Diplomatic text · scholarios OCR (cleaned, language-split) — reverted from mis-slotted digitized 2026-06-09 — PG column chips mark the printed columns.
col. 29–30page 1 of 20
Vide ubi supra, tom. X, col. 793. Ex Armenicis codicibus Venetiis anno 1827, curante Auchero, editi. Vide ad annum supra positum hujusce Patrologiæ seriem mere Orientalem. (Galland., Velerum Patrum Biblioth., t. VII, Pròleg., p. xxvn.) 1. Longum esset ire per singula, quæ de Theo- Anno circiter 392 synodus Capuana ob sedis philo Ecclesiæ Alexandrinæ antistite veteres litteris tradidere. Neque nostri demum instituti ratio id patitur, quin et ab ejusmodi munere pensoque ab solvendo nos prohibet omnino, cum nostra tantum modo intersit, ea summatim attingere, quæ tem poris notationem præcipue respiciunt. Anno itaque 385 Arcadio Augusto primum et Bautone coss., teste Socrate (a), sublato ex hac luce Timotheo de quo superius verba fecimus, mense Julio desi nente, Theophilus sacerdotii administrationem sus cepit. Eo instante atque adnitente funditus exci sum celeberrimum Serapidis templum: quod con tigisse anno 391 pluribus ostendit Pagius Rem fuse describunt præ cæteris Theodoritus (c), So crates (d) et Sozomenus (e): neque de hujusmodi cinore siluit Eunapius (ſ). Exinde vero profani cultas idolorum reliquias per Ægyptum delevit. Socrat. Hist. eccl. lib. v, cap. 12. (b) Pagi ad ann. 389, § 12 seq. (c) Theodor. Hist. eccl. lib. v, cap. 22. (d) Socrat. lib. v, cap. 16. Sozom. lib. vi, cap. 15 Eunap. Vit. philos. cap. 4, pag. 64, seq. Alexandrinæ præcipuam in Oriente auctoritatem ipsum delegit ad componendum dissidium inter Flavianum et Evagrium, Paulino demortuo in epi scopatu Antiocheno suffectum: ejus tamen judi cium Flavianus admittere noluit. Qua de re sanctus Ambrosius ad eumdem Theophilum scribens (g) Non habet, inquit, quod urgeat Evagrius; habet quod metual Flavianus, ideoque refugit examen. Dent fratres veniam dolori justo, quia propter ipsos universus orbis concutitur; et illi tamen nostro non compatiuntur dolori. Plura item legas apud Soera tein (h) et Sozomenum (i). Interfuit præterea con cilio Constantinopolitano, desinente anno 394 cea cto, ubi Agapii et Bagadii controversia de Bostrensi episcopatu agitata. Videsis Zonaram (j) et Balsa monem (k). Quatuor post annos Constantinopolim remeavit ad inaugurandum sanctum Joannem Chry (g) Ambr. epist. 56, § 1, Opp. tom. II, pag. 1006. (h) Socrat. Hist. eccl. lib. v, cap. 15. (i) Sozom. lib. vn, cap. 15. (i) Zonar. in Can., pag. 525. (k) Balsam. in Can., pag. 761.
col. 31–32page 2 of 20
sostomum in illius regiæ urbis præsulem recens sis sen Diospolitani ad eumdem Theophilum, nec electum: quem tamen deinceps acriter est insecta- non Anastasii papæ ad Simplicianum epistolas tus, et in synodo Quercensi anno 403 exauctoran dum curavit. Denique lethargia correptus supre mum diem clausit anno 412, Idibus Octobris, Ho norio IX et Theodosio V coss., ut scribit Socrates (a) adeoque totos xxvII annos tresque menses haud completos Ecclesiam rexit Alexandrinam. II. Complura litteris consignasse Theophilumn, tum ex iis quæ hodienum integra superant, tum vero ex eorum fragmentis quæ interciderunt, apud veteres servatis, intelligimus. Horum autem præ cipua tantum breviter hic recensebimus; reliqua vero prætermittimus, internoscenda ex inscriptio nibus quæ fontes aperiunt unde illa potissimum hausimus. Itaque inter Theophili scripta princi pem locum obtinet ejus Cyclus paschalis quadrin gentorum octodecim annorum, ut ait Cyrillus, au ctoris nepos et successor (b). Quam quidem pe riodum paschalem Theodosii Magni rogatu con texuit, cum nondum esset episcopus, eidemque Au gusto dicavit. At vero ne forte tot annorum conge ries aut fastidium cognoscendi, aut pigritiam descri bendi quibusdam afferret, laterculum centum anno rum composuit a primo anno consulatus ejusdem Theodosii, Christi vulgari 380, initium ducens, ut ex eodem Cyrillo erudimur (c). De hujusmodi au tem Theophili cyclo et laterculo, præter Buche rium (d) et Tillemontium (e), plura erudite observat Joannes Van der Haagen in peculiari dissertatione, quam hoc de argumento conscripsit. Superest etiamnum Prologus quem auctor sive suo cyclo sive laterculo præfixit: ejusque Græca ex Petavio (f), veterem vero versionem ex laudato Bucherio (g) descripsimus. quas omnes cum sanctus Hieronymus Latio reddi derit, ut ipsemet innuere videtur (i), laudatus Val larsius in suam Doctoris maximi Operum editio nem invexit (j). Exinde vero tres priores epistolas prelo consignandas accepimus, quarta Anastasiana prætermissa quam alibi postea exhibebimus; iis que notas Vallarsianas textus litteram respicientes subjecimus, pauculis nostris intextis. Hic porro haud est omittendum, existimasse cl. editorem (k) ejusmodi Theophili epistolam esse ipsam illam synodicam, quam ab se fuisse Latine redditam seribit sanctus Hieronymus, ubi ait (!) Duas, synodicam et paschalem ejus (Theophili) epi stulas contra Origenem illiusque discipulos— per hoc ferme biennium interpretatus sum, et in ædificatio. nem Ecclesiæ legendas nostræ linguæ hominibus dedi. Verum ejus sententiam aliis minus probatam con) perimus. Noster certe Hieronymus de Prato pluri. bus nec levibus argumentis eam infirmasse novi mus (m): eique deinceps adhæsisse virum doctum Joan. Franc. Bernardum de Rubeis intelligimus (r). Quam quidem disceptationem aliis dijudicandam relinquimus. IV. Hujusmodi autem Theophilensem epistolam, encyclicam potius quam synodicam fortasse appel landam, tres excipiunt paschales epistolæ annorum 401, 402 et 404. Constat enim antistites Alexan drinos de more illius Ecclesiæ quotannis, peracto Epiphaniorum die, ut inquit Cassianus (o), epistolas promulgasse ad solemne Paschatis tempus indicen dum, paschales propterea, sive etiam quandoque festales dictæ. Has vero Theophili epistolas Latinis auribus donavit sanctus Hieronymus, atque inter ejus opera plerumque circumferuntur; sed in omni bus editis, si Vallarsianum excipias, ordine præ postero fuere dispositæ. Inversionem primus detexit eminentissimus Norisius (p), qui proinde singulas suis annis accurate restituit. III. Theophili epistolis superstitibus Edicta ca nonica X el responsa III, cum Balsamonis commen tariis præmisimus, ex Pandectis canonum Bevere gii desumpta (h). Inter epistolas vero statim sub Jectas illa eminet, quam auctor Palæstinis et Cy priis inscripsit; ubi plura de Origenis erroribus disserit. Hanc autem epistolam magni sane ducen dam, ex pervetusto Mediolanensis ms. bibliothecæ Ambrosianæ primus e tenebris eruit eruditissimus Vallarsius: eique præterea ex eodem codice tres ptios, nempe apud Latinos juxta supputationem alias attexuit, ad eamdem causam pertinentes; ni mirum ad præcedentem Theophili epistolam synodi Hierosolymitanæ responsum, Dionysiique Lidden (a) Socrat. Hist. eccl. lib. vII, cap. 7. (b) Cyrill. Alex. in Proleg. num. 2, apud Bu cher. De doctr. temp., pag. 482 (c) Id. ibid. nunım. 2 et 6. (d) Bucher. De doctr. temp. pag. 129 seqq. (e) Tillen. Mém. eccl. tom. XI, pagg. 469 et 659. not. V sur Théophile. (f) Petav. De doctr. tenip. tom. II, pag. 501. (g) Bucher. I. c. pag. 471-475. (h) Bever. Pand. Can. tom. II, pagg. 170-175. (i) Hieron. lib. 1 Apolog. contr. Rufin. § 12, Opp. tom. II, pag. 468. (j) Vallars. edit. Hieron. tom. 1, pagg. 537-552. Prima itaque, cujus est exordium, Christum Je sum Dominum, sub finem Pascha indicit celebran dum die xix mensis Pharmuthi juxta cyclos Ægy Julianam die xıv Aprilis: qua sane die in Ecclesia Romana celebratum est festum paschale anno 401, cyclo solis xviii, lunæ u, litt. Doin. F. Hæc autem (k) ld. præfat. ad tom. I. pag. 20, num. 5: et pag. 557. in not. et tom. XI; in Vit. S. Hier. pagg. 183-188. Hieron. lib. In contr. Rufin. § 16, tom. II, p. 545. (m) 1. de Prato Dissert. vi ad Sulpic. Sev. tom. 1, pagg. 277 seqq. (n) B. de Rub. Dissert. de Rufin. cap. 15, pagg. 100 seqq. (o) Cassian. Collat. 10, cap. 2. (p) Noris. Hist. Pelag. lib. 1. cap. 2. et Dissert. de sanct. Siric. Pp. Opp. tom. 1, pagg. 20 seqq., et tom. IV, pagg. 726 seqq. edit. Veron.
col. 33–34page 3 of 20
NotitiaSermones XV ejusdemTheophilus Alexandrinus Episcopus
PG 65:33ΘΕΟΦΙΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΙΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΩΝ ΕΠΙΣΤΑΝΤΩΝ ΕΝ ΚΥΡΙΑΚΗ. Καὶ τὸ ἔθος καὶ τὸ πρέπον ἡμᾶς ἀπαιτεῖ πᾶσαν Κυριακὴν τιμᾷν, καὶ ἐν ταύτῃ πανηγυρίζειν, ἐπειδήπερ ἐν ταύτῃ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν ἡμῖν ἐπρυτάνευσε. Διὸ καὶ ἐν ταῖς ἱεραῖς Γραφαῖς, καὶ πρώτη κέκληται, ὡς ἀρχὴ ζωῆς ἡμῖν ὑπάρχουσα, καὶ ὀγδόη, ἅτε ὑπερβεβηκυῖα τὸν τῶν Ἰουδαίων σαββατισμόν. Ἐπεὶ οὖν συνέβη τὴν τῶν ἁγίων Θεοφανίων νήστιμον ἡμέραν εἶναι ταύτην, οἰκονομήσωμεν, καὶ πρὸς ἑκατέρων επιστημόνως χωρήσωμεν, ἵνα μεταλαμβάνοντες ὀλίγων φοινι των, ἐκκλίνωμεν ἅμα καὶ τὰς αἱρέσεις τὰς μὴ τιμώσας τὴν ἀναστάσιμον τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰη σοῦ Χριστοῦ ἡμέραν, καὶ τὸ ὀφειλόμενον τῇ νηστίμῳ ἡμέρᾳ ἀποδῶμεν, περιμένοντες τὴν ἐσπερινὴν σύναξιν, ἥτις ἐνταῦθα, Θεοῦ θέλοντος, τελεῖται. Συναχθῶμεν τοίνυν ἀπὸ ὥρας ἐν νάτης ἐνταῦθα. ΙΙ,
Theophili epistola in vulgatis editionibus secunda paschalium ordinem a Norisio viro doctissimo perperam signatur. Secunda porro quæ incipit: Primum solemnitatis augustæ servo divinus, quæque antea male in editis tanquaın prima habebatur, Pascha futurum denun tiat die xi mensis Pharmuthi, id est juxta epocham Julianam die vı Aprilis: qua quidem die a Latinis anno 402, paschalia festa peracta sunt, cyclo solis xıx, lunæ iv, litt. Dom. E. Tertia denique incipiens: Nunc quoque Dei viva sapientia, Pascha designat peragendum die xxII ejusdem mensis Pharmuthi: eaque die anno bis sextili 404 celebratum fuit cyclo solis xxi, lune vt, litteris Dom. C, B. restitutum secuti sumus post Vallarsium, ex cujus recensita editione Hieronymiana eas protulimus. Adjecimus præterea earumdem epistolarum fra gmenta Græca, non solum ex Cyrillo Alexandrino ac Theodorito, verum etiam ex Cosma Indico pleuste desumpta: quod nemini bactenus animad versum. Adhæc ex actis concilii Ephesini duo alia Græca fragmenta ex ejusdem Theophili epistolis paschalibus v et vi excerpta subdidimus. Quæ vero pone subsequuntur epistolæ, aliaque ex auctoris nostri operibus deperditis simul col Jecta fragmenta, nec non ipsius apophthegmata hæc, inquam, omnia unde sint demum hausta, loca Atque ita quidem trium Theophili epistolarum ubique singillatim præmonstrata docebunt. CUM SANCTA THEOPHANIA IN DIE DOMINICO INSTARENT Et mos et honestas a nobis exigit, ut omnem diem Dominicum honoremus, eumque celebremus; quo niam Dominus noster Jesus Christus præclarum in ea suæ resurrectionis munus obiit. Et ideo in sacris Scripturis ipse, et primus appellatus est, ut qui sit nobis vitæ principium, et octavus, ut qui Judæoruni sabbatismum exsuperaverit. Quia ergo accidit, ut sanctorum Theophaniorum hic esset dies jejunio peragendus, dispensemus, et ad utrumque scientes procedamus, ut paucos dactylos sumentes, simul et hæreses vilemus, quæ Domini nostri Jesu Christi resurrectionis diem non honorant, et diei jejunii quod debetur reddamus, vespertinam congregationem exspectantes, quæ hic, Deo dante, peragitur. Congre gamur ergo hic ab hora nona. size descripsimus ex Pandecl. canon. Beve regii, tom. II, pagg. 170-175. Exstant præterea in Conciliorum collectione, tom. pag. 1576 seqq. edit. Veneto-Labb.
