XI. Cacus est clamans et dicens: Fili David, misercre mei ³. Precabatur autem corporaliter, nondum instructus cognitione spirituali. Idem, receptis oculis ac viso Domino, non amplius eumden, filii David, sed Filii Dei appellatione confessus adoravit. XII. Ne extollaris, si inter orandum profuderis lacrymas: Christus enin oculos cordis tui tetigit, et jam visum intellectualem recepisti. XIII. Qui cæcum imitans, abjectis vestimentis Domino appropinquaverit, eumdem sequitur, ac perfectiorum doctrinarum præcco fit. XIV. Malitia animi cogitationibus meditata cor indurat; dum autem per temperantiam et spem tollitur, emollit illud. XV. Quædam est contritio cordis recta et utilis, tendens ad ejus illustrationem; est et altera perversa et noxia, tendens ad perturbationem ipsius. XVI. Vigilia' et precatio, et carum rerum quæ nobis objiciuntur tolerantia, contritio est inoffensa el cordi utilis, nisi alicujus lucri gratia earumdem commistionem absciderimus. Etenim in hisce constanter perdurans, et in reliquis sentiet auxilium; at ista negligens et effundens temere, in exitu difliciles dolores sentiet. XVII. Cor voluptatis amans, carcer et catena est animæ in tempore egressionis; at idem laboris studiosum, janua est aperta. XVIII. Ferrea porta ducens ad civitatem, cor durum est. Cæterum ei qui malis affligitur et tribulationibus jactatur, sua sponte, quemadmodum beato Petro, aperitur. ΧΙΧ. Multa sunt precationis faciendae rationes; altera tamen est altera præstantior. Verumtamen nulla exsistit noxia, nisi non fuerit precatio, sed operatio quædam diabolica. XX. Homo malum facinus perpetrare volens, primum pro more precatus est; at divina dispensatione præpeditus nė male ageret, postea gratias egit. XXI. David cum apud animum suum decrevisset neci dare Nabal Carmelitam, cum ejus mentem subiisset divina retributio, abstractus a proposito, magnas Deo egit gratias. XXII. Neque rursum ignoramus, quid fecerit Dei oblitus; neque ejus rei prius finem fecit, quam eidem Nathan propheta Deum vindicem in memoriam revocarit. XXIII. Quo tempore memoria Dei in mentem tibi venerit, omnibus modis precationi vacandum censeas, ut si ejus forte tibi venerit oblivio, ille te sui commonefaciat. XXIV. Sacram Scripturam perlegens, mysteriorum rationem habe. Quæcunque enim præscripta sunt, ad nostram doctrinam præscripta sunt ". XXV. Fidem vocal Scriptura, rerum sperandarum substantiam "; et eos qui nullam habent habitationis Christi in nobis cognitionem, reprobos esse dixit *. XXVI. Quemadinodum operibus et sermonibus * Luc. xviii, 58. • Romn. xv, 4. ΙΑ'. Τυφλός ἐστι κράζων καὶ λέγων· γιὲ Δαβίδ, ἐλέησόν με, ὁ προσευχόμενος σωματικῶς, καὶ με πω ἔχων γνῶσιν πνευματικήν. Ο ποτὲ τυφλὸς ἀνα βλέψας καὶ ἰδὼν τὸν Κύριον, οὐκέτι υἱὸν Δαβίδ, ἀλλ᾽ Υἱὸν Θεοῦ ὁμολογήσας προσεκύνησε. ΙΒ'. Μὴ ἐπαρθῇς ἐκχέων δάκρυον ἐν προσευχή σου· Χριστὸς γὰρ ἥψατο τῶν ὀφθαλμῶν τῆς καρδίας σου, καὶ νος μῶς ἀνέβλεψας. ΙΓ. Ὁ κατὰ μίμησιν τοῦ τυφλοῦ ἀποβαλὼν τὸ ἱμάτιον, καὶ ἐγγίσας τῷ Κυρίῳ, ἀκολουθεῖ αὐτῷ, καὶ κήρυξ γίνεται τῶν τελειοτέρων δογμάτων. ΙΔ'. Κακία ἐν λογισμοῖς μελετωμένη, θρασύνει καρδίαν· ἀναιρουμένη δι' ἐγκρατείας καὶ ἐλπίδος, συντρίβει αὐτήν. ΙΕ΄. Εστι συντριμμός καρδίας ὁμαλὸς καὶ ἐπε ωφελής, εἰς κατάνυξιν αὐτῆς· καὶ ἔστιν ἕτερος ἀν ώμαλος καὶ ἐπιβλαβής, εἰς πλῆξιν αὐτῆς. ΙϚ'. Αγρυπνία, καὶ προσευχή, καὶ τῶν ἐπερχο μένων ὑπομονὴ, συντριμμός ἐστιν ἀνεπηρέαστος, καὶ ἐπωφελής τῇ καρδίᾳ, μόνον εἰ μὴ διά τινος πλεονεξίας ἐγκόψομεν αὐτῶν τὴν σύγχρασιν. Ο γὰρ ἐν τούτοις ὑπομένων, καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς βοηθήσεται ὁ δὲ ἀμελῶν καὶ διαχεόμενος, ἐν ἐξόδῳ ἀφορήτως ὀδυνηθήσεται. ΙΖ΄. Φιλήδονος καρδία, εἱρκτὴ καὶ ἄλυσις τῇ ψυχῇ ἐν καιρῷ ἐξόδου· ἡ δὲ φιλόπονος, θύμα ἐστὶν ένα εωγμένη. ΙΗ'. Σιδηρά πόλη ἐπὶ τὴν πόλιν ἀπάγουσα, ἐστὶ σκληρὰ καρδία. Τῷ δὲ κακοπαθοῦντι καὶ τεθλιμμένῳ αυτομάτη ἀνοιχθήσεται, καθὼς καὶ τῷ μαχαρίῳ Πέτρω. ΙΘ'. Πολλοὶ μὲν εἰσὶ προσευχῆς τρόποι, ἕτερος ἑτέρου διαφορώτερος. Όμως οὐδὲ εἰς τρόπος εὐχῆς ἐπιβλαβής τυγχάνει· εἰ μή τι ἂν οὐκ ἔστιν εὐχὴ, ἀλλ' ἐργασία σατανική. Κ'. "Ανθρωπος κακοποιῆσαι θέλων, πρῶτον ηύξατο κατὰ συνήθειαν· καὶ οἰκονομικῶς ἐμποδισθείς, ὕστε ρον εὐχαρίστησεν. ΚΑ'. Ο Δαβίδ φονεῦσαι βουληθείς Ναβάλ τὸν Καρμήλιον, ὑπόμνησιν λαβὼν περὶ θείας ἀνταποδό σεως, ἐγκοπεὶς τῆς προθέσεως, πολλὰ εὐχαρίστησεν. ΚΒ'. Οἴδαμεν δὲ πάλιν & πεποίηκεν ἐπιλαθόμενος τοῦ Θεοῦ· καὶ οὐκ ἐπαύετο, ἕως ὁ Νάθαν αὐτὸν εἰ; μνήμην κατέστησεν. ΚΓ'. Ἐν καιρῷ μνήμης Θεοῦ πολυπλασίασον δέη σιν, ἵνα ὅταν ἐπιλάθης, ὁ Κύριος υπομνήση σε. ΚΔ΄. Ὁ ἀναγινώσκων τὰς θείας Γραφάς, νόησον τὰ κεκρυμμένα. Όσα γὰρ προεγράφη, φησὶν, εἰς τὴν ἡμετέραν διδασκαλίαν προεγράφη. ΚΕ'. Τὴν πίστιν ἡ Γραφή λέγει, ελπιζομένων ὑπόστασιν· καὶ τοὺς μὴ ἐπιγινώσκοντας τὴν ἐνοίκη σιν τοῦ Χριστοῦ, τούτους ἀδοκίμους είρηκεν. Κα'. Ωσπερ δι' ἔργων καὶ λόγων φανερούται να • Hebr. x1, 4. • II Cor. xm, 5. Digilized by Google

DE LEGE SPIRITUALI. νοια, οὕτω διὰ τῶν καρδιακῶν ἐνεργημάτων ή μέλο manifestatur animi cogitatio, sic cordis operationiλουσε ἀνταπόδοσις. ΚΖ΄. Οικτίρμων καρδία δῆλον ὅτι οίκτειρήσεται· καὶ ἐλεηθήσεται ὁμοίως ἐλεήμων. Τὰ δὲ ἐναντία, ή ἀκολουθία ἀντιπεφώνηκεν. ΚΗ'. Ο νόμος τῆς ἐλευθερίας διδάσκει πᾶσαν ἀλήθειαν· καὶ οἱ μὲν πολλοὶ τοῦτον κατὰ γνῶσιν ἀναγινώσκουσιν· ὀλίγοι δὲ νοοῦσιν αὐτὸν κατὰ ἀναλογίαν τῆς ἐργασίας τῶν ἐντολῶν. ΚΘ'. Μὴ ζήτει αὐτοῦ τὴν τελειότητα ἐν ἀρεταῖς & θρωπίναις· τέλειος γὰρ ἐν αὐταῖς οὐχ εὑρίσκεται. Ἡ γὰρ τελειότης αὐτοῦ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ εγκέκρυπται, Α'. Ο νόμος τῆς ἐλευθερίας διὰ μὲν γνώσεως ἀληθοῦς ἀναγινώσκεται· διὰ δὲ ἐργασίας τῶν ἐντολῶν νοείται· πληρούται δὲ διὰ τῶν οἰκτιρμῶν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. ΛΔ', "Οταν πρὸς πάσας τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ διὰ συνειδήσεως κατορθοῦσθαι βιαζώμεθα, τότε νοήσομεν τὸν νόμον τοῦ Κυρίου ἄμωμον, ἐν τοῖς ἡμετέροις μὲν καλοῖς ἐπιτηδευόμενον· χωρὶς δὲ οἰκτιρμῶν τοῦ Θεοῦ, ἐν ἀνθρώποις τελειωθῆναι μὴ δυνάμενον. ΑΒ. Οσοι πάσης ἐντολῆς Χριστοῦ ἑαυτοὺς ὀφει λέτας οὐκ ἐλογίσαντο, οὗτοι τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον σω ματικῶς ἀναγινώσκουσι, μὴ νοοῦντες μήτε & λέ γουσι, μήτε περὶ τίνος διαβεβαιοῦνται· διὸ καὶ πληροῦν αὐτὸν ἐξ ἔργων νομίζουσιν. · ΛΓ'. Ἔστι πρᾶγμα προφανῶς ἐπιτελούμενον, ὡς καλὸν, καὶ ὁ σκοπὸς τοῦ ἐπιτελοῦντος αὐτὸ, εἰς που νηρόν· καὶ ἔστιν ἕτερον ὡς πονηρὸν, καὶ ὁ σκοπός τοῦ ἐπιτελοῦντος αὐτὸ, εἰς ἀγαθόν. ΑΔ'. Οὐ μόνον δὲ ἔργα ποιοῦσί τινες, ἀλλὰ καὶ λόγους λαλοῦσι τῷ τρόπῳ ᾧ προειρήκαμεν. Οἱ μὲν γὰρ ἐναλλάσσουσι πράγματα κατὰ ἀπειρίαν ἢ ἄγνοιαν· οἱ δὲ ἐναλλάσσουσι κατὰ πρόθεσιν πονηρίας· ἕτεροι δὲ κατὰ σκοπὸν εὐσεβείας. ΛΕ'. Ὁ ἐν προβολῇ ἐπαίνου ἐγκρύπτων διαβολήν, δυσεύρετός ἐστι τοῖς ἁπλουστέροις· ὅμοιος δὲ τούτῳ ἐστὶν ὁ κενοδοξῶν ἐν ταπεινῷ σχήματι. ΑϚ'. Οἵτινες ἐπὶ πολὺ κατασοφισάμενοι τὴν ἀλή θειαν ἐν τῷ ψεύδει, παραχωρηθέντες ὕστερον, διὰ τῶν πραγμάτων ἐξελέγχονται. ΛΖ'. Ἔστι ποιῶν τις προφανές ὡς καλὸν τῷ πλη στον αμυνόμενος· καὶ ἔστιν ἐν τῷ μὴ ποιῆσαι αὐτὸν ὠφεληθεὶς κατὰ διάνοιαν. ΛΗ'. Ἔστιν ἔλεγχος κατὰ κακίαν, καὶ δι' ἄμυ αν· καὶ ἔστιν ἕτερος κατὰ φόβον Θεοῦ καὶ ἀλή θειαν. ΛΕ. Τὸν παυσάμενον καὶ μετανοοῦντα μηκέτι * 1 Tinioth. 1, 7. bus futura retributio. XXVII. Cor clewens et benignum clementiain videlicet consequitur; pari quoque ratioue, miserescens, misericordiæ fit particeps. Cæterum ab his virtutibus alieno et averso consimilis etiam respondebit consequentia. XXVIII. Lex libertatis omnem veritatem perdocet; atque non pauci quidem illam juxta cognitionem legunt; porro autem perpauci eamdem juxta proportionem operationis mandatorum cognoscunt. XXIX. Ne quæras legis illius perfectionem in humanis virtutibus; perfectus enim nullus in illis invenitur. Siquidem perfectio illius legis in cruce abscondita est. XXX. Lex libertatis, veritatis quidem cognitione legitur; operatione autem mandatorum intelligitur; completur autem per miserationes Domini nostri Jesu Christi.. 'XXXI. Quando ad omnia mandata Dei conscientia nostra emendari cogemur, tunc primum intelligemus legem Domini esse irreprehensibilem: quæ nostris quidem bonis operibus exercetur, verum citra Dei miserationes ab hominibus compleri non potest. XXXII. Quicunque totius legis Christi debitores seipsos non reputaverunt, illi legem divinam tantum legunt corporaliter, non intelligentes quæ dicant, neque de quibus certo affirment ". Propterea eamdem semet operibus quoque complere posse existimant. XXXIII. Est res, quæ inanifeste perficitur ut bona, neque tamen scopus perficientis illam, bonus est; est rursum alia velut mața, scopus tamen illam perficientis tendit ad bonum. XXXIV. Non solum autem opera quidam faciunt, verum sermones etiam loquuntur, ad eum modum quem prædiximus. Alii enim immulant opera juxta imperitiam aut ignorantiam; alii vero immutant proposito malitiæ; partim autem juxta serpum pietatis. XXXV. Qui laudis prætextu celat calumniam, comprehensu difcilis est simplicioribus; similis autem illi est, qui vestitu sordido amictus, ambitiose arrogans est. XXXVI. Qui aliquandiu veritatem mendaciis fraudulenter obfuscarunt, tandem ubi secesserint, ipsis operibus mendaces redarguuntur. XXXVII. Est qui aperte bonum opus facit, et nocet per hoc proximo; est rursum, qui illud non facit, et proximo utilis est secundum animi cogilationem. XXXVIII. Est reprehensio, quæ fit impulsu malitiæ et propter vindictam; et rursum alia, quæ ft in timore Dei et secundum veritatem. XXXIX. Eum qui delinquendi finem fecit, at

બા resipiscit, non amplius coargue. Si autem dixeris, ἔλεγχε. Εἰ δὲ λέγεις κατὰ Θεὸν ἐλέγχειν, πρῶτον τὰ secundum Deum te illum redarguere, primum tua σὰ κακὰ φανεροποίησον. vitia palam facito. ; XL. Omnis virtutis initium et auctor Deus est, quemadmodum sol quotidiani luminis. XLI. Quoties aliquid virtutis feceris, fac memor sis ejus, qui dixit: Sine me nihil potestis facere *. XLII. Per tribulationes et afflictiones bona parantur hominibus, quemadmodum mala per vanam gloriam et voluptatis studium. XLIII. Peccata solet effugere quicunque ab hominibus injuriose afficitur, ac æquale tribulationi invenit subsidium. XLIV. Qui non credit Christo de retributione, omnem injustitiam suffert, juxta proportionem Adei. XLV. Qui pro hominibus injuriam inferentibus precatur, maledicit dæmonibus; qui vero primis resistit, a secundis vulnus accipit. XLVI. Melior est injuria ab hominibus illata, quam a demonibus; caeterum qui Domino placuerit, utrosque superavit. XLVII. Omne bonum proficiscitur a Deo, pro nutu dispensante; qui secreto judicio repellere solet stupidos, ingratos et ignavos. XLVIII. Omne vitium in desperantem voluptatem desinit, et omnis virtus in consolationem spiritualem. Ac illud quidem prædominans, provocat domestica seu propria, hæc vero similiter cognata. XLIX. Probrum objectum ab hominibus, cordi tribulationem exhibet; sanctimoniæ autem et puritatis causa est pertoleranti. I.. Ignorantia occasio fit contradicendi fis quæ sunt utilia; quæ si audacia animatur, auget vitiorum propositum. LI. Nullam inferens injuriam, molesta et affligentia te suscipe: et tanquam rationem redditurus, abjice a te avaritiam. LJl. Si quid occulte aut clanculum peccaveris, no coneris celare aut clam habere, Omnia enim muda et aperta sunt oculis illius, ad quem nobis sermo ". LIII. Etiam quod ad animum et cogitationes attinet, Domino Deo temet estende, Homines enim faciem, Deus autem intuetur cor ¹ª. LIV. Nihil cogites aut facias citra scopum Deo gratum. Etenim qui sine scopo iter facit, nequidquam laborat. LV. Qui nulla necessitate coactus peccat, hunc difficulter subit pœnitentia: propterea falli non potest divina justitia. LVI. Casus molestus ac dolorem afferens, Dei memoriam homini intelligentia exculto exhibet; pari modo affligit eum qui Domini obliviscitur. LVII. Omnis labor quem invitus feceris, Dei reminiscendi tibi magister sit: ita fet ut nunquam tibi desit occasio resipiscentlæ. LVIII. Oblivio per se nullius est virtutis, sed • Joan. xv, 5. • Hebr. iv, 13: 10 ] Reg. xv1, 7. Μ'. Πάσης ἀρετῆς κατάρχει Θεὸς, καὶ τοῦ μεθο ημερινοῦ φωτὸς ὁ ἥλιος, ΜΑ'. Ποιήσας ἀρετὴν, μνήσθητε τοῦ εἰρηκότος, ὅτι χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν. ΜΒ. Διὰ θλίψεως τὰ ἀγαθὰ τοῖς ἀνθρώποις ἡτοίμασται· ὁμοίως καὶ τὰ κακὰ διὰ κενοδοξίας καὶ ἡδονῆς. ΜΓ'. Ἐκφεύγει ἀπὸ ἁμαρτίας ὁ παρὰ ἀνθρώπων ἀδικούμενος, καὶ ὁμοίαν τῆς θλίψεως εὑρίσκει τὴν ἀντίληψιν. ΜΔ'. Ὁ μὴ πιστεύων τῷ Χριστῷ περὶ ἀνταποδό σεως, πᾶσαν ἀδικίαν ὑπομένει κατὰ ἀναλογίαν τῆς πίστεως. U ΜΕ. Ὁ ἀδικούντων ἀνθρώπων ὑπερευχόμενος καταράσσει τοὺς δαίμονας· ὁ δὲ τοῖς πρώτοις ἀντιτασσόμενος, ὑπὸ τῶν δευτέρων τιτρώσκεται. ΜϚ'. Κρείσσων πλημμέλεια ἀνθρώπων, καὶ μὴ δαιμόνων· ὁ δὲ εὐαρεστῶν τῷ Κυρίῳ, ἀμφοτέρους ἐνίκησε. ΜΖ'. Πᾶν ἀγαθὸν παρὰ Θεοῦ οἰκονομικῶς παραγί νεται· διαφεύγει δὲ μυστικῶς τοὺς ἀγνώμονας καὶ ἀχαρίστους καὶ ἀεργούς. ΜΗ'. Πάσα κακία εἰς τὴν ἀπηγορευμένην ἡδονὴν καταλήγει, καὶ πᾶσα ἀρετὴ εἰς παράκλησιν πνευμα τικήν. Καὶ ἡ μὲν προτέρα κρατοῦσα, προσερεθίζει τὰ οἰκεῖα· καὶ ἡ δευτέρα δε, ὁμοίως τὰ συγγενῆ. ΜΘ'. Ονειδισμὸς ἀνθρώπων θλίψιν παρέχει τῇ καρδίᾳ· ἀγνείας δὲ γίνεται αἰτία τῷ ὑπομένοντι. Ν'. Αγνοια ἀντιλέγειν πρὸς τὰ ὠφέλιμα παρ ρασκευάζει· καὶ θρασυνομένη αύξει τις κακίας. ΝΑ'. Τὰ προεγκείμενα μηδὲν ζημιούμενος, τὰ θλι βερὰ προσδέχου· καὶ ὡς ἀποδώσων λόγον, πλεον εξίαν ἀπόβαλε. ΝΒ. 'Αμαρτήσας λαθραίως, μὴ πειρῶ λανθάνειν· Πάντα γὰρ γυμνά τετραχηλισμένα τοῖς ὀφθαλ μοῖς αὐτοῦ, πρὸς δν ἡμῖν ὁ λόγος. ΝΓ. Κατὰ διάνοιαν σεαυτὸν ἐπιδείκνυε τῷ Δεσπό της Ανθρωπος γὰρ εἰς πρόσωπον, ὁ δὲ Θεὸς εἰς καρδίαν ὁρᾷ. ΝΔ'. Μηδὲν λογίζου ἢ πρᾶττε ἄνευ σκοπού. Ο γὰρ ἀσκόπως ὁδοιπορῶν, ματαιοπονήσει. ΝΕ'. Τῷ ἐκτὸς ἀνάγκης ἁμαρτάνοντι δυσμετα νόητα γίνεται· διότι ἀλάθητος ἡ τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνη. Να'. Σύμβασις όδυνηρά μνήμην Θεοῦ παρέχει τῷ συνετῷ· θλίβουσα κατὰ ἀναλογίαν τὸν ἐπιλανθανόν μενον τοῦ Κυρίου. ΝΖ'. Πᾶς ἀκούσιος πόνος γινέσθω σοι μνήμης Θεοῦ διδάσκαλος· καὶ οὐκ ἐπιλείψει σοι ἀφορμὴ πρὸς μετ τάνοιαν. ΝΗ. Λήθη καθ' ἑαυτὴν οὐδεμίαν έχει δύναμιν,

DE LEGE SPIRITUALI. ἀλλ᾽ ἐκ τῶν ἡμετέρων ἀμελειῶν κατ' αναλογίαν κρα- per nostra scelera viribus roborata dominatur. τύνεται. ΝΘ'. 14, λέγε· Τί ποιήσω, ὅ τι οὐκ ἐθέλω, καὶ ἔρχεται; Διότι μνημονεύων παρελογίσω το όφει λόμενον. 2. "Ο γὰρ μνημονεύεις, ποίησον· καὶ ὁ ἀμνημο νεῖς, ἀποκαλύπτεταί σοι· καὶ οὐ μὴ παραδῷς ἀκρίτως τὴν ἔννοιαν λήθῃ. ΣΔ'. Η Γραφή φησιν· "Αδης,καὶ ἀπώλεια φανερὰ παρὰ Κυρίῳ. Ταῦτα δὲ περὶ καρδιακής αγνοίας καὶ λήθης λέγει. ΕΒ΄. Αδης ἐστὶν ἄγνοια· ἀπώλεια δέ ἐστι λήθη. Αμφότερα δέ ἐστιν ἀφάνερα· διότι ἐξ ὑπαρχόντων ἀπώλοντο. ΕΓ'. Τὰ σὰ περιεργάζου κακά, καὶ μὴ τὰ τοῦ πληστον· καὶ οὐ μὴ συλλυθῇ σου τὸ νοερόν ἐργαστήριον. & ΕΔ'. Πάντων τῶν κατὰ δύναμιν καλῶν, δυσχώρητος ἡ ἀμέλεια· ἐλεημοσύνη δὲ καὶ προσευχὴ ἀνακαλεί ται τοὺς ἀμελήσαντας. ΞΕ. Πᾶσα θλίψις κατὰ Θεὸν, ἔργον ἐστὶν εὐσε δείας ἐνυπόστατον· ἡ γὰρ ἀληθινὴ ἀγάπη δι' έναν τίων δοκιμάζεται. ΣΤ΄. Μὴ λέγε κεκτῆσθαι ἀρετὴν ἐκτὸς θλίψεως· ἀδόκιμος γάρ ἐστι διὰ τὴν ἄνεσιν. ΞΖ'. Πάσης ἑκουσίου θλίψεως ἀναλογίζου τὴν ἐκβασιν, καὶ εὑρήσεις ἐν αὐτῇ ἁμαρτίας ἀναίρεσιν. ΣΗ'. Πολλαί συμβουλίας τοῦ πέλας πρὸς τὸ συμ φέρον· ἑκάστῳ δὲ τῆς ἰδίας γνώμης οὐδὲν ἁρμοδιώτερον. ΕΘ'. Ζητῶν θεραπείαν, ἐπιμέλησαι τῆς συνειδήσεως· καὶ ὅσα λέγει, ποίησον· καὶ εὑρήσεις τὴν ὠφέλειαν. Ο. Τὰ κρυπτὰ ἑκάστου ὁ Θεὸς οἶδε, καὶ ἡ συνεἴδησις· καὶ διὰ τούτων αὐτῶν λαμβανέτω διόρθωσιν. ΟΑ'. Ο αβουλήτως κοπιών, καθολικῶς πτωχεύει. Ὁ δὲ μετ' ἐλπίδος τρέχων, δίπλουτος ἐστιν. ΟΒ'. "Ανθρωπος όσα δύναται ἐπιτηδεύει, κατὰ τὸ θέλημα· ὁ δὲ θεὸς τὰς τούτων ἐκβάσεις ποιεῖ, κατὰ τὸ δίκαιον. ΟΓ'. Ἐὰν θέλῃς ἀκατακρίτως παρὰ ἀνθρώπων ἔπαινον λαβεῖν· πρῶτον ὑπὲρ ἁμαρτιῶν σου ἀγάπησον ἔλεγχον. ΟΔ'. Οσην ἄν τις ὑπὲρ ἀληθείας Χριστοῦ καταδέ ξηται ἐντροπήν, εκατονταπλασίως ὑπὸ πλήθους δοξασθήσεται. ΟΕ'. Κρείσσον δὲ πᾶν ἀγαθὸν ἐργάζεσθαι διὰ τὰ μέλλοντα. ΟϚ'. Οταν άνθρωπος ἄνθρωπον ὠφελήσῃ ἐν λό γοις ἢ ἐν πράγμασιν, Θεοῦ εἶναι τὴν χάριν νοείτω σαν ἀμφότεροι. Ὁ δὲ μὴ συνιών τοῦτο, παρὰ τοῦ συνιέντος ἐξουσιασθήσεται. ΟΖ'. ῾Ο ἐπαινῶν τὸν πλησίον κατά τινα ὑπόκρι σιν, ὀνειδίσει αὐτὸν ἐν καιρῷ, καὶ αὐτὸς ἐντραπή σεται. ΟΗ'. ῾Ο ἀγνοῶν ἐνέδραν πολεμίων, σφάζεται εύ 11 Prov. xv, 11. ▷ LIX. Ne dicas: Quid faciam, quoniam quod hon volo, mihi evenit? Proterea deliberans - statue quod factu sit optimum. LX. Quorum memor es, facilo; et quorum non memor es, ea revelantur; et ne citra judicium et temere prodas tuam cogitationem. LXI. Scriptura dicit: Infernus et perduio mani - festa sunt apud Dominum ". Hæc autem de cordis ignorantia et oblivione dicta sunt. LXII. Infernus est ignorantia; perditio autem, oblivio. Utraque vero obscura est; propterea quoque noxia. LXIII. De tui ipsius malis satage, et non de proximi; ne una mentis tuæ sedulitas intereat. LXIV. Nihil magis distrahit ab omni genere boni, quam socordia; misericordia autem et precatio adhortantur negligentes. LXV. Omnis afflictio secundum Deum, opus pietatis est certissimum; siquidem vera charitas in adversis probatur. LXVI. Ne dicas te virtutis possessorem esse citra afflictionem; neque enim probari potest propter requiem et tranquillitatis otium. LXVII. Omnis voluntariæ afflictionis exitum considera, et invenies in illa peccati interitum. LXVIII. Multa consilia proximi ad utilitatem; unicuique autem propria sententia nihil convenientius. LXIX. Quærens remedium, curam habe couscientiæ; et quæcunque loquitur, facito; et ita utilitatem invenies. LXX. Cujusque hominis arcana Deus comperta habet, et conscientia; et propter hæc ipsa semet emendat et corrigit. LXXI. Inconsulto labore semet conficiens, prorsus mendicum agit. Cæterum qui spe proposita currit, locuples est admodum. LXXII. Quæcunque potest homo, pro voluntate sua facit; verum Deus horum exitum, prout justum est, dispensal. LXXIII. Quod si animus est, nullius judicio laudem obnoxiam ab hominibus consequi: primum de peccatis tuis redargutionem amans boni consule. LXXIV. Quautamcunque pro veritate Christi ignominiam quis pertulerit, tantum in centuplo mnagis a multitudine gloriæ consequetur. LXXV. Satius autem est omne bonum operari propter futura. LXXVI. Quoties homo homini verbis profuerit aut operibus, Dei uterque gratiam esse agnoscat. Caeterum hoc non intelligens, ab intelligente potestate superabitur. LXXVII. Laudans proximum simulata quadam et figurata laude, temporis progressu illum probro afficiet, et ipse rursum pudore suffundetur. LXXVIII. Ignorans hostium insidias, haud dif

8. MARCI EREMITÆ culter jugulatur; et cui affectionum causa non καίρως· καὶ ὁ μὴ εἰδὼς τὰς αἰτίας τῶν παθῶν, κα sunt perspecta, facile labitur. ταπίπτει ῥᾳδίως. LXXIX. voluptatis amore et studio, negligentia; a negligentia proficiscitur oblivio. Rerum enim utilium cognitionem Deus omnibus largitus est. + LXXX. Homo dat consilium homini, quemadmodum novil; Deus autem operatur in audiente, secundum quod credidit. LXXXI. Vidi homines idiotas opere humilia sapientes, et facti sunt sapientiores sapientibus. Alter idiota cum audisset illum extolli laudibus, humilitatem non est imitatus; sed in privata sua conditione ambitiose et arroganter semet efferens, superbiam arripuit. LXXXII. Respuens intellectus prudentiam, et ad imperitiam semet convertens, non solum est idiota sermone, sed etiam cognitione. LXXXIII. Quemadmodum aliud est sapientia sermonis, et aliud intellectus: sic aliud sermonis inperitia, aliud insipientia. LXXXIV. Quemadmodum viro pio non nocet imperitia dicendi: sic neque eloquentia nocet humili. LXXXV. Ne dixeris: Nescio quid mihi sit agendum, et ob id sum extra culpam, si illud non egere. Si enim facis quæcunque scis esse bona, cætera deinceps tibi revelabuntur, et unum ex uno peculiari modo intelliges. LXXXVI. Nihil tibi conducit nosse posteriora, antequam priora peregeris: siquidem scientia inflat, nullum opus producendo, charitas vero ædifical ', omnia perferendo. LXXXVII. Legens verba Scripturæ sanctæ, opere ipso exsequere; et ne verba fundas temere, glorians de nuda ejus cognitione. LXXXVIII. Qui relicto operandi studio, solam cognitionem amplectitur, pro gladio bis acuto baculum arundineum tenet; qui tempore belli, ut ait Scriptura", perforabit atque ingredietur manum cjus, atque in conspectu hostium naturale venenum immittet. LXXXIX. Metitur Deus et trutinal ominem intellectum. Licet enim eamdem rem animo graviter affecto cogitare, et temperato. XC. Qui facit mandatum, pro eo sufferre tentationem non dubitet; quia dilectio erga Christum per contraria probatur. XCI. Curam cogitationum tuarum nunquam negligas; quoniam Deum nulla conceptio latere potest. XCII. Cum animadverteris, cogitationem polliceri tibi gloriam humanam, probe noveris, quod ignominiam tibi præparet. XCIII. Cognoscit inimicus justitiam legis spiritualis, ac tantum nititur occupare dispositionem intellectus. Hoc enim modo vel pœnitentem sibi captivum reddet, aut non resipiscentem gravibus calamitatibus afficiel. XCIV. Quandoque ad resistendum afflictionibus provocabit, ut ita dolores multiplicet; et 1 1 Cor. vill, 1. » Isa. xxxvi, 6. ΟΘ'. ᾿Απὸ φιληδονίας ἀμέλεια, καὶ ἀπὸ ἀμελείας λήθη προσγίνεται. Τῶν συμφερόντων γὰρ τὴν γνῶσιν ὁ Θεὸς πᾶσι δεδώρηται. Π. Ανθρωπος ὑποτίθεται τῷ πλησίον, καθά ἐπίσταται· Θεὸς δὲ ἐνεργεῖ τῷ ἀκούοντι, καθὰ ἐπί στευσεν. ΠΑ'. Εἶδον ιδιώτας ἔργῳ ταπεινοφρονήσαντας. καὶ ἐγένοντο τῶν σοφῶν σοφώτεροι. "Ετερος ιδιώτης ἀκούσας ἐκείνου ἐπαιρομένου, τὴν ταπείνωσιν οὐχ ἐμιμήσατο· ἀλλ' ἐπὶ τῇ ἰδιωτεία κενοδοξῶν, ὑπερη φάνειαν προσελάβετο. ΠΒ'. Ο σύνεσιν ἐξουθενῶν, καὶ εἰς ἀμαθίαν ἐγκαυχώμενος, οὐκ ἔστιν ἰδιώτης μόνον τῷ λόγῳ, ἀλλὰ καὶ τῇ γνώσει. ΠΓ΄. Ωσπερ ἐστὶν ἄλλο σοφία λόγου, καὶ ἄλλο φρόνησις· οὕτως ἕτερον ιδιωτεία λόγου, καὶ ἕτερον ἀφροσύνη. ΠΔ'. Οὐδὲν βλάψει ἀμαθία λέξεων τὸν εὐλαβέστα τον, ὡς οὐδὲ σοφία λόγων τὸν ταπεινόφρονα. ΠΕ'. Μὴ λέγε· Οὐκ ἐπίσταμαι τὸ δέον, καὶ ἀναίτιός εἰμι μὴ ποιῶν αὐτό. Εἰ γὰρ ἐποίεις καλὰ ὅσα ἐπίστασαι, καὶ τὰ λοιπά σοι ἀκολούθως ἀποκαλύ πτετο, οἰκείῳ τρόπῳ ἐν δι' ἑνὸς κατανοούμενα. ΠϚ'. Οὐ συμφέρει σοι πρὸ τῆς ἐργασίας τῶν πρώτων, εἰδέναι τὰ δεύτερα· Ἡ γὰρ γνώσις αυ σιοῖ διὰ τὴν ἀργίαν, ἡ δὲ ἀγάπη οικοδομεί, διὰ τὸ πάντα ὑπομένειν. ΠΖ'. Τῆς Γραφῆς τὰ ῥήματα διὰ πράξεων ἀναγί νωσκε· καὶ μὴ πλατυλόγει, ἐπὶ ψιλοῖς τοῖς νοήμασι εἰκῇ φυσιούμενος. ΠΗ'. ῾Ο ἀφεὶς τὴν πρᾶξιν, καὶ γυμνῇ τῇ γνώσει ἐπερειδόμενος, ἀντὶ διστόμου μαχαίρας καλαμίνην ῥάβδον κρατεῖ, ἥτις ἐν καιρῷ πολέμου, κατὰ τὴν Γραφὴν, τρήσει τὴν χεῖρα αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὴν εἰσελεύσεται, τὸν τὸν τῆς φύσεως πρὸ τῶν πολεμίων ἐμβάλλουσα. ΠΘ. Μέτρον ἔχει καὶ σταθμὸν παρὰ Θεῷ πᾶσα ἔννοια. Εστι γὰρ τὸ αὐτὸ ἢ ἐμπαθῶς ἢ μεσοτρόπως · λογίσασθαι. κ. Ο ποιήσας ἐντολὴν, ἐκδεχέσθω τὸν ὑπὲρ αὐτῆς πειρασμόν· ἡ γὰρ εἰς Χριστὸν ἀγάπη, δι' ἐναντίων δοκιμάζεται. ΙΑ'. Μὴ καταφρονήσῃς ποτὲ ἐν λογισμῶν ἀμελεία ἀλάθητος γάρ ἐστιν ὁ Θεὸς ἐπὶ πάσης ἐννοίας. ΙΒ'. Οταν ἴδῃς λογισμὸν ἀνθρωπίνην σοι δόξαν υπαγορεύοντα, γίνωσκε σαφῶς, ὅτι αἰσχύνην σοι κατασκευάζει. [Γ. Ἐπίσταται ὁ ἐχθρὸς, τοῦ πνευματικοῦ νό του τὸ δίκαιον, καὶ ζητεῖ μόνον τὴν νοεράν συγκατά θεσιν. Οὕτω γὰρ ἂν ἢ τὸν τῆς μετανοίας ὑπεύθυνον ποιήσῃ τὸν ὑποχείριον, ἢ μὴ μετανοοῦντα, ἀκουσίοις ἐπιφοραῖς ὀδυνήσῃ αὐτόν. Ι. Δ'. Εστι δ' ὅτε καὶ πρὸς τὰς ἐπιφορὰς ἀντιμά χεσθαι παρασκευάσει,

