PG 65Proclus of Constantinople
Letters of St. Proclus and of various persons to him and to others.
Printed pages · scan text
vision-corrected · Migne scan
Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.

Letter IEpistola I

col. 851–852page 1 of 20
PG 65:851πον, τὸ θεῖον ἐκλιπαροῦντες· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐξ Ἰουδαίων καὶ ἐθνῶν νεοφωτίστους τοῖς τῆς χάρι τος ἐθίζοντες, καὶ τὰ πρὸ τῆς χάριτος παραλείπειν διδάσκοντες, σκιὰ τῆς χάριτος ὑπάρχοντες, εὐσεβῶς ἐπαιδαγώγουν. Διὰ τοιούτων τοίνυν εὐχῶν τὴν ἐπιφοίτησιν τοῦ ἁγίου Πνεύματος προσεδόκων, ὅπως τῇ αὐτοῦ θείᾳ παρουσίᾳ τὸν προκείμενον εἰς ἱερουργίαν ἄρτον, καὶ οἶνον ὕδατι μεμιγμένον, αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ σῶμα, καὶ αἷμα τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀποφήνῃ τε καὶ ἀναδείξῃ· ὅπερ οὐκ ἔλαττον καὶ μέχρι τοῦ νῦν γίνεται, καὶ μέχρι συντελείας του αἰῶνος γενήσεται. Αλλ' οἱ μετέπειτα τὸ στεῤῥὸν καὶ θερμὸν τῆς πίστεως ἀποβαλόντες, ἐν ταῖς τοῦ κό σμου πράξεσι καὶ φροντίσι καταγενόμενοι, τὸ μῆκος, ὡς ἔφθην εἰπὼν τῆς λειτουργίας ὀκνοῦντες, μόλις εφοίτων εἰς τὴν θείαν ἀκρόασιν τῶν Δεσποτικῶν ῥη μάτων. Διὸ καὶ ὁ θεῖος Βασίλειος θεραπευτική τινι μεθόδῳ χρώμενος, ἐπιτομώτερον ταύτην ἀπαγγέλλει. Μετ' οὐ πολὺ δὲ πάλιν ὁ ἡμέτερος Πατήρ ἡ τὴν γλῶτταν χρυσοῦς Ἰωάννης τῆς τῶν προβάτων σωτη ρίας οἷα ποιμὴν προθύμως κηδόμενος, εἰς τε τὴν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ῥαθυμίαν ἐφορῶν, πρόῤῥιζον πᾶσαν σατανικὴν πρόφασιν ἠβουλήθη αποσπάσασθαι διὰ καὶ τὰ πολλὰ ἐπέτεμε, καὶ συντομώτερον τελεῖσθαι διετάξατο, ἵνα μὴ κατὰ μικρὸν οἱ ἄνθρωποι ελευθερίαν τινὰ καὶ σχολὴν τὰ μάλιστα φιλούντες, τοῖς τοῦ ἀντιπάλου διαλογισμοῖς ἐξαπατώμενοι, τῆς τοιαύτης αποστολικῆς καὶ θεϊκῆς παραδόσεως ἀφ ιστῶνται, ὡς πολλοὶ πολλάκις πολλαχόσε τοῦτο δια πραττόμενοι καὶ μέχρι τῆς σήμερον ἐφωράθησαν.
col. 853–854page 2 of 20

modo ergo Deus et homo unum per unitatem esse possunt? Salvans, et qui salvatur? qui ante sæcula, et qui ex Maria apparuit? Sed vehementer doleo, quia mei fratres hæc mihi dicunt, ut loquar in Ec clesia, quæ non est possibile dicere bene sapientes. › Hæc ab impio Theodoro dicta posuerunt, et inferunt sic: Non qualemcunque autem tumultum ex impiissimis suis verbis Ecclesiæ movens, cogni tus est huc atque illuc a rectitudine dogmatum de clinans. Nec enim recta via ejus, qui perversus est. Unde multi clericorum fiduciam habuerunt eum convincentes; et miserum autem Nestorium moveri, et tædiose quæ ab eo dicta sunt, susce pisse; et alia multa perturbatio a populo facta est ex dissonantibus Christianorum Ecclesiæ verbis ejus, sicut continet epistola Joannis Antiochiæ ad Nestorium. Multa autem tempore scilicet perseve rans Theodorus, persuasit multis et Nestorio, quod Christus Filius Dei vivi, qui de sancta Virgine Maria natus est, non est qui ex Patre natus est Deus Verbum, consubstantialis Genitori; sed homo pro quantitate suæ voluntatis ex Deo Verbo cooperatio nem suscipiens, et non prius meritus conjunctio nem Dei Verbi, antequam immaculatus fieret, ut particeps fiat immaculationis, solius nominis filia tionis et dominationis. Quomodo enim, inquit, homo et Deus unum per unitatem esse potest? qui salvat et qui salvatur? qui ante sæcula, et qui ex Maria apparuit? dominus et servus, factor et factura?» Ita et talia ipse Christi impugnator Theodorus ausus est dicere, et in suis conscriptis inseri fecit, fingens quasi contradicere Ario et Eu nomio et Apollinario, et non penitus Deo Verbo de substantia Dei Patris genito dans, aut secundum carnem de sancta Virgine Maria nativitatem, aut aliud aliquid de incarnatione et humanatione; sed Jesu Christo, qui et unctus est et participatur bo norem, cujus particeps est propter ex Deo Verbo et consubstantiali Filio præparationem sibi factam, ut conversetur bene.. Persuaso autem impio Ne storia una cum aliis, gaudebat jam diabolus, quod per filium suum Theodorum persuasit multis et Nestorio, errori servire. Non est autem contentus sateno descendens, licet Photino et cæteris hære- stantialis, Deus autem Deo consubstantialis. Quo siarchis in libro De incarnatione Domini nostri Jesu Christi, in toto suo proposito ipsis verbis in veniatur usus, et si quid pejus. Iste per machinatio nem et audaciam et errorem diaboli, volebat om nes homines acuta sua, sicut colubri lingua, et veneno quod sub lingua aspidis est, deperire. Et interim quidem retinebatur suo latibulo, timens potestatem eorum qui a magno Deo et Salvatore nostro Jesu Christo acceperant calcare supra colu bros et scorpios ", et omnes vires inimici: dico autem sanctos apostolos, et qui consequenter ab his susceperunt, martyres et confessores et episco pos, et cæteros sanctos. Invento autem, nescio quomodo, tempore, cœpit repere et extra fines suos, fiduciam gerens, et in parœcia ad eum non pertinente, tanquam eruditus serniocinator, et in Antiochia Syriæ in ecclesia alloquens, sic dixit Homo Jesus. Quid est enim homo, quod memor es ejus? Apostolus autem de Jesu dictum fuisse hoc dixit: Eum enim qui paulo minus ab an gelis minoratus est, videmus, inquit ", Jesum. Quid ergo? Homo Jesus similiter, omnibus homini bus, nullam habens differentiam ad homines ejus dem generis præter ea quæ gratia ei dedit: gratia autem data naturam non immutat. Sed post mortis destructionem donavit ei Deus nomen super omne nomen ". Qui donavit, Deus est: cui donavit, homo Jesus Christus, primitiæ resurgentium; est enim primogenitus ex mortuis 4. Ascendit ergo et ad dexteram Patris sedet, et est supra omnia. OC gratia, quæ super omnia data est Jesu! O gra tia, quæ superavit omnium naturam! Qui est ejusdem mihi naturæ, super cœlum demonstratus est, in dextera Patris sedet, et dico ad eum: Non una natura mea et tua? et tu quidem in cœlo, ego autem in passionibus: ct tu quidem supra omnem principatum et potestatem, ego autem in cono. Sed audiam ad ea, quod bene complacuit in me Patri. Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit Quare sic me fecisti? Nihil habeo ad hoc quod di cam; sed inei fratres, qui cjusdem mihi matris Alii sunt, dicunt mihi: Ne disjungas hominem et Deum, sed unum eumdemque dic hominem. Dico connaturɔlem mihi, dico Deum. Si dixero conna turalem Deo, dico: Quomodo homo et Deus unum? Nunquid una natura hominis et Dei, domini et servi, factoris et factura? Homo homini consub ** Luc. x, 19. *7 Psal. vill, 5. "Hebr. 11, 9. Isa. xLv, 9; Rom. ix, 20. Colubri. Veteres libri, colubræ. Sic etiam in epistola Pelagii. Paraecia. Paris. liber, parochiam ad eum non pertinentem. Epistola Pelagii, parochiam ad eum non pertinentem. Autem. Yox hæc deest in libro Parisiensi. Nomu Jesus. Paris., homo est Jesus Christus. Et tu quidem... in passionibus. Supplendus hic locus in codice Parisiensi, in quo sic habetur. quorumdam in locis Syriæ perditione, sed volebat multo amplius terram comprehendere. Contigit au tem istam Ecclesiam viduam fieri, et nescimus ex quibus peccatis aut quomodo obtinuit episcopatum " Philipp. 11. 9. 1 Celoss. 1, 18; Apoc. 1, 5. Et tu quidem in cœlo, ego autem in terra. Et tu quidem in dextera Patris, ego autem in passionibus, Hæc.... inferunt sic. Ista omittit Riccardus. Fiduciam. Veteres libri, tunc fiduciam. Unum. Deest hæc vox apud Riccardum improvide; paulo enim ante repetitur. Ita et talia. Paris., ista et alia. Persuaso. Idem codex, persuasit.

