Diplomatic text · pgworks clean digital edition (verified) — PG column chips mark the printed columns.
On Abbot Didymus · On Cronidius · NoticeDe abbate Didymo · De Cronidio · Notitia
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 65:455Historia ecclesiastica (fragmenta e passione Artemii) 1.6a
Α γίμοντας· πρὸς ὅν φησιν ὁ ἀνήρ· Τὸ ἀργύριόν σου σὺν σοὶ εἴη εἰς ἀπώλειαν. Ταῦτα δὲ καὶ ἄλλα πλείονα καὶ μεγάλα, φησίν, κατώρθωσεν ὁ Πατήρ ἡμῶν Πατερμούτιος *, ποιῶν σημεῖα καὶ τέρατα. Καὶ ἄλλοι τοιοῦτοι τινες πρὸ ἡμῶν γεγόνασιν, ὧν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος. Τί δὲ θαυμαστὸν, εἰ ἡμεῖς οἱ μικροὶ τὰ μικρὰ ταῦτα πράττομεν, χωλοὺς καὶ τυφλούς το θεραπεύοντες, ἅπερ καὶ ἐκ τέχνης οἱ ἰατροὶ ἐνεργοῦσιν τ; Περὶ ἀββᾶ Διδύμου. Ιδομεν δὲ ἐκεῖ ἄνδρα ὀνόματι Δίδυμον, πρεσβύτην τῇ ἡλικίᾳ, ἀστεῖον τῇ ὀράσει, ὃς τους σκορπίους καὶ κεραστὰς καὶ τὰς ἀσπίδας ποσὶν οἰκείοις” ἀπέκτεινεν, μηδενὸς ἑτέρου τολμῶντος τοῦτο ποιεῖν· ἀλλὰ καὶ πολλοὶ ἕτεροι τῶν δοκούντων, ὑπ' αὐτῶν ἀνῃρέθη- σαν, τῶν θηρίων μόνον αψάμενοι. Περὶ Κορνηλίου 18. Ιδομεν δὲ καὶ ἕτερον Πατέρα μοναχῶν, ὀνόματι Κορνήλιον *, ἐν γήρει καλῷ προοδεύσαντα, ένα τῶν ἀρχαίων ἀνδρῶν, σὺν Ἀντωνίῳ γενόμενον, ἑκατὸν δέκα ἐτῶν ὑπάρχοντα· ὃς πολλὰ παρακαλέσας ἡμᾶς καὶ νουθετήσας οι ἑαυτὸν ἐξηντέλιζεν· τοσαύτην ταπεινοφροσύνην μέχρι γήρους ἦν κεκτημένος. Ι6ο- μεν δὲ καί τινας τρεῖς ἀδελφούς, λογίους πάνυ καὶ ἐναρέτους, οἳ διὰ τὴν ἐνάρετον αὐτῶν πολιτείαν, εἰς ἐπισκοπὴν κρατηθέντες (15), διὰ πολλὴν εὐλάβειαν, τὰ ἑαυτῶν ὦτα ἀπέτεμον· τολμηρῶς μὲν ἄγαν ποι ήσαντες, ὅμως κατὰ εὐλογόν τινα σκοπὸν, ἵνα του λοιποῦ μηδεὶς αὐτοῖς ἐνοχλῇ. ” Αl. Πατερμούθιος. * Αl. λεπρούς. " Αl. δύνανται ἐνεργῆσαι. * οικείας Αl. Κρανιδίου. το Α1. Κρονίδην. τῷ μεγάλῳ. οι ἐρωτήσας. παρώτῃ παρυτίῳ (α) ἄριστος ἰατρῶν PH:LOSTORGIUS. prodigia. Alii quoque nonnulli consimiles exstite- runt ante nos, quibus dignus non erat mundus”. Quid porro mirum, si nos parvi hæc parva faciamus. Claudis, cacis, leprosis curationem conferentes, quæ ex arte etiam medici operantur? De abbate Didymo. senem, aspectu honestum, qui scorpios et cerastas aspilesque pedibus suis interimebat, cum alius nullus id aggredi auderet, imo complures alii ex conspicuis, per eos serpentes interfecti fuissent, ubi duntaxat tetigissent. De Cronidio. Lomine Cronidium, in senectute bona provectun, unum ex viris antiquis, qui cum Antonio vixerat, centum et decem annos natum. Is pluribus nos adhortatus, admonens, interrogans, seipsum focci- faciebat; tantam humilitatem ad senectutem usque fuerat adeptus. Vidimus pariter tres fratres, erudi- tione summa et virtute præditos, qui propter vitæ sanctitatem, ad episcopatum arrepti, præ multa pie- tate, aures sibi præciderunt; re audaci quidem suscepta, ex proposito tamen rationi consentaneo, ne quis in posterum eis molestiam pareret. B Hebr. x1, 38. " * Abest ab al. " Al. inser. Al. rectius de uno Ammonio, et eam ob causam dicto, referunt. Mirum porro satis est, quod cum Palladius Ammonium marret sibi aurem sinistram amputasse, Socrates dextram dicat. ANNO DOMINI CDXXV. PHILOSTORGIUS NOTITIA (FABRIC. Bibliotheca Graca, ed. HARLES, Lom. VIII, p. 420.) Philostorgius, ex Borissi pago Cappados, Carterii Eunomiani (a), et Eulanıpiæ (cujus pater Anysius presbyter erat) filius. Eunomianus et ipse, atque tum, cum Eunomius Cæsareæ a. Chr. pelleretur, Philostorgius ipse ix, 9, qui testatur, Eulam- piam matrem persuasionibus suis patrem Anysium fratresque et alios propinquos ab homousii profes- sione ad Eunomii sectam deduxisse. Alius Philo- storgius sub Valentiniano et Valente, de quo noster VIII, 10. Alius, cujus meminit Arria- nus 111, 17, Epictetearum dissertal. FABR. De Philostorgio v. Cavei Hist. litt. SS. eccl. toun. I, p. : Du Pin Nour. Biblioth. tom. IV, p. 76, Oudin. - Comment. SS. eccl. I, pag. sq.; R. Ceillier Hist. gen. des A. E. tom. XIII, p. 659; llamber- ger zuverl. Nachr. III, p. 92, qui diem ejus natalem refert ad a. 364; sed Jac. Gothofred. in prolegom. docte eruditeque scriptis, pag. sq., rationibus ex ipsius Philostorgii nariatione subductis, docet, eum natum fuisse circ. a. Chr. 358, a. autem Histo riæ suæ coronidem imposuisse, quinquagesimuma septimum ferine annum ætatis agentem. HARL i (13) Vidimus illic virum nomine Didymum, aetate (14) Sed et vidimus alium Patrem monachorum, (13) Vil. Patr. 11, 24. (14) Vit. Patr. ibid. 25 (15) Εἰς ἐπισκοπὴν κρατηθέντες. Hoc celeri
PG 65:458zu Z. 1®7 Artemii Passio 45 Artemius' Rede an Julian:
From Book IEx libro primo
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 65:459Ἀπέκλινε δὲ (ὁ Κωνσταντῖνος) πρὸς τὸν Χριστόν, οὐρανόθεν ἐκείνου καλέσαντος, ὅτε τὴν πρὸς Μαξέντιον δριμεῖάν τε καὶ βαρυτάτην διηγωνίσατο μάχην, δείξας αὐτῷ τὸ τοῦ σταυροῦ σημεῖον μεσούσης ἡμέρας, ὑπὲρ τὸν ἥλιον ταῖς αὐγαῖς ἐξαστράπτον, καὶ γράμμασιν ἀστεροτύπως Ῥωμαϊκοῖς διασημήνας αὐτῷ τὴν τοῦ πολέμου νίκην· ἡμεῖς τε γὰρ αὐτοὶ τὸ σημεῖον ἐθεασάμεθα τῷ πολέμῳ παρόντες, καὶ τὰ γράμματα ὑπανέγνωμεν· ἀλλὰ καὶ τὸ στρατόπεδον ἅπαν τεθέατο, καὶ πολλοὶ τούτου μάρτυρες ἐν τῷ σῷ στρατοπέδῳ τυγχάνουσιν, εἴ γε ἄρα ἐρωτῆσαι θελήσειας. Dies aus Euseb. V. C. I 28 vom Hagiographen gescho+fṭ̣ 2.βArtemii Passio 43 Julians Rede: Ὁ γὰρ Κωνσταντῖνος, ὡς καὶ αὐτὸς ἐπίστασαι, εὐεξαπάτητος ἀνδρῶν ἀμαθής τε καὶ ἀνόητος εὑρεθείς, περὶ τὴν θρησκείαν ἐνεωτέρισεν, καὶ τοὺς Ῥωμαίων νόμους ἐξαθετήσας, ἐπὶ τὸν Χριστιανισμὸν ἐξέκλινε, τὰς ἀνοσίους αὐτοῦ πράξεις δεδιττόμενος, καὶ ὅτι οἱ θεοὶ αὐτὸν ἀπεβουκόλησαν ὡς ἐξάγιστον καὶ τῆς αὐτῶν θρησκείας ἀνάξιον, αἵματος ὁμογνίου γενόμενον ἔμπλεων· τούς τε γὰρ ἀδελφοὺς ἀπέκτεινε μηδὲν πράξαντας ἄτοπον, καὶ τὴν γυναῖκα Φαῦσταν καὶ τὸν αὐτοῦ υἱὸν Πρίσκον τὸν χρηστόν τε καὶ ἀγαθὸν ἄνδρα τυγχάνοντα. ταῦτα τοίνυν τὰ ἀνοσιουργήματα μυσαχθέντες οἱ θεοὶ τοῦτον ἀπεβουκόλησαν καὶ τῆς ἱερᾶς αὐτῶν καὶ παναγεστάτης θρησκείας πόρρω που καὶ μακρὰν ἀπεπλάνησαν, καὶ σπέρμα τὸ ἐναγὲς αὐτοῦ καὶ παμμίαρον καὶ γένος ὅλον ἐξ ἀνθρώπων ἠφάνισαν. Ebd. 45 Artemius' Antwort: Ὅτι δὲ τὸν μακάριον Κωνσταντῖνον τὸν πάντων βασιλέων ὑπέρτερον καὶ τὸ τούτου γένος ἐξεμυκτήρισας, ἐχθρὸν τοῖς σοῖς ἀποκαλέσας θεοῖς καὶ μανιώδη καὶ φόνου μεστόν, τοῦ τε ὁμογνίου ἀνάπλεων αἵματος, ταῦτά σοι ὑπὲρ ἐκείνου ἀπολογήσομαι ὅτι μᾶλλον ὁ σὸς πατὴρ Κωνστάντιος καὶ οἱ τούτου ἀδελφοὶ προκατῆρξαν τοῦ ἀδικήματος, φάρμακον αὐτῷ δηλητήριον κερασάμενοι καὶ θάνατον ὀλέθριον προξενήσαντες, μηδὲν πρὸς αὐτοῦ πεπονθότες ἄδικον. ἐκεῖνος δὲ τὴν γυναῖκα Φαῦσταν καὶ πάνυ δικαίως ἀπέκτεινεν, ὡς μιμησαμένην τὴν πάλαι Φαίδραν καὶ διαβαλοῦσαν τὸν τούτου υἱὸν Πρίσκον ὡς ἐρωτικῶς αὐτῇ διακείμενον καί τι πρὸς βίαν ἐπιχειροῦντα, καθάπερ κἀκείνη τὸν τοῦ Θησέως Ἱππόλυτον· καὶ δὴ κατὰ τοὺς τῆς φύσεως νόμους ὡς πατὴρ τὸν υἱὸν ἠμύνατο. ὕστερον μέντοι μαθὼν τὴν ἀλήθειαν καὶ αὐτὴν προσαπέκτεινε, δίκην ἐπ' αὐτῇ δικάσας πασῶν δικαιοτάτην. 2.α zu Z. 1®S. 27 Artemii Passio 7: Ὁ γοῦν φιλόχριστος βασιλεὺς Κωνσταντῖνος εἰς τὸ πρῶτον καὶ τριακοστὸν ἔτος προελθὼν τῆς αὐτοῦ βασιλείας καὶ τοῦ δευτέρου ἐπιβάς, ἐπειδὴ ἐπύθετο τοὺς Πέρσας εἰς πόλεμον ἐπ' αὐτὸν παρασκευαζομένους, ἄρας ἐκ τῆς ἑαυτοῦ πόλεως ἄχρι τῆς Νικομηδείας ἔφθη τῶν Βιθυνῶν· ἔνθα καὶ τελευτᾷ τὸν βίον ἐξ ἐπιβουλῆς τῶν ἑαυτοῦ ἀδελφῶν φάρμακον αὐτῷ δηλητήριον ἐκχεαμένων, ἀστέρος ὥς φασι κομήτου τὸν θάνατον αὐτοῦ προμηνύσαντος. ἦσαν δὲ τῷ Κωνσταντίνῳ ἀδελφοὶ πρὸς πατρὸς οἵδε· Δαλμάτιος, Ἀναβαλλιανὸς καὶ Κωνστάντιος· αὐτὸς γὰρ ἐξ Ἑλένης μόνος ἦν τῷ πατρὶ Κώνσταντι ἔτι ἰδιωτεύοντι, ἐκ δὲ τῆς θυγατρὸς Μαξιμιανοῦ τοῦ Ἐρκουλλίου ἐπονομαζομένου
PG 65:463Θεοδώρας ἕτεροι γεγόνασιν αὐτῷ παῖδες ὅ τε προρρηθεὶς Δαλμάτιος καὶ Ἀναβαλλιανὸς καὶ Κωνστάντιος· οὓς καὶ Καίσαρας ὁ Κωνσταντῖνος καὶ νοβελλησίμους ἐτίμησε. τούτων ὁ Κωνστάντιος ἐκ τῆς συναφθείσης αὐτῷ γαμετῆς γεννᾷ Γάλλον τε καὶ Ἰουλιανὸν τὸν παραβάτην ἐπικληθέντα διὰ τὸ τὸν Χριστὸν ἐξομόσασθαι καὶ πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν ἀποκλῖναι θρησκείαν. Ebd. 41 Julians Rede Οἶδας ... ὅτι τῇ ἡμετέρᾳ ἐστὶν γενεᾷ μᾶλλον ἡ βασιλεία ἁρμόδιος· ὁ γὰρ ἐμὸς πατὴρ Κωνστάντιος ἐκ τῆς Μαξιμιανοῦ θυγατρὸς Θεοδώρας γεγέννηται τῷ ἐμῷ πάππῳ Κώνσταντι· ὁ δὲ Κωνσταντῖνος ἐξ Ἑλένης αὐτῷ γέγονε, φαύλης τινὸς γυναικὸς καὶ τῶν χαμαιτύπων οὐδὲν διαφερούσης, καὶ ταῦτα μήπω γεγονότι Καίσαρι ἀλλ' ἐν ἰδιώτου τυγχάνοντι σχήματι. ὁ τοίνυν Κωνσταντῖνος θρασύτητι γνώμης τὴν βασιλείαν ἀφήρπασε καὶ τὸν ἐμὸν πατέρα καὶ τοὺς αὐτοῦ ἀδελφοὺς ἀμφοτέρους ἀδίκως ἀπέκτεινε. 3.α Artemii Passio 8: Ἄρτι τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου τελευτήσαντος, ἡ τῶν Ῥωμαίων ἀρχὴ εἰς τρεῖς διῃρέθη ἀρχάς, τῶν υἱῶν αὐτοῦ Κωνσταντίνου Κωνσταντίου τε καὶ Κώνσταντος ταύτας μερισαμένων. καὶ τῷ μὲν πρώτῳ Κωνσταντίνῳ αἱ ἄνω Γαλλίαι καὶ τὰ ἐπέκεινα Ἄλπεων αἵ τε Βρεττανικαὶ νῆσοι καὶ ἕως τοῦ ἑσπερίου Ὠκεανοῦ κλῆρος ἐδόθησαν· τῷ δέ γε Κώνσταντι ὡς ὑστάτῳ αἱ κάτω Γαλλίαι ἤγουν αἱ Ἰταλίαι καὶ αὐτὴ ἡ Ῥώμη. ὁ δὲ Κωνστάντιος ὁδεύτερος τῶν Κωνσταντίνου υἱῶν, ὃς ἦν ἐπὶ τῶν τῆς Ἑῴας τότε πραγμάτων πρὸς τοὺς Πέρσας ἀγωνιζόμενος, τὸ τῆς Ἀνατολῆς ἀσπάζεται μέρος· καὶ τό τε Βυζάντιον μετονομασθὲν εἰς Κωνσταντινούπολιν καὶ νέαν Ῥώμην ποιεῖται βασίλειον καὶ τὰ ἀπὸ τοῦ Ἰλλυρικοῦ μέχρι τῆς Προποντίδος ὁπόσα ὑπήκοα Ῥωμαίοις, τήν τε Συρίαν καὶ Παλαιστίνην καὶ Μεσοποταμίαν καὶ Αἴγυπτον καὶ τὰς νήσους ἁπάσας τῇ αὐτοῦ βασιλείᾳ καὶ πολιτείᾳ ὑποτελῆ καθίστησιν. Ebd. 9: Ὡς οὖν εἴρηται τῶν βασιλέων τριῶν τυγχανόντων καὶ τῆς αὐτοῦ μοίρας ἑκάστου αὐτῶν βασιλεύοντος, ὁ πρῶτος αὐτῶν Κωνσταντῖνος τῆς οἰκείας μερίδος ἀπαναστὰς καὶ πρὸς τὴν τοῦ ἐσχάτου ἀδελφοῦ κληροδοσίαν ἐπανελθών, ἐκείνου πρὸς τὴν Ῥώμην ἀποδημήσαντος, ἐπεχείρει τι τῶν ἀδίκων κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ διαπράξασθαι. καὶ αὐτὸν μὴ παρόντα διέβαλλεν ὡς οὐ καλῶς τῶν πραγμάτων διανεμηθέντων, καὶ ὅτι πλεῖστον μέρος τῆς αὐτῷ προσηκούσης ἀρχῆς ἐσφετερίσατο. οἱ δὲ τῆς χώρας στρατηγοί τε καὶ φύλακες οὓς ὁ Κώνστας ἐχειροτόνησεν, οὐκ ἔφασαν χωρὶς τῆς ἐκείνου γνώμης τε καὶ βουλῆς δύνασθαί τι μικρὸν ἢ μέγα μετακινεῖν· ἀνόσιον γάρ. ὁ δὲ πρὸς πόλεμον ἀποδύεται καὶ ὅπλα κινεῖ κατὰ τοῦ μηδὲν ἀδικήσαντος. πίπτει τοίνυν ὁ Κωνσταντῖνος ἐν τῷ πολέμῳ μαχόμενος, καὶ τῆς μερίδος τῶν ἀλλοτρίων ἐπιθυμῶν, καὶ ἅπερ ἐδόκει βεβαίως κρατεῖν προσαπώλεσεν. § 10 ὁ τοίνυν τούτου λαὸς ἀποκλίνει πρὸς Κώνσταντα, καὶ γίνεται πᾶσα ἡ τῆς Ἑσπέρας ἀρχὴ ὑπ' ἐκείνῳ μηδὲν περὶ ταύτης σπουδάσαντι, τοῦ θεοῦ ταῦτα δικάσαντος, τοῦ εἰπόντος· «μὴ κίνει ὅρια πατέρων σου, μήτε τοῦ πλησίον καθάπτου τῆς αὔλακος». ὁ γὰρ κατὰ τοῦ πλησίον πονηρευόμενος, αὐτὸς ἑαυτῷ συνεισάγει τὸν ὄλεθρον, τὴν τοῦ θεοῦ δίκην ἐφ' ἑαυτὸν ἐπισπώμενος. βασιλεύει τοίνυν ὁ Κώνστας ἐφ' ὅλης τῆς ἑσπερίου ἀρχῆς, τὰς δύο κληροδοσίας εἰς ἓν συνάψας καὶ μίαν ἀρχὴν ἀμφότερα τὰ μέρη στησάμενος. 3.α Artemii Passio 17: Ὁ δὲ τὴν ἱστορίαν γράφων τοιαῦτα περὶ Κωνσταντίου καὶ τοῦ μάρτυρος (να̈μλ. Ἀρτεμίου) φάσκει· λέγεται γὰρ δὴ περὶ Κωνσταντίου ὅτι οὐ
From Book IIEx libro secundo
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 65:467μόνον τὰ πρὸς θεὸν σπουδαῖός τε καὶ ἐράσμιος ὑπῆρχεν, εἰ καὶ πρὸς τὴν Ἀρειανικὴν ἀπέκλινεν αἵρεσιν, ὑπὸ τοῦ δυσσεβοῦς τε καὶ ἀθεωτάτου Εὐσεβίου τοῦ τῆς Νικομηδείας ἐπισκόπου συνελαθείς· ἐπεὶ τά γε ἄλλα μέτριος καὶ εὐσχημοσύνης ἐς τὰ μάλιστα ἐπιμελούμενος καὶ σωφροσύνης ἄκρως ἐπειλημμένος περί τε τὴν δίαιταν καὶ τὸν ἄλλον τρόπον, καὶ πλείστην γε τὴν εἰς τὰς ἐκκλησίας ἐποιεῖτο σπουδὴν μακρῷ τὸν ἑαυτοῦ πατέρα ταῖς περὶ ταῦτα προθυμίαις ὑπερβάλλεσθαι φιλοτιμούμενος. καὶ τήν τε ἐκκλησίαν ἐδείματο τὴν μεγίστην ἐν τῇ πόλει τοῦ πατρὸς πλησίον τῆς γερουσίας, κάτωθεν τοῦ ἔργου καὶ ἐκ κρηπίδων ἀρξάμενος. καὶ τὸν τοῦ πατρὸς τάφον τιμῶν, νεὼν ἐξῳκοδομήσατο μέγιστον ἐκεῖ θρησκευτήριον· καὶ Ἀνδρέαν τὸν ἀπόστολον ἐκ τῆς Ἀχαΐας μετενεγκών, ὡς προέφην, ἐκεῖ μετέθηκεν· καὶ μὴν καὶ Λουκᾶν τὸν εὐαγγελιστὴν ἐκ τῆς αὐτῆς μετέθηκεν Ἀχαΐας καὶ Τιμόθεον ἐξ Ἐφέσου τῆς Ἰωνίας. 3.α®26a Artemii Passio 10 unmittelbar nach στησάμενος ob. S. 30, 28: Οὐ πολὺς ἐν μέσῳ καιρὸς καὶ ὁ Κώνστας, εἰς κώμους καὶ μέθας ἐναποκλίνας καὶ ἀλλοκότους ἐρώτων διαγωγάς, ῥαθύμως τὴν ὅλην ἀρχὴν διεπέττευε, τὸ τῆς βασιλείας μέγεθος ἐξορχούμενος· ἐπιβουλεύεται τοιγαροῦν καὶ αὐτὸς παρά τινος τῶν στρατηγῶν Μαγνεντίου καὶ μετὰ τῆς βασιλείας προσαπόλλυσι καὶ τὸ ζῆν. τούτου πεσόντος, κρατεῖ τῆς ἀρχῆς ὁ Μαγνέντιος, μεθ' οὗ τῆς τυραννίδος συνεπελάβοντο Νεποτιανὸς καὶ Βρεττανίων. § 11 ταῦτα μαθὼν ὁ Κωνστάντιος ἐκ τῶν τῆς ἀδελφῆς γραμμάτων, ἀπάρας ἐκ τῆς Ἀνατολῆς καὶ πρὸς τὴν Ἑσπέραν γενόμενος, συνάπτει πρὸς ἀμφοτέρους πόλεμον καὶ κατὰ κράτος νικᾷ, τοῦ Βρεττανίωνος πρὸς αὐτὸν ἀποκλίναντος· ὅτε καὶ τὸ τοῦ σταυροῦ σημεῖον, μέγιστόν τε καὶ δεινῶς ἐκφανὲν ἅπαν ὡς ὑπεραστράπτειν τῷ καταπληκτικῷ τῆς αἴγλης τὸ τῆς ἡμέρας φῶς, ἐπὶ τῶν Ἱεροσολύμων ὤφθη περὶ τρίτην ὥραν μάλιστα τῆς ἡμέρας, τῆς ἑορτῆς τῆς λεγομένης Πεντηκοστῆς ἐνεστηκυίας, διῆκον ἀπὸ τοῦ Κρανίου λεγομένου τόπου ἄχρι καὶ τοῦ Ἐλαιῶνος ὄρους, ὅθεν ὑπῆρχεν ὁ σωτὴρ τὴν ἀνάληψιν ποιησάμενος. Κρατεῖ τοίνυν τῆς βασιλείας ἁπάσης Κωνστάντιος, τῶν τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου υἱῶν μόνος ὑπολειφθείς. § 12 ἀτενίσας οὖν πρὸς τὸ τῆς ἀρχῆς μέγεθος καὶ εἰλιγγιάσας, ὡς ἅτε δὴ ἄνθρωπος ὢν καὶ μὴ ἔχων τὸν ἐκ τοῦ γένους αὐτῷ συνασπίζοντα (οὔτε γὰρ αὐτῷ παῖς ἐγεγόνει, οὔτε τις τῶν ἀδελφῶν κατελέλειπτο), καὶ δείσας μή τις αὐτῷ πάλιν ἐπανασταίη τύραννος κατὰ τῆς αὐτοῦ βασιλείας ἐξανιστάμενος, σκέπτεται τῶν συγγενῶν τινα λαβεῖν σύγκληρον καὶ τῆς βασιλείας ὑπασπιστήν. ὃ δὴ καὶ πεποίηκε Γάλλον τὸν Ἰουλιανοῦ ἀδελφὸν Καίσαρα προστησάμενος. ἀνεψιὸς δὲ πρὸς πατρὸς ὁ Γάλλος ἦν αὐτῷ· Κωνστάντιος γάρ, ὁ Γάλλου καὶ Ἰουλιανοῦ πατήρ, ἀδελφὸς ἦν Κωνσταντίνου τοῦ μεγάλου. τοῦτον οὖν ἐν τῷ Σιρμίῳ προχειρισάμενος, γυναῖκά τε αὐτῷ ζεύγνυσι τὴν ἑαυτοῦ ἀδελφὴν Κωνσταντίαν, πίστεως καὶ βεβαιότητος χάριν, καὶ ἄρχοντας αὐτῷ δίδωσιν αὐτὸς καταστήσας (οὐ γὰρ ἐκείνῳ γε ἐφεῖτο, Καίσαρί γε ὄντι), Θαλάσσιον μὲν ἀποστείλας ἔπαρχον πραιτωρίων, Μόντιον δὲ ἐπὶ τῶν βασιλικῶν πραγμάτων οὓς κοιαίστωρας αὐτοῖς ὀνομάζειν φίλον, ἅμα καὶ πατρίκιον αὐτὸν ποιησάμενος. 3.α Artemii Passio 12 unmittelbar nach αὐτὸν ποιησάμενος ob. S. 52, 33: Ὁ δὲ
τοῦ Υἱοῦ ὑπερθειάζων, ατόποις ἐνέχεσθαί φησι, διότι Β ἄγνωστόν τε τὸν Θεὸν καὶ ἀκατάληπτον πανταχοῦ καὶ ἀνεννόητον ἐσηγεῖται· καὶ οὐκ ἀνθρώποις μόνοις, κακὸν μετριώτερον ἴσως, ἀλλὰ καὶ αὐτῷ τῷ μονο γενεῖ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ. Καὶ πρὸς ταύτην φησὶ τὴν ἀτοπίαν κατ' ἐκεῖνο καιροῦ μὴ "Αρειον μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς πλείους αὐτῶν συναπενεχθήναι (12). Πλήν γὰρ Σεκούνδου καὶ Θεωνά, καὶ τῶν Λουκιανοῦ τοῦ μάρτυρος μαθητών, Λεοντίου τε καὶ 'Αντωνίου, καὶ τοῦ Νικομηδείας Ευσεβίου, τὸ ἄλλο τῆς ἀσεβείας σύνταγμα πρὸς ταύτην ἀποῤῥυῆναι τὴν δόξαν. δ. Ὅτι φησὶ τὸν Κωνσταντῖνον ἀνελεῖν τὸν ἴδιον παῖδα Κρίσπον (α), διαβολαῖς τῆς μητρυιάς συναρ πασθέντα· κἀκείνην δὲ πάλιν φωραθεῖσάν τινι τῶν Κουρσώρων μοιχωμένην, τῇ τοῦ λουτροῦ ἁλέᾳ ἐν αποπνιγήναι προστάξαι. Καὶ τῷ παιδίῳ τοῦ ξίφους διδοῦντα Κωνσταντῖνον τὴν δίκην, μετ᾿ οὐ πολὺν χρόνον ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν φαρμάκοις κατὰ τὴν Νίκο μήδειαν διατρίβοντα ἀναιρεθῆναι. ε'. Οτι Οὐρφίλαν (6) φησὶ κατὰ τούτους τοὺς χρό νους ἐκ τῶν πέραν Ιστρου Σκυθῶν (οὺς οἱ μὲν πάλαι Γέτας, οἱ δὲ νῦν Γότθους καλοῦσι πολὺν εἰς τὴν Ρωμαίων διαβιβάσαι λαόν, δι' εὐσέβειαν ἐκ τῶν οἰκείων ἠθῶν ἐλαθέντας. Χριστιανίσαι δὲ τὸ ἔθνος τρόπῳ τοιῷδε· Βασιλεύοντος Ουαλεριανοῦ καὶ Γαλ λιήνου, μοίρα Σκυθῶν βαρεῖα τῶν πέραν τοῦ Ἴστρου διέβησαν εἰς τὴν Ῥωμαίων, καὶ πολλὴν μὲν κατα έδραμον τῆς Εὐρώπης. Διαβάντες δὲ καὶ εἰς τὴν Ασίαν (13), τήν τε Γαλατίαν, καὶ τὴν Καππαδοκίαν ἐπῆλθον, καὶ πολλοὺς ἔλαβον αἰχμαλώτους, ἄλλους τε καὶ τῶν κατειλεγμένων τῷ κλήρῳ, καὶ μετὰ πολλῆς λείας ἀπεκομίσθησαν οἴκαδε. Ὁ δὲ αἰχμάλω τος καὶ εὐσεβὴς όμιλος, συναναστραφέντες τοῖς βαρ βάροις, οὐκ ὀλίγους τε αὐτῶν εἰς τὸ εὐσεβὲς μετα εποίησαν, καὶ τὰ Χριστιανῶν φρονεῖν ἀντὶ τῆς Ἑλλη είδος δόξης παρεσκεύασαν. Ταύτης τῆς αἰχμαλωσίας γεγόνεσαν καὶ οἱ οὐρφίλα πρόγονοι, Καππαδόκαι μὲν γένος, πόλεως δὲ πλησίον Παρνασσοῦ, ἐκ κώμης δὲ Σαδαγολθινὰ καλουμένης. Ο τοίνυν Οὐρφίλας οὗτος καθηγήσατο τῆς ἐξόδου τῶν εὐσεβῶν, ἐπίσκοπος αὐτῶν πρῶτος καταστάς κατέστη δὲ ὧδε · Παρὰ τοῦ τὴν ἀρχὴν ἄγοντος (14) τοῦ ἔθνους ἐπὶ τῶν Κων σταντίνου χρόνων εἰς πρεσβείαν σὺν ἄλλοις ἀποστα λεὶς (καὶ γὰρ καὶ τὰ τῇδε βάρβαρα ἔθνη ὑποκέκλιτα αὐτῷ, τῷ 'Αρείῳ. διαβάντες δὲ καὶ εἰς τὴν ᾿Ασίαν, ἀρχὴν ἔχοντος. (α) Ανελεϊν Κρίσπον. τιν : PHILOSTORGH eferat Philostorgius in eo quod divinitatem Filit A oppugnat, absurdis tamen erroribus eum implicari dicit, eo quod passim affirmet Deum nec cognosci, nec comprehendi, nec meute concipi posse; idque nou ab hominibus solum, quod malum tolerabilius esset, sed ne ab ipso quidem unigenito Dei Filio. Et ad hujus erroris absurditatem, non Arium modo, verum etiam plerosque alios ea tempestate simul cum illo abreptos esse. Excepto enim Secundo ac Theona, et discipulis Luciani martyris, Leontio scilicet, Antonio, et Eusebio Nicomediensi, reliqua impiorum cohors hanc sententiam amplexa est. stantinum novercæ calumniis circumventum, Cris- pum filium interemisse. Eam vero postea, cum in adulterio deprehensa fuisset cum quodam ex Cure soribus, calore balnei suffocari jussisse. Nec multo post Constantinum, dum Nicomediæ moraretur, poenas cædis filio persolventem, a fratribus suis ve- peno necatum esse. - B C Urfilam ex Transistrianis Scythis, qui ab antiquis quidem Getæ, nunc vero Gothi appellantur, maxi- mam hominum multitudinem in Romanum solum traduxisse, qui piętatis causa ex patriis sedibus ejecti fuerant. Eam autem gentem ad Christi fidem olim transiisse hoc modo : Cum Valerianus et Gal- lienus imperium administrarent, ingens multitudo Scytharum trans Istrum degentium in Romano- rum ditionem trajecit. Et Europæ quidem mag- nam partem excursionibus infestarunt. Deinde vero cum in Asiam trajecissent, Galatiam et Cappadociam invaserunt. Cumque plurimos captivos fecissent, inter quos non pauci erant clerici, cum ingenti prada in patriam suam reversi sunt. Captivi igitur ac pii homines isti, barbaris permisti, non paucos eorum ad veram pietatem traduxerunt, utque pro gentilium superstitione Christianam religionem am- plecterentur, iis persuaserunt. Ex horum captivo- rum numero fuerunt etiam majores Uralæ, natione quidem Cappadoces, orti juxta urbem Parnassum, ex vico qui Sadagolthina vocatur. Hic igitur Urfila dux fuit piorum hominum qui ex Gothia egressi sunt, primusque eorum episcopus fuit, constitutus hoc modo : Cum a rege qui tunc Gothis præerat, D VALESHI ANNOTATIONES. Scribendum puto supple emendavi ex ms. codice Samuelis Bocharti, in quo ita legitur, etc. cel scriptura codicis Bocharti, VARIORUM. Crispum et Fauslam a Constantino necatos asserunt Sextus Aurelius Victor cap. xci, Amm. Marcellinus lib. Zosimus lib. 11; Eutropius lib. x, Artemius apud Metaphrastem, et Surium xx. Octobr. Hieronymus in Chronico, Oro. sius lib. vii, cap. 99. Sidonius Apollinaris lib. r. epist. 8, Idacius, Zonaras, Suidas, aliique qui eos Secuti sunt. Quam tamen historiam Euseb. in Vit. Const. et Socrates non habent : imo cam velut fal- sam jam olim ejerarunt Sozomenus lib. 1, cap. v, et Evagrius lib. II, C. XL, XLI, et post Sozomentini Nicephorus lib. vii, cap. Lv, et forte etiam Photinis, qui ideo hæc ex Philostorgio dum excerperet, no- tare ea velut falsa voluerit. Jac. Gothofred. Dissert. in Philostorg. pag. 50. rum episcopum vocant deque Gothis, quando quave occasione Christiani facti fuorint, vid. Soer. Thcod. I. iv, cap. ult. 4. Crispi et Faustæ cædes.-Ait Philostorgius Con- 5. Gothi Christiani facti. – Ait Philostorgius, 12) Καὶ τοὺς πλείους αὐτῶν συναπενεχθῆναι. 15) Διαβάντες δὲ καὶ τὴν Ἀσίαν. Hunc locum (14) Παρὰ τοῦ τὴν ἀρχὴν ἄγοντος. Magis pla (6) Ουρβίλαν. De Ulphila (ut alii hunc Gotho- 1. iv, cap. 36, Soz. lib. 11, c. 6, lib. vi, cap. 27;
PG 65:469Γάλλος ὡς τότε παρὰ τοῦ Κωνσταντίου πεμφθεὶς ἐπὶ τῆς Ἑῴας εἴχετο τῶν πραγμάτων· ὃν αὐτίκα μαθόντες οἱ Πέρσαι κατωρρώδησαν νέον τε αὐτὸν καὶ θερμουργὸν εἰς τὰ ἔργα πυθόμενοι, καὶ οὐκέτι ἐποιήσαντο τὴν ἐπὶ τοὺς Ῥωμαίους ἐξέλασιν. καὶ ὁ μὲν ἐν τῇ Ἀντιοχείᾳ τῆς Συρίας ἦν, Κωνστάντιος δὲ ἐν τῇ Ἑσπέρᾳ καθίστη τὰ πράγματα. καὶ τότε δὴ μάλιστα καθαρῶς ἡσύχασεν ἡ Ῥωμαίων ἀρχὴ πρὸς ἀμφοτέρων φυλαττομένη. καὶ ταῦτα μὲν τοῦτον ἔσχε τὸν τρόπον. § 13 ὁ δὲ Γάλλος, τὴν τοῦ Καίσαρος ἀμφιασάμενος ἀλουργίδα καὶ ἤδη τῶν πρώτων τῆς βασιλείας ἀρξάμενος ἐπιβαίνειν ἀναβαθμῶν, οὐκ ἔμενεν ἐπὶ τῆς αὐτῆς γνώμης καὶ πίστεως ἧς πρὸς τὸν Κωνστάντιον ἐποιήσατο, ἀλλὰ βαρύς τις ἦν καὶ ἀκάθεκτος καὶ τὴν ὀργὴν ἀπαραίτητος· φρονήματος γὰρ ἀκαίρου καὶ βουλῆς ἀνωμάλου δραξάμενος ὑπερέβη τοὺς ὅρους καὶ τὰς συνθήκας ἐφαύλισεν, ἃς πρὸς τὸν Κωνστάντιον ἐποιήσατο, βασιλικώτερον τῶν πραγμάτων ἁπτόμενος καὶ μετὰ πολλοῦ τοῦ θράσους καὶ τῆς ἀλαζονείας διαταττόμενος. τοὺς γὰρ ἄρχοντας οὓς σὺν αὐτῷ ἐπεπόμφει Κωνστάντιος, τῶν βασιλικῶν τε καὶ πολιτικῶν πραγμάτων ὄντας διαιτητάς, τόν τε πραιτωρίων ἔπαρχον Δομετιανὸν (ὁ γὰρ Θαλάσσιος ἐτεθνήκει) καὶ τὸν ἐπὶ τοῦ κοιαίστωρος Μόντιον, διὰ τὸ μὴ πειθαρχεῖν αὐτοὺς καὶ ὑπουργεῖν ταῖς παραλόγοις αὐτοῦ καὶ ἀκαθέκτοις ὁρμαῖς, σχοίνους τοῖς στρατιώταις τῶν ποδῶν αὐτῶν ἐξάψασθαι παρακελευσάμενος, ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς συρῆναι προσέταξεν καὶ ἀμφοτέρους ἀπέκτεινεν, ἄνδρας ἐν ἀξιώμασι διαπρέψαντας καὶ παντὸς κέρδους καὶ λήμματος εὑρεθέντας ὑψηλοτέρους· οὓς ὁ τῆς πόλεως περιστείλας ἐπίσκοπος ἔθαψεν, αἰδεσθεὶς τὸ τῆς ἀρετῆς αὐτῶν ἀνυπέρβλητον. 4.α Artemii Passio 14 unmittelbar nach ἀνυπέρβλητον ob. S. 55, 16: Ὁ δὲ Κωνστάντιος, ἐπειδὴ τάχιστα ἐπύθετο τὸ συμβάν, μετάπεμπτον ὡς ἑαυτὸν ἐποιεῖτο τὸν Γάλλον. ὁ δέ, εἰδὼς μὲν ὡς οὐκ ἐπ' ἀγαθῷ τυγχάνει καλούμενος, ἐννοῶν δὲ πάλιν ὡς, εἰ μὴ βούλοιτο ὑπακούειν, πόλεμον ἀνάγκη ποιεῖν ὅπλα πρὸς Κωνστάντιον ἐκ τοῦ εὐθέως ἀράμενον, αἱρεῖται μᾶλλον τὰ τῆς εἰρήνης. καὶ τὴν γυναῖκα προαποστείλας ὡς τὸν Κωνστάντιον ἐκμειλίξασθαι, καὶ αὐτὸς ἀπῄει αὐτόμολος ἐπὶ τὸν κίνδυνον. ἡ μὲν οὖν Κωνσταντία προτέρα ἐξώρμησε, προεντυχεῖν τῷ ἀδελφῷ καὶ αἰδέσασθαι αὐτὸν ὑπὲρ τοῦ ἀνδρὸς προθυμουμένη, τοῦ μή τι εἰς αὐτὸν βουλεύσασθαι ἀνήκεστον. πολλῇ δὲ προθυμίᾳ περὶ τὴν ὁδοιπορίαν χρωμένη, εἰς νόσον τε ἔπεσε μεταξὺ πορευομένη καὶ Βιθυνίας ἐπιβᾶσα ἐν σταθμῷ τινι ταύτης Γαλλικάνῳ λεγομένῳ ἀπέθανεν. ὁ δὲ Γάλλος, καὶ τοῦτο παρὰ δόξαν αὐτῷ συμβὰν μεγάλην συμφορὰν ποιησάμενος, ὅμως ᾔει τὸ πρόσω, τῶν δεδογμένων οὐκ ἐξιστάμενος. ἐπεὶ δὲ εἰς Νωρίκους ἀφίκετο πόλιν αὐτῶν Πυταβιῶνα καλουμένην, ἐνταῦθα δὴ ἀπὸ Μεδιολάνου καταπέμπεται στρατηγὸς Βαρβατίων, ἐκεῖ τοῦ Κωνσταντίου τὸ τηνικαῦτα τυγχάνοντος· ὃς τὸν Γάλλον ἀφαιρεῖται τῆς ἀλουργίδος καὶ εἰς ἰδιώτην μετασκευάσας ἐξόριστον αὐτὸν εἴς τινα νῆσον τῆς Δαλματίας κατέστησε. § 15 τοῦ δὲ Γάλλου εἰς τὴν νῆσον ἀπηγμένου, οἱ τὸ πᾶν ἐπ' αὐτῷ συστήσαντες, Εὐσέβιος δὲ μάλιστα ἦν ὁ εὐνοῦχος ὁ τὴν τοῦ πραιποσίτου τιμὴν ἔχων καὶ οἱ σὺν αὐτῷ, πείθουσι Κωνστάντιον ὡς τάχιστα τὸν Γάλλον ποιήσασθαι ἐκ ποδῶν. ὁ δὲ πεισθεὶς πέμπει τοὺς ἀποκτενοῦντας αὐτόν. καὶ ἤδη τούτων ἀφικνουμένων πάλιν ὁ Κωνστάντιος εἰς ἔλεον μετεκλίθη, καὶ πέμπει διὰ ταχέων ἕτερον γράμμα τὸν Γάλλον
PG 65:471τοῦ πάθους ἀνακαλούμενον. ὁ δὲ Εὐσέβιος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ πείθουσι τὸν πεμφθέντα μαγιστριανὸν μὴ πρότερον ἐπιστῆναι δεικνύντα τὸ γράμμα, πρὶν ἂν πύθοιτο τὸν Γάλλον ἀνῃρημένον. ἐγένετο ταῦτα, καὶ ὁ Γάλλος ἐτεθνήκει. 4.α Artemii Passio 15 unmittelbar nach ἐτεθνήκει ob. S. 58, 26: Ὁ δὲ Κωνστάντιος περὶ τοῖς πράγμασι δείσας μὴ οὐχ οἷός τε ᾖ μόνος ἁπάσης εἶναι τῆς ἀρχῆς ἐγκρατής, ἄλλως τε καὶ τῶν Γαλατῶν ὀξύτατα δὴ καὶ ὁπότε προθυμηθεῖεν εἰς τὰς τυραννίδας ἐγειρομένων διά τε σώματος ἰσχὺν καὶ κουφότητα φρονημάτων, μετεμέλετό τε ἤδη τὸν Γάλλον ὑπεξελὼν καὶ λογισάμενος ὡς τὸ συγγενὲς τοῦ ὀθνείου καὶ ἀλλογενοῦς ἀσφαλέστερον εἶναι μακρῷ πρὸς κοινωνίαν τῆς βασιλείας, Ἰουλιανὸν τὸν ἀδελφὸν τοῦ Γάλλου ἐκ τῆς Ἰωνίας μεταπεμψάμενος ἐν τῇ Μεδιολάνῳ Καίσαρα ἀνέδειξε· καὶ τὴν ἀδελφὴν αὐτῷ τὴν ἑαυτοῦ Ἐλένην εἰς γάμον ἐκδοὺς καὶ τὰ πιστὰ πρὸς αὐτὸν ποιησάμενος, τοῦτον μὲν ἐξέπεμψεν εἰς τὰς Γαλλίας φύλακα τῆς ἐκεῖσε βασιλείας ἐσόμενον. 4.α ebd. Folge Αὐτὸς δὲ εἰς Ἰλλυριοὺς ἀφικόμενος ἐν τῷ Σιρμίῳ διῆγεν. § 16 ἀκούσας δὲ ὅτι οἱ πέραν Ἴστρου βάρβαροι μέλλουσιν ἐπιστρατεύειν τῇ τῶν Ῥωμαίων ἀρχῇ, ἀπάρας ἀπὸ τοῦ Σιρμίου, πρὸς τὸν Ἴστρον διέβη. καὶ πρὸς αὐτῇ τῇ ὄχθῃ χρόνον οὐκ ὀλίγον ποιήσας, ἐπεὶ τὰ τῶν βαρβάρων ἠρέμει συστήματα, πάλιν ἐπὶ τὴν Θρᾴκην ἤλαυνεν. 6.α Artemii Passio 19: Ὁ δὲ Κωνστάντιος ἄρας ἀπὸ τῆς Κωνσταντινουπόλεως τὴν ἐπὶ Συρίας ἐποιεῖτο ὁδόν· καὶ φθάσας τὴν μεγαλόπολιν Ἀντιόχειαν, αὐτοῦ κατασκηνοῖ τὸν πρὸς τοὺς Πέρσας ἑτοιμαζόμενος πόλεμον. αὐτοῦ δὲ χρονοτριβήσαντος ἐν τῇ πόλει καὶ τὸν στρατὸν ἐξαρτύοντος, ἀφίκετο γράμματα πρὸς αὐτὸν δηλοῦντα τὴν τοῦ Ἰουλιανοῦ ἐπανάστασιν. ὁ γὰρ Ἰουλιανός, ὡς δεδήλωταί μοι καὶ πρόσθεν, ἡνίκα τὸν περὶ τούτων ἐποιούμην λόγον, ἐπὶ φυλακῇ τῶν Ἑσπερίων εἰς τὰς Γαλλίας ὑπὸ τοῦ Κωνσταντίου Καῖσαρ ἀναδειχθείς, αὐτὸς ἐπὶ πλεῖον ἐν τῷ τοῦ Καίσαρος σχήματι εἶναι μὴ ἀνασχόμενος, τό τε διάδημα περιτίθεται καὶ τῆς μείζονος ἀνθάπτεται βασιλείας. ἐπεὶ δὲ ἀντελάβετο τῶν πραγμάτων, οὐκέτι μικρὸν οὐδὲν ἐνενόει οὐδὲ διαμέλλειν ἐγίγνωσκε δεῖν· ἀλλὰ τὴν Εὐρώπην τέως ὑφ' ἑαυτῷ ποιήσασθαι πᾶσαν ἐθέλων ὁπόση Ῥωμαίοις ὑπακούει, zu Z. 18 ff Artemii Passio 41 Julians Rede: Καὶ ὁ ... Κωνστάντιος ... τὸν ἐμὸν ἀδελφὸν Γάλλον πεφόνευκε ... ἡμᾶς τε αὐτούς, εἰ μὴ θεῶν προνοίᾳ περιεσώθημεν, τὸ αὐτὸ ἠβούλετο δρᾶσαι. ἀλλ' οἱ θεοὶ διεκώλυσαν, αὐτοψεί μοι τὴν σωτηρίαν μηνύσαντες· εἰς οὓς ἐγὼ τεθαρρηκὼς τὸν Χριστιανισμὸν ἐξωμοσάμην καὶ πρὸς τὸν Ἕλληνα βίον ἀπέκλινα, εὖ εἰδὼς ὡς ὁ τῶν Ἑλλήνων καὶ Ῥωμαίων ἀρχαιότατος βίος, καλοῖς ἔθεσι καὶ νόμοις χρησάμενος, θεοὺς προσαγορεύει τοὺς τὸ πιστὸν ἐκ τῶν πραγμάτων ἔχοντας. τῷ στρατῷ συνταξάμενος διὰ Γερμανῶν ἐπὶ τὸν Ἴστρον ἐχώρει καὶ τῆς πέραν ὄχθης λαβόμενος διὰ τῶν ἐκείνης χωρίων ἤλαυνεν, ἀμφοτέρους τοὺς ὑπάρχους διαλαθών, τόν τε τῶν Ἰταλιῶν Ταῦρον οὕτω καλούμενον καὶ τὸν τῶν Ἰλλυριῶν Φλορέντιον. ἐπεὶ δὲ κατὰ Παίονας ἐγένετο, διαβὰς ἐπὶ θάτερα τὸν ποταμόν, αὐτίκα τήν τε Ἰλλυρίδα πᾶσαν ὑφ' ἑαυτῷ γῆν εἶχε καὶ τὰς Ἰταλίας καὶ τὰ μέχρι τοῦ ἑσπερίου Ὠκεανοῦ σύμπαντα ἔθνη ὁπόσα τῆς Ῥωμαίων ἐπικρατήσεως ἦν. §20 ὁ δὲ Κωνστάντιος ταῦτα διὰ τῶν γραμμάτων μαθὼν ἐταράχθη τε ὥσπερ καὶ εἰκὸς ἦν καὶ περὶ τῇ Κωνσταντινουπόλει μάλιστα δείσας μή, ὅπερ κἀκεῖνος διενοεῖτο,
Δ το (19), εἰς τὴν Ἑσπέραν μεθόριον ποιησάμενος. Πεντήκοντα δὲ καὶ διακοσίους φησὶν εἶναι τὸ πλή ρωμα τοῦ παρανόμου τούτου συνεδρίου, καὶ τὴν Νικομήδειαν αὐτοῖς τῶν παρανομηθέντων ποιήσα- σθαι ἐργαστήριον. η'. Ὅτι περὶ 'Αγαπητού (24) του συναιρεσιώτου, ὃς καὶ ἐκ καταλόγου στρατιωτικού, πρεσβύτερος τε κατέστη παρὰ τῶν ὁμοφρόνων, καὶ Συνάδων ἐπίσκο τος ὕστερον· περὶ γοῦν τούτου πολλὰ τερατολογῶν, νεκρούς τε αὐτὸν ἀναστῆναι λέγει, καὶ πολλῶν ἄλλων παθῶν φυγαδευτήν γενέσθαι καὶ ἐλατῆρα· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ παραδόξων ἄλλων ἔργων δημιουργὸν, καὶ πολλοὺς ἐξ Ἑλλήνων εἰς τὸν Χριστιανισμόν μετα- τάξασθαι παρασκευάσαι. θ'. Οτι Κωνσταντινόν φησιν ὀγδόῳ καὶ εἰκοστῷ (α) ἔτει τῆς βασιλείας αὐτοῦ, τὸ Βυζάντιον εἰς Κωνσταντίνου πόλιν μετασκευάσαι, καὶ τὸν περίβολον οριζόμενον, βάδην τε περιιέναι, τὸ δόρυ τῇ χειρὶ φέροντα. Επεὶ δὲ τοῖς ἑπομένοις ἐδόκει μεῖζον ἢ προσῆκε το με τρον ἐκτείνειν, προσελθεῖν τε αὐτῷ τινα καὶ δια πυνθάνεσθαι· ἕως τοῦ, δέσποτα; τὸν δὲ ἀποκρινά- μενον διαρρήδην φάναι· ἕως ἂν ὁ ἔμπροσθέν μου στῇ, ἐπίδηλον ποιοῦντα, ὡς δύναμις αὐτοῦ τις οὐρα νία προηγοίτο, τοῦ πραττομένου διδάσκαλος. Ίδρυ σάμενον δὲ τὴν πόλιν ἄλμα Ῥώμην ὀνομάσαι, δ δηλοῖ τῇ Ρωμαΐδι γλώττῃ τὴν ἔνδοξον· καὶ βουλήν τε σύγκλητον τάξασθαι, καὶ σιτηρεσίου δαπάνην αὐτὸ αρχεστάτην διανείμαι τοῖς οἰκήτορσι, καὶ τὸν ἄλλον ἐν αὐτῇ τῆς πολιτείας πολυτελώς κόσμον (22) κατα- στήσασθαι, ὡς ἀρκεῖν εἰς ἀντίπαλον κλέος τῇ προσ τέρα Ρώμη. ι'. Τελευτήσαντος δὲ (23) τοῦ ταύτης τῆς πόλεως ἀρχιερέως 'Αλεξάνδρου, τὸν Νικομηδείας φησὶν Εὐ- σέβιον, εἰς τὸν τῆς νεοκτίστου πόλεως ἀρχιερατικών μεταστῆσαι θρόνον. ἐπιγραψαμένους φυγὴν δὲ αὐτῷ, επιγραψαμέ- τους ἐπιγραψάμενος. Αγαπητός (α) Ογδόῳ καὶ εἰκοστῷ. 471. PHILOSTORGH cujusdam stuprum ac fudge libidinis crimen ei ob- jecissent. Imperator vero eum exsilio multavit, et in Occidentis partes relegavit. Cæterum in hoc ille- gitimo consilio episcopos numero ducentos et quin- quaginta sedisse scribit, et malorum omnium offi- cinam illis fuisse Nicomediam. ipso haereseos.sectatore, qui ex milite primum qui- dem presbyter sectæ suæ, postea vero episcopus Synadensis factus est, multa prodigiosa narrat; mortuos ab illo suscitatos esse dicens, multasque Egritudines expulsas et sanatas. Alia quoque mira- cula ab eodem patrata esse dicit, et multos genti- ljum að Christianam religionem ejus opera con- versos. - et vicesimo imperii sui anno ex Byzantio Constan- tinopolim condidisse. Et cum ambitum urbis illius delinearet, pedibus incedentem circumiisse, hastam manu gestantem. (21) Cumque iis qui ipsum se- quebantur, majus quam oportebat spatium metiri videretur, quemdam ex illis ad eum acccssisse di- cit, ita percontantem: Quousque, Domine? Ei vero imperatorem his verhis respondisse: Donec sistat is qui me præcedit. Quo responso aperte declara- vit, cœlestem quamdam virtutem ipsum manu du- cere, docentem ea quæ facienda essent. Addit Phi- lostorgius, Constantinum, postea quam urbem edi- ficasset, eam appellasse almam Romam, quod Latine illustrem, significat; senatum præterea ibi consti- tuisse, et copiosum annonæ modum civibus distri- buisse, et reliquum omnem civitatis ornatum ma - gnifice adjecisse, ita ut honore et gloria cum seniore Roma contenderet. - vitatis episcopo Alexandro, ait Εusebium episcopum Nicomediæ ad episcopalem sedem urbis recens conditæ translatum fuisse. B C VALESII ANNOTATIONES, vocem apponenda est fnalis dis- tinctio, deinde scribendum est etc. in ms, codice Sanuelis Bocharti pro scriplum inveni habet Suidas in voce ex Philostorgio. Quanquam apud Suidam Eusebius Pamphili ponitur pro Philostorgio. Atqui Eusebius Pamphili in Ec- clesiastica historia nusquam mentionem fecit _Aga- peti. Proinde memoriæ vitio lapsus Suidas, Euse- bium posuit pro Philostorgio. Nani ea quæ de Aga- peto referuntur a Suida, prorsus conveniunt cum iis quæ ex eodem Philostorgio refert Photius. loci sensum non est assecutus interpres, ut ex ver- sione ejus apparet. Sic enim vertit: Omnemque qlium absolutissimæ dispositionis ornatum in ea con- stituisse. Non hoc dicit Philostorgius, sed ait Con- stantinum,civitatis Constantinopolitanæ honorem mirum in modum auxisse, adeo ut par esset honori civitatis Romanæ : privilegia scilicet concessit civi- bus Constantinopolitanis æqualia privilegiis quibus fruebantur cives Romani. Tale fuit jus Italicum, quod Constantinopolitanis postea concessum est lege Valentis Augusti, ut legitur in codice Theodo- siano. politani episcopi obitum recte Philostorgius refert principatu Constantini Maximi. Sed quod Eusebius Nicomediensem in ejus locum subrogatum esse scribit, in eo fallitur, licet Theodoritus in libro primo Ecclesiastica historia idem quoque scribat. Qua de re vido quæ notavi in libro secundo Obser- vationum ecclesiasticarum ad Socratem atque So- zomenum, capite primo. VARIORUM. Annus vicesinius octavus Constantini, anno Chr. 334, mcase Julio absolutus est, ideoque et Constantinopolis perfecta. Ant. Pagi ad ann. 324, u. 19. 8. Agapeti miracula. - De Agapeto, ejusdem cum 9. Cpolis condita. Ait Constantinum octavo 10. Eusebius ep. GP. - Mortuo autem hujus ci- (19) Φυγὴν αὐτῷ βασιλεὺς ἐτιμήσατο. Post (20) Ὅτι περὶ ᾿Αγαπητού. De hoc Agapeto plura D (11) Socr. lib. 1, cap. 46. (23) Τῆς πολιτείας πολυτελώς κόσμον. Hujus (23) Τελευτήσαντος δέ. Alexandri Constantino-
PG 65:477φθάσειεν αὐτὴν ὑφ' ἑαυτὸν ποιησάμενος, ἠπείγετο οὖν κατὰ τὸ δυνατὸν προκαταλαβεῖν. ἐν ὅσῳ δὲ ὁ στρατὸς αὐτῷ συνελέγετο κατὰ τὰς πόλεις τῆς Ἑῴας ἐσκεδασμένος καὶ ἔμελλεν ἐξαρτύεσθαι ὡς πρὸς τοσαύτην ὁδόν, σημαίνει τοῖς ἐπισκόποις εἰς τὴν Νίκαιαν αὐτὸν ὡς ὅτι τάχιστα φθῆναι προαφικομένους· ἐμελέτα γὰρ δευτέραν ἐν αὐτῇ συγκροτῆσαι σύνοδον, παρὰ τῶν δυσσεβῶν Ἀρειανῶν κατὰ τοῦ ὁμοουσίου παροτρυνόμενος. ἐπεὶ δὲ τὴν Κιλικίαν διεξελθὼν εἰς τὰς Μόψου καλουμένας κρήνας ἀφίκετο, ἀσθένειά τις ἐξαπιναίως αὐτῷ προσέπεσε καὶ οὐχ οἷός τε ἦν ἔτι τὸ πρόσω χωρεῖν. ὡς δὲ ᾔσθετο φαύλως ἔχων ἤδη καὶ οὐκ ἂν βιωσόμενος, τὴν ταχίστην τὸν Ἀντιοχείας ἐπίσκοπον μεταπέμπεται Εὐζώϊον καὶ αὐτῷ βαπτίσαι αὐτὸν ἐπιτρέπει. βαπτισάμενος δὲ καὶ μικρὸν ἐπιβιούς, αὐτόθι προλείπει τὸ ζῆν, βασιλεύσας τὰ σύμπαντα ἔτη τεσσαράκοντα, τὰ μὲν ἡμίσεα μετὰ τοῦ πατρός, τὰ δὲ ἐπίλοιπα μόνος. 6.6a®7a☯ebd. Folge Αὐτὸν δὲ ἡ στρατιὰ ὀλοφυραμένη καὶ τὰ νομιζόμενα ἐπ' αὐτῷ τελέσασα, λάρνακι τοῦτον ἐνέθεσαν τοῖς εἰωθόσιν εἰς τὸ διαρκέσαι σκευάσαντες τὸν νεκρόν. καὶ εἰς ἁρμάμαξαν ἐνθέμενοι, ἐκόμιζον ἐπὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν σὺν τοῖς οἰκείοις ἕκαστος ὅπλοις αὐτῷ ἐφεπόμενοι καὶ κατὰ τὸν αὐτὸν κόσμον ὅνπερ καὶ ζῶντος ὑπὸ τοῖς ἡγεμόσι τεταγμένοι ἐτύγχανον. § 21 οὗτοι μὲν δὴ τὴν Κωνσταντινούπολιν εἶχον ἄγοντες τὸν νεκρόν· καὶ ὁ Ἰουλιανὸς συνωμάρτησεν ἐκ τῶν Ἰλλυριῶν ἀφικόμενος καὶ ἤδη βεβαίως ἔχων τὴν πᾶσαν βασιλείαν, οὐδενὸς αὐτῷ μετὰ τὸν Κωνσταντίου θάνατον ἐναντιωθῆναι τολμήσαντος. κομιζομένου δὲ τοῦ νεκροῦ ἐπὶ τὸν νεὼν τῶν ἀποστόλων, ἵναπερ αὐτὸν καταθήσειν πλησίον τοῦ πατρὸς ἔμελλον, αὐτὸς ἡγεῖτο τῆς κλίνης, τὸ διάδημα τῆς κεφαλῆς περιελών. ἐπεὶ δὲ ἔθαψαν αὐτόν, ἐπὶ τὰ βασίλεια ἤδη ἀπαλλαττόμενος, τό τε διάδημα ἐπέθετο αὖθις καὶ τῶν πραγμάτων ἐγκρατὴς ἦν, μόνος ἤδη τὴν ὅλην τῶν Ῥωμαίων βασιλείαν ὑποζωσάμενος. ἐπεὶ οὖν ὁ Κωνστάντιος ἐκ ποδῶν ἦν, εἰς τοὺς ὑπολειπομένους καὶ μάλιστα τῷ φθόνῳ τὴν αἰτίαν παρασχομένους τῆς ἀναιρέσεως Γάλλου ἀνέψυχε τὸ ζέον τῆς ὀργῆς. καὶ αὐτίκα Εὐσέβιον μὲν τὸν πραιπόσιτον τῆς κεφαλῆς ἀφαιρεῖται, διότι τὴν ἀρχήν τε ἐφαίνετο ἐκ τῶν ἑαυτοῦ διαβολῶν τὸν ἅπαντα τῷ Γάλλῳ φόνον συγκερασάμενος· Παῦλον δὲ τὸν Σπανὸν εἰς τοὺς ὑπογραφέας τοῦ βασιλέως τελοῦντα πυρὶ παραδίδωσιν, ὡς πολλὰ δὴ μάλα τῷ Γάλλῳ ἐμπικρανάμενον. τούτους μὲν οὖν ἀμφοτέρους εἰς τὴν Χαλκηδόνα διαπέμψας, ἐκεῖ τῇ οἰκείᾳ δίκῃ ὑπάγει ἑκάτερον· ἀνεῖλεν δὲ καὶ Γαυδέντιον στρατηγὸν τῆς Ἀφρικῆς καὶ ἄλλους τινάς, ὁπόσοι τι εἰς αὐτὸν πεπαρῳνήκεσαν. § 22 ἀλλὰ τούτους μὲν διὰ γραμμάτων ἐκόλασεν. 7.α Artemii Passio 48: Ὁ γὰρ Ἰουλιανὸς πάλαι τὸν Ἑλληνισμὸνκατὰ ψυχὴν ὠδίνων ἐκ τῶν ἐν Ἰωνίᾳ γενομένων αὐτῷ πρὸς τοὺς ἀμφὶ τὸν Μάξιμον φιλοσόφων συνουσιῶν, ἐφ' ὅσον μὲν ὅ τε ἀδελφὸς αὐτῷ περιῆν καὶ μετ' αὐτὸν Κωνστάντιος, ὁ δὲ οὐδὲν παραγυμνοῦν ἐθάρρει διὰ τὸ ἐξ ἐκείνων δέος· ἐπεὶ δὲ οὗτοι ἐξ ἀνθρώπων ἦσαν, αὐτὸς δὲ τῶν πραγμάτων ἤδη κύριος ἦν, τότε δὴ εἰς τὸ φανερὸν ἀπαμφιασάμενος πάσαις ἀθρόον εἰς τὸν Ἑλληνισμὸν ἐξερράγη ταῖς προθυμίαις. Ebd. 22: Ὁ γὰρ Ἰουλιανός, ὡς δεδήλωται, τὴν τῶν Ῥωμαίων βασιλείαν ὑποζωσάμενος, ἐσπούδαζε μάλιστα τὸν Ἑλληνισμὸν ἐπανορθοῦν. πανταχοῦ τοίνυν γράμματα διαπεμπόμενος ἐκέλευε τὰ
ἄλλους μαθητὰς ἀναγράφει, οἷς καὶ Εὐσέβιον τὸν Α Νικομηδείας, καὶ Μάριν τὸν Καλχηδόνος, καὶ τὸν Νικαίας Θέογνιν συντάττει, καὶ Λεόντιον, τὸν ὕστε τον γεγονότα τῆς Ἀντιοχείας ἐπίσκοπον, καὶ Αν τώνιον τὸν Ταρσοῦ τῆς Κιλικίας, καὶ Μηνόφαντον, καὶ Νεομήνιον, καὶ Εὐδόξιον· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ Αλέξανδρον καὶ Αστέριον τὸν Καππαδόκην· οὓς καὶ Ἑλληνίσαι φησὶ ἐνδόντας τῇ τῶν τυράννων βίᾳ· ὕστερον δὲ ἀνακαλέσασθαι τὴν ἧτταν, συμβαλλο- μένου αὐτοῖς πρὸς τὴν μετάνοιαν τοῦ διδασκάλου. ι. Οτι τῶν εἰρημένων Αντώνιον μὲν καὶ Λεόν- στον, ἀπαράτρωτον τὴν εὐσέβειαν (32) διασώσασθαι λέγει· Εὐσέβιον δὲ καὶ Μάριν καὶ Θέογνιν, συναπο αχθῆναι μὲν τῇ κατὰ Νίκαιαν συνόδῳ, ἀνενεχθῆναι δὲ τῆς μεταβολῆς. Τὸν δὲ Μάριν ἐκεῖθεν ἀνενεχθέντα, εἰς ἑτέραν αὖθις κατολισθῆσαι ἀτοπίαν, καὶ δὴ καὶ τὸν Θέογνιν· ὃς τὸν Θεὸν καὶ πρὸ τοῦ γεννῆσαι τὸν Γιόν Πατέρα οίεται, ἅτε δὴ τὴν δύναμιν ἔχοντα τοῦ γεννῆσαι. ᾿Αλλὰ δὴ καὶ τὸν Αστέριον παρατρέψαι τὸ φρόνημα, απαράλλακτον εἰκόνα (α) τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας εἶναι τὸν Υἱὸν ἐν τοῖς αὐτοῦ λόγοις καὶ γράμ μασι διαμαρτυρόμενον (35). ις. Ὅτι τὸ τριακοστόν δεύτερον ἔτος ἐπιβαίνον της τῆς βασιλείας αὐτοῦ Κωνσταντίνου, ἐν Νικομη δείᾳ φαρμάκοις ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν τεθνάναι (6) γρά- φει· ἐγγὺς δὲ τοῦ τέλους γεγονότα καὶ αἰσθόμενον τῆς ἐπιβουλῆς, διαθήκας τε γράψαι, τιμωρίαν ἀπαι τούσας τοὺς ἀνελόντας, καὶ ταύτην εισπράξασθαι τὸν προκαταλαβόντα τῶν παίδων κελεῦσαι, δέει τοῦ μή τι κακείνους (34) ὑπ' αὐτῶν ὅμοιον ὑποστῆναι· δοῦ ναί τε τὰς διαθήκας Ευσεβίῳ τῷ Νικομηδείας. Τὸν δὲ ὀφορώμενον τοὺς τοῦ βασιλέως ἀδελφούς, μή ποτε ζη- τήσειαν αὐτὰς, καὶ ἀναμαθεῖν τὰ γεγραμμένα βουλη θεῖεν, ἐνθεῖναι τῇ χειρὶ τοῦ νεκροῦ τὸ βιβλίον, καὶ παραδῦσαι τοῖς ἱματίοις. Επιζητησάντων δ', ὡς ὑπὸ ενότ: (35), λαβεῖν μὲν φάναι, ἀντιπαραδοῦναι δὲ πάλιν εἰς χεῖρας ὁμολογήσαι. Εἶτα μετὰ ταῦτα ἀνελόμε- ναν, Κωνσταντίῳ τῷ αὐτοῦ παιδὶ ἐγχειρίσαι τὸ γράμμα προφθάσαντι τοὺς ἄλλους· τὸν δὲ μετ' οὐ εὐσέβειαν, διαμαρτυράμενον? διαμαρτυρόμενος. Καὶ ταύτην εισπράξασθαι τὸν προκατα λαβόντα τῶν παίδων κελεῦσαι, δέει μή τι κἀκείνους ὑπ' αὐτῶν ὅμοιον ὑποστῆναι. τοῦ. δέει τοῦ κἀκείνους τι ὑπ' αὐτῶν ὅμοιον ὑποστῆναι. ὡς ὑπενόει. (α) Απαράλλακτον εικόνα. Φάρμακόν τι πιεῖν δηλητήριον λέγεται παρὰ τῶν ἑτεροθαλῶν αὐτῷ κερασθὲν ἀδελ φῶν ECCLESIASTICA HISTORIA LIB. 11. cum multos alios discipulos recenset Philostorgius, B G tum præcipue Eusebium episcopum Nicomediæ, Marim Chalcedonis, Theognim Nicææ; Leontium praterea qui postmodum episcopus Antiochiæ fa- ctus est, et Antonium Tarsi Ciliciæ; Menophantum item et Numenium atque Eudoxium; Alexandrum quoque et Asterium Cappadocem : quos etiam ait tyrannorum cedentes violentia, diis gentilium sa- crificasse, postea tamen lapsum suum emendasse, magistro ipsis ad pœnitentiam opitulante. Leontium integram atque illibatam pietatem ser- vasse dicit; Eusebium vero et Theognim ac Marim a Nicæna quidem synodo in transversum abreptos esse, postea vero ad pristinam sententiam rediisse. Marim tamen qui ad sanam doctrinam reversus fuerat, in alium denuo errorem prolapsum esse. Pari modo etiam Theoguim, qui Deum etiam ante- quam genuisset filium, Patrem fuisse existimavit, utpote qui gignendi vim haberet. Sed et Asterium Luoiani doctrinam interpolasse scribit, quippe qui in scriptis et orationibus suis affirmet, Filium sub- stantiæ Patris imaginem esse nulla in re differen- tem. - Ait Constantinum, cum tricesimum ac secundum an- num imperii sui ingressus esset, veneno a fratribus suis necatum esse Nicomediæ. Cumque exitus vitæ jam instaret, compertis insidiis testamentum scri- psisse, quo mandabat, ut in auctores cædis animad- verteretur; jussisseque ut ex liberis suis is qui primus advenisset, poenas de illis sumeret, ne forte ipsi quoque simili fraude ab illis exstinguerentur. Porro testamenti tabulas a Constantino traditas esse Eusebio Nicomediensi episcopo. Hunc vero me- tuentem ne imperatoris fratres eas requirerent, et quid in illis scriptum esset cognoscere cuperent, tabulas in mortui manu reposuisse, et in vestibus ejus occultasse. Cum igitur ulli, sicut suspicatus fuerat Eusebius, testamenti tabulas requisiissent, Eusebium respondisse : se quidem eas accepisse, VALESII ANNOTATIONES. scribendum est ut legitur in ms, codice Bocharti. dum hic esse Cere in ms. codice Borharti legitur loci emendatio debetur codici Bochartiano, in que ita scribitur : Sic etiam Lucas Hol stenius ad latus sui codicis emendarat, retento ta- men articulo Verum si articulus iste retiner tur, expungenduni erit adverbium un, et locus ita legendus : dum esse, Conjecturam meam postea confirmavit codex Becharti, in quo ita disertē scri- plum inveni. VARIORUM: Hæc Asterius ex Luciani symbolo totidem verbis mutuatus est, ut ex collatione apparebit, inquit cl. G. Bullus Defens. Mt. Nic. sect. 3, cap. 13, n. 6; quem de Luciano ejusque Symbolo vid. apud Soz. lib. 111, cap. 5, not. a. Baronius etiam Lucianum hæresi liberare cona- tur, nolis in Martyrologium, et Annalibus ad ann. et 318, quod Philostorgius, produnt Zonaras et Cedrenus Zonara verba sunt : toxicum a fratribus patre duntaxat eodem na- tis temperatum hausisse fertur. At nihil tale ab aliia historicis,sive ethnicis sive Christianis, memoratum reperimus. 15. Ex supradictis autem, Antonium quidem ac 16. Constantini M. obitus et testamentum. (33) Απαράτρωτον τὴν ἀσέβειαν. Proeul dubio D (35) Διαμαρτυρομένης. Quis non videt scriben- (34) Κελεῦσαι δὲ εἰ τοῦ μή τι κάκείνους. Hujus (35) Ὡς ἐπενόει. Dudum conjeceram scriben- (6) Φαρμάκοις ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν τεθνάναι. Iden
From Book IIIEx libro tertio
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 65:479τούτων τεμένη καὶ τοὺς βωμοὺς ἀνιστᾶν μετὰ πολλῆς σπουδῆς τε καὶ προθυμίας. Artemii Passio 35 Artemius' Rede an Julian: Γίνωσκε τοίνυν ὡς ἡ τοῦ Χριστοῦ ἀνίκητος καὶ ἀήττητος ὑπάρχει ἰσχύς τε καὶ δύναμις· πάντως δὲ καὶ αὐτὸς τοῦτο πεπληροφόρησαι ἐξ ὧν σοι χρησμῶν Ὀριβάσιος ὁ ἰατρὸς καὶ κοιαίστωρ παρὰ τοῦ ἐν Δελφοῖς Ἀπόλλωνος ἄρτι κεκόμικεν. ἐγὼ δέ σοι καὶ τὸν χρησμόν, κἂν μὴ βούλῃ, ἐπαναγνώσομαι. ἔχει γὰρ οὕτως· Εἴπατε τῷ βασιλεῖ· χαμαὶ πέσε δαίδαλος αὐλά. Οὐκέτι Φοῖβος ἔχει καλύβαν, οὐ μάντιδα δάφνην, Οὐ παγὰν λαλέουσαν, ἀπέσβετο καὶ λάλον ὕδωρ. 7.3azu Z. 1®S. 79, 7 Artemii Passio 57 unmittelbar nach ἐλίκμησαν unt. S. 80, 35: Τὸν δὲ τοῦ σωτῆρος ἀνδριάντα ἐν Πανεάδι τῇ πόλει πρὸς τῆς αἱμορροησάσης γυναικὸς κατασκευασθέντα μεγαλοπρεπῶς, ἣν ὁ Χριστὸς ἰάσατο, καὶ ἱδρυνθέντα ἐν ἐπισήμῳ τόπῳ τῆς πόλεως, ὃν μετὰ χρόνον γνωσθέντα ἐκ τῆς αὐτόθι φυομένης βοτάνης τοῦ θαύματος οἱ Χριστιανοὶ ἀράμενοι ἐν τῷ τῆς ἐκκλησίας διακονικῷ ἔστησαν, τοῦτον οἱ Ἕλληνες κατασπάσαντες κἀκ τῶν ποδῶν σχοίνους ἐξάψαντες, ἔσυραν ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς, ἕως οὗ κατὰ μικρὸν ἀποθραυόμενος ἠφανίσθη, μόνης τῆς κεφαλῆς καταλειφθείσης καὶ ἁρπαγείσης ὑπό τινος ἐν τῷ θορυβεῖσθαι τοὺς Ἕλληνας, λαλούντων αὐτῶν βλάσφημα καὶ ἀπηχέστατα ῥήματα εἰς τὸν κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, ἃ μή τις ἀνθρώπων ἤκουσε πώποτε. 7.4a Artemii Passio 57 unmittelbar nach unt. S. 94, 19: Ἐν μὲν γὰρ Σεβαστῇ, τῇ πάλαι μὲν Σαμαρείᾳ, νῦν δὲ παρὰ Ἡρώδου κτισθείσῃ καὶ Σεβαστῇ ἐπικληθείσῃ, τὰ ὀστᾶ τοῦ προφήτου Ἐλισσαίου καὶ τοῦ βαπτιστοῦ Ἰωάννου ἐκ τῶν θηκῶν ἐξαγαγόντες καὶ ἀλόγων ἀκαθάρτων ὀστέοις προσμίξαντες κατέκαυσαν καὶ τὴν κόνιν εἰς τὸν ἀέρα ἐλίκμησαν. Hier 3a † ob. S. 78, 30®79, 18 eingeschoben; folgt ‹ 58 Αὐτὸς δὲ ὁ παρανομώτατος καὶ πάντων ἀσεβῶν ἀσεβέστατος Ἰουλιανὸς ἀκούων ταῦτα ἠγαλλιᾶτο καὶ ἔχαιρεν καὶ γαυριῶν ἐπὶ τούτοις ἐκέλευσε usw. † unt. S. 95, 14 ff zu Z. 14 Unter anderem hatte Philostorgius wohl hier? s Gregor unt. Z. 34 f das ber+uhmte Schulgesetz s. Julian Epist. 42, wie alle die Kirchenhistoriker, erwa+hnt; s. Artemii Passio 31 Julians Rede: Ὁρᾶτε ... τουτονὶ (na+ml τὸν μάρτυρα) ... πόσον ἐκ τῶν Ἑλληνικῶν μαθημάτων κατὰ τῆς ἡμετέρας θρησκείας ἐσχεδίασεν ὕθλον; μὰ τὸν ἐμοὶ προσφιλέστατον Ἥλιον, τὸν χρυσαυγῆ καὶ παγκόσμιον, οὐκέτι ἀνέξομαι τοῖς Ἑλλήνων μαθήμασι τὸ Χριστιανῶν ἀθεώτατον ἐκπαιδεύεσθαι γένος. ἰδοὺ γὰρ τῆς ἱερᾶς τῶν λόγων παιδείας καὶ οὗτος ὁ κύων μεταλαβών, κἂν οὐκ ἐπ' εὐθείας καὶ ὁμαλοῦ ἀλλ' ὅμως πολλήν τινα καὶ ἀτερπῆ περὶ τὴν ἱστορίαν μωρολογίαν κατέχεεν τῶν ἱερῶν ἐκείνων καὶ φιλοσόφων ἀνδρῶν. zu Z. 2 ff Artemii Passio 22 unmittelbar nach προθυμίας ob. S. 76, 19: Καὶ ὅσας ὁ μέγας Κωνσταντῖνος ταῖς ἐκκλησίαις προσόδους ἀπένειμε καὶ ὁ τούτου υἱὸς Κωνστάντιος, ταύτας ἀφελὼν (na+ml. ὁ Ἰουλιανὸς) τοῖς τῶν δαιμόνων ναοῖς ἀφιέρωσεν, ἀντ' ἐπισκόπων καὶ πρεσβυτέρων καὶ διακόνων καταστήσας ζακόρους καὶ νεωκόρους καὶ ῥάντας καὶ θύτας καὶ κανηφόρους καὶ ὅσας ὁ Ἑλληνικὸς ὕθλος ἐπιφημίζει προσωνυμίας· ταῦτα μὲν οὖν καὶ ἕτερα πλεῖστα διεπράττετο ὁ δυσσεβὴς Ἰουλιανὸς κατὰ τὴν Κωνσταντινούπολιν. § 23 Μετὰ δὲ ταῦτα μητρὸς αὐτοῦ ἀδελφὸν ἔχων Ἰουλιανὸν τοὔνομα, τὴν τοῦ Χριστιανισμοῦ θρησκείαν ἀπαρνησάμενον διὰ τὴν ἐκείνου χάριν καὶ πολλὴν ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνισμοῦ προθυμίαν ἐπιδεικνύμενον, ἄρχοντα
PG 65:483τῆς Ἑῴας ὃν καλοῦσι κόμητα ἐξέπεμψεν, ἐντειλάμενος τὰ μὲν τῶν ἐκκλησιῶν πράγματα κακοῦν τε καὶ διαφθείρειν, πανταχοῦ δὲ καὶ διὰ πάσης ἰδέας τὸν Ἑλληνισμὸν αὔξειν τε καὶ ἐπαίρειν. ὁ δὲ ἀφικόμενος ἐν Ἀντιοχείᾳ ἐπειρᾶτο μείζων τῶν ἐντεταλμένων τοῖς ἔργοις φαίνεσθαι. καὶ δὴ προσαφαιρεῖται μὲν πασῶν τῶν ἐκκλησιῶν ἅπαντα τὰ κειμήλια ὅσα ἐν ἀργύρῳ τε καὶ χρυσῷ καὶ σηρικοῖς ὑφάσμασι διετέλει, ἀποκλείει δὲ καὶ τὰς ἐκκλησίας τοῦ μή τινα εἰσφοιτᾶν ἐν αὐταῖς εὐχῆς ἕνεκα, κλεῖθρα καὶ μοχλοὺς τοῖς πυλῶσιν ἐπιβαλών· καὶ ταῦτα μὲν κατὰ τὴν Ἀντιόχου πόλιν ὁ τῆς Ἀνατολῆς ἄρχων εἰργάζετο. § 24 Ὁ δὲ βασιλεὺς Ἰουλιανὸς ἔτι κατὰ τὴν Κωνσταντινούπολιν διεῖλκέ τινα χρόνον, τὰ ἐν ταύτῃ κρατύνας εἰς ὅπερ ἐνόμιζε μάλιστα τῇ βασιλείᾳ συμφέρειν, καὶ ὅπως ὁ Ἑλληνισμὸς αὐτῷ πρὸς τὸ μεγαλειότερον ἐξαρθῇ σκοπῶν τε καὶ πραγματευόμενος. ἄρας οὖν ἐκ τῆς Κωνσταντινουπόλεως σὺν παντὶ τῷ στρατῷ τὴν ἐπὶ Συρίας ἐποιεῖτο ὁδόν. διελθὼν τοίνυν ἅπασαν τὴν Φρυγίαν καὶ πρὸς τὴν ἐσχάτην αὐτῆς πόλιν τὸ καλούμενον Ἰκόνιον καταντήσας, ἐξέκλινε τὴν Ἰσαυρίαν καταλιπών· καὶ τὸν λεγόμενον Ταῦρον ὑπεραναβὰς ἦλθεν ἐπὶ τὰς πόλεις τῆς Κιλικίας, καὶ τῷ σταθμῷ προσπελάσας τῷ ἐν Ἰσσῷ, αὐτοῦ κατασκηνοῖ, τὸν ἐκ Μακεδονίας Ἀλέξανδρον μιμησάμενος· αὐτόθι γὰρ κἀκεῖνος ἐν Ἰσσῷ τὸν πρὸς Δαρεῖον τὸν τῶν Περσῶν βασιλέα συνεκρότησε πόλεμον καὶ τοῦτον νικήσας ἐπίσημον τὸν τόπον εἰργάσατο. ἐκεῖθεν τὸν Ἰσσικὸν κόλπον διαπεράσας ἦλθεν ἐν Ταρσῷ τῇ πόλει, κἀκεῖθεν εἰς Ἀντιόχειαν θυμομαχῶν κατὰ τῶν Χριστιανῶν καὶ ἐπαπειλούμενος τὸ τούτων εἰς ἅπαν ἐξαλείφειν ὄνομα. 7.8a Artemii Passio 49 Ende Αὐτὸς δὲ (na+ml ὁ Ἰουλιανὸς) ἐπὶ τὴν Δάφνην ὥρμησε, τὸ τῆς Ἀντιοχείας κάλλιστον ἐνδιαίτημα. Ebd. 51: Ὁ δὲ Ἰουλιανὸς ἐπὶ τὴν Δάφνην ὥρμησε τὸ προάστειον, ὡς προέφημεν, θυσίας ἑτοιμαζόμενος τῷ Ἀπόλλωνι καὶ χρησμοὺς παρ' αὐτοῦ δέξασθαι προσδοκῶν. ἡ δὲ Δάφνη προάστειόν ἐστι τῆς Ἀντιοχείας, ἐπὶ τῶν ὑψηλοτέρων αὐτῆς χωρίων κείμενον, ἄλσεσι παντοίοις συνηρεφές· πολυπρεμνότατον γὰρ καὶ πολυκαρπότατόν ἐστι τὸ χωρίον, ἔνθα τῶν τε ἄλλων παντοίων δένδρων καὶ δὴ καὶ κυπαρίττων ἐξαίσιον πεφύτευται χρῆμα πρός τε κάλλος καὶ ὕψος καὶ μέγεθος οὐ συμβλητόν, νάματά τε πανταχῆ διαθέει ποτίμων ὑδάτων, μεγίστων αὐτόθι πηγῶν ἀναδιδομένων, ἀφ' ὧν καὶ ἡ πόλις ἐν ὀλίγαις δὴ πόλεων εὐυδροτάτη τυγχάνειν δοκεῖ. καὶ μὴν καὶ οἰκοδομαῖς λαμπραῖς καταλύσεων καὶ λουτρῶν καὶ τῶν ἄλλων κατασκευῶν εἴς τε χρείαν καὶ κόσμον εὖ μάλα πολυτελῶς ἐξήσκηται τὸ χωρίον. ἐνταῦθα καὶ ἄλλων μὲν δαιμόνων ναοί τε καὶ ἀγάλματα ἦν, διαφερόντως γε μὴν τὸ τοῦ Ἀπόλλωνος ἐξ ἀρχαίων τῶν χρόνων ἐνυπῆρχε θεραπευόμενον. αὐτόθι γὰρ καὶ τὸ περὶ τὴν Δάφνην τὴν παρθένον συμβῆναι πάθος ὁ Ἑλληνικὸς ἔπλασε μῦθος, ἧς δὴ καὶ μάλιστα φέρειν ἔτι δοκεῖ τὴν ἐπωνυμίαν ὁ τόπος. § 52 Τὸ δὲ ἄγαλμα τοῦ Ἀπόλλωνος τοιόνδε τὴν κατασκευὴν ἦν· ἐξ ἀμπέλου μὲν αὐτῷ συνεπεπήγει τὸ σῶμα πανθαυμάστῃ δὴ τέχνῃ πρὸς μιᾶς συμφυΐας ἰδέαν συναρμοσθέν, χρυσῷ δὲ πᾶς ὁ περικείμενος πέπλος ἀμφιεννύμενος τοῖς παραγεγυμνωμένοις καὶ ἀχρύσοις τοῦ σώματος εἰς ἄφραστόν τι συνεφθέγγετο κάλλος· ἑστῶτί τε μετὰ χεῖρας ἦν ἡ κιθάρα μουσηγετοῦντά τινα ἐκμιμουμένῳ, αἵ τε κόμαι καὶ τῆς δάφνης ὁ στέφανος τὸν χρυσὸν ἀναμὶξ ἐπήνθουν, ὡς ἤμελλε χάρις ἐξαστράψειν
Α τῆς οἰκοδομῆς τὸ ἀνάλωμα. Ταύτης δὲ τῆς πρεσβείας Β λιστα (44) κεχαρισμένον τὴν πρεσβείαν στέλλων, καὶ οἱ πρέσβεις ἔφερον βασιλικῶν ἀναλωμάτων, ἀλλ' ἐξ ἐν τοῖς πρώτοις ἦν καὶ Θεόφιλος ὁ Ινδός. Ος πάλας μὲν Κωνσταντίνου τοῦ πάλαι βασιλεύοντος, ἔτι τὴν ἡλικίαν νεώτατος, καθ᾽ ὁμηρίαν παρὰ τῶν Διθηνῶν καλουμένων (42) εἰς Ρωμαίους ἐστάλη· Διβοῦς γ' ἐστὶν αὐτοῖς ἡ νῆσος χώρα. Τῶν Ἰνδῶν δὲ καὶ οὗτος φέρουσι τὸ ἐπώνυμον· τὸν μέντοι Θεόφιλον, οὐκ ὀλί τον Ρωμαίοις ἐνδιατρίψαντα χρόνον, τά τε ἤθη εἰς τὸ ἀκρότατον πρὸς ἀρετὴν ρυθμίσαι, καὶ τὴν δόξαν - πρὸς εὐσέβειαν, καὶ τὸν μοναύλιον ἀνελέσθαι βίον καὶ δὴ καὶ εἰς βαθμόν διακόνων παραγγείλαι, Ευσεβίου τὰς ἱερουργοὺς αὐτῷ χεῖρας ἐπιθεμένου (ἀλλὰ ταῦτα μὲν πρότερον), τὴν δὲ πρεσβείαν ὑπελθόντα καὶ ἐφ όρου λαβεῖν παρὰ τῶν ὁμοδόξων ἀξίωμα (43). Ο μέντοι Κωνστάντιος μεγαλοπρεπῶς καὶ εἰς τὸ μά ἵππους εἰς διακοσίους τῶν ἐκ Καππαδοκίας ευγενε στάτων ἱππαγωγοις πλοίοις κομιζομένους, καὶ πολλὰς ἄλλας δωρεὰς εἰς τὸ πολυτελέστατον θαῦμα παρα σχεῖν, καὶ θελκτηρίους συνεξέπεμψε. Καταλαβὼν δὲ τοὺς Σαβαίους ὁ Θεόφιλος, πείθειν ἐπεχείρει τὸν ἐθνάρχην, Χριστόν τε σέβειν εἰδέναι, καὶ τῆς Ἑλ ληνικῆς πλάνης ἀποστῆναι. Ἡ δὲ τῶν Ἰουδαίων οι- κεία ἐπίνοια, τοῦ Θεοφίλου παραδόξοις ἔργοις καὶ ἅπαξ καὶ δὶς τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν ἄμαχον ἐπιδειξα μένου, εἰς σιγὴν μὲν βαθεῖαν, καὶ ἄκον τὸ ἀντιπνέον καθαρότητι γνώμης τοῦ τὴν ἀρχὴν ἔχοντος τοῦ ἔθνους πρὸς τὴν εὐσέβειαν ἀποκλίναντος, καὶ τρεῖς οὐ μίαν Εκκλησίας ἀνὰ τὴν χώραν ἀναστήσαντος, οὐκ ἐξ ὧν ὧν αὐτὸς ἐκεῖνος προθύμως οίκοθεν ἐχορήγει· καὶ τῷ θαύματι τῶν Θεοφίλου ἔργων, ἐνάμιλλον παρ έχειν ἐφιλοτιμεῖτο τὸ πρόθυμον. Τῶν δὲ ἐκκλησιῶν μίαν μὲν ἐν αὐτῇ τῇ μητροπόλει τοῦ παντὸς ἔθνους παρὰ τῶν Διδηνῶν καλου- μένων. προς μα. εἰς τὸ μάλιστα κεχαρισμένον, τιπνέον κατέδυ. άντιπλέων ἀντιπλέον, καὶ ἅπαν τὸ ἀντιπνέον. PILOSTORGII • Edifcandis ecclesiis impenderent. Hujus porro le- A gationis princeps erat Theophilus Indus. Qui olim quidem Constantino imperium administrante admo- dum juvenis, obses a Divæis missus fuerat ad Ro- manos: horum regio Divus insula est. Incolæ vero ipsi quoque Indi cognominantur. Porro hunc Theo- philum, cum diu inter Romanos vixisset, mores suos ad summam virtutis perfectionem forinasse, et veram de Deo opinionem amplexum esse scribit; sed et monasticam vitam eum elegisse, et ad gra- dum diaconi promotum esse testatur, Eusebio sa- cras ei manus imponente. Sed hæc quidem prius. Postea vero cum legationem hanc obeundam susce- pisset, a suæ communionis hominibus episcopali dignitate eum ornatum esse. Cæterum Constantius, cum legationen magnificam et valde gratiosam esse vellet, ducentos equos ex Cappadocia generosissi— mos navibus impositos, multaque alia dona, partim ad conciliandam admirationem, partim ad alliciendos animos misit. Theophilus igitur cum ad Sabæos venisset, gentis principi persuadere conatus est, ut Christum coleret, et a gentilium errore recederet. Et Judæorum quidem solita fraus ac malitia in profundissimum silentium sese abdere coacta est, cum Theophilus admirandis operibus editis fidem Christi invictam esse semel atque iterum ostendisset. Legatio vero felicem exitum sortita est, cum prin- ceps gentis illius sincero auimo ad veram pietatem transiisset, et tres ecclesias in ea regione ædificas- set, non tamen ex ea pecunia quam legati ab im- peratore secum attulerant, verum ex iis sumptibus – quos ipse alacri animo ex privata pecunia suppedi- tavit, admirandis Theophili operibus æqualem animi sui magnitudinem exhibere contendens. Ex illis autem ecclesiis unam quidem in metropoli totius C VALESH ANNOTATIONES. tior Luce Holstenio, qui ad latus sui cod. adnota- vit legendum sibi videri, Quanquam retineri etiam potest eodem sensu. Porro ab his Divæis ait Philostorgius obsi- dem missum esse ad Constantinum Magnum, Theo- philum Indum, dum adhuc esset adolescens. Erat igitur hic Theophilus Divæus, ortus ex Diva insula maris Indici. Hujus nationis Indicæ meminit Am- mianus Marcellinus, in libro zxn, pag. 211, edi- tionis nostræ. Hinc nationibus Indicis certatim cum donis optimates mittentibus unte tempus abusque Divis et Serindivis. Quo in loco Divi quiden sunt, quos Divenos vocat Philostorgius, qui Divu, vet Devu insulam incolunt. Hæc est fortasse insula quæ Diu vulgo vocatur, ad ostium Indi fluminis sita, Regi Cambaiæ obnoxia : quam describit Hie- ronymus Osorius in libro 1x De rebus Emanuelis. Quod spectat ad Serindivos, assentior viro doctis- simo Samueli Bocharto, qui Serindivos ait esse in- colas insulæ Seilan, quæ et Serandib Arabice dici- tur. Quam eamdem esse cum Taprobane, multis argumentis probat Bochartus in libro primo De co- loniis Phenicum, capite ultimo. Id per invidiam atque æmulationem ab Arianis factum esse opinor; nam cum Athanasius paulo ante hæc tempora Frumentium catholicum episco- pum ad Axumitas misisset, ut ex Rufino refert So- D crates atque Sozomenus, Ariani, Athanasii gloriæ Invidentes, ut suum dogma in illis regionibus dis- seminarent, Theophilum Indum eo mittendum cu- Farunt : quem episcopi dignitate decorarunt, ut illum opponerent Frumentio. Quin etiam suaserunt Constantio imperatori, ut ad tyrannos “Axumitarum (sic enim regulos earum nationum appellare con- sueverant, ut docet Arrianus in Periplo maris Ery- Chrai) literas scriberet, quibus poscebat ut fru- mentius ex illis regionibus ejiceretur, ut testatur Athanasius in Apologetico. legitur quemadmodum etiam scriptum est apud Nicephorum in lib. 1x. muelis Bocharti scriptum inveni, xai &xov rô dy- Quæ lectio procul dubio vulgalz praeferenda est. Neque enim Grace dici- tur; aut si dicitur non convenit tamen huic loco. Posset etiam legi Porro de Judæorum malitia, qui Theophili prædi- cationi obsistebant, testatur etiam Metaphrastes in Martyrio S. Aretha et sociorum: cujus locum jam protulit Gothofredus in Annotationibus. Nec quid- quam causæ erat, cur Gothofredus dubitaret utrum e Philostorgio, an ex Nicephoro narrationem illam hausisset Metaphrastes, cum Nicephorus longe posterior sit Symeone Metaphraste. (45) κατέδυ. Τὰ δὲ τῆς πρεσβείας τὸ πέρας ἐδέχετο, (42) Πρὸς τοὺς Διβηνῶν καλουμένους. Assen- (45) Εφόρου λαβεῖν παρὰ τῶν ὁμοδόξων ἀξίως (44) Εἰς τὸ κάλλιστα. Rectius in codice Boclarti (45) Καὶ ἀκοντὶ ἀντιπλέων. In ms. codice S2-
PG 65:485πολλὴ τοῖς θεησομένοις· ὑάκινθοί τε αὐτῷ δύο λίθοι μεγάλοι τὸν τῶν ὀφθαλμῶν ἐξεπλήρουν τύπον κατὰ μνήμην τοῦ Ἀμυκλαίου παιδὸς Ὑακίνθου. καὶ ἀεὶ τὸ τῶν λίθων κάλλος καὶ μέγεθος τὸν μέγιστον προσετέλει τῷ ἀγάλματι κόσμον, ἐνταθέντων περιττῶς πρὸς ἀξιοπρέπειαν αὐτοῦ τῶν ἐργασαμένων, ἵν' ὅτι πλείστοις ἀπατᾶσθαι περὶ αὐτοῦ συμβαίνῃ, τῷ περικαλλεῖ τῆς προφαινομένης μορφῆς εἰς τὸ προσκυνεῖν αὐτῷ δελεαζομένοις. ὅπερ οὖν καὶ αὐτὸς ὁ Ἰουλιανὸς πεπονθὼς ἦν· πλείονα γοῦν ἢ σύμπασι τοῖς ἄλλοις ἀγάλμασι προσῆγε τὴν θεραπείαν, χιλιόμβας ὅλας ἐξ ἑκάστου γένους αὐτῷ θυόμενος. § 53 ἐπεὶ δὲ αὐτῷ πάντα ποιοῦντι καὶ πραγματευομένῳ ὅπως χρῴη τὸ ἄγαλμα πλέον ἦν οὐδέν, ἀλλὰ τοῦτό τε καὶ τὰ λοιπὰ αὐτόθι σύμπαντα ἀγάλματα βαθεῖα σιωπὴ κατεῖχεν, ἐνταῦθα νομίσας τὰ ἀπὸ τῆς γοητείας ἐνδεῖν ἣν ἱερουργίαν καλοῦσιν Ἕλληνες, Εὐσέβιόν τινα μέγιστον ἐπὶ τῷ ταῦτα δύνασθαι κεκτημένον ἐν Ἕλλησι κλέος μεταπεμψάμενος, τούτῳ προσέταττεν ἐπίπνουν ὅτι μάλιστα τὸ ἄγαλμα καὶ ἐνεργὸν ἀποφαίνειν, μηδενὸς ὧν εἰς τοῦτο προσδεῖν αὐτῷ νομίζοι φεισάμενον. τῷ δὲ ἐπειδὴ πάσας ἑαυτοῦ κεκινηκότι τὰς μηχανὰς καὶ μηδὲν ὅ τι πλέον ἂν ἐπινοήσειεν ὑπολειπομένῳ τὸν ὅμοιον ἐσεσιωπήκει καὶ κατὰ φύσιν τρόπον, οὐδέν τι μᾶλλον ἢ καὶ πρόσθεν φθεγγόμενον, ἐνταῦθα ἤδη πρὸς τοῦ Ἰουλιανοῦ ἐρωτώμενος καὶ καθότι μάλιστα σιωπῴη, καὶ ταῦτα πάντων τελεσθέντων ἐπ' αὐτῷ τῶν νομιζομένων παρ' αὐτοῖς, τὸν Βαβύλαν ἔφη τῆς σιωπῆς τούτου τε καὶ τῶν λοιπῶν ἀγαλμάτων αἰτιώτατον εἶναι αὐτοῦ ἐν τῇ Δάφνῃ κείμενον, ὡς τῶν θεῶν τὸν νεκρὸν αὐτοῦ βδελυττομένων καὶ διὰ τοῦτο τοῖς ἕδεσι σφῶν ἐπιφοιτᾶν οὐκ ἀνεχομένων· οὐ γὰρ ἠβούλετο τὴν ἀληθεστάτην αἰτίαν εἰπεῖν, οὐ παντάπασί γε αὐτῆς ἀνεπαίσθητος γεγονώς, ὅτι δὴ κρείττων δύναμις σαφῶς ἦν ἡ τὰς τῶν δαιμόνων ἐνεργείας πεδησαμένη, ἄλλως τε καὶ τοῦ δαίμονος αὐτῷ τοῦ τὸν Ἀπόλλωνα ὑποκρινομένου σαφῶς καὶ διαρρήδην, ὡς λέγεται, εἰρηκότος μὴ δύνασθαι ἀποκρίνασθαι διὰ Βαβύλαν. Artemii Passio Folge ‹ 54 Ὁ γὰρ δὴ Βαβύλας οὗτος λέγεται ἐπίσκοπος μὲν γενέσθαι τῆς Ἀντιοχείας· Νουμεριανῷ δὲ τῷ βασιλεῖ εἰσελθεῖν βουλομένῳ ἐν τῇ τῶν Χριστιανῶν ἐκκλησίᾳ κατὰ δή τινα ἑορτὴ στὰς πρὸ τῶν θυρῶν διεκώλυσεν εἰσελθεῖν von hier an Artemii Passio † Suidas φάσκων εἰς δύναμιν μὴ περιόψεσθαι λύκον τῷ ποιμνίῳ ἐπεισερχόμενον. τὸν δὲ παραυτίκα μὲν ἀνακρουσθῆναι τῆς εἰσόδου, εἴτε στάσιν τοῦ ὄχλου ὑπειδόμενον, εἴτε καὶ ἄλλως αὐτῷ μεταβουλευθέν· ἐν χαλεπῷ μέντοι τὴν ἀντίστασιν τοῦ ἐπισκόπου ποιησάμενον, ἐπειδὴ ὡς ἑαυτὸν ἐπὶ τὰ βασίλεια ἀπηλλάγη, παραστήσασθαί τε αὐτὸν καὶ πρῶτα μὲν τὴν τόλμαν τῆς κωλύσεως ἐγκαλεῖν, ἔπειτα μέντοι κελεύειν αὐτὸν τοῖς δαίμοσι θύειν, εἰ βούλοιτό γε τὴν ἐπὶ τῷ ἐγκλήματι δίκην διαφυγεῖν. τὸν δὲ πρὸς τὴν ἔγκλησιν ἀπολογήσασθαι καὶ τὴν πρόκλησιν διακρούσασθαι· τὴν μέν, φήσαντα ποιμένι ὄντι ἑαυτῷ πάντα προσήκειν ὑπὲρ τοῦ ποιμνίου προθυμεῖσθαι, τὴν δέ, μὴ ἂν ἑλέσθαι τοῦ ὄντως ὄντος ἀποστάντα θεοῦ ψευδωνύμοις ὀλετῆρσι δαίμοσι θύειν. εἶθ' ὁ μὲν ὡς ἑώρα μὴ πειθόμενον προσέταξεν αὐτὸν ἁλύσεσι καὶ πέδαις ἐνδησαμένους τὴν ἐπὶ θανάτῳ ἄγειν τῆς κεφαλῆς ἀφαιρήσοντας· ὁ δέ, ἐπειδὴ ἤγετο τεθνηξόμενος, ταύτας ἀναλαβὼν ᾖδε τὰς τοῦ ψαλμοῦ ῥήσεις· «ἐπίστρεψον ψυχή μου εἰς τὴν ἀνάπαυσίν σου, ὅτι κύριος εὐηργέτησέ σε». Art. P. ‹ 55 † Suidas Folge Φασὶ δὲ καὶ τρεῖς παῖδας ἀδελφοὺς τὸ γένος κομιδῇ
PG 65:489νέους, ὑπ' αὐτῷ ἀνατρεφομένους, ἁρπαγῆναί τε καὶ αὐτοὺς ὑπὸ τοῦ βασιλέως καὶ ὡς οὐδ' αὐτοὶ θύειν ἤθελον, καίτοι παντοίας ἀνάγκης αὐτοῖς προσαγομένης, καὶ αὐτοὺς κελεῦσαι τὸν βασιλέα τῶν κεφαλῶν ἀφαιρεῖν· οὕς, ἐπειδὴ ἧκον εἰς τὸ προκείμενον χωρίον, ὁ Βαβύλας ἑαυτοῦ προστησάμενος προτέρους προσῆγε τῷ ξίφει, τοῦ μή τινα τρέσαντα αὐτῶν ἀναδῦναι τὸν θάνατον. καὶ ἀποτεμνομένων ταύτην ἀνειπὼν τὴν φωνήν· «ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία ἅ μοι ἔδωκεν ὁ θεός», ἔπειτα καὶ αὐτὸς προὔτεινε τὸν αὐχένα τῷ ξίφει, ἐντειλάμενος τοῖς τὸ σῶμα αὐτοῦ ἀναλεξομένοις τὰς ἁλύσεις καὶ τὰς πέδας αὐτῷ συνθάψαι, «ἵν' ᾖ μοι ταῦτα», φησί, «κειμένῳ κόσμος.» καὶ νῦν μετ' αὐτοῦ, ὥς φασι, ταῦτα τυγχάνει κείμενα. von hier an Artemii Passio allein Τοῦτον τὸ Βαβύλαν ὁ Ἰουλιανός, ἐπειδὴ πρὸς τοῦ Εὐσεβίου ἤκουσε κώλυμα τοῖς ἀγάλμασιν εἶναι τοῦ μὴ χρᾶν, αὐτίκα προσέταξεν αὐτῇ θήκῃ (λίθου δ' ἐστὶ μεγάλου πεποιημένη) μετάγειν ἐκ τῆς Δάφνης οἷς τι τοῦτο διαφέρει πόρρω που αὐτῶν ἀλλαχόσε ἵνα καὶ ᾗ βούλονται μεταστησαμένους. εὐθὺς οὖν ὁ τῆς πόλεως ὄχλος προχυθέντες ὡς ἐπὶ μεγάλῃ αἰτίᾳ καὶ περιβαλλόμενοι εἷλκον τὴν θήκην· ἡ δέ, ὡς οὐχ ὑπ' ἀνθρώπων ἑλκομένη μᾶλλον ἢ κρείττονος αὐτὴν κινούσης δυνάμεως, ἔφθανε τὴν τῶν ἀγόντων προθυμίαν ἐφεπομένη. αὐθήμερόν γέ τοι αὐτὴν σταδίους πλέον ἢ πεντήκοντα κομισάμενοι, ἐν τῷ καλουμένῳ κοιμητηρίῳ κατέθεσαν. ἔστι δὲ πρὸ τῆς πόλεως οἶκος σώματα παλαιῶν ἀνδρῶν καὶ ἐνίων γε ἐπ' εὐσεβείᾳ μαρτυρουμένων πολλὰ δεδεγμένος· τότε μὲν οὖν ἐνταῦθα τὴν θήκην εἰσεκόμισαν. § 56 Ὁ δὲ Ἰουλιανὸς παρεσκευάζετο πλῆθος ἱερείων τε καὶ ἀναθημάτων, ὡς τῇ ὑστεραίᾳ σὺν αὐτοῖς εἰς τὴν Δάφνην ἀναβησόμενος, νῦν γε δὴ πάντως ἐλπίζων, εἰ μὴ τῶν ἄλλων, ἀλλὰ τοῦ γε Ἀπόλλωνος τεύξεσθαι ἀποκριθησομένου· ἐπὶ τοῦτον γὰρ αὐτῷ πᾶσα τῆς προθυμίας ἡ ἐλπὶς ἦν καὶ ὁ τόνος, ὡς αὐτῷ τι μᾶλλον ἢ ἑτέρῳ τὸ τοιοῦτον διαφέρον κατά τε τὴν μαντικὴν τέχνην καὶ ὅτιπερ αὐτῷ τὸ χωρίον ἀνεῖτο ἡ Δάφνη, νομίζοντι αὐτὸν ἔν γε τῷ οἰκείῳ τόπῳ εἰκότως πλέον ἢ τῶν ἄλλων ἄν τινα δαιμόνων ἰσχύειν. ὁ δὲ Εὐσέβιος καὶ οἱ λεγόμενοι ἱερεῖς καὶ τῶν νεωκόρων τὸ πλῆθος προσδεχόμενοι τὸν βασιλέα ἐν ἀγῶνι μεγάλῳ ἦσαν, καὶ διηγρύπνουν περὶ τὸ ἄγαλμα πάντα πραγματευόμενοι ὅπως ἐπειδὰν ἀφίκηται τύχοι αὐτοῦ φθεγξομένου, ὡς ἄλλης γε αὐτῷ ἔτι προφάσεως εἰς ἀναβολὴν μὴ ὑπολειπομένης. ἐπειδὴ δὲ πόρρω τῶν νυκτῶν ἦν, ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πῦρ ἀθρόως κατενεχθὲν ἐνέσκηψε τῷ νεῷ, καὶ ἅμα πανταχόθεν αὐτοῦ δραξάμενον ἐμπιπρᾷ αὐτῷ ἀγάλματι καὶ αὐτοῖς ἀναθήμασιν. πάντων δὲ ὁμοῦ καταφλεγομένων καὶ τοῦ πυρὸς ἐπὶ μέγα ἐξαιρομένου, βοὴ μὲν αὐτίκα μεγάλη περὶ τὸν νεὼν ἦν καὶ θόρυβος οὐδενὶ ἐοικώς· καὶ δὴ πολλῶν ἐπαμῦναι προθυμουμένων οὐδεὶς ἦν ὁ πρὸς τὸ πῦρ ἀντισχεῖν δυνησόμενος· ἀλλ' οἱ μὲν ἐπὶ τὴν πόλιν ἔθεον τῷ ἄρχοντι τῆς Ἑῴας Ἰουλιανῷ μηνύσοντες, ὁ δὲ λοιπὸς ὄχλος ἔστασαν ὑπ' ἐκπλήξεως, θεαταὶ τοῦ παραδόξου τῆς καταλαβούσης αὐτοὺς συμφορᾶς γινόμενοι. τὸ δὲ πῦρ οὐδενὸς ἦν τῶν ἄλλων ἁπτόμενον, τοσαύτης γε καὶ οὕτως ἀμφιλαφοῦς ὕλης ἐκεῖ πεφυκυίας, ὅ τι μὴ μονώτατον ἐμπεσὸν κατέφλεγε σὺν τοῖς ἐνοῦσι τὸν νεών, ὡς τὸ μὲν ἄγαλμα καὶ πᾶν ὅ τι ἐν ἀναθήμασιν ἦν καθάπαξ ἀφανισθῆναι, βραχέα δὲ λειφθῆναι τῶν οἰκοδομημάτων ἐδάφη μνημεῖα τοῦ πάθους ἃ καὶ νῦν ἔτι δείκνυται σαφέστερον τὸ δεῖγμα τοῦ θεηλάτου πυρός. § 57 Ὁ δὲ Ἰουλιανὸς τὰ συμβάντα ἀκούσας ὀργῆς τε πίμπλαται καὶ δεινὸν ποιησάμενος εἰ οἱ Χριστιανοὶ τοῖς συμβεβηκόσιν ἐπιτωθάσειν μέλλοιεν, αὐτίκα προστάττει τῆς μεγάλης αὐτοὺς ἐξωθεῖν ἐκκλησίας καὶ ταύτην μὲν ἄβατον αὐτοῖς παντελῶς ἀποφαίνειν, ὡς ὅτι ἀσφαλέστατα αὐτὴν ἀποκλεισαμένους, τὰ δὲ κειμήλια
PG 65:493πάντα δημοσιοῦν. Δέδωκε δὲ καὶ τοῖς Ἕλλησιν ἄδειαν ὥστε εἰσέρχεσθαι αὐτοὺς εἰς τὰς τῶν Χριστιανῶν ἐκκλησίας καὶ ποιεῖν ὅσα καὶ βούλονται. τούτων οὖν παρὰ τοῦ τυράννου καὶ ἀσεβοῦς Ἰουλιανοῦ κελευσθέντων, τί τῶν μεγίστων κακῶν οὐκ ἐτελέσθη; τί δὲ τῶν ἀπηχεστάτων οὐκ ἐλέχθη, τῶν ἀφέτῳ γλώττῃ λαλούντων τὰ ἄρρητα κατὰ τῆς τῶν Χριστιανῶν πίστεως καὶ βλασφημούντων εἰς τὸν κύριον καὶ θεὸν ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἐν πάσαις ταῖς πόλεσιν; ἐν μὲν γὰρ υσω. † ob. 4a S. 80, 30 ff 7.9aArtemii Passio 58: Αὐτὸς δὲ ὁ ... Ἰουλιανὸς s. ob. S. 80, 35 ff ... ἐκέλευσε καὶ τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις ναὸν τῶν Ἰουδαίων ἀνιστᾶν· καὶ τοὺς Χριστιανοὺς τῆς πόλεως ἐκβαλὼν τοῖς Ἰουδαίοις ἔδωκε κατοικεῖν, ἀποστείλας Ἀλύπιόν τινα τοῦ μετὰ σπουδῆς τὸν ναὸν ἀνοικοδομήσασθαι. Ebd. 68: Ἐπεὶ δὲ ἀνωτέρω εἰρήκαμεν ὡς ὁ παραβάτης Ἰουλιανὸς ἀπέστειλεν εἰς Ἱεροσόλυμα τοῦ τὸν ναὸν τῶν Ἰουδαίων ἀνοικοδομήσασθαι, ὃν Οὐεσπασιανὸς καὶ Τίτος ὁ τούτου υἱὸς μετὰ τῆς πόλεως καὶ αὐτὸν καθεῖλον καὶ ἐνεπύρισαν, καθὼς προείρηκεν ὁ δεσπότης Χριστὸς περὶ αὐτοῦ πρὸς τοὺς θεηγόρους αὐτοῦ μαθητάς, ὅτι «οὐ μὴ μείνῃ λίθος ἐπάνω λίθου, ὃς οὐ μὴ καταλυθῇ»· θέλων οὖν ὁ παράνομος τὰς τοῦ Χριστοῦ φωνὰς ψευδεῖς ἀποδεῖξαι, ἐσπούδαζε μάλιστα τὸν ναὸν οἰκοδομεῖν, προστάξας ἐκ τῶν δημοσίων πραγμάτων τε καὶ χρημάτων ποιεῖσθαι πᾶσαν τὴν τῆς οἰκοδομῆς ἔξοδον. συνδραμόντων οὖν τῶν θεοκτόνων Ἰουδαίων καὶ μετὰ πολλῆς τῆς χαρᾶς τοῦ ἔργου ἐναρξαμένων, καὶ τὴν τῶν θεμελίων τάφρον ἐξορυττόντων ἀργυραῖς ἄμαις καὶ σκάφαις καὶ τοὺς θεμελίους μελλόντων καταβάλλεσθαι, σφοδροτάτη καταιγὶς ἐπελθοῦσα τὸ κενωθὲν ἀντεχώννυ. ἀστραπῶν δὲ καὶ βροντῶν καθ' ὅλην ἐκείνην τὴν νύκτα συνεχῶς καταπεμπομένων, σεισμὸς ἐγγιζούσης λοιπὸν τῆς ἡμέρας ἐγένετο, ὥστε πολλοὺς καὶ ὑπαίθρους μένοντας ἐναποψῦξαι· καὶ πῦρ ἐκ τῶν ὀρυττομένων θεμελίων ἐξενεχθὲν πάντας τοὺς εὑρεθέντας ἐκεῖσε κατέφλεξεν. καταπεσεῖν δὲ καὶ πόλεις συνέβη, τὰς περὶ Νικόπολιν καὶ Νεάπολιν Ἐλευθερόπολίν τε καὶ Γάζαν καὶ ἑτέρας πλείους· στοά τε τῆς Αἰλίας ἤγουν Ἱερουσαλήμ, ἡ παρὰ τὴν συναγωγὴν τῶν Ἰουδαίων, πολλοὺς τῶν εἰρημένων κατενεχθεῖσα ἀνεῖλεν, πῦρ τε ἐκραγὲν ἀδήλως πλείστους Ἰουδαίων κατέκαυσεν. ἐγένετο δὲ καὶ σκότος κατὰ τοὺς τόπους ἐκείνους, καὶ σεισμοὶ συνεχεῖς πολλὰς φθορὰς ἐν πολλαῖς ἐργασάμενοι πόλεσιν. 7.15aArtemii Passio 69 unmittelbar nach πόλεσιν ob. S. 96, 34: Ὁ δὲ Ἰουλιανὸς ἀπάρας ἀπὸ τῆς Ἀντιοχείας σὺν παντὶ τῷ στρατεύματι ἐπὶ τὴν Περσίδα γῆν ἐπορεύετο· καὶ τὴν Κτησιφῶντα πόλιν καταλαβὼν ἐδόκει τι μέγα διαπραξάμενος ἔργον ἐφ' ἕτερα μεταβαίνειν κρείττονα. ἔλαθεν δὲ ἑαυτὸν ἐξαπατηθεὶς ὁ παμμίαρος· ἔρωτα γὰρ διαβολικὸν τῆς εἰδωλομανίας ἐγκτησάμενος καὶ ἐλπίσας διὰ μὲν τῶν ἀθέων θεῶν αὐτοῦ πολυχρόνιον τὴν βασιλείαν ἕξειν καὶ νέον γενέσθαι Ἀλέξανδρον, περιγενέσθαι δὲ καὶ τῶν Περσῶν καὶ τὸ τῶν Χριστιανῶν ἐξαλείφειν εἰς ἅπαν γένος καὶ ὄνομα, ἐξέπεσε τῆς ὑπερηφάνου διανοίας. γέροντι γὰρ ἐντυχὼν Πέρσῃ καὶ παρ' αὐτοῦ ἀπατηθείς, ὥστε τὰ βασίλεια τῶν Περσῶν καὶ πάντα τὸν πλοῦτον αὐτῶν ἀμογητὶ παραλήψεσθαι, ἐνέβαλεν αὐτὸν ἐπὶ τὴν Καρμανίτην ἔρημον εἰς ἀνοδίας καὶ βάραθρα καὶ εἰς ἐρήμους καὶ ἀνύδρους τόπους μετὰ παντὸς τοῦ στρατεύματος· καὶ δίψῃ καὶ λιμῷ πιέσας αὐτοὺς καὶ πᾶσαν τὴν ἵππον ἐναποκτείνας, ὡμολόγησεν ὁ Πέρσης ἑκουσίως αὐτοὺς πεπλανηκέναι, ὡς ἂν διαφθαρεῖεν ὑπ' αὐτοῦ καὶ μὴ τὴν ἑαυτοῦ πατρίδα πορθουμένην ὑπὸ τῶν ἐχθίστων θεάσοιτο. τοῦτον μὲν οὖν παραυτίκα μεληδὸν
σαυρίσας, καὶ τὴν βάσιν αὐτοῖς κρατυνάμενος (62) πρὸς τὸ ἀνέχεσθαι τοσοῦτον ὄγκον καὶ πλῆθος τῶν ἐν αὐτῇ φερομένων· τοῖς δὲ ποταμοῖς τὴν διέξοδον ἀπό λυτον ταῖς εὐμηχάνοις αὐτῆς διαθέσεσι δοὺς ἀεὶ, ταῖς τῶν χωρίων ὑπαγωγαῖς τε καὶ ταπεινότησιν ἀπὸ τῶν ὑψηλοτέρων ἐπὶ τὰ χθαμαλώτερα, τόπον τῇ ροπῇ τοῦ βρίθοντος ὕδατος παρασχών. ι. Ὅτι κεῖσθαι τὴν Παράδεισον οὗτος εἰκασίαις χρώμενος λέγει, κατὰ τὰς ἰσημερίας τῆς τους, πρῶτον μὲν ἐξ ὧν τὰ πρὸς μεσημβρίαν δῆλά ἐστι πάντα οικούμενα σχεδόν μέχρι τῆς ἔξω θαλάττης, ἣν θάλατταν ὁ ἥλιος ήδη ξυμφλέγει καθέτως ἐπ' αὐτῇ (65) τὰς ἀκτῖνας ἐρείδων· καὶ ἡ διὰ μέσου λεγομένη ζώνη τοῦτό ἐστιν. Ἔτι δὲ καὶ διότι ὁ νῦν Υφασις καλούμενος ποταμός, ἂν ἡ Γραφή Φεισών (α) ὀνομάζει, καὶ αὐτὸς τοῦ παραδείσου ἀναβλύζων, ἐκ Β τῶν ἀρχτῴων μᾶλλον τῆς ἀνατολῆς μερῶν ἐπὶ τὴν μεσημβρίαν φαίνεται ῥέων, καὶ εἰς τὸν ταύτῃ ὠκεανὸν τὸ ῥεῖθρον εἰσε ρευγόμενος, ἀντικρὺ τῆς νήσου Ταπροβάνης. Οὗ παρὰ τὰς ὄχθας τοῦ ποταμοῦ εὑρίσκεται τὸ λεγόμενον Καρυόφυλλον, είτε καρπός, εἴτε δὲ καὶ ἄνθος τυγχάνει. Καὶ πεπιστεύκασιν οἱ ἐκείνῃ, τῶν ἐκ τοῦ Παραδείσου τοῦτο δένδρον εἶναι. Καὶ γὰρ καὶ ἡ ὑπὲρ αὐτοὺς γῆ, ἔρημος τέ ἐστι δες - νῶς ἄπασα καὶ ἀκαρποτάτη. Ἐκ δὲ τοῦ φέρειν τὸν ποταμὸν τὸ ἄνθος, ἐπίδηλον ἂν εἴη ὡς οὗτος ὁ ποτα μὲς ὑπὸ γῆς ἅπας ῥεῖ (64), μηδαμόθι καταδυόμενος· οὐ γὰρ ἂν τὸ ἐκεῖθεν φυόμενον ηδύνατο φέρειν. Εχει δέ τι καὶ ἄλλο σύμβολον τῆς παρὰ τὸν Παρά δεισον γεηρᾶς ἐπιμιξίας· φασὶ γὰρ ὡς ἐάν τις τύχοι πυρετῷ λαύρῳ φλεγόμενος, εἰς τὸν ποταμὸν βαπτι σάμενος, παραυτίκα του νοσήματος ἀπαλλάττεται. Ὁ δὲ Τίγρης και Ευφράτης, διότι καταλύουσι καὶ πάλιν ἀνίσχουσιν, οὐδὲν ἐκεῖθεν δύνανται κομίζειν ὡς ὁ Υφασις. Οὐδέ γε ὁ Νεῖλος· καὶ γὰρ καὶ τοῦτον ἐκεῖθεν ῥεῖν ἡ Μωσέως ἐπίπνοια λέγει, Γηὼν αὐτὸν ὀνομά ζουσα· ἐν οἱ παρ' Ελλησιν Αἰγύπτιον εκάλουν. Ο τος, ὡς ἔστι συμβαλεῖν, ἐξορμῶν τοῦ Παραδείσου, πρὶν ἐπὶ τὸ οἰκούμενον φθάται, καταδυόμενος, ἔπειτα τὴν Ἰνδικὴν θάλατταν ὑπελθὼν ἔτι, καὶ κύκλῳ γε αὐτὴν περιελιχθείς, ώς εικάσαι (65), (τίς γὰρ ἀνθρώ των ἀκριβώσειε τοῦτο ; ) καὶ ὑπὸ πᾶσαν τὴν ἐν μέσῳ γῆν ἐνεχθεὶς μέχρι τῆς Ερυθράς θαλάσσης, καὶ ταύ- τὴν ὑποδραμὼν, ἐπὶ θάτερον αὐτῆς ἐκδίδοται μέρος, αὐτῆς. αὐτοῖς χολπώμασι, καθέτως, ὑπὲρ γῆς, ὡς ἔστιν εἰς χάσαι. (α) Φεισών. Τὰ τῶν τεσσάρων ποταμῶν ὀνόματα καὶ τὰ μὲν Εδραίως οὕτω καλεῖται· ὁ μὲν πρῶτος Φειτών, ὁ δὲ δεύτερος Γεών, ὁ τρίτος Φαῤῥάδ, ο τέταρτος Εδέ κέμ· παρὰ δὲ Ἕλλησι Γάγγης, Νείλος, Εὐφράτης, Τίγρης. ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. HT A tam aquarum quæ in ea feruntur vim ac multitu- D C dinem sustinendam; fluminibus vero liberum cur- sum perpetuo præbens dispositione solerti : loco- rum depressionibus ac declivitate a sublimioribus' ad inferiora vergente, iter faciens impetui currentis undæ. - Paradisum ad æquinoctium orientis situm esse scribit Phi- lostorgius, conjecturam capiens, primum ex eo quod cuncta fere loca ad meridiem sita constat esse habitabilia, usque ad Oceanum, quem deinde sol adurit, radios suos perpendiculo in eum im- mittens. Atque hæc est quæ media dicitur zona. Deinde ex eo quod finvius qui nunc Hyphasis di- citur, in sacris autern libris Phison nominatur, ortus et ipse ex paradiso, ex arctois magis orientis parti- bus meridiem versus fluere videtur, et in Oceanum qui illic est aquas suas evolvere, ex adverso insu'e Taprobane. Ubi ad ripas fluvii invenitur Caryophyl- lum, sive is fructus, sive flos est. Creduntque inco- læ ejus loci, hanc arborem utam esse ex iis quæ erant in paradiso. Etenim universa quæ supra illos est regio, admodum deserta, prorsusque infru- cluosa est. Ex eo vero quod fluvius iste florem gignit, manifestum fit eum supra terram totum fluere, neque uspiam sub terra cuniculus agere; alioqui forem illic natum perferre nullo modo pos- set. Porro hic fluvius aliud quoque indicium præ- fert terreni cum paradiso commercii; aiunt enim, si quis ardentissima febre correptus, in hoc fluvio mergatur, eum confestim morbo liberari. Tigris contra et Euphrates, propterea quod terram subeunt ac rursus emergunt, nihil inde deferre possunt perinde ac Hyphasis. Sed neque Nilus ; nam hunc quoque ex paradiso fluere testantur Moysis oracula, quæ illunı Gion appellant; Græci vero Ægyptium olim nominarunt. Hic, ut conjicere licet, ex para liso erumpeus, priusquam ad regio- nem habitabilem perveniat, terra absorptus, deinde Indicum mare subiens, ct circa illud in orbem, ut credibile est, circumvolutus, (quis eniin hominum id exacte cognoverit?) posthæc sub universa tellure que in medio est, usque ad Rubrum mare occultus VALESI ANNOTATIONES. rancis intellexit. Explicandus potius est versus ille juxta sententiam veterum, qui terram Oceano velut fundamento superstare crediderunt. Idem certe repetitur in psalino cxxxv. 6. hoc loco scriliendum est Quodsi vulga- tam. scripturam retinere voluerimus, vox ferenda erit ad vocabulum qu mihil aliud quam sinum seu gremium terra signi- dical. stenio, qui ad latus sui codicis adnotavit scriben- dum esse id est, perpendiculariter. dubio, quemadmodum legitur apud Nicephorum. lique ex sequentibus manifeste con- Vincitur. Quod suppleri potest hoc modo : VARIORUM. Aeacius Caesariensis in Catena Gra corum Patrum sic de quatuor Auminibus paradisi : 10. Paradisi situs, ejusque fluvii. (62) Καὶ τὴν βάσιν αὐτοῖς κρατυνάμενος. Εliam (65) Κατ' ἔτος ἐπ' αὐτῇ. Assentior Lacæ llo- (654) Ὑπὸ γῆς ἅπας ῥεῖ. Scribendum est procul (65) Ὡς εικάσαι. Meesse videtur verbum.
