸς ἀνέτειλε, καὶ αὐτὸς ἐξ Ἰουδαίων γεννήσεται. Ανέδειξεν ὁ Χριστὸς τὴν ἰδίαν σάρκα ὡς ναὸν, καὶ ἀνέστησε τριήμερον, καὶ αὐτὸς ἀναστήσει τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις λίθινον ναόν. Καὶ ταῦτα μὲν τὰ πλάνα αὐτοῦ τεχνάσματα, ἐν τοῖς ἑξῆς δηλωθησομένοις ἐμφανῆ γενήσονται τοῖς νουνεχῶς ἡμῶν ἀκούουσι. ΧΧΙ. Καὶ γὰρ δύο παρουσίας τοῦ Χριστοῦ καὶ Σωτῆ ρος διὰ τῶν Γραφῶν ἐδιδάχθημεν. Καὶ μὲν πρώτη κατὰ σάρκα γεγενημένη ἡ ἄτιμος, διὰ τὸ ταπεινὸν δειχθῆναι αὐτόν· οὕτως καὶ ἡ δευτέρα αὐτοῦ παρου σία κεκήρυκται ἐν δόξῃ, ὡς πάρεστιν ἀπὸ οὐρανῶν μετὰ δυνάμεως, καὶ ἀγγέλων, καὶ πατρικῆς δόξης. Η μὲν πρώτη αὐτοῦ παρουσία, Ἰωάννην τὸν Βαπτιστὴν εἶχε πρόδρομον· ἡ δὲ δευτέρα αὐτοῦ, ἐν ᾗ μέλο λει ἔρχεσθαι ἐν δόξῃ, Ενώχ, καὶ Ἠλίαν, καὶ Ἰωάννην τὴν θεολόγον ἀναδείξει. Καὶ ὅρα τοῦ Δεσπό 6 Jerem. vi, 16. * Deut. xxxmi, 22. Deest xal in B. ld., επιστησάτω τὸν ἑαυτοῦ νοῦν ἀκριβῶς. Id., ὥσπερ γὰρ ἐκ τῆς Ἰούδα φυλῆς ὁ Κύριος ἡμῶν καὶ Σωτὴρ Ἰησοῦς Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ γεννᾶται, καὶ διὰ τὸ βασιλικὸν καὶ ἔνδοξον λέοντος προκεκηρυγμένου minus bene ita librarius locun in B. perturbavit ac corrupit. Alter Pici codex et Β., προανηγόρευσαν αἱ Γραφαι, τὸ τυραννικὸν αὐτοῦ καὶ βίαιον δηλοῦντες (δηλοῦσαι). Β., ἐπουρανίων. Insigne hoc supplementum ex B. accessit: nam verba φανήσεται ὡς ἀρνίον, usque adl καὶ αὐτός in editis aberant. Τῶν Ἰουδαίων, Β. Dan, et exsiliet e Basan. Et ne quis dicat dictum hoc ad Salvatorem pertinere, attendat animum. Dan, inquit, catulus leonis: perspicuum reddit propositum, nominata tribu Dan, de qua nascetur diabolus. Quemadmodum enim e tribu Juda natus est Christus, ita nascetur e tribu Dan Antichristus. Cumque Dominus ac Salvator noster Jesus Christus Filius Dei propter regiam et illustrem naturam, leo sit ante prædicatus; eodem modo Scriptura diabolum ob tyrannicam ac violentam indolem, leonem similiter fore prædicavit. XX. Nam, per omnia seductor ille vult imitari Filium Dei. Leo Christus, leo quoque Antichristus. Christus rex coelestium atque terrestrium, rex etiam nascetur super terram Antichristus. Demonstratus est Salvator ut agnus, ipse quoque ap‐ parebit ut agnus, intus autem lupus crit. Circumcisus est Salvator, ipse nascetur in circumcisione. Christus misit apostolos ad omnes gentes, hic itident mittet pseudoapostolos. Christus oves dispersas congregavit, hic populun Hebreorum dispersum ad eumdem modum congregabit. Christus dedit credentibus in eum pretiosan ac vivificam crucem, hic itidem signum suum daturus est. Apparuit Dominus in figura humana, sic iste. prodibit sub forina hominis. Ex Hebraeis ortus est Christus, hic quoque nascetur e Judæis. Christus ostendit carnem suam tanquam templum, ac suscitavit tertia die, sic iste Jerosolymis suscitabit templum lapideum. Atque has illius fallacias ex iis quæ deinceps exponemus, liquido intelligent, qui attente nos audient. XXI. Nam e Scripturis duplicem adventum Christi ac Salvatoris didicimus. Ac prior quidem secundum carnein, ſuit abjectus: eo quod ille humilis apparuerit. Ita posterior ejus adventus prædicatus est gloriosus: quoniam venit e cœlis cum potentia, cum angelis et gloria Patris. Prior ipsius adventus præcursorem habuit Joannem Baptistam, posterior autem, quo venturus est in gloria, Enoch, Eliam, et Joannem theologum exhibebit. Humanitatem specta Domini: ut vel extremis temporibus mortaVerba καὶ ζωοποιόν desunt in B. Verbum έξελεύσεται in B. itidem desideratur. In B. totus hic locus ita legitur: Ανέστη ὁ Σωτὴρ ἐκ τῶν νεκρῶν τριήμερος, καὶ αὐτὸς ἀναστή σει τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις ναόν. Καὶ ταῦτα μὲν τῆς πλάνης αὐτοῦ τὰ τεχνάσματα, καὶ τὰ ἑξῆς δηλωθή σόμενα εμφανῆ γενήσονται νουνεχῶς ἀκούουσι. Idem mis. κατὰ σάρκα γέννησις άτιμος διὰ τὸ ταπεινῶσαι ἑαυτόν. Η δὲ δευτέρα αὐτοῦ παρουσία κηρύττεται ἐν δόξῃ ὡς πάρεστιν ἀπὸ οὐρανοῦ μετά δυνάμεως ἀγγέλων, etc. Duorum tantum testium fit mentio Apocalypsis xr, 3, quos de Enocho et Elia veteres eonmuniter interpretantur, ut notatum a viris doctis ad S. Irenæum iv, 30, et v, 5. Auctor Chronici pa-

col. 923–924page 170 of 189

PG 10:923του τὴν φιλανθρωπίαν, ὅτι καὶ ἐν τοῖς ὑστέροις χρόνοις, πῶς τοῦ τῶν βροτῶν γένους κήδεται καὶ ἐλεεῖ ὅτι οὐδὲ τότε χωρὶς προφητῶν ἡμᾶς κατα λιμπάνει, ἀλλὰ πέμψει αὐτοὺς πρὸς διδαχὴν ἡμῶν, καὶ πληροφορίαν, καὶ ἐπιστροφὴν τῆς τοῦ ἀντικειμένου παρουσίας, καθὼς καὶ ἐν τούτῳ Δανιὴλ προϋπέφηνε. Λέγει γάρ Διαθήκην θήσομαι μιᾶς ἑβδο μάδος, καὶ ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδομάδος ἀρθήσεται μου θυσία καὶ σπονδή. Μίαν γὰρ ἑβδομάδα, τῶν ἑπτὰ ἐτῶν τὴν ἀνάδειξιν σημαίνει, ἤπερ ἐν ὑστέροις καιροῖς γενήσεται· καὶ τὸ ἥμισυ τῆς ἑβδομάδος, λή ψονται οι δύο προφῆται μετὰ Ἰωάννου, τοῦ κηρύξαι εἰς τὸν σύμπαντα κόσμον περὶ τοῦ ᾿Αντιχρίστου τὴν παρουσίαν, τοῦτ' ἔστιν ἡμέρας χιλίας διακοσίας ἑξήκοντα, περιβεβλημένοι σάκκους· οἱ καὶ ποιή σουσι σημεῖα καὶ τέρατα, εἰς τὸ κἂν οὕτως δυσωπῆσαι καὶ ἐπιστρέψαι τοὺς ἀνθρώπους πρὸς μετά νοιαν, διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν αὐτῶν ἀνομίαν καὶ ἀσέ Γειαν. Καὶ εἴ τις θέλει αὐτοὺς ἀδικῆσαι, πῦρ ἐκπο ρεύσεται ἐκ τοῦ στόματος αὐτῶν, καὶ κατεσθίει τοὺς ἐχθροὺς αὐτῶν. Οὗτοι ἔχουσιν ἐξου σίαν κλεῖσαι τὸν οὐρανὸν, ἵνα μὴ ὑετὸν βρέξη τὰς ἡμέρας τῆς παρουσίας τοῦ ᾿Αντιχρίστου, καὶ τὰ ὕδατα στρέψαι εἰς αἷμα, καὶ πατάξαι την γῆν ἐν πάσῃ πληγῇ, οσάκις ἂν θελήσωσι. Καὶ ὅταν κηρύξωσι ταῦτα πάντα, παρὰ τοῦ διαβόλου ἐν ῥομφαία πεσοῦνται. Καὶ πληρώσουσι τὴν μαρτυρίαν αὐτῶν, καθώς φησι καὶ τοῦτο Δανιήλ προεωρακὼς ὅτι τὸ θηρίον τὸ ἀναβαῖνον ἐκ τῆς ἀβύσω σου ποιήσει μετ' αὐτῶν πόλεμον, ήγουν, μετὰ Ενώχ, Ἠλία, καὶ Ἰωάννου, καὶ νικήσει αὐτοὺς, καὶ ἀπο κτενεῖ αὐτοὺς, διὰ τὸ μὴ θέλειν αὐτοὺς δόξαν δοῦναι τῷ διαβόλῳ· τοῦτ᾽ ἔστι, τὸ ἀναφανὲν μικρὸν κέρας. "Ος ἐπαρθεὶς τῇ καρδίᾳ, λοιπὸν ἄρχεται ἑαυτὸν ὑψοῦν καὶ δοξάζειν ὡς Θεόν, διώκων τοὺς ἁγίους, καὶ βλασφημῶν τὸν Χριστόν 21,: Οὗτός ἐστιν ὁ ἅμα τῷ Ἠλίᾳ ἐν ἐσχάταις ἡμέραις ἀντικαθιστάμενος τῷ ᾿Αν τιχρίστῳ, καὶ ἐλέγχων τὴν πλάνην αὐτοῦ κατὰ τὴν τῆς Ἐκκλησίας παράδοσιν. Οτι δὲ περίεστιν ὁ παρθένος Ἰωάννης, ὥσπερ τὸν Ενώχ καὶ τὸν Ἠλίαν, παράδοσις μαρτυρεῖ, οὕτω καὶ τοῦτον. Καὶ τὸ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις δὲ εἰρημένον εἰς τὸν αὐτὸν ἡμᾶς νοῦν ἔλκει... οὐ γάρ τις ἀθάνατον αὐτὸν εἶναί φησιν, ἀλλὰ διαμένειν μετὰ Ενώχ καὶ Ηλία μέχρι τῆς δευτέρας τοῦ Δεσπότου παρουσίας. 'Αλλ' ἐπειδὴ πρὸς τὸν εἱρμὸν τῆς διηγήσεως ἠναγκάσθημεν ἐλθεῖν ἐπὶ τὰς ἡμέρας τῆς βασιλείας τοῦ ἀντικειμένου, ἀναγκαῖόν ἐστιν εἰπεῖν πρῶτ τον τὰ περὶ τῆς γεννήσεως αὐτοῦ καὶ αὐξήσεως· καὶ τότε ἐπὶ τὴν διήγησιν ταύτην παραγαγεῖν τὸν λόγον, καθώς προείπομεν, ὅτι εἰς πάντα ἐξισοῦσθαι μέλλει τῷ Σωτῆρι ἡμῶν ὁ διάβολος καὶ υἱὸς τῆς ἀνομίας· οὕτως καὶ δηλοῖ ἡμῖν ἡ ἀπόδειξις. Ἐπειδὴ ὁ Σωτὴρ τοῦ κόσμου, βουλόμενος τὸ γένος τῶν ἀνθρώ Β, πῶς κήδεται καὶ ἐλεεῖ τῶν βροτῶν τὸ γένος. Καθώς, φησί, Δανιήλ καθυπέφηνε, διαθήσομαι. δυσωπῆσαι καί. Καὶ κατακαίει, Πατάξουσι, Β. ὡς ἐάν. Β. ὡς ἄν. καθὼς καὶ τοῦτο ὁ Δανιήλ προς εἶπεν. ἀναφυέν. εἰς τὸν Χριστόν. ἀναγκαῖον οὖν ἐστιν. (59, παραγάγαι. Β., παράγαγε. θέλει τῷ Σωτῆρι ἡμῶν ὁ υἱὸς τῆς ἀπω λείας.

APPEND. AD PARTEM II OPERUM S. HIPPOLYTI. lium curam gerat ac misereatur. Ac ne tunc qui- του τὴν φιλανθρωπίαν, ὅτι καὶ ἐν τοῖς ὑστέροις dem sine prophetis nos relinquet: sed missurus est eos ad doctrinam nostram certamque scientiam, atque ut animos attendamus in adventum adversarii, ut ibidem Daniel præmonstravit. Inquit enim: Testamentum confirmabit multis hebdomada una; et in medio hebdomadæ auferetur sacrificium et hostia “. Una hebdomada septennii demonstrationem indicat posterioribus futuram temporibus. Ac dimidium hebdomadæ sument duo prophetæ cum Joanne, ad denuntiandum per universum mundum adventum Antichristi, hoc est, mille ducentos sexaginta dies, amicti saccis "; facientque signa et prodigia, ut vel hac ratione flectant et convertant homines ad pœnitentiam, propter immensam eorum iniquitatem et impietatem. Quod si quis velit eis nocere, ignis egredietur ex ore ipsorum, et devorabil hostes eorum. Hi potestatem habent claudendi cœlum, ne pluat diebus adventus Antichristi; et aquas convertendi in sanguinem, ac percutiendi terram omni plaga quotiescunque voluerint ". Cumque prædicaverint hæc omnia, occumbent gladio interfecti a diabolo. Et implebunt testimonium suum, ut inquit etiam Daniel: qui prævidit bestiam ascendentem ex abysso cum eis bellum gesturam, id est, Enoch, Elia et Joanne, et superatos eos interfecturam, propterea quod noluerint gloriam dare diabolo. Istud est exiguum coruu, quod emergebat. Nam Antichristus elatus corde postea incipiet exaltare seipsum et glorificare tanquam Deum, persecutione sanctos, et blasphemia Christum incessens. χρόνοις, πῶς τοῦ τῶν βροτῶν γένους κήδεται καὶ ἐλεεῖ ὅτι οὐδὲ τότε χωρὶς προφητῶν ἡμᾶς κατα λιμπάνει, ἀλλὰ πέμψει αὐτοὺς πρὸς διδαχὴν ἡμῶν, καὶ πληροφορίαν, καὶ ἐπιστροφὴν τῆς τοῦ ἀντικειμένου παρουσίας, καθὼς καὶ ἐν τούτῳ Δανιὴλ προϋπέφηνε. Λέγει γάρ Διαθήκην θήσομαι μιᾶς ἑβδο μάδος, καὶ ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδομάδος ἀρθήσεται μου θυσία καὶ σπονδή. Μίαν γὰρ ἑβδομάδα, τῶν ἑπτὰ ἐτῶν τὴν ἀνάδειξιν σημαίνει, ἤπερ ἐν ὑστέροις καιροῖς γενήσεται· καὶ τὸ ἥμισυ τῆς ἑβδομάδος, λή ψονται οι δύο προφῆται μετὰ Ἰωάννου, τοῦ κηρύξαι εἰς τὸν σύμπαντα κόσμον περὶ τοῦ ᾿Αντιχρίστου τὴν παρουσίαν, τοῦτ' ἔστιν ἡμέρας χιλίας διακοσίας ἑξήκοντα, περιβεβλημένοι σάκκους· οἱ καὶ ποιή σουσι σημεῖα καὶ τέρατα, εἰς τὸ κἂν οὕτως δυσωπή σαι καὶ ἐπιστρέψαι τοὺς ἀνθρώπους πρὸς μετά νοιαν, διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν αὐτῶν ἀνομίαν καὶ ἀσέΓειαν. Καὶ εἴ τις θέλει αὐτοὺς ἀδικῆσαι, πῦρ ἐκπο ρεύσεται ἐκ τοῦ στόματος αὐτῶν, καὶ κατεσθίει τοὺς ἐχθροὺς αὐτῶν. Οὗτοι ἔχουσιν ἐξου σίαν κλεῖσαι τὸν οὐρανὸν, ἵνα μὴ ὑετὸν βρέξη τὰς ἡμέρας τῆς παρουσίας τοῦ ᾿Αντιχρίστου, καὶ τὰ ὕδατα στρέψαι εἰς αἷμα, καὶ πατάξαι την γῆν ἐν πάσῃ πληγῇ, οσάκις ἂν θελήσωσι. Καὶ ὅταν κηρύξωσι ταῦτα πάντα, παρὰ τοῦ διαβόλου ἐν ῥομφαία πεσοῦνται. Καὶ πληρώσουσι τὴν μαρτυρίαν αὐτῶν, καθώς φησι καὶ τοῦτο Δανιήλ προεωρακὼς ὅτι τὸ θηρίον τὸ ἀναβαῖνον ἐκ τῆς ἀβύσω σου ποιήσει μετ' αὐτῶν πόλεμον, ήγουν, μετὰ Ενώχ, Ἠλία, καὶ Ἰωάννου, καὶ νικήσει αὐτοὺς, καὶ ἀποκτενεῖ αὐτοὺς, διὰ τὸ μὴ θέλειν αὐτοὺς δόξαν δοῦναι τῷ διαβόλῳ· τοῦτ᾽ ἔστι, τὸ ἀναφανὲν μικρὸν κέρας. "Ος ἐπαρθεὶς τῇ καρδίᾳ, λοιπὸν ἄρχεται ἑαυτὸν ὑψοῦν καὶ δοξάζειν ὡς Θεόν, διώκων τοὺς ἁγίους, καὶ βλασφημῶν τὸν Χριστόν XXII. Verum quia narrationis series necessario nos deduxit ad dies regni adversarii illius, primo nativitas ejus est exponenda atque incrementum; tum sermo, ut antea diximus, deducendus ad explicandum quo pacto per omnia diabolus et filius iniquitatis sit Salvatori nostro se exæquaturus. Sic enim nos docet demonstratio. Cum Salvator mundi genus humanum salvare decrevisset, ex immaculata virgine Maria natus est, et in figura carnis 65 Apoc. x1, 3. 66 Ibid. 5, 6. • Dan. IX, schalis, p. 21, de Enocho: Οὗτός ἐστιν ὁ ἅμα τῷ Ἠλίᾳ ἐν ἐσχάταις ἡμέραις ἀντικαθιστάμενος τῷ ᾿Αν τιχρίστῳ, καὶ ἐλέγχων τὴν πλάνην αὐτοῦ κατὰ τὴν τῆς Ἐκκλησίας παράδοσιν. Idem habet Cosmas Inidopleustes p. 213, 229 et 238. At paulo insolentius est, quod de Joanne evangelista redituro Hippolytus noster addit. Tamen etiam illud traditionė antiqua ecclesiastica niti, propter ita acceptum Christi Servatoris dictum, Joan. xxi, 22, testatur Ephrem Antiochenus apud Photium cod. ccxxIX: Οτι δὲ περίεστιν ὁ παρθένος Ἰωάννης, ὥσπερ τὸν Ενώχ καὶ τὸν Ἠλίαν, παράδοσις μαρτυρεῖ, οὕτω καὶ τοῦτον. Καὶ τὸ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις δὲ εἰρημένον εἰς τὸν αὐτὸν ἡμᾶς νοῦν ἔλκει... οὐ γάρ τις ἀθάνατον αὐτὸν εἶναί φησιν, ἀλλὰ διαμένειν μετὰ Ενώχ καὶ Ηλία μέχρι τῆς δευτέρας τοῦ Δεσπότου παρουσίας. Videtur etiam huic traditioni suffragari Hippolytus genuinus libello De Antichristo, c. 50. XXII. 'Αλλ' ἐπειδὴ πρὸς τὸν εἱρμὸν τῆς διηγήσεως ἠναγκάσθημεν ἐλθεῖν ἐπὶ τὰς ἡμέρας τῆς βασιλείας τοῦ ἀντικειμένου, ἀναγκαῖόν ἐστιν εἰπεῖν πρῶτ τον τὰ περὶ τῆς γεννήσεως αὐτοῦ καὶ αὐξήσεως· καὶ τότε ἐπὶ τὴν διήγησιν ταύτην παραγαγεῖν τὸν λόγον, καθώς προείπομεν, ὅτι εἰς πάντα ἐξισοῦσθαι μέλλει τῷ Σωτῆρι ἡμῶν ὁ διάβολος καὶ υἱὸς τῆς ἀνομίας· οὕτως καὶ δηλοῖ ἡμῖν ἡ ἀπόδειξις. Ἐπειδὴ ὁ Σωτὴρ τοῦ κόσμου, βουλόμενος τὸ γένος τῶν ἀνθρώ Β, πῶς κήδεται καὶ ἐλεεῖ τῶν βροτῶν τὸ γένος. Καθώς, φησί, Δανιήλ καθυπέφηνε, id. ms. Id., διαθήσομαι. In ms. B, desunt verba δυσωπῆσαι καί. Καὶ κατακαίει, id. Πατάξουσι, Β. Al. Pici codex, ὡς ἐάν. Etiam Β. ὡς ἄν. Textus ibi loquitur de duobus solum testie bus. In ms. Best: καθὼς καὶ τοῦτο ὁ Δανιήλ προς εἶπεν. Al. Pici codex, ἀναφυέν. Ms. B., εἰς τὸν Χριστόν. Al. Pici codex, ἀναγκαῖον οὖν ἐστιν. (59, Αl., παραγάγαι. Β., παράγαγε. Id., θέλει τῷ Σωτῆρι ἡμῶν ὁ υἱὸς τῆς ἀπω λείας.

col. 925–926page 171 of 189

PG 10:925των σῶσαι, ἐκ τῆς ἀχράντου καὶ Παρθένου Μαρίας ἐτέχθη, καὶ ἐν σχήματι σαρκὸς τὸν ἐχθρὸν κατεπάτησεν, ἐν ἰδίᾳ δυνάμει τῆς αὐτοῦ θεότητος τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὁ διάβολος ἐκ μιαρᾶς γυναικὸς ἐξε λεύσεται ἐπὶ τῆς γῆς· τίκτεκαι δὲ ἐν πλάνῃ ἐκ παρ θένου Ο γὰρ Θεὸς ἡμῶν σαρκικῶς ἡμῖν ἐπεδήμησε κατὰ τὴν σάρκα τὴν ἡμετέραν, ἦν αὐτὸς ἐποίησε τῷ Ἀδὰμ καὶ πᾶσι τοῖς ἐξ ᾿Αδάμ, χωρὶς ἁμαρτίας· ὁ δὲ διάβολος εἰ καὶ σάρκα ἀναλάβοι, ἀλλὰ ταῦτα ἐν δοκήσει πῶς γὰρ ἦν οὐκ ἐποίησε σάρκα, ἀλλὰ καὶ πολεμεῖ καθ᾿ ἑκάστην, ταύτην φορ ρέσειεν ταύτην δὲ οἶμαι, ἠγαπημένοι, φανταστικήν τῆς σαρκὸς αὐτοῦ οὐσίαν ἀναλήψεται ἔργα νον· διὰ τοῦτο καὶ ἐκ παρθένου τίκτεται, ὥσπερ πνεῦμα, καὶ σὰρξ τοῖς λοιποῖς ἐμφανισθήσεται τότε· τὸ γὰρ παρθένον τεκεῖν, μόνην τὴν παναγίαν ἔγνωμεν, σαρκοφόρον ἁπλανῶς γεννήσαντα τὸν Σωτῆρα. Ἐπεὶ Μωϋσῆς λέγει· Πᾶν ἄρσεν διανοῖγον μήτραν, ἅγιον τῷ Κυρίῳ κληθήσεται Οὐ μὴν οὐδαμῶς, ἀλλ᾿ ὥσπερ ὁ ἐχθρὸς οὐ διανοίξει μήτραν, οὕτως οὐδὲ σάρκα τρανὴν ἀναλήψεται, καὶ περιτμηθήσεται, καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς περιετμήθη. Καὶ καθ ὡς ὁ Χριστὸς τοὺς ἀποστόλους ἐξελέξατο, οὕτως καὶ ἐκεῖνος δῆμον ὁλόκληρον μαθητῶν προσλήψει ται ὁμοίους τῆς αὐτοῦ κακουργίας υπάρχοντας. Ἐν πρώτοις δὲ τὸ τῶν Ἰουδαίων έθνος ἀγαπήσει. Μετὰ δὲ τούτων ἁπάντων σημεῖα ἐπιτελέσει, καὶ θαύματα φοβερά, ἀλλ᾽ οὐκ ἀληθῆ, ἀλλ᾽ ἐν πλάνῃ ὅπως πλανήσῃ τοὺς ὁμοίους αὐτῷ ἀσεβεῖς· εἰ δυνατὸν γὰρ, καὶ τοὺς ἐκλεκτούς “. ἀποστήσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ. Ἀλλὰ τὰ πρῶτα αὐτοῦ γενήσεται πραΰς, ἀγαπητικός, ήσυχος, εὐλαβὴς, εἰρηνοποιός, μισῶν ἀδικίαν, βδε λυττόμενος δῶρα, εἰδωλολατρείαν μὴ προσιέμενος, τὰς Γραφάς, φησὶν ἀγαπῶν, ἱερεῖς αἰδούμενος, πολιὰς τιμῶν, πορνείαν μὴ καταδεχόμενος, μοιχείαν βδελυττόμενος καταλαλιαῖς μὴ προσέχων, ὅρ κους μή καταδεχόμενος, φιλόξενος, φιλόπτωχος, ἐλεήμων Εἶτα καὶ τέρατα ποιήσει, λεπρούς καθαρίζων, παραλύτους ἐγείρων, δαίμονας ἀπελαύνων, περὶ τῶν πόῤῥω ὡς ἐνεστῶτα διαγγέλλων νεκροὺς ἀνιστῶν, χήραις ἐπικουρῶν, ὀρφανῶν προϊ στάμενος, ἀγαπῶν πάντας, τοὺς μαχομένους ἀνθρώ τους καταλλάττων εἰς ἀγάπην, καὶ λέγων· Μὴ ἐπι ΧΧΧΙV, 'Αειπαρθένου, Β. ἐν ἰδίᾳ δ. τ. α. θεότητος τίκτεται γὰρ ἀκριβῶς ἐκ παρθένου. ταύτῃ μὲν δοκήσει. ταύτην φορέσειν, ταύτην οι. μαι, ἡγαπημένοι. Β. σάρκα ἐνδύσεται, ᾗ καὶ πολεμεῖ καθ᾿ ἑκάστην, ταύτην φορέσει. ᾿Αλλὰ ταύτην οἶμαι φανταστικὴν οὐσίαν ἀναλάβεται. Διὰ τοῦτο καὶ ἐκ μιαρᾶς κόρης τίκτεται. Καὶ σάρκα τοῖς πολλοῖς ἐμφανισθήσεται φο ρῶν, Τὴν θεοτόκον ἔγνωμεν σαρκικῶς καὶ ἀπλα νῶς, Β. γεννήσασαν γεννήσαντα. κληθήσεται ὥσπερ γὰρ ὁ ἐχθρός. προσλάβῃ. Β., ἐν πλάνῃ δὲ ὅπως, εἰ δυνατὸν, καὶ τοὺς ἐκλεκτοὺς ἀποστῆσαι. ὁμοίους αὐτοῦ, ἀσεβεῖς δέ. φησίν. βδελ. όρκους σημεῖα καὶ τέρατα ποιῶν. διαγγελεῖ. Β. διαλεγόμενος ἀγαπῶν πάν τας.