Letter IIEpistola II

col. 855–856page 3 of 20
PG 65:855ΕΠΙΣΤΟΛΗ Πρόκλου ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως πρὸς Ἀρμενίους, περὶ πίστεως. Τοῖς θεοφιλεστάτοις καὶ θεοσεβεστάτοις ἐπισκόποις καὶ πρεσβυτέροις, καὶ ἀρχιμανδρίταις τοῖς οὖσι κατὰ πᾶσαν τὴν ᾿Αρμενίαν τῆς ὀρθοδόξου ἁγίας ἐκκλησίας, Πρόκλος ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Α'. Οὐ μετρίως, ἀδελφοί, συνέχεεν ἡμῶν τὴν ψυ χὴν καὶ τὸν λογισμὸν τῇ τυράννῳ λύπῃ, καὶ ἔτρωσεν ἡ φήμη τῶν νεαρῶν τῆς ἀπάτης ζιζανίων, ἅπερ Εναγχος τῇ ὑμετέρᾳ πανούργως επέσπειρε χώρα δ κοινὸς τῆς φύσεως εχθρός. Πλήττειν γὰρ ἀφορήτως ἡ τῶν ἀπευκτῶν εἴωθεν ἀκοὴ τὴν μήπω προγυμνα σθεῖσαν ἐν τῇ τοιαύτῃ μελέτῃ ψυχήν· καὶ τοσούτῳ πλέον χαλεπώτερον τοξεύει, κατὰ βάθους εἰσωθοῦσα τὰ βέλη, ὅσῳ τὸν κίνδυνον οὐ περὶ τὴν τοῦ σώματος ίστησι παχύτητα, ἀλλὰ τὸν ἄϋλον πολιορκεί ταῖς φής μαις, τὸ ἔντιμον τῆς πίστεως διαθρυλλοῦσα, ἡ ἐλεις νῶς διεῤῥῆχθαι, ή παντελῶς σεσυλῆσθαι ιμάτιον. Πᾶσα μὲν γὰρ ἀρετὴ περισπούδαστος ὑπάρχει τοῖς τὸ λογικὸν μὴ ἀμαυρωθεῖσιν ὑπὸ τῆς ὕλης· πᾶσα δε κακία βδελυκτὴ οὐκ ἀπεικότως τοῖς εὐφρονοῦσι κρί νεται, οἷα δὴ κατ' ἐναντιότητα πολεμούσα τῇ φύσει τῷ παρὰ φύσιν. Ωσπερ γὰρ τὸ συμφέρον τοῖς απ ρουμένοις ἀναγκαίως περιμάχητον, οὕτω τὸ μὴ τοιοῦ τον, ἀλλὰ ἀντικείμενον, ἢ παρὸν ἀποβολῆς ἄξιον, ἢ προσδοκώμενον τὸ μὴ συμβῆναι, φροντίδος οὐκ ἀλλά τριον. Ἀρετῆς μὲν οὖν εἴδη πολλά· διαφόρως δὲ ὡρί σαντο περὶ ταύτης οί τε ὑπὸ πλάνης ἀγχόμενοι Ελληνες, καὶ τὸ ἀκριβές τῆς διακρίσεως ὑπὸ τῆς περὶ τὸ θεῖον ἀγνοίας ἐπισκοτούμενοι· καὶ οἱ διὰ πίστεως τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς διανοίας πεφωτισμένοι Χριστιανοί, καὶ πρὸς τὸν τῆς δικαιοσύνης ήλιον τρα νῶς διὰ τῆς ὁμολογίας ἀτενίζειν δυνάμενοι. Β'. Οἱ μὲν γὰρ τοῖς οἰκείοις λογισμοίς ὥσπερ ἐν σκότει προσπταίοντες, καὶ ἀνηγεμόνευτον ἔχοντες ὑπὸ προλήψεως τὸν νοῦν, ἐπισφαλῶς ὀδεύουσι τοῖς λογισμοῖς, μόνην ἐν οἷς δογματίζουσι ψηλαφώντες τὴν ρέουσαν καὶ ἄστατον τῶν δρωμένων· τὸ δὲ τῆς ἀληθοῦς θεωρίας ὄμμα, ἢ ἀμβλυώττοντες ὑπὸ χρόνου, ἢ πηρωθέντες ὑπὸ πλάνης ἀπώλεσαν. Καί φασιν ἀρε τῆς τέτταρα είδη είναι, δικαιοσύνην φημὶ, καὶ φρό. αγόμενοι.
col. 857–858page 4 of 20
PG 65:857νησιν, σωφροσύνην τε καὶ ἀνδρείαν· ἅπερ εἰ καὶ καλὰ δοκεῖ τυγχάνειν, χθαμαλά τε έρπει, καὶ περὶ γῆν νήχεται, καὶ κατώτερα τῆς τοῦ οὐρανοῦ τυγχάνει αψίδος. Ανδρίαν γὰρ φήσαντες τὴν πρὸς τὴν ὕλη; πάλην, καὶ σωφροσύνην τὸ κατὰ τῶν παθῶν κράτος, καὶ φρόνησιν τὴν ἐν ταῖς πολιτείαις ἀριστοκράτειαν, καὶ δικαιοσύνην τὴν ἀρίστην τοῦ ἴσου μερίδα· τῷ βίῳ, ὡς γε ἐνόμισαν, τάξιν ἐνομοθέτησαν, χαλινώσαντες τῷ ὄρῳ τὴν ἐφ' ἑκάτερα τοῦ πλείονος ἀμετρίαν. Υψηλὸν δὲ καὶ τῆς παρούσης λέξεως κρεῖττον, οὐδὲ νοῆσαι οὐδὲ ἐκθέσθαι τι ἠδυνήθησαν· ἀλλὰ τῷ ἀσυνέτῳ τῆς πεπωρωμένης καρδίας βιασάμενοι, το γε ἐπ' αὐτοῖς τὴν ἀρετὴν τοῖς ὁρωμένοις αὐτὴν περι έκλεισαν μόνον, μηδὲν συγχωρήσαντες ἔχειν ὑψηλόν. τε καὶ τῆς τῶν οὐρανῶν εὐκοσμίας ἐφάμιλλον. Γ'. Οἱ δέ γε πεφωτισμένοι διὰ πίστεως τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς καρδίας, ὧν καθηγητὴς καὶ διδάσκαλος ὁ μακάριος ὑπάρχει Παῦλος, ἀρετὴν ὠρίσαντο τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ἀναπτεροῦσαν, καὶ τὰ περὶ γῆν ἐν τάξει πηδαλιουχούσαν. Τοιγαροῦν αὐτὸς οὗτος δ᾽ ἐν πᾶσιν ἀοίδιμος πολλὰ μὲν ἀπηρίθμησεν ἀρετῆς είδη τρία δὲ ταῦτα ἐξαίρετα ἀνεβόησε, πίστιν, ἐλπίδα καὶ ἀγά την· ὧν ἡ μὲν πίστις χαρίζεται τοῖς ἀνθρώποις τὰ ὑπὲρ φύσιν, τοῖς νοητοῖς ἤδη καταμιγνύσα[σα] τὸν ἔτι φοροῦνται τὸ πολυπαθὲς τῆς ὕλης ἱμάτιον. γὰρ ἡ τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν λοιπῶν ἀσάρκων δυνάμεων Αγνόησε διὰ μέγεθος φύσις, τούτων τοῖς χαμαὶ βαδί ζουσι καὶ ἐπὶ γῆς κυλινδουμένοις ἀνθρώποις τὴν ἐπιστήμην χαρίζεται ή πίστις, προσάγουσά τε τῷ βασιλικῷ καὶ ἀσχηματίστῳ θρόνῳ, καὶ ἀκριβῆ τὴν ἔλλαμψιν ἐνιεῖσα τῆς ἀνάρχου καὶ ἀκτίστου φύσεως, τῇ τε οἰκείᾳ ἀστραπῇ καὶ τὴν ἀχλὺν τῶν αἰσθήσεων ἀπελαύνουσα, καὶ εἴ τι παχὺ καὶ νιφῶδες τῶν τῇδε, τοῦ νοῦ ἀποστήσασα· ποιεῖ γὰρ τρανῶς ἐκεῖνα ὁρᾷν & τῷ μὴ φθάνεσθαι ὁρᾶται, καὶ τῷ ἀπροσίτῳ κατα λαμβάνεται. Ἡ δὲ ἐλπὶς οὐκ ὀνειροπωλεῖν ἀξίως, ὡς ἄν τις εἴποι, ἀλλὰ γενναίως κρατεῖν ἐν τοῖς παρ οῦσι παρασκευάζει τὰ μέλλοντα· τῆς ἀναμφιβόλου πληροφορίας τὸ μήπω παρὸν τῷ χρόνῳ, ὡς ἐνιστὸς ἤδη τῷ λογισμῷ ἐγχειριζούσης, καὶ σχεδὸν τὰ προσ δοκώμενα ὑπ' ὄψιν ἀγούσης. Υπερβᾶσα γὰρ ἡ ἐλπὶς τὰ ἐμποδὼν κωλύματα, συνάπτει τὸ ποθοῦν πρὸς τὸ ἐρώμενον, τὸ παραῤῥέον τοῦ χρόνου τῇ τοῦ μέλλοντος σχέσει νικῶσα. Ἡ δὲ ἀγάπη τοῦ καθ' ἡμᾶς μυστηρίου ἐστὶ τὸ κεφάλαιον· αὐτὴ γὰρ τὸν Θεὸν Λόγον ἐπὶ γῆς ἀεὶ παρόντα, ἐλθεῖν διὰ σαρκὸς ἐδυσώπησεν. Εκατέρα τοίνυν ἀλλήλαις συμβαίνει· ἡ μὲν γὰρ πίστις ἔσοπτρόν ἐστιν ἀγάπης· ἡ δὲ ἀγάπη βεβαίω τις υπάρχει πίστεως. Πιστεύομεν ὅτι ὁ Θεὸς λόγος ἀπαθῶς ἐσαρκώθη, καὶ εὐσεβῶς πιστεύομεν· αὕτη γὰρ τῆς ἡμετέρας σωτηρίας ή κρηπίς· ἀλλὰ καὶ ἀγαπῶμεν τὸν δι' ἡμᾶς τὴν τοῦ δούλου μορφὴν λα βόντα, καὶ μήτε φύσεως τροπήν ὑπομείναντα, μήτε προσθήκην τῇ Τριάδι εργασάμενον. Πάς τοίνυν Χρι στιανὸς ὁ μὴ πλουτῶν πίστει, καὶ ἐλπίδι, καὶ ἀγάπῃ, Η λήξεως.
col. 859–860page 5 of 20
PG 65:859αγωγεῖν τὸ σῶμα, καὶ τῶν τῆς ψυχῆς παθῶν ἐλευθεριάζειν, τὴν ἠθικὴν μόνην ἀρετὴν κατορθώσας, τῶν τῆς νίκης στεφάνων οὐκ ἀξιοῦται, οἷα δὴ πρὸς ἐκεῖνον τῇ θεολογίᾳ μὴ φθάσας τὸν βραβευτὴν ὄντα τῶν στεφάνων. Λ οὐκ ἔστιν δ λέγεται· ἀλλ᾽ εἰ καὶ δοκεῖ πολλάκις δουλ Κενοφωνίαις. Καινοφωνίαις. Δ'. Πίστις τοίνυν, καθὰ προέφην, πασῶν τῶν ἀρε τῶν ὑπάρχουσα κεφάλαιον, φυλαττέσθω ἀνόθευτος, μηδὲν κίβδηλον ἐπαγομένη ἐκ λογισμῶν ἀνθρωπίνων μήτε μὴν βεβήλοις κενοφωνίαις επιθολουμένη, ἀλλ᾽ εἴσω τῶν εὐαγγελικῶν τε καὶ ἀποστολικῶν μέσ νουσα ὅρων· μηδενός τολμώντος παρεγχειρείν τῇ δι' ἧς ἐσώθημεν, καὶ ἦν ἐν τῷ βαπτίσματι τῇ γλώττη ἐχειρογραφήσαμεν· ἀποπέμπεται γὰρ τὸ ὕψος τῆς πίστεως πᾶσαν ἔφοδον θράσους καὶ τόλμαν, οὐ μόνον ἀνθρωπίνην, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ φύσεως ἀσάρκου κορυφουμένην, τοῦ μακαρίου Παύλου βοῶντος· Ἐὰν ἡμεῖς ἢ ἄγγελος ἐξ οὐρανῶν εὐαγγελίσηται ὑμᾶς παρ' Ο παρελάβετε, ἀνάθεμα ἔστω. Λειτουργεῖν γὰρ ἄγ γελος ετάχθη, οὐ δογματίζειν· καὶ ἐπισφαλές τυγ χάνει τὸ μὴ ἕκαστον ἐν οἷς ἐτάχθη ἐμμένειν, ἀλλ' ἐπιχειρεῖν τοῖς ὑπὲρ φύσιν· ὥστε εἰ καὶ τὸ τῆς φύ σεως ὁ τολμῶν ἐπάγοιτο ἀξιόπιστον, ἀπαράδεκτος