DE LEGE SPIRITUALI. λυπλασιάσῃ, καὶ ἐν ἐξόδῳ διὰ τὴν ἀνυπομνησίαν ἀπο- tandem per oblivionem perfidum demonstrabit. δείξῃ ἄπιστον. ΚΕ'. Πρὸς τὰ ἐπερχόμενα πολλοὶ πολλὰ ἀντετάξαντο· ἀλλ' ἐκτὸς προσευχῆς καὶ μετανοίας οὐδεὶς τὸ δεινὸν διέφυγεν. ια. Εν δι᾿ ἑνὸς τὰ κακὰ λαμβάνει τὴν δύναμιν, ὁμοίως καὶ τὰ ἀγαθὰ δι' ἀλλήλων αὐξάνεται· καὶ τὸν ἑαυτῶν μέτοχον ἐπὶ τὰ πρόσω μείζονα προτρέπονται. | 47. Τὰ μικρὰ ἁμαρτήματα ἐξευτελίζει ὁ διάβο ίος· ἄλλως γὰρ ἐπὶ μεῖζον κακὸν ἀγαγεῖν οὐ δύ ναται. Η'. Ρίζα αἰσχρᾶς ἐπιθυμίας, ἀνθρώπινος ἔπαινας· ὥσπερ καὶ σωφροσύνης, ὁ περὶ κακίας ἔλεγο χος, οὐχ ὅταν ἀκούωμεν, ἀλλ' ὅταν αὐτὸν καταδε. χώμεθα. ια. Οὐδὲν ὠφελήθη ὁ ἀποταξάμενος καὶ ἡδυπαθῶν· ὃ γὰρ ἐποίει διὰ τῶν χρημάτων, τοῦτο καὶ μηδὲν ἔχων ἐργάζεται. Ρ. Πάλιν δὲ ὁ ἐγκρατὴς ἐὰν κτᾶται χρήματα, ἀδελφός ἐστι τοῦ προτέρου κατά διάνοιαν· μητρὸς μὲν τῆς αὐτῆς διὰ τὴν νοερὰν ἡδονήν· πατρὸς δὲ ἑτέρου διὰ τὴν τοῦ πάθους ἐναλλαγήν. ΡΑ'. Εστιν ὁ περικόπτων πάθος διὰ μείζονα ἡδυπάθειαν· καὶ ὑπὸ τῶν ἀγνοούντων αὐτοῦ τὸν σκοπόν, δοξάζεται. Τάχα δὲ καὶ ἑαυτὸν ἀγνοεῖ κοπιῶν ἀνόνητα. ΡΒ. Ἡ αἰτία πάσης κακίας, κενοδοξία καὶ ἡδονή· ὁ δὲ μὴ μισήσας αὐτά, οὐ μὴ περιάρῃ πάθος. ΡΓ. 'Ρίζα πάντων τῶν κακῶν εἴρηται ἡ φιλαρ γυρία· ἀλλὰ καὶ αὕτη σαφῶς δι' ἐκείνων συνίσταται. Εκτυφλοῦται δ' ὁ νοῦς διὰ τῶν τριῶν τούτων παθῶν, φιλαργυρίας λέγω, κενοδοξίας, καὶ ἡδονῆς. ΡΔ'. Τρεις θυγατέρας λέγω βδέλλης· αὗταί εἰσι, κατὰ τὴν θείαν Γραφήν, ὑπὸ μητρὸς ἀφροσύνης ἀγαπήσει ἀγαπώμεναι. ΡΕ'. Γνῶσις καὶ πίστις, αἱ τῆς φύσεως ἡμῶν συντρόφοι, δι' οὐδὲν ἕτερον ἢ δι᾽ ἐκείνας ἡμβλύνθησαν. ΡϚ'. θυμὸς καὶ ὀργὴ, καὶ πόλεμος καὶ φόνοι, καὶ πᾶς ὁ λοιπός κατάλογος τῶν κακῶν, δι' ἐκείνας ἐν ἀνθρώποις σφόδρα ἐκραταιώθησαν. ΡΖ'. Οὕτω μισήσαι δεῖ φιλαργυρίαν καὶ κενοδο ξίαν καὶ ἡδονὴν, ὡς μητέρας τῶν κακῶν, καὶ μητρυιάς τῶν ἀρετῶν. ΡΗ. Διὰ ταῦτα μὴ ἀγαπᾶν τὸν κόσμον, μηδὲ τὰ ἐν τῷ κόσμῳ προσετάχθημεν· τοῦτο δὲ εἴρηται, οὐχ ἵνα τὰ κτίσματα τοῦ Θεοῦ ἀκρίτως μισήσωμεν, ἀλλ' ὅπως τῶν τριῶν ἐκείνων παθῶν τὰς ἀφορμάς περικάψωμεν. ΡΘ'. Οὐδεὶς, φησί, στρατευόμενος τῷ Θεῷ, ἐμπλέκεται ταῖς τοῦ βίου πραγματείαις· ὁ γὰρ μετά τῆς ἐμπλοκῆς τὰ πάθη νικῆσαι θέλων, ὅμοιός ἐστι τῷ μετὰ ἀχύρων σβεννύοντι ἐμπυρισμόν. ΡΙ. Ο διὰ χρήματα, ἢ δόξαν, ἢ ἡδονὴν ὀργιζόμε 16 [ Τίμι. νι, 10. * Prov. xxx, 13. XCV. Adversus imminens infortunium multi multa opposuerunt; sed citra orationem et resipiscentiam nullus fatum effugere potuit. XCVI. Quæ mala sunt, gradatim ac sensim incrementum accipiunt: similiter etiam quæ bona sunt, mutuo augmento multiplicantur, suique participem subinde porro ad majora colortantur et impellunt. XCVII. Modica delicta admodum clevat et extenuat diabolus; alioqui enim ad majus malum au: vitium hominem adducere non posset. XCVIII. Turpis concupiscentiae radix est laus humana quemadmodum etiam molestiæ, vitiorum reprehensio, non quando illam audimus, sed quando illam non gravatim suscipimus. XCIX. Nihil utilitatis consecutus est, qui bonis suis renuntiavit, et indulget deliciis quod enim faciebat opes possidens, illud etiam nihil habens operatur. C. Rursus homo temperans, si opum dives fuerit, frater est prioris, quoad anim.um; matris quidem ejusdem propter spiritualem delectationem; patris vero alterius propter affectuum mutationem. Cl. Est qui affectus resceat, majoris voluptatis consequendæ gratia; atque ita ab ignorantibus scopum ejus, gloriam consequitur. Fortasse autem seipsum quoque ignorat, quod inutili labore semet conturbet. CII. Omnis vitiositatis causa, est inanis gloriæ cupiditas et voluptas: quas qui non odio habuerit, nunquam affectus abjiciet. CHI. Radix omnium malorum dicta est avaritia"; verum etiam hæc per illa manifesta consistit. Excæcatur autem mens tribus hisce affectionibus, ava· ritia videlicet, et gloriæ cupidine, ac voluptate. CIV. Tres hirudinis seu sanguisugæ filias illas esse affirmo, quæ divinæ Scripturæ testimonio 18, a matre immodestia summo amore diliguntur. CV. Cognitio et fides naturæ nostræ co-alumnæ, nutła alia re quam per illas hebetatæ sunt. et CVI, Furor et iracundia, et bellum et cædes, reliquus universus vitiorum catalogus, propter illas inter homines vehementer invaluerunt. CVII. Ita odio habenda est avaritia et vana gloria et voluptas, ut vitiorum matres, et virtutum novercæ. CVIII. Propter hæc ne diligamus mundum, neque ea quæ in mundo sunt nobis colenda proponamus. Quod dictum est, non ut ea quæ a Deo creat. sunt, siue judicio prosequamur odio, verum ut hom rum trium affectuum occasiones præcidamus. CIX. Nemo, inquit Apostolus '', militans Deo, hujus vitæ negotiis implicatur. Etenim qui bisc implicitus, affectiones superare voluerit, similis cst ci qui paleis conatur incendium restinguere. CX. Qui propter opes aut gloriam aut voluptatere * 1 Joan. 11, 15

proximo irascitur, nondum cognovit Deum justitia νος τῷ πλησίον, οὔπω ἔγνωκεν ὅτι ἐν δικαιοσύνῃ δια res mundanas administrare solere. κονεῖ ὁ Θεὸς τὰ πράγματα. CXI. Quando audieris Dominum dicentem: Nisi quis renuntiaverit omnibus substantiis suis, non est me dignus ¹: non tantum de relinquendis divítiis hoc dictum accipias, sed etiam de omnibus vitiorum ac improbitatis actionibus. CXII. Qui non cognoscit veritatem, nequaquam vere potest credere. Siquidem cognitio secundum naturam præcedit fidem. CXIII. Quemadmodum unicuique rerum quæ videntur, Deus quod naturale est tribuit: sic humanis quoque cogitationibus, sive velimus, sive nolinus. CXIV. Si quis aperte et obstinate peccans, et non penitens, nibil passus fuerit usque ad vitæ exitum; in hunc judicium sine misericordia " futurum ne dubites. CXV. Qui cordate orat, suffert ea quæ illi objiciuntur. Cæterum qui acceptarum injuriarum memor est, nondum pure precatus est. CXVI. Damno affectus, aut probro et contumelia lacessitus, aut persecutionem passus quopiam, ſac ne animo tecum cogites, quod præsens est, sed quod futurum est, suscipe; atque ita certo invenies, cum multorum bonorum tibi fuisse auctorem, non tantum in præsenti, sed etiam in futuro sæculo. CXVII. Quemadmodum iis qui crudo et indigesto sunt stomacho, amarum prodest absinthium: sic male moratis mala tolerare utile est. Illos enim ad bonam valetudinem consequendam, hos vero ad resipiscentiam amplectendam inducunt pharmaca. CXVIII. Quod si nolueris mala pati, neque male facere velis; siquidem illud huic indivisus comes esse consuevit. Quod enim quisque seminat, hoc etiam melet **. CXIX. Volente animo mala seminantes, et invito eadem metentes, justitiam Dei admirari debemus. Cum sationis ac messis tempus medio interjecto definitum sit, hujus rei gratia dimidimus de retributione. CXX. Si quid flagitiose deliquisti, cave ipsum culpes facinus, sed potius mentis tuæ cogitationem. Nisi enim præcurrisset cogitationem animus, corpus nunquam fuisset subsecutum. CXXI. Aperte peccantibus multo improbior est in occulto adınittens flagitia: propierea ille quoque graviore punietur supplicio. CXXII. Qui nectit et conatur dolos per fallaciam, et occulte malis afficit proximum, ille serpens est, secundumn Scripturam ", qui jacet in via, et equi pungit calcaneum. CXXIII. Qui eadem de causa apud hunc quidem audat, apud alium vero vituperat proximum, illum ambitione et invidentia victum esse constat: et per laudem quidem invidentiam celare nititur, per reprehensionen vero seipsum illo præstantiorem ostendere conatur. 18 Luc. xiv, 33. 19 Jac. II, 35. 20 Galat. v1, 8. ΡΙΑ'. Ὅταν ἀκούσῃς τοῦ Κυρίου λέγοντος, ὅτι Εἴ τις οὐκ ἀποτάσσεται πᾶσι τοῖς ὑπάρχουσιν αὐτῷ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος, μή μόνον περὶ χρήματα νάει τὸ εἰρημένον, ἀλλὰ καὶ περὶ πάντων τῶν τῆς κακίας πραγμάτων. ΡΙΒ'. Ὁ μὴ γινώσκων τὴν ἀλήθειαν, οὔτε ἀληθῶς πιστεύειν δύναται. Η γὰρ γνῶσις κατὰ φύσιν προς ηγείται τῆς πίστεως. ΡΙΓ'. Ωσπερ ἑκάστῳ τῶν ὁρωμένων τὸ προσφυές ἀπένειμεν ὁ Θεός· οὕτω καὶ τοῖς ἀνθρωπίνοις λογι σμοῖς, κἂν θέλωμεν, και μή. ΡΙΔ'. Εί τις προφανῶς ἁμαρτάνων καὶ μὴ μετανοῶν, οὐδὲν ἔπαθεν ἕως ἐξόδου, τούτου νόμιζε αν ίλεων εἶναι τὴν κρίσιν ἐκεῖ. ΡΙΕ'. Ὁ ἐμφρόνως προσευχόμενος, ὑπομένει τὰ ἐπερχόμενα· ὁ δὲ μνησικακῶν, οὔπω καθαρῶς προσηύξατο. PIG'. Ζημιωθείς, ἢ ὀνειδισθεὶς, ἢ διωχθείς παρά τινος, μὴ λογίζου τὸ παρὸν, ἀλλὰ τὸ μέλλον ἐκδέχου· εὑρήσεις ὅτι πολλῶν σοι ἀγαθῶν γέγονε πρό ξενος, οὐ μόνον ἐν τῷ παρόντι, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μέλ λοντι αἰῶνι. ΡΙΖ'. Ωσπερ τοὺς κακοσίτους αψίνθιον ὠφελεῖ τὸ πικρόν· οὕτω τοῖς κακοτρόποις κακὰ πάσχειν συμφέρει. Τοὺς μὲν γὰρ εὐεκτεῖν, τοὺς δὲ μετανοεῖν παρασκευάζει τὰ φάρμακα. ΡΙΗ. Εἰ μὴ θέλεις κακοπαθεῖν, μηδὲ κακοποιεῖν θέλε· διότι τοῦτο ἐκείνῳ ἀπαραβάτως ἀκολουθεῖ. Ο γὰρ σπείρει ἕκαστος, τοῦτο καὶ θερίσει. ΡΙΘ'. Ἐκουσίως τὰ φαῦλα σπείροντες, καὶ ἀκουσίως θερίζοντες, τὴν δικαιοσύνην τοῦ Θεοῦ θαυμάζειν οφεί λομεν. Ἐπειδὴ δὲ καὶ θέρους καὶ ἀνὰ μέσον σπόρου καιρός τις διώρισται, τούτου χάριν ἀπιστοῦμεν περὶ τὴν ἀνταπόδοσιν. ΡΚ'. 'Αμαρτήσας, μὴ αἰτιῶ τὴν πράξιν, ἀλλὰ τὴν ἔννοιαν. Εἰ μὴ γὰρ ὁ νοῦς προέδραμεν, οὐκ ἂν τὸ σῶμα ἐπηκολούθησε. ΡΚΑ'. Τῶν προφανῶς ἀδικούντων πονηρότερός εστιν ὁ λαθροκακοῦργος· διόπερ ἐκεῖνος καὶ πονηροτέρως κολάζεται. ΡΚΒ'. Ο δόλους συμπλέκων, καὶ κεκρυμμένως και κοποιῶν, ὄφις ἐστί, κατὰ τὴν Γραφήν, ὁ καθήμενος ἐν ὁδῷ, καὶ δάκνων πτέρναν ἵππου. ΡΚΓ. Ὁ ἐν τῷ αὐτῷ εἰς τινα μὲν ἐπαινῶν, εἰς τινα δὲ ψέγων τὸν πέλας, οὗτος κενοδοξίᾳ καὶ φθόνῳ κεκράτηται· καὶ διὰ μὲν τῶν ἐπαίνων, κρύπτειν πειρά ται τὸν φθόνον, διὰ δὲ τῶν ψόγων, ἑαυτὸν εὐδοκιμώ τερον ἐκείνου συνίστησιν. * Gen. suis, 17.

DE LEGE SPIRITUALI. ΓΚΑ'. Ὥσπερ οὐκ ἔστιν ἐπὶ τὸ αὐτὸ καὶ πρόβατα βόσκειν καὶ λύκους· οὕτως ἀδύνατον ἐλέους τυχεῖν τὸν δολοποιοῦντα τὸν πλησίον. ΡΚΕ'. Ὁ τῇ ἐπιταγῇ ἐπιμίσγων λάθρα τὸ ἴδιον θέλημα, μοιχός ἐστι, καθὼς ἐν τῇ Σοφίᾳ δεδήλωται, καὶ δι' ἔνδειαν φρενών, οδύνας καὶ ἀτιμίας ὑπου φέρει. ΡΚϚ'. Ωσπερ ὕδατος καὶ πυρὸς ἐναντία ἡ σύνοδος, οὕτως ἐναντιοῦται ἀλλήλοις δικαιολογία καὶ ταπεί νωσις. ΡΚΖ'. Ο ζητῶν ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ἀγαπάτω ταπεινοφροσύνην· ὁ δὲ κατακρίνων τὸν ἕτερον, σφραγίζει τὰ ἑαυτοῦ κακά. ΡΚΗ. Μὴ ἀφῇς ἀνεξάλειπτον ἁμαρτίαν, κἂν βραχυτάτη τυγχάνῃ, ἵνα μὴ ὕστερον ἐπὶ μείζον κακὸν κατασύρῃ σε. ΡΚΘ'. Ἐὰν θέλῃς σωθῆναι, ἀληθῆ λόγον ἀγάπης σον, καὶ μηδέποτε ἀκρίτως ἔλεγχον ἀποστραφῇς. ΡΑ'. Λόγος ἀληθής μετέβαλε γεννήματα εχιδνών, καὶ ὑπέδειξεν αὐτοῖς φυγεῖν ἀπὸ τῆς μελλούσης ὀργῆς. ΠΛΑ'. Ο δεχόμενος λόγους ἀληθείας, ὑποδέξεται τὸν Θεὸν Λόγον φησὶ γὰρ ὁ Κύριος· Ὁ δεχόμενος ὑμᾶς, ἐμὲ δέχεται. ΡΑΒ. Παραλυτικός ἐστι χαλασθεὶς διὰ τοῦ δώ ματος, ἁμαρτωλός παρὰ πιστῶν κατὰ Θεὸν ἐλεγχόμενος, καὶ διὰ τὴν ἐκείνων πίστιν λαμβάνων τὴν ἄφεσιν. ΡΑΓ'. Κρείσσον μετ᾿ εὐλαβείας ὑπερεύχεσθαι τοῦ πλησίον, ἢ ἐλέγχειν αὐτὸν ἐν παντὶ πράγματι. ΡΑΔ'. Ο ὀρθῶς μετανοῶν, ὑπὸ ἀφρόνων χλευάζε ται. Τοῦτο δὲ αὐτῷ ἐστι τεκμήριον εὐαρεστήσεως. ΡΑΕ. Ὁ ἀγωνιζόμενος, πάντα ἐγκρατεύεται, καὶ οὐ παύσεται, ἕως ἂν ἐξολοθρεύσῃ Κύριος σπέρμα ἐκ Βαβυλῶνος. PAG. Λόγισαί μοι ἔνδεκα εἶναι τὰ πάθη τῆς ἁμαρ τίας· ἐὰν ἐν ἐξ αὐτῶν ἀγαπήσῃς θελήματι, ἐκεῖνο ἀναπληρώσει τὸν τόπον τῶν ἔνδεκα. ΡΑΖ'. Πῦρ ἐστι καιόμενον ἡ ἁμαρτία. Οσον ἂν περικόψῃς τὴν ὕλην, τοσοῦτον σβεσθήσεται· καὶ καθὸ ἐν ἐπιθῇς ἀναλόγως ἐκκαυθήσεται. ΡΛΗ. Επαρθεὶς ἐν ἐπαίνοις, ἐκδέχου ἀτιμίαν. Φησί γάρ. Ο ὑψῶν ἑαυτὸν, ταπεινωθήσεται. ΡΑΘ. Οταν πᾶσαν ἐκούσιον κακίαν ἀποβάλωμεν τῆς διανοίας, τότε ἂν πολεμήσωμεν πάθεσι τοῖς και τὰ πρόληψιν. ΡΜ. Πρόληψις ἔστι τῶν προτέρων κακῶν μνεία ἀκούσιος, παρὰ μὲν τῷ ἀγωνιστῇ προβῆναι εἰς πάθος κωλυομένη· παρὰ δὲ τῷ νικητῇ ἕως προσβολῆς ἀνα τρεπομένη. ΡΜΔ'. Προσβολή ἔστιν ἀνείδωλον κίνημα καρδίας, κλεισούρας δίκην, ὑπὸ τῶν ἐμπειρων κατεχομένη. ΕΜΒ'. Ὅπου εἰκόνες λογισμῶν ἐκεῖ γέγονε συγ * Prov. vi. 32, 33. Σιν, 11. ss Matth. 11, Ρ. ἐνεπιθῇς, vel ἂν ἐπιθῇς. EDIT. CXXIV. Quemadmodum non licet simul et oves et lupos pascere: ita nullo modo fieri potest, ut is misericordiam consequatur, qui dolose agit cum prosimo. CXXV. Qui mandato sibi injuncto propriam voluntatem subimmiscet, machus est, quemadmodum in Sapientia manifestatum est ", et propter mentis inopiam, dolorem sustinet et ignominiam. CXXVI. Quemadmodum aquæ et ignis contraria est societas, sic quoque contraria sunt inter se justificatio sui et humiliatio. CXXVII. Quærens peccatorum condonationem et veniam, humilitatem diligat. Cæterum qui condemnat proximum, obsignat sua ipsius mala. CXXVIII. Ne dimittas peccatum indeletum, tametsi sit valde modicum, ne te postea ad majus malum et vitium pertrahat. veracem CXXIX. Quodsi animus est salvari, sermonem dige, neque unquam præcipitanter et temere reprehensionem averseris. CXXX. Sermo verus mutavit viperarum progenies, illisque ostendit, ut fugerent a fuuura ira ". CXXXI. Qui suscipit sermones veritatis, suscipies Deum Verbum: dicit enim Dominus: Qui recipit vos, me recipit 3. CXXXII. Paralyticus per tectum demissus, est peccator, qui a fidelibus secundum Deum redarguitur, et propter illorum fidem remissionem consequitur. CXXXIII. Satius est cum timore orare pro proxinio, quam eumdem in omni opere redarguere. CXXXIV. Qui vere resipiscit, emendata in melius vita, ab hominibus fatuis subsannatur: hoc aut tem illius probitatis argumentum est. CXXXV. Qui certal, ab omnibus se temporal **, nec prius finem facit, quam Dominus omne semen Babylonis profligatum exterminaverit. CXXXVI. Considera, undecim esse peccati alle - ctiones: quarum si unam ultro amaveris, ea omnium undecim locum occupabit. CXXXVII. Ignis ardens est peccatum. Jam quantum peccandi materiam sustuleris, tantum exstinguetur; quantumque adjeceris, tantum accendetur. CXXXVIII. Si laudatus, animo sublato superbieris, ignominiam amplectitor. Ait enim: Qui se exDallat, humiliabitur 97. CXXXIX. Quando nostra sponte omnem iniquitatem ex animo ejecerimus, tunc adversus affectiones quæ mentem præoccupant, dimicabimus. CXL. Mentis præoccupatio, est priorum malorum aut vitiorum memoria non voluntaria, quæ a certatore, ne in affectum erumpat, prohibetur; a victore vero usque ad impetum violentiorem subvertitur. CXLI. Impetus vero violentior, est motus cordis carens imaginationibus, occultum judicium in expertis detinens. CXLII. Ubi cogitationum imagines, ibi facta est 16 | Cor. 15, s7 J.uc. 7. * Matth. x, 40. " Luc v, 19. ύπου, κ. τ. λ. Caute lege.

assensio; motus enim est ab imaginationibus alie κατάθεσις· κίνημα γάρ ἐστιν ἀνείδωλον, ἀναίτιος nus, extra noxam impetus. Est autem, qui etiam ex iis aufugit, veluti ex igne stipes aut titio; est rursus, qui non revertitur, donec flamma coucremata subsederit. CXLIII. Ne dicas: Quod nolo, accidit. Omnino enim etsi illud nequaquam volueris, tamen rei quæ contigit, causas amare te verisimile est. CXLIV. Qui laudem venatur, in affectus incidit, et tribulationem venienten deplorans, amal requiem. CXLV. Tanquam in statera voluptates sectantis fluctuat cogitatio; nonnunquam plorat et delet peccata; mox pugnat et contradicit proximo, excusans atque defendens voluptates. CXLVI. Omnia probabs, et bonum retinens, consequenter ab omni quoque malitia semet abstinet. CXLVII. Homo longanimis multa sapientia præditus est; similiter, qui verbis sapientiæ suam aurem accommodat. CXLVIII. Citra Dei recordationem aut memoriam, vera cognitio non potest subsistere. Etenim sine priore, illud posterius spurium et illegitimum est. CXLIX. Hominem gravi corde præditum, nihil juvat subtilioris et argutioris cognitionis oratio, propterea quod præ superbia pœnitentia laborem subire nequeat. CL. Homini míti confert credulitas, quatenus Dei longanimitatem non tentat, neque crebra transgressione percutitur. CLI. Hominem potentem ne coarguas ambitionis et inanis gloriæ, sed potius futuræ damnationis ignominiam illi ostende: hoc enim modo home intelligens et cordatus haud difficulter coarguitur. CLII. Qui odio habet redargutionem, secundum propositum adhuc subjectus est affectibus. Caterum qui amat eam, videlicet secundum mentis præoccupationem rapitur. CLII. Ne velis cupidus esse audiendi aliena flagitia: hac enim audiendi voluptate flagitiorum quoque characteres nutriuntur. CLIV. Maledicas orationes inaudiens, tibi ipse, non ei qui locutus est, irascere: pravarum enim ferum auditor, pravus evadit nuntius. CLV. Si quis in vaniloquos homines inciderit, reum seipsum putet talium verborum, quanquam non ex recenti colloquio, sed ex antiquo debito. CLVI. Si quem videris simulanter et hypocritice te laudantem, ab eodem suo tempore vituperationem quoque exspecta. CLVII. Præsentes tribulationes cum futuris bonis commuta, et ita nulla unquam difficultas tuum certamen eludet. CLVIII. Quando propter externam aliquam, hoc est corporalem largitionem, hominem ut virum bonum extra Deum laudaveris, postea ille tibi improbus apparebit. CLIX. Omne bonum a Domino pro sua dispen- προσβολή. Εστι δὲ καὶ ὁ ἐκ τούτων ἐκφεύγων, ὡς δαλὸς ἐκ πυρός· καὶ ἔστιν ὁ μὴ ἀναστρέφων, ἕως ἂν ἐκκαύση φλόγα. ΡΜΓ. Μὴ λέγε· Ο τι οὐ θέλω, καὶ ἔρχεται. Πάνο τως γὰρ κἂν μὴ αὐτὸ ἀγνοῇς, τὰς δὲ αἰτίας ἀγαπᾶς τοῦ πράγματος. ΡΜΔ'. Ο ζητῶν ἔπαινον, ἔγκειται πάθει· καὶ θλίψιν ἐπελθοῦσαν ἀποδυρόμενος, ἀγαπᾷ τὴν ἄνεσιν. ΡΜΕ. Ὡς ἐπὶ ζυγοῦ ἀστατεῖ τοῦ ἡδυπαθοῦντος δ λογισμὸς, καὶ ποτὲ μὲν κλαίει καὶ ἀποδύρεται δι ἁμαρτίας· ποτὲ δὲ πολεμεῖ καὶ ἀντιλέγει τῷ πλησίον, ἐκδικῶν τὰς ἡδονάς PMG. Ο πάντα δοκιμάζων καὶ τὸ καλὸν κατέχων, ἀκολούθως ἀπὸ παντὸς πονηροῦ ἀφέξεται, ΡΜΖ΄. Μακρόθυμος ἀνὴρ, πολὺς ἐν φρονήσει· ὁμοίως καὶ ὁ λόγοις σοφίας παραβάλλων τὸ οὖς αὐ τοῦ. ΡΜΗ. Χωρίς μνήμης Θεοῦ, γνώσις ἀληθῆς εἶναι οὐ δύναται· ἐκτὸς γὰρ τῆς προτέρας, ή δευτέρα νότ θος ὑπάρχει. ΡΜΘ'. Τὸν σκληροκάρδιον οὐκ ὠφελεῖ λεπτοτέρας γνώσεως λόγος, διότι ἐκτὸς φόβου, μετανοίας πόνου; οὐ καταδέχεται. ΓΝ. Τῷ προεῖ ἀνθρώπῳ πιστολογία συμβάλλεται, καθότι οὐ πειράζει Θεοῦ μακροθυμίαν, καὶ οὐ τύπτε ται ἐν πυκνῇ παραβάσει. ΕΝΑ'. "Ανδρα δυνατὸν μὴ ἐλέγξῃς ἐπὶ κενοδοξία, ἀλλὰ τὴν ἐπιφορὰν τῆς μελλούσης ἀτιμίας ὑπόδει ξον· τούτῳ γὰρ τῷ τρόπῳ ὁ συνετὸς ἡδέως ελέγχεται. ΡΝΒ. Ὁ μισῶν ἔλεγχον, κατὰ πρόθεσιν ἔγκειται τῷ πάθει. Ὁ δὲ ἀγαπῶν, δηλονότι κατὰ πρόληψιν παραφέρεται. ΓΝΓ. Μὴ θέλε ἀκούειν ἀλλότρια πονηρεύματα· τῷ γὰρ τοιούτῳ θελήματι καὶ οἱ χαρακτῆρες τῶν ποντ ρευμάτων διατρέφονται. ΡΝΔ'. Ο κακοίς λόγοις ἐνηχηθείς, σεαυτῷ ἐργίου, καὶ μὴ τῷ λαλήσαντι· πονηρᾶς γὰρ ἀκοῆς, πονηρός καὶ ὁ ἀποκρισιάριος. ΡΝΕ. Εἴ τις ματαιολόγοις ἀνθρώποις περιτύχοι, ὑπεύθυνον ἑαυτὸν ἡγείσθω τῶν τοιούτων ῥημάτων, κἂν μὴ προσφάτως, ἀλλ' ἐκ παλαιοῦ χρεωτήματος. PNG'. Ἐὰν ἴδης τινὰ καθ' ὑπόκρισιν ἐπαινοῦντά σε, ἐν ἰδίῳ καιρῷ παρ' ἐκείνον ψόγον ἐκδέχον. ΡΝΖ΄. Τὰ παρόντα Ολιβερά προσυναλλασσε τοῖς μέλλουσιν ἀγαθοῖς, καὶ οὐδέποτέ σου τὸν ἀγῶνα χαν νώσει πλημμέλεια. ΡΝΗ. Οταν διὰ σωματικὴν παραχὴν ἄνθρωπον ώ; ἀγαθὸν ἐκτὸς τοῦ Θεοῦ ἐπαινέσῃς, ὕστερον ὁ αὐτό; σοι πονηρός καταφανήσεται. ΓΝΘ. Πᾶν ἀγαθὸν παρὰ Κυρίου οἰκονομικῶς ἐπ

DE LEGE SPIRITUALI. ἔρχεται· καὶ οἱ φέροντες αὐτὸ, εἰσὶν ἀγαθοῦ διά- satione venire solet: cælerum illud deferentes, boni illius ministri sunt. XOVOL. ΡΞ'. ᾿Αγαθῶν καὶ κακῶν τὰς μετεμπλοκὰς ὁμαλῷ λογισμῷ ὑποδέχου· καὶ οὕτως ἀνατρέπει ὁ Θεὸς τῆς ἀνωμαλίας τὰ πράγματα. ΡΞΑ'. Ἡ ἀνισότης τῶν λογισμῶν, τὰς τῶν ἰδικῶν ἀνιδίως μεταβολὰς ἐπιφέρει· ὁ Θεὸς γὰρ τὰ ἀκούσια τοῖς ἑκουσίοις προσφυῶς ἀπένειμε. ΡΕΒ'. Τὰ αἰσθητά, τῶν νοερῶν ἐστιν ἔκγονα, τὸ δέον φέροντα ψήφῳ Θεοῦ. ΡΞΓ'. Καρδίας ήδυπαθούσης, λογισμοί λοιμοὶ ἀναφύονται· καὶ ἐν τῷ καπνῷ τὴν ἔγκειμένην ὕλην ἐπιγινώσκομεν. ΡΕΔ'. Παράμενε τῇ διανοίᾳ, καὶ οὐ κοπιάσεις ἐν πειρασμοῖς· ἐκεῖθεν δὲ ἀναχωρῶν, ὑπόμενε τὰ ἐπερ χόμενα. ΡΞΕ. Εὔχου μὴ ἐλθεῖν σοι πειρασμόν· ἐλθόντα δὲ, κατάδεξαι ὡς σὸν, καὶ οὐκ ἀλλότριον. ΡΕΤ'. 'Αρον τὴν ἔννοιαν ἀπὸ πάσης πλεονεξίας, καὶ τότε δυνήσει ἰδεῖν τὰς μεθοδείας τοῦ διαβόλου. ΡΞΖ'. Ο λέγων πάσας εἰδέναι τὰς μεθοδείας τοῦ διαβόλου, οὐκ οἶδεν ἑαυτὸν τέλειον εἰσφέρειν. ΡΞΗ'. ῞Οταν ἐξέλθῃ ὁ νοῦς τῶν σωματικών φρον τίδων, βλέπει κατ' ἀναλογίαν τὰς τῶν ἐχθρῶν παν ουργίας. ΡΕΘ'. Ο λογισμοῖς συναπαγόμενος, ἐκτυφλοῦται ὑπ' αὐτῶν· καὶ τὰς μὲν ἐργασίας τῆς ἁμαρτίας βλέπει, τὰς δὲ αἰτίας αὐτῶν οὐ δύναται ἰδεῖν. ΡΟ. Ἔστιν ὁ ποιῶν προφανῶς ἐντολὴν, δουλεύων πάθει, καὶ διὰ λογισμῶν πονηρῶν ἀγαθὴν πρᾶξιν ἐξαφανίζων. ΡΟΛ΄. Εμφερόμενος ἐν ἀρχῇ κακοῦ, μὴ λέγε· Οὐ μὴ νικήση με. Καθὸ γὰρ ἂν ἐμφέρη, κατὰ τοσοῦτον ήδη νενίκησαι. ΡΟΒ'. Εκαστον τῶν γενομένων, ἀπὸ μικροῦ ἄρ χεται· καὶ κατά μέρος τρεφόμενον, λαμβάνει τὴν αἴξησιν. ΡΟΓ. Δίκτυόν ἐστι πολύπλοκον, ἡ τῆς κακίας μέθ οδος· ᾧ μερικῶς ἐμπλακείς, ἐὰν ἀμελήσῃ, περιεκτικώς σφίγγεται. ΡΟΔ'. Μὴ θέλε ἀκούειν δυστυχίας ἐχθρῶν ἀνθρώ των. Οἱ γὰρ ἡλέως ἀκούοντες τῶν τοιούτων ῥημάτ των, καρπούς τρυγώσι τῆς ἰδίας προθέσεως. ΡΟΕ'. Μὴ πᾶσαν θλίψιν ἐπέρχεσθαι τοῖς ἀνθρώ ποις δι' ἁμαρτίαν νόμιζε· εἰσὶ γάρ τινες εύαρε στοῦντες καὶ πειραζόμενοι. Γέγραπται γάρ Ασεβεῖς καὶ ἄνομοι ἐκδιωχθήσονται. Ομοίως καὶ οἱ εὐσεβῶς θέλοντες ζῆν ἐν Χριστῷ, διωχθήσονται. Ρος. Ἐν καιρῷ θλίψεως, βλέπε τὴν προσβολὴν τῆς θλίψεως· ἐπειδὴ γὰρ ἡ προσβολή παραμυθεῖται τὴν θλίψιν, εὐπαράδεκτος γίνεται. ΡΟΖ'. Τινὲς φρονίμους λέγουσι, τους διακριτικούς Il Tim. 111, 12. CLX. Bonarum et malarum rerum communes implicationes æqua ratione suscipito; atque ita Deus avertit inæqualitatis occasiones. CLXI. Cogitationum inæqualitas, propriorum improprie mutationes infert; nam Deus invita voluntariis prompte distribuit. CLXII. Opera externa promanant ex intelligibilibus, atque ex sententia divina suppeditant quod necessarium est. CLXIII. Cordi deliciis indulgenti, pestilentes sucerescunt cogitationes; et in fumo materiam subjacentem cognoscimus. CLXIV. Permane constans in animo, et nullam senties in tentationibus molestiam: illinc autem discedens, suffer contingentia. CLXV. Precare Deum, ne tibi veniat tentatio; cœterum venientem suscipito, ut tuam, non ut alienam. · CLXVI. Tolle cogitationem tuam ab omni avaritia, ac tum conspicere poteris omnes diaboli insidías. CLXVII. Qui dixerit se nosse omnes diaboli insidias, non novit se ipsum perfectum gerere. CLXVIII. Mens egressa de corporalibus curis, videt secundum proportionem inimicorum versutias. CLXIX. Qui cogitationibus ducitur, excæcatur alı illis; et peccatorum quidem operationes videt, porro illorum causas videre non potest. CLXX. Est qui facit propalam mandatum, affe. ctibus serviens, et per cogitationes pravas bonuAI opus obscuraus. CLXXI. Dum versaris in mali seu peccati prineipio, ne dicas: Non vincet.me. Quatenus enim in co versaris, tantum jam quoque victus es. CLXXII. Unumquodque eorum quod fit, a parvis· incipitur initiis; atque ita, dum particulatim nutri tur, lentis incrementis augmentum consequitur. CLXXIII. Viliorum methodus rete est multiplex: qui particulatim iuplicatus est, si neglexerit, tandem diuibus membris constringitur. CLXXIV. Ne velis cupidus esse audiendi inimicorum hominum infortunia. Libenter enim audientes verba hujusmodi, proprii propositi fructus vindeniant. CLXXV. Ne omnem afflictionem aut tribulationem hominibus propter peccata contingere existimes; sunt enim nonnulli qui Deo placent, et tamen probantur tentationibus. Scriptum est enim: Iupii et iniqui persecutionem patientur. Similiter scriptum est: Volentes in Christo pie vivere, persectionem patientur 18. CLXXVI. In tempore tribulationis, accessum tribulationis intuere; si enim adjectio tribulationem consolatur, dulcis fit tribulatio et facilis. CLXXVII. Quidam prudentes vocant cos qui