tia. Ad eumdem modum etiam diabolus ex impura muliere prodibit super terram. sed falso nascitur ex virgine. Etenim Deus noster in carne versatus est nobiscum, nostræ non dispari, quam ipse fecit Adamo, posterisque ejus omnibus, absque peccato. Sed diabolus licet carnem assumat, hoc opinione tantum. Qui enim carnem ferret, quam ipse non condidit, sed oppugnat quotidie? llanc, opinor, dilecti, carnis suæ substantiam phantasticam assumit organi vice. Propterea edetur ex virgine veluti spiritus: qui quidem tunc reliquis apparebit caro. Nam virginem peperisse solam sanctissimam novimus quæ carnigerum vere genuit Salvatorem. Siquidem Moyses ait: Omne masculinum adaperiens vulvam, sanctum Domino vocabitur ". Hic autem nequaquam. Sed quemadmodum hostis non aperiet vulvam, ita nec carnem veram assumet, aut circumcidetur, ut et circumcisus est Christus. Εt sic uti Christus elegit apostolos, sic ille integrum populum discipulos sibi asciscet nequitia sui similes. των σῶσαι, ἐκ τῆς ἀχράντου καὶ Παρθένου Μαρίας hostem conculcavit, suæ divinitatis propria potenἐτέχθη, καὶ ἐν σχήματι σαρκὸς τὸν ἐχθρὸν κατεπά τησεν, ἐν ἰδίᾳ δυνάμει τῆς αὐτοῦ θεότητος τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὁ διάβολος ἐκ μιαρᾶς γυναικὸς ἐξε λεύσεται ἐπὶ τῆς γῆς· τίκτεκαι δὲ ἐν πλάνῃ ἐκ παρ θένου Ο γὰρ Θεὸς ἡμῶν σαρκικῶς ἡμῖν ἐπεδήμησε κατὰ τὴν σάρκα τὴν ἡμετέραν, ἦν αὐτὸς ἐποίησε τῷ Ἀδὰμ καὶ πᾶσι τοῖς ἐξ ᾿Αδάμ, χωρὶς ἁμαρτίας· ὁ δὲ διάβολος εἰ καὶ σάρκα ἀναλάβοι, ἀλλὰ ταῦτα ἐν δοκήσει πῶς γὰρ ἦν οὐκ ἐποίησε σάρκα, ἀλλὰ καὶ πολεμεῖ καθ᾿ ἑκάστην, ταύτην φορ ρέσειεν ταύτην δὲ οἶμαι, ἠγαπημένοι, φαντα στικὴν τῆς σαρκὸς αὐτοῦ οὐσίαν ἀναλήψεται ἔργα νον· διὰ τοῦτο καὶ ἐκ παρθένου τίκτεται, ὥσπερ πνεῦμα, καὶ σὰρξ τοῖς λοιποῖς ἐμφανισθήσεται τότε· τὸ γὰρ παρθένον τεκεῖν, μόνην τὴν παναγίαν ἔγνωμεν, σαρκοφόρον ἁπλανῶς γεννήσαντα τὸν Σωτῆρα. Ἐπεὶ Μωϋσῆς λέγει· Πᾶν ἄρσεν διανοῖγον μήτραν, ἅγιον τῷ Κυρίῳ κληθήσεται Οὐ μὴν οὐδαμῶς, ἀλλ᾿ ὥσπερ ὁ ἐχθρὸς οὐ διανοίξει μήτραν, οὕτως οὐδὲ σάρκα τρανὴν ἀναλήψεται, καὶ περιτμηθήσεται, καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς περιετμήθη. Καὶ καθὡς ὁ Χριστὸς τοὺς ἀποστόλους ἐξελέξατο, οὕτως καὶ ἐκεῖνος δῆμον ὁλόκληρον μαθητῶν προσλήψει ται ὁμοίους τῆς αὐτοῦ κακουργίας υπάρχοντας. XXIII. Ἐν πρώτοις δὲ τὸ τῶν Ἰουδαίων έθνος XXIII. In primis autem Judaicam gentem amaἀγαπήσει. Μετὰ δὲ τούτων ἁπάντων σημεῖα ἐπιτε- bit apud eos omnes signa edet et horrenda miraλέσει, καὶ θαύματα φοβερά, ἀλλ᾽ οὐκ ἀληθῆ, ἀλλ᾽ cula, non vera, sed falsa, ad seducendos sui similes ἐν πλάνῃ ὅπως πλανήσῃ τοὺς ὁμοίους impios. Etenim, si fieri potest, etiam electos abduαὐτῷ ἀσεβεῖς· εἰ δυνατὸν γὰρ, καὶ τοὺς ἐκλεκτούς cet a dilectione Christi “. Verum in primordiis ἀποστήσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ. Ἀλλὰ τὰ suis clemens erit, factus ad dilectionem, quietus, πρῶτα αὐτοῦ γενήσεται πραΰς, ἀγαπητικός, religiosus, pacificus, qui odio prosequatur injusti ήσυχος, εὐλαβὴς, εἰρηνοποιός, μισῶν ἀδικίαν, βδε- tiam, detestetur munera, idololatriam non admitλυττόμενος δῶρα, εἰδωλολατρείαν μὴ προσιέμενος, tat, amet Scripturas, revereatur sacerdotes, caniτὰς Γραφάς, φησὶν ἀγαπῶν, ἱερεῖς αἰδούμενος, Liem honori habeat, scortationem repudiet, adulteπολιὰς τιμῶν, πορνείαν μὴ καταδεχόμενος, μοιχείαν rium abominetur, obtrectationes non audiat, dejeβδελυττόμενος καταλαλιαῖς μὴ προσέχων, ὅρ- ratiores non recipiat, hospitalis, studiosus paupeκους μή καταδεχόμενος, φιλόξενος, φιλόπτωχος, rum, misericors. Postea edet prodigia, leprosos ἐλεήμων Εἶτα καὶ τέρατα ποιήσει, λεπρούς mundando, paralyticos excitando, expellendo da καθαρίζων, παραλύτους ἐγείρων, δαίμονας ἀπελαύ- mones longinqua non aliter quam præsentia deνων, περὶ τῶν πόῤῥω ὡς ἐνεστῶτα διαγγέλλων nuntiabit, excitabit mortuos, viduis opem feret, νεκροὺς ἀνιστῶν, χήραις ἐπικουρῶν, ὀρφανῶν προϊ- pupillos tuebitur, cunctos diliget, conciliabit homiστάμενος, ἀγαπῶν πάντας, τοὺς μαχομένους ἀνθρώ nes contendentes ad amicitiam, his verbis: Sol τους καταλλάττων εἰς ἀγάπην, καὶ λέγων· Μὴ ἐπι- non occidat super iracundiam vestram “. Non possi 67 Exod. 1, 2, ΧΧΧΙV, 19; Num. vi, 16; Luc. 11, 23. 'Αειπαρθένου, Β. Verba ἐν ἰδίᾳ δ. τ. α. θεότητος in B. desideraptur. Id., τίκτεται γὰρ ἀκριβῶς ἐκ παρθένου. Antichristum futurum dæmonem humana figura, multi alii veteres tradunt: Augustinus, Sulpicius Seve rus dialogo 2, Philippus Dioptra lib. iii, c. 11, etc. in B. Cave prorsus dum ait corpus Antichristi phantasticum quia Paulus Antichristum vocat hominem peccati. ii. Thess. II. Picus.-In B. est ταύτῃ μὲν δοκήσει. Al. Pici codex, ταύτην φορέσειν, ταύτην οι. μαι, ἡγαπημένοι. In Β. est, σάρκα ἐνδύσεται, ᾗ καὶ πολεμεῖ καθ᾿ ἑκάστην, ταύτην φορέσει. ᾿Αλλὰ ταύτην οἶμαι φανταστικὴν οὐσίαν ἀναλάβεται. Διὰ τοῦτο καὶ ἐκ μιαρᾶς κόρης τίκτεται. Καὶ σάρκα τοῖς πολλοῖς ἐμφανισθήσεται φο 68 Matth. XXIV, 24. " Ephes. iv, 26. ρῶν, id. Τὴν θεοτόκον ἔγνωμεν σαρκικῶς καὶ ἀπλανῶς, Β. Leg. γεννήσασαν pro γεννήσαντα. EDIT. PATROL. In B. post κληθήσεται statim sequitur: ὥσπερ γὰρ ὁ ἐχθρός. Id., προσλάβῃ. Β., ἐν πλάνῃ δὲ ὅπως, εἰ δυνατὸν, καὶ τοὺς ἐκλεκτοὺς ἀποστῆσαι. Al. Pici codex, ὁμοίους αὐτοῦ, ἀσεβεῖς δέ. Confer Feuardentium ad S. Irenæum lib. v, cap. 25. In B. deest φησίν. Verba βδελ. usque ad όρκους desunt in M. incuria librarii, ut videtur. In B. sequitur, σημεῖα καὶ τέρατα ποιῶν. Al., διαγγελεῖ. Β. διαλεγόμενος ἀγαπῶν πάν τας.

col. 927–928page 172 of 189

PG 10:927δυέτω ὁ ἥλιος ἐπὶ τῷ παροργισμῷ ὑμῶν· χρυσὸν οὐ κτήσεται, ἀργύριον οὐκ ἀγαπήσει, πλοῦτον οἱ προσίεται. ΧΧΙV. Καὶ ταῦτα πάντα ποιεῖ ὕπουλος ών καὶ δόλιος, καὶ πάντας θέλων ἐξαπατῆσαι πρὸς τὸ ποιῆσαι αὐτὸν βασιλέα· ὅταν γὰρ ἴδωσιν οἱ λαοὶ καὶ οἱ δῆμοι τοσαύτας ἀρετὰς καὶ τοσαύτας αὐτοῦ δυνά μεις, πάντες ἐπὶ τὸ αὐτὸ μιᾷ γνώμη συναχθήσονται ἐπὶ τὸ ποιῆσαι αὐτὸν βασιλέα. Μάλιστα ὅτι τὸ τῶν Ἑβραίων γένος ἀγαπηθήσεται ὑπὲρ πάντας ὑπ' αὐτοῦ τοῦ τυράννου, λέγοντες πρὸς ἀλλήλους· Μὴ ἆρα εὑρίσκεται τοσοῦτος, ἀγαθὸς ἄνθρωπος και δί καιος ἐν τῇ γενεᾷ ἡμῶν; Ἐξαιρέτως, ὡς προείπον, τὸ τῶν Ἰουδαίων γένος, νομίζοντες ὅτι βασιλέα αὐτὸν θεάσονται ἐν τῇ τοιαύτῃ ἀρχῇ, καὶ προσελθόντες αὐτῷ λέγοντες· Πάντες σοι πειθόμεθα καὶ σὲ γνωρίζομεν δίκαιον ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν· πάνω τες διὰ σοῦ σωθῆναι ἐλπίζομεν· καὶ διὰ τοῦ στόματος σου ἐλάβομεν κρίσιν δικαίαν καὶ ἀδωροδόκητον. Καὶ τὰ πρῶτα μὲν ὑπούλως χρώμενος ὁ ψεύστης καὶ ἄνομος, παραιτήσεται τὴν δόξαν αὐτήν οἱ δὲ ἄνθρωποι προσμένοντες καὶ παρακαλοῦντες, αὐτὸν ἀναδείξουσι βασιλέα. Καὶ μετὰ ταῦτα ὑψοῦται τῇ καρδίᾳ, καὶ ὁ πραΰς πρότερον, γενήσεται σοβαρός· καὶ ὁ ἀγάπην διώκων, γενήσεται ἀνε λεήμων· ὁ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ γενήσεται ὑψη λὸς καὶ ἀπάνθρωπος· καὶ ὁ μισῶν ἀδικίαν, τοὺς δια καίους καταδιώξει. Επειτα ἀνυψούμενος εἰς τὴν ἑαυτοῦ βασιλείαν, παρατάξει πόλεμον· καὶ τρεῖς βα το Β., ποιήσει. εἰς τὸ αὐτό. νομίζοντες οἱ ἄφρονες Ἰουδαῖο: ὅτι ἡ βασιλεία αὐτῶν μέλλει ἀναστήσασθαι, καὶ σπουδάζουσιν ὅπως αὐτὸν θεάσονται ἐν τῇ τοιαύτῃ ἀρχῇ, καὶ προσέρχονται αὐτῷ λέγοντες, Λάβωμεν, Β., παραμένοντες. 1., ποιοῦσι. τῇ καρδίᾳ σιλεῖς μεγάλους πατάξει ἐν θυμῷ, Αἰγυπτίων, Λιβύων, καὶ Αἰθιόπων. Καὶ μετὰ ταῦτα ποιήσει τὸν ναὸν τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις, καὶ ἀναστήσει αὐτὸν ἐν τάχει, καὶ ἀποδώσει αὐτὸν τοῖς Ἰουδαίοις. Εἶτα ὑψωθήσεται τῇ καρδίᾳ κατὰ παντὸς ἀνθρώπου· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ κατὰ τοῦ Θεοῦ βλάσφημα λαλήσει, δοκῶν ὁ δόλιος, ὅτι τὸ λοιπὸν βασιλεύς ἐστιν ἐπὶ γῆς ἕως τοῦ αἰῶνος, μὴ γινώσκων ὁ ταλαίπωρος, ὅτι ἡ βασιλεία αὐτοῦ ἐν τάχει καταργείται, καὶ ἀπολήψεται τὸ ἡτοιμασμένον πῦρ αὐτῷ ἐν τάχει σὺν πᾶσι τοῖς πειθομένοις αὐτῷ, καὶ δουλεύσασιν αὐτῷ. Τοῦ γὰρ Δανιὴλ εἰπόντος· Ἑβδομάδα μίαν θήσομαι τὴν διαθήκην μου, τὰ ἑπτὰ ἔτη ἐδήλωσε· τὸ ἥμισυ τῆς ἑβδομάδος τοῦ κηρύξαι τους προφήτας· καὶ τὸ ἥμισυ τῆς ἑβδομάδος, ήγουν τὰ τρία ἥμισυ ἔτη βασιλεύσει ὁ ᾿Αντί χριστος ἐπὶ τῆς γῆς. Καὶ μετὰ τοῦτο ἀρθήσεται ἡ βασιλεία αὐτοῦ καὶ ἡ δόξα Ορᾶτε, φιλόθεοι, μεγάλους. Β., ταπεινώσει. ὅτι βασιλεύσει ἀεὶ ἐπὶ τὴν γῆν εἰς αἰῶνας. ἐν τάχει. Ποθουμένοις, θύσομαι, τῆς ἑβδομάδος. Τῆς βασιλείας αὐτοῦ ἡ δόξα, Β.

APPEND. AD PARTEM II OPERUM S. HIPPOLYTI. debit aurum, nec diliget argentum, divitias non δυέτω ὁ ἥλιος ἐπὶ τῷ παροργισμῷ ὑμῶν· χρυσὸν amplectetur. οὐ κτήσεται, ἀργύριον οὐκ ἀγαπήσει, πλοῦτον οἱ προσίεται. XXIV. Atque hæc omnia faciet consilio simulato ac fraudulento: quo circumveniat omnes, ut se regem creent. Nam ubi populi ac multitudines tantas ejus virtutes atque facultates perspexerint, uno consensu convenient omnes unum in locum, ad creandum illum regem. Ac potissimum Hebræorum gens præ omnibus ipsi tyranno chara erit, dicentque alius alii Nunquid in generatione nostra talis ac tam bonus et justus homo inveniri potest? Judæi præcipue, ut jam dixi, sperantes se spectaturos illum regem tali in imperio, quem adeuntes his verbis alloquentur: Omnes tibi obtemperamus, omnes in te fiduciam collocamus, agnoscimus te justum super omnem terram, omnes tua opera salutem nos consecuturos speramus, et ex ore tuo justum et incorruptum judicium accipiemus. ΧΧΙV. Καὶ ταῦτα πάντα ποιεῖ ὕπουλος ών καὶ δόλιος, καὶ πάντας θέλων ἐξαπατῆσαι πρὸς τὸ ποιῆσαι αὐτὸν βασιλέα· ὅταν γὰρ ἴδωσιν οἱ λαοὶ καὶ οἱ δῆμοι τοσαύτας ἀρετὰς καὶ τοσαύτας αὐτοῦ δυνάμεις, πάντες ἐπὶ τὸ αὐτὸ μιᾷ γνώμη συναχθή σονται ἐπὶ τὸ ποιῆσαι αὐτὸν βασιλέα. Μάλιστα ὅτι τὸ τῶν Ἑβραίων γένος ἀγαπηθήσεται ὑπὲρ πάντας ὑπ' αὐτοῦ τοῦ τυράννου, λέγοντες πρὸς ἀλλήλους· Μὴ ἆρα εὑρίσκεται τοσοῦτος, ἀγαθὸς ἄνθρωπος και δίκαιος ἐν τῇ γενεᾷ ἡμῶν; Ἐξαιρέτως, ὡς προείπον, τὸ τῶν Ἰουδαίων γένος, νομίζοντες ὅτι βασιλέα αὐτὸν θεάσονται ἐν τῇ τοιαύτῃ ἀρχῇ, καὶ προσελ θόντες αὐτῷ λέγοντες· Πάντες σοι πειθόμεθα καὶ σὲ γνωρίζομεν δίκαιον ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν· πάνω τες διὰ σοῦ σωθῆναι ἐλπίζομεν· καὶ διὰ τοῦ στόμα τός σου ἐλάβομεν κρίσιν δικαίαν καὶ ἀδωροδόκητον. XXV. Καὶ τὰ πρῶτα μὲν ὑπούλως χρώμενος ὁ ψεύστης καὶ ἄνομος, παραιτήσεται τὴν δόξαν αὐτήν· οἱ δὲ ἄνθρωποι προσμένοντες καὶ παρακαλοῦν τες, αὐτὸν ἀναδείξουσι βασιλέα. Καὶ μετὰ ταῦτα ὑψοῦται τῇ καρδίᾳ, καὶ ὁ πραΰς πρότερον, γενήσε ται σοβαρός· καὶ ὁ ἀγάπην διώκων, γενήσεται ἀνε λεήμων· ὁ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ γενήσεται ὑψη λὸς καὶ ἀπάνθρωπος· καὶ ὁ μισῶν ἀδικίαν, τοὺς δια καίους καταδιώξει. Επειτα ἀνυψούμενος εἰς τὴν XXV. Atque initio quidem mendax et iniquus ille subdole gloriam hanc repudiabit: al perseverantes homines et obsecrantes, illum declarabunt regem. Postea extollet animum, et qui prius erat mansuetus, evadet ferox; qui dilectionem amplectebatur, fiet immisericors; qui auimum gerebat summissum, superbus atque iniumanus evadet; qui oderat injustitiam, justos persequetur. Deinde sublatus in regnum suum, bellum instruet, iraque percitus tres magnos reges c ἑαυτοῦ βασιλείαν, παρατάξει πόλεμον· καὶ τρεῖς βαpercutiet, Ægyptiorum, Afrorum, atque Athiopum. Inde templum construet Jerosolymis, quod confestim excitatum tradet Judæis. Tum efferetur animo in omnes homines: quinetiam in Deum ipsum contumeliosa verba proloquetur, sperans dolosus ille in posterum se perpetuo regnaturum super terram, ignorans miser regnum suum brevi irritum fore; et quamprimum se recepturum ignem paratum ipsi cum omnibus qui crediderint et servierint illi. Nam cuin Daniel dixerit: Testamentum confirmabit multis hebdomada una 7º, septem annos declaravit. Dimidium hebdomadæ prædicabunt prophetæ: dimidium hebdomadæ, hoc est tres annos cum dimidio, regnabit Antichristus super terram; post auferetur regnum illius et gloria. Advertite qui Deum diligitis, qualis afflictio futura sit illis temporibus; qualis nec fuit a constitutione mundi, nec crit ultra; at illis duntaxat temporibus. Tunc το Dan. IX, Β., ποιήσει. Id., εἰς τὸ αὐτό. In B. sequitur, νομίζοντες οἱ ἄφρονες Ἰουδαῖο: ὅτι ἡ βασιλεία αὐτῶν μέλλει ἀναστήσασθαι, καὶ σπουδάζουσιν ὅπως αὐτὸν θεάσονται ἐν τῇ τοιαύτῃ ἀρχῇ, καὶ προσέρχονται αὐτῷ λέγοντες, etc. Λάβωμεν, in altero Pici codice. Β., παραμένοντες. 1., ποιοῦσι. Verba τῇ καρδίᾳ desunt in B. σιλεῖς μεγάλους πατάξει ἐν θυμῷ, Αἰγυπτίων, Λιβύων, καὶ Αἰθιόπων. Καὶ μετὰ ταῦτα ποιήσει τὸν ναὸν τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις, καὶ ἀναστήσει αὐτὸν ἐν τάχει, καὶ ἀποδώσει αὐτὸν τοῖς Ἰουδαίοις. Εἶτα ὑψωθήσεται τῇ καρδίᾳ κατὰ παντὸς ἀνθρώπου· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ κατὰ τοῦ Θεοῦ βλάσφημα λαλήσει, δοκῶν ὁ δόλιος, ὅτι τὸ λοιπὸν βασιλεύς ἐστιν ἐπὶ γῆς ἕως τοῦ αἰῶνος, μὴ γινώσκων ὁ ταλαίπωρος, ὅτι ἡ βασιλεία αὐτοῦ ἐν τάχει καταργείται, καὶ ἀπολήψεται τὸ ἡτοιμασμένον πῦρ αὐτῷ ἐν τάχει σὺν πᾶσι τοῖς πειθομένοις αὐτῷ, καὶ δουλεύσασιν αὐτῷ. Τοῦ γὰρ Δανιὴλ εἰπόντος· Ἑβδομάδα μίαν θήσομαι τὴν διαθήκην μου, τὰ ἑπτὰ ἔτη ἐδήλωσε· τὸ ἥμισυ τῆς ἑβδομάδος τοῦ κηρύξαι τους προφήτας· καὶ τὸ ἥμισυ τῆς ἑβδομά δος, ήγουν τὰ τρία ἥμισυ ἔτη βασιλεύσει ὁ ᾿Αντίχριστος ἐπὶ τῆς γῆς. Καὶ μετὰ τοῦτο ἀρθήσεται ἡ βασιλεία αὐτοῦ καὶ ἡ δόξα Ορᾶτε, φιλόθεοι, Id. non habet μεγάλους. Β., ταπεινώσει. Ιd., ὅτι βασιλεύσει ἀεὶ ἐπὶ τὴν γῆν εἰς αἰῶνας. In B. desunt verba ἐν τάχει. Ποθουμένοις, B. male. B., θύσομαι, male. Ibid. desunt verba, τῆς ἑβδομάδος. Τῆς βασιλείας αὐτοῦ ἡ δόξα, Β.

col. 929–930page 173 of 189

PG 10:929οἷα θλίψις ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις γενήσεται, οἵα οὐ γέγονεν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου, οὐδ᾽ οὐ μὴ γένη ται ἀλλ' ἐν ταύταις ταῖς ἡμέραις μόνον τότε ὁ ἄνομος ἐπαρθεὶς τῇ καρδίᾳ, συνάζει τοὺς ἑαυτοῦ δαίμονας ἐν σχήματι ἀνθρώπων, καὶ τοὺς προσκαλουμένους αὐτὸν ἐπὶ τὴν βασιλείαν βδελύξεται, καὶ πολλὰς ψυχὰς μιανεί. ΧΧVΙ. Ποιήσει γὰρ αὐτοῖς ἄρχοντας ἐκ τῶν δαιμόνων. Καὶ οὐκ ἔτι ὡς εὐλαβὴς, ἀλλὰ πάντα ἐν πᾶσιν αὐστηρὸς, ἀπότομος, ὀργίλος, θυμώδης, δει νὸς ἀκατάστατος, φοβερό;, ἀηδής, μισητός, βδελυκτός, ἀνήμερος, αλάστωρ, πονηρός· καὶ σπου δάζων ἐμβαλεῖν εἰς βόθρον ἀπωλείας πᾶν τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων, πληθυνεί σημεία ψευδή τῶν λαῶν γὰρ ἁπάντων ἀνευφημούντων αὐτὸν διὰ τὰς φαντασίας, κραυγάσει φωνὴν ἰσχυρὰν, ὥς τε σαλευθῆναι τὸν τόπον, ἐν ᾧ οἱ ὄχλοι αὐτῷ παρειστή χεσαν· Γνώτε, λαοὶ, καὶ φυλαί καὶ ἔθνη, τὴν ἐμὴν μεγάλην εξουσίαν, καὶ δύναμιν, καὶ τὴν ἰσχὺν τῆς ἐμῆς βασιλείας· τις δυνάστης μέγας, ὡς ἐγώ; τίς Θεὸς μέγας πλὴν ἐμοῦ; τίς τῇ ἐμῇ ἐξουσίᾳ ἀντιστήσεται; Μεταστήσει ὄρη ἐν ὀφθαλμοῖς τῶν θεωρούντων, περιπατήσει την θάλασσαν ἀβρόχοις ποσί, κατάξει πῦρ ἐξ οὐρανοῦ, ποιήσει τὴν ἡμέραν σκότος, καὶ τὴν νύκτα ἡμέραν τὸν ἥλιον μεταστρέψει ὅπου βούλεται· καὶ ἁπαξαπλῶς, πάντα τὰ στοιχεῖα τῆς γῆς καὶ τῆς θαλάσσης ἐν δυνάμει τῆς φαντασίας αὐτοῦ, ἐνώπιον τῶν θεω ρούντων ἀναδείξει ὑπήκοα Εἰ γὰρ αὐτὸς μὴ φαι νόμενος ἄρτι ὁ υἱὸς τῆς ἀπωλείας, ὁρατόν ἡμῖν πόλεμον πρὸς μάχας καὶ σφαγὰς ἐπάγει καὶ ερεθίζει, τότε αὐτὸς ὅταν μέλλῃ αὐτοπροσώπως ἔρ χεσθαι καὶ θεωρεῖν αὐτὸν οἱ ἄνθρωποι ἐν ἀλη θεία, τίνας οὐκ εἰσπράξεται μηχανάς, καὶ δόλους, καὶ φαντασίας, πρὸς τὸ πάντας ἀνθρώπους πλανῆσαι καὶ ἀποστῆσαι ἐκ τῆς ὁδοῦ τῆς ἀληθείας, καὶ ἐκ τῆς θύρας τῆς βασιλείας ΧΧVΙΙ. Εἶτα μετὰ ταῦτα πάντα, ὁ οὐρανὸς οὐ δώσει τὴν δρόσον αὐτοῦ, αἱ νεφέλαι οὐ δώσουσιν ὕδωρ, ἡ γῆ ἀρνήσεται τοὺς καρποὺς αὐτῆς, ἡ θάλασσα δυσωδίας πληρωθήσεται οι ποταμοί ξηρανθήσονται, οἱ ἰχθύες τῆς θαλάσσης τεθνήξονται, οἱ ἄν θρωποι ἐκ τοῦ λιμοῦ καὶ τῆς δίψης τελευτήσουσι καὶ πατὴρ τὸν υἱὸν περιπλακείς ἅμα ἀποθανοῦνται, καὶ μήτηρ θυγατέρα ὁμοίως· καὶ οὐκ ἔστιν ὁ θάπτων. Ἀλλ᾿ ἡ γῆ πᾶσα ἐκ τῶν σωμάτων τῶν ἐρ ριμμένων θνησιμαίων, δυσωδίας πληρωθήσεται. Καὶ ἡ θάλασσα μὴ δεχομένη τῶν ποταμῶν τὰ ῥεύ οἷα γένηται, προσκαλεσαμένους. αὐτοῖς. δεινός. Β., σημεῖα ψεύδους. Αὐτόν καὶ φυλαί. μέγας ὑπήκοα ὁρατῶς. Β. ἀοράτως ἡμῖν πολεμῶν. επάγει καί Β. Καὶ ὁρᾶσθαι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων ἐν ἀληθείᾳ. Τί ἂν οὐκ εἰσπράξεται. Β.. τῆς εὐθείας, καὶ ἐκ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Οἱ ἰχθύες αὐτῆς θυάζονται, οἱ ποταμοί ξηρανθήσονται, αἱ λίμναι τακήσονται, τὰ φρέατα εκλείψει, τὰ θηρία τοὺς ἀνθρώπους ἐπαναστήσονται, τὰ κτήνη καὶ τὰ πετεινὰ θνήξουσι, οἱ ἄν θρώποι, και μήτηρ θυγατέρα, ἅμα ἀποθανοῦνται. δυσωδίας τότε λοιμός,

οἷα θλίψις ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις γενήσεται, οἵα iniquus ille elato animo demones suos congregabit humana specie: et eos qui illum ad regnum invitarunt, fastidiet, animasque multas inquinabit. οὐ γέγονεν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου, οὐδ᾽ οὐ μὴ γένηται ἀλλ' ἐν ταύταις ταῖς ἡμέραις μόνον τότε ὁ ἄνομος ἐπαρθεὶς τῇ καρδίᾳ, συνάζει τοὺς ἑαυτοῦ δαίμονας ἐν σχήματι ἀνθρώπων, καὶ τοὺς προσκαλου μένους αὐτὸν ἐπὶ τὴν βασιλείαν βδελύξεται, καὶ πολλὰς ψυχὰς μιανεί. XXVI. Quippe principes eis constituet ex damonibus. Nec jam velut religiosus, sed plane austerus, severus, iracundus, plenus excandescentiæ, truculentus, inconstans, terribilis, gravis, odiosus, contemptor, immitis, exitiosus, nequam, in eo studium et operam collocans, ut universum genus hominum in fossam interitus conjiciat, signa falsa multiplicabit. Cunctis enim populis fausta omnia acclamantibus, propter objectas species, vehementi et grandi voce clamabit, ita ut moveatur locus in quo turba astiterint ei: Perspicite, populi, tribus ac gentes, magnam meam potestatem ac potentiam, viresque imperii mei. Quis princeps tam potens, at que ego? Quis Deus magnus, præter me? Potentiæ meæ quis resistet? Transferet montes ante oculos spectantium, siccis pedibus ambulabit super mare, deducet ignem e cœlo, convertet diem in tenebras, et noctem in diem: solem circumaget quo libuerit. Et ut semel dicam, elementa omnia terræ marisque vi oblatæ apparitionis a se ccram spectantibus ol temperare sibi demonstrabit. Nam si ipse modo non conspicuus filius perditionis, visibiliter tamen nobis bellum ad pugnas et caedes immittit atque excitat tunc cum in propria persona veniet ipse, ac ΧΧVΙ. Ποιήσει γὰρ αὐτοῖς ἄρχοντας ἐκ τῶν δαιμόνων. Καὶ οὐκ ἔτι ὡς εὐλαβὴς, ἀλλὰ πάντα ἐν πᾶσιν αὐστηρὸς, ἀπότομος, ὀργίλος, θυμώδης, δει νὸς ἀκατάστατος, φοβερό;, ἀηδής, μισητός, βδελυκτός, ἀνήμερος, αλάστωρ, πονηρός· καὶ σπου δάζων ἐμβαλεῖν εἰς βόθρον ἀπωλείας πᾶν τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων, πληθυνεί σημεία ψευδή τῶν λαῶν γὰρ ἁπάντων ἀνευφημούντων αὐτὸν διὰ τὰς φαντασίας, κραυγάσει φωνὴν ἰσχυρὰν, ὥς τε σαλευθῆναι τὸν τόπον, ἐν ᾧ οἱ ὄχλοι αὐτῷ παρειστή χεσαν· Γνώτε, λαοὶ, καὶ φυλαί καὶ ἔθνη, τὴν ἐμὴν μεγάλην εξουσίαν, καὶ δύναμιν, καὶ τὴν ἰσχὺν τῆς ἐμῆς βασιλείας· τις δυνάστης μέγας, ὡς ἐγώ; τίς Θεὸς μέγας πλὴν ἐμοῦ; τίς τῇ ἐμῇ ἐξουσίᾳ ἀντιστήσεται; Μεταστήσει ὄρη ἐν ὀφθαλμοῖς τῶν θεωρούντων, περιπατήσει την θάλασσαν ἀβρόχοις ποσί, κατάξει πῦρ ἐξ οὐρανοῦ, ποιήσει τὴν ἡμέραν σκότος, καὶ τὴν νύκτα ἡμέραν τὸν ἥλιον μεταστρέψει ὅπου βούλεται· καὶ ἀπαξαπλῶς, πάντα τὰ στοιχεῖα τῆς γῆς καὶ τῆς θαλάσσης ἐν δυνάμει τῆς φαντασίας αὐτοῦ, ἐνώπιον τῶν θεω ρούντων ἀναδείξει ὑπήκοα Εἰ γὰρ αὐτὸς μὴ φαινόμενος ἄρτι ὁ υἱὸς τῆς ἀπωλείας, ὁρατόν ἡμῖν πόλεμον πρὸς μάχας καὶ σφαγὰς ἐπάγει καὶ ερεθίζει, τότε αὐτὸς ὅταν μέλλῃ αὐτοπροσώπως ἔρ- vere illum homines intuebuntur, quas non machiχεσθαι καὶ θεωρεῖν αὐτὸν οἱ ἄνθρωποι ἐν ἀλη θεία, τίνας οὐκ εἰσπράξεται μηχανάς, καὶ δόλους, καὶ φαντασίας, πρὸς τὸ πάντας ἀνθρώπους πλανῆσαι καὶ ἀποστῆσαι ἐκ τῆς ὁδοῦ τῆς ἀληθείας, καὶ ἐκ τῆς θύρας τῆς βασιλείας ΧΧVΙΙ. Εἶτα μετὰ ταῦτα πάντα, ὁ οὐρανὸς οὐ δώσει τὴν δρόσον αὐτοῦ, αἱ νεφέλαι οὐ δώσουσιν ὕδωρ, ἡ γῆ ἀρνήσεται τοὺς καρποὺς αὐτῆς, ἡ θάλασσα δυσωδίας πληρωθήσεται οι ποταμοί ξηρανθήσονται, οἱ ἰχθύες τῆς θαλάσσης τεθνήξονται, οἱ ἄν θρωποι ἐκ τοῦ λιμοῦ καὶ τῆς δίψης τελευτήσουσι· καὶ πατὴρ τὸν υἱὸν περιπλακείς ἅμα ἀποθανοῦν ται, καὶ μήτηρ θυγατέρα ὁμοίως· καὶ οὐκ ἔστιν ὁ θάπτων. Ἀλλ᾿ ἡ γῆ πᾶσα ἐκ τῶν σωμάτων τῶν ἐρ ριμμένων θνησιμαίων, δυσωδίας πληρωθήσεται. Καὶ ἡ θάλασσα μὴ δεχομένη τῶν ποταμῶν τὰ ῥεύVerba οἷα usque ad γένηται, quæ in editis deerant, supplevi ex B. 1d., προσκαλεσαμένους. In B. deest αὐτοῖς. Deest ibid. vocabulum δεινός. Β., σημεῖα ψεύδους. Αὐτόν addidi e B. In B. desunt verba καὶ φυλαί. Ibid. μέγας deest. Deest vos ὑπήκοα in B. Al. Pici codex ὁρατῶς. Sed in Β. ἀοράτως ἡμῖν πολεμῶν. Verba επάγει καί desunt in Β. Ibid. sequitur: Καὶ ὁρᾶσθαι ὑπὸ τῶν ἀνθρώ nas, dolos ac species nolietur, ad seducendos cunctos homines et abducendos a via veritatis et regui porta XXVII. Deinceps post hæc omnia cœlum non dabit rorem suum, nubes non præbebunt aquam, terra denegabit fructus suos, mare gravi replėbitur odore, flumina desiccabuntur, morientur pisces maris, homines fame sitique peribunt; pater amnplexus filium, mater item filiam, una morientur, nec erit qui sepeliat. Verum universa terra perfundetur fœtore corporum morticinorum passim jacentium. Mare quoque non recipiens fluminum incursus, cœni instar fiet, infinitoque et gravi odore replebitur. Tum pestis invalescet super universam πων ἐν ἀληθείᾳ. Τί ἂν οὐκ εἰσπράξεται. Β.. τῆς εὐθείας, καὶ ἐκ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. In B. sequitur: Οἱ ἰχθύες αὐτῆς θυάζονται, οἱ ποταμοί ξηρανθήσονται, αἱ λίμναι τακήσονται, τὰ φρέατα εκλείψει, τὰ θηρία τοὺς ἀνθρώπους ἐπαναστήσονται, τὰ κτήνη καὶ τὰ πετεινὰ θνήξουσι, οἱ ἄνθρώποι, etc. Ibid., και μήτηρ θυγατέρα, ἅμα ἀποθα νοῦνται. 1n B. desunt quæ sequuntur a δυσωδίας usque ad τότε λοιμός, non alia, ut videtur, causa, quar librarii oscitantia.