ἔστω ἡ καινοτομία τοῦ κηρύγματος. Ε'. Φυλάξωμεν τοίνυν ἀνυστάκτως ἃ παρελάβομεν, ἀμετεώριστον ἀεὶ ἐπὶ τῷ θησαυρῷ τῆς πίστεως τὸ τῆς ψυχῆς διανοίγοντες ὄμμα. Τί δὴ ἐκ τῶν Γραφῶν παρελάβομεν, ἢ πάντως τοῦτο, ὅτι ὁ Θεὸς ἐδημιούργησε λόγῳ τὸν κόσμον, καὶ παρήγαγεν οὐ πρότερον οὖσαν τὴν κτίσιν· ὅτι νόμῳ φυσικῷ τὸ λογικὸν ἐτί μησε ζῶον· ὅτι δέδωκεν ἐντολὴν τῷ αὐτεξουσίῳ, ὑπου δεικνὺς τὸ συμφέρον, ἵνα φύγῃ τῇ καλλίστη αἱρέσει τὸ βλάπτον· καὶ ὅτι ἡ ἐθελούσιος πρὸς τὸ χεῖρον τοῦ ἀνθρώπου ὁρμὴ ἐξόριστον εποίησε τὸν ἀπειθῆ τοῦ παραδείσου· ὅτι διὰ Πατέρων, καὶ πατριαρχῶν, καὶ νόμου, καὶ κριτῶν, καὶ προφητῶν ἐπαίδευσεν ὁ Πλά στης τὴν φύσιν, καταφρονεῖν μὲν τοῦ ἁμαρτάνειν, φροντίζειν δὲ τοῦ δικαιοπραγεῖν· ὅτι τέλος ὡς ἐπε κράτει βουλομένων ἡμῶν ἡ ἁμαρτία, ὁ δὲ διάβολος δίκην τοῦ πλημμελεῖν ἀπῄτει τὴν τῆς φύσεως παν ωλεθρίαν, οἷα δὴ καὶ τοῦ φυσικοῦ νόμου ἀμαυρωθέντος, καὶ τοῦ γραπτοῦ φαυλισθέντος, καὶ τῶν προφητῶν ὡς ἀνθρώπων ὑπομνησάντων τοῦ πρακτέου, ἀλλ' οὐκ ἐξαρπασάντων τοῦ χείρονος· αὐτὸς ὁ Θεὸς ὁ ἀσχη μάτιστος, καὶ ἄναρχος, καὶ ἀπερίγραπτος, καὶ παντοδύναμος Λόγος ἐλθὼν ἐσαρκώθη· τὸ γὰρ δυνατόν παρὴν αὐτῷ βουλομένῳ. Καὶ λαβὼν τὴν τοῦ δούλουμορφὴν, ἐγένετο σάρξ, καὶ ἐτέχθη ἐκ Παρθένου, παν ταχοῦ βουλόμενος δεῖξαι, ὅτι κατ' ἀλήθειαν γέγονεν ἄνθρωπος· ἀναγκαίως γὰρ τῇ φύσει παρέπονται αἱ άρχαὶ καὶ τὰ σχήματα, καὶ τὰ πάθη. Οὐδὲ γὰρ λέγει ὁ εὐαγγελιστὴς ὅτι εἰσῆλθεν εἰς τέλειον ἄνθρωπον, ἀλλ'
col. 861–862page 6 of 20
PG 65:861ἐγένετο σὰρξ, ἐπ' αὐτὴν τὴν καταβολὴν τῆς φύσεως φθάσας, καὶ εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς γενέσεως ἀναδραμών. Ὥσπερ γὰρ ὁ τικτόμενος κατὰ φύσιν ἄνθρωπος οὐκ εὐθὺς τέλειος ταῖς ἐνεργείαις πρόεισιν, ἀλλ᾽ αὐτὴ ἡ καταβολὴ τῆς φύσεως πρῶτον γίνεται σὰρξ, εἶτα τῷ χρόνῳ καταμικρὸν προσλαμβάνει τὰς πρὸς ἀπαρτισμὸν τῶν αἰσθήσεών τε καὶ ἐνεργειῶν συντελούσας δυνάμεις· οὕτως ὁ Θεὸς Λόγος ἐπ' αὐτὴν τὴν ἀρχὴν καὶ ρίζαν τῆς ἀνθρωπείας γενέσεως ἀναδραμών, πρώ τον γέγονε σὰρξ, οὐ τραπεὶς εἰς σάρκα, μὴ γένοιτο μένει γὰρ ἡ θεότης αλλοιώσεως ἀνωτέρα· ἐπείπερ τὸ τρεπτόν, παραῤῥεούσης φύσεως πάθος· τῆς δὲ ἀϊδίου καὶ ἀεὶ ὡσαύτως εχούσης τὸ ἄτρεπτον ἴδιον. Γ΄. Φαμὲν οὖν ἐκατέραις κεχρημένοι ταῖς γραφικαῖς φωναῖς, ὅτι καὶ ἐγένετο σάρξ, καὶ ἔλαβε τὴν τοῦ δού- ', λου μορφήν· καὶ ἑκάτερα εὐσεβῶς νοούμενα, σωτη ρίας ἡμῖν τυγχάνει σπέρματα. Διὰ μὲν γὰρ τοῦ, Εγένετο, τὸ ἀδιαίρετον τῆς ἄκρας ἑνώσεως ὁ εὐαγ γελιστὴς ὑπαινίττεται. Ωσπερ γὰρ ἡ μονὰς οὐκ ἂν τμηθείη εἰς μονάδας δύο· ἡ γὰρ εἰς ταῦτα διαιρουμένη οὐκ ἂν εἴη μονάς, ἀλλὰ δυάς· οὕτω τὸ ἐν κατά τὴν ἄκραν ἔνωσιν οὐκ ἂν διαιρεθείη εἰς δύο· τὸ δὲ Ελαβε, βοᾷ τὸ ἄτρεπτον τῆς φύσεως. Ἐπειδὴ γὰρ πᾶν τὸ γινόμενον ἢ ἐξ οὐκ ὄντος γίνεται, ὡς ὁ οὐρα νὸς μὴ πρότερον ὤν· ἢ ἐκ τοῦ ὑπάρχοντος ἀλλοιοῦται, ὡς τὸ Νειλῶον ῥεῖθρον ἐξ ὕδατος εἰς αἷμα μετε βλήθη· ἑκάτερα δὲ ἐπὶ τῆς θείας φύσεως ανάρμοστα οὔτε γὰρ ἐξ οὐκ ὄντων παρήχθη ὁ ἀεὶ ἄναρχος, οὔτε ἐξ ὄντων ἐτράπη ὁ ἀναλλοίωτος Λόγος· διὰ τοῦτο δι' ἑκατέρων καὶ τὸ ἄτρεπτον τῆς θεότητος, καὶ τὸ ἀδιαίρετον τοῦ μυστηρίου, ή θεία ὑπεμφαίνουσα Γραφή, τό, Εγένετο, εἶπε· καὶ τὸ, Ελαβεν, ἐκή ρυξεν, ἵνα διὰ μὲν τοῦ προτέρου τὸ ἐνικὸν τοῦ προσ ώπου παραστήσῃ, διὰ δὲ τοῦ ἑτέρου τὸ ἀναλλοίωτον τῆς φύσεως ἐκβοήσῃ. Ζ΄. Εγένετο τοίνυν ὁ Θεὸς Λόγος, τέλειος ἄνθρωπος, οὐ κολοβώσαντος τὴν ἄτρεπτον φύσιν τοῦ ὑπὲρ ἔννοιαν θαύματος· ἀλλὰ πίστει τὸ τοιοῦτο μεμαθήκα μεν, οὐκ ἐρεύνῃ κατελείφαμεν. Καὶ γενόμενος ἄνε θρωπος σώζει τῷ ὁμοιοπαθεῖ τὸ κατὰ σάρκα ὁμόφυλον γένος, ἐκτίσας μὲν τῆς ἁμαρτίας τὸ χρέος τῷ ὑπὲρ ἁπάντων ἀποθανεῖν ὡς ἄνθρωπος, καταργήσεις δὲ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τοῦτ' ἔστι, τὸν διάβολον, ὡς μισοπόνηρος θεός. Τοῦτο νόμου τὸ δυνατὸν ὑπέδειξε διὰ τοῦ πληρῶσαι πᾶσαν δι καιοσύνην· καὶ τῇ φύσει τὴν προτέραν εὐγένειαν ἀπέδωκεν, διὰ τοῦ τιμῆσαι· τῷ ἐνανθρωπῆσαι τὴν ἐκ γῆς παρ' αὐτοῦ διαπλασθείσαν φύσιν. Εις τοίνυν ἐστὶν Υἱός Τριάδα γὰρ ὁμοούσιον προσκυνοῦντες, τέταρτον τῷ ἀριθμῷ οὐκ ἐπεισφέρομεν· ἀλλ' ἔστιν εἷς Υἱὸς ὁ ἀνάρχως ἐκ Πατρός γεννηθείς, δι' οὗ τοὺς αἰῶνας πιστεύομεν γεγενήσθαι· ὁ συν Τοῦτο νόμου τὸ δυνατόν. τοῦ τε νόμου τὸ ἀδύνατον δυνατὸν ὑπέδ. Υιός. εἷς Κύριος,
col. 863–864page 7 of 20
PG 65:863ψας· ὁ ἀχωρίστως τοῦ νοῦ προϊών τε καὶ μένων Δε γος. Εἰ γὰρ καὶ ἐπὶ γῆς ὤφθη, ἀλλὰ τοῦ γεννήσαντος οὐκ ἐχωρίσθη. Οὗτος ἠθέλησε σῶσαι ἐν ἔπλασε, καὶ ἔσωσέ γε, μήτραν οἰκήσας τὴν κοινὴν τῆς φύσεως πύλην· ἦν καὶ τῇ οἰκήσει εὐλογήσας, καὶ τῇ γεν νήσει σφραγίσας, ἔδειξε τῷ ὑπὲρ φύσιν τόκῳ, ἑαυτὸν ὑπὲρ λόγον ἐνανθρωπήσαντα. " αΐδιος τῇ ῥίζῃ κλάδος, ὁ ἀρεύστως ἐκ Πατρὸς ἐκλάμ Η΄. Οὐκ ἄλλος οὖν ὁ Χριστὸς, καὶ ἄλλος Θεὸς, ὁ Θεός Λόγος· δύο γὰρ υἱοὺς ἡ θεία φύσις οὐκ οἶδεν. Ο μόνος Μονογενῆ ἐγέννησεν· ἔνθα γὰρ οὐκ ἔστι συζυγία τῶν τικτόντων, ἐκεῖ οὐχ εὑρίσκεται δυὰς τῶν τικτομένων. Ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ πᾶν γόνυ κάμπτει, ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων. Εἰ δὲ ἄλλος ἐστὶν ὁ Χριστὸς παρὰ τὸν Θεόν Λόγον, ἀναγκαίως ψιλός ἄνθρωπος ὁ Χριστός, κατὰ τὸν τῶν ἐμπλήκτων λόγον. Εἰ δὲ ψιλός ἄνθρωπος ὁ Χριστὸς, πῶς τοῦ κατὰ φύσιν αὐτὸν προτιμή τὰ οὐράνια, καὶ γονυπετεῖ τὴν ἐπωνυμίαν τοῦ ἥττονος; πῶς δὲ ἂν δεξώμεθα τὰς προφητικὰς φωνὰς βοώσας· Ο Θεός ἡμῶν ἐπὶ γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀν θρώποις συνανεστράφη; Οπτασίαν γάρ φησι την κατὰ σάρκα φανέρωσιν· καὶ συναναστροφὴν ὀνομάζει τὴν ἐπὶ καιροῦ μετὰ ἀνθρώπων πολιτείαν, ἐν ᾗ δημοσιεύων ὁ ἄφθονος τὸ παντοδύναμον ἔδειξεν, ὅτι ώς παντοκράτωρ, καὶ δ ἦν ἔμεινε δι᾿ ἑαυτὸν, καὶ δ ἠθέλησε, γέγονε δι' ἡμᾶς. Θ. Εἰ δέ τισι σκανδάλου παραίτια γίνεται τέ σπάργανα, καὶ ἡ ἐν φάτνῃ ἀνάκλισις, καὶ ἡ ἐν χρό νοις κατὰ σάρκα αὔξησις, καὶ τὸ καθευδῆσαι ἐν πλοίῳ, καὶ τὸ κοπιάσαι ὁδοιπορήσαντα, καὶ τὸ πει νῆσαι ἐν καιρῷ, καὶ ὅσα τῷ κατὰ ἀλήθειαν γεγονότι συμβαίνει ἀνθρώπῳ· ἴστωσαν ὡς κωμῳδοῦντες τὰ πάθη, ἀρνοῦνται τὴν φύσιν· ἀρνούμενοι δὲ τὴν φύσιν, οὐ πιστεύουσι τῇ οἰκονομίᾳ· μὴ πιστεύοντες δὲ τῇ οικονομίᾳ, ζημιοῦνται τὴν σωτηρίαν. Εἰ μὲν γὰρ εξωλίσθησεν ἀπὸ γενέσεως κόσμου εἰς τὸν βίον ἄν θρωπος, ἑτέραν παρὰ ταύτην φύσεως βαδίσας ὁδὸν, δεικνύτωσαν οι φιλόνεικοι, καὶ τότε τοὺς οἰκείους ὑφαινέτωσαν λήρους. Εἰ δὲ αὕτη τῆς κοινῆς φύσεως ἡ ἀρχὴ, ὁ δὲ Θεὸς Λόγος κατὰ ἀλήθειαν γέγονεν ἄνο θρωπος, τοῦ χάριν, συνομολογοῦντες τὴν φύσιν, σκώ πτουσι τὰ πάθη; Θάτερον οὖν ἑκατέρων ἐπιλεξάσθω σαν· ἢ ἐπαισχυνόμενοι τὰ πάθη, ἀρνείσθωσαν τὴν φύσιν, καὶ τὰ Μανιχαίων φρονοῦντες τοῖς ἀσεβέσι συντετάχθωσαν· ἢ εἰ προσίενται τὸ ἐκ τῆς ἐνανθρωπήσεως κέρδος, ὁμολογοῦντες τὴν φύσιν, μή Αἰσχυνέσθωσαν τὰ τῇ φύσει συμβαίνοντα πάθη. Θαυμάζω δὲ καὶ τὴν φρενοβλάβειαν τῶν κενάς ὁδοὺς ἀπάν της ἀνατεμνόντων. Ἐγὼ γὰρ ἕνα εἰδώς τε καὶ δια δαχθεὶς εὐσεβῶς Υἱόν, μίαν ὁμολογῶ τὴν τοῦ σαρχω Κενάς. καινές.