muklo usu exculti, res sensibiles dijudicare pos- τῶν αἰσθητῶν πραγμάτων. Φρόνιμοι δέ εἰσιν, οἱ ἐποιο sunt. Verum illi demum prudentes perhibendi sunt, qui propriæ voluntati dominantur. CLXXVIII. Ante vitiorum sublationem cave cordi tuo obtemperes. Quales enim impositiones habet, tales etiam appositiones requirit. CLXXIX. Quemadmodum sunt serpentes occurrentes in nemoribus, sunt item alii in ædibus latenter excubantes: sic affectus sunt in mentc formati, sunt item alii latentes in operibus, tametsi ex aliis in alias formas subinde transmutentur. CLXXX. Cum videris concupiscentias certo moveri, et ad affectum mentem quiescentem iisdem provocari, tum scias, quod harum antebac mens dux exstiterit, inque opus duxerit, cordique eas ipsas imposuerit. CLXXXI. Non conflatur nubes citra venti spiritum, neque ullus generatur affectus citra cogitationem. CLXXXII. Si non amplius carnis voluntates fecerimus, secundum Scripturam, facile in Domino desinent concupiscentiæ conceptæ in animo. CLXXXIII. Substantiva mentis simulacra, pejora sunt et fortiora. Caeterum rationalia, horum causæ sunt et duces. CLXXXIV, Est vitium, quo cor prorsus tenetur propter diurnam mentis præoccupationem. Rursus est aliud mentem impuguans per quotidianas actiones. CLXXXV. Deus actiones secundum propositum æstimat. Tribuat enim, inquit ", tibi Dominus, secundum cor tuum. CLXXXVI. Qui in contemplatione conscientiæ constanter non perdurat, neque labores corporales pro pietate ferendos suscipit. CLXXXVII. Naturalis liber est conscientia. Hanc quicunque strenue et graviter legerit, ille divini auxilii non dubiam sumet experientiam. CLXXXVIII. Quicunque pro veritate tuenda labores sua sponte non susceperit, a multo gravioribus et acerbioribus etiam invitus castigabitur. CLXXXIX. Qui voluntatem Dei perspectam habet, eamdemque pro virili fecerit, modicis laboribus maxinas difficultates effugiet. κρατοῦντες τῶν ἰδίων θελημάτων. ΡΟΗ'. Πρὸ ἀναιρέσεως τῶν κακῶν, μὴ ὑπακού σῃς τῇ καρδίᾳ σου. Οἷας γὰρ ἐνθήκας ἔχει, τοιαύ τας καὶ προσθήκας ἐπιζητεῖ. ΡΟΜ. "Ωσπερ εἰσὶν ὄφεις συναντῶντες ἐν νάπαις, καὶ εἰσὶν ἕτεροι φωλεύοντες ἐν οἰκίαις· οὕτως εἰσὶ πάθη, λογιστικῶς μορφούμενα, καὶ εἰσὶν ἕτερα, πρακτικῶς ἐγκείμενα, εἰ καὶ ἐξ ἄλλων εἰς ἄλλας εἰκόνας μετεμορφώθησαν. ΡΠ'. Οταν ἴδῃς τὰ ἐγκείμενα ὑποστατικῶς κινούμενα, καὶ εἰς πάθος προκαλούμενα τὸν νοῦν ἡσυ χάζοντα, γίνωσκε ὅτι ὁ νοῦς ποτε καὶ τούτων προ ηγήσατο, καὶ εἰς πράξιν ἤγαγε, καὶ τῇ καρδίᾳ ἐνα έθηκεν. CXC. Qui citra orationem et patientiam tentationes vincere voluerit, nequaquam eas a se propulsabit, sed multo magis illis implicabitur. CXCI. Dominus in suis ipsius mandatis delitescit absconditus; qui bactenus invenitur a quærentibus, quatenus inquiritur ab illis. CXCII. Ne dicas: Mandatis satisfeci, neque tamen Dominum reperi. Etenim cognitionem cum justitia non raro invenisti. Cæterum qui recte quærunt illum, pacem invenient. CXCIII. Porro pax est affectuum liberatio. Hæc autem, ut beatus inquit Apostolus ", citra Spiritus sancti cooperationem non invenitur. CXCIV. Aliud est mandati exsecutio, aliud virtus, s J'sal. xix, 5. 3º 1 Cor. xit, 11. ΡΠΑ΄. Οὐ συνίσταται νέφος ἐκτὸς αὔρας καὶ ἀνέ μου, καὶ οὐ γεννᾶται πάθος ἐκτὸς ἐννοίας. ΡΙΒ'. Ἐὰν μηκέτι ποιῶμεν τὰ θελήματα τῆς σαρκὸς κατὰ τὴν Γραφήν, ῥᾳδίως ἐν Κυρίῳ ὑπολή ξει τὰ προεγκείμενα. ΡΗΓ. Τὰ μὲν ὑποστατικὰ τοῦ νοὸς είδωλα, πονηρότερά ἐστι καὶ ἐπικρατέστερα. Τὰ δὲ λογιστικά, τούτων αἴτια καὶ προηγητικά. ΡΠΔ'. Εστι κακία καρδιακῶς κατέχουσα διὰ τὴν χρονίαν πρόληψιν. Καὶ ἔστι κακία λογιστικώς που λεμοῦσα διὰ τῶν καθημερινῶν πραγμάτων. ΡΠΕ. Ὁ Θεὸς τὰς πράξεις κατὰ τὰς προθέσεις λογίζεται· Δῴη γάρ σοι, φησί, Κύριος κατὰ τὴν καρδίαν σου. PUG. Ὁ ἐν θεωρία συνειδήσεως μὴ έγκαρτε ρῶν, οὐδὲ τοὺς σωματικούς πόνους ὑπὲρ εὐσεβείας καταδέχεται. ΡΙΖ'. Φυσική βίβλος ἐστὶ συνείδησις. Ο εμπρά κτως ἀναγινώσκων αὐτὴν, λαμβάνει πεῖραν θείας ἀντιλήψεως. ΡΠΗ'. Ο μὴ αἱρούμενος τοὺς ὑπὲρ ἀληθείας τό νους εκουσίως, ὑπὸ τῶν ἀκουσίων χαλεπωτέρως παι δεύεται. ΡΠΘ. Ο γνοὺς τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, καὶ κατὰ δύναμιν ποιῶν αὐτὸ, διὰ μικρῶν πόνων τους μεγά λους ἐκφεύξεται. Ph. Ὁ ἐκτὸς προσευχῆς καὶ ὑπομονῆς πειρασμούς νικῆσαι θέλων, οὐκ ἀπώσεται αὐτούς, ἀλλὰ πλέον ἐμπλακήσεται. ΡΕΑ'. Κύριος εἰς τὰς ἰδίας ἐγκέκρυπται ἐντολές, καὶ τοῖς ζητοῦσιν αὐτὸν κατ' ἀναλογίαν εὑρίσκεται. ΡιΒ. Μὴ εἴπῃς· Ἐποίησα ἐντολὰς, καὶ οὐχ εξ ρον τὸν Κύριον. Γνῶσιν γὰρ μετὰ δικαιοσύνης πολυ λάκις εὕρηκας. Οἱ δὲ ὀρθῶς ζητοῦντες αὐτὸν, εὑρή σουσιν εἰρήνην. ΡΗΓ. Εἰρήνη ἐστὶ τῶν παθῶν ἀπαλλαγή· αὐτὴ δὲ, ὡς λέγει ὁ ἅγιος Απόστολος, ἐκτὸς ἐνεργείας τοῦ ἁγίου Πνεύματος οὐχ εὑρίσκεται. Ρ.. Αλλα πράξις ἐντολῆς, καὶ ἄλλο ἀρετή, καν

DE HIS QUI PUTANT SE EX OPERIBUS JUSTIFICARI. ἐξ ἀλλήλων τὰς τῶν ἀγαθῶν ἀφορμὰς λαμβάνωσι tametsi ex se mutuo omnia hæc bonorum occasioτὰ πάντα. ΡΕ'. Πρᾶξις ἐντολῆς λέγεται, ἐν τῷ πρᾶξαι τὸ προστεταγμένον· ἀρετὴ δὲ, ἐν τῷ ἀρέσκειν τῇ ἀληθεία τὸ γεγενημένον. PhϚ'. "Ωσπερ εἷς μὲν ἔστιν ὁ αἰσθητός πλοῦτος, κατὰ δὲ κτῆσιν πολυμερής· οὕτω μία ἐστὶν ἡ ἀρετή, πολυτρόπους ἔχουσα τὰς ἐργασίας. ΡΙΖ'. Ὁ ἐκτὸς ἔργου σοφιζόμενος καὶ λαλῶν λόγους, πλουτεῖ ἐξ ἀδικίας· καὶ οἱ πόνοι αὐτοῦ, κατὰ τὴν Γραφήν, εἰς οἴκους ἀλλοτρίους έρχονται. ΡΗ'. Πάντα υπακούσεται τῷ χρυσίῳ, φησί· καὶ τῇ χάριτι τοῦ Θεοῦ τὰ νοητὰ διοικηθήσεται. ΡιΘ. Συνείδησις ἀγαθὴ διὰ προσευχῆς εὑρίσκε ται, καὶ προσευχὴ καθαρὰ διὰ συνειδήσεως· θάτερον γὰρ θατέρου κατὰ φύσιν προσδέεται. Σ'. Ὁ Ἰακὼβ τῷ Ἰωσὴφ χιτῶνα ποικίλον ἐποίη σε, καὶ ὁ Κύριος τῷ πραεῖ γνῶσιν ἀληθείας χαρίζεται, καθὰ γέγραπται, ότι Διδάξει πραεῖς ὁδοὺς αὐτοῦ. ΣΑ'. Πάντοτε εργάζου τὸ ἀγαθὸν κατὰ δύναμιν, καὶ ἐν καιρῷ τοῦ μείζονος μὴ στρέφου ἐπὶ τὸ ἔλατ τον ῾Ο γὰρ στραφεὶς εἰς τὰ ὀπίσω, φησίν, οὐκ ἔστιν εὔθετος ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. 31 Prov. v, 10. * Eccle. x, 19. * Gell. XXXVI, nes accipiant. CXCV. Exsecutio mandati dicitur id quod ipso opere in mandato faciendum ordinatum est. Virtus autem in hoc sita est, ut placeat veritati id quod actum est. CXCVI. Quemadmodum unæ sunt divitiæ sensibiles, juxta possessionem autem multiplices: sic una virtus est, diversimodas habens actiones quibus perficitur. CXCVII. Qui citra laborem, alios decipiendo et verba fundendo, ditescit ex iniquitate; etiam labores ejus, secundum Scripturam ", in alienas ædes migrabunt. CXCVIII. Auro obediunt omnia, inquit ³, et gratia Dei res conceptæ geruntur. CXCIX. Conscientia bona per orationem invenitur, et pura oratio per conscientiam; alterum enim secundum naturam egens est alterius. CC. Jacob filio suo Joseph variegatam paravit tunicam s; et Dominus mansueto veritatis largitur notitiam, quemadmodum scriptum est: Docebit mites vias suas 34. CCI. Semper pro virili operare bonum, et in tempore majoris, ne convertas te ad id quod minus est. Qui enim se vertit retro, inquit Christus”, Rom aplus est regno cœlorum. × Psal. xxiv, 9. ss Luc. 15, OPUSCULUM II. Περὶ τῶν ολομένων ἐξ ἔργων δικαιούσθαι. Α΄. Ἡ τῶν ἔξωθεν κακοπιστία ἐν τοῖς ὑπογεγραμμένοις, ἐλέγχεται ὑπὸ τῶν βεβαιοπίστων, καὶ ἐπο εγνωκότων τὴν ἀλήθειαν. Β. Ο Κύριος πᾶσαν ἐντολὴν ὀφειλομένην δεῖξαι θέλων, τὴν δὲ υἱοθεσίαν ἰδίῳ αἵματι δεδωρημένην τοῖς ἀνθρώποις, φησίν· "Οταν πάντα ποιήσητε προστεταγμένα ὑμῖν, τότε εἴπατε· Δοῦλοι ἀχρεῖοί ἐσμεν, καὶ ὁ ὡφείλομεν ποιῆσαι, πεποιήκαμεν διὰ τοῦτο οὐκ ἔστι μισθὸς ἔργων ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἀλλὰ χάρις Δεσπότου, πιστοῖς δούλοις ἡτοιμασμένη. Γ. Οὐκ ἀπαιτεῖ δοῦλος ὡς μισθὸν, τὴν ἐλευθερίαν, ἀλλ᾽ εὐαρεστεῖν ὡς ὀφειλέτης, καὶ κατὰ χάριν ἐκδέχεται. Δ'. Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, κατὰ τὰς Γραφάς, καὶ τοῖς εὖ δουλεύουσιν αὐτῷ, τὴν ἐλευθερίαν χαρίζεται· φησί γάρ· Εὖ, δοῦλε ἀγαθὲ καὶ πιστέ, ἐπὶ ὀλίγα ἐγένου πιστὸς, ἐπὶ πολλῶν σε καταστήσω· εἴσελθε εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυ ρίου. » Luc. xvii, 10. 37 Matth. xxv, 21–23. De kis qui putant se ex operibus justificari. . J. In rebus externis male collocata fides, his quæ infra scripta sunt, confutatur a firmiter credentibus, et veritatem cognoscentibus. II. Dominus, totius legis debitores nos esse indicare volens, et filiorum adoptionem proprio sanguine hominibus gratuito datam, inquit: Cum ommia feceritis qua pracepta sunt vobis, dicite: Servi inutiles sumus; et quod debuimus facere, fecimus ". Propterea regnum calorum non est merces operum, sed gratia Domini adelibus servis præpa rala. III. Servus non postulat libertatem, tanquam debitam sibi mercedem; sed acquiescit tanquam debitor benignitatem heri sentiens, et ex gratia suscipit. IV. Qui pro peccatis nostris mortuus est, secun· dum Scripturas, etiam fideliter et probe ipsi servientibus libertatem largitur gratuito. Ait enim; Euge, serve bone et fidelis; super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam: intra in gaudium Domini tui 37.

V. Nondum vero servus fidelis perhibendus est, qui nudæ solum cognitioni innititur; sed qui per obedientiam præcipienti Christo fide adhærescit. VI. Qui dominum honore afficit, jussa domini sui capessit. Cæterum qui errat, aut hero suo dicto non est audiens, tanquam propria fert quæ sibi obveniunt. VII. Discendi studiosus exsistens, fac etiam laboris amans evadas: siquidem nula cognitio inflare solet hominem. VIII. Tentationes ex improviso nobis contingentes, dispensatione quadam laboris studiosos nos erudiunt, atque etiam invitos ad poenitentiam pertrahunt. IX. Tribulationes hominibus contingentes, ex propriis nascuntur vitiis; eas vero si per orationem toleraverimus, iterum bonarum rerum additamentum inveniemus. X. Quidam ob virtutis claritatem atque praestantiam laudati, gestierunt lætitia, ac suæ ipsius ambitionis voluptatem, cohortationem esse existimaverunt. Alii propter peccata reprehensi, doluerunt seu laboraverunt, et utilem dolorem seu laborem efficacem vitiorum operationem reputaverunt. XI. Quicunque occasione certaminum adversus vilioris conditionis homines insolenter extolluntur, illi ex operibus corporeis et externis justificationem semet consecuturos existimant. Quotquot autem nudæ tantum cognitioni iunitentes, ignorantes aspernantur, ii prioribus longe dementiores habendi sunt. · XII. Citra virtutis opera nondum firma est cognitio, tametsi vera exsistat. Quamobrem cuique rei stabilitas opus est. XIII. Non raro per negligentiam quæ circa alicujus rei operationem committitur, etiam cognitio obscuratur. Etenim quarum rerum operationes prorsus neglectæ sunt, barum etiam memoria sensim et particulatim abolescet. Scriptura ideo suggerit, ut Deum cognoscamus atque sciamus, quo recte illi per opera serviamus. XIV. Quando aperte præceptis satisfacimus, peculiaria quidem a Domino, pro sua dispensatione, recipimus; adjuvamur autem secundum scopum propositi. XV. Cai animus est aliquid faciendi, nec potest, perinde est apud Deum cordis cognitoreni, ac si fecisset. Hoc de bonis et malis rebus intelligendum est. XVI. Animus hominis sine corpore bona et mala multa perficit; cæterum corpus, sine animo, horum nihil potest perficere. Quapropter lex libertatis ante opus cognoscitur. XVII. Quidam non facientes præcepta, se tamen recte et sane credere existimant. Rursum sunt nonnulli facientes, qui tanquam debitam mercedem regnum cœlorum se suscepturos sperant: horum utrique a regni cœlestis possessione frustrati excident. Τινές, κ. τ. λ. Cautc legendus hic locus. Ε΄. Οὔπω δοῦλός ἐστι πιστὸς, ὁ ψιλῇ τῇ γνώσει έπερειδόμενος, ἀλλ' ὁ δι᾽ ὑπακοῆς τῷ ἐντειλαμένῳ Χριστῷ πιστεύων. Γ'. Ο τὸν δεσπότην τιμών, ποιεῖ τὰ κελευόμενα, Σφαλεὶς δὲ ἡ παρακούσας, ὑπομένει ὡς ἴδια τὰ ἐπερχόμενα. Ζ'. Φιλομαθής ὤν, γίνου καὶ φιλόπονος· ἡ γὰρ ψιλή γνῶσις, φυσιοῖ τὸν ἄνθρωπον. Η'. Οἱ ἀπροσδοκήτως ἡμῖν συμβαίνοντες πειρασμοί, οἰκονομικῶς ἡμᾶς φιλοπόνους διδάσκουσι, καὶ μὴ βου λομένους εἰς μετάνοιαν ἔλκουσιν. Θ'. Αἱ ἐπερχόμεναι θλίψεις ἀνθρώποις, τῶν ἰδίων κακῶν εἰσιν ἔκγονα· ἐὰν δὲ αὐτὰς διὰ προσευχῆς ὑπομείνωμεν, εὑρήσομεν πάλιν ἀγαθῶν πραγμάτων ἐπιφοράν. 1. Τινὲς ἐπ' ἀρετῇ ἐπαινεθέντες, ἠδύνθησαν, καὶ τὴν τῆς κενοδοξίας αὐτῶν ἡδονὴν, ἔδοξαν εἶναι πα ράκλησιν. Ετεροι ἐφ᾽ ἁμαρτίαις ἐλεγχθέντες, από νεσαν, καὶ τὸν ἐπωφελῆ πόνον ἐλογίσαντο εἶναι και κίας ἐνέργειαν. ΙΑ'. Οσοι προφάσει ἀγώνων ἀμελεστέρων κατα επαίρονται, οὗτοι ἐξ ἔργων σωματικών δικαιούσθαι νομίζουσιν. Ὅσοι δὲ ἐπερειδόμενοι ψιλῇ τῇ γνώσει τοὺς ἀγνοοῦντας εὐτελίζουσιν, οὗτοι ἐκείνων πολύ ἀφρονέστεροι τυγχάνουσιν. ΙΒ'. Ἐκτὸς τῶν κατ' ἀρετὴν ἔργων, ούπω βεβαία ἡ γνῶσις, κἂν ἀληθὴς τυγχάνῃ. Διότι παντὶ πράγματι τὸ ἔργον ἐστὶ βεβαίωσις. ΙΓ΄. Πολλάκις ἐκ τῆς περὶ τὴν πρᾶξιν ἀμελείας, καὶ ἡ γνῶσις σκοτίζεται. "Ων γὰρ αἱ ἐργασίας καθ όλου παρελογίσθησαν, τούτων καὶ αἱ μνῆμαι κατά μέρος οιχήσονται· ἡ Γραφὴ διὰ τοῦτο κατὰ γνῶσιν εἰδέναι τὸν Θεὸν ὑποτίθεται, ἵν᾿ ὀρθῶς αὐτῷ ποτε διὰ τῶν ἔργων δουλεύσωμεν. ΙΔ'. Οταν προφανῶς ἐπιτελῶμεν ἐντολὰς, τὰ μὲν ἰδικὰ παρὰ Κυρίου ἀναλόγως λαμβάνομεν· ὠφελού μεθα δὲ, κατὰ τὸν σκοπὸν τῆς προθέσεως. ΙΕ΄. Ο θέλων τι πρᾶξαι καὶ μὴ δυνάμενος, ὡς ποιήσας ἐστὶ παρὰ τῷ καρδιογνώστῃ Θεῷ. Τοῦτο καὶ ἐπὶ ἀγαθοῖς, καὶ ἐπὶ κακοῖς νοητέον. ΙϚ'. Ὁ νοῦς ἐκτὸς τοῦ σώματος, ἀγαθὰ καὶ κακά ἐκτελεί πολλά· τὸ δὲ σῶμα ἐκτὸς τοῦ νοὸς, οὐδὲν τού των ἐπιτελέσαι δύναται. Διότι ὁ νόμος τῆς ἐλευθε ρίας, πρὸ τῆς πράξεως ἀναγινώσκεται. ΙΖ΄. Τινὲς μὴ ποιοῦντες τὰς ἐντολὰς πιστεύειν ὀρθῶς νομίζουσι. Τινὲς δὲ ποιοῦντες, ὡς μισθὸν ἀρει λόμενον, τὴν βασιλείαν ἐκδέχονται· ἀμφότεροι δὲ τῆς βασιλείας ἀπεσφάλησαν

DE HIS QUI PUTANT SE EX OPERIBUS JUSTIFICARI. ΙΗ'. Παρὰ δεσπότου μισθὸς δούλοις οὐ κεχρεώστηται· οὐδ' αὖ πάλιν εἰ μὴ δουλεύσαντες ὀρθῶς ἐλευθε ρίαν τυγχάνουσιν. ΙΘ'. Εἰ Χριστὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἀπέθανε, κατὰ τὰς Γραφάς, καὶ οὐ ζῶμεν ἑαυτοῖς, ἀλλὰ τῷ ὑπὲρ ἡμῶν ἀποθανόντι καὶ ἐγερθέντι, δηλονότι δουλεύειν αὐτῷ ἕως θανάτου κεχρεωστήκαμεν. Πῶς οὖν ὀφειλομένην τὴν υἱοθεσίαν λογισόμεθα; Κ'. Χριστός, Δεσπότης κατ' ουσίαν, καὶ Δεσπότης κατ' οἰκονομίαν, ὅτι καὶ μὴ ὄντας ἐποίησε, καὶ τῇ ἁμαρτία θανόντας, διὰ τοῦ ἰδίου αἵματος ἐξηγόρασε, καὶ τοῖς οὕτω πιστεύουσι, τὴν χάριν ἐδωρήσατο. ΚΑ'. Όταν ἀκούσῃς τῆς Γραφῆς λεγούσης, ὅτι ἀποδώσει ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ, οὐκ ἔργα λέ γει γεέννης Η βασιλείας ἀντάξια· ἀλλ' ἔργα τῆς ἑαυ τοῦ ἀπιστίας ἢ πίστεως, ὁ Χριστὸς ἀποδίδωσιν ἑκά· στιν, οὐχ ὡς συναλλάκτης πραγμάτων, ἀλλ' ὡς Θεὸς κτίστης καὶ ἀγοραστὴς ἡμῶν. ΚΒ. Οσοι τοῦ λουτροῦ τῆς παλιγγενεσίας Αξιώ θημεν, τὰ ἀγαθὰ ἔργα, οὐ δι' ἀνταπόδοσιν προσφέ ρομεν, ἀλλὰ διὰ φυλακὴν τῆς δοθείσης ἡμῖν καθα ρότητος. ΚΓ'. Πᾶν ἔργον ἀγαθὸν 8 διὰ τῆς ἡμετέρας έργα ζόμεθα φύσεως, ἀπέχεσθαι μὲν ποιεῖ τοῦ ἐναντίου κακοῦ. Προσθήκην δὲ ἁγιασμοῦ ἐκτὸς χάριτος ποιῆκαι οὐ δύναται. ΚΔ'. Ὁ ἐγκρατής, ἀπέχεται γαστριμαργίας· ὁ ἀκτήμων, πλεονεξίας· ὁ ἥσυχος, πολυλογίας· ὁ ἁγνὸς, φιληδονίας· ὁ σεμνός, πορνείας· ὁ αὐτάρκης, φιλαργυρίας· ὁ πράος, ταραχῆς· ὁ ταπεινόφρων, κενοδοξίας· ὁ ὑποτακτικός, φιλονεικίας· ὁ ἐλεγκτικής, ὑποκρίσεως. Ομοίως ὁ εὐχόμενος, ἀπο ἔχεται ἀνελπιστίας· ὁ πτωχός, φιλοχρηματίας· ὁ ὁμολογητής, ἀρνήσεως· ὁ μάρτυς, εἰδωλολατρείας. Βλέπεις πως πᾶσα ἡ ἕως θανάτου ἐπιτελουμένη ἀρετή, οὐδὲν ἕτερον ἢ ἁμαρτίας ἐστὶν ἀποχή; ἁμαρτ τίας δὲ ἀποχή, φύσεώς ἐστιν ἔργον, οὐ βασιλείας ἀντε ἀλλαγμα· ἄνθρωπος μόλις φυλάσσει τὰ τῆς ἑαυτοῦ φύσεως· Χριστὸς δὲ, διὰ σταυροῦ τὴν υἱοθεσίαν χαρίζεται. ΚΕ'. Εστιν ἐντολὴ μερική, καὶ ἔστιν ἑτέρα περιεκτική. Πὴ μὲν γὰρ μερικῶς, κελεύει μεταδοῦναι τῷ μὴ ἔχοντι; τὴ δὲ ἐντέλλεται, πᾶσιν ἀποτάξασθαι τοῖς ὑπάρχουσιν. Κα'. Ἔστιν ἐνέργεια χάριτος, τῷ νηπίῳ ἀγνοουμένη. Καὶ ἔστι τῆς κακίας ἑτέρα, τῇ ἀληθείᾳ ἐξομοιουμένη. Καλὸν δὲ τὰ τοιαῦτα μὴ ἐνοπτρίζεσθαι διὰ τὴν πλάνην· μήτε μὴν ἀναθεματίζειν, διὰ τὴν ἀλήθειαν· ἀλλὰ πάντα δι' ἐλπίδος προσφέρειν τῷ Θεῷ. Αὐτὸς γὰρ οἶδε τῶν ἀμφοτέρων τὸ χρήσιμον. 38 II Cor. v, 15. ** Psal. Lxt, 43. Βλέπεις. Cute lige. XVIII. Ab heris nulla merces Servis debetur; neque rursum, nisi recte servientes, libertatem et manumissionem consequuntur. XIX. Si Christus pro nobis mortuus est, secundum Scripturas, non vivamus nobis ipsis: sed ei qui pro nobis mortuus est et resurrexit 38, pro officio servire debemus usque ad mortem. Quomodo igitur filiorum adoptionem nobis deberi putabimus? XX. Christus, Dominus noster est et secundum essentiam, et Dominus secundum gubernationem sive familiæ administrationem, quoniam cum non essemus, nos fecit et condidit, et peccato mortuos proprio sanguine suo nos mercatus est, et iis qui ita credunt, gratiam suam gratuito largitus est. XXI. Quando audieris Scripturam dicentem, quod redditurus sit unicuique secundum opera sua ", non dicit opera gehenna aut regno digna: verum unicuique suæ incredulitatis aut fidei opera redditurus est, non tanquam circa res contrahens, sed veluti Deus conditor et mercator noster. XXII. Quicunque regenerationis lavacro dignati sumus, bona opera non propter retributionem facimus, sed propter custodiam concessæ nobis puritatis et munditiæ. XXIII. Omne opus bonum quod per nostram naturam operamur, tantum quidem efficit, ut a contrario malo aut vitio abstineamus. Cæterum extra gratiam, sanctificationis accessionem nobis facere non potest. XXIV. Qui temperantis est animi, a crapula et gastrimnargia abstinet; opum negligens, ab avaritia; quietus, a garrulitate; purus et castus, a voluptatibus; pudicus, a scortationibus; contentus, a studio congerendæ pecuniæ; mitis et mansuetus, a tumultu et turbis; humilis animi, ab ambitione et vana gloria; qui præest, a contentione; redarguens, a simulatione. Similiter qui vacat precationibus, ab incredulitate et diffidentia alienus est; pauper, al avaritia; confessor, a vegatione; martyr ab idololatria. Vides ergo quemadmodum omnis virtus quæ ad mortem usque perficitor, nullum aliud opus, quam peccati abstinentia sit. Porro autem peccati abstinentiam naturæ opus esse, certum est.: quod regni permutatione nequaquain pensandum est. Homo vix quæ naturæ sunt opera servat; Christus autem per crucem adoptionem filiorum largitur. XXV. Est præceptum particulare, et est alterum generale. Illo particulariter præcipit, non habenti impertiendum; hoc mandat omribus bonis renuntiandum. XXVI. Est actio gratiæ stulto incognita. Est rursum altera vitii seu malitiæ, quæ veritati assimilatur. Porro bonum est, ne talia approbemus, propter errorem; neque reprobemus, propter veritatem; sed omnia in spe Deo offerenda sunt. Ipse enim novit utrorumque utilitatem.

XXVII. Trajicere volens mare intellectuale, lon- ΚΖ'. Η διαπεράσαι θέλων τὴν νοητὴν θάλασσαν, ganimis est, humilis est, vigilat, temperans est. Absque his quatuor si conatur ingredi, cor quidem conturbat, trajicere vero non poterit. XXVIII. Quies prodest, quæ a vitiis agitat otium. Cæterum si hasce quatuor virtutes in precationibus in auxilium asciverit, ad affectuum abjectionem nihil habere potest compendiosius. XXIX. Non licet pacare mentem sine corpore, neque solvere horum parietem intermedium, sine quiete et precationibus. XXX. Caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem ". Cæterum qui spiritu ambulant, carnalem concupiscentiam non perficiunt. μακροθυμεῖ, ταπεινοφρονεῖ, ἀγρυπνεί, ἐγκρατεύεται. Ἐκτὸς δὲ τῶν τεσσάρων τούτων ἐὰν εἰσελθεῖν βιά σηται, θορυβεῖ μὲν τὴν καρδίαν, περάσαι δὲ οὐ δύναται, ΚΗ. Ησυχία ὠφελεῖ, τῶν κακῶν ἀργήσασα. Ἐὰν δὲ καὶ τὰς τέσσαρας ἀρετὰς ἐν προσευχῇ προςλάβῃ βοήθημα, πρὸς ἀπάθειαν οὐδὲν αὐτῇ συντομώ τερον. ΚΘ. Οὐκ ἔστιν ἡσυχάσαι τὸν νοῦν ἄνευ σώματος, οὔτε λῦσαι τὸ τούτων μεσότοιχον ἄνευ ἡσυχίας καὶ προσευχῆς. Λ'. Σὰρξ ἐπιθυμεῖ κατὰ τοῦ πνεύματος, καὶ τὸ πνεῦμα κατὰ τῆς σαρκός. Οἱ δὲ πνεύματι περι πατοῦντες, ἐπιθυμίαν σαρκικὴν οὐ μὴ τελέσωσιν. ΛΑ'. Οὐκ ἔστι τελεία προσευχή χωρὶς νοητῆς ἐπι XXXI. Non est perfecta precatio sine invocatione ab animo prodeunte: animum autem indesi- 5 κλήσεως· ἀπερισπάστως δὲ βοώσης ἐννοίας ἐπακούει nenter clamantem exaudit Dominus. XXXII. Animus indesinenter vacans precationibus cor affligit et conterit: Cor autem contritum et humiliatum Deus non despiciet ". XXXIII. Precatio quoque virtus dicitur, tametsi mater illarum sit: siquidem virtutes progenerat, propinquitate qua Christo affinis est. XXXIV. Si operati fuerimus sine precatione et bona spe, noxium et imperfectum postea redditur. XXXV. Cum audieris: Erunt novissimi primi, et primi novissimi “: virtutum participes et charita - tis participes intellige. Etenim charitas novissima virtutum exsistit, secundum generationem: prima autem omnium invenitur juxta dignitatem, eas quæ ante ipsam natæ sunt, novissimas esse ostendens. XXXVI. Si torpueris pigritia a vitiis multipliciter vexatus, memor esto exitus et acerborum suppliciorum. XXXVII. Melius est adhærere Deo precationibus et spe, quam rerum externarum reminisci, tametsi bonæ sint et utiles. XXXVIII. Nulla virtutum sola per se naturalem nostram januam aperit, nisi omnes consequenter ex ipsa dependeant. XXXIX. Ille non est temperans, qui alitur cogitationibus; nam tametsi utiles fuerint, non tamen sunt spe præstantiores. ὁ Κύριος. XL. Omne peccatum quod alienum est a penitentia, morti est obnoxium, pro quo condonando, etiamsi sanctus pro altero intercesserit, non exaudietur. XLI. Qui vere resipiscit, non reputat laborem priscis peccatis æqualem, verum semper per se Deum placat. XLII. Si quæcunque bona natura nostra habet, quotidie facere debuimus, quid reliquum pro anteactis vitiis Deo retribuemus? XLIII. Quantum virtutis augmentum hodie ſecerimus præteritæ negligentiæ argumentum est, non compensatio. XLIV. Qui mente afligitur, et quiescit corpore, similis est ei qui corpore afligitur, et mente læta- * Gal. v, 17. σε Psal. L., 19. ** Matth. xix, 30; ΛΒ'. Νοῦς ἀπερισπάστως ευχόμενος θλίβει καρ δίαν· Καρδίαν δὲ συντετριμμένην καὶ τεταπεινω μένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. ΑΓ. Ἡ προσευχὴν ἀρετὴ λέγεται, καν μήτηρ αὐτ τῶν τυγχάνῃ· ἀπογεννῇ γὰρ αὐτὰς, διὰ τῆς εἰς Χρι στὸν συναφείας. ΛΔ'. Ἐὰν πράξωμεν χωρίς προσευχῆς καὶ ἀγαθῆς ἐλπίδος, ὕστερον ἐπιβλαβὲς καὶ ἀτελὲς τυγχάνει. ΛΕ. Οταν ἀκούσῃς· "Εσονται οἱ ἔσχατοι πρώ τοι, καὶ οἱ πρῶτοι ἔσχατοι, μετόχους ἀρετῶν καὶ μετόχους ἀγάπης νόει. 'Αγάπη γάρ, ἐσχάτη μὲν ἀρε τῶν τυγχάνει κατὰ γένεσιν· πρώτη δὲ εὑρίσκεται άπασῶν κατὰ τὴν ἀξίαν, τὰς προγεγενημένας αὐτῆς έσχάτας ἀποδεικνύουσα. Αφ. Ἐὰν ἀκηδιάσῃς, ὑπὸ κακίας πολυτρόπως θλιβόμενος, μνημόνευσον τῆς ἐξόδου καὶ τῶν χαλε πῶν κολαστηρίων. ΛΖ'. Κρείσσον γὰρ τὸ προσκολλᾶσθαι τῷ Θεῷ διὰ προσευχῆς καὶ ἐλπίδος, ἢ μνήμας ἔχειν ἐξωτέρας, κἂν ἐπωφελεῖς τυγχάνωσιν. ΛΗ'. Οὐδεμία τῶν ἀρετῶν μόνη καθ' ἑαυτὴν ἀνοί γει τὴν φυσικὴν ἡμῖν θύραν, ἐὰν μὴ πᾶσαι ἀκολού θως ἀλλήλων ἐξήρτηνται. ΑΘ'. Οὐκ ἔστιν ἐγκρατής, ὁ λογισμοίς τρεφόμε νος· κὰν γὰρ ὠφέλιμοι ὦσιν, οὐκ εἰσὶ τῆς ἐλπίδας ὠφελιμώτεροι. Μ'. Έστιν ἁμαρτία πρὸς θάνατον πᾶσα ἀμετα νόητος· περὶ ἧς κἂν ἅγιος ὑπὲρ ἑτέρου προσεύξηται οὐκ εἰσακούεται. ΜΑ'. Ο ὀρθῶς μετανοῶν, οὐκ ἀντελλογεῖ τὸν και πον τοῖς παλαιοῖς ἁμαρτήμασιν, ἀλλ᾽ ἀεὶ δι᾿ ἑαυτοῦ τὸν Θεὸν ἐξευμενίζεται. ΜΒ. Εἰ ὅσα ἔχει ἡ φύσις ἡμῶν ἀγαθά, καθ' ἡμέ ραν ποιεῖν αὐτὰ κεχρεωστήκαμεν, τί λοιπόν περί τῶν προγεγενημένων κακῶν τῷ Θεῷ ἀνταποδώσομεν; ΜΓ'. Ὅσην ἂν ὑπερβολὴν ἀρετῆς σήμερον ποιή σωμεν, παρελθούσης αμελείας ἔλεγχός ἐστιν, οὐκ ἀνταπόδοσις. ΜΔ'. Ο θλιβόμενος νοερῶς, καὶ ἀναπαυόμενος σαρκικῶς, ὅμοιός ἐστι τῷ σαρκικῶς θλιβομένῳ, καὶ