PG 65:495κατακόψαντες τῷ θανάτῳ παρέπεμψαν· εὐθέως δὲ καὶ μετὰ τῆς τηλικαύτης ταλαιπωρίας προσπίπτουσιν ἄκοντες τῷ τῶν Περσῶν στρατεύματι καὶ συμβολῆς γενομένης, αὐτὸς ὁ Ἰουλιανὸς τῇδε κἀκεῖσε διατρέχων καὶ διαταττόμενος περιπίπτει δόρατι, ὡς μέν τινες φάσκουσι, στρατιώτου· ὡς δὲ ἄλλοι, Σαρακηνοῦ τῶν μετὰ Περσῶν· ὡς δ' ὁ Χριστιανῶν λόγος ὁ ἀληθὴς καὶ ἡμέτερος, τοῦ δεσπότου Χριστοῦ ἀντιταξαμένου αὐτῷ. τόξον γὰρ ἀθρόως ἀπὸ τοῦ ἀέρος ἐνταθὲν καὶ βέλος ἐπ' αὐτὸν ὡς ἐπὶ σκοπὸν ἀφιὲν καὶ διὰ τῶν λαγόνων ὁρμῆσαν διαμπερὲς ἔτρωσεν αὐτὸν εἰς τὰ ὑποχόνδρια. Καὶ ἀνοιμώξας βαρύ τε καὶ δυσηχὲς ἔδοξε τὸν κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἐνώπιον αὐτοῦ ἑστάναι καὶ ἐπεγγελᾶν αὐτῷ. ὁ δὲ σκότους καὶ μανίας πλησθεὶς δεξάμενος τῇ χειρὶ τὸ ἴδιον αἷμα καὶ εἰς τὸν ἀέρα ῥάνας, πρὸς τῇ ἐκπνοῇ γενόμενος, ἀνέκραξε λέγων· «νενίκηκας, Χριστέ· χορτάσθητι, Γαλιλαῖε». καὶ οὕτως τὸν δεινὸν καὶ ἔχθιστον θάνατον καταλαβὼν κατέστρεψε τὸν βίον τοὺς αὐτοῦ θεοὺς πολλὰ λοιδορησάμενος. 8.1a Artemii Passio 70 unmittelbar nach loidorhsa/menoj ob. S. 103, 22: Τοῦ δὲ παραβάτου πεσόντος ἐν τῷ μεταιχμίῳ τοῦ στρατοπέδου, Ἰοβιανὸς ἀναγορεύεται βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ στρατοπέδου. καὶ σπονδὰς πρὸς τὸν Πέρσην εἰρηνικὰς ποιησάμενος, τὴν Νίσιβιν παραδοὺς τοῖς Πέρσαις ἄνευ τῶν οἰκητόρων, ἐξῆλθεν ἐκεῖθεν. ὁ γὰρ στρατὸς λιμῷ καὶ λοιμῷ διεφθείρετο. 8.6a Artemii Passio 70 unmittelbar nach diefqeiΏreto ob. S. 104, 27: Ἐλθόντι δὲ αὐτῷ (na+ml. τῷ Ἰοβιανῷ) ἐπὶ τῆς τῶν Ῥωμαίων γῆς, τῇ τῶν Ἀνομοιητῶν αἱρέσει προσετέθη ἤγουν Εὐνομιανῶν. 8.8a ebd. Folge Φθάσαντος δὲ αὐτοῦ τὴν Γαλατικὴν ἐπαρχίαν, αὐτόθι ἐν Δαδαστάνοις, ἔν τινι χωρίῳ οὕτω καλουμένῳ, ἄφνω καταστρέφει τὸν βίον. Καὶ μένει ὁ λαὸς ἀβασίλευτος ἡμέρας τεσσαράκοντα, ἄχρις οὗ ἐλθόντες ἐν Νικαίᾳ Οὐαλεντινιανὸν ἀνηγόρευσαν. ὁ δὲ Οὐαλεντινιανὸς τὸν ἴδιον ἀδελφὸν ἀναγορεύει βασιλέα τῇ πρὸ πέντε καλανδῶν μαρτίων, μετὰ τριάκοντα καὶ δύο ἡμέρας τῆς αὐτοῦ βασιλείας. Οὐαλεντινιανῷ τοίνυν ἐντυχόντες οἱ ἐπίσκοποι τῆς καθαρᾶς καὶ ὀρθῆς πίστεως ᾐτήσαντο γενέσθαι σύνοδον. καὶ ἀπεκρίθη αὐτοῖς ὅτι «ἐμοὶ μὲν ἔδωκεν ὁ θεὸς ἄρχειν τῶν τοῦ κόσμου πραγμάτων, ὑμῖν δὲ τῶν ἐκκλησιῶν. ἐγὼ τοίνυν εἰς τοῦτο τὸ πρᾶγμα οὐδὲν ἔχω· ὅπου οὖν δοκεῖ ὑμῖν συνελθόντες, τὴν σύνοδον ποιήσατε». ταῦτα οὖν εἴρηκεν ἔτι ὀρθὸν ἔχων τὸ φρόνημα καὶ μήπω διαφθαρέν. συναχθέντες δὲ οἱ ἐπίσκοποι ἐν Λαμψάκῳ (πόλις δέ ἐστι τοῦ Ἑλλησπόντου) ἀνακεφαλαιοῦνται τὰ τῆς πίστεως ὀρθὰ δόγματα· καὶ παραθέντες τὴν πίστιν Λουκιανοῦ τοῦ μάρτυρος, ἀνεθεμάτισαν τὸ ἀνόμοιον· καὶ ὑπογράψαντες τῇ πίστει τῇ προεκτεθείσῃ ὑπὸ τῶν ἁγίων πατέρων τῶν ἐν Νικαίᾳ, εἰς πάσας τὰς ἐκκλησίας διεπέμψαντο. οὐ μετ' οὐ πολὺ δὲ ὑπαχθέντος τοῦ βασιλέως Οὐάλεντος τῇ αἱρέσει τοῦ ἀνομοίου, ἤρξαντο πάλιν οἱ ἐπίσκοποι ἐλαύνεσθαι καὶ ἐξορίζεσθαι, Εὐδοξίου σὺν Ἀετίῳ καὶ Εὐνομίῳ καὶ τῶν λοιπῶν αἱρετικῶν, τῶν τὸ ἀνόμοιον πρεσβευόντων, στρατηγούντων.
PG 65:499Historia ecclesiastica (fragmenta e vita Constantini) (cod. Angelic. 22) 1.7a Vita Constantini Cod. Angelic. A f. 15v Franchi de' Cav. 93: Τοῦ τοίνυν ̓Αρείου καὶ τῶν ἀμφ' αὐτὸν κύκλῳ διά τε Παλαιστίνης ἰόντων καὶ Φοινίκης καὶ τῆς αλλης Συρίας καὶ Κιλικίας καὶ τῶν ἐφεξῆς ἐθνῶν ὁπόσα προποδὼν ην σφίσιν ἐπὶ τὴν Βιθυνίαν καὶ τὸν βασιλέα πορευομένοις (τοῦτον γὰρ εσπευδον ἀφικόμενοι διδάξαι τε περὶ τῶν γενομένων, τὰς παρὰ τῶν ἐπισκόπων ψήφους τε καὶ μαρτυρίας ἐπενεγκάμενοι), τούτους ουν αὐτῶν πάντας ἐπιπαριέναι κύκλῳ προαιρουμένων καὶ διατριβῆς οὐκ ὀλίγης ἐκ τούτου περὶ τὴν πορείαν αὐτοῖς γινομένης, ὁ ̓Αλέξανδρος αρας ἀπὸ τῆς ̓Αλεξανδρείας επλει τὴν ταχίστην ἐπὶ τὴν Προποντίδα καὶ τὴν Νικομήδους· ενθα παραγενόμενος καὶ τοῖς περὶ τὸν Οσιον Κουδρούβης εἰς λόγους καταστάς, πείθει τῆς αὐτοῦ συνεπίστασθαι γνώμης καὶ κυρῶσαι τὸ ὁμοούσιον, λόγοις δικαιοτάτοις αὐτοὺς ὑπαγόμενος. ̓Ανεδίδασκεν δὲ καὶ τὴν ̓Αρείου βλασφημίαν τε καὶ κακόνοιαν, τοιαῦτα λέγων πρὸς απαντας· «δεινόν, ω φίλοι, δεινὸν καὶ μεγάλης φυλακῆς αξιον τὴν γνώμην ἁπλῶς απασαν ἀνεῖσθαι τοῖς πέλας, καν αλλως τινὲς τῶν ἐπιτηδειοτάτων ειναι δοκῶσιν. αἱ γάρ τοι παρὰ τὴν ἀξίαν τιμαὶ τοὺς πολλοὺς οὐκ εἰς ευνοιαν αρα τῶν τιμώντων ἐπάγονται μᾶλλον η πρὸς τὸ κατ' αὐτῶν ἐγείρουσι θράσος. καὶ ταῦτα μὲν ετι, καίπερ οντα τοιαῦτα καὶ οια μὴ φέρειν, φέρειν ομως ἐγίγνωσκον. τὸ γὰρ ακρως οντα πονηρὸν Αρειον ετι δοκεῖν ὑπολείπειν ἑαυτῷ τινα χώραν τῆς ἐπὶ τὸ πρόσω κακίας, οἰστὸν ἡγεῖσθαι παρεσκεύαζεν, ὡς αν μήπω γε αὐτῷ πρὸς απαν τὸ οἰκεῖον ακρον τῆς πονηρίας ἀφικομένης. ἀλλ' ουτι καταπροΐξεται, ιστω τοῦτό γε σαφῶς, οὐδὲ χαιρήσει ταῦτα κατ' ἐμοῦ θρασυνόμενος Αρειος. εισεται γὰρ οτι καὶ γέροντες εχουσι νεῦρον εἰς εκπραξιν δίκης. τοιγαροῦν ἐκκεκηρύχθω πᾶσιν ἡμῖν καὶ κοινὸν ἀνάθεμα κείσθω καὶ ἀποτρόπαιον αὐτός τε Αρειος καὶ πάντες καὶ οσους ὁ κοινὸς δαίμων συναπέστησεν τῆσδε τῆς ἱερᾶς ἐκκλησίας ἐξελασάμενος.» Τῶν ουν ἐπισκόπων τότε πρὸς πολλὰς διαμεριζομένων δόξας, εδοξεν τῷ Κωνσταντίνῳ βασιλεῖ σύνοδον ἐν Νικαίᾳ πάντων τῶν ἐπισκόπων ποιῆσαι καὶ τὸν πρὸς ἀλλήλους διαπληκτισμὸν καταπαῦσαι. 1.9a zu Z. 6 ff Vita Constantini Cod. Angelic. A f. 17r unmittelbar nach καταπαῦσαι oben 7a Ende: ̓Επεὶ δὲ ἡ κυρία τε ηκεν ἡμέρα καὶ αὐτοὶ συνῆλθον τὴν ἑαυτῶν εκαστος ἀποφαινόμενοι γνώμην, βασιλεὺς μὲν ἐν μέσοις ην, περιμένων δὲ ομως ο τι τὸ κοινὸν ἐπικρίνειεν. οἱ δὲ περὶ τὸν Οσιον Κουδρούβης καὶ ̓Αλέξανδρον παρεσκεύασαν ετοιμον ειναι τὸ βιβλίον ο πάντας ἐχρῆν ὑπογράφειν. Εστιν δὲ αὐτοῦ ἡ σύνταξις ἐπ' αὐτῶν λέξων ηδε· « ̓Εν Νικαίᾳ μητροπόλει Βιθυνίας εδοξε τῷ καλλινίκῳ Κωνσταντίνῳ τῷ Αὐγούστῳ σύνοδον ποιήσασθαι τῶν ἁγίων ἐπισκόπων τῆς ἁγίας καθολικῆς καὶ ἀποστολικῆς ἐκκλησίας. Πιστεύομεν εἰς ενα θεόν, πατέρα παντοκράτορα, ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς, ὁρατῶν τε πάντων καὶ ἀοράτων» καὶ τὰ ἑξῆς. «τοὺς δὲ λέγοντας· ην ποτε οτε οὐκ ην, καὶ πρὶν γεννηθῆναι οὐκ ην, καὶ οτι ἐξ οὐκ οντων ἐγένετο, η ἐξ ἑτέρας ὑποστάσεως η οὐσίας φάσκοντας ειναι, η κτιστὸν η τρεπτὸν η ἀλλοιωτὸν τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, ἀναθεματίζει ἡ καθολικὴ καὶ ἀποστολικὴ ἐκκλησία.» Τοῦτο τοίνυν τὸ βιβλίον ἐκείνων εἰς τὸ κοινὸν ἐνηνοχότων καὶ πάντας ἀξιούντων ἐπιψηφίζειν τῇ γνώμῃ, καὶ κυροῦν εκαστον δι' ὑπογραφῆς οἰκείας ἐβεβαιώσαντο. οἱ δὲ περὶ τὸν Αρειον παρῆσαν μὲν αὐτόθι καὶ αὐτοὶ ξύμπαντες. οὐ μὴν δὲ τὴν εὐσεβῆ προσεδέξαντο πίστιν. οθεν ὁ βασιλεὺς ἐξέφερε γνώμην εὐσεβεστάτην τοιάνδε· ὡς απαντας ὁπόσοι μὴ συναινέσειαν τῇ κοινῇ τῶν ἐπισκόπων ψήφῳ, ειτε πρεσβύτεροί τινες ειεν, ειτε διάκονοι, ειτε καὶ ει τινες αλλοι τοῦ κλήρου, τούτους φυγῇ ζημιοῦσθαι. Φιλούμενος δὲ ην ὁ ταῦτα πρὸς εργον ἀγαγεῖν πιστευθείς, τιμὴν ἐκ βασιλέως εχων ην καλεῖν εἰώθασι ̔Ρωμαῖοι μάγιστρον. ουτος ουν τῷ ̓Αρείῳ καὶ τοῖς σὺν αὐτῷ τὸ βιβλίον προσενεγκών, ἐκέλευσεν αἱρεῖσθαι ὁπότερα βούλονται, ειτε
καὶ τὴν σιτάκην ἐκεῖθεν ἴσμεν κομιζομένην, δ τῶν δρνεων ἐστὶ λαλίστατον, καὶ τῆς ἀνθρωπίνης γλώττης μιμητικώτατον· καὶ τοὺς ποικίλους δὲ καὶ καταστι γεῖς ὄρνεις, οὓς γαράμαντας ἐπικαλοῦσί τινες, ἀπὸ τοῦ ἔθνους οὗ μάλιστα πλεῖστοι κομίζονται, τὴν ἐπωνυμίαν θέμενοι. Καὶ ἄλλα δὲ πλεῖστα διαφανῶς ὑπερφυέστατα φύεται, ὧν τὸ πλῆθος ἡ διήγησις ὑποστέλλεται. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ χρυσὸς ἐνταῦθα γεννᾶται καθαρώτατος, χρυσιτίδων οἱονεὶ τριχῶν αὐτοφυῶν τῆς ἐκείνης γῆς ἀναδιδομένων, καὶ ἐπ' ἀλλήλοις και μένων, καὶ ἐπίδηλον αὐτοῦ τὴν γένεσιν παρεχομένων. Καὶ καρποὶ δὲ κάλλιστοί τε καὶ μέγιστοι, ὧν γνώ ρίμα καὶ τὰ κάρυα. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ τὸ ἐπὶ τοῖς ὑμη- ρίταις κλίμα πᾶν μέχρι τῆς Ερυθράς θαλάσσης δις τοῦ ἐνιαυτοῦ ἀναδίδωσι τοὺς καρπούς. Ἐξ οὗ καὶ καὶ ὅλως ἡ πρὸς ἀνίσχοντα ἥλιον ἅπασα γῆ μακρῷ τῆς ἄλλης ἐν πᾶσι διαφέρει. Ο δὲ Παράδεισος, ἀπά- της τῆς ἑας τὸ κράτιστόν τε καὶ καθαρώτατον ὑπάρχων, καὶ τοὺς ἀέρας ἀκραιφνεστάτους καὶ καλο λίστους ἔχων, καὶ τοῖς διαφανεστάταις ὕδασι κατ- αρδόμενος, δῆλον ὡς ἀπαραβλήτῳ ὑπεροχῇ τῆς ὑφ' ἡλίῳ πάσης ἐν πάσῃ τὸ κρεῖττον φέρει· τῆς ἔξωθεν θαλάσσης κατ' ἀνίσχοντα τὸν ἥλιον αὐτῷ παρακλν- ζομένης. Β τὴν χώραν Αραβίαν εὐδαίμονα προσηγόρευσαν ιβ'. "Οτι, φησίν, ᾿Αθανάσιος πρὸς τὸν ἑσπέριον ἀφ ικόμενος βασιλέα, καὶ δώρων τοὺς αὐτῷ παραδυνα- στεύοντας ὑπαγαγὼν ἀφθονία, μάλιστα δὲ Εὐστάθιον, &ς κόμης ἦν τῶν λεγομένων πριουάτων, καὶ τῷ βα σιλεῖ πιθανώτατος, ἐπιστολὴν πρὸς Κωνστάντιον (α) κομίζεται, λέγουσαν ὧδε· Αθανάσιος ἧκεν ὡς ἡμᾶς, ἑαυτῷ προσήκειν τὴν ἐπισκοπὴν τῆς ᾿Αλεξανδρείας ἀποδεικνύς. Τυγχανέτω τοίνυν διὰ σοῦ ταύτης, ἐπεὶ τοῖς ἐμοῖς γε αὐτὴν ἀνακτήσεται ὅπλοις. Δεξάμενον δὲ τὴν ἐπιστολὴν τὸν Κωνστάντιον, καὶ τοὺς ἐπισκό πους ἐπὶ κοινωνία βουλῆς συγκαλέσαντα, γνώμην παρ' αὐτῶν λαβεῖν, ἄμεινον εἶναι μὴ πόλεμον ἀναβ ῥῆξαι τῷ ἀδελφῷ, ἢ τῆς ᾿Αθανασίου βαρύτητος την Αλεξάνδρειαν ἀπαλλάξαι. Διὸ καὶ ἐφιέναι αὐτῷ τὴν ἐπισκοπὴν (69) ἀναλαβεῖν, καὶ τὸν Γεώργιον μετ' ἐπιστολῆς εἰς ἑαυτὸν μεταπέμψασθαι. Αλλ' ὁ μὲν εἰς τὴν ἑαυτοῦ πατρίδα την Καππαδοκίαν ἀφίκετο, κἀκεῖ διῆγε τὰ καθ' ἑαυτὸν ἐπισκοπούμενος. Ο δ Αθανάσιος, μετά μείζονος ήδη φρονήματος δικών τὰς πόλεις, καθ' ους γίνοιτο τῶν ἐπισκόπων, λόγοις αὐτοὺς ἐξεκαλεῖτο πρὸς τὸ ὁμοούσιον· καὶ τοὺς μὲν ἄλλους μὴ προσδέχεσθαι (70). Αέτιον δὲ τὸν ἔφορον ἐφιέναι, σθαι. (α) Επιστολὴν πρὸς Κωνστάντιον. PHILOSTORGJI sermone celebrata, apud eos nascitur. Psittacum A quoque inde allatum vidi, quod genus avis est lo- quacissimum, et ad vocis humanæ similitudinem proxime accedens, variegatas praeterea ac punctis distinctas aves, quas vulgo garamantidas vocant, nomine cis indito ex gente, ex qua plurimæ ad nos deportantur. Alia denique complura animalia citra controversiam eximia ibi proveniunt, quorum mul- titudinem recensere præsens narratio reformidat. Sed et aurum purissimum illic gignitur, aureis qua- si fibris sponte ex ea terra surgentibus, aliisque super alias jacentibus, et auri illius productionem apertam ac manifestam præbentibus. Quin et fructus apud illos pulcherrimi sunt et maximi, ex quibus notissimæ sunt nuces. Universa denique Homeritarum regio usque ad Rubrum mare, dupli- cem quotannis fructuum proventum reddit. Unde etiam Arabia felix cognominata est; sed et genc- raliter, omnis ca regio quæ ad orientem solem vergit, reliquis regionibus omni ex parte multum præstat, Paradisus vero, cum totius Orientis præ- stantissimus ac purissimus sit tractus, et colum habeat nitidissimum ac pulcherrimum, aquis deni- que limpidissimis irrigetur, procul dubio totius terrarum orbis cunctis in rebus longe præstantissi- mus est locus, qui ad solis ortum Oceani fluctibus alluitur. Ait Philostorgius Athanasium, cum ad occidenta- lium partium imperatorem venisset, ejusque palatii C proceres, ac præcipue Eustathium comitem rerum privatarum, qui auctoritate plurimum valebat apud principem, donis ac muneribus sibi conciliasset, literas a Constante ad Constantium attulisse, qua- rum hæc erant verba: Athanasius ad nos veniens, episcopatum Alexandriæ ad ipsum pertinere mani- festis probationibus ostendit. Quare illum per te consequatur, aut certe meis armis eumdem recu- perabit. Porro his litteris acceptis, ait Constantium episcopos convocasse, ut una cum illis quid facto opus esset deliberaret; eos vero id consilium de- disse Constantio, salius esse ut Alexandria Atha- nasii jugo minime liberaretur, quam ut belluın adversus fratrem susciperet. Constantium itaque permisisse Athanasio, ut episcopatum reciperet, Georgium vero per epistolam ad se evocasse. Ac Georgius quidem in Cappadociam, ex qua oriundus erat, reversus est, ibique degens privala negotia administravit. Athanasius vero, majore deinceps - D VALESII ANNOTATIONES. cum emendavi ex codice Samuelis Bocharti, in quo diserte scriptum habetur optime. Hunc locum non intellexit Gothofredus, sicut ex versione et notis ejus apparet. Putavit enim Philostorgium id dicere, Athanasium, dum per Pa- læstinam transiret, cunctos episcopos ad consub- VARIORUM. De Con- stantis ad fratrem Constantium minacibus litteris vid. Socr. lib. ii, cap. 22, 23; Soz. lib. iii, cap. 20. De Aetio quod hic dicit Philostorgius, procul dubio calumniosum esse, eumque hoc tempore orthodoxuni fuisse, quanquam olim Ariana labe infectum, docet Jacobus Gothofredus, dissert. p. 144. De Maximo Hierosol. ep., quomodo se gessit versus Athanasium, vid. Soc. lib. 11, cap. 24, not, c. 12. Αthanasius Constantis gratia restitutus. (69) Ενιέναι αὐτῷ τὴν ἐπισκοπήν. Hunc lo (70) Καὶ τοὺς μὲν ἄλλους μὴ προσδέχεσ
PG 65:501ὑπογράψαντες αδειαν εχειν, ειτε καὶ ἀνηνάμενοι φυγεῖν. οἱ δὲ φεύγειν ᾑροῦντο καὶ πρὸς τὸν τῆς ἀπωλείας βυθόν, ωσπερ ην αὐτοῖς αξιον, καταδύεσθαι. 2.1a zu S. 12®13 Vita Constantini Cod. Angelic. A f. 22r Franchi de' Can. 94: Εὐσέβιος δὲ ὁ τῆς Νικομηδείας ἐπίσκοπος, τῇ τῶν ἑτεροουσιαστῶν αἱρέσει πάνυ κατισχυμένος, εἰς Χαλκηδόνα παραγενόμενος μετὰ καὶ Θεόγνιδος κοινῇ συνῆλθον περὶ τῶν πρακτέων βουλεύσασθαι· οι καὶ συγγίνονται τῷ Μάριδι. καὶ οἱ τρεῖς ηδη σὺν ἀλλήλοις εν τινι τῆς ἐκκλησίας παστάδι συγκαθεζόμενοι λόγους ἐποιοῦντο περὶ τῶν προκειμένων, καὶ τὰ περὶ τῆς αὐτῶν κατεφληνάφουν αἱρέσεως. τῆς ουν γνώμης αὐτῶν μεριζομένης, ἐξαπιναίως σεισμός τε γίνεται μέγας περὶ αὐτοὺς καὶ μόνον· καὶ ζόφος ἐπέσχε βαθὺς περὶ τρίτην που τῆς ἡμέρας ωραν· καὶ εκπληξις ἀμήχανος ην. ̓Αλλ' οὐδὲ ουτως συναίσθησιν οἱ τρισαλιτήριοι λαβεῖν ἠθέλησαν, οὐδὲ διανέστησαν, ὡς αρα τὸ θεῖον, ἐφ' οις κακῶς καὶ ἀθέως μετεβουλεύοντο χαλεπαῖνον καὶ ἀπαρεσκόμενον, τὴν αψυχον ἐμάστιζε γῆν, τῇ περὶ ταύτην πληγῇ τὴν ἐκείνων, εἰ καὶ μηδὲ ουτως ᾑρετίσαντο σωφρονεῖν, διελέγχων καὶ καταστρέφων τόλμαν τε καὶ ἀπόνοιαν. τὸ γὰρ περὶ μηδένα μὲν τῶν αλλων τὸ πάθος γενέσθαι, αὐτοὺς δὲ μόνους ους ειχεν ἡ τῆς δυσφημίας μελέτη περιλαβεῖν, πῶς οὐ φανερὸν τὸν ελεγχον οὐ παρέχεται τῆς κατ' αὐτῶν ἀνακινηθείσης θείας ὀργῆς; βαβαὶ τῆς τοῦ Σατανᾶ πωρώσεως ῃ συνεσχέθη τὸ τῶν αἱρετικῶν απαν αθροισμα. 2.2a ebd. Folge ̔Ο δὲ Αρειος ἐξεληλυθὼς τοῦ εὐσεβεστάτου συλλόγου καὶ πανταχόθεν παρὰ τῶν ὀρθοδόξων ἀποκλειόμενος καὶ οὐκ εχων οπως ετι τοῖς πλήθεσιν ὁμιλοίη καὶ διδάσκοι περὶ τῶν προκειμένων, ἐπὶ τὸ γράφειν ἐχώρει ψαλμούς τέ τινας οπως ἠδύνατο συντιθεὶς καὶ ᾳσματα ναυτικά τε καὶ ἐπιμύλια καὶ οιοις οἱ ἐν ταῖς ὁδοιπορίαις οἱ τοὺς ονους ἐλαύνοντες εἰώθασιν χρῆσθαι. ̓Αλλὰ χάριν μὲν ουτος τῶν βλασφημιῶν ἐν καιρῷ τῷ προσήκοντι τιμωρίαν τὴν πρέπουσαν ἐπισπάσεται· Κρίσπος δὲ usw. † unt. 4a 2.4a Vita Constantini Cod. Angelic. A f. 23 Franchi de' Cav. 95; 6s. ob. S. 13, 31: Κρίσπος δὲ ὁ πρεσβύτατος τῶν Κωνσταντίνου υἱῶν ἐκ τῆς Μαξεντίου γενόμενος αὐτῷ θυγατρός, ὑποβασιλεύων τε τῷ πατρὶ (τὴν γὰρ τοῦ Καίσαρος ειχε τιμὴν) καὶ λαμπρὰ κατὰ τοὺς πολεμίους εργα ἀποδεικνύμενος, ὑπ' αὐτῷ τῷ τῆς ωρας ανθει, τῷ ἑξῆς ἐνιαυτῷ μετὰ τὴν γενομένην ἐν τῇ Νικαίᾳ σύνοδον ἀθρόως εἰπεῖν ἐτελεύτησεν. οἱ δὲ τῆς αἱρέσεως καὶ δυσσεβείας ἀνάμεστοι παρὰ τοῦ πατρὸς αὐτὸν τὸ τοῦ βίου τέλος εὑρεῖν φασιν, ων καὶ τοὺς λόγους, ὡς λίαν οντας ψευδεῖς, δίκαιον ην τῷ οντι παραλιπεῖν· ἀλλ' ἐπεὶ πάσας τὰς τῶν πάλαι φημιζομένας δόξας ἀναγράφειν διὰ πάσης ἐθέμην σπουδῆς, καλὸν καὶ ταύτην τῷ μετὰ χεῖρας λόγῳ συνθεῖναι, οὐχὶ πρὸς πίστωσιν μᾶλλον οσον πρὸς ελεγχον τῶν τὰ ψευδῆ λέγειν προαιρουμένων. φασὶν γὰρ τῷ Κρίσπῳ τὴν μητρυιὰν Φαῦσταν τὴν αἰτίαν τοῦ φόνου διὰ μανίας ἐρωτικῆς παρασχεῖν. εἰς ερωτα γὰρ αυτη τοῦ νέου πεσοῦσα καὶ ηδη νικωμένη τῷ πάθει, πρῶτα μὲν ποικίλοις αὐτὸν ἐξεκώτιλλε λόγοις εἰς τὴν ὁμιλίαν ὑπαγομένη· ἐπεὶ δ' ἐκεῖνος ἀποστρόφως τε παντάπασιν ειχεν μηδὲ πρὸς μόνην καρτερῶν τὴν μνήμην, καὶ δῆλος ην οὐδαμῶς πεισθησόμενος, ἐνταῦθα ηδη πυρπολουμένη τοῖς πόθοις ἡ γυνὴ καὶ οὐκ εχουσα ητις γένηται, πρὸς ἐπιβουλὴν ἐχώρει τοῦ ποθουμένου, τρέψασα τὸ φίλτρον εἰς μῖσος. τῷ γὰρ ἀνεκπράκτῳ τῆς ἐπιθυμίας ὀργιζομένη, θεραπείαν ἐποιεῖτο τοῦ πάθους τὴν τοῦ μὴ ποθουμένου σφαγήν, φόνῳ προθυμουμένη κορέσαι τὸν πόθον. καὶ πείθει δὲ τὸν ἑαυτῆς ανδρα κτεῖναι τὸν ἑαυτοῦ παῖδα, τὴν ἑαυτῆς νόσον ἐκείνου ποιησαμένη, καὶ παντοδαποὺς αὐτοῦ καὶ ψευδεῖς καταφορήσασα λόγους. ὁ δ' ἐφ' οις ηκουσεν τῆς ἑαυτοῦ γυναικὸς φθασθεὶς τὸν λογισμὸν τῇ ὀργῇ καὶ μηδὲν εἰς ἐξέτασιν ἀναβαλέσθαι τοῦ πράγματος ἐθελήσας, Θησεὺς γίνεται τῷ παιδί, καὶ ονπερ ἐκεῖνος τρόπον τῇ διαβολῇ τῆς Φαίδρας ἀνεῖλε τὸν ̔Ιππόλυτον τὸν ἐξ ̔Ιππολύτης αὐτῷ τῆς ̓Αμαζόνος γενόμενον, τοῦτον καὶ ουτος τὸν τρόπον ἀπέσφαξεν τὸν Κρίσπον τῇ συκοφαντίᾳ τῆς ἑαυτοῦ
PG 65:505γυναικός, ἐπιταραχθεὶς τὸ δικαστικὸν τῆς ψυχῆς καὶ μηδὲ λόγου μηδενὸς αὐτῷ μεταδούς. ̓Αλλ' οὐκ ἐφύπνωσεν ἡ δίκη τῷ πάθει· περιῆλθεν γὰρ πρὸς τὴν μητρυιὰν τιμωρία προσήκουσα. ἡ μὲν γὰρ εἰς ἐπιθυμίαν αυθίς τινος τῶν τοῦ βασιλέως προδρόμων, ους κούρσωρας εἰώθασιν οἱ ̔Ρωμαῖοι καλεῖν, ἀφικομένη καὶ ἁλοῦσα τῇ πράξει, διαφθείρεται πρὸς τοῦ αὐτῆς ἀνδρός, ἐντειλαμένου τοῖς αὐτῆς εὐνούχοις ἐκ τἀφανοῦς, ἐπειδὰν εἰς βαλανεῖον ἀφίκηται, περὶ δὴ τὴν θεραπείαν αὐτῆς καὶ ἀναινομένης ενδον πλείω διελκύσαι χρόνον, κατὰ διαδοχὴν ἀλλήλους διαναπαύοντας, εστ' αν ὑπὸ τοῦ πνίγους λιποθυμήσειεν ἡ γυνή· καπειτ' ἐξαγαγεῖν αὐτὴν ηδη τὰς ἐσχάτας ελκουσαν ἀναπνοάς, κοπτομένους δῆθεν ὡς οὐ κατ' ἐπιβουλὴν μᾶλλον η κατὰ τὴν τοῦ λουτροῦ περιπέτειαν ἐκλίποι τὸ ζῆν· ινα τό τε εργον ἐκπραχθείη τῆς τιμωρίας καὶ τὴν ἐπὶ τῇ αἰτίᾳ δύσκλειαν ἀφανίσειεν ὁ τρόπος. ̔Η μὲν ουν τοῦτο τῆς περὶ τὸν νέον ἀδικίας ἐξήνεγκε τέλος· οὐκ οιδα δὲ εἰ ἀληθῆ ταῦτα ειρηκεν Φιλοστόργιος ὁ φιλοψευδέστατος κατὰ Κωνσταντίνου τοῦ καλλινίκου καὶ εὐσεβοῦς ουπερ οὐκ εστιν ῥᾳδίως εἰπεῖν ὁπόσαι τοῦ σώματός τε καὶ τῆς ψυχῆς διέλαμπον ἀρεταί· ὁ γὰρ ἀνὴρ οὐ μόνον τὴν ἐκ τῶν πολεμικῶν εργων δόξαν ειχεν, ἀλλὰ καὶ τῶν τῆς ψυχῆς ἐκοσμεῖτο καλῶν. ουτος ὁ Κ. usw. † unt. 9a S. 20, 19 2.9a Vita Constantini Cod. Angelic. A f. 25r Franchi de' Cav. 97, s. ob. S. 17, 33: Ουτος ὁ Κωνσταντῖνος ηδη πέμπτου καὶ εἰκοστοῦ τῆς αὐτοῦ βασιλείας ἐπιβὰς ετους, ὑπατευόντων ἐκεῖνον τὸν ἐνιαυτὸν Γαλλικανοῦ καὶ Συμμάχου, πόλιν ἠβουλήθη κτίσασθαι μεγάλην, μνημεῖον τῆς ἑαυτοῦ βασιλείας καὶ δόξης τοῖς ἐπιγινομένοις folgt Exc. Tripart. † Polyd. 268, 5®11. Theophan. 23, 22®27. Bios di Costantino ed. Guidi Rendic. Accad. Lincei 1907 S. 336, 15®19. Ebd. f. 25v: Τὴν τοίνυν Θρᾴκην Κωνσταντῖνος καταλαβὼν ἐς τὰ μάλιστα δὴ τότε εὐθηνουμένην, καὶ τὸ Βυζάντιον καταμαθὼν ὡς αριστα γῆς τε καὶ θαλάττης εχοι, ἱδρύθη δὴ ἐνταῦθα· καὶ τὸν αὐχένα τῆς χερρονήσου διαλαβών (χερρόνησος γάρ ἐστι τὸ χωρίον), ἐτείχιζεν ἐκ θαλάττης εἰς θάλατταν, ἐντὸς τά τε προάστεια καὶ τοὺς πλησίον λόφους ποιούμενος, ὡς τῆς κτιζομένης πόλεως διὰ πλάτους περιβολὴν μοῖραν ειναι μικρὰν τὴν ἀρχαίαν πόλιν. ενθα γὰρ νῦν ὁ πορφυροῦς καὶ μέγας ἐστὶ κίων ἑστὼς ὁ τὸν αὐτοῦ κολοττὸν φέρων, ἐντεῦθεν τὴν ἀρχὴν ποιησάμενος, τὸ λοιπὸν απαν ἐπί τε ἑκατέραν θάλατταν καὶ τὴν μεσόγειον ἁπλούμενον τῆς ἑαυτοῦ παλάμης καὶ δυνάμεως ἐξήνυσεν εργον. ̓Ακήκοα δὲ εγωγε καὶ τοῦτο τῶν πρεσβυτάτων καὶ ἀξιολόγων διηγουμένων ὡς ὁ Κωνσταντῖνος, ὁπηνίκα τὰς πύλας ὁριούμενος τοῦ τείχους ἡγεῖτο τῶν ἑπομένων ἀφ' ου μέτρου τὸν περίβολον εδει τὴν ἐργασίαν λαβεῖν, ῃει τὸ πρόσω βάδην τε χωρῶν καὶ τὸ δόρυ τῇ χειρὶ φέρων. ὡς δὲ πρῶτον ὑπερβὰς λόφον ἐπὶ δεύτερον ῃει, καὶ τοῦτον ὑπερελθὼν ετι τὸ πρόσω προυβαινε μείζον μῆκος διαμετρούμενος η τοῖς ἀκολουθοῦσιν ἐφαίνετο μετρίως εχειν, προσελθών τις ἀπὸ τῶν παρρησίαν πρὸς αὐτὸν ἀγόντων ηρετο· «εως ποῦ, δέσποτα;» ὁ δὲ διαρρήδην ἀποκρινάμενος· «εως αν, εφη, ὁ εμπροσθέν μου στῇ», ὡς γενέσθαι σαφὲς οτι ἀγγέλων τις ἐῴκει προπορεύεσθαι τὰ μέτρα παραδώσαν, ὡς πάνυ γε δὴ θεῷ κεχαρισμένως τῆς πόλεως ταύτης οἰκιζομένης, οὐκ ελαττον η τὸ πάλαι τῆς ̔Ιερουσαλήμ· καὶ γὰρ καὶ ημελλε κἀνταῦθα κοινὸν συστήσασθαι πρυτανεῖον εὐσεβείας. εως γοῦν οποι τὸ φαινόμενον ειδος χωροῦν επειτα εστη καὶ διαλυθὲν ην ἀφανές, ἐκεῖ καὶ ὁ Κωνσταντῖνος παραγενόμενος τὸ δόρυ τε ἐπήξατο καὶ εφη διαρρήδην· «εως ἐνταῦθα», ενθα καὶ νῦν εἰσιν αἱ μεγάλαι πύλαι τῆς πόλεως. Τὴν δὲ πόλιν κτίσας ενδοξον αὐτὴν ἐκάλεσε ̔Ρώμην, ουτω κατὰ τὴν τῶν ̓Ιταλῶν γλῶτταν « Αλμα ̔Ρώμα» τὴν προσηγορίαν αὐτῇ θέμενος. καὶ βουλήν τε ἐν αὐτῇ σύγκλητον ἱδρύσατο καὶ σιτηρεσίου δαπάνην πολυτελεστάτην τοῖς οἰκήτορσι κατένειμε, καὶ τὸν αλλον ἐν αὐτῇ τῆς πολιτείας κατεστήσατο κόσμον, ὡς ἀρκεῖν εἰς ἀντίπαλον κλέος τῇ προτέρᾳ ̔Ρώμῃ. 2.11a zu Z. 7®10 Vita Constantini Cod. Angelic. A f. 36v: Τοῦ δὲ μεγάλου ̓Αθανασίου
PG 65:509χειροτονηθέντος, τὸ τῆς πόλεως ψήφισμα δεξάμενος ὁ μέγας Κωνσταντῖνος ὁ βασιλεὺς ησθη τε καὶ γράφει τοῖς ̓Αλεξανδρεῦσι τὴν δύναμιν ταύτην· « ̓Εντυχὼν τῷ πεμφθέντι παρ' ὑμῶν ψηφίσματι περὶ τῆς τοῦ ἐπισκόπου προαγωγῆς, καὶ μαθὼν ὡς καθ' ἡδονὴν ὑμῖν απασιν τὸ πρᾶγμα κεχώρηκε καὶ ουτω πρὸς ἁπάντων ὑμῶν συμφώνως ὁ ἀνήρ ἐστιν ἀγαπώμενος, ηδομαί τε καὶ αὐτὸς (τί γὰρ οὐ μέλλω;) καὶ κρίνω ταῦτα κύρια καὶ βέβαια μένειν, απερ αὐτοὶ κοινῶς ειλεσθε ψηφισάμενοι.» 2.12a Vita Constantini Cod. Angelic. A f. 39v Franchi de' Cav. 104: Πλείστης δὲ τὴν μητέρα ὁ Κωνσταντῖνος ἠξίου τιμῆς ὡς καὶ πόλιν αὐτῇ κτίσαι ἐπώνυμον, ητις ἐστὶν ἐν δεξιᾷ τοῦ τῆς Νικομηδείας κόλπου, αὐτῆς ἐκείνης τὸ χωρίον ἀσπασαμένης κατ' αλλο μὲν οὐδέν, διὰ δὲ Λουκιανὸν τὸν τοῦ Χριστοῦ μεγαλώνυμον μάρτυρα. 2.16b zu 16a Z. 15 Vita Constantini Cod. Angelic. f. 47v: ̔Ο δὲ Κωνσταντῖνος τῷ ὀγδόῳ καὶ εἰκοστῷ τῆς ἑαυτοῦ βασιλείας ετει τὸν νεώτατον τῶν αὐτοῦ υἱέων Κώνσταν Καίσαρα ἀποδείξας ἐν μέσῳ τοῖν δυοῖν ἀδελφοῖν τέθεικε τὰς ̓Ιταλίας αὐτῷ δούς. τὸν μὲν γὰρ πρεσβύτατον ἑαυτοῦ παῖδα Κωνσταντῖνον τῷ δωδεκάτῳ ετει τῆς αὐτοῦ βασιλείας τῷ τοῦ Καίσαρος σχήματι κοσμήσας, ἐπὶ τῶν ανω Γαλατιῶν εταξεν· τῷ δὲ Κωνσταντίῳ καὶ αὐτῷ κατὰ τὸ ἐννεακαιδέκατον ετος τῆς αὐτοῦ βασιλείας τὴν τοῦ Καίσαρος τιμὴν περιθείς, τῆς ̔Εῴας ἐπέτρεψεν τὴν ἀρχὴν εχειν.
μαθητήν προχειρίζεται, καὶ διδάσκειν ἐν ἐκκλησίᾳ τὰ τῆς Ἐκκλησίας ἐπιτρέπει δόγματα. Ο δὲ πρὸς μὲν τὸ τῆς διακονίας ἔργον ὑπεστάλη· διδάσκειν δὲ ἀνεδέξατο. Χρόνον δὲ διατρίψας, ὃς ἐνόμιζεν αὐτῷ (88) εἰς τὴν τῶν θείων μαθημάτων ἐξαρκέσειν παράδοσιν, ἐπὶ τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν αὖθις παραγίνεται. Ηδη γὰρ ἐν αὐτῇ ὁ ᾿Αθανάσιος πολὺς ἦν ἐπὶ τοῦ ὁμοουσίου (89) μέων, καὶ ἐχρῆν εἶναι τὸν ἀντιπνέοντα. εἰ τὸ ὁμοούσιον τη. Ὅτι φησὶ Φλαβιανὸν καὶ Παυλίνον, οἳ καὶ μετὰ ταῦτα τὸν ᾿Αντιοχείας θρόνον εἶχον διανειμά μενος, τούτους τὸν εἰρημένον Λεόντιον ἅτε δὴ μὴ ἐλοδοξούντας καθελεῖν. Οὗτοι δὲ ἦσαν Εὐσταθίῳ συν ακολουθήσαντες, ἐς τὴν μεθόριον ἀπαγομένῳ. ὓς τῶν ἱερῶν τῆς Ἀντιοχείας φροντίδων (90), μᾶλλον δὲ τῆς ὅλης εὐσεβείας, οὐδὲν ἡνέσχετο τοῖς καιροῖς συγκαπηλεύσασθαι. εθ'. Ὅτι Σεκούνδου και Σέρρα (α) εἰς ἐπισκοπὴν τον Αέτιον προχειριζομένων, αὐτὸς, φησίν, οὐκ ἦν έσχετο, μὴ καθαρῶς αὐτοὺς ἱερᾶσθαι, διὰ τὴν ἐπι- μιξίαν τῶν τὰ ὁμοούσιον (91) θρησκευόντων ἀπο- φαινόμενος. κ. Οτι, φησίν, Ευνόμιος κατά πύστιν τῆς Αε- τίου σοφίας εἰς Ἀντιόχειαν ἐκ Καππαδοκίας ἀφικό- μενος, τῷ Σεκούνδῳ συνέμιξεν. Ο δὲ αὐτὸν ἐν 'Αλε- ξανδρείᾳ τότε τῷ ᾿Αετίῳ διατρίβοντι συνέστηκε· καὶ συνέστην άμφω, ὁ μὲν διδάσκων, ὁ δὲ τοῖς ἱεροῖς μαθήμασι συνασκούμενος. κα'. Ὅτι Εὐνομίου φησὶν οὗτος ὁ δυσσεβής, οὐκ αἰσχυνόμενος, ἐγκώμιον ἀνατάξασθαι (92). κα. Οτι φησὶ τὸν Κώνσταντα, διὰ τὴν ὑπὲρ Αθα νασίου σπουδὴν ὑπὸ τυραννίδι τῇ Μαγνεντίου τὴν ζωὴν καταστρέψασθαι. Τελευτήσαντος δὲ αὐτοῦ, καὶ τοῦ μὲν Κωνσταντίου κατὰ τὴν Ἔδεσαν τῆς Μεσο- ποταμίας διατρίβοντος (τοῦτο γὰρ ὁ Περσικὸς ἀπὸ Έτσι πόλεμος), ή πρεσβυτάτη τούτων ἀδελφὴ Κων- ὅσον ἐνόμιζεν αὐτῷ εἰς τὴν τῶν θείων μαθημάτων εξαρκέσειν παράδοσιν, ὑπὸ τοῦ ὁμοουσίου. ὑπὲρ τοῦ Εμουσίου. τῶν πρὸς τὸ ὁμοούσιον, διὰ τὴν ἐπιμιξίαν πρὸς τοὺς τὸ ὁμοούσ στον θρησκεύοντας· ὁμοούσ σιον, ὁμοιούσιον. τὸ ὁμοιούσιον συντάξασθαι, αναγράψασθαι. (α) Σεκούνδου καὶ Σέρρα. ECCLESIASTICA ISTORIA LIB. II. gradumn evexit, eique permisit ut ecclesiastica do- gmata publice in Ecclesia doceret (93). Verum Ae- tius diaconi quidem functionem detrectavit, do- cendi vero munus libenter amplexus est. Cumque illic tandiu mansisset, quantum sibi sufficere judi- cabat ad sacrarum disciplinaruın traditionem, rur- sus Alexandriam perrexit. Jam enim illic agebat A prometus fuisset, discipulum suum ad diaconatus Alhanasius. magnis viribus defendebat, prorsusque necesse erat ut a'iquis ei resi- steret. (b) B - Ait Philostorgius Flavianum ac Paulinum, qui Antiochenum episcopatum inter se postea divise- runt, a supradicto Leontio, utpote contraria ipsi sentientes, depositos esse. Hi vero Eustathium se- cuti fuerant, cum is in exsilium abduceretur. Qui quidem ex sacerdotali munere Antiochensis Eccle- siæ, seu potius ex universa religione, nihil omnino temporum vicissitudine passus est interpolari. - gius Aetium, cum Secundus et Serras ad episcopa- lum gerendum eum elegissent, assentiri noluisse, cum diceret eos non pure nec sancte divina cele- brare mysteria, utpote qui llomousianis permisti essent. perlata esset de Actii sapientia, ex Cappadocia Antiochiam profectus, in colloquium venit cum Secundlo. Hic vero Aelio, qui tum Alexandriæ de- gehat, Eunomium commendavit. Ambo igitur simul C habitarunt Aetius quidem docens, Eunomius vero sacras disciplinas percipiens. : nomii conscripsisse, nec erubescit id profiteri. ' Ait Constantem, ob studium erga Athanasium, a Magnentio tyranno exstinctum fuisse. Post cujus obitum, cum Constantius Edessæ in Mesopotamia moraretur: id enim exigebat bellum Persicum (94); eorum soror natu maxima Constantina, quæ vidua VALESII ANNOTATIONEŠ. bendum sit etc. dani scripum inveni, Quare non dubito quin scribendum sit hoc loco, Eumdem errorem paulo antea observavi. Assentior Gothofredo, qui hæc de Leontio, non au- tem de Eustathio dici recte observavit. Ejusdem Leontii Antiochensis episcopi elogium exstat in Chro- Nico Alexandrino, p. 672. In manuscriptis codicibus Scoriacensi et Bochartiano scriptum est etc. Proinde D malim legere, quanquam pro vocabulo lilientius hoc loco legerem Ariani enim, quorum antesignani erant Secundus et Ser ras, Hon communicabant Homousianis, sed iis tan- tum qui profitebantur. Verum, re at- tentius examinata, nihil hic mutandum censeo. Ariani enim omousianis eo quidem tempore in Oriente communicabant, ut docet Socrates in lib. II, cap. 22. vel certe VARIORUM. Erant hi Ariani epi- scopi, Secundus quidem Ptolemaidės in Ægypto, Serras vero Parætonii in Libya. discipulus fuit, verum etiam amanuensis, ut habet Socr. lib. u, cap. 55, in lin. 18. Flavianus et Paulinus a Leontio depositi. 19. Aelius episcopatum recusat. Ait Philostore 20. Eunomius.- Eunomius, cum fama ad ipsum 21. Ait impius Philostorgius se encomium Eu- 22. Constans, Magnentius et Veteranio tyranni.— (88) *Ος ἐνόμιζεν αὐτῷ. Non dubito quin scri- (85) Πολὺς ἦν ἐπὶ τοῦ ὁμοουσίου. In codice Bo (90) ὺς τῶν ἱερῶν τῆς Ἀντιοχείας φροντίδων. (91) Διὰ τὴν ἐπιμιξίαν τῶν τὸ ὁμοούσιον, etc. (92) Εγκώμιον ἀνατάξασθαι. Scribendum est (95) Theodorit. I. 11, c. 24. (94) Soz. lib. iv, cap. 1. (6) Ὁ δὲ τοῖς ἱεροῖς. Eunomius Aetii non modo
PG 65:511Historia ecclesiastica (fragmenta ap. Photium) ΕΚ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΙΣΤΟΡΙΩΝ ΦΙΛΟΣΤΟΡΓΙΟΥ ΕΠΙΤΟΜΗ ΑΠΟ ΦΩΝΗΣ ΦΩΤΙΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ Ὅτι ἐν δώδεκα λόγοις αὐτοῦ ἡ ἱστορία περαίνεται, ἀπαρτιζόντων αὐτοῦ τοὔνομα τῶν κατὰ τοὺς λόγους ἀρχομένων γραμμάτων ἐν τάξει συντιθεμένων. ἄρχεται μὲν ἀπὸ τῆς Ἀρείου πρὸς Ἀλέξανδρον, ὡς οὗτος λέγει, «ἔριδος»· ἣν καὶ τῆς αἱρέσεως αἰτίανἀναγράφει· κάτεισι δὲ μέχρι τῆς Οὐαλεντινιανοῦ (ὃς ἦν παῖς Πλακιδίας καὶ Κωνσταντίου) εἰς βασιλέα ἀναρρήσεως καὶ τῆς Ἰωάννου τοῦ τυράννου ἀναιρέσεως. Ἡ δὲ ἱστορία τῶν αἱρετιζόντων ἐστὶν ἐγκώμιον αὐτῷ ὥσπερ καὶ τῶν ὀρθοδόξων διαβολὴ καὶ ψόγος μᾶλλον ἢ ἱστορία. 1. Ὅτι τῶν Μακκαβαϊκῶν φησι τὸν συγγραφέα ὅστις ποτέ ἐστιν ἀγνοεῖν. πλὴν τὸ μὲν πρῶτον βιβλίον ἀποδοχῆς ἀξιοῖ, συνᾴδοντα διηγούμενον ταῖς τοῦ Δανιὴλ προφητείαις, καὶ ὅτι λίαν προμηθῶς διέξεισιν ὅπως τε ἀνδρῶν μοχθηρία τὰ Ἰουδαίων ἤλασεν ἐπ' ἔσχατον κακῶν, ὅπως τε πάλιν ἀνδρῶν ἀνήνεγκεν ἀρετή, καὶ τότε κατὰ τῶν πολεμίων ἐπανείλοντο κράτος καὶ ὁ νεὼς τῶν Ἑλληνικῶν ἀνεκαθάρθη μολυσμάτων. τὸ δεύτερον δὲ μὴ τὸν αὐτὸν μέν φησι ἐνδείκνυσθαι συγγραφέα· σύνοψιν δὲ εἶναι τῶν ὑπὸ Ἰάσονος τοῦ Κυρηναίου ἐν πέντε λόγοις ἀναγεγραμμένων, ἃ τὸν πόλεμον ἀπαγγέλλει ὃν Ἰούδας ὁ Μακκαβαῖος πρὸς Ἀντίοχόν τε τὸν Ἐπιφανῆ καὶ τὸναὐτοῦ παῖδα τὸν ἐπίκλην Εὐπάτορα διεπολέμησεν. τὸ δὲ τρίτον ἀποδοκιμάζει, τερατῶδες καλῶν καὶ οὐδὲν ὅμοιον τῷ πρώτῳ διεξερχόμενον. τὸ μέντοι γε τέταρτον ὑπὸ Ἰωσήπου γεγράφθαι καὶ αὐτὸς συνομολογῶν, οὐχ ἱστορίαν μᾶλλον ἢ ἐγκώμιον εἶναί φησι, τὰ περὶ τὸν Ἐλεάζαρον καὶ τοὺς ἑπτὰ παῖδας τοὺς Μακκαβαίους διηγούμενον 1. Ὅτι τά τε ἄλλα καὶ ὅσα πρὸς ἱστορίας ἥκει λόγον ὁ Φιλοστόργιος τὸν Παμφίλου Εὐσέβιον ἐπαινῶν, περὶ τὴν εὐσέβειαν διαμαρτάνειν φησί. καὶ τὸ ἁμάρτημα ὁ δυσσεβὴς διηγούμενος, διότι ἄγνωστον τὸ θεῖον καὶ ἀκατάληπτον ἡγοῖτο, ἀλλὰ καὶ ἄλλα τοιαῦτά φησιν αὐτὸν πλημμελεῖν. καταπαῦσαι δὲ αὐτὸν τὰς οἰκείας τῆς ἱστορίας μνήμας μέχρι τῆς τῶν παίδων διαδοχῆς τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου συνεπιμαρτύρεται. 1.3 Ὅτι οὗτος ὁ δυσσεβής φησι τὰς ψήφους τῆς ἀρχιερωσύνης ἐπ' Ἄρειον φερομένας αὐτὸν μᾶλλον Ἀλέξανδρον προτιμήσαντα ἑαυτοῦ, περιελθεῖν αὐτῷ ταύτας καταπράξασθαι. 1.4 Ὅτι Ἀλέξανδρόν τινα πρεσβύτερον Βαύκαλιν ἐπονομαζόμενον, διὰ τὸ σαρκὸς ὑπερτραφοῦς ὄγκον ὑπὸ τῶν μεταφρένων αὐτοῦ σεσωρευμένον ἄγγους ὀστρακίνου ἐκμιμεῖσθαι σχῆμα, ἅπερ οὖν βαυκάλας ἐπιχωρίως Ἀλεξανδρεῖς εἰώθασιν ὀνομάζειν, τοῦτόν φησιν τὴν δευτέραν τάξιν μετ' Ἄρειον ἔχοντα ἄρξαι τῆς αἰτίας ἐξ ἧς ἡ διαφορὰ Ἀλεξάνδρῳ τῷ ἐπισκόπῳ καὶ Ἀρείῳ συνερράγη, καὶ τὴν τοῦ ὁμοουσίου ἀνακήρυξιν ἐκεῖθεν ἐπιτεχνασθῆναι. 1.5 Ὅτι, φησί, Κωνστάντιος, ὁ τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου πατήρ, κατ' ἀνδραγαθίαν τῶν ἄνω Γαλατιῶν, ἐν αἷς καὶ αἱ καλούμεναι Ἄλπεις, βασιλεὺς ἀπεδείχθη. δυσέμβολα δὲ τὰ χωρία ταῦτα καὶ δυσπρόσοδα· τὰς δὲ Γαλατίας οἱ νῦν Γαλλίας ἐπονομάζουσιν. ἡ δὲ τελευτὴ Κωνσταντίου κατὰ Βρετανίαν γέγονεν, τὴν Ἀλουΐωνος καλουμένην. ἐν ᾗ καὶ νοσοῦντα καταλαβὼν αὐτὸν Κωνσταντῖνος ὁ παῖς, φυγὼν παραδόξως τὴν ἐπιβουλὴν Διοκλητιανοῦ, τελευτῶντα ἐκήδευσε, καὶ τῆς βασιλείας κατέστη διάδοχος. 1. Ὅτι τὴν τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου μεταβολὴν ἐκ τῆς Ἑλληνίδος θρησκείας εἰς τὸν Χριστιανισμὸν καὶ οὗτος τοῖς ἄλλοις συμφθεγγόμενος αἰτίαν γενέσθαι ἀναγράφει τὴν κατὰ Μαξεντίου νίκην· καθ' ἣν καὶ τὸ τοῦ σταυροῦ σημεῖον κατὰ ἀνατολὰς ἐπὶ μήκιστον ὤφθη διῆκον, αἴγλης αὐτὸν καταπληττούσης διατυπουμένης, καὶ ἀστέρων αὐτὸν κύκλῳ περιθεόντων ἴριδος τρόπῳ καὶ πρὸς
From Book IVEx libro quarto
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 65:515γραμμάτων χαρακτῆρα ῥυθμιζομένων· τὰ δὲ ἄρα Ῥωμαίων ἔλεγε φωνῇ· «ἐν τούτῳ νίκα». 1. Ὅτι καὶ πρὸ τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου οὗτος τὸν Ἀλεξανδρείας φησὶν Ἀλέξανδρον καταλαβόντα τὴν Νικομήδειαν καὶ Ὁσίῳ τε τῷ Κουδρούβης ἐντυχόντα καὶ τοῖς σὺν αὐτῷ ἐπισκόποις, συνοδικαῖς ψήφοις ἀνομολογῆσαι παρασκευάσαι ὁμοούσιον τῷ πατρὶ τὸν υἱόν, καὶ τὸν Ἄρειον ἀποκηρύξασθαι. 1. Μετ' οὐ πολὺν δὲ χρόνον καὶ τὴν ἐν Νικαίᾳ συστῆναι σύνοδον ἐν ᾗ μετὰ τῶν ἄλλων ἀρχιερέων θεοῦ καὶ Βασιλέα τὸν Ἀμασείας ἐπίσκοπον παρεῖναι καὶ Μελέτιον τὸν Σεβαστουπόλεως. 1. Ὅτι καὶ αὐτὸς συνομολογεῖ πάντας ὁμοφρονῆσαι τῷ ἐν Νικαίᾳ τῆς πίστεως ὅρῳ, πλὴν Σεκούνδου τοῦ Πτολεμαΐδος, ᾧ καὶ Θεωνᾶς ὁ τῆς Μαρμαρικῆς ἠκολούθησεν. τὸ δὲ ἄλλο στῖφος τῶν Ἀρειανῶν ἐφόρων, Εὐσέβιός τε, φημί, ὁ Νικομηδείας ὃν οὗτος ἀποθειάζει μέγαν καὶ Θέογνις ὁ Νικαίας, καὶ Μάρις ὁ Καλχηδόνος, καὶ ἡ ἄλλη φάλαγξ πρὸς τὴν σύνοδον μετετάξατο· ἐν δόλῳ μέν, καὶ οὗτός φησι, καὶ τὸ ὁμοιούσιον ἐν τῇ τοῦ ὁμοουσίου φωνῇ ὑποκλέψαντες· πλήν γε συμφρονεῖν τοῖς συνοδικοῖς ψηφίσμασιν ἀναδεξάμενοι, Κωνσταντίνας τῆς τοῦ Κωνσταντίνου βασιλέως ἀδελφῆς εἰσηγησαμένης αὐτοῖς τὴν εἰς τοῦτο παραίνεσιν. 1.10 Λέγει δὲ καὶ Σεκοῦνδον ὑπεροριζόμενον εἰπεῖν πρὸς Εὐσέβιον· «Εὐσέβιε, ὑπέγραψας ἵνα μὴ ἐξορισθῇς. πιστεύω τῷ θεῷ, δι' ἐμοῦ σε δεῖ ἀχθήσεσθαι ἀπαγόμενον». καὶ γεγονέναι τῷ Εὐσεβίῳ τὸν ἐξοστρακισμὸν μετὰ μῆνας ἀπὸ τῆς συνόδου τρεῖς, καθὰ καὶ Σεκοῦνδος προεῖπεν, πρὸς τὴν ἰδίαν κατὰ τὸ προφανὲς ἀσέβειαν ἀναστρέψαντι. 2.τ ΕΚ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ 2. Ὅτι ὁ φιλοψευδὴς οὗτος Κακοστόργιος, μετὰ τὴν οἰκουμενικὴν σύνοδον καὶ τὴν ἐκ προδήλου τῶν περὶ τὸν Εὐσέβιον πρὸς τὴν ἀσέβειαν παλινῳδίαν, τὸν βασιλέα φησὶ Κωνσταντῖνον τούτους μὲν δίκην εἰσπράξασθαι ἀνθ' ὧν ἄλλα φρονοῦντες τῷ ὁμοουσίῳ ὑπεσημήναντο· τοὺς δὲ περὶ Σεκοῦνδον ἀνακαλέσασθαι· καὶ γράμματα πανταχοῦ διαπέμψαι τὸ μὲν ὁμοούσιον διασύροντα, κρατύνοντα δὲ τὸ ἑτεροούσιον. οἷς γράμμασι καὶ τὸν Ἀλεξανδρείας Ἀλέξανδρον ὑπογράψαι, καὶ διὰ τοῦτο συνελθεῖν αὐτῷ καὶ τοὺς περὶ Ἄρειον· τοῦ δὲ ἐκ βασιλέως ἠρεμήσαντος φόβου, τὸν μὲν Ἀλέξανδρον ἐπὶ τὴν οἰκείαν ἀναδραμεῖν γνώμην, τὸν δὲ Ἄρειον πάλιν αὐτοῦ τε καὶ τῆς ἐκκλησίας σὺν τοῖς ὁμόφροσιν ἀποστῆναι. 2. Ὅτι τὸν Ἄρειον ἀποπηδήσαντα τῆς ἐκκλησίας φησὶ ᾄσματά τε ναυτικὰ καὶ ἐπιμύλια καὶ ὁδοιπορικὰ γράψαι, καὶ τοιαῦθ' ἕτερα συντιθέντα, εἰς μελῳδίας ἐντεῖναι ἃς ἐνόμιζεν ἑκάστοις ἁρμόζειν, διὰ τῆς ἐν ταῖς μελῳδίαις ἡδονῆς ἐκκλέπτων πρὸς τὴν οἰκείαν ἀσέβειαν τοὺς ἀμαθεστέρους τῶν ἀνθρώπων. 2.3 Ὅτι τὸν Ἄρειον ἐν τῷ θεομαχεῖν κατὰ τοῦ υἱοῦ ὑπερθειάζων, ἀτόποις ἐνέχεσθαί φησι διότι ἄγνωστόν τε τὸν θεὸν καὶ ἀκατάληπτον πανταχοῦ καὶ ἀνεννόητον εἰσηγεῖται· καὶ οὐκ ἀνθρώποις μόνοις, ὃ κακὸν μετριώτερον ἴσως, ἀλλὰ καὶ αὐτῷ τῷ μονογενεῖ υἱῷ τοῦ θεοῦ. καὶ πρὸς ταύτην φησὶ τὴν ἀτοπίαν κατ' ἐκεῖνο καιροῦ μὴ Ἄρειον μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς πλείους αὐτῶν συναπενεχθῆναι. πλὴν γὰρ Σεκούνδου καὶ Θεωνᾶ, καὶ τῶν Λουκιανοῦ τοῦ μάρτυρος μαθητῶν, Λεοντίου τε καὶ Ἀντωνίου καὶ τοῦ Νικομηδείας Εὐσεβίου, τὸ ἄλλο τῆς ἀσεβείας σύνταγμα πρὸς ταύτην ἀπορρυῆναι τὴν δόξαν. 2.4 Ὅτι φησὶ τὸν Κωνσταντῖνον ἀνελεῖν τὸν ἴδιον παῖδα Πρίσκον, διαβολαῖς τῆς μητρυιᾶς συναρπασθέντα· κἀκείνην δὲ πάλιν φωραθεῖσάν τινι τῶν Κουρσώρων μοιχωμένην, τῇ τοῦ λουτροῦ ἀλέᾳ ἐναποπνιγῆναι προστάξαι. καὶ τῷ παιδίῳ τοῦ ξίφους διδοῦντα Κωνσταντῖνον τὴν δίκην μετ' οὐ πολὺν χρόνον ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν φαρμάκοις κατὰ τὴν Νικομήδειαν διατρίβοντα ἀναιρεθῆναι. 2.5 Ὅτι Οὐρφίλαν φησὶ κατὰ τούτους τοὺς χρόνους ἐκ τῶν πέραν Ἴστρου Σκυθῶν (οὓς οἱ μὲν πάλαι Γέτας, οἱ δὲ νῦν Γότθους καλοῦσι) πολὺν εἰς τὴν Ῥωμαίων διαβιβάσαι λαόν, δι' εὐσέβειαν ἐκ τῶν οἰκείων ἠθῶν ἐλαθέντας. χριστιανίσαι δὲ τὸ ἔθνος τρόπῳ τοιῷδε· βασιλεύοντος Οὐαλλεριανοῦ καὶ Γαλλιήνου, μοῖρα Σκυθῶν βαρεῖα τῶν πέραν τοῦ Ἴστρου διέβησαν εἰς τὴν Ῥωμαίων, καὶ πολλὴν μὲν κατέδραμον τῆς
PG 65:519Εὐρώπης· διαβάντες δὲ καὶ εἰς τὴν Ἀσίαν, τήν τε Γαλατίαν καὶ τὴν Καππαδοκίαν ἐπῆλθον, καὶ πολλοὺς ἔλαβον αἰχμαλώτους ἄλλους τε καὶ τῶν κατειλεγμένων τῷ κλήρῳ, καὶ μετὰ πολλῆς λείας ἀπεκομίσθησαν οἴκαδε. ὁ δὲ αἰχμάλωτος καὶ εὐσεβὴς ὅμιλος, συναναστραφέντες τοῖς βαρβάροις, οὐκ ὀλίγους τε αὐτῶν εἰς τὸ εὐσεβὲς μετεποίησαν καὶ τὰ Χριστιανῶν φρονεῖν ἀντὶ τῆς Ἑλληνίδος δόξης παρεσκεύασαν. ταύτης τῆς αἰχμαλωσίας γεγόνεσαν καὶ οἱ Οὐρφίλα πρόγονοι, Καππαδόκαι μὲν γένος, πόλεως δὲ πλησίον Παρνασσοῦ, ἐκ κώμης δὲ Σαδαγολθινὰ καλουμένης. ὁ τοίνυν Οὐρφίλας οὗτος καθηγήσατο τῆς ἐξόδου τῶν εὐσεβῶν, ἐπίσκοπος αὐτῶν πρῶτος καταστάς. κατέστη δὲ ὧδε· παρὰ τοῦ τὴν ἀρχὴν ἔχοντος τοῦ ἔθνους ἐπὶ τῶν Κωνσταντίνου χρόνων εἰς πρεσβείαν σὺν ἄλλοις ἀποσταλείς (καὶ γὰρ καὶ τὰ τῇδε βάρβαρα ἔθνη ὑπεκέκλιτο τῷ βασιλεῖ), ὑπὸ Εὐσεβίου καὶ τῶν σὺν αὐτῷ ἐπισκόπων χειροτονεῖται τῶν ἐν τῇ Γετικῇ χριστιανιζόντων· καὶ τά τε ἄλλα αὐτῶν ἐπεμελεῖτο καὶ γραμμάτων αὐτοῖς οἰκείων εὑρετὴς καταστάς, μετέφρασεν εἰς τὴν αὐτῶν φωνὴν τὰς γραφὰς ἁπάσας, πλήν γε δὴ τῶν Βασιλειῶν, ἅτε τῶν μὲν πολέμων ἱστορίαν ἐχουσῶν, τοῦ δὲ ἔθνους ὄντος φιλοπολέμου καὶ δεομένου μᾶλλον χαλινοῦ τῆς ἐπὶ τὰς μάχας ὁρμῆς, ἀλλ' οὐχὶ τοῦ πρὸς ταῦτα παροξύνοντος. ὅπερ ἰσχὺν ἔχει ταῦτα ποιεῖν, σεβάσμιά τε μάλιστα νομιζόμενα καὶ πρὸς τὴν τοῦ θείου θεραπείαν τοὺς πειθομένους καταρυθμίζοντα. ἱδρύσατο δ' ὁ βασιλεὺς τὸν αὐτόμολον τοῦτον λαὸν περὶ τὰ τῆς Μυσίας χωρία, ὡς ἑκάστῳ φίλον ἦν. καὶ τὸν Οὐρφίλαν διὰ πλείστης ἦγε τιμῆς ὡς καὶ πολλάκις «ὁ ἐφ' ἡμῶν Μωσῆς» λέγειν περὶ αὐτοῦ. λίαν δὲ οὗτος τὸν ἄνδρα θειάζει, καὶ τῆς αἱρετικῆς αὐτοῦ δόξης ἐραστὴν αὐτόν τε καὶ τοὺς ὑπ' αὐτὸν ἀναγράφει. 2. Ὅτι τοὺς ἐνδοτάτω Ἰνδούς, ὅσοι Χριστὸν ἔμαθον τιμᾶν ἐκ τῆς Βαρθολομαίου τοῦ ἀποστόλου διδασκαλίας, τὸ ἑτεροούσιον πρεσβεύειν ὁ δυσσεβής φησι. καὶ τὸν Θεόφιλον εἰσάγει τὸν Ἰνδὸν τὸ τοιοῦτον ἀσπαζόμενον φρόνημα, παραγενέσθαι τε εἰς αὐτοὺς καὶ τὴν αὐτῶν ἐκδιηγεῖσθαι δόξαν. τὸ δὲ τῶν Ἰνδῶν ἔθνος τοῦτο Σάβας μὲν πάλαι ἀπὸ τῆς Σαβᾶ μητροπόλεως, τὰ νῦν δὲ Ὁμηρίτας καλεῖσθαι. 2. Ὅτι μετὰ τρεῖς ὅλους ἐνιαυτούς φησιν Εὐσέβιον καὶ Μάριν καὶ Θέογνιν ψήφῳ βασιλέως τοῦ Κωνσταντίνου ἐπανόδου τυχόντας, πίστεώς τε σύμβολον αἱρετικῆς ἐκθεῖναι καὶ πανταχόσε διαπέμψαι ἐπ' ἀνατροπῇ τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου· καὶ τὸν Ἀλεξανδρείας Ἀλέξανδρον καθελεῖν τε καὶ ἀποκηρύξασθαι, ἀνθ' ὧν ἐπὶ τὸ ὁμοούσιον παλιντραπέλως ἐπανέστρεφεν· ἀλλὰ καὶ Εὐστάθιον τὸν Ἀντιοχείας, παιδίσκης μῖξιν καὶ αἰσχρᾶς ἡδονῆς ἀπόλαυσιν αἰτίαν ἐπιγραψαμένους· φυγὴν αὐτῷ βασιλεὺς ἐτιμήσατο εἰς τὴν Ἑσπέραν μεθόριον ποιησάμενος. πεντήκοντα δὲ καὶ διακοσίους φησὶν εἶναι τὸ πλήρωμα τοῦ παρανόμου τούτου συνεδρίου, καὶ τὴν Νικομήδειαν αὐτοῖς τῶν παρανομηθέντων ποιήσασθαι ἐργαστήριον. 2. Ὅτι περὶ Ἀγαπητοῦ τοῦ συναιρεσιώτου, ὃς καὶ ἐκ καταλόγου στρατιωτικοῦ πρεσβύτερός τε κατέστη παρὰ τῶν ὁμοφρόνων καὶ Συνάδων ἐπίσκοπος ὕστερον· περὶ γοῦν τούτου πολλὰ τερατολογῶν, νεκρούς τε αὐτὸν ἀναστῆσαι λέγει καὶ πολλῶν ἄλλων παθῶν φυγαδευτὴν γενέσθαι καὶ ἐλατῆρα, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ παραδόξων ἄλλων ἔργων δημιουργόν· καὶ πολλοὺς ἐξ Ἑλλήνων εἰς τὸν Χριστιανισμὸν μετατάξασθαι παρασκευάσαι. 2. Ὅτι Κωνσταντῖνόν φησιν ὀκτὼ καὶ εἰκοστῷ ἔτει τῆς βασιλείας αὐτοῦ τὸ Βυζάντιον εἰς Κωνσταντινούπολιν μετασκευάσαι, καὶ τὸν περίβολον ὁριζόμενον βάδην τε περιιέναι, τὸ δόρυ τῇ χειρὶ φέροντα· ἐπεὶ δὲ τοῖς ἑπομένοις ἐδόκει μεῖζον ἢ προσῆκε τὸ μέτρον ἐκτείνειν, προσελθεῖν τε αὐτῷ τινα καὶ διαπυνθάνεσθαι· «ἕως ποῦ, δέσποτα;» τὸν δὲ ἀποκρινάμενον διαρρήδην φάναι· «ἕως ἂν ὁ ἔμπροσθέν μου στῇ», ἐπίδηλον ποιοῦντα ὡς δύναμις αὐτοῦ τις οὐρανία προηγοῖτο, τοῦ πραττομένου διδάσκαλος. ἱδρυσάμενον δὲ τὴν πόλιν Ἄλμα Ῥώμαν ὀνομάσαι, ὃ δηλοῖ τῇ Ῥωμαΐδι γλώττῃτὴν ἔνδοξον· καὶ βουλήν τε σύγκλητον τάξασθαι καὶ σιτηρεσίου δαπάνην
σης, καὶ εἰς ὁμοφωνίαν αὐτοὺς ὑποσπασαμένης. Έπει δὲ ὑπέγραψαν, τὸν μὲν Ὅσιον εἰς τὴν ἑαυτοῦ παροι κίαν τὴν Κουδρούβην της Ισπανίας ἐπανελθεῖν, καὶ τοῦ θρόνου ἄρχειν· Λιβέριον δὲ τῆς Ῥωμαίων Ἐκε κλησίας. Φίλης δὲ, ὁ ἐν τῷ μεταξύ χρόνῳ τῆς Ρώτ μης επίσκοπος καταστὰς, εἰς ἑαυτὸν ἀπῄει, τὸ μὲν ἀξίωμα τῆς ἐπισκοπῆς φέρων, οὐ μήν γέ τινος Επ κλησίας προϊστάμενος. Ῥώ Α τὸν ἐπίσκοπον Ὅσιον, συνόδου τινὸς ἐνταῦθα συστά δ. Ὅτι Λεοντίου τοῦ ᾿Αντιοχείας ἐπισκόπου τε λευτήσαντος, Εὐδόξιον, φησὶν, ἐκ Γερμανικίας μετ ταστησάμενοι (15') οἱ ὁμόδοξοι ἐπιβιβάζουσι τη θρόνῳ. Ὁ δὲ τῆς Ἀρειανῆς μὲν δόξης ἦν, πλὴν ἐκ τῶν Αστερίου γραμμάτων εἰς τὸ κατ' οὐσίαν ὅμοιον ὑπὸ ενήνεκτο. Οἱ δὲ συναιρεσιῶται τοῦτον ἀναφέροντες πρὸς τὸ ἑτεροούσιον ἀνήγον. Ἐπιεικῇ δὲ τὴν Εὐδόξιον ὁ Φιλοστόργιος καὶ κόσμιον τὰ ἤθη, καὶ τὰ ἄλλα δεξιὸν ἀναγράφων, εἰς δειλίαν ἐκτόπως διαβάλλει · καὶ ᾿Αραβισσὸν μὲν τῆς μικρᾶς Ἀρμενίας πόλιν παι τρίδα λαχεῖν τὸν αὐτοῦ πατέρα (Καισάριος όνομα (14) αὐτῷ), μαρτυρικὸν δὲ, καίτοι τῶν εἰς γυναῖκας ήτα τώμενον ἡδονῶν, ὅμως θάνατον διαθλῆσαι, καθάρσιόν τε τῶν μολυσμάτων, καὶ πρός γε στεφάνους αθλη τικοὺς ἐπιφέροντα. ε'. "Οτι Ευδόξιος μὲν, φησὶν, εἰς διακονίαν Εὐνό- μιον προχειρίζεται, ὁ δὲ, πρὶν εἰς τὸ ἀκριβέστατον ἐκεῖνον τῆς δόξης ἀνελθεῖν (15), την λειτουργίαν οι δέχεται. ε. Οτι, φησίν, Ευδοξίου τὴν ᾿Αντιόχειαν έγχει ρισθέντος, ὁ ᾿Αγκύρας Βασίλειος έδυσχέραινεν· αὐτ τὸς γὰρ ἐπ' αὐτὴν εἶχε τὸ βλέμμα τη γνώμη στηρι ζόμενον. ζ. Οτι, φησί, τῆς Κωνσταντίου γυναικός (α) τῷ τῆς μητρομανίας ἀλούσης πάθει, ἐξεκρέματο δὲ τοῖς ἱμέροις αὐτῆς ὁ Κωνστάντιος, εἰς ἀνάγκην ἧκε τὸν μεταστησάμενοι. Εt ρωδί, ριο ὑπηνέγκατο, ὑπενήνεκτο. ξης ἀνελθεῖν. πρὶν εἰς τὸ ἀκριβέστατον τῆς ἐκείνων δόξης ἀνελθεῖν, (α) Τῆς Κωνσταντίου γυναικός. - PIILOSTORGII . cousubstantialis vocabulum et coutra Athanasium sub-cripsisse ait Philostorgius, cum synodus quæ- dain illic collecta esset, et supra memoratos in sen- tentiam suam pertraxisset (12). Postquam vero sub- scripsissent, Osium quideın ad sedem suam Cor- dubam scilicet llispauie reversum, Ecclesiam ejus loci gubernasse, Liberium vero Romanæ Ecclesiæ præfuisse. At Felix, qui absente Liberio episcopus fuerat ordinatus, ad sua se recepit, episcopi quidem digitatem retinens, nulli tamen präsidens Ecclesiæ. Antiochena urbis episcopo, Eudoxium ex urbe Ger- manicia translatum, hi qui ejusdem cum illo opi- nionis erant, ut ait Philostorgius, in sede Antio- chena collocarunt. Porro Eudoxius Arianorum qui- dem sententiam sequebatur, nisi quod ex libris B Asterii, ad sententiam eorum qui Filium similem secundum substantiam profitebantur, abductus fuerat. Sed Ariani, eum ab hoc dogmate retraben- tes, ad dissimilis substantiæ assertionem revocarunt. Cæterum Philostorgius ait, Eudoxium moribus mi- tem fuisse ac modestum, nec mediocri solertia ac dexteritate præditum; ob ignaviam tamen ac timi- ditatem magnopere traducit; patrem ejus Cæsarium nomine ait ortum fuisse ex Arabisso minoris Ar- meniæ oppido; eumque licet in amores mulierum quod et maculas ejus abstersil, et coronas athleticas insuper ei contulit. Eunomium ad diaconatus gradum promovit. Verum Eunomius, priusquam universam eorum doctrinam accuratissime didicisset, munus illud suscipere re- cusavit. - Antiochensis ecclesie administratio tradita esset Eudoxio, ait Philostorgius Basilium Ancyranum ægre admodum id tulisse. Ipse enim ad eam sedemn cupiditatis oculos adjecerat, ejusque amorem peni- tus in animo defixum circumferebat. - tius, cum uxor ipsius, quam quidem summopere amabat, furoribus uteri laboraret, necesse habuit effusior fuisset, vitam tamen consummasse martyrio, C VALESHI ANNOTATIONES. codice Bocharti emendavi paulo D ex eodem codice restitui Porro fallitur hic Philostorgius, et qui eum secutus est Gothofredus, qui translationem Eudoxii ex episcopatu Germaniciensi ad sedem An- Miochenam contigisse putant post lapsum ac resti- tutiɔnem Liberii pontificis Romani. Etenim Eudoxius Antiochiam translatus est anno Christi trecentesimo exagesimo septimo. Liberius vero anno sequenti □ propriam sedem est restitutus, ut ostendi in Annotationibus ad librum quartum Sozomeni. deque ejus martyrio multa habet Suidas, ex Philo- storgio procul dubio desumpia. Hunc Philostorgii locum levi mala- tione restituendum esse existimo, in hunc modumi : id est: Eunomius diaconatum sibi oblatum susci- pere recusavit, priusquam universum eorum doctri- num, Eudoxii scilicet atque Aetii, accuratissime per- cepissel. VARIORUM. Eusebia lac est: quam sterilem, quoad vixit, fuisse testantur Am. Marcellinus lib. svi, cap. 11, Zonaras et Ce- preaus p. 249. New Theophili curationi (qualisc- que ea fuit) diu supervixit: quippe Constantlus Faustinam, aliam conjugem, duxerat anno Chr. 560, amissa jampridem Eusebia, inquit Marcellinus, lib xxi, cap. 6. 4. Eudoxius ep. Antioch. (13) Mortuo Leontio 5. Eunomius. Eudoxius, ut ait Philostorgius, 6. Basilius Ancyra ep. Eudlorio invidet. Cumi 7. Theophilus Indus Augustam sanal. Constan- (12) Theo:lorit. lib. 11, c. 17. (13) Theodor. lib. ut, c. 25. (13) Εκ Γερμανικείας μεταστησάμενον. Εx (14) Καισάριος. De hoc Caesario Ludloxii patre, (15) Πρὶν εἰς τὸ ἀκριβέστατον ἐκεῖνον τῆς 26-
PG 65:521αὐταρκεστάτην διανεῖμαι τοῖς οἰκήτορσι, καὶ τὸν ἄλλον ἐν αὐτῇ τῆς πολιτείας πολυτελῶς κόσμον καταστήσασθαι, ὡς ἀρκεῖν εἰς ἀντίπαλον κλέος τῇ προτέρᾳ Ῥώμῃ. 2.10 Τελευτήσαντος δὲ τοῦ ταύτης τῆς πόλεως ἀρχιερέως Ἀλεξάνδρου, τὸν Νικομηδείας φησὶν Εὐσέβιον εἰς τὸν τῆς νεοκτίστου πόλεως ἀρχιερατικὸν μεταστῆσαι θρόνον. 2.11 Ὅτι τὸ δυσσεβὲς οὗτος τοῦ ψεύδους ὄργανον, Ἀλεξάνδρου τοῦ Ἀλεξανδρείας τελευτήσαντος καὶ ψήφων ἄλλων ἐπ' ἄλλους φερομένων, καὶ χρόνου τινὸς ἐπὶ τοῦτο παρατεινομένου, τὸν θεῖον Ἀθανάσιόν φησι περὶ δείλην ὀψίαν εἰς τὴν Διονυσίου καλουμένην ἐκκλησίαν εἰσπηδήσαντα, καὶ δύο τινὰς τῶν Αἰγυπτίων ἐπισκόπων εὑρόντα τὰς πύλας τε κατὰ ὀχυρώτατον μετὰ τῶν συστασιωτῶν ἐπικλεισάμενον, οὕτω τὴν χειροτονίαν ὑπελθεῖν· τῶν χειροτονούντων πολλὰ μὲν ἀνανευόντων, τῆς δὲ προσαγομένης αὐτοῖς βίας μείζονος τῆς βουλῆς καὶ τῆς δυνάμεως γεγενημένης, τὸ δοκοῦν Ἀθανασίῳ ἐπιτελεσθῆναι. καὶ ὡς ὁ παρὼν τῶν ἐπισκόπων ἄλλος ὅμιλος διὰ τὴν τοιαύτην αἰτίαν τῷ ἀναθέματι τοῦτον παρεπέμψαντο. τὸν δὲ Ἀθανάσιον κρατυνάμενον τὰ καθ' ἑαυτόν, ὡς ἀπὸ τοῦ κοινοῦ τῆς πόλεως πρὸς βασιλέα γράψαι τὴν εἰς τὴν ἀρχιερωσύνην ἀνάρρησιν αὐτοῦ. τὸν δὲ νομίσαντα κοινῆς βουλῆς εἶναι τὸ γράμμα, ἐπιψηφίσαι τὴν κατοχὴν τοῦ θρόνου. Ὕστερον δὲ μαθόντα τὰ πεπραγμένα, εἰς Τύρον τῆς Φοινίκης αὐτὸν ἐξαποστεῖλαι, τῷ ἐκεῖσε συνεδρίῳ λόγον ὧν ἔδρασεν δώσοντα. καὶ μόλις μὲν οὖν εἶξαι ταῖς βασιλείοις ἀπειλαῖς τὸν Ἀθανάσιον. εἴξαντα δ' οὖν καὶ παραγενόμενον εἰς Τύρον τὴν μὲν δίκην οὐκ εἰσέρχεσθαι· γύναιον δέ τι μισθωσάμενον ἑταιρικόν, ἤδη τῷ τῆς γαστρὸς ὄγκῳ τὴν ἀκολασίαν στηλιτεῦον, ἐπαφεῖναι διαμηχανᾶσθαι τῷ Εὐσεβίῳ, ὃς τοῦ ἐκεῖσε συνεδρίου κορυφαῖος ἐνομίζετο· τῷ διὰ τὴν συκοφαντίαν, ὡς εἰκός, ἐμπεσόντι θορύβῳ καὶ ταράχῳ τήν τε δίκην ὑπεκκλέψαι καὶ τὴν κρίσιν ἐκφυγεῖν διανοούμενον. Φωραθῆναι δὲ τὴν συσκευὴν ὁ τοῦ ψεύδους φίλος ἀναγράφει δι' ἧς μεθόδου φασὶν οἱ εὐσεβεῖς τὸ κατὰ τοῦ μεγάλου Ἀθανασίου μισθωθὲν παρὰ τῶν δυσσεβῶν πορνίδιον διελεγχθῆναι. τὸν μὲν γὰρ Εὐσέβιον διαπυνθάνεσθαι τῆς ἑταιρίδος εἰ γινώσκει αὐτῆς τὸν φθορέα· τῆς δὲ καὶ μάλα διατεινομένης, προσαναπυθέσθαι εἰ ἄρα γε τοῦτον ὁ παρὼν χορὸς ἔχει. τὴν δὲ φάναι· «εὐφήμει, ὦ δέσποτα· οὐ γὰρ ἔγωγ' ἂν μαινοίμην, ἀνδρῶν τοιούτων αἰσχρᾶς ἡδονῆς δουλείαν ὥστε καταγνῶναι». εἶτ' ἐντεῦθεν ἀρξαμένης παραγυμνοῦσθαι τῆς ἀληθείας, τὴν ὅλην συσκευὴν ἀνακαλυφθῆναι. καὶ τὸν μὲν Εὐσέβιον κρείττω συκοφαντίας πάσης ὀφθῆναι· τὸν δὲ Ἀθανάσιον, ἀντὶ τοῦ φυγεῖν τὴν δίκην, διπλῆς ἔνοχον ἀπελεγχθῆναι, προσλαβούσης τῆς οὐκ εὐαγοῦς χειροτονίας τὴν ἐναγεστάτην συκοφαντίαν. διὸ καὶ τὴν καθαιρετικὴν ψῆφον ὁμόφωνον κατ' αὐτοῦ ἐξενεχθῆναι. ἐκεῖνον μέντοι γε προσαναισχυντεῖν, καὶ λέγειν ἀπεχθείᾳ τὴν καθαίρεσιν τοὺς συνεδρεύσαντας διαπράξασθαι ὥσπερ καὶ τὰς συκοφαντίας, διότι μὴ παρ' αὐτῶν ἀνάσχοιτο τὴν ἀρχιερατικὴν χειροθεσίαν ὑποστῆναι. Διὸ καὶ τὸν βασιλέα ἐπιτρέψαι πάλιν ἑτέρᾳ συνόδῳ τὰ κατὰ τὸν Ἀθανάσιον ἐτασθῆναι. τοὺς δὲ καὶ ἕτερα τῶν ἐγκλημάτων ἐπισυναθροῖσαι· Καλλίνικόν τε γὰρ τὸν ὁμολογητήν, ἐπίσκοπον τοῦ Πηλουσίου, πέδαις σιδηραῖς ἐνδυσάμενον εἱρκτῇ καταθέσθαι, καὶ μὴ διαλιπεῖν προπηλακίζοντα ἕως ἂν αὐτὸν τοῦ ζῆν ἀπελάσοι, προσετίθεσαν ταῖς κατηγορίαις. ναὶ δὴ καὶ ἡ Ἀρσενίου χεὶρ τηνικαῦτα προεκομίσθη, καὶ ὁ Μαρεώτης καὶ ὁ Ἰσχύρας καὶ τὸ μυστικὸν ποτήριον, καὶ τὰ παραπλήσια τούτοις, ἐφ' οἷς αὐτὸν καὶ ἐκκηρῦξαι τὸ συνέδριον καὶ ἀντ' αὐτοῦ προχειρίσασθαι τὸν ἐκ Καππαδοκίας Γρηγόριον. ταῦτα μὲν οὖν ὁ φιλοψευδὴς Κακοστόργιος περὶ τοῦ ἁγίου τερατεύεται Ἀθανασίου. 2.12 Ὅτι, φησίν, ἡ τοῦ βασιλέως Κωνσταντίνου μήτηρ Ἑλένη ἐπὶ τῷ στόματι τοῦ τῆς Νικομηδείας κόλπου πόλιν ἐδείματο, Ἑλενόπολιν αὐτὴν ἐπονομάσασα· ἀσπάσασθαι δὲ τὸ χωρίον κατ' ἄλλο μὲν οὐδέν, ὅτι δὲ Λουκιανὸς ὁ μάρτυς ἐκεῖσε τύχοι μετὰ τὸν μαρτυρικὸν
PG 65:525θάνατον ὑπὸ δελφῖνος ἐκκομισθείς. 2.13 Ὅτι τὸν μάρτυρα Λουκιανόν φησι μέλλοντα τελευτᾶν, καὶ μήτε ναὸν μήτε θυσιαστήριον τῆς τυραννικῆς βίας παρεχούσης, ἀλλὰ μηδὲ αὐτοῦ κινεῖσθαι τῶν δεσμῶν καὶ πληγῶν συγχωρούντων, ἐν τῷ οἰκείῳ στέρνῳ ἀνακείμενον τὴν φρικτὴν θυσίαν τελεσάμενον, οὕτω τε αὐτὸν μετασχεῖν καὶ τοὺς ἄλλους μεταλαβεῖν τοῦ ἀχράντου θύματος ἐπιτρέψαι. ἐτελέσθη δὲ ἡ ἱερουργία ἐν τῇ εἱρκτῇ, τοῦ κυκλώσαντος αὐτὸν ἱεροῦ χοροῦ ὡς ἤδη ἀποβιοῦντα ἐκκλησίας σχῆμα καὶ ἀσφάλειαν τοῦ μὴ καθορᾶσθαι τὰ δρώμενα παρὰ τῶν ἀσεβούντων ἀναπληροῦντος. 2.14 Τούτου τοῦ μάρτυρος πολλοὺς μὲν καὶ ἄλλους μαθητὰς ἀναγράφει, οἷς καὶ Εὐσέβιον τὸν Νικομηδείας καὶ Μάριν τὸν Καλχηδόνος καὶ τὸν Νικαίας Θέογνιν συντάττει καὶ Λεόντιον, τὸν ὕστερον γεγονότα τῆς Ἀντιοχείας ἐπίσκοπον, καὶ Ἀντώνιον, τὸν Ταρσοῦ τῆς Κιλικίας, καὶ Μηνόφαντον καὶ Νοομίνιον καὶ Εὐδόξιον· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ Ἀλέξανδρον καὶ Ἀστέριον τὸν Καππαδόκην· οὓς καὶ ἑλληνίσαι φησὶν ἐνδόντας τῇ τῶν τυράννων βίᾳ, ὕστερον δὲ ἀνακαλέσασθαι τὴν ἧτταν, συλλαβομένου αὐτοῖς πρὸς τὴν μετάνοιαν τοῦ διδασκάλου. 2.15 Ὅτι τῶν εἰρημένων Ἀντώνιον μὲν καὶ Λεόντιον ἀπαράτρωτον τὴν ἀσέβειαν διασώσασθαι λέγει· Εὐσέβιον δὲ καὶ Μάριν καὶ Θέογνιν συναπαχθῆναι μὲν τῇ κατὰ Νίκαιαν συνόδῳ, ἀνενεχθῆναι δὲ τῆς μεταβολῆς. τὸν δὲ Μάριν ἐκεῖθεν ἀνενεχθέντα, εἰς ἑτέραν αὖθις κατολισθῆσαι ἀτοπίαν, καὶ δὴ καὶ τὸν Θέογνιν· ὃς τὸν θεὸν καὶ πρὸ τοῦ γεννῆσαι τὸν υἱὸν πατέρα οἴεται, ἅτε δὴ τὴν δύναμιν ἔχοντα τοῦ γεννῆσαι. ἀλλὰ δὴ καὶ τὸν Ἀστέριον παρατρέψαι τὸ φρόνημα, ἀπαράλλακτον εἰκόνα τῆς τοῦ πατρὸς οὐσίας εἶναι τὸν υἱὸν ἐν τοῖς αὐτοῦ λόγοις καὶ γράμμασι διαμαρτυρόμενον. 2.16 Ὅτι τὸ τριακοστὸν δεύτερον ἔτος ἐπιβαίνοντος τῆς βασιλείας αὐτοῦ Κωνσταντίνου, ἐν Νικομηδείᾳ φαρμάκοις ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν τεθνάναι γράφει· ἐγγὺς δὲ τοῦ τέλους γεγονότα καὶ αἰσθόμενον τῆς ἐπιβουλῆς, διαθήκας τε γράψαι τιμωρίαν ἀπαιτούσας τοὺς ἀνελόντας καὶ ταύτην εἰσπράξασθαι τὸν προκαταλαβόντα τῶν παίδων κελεῦσαι, δέει τοῦ μή τι κἀκείνους ὑπ' αὐτῶν ὅμοιον ὑποστῆναι, δοῦναί τε τὰς διαθήκας Εὐσεβίῳ τῷ Νικομηδείας. τὸν δὲ ὑφορώμενον τοὺς τοῦ βασιλέως ἀδελφοὺς μή ποτε ζητήσειαν αὐτὰς καὶ ἀναμαθεῖν τὰ γεγραμμένα βουληθεῖεν, ἐνθεῖναι τῇ χειρὶ τοῦ νεκροῦ τὸ βιβλίον καὶ παραβῦσαι τοῖς ἱματίοις. ἐπιζητησάντων δ' ὡς ὑπενόει, λαβεῖν μὲν φάναι, ἀντιπαραδοῦναι δὲ πάλιν εἰς χεῖρας ὁμολογῆσαι. εἶτα μετὰ ταῦτα ἀνελόμενον, Κωνσταντίῳ τῷ αὐτοῦ παιδὶ ἐγχειρίσαι τὸ γράμμα προφθάσαντι τοὺς ἄλλους· τὸν δὲ μετ' οὐ πολὺ κατὰ τὰ προστάγματα τοῦ πατρὸς διαπράξασθαι. 2.17 Οὗτος ὁ θεομάχος καὶ τὴν Κωνσταντίνου εἰκόνα, τὴν ἐπὶ τοῦ πορφυροῦ κίονος ἱσταμένην, θυσίαις τε ἱλάσκεσθαι καὶ λυχνοκαΐαις καὶ θυμιάμασι τιμᾶν, καὶ εὐχὰς προσάγειν ὡς θεῷ καὶ ἀποτροπαίους ἱκετηρίας τῶν δεινῶν ἐπιτελεῖν τοὺς Χριστιανοὺς κατηγορεῖ. 2.18 Ὅτι τελευτήσαντος τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου φησὶ καὶ τῶν πανταχόθι μεθορίαις ταλαιπωρουμένων ἄδειαν ἀνακλήσεως εἰληφότων, καὶ Ἀθανάσιόν φησιν ἐκ τῶν Γαλλιῶν εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν παραγεγονότα, ἐπεὶ Γρηγόριον ἐμεμαθήκει τετελευτηκότα, ὡς εἶχεν εὐθὺς ἀπὸ τῆς νεὼς εἰς τὴν ἐκκλησίαν χωρῆσαι καὶ τὸν θρόνον ἀναλαβεῖν, μηδένα λόγον τῶν ἀποκηρυξάντων αὐτὸν πεποιηκότα. 3.τ ΕΚ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ 3. Ὅτι Κωνσταντῖνόν φησι, ὃς ἦν πρεσβύτερος τῶν Κωνσταντίνου παίδων, ἐπιβουλεῦσαι τῷ ἀδελφῷ Κώνσταντι· καὶ μάχῃ τοῖς στρατηγοῖς αὐτοῦ συρραγέντα διαφθαρῆναί τε καὶ τὴν μοῖραν τῆς ὑπ' αὐτὸν ἀρχῆς εἰς τὴν Κώνσταντος ἀνακοινωθῆναι. 3. Ὅτι Κωνστάντιον δι' ἐπαίνων ἄγει καὶ τὴν ἐκκλησίαν φησὶν αὐτὸν δομήσασθαι τὴν ἐν Κωνσταντινουπόλει καὶ οὖσαν καὶ καλουμένην μεγάλην. καὶ δὴ καὶ Ἀνδρέαν τὸν ἀπόστολον ἐκ τῆς Ἀχαΐας μετακομίσαι ἐπὶ τὸν ναὸν ὃν οὗτος ἐξῳκοδομήσατο, τὸ κοινὸν τῶν ἀποστόλων ἐπιφερόμενον ὄνομα· οὗ πλησίον καὶ τὸν πατρῷον τάφον ἱδρύσασθαι· ναὶ δὴ καὶ Λουκᾶν τὸν εὐαγγελιστὴν ἐκ τῆς αὐτῆς Ἀχαΐας εἰς τὸ αὐτὸ
δὴ συναθροίζονται ἔκ τε τῶν ἐσπερίων καὶ τῆς ἑῴας καὶ Διδύης μικροῦ σύμπαντες. Προειστήκεισαν δὲ τῶν μὲν κατ' οὐσίαν ὅμοιον πρεσβευόντων, Βασίλειος τε καὶ Εὐστάθιος· οἷς ἄλλοι τε καὶ Βασίλειος ἕτερος παρήν συνασπίζων, διακόνων ἔτι τάξιν ἔχων, δυνάμει μὲν τοῦ λέγειν πολλῶν προφέρων, τῷ δὲ τῆς γνώ μης ἀθαρσεί (21) πρὸς τοὺς κοινούς υποστελλόμενος ἀγῶνας. Τῶν δὲ τὸ ἑτεροούσιον, Αέτιος μὲν καὶ Εὐ- νόμιος ὑπῆρχον, οἱ τὴν δύναμιν ἄκροι, διακόνων ἑκά τερος βαθμὸν ἔχων. Επίσκοποι δὲ δευτεραγωνιστών χορὸν ἐκπληροῦντες, Μάρης τε καὶ Εὐδόξιος, ὁ τότε τῆς Ἀντιοχείας ἐπισκοπήσας, ὕστερον δὲ καὶ τὸν Κων. σταντινουπόλεως ὑπελθών θρόνον. Καὶ δὴ καὶ ᾿Ακά- χιος ὁ τῆς Παλαιστίνων Καισαρείας, τὴν πρὸς ἐκείνους ὑποκρινόμενος ὁμοδοξίαν, ἐφ' ᾧ τοὺς περὶ Βασίλειον ἀντιλυπῆσαι, διότι κἀκεῖνοι Κύριλλον τῶν Ἱεροσολύ- Β μων ὑπ' αὐτοῦ παυθέντα τοῦ ἱερᾶσθαι, διὰ τιμῆς ἔφερον. Εν δὲ δ Ακάκιος θαρσαλέος μὲν ἐν τοῖς ἀγῶ στο διανοηθήναί τε πράγματος φύσιν ὀξύς, καὶ λόγῳ δηλῶσαι τὸ γνωθὲν ἱκανό;. Ἐξ οὗ καὶ τὰ ταύτης τῆς συνόδου γράμματα (22), πολλὰ δὲ ἐστιν, οὗτος ἦν μόνος ὁ διατιθέμενος. Εἰς ἅμιλλαν οὖν δογμάτων έκα- τέρας μοίρας καταστάσης, ὁ μὲν Βασίλειος τῶν τὸ ὁμοούσιον δοξαζόντων προηγόρει, οἱ δὲ τοῦ ἑτερο- ουσίου ὑπὲρ ἁπάντων λέγειν τὸν ᾿Αέτιον προὔστησαν, συνασπίζοντος αὐτῷ καὶ Εὐνομίου. ὡς δὲ εἶδον οἱ ἀμφὶ τὸν Βασίλειον προβεβλημένον αὐτοῖς εἰς ἀντι- λογίαν τὸν ᾿Αέτιον, δείσαντες αὐτοῦ τὴν δύναμιν τῶν λόγων, οὐκ ἔφασαν δεῖν ἐπισκόπους όντας διακόνῳ περὶ δογμάτων εἰς λόγους καθίστασθαι. Αντειπόν των δὲ τῶν διαφερομένων, ὡς οὐκ ἀξίας νῦν ἐστι κρί- σις, ἀλλ' ἀληθείας ἐπιζήτησις, δέχονται μὲν καὶ ἄκοντες οἱ περὶ Βασίλειον (α) τὸν ἀγῶνα· καὶ ὡς οὗ- τος λέγει, κατά κράτος τῇ τοῦ ᾿Αετίου γλώσσῃ ἡττή- Θησαν, ὡς μὴ μόνον ὁμολογῆσαι, παρηλλάχθαι τὴν τοῦ γεννηθέντος οὐσίαν πρὸς τὴν τοῦ γειναμένου, καὶ κατὰ μηδὲν κοινωνεῖν, ἀλλὰ καὶ χειρὶ οἰκείᾳ τὴν ὁμο λογίαν, Αετίου τοῦτο προσαπαιτήσαντος, βεβαιώσα- ελαι. Μαθόντα δὲ ταῦτα τὸν βασιλέα, καὶ ἦν πάλαι Βασίλειος κατὰ Λετίου διαβολὴν συνεσκευάκει, κατά μέσης τῆς καρδίας ἀκμάζουσαν φέροντα, τὸ συνενε- χθὲν ἁρπάσαι πρὸς τὴν τῆς ὀργῆς ἐκπλήρωσιν. Διό- περ ἄμφω μὲν εἰς θέαν παρίστησι, διαπυνθάνεται δὲ τοῦ Βασιλείου, τίνα ἂν εἴη, οἷς ἐπαιτιᾶται τὸν 'Αέτιον. Ὁ δὲ, ὡς ἀνόμοιον, ἔφη, τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν εἰσηγείται. Αμείψασθαι δὲ πρὸς ταῦτα τὸν Ἀέ τοσοῦτον ἐνδεῖν τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν ἀνόμοιον πρά γματα. Γράμματα διατιθέμε (α) Οι περὶ Βασίλειον. ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IV. • A tinopolim convenire jussit. Conveniant itaque, tum D FLOY• C C ex Occidentis partibus, tum ex Oriente ac Li- bya fere universi (23). Et eorum quidem qui Fi- lium similem secundum substəntiam profitebantur, antcsignani erant Basilius et Eustathius. Quibus tum alii aderant suppetias ferentes, tum Basilius alter, intra diaconi gradum etiam tum subsistens; dicendi quidem facultate multis superior, verum oh timiditatem ac pusillum animum publicas disputa- tiones detrectans. Eorum vero qui dissimilem sub- stantiam prædicabant, Aetius quidem et Eunomius, quantum ad vim ac potentiam attinet, præcipui erant, uterque diaconi duntaxat obtinens gradum. Secundas autem ab his partes implebant episcopi, Maris et Eudoxius, qui tum quidem episcopatum gesserat Antiochia, postea vero ad Constantinopo litanam sedem promotus est, itemque Acacius epi- scopus Cæsareæ Palæstinæ qui se cum illis consen- tire simulabat, ut Basilium vicissim dolore alice- ret, propterea quod Basilius Cyrillum Hierosoly- morum episcopum ab ipso depositum, nihilominus honore afficiebat. Erat porro Acacius audax in disputationibus, idem in dignoscendis negotiis acu- tissimus, et ad exponendos animi sui sensus salis disertus. Unde etiam acta hujus synodi, quæ won pauca sunt, ab hoc uno digesta ac disposita fuere. Cum igitur ambæ partes in certamen de dogmati- bus suis venissent, eorum quidem qui Filium si- milem secundum substantiam profitebantur, patro- nus erat Basilius. Qui vero dissimilem substantiam asserebant, Aelium causa suæ patronum constitue- runt, adjuncto ei Eunomio. Porro Basilius et qui 'cum illo erant, cum Aelium adversarium sibi op- positum vidissent, ejus dicendi vim formidantes, indecorum esse dixerunt ut episcopi de dogmati- bus fidei cum diacono certarent. Sed cum adversæ partis antistites reclamassent, non de dignitate præsens judicium, sed veritatis inquirendæ causa institutum esse dicentes, Basilius licet invitus iu certainen descendit; et quemadmodum iste scribit, ab Aetii lingua penitus devictus est, adeo ut nou solum confessus fuerit, substantiam geniti differre a substantia genitoris, nec ulla in re convenire, verum etiam propriæ manus subscriptione, sicut Aelius postulaverat, confessionem suam Grmave- rit. Quæ cum didicisset imperator, et calumniam quam Basilius in Aetium continxerat, adhuc vigen- VALESII ANNOTATIONES. timiditatem Basilio Magno objicit Philostorgius Eu- nomianus. In hoc Eunomium ducem suum secutus, qui idem vitium Basilio exprobraverat, ut testatur Gregorius Nyssenus in libro primo adversus Euno- mium, pag. 318. Verum Nyssenus eam accusatio- nem eleganter ac luculente refutat in sequentibus. calus sum aliquando scribendum hic esse Ferri tamen potest vulgata scriptura, quippe quæ eumdem sensum habet. enim hoc loco non epistolas duntaxat, verum etiam acta lo- tius synodi designant. Certe verbum voc quod sequitur, non convenit solis epistolis. VARIORUM. Duo Basilii in hoc ca- pite memorantur; scil. Magnus ille qui postea Ca. sareæ in Cappadocia antistes fuit, nunc vero diacu- nus : et Basilius Ancyræ episcopus. De hoc poste- riori hic sermo est. (21) Τῷ δὲ τῆς γνώμης ἀθαρσεί. Ignaviam_ac (23) Ταύτης τῆς συνόδου γράμματα. Suspi- (23) Theodorit., l. 11, c. 27.