col. 865–866page 8 of 20
PG 65:865θέντος Θεοῦ Λόγου ὑπόστασιν· ἑνός τε ὄντος τοῦ τε τὰ πάθη ὑπομείναντος, καὶ τοῦ τὰ θαύματα τελε σιουργήσαντος, τοῦ χάριν, τὰ θειότερα σιωπώντες, τὰ ἥττονα κωμῳδοῦσιν; Ἵνα γὰρ πιστώσεται ὅτι Θεὸς ὢν καὶ Λόγος ὑπάρχων, καὶ μείνας δ ἦν, γέγονε σάρξ, καὶ βρέφος, καὶ ἄνθρωπος, μηδεμιᾶς τροπῆς τὸ μυσ στήριον ὑβριζούσης, ὁ αὐτὸς καὶ θαυματουργεί, καὶ πάσχει, διὰ μὲν τῶν σημείων τὸ εἶναι ὁ ἦν αἰνιττόμενος, διὰ δὲ τῶν παθῶν τὸ γενέσθαι 8 έμπλασε πιο στούμενος. Ένα τοίνυν καὶ τὸν αὐτὸν ἀϊδίως τε καὶ ἐπ' ἐσχάτων σαρκωθέντα ὁμολογοῦμεν Υἱόν, μηδὲν ἐπεισάγοντες τῇ φύσει νόθον· οὐδὲν γὰρ περιττὸν ἐν τῷ θρόνῳ. Γ. Αλλά πάντως ἐκεῖνο τὸ πολυθρύλλητόν μοι ἐροῦσι, πλέκοντες συλλογισμοὺς ἀράχνης ἀσθενεστέρους. Εἰ ἡ Τριάς, φησίν, ὁμοούσιος, ἡ Τριὰς ἀπα θής· ὁ δὲ Θεὸς Λόγος ἐν τῇ Τριάδι ὁρᾶται· καὶ ὁ Λόγος ἄρα ἀπαθής. Εἰ δὲ ὁ Θεὸς Λόγος ἀπαθὴς, εύ ρεθήσεται ὁ σταυρωθείς ἕτερος παρὰ τὸν Θεὸν Λόγον τὸν ἀπαθῆ. Οὕτως ἱστὸν ἀράχνης ὑφαίνουσιν οἱ ταῦτα λέγοντες, καὶ καθ᾽ ὑδάτων γράφουσιν οἱ τὰ κενὰ ταῦτα μελετῶντες προβλήματα. Φάσκοντες γὰρ εἶ " και σοφοὶ ἐμωράνθησαν, καὶ ἐσκοτίσθη ἡ ἀσύνετος αὐτῶν καρδία. Δημῶν γὰρ ὀφθαλμὸς ἡλίου ἀκτῖνας καθαρῶς οὐ δέχεται, καὶ ἀσθενοῦσα διάνοια ". πίστεως οὐ προσίεται ὕψος. Τί τοίνυν φαμὲν ἡμεῖς; ὅτι κατὰ τὸν λόγον τῆς θεότητος ή Τριὰς ὁμοούσιος ἐστι καὶ ἀπαθής. Οὐδὲ γὰρ φάσκοντες αὐτὸν πεπονθέναι, τῷ λόγῳ τῆς θεότητός φαμεν αὐτὸν πεπονθέναι· ἀνεπίδεκτος γὰρ ἡ θεία φύσις παντὸς πάθους ἀλλ' ὁμολογοῦντες τὸν Θεὸν Λόγον τὸν ἕνα τῆς Τριά ἕως σεσαρκῶσθαι, διδόαμεν τὴν αἰτίαν τοῦ νοεῖν τοῖς μετὰ πίστεως ἐρωτῶσι δι' ὅ ἐσαρκώθη. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ βούλετο Θεός Λόγος καταργῆσαι τὰ πάθη, ὧν πέρας ἦν ὁ θάνατος, προσίεσθαι δὲ πάλιν τὰ πάθη ἡ ἀνόλε θρος φύσις οὐχ οἷα τε ἦν· εἰ γὰρ πᾶν πάθος στάσις ἐστὶ καὶ μάχη τῶν συνθέτων, περὶ δὲ τὸ ἄϋλον καὶ μόνον οὐδεμία σύνθεσις· οὐκ ἄρα ἐκεῖ ἔφθανε πάθος, ἔνθα οὐδὲ σύνθεσις τυγχάνει. Βουληθεὶς τοιγαροῦν τὰ.. τυραννοῦντα τὴν λογικήν σάρκα πάθη καταργῆσαι, καθὰ προέφημεν, ὧν ἀκρόπολις ὑπῆρχεν ὁ θάνατος, σαρκοῦται ἐκ Παρθένου, ὡς οἶδεν ὁ Θεὸς Λόγος, καὶ σχηματίζεται ὡς ἄνθρωπος· τοῦτο γὰρ ηὐδόκησε καὶ κενοῖ ἑαυτὸν ἐν δούλου μορφῇ, μηδεμίαν τῆς θεό τητος περιγραφὴν ὑπομείνας· καὶ οὕτω σώζει πᾶν τὸ ἀνθρώπινον γένος, ἐν τῇ σαρκὶ μὲν αὐτοῦ καταργήσας τὰ πάθη, φυλάξας δὲ αὐτοῦ ἀπαθὴ τὴν θεό τητα. ΙΑ'. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Γαβριὴλ εὐαγγελιζόμενος τὴν τοῦ τεχθέντος αὐθεντίαν καὶ δύναμιν, ἐβόα πρὸς τὴν Μαριάμ· Αὐτὸς γὰρ, φησὶ, σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἀνομῶν αὐτῶν. Λαὸς δὲ οὐκ ἂν εἴη ἀν Οὕτως. Οντως.
col. 867–868page 9 of 20
PG 65:867ἁμαρτημάτων ὁ μετὰ φθορᾶς εἰσπηδήσας εἰς τὸν βίον, καὶ τὴν ἀρχὴν τῆς γενέσεως οὐκ ἐσχηκὼς ἀκατο ηγόρητον, ἀλλὰ ἀναγκαίως ὁ αὐτὸς Θεός τε ὧν καὶ ἄνθρωπος, οὐ διαιρούμενος εἰς δύο, ἀλλὰ μένων είς, διὰ μὲν τοῦ ἐκ γυναικός γεννηθήναι, δεικνὺς ὅτι ἄν θρωπος, διὰ δὲ τοῦ ἀσυνδυάστως, καὶ φυλάξει την τεκοῦσαν Παρθένον, μαρτυρούμενος ὅτι ἔστι Θεός. Εσωσε τὸν κόσμον Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, ἐλθώνἐπὶ γῆς καὶ τοῖς ἀνθρώποις συναναστραφείς. Εἰ δὲ ὁ Χριστὸς ψιλός ἐστιν ἄνθρωπος, καὶ οὐκ αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος, πῶς ἔχτισε τὰ πάντα ἐν ἀρχῇ τότε οὐκ ὤν; Εἰ γὰρ μεταγενέστερος τῆς δημιουργίας ὁ ἄνθρωπος, εὔδηλον ὡς τοῖς πρὸ αὐτοῦ τὴν γένεσιν οὐκ ἐχαρίσατο ὁ Χριστός, οἷα δὴ μεταγενέστερος προαχθείς ὡς ψιλὸς ἄνθρωπος. Πῶς οὖν Παῦλος ἐβόα· Εἰς Κύ ριος Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, δι' οὗ τὰ πάντα; Εἰ γὰρ διὰ Χριστὸν τὰ πάντα, εύδηλον ότι Χριστὸς Θεός ἐστι Λόγος, τοῦ εὐαγγελιστοῦ βοῶντος· Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο. Εἰ τοίνυν ὁ εὐαγγελιστὴς βοᾷ, ὅτι διὰ τοῦ Λόγου τὰ πάντα ἐγένετο, καὶ ὁ Παῦλος τοῦτο ἑρμηνεύων λέγει, Εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δε οὗ τὰ πάντα· εὔδηλον ὅτι Χριστὸς Θεός ἐστι Λόγος, θρώπου, ἀλλὰ Θεοῦ· οὐδ᾽ ἂν ἀπαλλάξεις τὸν κόσμον Έσωσε, κ. τ. λ. ἔσωσε την λαὸν αὑτοῦ· τίς; Ἰησοῦς. δ ΙΒ'. Εἰ δὲ προφέροιεν τὰς ἐν ταῖς· θείαις Γραφαῖς φωνάς, ἐν οἷς κέκληται ἄνθρωπος, τοῦ Πέτρου λέ Ο γοντος· Ἰησοῦν τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ ἄνδρα καὶ τοῦ Παύλου λέγοντος, Ἐν ἀνδρὶ ᾧ ὥρισε, πίστις παρασχών· καὶ αὐτοῦ τοῦ Δεσπότου περὶ ἑαυτοῦ λέ γοντος· Τί με ζητεῖτε ἀποκτεῖναι ἄνθρωπον; ἔστω σαν ὡς ἢ διὰ νοθείαν ἀπελείφθησαν τῆς Γραφικής ἐννοίας, ἢ διὰ πονηρίαν πρὸς τὴν ἑαυτῶν μοχθηρίαν διαστρέφουσι τὰ καλῶς γραφέντα. Καὶ ἄνθρωπος γάρ ἐστι κατὰ ἀλήθειαν ὁ Χριστός· ἀλλὰ τοῦτο γέ γονεν, οὐ πρότερον ἂν εἰ μὴ μόνον Θεός. "Ωσπερ γὰρ Θεὸς οὐ κτιστὸς, οὕτως ὁ αὐτὸς καὶ ἄνθρωπος οὐ φανταστός· καὶ ὥσπερ τῷ Πατρὶ κατὰ τὴν θεότητα ὁμοούσιος, οὕτως ὁ αὐτὸς καὶ τῇ Παρθένω κατὰ τὴν σάρκα ὁμόφυλος, πανταχοῦ τῆς ἀληθείας τοῦ μυστηρίου προλαμπούσης, καὶ πάσης ἀπάτης σχολαζούσης. Εἰ δὲ μὴ ἔτεκε Θεὸν ἡ Παρθένος, οὐδὲ πολλοῦ θαύμα Ο τος ἀξία ἡ ἄφθορος· πολλαὶ γὰρ καὶ ἄλλαι γυναίκες ἐκαρποφόρησαν τῷ βίῳ δικαίους. Εἰ δὲ προφητῶν γλῶσσαι τὸ ἄῤῥητον προσαυλίζουσαι μυστήριον, βοῶσιν· Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἔξει, καὶ τέ ξεται υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Έμε μανουήλ ὁ ἑρμηνεύων ὁ Γαβριήλ, φάσκει, Μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός· τοῦ χάριν, διὰ τὴν τοῦ τεχθέντος συγ κατάβασιν, τὴν δόξαν τῆς τεκούσης περικόπτουσι; Αλλ' ἀντιτιθέασι πάντως τοῦτο· Πᾶν τὸ τικτόμενα, φασίν, ὁμόφυλον ὑπάρχει τῇ τικτούσῃ· εἰ τοίνυν ἄν Ανδρα. ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἀπο δεδειγμένον εἰς ὑμᾶς,
col. 869–870page 10 of 20