DE HIS QUI PUTANT SE EX OPERIBUS JUSTIFICARI. νοερῶς διαχεομένῳ. Ἡ δ' ἐξ ἀμφοῖν θλίψις εκούσιος, tur. Caterum voluntaria afflictio, sive venit ex utriσυνεργεῖ πρὸς θάτερον, ἥτε τῆς διανοίας, τῇ σαρ κικῇ, καὶ ἡ τῆς σαρκὸς, πρὸς τὴν διάνοιαν· τὸ γὰρ ἀσύνθετον αὐτῶν μοχθηρότερον γίνεται. ΜΕ΄. Μεγάλη ἀρετὴ, τὸ ὑπομένειν τὰ ἐπερχόμενα, καὶ ἀγαπᾷν τοὺς μισοῦντας, κατὰ τὸν λόγον τοῦ Κυ ρίου. Αγάπης δὲ ἀνυποκρίτου τεκμήριον, ἀδικημάτ των συγχώρησις. ΜϚ'. Οὐκ ἔστιν ἀπὸ καρδίας συγχωρῆσαί τινι τὰ παραπτώματα, ἐκτὸς γνώσεως ἀληθοῦς· αὕτη γὰρ ἴδια ἑκάστῳ τὰ ἐπερχόμενα δείκνυσιν. ΜΖ'. Οὐδὲν ἀπολέσεις, δ ἂν ἀφῆς διὰ τὸν Κύριον τῷ γὰρ ἰδίῳ καιρῷ πολυπλασίως ελεύσεται. ΜΗ'. Ὅταν ὁ νοῦς τοῦ τῆς εὐσεβείας σκοποῦ ἐπιλάθηται, τότε τὸ προφανὲς ἔργον τῆς ἀρετῆς ἀνόνητον γίνεται. ΜΘ'. Εἰ παντὶ ἀνθρώπῳ βλαβερὰ ἡ κακοβουλία, πολλῷ μᾶλλον τοῖς τὴν ἀκρίβειαν ἐπανῃρημένοις. Ν'. Έργῳ φιλοσόφει περὶ βουλῆς ἀνθρώπου, καὶ ἀνταποδόσεως Θεοῦ· οὐκ ἔστι γὰρ ὁ λόγος τῆς έργασίας σοφώτερος. ΝΑ'. Τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας πόνοις ἀκολουθεῖ ἡ ἀν τίληψις. Τοῦτο δὲ γνωστέον, διὰ νόμου θείου καὶ συν ειδήσεως. ΝΒ΄. Εἷς παρέλαβε φρόνημα, καὶ ἀπερισκέπτως ἐκράτησεν· ἕτερος δὲ παρέλαβε, καὶ τῇ ἀληθείᾳ συνέκρινε. Ζητητέον, ποῖος αὐτῶν εὐσεβεστέρως επόνησε. ΝΓ. Σημεῖον γνώσεως ἀληθοῦς, ἡ τῶν θλιβερών ὑπομονὴ, καὶ τὸ μὴ αἰτιᾶσθαι ἀνθρώπους ἐπὶ ταῖς ἑαυτῶν συμφοραῖς. ΝΔ'. Ὁ ποιῶν ἀγαθὸν, καὶ ζητῶν ἀνταπόδοσιν, οὐ δουλεύει Θεῷ, ἀλλὰ τῷ ἰδίῳ θελήματι. Οὐκ ἔστιν ἁμαρτήσαντα τὴν ἀνταπόδοσιν διαδράσαι, εἰ μὴ διὰ μετανοίας προσηκούσης τῷ σφάλματα, ΝΕ. Τινὲς λέγουσιν· Οὐ δυνάμεθα ποιῆσαι τὸ ἀγαΟόν, ἐὰν μὴ ἐναργώς δεξώμεθα την χάριν τοῦ Πνεύ ματος. 'Αεὶ δὲ οἱ προαιρέσει ταῖς ἡδοναῖς ἐγκείμενοι, ὡς ἀβοήθητοι παραιτοῦνται τὸ κατὰ δύναμιν. α Να'. Ἡ μὲν χάρις, τοῖς ἐν Χριστῷ βαπτισθεῖσι, μυστικῶς δεδώρηται· ἐνεργεῖ δὲ κατὰ ἀναλογίαν τῆς ἐργασίας τῶν ἐντολῶν, καὶ κρυφίως βοηθεῖν ἡμῖν ἡ χάρις οὐ παύεται, ἐφ' ἡμῖν δέ ἐστι ποιεῖν ἢ μὴ ποιεῖν τὸ ἀγαθὸν κατὰ δύναμιν. Πρῶτον μὲν θεοπρεπώς διεγείρει την συνείδησιν. Οθεν καὶ και κοποιοί μετανοήσαντες τῷ Θεῷ εὐηρέστησαν. Πάλιν ἐν διδασκαλία τοῦ πλησίον ἐγκρύπτεται. Ἔστι δὲ ὅτε καὶ ἐν τῇ ἀναγνώσει τῇ διανοία παρέπεται, καὶ διὰ τῆς φυσικῆς ἀκολουθίας ἐκδιδάσκει τὸν νοῦν, τὴν ἑαυτῆς ἀλήθειαν. Εἰ οὖν τῆς μερικής ταύτης ἀκολουθίας μὴ κρύψωμεν τὸ τάλαντον, εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου ἐνεργῶς εἰσελευσόμεθα. que, cooperatur ad alterum, mentis quidem, carnali, carnis vero, ei quæ secundum mentem est: harum vero disjunctio tantum fit deterior. XLV. Magna virtus est perferre ea quæ accidunt, et diligere eos qui nos prosequuntur odio, secundum verbum Domini *. Porro charitatis non fictæ et simulandi nesciæ signum est injuriarum condonatio. XLVI. Impossibile est ex corde ignoscere cuiquam sua delicta, sine vera cognitione; hæc enim quæ unicuique accidunt, ostendit. XLVII. Nullius rei jacturam facies, quam prepter Dominum reliqueris; suo enim peculiari tempore multiplici fenore ad te redibit. XLVIII. Quoties humanus animus scopum pietatis oblivioni tradiderit, tunc manifestuni opus vire tutis inutile redditur. XLIX. Si omni homini infeliciter cedere solet inconsulta temeritas, multo magis his qui accuratam investigandi diligentiam tollunt e medio. L. Opere philosophare de consilio hominis et retributione Dei: nullus enim sermo aut disputatio operatione est sapientior. Ll. Labores pro pietate susceptos sequitur retribatio. Hoc autem cognoscendum est per legem divinam et conscientiam. LII. Unus prudentiam accepit, et inconsiderate vicit; alter accepit, et cum veritate judicavit. Quarendum uter illorum fecerit religiosius. LIII. Veræ cognitionis signum est afflictionum tolerantia, neque suarum calamitatum aut damnorum culpam assignare hominibus. LIV. Faciens bonum, et quærens retributionen, non servit Deo, sed propriæ voluntati. Neque possibile est, eum qui peccavit, retributionem pertcere, nisi per resipiscentiam delicto convenientem et congruam. LV. Quidam dicunt: Non possumus bonum facere, nisi evidenter Spiritus sancti gratiam susceperimus. Semper autem tales animi proposito studentes voluptatibus, tanquam ii qui omni destituti sunt auxilio, faciendi facultatem expostulant, LVI. Gratia quidem iis qui in Christo baptizati sunt, arcana quadam et mystica ratione data est; operatur autem secundum proportionem exsecutionis præceptorum. Quin etiam occulte gratia nobis auxiliari non desinit: in nobis autem situm est pro virili bonum facere aut non facere. Primum quidem divinitus excitat conscientiam. Unde etiam malefici, vita per resipiscentiam in melius mutata, Deo accepti sunt. Rursum in doctrina proximi oc, cultatur. Est etiam, quando in sacrarum Litterarum lectione cogitationem subsequitur, et per na, turalem ordinem mentem docet suam ipsius veritatem. Proinde si particularis hujus ordinis talentum non defossum absconderimus, in gaudium Doming manifeste intrabimus. •s fattis. v. PATROL. GR. LXV, Digitized by Googl30

LVII. Qui antequam præcepta exsequatur, spiritus opem aut efficaciam quærit, servo ære empto non est absimilis, qui, simul atque emptus fuerit, una cum pretio emptionis etiam libertatis libellum quærit. LVIII. Qui externam condemnationem justitia Dei provenientem invenit, ille quærens Dominum, invenit cognitionem post justificationem. LIX. Si intellexeris, secundum Scripturam“, in omni terra esse judicia Domini, quidquid tibi acciderit divinam cognitionem te docebit. LX. Unicuique pro animi conceptione occurrit quid agere debeat; varietatem autem congrui successus solus Deus novit. LXI. Ignominia affectus ab hominibus, illico retributionem gloriæ quæ est a Deo ", fac animo cogites; atque ita nullam tristitiam et conturbationem ignominia ab hominibus objecta tibi illatura est: propter gloriam autem fidelis et irreprehensibilis invenieris, cum venerit. LXII. Cum laudaris a multitudine secundum του luntatem Dei, cave quidquam ostentationis dispensationi Dominicæ admisceas, ne rursum mutatione facta in contrarium prolabaris. LXIII. Semen non excrescet accepto augmento sine terra et pluvia; neque homo quidquam utilitatis capiet sine laboribus voluntariis divinoque adjutorio, LXIV. Non affunditur sine nubibus pluvia, ne, que sine bona conscientia Deo placere possibile est. LXV. Ne reuses discere, tametsi vehementer prudens fueris; Dei enim dispensatio utilior est, Ο quam nostra prudentia. LXVI. Quando a voluptatis titillatione cor submotum fuerit a spontanei laboris loco, tune instar gravissimi lapidis in lubrici loci descensu decurrentis difficulter teneri potest. LXVII. Quemadmodum imperitus vitulus currens in gramine defertur ad præcipitium: sic invenitur anima, quæ paulatim a cogitationibus agitata aut pasta fuerit. LX VIII. Cum mens in Domino viriliter adulta animam a temporali occupatione abstraxerit, tunc cor veluti a tortoribus punitur, trahentibus illud hinc et hinc mente et affectibus. LXIX. Quemadmodum ii, qui in mari navigant, solis astum libenter perferunt: sie illi, quibus odio sunt vilia, reprehensionem diligunt. Ille enim ventis adversatur, hic vero affectibus. LXX. Quemadmodum fuga in bieme et in sabDate 4 dolor est corpori, et profanatio animae: sic affectuum resuscitatio senescenti corpori et animæ sanctificatæ. LXXI. Nemo tanta benitatis et misericordia, ac Deus, est; at resipiscere nolenti neque ipse largi - tur veniam. LXXII. Multi nostrum sunt, quibus peccata tristitiam ingerunt; illorum tamen causas libenter suscipimus. • Psal. civ, ΝΖ'. Ὁ πρὸ τῆς ἐργασίας τῶν ἐντολῶν τὰς ἐνερ γείας τοῦ Πνεύματος παραζητῶν, ὅμοιός ἐστι δούλο ἀργυρωνήτῳ, ὃς ἅμα τῷ ἀγορασθῆναι σὺν ταῖς ὠναῖς καὶ ἐλευθερίας γραφὴν παραζητεί. ΝΗ'. Ο τὰς ἔξωθεν ἐπιφορὰς δικαιοσύνῃ Θεοῦ παραγινομένας εὑρηκώς, οὗτος ζητῶν τὸν Κύριον, εὗρε γνῶσιν μετὰ δικαιοσύνης. ΝΘ'. Ἐὰν νοήσῃς, κατὰ τὴν Γραφὴν, ὅτι ἐν πάσῃ τῇ γῇ τὰ κρίματα Κυρίου, γενήσεταί σοι πᾶσα σύμ βασις θεογνωσίας διδάσκαλος. Σ'. Κατὰ τὴν ἑκάστου ἔννοιαν ἀπαντᾷ τὸ ὀφειλό μενον· τὴν δὲ ποικιλίαν τῆς ἀρμοδίου επιφοράς μόν γος ὁ Θεὸς ἐπίσταται. ΣΑ'. Οταν ἀτιμίαν τινὰ παρὰ ἀνθρώπων πάθῃς, εὐθὺς τὴν ἐπιφορὰν τῆς παρὰ Θεοῦ δόξης εννόησον· καὶ ἐπὶ μὲν τῇ ἀτιμίᾳ ἄλυπος καὶ ἀτάραχος ἔσῃ· ἐπὶ δὲ τῇ δόξῃ, πιστὸς καὶ ἐν πτάκριτος ευρεθήσε ὅταν ἐλεύσηται. ΕΒ'. Επαινούμενος ὑπὸ πλήθους κατ' εὐδοκίαν Θεοῦ, ἐπιδεικτικὸν μὲν μηδὲν ἐπιμίξης τῇ Κυριακῇ οικονομίᾳ, ἵνα μὴ πάλιν ἐκ μεταβολῆς εἰς τοὐναν τίον ἐμπέσῃς. ΕΓ'. Σπόρος οὐκ αὐξηθήσεται δίχα γῆς καὶ ὕδα τος· καὶ οὐκ ὠφεληθήσεται ἄνθρωπος ἐκτὸς ἔχουν σίων πόνων καὶ θείας ἀντιλήψεως. ΕΔ'. Οὐκ ἔστι χωρὶς νέφους ἐπιχυθῆναι βροχὴν, οὐδὲ χωρὶς συνειδήσεως ἀγαθῆς εὐαρεστῆσαι Θεῷ. ΣΕ'. Μὴ ἀπαναίνου μανθάνειν, καν λίαν φρόνιμος τυγχάνῃς ἡ γὰρ οἰκονομία τοῦ Θεοῦ ὠφελιμωτέρα ἐστὶ τῆς ἡμετέρας φρονήσεως. ΣΤ'. Ὅταν ὑφ᾽ ἡδονῆς τινος ἡ καρδία παρακινηθῇ τοῦ τῆς φιλοπονίας τόπου, τότε λίθου βαρυτάτου δίκην ἐπὶ καταβάσει ἐνολισθήσαντος δυσεπικράτητος γίνεται, ΣΖ'. Ωσπερ μόσχος ἄπειρος βοτάναις ἐπιτρέχων κατήντησεν εἰς ἀμφίκρημνον τόπον· οὕτως εὑρίσκε · ται ψυχὴ κατὰ μικρὸν ὑπὸ λογισμῶν ἀποβουκολου μένη. ΞΗ'. Ὅταν ὁ νοῦς ἀνδρισάμενος ἐν Κυρίῳ ἀποστῇ τὴν ψυχὴν ἀπὸ χρονίας προλήψεως, τότε ἡ καρδία ὡς ὑπὸ δημίων κολάζεται, τεινόντων αὐτὴν ἔνθα καὶ ἔνθα τοῦ νοὸς καὶ τοῦ πάθους. ΕΘ'. Ωσπερ οἱ ἐν θαλάσσῃ πλέοντες, ἡδέως υπο μένουσι τὸν ἡλιακὸν καύσωνα: οὕτως οἱ μισοῦντες τὴν κακίαν ἀγαπῶσιν ἔλεγχον. Διότι ἐναντιοῦται, ὁ μὲν τοῖς ἀνέμους, ὁ δὲ τοῖς πάθεσιν, α. Ωσπερ φυγὴ ἐν χειμώνι, ἢ ἐν σαββάτῳ, ἐδύνη γίνεται τῇ σαρκὶ, καὶ βεβήλωσις τῇ ψυχῇ· οὕτως επανάστασις παθῶν γηραλέω σώματι καὶ ψυχῇ καθ ιερωμένη. ΟΔ'. Οὐδεὶς οὕτως ἀγαθὸς καὶ οἰκτέρμων, ὡς ὁ Θεός· τῷ δὲ μὴ μετανοοῦντι, οὐδὲ αὐτὸς ἀφίησι. ΟΒ'. Πολλοί λυπούμεθα ἐπὶ ταῖς ἁμαρτίαις· τὰς δὲ αὐτῶν αἰτίας ἡδέως καταδεχόμεθα. 7. * Joan. v, 44. * Matth. xxiv, 20.

DE HIS QUI PUTANT SE EX OPERIBUS JUSTIFICARI. ΟΓ. Ασπάλαξ ὑπὸ γῆν ἔρπων τυφλὸς ὤν, ἀστέρας ἰδεῖν οὐ δύναται· καὶ ὁ μὴ πιστεύων περὶ προσκαίpwv οὔτε περὶ τῶν αἰωνίων πιστεύειν δύναται. ΟΔ'. Χάρις πρὸ χάριτος, ἡ ἀληθῆς γνῶσις δεδώρηται τοῖς ἀνθρώποις ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, πρὸ πάντων τῷ δωρησαμένω πιστεύειν τους μετόχους αὐτῆς ἐκδι δάσκουσα. ΟΕ'. Ὅταν ἐνάμαρτος ψυχὴ καὶ ἐπερχομένας θλίψεις αὐτῇ οὐ καταδέχεται, τότε οἱ ἄγγελοι περὶ αὐτῆς λέξ γουσιν Ιατρεύσαμεν τὴν Βαβυλῶνα, καὶ οὐκ λάθη. ΟϚ'. Νοῦς ἐπιλαθόμενος τῆς ἀληθοῦς γνώσεως, ὑπὲρ τῶν ἐναντίων ὡς συμφερόντων, τοῖς ἀνθρώποις διαμάχεται. ΟΖ'. Ωσπερ ἐν ὕδασι πῦρ χρονίσαι οὐ δύναται, οὕτως οὐδὲ λογισμός αἰσχρὸς φιλοθέῳ καρδίᾳ, ὅτι πᾶς φιλόθεος ἐστὶ καὶ φιλόπονος· ἑκούσιος δὲ πόνος ἐχθρὸς ἡδονῆς κατὰ φύσιν ὑπάρχει. ΟΗ'. Πάθος έργου νομὴν κρατῆσαν διὰ τοῦ θελή ματος, ὕστερον καὶ μὴ θέλοντι τῷ μετόχῳ βιαίως κατεπεγείρεται. ΟΘ. Τῶν ἀκουσίων λογισμῶν τὰς αἰτίας ἀγαπῶ μεν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπέρχονται τῶν ἑκουσίων δηλονότι καὶ τὰ πράγματα. Γ'. Οίησις καὶ ἀλαζονεία βλασφημίας εἰσὶν αἴτια· φιλαργυρία δὲ καὶ κενοδοξία, ἀσπλαγχνίας καὶ ὑποκρίσεως. ΠΑ'. Οταν ἴδῃ ὁ διάβολος, ὅτι ὁ νοῦς ἐκ καρδίας προσηύξατο, τότε μεγάλους καὶ κακοτέχνους λογισμοὺς ἐπιφέρει. Μικραῖς γὰρ ἀρεταῖς, μεγάλας ἐπι φορὰς ἀναιρεῖν οὐκ ἀνέχεται. ΠΒ'. Λογισμός έγχρονίζων δηλοῖ τὴν τοῦ ἀνθρώ που προσπάθειαν· ταχέως δὲ ἀναιρούμενος σημαίνει πόλεμον καὶ ἐναντιότητα. ΠΓ. Τρεῖς εἰσι νοητοί τόποι, εἰς οὓς ὁ νοῦς ἐκ μεταβολῆς εἰσέρχεται· κατὰ φύσιν, παρὰ φύσιν, ὑπὲρ φύσιν. Καὶ ὅταν μὲν εἰς τὸν κατὰ φύσιν εἰσἔλθῃ, εὑρίσκει ἑαυτὸν αἴτιον τῶν πονηρῶν λογισμῶν, καὶ ἐξομολογεῖται τῷ θεῷ τὰς ἁμαρτίας, επιγινώσκων τὰς αἰτίας τῶν παθῶν. Ὅταν δὲ εἰς τὸν παρὰ φύσιν γένηται, ἐπιλανθάνεται τῆς δικαιοσύνης τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῖς ἀνθρώποις διαμάχεται ὡς ἀδικοῦσιν· αὐτόν. Ὅταν δὲ εἰς τὸν ὑπὲρ φύσιν εἰσαχθῇ, εὑρίσκει η τοὺς καρποὺς τοῦ ἁγίου Πνεύματος, οὓς εἶπεν ὁ Απόστολος, ἀγάπην, χαράν, εἰρήνην, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ οἶδεν, ὅτι ἐὰν προκρίνῃ τὰς σωματικάς φροντίδας, ἐμμένειν ἐκεῖ οὐ δύναται. Καὶ ἀναχωρῶν τοῦ τόπου ἐκείνου ἐμπίπτει εἰς τὴν ἁμαρτίαν, καὶ εἰς τὰς ἐπακολουθούσας αὐτῇ δεινὰς συμβάσεις, κἂν μὴ πρόσφατον, ἀλλὰ τῷ ἰδίῳ καιρῷ, ὡς οἶδεν ἡ τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνη. ΠΔ'. Τοσοῦτον ἐκάστου γνῶσις ἀληθῆς τυγχάνει, ἴσον αὐτὴν πραότης καὶ ταπείνωσις καὶ ἀγάπη βεΓαιώσουσι. LXXIII. Taipa sub terram serpens, capta oculis, stellas videre non potest; et qui de rebus temporaneis Deo fidem non habet, neque de æternis potest credere. LXXIV. Gratia pro gratia, vera cognitio a Deo data est hominibus, præ omnibus largitori credere sui participes erudiens. LXXV. Cum anima peccatis obnoxia accidentes sibi tribulationes non suscipit, tunc angeli de illa dicunt: Medebamur Babyloni, et non esi sanata "". LXXVI. Mens quæ veræ cognitionis obliviseitur, pro rebus sibi contraris, tanquam utilibus, eum bominibus certamen suscipit. LXXVII. Quemadmodum in aqua ignis durare non potest, ita neque turpis cogitatio in corde Dei amante, quoniam omnis qui Dei amator est, etiam laboris amans est. Cæterum labor voluntarius natu - raliter voluptati inimicus est. LXXVIII. Affectus victus operis consuetudine per voluntatem, postea invito etiam participi violenn. excitatur. LXXIX. Cogitationum invitis nobis emergentium causas amamus, atque hinc etiam ab eis quæ nobis volentibus contingunt, res nobis eveniunt. LXXX. Opinio et arrogantia causa surt blasphemia; avaritia autem et ambitio, immiscricor diæ et hypocriseos. LXXXI. Cum viderit diabolus montem ex corde orasse, tunc magnas et malitiosas cogitationes animo ingerit. `Modiċis enim virtutibus magnas impressiones subvertere non sustinet. LXXXII. Cogitatio perseverans hominis affectu:n significat; at quæ celeriter tollitur, bellum et repugnantiam indicat. LXXXIII. Tres sunt loci intellectuales, in quos animus ex mutatione ingreditur: unus, secundum naturam; alter, præter naturam; tertius, supra naturam. Et quando eum qui est secundum naturam ingreditur, invenit se ipsum malarum cogitationum causam et auctorem esse, confiteturque Deo peccata, cognoscens causam affectuum. Cum vero in eo qui est praeter naturam constitutus fuerit, justitia Dei obliviscitur, contenditque cum hominibus, tanquam ipsum injuria affecerint. At quando in eum qui est supra naturam inductus fuerit, tum Spiritus sancti fructus offendit, quos Apostolus vocat charitatem, gaudium, pacem ", et reliqua. Neque illud ignorat, si corporalium rerum curas prætulerit, se ibi perdurare non posse. Atque discedens ex illo loco in peccatum incidit, inque gravia quæ hoc consequuntur dispendia; et, si non illico, suo tamen peculiari tempore, quemadmodum novit Dei justitia. LXXXIV. In tantum cujusque cognitio vera essa solet, quantum mansuetudo et humilitas et charitas firmam fecerint. * Jer. LI, 9. * Gal. v, 23.

.LXXXV. Omnis rite baptizatus omnem gratiam accepit mystice; plenissime vero novit reliquum por præceptorum operationem. LXXXVI. Præceptum Christi quod juxta conscientiam perficitur, secundum multitudinem dolorum cordis largitur consolationem. Verumtamen unumquodque horum suo tempore perficitur. LXXXVII. Constantem in omni re precationem obtine, quasi nihil citra opem possis effectum reddere. LXXXVIII. Ad parandum Dei subsidium nihil est precatione efficacius aut potentius, atque ad ejusdem beneplacitum nihil illa utilius. LXXXIX. Omnis præceptorum exsecutio in illa conclusa est. Ea enim quæ est erga Deum charitate nihil dictu est sublimius. XC. Precatio attenta signum est amoris erga Deum perseverantis. Al ejusdem negligentia et distracta mentis occupatio studii voluptatis argumentum est. XCI. Qui sine dolore et molestia vigilat, longanimis est et vacat precationibus, ille perspicue Spiritus sancti est particeps. Qui vero in his alligitur, voluntate tamen constanter perseveral, actutum et ille subsidium consequetur. XCII. Præceptum præcepto ostensum est excellentius ideo etiam fides fide firmior invenitur. Est fides ex auditu 40, secundum Apostolum, et est fides rerum sperandarum substantia". XCIII. Pulchrum est disserendo prodesse interrogantibus: est autem longe praestantius, per virtutem et precationem illis cooperari; etenim qui per bac se ipsum Deo offert, etiam proximo auxiliatur proprio quodam auxilio. XCIV. Quod si compendioso quodam sermone discendi cupidum juvare est animus, fac illi ostendas precationem et rectam fidem, nec non rerum accidentium tolerantiam: omnia enim reliqua quæ pulchra sunt, per hæc inveniuntur. XCV. Pro quibus rebus consequendis aliquis in Deum speravit, illarum gratia non amplius contendit cum proximo. XCVI. Si omne non voluntarium ex voluntariis, secundum Scripturam, causam habet et originem; ΠΕ'. Πᾶς ὁ βαπτισθεὶς ὀρθοδόξως ἔλαβε μυστικῶς πᾶσαν τὴν χάριν· πληροφορεῖται δὲ λοιπὸν κατά τὴν ἐργασίαν τῶν ἐντολῶν. ΠϚ'. Εντολή Χριστοῦ κατὰ συνείδησιν ἐπιτελου μένη, κατὰ τὸ πλῆθος τῶν ὀδυνῶν τῆς καρδίας, δε ρεῖται παράκλησιν. Πλὴν ἕκαστον αὐτῶν ἰδίῳ καιρῷ παραγίνεται. ΠΖ'. Εχε παράμονον δέησιν ἐπὶ παντὶ πράγματι, ὡς μηδὲν ἐπιτελεῖν δυνάμενος ἐκτὸς βοηθείας. ΠΗ'. Οὐδὲν προσευχῆς εἰς συνεργίαν δυνατώτε ρον, καὶ πρὸς εὐδοκίαν Θεοῦ οὐδὲν αὐτῆς ὠφελιμώτερον. ΠΘ'. Πᾶσα εργασία ἐντολῶν ἐν αὐτῇ περικές κλεισται. Τῆς γὰρ εἰς Θεὸν ἀγάπης οὐδὲν εἴρηται ἀνώτερον. 4. Προσευχὴ ἄῤῥεμβος, σημεῖον φιλοθεΐας τῷ παραμένοντι. Αμέλεια δὲ αὐτῆς καὶ ῥεμβασμός, φιληδονίας τεκμήριον. ΚΑ'. Ὁ ἀθλίπτως ἀγρυπνῶν καὶ μακροθυμῶν, καὶ προσευχόμενος, Πνεύματος ἁγίου ἐναργώς μέτοχος τυγχάνει. Ὁ δὲ θλιβόμενος ἐν τούτοις, καὶ θελήματι ὑπομένων, ταχέως καὶ οὕτως ἐπιτυγχάνει τῆς ἀντιλήψεως. ΙΒ'. Ἐντολὴ ἐντολῆς ἀποδέδεικται διαφορωτέρα διὸ καὶ πίστις πίστεως βεβαιοτέρα εὑρίσκεται. Εστι πίστις ἐξ ἀκοῆς, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον καὶ ἔστι πίστις ἐλπιζομένων ὑπόστασις. ΑΓ. Καλὸν τὸ διὰ λόγων ὠφελεῖν τοὺς πυνθανο μένους· κρείσσον δὲ τὸ δι᾿ ἀρετῆς καὶ προσευχῆς συνεργεῖν αὐτοῖς· ὁ γὰρ διὰ τούτων ἑαυτὸν προσφέ ρων τῷ Θεῷ βοηθεῖ καὶ τῷ πέλας διὰ τοῦ ἰδίου βοηθήματος. ΕΔ'. Εἰ θέλεις συντόμῳ λόγῳ ὠφελῆσαι τὸν φιλομαθῆ, ὑπόδειξον αὐτῷ προσευχὴν καὶ πίστιν ὀρθὴν, καὶ τῶν ἐπερχομένων ὑπομονήν· πάντα γὰρ λοιπά τὰ καλὰ διὰ τούτων εὑρίσκεται. ΙΕ΄. Περὶ ὧν τις ἤλπισεν εἰς Θεόν, οὐκ ἔτι περὶ ἐκείνων τῷ πλησίον διαμάχεται. 45. Εἰ πᾶν ἀκούσιον ἐκ τῶν ἑκουσίων τὴν αἰ. τίαν ἔχει, κατὰ τὴν Γραφήν, οὐδεὶς οὕτως ἐχθρός nemo ita infensus est homini, ut sibi ipse exsistit. η ανθρώπου, ὡς αὐτὸς ἑαυτοῦ τυγχάνει. Εκούσιον λέVoluntariam dicit cogitationem, non voluntariam autem contingentiam. XCVII. Omoium malorum dux est ignorantia, secunda post hanc est incredulitas. XCVIII. Patientia et precatione fugienda est tentatio: quæ si absint, si te illi opposueris, vehementins te impugnabit. XIX. Qui, juxta doctrinam Christis, mittis est, sapientibus est sapientior, et qui humilis est corde, potentibus est potentior, quoniam huJusmodi jugum Christi secundum cognitionein Lajulant. • Rom. 5, 17. * Hebr. x1, 1. st Matth. xi. 23. γει τὸν λογισμόν· ἀκούσιον δὲ τὴν σύμβασιν. ΚΖ'. Πάντων τῶν κακῶν προηγεῖται ἡ ἄγνοια· δευτέρα δὲ αὐτῆς ἐστὶν ἡ ἀπιστία. Η'. Φύγε πειρασμὸν δι' ὑπομονῆς καὶ δεήσεως· εἰ δὲ ἐκτὸς τούτων ἀντιτάσσει, περισσοτέρως ἐπέρο χεται. 4. Ο πράος κατὰ Θεὸν, τῶν σοφῶν ἐστι σοφύ τερος· καὶ ὁ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ τῶν δυνατῶν δυ νατώτερος, ἐπειδὴ τὸν ζυγὸν τοῦ Χριστοῦ κατὰ γνώ σιν βαστάζουσι.

DE HIS QUI PUTANT SE EX OPERIBUS JUSTIFICARI. Γ. Οσα ἐκτὸς προσευχῆς ἢ λαλοῦμεν, ἢ πράττομεν, ὕστερον ἢ σφαλερά, ἢ ἐπιβλαβή τυγχά νουσι, καὶ ἡμᾶς ἀγνώστους διὰ τῶν πραγμάτων ἐλέγχουσιν. ΡΑ'. Ἐξ ἔργων, καὶ λόγων, καὶ ἐννοίας, δικαίω σις· ἐκ δὲ πίστεως, καὶ χάριτος, καὶ μετανοίας, θησαυροί σωτηρίας πολλοί. ΡΒ'. Ωσπερ μετανοοῦντι υψηλοφρονεῖν ἀλλότριον· οὕτως ἐκουσίως ἁμαρτάνοντι ταπεινοφρονεῖν ἀδύ να τον. ΡΓ. Οὐκ ἔστι συνειδήσεως κατάγνωσις ή ταπει νοφροσύνη, ἀλλὰ χάριτος Θεοῦ καὶ συμπαθείας ἐπί γνωσις. ΡΔ'. Ὅπερ ἐστὶν οἶκος αἰσθητὸς τῷ κοινῷ ἀέρι, τοῦτο νοῦς λογιστικὸς τῇ θείᾳ χάριτι. ΡΕ'. Οσην ἂν ἐκβάλῃς ὕλην, τοσοῦτον αυτομολήσει· καὶ ὅσην ἂν ἐμβάλῃς, τοσοῦτον ὑποχωρήσει. PϚ'. "Υλη οίκου, σκεύη και βρώματα - ὕλη δὲ νος, κενοδοξία καὶ ἡδονή. ΡΖ'. Χώρημα καρδίας, ἐλπὶς εἰς Θεόν· στενοχωρία δὲ αὐτῆς, φροντὶς σωματική. ΡΗ'. Μία μέν ἐστι καὶ ἀναλλοίωτος ή χάρις τοῦ Πνεύματος· ἐνεργεῖ δὲ ἑκάστῳ, καθώς βούλεται. C. Quæcunque citra precationem aut loquimur aut facimus, postea aut erronea aut damnosa exsistunt, ac nos ab omni cognitione rerum alienos esse arguunt. CI. Ex operibus et sermonibus et cogitatione est justifcatio; ex fide autem et gratia et penitentia, multi thesauri proveniunt. CII. Quemadmodum a poenitentiam agente alienum est elato animo superbire: sic sua sponte peccantem humilem esse impossibile est. CIII. Non est conscientiæ damnatio humilitas, sed gratiæ Dei et condolentis affectus cognitio. CIV. Quod domus sensibilis est communi aeri, hoc mens rationalis divinæ gratiæ. CV. Quantum ejeceris materia, tantum aufugiet: quantum vero injeceris, tantum accedet. CVI. Materia domus, supellex et res cibaria; materia autem mentis, voluptas et inanis gloriæ cupiditas. CVII. Capacitas cordis spes in Deum est; at ejusdem angustia, cura rerum corporalium. CVIII, Una est et immutabilis gratia Spiritus; operatur autem in unoquoque, quemadmodum sibi visum fuerit. ΡΘ'. Ωσπερ ὑετὸς ἐπιχεθεὶς τῇ γῇ τοῖς φυτοῖς CIX. Quemadmodum pluvia terræ infusa acπροσφυή παρέχει ποιότητα, γλυκεῖαν μὲν τοῖς γλυcommodatam qualitatem plantis: suppeditat, dulκέσι, στυφὴν δὲ τοῖς στυφοῖς· οὕτω ἡ χάρις, ταῖς cem quidem dulcibus, acerbam autem acerbis: sic καρδίαις τῶν πιστῶν ἀτρέπτως ἐπιβάλλουσα, άρμοζού- quoque gratia in corda fidelium assidue descendens σας ταῖς ἀρεταῖς τὰς ἐνεργείας χαρίζεται· τῷ διὰ Χρι- c ac influens convenientes virtutibus actiones lar στὸν πεινῶντι γίνεται τροφή, καὶ τῷ διψῶντι, πόμα gitur; esurienti propter Christum cibus fit; siἡδύτατον· τῷ ῥιγώντι, ἔνδυμα, καὶ τῷ κοπιῶντι, tienti potus delicatissimus; algenti indumentum; ἀνάπαυσις· τῷ προσευχομένῳ, ἐλπὶς καρδιακή, καὶ laboranti requies; precanti cordis spes, et lu τῷ πενθοῦντι, παράκλησις. genti consolatio. CX. Cum audieris sacram Scripturam dicentem de sancto Spiritu, quod descenderit super singulos apostolorum ", aut quod insilierit super prophetam: aut, operatur *, contristatur se stinguitur ", aut exasperatur; et rursus, alios quidem primitias Spiritus habentes ", alios vero plenos sancto Spiritu ": ne sectionem, aut ver- "; sionem seu mutationem Spiritus sancti in animo cogites; sed ad eum modum crede, quem diximus: nempe immutabilem, immobilem, et omnipotentem. ΓΙ'. Οταν δὴ οὖν ἀκούσῃς τῆς ἁγίας Γραφῆς λεγούσης περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὅτι ἐκάθισεν ἐφ' ἕνα ἕκαστον τῶν ἀποστόλων, ἢ ὅτι ἐφήλατο ἐπὶ τὸν προφήτην, ἢ ἐνεργεῖ, ἡ λυπεῖται, ἢ σβέν νυται, ἢ παροξύνεται· καὶ πάλιν, τοὺς μὲν ἀπαρή χὴν ἔχοντας· τοὺς δὲ, πλήρεις Πνεύματος ἁγίου, μὴ τομήν, ἢ ἀλλοίωσίν τινα ἐννοήσῃς ἐπὶ τοῦ Πνεύματος· ἀλλὰ πίστευε, καθ' όν προειρήκαμεν τρότον, άτρεπτον καὶ ἀναλλοίωτον, καὶ παντοδύναμον, δι' ἂν ἐν ταῖς ἐνεργείαις καὶ μένει ὅ ἐστι, καὶ ἑκάστῳ τὸ δέον αποσώζει θεοπρεπῶς. Αὐτὸ μὲν Propterea etiam in actionibus et manet et versaγὰρ ἡλίου δίκην ἐπὶ τοὺς βαπτισθέντας εκκέχυτας τελείως. Εκαστος δὲ ἡμῶν, καθ᾿ ὃν ἂν τὰ ἐπισκοτοῦντα πάθη μισήσας περιαιρῇ, ἀναλόγως φως τίζεται· καθ' ὁ δὲ ἂν ἀγαπῶν αὐτὰ διαλογίζηται, ὁμοίως σκοτίζεται. ΡΙΑ'. Ο μισῶν πάθη περιαιρεῖ τὰς τούτων απ τίας. Ὁ δὲ ταῖς αἰτίαις ἐγκείμενος ὑπὸ τῶν παθῶν καὶ μὴ βουλόμενος πολεμείται. ΡΙΒ. Οταν ὑπὸ τῶν πονηρῶν λογισμῶν ἐνεργώ631 Cor. XII. 11. 37 1 Thess. v, 19. ss Act. 1, 3. ³ | se Rom. νιιι, 23. tur, et unicuique, quod decet, conservat divinitus. Ille enim solis instar super baptizatos perfecte effusus est. Unusquisque autem nostrum in quantum obtenebrantes aflectus odio habuerit, et suslulerit e medio, similiter et illuminatur. Quantum vero eosdem amans animo retractaverit, tantum eliam obscuratur. CXI. Qui affectus odio habuerit, eorumdem causas tollit ac præscindit. Verum qui causis incumbit, ille etiam nolens ab affectibus impugnatur. CXII. Cum a pravis cogitationibus irritamur aut Reg. x, 10; Ezech. 11, 2. » Act. 11, 4. * 1 Cor. xu, 14. • Ephes. rv 50.