col. 931–932page 174 of 189

PG 10:931ματα, βορβόρου δίκην γενήσεται, καὶ ὀσμῆς ἀπείρου χξς Αι, ἀρνοῦμαι, καὶ δυσωδίας πληρωθήσεται. Τότε λοιμὸς ἰσχυρὸς ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν, τότε θρῆνος ἀπαραμύθητος, τότε κλαυθμὸς ἄμετρος, τότε στεναγμοὶ ἄπαυστοι. Τότε μακαρίσουσιν οἱ ἄνθρωποι τοὺς προτεθνηκό τας, λέγοντες πρὸς αὐτούς· Ανοίξατε τους τάφους ὑμῶν καὶ δέξασθε ἡμᾶς τοὺς ἀθλίους· ἀνοίξατε τὰς θήκας ὑμῶν πρὸς ὑποδοχὴν τῶν ἐλεεινῶν συγ γενῶν ὑμῶν καὶ γνωστῶν Μακάριοι ὑμεῖς, ὅτι οὐκ ἐθεάσασθε τὰς ἡμέρας ταύτας. Μακάριοι ὑμεῖς, ὅτι τὸν βίον τοῦτον τὸν ὀδυνηρὸν οὐκ ἐφθάσατε ἰδεῖν, οὐδὲ τὸν λοιμὸν τοῦτον τὸν ἀπαραμύθητον, οὐδὲ τὴν ἀνάγκην ταύτην, την μετέχουσαν τὰς ἡμετέρας ψυχάς ΧΧVΙΙΙ. Εἶτα ἐντάλματα ὁ μικρὸς (πέμψει) κατὰ πᾶσαν ἐπαρχίαν, διά τε δαιμόνων, διά τε τῶν αἰσθη τῶν ἀνθρώπων, λεγόντων· Οτι βασιλεὺς μέγας γέγο νεν ἐπὶ τῆς γῆς· δεῦτε πάντες εἰς προσκύνησιν αὐ τοῦ· δεῦτε πάντες θεάσασθαι τὴν ἰσχὺν τῆς δυνά μεως αὐτοῦ· ἰδοὺ γὰρ ὑμῖν καὶ σῖτον παρέξει, καὶ οἶνον ὑμῖν χαρίσεται, καὶ πλοῦτον πολυτελῆ, καὶ ἀξίας μεγάλας· τῷ γὰρ κελεύσματι αὐτοῦ πᾶσα ἡ γῆ καὶ θάλασσα ὑπακούει· δεῦτε πάντες πρὸς αὐτ τόν. Καὶ πάντες διὰ τὴν στέρησιν τῶν βρωμάτων, ἐπ' αὐτὸν ἐλεύσονται, καὶ προσκυνήσουσιν αὐτόν καὶ δώσει αὐτοῖς χάραγμα ἐν τῇ χειρὶ τῇ δεξιᾷ, καὶ ἐν τῷ μετώπῳ, ἵνα μή τις τὸν τίμιον σταυρὸν ποιή σῇ ἐν τῷ μετώπῳ τῇ δεξιᾷ αὐτοῦ χειρί· ἀλλὰ δέδεται αὐτοῦ ἡ χείρ Καὶ ἀπὸ τότε οὐχ ἕξει ἐξουσίαν σφραγίσαι τι τῶν μελῶν αὐτοῦ· ἀλλὰ τῷ πλάνῳ προστεθήσεται, καὶ αὐτῷ δουλεύσει· καὶ μετ τάνοια ἐν αὐτῷ οὐκ ἔστιν· ἀλλὰ ὁ τοιοῦτος ἀπώ λετο, καὶ ἀπὸ Θεοῦ, καὶ ἀπὸ ἀνθρώπων, καὶ δώσει αὐτοῖς ὁ πλάνος βραχέα βρώματα διὰ τὴν σφραγίδα αὐτοῦ τὴν μιαράν. Ἡ δὲ σφραγὶς αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ μετώπου, καὶ ἐπὶ τῆς δεξιᾶς χειρός ἐστι ψῆφος, χές. Και, ὡς οἶμαι οὐδὲ ἀκριβῶς ἐπίσταμαι τοῦτο· ἐν τῇ γραφῇ γὰρ πολλὰ ἐν τῷ ψήφῳ τούτῳ ὀνόματα εὕρηνται. ᾿Αλλὰ λέγομεν ἴσως γράφειν τὴν αὐτὴν σφραγίδα· 'Αρνοῦμαι Ἐπειδὴ καὶ πρώην διὰ τῶν ὑπηρετῶν αὐτοῦ ὁ ἀντίδικος ἐχθρὸς, ἢ γοῦν τῶν εἰδωλολατρῶν, τοῖς μάρτυσι τοῦ Χριστοῦ προέτρεπον οἱ ἄνομοι· "Αρνησαι, φησί, τὸν Θεόν σου τὸν ἐσταυρωμένον. Β., μακαρίζουσιν. Ὑμῶν καὶ γνωστῶν. ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς. Ὅτι τὸν ὀδυνηρὸν καιρὸν οὐκ ἐφθάσατε ἰδεῖν, οὐδὲ τὸν λιμόν, τὸν συνέ χοντα ἡμᾶς· εἶτα ἐντάλματα ὁ μικρὸς κατὰ πᾶσαν πόλιν ἐξαποστελεῖ, καὶ ἐπὶ πᾶσαν ἐπαρχίαν διά τε δαιμόνων διά τε ἀνθρώπων λεγόντων· Δεῦτε πάντες θεάσασθαι τὴν ἰσχὺν καὶ τὴν δύναμιν αὐτοῦ, ὅτι βασι λεὺς μέγας γέγονεν ἐπὶ τὴν γῆν. Καὶ δεῦτε θεάσαθαι τὴν ἰσχὺν καὶ τὴν δύναμιν αὐτοῦ. Ἰδοὺ γὰρ καὶ στ τον ὑμῖν παρέξει, τὸν τίμιον καὶ ζωοποιὸν σταυρὸν ποιήσει. ἀλλὰ δέδεται αὐτοῦ ἡ χεὶρ αλλά τι αὐτός. τοιοῦτος Β., καὶ αὐτὸς οἶμαι, οὐδὲ γὰρ ἀκριβῶς ἐπί σταμαι τούτων τὴν γραφήν, πολλὰ γὰρ ονόμα τα, Ι., γραφήν. ἀρνοῦμαι ε ψιλῷ, ἀρνοῦμε. ήγουν. Β.: Τοὺς μάρτυρας τοῦ Χριστοῦ προετρέποντο οἱ ἄνομοι· "Αρνησαι, φησί, Θεὸν τὸν ἐσταυρωμένον. Τοιοῦτον οὖν γενήσεται καὶ ἐπὶ τοῦ μισοκά του διαβόλου, ή σφραγὶς αὐτοῦ λέγουσα· 'Αρνούμαι, φησί, τὸν ποιητὴν τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς· ἀρνοῦμαι τὸ βάπτισμα, ἀρνοῦμαι τὴν πίστιν μου καὶ σὲ προσκυνῶ. Τοῦτο γὰρ καὶ οἱ προφῆται,

APPEND. AD PARTEM 11 OPERUM S. HIPPOLYTI. terram; tum lamentatio carens omni consolatione, ματα, βορβόρου δίκην γενήσεται, καὶ ὀσμῆς ἀπείρου tum ejulatus immodicus, tum fletus continui. Tum homines beatos prædicabunt eos, qui antea decesse runt, dicentes eis: Aperite sepulcra vestra, nosque miseros excipite. Aperite loculos vestros, ut suscipiatis miserabiles cognatos ac familiares vestros. Beati estis vos, qui non spectastis dies istos. Beati vos, qui non vidistis vitam istam tot dolores nobis et eruciatus afferentem; nec pestem istam, vincentem omnia remedia; neque necessitatem istam, quæ occupat animas nostras. 'XXVIII. Inde impurus ille mandata mittet per universam provinciam, opera tum dæmonum, tum sensibilium hominum, qui dicant: Rex magnus natus est super terram, venite omnes adoratum eum, properate omnes ad spectandas vires potentiæ ejus. En vobis præstabit frumentum, vinum vobis largieur, opes pretiosas ac sublimes dignitates. Ejus namque imperio omnis terra mareque obtemperat. Ad illum omnes accedite. Mox cuncti ciborum penuria accedent, atque adorabunt eum: quibus dabit characterem in dextra manu et fronte, ne quis dextra sua pretiosam illam crucem pingat in fronte: siquidem manus ejus ligata est. Ex quo tempore non poterit ullum signare membrorum suorum, sed adhærebit seductori, eique serviet, neque ducetur poenitudine. Sed periit ille tum quod ad Deum, tum c quod ad homines attinet. Ita seductor ille dabit eis pauca cibaria, idque ob in purum sigillum suum. Sigillum illius tam in fronte quam dextra manu est calculus χξς ". Αι, ut opinor, neque certo hoc scio, quod At, in scriptura quæ est in calculo illo, permulta reperiantur nomina, quæ numerum illum habeant. At dicimus fortasse scripturam illius sigilli esse ἀρνοῦμαι, id est nego. Nam antea quoque hostis ille nobis adversarius opera ministrorum suorum, hoc est, idololatrarum, Christi martyres hortantium: Negato, aiebat, Deum tuum crucifixum. καὶ δυσωδίας πληρωθήσεται. Τότε λοιμὸς ἰσχυρὸς ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν, τότε θρῆνος ἀπαραμύθητος, τότε κλαυθμὸς ἄμετρος, τότε στεναγμοὶ ἄπαυστοι. Τότε μακαρίσουσιν οἱ ἄνθρωποι τοὺς προτεθνηκό τας, λέγοντες πρὸς αὐτούς· Ανοίξατε τους τάφους ὑμῶν καὶ δέξασθε ἡμᾶς τοὺς ἀθλίους· ἀνοίξατε τὰς θήκας ὑμῶν πρὸς ὑποδοχὴν τῶν ἐλεεινῶν συγγενῶν ὑμῶν καὶ γνωστῶν Μακάριοι ὑμεῖς, ὅτι οὐκ ἐθεάσασθε τὰς ἡμέρας ταύτας. Μακάριοι ὑμεῖς, ὅτι τὸν βίον τοῦτον τὸν ὀδυνηρὸν οὐκ ἐφθάσατε ἰδεῖν, οὐδὲ τὸν λοιμὸν τοῦτον τὸν ἀπαραμύθητον, οὐδὲ τὴν ἀνάγκην ταύτην, την μετέχουσαν τὰς ἡμετέρας ψυχάς ΧΧVΙΙΙ. Εἶτα ἐντάλματα ὁ μικρὸς (πέμψει) κατὰ πᾶσαν ἐπαρχίαν, διά τε δαιμόνων, διά τε τῶν αἰσθητῶν ἀνθρώπων, λεγόντων· Οτι βασιλεὺς μέγας γέγο νεν ἐπὶ τῆς γῆς· δεῦτε πάντες εἰς προσκύνησιν αὐ τοῦ· δεῦτε πάντες θεάσασθαι τὴν ἰσχὺν τῆς δυνάμεως αὐτοῦ· ἰδοὺ γὰρ ὑμῖν καὶ σῖτον παρέξει, καὶ οἶνον ὑμῖν χαρίσεται, καὶ πλοῦτον πολυτελῆ, καὶ ἀξίας μεγάλας· τῷ γὰρ κελεύσματι αὐτοῦ πᾶσα ἡ γῆ καὶ θάλασσα ὑπακούει· δεῦτε πάντες πρὸς αὐτ τόν. Καὶ πάντες διὰ τὴν στέρησιν τῶν βρωμάτων, ἐπ' αὐτὸν ἐλεύσονται, καὶ προσκυνήσουσιν αὐτόν· καὶ δώσει αὐτοῖς χάραγμα ἐν τῇ χειρὶ τῇ δεξιᾷ, καὶ ἐν τῷ μετώπῳ, ἵνα μή τις τὸν τίμιον σταυρὸν ποιήσῇ ἐν τῷ μετώπῳ τῇ δεξιᾷ αὐτοῦ χειρί· ἀλλὰ δέδεται αὐτοῦ ἡ χείρ Καὶ ἀπὸ τότε οὐχ ἕξει ἐξουσίαν σφραγίσαι τι τῶν μελῶν αὐτοῦ· ἀλλὰ τῷ πλάνῳ προστεθήσεται, καὶ αὐτῷ δουλεύσει· καὶ μετ τάνοια ἐν αὐτῷ οὐκ ἔστιν· ἀλλὰ ὁ τοιοῦτος ἀπώ λετο, καὶ ἀπὸ Θεοῦ, καὶ ἀπὸ ἀνθρώπων, καὶ δώσει αὐτοῖς ὁ πλάνος βραχέα βρώματα διὰ τὴν σφραγίδα αὐτοῦ τὴν μιαράν. Ἡ δὲ σφραγὶς αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ μετώπου, καὶ ἐπὶ τῆς δεξιᾶς χειρός ἐστι ψῆφος, χές. Και, ὡς οἶμαι οὐδὲ ἀκριβῶς ἐπίσταμαι τοῦτο· ἐν τῇ γραφῇ γὰρ πολλὰ ἐν τῷ ψήφῳ τούτῳ ὀνόματα εὕρηνται. ᾿Αλλὰ λέγομεν ἴσως γράφειν τὴν αὐτὴν σφραγίδα· 'Αρνοῦμαι Ἐπειδὴ καὶ πρώην διὰ τῶν ὑπηρετῶν αὐτοῦ ὁ ἀντίδικος ἐχθρὸς, ἢ γοῦν τῶν εἰδωλολατρῶν, τοῖς μάρτυσι τοῦ Χριστοῦ προέτρεπον οἱ ἄνομοι· "Αρνησαι, φησί, τὸν Θεόν σου τὸν ἐσταυρωμένον. 91 Apoc. xviii, 18. Β., μακαρίζουσιν. Ὑμῶν deest in B. Ibid. desunt verba καὶ γνωστῶν. Al. Pici codex, ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς. Sed in B. totus hic locus ita legitur: Ὅτι τὸν ὀδυνηρὸν καιρὸν οὐκ ἐφθάσατε ἰδεῖν, οὐδὲ τὸν λιμόν, τὸν συνέχοντα ἡμᾶς· εἶτα ἐντάλματα ὁ μικρὸς κατὰ πᾶσαν πόλιν ἐξαποστελεῖ, καὶ ἐπὶ πᾶσαν ἐπαρχίαν διά τε δαιμόνων διά τε ἀνθρώπων λεγόντων· Δεῦτε πάντες θεάσασθαι τὴν ἰσχὺν καὶ τὴν δύναμιν αὐτοῦ, ὅτι βασι λεὺς μέγας γέγονεν ἐπὶ τὴν γῆν. Καὶ δεῦτε θεάσαθαι τὴν ἰσχὺν καὶ τὴν δύναμιν αὐτοῦ. Ἰδοὺ γὰρ καὶ στ τον ὑμῖν παρέξει, etc. In B. est: τὸν τίμιον καὶ ζωοποιὸν σταυρὸν ποιήσει. Verba ἀλλὰ δέδεται αὐτοῦ ἡ χεὶρ supplevi ex B. et altero Pici codice. Al. Pici codex, αλλά τι αὐτός. Sed in B. & τοιοῦτος abest. Β., καὶ αὐτὸς οἶμαι, οὐδὲ γὰρ ἀκριβῶς ἐπίσταμαι τούτων τὴν γραφήν, πολλὰ γὰρ ονόμα τα, etc. Ι., γραφήν. Vox ἀρνοῦμαι non respondebit numero 666, nisi postrema syllaba scribatur ε ψιλῷ, atque ita habet etiam Haymo lib. IV, in Apocalypsin, ἀρνοῦμε. Al. Pici codex, ήγουν. Β.: Τοὺς μάρτυρας τοῦ Χριστοῦ προετρέ ποντο οἱ ἄνομοι· "Αρνησαι, φησί, Θεὸν τὸν ἐσταυρω μένον. Τοιοῦτον οὖν γενήσεται καὶ ἐπὶ τοῦ μισοκά του διαβόλου, ή σφραγὶς αὐτοῦ λέγουσα· 'Αρνούμαι, φησί, τὸν ποιητὴν τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς· ἀρνοῦ μαι τὸ βάπτισμα, ἀρνοῦμαι τὴν πίστιν μου καὶ σὲ προσκυνῶ. Τοῦτο γὰρ καὶ οἱ προφῆται, etc.

col. 933–934page 175 of 189

PG 10:933ΧΧΙΧ. Τοιοῦτον γενήσεται καὶ ἐπὶ τοῦ μισοκάλου ἡ σφραγὶς λέγουσα· Αρνούμαι, φησί, τὸν ποιητὴν οὐρανοῦ τε καὶ γῆς· ἀρνοῦμαι τὸ βάπτισμα, ἀρνοῦμαι τὴν λατρείαν μου καὶ σοὶ προστίθεμαι, καὶ σὲ πιστεύω. Τοῦτο γὰρ οἱ προφῆται κηρύξουσιν Ενώχ καὶ Ἠλίας, ὅτι, Μὴ πεισθῆτε τῷ μέλλοντι ἐλεύσεσθαι καὶ ὀφθῆναι ἐχθρῷ, ὅτι ἀντίδικος ἐστι καὶ φθο ρεὺς, καὶ υἱὸς τῆς ἀπωλείας, καὶ πλανᾷ ὑμᾶς καὶ διὰ τοῦτο ὑμᾶς ἀποκτενεῖ, καὶ ἐν ῥομφαίᾳ πατάξει αὐτούς. Βλέπετε τὴν πλάνην τοῦ ἐχθροῦ, γινώσκετε τὰς μηχανὰς τοῦ δολίου, πῶς διὰ παντὸς σκοτίσαι βούλεται τὸν νοῦν τῶν ἀνθρώπων· τοὺς γὰρ δαίμονας αὐτοῦ ἀποδείξει ὡς ἀγγέλους φωτεινούς, καὶ στρατιὰς ἀσωμάτων παρεισάξει, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός· καὶ ἔμπροσθεν πάντων ἀναδεικνύει αὐτὸν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναλαμβανόμενον, μετὰ σαλπίγγων, καὶ ἤχων, καὶ κραυγῆς ἰσχυρᾶς εὐφημούντων αὐτὸν ἀδιηγήτοις ὕμνοις, καὶ ἐκλάμπων ὥσπερ φῶς ὁ τῆς σκοτίας κληρονόμος· καὶ ποτὲ μὲν εἰς οὐρανοὺς ἀνιπτάμενος, ποτὲ δὲ ἐπὶ τῆς γῆς κατερχόμενος ἐν δόξῃ μεγάλῃ· ποτὲ δὲ καὶ ὡς ἀγγέλους τοὺς δαίμονας ἐπιτάσσων, τοῦ ποιεῖν τὰ θελήματα αὐτοῦ μετὰ πολλοῦ φόβου καὶ τρόμου. Τότε ἀποστελεῖ ἐν ὄρεσι, καὶ σπηλαίοις, καὶ ταῖς ὀπαῖς τῆς γῆς τῶν δαιμόνων τὰς φάλαγγας πρὸς τὸ ἐρευνῆσαι τοὺς ἀπο κρυβέντας ἐκ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ, καὶ προσαγαγεῖν αὐτοὺς εἰς προσκύνησιν αὐτοῦ· καὶ τοὺς μὲν πειθομένους αὐτῷ σφραγίσει τῇ σφραγίδι αὐτοῦ τοὺς δὲ μὴ βουλομένους αὐτῷ ὑπακοῦσαι, τιμωρίας ἀνεικάστους, καὶ βασάνους πικροτάτας, καὶ μηχα νὰς ἀναλώσει οἷα οὐδὲ ἐγένοντο, οὐδὲ εἰς ἀκοὴν ἀνθρώπου ἠκούσθη, οὔτε ὀφθαλμὸς βροτῶν εθεάσατο. ΧΧΧ. Μακάριοι οἱ τότε νικήσαντες τὸν τύραννον, ὅτι παρὰ τοὺς πρώτους μάρτυρας ἐνδοξότεροι καὶ ὑψηλότεροι ἔχουσιν ἀναδειχθῆναι οἱ γὰρ μάρ τυρες πρώην τοὺς αὐτοῦ ὑπασπιστὰς ἐνίκησαν οὗτοι δὲ αὐτὸν τὸν διάβολον υἱὸν τῆς ἀπωλείας και ταπαλαίσαντες καὶ νικηταί γενόμενοι, ποίων οὖν ἐγκωμίων καὶ στεφάνων οὐ κατακοσμηθήσον ται παρὰ τοῦ βασιλέως ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι στοῦ; Ο ΧΧΧΙ. Αλλ' ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν. Οταν γὰρ λάβωσι τότε οἱ ἄνθρωποι τὴν σφραγίδα, καὶ οὐχ εὕρωσι τροφάς, οὔτε ὕδωρ, προσέρχονται αὐτῷ μετὰ ὀδυνηρᾶς φωνῆς, λέγοντες· Δὸς ἡμῖν φα γεῖν καὶ πιεῖν, ὅτι πάντες ἐκ τοῦ λιμοῦ, καὶ ἀπὸ πάσης ἀνάγκης ἐκλείπομεν, καὶ ἐπίταξον τὸν οὐρανὸν τοῦ δοῦναι ἡμῖν ὕδωρ, καὶ ἀπέλασον τὰ ἀνθρωποφάγα θηρία. Τότε ὁ δόλιος ἀποκριθήσεται μυκτηρίζων αὐτοὺς ἐν πολλῇ ἀπανθρωπίᾳ, λέο γων Ο οὐρανὸς οὐ βούλεται δοῦναι ὑετόν· ἡ γῆ πάλιν οὐ βλαστάνει τὰ γεννήματα αὐτῆς· πόθεν Ότι πλάνος, Β. πλανᾶ τὸν κόσμον. αὐτούς. καὶ κτύπων αμετρήτων. Τὰ προστάγματα, Β. Β.: Τιμωρίαις ἀνυκέστοις ἀνηκ.) καὶ βασάνοις πικροτάτοις πικροτάταις) ἀναλώσει. μακάριοι. ἀναδειχθήσονται. Νικήσαντες, Β. οὐκ ἀξιωθήσονται. Β., καὶ τῆς ὀδύνης. ἀφ' ἡμῶν. Αποκριθήσεται αὐτοῖς, Β. πόθεν ἐγὼ δώσω ὑμῖν φαγεῖν καὶ πιεῖν.

ΧΧΙΧ. Τοιοῦτον γενήσεται καὶ ἐπὶ τοῦ μισοκάλου ἡ σφραγὶς λέγουσα· Αρνούμαι, φησί, τὸν ποιητὴν οὐρανοῦ τε καὶ γῆς· ἀρνοῦμαι τὸ βάπτισμα, ἀρνοῦ μαι τὴν λατρείαν μου καὶ σοὶ προστίθεμαι, καὶ σὲ πιστεύω. Τοῦτο γὰρ οἱ προφῆται κηρύξουσιν Ενώχ καὶ Ἠλίας, ὅτι, Μὴ πεισθῆτε τῷ μέλλοντι ἐλεύσεσθαι καὶ ὀφθῆναι ἐχθρῷ, ὅτι ἀντίδικος ἐστι καὶ φθορεὺς, καὶ υἱὸς τῆς ἀπωλείας, καὶ πλανᾷ ὑμᾶς καὶ διὰ τοῦτο ὑμᾶς ἀποκτενεῖ, καὶ ἐν ῥομφαίᾳ πατάξει αὐτούς. Βλέπετε τὴν πλάνην τοῦ ἐχθροῦ, γινώσκετε τὰς μηχανὰς τοῦ δολίου, πῶς διὰ παντὸς σκοτίσαι βούλεται τὸν νοῦν τῶν ἀνθρώπων· τοὺς γὰρ δαίμονας αὐτοῦ ἀποδείξει ὡς ἀγγέλους φωτεινούς, καὶ στρατιὰς ἀσωμάτων παρεισάξει, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός· καὶ ἔμπροσθεν πάντων ἀναδεικνύει αὐτὸν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναλαμβανόμενον, μετὰ σαλπίγγων, καὶ ἤχων, καὶ κραυγῆς ἰσχυρᾶς εὐφημούντων αὐτὸν ἀδιηγήτοις ὕμνοις, καὶ ἐκλάμπων ὥσπερ φῶς ὁ τῆς σκοτίας κληρονόμος· καὶ ποτὲ μὲν εἰς οὐρανοὺς ἀνιπτάμενος, ποτὲ δὲ ἐπὶ τῆς γῆς κατερχόμενος ἐν δόξῃ μεγάλῃ· ποτὲ δὲ καὶ ὡς ἀγγέλους τοὺς δαίμονας ἐπιτάσσων, τοῦ ποιεῖν τὰ θελήματα αὐτοῦ μετὰ πολλοῦ φόβου καὶ τρόμου. Τότε ἀποστελεῖ ἐν ὄρεσι, καὶ σπηλαίοις, καὶ ταῖς ὀπαῖς τῆς γῆς τῶν δαιμόνων τὰς φάλαγγας πρὸς τὸ ἐρευνῆσαι τοὺς ἀπο κρυβέντας ἐκ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ, καὶ προσαγα γεῖν αὐτοὺς εἰς προσκύνησιν αὐτοῦ· καὶ τοὺς μὲν πειθομένους αὐτῷ σφραγίσει τῇ σφραγίδι αὐτοῦ· τοὺς δὲ μὴ βουλομένους αὐτῷ ὑπακοῦσαι, τιμωρίας XXIX. Tale erit tempore illius, honestatis om. nis osoris, sigillum dicens: Nego creatorem coeli et terræ, nego baptisma, nego adorationem a me Deo præstari solitam: tibi adhæresco, in te credo. Hoc enim Enoch et Elias prophetæ denuntiabunt: Ne credatis hosti qui venturus est et apparebit. Nempe adversarius est, corruptor et filius perditionis, et seducit vos, ob eamque causam vos interfciet. Et romphæa feriet illos. Attendite fraudem hostis, insidias cognoscite illius dolosi, quemad modum hominum mentem obtenebrare perpetuo studeat. Dæmones enim suos velut splendentes angelos reddet, innumerasque copias spirituum incorporeorum adducet; et coram omnibus in cœlum assumi se demonstrabit, cum tubis, sonis et clamore valido prædicantium illum hymnis indicibilibus. Itaque ille tenebrarum hæres, instar lucis fulgens, interdum volitans in coelos, quandoque descendens cum gloria magna super terram, nonnunquam dæmonibus imperans, velut angelis ad jussa sua peragenda cum timore et tremore multo, confestim mittet dæmonum cohortes ad montes, speluncas et cavernas terræ, qui scrutentur eos qui subduxerunt sese ab oculis ejus; et adducent eos ad adorandum illum. Ac sibi obtemperantes sigillo suo notabit; recusantes vero imperium ipsius, poenis incomparabilibus acerbissinisque tormentis et machinis absumet; qualia nunquam fuerunt, nec auribus homo percepit, nec oculis mortalium ἀνεικάστους, καὶ βασάνους πικροτάτας, καὶ μηχα- conspecta sunt. νὰς ἀναλώσει οἷα οὐδὲ ἐγένοντο, οὐδὲ εἰς ἀκοὴν ἀνθρώπου ἠκούσθη, οὔτε ὀφθαλμὸς βροτῶν εθεάσατο. ΧΧΧ. Μακάριοι οἱ τότε νικήσαντες τὸν τύραννον, ὅτι παρὰ τοὺς πρώτους μάρτυρας ἐνδοξότεροι καὶ ὑψηλότεροι ἔχουσιν ἀναδειχθῆναι οἱ γὰρ μάρ τυρες πρώην τοὺς αὐτοῦ ὑπασπιστὰς ἐνίκησαν οὗτοι δὲ αὐτὸν τὸν διάβολον υἱὸν τῆς ἀπωλείας και ταπαλαίσαντες καὶ νικηταί γενόμενοι, ποίων οὖν ἐγκωμίων καὶ στεφάνων οὐ κατακοσμηθήσονται παρὰ τοῦ βασιλέως ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ; XXX. Ο beatos, qui tunc tyrannum illum devicerint. Quippe prioribus martyribus illustriores et sublimiores declarandi sunt; propterea quod superiores martyres illius duntaxat satellites superarunt, hi vero diabolum ipsum filium perditionis expugnarint, ac victoriam reportarint. Quibus igitur enco miis et coronis non ornabuntur a rege nostro Jesu Christo? XXXI. Sed revertamur ad propositum. Tunc homines ubi sigillum acceperint, nec escas, nec aquam invenerint, adibunt eum cum voce acerba dicennes præ fame cunctisque necessitatibus deficimus. Jube cœlum præbere nobis aquam, abige a nobis bestias homines devorantes. Tum dolosus ille ΧΧΧΙ. Αλλ' ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν. Οταν γὰρ λάβωσι τότε οἱ ἄνθρωποι τὴν σφραγίδα, καὶ οὐχ εὕρωσι τροφάς, οὔτε ὕδωρ, προσέρχονται αὐτῷ μετὰ ὀδυνηρᾶς φωνῆς, λέγοντες· Δὸς ἡμῖν φα- tes: Da nobis quod edamus et bibamus. Nam omγεῖν καὶ πιεῖν, ὅτι πάντες ἐκ τοῦ λιμοῦ, καὶ ἀπὸ πάσης ἀνάγκης ἐκλείπομεν, καὶ ἐπίταξον τὸν οὐρανὸν τοῦ δοῦναι ἡμῖν ὕδωρ, καὶ ἀπέλασον τὰ ἀνθρωποφάγα θηρία. Τότε ὁ δόλιος ἀποκριθήσεται μυκτηρίζων αὐτοὺς ἐν πολλῇ ἀπανθρωπίᾳ, λέο γων Ο οὐρανὸς οὐ βούλεται δοῦναι ὑετόν· ἡ γῆ πάλιν οὐ βλαστάνει τὰ γεννήματα αὐτῆς· πόθεν Ότι πλάνος, Β. Id., πλανᾶ τὸν κόσμον. Id., αὐτούς. In B. sequitur καὶ κτύπων αμετρήτων. Τὰ προστάγματα, Β. Β.: Τιμωρίαις ἀνυκέστοις (leg. ἀνηκ.) καὶ βασάνοις πικροτάτοις (leg. πικροτάταις) ἀναλώσει. Deinde cætera omnia omissa usque ad μακάριοι. respondens, multa cum inhumanitate subsaunabit illos, his verbis: Cœlum negat pluviam, terra non iterum producit germina sua: undenam ego vobis alimenta suppeditabo? Auditis his verbis dolosi ilId., ἀναδειχθήσονται. Νικήσαντες, Β. Id., οὐκ ἀξιωθήσονται. Β., καὶ τῆς ὀδύνης. Id. addit: ἀφ' ἡμῶν. Αποκριθήσεται αὐτοῖς, Β. ld. addit: πόθεν ἐγὼ δώσω ὑμῖν φαγεῖν καὶ πιεῖν.