PG 65:869θρωπος ἡ τεκοῦσα, ἄνθρωπος ἀναγκαίως καὶ ὁ τε χθείς. Ευλόγως φατέ, ὦ οὗτοι· ἀλλὰ τὸ ὁμόφυλον τίκτει ἡ ὠδίνουσα, ὅταν κατὰ φύσιν προβαίη ο τόκος" φυσικοῦ δὲ τόκου τὸ προοίμιον φθορά, ἐπειδὴ καὶ μίξις προηγείται τῆς φθορᾶς· ἐνθάδε δὲ τῆς ὕβρεως ταύτης, οὐδὲ ἔννοια, ἀλλὰ ἐσχεδιάσθη ὑπὲρ λόγον τὸ θαῦμα· ὅπου ὑπὲρ φύσιν ὁ τόπος, ἐκεῖ ὁ τεχθεὶς, Θεός. Ομολογοῦμεν τοίνυν τὸν αὐτὸν, καὶ τὸν κόσμον παραγαγόντα, καὶ τὸν νόμον δεδωκότα, καὶ ἐν προ φήταις ἐμπνεύσαντα, καὶ ἐπ' ἐσχάτων σαρκωθέντα, καὶ τοὺς ἀποστόλους εἰς σωτηρίαν ἐθνῶν τε καὶ λαῶν ἁλιεύσαντα. Γ. Φύγωμεν οὖν τοὺς θολεροὺς καὶ βορβορώδεις τῆς ἀπάτης ρύακας, τὰς θεομάχους λέγω αἱρέσεις τὴν ᾿Αρείου μανίαν διαιροῦσαν τὴν ἀμέριστον Τριάδα τὴν Εὐνομίου τόλμαν, περικλείουσαν τῇ γνώσει την ἀκατάληπτον φύσιν· τὴν Μακεδονίου λύσσαν, χωρίζουσαν τῆς θεότητος τὸ ἀχωρίστως ἐκπορευόμενον Πνεῦμα· καὶ τὴν νεότευκτον ταύτην καὶ καινὴν βλασ φημίαν, τὴν τὸν Ἰουδαϊσμὸν κατὰ πολὺ εἰς βλασφημίαν νικῶσαν. Οἱ μὲν γὰρ τὸν ὄντα Υἱὸν ἀθετοῦσι, ζημιοῦντες τὴν ρίζαν τοῦ κλάδου· οἱ δὲ τῷ ὄντι καὶ ἕτερον επεισάγουσι, στηλιτεύοντες ὡς πολύγονον τὴν ἀκήρατον φύσιν. Εἴπωμεν οὖν μετὰ Παύλου Χρι στός ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφό τερα ἔν. Ἰουδαῖον γὰρ καὶ Ἕλληνα διὰ τοῦ βαπτίσματος εἰς ἕνα καινὸν ἔκτισεν ἄνθρωπον, ἑνώσας τῇ δυνάμει τὰ τῆς πολιτείας διεστώτα. Φριττέτωσαν τὴν κατάκρισιν οἱ νεωτεροποιοὶ εἰς ἀσέβειαν· εἴ γε τὰ μὲν διεστῶτα εἰς συμφωνίαν ἡνώθη, ὁ δὲ ἑνώσας εἰς δυάδα, τό γε ἐπ' αὐτοῖς, διηρέθη. ΙΔ'. ᾿Αλλὰ λοιπὸν τὸ μῆκος τῶν λόγων παρεῖς, ἐπὶ τὴν συντομίαν ἐλεύσομαι τοῦ ὀρθοῦ δόγματος. Εἴ τις θέλει γνῶναι κατὰ ἀλήθειαν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ εἷς καὶ μόνος Υιός, ὁ πρὶν τὸν ᾿Αβραὰμ γενέσθαι ῶν, καὶ ἐπ' ἐσχάτων προκόψας σοφίᾳ καὶ ἡλικίᾳ κατὰ σάρκα (ἔχει γὰρ ἀεὶ ἡ θεότης αὐτοῦ τὸ τέλειον)· ἐρω τάτω Παῦλον, καὶ αὐτὸς βροντήσει τὴν εὐσέβειαν, δεικνὺς ὅτι καὶ ἐξ Ἰουδαίων προελθὼν τὸ κατὰ σάρκα Θεός υπάρχει προαιώνιος. Φάσκων γὰρ περὶ τῶν Ἰουδαίων, καὶ σεμνύνων τὸ ἀχάριστον καὶ θεομάχον ἔθνος διὰ τὴν ρίζαν τὸν Ἀβραὰμ καὶ τὸ σπέρμα τὸν Δεσπότην Χριστόν, οὕτως λέγει· @ν, φησὶν, ἡ υἱοθεσία. Εδός γὰρ Θεὸς ἐν προφήταις· Υἱὸς πρωτότοκος μου Ισραήλ· καὶ ἡ δόξα [μου] ἄμετρον γὰρ προσώδευε δόξαν τοῖς τροφοφορουμένοις τὰ ἐπάλληλα θαύματα· καὶ αἱ διαθῆκαι, αἱ πρὸς τὸν ᾿Αβραὰμ τὸ πλῆθος καὶ τὴν εὐλογίαν παρεγγυῶσαι· καὶ ἡ νομο θεσία, ἡ ἐν ὄρει δακτύλῳ Θεοῦ γραφεῖσα· καὶ αἱ επαγγελίαι, ἤ τε γῆ τῆς Παλαιστίνης, καὶ τὸ διὰ
col. 871–872page 11 of 20
PG 65:871ὧν οἱ πατέρες, οἱ ἐν τῇ νυκτὶ τῆς πλάνης ἀνατείλαντες, ὡς πίστεως φωστήρες· καὶ ἐξ ὧν ὁ Χριστός. Καὶ οὐκ ἔστη μέχρι τούτων Παῦλος· οὐδὲ γὰρ ἀφ' οὗ ὁ ἐκ Μαρίας τόκος, ἔκτοτε τοῦ ἀνάρχου Λόγου ἡ ύπαρξις, ἀλλ' εὐθὺς ἐπήγαγε τὸ, κατὰ σάρκα, ἵνα ύποσημαίνηται τὴν κατὰ σάρκα φανέρωσιν, ἀλλ᾽ οὐ κατὰ τὴν θεότητα γέννησιν. Τίς μὲν οὖν ἐστιν οὗτος ὁ Χριστὸς ὁ ἐκ Παρθένου γεννηθείς, ὁ ἐν σκη λαίῳ χωρηθεὶς, ὡς οἶδεν, ὁ ἐν φάτνῃ ἀνακληθείς ὁ τῷ χρόνῳ κατὰ σάρκα αὐξήσας, ὁ μέχρι τῶν κατω τάτω τῆς γῆς καταβὰς, ὁ πάντα τὰ τῆς σαρκὸς ὑπομείνας, ἵνα πιστώσηται, ὅτι κατὰ ἀλήθειαν γέγο νεν ἄνθρωπος, ὁ οὐκ ἄλλος ὢν παρὰ τὸν καταβάντα, ἀλλ' αὐτὸς ὢν καὶ ὁ καταβὰς, καὶ ἀναβάς· οὐ γὰρ ἀνέβη πρότερον, ἀλλὰ κατέβη, οἷα δὴ οὐκ ἐκ προχο πῆς Θεὸς, μὴ γένοιτο, ἀλλὰ δι' εὐσπλαγχνίαν ἄνθρωπος· τούτου γὰρ ἐδεόμεθα· μὴ παρ' ἐμοῦ μάθῃς παρ' ἄλλου τινός, ἀλλὰ παρὰ Παύλου τοῦ παρὰ Πα τρὸς ἐν ἀποκαλύψει μαθόντος τὸν Υἱὸν, καὶ φάσκοντος. Ὅτε δὲ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς ὁ ἀφορίσας με ότι κοιλίας μητρός μου, καὶ καλέσας διὰ τῆς χάριτος αὐτοῦ, ἀποκαλύψας τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ἐν ἐμοί. Οὗτος γάρ σε διδάξει ἀληθῶς, τίς ἐστιν ὁ Ἰησοῦς ὁ Χρι στὸς, βοῶν· Ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα, ο ὢν ἐπὶ πάντων Θεὸς εὐλογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας. Ποίαν παρεΐσδυσιν συκοφαντίας οὐκ ἀποτειχίζει τὰ Παύλου βήματα τοῖς φιλολοιδόροις; Εἶπεν αὐτὸν Χριστόν, ἵνα δείξῃ ὅτι κατὰ ἀλήθειαν γέγονεν ἄνω θρωπος· εἶπεν αὐτὸν ἐξ Ἰουδαίων τὸ κατὰ σάρκα, ἵνα δείξῃ ὅτι οὐκ ἀφ' οὗ ἐσαρκώθη Έκτοτε μόνον ὑπάρχει· εἶπεν αὐτὸν ὄντα, ἵνα ἄναρχον βροντήσει εἶπεν αὐτὸν ἐπὶ πάντων, ἵνα τῆς κτίσεως Δεσπότην κηρύξῃ· εἶπεν αὐτὸν Θεὸν, ἵνα μὴ πρὸς τὰ πάθη καὶ τὸ σχῆμα δελεασθέντες, τὴν ἀνώλεθρον αὐτοῦ ἀρνη σώμεθα φύσιν· εἶπεν αὐτὸν εὐλογητὸν, ἵνα ὡς παν τοκράτορα προσκυνήσωμεν, ἀλλ᾽ οὐχ ὡς σύνδουλον συκοφαντῶμεν· εἶπεν αὐτὸν εἰς τοὺς αἰῶνας, ένα δείξῃ ὅτιπερ ὁ λόγῳ τούτους δημιουργήσας, αϊδίως ἐν αὐτοῖς θεολογεῖται. σπέρματος τοῦ ᾽Αβραὰμ εὐλογηθῆναι πάντα τὰ ἔθνη λατρεία, δι' ἧς Θεῷ ἐλάτρευον ΙΕ'. Ἔχοντες οὖν τὸν Χριστὸν καὶ ὄντα Θεόν, καὶ εὐλογητὸν, αὐτῷ προσκυνήσωμεν λέγοντες πρὸς τοὺς ἑτεροδόξους· ΕΙ τις Πνεύμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ. Ἡμεῖς δὲ νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν· διὸ καὶ προσδεχόμεθα τὴν δόξαν τοῦ μετ γάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὃς ἀποδώσει τοῖς μὲν εὐσεβοῦσι τὰ τῆς δόξης ἔπαθλα, τοῖς δὲ ἀθετοῦσι τὰ τῆς τόλμης επίχειρα. Ταῦτα δὲ πρὸς τὴν ὑμετέραν ἐπεστείλαμεν ἀγάπην, ἐκ τῶν ὑμετέρων προτραπέντες λιβέλλων, ὧν πρὸς ἡμᾶς διεπέμψασθε, φήσαντες λυμεώνας τινας καὶ τε Κατὰ τὴν θεότ. τὴν κατὰ θεότητα. Εν Ανακληθείς. ανακλιθείς.
col. 873–874page 12 of 20
PG 65:873ρατολόγους άνθρωπους ἑαυτοὺς ἐπεισφρῆσαι τῇ ὑμε. τέρα χώρα βουλομένους διὰ πονηρῶν γραμμάτων καὶ τῶν ἀντιθέσεων τῆς ψευδωνύμου γνώσεως διαστρέφειν τὸ ἁπλοῦν καὶ ἀμαγγανευτον τῆς ὀρθο δόξου πίστεως κάλλος· ἀλλὰ τὰ τοῦ μακαρίου Παύλου καὶ πάλιν φημὶ πρὸς ὑμᾶς· Βλέπετε μή τις ὑμᾶς ἔσται ὁ συλαγωγῶν διὰ τῆς φιλοσοφίας καὶ κει τῆς ἀπάτης κατὰ τὴν παράδοσιν τῶν εἰκαιο βούλων ἀνθρώπων, καὶ οὐ κατά Χριστόν. Θεμέ λιον γὰρ ἄλλον οὐδεὶς δύναται θεῖναι εὐσεβοῦς πίστεως παρὰ τὸν κείμενον, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χρι στός. Στήκετε τοίνυν ἐν ἑνὶ πνεύματι, μια ψυχῇ συναθλούντες τῇ πίστει τοῦ Εὐαγγελίου· καὶ μὴ πτυρόμενοι ἐν μηδενὶ ὑπὸ τῶν ἀντικειμένων, ἀλλὰ φυ λάττοντες τὰς παραδόσεις ἂς παρελάβετε τῶν ἁγίων καὶ μακαρίων Πατέρων τῶν ἐν Νικαίᾳ τὴν ὀρθόδοξον πέστιν ἐκθεμένων, καὶ τῶν περὶ τὸν ἅγιον καὶ μα κάριον Βασίλειον καὶ Γρηγόριον. καὶ τῶν λοιπῶν τῶν αὐτοῖς ὁμοφρόνων, ὧν τὰ ὀνόματα ἐν βίβλῳ ζωῆς. ἐμοὶ προσαγορεύομεν. Πᾶσαν τὴν σὺν ὑμῖν ἀδελφότητα ἐγώ τε καὶ οἱ σὺν