col. 35–36page 4 of 20
Edictum Theophili cum sancta Theophania in die Dominico instarentEjusdem commonitorium quod accepit Ammon propter Lyco
PG 65:35ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΥΠΟΜΝΗΣΤΙΚΟΝ *Οπερ έλαβε 'Αμμῶν, διὰ τὴν Λυκώ. των οἷς κεκοινωνήκασι ταῦτα, καὶ οὗτοι Θηβαΐδι πάντες ἐπίσκοποι ὀρθόδοξοι. ΚΑΝΩΝ Δ'. Περὶ τῶν κοινώνησάντων τοῖς Ἀρειανοῖς καὶ μέχρι νῦν τὰς Εκκλησίας κατεχόντων, ὡς ἔθος γινέσθω, οὕτω μέντοι ἑτέρους καταστῆναι μαρτυρουμένους ἐν ὀρθοδοξίᾳ, κακείνους αὐλίζεσθαι. Οὕτως οικονομουμένων καὶ τούτων, ὥσπερ καὶ ἐν ταῖς ἄλλαις πόλεσι πεποιήκασιν οἱ ἐν τῇ Θηβαΐδι ὀρθόδοξοι ἐπίσκοποι, οἱ καταστάντες παρὰ τοῦ Ἀπόλλωνος τοῦ ἐπισκόπου, καὶ και νωνήσαντες τοῖς ἔχουσι τὰς Εκκλησίας Αρεια τοῖς, ἐπιτιμάσθωσαν, είχε γνώμῃ αὐτῶν πεποιήκασι τοῦτο· εἰ δὲ ὑπήκοοι γεγόνασι τῷ οἰκείς ἐπισκόπῳ, αὐλιζέσθωσαν, καὶ μὴ ἐπεγνωκότες τὸ εὔλογον. Καὶ εἰ μὲν πάντες οἱ λαοὶ τούτους αποποιούνται μετὰ τῶν ἄλλων, ἕτεροι χειροτο γείσθωσαν· εἰ δὲ ἀντιποιοῦνται αὐτῶν μετ' ἐκεί ἀποπειράσθωσαν τῆς συνηθείας, ᾗ ἐχρήσαντο οἱ ἐν ΚΑΝΩΝ Β'. Περὶ Βίστου καταστάντος ἐν Ερέβῃ πρεσβυτέρου ζητητέον· καὶ εἰ μὲν ἀποταξαμένην τινὰ ζῶντος τοῦ ἀνδρὸς ἐβιάσατο, μὴ συγχωρείσθω εἶναι πρεσβύτερος, ὅπου γε οὐδὲ ὡς λαϊκὸς ὀφεί λει συνάγεσθαι, τῆς Ἐκκλησίας ειωθυίας τοὺς τοιούτους χωρίζειν. οὐ φέρει δὲ τοῦτο πρόκριμα τῷ ἐπισκόπῳ Ἀπόλλωνι, εἰ ἐξ ἀγνοίας αὐτὸν κατέστησε, τῆς ἁγίας συνόδου κελευσάσης τους ἀναξίους μετὰ τὴν χειροτονίαν ἐλεγχομένους ἐπὶ ἔγκλημα ἐκβαλέσθαι. ΒΑΛΣ. Ο Βίστος παρὰ ᾿Απόλλωνος ἐπισκόπου κατέστη πρεσβύτερος ἐν Ἐρέσῃ· χώρα δὲ αὕτη Α' γυπτίων ἐστὶν, ὥσπερ καὶ ἡ Λυκώ. Ελέγετο δε περὶ ἐκείνου, ὅτι πρὸ τῆς χειροτονίας γυναῖκα ἐβιάσατο ἀποταξαμένην ζῶντος τοῦ ἀνδρός. Περὶ τούτου οὖν ἐρωτηθεὶς ὁ Θεόφιλος, ἔφη, ὅτι ἐρευνηθήτω, καὶ εἰ ἀληθές ἐστι τὸ βιάσασθαι αὐτὸν τὴν γυναῖκα, μὴ συγχωρείσθω εἶναι πρεσβύτερος. Πῶς γὰρ εἴη πρεσβύτερος, ὃς οὐδὲ λαϊκὸς συγχωρείται εἰσιέναι εἰς ἐκκλησίαν, ἀφοριζόμενος διὰ τὸ ἁμάρτημα; ἐξωθεῖ γὰρ τους τοιούτους ἡ Ἐκκλησία καὶ χει μίζει ἀπὸ τῶν πιστῶν. Τοῦτο δὲ οὐ κανονικῶς τῷ Θεοφίλῳ εἴρηται· ὅ τε γὰρ τῶν ἁγίων ἀποστόλων κε' κανών, καὶ ὁ τοῦ μεγάλου Βασιλείου τρίτος καὶ ὁ λβ', καὶ ὁ τῆς ἐν Καρθαγένη κβ' τοὺς κληρικοὺς ἁμαρ τήσαντας, καὶ καθαιρεθέντας, τῆς κοινωνίας οὐκ ἀπείργουσι. Τὸ δὲ χειροτονηθῆναι αὐτὸν οὐ φέρει βλάβην τῷ χειροτονήσαντι αὐτὸν ἐπισκόπῳ ἐξ ἀγνοίας τοῦ ἁμαρτήματος· ἡ γὰρ σύνοδος ὥρισε τους ἐλεγχομένους ἐπὶ ἐγκλήματι καὶ μετὰ τὴν χειροτο γίαν ἐκβάλλεσθαι. Τοῦτο δὲ τῆς ἐν Νικαία συνόδου πρώτης ἐστὶ κανὼν ἔννατος. Τὸ δὲ ἀπεταξαμένην
EJUSDEM COMMONITORIUM QUOD ACCEPIT AMMON PROPTER LYCO. De iis qui Arianis communicaverunt, et Ecclesias huc usque detinent, ut se habet consuetudo, fiat: ila tamen ut alii constituantur, qui in orthodoxia testi ficentur, et illi permaneant. His quoque ita dispen salis, ut aliis urbibus orthodoxi in Thebaide episcopi fecerunt, qui ab episcopo Apolline constituti, et qui cum Arianis Ecclesias habentibus communicantes, puniantur; si quidem ipsorum voluntate hoc fece runt; sin aulem proprio episcopo obedierunt, par maneant, etsi quod justum est non noverint. Et si omnes quidem populi eos cum aliis rejiciant, alii ordinentur; sin autem eos retinent cum illis quibus communicarunt, ii quoque cam consuetudinem expe riantur, qua usi sunt omnes orthodoxi in Thebaide episcopi. De Bisto, qui in Ereba constitutus est presbyter, quærendum est; et si alicui quidem mulieri separată, vivente marito, vim attulit, non sinatur esse presby ter; nam ne ut laicus quidem debet communicare, cum eɔs qui tales sunt separare consueverit Ecclesia. Hoc autem nullum affert episcopo Apollini præjudi cium, si eum per ignorantiam constituit; cum sancta synodus jusserit eos, qui post ordinationem propter crimen indigni esse convincuntur, expelli. BALS. Bistus ab Apolline episcopo presbyter constitutus fuerat in Ereba; est autem ea regio Ægypti sicut et Lyco. Is vero dicebatur ante ordi nationem mulieri separatæ vim attulisse, vivo ma rito. De eo igitur interrogatus Theophilus, inquit Quæratur an sit verum eum mulieri vim attulisse, et si ita sit, ne ei esse presbylcrum permittatur. Quomodo enim fuerit is presbyter, cui nec laico in ecclesiam quidem permiuitur ingredi, cum sit propter peccatum segregatus? Eos enim, qui sunt ejusmodi, extrudit Ecclesia et separat a fidelibus. Hoc autem a Theophilo nequaquam casonice di chum est: quandoquidem sanctorum apostolorum xx♥canon, et magui Basilii tertius et xxxii, et Car tiagin. syn. xxii, clericos, qui peccarunt, et de positi fuerunt, a communione non arcent. Quod auten ordinatus sit, id non affert damum episco po, qui eum, peccatum ignorans, ordinavit. Sta tuit enim synodus, ut qui peccatorum convicti fuerunt, etiam pust ordinationem ejiciantur. Id au tem est prima synodi Nicænæ can. is. Illud autem Separate vivo marito; facti est, et ideo adjectum
col. 37–38page 5 of 20
PG 65:37ζωντος τοῦ ἀνδρὸς, τοῦ φάκτου ἐστί, διὰ τοῦτο καὶ τὸν τινά, πρόσκειται, ὥσπερ καὶ τὸ ἐβιάσατο. Κὰν γὰρ ἁπλῶς ἄλλῃ συνεφθάρη γυναικὶ μὴ ἀποταξαμένη, καὶ οὕτως ἡ καθαίρεσις αὐτῷ ἐπήγετο, κἂν μὴ ἐβιάσατο αὐτήν. ΚΑΝΩΝ Γ'. Περὶ δὲ Σούρ, ἐπειδὴ ὁ ἐπίσκοπος Απόλλων διαβεβαιώσατο καὶ ἀπεσταλκέναι τοῦτον καὶ ἀλ λότριον τῆς Ἐκκλησίας πεποιηκέναι, έστω οὔ τως ὡς ἀπεφήνατο ὁ ἐπίσκοπος, χρωμένου ἐκεί νου ταῖς οἰκείαις δικαιολογίαις, είγε βούλεται, καὶ μέμφεται τὴν ἀπόφασιν τοῦ ἐπισκόπου. ΒΑΛΣ. Κληρικὸς ἦν ὁ Σούρ τοῦ ἐπισκόπου ᾿Απόλλωνος· ὃς ἐπίσκοπος αὐτὸν ἀπεσταλκέναι τοῦ κλήρου διεβεβαιώσατο, ἀντὶ τοῦ ἐκβεβληκέναι. Εστω οὖν, φησί, κατὰ τὴν ἐπ' αὐτῷ κρίσιν τοῦ ἐπισκόπου, τοῦ κλήρου ἀλλότριος. Εἰ δὲ αἰτιᾶται τὴν τοῦ ἐπισκόπου ἀπόφασιν, χράσθω ταῖς οἰκείαις δικαιολογίαις παρὰ τῇ συνόδῳ, ἐξ ἧς ἦν πάντως καὶ ὁ ἐπί σκοπός. ΚΑΝΩΝ Δ'. Περὶ Πανοὺς τοῦ καταστάντος διακόνου ἐν τῇ Λυκώ, δεῖ ζητῆσαι. Καὶ εἰ μὲν εὑρεθείη οὗτος, κατηχούμενος τυγχάνων, τὴν ἀδελφιδὴν ἑαυτοῦ πρὸς γάμου κοινωνίαν δεξάμενος, μετὰ δὲ τὸ βάπτισμα εἰς κλῆρον δεχθείς, μενέτω ἐν τῷ κλή ' ψ' είγε κεκοίμηται ἐκείνη καὶ μετὰ τὸ βάπτισμα οὐκ ἐκοινώνησεν αὐτῇ. Εἰ δὲ πιστὸς τυγχάνων τὴν αὐτὴν ἀδελφιδὴν ἑαυτοῦ πρὸς γάμου κοινωνίαν ἐδέξατο, ἔστω τοῦ κλήρου ἀλλότριος. Οὐ γὰρ πρόκριμα τῷ ἐπισκόπῳ Ἀπόλλωνι, εἰ ἐξ ἀγνοίας κατέστησεν αὐτόν. ΒΑΛΣ. Ο Πανούφ ἐλέγετο πρὸ τοῦ βαπτισθῆναι τὴν οἰκείαν ἀδελφιδὴν εἰς γυναῖκα λαβεῖν· βαπτισθεὶς δὲ κεχειροτόνητο διάκονος. Λέγει οὖν ὁ Θεόφι τοῦν ὅτι ἐὰν ἡ γυνὴ ἐτελεύτησε, καὶ μετὰ τὸ βά πτισμα οὐκ ἐχρήσατο αὐτῇ, μενέτω διάκονος, ώς τοῦ ἁγίου βαπτίσματος τὰ πρὸ τούτου καθάραντος ἁμαρτήματα. Εἰ δὲ πιστὸς ὢν μετὰ τὸ βάπτισμα ἔσχεν αὐτὴν, ἐκβληθήτω τοῦ κλήρου. Τῷ δὲ ἐξ ἀγνοίας αὐτὸν χειροτονήσαντι ἐκ τούτου βλάβη οὐ προσγενήσεται. Τὸ δὲ, εἰ νεκοίμηται ἡ γυνή, εξ τεν, ὡς οὕτω συμβεβηκέναι λεγόμενον· ἐπείτοιγε κἂν ζῶσα ἦν καὶ μετὰ τὸ βάπτισμα οὐκ ἔγνω αὐτὴν ὁ Πανούφ, ἀλλὰ καὶ ἀπεπέμψατο αὐτήν, ἡδύνατο καὶ οὕτως εἶναι διάκονος. ΚΑΝΩΝ Ε'. Περί Ιακώβ χρὴ ζητῆσαι. Εἰ ἀναγνώστης ἦν, καὶ ἐγκλήματι πορνείας ὑπεύθυνος ἐδείχθη, καὶ παρὰ τῶν πρεσβυτέρων εξεβλήθη, εἶτα κεχειροτόνηται οὗτος, έκβαλλέσθω, ἀκριβοῦς ἐξετάσεως γενομένης, καὶ μὴ μόνον ἐκ ψιθυρισμών ή κακο λογιῶν ὑποψίας εἰς αὐτὸν γενομένης. Εἰ δὲ μὴ εὑρεθείη υπεύθυνος, μενέτω ἐν τῷ κλήρῳ· οὐ γὰρ δεῖ ταῖς ματαίαις διαβολαῖς προσέχειν. ΒΑΛΣ. Ἰακώβ τις αναγνώστης ἐλέγετο εἶναι, καὶ ἐπὶ πορνείας διαβληθῆναι, καὶ ἐκβληθῆναι τοῦ κλή μου, εἶτα εἰς μείζονα χειροτονηθήναι βαθμόν. Γράφει
sinipliciter cum muliere aliqua, non separata, rem habuerit; sic quoque in eum depositio introducta est, etsi ei vim non autulerit. est: Alicui, sicut et illud, vim attulit. Licet enim De Sur autem, quia Apollo episcopus affirmavil se et eum amandavisse, et ab Ecclesia alienum fe cisse, ita sit ut pronuntiavit episcopus; utente illo suis defensionibus, si vult, et de episcopi sententia conqueritur. BALS. Erat quidem Sur clericus episcopi Apol linis, qui episcopus se eum a clero amandasse, id est, expulisse, affirmavit. Sit ergo, inquit, secun dum episcopi judicium, quod in ipsum prolatum est, a clero alienus. Sin autem episcopi sententiam accusal, utatur suis defensionibus, apud synodum scilicet, ex qua est eliam episcopus. De Panuph, qui in Lyco diaconus constitutus est, quærere oportet; et si is quidem inventus fuerit, cum esset catechumenus, fratris sui filiam in matri monii societatem accepisse post baptismum in clerum promotus, in clero maneat, si illa ex vita migrarit, et post baptismum cum ea rem non habuerit. Sin au tem cum esset fidelis eamdem fratris sui filiam in matrimonii societatem duxit, sit a clero alienus. Non est enim episcopo Apollini præjudicium si eum per ignorantiam constituit. BALS. Dicebatur Panuph antequam esset hapti zatus fatris sui filiam uxorem duxisse. Baptizatus autem diaconus ordinatus fuerat. Dicit ergo Thec philus, quod si mulier e vita excesserit, et post baptismum ea non usus sit, maneat diaconus; nempe cum sanctus baptismus omnia peccata pra cedentia deleat. Sin autem, cum esset fidelis, sen post baptismun, eam habuit, clero ejiciatur. Fi autem, qui eum insciens ordinavit, præjudicium non afferetur. Illud autem: Si mulier e vita mi grarit, dicit, utpote quoniam ita evenisse dicitur. Nam etsi etiam post baptismum vixisset, nec eam Panupli cognovisset, sed ipsam etiam amandasset; potuisset sic quoque esse diaconus. De Jacob quærere oportet. Si enim lector erat, et crimini fornicationis fuisse eum obnoxium, ostensumi sit, et a presbyteris sit ejectus, deinde is est ordi natus, ejiciatur; accurata examinatione farla; non autem ex susurris vel maledictis orta in eum suspi cione. Sin autem non fuerit inventus crimini obno zius, maneat in clero. Neque enim vanis calumniis animum adhibere oportet. BALS. Jacob quidam lector fuisse dicebatur, et propter fornicationem clero esse ejectus, et deinde ad majorem gradum fuisse ordinatus. Scribit ergo