col. 935–936page 176 of 189

PG 10:935ὑμῖν δώσω ἐγὼ βρώματα; Τότε ἀκούσαντες τῶν ῥη μάτων τοῦ δολίου τούτου οἱ ἄθλιοι, νοήσουσιν ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ πονηρὸς διάβολος, καὶ κόψονται ὀδυ νηρῶς, καὶ κλαύσονται μεγάλως, καὶ τὸ πρόσωπον ταῖς χερσὶν αὐτῶν τύψουσι, καὶ τὰς τρίχας αὐτῶν διαρρήξουσι καὶ τοῖς ὄνυξι τὰς παρειάς κατα ξανοῦσι, λέγοντες πρὸς ἀλλήλους· "Ω τῆς συμφορᾶς, ὢ τῆς ὀδυνηρᾶς πραγματείας· ὢ τοῦ δολίου συναλλάγματος, ὦ τοῦ μεγίστου πτώματος. Πῶς ἐπλανήθημεν τῷ πλάνῳ; πῶς προσηνέχθημεν αὐτῷ; πῶς τοῖς τούτου δικτύοις ἐζωγρεύθημεν; πῶς τῇ μιαρᾷ αὐτοῦ σαγήνη συνειλκύσθημεν; πῶς ἀκούοντες τῶν Γραφῶν οὐ συνιῶμεν; Καὶ γὰρ τότε οἱ δε δεμένοι ἐν πράγμασι βιωτικοῖς, καὶ τῇ ἐπιθυμίᾳ τοῦ αἰῶνος τούτου, οὗτοι εὐχερῶς προσαχθήσον ται τῷ διαβόλῳ, καὶ σφραγισθήσονται διασυροῦσι, Β., διασύ ρωσι. καὶ προσήλθομεν τῷ πλάνῳ. πῶς τῇ μιαρᾷ, Β., δεδομένοι. σφαγίσονται ὑπ' αὐτοῦ. Καὶ ἐν νῷ ταύτας φέροντες, Β. ᾿Αποδράσουσιν, Β., καὶ τὰς ὁπὰς τῆς γῆς κρυβήσεται. δυσωπήσουσι. ΧΧΧΙΙ. Οἱ δὲ ἀκροώμενοι τῶν θείων Γραφών καὶ ἐπὶ χεῖρας ἔχοντες, καὶ ἐν νῷ ταύτας ἐννοοῦντες, πολλοὶ ἀποδράσονται ἐκ τῆς αὐτοῦ πλάνης. Νοή σουσι γὰρ τῆς ἐπιβουλῆς αὐτοῦ τὴν ἐμφάνειαν, καὶ τῆς πλάνης αὐτοῦ τὴν ἀλαζονείαν, καὶ ἐκφεύξουσιν ἐκ τῶν χειρῶν αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τὰ ὄρη, καὶ ταῖς ὁπαῖς τῆς γῆς κατακρυβήσονται καὶ μετὰ δπο κρύων, καὶ συντετριμμένης καρδίας ζητήσουσι τὸν φιλάνθρωπον· καὶ αὐτὸς ἐκσπάσει αὐτοὺς ἐκ τῶν βρόχων αὐτοῦ, καὶ διασώσει ἐκ τῶν σκανδάλων απο τοὺς τῇ χειρὶ αὐτοῦ τῇ δεξιᾷ, τοὺς ἀξίως αὐτῷ καὶ δικαίως προσπίπτοντας. ΧΧΧΙΙΙ. Ορᾷς οἷαν νηστείαν καὶ προσευχὴν ἐκτελέσουσι τότε οἱ ἅγιοι. Μάθε καὶ τοὺς ἐν τῇ πόλει καὶ χώρα οἷος χαλεπός καιρὸς καὶ ἡμέραι γενήσονται. Τότε ἀπὸ ἀνατολῶν εἰς δυσμὰς ἀχθήσονται καὶ ἀπὸ δυσμῶν ἕως ἀνατολῶν παραγενήσονται, καὶ κλαύσουσι μεγάλως, καὶ κόψονται ἰσχυρῶς, καὶ τῆς ἡμέρας διαφαυσκούσης ἐκδέξονται τὴν νύκτα, ἵνα ἀναπαύσωνται ἐκ τῶν ἔργων αὐτῶν· καταλαβούσης δὲ τῆς νυκτὸς, ἐκ τῶν ἐπαλλήλων σεισμών καὶ ἐκ τῶν καταιγίδων τῶν ἀέρων ζητήσουσιν ἵνα κἂν θεωρῶσι τὸ φῶς τῆς ἡμέρας καὶ πῶς μέλη λουσι λοιπόν χαλεπῷ θανάτῳ προσέρχεσθαι. Τὸν ὀδι νηρὸν βίον πενθεῖ τότε πᾶσα ἡ γῆ, πενθεῖ καὶ ἡ θάλασσα καὶ ἀὴρ, πενθεῖ καὶ ὁ ἥλιος· πενθεῖ καὶ τὰ ἄγρια ζώα, σὺν πετεινοῖς· πενθοῦσιν ὄρη καὶ βουνοὶ, καὶ τὰ ξύλα τοῦ πεδίου, διὰ τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων, ὅτι πάντες ἐξέκλιναν ἀπὸ Θεοῦ ἁγίου, καὶ τῷ πλάνῳ ἐπίστευσαν, δεξάμενοι τὸν χαρακτῆρα τοῦ μιαροῦ καὶ θεομάχου, ἀντὶ τοῦ ζωοποιοῦ σταυροῦ Σωτήρος. Πενθοῦσι δὲ καὶ αἱ Ἐκκλησίαι πένθος τότε ἀπὸ ἀχθήσονται Β. διαδραμούσης. ἐκ τῶν κόπων αὐτῶν, καὶ ἐκ τῶν ἐπ' ἀλλήλων σεισμών. ἐκ τῶν καταιγίδων τῶν ἀνέμων τὴν ἡμέ ραν ζητήσουσιν. Β., μετέρχεσθαι τὸν βίον. Πενθεί τότε, καὶ ἡ σελήνη. Β., ἀντὶ τοῦ τιμίου καὶ ζωοποιοῦ,

APPEND. AD PARTEM II OPERUM S. HIPPOLYTI. lius, miseri tunc intelligent eum esse improbum il- ὑμῖν δώσω ἐγὼ βρώματα; Τότε ἀκούσαντες τῶν ῥηlum diabolum. Tum plangent misere, plorabunt vehementer, faciem manibus suis contundent, capillos suos evellent, genas unguibus dilacerabunt, alius ali dicentes: O calamitatem!o acerbam negotiationem! o pactum fraudulentum! o casum ingentem! Quomodo nos impostor seduxit? quomodo adhæsimus ei? quomodo retibus illius capti sulmus? quomodo verriculo illius impuri conclusi? quomodo Scripturas audientes non intelligebamus? Siquidem tunc illigati rebus vitæ ac desiderio bujus sæculi, perfacile adducentur ad diabolum et signabuntur. μάτων τοῦ δολίου τούτου οἱ ἄθλιοι, νοήσουσιν ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ πονηρὸς διάβολος, καὶ κόψονται ὀδυ νηρῶς, καὶ κλαύσονται μεγάλως, καὶ τὸ πρόσωπον ταῖς χερσὶν αὐτῶν τύψουσι, καὶ τὰς τρίχας αὐτῶν διαρρήξουσι καὶ τοῖς ὄνυξι τὰς παρειάς κατα ξανοῦσι, λέγοντες πρὸς ἀλλήλους· "Ω τῆς συμφορᾶς, ὢ τῆς ὀδυνηρᾶς πραγματείας· ὢ τοῦ δολίου συναλ λάγματος, ὦ τοῦ μεγίστου πτώματος. Πῶς ἐπλανή θημεν τῷ πλάνῳ; πῶς προσηνέχθημεν αὐτῷ; πῶς τοῖς τούτου δικτύοις ἐζωγρεύθημεν; πῶς τῇ μιαρᾷ αὐτοῦ σαγήνη συνειλκύσθημεν; πῶς ἀκούον τες τῶν Γραφῶν οὐ συνιῶμεν; Καὶ γὰρ τότε οἱ δε δεμένοι ἐν πράγμασι βιωτικοῖς, καὶ τῇ ἐπιθυμίᾳ τοῦ αἰῶνος τούτου, οὗτοι εὐχερῶς προσαχθήσον ται τῷ διαβόλῳ, καὶ σφραγισθήσονται XXXII. At multi qui audient Scripturas divinas, eas in manibus habebunt, mente versabunt, imposturam illius evitabunt. Clare enim perspicient iusidias ejus, et imposturæ arrogantiam; effugientque e manibus ejus ad montes ", et occultabuntur in cavernis terræ, cum lacrymis et contrito corde quærentes illum amantem hominum, qui eripiet eɔs e laqueis illius, et conservabit a molestis illius scandalis: dexteraque manu sua, invisibili modo, proteget eos qui digne ac juste ei supplicabunt. XXXII. Vides quali jejunio quibusve precibus tunc utentur sancti. Simul disce quam durum tempus ac dies orientur illis qui in urbe agrisque erunt. Accedent ab occidente ad orientem usque plorantes majorem in modum, graviterque plangent. Illucescente die noctem exspectabunt, ut requiescant ab operibus suis; ubi nox comprehenderit illos, ob crebras terræ concussiones aerisque tempestates, quærent ut vel aspiciant lumen diei, et qua ratione postea in acerbam mortem deveniant. Tum lugebit universa terra vitam cruciatuum plenam. Lugebit mare, lugebit aer, lugebit sol, lugebunt animantes feræ cum volatilibus, lugebunt montes et colles, ac ligna campi propter genus humanum eo quod omnes defecerint a sancto Deo, et crediderint impostori illi, suscepto charactere impuri illius et hostis Dei loco vivificæ crucis Salvatoris. XXXIV. Lugebunt etiam Ecclesiæ luctum ma- * Apoc. vi, Al. Pici codex, διασυροῦσι, Β., διασύ ρωσι. Id. subjungit: καὶ προσήλθομεν τῷ πλάνῳ. Deinde statim sequitur: πῶς τῇ μιαρᾷ, etc. Β., δεδομένοι. Id., σφαγίσονται ὑπ' αὐτοῦ. Καὶ ἐν νῷ ταύτας φέροντες, Β. ᾿Αποδράσουσιν, id. Deinde plura omittit. Β., καὶ τὰς ὁπὰς τῆς γῆς κρυβήσεται. Id., δυσωπήσουσι. ΧΧΧΙΙ. Οἱ δὲ ἀκροώμενοι τῶν θείων Γραφών καὶ ἐπὶ χεῖρας ἔχοντες, καὶ ἐν νῷ ταύτας ἐννοοῦντες, πολλοὶ ἀποδράσονται ἐκ τῆς αὐτοῦ πλάνης. Νοή σουσι γὰρ τῆς ἐπιβουλῆς αὐτοῦ τὴν ἐμφάνειαν, καὶ τῆς πλάνης αὐτοῦ τὴν ἀλαζονείαν, καὶ ἐκφεύξουσιν ἐκ τῶν χειρῶν αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τὰ ὄρη, καὶ ταῖς ὁπαῖς τῆς γῆς κατακρυβήσονται καὶ μετὰ δπο κρύων, καὶ συντετριμμένης καρδίας ζητήσουσι τὸν φιλάνθρωπον· καὶ αὐτὸς ἐκσπάσει αὐτοὺς ἐκ τῶν βρόχων αὐτοῦ, καὶ διασώσει ἐκ τῶν σκανδάλων απο τοὺς τῇ χειρὶ αὐτοῦ τῇ δεξιᾷ, τοὺς ἀξίως αὐτῷ καὶ δικαίως προσπίπτοντας. ΧΧΧΙΙΙ. Ορᾷς οἷαν νηστείαν καὶ προσευχὴν ἐκτε λέσουσι τότε οἱ ἅγιοι. Μάθε καὶ τοὺς ἐν τῇ πόλει καὶ χώρα οἷος χαλεπός καιρὸς καὶ ἡμέραι γενήσον ται. Τότε ἀπὸ ἀνατολῶν εἰς δυσμὰς ἀχθήσονται καὶ ἀπὸ δυσμῶν ἕως ἀνατολῶν παραγενήσονται, καὶ κλαύσουσι μεγάλως, καὶ κόψονται ἰσχυρῶς, καὶ τῆς ἡμέρας διαφαυσκούσης ἐκδέξονται τὴν νύκτα, ἵνα ἀναπαύσωνται ἐκ τῶν ἔργων αὐτῶν· καταλαβού σης δὲ τῆς νυκτὸς, ἐκ τῶν ἐπαλλήλων σεισμών καὶ ἐκ τῶν καταιγίδων τῶν ἀέρων ζητήσουσιν ἵνα κἂν θεωρῶσι τὸ φῶς τῆς ἡμέρας καὶ πῶς μέλη λουσι λοιπόν χαλεπῷ θανάτῳ προσέρχεσθαι. Τὸν ὀδι νηρὸν βίον πενθεῖ τότε πᾶσα ἡ γῆ, πενθεῖ καὶ ἡ θάλασσα καὶ ἀὴρ, πενθεῖ καὶ ὁ ἥλιος· πενθεῖ καὶ τὰ ἄγρια ζώα, σὺν πετεινοῖς· πενθοῦσιν ὄρη καὶ βουνοὶ, καὶ τὰ ξύλα τοῦ πεδίου, διὰ τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων, ὅτι πάντες ἐξέκλιναν ἀπὸ Θεοῦ ἁγίου, καὶ τῷ πλάνῳ ἐπίστευσαν, δεξάμενοι τὸν χαρακτῆρα τοῦ μιαροῦ καὶ θεομάχου, ἀντὶ τοῦ ζωοποιοῦ σταυροῦ Σωτήρος. XXXIV. Πενθοῦσι δὲ καὶ αἱ Ἐκκλησίαι πένθος Verba τότε ἀπὸ usque ἀχθήσονται ex Β. et altero Pici codice restitui. ld., διαδραμούσης. Id., ἐκ τῶν κόπων αὐτῶν, καὶ ἐκ τῶν ἐπ' ἀλλήλων σεισμών. Id., ἐκ τῶν καταιγίδων τῶν ἀνέμων τὴν ἡμέ ραν ζητήσουσιν. Β., μετέρχεσθαι τὸν βίον. Πενθεί τότε, etc. Addit B., καὶ ἡ σελήνη. Β., ἀντὶ τοῦ τιμίου καὶ ζωοποιοῦ,

col. 937–938page 177 of 189

PG 10:937μέγα, διότι οὔτε προσφορά, οὔτε θυμίαμα εκτε λεῖται, οὔτε λατρεία θεάρεστος· ἀλλὰ τὰ ἱερὰ τῶν Ἐκκλησιῶν, ὡς ὀπωροφυλάκιον γενήσονται· καὶ τὸ τίμιον σῶμα καὶ αἷμα τοῦ Χριστοῦ ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις οὐκ ἀναφανήσεται λειτουργία σβεσθήσεται, ψαλμῳδία παυθήσεται, ἀνάγνωσις τῶν Γρα φῶν οὐκ εἰσακουσθήσεται. ᾿Αλλὰ σκότος ἔσται τοῖς ἀνθρώποις, καὶ θρῆνος ἐπὶ θρῆνον, καὶ οὐαὶ ἐπὶ οὐαί. Ρίψεται τότε ὁ ἄργυρος καὶ ὁ χρυσὸς ἐν ταῖς πλατείαις, καὶ οὐδεὶς συνάξει αὐτούς ἀλλὰ πάντα βδελυκτὰ καθεστήκασι. Πάντες γὰρ τοῦ ἐκφυγεῖν καὶ κρυβῆναι σπουδάσουσι, καὶ οὐδαμοῦ δυνή σονται λαθεῖν ἐκ τῶν παθῶν τοῦ ἀντικειμένου ἀλλὰ τὸ σημεῖον αὐτοῦ περιφέροντες, εύδηλοι καὶ γνωστοὶ αὐτοῦ ἀναδειχθήσονται. Εξωθεν φόβος, καὶ ἔσωθεν τρόμος, καὶ ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρᾳ· ἐν πλα τείᾳ καὶ ἐν τοῖς οἴκοις θνησιμαία· ἐν πλατείαις καὶ ἐν οἴκοις πεῖνα καὶ δίψα· ἐν πλατείαις θόρυβοι, ἐν οἴκοις κοπετοί· μεμάρανται τὸ κάλλος τῆς ὄψεως τοῦ προσώπου· γίνονται γὰρ αἱ ἰδέαι αὐτῶν, ὡσεὶ νεκρῶν. Καὶ τὸ κάλλος τῶν γυναικών μαρανθήσεται ρεθήσεται. καὶ ἡ ἐπιθυμία τῶν ἀνθρώπων πάντων ἀφαι ΧΧΙV. Οὐδὲ γὰρ τότε ὁ εὐσπλαγχνος καὶ φιλάνθρωπος Θεός καταλείψει τῶν ἀνθρώπων τὸ γένος ἀπαραμύθητον, ἀλλὰ καὶ κολοβώσει τὰς ἡμέρας ἐκείνας· καὶ τὸν χρόνον τῶν τριῶν καὶ ἥμισυ ἐτῶν καὶ ποιήσει αὐτὰ σύντομα, διὰ τὸ κατά λειμμα τῶν ἐν ὄρεσι καὶ σπηλαίοις κατακρυφθέντων ἵνα μὴ πάντων τῶν ἁγίων ἐκείνων ἡ φάλαγξ εκλείψῃ. ᾿Αλλὰ μετὰ σπουδῆς αἱ ἡμέραι αὗται διαδραμοῦνται· καὶ ἀρθήσεται ἡ βασιλεία τοῦ πλά νου καὶ ᾿Αντιχρίστου ἐν τάχει. Καὶ λοιπὸν ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ παρέλθῃ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου καὶ τῶν ἀνθρώπων ἡ ἐξουσία καταργηθήσεται σονται. καὶ τὰ δρώμενα ταῦτα πάντα ἀφανισθή το Τούτων οὖν ἐσομένων, ἀγαπητοί, ὧν προείπομεν, καὶ τῆς μιᾶς ἑβδομάδος εἰς δύο μερι σθείσης, καὶ τοῦ βδελύγματος τῆς ἐρημώσεως τότε ἀναφανέντος, καὶ τῶν προδρόμων τοῦ Κυρίου τὸν ἴδιον δρόμον τελεσάντων, καὶ τοῦ σύμπαντος κόσ σμου λοιπόν εἰς συντέλειαν έρχομένου, τί περι λείπεται, ἀλλ᾽ ἢ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆ ρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ἀπ' οὐρανῶν, εἰς ἂν ἠλπίσαμεν· ὃς ἐξάξει τὴν πύρω. σιν καὶ τὴν δικαιοκρισίαν πᾶσαν τοῖς ἀπειθήσασιν αὐτῷ. Λέγει γὰρ ὁ Κύριος· Ον τρόπον γὰρ ἡ ἀστραπὴ ἐξέρχεται ἀπὸ ἀνατολῶν, καὶ φαίνε Οὔτε τὸ τίμιον ἐκτε λεῖται σῶμα καὶ αἷμα τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐν ταῖς ἡμέ ραις ἐκείναις οὐκ ἀναφέρεται, καὶ γὰρ λειτουργία σβεσθήσεται, ἀλλὰ σκότος ἔσται. ᾿Αναφέρεται, συνάγει αὐτά. Β., ἐκφυγεῖν ἐκ τῶν παγίδων, ἐν πλατείαις καὶ ἐν οἴκοις. τῆς ὄψεως. Χ. ἀφαιρεθήσεται. καὶ ἥμισυ, ΙΙ, Β., αὐτοῦ. Β., τῶν δαιμόνων. Τούτων οὖν ὡς προ είπομεν, ἐσομένων. Β., προφητῶν. λοιπόν. Β., εκπλήρωσιν, πήρωσιν.

SPURIA. - DE CONSUMMATIONE MUNDI. tus Deo gratus. Sed Ecclesiarum ædes sacræ tugurii instar erunt”, pretiosumque corpus et sanguis Christi non exstabit in diebus illis, liturgia exstinguetur, psalmorum decantatio cessabit, Scripturarum recitatio non audietur. Sed erunt apud homines tenebræ, lamentatio super lamentationem, væ super væ. Argentum et aurum tunc projicietur in plateas, nec quisquam colliget ea: sed omnia abominationi habebunt. Cuncti enim aufugere conabuntur et abscondi; nusquam tamen latere poterunt a malis adversarii; sed notam illius circumferentes facile cognoscentur, ac noti ejus declarabuntur. Extra timor, intus tremor nocte dieque, tum in platea, tum domi morticina; in plateis et domibus fames ac sitis; in plateis tumultus, in domibus planctus. Pulchritudo aspectus faciei tabescet, fient enim formæ eorum tanquam mortuorum. Venustas mulierum exarescet, cupiditas omnium hominum evanescet. μέγα, διότι οὔτε προσφορά, οὔτε θυμίαμα εκτε- gnum: quia nec oblatio, nec suffitus fet, nec culλεῖται, οὔτε λατρεία θεάρεστος· ἀλλὰ τὰ ἱερὰ τῶν Ἐκκλησιῶν, ὡς ὀπωροφυλάκιον γενήσονται· καὶ τὸ τίμιον σῶμα καὶ αἷμα τοῦ Χριστοῦ ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις οὐκ ἀναφανήσεται λειτουργία σβεσθήσεται, ψαλμῳδία παυθήσεται, ἀνάγνωσις τῶν Γραφῶν οὐκ εἰσακουσθήσεται. ᾿Αλλὰ σκότος ἔσται τοῖς ἀνθρώποις, καὶ θρῆνος ἐπὶ θρῆνον, καὶ οὐαὶ ἐπὶ οὐαί. Ρίψεται τότε ὁ ἄργυρος καὶ ὁ χρυσὸς ἐν ταῖς πλατείαις, καὶ οὐδεὶς συνάξει αὐτούς ἀλλὰ πάντα βδελυκτὰ καθεστήκασι. Πάντες γὰρ τοῦ ἐκφυ γεῖν καὶ κρυβῆναι σπουδάσουσι, καὶ οὐδαμοῦ δυνή σονται λαθεῖν ἐκ τῶν παθῶν τοῦ ἀντικειμένου· ἀλλὰ τὸ σημεῖον αὐτοῦ περιφέροντες, εύδηλοι καὶ γνωστοὶ αὐτοῦ ἀναδειχθήσονται. Εξωθεν φόβος, καὶ ἔσωθεν τρόμος, καὶ ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρᾳ· ἐν πλατείᾳ καὶ ἐν τοῖς οἴκοις θνησιμαία· ἐν πλατείαις καὶ ἐν οἴκοις πεῖνα καὶ δίψα· ἐν πλατείαις θόρυβοι, ἐν οἴκοις κοπετοί· μεμάρανται τὸ κάλλος τῆς ὄψεως τοῦ προσώπου· γίνονται γὰρ αἱ ἰδέαι αὐτῶν, ὡσεὶ νεκρῶν. Καὶ τὸ κάλλος τῶν γυναικών μαρανθήσεται ρεθήσεται. καὶ ἡ ἐπιθυμία τῶν ἀνθρώπων πάντων ἀφαι XXXV. Neque tamen eo tempore misericors et Dominum amans Deus relinquet humanum genus omni consolatione destitutum; sed decurtabit dies illos et tempus trium annorum semis concisum reddet ", propter reliquias latitantium in moutibus et speluncis; ne phalanx illa sanctorum illorum omnium deficiat. Sed dies illi celeriter transibunt, seductoris et Antichristi regnum cito tolletur. Deinde in ictu oculi præteribit species mundi hujus *, hominumque potentia evacuabitur, et cuncta quæ cadunt sub oculos, delebuntur. ΧΧΙV. Οὐδὲ γὰρ τότε ὁ εὐσπλαγχνος καὶ φιλάν θρωπος Θεός καταλείψει τῶν ἀνθρώπων τὸ γένος ἀπαραμύθητον, ἀλλὰ καὶ κολοβώσει τὰς ἡμέρας ἐκείνας· καὶ τὸν χρόνον τῶν τριῶν καὶ ἥμισυ ἐτῶν καὶ ποιήσει αὐτὰ σύντομα, διὰ τὸ κατάλειμμα τῶν ἐν ὄρεσι καὶ σπηλαίοις κατακρυφθέντων ἵνα μὴ πάντων τῶν ἁγίων ἐκείνων ἡ φάλαγξ εκλείψῃ. ᾿Αλλὰ μετὰ σπουδῆς αἱ ἡμέραι αὗται διαδραμοῦνται· καὶ ἀρθήσεται ἡ βασιλεία τοῦ πλάνου καὶ ᾿Αντιχρίστου ἐν τάχει. Καὶ λοιπὸν ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ παρέλθῃ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου· καὶ τῶν ἀνθρώπων ἡ ἐξουσία καταργηθήσεται σονται. καὶ τὰ δρώμενα ταῦτα πάντα ἀφανισθή XXXVI. Cum igitur, dilecti, futura sint hæc quæ ante diximus, divisaque in duas partes una hebdomada ", et abominatio desolationis tunc exstiterit, et præcursores Domini cursum suum pere gerint, mundo denique universo ad consummationem properante, quid superest, nisi adventus Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi, Filii Dei, de coelis, in quem speravimus; qui exustionem ac justum omne judicium educet in eos qui non crediderint ei? Ait enim Dominus: Quemadmodum fulgur exit ab oriente, et apparet usque ad occidentem: sic erit etiam adventus Filii hominis. Ubi enim fuerit cavii, 31. το Dan. 1x, 27. XXXVI. Τούτων οὖν ἐσομένων, ἀγαπητοί, ὧν προείπομεν, καὶ τῆς μιᾶς ἑβδομάδος εἰς δύο μερι σθείσης, καὶ τοῦ βδελύγματος τῆς ἐρημώσεως τότε ἀναφανέντος, καὶ τῶν προδρόμων τοῦ Κυρίου τὸν ἴδιον δρόμον τελεσάντων, καὶ τοῦ σύμπαντος κόσ σμου λοιπόν εἰς συντέλειαν έρχομένου, τί περιλείπεται, ἀλλ᾽ ἢ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ἀπ' οὐρανῶν, εἰς ἂν ἠλπίσαμεν· ὃς ἐξάξει τὴν πύρω. σιν καὶ τὴν δικαιοκρισίαν πᾶσαν τοῖς ἀπειθήσασιν αὐτῷ. Λέγει γὰρ ὁ Κύριος· Ον τρόπον γὰρ ἡ ἀστραπὴ ἐξέρχεται ἀπὸ ἀνατολῶν, καὶ φαίνε 78 Jerem. XXVI, 18.” Matth. xxiv, 22. "1 Cor. In B. mox sequitur: Οὔτε τὸ τίμιον ἐκτελεῖται σῶμα καὶ αἷμα τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις οὐκ ἀναφέρεται, καὶ γὰρ λειτουργία σβεσθήσεται, ἀλλὰ σκότος ἔσται. Ita hac pro more contrahit. ᾿Αναφέρεται, est in B. Al. Pici codex, συνάγει αὐτά. Β., ἐκφυγεῖν ἐκ τῶν παγίδων, rectius ut videtur. In eodem codice absunt verba ἐν πλατείαις καὶ ἐν οἴκοις. Ibid. deest τῆς ὄψεως. PATROL. GR. Χ. Iterum desunt in B. verba xal ǹ usque ad ἀφαιρεθήσεται. In B. deest καὶ ἥμισυ, sed exstat Apoc. ΙΙ, 9, ad quem locum auctor respicit. Β., αὐτοῦ. Β., τῶν δαιμόνων. Sequitur in B. statim: Τούτων οὖν ὡς προείπομεν, ἐσομένων. Β., προφητῶν. In eodem ms. abest λοιπόν. Β., εκπλήρωσιν, sed duo mss. quibus Picus usus est, πήρωσιν.

col. 939–940page 178 of 189

PG 10:939ται έως δυσμῶν, οὕτως ἔσται καὶ ἡ παρουσία τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου· ὅπου γὰρ ἐὰν ᾖ τὸ πτῶμα, ἐκεῖ συναχθήσονται καὶ οἱ ἀετοί. Τὸ γὰρ σημεῖον τοῦ σταυροῦ ἀπὸ ἀνατολῶν ἕως δυσμῶν ἀνατελεῖ ὑπὲρ τὴν λαμπρότητα τοῦ ἡλίου, καὶ μηνύσει τοῦ κριτοῦ τὴν ἔλευσιν καὶ τὴν ἐμφάνειαν, τοῦ ἀποδοῦναι ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ· περὶ γὰρ τῆς ἀναστάσεως τῶν ἁπανταχῆ καὶ τῆς βασι λείας τῶν ἁγίων, λέγει Δανιήλ. Καὶ πολλοὶ τῶν καθευδόντων ἐν γῆς χώματι ἐξεγερθήσονται, οὗτοι εἰς ζωὴν αἰώνιον, καὶ οὗτοι εἰς ὀνει δισμὸν καὶ εἰς αἰσχύνην αἰώνιον Ησαΐας δὲ λέγει· Ἀναστήσονται οἱ νεκροὶ, καὶ ἐγερθήσονται οἱ ἐν τοῖς μνημείοις, καὶ εὐφρανθήσονται οἱ ἐν τῇ γῇ Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν λέγει· Πολ λοὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἀκούσονται τῆς φωνῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ οἱ ἀκούσαντες ζήσονται. Τότε γὰρ ἡ σάλπιγξ ηχήσει, καὶ ἐξυπνήσει τοὺς κεκοιμημένους ἐκ τῶν κατωτάτων τῆς γῆς, δικαίους καὶ ἁμαρτωλούς· καὶ πᾶσα φύσις, καὶ γλῶσσα, καὶ ἔθνος, καὶ φυλή, ἀναστήσονται ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ· καὶ παραστήσονται ἐπὶ προσώπου τῆς γῆς, ἐκδεχόμενοι τὴν τοῦ δικαίου καὶ φοβεροῦ κριτοῦ ἔλευσιν, ἐν φόβῳ καὶ ἐν τρόμῳ ἀδιηγήτῳ· ὁ γὰρ πύρινος ποταμὸς ἐξερχόμενος μετὰ θυμοῦ, ὥσπερ ἀγρία θάλασσα, καὶ κατακαύσει ὄρη καὶ βουνοὺς, καὶ τὴν θάλασσαν ἀφανίσει, καὶ τὸν αἰ θέρα διαλύσει ἐκ τῆς πυρώσεως, ὥσπερ κηρόν. Τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ πεσοῦνται, ὁ ἥλιος μεταστραφήσεται εἰς σκότος, καὶ ἡ σελήνη εἰς αἷμα. Ο οὐρανὸς ὡς βιβλίον εἱλίσσεται· ἡ γῆ πᾶσα κατακαυθήσεται διὰ τὰ ἐν αὐτῇ ἔργα, ἅπερ διέφθειραν οἱ ἄνθρωποι, ἐν πορνείαις, ἐν μοιχείαις, καὶ ἐν ψεύδεσι καὶ ἀκαθαρσίαις, καὶ ἐν εἰδωλολατρίαις, καὶ ἐν φόνοις, καὶ ἐν μάχαις. Γενήσεται γὰρ ὁ οὐρανός καινὸς, καὶ ἡ γῆ καινή το χχιν, χχιν, ΧΧΧVΙΙΙ. Τότε οἱ ἅγιοι ἄγγελοι ἐπιθρέξουσιν ἐπισυνάγοντες πάντα τὰ ἔθνη, οὓς ἐξυπνήσει ἡ φορ βερὰ ἐκείνη φωνὴ τῆς σάλπιγγος· καὶ παραστήσονται τῷ βήματι τοῦ Χριστοῦ οἱ ποτὲ βασιλεῖς, οἱ ἄρο χοντες, οἱ ἀρχιερεῖς, οἱ ἱερεῖς· καὶ περὶ τῆς ἰδίας πολιτείας ἀπολογίαν διδόντες καὶ περὶ τοῦ ποι μνίου, οἵτινες δι᾽ ἀμελείας αὐτῶν ἀπώλεσαν πρόβατον ἐκ τῆς ποίμνης αὐτῶν· τότε ἀχθήσονται οἱ στρατιῶν ται οἱ μὴ ἀρχούμενοι τοῖς ὀψωνίοις αὐτῶν· ἀλλ' ἐπηρεάζοντες χήρας, καὶ ὀρφανούς, καὶ πτωχούς. Τότε παραστήσονται οι φορολόγοι, οἱ παρὰ τὸ κείμενον πλέον ἁρπάζοντες τὸν πένητα, καὶ ποιοῦντες τὸν δό κιμον χρυσὸν ὡς κίβδηλον, ἵνα ζημιώσωσι τὸν πτω χόν ἔν τε ἀγροῖς, ἔν τε οἴκοις, καὶ ἐν ταῖς ἐκ κλησίαις. Τότε ἀναστήσονται ἀνδρόγυνοι μετ' αἰσχύς νι, τῶν ἁπανταχῆ ἁγίων πολλοὶ τῶν ἐκ γῆς χώματος ἀναστήσονται, Β. καὶ ἕτεροι εἰς αἰσχύνην αιώνιον. καὶ εὐφρανθήσονται οἱ ἐν τῇ γῇ. πολλοί νεκροί. τότε γὰρ ἡ φοβερὰ σ. η. κ. ε. πάν τας τοὺς κεκ. Ι., καὶ δικαίους, καὶ ἁμαρτωλούς, καὶ πᾶσα φυλὴ ἔθνος καὶ γλῶσσα ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ καὶ παρα στήσονται ἐκδεχόμενοι, Β., ἐξέρχεται. ἔπραξαν. κενός, κενή. Ρτο επιθρέξουσιν περιτρέχουσι. δώσουσι. Β., τῷ πτωχῷ ἔν τε ἀργυρίοις καὶ χρυσίοις, τότε ἀναστήσονται,