Letter IIIEpistola III

col. 875–876page 13 of 20

te, quod in anima sapit, ostendat, omnia subjecta ad Armenios epistolæ capitula abjiciens et calcans, utpote diabolicæ insaniæ inventiones et constituta, et omnia anathemate digna esse judicans: ut de viro hoc verum scientes qui hic sunt omnes, jam indiscretam confidenter cogitationem ad illuın ba beant. Nec enim oportet, religiosissime, sicut et ipse nobis conscnties, eos despicere qui sine causa lædentur, ad deteriora impetum habentes; sed plu rimam facere rationem eoruin qui scandalizantur, ut indiscretio extendatur in omnes cum concordia borrescentes maxime terribilissimam illam in Evangeliis condemnationem, quæ pro uno humilium scandalizato ** infertur audentibus vel despicienti tiam. Ad quid vero dico? Quod multi inclamant rejicere; confidenti voce et non erubescenti fron hic religiosissimum Edessenorum episcopum Ibam, non solum clerici quidam Edesseni et monachi, sed enim etiam primates et clari militia, quibus jectæ fidei calidus zelus accenditur, quod tantum diligit Nestorii insaniam, ut et quædam capitula quæ supposui scripto a nobis ad Armenios tomo, e! direxi tuæ reverentiæ, quæ sunt stulta et profana et omni plena impietate, transferret voce Syrorum, et transmitteret ubique; ut multis simpliciorum inconsiderato auditu læsionem perniciosorum sus cipientibus, persuaderet ita sapere sicut abdica Aum est Dei Ecclesiæ. Quæ quando per lectionem cognoveris, festinare digneris cum omni alacritate cum compellere tomo quidem scripto ad Armenios subscribere; vaniloquium vero, magis vere mon striloquium, vel quod est verius dicere, Judaicam impietatem capitulorum illorum condemnantem viva voce, et salva manu anathematizare de mentiam. Flagitium enim est, virum non manifeste ostendi, qualis est. Si quidem enim capitulorum illorum, quod non credo, morbum habeat, defen dat; si adest instabilibus cogitationibus fidei vel verborum tenor, quomodo duos dicit filios, unum quidem ante sæcula, alterum vero in ultimis? Vel quomodo Christus alter præter Deum Verbumi? Vel quomodo super terram visum, et hominibus conversatum calumniatur purum aliquem, sicut unum ex coitu natis, sed non ipsum qui est sine principio et increabilis, ad quem non æstimabitur alter, secundum prophetam "? Si enim et visus est carne; sed ille erat incarnatus, qui omni qui dem principio superior, omni vero passione liber, omni vero translatione et immutatione alienus; qui ex Patre splenduit super sensum, et ex Virgine ortus est super rationem; qui hoc quod est crea bile, in deitate non admittit; et hoc quod est phan tasiæ, in carne rejicit: qui secundum veritatem et Deus est, et factus est homo: et illud quidem quod erat, permansit; hoc vero quod factum est, salvum fecit. Hic igitur est unus Filius unigeni Lus 1. Sed non ita quidam perversa mente el cogi tationis dementia capitulorum istorum genitores facti, impiorum abortivorum et sibi perniciosorum patres apparuerunt. Deinde si memoratus commi nister Ibas cognoscit ea quæ ad destructionem le gentium et audientium evomita sunt capitula, sicut et arbitror eum prudentem constitutum, et a patc ritia divinis Scripturis nutritum; abominari ea et bus. Si enim beatus Paulus exempla bonorum ope rum sacerdotes esse legitime statuit "; quomodo non magis fidei auctores et doctores, sine qua pla cere impossibile est? Nam aliæ quædam virtn tes, utpote ex moribus perfectionem accipientes, naturam habent ad emendationem doctricem; files vero sola quæ est natura et ratione superior, utpote buic propinquans quod semper est natura intelligibile et inoccupabile, deprehensione et omni virtute melior est, per hoc solum cedens charitatį, quod qui creditur Deus, propter solam charitateın homo factus est. Rogo igitur studium adsit effe ctum. Cognosce enim, religiosissime, quod non alii cuidam gratificabitur memoratus episcopus Ibas, obsecundans præsenti epistolæ, quantum sibi ipsi. Ilabebit enim non solum eos qui nunc de ipso dubitant, mirantes eum, sed enim etiam sanctissi mum nostrum patrem presbyterum et archiman dritam Dalmatium nimium honorantem et miran tem; si vidgat sapientem ca quæ piæ fidei sunt. Modo enim, utpote super aliis eo vulgato, memo ratus sanctissimus propter charitatem non medio criter laceratur, quod ii qui debent in divinioribus prædicare, in adversis accusantur, sive zelo dicen tium, sive invidia criminantium. Propter quod et Theodotum reverendissimum nostræ Ecclesiæ dia conum, ad tuam cum chartis reverentiam direxi, ut cognoscas, religiosissime, quod non contempli bilem, sed studiosam existimo causæ perfectionem. Proclus episcopus Constantinopolitanus, Joanni An tiocheno. Dicentes autem iterum passibilem Deum, id est, Christum, confitemur cum non esse passuin co quod est sed co quod factum est, 7. ** llebr. x1, 7. ** Baruch 1, 38. 47 ibid. 36. * Matth. xv:11, 6. Multi inclam. Hæc recitantur in collat, 5 ejusdem concilii CP. I. c. pag. 104. Salva manu. Codex Paris. sua manu. Al. sana m. Vel verborum. Idem codex non habet vel. Hic igitur, etc. Hic item locus recitatur in modo laudata collat. 5, 1. c. HARDUIN. Ilujus epistolæ fragmentum exstat apud Fa Tit. II, cundum Hermianensem lib. 1, cap. 1, pag. 405, b. edit. Paris., et apud Liberatum diaconum in Brevin rio cap. 10, p. 46, edit. Garner. Passibilem D. Ita Facundus et Liberatus. Al Riccardus legit impassibilem. Eum non esse, etc. Hunc locum ita effert Li beratus. Facundus vero, eum non eo passum quod erat, sed quod factum est. Quem in locum videas