impellimur; ipsi nos accusemus, et non paternuia μεθα, ἑαυτοὺς αἰτιασώμεθα, καὶ μὴ πατρώαν piaculum. CXIII. Cogitationum radices sunt aperta vitia: quæ manibus pedibusque et ore nostrum quisque ejiciat. CXIV. Non licet ex proposito colloquium inire cum affectibus, nisi eorum causas et occasiones dilexerimus. Quis enim contemnens turpitudinem, inanem gloriam colendam amplectitur? Aut quis contemptum amans, propter acceptam ignominiam conturbaretur? Quis autem cor comtritum et humiliatum habens, voluptatem carnis susciperet? Aut quis Christo perfecta et sincera fide adbærens, de rebus temporalibus sollicitus est, aut pro eisdem contentiose pugnat? CXV. Qui spernitur ab aliquo, neque tamen vel verbo vel cogitatione cum eo a quo spernitur, expostulat, ille veram cognitionem possidet, ad GrImam fidem Domino ostendit. CXVI. Mendaces sunt filii hominum in stateris, ut decipiant, cum tamen Deus unicuique quod justum est conservet. CXVII. Si neque decipienti ulla accrescit abundantia, neque ei qui decipitur, ulla penuria: in imagine pertransit homo, verumtamen frustra conturbatur a. CXVIII. Cum videris aliquem in multa ignominia dolentem, scias eum ambitionis cogitationibus impletum, libenter cordis semiuum metere manipulos. CXIX. Qui voluptatibus corporalibus, præterquam par est, fruitur, ille centuplicibus laboribus pensabit abundantiam. CXX. Qui in imperio est, subdito debet dicere debitum officium; at non auscultanti malorum ponam annuntiare. CXXI. Qui injuria afficitur ab aliquo, neque tamen injurianti debitam ultionem quærit, secundum cam quidem partem Christo credit, et centuplicia quidem in hoc sæculo accipit, et vitam æternam hereditate consequetur. ἁμαρτίαν. ΡΙΓ. Ρίζαι τῶν λογισμῶν εἰσιν αἱ προφανείς κακίαι, ἂς χερσὶ καὶ ποσὶ καὶ στόματι ἐκδικούμεν ἕκαστος. ΡΙΔ'. Οὐκ ἔστι προσομιλεῖν πάθει κατά διάνοιαν, μὴ ἀγαπῶντα τὰς τούτου αἰτίας. Τίς γὰρ αἰσχύνης καταφρονῶν, κενοδοξία προσομιλεῖ· ἢ τίς ἐξουδέ νωσιν ἀγαπῶν, ἐπὶ ἀτιμίᾳ ταράσσεται; τίς δὲ καρ δίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην έχων, ἡδονὴν σαρκός παραδέχεται· ἢ τίς τῷ Χριστῷ τε λείως πιστεύων, μεριμνῇ περὶ προσκαίρων, ἢ δια μάχεται; ΡΙΕ. Ο αθετούμενος ὑπό τινος, και μήτε λόγω μήτε ἐννοίᾳ τῷ ἀθετοῦντι φιλονεικών, γνῶσιν ἀληθῆ κέκτηται, καὶ πίστιν βεβαίαν ἐπιδείκνυται τῷ Δε σπότῃ. ΡΙΓ'. Ψευδεῖς οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων ἐν ζυγούς τοῦ ἀδικῆσαι, ἑκάστῳ τὸ δίκαιον τοῦ Θεοῦ ἀποσώ ζοντος. ΡΙΖ'. Εἰ οὔτε τῷ ἀδικοῦντί ἐστι περίσσεια, οὔτε τῷ ἀδικουμένῳ ὑστέρημα· ἐν εἰκόνι μὲν διαπο ρεύεται ἄνθρωπος, πλην μάτην ταράσσεται. ΡΙΗ'. Οταν ίδης τινὰ ἐν πολλαῖς ἀτιμίαις δυ νώμενον, γίνωσκε ὅτι, λογισμοῖς κενοδοξίας έμφορη. θεὶς, ἡδέως τῶν καρδιακών σπερμάτων θερίζει τὰ Ο δράγματα. CXXII. Memoria Dei labor cordis est pro pietate susceptus. Omnis autem qui Dei obliviscitur, voluptuarius et omni miscricordia carens redditur. CXXIII. Ne dicas, eum qui ab affectibus liber est, affligi aut dolere non posse; nam tametsi non pro se ipso, pro proximo tamen istud facere debuit. CXXIV. Cum inimicus peccatorum oblivioni datorum multa chirographa assecutus fuerit, tunc de. bitorem etiam in memoria ea ipsa facere adigit, parcati causa rationabiliter abutens. CXXV. Si volueris indesinenter Dei memor esse, ne averseris ejus correptiones et pœnas, tanquam injustas, sed velut juste venientes tolera. Siquidem tolerantia in singulis malis accidentibus memoriam renovat ac refricat. Cæterum repulsio et querimonia lilarem cordis laborem minuit, atque ita remissione oblivionem inducit et operatur. • Psal. Lx1, 10, σε Psal. xxxvııı. 7. ΡΙΘ'. Ο σωματικαῖς ἡδοναίς πέρα τοῦ δέοντος ἀπολαύσας, ἑκατονταπλασίοις πόνοις ἀποτίσει τὴν περίσσειαν. ΡΚ'. Αρχικὸς ὑποτακτικῷ χρεωστεί λέγειν τὸ ὀφει λόμενον· παρακουόμενος δὲ, τὴν ἐπιφορὰν τῶν καὶ κῶν προδιαγγέλλειν. ΡΚΑ'. Ὁ ἀδικούμενος παρά τινος, καὶ μὴ παρα ζητῶν τῷ ἀδικοῦντι τὰ δέοντα, κατ' ἐκεῖνο τὸ μέσ ρος πιστεύει τῷ Χριστῷ, καὶ ἑκατονταπλασίως λαμβάνει ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, καὶ κληρονομεί ζωὴν τὴν αἰώνιον. ΡΚΒ'. Μνήμη Θεοῦ ἐστι πόνος καρδίας ὑπὲρ εὐ σεβείας γινόμενος. Πᾶς δὲ ἐπιλανθανόμενος τοῦ Θεοῦ, ηδυπαθὴς καὶ ἀνάλγητος γίνεται. ΡΚΓ'. Μὴ λέγε, ὅτι ὁ ἀπαθὴς θλίβεσθαι οὐ δύναται· κἂν μὴ ὑπὲρ ἑαυτοῦ, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ πλησίον τοῦτο κεχρεώστηκεν. ΡΚΔ'. "Οταν ὁ ἐχθρὸς τῶν ἐν τῇ λήθῃ ἁμαρτημά των πολλά κρατήση χειρόγραφα, τότε καὶ ἐν τῇ μνήμῃ ποιεῖν αὐτὰ τὸν χρεωφειλέτην ἀναγκάζει, τῷ τῆς ἁμαρτίας λόγῳ εὐλόγως ἀποχρώμενος. ΡΚΕ'. Εἰ βούλει διηνεκώς μνημονεύειν Θεοῦ, μὴ ἀπωθοῦ ὡς ἀδίκους τὰς ἐπιφοράς, ἀλλ' ὡς δικαίως ερχομένας ὑπόμενε. Η μὲν γὰρ ὑπομονὴ δι' ἐκε στης συμβάσεως τὴν μνήμην ἀνακινεί, ἡ δὲ παραί τησις μειοῖ τὸν φαιδρὸν τῆς καρδίας πόνον, καὶ διὰ τῆς ἀνέσεως τὴν λήθην ἐργάζεται.

DE HIS QUI PUTANT SE EX PΚG. Ἐὰν θέλῃς παρὰ Κυρίου ἐπικαλυφθῆναι τὰς ἁμαρτίας σου, μὴ φανεροποιήσῃς ἀνθρώποις τας σεαυτοῦ ἀρετάς. Ο γὰρ ἂν πράττωμεν ἐπὶ ταύταις, τοῦτο καὶ ὁ Θεὸς ἐπ' ἐκείναις ἐργάζεται. ! ΡΚΖ'. Κρύψας ἀρετὴν, μὴ ἐπαίρου ὡς δικαιοσύ την ἐκτελῶν· δικαιοσύνη γάρ ἐστι, μὴ μόνον τὸ κρύπτειν τὰ καλὰ, ἀλλὰ καὶ τὸ μὴ ἐννοεῖν τι τῶν ἀπηγορευμένων. ΡΚΗ'. Μὴ χαῖρε ὅταν εὖ ποιήσῃς τινί, ἀλλ' ὅταν ἀμνησικάκως ὑπομείνῃς τὴν παρεπομένην εναντιό τητα. Ὃν γὰρ τρόπον αἱ νύκτες τὰς ἡμέρας, οὕτω οἱ κακίαι τὰς ἀρετὰς διαδέχονται. ΡΚΘ'. Κενοδοξία, καὶ φιλαργυρία, καὶ ἡδονὴ ἄσπι λον εὐποιίαν διαμεῖναι οὐκ ἀφιᾶσιν, εἰ μὴ πρότερον αὗται φόβῳ Θεοῦ καταπέσωσιν. ΡΑ'. Εἰς τὰς ἀκουσίους οδύνας τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ θαυμασίως ἐγκέκρυπται, τὸν ὑπομένοντα εἰς μετάνοιαν ἔλκον, καὶ ἀπαλλάττον τῆς αἰωνίου κολά σεως. ΠΛΑ'. Τινὲς ἐργαζόμενοι ἐντολὰς ἐν ζυγῷ ἀν τιῤῥέψαι αὐτὰς ταῖς ἁμαρτίαις ἐκδέχονται· τινὲς δὲ δι' αὐτὸν τὸν ἀποθανόντα ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, εξευμενίζονται. Ζητητέον τίς αὐτῶν ἔχει ὀρθὸν τὸ φρόνημα. ΡΑΒ: Γεέννης φόβος καὶ παραδείσου πόθος παρἔχουσι τὴν τῶν θλιβερῶν ὑπομονήν· καὶ τοῦτο, οὐκ ἐξ ἑαυτῶν, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ γινώσκοντος τους διαλογι αμοὺς ἡμῶν. ΡΑΓ. 'Ο πιστεύων περὶ τῶν μελλόντων τῶν ὧδε ἡδέων ἀδογματίστως ἀπέχεται· ἡ δὲ ἀπιστῶν ἡδὺς καὶ ἀνάλγητος γίνεται. ΡΑΔ'. Μή είπης Πῶς ἡδυπαθήσει ὁ πένης, μὴ ἔχων τὰ αίτια; Δύναται γάρ τις καὶ διὰ μόνων τῶν λογισμῶν ἀθλιωτέρως ἡδυπαθεῖν. ΡΑΕ. "Ετερόν ἐστι γνῶσις πραγμάτων, καὶ ἑτερόν ἐστιν ἀληθείας ἐπίγνωσις. Καθόσον οὖν διαφέρει ὁ ήλιος τῆς σελήνης, κατὰ τοσοῦτον τῆς προτέρας ή δευτέρα ὠφελιμωτέρα τυγχάνει. Η τῶν πραγμάτων γνῶσις κατ' ἀναλογίαν τῆς ἐργασίας τῶν ἐντολῶν. προσγίνεται· ἡ δὲ ἀληθείας ἐπίγνωσις, κατὰ τὸ μέτρον τῆς εἰς Χριστὸν ἐλπίδος. Εἰ οὖν θέλεις σωθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν, πειρῶ πάντοτε ὑπερβαίνειν τὰ αἰσθητά, καὶ διὰ μόνης ελπίδος προσ κολλάσθαι τῷ Θεῷ. Οὕτω γὰρ ἀκοντὶ μὲν παρατρε πόμενος, εὑρήσεις ἀρχὰς καὶ ἐξουσίας, διὰ τῶν προσ βολῶν πολεμούσας σοι· ταύτας δὲ διὰ τῆς προσ ευχῆς νικῶν, καὶ μένων εὔελπις εἰς τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ τῆς μελλούσης ὀργῆς φυομένην σε. PAG. Ο συνεὼν τὸ ὑπὸ τοῦ ἁγίου Παύλου μυστι κῶς εἰρημένων, την πάλην ἡμῶν πρὸς τὰ πνευματικά τῆς πονηρίας φήσαντος, γνώσεται καὶ τὴν παραβολήν τοῦ Κυρίου, πρὸς τὸ δεῖν πάντοτε προσεύχεσθαι καὶ μὴ ἐκκακεῖν, * Ephes. 11, 12. * Luc. Avill, 1. G OPERĪBUS JUSTIFICARI. CXXVI. Si volueris apud Dominum peccata tua πecultare, fac ne ambitiose virtutes tuas manifestes hominibus. Quidquid enim in bis fecerimus, boc etiam Deus in illis faciet. CXXVII. Virtutem occultans, ne extollaris, quasi justitiam operatus esses. Justitia enim est, non tantam celare quæ pulchra sunt, verum etiam ne mente quidem concipere quidpiam eorum quibus renuntiaveris. CXXVIII. Ne gaudeas, cum alicui benefeceris, sed cum citra acceptarum injuriarum memoriam, ingruentem adversitatem pertuleris. Quo enim modo noctes diebus, eodem vitia suecedunt virtutibus. CXXIX. Gloriæ et avaritiæ atque voluptatis studium, benefectorum collationem immaculatam permanere non simunt, nisi prius ipsæ metu Dei prostratæ conciderint. GXXX. In doloribus non voluntariis misericordia Dei mirabili quadam ratione occultata est, tolerantem trahens ad pœnitentiam, et liberans ab æternis suppliciis. CXXXI. Quidam exsequentes præcepta exspectant ut ea peccatis in statera præponderent; alik vero per cum qui pro peccatis nostris mortuus est, in benevolentiam Dei semet insinuant. Quærendum. quinam illorum rectius sapiant. CXXXII. Gehennæ metus et paradisi desiderium præbent afflictionum patientiam; et hoc non ex se ipsis, sed ex eo qui cognoscit cogitationes nosiras. CXXXIII. Qui de rebus futuris fidem habet, a rebus sæculi dulcibus et voluptnosis, nullo docente, abstinet; qui vero non credit, voluptuarius et carens omni misericordia efficitur. CXXXIV. Ne dixeris: Quomodo pauper indulget voluptatibus, non habens occasionem aut facultatem serviendi illis? Potest enim aliquis vel solis cordis cogitationibus voluptatum illecebris miserrimo esse deditus. CXXXV. Aliud est rerum cognitio, et aliud veritatis cognitio. Quanto enim sol luna præstantior, tanto priore secunda est praestantior. Rerum cognitio pro modo exsecutionis præceptorum accidit; at veritatis cognitio, secundumn mensuram spei quæ est in Christum. laque si salvari volueris et in veritatis cognitionem pervenire, enitere prorsus omnia sensibilia excedere, ac sola spe Deo adhæ rere. Ad hunc enim modum procul ante admoni. tus, invenies principes et potestates, per suggestiones tibi bellum inferentes: has autem oratione vinces, inque bona spe perseverabis gratiæ Dei, quæ a ventura ira te liberabit.. CXXXVI. Qui intelligit id quod a sancto Paulo mystice dicitur, affirmante nostram luctam adversus spiritualia esse nequitiæ ille cognoscet etiam parabolam Domini, docentis semper orandum. ɛɛṣe et non defatigandum ".

S. MARGI ERENITE CXXXVII. Sex dies sub figuræ prætextu operari, septimo aútem otium agere lex jubet: quia animæ opus est opibus prodesse egentibus; otium autem. cus et requies vendere omnia et dare pauperibus, secundum sermonem Domini "; atque ita per rerum nuditatem quiescentena nova spei vacare. Ad eamdem requiem et Paulus omni nos hortatur studio, sic inquiens: Festinemus ingredi in illam requiem “. Hæc autem diximus, non excludentes futura, neque bic plenariam retributionem esse delnientes; sed quod oporteat primum in corde habere gratiam Spiritus sancti operantem, atque ita secundum proportionem ingredi in regnum cœlorum. Hoe manifestans etiam Dominus dicebat: Regnum cœlorum intra vos est ". Hoc etiam Apostolus dixit: Fides est sperandarum substantia rerum ; et iterum: Sic currite, ut comprehendalis "; et iterum: Probate vos ipsos, num sitis in fide. An vero non cognoscitis, quod Christus Jesus in vobis est? nisi forte reprobi estis CXXXVIII. Qui veritatis cognitionem consecutus est, afflictionibus non repugnat; neque enim ignorat, quod in timorem Dei perducant hominem. CXXXIX. Praeterita peccata specie quadam me moria repetita nocent homini in bona spe constituto: nam cum tristitia apparentia a spe abducunt; sine tristitia autem sub imagine quadam concepta in animo veteri inquinatione hominem contaminant. ΡΑΖ'. Ο νόμος ἐξ ἡμέρας τυπικῶς ἐργάζεσθαι, τῇ δὲ ἑβδόμῃ σχολάζειν παρακελεύεται· διότι ψυχή; ἔργον ἐστὶν ἡ διὰ χρημάτων εὐποιία· σχολὴ δὲ αὐ τῆς καὶ κατάπαυσις, τὸ πωλῆσαι πάντα, καὶ δοῦναι πτωχοῖς κατὰ τὸν λόγον τοῦ Κυρίου· καὶ διὰ τῆς ἀκτημοσύνης καταπαύσαντα τῇ νοερᾷ σχολάζειν ἐλα πίδι. Εἰς ταύτην την κατάπαυσιν καὶ ὁ Παῦλος ἡμῶν μετὰ σπουδῆς προτρέπεται λέγων· Σπουδάσωμεν εἰσελθεῖν εἰς ἐκείνην τὴν κατάπαυσιν. Ταῦτα δὲ εἰρήκαμεν, οὐκ ἀποκλείοντες τὰ μέλλοντα, ούτε ὧδε την καθολικὴν ἀνταπόδοσιν εἶναι ὁρίσαντες· ἀλλ' ὅτι χρὴ πρῶτον ἐν τῇ καρδίᾳ ἔχειν τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ενεργοῦσαν, καὶ οὕτω κατ' αναλογίαν εἰσε ελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Τοῦτο φανερο ποιῶν ὁ Κύριος, ἔλεγεν Η βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ὑμῶν ἐστι. Τοῦτο καὶ ὁ Ἀπόστολος ἔλεγεν "Εστι πίστις έλπιζομένων ὑπόστασις· καὶ πάλιν Οὕτως τρέχετε, ἵνα καταλάβητε· καὶ πάλιν· Δο κιμάζετε ἑαυτοὺς εἴ ἐστε ἐν τῇ πίστει· εἰ δὲ οὐκ ἐπιγινώσκετε ὅτι Χριστός Ἰησοῦς οἰκεῖ ἐν ὑμῖν; εἰ μήτι ἄρα ἀδόκιμοι έστε. ΦΛΗ. Ὁ ἀλήθειαν ἐγνωκώς ταῖς θλιβεραῖς ἐπι φοραῖς οὐκ ἀντιτάσσεται· οἶδε γὰρ ὅτι εἰς φόβον Θεοῦ ὁδηγοῦσι τὸν ἄνθρωπον. ΡΑΘ. Αἱ παλαιοὶ ἁμαρτίαι κατ' είδος μνημονευ θεῖσαι βλάπτουσι τὸν εὔελπιν· μετά λύπης μὲν γὰρ ἀντιδοθεῖσαι τῆς ἐλπίδος ἀφιστᾶσιν· ἀλύπως δὲ ἐξεικονισθεῖσαι τὸν παλαιὸν μολυσμὸν ἐναποτί θένται. ΡΜ'. Οταν ὁ νοῦς κρατήσῃ δι' ἀρνήσεως τὴν μονολόγιστον ελπίδα, τότε ὁ ἐχθρὸς προφάσει ἐξω ομολογήσεως τὰ προγεγραμμένα κακὰ ἐξεικονίζει, ἵνα τὰ χάριτι Θεοῦ ἐπιλησθέντα πάθη ἀναζωτο ρήσῃ καὶ λεληθότως ἀδικήσῃ τὸν ἄνθρωπον. Τότε γὰρ κἂν φαιδρός και μισοπαθής ὑπάρχῃ, ἐξ ἀνάγο της σκοτισθήσεται, συσχεθεὶς ἐπὶ τοῖς πεπρα γμένοις. Κἂν ὁμιχλώδης ἔτι καὶ φιλήδονος εἴη, συγχρονίσει πάντως καὶ ἐμπαθώς προσομιλήσει ταῖς προσβολαῖς, ὡς πρόληψιν εὑρεθῆναι τὴν τοι αύτην μνήμην, καὶ οὐκ ἐξομολόγησιν. "Αν θέλης θεῷ προσφέρειν ακατακρίτως εξομολόγησιν, μή μνημόνευε κατ' εἶδος τὰς παρατροπάς· λίαν γὰρ μολύ νεις τὴν διάνοιαν· ἀλλ' ὑπέμενε γενναίως τὰς τούτων CXL. Cum mens per vitiorum abnegationem et renuntiationem spem unice considerandam apprehenderit, tunc inimicus sub confessionis pretextu, ante menti Impressa vitia effingit, ut affectus gratia Dei oblivioni traditos, iterum incensos exsuscitet, et hominem lalenter injuria aficial. Tunc cnim si clarus et affectibus inimicus exsistat, necessario obtenebrabitur, detentus et confusus propter perpetrata vitia. Et si nebulosus adhuc el voluptatum amans fuerit, omnino una perseverabit, et affecto animo cum occurrentibus affectionibus familiaritatem contrabet, ut nentis anticipatio talis memoria, et non confessio inveniatur. Itaque si volueris Deo offerre irreprehensibilem confessionem, speciatim errorum ne recorderis (nam valde επαγωγάς. inquinares animum), verum horum illecebras generose perferto. CXLI. Ea minime curari possunt, quae ex pres teritorum peccatorum consuetudine naturam quamdam subinduxerunt: CXLII. Scientia praeditus, quique veritatein novit, nequaquam memoria rerum factarum, sed patientia rerum contingentium conßtetur Deo. CXLIII. Cum abjeceris laborem et ignominiam, ne pollicearis per alias virtutes resipiscentiain: amΡΜΑ'. Τὰ ἀνιαρὰ διὰ τὰς προσγεγενημένας ἁμαρτίας ἐπέρχονται πάσης πλημμελείας τὸ προσο φυὲς ἐπικομίζοντα. ΡΜΒ΄. Ο γνωστικὸς καὶ εἰδὼς τὴν ἀλήθειαν, οὐ διὰ μνήμης τῶν πραχθέντων, ἀλλὰ δι᾽ ὑπομονῆς τῶν ἐπερχομένων ἐξομολογεῖται τῷ Θεῷ. ΡΜΓ. Αποβαλών πόνον καὶ ἀτιμίαν, μὴ ἐπαγγέλ λου δι' ἑτέρων ἀρετῶν μετανοεῖν· κενοδοξία γὰρ καὶ "II Cor. «Matth. xix, 21. «Hebr. 1, 11. ** Luc. XVII, 21. kut, 5. (*) Οταν, κ. τ. λ. Caule legas. of Hebr. st, 1. «1 Cor. 15, 26. Tà dr. Caute legas et hunc locum.

DE HIS QUI PUTANT SE EX OPERIBUS JUSTIFICARI. ἀναλγησία δουλεύειν τῇ ἁμαρτίᾳ καὶ διὰ δεξιῶν πε- bitio enim et indolentia in rebus secundis inservire φύκασιν. ΡΜΔ'. Ωσπερ τὰς ἀρετὰς πόνοι καὶ ἀτιμίας, οὕτω καὶ τὰς κακίας ἡδοναὶ καὶ δόξαι τίκτειν εἰώ θασ:. Ρ.ΜΕ. Πᾶσα σωματικὴ ἡδονὴ ἐκ προλαβούσης ἐστὶν ἀνέσεως· ἄνεσιν δὲ γεννᾷ ἡ ἀπιστία. Ρ. Ὁ ὢν ὑπὸ ἁμαρτίας οὐ δύναται μόνος περιγενέσθαι τοῦ σαρκικοῦ θελήματος. Διότι τὸν ἐρεθισμὸν ἅπαυστον ἔχει καὶ ἐγκείμενον τοῖς πάν θέσιν. ΡΜΖ'. Εμπαθείς όντας προσεύχεσθαι δεῖ καὶ ὑπου τάσσεσθαι· μόλις γὰρ ἔστι μετὰ βοηθείας πολεμῆσαι ταῖς προλήψεσιν. ΡΜΗ'. Ο μεθ' ὑποταγῆς καὶ προσευχῆς πυκτεύων τῷ θελήματι, ἀθλητής ἐστιν εὐμέθοδος, ὁ τὴν νοητ τὴν πάλην διὰ τῆς τῶν αἰσθητῶν ἀποχῆς προφανῶς ἐπιδεικνύμενος. ΡΜΘ. Ο μὴ συναλλάσσων τῷ Θεῷ τὸ ἑαυτοῦ θέσ λημα, ὑποσκελίζεται ἐν τοῖς ἰδίοις ἐπιτηδεύμασι, καὶ ὑποχείριος τῶν ἀντιπάλων γίνεται. ΡΝ'. "Οταν ἴδῃς δύο κακούς ἔχοντας πρὸς ἀλλήλους ἀγάπην, γίνωσκε ὅτι ἕτερος τῷ ἑτέρῳ συνεργεῖ πρὸς τὸ θέλημα. ΕΝΑ'. Υψηλόφρων και κενόδοξος ἀλλήλοις ήδέως συναλλάσσουσιν· ὁ μὲν γὰρ δουλικῶς ὑποπίπτοντα ἐπαινεῖ τὸν κενόδοξον, ὁ δὲ συνεχῶς ἐπαινοῦντα μεγαλύνει τὸν ὑψηλόφρονα. ΡΝΒ'. Φιλαλήθης ἀκροατὲς ἀμφοτέρωθεν πορίζε καὶ τὴν ἀλήθειαν. Ἐπὶ μὲν τοῖς ἀγαθοῖς μαρτυρού μενος, προθυμότερος γίνεται· ἐπὶ δὲ τοῖς κακοῖς ἐλεγχόμενος, μετανοεῖν ἀναγκάζεται. ΓΝΓ. Δεῖ ἡμᾶς κατὰ τὴν προκοπὴν καὶ τὸν βίον ἔχειν· καὶ κατὰ τὸν βίον ὀφείλομεν τὰς προσευχὰς ἀναφέρειν τῷ Θεῷ. peccato solent. CXLIV. Sicut virtutes laboribus et ignominia, sic etiam vitia voluptatibus et gloria procreari consueverunt. CXLY. Omnis corporalis voluptas ex praesumpta licentia provenit: porro licentiam incredulitas generat. CXLVI. Qui in peccatis constitutus est, non potest solus carnalem voluptatem superare. Quapropter provocatorem habet irrequietum et urgentem affectibus. CXLVII. Qui urgentur affectibus, his oratio atque submissio sive humiliatio est necessaria: vix enim licet cum auxilio mentis anticipationibus repugnare. CXLVIII. Qui cum subjectione et precatione adversus voluntatem luctatur, bic athleta valde industrius et artificiosus, qui mentis luctam per rerum sensibilium abstinentiam manifesto ostendit. CXLIX. Qui non conciliat Deo suam voluntatem, supplantatur et evertitur propriis exercitiis, et ab adversariis superatur. CL. Cum videris duos improbos mutua benevolentia conjunctos, tum scias, quod alter alteri cooperatur ad voluntatem. CLI. Superbus et ambitiosus inter se libenter familiaritatem ineunt: ille enim serviliter succumbentem ambitiosum laudat, hic vero indesinenter laudantem magnificat superbum. CLII. Veritatis amans auditor utrinque veritatem lucratur. Cum enim in bonis testimonio vincitur, promptior et unelior redditur; in malis autem dum coarguitur, ad resipiscentiam adigitur. CLIII. Oportet nos secundum quod proficimus, etiam vitam instituere, et secundum vitam debe - mus precationes offerre Deo. CLIV. Pulchrum quidem est, ut maxime suinmarium illud præceptum arripiamus, et nihil speciatim solliciti simus, neque quidquam speciatim precemur, sed solum regnum Dei, juxta Domini sermonem ', quæramus. Si vero de unaquaque re necessaria sollicite cogitaverimus, debemus etiam pro unaquaque consequenda preces ad Deum funΡΝΔ'. Καλὸν μὲν τὴν κεφαλαιωδεστέραν κρατεῖν ἐντολὴν, καὶ μηδὲν κατ' εἶδος μεριμναν, μηδὲ κατ' εἶδος προσεύχεσθαι, ἀλλὰ μόνον ζητεῖν τὴν βασιλείαν, κατὰ τὸν λόγον Κυρίου. Εἰ δὲ περὶ ἑκάστης χρείας φροντίζομεν, ὀφείλομεν περὶ ἑκάστης προσεύχεσθαι. Ὁ γὰρ ἐκτὸς προσευχής τι ποιῶν ἢ φροντίζων οὐκ εὐοδοῦται ἐπὶ τῷ τέλει τοῦ πράγματος. Καὶ τοῦτο ἔστιν ἢ εἶπεν ὁ Κύριος· Οὐ δύνασθε χωρὶς ἐμοῦ dere. Quicunque enim sine precatione aliquid facit, ποιεῖν οὐδέν. ΦΝΕ. Τὸν παραλογιζόμενον τὴν περὶ προσευχῆς ἐντολὴν ἀτοπώτεραι παρακοαὶ διαδέχονται, ἑτέρα τη ἑτέρα καθάπερ δέσμιον παραπέμπουσα. PNG. Ο τὰ ἐνεστῶτα θλιβερά προσδοκίᾳ τῶν μεταγενεστέρων ἀγαθῶν προσδεχόμενος γνῶσιν ἀλη θείας εὕρηκε, καὶ ὀργῆς καὶ λύπης ταχέως ἀπαλλα νήσεται. ΡΝΖ. Ο κακουχίαν καὶ ἀτιμίαν ὑπὲρ ἀληθείας αἱρούμενος ἀποστολικὴν ὁδὸν πορεύεται, τὸν σταυ 7º Matth. v1, 33. 71 Joan. xv, 5. aut sollicito animo cogitat, ille nullam prosperitatein tandem sentiret. Et hoc est quod dixit Dominus: Sine me nihil potestis facere ". CLV. Fallentem præceptum de faciendis precationibus absurdiores inobedientiæ excipient, altera alteri tanquam vinctum alternis vicibus transmittentes. CLVI. Qui instantes hujus vitæ molestias tribulationes futurorum bonorum exspectatione suscipit, veritatis cognitionem iuvenit, et ab iracundia atque tristia facile liberabitur. CLVII. Qui ærumnas et ignominiam pro veritate elegit, ille apostolicam viam, sublata in humeros

! cruce et vinctus catena, ambulat. Qui vero citra ρὸν ἄρας, καὶ τὴν ἄλυσιν περικείμενος. Ὁ δὲ ἐκτὸς hæc duo cordi morem gerere voluerit, errat secundum animum, et incidit in tentationes et laqueos diaboli. CLVIII. Neque qui adversus malas cogitationes sine causis, neque qui adversus causas sine cogitationibus pugnat, unquam vincit. Uno enim tantum profligato non multo post per alterum in utrumque rapitur. CLIX. Qui metu vexationis et contumelia pugnat cum hominibus, ille aut in hac vita per impressiones abundantius vexabitur, aut in future sæculo immisericorditer punietur. CLA. Qui omnium malorum impetum et impressionem excludere voluerit, debet precationibus Deo commendare sua negotia et spem, quæ in illum est, animo apprehendere, curam vero rerum sensibilium pro virili contemnere. CLXI. Cum diabolus hominem invenerit sine necessitate negotiis corporalibus vacantem, primum quidem rapit ipsius cognitionis spolia, deinde spem quain in Deum habet, veluti caput amputat. CLXII. Si quando puræ precationis tutum locum inveneris, rerum cognitionem quam tibi inimicus suggerit in tempore, cave suscipias, ne id quod majus est, amittas. Præstabilius enim est precationis jaculis jaculari ipsum in loco concluso, quam conversationem cum illo habere exuvias aferente, et uos a precandi sedulitate quæ adversus illum fit, abstrahere moliente. CLXIII. Locus rerum aut negotiorum tempore tentationis et socordiæ juvat heminem; tempore vero puræ precationis consuevit lædere. CLXIV. Si docendi provinciam assecutus es in Domino, et obaudiendo neglexeris, mente fac alligaris, neque tamen aperte perturberis. Cum enim aligeris, nequaquam cum obaudiente damnaris; porro si perturbaris, eadem re tentaberis. CLXV. Quo tempore tibi aliquid exponendum fuerit, ne velis præsentes, quæ dictu et auditu consentanea sunt, clam habere. Et ea quidem quæ honesta et decora sunt, manifestius, quæ vero dura et obscura, enigmatice exponas. CLXVI. Ei qui tibi subjectum non est, errorem ne exprobres in faciem. Hoc enim potestatis magis quam consilii argumentum esset. CLXVII. Quæ in communi funt pro pluribus, omnibus fiunt utilia. Unicuique propria secundum conscientiam apparent. CLXVIII. Qui recte loquitur, debet etiam ipse gratias agere, ut qui a Deo verba sumpserit. Etenim veritas non loquentis, sed operantis Dei est. CLXIX. quibus obedientiæ confessionem non habes, ne contentiose repugnes, veritati resistens, ne quod odium adversus Scripturam sacram impor - tunitate tua exsuscites. CLXX. Qui subdito contradicenti, ubi non τῶν δύο τούτων προσέχειν τῇ καρδίᾳ πειρώμενος, πλανᾶται κατὰ νοῦν, καὶ ἐμπίπτει εἰς πειρασμούς καὶ παγίδας τοῦ διαβόλου. ΡΝΗ'. Οὔτε τοῖς λογισμοῖς τοῖς κακοῖς ἐκτὸς τῶν αἰτιῶν, οὔτε ταῖς αἰτίαις ἐκτὸς τῶν λογισμῶν ἐστι πολεμοῦντα νικήσαί ποτε. Οταν γὰρ τὸ ἐν μονομε ρῶς ἀποβάλωμεν, μετ᾿ οὐ πολὺ διὰ τοῦ ἑτέρου τοῖς ἀμφοτέροις ἐμφερόμεθα. ΡΝΘ'. Ο φόβῳ κακοπαθείας καὶ ὀνειδισμοῦ τοῖς ἀνθρώποις μαχόμενος, ἢ ὧδε δι' ἐπιφοράς περισσο τέρως κακοπαθεῖ, ἢ ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι ἀνηλεώς κολάζεται. ΡΕ. Ο πᾶσαν κακὴν ἐπιφορὰν ἀποκλείσαι βουλόμενος, ὀφείλει διὰ προσευχής, συναλλάσσειν τῷ θεῷ τὰ πράγματα, καὶ κρατεῖν μὲν νοερῶς τὴν εἰς αὐτὸν ἐλπίδα, τὴν δὲ φροντίδα τῶν αἰσθητῶν κατὰ δύναμιν παραλογίζεσθαι. ΡΕΑ'. Οταν εὕρῃ ὁ διάβολος ἐκτός ἀνάγκης αν θρωπον τοῖς σωματικοῖς ενασχολούμενον, πρότερον ἁρπάζει αὐτοῦ τὰ τῆς γνώσεως λάφυρα· εἶθ' οὕτω τὴν εἰς Θεὸν ἐλπίδα ὡς κεφαλὴν ἀποτέμνει. ΡΕΒ. Εἴ ποτε λάβοις καθαρᾶς προσευχῆς ὀχυ ρὸν τόπον, τὴν γνῶσιν τῶν πραγμάτων ἀναδεδομέν νην παρὰ τοῦ ἐχθροῦ ἐν τῷ καιρῷ μὴ καταδέχου, ἵνα τὸ μεῖζον μὴ ἀπολέσῃ. Κρείσσον γὰρ τοῖς τῆς προσευχῆς βέλεσι κατατοξεύειν αὐτὸν κατὰ τόπων συγκεκλεισμένον, ἢ προσομιλεῖν αὐτῷ τὰ σκύλα προφέροντι, καὶ ἀποσπἂν ἡμᾶς τῆς κατ' αὐτοῦ δεήσεως μηχανωμένῳ. ΡΕΓ'. Ἡ τῶν πραγμάτων χώρα, ἐν καιρῷ πειρασμοῦ καὶ ἀκηδίας, ὠφελεῖ τὸν ἄνθρωπον· ἐν καιρῷ δὲ καθαρᾶς προσευχής καταβλάπτειν είωθε. ΡΞΔ'. Διδάσκειν ἐν Κυρίῳ λαχών, καὶ παρακουό μενος, θλίβου νοερῶς, καὶ μὴ ταράσσου προφανώς· θλιβόμενος γὰρ οὐ συγκατακριθήσῃ τῷ παρ ακούοντι· ταρασσόμενος ἐν τῷ αὐτῷ πράγματι πει ρασθήσῃ. ΡΞΕ. Εν καιρῷ ἐξηγήσεως, μὴ κρύψῃς τὰ τοῖς παροῦσι προσήκοντα, τὰ μὲν εὐπρεπή σαφεστέρως τὰ δὲ σκληρὰ αινιγματωδώς διηγούμενος. PEG. Τοῦ ἐν ὑποταγῇ σου μὴ ὄντος σφάλμα μὴ προσενέγκης εἰς πρόσωπον. Τοῦτο γὰρ ἐξουσίας μᾶλλον ἢ συμβουλίας ἐστί. ΡΕΖ'. Τὰ πληθυντικώς γινόμενα γίνεται πάσιν ὠφέλιμα. Εκάστῳ τὰ ἴδια κατὰ συνείδησιν ἐμφανί ζονται. ΡΞΗ. Ο λαλῶν ὀρθῶς ὀφείλει καὶ αὐτὸς εὐχα ριστεῖν, ὡς παρὰ Θεοῦ λαμβάνων τὰ βήματα. Η γὰρ ἀλήθεια οὐ τοῦ λαλοῦντός ἐστιν, ἀλλὰ τοῦ ἐνερ γοῦντος Θεοῦ. ΡΞΘ'. Παρ' ὧν οὐκ ἔχεις ὁμολογίαν ὑποταγής, μὴ φιλονείκει ἀνθιστάμενος τῇ ἀληθείᾳ, ἵνα μὴ μέσος ἐγείρης κατὰ τὴν θείαν Γραφήν. ΡΟ. Ο υποτακτικῷ ὅπου οὐ δεῖ ἀντιλέγοντι παρ