col. 39–40page 6 of 20
PG 65:39οὖν ὁ Θεόφιλος, ὅτι ἐξετάσεως ἀκριβούς γενομένης, δοκιμαζόντων, παρόντος πάλιν τοῦ ἐπισκόπου καὶ περιδρομή τις γένηται ἐὰν εὑρεθῇ ἡμαρτηκώς, ἐκβληθήτω του κλήρου· οἱ δεῖ γὰρ ἐκ ψιθυρισμῶν ἤτοι καταλαλιᾶς λαθραίας, ἢ κακολογιῶν ἤτοι λοιδοριῶν φανερῶν ὑποψίας γινομένης κατακρίνεσθαί τινα. Εἰ δὲ τῆς ὑποθέσεως ἐξεταζομένης ἀνεύθυνος ευρεθείη, μενέτω ἐν τῷ κλήρῳ. ΚΑΝΩΝ Γ'. Περὶ τῶν μελλόντων χειροτονεῖσθαι οὗτος ἔσται τύπος· Ὥστε πᾶν τὸ ἱερατεῖον συμφωνείν καὶ αἱρεῖσθαι, καὶ τότε τὸν ἐπίσκοπον δοκιμάζειν, ἢ καὶ συναινοῦντος αὐτῷ τοῦ ἱερατείου χει ροτονεῖν ἐν μέσῃ τῇ ἐκκλησίᾳ, παρόντος τοῦ λαοῦ, καὶ προσφωνοῦντος τοῦ ἐπισκόπου, εἰ καὶ ὁ λαὸς δύναται αὐτῷ μαρτυρεῖν. Χειροτονία δὲ λαθραίως μὴ γινέσθω. Τῆς γὰρ Εκκλησίας ειρή την ἐχούσης πρέπει παρόντων τῶν ἁγίων τας χειροτονίας ἐπὶ ταῖς ἐκκλησίαις γίνεσθαι. Εν δὲ τῇ ἐνορίᾳ, εἰ μὲν κοινωνήσαντες εἰσί τινες ταῖς τῶν κοινωνησάντων γνώμαις, μὴ ἄλλως χειροτονεί σθωσαν, ἀλλὰ τῶν ἀληθῶς ὀρθοδόξων κληρικῶν προσφωνοῦντος παρόντι τῷ λαῷ, ἵνα μὴ μέσον ΒΑΛΣ. Περὶ τῶν μελλόντων χειροτονεῖσθαι ἐν κλή ρῳ δίδωσι τύπον, καί φησιν ὅτι δεῖ τὸν μέλλοντα χειροτονεῖσθαι παρὰ παντὸς ἱερατείου αἱρεῖσθαι, ἀντὶ τοῦ προκρίνεσθαι συμφώνως, οὕτω δὲ προκριθέντα, τότε δοκιμάζεσθαι αὐτὸν παρὰ τοῦ ἐπισκόπου, καὶ ὅτε κἀκείνῳ δόξει ὁ ἄνθρωπος ἐπιτήδειος εἰς χειροτονίαν, τότε χειροτονεῖσθαι συναινέσει τοῦ ἱερατείου, παρόντος καὶ τοῦ λαοῦ. Διατί δ' εἶπε, χειροτονεῖν αὐτ τὸν συναινέσει τοῦ ἱερατείου; Ἐπεὶ γὰρ ἐξελέγη παρὰ τοῦ ἱερατείου, ἡ ἐπὶ χειροτονίᾳ συναίνεσις δοκεῖ μὴ ἀναγκαία εἶναι. Ἀλλ᾿ εἰκὸς καιρόν τινα μετὰ τὴν ἐκλογὴν παρελθεῖν, καὶ ἐν τῷ μέσῳ γνῶναί τι τοὺς προ κρίνοντας τὸν μέλλοντα χειροτονηθῆναι κωλύον αὐτῷ τὴν χειροτονίαν. Διὰ τοῦτο οὖν συναινεῖν αὐτοὺς κεχειροτονημένου αὐτοῦ εἶπε, καὶ τὸν ἐπίσκοπον καὶ τότε προσφωνεῖν τῷ λαῷ, ἐρωτῶντα εἰ μαρτυρεῖ αὐτὸν πρὸς χειροτονίαν ἄξιον. Λαθραίας δὲ χειροτονίας γίνεσθαι ἀποτρέπει. Ἐπεὶ γὰρ, φησίν, εἰρήνη ἐστὶ παρὰ τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἤγουν ἐπεὶ νῦν οὐ μεμέρισται ὁ λαός παυ θεὶς τῶν αἱρέσεων, ἀλλὰ πάντες τῆς ὀρθοδόξου μοίρας εἰσὶ, πάντες μιᾶς ἔσονται γνώμης, καὶ δεῖ παρουσία τῶν ἁγίων ἤτοι τῶν πιστῶν τὰς χειροτονίας γίνεσθαι ἐπ' ἐκκλησίας. 'Αγίους δὲ τοὺς πιστοὺς ἐκάλεσεν, ἐκ τοῦ θεσπεσίων Παύλου τοῦτο παραλαβών· οὕτω γὰρ κἀκεῖνος ἐν ταῖς Ἐπιστολαῖς αὐτοῦ τοὺς πιστοὺς όνο μάζει. Ταῦτα μὲν οὖν περὶ τῶν ἐν πόλεσιν ὄντων ἔοικε λέγειν. Περὶ δὲ τῶν ἐν τῇ ἐνορίᾳ, ἤτοι τῶν ἐν τῇ χώρᾳ, φησίν, ὅτι ἐπεὶ πολλοὶ τοῖς αἱρετικοῖς ἐκοι νώνουν καὶ ἄκοντες, τῶν τοιούτων δὲ πολλοὶ τῶν πιο στῶν ἐκοινώνουν ταῖς γνώμαις, ήγουν συγκατέβαινον καὶ συνήνουν· Εἰ ἐκ τούτων μέλλει τις χειροτονεῖσθαι εἰς τὸν κλῆρον, μὴ ἄλλως χειροτονεῖσθαι, εἰ μὴ μετὰ δοκιμασίας τῶν ὁμολογουμένως ὀρθοδόξων κλη ρικῶν, παρόντος καὶ τοῦ ἐπισκόπου, καὶ προσφωνοῦντος τῷ λαῷ, ὡς ἄνωθεν εἴρηται. Ταῦτα δὲ λέγει για νεσθαι, ἵνα μὴ μέσον γένηταί τις περιδρομή, ήγουν
Theophilus diligenti examinatione facta, si eum peccasse compertum fuerit, clero ejiciatur. Non enim oportet ex susurris sen clandestinis sermonibus, vel maledictis seu apertis conviciis orta suspicione, condemnari aliquem. Quod si causa examinata insons compertus fuerit, maneat in clero. De iis qui ordinandi sunt hæc erit forma: Ut quid quid est sacerdotalis ordinis consentiat et eligat, et tunc episcopus examinet, vel ei etiam assentiente sacerdotali ordine in media ecclesia ordinet, præ sente populo, et episcopo alloquente, an etiam possit ei populus ferre testimonium. Ordinatio autem non fiat clanculum. Ecclesia enim pacem habente decet præsentibus sanctis ordinationes fieri in ecclesiis. In regione autem si qui sint, qui communicantium animis communicaverint; non aliter ordinentur, quam iis, qui sunt vere orthodoxi clerici, examinan tibus, presente rursus episcopo, et praesentem popu ¡um alloquente, ne intercedat aliqua circumventio. BALS. De iis qui in clero ordinandi sunt dat typum, et dicit quod oportet eum qui est ordinan dus a toto ordine sacerdotali eligi, hoc est, una nimi consensu approbari et præferri; et cum ejus modi delectus de eo factus fuerit, tunc ipsum ab episcopo examinari, et quando illi quoque homo visus fuerit aptus ut ordinetur, tunc eum ordinari consensu sacerdolalis ordinis, præsente etiam po pulo. Cur autem dixit, eum ordinandum consensu sacerdotalis ordinis? Nam cum a sacerdotali ordine electus est, ad ordinationem consensus non videtur esse necessarius. Sed est verisimile posse post ele ctionem aliquid temporis præteriisse, et eos interim qui ordinandum præjudicant rescivisse aliquid, quod ejus ordinationem prohibeat. Et ideo dicit ipsos consentire, et dum ordinatur populum quoque ab episcopo interrogari, an dignus sit, cui testimo nium ferant ad ordinationem. Dissuadet autem, ne fiant ordinationes clandestinæ. Cum enim, inquit, pax est in Ecclesia, scilicet cum nunc non est di visus populus cessantibus hæresidus, sed sunt omnes orthodoxæ partis; omnes unius erunt sententia, et oportet in præsentia sanctorum seu fidelium or dinationes fieri in ecclesia. Sanctos autem fideles appellavit, ex sancto hoc Paulo assumens. Ille enim sic fideles in suis Epistolis appellat. llæc itaque de iis, qui in urbibus habitant, videtur dicere. De iis autem, qui sunt in regione, seu in vicis, dicit, quod quoniam multi etiam inviti communicabant hære ticis; eorum autem multi fidelium animis commu nicabant sive conveniebant et assentiebantur: Si quis eorum sit ordinandus in clerum, eum non alias ordinandum, quam cum approbatione clericorum, quos constat esse orthodoxos, praesente etiam epi scopo, et alloquente populum, ut superius dictum est. Hæc autem dicit fieri, ne intercedat aliqua cir
col. 41–42page 7 of 20
PG 65:41ἀπάτη καὶ συναρπαγὴ, καὶ χειροτονηθῇ τις μὴ ὑγιῶς ἔχων περὶ τὴν πίστιν. ΚΑΝΩΝ Ζ'. Τὰ προσφερόμενα εἰς λόγον θυσίας, μετὰ τὰ ἀναλισκόμενα εἰς τὴν τῶν μυστηρίων χρείαν, οι κλη ρικοὶ διαχειμάσθωσαν, καὶ μήτε κατηχούμενος ἐκ τούτων ἐσθιέτω ἢ πινέτω, ἀλλὰ μᾶλλον οἱ κληρικοὶ καὶ οἱ σὺν αὐτοῖς πιστοὶ ἀδελφοί. ΒΑΛΣ. Εἴ τινα περιττεύουσι τῶν εἰς θυσίαν προσ αγομένων παρὰ τῶν πιστῶν, μετὰ τὰ δαπανώμενα εἰς τὰ θεῖα μυστήρια, τοῖς κληρικοῖς δεῖν ταῦτα, φησί, διανέμεσθαι, ὥστε παρ' αὐτοῖς ἐσθίεσθαι καὶ πίνεσθαι, καὶ παρὰ τῶν πιστῶν λαϊκῶν· τοῖς δὲ κατη χουμένοις μηδὲν ἐξ αὐτῶν δίδοσθαι. Ἐπεὶ γὰς προς ήχθησαν τῷ θυσιαστηρίῳ, καὶ ἐξ αὐτῶν μερίδες ἐλήφθησαν εἰς τὰ θεῖα δῶρα, κἀκεῖνα ἡγιάσθησαν, β πῶς ἐκ τούτων τοῖς ἀτελεστέροις δοθήσονται δαπανη θησόμενα; Τὰ δὲ εἰς θυσίαν προσαγόμενα ἄρτος καὶ οἶνός εἰσιν· ἕτερον γάρ τι προσάγεσθαι εἰς θυσιαστήριον οὐκ ἐφεῖται. 'Ανάγνωθι τὸν γ' ἀποστολικὸν κανόνα, καὶ τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου τῆς λεγο μένης δ' κανόνα κι'. ΚΑΝΩΝ Η'. Ἐπειδὴ Ιέραξ τόνδε, ὡσανεὶ ἐπὶ πορνεία δια βαλλόμενον, οὐκ ὀφείλειν λέγει ἐν τῷ κλήρῳ εἶ ναι, ὁ δὲ ἐπίσκοπος Απόλλων διίσχυρίζετο τηνι καῦτα, μηδένα κατήγορον ἐν μέσῳ ἐληλυθέναι κατ' αὐτοῦ, ἐξεταζέσθω καὶ οὗτος· καὶ εἰ μὲν και τήγορός τις ἀναφύεται πίστεως ἄξιος, καὶ τὸ Εγκλημα ἀποδείκνυται, φερομένων ἀξιοπίστων μαρτύρων, τῆς Ἐκκλησίας ἐκβαλλέσθω· εἰ δὲ τοῦ κλήρου ἀξιός ἐστι, καὶ ἐπὶ σωφροσύνῃ μαρτ τυρεῖται, μενέτω ἐν τούτῳ. ΒΑΛΣ. Εχειροτονήθη τις κληρικός, εἶτα διεβλήθη ὡς πορνεύσας. Ελεγεν οὖν Ιέραξ τις, μὴ δεῖν αὐτὸν ἐν κλήρῳ εἶνα:· ὁ δὲ χειροτονήσας αὐτὸν διισχυρίζετο, ἤτοι ἐνίστατο, μὴ κατηγορηθῆναι αὐτὸν παρά τινος. Εφη οὖν ὁ Θεόφιλος, ὅτι ἐξετασθήτω ὁ ἄν θρωπος, καὶ εἰ μὲν εὑρίσκεται τις κατήγορος πίστεως ἄξιος ήγουν δεκτὸς εἰς κατηγορίαν (οὐ γὰρ παντὶ ἐφεῖται κατηγορείν ἱερωμένων, κατὰ τὸν ς' κανόνα της δευτέρας οικουμενικῆς συνόδου, καὶ τὸν κανόνα καὶ τῆς δ' οἰκουμενικῆς συνόδου), ἐκβληθήτω τῆς Εκκλησίας μετὰ ἀπόδειξιν· εἰ δὲ οὐδὲν τοιοῦτον ἀπο δείχνυται, μενέτω ἐν τῷ κλήρῳ. ΚΑΝΩΝ Θ. Ὥστε γνώμῃ παντὸς ἱερατείου οικονόμον ἀπο δειχθῆναι ἕτερον, ἐν ᾧ συντέθειται καὶ ὁ ἐπίσκοπος Απόλλων πρὸς τὸ τὰ τῆς Ἐκκλησίας εἰς δέον ἀναλίσκεσθαι. ΒΑΛΣ. Ὁ αὐτὸς γνώμην ἔδωκε κρίσει παντὸς τοῦ ἱερατείου τὸν οἰκονόμον τῆς ἐπισκοπῆς γίνεσθαι, εἰ καὶ ὁ ἐπίσκοπος συγκατατίθεται τῇ κρίσει τοῦ κλήρου γίνεσθαι δὲ οίκονόμον, ἵνα τὰ τῆς Ἐκκλησίας εἰς εξον δαπανώνται φροντίδι ἐκείνου. Τὴν δὲ εἰς δέον δαπάνην, τὰ ἑξῆς δηλοῖ κεφάλαιον, ἥτις ἐστὶ, τὰ εἰς χέρας καὶ ξένους καὶ πένητας ἀναλώματα. ἰδιοποιεῖσθαι γὰρ τὰ τῆς Ἐκκλησίας τινὶ οὐκ ἐφεῖται, ὅτι ἀφι
cumventio, seu fraus et abreptio, et ordinetur ali quis qui non recte sentit de fide. Quæ in sacrificii rationem offeruntur, post ea quæ in mysteriorum usum consumuntur, clerici dividant, et nec catechumenus ex iis comedat vel bibal, sed solum clerici, et qui cum eis sunt fideles fratres. BALS. Si qua eorum quæ a fidelibus ad sacrift eium offeruntur, superabundant, post ea quæ in divina mysteria consumuntur, clericis, inquit, opor tet ca dividere, ut ab ipsis comedantur ac biban. tur, et eliam a fidelibus laicis; catechiumenis au tem nihil ab eis detur. Quia enim altari oblata sunt, et ad divina dona ex illis partes quædam sumptæ atque sanctificata fuere; quomodo iis qui sunt im perfectiores dabuntur consumenda? Quæ autem ad sacrificium offeruntur, sunt panis et vinum; nihil enim aliud ad altare offerri permittitur. Lege 111 canon. Apost, et synod. in Trullo, quæ dicitur sexta, canon. xxvIII. Quoniam Hierax dicit quemdam non debere esse in clero, ut qui sit fornicationis delatus; Apollo au tem episcopus tunc affirmavit nullum accusatoremi adversus eum in medium processisse, hic quoque examinetur: et si aliquis quidem accusator fide di gnus exoritur, et crimen probatur productis fide dignis testibus, Ecclesia ejiciatur; sin autem dignus est clero, et de ejus continentia testimonium feratur, in eo maneat. BALS. Quidam ordinatus est clericus, deinde tanquam qui fornicatus esset, accusatus est. Dice bat ergo quidam Hierax, non oportere eum in clero esse; is autem qui eum ordinaverat, affirmabat, seu instabat, eum non esse ab aliquo accusatum. Dicit ergo Theophilus: llomo examinetur, et si in venitur quidem aliquis accusator fide dignus, seu qui sit ad accusandum admittendus (non enim cui-. vis permittitur accusare eos qui sunt in sacris, ut vull vi can. Il syn. œcumenicæ, et xx³, IV univer salis syn.), Ecclesia ejiciatur post prolationem; sin autem nihil tale probetur, maneat in clero. Ut totius sacerdotalis ordinis sententia alius re nuntietur æconomus, in quo Apollo quoque episcopus consensit, ut bona Ecclesiæ in ea quæ oportet impen dantur. BALS. Idein tulit sententiam, totius sacerdotalis ordinis judicio fieri debere episcopatus œconomum, si etiam episcopus assentiatur cleri judicio. Fieri autem œconomum, ut bona Ecclesiæ illius cura in ea quæ oportet impendantur. Quid sit autem in ea quæ oportet impendere sequens docet caput, quod est impendere in viduas, hospites et pauperes. Ne mini enim permittitur bona Ecclesie in proprios