From Book VEx libro quinto
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 65:527μετενεγκεῖν τέμενος· ἀλλὰ καὶ Τιμόθεον τὸν ἀπόστολον ὡσαύτως ἐξ Ἐφέσου τῆς Ἰωνίας εἰς τὸν αὐτὸν ἀνακομίσαι περιώνυμον καὶ σεβάσμιον οἶκον. 3.3 Ὅτι φησὶν ὡς ὁ Κωνστάντιος γνοὺς Ἀθανάσιον τὸν Ἀλεξανδρείας θρόνον ἀναλαβεῖν, ἐκεῖνον μὲν ἐλαύνει τῆς Ἀλεξανδρείας, ἀντιχειροτονηθῆναι δὲ γνώμην ἀποφαίνει Γεώργιον τὸν ἐκ Καππαδοκίας. ὁ δὲ Ἀθανάσιος δείσας καὶ τὰς ἀπειλὰς καὶ τὸν ἐξ ἐπιβουλῆς θάνατον, πρὸς τὸν ἑσπέριον ἀφικνεῖται πάλιν βασιλέα. 3.4 Ὅτι Κωνστάντιόν φησι διαπρεσβεύσασθαι πρὸς τοὺς πάλαι μὲν Σαβαίους, νῦν δὲ Ὁμηρίτας καλουμένους. ἔστι δὲ τὸ ἔθνος τῶν ἐκ Χεττούρας τῷ Ἀβραὰμ γενομένων. τὴν δὲ χώραν μεγάλην τε Ἀραβίαν καλεῖσθαι καὶ εὐδαίμονα πρὸς τῶν Ἑλλήνων· καθήκειν δὲ ἐπὶ τὸν ἐξωτάτω Ὠκεανόν· ἧς μητρόπολις ἡ Σαβά· ἐξ ἧς καὶ ἡ βασιλὶς ὡς τὸν Σολομῶντα παραγεγόνει. ἐμπερίτομον δὲ τὸ ἔθνος κατὰ τὴν ὀγδόην περιτεμνόμενον ἡμέραν· καὶ θύουσιν ἡλίῳ καὶ σελήνῃ καὶ δαίμοσιν ἐπιχωρίοις. οὐκ ὀλίγον δὲ πλῆθος καὶ Ἰουδαίων αὐτοῖς ἀναπέφυρται. Πρὸς τούτους οὖν διαπρεσβεύεται Κωνστάντιος, ἐπὶ τὴν εὐσέβειαν σκοπὸν ποιούμενος αὐτοὺς μεταθέσθαι· δώροις τε οὖν μεγαλοπρεπέσι καὶ πλήθει τὸν καθηγούμενον τοῦ ἔθνους οἰκειώσασθαι διενοεῖτο, κἀκεῖθεν αὐτοῦ καὶ τὰ τῆς εὐσεβείας σπέρματα χώραν εὑρεῖν ἐναποθέσθαι. ἀξιοῖ δὲ καὶ παρασχεῖν ἐκκλησίαν τοῖς ἐκεῖσε τῶν Ῥωμαίων ἀφικνουμένοις ἀνοικοδομήσασθαι, καὶ εἴ τι ἄλλο τῶν αὐτοχθόνων ἐπὶ τὴν εὐσέβειαν ἀποκλίνοιεν. ἐδίδου δὲ φέρειν φιλοτίμως τοὺς πρέσβεις καὶ τῆς οἰκοδομῆς τὸ ἀνάλωμα. Ταύτης τῆς πρεσβείας ἐν τοῖς πρώτοις ἦν καὶ Θεόφιλος ὁ Ἰνδός. ὃς πάλαι μέν, Κωνσταντίνου τοῦ πάλαι βασιλεύοντος, ἔτι τὴν ἡλικίαν νεώτατος, καθ' ὁμηρίαν πρὸς τῶν Διβηνῶν καλουμένων εἰς Ῥωμαίους ἐστάλη· Διβοῦς δ' ἐστὶν αὐτοῖς ἡ νῆσος χώρα, τῶν Ἰνδῶν δὲ καὶ οὗτοι φέρουσι τὸ ἐπώνυμον. τὸν μέντοι Θεόφιλον, οὐκ ὀλίγον Ῥωμαίοις ἐνδιατρίψαντα χρόνον, τά τε ἤθη πρὸς ἀρετὴν εἰς τὸ ἀκρότατον ῥυθμίσαι καὶ τὴν δόξαν πρὸς εὐσέβειαν, καὶ τὸν μοναύλιον ἀνελέσθαι βίον· καὶ δὴ καὶ εἰς βαθμὸν διακόνων παραγγεῖλαι, Εὐσεβίου τὰς ἱερουργοὺς αὐτῷ χεῖρας ἐπιθεμένου, ἀλλὰ ταῦτα μὲν πρότερον· τὴν δὲ πρεσβείαν ὑπελθόντα, καὶ ἐφόρου λαβεῖν παρὰ τῶν ὁμοδόξων ἀξίωμα. Ὁ μέντοι Κωνστάντιος, μεγαλοπρεπῶς καὶ εἰς τὸ μάλιστα κεχαρισμένον τὴν πρεσβείαν στέλλων, καὶ ἵππους εἰς διακοσίους τῶν ἐκ Καππαδοκίας εὐγενεστάτων ἱππαγωγοῖς πλοίοις κομιζομένους καὶ πολλὰς ἄλλας δωρεὰς εἰς τὸ πολυτελέστατον θαῦμα παρασχεῖν καὶ θελκτηρίους συνεξέπεμψεν. Καταλαβὼν δὲ τοὺς Σαβαίους, ὁ Θεόφιλος πείθειν ἐπεχείρει τὸν ἐθνάρχην Χριστόν τε σέβειν εἰδέναι καὶ τῆς Ἑλληνικῆς πλάνης ἀποστῆναι. ἡ δὲ τῶν Ἰουδαίων οἰκεία ἐπίνοια * τοῦ δὲ Θεοφίλου παραδόξοις ἔργοις καὶ ἅπαξ καὶ δὶς τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν ἄμαχον ἐπιδειξαμένου, εἰς σιγὴν μὲν βαθεῖαν καὶ ἄκον τὸ ἀντιπνέον κατέδυ· τὰ δὲ τῆς πρεσβείας τὸ πέρας ἐδέχετο, καθαρότητι γνώμης τοῦ τὴν ἀρχὴν ἔχοντος τοῦ ἔθνους πρὸς τὴν εὐσέβειαν ἀποκλίναντος καὶ τρεῖς, οὐ μίαν, ἐκκλησίας ἀνὰ τὴν χώραν ἀναστήσαντος, οὐκ ἐξ ὧν οἱ πρέσβεις ἔφερον βασιλικῶν ἀναλωμάτων, ἀλλ' ἐξ ὧν αὐτὸς ἐκεῖνος προθύμως οἴκοθεν ἐχορήγει· καὶ τῷ θαύματι τῶν Θεοφίλου ἔργων ἐνάμιλλον παρέχειν ἐφιλοτιμεῖτο τὸ πρόθυμον. τῶν δὲ ἐκκλησιῶν μίαν μὲν ἐν αὐτῇ τῇ μητροπόλει τοῦ παντὸς ἔθνους Τάφαρον ὀνομαζομένῃ καθιδρύσατο· ἑτέραν δὲ ἐν ᾧ τὸ Ῥωμαϊκὸν ἐμπόριον ἐτύγχανεν ἔξω πρὸς τὸν Ὠκεανὸν τετραμμένον· καλοῦσι δὲ τὸ χωρίον Ἀδάνην, ἔνθα καὶ τοὺς ἐκ Ῥωμαίων ἀφικνουμένους ἔθος ἦν καθορμίζεσθαι· τὴν δὲ τρίτην ἐπὶ θάτερον τῆς χώρας μέρος, ἐν ᾧ Περσικὸν ἐμπόριον γνωρίζεται ἐπὶ τῷ στόματι τῆς ἐκεῖσε Περσικῆς κείμενον θαλάσσης. 3.5 Ὁ μέντοι Θεόφιλος, τὰ ἐν τοῖς Ὁμηρίταις ὡς ἕκαστα δυνατὸν ἦν καὶ ὁ καιρὸς ἐδίδου διαθείς, καὶ τὰς ἐκκλησίας ἱερωσάμενος καὶ κόσμοις οἷς ἐνῆν δυνατὸν διακοσμήσας, ἐπὶ τὴν Δίβου νῆσον, ἣν αὐτοῦ πατρίδα προεδίδαξεν ὁ λόγος, ἀπέπλευσεν. κἀκεῖθεν εἰς τὴν ἄλλην ἀφίκετο Ἰνδικήν, καὶ πολλὰ τῶν παρ' αὐτοῖς οὐκ εὐαγῶς δρωμένων ἐπηνωρθώσατο. καὶ γὰρ καθεζόμενοι
From Book VIEx libro sexto
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 65:531τῶν εὐαγγελικῶν ἀναγνωσμάτων ἐποιοῦντο τὴν ἀκρόασιν, καὶ ἄλλα τινὰ ὧν μὴ θεῖος θεσμὸς ἐπεστάτει διεπράττοντο. ἀλλὰ ταῦθ' ἕκαστα πρὸς τὸ σεβάσμιον αὐτοῖς καὶ θεοφιλὲς μεταρυθμίσας, καὶ τὸ τῆς ἐκκλησίας δόγμα ἐκρατύνατο. οὐ γὰρ ἐδέοντο, φησὶν ὁ δυσσεβὴς οὗτος, τῆς τὸ θεῖον σέβας διορθούσης ὑφηγήσεως, ἐξ ἀρχῆς ἀπαρατρώτως τὸ ἑτεροούσιον πρεσβευόμενοι. 3. Ἐκ δὲ ταύτης τῆς μεγάλης Ἀραβίας εἰς τοὺς Αὐξουμίτας καλουμένους ἀπαίρει Αἰθίοπας, οἳ κατὰ τὰς πρώτας ὄχθας κατῴκηνται τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης, ἣν ὁ ταύτῃ Ὠκεανὸς εἰσκολπιζόμενος ἐργάζεται πᾶσαν. ἡ μέντοι Ἐρυθρὰ ἐπὶ πλεῖστον μηκυνομένη, εἰς δύο τινὰς ἀπομερίζεται κόλπους. καὶ τὸ μὲν αὐτῆς ἐπ' Αἰγύπτου χωρεῖ Κλύσμα, καθ' ὃ τελευτᾷ τὸ ἐπώνυμον φέρον· δι' οὗ πάλαι καὶ τὸ Ἰσραηλιτικὸν φεύγοντες τοὺς Αἰγυπτίους, ἀβρόχῳ τὸ ῥεῖθρον διεπεραιώθησαν ποδί· τὸ δὲ ἕτερον μέρος ἐπὶ Παλαιστίνης ἔρχεται κατὰ πόλιν Ἀειλὰ ἐκ παλαιοῦ καλουμένην. ἀλλὰ τὰ ταύτης τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης ἐν ἀριστερῷ τοῖς ἔξωθεν Αὐξουμῖται κατέχουσιν, ἀπὸ τῆς μητροπόλεως οὕτω κληθέντες· Αὔξουμις γὰρ αὐτοῖς ἡ μητρόπολις. πρότεροι δὲ τούτων τῶν Αὐξουμιτῶν ἐπὶ τὸν ἐξωτάτω πρὸς ἀνατολὰς καθήκοντες Ὠκεανὸν παροικοῦσιν οἱ Σύροι, ταύτην τὴν κλῆσιν καὶ παρὰ τοῖς ἐκεῖσε φέροντες. Ἀλέξανδρος δὲ παρὰ τούτοις ὁ Μακεδὼν ἐκ τῆς Συρίας ἀναστήσας, ἐνταυθοῖ κατῴκισεν· οἳ καὶ νῦν ἔτι τῇ πατρῴῳ φωνῇ κέχρηνται. μέλανες οὖν εἰσι δεινῶς ἅπαντες, ὀξείας αὐτοῖς τῆς ἀκτῖνος τοῦ ἡλίου καθαπτομένης. παρὰ τούτοις ἥ τε ξυλοκασσία μάλιστα γίνεται καὶ ἡ κασσία καὶ τὸ κάσσαμον καὶ τὸ κιννάμωμον, καὶ δὴ καὶ ἐλεφάντων πλῆθος. Πρὸς μὲν τούτους ὁ Θεόφιλος οὐκ ἀφίκετο· τοῖς Αὐξουμίταις δὲ παραγεγονὼς καὶ τὰ ἐκεῖσε καταστησάμενος, τῆς ἐπὶ Ῥωμαίους ἀνακομιδῆς εἴχετο. πολλῆς δὲ τῆς τιμῆς παρὰ τοῦ βασιλέως μετὰ τὴν ἐπάνοδον ἀξιωθείς, πόλιν μὲν ἰδίαν ἐφορᾶν οὐκ ἐκληρώσατο· κοινὸν δ' ὥσπερ ἄγαλμα δι' ἀρετὴν τοῖς ὁμοδόξοις ἐβλέπετο. 3. Ὅτι ἐπὶ τῷ στόματι τῆς Περσικῆς θαλάσσης, ἣν ὁ ταύτῃ Ὠκεανὸς εἰσέχων ἀποτελεῖ, μεγίστην τε οὖσαν καὶ ἔθνη κύκλῳ πολλὰ περιβαλλομένην, ἄλλοι τε μέγιστοι ποταμοὶ καὶ ὁ Τίγρης τοῖς ῥείθροις ἐμβάλλει· ὃς πρὸς ἀπηλιώτην καὶ κάτωθεν τῆς Ὑρκανίας θαλάσσης ἐν Κορδυαίοις μὲν τὰς ἐμφανεῖς ἀναδόσεις λαμβάνει παρὰ τὴν Συρίαν ἑλκόμενος, ἐπειδὰν δὲ γένοιτο κατὰ τὴν Σουσίδα γῆν, ἐνταῦθα τοῦ Εὐφράτου τὸ ῥεῖθρον αὐτῷ μιγνύντος, μέγας ἤδη τοῖς χεύμασι χωρήσας πρόεισι παφλάζων· ὅθεν αὐτόν φασιν καὶ τοῦ θηρίου τοῦ τίγρητος λαβεῖν τὸ ἐπώνυμον. πρὶν ἢ δ' ἐπὶ θάλατταν καταβαίνει, σχίζεται εἰς δύο μεγάλους ποταμούς· ἔπειτα δυσὶ τοῖς ἐσχάτοις στόμασιν ἀλλήλων διειργομένοις εἰς τὴν Περσικὴν θάλατταν ποιεῖται τὰς ἐκβολάς, γῆν ἐν μέσῳ πλείστην περιτεμνόμενος καὶ νῆσον αὐτὴν ποιῶν ποταμίαν τε ἅμα καὶ θαλαττίαν, ἣν ἔθνος ἐνοικεῖ τῶν Μεσηνῶν ἐπικαλούμενον. 3. Ὁ δὲ Εὐφράτης ποταμὸς ἐξ Ἀρμενίων κατὰ τὸ προφανὲς ἀνατέλλει, ἔνθα τὸ ὄρος ἐστὶν τὸ Ἀραράτ, ἔτι καὶ πρὸς Ἀρμενίων οὕτω καλούμενον, ἐφ' οὗ καὶ τὴν κιβωτὸν ἱδρυθῆναί φησιν ἡ γραφή· ἧς ἄχρι καὶ νῦν εἶναί φασιν οὐ μικρὰ λείψανα τῶν τε ξύλων καὶ τῶν ἥλων ἐκεῖσε σωζόμενα. ἐντεῦθεν καὶ ὁ Εὐφράτης ὀλίγος τὰ πρῶτα ῥυείς, προβαίνων ἀεὶ γίνεται μείζων, πλείστους ἐμβάλλοντας αὐτῷ ποταμοὺς εἰς τὴν ἑαυτοῦ προσηγορίαν συνεφελκόμενος. τὴν Ἀρμενίαν δὲ τήν τε μεγάλην καὶ τὴν μικρὰν διελθών, ἔπειτα πρόεισι, τέμνων μὲν πρότερον τὴν Συρίαν τὴν ἰδίως Εὐφρατησίαν καλουμένην, ἔπειτα μέντοι καὶ τὴν ἄλλην· καὶ ταύτην δὲ καὶ τὴν ἄλλην διαμειψάμενος, καὶ ἕλικα διασπῶν ὧν δίεισι ποικιλωτάτην κλασθείς, ὁπηνίκα τῇ Ἀραβίᾳ πελάσει, ἐνταῦθα δὴ κυκλοτερῶς κατ' ἀντικρὺ τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης παρενεχθεὶς καὶ χώραν οὐκ ὀλίγην ἐγκολπωσάμενος, ἔπειτα πρὸς καικίαν ἄνεμον ἐπιστρέφει τὸ ῥεῖθρον, ὅσπερ οὖν βορέου τε καὶ ἀπηλιώτου μέσος ἕστηκε. καὶ πρὸς τὸν Τίγρητα ποταμὸν ὁρμήσας οὐχ οἷός τέ ἐστιν αὐτῷ ὅλως συμμῖξαι, ἀλλὰ μοίραις τισὶν ἐν τῷ διὰ μέσου παραναλούμενος, τῇ ὑπολειπομένῃ, μεγίστῃ τε οὔσῃ καὶ ναῦς ἀνασχέσθαι
PG 65:535δυνατωτάτῃ, τῷ Τίγρητι κατὰ Σούσας μάλιστα συμπίπτει. καὶ δὴ τῆς ἑαυτοῦ προσηγορίας ἀποπαυσάμενος, σὺν ἐκείνῳ πρὸς τὸν Περσικὸν κατασύρεται κόλπον. καὶ τὸ μεταξὺ τῶν δύο ποταμῶν τούτων, τοῦ τε Τίγρητος καὶ τοῦ Εὐφράτου, Μεσοποταμία τυγχάνει προσαγορευόμενον. 3. Ὅτι ὁ Τίγρης καὶ ὁ Εὐφράτης κατὰ μὲν τὸ ἐμφανὲς ὅθεν ἀναδύονται, εἴρηται. ἡ δὲ ἱερὰ ἡμῶν γραφὴ ἐκ τοῦ Παραδείσου τούτους λέγουσα ὁρμᾶσθαι τὸ ἀληθέστατον ἱστορεῖ. καὶ γὰρ ἐξ αὐτοῦ τὰς πρώτας ἀρχὰς τῶν ῥείθρων φέροντες, ἄχρι μέν τινος προΐασιν, ἴσως ὑπὲρ γῆν ῥέοντες· ἔπειτα δὲ τῆς μεγάλης ἐρήμου καὶ ἀμμωδεστάτης αὐτοὺς ἐκδεξαμένης, πρὸς τὸ βάθος ἐνταῦθα καταπινόμενοι, οὐ πρότερον ἵστανται τῆς ἐπὶ τὰ κάτω φορᾶς, πρὶν ἐπ' αὐτὸ δὴ τὸ στεγανὸν καὶ πετρῶδες τῆς αὐτόθι καταντήσωσι γῆς. στάσιν δ' αὐτοῖς τῆς ἐπὶ τὰ κάτω προχωρήσεως τῆς αὐτόθι κρηπῖδος παρασχομένης, ἐνταῦθα ἤδη τῶν ῥευμάτων αὐτοῖς συναγειρομένων, ὑπὸ πλήθους καὶ ἰσχύος τοῦ ἀεὶ ἐπιφερομένου τὸ πρόσω χωροῦσιν ἐπ' εὐθὺ βιαζόμενοι. ἀλλ' οὗτοι μὲν οἱ ποταμοὶ κατωρύχιοι πορευόμενοι, μοῖραν αὐτῶν οὐκ ὀλίγην τῆς ἐν μέσῳ γῆς ὑπεξαιρουμένης, ἐλάττους ἀπαντῶσιν ἤδη καὶ ἀσθενέστεροι ἐπὶ τοὺς τόπους τῶν ἀναδόσεων. Καὶ τό γε μυχίους αὐτοὺς πλείστην ἐπιέναι γῆν, οὐκ εἰκὸς ἀπιστεῖν. πολλὰ γάρ ἐστιν καὶ ἄλλα ῥεύματα πανταχοῦ καὶ τῶν σφόδρα μεγίστων τε καὶ ἰσχυροτάτων ὑπὸ γῆν ἀφικνούμενα. δῆλον δέ· ἦχός τε γὰρ ἀπ' αὐτῶν ἀκούεται μέγας σὺν ταράχῳ καὶ ῥοίζῳ πολλῷ φερομένων· ἀλλὰ καί τινες ὑπὲρ αὐτῶν φρέατα ὀρυσσόμενοι, καὶ τῆς ἀπηντηκυίας αὐτοῖς πλακὸς κάτωθεν ἐπ' ὀλίγον τρώσαντες, ὑφ' ἣν τὸ ῥεῖθρον ἤδη καχλάζον τὴν ἐπὶ τὸ ἄνω φορὰν βιαζόμενον, μόλις γ' ἀνελήφθησαν ὑπὸ τῶν ἐπὶ τοῦ χείλους τῆς φρεωρυχίας ἑστώτων ἀναρπασθέντες, καὶ τὸ ῥεῖθρον ἐφομαρτῆσαν εἰς ὀχετὸν προὐχώρησεν, ὑπ' οὐδεμιᾶς ἀνομβρίας ἔτι παραλυπούμενον διὰ τὸ τῆς χορηγίας ἀένναον. ἡ γὰρ τοῦ θεοῦ ἀπόρρητος σοφία οἱονεὶ φλέβας χορηγοὺς τῶν ἀναγκαίων τὰς τῶν ῥείθρων διεκδρομάς, τὰς μὲν ἀφανεῖς, τὰς δὲ προδήλους, εἰργάσατο. ταύτῃ ἄρα καὶ ὁ προφήτης ἐμελῴδησε Δαυΐδ· «αὐτὸς ἐπὶ θαλασσῶν ἐθεμελίωσεν αὐτὴν καὶ ἐπὶ ποταμῶν ἡτοίμασεν αὐτήν»· ὡς τὰς μὲν θαλάττας τοῖς μεγίστοις αὐτῆς κολπώμασιν οἷον ἀποθησαυρίσας, καὶ τὴν βάσιν αὐτῆς κρατυνάμενος πρὸς τὸ ἀνέχεσθαι τοσοῦτον ὄγκον καὶ πλῆθος τῶν ἐν αὐτῇ φερομένων· τοῖς δὲ ποταμοῖς τὴν διέξοδον ἀπόλυτον ταῖς εὐμηχάνοις αὐτῆς διαθέσεσι δοὺς ἀεί, ταῖς τῶν χωρίων ὑπαγωγαῖς τε καὶ ταπεινότησιν ἀπὸ τῶν ὑψηλοτέρων ἐπὶ τὰ χθαμαλώτερα τόπον τῇ ῥοπῇ τοῦ βρίθοντος ὕδατος παρασχών. 3.10 Ὅτι κεῖσθαι τὸν Παράδεισον οὗτος εἰκασίᾳ χρώμενος λέγει κατὰ τὰς ἰσημερίας τῆς Ἠοῦς, πρῶτον μὲν ἐξ ὧν τὰ πρὸς μεσημβρίαν δῆλά ἐστι πάντα οἰκούμενα σχεδὸν μέχρι τῆς ἔξω θαλάττης, ἣν θάλατταν ὁ ἥλιος ἤδη ξυμφλέγει καθέτως ἐπ' αὐτῇ τὰς ἀκτῖνας ἐρείδων· καὶ ἡ διὰ μέσου λεγομένη ζώνη τοῦτό ἐστιν. ἔτι δὲ καὶ διότι ὁ νῦν Ὕφασις καλούμενος ποταμός, ὃν ἡ γραφὴ Φησὼν ὀνομάζει, καὶ αὐτὸς τοῦ Παραδείσου ἀναβλύζων, ἐκ τῶν ἀρκτῴων μᾶλλον τῆς Ἀνατολῆς μερῶν ἐπὶ τὴν μεσημβρίαν φαίνεται ῥέων καὶ εἰς τὸν ταύτῃ Ὠκεανὸν τὸ ῥεῖθρον εἰσερευγόμενος, ἀντικρὺ τῆς νήσου Ταπροβάνης. οὗ παρὰ τὰς ὄχθας τοῦ ποταμοῦ εὑρίσκεται τὸ λεγόμενον καρυόφυλλον, εἴτε καρπός, εἴτε δὲ καὶ ἄνθος τυγχάνει. καὶ πεπιστεύκασιν οἱ ἐκείνῃ τῶν ἐκ τοῦ Παραδείσου τοῦτο δένδρον εἶναι. καὶ γὰρ καὶ ἡ ὑπὲρ αὐτοὺς γῆ ἔρημός τέ ἐστι δεινῶς ἅπασα καὶ ἀκαρποτάτη. ἐκ δὲ τοῦ φέρειν τὸν ποταμὸν τὸ ἄνθος, ἐπίδηλον ἂν εἴη ὡς οὗτος ὁ ποταμὸς ὑπὲρ γῆς ἅπας ῥεῖ, μηδαμόθι καταδυόμενος· οὐ γὰρ ἂν τὸ ἐκεῖθεν φυόμενον ἠδύνατο φέρειν. ἔχει δέ τι καὶ ἄλλο σύμβολον τῆς περὶ τὸν Παράδεισον γεηρᾶς ἐπιμιξίας· φασὶ γὰρ ὡς ἐάν τις τύχοι πυρετῷ λάβρῳ φλεγόμενος, εἰς τὸν ποταμὸν βαπτισάμενος, παραυτίκα τοῦ νοσήματος ἀπαλλάττεται. Ὁ δὲ Τίγρης καὶ Εὐφράτης, διότι καταδύουσιν καὶ πάλιν ἀνίσχουσιν, οὐδὲν ἐκεῖθεν δύνανται κομίζειν ὡς ὁ Ὕφασις. οὐδέ γε ὁ Νεῖλος· καὶ γὰρ καὶ τοῦτον ἐκεῖθεν ῥεῖν ἡ Μωσέως
θεσμον αὐτοῖς καταρυθμίζων καὶ ἀθέλητον. Ἐφ' οἷς τὸ ἑτεροούσιον. Β Ευνόμιος βαρέως ἐνεγκών οὐδέτερον μὲν ὑπέστη προσαπολιμπάνει δ' αὐτοῖς, καὶ τὴν Κύζικον (α), πρῶτα μὲν λόγοις, εἶτα δὲ γράμμασι, καὶ πρὸς τὴν ἑαυτοῦ πατρίδα τὴν Καππαδοκίαν ἀφικνεῖται. δ'. Ὅτι κατ' Εύνομίου κινηθεὶς ὁ ᾿Ακάκιος ἐφ᾽ ᾧ Κυζίκου κατέστη ἐπίσκοπος, συνδιαβάλλει καὶ τοὺς περὶ Εὐδόξιον, ὡς χωρίς κοινής γνώμης τον μαθητήν 'Αετίου κεχειροτονηκότας ἐπίσκοπον, ἄνδρα τὸν οἰ χεῖον διδάσκαλον τῶν πρὸς τὴν αἵρεσιν οξυῤῥεπεστά- των ζήλων ὑπερβάλλεσθαι (40) φιλονεικήσαντα, καὶ πείθει ταῖς διαβολαῖς τὸν Κωνστάντιον, μετάπεμπτον ἐν ᾿Αντιοχείς ποιήσασθαι τὴν Εὐνόμιον. Καὶ παρα- γεγονότα εἰς ἀπολογίαν κελεύει καταστήναι συνοδική διαίτῃ λογοθετούμενον. Ἐπεὶ δὲ ἡ σύνοδος τὸν κατ' ήγορον ἐζήτει, ὁ δὲ ἦν οὐδαμοῦ (ὁ γὰρ Ακάκιος ἀποδειλιάσας, καὶ γὰρ ἐνόμιζεν ἐκ μόνης τῆς πρὸς βασιλέα διαβολῆς τὸν ἐχθρὸν αἱρήσειν κατὰ κράτος, εἷς ἦν τῶν εἰς τὸ βαθύτατον σιγώντων), διὸ καὶ ὁ Κωνστάντιος ταῦτα μαθών, δι' ὑπονοίας τε τὸν ᾿Ακά- πιον ἔσχεν, ὡς ἀπεχθημοσύνῃ μᾶλλον ἢ τρόπων εξα θύτητι τὴν κατηγορίαν ἐνστησάμενον, καὶ θάττον αὐτ τὸν εἰς τὴν ἰδίαν ἐπαναδραμεῖν ἐκέλευσε παροικίαν, μείζονι συνόδῳ ταμιευόμενος τὴν τῶν προκειμένων διάγνωσιν. ε'. Ταῦτα δὲ Κωνσταντίῳ διανοουμένῳ, ἡ τοῦ Ἰου λιανοῦ ἐπανάστασις ταῖς φήμαις αὐτῷ διακομίζεται. Ὁ δὲ αὐτίκα τε τὴν ἐπὶ Κωνσταντινούπολιν ἐβάδιζε, καὶ σύνοδον ἅμα διώριζεν ὑπὲρ τοῦ ἑτεροουσίου κατά Νίκαιαν ἴστασθαι. Φθάσας δὲ παρὰ τὰς Μόψου καλου μένας κρήνας, καὶ νόσῳ βληθείς, εἶτα καὶ βαπτι σάμενος παρὰ Εὐζωΐου, τήν τε βασιλείαν αὐτῷ βίῳ καὶ τὰς ἐπ' ἀσεβείς συνόδους ἀπολείπει. μηναμένων τῇ καθαιρέσει, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν τῶν εἰς τὰ μάλιστα τῷ φρονήματι κοινωνούντων, τῶν μὲν καὶ τὴν γνώμην μεταβληθέντων, τῶν δὲ τὴν ἀκούσιον πρᾶξιν οἰκονομίας ῥήματι κατασχηματιζόντων. οικονομίας οἰκονομίαν υπερβαλέσθαι. ζήλων τῷ ὀξυῤῥεπεστάτῳ ζήλῳ. (α) Προσαπολιμπάνει δ' αὐτοῖς καὶ τὴν Κύζι - PHILOSTORGII subscriberet, dispensationis specie illegitimum A atque involuntarium facinus eis excusans. Quibus Eunomnius graviter commotus, neutrum præstare voluit, sed et Cyzicum ipsi dimisit, primo quidema verbis, postea vero etiam per litteras, et ad patriam suam Cappadociam se recepit. - versus Eunomium commotus, eo quod episcopus Cyzici constitutus fuisset, Eudoxium quoque simul cum eo criminatus est, quod absque communi con- sensu discipulum Aetii episcopum ordinavisset : virum qui ferventissimo in hæresim zelo magistrum suum superare contenderet, tantumque perfecit ca - lumniis, ut Constantius aures ei accommodans, Eunomium Antiochiam evocaret. Qui cum eo ve- nisset, jussit eum Constantius in synodali judicio examinatum causam dicere. Sed cum synodus ac- cusatoren requireret, nullus uspiam apparuit. Acacius enim metu perculsus; quippe qui existima- veral sola apud imperatorem calumnia inimicum a se penitus oppressum iri, in altissimo silentio permansit; quæ cum didicisset Constantius, Aca- cium suspectum habuit, utpote qui per simultatem potius, quam ex morum probitate accusationem instituisset. Eumque confestim ad ecclesiam suain reverti jussit, præsentis negotii disquisitionem ma- jori synodo reservans. - ´ 5. (39) Constantius Julianum repressurus obit. Hæc dum Constantius animo volveret, ſama ad eum perfertur de Juliani rebellione. Statim ergo iter ar- ripuit Constantinopolim. Simul synodum in urbe Nicæa indixit, ad examinandum Sed cum Mopsucrenas venisset, morbo correptus, ibi- demque ab Euzoio baptizatus, Imperium pariter ac vitam, et synodos ad stabiliendam impietatem, reliquit. B G * VALESII ANNOTATIONES. Idem diu postea fecerunt Acephali. Qui cum duas in se- ctas divisi essent Alexandriæ, in Gaianitas et Theo- dosianos, postea inter se reconciliati unitatem fe- cere, quam specioso titulo praetexebant. Verum adversus hanc Acephalorum unitatem egre- gium librum scripsit Eulogius episcopus Alexandri- nus, in quo quænam esset œconomía seu dispen- satio ecclesiastica, et quot ejus species essent, ac- curate observavit, ut videre est in Bibliotheca Pho- tii cap. 227. Primum igitur notat Eulogius, non omnibus promiscue licere olxovoula seu dispensatione uti, sed iis duntaxat qui ministri sunt ac dispensa- tores mysteriorum Dei, præsidibus scilicet Ecclesiæ. Deinde notat, nunquam locum esse œconomiæ seu dispensationi, nisi salva prorsus atque illibata per- manente fidei doctrina. His positis, Eulogius triplex distinguit genus œconomiæ ecclesiastica. Primum consistit in rebus, secundum in nominibus ac ver- D bis, tertium in personis. Hæc Eulogius in supra- dicto libro fusius persequitur. Verum interpres vir alioqui doctus et de litteris optime meritus, pulcherrimum et utilissimum tractatum interpre- tatione sua penitus obscuravit, enim in- carnationem ubique fere interpretatus est: quo nj- hil fingi potest absurdius. Quod cum ego ante an- nos triginta et amplius Francisco Florenti, docto imprimis jurisconsulto indicassem, id ille in suos juris canonici commentarios retulit, et Præfationem integram de dispensationibus ecclesiasticis ex illo Eulogii loco concinnavit, me a quo illud acceperat, ne nominato quidem. dice Bocharti scribitur Sed paruin refert utro modo scribatur hoc verbum. Vox autem procul dubio corrigenda est hoc modo : Similis error supius occurrit in his libris, qui ex eo profluxit, quod veteres tasɩri- bere solebant ad latus litteræ non autem subscri- Dere, ut nunc facimus. VARIORUM. xor. Male Valesius vocem aŭtol; de Eudoxio intel- lexit; cum eyim sit numeri pluralis, de clero Cyzi- ceno exponenda est, qui inimicitias cum Eudoxio exercuerunt, ut narratur cap. hujus libri. W. Lowth. 4. Acacius Eunomium insectatur. Acacius ad- (39) Theodorit. l. 11, c. ult. (40) Ζήλων ύπερβάλλεσθαι. In manuscripto com
From Book VIIEx libro septimo
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 65:537ἐπίπνοια λέγει, Γηὼν αὐτὸν ὀνομάζουσα· ὃν οἱ παρ' Ἕλλησιν Αἰγύπτιον ἐκάλουν. οὗτος, ὡς ἔστι συμβαλεῖν, ἐξορμῶν τοῦ Παραδείσου, πρὶν ἐπὶ τὸ οἰκούμενον φθάσαι καταδυόμενος, ἔπειτα τὴν Ἰνδικὴν θάλατταν ὑπελθὼν ἔτι καὶ κύκλῳ γε αὐτὴν περιελιχθείς, ὡς εἰκάσαι (τίς γὰρ ἀνθρώπων ἀκριβώσειε τοῦτο;), καὶ ὑπὸ πᾶσαν τὴν ἐν μέσῳ γῆν ἐνεχθεὶς μέχρι τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης καὶ ταύτην ὑποδραμών, ἐπὶ θάτερον αὐτῆς ἐκδίδοται μέρος ὑπὸ τὸ τῆς Σελήνης καλούμενον ὄρος. ἐν ᾧ δύο πηγὰς λέγεται ποιεῖν μεγάλας, ἀλλήλων οὐκ ὀλίγον διεστηκυίας, κάτωθεν βιαίως ἀναρυβδουμένας. καὶ διὰ τῆς Αἰθιοπίας ἐνεχθεὶς ἐπὶ τὴν Αἴγυπτον χωρεῖς διὰ πετρῶν ὑψηλοτάτων καταραττόμενος. 3.11 Ὅτι φησὶν ἅπαν τὸ πρὸς ἀνίσχοντα ἥλιον καὶ περὶ τὴν μεσημβρίαν κλίμα, καίτοι πέρα τοῦ μέτρου θαλπόμενον, ὅμως τὰ κράτιστα καὶ μέγιστα φέρειν τῶν ὅσα γῆ καὶ θάλαττα δυνατὴ τρέφειν. τά τε γὰρ κήτη τὰ ὑπερμεγέθη ταύτῃ ἐνεῖναι τῇ θαλάσσῃ· καὶ ἤδη ὤφθη πολλάκις ἐπιπολάσαντα τοῖς τὸν Ὠκεανὸν ἐκεῖνον ναυτιλλομένοις· ἥ τε γῆ τοὺς ἐλέφαντας ἔχει τοὺς μεγίστους καὶ ὑπερφυεστάτους, καὶ δὴ καὶ τοὺς ταυρελέφαντας λεγομένους. ὧν τὸ μὲν γένος τὰ μὲν ἄλλα πάντα βοῦς ἐστι μέγιστος, τὴν δὲ βύρσαν καὶ τὸ χρῶμα ἐλέφας, καὶ σχεδὸν εἰπεῖν καὶ τὸ μέγεθος. καὶ γὰρ εἰς Ῥωμαίους κομισθὲν τὸ ζῷον ἐθεασάμην, καὶ τὸ θέαμα γράφω. ἀλλὰ καὶ δράκοντες ἐν τούτοις εἰσί, πάχος μὲν δοκῶν οὐκ ἐλάττους, τὸ δὲ μῆκος εἰς δεκαπέντε παρατεινόμενον ὀργυίας· καὶ γὰρ καὶ τούτων τὰς δορὰς εἰς Ῥωμαίους ἀποκομισθείσας εἶδον. ὅ τε μονόκερως τὸ ζῷον παρ' αὐτοῖς ἐστι, τὴν μὲν κεφαλὴν δράκοντος φέρων, κέρας δὲ σκολιὸν αὐτῷ πέφυκεν, οὔτι σφόδρα μέγα· ὁ δὲ ἀνθερεὼν αὐτῷ πώγωνος ὑποπίμπλαται ἅπας. μακρὸς δὲ ὁ τράχηλος εἰς ὕψος ἀνατεινόμενος, ὁλκῷ δράκοντος ἐγγύτατα παραπλήσιος. τὸ δὲ ἄλλο σῶμα ἐλάφῳ προσέοικε μᾶλλον, τοὺς δὲ πόδας λέοντος ἔχει· καὶ ἔστι γε αὐτοῦ τὸ ἐκτύπωμα ὁρᾶν ἐν Κωνσταντινουπόλει. Καὶ δὴ καὶ ἡ καμηλοπάρδαλις τῆς ἐκείνῃ γέννημα χώρας. ἣ τὰ μὲν ἄλλα ἔλαφός ἐστιν μεγίστη· καμήλου δὲ τὸ ὕψος ἐνέδωκε τὸ σῶμα μιμεῖσθαι· τὸν μέντοι αὐχένα μήκιστον καὶ ὑπὲρ τὴν ἀναλογίαν τοῦ λοιποῦ σώματος φέρει εἰς ὕψος ἀνορθούμενον· ἀλλὰ καὶ τὴν δορὰν ἅπασαν ἀπὸ κεφαλῆς ἄκρας ἕως ἐσχάτων ποδῶν παρδάλει μάλιστα τῇ ποικιλίᾳ προσφερεστάτην ἔχει, καὶ τοὺς ἔμπροσθεν πόδας ὑψηλοτέρους τῶν ὀπίσω. παρ' αὐτοῖς δέ ἐστι καὶ ὁ λεγόμενος αἰγοπίθηκος, πίθηκός τις ὤν. μυρία γάρ ἐστι γένη πιθήκων· ἀρκοπίθηκοι γάρ εἰσιν ἐν αὐτοῖς καὶ λεοντοπίθηκοι καὶ κυνοκέφαλοι, καὶ ἄλλαις πολλῶν ζῴων εἰδέαις τῆς πιθηκείας μορφῆς ἐπιμιγνυμένης. καὶ δῆλον ταῦτά ἐστιν, πολλῶν εἰς ἡμᾶς κομιζομένων· οἷος δὴ καὶ ὁ πὰν ἐπικληθεὶς ὑπάρχει, ὃς τὴν κεφαλὴν αἰγοπρόσωπός ἐστι καὶ αἰγόκερως, καὶ ἐκ λαγόνων τὰ κάτω αἰγοσκελής, τὴν δὲ κοιλίαν καὶ τὸ στέρνον καὶ τὰς χεῖρας καθαρὸς πίθηκος. ὃν καὶ ὁ τῶν Ἰνδῶν βασιλεὺς Κωνσταντίῳ ἀπεστάλκει. τοῦτο δὲ τὸ ζῷον ἔζη μὲν φερόμενον ἄχρι τινός, ἔν τινι πλέγματι διὰ τὸ θηριῶδες εἰργμένον. ἐπεὶ δὲ ἀπέθανεν, ταριχεύσαντες αὐτὸ οἱ κομίζοντες, θεάματος παρασχεῖν ἀσυνήθους εἰκόνα, μέχρι τῆς Κωνσταντίνου διεσώσαντο πόλεως. καί μοι δοκοῦσι τὸ ζῷον τοῦτο Ἕλληνες πάλαι ἰδεῖν καὶ ἐκπλαγέντες τῷ ξένῳ τῆς θέας θεὸν σφίσι νομίσαι, εἰθισμένον αὐτοῖς· τὰ παράδοξα θεοποιεῖν, ὥσπερ καὶ τὸν σάτυρον· ἔστι δὲ καὶ τοῦτο πίθηκος, ἐρυθρὸς τὸ πρόσωπον καὶ γοργὸς τὴν κίνησιν, καὶ οὐρὰν ἔχων. Καὶ μὴν καὶ ἡ σφὶγξ γένος ἐστὶ πιθήκων· αὐτὸ γὰρ θεασάμενος γράφω. ἧς τὸ μὲν ἄλλο σῶμα λάσιόν ἐστιν ὡς τοῖς λοιποῖς πιθήκοις, τὸ δὲ στέρνον ἄχρι γε αὐτοῦ τοῦ τραχήλου ἐψίλωται. μαζοὺς δὲ γυναικὸς ἔχει, ἐρυθροῦ τινος βραχέος κεγχροειδοῦς ἐπαναστήματος ἅπαν ἐν κύκλῳ τὸ γεγυμνωμένον τοῦ σώματος περιθέοντος, καὶ εἰς πολλήν τινα εὐπρέπειαν ἀνθρωποφανεῖ ὄντι τῷ ἐν μέσῳ χρώματι συναρμοζομένου· τό τε πρόσωπον ἐνεστρογγύλωται μᾶλλον καὶ εἰς γυναικείαν ἕλκει μορφήν· ἥ τε φωνὴ ἐπιεικῶς ἀνθρωπεία, πλὴν ὅσον οὐκ εἰς ἄρθρα διαιρουμένη, ἀλλά τινι ταχέως καὶ οἷον μετά
PG 65:541τινος ὀργῆς τε καὶ ἀχθηδόνος ἄσημα ὑποφθεγγομένῃ προσεοικυῖα· βαρυτέρα τε μᾶλλόν ἐστιν ὀξυνομένη. ἄγριόν τέ ἐστι δεινῶς τὸ θηρίον καὶ πανουργότατον, καὶ οὐδὲ ῥᾳδίως τιθασσευόμενον. ταύτης εἰς Θήβας μοι δοκῶ τὰς Βοιωτίας πάλαι κομισθείσης, καί τισιν ἴσως τῶν ἐπὶ θέᾳ συνερρυηκότων ἐφαλομένης καὶ τοῖς προσώποις λυμηναμένης, δεινὸν ποιησάμενος ὁ Οἰδίπους τὰς τῶν ὁμοφύλων λώβας, καταφονεῦσαι τὸ ζῷον καὶ ὄνομα λαμπρὸν ἐκεῖθεν λαβεῖν. καὶ αὐτὸν ὁ μῦθος εἰς ἀνδρείαν κοσμῶν, ὑπόπτερον μὲν τὸ θηρίον ἀναπλάττει διὰ τὸ ὀξέως ἐπιπηδᾶν, στέρνον δὲ γυναικὸς ἐφαρμόττει καὶ τὸ σῶμα λέοντος· γυναικὸς μέν, διὰ τὸ πρόχειρον τῆς γυμνώσεως καὶ πρὸς τὸ γυναικεῖον εἶδος ὁμοιώσεως· λέοντος δέ, διὰ τὸ θηριῶδες, καὶ ὅτι κατὰ τὸ πλεῖστον τοῖς τέσσαρσι τυγχάνει ποσὶν ἐρειδόμενον. λόγου δὲ τῷ θηρίῳ μετέδωκεν τὸ πλάσμα διὰ τὸ τῆς φωνῆς ἀνθρωποειδές· αἰνιγματώδους δέ, διὰ τὸ ἄσημα φθέγγεσθαι. καὶ θαυμαστὸν οὐδέν· πολλὰ γὰρ καὶ ἄλλα σύνηθες τοῖς Ἕλλησι πρὸς τὸ μυθῶδες διαπλάττειν. Ἡ αὐτὴ δὲ χώρα καὶ ὄνους ἀγρίους μεγίστους τε τῷ μεγέθει φέρει καὶ τὴν δορὰν κατὰ τὸ ξενίζον πεποικιλμένους, λευκοῦ σφίσι καὶ μέλανος χρώματος οὐ κατὰ μικρὸν συμποικιλλομένου· ἀλλὰ ζῶναί τινές εἰσιν ἀπὸ τῆς ῥάχεως ἐπὶ τὰς πλευρὰς καὶ τὴν κοιλίαν καθήκουσαι· καὶ ἐνταῦθα δὴ σχιζόμεναι καὶ κατά τινας περιφερείας ἀλλήλαις ἐνελιττόμεναι, θαυμαστήν τινα καὶ ξένην ἀπεργάζονται πλοκὴν καὶ ποικιλίαν. ἀλλά γε δὴ καὶ ὁ φοῖνιξ, τὸ πολυθρύλητον πτηνόν, παρ' αὐτοῖς τυγχάνει γινόμενος. καὶ μὲν δὴ καὶ τὴν σιτάκην ἐκεῖθεν ἴσμεν κομιζομένην, ὃ τῶν ὀρνέων ἐστὶν λαλίστατον καὶ τῆς ἀνθρωπίνης γλώττης μιμητικώτατον· καὶ τοὺς ποικίλους δὲ καὶ καταστιγεῖς ὄρνεις, οὓς γαράμαντας ἐπικαλοῦσί τινες, ἀπὸ τοῦ ἔθνους οὗ μάλιστα πλεῖστοι κομίζονται τὴν ἐπωνυμίαν θέμενοι. καὶ ἄλλα δὲ πλεῖστα διαφανῶς ὑπερφυέστατα φύεται, ὧν τὸ πλῆθος ἡ διήγησις ὑποστέλλεται. Ἀλλὰ καὶ ὁ χρυσὸς ἐνταῦθα γεννᾶται καθαρώτατος, χρυσιτίδων οἱονεὶ τριχῶν αὐτοφυῶν τῆς ἐκείνῃ γῆς ἀναδιδομένων καὶ ἐπ' ἀλλήλοις κειμένων καὶ ἐπίδηλον αὐτοῦ τὴν γένεσιν παρεχομένων· καὶ καρποὶ δὲ κάλλιστοί τε καὶ μέγιστοι, ὧν γνώριμα καὶ τὰ κάρυα. ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ ἐπὶ τοῖς Ὁμηρίταις κλίμα πᾶν μέχρι τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης δὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ ἀναδίδωσι τοὺς καρπούς, ἐξ οὗ καὶ τὴν χώραν Ἀραβίαν εὐδαίμονα προσηγόρευσαν. καὶ ὅλως ἡ πρὸς ἀνίσχοντα ἥλιον ἅπασα γῆ μακρῷ τῆς ἄλλης ἐν πᾶσι διαφέρει, ὁ δὲ Παράδεισος ἁπάσης τῆς Ἑῴας τὸ κράτιστόν τε καὶ καθαρώτατον ὑπάρχων καὶ τοὺς ἀέρας ἀκραιφνεστάτους καὶ καλλίστους ἔχων καὶ τοῖς διαφανεστάτοις ὕδασι καταρδόμενος, δῆλον ὡς ἀπαραβλήτῳ ὑπεροχῇ τῆς ὑφ' ἡλίῳ πάσης ἐν πᾶσι τὸ κρεῖττον φέρει, τῆς ἔξωθεν θαλάσσης κατ' ἀνίσχοντα τὸν ἥλιον αὐτῷ παρακλυζομένης. 3.12 Ὅτι, φησίν, Ἀθανάσιος, πρὸς τὸν ἑσπέριον ἀφικόμενος βασιλέα καὶ δώρων τοὺς αὐτῷ παραδυναστεύοντας ὑπαγαγὼν ἀφθονίᾳ, μάλιστα δὲ Εὐστάθιον, ὃς κόμης ἦν τῶν λεγομένων πριουάτων καὶ τῷ βασιλεῖ πιθανώτατος, ἐπιστολὴν πρὸς Κωνστάντιον κομίζεται λέγουσαν ὧδε· «Ἀθανάσιος ἧκεν ὡς ἡμᾶς, ἑαυτῷ προσήκειν τὴν ἐπισκοπὴν τῆς Ἀλεξανδρείας ἀποδεικνύς. τυγχανέτω τοίνυν διὰ σοῦ ταύτης, ἐπεὶ τοῖς ἐμοῖς γε αὐτὴν ἀνακτήσηται ὅπλοις». δεξάμενον δὲ τὴν ἐπιστολὴν τὸν Κωνστάντιον καὶ τοὺς ἐπισκόπους ἐπὶ κοινωνίᾳ βουλῆς συγκαλέσαντα, γνώμην παρ' αὐτῶν λαβεῖν ἄμεινον εἶναι μὴ πόλεμον ἀναρρῆξαι τῷ ἀδελφῷ ἢ τῆς Ἀθανασίου βαρύτητος τὴν Ἀλεξάνδρειαν ἀπαλλάξαι. διὸ καὶ ἐφιέναι αὐτῷ τὴν ἐπισκοπὴν ἀναλαβεῖν, καὶ τὸν Γεώργιον δι' ἐπιστολῆς εἰς ἑαυτὸν μεταπέμψασθαι. ἀλλ' ὁ μὲν εἰς τὴν ἑαυτοῦ πατρίδα τὴν Καππαδοκίαν ἀφίκετο, κἀκεῖ διῆγεν τὰ καθ' ἑαυτὸν ἐπισκοπούμενος. ὁ δὲ Ἀθανάσιος, μετὰ μείζονος ἤδη φρονήματος διιὼν τὰς πόλεις, καθ' οὓς γίνοιτο τῶν ἐπισκόπων λόγοις αὐτοὺς ἐξεκαλεῖτο πρὸς τὸ ὁμοούσιον· καὶ τοὺς μὲν ἄλλους μὴ προσδέχεσθαι, Ἀέτιον δὲ τὸν ἔφορον τῆς Παλαιστίνης, ἐπὶ πορνείᾳ καταγγελλόμενον καὶ βουληθέντα τῇ πρὸς
PG 65:545Ἀθανάσιον ἐπιχωρήσει τὸ αἶσχος ἐπικαλύψασθαι, πρὸς τὴν ἐκείνου δόξαν αὐτομολῆσαι· δοῦναι δ' οὖν ὅμως ὀξύτατα τὴν δίκην, τοῦ αἰδοίου διασαπέντος καὶ σκώληκας βρύσαντος, καὶ οὕτω τοῦ ζῆν ἐλαθέντα. ἀλλὰ καὶ Μάξιμον τῶν Ἱεροσολύμων ἐπίσκοπον πρὸς τὴν Ἀθανασίου δόξαν ἀποκλῖναι, καίπερ ὁ κατὰ Μαξιμιανὸν διωγμὸς μάρτυρα τοῦτον ἐδείκνυ, καὶ τὸν ἕτερον τῶν ὀφθαλμῶ ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας φέροντα διορωρυγμένον. καὶ πολλοὺς ἄλλους κατὰ μικρὸν εἰς τὴν ἑαυτοῦ δόξαν τὸν Ἀθανάσιον ὑποσύρασθαι. 3.13 Ὅτι φησὶ τὸν Ἀντιοχείας Φλαβιανόν, πλῆθος μοναχῶν συναγείραντα, πρῶτον ἀναβοῆσαι· «δόξα πατρὶ καὶ υἱῷ καὶ ἁγίῳ πνεύματι». τῶν γὰρ πρὸ αὐτοῦ τοὺς μὲν «δόξα πατρὶ δι' υἱοῦ ἐν ἁγίῳ πνεύματι» λέγειν, καὶ ταύτην μᾶλλον τὴν ἐκφώνησιν ἐπιπολάζειν· τοὺς δὲ «δόξα πατρὶ καὶ υἱῷ ἐν ἁγίῳ πνεύματι.» 3.14 Ὅτι, φησίν, εἰ καὶ διεφέροντο κατὰ τὰς δόξας τοῖς τὸ ὁμοούσιον πρεσβεύουσιν οἱ ἐξ Ἀρείου, ὅμως καὶ εὐχῶν καὶ ὕμνων καὶ βουλευμάτων καὶ τῶν ἄλλων σχεδὸν ἁπάντων πλὴν τῆς μυστικῆς ἐκοινώνουν θυσίας. ἐπιγενομένου δὲ τοῦ Ἀετίου καὶ τῆς ἐν τούτοις διαστάσεως ἄρξαντος, τὴν ὁμόδοξον συναγωγήν, πάντας δεσμοὺς καὶ φιλίας καὶ συνηθείας οἷς τοῖς ἑτεροδόξοις συνήπτοντο διαρρήξαντας, εἰς ἀντίπαλον τούτοις μάλιστα παρασκευάσαι καταστῆναι μοῖραν. 3.15 Ὅτι πατρὶς Ἀετίῳ ἡ ἐν κοίλῃ γέγονεν Συρίᾳ· τοῦ δὲ πατρὸς αὐτοῦ τῶν ἐν στρατείᾳ δυσπραγέστερον ἐνηνεγμένων καὶ τὸν βίον ἐν τούτοις ἀπολιπόντος, τὴν μὲν οὐσίαν τὸν τηνικάδε ἄρχοντά φησι δημοσιῶσαι· νέον δὲ τὸν Ἀέτιον ὄντα εἰς ἔσχατον σὺν τῇ μητρὶ πενίας ἐλάσαι, καὶ διὰ τοῦτο ἐπὶ τὸ χρυσοχοεῖ ὁρμῆσαι, ὡς ἂν ἀμωσγέπως αὐτός τε καὶ ἡ γεννησαμένη διαβιῴη. Ἀποχρώντως δὲ τῇ τέχνῃ κεχρημένον διὰ ῥώμην φύσεως ἐπὶ τὰς λογικὰς ἐπιστραφῆναι μαθήσεις, καὶ Παυλίνου μὲν ἀκροάσασθαι πρότερον, ὃς ἐκ τῆς ἐφορείας Τύρου εἰς τὴν τῆς Ἀντιοχείας μετέστη· τῆς δὲ μητρὸς τὸν βίον λειπούσης, δι' ἣν μᾶλλον καὶ ἡ ποικίλαις εἰδέαις τὸν χρυσὸν ἐπιμορφοῦσα τέχνη μετεχειρίζετο τῷ Ἀετίῳ, ἐκεῖθεν αὐτὸν ὅλον εἰς τὴν τῶν λογικῶν μαθημάτων μετατάξασθαι θεωρίαν, καὶ θᾶττον περὶ λόγων ἁμίλλαις τῶν πλειόνων ὁρᾶσθαι κρατοῦντα· καὶ φθόνον ἐκ τούτου οὐ μικρὸν ἀνάπτειν. Ἀλλὰ μέχρι μὲν ὁ Παυλῖνος ἔζη, τὴν ἰσχὺν ὁ φθόνος παρῃρεῖτο· ἐπεὶ δὲ ἐκεῖνος μετὰ μῆνας ἓξ ἀπεβίω, ἀντ' αὐτοῦ δὲ Εὐλάλιος τὸν θρόνον ἔσχεν, εἰς τὴν αὐτοῦ δύναμιν ἐπανελθὼν ὁ φθόνος κινεῖ τὸν Εὐλάλιον τῆς Ἀντιοχείας τὸν Ἀέτιον ἀπελάσαι. ὁ δέ, εἰς τὴν τῆς Κιλικίας Ἀναβαρζὸν ἀφικόμενος, τῇ τέχνῃ πάλιν πρὸς τὸ ζῆν ἀπεχρῆτο, οὐδὲ τῆς ἐν λόγοις ἀφιστάμενος πρὸς τοὺς ἐντυγχάνοντας ἁμίλλης. γραμματικοῦ δέ τινος τὴν φύσιν αὐτοῦ ἀγαμένου καὶ μεταδοῦναι τῆς τέχνης ὡρμημένου, ὁ Ἀέτιος παρ' αὐτὸν εἰσοικισθεὶς ἐθήτευεν, τὰς οἰκετικὰς αὐτῷ τελῶν λειτουργίας. καὶ ὁ μὲν τὴν γραμματικὴν προθύμως αὐτὸν ἐδιδάξατο, ὁ δὲ τοῦ διδασκάλου δημοσίᾳ ποτὲ καταστὰς εἰς ἔλεγχον ὅτι μὴ τῶν θείων λογίων ὀρθὴν ἐποιεῖτο τὴν διήγησιν, καὶ πολλὴν αὐτοῦ τὴν ἐπ' ἀμαθείᾳ τῶν τοιούτων αἰσχύνην καταχεάμενος, ἀντιμισθίαν εὗρεν τὴν ἀποκήρυξιν τῆς εὐεργετούσης αὐτὸν οἰκίας. ἐκεῖθεν δὲ ἐλαθεὶς Ἀθανασίῳ συγγίνεται, ὃς τῶν μὲν Λουκιανοῦ τοῦ μάρτυρος ὁμιλητῶν εἷς ἐγεγόνει, τὴν Ἀναβαρζὸν δ' ἐσκόπει· παρ' ᾧ τοὺς εὐαγγελιστὰς ἀναγνοὺς καὶ τοῖς καθ' ἕκαστον αὐτὸν ἐπιστήσας, ἐπὶ τὴν Ταρσὸν παρὰ Ἀντώνιον ἀφικνεῖται. τῶν Λουκιανοῦ δὲ καὶ οὗτος ἦν γνωρίμων. ὑφ' οὗ τὰς τοῦ ἀποστόλου ἀναδιδαχθεὶς ἐπιστολὰς ἱκανὸν αὐτῷ συνδιέτριβε χρόνον, τὴν τοῦ πρεσβυτέρου τάξιν πληροῦντι. ἐπεὶ δ' ὁ Ἀντώνιος ἔφορος ἐγεγόνει καὶ οὐχ οἷός τε ἦν ἐνασχολεῖσθαι τῇ σοφιζούσῃ τὸν Ἀέτιον διδασκαλίᾳ, εἰς τὴν Ἀντιόχου πάλιν ὁ Ἀέτιος ἐπάνεισιν,ἀκροασόμενος Λεοντίου· πρεσβύτερος δὲ ἦν ὁ Λεόντιος κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, καὶ αὐτὸς τῶν μαθητῶν Λουκιανοῦ χρηματίσας. ὃς αὐτῷ καὶ τοὺς προφήτας ἐξηγήσατο καὶ μάλιστα τὸν Ἰεζεκιήλ. Ἀλλὰ κἀκεῖθεν αὐτὸν ὁ φθόνος αὖθις, ὡς Φιλοστόργιος ληρεῖ, ὡς δ' ἄν τις ἀληθεύων εἴποι, τῆς γλώσσης ἡ ἀκρασία καὶ τὸ τοῦ
παραλύσας τοῦ ἀξιώματος, εἰς Θήβας τὰς Αἰγυπτίους Α φυγαδεύει. Τοῦτόν φασιν, ἡνίκα Κωνστάντιος έβασί- λευσεν, ἰδεῖν τινα τῶν λεγομένων Σιλεντιαρίων, που ρός φλόγα τοῦ στόματος ἀφιέντα· ἰδεῖν δὲ κατὰ τὸ δειλινόν (61), ηνίκα μετὰ τροφὴν τὸν ὕπνον αἱρού μεθα· καὶ ταῦτα σημηνών (12) Κωνσταντίῳ. Καὶ γὰρ ἐκείνου πέμψαντος αὐτὸν διά τινα χρείαν μετα- καλέσασθαι τὸν Ουαλεντινιανόν, περιτυχεῖν τῷ θεά ματι. Ο δὲ Κωνστάντιος τῇ ἀγγελίᾳ εἰς ὑπόνοιαν μὲν καὶ δέος κατέστη· οὐδέν γέ τι παρελύπησε τὸν ἄνδρα· παραμυθούμενος δὲ τὸ οἰκεῖον δέος, περὶ τὰ φρούρια της Μεσοποταμίας εκπέμπει, φύλακα τῶν ἐκεῖσε τόπων ἐσόμενον, καὶ τὰς τῶν Περσῶν ἐπιδρο- μὰς ἀναστέλλοντα. η'. Ὅτι τὰ περὶ τοῦ μάρτυρος Βαβύλα (α), ὅσα τε Ἰουλιανὸς εἰς τὸ μαρτυρικὸν ἐκεῖνο σῶμα παρώνη. σεν, ὅσα τε εἰπεῖν ἐξεβιάσθη τὰ δαιμόνια, καὶ ὅπως κεραυνῷ τὸ τοῦ ᾿Απόλλωνος αὐτῷ καθιδρύματι (63) ἀποτεφρώθη τέμενος, καὶ ὅσα ἄλλα κατὰ ἀνθρώπους τε καὶ ὑπὲρ ἀνθρώπους παρεδοξοποιήθη, οὐκ ἐπὶ μέγα παραλλάττοντα τοῖς ἄλλοις οὗτος ἱστορεῖ. Λέγει δὲ μαρτυρῆσαι τὸν ἱερὸν Βαβύλων σὺν τρισὶ παισί, κομιδῇ μὲν νέοις, τὸ γένος δ' ἀδελφοῖς· τὸ δὲ μαρ τύριον ἀπ᾿ ἀρχῆς τοιαύτης προβῆναι. Επίσκοπος ἦν τῆς ᾿Αντιοχείας ὁ Βαβύλας. Νουμεριανῷ δὲ τῷ Ρω- μαίων βασιλεῖ, ἢ ὡς ἔνιοι Δεκίῳ φασί, κατὰ δή τινα δαίμονα γνώμην έμπεσεῖν, πληθυούσης τῆς ἐκκλη- σίας εἰσελθεῖν ἐν αὐτῇ. Τὸν δέ γε τοῦ Θεοῦ ἀρχιερέα κατὰ τὰ προπύλαια στάντα τοῦ νεώ, τὴν εἴσοδον ἀποτειχίζειν, φάσκοντα, ὅσα γε δυνατός εἴη, μή πε- ριάγεσθαι λύκον τῷ ποιμνίῳ παρεισδυόμενον. Καὶ τὸν μὲν αὐτίκα τῆς ὁρμῆς ἀνακρουσθῆναι, εἴτε στάσιν ἐπειδόμενον, εἴτε καὶ ἄλλως μεταβουλευσάμενον· τὴν ἐπίσκοπον πρῶτα μὲν (64) τῆς τόλμης αἰτιᾶσθαι, ἔπειτα δὲ κελεύειν τὸν ὅσιον τοῖς δαίμοσι θύειν· μό- νὴν γὰρ εἶναι τὴν ἐξοσίωσιν ταύτην, λύσιν τε ἐγκλή- ματος, καὶ τῆς μετὰ ταῦτα τιμῆς τε καὶ δόξης προ- ξενον. Τὸν δὲ, γενναίως πρὸς ἕκαστα τῶν προτεινο- μένων ἀντιταττόμενον, τὸν μαρτυρικὸν ἀναδήσασθαι στέφανον. Β Θ'. Ὅτι τοὺς τοῦ Σωτῆρος χρησμούς, οι τὴν Τε- ρουσαλὴμ ἀνατετράφθαι λέγουσιν, ὥστε μηδὲ λίθον δείλη, σημῆναι. αὐτῷ καθιδρύματι. γνώμην ἐμπεσεῖν, ἐκπεσεῖν, τὸν δὲ ἐπίσκοπον, (α) Περὶ τοῦ μάρτυρος Βαβύλα. Βαβύλας. ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. VII. rg- quam dimovere potuisset, dignitate privatum Thebas c C Ægyptias relegavit (65). Hunc olim, dum Constan- tius imperio potiretur, quidam ex schola Silentia- riorum, fammam ex ore vomentem vidisse fertur ; erat autem meridianum tempus, quando somnum capere solemus post cibum; idque Constantio nuntiasse. Ab eo enim missus ad accersendum Va- lentinianum cujusdam negotii causa, huic specia- culo interfuerat. At Constantius, ea re ipsi nuntiata, in suspicionem ac metum conjectus est; nulla ta- men molestia Valentinianum affecit. Verum ut ti- morem suum sedaret, ad castella Mesopotamiæ eum misit, ut iis locis praesidio esset, et Persarum ex- cursiones comprimeret. - tis contumeliis sacrum ejus corpus affecerit Julia- nus, quæ item dicere coacti fuerint dæmones, et quemadmodum Apollinis templum una cum simu lacro, fulmine ictum conflagraverit, reliqua denique admiranda, quæ partim humano more, partim supra humanas vires tunc gesta sunt, non multum ab aliis diversa narrat Philostorgius (66). Ait porro sanctum Babylam martyrio perfunctum esse una cum tribus pueris fratribus, admodum adolescen- tibus; martyrium vero ex hujusmodi causa prove- nisse. Erat Babylas episcopus Antiochim. Quodam igitur tempore Numnerianum Rom. imperatorem, sive, ut alii dicunt, Decium, a dæmnone invecta cu- piditas incessit ingrediendi in ecclesiam Christia- norum, cum populus ad eam frequentissimus con- venisset. Verum sacerdos Dei ad ecclesiae vestibu- lum staus, aditum ei interclusit, asserens nor passurum se, quantum quidem in ipso erat, ut lu- pus in ovile irreperet. Imperator vero, statim qui- dem ab incepto destitit, seu quod seditionem refor- midaret, seu ob aliam quampiam causam mutata sententia; episcopum vero, primum quidem teme ritatis accusavit, deinde dæmonibus sacrificare jus- sit : unum enim id sacrificium esse, quo et crimen suum diluere, et in posterumn honorem sibi ac glo- riam comparare posset. Episcopus vero, cum iis quæ ipsi proponebantur, forti ac generoso animo restitisset, martyrii coronam adeptus est. Apostata Julianus, Servatoris nostri oracula, qui- VALESII ANNOTATIONES. Gothofredus, secutus interpretationem Joannis Langi, qui in libro undecimo Nicephori, ubi hic Philostorgii locus describitur, ita verterat. Ego vero circa meridiem vertere malui. id enim significat Græca vox, ut testatur Suidas in quæ utrum- que tempus denotat, tam meridianum quam vesper- tinum. Verum ex iis quæ subjicit Philostorgius, satis apparet meridianum tempus hic intelligi. scriptum inveni. Lex tamen grammatica scribi ju- bet scripto codice Samuelis Bocharti, in quo ita scribitur: In eodem codice scriptum inve.i non ut edidit Gothofredus. ponenda est tinalis distinctio. Deinde supplenda est conjunctio hoc modo, etc., ut bre respondeant superioribus. VARIORUM. De insigni hoc martyre, quem passum esse sub Decio imp. non sub Numeriano constat. Vid. Chrysost. orat. De Babyla, ton. V, edit. Savilianæ, et Suidam in vare W. Lowth. 8. Babylas. De Babyla martyre, quot et quan- 9. Hierosolymorum instauratio frustra suscepta.— (61) Κατὰ τὸ δειλινόν. Circa vesperam, vertit D (62) Σημηνών. Sic etiam in codice Bochartiano (63) Αὐτῷ καθιδρύματι.Hunc locum restitui ex manu- (64) Τὸν ἐπίσκοπον πρῶτα μέν. Ante hæc verba (65) Theodorit. I. 111, c. 16. (66) Euseb. pag. 294, 11. a.
PG 65:547φρονήματος δυσσεβές, ἀπελαύνει. ἐκεῖθεν οὖν τὴν Κιλικίαν καταλαμβάνει· καί τις τῶν Βορβοριανῶν, λόγοις αὐτῷ ὑπὲρ τῆς ἰδίας δόξης συμπλακείς, εἰς ἐσχάτην κατέστησεν ἧτταν. ἐφ' ᾧ ἀθυμία τε αὐτὸν κατεῖχεν καὶ τὸ ζῆν οὐκ ἀνεκτὸν ἡγεῖτο, ὁρῶν τὸ ψεῦδος τῆς ἀληθείας ἐπικρατέστερον. οὕτω δὲ τῷ Ἀετίῳ διακειμένῳ ὀπτασία τις, ὡς οὗτος τερατολογεῖ, ἐφίσταται λύουσα τὴν ἀθυμίαν, συμβόλοις παρεχομένη τὸ ἀνανταγώνιστον τῆς ἤδη παρεχομένης αὐτῷ σοφίας. κἀκεῖθεν παραγεγόνει τῷ Ἀετίῳ τὸ μηδενὸς ἐν συμπλοκαῖς ἡττᾶσθαι λόγων. μετ' οὐ πολὺ γοῦν Ἀφθόνιός τις, τῆς Μανιχαίων λύσσης προεστὼς καὶ μεγάλην παρὰ πολλοῖς ἐπὶ σοφίᾳ καὶ δεινότητι λόγων φέρων τὴν δόξαν, ἐν τῇ κατ' Αἴγυπτον αὐτῷ Ἀλεξανδρείᾳ συμπλέκεται. καὶ γὰρ ἧκε πρὸς αὐτὸν ἐξ Ἀντιοχείας ὁ Ἀέτιος, ὑπὸ τῆς περὶ αὐτὸν φήμης ἑλκόμενος. ὡς δ' εἰς ἅμιλλαν ἀλλήλοις κατέστησαν, οὐδὲ πολλῆς καταναλωθείσης διελέγξεως, εἰς ἀφωνίαν συνελάσας ὁ Ἀέτιος τὸν Ἀφθόνιον ἐκ μεγάλης δόξης εἰς μεγάλην αἰσχύνην κατήνεγκεν. διὸ καὶ τῷ ἀπροσδοκήτῳ βαρυθυμήσας τῆς ἥττης, νόσον τε ἐπεσπάσατο χαλεπὴν καὶ τῇ νόσῳ πέρας ὁ θάνατος ἦν οὐδὲ περαιτέρω τῶν ἑπτὰ ἡμερῶν διαρκέσαντος τοῦ σώματος ἀπὸ τῆς πληγῆς. Ἀέτιος δὲ διὰ πάντων ἐχώρει, τοῖς λόγοις τοὺς ἀντιπάλους κατὰ κράτος βάλλων καὶ τὴν νίκην λαμπρὰν ἀναδούμενος. Τότε δὲ καὶ τῆς ἰατρικῆς ἐξῆπτο, ὡς ἂν μὴ μόνον ψυχῶν, ἀλλὰ καὶ σωμάτων ἔχοι τὰς νόσους ἰᾶσθαι. Σώπολις δ' ἦν αὐτῷ τοῦ μαθήματος ὁ διδάσκαλος, ἀνὴρ ἐν τῇ τέχνῃ μηδενὸς ἔχων τὰ δεύτερα· ἀριστεύων δὲ ἐν ἰατρικῇ ὁ Ἀέτιος ἄμισθον παρεῖχεν τοῖς δεομένοις τὴν θεραπείαν. εἰ δέ ποτε ἐδέησεν αὐτῷ τῶν ἀναγκαίων, παρά τινι τῶν ὁμοτέχνων νύκτωρ φοιτῶν, ἵνα μὴ δι' ἡμέρας ἀπάγοιτο τῶν σπουδαιοτέρων, ὅσον τοῦ χρυσίου τεχνικωτέρας ἐδεῖτο χειρός, τοῦτο δὴ ἄρα ἐξεργαζόμενος θᾶττον, παρὰ τοῦ ὁμοτέχνου τὸν μισθὸν ἐκομίζετο καὶ τὸν ἑαυτοῦ βίον συνεῖχε. ταῦτα δὲ κατ' ἐκείνους τοὺς καιροὺς Κωνσταντίου ἦν καθ' οὓς καὶ ὁ Θεόφιλος ἐκ τῶν Ἰνδῶν ἐπανελθὼν διῆγεν ἐν Ἀντιοχείᾳ. 3.16 Ὅτι Ἀέτιος, φησί, τοῖς περὶ Βασίλειον τὸν Ἀγκύρας καὶ Εὐστάθιον τὸν Σεβαστείας εἰς τοὺς περὶ τοῦ ὁμοουσίου λόγους καταστάς, καὶ πάντων ἀνθρώπων αὐτοὺς διελέγξας ἀφωνοτάτους, ὡς οὗτος τερατολογεῖ, εἰς μῖσος αὐτοῖς ἄσπονδον κατέστη. 3.17 Ὅτι Λεόντιος, φησίν, ὃν ὁ ἔμπροσθεν λόγος πρεσβύτερόν τε καὶ διδάσκαλον Ἀετίου ὑπέδειξεν, ἐπίσκοπος Ἀντιοχείας καταστάς, εἰς διακονίαν τὸν μαθητὴν προχειρίζεται, καὶ διδάσκειν ἐν ἐκκλησίᾳ τὰ τῆς ἐκκλησίας ἐπιτρέπει δόγματα. ὁ δὲ πρὸς μὲν τὸ τῆς διακονίας ἔργον ὑπεστάλη, διδάσκειν δὲ ἀνεδέξατο· χρόνον δὲ διατρίψας ὅσον ἐνόμιζεν αὐτῷ εἰς τὴν τῶν θείων μαθημάτων ἐξαρκέσειν παράδοσιν, ἐπὶ τὴν Ἀλεξάνδρειαν αὖθις παραγίνεται. ἤδη γὰρ ἐν αὐτῇ ὁ Ἀθανάσιος πολὺς ἦν ὑπὲρ τοῦ ὁμοουσίου ῥέων, καὶ ἐχρῆν εἶναι τὸν ἀντιπνέοντα. 3.18 Ὅτι φησὶ Φλαβιανὸν καὶ Παυλῖνον, οἳ καὶ μετὰ ταῦτα τὸν Ἀντιοχείας θρόνον εἶχον διανειμάμενοι, τούτους τὸν εἰρημένον Λεόντιον ἅτε δὴ μὴ ὁμοδοξοῦντας καθελεῖν· οὗτοι δὲ ἦσαν Εὐσταθίῳ συνακολουθήσαντες ἐς τὴν μεθόριον ἀπαγομένῳ. ὃς τῶν ἱερῶν τῆς Ἀντιοχείας φροντίδων, μᾶλλον δὲ τῆς ὅλης εὐσεβείας, οὐδὲν ἠνέσχετο τοῖς καιροῖς συγκαπηλεύσασθαι. 3.19 Ὅτι Σεκούνδου καὶ Σέρρα εἰς ἐπισκοπὴν τὸν Ἀέτιον προχειριζομένων, αὐτός, φησίν, οὐκ ἠνέσχετο, μὴ καθαρῶς αὐτοὺς ἱερᾶσθαι διὰ τὴν ἐπιμιξίαν πρὸς τοὺς τὸ ὁμοούσιον θρησκεύοντας ἀποφαινόμενος. 3.20 Ὅτι, φησίν, Εὐνόμιος κατὰ πύστιν τῆς Ἀετίου σοφίας εἰς Ἀντιόχειαν ἐκ Καππαδοκίας ἀφικόμενος, τῷ Σεκούνδῳ συνέμιξεν. ὁ δὲ αὐτὸν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ τότε τῷ Ἀετίῳ διατρίβοντι συνέστησεν· καὶ συνήστην ἄμφω, ὁ μὲν διδάσκων, ὁ δὲ τοῖς ἱεροῖς μαθήμασι συνασκούμενος. 3.21 Ὅτι Εὐνομίου φησὶν οὗτος ὁ δυσσεβής, οὐκ αἰσχυνόμενος, ἐγκώμιον ἀνατάξασθαι. 3.22 Ὅτι φησὶ τὸν Κώνσταντα διὰ τὴν ὑπὲρ Ἀθανασίου σπουδὴν ὑπὸ τυραννίδι τῇ Μαγνεντίου τὴν ζωὴν καταστρέψασθαι. τελευτήσαντος δὲ αὐτοῦ καὶ τοῦ μὲν Κωνσταντίου κατὰ τὴν Ἔδεσαν τῆς
PG 65:551Μεσοποταμίας διατρίβοντος (τοῦτο γὰρ ὁ Περσικὸς ἀπῄτει πόλεμος), ἡ πρεσβυτάτη τούτων ἀδελφὴ Κωνσταντία (Ἀναβαλλιανοῦ δὲ ἦν κεχηρωμένη γυνή), δείσασα μὴ φθάσειεν ὁ τυραννήσας Μαγνέντιος τὸ πάντων ἀναρτήσασθαι κράτος, Οὐετερανίωνά τινα, τῶν στρατηγούντων ἕνα, καθίστησι Καίσαρα. ἐδόκει δὲ δύνασθαι τὴν πρᾶξιν, διότι ζῶν ὁ κοινὸς αὐτῶν πατὴρ διαδήματί τε αὐτὴν ἐταινίωσεν καὶ Αὐγοῦσταν ἐπωνόμασεν. ὁ δὲ Κωνστάντιος ταῦτα μαθὼν παραυτίκα μὲν Οὐετερανίωνι τὸ διάδημα πέμπει, συνεπικυρῶν αὐτῷ καὶ τὸ τῆς βασιλείας ἀξίωμα· ἔπειτα δὲ πρὸς Ἑσπερίους κατὰ Μαγνεντίου στρατευόμενος καὶ συμμῖξαι φιλίως τῷ Οὐετερανίωνι βουληθείς, ἐπείπερ ἐκεῖνος παρέσχεν ὑποψίαν ἐπαναστάσεως, χειροῦται μὲν τὸν Οὐετερανίωνα καὶ τῆς βασιλικῆς ἀποδύει στολῆς· μηδὲν δὲ κακὸν ἐπεργασάμενος ἄλλο, ἀλλὰ καὶ τραπέζης αὐτῷ κοινωνήσας, εἰς Προῦσαν τῆς Βιθυνίας ἐκπέμπει, λαμπρὰς καὶ μεγαλοπρεπεῖς ἀφορίσας αὐτῷ τὰς χορηγίας, μηδενὸς ὑστερεῖσθαι, ὧν ἀνθρώπου βίος ὡς ἐν ἰδιώταις εὐδαιμονεῖ, προνοησάμενος. 3.23 Ὅτι Σαπώρην τὸν βασιλέα Περσῶν ἀναγράφει στρατεῦσαι κατὰ τῆς Νισίβιδος καὶ εἰς πολιορκίαν αὐτῆς καταστῆναι· ἄπρακτον δὲ καὶ παρὰ δόξαν κατῃσχυμμένον ὑποστρέψαι, Ἰακώβου τοῦ τῆς πόλεως ἐπισκόπου τό τε πρακτέον τοῖς πολίταις εἰσηγουμένου καὶ τῇ πρὸς θεὸν παρρησίᾳ κατὰ τὸ ἀνυπέρβλητον τῆς πόλεως ὑπερμαχεσαμένου. 3.24 Ὅτι αἱ Ἄλπεις, αἵ τε Σούκεις καλούμεναι καὶ αἱ Ἰουλίαι,δίοδοί εἰσι στεναὶ μεγίστων ὀρῶν ἑκατέρωθεν καὶ ὑφ' ἓν χωρίον ἐγγὺς τοῦ συμπτύσσεσθαι συγκλειομένων. ἐοίκασι δὲ αἱ δίοδοι αὗται τοῖς ἐν Θερμοπύλαις στενοῖς. ἀλλ' αἱ μὲν Ἰουλίαι Ἄλπεις τὰς Γαλλίας καὶ Ἰταλίας διορίζουσι τῶν Ἰλλυριῶν· αἱ δὲ Σούκεις μεταξὺ τῆς Δακίας εἰσὶν καὶ τῆς Θρᾴκης, ἃς καὶ καταλαβεῖν ἐπειγόμενος Οὐετερανίων τὴν ὑπόνοιαν τῆς ἐπαναστάσεως παρέσχε Κωνσταντίῳ. 3.25 Ὅτι ἐν ᾧ Κωνστάντιος κατὰ Μαγνεντίου παρεσκευάζετο τοῦ τυράννου, τὸ Περσικὸν ἀκούσας κατὰ τῆς Ἑῴας βαρυτέρᾳ χειρὶ κινεῖσθαι, εἰς ἀνάγκην ἧκε Γάλλον Καίσαρα χειροτονῆσαι καὶ ἐπ' αὐτοὺς ἐκπέμψαι. ἀνεψιὸς δὲ ἦν ὁ Γάλλος· καὶ γὰρ ὁ Γάλλου πατὴρ Κωνστάντιος ἀδελφὸς ἦν Κωνσταντίνου τοῦ μεγάλου, ὃς ἐγείνατο Κωνστάντιον καὶ τοὺς αὐτοῦ ἀδελφούς. 3.26 Ὁ μὲν οὖν Κωνστάντιος ἐγκρατὴς τοῦ τυράννου γίνεται, κἀνταῦθα τοῦ σημείου τοῦ σταυροῦ ἐπὶ μέγιστόν τε προφανέντος καὶ καταπληκτικωτάταις αἴγλαις ὑπεραστράψαντος τὸ τῆς ἡμέρας φῶς. ὤφθη δὲ ἐπὶ τῶν Ἱεροσολύμων περὶ τρίτην ὥραν μάλιστα τῆς ἡμέρας, ἑορτῆς τῆς λεγομένης Πεντηκοστῆς ἐνισταμένης. ὁ δὲ θεόγραφος τύπος ἐκεῖνος ἀπὸ τοῦ λεγομένου Κρανίου μέχρι καὶ τοῦ τῶν Ἐλαιῶν ὄρους διήκων ὡρᾶτο, ἴριδος μεγάλης στεφάνου τρόπον πανταχόθεν αὐτὸν περιελιττούσης. ἐδήλου δὲ ἄρα ἡ μὲν ἴρις τὴν τοῦ σταυρωθέντος καὶ ἀναληφθέντος εὐμένειαν, ὁ δὲ στέφανος τὴν τοῦ βασιλέως νίκην. τὸ δὲ σελασφόρον ἐκεῖνο καὶ σεβάσμιον θέαμα οὐδὲ τοῖς ἐπὶ τοῦ στρατοπέδου ἀθέατον ἦν, ἀλλ' ἐπιδήλως ὁρώμενον Μαγνέντιον μὲν καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ ἅτε τῇ τῶν δαιμόνων θεραπείᾳ προσανακειμένους εἰς ἀμήχανον δέος κατέστησεν, Κωνστάντιον δὲ καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν εἰς θάρσος ἄμαχον ἀνεκτήσατο. ἡττηθεὶς δὲ τὰ πρῶτα Μαγνέντιος, εἶτα κατὰ μικρὸν ἀναλαβὼν ἑαυτόν, καὶ συμπλακεὶς ἐκ δευτέρου τῷ πολέμῳ καὶ κατὰ τὸ κραταιότατον καταπολεμηθεὶς καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ μικροῦ πάντας ἀποβαλών, πρὸς τὴν Λουγδούνων ἀποδιδράσκει πόλιν. καὶ τὰ μὲν πρῶτα κατ' εὔνοιαν δῆθεν τὸν οἰκεῖον ἀδελφὸν ἀποσφάττει, πολεμίας προαρπάζων ὕβρεως καὶ χειρός, ἔπειτα καὶ εἴ τις ἄλλος παρῆν τῶν οἰκειοτάτων· τελευταῖον δὲ τὸ ξίφος ὑποστήσας ἑαυτῷ, ἐπηράχθη τε καὶ διελαθεὶς κατὰ τὸ μετάφρενον ἐξέψυξεν, οὐδ' ὅλα τέσσαρα τυραννήσας ἔτη. 3.27 Ὅτι φησὶ τοὺς περὶ Βασίλειον καὶ Εὐστάθιον, δι' ἔχθρας γεγονότας τῷ Ἀετίῳ, διαβολὰς ἀτόπους συρράψαι καὶ τὸν Γάλλον ἐπὶ ταύταις παροξῦναι· ὥστε ἐκεῖνον, ὡς ἐπισκόποις πιστεύσαντα καὶ πρὸς ὀργὴν ἐκταραχθέντα, κελεῦσαι τὸν Ἀέτιον ἀναζητηθῆναι καὶ ἀμφοῖν τοῖν σκελοῖν
μόνον αὐτὸν ἐγνωκότων. Αλλ' ὁ μὲν Ἥρων πικρώς οὕτω καὶ παναθλίως τῆς ζωῆς ἀπελήλαται. Καὶ Θεότεχνος δέ τις πρὸς τὸν Ἑλληνισμὸν ἀποῤῥυείς, πᾶσαν ἀθρόως τὴν σάρκα διασαπεὶς καὶ σκωλήκων ὕλη γεγονώς, καὶ δὴ καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑπ' αὐτῶν ἐξορυχθείς, τελευτῶν εἰς μανίαν ἐτράπη, καὶ τὴν ἑαυτοῦ γλώτταν καταφαγών, ἐκ πικρῶν βασάνων εἰς πολύ χαλεπώτερα παρεπέμφθη κολαστήρια. Καὶ πολλά τοιαῦτα τὸ θεῖον τερατούργει ἀντιῤῥόπους τὰς ποι νὰς παρὰ τῶν ἀναίδην ἀσεβούντων εἰσπραττόμενον. Α λήνων δὲ μέχρι τοῦ καθυποβαλεῖν αὐτὸν τῇ πλάνῃ ιδ'. Ὅτι προστάξας, φησὶν, Ἰουλιανὸς τὰ Ἱεροσό λυμα ἀνοικοδομεῖσθαι, ὡς ἂν τὰς περὶ αὐτῶν δεσπο τικὰς προρρήσεις ἀκύρους ελέγξη, τοὐναντίον ἅπαν ὧν ἐσπούδασεν, ἐξειργάσατο. Αλλα τε γὰρ τέρατα ὑπερφυῆ τὸ ἔργον κατασκήψαντα ἐπέσχε· καὶ δὴ καὶ τῶν θεμελίων εὐτρεπιζομένων, εἷς τῶν λίθων, εἰς τὴν ἐσχάτην κρηπίδα τεταγμένων κινηθείς, στόμιον ἄντρου τινὸς παρέδειξεν, ἐνειργασμένου τῇ πέτρα Ως δ' ἄπορος ἦν (77) διὰ τὸ βάθος ἰδεῖν τὰ ἔνδον, βουλόμενοι γνώναι τὸ σαφὲς οἱ τοῖς ἔργοις εφεστώ τες, καθισί τινα τῶν ἐργατών σχοίνου μακράς ἐκδησάμενοι. Ο δὲ καθιμηθείς, ὕδωρ μὲν εὗρεν εἰς μέσας κνήμας κατὰ τὸ ἄντρον συνεστηκός πανταχοί δὲ περιελθὼν καὶ τῶν τοίχων ἐφαψάμενος, τετράγω τον μὲν τὸ ἄντρον ἔγνω. Αναστρέφων δὲ καὶ κατὰ τὸ μέσον γεγονώς, ἐντυγχάνει στήλῃ τινί, βραχύ διεχούσῃ τοῦ ὕδατος· ᾖ τὴν χεῖρα ἐπιβαλών εὑρίσκει βιβλίον αὐτῇ ἐπικείμενον, λεπτοτάτῳ καὶ καθαροτά τῳ περιειλημένον ἡμιτυβίῳ (α)· ἀνελόμενος δὲ ὡς εὗρε τὸ βιβλίον, σημαίνει δεῖν αὐτὸν ἀνακομίζειν. Ανακομισθεὶς δὴ ἐπιδείκνυσι τὸ βιβλίον, καὶ εἰς θάμβος ἅπαντας ἄγει, μάλιστα δ' ὅτι καὶ νεουργός καὶ ἀθιγῆ (78) παρείχε την θέαν, καὶ ὡς ἐν ἐκείνῳ ἂν εὑρεθὲν τῷ χωρίῳ. Τὸ δὲ ἄρα τὸ βιβλίον, δ καὶ πλέον Ελληνιστὰς καὶ Ἰουδαίους κατέπληξεν, εὐθὺς κατ' ἀρχὰς ἀναπτυχθέν, μεγάλοις έλεγε γράμμασιν, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Καὶ ἁπλῶς ὁλόκλη ρον ἡ γραφὴ τὸ Εὐαγγέλιον ἐδείκνυ, όπερ ή θεολόγος τοῦ μαθητοῦ καὶ παρθένου εὐηγγελίσατο γλώσσα. Εδήλου δὲ ἄρα μετὰ τῶν ἄλλων παραδόξων έργων & κατ' ἐκεῖνο καιροῦ οὐρανόθεν ἐπεδείχθη, μὴ ἄν ποτε διαπεσεῖν δεσποτικὴν ἀπόφασιν, ἥτις τὴν εἰς τέλος ερήμωσιν τοῦ νεὼ προανεἶπε. Καὶ γὰρ Θεόν τε ἐθεο λόγει τὸ βιβλίον τὸν ταῦτα προτεθεσπικότα καὶ δη μιουργὸν ἁπάντων· καὶ ἔλεγχος ἦν τοῦ μάτην ἐκεί νους περὶ τὴν οἰκοδομὴν ποιεῖσθαι (79), τῆς θείας ἄπορον ἦν. καὶ ἀθιγή. σθαι. πονεῖσθαι. (α) Ημιτυβίῳ. του ἡμιτύβιον - PIILOSTORGII Christiani quidem eum penitus aversabantur, geu- tiles vero eum hactenus norant, quatenus in erro- ris societatem eum traduxerant. Et Heron quidem ita acerbo atque infelici exitu periit. Sed et Theo tecnus quidam ad gentilium superstitionem trans- gressus, repente toto corpore putrefacto, vermium receptaculum factus est. Qui cum oculos ei effodis- sent, ad extremum insania correptus est, et sua ipsius lingua concisa et comesa, ex acerbissimis tormentis ad multo graviora supplicia est transmis- sus. Multa bujusmodi prodigia Deus tunc edidit, ab iis qui impudenter a pietate desciverant, meritas eorum sceleri respondentes exigens pœnas. perium. Julianus, cum urbem Hierosolymam in- staurari jussisset, eo consilio ut Domini nostri de illa prædictiones irritas esse convinceret, prorsus contrarium iis quæ moliebatur effecit. Nam et multa alia prodigia cœlitus immissa opus represserunt ; et cum fundamenta pararentur, unus ex lapidibus qui in ima basi collocabatur, suo loco demotus, ostium antri cujusdam aperuit, quod in rupe exca- vatum erat. Sed cum ob profunditatem ea quæ in- tus erant cernere difficile esset, curatores operum rei cognoscenda cupidi, quemdam ex operariis pro- lixo funi astrictum demiserunt. Hic demissus, »quam in antro residem ad media usque crura re- perit, et cum undique locum circuisset, et parietes contrectasset, antrum quadratum esse deprehendit. Reversus deinde, cum in medio constitisset, co- lumnam quamdam offendit quæ paululum supra aquam exstabat. Quam cum manu apprehendisset, librum ei impositum reperit, tenuissimo ac puris- simo linteo involutum. Cumque eum uti invenerat sustulisset, signum dedit ut ipsum retraherent. Re- tractus igitur ostendit librum, et universos admira- tione perculit, ob id maxime quod receus adhuc atque intactus videbatur, et quod in eo loco reper- tus fuisset. Hic igitur liber, quod gentilibus ac Ju- dæis majori adhuc admirationi fuit, confestim aper- tus, in capite, hoc habebat scriptum grandioribus litteris: In principio erat Verbum, et Verbum eral apud Deum, et Deus erat Verbum. Prorsusque hic liber integrum illud continebat Evangelium, quod sacra discipuli virginisque lingua annuntiaverat. D Porro hoc miraculum una cum aliis prodigiis quæ tunc colitus ostensa sunt, perspicue indicabat, nunquam in irritum casuram esse sententiam Do- mini, quæ templi vastationem perpetuð mansuram prædixerat. Liber enim ille, eum qui ista multo VALESHI ANNOTATIONES. emendavi, Scribendum videtur VARIORUM. Hæc occurrit infra, lib. 1, cap. 4. Est autem linteum, sudarium, fa scia, sinden. flac voce jam olim usi sunt Aristo- phanes, Hippocrates, Plutarchus, Jac. Guthofred. in luc. 14. (76) B. Joannis Evangelium Hierosolymis re- (76) Supra, c. 9. (77) Απορος ήr. Scribendum est procul dubio (78) Νεουργόν καὶ ἀθινῆ. Ex codice Bocharti (79) Μάτην ἐκείνους περὶ τὴν οἰκοδομὴν ποιεί.