APPEND. AD PARTEM II OPERUM S. HIPPOLYTI daver, illic congregabuntur et aquila ". Orietur ται έως δυσμῶν, οὕτως ἔσται καὶ ἡ παρουσία enim ab oriente ad occidentem usque signum crucis superantis splendorem solis, denuntians adventum et apparitionem judicis: ut reddat cuique secundum opera sua. Nam de resurrectione universa et de regno sanctorum loquitur Daniel: Et multi dormientium excitabuntur e pulvere terræ: hi in vitam æternam, illi in contumeliam et ignominiam æternam '. Isaias autem dicit: Resurgent mortui, et excitabuntur qui sunt in monumentis, ac lætabuntur habitantes in terra”. Dominus quoque noster ait: Multi in illa die audient vocem Filii Dei. Et qui audierint, vivent 80. τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου· ὅπου γὰρ ἐὰν ᾖ τὸ πτῶμα, ἐκεῖ συναχθήσονται καὶ οἱ ἀετοί. Τὸ γὰρ σημεῖον τοῦ σταυροῦ ἀπὸ ἀνατολῶν ἕως δυσμῶν ἀνατελεῖ ὑπὲρ τὴν λαμπρότητα τοῦ ἡλίου, καὶ μηνύσει τοῦ κριτοῦ τὴν ἔλευσιν καὶ τὴν ἐμφάνειαν, τοῦ ἀποδοῦναι ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ· περὶ γὰρ τῆς ἀναστάσεως τῶν ἁπανταχῆ καὶ τῆς βασιλείας τῶν ἁγίων, λέγει Δανιήλ. Καὶ πολλοὶ τῶν καθευδόντων ἐν γῆς χώματι ἐξεγερθήσονται, οὗτοι εἰς ζωὴν αἰώνιον, καὶ οὗτοι εἰς ὀνει δισμὸν καὶ εἰς αἰσχύνην αἰώνιον Ησαΐας δὲ λέγει· Ἀναστήσονται οἱ νεκροὶ, καὶ ἐγερθή σονται οἱ ἐν τοῖς μνημείοις, καὶ εὐφρανθήσονται οἱ ἐν τῇ γῇ Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν λέγει· Πολλοὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἀκούσονται τῆς φωνῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ οἱ ἀκούσαντες ζήσονται. XXXVII. Tunc enim sonabit tuba '', et excitabit dormientes e profundissimis terræ tam justos quam peccatores: omnisque natura, lingua, gens et tribus resurgent in ietu oculi ", et astabunt super faciem terræ, exspectantes justi atque terribilis judicis adventum in timore et tremore inenarrabili. Fluvius enim igneus egrediens cum furore instar maris sævi exuret montes et colles, et mare delebit, ac ællera velut ceram inflammatione dissolvet 83. Stellæ cadent de cœlo, sol convertetur in tenebras, et luna in sanguinem 85, coelum more libri volutabitur 86. Exuretur universa terra, propter opera quæ in ea corruperunt homines, in scortationibus, adulteriis, mendaciis, immunditiis, idololatriis, cædibus ac pugnis. Nam fiet cœlum novum et terra nova 87. XXXVII. Τότε γὰρ ἡ σάλπιγξ ηχήσει, καὶ ἐξυπνήσει τοὺς κεκοιμημένους ἐκ τῶν κατωτάτων τῆς γῆς, δικαίους καὶ ἁμαρτωλούς· καὶ πᾶσα φύσις, καὶ γλῶσσα, καὶ ἔθνος, καὶ φυλή, ἀναστήσον ται ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ· καὶ παραστήσονται ἐπὶ προσώπου τῆς γῆς, ἐκδεχόμενοι τὴν τοῦ δικαίου καὶ φοβεροῦ κριτοῦ ἔλευσιν, ἐν φόβῳ καὶ ἐν τρόμῳ ἀδιηγήτῳ· ὁ γὰρ πύρινος ποταμὸς ἐξερχόμενος μετὰ θυμοῦ, ὥσπερ ἀγρία θάλασσα, καὶ κατακαύσει ὄρη καὶ βουνοὺς, καὶ τὴν θάλασσαν ἀφανίσει, καὶ τὸν αἰ θέρα διαλύσει ἐκ τῆς πυρώσεως, ὥσπερ κηρόν. Τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ πεσοῦνται, ὁ ἥλιος μεταστραφήσεται εἰς σκότος, καὶ ἡ σελήνη εἰς αἷμα. Ο οὐρανὸς ὡς βιβλίον εἱλίσσεται· ἡ γῆ πᾶσα κατακαυθήσεται διὰ τὰ ἐν αὐτῇ ἔργα, ἅπερ διέφθειραν οἱ ἄνθρω ποι, ἐν πορνείαις, ἐν μοιχείαις, καὶ ἐν ψεύδεσι καὶ ἀκαθαρσίαις, καὶ ἐν εἰδωλολατρίαις, καὶ ἐν φόνοις, καὶ ἐν μάχαις. Γενήσεται γὰρ ὁ οὐρανός καινὸς, καὶ ἡ γῆ καινή XXXVIII. Tunc sancti angeli discurrent, congregantes omnes gentes *, quos expergefaciet horrenda vox illa tubæ: sistenturque ad tribunal Christi, qui fuere quondam reges, principes, pontifices, sacerdotes; ut administrationis suæ et ovilis reddant rationem; qui videlicet per negligentiam suam perdiderunt ovem de grege suo. Adducentur eo tempore milites 60 qui, non contenti stipendiis suis, vexarunt viduas, pupillos, et pauperes. Tunc sistentur tributi exactores, qui plus quam sit imperatum, pauperi eripiunt. Itidem qui probum aurum adulterant, ut damno pauperem afficiant, in agris, in domibus, in ecclesiis. Tunc exsurgent effeminati cum pudore, qui quidem thorum proprium immaculatum non servaverunt: sed quavis carnis pulchritudine 77 Matth. XXIV, 27,28. 78 Dan. x 1, 2. το Isa. 52, 83 Il Petr. 11, 12. 6 Matth. χχιν, 29. 88 Matth. χχιν, 31. 69 Luc. 1, 14. ΧΧΧVΙΙΙ. Τότε οἱ ἅγιοι ἄγγελοι ἐπιθρέξουσιν ἐπισυνάγοντες πάντα τὰ ἔθνη, οὓς ἐξυπνήσει ἡ φορ βερὰ ἐκείνη φωνὴ τῆς σάλπιγγος· καὶ παραστήσονται τῷ βήματι τοῦ Χριστοῦ οἱ ποτὲ βασιλεῖς, οἱ ἄρο χοντες, οἱ ἀρχιερεῖς, οἱ ἱερεῖς· καὶ περὶ τῆς ἰδίας πολιτείας ἀπολογίαν διδόντες καὶ περὶ τοῦ ποιμνίου, οἵτινες δι᾽ ἀμελείας αὐτῶν ἀπώλεσαν πρόβατον ἐκ τῆς ποίμνης αὐτῶν· τότε ἀχθήσονται οἱ στρατιῶν ται οἱ μὴ ἀρχούμενοι τοῖς ὀψωνίοις αὐτῶν· ἀλλ' ἐπηρεάζοντες χήρας, καὶ ὀρφανούς, καὶ πτωχούς. Τότε παραστήσονται οι φορολόγοι, οἱ παρὰ τὸ κείμενον πλέον ἁρπάζοντες τὸν πένητα, καὶ ποιοῦντες τὸν δό κιμον χρυσὸν ὡς κίβδηλον, ἵνα ζημιώσωσι τὸν πτω χόν ἔν τε ἀγροῖς, ἔν τε οἴκοις, καὶ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις. Τότε ἀναστήσονται ἀνδρόγυνοι μετ' αἰσχύς XXVI, 41. 80 Joan. v, 25. "I Thess. IV, 16. 83 1 Cor. 85 Acl. VIII, 20. 66 Apoc. νι, 14. Apoc. xxi, 1. Cf. Jo. Vossii theses theolog., p. 228 seq. Verba τῶν ἁπανταχῆ usque ad ἁγίων desunt in B. Al. Pici, πολλοὶ τῶν ἐκ γῆς χώματος ἀναστήσονται, ita et Β. Id., καὶ ἕτεροι εἰς αἰσχύνην αιώνιον. In B. desunt verba καὶ εὐφρανθήσονται οἱ ἐν τῇ γῇ. Joann. v, 25, ubi pro πολλοί legitur oι νεκροί. In B. est: τότε γὰρ ἡ φοβερὰ σ. η. κ. ε. πάντας τοὺς κεκ. Ι., καὶ δικαίους, καὶ ἁμαρτωλούς, καὶ πᾶσα φυλὴ ἔθνος καὶ γλῶσσα ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ καὶ παραστήσονται ἐκδεχόμενοι, etc.; ita haec non dubitavit contrahere librarius ad finem properans. Β., ἐξέρχεται. R., ἔπραξαν. Male B., κενός, κενή. Ρτο επιθρέξουσιν in B. est περιτρέχουσι. Id., δώσουσι. Β., τῷ πτωχῷ ἔν τε ἀργυρίοις καὶ χρυσίοις, τότε ἀναστήσονται, etc.

col. 941–942page 179 of 189

PG 10:941νης. οἵτινες οὐκ ἐφύλαξαν τὴν κοίτην αὐτῶν τον, ἀλλὰ πᾶν τὸ κάλλος τῆς σαρκὸς ἀπατώμενοι καὶ ἐν ταῖς ἰδίαις ἐπιθυμίαις πορευόμενοι. Τότε ἀναστήσονται οἱ τὴν ἀγάπην τοῦ Κυρίου μὴ φυλά ξαντες, κατηφεῖς καὶ σκυθρωποί, ὅτι τὴν ἐλαφρὰν ἐντολὴν τοῦ Σωτῆρος ἠθέτησαν τὴν λέγουσαν· Ἀγα πήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν Τότε κλαύσουσιν οἱ τὸν ζυγὸν αὐτὸν ἄδικον κεκτημένοι, καὶ σταθμούς, καὶ μέτρα, καὶ μόδια άδικα ἐκδεχόμενοι τὸν δίκαιον κριτήν. ἀμίαν ΧΧΧΙΧ. Καὶ τί ἐπιφέρομεν πολλούς λόγους τῶν παραστησομένων; Τότε οἱ δίκαιοι ἐκλάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος· οἱ δὲ ἁμαρτωλοί, κατηφεῖς καὶ σκυθρω τοὶ ἀναδειχθήσονται Αμφότεροι γὰρ οἵ τε δί καιοι καὶ ἁμαρτωλοὶ ἄφθαρτοι ἀναστήσονται· οἱ γὰρ δίκαιοι, ένα αιωνίως τιμηθῶσι, καὶ κατατρυφήσωσι τὰ ἀθάνατα· οἱ δὲ ἁμαρτωλοὶ, ἵνα ἐν τῇ κρίσει αιω νίως κολασθήσωνται. Εκαστος γὰρ ἐνθυμηθεί τε τὸ τί δώσει ἀπολογίαν τῷ δικαίῳ κριτῇ, εἴτε ἀγαθὰ, εἴτε φαῦλα· αἱ γὰρ πράξεις πάντων τῶν ἀνθρώπων, ἕκαστον περικυκλώσει, εἴτε ἀγαθὸν, εἴτε πονηρόν Αἱ γὰρ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται και πάντα φόβος καὶ τρόμος κατέδεται, τὸν οὐρανὸν, τὴν γῆν, καὶ τὰ καταχθόνια· καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσεται αὐτὸν, καὶ ὁμολογήσει τὸν ἐρχόμενον κρῖναι κρι τήριον δίκαιον, Θεὸν ἰσχυρὸν καὶ ποιητὴν τῶν ἀπάν των. Τότε μετὰ δειλίας καὶ θάμβους ἐλεύσονται ἄγγελοι, θρόνοι, ἐξουσίαι, ἀρχαί, κυριότητες, που λυόμματα, εξαπτέρυγα χερουβίμ τε καὶ σεραφίμ, ἐν ισχύι κεκραγότα "Αγιος, ἅγιος, ἅγιος, Κύριος Σαβαώθ, παντοκράτωρ πλήρης ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ τῆς δόξης σου. Καὶ ἀποκαλυφθήσεται ὁ Βασιλεὺς τῶν βασιλευόντων καὶ Κύριος τῶν κυριευόντων, καὶ κριτὴς ἀπροσωπόληπτος, καὶ δικαστής, τὸ δί καιον ἀπονέμων ἑκάστῳ, ἐπὶ θρόνου φοβεροῦ καὶ ἐπηρμένου· καὶ πᾶσα σὰρξ τῶν βροτῶν κατέδῃ αὐτοῦ τὸ πρόσωπον μετά φόβου καὶ δειλίας μεγάλης, καὶ δίκαιος καὶ ἁμαρτωλός. Σχεν, Τότε ἀχθήσεται ὁ υἱὸς τῆς ἀπωλείας, ήγουν ὁ διάβολος, μετὰ τῶν δαιμόνων αὐτοῦ, καὶ μετὰ τῶν ὑπηρετῶν αὐτοῦ, ὑπὸ ἀγγέλων αὐστηρῶν καὶ ἀποτόμων· καὶ παραδοθήσονται τῷ πυρὶ τῷ ἀσβέστῳ, καὶ τῷ σκώληκε τῷ ἀκοιμήτῳ, καὶ τῷ σκότει τῷ ἐξωτέ ρψ Τῶν γὰρ Εβραίων ὁ δῆμος ὄψεται αὐτὸν ἐν σχήματι ἀνθρώπου, καθὼς αὐτοῖς ὤφθη ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου διὰ σαρκὸς, καὶ καθὼς αὐτὸν ἐσταύρωσαν καὶ δείξει αὐτοῖς τῶν χειρῶν καὶ τῶν ποδῶν τοὺς ἦλους. Καὶ τὴν πλευρὰν αὐτοῦ νενυγμένην διὰ τῆς λόγχης· καὶ τὴν κάραν τὴν ἐξ ἀκανθῶν στεφανωθεί xΙΙΙ, τῷ κάλλει τῆς σαρκὸς ἀπατώμενοι. ΑΙ., σεαυτόν. ἔχοντες. καὶ τί ἐπιφέροι μακροὺς λόγους; τότε, Β.: Καὶ οἱ μὲν δίκαιοι ἵνα αἰω νίου χαρᾶς νεμεθῶσι, οἱ δὲ ἁμαρτωλοὶ ἐν τῇ κρίσει δικαίως κολασθήσονται. ἐνθυμεῖται τί ἀπολογίαν δώσει. Β., εἴτε ἀγαθά, είτε πονηρά. πᾶσα γλῶσσα. Β., μετὰ φόβου. καὶ πᾶσαι αἱ τῶν οὐρανῶν δυνάμεις ἐν ἰσχύι κεκραγότα, & ἅγιος, καὶ κριτὴς ἀπροσωπολήπτης ἐπὶ θρόνου καθή μενος φοβεροῦ. εξώτερον. καὶ τῷ σκότει τῷ ἐξωτ. διὰ τῆς στεφανωθεῖσαν

νης. οἵτινες οὐκ ἐφύλαξαν τὴν κοίτην αὐτῶν τον, ἀλλὰ πᾶν τὸ κάλλος τῆς σαρκὸς ἀπατώμενοι καὶ ἐν ταῖς ἰδίαις ἐπιθυμίαις πορευόμενοι. Τότε ἀναστήσονται οἱ τὴν ἀγάπην τοῦ Κυρίου μὴ φυλά ξαντες, κατηφεῖς καὶ σκυθρωποί, ὅτι τὴν ἐλαφρὰν ἐντολὴν τοῦ Σωτῆρος ἠθέτησαν τὴν λέγουσαν· Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν Τότε κλαύσουσιν οἱ τὸν ζυγὸν αὐτὸν ἄδικον κεκτημένοι, καὶ σταθμούς, καὶ μέτρα, καὶ μόδια άδικα εκδεχόμενοι τὸν δίκαιον κριτήν. ἀμίαν- capri, sua desideria sunt secuti. Tunc qui dilectionem Domini non servarunt, exsurgent mæsti ac tetrici eo quod Salvatoris mandatum facile contempserunt, quod præcipit: Diliges proximum tuum sicut te ipsum ". Tunc qui habuerint 'libram iniquam, staleras, mensuras, modios injustos, gement exspectantes justum judicem. ΧΧΧΙΧ. Καὶ τί ἐπιφέρομεν πολλούς λόγους τῶν παραστησομένων; Τότε οἱ δίκαιοι ἐκλάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος· οἱ δὲ ἁμαρτωλοί, κατηφεῖς καὶ σκυθρω• τοὶ ἀναδειχθήσονται Αμφότεροι γὰρ οἵ τε δίκαιοι καὶ ἁμαρτωλοὶ ἄφθαρτοι ἀναστήσονται· οἱ γὰρ δίκαιοι, ένα αιωνίως τιμηθῶσι, καὶ κατατρυφήσωσι τὰ ἀθάνατα· οἱ δὲ ἁμαρτωλοὶ, ἵνα ἐν τῇ κρίσει αιωνίως κολασθήσωνται. Εκαστος γὰρ ἐνθυμηθεί τε τὸ τί δώσει ἀπολογίαν τῷ δικαίῳ κριτῇ, εἴτε ἀγαθὰ, εἴτε φαῦλα· αἱ γὰρ πράξεις πάντων τῶν ἀνθρώπων, ἕκαστον περικυκλώσει, εἴτε ἀγαθὸν, εἴτε πονηρόν Αἱ γὰρ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται και πάντα φόβος καὶ τρόμος κατέδεται, τὸν οὐρανὸν, τὴν γῆν, καὶ τὰ καταχθόνια· καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσεται αὐτὸν, καὶ ὁμολογήσει τὸν ἐρχόμενον κρῖναι κριτήριον δίκαιον, Θεὸν ἰσχυρὸν καὶ ποιητὴν τῶν ἀπάν των. Τότε μετὰ δειλίας καὶ θάμβους ἐλεύσονται ἄγγελοι, θρόνοι, ἐξουσίαι, ἀρχαί, κυριότητες, που λυόμματα, εξαπτέρυγα χερουβίμ τε καὶ σεραφίμ, ἐν ισχύι κεκραγότα "Αγιος, ἅγιος, ἅγιος, Κύριος Σαβαώθ, παντοκράτωρ πλήρης ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ τῆς δόξης σου. Καὶ ἀποκαλυφθήσεται ὁ Βασιλεὺς τῶν βασιλευόντων καὶ Κύριος τῶν κυριευόντων, καὶ κριτὴς ἀπροσωπόληπτος, καὶ δικαστής, τὸ δίκαιον ἀπονέμων ἑκάστῳ, ἐπὶ θρόνου φοβεροῦ καὶ ἐπηρμένου· καὶ πᾶσα σὰρξ τῶν βροτῶν κατέδῃ αὐτοῦ τὸ πρόσωπον μετά φόβου καὶ δειλίας μεγάλης, καὶ δίκαιος καὶ ἁμαρτωλός. XXXIX. Sed quid plura de sistendis addimus? Tunc justi fulgebunt ut sol: peccatores autem tristes et tetrici apparebunt. Utrique enim et justi et peccatores resurgent incorruptibiles: justi, ut perpetuo sint in honore ac immortalibus fruantur deliciis; peccatores, ut per judicium pœnas luant sempiternas. Quisque igitur vestrum perpendat apud se, tum bonorum, tum malorum justo judici rationem reddendam. Nam actiones omnes hominum unumqueinque tam probum quam improbum circumdabunt. Quandoquidem virtutes calorum movebuntur ", et omnia timor ac tremor absument, coelum, terram, ac subterranea; et omnis lingua confitebitur eum ", et fatebitur eum qui veniet justum judicium judicaturus, Deum fortem et conditorem omnium. Tunc cum pavore ac stupore procedent angeli, throni, potestates, principatus, dominationes", multis oculis et alis sex prædita cherubim ac seraphim, fortiter clamantia: Sanctus, sanctus, sanctus Dominus Sabaoth. omnipotens: ple num est cœlum et terra gloria tua ". Et revelabitur Rex regum et Dominus dominantium, ac judex qui personam non accipit, sed cuique quod justum est distribuit, in throno terribili et exaltato. Et videbit omnis caro mortalium faciem ejus tam justus, tum peccator, cum timore ac metu ingenti. XL. Tum adducetur filius perditionis, id est diabolus, cum dæmonibus et ministris suis, ab angelis severis ac rigidis; tradenturque igni inexstinguibili, vermi nou dormienti, ac tenebris exterioribus. Videbit enim populus Hebræórum illum in figura humana”, quemadmodum illis ex sancta Virgine per carnem apparuit, et sicuti crucifxerunt eum; ac ostendet eis manuum pedumque clavos, latus suum lancea' perforatum, caput coronatum spinis, ac pretiosam crucem. Denique omnia videbunt Hebræi, et plangent, ac plorabunt, quemadss Matth. Σχεν, 29. • Philipp. ", 11. • Coloss. 1, 16. • Isa. XL. Τότε ἀχθήσεται ὁ υἱὸς τῆς ἀπωλείας, ήγουν ὁ διάβολος, μετὰ τῶν δαιμόνων αὐτοῦ, καὶ μετὰ τῶν ὑπηρετῶν αὐτοῦ, ὑπὸ ἀγγέλων αὐστηρῶν καὶ ἀποτόμων· καὶ παραδοθήσονται τῷ πυρὶ τῷ ἀσβέστῳ, καὶ τῷ σκώληκε τῷ ἀκοιμήτῳ, καὶ τῷ σκότει τῷ ἐξωτέ ρψ Τῶν γὰρ Εβραίων ὁ δῆμος ὄψεται αὐτὸν ἐν σχήματι ἀνθρώπου, καθὼς αὐτοῖς ὤφθη ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου διὰ σαρκὸς, καὶ καθὼς αὐτὸν ἐσταύρωσαν καὶ δείξει αὐτοῖς τῶν χειρῶν καὶ τῶν ποδῶν τοὺς ἦλους. Καὶ τὴν πλευρὰν αὐτοῦ νενυγμένην διὰ τῆς λόγχης· καὶ τὴν κάραν τὴν ἐξ ἀκανθῶν στεφανωθεί * Matth. xix, 19. " Matth. xΙΙΙ, 43. Apoc. 1, 7. Id., τῷ κάλλει τῆς σαρκὸς ἀπατώμενοι. ΑΙ., σεαυτόν. B. addit, ἔχοντες. 1d., καὶ τί ἐπιφέροι μακροὺς λόγους; τότε, etc. Sequitur in Β.: Καὶ οἱ μὲν δίκαιοι ἵνα αἰωνίου χαρᾶς νεμεθῶσι, οἱ δὲ ἁμαρτωλοὶ ἐν τῇ κρίσει δικαίως κολασθήσονται. Id., ἐνθυμεῖται τί ἀπολογίαν δώσει. Β., εἴτε ἀγαθά, είτε πονηρά. In B. quæ sequuntur omissa sunt usque ad verba: πᾶσα γλῶσσα. Β., μετὰ φόβου. In B. est, καὶ πᾶσαι αἱ τῶν οὐρανῶν δυνάμεις ἐν ἰσχύι κεκραγότα, & ἅγιος, mendose. Quæ sequuntur, B. contrahit, in quo statim legas καὶ κριτὴς ἀπροσωπολήπτης ἐπὶ θρόνου καθή μενος φοβεροῦ. Al. Pici codex, εξώτερον. Sed in B. desunt verba καὶ τῷ σκότει τῷ ἐξωτ. Verba διὰ τῆς usque ad στεφανωθεῖσαν desunt in B.

col. 943–944page 180 of 189

PG 10:943σαν, καὶ τὸν τίμιον σταυρόν· καὶ ἅπαξ πάντα θεάσονται ὁ τῶν Ἑβραίων δῆμος, καὶ κόψονται, καὶ κλαύ σονται καθώς βοᾷ ὁ προφήτης Ὄψονται εἰς ὃν ἐξε κέντησαν, καὶ οὐδείς ἐστιν ὁ βοηθῶν αὐτοῖς ἢ ἡ ἐλεῶν αὐτούς· ὅτι οὐ μετενόησαν, ἢ ἀπεστράφησαν ἐκ τῆς ὁδοῦ τῆς πονηρᾶς. Καὶ ἀπελεύσονται οὗτοι εἰς κόλασιν αιώνιον μετὰ τῶν δαιμόνων καὶ τοῦ δια βόλου. Εἶτα ἐπισυνάξει πάντα τὰ ἔθνη, καθὼς τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον διαπρυσίως βοᾷ. Τί γὰρ λέγει Ματθαῖος ὁ εὐαγγελιστής, μᾶλλον δὲ αὐτὸς ὁ Κύριος διὰ τοῦ Εὐαγγελίου; "Οταν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀν θρώπου ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ, καὶ πάντες οἱ ἅγιοι ἄγγελοι μετ' αὐτοῦ, τότε καθίσει ἐπὶ θρόνου δε ξης αὐτοῦ, καὶ συναχθήσονται ἔμπροσθεν αὐτοῦ πάντα τὰ ἔθνη· καὶ ἀφοριεῖ αὐτοὺς ἀπ' ἀλλή λων, ὥσπερ ὁ ποιμὴν ἀφορίζει τὰ πρόβατα ἀπὸ τῶν ἐρίφων· καὶ στήσει, τὰ μὲν πρόβατα ἐκ δε ξιῶν αὐτοῦ, τὰ δὲ ἐρίφια ἐξ εὐωνύμων. Τότε ἐρεῖ τοῖς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ· Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένης ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Δεῦτε οἱ προφῆται, οἱ διὰ τὸ ὄνομά μου ἐκδιωχθέντες. Δεῦτε οἱ πατριάρχαι, οἱ πρὸ τῆς ἐμῆς παρουσίας πειθαρχήσαντες μοι καὶ ποθήσαντες τὴν ἐμὴν βασιλείαν Δεῦτε οἱ ἀπόστολοι, οἱ συγκακοπαθήσαντές μοι ἐν τῇ ἐνανθρωπήσει, ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ. Δεῦτε μάρτυρες, οἱ ὁμολογήσαντές μοι ενώπιον τυράννων καὶ βασά νους πολλὰς καὶ τιμωρίας ὑπομείναντες Δεῦτε οἱ ἱεράρχαι, οἱ λειτουργήσαντές μοι ἀμώμως ἡμέρας καὶ νυκτὸς, τὸ καὶ τίμιον σῶμα καὶ αἷμά μου καθ᾿ ἑκάστην θύοντες Δεῦτε οἱ ὅσιοι, οἱ ἐν ὄρεσι, καὶ σπηλαιό καὶ ταῖς ἐπαῖς τῆς γῆς ἀσκήσαντες, οἱ δι' ἐγκρατείας καὶ εὐχῆς, καὶ παρθενίας θεραπεύσαντες μου τὸ ὄνομα. Δεῦτε νεάνιδες, αἱ τὸν νυμφῶνά μει ποθήσασαι, καὶ πλὴν ἐμοῦ τοῦ νυμφίου, ἄλλον με ἀγαπήσασαι· αἱ διὰ μαρτυρίου καὶ ἀσκήσεως ἐμοὶ συναφθεῖσαι τῷ ἀθανάτῳ καὶ ἀφθάρτῳ νυμφίῳ Δεῦτε φιλόπτωχοι, φιλόξενοι. Δεῦτε οἱ τὴν ἀγάπη» μου φυλάξαντες, καθὼς ἐγὼ ἀγάπη εἰμί. Δεῦτε οἱ τῆς εἰρήνης μετέχοντες· ἐγὼ γὰρ εἰμι ἡ εἰρήνη. Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου· κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν, οἱ τὸν πλοῦτον μὴ τιμήσαντες Οι ελεήσατε τὸν πένητα, οἱ τοῖς ὀρ φανοῖς βοηθήσαντες, οἱ ταῖς χήραις ἐπικουρήσαντες, οἱ τοὺς διψῶντας ποτίσαντες, οἱ τοὺς πεινώντας δια θρέψαντες, οἱ τοὺς ξένους ἐπισυναγαγόντες οἱ τοὺς γυμνοὺς ἐνδύσαντες, οἱ τοὺς ἀσθενεῖς ἐπισκέψαντες, Β., εἰς κρίσιν αἰώνιον. διαφοριεί. Καὶ ποθ. τ. ε. βασι λείαν. Β., ἐνώπιον τῶν ἀνθρώπων, 32. Ὑπομείναντες δι' ἐμέ, Β. αμέμπτως. καὶ τὸ τίμιον θύοντες. οἱ δι' ἐγκρ. τὸ όνομα. διὰ μαρτυρίου νυμφίῳ. δεῦτε οἱ τῆς ἡ εἰρήνη. Μισήσαντες, οἱ ἐλεήσαντες τους πένητας, οἱ τοὺς πεινώντας διαθρέψαντες. Β., Υποδεχόμενοι, οἱ τοὺς ἀσθενεῖς ἐπισκεπτόμενοι, οἱ τοὺς λόγους μου ποιήσαντες, οι συγκακοπαθήσαντές μοι ὡς καλεί στρατιῶται, δεῦτε.