col. 43–44page 8 of 20
Ejusdem Agathoni episcopoEjusdem narratio de iis qui dicuntur Cathari
PG 65:43λάργυρον δεῖ εἶναι τὸν λειτουργὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ οὐδὲ εἰς οἰκείαν χρῆσιν τοῖς τῆς ἐπισκοπῆς πράγμασι και χρῆσθαι τῷ ἐπισκόπῳ συγκεχώρηται, εἰ μὴ εἰς τὰ πάνυ ἀναγκαῖα, καὶ τότε ὅτε οἴκοθεν οὐκ εὐπορεῖ τού των ὁ ἐπίσκοπος, κατὰ τὸν μα' κανόνα τῶν ἁγίων ἀπο στύλων. Ζήτει τὰ ἐν ἐκείνῳ γεγραμμένα, καὶ τὸν κα κανόνα τῆς ἐν ᾿Αντιοχεία συνόδου. ΚΑΝΩΝ Ι. Χῆραι καὶ οἱ πένητες καὶ οἱ παρεπιδημοῦντες ξένοι πάσης ἀναπαύσεως ἀπολαυέτωσαν, καὶ μή τις τὰ τῆς Ἐκκλησίας ιδιοποιείσθω. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΑΦΗΓΗΣΙΣ Περὶ τῶν λεγομένων Καθαρῶν. Δεδήλωκέ μοι ἡ σὴ εὐλάβεια, ὡς τινὲς τῶν ὀνο μαζόντων ἑαυτοὺς Καθαρούς, προσελθεῖν βού λονται τῇ Ἐκκλησίᾳ. Ἐπειδὴ τοίνυν ἡ μεγάλη σύνοδος ἡ γενομένη εν Νικαίᾳ παρὰ τῶν μακα ρίων Πατέρων ἡμῶν, ὥρισεν, ὥστε χειροτονεῖσθαι τοὺς προσερχομένους, θέλησον κατὰ τὸν τύπον τοῦτον τοὺς ἐθέλοντας προσέρχεσθαι τῇ Ἐκκλησίᾳ χειροτονεῖν, είγε ὁ βίος αὐτῶν ὀρθός ἐστι καὶ μηδὲν τούτοις ἀντίκειται. ΒΑΛΣ. Περὶ Ναυατιανῶν ἠρωτήθη (τοῦτοι γάρ εἰ σιν οἱ λεγόμενοι Καθαροί), καὶ ἀπεκρίθη, ὅτι εἰ προσέρχονται τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἐπεὶ ἡ μεγάλη σύνοδος ἡ ἐν Νικαίᾳ, ήγουν ή πρώτη, ὥρισε χειροτονεῖσθαι αὐτοὺς, ποίει καὶ σὺ κατὰ τὸν τύπον, ἤτοι κατὰ τὸν κανόνα τοῦτον, καὶ χειροτόνει τους προσερχομένους, εἰ μή τι κώλυμα ἀπὸ τοῦ βίου αὐτῶν αὐτοῖς ἐναν τιοῦται. Ὁ δὲ περὶ τῶν Ναυατιανῶν κανὼν ἔγδοός ἐστι τῆς πρώτης συνόδου. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΑΓΑΘΩΝΙ ΕΠΙΣΚΟΠΩ. Αγνοῶν τοὺς τῆς Ἐκκλησίας νόμους Μάξιμος, διισχυρίσατο παρανόμως συμβιώσει συνῆσθαι καὶ ἐπειδὴ θορυβεῖ αὐτὸν τὸ ἀσύντακτον εἶναι, διεβεβαιώσατο, ἐπειδὴ ἀγνοίᾳ τὸ παράνομον ἕδρα σεν, ἐκ συμφώνου απέχεσθαι τῆς παρανόμου συμβιώσεως, κακείνης αγαπώσης τοῦτο. Ἐὰν δὲ τοίνυν δοκιμάσῃς, ὅτι τοῦτο ποιοῦσιν ἐκ συμφώνου καὶ μὴ ἀπατώσιν, ἐπειδὴ δεκαετής ἐστιν ὁ χρόνος, εἰ σκοπεῖς μετὰ τῶν κατηχουμένων απ τοὺς συνάγεσθαι, τέως οὕτω διοίκησον. Εἰ δὲ συνερᾷς, ὅτι ἀπατῆσαι βούλεται, καὶ δεῖται τὰ
visus transferre; quippe quod oportet Dei ministrum esse ab avaritia alienum; et nec ad usum proprium uti rebus episcopatus episcopo conceditur; nisi ad ea quæ sunt omnino necessaria, et tunc demum quando ei domi desunt facultates; secundum XLI can. sanctorum apostolorum. Quære quæ in eo scri pta sunt, et xxiv can. syn. Antiochenæ. Viduæ et pauperes et peregrinantes hospites omni quiete fruantur, el nemo ea quæ sunt Ecclesiæ, ut sua usurpet. EJUSDEM NARRATIO DE IIS QUI DICUNTUR CATHARI. Declaravit mihi tua pietas, quod quidam horum qui se Catharos nominant, volunt ad Ecclesiam ac cedere. Quoniam ergo magna synodus, quæ Nicæœ habita est a sanctis Patribus nostris, statuit, ut or dinentur qui accedunt, velis juxta hanc formam eos qui ad Ecclesiam accedere volunt ordinare, si quidem vita eorum recta est, et nihil eis adversatur. BALS. De Novatianis interrogatus est (hi enim sunt qui etiam Cathari dicuntur), et responsum est, quod si ad Dei Ecclesiam accedunt, quia magna et prina Nicana synodus statuit, ut ii ordinentur, fac tu quoque secundum hanc formam sive secun dum istum canonem, et ordina eos qui accedunt; nisi aliquod impedimentum ex vita eorum adverse tur. De Novatianis autem canon est octavus primæ synodi. Maximus asseruit se Ecclesiæ leges ignorantem il licito matrimonio conjunctum esse, et quia hoc eum male habet quod non recte et ex ordine agat, affir mavit, qui contra leges fecit per ignorantiam, se ab illicita vitæ societate ex consensu abstenturum, illą etiam hoc volente. Si ergo probaveris, quod hoc ex consensu faciant, et non fallant, quia est tempus de cennale; si consideres eos debere versari cum catechu menis, nunc eos sic dispensa. Sin autem vides quod decipere velit, et acerbitate adhuc in co opus sit; fac id quod Deus tibi suggesserit; id semper sequens
col. 45–46page 9 of 20
PG 65:45κατ' αὐτοὺς ἐπιστύψεως, ὅπερ ὁ Θεὸς ὑποβάλῃ σοι, τοῦτο ποίησον, πανταχοῦ πρὸς τὸ ἐπέχον οδηγούμενος. Ἐπὶ γὰρ τῶν τόπων τυγχάνων τὰς γνώμας αὐτῶν μᾶλλον εἰδέναι δύνασαι. ΒΑΛΣ. Μάξιμός τις, ὡς παρανόμῳ γάμῳ συν αφθεὶς γυναικί, ἀφωρίσθη καὶ τῆς συνάξεως τῆς μετὰ τῶν πιστῶν εἴργετο. Ο δὲ ἔλεγεν, ὅτι ἐν ἀγνοίᾳ ἐποίησε τὸ παράνομον, καὶ ἕτοιμός ἐστιν ἀποστῆναι τοῦ γάμου, τοῦτο καὶ τῆς γυναικὸς βουλομένης· καὶ ἐζήτει ἀφιστάμενος δεχθῆναι. Πρὸς ταῦτα οὖν ἔφη ὁ Θεόφιλος, ὡς ἂν ἐξετάσας εὑρήσεις, ὅτι ἐκ συμφώνου, ἀντὶ τοῦ ἐκ κοινῆς βουλῆς, ἀφίστανται τοῦ γά μου, καὶ οὐκ ἀπατῶσι, δεκαετίαν συνοικήσαντες ἀλλήλοις, δυσχερὲς ἴσως ἂν λογίζοιτο αὐτοῖς ἡ διά ζευξις, καὶ μήποτε ἀπατῶσιν. Εἰ σκοπεῖς, ἀντὶ τοῦ εἰ κρίνεις μετὰ τῶν κατηχουμένων αὐτοὺς ἵστασθαι τέως, ήγουν πρὸς τὸ παρὸν, οὕτως αὐτὸν οἰκονόμησον. Εἰ δὲ νοεῖς, φησὶν, ὅτι κατὰ ἀπάτην λέγουσι ταῦτα, καὶ ὅτι ἔτι δέονται στύψεως, ἤτοι αὐστηροτέρων ἐπιτιμίων, ποίησον ὅπερ ἂν ὁ Θεὸς ὑποβάλῃ σοι, ἀντὶ τοῦ ἐνηχήσῃ τῷ λογισμῷ σου, ὅπερ ὁ Θεὸς Ενθυμήσει σε, πανταχοῦ πρὸς τὸ ἐπέχον οδηγούμενος, ἤτοι πρὸς τὸ ἐπικρατοῦν ἢ τὸ κατεπείγον. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΜΗΝΑ ΕΠΙΣΚΟΠΩ. Νόμιμον πράγμα πεποιήκασιν οἱ πρεσβύτεροι ἐν Γεμίνῳ τῇ κώμῃ, εἰ ἀληθεύει ἡ κομίζουσα τὸ γράμμα Ευσταθοῦς. Φάσκει γάρ, ότι Κυράδιον ἀδικοῦσαν καὶ μὴ βουλομένην ἀναστείλαι τὴν ἀδικίαν, ἐχώρισαν τῆς συνάξεως. Ἐπειδὴ τοίνυν εὗρον, ὡς τὸ ἑαυτῆς κακὸν θεραπεύουσα βούλε και συναχθῆναι, θέλησον παρασκευάσαι αὐτήν ἀποθέσθαι πρῶτον τὴν ἀδικίαν, καὶ πεῖσαι με τανοήσαι, ἴν' οὕτως, εἰ συνίδης ότι νόμῳ Θεοῦ προσέρχεται τῆς συνάξεως ὀρεγομένη, ἐπιτρέψης αὐτὴν μετὰ τῶν λαῶν συνάγεσθαι. ΒΑΛΣ. Γυναῖκά τινα Κυράδιον λεγομένην καὶ ἀδι κοῦσαν οἱ ἐν Γεμίνῳ πρεσβύτεροι ἀφώρισαν τῆς Ἐχ κλησίας, μὴ ἀπεχομένην τῆς ἀδικίας. Ἡ δὲ, διὰ τὸν ἀφορισμόν, ὑπισχνείτο θεραπεῦσαι τὴν ἀδικίαν, καὶ ήθελε δεχθῆνα:. Γράφει οὖν ὁ Θεόφιλος πρὸς τὸν τῆς χώρας ἐπίσκοπον, ὅτι Παρασκεύασον αὐτὴν ἀποθέσθαι πρῶτον τὴν ἀδικίαν, ήγουν ἀποδοῦναι ὁ ἀδίκως ἐκτήσατο, καὶ μετανοῆσαι, ἀντὶ τοῦ ἐπὶ τῇ ἁμαρτίᾳ τῆς ἀδικίας μεταμεληθῆναι, καὶ δεηθῆναι τοῦ Θεοῦ ἀφεθῆναι αὐτῇ τὸ ἁμάρτημα. Καὶ ταῦτα ποιησάσης αὐτῆς, εἰ συνίδῃς, τουτέστι, γνῷς ὅτι νόμῳ Θεοῦ προσέρχεται, ήγουν συνειδήσει ἀγαθῇ μὴ ἀνεχομένῃ κεχωρίσθαι τῆς τῶν πιστῶν συνάξεως, διὰ τὸν Θεὸν καὶ μὴ δι' αἰσχύνην ἀνθρώπων, τότε ἐπίτρεψον αὐτῇ τὴν μετὰ τῶν πιστῶν λαῶν σύναξιν καὶ σύστασιν ἐν τοῖς ὕμνοις.
quod in usu est rimque obtinet. Nam cum iis sis in locis, eorum mentes melius nosse potes. BALS. Maximus quidam, ut illicito matrimonio mulieri conjunctus segregatus fuerat, et a congre galione cum fidelibus prohibebatur. Is vero dicebat se per ignorantiam fecisse contra leges, et paratum esse ab hoc matrimonio recedere, muliere etiam volente: et petebat, ut ab ea abscedens admittere tur. Ad hac ergo dicit Theophilus, quod si inqui rens inveneris eos ex consensu, boc est, communi consilio, a matrimonio absistere, et non fallere, cuni decem annis simul cohabitarint, difficilis for san iis existimari posset a se invicem disjunctio. et ne fallant. Si consideras, hoc est, si judicas eos stare debere cum catechumenis, nunc, id est in præsentia, sic eos dispensa. Quod si intellexeris, inquit, quod per fraudem hæc dicunt, et quod ad huc acerbitate indigent, seu acerbioribus pœnis, fac quod Deus tibi suggesserit, hoc est, tuæ mensi in spiraverit, quod in animum immiserit Deus, sem per id quod est in usu et quod vires obtinet sequens, id est, quod magis est ratum ac validum. Rem justam fecerant presbyteri in Gemino pago, si verum dicit, quæ defert litteras Eustathii. Dicit enim, quod Cyradium facientem injuriam, nec ab ex desistere volentem, a communione separaverunt. Quia ergo inveni, quod suo malo curam adhibens vult communicare, fac ea ita se comparet, ut injuriam primum deponat, et penitentiam agere in animum inducat, ut si sic intellexeris, quod'accedit, commu nionem desiderans, permittas ei ut cum populis com municet. BALS. Mulierem quamdam, quæ Cyradium ap pellabatur, et injuriam ante faciebat, qui erant in Gemino presbyteri ab Ecclesia separaverant, cum ab injuria non abstineret. Illa vero propter segre gationem pollicebatur se injuriæ remedium allatu ram et ad communionem admitti volebat. Scribit ergo Theophilus ad episcopum regionis: Fac ut ea primum deponat injuriam, hoc est, reddat ea qua injuste acquisivit, et pœnitentiam agat, id est, se injuriam fecisse ægre ferat, et Deum orel ut sibi peccata condonentur. Et cum hæc fecerit, si intel lexeris, hoc est, si cognoveris, quod lego Dei ac cedit, seu bona conscientia, quæ non fert se a fidelium communione esse separatam, propter Deum, et non propter hominum pudorem, tunc ei permit tes cum fidelibus populis communicare et in hym nis consistere.