From Book VIIIEx libro octavo
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 65:553κατεαγῆναι. Λεοντίου δὲ τοῦ ἐπισκόπου Ἀντιοχείας τἀναντία τούτοις τὸν Καίσαρα διδαξαμένου, ἥ τε καταδικάζουσα ψῆφος ἀνεβλήθη καὶ εἰς θέαν ὁ Γάλλος μετ' οὐ πολὺ τοῦ Ἀετίου κατέστη καὶ φίλος ἐκρίθη. καὶ πολλάκις πρὸς Ἰουλιανὸν ἀπεστάλη, καὶ μάλιστα ἡνίκα διεπυνθάνετο πρὸς τὸν Ἑλληνισμὸν ὁ ἀδελφὸς ἐκεῖνον ἀποκλίνειν· ἐστέλλετο δὲ τῆς ἀσεβείας κατὰ τὸ δυνατὸν αὐτὸν ἀνασώσασθαι. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τῶν θείων μαθημάτων ὁ Γάλλος διδάσκαλον τὸν Ἀέτιον ἐποιεῖτο. 3.28 Ὅτι Γάλλου κατὰ Περσῶν εἰς τὸ κράτιστον ἀνδραγαθήσαντος εἰς φθόνον οἱ ταῖς διαβολαῖς χαίροντες ἀναφλέγουσι τὸν βασιλέα, καὶ τοῦ Περσικοῦ πολέμου ταῖς τοῦ Καίσαρος ἀριστείαις πεπαυμένου ἀποστέλλει Δομετιανὸν ἔπαρχον τῶν καλουμένων πραιτωρίων ὁ Κωνστάντιος, ἐντειλάμενος αὐτῷ κατὰ τὸ ἀφανὲς τὰς τοῦ γάλλου περικόπτειν ἀπὸ τῆς Ἀντιοχείας ἐξόδους, τὴν ἐπ' ἀνδρείᾳ καὶ τῇ τῶν κοινῶν ἐπιμελείᾳ δόξαν αὐτοῦ κατασμικρύνειν ταύτῃ διανοούμενος. ὁ δὲ Δομετιανός, οὐδὲν τῶν προσταχθέντων μετριώτερον ἀλλὰ καὶ θρασύτερον καὶ φρονῶν καὶ πράττων, οὐδέ, παραγενόμενος εἰς Ἀντιόχειαν ἔνθα διέτριβεν ὁ Γάλλος, οὐδ' εἰς ὄψιν αὐτοῦ ἐλθεῖν κατεδέξατο. ἐξ ἧς αἰτίας καὶ ἑτέρων συνεπιρρυέντων θανάτῳ τὸν ὑβριστὴν μετελθεῖν ἐβουλεύετο· καὶ τὸν Μόντιον κοινωνὸν γενέσθαι τῆς κρίσεως παρελάμβανεν, ὁ δὲ θράσους ἀμετρίᾳ χρησάμενος· «οὐδὲ λογιστήν», ἀντεῖπεν, «ἔξεστί σοι προχειρίσασθαι, καὶ πῶς ἂν πραιτωρίων ἔπαρχον ἀνελεῖν δύναιο;» ἐφ' οἷς ἡ Γάλλου γυνὴ Κωνσταντία, περιαλγὴς γενομένη εἰ οὕτως ὁ Γάλλος Καῖσάρ τε ὢν καὶ Αὐγούστης ἀνὴρ (καὶ γὰρ αὕτη πατρόθεν ἦν δεδεγμένη τὸ ἀξίωμα) προπηλακίζοιτο, αὐτὴ δι' ἑαυτῆς ἐπισπασαμένη τὸν Μόντιον τοῖς δορυφόροις ἐκδίδωσιν· ὥστε τὴν ταχίστην ἀραμένους πρὸς τὸν Δομετιανὸν ἀποκομίσαι, κἀκεῖνον κατασπάσαντας τοῦ θρόνου, ἄμφω, σχοίνους τῶν ποδῶν ἐξαψαμένους, κακοὺς κακῶς ἀπολέσαι. καὶ τοῦτο θᾶττον ἐπράχθη, συνεπιψηφίζοντος καὶ τοῦ Γάλλου. 4.τ ΕΚ ΤΗΣ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ 4. Ὅτι ὁ Κωνστάντιος, μαθὼν τὰ περὶ Μόντιον καὶ Δομετιανὸν συνενεχθέντα καὶ ὀργῆς ἀναπλησθείς, μετεκαλεῖτο τὸν Γάλλον. ὁ δέ, τὴν μὲν κλῆσιν οὐκ ἐπ' ἀγαθῷ συλλαβών, εὐλαβούμενος δὲ μὴ πόλεμος ἀπειθήσαντος συρραγῇ, τοῦ προστάγματος γίνεται. προεξώρμα δὲ καὶ ἡ Κωνσταντία, προεντυχεῖν σπεύδουσα τἀδελφῷ καὶ αἰδέσασθαι αὐτὸν ὑπὲρ τοῦ ἀνδρός. ἀλλ' αὕτη μὲν κατὰ Βιθυνίαν γενομένη ἐπεσχέθη τῷ θανάτῳ καὶ τῆς ὁδοῦ καὶ τοῦ βίου· ἐξ οὗ καὶ ὁ Γάλλος, μᾶλλον τοῦ δέους γενόμενος, τὴ ἐξ ἀρχῆς γνώμην ὅμως οὐ μεθίετο. συναπῄει δ' αὐτῷ καὶ Θεόφιλος ὁ Ἰνδός. ἐπεὶ δὲ τοὺς Νωρικοὺς κατέλαβεν, ἐνταῦθα δὴ ἐκ Μεδιολάνων, ἔνθα διῆγεν ὁ Κωνστάντιος, καταπέμπεται Βαρβατίων, ἀνὴρ τὴν στρατηγικὴν ἔχων ἀρχήν, ἐφ' ᾧ τὸν Γάλλον ἀφελέσθαι μὲν τῆς ἁλουργίδος, ὑπερόριον δὲ κατά τινα νῆσον τῆς Δαλματίας ποιήσασθαι. ὁ δὲ Θεόφιλος παρὼν οὐκ εἴα προελθεῖν τὴν πρᾶξιν. καὶ γὰρ καθ' ὃν καιρὸν Καῖσαρ ὁ Γάλλος κεχειροτόνητο, τῶν μεταξὺ αὐτοῦ καὶ Κωνσταντίου προελθόντων ὅρκων, οἳ τὴν ἐν ἀμφοῖν φιλίαν καὶ τὸ παρ' ἑκατέρου ἀνεπιβούλευτον ἑκατέρῳ διετίθεντο, αὐτὸς ὁ μεσίτης ἦν, καὶ ὁ συνέχων αὐτῶν τὴν ὁμόνοιαν. πλὴν ἀλλά γε μαθὼν ὁ Κωνστάντιος τὴν τοῦ Θεοφίλου ἀποκώλυσιν, ἐκεῖνον μὲν ὑπερόριον ἄγεσθαι κελεύει, τὸν δὲ Γάλλον εἰς ἰδιώτην ἀπογυμνωθέντα φρουρησόμενον ἐκπέμπεσθαι κατὰ τὴν νῆσον. Εὐσέβιος δὲ ὁ εὐνοῦχος, ὃς εἰς τὴν τοῦ πραιποσίτου τιμὴν ἐμβεβήκει, καὶ οἱ σὺν αὐτῷ τὸν Κωνστάντιον ἔτι συνανέφλεγον κατὰ τοῦ Γάλλου, δεδιότες μή, τῶν ὅρκων εἰς ἐπιστροφὴν ἐλθὼν ἢ τὸ τοῦ αἵματος ὁμόγνιον αἰδεσθείς, ἀνήσει τὸν Καίσαρα τῆς ὑπερορίας καὶ σφὰς ἐκεῖνος τὸν κίνδυνον διαφυγὼν κακοὺς κακῶς ἀπολέσει. στέλλονται τοίνυν τῇ τούτων παραδρομῇ οἱ τὸν Γάλλον ἀναιρήσοντες. οὔπω δὲ τοῦ πάθους προελθόντος, εἰς μετάνοιαν ἐπιστραφεὶς ὁ Κωνστάντιος ἑτέρους ἐκπέμπει τὸν φόνον κωλύσοντας· τοὺς δὲ οἱ περὶ Εὐσέβιον ὑποποιοῦνται μὴ πρὶν παραγενέσθαι τῇ νήσῳ μηδ' ἐμφανίσαι τινὶ τὰς ἀνακαλούσας
PG 65:557τὸν θάνατον ψήφους, πρὶν ἂν ὁ κατακριθεὶς τῷ ξίφει τὴν ζωὴν ἀπορρήξῃ. καὶ γέγονεν ὡς ἐσπούδασαν. διὰ τοῦτο καὶ Ἰουλιανὸς ὕστερον, τὸ τῆς βασιλείας περιζωσάμενος κράτος, Εὐσέβιόν τε καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ τῆς περὶ τὸν ἀδελφὸν παρανομίας δίκην εἰσεπράξατο. 4. Τὸ μέντοι γε βάρος τῆς ἀρχῆς ὑπολογιζόμενος ὁ Κωνστάντιος καὶ ὡς οὐχ οἷός τε εἴη μόνος φέρειν, Ἰουλιανὸν τὸν ἀδελφὸν Γάλλου τῆς Ἰωνίας μεταπεμψάμενος χειροτονεῖ Καίσαρα, Ἑλένην αὐτῷ τὴν ἰδίαν ἀδελφὴν εἰς γυναῖκα κατεγγυησάμενος, καὶ τὸν μὲν τὰς Γαλλίας φυλάττειν ἐκπέμπει· καὶ γὰρ λίαν ἐτετάρακτο τὰ τῇδε. 4.3 Αὐτὸς δὲ ἐν Σερμίῳ παραγενόμενος διῆγεν. 4.3 Ἐν ᾧ καὶ τὸν Ῥώμης ἐπίσκοπον Λιβέριον, ὑπὸ Ῥωμαίων ἐπιζητούμενον σφόδρα, τῆς φυγῆς κατάγει καὶ ἀποδίδωσι τοῖς αἰτησαμένοις. τηνικαῦτα δὲ οὗτός φησι καὶ Λιβέριον κατὰ τοῦ ὁμοουσίου καὶ μὴν καὶ κατά γε τοῦ Ἀθανασίου ὑπογράψαι, ὁμοίως δὲ καὶ τὸν ἐπίσκοπον Ὅσιον, συνόδου τινὸς ἐνταῦθα συστάσης καὶ εἰς ὁμοφωνίαν αὐτοὺς ὑποσπασαμένης· ἐπεὶ δὲ ὑπέγραψαν, τὸν μὲν Ὅσιον εἰς τὴν ἑαυτοῦ παροικίαν τὴν Κουδρούβην τῆς Ἰσπανίας ἐπανελθεῖν καὶ τοῦ θρόνου ἄρχειν, Λιβέριον δὲ τῆς Ῥωμαίων ἐκκλησίας. Φίληξ δέ, ὁ ἐν τῷ μεταξὺ χρόνῳ τῆς Ῥώμης ἐπίσκοπος καταστάς, εἰς ἑαυτὸν ἀπῄει, τὸ μὲν ἀξίωμα τῆς ἐπισκοπῆς φέρων, οὐ μήν γέ τινος ἐκκλησίας προϊστάμενος. 4.4 Ὅτι, Λεοντίου τοῦ Ἀντιοχείας ἐπισκόπου τελευτήσαντος, Εὐδόξιον, φησίν, ἐκ Γερμανικείας μεταστησάμενοι οἱ ὁμόδοξοι ἐπιβιβάζουσι τῷ θρόνῳ. ὁ δὲ τῆς Ἀρειανῆς μὲν δόξης ἦν, πλὴν ἐκ τῶν Ἀστερίου γραμμάτων εἰς τὸ κατ' οὐσίαν ὅμοιον ὑπενήνεκτο. οἱ δὲ συναιρεσιῶται τοῦτον ἀναφέροντες πρὸς τὸ ἑτεροούσιον ἀνῆγον. ἐπιεικῆ δὲ τὸν Εὐδόξιον ὁ Φιλοστόργιος καὶ κόσμιον τὰ ἤθη καὶ τὰ ἄλλα δεξιὸν ἀναγράφων, εἰς δειλίαν ἐκτόπως διαβάλλει· καὶ Ἀραβισσὸν μὲν τῆς μικρᾶς Ἀρμενίας πόλιν πατρίδα λαχεῖν τὸν αὐτοῦ πατέρα (Καισάριος ὄνομα αὐτῷ), μαρτυρικὸν δέ, καίτοι τῶν εἰς γυναῖκας ἡττώμενον ἡδονῶν, ὅμως θάνατον διαθλῆσαι, καθάρσιόν τε τῶν μολυσμάτων καὶ πρός γε στεφάνους ἀθλητικοὺς ἐπιφέροντα. 4.5 Ὅτι Εὐδόξιος μέν, φησίν, εἰς διακονίαν Εὐνόμιον προχειρίζεται· ὁ δέ, πρὶν εἰς τὸ ἀκριβέστατον ἐκεῖνον τῆς δόξης ἀνελθεῖν, τὴν λειτουργίαν οὐ δέχεται. 4. Ὅτι, φησίν, Εὐδοξίου τὴν Ἀντιόχειαν ἐγχειρισθέντος, ὁ Ἀγκύρας Βασίλειος ἐδυσχέραινεν· αὐτὸς γὰρ ἐπ' εἶχεν τὸ βλέμμα τῇ γνώμῃ στηριζόμενον. 4. Ὅτι, φησί, τῆς Κωνσταντίου γυναικὸς τῷ τῆς μητρομανίας ἁλούσης πάθει, ἐξεκρέματο δὲ τοῖς ἱμέροις αὐτῆς ὁ Κωνστάντιος, εἰς ἀνάγκην ἧκε τὸν Θεόφιλον τῆς ὑπερορίας ἀνακαλέσασθαι· ἐφημίζετο γὰρ οὗτος παθῶν εἶναι θείᾳ δυνάμει θεραπευτής. παραγεγονότα δέ, καὶ συγγνώμην οἷς εἰς αὐτὸν ἥμαρτεν αἰτῆσαι καὶ πρὸς τὴν τῆς γυναικὸς θεραπείαν ἐκλιπαρῆσαι, καὶ μὴ διαμαρτεῖν, ὡς οὗτος λέγει, τῆς αἰτήσεως. ἐπιθέντος γὰρ τὰς ἱλαστηρίους χεῖρας τοῦ Θεοφίλου, ἀπαλλαγῆναι τοῦ πάθους τὸ γύναιον. 4. Ὅτι, φησί, Βασίλειος, συλλαβὼν μεθ' ἑαυτοῦ τόν τε τῆς Σεβαστείας Εὐστάθιον καὶ ἑτέρους ἐκκλησιῶν προεστῶτας, τόν τε Ἀέτιον μάλιστα εἶτα δὲ καὶ τὸν Εὐδόξιον πρὸς τὸν βασιλέα διασύρει, ἄλλα τε πλάττων περὶ αὐτῶν καὶ ὡς εἴησαν μύσται καὶ κοινωνοὶ τῆς κατὰ Γάλλον ἐπαναστάσεως, συμπεριλαβὼν ταῖς κατ' ἐκείνων διαβολαῖς καὶ τὸν Θεόφιλον. ὁ δὲ πεισθείς, μάλιστα δὲ διὰ τῶν γυναικῶν (ταύτας γὰρ οἱ περὶ Βασίλειον πρὸς τὴν ἑαυτοῦ γνώμην προκατειργάσαντο), τῷ μὲν Θεοφίλῳ ζημίαν ἐπιβάλλει τὴν ἐν τῷ Πόντῳ Ἡράκλειαν οἰκεῖν ὑπερόριον, τὸν δὲ Εὐδόξιον τῆς Ἀντιοχείαςἀποστάντα διαμένειν οἴκοι, Ἀέτιον δὲ καὶ ἑτέρους τινὰς τῶν σὺν αὐτοῖς εἰς τὴν τῶν διαβαλλόντων δίδωσιν ἐξουσίαν. ἐτύγχανον δὲ οἱ περὶ Βασίλειον καὶ κατὰ πρόσωπον τοῦ βασιλέως περὶ τῆς πίστεως διειλεγμένοι, ἐν οἷς τὸ μὲν ὅμοιον τῷ πατρὶ λέγειν κατὰ πάντα τὸν υἱὸν διετρανοῦτο, οὐσίας δὲ ὅλως οὐδὲ ὀνόματι μνήμη τοῖς ἄλλοις λόγοις συνεισήγετο. ταύτην δὲ τὴν δόξαν καὶ συνόδου κρίσει καὶ ὑπογραφαῖς βεβαιῶσαι διεσπούδασαν. μετ' οὐ πολὺ δὲ καὶ Εὐνόμιος, τῆς φήμης τῶν
PG 65:561ὑπὸ Βασιλείου πραχθέντων καταλαβούσης τὴν Ἀντιόχειαν, τήν τε χειροτονίαν τοῦ διακόνου ὑποδέχεται καὶ πρέσβυς ἀποσταλεὶς πρὸς Κωνστάντιον ἀναλῦσαι τὰ ἐψηφισμένα, ἁλίσκεται κατὰ τὴν ὁδὸν ὑπὸ τῶν ἀμφὶ Βασίλειον καὶ εἰς Μιδάειον φυγαδεύεται, πόλιν τῆς Φρυγίας· τὸν δὲ Ἀέτιον, ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν πεσόντα τῶν ἀμφὶ τὸν Βασίλειον, ὑπερόριον ἡ Πέπουζα τῆς Φρυγίας εἶχεν· Εὐδόξιος δὲ εἰς τὴν ἑαυτοῦ πατρίδα ὑπεχώρησεν τὴν Ἀρμενίαν. ἀλλὰ καὶ ἕτεροι ταῖς ὑπερορίαις ἐδόθησαν, ταῖς περὶ τὸν Βασίλειον ὑπαγόμενοι ψήφοις, ὧν ὁ ἀριθμὸς εἰς ἑβδομήκοντα σύμπας ἐκεφαλαιοῦτο. 4. Ὅτι οἱ ἀμφὶ Βασίλειον ταῦτα διαπραξάμενοι πάντα, πανταχοῦ φοιτῶντες, τὸ ὁμοούσιον συνεκρότουν· καὶ πολλῶν πειθομένων καὶ τὸν Κωνσταντινουπόλεως Μακεδόνιον, καίτοι τοῖς περὶ Εὐνόμιον προαποκεκλιμένον, εἰς τὴν ἑαυτῶν ὅμως ἐπεσπάσαντο δόξαν, ἀλλὰ καὶ πολλοὺς ἑτέρους τῶν ἐπισκόπων, τοὺς μὲν ὑπάγοντες λόγοις, τοὺς δὲ τῇ πειθῷ συνεπικεραννύντες τὴν βίαν. 4.10 Ὅτι Πατρόφιλον τὸν Σκυθοπόλεως καὶ Νάρκισσον τὸν Εἰρηνουπόλεως καὶ ἑτέρους σὺν αὐτοῖς, ἐν Σιγγηδόνι τῆς Μυσίας παραγενομένους, τὸν Κωνστάντιόν φησιν ἀναδιδάξαι τὰ παρὰ τοῦ Βασιλείου δεδραματουργημένα· καὶ τὸν καταπλαγέντα καὶ ὑπεραλγήσαντα τῶν μὲν μεθορίων τοὺς κατεψηφισμένους ἀνεῖναι, συνόδους δὲ γενέσθαι προστάξαι δύο, τὴν μὲν ἐν Ἀριμήνῳ τοὺς ἀπὸ Δύσεως συναλίζουσαν, τὴν δὲ τοὺς ἐξ Ἑῴας καὶ Λιβύης καὶ Θρᾴκης ἐν Νικομηδείᾳ, αἳ τὰ παρ' ἑκατέρου μέρους λεγόμενα δοκιμασίαις ἔμελλον παραβάλλειν. ἀλλὰ τὴν μὲν ἐν Νικομηδείᾳ, ὡς οὗτος ὁ δυσσεβὴς δυσφημεῖ, τῶν πλειόνων πρὸς τὸ ὁμοούσιον νενευκότων, σεισμὸς ἀναστέλλει, ὃς τοῖς προκαταλαβοῦσιν, εἰς δεκαπέντε τὸν ἀριθμὸν ἀνηνεγμένοις, ἅμα τοῦ ταύτης ἐπισκόπου Κεκροπίου ἐπικατασείσας τὸν ναὸν ἐν ᾧ συνεδρίαζον διαφθείρει. ἡ δὲ ἐν Ἀριμήνῳ εἰς τριακοσίους ἄνδρας συνελθοῦσα τὸ μὲν τῆς οὐσίας ὄνομα εἰς τὸ παντελὲς διώσατο, ὅμοιον δὲ τὸν υἱὸν τῷ πατρὶ κατὰ τὰς γραφὰς ἀνακηρύξασα ὑπογραφαῖς ἰδίαις κατησφαλίσαντο. 4.11 Ὅτι, τῆς Νικομηδείας σεισμῷ καὶ πυρὶ καὶ θαλάσσης ἐπικλύσει κατερειπωθείσης, ὡς οὗτος λέγει, καὶ πολλῶν ἀνθρώπων διαφθαρέντων, ἡ σύνοδος ἐν Σελευκείᾳ τὴν σύστασιν λαμβάνει· τῶν μὲν περὶ Βασίλειον τὴν Νίκαιαν παραιτησαμένων, τῶν δὲ ἀμφὶ τὸν Εὐδόξιον καὶ Ἀέτιον τὴν Ταρσὸν οὐ προσηκαμένων. οἱ δὲ περὶ Βασίλειον, μηχαναῖς τὴν σύνοδον διαστήσαντες καὶ καθ' ἑαυτοὺς συνεδριάσαντες, κυροῦσι μὲν τὸ κατ' οὐσίαν ὅμοιον, τοὺς δ' ἀντιφερομένους καθαιροῦσιν, ἀποκηρύξαντες τὸ ἑτεροούσιον, καὶ χειροτονοῦσιν αὐτοὶ καθ' ἑαυτοὺς ἐπίσκοπον τῆς Ἀντιοχείας Ἀνιανόν· πλήν γε καὶ οἱ περὶ Εὐδόξιον καὶ Ἀέτιον, τὸ ἑτεροούσιον ἐγγράφως κρατυνάμενοι, πανταχοῦ τὸν τόμον διαπέμπουσιν. 4.12 Ὁ δὲ βασιλεὺς ταῦτα μαθὼν προσέταξεν ἅπαντας εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν ἀπαντᾶν, καὶ δὴ συναθροίζονται ἔκ τε τῶν Ἑσπερίων καὶ τῆς Ἑῴας καὶ Λιβύης μικροῦ σύμπαντες. προειστήκεισαν δὲ τῶν μὲν κατ' οὐσίαν ὅμοιον πρεσβευόντων Βασίλειός τε καὶ Εὐστάθιος· οἷς ἄλλοι τε καὶ Βασίλειος ἕτερος παρῆν συνασπίζων, διακόνων ἔτι τάξιν ἔχων, δυνάμει μὲν τοῦ λέγειν πολλῶν προφέρων, τῷ δὲ τῆς γνώμης ἀθαρσεῖ πρὸς τοὺς κοινοὺς ὑποστελλόμενος ἀγῶνας. τῶν δὲ τὸ ἑτεροούσιον Ἀέτιος μὲν καὶ Εὐνόμιος ὑπῆρχον, οἱ τὴν δύναμιν ἄκροι, διακόνων ἑκάτερος βαθμὸν ἀνέχων· ἐπίσκοποι δὲ δευτεραγωνιστῶν χορὸν ἐκπληροῦντες Μάρις τε καὶ Εὐδόξιος, ὁ τότε τῆς Ἀντιοχείας ἐπισκοπήσας, ὕστερον δὲ καὶ τὸν Κωνσταντινουπόλεως ὑπελθὼν θρόνον, καὶ δὴ καὶ Ἀκάκιος ὁ τῆς Παλαιστίνων Καισαρείας, τὴν πρὸς ἐκείνους ὑποκρινόμενος ὁμοδοξίαν ἐφ' ᾧ τοὺς περὶ Βασίλειον ἀντιλυπῆσαι, διότι κἀκεῖνοι Κύριλλον, τῶν Ἱεροσολύμων ὑπ' αὐτοῦ παυθέντα τοῦ ἱερᾶσθαι, διὰ τιμῆς ἔφερον. ἦν δὲ ὁ Ἀκάκιος μὲν θαρσαλέος μὲν ἐν τοῖς ἀγῶσι, διανοηθῆναί τε πράγματος φύσιν ὀξὺς καὶ λόγῳ δηλῶσαι τὸ γνωσθὲν ἱκανός. ἐξ οὗ καὶ τὰ ταύτης τῆς συνόδου γράμματα (πολλὰ δέ ἐστιν) οὗτος ἦν μόνος ὁ διατιθέμενος. Εἰς ἅμιλλαν οὖν δογμάτων ἑκατέρας μοίρας
Σ'. Ὅτι, φησίν, οἱ περὶ Κάνδιδον καὶ Ἀῤῥιανὸν Δ. 6. προσγενεῖς ὄντες τῷ βασιλεῖ, πρὸς αὐτὸν ἐν Ἐδέσῃ παραγίνονται, καὶ τῷ ᾿Αθανασίῳ ἐξοικειώσασθαι τὸν βασιλέα σπουδάζοντι ἐμποδὼν ἔστανται. Πλὴν ὅ γε βασιλεὺς, εἰς δίαιταν κοινὴν τὰ παρ' ἑκατέρου μέ τους λεγόμενα ἀναθέμενος, ροπὴν οὐδετέροις τέως παρέσχεν ἐπίδηλον. ζ. Ὅτι Εὐδόξιος κατὰ Κανδίδου και Αρριανού πρὸς Εὐζώον γράφει. Ο δὲ ἠχθέσθη μὲν, συμπαρα λαβὼν δὲ καὶ Ἐλπίδιον ἀντιγράφει, μεμφόμενός τε τὴν συμβουλήν, ἀποσχέσθαι δὲ κἀκεῖνον μᾶλλον ἀν- ειπαραινῶν τῆς τοιαύτης γνώμης· ἐν ταυτῷ δ᾽ ἡρέμα πως ἐπητιᾶτο τὴν μακρὰν ἀναβολὴν τῶν διομολογη θέντων ὑπὲρ 'Αετίου Ευνομία. η'. Ὅτι Ἰωδιανὸς ὁ βασιλεὺς πρὸς τὴν Κωνσταντι νούπολιν ἀπαίρων, καὶ γεγονώς ἐν ᾿Αγκύρα, θάτε ρον τῶν ἑαυτοῦ παίδων Οὐαρονιανόν, κομιδή νέον ὄντα, ἐπιφανέστατον, ὅ παρὰ Ρωμαίοις τὸν νωβελί σιμον δύναται, ἀναγορεύει. Εκεῖθεν δὲ σφοδροτάτου χειμῶνος ἐπικειμένου, σὺν τῷ στρατῷ χωρεῖ ἐπὶ τὰ πρόσω. Καὶ πολλοὶ μὲν κατὰ τὴν ὁδὸν διαφθείρονται. Αὐτὸς δὲ μετὰ τοὺς ὑπολειφθέντας (98) καταλαμβά- νει τὰ Δαδάστανα. Εν τινι δὲ καταλύσας σταθμῷ, καὶ τροφῆς μετασχών, ἐν οἰκήματί τινι ἄρτι κεκονιαμένῳ κατακλίνεται πρὸς ὕπνον. Πυρός δ' ἀναφθέντος, ὥστε ἀλέαν ἐγγενέσθαι τῷ οἰκήματι, νοτὶς μὲν τῶν νεοχρί- στων τοίχων ἀνεδίδοτο· ἠρέμα δὲ διὰ τῶν ῥινῶν παραδυο- μένη, καὶ τοὺς ἀναπνευστικούς πόρους ἐπιφράττουσα καὶ ἀποπνίγουσα, διαφθείρει τὸν βασιλέα, διανύσαντα ἐν τῇ βασιλείᾳ μῆνας ἐγγὺς δέκα. Αλλ' ὁ μὲν τούτου νεκρὸς εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν ἄγεται ὁ δὲ στρατὸς κατὰ Νίκαιαν γεγονώς, ἡμερῶν διαγενομέ των δώδεκα, τὸν Ουαλεντινιανὸν ἀναγορεύει βασιλέα. Δατιανοῦ μὲν τοῦ πατρικίου ἐκ Γαλατίας τὴν βουλήν γράμμασιν εἰσηγησαμένου (ἐν αὐτῇ γὰρ διά τε γῆρας καὶ τὸ τοῦ χειμῶνος ὑπελέλειπτο μέγεθος), συνεφαψα- μένου δὲ τῇ πράξει Σεκούνδου τε τοῦ ἐπάρχου (99) καὶ Αρινθαίου τοῦ στρατηγοῦ, καὶ Γλαίφου, τῶν δομεστί- κων οὗτος ἡγεῖτο. Τοῦ δὲ στρατοῦ κατ' αὐτὴν τὴν ἀνα- γόρευσιν, ἐπὶ τῆς ἀσπίδας ἐποχούμενον (α) τὸν βασιλέα προσλαβεῖν κοινωνὸν εἰς τὴν βασιλείαν ἀξιοῦντος, τῇ - μετὰ τῶν ὑπολειφθέντων. έχει εἶδε μὲν ὁ κράτιστος Σε κοῦνδος. (α) 'Επὶ τῆς ἀσπίδος ἐποχούμενον. EcclesiasticÆ iiISTORIÆ LIB. VIII Candidus et Arrianus Athanasio obsistunt. Candidus et Arrianus, qui propinqui erant impera- toris Joviani, eum Edessa morantem adierunt, et Athanasio imperatoris benevolentiam sibi conciliare studenti obstiterunt. Imperator vero, ea quæ ab utraque parte dicta fuerant, ad commune judicium rejecit, nullo manifesto iudicio interim dato, utram in partem propenderet. - adversus Candidum et Arrianum litteras scripsit ad Euzoium. Euzoius vero id quidem graviter tu- lit, et adjuncto sibi Elpidio, rescripsit Eudoxio, partim reprehendens ejus consilium, partim eum contra exhortans, ut ipse potius ab ejusmodi sen- tentia recederet ; simul etiam leniter eum incusabat, B ob nimis diuturnam dilationem eorum quæ io gra- tiam Aetii Eunomio jamdudum promiserat. C - Imperator Jovianus Constantinopolim profici- scens, cum Ancyram venisset, alterum ex filiis suis, Varronianum nomine, admolum puerum, nobilis - simum designavit. Exiude asperrimo hiemis ten- pore ulterius cum exercitu profectus est, multis, in itinere amissis. (97) Ipse vero una cum iis qui su- perfuerant, venit Dadaslana. Cumque in statione quadam diversaretur, sumpto cibo, in cubiculo quo- dam recens calce illito decubuit, somni capiendi causa. Porro cum ignis accensus esset, ut tepor per cubiculum dispergeretur, humor quidam ex parieti- bus recens illitis exspirare coepit. Qui sensim per nares subingressus, respirandi meatus abstruens ac præfocans, imperatorem exstinxit, post exactos in imperio menses circiter decem. Et hujus quidem cadaver Constantinopolim delatum est. Exercitus vero cum Nicæam venisset, duodecim diebus elapsis Valentinianum imperatorem renuntiavit. Cum Da- tianus quidem patricius id consilium per literas suggessisset ex Galatia; illic enim, partim ob se- nectutem, partim ob hicmis asperiadem relictus fuerat, Secundus vero praefertus pratorio, et Arin- thæus magister militum, cum Dagalaifo comite do- mesticorum operam suam ad id perficiendum con- tulissent; cumque exercitus statim post nuncupa- tionem Augustam rogasset imperatorem scuto im- VALESH ANNOTATIONES. ter in scriptis codicibus. Leges tamen grammaticæ pustulant ut seribamus Annotationibus ad hunc locum, notat hunc Secun- dum præfectum prætorio eumdem esse cum Salustio. Eolim quidem ita senseram in Annotationibus ad libram Ammiani Marcellini pag. 266, meam- que opinionem secutus est Gothofredus in dicto D loco. Verum postea re attentius examinata, hunc Secundum præfectum prætorio deprehendi alium esse a Salustio, ut ostendi in Annotationibus ad lib. vi Sozomeni, pag. 222. Hujus Secundi præfecti præ- torio mentionem facit Libanius in epistola 122, lib. iv, quæ scripta est ad Jovinum de Petronio quo- dam, qui primum advocatus fuerat, postea præses Euphratensis provincie : VARIORUM. Mos erat solemnis tunc temporis, ut is quem milites impera- torem renuntiarent, protinus scuto impositus cir- cumferretur. Unde et passim in Fastís Idacianis legas imperatorem levatum pro renuntiato, etiam Valentinianum hoc ipso anno 364. Gothofr. in loc. Quod mox ait Philostorgius, Gratianum adhuc ado- lescentem, a patre ad imperium non multo post. evectum, id anno consignant chronologi, dum Gratianus adhuc puer esset, octo aut novem annos. natus. (97) Theodorit. líb. iv, c. 5. 7. Adversus hos Eudoxius scribit, Eudoxius 8. Joviani obitus. Valentinianus imp. Valens imp. (98) Μετὰ τοὺς ὑπολειφθέντας. Sic etiam legi- (99) Σεκούνδου τε τοῦ ἐπάρχου. Gothofredus in
PG 65:563καταστάσης, ὁ μὲν Βασίλειος τῶν τὸ ὁμοούσιον δοξαζόντων προηγόρει, οἱ δὲ τοῦ ἑτεροουσίου ὑπὲρ ἁπάντων λέγειν τὸν Ἀέτιον προὔστησαν, συνασπίζοντος αὐτῷ καὶ Εὐνομίου. ὡς δὲ εἶδον οἱ ἀμφὶ τὸν Βασίλειον προβεβλημένον αὐτοῖς εἰς ἀντιλογίαν τὸν Ἀέτιον, δείσαντες αὐτοῦ τὴν δύναμιν τῶν λόγων, οὐκ ἔφασαν δεῖν ἐπισκόπους ὄντας διακόνῳ περὶ δογμάτων εἰς λόγους καθίστασθαι. ἀντειπόντων δὲ τῶν διαφερομένων ὡς οὐκ ἀξίας νῦν ἐστι κρίσις, ἀλλ' ἀληθείας ἐπιζήτησις, δέχονται μὲν καὶ ἄκοντες οἱ περὶ Βασίλειον τὸν ἀγῶνα· καί, ὡς οὗτος λέγει, κατὰ κράτος τῇ τοῦ Ἀετίου γλώσσῃ ἡττήθησαν, ὡς μὴ μόνον ὁμολογῆσαι παρηλλάχθαι τὴν τοῦ γεννηθέντος οὐσίαν πρὸς τὴν τοῦ γειναμένου καὶ κατὰ μηδὲν κοινωνεῖν, ἀλλὰ καὶ χειρὶ οἰκείᾳ τὴν ὁμολογίαν, Ἀετίου τοῦτο προσαπαιτήσαντος, βεβαιώσασθαι. Μαθόντα δὲ ταῦτα τὸν βασιλέα καὶ ἣν πάλαι Βασίλειος κατὰ Ἀετίου διαβολὴν συνεσκευάκει κατὰ μέσης τῆς καρδίας ἀκμάζουσαν φέροντα, τὸ συνενεχθὲν ἁρπάσαι πρὸς τὴν τῆς ὀργῆς ἐκπλήρωσιν. διόπερ ἄμφω μὲν εἰς θέαν παρίστησι, διαπυνθάνεται δὲ τοῦ Βασιλείου τίνα ἂν εἴη οἷς ἐπαιτιᾶται τὸν Ἀέτιον. ὁ δέ· «ὡς ἀνόμοιον», ἔφη, «τῷ πατρὶ τὸν υἱὸν εἰσηγεῖται». ἀμείψασθαι δὲ πρὸς ταῦτα τὸν Ἀέτιον τοσοῦτον ἐνδεῖν τῷ πατρὶ τὸν υἱὸν ἀνόμοιον εἰπεῖν ἢ δοξάσαι, ὥστε καὶ ἀπαραλλάκτως ὅμοιον αὐτὸν κηρύττειν. τῆς δὲ τοῦ ἀπαραλλάκτου φωνῆς ὑποδραξάμενος ὁ Κωνστάντιος, καὶ μηδ' ἀνασχόμενος ὅλως ἔτι καταμαθεῖν καθ' ὃν ἐκεῖνος τρόπον ἀνεφθέγξατο τὸ ἀπαράλλακτον, ἐκβληθῆναι μὲν κελεύει τῶν βασιλείων τὸν Ἀέτιον· ὕστερον δὲ τῇ συνδρομῇ Ἀκακίου καὶ καθαιρέσεως ὑποβληθῆναι ψήφοις, οὐ τῶν ὀρθοδοξούντων μόνων ὑποσημηναμένων τῇ καθαιρέσει, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν τῶν εἰς τὰ μάλιστα τῷ φρονήματι κοινωνούντων, τῶν μὲν καὶ τὴν γνώμην μεταβληθέντων, τῶν δὲ τὴν ἀκούσιον πρᾶξιν οἰκονομίας ῥήματι κατασχηματιζόντων. ὁ δὲ Κωνστάντιος, τὸν τῶν Ἑσπερίων τόμον προκομισάμενος, τούτῳ καὶ τῶν παρόντων τοὺς ἄλλους ὑποσημήνασθαι χειρὶ οἰκείᾳ διεκελεύσατο. περιείχετο δὲ τῷ τόμῳ ὅμοιον τῷ πατρὶ κατὰ τὰς γραφὰς ἀνομολογεῖν τὸν υἱόν. καὶ πάλιν ἐνταῦθα συνδρομῇ τοῦ Ἀκακίου, ὃς ἕτερος μὲν ἦν τὴν δόξαν, ἕτερος δὲ τὴν γλῶτταν, ὑπογράφουσι πάντες ὅσοι παρῆσαν, καὶ ὅσοι πρὶν ἐπρέσβευον τὸ ἑτεροούσιον. 5.τ ΕΚ ΤΗΣ ΠΕΜΠΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ 5. Ὅτι, φησί, μετὰ ταῦτα Ἀκάκιος τοὺς περὶ Βασίλειον καὶ Εὐστάθιον, βασιλέα πείσας καὶ αἰτίαις ἄλλους ἄλλαις ὑποβαλών, καθαιρεῖ τῶν θρόνων. καθαιρεῖ δὲ καὶ Μακεδόνιον τὸν Κωνσταντινουπόλεως ἐπίσκοπον. παυθέντος δὲ τοῦ Μακεδονίου, Εὐδόξιος ἐξ Ἀντιοχείας Κωνσταντίου γνώμῃ ἀντικαθιδρύεται τῷ θρόνῳ. ὑπερορίζονται δὲ καὶ οἱ καθαιρεθέντες, Βασίλειος μὲν εἰς Ἰλλυριούς, οἱ δὲ λοιποὶ ἄλλος ἀλλαχόσε· οἳ πρὸς τὴν ὑπερορίαν στελλόμενοι ἀθετοῦσι μὲν τὰς οἰκείας ὑπογραφάς, αἷς τὴν ἐν Ἀριμήνῳ πίστιν ὑπεσημήναντο· ἀνακηρύττουσι δὲ πάλιν οἱ μὲν τὸ ὁμοούσιον, οἱ δὲ τὸ ὁμοιοούσιον. καὶ ὁ Ἀέτιος δέ, καθαιρεθεὶς διότι τὸ ἀπαράλλακτον εἰσηγήσατο, ὅπερ αὐτοῦ ταῖς ἄλλαις ὁμιλίαις καὶ συγγραφαῖς διαρρήδην ἀπεμάχετο, ὑπερόριος εἰς Μοψουεστίαν τῆς Κιλικίας ἐκπέμπεται, ὑπογραψάντων κατ' αὐτοῦ, οὐ μόνον δὲ ἀλλὰ καὶ κατὰ τῆς πίστεως ἣν ἐκήρυττεν, μικροῦ πάντων αὐτοῦ τῶν ἐραστῶν καὶ ὁμοφρόνων, τῶν μὲν ἐκ μεταβολῆς τῶν πάλαι δεδογμένων, τῶν δὲ τοῖς καιροῖς ἐνδόντων καὶ τὴν τοῦ βασιλέως γνώμην κρείττω τῆς παρὰ σφίσιν ἀληθείας ποιησαμένων. ὁ δὲ Ἀκάκιος, τοὺς περὶ Βασίλειον δι' ἰδίαν ἔχθραν καὶ τὸν Ἀέτιον διὰ τὸ ἑτεροδοξεῖν καθελὼν καὶ ὑπερορίους ποιησάμενος, ἀνατρέχων ἐπὶ τὴν Καισάρειαν ταῖς χηρευούσαις ἐκκλησίαις ἀρχιερεῖς καθίστη τὸ ὁμοούσιον θρησκεύοντας. καὶ καθίστησι μὲν ἐν Νικομηδείᾳ ἀντὶ Κεκροπίου Ὀνήσιμον, ἀντὶ δὲ Βασιλείου τῇ Ἀγκύρᾳ Ἀθανάσιον, Ἀκάκιον δὲ ἕτερον ἀντὶ Σιλβανοῦ τῇ Ταρσῷ.ἐν δὲ τῇ Ἀντιοχείᾳ, ὅσοι μέν ποτε τῶν ἐν τῷ κλήρῳ συνέπραξαν Βασιλείῳ ἐν τοῖς κατὰ τοῦ Εὐδοξίου καὶ Ἀετίου τολμηθεῖσιν ἐρήμην ἠλαύνοντο· Μελέτιον δὲ τῆς
From Book IXEx libro nono
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 65:567Σεβαστείας τῶν Ἀρμενίων μεταπεμψάμενος ἀντὶ Εὐδοξίου τῷ θρόνῳ ἐγκαθιδρύει, ἤδη γὰρ Εὐδόξιος Κωνσταντινουπόλεως ἐπέβαινεν. ὁ δὲ Μελέτιος τὰ μὲν πρῶτα τῇ τοῦ βασιλέως ῥοπῇ θεραπεύων τὸ ἑτεροούσιον ὑπεκρίνετο καὶ τῷ τόμῳ τῶν Ἑσπερίων ὑπέγραψεν· τοῦ δὲ τῆς Ἀντιοχείας ἐπάρξας θρόνου, θερμὸς ἦν τοῦ ὁμοουσίου ὑπέρμαχος. χειροτονεῖ δὲ καὶ Πελάγιον ὁ Ἀκάκιος ἐν Λαοδικείᾳ· καὶ ἁπλῶς, ἔνθα ἂν ἡ δύναμις εἵπετο, τὴν βουλὴν ἐδίδου κατὰ τὸ κράτιστον ἀντὶ τῶν ἐξελασθέντων τοὺς τὸ ὁμοούσιον εἰς τὸ ἀπροφάσιστον τιμῶντας ἐγκαθιστάναι. 5. Ὅτι, φησίν, μαθὼν ὁ βασιλεὺς παρὰ Ἀκακίου ὡς ὁ Ἀέτιοςὑπὸ Αὐξεντίου τοῦ Μοψουεστίας ἐπισκόπου ἐς τὰ μάλιστα φιλοφροσύνης ἀξιοῦται, εἰς Ἄμβλαδα τοῦτον μεθορισθῆναι παρακελεύεται, ἐκεῖ κακῶς ἀπορρῆξαι τὸν βίον διὰ τὸ βάρβαρον καὶ μισάνθρωπον τῶν ἐνοικούντων. αὐχμοῦ δὲ καὶ λοιμοῦ τὴν χώραν ἔχοντος ἀνυποστάτου, ὡς οὗτος ὁ δυσσεβὴς ψευδολογεῖ, τὸν Ἀέτιον ἐξιλεωσάμενον τὸ θεῖον λῦσαι μὲν τὰ δεινά, παμπόλλης δὲ τυχεῖν ὑπὸ τῶν ἐνοικούντων εὐνοίας τε καὶ σεβασμιότητος. 5.3 Ὅτι, τῶν περὶ Εὐστάθιον καὶ Εὐσέβιον καὶ Ἐλεύσιον καθαιρεθέντων, οἱ ἀμφὶ τὸν Μάριν καὶ Εὐδόξιον γνώμῃ Κωνσταντίου τῆς Κυζίκου τὸν Εὐνόμιον ἐπίσκοπον χειροτονοῦσιν, οὐκ ἄλλως ἐκείνου τὴν χειροτονίαν ἀνασχομένου, εἰ μὴ παρ' αὐτῶν ὑποσχέσεις λάβοι τὸν Ἀέτιον καὶ τῆς ὑπερορίας καὶ τῆς καθαιρέσεως ἀθωωθῆναι· καὶ χρόνος ἦν ὁ τῆς προθεσμίας εἰς τρεῖς ἀπαρτιζόμενος μῆνας. 5.4 Ὅτι, φησίν, εἰωθὼς Κωνστάντιος τῶν πολεμίων κρατεῖν, ἐπειδὴ ὁμογνίῳ λύθρῳ τὴν δεξιὰν ἐξεμίανεν καὶ τοὺς ἀμφὶ Θεόφιλον καὶ Ἀέτιον καὶ Σέρραν, διαβολαῖς ἀναπεισθεὶς Βασιλείου, ὑπερορίους ἐποιήσατο, πρὸς Πέρσας συμπλακεὶς τὸ ἧττον ἤνεγκεν. 5.5 Ὅτι φησὶν οὗτος ὁ δυσσεβὴς τὸν Ἀντιοχείας Μελέτιον ὑπὸ τοῦ Κωνσταντίου καὶ αὐτοῦ ἐν Ἀντιοχείᾳ διατρίβοντος ὑπερόριον εἰς τὴν ἑαυτοῦ πατρίδα τὴν Μελιτινὴν ἐκπεμφθῆναι, ὡς ἐπιορκίαις ἁλόντα καὶ ὅτι, τὸ ὁμοούσιον πρεσβεύων ἐκτόπως, τὸ ἑτεροούσιον κατεσχηματίζετο. μεταπέμπεται δὲ ἐξ Ἀλεξανδρείας τὸν συναιρεσιώτην Ἀρείου Εὐζώϊον καὶ τούτῳ χεῖρας ἐπιθεῖναι τοὺς ἐπισκόπους κελεύσας, ἐπίσκοπον Ἀντιοχείας ἀποκαθίστησιν. 6.τ ΕΚ ΤΗΣ ΕΚΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ 6. Ὅτι τὸν Εὐνόμιόν τινες τῶν ἐν τῷ κλήρῳ Κυζίκου Εὐδοξίῳ διαβάλλουσιν ὡς ἀνόμοιον τῷ πατρὶ τὸν υἱὸν εἰσηγούμενον, τὸ μὴ κατ' οὐσίαν ὅμοιον εἰς κατηγορίαν ἀνομοιότητος πατρὸς πρὸς υἱὸν μετασκευάζοντες· καὶ τὰ παλαιὰ δὲ μετακινεῖν ἔθη, καὶ τοὺς μὴ συνασεβεῖν ἐθέλοντας διασκευάζειν. ἐπὶ τούτοις θόρυβος τὴν Κωνσταντινουπολιτῶν ἐκκλησίαν εἶχεν, ἀνακινοῦντος αὐτὴν ἐπίτηδές τινος τῶν ἐν αὐτῇ πρεσβυτέρου, Ἡσυχίου τοὔνομα. διὸ μετάπεμπτον ὁ Εὐδόξιος τὸν Εὐνόμιον ποιεῖται. παραγεγονὼς δὲ ὁ μὲν τῆς βραδυτῆτος καὶ ὀλιγωρίας τῶν ὑπεσχημένων τὸν Εὐδόξιον ᾐτιᾶτο· ὁ δὲ περὶ τούτων μὲν ὑπεκρίνατο μὴ ἂν ἀμελῆσαι, δεῖν δὲ πρὶν τὴν περὶ αὐτοῦ γεγενημένην διαλῦσαι στάσιν. ἐντεῦθεν εἰς ἀπολογίαν ὁ Εὐνόμιος τῷ Κωνσταντινουπόλεως κλήρῳ καταστάς, οὕτω τοὺς πρὶν θορυβοῦντας εἷλεν, ὡς μὴ μόνον εἰς τὴν ἐναντίαν μεταστῆσαι δόξαν, ἀλλὰ καὶ μάρτυρας αὐτοῦ θερμοὺς τῆς εὐσεβείας γενέσθαι. καὶ γὰρ ἀνόμοιον τῷ πατρὶ τὸν υἱὸν οὐ μόνον οὐδαμῶς ἐν οἷς ἐδημηγόρησε δογματίζειν ἐφωράθη, ἀλλά γε καὶ ὅμοιον κατὰ τὰς γραφὰς ἀνακηρύττειν ἐπαρρησιάζετο. τὸ μέντοι ὅμοιον κατὰ τὴν οὐσίαν οὐ προσίετο, ἴσον εἰς βλασφημίαν λέγων εἶναι ὅμοιον κατ' οὐσίαν λέγειν τῷ πατρὶ τὸν υἱὸν καὶ μὴ ὁμοιότατον φρονεῖν κατὰ τοὺς μονογενεῖ θεῷ πρὸς τὸν ἀπαθῶς γεγεννηκότα πατέρα προσήκοντας λόγους. οὐ μόνον δὲ τὸν κλῆρον οὕτως διέθηκεν, ἀλλὰ καὶ πάνδημον ὅλην ἐκκλησίαν, τὰ αὐτὰ διαλεχθείς, εἰς μέγα καὶ γλυκὺ θαῦμα καὶ σοφίας καὶ εὐσεβείας εἱλκύσατο. ἐξ οὗ καὶ τὸν Εὐδόξιον ὑπεραγασθέντα ἀναβοῆσαι· «ἡ ἐμὴ ἀπολογία τοῖς ἐμὲ ἀνακρίνουσιν αὕτη ἐστίν», καὶ κρότον ἀγεῖραι τῷ πλήθει, ὡς εὖ καὶ κατὰ καιρὸν τὴν ἱερὰν ἀνειπόντος χρῆσιν. 6. Ὅτι ὁ δυσσεβὴς οὗτος Εὐνόμιον τὸν θεοστυγῆ κατ' ἐπιτροπὴν Εὐδοξίου
PG 65:571δημηγορῆσαι τῷ πλήθει λέγει τῆς τῶν Θεοφανίων ἑορτῆς ἐνισταμένης, ἐν ᾗ τὸ δυσσεβὲς αὐτῶν καὶ ἄθεον μάλιστα ἀπογυμνοῦται. τόν τε γὰρ Ἰωσὴφ οἱ κατάρατοι μετὰ τὴν ἄφραστον κυοφορίαν συνάπτειν οὐ πεφρίκασι τῇ παρθένῳ καὶ τὸν υἱὸν ἀναιδέστερον τοῦ πατρὸς δοῦλον καὶ ὑπηρέτην, καὶ δὴ καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ υἱοῦ φοβερὸν οὐδὲν ἡγοῦντο λέγειν. Ἔστι δὲ καὶ αὐτοῖς ἡ φράσις ἐν τούτοις πανηγυρικῆς χάριτος ἀπηλλοτριωμένη, ἀσαφείᾳ δὲ καὶ περιττολογίᾳ καὶ ῥημάτων οὐ καθαρῶν παραχρήσει εἰς τὸ ἀτερπέστατον καὶ καταγέλαστον καὶ τεταραγμένον εἶδος ἀνοιδουμένη, καὶ τὸν τῆς ψυχῆς γνόφον καὶ σάλον καὶ τὸ θεοβλαβὲς ἐνδεικνυμένη. 6.3 Ὅτι μετὰ τοὺς πολλοὺς ἐπαίνους Εὐνομίου οὐ μόνον οὐδὲν ὧν ὑπέσχετο διενοήθη περαίνειν Εὐδόξιος, ἀλλὰ κἀκεῖνον ἐπεχείρει πείθειν γραφῇ τήν τε καθαίρεσιν Ἀετίου καὶ τὴν ἐν Ἀριμήνῳ ἔκθεσιν ὑποσημήνασθαι, εἰς τὸ τῆς οἰκονομίας πρόσχημα τὸ ἔκθεσμον αὐτοῖς καταρυθμίζων καὶ ἀθέλητον. ἐφ' οἷς ὁ Εὐνόμιος βαρέως ἐνεγκὼν οὐδέτερον μὲν ὑπέστη· προσαπολιμπάνει δ' αὐτοῖς καὶ τὴν Κύζικον πρῶτα μὲν λόγοις, εἶτα δὲ καὶ γράμμασι, καὶ πρὸς τὴν ἑαυτοῦ πατρίδα τὴν Καππαδοκίαν ἀφικνεῖται. 6.4 Ὅτι κατ' Εὐνομίου κινηθεὶς ὁ Ἀκάκιος ἐφ' ᾧ Κυζίκου κατέστη ἐπίσκοπος, συνδιαβάλλει καὶ τοὺς περὶ Εὐδόξιον, ὡς χωρὶς κοινῆς γνώμης τὸν μαθητὴν Ἀετίου κεχειροτονηκότας ἐπίσκοπον, ἄνδρα τὸν οἰκεῖον διδάσκαλον τῷ πρὸς τὴν αἵρεσιν ὀξυρρεπεστάτῳ ζήλῳ ὑπερβαλέσθαι φιλονεικήσαντα· καὶ πείθει ταῖς διαβολαῖς τὸν Κωνστάντιον μετάπεμπτον ἐν Ἀντιοχείᾳ ποιήσασθαι τὸν Εὐνόμιον. καὶ παραγεγονότα εἰς ἀπολογίαν κελεύει καταστῆναι συνοδικῇ διαίτῃ λογοθετούμενον. ἐπεὶ δὲ ἡ σύνοδος τὸν κατήγορον ἐζήτει, ὁ δὲ ἦν οὐδαμοῦ· ὁ γὰρ Ἀκάκιος ἀποδειλιάσας (καὶ γὰρ ἐνόμιζεν ἐκ μόνης τῆς πρὸς βασιλέα διαβολῆς τὸν ἐχθρὸν αἱρήσειν κατὰ κράτος) εἷς ἦν τῶν εἰς τὸ βαθύτατον σιγώντων· διὸ καὶ ὁ Κωνστάντιος ταῦτα μαθὼν δι' ὑπονοίας τε τὸν Ἀκάκιον ἔσχεν, ὡς ἀπεχθημοσύνῃ μᾶλλον ἢ τρόπων εὐθύτητι τὴν κατηγορίαν ἐνστησάμενον, καὶ θᾶττον αὐτὸν εἰς τὴν ἰδίαν ἐπαναδραμεῖν ἐκέλευεν παροικίαν, μείζονι συνόδῳ ταμιευόμενος τὴν τῶν προκειμένων διάγνωσιν. 6.5 Ταῦτα δὲ Κωνσταντίῳ διανοουμένῳ, ἡ τοῦ Ἰουλιανοῦ ἐπανάστασις ταῖς φήμαις αὐτῷ διακομίζεται. ὁ δὲ αὐτίκα τε τὴν ἐπὶ Κωνσταντινούπολιν ἐβάδιζεν καὶ σύνοδον ἅμα διώριζεν ὑπὲρ τοῦ ἑτεροουσίου κατὰ Νίκαιαν ἵστασθαι. φθάσας δὲ παρὰ τὰς Μόψου καλουμένας κρήνας καὶ νόσῳ βληθείς, εἶτα καὶ βαπτισάμενος παρὰ Εὐζωΐου, τήν τε βασιλείαν αὐτῷ βίῳ καὶ τὰς ἐπ' ἀσεβείᾳ συνόδους ἀπολείπει. 6. Ὅτι, κομιζομένου πρὸς ταφὴν Κωνσταντίου, ὁ Ἰουλιανὸς καταλαβών, τῆς τε σοροῦ προεπόμπευε τῆς κεφαλῆς ἀφελόμενος τὸ διάδημα καὶ τιμῶν τὸν νεκρὸν οὗ τὴν ζωὴν ἀφελεῖν ἐπεστράτευεν. 6. Ὅτι τὴν βασίλειον ἀρχὴν ἁρπάσας ὁ Ἰουλιανός, ἅτε δὴ Ἀέτιονδιὰ Γάλλον δῆθεν κινδυνεύοντα, τῆς φυγῆς ἀνακαλεῖται· οὐκ αὐτὸν δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἄλλους, ὅσοι δογμάτων ἐκκλησιαστικῶν ὑπερορίαν ὑπέστησαν. 7.τ ΕΚ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ 7. Ὅτι τὴν βασιλείαν Ἰουλιανὸς ἁρπασάμενος καὶ τοῖς Ἕλλησιδιὰ προγραμμάτων πᾶσαν ἄδειαν εἰσενεγκὼν μηδὲν τῶν μελετωμένων ἄπρακτον ἐᾶν, εἰς ἄρρητά τε καὶ ἀδιήγητα πάθη κατέστησε τοὺς Χριστιανούς, πανταχοῦ τῶν Ἑλληνιστῶν πάσας αἰκίας καὶ καινὰς βασάνους καὶ πικροτάτους θανάτους ἐπαγόντων αὐτοῖς. 7. Ὅτι Γεώργιον τὸν Ἀλεξανδρείας συνεδρίου, φησί, προκαθεζόμενον καὶ τῷ κατὰ Ἀετίου τόμῳ ὑποσημήνασθαι τοὺς ὁμοδόξους βιαζόμενον, εἰσπηδήσαντες τὸ Ἑλληνικὸν καὶ συλλαβόντες αὐτὸν πολλά τε εἰς τὸ σῶμα ἐνυβρίσαντες, εἶτα πυρὶ παρέδοσαν. φησὶ δ' ὁ δυσσεβὴς συγγραφεὺς οὗτος καὶ τὴν Ἀθανασίου γνώμην στρατηγῆσαι τῆς πράξεως. ἀλλὰ γάρ, Γεωργίου διαφθαρέντος, τὸν οἰκεῖον θρόνον ὁ Ἀθανάσιος, τῶν Ἀλεξανδρέων αὐτὸν ἀσμένως ὑποδεξαμένων, ἀναλαμβάνεται. 7.3 Ὅτι περὶ τῆς εἰκόνος τοῦ σωτῆρος ἡμῶν, ἣν ἡ τῆς αἱμόρρου πίστις ἀμειβομένη τὸν εὐεργέτην ἀνέστησεν, ἱστορῶν φησιν
(14),ἥψατο· καίτοι τῶν ὁμοδόξων ἐπισκόπων οὐδεὶς ἦν, ὃς τῆς ἐκείνου γνώμης χωρὶς οὐδὲν τῶν ἐκκλησια στικών διεπράττετο. ε'. Ὅτι τρίτου τῆς βασιλείας ἔτους Ουάλης ἐπισ βάς, ἐπὶ Πέρσας ἐστράτευσε· καθ' δν καιρὸν (α) καὶ Προκόπιος την τυραννίδα κατά Κωνσταντινούπολιν ἐσκευάσατο. Ο δὲ Προκόπιος οὗτος εἰς τὸ τοῦ Ἰου λιανοῦ γένος ἀνεφέρετο· καὶ πολλοὶ ἀνεκινοῦντο λο γισμοί, τὴν βασιλείαν αὐτῷ περιάπτοντες. Καὶ τοὺς λογισμοὺς καὶ λόγοι διέφερον. Διὰ τοῦτο Ἰωδιανού βασιλεύσαντος τῆς Μεσοποταμίας οὗτος ἀποδράς, καὶ πολλοὺς ἐν ταλαιπωρίς τόπους ἀμείψας, φεύγων τε μετὰ τῆς γυναικὸς καὶ κρυπτόμενος, ὡς ἀπείρηκε πλανώμενος, τὸν ἔσχατον, φησίν, ἀναῤῥίπτει κύβον. Καὶ τὴν Καλχηδόνα καταλαβών, ἐν τῷ τοῦ Εὐνομίου ἀγρῷ, τῆς πόλεως ἔξωθεν διακειμένῳ, οὐδ᾽ ἐπιδη μοῦντος τοῦ δεσπότου, ἑαυτὸν κατακρύπτει· ἐκεῖθεν δὲ εἰς τὴν πόλιν διάρας, ἐγκρατής αναιμωτὶ τῆς βα σιλείας γίνεται. Εἶτα μετ᾿ οὐ πολὺν χρόνον πολέμῳ συῤῥαγεὶς Ουάλεντι, προδοσίᾳ τῶν αὐτοῦ στρατηγῶν Γομαρίου καὶ ᾿Αγελίου, ἡττᾶται· καὶ φεύγων κατα- λαμβάνει την Νίκαιαν. Τῇ δὲ ἐπαύριον διανοηθείς ἐκεῖθεν ἀπαίρειν, ὑπὸ Φλωρεντίου, ὃς φρούραρχος ὑπ' αὐτοῦ τῆς πόλεως κατέστη, συλλαμβάνεται, καὶ δεσμώτην αὐτὸν ὁ συλλαβὼν πρὸς Οὐάλην ἄγει. Καὶ Προκόπιος μὲν τῆς κεφαλῆς ἀποτέμνεται, ἐπὶ μῆνας ἓξ μετεωρισθεὶς τῇ τυραννίδι· Φλωρεντίῳ δὲ οὐδὲ ἤρκεσεν ἡ σωτήριος προδοσία (15), ἀλλὰ πυρὶ διδόα- σιν αὐτὸν ὁ στρατὸς κατ' ὀργὴν παλαιὰν, διότι φρου ρῶν ἐκεῖνος ὑπὸ Προκοπίου τὴν Νίκαιαν πολλοὺς αὐτῶν ἐκάκωσεν αἱρουμένους τὰ Ουάλεντος. ς'. "Οτι Προκοπίῳ ἔτι τῆς τυραννίδος ἐποχουμένῳ, Ευνόμιος πρὸς αὐτὸν ἐν Κυζίκῳ διάγοντα παραγί νεται. Ἡ δὲ ἄφιξις λύσιν ἔπραττε τῶν ἐν δεσμοῖς ὑπ' αὐτοῦ κατεχομένων· ὁ δεσμὸς δὲ τούτους ἐπίε ζεν, ὅτιπερ έστεργον τὰ Ουάλεντος· καὶ οἱ τῶν δε σμίων συγγενεῖς ἐξεβιάσαντο τὸν Εὐνόμιον τὴν προ- σβείαν ὑπελθεῖν. Ο δὲ, ὑπελθὼν καὶ τοὺς ἄνδρας θυσίαις ἀναί μοις καὶ μυστικαῖς ἱερουργίαις τὸ θεῖον ἱλάσκοντο. ιερουργίαν επεβίω, Φλωρεντίῳ δὲ οὐδὲ ἤρκεσεν εἰς σωτηρίαν ἡ προδοσία. ή σωτηρία προδοσία. (α) Καθ' όν καιρόν. PHILOSTORGII 573. quo ab urbe Cyzico migraverat, toto deinceps vile A woν sum tempore, ne sacra quidem mysteria unquam celebravit, quamvis episcoporum ejusdem sectæ nullus esset, qui absque ejus sententia quidquam ex rebus ecclesiasticis perageret. sui annum ingressus, expeditionem adversus Persas suscepit; quo quidem tempore Procopius quoque Constantinopoli tyrannidem arripuit. Porro hic Procopius propinquitate generis conjunctus erat Juliano, multaque hominum judicia de illo fiebant, quibus imperium ei deferebatur. Quæ quidem judicia crebris sermonibus evulgabantur. Quam ob rem Joviano ad imperium evecto, Procopius arrepta fuga Mesopotamiam reliquit, et una cum uxore sese occultans, variisque subinde commutatis locis non B sine ingenti difficultate oc miseria, errorum ac la- tebrarum pertæsus, tandem extremam, ut aiunt, aleam jecit. Chalcedonem igitur profectus, in Eu- nomii agro qui extra urbem situs erat, absente tunc domino, delituit. Unde cum trajecisset Con- stantinopolim, absque ulla cæde imperium occupa- vit. Nec multo post prælio cum Valente congres- sus, ducum suorum, Gomarii et Agilonis, prodi- tione superatus est: arreptaque fuga Nicæam se recepit. Postridie vero cum inde discedere medita- retur, a Florentio, cui urbis illius custodiam com- miserat, comprehenditur, vinctusque ad Valentem perducitur. Et Procopius quidem mox capite trun- catus est, cum sex mensium spatio tyrannidem ex- ercuisset; Florentio vero, ne ad vitam quidem ipsius servandam suffecit proditio, sed milites eum incendio tradiderunt, ob veterem simultatem ei infensi, propterea quod missus a Procopio ad custodiendam Nicæam, multos ipsorum male multasset, utpote qui Valentis partibus faverent. - Quo tempore Procopius adhuc tyrannidem exercebat, Eunomius ad eum Cyzici tum degentem venit. Porro adventus Eunomii, libe- rationem postulabat eorum qui a Procopio in vin- culis detinebantur; conjecti autem erant in vincula co quod Valentis partes amplexi essent; horum propinqui Eunomium coegerant, ut hanc legationem C VALESI ANNOTATIONES. reliquerat, perpetuo abstinuisse testatur Philostor- gius. Sic Eusebius noster eam vocem usurpat in libro ty De vita Constantini cap. 45, Verum sacrificii nomen potuit fortasse displicere Gothofredo, quippe qui Calvini hæresim sectaretur. Holstenius vero, utpote catholicus, retinere illud debuit. Fatendum tamen est generaliter sumi posse pro officio sacerdotali. Sic enim Phi- lostorgius in cap. 10, eam vocem usurpat pro or- dinatione. mavi scribendum hic esse quomodo eliamn hunc locum intellexit Gothofredus. Potest tamen D alius quoque afferri sensus horum verborum, quasi dicat Eunomium non modo post abdicationem epi- scopatus Cyziceni, verum etiam antea toto vitæ suæ tempore, sacra mysteria nunquam celebrasse. Qui quidem sensus verbis Philostorgii aptius con- venit. Certe Holstenius hanc locum ita videtur in- tellexisse. ceram scribendum esse Postea vero nactus codi- cem manuscriptum Samuelis Bocharti, cam emen- dationem in margine ascriptam inveni. In textu vero ita scriptum habet idem codes, VARIORUM. Contra lane Philoslorgii copio vid. Socr. lib. iv, cap. 3; et Soz. lib vy chronologiam statuunt Pagius et Gothofredus Pro- cap. 8. copianɔm tyrannidem contigisse auno 365. De Pro- 5. Procopius tyrannus. - Valens tertium imperii 6. Aetii obitus. (14) "Οσον ἐνεδίω χρόνον. Olim quidem existi- (15) Η σωτήριος προδοσία. Jam pridem conje
PG 65:573ἀνεστηλῶσθαι μὲν ταύτην κατὰ τὴν πηγὴν τὴν ἔνδον τῆς πόλεως μετὰ καὶ ἑτέρων ἀγαλμάτων, τερπνότητός τι παρέχειν τοῖς φοιτῶσι θέαμα. τῆς δὲ τοῦ σωτῆρος εἰκόνος βοτάνης κατὰ τοὺς πόδας ἀναφυείσης, νοσημάτων μὲν ἁπάντων, μάλιστα δὲ τῆς φθινάδος ἴαμα, καὶ ζητούντων τὴν αἰτίαν (ἐλελήθει γὰρ τῷ χρόνῳ καὶ οὗτινος ἔφερε μορφὴν καὶ ἡ πρᾶξις δι' ἣν ἀνεστήλωτο· ἐν ὑπαίθρῳ γὰρ καὶ γυμνὸς ἑστώς, ἐπ' οὐκ ὀλίγον συνεχώσθη τοῦ σώματος, γῆς ἐπ' αὐτὸν ἐκ τῶν ὑψηλοτέρων ἀεὶ τόπων ἐν τοῖς τῶν ὄμβρων μάλιστα καιροῖς ἐπιφερομένης, ὑφ' ἧς ἡ τῶν γραμμάτων τῶν ἕκαστα δηλούντων ἠφάνιστο γνῶσις)· τῆς οὖν ζητήσεως ταύτης ἐπιστάσης, ἀνωρύχθη μὲν τὸ συγκεχωσμένον, εὑρέθη δὲ γράμματα τὴν ἱστορίαν πᾶσαν ἀναδιδάσκοντα. καὶ ἡ πόα μὲν οὐκ ἔτι μετ' ἐκεῖνον ὤφθη τὸν χρόνον οὔτε ἐκεῖ οὔτε ἀλλαχόθι· τὸν δὲ ἀνδριάντα μεταστησάμενοι ἐν τῷ τῆς ἐκκλησίας διακονικῷ τὰ πρέποντα ἐθεράπευον, σέβοντες μὲν ἢ προσκυνοῦντες οὐδαμῶς (οὐ γὰρ ἦν θέμις χαλκὸν ἢ ἄλλην ὕλην προσκυνεῖν), αὐτῷ δὲ τούτῳ, στάσει τε σεμνοτέρᾳ καὶ τῷ μεθ' ἡδονῆς ἐπιφοιτᾶν τῷ τόπῳ τὸ εἶδος θεασομένους, τὸν περὶ τὸ ἀρχέτυπον πόθον ἐπιδεικνύμενοι. Τοῦτο τὸ ἄγαλμα κατὰ τοὺς Ἰουλιανοῦ χρόνους τὸ Ἑλληνικὸν εἰς ἀσέβειαν ἀναφλεχθέντες, οἱ τὴν Πανεάδα οἰκοῦντες, τῶν βάθρων ἀνασπασάμενοι καὶ τῶν ποδῶν ἐκδησάμενοι, διὰ μέσης ἔσυρον τῆς λεωφόρου· ἐν ᾧ τὸ μὲν ἄλλο σῶμα διασπώμενοι διεσκέδασαν, τὴν δὲ κεφαλήν, ἐν τῷ σύρεσθαι τοῦ αὐχένος διαζυγεῖσαν, τινὲς λαθόντες τῶν ἐπαλγούντων τοῖς δρωμένοις ἀνελάβοντό τε καὶ ὡς ἠδύναντο διεσώσαντο. καί φησι ταύτην καὶ αὐτὸς θεάσασθαι. Ἡ μέντοι γε Πανεὰς Δὰν ἐπωνομάζετο τὸ παλαίτατον, τὴν προσηγορίαν ἀπὸ τοῦ παιδὸς τοῦ Ἰακὼβ Δὰν ἑλκυσαμένη, τοῦ φυλάρχου τῶν ταύτην οἰκούντων τότε· εἶτα δὲ Καισάρεια ἡ Φιλίππου ἐπεκέκλητο. τῶν δὲ Ἑλληνιστῶν Πανὸς ξόανον αὐτῇ καθιδρυσάντων, εἰς τὴν τῆς Πανεάδος ἐπωνυμίαν μετέβαλεν. 7.4 Ὅτι, τῶν Ἑλληνιστῶν τὰ ἀτοπώτατα κατὰ τῶν Χριστιανῶν πανταχοῦ παλαμωμένων, καὶ τόδε τοῖς ἀσεβέσι κατὰ Παλαιστίνην δεδραματούργηται. τὰ τοῦ προφήτου Ἐλισσαίου ὀστᾶ καὶ τοῦ βαπτιστοῦ Ἰωάννου (ἐκεῖ γὰρ ἄμφω ἐτέθαπτο) τῶν θηκῶν ἐξελόμενοι καὶ ζῴων ὀστοῖς ἀλόγων συγκαταμίξαντες, ὁμοῦ πρὸς κόνιν κατέκαυσαν καὶ εἰς τὸν ἀέρα διεσπείραντο. καὶ τοὺς Χριστιανίζοντας δὲ συλλαμβάνοντες, ἔστιν ὅτε τοῖς βωμοῖς ἀναπτομένοις ὡς ἱερεῖα ἐπετίθεσαν, καὶ εἰς πολλὴν ἄλλην ἀρρητουργίαν ἐξεβακχεύθησαν. ἅπερ Ἰουλιανὸς ἐπιστάμενος οὐχ ὅπως ἤχθετο, ἀλλὰ καὶ διαφερόντως ἔχαιρεν, ὡς τῆς μὲν ἐπὶ τοῖς δρωμένοις δυσκλείας εἰς ἑτέρους ἀνιούσης, τῆς δ' αὐτοῦ γνώμης τοῖς ἐκείνων ἔργοις περαιουμένης. Συνιδὼν δὲ διὰ τῆς τοσαύτης μανίας οὐδὲν ὧν ἐβούλετο περαινόμενον (μᾶλλον γὰρ τὸ Χριστιανῶν πολιορκούμενον ἐπερρώννυτο φρόνημα), μηχανᾶται τοὺς ἐν αἰτίαις ἐκβεβλημένους τῶν ἐπισκόπων καὶ τοὺς ἀντ' ἐκείνων ἔχοντας τοὺς θρόνους εἰς πόλεμον συρράξαι. καὶ δὴ πάσης ἐξουσίας ἑκατέρᾳ μοίρᾳ μετεδίδου πράττειν ὅσα καὶ δυνατὰ αὐτοῖς εἴη εἰς τὴν οἰκείαν σύστασίν τε καὶ ὠφέλειαν. ἐξ ὧν ἐκεῖνοι πρὸς ἀλλήλους συρρηγνύμενοι πολλὴν ἀσχημοσύνην καὶ μέμψιν, ὅπερ ἦν τῷ ἀποστάτῃ σπούδασμα, προσετρίβοντο τῇ εὐσεβείᾳ. Καὶ ἄλλα δὲ τῆς αὐτῆς κακοτεχνίας συνεπῆγε· τούς τε γὰρ ἐν κλήρῳ κατειλεγμένους εἰς τὴν τῶν βουλευτῶν ἀνέστρεφε λειτουργίαν καὶ τῶν ἐκκλησιῶν τὰ σιτηρέσια τοῖς τῶν δαιμονίων θεραπευταῖς μετεδίδου, καὶ πάντα πράττειν οὐκ ἐνεδίδου ἐξ ὧν τὰ μὲν ἀκμάσῃ τὰ τῶν δαιμόνων, τὰ δὲ τῆς εὐσεβείας, ὡς ἐνόμιζεν, εἰς ἀφανισμὸν συνελαθείη. 7.5 Ὅτι, φησί, τῶν πραγμάτων οὕτω φερομένων, εἰς μνήμην Εὐδόξιος ἀνελθὼν τῶν ὅρκων καὶ τῶν ὑποσχέσεων ἃς ὑπὲρ Ἀετίου πρὸς Εὐνόμιον ἀνεδέξατο, σύνοδον ἐπιστέλλει τῷ Ἀντιοχείας Εὐζωΐῳ συναθροῖσαι, δι' ἧς ἔδει τὸν Ἀέτιον τῆς καταδικαζούσης ψήφου ἀπολυθῆναι. ὁ δὲ Εὐζώϊος οὐδὲν πρὸς τὴν ἀξίωσιν ἐπεστράφη, αἰτιασάμενος μάλιστα τὸν Εὐδόξιον, ὅτι μὴ αὐτὸς προκατήρξατο πράττειν ἅπερ ὑποτίθησιν ἑτέροις. ἐπιμένοντος δὲ τοῦ
PG 65:577Εὐδοξίου τῇ ἀξιώσει, ὑπισχνεῖται καὶ ὁ Εὐζώϊος τὴν πρᾶξιν. 7. Ὅτι, ἐν Κωνσταντινουπόλει διατρίβοντος τοῦ Ἀετίου καὶ Εὐνομίου, παραγίνεται Λεόντιος ὁ τῆς Τριπόλεως πρὸς αὐτοὺς καὶ Θεόδουλος ἀπὸ Χαιρατόπων οἵ τε ἀμφὶ τὸν Σέρραν καὶ Θεόφιλον καὶ Ἡλιόδωρον ἐξ ἑκατέρας Λιβύης, καὶ ὅσοις ἄλλοις γε ἡ αὐτὴ συνήρεσκε δόξα, οἳ μήτε τῇ τοῦ Ἀετίου καταδίκῃ μήτε τῷ τόμῳ τῶν Ἑσπερίων ὑπογράψαι ἠνέσχοντο. καὶ συναθροισθέντες χειροτονοῦσι τὸν Ἀέτιον· καὶ ἦν αὐτοῖς αὐτός τε καὶ Εὐνόμιος ἅπαντα. ἐχειροτόνουν δὲ καὶ ἑτέρους ἐπισκόπους, οὐδὲν τέως τοῦ Εὐδοξίου δυσχεραίνοντος, ἀλλὰ καὶ ψήφους πολλάκις ὑπὲρ τῶν μελλόντων χειροτονεῖσθαι τοῖς περὶ Ἀέτιον προκομίζοντος. ἐν τούτῳ δὲ καὶ Εὐζώϊος, εἰς ἐννέα τὸν ἀριθμὸν ἀθροισάμενος σύνοδον, τὰς κατὰ Ἀετίου γεγενημένας πάλαι πράξεις διελύσατο. ἔλυσε δὲ καὶ τὴν τοῦ ἑξαμήνου προθεσμίαν μεθ' ἣν τοῖς περὶ Σέρραν, εἰ μὴ τῇ τοῦ Ἀετίου καθαιρέσει καὶ τῷ ἑσπερίῳ τόμῳ ὑπογράψαιεν, τῆς ἱερωσύνης ἀφαίρεσις ἡ ζημία διωρίζετο. ἑκατέρας δὲ τῶν εἰρημένων προελθούσης πράξεως, τοὺς τόμους ἀποστέλλειν τοῖς περὶ Εὐδόξιον παρεσκευάζοντο. ἀλλ' ὁ κατὰ τῶν Χριστιανῶν ἀνυπόστατος διωγμὸς τὴν ὁρμὴν περιέκοψεν. 7. Ὅτι τὸν Οὐαλεντινιανὸν ὁ ἀποστάτης, τάγματος ἐπάρχοντα στρατιωτικοῦ (κόμης γὰρ ἐχρημάτιζεν τῶν λεγομένων κουρνούτων), ἐπεὶ πάντα πράττων οὐδαμῶς αὐτὸν ἴσχυσε τῆς εὐσεβείας μεταστῆσαι, παραλύσας τοῦ ἀξιώματος εἰς Θήβας τὰς Αἰγυπτίας φυγαδεύει. τοῦτόν φασι, ἡνίκα Κωνστάντιος ἐβασίλευσεν, ἰδεῖν τινα τῶν λεγομένων σιλεντιαρίων πυρὸς φλόγα τοῦ στόματος ἀφιέντα· ἰδεῖν δὲ κατὰ τὸ δειλινόν, ἡνίκα μετὰ τροφὴν τὸν ὕπνον αἱρούμεθα, καὶ ταῦτα σημῆναι Κωνσταντίῳ. καὶ γὰρ ἐκείνου πέμψαντος αὐτὸν διά τινα χρείαν μετακαλέσασθαι τὸν Οὐαλεντινιανόν, περιτυχεῖν τῷ θεάματι. ὁ δὲ Κωνστάντιος τῇ ἀγγελίᾳ εἰς ὑπόνοιαν μὲν καὶ δέος κατέστη, οὐ μήν γέ τι παρελύπησε τὸν ἄνδρα· παραμυθούμενος δὲ τὸ οἰκεῖον δέος, περὶ τὰ φρούρια τῆς Μεσοποταμίας ἐκπέμπει φύλακα τῶν ἐκεῖσε τόπων ἐσόμενον καὶ τὰς τῶν Περσῶν ἐπιδρομὰς ἀναστέλλοντα. 7. Ὅτι τὰ περὶ τοῦ μάρτυρος Βαβύλα, ὅσα τε Ἰουλιανὸς εἰς τὸ μαρτυρικὸν ἐκεῖνο σῶμα παρῴνησεν, ὅσα τε εἰπεῖν ἐξεβιάσθη τὰ δαιμόνια, καὶ ὅπως κεραυνῷ τὸ τοῦ Ἀπόλλωνος αὐτῷ καθιδρύματι ἀπετεφρώθη τέμενος, καὶ ὅσα ἄλλα κατὰ ἀνθρώπους τε καὶ ὑπὲρ ἀνθρώπους παρεδοξοποιήθη, οὐκ ἐπὶ μέγα παραλλάττοντα τοῖς ἄλλοις οὗτος ἱστορεῖ. λέγει δὲ μαρτυρῆσαι τὸν ἱερὸν Βαβύλαν σὺν τρισὶ παισὶ κομιδῇ μὲν νέοις, τὸ γένος δ' ἀδελφοῖς· τὸ δὲ μαρτύριον ἀπ' ἀρχῆς τοιαύτης προβῆναι. ἐπίσκοπος ἦν τῆς Ἀντιοχείας ὁ Βαβύλας. Νουμεριανῷ δὲ τῷ Ῥωμαίων βασιλεῖ ἤ, ὡς ἔνιοι, Δεκίῳ φασὶ κατὰ δή τινα δαίμονα γνώμην ἐμπεσεῖν πληθυούσης τῆς ἐκκλησίας εἰσελθεῖν ἐν αὐτῇ. τὸν δέ γε τοῦ θεοῦ ἀρχιερέα κατὰ τὰ προπύλαια στάντα τοῦ νεώ, τὴν εἴσοδον ἀποτειχίζειν, φάσκοντα, ὅσα γε δυνατὸς εἴη, μὴ περιόψεσθαι λύκον τῷ ποιμνίῳ παρεισδυόμενον. καὶ τὸν μὲν αὐτίκα τῆς ὁρμῆς ἀνακρουσθῆναι, εἴτε στάσιν ὑπειδόμενον, εἴτε καὶ ἄλλως μεταβουλευσάμενον· τὸν ἐπίσκοπον πρῶτα μὲν τῆς τόλμης αἰτιᾶσθαι, ἔπειτα δὲ κελεύειν τὸν ὅσιον τοῖς δαίμοσι θύειν, μόνην γὰρ εἶναι τὴν ἐξοσίωσιν ταύτην λύσιν τε τοῦ ἐγκλήματος καὶ τῆς μετὰ ταῦτα τιμῆς τε καὶ δόξης πρόξενον. τὸν δέ, γενναίως πρὸς ἕκαστον τῶν προτεινομένων ἀντιταξάμενον, τὸν μαρτυρικὸν ἀναδήσασθαι στέφανον. 7. Ὅτι τοὺς τοῦ σωτῆρος χρησμούς, οἳ τὴν Ἱερουσαλὴμ ἀνατετράφθαι λέγουσιν ὥστε μηδὲ λίθον ἐπὶ λίθῳ μεῖναι, τούτους ὁ ἀποστάτης εἰς ψεῦδος ἐλέγχειν διανοηθείς, οὐ μόνον οὐδὲν ἤνυσεν ὧν ἐσπούδασεν, ἀλλὰ τὸ ἐν τοῖς χρησμοῖς, εἰ καὶ ἄκων, ἐβεβαίωσεν ἀμετάπτωτον. ὁ μὲν γὰρ τοὺς πανταχῆ συναγείρας Ἰουδαίους καὶ οἴκοθεν χρήματα καὶ δύναμιν ἄλλην παρασχών, ἀνακαινίζειν ἐπέτρεπεν τὸ ἱερόν. δείματα δὲ θεήλατα γεγονότα, διήγησιν ὑπερβαίνοντα, οὐ μόνον ἔσβεσαν αὐτῶν τὴν προθυμίαν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν καὶ τοὺς Ἰουδαίους εἰς ἐσχάτην ἀμηχανίαν καὶ αἰσχύνην κατεστρέψαντο. τοῦτο μὲν γὰρ πῦρ ἐπενέμετο τοὺς ἐργάζεσθαι τολμῶντας, τοῦτο δὲ
κα'. Ότι μετά Αὐξόνιον. Μόδεστος (α) ἔπαρχος και Α καστάς, καὶ ἀπεχθώς, φησίν, ἔχων πρὸς Εὐνόμιον, ἐρήμην αὐτοῦ κατεδικάσατο, ὡς τὰς Ἐκκλησίας καὶ τὰς πόλεις ἐκταράσσοντος, καὶ εἰς ᾿Αξίαν αὐτὸν φυ γαδεύει τὴν νῆσον (25). εβ'. Οτι Μάζακα τὸ πρῶτον (26) ἐκαλεῖτο ἡ Και σάρεια, ἀπὸ Μοσόχ τοῦ Καππαδοκών γενάρχου Ελκυ- σαμένη τὸ ὄνομα· τοῦ χρόνου δὲ πορευομένου, κατὰ παρέγκλισιν ἤδη Μάζακα προσωνόμασται. · ιγ. Ὅτιπερ Εύνομίου, φησί, λιπόντος τὴν Κύζι τον, οὐδεὶς τέως ἀντικατέστη ἐπίσκοπος. Δημόφιλος δέ, σὺν Δωροθέῳ (27) καί τισιν ἄλλοις ἀφικόμενος ἐγκαταστῆσαι, οὐδὲν περαίνειν ἠδύνατο, διὰ τὸ τοὺς ἐν αὐτῇ, τὸ κατ' οὐσίαν ὅμοιον ἐκ τῶν Ελευσίου δι δειγμάτων, τὴν δόξαν κρατύναντας (28), πρεσβεύειν Β εἰς τὸ ἀμετάθετον. Δημοφίλου δὲ καὶ τῶν σὺν αὐτῷ τὴν τῶν Κυζικηνῶν ἀναδεξαμένων πρόκλησιν καὶ τὸν Αέτιον καὶ Εὐνόμιον ἀναθεματισάντων (τοῦτο γὰρ ἡ πρόκλησις), ἀνόμοιόν τε τὸν Εὐνόμιον (30) δη μοσίοις καὶ λόγοις καὶ γράμμασιν ἀνακηρυξάντων, καὶ τὴν πίστιν αὐτῶν, καὶ δὴ καὶ τοὺς παραδεχομέ ξίαν, Ναξίαν. ζακα τὸ πρῶτον ἐκαλεῖτο ἡ Καισάρεια. Μόζορα τὸ πρῶτον, νοντας. κρατύναντος, Ελευσίου. ἀνόμοιον, ἴσως ἀνόμιον : ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IX. nium Modestus promotus præfeolus praetorii, cum Eunomio infensus esset, ut ait Philoslorgius, indi- eta causa eum damnavit, ut qui Ecelesias ac civi- tates ·perturbaret; et in insulam Naxum cum re- ·legavit. - Mazoca nominata est, a Mosoch gentis Cappadeeun principe id nomen trahens; progressu vero tem- poris per inflexionem· Mazaca appolláta est. - Ex quo Eunomius Cyzicum reliquerat, nullus adhuc episcopus, ut scribit Philostorgius, in ejus locum fuerat subrogatus. Demophilus vero, cum episcopi ordinandi causa, una cum Dorotheo aliisque Cy- zicum venisset, nihil percere potuit, propterea shy tiv Kučinväv ávadɛɛ¤µévwv пpóxλnoty (29), quod ineule illius orbis similem secundum sub- stantiam constantissime profiterentur, ex doetrina atque institutione Eleusii, qui hanc opinionem con- firmaverat. · Sed cum Demophilus et qui eum illo erant, Cyzicenoram protestationem admisissent, et Aetium Eunomiumque anathemate domuassent: VALESII ANNOTATIONES. dice Samuelis Bocharti scriptum inveui cię Nav- corrupte pro Sic recentiores videntur nominasse insulam maris Ægæi, quæ prius Naxus vocabatur. scripto codice Samuelis Bocharti scriptum est Má- C Idem error occurrit apud Sozomenum in libro v, cap. 4. Apud Hieronymum quoque in libro De scriptoribus eccle- siasticis Maza dicitur. Sic enim habet vetus Lugdu- nensis editio, quæ penes me est. Basilius Cæsare Cappadocia quæ prius Maza vocabatur, episcopus, etc. Videtur tamen in Philostorgio scribendum esse etc. Heracleæ in Thracia, qui Demophilum) Constantino- politanam episcopum consecrarat, ut supra retulit Philostorgius in eap. hujus libri, ubi Theodo- rus perperam nominatur. Qui locus Gothofredum in gravissimum errorem induxit. Putavit enim Theodorum hunc a quo Demophilus est ordinatus, et qui postea Autiochenus et Constantinopolitanus episcopus fuit, eumdem esse cum Theodoro illo Heracleota, Arianorum principe, qui in synodo Sardicensi condemnatus est, et cujus mentionem D facit Hieronymus inter scriptores ecelesiasticos. Atqui Theodorus Heracleotes, cujus meminit Hie- ronymus, et qui synodi Sardicensis sententia dam- natus est, obiit regnante Constantio, circa annum Christi 358, eique in episcopatu successit Hypa- tianus, ut notavi ad librum secundum Historia So- cratis Scholastici cap. 29. Mortuo demum Hypa- tiano, principatu Valentis Augusti, successit Doro- theus, is qui Demophilum Constantinopolitanum episeopum eonsecravit. Sic enim eum appellat So- crates et Sozomenus et Philostorgius infra, in hoc Jibro. Sed et ipse Philostorgius, quod nou animad- vertit Gothofredus, Theodorum Heracleotem per- spicue distinguit a Dorotheo Heracleote; nam in libro octavo capite 17, enumerans episcopos qui in- ter Homeusianos celeberrimi exstiterant, prímo quidem loco nominat Theodorum episcopum Hera- cleæ, et Georgium Laodiceæ. Alios deinde recenset, qui post illos vixerunt, Eustathium Sebastenum, Basilium Ancyranum, Macedonium Constantinopo⚫ litanum, et Eleusium Cyzicenum. Vides Theodorum hoc loco longe differre a Dorotheo; neque enim Do- rotheus Eustathium, et Macedonium, atque Eleusium ætate antecessit. codice Samuelis Bocharti scriptum inveni xparu- Pusset etiam scribi suppία Quam scripturam in interpretatione mea sum secutus. (19): Kučixnrar... póxtnoir. Hunc locum, non intellexit Gothofredus, ut ex interpretatione, et Annotationibus ejus apparet. Cujus interpretatio- nem recte Lucas Holstenius correxit, hoc modo: Cum igitur Cyzicenorum provocationem Demophilus, iique qui cum eo erant, admisissent, et Aetium Ex- nomiumque anathemate perculissent, etc. Пpóxàŋ- ot est provocatio, ut exponitur in glossis Græco Latinis. Malim tamen hoc loco vertore, protestatio- nem. Neque enim Cyziceni appeHationem tune ullamı interposuerunt, sed potius obstiterunt Demophilo, qui episcopum ipsis ordinaturus advenerat, prote- statique sunt nunquam se passuros, ut episcopu■> ipsis ordinaret, nisi prius Aetium el Eunomium sub anathemate damnasset. Quam conditionem cum ad- misisset Demophilus, et Aetio atque Euromio ana- thema dixisset, postea episcopum Cyzicenis consĽ– cravit eum, quem Cyziceni suffragio suo nomina – verant. potest vulgata scriptura, cum Eunomius ¿vouosQY, id est, dissimilem" Patri Filium palam asseruerit, ejusque sectatores Anomœi sint appellati. Non dis- plicet tamen conjectura, quam in margine codicis Bochartiani eadem manu ascriptam inveni ad vocein est enim elegans parono masia, ut Anomius dicatur pro Eunomio. VARIORUM. (a) Möðzoroç. De hoe Modesto vid. Socr. p. 231, not. a. 11. Eunomius 'Nazum relegatus. - Post Auxo - 12. Cæsarea olim Mazoca dicta. — Cæsarea prius 13. Cyzicenorum episcopus homousiastes. (25) Εἰς Ἀξίαν... τὴν νῆσον. In manuscripto co- (26) "Οτι Μάζα κατὰ πρῶτον. Rectius in manu- (27) Σύν Δωροθέω. Ηic Dorotheus episcopus erat (28) Τὴν δόξαν κρατύναντας. In mamuseriple (50) Ακόμοιόν τε τὸν Ευνόμιον. Ferri quidem
PG 65:579σεισμὸς ἐχώννυεν· καὶ ἄλλους ἄλλα πάθη κατεμερίζετο, καὶ ἡ καταισχύνειν τὰ δεσποτικὰ λόγια μελετήσασα τόλμα τὸ ἐκείνων ἀκαταίσχυντον καὶ σεβασμιώτατον λέληθεν ἑαυτὴν ἀνακηρύττουσα. 7.10 Ὅτι πολλοὶ μὲν τῶν εἰς τοὺς Χριστιανοὺς καὶ τὴν εὐσέβειαν ἐκμανέντων δίκας ἔτισαν οὐ μεμπτάς, εἰς τὸ περιφανέστατον δὲ καὶ ἐπιφανεῖς Ἰουλιανός τε ὁ τῆς Ἑῴας ἄρχων, θεῖος ὢν κατὰ τὸ μητρῷον γένος τοῦ ἀποστάτου Ἰουλιανοῦ, καὶ Φίληξ ὁ τοὺς θησαυροὺς ἐπιτετραμμένος καὶ Ἐλπίδιος τῆς βασιλικῆς οἰκίας προεστώς (κόμητας πριουάτων ἡ Ῥωμαίων γλῶττα καλεῖ)· οὗτοι δ' οἱ τρεῖς τῶν ἐξαρνησαμένων τὴν εὐσέβειαν εἰς τὸ βασιλεῖ κεχαρισμένον ἦσαν. Ὁ μὲν οὖν Φίληξ, ἐξ οὐδεμιᾶς ἐμφανοῦς αἰτίας τῶν ἐν βάθει φλεβῶν μιᾶς τῆς μεγίστης ἀναρραγείσης, αἵματός τε αὐλὸν ἐξέπεμψεν ἐκ τοῦ στόματος καὶ θέαμα τοῖς ὁρῶσι γενόμενος φοβερὸν οὐδὲ δι' ὅλης ἡμέρας ἤρκεσεν, ἀλλὰ περὶ δείλην ὀψίαν τοῦ αἵματος ἐπιλείποντος καὶ τὴν ψυχὴν συναπέβαλε. Ὁ δέ γε Ἰουλιανὸς ἀργαλέᾳ καὶ δυστεκμάρτῳ βληθεὶς νόσῳ ἐπὶ τεσσαράκοντα τὰς ὅλας ἡμέρας ἀποτάδην ἔκειτο, μήτε φθεγγόμενος μήτε τινὰ συναίσθησιν ἔχων· μικρὸν δέ πως ὑπορραΐσας, πολλὰ μὲν κατεγίνωσκεν ἑαυτὸν τῆς ἀθεμίτου τόλμης καὶ τὴν δίκην ἐκεῖθεν αὐτῷ συναίσθησιν ἔλαβεν καταρραγῆναι· καὶ μέχρι τοῦ μάρτυρα αὐτὸν ἑαυτοῦ τῆς ἀνοσιουργίας γενέσθαι ἀνενεγκών, παντοδαποῖς ἕλκεσι τὴν γαστέρα σπασθείς, συνδιερράγη καὶ τὴν ψυχήν. Καὶ ὁ Ἐλπίδιος δέ, εἰ καὶ τῶν ἄλλων βραδύτερον, ἀλλ' οὖν τῇ τοῦ Προκοπίου τυραννίδι συμπράττων φωραθείς, ὃς ἐπανέστη τῷ Οὐάλεντι, τῶν τε χρημάτων γυμνωθεὶς καὶ εἱρκταῖς καταβιούς, ἀκλεῶς καταστρέφει τὸν βίον, ἐπάρατος πᾶσι γεγονὼς καὶ ὁ θύτης Ἐλπίδιος ἐπονομαζόμενος. Ἄλλος δέ τις συνεισελθὼν τοῖς εἰρημένοις ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, ἣν ἐπόρθουν καὶ ἀπεσύλων τὰ ἀναθήματα καὶ τὰ κειμήλια λαφυραγωγοῦντες τὸν ἐν αὐτοῖς θεραπευόμενον ἐξύβριζον, οὗτος δή, προσανασυράμενος τὴν ἐσθῆτα, τῷ θυσιαστηρίῳ ἐνασελγαίνων ἐναπούρησε καὶ παραυτίκα ποινὴν χαλεπὴν καὶ ὀξεῖαν ἀπέτισεν. δι' ὧν γὰρ ὕβρισεν μορίων, ταῦτα μέχρι τῶν ἐντέρων διασαπεὶς καὶ σκωλήκων ἀδιήγητον χρῆμα τεκνώσας, οἰκτρῶς ἄγαν καὶ οὐδ' ἀφηγήσεως ἀξίως καταστρέφει τὸν βίον. καὶ μὲν δὴ καὶ ἕτεροι παραπλήσια τετολμηκότες ἐφαμίλλους τὰς τιμωρίας δεδώκασιν. 7.11 Ὅτι Ῥωμαίων ὁ βασιλεὺς Ἀδριανός, ὃς Αἴλιος ἐπωνόμαστο,τὰς Ἱεροσόλυμα Αἰλίαν ἐξ ἑαυτοῦ μετεκαλέσατο, ὡς ἂν παντάπασι τὸ Ἰουδαίων αὐτῆς ἔθνος ἀποστήσῃ καὶ ἀπορρήξῃ καὶ μηδ' ἐκ τῆς κλήσεως ὡς πατρίδος αὐτῆς ἀντιποιεῖσθαι πρόφασιν ἔχωσιν. ἐδεδίει γὰρ αὐτῶν τὸ θερμουργὸν καὶ ῥιψοκίνδυνον μή, συναγειρόμενοι κατὰ πρόφασιν ἐν τῇ πόλει λατρείας, πράγματα Ῥωμαίοις παρέξουσιν. 7.12 Ὅτι, φησί, Βαβύλα τοῦ μάρτυρος τῶν λειψάνων μετατεθέντων, τὰ τῶν Ἑλλήνων χρηστήρια, τοῦ κατὰ τὴν Δάφνην ἀρξαμένου, χρησμοὺς ἀνεδίδου καὶ λόγια, τῆς θείας προνοίας φθέγγεσθαι μὲν αὐτοῖς ἐνδιδούσης, τρεπούσης δὲ τὴν εἰς τιμὴν αὐτοῖς ὁρῶσι σπουδὴν εἰς αἰσχύνην ἄφατον. καὶ γὰρ ἐξ ὧν ἐσπούδαζε τὸ Ἑλληνικὸν κιχρᾶν τὰ δαιμόνια, ἵν' ἔχοιεν ἐπὶ μᾶλλον θειάζειν αὐτά, ἐκ τούτων τὸ ἀσθενὲς αὐτῶν καὶ πεπλανημένον διελέγχειν τῇ θείᾳ προνοίᾳ συνηλαύνοντο· ψευδεῖς γὰρ καὶ ἀτέλεστοι κατά γε τὸ περιφανέστατον οἱ ἐκεῖθεν χρησμοὶ ἐγνωρίζοντο. ὅθεν καὶ προθεσπισάντων ἅμα πάντων καθ' ἕκαστον τῶν μαντείων ὡς Ἰουλιανὸς ὁ τοῦ βασιλέως θεῖος νοσῶν οὐ τεθνήξεται, ἐν αὐταῖς ταῖς τῶν χρησμῶν ἀναγνώσεσιν οἰκτρῶς ἐκεῖνος καὶ ἐλεεινῶς τὸν βίον ἀπέρρηξεν. 7.13 Ὅτι, φησί, Ἥρωνά τινα ἐκ Θηβῶν τῶν Αἰγυπτίων ὁρμώμενον καὶ εἰς ἐπισκόπους τελέσαντα, εἶτα πρὸς Ἑλληνισμὸν μεταβαλόντα, παραχρῆμα νόσος σηπεδονώδης ἀπέλαβεν καὶ πᾶν αὐτοῦ καταβοσκηθεῖσα τὸ σῶμα βδέλυγμα πᾶσιν ὑπέδειξεν. ὁ δὲ πανταχόθεν ἀπορούμενος ἐν τοῖς ἀμφόδοις κατέκειτο, μηδ' ὅντινα οὖν μηδαμόθεν ἕλκων ἔλεον, τῶν μὲν Χριστιανῶν παντελῶς αὐτὸν ἐκτρεπομένων, τῶν Ἑλλήνων δὲ μέχρι τοῦ καθυποβαλεῖν αὐτὸν τῇ πλάνῃ μόνον αὐτὸν ἐγνωκότων. ἀλλ' ὁ μὲν Ἥρων πικρῶς
From Book XEx libro decimo
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 65:583οὕτως καὶ παναθλίως τῆς ζωῆς ἀπελήλαται. καὶ Θεότεκνος δέ τις, πρὸς τὸν Ἑλληνισμὸν ἀπορρυείς, πᾶσαν ἀθρόως τὴν σάρκα διασαπεὶς καὶ σκωλήκων ὕλη γεγονώς, καὶ δὴ καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑπ' αὐτῶν ἐξορυχθείς, τελευτῶν εἰς μανίαν ἐτράπη καὶ τὴν ἑαυτοῦ γλῶτταν καταφαγὼν ἐκ πικρῶν βασάνων εἰς πολὺ χαλεπώτερα παρεπέμφθη κολαστήρια. καὶ πολλὰ τοιαῦτα τὸ θεῖον ἐτερατούργει, ἀντιρρόπους τὰς ποινὰς παρὰ τῶν ἀναίδην ἀσεβούντων εἰσπραττόμενον. 7.14 Ὅτι προστάξας, φησίν, Ἰουλιανὸς τὰ Ἱεροσόλυμα ἀνοικοδομεῖσθαι, ὡς ἂν τὰς περὶ αὐτῶν δεσποτικὰς προρρήσεις ἀκύρους ἐλέγξῃ, τοὐναντίον ἅπαν ὧν ἐσπούδασεν ἐξειργάσατο. ἄλλα τε γὰρ τέρατα ὑπερφυῆ τὸ ἔργον κατασκήψαντα ἐπέσχεν καὶ δὴ καὶ τῶν θεμελίων εὐτρεπιζομένων εἷς τῶν λίθων, τῶν εἰς τὴν ἐσχάτην κρηπῖδα τεταγμένων, κινηθεὶς στόμιον ἄντρου τινὸς παρέδειξεν ἐνειργασμένου τῇ πέτρᾳ. ὡς δ' ἄπορον ἦν διὰ τὸ βάθος ἰδεῖν τὰ ἔνδον, βουλόμενοι γνῶναι τὸ σαφὲς οἱ τοῖς ἔργοις ἐφεστῶτες καθιᾶσί τινα τῶν ἐργατῶν σχοίνου μακρᾶς ἐκδησάμενοι. ὁ δὲ καθιμηθεὶς ὕδωρ μὲν εὗρεν εἰς μέσας κνήμας κατὰ τὸ ἄντρον συνεστηκός· πανταχῆ δὲ περιελθὼν καὶ τῶν τοίχων ἐφαψάμενος, τετράγωνον μὲν τὸ ἄντρον ἔγνω, ἀναστρέφων δὲ καὶ κατὰ τὸ μέσον γεγονώς, ἐντυγχάνει στήλῃ τινὶ βραχὺ διεχούσῃ τοῦ ὕδατος· ᾗ τὴν χεῖρα ἐπιβαλὼν εὑρίσκει βιβλίον αὐτῇ ἐπικείμενον, λεπτοτάτῳ καὶ καθαρωτάτῳ περιειλημένον ἡμιτυβίῳ. ἀνελόμενος δὲ ὡς εὗρεν τὸ βιβλίον, σημαίνει δεῖν αὐτὸν ἀνακομίζειν. Ἀνακομισθεὶς δὲ ἐπιδείκνυσι τὸ βιβλίον καὶ εἰς θάμβος ἅπαντας ἄγει, μάλιστα δ' ὅτι καὶ νεουργὸν καὶ ἀθιγῆ παρεῖχε τὴν θέαν, καὶ ὡς ἐν ἐκείνῳ ἀνευρεθὲν τῷ χωρίῳ. τὸ δὲ ἄρα τὸ βιβλίον (ὃ καὶ πλέον Ἑλληνιστὰς καὶ Ἰουδαίους κατέπληξεν) εὐθὺς κατ' ἀρχὰς ἀναπτυχθὲν μεγάλοις ἔλεγε γράμμασιν· «ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος, καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν θεόν, καὶ θεὸς ἦν ὁ λόγος.» καὶ ἁπλῶς ὁλόκληρον ἡ γραφὴ τὸ εὐαγγέλιον ἐδείκνυ, ὅπερ ἡ θεολόγος τοῦ μαθητοῦ καὶ παρθένου εὐηγγελίσατο γλῶσσα. ἐδήλου δὲ ἄρα μετὰ τῶν ἄλλων παραδόξων ἔργων, ἃ κατ' ἐκεῖνο καιροῦ οὐρανόθεν ἐπεδείχθη, μὴ ἄν ποτε διαπεσεῖν τὴν δεσποτικὴν ἀπόφασιν, ἥτις τὴν εἰς τέλος «ἐρήμωσιν» τοῦ νεὼ προανεῖπεν. καὶ γὰρ θεόν τε ἐθεολόγει τὸ βιβλίον τὸν ταῦτα προτεθεσπικότα καὶ δημιουργὸν ἁπάντων καὶ ἔλεγχος ἦν τοῦ μάτην ἐκείνους περὶ τὴν οἰκοδομὴν πονεῖσθαι, τῆς θείας καὶ ἀμεταθέτου ψήφου τὸν εἰς τέλος τοῦ νεὼ ἀφανισμὸν καταψηφισαμένης. Τὰ μέντοι Ἱεροσόλυμα Ἰεβοὺς πρότερον ἐκαλεῖτο, τῶν τῆς Βενιαμίτιδος φυλῆς ταύτην ἐνοικούντων, πρὶν ἢ Δαυῒδ ὁ βασιλεύς, ὑποσχέσει στρατηγίας ἑλὼν αὐτὴν διὰ τοῦ Ἰωάβου, ἐκείνῳ τε τὴν ὑπόσχεσιν ὡς ὑπεδέξατο δίδωσι καὶ αὐτὸς πόλιν ἐν αὐτῇ δειμάμενος μητρόπολιν τοῦ παντὸς ἔθνους τῶν Ἑβραίων ἀπειργάσατο. 7.15 Ὅτι, τοῖς πανταχόθεν χρησμοῖς τῶν Ἑλλήνων ὁ παραβάτης ἀναπεισθεὶς ὡς ἄμαχον ἕξει τὸ κράτος, κατὰ Περσῶν ἐκστρατεύει. γέρων δέ τις τῶν παρὰ Πέρσαις τῆς στρατευόμενον καὶ ἐρημίαις ἐκτόποις καὶ ἀμηχάνοις συγκλείσας ἀπορίαις, ἐν οἷς τὸ πλεῖστον τοῦ λαοῦ διεφθάρη, ἕτοιμον θήραμα τοὺς πολεμίους τοῖς ὁμοφύλοις παρέχεται. Τὸ δὲ Περσικὸν ἐπελαύνει κατ' αὐτῶν, συνεπαγόμενον καὶ τοὺς ὑποσπόνδους κοντοφόρους Σαρακηνούς· ὧν εἷς ἐπὶ τὸν Ἰουλιανὸν τὸ δόρυ ἐκτείνας πλήττει μὲν αὐτὸν ἐν ἰσχύϊ κατὰ τὸ περιτόναιον, ἅμα δὲ τῇ αἰχμῇ ἐξελκομένῃ καὶ κόπρος τις ἐπηκολούθησε συνεπισπωμένη τῷ αἵματι. εἶτα τὸν μὲν βαλόντα Σαρακηνὸν εἷς τῶν δορυφόρων ἐπελθὼν τῆς κεφαλῆς ἀποτέμνει. τρωθέντα δὲ καιρίαν τὸν Ἰουλιανὸν οἱ οἰκεῖοι διὰ τάχους ἀναλαβόντες ἐπ' ἀσπίδος, εἰς τὴν σκηνὴν ἀπεχώρουν. καὶ τοῖς πολλοῖς, διὰ τὸ ἀθρόον καὶ δι' ὀλίγου συμβῆναι τὴν πληγὴν καὶ μηδ' ὅθεν ἰδεῖν ἠνέχθη, παρὰ τῶν οἰκείων ἐνομίσθη τὸ πάθος προελθεῖν. Ἀλλ' ὅ γε δείλαιος Ἰουλιανὸς τοῦ τραύματος ταῖς χερσὶν ὑποδεχόμενος τὸ αἷμα πρὸς τὸν ἥλιον ἀπέρραινεν, διαρρήδην πρὸς αὐτὸν λέγων· «κορέσθητι». ναὶ δὴ καὶ τοὺς ἄλλους θεοὺς κακούς τε καὶ ὀλετῆρας ἐκάλει. Ἰατρῶν μέντοι γε ἄριστος ὁ Λυδὸς
PG 65:587Ὀριβάσιος αὐτῷ συνῆν ὁ ἐκ Σάρδεων· ἀλλ' ἡ πληγὴ πᾶσαν χλευάζουσα θεραπείαν διὰ τριῶν ἡμερῶν τὸν Ἰουλιανὸν ἀπαλλάττει τοῦ βίου, ἐν μὲν τῷ τοῦ Καίσαρος σχήματι πέντε ἐνιαυτούς, ἐν δὲ τῷ διαδήματι μετὰ τὸν Κωνσταντίου θάνατον δύο καὶ ἥμισυ διανύσαντα ἔτη. Καὶ οὗτος μὲν εἰς τὸν ἥλιον ἀπορραίνειν τὸ αἷμα καὶ τοὺς αὐτοῦ θεοὺς κακολογεῖν, οἱ δὲ πλεῖστοι τῶν ἱστορούντων εἰς τὸν κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν ἀληθινὸν θεὸν ἑκάτερον γράφουσιν ἐναπορρίψαι. 8.τ ΕΚ ΤΗΣ ΟΓΔΟΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ 8. Ὅτι τῇ ἐπαύριον τοῦ διαφθαρῆναι τὸν ἀποστάτην ἀνίστησιν ὁ στρατὸς Ἰωβιανὸν βασιλέα. ὁ δὲ (οὐ γὰρ ἦν ἄλλως διασωθῆναι, εἰς δέκατον μέρος τῆς ὅλης στρατιᾶς ἀπολεπτυνθείσης) τριακοντούτεις τίθεται πρὸς τὸν Πέρσην σπονδάς, τῆς τε Νισίβεως αὐτῷ ὑπεκστὰς καὶ τῶν φρουρίων ὅσα Ῥωμαίοις ἐπὶ Πέρσας ἄχρι τῆς Ἀρμενίας οἱονεὶ τεῖχος προὐβέβλητο. Τὸν δὲ νεκρὸν Ἰουλιανοῦ Μεροβαύδης καὶ οἱ σὺν αὐτῷ ἐν Κιλικίᾳ κομίσαντες, οὐ κατὰ πρόνοιαν, κατὰ δέ τινα περιφορὰν ἀντικρὺ τοῦ τάφου ὃς τὰ Μαξιμίνου συνεῖχεν ὀστᾶ κατέθεντο, λεωφόρου μόνης ἀπ' ἀλλήλων τὰς θήκας αὐτῶν διατειχιζούσης. 8. Ὅτι Εὐζώϊος, φησί, καὶ οἱ σὺν αὐτῷ τὸν μὲν ὑπὲρ Ἀετίου καὶ τοῦ δόγματος τόμον ἐξέθεσαν, οὐ μήν γε περαίνειν ταῦτα διανέστησαν. διὸ οἱ περὶ Ἀέτιον καὶ Εὐνόμιον ἐν Κωσταντινουπόλει διατρίβοντες καθ' ἑαυτοὺς ἤδη τῶν πραγμάτων προΐσταντο, τά τε ἄλλα ὡς αὐτοῖς ἐδόκει πρὸς τὸ ἄριστον τιθέμενοι καὶ δὴ καὶ ἐπισκόπους καθίστασαν. ὧν Κάνδιδος μὲν καὶ Ἀρριανὸς ταῖς κατὰ Λυδίαν καὶ Ἰωνίαν ἐκκλησίαις ἐφίστανται, Παλαιστίνης δὲ ὁ ἀπὸ Χαιρατόπων Θεόδουλος ἐπεσκόπησεν. ἐν δὲ Κωνσταντινουπόλει (καὶ γὰρ Εὐδοξίου καί τινων ἄλλων αἱρέσεων ἀπορρυὲν οὐκ ὀλίγον πλῆθος τὴν περὶ Ἀέτιον καὶ Εὐνόμιον μοῖραν ἐπηύξησεν) χειροτονοῦσι πρῶτον τῆς καθ' ἑαυτοὺς ἐκκλησίας Ποιμένιον ὄνομα. ὃ καὶ τὸν Εὐδόξιον, μέχρι τότε τὰς πρὸς αὐτοὺς τῆς ἑνώσεως ἐλπίδας ὑποτρέφοντα, εἰς τὸ βεβαίως ἀντίπαλον μετεστήσατο. Ποιμενίου δὲ μετ' οὐ πολὺν ἀποβιώσαντος χρόνον, ἀντικαθιστῶσι Φλωρέντιον. εἰς δὲ τὴν Λέσβον, τοῦ ταύτης ἀποιχομένου ποιμένος, χειροτονοῦσι Θάλλον. τῇ δὲ πρὸς τῷ Πόντῳ Γαλατίᾳ καὶ Καππαδοκίᾳ Εὐφρόνιον προχειρίζονται· τὴν δὲ Κιλικίαν Ἰουλιανὸς ἐγχειρίζεται. πρὸς δὲ τὴν ἐν τῇ κοίλῃ Συρίᾳ Ἀντιόχειαν μετ' οὐ πολὺν χρόνον ἐθελοντὴς ἀφικνεῖται Θεόφιλος ὁ Ἰνδός, ἐφ' ᾧ τὸν Εὐζώϊον μὲν κατὰ τὸ προηγούμενον ἀναστῆσαι εἰς τέλος ἀγαγεῖν τὰ ὑπὲρ Ἀετίου ἐγνωσμένα· εἰ δὲ μή, αὐτός γε καθηγήσεσθαι τοῦ ἐκεῖσε πλήθους ὅσον τὴν ἐκείνου γνώμην ἠσπάζετο. ἑκατέρας δὲ Λιβύης καὶ ὅσον ἐν τῇ Αἰγύπτῳ τὸ αὐτῶν διέσωζε φρόνημα, τοῖς ἀμφὶ Σέρραν τε καὶ Στέφανον καὶ Ἡλιόδωρον ἔμελεν. Τούτους μὲν οὖν ἅπαντας ὁ Φιλοστόργιος ἐπαίνοις οὐκ ἔχει κόρον διακοσμεῖν, τήν τε δύναμιν τῶν λόγων ἀνυμνῶν καὶ τὸν βίον ἀποθειάζων. 8.3 Ὅτι Θεοδόσιόν τινα τῶν ἐπισκόπων θερμὸν ἐραστὴν τῆς αὐτοῦ αἱρέσεως εἰσάγει, καὶ πρὸς τὰς διὰ τῶν γυναικῶν ἡδονὰς ἀποκλῖναι, καὶ ἄλλα τε δυσσεβῆ τῇ ἀρχαίᾳ δόξῃ συνάψαι καὶ δὴ καὶ ὡς ὁ Χριστὸς τρεπτὸς μὲν τῇ γε φύσει τῇ οἰκείᾳ, ἐπιμελείᾳ δὲ τῶν ἀρετῶν ἀνυπερβλήτῳ εἰς τὸ ἄτρεπτον ἀνυψωθῆναι· καὶ ὅτι μηδὲ φθέγγοιτο μηδ' ἀκούοι τὸ θεῖον, ἐπεὶ χεῖρες ἂν αὐτῷ καὶ ἀκοαὶ συμπλασθήσονται· καὶ ἄλλα δὲ τοιουτότροπά φησιν αὐτὸν δυσσεβῆσαι. 8.4 Ὅτι Ἀέτιος μὲν πρὸς τὴν Λυδίαν ἀφίκετο τὸν Κάνδιδον καὶ Ἀρριανὸν ταῖς ἐκκλησίαις ἐνιδρῦσαι· ὁ δὲ προειρημένος Θεοδόσιος, τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων τὸν βίον ἔλεγχον τοῦ οἰκείου ὑπειδόμενος, δι' ἔχθρας καθίσταται τῷ Ἀετίῳ, καίτοι γε μὴ ἀνασχόμενος πρὶν εἰς τὸν κατ' αὐτοῦ τόμον χειρογραφῆσαι. ἀλλὰ τῷ γε Φόβῳ κοινωσάμενος (εἷς δὲ καὶ οὗτος ἦν τῶν οὐχ ἑλομένων καταψηφίσασθαι Ἀετίου, φίλον δ' αὐτὸν παλαιά τε συνήθεια ἐποίει καὶ τῆς ἐκθέσμου πολιτείας τὸ ἀπαράλλακτον), οὗτοι δὴ καὶ Αὐξιδιανὸν ἑταιρισάμενοι (ἐπίσκοπος δ' ἦν καὶ οὗτος ὥσπερ κἀκεῖνοι), κατὰ δὴ τοῦ Ἀετίου καὶ τῶν περὶ Κάνδιδον συσκευάζονται. καὶ δὴ καὶ ἑτέρους ἓξ τῶν ἐπισκόπων συναγειράμενοι καὶ συνέδριον καθίσαντες, κοινῇ ψήφῳ γράμμα τοῖς περὶ Εὐδόξιον
Α ποιεῖν ἐγκελεύεται. Τὸ δὲ χωρίον τῆς ἐν Εὐρώπη Μυσίας ἐστὶν, ἐν χώρᾳ τοῦ Ἴστρου διακείμενον. Αλλ' ἡ μὲν ᾿Αλμυρίς, κρυσταλλωθέντος τοῦ Ἴστρου, ὑπὸ τῶν διαβάντων αὐτὸν βαρβάρων ἁλίσκεται· ὁ δὲ Ε- νόμιος ἐκεῖθεν εἰς Καισάρειαν τῆς Καππαδοκίας ὑπερορίζεται. Μισητὸς ὢν τοῖς ἐκεῖσε, διότι λόγους κατὰ Βασιλείου τοῦ ταύτης ἐπισκόπου συνετάξατο. Ἐκεῖθεν δὲ εἰς τοὺς ἑαυτοῦ διάγειν ἀγροὺς ἀφείθη " Δαχοροτ νοὶ (50) δὲ τοῖς ἀγροῖς τὸ ὄνομα. Ενταῦθα δὲ αὐτόν φησι καὶ Φιλοστόργιος εἰκοστὴν ἔτος ἄγων, ἐν Κωνσταντινουπόλει παραγεγονώς, θεάσασθαι. ὑπερθειάζων τὸν Εὐνόμιον· τήν τε σύνεσιν λέγων αὐτὸν εἶναι καὶ τὴν ἀρετὴν ἀπαράβλητον. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦ προσώπου τὸ σχῆμα καὶ τὰ μέρη εἰς τὸ εὐπρε πέστατον τοῖς λόγοις ἐξωραΐζει· καὶ τοὺς ἐκ τοῦ Β στόματος λόγους μαργαρίσιν ἐοικέναι· καίτοι προϊών τραυλὴν αὐτοῦ τὴν γλῶτταν καὶ μὴ θέλων συνομο λογεί. Οὐδὲ τὴν τραυλότητα ἀπαισχυνθεὶς (54) εἰ; πολλὴν ἀποτεμνύνειν γλαφυρότητα. Ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀλφοὺς (52) οἳ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ κατεμάστιζόν σε καὶ κατέστιζον, κόσμον ἐμποιεῖν τῷ σώματι διατεί νεται. Τοὺς δὲ λόγους αὐτοῦ πάντας αποθειάζων, διαφέρειν τῶν ἄλλων ἐπὶ μᾶλλον λέγει τὰς ἐπι- στολάς. ζ. "Οτι Πλακιδίας (53) ἀποδιούσης, ὁ βασιλεὺς Θεοδόσιος ὁ ταύτης ἀνὴρ Γάλλαν ἄγεται γυναίκα, ἀδελφὴν μὲν τοῦ νεωτέρου Ουαλεντινιανοῦ τοῦ βασι λέως, θυγατέρα δὲ τοῦ μεγάλου, ἦν αὐτῷ Ἰουστῖνα ἐγείνατο. Αὕτη δὲ τὰ ᾿Αρείου ἔστεργεν. Ἐξ αὐτῆς δὲ τῷ Θεοδοσίῳ καὶ ἡ θυγάτηρ Πλακιδία τίκτεται. Κορκυρίς, πόλις Αἰγύπτου· ὡς Αργυρός, Αλμυρίς. 'Αλμυ ρίδα 'Έξανταρίστιν, Αλμυδέσσῳ · 'Αλμυρίδα. Δακοροννο!. Δακορηνοί. έπει- σχυνθείς, ἀλφός, Ο εἰσδύνων εἰς τὰς οἰκίας αὐτόκλητος, οὐδὲ τὴν ἐκ τοῦ πάθους ἀηδίαν τῇ καθ' ἑαυτὴν διαγωγή περιστέλλων, οὐδὲ τὴν φυσικὴν τῶν ὑγιαινόντων πρὸς τοὺς τοιούτους ἀποστροφὴν κο γιζόμενος. Ει καc άλφούς ἀλφός, αλωπεκία. Πλαχίλλας, Φλακίλλας. PIILOSTORCIL relegari jussit. (48) Fist autem Halmyris locus in Massa, ad Danubium situs. Verum Halinyris qui. dem a barbaris Danubium glacie constrictum trans- gressis, brevi post capta est; Eunomius vero inde Caesaream Cappadocize relegatur. Sed cum invisus esset Cæsariensibus, eo quod adversus Basilium ipsorum episcopum libros olim conscripserat, per- missum est ei ut in agris suis degeret ; qui Daco- roeni vocabantur. Caeterum hoc loco Philostorgius scribit, se viginti annos natum cum venisset Con- stantinopolim, Eunomium vidisse; eum vero diviniş laudibus extollit, et prudentiam ejas et virtutem in- comparabilem fuisse affirmans. Sed et oris formam et reliqua corporis membra plena decoris ac venusla- tis describit; sermones quoque qui ex ejus ore pro- fliebant, margaritis comparat; quamvis paulo post balbum illum fuisse vel invitus fateatur. Nec illum pudet, balbutiem ad summam gratiam atque ele- gantiam extollere. Ad hæc vitiligineni quæ faciem ejus quasi notis quibusdam ac vibicibus distinxerat, ornamentum quoddam corpori attulisse asserit. Porro, etsi libros ejus omnes divinis efferat laudibus, epistolas tamen reliquis ejusdem operibus multum praestare alfirmat. - dosius imperator uxorem duxit Gallam, sororem quidem Valentiniani junioris, filiam vero magni Va- lentiniani et Justing Augusta (49). Porro hæc Justina Arianam hæresim sequebatur. Ex Galla Theodosius Kliam suscepit, nomine Placidiam. VALESHI ANNOTATIONES. roclis locus a Constantino Porphyrogenito, in G libro ut De thematibus; sed corrupte; nam provin- cia Mosia pro Scythia illic scribitur. Ejusdem urbis mentionem facit Stephanus Byzantius : inquit, Cæterum assentior Morello, qui in Annotationibus ad dietum locum Constantini Porphyrogeniti, eamdem esse dicit cum Salmuride, cujus men- tio fit in Itinerario Antonini. Certe ut Latini Sexan- tapristin dicunt, quam Greci et Sal. mydlessunt pro sic eham Salmuridem dixere, quam Graci Solent enim Latinis ponere pro aspiratione in nominibus qua sunt Græca originis, quod multis exemplis demonstrari potest. Neminem porro turbare debet, quod Philo- storgius Salmuridem Mosie attribuit, quam lliero- cles ponit in Scythia. Id eviin factum est ob vici- niam harum provinciarum. .. (49) Theodorit. lib. v, c. 19. muelis Bocharti scriptum est Apud Ni- cephorum vero Caeterum non assentior. Gothofredo, qui in Annotationibus ad hunc locum scribit Philostorgium, dum Constantinopolim proti- cisceretur,. vidisse Eunomium in agro Dacoreno, juxta Cæsareain Cappadociæ. Atqui non hoc dicit Philostorgius; sed se annum agentem vicesimum, cum venisset Constantinopolim, vidisse Eunomium, in supra dicta scilicet urbe Constantinopoli; nam cum Salmuridem urbem cepissent barbari, illinc extractus Eunomius, per Constantinopolim transiit, ut Cæsaream in exsilium duceretur. Illic ergo Euno- rius dum transiret, videri poluit a Philostorgio. D ms. codice Samuelis Bocharti scriptum inveni, longe rectius, meo quidem judicio. Porro interpretationem Gothofredi Holstenius in suo codice ita correxit : Neque balbutiem eam sermonis elegan- tia cohonestare eum pudeat. sum fuisse, his verbis indicat Philostorgius. 'Aλpó; enim lepram significat, ut docet Auctor Etymologici, in voce Certe Rufiuus Eunomium leprosum fuisse diserte testatur in libro decimo cap. : Vir corpore et anima leprosus, el interius exteriusque morbo regio corruptus. Idem quoque de Eunomio scribit Gregorius Nyssenus in libro, contra Euno- mium, pagina his verbis : quidem de Eunomii lepra jam dudum a me observata sunt in Annotationibus Eu- sebianis. Nunc ad vocem redeamus, quaru Latini fere vitiliginem interpretantur. Glosse vele - res vituliginem vocant: sic enim habent. Vituligo Inquirendum itaque est, utrum vituligo rectius scribatur, quam vitiligo. Neque enim vitiligo formari potest à vitio. An igitur vituligo dicta esse videtur a vitulis, eo quod leprosi vituline carnis albedinem referant? Certe ut Ophiasis, Alo-. pecia, et Elephantiasis, quæ sunt leprarum species, ab animalibus nominatæ sunt, ita et vituligo nomi- nari pyluit a vitulis. bie, vel potius Sic enim dicta est uxor Theodosii, ut docent nummi veteres, et Grey. Nyssenus. 7. Galla Aug. Mortua Placidia conjuge, Theo- (48) Socr. lib v, cap. 20 ; Soz. vit, cap. 17. (50) Δακοροηγοί. In manuscripto exemplari Sa- (51) Οὐδὲ τὴν τραυλότητα ἀπαισχυνθείς. Ιι (52) ᾿Αλλὰ καὶ τοὺς ἀλφούς. Εunomium lepro (53) "Οτι Πλακιδίας. Scribendum est procu! du-