APPEND. AD PARTEM II OPERUM S. HIPPOLYTI. modum propheta clamat: Videbunt in quem σαν, καὶ τὸν τίμιον σταυρόν· καὶ ἅπαξ πάντα θεάσονtransfixerunt: nemoque feret opem ilis, aut miserebitur eorum: quia non egerunt pœnitentiam, nec aversi sunt a via sua prava. Itaque discedent hi in supplicium æternum cum dæmonibus et diabolo. XLI. Deinde congregabit omnes gentes, ut clara voce clamat Evangelium. Quid enim ait Matthæus evangelista, imo Dominus ipse in Evangelio? Cum venerit Filius hominis in gloria sua, et omnes sancti angeli cum eo, tunc sedebit super thronum gloriæ suæ; et congregabuntur coram eo omnes gentes, et separabit eos ab invicem, veluti pastor separat oves ab hadis; et constituet oves quidem a dextris suis, hædos autem a sinistris. Tum dicet his qui erunt a dextris ejus: Venite, benedicti Patris mei, possidele paratum vobis regnum a constitutione mundi vs. Venite, propheta, propter nomen meum expulsi. Wenite, patriarchæ, qui aute adventum meum obtemperastis mihi, regnumque meum desiderastis. Venite, apostoli, mearum alicuionum participes, dum inter homines agerem, propter Evangelium. Venite, martyres, qui confessi me coram tyrannis, tormenta multa atque supplicia pertulistis. Venite, pontifices, qui pure mihi sacrilicium die nocteque obtulistis, ac pretiosum corpus et sanguinem meum immolastis quotidie. ται ὁ τῶν Ἑβραίων δῆμος, καὶ κόψονται, καὶ κλαύ σονται καθώς βοᾷ ὁ προφήτης Ὄψονται εἰς ὃν ἐξε κέντησαν, καὶ οὐδείς ἐστιν ὁ βοηθῶν αὐτοῖς ἢ ἡ ἐλεῶν αὐτούς· ὅτι οὐ μετενόησαν, ἢ ἀπεστράφησαν ἐκ τῆς ὁδοῦ τῆς πονηρᾶς. Καὶ ἀπελεύσονται οὗτοι εἰς κόλασιν αιώνιον μετὰ τῶν δαιμόνων καὶ τοῦ διαβόλου. XLI. Εἶτα ἐπισυνάξει πάντα τὰ ἔθνη, καθὼς τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον διαπρυσίως βοᾷ. Τί γὰρ λέγει Ματθαῖος ὁ εὐαγγελιστής, μᾶλλον δὲ αὐτὸς ὁ Κύριος διὰ τοῦ Εὐαγγελίου; "Οταν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ, καὶ πάντες οἱ ἅγιοι ἄγγελοι μετ' αὐτοῦ, τότε καθίσει ἐπὶ θρόνου δε ξης αὐτοῦ, καὶ συναχθήσονται ἔμπροσθεν αὐτοῦ πάντα τὰ ἔθνη· καὶ ἀφοριεῖ αὐτοὺς ἀπ' ἀλλή λων, ὥσπερ ὁ ποιμὴν ἀφορίζει τὰ πρόβατα ἀπὸ τῶν ἐρίφων· καὶ στήσει, τὰ μὲν πρόβατα ἐκ δε ξιῶν αὐτοῦ, τὰ δὲ ἐρίφια ἐξ εὐωνύμων. Τότε ἐρεῖ τοῖς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ· Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένης ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Δεῦτε οἱ προφῆται, οἱ διὰ τὸ ὄνομά μου ἐκδιωχθέντες. Δεῦτε οἱ πατριάρχαι, οἱ πρὸ τῆς ἐμῆς παρουσίας πειθαρχήσαντες μοι καὶ ποθήσαντες τὴν ἐμὴν βασιλείαν Δεῦτε οἱ ἀπόστολοι, οἱ συγκακοπαθήσαντές μοι ἐν τῇ ἐνανθρωπήσει, ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ. Δεῦτε μάρτυρες, οἱ ὁμολογήσαντές μοι ενώπιον τυράννων καὶ βασά νους πολλὰς καὶ τιμωρίας ὑπομείναντες Δεῦτε οἱ ἱεράρχαι, οἱ λειτουργήσαντές μοι ἀμώμως ἡμέρας καὶ νυκτὸς, τὸ καὶ τίμιον σῶμα καὶ αἷμά μου καθ᾿ ἑκάστην θύοντες XLI. Venite, sancti, qui in montibus, in spelun-C cis et cavernis terræ exercuistis vos, qui per continentiam, preces et virginitatem servistis nomini meo. Venite, adolescentulæ, quæ thalamum meum exoptastis, nec præter me sponsum alium dilexistis, quæ per martyrium et pietatis exercitationem mihi immortali ac incorruptibili sponso copulatæ estis. Venite, qui dilexistis pauperes ac peregrinos. Venite, qui cbaritatem meam servastis, sicuti sum ego charitas. Venite, socii pacis; ego enim sum ipsa pax. Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum; qui nihili fecistis divitias, qui pauperis estis miserti, qui tulistis opem pupil lis, qui viduis estis auxiliati, qui sitientibus potum dedistis, qui pavistis esurientes, qui excepistis peregrinos, qui nudos induistis, qui visitastis infire mos, qui detentos in carcere consolati estis, qui or Zach. XLII. Δεῦτε οἱ ὅσιοι, οἱ ἐν ὄρεσι, καὶ σπηλαιό καὶ ταῖς ἐπαῖς τῆς γῆς ἀσκήσαντες, οἱ δι' ἐγκρα τείας καὶ εὐχῆς, καὶ παρθενίας θεραπεύσαντες μου τὸ ὄνομα. Δεῦτε νεάνιδες, αἱ τὸν νυμφῶνά μει ποθήσασαι, καὶ πλὴν ἐμοῦ τοῦ νυμφίου, ἄλλον με ἀγαπήσασαι· αἱ διὰ μαρτυρίου καὶ ἀσκήσεως ἐμοὶ συναφθεῖσαι τῷ ἀθανάτῳ καὶ ἀφθάρτῳ νυμφίῳ Δεῦτε φιλόπτωχοι, φιλόξενοι. Δεῦτε οἱ τὴν ἀγάπη» μου φυλάξαντες, καθὼς ἐγὼ ἀγάπη εἰμί. Δεῦτε οἱ τῆς εἰρήνης μετέχοντες· ἐγὼ γὰρ εἰμι ἡ εἰρήνη. Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου· κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν, οἱ τὸν πλοῦτον μὴ τιμήσαντες Οι ελεήσατε τὸν πένητα, οἱ τοῖς ὀρ φανοῖς βοηθήσαντες, οἱ ταῖς χήραις ἐπικουρήσαντες, οἱ τοὺς διψῶντας ποτίσαντες, οἱ τοὺς πεινώντας διαθρέψαντες, οἱ τοὺς ξένους ἐπισυναγαγόντες οἱ τοὺς γυμνοὺς ἐνδύσαντες, οἱ τοὺς ἀσθενεῖς ἐπισκέψαντες, XII, 10; Joan. xix, 37. ** Matth. xxv, 31, 32, 33, 34. Β., εἰς κρίσιν αἰώνιον. Al. Pici codex, διαφοριεί. In B. desunt verba: Καὶ ποθ. τ. ε. βασιλείαν. Β., ἐνώπιον τῶν ἀνθρώπων, ut Matth. x, 32. Ὑπομείναντες δι' ἐμέ, Β. Id., αμέμπτως. In eodem codice desunt verba καὶ τὸ τίμιον usque ad θύοντες. Ibid. desunt verba οἱ δι' ἐγκρ. usque ad τὸ όνομα. Desunt in verba διὰ μαρτυρίου usque ad νυμφίῳ. Desunt in eodem codice, δεῦτε οἱ τῆς usque ad ἡ εἰρήνη. Μισήσαντες, οἱ ἐλεήσαντες τους πένητας, οἱ τοὺς πεινώντας διαθρέψαντες. Ita B, verbis, quæ interjacent, omissis. Β., Υποδεχόμενοι, deinde statim sequitur οἱ τοὺς ἀσθενεῖς ἐπισκεπτόμενοι, οἱ τοὺς λόγους μου ποιήσαντες, οι συγκακοπαθήσαντές μοι ὡς καλεί στρατιῶται, δεῦτε.

col. 945–946page 181 of 189

PG 10:945οἱ τοὺς ἐν φυλακαῖς παραμυθήσαντες, οἱ τοῖς τυφλοῖς ἐπικουρήσαντες, οἱ τὴν σφραγίδα τῆς πίστεως ἄθραυστον διαφυλάξαντες, οἱ ταῖς ἐκκλησίαις ἐπισυντρέ χοντες, οἱ τῶν Γραφῶν μου ἀκούοντες, οἱ τοῖς λόγοις μου ποθήσαντες οἱ τὸν νόμον μου τηρήσαντες ἡμέρας καὶ νυκτός, οἱ συγκακοπαθήσαντές μοι και λοι στρατιῶται, ἐμοὶ τῷ οὐρανίῳ βασιλεῖ ἀρέσαι βου λόμενοι. Δεῦτε, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Ἰδοὺ ἡ βασιλεία μου ηὐτρέπισται ἰδοὺ ὁ παράδεισος ήνεώχθη, ἰδοὺ ἡ ἀθανασία μου κεκαλλώπισται. Δεῦτε πάντες, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Τότε ἀποκριθήσονται οἱ δίκαιοι ἐκ πληττόμενοι τῷ μεγέθει τοῦ θαύματος, ὅτι ἐν οὐ δύνανται βλέπειν τρανῶς ἀγγέλων τὰ τάγματα, ὡς φίλους αὐτοὺς προσκαλεῖται, καὶ βοήσουσι πρὸς αὐτ τόν· Κύριε, πότε σε ίδομεν πεινώντα, καὶ ἐθρέψαμεν; Δέσποτα, πότε σε ίδομεν διψῶντα, καὶ ἐποτίσαμεν; Φοβερέ, πότε σε ίδομεν γυμνὸν, καὶ περιελάβομεν 'Αθάνατε, πότε σε ίδομεν ξένον, καὶ συνηγάγομεν; Φιλάνθρωπε, πότε σε ίδομεν ἀσθενῆ ἡ ἐν φυλακῇ, καὶ ἤλθομεν πρὸς σέ; Σὺ εἶ ὁ ἀεὶ ὤν Σὺ εἶ ὁ συνάναρχος τῷ Πατρὶ καὶ συν αἴδιος τῷ Πνεύματι. Σὺ εἶ ὁ ἐκ μὴ ὄντων τὰ πάντα ποιήσας. Σὺ εἶ ὁ τῶν ἀγγέλων βασιλεύς. Σὺ εἶ ἐν τρέμουσιν ἄβυσσος. Σὺ εἶ ὁ ἀναβαλλόμενος φῶς ὡς ἱμάτιον. Σὺ εἶ ὁ ποιήσας ἡμᾶς καὶ πλάσας ἀπὸ γῆς. Σὺ εἶ ὁ τὰ ἀόρατα δημιουργήσας Σοῦ ἀπὸ προσ ώπου φεύγει πᾶσα ἡ γῆ καὶ πῶς ἡμεῖς ἐξενοδο χήσαμεν τὴν σὴν βασιλείαν καὶ κυριότητα; Τότε ἀποκριθήσεται πάλιν ὁ Βασιλεὺς τῶν βασιλευόντων, λέγων πρὸς αὐτούς· Ἐφ' ὅσον ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων, ἐμοὶ ἐποιήσατε· ἐφ' ὅσον οὓς προεἶπον ὑμῖν ἐξενοδοχήσατε, ἐνδύσατε, καὶ ἐθρέψατε, καὶ ἐποτίσατε τα μέλη μου τοὺς πτωχούς, ἐμοὶ ἐποιήσατε. ᾿Αλλὰ δεῦτε εἰς τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ κατα βολῆς κόσμου, ἀπολαύσατε εἰς αἰῶνα αἰῶνος παρὰ τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς, καὶ τοῦ παναγίου καὶ ζωοποιοῦ Πνεύματος. Ποιον ἆρα στόμα έχε διηγήσεται τὰ ἀγαθὰ ἐκεῖνα ἃ ὀφθαλμὸς οὐκ οἶδεν, οὔτε οἷς οὐκ ἤκουσεν, οὔτε ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Έγνωτε χαρὰν ἀδιάδοχον, ἔγνωτε βασιλείαν ἀσάλευτον ἔγνωτε τρυφὴν ἀγαθῶν τέλος μὴ ἔχουσαν. Μάθετε καὶ τὴν τῶν ἐξ εὐωνύμων οδυνηράν φωνὴν, ἣν πρὸς αὐτοὺς ἀποφθέγξεται ο δίκαιος κρι τὴς, καὶ Θεὸς ὁ πρᾶος ἐν θυμῷ ἀμέτρῳ καὶ ὀργῇ ΑΙ., πειθήσαντες. Β., τοὺς λόγους μου ποιήσαντες. Β., ὡς καλοί. οἱ στέφανοί μου πρόκεινται, δεῦτε. μετά φόβου καὶ τρόμου λέγοντες· Κύριε, πότε, περιεβάλομεν, σὺ εἶ ὁ ἐκ μὴ ὄντων. Β. καὶ ἀρχαγγέλων. σὺ εἶ ἡ τὰ ἀόρατα δημιουργήσας. κυριότητα, οὓς προείπον ὑμῖν. Παρὰ τοῦ Πατρός μου καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ποιον ἄρα. Β., ἀτελεύτητον. ἀποφθέγξεται ὁ Κύριος ἡμῶν ὁ δίκαιος κριτὴς καὶ Θεός.

illæsum, qui concurristis ad ecclesias, qui Scriptu ras meas audistis, qui sermones meos expetistis, qui legem meam noctu diuque servastis, qui tanquam strenui milites dura mecum tolerastis, mihi regi coelesti placere studentes. Venite, læreditatis jure possidete praparatum vobis regnum a con. stitutione mundi. En regnum meum paratum est, en patet paradisus, en immortalitas mea decorata est: venite omnes, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi. οἱ τοὺς ἐν φυλακαῖς παραμυθήσαντες, οἱ τοῖς τυφλοῖς cæcis auxilio fuistis, qui sigillum fidei conservastis ἐπικουρήσαντες, οἱ τὴν σφραγίδα τῆς πίστεως άθραυστον διαφυλάξαντες, οἱ ταῖς ἐκκλησίαις ἐπισυντρέ χοντες, οἱ τῶν Γραφῶν μου ἀκούοντες, οἱ τοῖς λόγοις μου ποθήσαντες οἱ τὸν νόμον μου τηρήσαντες ἡμέρας καὶ νυκτός, οἱ συγκακοπαθήσαντές μοι και λοι στρατιῶται, ἐμοὶ τῷ οὐρανίῳ βασιλεῖ ἀρέσαι βουλόμενοι. Δεῦτε, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Ἰδοὺ ἡ βασιλεία μου ηὐτρέπισται ἰδοὺ ὁ παράδεισος ήνεώχθη, ἰδοὺ ἡ ἀθανασία μου κεκαλλώπισται. Δεῦτε πάντες, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. XLIII. Τότε ἀποκριθήσονται οἱ δίκαιοι ἐκπληττόμενοι τῷ μεγέθει τοῦ θαύματος, ὅτι ἐν οὐ δύνανται βλέπειν τρανῶς ἀγγέλων τὰ τάγματα, ὡς φίλους αὐτοὺς προσκαλεῖται, καὶ βοήσουσι πρὸς αὐτ τόν· Κύριε, πότε σε ίδομεν πεινώντα, καὶ ἐθρέψαμεν; Δέσποτα, πότε σε ίδομεν διψῶντα, καὶ ἐποτίσαμεν; Φοβερέ, πότε σε ίδομεν γυμνὸν, καὶ περιελάβομεν 'Αθάνατε, πότε σε ίδομεν ξένον, καὶ συνηγάγομεν; Φιλάνθρωπε, πότε σε ίδομεν ἀσθενῆ ἡ ἐν φυλακῇ, καὶ ἤλθομεν πρὸς σέ; Σὺ εἶ ὁ ἀεὶ ὤν Σὺ εἶ ὁ συνάναρχος τῷ Πατρὶ καὶ συν αἴδιος τῷ Πνεύματι. Σὺ εἶ ὁ ἐκ μὴ ὄντων τὰ πάντα ποιήσας. Σὺ εἶ ὁ τῶν ἀγγέλων βασιλεύς. Σὺ εἶ ἐν τρέμουσιν ἄβυσσος. Σὺ εἶ ὁ ἀναβαλλόμενος φῶς ὡς ἱμάτιον. Σὺ εἶ ὁ ποιήσας ἡμᾶς καὶ πλάσας ἀπὸ γῆς. Σὺ εἶ ὁ τὰ ἀόρατα δημιουργήσας Σοῦ ἀπὸ προσώπου φεύγει πᾶσα ἡ γῆ καὶ πῶς ἡμεῖς ἐξενοδο χήσαμεν τὴν σὴν βασιλείαν καὶ κυριότητα; XLIII. Tunc respondebunt justi, attoniti magnitadine miraculi, quod is quem ordines angelorum intueri clare ac vere non possunt, consolatur eos velut amicos, clamabuntque ad illum: Domine, quando te vidimus esurientem, et pavimus? Domine, quando te vidimus sitientem, et præbuimus polum? Tremende, quando te vidimus nudum, et operuimus? Immortalis, quando te vidimus peregrinum, et collegimus? Amator hominum, quando te vidimus infirmum, aut in carcere, et venimus ad te”? Tu es, qui semper est. Tu una cum Patre cares príncipio, et coæternus es Spiritui sancto. Tu es, qui ex nihilo omnia crcasti. Tu es rex angelorum. Tu es, quem tremunt abyssi 1. Tu es, qui lumine indueris, uti vestimento '. Tu es, qui nos creasti ac finxisti e terra. Tu es, qui invisibilia condidisti³. facie tua fugit universa terra*: et quo pacto nos regiam tuam dignitatem ac domiinationem excepimus hospitio? XLIV. Tunc respondebit iterum Rex regum, dicens eis Quatenus fecistis uni ex fratribus meis minimis, mihi fecistis *; quatenus hos, quos aute dixi vobis, excepistis, induistis, aluistis, potu recreastis membra mea, pauperes dico, mihi fecistis. Verum accedite ad regnum vobis paratum a constitutione mundi, fruamini in sæculum sæculi, a Deo Patre meo cœlesti, ac persancto et viviſico Spiritu. Ecquod os enarrabit bona illa, quæ oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt, quæ præparavit Deus diligentibus eum *? XLIV. Τότε ἀποκριθήσεται πάλιν ὁ Βασιλεὺς τῶν βασιλευόντων, λέγων πρὸς αὐτούς· Ἐφ' ὅσον ἐποιή σατε ἑνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων, ἐμοὶ ἐποιήσατε· ἐφ' ὅσον οὓς προεἶπον ὑμῖν ἐξενοδοχήσατε, ἐνδύσατε, καὶ ἐθρέψατε, καὶ ἐποτίσατε τα μέλη μου τοὺς πτωχούς, ἐμοὶ ἐποιήσατε. ᾿Αλλὰ δεῦτε εἰς τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου, ἀπολαύσατε εἰς αἰῶνα αἰῶνος παρὰ τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς, καὶ τοῦ παναγίου καὶ ζωοποιοῦ Πνεύματος. Ποιον ἆρα στόμα έχε διηγήσεται τὰ ἀγαθὰ ἐκεῖνα ἃ ὀφθαλμὸς οὐκ οἶδεν, οὔτε οἷς οὐκ ἤκουσεν, οὔτε ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. XLV. Έγνωτε χαρὰν ἀδιάδοχον, ἔγνωτε βασιλείαν ἀσάλευτον ἔγνωτε τρυφὴν ἀγαθῶν τέλος μὴ ἔχουσαν. Μάθετε καὶ τὴν τῶν ἐξ εὐωνύμων οδυνηράν φωνὴν, ἣν πρὸς αὐτοὺς ἀποφθέγξεται ο δίκαιος κριτὴς, καὶ Θεὸς ὁ πρᾶος ἐν θυμῷ ἀμέτρῳ καὶ ὀργῇ· "Matth. xxv, 37, 38, 39. ' IV Esdr. II, 8. • Matth. xxv, 40.. Isa. Lxiv, 4; 1 Cor. 11, 9. ΑΙ., πειθήσαντες. Β., τοὺς λόγους μου ποιήσαν τες. Β., ὡς καλοί. In B. sequitur, οἱ στέφανοί μου πρόκεινται, δεῦτε. Id., μετά φόβου καὶ τρόμου λέγοντες· Κύριε, πότε, etc. Leg. περιεβάλομεν, ut etiam est in B. 9) In B. statim sequitur σὺ εἶ ὁ ἐκ μὴ ὄντων. Β. addit, καὶ ἀρχαγγέλων. XLV. Nostis gaudium perpetuum, nostis regnum inconcussum, nostis delicias nullum finem bonorum habentes. Discite quoque acerbam vocem, quam in eos qui stabunt a sinistris eloquetur justus judex et Deus clemens cum ira et indignatione • Psal. civ, 2. $ * Coloss. 1, 16. Apoc. xx, 11. In B. desunt hac verba, σὺ εἶ ἡ τὰ ἀόρατα δημιουργήσας. Quæ sequuntur usque ad κυριότητα, desunt in B. In B. desunt verba, οὓς προείπον ὑμῖν. Id., Παρὰ τοῦ Πατρός μου καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ποιον ἄρα. Β., ἀτελεύτητον. Id., ἀποφθέγξεται ὁ Κύριος ἡμῶν ὁ δίκαιος κριτὴς καὶ Θεός.

col. 947–948page 182 of 189

PG 10:947Απέλθετε ἀπ' ἐμοῦ οἱ κατηραμένοι εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγ γέλοις αὐτοῦ Ὑμεῖς δὲ ἑαυτοῖς ταῦτα προεξενήσατε· δέξασθε ἑαυτοῖς καὶ τὴν ἀπόλαυσιν. Απέλ θετε ἀπ' ἐμοῦ οἱ κατηραμένοι εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώ τερον, καὶ εἰς τὸ πῦρ τὸ ἄσβεστον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. Ἐγὼ ἔπλασα, καὶ ἄλλῳ προσηνέχθητε. Ἐγώ εἰμι ὁ ἐκ μήτρας ἐξα γαγὼν ὑμᾶς, κἀμὲ ἠθετήσατε Ἐγώ εἰμι ὁ ἐκ γῆς διαπλάσας προστάξει μου, καὶ ἄλλῳ προσηνέ χθητε. Ἐγώ εἰμι ὁ διαθρέψας ὑμᾶς, καὶ ἄλλῳ ἐδου λεύσατε. Ἐγὼ τὴν γῆν καὶ τὴν θάλασσαν πρὸς δια τροφὴν ὑμῶν καὶ συμπέρασμα βίου προσέταξε, ὑμεῖς δὲ τὰς ἐντολάς μου παρηκούσατε. Ἐγὼ τὸ φῶς ὑμῖν ἐποίησα πρὸς ἀπόλαυσιν τῆς ἡμέρας, καὶ τὴν νύκτα πρὸς ἀνάπαυσιν, ὑμεῖς δὲ τοῖς ἔργοις τοῖς πονη ροῖς ἐμὲ παρεπικράνατε καὶ ἠθετήσατε, καὶ τοῖς τ θεσι θύραν ἠνοίξατε. Αποχωρεῖτε ἀπ' ἐμοῦ, ἐργάται τῆς ἀδικίας. Οὐκ οἶδα ὑμᾶς, οὐ γνωρίζω ὑμᾶς ἄλλου κυρίου ἐργάται ἐγένεσθε τοῦτ' ἔστι τοῦ διαβόλου· μετ' αὐτοῦ τὸ σκότος κληρονομήσατε, καὶ τὸ ἄσβεστον πῦρ, καὶ τὸν σκώληκα τὸν ἀκοίμητον, καὶ τὸν βρυγμὸν τῶν ὀδόντων. Μὴ γὰρ δι' ὑμᾶς τὸ πῦρ ἡτοίμασα ἢ τὴν κρίσιν, ἀλλὰ τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. Ὑμεῖς δὲ ἑαυτοῖς προεξενήσατε τὴν κόλασιν. Ἐγὼ δὲ ἔπλασα, Αποχωρεῖτε ἀπ' ἐμοῦ, ἐργάται τῆς ἀνομίας. με. επόνησε. Β., άλλου κυρίου γεγόνατε. γυμνός καὶ οὐ περιεβάλετέ Καὶ ἐκτελεῖν αὐτάς, Ὑμεῖς δὲ πρὸς κάλλη καὶ ἀσελγείας καὶ Επείνασα γὰρ, καὶ οὐκ έδωκατέ μοι φα γεῖν. Εδίψησα, καὶ οὐκ ἐποτίσατέ με. Ξένος ἤμην, καὶ οὐ συνηγάγετέ με· γυμνὸς, καὶ οὐ περιεβάλετέ με Ησθένησα, καὶ οὐκ ἐπεσκέψασθέ με. Ἐν φυλακῇ ἡμην, καὶ οὐκ ἤλθετε πρὸς μέ. Τὰς ἀκοὰς ὑμῶν ἐποίησα πρὸς τὸ ἀκούειν ὑμᾶς τῶν Γραφῶν, ὑμεῖς δὲ ταύτας ηὐτρεπίσατε εἰς ᾄσματα δαιμονικά καὶ κιθάρας, καὶ γελοία. Τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν ἐποίησα πρὸς τὸ καθορᾷν τὸ φῶς τῶν ἐντολῶν μου, καὶ ἐκτελεῖν αὐτὰς ὑμεῖς δὲ προσκαλεῖτε πορνείας, καὶ ἀσελγείας, καὶ τῇ λοιπῇ ἀκαθαρσίᾳ αὐτοὺς διηνοίξατε. Τὸ στόμα ὑμῶν πρὸς δοξολογίαν, καὶ αἶνον, καὶ ψαλμούς, καὶ ᾠδὲς πνευματικὰς ηύτρέπισα λαλεῖν καὶ μελετᾶν διὰ παν τὸς τὴν ἀνάγνωσιν, ὑμεῖς δὲ πρὸς λοιδορίας, καὶ ὅρ κους καὶ βλασφημίας αὐτὸ ἡτοιμάσατε καθή μενοι καταλαλοῦντες τοὺς πλησίους ὑμῶν. Τὰς χεῖρας ὑμῶν πρὸς προσευχὰς καὶ δεήσεις ἐποίησα, τοῦ ἐκε πετάσαι ὑμεῖς δὲ πρὸς ἁρπάγματα, καὶ φόνους, καὶ ἀλληλοφονίας ἐξετείνατε. Τοὺς πόδας ὑμῶν ἐν ἑτοιμασίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς εἰρήνης, καὶ ἐν ἐκκλησίαις, καὶ τοῖς οἴκοις τῶν ἁγίων μου διεταξάμην ὁδεύειν· ὑμεῖς δὲ εἰς μοιχείας καὶ εἰς πορνείας, καὶ θέατρα, καὶ ὀρχήσεις καὶ μετεωρισμούς, ἐδιδάξατε τρέχειν νι, ἀκαθαρσίας αὐτοὺς διηνοίξατε. Εποίησα προς δοξολογίας καὶ αἶνον καὶ με λέτην τῶν Γραφῶν. καθήμενοι ὑμῶν, τοῦ ἐκπετάσαι. ὑμεῖς δὲ εἰς κλέμματα καὶ φόνους ἐξετείνατε. καὶ τοῖς οἴκοις τῶν ἁγίων μου. Καὶ μετ. ἐδ. τρέ χειν.

APPEND. AD PARTEM II OPERUM S. HIPPOLYTΙ. vehementi: Discedile a me, maledicti, in ignem æler- Απέλθετε ἀπ' ἐμοῦ οἱ κατηραμένοι εἰς τὸ πῦρ τὸ num, paratum diabolo et angelis ejus '. Ipsi vobis hæc comparastis, iisdem vos fruamini. Discedite a me, maledicti, in tenebras exteriores, et in ignem qui non exstinguitur, paratum diabolo et angelis ejus. Ego formavi, et adhæsistis alteri. Ego sum, qui de vulva eduxi vos 8, et me rejecistis. Ego sum, qui jussu meo de terra vos formavi, et alii vos adjunxistis. Ego sum, qui vos enutrivi, et alteri servistis. Ego terram ac mare in alimentum vestrum et vitæ terminum constitui; at vos præceptis meis non paruistis. Ego lucem vobis creavi, ut die frueremini; itidem noctem, ut requiesceretis; at vos improbis factis me irritastis ac respuistis ", foresque affectionibus aperuistis. Discedite a me, operarii iniquitatis. Nescio vos, non agnosco vos; alterius dounini operarii facti estis, hoc est diaboli. Possidete cum ipso tenebras, atque ignem qui non exstinguitur, et vermem qui non dormit, ac stridorem dentium. αἰώνιον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγ γέλοις αὐτοῦ Ὑμεῖς δὲ ἑαυτοῖς ταῦτα προεξενήσατε· δέξασθε ἑαυτοῖς καὶ τὴν ἀπόλαυσιν. Απέλ θετε ἀπ' ἐμοῦ οἱ κατηραμένοι εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώ τερον, καὶ εἰς τὸ πῦρ τὸ ἄσβεστον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. Ἐγὼ ἔπλασα, καὶ ἄλλῳ προσηνέχθητε. Ἐγώ εἰμι ὁ ἐκ μήτρας ἐξαγαγὼν ὑμᾶς, κἀμὲ ἠθετήσατε Ἐγώ εἰμι ὁ ἐκ γῆς διαπλάσας προστάξει μου, καὶ ἄλλῳ προσηνέ χθητε. Ἐγώ εἰμι ὁ διαθρέψας ὑμᾶς, καὶ ἄλλῳ ἐδου λεύσατε. Ἐγὼ τὴν γῆν καὶ τὴν θάλασσαν πρὸς δια τροφὴν ὑμῶν καὶ συμπέρασμα βίου προσέταξε, ὑμεῖς δὲ τὰς ἐντολάς μου παρηκούσατε. Ἐγὼ τὸ φῶς ὑμῖν ἐποίησα πρὸς ἀπόλαυσιν τῆς ἡμέρας, καὶ τὴν νύκτα πρὸς ἀνάπαυσιν, ὑμεῖς δὲ τοῖς ἔργοις τοῖς πονη ροῖς ἐμὲ παρεπικράνατε καὶ ἠθετήσατε, καὶ τοῖς τ θεσι θύραν ἠνοίξατε. Αποχωρεῖτε ἀπ' ἐμοῦ, ἐργάται τῆς ἀδικίας. Οὐκ οἶδα ὑμᾶς, οὐ γνωρίζω ὑμᾶς· ἄλλου κυρίου ἐργάται ἐγένεσθε τοῦτ' ἔστι τοῦ διαβόλου· μετ' αὐτοῦ τὸ σκότος κληρονομήσατε, καὶ τὸ ἄσβεστον πῦρ, καὶ τὸν σκώληκα τὸν ἀκοίμητον, καὶ τὸν βρυγμὸν τῶν ὀδόντων. XLVI. Nam esurivi, et non dedistis mihi quod manducarem. Sitivi, et non dedislis mihi potum. llospes (ui, et non collegistis me; nudus, et non operuistis me. Agrolavi, et non visitaslis me. In carcere fui, nec venistis ad me. Aures vestras condidi, ut audiretis Scripturas: at vos parastis eas ad cantica dæmonum, citharas et ridicula. Oculos vestros creavi, ut perspiceretis lumen præceptorum neorum, eaque exsequeremini; at vos accersistis stupra et impudicitias, et ad reliquam immunditiam ipsos aperuistis. Os vestrum composui ad glorificandum et laudandumn Deum, et psalmos captionesque spiritales pronuntiandas 10, lectionisque continuam meditationem; at vos aplastis illud ad convitia, dejerationes et blasphemias, dum sedentes obtrectalis proximis vestris. Manus vestras feci, ut ad preces et obsecrationes extenderetis eas; at vos ad rapinas, caedes et mutuas occisiones expandistis. Pedes vestros ordinavi ut ambularetis in præparatione Evangelii pacis ", tum in ecclesiis, tum in domibus sanctorum meorum; at vos docuistis currere ad adulteria, stupra, spectacula, saltationes, in sublime jactationes. 7 Matth. xxv, 41. Jon x, 18. Psal. Lxxviit, In B. sequitur: Μὴ γὰρ δι' ὑμᾶς τὸ πῦρ ἡτοίμασα ἢ τὴν κρίσιν, ἀλλὰ τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. Ὑμεῖς δὲ ἑαυτοῖς προεξενήσατε τὴν κόλασιν. Ἐγὼ δὲ ἔπλασα, etc. In B. statim sequitur: Αποχωρεῖτε ἀπ' ἐμοῦ, ἐργάται τῆς ἀνομίας. με. AL., επόνησε. In Β., άλλου κυρίου γεγόνατε. In B. omissumi γυμνός καὶ οὐ περιεβάλετέ Supra cap. 7. Desunt in B. verba: Καὶ ἐκτελεῖν αὐτάς, at sequitur: Ὑμεῖς δὲ πρὸς κάλλη καὶ ἀσελγείας καὶ XLVI. Επείνασα γὰρ, καὶ οὐκ έδωκατέ μοι φα γεῖν. Εδίψησα, καὶ οὐκ ἐποτίσατέ με. Ξένος ἤμην, καὶ οὐ συνηγάγετέ με· γυμνὸς, καὶ οὐ περιεβάλετέ με Ησθένησα, καὶ οὐκ ἐπεσκέψασθέ με. Ἐν φυλακῇ ἡμην, καὶ οὐκ ἤλθετε πρὸς μέ. Τὰς ἀκοὰς ὑμῶν ἐποίησα πρὸς τὸ ἀκούειν ὑμᾶς τῶν Γραφῶν, ὑμεῖς δὲ ταύτας ηὐτρεπίσατε εἰς ᾄσματα δαιμονικά καὶ κιθάρας, καὶ γελοία. Τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν ἐποίησα πρὸς τὸ καθορᾷν τὸ φῶς τῶν ἐντολῶν μου, καὶ ἐκτελεῖν αὐτὰς ὑμεῖς δὲ προσκαλεῖτε πορνείας, καὶ ἀσελγείας, καὶ τῇ λοιπῇ ἀκαθαρσίᾳ αὐτοὺς διηνοίξατε. Τὸ στόμα ὑμῶν πρὸς δοξολογίαν, καὶ αἶνον, καὶ ψαλμούς, καὶ ᾠδὲς πνευματικὰς ηύτρέπισα λαλεῖν καὶ μελετᾶν διὰ παν τὸς τὴν ἀνάγνωσιν, ὑμεῖς δὲ πρὸς λοιδορίας, καὶ ὅρ κους καὶ βλασφημίας αὐτὸ ἡτοιμάσατε καθήμενοι καταλαλοῦντες τοὺς πλησίους ὑμῶν. Τὰς χεῖρας ὑμῶν πρὸς προσευχὰς καὶ δεήσεις ἐποίησα, τοῦ ἐκε πετάσαι ὑμεῖς δὲ πρὸς ἁρπάγματα, καὶ φόνους, καὶ ἀλληλοφονίας ἐξετείνατε. Τοὺς πόδας ὑμῶν ἐν ἑτοιμασίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς εἰρήνης, καὶ ἐν ἐκκλη σίαις, καὶ τοῖς οἴκοις τῶν ἁγίων μου διεταξάμην ὁδεύειν· ὑμεῖς δὲ εἰς μοιχείας καὶ εἰς πορνείας, καὶ θέατρα, καὶ ὀρχήσεις καὶ μετεωρισμούς, ἐδιδάξατε τρέχειν 10 Ephes. v, 19. Ephes. νι, 15. ἀκαθαρσίας αὐτοὺς διηνοίξατε. Εποίησα προς δοξολογίας καὶ αἶνον καὶ με λέτην τῶν Γραφῶν. Quæ sequuntur, καθήμενοι usque ad ὑμῶν, desunt in B. 1bid. desunt verba τοῦ ἐκπετάσαι. Εt mor sequitur, ὑμεῖς δὲ εἰς κλέμματα καὶ φόνους ἐξετεινατε. Desunt in B. verba καὶ τοῖς οἴκοις τῶν ἁγίων μου. Ib. desiderantur verba: Καὶ μετ. ἐδ. τρέ χειν.