col. 47–48page 10 of 20
Ejusdem Menæ episcopoEpistola Dionysii Liddensis episcopi ad TheophilumEpistola synodica ad episcopos Palæstinos et ad Cyprios, de Origenianæ hæreseos damnationeEpistolæ paschalesPrologus de sancto ac salutari PaschateResponsum Hierosolymitanæ synodi ad superiorem epistolam
PG 65:47ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΘΕΙΟΝ ΝΟΜΟΝ, ΓΙΝΟΜΕΝΟΥ ΚΑΤ' ΕΝΙΑΥΤΟΝ ΑΓΙΟΥ ΚΑΙ ΣΩΤΗΡΙΩΔΟΥΣ ΠΑΣΧΑ, καὶ τῶν τούτου ζητημάτων σύντομος μετὰ ἀποδείξεως ἀπόλυσις. Α'. Τὸ μὲν ἅγιον καὶ μακάριον Πάσχα τοῦ Θεοῦ, διαρρήδην ὑπογράφει ὁ νόμος, ὁμοῦ καὶ τὸν μῆνα δηλῶν καθ' δν δεῖ τοῦτο ποιεῖν, καὶ τὴν ἡμέραν κε λεύων διατηρεῖσθαι μετὰ πολλῆς τῆς ἀκριβείας. Θεοῦ γάρ ἐστιν ἐν αὐτῷ φερομένη τῷ νόμῳ· Φύ
Ad episcopos Palæstinos et ad Cyprios, de Origenianæ hæreseos damnatione Ex interpretatione S. Hieronymi. Exstat Patrologiæ Latina tom. XXII, Opp. S. Hieronymi tom. I, col. 758. RESPONSUM HIEROSOLYMITANÆ SYNODI AD SUPERIOREM EPISTOLAM Eodem, ut videtur, interprete. - Vide ubi supra, col. 769. sancto Hieronymo, ut videtur, Latine reddita. (Vide ibid., col. 771) PRÆMITTITUR PROLOGUS EJUSDEM AUCTORIS DE SANCTO PASCHATE. PROLOGUS DE SANCTO AC SALUTARI PASCHATE, Quod, secundum legem divinam, annis singulis facimus: et de ejus quæstionibus brevis et cum dilucida expositione dissertatio. 1. Sanctum quidem et beatum Pascha apte lex di vina distinguit, simul et mensem ejus, in quo de beat fieri, significans, et diem cum accuratione maxima observari jubens. Hæc enim Dei vox est, in eadem lege proposita ³: Observa mensem novo › Exod. xii, 13; Deut. xvi, 4. Deest vox pwvij.
col. 49–50page 11 of 20
PG 65:49λαξαι τὸν μῆνα τῶν νέων, καὶ ποιήσεις τὸ Πά σχα Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου τῇ τεσσαρεσκαιδεκάτη ἡμέρᾳ τοῦ πρώτου μηνός. Μήνα δὲ νέον λέγει, εν καὶ πρῶτον καλεῖ, ἐν ᾧ τεθηλότες οἱ καρποὶ τὴν γε νομένην τῶν παλαιῶν προσημαίνουσι κατάπαυσιν. Ἐν δὲ τῇ τεσσαρεσκαιδεκάτῃ ἡμέρᾳ τοῦ μηνὸς τοῦ πρώτου ἐπιτηρεῖσθαι τὸ Πάσχα συνέταξεν, οὐκ ἄλλου τοῦτο χάριν, ἢ ἵνα κατὰ μίμησιν τοῦ τῆς σελήνης φωτὸς πλήρη τὸν ἴδιον κύκλον ἐχούσης, τὸν μὲν τῆς διανοίας φωστήρα ἡμεῖς τέλειον ἔχοντες, ἐν σκότῳ ἁμαρτίας μὴ διατρίβωμεν, θάλλοντες δέ που παντοδαπέσιν ἀρεταῖς, καὶ τοῖς τούτων πετάλοις οἷα τερ πνὰ φυτὰ σκεπόμενοι, ληίων δίκην φαιδροὶ διαμείνω μεν. Τεσσαρεσκαιδεκάτην δὲ τοῦ μηνὸς λέγει, οὐ κατὰ τὸν ἡλιακὸν κύκλον, ἀλλὰ κατὰ τὴν σελήνην. Εβραίων γὰρ παῖδες, οὐκ ἐκ τοῦ ἡλιακοῦ δρόμου, ἀλλ' ἐκ τοῦ τῆς σελήνης κύκλου τὸν μῆνα ποιεῖν ἐπαιδεύθησαν· ἐπειδὴ καὶ ὁ μὴν κατὰ τὸ ὄνομα τῆς σελήνης λέγεται. Μήνη γὰρ αὕτη ὀνομάζεται Ελλάδι τῇ φωνῇ. Αἰγύπτιοι γοῦν πρῶτον διὰ τὸ τὸν τῆς σε λήνης δρόμον ὀξύτατον εἶναι, καὶ ἐκ τούτου συμβαί γειν πλάνην τῶν ἡμερῶν παρά τισι γενέσθαι, ἐξ ἡλίου τὰς τοῦ μηνὸς ἡμέρας ἐπενόησαν ψηφίζεσθαι, βραδύτερον τοῦ τῆς σελήνης κατὰ τὸν ἑαυτοῦ δρόμου κινουμένου, ὡς καὶ δυναμένου τοῦτον ῥᾷον κατα λαμβάνεσθαι. Β. Τούτων τοίνυν οὕτως ὄντων, πολλοὶ καὶ τὸν πρώτον μῆνα τοῦ ἐνιαυτοῦ συντέλειαν ὄντα τῆς χει μερινῆς τροπῆς, ὡς πρῶτον δι᾿ ὅλου τάττουσιν. Τοῦτο δὲ ποιοῦσιν ἀγνοοῦντες ὁ τῆς ἐαρινῆς τροπῆς ἀρχομένης, ἥτις ἀπὸ τῆς πρὸ ιβ' καλανδῶν Ἀπριλ. λίου τυγχάνει· ὅ ἐστιν Φαμενών κε', Μαρτίου και (κατὰ δὲ Σύρους, Αντιοχίας, καὶ Μακεδόνας Μαρτίου και, Αύστρου μιᾷ καὶ εἰκάδι) κατὰ τὸν ἡλια κὸν δρόμον· ἣν ἐπιτηρεῖν προσήκει μάλιστα, μήπω ταύτης κατωτέρω πεπλανημένως τις, τὴν τεσσαρεσκαιδεκαταίαν κατὰ σελήνην τάξας διαμάρτῃ τοῦ Πάσχα, ὡς τοῦ πρώτου μηνός νομίζων εἶναι ταύτην. Οὐ γὰρ ἐν τῷ δωδεκάτῳ μηνὶ χειμερινῆς τροπῆς, προείπον, οὔσης ὁ τῶν νέων τάττεται μήν, οὔπω τῶν καρπῶν τῶν νέων πεπονημένων, οὐδὲ δυναμένου δρεπάνου ἐν ἀμητῷ πέμπεσθαι· τοῦτο γὰρ μάλιστα σημεῖον τοῦ πρώτου μηνὸς ὁ θεῖος ἔταξε νόμος. Γ. 'Αλλ' ἐπεὶ συμβαίνει προφάσει της τεσταρισ καιδεκαταίας κατὰ σελήνην τοῦ αὐτοῦ πρώτου μηνός εἰς πλάνην ἐμπίπτοντάς τινας ἀπαντώσις αὐτῆς ἐν Κυριακή, ἢ ἐν Σαββάτῳ, περιλύειν τὰς νηστείας, τρισκαιδεκάτης εὑρισκομένης τότε κατὰ σελήνην, ὡς ξένα τοῦ νόμου πράττειν· τοῦτο σκοπεῖν προσήκει, ὅτι περ εἰ συμβῇ τὴν αὐτὴν τεσσαρεσκαιδεκαταίαν τῆς σελήνης ἐν Κυριακῇ ευρίσκεσθαι, εἰς τὴν ἑξῆς ἑβδομάδα ἄμεινον ὑπερτίθεσθαι, δύο τούτων ἕνεκα πρῶτον μὲν ἵνα μὴ τρισκαιδεκαταίας κατὰ σελήνην, Σαββάτου τότε εὑρισκομένου, περιλύσωμεν τας νη στείας· ὅπερ οὐκ ἀκόλουθον, τοῦ νόμου τοῦτο μὴ διὰ τοῦτο.
i die mensis primi. Mensem autern Novum dixit, quem et primam vocat, in quo adulti fructus adventum suum prænuntiant, veterum cessationem. In decima quarta autem die istius primi mensis ob servari Pascha præcepit, non propter aliam causam, nisi propter similitudinem lunæ, quæ tunc in ful gore plenum babet globum proprium, ut nos quo que perfuctum splendorem fidei et sensus gerentes, a peccati tenebris segregemur, et ut vegetati diver sarum varietate virtutum, earumque foliis, veluti amœnæ arboris adumbratione velati, tanquam lætæ atque fructiferæ segetes pullulemus. Decimunt quartum autem diem mensis appellat, non secun dum solis cursum, sed secundum lunam. Hebræi enim non ex solis cursu, sed ex lunæ cyclo mensem fleri debere dixerunt, quoniam et mensis secundum Junam dicitur, nomenque Achiva lingua Mene vo catur. Ægyptii enim primi, propter lune celerita teni, ex qua apud quosdam dierum error nasci so lebat, ex solis cursu menses ac dies supputandos facilius crediderunt, eo quod sol tardius cœlum quam luna circumeat, atque idco possit facilius comprehendi. rum; et facies Pascha Domino Deo tuo decima quarta G (*) Vertendum erat factam. Forte II. His igitur ita se habentibus, multi et primum mensem, et in eo Paschæ decimum quartum diem nesciunt, quia frequenter, secundum Hebræos, duo decimum anni mensem, hiberni temporis mutationi confinem atque contiguum, ut per omnia primum, statuunt. Hoc autem faciunt, quia vernæ immuta Lionis ignorant initium, quod duodecimun Kalendas Aprilis diem, juxta solis cursum, semper incurrit, quod ante omnia observare nos convenit, ne, si forte in hac ipsa mutatione inferius adhuc et lon gius constituta, per errorem quis decimam quar tam computet lunam, in Paschalis calculi ratione fallatur, quasi primi cam æstimans mensis. Neque enim in duodecimo mense, tempore adhuc hiemis exsistente, ut prius dixi, novorum fructuum poni tur mensis, nec dum fructibus novis maturescenti bus, quandoquidem nec falces supponi nessibus. possunt, hoc enim maxime signum primi mensis lex divina constituit. III. Sed quia accidere interdum solet, ut occa sione decimæ quartæ lunæ primi mensis, nonnulli in errorem cadant, si decima quarta ipsa luna in Dominicum diem veniat (quo facto necesse est jam jejunium solvi Sabbati die, quando decima tertia luna invenitur, et incipimus legi contraria facere), convenit hoc diligenter attendere, ut quoties de cima quarta luna in Dominicum incurrit diem, in sequentem septimanam Paschalem diem potius dil feramus. Duplici hac causa: Primum quidem, nex decima tertia luna inventa, in Sabbati die solvamus jejunium: quod consequens non est, quod nec ipsa. Mutila sunt hic Græca. Quae clauduntur parenthesi, omittit interpres.
col. 51–52page 12 of 20
PG 65:51προστάξαντος, ἀλλὰ καὶ τοῦ φωστῆρος τῆς σελήνης ἔτι περ ἀτελοῦς περὶ τὸν κύκλον τὸν ἑαυτοῦ ὄντος. Έπειτα ἵνα μὴ καὶ Κυριακῆς οὔσης, καὶ τεσσαρεσκαιδεκαταίας κατὰ σελήνην ὑπαρχούσης, ἀναγκασθῶμεν νηστεύειν, ἀπρεπές πρᾶγμα ποιοῦντες. Μα νιχαίων γάρ ἐστιν ἴδιον πρᾶγμα τὸ τοιοῦτον. Οὐκοῦν ἐπειδὴ οὐδὲ τῆς τεσσαρεσκαιδεκαταίας κατὰ σελήνην ἐν Κυριακῇ εὑρισκομένης νηστεύειν δεῖ, οὔτε ἀκό λουθον ἐν Σαββάτῳ τρισκαιδεκάτης ἀπαντώσης πα φιλύειν τὰς νηστείας· ἀναγκαία ἡ ὑπέρθεσις εἰς τὴν ἑξῆς ἑβδομάδα, ὡς ὀλίγῳ πρόσθεν είρηται, οὐ παρα λύσεως γιγνομένης ἐν τῷ Πάσχα διὰ τῆς ὑπερθέσεως. Αλλ' ὥσπερ ὁ δέκατος ἀριθμὸς περιλαμβάνει τὸν ἐννέα, οὕτως ἡ τεσσαρεσκαιδεκαταία τῆς σελήνης ἐν Κυριακῇ εὑρισκομένη, διὰ τὸ μὴ δεῖν ἐν ταύτῃ νη στεύειν, εἰς τὴν ἑξῆς ἑβδομάδα ὑπέρθεσις γίγνοιτο, οὐ τοῦ Πάσχα ἐλάττωσιν ποιοῦσα· τῶν ἐξ ἡμερῶν περιλαμβανουσῶν καὶ τὰς ἄλλας. Δ'. Αλλως τε ἐπειδὴ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν τῇ μὲν τρισ καιδεκαταίᾳ παρεδόθη, τουτέστι τῇ πέμπτῃ τοῦ Σαββάτου, τῇ δὲ τεσσαρεσκαιδεκαταίᾳ ἐσταυρώθη, ἐν τριημέρῳ ἀναστὰς, τουτέστιν τῇ ἓξ καὶ δεκάτη κατὰ σελήνην, ἥτις ηὑρέθη τότε ἐν Κυριακῇ, ὡς ἡ τῶν Εὐαγγελίων έχει παρατήρησις. Εχομεν παρα μύθιον τοῦ καλῶς ποιεῖν τὸ Πάσχα, κἂν ὑπέρθεσις γένηται, διὰ τὴν καταλαβοῦσαν ἀνάγκην. "Αν μὲν οὖν ἡ τεσσαρεσκαιδεκάτη τοῦ ἁγίου Πάσχα έρχηται ἐν Σαββάτῳ, ἢ πρὸ τοῦ Σαββάτου ἐν ταῖς ἄλλαις τῆς ἑβδομάδος ἡμέραις, αραρότως τοῦτο ποιεῖν προσήκει ἐὰν δὲ ἐν Κυριακῇ ἀπαντήσει ἡ τεσσαρεσκαιδεκαταία τῆς σελήνης του πρώτου μηνός, ὑπερθετέον πάντως εἰς τὴν ἑξῆς ἑβδομάδα. Η γὰρ Κυριακή πρώτη ἡμέρα τῆς ἑβδομάδος ἐστὶν, ὡς προείρηται.