Letter VIEpistola VI

col. 877–878page 14 of 20

id est, propria carne. Et ita prædicantes nullo modo non autem nos solum, sed etiam Christianos popu fallimur: quoniam quidem et unum ex Trinitate secundum carnem crucifixum fatemur, et divinita tem passibilem minime blasphemamus. Joannes Antiochenus episcopus Proclo. Tomum qui ad Armenios factus est, a reverentis simo nostro filio diacono Theodosio qui dignus est tuis dispositionibus ministrare, ob eam quæ inest ei super ætatem diligentiam, et petivimus et cum omni delectatione ejus fecimus mentionem. Faciebat autem nobis delectationem non pulchritudo compositionis sola, neque argumentorum multitudo contra utramque partem adversantium pertractata, quantum ipsa sacrorum dogmatum cautela simul et pietas. Pictas quidem, quia regalem divina rum Scripturarum viam in his quæ dicebantur, verbum veritatis recte confitens, pergebas, non sine testimoniis Scripturæ præsumeus aliquid ex pote state propria prædicare: cautela vero, quia cum divinis Scripturis etiam Patrum dicta, ad proban dum quæ dicebantur, proponebas. Joannes Antiochenus episcopus et Orientis synodus, Proclo Constantinopolitano. Nimis animæ nostræ vulneratæ sunt, quia non solum nos viventes tales calumnias ab his qui conturbare volunt Ecclesias, continue sustinemus sed et qui bene de vita profectus est B. Theodorus, et qui quinque et quadraginta annis clare in do ctrina præfulsit, et omnem hæresim expugnavit, et nullam alicubi detractionem ab orthodoxis in vita suscipiens, post longi temporis hinc disces sum, et post multa certamina, et post decem millia libros adversus errores scriptos, et postea quam in conspectu sacerdotum et imperatorum el populorum probatus est, periclitatur quæ hæreti corum sunt sustinere, et illis proximus prædi cari. llæc nos confusione et turbis compleverunt Garnerium pag. 56, Edidit Riccardus, eum non esse passum quod est, sed quod factum est. Mox Libera ins. fallemur: quod minus placet. Divinitatem. Ita Liberatus. Sed Facundus, deitatem. Hujus item epistolæ fragnientum servavit mobis Facundus lib. 1, cap. 1, pag. 405, c. 192) Theodosio. Riccardus ex cod. Vat. Theodoto. Et mox, ejus dispos. Sed Veneta Facundi editio ad retustissimum codicem Veronensem exacta consona est Sirmondianæ. Et petirimus, et cum omni delectatione. Ita Sirmondus, consentiente codice Veronensi. At Riccardus, expetivimus et cum omni dilectione: apud quem paulo post, quanta ipsa. Minus recte omnia, ut videtur. Regalem viam. Sic recte codex Veron. quam quidem lectionem confirmat sequens verbum pergebas. In editione Sirmond. deest viam et Ric carius mendose, regulam - pergebas. Exstat apud Facundum lib. vii, cap. 1, pag. 639, c. Detractionem. Ita Riccardus ex cod. Vat. At Sirmondus, detrectationem. Paulo ante Riccard. los, qui hæc cognoscentes nullatenus sine turba ecclesiasticas celebrationes impleri permittunt sed adversum nos seditiones faciunt, nec usque ad auditum passi suscipere quod adversus dormientes patres meditantur anathema, et decem millia mala adversum nos minantur, si quid ab aliquo fuerit tale præsumptum. Sciat autem et hoc tua sanctitas, quia scripturas antiquorum doctorum Ecclesiæ re quirentes, decem millia talia et his similia inveni mus, qualia quidam malo more ex libris Theo dori colligentes, et corpus reliquum abscin dentes, tuæ obtulere sanctitati. Etenim apud ma gnum martyrem Ignatium, qui secundus post Petrum apostolorum primum, Antiochena sedis ordi navit Ecclesiam; et apud beatissimum Eustathium, qui sanctorum Patrum qui apud Nicæam congregati sunt, primus exsistens fidem orthodoxam confir mavit; et apud sanctissimum et beatissimum Atha nasium, qui millia millium certamina pro evange licis dogmatibus passus est; ad hæc autem et apud Basilium et utrumque Gregorium qui ejusdem sen lentiæ fuerunt; et apud beatissimum Flavianum, Diodorum et Joannem, qui clara lumina Orientis fuerunt totius: rursum autem et apud beatissimum Ambrosium qui omnes partes Hesperias illustravit; et apud beatissimum Amphilochium probatissimum doctorem 2): nec non et apud beatum Atticum tuum patrem, et apud probatissimos alios decem millia, ne singulos percurramus, consona decerptis his capitulis invenimus: quibus anathematizatis, necesse est ct ea quæ a prædictis Patribus sunt dicta, complecti. Et quis de cætero ejusmodi no minis adsit doctrinis, sic admirabilibus et fa mosissimis viris post mortem damnatis? Non no strum ergo est, gloriosis eorum qui præcesserunt opinionibus insultare, neque judicare eos qui ho norate defuncti sunt, sed solius judicis vivorum et mortuorum. sed etiam hac, qui. Theod. Errores. Riccardus, hæreses. Hæreticorum sunt· et illis proximus. Ric cardi lectionem retinemus. Vox item proximus legi tur in cod. Veron. Sed Sirmondus omittit sunt, et habet primus. Non bene. Mox vero cum Riccardo legimus Hæc nos compleverunt. Neque aliter codex Veron. At Sirmondus, Hac. Theodort. Sirmondus, B. Theodori: qui mox habet reliquum, prout edidimus. Riccardus vero, aliquod. Antiochena. Ita rescripsimus cum Sirmondo, pro Antiochiæ apud Riccardum. Probatissimum. flanc vocem præterit Riccar dus, quam sumpsimus ex Sirmondo. Ejusmodi nominis. Ista omittit Sirmondus, a Riccardo ex cod. Vat. exhibita. Hæc vero et quæ sequuntur usque ad finem, refert denuo Facundus lib. vi, cap. 5, pag. 662. his verbis: Et quid de cætero nominis adsit doctrinis, sic admirabilibus et famosissimis viris post mortem damnatis? Non meum ergo est, etc. Hinc reformandus prior locus apud Sirinondum, ubi babetur, IN sic admirab., quam recte omittit Riccardus. pr

Letter XIEpistola XI

col. 879–880page 15 of 20
Epistola IIIEpistola IVEpistola VEpistola VIEpistola IXEpistola VIIEpistola VIIIEpistola X
PG 65:879ΕΠΙΤΣΟΛΗ Θ. Τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Κυρίλλου ἐπισκόπου τῆς Ἀλεξανδρείας Πρόκλῳ ἐπισκόπῳ Κωνσταντινουπόλεως· περὶ Θεοδώρου τοῦ Μοψουεστίας αἰτοῦντος αὐτὸν ὥστε μὴ συγχωρῆσαι ἀναθεματισθῆναι αὐτὸν ὡς αἴτιον τοῦτο ταραχῆς για μενον.

Letter XIIEpistola XII

col. 881–882page 16 of 20
PG 65:881ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΓ'. Αντίγραφαν συνοδικοῦ γράμματος. Πρόκλος Δόμνῳ ἐπισκόπῳ τῆς ᾿Αντιοχείας. Τῷ ὁσιωτάτῳ, καὶ θεοφιλεστάτῳ, καὶ συλλειτουργῷ Δόμνῳ, Πρόκλος, ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Τὸ φιλάλληλον, θεοφιλέστατε, μέγιστον ἐν τούτῳ τυγχάνει [ν] δῶρον συνδεσμῶν γὰρ εἰς ὁμογνωμοσύνην ὁ ἀριστοτέχνης Θεὸς, ἣν ἐδημιούργησε φύσιν, τῇ διαθέσει τοὺς λόγῳ διοικουμένους συνέσφιγξεν, ἵν' οἰκειούμενοι τὰ ἀλλήλων πάθη, καὶ ἕκαστος ἐφ' ἑαυ τοῦ τὸ τοῦ ἑτέρου μετρῶν, εἰς ἄλυτον συμπαθείας ὁμοφροσύνην συμπλέκοιτο τὰ ὁμοφυῆ. Τὰ μὲν γὰρ ἀφεστῶτα κατὰ σχέσιν, πρὸς τὴν ἀλλήλων αναγκαίως επείγεται φθοράν· τὰ δὲ ἡνωμένα κατά γνώμην, οὐ ῥᾳδίως ἀπολισθαίνει τοῦ οἰκείου ἀσφαλούς. Διὸ καὶ ὁ μακάριος Παῦλος τὸ πλῆθος τῶν πιστῶν, καὶ τὸ συγ κρότημα τῆς Ἐκκλησίας, σώματι ἀπείκασε, λέγων Ὑμεῖς ἐστε σώμα Χριστοῦ, καὶ μέλη ἐκ μέλους, πάντως διαγορεύων τὴν τοῦ πλήθους σύμπνοιαν, καὶ ἀπαγορεύων νοσεῖν τὴν φιλοπόλεμον ἀντίστασιν, ἐκ τῆς τῶν μελῶν συμφωνίας. Πρὸς τί δὲ ταῦτα γράφω, θεοφιλέστατε, μικρὸν ἀνάσχου μαθεῖν. Ο θεοφιλέστατος ἐπίσκοπος τῆς Πεῤῥηνῶν Ἐκκλησίας ᾿Αθανάσιος ἄπιστον ὁμοῦ καὶ πλήττουσαν οὐ μετρίως τοὺς ἀκούοντας ἀπεθρήνησε τραγῳδίαν, φήσας· τοὺς αὐτ τοῦ κληρικούς, ὥσπερ ἀποδυσαμένους τὸν λογισμόν τῆς ὑποχειριότητος, καὶ νομίσαντας ἀρκεῖν αὐτοῖς ἐκ τοῦ βούλεσθαι, καὶ εἶναι ἱεροτυράννους, ἀπώσασθαι μὲν αὐτὸν τῆς Ἐκκλησίας σὺν οὐδενὶ δικαίῳ λόγῳ, καὶ τό γε ἐπ' αὐτοῖς, καὶ ὅσον ἧκεν εἰς μανίας ύπερ βολήν, καθελεῖν, καὶ τοῖς ἔργοις πεῖσαι, ὅτι ἐν τῇ γνώμῃ τῶν προπετευομένων, ἀλλὰ μὴ ἐν τῇ ψήφω τῶν κανόνων, ἡ τῶν ἱερῶν κρατύνεται τάξις· οἶκο νόμους τε καὶ φροντιστές κατ' οἰκείαν αὐθεντίαν ἐπιστῆναι τῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ τῶν ἱερῶν δέλτων περιελεῖν τὸ ὄνομα τοῦ ἐπισκοπεύοντος· καὶ συντόμως εἰπεῖν, ἀναφανδὸν ἐξορχήσασθαι τὴν ἐκκλησιαστικὴν εὐταξίαν· προσθεὶς, ὡς ἔτρεψεν αὐτῶν τὴν περὶ τὰ τοιαῦτα τόλμαν ἡ τῶν πάλαι παρ' αὐτῶν Ανοσιουργηθέντων οὐκ εὔλογος συγγνώμη· τοῖς γὰρ πρὸ αὐτοῦ τὰ ὅμοια πεποιηκότες, ὁδῷ τὴν ὁρμὴν ἐπὶ τὸ χεῖρον ἐκορύφωσαν, ἐφ᾽ οἷς μὴ πάλαι ἀξίαν δεδώκασι δίκην, τοῦ μηδὲ αὖθις σωφρονῆσαι ἐσχηκότες ἐφόδιον. Αλλ' αὐτὸς, θεοφιλέστατε, καταξίωσον, παρ' ἡμῶν δυσωπούμενος (δύνασαι γάρ), οἰκειώσασθαι τοῦ συνιερέως τὰς ἀσθενείας, μάλιστα πειθόμενος τῷ μακαρίῳ Παύλῳ, βοῶντι· Εἰ πάσχει ἐν μέλος, συμπάσχει πάντα τὰ μέλη. Καὶ εἰ μακρὰν τῶν ᾿Αντιοχέων μεγαλοπόλεως ή πόλις, ἐν ᾗ ταῦτα ἐδραματουργήθη,