DE HIS QUI PUTANT SE EX OPERIBUS JUSTIFICARI. ραχωρῶν πλανᾷ αὐτὸν ἐν ἐκείνῳ τῷ πράγματι, καὶ oportet, cesserit, ea in re seducit illumn, et τὰς συνθήκας τῆς ὑποταγῆς ἀθετεῖν παρασκευάζει. ΡΟΔ'. Ο φόβῳ Θεοῦ νομοθετῶν ἢ παιδεύων τὸν ἁμαρτάνοντα τὴν ἐναντιουμένην τῷ σφάλματι ἀρε τὴν ἑαυτῷ περιποιείται· ὁ δὲ μνησικακῶν καὶ κα κοθελῶς ὀνειδίζων τῷ ὁμοίῳ πάθει κατὰ τὸν πνευματικών περιπίπτει νόμον. ΡΟΒ. Ο καλῶς μαθὼν τὸν νόμον φοβεῖται τὸν νομοθέτην· καὶ ἐλπίζων ἐπ' αὐτῷ, ἐκκλίνει ἀπὸ παν τὸς κακοῦ. ΡΟΓ. Μη γίνου δίγλωσσος, ἑτέρως μὲν τῷ λόγῳ, ἑτέρως δὲ τῇ συνειδήσει διακείμενος· τὸν γὰρ τοιοῦ τον ἡ Γραφὴ ὑπὸ κατάρας ίστησιν. ΡΟΔ'. Ἔστιν ὁ ἀλήθειαν λέγων καὶ ὑπὸ ἀφρόνων μισούμενος, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον· καὶ ἔστιν ὁ όπου κρινόμενος καὶ διὰ τοῦτο ἀγαπώμενος. Ὅμως οὐδέ τερον τῶν ἀνταποδόσεων τούτων πολυχρόνιον γίνε ται, διότι ὁ Κύριος, ἐν ἰδίῳ καιρῷ, ἑκάστῳ τὸ δέον ἀνταποδίδωσιν, ΡΟΕ'. Ο τὰ μέλλοντα μοχθηρὰ ἀναιρείν βουλόμε νος ὀφείλει τὰ ἐνεστῶτα ἡδέως υποφέρειν· οὕτω γὰρ νοερῶς συναλλάσσων πράγματι, διὰ μικρῶν ὀδυνῶν, μεγάλας ἐκφεύξεται. Ρος. Ασφάλισαι λόγον ἀπὸ καυχήσεως, καὶ λο γισμὸν ἀπὸ οιήσεως, ἵνα μὴ παραχωρηθείς πράξης τὰ ἐναντία. Οὐ γὰρ ἐξ ἀνθρώπου μόνον τελεσιουργεί ται τὸ ἀγαθὸν, ἀλλὰ τοῦ παντεπόπτου Θεοῦ. ΡΟΖ'. Ο παντεπόπτης Θεός, ὥσπερ τοῖς ἔργοις ἡμῶν ἀξίας ἐπιφορὰς ἀπένειμεν, οὕτω καὶ τοῖς λογισμοῖς καὶ τοῖς ἑκουσίοις νοήμασιν. ΡΟΗ. Οἱ ἀκούσιοι λογισμοὶ ἐκ προλαβούσης ἁμαρ τίας ἀναφύονται· οἱ δὲ ἑκούσιοι ἐκ τοῦ αὐτεξουσίου θελήματος· ὅθεν αἴτιοι εὑρίσκονται τῶν προτέρων σε δεύτεροι. ΡΟΘ. Ταῖς μὲν παρὰ πρόθεσιν κακαῖς ἐννοίαις λύπη παρέπεται· διὸ καὶ συντόμως ἐξαφανίζονται· ταῖς δὲ κατὰ πρόθεσιν, χαρά· ὅθεν καὶ δυσαπάλλα κτοι γίνονται. ΡΙ. Ο φιλήδονος λυπεῖται ἐν ψόγοις καὶ κακοπαθείαις· ὁ δὲ φιλόθεος, ἐν ἐπαίνοις καὶ πλεον εξίαις. ΡΠΑ'. Ὁ μή γινώσκων τὰ κρίματα τοῦ Θεοῦ ἀμφίκρημνον ὁδὸν κατὰ νοῦν διαβαίνει, καὶ ὑπὸ παν τὸς ἀνέμου ῥᾳδίως ἀνατρέπεται· ἐπαινούμενος γαυριᾷ, καὶ ψεγόμενος ερεθίζεται, εὐωχούμενος ἀσελγα! νεῖ, καὶ κακοπαθῶν ἀποδύρεται, συνιών φανητιᾷ, καὶ μὴ νοῶν σχηματίζεται, πλουτῶν ἀλαζονεύεται, καὶ πτωχεύων ὑποκρίνεται, κορεσθείς θρασύνεται, καὶ νηστεύων κενοδοξεί, τοῖς ἐλέγχουσι φιλονεικεῖ, καὶ τοῖς συγγνώμην αὐτῷ ἀπονέμουσιν ὡς ἀνοήτοις ἐφυβρίζει. Ἐὰν μήτε οὖν κατὰ χάριν Χριστοῦ γνώσιν ἀληθείας καὶ φόβον Θεοῦ αἰτήσηται, οὐ μόνον ἐκ τῶν παθῶν, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν συμβάσεων δεινῶς τραυματίζεται. » Eccli. xxvit, 15. 1ª Joan, viii, 40. obedientiæ fœdera objicit contemptuj. CLXXI. Qui timore Dei legem condit, aut peccantem castigat, contrariam errori virtutem sibi ipsi vendicat atque conciliat. Qui vero injuriarum memor est et malitiose exprobrat, in eumdem affectum, secundum legem spiritualem, incidit. CLXXII. Qui probe legem perdidicit, timet legislatorem; et sperans in eumdem ab omni malo declinat. CLXXII. Ne fas bilinguis, aliter quidem sermone, aliter vero conscientia temet ostentaus: ejusmodi enim hominem Scriptura sub maledictione statuit”. CLXXIV. Est qui veritatem dicit, et ab insipientibus habetur odio, secundum Apostolum 18: et est qui simulat, et propter hoc amatur. Attamen neutra harum retributionum diuturna est, quoniam Dominus suo tempore unicuique, ut oportet, retribuet. CLXXV. Qui futuras tribulationes tollere vofuerit, ille praesentes debet jucunde et libenter perpeti: ita enim mente assuescens rei, modicis doloribus et molestiis magnas effugiet. CLXXVI. Fac munias linguam tuam a jactantia, et cogitationem ab opinione, ne cum cesseris, diversa facias. Neque enim ab homine solo bonum perficitur, sed ab omnia vidente Deo. CLXXVII. Oinnia videns Deus, quemádmodum operibus nostris digna incrementa suppeditat, sic etiam cogitationibus et voluntariis consiliis. CLXXVIII. Non voluntariæ cogitationes ex antevertente peccato nascuntur. Cæterum voluntariæ ex voluntate libera et spontanea: unde posteriores causæ esse priorum deprehenduntur. CLXXIX. Malas cogitationes præter propositum contingentes tristitia subsequitur: quapropter etiam brevi momento evanescunt. At quæ sunt juxta propositum, gaudium: unde fit ut etiam difficulter queant abjici. CLXXX. Voluptatis studiosus et amans in reprehensionibus et vexationibus tristitia afficitur, porro homo diligens Deum, in laudibus et abundantia. CLXXXI. Cui non sunt explorata judicia Dei, periculosam et præcipitem viam juxta mentem ambulat, et a quovis vento facile movetur et impellitur; si laudatur, jactabundus insolescit; si reprehenditur, irritatur; convivium agitans, lascivil ebrius; si vexatur malis, lamentatur; intelligens, efertur ostentatione; non intelligens, simulat; abundans opibus, arroganter superbit; mendicum agens, opes domi simulat; saturatis, ferocit; et jejunans, inani servit gloriæ: cum reprehenden tibus contendit; et his qui illi largiuntur veniam, tanquam stultis, petulanter injuriosus est. Itaque si non secundum gratiam Christi, veritatis cognitionem et Dei timorem postulaverit, non tantum ab affectionibus, sed etiam ab accidentibus graviter vulneratur.

CLXXXII. Quando causam aut negotium aliquod intricatum solvere animo decreveris, primum fac in eo quæras quod Deo placet, atque ita ejus negotii commodam solutionem invenies. CLXXXIII. In quibus rebus Deus complacitum habuerit, in illis etiam omnis creatura subservit; quæ vero ille aversatur, similiter in illis et omnis creatura reluctatur. CLXXXIV. Qui repugnat, semet opponens tristibus adversitatibus, ille nescius repugnat Dei imperio; qui autem easdem suscipit vera cognitione, ille, secundum Scripturam, suffert Dominum. CLXXXV. Tentatione veniente ne quæras quare aut per quem venerit; verum ut eamdem gratanter et sine injuriarum recordatione perferas memento. CLXXXVI. Alienum malum non addit peccatum, si nos illud malis cogitationibus non susceperimus. CLXXXVII. Si non facile invenire licet eum qui sine tentationibus placuerit; gratis Deo agenda sunt in omnibus quæcunque nobis acciderint. CLXXXVIII. Si Petrus nocturna captura frustratus non fuisset 't, nunquam diurnam esset adeptus: et nisi corporaliter excaecatus fuisset Paulus " nunquam spiritualiter visum recepisset: et nisi, ut blasphemus, sycophantice accusatus fuisset Stephanus, nequaquam apertis ei coelis Dominum vidisset. CLXXXIX. Quemadmodum operatio secundum Deum dicitur virtus, sic præter exspectationem afflictio vocatur tentatio. CXC. Deus tentavit Abrahamum ", hoc est ad utilitatem ejus afflixit, non ut disceret qualis esset, (noverat enim eum, qui novit omnia, priusquam ipse natus esset), sed ut perfectæ, fidei occasiones illi suppeditaret. CXCI. Omnis afflictio arguit momentum seu inclinationem voluntatis, sive in dextram vergat, sive in sinistram. Quapropter accidens tribulatio vocatur tentatio, occultarum voluntatum experientiam participi exhibens. CXCII. Timor Dei cogit nos pugnare adversus animi pravitatem atque malitiam; nobis autem pugnantibus, Dominus illam destruit. ΡΠΒ. Οταν λύσαι θέλῃς πράγμα συμπεπλεγμέ νον, ζήτει περὶ αὐτοῦ, τί τῷ Θεῷ ἀρέσκει, καὶ εὑρή σεις τὴν λύσιν αὐτοῦ ἐπωφελῆ. ΡΗΓ. Ἐν οἷς ἂν πράγμασιν εὐδοκῇ ὁ Θεὸς, ἐν τούτοις καὶ πᾶσα κτίσις ὑπηρετεῖ· ἐν οἷς δὲ ἂν αὐ τὸς ἀποστρέφηται, ὁμοίως καὶ ἡ κτίσις ἀντιτάσ σεται. ΡΠΔ'. Ὁ ἀντιτασσόμενος ταῖς σκυθρωπαῖς ἐπιφο ραῖς, οὐκ οἶδεν, ἀντιμάχεται τῇ κελεύσει τοῦ Θεοῦ· 6 δὲ καταδεχόμενος αὐτὰς μετὰ γνώσεως ἀληθοῦς, ού τος κατὰ τὴν Γραφὴν ὑπομένει τὸν Κύριον. ΡΠΕ'. Πειρασμοῦ ἐπελθόντος, μή ζήτει διὰ τί, ἢ διὰ τίνος ἐλήλυθεν, ἀλλ' ὅπως ἂν αὐτὸν εὐχαρίστως καὶ ἀμνησικάκως υπομείνης. ΡΠϚ'. 'Αλλότριον κακὸν οὐ προστίθησιν ἁμαρ τίαν, ἐὰν μὴ ἡμεῖς αὐτὸ κακαῖς παραδεξώμεθα ἐννοίαις. ΡΙΖ'. Εἰ οὐκ ἔστι ῥᾳδίως εὑρεῖν τὸν ἐκτὸς πειρα σμοῦ εὐαρεστήσαντα, εὐχαριστεῖν δεῖ τῷ Θεῷ ἐπὶ πάσῃ συμβάσει. ΡΠΗ'. Εἰ μὴ νυχτερινῆς ἄγρας ἀπέτυχεν ὁ Πέτρος, οὐκ ἂν τῆς ἡμερινῆς ἐπέτυχε· καὶ εἰ μὴ αἰσθητῶς ετυφλοῦτο ὁ Παῦλος, οὐκ ἂν πνευματικῶς ἀνέβλεψε - καὶ εἰ μὴ ὡς βλάσφημος ἐσυκοφαντεῖτο ὁ Στέφανος, οὐκ ἂν, τῶν οὐρανῶν αὐτῷ ἀνεῳχθέντων, τὸν Κύριον εθεάσατο. ΡΙΘ'. "Ωσπερ ή κατὰ Θεὸν ἐργασία ἀρετὴ λέγε ται, οὕτως ἡ παρὰ προσδοκίαν θλίψις πειρασμός λέο γεται. Ρή. Ὁ Θεὸς τὸν ᾿Αβραὰμ ἐπείραζε, τοῦτ' ἔστε πρὸς τὸ συμφέρον ἔθλιβεν, οὐχ ἵνα μάθῃ ὁποῖς ἐστιν (ᾔδει γὰρ αὐτὸν ὁ εἰδὼς τὰ πάντα, πρὶν γενέσθαι αὐτὸν), ἀλλ' ὅπως ἀφορμὰς αὐτῷ παράσχῃ τῆς τε λείας πίστεως. ΡΙΑ'. Πάσα θλίψις ελέγχει την ροπὴν τοῦ θελή ματος, εἴτε εἰς δεξιὰ ῥέπει, εἴτε εἰς ἀριστερά. Δια τοῦτο ἡ συμβατική θλίψις πειρασμός ονομάζεται, τῷ μετόχῳ πεῖραν τῶν κεκρυμμένων θελημάτων παρέχουσα. ΡΕΒ. Φόβος Θεοῦ ἀναγκάζει ἡμᾶς πολεμεῖν τῇ κακίᾳ· ἡμῶν δὲ πολεμούντων, ὁ Κύριος ἀναιρεῖ αὐτ τήν. CXCIII. Sapientia est non solum per naturalem Γ'. Σοφία ἐστὶν οὐ μόνον τὸ διὰ φυσικῆς ἀκο consequentiam nosse veritatem, sed perferre, tanquam proprium, bominum injuria afficientium supplicium. Nam qui in priori persistunt, efferuntur superbia; at qui ad secundum quoque pervenerunt, humilitatem consecuti sunt. CXCIV. Quod si nolueris a pravis cogitationibus fatigari, humilitatem animi et carnis tribulationem suscipe. Et hoc non aliquando, sed loco et tempore et in omni negotio. CXCV. Qui afflictionibus animo voluntario castigatur, ab invitis cogitationibus nequaquam comprehenditur. At qui priores non amplectitur, a posterioribus vel nolens captivus ducitur. 74 Luc. v, 5, 6. το Act. 15, 8. " Act. vil, 55. λουθίας εἰδέναι τὴν ἀλήθειαν, ἀλλὰ καὶ τὸ ὑπομένειν ὡς ἰδίαν τὴν τῶν ἀδικούντων τιμωρίαν. Οἱ μὲν γὰρ τῇ προτέρᾳ ἐναπομείναντες πρὸς ὑπερηφανίαν ἀν επήρθησαν· οἱ δὲ ἐπὶ τὴν δευτέραν φθάσαντες ταπει νοφροσύνην ἐκτήσαντο. ΡΙΔ'. Εἰ βούλει μὴ ἐνεργεῖσθαι ὑπὸ πονηρῶν λογισμῶν, ἐξουδένωσιν ψυχῆς καὶ θλίψιν σαρκὸς ὑπου δέχου, καὶ τοῦτο οὐ μερικῶς, ἀλλ' ἐν παντὶ τόπῳ, καὶ καιρῷ, καὶ πράγματι. Ρηδ'. Ὁ τοῖς θλιβεροῖς ἑκουσίως ἐμπαιδευόμενος ὑπὸ τῶν ἀκουσίων λογισμῶν οὐ κατέχεται· ὁ δὲ τὰ πρῶτα μὴ καταδεχόμενος ὑπὸ τῶν δευτέρων καὶ μὴ βουλόμενος αιχμαλωτίζεται. * Gen. xxi, 1.

DE HIS QUI PUTANT SE EX Ρις. Ὅταν ἀδικουμένου σου σκληρυνθῇ τὰ σπλάγχνα καὶ ἡ καρδία, μὴ λυποῦ, ὅτι οἰκονομικῶς ἐκι νήθη τὸ προκείμενον· ἀλλὰ χαίρων ανέτρεπε τους Επανακύπτοντας λογισμούς· εἰδὼς ὅτι τούτων ἐκ προσβολῆς ἀναιρουμένων, κἀκεῖνα μετὰ τὴν κίνησιν ἀναιρεῖσθαι πέφυκε. Τῶν δὲ λογισμῶν ἐνδελεχούντων, κἀκεῖνα προσθήκην λαμβάνειν είωθεν. ΡΙΖ. Ἐκτὸς συντριμμοῦ καρδίας ἀδύνατον καθ όλου ἀπαλλαγῆναι κακίας. Συντρίβει δὲ καρδίαν ἡ τριμερής εγκράτεια, ύπνου λέγω, καὶ τροφῆς, καὶ σωματικῆς ἀνέσεως. Η δὲ περὶ τούτων περισσεία ἡδυπάθειαν ἐντίθησιν· ἡδυπάθεια δὲ τοὺς πονηρούς λογισμούς παραδέχεται. 'Αντίκειται δὲ καὶ τῇ προσευχῇ, καὶ τῇ προσηκούσῃ διακονία. Ρ. Η'. Κελεύειν ἀδελφοῖς λαχών, φύλαττε τὴν τάξιν σου, καὶ μὴ διὰ τοὺς ἀντιλέγοντας παρασιωπήσης τὰ δέοντα. Ἐν οἷς μὲν γὰρ ὑπακούσουσι, μισθὸν ἕξεις ὑπὲρ τῆς ἐκείνων ἀρετῆς· ἐν οἷς δὲ παρακούσουσι, πάντως ἀφήσεις αὐτοῖς, καὶ λήψῃ τὰ ἴσα παρὰ τοῦ εἰρηκότος· 'Αφίστε, καὶ ἀφεθήσεται ὑμῖν. Ρ.Θ. Πανηγύρει ἔοικε πᾶσα σύμβασις. Ο εἰδὼς πραγματεύεσθαι κερδαίνει πολλά· ὁ δὲ μὴ εἰδὼς ζημίας υποφέρει. Σ'. Τὸν ἀπὸ ἑνὸς λόγου μὴ ὑπακούοντα μὴ βιάζου μετὰ φιλονεικίας, ἀλλὰ τὸ κέρδος ὁ ἀπέβαλεν ἐκεῖνος, σὺ περιποίησαι σεαυτῷ. Πλείον γὰρ τῆς ἐκείνου διορ θώσεως ὠφελήσει ἡ σὴ ἀνεξικακία. ΣΔ'. Ὅταν ἡ τοῦ ἑνὸς βλάβη εἰς τοὺς πολλοὺς διατρέχῃ, τότε οὐ δεῖ μακροθυμεῖν, οὔτε ζητεῖν τὸ ἑαυ τοῦ συμφέρον, ἀλλὰ τὸ τῶν πολλῶν, ἵνα σωθῶμεν. Διότι τῆς μονομερούς ἀρετῆς ἡ πολυμερής ὠφελιμωτέρα τυγχάνει. ΣΒ΄. Εάν τις πέσῃ εἰς οιανδήποτε ἁμαρτίαν, καὶ μὴ λυπηθῇ κατὰ ἀναλογίαν τοῦ σφάλματος, εὐχερῶς τῷ αὐτῷ περιπεσείται δικτύῳ. ΣΙ'. Ωσπερ λέαινα δαμάλει φιλικῶς οὐ προσίεται, οὕτως ἀναισχυντία τὴν κατὰ Θεὸν λύπην εὐμενῶς οὐ παραδέχεται. ΣΔ'. Ωσπερ λύκῳ πρόβατον οὐ συνέρχεται εἰς τεκνογονίαν, οὕτως οὔτε κόρῳ πόνος καρδιακὸς εἰς κύησιν ἀρετῶν. ΣΕ. Οὐδεὶς δύναται πόνον καὶ λύπην κατὰ Θεὸν ἔχειν, ἐὰν μὴ πρότερον καὶ τούτων τὰς αἰτίας ἀγα πήσῃ. Σε. Φόβος Θεοῦ καὶ ἔλεγχος εἰσδέχονται λύπην· ἐγκράτεια δὲ καὶ ἀγρυπνία προσομιλοῦσι πόνῳ. ΣΖ'. Ο γραφικαῖς ἐντολαῖς καὶ νουθεσίαις μὴ παι δευόμενος τῇ μάστιγι τοῦ ἵππου καὶ τῷ κέντρῳ τοῦ ὄνου ελασθήσεται· εἰ δὲ καὶ τούτοις ἀντιτάσσεται, καὶ ἐν κημῷ καὶ χαλινῷ τὰς σιαγόνας ἀχθήσεται. ΣΙΓ. Ὁ ὑπὸ τῶν μικρῶν εὐχερῶς νικώμενος, καὶ τοῖς μεγάλοις ἐξ ἀνάγκης δεδούλωται· ὁ δὲ τούτων OPERIBUS JUSTIFICARI. CXCVI. Cum tibi injuria affecto cor et viscera induruerint, ne contristeris ob faciem rei præsentis dispositione divina mutatam; sed gaudens averte prorumpentes cogitationes: sciens, his primo statim impetu sublatis, et illa post motum tolli solere. At cogitationibus assidue moventibus, et illa augmen tum accipere consueverunt. CXCVII. Sine corde contrito impossibile est omnino liberari a malitia et vitiis. Conterit autem cor tripartita temperantia, somni dico, et cibi, et corporalis remissionis. Caterum horum excessus et abundantia voluptatem generat, voluptas autem pravas cogitationes ingerit. Repugnat vero precationi et convenienti obsequio sive ministerio. CXCVIII. Cum fratribus præcipiendi provinciam nactus es, custodi ordinem tuum, et cave, ne propter contradicentes, ea quæ decent, silentio dissimulata prætereas. Etenim in quibus obtemperaverint, præmlum habebis propter ipsorum virtutes': in quibus vero minus morem gesserint, prorsus remittes eis concessa venia, et accipies paria ab eo qui dixit: Remittite, et remittetur vobis “. CXCIX. Nundinis seu populoso conventui simile est omne quod nobis accidit. Qui noverit uti foro, multa lucratur; qui vero minus noverit, damno afficitur. CC. Eum qui uno sermone non statim obtemperat, ne contentiose cogas, sed lucrum quod repulit, tibi ipsi indica. Plus enim ex tua clementia utilitatis capies, quam ex ejus emendatione. CCI. Cum unius detrimentum in multos percurrens diffunditur, tunc non oportet esse longanimem: neque quærenda est sua ipsius utilitas, sed multorum, ut servemur. Quoniam unius virtute multorum virtus potior est atque præstantior. CCIl. Si quis in quodcunque peccatum inciderit. neque pro modo peccati conturbatur, haud difficul ter in idem rete iterum incidit. CCIII. Sicut leaæna ad juvencam amico non accedit animo: ita neque impudentia tristitiam quæ secundum Deum est *, benevole et libenter accipit. CCIV. Quemadınedum ovis cum lupo procreanda sobolis gratia nullam conversationem contrabit: ita neque cum satietate labor cordialis procreandarum virtutum gratia ullam conjunctionem copulat. CCV. Nemo laborem et tristitiam secundum Deum habere potest, nisi prius horum causas amaverit. CCVI. Metus Dei et redargutio tristitiam suscipiunt; temperantia autem et vigilia cum labore habent commercium. CCVII. Qui præceptis et admonitionibus Scripturæ non docetur aut castigatur, equi Nagello et asini stimulo impellendus est: quod si eliam his reluctetur, in camo et freno maxilla ejus constringenda est". CCVIII. Qui a parvis tentationibus facile vincitur, etiam a magnis necessario in captivitatem subLuc. vi, 37, 7 II Cor. vii, 10. ** Prov. xxvi, 3. οι Psal, xxxi, 9.

Igitur; qui vero illas contempserit, etiam majori- καταφρονῶν, καὶ τοῖς μεγάλοις ἐν Κυρίῳ ἀντιτάσ bus, Domini auxilio, repugnat. CCIX. Ne tentes redarguendo juvare hominem virtutum suarum jactabundum ostentatorem, propterea quod monitorum patiens, et veritatis amator esse nequeat. CCX. Omne verbum Christi - misericordiam et justitiam et sapientiam Dei, et harum virtutem per auditum injicit libenter audientibus. Unde immisericordes et injusti, non libenter audientes, Dei sapientiam cognoscere non potuerunt: quin etiam loquentes crucifixerunt. Nobis igitur videndum est, num libenter ipsum audimus. Ipse enim dixit: Qui diligit me, pracepla mea servabit, et diligetur a et ego diligam eum, et manifestabo ei meipsum s. Vides quomodo sui ipsius manifesta- ' tionem in præceptis absconderit? Patre meo, σεται. ΣΘ'. Μὴ πειρῶ ἐλέγχων ὠφελεῖν τὸν ἐν ἀρεταῖς καυχώμενον, διότι ὁ αὐτὸς καὶ φιλενδείκτης καὶ φιλο αλήθης εἶναι οὐ δύναται. ΣΙ. Πᾶν ῥῆμα Χριστοῦ ἔλεον, καὶ δικαιοσύνην, καὶ σοφίαν ἐμφαίνει Θεοῦ, καὶ τὴν τούτων δύναμιν διὰ τῆς ἀκοῆς ἐμβάλλει τοῖς ἡδέως ἀκούουσιν. Οθεν οἱ ἀνελεήμονες, καὶ ἄδικοι, ἀηδῶς ἀκούοντες τὴν τοῦ Θεοῦ σοφίαν, γνῶναι οὐκ ἐδυνήθησαν· ἀλλὰ καὶ ἀπο λοῦντες ἐσταύρωσαν. Καὶ ἡμεῖς οὖν ἴδωμεν, εἰ ἡδέως αὐτοῦ ἀκούομεν. Αὐτὸς γὰρ εἴρηκεν· Ὁ ἀγαπῶν με τὰς ἐντολάς μου τηρήσει, καὶ ἀγαπηθήσεται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου, κἀγὼ ἀγαπήσω αὐτὸν, καὶ ἐμφαγίσω αὐτῷ ἐμαυτόν. Βλέπεις, πῶς τὴν ἑαυτοῦ ἐμφάνειαν ἐν ταῖς ἐντολαῖς ἐνέκρυψε; CCXI. Ex omnibus præceptis non aliud plura complectitur, quam præceptum charitatis, quæ est erga Deum et proximum. Hæc ex rerum sensibilium abstinentia et cogitationum quiete constat et subsistit. Hoc cum non ignorasset Dominus, præcepit nobis, dicens: Ne solliciti sitis de crastino es Et juste quidem: nam qui a rebus sensibilibus et carum sollicitudine liberatus non est, a pravis cogitationibus quomodo liberabitur? Porro qui cogitationibus detinetur, quomodo videre possit peccatum certum, sub illis latens; aut quæ sint tenebræ et caligo animæ, quæ pravis cogitationibus et sermonibus et operibus incidit; partim quidem diabolo violento incursu tentante et principium commonstrante; partim vero homine studio voluptatis et ambitione libenter conversante? Etenim si secundum dijudicationem non voluit, secundum operationem tamen potuit et suscepit. Caeterum qui hoc tam late patens peccatum non animadvertit, quando tandem precabitur ut ab illius contagio perpurgetur? At ab illo nondum purgatus, quomodo puræ naturæ locum inveniat? Porro, qui hunc non invenerit, quomodo interiorem Christi domum perspiciat? si quidem domus Dei sumus juxta propheticum et evangelicum et apostolicum sermonem. Oportet ilaque, juxta prædictorum consequentiam, ejusmodi domum quærere, et precando perseverantes pulsare, ut hic aut in exitu p aperiat nobis paterfamilias, et non dicat negligentibus: Nescio unde vos estis. Non autem solum debemus petere et accipere, sed etiam, quod datum est, servare: sunt enin quidam, qui, quod acce perunt, amittunt. Quapropter prædictarum rerum nudam cognitionem, aut etiam fortuitam experientiam, fortasse etiam qui tardo sunt ad discendum ingenio, et juvenes apprehendunt et amplectuntur; operationem vero cum perseverantia consistentem, vix e senibus hi qui religiosi habentur, et mulla ornati experientia; qui non raro ipsam amiserunt sua negligentia, et voluntariis laboribus eamdem iterum quæsiverunt, et invenerunt. Itaque hoc ipsum nec nos facere desistamus, donec illam, its mostra potestate possideamus, quemadmodum ipsi, ut a nobis auferri nequeat amplius. ΣΙΑ΄. Πασῶν τῶν ἐντολῶν ἐστι περιεκτικωτάτη ἡ εἰς Θεὸν καὶ τὸν πλησίον ἀγάπη, ἥτις ἐκ τῆς τῶν ὑλικῶν ἀποχῆς, καὶ τῆς τῶν λογισμῶν ἡσυχίας συνίσταται. Τοῦτο εἰδὼς ὁ Κύριος παραγγέλλει ἡμῖν λι γων· Μὴ μεριμνήσητε περὶ τῆς αὔριον. Καὶ εἰκότως· ὁ γὰρ τῶν ὑλικῶν καὶ τῆς μερίμνης αὐτῶν μὴ ἀπαλλαγεῖς, τῶν πονηρῶν λογισμῶν τῶς ἀπαλ λαγήσεται; 'Ο δὲ τοῖς λογισμοῖς περιεχόμενος, τας ἂν ἴδοι τὴν ὑπὸ τούτων καλυπτομένην ἁμαρτίαν ἐνα υπόστατον, ἥτις ἐστὶ σκότος καὶ ὁμίχλη ψυχῆς, ἐξ ἐννοιῶν πονηρῶν καὶ λόγων καὶ πράξεων ἐμπεσοῦσε τ τοῦ μὲν διαβόλου διὰ προσβολής βιαστοῦ πειράζοντος, καὶ τὴν ἀρχὴν ὑποδεικνύοντος· τοῦ δὲ ἀνθρώπου διὰ φιληδονίαν καὶ κενοδοξίαν ἡδέως προσομιλήσαντος; Εἰ γὰρ καὶ κατὰ διάκρισιν οὐκ ἐβούλετο, ἀλλὰ κατ' ενέργειαν ἐδύνατο καὶ παρεδέχετο. Ὁ δὲ ταύτην μὴ θεασάμενος τὴν περιεκτικὴν ἁμαρτίαν, πότε ἂν δετ θείη περὶ αὐτῆς καθαρισθήσεσθαι; Ὁ δὲ μὴ καθαρι σθεὶς, πῶς ἂν εὕροι τὸν τόπον τῆς καθαρᾶς φύσεως: Ὁ δὲ τοῦτο μὴ εὑρὼν, πῶς ἂν ἴδοι τὸν ἐνδοτέρω οἱ κον τοῦ Χριστοῦ, εἴπερ οἶκος τοῦ Θεοῦ ἐσμεν, κατά τὸν προφητικὸν, καὶ εὐαγγελλικὸν, καὶ ἀποστολικὸν λόγον; Χρὴ οὖν, διὰ τῆς τῶν προειρημένων ἀκολου θίας, ζητῆσαι τὸν οἶκον τοῦτον, καὶ διὰ προσευχῆς πε ραμένοντας κρούειν, ὅπως ἢ ὧδε ἢ ἐν τῇ ἐξόδῳ ἀνοίξοι ἡμῖν ὁ οἰκοδεσπότης, καὶ ἀμελήσασιν μή είποι· Οὐκ οἶδα ὑμᾶς, πόθεν ἐστέ. Οὐ μόνον δὲ ὀφείλομεν αιτήσασθαι καὶ λαβεῖν, ἀλλὰ καὶ τὸ δοθὲν φυλάξαι· εἰσὶ γάρ τινες οἱ καὶ μετὰ τὸ λαβεῖν ἀπολέσαντες. Διὸ τῶν προειρημένων πραγμάτων ψιλήν μὲν τὴν γνώ σιν, ἢ καὶ συμβατικὴν τὴν πεῖραν, ἴσως καὶ ὄψιμα θεῖς καὶ νέοι κατέχουσι· τὴν δὲ μεθ' ὑπομονῆς παρά μονον ἐργασίαν, μόλις τῶν γερόντων οἱ εὐλαβεῖς καὶ πολύπειροι, οἱ πολλάκις αὐτὴν δι' ἀπροσεξίας απ ολέσαντες, καὶ δι' εκουσίων πόνων ἀναζητοῦντες, καὶ εὑρίσκοντες. Τοῦτο οὖν ποιεῖν καὶ ἡμεῖς μὴ παυσώ μεθα, ἕως αὐτὴν ἀναφαίρετον κατ' ἐκείνους κτη σώμεθα. es Joan. xiv, 21. es Matth. νι, 34. ** Luc. x111, -25.