lex praecipit, maxime cum et lumen ipsius lunae imperfectum adhuc in proprio globo esse videatur. Deinde, ne, Dominica luna decima quarta exsi stente, jejunare cogamur; indecentem rem illici tamque facientes: hoc enim Manichæorum recte consuetudo possidet. Quoniam igitur decima quarta luna veniente in Dominicam diem, jejunare non debemus, neque consequens est, ut si in Sabbati die decima quarta luna veniat, solvamus jejunium necessario asserimus hoc in septimanam sequentem debere differri, sicuti paulo superius dixi; non tamen ex hac dilatione, prævaricatione aliqua circa Paschalem circulum perpetrata. Quemadmodum enim decimus numerus complectitur nonum, sic et quoties decima quarta luna in Dominicam incur rerit diem, eo quod in ea jejunare non liceat, in proximam septimanam differri necesse est diem Pa schæ; nulla enim ex hoc imminutio fieri Paschæ videtur, quia sex sequentes dies complectuntur et reliquos. IV. Aliter autem, quod et Salvator noster decima quarta quidem est traditus luna, hoc est quinta post Sabbatum; decima quinta autem crucifixus, die tertio resurrexerit, hoc est, decima septima luna, quæ tunc in Dominica die inventa est; sicut et ex Evangeliorum notatione comperimus. Habemus ergo solatium, quo recte facere Pascha possimus, etiamsi dilatio fuerit consecuta, propter incurrentem ne cessitatem, ut si decima quarta primi mensis Sab bato evenerit luna, aut si ante Sabbatum in aliis septimanæ sequentis diebus acciderit, sine dubita tione Pascha celebremus. Si vero in Dominicum inciderit, omnimodo in septimanaın sequentem, ut sæpius dictum est, conferamus, quia Dominica hebdomadis prima dies est, ut prius dixi. V. His ergo demonstratis atque patefactis, hoc etiam considerandum est, quod et lex frequenter causa necessitatis eos qui constrictione temporis quadam non potuerunt in primo mense Pascha ce lebrare, secundo idem facere præcipit. Melius est enim in necessitate positos superiora quam infe riora sectari, quoniam inferiora superioribus con tinentur; superiora autem ab inferiori número non includuntur. Illud iterum, quod posuimus, de clarantes, quoniam decimus numerus nonum intra se contineat, nonus autem decimum continere non possit. Quod si lex ad secundum mensem transire nos præcipit, si non possimus sanctum Pascha primo mense celebrare propter quasdam necessita is annus est vulgaris Christi 380. tes; non intelligo cur non, si decima quarta luna in Dominicum diem incurrerit, rationabiliter in septimanam sequentem dilationem Paschæ facere debeamus manente et primo mense, et decima quinta luna, in qua Salvator crucifixus est; ma nente etiam et decima septima, quando post tri duum resurrexit. VI. Hac igitur mediocriter a nobis ordinatione disposita, uniuscujusque anni calculum, qui ad supputationem pertinet Paschæ, diligenter quoque posuimus a primo consulatu religiosissimi imperatoris Theodosii, centum usque annos adne ctentes, simul ac manifestantes decimæ quartæ lunæ notitiam, et Dominici Paschalis diei.
col. 53–54page 13 of 20
PG 65:53ΑΝΝΙ 401 ΑΝΝΙ 402 Χ Θεοφίλου Αλεξανδρέως ἐκ τῆς πρώτης Ευρτα στικῆς. Ἵνα τῶν γηίνων άνω γενόμενοι πράξεων, εἰς τὸν ὑψηλὸν τῆς ἀρετῆς οἶκον, καθάπερ οἱ μαθηταί, φάσ γωμεν ἐν τῷ ἀναγαίῳ τὸ Πάσχα, ἔχοντες μεθ᾿ ἑαυτῶν τὸν ὑπὲρ ἡμῶν τυθέντα Χριστόν, ὅλον αὐτὸν ὡς ζωήν ἐσθίοντες. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς αὐτῆς Ἑορταστικής. Ἵνα πάλιν τὸ παραπέτασμα τῆς λέξεως ἀναστείλαντες, ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ, τὴν διαβατήριον τοῦ θείου Πάσχα πανήγυριν κατοπτρίσω μεν, βοῶντες τῷ Ἰησοῦ, Που θέλεις ετοιμάσωμέν σοι φαγεῖν τὸ Πάσχα; ὅτε καὶ μαθόντες παρ' αὐτοῦ, ἐν ἀναγαίῳ δεῖν ἐπιτελεῖν τοῦτο, ἀναγαίῳ δὴ δευτέρων πραγμάτων ἐγίνοντο εἰς τὰ ἅγια τῶν ἁγίων, δρομαῖοι τῇ γνώμη βαδίζοντες, ἔνθα ὁ Χριστὸς αὐτός Ἵνα πάλιν, κ. τ. λ. ἐκ τῆς ὁ Ἑορταστικής, Παραπέτ. και κάλυμμα, κατοπτρίζωνται, Αναγαίῳ δὴ δευτέρων πραγμ. ἄνω τῶν γεωδεστέρων πραγμ.
Exstal ex interpretatione S. Hieronymi, Operum ejus tom. 1, col. 773, Patrologia Latina tom. XXII. Vide tomum supra citatum, col. 792. Ibid. col. 812. Ibid. col. 813. Apud Cosmam Indicopl. lib. Topograph. Christ., pag. 520. * Matth. xxvi, 17. Hanc pericopen ex catena quadam Vat. cod. 699, antiquissimi profert cl. Vallarsius ad Opp. Hieronym. tom. I, pag. 609, quæ sive ex decima Paschali dicitur expressa. Mendum in numerum forte irre psit incuria librarii. Theophili Alexandrini ex prima Epistola (eslali. Ut terrenis operibus superiores effecti, in su blimi virtutis domp, quemadmodum discipuli in coenaculo, Pascha comedamus, nobiscum habentes Christum qui pro nobis immolatus est, ipsumque totum, utpote vitam, comedentes. Ejusdem ex eadem Epistola festali. Ut iterum dictionis velamen retrahentes, reve lata facie, transitoriam divini Paschatis celebrita tem intueamur, ad Jesum clamantes: Ubi vis paremus tibi comedere Pascha? Quando discipuli, cum ab eo audissent in cœnaculo celebrandum illud esse, î cœnaculò scilicet secundarum rerum, in Sancta sanctorum concitato mentis animique cursu pro perantes se contulerunt; quo item Christus ipse Addit Vat. cod. atque operimentum. Mox ibid. minus recte ut videtur. Iul. codex Val. scilicet supra terrena negotia, quod magis placet.
col. 55–56page 14 of 20
Epistola Hieronymi ad TheophilumEpistola paschalis anii 402Epistola paschalis anni 401, ad totius Ægypti episcoposEpistola paschalis anni 404Fragmenta Græca epistolarum paschalium
PG 65:55ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθε, καὶ τοῦ κατὰ τὸν τύπον ἀρχιερέως πέπαυκε τὴν χρείαν, ἡμῖν αἰωνίαν λύτρωσιν εὑράμενος, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν ἐμφανισθεὶς τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ. Τότε μὲν ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ μόνος ὁ ἀρχιερεὺς εἰσήρχετο εἰς τὰ ἅγια τῶν ἁγίων, ἔξω τοῦ λαοῦ μένοντος, διὰ τὸ μικρὸν τῆς δυνάμεως· ὁ δὲ Σωτὴρ ἐπιβὰς ἄδειαν τοῖς βουλομένοις δέδωκεν. Θεοφίλου ἐπισκόπου, ἐκ τοῦ προσφωνητικού λόγου Πρὸς τοὺς φρονοῦντας τὰ Ωριγένους. Εφη δὲ οὕτως περὶ Χριστοῦ. ἵνα μὴ ἐν λόγῳ μόνῳ, ἀλλὰ καὶ ἐν δυνάμει Θεὸς ἀληθινὸς ὁ φανεὶς εἶναι πιστεύηται, τῇ τῶν δρωμένων μεγαλουργία τὴν περὶ αὐτοῦ δηλῶν ἀσφάλειαν, πλή ρης μὲν ὢν Θεός, αὐτοτελῶς δὲ ἐνανθρωπήσας, καὶ μηδὲν ἀνθρωπείας ὁμοιώσεως καταλείψας ἐκτὸς. πλὴν μόνης τῆς ἀνοσίου κακίας. Καὶ βρέφος γὰρ γενόμενος, Εμμανουὴλ ὁμολογεῖτο, μάγων πρὸς αὐτὸν ἰόντων, καὶ τῷ προσκυνεῖν καὶ Θεὸν εἶναι τὸν φανέντα βοώντων· ὅτι καὶ σαρκὶ σταυρούμενος, ηλίου συνέστελλεν ἀκτῖνας, καὶ τῷ ξένῳ θαύματι τὴν οἰ κείαν σαφηνίζων θεότητα, οὐδαμοῦ σκορπίσας ἑαυ τὸν, ἢ διαλύσας εἰς σωτῆρας δύο. ᾿Αλλὰ καὶ τοῖς μαθηταῖς ἔλεγε· Μὴ καλέσητε διδάσκαλον ἐπὶ τῆς γῆς· εἰς γάρ ἐστιν ὑμῶν καθηγητής ὁ Χριστός. Οὐ γὰρ ὅτε τοῦτο τοῖς ἀποστόλοις παρήγγειλε τοῦ φαινομένου σώματος τὴν οἰκείαν διώριζε θεότητα οὐδὲ ὅτε Χριστὸν ἑαυτὸν διεμαρτύρετο εἶναι, ψυχῆς καὶ σαρκὸς διωρίζετο, οὕτως ἄμφω τυγχάνων, Θεός τε καὶ ἄνθρωπος, δοῦλος ὁρώμενος, καὶ Κύριος γνω ριζόμενος, τὸ μὲν ὑψηλὸν τῆς θεότητος τῷ ταπεινῷ τῆς ἐνανθρωπήσεως ὑποκρυπτόμενος φρονήματι, τὸ δέ γε ταπεινὸν τοῦ ὁρωμένου σώματος τῇ τῆς θεό τητος υπεραίρων ενεργεία. Ο τοῦ μακαρίου Θεοφίλου ἐπισκόπου Αλεξαν παρήγγελλε. δρείας, ἐκ τῶν Κατά Ωριγένους. Ούτε τῆς ἡμετέρας ὁμοιώσεως, πρὸς ἣν κεκοινώνηκεν, εἰς θεότητος φύσιν μεταβαλλομένης, οὔτε τῆς θεότητος αὐτοῦ τρεπομένης εἰς τὴν ἡμετέραν ὁμοίως σιν. Μένει γὰρ ὁ ἦν ἀπ' ἀρχῆς, Θεός· μένει καὶ τὴν ἡμῶν ἐν ἑαυτῷ παρασκευάζων ὕπαρξιν.
pro nobis ingressus est, atque ejus qui in figura summi sacerdotis munus gerebat, usum abrogavit, æterna pro nobis redemptione inventa, ac pro nobis vultui Dei se sistens. Tunc quidem semel in anno solus summus sacerdos in Sancta sanctorum ingre diebatur, populo foris manente, scilicet ob pote statis tenuitatem: Salvator autem ingressus, libe. ram cuique volenti intrandi facultatem dedit. Fragmentum ex Epistola Paschali ann. 401, § 3, supra pag. 616. Apud Cyrillum Alex. lib. 1, De recta Ade ad religiosissimas reginas, Opp. tom. V, part. 11, sub fin., pag. 52. Theophili episcopi, ex sermone inscripto Ad eos qui cum Origene sentirent. Sic autem dicit de Christo. Cæterum ne is qui apparuit solo verbo, sed virtute quoque verus Deus esse crederetur, ipse operum magnificentia certissimum divinitatis suæ indicium fecit. Perfectus itaque Deus cum esset, factus est voluntate sua homo; neque quidquam omnino, quod humanæ naturæ cognatum esset, præter unam impiam malitiam reliquit; nam etsi infans, Emmanuel tamen esse agnoscebatur. Con stat namque Magos, qui ad illum venerunt, eum ipsum qui apparuerat, ut Deum adorasse, necnon adorandum esse, opere ipso testatum fecisse. Sic quoque licet secundum carnem in crucem ageretur, solis tamen radios reprimebat, novoque miraculo divinitatem suam orbi terrarum patefaciebat: nus quam aut se ipsum divisisse, aut in duos salva tores dissecuisse comperitur. Quin ejusdem potius sermone discipulos suos compellasse legitur: Ne vocelis magistrum in terra; unus est enim magister vester Christus *. Neque enim quando apostolis hæc imperabat, divinitatem suam a corpore quod cer nebatur, sejungebat, neque rursum, cum se Chri stum esse testabatur, se ab animo et corpore di vellebat, sed simul utrumque, hoc est, Deus et homo erat. Servus quippe erat, qui cernebatur; Dominus vero qui intelligebatur, deitatis celsitu dinem, humili incarnationis sensu occultabat; contra vero corporis, quod videbatur, efficaci deitatis operatione evehebat. Fragmentum ex eadem Epistola Paschali ann, 401, § 4, sup. pag. 617. Apud Theodoritum Dial. 11, Opp. tom. IV, pag. 101. humilitatem Beati Theophili episcopi Alexandria, ex iis quæ scri psit Adversus Origenem. Nec similitudine nostra, quam assumpsit, in di vinitatis naturam mutata, nec divinitate ipsies in similitudineın nostram conversa. Manet enim, quod ab initio erat, Deus, manet etiam nostram in se ipso retinens substantiam. Matth. xxiii, 8, 10. Leg.