Letter XIIIEpistola XIII

col. 883–884page 17 of 20
PG 65:883ἀπώκισται, τινὰς τῶν ἀστυγειτόνων καὶ ἀπροσωπο λήπτων θεοφιλεστάτων ἐπισκόπων ἀκοῦσαι τῆς ὑπης θέσεως· ὑφορᾶται γὰρ τὸν θεοφιλέστατον ἐπίσκοπον τῆς μητροπόλεως, ὡς τῇ τῆς μανίας τῶν ἀντιπάλων φλογὶ τὴν ἐκ δυσμενίας κατ' αὐτοῦ παρασχόντα δύο ναμίν τε καὶ ὕλην. Καὶ εἰ ἐλεγχθεῖεν ἐφ᾽ οἷς ᾐτιάθησαν οἱ παρ' αὐτοῦ καταβοώμενοι, καὶ εἰς ἀπόνοιαν τὸν ᾿Αβεσσαλώμ ἐκεῖνον μιμησάμενοι, ἐπίσης ἐκείνῳ δέξασθαι καὶ τὴν ἐκ τοῦ παραδείγματος τιμωρίαν. Οὕτω γὰρ μισεῖ ὁ Θεὸς τοὺς κατὰ πατέρων ὁπλιζομένους, ὡς ἐν πάσῃ τῇ κτίσει στηλιτεύειν τοὺς πατραλοίας. Οίδα δέ, θεοφιλέστατε, ὡς πάντας περιπτυτο σόμενος ἐν σπλάγχνοις Χριστοῦ, καὶ γέμων συμπαθείας, οἰκειώσῃ τὸν πρεσβύτην, καὶ ἀπομάξεις αὐτοῦ τὸ τῆς θλίψεως δάκρυον, καὶ χαρῇ αὐτῷ τὸ μισοτ νηρον, καὶ τοὺς τῆς ἱερωσύνης ἐπιβούλους, καὶ μετὰ τοὺς ἐλέγχους ὀργῇ δικαίᾳ χρησάμενος, καὶ ἀμύνῃ τὸ πρέπον ἐχούσῃ, παρασκευάσεις ἐκποδὼν γενέσθαι, πονηρὰν νομήν, τὸ κοινὸν τῆς ἱερωσύνης καταβλά πτουσαν, ἐπιστημόνως εκτέμνων. Εἰ γὰρ δοίη τις, τοὺς τολμῶντας, ἃ μὴ δεῖ, καὶ εἰς τοσοῦτον φθάνοντας θράσους, ὡς καὶ τοιούτων κατατολμαν, δι' ὧν ἱερωσύνην καθυβρίζουσιν, οἰκτείρειν ἀκρίτως, ἀφ' ὧν τὸν ἔλεον περὶ ἀνομίας θηρῶνται, καὶ παρακαλεῖν· λείπεται οὐδὲν, ἢ πάντας τοὺς τῶν Ἐκκλησιῶν προεστῶτας παίγνιον εἶναι καὶ τῶν διαβολικῶν ὀργά νων. 'Αλλ' ὁ Θεὸς ἐπὶ τούτῳ καὶ τὴν σὴν θεοσέβειαν προεχειρίσατο, ἐπὶ τῷ καὶ παύειν ἀδικίας, καὶ τολ μας ἀναστέλλειν, καὶ ἱερωσύνῃ καμνούσῃ βοηθεῖν, καὶ ταῖς οἰκείαις λοιδορίαις χώραν μὴ παρέχειν· ἀλλὰ μετὰ διάγνωσιν, τῷ μὲν συκοφαντουμένῳ, εἶχε συκοφαντεῖται, βοηθεῖν· τὸν δὲ συκοφαντοῦντα, εἴ γε ἀληθῶς συκοφαντεῖ, ἐκτέμνειν. Μὴ τοίνυν νομίσῃ σου ή θεοσέβεια, ὡς ἐφ᾽ ὕβρει τοῦ θρόνου τῆς μεγί στης Αντιοχέων πόλεως κατέλαβε τὰ τῇδε ὁ μνημονευθεὶς θεοφιλέστατος ἐπίσκοπος· ἀλλ᾽ ὑφορώμενος τινας, ὥς φησι, τοὺς ταραχαῖς χαίροντας, καὶ οἰκείῳ πάθει στρατευομένους, δέδωκε τοὺς καιρὸν τόπον τῇ ὀργῇ· ἐπεὶ τό τε ἀνεξίκακον καὶ ἡμερον καὶ φιλοδίκαιον τῆς σῆς θεοσεβείας κηρύττων οὐ παύεται· καὶ ἄλλως οὐκ αιτιώμενος, μὴ γένοιτο, ἀλλὰ δυσωπῶν αιδεσιμωτέραν γενέσθαι τὴν ἐπ' αὐτῷ μεσιτείαν. Διδ καὶ τοῖς παροῦσιν αὐτὸν ἐφοδιάσαντες γράμμασι, θαῤῥεῖν εἴπομεν, ἐγώ τε καὶ ὁ ὁσιώτατος Επίσκοπος καὶ συλλειτουργὸς ἡμῶν Κύριλλος. Ως διὰ τὴν κρα τοῦσαν ἐν ἡμῖν ἀγάπην αἰδεσθεὶς τοὺς ἐπιστείλαν τας, βοηθήσεις πάντως τῷ κομίσαντι. Πᾶσαν τὴν συν σοὶ ἀδελφότητα πλείστα προσαγορεύω.
col. 885–886page 18 of 20
PG 65:885ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΔ'. Τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Κυρίλλου ἐπισκόπου τῆς ᾿Αλεξανδρείας Γενναδίῳ πρεσβυτέρῳ καὶ ἀρχιμανδρίτῃ περὶ τοῦ, Δεῖ παρορᾷν τι τῆς ἀκριβείας μείζονος ἕνεκα κατορθώματος. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΕ'. Θεοδώρητος Πρόκλῳ ἐπισκόπῳ Κωνσταντίνου. πόλεως. ΕΠΙΣΤΟΛΗ 10'. πόλεως. Θεοδώρητος Φλαβιανῷ ἐπισκόπῳ Κωνσταντινου Ἐν τῇ Τεσσαρακοστῇ. Η θεία φύσις ἄκτιστος, ἡ ἐξ ἐμοῦ πρόσληψις ανόθευτος· καὶ ἔστιν εἷς Υἱός, οὐ τῶν φύσεων εἰς δύο ὑποστάσεις διαιρουμένων, ἀλλὰ τῆς φρικτῆς οἰκονομίας τὰς δύο φύσεις εἰς μίαν ὑπόστασιν ἑνωσάσης. Ἐξ ὁμιλίας, τῆς εἰς τὸν Παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν. Καὶ τὰς φύσεις τῷ λόγῳ δίελε, καὶ τὴν ἕνωσιν τοῦ μυστηρίου θεολόγησον. Ἔστι γὰρ εἷς καὶ μόνος μονογενής Υἱὸς καὶ Λό γος τοῦ Θεοῦ, οὐ τῶν φύσεων αὐτοῦ εἰς δυάδα ὑπο στάσεων τεμνομένων, ἀλλὰ τοῦ ἀῤῥήτου λόγου εἰ; μίαν ὑπόστασιν ἐνώσαντος· ἔνδοθεν κοσμουμένου τοῦ

Fragments of the Works of St. ProclusFragmenta operum S. Procli

col. 887–888page 19 of 20
Epistola XIVEpistola XVEpistola XVIEpistola XVII
PG 65:887παναγίου σώματος, διὰ τοῦ θείου Λόγου· ἔξωθεν δὲ τῷ Πνεύματι φρουρουμένου· ἵνα ἐξ ἀμφοτέρων τη περιφανὲς τῶν φύσεων δειχθῇ. Οὕτω γὰρ καὶ ἐσθίειν αὐτὸν φαμέν, οὐ πρὸ τοῦ πάθους μόνον, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν, τὴν φύσιν τοῦ σώματος αὐτοῦ πιστούμενος. Γέγραφε γὰρ καὶ αὐτὸς πρὸς τοὺς τῆς ἐξας θεοφιλεστάτους ἐπισκόπους αὐταῖς λέξεσιν ὧδε· Καὶ σαρκοῦται μὲν ἀτρέπτως ὁ ἀνείδεος· τίκτεται δε καὶ κατὰ σάρκα ὁ ἄναρχος· προκόπτει δὲ τῇ κατὰ τὸ σῶμα ἡλικίᾳ ὁ φύσει παντέλειος· καὶ παθῶν ἀνέχεται ὁ ταθῶν ἀνώτερος, οὐχ ᾧ ἦν ύπομείνας τὰς ὕβρεις, ἀλλ᾽ ᾧ γέγονε καταδεξάμενος τὰ τοῦ σώματος πάθη.
col. 889–890page 20 of 20
PG 65:889Αντίγραφον τῆς ἰδιοχειρου πίστεως Φλαβιανοῦ ἐπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, επιδοθείσης παρ' αὐτοῦ αἰτήσαντι τῷ βασιλεῖ. Φλαβιανός ἐπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως τῷ εύ
Continue reading PG 65: Epistolæ →≣ entire volume
Page scan enlarged

Notebook

Full View