PG 65:589καὶ Μάριν διαπέμπονται. Τὸ δὲ γράμμα τήν τε χειροτονίαν Ἀετίῳ ἐπεκάλει ὡς παρὰ θεσμὸν γεγενημένην μάλιστά γε καὶ ὅτι μετὰ τὴν καθαίρεσιν τῆς διακονίας, τῶν καθελόντων αὐτὸν οὐ λυσαμένων τὴν ψῆφον, ὁ δὲ καθελκόμενος ἐκεῖθεν ὅμως καὶ πρὸς βαθμὸν ἀνεπήδησε μείζονα· καὶ μὴν καὶ τὰς περὶ Κάνδιδον χειροτονίας ἀπεδοκίμαζεν ὡς παρὰ τὴν κοινὴν νεωτερισθείσας γνώμην, ἀλλὰ γὰρ καὶ τὰς ἄλλας ἃς οἱ περὶ Ἀέτιον ἐτελέσαντο. Δεξάμενος δὲ τὴν ἐπιστολὴν ἄσμενος ὁ Εὐδόξιος, τῶν μὲν ὅρκων οὓς Εὐνομίῳ ὀμώμοστο καὶ τῶν πρὸς Εὐζώϊον γραμμάτων καὶ τῶν πολλῶν αὐτοῦ καὶ ποικίλων ὑποσχέσεων, τούτων οὐδὲν ἐπὶ νοῦν ἐλάμβανεν· ἀντιγράφει δὲ πρὸς τοὺς περὶ Θεοδόσιον, ἐποτρύνων αὐτοὺς εἰς τὴν πρᾶξιν, μᾶλλον δ' ὑποτιθέμενος χωρεῖν κατὰ τῶν παρασχόντων ἢ τῶν δεξαμένων τὰς χειροτονίας. 8.5 Ὅτι ὁ βασιλεὺς Ἰωβιανὸς εἰς τὸν ἀρχαῖον κόσμον ἀποκαθίστησι τὰς ἐκκλησίας, πάσης αὐτὰς ἀπαλλάξας ἐπηρείας ὅσην αὐταῖς ὁ ἀποστάτης ἐπήνεγκεν. ἀνακαλεῖται δὲ καὶ οὓς ἐκεῖνος τῆς εὐσεβείας οὐ μεθιεμένους ἐφυγάδευσεν· τούτων καὶ Οὐαλεντινιανὸς ἦν, ἀπὸ Θηβῶν τῶν Αἰγυπτίων ἀνακομιζόμενος. 8. Ὅτι, φησίν, οἱ περὶ Κάνδιδον καὶ Ἀρριανόν, προσγενεῖς ὄντες τῷ βασιλεῖ, πρὸς αὐτὸν ἐν Ἐδέσῃ παραγίνονται καὶ τῷ Ἀθανασίῳ ἐξοικειώσασθαι τὸν βασιλέα σπουδάζοντι ἐμποδὼν ἵστανται· πλὴν ὅ γε βασιλεύς, εἰς δίαιταν κοινὴν τὰ παρ' ἑκατέρου μέρους λεγόμενα ἀναθέμενος, ῥοπὴν οὐδετέροις τέως παρέσχεν ἐπίδηλον. 8. Ὅτι Εὐδόξιος κατὰ Κανδίδου καὶ Ἀρριανοῦ πρὸς Εὐζώϊον γράφει. ὁ δὲ ἠχθέσθη μέν, συμπαραλαβὼν δὲ καὶ Ἐλπίδιον ἀντιγράφει, μεμφόμενός τε τὴν συμβουλήν, ἀποσχέσθαι δὲ κἀκεῖνον μᾶλλον ἀντιπαραινῶν τῆς τοιαύτης γνώμης· ἐν ταὐτῷ δ' ἠρέμα πως ἐπῃτιᾶτο τὴν μακρὰν ἀναβολὴν τῶν διομολογηθέντων ὑπὲρ Ἀετίου Εὐνομίῳ. 8. Ὅτι Ἰωβιανὸς ὁ βασιλεὺς πρὸς τὴν Κωνσταντινούπολιν ἀπαίρων καὶ γεγονὼς ἐν Ἀγκύρᾳ θάτερον τῶν ἑαυτοῦ παίδων Οὐαρονιανόν, κομιδῇ νέον ὄντα, ἐπιφανέστατον (ὃ παρὰ Ῥωμαίοις τὸν νωβελλίσιμον δύναται) ἀναγορεύει. ἐκεῖθεν δὲ σφοδροτάτου χειμῶνος ἐπικειμένου σὺν τῷ στρατῷ χωρεῖ ἐπὶ τὰ πρόσω. καὶ πολλοὶ μὲν κατὰ τὴν ὁδὸν διαφθείρονται, αὐτὸς δὲ μετὰ τοὺς ὑπολειφθέντας καταλαμβάνει τὰ Δαδάστανα. ἔν τινι δὲ καταλύσας σταθμῷ καὶ τροφῆς μετασχών, ἐν οἰκήματί τινι ἄρτι κεκονιαμένῳ κατακλίνεται πρὸς ὕπνον. πυρὸς δ' ἀναφθέντος ὥστε ἀλέαν ἐγγενέσθαι τῷ οἰκήματι, νοτὶς μὲν τῶν νεοχρίστων τοίχων ἀνεδίδοτο· ἠρέμα δὲ διὰ τῶν ῥινῶν παραδυομένη καὶ τοὺς ἀναπνευστικοὺς πόρους ἐπιφράττουσα καὶ ἀποπνίγουσα διαφθείρει τὸν βασιλέα, διανύσαντα ἐν τῇ βασιλείᾳ μῆνας ἐγγὺς δέκα. Ἀλλ' ὁ μὲν τούτου νεκρὸς εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν ἄγεται· ὁ δὲ στρατὸς κατὰ Νίκαιαν γεγονώς, ἡμερῶν διαγενομένων δώδεκα, τὸν Οὐαλεντινιανὸν ἀναγορεύει βασιλέα, Δατιανοῦ μὲν τοῦ πατρικίου ἐκ Γαλατίας τὴν βουλὴν γράμμασιν εἰσηγησαμένου (ἐν αὐτῇ γὰρ διά τε γῆρας καὶ τὸ τοῦ χειμῶνος ὑπελέλειπτο μέγεθος), συνεφαψαμένου δὲ τῇ πράξει Σεκούνδου τε τοῦ ἐπάρχου καὶ Ἀρινθαίου τοῦ στρατηγοῦ καὶ Γλαΐφου (τῶν δομεστίκων οὗτος ἡγεῖτο). Τοῦ δὲ στρατοῦ κατ' αὐτὴν τὴν ἀναγόρευσιν ἐπὶ τῆς ἀσπίδος ἐποχούμενον τὸν βασιλέα Προσλαβεῖν κοινωνὸν εἰς τὴν βασιλείαν ἀξιοῦντος, τῇ χειρὶ μὲν σιγᾶν αὐτοὺς ἐπιτρέπει, ἀτρέμα δὲ καὶ βασιλικῷ τῷ φρονήματι ἔφη· «βασιλέα μὲν ἐμὲ ποιεῖν ἐξ ἰδιώτου ἡ ὑμετέρα ψῆφος τὸ κῦρος ἐπεῖχεν· ἐκεῖθεν δὲ τὸ πρακτέον σκοπεῖν καὶ διευθετεῖν οὐχὶ τῶν βασιλευομένων, τοῦ δὲ βασιλεύοντος ἡ κρίσις ὑπάρχει.» Ἐπιβὰς δὲ τῇ Κωνσταντινουπόλει, κοινωνὸν μὲν τῆς βασιλείας τὸ ἀδελφὸν Οὐάλεντα ποιεῖται· συμπαραλαβὼν δ' αὐτὸν μέχρι Σερμίου, ἐπὶ τὴν Ἑσπέραν ἀπαίρει. ἐν δὲ τῷ Σερμίῳ τὰ τῆς βασιλείας πρὸς αὐτὸν διανειμάμενος ὁπόσα εἰς κόσμον καὶ τὴν ἄλλην ἐτέλει θεραπείαν, τὸν μὲν εἰς Κωνσταντινούπολιν ἀποπέμπει, τῆς Ἑῴας μοῖραν ἐγχειρίσας ὅσης ὁ Κωνστάντιος ἐπῆρχεν· αὐτὸς δὲ τὰς λοιπὰς δύο τὰς κατὰ Δύσιν ἀποκληρωσάμενος τῆς Ἑσπέρας ἐβασίλευε πάσης. μετ' οὐ πολὺ δὲ παῖδα Γρατιανὸν
From Book XIEx libro undecimo
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 65:595ἔτι μειράκιον ἐπιβιβάσας τῇ βασιλείᾳ εἰς τὸν ἑαυτοῦ συνήσκει τρόπον. 8. Ὅτι οὗτος Ὑπατίαν τὴν Θέωνος θυγατέρα παρὰ μὲν τοῦ πατρὸς ἐξασκῆσαι λέγει τὰ μαθήματα· πολλῷ δὲ κρείττω γενέσθαι τοῦ διδασκάλου, καὶ μάλιστά γε περὶ τὴν ἀστροθεάμονα τέχνην, καὶ καθηγήσασθαι δὲ πολλῶν ἐν τοῖς μαθήμασιν. λέγει δ' ὁ δυσσεβὴς Θεοδοσίου τοῦ νέου βασιλεύοντος διασπασθῆναι τὸ γύναιον ὑπὸ τῶν τὸ ὁμοούσιον πρεσβευόντων. 8.10 Ὅτι κατὰ Οὐάλεντα καὶ Οὐαλεντινιανὸν ἱστορεῖ τὸν Φιλοστόργιον γενέσθαι, ὃς ἄριστος ἰατρῶν ὑπῆρχεν, καὶ παῖδας φῦσαι Φιλάγριόν τε καὶ Ποσειδώνιον. θεάσασθαι δὲ τὸν Ποσειδώνιον ἐν ἰατρικῇ διαπρέποντα. λέγειν δ' αὐτὸν ὅμως οὐκ ὀρθῶς οὐχὶ δαιμόνων ἐπιθέσει τοὺς ἀνθρώπους ἐκβακχεύεσθαι, ὑγρῶν δέ τινων κακοχυμίαν τὸ πάθος ἐργάζεσθαι. μηδὲ γὰρ εἶναι τὸ παράπαν ἰσχὺν δαιμόνων ἀνθρώπων φύσιν ἐπηρεάζουσαν. εὐδοκιμεῖν δὲ καὶ Μάγνον ἐν Ἀλεξανδρείᾳ τὴν αὐτὴν τέχνην μεταχειριζόμενον. 8.11 Ὅτι καὶ ἄκων ὁ δυσσεβὴς Βασίλειόν τε τὸν μέγαν καὶ τὸν θεολόγον Γρηγόριον ἐπὶ σοφίᾳ θαυμάζει. Ναδιανδὸν δὲ τὴν Ναζιανζὸν ἐξονομάζει. τὸν μέντοι γε Λαοδικείας Ἀπολινάριον, ὅσα γε τὰ εἰς τὴν ἱερὰν μάθησιν, ἑκατέρου προτάττει. φησὶ δὲ ὡς Βασίλειος μὲν Ἀπολιναρίου λαμπρότερος ἦν. τῷ δὲ Γρηγορίῳ καὶ παρ' ἀμφοτέροις ἐξεταζομένῳ μείζω βάσιν εἰς συγγραφὰς εἶχεν ὁ λόγος· καὶ ἦν εἰπεῖν Ἀπολιναρίου μὲν ἁδρότερος, Βασιλείου δὲ σταθερώτερος. 8.12 Ὅτι οὐ μόνον τὸν μέγαν Βασίλειον, ἀλλὰ καὶ τὸν Ἀπολινάριον λέγει πρὸς τὴν ἀπολογίαν Εὐνομίου ἀντιγράψαι. εἶτα πάλιν Εὐνομίου ἐν πέντε λόγοις συμπλακέντος Βασιλείῳ, ἐντυχεῖν ἐκεῖνον τῷ πρώτῳ καὶ βαρυθυμήσαντα λιπεῖν τὸν βίον· οὕτως αὐτῷ τὸ ψεῦδος ἐπὶ πολλῷ τῆς ἀληθείας τετίμηται. 8.13 Ὅτι τῶν εἰρημένων ἁγίων ἀνδρῶν, Βασιλείου καὶ Γρηγορίου, περιφανῶς καὶ ἀναίδην καταψεύδεται· μὴ γὰρ λέγειν αὐτοὺς ἄνθρωπον γεγενῆσθαι τὸν υἱόν, ἀλλ' ἐνοικῆσαι ἀνθρώπῳ, καὶ ταύτῃ διαζυγῆναι τὸν Ἀπολινάριον τῆς μοίρας αὐτῶν. αἰτιᾶται δὲ κἀκεῖνον, οὐκ ἐφ' οἷς τοῖς εὐσεβέσι παρέσχεν αἰτίαν, ἀλλ' εἰς ἑτέραν αὐτὸν κατασύρειν εἰσάγει σπουδήν. λέγει δὲ μετὰ τῶν ἄλλων ὅτι καὶ τὴν τῶν σωμάτων ἀνάστασιν ἀπεκήρυξεν. 8.14 Ὅτι, φησίν, Ἀπολινάριος κατὰ Πορφυρίου γράψας ἐπὶ πολὺ κρατεῖ τῶν ἠγωνισμένων Εὐσεβίῳ κατ' αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τῶν Μεθοδίου κατὰ τῆς αὐτῆς ὑποθέσεως σπουδασμάτων. 8.15 Λέγει δ' οὖν, οὐκ οἶδ' ὅθεν λαβών, τὸν Ἀπολινάριον ἐπίσκοπον εἶναι, καὶ τὸν Νουᾶτον ἐκ φυλῆς ὁρμᾶσθαι τῶν Φρυγῶν. 8.16 Ὅτι Οὐαλεντινιανὸν καὶ Οὐάλεντα τὴν Κίβαλιν λαχεῖν ἀναγράφει πατρίδα. 8.17 Ὅτι τῶν τὸ ὁμοούσιον δοξαζόντων Θεόδωρος μέν, φησίν, ἐκδηλότατος ἐγεγόνει, τῆς ἐν Θρᾴκῃ ἐφορεύων Ἡρακλείας, καὶ Γεώργιος δέ, Ἀλεξανδρεὺς μὲν τὸ γένος καὶ τῶν ἐκ φιλοσοφίας ὁρμωμένων, τῆς δὲ κατὰ Συρίαν Λαοδικείας ἐπιστατῶν. δεύτεροι μετ' αὐτοὺς τῷ χρόνῳ Εὐστάθιος γηραιὸς ἀνὴρ καὶ τῷ πλήθει αἰδοῖός τε καὶ πιθανός, καὶ δὴ καὶ Βασίλειος, ἀλλὰ γὰρ καὶ Μακεδόνιος ὁ Κωνσταντινουπόλεως καὶ ὁ Κυζίκου ἐπίσκοπος Ἐλεύσιος· μεθ' ὧν Μαραθώνιος καὶ Μαξιμῖνος, τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐκκλησίας πρεσβύτεροι. 8.18 Ὅτι παραβάλλων τὸν Εὐνόμιον Ἀετίῳ, εἰς μὲν ἰσχὺν ἀποδείξεων καὶ ἑτοιμότητα τῶν πρὸς ἕκαστα ἀπαντήσεων προτάττει Ἀέτιον, ἀτεχνῶς γάρ φησιν ἐπὶ τῆς γλώττης ἄκρας αὐτοῦ ἅπαντα δοκεῖν ἀθρόα κεῖσθαι· σαφηνείᾳ δὲ διδασκαλίας καὶ συμμετρίᾳ καὶ τῷ πρὸς τοὺς μαθησομένους μάλιστα ἁρμοδιωτάτῳ τὸν Εὐνόμιον. 9.τ ΕΚ ΤΗΣ ΕΝΝΑΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ 9. Ὅτι τῷ Φιλοστοργίῳ ὁ ἔννατος λόγος Ἀετίου χειρῶν ὑπερφυῆ ἔργα Εὐνομίου τε καὶ Λεοντίου διαπλάττει· καὶ δὴ καὶ Κανδίδου καὶ Εὐαγρίου καὶ Ἀρριανοῦ καὶ Φλωρεντίου καὶ μάλιστά γε Θεοφίλου τοῦ Ἰνδοῦ, καί τινων ἄλλων οὓς ἡ αὐτὴ τῆς ἀσεβείας λύσσα θερμοτέρους ἐπεδείκνυ. καὶ ταῦτα κατὰ τὸ ἀπιθανώτατον ἀναπλάττοντι οὐδεμία παρῆν αἴσθησις τῆς ἀτοπίας ἀνακουφίζουσα. 9. Ὅτι Μωσῆς, φησίν, τοὺς περὶ Ἰαννὴν καὶ Ἰαμβρὴν ἐν ἕλκεσικολασάμενος, καὶ τὴν θατέρου τούτων μητέρα τῷ θανάτῳ παρεπέμψατο. 9.3 Ὅτι Οὐάλης, φησίν, ἐκ τῶν Ἰλλυριῶν
πρὸς τὸν πόλεμον αὐτὸς ἐξαρτύεται. Προς δὲ ὑπο- φαίνοντος ἐκστρατεύει κατὰ τοῦ τυράννου. Καὶ ταῖς *Αλπεσι προσβαλὼν ἐκράτησεν αὐτῶν προδοσία. Συμ πλακέντος δὲ τῷ τυράννω κατὰ τὸν ποταμὸν (Ψυχρόν ὕδωρ αὐτῷ τὴν ἐπωνυμίαν ποιοῦνται), καὶ μάχης καρτερᾶς γενομένης, καὶ πολλῶν ἑκατέρωθεν ἀπολ λυμένων, ὅμως ἡ νίκη, τὸν τύραννον μυσαχθεῖσα, τὴν ἔννομον βασιλείαν συνδιεκόσμει. Συλλαμβάνεται τοίνυν ὁ τύραννος καὶ τῆς κεφαλῆς ἀποτέμνεται. Ο μέντοι Αρβαγάστης ἀπογνούς, ἐπιπεσὼν ἀναιρεί ἑαυτὸν τῷ ξίφει. Μετὰ δὲ ταῦτα παραγεγονὼς ὁ βασιλεὺς ἐν Μεδιολάνω μεταπέμπεται τὸν ἑαυτοῦ παῖδα Ονώριον, καὶ τὴν Ἑσπέραν εγχειρίζει πάσαν. Μετὰ δὲ τὴν κατὰ τοῦ τυράννου νίκην, τῇ τοῦ ὑδέρου νόσῳ κρατηθεὶς, τελευτᾷ τὸν βίον, βασιλεύσας δέκα Β καὶ ἐξ ἔτη· ἐν ὅλοις δὴ βασιλεύων (72) εἰς ὑψηλούς τοῦ βίου καταλήξας τέρμονας. Επί τε γὰρ νίκαις λαμπραῖς, καὶ μοναρχήσας Ῥωμαίων, καὶ δυοῖν βα- σιλέων πατέρα ἑαυτὸν ἐπιδὼν, καὶ τούτοις ἀστα σίαστον παραπέμψας τὴν βασιλείαν, κἀπὶ τῆς ἑαυτοῦ κλίνης εὐδαιμονέστατα προλείπει τὸν βίον, τοῦ θερ- μου μοι δοκῶν κατὰ τῶν εἰδώλων ζήλου τοῦτο γέρας εξενεγκών. Ταῦτα λέγων ὁ δυσσεβὴς περὶ τοῦ εὐσε βεστάτου Θεοδοσίου, οὐκ αἰσχύνεται κωμῳδεῖν αὐτὸν ἐπ' ἀκρασίᾳ βίου καὶ τρυφῆς ἀμετρίᾳ, δι᾽ ἦν αὐτὸν ἀλῶναι γράφει καὶ τῷ τοῦ ὑδέρου νοσήματι. γ. Οτι Αρκαδίῳ μὲν ἐπ' Ἀνατολῆς Ρουφίνος παρεδυνάστευε· κατὰ δὲ τὴν Δύσιν τῷ γνωρίῳ τὴν αὐτὴν ὁ Στελίχων τάξιν διέσωζεν. Εκάτερος γὰρ αὐτῶν, ἑκατέρῳ τῶν Θεοδοσίου παίδων τὸ τῆς βασι- λείας σχῆμα καὶ τὸ ὄνομα νέμειν οὐ παραιτούμε νος (73), το κράτος τῆς ἀρχῆς διὰ χειρὸς καὶ γλώσσης εἶχεν (74), ἐν ὑπάρχου προσηγορία βασιλεύων τοῦ βασιλεύοντος. Οὐδέτερος δὲ αὐτῶν οἷς ὑπῆρχε τῶν βασιλέων Εστεργεν. Ὁ μὲν γὰρ Ρουφίνος καὶ τὸ τῆς βασιλείας όνομα εἰς ἑαυτὸν μεθέλκειν ἐτέχναζεν· ὁ Στελίχων δὲ (75) τῷ ἑαυτοῦ παιδὶ Εὐχερίφ περι Εἰς ὑψηλοὺς τοῦ βίου καταλήξας τέρμονας. μένειν οὐ παραιτούμενος" νέμειν ἐπαραιτούμενος, ίσως παραιτούμενος. εκατέρῳ τῶν βασιλέων νέμειν, νέμειν σὺν ἑκατέρῳ. νέμειν οὐ παραιτούμενος, χαριζόμενος. καὶ γλώσ σης. διά χειρὸς εἶχεν, Ὁ μὲν Στελίχων ἐν στρα τηγοῦ, ὁ δὲ Ρουφίνος ἐν ὑπάρχου προσηγορία, PHILOSTORGII coronam imposuit. Ipse vero ea quæ ad bellum A erant necessaria, tola hyeme preparavit. Appetente autem vere, adversus tyrannum expeditionem sus- cepit. Cumque ad Alpes venisset, eas proditione occupavit, et congressus cum tyranno juxta fluvium qui Frigidus cognominatur, acri prælio commisso, et quamplurimis utrinque cesis, tandem victoria tyrannum aversata, legitimum imperatorem coro- navit. Captus igitur tyrannus et capite truncatus est. Arbogastes vero omni spe abjecta, gladio suo jacumbens, mortem sibi conscivit. Posthsee impe rator Mediolanum ingressus, Honorium filium suum evocavit, eique totius Occidentis imperium tradidit. Post relatam autem de tyranno victoriam Theodo- sius aquæ intercutis morbo correptus, vitam fnivit, cum regnasset annis sexdecim. Porro quaudiu im- peravit, ad summum humanæ felicitatis pervenit fastigium. Nam et ob victorias illustris, et totius imperii Romani monarchiam obtinens, et duorum imperatorum sese videns patrem, et imperium illis firmum ac seditionis expers relinquens, in suo denique lecto felicissima morte sublatus est; zeli sui quo adversus simulacrorum cultum exarsit, hanc mercedein, ut mihi quidem videtur, referens. Haec cum de Theodosio dicat impius Philostorgius, ipsum tamen non pudet, ob intemperantiam vitæ et ob immodicas delicias eumdem traducere, eaque ex causa morbum aquæ intercutis contraxisse iltum dicit. - C cho. In Orientis quidem partibus Rufinus apud Arcadium summam potestatem obtinebat ; in Oeci- " elente autem Stilicho apud Honorium eumdem oh- tinebat locum. Uterque enim istorum, imperii monien ac speciem penes utrumque filiorum Theo- dosil remanere facile passus, robur imperii penes se retinuit, alter sub magistri militum, alter sub præfecti appellatione imperatori suo imperans. Neuter porro illorum eo loco quem apud principes suos obtinebat, contentus fuit. Nam Rutinus qui- VALESH ANNOTATIONES. verba; nec quomodo restitui possint equidem video. Certe Nicephorus hunc Philostorgii locum descri- hens, ea praetermisit. Incipit enim ab his verbis: D Quæ ver- ba Joannes Langus perperam interpretatus est học modo: Cum ad finem vitæ satis longum perve- nisset. Atqui non hoc dicit Philost. aut Niceph.,sed Theodosium imperatorem, illustriss. ac beatissi- mum vitæ finem adeptum esse: quippe qui post tot victorias de tyrannis relatas, duobus filiis im- peratoribus relictis, in suo lecto exspiravit. slimo quam scripturam in versione mea sum secutus. In ms. codice Samuelis Bocharti scriptum inveni, et in margine ascriptum est eadem manu, Quam lectionem si sequamur, sen- sus erit, Rufinum et Stilichonem nomen quidem atque habitum imperii recusasse, nec voluisse illud tanquam hæreditatem cum imperatoribus suis sor- tito dividere; vim tamen ejus ac potestatem penes se retinuisse. Sed verba Græca, meo quidem judi- cio, hunc sensum non admittunt. Ait enim Philo- storgius, quod signi fcare non potest : partiri cum utroque imperatore. Dicendum enim esset Quare prior interpretatio magis placet: quain confirmat etiam Nicephorus in libro xi, cap. 1, ubi pro ver- bis illis. ponit simpliciter dice Sanuelis Bocharti desunt verba illa, Quæ quidem otiosa prorsus milii videntur ac superiua. Sed post verba illa, de sideratur integra pericope, quam nos es conjectura restituimus hoc modo : etc. Qua quidem conjectura nihil certius esse existimo. De ambobus enim simul ioquitur Philostorgius. Nicephorus tamen vulgatam scripturam secutus est iu integra pericope, quam nos ex optimo codice Sa- 5. Arcadius et Honorius impp. Rufinus et Stili- (72) Εν όλοις δὴ βασιλεύων. Corrupta sunt he (73) Νέμειν οὐ παραιτούμενος. Scribendum exi- (74) Δια χειρός καὶ γλώσσης εἶχεν. ui ins. co- 1. lib xm. (75) 0 Ecellzur dé. Ante hæc verba deerat
PG 65:597ἐπὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν ἀφικόμενος, διὰ τιμῆς εἶχεν Εὐδόξιον. καὶ δυνάμενος μάλιστα ταῖς πρὸς Εὐνόμιον ὑποσχέσεσι πέρας ἐπιθεῖναι, τὴν γνώμην οὐκ εἶχεν συντρέχουσαν ὁ Εὐδόξιος. ἀλλὰ καὶ Εὐζωΐῳ παρῆν ὁ αὐτὸς καιρὸς ἄδειαν διδοὺς πράττειν ἅπερ ἐν Ἀντιοχείᾳ ὑπὲρ τῶν αὐτῶν συνοδικῶς διεπράξατο. τοσοῦτον δὲ αὐτῶν ἑκάτερος ἐδέησεν μνήμην ἔχειν ἐκείνων, ὥστε ὁ μὲν Εὐζώϊος εἰς τὸ κακολογεῖν τοὺς ἄνδρας ὧν ὑπερήσπιζεν ἀπετρέπετο, οὐρανοβάτας ἐπ' ἐκκλησίας εἰρωνευόμενος τοὺς ἀμφὶ τὸν Ἀέτιον, Αἰθιόπιόν τε τὸν Θεόφιλον ἐξυβρίζων, ὥσπερ οὐκ εὐσεβείας καὶ πίστεως τῶν ἀγώνων ὄντων, ἀλλὰ χρωμάτων ἐκλογῆς καὶ γένους. ὁ δὲ Εὐδόξιος ἄλλα τε κατ' αὐτῶν ἀπερρίπτει καὶ ἐπ' ἐκκλησίας· «ἀσεβεῖς μὲν αὐτούς, φησίν, οὐ λέγων, ὅπερ θέλουσιν ἀκούειν, ἵνα μὴ δόξῃ εὐπρόσωπος αὐτῶν ἡ ἀπόστασις εἶναι, λοιμοὺς μέντοι αὐτοὺς λέγω.» 9.4 Ὅτι κατὰ τὸ καρτερὸν οἱ περὶ Ἀέτιον καὶ Εὐνόμιον τῶν περὶ Εὐδόξιον διαστάντες καὶ Εὐζώϊον, τὴν μὲν Κωνσταντινούπολιν Φλωρεντίῳ ἐφεῖσαν. αὐτῶν δὲ ὁ μὲν Ἀέτιος ἐπὶ τὴν Λέσβον ἀποπλεῖ, κἀκεῖ περὶ Μιτυλήνην ἐν ἀγρῷ τινι διέτριβεν, τοὺς ἀφικνουμένους λόγοις δεξιούμενος· δῶρον δ' ἦν ὁ ἀγρὸς Ἰουλιανοῦ τοῦ βασιλέως τῆς πρὸς αὐτὸν διαθέσεως σύμβολον. ὁ δὲ Εὐνόμιος ἐπὶ τὴν Καλχηδόνα διάρας, ἐν αὐτῇ κατά τινα κῆπον, οἰκεῖον κτῆμα πλησιάζον τοῖς ἐπιθαλαττίοις τείχεσιν, ἐποιεῖτο τὴν δίαιταν, οὐδ' αὐτὸς τῶν προσιόντων ἐλάττω συνεισάγων τὴν πρόνοιαν. οὐδέτερος δ' αὐτῶν ἐκκλησίας ἦρχεν ἀποτεταγμένως, ἀλλὰ κοινοὺς αὐτοὺς οἱ ὁμόδοξοι πατέρας ἦγον καὶ ἡγεμόνας. ὁ δέ γε Εὐνόμιος οὐδὲ ἱερουργίας ἐξ οὗ τῆς Κυζίκου μετέστη οὔμενουν εἰς ὅσον ἐνεβίω χρόνον ἥψατο· καίτοι τῶν ὁμοδόξων ἐπισκόπων οὐδεὶς ἦν ὃς τῆς ἐκείνου γνώμης χωρὶς οὐδὲν τῶν ἐκκλησιαστικῶν διεπράττετο. 9.5 Ὅτι τρίτου τῆς βασιλείας ἔτους Οὐάλης ἐπιβάς, ἐπὶ Πέρσας ἐστράτευσε, καθ' ὃν καιρὸν καὶ Προκόπιος τὴν τυραννίδα κατὰ Κωνσταντινούπολιν ἐσκευάσατο. ὁ δὲ Προκόπιος οὗτος εἰς τὸ τοῦ Ἰουλιανοῦ γένος ἀνεφέρετο· καὶ πολλοὶ ἀνεκινοῦντο λογισμοὶ τὴν βασιλείαν αὐτῷ περιάπτοντες, καὶ τοὺς λογισμοὺς καὶ λόγοι διέφερον. διὰ τοῦτο, Ἰωβιανοῦ βασιλεύσαντος, τῆς Μεσοποταμίας οὗτος ἀποδρὰς καὶ πολλοὺς ἐν ταλαιπωρίᾳ τόπους ἀμείψας, φεύγων τε μετὰ τῆς γυναικὸς καὶ κρυπτόμενος, ὡς ἀπείρηκε πλανώμενος, τὸν ἔσχατον, φησί, ἀναρρίπτει κύβον. καὶ τὴν Καλχηδόνα καταλαβών, ἐν τῷ τοῦ Εὐνομίου ἀγρῷ, τῆς πόλεως ἔξωθεν διακειμένῳ, οὐδ' ἐπιδημοῦντος τοῦ δεσπότου, ἑαυτὸν κατακρύπτει· ἐκεῖθεν δὲ εἰς τὴν πόλιν διάρας, ἐγκρατὴς ἀναιμωτὶ τῆς βασιλείας γίνεται. εἶτα μετ' οὐ πολὺν χρόνον πολέμῳ συρραγεὶς Οὐάλεντι, προδοσίᾳ τῶν αὐτοῦ στρατηγῶν Γομαρίου καὶ Ἀγελίου ἡττᾶται· καὶ φεύγων καταλαμβάνει τὴν Νίκαιαν. τῇ δὲ ἐπαύριον διανοηθεὶς ἐκεῖθεν ἀπαίρειν, ὑπὸ Φλωρεντίου, ὃς φρούραρχος ὑπ' αὐτοῦ τῆς πόλεως κατέστη, συλλαμβάνεται, καὶ δεσμώτην αὐτὸν ὁ συλλαβὼν πρὸς Οὐάλην ἄγει. καὶ Προκόπιος μὲν τῆς κεφαλῆς ἀποτέμνεται, ἐπὶ μῆνας ἓξ μετεωρισθεὶς τῇ τυραννίδι· Φλωρεντίῳ δὲ οὐδὲ ἤρκεσεν εἰς σωτηρίαν ἡ προδοσία, ἀλλὰ πυρὶ διδόασιν αὐτὸν ὁ στρατὸς κατ' ὀργὴν παλαιάν, διότι φρουρῶν ἐκεῖνος ὑπὸ Προκοπίου τὴν Νίκαιαν πολλοὺς αὐτῶν ἐκάκωσεν αἱρουμένους τὰ Οὐάλεντος. 9. Ὅτι Προκοπίῳ ἔτι τῆς τυραννίδος ἐποχουμένῳ Εὐνόμιος πρὸς αὐτὸν ἐν Κυζίκῳ διάγοντα παραγίνεται. ἡ δὲ ἄφιξις λύσιν ἔπραττεν τῶν ἐν δεσμοῖς ὑπ' αὐτοῦ κατεχομένων· ὁ δεσμὸς δὲ τούτους ἐπίεζεν, ὅτιπερ ἔστεργον τὰ Οὐάλεντος, καὶ οἱ τῶν δεσμίων συγγενεῖς ἐξεβιάσαντο τὸν Εὐνόμιον τὴν πρεσβείαν ὑπελθεῖν. ὁ δὲ ὑπελθὼν καὶ τοὺς ἄνδρας λύσας, θᾶττον ἐπανῆκεν. Ὑπὸ δὲ τοὺς αὐτοὺς χρόνους καὶ Ἀέτιον ὁ τῆς νήσου παρὰ τοῦ Προκοπίου σταλεὶς ἄρχειν, διαβληθέντα παρὰ τῶν ἐπιχωρίων τὰ Οὐάλεντος αἱρεῖσθαι, εἰς κρίσιν εἷλκεν· καὶ θάνατος ἂν βίαιος διεδέξατο τὴν διαβολήν, εἰ μή τις ἀφικόμενος κατ' ἐκεῖνο καιροῦ τῶν παραδυναστευόντων Προκοπίῳ, τὸν Ἀέτιον τοῦ ξίφους ἁρπάζει. καὶ γὰρ πρὸς γένους ὢν ὁ καταπεμφθεὶς ἐκ Προκοπίου Ἐρρενιανοῦ καὶ Γερρεσιανοῦ
έπτειν ἡγωνίζετο. ᾿Αλλὰ τὸν μὲν Ρουφίνον ὁ ἀπὸ Ῥώμης ανακομισθείς στρατός. οἱ τῷ Θεοδοσίῳ κατά τοῦ τυράννου συνεστρατεύσαντο, ἐν τῷ λεγομένῳ τριβουναλίου (76), πρὸς αὐτοῖς τοῖς τοῦ βασιλέως ποσί, ταῖς μαχαίραις κατεκέψατο· τοῦτο μὲν ἔχοντες ἐντολὰς παρὰ Στελίχωνος εξεργάσασθαι. τοῦτο δὲ καὶ διότι μυκτηρίζων αὐτοὺς ἐπεφώρατο. Καὶ κατ' ἐκεί στην απερράγη τὴν ἡμέραν τῆς ζωῆς. καθ' ὧν οἱ πρατολόγοι (77) μονονουχὶ τὴν ἀλουργίδα αὐτῷ περιεβάλοντο. Εὐμήκης δέ, φησί, ὁ Ρουφίνος ἦν καὶ ἀνδρώδης· καὶ τὴν σύνεσιν αἱ τε τῶν ὀφθαλμῶν κι νήσεις ἐδήλουν, καὶ τῶν λόγων ἡ ἑτοιμότης. Ὁ δὲ Αρκάδιος βραχὺς τῷ μεγέθει, καὶ λεπτὸς τὴν ἕξιν, καὶ ἀδρανὴς τὴν ἰσχύν, καὶ τὸ χρῶμα μέλας· καὶ τὴν τῆς ψυχῆς νωθείαν οἵ τε λόγοι διήγγελλον, καὶ τῶν ὀφθαλμῶν ἡ φύσις, ὑπνηλῶς τε καὶ δυσαναφό- Β ρως αὐτοὺς δεικνύουσα καθελκομένους. "Α καὶ τὸν Ρουφίνον ἠπάτα, ὡς ἐξ αὐτῆς μόνης της όψεως ὁ στρατὸς αὐτὸν μὲν αἱρήσεται χαίρων βασιλέα, ἀπο σκευάσεται δὲ τὸν ᾿Αρκάδιον. Τὴν μέντοι κεφαλὴν Ρουφίνου τεμόντες τῷ στόματι λίθον ἐνέθεσαν, ἐπὶ καμάκου δ' ἀναρτήσαντες πανταχοῦ περιέθεων· καὶ τὴν ἀξιὰν ὡσαύτως τεμόντες ἐν τοῖς ἐργαστηρίοις τῆς πόλεως περιήγον, Δότε τῷ ἀπλήστῳ, λέγοντες. Καὶ πολὺ χρυσίον ἡ αἴτησις ἠρανίσατο· οἷα γὰρ ἐπὶ καταθυμίῳ θεάματι, προθύμως τὸ χρυσίον οἱ ὁρῶντες ἀντιδίδοσαν. Αλλ' ὁ μὲν Ρουφίνου τῆς βασιλείας ἔρυς εἰς τοῦτο περιέκοψε (78). Καὶ τὸν Στελίχωνα δὲ, ὡς οὗτος λέγει, ἐπιβουλὴν κατὰ τοῦ Ονωρίου συστη σάμενον, αὐτόν τε καὶ τοὺς συστασιώτας ὁ τὸ σύν θέμα παρὰ τοῦ βασιλέως δεξάμενος στρατὸς ἀπο- στάττουσιν. δ. Ότι Ευτρόπιος, φησί, μετὰ 'Ρουφίνον, ἐκ δού λων εὐνοῦχος εἰς τὰ βασίλεια παρεισδύς, καὶ τὴν τοῦ πραιποσίτου τιμὴν ἀναβις (79), τοῖς παροῦσιν οὐκ ἠγάπησεν. Ἀλλ᾽ ἐπειδήπερ αὐτὸν ἡ ἐκτομὴ τῆς αλουργίδος ἀπεστέρες, πείθει βασιλέα, πατρίκιον το αὐτὸν καὶ ὕπατον ἀναγράφειν. Καὶ ἦν λοιπὸν πατὴρ ὁ εὐνοῦχος βασιλέως, ὁ μηδὲ τὸν τυχόντα παῖδα είναι (79') δυνάμενος. Ο μὲν γὰρ Ρουτίνος καὶ τὸ τῆς βασιλείας όνομα εἰς ἑαυτὸν μεθέλκειν ἐτέχναζεν. στρατολόγοι ἀστρολόγοι στρατολόγος, προέκοψεν. παρέκοψεν. προέβη προέκοψε. καὶ ἐς τὴν τοῦ πραιποσίτου, ECCLESIASTICAE HISTORIA LIB. XI. A dan etiam imperatorium nomen ad se ipsum tia- here omni arte studebat; Stilicho vero tilio sum Eucherio imperium vindicare nitebatur (80). Sed Rufinum milites qui una cum Theodosio ad bellum adversus tyrannum profecti erant, Roma reversi, in loco qui tribunal dicitur, ad ipsos imperatoris pedes gladiis contrucidarunt; tum quod ipsis id mandatum fuerat a Stilichone, tum quod derideri se a Rufino deprehenderant. Cæterum eo ipso die interfectus est, quo astrologi illum purpura tantum non induerant. Porro Rufinus procero corpore, es virilis animi fuit, ut seribit Philostorgius; soler- tiam vero ejus, tuin oculorum motus, tum linguæ facundia declarabat. Contra vero Arcadius, brevis statura, et habitu corporis tenuis, et viribus infir- mus, et colore niger fuit : mentis quoque socordia, C tum ex ejus sermonibus, tum ex conniventibus oeulis apparebat, qui, dormientium more, clausi, ægre admodum aperiebantur. Quæ quidem res Rufinum deceperunt, quasi exercitus primo statim aspectu, ipsum quidem imperatorem libentissime creaturus, Areadium vero abjecturus esset. Porro milites cum Rufino caput amputassent, lapidem ori ejus immiserunt, hasteque infixum circumferentes, quaquaversum discurrere cœperunt; dextram quo- que ejusdem præcisam gestantes, per singulas offi- cinas urbis circumtulerunt, hæc addentes: Date stipem insatiabili. Magnamque auri vim hujusmnoli postulatione collegerunt; hi enim qui caput illud videbant, tanquam ob jucundum ipsis spectaculum libenti animo aurum largiebantur. (31) Ac Rufu quidem ambitio et imperandi cupiditas hunc exitum interfecit. - sortita est. Stilichonem quoque ob insidias Honorio structas, ut ait Philostorgius, exercitus, accepta ab imperatore tessera, una cum conjurationis sociis Eutropius eunuchus, servili genere ortus, cum in palatium irrepsisset, et ad dignitatem præpositi evectus esset, præsenti tamen fortuna miuime con- tentus fuit. Sed quoniam genitalium-abscissio eunt imperio submovebat, persuasit imperatori, ut ipsum Patricium et consulem renuntiaret. Itaque eunu- chus, qui ne vilem quidem filium gignere poterat, pater deinceps imperatoris fuit. VALESH ANNOTATIONES. muelis Bocharti adjecimus in hunc modum: D Quam scripturam confirmat Nicephorus in capite primo libri xı. bunali quod erat in Septimo, multa notavi in Com- mentariis ad Animianun Marcellinum pag. 346, que Jacobus Gothofredus in Annotationibus ad bunc Philostorgii locuin magna ex parte descripsit. delectus militum agendos missi erant, non satis expressit Philostorgius. Videtur tamen fuisse prin- cipales milites, quorum maxima erat auctoritas in exercitu : quos Rufinus pecunia corruperat ut im- peratorem ipsum proclamarent. Hæc vox tamen mihi valde suspecta est, nec video quomodo con- venire possit huic loco; nam Philostorgius paulo ante dixit, universos milites infensos fuisse Rutino. Cur ergo nunc isti Rufnum purpura induere conantur? omnino scribendun hic mihi videtur, non Astrologi enim seu Mathematici Rufino imperium prædixerant. Occisus est autem Rutinus eo ipso die, quo Astro- logi illum imperatorem fore pronuntiaverant. scriberetur In manuscripto codice Bo- charti scriptum iuvent Sed Nicephorus emendationem nostram confirmat : enim posuit ; quod idem est ac Addenda videtur præpositio hoc modo, etc. 4. Eutropius eunuchus. Post cædem Rufini¸ . (76) Ἐν τῷ λεγομένῳ τριβουναλίῳ. De hoc tri- (77) Οι στρατολόγοι. Quinamo sint isti qui ad (78) Εἰς τοῦτο περιέκοψεν. Melius, ni fallor, (79) Καὶ τὴν τοῦ πραιποσίτου τιμὴν ἀναβάς. (70) Φύναι. F. φύσαι. Επιτ. (80) Socr. lib. vi, cap. 1. Soz. lib. vul, cap. 4. (81) Soz. lib. ix. cap. 4.
PG 65:599(ἀδελφοὶ δὲ ἤστην οὗτοι, καὶ τῷ Εὐνομίῳ συνῆσάν τε καὶ συνδιεβέβληντο), οὕτως δὲ οὗτος κατὰ πολλὴν ἐξουσίαν καὶ τὸν καταδικασάμενον αὐτοὺς ἀπειλήσας καὶ τὴν ἐπ' αὐτοὺς θανατηφόρον ἀνασωσάμενος ψῆφον, καθαροὺς ἀπολύει τῶν ἐπικληθέντων. Ὁ δὲ Ἀέτιος τοὺς μεθ' ἑαυτοῦ συναναλαβὼν ἐπὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν ἀπαίρει, κἀκεῖ συνῆν Εὐνομίῳ τε καὶ Φλωρεντίῳ. καὶ μετ' οὐ πολὺ χρόνον τελευτᾷ, Εὐνομίου τό τε στόμα συνελόντος καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῖς δακτύλοις περιστείλαντος, καί γε καὶ τὴν ἄλλην κηδείαν μετὰ τῶν ὁμοφρόνων τελεσαμένου πρὸς τὸ λαμπρότατον. 9. Ὅτι κατὰ Μαρκιανούπολιν Εὐδοξίου συνδιατρίβοντος τῷ Οὐάλεντι, ὁ ἐν Κωνσταντινουπόλει κλῆρος ψηφίζονται ταύτης ἀπελαύνεσθαι τὸν Ἀέτιον. ὁ δὲ τὴν Καλχηδόνα καταλαβών, γράφει τὸ συνενεχθὲν Εὐδοξίῳ. ὁ δὲ οὐ μόνον οὐκ ἀπεστράφη τοῖς γεγραμμένοις, ἀλλ' ὅτι μὴ καὶ μείζω πάθοι δυσχεραίνων ἐπεδείκνυτο. 9. Ὅτι συκοφαντοῦσι, φησίν, Εὐνόμιον ἐν τῷ οἰκείῳ ἀγρῷ κατακρύψαι τὸν Προκόπιον τὴν τυραννίδα παλαμώμενον. καὶ μόλις αὐτὸς τὰς διαβολὰς καὶ τὸν ἐκεῖθεν διεκρούσατο θάνατον. ὑπερόριος δ' οὖν εἰς τὴν Μαυρουσίδα γῆν ἐκπέμπεται, Αὐξονίου τοῦ τῶν πραιτωρίων ἐπάρχου τὴν φυγὴν αὐτῷ ἐπιβαλόντος. ἀλλ' ὁ μὲν χειμῶνος ὄντος ἐπήγετο· κατὰ Μοῦρσαν δὲ τῆς Ἰλλυρίδος φθάσας, ἧς ἐπίσκοπος ἐτύγχανέ τις Οὐάλης, δεξιώσεώς τε πολλῆς ἀπολαύει καὶ τῆς ὑπερορίας ἀνακομίζεται, πρὸς τὸν βασιλέα παραγεγονότος τοῦ Οὐάλεντος σὺ Δομνίνῳ (τῆς Μαρκιανουπόλεως δὲ ἐπίσκοπος οὗτος ἦν) καὶ τὰ κατ' αὐτὸν δεινοπαθῶς ἀναδιδαξάντων. Ὥρμησε δὲ ὁ βασιλεὺς εἰς ὄψιν μετὰ τὴν ἀνάκλησιν Εὐνομίῳ ἐλθεῖν, ἀλλ' ὁ Εὐδόξιος τέχναις τὴν θέαν ἐπέχει. μετὰ τοῦτο δὲ εἰς Νίκαιαν ἀφικόμενος ἐπίσκοπον αὐτῇ καθιδρῦσαι (ἐτεθνήκει γὰρ Εὐγένιος ὁ ταύτην ἐφορεύων), πρὶν ἢ πέρας ἐπιθεῖναι τῇ βουλῇ τὸν βίον ἐκλείπει. καὶ μετάγεται Δημόφιλος ἀπὸ Βερροίας ἐν Κωνσταντινουπόλει, Οὐάλεντος τοῦ βασιλέως συνοδικὴν ὑποκριναμένου ψῆφον. 9. Ὅτι, φησίν, ἐν Βορισσῷ (κώμη δὲ τῆς δευτέρας Καππαδοκίας τὸ χωρίον) πρεσβύτερος Ἀνύσιος ᾤκει, υἱοὺς μὲν τέσσαρας ἔχων, θυγατέρα δὲ μίαν, ἧς Εὐλάμπιος μὲν ἡ ὀνομασία, Φιλοστόργιον δὲ ἐγείνατο τὸν ταῦτα γεγραφότα. ὁ δὲ ταύτης ἀνήρ, Καρτέριος ὄνομα, τὴν Εὐνομίου δόξαν ἐτίμα. καὶ πείθει τὴν γυναῖκα πρὸς τὴν αὐτοῦ μετατάξασθαι γνώμην· καὶ γὰρ ἐκ πατρὸς καὶ μητρὸς αὕτη τὸ ὁμοούσιον ἔστεργεν. ἡ δὲ πεισθεῖσα τοὺς ἀδελφοὺς συνεφέλκεται, εἶτα κατὰ μέρος καὶ τὸν πατέρα καὶ τοὺς ἄλλους οἰκείους. 9.10 Ὅτι Δημόφιλος, φησί, ἐγκαθίσταται τῇ Κωνσταντινουπόλει ὑπὸ Θεοδώρου μάλιστα τοῦ Ἡρακλείας ἐπισκόπου. ἐδόκει γὰρ τὸ προνόμιον οὗτος ἔχειν τῆς τοιαύτης ἱερουργικῆς ἐνεργείας. πολλοὶ δὲ τοῦ παρόντος ὄχλου ἐν τῇ τοῦ Δημοφίλου καθιδρύσει ἀντὶ τοῦ «ἄξιος» ἀνεβόων τὸ «ἀνάξιος». 9.11 Ὅτι μετὰ Αὐξόνιον Μόδεστος ἔπαρχος καταστάς, καὶ ἀπεχθῶς, φησίν, ἔχων πρὸς Εὐνόμιον, ἐρήμην αὐτοῦ κατεδικάσατο, ὡς τὰς ἐκκλησίας καὶ τὰς πόλεις ἐκταράσσοντος· καὶ εἰς Ναοξίαν αὐτὸν φυγαδεύει τὴν νῆσον. 9.12 Ὅτι Μάζακα τὸ πρῶτον ἐκαλεῖτο ἡ Καισάρεια, ἀπὸ Μοσὸχ τοῦ Καππαδοκῶν γενάρχου ἑλκυσαμένη τὸ ὄνομα· τοῦ χρόνου δὲ πορευομένου κατὰ παρέγκλισιν ἤδη Μάζακα προσωνόμασται. 9.13 Ὅτιπερ Εὐνομίου, φησί, λιπόντος τὴν Κύζικον οὐδεὶς τέως ἀντικατέστη ἐπίσκοπος. Δημόφιλος δὲ σὺν Δωροθέῳ καί τισιν ἄλλοις ἀφικόμενος ἐγκαταστῆσαι, οὐδὲν περαίνειν ἠδύνατο διὰ τὸ τοὺς ἐν αὐτῇ τὸ κατ' οὐσίαν ὅμοιον ἐκ τῶν Ἐλευσίου διδαγμάτων τὴν δόξαν κρατύνοντας πρεσβεύειν εἰς τὸ ἀμετάθετον. Δημοφίλου δὲ καὶ τῶν σὺν αὐτῷ τὴν τῶν Κυζικηνῶν ἀναδεξαμένων πρόκλησιν καὶ τὸν Ἀέτιον καὶ Εὐνόμιον ἀναθεματισάντων (τοῦτο γὰρ ἦν ἡ πρόκλησις) Ἀνόμοιόν τε τὸν Εὐνόμιον δημοσίοις καὶ λόγοις καὶ γράμμασιν ἀνακηρυξάντων, καὶ τὴν πίστιν αὐτῶν καὶ δὴ καὶ τοὺς παραδεχομένους αὐτῶν τὰ μαθήματα ὑπὸ τὴν αὐτὴν ἀρὰν ποιησαμένων, ὑφίστανται τὴν χειροτονίαν, οὐχ ἕτερόν τινα ταύτην ὑπελθεῖν ἀνασχόμενοι, ἀλλ' ὃν
PG 65:603αὐτῶν αἱ ψῆφοι προσέταττον. ὁ δέ γε χειροτονηθεὶς εὐθὺς λαμπρῶς ἐκήρυττε τὸ ὁμοούσιον. 9.14 Ὅτι, τελευτήσαντος Εὐζωΐου τοῦ Ἀντιοχείας, ὁ Δωρόθεος ἐξ Ἡρακλείας τῆς Θρᾴκης πρὸς τὸν ἐκείνου μεθίσταται θρόνον. διασύρει δὲ τόν τε Δημόφιλον καὶ Δωρόθεον ὁ συγγραφεύς, τὸν μὲν ἀλαζονέστατον λέγων, τὸν δὲ Δημόφιλον φύρειν τε πάντα καὶ συγχεῖν ἀκρατέστατον, καὶ μάλιστά γε τὰ ἐκκλησιαστικὰ δόγματα· ὥστε ποτὲ καὶ κατὰ Κωνσταντινούπολιν ἐκκλησιάζοντα φάναι τὸ σῶμα τοῦ κυρίου, ἀνακραθὲν τῇ θεότητι, εἰς τὸ ἀδηλότατον κεχωρηκέναι, ὃν τρόπον καὶ γάλακτος ξέστης τῷ παντὶ τῆς θαλάσσης ἐπιβληθεὶς συστήματι. Πατρὶς δ' ἦν ἡ Θεσσαλονίκη τῷ Δημοφίλῳ, καὶ τὸ ἄλλο γένος οὐκ ἄσημον. κατὰ δὲ τῶν λεγομένων Εὐνομιανῶν πολὺς ἔρρει ταῖς κακώσεσιν ὁ Δημόφιλος. 9.15 Ὅτι κατὰ τοὺς Οὐάλεντος χρόνους τῶν Ἑλληνικῶν χρηστη.15 ρίων τοῖς προσιοῦσιν ἀνεδίδοντο ψῆφοι κατάστικτοι γράμμασι, ἃ συντιθέμενα τοῖς μὲν τὸν Θεοδόσιον ἐδόκει δηλοῦν, τοῖς δὲ τὸν Θεόδουλον, ἢ τὸν Θεόδωρον, ἤ τινα ἄλλον παραπλήσιον, μέχρι γὰρ τοῦ δέλτα τῶν γραμμάτων οἱ τύποι προήγοντο, λοξὰς τῶν δαιμόνων, ὡς εἰώθασιν, ἐπ' ὀλέθρῳ τῶν πειθομένων καὶ ἀναχωρήσει τῆς ἀποτυχίας τὰς ἀναρρήσεις ποιουμένων. διὸ καὶ Θεόδωρός τις, παρασυρεὶς τῇ ἀπάτῃ καὶ τυραννίδος ἐπιβαίνειν ἀρξάμενος, θᾶττον σὺν τοῖς ἑπομένοις ἀπώλετο· μεθ' ὧν καὶ τῶν ἀναιτίων οὐκ ὀλίγους δίκας Οὐάλης ἀπῄτησεν, ὅτιπερ αὐτοῖς ἡ ἀρχὴ τοῦ ὀνόματος δι' ἐκείνων τῶν γραμμάτων ἀνεγινώσκετο. 9.16 Ὅτι Οὐαλεντινιανὸς τελευτᾷ, βασιλεύσας ἔτη δυοκαίδεκα, καὶ κληρονόμον τῆς ἀρχῆς Γρατιανὸν τὸν παῖδα καταλείπει. κατέλιπεν δὲ καὶ ἑτέρους δύο παῖδας, Γάλλαν τε θυγατέρα καὶ Οὐαλεντινιανόν, τέτταρά που γεγονότα ἔτη· ὃν αὐτίκα ἥ τε μήτηρ Ἰουστῖνα καὶ ὁ κατὰ Παιονίαν στρατὸς βασιλέα ποιεῖ. Γρατιανὸς μέντοι γε τὴν ἀναγόρευσιν μαθών, ὅτι μὴ διὰ γνώμης αὐτοῦ γέγονεν, οὐκ ἐπῄνεσεν· ἀλλὰ καί τινας τῶν αὐτοῦ νεωτερισάντων ἐκολάσατο. ὅμως ἔστερξε τὸν ἀδελφὸν ἔχειν βασιλεύοντα, καὶ πατρὸς αὐτῷ τάξιν ἀποπληροῦν. 9.17 Ὅτι οἱ πέραν τοῦ Ἴστρου Σκύθαι, τῶν Οὔννων αὐτοῖς ἐπιστρατευσάντων, ἀνάστατοι γεγόνασι, καὶ πρὸς τὴν Ῥωμαίων γῆν πρὸς φιλίαν ἐπεραιώθησαν. εἶεν δ' ἂ οἱ Οὖννοι οὓς οἱ παλαιοὶ Νεβροὺς ἐπωνόμαζον, καὶ παρὰ τὰ Ῥιπαῖα κατῳκημένοι ὄρη, ἐξ ὧν ὁ Τάναϊς εἰς τὴν Μαιώτιδα λίμνην κατασυρόμενος τὸ ῥεῖθρον ἐκδίδωσιν. Οἱ δέ γε Σκύθαι, μεταναστάντες, ἀπὸ τοῦ μέτριοι τὰ πρῶτα εἶναι τοῖς Ῥωμαίοις εἰς τὸ λῃστεύειν ἐτράποντο· εἶτα καὶ πόλεμον ἀκήρυκτον εἵλοντο. Οὐάλης δὲ ταῦτα πεπυσμένος ἐξ Ἀντιοχείας ἀπαίρει, καὶ κατὰ Κωνσταντινούπολιν γεγονὼς ἐπὶ Θρᾴκην ἐλαύνει. καὶ μάχῃ συμπλακεὶς τοῖς βαρβάροις καὶ πολλοὺς ἀποβαλὼν ἀνὰ κράτος φεύγει. καὶ πάσῃ συσχεθεὶς ἀμηχανίᾳ καὶ ἀπορίᾳ, ἔν τινι τῶν κατὰ ἀγροὺς οἰκημάτων χόρτον φέροντι σὺν ὀλίγοις τοῖς ἑπομένοις κατακρύπτει ἑαυτόν. οἱ δὲ βάρβαροι καταδιώκοντες, ὥσπερ τὰ ἄλλα τῶν ἐν ποσίν, οὕτω καὶ τὸ οἴκημα πυρὸς δαπάνην ἐτίθεντο, οὐδεμίαν περὶ τοῦ βασιλέως λαβόντες ὑπόνοιαν. Ἀλλ' ὁ μὲν οὕτως ἠφάνισται, τὸ πλεῖστόν τε καὶ κράτιστον τῆς Ῥωμαϊκῆς ἀρχῆς συναποκειράμενος· οἱ δὲ βάρβαροι πᾶσαν ἀδεῶς τὴν Θρᾴκην ἐληΐζοντο, Φριτιγέρνους αὐτοὺς ἄγοντος. ὁ δὲ Γρατιανὸς ἐκόψατο μὲν τὸν θεῖον, ἐθρήνησεν δὲ τὴν Ῥωμαίων συμφοράν· Θεοδόσιον δὲ βασιλέα χειροτονήσας εἰς τὴν τοῦ θείου βασιλείαν ἀναπέμπει. Ὁ δὲ Θεοδόσιος τὰς Ἰσπανίας μὲν εἶχεν πατρίδας, ἃς νῦν Ἰβηρίας καλοῦσι, τοῦ δι' αὐτῶν ῥέοντος Ἴβηρος ποταμοῦ τὴν προτέραν ἐκνικήσαντος ὀνομασίαν. 9.18 Ὅτι, τελευτήσαντος Θεοδούλου τοῦ ἀπὸ Χαιρατόπων (τῆς Παλαιστίνης δ' οὗτος ἐπεσκόπει), οἱ ἀμφὶ τὸν Εὐνόμιον Καρτέριον ἀντ' αὐτοῦ χειροτονοῦσι. τοῦ δὲ θᾶττον τελειωθέντος, Ἰωάννην ἀντικαθιστῶσιν· καὶ σὺν αὐτῷ ἀπὸ Κωνσταντινουπόλεως αὐτός τε Εὐνόμιος καὶ Ἀρριανὸς καὶ Εὐφρόνιος ἐπὶ τὴν Ἑῴαν ἀφικνοῦνται,ὡς ἐκεῖσε τόν τε Ἰουλιανὸν ἐκ τῆς Κιλικίας ἄξοντες καὶ Θεόφιλον τὸν Ἰνδὸν ἐν τῇ Ἀντιοχείᾳ καταληψόμενοι καὶ τὰ τῆς ἄλλης
οὗτοι νέμονται ), κατὰ μὲν τὸ ἑωθινὸν αὐτῶν κλίμα τὴν Λιβύην ἐξηρήμωσαν, καὶ τῆς Αἰγύπτου μοῖραν οὐκ ἐλαχίστην συνδιώλεσαν, "Αφροις τε ἐμβαλόντες κατὰ δυόμενον ἥλιον τὰ παραπλήσια έδρασαν. Αλλ' ἐπὶ τούτοις πᾶσι καὶ Τριγιδίλδος, ἀνὴρ Σκύθης μὲν γένος, τῶν νῦν ἐπικαλουμένων Γότθων· πλεῖστα γὰρ καὶ διάφορα τούτων ἐστὶ Σκυθῶν γένη· οὗτος δὴ δύναμιν βαρβαρικὴν ἔχων, καὶ τῆς Φρυγίας ἐν τῇ Νακωλεία καθεζόμενος, καὶ κόμητος ἔχων τιμὴν, ἐκ φιλίας εἰς ἔχθραν Ρωμαίων ἀποῤῥαγείς. Απ' αὐτῆς Νακωλείας ἀρξάμενος, πλείστας τε πόλεις τῆς Φρυ γίας εἷλε, καὶ πολὺν φόνον ἀνθρώπων εἰργάτατο. Ἐφ᾿ ὃν Γαῖνᾶς ὁ στρατηγὸς ἐκπεμφθείς, βάρβαρος Α εἰργάσαντο ἀνιστόρητον. Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ Μά ζικες καὶ Αὐξωριανοί (μεταξὺ δὲ Λιβύης καὶ "Αφρων δ δ' οὖν καὶ αὐτὸς, προὔδωκε την νίκην, τὰ ἴσα καὶ αὐτὸς Ρωμαίοις δρᾶσαι διανοούμενος. Ἐκεῖθεν ὁ Τριγιβίλδος, ὡς δῆθεν τὸν Γαϊνᾶν διαφυγών, την τε Πισιδίαν καὶ τὴν Παμφυλίαν ἐπιὼν κατελυμήνατο εἶτα πολλαῖς καὶ αὐτὸς πρότερον δυσχωρίαις τε καὶ Ισαυρικαῖς μάχαις περιθραυσθεὶς τὴν ἰσχὺν ἐπὶ τὸν Ἑλλήσποντον διασώζεται· καὶ περαιωθεὶς ἐπὶ τὴν Θρᾴκην οὐ μετὰ πολὺ διαφθείρεται. Γαῖνᾶς δὲ μετὰ τὴν προδοσίαν, ἐν τῷ τοῦ στρατηγοῦ σχήματι πρὸς τὴν Κωνσταντινούπολιν ἐπανελθών, εἰς μελέτην ἧκε ταύτην παραστήσασθαι. Οὐρανία δέ τις ἔνοπλος ἐπισ φανεῖσα δύναμις, καὶ τοὺς ἐπιβαλεῖν ὁρμηθέντας τῇ πράξει δειματώσασα, τὴν μὲν πόλιν τῆς ἁλώσεως φύε ται, ἐκείνους δὲ φωραθέντας ταῖς ἀνθρωπίναις δίκαις ἐκδίδωσι, καὶ φόνος αὐτῶν ἐῤῥύη πολύς. Ὁ δὲ Γαϊνᾶς εἰς τοσοῦτον κατέστη δέους, ὡς αὐτίκα νυκτὸς ἐπο εχούσης, μεθ' ὅσων ἠδύνατο τοὺς ἐπὶ τῶν πυλῶν βια σάμενος, ἐξελαύνει τῆς πόλεως. Ἐπεὶ δὲ ἡ Θράκη ἐξηρήμωτο, καὶ οὔτε παρέχειν τι τῶν ἐπιτηδείων ἦν δυνατή, οὔτε φθορὰν ἄλλην ἐνεγκεῖν, ἐπὶ Χερρόνησον ὁ Γαϊνᾶς στέλλεται, σχεδίαις διανοούμενος ἐπὶ τὴν Ασίαν διαπεραιούσθαι. Διαγνωσθείσης δὲ τῷ βασι λεῖ τῆς αὐτοῦ διανοίας, πέμπεται στρατηγός κατ' αὐτ τοῦ Φρανίτας, Γότθος μὲν τὸ γένος, Ἕλλην δὲ τὴν δόξαν, πιστὸς δ' οὖν Ρωμαίοις, καὶ τὰ πολέμια κράτ τιστος. Οὗτος, ἐν ᾧ Γαϊνᾶς προέπεμπε τὸν ὑπ' αὐτῷ στρατὸν ταῖς σχεδίαις διαπεραιούσθαι, νηΐτῃ στόλο συμπλέκεται ταύταις, καὶ ἐκ τοῦ ῥᾴστου πάντας τοὺς συμπλέοντας ταῖς σχεδίαις διαφθείρει. Ἐξ οὗ Γαϊνάς τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν ἀπογνούς, εἰς τὰ τῆς Θρᾴκης ἀνω- τέρω φεύγει, καί τινες τῶν Ούννων οὐ πολλοῦ διαρ ῥυέντος χρόνου ἐπελθόντες αὐτὸν ἀναιροῦσι· καὶ ἡ κεφαλὴ ταριχευθεῖσα εἰς Κωνσταντινούπολιν ἐκομί. σθη. Χωρὶς δὲ τῶν εἰρημένων κακῶν καὶ τὸ Ἰσαύρων γένος παντοδαπούς ἐπήνεγκεν ὀλέθρους. Πρὸς μὲν γὰρ ἥλιον ἀνίσχοντα τήν τε Κιλικίαν κατέδραμον, καὶ τὴν ὅμορον Συρίαν, οὐ τὴν κοίλην μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἄλλην μέχρι Περσῶν αὐτῶν ἀφικομένην (50) ἀφικόμενοι, ἀφικόμε, PHILOSTORG!I B ; perpetrarunt. Maxices praeterea et Ausoriani, qui inter Africam ac Libyam sedes habent, ab orientali quidem ipsorum plaga Libyam devastarunt, et Ægypti haud exiguam partem simul oppresserunt. Ab occidentali autem plaga Afros aggressi, simili clade affecerunt. (89) Praeter hos omnes barbaros, Tribigildus quoque, vir natione Scytha, ex iis qui nunc Golli nominantur; horum enim Scytharum gentes sunt numero plurimæ ac discrepantes: hic igitur cum barbarorum copias circa se haberet, et Nacolia in Phrygia resideret, comitis dignitate de- coratus, ex amico repente hostis Romanorum effi- citur. Et ab ipsa exorsus Nacolia, plurimas Phrygiæ urbes occupavit, magnamque hominum stragem fecit. Contra hunc missus Gaina magister militum, ipse quoque natione barbarus, victoriam prodidit, cum et ipse paria adversus Romanos moliretur. Exinde Tribigildus, quasi Gainam fugiens, in Pisi- diam ac Pamphyliam invasit, easque depopulatus est; dein variis locorum difficultatibus et Isauricis præliis attritus, tandem in Hellespontum evasit. Unde cum in Thraciam trajecisset, non multo post exstinctus est. At Gaina post proditionem cum ma- gistri militum dignitate reversus Constantinopolim, eam occupare conatus est. Verum calestis quidam exercitus, conspectus ab iis qui rem exsecutioni mandare aggressi erant, cum eos perterruisset, urbem quidem expugnationis periculo liberavit ; illus vero deprehensos, hominum vindicta tradidit. Ingens itaque eorum cædes perpetrata est. Gaina vero tanto metu perculsus fuit, ut statim noete superveniente, cum iis quos colligere potuit, por- tarum custodes vi facta perrumpens, ex urbe egressus sit. Quoniam vero Thracia penitus vastata eral, ac neque necessariorum quidquam praebere, neque aliam deprædationem sustinere jam poterat, Gaina in Chersonesumi trajecit, ratibus inde in Asiam transfretare cogitans. Quod quidem ejus consilium eum imperator didicisset, missus est contra illum Fravita magister militis, Gothus quidem natione, sed religione paganus, fidus autem Romanis, et rei militaris peritissimus. Hic igitur, dum Gaina exercitum suum in oppositam coudi- mentem ratibus trajiceret, navibus armatis in eas invectus, levi negotio cunctos qui illis vehebanur D confecit. Quare Gaina nullam sibi spem relictam videns, in superiora Thraciæ loca aufugit. Nec multo post Hunni quidam impetu facto eum inter- fecerunt, caputque ejus sale conditum Constanti- nopolim perlatum est. Præter has calamitates, Isaurorum gens varias clades intulit Romanis. Nam ad solis quidem ortum Ciliciam percursarunt, et finitimam Syriam, non eam solum quæ Cæle dici- C VALESH ANNOTATIONES. bito quin scribendum sit, supple Isauri. Gerte in mis. codice quo usus est Bochartus, scrip- tum erat accentu in autepenultima, ct supra ultimam litteramt apponitur 7, quæ nota in- dicare mihi videtur syllabamı vol. (89) Sez. lib. viii, cap. 4. (90) Μέχρι Περσῶν αὐτῶν ἀφικομένην. Non du
From Book XIIEx libro duodecimo
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 65:605Ἑῴαςκαταστησόμενοι. 9.19 Ὅτι Θεοδόσιος ὁ βασιλεὺς κατὰ τὸ Σέρμιον τοῖς βαρβάροις συμβαλὼν (ἐκεῖ γὰρ αὐτίκα τοῦ λαβεῖν τὴν ἀρχὴν τῆς χρείας ἀπαιτούσης παρεγένετο) καὶ νικήσας μάχῃ, ἐκεῖθεν λαμπρῶς ἐπὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν ἄνεισιν. καὶ τοῖς μὲν τὸ ὁμοούσιον φρονοῦσι τῶν ἐκκλησιῶν ἐπιτρέπει τὴν ἐπιμέλειαν, Ἀρειανοὺς δὲ καὶ Εὐνομιανοὺς ἀπελαύνει τῆς πόλεως. ὧν εἷς ἦν καὶ ὁ Δημόφιλος· ἀπελαθεὶς δὲ τὴν ἑαυτοῦ πόλιν καταλαμβάνει τὴν Βέρροιαν. καὶ Ὑπάτιος δὲ τῆς Νικαίας ἀποδιωχθεὶς πρὸς τὴν γεννησαμένην Κύρον τὴν ἐν Συρίᾳ παραγίνεται. ἀλλὰ καὶ Δωρόθεος τῆς Ἀντιοχείας ἀπελαθεὶς τὴν Θρᾴκην ὅθεν ἐγεγόνει κατέλαβεν. καὶ ἄλλοι δὲ ἀλλαχόθι διεσπάρησαν. 10.τ ΕΚ ΤΗΣ ΔΕΚΑΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ 10. Ὅτι Δωρόθεος μέν, ὡς ἐρρέθη, τῆς Ἀντιοχείας ἠλάθη· οἱ δὲ ταύτης πρεσβύτεροι Ἀστέριός τε καὶ Κρισπῖνος καὶ τὸ ἄλλο πλήρωμα συνεδριάσαντες, συμπαρόντων αὐτοῖς καί τινων τῶν πέριξ πόλεων ἐπισκόπων, πέμπουσι πρὸς τοὺς ἀμφὶ τὸν Εὐνόμιον, τὴν κοινωνίαν αὐτῶν ἐπιζητοῦντες. οἱ δὲ ἀντεπιστέλλουσι μὴ ἄλλως αὐτοὺς παραδέξασθαι, εἰ μὴ τὴν ἐπ' Ἀετίῳ καὶ τοῖς αὐτοῦ συγγράμμασι καταχειροτονίαν ἀποψηφίσονται· ἔτι δὲ καὶ διακάθαρσιν ἀπῄτουν τοῦ βίου. συνεφύροντο γὰρ καί τισιν οὐ καθαροῖς διαιτήμασιν. οἱ δὲ τότε μὲν τὴν πρόκλησιν οὐ προσήκαντο· χρόνῳ δ' ὕστερον καὶ εἰς τὸ κακίζειν ἐπ' ἐκκλησίας τόν τε Εὐνόμιον καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ προεληλύθεισαν, μετεωρολέσχας αὐτοὺς καλοῦντες καὶ πλήρεις ἀπονοίας καὶ σκαιότητος, ἀνθ' ὧν αὐτοῖς τοιαῦτα προτείνειν ἔγνωσαν. 10. Ὅτι τὸν ἀρχηγὸν αὐτῶν τῆς ἀσεβείας Ἄρειον ὁ συγγραφεὺς διαβάλλει, ὡς πολυμερῆ καὶ πολυσύνθετον λέγοντα τὸν θεὸν τῶν ὅλων· οὐ γὰρ ὅσον ἐστὶ ὁ θεὸς καταλαμβάνεσθαι κηρύσσειν, ἀλλ' ὅσον ἡ ἑκάστου δύναμις πρὸς κατάληψιν ἔρρωται. καὶ μήτε δὲ οὐσίαν αὐτὸν εἶναι δογματίζειν μήτε ὑπόστασιν μήτε ἄλλο μηδὲν ὧν ὀνομάζεται. καὶ τὴν ἐν Ἀριμήνῳ δὲ σύνοδον καὶ τὴν ἐν Κωνσταντινουπόλει τὰ αὐτὰ δοξάζειν, ἥτις τὴν τοῦ μονογενοῦς γέννησιν ἀγνωστοτάτην πᾶσιν ἀπέφηνεν, τῶν γινομένων μόνον τὴν γνῶσιν αὐτῆς περιστείλασα. αὕτη δ' ἦν ἡ καταδικασαμένη καὶ τὸν Ἀέτιον. 10.3 Ὅτι οἱ ἐξ Ἀρείου τὴν πρὸς τὸν πατέρα τοῦ μονογενοῦς ὁμοιότητα εἰς πολλὰς αἱρέσεις διεσχίσαντο. οἱ μὲν γὰρ κατὰ τὸ προγινώσκειν ἑκάτερον ἔφασαν, οἱ δὲ κατὰ τὴν φύσιν, θεόν· ἄλλοι δὲ διότι ἐκ μὴ ὄντων ἑκάτερος αὐτῶν πέφυκε δημιουργεῖν. ἀλλὰ ταῦτα, φησί, κἂν διαφέρειν δοκῇ, εἰς ἓν καταλήγει τὸ δοξάζειν ὁμοούσιον τὸν υἱὸν τῷ πατρί. τούτους δέ φησι μετὰ τὸ κατατμηθῆναι ταῖς δόξαις καὶ εἰς πολλὴν ἄλλην ἀσχημοσύνην ἐκδιαιτηθῆναί φησι, χρημάτων τε τὰς ἱερωσύνας καὶ διδόντας καὶ λαμβάνοντας, καὶ τὰς ὑπευθύνους καὶ σωματικὰς ἡδονὰς μεταδιώκοντας. 10.4 Ὅτι, φησίν, οἱ περὶ Εὐνόμιον τοσοῦτον τῶν εἰρημένων αἱρέσεων ἀπεκρίθησαν, ὡς μήτε βάπτισμα αὐτῶν μήτε χειροτονίαν προσίεσθαι. ἐβάπτιζον δὲ οἱ περὶ Εὐνόμιον οὐκ εἰς τρεῖς καταδύσεις, ἀλλ' εἰς μίαν, «εἰς τὸν θάνατον», ὡς ἔφασκον, τοῦ κυρίου βαπτίζοντες, ὃν ἅπαξ μὲν ἀλλ' οὐχὶ δὶς ἢ τρὶς ὑπὲρ ἡμῶν ἀνεδέξατο. 10.5 Ὅτι, φησίν, ὁ βασιλεὺς Θεοδόσιος Ἀρκάδιον τὸν υἱὸν νέον ὄντα κομιδῇ τὸ τῆς βασιλείας ἀξίωμα παρατίθεται. καὶ μετ' οὐ πολὺ Γρατιανὸς ὁ βασιλεὺς περὶ τὰς ἄνω Γαλατίας τῇ τοῦ τυράννου Μαξίμου συσκευῇ ἀναιρεῖται. πολλὰς δὲ καὶ διαβολὰς ὁ συγγραφεὺς κατὰ Γρατιανοῦ ἀναπλάττει, ὡς καὶ τῷ Νέρωνι παρεικάζειν αὐτόν· οὐ γὰρ ἤρκεσεν αὐτῷ, ὡς ἔοικεν, τῆς ἐκείνου πίστεως τὸ ὀρθόδοξον. 10. Ὅτι Θεοδόσιος ὁ βασιλεύς, εὑρών τινας τῶν ἐν τῷ κοιτῶνι αὐτοῦ τὰ Εὐνομίου στέργοντας, τούτους μὲν τοῦ παλατίου ἐλαύνει, τὸν δὲ Εὐνόμιον ἐκ τῆς Καλχηδόνος τὴν ταχίστην τοὺς ἁρπασομένους ἐκπέμπει, καὶ πρὸς τὴν Ἁλμυρίδα φυγάδα ποιεῖν ἐγκελεύεται. τὸ δὲ χωρίον τῆς ἐν Εὐρώπῃ Μυσίας ἐστὶν ἐν χώρᾳ τοῦ Ἴστρου διακείμενον. ἀλλ' ἡ μὲν Ἁλμυρίς, κρυσταλλωθέντος τοῦ Ἴστρου, ὑπὸ τῶν διαβάντων αὐτὸν βαρβάρων ἁλίσκεται· ὁ δὲ Εὐνόμιος ἐκεῖθεν εἰς Καισάρειαν τῆς Καππαδοκίας ὑπερορίζεται, μισητὸς ὢν τοῖς
PG 65:607ἐκεῖσε διότι λόγους κατὰ Βασιλείου τοῦ ταύτης ἐπισκόπου συνετάξατο. ἐκεῖθεν δὲ εἰς τοὺς ἑαυτοῦ διάγειν ἀγροὺς ἀφείθη· Δακοροηνοὶ δὲ τοῖς ἀγροῖς τὸ ὄνομα. ἐνταῦθα δὲ αὐτόν φησι καὶ Φιλοστόργιος, εἰκοστὸν ἔτος ἄγων ἐν Κωνσταντινουπόλει παραγεγονώς, θεάσασθαι. ὑπερθειάζει τὸν Εὐνόμιον τήν τε σύνεσιν λέγων αὐτὸν εἶναι καὶ τὴν ἀρετὴν ἀπαράβλητον. ἀλλὰ καὶ τοῦ προσώπου τὸ σχῆμα καὶ τὰ μέρη εἰς τὸ εὐπρεπέστατον τοῖς λόγοις ἐξωραΐζει. καὶ τοὺς ἐκ τοῦ στόματος λόγους μαργαρίσιν ἐοικέναι· καίτοι προϊὼν τραυλὴν αὐτοῦ τὴν γλῶτταν καὶ μὴ θέλων συνομολογεῖ, οὐδὲ τὴν τραυλότητα ἐπαισχυνθεὶς εἰς πολλὴν ἀποσεμνύνειν γλαφυρότητα. ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀλφούς, οἳ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ κατεμάστιζόν τε καὶ κατέστιζον, κόσμον ἐμποιεῖν τῷ σώματι διατείνεται. τοὺς δὲ λόγους αὐτοῦ πάντας ἀποθειάζων. διαφέρειν τῶν ἄλλων ἐπὶ μᾶλλον λέγει τὰς ἐπιστολάς. 10. Ὅτι, Πλακιδίας ἀποβιούσης, ὁ βασιλεὺς Θεοδόσιος ὁ ταύτης ἀνὴρ Γάλλαν ἄγεται γυναῖκα, ἀδελφὴν μὲν τοῦ νεωτέρου Οὐαλεντινιανοῦ τοῦ βασιλέως, θυγατέρα δὲ τοῦ μεγάλου, ἣν αὐτῷ Ἰουστῖνα ἐγείνατο. αὕτη δὲ τὰ Ἀρείου ἔστεργεν. ἐξ αὐτῆς δὲ τῷ Θεοδοσίῳ καὶ ἡ θυγάτηρ Πλακιδία τίκτεται. 10. Ὅτι Θεοδόσιος κατὰ Θεσσαλονίκην τῷ Οὐαλεντινιανῷ συναφθεὶς στρατεύει κατὰ Μαξίμου τοῦ τυράννου. καὶ γὰρ ὁ τύραννος, τὴν Γρατιανοῦ κατέχων ἀρχήν, διενοεῖτο προσλαβεῖν καὶ τὴν Οὐαλεντινιανοῦ. ἐκπέμπουσι δὲ οἱ βασιλεῖς κατ' αὐτοῦ Τιμάσιον καὶ Ῥοχόμηριν καὶ Πρόμοτον καὶ Ἀρβαγάστην τοὺς στρατηγούς. οἱ δὲ παραστάντες αὐτὸν ἐξαπιναίως τοῦ τε θρόνου κατασπῶσι καὶ τῶν τῆς βασιλείας ἐπισήμων ἀποδύουσι καὶ τοῖς βασιλεῦσι κατὰ ἰδιώτην προσάγουσι· κἀνταῦθα Μάξιμος τῆς κεφαλῆς ἀποτέμνεται, τυραννήσας πέντε τὰ σύμπαντα ἔτη. 10. Ὅτι μετὰ τὴν κατὰ Μαξίμου νίκην καὶ τὴν ἐπὶ Ῥώμην ἐπάνοδον, ἐξελαύνειν αὐτῆς μέλλοντος τοῦ βασιλέως, ἀστὴρ κατὰ τὸν οὐρανὸν ὤφθη παράδοξος καὶ ἀήθης· μεγάλων δ' ἄρα κακῶν ἄγγελος τῇ οἰκουμένῃ γενήσεσθαι ἔμελλεν. ἐξέλαμψεν δὲ πρῶτον κατὰ μέσας νύκτας πλησίον τοῦ Ἑωσφόρου κατ' αὐτὸν δὴ τὸν καλούμενον ζῳδιακὸν κύκλον, μέγας δὲ καὶ ἐκφεγγὴς ταῖς μαρμαρυγαῖς οὐ πολλῷ τοῦ Ἑωσφόρου λειπόμενος. Ἔπειτα συνδρομὴ πανταχόθεν ἀστέρων ἐπ' αὐτὸν ἀθροιζομένων ἐγίνετο (εἰκάσαις ἂν σμήνῃ μελιττῶν περὶ τὸν ἡγούμενον σφαιρουμένων τὸ θέαμα). κἀντεῦθεν, οἱονεὶ τῆς πρὸς ἀλλήλους συνθλίψεως βιασαμένης, τὸ τῶν ἁπάντων φῶς εἰς μίαν τινὰ συγκραθὲν ἀνέλαμπεν φλόγα· καὶ μαχαίρας ἄντικρυς ἀμφήκους μεγάλης καὶ φοβερᾶς ἀπετέλεσεν εἶδος πληκτικῶς ἐξαυγαζομένης, τῶν μὲν ἄλλων ἁπάντων ἀστέρων εἰς τοῦτο μεταπεσόντων τῆς θέας, ἑνὸς δὲ καὶ μόνου τοῦ πρώτου θεωρηθέντος ἐν τάξει ῥίζης τινὸς ἢ λαβῆς τῷ παντὶ σχήματι ὑποφαινομένου καὶ οἷον τὸ πᾶν τοῦ δειχθέντος ἀστέρος ἀποτίκτοντος σέλας, ὡς ἂν ἐκ λύχνου τινὸς θρυαλλίδος τῆς φλογὸς πρὸς ὕψος ἐξαιρομένης. τὸ μὲν φανὲν οὕτω παράδοξον παρεῖχεν τὴν θέαν. Καὶ ἡ κίνησις δὲ πρὸς πάντα παρήλλαττεν ἀστέρος δρόμον· τὴν γὰρ ἀρχὴν ὅθεν εἴρηται φανῆναι καὶ τῆς κινήσεως ποιησάμενος, συνανίσχετο μὲν τὰ πρῶτα τῷ Ἑωσφόρῳ καὶ συγκατεδύετο· ἔπειτα δὲ κατ' ὀλίγον διιστάμενος ἐπὶ τὰς ἄρκτους ἀνῄει σχολῇ τε καὶ βάδην κινούμενος, καὶ ἐγκαρσίως ὡς ἐπ' ἀριστερᾶς πρὸς τοὺς θεωμένους εἰπεῖν τὴν ἰδίαν πορείαν ποιούμενος. τὴν μέντοι γε κοινὴν περίοδον τὴν αὐτὴν εἶχεν τοῖς ἄλλοις καθ' οὓς ἂν γίνοιτο πορευόμενος. ἐπὶ τεσσαράκοντα δὲ ἡμέρας τῆς ἰδίας αὐτοῦ πορείας ἐπιτελουμένης, εἰς μέσην τὴν μεγάλην ἄρκτον ἐνέβαλεν, κἀν τῷ μεσαιτάτῳ αὐτῆς τὰ τελευταῖα φανεὶς αὐτοῦ που ἀπέσβη. οὐ ταῦτα δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἄλλα πολλὰ παράδοξα περὶ τοῦ ξιφοειδοῦς τούτου δίεισιν ἀστέρος. 10.10 Ὅτι κατὰ Πορφυρίου φησὶ καὶ οὗτος ὁ συγγραφεὺς ὑπὲρ Χριστιανῶν ἀγῶνας καταθέσθαι. 10.11 Ὅτι καθ' οὓς χρόνους ὁ μαχαιροφόρος ἀστὴρ ἐφάνη, καὶ σώματα ἀνθρώπων ὤφθη δύο, ἓν μὲν ἐν τῇ Συρίᾳ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν εἰς μέγεθος ἐκβαῖνον, θάτερον δὲ ἐν Αἰγύπτῳ εἰς ἄπιστον βραχύτητα καταλῆγον. ὁ μὲν οὖν
Α ρανόμως βασιλέα (α), τὸν ἀπόγονον τῆς κατὰ διάδο χὴν καὶ θεσμὸν βασιλείας προεκθερίζων καὶ ζημιού μενος. Οὕτω δὲ κατάφωρον καὶ ἀδεᾶ τὴν τυραννίδα προενεγκεῖν (96) τὸν Στελίχωνα λέγει, ὡς καὶ νότ μισμα, μορφῆς λειπούσης μόνης, κόψασθαι. γ'. Ὅτι Στελίχωνος ἀνῃρημένου, οι συνόντες βάρο βαροι, τὴν ἐκείνου παῖδα λαβόντες, τὴν ταχίστην ᾤχοντο. Καὶ τῇ Ῥώμη πλησιάσαντες, τὸν μὲν ἐμεῖς σαν (6) εις τινα τῶν ἀσύλων ἱερὸν καταφυγεῖν. Οἱ δὲ τὰ τῆς πόλεως πέριξ επόρθουν, τῶν μὲν τῷ Στε λίχωνι τιμωροῦντες (97), τῶν δὲ λιμῷ πιεζόμενοι. Ἐπεὶ δὲ παρὰ Ονωρίου γράμμα, κρεῖττον τῆς ἀσχο λίας γενόμενον, ἀναιρεῖ τὸν Εὐχέριον, διὰ ταῦτα συμ- Β μίξαντες οἱ βάρβαροι ᾿Αλαρίχῳ εἰς τὸν πρὸς Ρω- μαίους αὐτὸν ἐξορμῶσι πόλεμον. Ο δὲ θᾶττον και ταλαμβάνει τὸν πόρτον· μέγιστον δὲ οὗτος νεώριον Ρώμης, λιμέσι τρισί περιγραφόμενος, καὶ εἰς τ λεως μικρᾶς παρατεινόμενος μέγεθος. Ἐν τούτῳ δὲ ὁ δημόσιος ἅπας σἶτος κατὰ παλαιὸν ἔθος ἐταμιεύετο. Ελὼν δὲ ῥᾷον τὸν πόρτον, καὶ τῇ σιτοδείᾳ, ἢ ταῖς ἄλλαις μηχαναίς (98) πολιορκήσας τὴν Ῥώμην κατά κράτος αἱρεῖ· καὶ ψηφισαμένων τῶν Ῥωμαίων (τοῦτο γὰρ αὐτοῖς Αλάριχος ἐνεδίδου) Ατταλον αὐτοῖς αναγορεύει βασιλέα. Οὗτος δὲ των μὲν ἦν τὸ γένος, Ἕλλην δὲ τὴν δόξαν, τῆς αὐτῆς δὲ πόλεως ἔπαρχος. Οὗτος δὲ λοιπὸν μετὰ τὴν ἀναγόρευσιν τὸ λείψανον τῶν Ῥωμαίων, ὅπερ ὁ λιμὸς αὐτὸς καὶ ἡ ἀλληλογ για ὑπελείπετο, τροφὴν αὐτοῖς κομίζειν ἀπὸ τοῦ πόρτου ἐφίησιν. Εἶτα τὸν ᾿Ατταλον λαδιών, καὶ στρα τηγοῦ σχῆμα πληρῶν αὐτῷ, ἐπὶ τὴν Ῥάβενναν καθ' 'Ονωρίου στρατεύει. Καὶ κελεύει "Ατταλος τὸν Πνώ ριον, τὸν ἰδιύτην ἀνθελέσθαι βίον, καὶ τῶν τοῦ σώ ματος ἀκρωτηριῶν τῇ περιτομῇ τὴν τοῦ ὅλου σωτη ρίαν ὠνήσασθαι. Σάρος δὲ, ὅς μετά Στελίχωνα την στρατηγικὴν ἀρχὴν (99) Ονωρίου δεδωκότος είχε, συμβαλών 'Αλαρίχῳ, κρατεῖ τῇ μάχῃ, καὶ τῆς Ῥα- Γέννης ἀποδιώκει. Ὁ δὲ τὸν πόρτον καταλαβών (1-7), ἴσως προς ενεγκεῖν. προενέγκειν. τιμωρούντες. μὲν τῷ Στελίχωνι τιμωροῦντες, τὸ δέ, τοῦτο μέν, τοῦτο δέ, ίσως καί, τοῦ καί, ή την στρα τηγικὴν ἀρχήν, Ο δὲ τὸν πόρτον καταλαβών. (α) Εὐχέριον ἀνακηρύξειν βασιλέα. PHILOSTORGII creanula sobolis faculas adimeretur : neque illud snimadvertit, se, dum Eucherium liliuin imperato rem contra jus fasque renuntiare studeret, nepotem cui successionis jure imperium debebatur, ante ad- ultum florem succidere ac perdere. Porro Stilicho- nem adeo manifeste ac sine ullo metu tyrannidem quibus præter ipsius effigiem nihil deerat. exercuisse scribit, ut etiam nummos perculeret, in Attalus. Alaricus obit. Interfecto Stilichone, barbari qui una cum illo erant, assumpto ejus filio statim abscesserunt. Cumque Romam appropinquassent, huic quidem permiserunt ut in templum quoddam quod jure asyli fruebatur, confugeret. Ipsi vero cuncta que circa urbem erant vastarunt, tum ut Stilichonem ulciscerentur, tum quod fame pressi erant. Ubi vero littera ab Honorio missæ jure asyli potentiores, Eucherium morte multarunt, post hæc barbari Alarico juncti, eum ad expugnandani ur- bem Romam incitarunt. Hic vero confestim Por- tum occupavit : id autem est maximum navale ur- bis Romæ, tribus portubus constans, et in parvæ urbis magnitudinem extensum. Illic etiam annona publica juxta vet rem consuetudinem erat recon- dita. Cum igitur Alaricus portum levi negotio oc- cupasset, urbem Romam tum annonæ penuria, tum reliquis machinamentis expugnavit. Et Romanis decernentibus (id enim illis Alaricus permiserat), Attalum imperatorem renuntiavit. Ortus hic erat ex minore Asia : religione quidem paganus, digni- Tale vero praefectus urbis Roma. Post nuncupatio- nem im eratoris Attali, Alaricus permisit deinceps & reliquiis populi Romani, his scilicet quos fames et humanorum corporum comestio reliquos fecerat, ut annonam sibi ex portu conveherent. Assumpto deinde Attalo, magistri militum munere eidem fun- gens, Ravennami adversus Honorium cum exercim proficiscitur. Inter haec Attalus mandavit Honorio, ut privatam potius vitam eligeret, et extremorum pien.brorum abscissione totins corporis salutem C VALESII ANNOTATIONES. charti ad marginem adscriptum inveni, Quæ conjectura certe non displicet. In textu autem scriptum erat manuscriptis codicibus legitur Quare non dubito quin totus locus ita restituendus sit, tò etc. lud est, Tum ut Stilichonem ulciscerentur, tum quod ſame oppressi erant. Potest etiam scribi : etc. etc. codice Samuelis Bocharti, ad vocem of tria puncta notata sunt; et in margine leguntur hæc verba, quæ corruptio in occurrit. In M. Aurel. Anto. libris : id est in Marci Aurelii An- tonini libris de vita sua. manuscripto Samuelis Bocharti legitur id est, Magistri militum dignitatem. D Atque ita legit Nicephorus in capite xxxv libri de- cimi tertii, (1-71) Non possum assentiri Jacobo Gothofredo, qui portum híc intel ligi censet, non urbis Romæ, sed Ravennæ, cui classis vocabatur; nam cum Philostorgius portum simpliciter dixerit, portum urbis Rome intelliga- mus necesse est ; sic enim paulo ante portim urbis Romæ absolute vocavit. Quod si portum urbis Ra- vennæ nunc intelligeret, procul dubio nomen urbis VARIORUM. Zosinus modestia in Sulichonis commendans ait, cum, cum prius filii pater esset, hanc ei dignitatis melani sta- tuisse, ut ad officium tribuni notariorum provecto nullam aliam potestatem tribueret, lib, v. ecclesiam quamıdam urbis Romæ, consentit quo- que Zosimus lib. v. De Alarico et Attalo vid. Socr. lib. vis, cap. 10, Soz. lib. x, cap. 6, 7, etc. 5. Barbari Romam petunt. Eucherius. Aluricus. (96) Τυραννίδα προσενεγκεῖν. In codice Βο- (97) Τῶν μὲν τῷ Στελίχωνι τιμωρούντων. 111 (98) Σιτοδείᾳ, ἢ ταῖς ἄλλαις μηχαναῖς. in ms. (99) Την στρατιωτικὴν ἀρχήν. Longe rectius in (6) Τὸν μὲν ἐφεῖσαν. De hac Eucherii fuga in
PG 65:613Σύρος πενταπήχης ἦν τὸ μέγεθος καὶ σπιθαμὴν ἔφερεν προσθήκην, καίτοι τῶν ποδῶν αὐτοῦ πρὸς τὸ ἄλλο τοῦ σώματος μὴ συνομολογούντων τὸ ὕψος, ἀλλ' εἴσω καὶ πρὸς τὸ βλαισὸν ὑποκαμπτομένων· Ἀντώνιος ἦν τῷ ἀνθρώπῳ τὸ ὄνομα. ὁ δὲ Αἰγύπτιος οὕτω κατεβραχύνετο, ὥστε μηδ' ἀχαρίστως τοὺς ἐν τοῖς κλουβοῖς πέρδικας ἐκμιμεῖσθαι, καὶ συναθύρειν αὐτῷ πρὸς ἔριν ἐκείνους. τὸ δὲ παραδοξότερον ὅτι καὶ φρόνησις ἐνῆν τῷ ἀνθρώπῳ, οὐδὲν ὑπὸ τῆς βραχύτητος καταβλαπτομένη· καὶ γὰρ καὶ τὸ φθέγμα οὐκ ἄμουσος ἦν καὶ οἱ λόγοι τοῦ νοῦ παρεῖχον ὁρᾶσθαι τὴν γενναιότητα. ἑκάτερος δὲ τῶν εἰρημένων τοῖς τοῦ συγγραφέως χρόνοις ἐνήκμασαν, καὶ οὐ θᾶττον μετῆλθον τὸν βίον. ὁ μὲν γὰρ μέγιστος τὰ εἰκοσιπέντε διεξιὼν ἔτη ἀπεβίω, ὁ δ' ἐλάχιστος οὐκ ὀλίγῳ καὶ τούτων λειπόμενος. Πολλὰ δὲ καὶ ἕτερα τέρατα, τὰ μὲν τοῖς εἰρημένοις ὁμόχρονα, τὰ δὲ καὶ προγεγενημένα, ταῖς ἱστορίαις αὐτοῦ καταστρώννυσιν. 10.12 Ὅτι τῆς τετράδος καὶ παρασκευῆς τὴν νηστείαν ὁ Φιλοστόργιός φησι οὐκ ἐν μόνῃ τῇ τῶν κρεῶν ἀποχῇ περιορίζεσθαι, ἀλλὰ καὶ τὸ μηδὲ τροφῆς ὅλως ἅπτεσθαι μέχρι τῆς ἑσπέρας κανονίζεσθαι. λέγει γὰρ περί τινος Εὐδοξίου, συναιρεσιώτου μέν, πρεσβυτέρου δὲ τὴν τάξιν, ἐψιλωμένου δὲ τῶν δι' ὧν ἡ διαδοχὴ τοῦ γένους, τοιάδε· «Νηστευτικός τε οὗτος ἦν, ὡς καὶ παρ' ὅλον μὲν τὸν χρόνον μὴ μόνον τὰς κατὰ διάταξιν τὴν μνήμην τοῦ κυριακοῦ πάθους φερούσας ...» 11.τ ΕΚ ΤΗΣ ΕΝΔΕΚΑΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ 11. ... ἄρκτων καὶ λεόντων χρήσασθαι, αὐτοῦ τε τοῦ ζῆν καὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἐπὶ τοῖς θηρίοις ἄθλων, εἰκοστὸν ἀπὸ γενέσεως διανύων ἔτος, ἀπεφθάρη. ἦν δὲ καὶ τὸν θυμὸν ἀκράτωρ, ὃ καὶ μάλιστα τοῦ ζῆν αὐτὸν ἐξεδίσκευσεν. διαλεγόμενος γάρ ποτε κατὰ τὸ παλάτιον τῷ Ἀρβαγάστῃ, ἐπείπερ αὐτὸν οἱ λόγοι πρὸς ὀργὴν ἀνέσειον, ξίφος ὥρμησε κατὰ τοῦ στρατηγοῦ σπάσασθαι· κωλυθεὶς δέ (ὁ γὰρ δορυφόρος ἐπέσχεν, οὗ τὸ ξίφος ἕλκειν ἐπεβάλλετο), κατὰ τὸ παρὸν λόγοις μὲν ἐπειρᾶτο τῆς ὑπονοίας τὸν Ἀρβαγάστην ἀπάγειν. ὁ δὲ διὰ τῶν λόγων τὴν ὑπόνοιαν αὐτοῦ μᾶλλον εὗρεν εἰς ἀκρίβειαν μεθισταμένην γνώσεως. καὶ γὰρ ἐπερωτήσαντι τῆς τοσαύτης ὁρμῆς τὴν αἰτίαν ἑαυτὸν διαχρήσασθαι Οὐαλεντινιανὸς ὑπεκρίνατο, διότι βασιλεύων οὐδὲν ὧν ἂν βούλοιτο πράττει. ὁ δὲ Ἀρβαγάστης, οὐδὲν πλέον τότε πολυπραγμονήσας, ὕστερον ἐν Βιέννῃ τῆς Γαλλίας ἠριστηκότα τὸν βασιλέα καὶ μεσούσης ἡμέρας κατὰ τὰ ἔρημα τῶν βασιλείων † ἐπὶ τὸν ποταμὸν τὸ χεῖλος οἷς ἐματαιοσπούδει καλινδούμενον θεασάμενος, πέμπει τινὰς κατ' αὐτοῦ τῶν ὑπασπιστῶν. οἱ δὲ τὸν δείλαιον χειρῶν ἰσχύϊ καὶ γνώμης ἀποπνίγουσιν ἀγριότησιν, οὐδὲ τῶν ὑπηρετουμένων τῷ βασιλεῖ τινος παρόντος. ὁ γὰρ καιρὸς αὐτοὺς ἀριστᾶν μετεπέμπετο. οἱ μέντοι γε τοῦτον ἀποπνίξαντες, ἵνα μὴ τὸ παραυτίκα πρὸς ζήτησίν τινες χωρήσωσι τῶν ἐργασαμένων, τὸ ἡμιτύβιον αὐτοῦ τῷ τραχήλῳ βρόχου τρόπον περιελίξαντες ἀναρτῶσιν, ὡς δι' αὐτοῦ γε τῇ οἰκείᾳ γνώμῃ ἀπαγξαμένου. 11. Ὅτι Ἀρβαγάστης τὸν Οὐαλεντινιανὸν ἀνελών, ἐπεὶ τὸ γένος 11. αὐτὸν τῆς βασιλείας ἀπεκώλυσεν (βάρβαρος γὰρ ἦν αὐτὸν ὁ φυσάμενος), Εὐγένιόν τινα, μάγιστρον τὴν ἀξίαν, Ἕλληνα δὲ τὸ σέβας, βασιλέα Ῥωμαίων καθίστησι. μαθὼν δὲ ταῦτα Θεοδόσιος θατέρῳ μὲν τῶν παίδων Ὀνωρίῳ τὸν βασίλειον παρατίθησι στέφανον, ἐν ὅλῳ δὲ τῷ χειμῶνι τὰ πρὸς τὸν πόλεμον αὐτὸς ἐξαρτύεται. ἦρος δὲ ὑποφαίνοντος, ἐκστρατεύει κατὰ τοῦ τυράννου· καὶ ταῖς Ἄλπεσι προσβαλὼν ἐκράτησεν αὐτῶν προδοσίᾳ. συμπλακέντος δὲ τῷ τυράννῳ κατὰ τὸν ποταμόν (Ψυχρὸν ὕδωρ αὐτῷ τὴν ἐπωνυμίαν ποιοῦνται), καὶ μάχης καρτερᾶς γενομένης καὶ πολλῶν ἑκατέρωθεν ἀπολλυμένων, ὅμως ἡ νίκη τὸν τύραννον μυσαχθεῖσα τὴν ἔννομον βασιλείαν συνδιεκόσμει. συλλαμβάνεται τοίνυν ὁ τύραννος καὶ τῆς κεφαλῆς ἀποτέμνεται. ὁ μέντοι Ἀρβαγάστης τῆς σωτηρίας ἀπογνούς, ἐπιπεσὼν ἀναιρεῖ ἑαυτὸν τῷ ξίφει. μετὰ δὲ ταῦτα παραγεγονὼς ὁ βασιλεὺς ἐν Μεδιολάνῳ μεταπέμπεται τὸν ἑαυτοῦ παῖδα Ὀνώριον καὶ τὴν Ἑσπέρανἐγχειρίζει πᾶσαν. μετὰ δὲ τὴν κατὰ τοῦ τυράννου νίκην τῇ
PG 65:615τοῦ ὑδέρου νόσῳ κρατηθεὶς τελευτᾷ τὸν βίον, βασιλεύσας δέκα καὶ ἓξ ἔτη, ἐν ὅλοις δὴ βασιλεύων εἰς ὑψηλοὺς τοῦ βίου καταλήξας τέρμονας· «ἐπί τε γὰρ νίκαις λαμπραῖς καὶ μοναρχήσας Ῥωμαίων καὶ δυοῖν βασιλέων πατέρα ἑαυτὸν ἐπιδὼν καὶ τούτοις ἀστασίαστον παραπέμψας τὴν βασιλείαν, κἀπὶ τῆς ἑαυτοῦ κλίνης εὐδαιμονέστατα προλείπει τὸν βίον, τοῦ θερμοῦ μοι δοκῶ κατὰ τῶν εἰδώλων ζήλου τοῦτο γέρας ἐξενεγκών.» Ταῦτα λέγων ὁ δυσσεβὴς περὶ τοῦ εὐσεβεστάτου Θεοδοσίου, οὐκ αἰσχύνεται κωμῳδεῖν αὐτὸν ἐπ' ἀκρασίᾳ βίου καὶ τρυφῆς ἀμετρίᾳ, δι' ἣν αὐτὸν ἁλῶναι γράφει καὶ τῷ τοῦ ὑδέρου νοσήματι. 11.3 Ὅτι Ἀρκαδίῳ μὲν ἐπ' Ἀνατολῆς Ῥουφῖνος παρεδυνάστευενκατὰ δὲ τὴν Δύσιν τῷ Ὀνωρίῳ τὴν αὐτὴν ὁ Στελίχων τάξιν διέσωζεν. ἑκάτερος γὰρ αὐτῶν ἑκατέρῳ τῶν Θεοδοσίου παίδων τὸ τῆς βασιλείας σχῆμα καὶ τὸ ὄνομα νέμειν οὐ παραιτούμενος, τὸ κράτος τῆς ἀρχῆς διὰ χειρὸς καὶ γλώσσης εἶχεν, ἐν ὑπάρχου προσηγορίᾳ βασιλεύων τοῦ βασιλεύοντος. οὐδέτερος δ' αὐτῶν οἷς ὑπῆρχεν τῶν βασιλέων ἔστεργεν· ὁ μὲν γὰρ Ῥουφῖνος καὶ τὸ τῆς βασιλείας ὄνομα εἰς ἑαυτὸν μεθέλκειν ἐτέχναζεν, ὁ Στελίχων δὲ τῷ ἑαυτοῦ παιδὶ Εὐχερίῳ περιάπτειν ἠγωνίζετο. ἀλλὰ τὸν μὲν Ῥουφῖνον ὁ ἀπὸ Ῥώμης ἀνακομισθεὶς στρατός, οἳ τῷ Θεοδοσίῳ κατὰ τοῦ τυράννου συνεστρατεύσαντο, ἐν τῷ λεγομένῳ τριβουναλίῳ πρὸς αὐτοῖς τοῖς τοῦ βασιλέως ποσὶ ταῖς μαχαίραις κατεκόψατο, τοῦτο μὲν ἔχοντες ἐντολὰς παρὰ Στελίχωνος ἐξεργάσασθαι, τοῦτο δὲ καὶ διότι μυκτηρίζων αὐτοὺς ἐπεφώρατο. καὶ κατ' ἐκείνην ἀπερράγη τὴν ἡμέραν τῆς ζωῆς καθ' ἣν οἱ στρατολόγοι μονονουχὶ τὴν ἀλουργίδα αὐτῷ περιεβάλοντο. Εὐμήκης δέ, φησίν, ὁ Ῥουφῖνος ἦν καὶ ἀνδρώδης· καὶ τὴν σύνεσιν αἵ τε τῶν ὀφθαλμῶν κινήσεις ἐδήλουν καὶ τῶν λόγων ἡ ἑτοιμότης. ὁ δὲ Ἀρκάδιος βραχὺς τῷ μεγέθει καὶ λεπτὸς τὴν ἕξιν καὶ ἀδρανὴς τὴν ἰσχὺν καὶ τὸ χρῶμα μέλας· καὶ τὴν τῆς ψυχῆς νωθείαν οἵ τε λόγοι διήγγελλον καὶ τῶν ὀφθαλμῶν ἡ φύσις, ὑπνηλῶς τε καὶ δυσαναφόρως αὐτοὺς δεικνῦσα καθελκομένους. ἃ καὶ τὸν Ῥουφῖνον ἠπάτα, ὡς ἐξ αὐτῆς μόνης τῆς ὄψεως ὁ στρατὸς αὐτὸν μὲν αἱρήσεται χαίρων βασιλέα, ἀποσκευάσεται δὲ τὸν Ἀρκάδιον. Τὴν μέντοι κεφαλὴν Ῥουφίνου τεμόντες τῷ στόματι λίθον ἐνέθεσαν, ἐπὶ καμάκου δ' ἀναρτήσαντος πανταχοῦ περιέθεον. καὶ τὴν δεξιὰν ὡσαύτως τεμόντες ἐν τοῖς ἐργαστηρίοις τῆς πόλεως περιῆγον «δότε τῷ ἀπλήστῳ» λέγοντες. καὶ πολὺ χρυσίον ἡ αἴτησις ἠρανίσατο· οἷα γὰρ ἐπὶ καταθυμίῳ θεάματι προθύμως τὸ χρυσίον οἱ ὁρῶντες ἀντεδίδοσαν. Ἀλλ' ὁ μὲν Ῥουφίνου τῆς βασιλείας ἔρως εἰς τοῦτο περιέκοψεν. καὶ τὸν Στελίχωνα δέ, ὡς οὗτος λέγει, ἐπιβουλὴν κατὰ τοῦ Ὀνωρίου συστησάμενον αὐτόν τε καὶ τοὺς συστασιώτας ὁ τὸ σύνθημα παρὰ τοῦ βασιλέως δεξάμενος στρατὸς ἀποσφάττουσιν. 11.4 Ὅτι Εὐτρόπιος, φησί, μετὰ Ῥουφῖνον ἐκ δούλων εὐνοῦχος εἰς τὰ βασίλεια παραδὺς καὶ τὴν τοῦ πραιποσίτου τιμὴν ἀναβάς, τοῖς παροῦσιν οὐκ ἠγάπησεν. ἀλλ' ἐπειδήπερ αὐτὸν ἡ ἐκτομὴ τῆς ἀλουργίδος ἀπεστέρει, πείθει βασιλέα πατρίκιόν τε αὐτὸν καὶ ὕπατον ἀναγράφειν. καὶ ἦν λοιπὸν πατὴρ ὁ εὐνοῦχος βασιλέως, ὁ μηδὲ τὸν τυχόντα παῖδα φῦναι δυνάμενος. 11.5 Ὅτι, φησί, Εὐτρόπιος προστάττει Καισαρίῳ τὴν Ῥουφίνου διαδεξαμένῳ ἀρχὴν Εὐνόμιον ἐκ τῶν Δακοροηνῶν ἐπὶ Τύανα μεταστῆσαι, ὑπὸ τῶν ἐκεῖ μοναστῶν τηρησόμενον. βασκαίνων γὰρ αὐτῷ τοῦ κλέους, οὐδὲ τὸν νεκρὸν αὐτοῦ ταφῆς τυχεῖν τῆς μετὰ τοῦ διδασκάλου συνεχώρει, καίτοι πολλὰ πολλῶν δεηθέντων· ἀλλὰ καὶ τὰς βίβλους αὐτοῦ δημοσίοις γράμμασιν ἀφανίζεσθαι διετάξατο. 11. Ὅτι, φησίν, Ἀρκάδιος ὁ βασιλεὺς μετὰ θάνατον τοῦ πατρὸς θυγατέρα Βαύδωνος ἄγεται γυναῖκα· ὁ δὲ βάρβαρος μὲν ἦν τὸ γένος, στρατηγίᾳ δὲ κατὰ τὴν Ἑσπερίαν διαπρέψας. τὸ δὲ γύναιον οὐ κατὰ τὴν τοῦ ἀνδρὸς διέκειτο νωθείαν, ἀλλ' ἐνῆν αὐτῇ τοῦ βαρβαρικοῦ θράσους οὐκ ὀλίγον. αὕτη δὲ θυγατέρας ἤδη τῷ Ἀρκαδίῳ δύο Πουλχερίαν καὶ Ἀρκαδίαν ἐγείνατο, ὕστερον δὲ καὶ Μαρῖναν καὶ υἱὸν ἐπέτεκε Θεοδόσιον. τότε δ' οὖν τῶν δύο παίδων μήτηρ οὖσα, παρὰ Εὐτροπίου περιυβρισθεῖσα ὡς καὶ ἀπειλὴν αὐτῇ
615 Galve:v drst!Oct (93). . ECCLESIASTICE HISTORIÆ LIB. XII. Desunt hic daæ lineæ. δεξιᾶς χειρὸς ἀπέτεμε τοὺς δύο δακτύλους, ὧν ὁ μὲν (9.5) ἀντίχειρ· ὁ δὲ λιχανὸς ἔχει τὴν κλῆσιν· καὶ εἰς Λίπαρα τὴν νῆσον τοῦτον φυγαδεύει (15), μηδενὸς ἄλλου κακού πρὸς πεῖραν καταστήσας, ἀλλὰ καὶ τὰς εἰς τὸν βίον χρείας παρασχόμενος. ς'. Κατὰ δὲ τοὺς αὐτοὺς χρόνους (α) Ιωδιανός τε επανέστη, εἰς φθορὰν ἀπέσβη (93). Καὶ Σεβαστιανός ἀδελφὸς αὐτοῦ τοῖς ἴσοις ἐποφθαλμήσας, τὴν ἴσην ἔδωκε δίκην (97). Ο δ' Ηρακλειανός, μιμησάμενος τούτους, καὶ πλέῳ τῷ τῆς τύχης γέλῳ (98) ἐπιβὰς, εὐκλεεστέραν ἔσχε τὴν καταστροφήν, τῆς θείας ἐμ- φανῶς ἐπικηρυττούσης (99). Οὐδὲ ἀκόσμητον ἐξ 614 A disset, ad primum ejus gradum transire Attatton jussit. Post hæc dextræ manus duos digitos ei ab- scidit, quorum alter quidem polles, alter vero index vocatur eumque in insulam Liparam relegavit. nullo alio supplicio eum alliciens, imo cuncta ad vitam necessaria ei subministrans. Per ilem tempus Juvianus adversus imperatorem rebellavit, ac brevi oppressus est. Sebastianus quo- que ejus frater, cum paria affectasset, pares etiam pœnas persolvit. Heraclianus vero horum vesaniam imitatus, et ad majus adhuc fortunæ ludibrium eve- ctus, illustriorem exitum sortitus est, divina Pro- VALESII ANNOTATIONES. non faturum tempus designet, sed præteritum. De- B xat taxi els plocáv åndeón. nique verbum diaбaívery simpliciter positam, signi- Bicare non pule-t, Ad transeundum, nisi addideris mp to. Por ingressus Honorii in urbem Romam, et triumphus iste de Attalo contigit, Honorio unde- cimum, et Theodosio iterum coss. anno Christi qua- dringentesimo decimo septimo, ut scribit Prosper in Chronico. sui codicis annotavit, forte scribendum esse - sr(931. Quam Holstenii emendationem laudo equidem ac probo; sed totum hunc locum longe aliter inter- pretor quam ille: sic enim verto: Cumque tribunal conscendisset, ad primum ejus gradum transire Atta- lum jussit Honorius enim cum Romam ingressus esset, præeunte currum ipsius Attalo, recta in fo- ruia contemdit: ubi cum tribunal purpureis gradi- bus structum conscendisset, Attalum ad primum tribunalis gadum adduci jussit. Ilic duos dextræ manus digitos ei jussit abscindi. Lego igitur: Els C πρώτην αὑτοῦ βαθμίδα τὸν Ατταλον διαβαίνειν bri decimi tertii, hunc Philostorgii locum ita ex- pressit : "Ατταλος δὲ ὑπὸ πόδας βήματος προτεθέν τος γεγονώς Ονωρίου τους δύο τῶν δακτύλων μόνους Apaipzitat. Quæ Nicephori verba male Langus in- terpretatus est hoc modo: Attalus ad infima tri- bunalis subsellia positus, ubi se Honorii potestati permisit; postea duobus tantum digitis ei amputa- tis, etc. Ego vero ita interpretor: Exstructo iribu- malı, Atalus pedibus Honorii advolutus, duobus duntaxut digitis amputatis, etc. Babµidɛç sunt sub- sellia, ut docet Simeon Thessalonicensis. Primum igitur subsellium Honorius Attalo posuerat juxta tribunal suum. esse monet Gothofredus. Sed Lucas Holstenius in suo codice hæc ad marginem ascripsit: In munu- scripto Scoriacensi unum tantum vel alterum verbum deesse puto, àvrizɛip. Ita quoque in manuscripto esemplari Samuelis Bocharti, dice ad marginem hæc notavit: Toutov ex Nicephoro legendum apparet. De solo enim Attalo hic loquitur. β) Επανέστη, εἰς φθορὰν ἀπέσβη. In manu- scripto codice Samuelis Bocharti, hic locus ad mar- ginem suppletur hoc modo: 'Exavšotn tỷ ßaoidɛl, χρόνους. D - voces deerant in manuscriptis codicibus Scoria❤ censi et Bochartiano. Et in codice quidem Bocharti bic locus ad marginem ita suppletur: '0 6..... fb- μησάμενος τούτους, etc. Holstenius vero ita supplet hunc locum : Ὁ δὲ Ἡρακλειανός μιμησάμενος, etc. Quæ fuit etiam conjectura Gothofreni, cui nos li- benter accedimus. Hi enim tres tyranni uno en·lem- que anno aboliti sunt, Lucio solo consule, qui fuit annus Christi 413, ut scribunt Idatius in Fastis, et Prosper in Chronico, Heraclianus quidem initio ejus anni, consul processerat; sed postea hostis publi- cus declaratus, ejusque nomen e Fastis expunctum est, ut testatur Prosper. De Heracliani tyrannide loquitur Hieronymus in libro tertio Adversus Pela- gianos. Scripsit dudum vir sanclus eloqueus epi- Scopus Augustinus ad Marcellinum, qui postea sub invidia tyrannidis Heracliana, ab hæreticis innocens cæsus est, etc. De eodem Heracliano intelligenda sunt ejusdem Hieronymi verba in epistola ad Deme- triadem De servanda virginitate, ubi de Juliana De- metriadis matre loquitur: Quæ de medio mari fu- mantem viderat patriam, et fragili cymbæ salutem suam suorumque commiserat, crudeliora inve.it Africa littora. Excipitur enim ab eo quem nescias uirum avarior au crudelior fuerit : cui nihil dulce præter vinum et pretium : et qui sub occasione par- tium clementissimi principis, sævissimus omnium exstitit tyrannorum, clo. Et paulo post : Et miran- tur æmuli; virtas enim semper invidiæ palel, cur Lantarum secum pudicitiam tacita proscriptione mer- cala sil, cum et ille partem dignatus sit accipere, qui totum potuit auferre, et hæc quasi comiti ne- gare non ausa sit, quæ se intelligebat sub nomine private dignitatis tyranno servientem. Heraclianum intelligit comitem rei militaris per Africam, qui sub nomine comitis diu tyrannidemi in Africa exercuit. hæc scriptura. Mallem omnino scribere, xal hov, id est, Longius quam illi, Jovinus scilicet ac Sebu- stianus, progressus. Vel, si mavis, altius sublatus. assentior Jacobo Gothofredo, qui Philostorgium hie loqui censet de divina Scriptura. Atqui fatetur ipse- met Gothofredus, nusquam legi in sacris libris id quod hic dicitur a Philostorgio. Ego vero de divina VARIORUM. (a) Karà de robę avtovę zpórovę. Oppressi sunt hi tres tyranni anno Chr. 415, ut Pagius asserit : Jovinus el Sebastianus ab Honorii ducibus Narbone. beraclianus movens exercitum de Africa adversus Monorium, Utriculo in Italia in conflictu superatus effugit in Africam, cæsis in loco supradicto quinqua- ginta millibus armatorum, Ipse post Carthagine in ade Memoria per Honorium percussoribus missis occiditur, inquit Idacius in Fastis. : 6. Jovianus, Sebastianus, Heraclianus, tyranni.- (93) Διαβαίνειν ἐπετίθει. Holstenius in margine 6. Nicephorus in capite tricesimo quinto li- (94) *Qr ¿ µér. Post hæc verba lineam hic de- (95) Τούτους φυγαδεύει. Holstenius in suo co- (97) "Edwne diunr. Post hæc verba duæ circiter (98) Καὶ πλέῳ τῷ τῆς τύχης γέλῳ. Nou pracel (99) Τῆς θείας ἐμφανῶς ἐπικηρυττούσης. Non
PG 65:619ἐπενεγκεῖν τῶν βασιλείων θᾶττον ἀποπέμψασθαι, ὡς εἶχεν ἀγκαλισαμένη τὰ παιδία διὰ χειρὸς ἑκατέρας προσέρχεται τῷ ἀνδρί· καὶ κωκύουσά τε ἅμα καὶ τὰ βρέφη προτεινομένη, δακρύων ἠφίει λιβάδας, καὶ τἆλλα ἐποίει ὅσα γυνὴ φλεγμαίνουσα γυναικείᾳ τέχνῃ πρὸς τὸ παθητικώτερον ἐφελκύσαιτο τὸν ἄνδρα. Τῷ δὲ Ἀρκαδίῳ οἶκτός τε τῶν παίδων εἰσῄει, ἐκ τῆς πρὸς τὴν μητέρα συμπαθείας βραυκανομένων, καὶ ὀργὴ ἀνήφθη. καὶ δὴ τότε τοῖς τε θυμοῖς καὶ τῇ δι' αὐτῶν ἐμβριθείᾳ τῶν λόγων ὁ Ἀρκάδιος βασιλεὺς ἦν. ὅθεν αὐτίκα τὸν Εὐτρόπιον τιμῆς τε ἁπάσης περιδύει καὶ τὸν πλοῦτον ἀφαιρεῖται καὶ εἰς Κύπρον τὴν νῆσον φυγαδεύει. Μετ' οὐ πολὺ δέ τινων ἀπενεγκάντων κατ' αὐτοῦ γραφήν, ὡς ὁπόταν ὕπατος ἐγεγόνει κοσμήμασιν ἀπεχρήσατο, οἷς οὐδενὶ τῶν ἄλλων ἐξῆν μὴ ὅτι γε μόνῳ βασιλεῖ, μετάπεμπτος ἀπὸ Κύπρου γίνεται. καὶ συνεδρίου κατὰ τὸ καλούμενον Παντιχῖον καθεσθέντος (Αὐριλιανὸς δ' ὁ ὕπαρχος καὶ ἕτεροι τῶν ἐν ταῖς ἀρχαῖς ἐπιφανῶν ἀρχόντων διεσκόπουν τὰ κατηγορούμενα), αἰτίαις ὁ Εὐτρόπιος ἁλοὺς τὴν κεφαλὴν ἀφαιρεῖται. Ἀλλ' ὁ μὲν Φιλοστόργιος ταῦτα περὶ Εὐτροπίου λέγει· ἕτεροι δὲ ἄλλας αἰτίας καὶ τοῦ παραλυθῆναι τῆς ἀρχῆς καὶ τῆς ὑπερορίας καὶ δὴ καὶ τοῦ θανάτου ἀνιστοροῦσιν. 11. «Ὅτι, φησίν, κατὰ τοὺς ἐπ' ἐμὲ γεγενημένους χρόνους τοσαύτη φθορὰ γέγονεν ἀνθρώπων, ὅση οὐδεὶς χρόνος ἐξ αἰῶνος ἔγνω,» καὶ ταύτην ἄρα καὶ τὸν ξιφίαν σημαίνειν ἀστέρα. οὐ γὰρ μόνον τὸ μάχιμον ὥσπερ πάλαι κατὰ τοὺς ἔμπροσθεν πολέμους ἀπανηλώθη, οὐδ' ἐν μέρει γῆς τὰ πάθη συνέστη· ἀλλὰ πάντα μὲν διεφθείρετο γένη, πᾶσα δ' ἀπόλωλεν ἡ Εὐρώπη, καὶ τῆς Ἀσίας οὐκ ὀλίγη μοῖρα συνδιεφθάρη, ἀλλὰ καὶ τῆς Λιβύης ἡ πολλὴ καὶ μάλιστά γε ὅση Ῥωμαίοις ὑποτελεῖ. βαρβαρικὴ μὲν γὰρ τὸ τῆς φθορᾶς πλῆθος εἰργάζετο μάχαιρα, λιμοὶ δὲ καὶ λοιμοὶ καὶ θηρίων ἀγρίων ἀγέλαι συνεπετίθεντο, σεισμοί τε ἐξαίσιοι πόλεις καὶ οἰκίας ἀνασπῶντες ἐκ βάθρων εἰς τὸ ἀφυκτότατον τὸν ὄλεθρον ἐναφίεσαν. καὶ χάσματα δὲ γῆς ἐνιαχόθι τοῖς οἰκήτορσιν ὑπορρηγνυμένης τάφος ἦν αὐτοσχέδιος, ἐπικλυσμοί τε τῶν ἐξ ἀέρος ὑδάτων καὶ κατ' ἄλλους αὐχμοὶ φλογώδεις, πρηστῆρές τε ἔστιν οἷς ἐμβαλλόμενοι ποικίλον τε τὸ δεινὸν ἐποίουν καὶ ἀφόρητον. ναὶ δὴ καὶ χάλαζα μείζων ἢ κατὰ χερμάδα πολλαχοῦ γῆς κατεφέρετο· ἄχρι γὰρ καὶ ὀκτὼ τῶν λεγομένων λιτρῶν ἕλκουσα βάρος ὤφθη κατασκήψασα. χιόνος δὲ πλῆθος καὶ κρυμῶν ὑπερβολαί, οὓς ἄλλη πληγὴ οὐ προανήρπασεν, τούτους καταλαμβάνουσαι τοῦ βίου ἐξήλαυνον, καὶ σαφῶς τὴν θείαν ἀνεκήρυττον ἀγανάκτησιν. οὗ καθ' ἕκαστον ἐπεξελθεῖν ὑπὲρ πᾶσαν ἀνθρωπίνην ἂν εἴη δύναμιν. 11. Ὅτι τῶν Οὔννων, φησίν, οἱ μὲν τῆς ἐντὸς Ἴστρου Σκυθίας τὴν πολλὴν χειρωσάμενοι καὶ διαφθείραντες πρότερον, ἔπειτα παγέντα τὸν ποταμὸν διαβάντες, ἀθρόως εἰς τὴν Ῥώμην εἰσήλασαν, καὶ κατὰ πᾶσαν ἀναχθέντες τὴν Θρᾴκην, ὅλην τὴν Εὐρώπην ἐληΐσαντο· οἱ δὲ πρὸς ἥλιον ἀνίσχοντα τὸν Τάναϊν ποταμὸν διαβάντες καὶ τῇ Ἑῴᾳ ἐπεισρυέντες, δι' Ἀρμενίας τῆς μεγάλης εἰς τὴν καλουμένην Μελιτινὴν κατερράγησαν. ἐκ ταύτης δὲ Εὐφρατησίαν τε ἐπέθεσαν καὶ μέχρι τῆς κοίλης Συρίας ἤλασαν, καὶ τὴν Κιλικίαν καταδραμόντες φόνον ἀνθρώπων εἰργάσαντο ἀνιστόρητον. Οὐ μόνον δὲ ἀλλὰ καὶ Μάζικες καὶ Αὐξωριανοὶ (μεταξὺ δὲ Λιβύης καὶ Ἄφρων οὗτοι νέμονται) κατὰ μὲν τὸ ἑωθινὸν αὐτῶν κλίμα τὴν Λιβύην ἐξηρήμωσαν, καὶ τῆς Αἰγύπτου μοῖραν οὐκ ἐλαχίστην συνδιώλεσαν, Ἄφροις τε ἐμβαλόντες κατὰ δυόμενον ἥλιον τὰ παραπλήσια ἔδρασαν. Ἀλλ' ἐπὶ τούτοις πᾶσι καὶ Τριγίβιλδος, ἀνὴρ Σκύθης μὲν γένος τῶν νῦν ἐπικαλουμένων Γότθων (πλεῖστα γὰρ καὶ διάφορα τούτων ἐστὶν τῶν Σκυθῶν γένη), οὗτος δὴ δύναμιν βαρβαρικὴν ἔχων καὶ τῆς Φρυγίας ἐν τῇ Νακωλείᾳ καθεζόμενος καὶ κόμητος ἔχων τιμήν, ἐκ φιλίας εἰς ἔχθραν Ῥωμαίων ἀπορραγείς, ἀπ' αὐτῆς Νακωλείας ἀρξάμενος, πλείστας τε πόλεις τῆς Φρυγίας εἷλεν καὶ πολὺν φόνον ἀνθρώπων εἰργάσατο. ἐφ' ὃν Γαϊνᾶς ὁ στρατηγὸς ἐκπεμφθεὶς (βάρβαρος δ' ἦν καὶ αὐτὸς) προὔδωκε τὴν νίκην, τὰ ἴσα καὶ αὐτὸς