col. 949–950page 183 of 189

PG 10:949Ελύθη λοιπὸν ἡ πανήγυρις, ἐπαύθη τοῦ βίου τὸ θέατρον, παρῆλθεν ἡ πλάνη αὐτοῦ καὶ ἡ φαν τασία· ἐμοὶ προσενέχθητε, ᾧ κάμπτει πᾶν γόνυ ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων. Πάντες γὰρ οἱ ἀμελήσαντες οὐδὲ οίκτειρήσαντες ἐν εὐποιίαις ἐνταῦθα, οὐδὲν χρεωστοῦνται, ἀλλ᾽ ἢ τὸ πῦρ τὸ ἄσβεστον. Φιλάνθρωπος γάρ εἰμι, ἀλλὰ καὶ δικαιοκρίτης πᾶσι. Τὰς γὰρ κατ᾽ ἀξίαν ἀποδώσω τὰς ἀμοι βάς· πᾶσι τὰς κατὰ τὸν ἑκάστου κάματον παρ ἔξω τὸν μισθόν· πᾶσι πρὸς τὸν ἴδιον ἀγῶνα δώσω καὶ τὰς ἀμοιβάς. Ἐλεῆσαι βούλομαι, ἀλλ᾽ ἔλαιον ἐν τοῖς ἀγγείοις ὑμῶν οὐ καθορῶ. Οἰκτειρῆσαι θέλω, ἀλλ᾽ ὅλως ἄνευ οἰκτιρμῶν τὸν βίον μετήλθετε. σπλαγχνισθῆναι σπεύδω, ἀλλ᾽ αἱ λαμπάδες ὑμῶν σκοτειναί εἰσιν ἐκ τῆς ἀσπλαγχνίας Ἀπέλθετε ἀπ' ἐμοῦ. Ἡ γὰρ κρίσις ἀνίλεως ἐστι τῷ μὴ ποιήσαντι Έλεος. Τότε αποκριθήσονται καὶ αὐτοὶ πρὸς τὸν φοβερὸν κριτὴν, καὶ ἀπροσωπόληπτον· Κύριε, πότε σε ίδομεν πεινώντα, ἢ διψῶντα, ἢ ξένον, ἢ γυμνὸν, ἢ ἀσθενῆ, ἢ ἐν φυλακῇ, καὶ οὐ διηκονήσαμέν σοι; Κύριε, οὐ γνωρίζεις ἡμᾶς; Σὺ ἡμᾶς ἔπλασας, σὺ ἐδημιούργησας, σὺ ἐκ τεσσάρων στοι χείων ἡμᾶς συνήρμοσας, σὺ πνεῦμα καὶ ψυχήν ἔθηκας· σοὶ ἐπιστεύσαμεν, σοῦ τὴν σφραγίδα μετ ἔσχομεν σοῦ τὸ βάπτισμα ἐλάβομεν· σὲ ὡμολογήσαμεν Θεὸν, σὲ ἔγνωμεν κτίστην· ἐν σου σημεία πεποιήκαμεν, διὰ σοῦ δαίμονας ἀπηλάσαμεν· διὰ σὲ τὴν σάρκα ἐτήξαμεν, διὰ σὲ παρθενίαν ἐφυλάξαμεν, διὰ σὲ ἀγνείαν ἐπισπασάμε θα, διὰ σὲ πάροικοι τῆς γῆς ἐγενήθημεν καὶ λέγεις· Οὐκ οἶδα ὑμᾶς· ἀπέλθετε ἀπ' ἐμοῦ! Τότε ἀποκριθήσεται καὶ αὐτοῖς λέγων· Ωμολογήσατέ με Δεσπότην, ἀλλὰ τοῖς λόγοις μου οὐκ ἐπειθαρχή σατε. Την σφραγίδα τοῦ σταυροῦ μου ἐσημειώθητε, ἀλλὰ ταύτην ἀσπλαγχνίᾳ ἡφανίσατε. Τὸ βάπτισμά μου ἐλάβετε, ἀλλὰ τὰς ἐντολάς μου οὐκ ἐφυλάξατε, Το σώμα τῇ παρθενίᾳ κατεδαμάσατε, ἀλλὰ τὴν ἐλεημοσύνην οὐκ ἐφυλάξατε, ἀλλὰ τὴν μισαδελφίαν ἐκ τῶν ὑμετέρων ψυχῶν οὐκ ἐσοβήσατε Οὐ γὰρ πᾶς ὅστις λέγει μοι, Κύριε, Κύριε, σωθήσεται, ἀλλ' εἰς κόλασιν αιώνιον· οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. Ηκούσατε, ἀγαπητοί, τοῦ Κυρίου τὴν ἀπόκρισιν· ἔγνωτε τοῦ κριτοῦ τὴν ἀπόφασιν· ἐμά θετε οἷον κριτήριον φοβερὸν ἡμᾶς ἀναμένει, καὶ ἡμέρα, καὶ ὥρα· ταύτης φροντίσωμεν καθ' ἑκάστην, ταύτης μελετήσωμεν ἡμέρας καὶ νυκτὸς, καὶ ἐν τοῖς οἴκοις, καὶ ἐν ταῖς πλατείαις, καὶ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, ἵνα μὴ εἰς τὴν δίκην ἐκείνην τὴν φοβερὰν καὶ ἀπροσω Έν τῷ βίῳ τούτῳ, καὶ μὴ μετανοήσαντες ἢ ἐλεήσαντες ἐνταῦθα οὐδὲν χρεω στοῦντες ἀλλ᾽ ἤ, Τὰς δωρεάς, Β. ἐκ τῆς ἀσπλαγχνίας. Β., κατέσχομεν. διά σου δαίμονας ἀπηλάσαμεν. 33) διά σε πάροικοι τῆς γῆς ὁ ποιῶν τὸ θέλημά μου.— Καὶ ἀπελεύσονται οὗτοι ἐγενήθημεν. Β. Υπηκούσατε, ἀλλὰ ταύτην ἀσπλαγχνίᾳ ἠφανίσατε. τὸ σῶμα έφυλάξατε, ματί μου δαιμόνια ἐδιώξατε. Β., οὐκ ἐδιώξατε.

DE CONSUMMATIONE MUNDI. SPURIA. XLVII. Ελύθη λοιπὸν ἡ πανήγυρις, ἐπαύθη τοῦ βίου τὸ θέατρον, παρῆλθεν ἡ πλάνη αὐτοῦ καὶ ἡ φαν τασία· ἐμοὶ προσενέχθητε, ᾧ κάμπτει πᾶν γόνυ ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων. Πάντες γὰρ οἱ ἀμελήσαντες οὐδὲ οίκτειρήσαντες ἐν εὐποιίαις ἐνταῦθα, οὐδὲν χρεωστοῦνται, ἀλλ᾽ ἢ τὸ πῦρ τὸ ἄσβεστον. Φιλάνθρωπος γάρ εἰμι, ἀλλὰ καὶ δικαιοκρίτης πᾶσι. Τὰς γὰρ κατ᾽ ἀξίαν ἀποδώσω τὰς ἀμοιβάς· πᾶσι τὰς κατὰ τὸν ἑκάστου κάματον παρ ἔξω τὸν μισθόν· πᾶσι πρὸς τὸν ἴδιον ἀγῶνα δώσω καὶ τὰς ἀμοιβάς. Ἐλεῆσαι βούλομαι, ἀλλ᾽ ἔλαιον ἐν τοῖς ἀγγείοις ὑμῶν οὐ καθορῶ. Οἰκτειρῆσαι θέλω, ἀλλ᾽ ὅλως ἄνευ οἰκτιρμῶν τὸν βίον μετήλθετε. Σπλαγχνισθῆναι σπεύδω, ἀλλ᾽ αἱ λαμπάδες ὑμῶν σκοτειναί εἰσιν ἐκ τῆς ἀσπλαγχνίας Ἀπέλθετε ἀπ' ἐμοῦ. Ἡ γὰρ κρίσις ἀνίλεως ἐστι τῷ μὴ ποιήσαντι Έλεος. XLVII. Jam solutus est conventus publicus, spectaculum desiit mundi hujus, præteriit deceptio ac species illius; mihi adhærescite ", cui fectitur omne genu coelestium, terrestrium et infernorum. Omnes enim qui neglexerint, nec misericordiam exercuerint hic bene merendo, nihil eis debetur, nisi ignis qui non exstinguitur. Humanus enim sum, at justus quoque judex. Nam omnes pro digni tate remunerabor, omnibus pro cujusque labore mercedem præstabo, omnibus pro suo certamine præmia rependam. Misereri volo, sed oleum in vasis vestris non video. Misericordiam exhibere desidero, sed transegistis vitam omnem sine ulla commiseratione. Affectu misericordiæ erga vos commoveri propero: sed lampades vestræ caliginosæ sunt præ cordis duritia. Discedite a me ¹³. Judicium enim fiet ei sine misericordia, qui non fecit misericordiam 1. XLVIII. Τότε αποκριθήσονται καὶ αὐτοὶ πρὸς τὸν φοβερὸν κριτὴν, καὶ ἀπροσωπόληπτον· Κύριε, πότε σε ίδομεν πεινώντα, ἢ διψῶντα, ἢ ξένον, ἢ γυμνὸν, ἢ ἀσθενῆ, ἢ ἐν φυλακῇ, καὶ οὐ διηκονήσαμέν σοι; Κύριε, οὐ γνωρίζεις ἡμᾶς; Σὺ ἡμᾶς ἔπλασας, σὺ ἐδημιούργησας, σὺ ἐκ τεσσάρων στοι χείων ἡμᾶς συνήρμοσας, σὺ πνεῦμα καὶ ψυχήν ἔθηκας· σοὶ ἐπιστεύσαμεν, σοῦ τὴν σφραγίδα μετἔσχομεν σοῦ τὸ βάπτισμα ἐλάβομεν· σὲ ὡμο λογήσαμεν Θεὸν, σὲ ἔγνωμεν κτίστην· ἐν σου σημεία πεποιήκαμεν, διὰ σοῦ δαίμονας ἀπηλάσαμεν· διὰ σὲ τὴν σάρκα ἐτήξαμεν, διὰ σὲ παρθενίαν ἐφυλάξαμεν, διὰ σὲ ἀγνείαν ἐπισπασάμε- G θα, διὰ σὲ πάροικοι τῆς γῆς ἐγενήθημεν καὶ λέγεις· Οὐκ οἶδα ὑμᾶς· ἀπέλθετε ἀπ' ἐμοῦ! Τότε ἀποκριθήσεται καὶ αὐτοῖς λέγων· Ωμολογήσατέ με Δεσπότην, ἀλλὰ τοῖς λόγοις μου οὐκ ἐπειθαρχήσατε. Την σφραγίδα τοῦ σταυροῦ μου ἐσημειώθητε, ἀλλὰ ταύτην ἀσπλαγχνίᾳ ἡφανίσατε. Τὸ βάπτισμά μου ἐλάβετε, ἀλλὰ τὰς ἐντολάς μου οὐκ ἐφυλάξατε, Το σώμα τῇ παρθενίᾳ κατεδαμάσατε, ἀλλὰ τὴν ἐλεημοσύνην οὐκ ἐφυλάξατε, ἀλλὰ τὴν μισαδελφίαν ἐκ τῶν ὑμετέρων ψυχῶν οὐκ ἐσοβήσατε Οὐ γὰρ πᾶς ὅστις λέγει μοι, Κύριε, Κύριε, σωθήσεται, ἀλλ' εἰς κόλασιν αιώνιον· οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. XLIX. Ηκούσατε, ἀγαπητοί, τοῦ Κυρίου τὴν ἀπόκρισιν· ἔγνωτε τοῦ κριτοῦ τὴν ἀπόφασιν· ἐμάθετε οἷον κριτήριον φοβερὸν ἡμᾶς ἀναμένει, καὶ ἡμέρα, καὶ ὥρα· ταύτης φροντίσωμεν καθ' ἑκάστην, ταύτης μελετήσωμεν ἡμέρας καὶ νυκτὸς, καὶ ἐν τοῖς οἴκοις, καὶ ἐν ταῖς πλατείαις, καὶ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, ἵνα μὴ εἰς τὴν δίκην ἐκείνην τὴν φοβερὰν καὶ ἀπροσω 1 Philipp. 11, 10. 18 Matth. vn, 23. 16 Jacob. 17 Ibid., 21. is Matth. XXV, 46. In B. sequitur - Έν τῷ βίῳ τούτῳ, καὶ μὴ μετανοήσαντες ἢ ἐλεήσαντες ἐνταῦθα οὐδὲν χρεω στοῦντες ἀλλ᾽ ἤ, etc. Τὰς δωρεάς, Β. Desunt in B. verba ἐκ τῆς ἀσπλαγχνίας. Β., κατέσχομεν. Ibidem statin sequitur, διά σου δαίμονας ἀπηλάσαμεν. 33) Desunt in verba, διά σε πάροικοι τῆς γῆς XLVIII. Tunc ipsi etiam respondebunt horrendo ac personas non accipienti judici: Domine, quando te vidimus esurientem aut sitientem, aut peregrinum, aut nudum, aut ægrotum, aut in carcere, et non ministravimus tibi 18? Domine, non agnoscis nos? Tu uos formasti, tu condidisti, tu nos e quatuor elementis composuisti, tu spiritum et animam inse ruisti; tibi credidimus, sigilli tui participes facti sumus, baptisma tuum accepimus; te confitemur Deum, te novimus creatorem; in te signa fecimus, per te damonas expulimus; propter te carnem maceravimus, propter te virginitatem servavimus, propter te castitatem nobis ascivimus, propter te facti sumus advenæ terræ: et ais, Nescio vos; discedite a me 16! Tum respondebit etiam illis, his verbis: Confessi estis me Dominum, sed verbis meis non paruistis. Signo crucis meæ notati estis, sed hoc animi duritia delevistis. Baptisma meum recepistis; at præcepta mea non servastis, at odium fraternum ex animis vestris non excussistis. Non enim omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, salvabitur; sed qui faciet voluntatem meam 1. Et discedent hi in supplicium alernum; justi vero in vitam æternam 18. ὁ ποιῶν τὸ θέλημά μου.— Καὶ ἀπελεύσονται οὗτοι XLIX. Audistis, dilecti, responsionem Domini, cognovistis sententiam judicis, didicistis quam hor rendum judicium et dies et hora nos maneat; de eo solliciti cogitemus quotidie; hoc diu noctuque meditemur, in domibus, in plateis, in ecclesiis; ne in horrendo illo judicio, in quo nulla est personarum acceptio, abjecti ac tristes astemus condem11, 13. 15 Matth. xxν, 44. 16 Matth. VII, 23. ἐγενήθημεν. Β. Υπηκούσατε, ἀλλὰ ταύτην ἀσπλαγχνίᾳ ἠφανίσατε. Verba, τὸ σῶμα usque ad έφυλάξατε, resti tui ex altero Pici codice. In B. sequitur, èv tŷ óvóματί μου δαιμόνια ἐδιώξατε. Β., οὐκ ἐδιώξατε.

On the Twelve ApostlesDe duodecim appostolis

col. 951–952page 184 of 189

PG 10:951πόληπτον παρασταθῶμεν κατακεκριμένοι, ταπεινοί Πατρὶ καὶ τῷ παναγίῳ καὶ ἀγαθῷ καὶ ζωοποιῷ αὐτοῦ Αμήν. καὶ σκυθρωποί· ἀλλὰ μετὰ καθαρᾶς πράξεως, καὶ βίου, καὶ πολιτείας, καὶ ἐξομολογήσεως, ἵνα εἴπῃ καὶ πρὸς ἡμᾶς ὁ εὐσπλαγχνος καὶ φιλάνθρωπος Θεός Η πίστις σου σέσωκέ σε, πορεύου εἰς εἰρήνην καὶ τὸ, Ευγε, δοῦλε ἀγαθὲ καὶ πιστέ. Επὶ ὀλίγα ἧς πιστὸς, ἐπὶ πολλῶν σε καταστήσω· είσελθε εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου σου. "Ης γένοιτο πάν τας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ᾽ οὗ πρέπει δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις, σὺν τῷ ἀνάρχῳ αὐτοῦ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Γίνου πιστὸς ἄχρι θανάτου, καὶ δώσω σοι τὸν στέφανον τῆς ζωῆς. (Αποκαλύψεως β'.) ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΙΒ΄ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Ποῦ ἕκαστος αὐτῶν ἐκήρυξεν, καὶ ποῦ ἐτελειώθη. Γρ. Βηθανία. Πέτρος μὲν ἐν Πόντῳ, καὶ Γαλατίᾳ, καὶ Καππαδοκίᾳ, καὶ Βητανίᾳ καὶ Ἰταλίᾳ, καὶ Ἀσίᾳ, κη ρύξας τὸ Εὐαγγέλιον, ὕστερον ὑπὸ Νέρωνος ἐν Ῥώ μη σταυροῦται κατὰ κεφαλῆς οὕτως αὐτοῦ ἀξιώσαντος παθεῖν. ᾿Ανδρέας, Σκύθαις, Θρᾴκαις κηρύξας, ἐσταυρώθη ἐν Πάτραις τῆς ᾿Αχαΐας ἐπὶ ἐλαίας ὄρθιος, καὶ θά πτεται ἐκεῖ. Ἰωάννης δὲ ἐν 'Ασίᾳ ὑπὸ Δομετιανοῦ τοῦ βασι λέως ἐξορισθεὶς ἐν Πάτμῳ τῇ νήσῳ, ἐν ᾗ καὶ τὸ Εὐαγγέλιον συνεγράψατο, καὶ τὴν ἀποκάλυψιν ἐθεά σατο, ἐπὶ Τραϊανοῦ ἐκοιμήθη ἐν Ἐφέσῳ· οὗ τὸ λεί ψανον ζητηθὲν οὐχ εὑρέθη. Ἰάκωβος ἀδελφὸς αὐτοῦ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ κηρύσσων, ὑπὸ Ἡρώδου τοῦ τετράρχου ἀναιρεῖται μαχαίρα, καὶ θάπτεται ἐκεῖ. Φίλιππος ἐν Φρυγία κηρύξας, ἐν Ἱεραπόλει έσται ρώθη κατὰ κεφαλῆς ἐπὶ Δομετιανοῦ, καὶ θάπτεται ἐκεῖ. Βαρθολομαῖος δὲ Ἰνδοῖς, οἷς καὶ τὸ κατὰ Ματ θαῖον Εὐαγγέλιον ἐκδεδωκώς, ἐσταυρώθη κατά κεφα λῆς, καὶ θάπτεται ἐν ᾿Αλλανῷ τῆς μεγάλης Αρμενίας. Ματθαῖος δὲ, τὸ Εὐαγγέλιον Εβραϊστὶ γράψας, δέδωκεν ἐν Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐκοιμήθη ἐν Ἱεράει τῆς Παρθείας. ᾿Αλβανο.

APPEND. AD PARTEM II OPERUM S. HIPPOLYTI. nati; sed cum actione, vita, conversatione, confes- πόληπτον παρασταθῶμεν κατακεκριμένοι, ταπεινοί sione pura; ut nobis quoque dicat ille misericors hominumque amans Deus: Fides tua te salvum fecit; vade in pace ''; item illud: Euge, serve bone et fidelis, super pauca fuisti fidelis, supra multa te constituam; intra in gaudium Domini tui so. Quod consequi nobis omnibus contingat gratia benevolentia que Domini nostri Jesu Christi: cum quo Patrem ejus initio carentem, cum sacrosancto, bono et vivitico ejus Spiritu, decet gloria, honor et adoratio nunc et semper et in sæcula sæculorum. Amen. Πατρὶ καὶ τῷ παναγίῳ καὶ ἀγαθῷ καὶ ζωοποιῷ αὐτοῦ Αμήν. Esto fidelis ad mortem, et dabo tibi coronam vitæ. (Apoc. II.) καὶ σκυθρωποί· ἀλλὰ μετὰ καθαρᾶς πράξεως, καὶ βίου, καὶ πολιτείας, καὶ ἐξομολογήσεως, ἵνα εἴπῃ καὶ πρὸς ἡμᾶς ὁ εὐσπλαγχνος καὶ φιλάνθρωπος Θεός· Η πίστις σου σέσωκέ σε, πορεύου εἰς εἰρήνην καὶ τὸ, Ευγε, δοῦλε ἀγαθὲ καὶ πιστέ. Επὶ ὀλίγα ἧς πιστὸς, ἐπὶ πολλῶν σε καταστήσω· είσελθε εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου σου. "Ης γένοιτο πάν τας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ᾽ οὗ πρέπει δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις, σὺν τῷ ἀνάρχῳ αὐτοῦ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Γίνου πιστὸς ἄχρι θανάτου, καὶ δώσω σοι τὸν στέφανον τῆς ζωῆς. (Αποκαλύψεως β'.) ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΙΒ΄ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Ποῦ ἕκαστος αὐτῶν ἐκήρυξεν, καὶ ποῦ ἐτελειώθη. HIPPOLYTI DE DUODECIM APOSTOLIS Ubinam quisque eorum prædicaverit ac ubi corsummatus sit. Petrus quidem, cum prædicasset Evangeliuma in Ponto, Galatia, Cappadocia, Bithynia, Italia, atque Asia; postea a Nerone Romæ crucifigitur capite deorsum verso, cum ipse sic pati rogasset. Andreas, cum Scythis ac Thracibus prædicasset, cruci affixus est Patris in Achaia, rectus in olea arbore, ibique sepelitur. Joannes vero in Asia a Domitiano imperatore in Palmos insulam relegatus, ubi etiam Evangelium conscripsit, ac apocalypsim vidit, sub Trajano obdormivit Ephesi. Ejus reliquiæ cum fuissent quæsitæ, non sunt invente. Jacobus ejus frater, prædicans in Judæa, ab Herode tetrarcha gladio occiditur, ibique sepelitur. Philippus prædicans in Phrygia, Hierapoli crucifixus est capite deorsum verso, sub Domitiano principe, eodemque loco sepelitur. Bartholomæus cum Indis prædicasset, eisque conscriptum a Matthæo Evangelium exposuisset, crucifixus est et ipse capite deorsum verso, Albani magnæ Armeniæ urbe. Matthaus cum Evangelium Hebraice scripsisset, Jerosolymis edidit; obdormivitque Hiereæ Parthorum civitate. 18 Luc. vil, 50. 19 Matth. xxv, 23. Quæ sequuntur in B. omissa. Γρ. Βηθανία. Πέτρος μὲν ἐν Πόντῳ, καὶ Γαλατίᾳ, καὶ Καππα δοκίᾳ, καὶ Βητανίᾳ καὶ Ἰταλίᾳ, καὶ Ἀσίᾳ, κη ρύξας τὸ Εὐαγγέλιον, ὕστερον ὑπὸ Νέρωνος ἐν Ῥώ μη σταυροῦται κατὰ κεφαλῆς οὕτως αὐτοῦ ἀξιώσαν τος παθεῖν. ᾿Ανδρέας, Σκύθαις, Θρᾴκαις κηρύξας, ἐσταυρώθη ἐν Πάτραις τῆς ᾿Αχαΐας ἐπὶ ἐλαίας ὄρθιος, καὶ θά πτεται ἐκεῖ. Ἰωάννης δὲ ἐν 'Ασίᾳ ὑπὸ Δομετιανοῦ τοῦ βασι λέως ἐξορισθεὶς ἐν Πάτμῳ τῇ νήσῳ, ἐν ᾗ καὶ τὸ Εὐαγγέλιον συνεγράψατο, καὶ τὴν ἀποκάλυψιν ἐθεάσατο, ἐπὶ Τραϊανοῦ ἐκοιμήθη ἐν Ἐφέσῳ· οὗ τὸ λείψανον ζητηθὲν οὐχ εὑρέθη. Ἰάκωβος ἀδελφὸς αὐτοῦ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ κηρύσσων, ὑπὸ Ἡρώδου τοῦ τετράρχου ἀναιρεῖται μαχαίρα, καὶ θάπτεται ἐκεῖ. Φίλιππος ἐν Φρυγία κηρύξας, ἐν Ἱεραπόλει έσται ρώθη κατὰ κεφαλῆς ἐπὶ Δομετιανοῦ, καὶ θάπτεται ἐκεῖ. Βαρθολομαῖος δὲ Ἰνδοῖς, οἷς καὶ τὸ κατὰ Ματ θαῖον Εὐαγγέλιον ἐκδεδωκώς, ἐσταυρώθη κατά κεφαλῆς, καὶ θάπτεται ἐν ᾿Αλλανῷ τῆς μεγάλης Αρμενίας. Ματθαῖος δὲ, τὸ Εὐαγγέλιον Εβραϊστὶ γράψας, δέδωκεν ἐν Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐκοιμήθη ἐν Ἱεράει τῆς Παρθείας. ᾿Αλβανο.

On the 70 ApostlesDe LXX spostolis

col. 953–954page 185 of 189

PG 10:953Θωμᾶς δὲ Πάρθοις, Μήδοις, Πέρσαις, Υρκανοῖς, Βακτροῖς, Μάργοις κηρύξας, ἐλακίδη έλο γχιάσθη τοῖς τέταρσι μέρεσιν αὐτοῦ ἐν πόλει Καλα μήνῃ τῆς Ἰνδικῆς, καὶ θάπτεται ἐκεῖ. Ἰάκωβος δὲ ᾿Αλφαίου, κηρύσσων ἐν Ἱερουσαλήμ, ὑπὸ Ἰουδαίων καταλευσθεὶς, ἀναιρεῖται, καὶ θάπτεται ἐκεῖ παρὰ τῷ ναῷ. Ἰούδας, ὁ καὶ Λεββαῖος, Αἰδεσινοῖς καὶ πάσῃ Με σοποταμία κηρύξας, ἐκοιμήθη ἐν Βηρύτῳ, καὶ θά πτεται ἐκεῖ. Σίμων ὁ Κανανίτης ὁ τοῦ Κλωπά, ὁ καὶ Ἰούδας, μετὰ Ἰάκωβον τὸν Δίκαιον ἐπίσκοπος γενόμενος Ίε ροσολύμων, ἐκοιμήθη, καὶ θάπτεται ἐκεῖ, ζήσας ἔ τη ρκ. Ματθίας δὲ εἷς ἂν τῶν δ', συγκαταριθμεῖται τοῖς ια' ἀποστόλοις, καὶ κηρύσσων ἐν Ἱερουσαλήμ, έχοι μήθη καὶ θάπτεται ἐκεῖ. Παῦλος δὲ μετ᾿ ἐνιαυτὸν ἕνα τῆς τοῦ Χριστοῦ ἀναλήψεως εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἀποστολὴν, καὶ ἀρξά μενος ἀπὸ Ἱερουσαλήμ, προῆλθεν ἕως τοῦ Ἰλλυρικοῦ καὶ Ἰταλίας καὶ Σπανίας κηρύσσων τὸ Εὐαγγέλιον ἔτη λε'. Ἐπὶ δὲ Νέρωνος, ἐν Ῥώμῃ τὴν κεφαλὴν αποτμηθείς, θάπτεται ἐκεῖ. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΠΕΡΙ ΤΩΝ Ο ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ. Ἰάκωβος ὁ ἀδελφόθεος, ἐπίσκοπος Ιεροσολύμων. Κλεωπᾶς ἐπίσκοπος Ἱεροσολύμων. Ματθίας ὁ ἀναπληρώσας τὸν τόπον τῶν ια' ἀπο στόλων. Θαδδαῖος ὁ τὴν ἐπιστολὴν Αὐγάρῳ κομίσας. δ ᾿Ανανίας ὁ βαπτίσας Παῦλον, ἐπίσκοπος Δαμά σχου. Στέφανος ὁ πρωτομάρτυρο Φίλιππος ὁ τὸν εὐνοῦχον βαπτίσας. Πρόχορος ἐπίσκοπος Νικομηδείας, ὁ καὶ πρῶτος ἐξελθών, πιστεύσας μετὰ τῶν θυγατέρων αὐτοῦ. Νικάνωρ ἀπέθανεν, ὅτε Στέφανος ἐμαρτύρησεν. Τίμων ἐπίσκοπος Βόστρης. ίσ. Μάρδοις. γρ. ἐλάτη. Καραμήνης. τοῦ Κυρίου.