Ταῦτα τοῦ πνευματικοῦ νόμου ἐκ πολλῶν ὀλίγα ἐγνώκαμεν τὰ δικαιώματα, & καὶ ὁ μέγας ψαλμῳδὸς ὑφηγεῖται ἐνδελεχῶς, τοῦ μαθεῖν αὐτὰ καὶ ποιεῖν τοὺς συνετῶς ψάλλοντας ἐν Κυρίῳ. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αιώνας. Αμήν. Hæc qui«lem de lege spirituali ex multis pauca justitiæ præcepta novimus, quæ etiam a magno Psalmista jugiter percensentur, ut ea perdiscant et faciant qui cum aliqua intelligentia psaliunt in Domino. Ipsi gloria in sæcula. Amen. OPUSCULUM III. Περὶ μετανοίας τοῖς πᾶσι πάντοτε προσηκούσης De penitentia, cunctis, ut operari queant, plane εἰς τὴν δύναμιν τῆς ἐνεργείας· ἦν οἱ πιστοὶ καὶ πρὸ τῆς ἐργασίας διὰ τῆς χάριτος τοῦ βαπτίσματος ἔλαβον. necessaria: quam fideles etiam antequam operentur, per gratiam baptismi accipere solent. 1. Dominus noster Jesus Christus, Dei virtus ac Dei sapientia ", prospiciens omnium saluti in condenda variis dogmatum generibus lege libertatis, prout Deo dignum erat, quemadmodum ipse novit, unum omnibus convenientem scopum præscripsit, dum ait: Pœnitentiam agite **, ut inde perspicere possimus, omnem præceptorum varietatem in unum desinere poenitentiæ terminum; sicut etiam apostolis in summa præcepit, his verbis: Dicile illis: Pænitentiam agite; appropinquavit enim regnum cœlorum er. Non equidem quod diceret temporalem regni Δ'. Ο Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ἡ τοῦ Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία, θεοπρεπῶς ὡς οἶδεν αὐτὸς, τῆς πάντων προνοών σωτηρίας, διαφόροις δόγμασι τὸν τῆς ἐλευθερίας θέμενος νόμον, ένα σκοπόν πρέτοντα τοῖς πᾶσιν ώρίσατο, λέγων· Μετανοείτε· ὡς ἐκ τούτου δυνατὸν ἡμῖν ἐπιγνῶναι, ὅτι πᾶσα ἡ ποι κιλία τῶν ἐντολῶν εἰς ἕνα καταλήγει τὸν τῆς μετα νοίας δρον, καθὼς καὶ τοῖς ἀποστόλοις ἐν κεφαλαίῳ ἐνετείλετο, εἰπών· Λέγετε αὐτοῖς· Μετανοεῖτε· Άγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν· οὐ πάντως χρονικὴν εἰρηκὼς ἐγγύτητα τῆς βασιλείας, ὡς ἔναγ χος ἐπικειμένην τῷ κόσμῳ οὐ γὰρ ἂν ἡ ἀλήθεια – propinquitatem mundo prope imminentem (neque ἀκατάλληλα τοῖς πράγμασι διωρίζετο. Ἰδοὺ γὰρ καὶ οἱ τηνικαῦτα περιιόντες καὶ οἱ μετ' ἐκείνους ἐκοιμήΘησαν, ἀμοιρήσαντες τῆς καθόλου συντελείας)· ἀλλ' εἰδὼς τὸν ἑαυτοῦ λόγον ὁ Κύριος, καὶ βασιλείας καὶ μετανοίας δύναμιν ἔχοντα, Μετανοεῖτε, φησίν· ἦγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο δοθείη, πῶς Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ζύμη, ἣν λαβοῦσα γυνή έκρυψεν εἰς ἀλεύρου σάτα τρία, ἕως οὗ ἐζυμώθη ὅλον; ἢ καθότι ἡ τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον ὑποδεξαμένη διάνοια ἔκρυψεν εἰς τὴν τρι μερή ὑπόστασιν, σώματος λέγω, καὶ πνεύματος, καὶ ψυχῆς, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, καὶ πᾶσαν αὐτῶν τὴν ἐν τοῖς λογισμοῖς λεπτότητα, αλεύρου δίκην πολυμερῶς διακεχυμένην, εἰς μίαν τῆς πίστεως ζύμην συν ἡγαγεν, ἐξομοιωθῆναι τῷ ἐνεργοῦντι λόγῳ καθόλου περιμένουσα. Οὕτως ὁμοίωσε τὸν τῆς ἀληθείας λότον κόκκῳ σινάπεως, μικρὸν μὲν ἐν τῇ τῶν ἀκουόντων καρδίᾳ κατασπειρόμενον, διὰ δὲ τῆς προσηκούσης εργασίας αυξανόμενον, καὶ ὥσπερ δένδρον εὐμέγεθες ἐν ὑψηλῷ τόπῳ, οὕτως εἰς οἶκον καταφυγῆς γενόμενον ταῖς πελαζομέναις διανοίαις. Τότε δὲ ἀληθῶς ἂν εἴη, ὁπότε καθαροὺς καὶ τοὺς ἀποστόλους εἶναι ἔφη, διὰ τὸν λόγον ἂν ἤκουσαν, τῇ συνεισφέρο μένῃ τὸν λόγον δυνάμει πρὸς ἐργασίαν ἀποχρησαμέν νους, καὶ διὰ τοῦτο καθαρούς γενομένους· Ζῶν γὰρ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ ἐνεργὸς ὑπάρχει. Διὸ καὶ τοὺς μὴ χρησαμένους τοιαύτῃ συνεισφορά, ὡς ἀπί enim veritas in rebus quidpiam incongruum statueret: nam et qui tum vivebant, et corum posteri consummationis universalis expertes dormierunt), șed quia noverat Dominus suum ipsius sermonem tum regni, tum poenitentiæ vim habere. Penitentiam agite, inquit, appropinquavit enim regnum culorum. Siquidem nisi hoc concedatur, quo pacto Simile est regnum cœlorum fermento, quod accipiens mulier abscondit in gata tria farinæ, donec fermentetur totum **? nisi quod intellectus susceptum Dei verbum occultat in tripartitam bypostasin, corporis, inquam, spiritus et animæ, secundum Aposto lum, omnemque illorum subtilitatem in conceptionibus animi positam, instar farinæ variæ confusam in unum fidei fermentum cogit, exspectans, donec efficienti verbo per omnia similis evadat. Iloc modo grano sinapis assimilavit verbum veritatis m: quod quidem exiguum est, dum seminatur in corde audientium, sed per innatam efficaciam crescit, ac velut arbor prægrandis in loco excelso, sic accedentibus animis ft domus refugii. Quod quidem vere tum contigit, quando mundos esse dixit apostolos propter sermonem quem audierant: utpote qui uterentur facultate sermonem ad operationem referente, ob idque evaserunt mundi: Vivus est enim sermo Dei et efficax". Et hac de causa velut infideles condemnavit illos qui " 001 Cor. 1, 24. se Matth. 1, 17. 87 Ibid. ** Matth. xili, 33. ** Ibid. 31. » Joan. xv, 3. οι flebr.

non usi sunt hac relatione, dicens: Si non venis- στοις κατέκρινεν, εἰπών· Εἰ μὴ ἦλθον καὶ ἐλάλησα sem, et locutus non fuissem eis, peccatum non haberent; nunc autem-excusationem non habent de pcccalo suo 98. αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐχ εἶχον· νῦν δὲ πρόφασιν οὐκ ἔχουσι περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν. Β. Τοῦτο δὲ εἰρήκαμεν, οὐχ ὡς ἀπιστούντες περί τῆς μελλούσης βασιλείας, ἥτις τοῖς ἰδίοις καὶ φορές στοις καιροῖς ἀπαραβάτως ἐλεύσεται· ἀλλ' ὅτι ὁ λό γος τοῦ Κυρίου τὴν αὐτὴν τῆς βασιλείας ἐπέχει δύο ναμιν, γενόμενος τοῖς πιστοῖς ἐλπιζομένων ὑπόστα σις, ἀῤῥαβὼν τῆς μελλούσης κληρονομίας, ἀπαρχή τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν· τοῖς δὲ ἀπίστοις καὶ βεβήλοις, ἐνυπόστατος ἀθεΐας ἔλεγχος. Διό φησι· Μετανοείτε· ἤγγικεν ή βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Εἰ οὖν μόνον τοὺς ἀκούοντας ὀφειλέτας ἔργου ὁ λόγος δείκνυσι, συνεισφέρων ἐν τῇ καρδίᾳ τῶν λεγομένων τὴν δύναμιν, τί ποιησόμεθα ἡμεῖς, οἱ οὐ μόνον λόγων, ἀλλὰ πολλῶν καὶ μεγάλων εὐεργεσιῶν συνεισελθούσης τῆς δυνάμεως ἀθετήσαντες· καὶ οὐ μόνον τὸ ἐν τάλαντον, ἀλλὰ καὶ τὰ πέντε, καὶ τὰ δύο εἰς γῆν κρύψαντες, σωματικῶς ταῖς εὐεργεσίαις τοῦ Κυρίου ἀποχρησά μενοι· δι' ὧν εἰκὸς καὶ ἄλογα εὐεργετούμενα υπ ακούειν τῷ χειραγωγοῦντι, καθὸ ἔχει φύσεως δύναμιν, ὡς καὶ θηρίον ἀγριότητα τραπήναι πρὸς λόγον ὑπὸ ακοῆς τοῦ εὐεργέτου; Κατὰ τοσοῦτον ἡμεῖς οἱ ἀντ᾽ εξουσιότητι ὑπὲρ πάντα τὰ ζῶα τιμηθέντες, τῶν θηρίων ἀγριώτεροι, καὶ τῶν ἀλόγων ἀλογώτεροι πεφανερώμεθα. Ἐκεῖνα γὰρ πρὸς τὸν ἀλλήλων πλη σιασμὸν ἡδέως ἔχει, ὅθεν καὶ νεμόμενα ἕκαστον ἐξαρ κεῖται τῷ παρατυχόντι, καὶ ἀφθόνως τῷ ἑτέρῳ κατα λείπει τὸ παρακείμενον· ἡμεῖς δὲ οἱ τῶν ἀλόγων ἐπιστατεῖν καὶ κυριεύειν τεταγμένοι, τῆς φύσεως την κακίαν προετιμήσαμεν· ὥστε καὶ μηδεμιᾶς ἀνακαστικῆς αἰτίας, ἡμᾶς βιαζομένης, ἀνηλεως καὶ ἐπι φθόνως ἔχειν πρὸς τὸ ὁμόφυλον. Τους τοιούτους, οἶμαι, ὄφεις, γεννήματα ἐχιδνῶν ὁ Ἰωάννης ὠνόμασε, φυ γεῖν τῆς μελλούσης ὀργῆς, τὴν μετάνοιαν εὑρηκότας, ἧς ποιῆσαι καρποὺς ἀξίους παρακελεύεται, καὶ ἐκ δύο χιτώνων μεταδοῦναι τῷ μὴ ἔχοντι, καὶ περὶ βρω μάτων ὁμοίως ποιεῖν ἐντειλάμενος. Εἰ δὲ τοὺς πρὸ τῆς πίστεως τὸ δέον ἡγνοηκότας, ἔφεσι διὰ τὸ συμ καθὲς παρείκασεν, ἀπαρείκαστον ἂν εἴη κακόν, τὸ μετὰ πίστιν καὶ γνῶσιν, καὶ παροχὰς ἂς ειλήφαμεν, ἀδεῶς ἐξαμαρτάνειν; 11. Hoc autem non eo diximus quod dilidanus de regno futuro, quod quidem suis temporibus, nobis tamen incognitis, certo venturum est; sed quod sermo Dei eamdem regni vim contineat, qui fidelibus est, eoruio quæ sperantur, hypostasis, arrhabo hæreditatis futuræ, ac primitiæ æternorum bonorum; infidelibus autem et inpuris, argumentum quod careant Deo. Idcirco ait: Penitentiam agite; appropinquavit regnum cælorum. Quare si sermo qui confert in animo efficaciam eorum quæ dicuntur, illos qui duntaxat audiunt, declarat esse debitores operis; quid agemus nos, qui non modo sermonum, sed multorum ac ingentiumn beneficiorum vim concursantem contempsimus, et non unicum duntaxat talentum, sed quinque et duo in terram occuluimus, carnaliter abusi beneficiis Domini, quibus vel animalia ratione carentia dum affì, ciuntur, manui ducenti versimiliter obtemperant pro facultate naturæ suæ, adeo ut agrestium feritas convertatur in rationem obediendi bene merenti? Tanto nos, qui libertatis arbitrio præ cunctis animalibus exornati sumus, ipsis feris agrestiores, et brutis minus rationales apparuimus. Illa enim mutuum congressum jucunde fecerunt: unde etiam dum pascuntur, unumquodque satisfacit occurrenti, et sine invidia, quod sibi præsto est, relinquit alteri; nos vero ordinati ut præsimus et dominemur irrationabilibus, naturæ vitium prætulimus; adeo ut vel nulla necessaria cogente causa, sine miscricordia et invide nos geranius erga gentilem nostrum. Tales, opinor, Joannes appellavit serpentes, genimina viperarum ", quos, ut invenerunt pœnitentiam, adınonet iram venturam fugere, fructusque pœnitentia dignos facere, et e duabus tunicis impertiri non habenti, ac de cibis præcipiens similiter facere. Porro si illos qui ante fidem ignorabant quid agere deberent, assimilavit serpentibus, ob parem affectuum rationem; eritne non assimilandum vitium, si post fidem, cognitionem et munera quæ accepimus, sine metu peccemus? Γ. Τὰ μὲν οὖν κρύφια παρήσω, & ἕκαστος λογιστικῶς κατ' ἐξουσίαν ἔχει ἀποτελεῖν· εἴπω δὲ μᾶλ λον & πρὸς ἀλλήλους ἐπαχθῶς ἔχοντες ἐπιτηδεύομεν. μάλιστα πρὸς τοὺς δοκοῦντας ήδικηκέναι, μήτε με κροῖς μήτε μεγάλοις κατὰ Θεὸν συντυγχάνοντες. Τῶν μὲν γὰρ ἀφανεστέρων ἢ πτωχοτέρων προφανῶς κατεπαιρόμεθα, ὥσπερ μισθίων ἢ δούλων κατεξουσιάζειν ἐθέλοντες, οὐκέτι ἐν Χριστῷ, ἀλλ' ἐν σαρκι καὶ πλούτῳ ἐκδικοῦντες τὴν εὐγένειαν. Καὶ ὅταν μέν τινα τῶν σοβαρωτέρων ἁμαρτάνοντα ίδωμεν, ελέγξαι οὐ δυνάμεθα· φαμὲν δὲ τοῖς παρατυχοῦσιν, ὅτι γέ γραπται· Μὴ πρὸ καιροῦ τι κρίνετε, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Κύριος· τῶν δὲ ταπεινοτέρων μικράν τινα αἰτίαν εύ - ρόντες, εὐθέως κατεπικείμεθα, φανητιῶντες καὶ λέ III. Quocirca prætermisais occultis, quæ quisque cogitatione perpetrare potest, ea potius commémorabo, quæ gravem in nos mutuo gerentes animum admittimus: maxime in eos qui nos offendisse videntur, non cum humilibus neque cum maguis secundum Deum conversantes. Nam adversus viliores et pauperiores palam extollimur, quibus tanquam mercenariis aut servis licenter uti volumus, non amplius in Christo, sed in carne ac opibus, nobilitatem vindicantes. Itaque ubi quempiam ditioribus delinquentem viderimus, corripere non possumus, sed dicere solemus iis quicunque se obtulerint, scriptum esse: Nolite ante tempus judicare quidquam, quoad usque veniat Dominus ". Αι 9s Joan. viii, 40. • Matth. 111, 7 sqq. " 1 Cor. 1, 5,

γοντες, ότι γέγραπται· Τὸν ἁμαρτάνοντα ἐνώπιον in aljectioribus crimen aliquod leve nacti, mox πάντων ἔλεγχε. Καὶ οὕτως, τὴν μὲν ἑαυτῶν ὑπό κρισιν, ήτοι κακίαν, ταῖς Γραφικαῖς μαρτυρίαις ἐν διαστρόφως ὑποκαλύπτομεν, ἐκείνους δὲ, ὡς κατὰ Θεὸν ἐλέγχοντες διακείμεθα. Ταῦτα μὲν οὖν ἐν τοῖς υποδεεστέροις. Τοὺς δὲ ἰσοδυναμοῦντας ἐπὶ μικραίς τισιν ἀφορμαῖς εὐθέως ἀποστρεφόμεθα, πᾶσαν μηχανὴν ἐννοοῦντες πρὸς ἄμυναν. Καὶ οὐ πρότερον απο τοῖς εὐμενιζόμεθα, ἄχρις οὗ αὐτοῖς κατὰ γνώμην γε νώμεθα Προφάσεως δὲ τῆς αὐτῆς ἐπιλαβόμενοι, ὡς ἐπ' ἀγαθῷ χαίροντες, την πονηρίαν ἐπιδεικνύμεθα, καὶ μετὰ τὴν ἀμύναντες, τότε φιλικωτέρως αὐτοῖς ὁμιλοῦμεν, δευτέρας φιλίας τὴν προλαβοῦσαν τοῦ και · και νίκην θεμέλιον προθέμενοι. Ανάγκη δὲ πᾶσα τὸ ἔργον ὅμοιον τῷ θεμελίῳ ἐπακολουθῆσαι, καὶ πάλιν νεῖχος ζητεῖν, ὡς μηδέποτε ἄμαχον φιλίαν διαμείνα: τῷ νικᾷν βουλομένῳ, ἀλλ' ἀεὶ παρακολουθεῖν τῇ νίκῃ τὸ μῖσος, καθώς φησιν ἡ θεία Γραφή, ὅτι Μῖσος ἐγείρει νεῖκος. Τὸ δὲ τοιοῦτον νόσημα προσγίνεται τοῖς ἐν δόξῃ καὶ χρήμασι τα πρωτεῖα μεταδιώκουσι, καθώ ἀπερ τὸ πρῶτον τῆς νόσου τὸ δυσεντέριον· ὅπερ καὶ νῦν ὁ μακάριος Παῦλος θεραπεύει λέγων· Τῇ ταπεινοφροσύνῃ ἀλλήλους προηγούμενοι, υπερέ χοντες ἑαυτῶν. Πρὸς μὲν οὖν τοὺς ταπεινοτέρους, εἴτουν ισοτίμους, οὕτως. διακείμεθα. Τὴν δὲ πρὸς τοὺς δυνατωτέρους πονηρίαν κεκρυμμένην οὖσαν καὶ πολύτροπον, οὐδὲ εἰπεῖν ὡς ἔστιν, ἢ νοῆσαι ῥᾴδιον. Οὐ γὰρ ὡς ἐντολὴν τηροῦντες διακείμεθα τοῖς ἀνωτέροις, ἀλλ' ἐκείνους υποτρέχομεν οὓς ἀδικήσαι μὴ δυνάμεθα, καὶ ὀφθαλμῷ μὲν βασκάνῳ τὰς εὐτυχίας αὐτῶν καθορῶμεν πικρώς, εὐδαιμονίαν δὲ αὐτῶν οὐ δὲ κηρυττομένην ἡδέως ἀκούομεν· καὶ σχήματι μὲν καὶ λόγοις εἰρηνικῶς κολακεύομεν τους τοιούτους, ἐναντίως δὲ ταῖς ἐννοίαις πρὸς αὐτοὺς διακείμεθα ὡς ἐφ' ἡμῖν πληροῦσθαι τὸ λεγόμενον· Τῶν λαλούν των εἰρήνην μετὰ τῶν πλησίον αὐτῶν, κακὰ δὲ ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν. insurgimus evulgantes, ac dicimus esse scriptum: Peccantem coram omnibus argue”. Atque ita nostram hypocrisin sive malitiam Scripturæ testimoniis perverse tegimus: erga illos vero sic nos habemus, quasi secundum Deum eos corripiamus. Rare igitur in inferioribus. Pares autem levibus oblatis occasionibus statim aversamur, omnem animo lapidem moventes, quo de his ulciscamur; neque de his ante quiescimus, quam pro voto animi illis usi fuerimus: hanc ipsam porro occasionem nacti, tanquam de rebus secundis gaudentes, nequitiam declaramus: at ultione sumpta, familiarius cum illis colloquimur, jacientes pro fundamento posterioris amicitiæ præcedentem nequitiæ. victoriam. Atqui plane necesse est fundamento sequi opus consimile, ac denuo jurgium quærere: quasi vincere volenti vacua jurgio amicitia nunquam perduret, sed victoriam semper sequatur odium, ut ait Scriptura divina: Odium suscitat rixas”. Hujusmodi vero morbus illis adhærescit, qui sectantur in primis ea quæ faciunt ad gloriam et divitias, sicuti præcipuus morborum est dysentericus, quem quidem nunc quoque curat beatus Paulus, his verbis: Honore invicem prævenientes ", vincentes vos ipsos. Ad hunc igitur modum nos habeamus tam erga tenuiores quam æquales. Cæterum latentem ac variam in potentiores nequitiam, ut est, nec verbis nec animo facile est consequi. Neque enim ut servantes mandatum erga superio res nos gerimus; sed quos laedere nequimus, illis clam insinuamus, invido quidem oculo prosperitatem corum ægre intuemur, nec felicitatem illorum prædicari libenter audimus: tum habitu tum verbis pacifice blandimur ejus generis hominibus; in illos tamen adversariorum gerimus animos,ita ut impleatur in nobis, quod dicitur: Qui loquuntur pacem cum proximo suo, mala autem iu cordibus eorum 98 – Δ'. Ταῦτα δὲ εἰρήκαμεν περὶ τῶν ἀκοντὶ περιφε ρομένων, τοὺς ἑκουσίως ἁμαρτάνοντας εξωτέρους δείξαι βουλόμενοι, καὶ πρὸς μετάνοιαν δυσκόλως μέσ ποντας. Πῶς γὰρ οὐχὶ ἑκουσίως, εἰ μὴ θέλοντες ποιεῖν τὸ τοῦ Δανιὴλ, καὶ εὑρεῖν ἄφεσιν, λέγοντος - Τάς ἁμαρτίας σου ἐν ἐλεημοσύναις λύτρωσαι, καὶ τὰς ἀνομίας σου ἐν οἰκτιρμοῖς πενήτων; Αλλ' ἐρεῖς τυχόν· Οὐκ ἔχω χρήματα, πῶς οίκτειρήσω πένητα; Οὐκ ἔχεις χρήματα, ἀλλ' ἔχεις θελήματα· ἀπόταξαι αὐτοῖς, καὶ ἐν ἐκείνοις ἐργάζου τὸ ἀγαθόν. Οὐ δύνα και εὐποιῆσαι χειρὶ σωματικῇ; εὐποίησον δεξιᾷ προ αιρέσει. Όταν ἁμάρτῃ εἰς σὲ ὁ ἀδελφός σου, ἄφες αὐτῷ, κατὰ τὸν λόγον τοῦ Κυρίου, καὶ ἔσται σου ἐλεημοσύνη. Εἰ ζητοῦμεν ἄφεσιν ἁμαρτιῶν παρὰ Θεοῦ, τοῦτο ποιεῖν ὀφείλομεν ἐπὶ πάσῃ πλημμελεία πρὸς ἕκαστον, ὅπως γένηται τὸ, Αφετε καὶ ἀφεθή σεται ὑμῖν. Μέγα μὲν τῷ ἔχοντι χρήματα μεταδιδό απ' τοῖς πένησιν, ἐλεῆσαι δὲ τοὺς πλησίον ἐπὶ ἁμαρ * Rom. sı, 10. 95 | Tim. v, 20. Prov. x, 12. * Luc. vi, 57. PATHOL. GR. LXV. IV. Hæc autem diximus de his qui inviti errant, volentes ostendere, eos qui sponte peccant, alienos esse, et non facile ad pœnitentiam inclinare. Nam quomodo non sponte, cum nolint implere illud Danielis, et remissionem consequi, dum ait: Peccata tua eleemosynis redime, et iniquitates tuas miserationibus pauperum "? Sed forte dices: Careo pecuniis, quo pacto miserebor pauperis? Non habes pecunias; at habes voluntatem; abrenuntia illi, et in ea fac quod bonum est. Non potes benefacere manu corporea? benefac dextera voluntate. Cum peccaverit in te frater tuus, dimile ei, juxta verbum Domini, et erit tibi eleemosyna inagna. Si quæramus a Deo dimitti nobis peccata, hoc ipsuni facere debemus erga unumquemque, cujusvis delicti nomine; quo eveniat illud: Dimittite, et die mittetur vobis '. Magnum quidem est habenti pectinias elargiri pauperibus; at in causa peccati mies Psal. xxvii, 3. ss Dan. 1V, ¹ Luc. xvii, 3.

sereri proximi, tanto praestantius est ad remissio- τήμασι, τοσοῦτον μεῖζόν ἐστι πρὸς ἄφεσιν, ὅσον ψυχή nem, quanto magis anima antecellit natura corpori. Quicunque vero postulaverunt a Deo remissionem, adepti sunt quidem sæpenumero, sic ut ob id nihil inde mali senserint; at si hoc ipsum proximis communicari nolumus, similes sumus ilHus servi nequam, qui decies mille talentorum accepta remissione a domino, centum denarios conservo remittere noluit, quem quidem juste Dominus objurgans, ait: Serve nequam, omne debitum dimisi tibi, quoniam rogasti me: nonne ergo opor. tebal et le misereri conservi tui, et dimittere illi debitum, sicut et ego tui miscrtus sum? Et iratus ait: Tradite illum tortoribus, donec reddat universum debitum. Subjicitque dicens: Sic et Pater meus calestis faciet vobis, si non remiseritis, unusquisque fratri seo, delicta de cordibus vestris. Quapropter etiam alio in loco delet illos, qui cum ab co variis beneficiis locupletati fuerint, animum tamen misericordiæ et compassionis expertem gerunt, his verbis Væ vobis divitibus, quia recipitis consolationem vestram *. Re enim vera variorum nobis collatorum munerum copia est quidem nobis divitiæ: cæterum væ nobis, quia rogantes sæpius consecuti sumus misericordiam; ipsi vero rogati nullius miserti sumus, sed recipimus consolationem nostram. V. Atqui dum locutus est de divitibus, non omnes accusat locupletes. Sunt enim inter eos, qui vere sciunt administrare facultates, pro voluntate Dei qui donavit: centuplum etiam, ut scriptum est, in hoc saculo accipientes. Exempli gratia, beatus Abraham et justus Job eleemosynam facientes, evaserunt ditiores, tum in hoc, tum in futuro srculo. Sel, quemadmodum prædiximus, redarguit illos, qui avariore sunt animo, et tam in pecuniis quàm in variis miserationibus sufferantur dona Bei, proximique misereri nolunt. Nam creatura quæ proficiscitur a Domino, non ledit eum qui bac potitur; sed ab iniquitate manaus avaritia, et ejus mater vacuitas misericordia: quas quidem plane fugientes ii qui firmam fidem obtinuerunt, bonis præsentibus prorsus abrenuntiarunt: non quod indiscrete Dei creaturam odissent, sed quod crederent Christo, qui praeceperat illis hoc facere, a quo saficientiam quotidianamn accipiebant. Ideoque vel absque pecuniis potest quispiam ‘esse dives, dum retinet avare sermonem, cognitionem, aut quam vis aliam commiserationem, quæ communiter omnibus gratis data sunt. Accipit enim, ut communicet non habenti. Qui vero valla misericordia ducuntur erga proximum, consequuntur ipsum væ, quia recipiunt consolationem suami. Atque horum similia beatus quoque Jacolus apostolus hujusmodi divitibus inquit: Agile nunc, diviles, plorate, ululantes ub miserias vestras quæ advenient vobis *. Qui dum plorare sundet et ululare, adhortatur nos ad pœni5 τιμιωτέρα σώματος κατὰ φύσιν ὑπάρχει. Οσοι δὲ αἱ τήσαντες ἄφεσιν παρὰ Θεοῦ, ἔλαβον μὲν πολλάκις, ὡς διὰ τοῦτο μηδὲν ἡμᾶς ἐντεῦθεν πονηρὸν ὑπομένειν· τὸ αὐτὸ δὲ τοῖς πλησίον μετέχειν οὐ καταδεχόμεθα· ὅμοιοί ἐσμεν τῷ δούλῳ ἐκείνῳ τῷ πονηρῷ, ὅς μυρίων ταλάντων ἄφεσιν εἰληφώς παρὰ τοῦ δεσπότου, τῷ συνδούλω ἑκατὸν δηνάρια οὐ συνεχώρησεν, ἢ καὶ νομίμως ὁ Κύριος διαλεγόμενος ἔφη· Δούλε πονηρέ, πᾶσαν τὴν ὀφειλὴν ἐκείνην ἀφῆκά σοι, ἐπεὶ πα ρεκάλεσάς με· οὐκ ἔδει καὶ σὲ ἐλεῆσαι τὸν σύν δουλόν σου (αφιέναι αὐτῷ τὸ ὀφειλόμενον), ὡς καὶ εγώ σε ηλέησα; Καὶ ὀργισθεὶς, φησί· Παράδοτε αὐτὸν τοῖς βασανισταῖς, ἕως οὗ ἀποδῷ πᾶν τὸ ὀφειλόμενον. Καὶ ἐπάγει λέγων· Οὕτως ποιήσει ὑμῖν ὁ Πατήρ μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἐὰν μὴ ἀνῆτε ἕκαστος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ τὰ παραπτώ ματα ἀπὸ τῶν καρδιῶν ὑμῶν. Διὸ καὶ ἀλλαχοῦ τοὺς ποικίλαις εὐεργεσίαις παρ' αὐτοῦ πλουτισθέντας, ἀνελεήμονα δὲ καὶ ἀσυμπαθῆ τρόπον έχοντας, ταλανίζει λέγων· Οὐαὶ ὑμῖν τοῖς πλουσίοις, ὅτι ἀπέχετε τὴν παράκλησιν ὑμῶν. Ὄντως γὰρ πλοῦτος μὲν ἡμῖν ἐστιν ἡ περιουσία τῶν διαφόρων ἡμῖν δωρημάτων οὐαὶ δὲ ἡμῖν, ὅτι παρακαλέσαντες καὶ πολλάκις ἐλεηθέντες αὐτοὶ παρακαλούμενοι οὐδένα ηλεήσαμεν, ἀλλὰ ἀπέχομεν τὴν παράκλησιν ἡμῶν. Ε΄. Εἰπὼν γὰρ περὶ πλουσίων, οὐ πάντας αἰτιᾶται τοὺς εὐποροῦντας. Εἰτὶ γὰρ ἐν αὐτοῖς καὶ οἱ ἀληθῶς τὸν πλοῦτον διοικεῖν ἐπιστάμενοι πρὸς τὸ θέλημα του δεδωκότος Θεοῦ, καὶ ἑκατονταπλασίονα, καθώς γέγραπται, ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ λαμβάνοντες· ὡς ὁ μα κάριος 'Αβραάμ, καὶ ὁ δίκαιος Ἰώβ, ἐλεήμονες γεω νόμενοι πλέον· έπλούτησαν, καὶ ὧδε, καὶ ἐν τῷ μέλ λοντι αἰῶνι· ἀλλὰ καθὰ προειρήκαμεν, τοὺς πλεο νεκτικὸν τρόπον ἔχοντας, καὶ εἴτε ἐν χρήμασιν, εἴτε ἐν διαφόροις οἰκτιρμοῖς νοσφιζομένους τὰς τοῦ Θεοῦ δωρεάς, καὶ τὸν πλησίον μὴ βουλομένους ἐλεεῖν ἐπι μέμφεται Οὐ γὰρ ἡ παρὰ Κυρίου κτίσις τὸν ἔχοντα ἀδικεῖ· ἀλλ' ἡ ἐξ ἀδικίας ἐπιγενομένη πλεονεξία, καὶ ἡ ταύτης μήτηρ ἀσπλαγχνία, ἃς παντελῶς φεύγοντες οἱ βεβαιόπιστοι, ἄρδην τοῖς παροῦσιν ἀπετάξαντο οὐ τὴν τοῦ Θεοῦ κρίσιν ἀκρίτως μισήσαντες, ἀλλὰ πεπιστευκότες τῷ τοῦτο ποιεῖν αὐτὴν ἐντειλαμένω Χριστῷ, παρὰ αὐτοῦ τὴν ἐφήμερον αυτάρκειαν ἐπδεχόμενοι. Δύναται οὖν τις καὶ ἐκτὸς χρημάτων πλου τεῖν, συνέχων ἐν πλεονεξίᾳ, ἤτοι λόγον, ἢ γνῶσιν, ἢ οιανδήποτε συμπάθειαν, τὰ κοινῇ πάσι κεχαρισμένα. Λαμβάνει γάρ, ἵνα μεταδῷ τῷ μὴ ἔχοντι. Οἱ δὲ ἀνελευ μόνως πρὸς τὸν πλησίον διάκεινται, τὸ οὐαὶ προσ λαμβάνουσιν, ὅτι ἀπέχουσι τὴν παράκλησιν αὐτῶν. Παραπλησίως δὲ τούτοις καὶ ὁ ἅγιος Ἰάκωτος δ ἀπόστολος, τοῖ; οὕτω πλουτοῦσι λέγει· Αγε εν, οι πλούσιοι, καὶ κλαύσατε όλολύζοντες ἐπὶ ταῖς ταλαιπωρίαις ὑμῶν ταῖς ἐπερχομέναις Κλαίειν δὲ καὶ ὀλολύζειν ἐπιτρέπων, εἰς μετάνοιαν ἡμᾶς προτρέ πεται. Συνειδὼς δὲ ὅτι ἀνεπιμέλητον τὸ πάθος ἐστὶ, Matth. xvm, 32-55. * Luc. vi, 24. * Math. xix, 29. Jac. v, 1, 2.

φησίν· Ο Πλούτος ὑμῶν σέσηπεν· ὡς ἂν εἰπεῖν tentiam. Exploratum autem babens, affectionem Σχρηστός ἐστι, μὴ καὶ εἰς ἑτέρους μεταδοθείς, ὄντινα οἱ πολλοὶ καὶ δίχα χρημάτων κεκτήμεθα, ἐν τοῖς νοερούς ταμείοις τὴν πλεονεξίαν χρυσοῦ δίκην κατορύξαντες. Περὶ οὗ καὶ ὁ Προφήτης εκφαντικώτατά φησι· Προσώζεσαν καὶ ἐσάπησαν οἱ μώλωπές μου, τὸν ἀφιλάγαθον καὶ πλεονεκτικὸν αὐτοῦ τρόπον μώλωπας λέγων. Τὸ δὲ, Προσώζεσαν καὶ ἐσάπησαν. τὴν μέχρις ἐξόδου ἀμέλειαν, ἐξομενίαν καὶ σήψιν εἶναι λο γισάμενος. Καὶ γάρ τινες αἱρούμεθα μᾶλλον ὑπὸ γῆν καλύψαι τὴν περιουσίαν, ἢ μεταδοῦναι τῷ μὴ ἔχοντι. Τότε δὴ ἐξόδου καταλαβούσης, προσόψει τῇ ψυχῇ τὸ τοιοῦτον τραῦμα, ὡς σηπεδόνος καὶ ἀφροσύνης αἰτία· καὶ αἰώνιο; μώλων, αὐτῇ προσγινόμενος, οὐκ ἀφίησιν εἰσελθεῖν εἰς τὴν ἐπουράνιον βασιλείαν τῶν πρωτοτόχων, καθὼς ὁ νόμος περὶ τῶν ἐχόντων μῶμον ἐξαγορεύει. β Γ. Τάχα δὲ καιρὸς ἂν εἴη καὶ τοὺς χαλεπωτέρους μώλωπας γυμνώσαι, καὶ τῷ ἰατρῷ τῶν ψυχῶν ἐπισ δείξαι. Τοῦ γὰρ ἁγίου Παύλου εἰπόντος· Τὺ ὑμῶν περίσσευμα εἰς τὸ ἐκείνων ὑστέρημα· ἡμεῖς τὸ ἐναντίον ποιοῦμεν, τὸ ὑστέρημα τῶν πενήτων ἀφαρπάζοντες, καὶ προστιθέντες τῷ ἡμετέρῳ περισσεύματι. Τοῦτο δὲ καὶ ἐκτὸς χρημάτων κατεργαζόμεθα. Όταν πλημμελήσωμεν εἰς τὸν ἀδελφὸν ἐπί τινι πραγματι, οὐ μόνον ἀθεράπευτον ἀφίεμεν, ἀλλὰ καὶ c ἀπολογίαν ἐν ἡμεῖς ἐχρεωστοῦμεν, ταύτην παρ' ἐκείνου τυραννικῶς λαμβάνομεν, οὐδὲν ἕτερον ποιοῦντες, ἢ καθώς προείρηται, τὸ ἐκείνων ὑστέρημα προσ τιθέντες τῷ ἡμετέρῳ περισσεύματι, τῇ Γραφῇ, ὡς εἰπεῖν, ἐναντιούμενοι. Αλλ' οὐ διὰ τοῦτο ἡμῖν ἀπογνωστέον. Μὴ γένοιτο! Οὐ γὰρ ἐπὶ τῷ πλήθει τῶν κακῶν κρινόμεθα, ἀλλ' ἐπὶ τῷ μὴ θέλειν μετανοῆσαι, καὶ γνῶναι τὰ τοῦ Χριστοῦ θαυμάσια, καθώς μαρ τυρεῖ αὐτὴ ἡ ᾿Αλήθεια· Δοκεῖτε γάρ, φησίν, ὅτι ὧν τὸ αἷμα ἔμιξε Πιλάτος μετὰ τῶν Γαλιλαίων, ἁμαρτωλότεροι ἦσαν παρὰ πάντας ἀνθρώπους τοὺς ἐπὶ γῆς; Οϋ, λέγω ὑμῖν· ἀλλὰ ἐὰν μὴ μετανοήσητε, ὡσαύτως ἀπολεῖσθε. Καὶ οἱ δέκα καὶ ὀκτὼ ἐς οὓς ἔπεσεν ὁ πύργος τοῦ Σιλωάμ, καὶ ἀπέκτεινεν αὐτούς· δοκεῖτε ὅτι ἁμαρτωλότεροι» ἦσαν παρὰ πάντας ανθρώπους τοὺς κατοικοῦν· τας Ιερουσαλήμ; Οὔ, λέγω ὑμῖν· ἀλλ' ἐὰν μὴ μετανοήσητε, ὡσαύτως ἀπολεῖσθε. Ορᾷς, ὅτι διὰ τὸ ἀποστῆναι τῆς μετανοίας, κατακρινόμεθα; Μετά νεια δε, ὡς οἶμαι, οὔτε καιροῖς, οὔτε πράγμασι περιώρισται, ἀλλὰ διὰ τῶν τοῦ Χριστοῦ ἐντολῶν ἀνα λόγως ἐπιτηδεύεται. Ἐντολαί δέ τινες περιεκτικώ τεραι τυγχάνουσι, πολλὰ τῶν ἑνικῶν ἐν ἑαυταῖς περ ριέχουσαι, καὶ πολλὰ μόρια κακίας ὑφ' ἓν περικό πτουσαι. Οἷον γέγραπται· Παντὶ τῷ αἰτοῦντι σε δίδου, καὶ ἀπὸ τοῦ αἵροντος τὰ σὰ, μὴ κωλύσῃς καὶ, Τὸν θέλοντα δανείσασθαι ἀπὸ σοῦ, μὴ ἀποστραφῇς. Ταῦτα δὲ ἑνικά ἐστι· περιεκτικὸν δὲ ἐπὶ τούτοις τὸν Πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, καὶ illam nulla cura teneri, dicit: Divitia vestra putrefacta sunt perinde ac si diceret, sunt inutiles aliis non communicatæ: quas quidem plerique etiam citra pecunias possidemus, avaritiam, instar auri, defodiendo in penetralibus animi. De quibus etiam Propheta luculentissime loquitur, Putruerunt, el corruptæ sunt cicatrices meæ 7: cicatrices appellans, boni non amantem, et avarum animum. Per hæc autem, Putruerunt et corrupte sunt, existimat extremam negligentiam, fetoren et putredinem esse. Etenim quidam malumus sub terram occultare facultates, quam impertiri non habenti. Tunc sane cum exitus nos comprehenderit, vulnus tale putredinem inurit animæ, tanquam putredlinis et insipientiæ causa: cui perpetua cicatrix adnascens, non sinit introire in regnum cœleste primitivorum, sicuti lex edixit de iis qui notati sunt macula. VI. At vero tempus est fortasse denudandi graviores cicatrices, easque animarum medico demonstrandi. Nam cum sanctus Paulus dicat: Testin abundantia illorum inopiam suppleat *, nos contra facimus, dum egenorum inopiam abripientes, adjungimus abundantia nostra: quod quidem etiam citra ullam pecuniarum direptionem peragimus, quando aliquam ob rem delinquimus in fratrem; non modo non sanatum illum dimittimus, sed etiam ab illo defensionem quam debemus, tyrannice extorquemus, nihil aliud agentes, quam (ut antea dictum est) inopiam illorum accumulantes abundantiæ nostrae, reluctantes, ut ita dicam, Scriptura. Atqui non idcirco desperare debemus. Absit! Quia non ob multitudinem peccatorum damnamur; sed quod penitentiam agere nolumus, et Christi res mirandas nosse: quemadmodum testatur ipsa Veritas: Putatis enim, ait, quod hi Galilei, quorum sanguinem miscuit Pilatus cum sacrificiis eorum, pra: omnibus Galileis peccatores fuerint, quia talia passi sunt? Non, dico vobis: sed nisi pœnitentiam egeritis, omnes similiter peribilis. Aut illi decem et octo supra quos cecidit turris in Siloe, et occidit eos: putatis, quia et ipsi debilores fuerint prater omnes homines habitantes in Jerusalem? Non, dico vobis: sed si pœnitentiam non habueritis, omnes similiter peribitis º. Vides damnari nos, eo quod deflectimus 2 penitentia. Poenitentia porro non est, ut arbitror, limitata temporibus aut rebus, sed proportione habita, perficitur mandatis Christi. quorum mandatorum numero quædam latius patent, et plura singularia in se ipsis complectuntur, multas quoque vitii particulas semel amputant. Verbi gratia, scriplum est: Omni petenti te, tribue: et qui aufert qua lua sunt, ne repetas 10; rt: Volentem a te mutuo accipere, ne averseris 1. Hæc singularia sunt: quod autem ista comprehendit, est istud: Vende quæ habes, et da pauperibus; et: Tolle crucem 10 Luc. vi, 30. " Matth. v. 42. ** Matth. • Paul. xxxvii, 6. * ll Cor. viii, 14. * Luc. xii, 2 5.