Philostorgian SupplementsSupplementa Philostorgiana
Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 65:623Ῥωμαίοις δρᾶσαι διανοούμενος. ἐκεῖθεν ὁ Τριγίβιλδος, ὡς δῆθεν τὸν Γαϊνᾶν διαφυγών, τήν τε Πισιδίαν καὶ τὴν Παμφυλίαν ἐπιὼν κατελυμήνατο· εἶτα πολλαῖς καὶ αὐτὸς πρότερον δυσχωρίαις τε καὶ Ἰσαυρικαῖς μάχαις περιθραυσθεὶς τὴν ἰσχὺν ἐπὶ τὸν Ἑλλήσποντον διασώζεται· καὶ περαιωθεὶς ἐπὶ τὴν Θρᾴκην οὐ μετὰ πολὺ διαφθείρεται. Γαϊνᾶς δὲ μετὰ τὴν προδοσίαν ἐν τῷ τοῦ στρατηγοῦ σχήματι πρὸς τὴν Κωνσταντινούπολιν ἐπανελθών, εἰς μελέτην ἧκεν ταύτην παραστήσασθαι. οὐρανία δέ τις ἔνοπλος ἐπιφανεῖσα δύναμις καὶ τοὺς ἐπιβαλεῖν ὁρμηθέντας τῇ πράξει δειματώσασα, τὴν μὲν πόλιν τῆς ἁλώσεως ῥύεται, ἐκείνους δὲ φωραθέντας ταῖς ἀνθρωπίναις δίκαις ἐκδίδωσι. καὶ φόνος αὐτῶν ἐρρύη πολύς· ὁ δὲ Γαϊνᾶς εἰς τοσοῦτον κατέστη δέους, ὡς αὐτίκα νυκτὸς ἐπεχούσης μεθ' ὅσων ἠδύνατο, τοὺς ἐπὶ τῶν πυλῶν βιασάμενος, ἐξελαύνει τῆς πόλεως. ἐπεὶ δὲ ἡ Θρᾴκη ἐξηρήμωτο, καὶ οὔτε παρέχειν τι τῶν ἐπιτηδείων ἦν δυνατὴ οὔτε φθορὰν ἄλλην ἐνεγκεῖν, ἐπὶ Χερρόνησον ὁ Γαϊνᾶς στέλλεται, σχεδίαις διανοούμενος ἐπὶ τὴν Ἀσίαν διαπεραιοῦσθαι. Διαγνωσθείσης δὲ τῷ βασιλεῖ τῆς αὐτοῦ διανοίας, πέμπεται στρατηγὸς κατ' αὐτοῦ Φραυΐτας, Γότθος μὲν τὸ γένος, Ἕλλην δὲ τὴν δόξαν, πιστὸς δ' οὖν Ῥωμαίοις καὶ τὰ πολέμια κράτιστος. οὗτος, ἐν ᾧ Γαϊνᾶς προέπεμπεν τὸν ὑπ' αὐτῷ στρατὸν ταῖς σχεδίαις διαπεραιοῦσθαι, νηΐτῃ στόλῳ συμπλέκεται ταύταις, καὶ ἐκ τοῦ ῥᾴστου πάντας τοὺς συμπλέοντας ταῖς σχεδίαις διαφθείρει. ἐξ οὗ Γαϊνᾶς τὰ καθ' ἑαυτὸν ἀπογνοὺς εἰς τὰ τῆς Θρᾴκης ἀνωτέρω φεύγει. καί τινες τῶν Οὔννων οὐ πολλοῦ διαρρυέντος χρόνου ἐπελθόντες αὐτὸν ἀναιροῦσι, καὶ ἡ κεφαλὴ ταριχευθεῖσα εἰς Κωνσταντινούπολιν ἐκομίσθη. Χωρὶς δὲ τῶν εἰρημένων κακῶν καὶ τὸ Ἰσαύρων γένος παντοδαποὺς ἐπήνεγκεν ὀλέθρους. πρὸς μὲν γὰρ ἥλιον ἀνίσχοντα τήν τε Κιλικίαν κατέδραμον καὶ τὴν ὅμορον Συρίαν, οὐ τὴν κοίλην μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἄλλην, μέχρι Περσῶν αὐτῶν ἀφικόμενοι. κατὰ δὲ ἰάπυγα ἄνεμον καὶ θρασκίαν Παμφυλίαν τε ἐπῆλθον καὶ Λυκίους διέφθειρον. Κύπρον τε τὴν νῆσον καταστρεψάμενοι, Λυκάονάς τε καὶ Πισίδας ᾐχμαλώτισαν. καὶ Καππαδοκίας τὸ πλεῖστον ἀναστήσαντες, ἄχρι καὶ ἐπὶ τὸν Πόντον διεκινδύνευσαν· καὶ τῶν ἄλλων βαρβάρων τὰ χείριστα τοὺς ἁλισκομένους οὗτοι διέθεντο. 12.τ ΕΚ ΤΗΣ ΔΩΔΕΚΑΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ 12. Ὅτι Φιλοστόργιος, καὶ ἐν ἄλλοις πολλοῖς Στελίχωνος κατατρέχων, καὶ τυραννίδος ἔνοχον γράφει· καὶ ὡς Ὀλύμπιός τις τῶν μαγίστρων, φερόμενον κατὰ τοῦ βασιλέως ἐν τῷ παλατίῳ τὸ ξίφος ἀντιλαβὼν τῇ χειρί, ἑαυτὸν μὲν ἐλυμήνατο, τὸν βασιλέα δὲ διέσωσεν, καὶ συνεργὸς αὐτῷ κατέστη πρὸς τὴν ἀναίρεσιν Στελίχωνος κατὰ τὴν Ῥάβενναν διατρίβοντος. Ἄλλοι δὲ οὐκ Ὀλύμπιον, ἀλλ' Ὀλυμπιόδωρόν φασιν· οὐδ' ἐπαμῦναι τῷ βασιλεῖ, ἀλλ' ἐπιβουλεῦσαι τῷ εὐεργέτῃ Στελίχωνι καὶ εἰς τυραννίδα συκοφαντῆσαι αὐτόν. καὶ οὐδὲ μάγιστρον τηνικαῦτα εἶναι, ἀλλ' ὕστερον, μετὰ τὸν ἄδικον τοῦ Στελίχωνος φόνον, ἔπαθλον τὴν ἀξίαν λαβεῖν. ἀλλ' οὐκ εἰς μακρὰν καὶ αὐτὸν ῥοπάλοις ἀναιρεθέντα τῆς μιαιφονίας τὴν δίκην ἀποτῖσαι τῷ Στελίχωνι. 12. Ὅτι κατὰ τοὺς προειρημένους χρόνους Ἀλλάριχος Γότθος τὸ γένος, περὶ τὰ τῆς Θρᾴκης ἄνω μέρη δύναμιν ἀθροίσας, ἐπῆλθεν τῇ Ἑλλάδι καὶ τὰς Ἀθήνας εἷλεν καὶ Μακεδόνας καὶ τοὺς προσεχεῖς Δαλμάτας ἐληΐσατο. ἐπῆλθε δὲ καὶ τὴν Ἰλλυρίδα, καὶ τὰς Ἄλπειςδιαβὰς ταῖς Ἰταλίαις ἐνέβαλεν. Στελίχωνι δ', ὡς οὗτος λέγει, ζῶντι μετάπεμπτος ἦν, ὃς αὐτῷ καὶ τὰς τῶν Ἄλπεων πύλας διήνοιξεν. καὶ γὰρ ἐπιβουλὰς πάσας τὸν Στελίχωνα κατὰ βασιλέως παλαμᾶσθαι, καὶ μηδ' ὅτι γαμβρὸν αὐτὸν εἶχεν ἐπὶ θυγατρὶ δυσωπεῖσθαι, ἀλλὰ καὶ φάρμακον αὐτῷ ἀγονίας ἐγκεράσασθαι. ἐλελήθει δὲ ἄρα ἑαυτόν, ἐν τῷ σπουδάζειν τὸν υἱὸν Εὐχέριον ἀνακηρύξειν παρανόμως βασιλέα, τὸν ἀπόγονον τῆς κατὰ διαδοχὴν καὶ θεσμὸν βασιλείας προεκθερίζων καὶ ζημιούμενος. οὕτω δὲ κατάφωρον καὶ ἀδεᾶ τὴν τυραννίδα προενεγκεῖν τὸν Στελίχωνα λέγει, ὡς καὶ νόμισμα, μορφῆς λειπούσης μόνης, κόψασθαι. 12.3 Ὅτι, Στελίχωνος ἀνῃρημένου, οἱ
ὀργὴν καὶ τὰ ὅπλα, ὁμήρους τε δόντες, καὶ τὰ πιστὰ λαβόντες, εἰς τὰ οἰκεῖα ἤθη (α) απεχώρησαν. Τέλος τῶν ἐκλογών του παρόντος βιβλίου τῆς Εκκλησιαστικής Ιστορίας Φιλοστοργίου. Τούτου Φλέγωνός φησι Φιλοστόργιος Ιευστον (11) τὰ κατὰ τοὺς Ἰουδαίους συμπεσόντα διὰ πλείονος ἐπεξελθεῖν τοῦ πλάτους· Φλέγωνος καὶ Δίωνος βρα χέως ἐπιμνησθέντων, καὶ παρενθήκην αὐτὰ τοῦ ἰδίου λόγου ποιησαμένων. Ἐπεὶ τῶν γε εἰς εὐσέβειαν και τὴν ἄλλην ἀρετὴν ἑλκόντων, οὐδ᾽ ὁτιοῦν οὐδ᾽ οὗτος δείκνυται πεφροντικώς, ὅνπερ οὐδ' ἐκεῖνοι τρόπον. Τοὐναντίον μὲν οὖν ὁ Ἰώσηπος, καὶ δεδοικέτι ἔοιχε καὶ εὐλαβουμένῳ ὡς μὴ προσκρούσειεν Ἕλλησι. Ἐν τεραστίοις δὲ καὶ βίῳ Εὐσέβιον τῆς Νικομη δείας, ὃν καὶ μέγαν ἀποκαλεῖ, καὶ Θεόφιλον τὸν Ἰν δὸν καὶ ἄλλους πλείονας ἐξαίρει. Τουναντίον μὲν οὖν ὁ Ιώσηπος, SUPPLEMENTA PIILOSTORGIANA. axe deposuerunt, et obsidibus datis fideque vicissim A accepta in proprias sedes reversi sunt. Finis excerptorum Ecclesiasticæ Historia Philo- storgii. (a) Elç rà olxsia Kon. Videtur legendum tovŋ. W. Lowth. SUPPLEMENTA PHILOSTORGIANA. De Josepho, Phlegonte et Dione, ex Suida in voce Phéywv. Philostorgius ait ea, quæ circa Judæos accide- B runt, pluribus et copiosius exsecutum esse Justum; Phlegontem vero et Dionem breviter meminisse, eaque velut obiter Historiæ suæ indidisse. Cæterum eorum quæ ad pietatem aliasque virtutes ducunt, neque ille curam ullo modo gessisse dignoscitur, quemadmodum neque hi. Contra vero Josephus et reformidanti similis est caventique, ne Græcos of· fendat. De Eusebio Nicomediensi, et Theophilo Indo. Fa uno e sex prioribus libris, referente Photio in Biblioth. n. 40. Quod vero ad miracula attinet vitamque, Euse- bium Nicomediæ (quem et Magnum appellat) et Theophilum Indum, aliosque plures extollit. De his qui ab Ario steterunt in synodo Nicæna, ex Niceta in Thesauro orthoJoxæ ßdei, lib. v, cap. in fine. Cæterum (ut Philostorgius primo Historiæ suæ libro auctor est) ab Ario in synodo Nicæna steterunt hi, quorum nomina subsequuntur episcopi : ex superiore quidem Libya Sentianus Boræi, Dachius Beronices, Secundus Theuchirorum, Zɔpyrus Barces, Secundus alius Ptolemaidis, Theon Marmaricæ; ex Thebis Egyptiis Melitius; ex Palæstina Patrophilus Scythopoleos, Eusebius Cæsariensis, qui Pamphili dictus est; ex Phoenicia Paulinus Tyri, Amphion Sigedonis; ex Cilicia Narcissus Irenopoleos, Athanasius Ana- zarbi, Tarcodimatus Ægon; ex Cappadocia Leontius, Longianus et Eulalius; ex Ponto, Basilius Amasiæ, Melitius Sebastopoleos; ex Bithynia, Theognis Nicææ, Maris Chalcedonis, Eusebius Nicomediæ, Magnus quidem cognomine, qui Luciano martyri familiaris fuerat, miraculisque clarus, ut qui vel maxime : ex quo etiam Magni cognomen adeptus erat. De subscriptionum varietate in concilio Nicæno, ex Niceta in Thesauro orthodoxæ fidei, lib. v, c. 8. Philostorgius, sub finem libri primi, auctor est, eorum qui Nicænæ fidei subscripserant, alios quidem ♦ chirographorum suorum regione poovalov dictionem ascripsisse, alios vero ad Eusebio instructos blas- phemam duocovalov vocem loco dµoovelov supposuisse, præter Secundum et Theonam, qui etiam una cum Ario ejusque presbyteris in Illyricum relegati sunt. De Pœnitentia quorumdam Arianorum, quod concilio Nicano subscripsissent : quod refert Nicetas in Thesauro orthodoxæ fidei, lib. v, c. 8. Philostorgius initio libri secundi, scribit Eusebium, Theognin et Marin, eorum quæ subscripserant pœ- nitudine duetos ad imperatorem venisse, hisque apud eum verbis usos : Iniqui, imperator, in eo fuimus, VALESII ANNOTATIONES. Lexico Suidæ, ex quo hic Philostorgii locus descri- plus est, hodie legitur dcov. Certe scriptoris histo- rici nomen prorsus hic desideratur. Aut igitur Justi nomen hic substituendum est, aut Josepi. Quæ se- quuntur Philostorgi verba, id potius suadere nobis videntur, ut Josepi nomeu substituamus. Sequitur enim, etc. Ex quibus verbis colligitur, paulo antea sermouem fuisse de rit. Porro hoc fragmentum Philostorgii depromptum est ex proœmio ejus Historiarum. Quo in loco Plii- lestorgius scriptores omnes historiæ sacræ comine- morabat. Ac primo quidem Mosem, deinde scripto- rem historiæ Machabæorum recensebat: postremio loco Justum ac Josepum rerum Judaicarum scri- plores referebat. (1) "fovator. Ita correxi ex conjectura. Nam in C Josepo. Eligat itaque studiosus lector utrum volue-
PG 65:625συνόντες βάρβαροι τὸν ἐκείνου παῖδα λαβόντες τὴν ταχίστην ᾤχοντο. καὶ τῇ Ῥώμῃ πλησιάσαντες, τὸν μὲν ἐφεῖσαν εἴς τι τῶν ἀσύλων ἱερὸν καταφυγεῖν, οἱ δὲ τὰ τῆς πόλεως πέριξ ἐπόρθουν, τὸ μὲν τῷ Στελίχωνι τιμωροῦντες, τὸ δὲ λιμῷ πιεζόμενοι. ἐπεὶ δὲ παρὰ Ὀνωρίου γράμμα κρεῖττον τῆς ἀσυλίας γενόμενον ἀναιρεῖ τὸν Εὐχέριον, διὰ ταῦτα συμμίξαντες οἱ βάρβαροι Ἀλλαρίχῳ εἰς τὸν πρὸς Ῥωμαίους αὐτὸν ἐξορμῶσι πόλεμον. Ὁ δὲ θᾶττον καταλαμβάνει τὸν Πόρτον. μέγιστον δὴ οὗτος νεώριον Ῥώμης, λιμέσι τρισὶ περιγραφόμενον καὶ εἰς πόλεως μικρᾶς παρατεινόμενον μέγεθος· ἐν τούτῳ δὲ καὶ ὁ δημόσιος ἅπας σῖτος κατὰ παλαιὸν ἔθος ἐταμιεύετο. ἑλὼν δὲ ῥᾷον τὸν Πόρτον, καὶ τῇ σιτοδείᾳ ἢ ταῖς ἄλλαις μηχαναῖς πολιορκήσας τὴν Ῥώμην κατὰ κράτος αἱρεῖ· καὶ ψηφισαμένων τῶν Ῥωμαίων (τοῦτο γὰρ αὐτοῖς Ἀλλάριχος ἐνεδίδου), Ἄτταλον αὐτοῖς ἀναγορεύει βασιλέα. οὗτος δὲ Ἴων μὲν ἦν τὸ γένος, Ἕλλην δὲ τὴν δόξαν, τῆς αὐτῆς δὲ πόλεως ἔπαρχος. Οὗτος δὲ λοιπὸν μετὰ τὴν ἀναγόρευσιν τὸ λείψανον τῶν Ῥωμαίων, ὅπερ ὁ λιμὸς αὐτὸς καὶ ἡ ἀλληλοφαγία ὑπελείπετο, τροφὴν αὐτοῖς κομίζειν ἀπὸ τοῦ Πόρτου ἐφίησιν. εἶτα τὸν Ἄτταλον λαβὼν καὶ στρατηγοῦ σχῆμα πληρῶν αὐτῷ, ἐπὶ τὴν Ῥάβενναν κατὰ Ὀνωρίου στρατεύει. καὶ κελεύει Ἄτταλος τὸν Ὀνώριον τὸν ἰδιώτην ἀνθελέσθαι βίον, καὶ τῶν τοῦ σώματος ἀκρωτηριῶν τῇ περιτομῇ τὴν τοῦ ὅλου σωτηρίαν ὠνήσασθαι. Σάρος δέ, ὃς μετὰ Στελίχωνα τὴν στρατηγικὴν ἀρχὴν Ὀνωρίου δεδωκότος εἶχεν, συμβαλὼν Ἀλλαρίχῳ, κρατεῖ τῇ μάχῃ καὶ τῆς Ῥαβέννης ἀποδιώκει. ὁ δὲ τὸν Πόρτον καταλαβών, ἀποδύει μὲν τῆς βασιλείας τὸν Ἄτταλον, οἱ μέν φασιν μὴ εὔνουν εἶναι διαβληθέντα, οἱ δὲ διότι σπονδὰς διενοεῖτο πρὸς Ὀνώριον θέσθαι, καὶ τὸ δοκοῦν ἐμποδὼν ἑστάναι δέον ἡγεῖτο προαποσκευάσασθαι. μετὰ τοῦτο πρὸς Ῥάβενναν ὁ Ἀλλάριχος ἐπανελθὼν καὶ σπονδὰς προτείνων, ὑπὸ τοῦ προειρημένου διεκρούσθη Σάρου, φαμένου τὸν δίκας ὀφείλοντα τῶν τολμηθέντων μὴ ἂν ἄξιον εἶναι φίλοις συντάττεσθαι. Ἐκεῖθεν Ἀλλάριχος ὀργισθεὶς μετὰ ἐνιαυτὸν τῆς προτέρας ἐπὶ τὸν Πόρτον ἐφόδου ὡς πολέμιος ἐπελαύνει τῇ Ῥώμῃ. καὶ τὸ ἐντεῦθεν τῆς τοσαύτης δόξης τὸ μέγεθος καὶ τὸ τῆς δυνάμεως περιώνυμον ἀλλόφυλον πῦρ καὶ ξίφος πολέμιον καὶ αἰχμαλωσία κατεμερίζετο βάρβαρος. ἐν ἐρειπίοις δὲ τῆς πόλεως κειμένης, Ἀλλάριχος τὰ κατὰ Καμπανίαν ἐληΐζετο, κἀκεῖ νόσῳ φθείρεται. 12.4 Ὁ δὲ τῆς αὐτοῦ γυναικὸς ἀδελφὸς … … … … βαρβαρικοῦ γὰρ γένους τοῦ Σαυρομάτων χρηματίζειν αὐτούς, καὶ συναφθῆναι τότε τῷ «ὀστρακίνῳ» γένει τὸν ἐκ «σιδήρου» τὴν γένεσιν ἕλκοντα. οὐ τοῦτο δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἡνίκα πάλιν Ἀδαοῦλφος γαμικαῖς ὁμιλίαις τῇ Πλακιδίᾳ συνήπτετο· τὴν γὰρ «ὀστρακίνην» φύσιν … … … … … ἐλπίδας τρέφων, ὡς αὐτὸς καταπολεμήσας Ἀδαοῦλφον τὴν Πλακιδίαν νυμφεύσαιτο. οὐ πολὺ δὲ τὸ μέσον καὶ πολλὰ δραματουργήσας, ἐξ ὀργῆς Ἀδαοῦλφος ὑπό τινος τῶν οἰκείων ἀποσφάττεται. ἐκ τούτου τὸ βάρβαρον πρὸς Ὀνώριον σπένδεται· καὶ τὴν οἰκείαν ἀδελφὴν καὶ τὸν Ἄτταλον τῷ βασιλεῖ παρατίθενται αὐτοί, σιτήσεσί τε δεξιωθέντες καὶ μοῖράν τινα τῆς τῶν Γαλατῶν χώρας εἰς γεωργίαν ἀποκληρωσάμενοι. 12.5 Μετὰ ταῦτα δὲ καὶ ἡ Ῥώμη τῶν πολλῶν κακῶν ἀνασχοῦσα συνοικίζεται· καὶ ὁ βασιλεὺς αὐτῇ παραγεγονώς, χειρὶ καὶ γλώττῃ τὸν συνοικισμὸν ἐπεκρότει. ὑπὲρ δὲ βήματος ἀναβάς, ὃ τὴν πρώτην αὐτῷ βαθμίδα τὸν Ἄτταλον διαβαίνειν ἐπετίθει … … … δεξιᾶς χειρὸς ἀπέτεμεν τοὺς βʹ δακτύλους, ὧν ὁ μὲν … ὁ δὲ λιχανὸς ἔχει τὴν κλῆσιν· καὶ εἰς Λίπαρα τὴν νῆσον τούτους φυγαδεύει, μηδενὸς ἄλλου κακοῦ πρὸς πεῖραν καταστήσας, ἀλλὰ καὶ τὰς εἰς τὸν βίον χρείας παρασχόμενος … 12. Κατὰ δὲ τοὺς αὐτοὺς χρόνους Ἰωβιανός τε ἐπανέστη ..... … εἰς φθορὰν ἀπέσβη, καὶ Σεβαστιανὸς ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ τοῖς ἴσοις
PG 65:629ἐποφθαλμήσας, τὴν ἴσην ἔδωκε δίκην. ὁ δ' Ἡρακλειανὸς μιμησάμενος τούτους καὶ πλέον τῷ τῆς τύχης γέλῳ ἐπιβάς, εὐκλεεστέραν ἔσχεν τὴν καταστροφήν, τῆς θείας ἐμφανῶς ἐπικηρυττούσης .... οὐδὲ ἀκόσμητον ἐᾷ, οὐδὲ χαίρει τοῖς τυραννοῦσιν, ἀλλ' οἷς ὁ κατὰ θεσμὸν βασιλεὺς ἁρμόζει, τούτῳ καὶ αὐτὴ συμπαρατάττεται. 12. Ὅτι, τελευτήσαντος Ἀρκαδίου, διάδοχος τῆς ἑῴας ἀρχῆς κομιδῇ νέος ὢν Θεοδόσιος ὁ παῖς ἀναδείκνυται. συνῆν δ' αὐτῷ καὶ Πουλχερία ἡ ἀδελφὴ τὰς βασιλικὰς σημειώσεις ὑπηρετουμένη καὶ διευθύνουσα. 12. Ὅτι, Θεοδοσίου τῆς τῶν μειρακίων ἡλικίας ἐπιβεβηκότος, καὶ τοῦ μηνὸς Ἰουλίου εἰς ἐννέα ἐπὶ δεκάτῃ διαβαίνοντος, περὶ ὀγδόην τῆς ἡμέρας ὥραν ὁ ἥλιος οὕτως βαθέως ἐκλείπει, ὡς καὶ ἀστέρας ἀναλάμψαι· καὶ αὐχμὸς οὕτω τῷ πάθει συνείπετο, ὡς πολλῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν ἄλλων ζῴων ἀσυνήθη φθορὰν πανταχοῦ φέρεσθαι. Ἐκλείποντι δὲ τῷ ἡλίῳ φέγγος τι κατὰ τὸν οὐρανὸν συνανεφάνη, κώνου σχῆμα παραδυόμενον, ὅ τινες ἐξ ἀμαθίας ἀστέρα κομήτην ἐκάλουν. καὶ γὰρ ὧν ἐκεῖνος ἐδείκνυ οὐδὲν ἦν κομήτου παράσημον· οὔτε γὰρ τὸ φέγγος εἰς κόμην ἀπέβαινεν οὔτε ἀστέρι ὅλως ἐῴκει, ἀλλ' οἷον λύχνου τις μεγάλη φλὸξ ὑπῆρχεν καθ' ἑαυτὴν ὁρωμένη, μηδενὸς ἀστέρος θρυαλλίδος αὐτῷ τινος μορφὴν ὑποτρέχοντος· ἀλλὰ γὰρ καὶ τῇ κινήσει παρήλλαττεν. καὶ γὰρ κινηθεὶς ὅθεν ὁ ἥλιος κατὰ ἰσημερίαν ἀνίσχει, ἐκεῖθεν τὸν κατὰ τῆς οὐρᾶς ἄρκτου τεταγμένον ἔσχατον ἀστέρα ὑπερενεγκὼν ἠρέμα προὔβαινεν πορευόμενος ἐπὶ δυσμάς. ἐπεὶ δὲ διεμέτρει τὸν οὐρανόν, ἀφανὴς ἦν, πλείους τεσσάρων μηνῶν ἐξανυσθείσης αὐτῷ τῆς πορείας. ἡ δὲ κορυφὴ τοῦ φέγγους νῦν μὲν εἰς μῆκος μέγα ὠξύνετο ὡς ἐκβαίνειν τοὺς τοῦ κώνου λόγους, νῦν δὲ πρὸς τὸ ἐκείνου μέτρον συνεστέλλετο. καὶ ἄλλα δὲ παρεῖχεν τερατώδη θεάματα δι' ὧν τῆς τῶν συνήθων φασμάτων ἐξηλλάττετο φύσεως. ἤρξατο δὲ ἀπὸ μέσου θέρους σχεδόν τι μέχρι τῆς τοῦ μετοπώρου τελευτῆς. Γέγονεν δὲ ἄρα καὶ τοῦτο τὸ σημεῖον πολέμων μεγάλων καὶ φθορᾶς ἀνθρώπων οὐ ῥητῆς. τῷ δὲ ἑξῆς ἔτει ἤρξαντο σεισμοὶ οὐ ῥᾴους ὄντες τοῖς προλαβοῦσι παραβαλεῖν, τοῖς δὲ σεισμοῖς καὶ πῦρ οὐρανόθεν συγκαταρρηγνύμενον πάσας ἐλπίδας σωτηρίας περιέκοπτεν· πλήν γε φθορὰν ἀνθρώπων οὐκ ἐνειργάσατο, ἀλλ' ἡ θεία εὐμένεια πνεῦμα σφοδρὸν καθιεῖσα καὶ τὸ πῦρ πανταχόθεν περιελάσασα κατὰ τῆς θαλάσσης ἀπέρριψεν. καὶ ἦν ἰδεῖν ξένην θέαν, τῶν κυμάτων ἐπὶ πλεῖστον ὥσπερ τινῶν λασίων χωρίων τῷ πυρὶ καταφλεγομένων, ἄχρι τελείως τὸ φλέγον ἐναπέσβη τῷ πελάγει. 12. Ὅτι κατὰ πολλοὺς τόπους τῶν σεισμῶν γενομένων ὤφθησαν ὀροφαὶ οἰκιῶν ἀπ' ἀλλήλων μετὰ μεγάλων πατάγων καὶ ἀραγμῶν διαστᾶσαι, ὡς καὶ τοὺς ἔνδον παρατυχόντας καθαρῶς τῇ ὄψει τὸν οὐρανὸν ὑποβάλλειν· καὶ μετὰ τὴν τοσαύτην διάστασιν οὕτως πάλιν ἁρμοσθεῖσαί τε καὶ συναφθεῖσαι, ὡς μηδεμίαν αἴσθησιν τοῦ νεωτερισθέντος μηδενὶ παρασχεῖν. τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτο πάθος καὶ περὶ τὰ ἐδάφη πολλαχοῦ συνηνέχθη. καὶ γὰρ σιτοβολῶνες τοὺς κάτωθεν οἰκοῦντας ἀπέπνιξαν, τὸν σῖτον αὐτοῖς ἀθρόον ἐπιχεάμενοι διὰ τῶν πάτων· καὶ πάλιν οὕτως παρέσχον τὸ ἔδαφος ἡρμοσμένον, ὡς ἐξαπορεῖν ἅπαντας πόθεν ὁ φονεὺς ἐπερρύη σῖτος. Καὶ ἄλλα δὲ τοιουτότροπα πάθη τηνικαῦτα ἐνεοχμώθη, δεικνύντα μὴ φυσικῇ τινι ταῦτα προελθεῖν ἀκολουθίᾳ, ὡς Ἑλλήνων παῖδες ληροῦσιν, ἀλλὰ θείας ἀγανακτήσεως μάστιγας ἐπαφεθῆναι. 12.10 Ὅτι διαφόροις ἐπιχειρήμασι κατασκευάζειν πειρᾶται τοὺς σεισμοὺς μήτε διὰ πλημμύραν ὑδάτων συνίστασθαι μήτε πνευμάτων ἐναπολαμβανομένων τοῖς κόλποις τῆς γῆς, ἀλλὰ μηδὲ γῆς τινος ὅλως παρεγκλίσει, μόνῃ δὲ τῇ θείᾳ γνώμῃ πρὸς ἐπιστροφὴν καὶ διόρθωσιν τῶν ἁμαρτανομένων. καὶ ταῦτά φησιν ἰσχυριζόμενον λέγειν, διότι τὰ τηλικαῦτα πάθη μὴ δύναται μηδέτερον τῶν εἰρημένων στοιχείων κατὰ φυσικὴν ἀποτελεῖν δύναμιν. ἐπεὶ θεοῦ γε βουληθέντος καὶ ψεκὰς ἂν ἡ σμικροτάτη προσπεσοῦσα καὶ νιφὰς ἡ κουφοτάτη τὸν Ὄλυμπον τῆς Μακεδονίας ἤ τι ἄλλο τῶν μεγίστων ὀρῶν κινήσειεν ἂν ῥᾳδίως. ἐπεὶ καὶ φαίνεται
'Αγαπητός. Αγαπητὸς ἐπίσκοπος Συνάδων, ὃν ἐν ἐπαίνῳ πολλῷ Δ τίθεται Ευσέβιος ὁ Παμφίλου (14), καὶ θαυμάτων αὐτοῦ ἐξαισίων μνήμην ποιεῖται, ὁρῶν μεταστάσεις καὶ ποταμῶν, καὶ νεκρῶν ἐγέρσεις· καὶ ὅτι στρα τιώτην ὄντα ἐβουλήθη Μαξιμίνος ὡς Χριστιανὸν ἀπο- κτεῖναι, διὰ τὸ πυνθάνεσθαι πολλοὺς τὰ παρ' αὐτοῦ τελούμενα ὑπεραγαμένους. 'Αέτιος. Αέτιος ἐξ ᾿Αντιοχείας της Συρίας, διδάσκαλος Εὐ- νομίου, ἀπὸ πενιχρῶν καὶ εὐτελῶν γονέων τυγχά- νων. Ὁ δὲ πατὴρ αὐτῷ τῶν ἐν στρατιά δυσπραγέστερος ἐνειλεγμένων γενόμενος, ετεθνήκει κομιδῇ παῖδα τοῦτον ἀφείς. Αὐτὸς δὲ εἰς ἔσχατον ἀπορίας ἥκων, ἐπὶ χρυσοχοΐαν ἐχώρησεν, ἀκρότατός τε ἐγένετο. Ἐπεὶ δὲ ἡ φύσις αὐτῷ μειζόνων ὠρέγετο μαθημά- των, πρὸς λογικὰς θεωρίας ετράπετο. Καὶ δῆτα συγκ γίνεται Παυλίνῳ, ἀρτίως ἀπὸ Τύρου εἰς Αντιόχειαν ἀφικομένῳ ἔτι κατὰ τοὺς Κωνσταντίνου χρόνους. Τούτου ἠκροᾶτο, πολλὴν ἐπιεικῶς φαίνων τῆς ἀσε βείας τὴν ρώμην (α) εἰς τὰς πρὸς τοὺς διαφορουμέ- νους ζητήσεις· καὶ οὐχ ὑπόστατος ἤδη τοῖς πολλοῖς ἦν. Ἐπεὶ δὲ Παυλίνος ἐτεθνήκει, Εὐλαλίου τρίτου καὶ εἰκοστοῦ ἀπὸ τῶν ἀποστόλων ἔχοντος τὸν θρόνον, πολλοὶ τῶν ὑπὸ τοῦ Ἀετίου ελεγχομένων, δεινὸν ποιησάμενοι πρὸς ἀνδρὸς δημιουργοῦ καὶ νέου κατα κράτης ἐλαύνεσθαι, συστάντες ἐξήλασαν αὐτὸν τῆς Αντιοχείας. Εξελαθεὶς δὲ εἰς 'Ανάξαρβον ἀφικνεῖ- ται. Ο δὲ, ήδη τάχιστα δυνάμεως πάσης πιπλάμε νος, μείζους ἀεὶ τῶν διδομένων ἀφορμῶν εἰσέφερε τοὺς καρπούς. Ὁ δὲ οὐδὲν ἐπαύετο, τοὺς μὲν δι ελέγχων, φαύλω; δὲ ἀμπισχόμενος, καὶ ὡς ἔτυχε ζών. Αυξέντιος. Αυξέντιος Μοψουεστίας ἐπίσκοπος· ὃς ἦν τῶν ὁμου λογητῶν ὀνομαζομένων. Εν δὲ ἐκ τῶν ἐπιφανῶς τῷ βασιλεῖ Λικινίῳ στρατευσαμένων, τῶν ὑπογραφέων τούτου γενόμενος, οὓς δὴ Νοταρίους Ρωμαίοι και ΑΝΝΟΤΑΤΙΟNES. (α) Πολλὴν — τῆς ἀσεβείας τὴν ρώμην. PHILOSTORG|| FRAGMENTA. FRAGMENTA PHILOSTORGII. - Ex Suida in voce Ex Suida in Agapetus Synadorum episcopus, quem multis laudibus exornat Eusebius Pamphili, etmiracula ejus inusitata commemorat atque insolita; montes ac flu- vios alium in locum translatos, mortuos ad vitam sus- citatos. Ait etiam imperatorem Maximinum, eum adhuc militem, utpote Christianum, interficere vo- luisse, propterea quod comperisset multos, operum quæ ab Agapeto fiebant admiratione captos, relicto gentilium cultu ad Christianam fidem transire (15). voce B Aetius magister Eunomii, ortus ex urbe Syria Antiochia, parentibus egenis ac vilissimis. Pater ejus cohortali militiæ ascriplus, cum adversa for- tuna usus esset, fato functus est, relicto isto admo- dum puero. Qui ad summam egestatem redactus, aurificinam exercere instituit, et ad summam hujus artis perfectionem evasit. Sed quoniam ejus indoles ad altiores disciplinas aspirabat, al logicæ studia animum applicuit. Ac primum quidem auditor fuit Paulini, qui paulo ante ex urbe Tyro Antiochiam translatus fuerat, Constantino etiam tum imperium gubernante. Hunc cum audiret Aelius, non me- diocrem vim ingenii ostendebat, in quæstionibus adversus eos quibuscumn disputabat; jamque ejus impetus a plerisque haudquaquam sustineri poterat. Mortuo deinde Paulino, cum Eulalius tertio ac vicesimo loco post apostolos sedem Antiochenam regendam suscepisset, multi ex iis qui ab Aetio. C convicti fuerant, aegre ferentes quod ab opifice et adolescente victi ac profligati essent, conspiratione facta, eum Antiochia expulerunt. Ejectus igitur Actius Anazarbum se contulit. Cumque vim omnem ac facultatem brevi admodum tempore percepisset, majores semper edebat fructus, quam erant ele- menta atque institutiones quas ab aliis acceperat. Interim vero reprehendere alios et confutare non desistebat; ipse vili pallio tectus, et tenui ac paupertino uteus victu (16). Es Suida in voce D Auxentius episcopus Mopsuestiæ, unus ex con- fessoribus. Fuit hic ex numero corum qui in pala- tio imperatoris Licinii splendide militabant, ejus scilicet exceptor quos Romani notarios vocant. VALESI lapsus est Suidas, qui Eusebium posuit pro Phi- lostorgio. Agapeti enim Synnadorum episcopi in Historia ecclesiastica nusquam meminit Eusebius Cæsariensis. Ejus autem mentionem facit Philostor- gius in libro, capite 2, ubi eadem fere leguntur quæ apud Suidam. VARIORUM. Vertendum, non mediocrem impictatis vim. W. Lowth. - (14) Ευσέβιος ὁ Παμφίλου. llic memoriæ vitio (15) Vide Philost. lib. ut, in cap. 2. (16) Vide Philost. lib. tu, cap. 15.
PG 65:631πολλάκις τὸ θεῖον ἐπὶ παιδείᾳ τῶν ἀνθρώπων τούτοις χρώμενον. τήν τε γὰρ Ἐρυθρὰν θάλασσαν, ῥᾷον ὂν ἀθρόον διαστῆσαι, «νότῳ βιαίῳ» πρότερον μαστιγώσας καὶ συνωθήσας οὕτω διέστησεν, τῇ τοῦ νότου φύσει μηδεμιᾶς δυνάμεως τοιαύτης ἐγκαθιδρυμένης, ἀλλὰ τῆς ἄνωθεν ῥοπῆς ὑπερφυῶς αὐτῷ χρησαμένης πρὸς τὸ οἰκεῖον βούλημα· καὶ «ῥάβδος» δὲ πηγὰς ἐκ «πέτρας» ναμάτων πλήττουσα προχέει, καὶ Ἰορδάνου ῥεῖθρα καθαίρουσι λέπραν, οὐ τῆς φύσεως αὐτῶν ταῦτα δρᾶν ἐνδυναμούσης, τοῦ δὲ πλάστου μεταπλάττειν ἕκαστον τῶν δημιουργημάτων πρὸς ἣν ἂν ἐθέλῃ χρείαν πολλὴν καὶ ἀκώλυτον ἔχοντος τὴν ἐξουσίαν. 12.11 Ὅτι μετὰ θάνατον Εὐδοξίου, ὃς τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Εὐνομιανῆς συναγωγῆς ἐπῆρχεν, Λουκιανὸς ἀντικαθίσταται, παῖς ὢν ἀδελφῆς Εὐνομίου. τοῦτον δή φασιν, εἰς φιλαργυρίαν τε καὶ τὰ συγγενῆ κατολισθήσαντα πάθη καὶ τὴν ἐπ' αὐτοῖς ὑφορώμενον δίκην, ἀποσχίσαι μὲν τῆς ἄλλης Εὐνομιανῶν μοίρας, ἰδίας δὲ συμμορίας ἀρχηγὸν ἑαυτὸν ἀναδεῖξαι, καὶ συντάγματος οὐκ εὐκαταφρονήτου ἄρξαι, πάντων τῶν ἐπιρρήτων τε καὶ ποικίλοις πάθεσι καθωπλισμένων πρὸς αὐτὸν ἀπερρυηκότων. 12.12 Ὅτι Ὀνώριος ὁ βασιλεὺς Κωνστάντιον τὸν στρατηγὸν κατὰ τιμὴν τοῦ κήδους εἰς τὸ τῆς βασιλείας προσλαμβάνεται σκῆπτρον, ἤδη καὶ παῖδα Οὐαλεντινιανὸν τῆς Πλακιδίας αὐτῷ γειναμένης· ᾧ καὶ τὴν τοῦ ἐπιφανεστάτου περιῆψεν ὁ Ὀνώριος ἀξίαν. αἱ δὲ τοῦ Κωνσταντίου εἰκόνες, ὡς ἔθος ἦν τοῖς ἄρτι παρελθοῦσιν εἰς βασιλείαν πράττειν, ἀναπέμπονται πρὸς τὴν Ἑῴαν· ἀλλ' ὅ γε Θεοδόσιος, οὐκ ἀρεσκόμενος τῇ ἀναρρήσει, οὐ προσίετο ταύτας. καὶ δὴ Κωνσταντίῳ, παρασκευαζομένῳ διὰ τὴν ὕβριν ἐπὶ πόλεμον, καὶ τῆς ζωῆς καὶ τῶν φροντίδων ἐπιστὰς ὁ θάνατος τὴν ἀπαλλαγὴν παρέχει, βασιλεύσαντι μῆνας ἕξ. 12.13 Ὅτι ἐν ὑπατείᾳ τοῦ βασιλέως Θεοδοσίου τὸ δέκατον καὶ Ὀνωρίου τὸ τρισκαιδέκατον αὐτὸς Ὀνώριος ὑδέρῳ τελευτᾷ καὶ Ἰωάννης τυραννίδι ἐπιθέμενος διαπρεσβεύεται πρὸς Θεοδόσιον. ἀπράκτου δὲ τῆς πρεσβείας γεγενημένης, καὶ οἱ πρέσβεις ὑβρισθέντες ἄλλος ἀλλαχῆ κατὰ τὴν Προποντίδα φυγῇ προσετιμήθησαν. τὴν μέντοι Πλακιδίαν καὶ τὸν τρίτον Οὐαλεντινιανὸν (μετὰ γὰρ Κωνσταντίου θάνατον πρὸς τὸ Βυζάντιον ἀνεκομίσθησαν) ἀποστέλλει πρὸς τὴν Θεσσαλονίκην Θεοδόσιος, κἀκεῖ τὴν τοῦ Καίσαρος ἀξίαν τῷ ἀνεψιῷ παρατίθησιν, Ἀρδαβουρίῳ τῷ στρατηγῷ καὶ τῷ τούτου υἱῷ Ἄσπαρι τὴν κατὰ τοῦ τυράννου στρατηγίαν ἐγχειρίσας. Οἳ δὴ καὶ συνεπαγόμενοι Πλακιδίαν τε καὶ Οὐαλεντινιανὸν καὶ τούς τε Παίονας καὶ τοὺς Ἰλλυριοὺς διελάσαντες, τὰς Σάλωνας, πόλιν τῆς Δαλματίας, ἀναιροῦσι κατὰ κράτος. ἐντεῦθεν ὁ μὲν Ἀρδαβούριος νηΐτῃ στόλῳ κατὰ τοῦ τυράννου χωρεῖ. ὁ δὲ Ἄσπαρ τὴν ἱππικὴν δύναμιν συναναλαβὼν καὶ τῷ τάχει τῆς ἐφόδου κλέψας τὰς αἰσθήσεις, τῆς Ἀκυληΐας μεγάλης πόλεως ἐγκρατὴς γίνεται, συνόντων αὐτῷ Οὐαλεντινιανοῦ τε καὶ Πλακιδίας. Ἀλλ' ὁ μὲν οὕτω τὴν μεγάλην ἀταλαιπώρως παρεστήσατο, τὸν δὲ Ἀρδαβούριον βίαιον ἀπολαβὸν πνεῦμα σὺν δυσὶν ἑτέραις τριήρεσιν εἰς χεῖρας ἄγει τοῦ τυράννου. ὁ δὲ πρὸς σπονδὰς ἀφορῶν φιλανθρώπως ἐκέχρητο τῷ Ἀρδαβουρίῳ. καὶ πολλῆς οὗτος ἀπολαύων τῆς ἀδείας, τοὺς ἀποστρατήγους τοῦ τυράννου, ἤδη καὶ αὐτοὺς ὑποκεκινημένους, τὴν ἐπιβουλὴν κρατύνει τὴν κατὰ τοῦ τυράννου· καὶ σημαίνει Ἄσπαρι τῷ παιδὶ παραγενέσθαι, ὡς ἐφ' ἑτοίμῳ τῷ κατορθώματι. τοῦ δὲ θᾶττον σὺν τῷ ἱππότῃ στρατῷ παραγεγονότος καὶ μάχης τινὸς συρραγείσης, συλλαμβάνεται ὁ Ἰωάννης τῇ τῶν ἀμφ' αὐτὸν προδοσίᾳ καὶ πρὸς Πλακιδίαν καὶ Οὐαλεντινιανὸν εἰς Ἀκυληΐαν ἐκπέμπεται· κἀκεῖ τὴν χεῖρα προδιατμηθείς, εἶτα καὶ τῆς κεφαλῆς ἀποτέμνεται, ἕνα τυραννήσας ἐπὶ τῷ ἡμίσει ἐνιαυτόν. τότε καὶ βασιλέα ὁ Θεοδόσιος τὸν Οὐαλεντινιανὸν ἀποστείλας ἀναγορεύει. 12.14 Ὅτι Ἀέτιος ὁ ὑποστράτηγος Ἰωάννου τοῦ τυράννου μετὰ τρεῖς ἡμέρας τῆς ἐκείνου τελευτῆς βαρβάρους ἄγων μισθωτοὺς εἰς ξʹ χιλιάδας παραγίνεται· καὶ συμπλοκῆς αὐτοῦ τε καὶ
PG 65:635τῶν περὶ τὸν Ἄσπαρα γεγενημένης, φόνος ἑκατέρωθεν ἐρρύη πολύς. ἔπειτα σπονδὰς ὁ Ἀέτιος τίθεται πρὸς Πλακιδίαν καὶ Οὐαλεντινιανὸν καὶ τὴν τοῦ κόμητος ἀξίαν λαμβάνει· καὶ οἱ βάρβαροι χρυσίῳ καταθέμενοι τὴν ὀργὴν καὶ τὰ ὅπλα, ὁμήρους τε δόντες καὶ τὰ πιστὰ λαβόντες, εἰς τὰ οἰκεῖα ἤθη ἀπεχώρησαν.
PG 65:457
457 NOTITIA. 458 viginti annos (a) natus. Hic semi-Arianos non minus quam catholicos graviter passim perstringit, Aria- nos vero et Eunomianos defendit, celebratque libenter, et effert laudibus : unde diu est, quod historiam ejus non historiam, sed encomium hæreticorum ét criminationem atque vituperationem orthodoxorum in- scribendam esse monuit Photius (b), cod. XL. Atheum vero dictum fuisse Philostorgium, male colligunt viri docti ex hoc epigrammate, perperam accepto, quo Eunomianus quidam laudare utique, nou pro- scindere opus Eunomiani hominis voluit : Ιστορίην ἐτέλεσσα, Θεοῦ (τ) χαρίτεσσι σοφῇσι, Πράγματ' ἀληθείης ποικίλ' ύφηνάμενος. Historia telam bene Numine dante peregi, Contexens opere plurima vera meo. Scripsit Historiæ ecclesiasticæ (d) ab controversiæ Arianæ initiis sive ab a. C. 300, usque ad a. 425, quo Valentinianus Junior Honorio successit, volumina duo, quorum singula in tóµouç, λóyouç sive libros sex distincti erant, ut adeo in universum libri essent duodecim. Horum primæ litteræ si conjungerentur, nomen auctoris referebant, cujusmodi ȧxpoσtiуidas (e) operibus suis intexuere olim Epicharmus et Heraclides Ponticus, atque Philostorgii exemplo Nicephorus Callistus, e latinis Ennius, Commodianus, Damasus aliique. Opus ipsum Philostorgii, diu est, quod intercidit; sed præter brevem de eo notitiam judiciumque ac censuram, in Photii Bibliotheca cod. XL obviam, ejusdem Photii ampla ex singulis duo- decim libris excerpta servata sunt, quæ habuit Venetiis Diegus Hurtadus, Gesnero teste, et primus ex codice Bongarsiano Græce edidit, et capitibus distincta cum versione sua et uberrimis doctisque adnota- tionibus et prolegomenis indiceque locupletissimo in lucem protulit Jacobus Godofredus, Genev. (f) 1643, 4. Eadem excerpta mss. editis longe emendatiora habere se testatus est Bochartus tom. I, lib. 11. ∙lierozoici cap. 55. Atque Bocharti codicem Valesio a se communicatum refert Stephanus le Mɔyne notis ad Varia sacra pag. 379. Itaque ad eum et Scoriacensis codicis lectiones passim provocat Henr. Valesius. nec minus ad emendationes, quas codici suo Lucas Holstenius ascripserat. Edidit laudatus Valesius Philostorgii excerpta emendatiora cum meliore versione sua notisque ad calcem Historiæ Theodoriti, Eyagrii et Theodori, lectoris, Paris. 1673, fol., quæ editio recusa est Moguntiæ, ut habet titulus, sive potius Francofurti 1679; nam quæ Amstelodamum a. 1695, in fronte præfert, illa ipsa Moguntine est, novo titulo ornata, et Reading cum Valesii et variorum notis, in tom. III SS. eccl. cum Theodorito et Evagrio, pag. 475 sqq., Cantabr. 1720, fol. Vide supra ad Eusebii Histor. eccl. Florentiæ in cod. Mediceo V, nr. 9, `plut. 70, sunt duo excerpta ex Philost. H. E. epitome; prius est pars cap. 10, libri xn, posterius est cap. nonum libri 111 (v. Bandin. cat. codd. Gr. II, p. 661.) — Venetiis in cod. CCCXXXVII, Marciano epitome ex xu, libris H. E. Philostorgii, ex Photio. Oxon. in cod. Bodlei. CXLII, nr. 7, Philostorgii H. E. epitome and owvis Photii CCXLIII, quæ (secundum auctorem codd. Angliæ, etc. I, pag. 18) ab ea, quæ exstat apud Photium, multum diversa est, et amplior multo : ibid. p. 271, inter adversaria Gerardi Langbæni, Philostorgii Hist, ab ore Photii relata, Gr. - inter codd. Mendozæ, etc. spud Iriart, cat. codd. Gr. Matrit. p. 277. Harl. Præter fragmenta Philostorgii ex Nicetæ lib. v, the- sauri, ex Joanne Antiocheno (cujus locum primus attulit Salmasius p. 407, ad Solin.), Suida et Photio a Jac. Godofredo producta, nova etiam ex Suida a se observata Valesius editioni suæ subjunxit. In notis Valesii Godofredus frequentissime reprehenditur, interdum etiam satis acerbe, ut pag. 130, ubi imperitiam ejus in legendis Græcis exemplaribus et pag. 136, ubi Græcæ linguæ in illo imperitiam castigat. Verum audiendus sane erat Godofredus, vir bene doctus et multis nominibus præclare de litteris meritus, qui in prolega- menis pag. 57 seq. veniam a lectore æquo sibi pollicetur bis verbis: Novi ipse, quam in multis contextus ipse inemendatus exeat, quam multa quoque desiderari possint in prima hac interpretatione, quot denique mendæ ubique irrepserint. Verum et mihi et typographo veniam sperare licet, non una ratione; ipsa primum (a) Idem X, 6. - ἐστὶν ἐγκώμιον αὐτῷ, ὥσπερ καὶ τῶν ὀρθοδόξων διαβολὴ καὶ ψόγος μᾶλλον ἢ ἱστορία. Atque iterum : Ἱστορεῖ δὲ ταναντία σχεδόν ἅπασι τοῖς ἐκκλησιαστι τοῖς. Ἐξαίρει τοὺς ᾿Αρειανίζοντας ἅπαντας, λοιδο ρίαις πλύνει τοὺς ὀρθοδόξους, ὡς εἶναι τὴν ἱστορίαν αὐτοῦ μὴ ἱστορίαν μᾶλλον, ἀλλ' ἐγκώμιον μὲν τῶν αἱρετικῶν, ψόγον δὲ γυμνὸν καὶ κατηγορίαν τῶν ὀρθοδόξων. (c) Jacobus Godofredus, qui in prolegomenis ad Philostorgium fuse atque erudite de illo scriptore, et de ejus eruditione in omni genere litterarum disserit, legit ¿réheσo' à¿ov,putatque, esse epi- gramıma hominis catholici, cui Eunomiano_pro- prium nomen. Sed Godofredum refellit Jo. Pear- Bonius notis ad symbolum apostolicum pag. 309, edit. Latinæ. PATROL. GR. LXV - - - - (d) Hinc Nicephoro audit 6 'Exxàŋotaotixóę lib. XII, 29. Hist. quem alioqui tanquam hæreticum solet vocare Beoµion, invisum Deo, lib. 1, p. 35, et lib. vi, cap. 19. (e) Vide Mureti Varias lect. IX; ult. Menagium ad Laert. p. 227; Vossium Hist. Græc. II, 20. Vetus epigramme apud Jac. Godofredum, p. 17: Γράμματα δώδεκ' ἔχει Φιλοστόργιος, οὔνομα [καλόν, Τούνεκα δὴ κατὰ γράμμα λόγους ἀνεγράψατο τού τους. Αρξάμενος πρώτου ἀπὸ γράμματος, εἶτ᾽ ἐν ἐφεξῆς Καὶ διὰ τῆς αὐτῶν ἀρχῆς ἐὸν οὔνομα γράψας. () Male 1634, excusum in Eliæ du Pin Bibl. scriptorum eccles. tom. IV, p. 77. Godofredi Dis- sertationes in Philostorgium thesaurum sincera totius historiæ ecclesiasticæ vocat Claudius Sarra- vius epist. 45. 13 (6) Photius : Ἡ δὲ ἱστορία, τῶν αἱρετιζόντων
PG 65:461
ΕΚ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. α. Ὅτι τῶν Μακκαβαϊκῶν φησι τὸν συγγραφέα ὅστις ποτέ ἐστιν ἀγνοεῖν. Πλὴν τὸ μὲν πρῶτον βι- βλέον ἀποδοχῆς ἀξιοῖ, συνάδοντα διηγούμενον ταῖς τοῦ Δανιήλ προφητείαις (α). Καὶ ὅτι λίαν προμηθῶς διέξ- εισιν, όπως τε ἀνδρῶν μοχθηρία τὰ Ἰουδαίων λα- σεν ἐπ' ἐσχάτων κακῶν, ὅπως τε πάλιν ἀνδρῶν ἀν ήνεγκεν ἀρετή. Καὶ τότε κατὰ τῶν πολεμίων ἐπανεί λοντο κράτος, καὶ ὁ νεὼς τῶν Ἑλληνικῶν ἀνεκαθάρ θη μολυσμάτων. Τὸ δεύτερον δὲ μὴ τὸν αὐτὸν μὲν φησιν ἐνδείκνυσθαι συγγραφέα· σύνοψιν δὲ εἶναι τῶν ὑπὸ Ἰάσονος τοῦ Κυρηναίου ἐν πέντε λόγοις ἀναγε γραμμένων, ᾗ τὸν πόλεμον ἀπαγγέλλει (1), δν Ἰού- δας ὁ Μακκαβαίος πρὸς 'Αντίοχον τε τὸν Ἐπιφανή, καὶ τὸν αὐτοῦ παῖδα τὸν ἐπίκλην Ευπάτορα, διεπολέ- μησε. Τὸ δὲ τρίτον ἀποδοκιμάζει, τερατώδες καλῶν, καὶ οὐδὲν ὅμοιον τῷ πρώτῳ διεξερχόμενον. Τὸ μέν τοι γε τέταρτον ὑπὸ Ἰωσήπου γεγράφθαι καὶ αὐτὸς συνομολογῶν, οὐχ ἱστορίαν μᾶλλον ἢ ἐγκώμιον εἶναί φησι, τὸ περὶ τὸν Ἐλεάζαρον καὶ τοὺς ἑπτὰ παῖδας - τοὺς Μακκαβαίους διηγούμενον. β'. "Οτι τά τε άλλα, καὶ ὅσα πρὸς Ιστορίας ήκει λόγον, ὁ Φιλοστόργιος τον Παμφίλου Ευσέβιον ἐπαι νέσας (2), περὶ τὴν εὐσέβειαν διαμαρτάνειν φησί. Καὶ τὸ ἁμάρτημα ὁ δυσσεβής διηγούμενος, διότι άγνωστον τὸ θεῖον καὶ ἀκατάληπτον ἡγοῖτο. ᾿Αλλὰ καὶ ἄλλα τοιαῦτά φησιν αὐτὸν πλημμελεῖν· καταπαῦσαι δὲ αὐ- τὸν τὰς οἰκείας τῆς ῾Ιστορίας μνήμας, μέχρι τῆς τῶν παίδων διαδοχῆς τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου συνεπιμαρτύρεται. γ. Ὅτι οὗτος ὁ δυσσεβής φησι τὰς ψήφους τῆς ἀρε χιερωσύνης ἐπ' Αρειον φερομένας, αὐτὸν μᾶλλον ᾿Αλέξανδρον προτιμήσαντα ἑαυτοῦ, περιελθεῖν αὐτῷ ταύτας κατεπράξατο (3). δ. Ότι Αλέξανδρον (6) τινα πρεσβύτερον Βούκα- λιν ἐπονομαζόμενον, διὰ τὸν σαρκὸς ὑπερτραφούς ὄγκον ὑπὸ τῶν μεταφρένων αὐτοῦ σεσωρευμένον (4), ή, σύνοψις. τὸν πόλεμον. τὸ περὶ τὴν Ἐλεάζαρον, τὰ περὶ τόν, επαινήσας, ἐπαινέσας. καταπράξασθαι. αὐτὸς μᾶλλον Αλέξανδρον προτιμήσας, ὑπὸ τῶν μεταφρένων αὐτοῦ σεσωρευμέ (α) Συνάδοντα ταῖς τοῦ Δανιήλ προφητείαις. ECCLESIASTIC HISTORIÆ LIB. I. vero librum a Josepho conscriptum esse dicit ipse hæorum encomium potius esse quam historiam. A EX LIBRO PRIMO. - ignorare se, quisnam sit auctor librorum qui Ma- chabaici vocantur. Ac primum quidem eorum li- brum magnopere probat, utpote qui ea narret quæ cuni Danielis vaticiniis egregie consentiunt. Et pro- pterea quod prudenter exponit, quonam modo vi- rorum quidem malitia res Judæorum ad ultimum exitium perduxerit; aliorum autem virorum forti- tudo eas restituerit. Quo tempore et Judæi adver- sus hostes pristinas vires recuperarunt, et templum Græcanicæ superstitionis inquinamentis purgatum est. Secundus autem liber, ut ait Philostorgius, non cjusdem videtur auctoris ac primus; sed breviarium est eorum quæ ab Jasone Cyrenæo quinque libris conscripta fuerant. In quo refertur id bellum quod Judas Machabæus gessit cum Antiocho Epiphane, et cum ejusdem filio qui Eupator cognominatus est. Tertium autem Machabæorum librum improbat Philostorgius, nonstrosum eum appellans, et qui nihil narret quod simile sit libro primo. Quartum quoque, et Eleazari ac septem ejus filiorum Machia- B c - et præcipue ob Ecclesiasticæ historiæ scriptionem, Eusebium Pamphili laudat Philostorgius, eumdem tamen errare dicit in iis quæ ad religionem perti- nent. Errorem autem illius hunc esse ait, quod Deum nec cognosci, nec comprehendi posse exi- stimaverit. Aliis quoque ejusdem modi erroribus implicatum eum fuisse dicit. Porro testatur, illum Historiam suam ad ea usque tempora perduxisse, quibus liberi Constantini Magni in patris imperium successerunt. - gius Arium, cum sufragia pro archiepiscopatu Alexandrino in ipsum inclinarent, Alexandrum tamen sibi prætulisse, et suffragia in eum trans◄ tulisse. dam presbyterum, cognomento Baucalim, ob com D acervatam carnis superfluæ molein, quæ in dorso VALESII ANNOTATIONES. el accentu mutato subauditur enim Certe in codice manuscripto Samuelis Bocharti le- gilur & Paulo post, ubi legitur etc., mallem scribere, etc. Samuelis Bocharti legitur quod scriptum esse opinor pro ut scribamus Alioqui si vulgatam lectionem retineanus, dicendum esset etc. restituere ex Nicephori libro vili, cap. 5, in quo ita legitur, VARIORUM. Utilissimus quippe hic liber ad ea explicanda que habentur in prophetia Danielis, cap. vii, viit, xi, de cornu illo a quo sanctuarium profanatum est: nam cornu illud fuit Antiochus, cujus flagitia omnia sic explicantur primo hoc et secundo libro Machabæo. rum, quæ memorantur a Daniele propheta, ut etiam tempns ipsum et dierum numerus, quem Daniel significat, apertissime rei veritati respondisse do- ceatur. Hæc igitur causa est, cur historiam istam tanti fecerint Patres. Jacobus Gothofredus Dissert. in locum, pag. 5. thofredus ex Epiphanio hær. et 69, Arium Ale- xandrinæ cujusdam ecclesiæ, quæ Bancalis dice batur, presbyterum fuisse. Verum de hoc Alexan drino Baucali altum apud alios silentium. 1. De libris Machabæorum. Ait Philostorgius 2. Eusebii Pamphili errores. - Etsi aliis in rebus, 3. Arius et Alexander. · Ait impius Philostor- 4. Alexander Baucalis. - Ait Alexandrum quem- (1) Η τὸν πόλεμον ἀπαγγέλλει. Scribendum (2) Ευσέβιον ἐπαινῶν. In manuscripto codice (3) Κατεπράξατο. Leges grammatica postulant (4) Αὐτὶ ἐσωρευμένον. Hunc locum facile erat (6) Αλέξανδρον Βαύκαλιν. Οbservat Jac. Go-
PG 65:465
τοῦ Πτολεμαΐδος, ᾧ καὶ θέων ὁ τῆς Μαρμαρικῆς Α ἠκολούθησεν. Τὸ δὲ ἄλλο στίφος τῶν ᾿Αρειανῶν ἐφ όρων, Ευσέβιός τε, φημί, ὁ Νικομηδείας, ἂν οὗτος ἀποθεάζει μέγαν, καὶ Θέογνις ὁ Νικαίας, καὶ Μάρις ὁ Καλχηδόνος, καὶ ἡ ἄλλη φάλαγξ, πρὸς τὴν σύνοδον μετετάξατο· δόλῳ μὲν, καὶ οὗτός φησι, καὶ τὸ ὁμοού- διον (α) ἐν τῇ τοῦ ὁμοουσίου φωνῇ ὑποκλέψαντες πλήν γε συμφρονεῖν τοῖς συνοδικοῖς ψηφίσμασιν ἀνα δεξάμενοι, Κωνσταντίνας τῆς τοῦ Κωνσταντίνου βασιλεως ἀδελφῆς εἰσηγησαμένης αὐτοῖς τὴν εἰς τοῦ. το παραίνεσιν. τ'. Λέγει δὲ καὶ Σεκούνδον ὑπεροριζόμενον εἰπεῖν πρὸς Εὐσέβιον· Εὐσέβιε, ὑπέγραψας, ἵνα μὴ ἐξορι- αθῇς. Πιστεύω τῷ Θεῷ, δι' ἐνιαυτοῦ σε δεῖ ἀχθήσε σθαι ἀπαγόμενον. Καὶ γεγονέναι τῷ Ευσεβίῳ τὸν εξοστρακισμὸν μετὰ μῆνας ἀπὸ τῆς συνόδου τρεῖς, καθὰ καὶ Σεκούνδος προείπε, πρὸς τὴν ἰδίαν κατὰ τὸ προφανὲς ἀσέβειαν ανα[σ]τρέψαντι. ΕΚ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. σ'. Ὅτι ὁ φιλοψευδής οὗτος Κακοστόργιος, μετὰ τὴν οἰκουμενικὴν σύνοδον, καὶ τὴν ἐκ προδήλου τῶν περὶ τὸν Εὐσέβιον πρὸς τὴν εὐσέβειαν (9) παλινωδίαν, τὸν βασιλέα φησὶ Κωνσταντίνον τούτους μὲν δίκην εἰσε πράξασθαι, ἀνθ' ὧν ἄλλα φρονοῦντες τῷ ὁμοουσίῳ ὑπεσημήναντο· τοὺς δὲ περὶ Σεκούνδον ἀνακαλέσα σθαι· καὶ γράμματα πανταχοῦ διαπέμψαι, τὸ μὲν ὁμοούσιον διασύροντα, κρατύνοντα δὲ τὸ ἑτεροούσιον. Οἷς γράμμασι καὶ τὸν ᾿Αλέξανδρον ᾿Αλεξανδρείας ὑπο- γράψαι, καὶ διὰ τοῦτο συνελθεῖν αὐτὸν (10) καὶ τοὺς περὶ Αρειον· τοῦ δὲ ἐκ βασιλέως ηρεμήσαντος φό- σου, τὸν μὲν 'Αλέξανδρον ἐπὶ τὴν οἰκείαν ἀναδρα μεῖν γνώμην. Τὸν δὲ Αρειον πάλιν αὐτοῦ τε καὶ τῆς Εκκλησίας σὺν τοῖς ὁμόφροσιν ἀποστῆναι. β. Ὅτι τὸν ᾿Αρειον αποπηδήσαντα τῆς Ἐκκλησίας φησὶ ᾄσματά τε ναυτικὰ καὶ ἐπιμύλια (6) καὶ ὁδοι πορικά γράψαι, καὶ τοιαῦθ᾽ ἕτερα συντιθέντα, εἰς μελῳδίας ἀντεῖναι, ἃς ἐνόμιζεν ἑκάστοις ἀρμόζειν, διὰ τῆς ἐν ταῖς μελωδίαις ἡδονῆς ἐκκλέπτων πρὸς τὴν οἰκείαν ἀσέβειαν τοὺς ἀμαθεστέρους τῶν ἀν θρώπων. Β γ. Ὅτι τὸν ᾿Αρειον ἐν τῷ θεομαχεῖν (11) κατά τὸ ὁμοιούσιον ἀσέβειαν. αὐτῷ, (α) Τὸ ὁμοιούσων ἐν τῷ ὁμοουσίῳ ὑποκλέψαντες. ECCLESIASTICA ISTORIE LIB. 11. excepto Secundo Ptolemnaidis episcopo,quem secutus D est Theon episcopus Marmaricæ. Reliqua autem ca- terva Arianorum antistitum, Eusebius, inquam, Nico- mediensis, quem Philostorgius Magnum cognomi- nat, Theognis Nicænus, et Maris Chalcedonensis episcopus, et cæteri omnes, sententiam syuodi am- plexi sunt : dolose quilem ac fraudulenter, ut le statur etiam Pilostorgius, cum sub voce homousii callide occultarent. Sed tamen synodi decretis consentire non recusarunt, cum Constan- tina soror imperatoris Constantini hoc consilium eis suggessisset. proficisceretur, Eusebio dixisse : Eusebi, subscripsisti, ne in exsilium mittereris. Ego vero Deo id mihi reve- lanti confido, te intra annum in exsilium abductum iri.Sane Eusebius tribus mensibus postsynodum ex- actis relegatus est, quemadmodum Secundus præ- dixerat, cum ad pristinam impietatem palam re- versus esset. EX LIBRO SECUNDO. ་ - dacissimus Philostorgius, post universalem syno- dum et post Eusebianorum palinodiam adversus religionem, imperatorem Constantinum eos quidem poena afecisse, propterea quod cum aliter seu tirent, homousio nihilominus subscripserant; Se- cundum vero cum sociis ab exsilio revocasse; litteras. etiam quaquaversum misisse, quibus consubstan- tialis quidem vocem explodebat, dissimilis autem substantiæ fidem confirmabat. Quibus litteris Alexan- drum quoque episcopum Alexandriæ subscripsisse dicit, et ob hanc causam Arium etiam ei commu- nicasse; sed cum metus ab imperatore deinceps cessaret, Alexander quidem ad priorem sententiam rediit. Arius vero una cum ejusdem opinionis as- sertoribus ab Alexandro et ab Ecclesia secessit. 2.. Arii cantica. Ait Arium, cum ab Ecclesia recessisset, cantica nautica et molendinaria ac via- toria conscripsisse, aliaque ejusmodi composuisse, quæ certis modulationibus aptavit, prout unicuique cantico.convenire existimabat; atque ita imperitia- rum animos suavitate cantus ad impietatem suam sensim abduxisse. VALESHI ANNOTATIONES. codice Samuelis Bocharti scriptum est Eusebius enim Nicomediensis, cum formulæ Nicænæ fidei primum subscripsisset, paulo post ad pristi- nam impietatem rediit, ut testantur Socrates, Sozo- menus ac Theodoritus. Samuelis Bocharti ad marginem emendatum est quod quidem magis probo. De hac porro - narratione idem sentio quod Photius, mera men- dacia hæc esse ab impudenti homine conficta. giosis erroribus scalebat, non tam vitio codicis manuscripti quo usus est Gothofredus, quam ob ejus imperitiam in legendis Græcis exemplaribus. Ego ope mss. codicum, Scoriacensis scilicet et Boclar- tiani, errores illos emendavi. VARIORUM. (ita enim legendum) Ad hujus loci explicatio- nem consule Fragmentum Philostorgii ex Niceta de- sumptum, et infra citatum. dum cantari solita. Nullam hic Thaliæ mentionem facit Philostorgius: a qua et Athanasius hæc cantica distinguit, in libio De Fidei Nicana decretis. 10. Addit Philostorgius, Secundum, cum in exsilium 1. Constantinus cur Arianis infensus. Ait men- 3. Arii doctrina. Etsi Arium dīvinis laudibus (9) Πρὸς τὴν εὐσέβειαν. Rectius in manuscripto (19) Συνελθεῖν αὐτοῦ. In manuscripto codice (11) Ἐν τῷ θεομαχεῖν. Tolum hoc caput prodi- (6) Επιμύλια. Cantica in pistrinis inter molen-
PG 65:473
απ'. Ὅτι τὸ δυσσεβὲς οὗτος τοῦ ψεύδους ὄργανον, Δ Αλεξάνδρου τοῦ ᾿Αλεξανδρείας τελευτήσαντος, καὶ ψήφων ἄλλων ἐπ' ἄλλους φερομένων, καὶ χρόνου ανὸς ἐπὶ τοῦτο παρατεινομένου (24), τὸν θεῖον ᾿Αθα νάπιόν φησι περὶ δείλην οψίαν εἰς τὴν Διονυσίου καλουμένην ἐκκλησίαν ἐσπηδήσαντα (25), καὶ δύο τινὰς τῶν Αἰγυπτίων επισκόπων ευρόντα, τὰς πύλας σε κατὰ ὀχυρώτατον μετὰ τῶν συστασιωτῶν ἐπισ κλεισάμενον, οὕτω τὴν χειροτονίαν ὑπελθεῖν (α), τῶν χειροτονούντων πολλὰ μὲν ἀνανευόντων. Τῆς δὲ προσ αγομένης αὐτοῖς βίας, μείζονος τῆς βουλῆς καὶ τῆς δυνάμεως γεγενημένης, τὸ δοκοῦν ᾿Αθανασίῳ ἐπι- τελεσθῆναι. Καὶ ὡς ὁ παρὼν τῶν ἐπισκόπων ἄλλος ἔμελος, διὰ τὴν τοιαύτην αἰτίαν τῷ ἀναθήματι τοῦ τον παρεπέμψαντο. Τὸν δὲ ᾿Αθανάσιον κρατυνάμενον τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν, ὡς ἀπὸ τοῦ κοινοῦ τῆς πόλεως πρὸς Β βασιλέα γράψαι τὴν εἰς τὴν ἀρχιερωσύνην ἀνάῤῥησιν αὐτοῦ. Τὸν δὲ, νομίσαντα κοινῆς βουλῆς εἶναι τὸ γράμμα, επιψηφίσαι την κατοχὴν τοῦ θρόνου. Ύστερον δὲ μαθόντα τὰ πεπραγμένα, εἰ; Τύρον τῆς Φοινίκης αὐτὸν ἐξαποστεῖλαι, τῷ ἐκεῖσε συνεδρίῳ λόγον ὧν έδρασε δώσοντα. Καὶ μόλις μὲν οὖν εἶξαι ταῖς βασιλείοις ἀπειλεῖς τὸν ᾿Αθανάσιον. Είξαντα δ' οὖν καὶ παραγενόμενον εἰς Τύρον, τοὺς μὲν δίκην οὐκ εἰσέρχεσθαι (26)· γύναιον δέ τι μισθωσάμενον εταιρι- των, ἤδη τῷ τῆς γαστρὸς ὄγκῳ τὴν ἀκολασίαν στην λιτεῦον, ἐπαφεῖναι διαμηχανάσθαι τῷ Εὐσεβίῳ, ὅς τοῦ ἐκεῖσε συνεδρίου κορυφαῖος ἐνομίζετο· τῷ διὰ τὴν συκοφαντίαν, ὡς εἰκὸς, ἐμπεσόντι θορύβῳ καὶ ταράχω, τήν τε δίκην ὑποκλέψαι καὶ τὴν κρίσιν ἐκφυγεῖν διανοούμενος (27) · φωραθῆναι δὲ τὴν συν σκευὴν ὁ τοῦ ψεύδους φίλος αναγράφει, δι' ἧς μεθο όδου φασὶν οἱ εὐσεβεῖς τὸ κατὰ τοῦ μεγάλου Αθα νασίου μισθωθὲν παρὰ τῶν δυσσεβῶν πορνίδιον δια ελεγχθῆναι. Τὸν μὲν γὰρ Εὐσέβιον διαπυνθάνεσθαι τῆς ἑταιρίδος, εἰ γινώσκει αὐτῆς τὸν φθορέα· τῆς δὲ καὶ μάλα διατεινομένης, προσαναπυθέσθαι, εἰ ἄρα γε τοῦτον ὁ παρών χρόνος έχει (28)· τὴν δὲ φάναι, Ευφήμει, ὦ δέσποτα· οὐ γὰρ ἔγωγ᾽ ἂν μαινοίμην, ἀνδρῶν τοιούτων αἰσχρᾶς ἡδονῆς δουλείαν. Ωστε καταγνῶναι εἶτ' ἐντεῦθεν ἀρξαμένης παραγυμνού σθαι τῆς ἀληθείας, τὴν ὅλην συσκευὴν ἀνακαλυφθῆ- και. Καὶ τὸν μὲν Εὐσέβιον κρείττω συκοφαντίας πέσης ὀρθῆναι· τὸν δὲ ᾿Αθανάσιον, ἀντὶ τοῦ φυγείν ἐπὶ τούτῳ. έσπηδήσαντα. Εt τῶν μὲν χειροτονηθέντων, χειροτονούντων. εἰς μὲν δίκην οὐκ εἰσέρχεσθαι, αὐτὸν μὲν δίκην οὐκ εἰσέρχεσθαι. διανοούμενον. χορός, Ευφήμει, ὦ δέσποτα· οὐ γὰρ ἔγωγε ἂν μαινοίμην, ὥστε ἀνδρῶν τοιούτων αιτ σχρᾶς ἡδονῆς δουλείαν καταγνωναι (α) Οὕτω τὴν χειροτονίαν υπελθεῖν. ECCLESIASTICE HISTORIA LIB. II. C - daciorum artifex, post mortem Alexandri episcopi Alexandria, cum variantibus episcoporum suffra- giis, plures designarentur episcopi, et aliquantum temporis in hac altercatione tereretur, divinum Athanasium sub vesperam in ecclesiam quæ Diony- sii dicitur, advolasse : cumque ibi duos quosdam episcopos Ægypti reperisset, januas una cum suæ factionis hominibus firmissime occlusisse, atque ita ordinatum esse, multum licet reclamantibus ordinatoribus. Sed cum vis illis inferretur ejus- modi, quæ voluntatem ipsorum potentiamque su- perabat, confectum esse id quod volebat Alhanasius. Addit Philostorgius reliquam episcoporum qui tum aderant multitudinem, Athanasium hujus rei causa anathemati subjecisse. Hunc vero, cum res suas prius confrmasset, totius civitatis nomine litteras ad imperatorem de ordinatione sua scripsisse. Qui cum eas litteras ab Alexandrinorum curia scriptas esse existimaret, electionem illam suo suffragio comprobavit. Postea vero de iis quæ acta fuerant certior factus, Athanasium misit Tyrum, quæ urbs est Phœnices, ut synodo quæ ibi collecta erat, ratio- nem gestorum redderet. Et Athanasium quidem imperatoris minis cessisse scribit Philostorgius. Tandem vero cum venisset Tyrum, ipsum quidem sistere se in judicio noluisse ; sed meretricem quam- dam, quæ ipso ventris tumore intemperantiam suam prodebat, mercede conduxisse, et adversus Euse- bium, qui synodi illius princeps atque antesignanus habebatur, per fraudem submisisse; tumultu illo ac motu qui ex hujusmodi calumnia, ut verisimile est, excitandus erat, elusurum se judicium, et dam nationem subterfugiturum esse, arbitrantem. Sed fraudem detectam esse scribit philopseudes noster eodem plane modo, quo orthodoxi scortum illud quod adversus magnum Athanasium ab hæreticis conductum fuerat, convictum esse scribunt. Euse- bium enim ait quæsivisse ex mneretrice, utrum stupratorem suum nosset. Quæ cum affirmasset illum sibi probe notum esse, rursus Euse- bium quæsivisse, num ille in praesenti episco- porum consessu versaretur. Eam vero respon- disse : Bona verba, domine ; neque enim ego lan- VALESII ANNOTATIONES. Malim scribere muelis Bocharti scriptum est, paulo post ubi antea legebatur, ex eodem codice emendavi quin scribendum sit, vel potius postulant ut scribamus Interpretem in bujus loci versione lapsum esse mirum non est, viro Luca Holstenio, qui ad latus sui codicis emen- davit quam emendationem confrmant se· quentia. Ad banc enim interrogationem Eusebii mulier illa sic respondet : id est, Bona verba, domine. Non enim tantopere insanio, ut cuiquam ex consessu tantorum virorum crimen fædæ libidinis ob- jicere ausim. VARIORUM. Haec quidem calumnia de Athanasio clanculum ordinato, Philo- storgio cum reliquis Arianis communis est: ejus tamen falsitas abunde demonstratur ex epistola synodi Alexandrinæ apud Atnanas. Apol. 2, pag. 565. W. Lowih. 11. Athanasius ep. Alex. Ait impius hic men- (26) Χρόνου τινὸς ἐπὶ τοῦτο παρατεινομένου. D quippe qui Græcæ linguæ prorsus fuerit ignarus. (25) Εκπηδήσαντα. Rectius in ms. codice Sa- (26) Τοὺς μὲν δίκην οὐκ εἰσέρχεθαι. Non dubito (37) Εκφυγείν διανοούμενος. Leges grammatica (28) Ο παρών χρόνος έχει. Assentior doctissimo
PG 65:481
ἐκκλησίαν φησὶν αὐτὸν δομήσασθαι τὴν ἐν Κων- παντίνου πόλει, καὶ οὖσαν καὶ καλουμένην μεγά- λην. Καὶ δὴ καὶ ᾿Ανδρέαν τὸν ἀπόστολον ἐκ τῆς Αχαΐας μετακομίσαι ἐπὶ τὸν ναὸν ἂν οὗτος ἐξῳχο- δομήσατο, τὸ κοινὸν τῶν Ἀποστόλων (α) επιφερόμε του όνομα, οὗ πλησίον καὶ τὸν πατρῷον τάφον ἱδρύ- σασθαι· ναὶ δὴ καὶ Λουκᾶν τὸν εὐαγγελιστὴν ἐκ τῆς αὐτῆς Αχαΐας εἰς τὸ αὐτὸ μετενεγκεῖν τέμενος· ἀλλὰ καὶ Τιμόθεον τὸν ἀπόστολον ὡσαύτως ἐξ Εφέ- σαι τῆς Ἰωνίας εἰς τὸν αὐτὸν ἀνακομίσαι περιώνυ- μον καὶ σεβάσμιον οἶχον. γ'. Ὅτι φησὶ ὡς ὁ Κωνστάντιος γνούς Αθανά- στον τὸν ᾿Αλεξανδρείας θρόνον ἀναλαβεῖν, ἐκεῖνον μὲν ἐλαύνει τῆς ᾿Αλεξανδρείας, ἀντιχειροτονηθῆναι δε γνώμην ἀποφαίνει Γεώργιον τὸν ἐκ Καππαδοκίας. Β Ο δὲ ᾿Αθανάσιος δείσας καὶ τὰς ἀπειλὲς καὶ τὸν ἐξ ἐπιβουλῆς θάνατον, πρὸς τὸν ἑσπέριον ἀφικνεῖται πάλιν βασιλέα. τοὺς πάλαι μὲν Σαβαίους (6), νῦν δὲ Ομηρίτας καλουμένους. Ἔστι δὲ τὸ ἔθνος τῶν ἐκ Χεττούρας τῷ ᾽Αβραὰμ γενομένων. Τὴν δὲ χώραν μεγάλην τε 'Αραβίαν καλεῖσθαι καὶ εὐδαίμονα πρὸς τῶν Ἑλλή νων· καθήκειν δὲ ἐπὶ τὸν ἐξώτατον ὠκεανόν· ἧς μητρόπολις ἡ Σάβα· ἐξ ἧς καὶ ἡ βασιλὶς καὶ τὸν Σολομώντα παραγεγόνει (37). Έμπερίτομον δὲ τὸ Εθνος (38), κατὰ τὴν ὀγδόην περιτεμνόμενον ἡμέραν καὶ θύουσιν ἡλίῳ καὶ σελήνῃ καὶ δαίμοσιν ἐπιχω βίας. Οὐκ ὀλίγον δὲ πλῆθος καὶ Ἰουδαίων αὐτοῖς αναπέφυρται. Πρὸς τούτοις οὖν διαπρεσβεύεται (39) Κωνστάντιος, ἐπὶ τὴν εὐσέβειαν σκοπόν ποιούμενος αὐτοὺς μεταθέσθαι· δώροις τε οὖν μεγαλοπρεπέσι, καὶ πλήθει (40), τὸν καθηγούμενον τοῦ ἔθνους οί- πειώσασθαι διενοεῖτο· κἀκεῖθεν αὐτὶ καὶ τὰ (41) τῆς εὐσεβείας σπέρματα χώραν εὑρεῖν ἐναποθέσθαι. Αξιοῖ δὲ καὶ παρασχεῖν ἐκκλησίας τοῖς ἐκεῖσε τῶν Ρωμαίων ἀφικνουμένοις ἀνοικοδομήσασθαι, καὶ εἴ τι ἄλλο τῶν αὐτοχθόνων ἐπὶ τὴν εὐσέβειαν ἀποκλίνοιεν. Εδίδου δὲ καὶ φέρειν φιλοτίμως τοὺς πρέσβεις καὶ Εξ ἧς Σολομῶντι παρα- γεγονέναι λόγος ἔχει τὴν τοῦ Νότου βασίλισσαν. πρὸς τὸν Σολομώντα. έμπερίτομον, πιθοί, κἀκεῖθεν αὐτῆς αὐτί, αὐτοῖς, Ομηρίταις. χώραν εὑρών. (α) Των Απόστυλων. ECCLESIASTICÆ IIISTORIÆ LIB. III. - A fert. Multis laudibus Constantium effert Philo- B storgius, aitque eum Constantinopoli ecclesiam ædificasse, quæ revera el est et dicitur magna. Re- liquias etiam Andreæ apostoli ex Achaia eum trans- tulisse scribit in ecclesiam quam ipse absolverat, quæ Apostolorum vocatur. Et juxta eam ecclesiam patris sui tumulum collocasse; Lucam præterea evangelistain ex eadem Achaia ab eo translatum esse in supradictam ecclesiam; Timotheum denique apostolum ab urbe loniæ Epheso in celebrem illam ac venerabilem basilicam jussu ejusdem Constantii deportatum fuisse. stantium, cum Athanasium Alexandrinan sedem postliminio recuperasse didicisset, eum quidem ex- - pulisse Alexandria, mandasse vero ut Georgius C Cappadox ejus loco ordinaretur. Athanasium itaque, cum imperatoris minas et inimicorum insidias re- formidaret, ad imperatorem qui tum in Occidentis partibus regnabat, denuo se contulisse. Philostorgius, Constantium legatos misisse ad eu qui olim quidem Sabæi, nunc autem Homeritæ vo- cantur. Est hæc gens eorum qui ex Chettura nati sunt Abrahæ. Regionem autem quam incolunt, Ara- biam magnam et felicem a Græcis appellari scribit, et ad extimum Oceanum pertingere; ejusque me- tropolim esse Sabam, ex qua urbe olim regina ad Salomonem visendum profecta est. Est autem ea gens ex circumcisione, et octavo die circumciditur; sacrificant etiam soli et lunæ et diis indigenis. Ju- dæoruin quoque non exigua multitudo iis permista est. Ad hos igitur legationem misit Constantius, eo consilio ut ad veram pietatem illos traduceret ; pro- inde magnificis muneribus et blanda verborum per- suasione regem illius gentis sibi conciliare slaluit, atque ex eo statim opportunitatem nactus, religionis semina ibi spargere. Postulavit etiam, ut Romanis illuc navigantibus, et regionis incolis qui ad Christi fidem converti vellent, ecclesias ædificare liceret. Dedit etiam legatis magnam vim pecuniæ, quam VALESII ANNOTATIONES. leges grammatica. phorus in libro octavo capite 35, hunc Philostorgii locuin describens, ita legit : Εgo Photium scripsisse puto procul dubio quemadmodum præfe- ront scripti codices, Scoriacensis scilicet et Bochar- tianus. Quam scripturam confirmat etiam Nicepho- tus in libro vu, capite citato. quam scripturam in interpretatione mea ex- pressi. Certe vulgata lectio ferri non potest. charti scriptum inveni, per com- pendium. Quod cum non intelligeret Gothofredus, edidit quæ vox nihili est. Sed procul dubio legendum est supple Scriben dum etiam videtur VARIORUM. SS. Apostolorum tem- plum, omnium post Sophianum celeberrimum ac pulcherrimum, exstruxit Constantinus Magnus ut in eo imperatores Christiani post obitum humaren- tur. Theophanes pag. 21; Eusebius Vit. Const. lib. IV, cap. ; Socr. lib. i, cap. 16. Vide multa de boc templo apud Ducangiuin in Constantinopoli Christiana, lib. iv, cap. 5. hæc legatio anno 356, ut existimat Gothofredus in Comment. Leg. cod. Theod. De Legatis data xvIII Kal. Feb. Constantio Aug. VIII ei Juliano Cas. coss., in qua dicit imperator: Nullus ad gentem Axumitarum et llomeritarum ire præceptus, etc. Id est, legatione fungi jussus, ut explicat Gothofredus. 3. Athanasius fugit. Ait Philostorgius Con- 8. Οτι Κωνστάντιον φησι διαπρεσβεύσασθαι πρὸς 4. Ad Homeritas legalio. Theophilus Indus. - Ait (57) Καὶ τὸν Σολομώντα παραγεγόνει. Nice D meo periculo, πρὸς τούτους· sic enim postulant (38) 'Εκπερίτομον δὲ τὸ ἔθνος. Scribendum est (39) Πρὸς τούτοις οὖν διαπρεσβεύεται. Scribe (40) Καὶ πλήθει. Scribendum mihi videtur καὶ (41) Κἀκεῖθεν αὐτὶ καὶ τά. In ms. codice Boe (6) Πρὸς τοὺς πάλαι μὲν Σαβαίους. Peracta est
PG 65:487
θαλάσσης, ἣν ὁ ταύτῃ ὠκεανὸς εἰσκολπιζόμενος Β ἐργάζεται πᾶσαν· ἡ μέντοι Ερυθρὰ ἐπὶ πλεῖστον μηχυνομένη (49), εἰς δύο τινὰς ἀπομερίζεται κάλε πους· καὶ τὸ μὲν αὐτῆς ἐπ' Αιγύπτου χωρεί Κλύ σμα (50), καθ' ὁ τελευτᾷ τὸ ἐπώνυμον φέρον (51). Δι᾿ οὗ πάλαι καὶ τὸ Ἰσραηλιτικὸν (52) φεύγοντες τοὺς Αἰγυπτίους, ἀβρόχῳ τὸ ῥεῖθρον διεπεραιώθησαν ποδί. Τὸ δὲ ἕτερον μέρος ἐπὶ Παλαιστίνης έρχεται κατά πόλιν Αειλὰ ἐκ παλαιοῦ καλουμένην. Αλλά γὰρ ταύτης τῆς Ἐρυθράς θαλάσσης ἐν ἀριστερῷ τῆς Έξωθεν (53) Αύξουμῖται κατέχουσιν, ἀπὸ τῆς μητρο πόλεως οὕτω κληθέντες. Αυξουμις γὰρ αὐτοῖς ἡ μη τρόπολις. Πρότεροι δὲ τούτων τῶν Αὐξουμιτῶν ἐπὶ τὸν ἐξωτάτω πρὸς ἀνατολὰς καθήκοντες ὠκεανὸν παροικοῦσιν οἱ Σύροι, ταύτην τὴν κλήσιν καὶ παρὰ τοῖς ἐκεῖσε φέροντες. 'Αλέξανδρος δὲ παρὰ τούτοις κατῴκισεν· οἱ καὶ νῦν ὅτι τῇ πατρῴῳ φωνῇ κέχρηνα ται. Μέλανες οὖν εἰσι δεινῶς ἅπαντες, οξείας αὐτοῖς τῆς ἀκτῖνος τοῦ ἡλίου καθαπτομένης. Παρὰ τούτοις ή τε ξυλοκασσία μάλιστα γίνεται, καὶ ἡ κασσία, καὶ τὸ κάσσαμον, καὶ τὸ κιννάμωμον, καὶ δὴ καὶ ἐλε φάντων πλῆθος. Πρὸς μὲν τούτους ο Θεόφιλος οὐκ ἀφίκετο· τοῖς Αυξουμίταις δὲ παραγεγονώς, καὶ τὰ κατῴκηνται, μηχυνομένη Κλύσμα. καὶ ὁ μέν, μέν, κλύ- σμα. ἂν τὸ μὲν ἐν κλύσμα ταύτης, ἐπ' Αἰγύπτου χωρεῖ· ἔνθα δὴ τελευτᾷ τὸ τὴν ἐπωνυμίαν φέρον Κλείσμα, Κλύσμα παρὰ τὸ κλύζειν, ἐπ' Αιγύπτου χωρεί· Κλύσμα, καθ' δ' τελευτᾷ, τὸ ἐπώνυμον φέρον, ἐπ' Αιγύ- πτου ἐπ' Αίγυπτον. ἐπὶ Παλαιστίνης ἔρχεται. τοῖς ἔξωθεν. τοῖς ἔξωθεν, Ερυθρᾶς τοῖς ἔξωθεν μέρεσιν ἐν ἀριστερᾷ, Αὐξουμε ταύτης τοίνυν τῆς ταί εἰσιν. υιο Αλέξανδρος γὰρ τούτους ὁ Μακεδὼν ἐκ τῆς Συρίας ἀναστήσας, PHILOSTORGNI ris Rubri, quod Oceanus illic sese insinuans efficit. A (48) Ac Rubrum quidem mare, in maximam extensum longitudinem, in duos sinus dividitur; et alter qui- dem eorum versus Ægyptum tendit, Clysma, ubi desinit, cognominatus. Per hunc sinum Israelitæ quondam fugientes Egyptios, sicco pede trans- gressi sunt. Altera vero pars in Palæstinam fertur, juxta urbem quæ jam inde a priscis temporibus Aila vocatur. Ad hujus igitur maris Rubri exterio- rem sinum, in sinistro latere degunt Auxumitæ, ex vocabulo metropolis ita appellati. Urbium enim caput Auxumis dicitur. Ante hos autem Auxumitas, orientem versus, ad extimum pertingentes Ocea- num, accolunt Syri, ab earum quoque regionum incolis ita dicti. Etenim Alexander Macedo eos ex Syria abductos illic collocavit : qui quidem patria Syrorum lingua etiamnum utuntur. Porro hi omnes colore sunt admodum nigro, acutis scilicet solis radiis eos perstringentibus. Apud hos xylocassia præcipue nascitur, et cassia; cassamum item et cinnamomum. Plurimi etiam ibidem sunt elephanti. Et Theophilus quidem ad hos usque minime pene- travit; sed cum ad Auxumitas venisset, et cuncta illic negotia probe ordinasset, inde ad Romanorum VALESII ANNOTATIONES. codice Bocharti scriptum est, quomodo etiam legit Nicephorus. est procul dubio una voce, ut habent C mss. codices. Atque ita etiain legit Nicephorus in Hibro mono capite 18. Assentior doctissimo viro Luez Holstenio, qui ad latus sui codicis bunc locum ita interpreta- tus est, Et unus quidem usque ad Clysma Egypti tendit. Scribendum est igitur etc. Nice- phorus tamen in hoc Philostorgii loco legit ro articulum hunc jungens cum vocabulo Sic enim locum expressit in capite libri momi : aunc. Sed procul dubio falsus est Nicephorus: quippe qui non animadvertit Clysma esse civitatem Egypti, ad Arabicum sinum sitam. De qua Bochar- tus multa notavit in libro De sacra geographia, pag. 122, erudite omnino. Sed non probo quod eamdem vult esse Arsinoem, contra Ptolemæi auctoritatem, qui ean a Clysina distinguit. Nec D probo quod idein Bochartus scribendum esse dicit quæ vox Græca non est. enim Greci omnes eam vocant, eo quod maris Erythræi fluxus eam urbem adluat. Ex eo autem portu solvebant qui ab Ægypto in Indiam navigabant, ut docet Lucianus in Pseudomanti. Philostorgii locum Nicephorus non intellexit, ut ex verbis ejus supra citatis colligere licet. Sed neque Gothofredus, neque Holstenius verba Philostorgii intellexerunt. Sic enim vertit Gothofredus: Ubi nomen suum retinens occidit. Holstenius vero ad oram sui codicis pro verbo occidit, emendat desi- nit. Atqui non hoc dicit Philostorgius, sed ait si- num illum maris Erythræi, qui ad Ægyptum ten- dit, nomen accipere a loco in quo desinit : id est, sinum illum vocari Clysma ex nomine urbis in qua terminatur. Eodem modo quo alter sinus maris Erythræi qui in Palæstinam fertur, Elaniticus cognominatur ab urbe Elana, quæ eadem est cum Aila, ut notavit Bochartus in libro De coloniis Phænicum, capite 44. Totum igitur bunc locum ita distinguendum puto : ubi ponitur pro Sic paulo post Phi- lostorgius dicit testatur auctor Itinerarii Antonii martyris pag. : Et transcendentes venimus in locum ubi intraverunt mare. Ibique est oratorium Moysi, et civitas parva quæ dicitur Disma, ad quam naves de India veniunt. In loco vero ubi transierunt, exit mare de majore pelago, et extenditur in multis millibus, quia habet accessa el recessa. Recedente autem mari apparet omnis submersio Pharaonis. Ita legitur hic locus in manuscriptis codicibus, sed pro Disma procul du- bio scribendum est Clisma. Ejusdem urbis iterum meminit pag. 32, Deinde ereuntes, venimus in civi- talem quæ dicitur Disma. Verum hoc loco manu- scripti codices Clisma diserte scriptum habent. muelis Bocharti scriptum inveni Quam scripturam magis probo, ut hic sit sensus: Ad si- nistram partem maris Erythræi externis illac na- vigantibus habitant Auxumitz. Singula enim maria et sinus habent dextrum et sinistrum latus, respectu scilicet eorum qui sinus illos ingrediuntur. Ita dextrum ac sinistrum latus Ponti Euxini distin- guunt geographi. Nicephorus quoque in hoc Phi- lostorgii loco legit sed locum aliter interpulavit. Sic enim habet, id est, ut vertit Langus : In Rubri istius maris partibus exterioribus, ad sinistram Auzumite sunt. In quibus verbis nullus est sensus. etc. Atque ita legit Nice. phorus. (54) ὁ Μακεδὼν ἐκ τῆς Συρίας ἀναστήσας, ἐνταυθοῖ (48) Κατάκεινται τῆς Ερυθρᾶς. Rectius in ms. (49) Ἐπὶ πλεῖστον μὴ κινουμένη. Scribendum (50) Καὶ τὸ μὲν αὐτῆς ἐπ' Αιγύπτου χωρεί (51) Καθ' δ τελευτᾷ τὸ ἐπώνυμον φέρον. Hunc (52) Δι' οὗ πάλαι καὶ τὸ Ἰσραηλιτικόν. Idem (53) Ἐν ἀριστερῷ τῆς ἔξωθεν. In codice S (54) Αλέξανδρος δὲ παρὰ τούτοις. Scribendum
PG 65:491
Η Α Τίγρητι κατὰ Σούσας μάλιστα συμπίπτει. Καὶ δὴ τῆς ἑαυτοῦ προσηγορίας ἀποπαυσάμενος, σὺν ἐκείνῳ πρὸς τὸν Περσικόν κατασύρεται κόλπον. Καὶ τὸ μετ ταξὺ τῶν δύο ποταμών τούτων, τοῦ τε Τίγρητος καὶ τοῦ Εὐφράτου, Μεσοποταμία τυγχάνει προσαγορευό- μενον. θ'. Ὅτι ὁ Τίγρης καὶ ὁ Εὐφράτης, κατὰ μὲν τὸ ἐμφανές, ὅθεν ἀναδύονται, εἰρηνται. Η δὲ ἱερὰ ἡμῶν Γραφή, ἐκ τοῦ Παραδείσου τούτους λέγουσα ὁρμα σθαι, τὸ ἀληθέστατον ἱστορεῖ. Καὶ γὰρ ἐξ αὐτοῦ τὰς πρώτας ἀρχὰς τῶν ῥείθρων φέροντες, ἄχρι μέν τινος προΐασιν, ἴσως ὑπὲρ γῆς ῥέοντες· ἔπειτα δὲ τῆς με γάλης ἐρήμου καὶ ἀμμωδεστάτης αὐτοὺς ἐκδεξαμέν νης, πρὸς τὸ βάθος ἐνταῦθα καταπινόμενοι, οὐ πρό τερον ἴστανται τῆς ἐπὶ τὰ κάτω φορᾶς, πρὶν ἐπ' αὐτὸ δὴ τὸ στεγανὸν καὶ πετρῶδες τῆς αὐτόθι κατ αντήσωσι γῆς. Στάσιν δ' αὐτοῖς τῆς ἐπὶ τὰ κάτω προχωρήσεως τῆς αὐτόθι κρηπίδος παρασχομένης, ἐνταῦθα ἤδη τῶν ῥευμάτων αὐτοῖς συναγειρομένων ὑπὸ πλήθους καὶ ἰσχύος τοῦ ἀεὶ ἐπιφερομένου τε πρόσω (58) χωροῦσιν ἐπ᾿ εὐθὺ βιαζόμενοι. Αλλ' οὗτοι μὲν οἱ ποταμοὶ κατωρύχιοι πορευόμενοι, μοίραν αὐτῶν οὐκ ὀλίγην τῆς ἐν μέσῳ γῆς ὑπεξαιρουμένης, ἐλάττους ἀπαντῶσιν ἤδη καὶ ἀσθενέστεροι ἐπὶ τοὺς τόπους τῶν ἀναδόσεων. Καὶ τό γε μυχίους αὐτοὺς πλείστην ἐπιέναι γῆν, οὐκ εἰκὸς ἀπιστεῖν. Πολλὰ γάρ ἐστι καὶ ἄλλα ρεύματα πανταχοῦ καὶ τῶν σφόδρα μεγίστων τε καὶ ἰσχυροτάτων, ὑπὸ γῆν ἀφικνούμενα. Δῆλον δέ· ἦχος τε γὰρ ἀπ' αὐτῶν ἀκούεται μέγας, σὺν ταράχῳ καὶ ῥοίζω πολλῷ φερομένων. Ἀλλὰ καὶ τινες ὑπὲρ αὐτῶν φρέατα ὀρυσσόμενοι, καὶ τῆς ἀπην τηκυίας αὐτοῖς πλακὸς κάτωθεν ἐπ' ὀλίγον τρώτ σαντες, ὑφ᾽ ἦν τὸ ῥεῖθρον ἤδη καχλάζον τὴν ἐπὶ τὸ ἄνω φορὰν βιαζόμενον, μόλις γ' ἀνελήφθησαν (59) ὑπὸ τῶν ἐπὶ τοῦ χείλους τῆς φρεωρυχίας εστώτων ἀναρπασθέντες. Καὶ τὸ ῥεῖθρον ἐφομαρτήσαν (60) εἰς ὀχετὸν προὐχώρησεν, ὑπ᾽ οὐδεμιᾶς ἀνομβρίας ἔτι παραλυπούμενον, διὰ τὸ τῆς χορηγίας αένναον. Η γὰρ τοῦ Θεοῦ ἀποῤῥητος σοφία, οἱονεὶ φλέβας χορη γοὺς τῶν ἀναγκαίων τὰς τῶν ῥείθρων διεκδρομάς, τὰς μὲν ἀφανεῖς, τὰς δὲ προδήλους ειργάσατο. Ταύτ τῇ ἄρα καὶ ὁ προφήτης ἐμελώδησε Δαυίδ, Αὐτὸς ἐπὶ θαλασσῶν ἐθεμελίωσεν αὐτὴν, καὶ ἐπὶ που ταμῶν ἡτοίμασεν αὐτήν· ὡς τὰς μὲν θαλάσσας τοῖς μεγίστοις αὐτοῖς κολπώμασιν (61) οἷον ἀποθη πρόσω. Εξυ νεο τῷ πρόσω. ἐπὶ τὸ πρόσω χωροῦσιν. μόλις γ' ἀνελήφθησαν. Εt ὑπὸ τῶν ἐπὶ τοῦ τείχους, ἐπὶ τοῦ χείλους. έφομαρτῆσαν, διὰ τὸ τῆς χορήσεως ἀένναον, τῆς χορηγίας, αὐτῆς, τῆς γῆς, PHILOSTORGII 69% parte, quae et maxima est et navigabilis, cir- camrem potissimum Susa Tigridi sociatur. Jamque ..amisso proprio nomine, una cum illo in Persicum ev olvitur sinum. Porro quæ inter hæc duo flumina, Tigrim scilicet atque Euphratem, sita est regio, Mesopotamia vocatur. Euphratis quidem ac Tigridis fontes, prout nobis apparent, supra relati sunt. Sacri vero libri nostri, in quibus scriptum est eos ex paradiso oriri, veris- sime dicunt. Ex eo namque aquarum ducentes initium aliquatenus quidem procedunt, supra ter- ram fortasse labentes, postea vero vasta el arenosa solitudine eos excipiente, illic in profundum de- mersi, ad inferiora ferri non prius desinunt, quam ad stabile ac petrosum solumn regionis illius B pervenerint. Postquam autem crepido illa cursum illorum ad inferiora tendentem represserit, tum demum singuli, aquis suis collectis, ulterius pro- grediuntur, præ vi ac multitudine undarum per- petuo afluentium recta ferri contendentes. Cæle- rum subterranei meantes hi fluvii, utpote terra quæ interjacet partem eorum haud exiguam absorbente, minores atque infirmiores ad locum eruptionis ipso- rum accedunt. Non est autem adeo incredibile, hos amnes per tanta terrarum spatia subterraneos labi. Multa enim ubique sunt maximorum et rapidissimo- rum amnium: Duenta, quae sub terram feruntur. Idque ex eo manifestum fit, quod ingens eorum sonitus auditur, cum magno strepitu et fragore duentium. Sed et nonnulli cum supra cos amnes puteos fo-C dere aggressi essent, et petrosum solum quod ipsis occurrerat, paulatim pertudissent, sub quo per- strepens unda sursum versus erumpere nitebatur, difficile admodam retracti sunt ab iis qui sursum stabant in crepidine putei. Et aqua subsecuta in rivum processit, qui nulla deinceps siccitate inter- ceptus est, ob perennis aquæ affluentiam. Quippe arcana Dei sapientia fluminum meatus, tanquam venas quasdam necessaria suppeditantes, alios quidem occultos, alios autem conspicuos effecit. Unde et propheta David cecinit : Ipse super maria fundavit eam, et super flumina præparavit eam, Maria quidem maximis terræ sinibus quasi thesauros re- condens, basimque cis firmam constituens ad tan- VALESHI ANNOTATIONES. Bocharti, et apud Nicephorum in lib. x legitur tó mallem scribere 1d est : Ob copiam ac vim undarum, quæ identidem aliæ super alias adfluunt. Joannes quidem Langus, qui Nicephorum Latine interpretatus est, totum hune locum ita vertit: Ubi undæ eorum continue, et con- festim confluentes, vi et magnitudine sua directum eos deinde cursum tenere cogunt. In margine codicis Bochartiani adnotatum est, scribendum esse habet paulo post, ubi l gilur idem codex scriptum halet Quomodo etiam legitur in Nicephoro. Quam quidem scripturam vulgat lectioni longe antepono. emendavi ex manuscripto codice Bocharti, in quo diserte legitur quemadmodum etiam scribitur apud Nicephorum. Mox ubi antea legeba- tur ex iisdem codici- bus restitui qua emendatione nihil certius. dubio scribendum est supple quemadmodum legitur in codice Bocharti, et apud Nicephorum. Cæterum non asscntior Philostorgio, qui versum hune Davidis ex psalmo xxiii, 2, ¡psé super maria fundavit cam, etc., de aquis subter- 9. Euphratis et Tigridis in paradiso origo. - Ει (58) Τοῦ ἀεὶ ἐπιφερομένου τε πρόσω. In colice (59) Μόλις δ' ἂν ἐληφθησαν. Codex Bocharti (60) Καὶ τὸ ῥεῖθρον ἐξομαρτῆσαι. llane locum (61) Τοῖς μεγίστοις αὐτοῖς κολπώμασιν. Procul
PG 65:497