SPURIA. DE LXX APOSTOLIS. Θωμᾶς δὲ Πάρθοις, Μήδοις, Πέρσαις, Υρκανοῖς, Βακτροῖς, Μάργοις κηρύξας, ἐλακίδη έλο γχιάσθη τοῖς τέταρσι μέρεσιν αὐτοῦ ἐν πόλει Καλα μήνῃ τῆς Ἰνδικῆς, καὶ θάπτεται ἐκεῖ. Ἰάκωβος δὲ ᾿Αλφαίου, κηρύσσων ἐν Ἱερουσαλήμ, ὑπὸ Ἰουδαίων καταλευσθεὶς, ἀναιρεῖται, καὶ θάπτε ται ἐκεῖ παρὰ τῷ ναῷ. Ἰούδας, ὁ καὶ Λεββαῖος, Αἰδεσινοῖς καὶ πάσῃ Με σοποταμία κηρύξας, ἐκοιμήθη ἐν Βηρύτῳ, καὶ θάπτεται ἐκεῖ. Σίμων ὁ Κανανίτης ὁ τοῦ Κλωπά, ὁ καὶ Ἰούδας, μετὰ Ἰάκωβον τὸν Δίκαιον ἐπίσκοπος γενόμενος Ίεροσολύμων, ἐκοιμήθη, καὶ θάπτεται ἐκεῖ, ζήσας ἔτη ρκ. Ματθίας δὲ εἷς ἂν τῶν δ', συγκαταριθμεῖται τοῖς ια' ἀποστόλοις, καὶ κηρύσσων ἐν Ἱερουσαλήμ, έχοιμήθη καὶ θάπτεται ἐκεῖ. Παῦλος δὲ μετ᾿ ἐνιαυτὸν ἕνα τῆς τοῦ Χριστοῦ ἀναλήψεως εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἀποστολὴν, καὶ ἀρξάμενος ἀπὸ Ἱερουσαλήμ, προῆλθεν ἕως τοῦ Ἰλλυρικοῦ καὶ Ἰταλίας καὶ Σπανίας κηρύσσων τὸ Εὐαγγέλιον ἔτη λε'. Ἐπὶ δὲ Νέρωνος, ἐν Ῥώμῃ τὴν κεφαλὴν αποτμηθείς, θάπτεται ἐκεῖ. Thomas, cum Parthis, Medis, Persis, Hyrcanis, Bactris, Margis prædicasset, abietina lancea quatuor sui corporis partibus confossus est Calaminæ, quæ est urbs Indiæ, illicque sepelitur. Jacobus Alphæi prædicans Hierosolymis, lapidatus a Judæis occiditur, illicque prope templum sepelitur. Judas, qui et Lebbæus, ubi populo Edessa ac toti Mesopotamiæ prædicasset, obiit Beryti, ac illic sepelitur. Simon Chananæus, filius Cleophæ, qui et Judas, post Jacobum Justum creatus Hierosolymorum episcopus, obiit', sepeliturque eodem loco, cum annos centum viginti vixisset. Matthias cum esset unus de septuaginta, accensetur undecim apostolis; cumque prædicasset Hie rosolymis, obiit, ac illic sepultus est. Paulus denique, post annum ab assumptione Christi, adjit apostolatum; incipiensque ab Jerusalem, pervenit usque ad Illyricum, et Italiam, ac Hispaniam, prædicans Evangelium per annos quin que ac triginta; sub Nerone autem, Roma, amputatc capite, illic sepelitur. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΠΕΡΙ ΤΩΝ Ο ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ. EJUSDEM HIPPOLYTI DE LXX APOSTOLIS. codice Barocciano 206 Ἰάκωβος ὁ ἀδελφόθεος, ἐπίσκοπος Ιεροσολύμων. Κλεωπᾶς ἐπίσκοπος Ἱεροσολύμων. Ματθίας ὁ ἀναπληρώσας τὸν τόπον τῶν ια' ἀπο στόλων. Θαδδαῖος ὁ τὴν ἐπιστολὴν Αὐγάρῳ κομίσας. δ ᾿Ανανίας ὁ βαπτίσας Παῦλον, ἐπίσκοπος Δαμά σχου. Στέφανος ὁ πρωτομάρτυρο Φίλιππος ὁ τὸν εὐνοῦχον βαπτίσας. Πρόχορος ἐπίσκοπος Νικομηδείας, ὁ καὶ πρῶτος ἐξελθών, πιστεύσας μετὰ τῶν θυγατέρων αὐτοῦ. Νικάνωρ ἀπέθανεν, ὅτε Στέφανος ἐμαρτύρησεν. Τίμων ἐπίσκοπος Βόστρης. 1. Jacobus Domini frater, Hierosolymorum episcopus. 2. Cleophas, episcopus Hierosolymorum. 3. Matthias qui locum undecim apostolis additus supplevit. 4. Thaddæus qui epistolam attulit ad Augarum. 5. Ananias qui Paulum baptizavit, Damasci episcopus. 6. Stephanus protomartyr. 7. Philippus, a quo eunuchus baptizatus est. 8. Prochorus, episcopus Nicomediæ, qui primus diem obiit, fidem cum filiabus suis amplexus. 9. Nicanor obiit cum Stephanus sustineret martyrium. 10. Timon, Bostræ episcopus. ίσ. Μάρδοις. Combefis., at Hieron., Magis. γρ. ἐλάτη. Steph. le Moyne legit Καραμήνης. Cod. Barocc., τοῦ Κυρίου. Exstat etiam cum superiore scripto De duodecim apostolis sub Hippolyti nomine in codicibus duobus bibl. Coislinianæ sive Seguierianæ, ut testatur clariss. Montfauconus in recensione inss. Græcorum illius bibl. Tertium codicem Hippolyti De xu apostolis memorat p. 413.

col. 955–956page 186 of 189

PG 10:955Η Παρμενᾶς ἐπίσκοπος Σόλων. Νικόλαος ἐπίσκοπος Σαμαρείας. Βαρνάβας ἐπίσκοπος Μεδιολάνου. Μάρκος ὁ εὐαγγελιστής, ἐπίσκοπος Αλεξανδρείας. Λουκᾶς ὁ εὐαγγελιστής. Οὗτοι οἱ β' τῶν ο' τυγχανόντων διασκορπισθέντων ἐπὶ τῷ ῥήματι ὃ εἶπεν ὁ Χριστός· Ἐὰν μή τις φάγη μου τὴν σάρκα, καὶ πίνῃ μου τὸ αἷμα, οὐκ ἔστιν μου ἄξιος Αλλ' ὁ μὲν δια Πέτρου, ὁ δὲ διὰ Παύλου πάλιν συνανακάμψαντες πρὸς Κύριον, εὐαγγελίζεσθαι καταξιοῦνται, ὑπὲρ οὗ καὶ ἐμαρτύρησαν, ὁ μὲν πυρποληθείς, ὁ δὲ σταυρωθεὶς ἐπὶ ἐλαίας. Σιλᾶς ἐπίσκοπος Κορίνθου. Σιλουανὸς ἐπίσκοπος Θεσσαλονίκης. Κρίσκης ἐπίσκοπος Καρχηδόνης ἐν Γαλλίαις. νι, Ἐκ τούτου πολλοὶ ἀπῆλθον τῶν μαθητῶν. 'Αμπέλης, Επαίνετος ἐπίσκοπος Καρθαγένης. Ανδρόνικος ἐπίσκοπος Παννονίας. Αμπλίας ἐπίσκοπος Οδύσσου. Οὐρανὸς ἐπίσκοπος Μακεδονίας. Στάχυς ἐπίσκοπος τοῦ Βυζαντίου. Βαρνάβας ἐπίσκοπος Ηρακλείας. Φύγελλος ἐπίσκοπος Εφέσου, καὶ τὰ Σίμωνος ἐφρύνησεν. Ἑρμογένης· οὗτος ὁμόφρων αὐτοῦ γέγονεν. Δημᾶς, καὶ οὗτος ἱερεὺς εἰδώλων γέγονεν. Απελλῆς ἐπίσκοπος Σμύρνης. Αριστόβουλος ἐπίσκοπος Βρετανίας. Νάρκισσος ἐπίσκοπος ᾿Αθηνῶν. Ἡρωδίων ἐπίσκοπος Ταρσοῦ. *Αγαβος προφήτης. Ῥοῦφος ἐπίσκοπος Θηβῶν. Ασύγκριτος ἐπίσκοπος Υρκανίας. Φλέγων ἐπίσκοπος Μαραθῶνος. Ἑρμῆς ἐπίσκοπος Δαλματίας. Πατρόβουλος ἐπίσκοπος Ποτεόλων. Ερμᾶς ἐπίσκοπος Φιλίππων. Λῖνος ἐπίσκοπος Ρώμης. Γάϊος ἐπίσκοπος Εφέσου. Φιλόλογος ἐπίσκοπος Σινώπης. Ολυμπᾶς καὶ Ῥοδίων, ἐν Ῥώμῃ ἐμαρτύρησαν. Λούκιος ἐπίσκοπος Λαοδικείας Συρίας. Ἰάσων ἐπίσκοπος Ταρσοῦ. Σωσίπατρος ἐπίσκοπος Ικονίου. Τέρτιος ἐπίσκοπος Ικονίου. Εραστος ἐπίσκοπος Πανελλάδος Κουάρτος ἐπίσκοπος Βηρύτου. Απολλὼς ἐπίσκοπος Καισαρείας. Κηφάς.(Hoc Σωσθένης ἐπίσκοπος Κολοφωνίας. Τύχικος ἐπίσκοπος Κολοφωνίας. Επαφρόδιτος ἐπίσκοπος Ανδριακῆς. Καίσαρ ἐπίσκοπος Δυρραχίου. 14, Πατρίδας. Πανεάδος. Χαλκηδόνης τῆς Βιθυνίας.

APPEND. AD PARTEM Η OPERUM S. HIPPOLYTL 11. Parmenas, episcopus Solorum. 12. Nicolaus, episcopus Samaria. 13. Barnabas, episcopus Mediolani. 14. Marcus evangelista, Alexandriæ episcopus. 15. Lucas evangelista. Hi duo fuere ex septuaginta discipulis quos dissipari contigit super dicto Christi: Nisi quis comedal carnem meam et bibat sanguinem meum, non est me dignus. Sed ille per Petrum, hic Paulo suadente permoti, sunt ad Christum reversi, et dignus uterque habitus est qui Evangelium scriberet, pro quo et martyrium subiere, unus quidem exustus, alter ad oleam crucifixus. 16. Silas, Corinthi episcopus. 17. Silvanus, episcopus Thessalonices. Παρμενᾶς ἐπίσκοπος Σόλων. Νικόλαος ἐπίσκοπος Σαμαρείας. Βαρνάβας ἐπίσκοπος Μεδιολάνου. Μάρκος ὁ εὐαγγελιστής, ἐπίσκοπος Αλεξανδρείας. Λουκᾶς ὁ εὐαγγελιστής. Οὗτοι οἱ β' τῶν ο' τυγχανόντων διασκορπισθέντων ἐπὶ τῷ ῥήματι ὃ εἶπεν ὁ Χριστός· Ἐὰν μή τις φάγη μου τὴν σάρκα, καὶ πίνῃ μου τὸ αἷμα, οὐκ ἔστιν μου ἄξιος Αλλ' ὁ μὲν δια Πέτρου, ὁ δὲ διὰ Παύλου πάλιν συνανακάμψαντες πρὸς Κύριον, εὐαγγε λίζεσθαι καταξιοῦνται, ὑπὲρ οὗ καὶ ἐμαρτύρησαν, ὁ μὲν πυρποληθείς, ὁ δὲ σταυρωθεὶς ἐπὶ ἐλαίας. Σιλᾶς ἐπίσκοπος Κορίνθου. Σιλουανὸς ἐπίσκοπος Θεσσαλονίκης. 18. Crescens, Chalcedonis in Galliis episcopus. Κρίσκης ἐπίσκοπος Καρχηδόνης ἐν Γαλλίαις. 19. Epænetus, episcopus Carthaginis. 20. Andronicus, episcopus Pannoniæ. 21. Amplias, episcopus Odyssi. 22. Urbanus, Macedoniæ episcopus. 23. Stachys, episcopus Byzantii. 24. Barnabas, Heraclea episcopus. 25. Phygellus, Ephesi episcopus. Hic cum Simone (Mago) fecit. 26. Hermogenes, et ipse ejusdem cum Phygello sectæ. 27. Demas, etiam hic sacerdos idolorum. 28. Apelles, episcopus Smyrna. 29. Aristobulus, episcopus Britanniæ. 30. Narcissus, episcopus Athenarum. 31. Herodion, episcopus Tarsi. 33. Rufus, episcopus Thebarum. 32. Agabus, propheta. 34. Asyncritus, episcopus Hyrcaniæ. 35. Phlegon, Marathonis episcopus. 36. Hermes, episcopus Dalmatia. 37. Patrobulus, episcopus Puteolorum. 38. Hermas, Philipporum episcopus. 39. Linus, episcopus Roine. 40. Caius, Ephesi episcopus. 41. Philologus, episcopus Sinopes. 42 et 43. Olympius et Rhodion Romæ martyrium subierunt. 44. Lucius, episcopus Laodiceæ in Syria. 45. Jason, Tarsi episcopus. 46. Sosipater, episcopus leonii. 47. Tertius, episcopus Iconii. 48. Erastus, episcopus Paneadis. 19. Quartus, episcopus Beryti. 50. Apollo, episcopus Caesareae. 51. Cephas. 52. Sosthenes, episcopus Colophonis. 53. Tychicus, episcopus Colophonis. 54. Epaphroditus, episcopus Andriacæ. 55. Caesar, Dyrrhachii episcopus. Jo. νι, 55, unde sequitur v. 66: Ἐκ τούτου πολλοὶ ἀπῆλθον τῶν μαθητῶν. Male apud Dorotheum 'Αμπέλης, Επαίνετος ἐπίσκοπος Καρθαγένης. Ανδρόνικος ἐπίσκοπος Παννονίας. Αμπλίας ἐπίσκοπος Οδύσσου. Οὐρανὸς ἐπίσκοπος Μακεδονίας. Στάχυς ἐπίσκοπος τοῦ Βυζαντίου. Βαρνάβας ἐπίσκοπος Ηρακλείας. Φύγελλος ἐπίσκοπος Εφέσου, καὶ τὰ Σίμωνος ἐφρύνησεν. Ἑρμογένης· οὗτος ὁμόφρων αὐτοῦ γέγονεν. Δημᾶς, καὶ οὗτος ἱερεὺς εἰδώλων γέγονεν. Απελλῆς ἐπίσκοπος Σμύρνης. Αριστόβουλος ἐπίσκοπος Βρετανίας. Νάρκισσος ἐπίσκοπος ᾿Αθηνῶν. Ἡρωδίων ἐπίσκοπος Ταρσοῦ. *Αγαβος προφήτης. Ῥοῦφος ἐπίσκοπος Θηβῶν. Ασύγκριτος ἐπίσκοπος Υρκανίας. Φλέγων ἐπίσκοπος Μαραθῶνος. Ἑρμῆς ἐπίσκοπος Δαλματίας. Πατρόβουλος ἐπίσκοπος Ποτεόλων. Ερμᾶς ἐπίσκοπος Φιλίππων. Λῖνος ἐπίσκοπος Ρώμης. Γάϊος ἐπίσκοπος Εφέσου. Φιλόλογος ἐπίσκοπος Σινώπης. Ολυμπᾶς καὶ Ῥοδίων, ἐν Ῥώμῃ ἐμαρτύρησαν. Λούκιος ἐπίσκοπος Λαοδικείας Συρίας. Ἰάσων ἐπίσκοπος Ταρσοῦ. Σωσίπατρος ἐπίσκοπος Ικονίου. Τέρτιος ἐπίσκοπος Ικονίου. Εραστος ἐπίσκοπος Πανελλάδος Κουάρτος ἐπίσκοπος Βηρύτου. Απολλὼς ἐπίσκοπος Καισαρείας. Κηφάς.(Hoc loco lacuna in ms. Barocc.) Σωσθένης ἐπίσκοπος Κολοφωνίας. Τύχικος ἐπίσκοπος Κολοφωνίας. Επαφρόδιτος ἐπίσκοπος Ανδριακῆς. Καίσαρ ἐπίσκοπος Δυρραχίου. Rom. Ivi, 14, Πατρίδας. Doroth., Πανεάδος. Dorotheus, Χαλκηδόνης τῆς Βιθυνίας.

Chapters of the Canons of Hippolytus Used by the EthiopiansCapita canonum Abulidis sive Hippolyti quibus AEthiopes utuntur

col. 957–958page 187 of 189

PG 10:957Μάρκος ἀνεψιός Βαρνάβα, ἐπίσκοπος Απολλωνίας. 56. Ἰοῦστος ἐπίσκοπος Ελευθερουπόλεως. Αρτεμᾶς ἐπίσκοπος Λύστρας. Κλήμης επίσκοπος Σαρδινίας. Ονησίφορος ἐπίσκοπος Κορώνης. Τύχικος, ἐπίσκοπος Χαλκηδόνος. Κάρπος ἐπίσκοπος Βηρύτου τῆς Θράκης Εξοδος ἐπίσκοπος Αντιοχείας. Αρίσταρχος ἐπίσκοπος Απαμείας. Μάρκος, ὁ καὶ Ἰωάννης ὁμοίως, ἐπίσκοπος Βιβλου πόλεως. Ζηνᾶς ἐπίσκοπος Διοσπόλεως. Φιλήμων ἐπίσκοπος Γάζης. σεν. Αρίσταρχος, Πούδης. Ο Τρόφιμος, ὅστις σὺν τῷ Παύλῳ ἐμαρτύρης

SPURIA. CANONES ABULIDIS. Μάρκος ἀνεψιός Βαρνάβα, ἐπίσκοπος Απολλωνίας. 56. Marcus, consobrinus Barnabæ, Apolloniæ Ἰοῦστος ἐπίσκοπος Ελευθερουπόλεως. Αρτεμᾶς ἐπίσκοπος Λύστρας. Κλήμης επίσκοπος Σαρδινίας. Ονησίφορος ἐπίσκοπος Κορώνης. Τύχικος, ἐπίσκοπος Χαλκηδόνος. Κάρπος ἐπίσκοπος Βηρύτου τῆς Θράκης Εξοδος ἐπίσκοπος Αντιοχείας. Αρίσταρχος ἐπίσκοπος Απαμείας. Μάρκος, ὁ καὶ Ἰωάννης ὁμοίως, ἐπίσκοπος Βιβλου πόλεως. Ζηνᾶς ἐπίσκοπος Διοσπόλεως. Φιλήμων ἐπίσκοπος Γάζης. σεν. Αρίσταρχος, Πούδης. Ο Τρόφιμος, ὅστις σὺν τῷ Παύλῳ ἐμαρτύρης episcopus. 57. Justus, Eleutheropolis episcopus. 58. Artemas, episcopus Lystræ. 59. Clemens, episcopus Sardinia. 60. Onesiphorus, Corones episcopus. 61. Tychicus, episcopus Chalcedonis. 62. Carpus, Beryti episcopus in Thracia. 63. Evodus, Antiochiæ episcopus.” 64. Aristarchus, episcopus Apameæ. 65. Marcus, qui et Joannes, episcopus Biblopoleos. 66. Zenas, episcopus Diospoleos. 67. Philemon, Gazæ episcopus. 68 et 69. Aristarchus et Pudens. 70. Trophimus, qui cum Paulo martyrium passus est. CAPITA CANONUM ABULIDIS SIVE HIPPOLYTI Quibus Ethiopes Christiani utuntur 1. De sancta fide Jesu Christi ". 2. De episcopis *. 3. De orationibus quæ dicuntur super episcopis ordinandis, et de ordine missæ ". 4. De ordinatione presbyterorum. 5. De ordinatione diaconorum. 16. De Christiano qui servam matrimonio sibi jungit ³. 17. De femina libera ". 18. De obstetrice; et quod feminæ debeant esse separatæ ab hominibus in oratione * 19. De catechumeno qui martyrium ante ba6. De iis qui persecutionem propter fidem pa- ptismum patitur”. tiuntur **. 7. De electione anagnostæ et subdiaconi”. 8. De dono sanandi”. 9. De presbytero, qui in loco muneri suo non convenienti manet 27. 10. De iis qui se ad religionem Christianam convertunt. 11. De eo qui idola fabricat ". 12. Studia varia enumerantur, quorum cultores ad religionem Christianam ante pœnitentiam factam admittendi non sunt ". 13. De loco quem summi reges aut principes tenebunt in templo 30 14. Quod Christianis non conveniat arma ferre ª¸ 15. De opificiis quæ Christianis illicita sunt”. L. vi Const. apostol., c. 11, etc. 20. De jejunio feriæ quartæ et sextæ; et de quadragesima 17. 21. Presbyteros una cum populo quotidie in ecclesia convenire debere 38. 22. De hebdomade Paschatis Judæorum; et de eo qui Pascha non novit ". 23. Unumquemque teneri doctrinam addiscere". 24. De cura episcopi in ægrotos “. 25. De eo cui injuncta est cura ægrotorum; et do tempore quo orationes peragendæ *. 26. De tempore quo exhortationes audiendæ *. 27. De eo qui singulis diebus templum frequentat **. 28. Fideles nihil comedere oportere ante sanclam communionem 4. FABRIC. "L. VII, C. 41. ª³ L. viii, c. 4, 5, 16.. "C. 17, 18, 19, 20, 23, 28 C. 21, 22. 16 C. 1, 2. 27 C. 46, 52. 28 lbid. Ibid. 30 Deest. 33 Ibid. elc. Ibid. 3 lbid. L. 11, C. 57. L. v, 6. c. 39, 40, 41. *≤ L. IV, c. 2. * L. 111, c. 19; 1. viii, c. 34. * L. VIII, c. 32. "L. 11, c. 59. " Decst. Hæc capita primus gallice vulgavit Jo. Michael Wanslebius in libro De Ecclesia Alexandrina, Paris. 1677, 12. Latine Jobus Ludolfus in Commentario ad historiam Ethiopicam Francof. 1691, fol., pag. 333, et novissime Guil. Whistonus in volumine III operis quod Primitivum Christianismum renatum inscripsit et Anglice edidit Lond. 1711, 8, p. 543. Idem etiam loca Constitutionum apostolicarum adnotavit de iisdem argumentis tractantia..

Canons of the Church of AlexandriaCanones Ecclesiae Alexandrinae

col. 959–960page 188 of 189

29. Bene observandum esse ne quidquam de ca lice in terram cadat *. 30. De catechumenis *. 31. Diaconum Eucharistiam cum permissione episcopi aut presbyteri populo administrare posse **. 32. Viduas atque virgines assidue orare opor tere 49 33. Mortuorum fidelium commemorationem sin gulis diebus faciendam, excepta die Dominica *0. 34. De modestia sæcularium in ecclesia”. 35. Diaconos benedictionem et gratias dicere posse in agapis, cum episcopus præsens non est *. 36. De primitiis terræ et de votis”. 37. Cum episcopus S. Synaxin celebrat, presby teri illi assistentes alba vestiti esse debent **. 38. Neminem dormire debere nocte Resurrection nis Domini nostri Jesu Christi **. (De Magistris, Acta Martyrum ad Ostia Tiberina, Romæ 1795, fol., Append., p. 478.) In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Amen. Isti sunt Canones Ecclesiæ, mandata quæ scripsit Hippolytus, per quem loquitur (Ecclesia), et numerus eorum XXXVIII Canones. Salus a Domino. Canon primus. De Fide catholica. Ante omnia loquamur de fide sancta, recta in Dominum nostrum Jesum Christum, Filium Dei vivi, et posuimus eum (canonem) in fide (symbolo), et nos consentimus omui certitudine rationabili, quod Trinitas æqualis perfecte sit in honore, æqualis in gloria, nec habeat initium nec finem. Verbum Filius Dei et ipse est creator omnis creaturæ, visibilium et invisibilium. Hoc constituimus consentientes adversus eos, qui audacter locuti sunt, quod non oporteat de Verbo Dei (loqui) sicuti locutus est Dominus noster Jesus Christus. Congregati sumus potissimum ad profe rendum sancte de Deo, et illos separavimus, quia non concordant cum Ecclesia in theologia, neque nobiscum filiis Scripturarum. Propterea segrega vimus eos ab Ecclesia, et negotium eorum reliqui mus Deo, qui creaturas cum justitia judicabit. Illis autem qui hos ignorant, notum facimus hoc sine invidia, ne malam incurṛant mortem, tanquam bæ retici, sed promereantur vitam æternam, et doceant filios suos, et posteros suos banc unicam fidem. Canon secundus. De episcopis. Episcopus eligatur ab omni populo, sitque irreprehensibilis, sicuti scriptum est de eo in Apostolo: in hebdomada in qua ordinatur, et dicat universus populus: Volu mus eum; sitque silentium in toto atrio, et orent omnes super eum et dicant: 0 Deus, confirma hunc quem præparasti nobis, etc. Canon tertius. Oratio super eum qui episcopus fit, et ordinatio missæ. Deus Pater Domini nostri Jesu Christi, Pater misericordiarum, et Deus totius consolationis, etc. Canon quartus. De ordinatione presbyteri. Canon quintus. De constitutione diaconi. Canon sextus. De iis qui passi sunt pro fide. Canon septimus. De eo qui anagnostes et hypɔ diaconus electus est. Canon octavus. De curationum dono. Canon nonus. Ne babitet (presbyter) in locis ubi non oportet, et de honore viduarum. Canon decimus. De his qui Nazareni (Christiani) fieri volunt. Canon undecimus. De illo qui facit idola et simu lacra, sive artifex. Canon duodecimus. De prohibitione horum ope rum, quorum auctores non recipiantur nisi peracta pœnitentia. Canon decimus tertius. De principe aut milite, ne suscipiantur indiscriminatim. * Deest. 47 L. VII, c. 39, etc. 48 L. VIII, C. 28. c. 41-44. L. 11, c. 57. 8 Deest. L. 11, c. 25. 1. v, c. 19. Canon decimus quartus. Ne fiat miles Nazarenus, Disi jassus. Canon decimus quintus. Enumeratio operum quæ sunt illicita. Canon decimus sextus. De eo qui habet uxorem legitimam et aliam insuper ducit. Canon decimus septimus. De muliere ingenua, ejusque officiis. De obstetricibus, ac separatione virorum a mulieribus. De virginibus ut cooperiant facies suas et capita sua. Canon decimus octavus. De puerperis, ac obste tricibus iterum. Canon decimus nouus. De catechumeuis, et or dinatione Baptismi et Missæ. Canon vicesimus. De jejunio (feriæ vi), et qua dragesimali. Canon vicesimus primus. De collecta sacerdotum et populi in ecclesia quotidie. Canon vicesimus secundus. De hebdomada Pa schatis Judæorum, quo gaudium tolletur, et de co 49 L. 1, c. 6, 7,13. 30 L. IV, c. 14; l. viii, "L. vII, c. 29; 1. vii, c. 30, 31. *5 L. viii, c. 12;

Chronicle of an anonymous authorChronicon cujusdam anonymi

col. 961–962page 189 of 189

quod in ipso manducatur; et de eo qui peregre con- A. Canon tricesimus secundus. De virginibus et vi stitutus nescit textum (Kalendarium). Canon vicesimus tertius. De doctrina, quod sit perpetua (major mari) et debeant verba ejus opere compleri. Canon vicesimus quartus. De episcopi visitatione ægrotorum; et si oraverit infirmus in ecclesia et habeat domum, accedat ad eum. Canon vicesimus quintus. De procuratore infir morum constituto, et episcopo, et temporibus ora tionis. Canon vicesimus sextus. De auditione verbi in ecclesia et oratione in ea. Canon vicesimus septimus. De eo qui quotidie non accedit ad ecclesiam; legat libros; et de ora tione mediæ noctis, et gallicinio, et ablutione ma nuum tempore cujuslibet orationis. Canon vicesimus octavus. Quod nemo credentium quidquam gustet, nisi postquam perceperit sacra mysteria, præsertim diebus jejunii. duis ut orent et jejunent in ecclesia. Clero ascripti orent pro suo arbitrio. Episcopus non obligetur je junio nisi cum clero. Et propter convivium aut cœ nam præparet pro pauperibus (ac de mensa pauperi bus paranda). Canon tricesimus tertius. De Atalmsas (oblatione) quam ponent pro his qui mortui sunt, ne id fiat Dominica die. Canon tricesimus quartus. Ne quis multum lo quatur, neque clamorem edat, et de sanctorum in gressu in mansiones fidelium. Canon tricesimus quintus. De diacono præsente in convivio, in quo adsit presbyter; vicem ejus gerat in oratione et fractione panis ad benedictio nem, et non ad corpus; deque dimissione vidua Canon vicesimus nonus. De custodia oblationum quæ super altare sunt imposite; ne quidquam de cidat in sanctum calicem, et ne quidquam decidat a sacerdotibus, neque ex pueris ubi communionem perceperint ne dominetur eis spiritus nequam, et ne loquatur quispiam in protectione (sanctuario) nisi orationem dicendo; et ubi desinunt oblationes populi legantur Psalmi (ubique loco Calvaria et pro consignatione crucis et projectione pulveris altaris in piscinam: ita cl. interpres, potius verterem) cum omni attentione usque ad signum crotali: ac de signo crucis et projectione pulveris, etc. Canon tricesimus. De catechumenis, ac similibus. Canon tricesimus primus. De episcopo et presby Lero imperantibus diaccnc ut communionem por rigat. rum. Canon tricesimus sextus. De primitiis fructuum terræ, et primo voto corum, et torcularibus, oleo, melle, lacte, lana et similibus, quæ episcopo bene dicenda offerantur. Canon tricesimus septimus. Quoties episcopus percipit de mysteriis sanctis, congregentur diaconi et presbyteri induti vestibus albis speciosis præ omni populo, et similiter anagnostes. Canon tricesimus octavus. De nocte in qua sur rexit D. N. Jesus Christus. Ne ullus ea nocte dor miat et aqua se abluat; et expositio hujusce, ei expositio de illo qui post Baptismum peccat, deque licitis et illicitis. Expliciunt Canones S. patriarchæ Hippolyti primi patriarchæ urbis magnæ Rome, quos composuit, et numerus eorum est XXXVIII Canonum. Deus nos ad juvet ad eos exsequendos. Et Deo gloria semper, ct super nos misericordia ejus in sæculum. Amen. Qui sub Alexandro imperatore vixisse, anno Christi 236, perhibetur (Vide Patrologie Latina tom. III, col. 657.) Fragmenta sub nomine Hippolyti Junioris, Thebani, sæculi ✗ auctore, ab Alberto Fabricio congesta, ordini chronologico adhærentes, hic omittimus. Librum cui titulus: Philosophumena, Origeni primum, S. Hippolyto postea suppositum, edemus in appendice ad sæculum 1v.

Continue reading PG 10: S. Gregorius Neocaesariensis Episcopus Cognomento Thaumaturgus →≣ entire volume

← prev work Index next work →

Fragments on GenesisFragmenta in Genesim

On Numbers and KingsIn Numeros et Reges

On the PsalmsIn Psalmos

On ProverbsIn Proverbia

On the Song of SongsIn Canicum canticorum

On the Prophet IsaiahIn Isaiam prophetam

On Jeremiah and EzekielIn Jeremaim et Ezechielem

On DanielIn Danielem

Scholia on DanielScholia in Danielem

Fragments on SusannaFragmenta in Susannam

Other FragmentsFragmenta alia

On Matthew and LukeIn Matthaeum In Lucan

On the Gospel of John and the Apocalypse; Doubtful Fragments on the PentateuchIn Joannis Evangelium et Apocalypsin; Fragmenta dubia in Pentateuchum

On the PsalmsIn Psalmos

Other Fragments on the PsalmsFragmenta alia in Psalmos

Part II - Dogmatic and HistoricalPars II - Dogmatica et historica

Demonstration against the JewsDemonstratio adversus Judaeos

Book Against the GreeksLiber adversus Graecos

Against the Heresy of a Certain NoetusContra haeresin Noetic cujusdam

Against Beron and HeliconContra Beronem et Heliconom

Sermon on the Holy TheophanySermo in sancta Theophania

Fragments of Sermons or HomiliesFragmenta sermonum sive homiliarum

Fragments from Other WritingsFragmenta ex aliis scriptis

Apostolic Tradition on CharismsApostolica de charismatibus traditio

Narrative on the Corinthian Virgin and Catalog of the Works of the Same Holy FatherNarratio de virgine Corinthiaca et de catalogus operum ejusdem S. Patris

Appendix to Part II of the Works of St. Hippolytus, Containing Doubtful and Supposititious WorksAppendix ad partem II Opp. S. Hippolyti, dubia et suppositilia complectens

Oration of St. Hippolytus on the Consummation of the World, the Antichrist, and the Second Coming of Our Lord Jesus ChristOratio S. Hippolyti de consummatione mundi de Antichristo, et secundo adventu Domini nostri Jesu Christi

On the Twelve ApostlesDe duodecim appostolis

On the 70 ApostlesDe LXX spostolis

Chapters of the Canons of Hippolytus Used by the EthiopiansCapita canonum Abulidis sive Hippolyti quibus AEthiopes utuntur

Canons of the Church of AlexandriaCanones Ecclesiae Alexandrinae

Chronicle of an anonymous authorChronicon cujusdam anonymi

Notebook