col. 57–58page 15 of 20
PG 65:57Θεοφίλου ἐπισκόπου Αλεξανδρείας, ἐξ ἑορταστικοῦ τόμου Τῶν γὰρ ἀλόγων οὐκ αίρονται και τίθενται πάλιν αἱ ψυχαί, ἀλλὰ μετὰ τῶν σωμάτων συνδιαφθείρονται, καὶ εἰς χοῦν ἀναλύουσιν. Ὁ δὲ Σωτήρ, ἄρας αὐτοῦ παρὰ τὸν καιρὸν τοῦ σταυροῦ τὴν ψυχὴν ἀπὸ τοῦ οἰκείου σώματος, πάλιν αὐτὴν εἰς αὐτὸ τέθεικεν ἀναστήσας ἐκ νεκρῶν. Τοῦτο δὴ πιστούμενος ἡμᾶς, προὔλεγε διὰ τοῦ Ψαλμωδού βοῶν· Οὐκ ἐγκαταλείψεις τὴν ψυχήν μου εἰς ᾅδην, οὐδὲ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Τοῦ μακαρίου Θεοφίλου ἐπισκόπου Ἀλεξανδρείας, ἐκ τῶν κατὰ ὠριγένους. Ἀλλ᾿ οὐ γὰρ οὐχ ἡσυχάζων πάλιν βλασφημεῖς συκοφαντῶν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ λέγων αὐτοῖς βήμασιν οὕτως· «"Ωσπερ ὁ Υἱὸς καὶ Πατὴρ ἐν εἰσιν, οὕτω καὶ ἦν εἴληφεν ὁ Υἱὸς ψυχὴν καὶ αὐτὸς, ἔνεἰσιν·ν ἀγνοῶν ὅτι ὁ μὲν Υἱὸς καὶ ὁ Πατὴρ ἓν εἰσι διὰ τὴν μίαν οὐσίαν, καὶ τὴν αὐτὴν θεότητα· ἡ δὲ ψυχὴ καὶ ὁ Υἱὸς, ἑτέρα πρὸς ἑτέραν ἐστὶν οὐσία τε καὶ φύσις. Εἰ γὰρ ὥσπερ ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς ἦν εἰσιν, οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ τοῦ Υἱοῦ καὶ ὁ Υἱὸς ἦν εἰσιν, ἔσται καὶ ὁ Πατὴρ καὶ ἡ ψυχὴ ἕν, καὶ λέξει ποτὲ καὶ ἡ ψυχή τοῦ Υἱοῦ, Ο έωρακώς ἐμὲ ἑώρακε τὸν Πατέρα. 'Αλλ' οὐκ ἔστι τοῦτο, μὴ γένοιτο! Ο γὰρ Υἱὸς καὶ ὁ Πατὴρ ἐν, ἐπειδὴ μὴ διάφοροι ποιότητες· ἡ δὲ ψυχὴ καὶ ὁ Υἱός, καὶ τῇ φύσει, καὶ τῇ οὐσίᾳ ἕτερον, ἐπειδὴ καὶ αὐτὴ δι' αὐτοῦ γέγονεν, ὁμοούσιος ἡμῖν ὑπάρχουσα. Εἰ γὰρ ῷ τρόπῳ ὁ Πατήρ καὶ ὁ Υἱός εἰσιν ἐν, τούτῳ τῷ τρόπῳ καὶ ἡ ψυχὴ καὶ ὁ Υἱὸς ἕν εἰσι, κατὰ τὸν Ὀριγένην, ἔσται καὶ ἡ ψυχὴ, ὡς ὁ Υἱός, ἀπαύγασμα τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, καὶ χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ. Ἀλλὰ μὴν ἀδύνατον τοῦτο ἀδύνατον ἄρα καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἐν εἶναι, καθάπερ αὐτὸς καὶ ὁ Πατὴρ ἂν εἰσι. Καὶ τί ποιήσει πάλιν ἑαυτῷ περιπίπτων; γράφει γὰρ ο τως· Οὐ δήπου γὰρ ἡ τεταραγμένη καὶ περίλυπος οὖσα ψυχὴ ὁ Μονογενὴς καὶ πρωτότοκος πάσης κτίσ σεως ἐτύγχανεν οὖσα. Ο γὰρ Θεὸς Λόγος, ὡς κρείτ των τῆς ψυχῆς τυγχάνων, αὐτὸς ὁ Υἱός φησιν, Εξ ουσίαν ἔχω θεῖναι αὐτὴν, καὶ ἐξουσίαν ἔχω λαβεῖν αὐτήν. Εἰ τοίνυν κρείττων ἐστὶν ὁ Υἱὸς τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς, ὥσπερ οὖν καὶ κρείττων ὡμολόγηται, πῶς ἡ ψυχὴ τούτου ἴσα Θεῷ, καὶ ἐν μορφῇ αὐτοῦ; αὐτὴν γὰρ εἶναί φαμεν τὴν κενώσασαν ἑαυτὴν, καὶ μορφὴν δούλου λαβοῦσαν. Ταῖς ὑπερβολαῖς τῶν ἀσε Γειῶν ἐπισημότερος τῶν ἄλλων αἱρετικῶν ἐγένετο, ὡς ἐπεσημηνάμεθα. Εἰ γὰρ ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχει βλασφημεί,
Fragmentum ex Epistola Paschali ann. 402, § 7, sup. pag. 623. Apud Theodoritum Dial. 111, Opp. tom. IV, pag. 167. Theophili episcopi Alexandria, ex lomo Heorta stico. Ratione carentium non tolluntur, et iterum po nuntur animæ, sed una cum corpore intereunt, et in pulverem resolvuntur. At Salvator tollens teni pore passionis animam a proprio corpore, iterum eam restituit corpori a mortuis resuscitato. Ilujus rei fidem nabis faciens prædixit per Psalmistam clamans: Non relinques animam meam in inferno, neque dabis sanctum tuum videre corruptionem*. Fragmentum ex eadem Epistola Paschali ann. 402, § 16, sup. pag. 623. Apud Theodoritum Dial. ut, Opp. tom. IV, pag. 101. Beati Theophili episcopi Alexandria, ex iis quæ scri psit adversus Origenem. At enim non desinens iterum blasphemas, Filium Dei calumnians, et his verbis utens: • Quemadmo dum Filius et Pater unum sunt, sic et anima quam assumpsit Filius et ipse unum sunt: nesciens quod Filius quidem et Pater unum sint propter unam substantiam, et eamdem divinitatem; anima autem et Filius diversam inter se substantiam habeant et naturam. Si enim sicut Pater et Filius unum sunt, erunt et Pater et animia unum, et dicet aliquando etiam Filii anima: Qui vidit me, vidit Patrem *. Sed non ita est, absit! Nam Filius et Pater unum sunt, quia non sunt diversæ qualitates; anima vero et Filius et natura et substantia differunt, quia et ipsa quoque per eum facta est, eamdem nobiscum habens substantiam. Si enim quemadmodum Pater et Filius unum sunt, sic anima et Filius unuin sunt, ut vult Origenes, erit et anima, sicut filius, splendor gloriæ Dei, et character substantiæ ipsius. Atqui hoc fieri nequit. Impossibile est igitur, ut Filius et ejus anima unum sint, sicut ipse et Pater unum sunt. Et quid faciet rursum sibi ipsi repu gnans? Sic enim scribit: Nequaquam turbata et tristis anima Unigenitus erat, et primogenitus omnis creature. Nam Deus Verbum, ut anima pre stantior, ipse Filius ait: Potestatem habeo ponendi eam, el polestalem kabeo assumendi eam*. Si igitur Filius præstantior est anima sua, sicut præstan tiorem esse in confesso est, quomodo ejus anima æqualis est Deo, et in forma ipsius? Ipsam enim esse dicinius, quæ se ipsam exinanivit, et servi formam accepit. Quare Origenes omnes alios bæ reticos impietate superat, ut demonstravimus. Si enim in forma Dei est Verbum, et Deo est æquale, in forma vero Dei esse, et æqualem esse Deo ani mam Salvatoris putat, qui sic scribere ausus est, * Psal. xv, 10. * Joan. xiv, 9. • Joan. x, 18 Leg. blasphemat. Sic sane legebat llieronymus.
col. 59–60page 16 of 20
PG 65:59ὁ Λόγος, καὶ ἴσα Θεῷ ἐστιν, ἐν μορφῇ δὲ Θεοῦ ὑπάρ χειν καὶ ἴσα Θεῷ τὴν ψυχὴν τοῦ Σωτῆρος οίεται, τολμήσας οὕτω γράψαι, πῶς τὸ ἴσον κρεῖττόν ἐστι; Τὰ γὰρ ὑποβεβηκότα τὴν φύσιν, τῶν ὑπὲρ αὐτὰ τί κρεῖττον μαρτυρεῖ. Θεοφίλου τοῦ ἁγιωτάτου ἐπισκόπου τῆς Ἀλεξανδρείας, ἐκ τῆς πέμπτης Εορταστικῆς ἐπιο στολής. Ἔστι γὰρ καὶ νῦν τῶν τότε θαυμάτων τὰ λείψανα. Μὴ ἀπιστείτωσαν, ὅτι δύναμις Θεοῦ ἰσχύει ποιεῖν παρθένον ἀποτίκτειν, ἐν ᾗ γενόμενος ὁ ζῶν τοῦ Θεοῦ Λόγος διὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν· ἄλλως γὰρ συν ομιλεῖν ἡμῖν αὐτὸν ἐγγύτερον οὐχ οἷόν τε ἦν· ἵνα μὴ ἐξ ἡδονῆς καὶ ὕπνου, καθάπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων έχει, δέξηται σῶμα, τὸ ἐν ὁμοιώματι τούτου λαμβάνει ἐκ παρθένου τικτόμενος· ἄνθρωπος μὲν φαινόμενος, ὡς ἡμεῖς, κατὰ τὴν τοῦ δούλου μορφήν, ἐκ δὲ τῶν ἔργων ἀποδεικνύμενος, ὅτι τῶν ἁπάντων δημιουργὸς καὶ Κύριός έστι, πράττων ἔργα Θεοῦ. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τῆς ἑξῆς Εορταστικῆς ἐπισ στολῆς. Οἷα γὰρ τῶν τεχνιτῶν οἱ ἄριστοι οὐκ ἐν τιμίαις μόνον ύλαις τὴν τέχνην ἐκφαίνουσι θαυμαζόμενοι, ἀλλ᾽ εὐτελοῦς κηροῦ καὶ πηλοῦ διαλυομένου πολλάκις ἐπειλημμένοι, τῆς ἐπιστήμης ἑαυτῶν ἐπιδεικνύουσι τὴν δύναμιν, πολλῷ μᾶλλον ἐπαινούμενοι· οὕτως ὁ πάντων ἀριστοτέχνης, ὁ ζῶν καὶ ἐνεργὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος, τάξεως ἁρμονία διακοσμήσας τὰ σύμπαντα, οὐχ οἷά τινος τιμίας ὕλης, οὐρανίου λαβόμενος σώς ματος, πρὸς ἡμᾶς ἀφίκται, ἀλλ' ἐν πηλῷ τὸ μέγα τῆς ἑαυτοῦ δείκνυσι τέχνης, τὸν ἐκ πηλοῦ πλασθέντα διορθούμενος ἄνθρωπον, αὐτὸς ἐκ Παρθένου καινοπρεπῶς προϊὼν ἄνθρωπος· τῷ μὲν τρόπῳ τῆς γενέ σεως διαλλάττων, τὴν δὲ κατὰ πάντα πρὸς ἡμᾶς χωρὶς ἁμαρτίας οὐκ ἐκφυγεῖν κρίνας ὁμοίωσιν τικτόμενος, σπαργανούμενος, τιθηνούμενος, βρέφος εν φάτνῃ κείμενος, τῆς φύσεως ἡμῶν τὴν ἀσθένειαν ἐκδεχόμενος διὰ τὰς προλαβούσας ἁμαρτίας καὶ αἰτίας.. Αλλ' ἔτι βρέφος ῶν, ὁμοῦ καὶ τὸν ἐχθρὸν, καὶ τὴν τούτου θορυβεί φάλαγγα, μάγους Ελκων ἐπὶ μετάνοιαν, καὶ παρασκευάζων τοῦ ἀποστείλαντος αὐτοὺς περιφρονείν βασιλέως. έκτης. αἰτίας. καταφρονεῖν.
quomodo quod est æquale præstantius est? Quæ & enim natura inferiora sunt, eorum quæ supra ipsa sunt præstantiam testantur. Fragmentum ex Epistola Paschali V. Inter acta concilii Ephesini part. 11, act.1, Concil. tom. 111, pag. 1055, edit. Veneto-Labb. Theophili sanctissimi episcopi Alexandriæ, ex Quinta Paschali epistola. Exstant et nunc quoque veterum`miraculorum reliquiæ. Nemo dubitet quin Dei virtus efficere id queat, ut virgo pariat; in qua utique, nobis ut assimilaretur, vivum Dei Verbum (alia namque ratione familiariter inter nos versari non poterat), ne e voluptate et somno, ut in aliis hominibus contingere solet, corpus sumeret”, nostra similitu dine accepta, ex virgine prodiit: hominem quidem secundum servilem formam nobis haud dissimilem videndum se præbens, ex operibus tamen (opera enim divina patrabat) omnium et Dominum et opificem se esse ostendens. Fragmentum ex Epistola Paschali VI. Ibid. Ejusdem, ex Sexta Paschali epistola. Etenim ut praestantissimi quique artifices non solum in nobili quapiam materia artem suam osten dentes, magnam sui admirationem excitare solent; verum etiam vilem ceram, et lutum quod dissol vitur, sape sumentes, artis suæ vim in ea expli cant, et cumulatiorem laudem promerentur: ita sane omnium optimus artifex, vivum illud et efficax Dei Verbum, quod universam banc rerum molem mira ordinis concinnitate exornavit, non tanquam pretiosa aliqua materia, hoc est, cœlesti corpore sumpto ad nos descendit, sed in luto artis suæ magnitudinem declaravit, dum ipse hominem ex limo formatum instauraturus, nova quadam ratione homo ex virgine processit. Et quamvis nativitatis modo a nobis differret, similitudinem tamen no stram (peccato duntaxat excepto per omnia amplectendan existimavit. Nam et nascitur, et fa sciis involvitur, et lactatur, et infans in præsepio ponitur; et omnes denique propter jam dictas causas naturæ nostræ infirmitates experitur. Inte rim tamen cum infans adhuc esset, ipsiusque cohortem exterruit, magos ad pœnitentiam adducens, et ut regem a quo missi fuerant, contemnerent, efficiens. inimicum Sap. vi, 3. Hebr. 1, 12. Ibid. 15. 1 Luc. 11, 7. Leg. Leg. Leg.