καθερός πίθηκος. Ὃν καὶ ὁ τῶν Ινδών βασιλεὺς Κωνσταντά, ἀπεστάλκει. Τοῦτο δὲ τὸ ζῶον ἔζη μὲν φερόμενον ἄχρι τινός, ἔν τινι πλέγματι διὰ τὸ θη ριῶδες εἰργμένον. Ἐπεὶ δὲ ἀπέθανε, ταριχεύσαντες αὐτὸ οἱ κομίζοντες, θεάματος παρασχεῖν ἀσυνήθους εἰκόνα, μέχρι τῆς Κωνσταντίνου διεσώσαντο πόλεως. Καί μοι δοκοῦσι τὸ ζῶον τοῦτο Ελληνες πάλαι ἰδεῖν, καὶ ἐκπλαγέντες τῷ ξένῳ τῆς θέας, θεὸν σφίσιν νομί ται, ειθισμένον αὐτοῖς τὰ παράδοξα θεοποιεῖν, ὥσπερ καὶ τὸν σάτυρον· ἔστι δὲ καὶ τοῦτο πίθηκος, έρυ- θρὸς τὸ πρόσωπον, καὶ γοργὸς τὴν κίνησιν, καὶ οὐ μὰν ἔχουν. Καὶ μὴν καὶ ἡ σφίγξ. γένος ἐστὶ πιθή- χων· αὐτὸ γὰρ θεασάμενος γράφω. Ης τὸ μὲν ἄλλο σῶμα λάσιόν ἐστι ὡς τοῖς λοιποῖς πιθήκοις· τὸ δὲ στέρνον ἄχρι γε αὐτοῦ τοῦ τραχήλου ἐψίλωται· μα ζοὺς δὲ γυναικὸς ἔχει, ερυθροῦ τινος βραχέος κεγ- χροειδοῦς ἐπαναστήματος ἅπαν ἐν κύκλῳ τὸ γεγυ μνωμένον τοῦ σώματος περιθέοντος, καὶ εἰς πολλήν τινα εὐπρέπειαν ἀνθρωποφανεῖ ὄντι τῷ ἐν μέσῳ χρώματα, συναρμοζομένου· τότε πρόσωπον να εστρογγύλωται μᾶλλον, καὶ εἰς γυναικεία» έλκει μορ φῆν· ἥ τε φωνὴ ἐπιεικῶς ἀνθρωπεία· πλὴν ὅσον οὐκ εἰς ἄρθρα διαιρουμένη, αλλά τινι ταχέως, καὶ οἷον μετά τινος ὀργῆς τε καὶ ἀχθηδόνος άσημα υπο φθεγγομένη προσεοικυία (68). Βαρυτέρα τε μάλ λόν ἐστιν ὀξυνομένη. "Αγριόν τέ ἐστι δεινῶς τὸ θηρίον καὶ πανουργότατον, καὶ οὐδὲ ῥᾳδίως τι Βασσευόμενον. Ταύτης εἰς Θήβας μοι δοκῶ τὰς Βοιωτίας πάλαι κομισθείσης, καί τισιν ἴσως τῶν ἐπὶ θέμ συνεῤῥυηκότων ἐφαλλομένης, καὶ τοῖς προς- ώπας λυμηναμένης, δεινὸν ποιησάμενος ὁ Οἰδίπους Τ. Β Γ τὰς τῶν ὁμοφύλων λώβας, καταφονεῦσαι τὸ ζῶον, καὶ ὄνομα λαμπρὸν ἐκεῖθεν λαβεῖν. Καὶ αὐτὸν ὁ μῦ- θας εἰς ἀνδρείαν κοσμῶν, ὑπόπτερον μὲν τὸ θηρίον ἀναπλάττει, διὰ τὸ ὀξέως ἐπιπηδᾷν· στέρνον δὲ γυναικὸς ἐφαρμόττει, καὶ τὸ σῶμα λέοντος· γυναι κό; μὲν, διὰ τὸ πρόχειρον τῆς γυμνώσεως, καὶ πρὸς τὸ γυναικεῖον εἶδος ἐμοιώσεως· λέοντος δὲ, διὰ τὸ θηριώδες, καὶ ὅτι κατὰ τὸ πλεῖστον τοῖς τέτταρσι τυγχάνει ποσὶν ἐρειδόμενον. Λόγου δὲ τὸ θηρίον μετα έδωκε τὸ πλάσμα, διὰ τὸ τῆς φωνῆς ἀνθρωποειδές· αἰνιγματώδους δὲ, διὰ τὸ ἄσημα φθέγγεσθαι. Καὶ θαυμαστὸν οὐδέν· πολλὰ γὰρ καὶ ἄλλα σύνηθες τοῖς Ἕλλησι πρὸς τὸ μυθῶδες διαπλάττειν. Καὶ αὐτὴ δὲ χώρα καὶ ὄνους ἀγρίους μεγίστους τε τῷ μεγέθει φέρει, καὶ τὴν δορὰν κατὰ τὸ ξενίζον πεποικιλμέν τους, λευκού σφίσι καὶ μέλανος χρώματος οὐ κατὰ μικρὸν συμποικιλλομένου, ἀλλὰ ζῶναί τινές εἰσιν ἀπὸ τῆς ράχεως ἐπὶ τὰς πλευρὰς καὶ τὴν κοιλίαν καθήκουσαι· καὶ ἐνταῦθα ἐπισχιζόμεναι, καὶ κατά τινας περιφερείας ἀλλήλαις ἐνελιττόμεναι, θαυμα- στήν τινα καὶ ξένην ἀπεργάζονται πλοκὴν καὶ ποι κιλίαν. Αλλά γε δὴ καὶ ὁ φοίνιξ, τὸ πολυθρύλλητον πτηνών, παρ' αὐτοῖς τυγχάνει γινόμενος. Καὶ μὲν δὴ • ὑποφθεγγομένη. τινί πιο Βαρυτέρα τε μᾶλλον ἐστιν ἡ ὀξυνομένη, ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. III, A vero et pectore ac manibus, merus sinius. lloc insiluisset, vultusque eorum lacerasset, (Edipus ci- vium suorum mutilationes moleste ferens, bestiam interfecit : atque ex ea re, ut mili quidem videtur, maximam gloriam est consecutus. Caeterum fabula, ut fortitudinis laudem conciliet Œlipo, ipsum qui- dein animal alatuín Anxit, propterea quod velociter insiliret; eidem vero pectus mulieris et corpus leonis aptavit. Illud quidem où expositam nullita- tem, et ob muliebris formæ similitudinem: hoe vero propter feritatem, et quod ut plurimum qua- tuor pedibus insisteret. Rationis quoque particeps illud fabulæ fluxere, ob similitudinem vocis huma- næ; ænigmata vero ab eodem proponi dixerunt, eo quod ignotas voces ac minime distinctas ederct. animal rex Indorum dono misit ad imperatorem Constantium. Vixit autem aliquandiu, cum in cavea quadam inclusum ob ferocitatem ferretur. Postquam autem mortuum est, hi qui illud afferebant, sale condierunt, insoliti spectaculi ostentandi causa, et Constantinopolim usque integrum servarunt. Ac mihi quidem videntur Græci istud animal olim vidisse, et spectaculi novitate obstupefacti, deum sibi finxisse, cum solemne eis esset, ex rebus stu- pendis atque admirandis deos facere, quemadmo- dum etiam fecerunt in satyro; nam et hic simius est, facie ruber, motu concitus, el caudam habens. Sed et sphinx simiæ genus est; id enim testor quod ipse vidi. Cujus reliquum quidem corpus bir- sutum est, sicut cæteris siniis; pectus vero ad cervicem usque glabrum est; mammas vero habet mulieris, totumque corpus qua nudum est, rubra quædam milii speciem referens eminentia, in orbemn circuit, et humano colori cutis quæ in medio est, plurimum gratiæ et decoris affert. Facies fere ro- tunda est, et ad muliebrem formam accedit; vox humanæ ferme similis, nisi quod minime est arti- culata, sed velut mulieris cujusdam, celeriter et cum ira ac dolore quodam verba minime distincta proferentis. Gravis porro est magis quam acuta. Cæterum hoc animal ferum admodum est et ra- frum, nee facile mansuescit. Quod cum Thebas urbem Bœotiæ olim deportatum fuisset, et in quos, dam eorum qui ad spectaculum ejus confluxerant, D Neque vero id magnopere miraulum est, cum Græci multa quoque alia in fabulas soleant detor- quere. Cæteruni eadem regio fert etiam asinos agrestes, statura maximos, et pelle mirum in mo- dum variegata, albo ac nigro colore sibi invicem valde permisto: quippe zonas quasdam habent, a spina dorsi ad latera et ad ventrem usque demis- sas, ibique divisas, quæ per circulos quosdam sibi invicem innexæ, mirabilem quamdam texturam ef- ficiunt ac varietatem. Plenix item, avis muloru VALESHI ANNOTATIONES duin puto Refertur enim ad vecem quæ praecessit, scilicet. Mox legendum existi- addito vocabulo id est, Vox sphingis gravis magis est quam acuta, (68) Υποφθεγγομένης προσδεικνα. Scriben-
PG 65:503
Α τούτοις ἀπολιπόντος, τὴν μὲν οὐσίαν τὸν τηνικάδε ἄρχοντά φησι δημοσιεῦσαι (77). Νέον δὲ τὸν Αέτιον ὄντα εἰς ἔσχατον σὺν τῇ μητρὶ πενίας ἐλάται· καὶ διὰ τοῦτο ἐπὶ τὸ χρυσοχοείν ὁρμῆσαι, ὡς ἂν ἀμωσγέ πως αὐτός τε καὶ ἡ γεννησαμένη διαδιῷ. Αποχρών τως δὲ τῇ τέχνῃ κεχρημένον, διὰ ρώμην φύσεως ἐπὶ τὰς λογικὰς ἐπιστραφήναι μαθήσεις. Καὶ Παυλίνου μὲν (78) ἀκροάσασθαι πρότερον, ὃς ἐκ τῆς ἐφορείας Τύρου εἰς τὴν τῆς Ἀντιοχείας μετέστη. Τῆς δὲ μη- τρὸς τὸν βίον λειπούσης, δι᾿ ἣν μᾶλλον καὶ ἡ ποικί λαις εἰδέαις τὸν χρυσὸν ἐπιμορφοῦσα τέχνη μετεχει ρίζετο τῷ ᾿Αετίῳ, ἐκεῖθεν αὐτὸν ὅλον εἰς τὴν τῶν λογικών μαθημάτων μετατάξεσθαι θεωρίαν· καὶ θάττον ἐπὶ λόγων ἀμίλλαις (79) τῶν πλειόνων ὁρᾶ σθαι κρατοῦντα· καὶ φθόνον ἐκ τούτου οὐ μικρὸν ἀνάπτειν. Ἀλλὰ μέχρι μὲν ὁ Παυλίνος ἔξη, την ἰσχὺν ὁ φθόνος παρῃρεῖτο. Ἐπεὶ δὲ ἐκεῖνος μετὰ μῆ νας ἐξ ἀπεδίω, ἀντ᾽ αὐτοῦ δὲ Εὐλάλιος (80) τὸν θρία πραγέστερον ἐνειλεγμένων γενόμενος ετεθνήκει. Αε ἐνειλεγμένων εγκατειλεγμένων. δημεῦσαι. Έπεὶ δὲ Παυλῖνος ἐτεθνήκει, Εὐλαλών τρίτου καὶ εἰκοστοῦ ἀπὸ τῶν ἀποστόλων ἔχοντος τὸν ' 50% PHILOSTORGII 53% mmi statu mortuus esset, is qui tunc rector erat provinciæ, facultates ejus fisco addixit. Ita Aetius adhuc admodum adolescens una cum matre ad summam egestatem redactus est: qua de calisa aurificinam exercere aggressus est, quo tum sibi, tum matri victum compararet. Cumque hanc artem satis diu exercuisset, ob indolis praestantiam ad philosophicas disciplinas animum applicuit. Ac primum quidem auditor fuit Paulini, qui ex episco- patu Tyri ad sedem Antiochenam translatus fuerat. Postea vero cum mater ipsius extremum diem obiisset, cujus potissimum causa aurilicinæ artem excolebat, totum se deinceps Aelius ad logice studia convertit, ac brevi in disputando plerisque superior visus est : ex quo etiam non mediocris invidia adversus illum exarsit. Verum Paulino qui - dem superstite, vires suas compressit invidia. Ubi vero Paulinus post sextum episcopatus sui mensem B VALESHI ANNOTATIONES. primum quidem torpatia libentius lego cum Suida, quam ¿v orpareia, ut habent nostri codices. Neque enim pater Aetii armatam militiam secutus est. Sed officialis fuit, sive apparitor præsidis pro- vinciæ : quæ militia cohortalis dicebatur; eratque longe vilior castrensi militia. Expatia certe pro officio et apparitione sumi, jampridem observavi in Annotationibus ad Ammianum Marcellinum. Porro patrem Aetii non militem fuisse, sed officia- lem præsidis, hine conjicere licet. Primo, quia Phi- lostorgius subdit bona ejus fisco addicta esse a præ- side provincie: quod procul dubio factum nun- C quam esset, si pater ille Aetii armatam militiam secutus fuisset. Milites enim in alio foro judicabau- tur, in foro scilicet judicum militariumn. Præterea Suidas ex Philostorgio diserte scribit, parentes Aetii fuisse viles ac pauperes : quod utique_non diceret, si Aetius militari genere ortus fuisset. 'Evet- Apps quoque, quomodo legitur apud Suidam, libentius amplector, quam very, vel in- yµ¿vwv, ut legitur in codice Bocharti. Dicitur au- tem pro apud Nicephorum in libro nono scriptum inveni on- Hostwoat, quod rectius mihi videtur. Alii dicerent episcopatu Tyri ad Antiochenam sedem (a) trans- latus est, vide quæ notavi in Annotationibus ad librum decimuni Historiæ ecclesiastica Eusebii. Gothofredus enim graviter hic lapsus est, qui Pau- linum hunc anno Christi mortuum esse exi- D atimavit. Ab hoc Paulino distinguendus est alter Paulinus, qui post mortem Philogonii Antiochen- sis episcopi, paulo ante synodum Nicænam, eanı- dem Ecclesiam rexit: de quo multa observavi in Annotationibus ad Sozomenum, pag. 107, not. 1. Hujus Paulini præter flieronymum meminit Nj- ceph. patriarcha in Chronogr., Zonaras in tom. II Ann., et Nicetas in Thesauro orthodoxæ fidei : qui tamen eum cum Paulino Tyriorum episcopo, qui post Eustathium ad Antiochenam sedem translatus est, perperam confuderunt. Bocharti scriptum erat &µiddag, sed per compen- dium. Quæ scriptura videtur etiam fuisse in codice Gothofredi; quam ille, utpote in Græcis exempla- ribus legendis parum exercitatus, minime intellexit. Nicephorus quoque ita videtur legisse : sic enim hunc Philostorgii locum expressil: apaç lotwv. storgi integrior exstat apud Suidam in 'Aétros. hoc modo : 8póvov, etc. (6). In Chron. B. Hieronymi, et in Chro- nographia Nicephori patriarchæ, Eulalius xxv nu- meratur episcopus Antiochiæ post apostolos; qui tamen polius XXVI dicendus erat. Nain Paulinus Tyriorum episcopus, qui ab illis omissus est, inter Antiochenses episcopos quintum ac vicesimumi lo- cum obtinuit. Porro quod Philostorgius dicit, Eu- lalium vicesimum tertium fuisse post apostolos, id non ita intelligendum est, quasi omnes apostoli Antiochenam sedem obtinuerint; solus enim Petrus Antiochenam cathedram tenuit, ut inter omnes constat. Sed quod ab uno apostolo gestum est, id ab omnibus simul apostolis gestum esse dicitur, ob collegium et consortium apostolatus. Quemadino- dum in edicto unius præfecti prætorio jubere dice- bantur etiam cæteri, propter auctoritatem ejusdem potestatis, ut scribit auctor Quæstionum Veteris et Novi Testamenti, capite 97. Ecclesia itaque ab uno apostolo fundata, ab omnibus simul apostolis recte dicitur constituta. Certe Eusebius in libris Historiæ ecclesiastica, apostolicarum sedium successiones enumerans, episcopos illarum semper vocat aposto- forum successores: verbi gratia, Alexandrina Ec- VARIORUM. (a) Valesii auctoritate motus in ea opinione ali- quando fui, Paulinum e sede Tyriensi ad Antioche- nam translatum fuisse. Verum re melius perpensa, etsi libens concedo Paulinum synodo Nicænæ ali- quot annis superfuisse, Ecclesiæ tamen Antiochenæ præsedisse nego. Neque ulli veterum, unico ex- cepto Philostorgio, id aflirmant; nec ipsius Eusebii focus quem ex lib. cont. Marcell., cap. 4. pro se adducit Valesius (Euseb. Hist. lib. x, cap. 1, not. 4), rite intellectus id suadet; ex quo nil aliud exsculpi potest, quam Paulinum episcopatum Tyri tanta cum laude administrasse, ut Antiochensis Ec- clesia in eo tanquam proprio bono (fuerat enim ejusdem Ecclesiæ presbyter) gloriari solita sit. Guil. Cave in Eusebio, vol. I, pag. 131. (b) Vide Hieronymi locum a Valesio adductum in not. I ad Sozomi., pag. 107, ubi Paulinus nume- ratur vicesimus secundus Antiochiæ episcopus, et Eulalius vicesin:us quartus. (77) Anuova. In mis. codice Bocharti, et (78) Kal Пavalrov μér. De hoc Paulino, qui ab (79) Exl lóywr äjullar. In codice Samuelis (80) 'Art' abrov dė Evíálioç. Hic locus Philo -
PG 65:507
μένῳ οπτασία τις, ὡς οὗτος τερατολογεῖ, ἐφίσταται λύουσα τὴν ἀθυμίαν, συμβόλοις παρεχομένη τὸ ἀναντ αγώνιστον τῆς ἤδη παρεχομένης αὐτοῦ σοφίας (85). Κακείθεν παραγεγόνει τῷ 'Αετίῳ τὸ μηδενὸς ἐν συμ πλοκαῖς ἡττᾶσθαι λόγων. Μετ' οὐ πολὺ γοῦν Αφθό νιός τις τῆς Μανιχαίων λύσσης προεστώς, καὶ με γάλην παρὰ πολλοῖς ἐπὶ σοφίᾳ καὶ δεινότητι λόγων φέρων τὴν δόξαν, ἐν τῇ κατ' Αίγυπτον αὐτῷ ᾿Αλε ξανδρείᾳ συμπλέκεται. Καὶ γὰρ ἦκε πρὸς αὐτὸν ἐξ Αντιοχείας ὁ 'Αέτιος, ὑπὸ τῆς αὐτοῦ φήμης ἑλκό. μενος. Ως δ' εἰς ἅμιλλαν ἀλλήλοις κατέστησαν, οὐδὲ πολλοῖς καταναλωθείσης διαλέξεων, εἰς ἀφωνίαν συν ελάσας ὁ 'Αέτιος τον Αφθόνιον, ἐκ μεγάλης δόξης εἰς μεγάλην αἰσχύνην κατήνεγκε. Διὰ καὶ τῷ ἀπροσ δοκήτῳ βαρυθυμήσας τῆς ἥττης, νόσον τε ἐπεσπάσατο χαλεπήν, καὶ τῇ νόσῳ πέρας ὁ θάνατος ἦν, οὐδὲ περ ραιτέρω τῶν ἑπτὰ ἡμερῶν διαρκέσαντος τοῦ σώματ τος ἀπὸ τῆς πληγῆς. 'Αέτιος δὲ διὰ πάντων έχώρει, τοῖς λόγοις τοὺς ἀντιπάλους κατὰ κράτος βάλλων, καὶ τὴν νίκην λαμπρὶν ἀναδούμενος. Τότε δὲ καὶ τῆς Ιατρικῆς ἐξῆπτο (86), ὡς ἂν μὴ μόνον ψυχῶν, ἀλλὰ καὶ σωμάτων ἔχοι τὰς νήσους ἰᾶσθαι. Σώπολις δ' ἦν αὐτῷ τοῦ μαθήματος ὁ διδάσκαλος, ἀνὴρ ἐν τῇ τέ χνῃ μηδενὸς ἔχων τὰ δεύτερα· ἀριστεύων δὲ ἐν ἰα- τρικῇ ὁ ᾿Αέτιος, ἅμισθον παρείχε τοῖς δεομένοις τὴν θεραπείαν. Εἰ δέ ποτε ἐδέησεν αὐτῷ τῶν ἀναγκαίων, παρά τινι τῶν ὁμοτέχνων νύκτωρ φοιτῶν, ἵνα μὴ δι' ἡμέρας ἀπάγοιτο τῶν σπουδαιοτέρων, ὅσον τοῦ χρυ σίου τεχνικωτέρας ἐδεῖτο χειρὸς, τοῦτο δὲ ἄρα ἐξερ γαζόμενος (87) θάττον, παρὰ τοῦ ὁμοτέχνου τὸν μια σθὸν ἐκομίζετο, καὶ τὸν ἑαυτοῦ βίον συνείχε. Ταῦτο δὲ κατ' ἐκείνους καιροὺς τοῦ Κωνσταντίου ἦν, καθ' οὓς καὶ ὁ Θεόφιλος ἐκ τῶν Ἰνδῶν ἐπανελθὼν διῆγεν ἐν 'Αντιοχεία. Α θείας ἐπικρατέστερον. Οὕτω δὲ τῷ ᾿Αντίῳ διαχει ις'. "Οτι Αέτιος, φησί, τοῖς περὶ βασίλειον τὸν Αγκύρας, καὶ Εὐστάθιον τὸν Σεβαστείας, εἰς τοὺς περὶ τοῦ ὁμοουσίου λόγους καταστάς, καὶ πάντων ἀνθρώπων αὐτούς διελέγξας ἀφωνοτάτους, ὡς οὗτος τερατολογεῖ, εἰς μῖσος αὐτοῖς ἄσπονδον κατέστη. ιζ. "Οτι Λεόντιος, φησίν, ἂν ὁ ἔμπροσθεν λόγος πρεσβύτερόν τε καὶ διδάσκαλον 'Αετίου ὑπέδειξεν, ἐπίσκοπος Αντιοχείας καταστάς, εἰς διακονίαν τὸν αὐτῷ. παρεσομένης. αὐτὸν ἤδη τὴν δουλείαν ᾿Αμπελίδος — τῆς κεκτημέ νης αὐτόν· τὸ δὲ όπως οὐδὲν δέομαι λέγειν, ὡς ἂν μὴ δόξαι με κακοηθέστερον τοῦ διηγήματος ἀπτεσθαι· εἶναι μὲν καμινευτήν, τοῦτο δή Ριο ἐξεργαζόμενος, εργαζόμενης. PHILOSTORGII B " causam despondere animum capit, nec sibi an- plius vivendum esse existimabat, cum mendacium \ veritate potentius esse cerneret. Dum sic animo affectus esset Aetius, visio quædam, ut fingit Phi- lostorgius, ei oblata est, quæ animum ejus erexit ac confirmavit, signis quibusdam exhibens invictair, vim sapientiæ, quæ illi deinceps adfutura esset. Ex eo tempore id datum est divinitus Actio, ut a ne- mine in disputationibus vinceretur. Nec multo post Aphthonius quidam Manichæorum insaniæ præpositus, et tum sapientiæ, tum eloquentiæ causa magnam apud multos gloriam consecutus, in urbe Alexandria cum eo congressus est. Etenim Aetius ex urbe Antiochia ad eum venerat, fama hominis excitus. Ubi vero ad certamen ventum est, non valde prolixa disputatione habita Aelius Aphtho- nium ad sermonis inopiam redactum, ex magna gloria in summum dedecus atque ignominiam de- pressit. Quare Aphthonius præter exspectationen) victum se ægre ferens, in gravissimum morbum Incidit, quem mors brevi subsecuta est, cum ultra septem dies pest lane acceptam cladem supervi- vere minime potuisset. Aetius vero adversarios suos sermonibus ubique superabat, et illustrem victoriami reportabat. Per idem tempus medicinæ quoque operam dedit, quo non solum animorum, verum etiam corporum morbos curare posset. llabuit autem in ca disciplina magistrum Sopolim, virum in hac arte nulli secundum. Porro Aelius cum in hac arte medica excelleret, gratuitam indi- gentibus operam præstabat. Quod si forte ipse rebus ad vitam necessariis opus haberet, ad aliquem ejusdem artis opificem noctu accedens, ne interdiu a gravioribus negotiis avocaretur, quodcunque aurum peritioris artificis indigebat manu, illud celeriter elaborans, mercedem ab aurifice referebat, cipatu Constantii acciderunt, eodem tempore quo batur. et Eustathium Sebastiæ episcopum de consubstan- tiali disputans, omnium hominum infantissimos eos ostendisset, ut quidem iste coniugit, impla- cabili odio ab illis deinceps exagitatum fuisse. - presbyterum ac præceptorem Actii fuisse supra retulimus, cum ad episcopatum urbis Antiochiæ C eoque modo vitam sustentabat. Hæc vero prin- Theophilus ex India reversus Antiochiæ mora. VALESII ANNOTATIONES. - codice Bocharti scribitur Nec displicet con- jectura Holstenii, qui in margine sui codicis auno- lavit scribendum sibi videri artem leviter attigisse testatur etiam Gregorius Nys- senus in libro primo contra Eunomium, pag. 293. Cujus libros si legisset Jacobus Gothofredus, pluri- mum ex eo utilitatis percipere potuisset; multa enim de Actio, ejusque studiis atque institutis illic refert Gregorius, quæ non leguntur in Philostorgio : cujusmodi illud est, Actium primo quidem Ampe- lidis cujuslain servum fuisse, deinde vero nescio qua arte manumissum fabrum ærarium exstitisse. etc. Quem locum prorsus infeliciter vertit Grelserus hoc modo: Quippe il- lunt, relicta cultura vinca quam possidebat (nt quam juste, lacebo, ne videar odiosius narrationen auspi- cari), principio quidem factum esse fabrum camina- rium, etc. Hunc Gregorii Nysseni locum citat etíam Nicetas in Thesauro orthodoxæ fidei, lib. v. cap. 30. here et. in colice to- charti scribitur simpliciter 16. Ait Aetium, cum adversus Basilium Ancyræ, 47. Leontius ep. Antioch. Leontius is, quem (85) Παρεχομένης αὐτοῦ σοφίας. Rectius in D Verba Gregorii Nysseui sic habent: Ἐκδύντα γὰρ (86) Καὶ τῆς ἰατρικῆς ἐξῆπτο. Aelium medicine (87) Τοῦτο δὲ ἄρα ἐξεργαζόμενος. Malim scri
PG 65:513
δὲ ἐπὶ τῶν Ἱεροσολύμων περὶ τὴν τρίτην ώραν μά- λιστα τῆς ἡμέρας, ἑορτῆς τῆς λεγομένης Πεντηκοστής Ενισταμένης. Ο δὲ θεόγραφος τύπος ἐκεῖνος ἀπὸ τοῦ λεγομένου Κρανίου μέχρι καὶ τοῦ τῶν Ἐλαιῶν δρους διήκων ώρᾶτο, ίριδος μεγάλης στεφάνου τρό τον πανταχόθεν αὐτὸν περιελιττούσης. Εδήλου δὲ ἄρα ἡ μὲν ἔρις τὴν τοῦ σταυρωθέντος καὶ ἀναλη φθέντος εὐμένειαν· ὁ δὲ στέφανος τὴν τοῦ βασιλέως νίκην. Τὸ δὲ σελασφόρον ἐκεῖνο καὶ σεβάσμιον θέαμα οὐδὲ τοῖς ἐπὶ τοῦ στρατοπέδου ἀθέατον ἦν, ἀλλ' ἐπι- δήλως δρώμενον, Μαγνέντιον μὲν καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ Ετε τῇ τῶν δαιμόνων θεραπεία προσανακειμένους, εἰς ἀμήχανον δέος κατέστησε · Κωνστάντιον δὲ καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν εἰς θάρσος ἄμαχον ἀνεκτήσατο. Ήτα τηθεὶς δὲ τὰ πρῶτα Μαγνέντιος, εἶτα κατὰ μικρὸν ἀναλαβὼν ἑαυτὸν, καὶ συμπλακείς ἐκ δευτέρου τῷ πολέμῳ, καὶ κατὰ τὸ κραταιότατον καταπολεμηθείς, καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ μικροῦ πάντας ἀποβαλών, πρὸς τὴν Λουγδούνων ἀποδιδράσκει πόλιν. Καὶ τὰ μὲν πρώτα κατ' εύνοιαν δῆθεν τὸν οἰκεῖον ἀδελφὸν ἀπο- σφάττει, πολεμίας προαρπάζων ὕβρεως καὶ χειρός. Επειτα καὶ εἴ τις ἄλλος παρὴν τῶν οἰκειοτάτων. Τε- λευταῖον δὲ, τὸ ξίφος ὑποστήσας ἑαυτῷ, ἐπηῤῥάχθη τε καὶ διελαθείς κατὰ τὸ μετάφρενον ἐξέψυξεν, οὐδ όλα τέσσερα τυραννήσας έτη. κα. Ὅτι φησὶ τοὺς περὶ Βασίλειον καὶ Εὐστάθιον δι' ἔχθρας γεγονότας τῷ ᾿Αετίῳ, διαβολὰς ἀτόπους συρράψαι, καὶ τὴν Γάλλον ἐπὶ ταυτό παροξύνα: (2)· ὥστε ἐκεῖνον ὡς ἐπισκόποις πιστεύσαντα καὶ πρὸς ὀργὴν ἐκταραχθέντα, κελεῦσαι τὸν ᾿Αέτιον ἀναζητη θῆναι, καὶ ἀμφοῖν τοῖν σκελοῖν κατεαγῆναι. Λεοντίου δὲ τοῦ ἐπισκόπου Αντιοχείας τἀναντία τούτοις τὸν Καίσαρα διδαξαμένου, ή τε καταδικάζουσα ψῆφος ἀνεβλήθη, καὶ εἰς θέαν ὁ Γάλλος μετ' οὐ πολὺ τοῦ Αετίου κατέστη, καὶ φίλος ἐκρίθη. Καὶ πολλάκις πρὸς Ἰουλιανὸν ἀπεστάλη, καὶ μάλιστα ἡνίκα δι επυνθάνετο πρὸς τὸν Ἑλληνισμὸν ὁ ἀδελφὸς ἐκεῖνον ἀπικλίνειν· ἐστέλλετο δὲ, τῆς ἀσεβείας κατὰ τὸ δυ νατὸν αὐτὸν ἀνασώσασθαι. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τῶν θείων μαθημάτων ὁ Γάλλος διδάσκαλον τὸν ᾿Αέτιον ἐποιεῖτο. Β κη'. Ὅτι Γάλλου κατὰ Περσῶν εἰς τὸ κράτιστον ἀνδραγαθήσαντος, εἰς φθόνον οἱ ταῖς διαβολαῖς χαί- ροντες ἀναφλέγουσι τὸν βασιλέα. Καὶ τοῦ Περσικού πολέμου ταῖς τοῦ Καίσαρος ἀριστείαις πεπαυμένου, ἀποστέλλει Δομετιανὸν ἔπαρχον τῶν καλουμένων πραιτωρίων ὁ Κωνστάντιος, εντειλάμενος αὐτῷ κατά τὸ ἀφανές, τὰς τοῦ Γάλλου περικόπτειν ἀπὸ τῆς ᾿Αν εκχείας εξόδους, τὴν ἐπ' ἀνδρείᾳ καὶ τῇ τῶν κοινῶν ἐπιμελείᾳ δόξαν αὐτοῦ κατασμικρύνειν ταύτῃ δια νοούμενος. Ο δὲ Δομετιανὸς οὐδὲν τῶν προσταχθέν κατ' αὐτοῦ. ἐπὶ ταυτόν. την Καί- σαρα διαδεξαμένου, διδαξαμένου, ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. III. 51% A cem splendidissimis ad stuporem usque radiis B C D longe superans. Apparuit auten Hierosolymis, rir ca horam tertiam ejus diei quæ vulgo dicitur Pen- tecoste. Porro hoc signum divinitus pictum a Cal- variæ monte usque ad montem Olivaruın pertingero videbatur, magna iride instar coronæ i·lud undique ambiente. Et iris quidem Christi crucifixi et in column assumpti clementiam designabat; corona vero, imperatoris victoriam. Porro splendidum istud ac venerandum signum ne militum quidem oculos efugit, sed ab utroque exercitu clare conspectum, Magnentium quidem et eos qui a partibus illius sta- bant, utpote dæmonum cul ui addictos, supra mo- dum terruit; Constantio vero et iis qui cum illo erant, invictam quamdam fuluciam addidit. At Wa gnentius cum a Constantio primum victus fuisset, postea viribus paulatim resumptis, secundo praelio congressus, penitus debellatus est, amnissoque prvpe motum om i exercitu suo, ad urbem Lugdunum profugit. Ac primo quidem benevolentiæ specie fratrem suum interfecit, ut hostium manibus et in- juriis eum eriperet. Deinde vero ex propinquiori- bus quemcunque adesse viderat, eodem sustulit modo. Postremo ipse in gladium quem pectori suo supposuerat, incubuit, transfixoque dorso animam exhalavit, cum per anuos ferme quatuor tyrannidem exercuisset. Ait Philostorgius, Basilium et Eustathium, susceptis adversus Actium inimicitiis, absurdas quasdam ca- lumnias confinxisse, et Gallum contra eum incitasse: adeo ut Gallus tanquam episcopis fidem habens, et ira excandescens, Actium perquiri jusserit, et fra- ctis cruribus occidi. Sed cum Leontius episcopus Antiochiæ contraria iis quæ contra Aetium delata fuerant Cesari retulisset, damnationis sententia re- vocata est, et Aetius non multo post in conspectuin Galli venit, et inter amicos ejus habitus est. Missus est etiam sæpius ad Julianum, ac p:æcipue eo tem- pore quo Gallus fratrem suum ad superstitionen gentilium declinare didicerat; mittebatur autem eo consilio, ut Julianum ab impietate revocaret. Sed et Gallus Aetium sacrarum disciplinaruın magistrum sibi adscivit. - bello adversus Persas admodum strenue se gessis- set, calumniatores Constantium ad invidiam conci- tarunt. Constantius igitur, bello Persico virtute ac fortitudine Cæsaris Galli jam sopito, Domitianua præfectum prætorio misit, hoc ei dans occulte in mandatis, ut egressus Galli ex urbe Antiochia com- primeret. Hac enim ratione gloriamn Galli ex forti tudine reique publicæ cura imminu:re cogitaba' Domitianus vero, non modo non moderatius ¡is VALESII ANNOTATIONES. In manuscripto codice Samuelis Bo- charti legitur, Post ubi legitur scrilendum est ut în codice Bocharti scriptum inveni. 27. Aelium Gallus in amicitiam recipit. 28. Gallus calumniis appetitus. Cum Gallus in (2) 'Επὶ τ' αὐτοῦ παροξύναι. Mallem scribere
PG 65:517
σθαι μὲν τῆς ἀλουργίδος, ὑπερόριον δὲ κατά τινα - σου (8) τῆς Δαλματίας ποιήσασθαι Ὁ δὲ Θεόφιλος παρόν οὐκ εἰς προελθεῖν τὴν πράξιν. Καὶ γὰρ καθ' ὃν καιρόν Καίσαρ ο Γάλλος κεχειροτόνηται, τῶν με ταξὺ αὐτοῦ καὶ Κωνσταντίου προελθόντων όρκων, αἱ τὴν ἐν ἀμφοῖν φιλίαν καὶ τὸ παρ' ἑκατέρου ἀνεπι δούλευτον ἑκατέρῳ διετέθεντο, αὐτὸς ὁ μεσίτης ἦν, καὶ ὁ συνέχων αὐτῶν τὴν ὁμόνοιαν. Πλὴν ἀλλά γε μαθὼν ὁ Κωνστάντιος τὴν τοῦ Θεοφίλου ἀποκώλυσιν, ἐκεῖνον μὲν ὑπερόριον ἄγεσθαι κελεύει, τὸν Γάλλον εἰς ἰδιώτην (7) ἀπογυμνωθέντα, φρουρησόμενον ἐκ- πέμπεσθαι κατὰ τὴν νῆσον. Εὐσέβιος δὲ ὁ εὐνοῦχος, ὃς εἰς τὴν τοῦ πραιποσίτου τιμὴν ἐκβεβήκει (8), καὶ οἱ σὺν αὐτῷ, τὴν Κωνστάντιον ἔτι συνανέφλεγον κατὰ του Γάλλου, δεδιότες μή, τῶν ὅρκων εἰς ἐπιστροφὴν Ελθών, ἢ τὴ τοῦ αἵματος ὁμόγνιον αιδεσθεῖς, ἀνήσει τὸν Καίσαρα τῆς ὑπερορίας, καὶ σφᾶς ἐκεῖνος τὸν κίνδυ την διαφυγών κακοὺς κακῶς ἀπολέσει. Στέλλονται τοί νυν τῇ τούτων παραδρομή (9) οἱ τὸν Γάλλον ἀναιρή· συντες· οὕτω δὲ τοῦ πάθους προελθόντος, εἰς μετά- ναν ἐπιστραφεὶς ὁ Κωνστάντιος ἑτέρους εκπέμπει τον τόνον κωλύσοντας· τοὺς δὲ οἱ περὶ Εὐσέβιον ὑπο- ποιούνται, μὴ πρὶν παραγενέσθαι τῇ νήσῳ, μηδ' ἐμ- φανίσαι τινὶ τὰς ἀνακαλούσας τὸν θάνατον ψήφους, πρὶν ἂν ὁ κατακριθεὶς τῷ ξίφει τὴν ζωὴν ἀποῤῥήξῃ. Καὶ γέγονεν ὡς ἐσπούδασαν. Διὰ τοῦτο καὶ Ἰουλιανὸς, ὕστερον τὸ τῆς βασιλείας περιζωσάμενος κράτος, Εὐ σεδιόν τε καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ τῆς περὶ τὸν ἀδελφὸν παρανομίας δίκην εἰσεπράξατο. β. Το μέντοι γε βάρος τῆς ἀρχῆς ὑπολογιζόμενος ὁ Κωνστάντιος, καὶ ὡς οὐχ οἷός τε εἴη μόνος φέρειν, Ἰουλιανὸν τὸν ἀδελφὸν Γάλλου τῆς Ιωνίας μεταπεμ- ψάμενος, χειροτονεῖ Καίσαρα, Ελένην αὐτῷ τὴν ἰδίαν ἀδελφὴν εἰς γυναῖκα κατεγγυησάμενος. Καὶ τὸν μὲν τὰς Γαλλίας φυλάττειν ἐκπέμπει· καὶ γὰρ λίαν ἐτετάρακτο τὰ τῇδε. γ. Αὐτὸς δὲ ἐν Σιρμίῳ παραγενόμενος, διήγεν· ἐν ᾧ καὶ τὸν Ῥώμης ἐπίσκοπον Λιβέριον, ὑπὸ Ῥωμαίων· ἐπιζητούμενον σφόδρα, της φυγῆς κατάγει καὶ ἀπο- δίδωσι τοῖς αίτησαμένοις. Τηνικαῦτα δὲ οὗτός φησι, καὶ Λιβέριον κατὰ τοῦ ὁμοουσίου (10) καὶ μὴν καὶ κατά γε τοῦ ᾿Αθανασίου ὑπογράψαι· ὁμοίως δὲ καὶ τὸν δὲ Γαλλον, ἐβεβήκει. περιδρομή. περιδρομή περιδρομεύς περιδρομή, (α) Κατά τινα νῆσον. χάριν ἑνὸς ἀνδρογύνου καὶ καταχομαστοῦ, καὶ προσέτι τοῦ τῶν μαγείρων ---- όπου, ECCLES ASTICÆ HISTORIÆ LIB. IV. A lum purpurea reste esunt, et in quamdam Dalmatize B C insulam relegaret. Verum Theophilus, qui aderat, rem ad exitum perduci haudquaquam passus est. Nam quo tempore Gallus Cesur factus est, ipse jurisjurandi quod inter Gallum et Constantium in- tercesserat, quo mutuam inter se amicitiam, nec alterum alteri unquam insid´aturum esse spopon- derant, interpres fuerat, et mutuam inter eos con- cordiam continebat. Constantius igitur, de Theophili intercessione certior factus, eum quidem in exsihum mitti præcepit, Gallum vero purpura nudatum, pri- vati habitu in insulam deportari, illic a militibus custodiendum. Porro Eusebius eunuchus qui ad præpositi dignitatem evectus fuerat, et ii qui cum ilfo erant, Constantii animum adhuc magis incita- rant adversus Gallun : metuentes scilicet, ne Con- stantius aut jusjurandum in memoriam revocans, aut propinquitatem sanguinis reveritus, Cæsarem ab exsilio revocaret, neve Gallus ex eo discrimine ela- psus, ipsos malos male perderet. llorum igitur fraut- dibus atque insidiis, missi sunt qui Galluni interfice- rent. Crde tamen nondum perpetrata, pœnitentia ductus Constantius alios misit qui cædem prohi- berent. Verum Eusebius istis persuasit ne ad 'nsu- Jam accederent, neve principis rescriptum quo cæ- des Galli inhibebatur, cuiquam evulgarent prius, quam Gallus gladio vitam finiisset. Idque ita gestum est ut ipsi moliti fuerant. Quamobrem Julianus postea in perium adeptus, Eusebium ac socios ob injustam Gall credem capitali supplicio aff cit. - Constantius molem totius imperii considerans, et quod solus ipse ei sustentandæ baudquaquam suf- ficeret, Julianum Galli fratrem, ex lonia acci:um, Casarem constituit, Helena sorore sua ei in conju- gium data. At Julianum quidem ad custodiam Gal- liarum protinus misit; nam in illis partibus res ad- modum perturbatæ erant. profectus illic consedit: quo quidem tempore etiam Liberium episcopum urbis Romæ, quem Romani summo studio flagitabant, ab exsilio revocatum civi- bus suis reddidit (11). Tunc e iam eumdem Libe- D rium, et una cum illo Osium episcopum, contra VALESII ANNOTATIONES. bendum est, ut in margine codicis Bochartiani adnotatur. Coudes Bucharti habet cul dubio Est autem circun- cursatio, vel ambitus. Glossa veteres, ambitiosus, ambitus. Recte igitur Lu- cas Holstenius Gothofredi interpretationem emen- dans, pro velocitate reposuerat instantia. Sumitur etiam hoc verbum pro fraude et insidiis ac circum- Ventione. subscriptione in synodo Sirmiensi, vide, si placet, que notavi ad capat libri in Historia ecclesia- stice Sozomeni. VARIORUM. Flanonen vocant Socr. eunuchum in causa fuisse, ut Gallus interficeretur, scribit Julianus imp. in Epistola ad senatum pvpu- lumque Atheniensem, pag. 501, cum ait, Gallum or cisum in unius spadonis et cubicularii gratiam, cl; 2. Julianus Casar in Gallias missus. Porro 3. Liberii Osiique lapsus. - Ipse vero Sirmium (7) Τὸν Γάλλον εἰς ἰδιώτην. Procul dubio scri- (8) Εἰς τὴν τοῦ πραιποσίτου τιμὴν ἐκβεβήκει. (9) Τῇ τούτων παραδρομῇ. Scribendum est pro- (10) Λιβέριον κατὰ τοῦ ὁμοουσίου. De Lilerii (11) Sor. 1. 17, ε. 15. 1. ii, c. 34, et Soz. lib. iv, cap. 7. Porro Eusebium
PG 65:523
στον, Α κρότουν· καὶ πολλῶν πειθαμένων, καὶ τὸν Κωνσταν τινουπόλεως Μακεδόνιον, καίτοι τοῖς περὶ Εὐνόμιον προαποκεκλιμένον (20), εἰς τὴν ἑαυτῶν ὅμως ἐπ εσπάσαντο δόξαν · ἀλλὰ καὶ πολλοὺς ἑτέρους τῶν ἐπισκόπων, τοὺς μὲν ὑπάγοντες λόγοις, τοὺς δὲ, τὴν πειθὼ συνεπικεραννύντες τῇ βίᾳ. ι'. "Οτι Πατρόφιλον τὸν Σκυθοπόλεως, καὶ Νάρκισ σον τὴν Εἰρηνοπόλεως, καὶ ἑτέρους σὺν αὐτοῖς, ἐν Σεγγιδόνι της Μυσίας παραγενομένους, τον Κωνστάν τιόν φησιν ἀναδιδάξαι τὰ παρὰ τοῦ Βασιλείου δεδρα- ματουργημένα. Καὶ τὸν καταπλαγέντα καὶ ὑπεραλγή σαντα, τῶν μὲν μεθορίων τοὺς κατεψηφισμένους ἀνεῖναι, συνόδους δὲ γενέσθαι προστάξαι δύο, την μὲν ἐν ᾿Αριμίνῳ τοὺς ἀπὸ δύσεως συναλίζουσαν, τὴν δὲ τοὺς ἐξ ἑψας καὶ Λιβύης καὶ Θράκης ἐν Νικομηδείᾳ· αἱ τὰ παρ' ἑκατέρου μέρους λεγόμενα δοκιμασίαις ἔμελλον παραβάλλειν. ᾿Αλλὰ τὴν μὲν ἐν Νικομηδείᾳ, ὡς οὗτος ὁ δυσσεβής δυσφημεί, τῶν πλειόνων πρὸς τὸ ὁμοούσιον νενευκότων, σεισμὸς ἀναστέλλει, ὃς τοῖς προκαταλαβοῦσιν εἰς δεκαπέντε τὸν ἀριθμὸν ἀνηνε- γμένοις (5) ἅμα τοῦ ταύτης ἐπισκόπου Κεκροπίου, ἐπι· κατασείσας τὸν ναὸν ἐν ᾧ συνεδρίαζον, διαφθείρει. Ἡ δὲ ἐν Ἀριμένῳ, εἰς τριακοσίους άνδρας συν- ελθοῦσα, τὸ μὲν τῆς οὐσίας ὄνομα εἰς τὸ παντε λὲς διώσατο, ὅμοιον δὲ τὸν Υἱὸν τῷ Πατρὶ κατὰ τὰς Γραφὰς ἀνακηρύξασα, υπογραφαῖς ἰδίαις κατησφαλί σαντο. ια΄. Οτι τῆς Νικομηδείας σεισμῷ καὶ πυρὶ καὶ θαλάσσης ἐπικλύσει κατερειπωθείσης, ὡς οὗτος λέ- γει, καὶ πολλῶν ἀνθρώπων διαφθαρέντων, ἡ σύνοδος ἐν Σελευκείᾳ τὴν σύστασιν λαμβάνει· τῶν μὲν περὶ Βασίλειον τὴν Νικαίαν παραιτησαμένων, τῶν δὲ ἀμφὶ τὸν Εὐδόξιον καὶ ᾿Αέτιον τὴν Ταρσόν οὐ προσηκαμε νων. Οἱ δὲ περὶ Βασίλειον μηχαναῖς τὴν σύνοδον δια στήσαντες, καὶ καθ' ἑαυτοὺς συνεδριάσαντες, κυροῦσι μὲν τὸ κατ' οὐσίαν ὅμοιον, τοὺς δ' ἀντιφερομένους καθαιροῦσιν, ἀποκηρύξαντες τὸ ἑτεροούσιον, καὶ χει- ροτονοῦσιν αὐτοὶ καθ' ἑαυτοὺς ἐπίσκοπον τῆς Ἀντιο χείας 'Ανιανόν. Πλήν γε καὶ οἱ περὶ Εὐδόξιον καὶ Αέτιον, τὸ ἑτεροούσιον ἐγγράφως κρατυνάμενοι, παν ταχοῦ τὸν τόμον διαπέμπουσιν. ιβ. Ὁ δὲ βασιλεὺς ταῦτα μαθών, προσέταξεν ἅπαντας εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν ἀπαντᾶν. Καλ ὁμοούσιον, ομοιούσιον. (α) Τοῖς προκαταλαβοῦσιν — ἀνηνεγμένοις. τους προκαταλαβοῦντας — ἀνηνεγμέ νους. PHILOSTORGII id est similis substantiæ vocabulum confr- marunt (18). Multique in eorum sententiam con- cedentibus, Macedonium quoque Constantinopo- leos episcopum, quamvis antea in sententiam Eunomii esset propensior, in suam nihilominus sententiam pertraxerunt. Multos etiam alios epi- scopos, partim verbis allicientes, partim vim sua- sionibus admiscentes, ad suas partes traduxere. accusant. Synodus Arimini. Clades Nicomedia. Ait Patrophilum Scythopoleos et Narcissum Ireno- poleos episcopum, una cum aliquot aliis Singidu- num Mosiæ urbem adventantes, retulisse Con- stantio ea quæ per fraudem patrata fuerant à Ba- sillo. Constantium vero obstupefactum et dolore commotum, eos quidem qui damnati fuerant ab B exsilio revocasse; duas vero synodos celebrari jus- sisse alteram Arimini, ad quam Occidentalium partium episcopi convenirent; alteram Nicomediæ, quæ episcopos ex Oriente et Libya ac Thracia es- set habitura; ut in his synodis ea quæ ab utraque parte dicebantur, diligenti examine discuterentur. Sed Nicomediensem quidem synodum, ut impius iste calumniatur, eo quod plerique eorum in con- substantialis fidem propensi erant, terræ motus re- pressit, qui episcopos quindecim numero qui ante alios advenerant, una cum Cecropio ejusdem urbis episcopo exstinxit, concussa ecclesia in qua erant congregati. Ariminensis autem synodus, ad quam trecenti convenerunt episcopi, substantiæ quidem vocabulum penitus rejecit. Filium vero Patri simi- lem secundum Scripturas prædicans, additis singulorum subscriptionibus firmavit. - modum terrae motu et incendio ac maris inunda- tione, ut iste ait, eversa, multisque bominibus ex- stinctis, synodus Seleuciæ tandem congregata est, cum Basilius quidem Nicæam recusasset, Eudoxias vero et Aelius Tarsum admittere noluisseul (19). At Basiliani, cum synodum quibusdam machinatio- nibus in duas factiones divisissent, et seorsum con- venissent, similem quidem secundum substantiam confirmarunt; eos vero qui contra sentirent depo- suerunt, dissimilis substantiæ dogmate condemma- to. Ipsique per sese Annianum Antiochiæ episcopum ordinarunt. Eudoxius autem et Aetius, cum dissi- milis substantiæ dogma scripto confirmassent, litteras suas quaquaversum miserunt. - tor his de rebus certior factus, universos Constan- D VALESII ANNOTATIONES. ex sequenti vocabulo perperam geminata. Paulo post pro procul dubio scribendum est Quod condirmal Philostorgius in capite 12, infra. ms. codice Samuelis Bocharti, cui consentit erjanı Scoriacensis. Interpretationem autem Gothofredi, Holstenius ad latus sui codicis ita correxerat : Inter alios Macedonium Constantinopolitanum, quamvis ante in Eunomii partes inclinatum, in suam nihilo- minus sententiam pertraxerunt. VARIORUM. Videtur legendum W. Lowth. - 10. Patrophilus et Narcissus Basilium ap. Imp. 11. Synodus Seleucia. Nicomedia hunc in C 12. Synodus Constantinopoli. Verum impera- (18) Theodorit., I. 11, c. 6. (19) Theodorit., l. 11, c. 26. (20) Προαποκεκλιμένον. Hunc locum restitui ex
PG 65:529
ρον ἀντὶ Σιλβανοῦ, τῇ Ταρσῷ. Ἐν δὲ τῇ ᾿Αντιοχείς, η ὅσοι μέν ποτε τῶν ἐν τῷ κληρῳ συνέπραξαν Βασι- λεξῳ ἐν τοῖς κατὰ τοῦ ᾿Αετίου καὶ Εὐδοξίου τολμηθεῖ- σιν, ἐρήμην ἐλαύνοντο. Μελέτιον δὲ τῆς Σεβαστείας τῶν ᾿Αρμενίων μεταπεμψάμενος, ἀντὶ Εὐδοξίου τῷ θρόνες εγκαθιδρύει ἤδη γὰρ Ευδόξιος Κωνσταντι ναυτίλεως ἐπέβαινεν. Ὁ δὲ Μελέτιος, τὰ μὲν πρῶτα, τῇ τοῦ βασιλέως ῥοπῇ, θεραπεύων τὸ ἑτεροούσιον ἱπεκρίνετο (26), καὶ τῷ τόμῳ τῶν ἑσπερίων ὑπὸ έγραψε, τοῦ δὲ τῆς Αντιοχείας ἐπάρξας θρόνου, θερ- μὲς ἦν τοῦ ὁμοουσίου ὑπέρμαχος. Χειροτονεῖ δὲ καὶ Πελάγιον ὁ ᾿Ακάκιος ἐν Λαοδικείᾳ· καὶ ἁπλῶς ἔνθα ἂν ἡ δύναμις εἴπετο (97), τὴν βουλὴν ἐδίδου, κατὰ τὸ κράτιστον ἀντὶ τῶν ἐξελαθέντων τοὺς τὸ ὁμοούσιον εἰς τὸ ἀπροφάσιστον τιμῶντας εγκαθιστάναι. Αt οὐ β. Οτι, φησὶν, ὁ βασιλεὺς παρὰ Ἀκακίου (28) Β 2. μαθών, ὡς ὁ 'Αέτιος ὑπὸ Αὐξεντίου τοῦ Μοψουεστίας ἐπισκόπου ἐς τὰ μάλιστα φιλοφροσύνης ἀξιοῦται, εἰς 'Αμβλαδα (α) (29) τοῦτον μεθορισθῆναι παρακε- λεύεται, ἐκεῖ κακῶς ἀποῤῥῆξαι τὸν βίον, διὰ τὸ βάρ- βαρον καὶ μισάνθρωπον τῶν ἐνοικούντων. Αὐχμοῦ δὲ καὶ λοιμοῦ τὴν χώραν ἔχοντος ἀνυποίστου, ὡς οὗτος ὁ δυσσεβής ψευδολογεί, τὸν ᾿Αέτιον ἐξιλεωσάμενον ο Θεῖον λύσαι μὲν τὰ δεινά, παμπόλλης δὲ τυχεῖν ὑπὸ τῶν ἐνοικούντων εὐνοίας τε καὶ σεβασμιότητος. γ'. Ὅτι τῶν περὶ Εὐστάθιον καὶ Εὐσέβιον καὶ Ἐλεύσιον καθαιρεθέντων, οἱ ἀμφὶ τὸν Μάριν καὶ Εὐ δόξιον γνώμη Κωνσταντίου, τῆς Κυζίκου τὸν Εὐνός μιαν (6) ἐπίσκοπον χειροτονούσιν, οὐκ ἄλλως ἐκείνου τὴν χειροτονίαν ἀνασχομένου, εἰ μὴ παρ' αὐτῶν ὑπο- σχέσεις λάβοι, τὸν ᾿Αέτιον καὶ τῆς ὑπερορίας, καὶ τῆς καθαιρέσεως ἀθωωθῆναι· καὶ χρόνος ἦν ὁ τῆς προ θεσμίας εἰς τρεῖς ἀπαρτιζόμενος μῆνας. - καίτοι τοῖς περὶ Εὐνόμιον προαποκεκλιμένον. ἑτεροούσιον τῇ τοῦ βασιλέως (οπῇ θεραπεύων. δουλεύων, ὑπεκλίνετο τῇ τοῦ βασιλέως ῥοπῇ. τὸ ἑτεροούσιον τιμῶν, Ενθα ἂν ἡ δύναμις αὐτῷ τὴν βουλὴν ἐδίδου, ἐγκαθίστησι. μαθών Αμβλασα. Εt ἀνυποίστου ανυποστάτου, ὡς οὗτος ὁ δυσσεβὴς ψευδολογεί. Αυξέντιος, (α) Αμβλαδα. • ECCLESIASTICE HISTORIA LIB. V. Ecclesiis quæ pastore suo viduatæ erant, cos episco- pos constituit, qui consubstantialis fidem profiteren- tur. Ac Nicomediæ quidem in locum Cecropii, Ouesi- mum ordinavit; Ancyræ vero in locum Basilii Athana- sium substituit. Tarsensibus aulem Silvani loco Aca- cium alterum præfecit. Antiochiæ vero clerici omnes qui cum Basilio olim consenserant in his quæ contra Aelium et Eudorium tentata fuerant, indicta causa, expulsi sunt. Et Meletius ex urbe Armeniæ Sebastia accitus, in Antiochena sede ab eodem Acacio collo- catus est, vice Eudoxii; jam enim Eudoxius Con- stantinopolitanam ad sedem conscenderat. Mele- tius, prius quidem dissimilis substantiæ Filium professus, ad imperatoris arbitrium sese accom modabat, et Occidentalium epistolæ subscripserat. Sed postquam ad Antiochenam sedem promotus est, consubstantialis propugnator acerrimus exsti- tit. Laodiceæ vero idem Acacius Pelagium ordinavit episcopum. Atque, ut breviter dicam, ubicun- que vis ac potentia ei consilium dabat, in eorum locum qui expulsi fuerant, eos qui consubstantiale ●pertissime profiterentur, summo studio collocavit. - - Cum imperator ex Acacio didicisset, Aelium ab Aurelio Mopsues tis episcopo omni humanitate ac benevolentia foveri, eum Am- blada deportari jussit, ut vitam illic misere finiret, barbariem atque inhumanitatem incolarum. Cumque æstus ac pestilentia intolerabilis eum lo- cum infestarent, impius iste mendaciorum scriptor ait Aetium placato divino Numine has calamitates depulisse, et summa benevolentia atque observantia ab incolis exceptum esse. Aetii exsilium. C sebii et Eleusii depositionem, Maris atque Eu- doxius, annuente Constantio, Eunomium Cyzici epi-. scopum ordinarunt. Qui tamen hanc ordinationem suscipere recusavit, nisi prius sponsionem ab iis accepisset, Aelium et exsilio et depositionis senten- tia absolutum iri. Eique rei perficiendæ intervallum, trium mensium definitum est. VALESHI ANNOTATIONES. Eodem verbo utitur Philostorgius in libro tv, cap. 9, Gotho- fredus vero bunc locum aliter interpunxit, ut ex versione ejus apparet. Sic enim interpretatur : Al Neletius, initio quidem imperatoris nutui serviens, simulavit. Verumn Græci sermonis pro- prietas hoc loquendi genus non admittit, Dicerent enim aut quid simile. Recte igitur emendavi, Quæ elegans est metaphora a momento trutinæ desumpta. Jam vero ɛpañɛÚwy D eleganter dicitur pro ut paulo post loguitur Philostorgius. aliquando hunc locum ita restituendurn esse : etc. Et in line Sed nunc re attentius examinata, nihil mutandum censeo. Samuelis Bocharti, post has voces, in margine an- notantur hæc verba : Adde ex margine ma- nuscripti exemplaris. muelis Bocharti legitur, paulo post pro idein codex habet Porro cum hoc capite jungendus est locus Suidæ in voce qui absque ulla dubitatione descriptus est ex hoc Phi- lostorgii libro. Nam et Aetii et Eunomii elogium quod illic legitur, id manifeste declarat, et stylus ipse Philostorgium auctorem indicat. "Epopot enim ibi dicuntur episcopi : quæ locutio peculiaris esk Philostorgio. VARIORUM. Pisidiæ civitas dicitur Artemidoro, el ex eo Straboni; Tauro monti subjecta, Isauria olim vicina, et forte pars ejus hoc ævo, quo isauri latrociniis dediti, ad gravia bella proruperant, ut scribit Marcellinus lib. xı♥, in gestis anni 353. cap. 7, et Soz. lib. vi, cap. 8, Eunomium faciust Cyzici episcopum sub Valente imp. ; sub Constantio melius Theodoritus, lib. 11, cap. 27, et bic Philo- storgius. 3. Eunomius ep. Cyzici. Post Eustathii, Eu- (26) Υπεκρίνετο. Scribendum puto ὑπεκλίνετο. (27) Ενθα ἂν ἡ δύναμις εἶπετο. Suspicatus sum (28) Ο βασιλεὺς παρὰ ᾿Ακακίου. In apographo (29) Εἰς "Αμβλαδα. In manuscripto codice Sa- 1. Gothofred. in loc. (6) Τῆς Κυζίκου τὸν Εὐνόμιον. Socr. lib. v,
PG 65:533
σίαν οὐ προσίετο· ἴσον εἰς βλασφημίαν λέγων εἶναι. ὅμοιον κατ' ουσίαν λέγειν τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν, καὶ μὴ ὁμοιότατον φρονεῖν κατὰ τοὺς μονογενεῖ Θεῷ πρὸς τὸν ἀπαθῶς γεγεννηκότα Πατέρα προσήκοντας (35) λόγους. Οὐ μόνον δὲ τὸν κλῆρον οὕτω διέθηκεν, ἀλλὰ καὶ πάνδημον ὅλην Εκκλησίαν, τὰ αὐτὰ διαλεχθείς, εἰς μέγα καὶ γλυκὺ θαῦμα καὶ σοφίας καὶ εὐσεβείας εἰλκύσατο. Ἐξ οὗ καὶ τὸν Εὐδόξιον ὑπεραγασθέντα ἀναδοῆσαι, Ἡ ἐμὴ ἀπολογία τοῖς ἐμὲ ἀνακρίνου- σιν (56) αὕτη ἐστίν· καὶ κρότον ἀγεῖραι τῷ πλήθει, ὡς εὖ καὶ κατὰ καιρὸν τὴν ἱερὰν ἀνειπόντος χρῆσιν. β'. Ὅτι ὁ δυσσεβής ούτος Ευνόμιον τὸν θεοστυγή Β κατ' ἐπιτροπὴν Εὐδοξίου δημηγορῆσαι τῷ πλήθει λέ- γει, τῆς τῶν Θεοφανείων ἑορτῆς ἐνισταμένης, ἐν ᾗ τὸ δυσσεβὲς αὐτῶν καὶ ἄθεον μάλιστα ἀπογυμνοῦ- ται. Τόν τε γὰρ Ιωσήφ οἱ κατάρατοι, μετὰ τὴν ἄφρα- στον κυοφορίαν, συνάπτειν οὐ πεφρίκασι τῇ Παρθένῳ, καὶ τὸν Υἱὸν ἀναιδέστερον τοῦ Πατρὸς δοῦλον καὶ ὑπηρέτην, καὶ δὴ καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ, φοβερὸν οὐδὲν ἡγοῦντο λέγειν (37). Έστι δὲ καὶ αὐτοῖς ἡ φράσις ἐν τούτοις κανηγυρικῆς χάριτος ἀπηλλοτριω- μένη, ἀσαφείς δὲ καὶ περιττολογίᾳ, καὶ ῥημάτων οὐ καθαρῶν παραχρήσει εἰς τὸ ἀτερπέστατον καὶ κατα- γέλαστον καὶ τεταραγμένον εἶδος ἀνοιδουμένη, καὶ τὸν τῆς ψυχῆς γνόφον καὶ σάλον καὶ τὸ θεοβλαβές Ενδεικνυμένη. γ'. Ὅτι μετὰ τοὺς πολλοὺς ἐπαίνους Ευνομίου, οὐ μόν τον οὐδὲν ὧν ὑπέσχετο διενοήθη περαίνειν Εὐδόξιος, ἀλλὰ κἀκεῖνον ἐπεχείρει πείθειν, Γραφῇ τήν τε καθαί ρεσιν 'Αετίου, καὶ τὴν ἐν 'Αριμήνῳ ἔκθεσιν υποσημή νασθαι, εἰς τὸ τῆς οἰκονομίας πρόσχημα (38) τὸ ἔκε - λόγους, ἀνακρίνουσιν, τὴν ἱερὰν ἀνειπόντος χρήσιν, Καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ, φοβερὸν οὐδὲν ἡγοῦντο λέγειν. Καὶ τὸ Πνεῦμα ἔργον τοῦ Υἱοῦ, φοβερὸν οὐδὲν ἡγοῦντα λέγειν, ἀπὸ κοινοῦ ὑπηρέτην καὶ δοῦλον. οικονομία οἰκονομίας Οὐ τῶν ὀρθοδοξούντων μόνων υποση ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. VI. A habuit concionibus, nunquam deprehensus est dis- similem Patri Filium asserere, imo vero similem secundum Scripturas, prædicare se libere professus est. Similem quidem secundum, substantiam neuti- quam admittebat: ejusdem impietatis esse dicens, similem secundum substantiam dicere Filium Patri, et non simillimum profiteri juxta rationes unige- nito Filio convenientes ad Patrem qui sine pas- sione genuit. Neque vero clerum duntaxat ita affe- cit, verum etiam universum Ecclesiæ populum, cum hæc disseruisset, ingenti admiratione tum sapientiæ, tum pietatis suæ perculit. Quamobrem Eudoxius supra modum gavisus exclamavit : De- fensio mea apud eos qui me interrogant, hæc est; et populus applausit Eudoxio, quod bene atque opportune sacræ Scripturæ verba pronuntiasset. Philostorgius, Deo invisum Eunomium festo Theo- phaniarum die, jussu Eudoxii, sermonem ad po- pulum habuisse, in quo impia eorum doctrina apertissime detecta est. Nam et Josephum detestandi illi, post ineffabilem partum coivisse cum Virgine ausi sunt dicere, et multo adhuc impudentius, Fi- lium Patris servum se ministrum, Spiritum item Filii, pronuntiare non dubitarunt. Porro genus di- cendi quo illi tunc usi sunt, a panegyrica venustate alienum ſuit, et obscuritate ac superfluitate verbo- rum, et vocabulorum impuroruni usu tumidum, ad ingratum ac ridiculum et confusum characterem pertinens, mentis eorum caliginem ac perturba- tionem, inflictamque ipsis a Deo pœnam perspicue C declarans. - post multas laudes in Euuomium congestas, non modo nihil eorum quæ promiserat, perficere in ani- mum iuduxit, imo vero persuadere illi conatus est, ut depositioni Aetii, et Ariminensis fidei expositioni VALESII ANNOTATIONES mediocrem lucem allatura sint huic loco. Hunc Fi- lium Dei et unigenitum Deum agnoscimus; solum si- milem Patri ob præcipuam similitudinem et propriam ac peculiarem significationem, non ut Patrem Patri; neque enim duo sunt Patres: non ut Filium Filio : quippe cum non sint duo Filii; neque ut ingenitum ingenito : unus enim ingenitus est, Deus scilicet omni- polens, et unus Filius, unigenitus scilicet : sed simi- lem, ut Filium Patri, quippe qui imago sit et sigil- lum omnis operationis ac virtutis paterna, sigillum D omnium operum ac sermonum et consiliorum Patris, brariis, ut opinor, omissa erat voς quam nos ex manuscriptis exemplaribus nostris hic supple- vimus. ut legitur in manuscripto codice Sa- muelis Bocharti. Verba sunt Pauli apostoli ex Epi. stola prima ad Corinthios cap. 1x, quibus usus erat Eudoxius Constantinopolitanus episcopus, cum apo- logiam Eunomii in ecclesia audiisset. Quo audito, universus populus qui aderat, plaudens acclama- vit, bene et commode dictum illud Apostoli ab En- doxio prolatum esse significans. Sic enim inter- pretanda sunt verba illa Philostorgii, quemadmodum Lucas Holste- nius ad latus sui codicis adnotavit. Mérer. Veram hujus loci emendationem nobis in- dicavit codex Samuelis Bocharti, in quo ita scribi- tur : Optime, si vocem uuam addideris hoc inodo : id est, Sed et Spiritum sanctum Filii opκε dicere nequaquam reformidarunt. Certe hoc fuisse dogina Eunomii docet ejusdem expositio jam a no- bis citata. Sed nihil addendum est. Supplendum duntaxat vocabulum quod præcessit, locum Gothofredus non intellexit. Cujus interpreta- tionem Lucas Holstenius in margine sui codicis ita emendavit. Conniventia titulo nefarium ipsorum et involuntarium factum obtegens vel cohonestans. Ve- rum hanc interpretationem probare non possim. Nam conniventia vitio verti solet; quippe quæ ar- gumentum sit negligentia. Contra vero semper in laude ponitur, et quidem jure merito, cum sit conjuncta prudentiæ. Quamobrein Philo- storgius ait hoc loco, Eudoxium, qui non sincere neque ex animo, sed per fraudem ac simulationem, Ariminensis fidei formulæ et Aetii condemnationi subscripserat, id factum specie przte- ruisse. Quod quidem Philostorgius supra quoque notavit in libro iv, sub finem, ubi de Aetii deposi- tione loquitur: 2. Eunomii de Filio impia dicta. Ait impius 3. Eudoxius et Eunomius dissident. Eudoxius (35) Προσήκοντας. In editione Genevensi ali- (36) Τοῖς ἐμὲ ἀποκρίνουσιν. Scribendum est (37) Καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ φοβερὸν ἡγοῦντο (38) Εἰς τὸ τῆς οἰκονομίας πρόσχημα. Hunc
PG 65:539
κατὰ τοὺς πόδας ἀναφθείσης, νοσημάτων μὲν ἀπάν Β των, μάλιστα δὲ τῆς φθινάδος ἴαμα, καὶ ζητούντων τὴν αἰτίαν (ἐλελήθει γὰρ τῷ χρόνῳ καὶ οὗτινος ἔφερε μορφὴν, καὶ ἡ πρᾶξις δι᾿ ἣν ἀνεστήλωτο. Ἐν ὁποί θρῳ γὰρ γυμνὸς ἑστὼς, ἐπ᾽ οὐκ ὀλίγον συνεχώσθη τοῦ σώματος, γῆς ἐπ' αὐτὸν ἐκ τῶν ὑψηλοτέρων ἀεὶ τόπων ἐν τοῖς τῶν ὄμβρων μάλιστα καιροῖς ἐπιφερο μένης, ὑφ' ἧς ἡ τῶν γραμμάτων τῶν ἕκαστα δηλούν των ἠφάνιστο γνῶσις)· τῆς οὖν ζητήσεως ταύτης επιστάσης, ἐνωρύχθη μὲν τὸ συγκεχωσμένον, εὐο ρέθη δὲ γράμματα τὴν ἱστορίαν πᾶσαν ἀναδιδά σκοντα. Καὶ ἡ πόα μὲν οὐκ ἔτι μετ' ἐκεῖνον ὤφθη τὸν χρόνον, οὔτε ἐκεῖ, οὔτε ἀλλαχόθι· τὸν δὲ ἀνδριάντα μεταστησάμενοι ἐν τῷ τῆς ἐκκλησίας διακονική (46), τὰ πρέποντα ἐθεράπευον, σέβοντες μὲν ἡ προσκυ νοῦντες οὐδαμῶς (οὐ γὰρ ἦν θέμις χαλκὴν ἢ ἄλλην ὕλην προσκυνεῖν), αὐτὸ δὲ τοῦτο (47), στάσει τε σεμνο τέρᾳ, καὶ τὸ μεθ᾽ ἡδονῆς ἐπιφοιτᾷν τῷ τόπῳ τὸ εἶδος θεραπευσομένους (48),τὸν περὶ τὸ ἀρχέτυπον πόθον ἐπιδεικνύμενοι. Τοῦτο τὸ ἄγαλμα κατὰ τοὺς Ἰουλιανοῦ χρόνους, τὸ Ἑλληνικὸν (49) εἰς ἀσέβειαν ἀναφλε χθέντες οἱ τὴν Πανεάδα οἰκοῦντες, τῶν βάθρων ανα σπασάμενοι, καὶ τῶν ποδῶν ἐκδησάμενοι, διὰ μέσης έσυρον τῆς λεωφόρου· ἐφ᾽ ᾧ (50) τὸ μὲν ἄλλο σώμα διασπώμενοι κατέκλασαν, τὴν δὲ κεφαλὴν ἐν τῷ σύν ρεσθαι, τοῦ αὐχένος διαζυγίσαν, τινὲς λαθόντες τῶν ἐπαλγούντων τοῖς δρωμένοις, ἀνελάβοντό τε καὶ ὡς ηδύναντο διεσώσαντο. Καί φησι ταύτην καὶ αὐτὸς θεάσασθαι. Η μέντοι γε Πανεὰς Δὲν ἐπωνομάζετο τὸ παλαίτατον, την προσηγορίαν ἀπὸ τοῦ παιδὸς τοῦ Ἰακὼς Δὲν ἑλκυσαμένη. τοῦ φυλάρχου τῶν ταύτῃ οικούντων (51) τότε. Εἶτα δὲ Καισάρεια ή Φιλίπ που (α) ἐπεκέκλητο. Τῶν δὲ Ἑλληνιστῶν Πανός κονικῷ. τὸν δὲ ἀνδριάντα μεταστής σάμενοι, ἦλθεν ἐν τῷ διακονικῷ κλαίων καὶ ῥίπτων ἑαυτὸν ἐπὶ πρόσωπον. τούτῳ, τιμῶντες. καὶ τῷ μεθ᾿ ἡδονῆς, θεασομένους. Καὶ τὸ μεθ' ἡδονῆς ἐπιφοιτᾷν τῷ τόπῳ τὸ εἶδος θεραπευσομένους, τὸν περὶ τὸ ἀρχέτυπον πόθον ἐπιδεικνύμενοι. δος θεραπευσόμενοι, σεβασμόν προσκύνησιν θεραπείαν τὸν δὲ ἀνδριάντα μεταστησάμενοι ἐν τῷ δια κονικῷ τὰ πρέποντα ἐθεράπευον. επιδεικνύμενοι, επι δεικνυμένους. το Ελληνικόν, δησάμενοι. ἐν ᾧ. μάσασθαι μει θεάσασθαι, τῶν ταύτην οίκούντων. (α) Καισάρεια ή Φιλίππου. Φίλιππος Μ. Πανεάδα τὴν πρὸς ταῖς πηγαῖς τοῦ Ἰορδά του κατασκευάσας ονομάζει Καισάρειαν. PIILOSTORGN præbuisse spectantibus. Cumque herba ad pedes A Servatoris enata, adversus morbos omnes, præcipue vero adversus labem eficacissimum esset remedium, causa hujus rei inquiri coepit. Temporis enim lapsu memoria exciderat, et cujusnam ea effigies esset, et quam ob causam fuerat collocata. Quippe Serva- tor sub dio stans nudusque, haud exigua corporis parte obrutus fuerat, terra continue ex superioribus locis, maxime vero pluviarum tempore ad statuam aggesla, quæ litterarum quibus singula narrabantur notitiam obliteraverat. Cum igitur diligens feret inquisitio, pars quidem statuæ quæ humo obruta erat, effossa est, litteræ vero repertæ sunt, quæ to- tam rei gesta seriem indicabant. Ac planta quidem ex eo tempore non amplius visa est, nec ibi, nec alio in loco; statuam vero in diaconico ecclesiæ collocarunt, competentem ei curam atque obser- vantiam deferentes, nequaquam tamen eam colentes aut adorantes. Neque enim fas erat æneam aut aliam quamlibet materiam adorare, sed hoc uno, quod eam honoratiore in loco collocaverant, et quod spectandi causa ad cum locum cupide adven- tarent, amorem ipsius archetypi declarantes. Hanc igitur statuam, regnante Juliano, gentiles qui Pane- adem incolebant, ad impietatem incitati, a basi sua revulsam, funibus ad pedes circumligatis, per me- diam plateam traxerunt; post hæc reliquum qui- dem corpus distrahentes confregerunt; caput vero inter trahendum a cervice disjunctum, nonnulli id quod fiebat ægre ferentes, clanculo abripuerunt, et quoad fieri potuit conservarunt. Idquc a se visum C fuisse testatur Philostorgius. Cæterum Paneas olim Dan vocabatur, ex nomine Dan filii Jacob, qui prin- VALESII ANNOTATIONES. Magis probo scripturam codicis Bochar tiani, in quo ita legitur, etc. Atque ita quoque scribitur apud Nicephorum in libro x, cap. 30. De Ecclesiæ diaco- nico multa hic erudite observat Jacobus Gothofre- dus, id esse, quod Latini olim secretarium vocabant, nos sacristiam dicimus, ubi vasa ac vestimenta sacra asservantur. Sed quod negat diaconicum esse partem ecclesiæ, in eo graviter fallitur. Verebatur scilicet Gothofredus, ne si diaconicum pars eccle- siæ esset, Christiani statuas atque imagines Christi olim in ecclesiis habuisse viderentur. De diaconico ↑ loquitur Joannes Moschus in Pralo, capite 25, Eis- Interpres vertit: Ingressus est sacra- rium plorans, corruitque in faciem suam. supple Paulo post etiain scriben- dum etc. Verum in codice Bocharti longe aliter scribitur hic locus, hoc scilicet modo : Quam quidem lectionem verissimam esse existimo. Tò el- id est, imaginem illam obser- vaturi. Certe Philostorgius quidem et statuis et imaginibus nequaquam adbi- bendam esse affirmat, vero, id est, obser- vantiam non denegat. Nam paulo ante dixit de hac statua, Ηaec porro obser- vantia in eo consistebat, ut statua quam maxime niteret, nec pulvere aut sordibus aut rubigine im- pleretur. In manuscripto quoque Scoriacensi legi- tur non ut Gothofredus edidit procul dubio ut legitur in codice Bochartiano, et apud Nicephorum. Phrasis est Phi- lostorgii, qua usus est paulo ante in cap. 2.hujus libri. Paulo post ex iisdem codicibus emendavi èx- Bocharti scriptum iuveni Et statim pro verlo quod nauci est, idem codex scriptum ha- optinie procul dubio, quemadmo dum etiam conjeceram, antequam codicem illum nactus essem. scriptum habet VARIORUM. hlem scribit Josephus De bello Jud. lib. u, c. 13, (sc. Herodis llius) Unde et (46) Καταστησάμενοι ἐν τῷ τῆς ἐκκλησίας δια (47) Αὐτὸ δὲ τοῦτο. Scrilendum est αὐτῷ δὲ (48) Θεασαμένους. Scribendum est procul dubio (49) Τοὺς ἐκκλησιαστικούς. Scribendum est (50) Έφ' Φ. In manuscripto codice Samuelis (54) Τῶν ταύτῃ οικούντων. Codex Bocharli
PG 65:543
τὴν ἀξίωσιν ἐπεστράφη, αιτιασάμενος μάλιστα τὸν Ευδόξιον, ὅτι μὴ αὐτὸς προκατήρξατο πράττειν, ἅπερ ὑποτίθησιν ἑτέροις. Επιμένοντος δὲ τοῦ Εὐ- δοξίου τῇ ἀξιώσει, ὑπισχνείται καὶ ὁ Εὐζώτος την πράξιν. Α ζούσης ψήφου ἀπολυθῆναι. Ὁ δὲ Εὐζώτος οὐδὲν πρὸς ς'. Ὅτι ἐν Κωνσταντινουπόλει διατρίβοντος τοῦ Αετίου καὶ Εὐνομίου, παραγίνεται Λεόντιος ὁ τῆς Τριπόλεως πρὸς αὐτοὺς, καὶ Θεόδουλος ἀπὸ Χαιρα- τόπων (55), οἵ τε ἀμφὶ τὸν Σέῤῥαν καὶ Θεόφιλον και Ηλιόδωρον ἐξ ἑκατέρας Λιβύης (56), καὶ ὅσοις ἄλ- λοις γε ἡ αὐτὴ συνήρεσκε δόξα, οἱ μήτε τῇ τοῦ 'Αε- τίου καταδίκῃ, μήτε τῷ τόμῳ τῶν ἑσπερίων (4) ὑπογράψαι ἠνέσχοντο. Καὶ συναθροισθέντες χειρο- Β τονοῦσι τὸν ᾿Αέτιον (57) · καὶ ἦν αὐτοῖς αὐτός τε καὶ οι Ευνόμιος ἅπαντα. Εχειροτόνουν δὲ καὶ ἑτέρους ἐπισ σκόπους, οὐδὲν τέως τοῦ Εὐδοξίου δυσχεραίνοντος, ἀλλὰ καὶ ψήφους πολλάκις ὑπὸ τῶν μελλόντων χειρο τονεῖσθαι (58) τοῖς περὶ 'Αέτιον προκομίζοντος. Ἐν τούτῳ δὲ καὶ Εὐζώτος εἰς ἐννέα τὸν ἀριθμὸν ἀθροι- σάμενος σύνοδον, τὰς κατὰ ᾿Αετίου γεγενημένας πά λαι πράξεις διελύσατο. Ελυσε δὲ καὶ τὴν τοῦ ἐξα- μήνου προθεσμίαν, μεθ' ἦν τοῖς περὶ Σέρραν (59), εἰ μὴ τῇ τοῦ ᾿Αετίου καθαιρέσει καὶ τῷ ἐσπερίῳ τόμῳ ὑπογράψαιεν, τῆς ἱερωσύνης αφαίρεσις ή ζημία δι ωρίζετο. Ἑκατέρας δὲ τῶν εἰρημένων προελθούσης πράξεως, τοὺς τόμους ἀποστέλλειν (60) τοῖς περὶ Εὐδόξιον παρεσκευάζοντο · ἀλλ' ὁ κατὰ τῶν Χριστια νῶν ἀνυπόστατος διωγμὸς τὴν ὁρμὴν περιέκοψεν. ζ'. Ὅτι τὸν Ουαλεντινιανὸν ὁ ἀποστάτης τάγμα τος ἐπάρχοντα στρατιωτικοῦ (κόμης γὰρ ἐχρημάτιζε τῶν λεγομένων Κουρνούτων), ἐπεὶ πάντα πράττων οὐδαμῶς αὐτὸν ἴσχυσε τῆς εὐσεβείας μεταστῆσα:, Χερετά- πων. ὑπὲρ τῶν, προσκομίζοντος. τοῖς περὶ Σέρραν, καὶ τῷ ἑσπερίῳ τόμῳ ὑπογράψαιεν, τῷ ἑσπερίων τόμῳ. τὸν τόμον, (α) Τόμῳ τῶν ἐσπερίων. PIILOSTORGII dans ut synodum colligeret, qua Aetius a damna- tionis sententia in ipsum olim prolata absolveretur. Verum Euzoius nullam hujus petitionis rationem babuit; Eudoxium præcipue incusans, quod non ipse prior ea facere cœpisset, quæ aliis injungebat. Sed cum Eudoxius idem flagitare perseverasset, Euzoius id se facturum promisit. - Constantinopoli morarentur, accesserunt ad eos Leontius Tripoleos et Theodulus Claretaporum episcopus; Serras item ac Theophilus et Heliodorus ex utraque Libya, et quicunque alii eamdem sen- tentiam amplectebantur, qui nec damnationi Aetii nec Occidentalium epistolæ subscribere susti- nuerant. Hi igitur in unum collecti Aetium ordina- runt episcopum ; omniaque apud illos erant Aelius Eunomius. Sed et alios episcopos ordinarunt, Eudorio tum quidem non modo non indignante, verum etiam suffragium suum pro iis qui ordinandi erant ad Aetium deferente. Per idem tempus Eu- zoius quoque, cum novem episcoporum synodum collegisset, ea quæ contra Aetium olim gesta fuerant infirmavit (54). Infirmavit etiam sex mensium in- ducias, quibus elapsis sacerdotii privatio pœnæ loco irrogata fuerat Serra, nisi Aelii depositioni et Occidentalium tomo subscripsisset. Porro cum utrumque negotium eorum quos supra nominavi, in hunc modum processisset, Euzoius epistolas ad Eudoxium transmittere cogitabat. Verum persecu- tio Christianorum quæ tunc erat intolerabilis, im- petum ejus repressit. - Julianus Apostata Valentinianum numeri cujusdam militaris rectorem (erat enim comes eorum qui Cornuti di- cuntur) cum omnibus frustra tentatis a pietate nun- C VALESH ANNOTATIONES. ad oram sui colicis hæc annotavit : Scribo Hoc enim verum nomen in nummis ipsorum aliisque melioribus libris legitur. Idem ante Hol- stenium notaverat Ortelius in Thesauro. Ægypto: altera Pentapolis, altera siccior Libya ap- pellata, ut docet Ammianus Marcellinus in libro XXII. Et Serras quidem episcopus fuit Parætonii siccioris D Libya. Heliodorus vero episcopus Sozuzæ Pentapo- lis Libya, ut legitur in subscriptione synodi Seleu- ciensis apud Epiphanium in hæresi_73. patu illustre exstat testimonium in epistola impe- ratoris Juliani, quæ inscripta est ad Aetium epi- scopum. Nondum tamen Aetius ad episcopatum proinotus fuerat tunc cum Julianus epistolam illam ad eum scripsit. Factus est enim episcopus, post- eaquam ab exsilio revocatus fuisset, ut testatur Philostorgius, et Epiphanius in hæresi Anomœo- ruin. Porro cujusnam urbis episcopus factus fuerit Aetius, obscurum est, nec ab uilo proditum quod sciam. dubito quin scribendum sit etc. Libentius etiam legerim Neque enim audien- dus est Gothofredus qui hunc locum ita vertit: Eudoxio calculum iis qui ordinandi erant sæpius Aetianis præeunie. stenio, qui ad marginem sui codicis adnotavit le- gendum sibi videri etc. ita certe flagitant leges grammatica. Paulo post ubi legitur melius scribere tur colice Bocharti legitur rectius ut opinor. VARIORUM. Intelligit Formulam fidei cui episcopi in synodo Ariminensi subscripserunt. Quam enim fidem Socrates ait Arimini editam, lib. r. cap. 4, eamdem fidei formulam ab occidentali- bus episcopis promulgatam appellat Sozom. lib. iv, cap. 18. Idem etiam episcopos synodi Ariminensis occidentales vocat, cap. ejusdem libri. Alia longe res erat tomus Occidentalium, in canone quinto coucilii generalis secundi ncinoratus. W. Lowth. 6. Aetius restitutus. · Dum Aetius et Eunomius 7. Valentinianus Thebas relegatus. (54) Theodorit. I. ut, c. 28. (55) Ἀπὸ Χαιρατόπων. De hac urbe Holstenius (56) 'Εξ εκατέρας Λιβύης. Duæ erant Libyæ in (57) Χειροτονοῦσι τὸν Αέτιον. De Aelii episco- (58) Υπὸ τῶν μελλόντων χειροτονεῖσθαι. Νon (59) Μεθ' ήν τοὺς περὶ Σέρβα. Assentior Hol- (60) Τοὺς τόμους ἀποστέλλειν. In manuscripto
PG 65:549
τῶν τε χρημάτων γυμνωθείς, καὶ εἱρκταῖς κατα- Θεούς, ἀκλεῶς καταστρέφει τὸν βίον, επάρατος πᾶσι γεγονώς, καὶ ὁ θύτης Ελπίδιος ἐπονομαζόμενος. Αλλος δέ τις συνεισελθὼν τοῖς εἰρημένοις ἐν τῇ ἐκε κλησίᾳ, ἣν ἐπόρθουν καὶ ἀπεσύλων τὰ ἀναθήματα, καὶ τὰ κειμήλια λαφυραγωγούντες, τὸν ἐν αὐτοῖς θεραπευόμενον ἐξύβριζον· οὗτος δὴ προσανασυρά- μενος τὴν ἐσθῆτα, τῷ θυσιαστηρίῳ ἑνασελγαίνων ἐναπούρησε, καὶ παραυτίκα ποινήν χαλεπήν καὶ ὀξεῖαν ἀπέτισε. Δι' ὧν γὰρ ύβρισε μορίων, ταῦτα μέχρι τῶν ἐντέρων διασαπείς, καὶ σκωλήκων ἀδι ήγητον χρῆμα τεκνώσας, οἰκτρῶς ἄγαν καὶ οὐδ᾽ ἀφο ηγήσεως ἀξίως, καταστρέφει τὸν βίον. Καὶ μὲν δὴ καὶ ἕτεροι παραπλήσια τετολμηκότες εφαμίλλους τὰς τιμωρίας δεδώκασιν, ιπ'. Οτι Ῥωμαίων ὁ βασιλεὺς Αδριανός, ὃς Δια λιος επωνόμαστο, τὰ Ἱεροσόλυμα Διλίαν ἐξ ἑαυτοῦ μετεκαλέσατο· ὡς ἂν παντάπασι τὸ Ἰουδαίων αὐτῆς ἔθνος ἀποστήσῃ καὶ ἀποῤῥήξῃ, καὶ μηδ' ἐκ τῆς κλή- σεως ὡς πατρίδος αὐτῆς ἀντιποιεῖσθαι πρόφασιν ἐχούσης (79). Εδεδίει γὰρ αὐτῶν τὸ θερμουργὸν καὶ ῥιψοκίνδυνον, μή, συναγειρόμενοι κατὰ πρόφασιν ἐν τῇ πόλει λατρείας, πράγματα Ρωμαίοις παρέξωσιν. ιβ. Οτι, φησί, Βαβύλα τοῦ μάρτυρος τῶν λειψά των μετατεθέντων, τὰ τῶν Ἑλλήνων χρηστήρια, τοῦ κατὰ Δάφνην ἀρξαμένου, χρησμοὺς ἀνεδίδου καὶ λό- για, τῆς θείας Προνοίας φθέγγεσθαι μὲν αὐτοῖς ἐνα διδούσης, τρεπούσης δὲ τὴν ἐς τιμὴν (α) αὐτοῖς ὁρῶσι σπουδὴν εἰς αἰσχύνην ἄφατον. Καὶ γὰρ ἐξ ὧν ἐσπουδάζετο τὸ Ἑλληνικὸν κιχρᾷν τὰ δαιμόνια, ἵν' ἔχοιεν ἐπὶ μᾶλλον θειάζειν αὐτὰ ἐκ τούτων τὸ ἀσθε τὰς αὐτῶν καὶ πεπλανημένον διελέγχειν τῇ θείᾳ Προ- νείς συνηλαύνοντο. Ψευδεῖς γὰρ καὶ ἀτέλεστοι κατά γε τὸ περιφανέστατον οἱ ἐκεῖθεν χρησμοί εγνωρί- ζοντο· ὅθεν καὶ προθεσπισάντων ἅμα πάντων καθ᾽ ἕκαστον τῶν μαντείων, ὡς Ἰουλιανὸς ὁ τοῦ βασιλέως θεῖος νοσῶν οὐ τεθνήξεται, ἐν αὐταῖς τῶν χρησμῶν ἀναγνώσεσιν, οἰκτρῶς ἐκεῖνος καὶ ἐλεεινῶς τὸν βίον ἀπέρρηξεν. ιγ. Ὅτι, φησίν, "Ηρωνά τινα ἐκ Θηβῶν τῶν Αἰσ γυπτίων ὁρμώμενον, καὶ εἰς ἐπισκόπους τελέσαντα, εἶτα πρὸς Ἑλληνισμόν μεταβαλόντα, παραχρήμα νόσος σηπεδονώδης ἀπέλαβε, καὶ πᾶν καταβοσκη- θεῖσα τὸ σῶμα, βδέλυγμα πᾶσιν ὑπέδειξεν. Ὁ δὲ πανταχόθεν ἀπορούμενος ἐν τοῖς ἀμφόδοις κατέκειτο, μηδ' ὅντινα οὖν μηδαμόθεν έλκων ἔλεον· τῶν μὲν Χριστιανῶν παντελῶς αὐτὸν ἐκτρεπομένων, τῶν Ελ- πρόφασιν ἔχον, εξον. 'Ιουδαίων έθνος. πρόφασιν ἔχωσι, (α) Ές τιμήν. Εντιμήν 5-19 ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. VII. Procopii qui adversus Valentem rebellaverat, tyran- nidi favisse deprehensus fuisset, bonis spoliatus, et in carceribus perpetuo degens, cum summa igno- minia vitam finivit, omnibus eum detestantibus, et sacrifcalorem Elpidium cognominantibus. Alius præterea quidam una cum supradictis ingressus in ecclesiam, quam illi vastabant ac spoliabant, sacra vasa ac donaria deprædantes, Deumque qui per hæc colebatur, contumelia afficientes: hic, inquam, le- vata veste petulanter in altare imminxit; statimque acerbissimas ac præsentes pœnas persolvit. lisdem enim membris quibus ad contumeliam abusus fuerat, ad interiora usque viscera putrefactis, et immensam vermium multitudinem gignentibus, prorsus mise- rabili exitu, et qui ne referri quidem meretur, inter- Biit. Sed et alii plures qui ejusmodi facinora pėr- petrare ausi fuerant, non minores pœnas dederunt. C D perator Romanorum, qui Ælius dicebatur, urbem Hierosolymam ex suo nomine Æliam appellavit, eo consilio ut Judzorum gentem ab ea penitus arceret atque excluderet, ne vel ex ipsa appellatione præ- textum haberent Judæi, eam tanquam patriam sibi vindicandi. Quippe Adrianus fervidum illorum ac temerarium ingenium reformidabat, ne forte sacri- ficandi specie in ea urbe congregati, negotium Ro- manis facesserent. quiarum martyris Babylæ, gentilium oracula, initio facto ab eo quod erat apud Daphnen, responsa ac vaticinia ediderunt, cuin divina Providentia eis ut loquerentur quidem permisisset, studium vero et cultum ipsis eorum cultoribus in summum dedecus convertisset (74). Quanto enim ardentiore studio gentiles studuerunt ut dæmones oracula redderent, quo justiorem causam haberent eos divinis hono- ribus afficiendi, eo magis infirmitatem eorum ac fallaciam deprehendere compulsi sunt a divina Pro- videntia. Quippe oracula quæ inde profluxerunt. falsa atque imperfecta apparuere : certe cum omnia singillatim oracula respondissent, Julianum impe- ratoris avunculum, qui tum morbo laborabat, ne- quaquam esse moriturum, dum ea ipsa legerentur oracula, animam miserabiliter exhalavit. - Heron quidam ex urbe Egypti Thebis oriundus, et qui episcopatum gesserat, cum postea ad superstitio- nem gentilium descivisset, repente putredinis morbo correptus est: quæ totum illius corpus depasia, abominabilem illum præstitit. Undique igitur ad summam redactus inopiam, in plateis jacebat, cum nemo illum misericordia ulla prosequeretur ; nam VALESII ANNOTATIONES. stulauit ut scribamus vel Sub- auditur enim Potest etiam scribi, eamque scripturam magis probo. VARIORUM. legit Gothofredus. W. Lowth. 11. (73) Hierosolyma Alia dicta. - Adrianus im- 12. Oracula ſalsidica. • Post translationem reli- 13. (75) Apostale duo misere pereunt. (72) Πρόφασιν εχούσης. Leges grammatica po (75) Buseb. Hist. l. 17, cap. 6. (74) Theodorit. 1. 111, c. 10. (75) Theophanes in Chronico, pag. 3.
PG 65:555
Α την, ἀνίστησιν ὁ στρατὸς Ἰωδιανὸν βασιλέα. Ο δε Β οὐ γὰρ ἦν ἄλλως διασωθῆναι, εἰς δέκατον μέρος τῆς ὅλης στρατιᾶς ἀπολεπτυνθείσης) τριακοντούτεις τίθε- ται πρὸς τὸν Πέρσην σπονδὰς, τῆς τε Νισίσεως αυ τῆς ὑπεκστὰς, καὶ τῶν φρουρίων ὅσα Ῥωμαίοις ἐπὶ Πέρσας ἄχρι τῆς ᾿Αρμενίας οἱονεὶ τεῖχος προὐδέ βλητο. Τὸν δὲ νεκρὸν Ἰουλιανοῦ Μεροβαύδης (α) και οἱ σὺν αὐτῷ ἐν Κιλικία κομίσαντες, οὐ κατὰ πρόνοιαν, κατὰ δέ τινα περιφοράν, ἀντικρὺ τοῦ τάφου ὃς τὰ Μαξιμίνου συνείχεν ὀστα, κατέθεντο, λεωφόρου μόνης ἀπ' ἀλλήλων τὰς θήκας αὐτῶν διατειχιζούσης. β'. Ὅτι Εὐζώτος, φησὶ, καὶ οἱ σὺν αὐτῷ, τὸν μὲν ὑπὲρ Αετίου καὶ τοῦ δόγματος τόμον ἐξέθεσαν· οὐ μήν γε περαίνειν ταῦτα διανέστησαν (84). Διδ εξ περὶ 'Αέτιον καὶ Εὐνόμιον ἐν Κωσταντινουπόλει δια τρίβοντες, καθ᾿ ἑαυτοὺς ἤδη τῶν πραγμάτων προ- ίσταντο. Τά τε ἄλλα ὡς αὐτοῖς ἐδόκει πρὸς τὸ ἄριστον τιθέμενοι· καὶ δὴ καὶ ἐπισκόπους καθίστασαν· ὧν Κάνδιδος (6) μὲν καὶ Ἀῤῥιανός ταῖς κατὰ Λυδίαν καὶ Ἰωνίαν Εκκλησίαις ἐφίστανται · Παλαιστίνης δὲ ὁ ἀπὸ Χαιρατόπων Θεόδουλος ἐπεσκόπησεν. Ἐν δὲ Κωνσταντινουπόλει (καὶ γὰρ Ευδοξίου καί τινων ἄλ λων αἱρέσεων ἀποῤῥυὲν οὐκ ὀλίγον πλῆθος τὴν περὶ Αέτιον καὶ Εὐνόμιον μοίραν ἐπηύξησε) χειροτονοῦσε πρῶτον τῆς καθ' ἑαυτοὺς Εκκλησίας, Ποιμένιον όνο μα. Ο καὶ τὸν Εὐδόξιον, μέχρι τότε τὰς πρὸς αὐτ τοὺς τῆς ἑνώσεως ἐλπίδας ὑποστρέφοντα (85), εἰς τὸ βεβαίως ἀντίπαλον μετεστήσατο. Ποιμενίου δὲ μετ' οὐ πολὺν ἀποβιώσαντος χρόνον, ἀντικαθιστῶσι Φλω ρέντιον. Εἰς δὲ τὴν Λέσβον, τοῦ ταύτης ἀποιχομένου ποιμένος, χειροτονοῦσι (86) Θάλλον. Τῇ δὲ πρὸς τῷ παραινεῖν πα- ραίνειν περαί- · νειν, Αφιχνεῖο ται Θεόφιλος ὁ Ἰνδος, ἐφ᾽ ᾧ τὸν Εὐζώτον μὲν κατά τὸ προηγούμενον ἀναστῆσαι, εἰς τέλος ἀγαγεῖν τὰ ὑπὲρ Αστίου ἐγνωσμένα. Περαίνειν εἰς τέλος ἀγαγεῖν. ὑποτρέφοντα. (α) Τὸν δὲ νεκρὸν Ἰουλιανοῦ Μεροβαύδης. Αι PHILOSTORGII citus postero die Jovianum imperatorem renuntia- vit. At ille (neque enim alia ratio expedienda salu- tis supererat, cum universus exercitus ad decimam partem redactus esset) tricennales inducias pactus est cum Persis, Nisibi ipsa eis tradita, et castellis, quæcunque propugnaculi instar adversus Persas a Romanis objecta erant ad Armenian usque. Porro cadaver Juliani, Merobaudes et qui cum illo erant, cum in Ciliciam deportassent, non consulto, sed casu quodam e regione sepulcri in quo Maximini ossa erant condita, deposuerunt, via publica duntaxat loculos eorum a se invicem separante. lum quidem pro Aelio (83) ejusque doctrina con- scripserunt: operam tanen non dederunt ut res ad exitum perduceretur. Proinde Aelius et Eunomnius qui Constantinopoli morabantur, sua negotia per se ipsi administrarunt. Et cum alia pro arbitrio suo constituerant prout ipsis commodissimum videba- tur, tum episcopus sibi ordinarunt : ex quorum nu- mero, Candidus quidem et Arrianus Ecclesiis Lydiæ et loniæ præpositi sunt. Palæstinæ vero episcopus factus est Theodulus ex episcopo Chæretaporum. Jam vero Constantinopoli (multi enim in ea urbe ab. Eudoxio aliisque scctis deficientes, Aetii atque Eunomii adauxerant partem) primum Ecclesiæ suæ episcopum ordinarunt Pomenium. Quod quidem factum, Eudoxium qui unitatis cum illis ineundæ spein hactenus foverat, prorsus ipsis adversarium reddidit. Pomenio autem non multo post mortuo, Florentium in ejus locum substituerunt. Lesbi præ- terea, cum ejus loci episcopus mortuus esset, an- C VALESII ANNOTATIONES. Pessime hunc locum vertit Gothofredus hoc modo: Non ideo tamen suadere hæc, seu ad hæc hortari sustinuisse. Quasi legeretur. Atqui tum in textu, tum in annotationibus suis, Gothofredus constanter posuit. Quare non dubito, quin in ms. codice quo usus est, scriptum sit quomodo habent nostri codices, Scoriacensis videlicet et Bechartianus. Est autem hic hujus loci sensus. Cum Euzoius et Antiochena synodus, re- gnante Juliano collecta, epistolam synodicam de restitutione Aetii et consortium ejus scripsisset; ob persecutionem Christianorum quæ tunc maxime D flagrabat, eum ad Eudoxium et reliquos episcopos mittere supersedit, ut scribit Philostorgius in lib. vii. Post mortem vero Juliani, reddita jain Eccle- siis pace, epistolam quidem illam synodicam ad Eudoxium et ad alios episcopos transmisit, ope- ram tamen non dedit ut res ad exitum perduce- retur. Quare Aelius et Eunomius qui tum Constan- tinopoli morabantur, cum seguitiem Euzoii animad- verterent, Theophilum Indum miserunt Antiochiam : præcipue quidem eo consilio ut Euzoium urgerel atque excitaret, quo rem illam ad exitum perducere, et synodi suæ sententiam exsecutioni” mandare vellet; sin minus, ut Aetianis illic degentibus præ- esset. Sic enim scribit Philostorgius intra : igitur idem va- let quod ge rectius in ms. codice Samuelis Bocharti scribi- tur Eudoxius enim CP. episcopus, ad id usque temporis spem fecerat Actio et Eunomio, societatis atque unitatis cum illis ineundæ. Sed postquam vidit Eudoxius, Aetium eo temeritatis erupisse, ut episcopuin sectæ suæ Constantinopoli ordinaret, sese ab Aelii partibus penitus abrupit. asteriscus appositus, quidpiam hic deesse significat. Desideratur autein nomen episcopi quem Aeliani scu Anomæi in insula Lesbo constituerunt. Ejus VARIORUM. Am. Marcellinus id a Procopio factum scribit, lib. xxv, cap. : Cum Juliani supremis Procopius mittitur, ta, ut superstes ille mandaverat, humaturus in sub- urbano Tarsensi in Cilicia. Hoc cæteri omnes bisto- rici testantur. Tarsi etiam Maximinus imperator et sævus Christianorum persecutor exstinctus est. Eu- trop. I. x, Zos, l. 11, p. 677, et Lactant. De mortibus persecut. cap. 49, quem vid. ap. Εuseb. p. 458, not. 2. 4, 6, 7, et lib. ix, cap. 1. Hic est ille Candidus qui scripsit ad Marium Victorinum librum De genera- tione divina. De Theodulo supra, lib. vii, c. 6, et infra lib.ix,cap. 18. De reliquis item lib us, cap. 1, et 18. 2. Euzoius et qui cum illo erant episcopi, libel- (83) De Aetio supr. l. vit, c. 5, 6. (84) Οὐ μήν γε περαίνειν ταῦτα διανέστησαν. (85) Τῆς ἑνώσεως ἐλπίδας ὑποστρέφοντα. Lon (86) Χειροτονοῦσι. Post verbum χειροτονούσε (6) Κάνδιδος. De Candido et Arriano mox cap.
PG 65:559
Α τῷ γε Φόβῳ κοινωσάμενος (92) (εἴς δὲ καὶ οὗτος ἦν Β χειροτονίας απεδοκίμαζεν, ὡς παρὰ τὴν κοινὴν (96) τῶν οὐχ ἑλομένων καταψηφίσασθαι 'Αετίου· φίλον δ᾽ αὐτὸν παλαιά τε συνήθεια ἐποίει, καὶ τῆς ἐκθέσμου πολιτείας τὸ ἀπαράλλακτον), οὗτοι δὴ καὶ Αὐξιδια- νὸν ἑταιρισάμενο: (επίσκοπος δ᾽ ἦν καὶ οὗτος ὥσπερ κἀκεῖνοι), κατὰ δὴ τοῦ ᾿Αετίου καὶ τῶν περὶ Κάν- διδον συσκευάζονται. Καὶ δὴ καὶ ἑτέρους (93) ἐξ τῶν ἐπισκόπων συναγειράμενοι, καὶ συνέδριον καθίσαν- τες, κοινῇ ψήφῳ γράμμα τοῖς περὶ Εὐδόξιον καὶ Μάριν διαπέμπονται. Τὸ δὲ γράμμα τήν τε χειροτη νίαν Λετίῳ ἐπεκάλει ὥσπερ θεσμόν γεγενημένην (94), μάλιστά γε καὶ ὅτι μετὰ τὴν καθαίρεσιν τῆς διακο νίας, τῶν καθελόντων οὐ λυσαμένων τὴν ψῆφον, ὁ δὲ καθελκόμενος (95) ἐκεῖθεν ὅμως καὶ πρὸς βαθμόν ἀνεπήδησε μείζονα. Καὶ μὴν καὶ τὰς περὶ Κάνδιδον νεωτερισθείσας γνώμην· ἀλλὰ γὰρ καὶ τὰς ἄλλας ἃς οἱ περὶ 'Αέτιον ἐτελέσαντο. Δεξάμενος δὲ τὴν ἐπιστο λὴν ἄσμενος ὁ Εὐδόξιος, τῶν μὲν ἄρχων οὖς Εὐνομία ὀμώμοστο, καὶ τῶν πρὸς Εὐζώτον γραμμάτων, καὶ τῶν πολλῶν αὐτοῦ καὶ ποικίλων υποσχέσεων, τούτων οὐδὲν ἐπὶ νοῦν ἐλάμβανεν, ἀντιγράφει δὲ πρὸς τοὺς περὶ Θεοδόσιον, ἐποτρύνων αὐτοὺς εἰς τὴν πράξιν. μᾶλλον δὲ ὑποτιθέμενος χωρεῖν κατὰ τῶν παρχο σχόντων, ἢ τῶν δεξαμένων τὰς χειροτονίας. ε'. Ὅτι ὁ βασιλεὺς Ἰωσιανὸς τὸν ἀρχαῖον κόσμον (α) ἀποκαθίστησι ταῖς Ἐκκλησίαις, πάσης αὐτὰς ἀπαλ λάξας ἐπηρείας, ὅσην αὐταῖς ὁ Ἀποστάτης ἐπήνεγκεν. Ανακαλεῖται δὲ καὶ οὓς ἐκεῖνος τῆς εὐσεβείας οὐ μεθιεμένους έφυγάδευσε τούτων και Ουαλεντινιανός ἦν, ἀπὸ Θηβῶν τῶν Αἰγυπτίων ἀνακομιζόμενος. κατὰ 'Αετίου τόμου Τόμον Φοίβῳ καὶ τῆς ἐκθέσμου πολιτείας τὸ ἀπαράλλακτον. καὶ δὴ καὶ ἑτέρους ἐξ τῶν ἐπισκόπων συναγειρόμενοι, ὡς παρὰ θεσμόν γεγενημένην. 11: ὡς παρὰ τὴν κοινὴν νεωτερι σθείσας γνώμην. ὁ δὲ καθελκόμενος, Ο δέον ὅπερ ἔδει. ίσως παρά. (α) Τὸν ἀρχαῖον κόσμον. PHILOSTORGII epistolae synodica contra Aetium subscribere re- cusasset ; sed tunc communicato consilio cum Ph- 'bo, qui et ipse unus erat ex numero eorum qui 'Aetium condemnare noluerant ; amicum vero illum Theodosii effecerat, tum vetus consuetudo, tum si- militudo vitæ flagitiosa: ambo igitur adjuncto sibi Auxidiano, qui et ipse episcopus erat perinde ac illi; adversus Aetium et Candidum insidias struunt. Aliisque præterea sex episcopis in unum congrega- tis, facta synodo, litteras communi consilio ad Eu- doxium et Marim direxerunt. In quibus ordinationem Actii velut illegitime factam incusabant, et præci- pue quod ille post depositionem a diaconatu, cum illi qui eum deposuerant, sententiam suam minime revocassent, ex eo gradu exturbatus, ad superio- rem nihilominus gradum prosiluisset. Sed et Cau- didi atque Arriani ordinationes improbabant, utpote quæ citra communem consensum temere præsum- ptæ fuissent; alias item quas Aetius celebraverat. Endoxius vero cum hanc epistolam libentissime accepisset, sacramenta quidem quibus Eunomio sese obstrinxerat, et litteras quas ad Euzoium scri- pserat, multasque et varias pollicitationes quibus fidem suam obligaverat, nullatenus in memoriam suam revocavit. Ad Theodosium autem eosque qui cum illo erant rescripsit, incitans illos ad rem strenue exsequendam, monensque ut in eos potrus qui ordinationes fecerant, quam in illos qui susceperant, animadverterent. - Jovianus pristinum cultum restituit ecclesiis, omni eas vexatione liberans quam Apostata Julianus ip- sis intulerat. Revocavit etiam ab exsilio quoscun- que ille relegaverat, propterea quod pietatem pro- dere noluissent : quorum ex numero fuit Valenti- nianus, 'qui tum a Thebis Ægyptiis reversus est. C VALESH ANNOTATIONES. nominat; perinde ac in hoc loco. enim vocare solebant epistolam. Sic in con- cilio Chalcedonensi epistola Leonis papæ passim tomus appellatur. Et in canonibus synodi primæ CP. tomus Occidentalium nihil aliud est quam epi- stola Damasi papæ, ut jam monui in Annotationibus ad Theodoritum. qui emendavit, et Phoebum hunc episcopum fuisse Poluchalandi urbis Lydiæ monuit ex Epipha- nio. Sed quod idem Gothofredus addit in Annota- tionibus, Phoebum hunc auicum fuisse Aelii, errat toto colo. Neque enim Aelii, sed Theodosii ami- cum illum fuisse dicit Philostorgius, tum ob vete- rem consuetudinem, tum ob vitæ ac morum simili- tudinem. Id enim significant hæc verba, Quæ Philo- storgii verba Gothofredus in prodigiosum quemdam sensum detorsit, ut videre est in ejus Annotationi- bus. nuscriptis codicibus, Scoriacensi videlicet et Bo- chartiano, einendavi in hunc modum : etc. Fuit D igitur hæc synodus episcoporum novem provincie Lydia. Nam Theodosius una cum Phœbo et' Auxi- diano sex alios episcopos ex Lydia, aut ex finitimis provinciis in unuin collegerant. est procul dubio Philostorgius loquitur paulo post de ordinationibus Candidi et Arriani : cibus Scoriacensi et Bochartiano hic locus ila scribi- tur : etc., magis tamen probo vul- gatam scripturam, quam sic interpretor. Episcopi Lydia ordinationem Actii incusabant, tum quod con tra canones facta esset, tum præcipue eo quod Actius post depositionis sententiam in ipsum prolatam, antequam episcopi qui eum diaconatu exueranı, ipsum restituissent, sicuti fieri oportebat, nibiln minus ad majorem gradum promotus fuisset. igitur idem valet ac, dice Samuelis Bocharti ad marginem notantur bæc verba, Quæ quidem emendatio prorsus necessaria est. VARIORUM. Intelligit non modo ve- lerem ornatum in Ecclesias collatum; sed et annonæ præbitionem et immunitates; quæ omnia Julianus ab Ecclesiis abstulerat. Vid. Zoz. lib. vt, cap. 3. De Valentiniano supra, lib. vult, cap. 7, et Sos. lib. vi, cap. Jac. Gothofred. in loc. 5. Jovianus imp. ecclesias restituit. – Imperator (92) φόβῳ κοινωσάμενος, Assentior Gothofredo, (93) Καὶ δὴ καὶ ἑτέρους δέ. Hunc locum ex ma- (94) "Ωσπερ θεσμόν γεγενημένην. Scribendum (95) Ὁ δέον καθελκόμενος. In manuscriptis codi (96) Ὡς περὶ τὴν κοινήν. In manuscripto co
PG 65:565
Βασίλειος μὲν Απολλιναρίου λαμπρότερος (3) ἦν. Τῷ Γρηγορίῳ, καὶ παρ' ἀμφοτέροις ἐξεταζομένῳ, μείζω βάσιν εἰς συγγραφὰς (4) εἶχεν ὁ λόγος· καὶ ἦν εἰπεῖν Απολλιναρίου μὲν ἀδρότερος, Βασιλείου δὲ σταθερώ- τερος. Απολινάριος, 'Ο δυσσεβέστατος Φιλοστόργιος ἐν τῷ ὀγδίῳ τῆς ἱστορίας λόγῳ τὸν δυσσεβέστα τον τοῦτον Ευνόμιον ἐπαινῶν φησιν, ὡς ὁ ᾿Απολλινάριος τὸ ὑπομνηματικὸν εἶδος τῆς λέξεως ἄριστα εἶχε· Βασίλειος δὲ πανηγυρίσαι μόνον λαμπρότατος ἦν· τῷ δὲ Γρηγορίῳ ἑκάτερα παρ' ἀμφοτέρους ἐξεταζομένῳ μείζω βάσιν εἰς συγγραφὴν εἶχεν ὁ λόγος· καὶ ἦν εἰπεῖν ᾿Απολλιναρίου μὲν ἀδρότερος, Βασιλείου δὲ σταθη- μήτερος· ὁ μὲν οὖν Απολλινάριος καὶ ὁ Βασίλειος κατὰ τῆς ἀπολογίας ἧς Ευνόμιος ἐξήνεγκεν, ἐγραψάτην· τοῦ δὲ Γρηγορίου (καὶ τοῦτό τις εἰς συνέσεως ἀπόδειξιν οὐχ ἥκιστα λάβοι) διαγνόντος ὁπόσον αὐτῷ πρὸς ἐκεῖνοι ἦν τὸ τῆς δυνάμεως μέσον, καὶ τὴν ἡσυχίαν ἀσπασαμένου, μόνον δέ τινα τῶν Εὐνομίου κεφαλαίων ἐν τῷ Περὶ Υἱοῦ λόγῳ ἀνατρέψαντος, ὡς ἐν εἴδει τοῦ πρὸς ἀνομοίους ἀντιῤῥήσεως· ὁ δὲ Εὐνόμιος Απολλινά ριον μὲν οὐδὲ ἀντιῤῥήσεως ἠξίωσε· καὶ γὰρ τῷ ὄντι πλαδαρὸς εἰς ταῦτα ἀπήντησε καὶ ἀσυστρεφής· Βασι- λείῳ δὲ ἀντεῖπεν ἐν πέντε λόγοις, ὧν τοὺς προεκδοθέντας δεξάμενος Βασίλειος, ὑπὸ τῆς δυσθυμίας τὸν βίον ἀπέλιπε. ε. Ὅτι οὐ μόνον τὸν μέγαν Βασίλειον, ἀλλὰ καὶ Β τὴν Απολλινάριον λέγει πρὸς τὴν ᾿Απολογίαν Εὐνο μίου ἀντιγράψαι. Εἶτα πάλιν Εὐνομίου ἐν πέντε λά γας συμπλακέντος Βασιλείῳ, ἐντυχεῖν ἐκεῖνον τῷ πρώτῳ, καὶ βαρυθυμήσαντα λιπεῖν τὸν βίον. Οὕτως αὐτῷ τὸ ψεῦδος (α) ἐπὶ πολλῷ τῆς ἀληθείας τετί- ιγ. Ὅτι τῶν εἰρημένων ἁγίων ἀνδρῶν, Βασιλείου καὶ Γρηγορίου, περιφανῶς καὶ ἀναίδην καταψεύδει ται· μὴ γὰρ λέγειν αὐτοὺς ἄνθρωπον γεγενῆσθαι τὸν Υἱὸν, ἀλλὰ ἐνοικῆσαι ἀνθρώπῳ, καὶ ταύτῃ δια- ζυγῆναι τὸν Απολλινάριον τῆς μοίρας αὐτῶν. Αίτια τὰς δὲ κἀκεῖνον, οὐκ ἐφ᾽ οἷς τοῖς εὐσεβέσι παρέσχεν αἰτίαν, ἀλλ᾽ εἰς ἑτέραν αὐτὴν κατασύρειν εἰσάγει σπουδήν. Λέγει δὲ μετὰ τῶν ἄλλων, ὅτι τὴν τῶν θυμάτων ἀνάστασιν ἀπεκήρυξεν (6). γράψας ἐπὶ πολὺ κρατεῖ τῶν ἡγωνισμένων Εὐσεβίῳ πανηγυρίσαι, Απολλινάριος. μείζω βάσιν εἰς συγγραφὰς εἶχεν ὁ λόγος. (α) Οὕτως αὐτῷ τὸ ψεῦδος. ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. VIII. - A dem ad sacras literas pertinet, utrique anteponit. Ac Basilium quidem Apollinare splendidiorem fuisse dicit in panegyricis. Gregorii vero, si cum utroque comparetur, magis fundata ad scribendum fuit oratio; et Apollinare quidem uberior fuit in di- cendo; Basilio autem firmior. [Placet aliud Philostorgii fragmentum Græce bic collocare, quod Morellius in quinto Nicetæ libro fol. Latine tantummodo posuit, Græce autem nonnisi carptim apud Suidam voc. et in excerptis Photianis libri octavi legitur. Sic igitur se habet Philostorgii locus a Niceta nobis exhibitus in col. Vat. pag. b : MAI, Spicileg. Rom., tom. IV, p. 424.1 - C Ait Philostorgius, non solum Basilium Magnum, verum etiam Apollinarem, scripsisse adversus Apo- logeticum Eunomii; postea vero Eunomium quin- que libris adversus Basilium decertasse; hunc vero, cum primum duntaxat librum legisset, gravi do- lore perculsum ex hac vita migrasse. Adeo hic scri- ptor mendacium pluris facit quam veritatem. viros, Basilium scilicet et Gregorium, aperte et im - pudenter calumniatur : neque enim eos dicere Fi- lium hominem factum esse, sed in homine inha- bitasse; eamque ob causam Apollinarem ab eorum partibus sese abjunxisse. Istum vero etiam accu sat, non ob ea quorum causa a piis omnibus me- rito reprehensus est, sed in aliud quoddam studium abreptum esse tradit. Inter alia autem dicit, eum resurrectionem corporum negavisse. tinaris in libris quos contra Porphyrium scripsit, VALESII ANNOTATIONES. scribendos commentarios aptissimum. Basilium vero in panegyrico dicendi genere excelluisse. Gre- gorii vero orationem magis fundatam fuisse, id est, ut vulgo loqui solemus, magis periodicam. aditur verbum quod nescio cur Pho- tius prætermisit, cum in eo pene tota vis consistat sententiæ. Ait enim Philostorgius hos quidem tres, Apollinarem scilicet, Basilium atque Gregorium, omnium sui temporis disertissimos fuisse. Singulos tamen proprium ac peculiarem dicendi characterem habuisse. Nam Apollinaris quidem stylum fuisse ad D scripturam condirmat Suidas in voce davi ex codice Samuelis Bocharti, in quo ita legitur, Quami VARIORUM. Jure hoc epipho nema narrationi isti subjunxit Photius. Eunomius enjun libros istos non nisi post obitum Basilii in lucem edidit, teste eodem Photio, cod. 136. W. Lowth. Apollinaris resurrectionem non negavit, verum circa resurrectionem ineptivit; mortuos enim re- versuros dixit ad legem et circumcisionem, ritus, sacrificia, templum per mille annos; ut testantur Basilius epist. 74; Epiphanius læresi 77; Hierony • mus in cap. xXXVI Ezechielis. De peculiari ejus baresi vid. Socr. lib. us, cap. ult., not. a. 18. Ὅτι, φησί, Απολλινάριος κατὰ Πορφυρίου 12. Eorum scripta in Eunomii Apologeticum. - 13. In eosdem calumnia. Fosdem sanctissimos 14. Apollinaris in Porphyrium scripta. -- Apol (3) Απολλιναρίου λαμπρότερος. Apud Suidam (4) Μείζων εἰς συγγραφάς. Hunc locum emen- (6) Τὴν τῶν σωμάτων ἀνάστασιν ἀπεκήρυξεν.
PG 65:569
δ αὐτός καιρός (8), αθειαν διδους πράττειν ἅπερ Δ' ἐν ᾿Αντιοχείς ὑπὲρ τῶν αὐτῶν συνοδικῶς διεπράξατο. Τοσοῦτον δὲ αὐτῶν ἑκάτερος ἐδέησε μνήμην ἔχειν ἐκείνων· ὥστε ὁ μὲν Εὐζώτος εἰς τὸ κακολογεῖν τοὺς ἄνδρες ὧν ὑπερήσπισεν, ἀπετρέπετο, οὐρανοβά- στας (9) ἐπ' ἐκκλησίας ειρωνευόμενος τοὺς ἀμφὶ τὸν ᾿Αέτιον, Αιθίοπά τε τὸν Θεόφιλον (10) ἐξυβρίζειν, ὥσπερ οὐκ εὐσεβείας καὶ πίστεως τῶν ἀγώνων - των, ἀλλὰ χρωμάτων ἐκλογῆς καὶ γένους. Ὁ δὲ Εὐ- ἄξιος ἄλλα τε κατ' αὐτῶν ἀπεῤῥίπτει, καὶ ἐπ' ἐκε κλησίας · Ασεβεῖς μὲν αὐτοὺς, φησίν, οὐ λέγω, ὅπερ θέλουσιν ἀκούειν, ἵνα μὴ δόξῃ εὐπρόσωπος αὐτῶν ἡ ἀπόστασις εἶναι· λοιμοὺς μέντοι αὐτοὺς λέγω. οὐρανοβάτης δ. Ὅτι κατὰ τὸ καρτερὸν οἱ περὶ Αέτιον καὶ Β΄ Ευνόμιον, τῶν περὶ Εὐδόξιον διαστάντες καὶ Εὐζώτον, τὴν μὲν Κωνσταντίνου πόλιν Φλωρεντίῳ (α) ἐφεῖσαν. Αὐτῶν δὲ ὁ μὲν 'Αέτιος ἐπὶ τὴν Λέσβον ἀποπλεῖ, κἀκεῖ περὶ Μιτυλήνην ἐν ἀγρῷ τινι διέτριβε, τους ἀφικνουμένους λόγοις δεξιούμενος· δῶρον δ' ἦν ὁ ἀγρὸς Ἰουλιανοῦ τοῦ βασιλέως τῆς πρὸς αὐτὸν δια θέσεως σύμβολον. Ὁ δὲ Εὐνόμιος ἐπὶ τὴν Καλχηδόνα διάρας, ἐν αὐτῇ κατά τινα κῆπον, οἰκεῖον κτῆμα, πλησιάζον τοῖς ἐπιθαλαττίοις τείχεσιν, ἐποιεῖτο τὴν δίαιταν, οὐδ᾽ αὐτὸς τῶν προσιόντων τὴν πρόνοιαν Ελάττων συνεισάγων (11). Οὐδ' ἕτερος δ' αὐτῶν ἐκε κλησίας ἦρχεν ἀποτεταγμένης (19), ἀλλὰ κοινούς απο τοὺς οἱ ὁμόδοξοι πατέρας ἦγον καὶ ἡγεμόνας. Ο δέ γε Ευνόμιος οὐδὲ ἱερουργίας ἐξ οὗ τῆς Κυζίκου μετέστη (13), οὐ μὲν οὖν εἰς ὅσον ἐνεδίω χρό- ὡσαύτως. μια υπεράσπιζεν, ὑπερήσπισεν, ρανοβάστας οὐρανοβάτας. Βεὶ Αιθίοπόν τε, ελάττω. μείζων βάσιν μείζω. πρόνοιαν ἐλάττονα. αποτε ταγμένης. ἐξ οὗ τῆς Κυζίκου. ἐξ ὧν, ἐξ οὗ. τῆς ἱερουργίας έψατο, ἱερουργία Οὐνοβόστας Οὐρα νοβάτας. Ού- ρανοβόσκας ηπα μετεωρο- λέσχας, (α) Φλωρεντίῳ. ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IX. men el defuit (7). Sed et Euzoio opportunum siml liter tempus aderat, quo exsecutioni mandaret ea qua in synodo Antiochiæ pro iisdem gesserat. Ve rum uterque illorum tantum abfuit ut memor esset pollicitationum : quin potius Euzoius quidem con- viciari cœpit iis quorum patrocinium susceperat, in ecclesia per ludibrium appellans sectatores Aetii, et Theophilum Æthiopem, prorsus quasi non de religione ac fide ageretur, sed de co- lorum ac generis delectu. Eudosius vero, tum alia- in eos convicia intorsit, tum hæc nominatim in ec- clesia dixit : Equidem illos impios non voco, quod tamen illi cupiunt audire, ne eorum defectio spe- ciosum prætextum nacta esse videatur, sed pestes eos appello. - cedunt. Aetius et Eunomius ab Eudoxio atque Euzoio penitus sese abrumpentes, Constantinopolim Florentio commiserunt. Et Aelius quidem relicta Constantinopoli in Lesbum navigavit: ubi in agro quodam circa Mitylenem urbem vixit, eos qui ipsum adibant blandis sermonibus excipiens. Hunc autem agrum Julianus imperator Aelio donaverat, sua erga illum benevolentiæ monumentum. Eunomius vero Chalcedonem trajiciens, illic in horto quodam muris maritimis proxino, quæ propria ipsius erat possessio, vitam egit, eorum qui ad ipsum arces- sissent, perinde ac Aelius, curam gerens. Neuter porro eorum peculiarem Ecclesiam rexit, verum hi qui ejusdem sectæ erant, eos velut communes pa- suæ C tres atque antistites ducebant. Eunomius certe ex Supra. l. vir, cap. 6. VALESII ANNOTATIONES. bendum sit Paulo post emendavi ut legitur in codice Bocharti. scriptum habetur. Quare suspicor legen. dnm esse Sic auten Euzgius Aelium es Eunomiqui per ludibrium appellabat ob audaciam ac dementiam, quod instar gigantum in cœlum con- scendere tentarent, et de Divinitate temere garriro præsumerent. etc., sed omnino scribendum est Al- Blora. Hoc autem cognomentum Euzoius idcirco tribuebat Theophilo, quod esset oriundus ex Æthio- pla. Erat enim Blemmy's, ut ex Grégorio Nysseno superins observavi. videt scribendum esse Sic in superiore libro legebatur pro In margine codicis Bochartiani scriptum erat eadem mana : Lego in codice Scoriacensi et Βochartiano, legitur Idqure miror a Gothofredo animadversum non fuisse, cum sequentia Philostorgii verba hanc emendationenr confirment. Itaque Holstenius inter- pretationem Gothofredi correxit hoc modo: Neuter vero eorum Ecclesiam sibi peculiarīter destinatamı rexil, emendavi ex manuscripto codice Bocharti, in quo scribitur Valeat itaque coire- ctura Luca Holstenii; qui in margine sui codicis ad hunc locum hæc annotat : Lego et versionem Gothofredi ita emendaverat. Imo Eunomius ne sa- crum quidem ministerium ex quo Cyzico demigravit, D quin nec reliquo tempore quoad vixit, contigit. Veruni in hac emendatione, multa sunt quæ probare non possum. Primum enim v Græcum non est pro ex quo tempore. Nan Græci semper dicunt Deinde non placet quod verba illa Philostorgii cum Gothofredo interpretatur, sacrum ministerium contigit. Quasi Philostorgius de sacris vasis hic loquatur. Atqui est sacri- ficium missæ; a quo Eunomium, ex quo Cyzicum VARIORUM, Philostorgius, eo fine út perfidiam eorum magis magisque arguat, et schismatis culpam penes illos collocet, quæ revera penes hos ab aliis collocata est, nempe quod ideo ab Eudoxio Eunomius seces- serit, quod Eudoxius magistrům suum Actium non reciperet, ut notavit Jac. Gothofredus. De detio vid. Boer. lib. 11, c. 33, Soz. lib. iv, cap. 43, Theodorit. Hist. lib. ut, cap. 27. Mox idem Gothofredus de voce (quemadmodum in miss. depictam repe rit) agens, hac habet: Puret quis legendum Verum alia mihi stat sententia, nempe hic legendum putem; allusione videlicet ad Aetianorum Ecclesias facta, quasi pascua cœlestia incolerent haberentque: pari tonis infra lib. x, cap. 4. Vide lib. vult, cap. 2. W. Lowth, 4. Ab Eudoxio et Euzoio Aelius et Eunomius dis- (8) Παρήν ὁ αὐτὸς καιρός. Non dubito quin scri- (9) Οὐνοβάστας. In manuscriptis codicibus οὐ- (10) Aloloπά τε τὸν Θεόφιλον. Codex Bocharti ha (41) Πρόνοιαν ελάττων συνεἰσάγων. Nemio non (13) Εκκλησίας ἦρχεν ἀποτεταγμένος. Rectius (13) Εξὸν τῆς Κυζίκου μετέστη. Hunc locum
PG 65:575
Α κατὰ Μούρσαν δὲ τῆς Ἰλλυρίδος (α) φθάσας, ἧς ἐπι σκοπος ἐτύγχανε τις Ουάλης, δεξιώσεως τε πολλής ἀπολαύει, καὶ τῆς ὑπερορίας ἀνακομίζεται, πρὸς τὸν βασιλέα παραγεγονότως (6) του Ουάλεντος σὺν 4ο μνίνῳ (τῆς Μαρκιανουπόλεως δὲ ἐπίσκοπος οὗτος ἦν) καὶ τὰ κατ' αὐτὸν δεινοπαθῶς ἀναδιδαξάντων (22). ὥρμησε δὲ ὁ βασιλεὺς εἰς ὄψιν μετὰ τὴν ἀνάκλησιν. Εὐνομίῳ ἐλθεῖν· ἀλλ' ὁ Εὐδόξιος τέχναις τὴν θέας. ἐπέχει. Μετὰ τοῦτο δὲ εἰς Νίκαιαν ἀφικόμενος ἐπίν σκοπον αὐτῇ καθιδρύσαι (ετεθνήκει γὰρ Εὐγένιος ὁ ταύτην εφορεύων), πρὶν ἢ πέρας ἐπιθεῖναι τῇ βουλῇ, τὸν βίον ἐκλείπει. Και μετάγεται Δημόφιλος ἀπὸ Βεῤῥοίας ἐν Κωνσταντινουπόλει, Ουάλεντος τοῦ βασ σιλέως, συνοδικὴν ὑποκριναμένου ψήφον (23). θ'. "Οτι, φησὶν, ἐν Βορισσῷ (κώμη δὲ τῆς δευτέ ρας Καππαδοκίας τὸ χωρίον) πρεσβύτερος Ανύσιος. έχει, υἱοὺς μὲν τέσσαρας ἔχων θυγατέρα δὲ μίας, ἧς Ευλάμπιος μὲν ἡ ὀνομασία (24), Φιλοστάρ γιον δὲ ἐγείνατο τὸν ταῦτα γεγραφότα. Ὁ δὲ ταύτης ἀνὴρ, Καρτέριος ὄνομα, τὴν Εὐνομίου δόξαν ἐτίμα. Καὶ πείθει τὴν γυναῖκα πρὸς τὴν αὑτοῦ μετατάξασθαι γνώμην· καὶ γὰρ ἐκ πατρὸς καὶ μητρός αὕτη τὸ ὁμοούσιον Εστεργεν. Ἡ δὲ πεισθεῖσα τοὺς ἀδελφούς συνεφέλκεται, εἶτα κατά μέρος καὶ τὸν πατέρα και τοὺς ἄλλους οἰκείους. ι'. "Οτι Δημόφιλος, φησίν, εγκαθίσταται τη Κων σταντινουπόλει ὑπὸ Θεοδώρου μάλιστα τοῦ Ἡρα κλείας ἐπισκόπου. Εδόκει γὰρ τὸ προνόμιον οὗτος ἔχειν τῆς τοιαύτης ἱερουργικής ενεργείας. Πολλοὶ δὲ τοῦ παρόντος ὄχλου, ἐν τῇ τοῦ Δημοφίλου καθιδρύσει, ἀντὶ τοῦ ἄξιος (4), ἀνεδόων τὸ ἀνάξιος (ε). ἀναδειξάντων. ἐπικριναμένου, επικρίνειν, συνοδικήν ψήφον Εὐλάμπον. (α) Κατὰ Μουρσαν τῆς Ιλλυρίδος. (ε) Ανεβύων τὸ ἀνάξιος. οὐκ ἄξιος. 575. PIILOSTORGH quidem, dum Liemis tempestas saviret, abluctus. est in exsilium; sed cum Mursam Illyrici urbem venisset, cujus urbis episcopus erat Valens quidam, humaniter admodum exceptus est, et ab exsilio revocatus, cum Valens imperatorem adiisset una cum Domnino Marcianopolis episcopo, et Eunomii causam multo cum affectu exposuissent. Cæterum imperator post revocationem Eunomii eum in con- spectum suum admittere cupiebat : verum Eudoxius quibusdam artibus hunc congressum inhibuit. Post hæc vero Nicæam profectus ut episcopum illic or- dinaret (mortuus enim erat Eugenius urbis illius episcopus) : priusquam huic negotio fiuem impo- suisset, abiit e vita. Demophilus vero a Berrœa translatus est Constantinopolim, imperatore sen- tentiam synodi comprobante. rissi, qui vicus est secundæ Cappadociæ, Anysium quemdam presbyterum vixisse, qui quatuor habebat Elios, filiam vero unicam quæ Eulampia dicebatur, ex qua natus est Philostorgius hujus Historiæ scri- pter. Ejus autem vir Carterius nomine, Eunomii sectam sequebatur. Is uxori suæ persuasit, ut ad opinioneni suam descisceret; illa enim tam ex pa- terno, quam materno genere, consubstantialem Patri Filium profitebatur, Mulier vero mariti per- suasionibus inducta, fratres primum, exinde patrem ac reliquos paulatim propinquos suos in eamdem sententiam pertraxit. Philostorgius, in sede Constantinopolitana præcipue collocavit Theodorus episcopus Heracleæ. Hic enim præ prae caeteris consecrationis hujus privilegium habere videbatur. Porro dum Demophilus in episcopali sode collocaretur, multi ex populo qui tum aderant, non dignus acclamarunt, sed indignus. B C (c), VALESII ANNOTATIONES. muelis Bocharu scriptum inveni Vul- gatam tamen scripturam magis probo. id est, comprobante, et confirmante. Jd enim significat vox ut testantur gram- matici. Porro notandum est electionem episcopo - rum, praecipue patriarchalium sedium, ab impera- toribus confirmatain fuisse, Cojus rei illustre exemplum est in libro primo Historie Philostorgii, D ubi agit de electione Athanasii : autem ideo vocat, quod in synodo facta fuisset hæc electio. Certe patriarchas in synodo episcoporum electos et ordinatos fuisse, ostendi in libro in Ob- servationum ecclesiasticarum, capite ultimo. bito quin scribendum sit Nam femina- rum nomina neutro interdum genere efferebantur. Sic Eustochium, et similia prope infinita. VARIORUM. Sive Pan- noniæ, quæ lyrici provincia erat, urbs illustris profligatione Magnentii tyranni, Sozom. I. rv, cap. 7, n. a, et Valente hoc episcopo Mursensi Ariano, infensissimo Athanasii hoste: de que cum mutta occurrant passim sub Constantio, illud de eo modo potandum est: cum eodem hoc tempore, anno Chr. 369, in Oechdiente damnatum, Damase episco- patum Romanum gerente, ut discere licet ex Atha- pasio ad Epictetum episcopum Corinthium. Gothofred. in loc. De Eugenio ep. Nic. Vid. Soz. pag. 139, not. 1. De tempore obitus Eudoxii, Socr. pag. 250, not. 2. W. Lowth. huc tempestate alicubi, et quidem in Cappadocia presbyteri uxorati fuere, liberosque suscepere; quod etiam testatur Epiphanius hæresi Cathsrorum 50, n. (etsi id ipse iinprebet), et Hieronymus Epist. ad Demetriadem; et lib. adversus Jovinianum. Gothofred. in locum. Poterat tamen Auysius uso- rem morte amisisse ante ordines susceptos, quod sæpius factum. electione episcopi. Vid. Eusebium lib. vi. cap. 29, de electione Fabiani in episcopum Romanum. W. Lowth. lta milites de Galba in imperatorem electo, clamaverunt Plu- tarchus in Vita Galba, W. Lowth. 9. Philostorgii parentes. - Ait Philostorgius Bo- 10. Demophilus episc, C P.-Demophilum, ut ait (97) Δεινοπαθώς αναδιδαξάντων. In codice Sa- (23) 'Υποκριναμένου ψῆφον. Scribendo puto (24) Ης Ευλάμπιος μὲν ἡ ὀνομασία. Non du (6) Παραγεγονότως. Legendum παραγεγονότος. (4) Πρεσβύτερος... υἱούς... έχων. Nenipe hac ad- (4) 'Αντὶ τοῦ ἄξιος. Selemis acclamatio in
PG 65:581
Ἰουστῖνα, καὶ ὁ κατὰ Παιονίαν στρατὸς βασιλέα ποιεῖ. Γρατιανός μέντοι γε τὴν ἀναγόρευσιν μαθών, ὅτι μή τὰ γνώμης αὐτοῦ γέγονεν, οὐκ ἐπήνεσεν. ᾿Αλλὰ και τινας τῶν αὐτοῦ νεωτερισάντων (35) εκολάσατο (α). Όμως έστερξε τὸν ἀδελφὸν ἔχειν βασιλεύοντα (56), καὶ πατρὸς αὐτῷ τάξιν ἀποπληροῦν. εξ'. Ὅτι οἱ πέραν τοῦ Ἴστρου Σκύθαι (6), τῶν Ούννων αὐτοῖς ἐπιστρατευσάντων, ἀνάστατοι γεγό- νασι, καὶ πρὸς τὴν Ῥωμαίων γῆν πρὸς φιλίαν ἐπεραιώ- θησαν. Εἶεν δ᾽ ἂν οἱ Οὖννοι, οὓς οἱ παλαιοὶ Νεβροὺς ἐπωνόμαζον, καὶ παρὰ τὰ Ριπαῖα κατῳκημένοι ὄρη, ἐξ ὧν ὁ Τάναῖς εἰς τὴν Μαιώτιδα λίμνην κατασυρό- μενος τὸ ῥεῖθρον ἐκδίδωσιν. Οἱ δέ Σκύθαι γε μετανα στάντε;, ἀπὸ τοῦ μέτριοι τὰ πρῶτα εἶναι τοῖς Ῥω- Β μαίοις, εἰς τὸ λῃστεύειν ἐτράποντο· εἶτα καὶ πόλε- μον ἀκήρυκτον είλοντο. Οὐάλης δὲ ταῦτα πεπυσμένος, ἐξ ᾿Αντιοχείας ἀπαίρει. Καὶ κατὰ Κωνσταντινούπολιν γεγονώς ἐπὶ Θρᾴκην ἐλαύνει. Καὶ μάχῃ συμπλακείς τοῖς βαρβάροις, καὶ πολλοὺς ἀποβαλών, ἀνὰ κράτος φεύγει. Καὶ πάσῃ συσχεθεὶς ἀμηχανίᾳ καὶ ἀπορίᾳ, ἔν τινι τῶν κατὰ ἀγροὺς οἰκημάτων χόρτον φέροντι, σὺν ὀλίγοις τοῖς ἑπομένοις κατακρύπτει ἑαυτόν. Οι δε βάρβαροι καταδιώκοντες, ὥσπερ τὰ ἄλλα τῶν ἐν ποσίν, οὕτω καὶ τὸ οἴκημα πυρὸς δαπάνην ἐτίθεντο, οὐδεμίαν παρὰ τοῦ βασιλέως (37) λαβόντες υπόνοιαν. Ἀλλ' ὁ μὲν οὕτως ἠφάνισται, τὸ πλεῖστόν τε καὶ κράτιστον τῆς Ῥωμαϊκῆς ἀρχῆς συναποκειράμενος· οἱ δὲ βάρβαροι πᾶσαν ἀδεῶς τὴν Θράκην ἐλπίζοντο, Φρ:τιγέρνους αὐτοὺς ἄγοντος. Ὁ δὲ Γρατιανὸς ἐκό- ψατο μὲν τὸν θεῖον, ἐθρήνησε δὲ τὴν Ῥωμαίων συμ- φοράν· Θεοδόσιον δὲ βασιλέα χειροτονήσας, εἰς τὴν τοῦ θείου βασιλείαν ἀναπέμπει. Ὁ δὲ Θεοδόσιος τὰς Ισπανίας μὲν εἶχε πατρίδα, ἂς νῦν Ἰβηρίας καλοῦσι, τοῦ δι' αὐτῶν ῥέοντος 16ηρος ποταμοῦ, τὴν προτέραν ἐκνικήσαντος ονομασίαν. ιη. Οτι, τελευτήσαντος Θεοδούλου τοῦ ἀπὸ Χαι- ρετάπων (τῆς Παλαιστίνης δ' οὗτος ἐπεσκόπει), οἱ ἀμφὶ τὸν Εὐνόμιον Καρτέριον αὐτοῦ χειροτονοῦσι. Τοῦ δὲ θάττον τελειωθέντος, Ἰωάννην ἀντικαθιστῶσι καὶ σὺν αὐτῷ ἀπὸ Κωνσταντινουπόλεως αὐτός τε Ευνόμιος καὶ ᾿Αῤῥιανὸς καὶ Εὐφρόνιος ἐπὶ τὴν ἕψαν ἀφικνούνται, ὡς ἐκεῖσε τόν τε Ἰουλιανὸν ἐκ τῆς ἔχειν συμβασιλεύοντα. (35') Τινὰς τῶν αὐτοῦ νεωτερισάντων. τῶν τοῦτο νεωτερισάντων κατ' αὐτοῦ νεωτερισάν- αὐτοῦ οὐδεμίαν περὶ τοῦ βασιλέως λα βόντες ὑπόνοιαν. (α) Τίνας ἐκολάσατο. ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IX. A quatuor circiter annos natum. Quem illico tum meter Justina, tum exercitus qui in Pannonia erat, impe ratorem crearunt. Et Gratianus quidein hanc nun- cupationem cum didicisset, eo quod absque con- sensu ipsius facta fuerat, non probavit. Quosdam etiam qui id tentare ausi fuerant, supplicio affecit. Fratrem nihilominus consortem imperii habere non renuit, et patris erga eum vicem implevit. Scythæ qui trans Istrum positi sunt, ab Hunnis bello appetiti, et sedibus suis expulsi, in Romano- rum ditionem specie amicitiæ trajecerunt. Porru Hunni iidem videntur esse qui ab antiquis Neuri vocabantur, ad Ripæos montes siti, ex quibus ortus Tanais fluvius, in Mæotidem paludem aquas suas evolvit. Scythæ vero in Romanorum solum trans- C ad regendum patrui imperium misit. Hic Theodosius latur; Ibero scilicet fluvio qui per eam fluit, priorem gressi, cum initio moderate se gessissent erga Ro- manos, tandem ad latrocinandum conversi sunt, ac deinde bellum iis intulerunt, nullo prius misso qui bellum indiceret. Quæ cum accepisset Valens, statim Antiochia digressus est. Cumque venisset Constantinopolimn, in Thraciam perrexit. Ubi pra- lio congressus cum barbaris, multisque suorum amissis, contento cursu fugam arripuit. Ultima tandem necessitate oppressus, et ad inopiam con- silii redactus, in agresti quadam casa qua fenum conditum erat, una cum paucis qui ipsum seque- bantur, sese occultavit. At barbari qui eum per- sequebantur, tum obvia quæque, tum tugurium illud incenderunt, nihil penitus de imperatore su- spicati. Et Valens quidem hunc in modum sublatus est, numerosissima ac fortissima Romani imperii parte simul amissa; barbari vero universam Thra- ciam absque ullo deinceps metu pervastarunt, duce Fritigerno. Porro Gratianus patruum quidem suum luxit, et Romanorum calamitatem deflevit; Theodosium vero cum imperatorem renuntiasset patriam habuit Hispaniam, quæ nunc Iberia appel- appellationem abolente. - retapensi, qui Palaestinæ erat episcopus, Eunomius Carterium in cjus locum ordinavit. Qui cum brevi postea ex hac luce migrasset, Joannes in ejus locum subrogatus est. Cum hoc Joanne idem Eunomius et Arrianus atque Euphronius, relicta Constantinopoli, in Orientem profecti sunt, ut et Julianum ex Cilicia VALESII ANNOTATIONES. Gotho- D illic, id est, in Pannonia, fredus legisse videtur, sic enim vertit : Sed et quosdam, qui id aggressi fue- rant, punivil. Violetur aliquod mendum hic latere, ae fortasse scribendum est, Zuy, etc., nisi sumatur adverbialiter pro - • est procul dubio VARIORUM. 11oc unus Philostorgius habet. Quare hæc inter alias ejus in Gratianum ca- lumnia censenda est; in quem cæteroquin iniquior fait ob rationes dictas lib. vui cap. 8, et lib. x, cap. 5. Gothofred. De obitu Valentiniani Senioris vid. Socr. lib. iv,.cap. 51, et Soz. lib. vi, cap. 36. viclis, et ad Romanos confugiemibus_vid. Socr. lib. v, cap. 33, 34, Scz. lib. vi, cap. ; de Va- lentis adversus eos profectione et interitu, Socr. lib. iv, c. 38; Soz. lib. vi, cap. 39, 40; de Theodo dosio in consortium imperii a Gratiano ascito Socr. lib. v, cap. 2, Soz. lib. vii, cap. 2. 17. Valens bello Scythico perit. Theodosius imp.— 18. Eunomiani episcopi. — Mortuo Theodulo Chæ- (36) Ἔχειν βασιλεύοντα. Melius scriberetur (57) Οὐδεμίαν παρὰ τοῦ βασιλέως. Scribendum (6) Σκύθαι. De Scythis seu Guthis ab Humnis de-
PG 65:585
ἀγνωστοτάτην πᾶσιν ἀπέφηνε, τῶν γινομένων μόνην Α καταδικα σαμένη καὶ τὸν ᾿Αέτιον. γ. Οτι οἱ ἐξ ᾿Αρείου τὴν πρὸς τὸν Πατέρα τοῦ Μονογενούς ὁμοιότητα εἰς πολλὰς αἱρέσεις διεσχί- σαντο. Οἱ μὲν γὰρ κατὰ τὸ προγινώσκειν ἑκάτερον ἔφασαν· οἱ δὲ τὸ τὴν φύσιν Θεός· ἄλλοι δὲ διότι ἐκ μὴ ὄντων ἑκάτερος αὐτῶν πέφυκε δημιουργεῖν. ᾿Αλλὰ ταῦτα. φησί, κἂν διαφέρειν δοκῇ, εἰς ἐν καταλήγει, τὸ δοξάζειν ὁμοούσιον(42) τὸν Υἱόν τῷ Πατρί. Τούτους δέ φησι μετὰ τὸ κατατμηθῆναι ταῖς δόξαις, καὶ εἰς πολλὴν ἄλλην ἀσχημοσύνην ἐκδιαιτηθῆναι φησι· χρημάτων τε τὰς ἱερωσύνας (α) καὶ διδόντας καὶ λαμ- βάνοντας, καὶ τὰς ὑπευθύνους και σωματικὰς ἡδονὰς μεταδιώκοντας. δ. Οτι, φησίν, οἱ περὶ Εὐνόμιον τοσοῦτον τῶν εἰρη . μένων αἱρέσεων ἀπεκρίθησαν, ὡς μήτε βάπτισμα αὐτῶν, μήτε χειροτονίαν προσίεσθαι. Ἐβάπτιζον δὲ οἱ περὶ Εὐνόμιον οὐκ εἰς τρεῖς καταδύσεις, ἀλλ᾽ εἰς μίαν, εἰς τὸν θάνατον, ὡς ἔφασκον, τοῦ Κυρίου βαπτίζοντες· ἐν ἅπαξ μὲν, ἀλλ' οὐχὶ δὲς ἢ τρὶς ὑπὲρ ἡμῶν ἀνεδέξατο. ε'. Οτι, φησίν, ὁ βασιλεὺς Θεοδόσιος Αρκάδιον τὸν υἱὸν, νέον ὄντα κομιδῇ, τὸ τῆς βασιλείας ἀξίωμα παρατίθεται (43). Καὶ μετ' οὐ πολὺ Γρατιανός (6) βασιλεὺς περὶ τὰς ἄνω Γαλατίας τῇ τοῦ τυράννου Μαξίμου συσκευῇ ἀναιρεῖται. Πολλὰς δὲ καὶ διαβολὰς ὁ συγγραφεύς κατὰ Γρατιανοῦ ἀναπλάττει, ὡς καὶ τῷ Νέρωνι παρεικάζειν αὐτόν· οὐ γὰρ ήρεσεν (44) αὐτῷ, ὡς ἔοικε, τῆς ἐκείνου πίστεως τὸ ὀρθόδοξον. Σ. Ὅτι Θεοδόσιος ὁ βασιλεὺς, ευρών τινας τῶν ἐν τῷ κοιτῶνι αὐτοῦ τὰ Εὐνομίου στέργοντας, τού- τους μὲν τοῦ παλατίου ἐλαύνει· τὸν δὲ Εὐνόμιον ἐκ τῆς Καλχηδόνος τὴν ταχίστην τοὺς ἁρπασαμένους ἐκπέμπει (65), καὶ πρὸς τὴν Αλμυρίδα (46) φυγάδα ὁμοούσιον τῷ γεννήσαντι μόνῳ. οὗ τὴν γέννησιν οὐδεὶς οἶδε, εἰ μὴ μόνος ὁ γεννήσας αὐτὸν Πατήρ. Ει τῷ γειναμένῳ μόνῳ. ὁμοιούσιον περιτίθεται. ἴσως περιτίθεται. ήρεσεν. ήρεσκεν. ἁρπασομένους. συνεκδήμῳ, Επαρχία Σκυθίας ὑφ᾽ ἡγεμόνα πόλεις ιδ'. Τόμις, Αλμυρίς. (α) Χρημάτων τε τὰς ἱερωσύνας. SAK ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. X. eadem asserere, quæ unigeniti generationem omni B C bus ignotissimam esse definivit, ei soli qui gene- ravit, cognitionem ejus generationis attribuens. Hæc est autem ipsa synodus quæ Aetium condem- navit. geniti cum Patre, in varias sententias distraxerunt. Alii enim eam constituerunt in eo, quod uterque præscientiam habeat futurorum; alii in eo, quod uterque natura est Deus; nonnulli vero in eo, quod uterque creare potest ex nihilo. Verum hæc, inquit Philostorgius, licet differre inter se videantur, in unum tamen idemque recidunt, ut scilicet Filium Patri prædicent. Hos porro ait Philostor- gius, postquam in varias sententias discissi fuisscut, multa quoque alia indecora ac turpia perpetrasse : quippe qui sacerdotia pretio emerint ac vendiderint, et flagitiosas corporis voluptates consectati sint. scribit Philostorgius. ab hæresibus supra memoratis tantopere abhorruerunt, ut nec baptismum earum, nec ordinationem admitterent. (47) Baplizabant porio Eunomiani, non trina mersione, sed unica, in mor- tem Domini, sicut aiebant, baptizantes : quam ille semel tantum, non autem bis terve sustinuit pro nobis. - - dium filium suum admodum puerum imperiali digni- tate ornavit. Nec multo post Gratianus imperator in Galliis Maximi tyranni fraude perimitur. Multas porro calumnias adversus Gratianum contingit Philostor- gius, adeo ut Neroni eum comparet. Neque enim placebat Philostorgio recte fidei doctrina, quam Gratianus profitebatur. - imperator cum quosdam cubicularios suos Eunomii doctrinam sequi deprehendisset, eos quidem patatio ejecit. Ipsum vero Eunomium station ex Chalcedo- nensi urbe abripiendum curavit, et Halmyridem VALESH ANNOTATIONES. Holstenius in suo codice hæc annotarat: legendum Sic enim formula Ariminensis apud Theodoretum in Hist. eccles. lib. 11, cap. 21: apud Hieronymum Contra Lucife rianos : Cujus nativitatem nullus novit, nisi solus qui eum genuit Pater. Sed scripturæ huic inhærendo le- gendum est, In ms. Scoriacensi, non tv, sed to expresse legitur, cujus doctissimi viri sententiæ libens subscribo. Philostorgins scripserit neque enim Ariani consubstantiale unquam admiserunt. Porro in hoc capite Gothofredum nihil vidisse, ex ejus annotationibus perspicue apparet. D dubio Quo modo etiam in margine co- dicis Bochartiani scriptum inveni eadem manu : sui codicis adnotavit: lego in manuscripto autem codice Samuelis Bocharti ita scriptum est in margine; malim est procul dubio Sed hic solemnis est error librariorum, ut sciunt qui mss. evolverunt. Hierocles in quem olim manuscriptum vidi in Bibliotheca doctissimi viri Jacobi Sirmondi. etc. Ultima urbs nominatur Citatur bic Hi- VARIORUM. Quod ordina- tionum nundinationem attinet, jam olim quoque Athanasius id de Arianis prædicavit. Epistola ad Orthodoxos; et Epistola ad solitariam vitam agentes. PATROL. GR. LXV. roclis tus est Augustus_sou Chr. 383. Socr. pag. 178, n. b. Occisus est Gratianus eodem anno. Socr. pag. 277, n. b. (41) τὴν γνῶσιν αὐτῆς περιστείλασα. Αὕτη δ' ἦν ἡ 5. Arianorum secta. Ariani similitudinem Uni- 4. Eunomianorum baptismus. Eunomiani, uι 5. Gratiani cades. Theodosius imperator Arca- 6. Eunomius in varia loca relegatus. - Theodosius (44) Των γινομένων μόνην. Ad hæc verba Lucas (42) Το δοξάζειν ὁμοούσιον. Non dubito quin (43) Αξίωμα παρατίθεται. Scribendum est procul (4) Οὐ γὰρ ήρκεσεν. Holstenius ad latus (45) Τοὺς ἁρπασαμένους εκπέμπει. Scribendum (46) Πρὸς τὴν ᾿Αλμυρίδα. Hujus urbis meminit (47) Soz. pag. 252, n. (6) ᾿Αρκάδιον - Γρατιανός. Arcadius renuntia-
PG 65:591
Α τοὺς θεωμένους εἰπεῖν, τὴν ἰδίαν πορείαν ποιούμενο τὴν μέντοιγε κοινὴν περίοδον τὴν αὐτὴν εἶχε τοῖς ἄλλοις καθ' οὓς ἂν γίνοιτο πορευόμενος. Ἐπὶ τεσσα ράκοντα δὲ ἡμέρας τῆς ἰδίας αὐτοῦ πορείας ἐπιτελου μένης, εἰς μέσην τὴν μεγάλην ἄρχτον ἐνέβαλε, κἀν τῷ μεσαιτάτῳ αὐτῆς τὰ τελευταῖα φανεὶς αὐτοῦ που ἀπέσβη. Οὐ ταῦτα δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἄλλα πολλά παράδοξα περὶ τοῦ ξιφοειδούς τούτου δίεισιν ἀστέ. ρος (60). ι'. Ὅτι κατὰ Πορφυρίου φησὶ καὶ οὗτος ὁ συγγρα φεὺς ὑπὲρ Χριστιανῶν ἀγῶνας καταθέσθαι. ια΄. Οτι καθ᾽ οὔς χρόνους ὁ μαχαιροφόρος ἀστὴρ ἐφάνη, καὶ σώματα ἀνθρώπων ὤφθη δύο · ἐν μὲν ἐν τη Συρίᾳ, τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν εἰς μέγεθος ἐκβαί- νον· θάτερον δὲ ἐν Αἰγύπτῳ, εἰς ἄπιστον βραχύτητα β καταλήγον. Ὁ μὲν οὖν Σύρος πεντάπηχυς ἦν τὸ μέσ γεθος καὶ σπιθαμὴν ἔφερε προσθήκην, καίτοι των ποδῶν αὐτοῦ πρὸς τὸ ἄλλο τοῦ σώματος μή συνομο λογούντων τὸ ὕψος· ἀλλ' εἴσω καὶ πρὸς τὸ βλαισὸν (61) ὑποκαμπτομένων· Αντώνιος ἦν τῷ ἀνθρώπῳ τὸ όνομα. Ὁ δὲ Αἰγύπτιος οὕτω κατεβραχύνετο, ώστε μηδ' ἀχαρίστως (62) τοὺς ἐν τοῖς κλουδοῖς πέρδικα; ἐκμιμεῖσθαι, καὶ συναθύρειν αὐτῷ πρὸς ἔριν ἐκείνους. Τὸ δὲ παραδοξότερον, ὅτι καὶ ἡ φρόνησις ἐνὴν τῷ ἀνθρώπῳ, οὐδὲν ὑπὸ τῆς βραχύτητος καταβλαπτομένη καὶ γὰρ καὶ τὸ φθέγμα οὐκ άμουσος ἦν, καὶ οἱ λόγοι τοῦ νοῦ παρεῖχον ὁρᾶσθαι τὴν γενναιότητα. Εκάτερος δὲ τῶν εἰρημένων τοῖς τοῦ συγγραφέως χρόνοις ἐνήκμασε, καὶ οὐ θάττον μετῆλθε τὸν βίον. Ο μέν γὰρ μέγιστος τὰ εἴκοσι πέντε διεξιών ἔτη ἀπεδίω όδ' ἐλάχιστος οὐκ ὀλίγῳ καὶ τούτων λειπόμενος. Πολλὰ δὲ καὶ ἕτερα τέρατα, τὰ μὲν τοῖς εἰρημένοις ὁμός χρονα, τὰ δὲ καὶ προγεγενημένα, ταῖς ἱστορίαις αὐτοῦ καταστρώννυσιν. ια. Ότι τῆς τετράδος καὶ παρασκευῆς τὴν νη- στείαν ὁ Φιλοστόργιος φησιν οὐκ ἐν μόνῃ τῶν χρεῶν άποχῇ περιορίζεσθαι, ἀλλὰ καὶ τὸ μηδὲ τροφῆς ὅλους ἅπτεσθαι μέχρι τῆς ἑσπέρας, κανονίζεσθαι. Λέγει γὰρ περί τινος Εὐδοξίου, συναιρεσιώτου μὲν, προς σβυτέρου δὲ τὴν τάξιν, ἐψιλωμένου δὲ τῶν δι' ὧν (63) ἡ διαδοχὴ τοῦ γένους, τοιάδε· Νηστευτικός σε οὕτως ἦν, ὡς καὶ παρ' ὅλον μὲν τὸν χρόνον μὴ μόνον τὰς κατὰ διάταξιν τὴν μνήμην τοῦ Κυριακού πάθους φερούσας (04). περὶ τοῦ, Δίεισιν διέξεισιν. πρὸς τὸ βλαισὸν ὑπο- καμπτομένων. βλαισήπους, ἴσως ἀχαρίστως. Για Έψιλωμένου δὲ τῶν διῶν, Τών δι' ὧν ἡ διαδοχή του γένους· λείπει τέτταρα φύλλα, ως PIILOSTORGII proprium cursum instituens; communem vero cir- cuitionem eamdem habuit quam reliquæ stelle juxta quas ambulabat. Cæterum cum proprium cur- sum quadraginta dierum spatio complevisset, in medium majorem ursam se conjecit ; et in ipse ejus meditullio postremum visum, ibidem exstinctum est. Neque vero hoc solum, sed multa quoque alia ad- miranda de hoc sidere gladii speciem referente scri- bit Philostorgius. rium scripsisse pro Christianis. - sidus illud ensiferum apparuit, visa sunt etiam duo corpora humana, alterum quidem in Syria, hu- manæ staturæ proceritatem multum excedens; al- terum vero in Ægypto incredibilis brevitatis. Syrus quidem statura erat quinque cubitorum altitudinis, adjecto insuper palmo, quamvis pedes reliquæ totius corporis proceritati minime responderent; sed in- trorsum retorti varique essent: nomen buic erat Antonio. Ægyptius vero in tantam contractus erat brevitatem, ut inclusas in caveis perdices non inve- wuste imitaretur, utque perdices cum illo ad rixam usque colluderent. Quod vero admirabilius est, inerat ei prudentia, brevitate corporis nullatenus imminuta; nain neque voce erat rudi, et sermones vim intelli- gendi qua præstabat, satis declarabant. Uterque porro eorum hominum vixit temporibus Philostorgii, nec i cito ex hac luce migravit. Nam procerus quidem ille, post annum ætatis quintum ac vicesimum abiit e vita, minimus alter, ab hoc vile spatio non mul- tum abfuit. Multa quoque alia prodigia hoc loco re- fert Philostorgius, quæ vel iisdem temporibus quibus supra memorata prodigia, vel superiori memoria ac- siderant. - el sextæ feriæ, non in sola carnium abstinentia positum esse ait Philostorgius, sed canonibus defi- nitum esse, ne quidquam omnino cibi ad vesperain usque sumatur. Nam de Eudoxio quodam ejusdem hæresis sectatore, qui gradu quideu, presbyter erat, orbatus autem genitalibus, ita scribit: adeo autem jejunandi studiosus fuit, ut toto vitæ tempore non modo cos dies qui ex præcepto memoriam passionis Dominica servant. C VALESII ANNOTATIONES. bendum est procul dubio quo miror ab Holstenio animadversum non fuisse. positum est pro ex manuscriptis codicibus Scoriacensi et Bochar- tiamo supplevinus hoc modo: Glossa veteres Graeco-latine hanc Vocem ita interpretantur. scaurus. In aliis glossis Latino-Græcis valgis exponitur ßlat- Samuelis Bocharti, ad marginem ascriptum est en!em manu, quoque Holste atus legendum esse adnotavit ad latus sui codicis. • D (65) Hunc locum es manuscriptis codicibus emendavi, hoc modo : id est, qui orbatus erat iis corporis partibus, quibus Heri procreantur. Qui- bos verbis spado, sive eunuchus designatur. Miror tamen Lucam Holstenium hæc verba non intelle- xisse. Sic enim ille hunc locum interpretatus est : Orbatus cognatis, et successione generis. verba in nis, col. Scoriaceusi laenna est, et notatur deesse quatuor folia, e- slatur Lucas Molstenius. In exemplari autem Sa- invelis Bocharti notatur ad marginen, deesse hic ultra dimidiamo paginam, quæ nostri codicis tres fere pagellas continet, in qua erat undecimi libri principium. 10. Ait Philostorgius, se quoque contra Porphy- 11. Homines portentosi. Eodem tempore quo 12. Endosius jejunator. — (59) Jejunium quartæ (59) Socr. pag. 295, n. b. (60) Παρὰ τοῦ ξιφοειδούς δίεισιν ἀστέρος. Scri- (01) Αλλ' είσω καὶ πρὸς τὸ βλ.... Hunc locum (62) Μηδ' αχαρίστους. In manuscripto colice (64) Τοῦ Κυριακοῦ πάθους φερούσας. Post le
PG 65:601
Αυρηλιανός δ' ὁ ὑπαρχος καὶ ἕτεροι τῶν ἐν ταῖς Α ἀρχαῖς ἐπιφανῶν ἀρχόντων διεσκόπουν τὰ κατηγο ρούμενα), αἰτίαις ὁ Εὐτρόπιος ἀλοὺς τὴν κεφαλὴν ἀφαιρεῖται. 'Αλλ' ὁ μὲν Φιλοστόργιος ταῦτα περὶ Εὐα τροπίου λέγει. Ετεροι δὲ ἄλλας αἰτίας, καὶ τοῦ παραλυθῆναι τῆς ἀρχῆς, καὶ τῆς ὑπερορίας, καὶ δὴ καὶ τοῦ θανάτου ἀνιστοροῦσιν. *. Οτι, φησί, καὶ τοὺς ἐπ᾿ ἐμὲ γεγενημένους χρόνους τοσαύτη φθορά γέγονεν ἀνθρώπων, ὅτην οὐδεὶς χρόνος ἐξ αἰῶνος ἔγνω· καὶ ταύτην ἄρα καὶ τὸν ξιφίαν σημαίνειν ἀστέρα. Οὐ γὰρ μόνον τὸ μά- χιμον, ὥσπερ πάλαι κατὰ τοὺς ἔμπροσθεν πολέμους, ἀπανηλώθη, οὐδ᾽ ἐν μέρει γῆς τὰ πάθη συνέστη ἀλλὰ πάντα μὲν διεφθείρετο γένη, πᾶσα δ' ἀπόλωλεν ἡ Εὐρώπη, καὶ τῆς ᾿Ασίας οὐκ ὀλίγη μοῖρα συνδι εφθάρη. ᾿Αλλὰ καὶ τῆς Λιβύης ἡ πολλὴ, καὶ μάλιστά γε ὅση Ῥωμαίοις ὑποτελεῖ. Βαρβαρικὴ μὲν γὰρ τῇ τῆς φθορᾶς πλῆθος εἰργάζετο μάχαιρα· λιμὸς δὲ καὶ λοιμὸς, καὶ θηρίων ἀγρίων ἀγέλαι συνεπετίθεντο. Σεισμοί τε ἐξαίσιοι, πόλεις καὶ οἰκίας ἀνασπώντες ἐκ βάθρων, εἰς τὸ ἀφυκτότατον τὸν ὄλεθρον ἔναφίς- σαν. Καὶ χάσματα δὲ γῆς ἐνιαχόθι τοῖς οἰκήτορσιν ὑποῤῥηγνυμένης τάφος ἦν αὐτοσχέδιος· ἐπικλυσμοί σε τῶν ἐξ ἀέρος ὑδάτων, καὶ κατ' ἄλλους αὐχμοί φλογώδεις, πρηστηρές τε ἔστιν οἷς ἐμβαλλόμενοι, ποικίλον τε τὸ δεινὸν ἐποίουν καὶ ἀφόρητον. Καὶ δὴ καὶ χάλαζα μείζων ἢ κατὰ χερμάδα πολλαχοῦ τῆς κατεφέρετο· ἄχρι γὰρ καὶ ὀκτὼ τῶν λεγομένων ( λιτρῶν έλκουσα βάρος ὤφθη κατασκήψασα. Χιόνος δὲ πλῆθος καὶ κρυμῶν ὑπερβολαί, οὓς ἄλλη πληγή σὺ προανήρπασε, τούτους καταλαμβάνουσαι τοῦ βίου ἐξήλαυνον, καὶ σαφῶς τὴν θείαν ἀνεκήρυττον ἀγανά- κτησιν. Οὗ καθ' έκαστον ἐπεξελθεῖν (86), ὑπὲρ πᾶσαν ἀνθρωπίνην ἂν εἴη δύναμιν. η'. Ὅτι τῶν Ούννων, φησίν, οἱ μὲν, τῆς ἐντὸς Ίστρου Σκυθίας τὴν πολλὴν χειρωσάμενοι καὶ δια φθείραντες πρότερον, ἔπειτα παγέντα τὸν ποταμὸν διαβάντες, ἀθρόως εἰς τὴν Ῥώμην εἰσήλασαν· καὶ κατὰ πᾶσαν ἀναχθέντες τὴν Θρᾴκην, ὅλην τὴν Εὐ- ρώπην ἐληίσαντο. Οἱ δὲ πρὸς ἥλιον ἀνίσχοντα, τὸν Τάναϊν ποταμὸν διαβάντες, καὶ τῇ ἕως ἐπεισρυέντες, δι' Αρμενίας μεγάλης εἰς τὴν καλουμένην Μελιτινὴν κατερράγησαν. Εκ ταύτης δὲ Εὐφρατησίαν τε ἐπ- έθεσαν (87), καὶ μέχρι τῆς κοίλης Συρίας ήλασαν, καὶ τὴν Κιλικίαν καταδραμόντες φόνον ἀνθρώπων . κονσιστήριον, θεῖον συνέδριον. ὧν τὸ καθ᾽ ἕκαστον ἐπεξελθεῖν. Περὶ ὧν καθ' ἔκαστον ἐπεξελθεῖν, ὑπὲρ πᾶσαν ἀνθρωπίνην ἂν εἴη δύναμιν. καθ' έκαστον ἐπεξελ θεῖν, καθέκαστον Εὐφρατησίᾳ, Gel ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. XI. est. Cumque judices in Pantichio consedissent, Aurelianus vero præfectus prætorio, et alii qui præcipuos magistratus gerebant, ad exercendam quæstionem constituti essent, Eutropius convictus criminis cujus accusabatur, capite pœnas dedit. Et Philostorgius quidem de Eutropio ista scribit. Ali vero alias causas referunt, ob quas Entropius di- gnitate nudatus ac relegatus, et postremo capite multatus est. adhuc ælate tantam hominum luem exstitisse, quanta núnquam superiori memoria exstiterat. Atque hoc ait portendisse stellam quæ instar gladii apparuerat. Neque enim militares copiae tantum, ut superioribus bellis, consumptæ sunt, neque in B parte aliqua orbis terrarum calamitates substite- runt; verum cujuscunque conditionis homines in- terierunt, et tum universa Europa, tuu Asiæ non minima pars funditus periit; Africæ præterea magna pars, ac præcipue ea quæ Romanis parebat. Nam et barbaricus ensis maximam hominum multitu- dinem delevit; et pestilentia ac fames, et agrestium ferarum greges simul incubuerunt. Ad hæc terræ- motus gravissiini, urbes ac domos a fundamentis ipsis evertentes, in exilium inevitabile projecerunt. Hiatus quoque terræ in quibusdam locis ruptæ ac delniscentis, subitaneum sepulcrum incolis prælit. Aquarum item e caelo cadentium diluvia quibusdam in locis : alibi vero siccitates flammee, et ignis turbines coelitus immissi, multiplicem atque into lerabilem intulerunt calamitatem. Sed et grando, lapide manum implente major, multis in locis de- cidit; deprehensa enim est alicubi, quæ octo libra- rum, ut vocant, pondus æquaret. Nivium præterea vis et frigoris immanitas, eos quos alia calamitas non præripuerat, corripiens, vita privavit, Dei in- dignationem manifeste denuntians. Verum singula conmemorare, humanis viribus majus videtur. - occupaverant prius ae devastarant, postea, amnem gelu constrictum trajicientes, in Romanorum ditio- nem irruperunt; et per universanı Thraciam diffusi, totam Europam depopulati sunt. Hunni autem orientales, trajecto amne Tanai, in Orientis pro- vincias effusi, per majorem Armeniam in regionem quæ Melitine dicitur, irruerunt. Exinde Euphraten- sem aggressi, ad Coelesyriam usque penetrarunt, et percursa Cilicia, incredibilem kominum cædem VALESI ANNOTATIONES deris. Sic in Hesychii Lexico legitur Consistorium porro dici non potest, nisi in quo princeps judicat, assidentibus judicibus cousi-torianis, ut alibi notavi. pulo, Quam lectio- nem confirmat Nicephorus in cap. 30, libri sui, ubi hunc Philostorgii locum ita expressit : Potest etiam scribi, & etc. In ms. codice Bocharti scribi- tur una voce, non male. procul dubio quemadmodum in ms. exemplari Sainuelis Bocharti ad marginem emen- datum inveni. De hac Hunnorum irruptione iu orientales provincias inperii Romani, praeter seri plores a Gothofredo laudatos, loquitur etiam Hiero- nymus in Epitaphio Fabiulæ. 7. Calamitates publica. - Ait Philostorgius, sna 8. Barbarorum motus. Tribigildus. Gaina. Frerila. (88) Hunni qui Scythiam quæ trans Istrum sita est (86) Οὗ καθ' ἔκαστον ὑπεξελθεῖν. Scribendum (87) Εὐφρατησίαν τε ἐπέθεσαν. Scribendum est (88) Soz. lib. vu, cap. 1.
PG 65:611
καῖς ὁμιλίαις τῇ Πλακιδίᾳ συνείπετο (78) τὴν γὰρ ἡ δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἡνίκα πάλιν 'Αδαούλφο; γαμιο ἐλπίδας τρέφων, ὡς αὐτὸς καταπολεμήσας Αδαούλ φον (80-90), την Πλακιδίαν νυμφεύσαιτο. Οὐ πολὺ δὲ τὸ μέσον, καὶ πολλὰ δραματουργήσας, ἐξ ὀργῆς Αδαούλ φος ὑπό τινος τῶν οἰκείων ἀποσφάττεται. Ἐκ τούτου τὸ βάρβαρον πρὸς Ονώριον σπένδεται, καὶ τὴν οι κείαν ἀδελφὴν, καὶ τὸν ᾿Ατταλον τῷ βασιλεῖ παρα τίθενται αὐτοὶ, σιτήσεσί τε δεξιωθέντες, καὶ μοῖράν τινα τῆς τῶν Γαλατῶν χώρας εἰς γεωργίαν ἀποκλη ρωσάμενοι. σ'. Μετὰ ταῦτα δὲ καὶ ἡ Ῥώμη τῶν πολλῶν και κῶν ἀνασχοῦσα συνοικίζεται (α)· καὶ ὁ βασιλεὺς αὐτῇ παραγεγονώς, χειρὶ καὶ γλώττῃ (91) τὸν συν- οικισμὸν ἐπεκράτει. Ὑπὲρ δὲ τοῦ βήματος ἀναδάς, ὁ τὴν πρώτην αὑτῷ βαθμίδα (92) τον Ατταλον δια ἴσως συνήπτο τὴν γὰρ ἀστρακίνην φύσιν εἶναι τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν, τὴν δὲ ἐκ σιδήρου τὸ τῶν Γότθων γένος, μετὰ δὲ ταῦτα 'Αδαούλφου τὰς πρὸς 'Ρω- μαίους σπονδὰς διαλύσαντος, Κωνστάντιος στρατηγός ἐπέμφθη κατ' αὐτοῦ ἐλπίδας τρέφων, όστρακίνῳ γένει όστρο ὀστρογοτοθίνῳ· ὀστρογοθηκῶ. (80-90) Κατὰ πελέμιον 'Αδούλφοr. καταπολεμήσας. κατά πολεμίας, ει πολεμήσας. PHILOSTORCI dorpaxímy qúciv (79) • • Desunt hic novem lineæ. copulatum esse ait Philostorgius eum qui ex ferrea stirpe erat oriundus Neque tunc solum, sed et Fursus tunc cum Adaulfus matrimonii jure Placi- · diam sibi sociɔvit; tunc enim testacea natura con- juncta est ferreæ. Sed quoniam Scriptura dicit non diu permansuram esse eam conjunctionem, idcirco Constantius qui Placidiam adamabat, hane spem auimno conceperat, se, si Adaulfum bello superas- set, Placidiam sibi sponsam accepturum esse. Nec multo post Adaulfus, cum multa gravia facinora iracundia ipsum impellente perpetrasset, a quodam domestico suo interficitur. Exinde barbari fœdus cum Honorio percusserunt, et Placidiam sororem atque Attalum imperatori Honorio tradiderunt, cnm prius ipsi annonas ab imperatore, et partem Galliæ ad agros excolendos accepissent. - autem Roma a gravissimis malis paululum respi- rans, incolis frequentari coepit. Et imperator cum eo advenisset, manu simul et lingua edificationem urbis comprobavit. Cumque supra tribunal ascen- B VALESII ANNOTATIONES. fus Placidiam sibi despondit uxorem. Sed nunc, re øttentius examinata, bæc conjectura non placet : nom sponsalia et nuptiæ, cum ad unam eamdem- que rem spectent, pro duobus diversis unius pro- phetiae complementis accipi non possunt. Aliud igi- iur inquiramus necesse est. Proinde existimo Phi- lostorgium in priore illa lacuna scripsisse, prophe- tiam Danielis primum adimpletam esse, tunc cum Adaulfus Gothorum rex pacem fecit cum Honorio, et relicta Italia in Gallias se recepit. Quod quidem anno Christi 412, factum esse censet Sigonius in C libro x1 De imperio occidentali. (II VETO. In manuscripto codice Samuelis Bocharti ad marginem ascriptum est, In textu autem scriptum est ouvreto, Porro de nu- phis Placidiæ et Adaulfi dissentiunt scriptores. Si gonius quidein scribit Adaulfum, cum in locum Ala- ici, rex Gothorum creatus esset, ante omnia Pla- cidiam sibi despondisse, anno Christi 411; deinde subexitum ejusdem anni, apud lorum Cornelii Æmi- liæ civitatem nuptias cum Placidia celebrasse. In quo Jordanis sententiam sequitur, qui in rebus Ge- ticis idem scribit. Sed Olympiodorus in libro unde- cimo Historiæ, et Idatius in Chronico, eas nuptias Narbone in Gallia celebratas esse tradunt, anno Christi quadringentesimo duodecimo. Quo quidem tempore alteram Danielis prophetiam impletain esse ait tdatius, qua prædictum erat, filiam regis austri sociandam esse regi aquilonis. duas lineas desiderari in suo codice monuit Gotho- fredus. Verum in nostris exemplaribus, Scoriacensi videlicet et Bochartiano, desunt octo circiter vel no- vein lineæ; quas quidem ita commode suppleri posse existimo, etc. Si ao eadem verba, hic saltem sensus fuit Philostorgii, quæ Latine reddita ita sonant: Testam enim Phi- lostorgius ait esse imperium Romanum; ferrum ax- tem esse Gothorum nationem. Post hæc cum Adaul- fus pacem quam cum Romanis pepigerat, violasset, Constantius magister militum adversus eum missus est cum exercitu: hanc spem tacite animo fovens, etc. Ex his patet quantopere falsus fuerit Gothofredus, qui paulo ante pro emendavit Yoroivep. Qua emendatione nihil fingi potest ine- ptius, cum testa i!la, ut supra vidimus, non Golhos designet, sed potius Ronianos, eo quod imbelles tunc essent atque infirmi. Adde quod Græce dici non potest dicendum enim erat, Hunc locum emendavi ex manuscripto codice Scoriacensi, qui diserte scriptum habet In manusc. codice Samuelis Bocharti legitur in margine ascriptum est eadem manu, Lego xata-. significet quod așt Philostorgius, Honorium impe- ratorem Romam ingressum, manu et lingua instau- rationem urbis comprobasse : an per manum intel- ligit signum ab Honorio datuin protenta manu; an potius constitutionem Honorii intelligit, ejus manu subscriptam, qua cives Romanos ad instauranda Durbis moenia incitabat. in suo codice notavit, pro forte scribendum esse restituit hoc modo : Tribunal vero conscensurus, primi gradus loco Attalum conscendendum supposuit. Ego vero articulum ó expungendum censeo, upote superfluum. Illud quoque in Holstenii versione re- prehendi potest, quod verbum &vaбáç interpretatus est Tribunal conscensurus, cum tamen Græca vox VARIORUM. (a) H Paun ovroiníčetai. Ita etiam Olympiodo- rus: Pust Romam a Gothis captam, Albinus urbis præfectus, quod jam eadem ad pristinum rediret sla- tum, scripsit nun sufficere præbitani populo_partem (sc. frumenti publici quod viritim populo Romano distribuebatur), multitudine jam aucta civitate, ad- duque uno die numerum initum esse civium qua- tuordecim millium. Albinos autem hoc anno (414) præfectus urbis fuit, ut liquet ex leg. ult. cod. Theod. De naviculariis, qua annouæ urbis Rome Honorius consuluit, idque occasione suorum Viceu- nalium. Attali supplicium et exsilium refert Proper in Chronico ad ann. Chr. 418, qui nobis est 416. 5. Roma instaurata. Attali pœna. Post hæc (78) T Пandig ovrelästo. Scribendum vide- (79) Τὴν γὰρ ὀστρακίνην φύσιν. Post hæc verba (91) Χειρὶ καὶ γλώττη. Quæri merito potest quid (92) ῾Ο τὴν πρώτην αὐτῷ βαθμίδα. Holstenius 6. Et corruptissimam Gothofredi interpretationem
PG 65:617
προέβαινε πορευόμενος ἐπὶ δυσμάς. Ἐπεὶ δὲ διεμέ· τρει τὸν οὐρανὸν, ἀφανὴς ἦν, πλείους τεσσάρων μη- τῶν ἐξανυσθείσης αὐτῷ τῆς πορείας. Η δὲ κορυφή τοῦ φέγγους, νῦν μὲν εἰς μῆκος μέγα ὠξύνετο, ὡς ἐκβαίνειν τοὺς τοῦ κώνου λόγους· νῦν δὲ πρὸς τὸ ἐκείνου μέτρον συνεστέλλετο. Καὶ ἄλλα δὲ παρεῖχε τερατώδη θεάματα, δι' ὧν τῆς τῶν συνήθων φασμά των ἐξηλλάττετο φύσεως. Ηρξατο δὲ ἀπὸ μέσου θέ ρους σχεδόν τι μέχρι τῆς τοῦ μετοπώρου τελευτῆς. Γέγονε δὲ ἄρα καὶ τοῦτο σημεῖον πολέμων μεγάλων, και φθορᾶς ἀνθρώπων οὐ ῥητής. Τῷ δὲ ἑξῆς ἔτει ήρξαντο σεισμοί, οὐ ῥᾴους ὄντες τοῖς προλαβοῦσι παρ ρακαλεῖν. Τοῖς δὲ σεισμοῖς καὶ πῦρ οὐρανόθεν συγκα τα ηγνύμενον, πᾶσαν ἐλπίδα σωτηρίας περιέκοπτε πλήν γε φθορὰν ἀνθρώπων οὐκ ἐνειργάσατο. Αλλ' ἡ θεία εὐμένεια πνεῦμα σφοδρόν καθιεῖσα, καὶ τὸ πῦρ πανταχόθεν περιελάσασα, κατὰ τῆς θαλάσσης ἀπέρριψε. Καὶ ἦν ἰδεῖν ξένην θέαν, τῶν κυμάτων ἐπὶ πλεῖστον (9) ὥσπερ τινῶν λασίων χωρίων τῷ πυρί καταφλεγομένων, ἄχρι τελείως τὸ φλέγον ἐναπέσβη τῷ πελάγει. θ'. Ὅτι κατὰ πολλούς τόπους τῶν σεισμῶν γενομέ νων, ὤφθησαν όροφαὶ οἰκιῶν ἀπ' ἀλλήλων μετὰ μεγά λων πατάγων καὶ ἀῤῥαγμῶν (10-1) διαστᾶσαι, ὡς καὶ τοὺς ἔνδον παρατυχόντας καθαρῶς τῇ ὄψει τὸν οὐρα- νὸν ὑποβάλλειν. Καὶ μετὰ τὴν τοσαύτην διάστασιν, οὕτω πάλιν ἁρμοθεῖσαί τε καὶ συναφθεῖσαι, ὡς μη- δεμίαν αἴσθησιν τοῦ νεωτερισθέντος μηδενὶ παρα- σχεῖν. Τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτο πάθος, καὶ περὶ τὰ ἐδάφη πολλαχοῦ συνηνέχθη. Καὶ γὰρ σιτοβόλων (2) τους κάτωθεν οἰκοῦντας ἀπέπνιξαν, τὸν σἶτον αὐτοῖς ἀθρόον ἐπιχεάμενοι διὰ τῶν πάλων (5)· καὶ πάλιν οὕτω παρ- ἔσχον τὸ ἔδαφος ἡρμοσμένον, ὡς ἐξαπορεῖν ἅπαντας πόθεν ὁ φονεὺς ἀπεῤῥύη σἶτος (4). Καὶ ἄλλα δὲ τοιου- τότροπα πάθη τηνικαῦτα ἐνεωχμώθη, δεικνύντα μὴ φυσικῇ τιν. ταῦτα προελθεῖν ἀκολουθίᾳ, ὡς Ελλή- των παῖδες ληροῦσιν, ἀλλὰ θείας ἀγανακτήσεως μά- στιγας ἐπαφεθῆναι. Εt ἐπὶ πλεῖστον χρόνον, τόπον. ὥσπερ λασίων χωρίων, Καὶ ἀῤῥαγμῶν. ἀραγμῶν, ρ. τοβολώνες, Σιτοβολώνες δρια. ὅρια Σιτοβολώνες Σιτοβολίοις. σιτοβόλια Οι σιτοβολώνας Σιτοβόλιον, και τινες τῶν σιτοβόλων σιτοβολώνων: εἰε δημοσίους σιτοβολώνας σιτοβολώνες, πά πάτων. Πάτοι πάλων πάτων έδαφος. ἀπεῤῥύκει, Σ ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. XII. A caula Ursa sitam transgressa, paulatim ad occa B c sum processit. Postquam vero universum cœlum permensa est, tandem disparuit, cum cursus ejus plus quam quatuor menses durasset. Porro ejus vertex, nunc quidem in magnam longitudinem acuebatur, adeo ut coni modum ac mensuram exce- deret; nune vero ad coni mensuram redibat. Alias præterea prodigiosas species oculis subjecit, quæ a vulgarium signorum natura illam differre ostende- bant. Cœpit autem a media æstate, et ad exitum ferme autumni perseveravit. Fuitque signum gra- vium bellorum et mortalitatis hominum incredibi- lis. Insequenti anno terræ motus cœpere, qui cum superioribus haud facile conferri possint. Simul autem cum terræ motibus ignis quoque e cœlo de- missus, omnem salutis spem præclusit; nullam tamen hominibus cladem intulit. Divina enim beni- gnitas, immisso vehementi vento cum ignem undi- que fugasset, in mare tandem projecit. Et videre erat novum quoddam spectaculum, maris videlicet fluctus quasi saltus quosdam ac silvas, diuturno tempore conflagrare, donec flamma penitus in mari exstincta esset. sunt ædium culmina magno cum fragore ac sonitu disrumpi, adeo ut ii qui intra domos erant, cœlum ipsum oculis suis cernerent. Post bujusmodi autem divulsionem ita rursus juncta et compaginata sunt, ut nullum ejus rei quæ acciderat, indicium relin、 queretur. Iulem quoque pavimentis adium accidit diversis in locis. Nam et horrea eos qui sub ipsis habitabant oppresserunt, frumenti acervum ipsis superfundentia per subitos hiatus : ac rursus solum ita coaluit, ut cuncti ambigerent undenam frumen- tum illud letbale defluxisset. Alii præterea bujusmodi casus novi alque insueti eo tempore contigerunt, qui quidem manifestissime ostendebant, non natu- rali modo atque ordine ista evenire, ut gentiles falso opinantur; sed divinæ indignationis flagella in lo- mines immissa esse. VALESII ANNOTATIONES. Langi, qui totum hunc locum ita vertit : Et videṛe erat spectaculum novum, fluctus ipsos perinde ac re- giones quasdam marinas plurimum igni ardere. Go- D thofredus vero interpretationem Langi ita interpo- lavit : videre erat mirum spectaculum, procellus at plurimum velut regiones quasdam marinas igni ardentes. Αtqui siguillcat diuturno lent- pore, vel certe, per longissimum spatium. Aut enim subauditur aut Præterea verba illa non sunt regiones marina, ni Langus interpretatus est; sed potius loca fruti- cosa, at Holstenius ad latus sui codicis adnotavit. (10-4) Sic etiam excusum est apud Nicephorum magis tamen placet scriptura codicis Bochiartiani, per simplex id est, horrea. Hesychius: Ubi vox est Latina horrea. leguntur etiam apud Suidam in voce Uhi Suidas notat utrumque dici, scilicet de burrris seu apothecis. Certe in Glossis Graeco-Latinis legitur: granarium. PATHOS. GR, LXV, Male igitur in Nicephoro excusum est pro Auctor Vila B. Athana- vocat publica horrea. Urie tur etiam hac voce Palladius in Lausiaca, ubi de Severiano. Et Philo, in libro v Mechanicorum, ubi docet quomodo construendi sint si ma- teriæ copia desit. Ubi Langus interpretatur per rimas palen- tes. Langi interpretationem secutus est suo more Gothofredus. Ego vero pabulata malim vertere, Tog enim pavimentum significat, ut docent Glossæ Græco-Latina. igitur hoc loco sunt tabulata, quæ uos plancaria Gallice appellamus : quæ cum terræ motu divulsa fuissent, per ea frumentum quod erat in horreis, effundebatur in eos qui subius labie tabant. Certe quod Philostorgius hoc loco seu dixit, statim appellat muelis Bocharti legitur et ad marginem hæc notata sunt : In manuscripto obliteratum est xSt. 9. Porro multis in locis cum terra movisset, visa (9) Ἐπὶ πλεῖστον. Non probo interpretationemn (2) Καὶ γὰρ σιτοβολών. Scribe meo periculo σε- (3) Διὰ τῶν πάλων. In Nicephoro legitur διὰ τῶν (4) Απερρύη σίτος. In manuscripto codice Sa
PG 65:621
μενος, διαπρεσβεύεται πρὸς Θεοδόσιον· ἀπράκτου δὲ τῆς πρεσβείας γεγενημένης, καὶ οἱ πρέσβεις υβρι- σθέντες, ἄλλος ἀλλαχῆ κατὰ τὴν Προποντίδα φυγῇ προετιμήθησαν. Τὴν μέντοι Πλακιδίαν καὶ τὸν τρί- τον (αλεντινιανὸν (μετὰ γὰρ Κωνσταντίνου θάνα- τον, πρὸς τὸ Βυζάντιον ἀνεκομίσθησαν) ἀποστέλλει πρὸς Θεσσαλονίκην Θεοδόσιος. Κἀκεῖ τὴν τοῦ Καί σαρος ἀξίαν τῷ ἀνεψιῷ παρατίθησιν (7), Αρδαβουρίῳ τῷ στρατηγῷ, καὶ τῷ τούτου υἱῷ Ασταρι τὴν κατὰ τοῦ τυράννου στρατηγίαν ἐγχειρίσας. Οἱ δὴ καὶ συν επαγόμενοι Πλακιδίαν τε καὶ Οὐαλεντινιανὸν, καὶ τούς τε Παίονας καὶ τοὺς Ἰλλυριούς διελάσαντες, τὰς Σάλωνας, πόλιν τῆς Δαλματίας, ἀναιροῦσι κατὰ κράτος (8). Εντεῦθεν ὁ μὲν Ἀρδαβούριος νηΐτῃ στόλῳ κατὰ τοῦ τυράννου χωρεῖ. Ὁ δὲ "Ασπαρ τὴν ἱππικήν δύναμιν συλλαβών, καὶ τῷ τάχει τῆς ἐφόδου κλέψας τὰς αἰσθήσεις, τῆς ᾿Ακυληίας μεγάλης πόλεως έγκρα- τῆς γίνεται, συνόντων αὐτῷ Ουαλεντινιανοῦ καὶ Πλα- καδίας. 'Αλλ' ὁ μὲν οὕτω τὴν μεγάλην ἀταλαιπώρως παρεστήσατο. Τὸν δὲ 'Αρδαβούριον βίαιον ἀπολαβόν πνεῦμα, σὺν δυσὶν ἑτέραις τριήρεσιν εἰς χεῖρας ἄγει τοῦ τυράννου. Ὁ δὲ πρὸς σπονδὰς ἀφορῶν, φιλανθρώ- πως ἐκέχρητο τῷ Ἀρδαβουρίῳ. Καὶ πολλῆς οὗτος ἀπολαύων τῆς ἀδείας, τοὺς ἀποστρατήγους (α) του τυράννου (9), ἤδη καὶ αὐτοὺς ὑποκεκινημένους, την ἐπιβουλὴν κρατύνει τὴν κατὰ τοῦ τυράννου· καὶ ση μαίνει ῎Ασπαρι τῷ παιδὶ παραγενέσθαι, ὡς ἐφ' ἑτοί μεν τῷ κατορθώματι. Τοῦ δὲ θᾶττον σὺν τῷ ἱππότῃ στρατῷ παραγεγονότος, καὶ μάχης τινός συῤῥαγεί- της, συλλαμβάνεται ὁ Ἰωάννης τῇ τῶν ἀμφ' αὐτὸν προδοσίᾳ, καὶ πρὸς Πλακιδίαν καὶ Οὐαλεντινιανὸν εἰς Ακυληίαν ἐκπέμπεται· κἀκεῖ τὴν δεξιὰν προδια τμηθείς (10), εἶτα καὶ τῆς κεφαλῆς ἀποτέμνεται, ἕνα τυραννήσας ἐπὶ τῷ ἡμίσει ἐνιαυτόν. Τότε καὶ βασιλέα ὁ Θεοδόσιος τὸν Ουαλεντινιανὸν ἀποστείλας ἀναγορεύει. ιδ'. Ὅτι Αέτιος ὁ ὑποστράτηγος Ἰωάννου τοῦ τυ ράννου, μετὰ τρεῖς ἡμέρας τῆς ἐκείνου τελευτής, βαρβάρους ἄγων μισθωτούς εἰς Ε' χιλιάδας παραγί- νεται· καὶ συμπλοκῆς αὐτοῦ τε καὶ τῶν περὶ τὸν Ασπαρα γεγενημένης, φόνος ἑκατέρωθεν ἐῤῥύη που λύς. Έπειτα σπονδὰς ὁ Λέτιος τίθεται πρὸς Πλακι- δίαν καὶ Οὐαλεντινιανὸν, καὶ τὴν τοῦ κόμητος ἀξίαν λαμβάνει· καὶ οἱ βάρβαροι χρυσίῳ καταθέμενοι τὴν η περιτίθησιν. αἱροῦσι, φιοι ἀποστράτηγος υποστρατήγους. ἀποστρατη ἴσως υποστρατηγούς. τὴν χεῖρα πρῶτον διατμη- θείς, γλώτταν. ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. XII. tyrannidem arripuisset, legationem misit ad Theo- dosium; sed re infecta, legati insuper contumelia afecti, alius alio per Propontilena relegati sunt. Placidiam vero et Valentinianum tertium, qui post obitum Honorii Byzantium profugerant, Theodosius Thessalonicam misit. lllic patrueli suo Caesaris di- gnitatem concessit, et Ardaburio magistro militum ejusque filio Aspari, belli adversus tyrannum ad- ministrationem commisit. Hi Placidiam et Valenti- nianum secum ducentes, cum Pannoniam et Illyri- cum pertransissent, Salonas urbem Dalmatiæ vi ce- perunt. Post hæc Ardaburius quidem cum navali- bus copiis contra tyrannum profectus est. Aspar vero, assumptis secum equestribus copiis, et impres- A aquæ intercutis morbo interiit. Joannes vero cum B sionis inopinæ celeritate suspicionem præveniens, G Aquileiam urbem maximam occupavit, Placidia et Valentiniano ipsum comitantibus. Et hic quidem maximam civitatem absque ullo negotio cepit. Ar- daburium vero violentus quidam ventus excipiens, una cum duabus triremibus in manus tyranni detu- lit. Ille de fœdere ineundo cogitans, Ardaburium humaniter excepit. Qui cum maxima libertate frue- retur, ductores tyranni, qui jam ad defectionem propensi erant, contra tyrannum animavit. Simul Aspari filio per litteras significavit, ut tanquam ad paratam victoriam adesset. Qui cum celeriter ad- ventasset una cum equestribus copiis, conserto levi proelio captus et Joannes, proditione eorum qui circa ipsum erant, et Aquileiam ad Placidiam et Valentinianum deducitur. Illic dextra manu prius amputata, postea etiam capite truncatus est, cum per unum ac dimidium annum tyrannidem exer- cuisset. Tum vero Theodosius Valentinianum Ro- mam missum, imperatorem renuntiavit. - bus Joannis tyranni, tertio post ejus obitum die su- pervenit, barbares adducens mercede conductos, ad sexaginta fere hominum millia; commissoque inter ipsum et Asparis exercitum prœlio, multi ex utra - que parte ceciderunt. Posthæc Aetius fœdus iniit cum Placidia et Valentiniano, et comitis dignitatem accepit; barbari vero auro accepto, iram atque ar- D VALESII ANNOTATIONES. Quem errorem jam supra non semel castigavi. pti quidem codices nihil variant. Nihilominus ta- pen scribendum est quemadmodum legitur apud Nicephorum in lib. xiv. c. 7. fredus interpretatur exauctoratos a tyranno. Quod nullo modo probare possum. Neque enim Philostor- gius hic loquitur de iis quos tyrannus exauctorave- rat; sed de ducibus qui sub illo militabant. Adde Græce non dicitur. Proinde non dubito quin scribendum sit hoc loco In manuscripto codice Bocharti legitur You; accentu in ultima. Et in margine ascriptum est eadem manu, hic locus ita legitur, etc. In ms. codice Samuelis Bocharti ad mare ginem ita ascriptum inveni : Deest vocabulum, forte VARIORUM. 14. Aelius comes facius. Aetius unus ex duci… (7) Τῷ ἀνεψιῷ παρατίθησιν. Scribendum est (8) Σάλωνας...ἀναιροῦσι κατὰ κράτος. Manuscri- (9) Τοὺς ἀποστρατήγους τοῦ τυράννου. Gotho (10) Την... προδιατμηθείς. Apud Nicephorum (4) Υποστρατήγους. Deest vox ad sensum perficiendum. W. Lowth.
PG 65:627
Α έωθεν αὐτῆς ὡς ἀπὸ σταδίων ρς' κολωνός τις τοῦ αὐτ τοῦ προΐησιν ὄρους. ἂν ἐξ ἑκατέρας (12) προχεῖται θεν ἤδη διὰ τῆς Παλαιστίνης ενεχθεὶς, ἅπας εἰς τὴν Νεκρὰν καλουμένην εἰσπεσὼν ἀφανίζεται θάλασ σαν. ποταμὸς, ὁ μὲν Ἰοράτης, ὁ δὲ Δανίτης ἐπικαλούμε νος· οἱ διὰ τοῦ ὄρους ενεχθέντες ἐπειδὴ καταβαίεν εἰς τὸ πεδίον, ἐνταῦθα ἤδη ξυνίασιν, καὶ ἕνα μέγι στον ἀποτελοῦσι ποταμὸν, τὸν Ἰορδάνην. Εν ταυτῷ ἤδη τό τε ῥεῦμα καὶ τὴν προσηγορίαν κιρνάμενος, τὴν τῆς Τιβεριάδος διέξεισι λίμνην, μέσην τέμνων αὐτὴν, καὶ δι' ὅλης αὐτῆς ἐν τῷ οἰκείῳ ὁλκῷ ῥεόμε νος (15) μέχρις ἂν ἐπὶ τὴν κατέναντι εκπεράσεις γῆν, ἴσος αὐτὸς ἑαυτῷ καὶ παραπλήσιος ων· καντεύ 'Απολλινάριος, Βασίλειος, Γρηγόριος. Απολλινάριος γὰρ ήκμαζε κατ' ἐκείνους τοὺς χρό νους ἐν τῇ Λαοδικεία της Συρίας, καὶ Βασίλειος ἐν Καισαρείς τῆς Καππαδοκίας, καὶ Γρηγόριος ἐν τῇ Ναζιανζῷ· σταθμὸς δὲ οὗτος ὁ τόπος ἐστὶ τῆς αὐτ τῆς Καππαδοκίας. Τρεῖς δὲ οὗτοι ἄνδρες τότε τοῦ όμοουσίου προμάχουν κατὰ τοῦ ἑτερουσίου, μακρῷ πάντας παρενεγκόντες τοὺς πρότερον καὶ ὕστερον ἄχρις ἐμοῦ τῆς αἱρέσεως προστάντας· ὡς παῖδα παρ αὐτοῖς κριθῆναι τὸν ᾿Αθανάσιον. Τῆς τε γὰρ ἔξωθεν καλουμένης παιδεύσεως ἐπὶ πλεῖστον οὗτοι προεληλύ θεισαν, καὶ τῶν ἱερῶν Γραφῶν ὁπόσα εἰς ἀνάγνωσιν καὶ τὴν πρόχειρον μνήμην ἐτέλει, πολλὴν εἶχον τὴν έμπειρίαν· καὶ μάλιστά γε αὐτῶν ὁ ᾿Απολλινάριος· οὗτος γὰρ δὴ καὶ τῆς Ἑβραῖδος διαλέκτου ἐπαίειν οἷός τε ἦν. Καὶ μὴν καὶ συγγράφειν ἕκαστος ἐς τὸν αὐτοῦ τρόπον ἦν ἱκανώτατος· τῷ μέν γε ᾿Απολλινα- ρίῳ τὸ ὑπομνηματικὸν εἶδος τῆς λέξεως, μακρῷ ἄρι στα είχε· Βασίλειος δὲ πανηγυρίσαι λαμπρότατος ἦν. Τῷ δέ γε Γρηγορίῳ, καὶ παρ' ἀμφοτέροις ἐξεταζο- μένῳ, μείζω βάσιν εἰς συγγραφὴν εἶχεν ὁ λόγος. Καὶ ἦν εἰπεῖν Απολλιναρίου μὲν ἀδρότερος, Βασιλείου δὲ σταθερώτερος. Τοσαύτης δὲ αὐτοῖς ἐν τῷ λέγειν καὶ γράφειν δυνάμεως οὔσης, καὶ τὸ ἦθος οὐδὲν ἧττον οἱ ἄνδρες παρείχοντο πρὸς τὴν τῶν πολλῶν θέαν ἐπαγω γότατον· ὥστε καὶ οἷς ὁρῶντο, καὶ οἷς ἔλεγον, καὶ ὁπόσα γράφοντες διεδίδοσαν, διὰ πάντων ᾕρουν εἰς τὴν ἑαυτῶν κοινωνίαν τοὺς καθ' ὁτιοῦν αὐτῶν εὐχε- ρέστερον ἁλίσκεσθαι δυναμένους. τῷ οἰκείῳ όλο ὁλκόν SUPPLEMENTA PHILOSTORGIANA. eodem monte profundit. Ex utroque horum effundi- tur fluvius hic quidem Jorates, sicut ille Danites vo- catur. Qui per montem delati, ubi in plana descen- derint, inde jam confluunt, maximumque fluvium efficiunt Jordanem. Qui exinde et aquas et nomen utriusque in unum commiscens, per lacum Tiberia- dis transit, medium eum secans, perque totum eum proprio alveo duens, quoad usque ad oppositum continentem perveniat; sibi ipsi æqualis semper ac similis. Inde jam per Palæstinam labens, totus in mare quod Mortuum dicitur illapsus exstinguitur. De Apollinario, Basilio, et Gregorio Nazianzeno, quod ipsissimis Philostorgii verbis recitatis habet Suidas tribus locis, in v. Apollinarius enim illis temporibus floruit Laodi- B cea Syriæ, et Basilius Cæsareæ Cappadociæ, et Gregorius Nazianzi : est vero locus hic statio ejus- dem Cappadociæ. Tres vero viri isti tunc bonoou- sion prepugnabant, adversus heteroousio, longe superantes omnes qui prius, quique deinceps ad meam ætatem usque illi hæresi præfuerunt; adeo ut præ iis Athanasius puer judicaretur: nam et in «o doctrinae genere quod externum (scu profanum) dicitur, plurimum hi profecerant : et sacrarum Scripturarum, quæcunque ad lectionem et prom. ptam memoriam conferebant, magnam notitiam ha- bebant, et inter eos maxime Apollinarius : hic enim Hebraicam etiam linguam intelligere poterat. Quin et unusquisque eorum in suo singuli genere plurim mum stylo valebant : Apollinarius scilicet dicendi genere quod commentationibus est aptissimum, longe præstabat; Basilius vero in genere panegyrico splendidissimus erat. At Gregorii cum utroque com- parati oratio, sublimiorem in scriptione locum ob- tinuit. Etenim Apollinario erat uberior in dicendo, Basilio vero gravior. Cum autem isti tanta dicendi et scribendi et facultate praditi essent, non minus etiam mores præ se tulerunt ad alliciendam ad sui spectaculum multitudinem aptos: adeo ut cos a quibus conspicerentur, et apud quos verba face- rent, et quæcunque scripta ederent, omnino pertra- herent in sui communionem, quotquot quavis ista- rum rationum facile capi poterant. G VALESII ANNOTATIONES. nis Antiocheni verterat Jacobus Gothofredus: cujus nos versionem hoc loco emendavimus. Sic enim in- terpretatus est: E quo utrinque effunditur fluvius ; cum vertendum esset, ex utroque horum ſontium profuit amnis : alter Jorales, aller Danites dictus. Non animadvertit scilicet Gothofredus subaudien- tione locum hunc sanavi hoc modo : x. Emendationem nostram confirmant Suidas et Hesychius, qui viam et tractum seu impetum fluminis significare scribunt. Facessat igitur conje- clura Gothofredi. (12) ἂν ἐξ ἑκατέρας. Pessime hunc locum Joan- D dum hic esse nonem πηγών. (15) Εντῷ ... ὅρκῳρεόμενος. Unius liuera mula-
PG 65:633
Θεόφιλος οὗτος ἀπὸ Ἰνδῶν ἐπανελθὼν ἐν Αντιο- χείς διήγεν· ἐκκλησίαν μὲν ἀφωρισμένως οὐδεμίαν ἔχων αὐτός· κοινὸς δέ τις ῶν, ὡς πάσαις αὐτῷ μετ' ἀδείας επιφοιταν ὡς ἰδίαις ἐξὸν, βασιλέως αὐτὸν ἐς τὰ μάλιστα διὰ τιμῆς τε πάσης καὶ αἰδοῦς ἄγοντος· καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων, ὁπόσοις ἐπισταίη, μετὰ πά στις προθυμίας αὐτὸν ὑποδεχομένων, καὶ τὸ τῆς ἀρε- τῆς αὐτοῦ μέγεθος καταπληττομένων. Ην γὰρ ὁ ἀνὴρ κρείσσων, ἢ ὡς ἄν τις δηλώσεις λόγῳ· ὡς ἄν τις τῶν ἀποστόλων εἰκών. Λέγεται γέ τοί ποτε καὶ νεκρὸν ἀναστῆσαι ἐν Ἀντιοχείς Ἰουδαίας τινός. Θα λάσσιος δὲ τοῦτό φησι, τῶν ἐπ' οὐκ ὀλίγον τἀνδρὶ συγγενομένων χρόνον, καὶ ἥκιστα δὴ εἰς τὰ τοιαῦτα ψεύδεσθαι ύποπτος ὤν· ἄλλως τε καὶ ἔχων οὐκ ὀλί γους τῶν κατὰ τὸν αὐτὸν αὐτῷ γενομένων χρόνον τοὺς ἐπιμαρτυροῦντας. Θεόφιλος. Λεόντιος. Λεόντιος Τριπόλεως τῆς Λυδίας ἐπίσκοπος, Μυσός τὸ γένος τῶν πρὸς τῷ Ιστρῳ κατωκημένων, οὓς ἀγ χιμάχους Όμηρος καλεῖ. Τὸν τοιοῦτον Λεόντιον προσ- εταιρίζεται ὁ κακόφρων Φιλοστόργιος ἐν τῇ βίβλῳ ἀντὶ τοῦ (21), ὡς ὁμόφρονα τῆς ᾿Αρειανικῆς αὐτοῦ κακοφροσύνης. Ως οὗτος παῖδα ἕνα ἐσχηκώς, ἐπειδὴ μὴ χρηστὰς ἐλπίδας αὐτὸν ὑποφαίνοντα πρὸς ἀρετὴν εἶδε, εὐξάμενος, ώς φασιν, ἔτι μειράκιον ὄντα, ἐποίησ σεν ἀποθανεῖν· κάλλιστον ἡγησάμενος, τὸ πρὸ αἰσχροῦ τονος καταλύσασθαι τὸν βίον, τῶν σφαλερῶν κατὰ τὸν βίον ολίσθων έξω γενόμενον. Κανόνα δὲ αὐτὸν ἑκά λουν τῆς Ἐκκλησίας. Ην δὲ ἐλεύθερος τὴν γνώμην επίσης εἰς πάντας καὶ παῤῥησιαστικός. Καί ποτε συν- ίδου γενομένης, Εὐσεβείας τῆς Κωνσταντίου γυναι κὸς εἰς οίδημα ἀρθείσης φρονήματος, καὶ ὑπὸ τῶν ἐπισκόπων προσκυνουμένης, μόνος οὗτος παρὰ ταῦ- λον αὐτὴν τιθέμενος, οἴκοι ἔμενεν. Ἡ δὲ διὰ τοῦτο ὑποθερμανθεῖσα τοῖς θυμοῖς, καὶ τὴν γνώμην φλεγμή- νασα, πέμπει πρὸς αὐτὸν αἰτιωμένη, καὶ ὑποσχέσεσι κολακεύουσα, ὡς Ἐκκλησίαν σοι μεγίστην έγερῶ, καὶ χρήματα ἐπιδαψιλεύσομαι, εἰ ἀφίκοιο πρὸς μέ. Ὁ δὲ ἀντεβήλωσε· Τούτων μὲν εἴ τι βουληθείης τελέσασθαι, ὦ βασίλεια, οὐκ ἐμοὶ μᾶλλον, ἢ τῇ σῇ ψυχῇ ἴσθι χα- ρευμένη. Εἰ δὲ θελήσειας ἀφικέσθαι πρὸς σὲ, ὡς τῆς τοῖς ἐπισκόποις πρεπούσης φυλαχθησομένης απο τοῖς· ἵν' εἰσέλθοιμι μὲν ἐγώ, σὺ δ' αὐτίκα τοῦ θρό του τοῦ ὑψηλοῦ καταβασα, μετ' αἰδοῦς ὑπαντήσειας ἐμοὶ, καὶ τὴν κεφαλὴν ὑπόσχῃς ταῖς ἐμαῖς χερσὶν, εὐλογιῶν ἀξιουμένη· κάπειτα καθεσθείην μὲν ἂν ἐγώ, σύ δ' ἂν ἐστήχοις αἰδουμένη, ὁπόταν δὲ κελεύ- σαιμι, καθεδουμένη, ἡνίκα δοίην τὸ σύνθημα. Εἰ οὔ- τως αἱρήσῃ, ἀφικοίμην παρὰ σέ· εἰ δ' ἕτερον τρόπον, οὐχ οὕτω πολλὰ δώσεις, οὐδ᾽ οὕτω μεγάλα δυνήσῃ, ὡς ἡμᾶς τῆς προσηκούσης τιμῆς τοῖς ἐπισκόποις καθ υριεμένους, εἰς τὸν θεῖον ἐξυβρίσαι τῆς ἱερωσύνης μάχους • FRAGMENTA. Ex eodem Suida in A voce Theophilus ex India reversus, Antiochiæ domi- cilium fixit propriam quidem ac peculiarem ec- clesiam nullam habens; communis vero omnium antistes, adeo ut cunctas libere pro arbitratu suo tanquam proprias adire ei liceret, cum et imperator maximum ei honorem ac reverentiam exhiberet, et reliqui omnes ad quos accesserat, summa alacri- tate eum exciperent, virtutisque ejus præstantiam admirarentur. Quæ quidem talis ac tanta in eo ſuit, ut eam nemo verbis explicare possit : quippe qui imago quædam fuerit apostolorum. Aiunt etiam eum aliquando Antiochiæ Judæam quamdam ex mortuis suscitasse. Id autem affirmat Thalassius, qui cum illo diutissime versatus est, et in hujus- modi rebus extra suspicionem est mendacil: et B qui alioqui haud paucos habet hujus rei testes qui eodem tempore vixerunt. Item ex Suida in voce Leontius episcopus Tripolis urbis Lydiæ, ortus ex Mosis qui Istrum accolunt, quos Homerus ¿yxi- appellat, id est, cominus pugnantes. llunc Leontium suis partibus adjungit impius Philoster- gius in lib. Historiæ suæ septimo, tanquam Arianæ sectæ quam ipse profitebatur, addictum. Hic cum unicum haberet filium, nec ullam in eo bonæ in- dolis notam animadverteret, orationibus a Deo im- petravit, ut adhuc adolescens ex hac vita disce- deret, satius esse judicans ut ante ullum probrum C ac flagitium admissum, mortem oppeteret, ex in- certis ac periculosis hujus vita casibus subdutus. Porrò eum Ecclesiæ normam vulgo appellabant. Idem summa libertate, tam in sentiendo, quam in loquendo, erga omnes ex æquo utebatur. Cumque aliquando synodus episcoporum convenisset, et Eusebia Augusta uxor imp. Constantii fastu elata ab universis episcopis salutaretur, solus hic Augu- stam parvi pendens, domi mansit. Id factum Au- gusta ægre ferens, et ira excandescens, quemdam ex ministris suis ad eum misit, partim conquerens, partim blanditiis et pollicitationibus eum demereri studens. Maximam tibi, aiebat, ecclesiam ædilicabo, et pecunias insuper largiar, si ad me visendam ac- cesseris. Quibus Leontius ita respondit: Horum quæ mihi promittis, Augusta, si quidpiam perficere vo- lueris, scias velim quod animæ luæ potius quan mihi gratificaberis. Quod si me ad te salutandam cupis accedere, accedam quidem, dummodo ea quæ episcopis debetur, servetur reverentia, ita ut in- grediar quidem ego, tu vero statim e sublimi solio descendens, verecunde mihi occurras, et manibus meis caput tuum submittas, benedictionem a me postulans. Deinde ut sedeam quidem ego; tu vero stes cum reverentia; postquam jussero sessura, D VALESHI ANNOTATIONES. Leontii mentionem facit in lib. vu, cap. 6. (21) Εν τῇ βίβλῳ ἀντὶ τοῦ. Scribendum videtur ἐν τῇ ζ' βίβλῳ αὐτοῦ, etc. Nam Philostorgius hujus
PG 65:637
μενος, καὶ τὸν Υἱὸν πάντων τῶν κτισμάτων ἀποφαίνων καταδεέστερον. Ο μὲν γὰρ ἀσθενὴς ἂν ἦν, κατὰ Δη- μόφιλον, εἰ βουληθεὶς, ἔπειτα ἀπόρως εἶχε τοῖς πᾶσι τὸ εἶναι δωρήσασθαι· φθόνου δ' οὐκ ἀπήλλακτο ἂν, εἰ ἐξὸν αὐτῷ θεοὺς τὰ τάντα ποιεῖν, ὁ δὲ ἐφαίνετο μηχανώμενος ὅπως μὴ ταύτης αὐτῷ τύχῃ τὰ γενη- σόμενα τῆς ἀξίας. Τοῦ δέ γ' αὖ Παιδὸς οὐκ ἦν τῶν κτισμάτων οὐδὲν, ὁ μὴ ἄμεινον ὑπάρχειν ἐδείχθη ἂν, εἴπερ γε μὴ δι' ἑαυτὸν ἐκεῖνος ἔτυχε γεγονώς, ἀλλὰ διὰ σκοπὸν καὶ χρείαν τῆς τούτων γενέσεως. "Απαν γάρ τοι τὸ δι' ἑτέρων γινόμενον χρείαν, ἔλαττον υπάρ χειν ἐκείνων ἀνάγκη, δι' & τοῦ εἶναι τυγχάνει. Καὶ ἄλλα δὲ ἑληρώδει πολλά. L S. ATTICUS CP. EPISC. A gens et socians iis quæ crean la erant, voluntaten Patris adimpleret, essetque meliator inter Denn atque inter nos qui per illum facti sumus. Sed non animadvertit Demophilus, se his verbis summo omnium Deo infirmitatem et invidiam falso affin- gere, et Filium deterioris conditionis facere quain reliquas omnes creaturas. Nam Pater quidem intir- mus fuerit necesse est juxta Demophili sententiam, quippe qui cum voluisset cunctis essentiam largiri, id postea perficere non potuerit. Ab invidia autem nequaquam alienus fuerit, si cum ipsi liceret cun- ctas creaturas deos efficere, ipse studiose cavit ne B creaturæ ejusdem cum ipso conditionis ac digni- tatis essent. Jam vero Filio, nulla est creatura quæ non potior ac beatior jure merito esse videatur: si quidem ille non propter semetipsum, sed ob contemplationem atque usum creaturarum factus est. Quidquid enim ob aliorum utilitatem fit, inferius sit necesse est iis quorum causa factum est. Multa quoque alia hujusmodi profert deliria (25). VALESH ANNOTATIONES. S. ANNO DOMINI CDXXV. ATTICUS CONSTANTINOPOLITANUS EPISCOPUS NOTITIA (Acla SS. Bolland., Aug. tom. I, pag. 52º.) - temporis elapsum esset, altero post anno, Arcadio sextum et Probo consulibus, horum consulatus in annum incidit? ad episcopatum promotus est Atticus vir religiosus. › Constantinopolitanam brevi temporis spatio admi- nistrasset, ex hac luce migravit ; cujus successio- nem cum multi essent qui anıbirent, quarto post obitam illius mense ordinatus est Atticus, presbyter cleri Constantinopolitani, qui unus fuerat ex Joan- nis insidiatoribus. › Si Arsacius anno 405, die x1 Novembris obiit, ut superius ex Socrate retulimus, et juxta Sozomenum quarto post obitum illius mense ordinatus est Atticus, › debuit circa men- sem Martium anni sequentis Arsacio Atticus suc- cessisse. Verum cuin Socrates sedecim, et Palla- dius tautummodo quatuordecim gubernationis men- ses Arsacio tribuant, de determinato electionis flljus mense aut die nibil certi statui potest: sed D solum sequitur, Atticum ineunte anno cathe- dram Constantinopolitanam occupasse, ut ex supra dictis eruitur, et testimonio Socratis confirmatur, qui lib. vi cap. annum ordinationis istius ita diserte exprimit: ‹ Cum autem multi episcopatum tur, non ideo inficiamur, religionem aliasque ipsius virtutes nævis quibusdam contaminatas fuisse : nam non modo Joannem Chrysostomum in conci- liabulo ad Quercum accusavit, verum etiam sedem Constantinopolitanan illegitime invasit, sancto præsule adhuc vivente, et ipsius fautores indiscre to zelo persecutus est, ita ut a Palladio pag. ‹ omnium adversus Joannem molitionum artifex › vocetur. Sed videtur hanc culpam pœnitentia et revocatione eluisse, ut paulo post contra Tillemon- tium ostendere conabimur. Certe Atticus postea nomen S. Joannis Chrysostomi sacris tabulis inse- ruit, ut in Historia tripartita, lib. x11; cap. 2, tra- ditur his verbis: Atticus porro episcopus cau- (25) Vide Philostorg. in lib. ix, cap. 14. 1. Sozomenus, lib. VIII cap. 27, tempus ordinationis C illum ambirent, eamque ob causam multum jam 8. Attíci ita definit: ‹ Sed et Arsacius cum Ecclesiam 2. Etsi Atticus a Socrate vir religiosus appelle-
Continue reading PG 65: Atticus, CP Episcopus →≣ entire volume