col. 61–62page 17 of 20
Epistolæ Theophili ad diversosI. Epistola ad HieronymumII. Epistola ad eumdemIII. Epistola ad Epiphanium
PG 65:61Ἐπιστολὴ Θεοφίλου πάπα 'Αλεξανδρείας. Κυρίῳ μου ἀγαπητῷ ἀδελφῷ καὶ συλλειτουργῷ Αμμωνίῳ Θεόφιλος ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Τὸν ἀγαθὸν ζῆλον ἐπιστάμενος τῆς σῆς εὐλαβείας, ἀποδέχομαι μέν σε τῆς μνήμης τῆς περὶ τοὺς ἁγίους τύφρανας δὲ ἡμᾶς καὶ τὰ πολλάκις ἐν διηγήμασιν, ἡμῖν γνωσθέντα ἐγγράφως ἐπιστείλας. Εζη σε τοίνυν καὶ ἡμᾶς ἅπαντας, μετὰ τοῦ ἁγίου Θεοδώρου τὴν μερίδα καὶ κοινωνίαν ἔχειν. Οὐ γὰρ ὑπεριδών της Αμετέρας παρακλήσεως, ἀλλὰ καὶ εἰς τοῦτο δεδωκώς ὠφέλησας ἡμᾶς, ἀγαπητὲ καὶ ποθεινότατε. Προσειπέ τὴν σὴν παρὰ σοὶ ἀδελφότητα. Σὲ ἡ σὺν ἐμοὶ ἐν Κυ ρίῳ προσαγορεύει. Ερρώσθαι σε ἐν Κυρίῳ, ἀγαπητέ καὶ ποθεινότατε ἀδελφέ. Οὐκ ἔδει μὲν ὑμᾶς παρὰ γνώμην μου ἐν ταῖς πό λεσιν ὑποδέξασθαι τούτους· ἐπειδὴ δὲ ἐγνοήσατε, συγ γνώμην ὑμῖν νέμω. Τοῦ λοιποῦ τοίνυν φροντίσατε, μήτε εἰς ἐκκλησιαστικόν, μήτε εἰς ἰδιωτικὴν τούτους ὑποδέξασθαι τόπον. Οἶμαι μέν σε μὴ ἀγνοεῖν τὸ διάταγμα τῶν ἐν Νι καίς κανόνων, όπου θεσπίζουσιν ἐπίσκοπον ὑπερόριον
1. Theophili ad Hieronymum. Nuntiat expulsos e Nitriæ monasteriis Origenistas, kortalurque, si qui alii decepti sunt, ut emendet. Exstat ex interpretatione Hieronymi, Opp. ipsius tom. 1, col. 755. Respondet superiori, laudatque Theophilum, per quem non solum Egyptus et Syria, sed et Italia omnis liberatæ sint ab hæresi. Ibid. II. Theophili ad HieronymUM. Monet, explosos Origenistas, ut occultos, si qui sunt Palestine, insectetur. Ibid., col. 756. III. Theophili ad Epiphanium. Hortatur Epiphanium, ut modis omnibus adnitatur, qu convocata synodo, Origenistarum hæresis pu blica auctoritate damnetur; simulque illi a se scri plam synodicam mittit. Ibid., col. 156, et inter Epiphanii Opera, tom. III. Nuntiat, Origenistarum factionem opera Theophili damnatam. atque exemplar epistolæ synodica ad eum mittens, hortatur, ut quos adversus eam hæ resim scripsisset libros, in vulgus edat. Ibid. Pars quædam sive initium. Se bene semper oplasse Joanni Chrysostomo testa tur, nec temere credidisse ejus accusatoribus, donec, erumpente judicio concilii, sede sua Con stantinopolitana exturbatus, pulsusque est in exsilium. Vide tomo citato, col. 931. Multa causatur impedimenta, ob quæ librum contra Joannem Chrysostomum a Theophilo scriptum, serius sit interpretatus. Tum ejus libri doctrinam ac sententias laudat, ac veniam precatur, si quando Græcos sensus Latine non satis bene reddiderit. Ibid., col. 933. (Apud BOLLAND. Act. SS. Maii, G Epistola Theophili papæ Alexandrini. tom. III, pagg. 71, 357.) Domino ac fratri meo multum dilecto et consa cerdoti Ammonio, in Domino salutem. Cum præclarum animi tui ardorem et pietatem minime ignorem, non possum non vehementer pro bare, quod de sanctorum hominum gestis memo riam feceris: nam et alias sæpe nos tuis narratio nibus recreasti, scripto transmittens quæ cogno veras. Contingat igitur tibi et nobis omnibus, cum sancto Theodoro partem et communionem habere. Νon enim ad nostrum solatium cunctabundus, sed in id ipsum nonnihil addens promptitudine lua, multum nobis profuisti, dilectissime et desidera tissime. Fratres qui apud te sunt, saluta. Qui me cum sunt, in Domino te salutant. Vale in Domino, frater multum dilecte. VI. THEOPHILI AD EPISCOPOS Palestine. Apud Palladiumı Dial. de Vita S. Joannis Chrysost. cap. 7. eis Non oportebat, vos præter voluntatem meam in civitates vestras hos (Isidorum aliosque monachos) recipere: sed quoniam ignari id fecistis, vobis ignosco. In posterum igitur cavete, ne in eccle siasticum aut in privatum aliquem locum illos admittatis. VII. THEOPHIli ad Joannem CHRYSOSTOMUm episcopum CONSTANTINOPOLITANUM. Ibid. cap. 8. Arbitror equidem non ignorare te canonum Ni cænorum decretum, quo sancitur, ne episcopus li
col. 63–64page 18 of 20
IV. Epistola ad HieronymumV. Epistola ad Ammonium episcopumVI. Epistola ad episcopos PalæstinæVII. Epist. ad Joannem Chrysostomum episc. ConstantinopolitanumVIII. Epist. Joannis episc. Citrii, et sententia Theophili
PG 65:63μὴ κρίνειν δίκην· εἰ δὲ ἀγνοεῖς, μαθὼν ἀπόσχου τῶν κατ' ἐμοῦ λιβέλλων. Εἰ γὰρ καὶ δέοι με κριθῆναι, παρὰ τῶν Αἰγυπτίων, καὶ οὐ παρὰ σοῦ, ἀφεστῶτος έβδομηκονταπέντε ἡμερῶν ὁδόν. Ἐν ταῖς νηστίμοις τῶν ἡμερῶν, περὶ ἐννάτην ὥραν μετὰ τὰς συνήθεις εὐχὰς, ἐν ἄρτῳ μόνῳ καὶ ὕδατι καὶ λαχάνοις, ἢ ἰσχάσιν ή φοίνιξιν τὴν χρείαν ἀποπληροῦμεν τοῦ σώματος, εἰ μή τις ἐν οχλοίη τούτῳ ἀσθένεια. Ἐπεὶ τοίνυν κἂν τῇ πρὸ τῶν ἁγίων Θεοφανίων ἡμέρᾳ προστεταγμένον νηστεύειν, μετὰ τὴν συνημμένην ταύτῃ θείαν μυσταγωγίαν, ἐπὶ τὴν σωματικὴν ειώθαμεν ἰέναι τροφὴν, οὐ μεταληπτέον ἐλαίου ἢ ἰχθύων. Εἰ γὰρ τῆς ἡμέρας ταύτης. τῆς παραμονῆς φημι τῶν ἁγίων Θεοφανίων, ἡμέρᾳ Κυριακῇ συνελθούσης, ο Θεόφιλος Αλεξανδρείας ισχάδων μόνον ἢ φοινίκων ἐπισκήπτει μεταλαμβάνειν, ὅσον φυλάξασθαι τὸ ἐν Κυριακῇ δειχθήναι νη στεύειν· σχολῇ γ' ἂν ἑτέρᾳ συμπεσούσης ἡμέρᾳ, Λιπαρωτέρας τροφῆς ἀψαίμεθα. Εἰ δὲ καὶ ἡ τῶν ἁγίων Θεοφανίων ἡμέρα ἐν Τετράδι ἢ Παρασκευῇ ἐπισταίη, ἀρκετὸν ἡμῖν λύσαι τὴν ἐν ταῖς τοιαύταις ἡμέραις νενομισμένην νηστείαν κατὰ τὸν ἔθ' τῶν ἁγίων ἀπο στόλων κανόνα, ἐλαίῳ τε χρήσασθαι καὶ ἰχθύσι. Το δὲ κρέατος ἢ τυροῦ φαγεῖν, γαστριμαργίας ατεχνώς εύρημα, οὐκ ἀποστολικῆς νομοθεσίας ἐπίταγμα. Οὐκ ἔστι γὰρ ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, βρῶσις καὶ πόσις, Ο καὶ τὰ ἑξῆς. (ιν, Καὶ τὸ ἔθος καὶ τὸ πρέπον ἡμᾶς ἀπαιτεῖ πα σαν Κυριακὴν τιμᾷν, καὶ ἐν ταύτῃ πανηγυρίζειν, ἐπειδήπερ ἐν ταύτῃ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν ἐπρυτάνευσε. Διὸ καὶ ἐν ταῖς ἱεραῖς Γραφαῖς, καὶ πρώτη κέκληται, ὡς ἀρχὴ ζωῆς ἡμῖν ὑπάρχουσα, καὶ ὀγδόη, ἅτε δὴ ὑπεραναβεβηκυῖα τὸν τῶν Ἰουδαίων σαββατισμόν. Ἐπεὶ οὖν συνέβη τὴν τῶν ἁγίων Θεοφανίων νήστιμον ἡμέραν εἶναι ταύτην οικονομήσωμεν, καὶ πρὸς ἑκάτερον ἐπιστημόνως χωρήσωμεν, ἵνα μεταλαμβάνοντες η ὀλίγων φοινίκων, ἐκκλίνωμεν ἅμα καὶ τὰς αἱρέσεις, Η ίσχ. ΔΙ. καὶ ίσχ. καὶ φοίν. ή φοίν. Ει δ' ἄν γ' ἄν. τὰς μὴ τιμώσας τὴν ἀναστάσιμον τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἡμέραν, καὶ τὸ ὀφειλόμενον τῇ νη στίμῳ ἡμέρᾳ ἀποδῶμεν, περιμένοντες τὴν ἑσπερινὴν σύναξιν, ἥτις ἐνταῦθα, Θεού θέλοντος, τελεῖ. τει Συναχθῶμεν τοίνυν ἀπὸ ὥρας ἐννάτης ἐν ταῦθα Είναι ταύτην. ταύτηνεἶναι. Τελείται. Αυι συντελεῖται.
tem extra fines suos judicet; si autem ignoras, disce, et a libellis adversus me abstine. Nam si judicari me oporteret, ab Ægyptiis episcopis ju dicandus sum, non a te qui septuaginta quinque dierum itinere hinc abes. VIII. Epistola Joannis episcopi Citrii, et Sententia Theophili episcopi Alexandrını. Apud Cotelerium ad Constitutiones apostol. lib. v, cap. 20. Diebus jejunii, circa horam nonam post consue tas preces, sumptione panis duntaxat, aquæ et olerum, aut caricarum, aut dactylorum, necessi talem corporis explemus; præterquam si aliquo morbo illud afflictetur. Cum igitur et die ante san cta Theophania jubeamur jejunare, post vesperti num Olicium illique conjunctam divini mysterii celebrationem, ad cibum corpori convenientem so lemus accedere; tunc sumere non oportet oleum, aut pisces. Nam si ea dies, vigilia, inquam, san ctorum Theopbaniorum, in diem Dominicum in currisset; Theophilus Alexandriæ episcopus cari cas tantum aut palmulas comedere injungit, quale nus caveatur ne Dominica videamur jejunare; temere vero, eadem vigilia in alium diem incidente, cibum pinguiorem attigerimus. Quod si sanctorum Theoplaniorum dies in Tetrade aut Parasceve aut vi feria) institerit, sulciat nobis solvere quod juxta Apostolorum canonem LXIX, hisce diebus in stitutum est jejunium; uti autem oleo et piscibus. At carnem vel caseum manducare, ingluviei prorsus commentum est, non apostolicæ legislationis jus sum. Neque enim regnum Dei est esca el potus 31; et quæ sequuntur. Igitur allocutio et lex episcopi Theophili Alex. talts habetur. Et mos et offici¡ ratio a nobis postulat, ut omnem diem Dominicum honoremus, eumque festuni ha beamus, cum in eo Dominus noster Jesus Christus resurrectionem ex mortuis nobis procuraverit. Et ideo hic dies in sacris Scripturis et primus appel latus est, ut qui sit nobis vitæ initium; et oclavus, utpote qui Judæorum Sabbatismum supergredia tur. Quia igitur contigit, diem jejunii qui ad sancta Theophania pertinet, in illum Dominicum incidere; œconomia utamur, et ad utrumque prudenter acco damus, ut sumentes paucas palmulas, simul et ha reses vitemus, quæ diem resurrectionis Domini nostri Jesu Christi non honorant; et quod debetur diei jejunii reddamus, exspectantes vespertinum conventum, qui hic, Deo volente, peragetur. Con grègemur itaque hic ab hora nona. «Rom. 31, Sic item infra, pro mox pro Hec videas superius relata ex Pandecl. Ca non. Beveregii tom. li, pagg. 170-175. Exstant præ terca in Conciliorum collectione, tom. 11, pag. 1576, edit. Veneto-Labb. In membranis Regiis
col. 65–66page 19 of 20
PG 65:65Ὁ Κύριος ἐβασίλευσεν, ἐνεδύσατο εὐπρέπειαν. Επειδὴ γὰρ ἔλαβε φθαρτόν σῶμα, εὐπρέπειαν ἐνε δύσατο ἀναστήσας αὐτὸ, οὐ φθαρτόν, ἀλλ᾽ ἄφθαρτον. Ο Κύριος ἐβασίλευσεν, εὐπρέπειαν ἐνεδύσατο. Ἔλαβε γὰρ ἀναστήσας πάλιν τὸ ἑαυτοῦ σῶμα, κατὰ τὴν οἱ κείαν ἐπαγγέλειαν, Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐπὶ τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν. "Ο ήγειρε τοίνυν ἐνεδύσατο σῶμα. Ἔλεγε γὰρ, Οὐκ ἐγκαταλείψεις τὴν ψυχήν μου εἰς ᾅδην, οὐδὲ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν· ἔτι δὲ καὶ ἡ σάρξ μου κατασκηνώσει ἐπ' ἐλπίδι. ᾿Αναστὰς ἐν τῷ μνήματι οὐκ ἔμεινε καὶ μείνας ἐν τῷ μνήματι, οὐκ ἴδεν διαφθοράν, οὐκ εκράτησεν αὐτοῦ ἡ διαφθορά. Ὁ ἄφθαρτος Λόγος τὸ φθαρτὸν ἀνέστησε σῶμα εἰς ἀφθαρσίαν Ὅτι οὐ δι' ἁμαρτίας, ὡς Ωριγένει έδοξε, κατα βεβλημέναι αἱ ψυχαί σώμασι συνεπλάκησαν, έχρη σάμεθα τῷ Μωσέως βήματι, λέγοντος τοῖς υἱοῖς 13 ραήλ, Κύριος ὁ Θεὸς τῶν πατέρων ὑμῶν προσ θείη ὑμῖν σήμερον ὡς ἐστὲ χιλιοπλασίως, καὶ εὐλογήσαι ὑμᾶς καθότι ελάλησεν ὑμῖν. Οὐ γὰρ εὐλογία κατὰ Ὀριγένην ἐστὶν ἡ τῶν σωμάτων ποίη σις, ἀλλὰ κατάρα πλανωμέναις ψυχαῖς. Μέσος οὖν ὁ ἄνθρωπος τῶν δύο ἐγένετο· οὔτε θνη τὸς ὁλοσχερής, οὔτε ἀθάνατος καθόλου, δεκτικὸς δὲ ἑκατέρου. Εἶτα βασιλεὺς μὲν ἐπίγειος πιστεύεται εἶναι, και περ μὴ πάσι βλεπόμενος, διὰ δὲ νόμων καὶ διατάξεων αὐτοῦ, καὶ ἐξουσιῶν καὶ δυνάμεων καὶ εἰκόνων νοεῖται· τὸν δὲ Θεὸν οὐ βούλει νοεῖσθαι δι' ἔργων καὶ δυνάμεων;
In illud Psalmi xc11, Dominus regnavit, decorem induit. Ex codice regio 211. Apud Sirmondum ad Rufini Palæstini librum De fide, Opp. tom. I, pag. 313. Dominus regnavit, decorem induit 13. Quia enimn corruptibile corpus assumpsit, decorem induit, sus citans illud non corruptibile, sed incorruptibile. Dominus regnavit, decorem induit. Assumpsit enim resurgens iterum proprium corps, prout ipse prae dixerat Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud ". Quod excitarat ergo, induit cor pus. Dicebat enim: Non derelinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum videre corruptio nem ": insuper autem et caro mea requiescet in spe. Resurgens non mansit in monumento: sed et in monumento manens non vidit corruptionem; cor ruptio illi non est dominata. Verbum incorruptibile corruptibile corpus suscitavit ad incorruptibilita tem. Ex Catena in Genesin, cod. reg. 810. Apud Sirmondum, ibid., pag. 292. Quod non ob peccatum, ut Origeni visum est, dejectæ animæ corporibus implicitæ sint, ex Mo sis verbis didicimus, filiis Israel dicentis: Domi nus Deus patrum vestrorum adjiciat vobis, sicut estis hodie, millia multa, et benedicat vobis, sicut vobis loo cutus est. Neque enim benedictio, secundum Ori genem, est corporum productio, sed maledictio er rantibus animabus. Ex eodem cod, reg. 810. ibid. pag. 295. Medius igitur inter duos homo factus fuerat: ne que mortalis omni ex parte, neque totus immorta lis, sed capax utriusque. Apud S. Joannem Damasc. Parall. sacr. Opp. tom. 11, pag. 339. ss Psal. sci, 13. ¹³ Joan. 11, 19. ** Psal. xv, 10. Ita ne tandem rex terrenus, etsi minime videtur ab omnibus, tamen per leges et edicta, auctorita temque el potentiam ac imagines exsistere credi tur; Deum vero ex operibus et potentia intelligi non vis? 10 Dcut. tis allinia scribit auctor in Epist. Pasch. ann. 431, § 18, ubi et Deuteronomii locum hic lauda tum excitat.
col. 67–68page 20 of 20
Fragments ex aliis Theophili operibus deperditis
PG 65:67Σφόδρα ὀλίγων τυγχάνει τῶν πάντα τὸν ἑαυτῶν βίον ἀνατεθεικότων τῇ περὶ τὰς θείας Γραφὰς ἐξετάσει, τὸ δύνασθαι λογικώτερον παρακολουθεῖν τοῖς περιεχομένοις δόγμασι, καὶ τῇ βαθυτέρᾳ τῶν Γρα φῶν διανοία
Idem ibid. pag. 781. Pauci admodum sunt qui, cum omnem vitam suam divinarum Scripturarum inquisitioni impen dant, doctrinam quæ in eis continetur, et profun diores earum sensus, sublimiore intelligentia as sequi valeant. Alius exstat locus iisdem Parallelis Damas cenis, pag. 601, de morte pertractans; qui tamen plenior habetur in Apophthegmatibus, ut mox infra monebimus. Vide in Appendice ad Palladium Helenopolitanum, infra ad annum 420.
Continue reading PG 65: Apophthegmata patrum (collectio alphabetica) →≣ entire volume