καὶ ; crucem appellans, δὸς πτωχοίς· και Αρον των σταυρόν του, και tuam, et reni, sequere me obvenientium afflictionum tolerantiam. Igitur qui δεύρο, ακολούθει μοι· σταυρὸν λέγων τὴν τῶν ἐπερ cuncta distribuerit pauperibus, et tulerit crucem suam, universa prædicta mandata simul et semel peregit. Et iterum: Volo, inquit, viros orare in omni loco, levantes puras manus "; et præterea: Intra in cubiculum tuum, et ora Patrem tuum, qui est in abscondito 16. Et rursum, qui sine intermissione orat, omnem prorsus deprecationem complectitur. Εt denuo ait: Non commilles stuprum, non machaberis, non occides 10: et quævis similia. Et supra hæc: Destruentes cogitationes, et omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei ". Qui vero cogitationes amputat, universa prædicta vitia exclusit. Quocirca qui diligunt Deum, et firmæ sunt fidei, impetu quodam feruntur ad illa generaliora praecepta: particularia taren, cum casu occurrerint, non praetermittunt. VII. Quare existimo, poenitentiæ opus, tribus bisce mandatis contexi, amputandis cogitationibus, orando sine intermissione, ac obvenientes afflictiones perferendo: quæ non exteriorem modo, sed et mentis operationem requirunt, ita ut immorantes in iis reddant affectionibus vacuos. Cum igitur a tríbus ante dictis virtutibus perfici possit opus pœ- »itentiæ, ut sermo demonstravit, cunctis perpetuo convenire puta pœnitentiam, tam justis quanı peccatoribus, qui saluten consequi desiderant: propterea quod nullus est perfectionis terminus, qui nou cxspectet operationem prædictis virtutibus congruam. Etenim novitiis quidem pietatis introductio; mediis, promotio; perfectis autem confirmatio per has comparatur; quæ non diuturnitate temporis, neque justificationum accessu rescinduntur, præterquam apud eum qui ignarus est, aut male cre dit, et proinde in voluptates facile delabitur, ac desperationis prætextu illas libenter sectatur. Novatianorum denique sententiam amplexus, rejicit penitentiam, licet innitatur Apostolo, cum Hebræis disputanti, qui sponte precantibus et baptismum quotidie repetentibus ait: Non rursum jacientes fundamentum pœnitentiæ ab operibus mortuis, et fidei ad Deum, baptismalum doctrina ". Quod quidem dixit, non quod respuat pœnitentiam, ut inquiunt illi, absit! sed ut doceret, in omni operatione pœnitentiæ, unum esse fundamentum, baptismum in Christo, ne, qui crediderant ex circumcisione, quotidie baptizarentur. Et subjicit: Impossibile enim est, eos qui semel sunt illuminati, gustaverunt etiam donum caleste, et participes facti sunt Spiritus sancti, gustaverunt nihilominus bonum Dei verbum virtutesque sæculi venturi, et prolapsi sunt, rursus renovari ad pœnitentiam “; ut qui noverit, sanctum baptisma esse renovationem el ſudamentum in omni pœnitentia positum, non peccot amplius. Εt paulo post subdit: Voluntarie ** Matth. xxi, 24. "I Tim. 11, 8. !, 2. 10 ibid. 4-6. η χομένων θλίψεων ὑπομονήν. Ο οὖν πάντα διαδούς πτωχοῖς, καὶ ἄρας τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, πάσας τας ἐντολὰς τὰς προειρημένας εφάπαξ ἐποίησε. Καὶ πά λιν· Βούλομαι, φησί, προσεύχεσθαι τοὺς ἄνδρας ἐν παντὶ τόπῳ, ἐπαίροντας ὁσίας χείρας και ἐπὶ τούτοις· Εἴσελθε εἰς τὸ ταμεῖον σου, πρόσευξαι τῷ Πατρί σου τῷ ἐν τῷ κρυπτῷ· καὶ πάλιν, ἀδιαλείπτως προσευχόμενος τὴν ἐν παντί προσευχήν περιέκλεισε. Καὶ πάλιν φησίν· Οὐ πορνεύσεις, οὐ μοιχεύσεις, οὐ φονεύσεις, κα! ὅσα τοιαῦτα· καὶ ἐπὶ τούτοις· Λογισμοὺς καλαιροῦντες, καὶ πᾶν ὕψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ καθαιρῶν λογισμούς, πάσας τὰς προειρημένας κακίας ἀπέκλεισε. Διόπερ οι φι λόθεοι καὶ βεβα:όπιστοι, ἐπὶ τὰς περιεκτικὰς ἐντολάς βιάζονται, καὶ τὰς μερικὰς δὲ κατὰ σύμβασιν ἀπαν τώσας οὐ παραπέμπονται. 'Ο Ζ'. "Οθεν λογίζομαι τὸ τῆς μετανοίας έργον, ἐν ταῖς τρισὶ ταύταις ἐντολαῖς ἐξυφαίνεσθαι, ἐν τῷ λογισμοὺς καθαιρεῖν, καὶ ἀδιαλείπτως προσεύχεσθαι, καὶ τὰς ἐπερχομένας θλίψεις υποφέρειν· ἅπερ οὐ μόνον φανερὰν, ἀλλὰ καὶ νοερὰν ἐργασίαν ἔχειν ὀφείλει, ὥστε τοὺς ἐγχρονίσαντας, ἀπαθεῖς καταστή σαι. Ἐπειδὴ οὖν ὑπὸ τῶν προειρημένων τριῶν ἀμε τῶν δύναται τελειωθῆναι τὸ τῆς μετανοίας ἔργον. καθὼς ὁ λόγος ἀπέδειξε, πᾶσι πάντοτε προσήκειν οἶμαι τὴν μετάνοιαν ἁμαρτωλοῖς τε καὶ δικαίοι.. τοῖς βουλομένοις σωτηρίας τυχεῖν· διότι οὐδεὶς ἐστιν ὁ ὅρος τελειότητος, ὁ μὴ χρονίζων τῆς τῶν προειρη μένων ἀρετῶν ἐργασίας. Καὶ γὰρ ἀρχομένοις μεν εὐσεβείας εισαγωγή, μέσοις δὲ προκοπή, τελείοις ε βεβαίωσις δι' αὐτῶν προσγίνεται, μήτε χρόνοις, μή ε δικαιώμασιν ἀνακοπτομένων, ἢ μόνον τῷ ἀπὸ ἀγνοίες καὶ κακοπιστίας, καὶ τούτῳ εὐχερῶς ἐπὶ τὰς ἡδονας ρέποντι, καὶ προφάσει ἀπελπισμοῦ φιληδονοῦντι, καὶ τὸ τῶν Ναβατιανών φρόνημα προσλαμβανομένου, καὶ μετάνοιαν ἐκβάλλοντι, εἰ καὶ ἐπερείδοντι τῷ Αποστόλῳ διαλεγομένῳ πρὸς Ἑβραίους, τοῖς ἐκουσίως ἁμαρτάνουσι καὶ καθ᾿ ἡμέραν βαπτιζομένοις λέγοντι· Μὴ πάλιν θεμέλιον καταβαλλόμενοι μετανοίας ἀπὸ νεκρῶν ἔργων καὶ πίστεως ἐπὶ Θεόν, βαπτισμῶν διδαχῆς. Τοῦτο δὲ εἴρηκεν, οὐ τὴν μετάνοιαν ἐκβάλλων, μὴ γένοιτο! ὡς ἐκεῖνει λέγουσιν, ἀλλ' ἐν πάσῃ ἐργασίᾳ μετανοίας ένα θεμέν λιον εἶναι τὸ βάπτισμα ἐν Χριστῷ διδάσκων, τοῦ μὴ καθ' ἡμέραν βαπτίζεσθαι τοὺς ἐκ περιτομῆς πεπι στευκότας. Καὶ ἐπάγει· 'Αδύνατον γὰρ ἅπαξ ου τισθέντας, γευσαμένους τε τῆς δωρεᾶς τῆς ἐπουρανίου, καὶ μετόχους γενηθέντας Πνεύματος ἁγίου, καὶ καλὸν γευσαμένους Θεοῦ ῥῆμα, δυνά μεις τε μέλλοντος αἰῶνος, καὶ παραπεσύντας, πάλιν ἀνακαινίζειν πρὸς μετάνοιαν, ἵνα εἰδῇ; ἀνακαινισμὸν καὶ θεμέλιον ἐπὶ πάσῃ μετανοίᾳ πρι κείμενον, τὸ ἅγιον βάπτισμα. Καὶ μετ' ὀλίγα απά γει· Ἐκουσίως γὰρ ἁμαρτανόντων ἡμῶν μετὰ τὸ 16 Rom. sir', 9. 17 II Cor. x, 5. * Hebr. VI, 15 Matth. vt, 6.

DE POENITENTI. λαβεῖν τὴν ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας, οὐκέτι enim peccantibus nobis post acceptam notitiam veri ἀπολείπεται θυσία περὶ ἁμαρτίας. Η'. Ἐπεὶ οὖν εἰσι τὰ πράγματα, ἐκεῖ ἁρμόζει τὰ προσφυώς λεγόμενα, δηλονότι οὐ μόνον Ιουδαίοις λέ γειν, ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖς ἑκουσίως ἐξαμαρτάνουσιν· ὧν πρώτοι εἰσιν οἱ λέγοντες, μετὰ τὸ βάπτισμα μὴ εἶναι μετάνοιαν· καὶ διὰ τοῦτο λοιπὸν αὐθαιρέτως ἀπαγόμενοι, τὴν ἀνομίαν ἐργάζονται. Τὰ δὲ ῥήματα ὁ ἅγιος Παύλος ὕστερον πρῶτον εἴρηκε· καὶ τοῦτο εἰκονομικῶς ποιῶν, ὡς οἶμαι, ὅπως τοῖς μὲν εὐλαΖεστέροις διὰ τῆς τῶν Γραφῶν ἐκζητήσεως σαφές γένοιτο τὸ νόημα, τοῖς δὲ ἀμελεστέροις καὶ κατα φρονηταίς δυσεύρετον, ἵνα μὴ προφάσει μελλούσης μετανοίας, ἀδεῶς ἐξαμαρτάνωσιν. Ἐπειδὴ οὖν, οἱ μὲν, προφάσει μετανοίας, κατὰ πρόθεσιν ἔγκεινται τοῖς κακοῖς· οἱ δὲ, διὰ τὸ μὴ πιστεύειν εἶναι μετά· νοιαν, ἀπηλγηκότες, ἑαυτοὺς παρέδωκαν τῷ διαβόλῳ· ἀμφοτέροις δὲ τὸ πάθος πονηρὸν καὶ δυσίατον Διὰ τοῦτο ἡ Ἀλήθεια πᾶσιν ἁρμόδιον προσφέρει βοήθημα, λέγουσα· Μετανοεῖτε· ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν· ὅπως μήτε οι πνευματικοὶ, καὶ οἱ ἐν προκοπῇ τυγχάνοντες, ἀμελήσωσι τοῦ προστάγματος τούτου, ἐπ' αὐτοῖς, ὡς εἰπεῖν, τοῖς λεπτοῖς καὶ ὁλίτοῖς ἀσφαλιζόμενοι, φησί γάρ· Ὁ ἐξουδενῶν τὰ ε.αγά, κατὰ μικρὸν πεσεῖται. Καὶ μὴ εἶπης· Πῶς δύναται ὁ πνευματικὸς πεσεῖν; Τοιοῦτος μὲν διαμέοὐ καταπίπτει· ὅταν δέ τι τῶν ἐναντίων κατα δέξηται, καὶ ἐπ' αὐτῷ μείνῃ ἀμετανόητος, ἐκεῖνο αὐτὸ τὸ μικρὸν χρονίσαν καὶ αὐξηθὲν, οὐκέτι ἀνέχεται ὀρφανικῶς αὐτῷ συνεῖναι, ἀλλ' ἔλκει αὐτὸν πρὸς τὴν ἰδίαν συγγένειαν, σχοινίου δίκην τῇ μακρᾷ φιλία βιαίως ἐπισπώμενον. Καὶ εἰ μὲν διὰ προσευχῆς μας χησάμενος ἀποκόψει, ἐμμένει μέντοι γε ἀπολήξας τῆς προσηκούσης αὐτῷ ἀπαθείας τοσοῦτον, ὅσον ἀφέστηκε του τυχόντος κακοῦ πρὸς πάθος· εἰ δὲ εἰς τέλος συναπάγοιτο τῇ ἐπιτάσει τοῦ ἐπικρατοῦντος, τὸν τῆς μάχης καὶ προσευχῆς κόπον περιστελλόμενος, ἀνάγκη δελεάζεσθαι καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων παθῶν· καὶ οὕτως ἐκ διαδοχῆς ὑπὸ ἑκάστου κατὰ μικρὸν συν ηθικὼς ἀπαγόμενος, κατὰ τὸ μέτρον τῆς ἀπαγωγῆς ἀποσχοινίζεται τῆς θείας τοῦ Θεοῦ βοηθείας, καὶ ἀποφέρεται λοιπὸν καὶ εἰς μείζονα κακά, ἴσως καὶ μὴ βουλόμενος, ὑπὸ τῆς βίας τῶν προκεκρατηκόγων, των. Θ'. Πάντως δὲ ἐμεῖς μοι· Οὐκ ἠδύνατο ἐν ἀρχῇ τοῦ κακοῦ τυγχάνων παρακαλέσαι τὸν θεὸν, μὴ ἐκπεσεῖν εἰς τὸ ἔσχατον; Καγώ σοι λέγω, ὅτι ἡδύνατο ἀλλ' ἐξ εὐτελείας τὸ μικρὸν το θελήματι αὐτοῦ πα ραδεξάμενος ὡς οὐδὲν, οὐκέτι παρακαλεῖ περὶ αὐτοῦ, ἀγνοῶν, ὅτι τὸ μικρὸν ἐκεῖνο γίνεται εἰσαγωγὴ καὶ αιτία τοῦ μείζονος· οὕτως ἐπ' ἀγαθῷ, καὶ οὕτως ἐπὶ κακῷ. Ὅταν δὲ μεγαλυνθῇ τὸ πάθος, καὶ νομὴν κρατ τήσῃ διὰ τοῦ θελήματος, λοιπὸν καὶ παρὰ θέλημα βιαίως αὐτῷ κατεπαίρεται Τότε νοήσας παρακαλεῖ τὸν θεὸν, πολεμῶν τῷ ἐχθρῷ, ἂν ἀγνοῶν ἐξεδίκει πρότερον, μαχόμενος ὑπὲρ αὐτοῦ τοῖς ἀνθρώποις. Ἔστι δὲ καὶ ὅταν ὑπακουσθῇ ὑπὸ τοῦ Κυρίου τὴν * Hebr. x, 26. * Matth. iv, 17. 14 Ficeli, xix, & talis, jam non relinquitur pro peccatis hostia 30. VIII. Cum itaque res sic se babeant; quæ illic apte dicuntur, convenit non modo certe Judæis dicere, sed cunctis ultro peccantibus: quorum pri mi asserentes post baptisma non esse pœnitentiam, ob idque in reliquo sua sponte seducti perpetrant iniqua. Quanquam præpostere sanctus Paulus verba- protulerit, quod mea sententia, non sine dispensatione fecit, ut circumspectiores indagandis Seripluris sensum clariorem assequantur, negligentiores autem et contemptiores difficilius reperiant, ut non audacter peccent sub praetextu futura pœnitentiæ. Quoniam igitur hi quidem sub prætextu pœnitentiæ ex animo vitiis sunt dediti; alii vero non credentes esse penitentiam, desperati s ipsos tradiderunt diabolo; amborum autem affectio prava non potest facile curari. Idcirco congruum omnibus auxilium offert Veritas, quæ ait: Punitentiam agite appropinquavit enim regnum cœlorum “. Ne spiritales et qui proficiunt, de tenuibus et modicis, ut ita dicam, nimium securi contennant præceptum istud. Inquit enim: Qui spernit modica, paulatim decidet s. Neque dixeris: Qui fieri potest ut cadat homo spiritalis? Quandiu quidem talis est, non labitur; cum autem e contrariis quidpiam admittit, et in eo sine pœnitentia permanet illud ipsum quod parvum erat, temporis progressu auctum, cum illo, pupilli more, conversari nequit, sed amicitia longa, tanquam funicule, violenter adactum, trahit in suam cognationem: quam licet precibus certans abscindat, nihilominus a congrua sibi affectionum vacuitate tantum defecit, quantum distat quodlibet vitium ab affectione. Sin remisso pugnæ precumque labore, per vehemenliorem dominantis intentionem prorsus adducatur, necesse est illum a cæteris quoque affectionibus inescari; et ita consequentia quadam paulatim ab unaquaque familiariter seductus, pro modo sednctionis, a divino solvitur Dei auxilio, deferturque tandem ad atrociora vitia, vel invitus forte, coactus earum vi quæ antea præoccuparunt. X. At dices utique: Nonne poterat initio mali rogare Deum, ne in hæc extrema vitia incideret? Ego vero tibi dico, quod poterat; sed præ faci litate, quod modicum erat, tanquam nihilum sua sponte amplexus, jam non potest illius causa rogare, ignorans, exiguum illud vitium, introductioHem et causam esse insignioris sive boni sive mali. Ubi vero in immensum creverit, et pabulum adepta fuerit affectio per voluntatem, posthac præ ter voluntatem vi insurgit in eum. Tum animadvertens, Deuin implorat, decertanus cum hoste, quem prius ignarus defendebat, dum pro eo puguaret cum hominibus. Quandoque tamen accidit❤

REMITE S. MARCI EREMIT.E ἄνθρωπος, ἀλλ' ὡς ᾠκονόμησεν ὁ Κύριος πρὸς τὸ συμφέρον. Εἰδὼς γὰρ ἡμῶν τὸ ἀπρεπὲς καὶ καταφρονητικόν, τὰ πολλὰ βοηθήματα διὰ θλίψεως παρέχει τοῖς ἀνθρώποις, ἵνα μὴ ἀθλίπτως ῥυσθέντες, πάλιν τὰ αὐτὰ ἐπιτηδεύωμεν αμαρτήματα. "Οθεν ἀναγκαῖον εἶναί φαμεν ὑπομένειν τὰ ἐπερχόμενα καὶ πάνυ προσφυὲς τῇ μετανοίᾳ. ut homo non protinus quam est exauditus a Do- βοήθειαν οὐκ ἐδέξατο, διότι οὐκ ἦλθεν ὡς ἐνόμισεν mino, consequatur opem, quia non solet obvenire pro arbitrio hominis, sed quemadmodum dispenSaverit Dominus ad utilitatem. Exploratam siquidem habens indignitatis nostræ contemptusque rationem, auxilia pleraque tribulatione prævia confeit hominibus, ne sine afflictione liberati, eadem denno committant peccata. Unde pronuntiamus, necessario perferenda esse rerum eventa; et hoc prorsus innatum pœnitentiæ. X. Atqui dices plane mihi: Qui vere grati fuere Ι'. Αλλ' ἐρεῖς μοι πάντως· Οἱ ἀληθῶς εὐηρεστη Deo, et pervenerunt ad perfectionem, quanam κότες τῷ Θεῷ, καὶ εἰς τέλειον πεφθακότες, ποίας ἔτι egent adhuc poenitentia? Assentior equidem, fuisse χρήζουσι μετανοίας; Ὅτι μὲν γὰρ ἐγίνοντο τοιοῦτοι et esse ejus generis homines; verum audi attente, ἄνθρωποι καὶ εἰσὶ, σύμφημε· ἀλλ᾽ ἄκουσον συνετῶς, et disces, qua ratione tales etiam opus habeant καὶ γνώση, πῶς καὶ οἱ τοιοῦτοι χρήζουσιν αὐτῆς. poenitentia. Dixit Deus mendacium esse a dia- Τὸ ψεῦδος ἐκ τοῦ διαβόλου είναι εἴρηκεν ὁ Θεὸς, καὶ bolo 18 : et fornicationem existimavit, si quis intueretur mulierem ad concupiscendam eam: iran etiam in proximum cædi parem fecit 28: ac de verbo otioso reddendam esse rationem declaravit. Quis ergo expers est mendacii, ab omni quæ circa visum est, libidine purus, altercando proximo numquam iratus; neque minister otiosi verbi repertus, ut pœnitentia non fuerit ei necessaria? Nam etsi modo non est ejusmodi, ſuit tamen aliquando proinde obnoxius poenitentiæ ad mortem usque. Ponamus itaque, quosdam repertos immumes ab his, et ex quo nati sunt, alienos ab omni vitio (quod quidem fieri nequit, cum dicat τὸ ἐμβλέψαι γυναικὶ πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι, μοιχείαν ἐλογίσατο, καὶ τὴν πρὸς τὸν πλησίον ὀργὴν φόνω παρείκασε, καὶ περὶ ἀργοῦ ῥήματος λόγον διδόναι ἐφανέρωσε· τίς οὖν ὁ ψεύδους ἀπείραστος, καὶ πάσης τῆς κατὰ τὸ ἐμελέται ἐπιθυμίας ἀμύητος, καὶ μηδέ ποτε ὀργισθεὶς τῷ πλησίον φιλονεικείν, μηδὲ ἀργοῦ βήματος ὑπηρέτης εὑρεθείς, ὥστε μὴ χρήζειν μετα νοίας; Εἰ γὰρ καὶ νῦν οὐκ ἔστι τοιοῦτος, ποτὲ δὲ ἐγένετο, μετάνοιαν κεχρεώστηκεν ἕως θανάτου. Θεμεν δὲ, ὅτι καὶ τούτων τινὲς ἐκτὸς εὕρηνται, καὶ ἀπὸ γεννήσεως πάσης κακίας ἀλλότριοι (ὅπερ ἀδύ νατον, τοῦ ἁγίου Παύλου λέγοντος· Πάντες ήμαρτον, καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, δι Paulus: Omnes peccaverunt, et egent gloria Dei; καιεύμενοι δωρεὰν τῇ αὐτοῦ χάριτι· ὅμως εἰ καὶ justificali gratis per gratiam ipsius " ); tamen etsi tales erant, nihilominus ab Adam trabunt orig¡- nein, cunclique peccato transgressionis fuerunt obnoxii, ideoque capitali sententia condemnali, adeo ut citra Christum salvari non possent. Ubi vero Christus est crucifixus, et omnes proprio sanguine redemit; tum ipsi quoque redimuntur. Deinde, Redemptor etiam ipse ponit omnibus terminum unum, res universas continentem; el sil apostolis: Dicile illis: Penitentiam agile; appropinquavit enim regnum cœlorum: una condens mandata ad pœnitentiam perficiendam idonea; quorum implementum morte præscriptum esse dixit: Qui perdiderit animam suam propter me el Evangelium, in vitam alernam custodit eam s. Et iterum, suadens abnegare omnia, addit: Adhuc autem et animam suam *º. Quod confirmat his ver· bis: Qui solverit unum de mandatis istis minimis, minimus vocabitur in regno cœlorum ". Cum igitur pœnitentiam ad tempus usque mortis producendam definierit, ut demonstratuin est; qui se dicit ante morten absolvisse pœnitentiam, dum terminum mortis subducit, solvit mandatum. XI. Quare tam a pusillis quam a magnis pœnimentia perfici non potest, nisi ad obitum usque, nisi etiam eo usque operatione polleamus. Ita jue Mos debemus exercere diligenter ad scopain, ne de *³ Joan. viii, 44. ** Matth. v, 28. " ibid. 22. * Marc. vili, 55; Joan. xit, 25. 30 Luc. xιν, 20 ἐτύγχανον τοιοῦτος, πλὴν ἐκ τοῦ ᾿Αδάμ εἰσι, καὶ ὑπὸ τὴν ἁμαρτίαν τῆς παραβάσεως πάντες γεγόνασι, καὶ διὰ τοῦτα τῷ θανάτῳ τῆς ἀποφάσεως κατεδικάσθησαν, σωθῆναι ἐκτὸς τοῦ Χριστοῦ μὴ δυνάμενος. Σταυρωθέντος δὲ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῷ ἰδίῳ αἵματι πάντας ἐξαγοραζομένου, τότε καὶ αὐτοὶ λυτροῦνται. Εἶτα καὶ αὐτὸς ὁ λυτρωτής πᾶσι τίθησιν όμον ἕνα περιεκτικὴν τῶν πραγμάτων, καί φησι πρὸς τοὺς ἀποστόλους· Λέγετε αὐτοῖς· Μετανοείτε ήγε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Θέμενος ἅμα ἐντολὰς τὰς ἐκτελούσας τὴν μετάνοιαν, καὶ τὴν πλήρωσιν αὐτῶν ἕως θανάτου ὥρισεν, εἰπών· ῾Ο ἀπολέσας τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἕνεκεν ἐμοῦ καὶ τοῦ Εὐαγγε λίου, εἰς ζωὴν αἰώνιον φυλάξει αὐτήν. Καὶ πάλιν, ἀρνήσασθαι πάντα βουλεύων, προστίθησιν· Ετι δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν. Καὶ σφραγίζει λέγων· Ὁ λύσας μίαν τῶν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων, ελάχιστος κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐ ρανών. Εἰ οὖν ἕως θανάτου ὥρισε την μετάνοιαν. καθὼς ἀποδέδεικται, ὁ πρὸ θανάτου λέγων αὐτὴν τε τελεκέναι, λύει τὴν ἐντολὴν ὑφαιρῶν τὸν θάνατον. ΙΑ'. "Οθεν μικροῖς τε καὶ μεγάλοις έως θανάτου ἀτέλεστος ἡ μετάνοια. Εἰ γὰρ καὶ τῇ πράξει ἕως ἐκεῖ μὴ δυνηθῶμεν, τῷ δὲ σκοπῷ ἐπιτηδεύειν ὀφεί λομεν, ἵνα μὴ κατὰ πρόθεσιν λύοντες τὴν ἐντολὴν, ** Matth, vi. 36 57 Rom. ii, 23, 24. 18 Matth. iv, 17. 31 Matth. v, 13.

ὑποβληθώμεν τῷ κρίματι, ἐλάχιστοι κληθέντες ἐν τῇ industria solventes mandatum, subjiciamur judicio, quo minimi vocemur in regno cœlorum. Perquire eos qui hunc vitæ cursum a sæculo transegerunt, et reperies apud eos qui Deo placuerunt, impletum esse per pa nitentiam pietatis mysterium. Nemo damnatus est, nisi hanc contempserit; nullusque justificatus est, qui studiosus ejus non fuerit. Samson, Saul et lleli cum filiis ejus, cum jam aliqua in parte sanctificationem adepti essent, primun hanc perdiderunt, ut neglexerunt pœnitentiam cumque non animadverterent, tandem ut rei mortis ceciderunt. Diabolus non cessat impugnare nos; neque cessare debet unquam pœnitentia. Sancti, nomine proximorum illam offerre coguntur, cum citra dilectionem efficacein neβασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Ζήτησον τοὺς ἀπ' αἰῶνος τὸν βίου τοῦτον διοδεύσαντας, καὶ εὑρήσεις διὰ μετανοίας τὸ τῆς εὐσεβείας μυστήριον ἐπὶ τοῖς εὐαρε στήσασι τελεσθέν. Οὐδεὶς κατεκρίθη, εἰ μὴ ταύτης κατεφρόνησε· καὶ οὐδεὶς ἐδικαιώθη, εἰ μὴ ταύτης ἐπεμελήσατο. Σαμψών, καὶ Σαούλ, καὶ Ἠλεί μετά τῶν υἱῶν αὐτοῦ ἤδη μερικώς ἁγιωσύνην μετασχόντων, πρῶτον μὲν ταύτην ἀπώλεσαν, τῆς μετανοίας ἀμελήσαντες· τῆς δὲ διορίας παρελθούσης, ἔσχατον ὑποδίκῳ θανάτῳ πεπτώκασιν. Ο διάβολος οὐ παύεται πολεμῶν ἡμᾶς, οὔτε ἡ μετάνοια ἀργεῖν ὀφείλει ποτέ. Οἱ ἅγιοι ὑπὲρ τῶν πλησίων αὐτὴν προσφέρειν ἀναγ κάζονται, ἐκτὸς ἐνεργοῦς ἀγάπης τελειωθῆναι μὴ δυνάμενοι. Μάθε πῶς ἡ φύσις διδάσκει ἡμᾶς, ἕως θανάτου, μὴ ἀφιέναι αὐτήν. Νοῦς λογικῶς ἀργεῖν οὐ queant esse perfecti. Disce quo pacto natura docet δύναται, ἀλλὰ κἂν τέλειος ᾖ, καλῶς ἔχων ἐν τοῖς δεξιοῖς ἐργάζεται· ἐὰν δὲ προφάσει τελειότητος παύ σηται τῆς τῶν ἀγαθῶν ἐργασίας, πάντως ἐπὶ τὸ ἀριστερὸν νεύει· ἀποσχόμενος δὲ τοῦ ἀριστεροῦ, πάλιν ἐπὶ τὸ δεξιόν φυσικώς ἕλκεται. Δεξιῶν δὲ ἐργασία καὶ ἀρχομένοις, καὶ μέσοις, καὶ τελείοις ἐστὶ προσευχή, καὶ λογισμῶν καθαίρεσις, καὶ τῶν ἐπερχομένων ὑπομονή, ὧν χωρὶς οὐκ ἔστι κατορ θῶσαι τὰς λοιπὰς ἀρετὰς, δι' ὧν γίνεται εὐπρόσω δεκτος ἡ μετάνοια. Εἰ αἴτησίς ἐστιν ἐλέους ἡ μετά νους, ἐπιμελεῖσθαι χρεία τῷ ἔχοντα. Πῶς γὰρ ὁ αἰτῶν λαμβάνει. Εἰ οὖν ὁ ἐλεῶν ἐλεηθήσεται, διὰ ταύτην, ὡς εἶμαι, ὅλος ὁ κόσμος συνέστηκεν, ἕτερος δι' ἑτέρου οἰκονομικῶς βοηθούμενος. Διὰ ταύτην ὁ Θεὸς τοὺς Νινευΐτας ἔσωσεν· ἀμελήσαντας δὲ αὐτῆς Σοδομίτας κατέφλεξεν. " nos, non deserere illam usque ad mortem. Mens non potest esse odiosa, quin aliquid semper meditetur; sed licet perfecta sit, modo recte habeat, quæ dextra sunt, agit: quæ si perfectionis occasione desinat agere quæ bona sunt, plane declinat ad sinistrum: quando vero deflectit a sinistro, denuo trabitur naturaliter ad dextrum. Peragere vero quæ dextra sunt, tam apud novitios et medios, quam apud perfectos, nihil est aliud, quam precatio, cogitationum amputatio et afflictionum accidentium tolerantia: sine quibus feliciter exercere non licet reliquas virtutes, per quas redditur acceptior penitentia. Si penitentia est petitio mie sericordiæ, utilis est habenti, qui curam illius gerit: Quia omnis qui petit, accipit ". Si igitur qui misericordiam exercet, consequetur misericordiam, illius, ut puto, causa totus mundus consistit, dum alter ab altero, Deo ita dispensante, capit auxilium. Propter hanc Deus salvavit Ninivitas; negligentes autem illam Sodomitas incendio perdidit.. ΙΒ'. Εἰ καὶ μέχρι θανάτου μετανοοῦντες ἀγωνισώ μεθα, οὐδὲ οὕτως τὸ δέον ἐπληρώσαμεν. Οὐδὲν γὰρ ἀντάξιον τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Ὥσπερ ἐσθίομεν καὶ πίνομεν, καὶ λαλοῦμεν, καὶ ἀκούομεν· οὕτω καὶ μετανοεῖν φυσικώς κεχρεωστήκαμεν. Απαξ ὁ ἄξιος, θανάτῳ κατά νόμον τεθανάτωται· ὁ δὲ τῇ, μετανοίας ένεκεν, καὶ μὴ δι' ἄδειαν. ᾿Αλλὰ διὰ τὴν τῆς παραβάσεως ἁμαρτίαν, βαπτισθέντες ἐκαθαρίσθημεν· καθαρισθέντες, ἐντολὰς ἐλάβομεν. Όμοιοποιῶν τὸ δεύτερον, τὸ πρῶτον ἐμόλυνεν, λήθην κα Εὼν τοῦ καθαρισμοῦ τῶν πάλαι αὐτοῦ ἁμαρτιῶν, ὧν οὐδεὶς ἀνελλιπής τὸ καθ' ἡμέραν εὑρίσκεται, μηδέποτε μηδὲν τῶν προστεταγμένων παραλείψας. Δια τοῦτο πᾶσιν ἂν εἴη ἀναγκαία ή μετάνοια. Αὕτη τὰ ποτὲ ἐκούσια νῦν ἀκούσια ἀποδείκνυσι, διὰ τὸ μισήσπ: τὰ πάθη, καὶ ἀπέχεσθαι τοῦ πράγματος. Ο περιορίζων αὐτὴν, στρέφεται εἰς τὰ ἐπίσω, καὶ ἀνακαινίζει τὰ παλαιὰ παραπτώματα. Ὁ ἔχων γνῶσιν ἀληθῆ, οἶδεν ὅτι χρείαν ἔχει καὶ μετανοίας· ἕκαστον γὰρ αὐτῶν ἐν ἀλλήλοις κατευθύνεται. Χριστὸς ἡμᾶς ἐπὶ μετανοίας ἐγγυήσατο· ὁ ἀφιεὺς αὐτὴν ἀθετεῖ τὸν Εγγυησάμενον. "Ανευ μετανοίας, κατὰ πράξιν οὐδὲν 3* Matth, vi, 8. 33 11 Petr. 1, 9. XII. Licet autem pœnitentiam agentes ad mortem usque certemus, non tamen hoc modo implevimus quod decet. Nihil enim condignum regno colorum. Quemadmodum natura edimus, bibimus. loquimur et audimus: ita proclives esse debemus ad agendam poenitentiam. Plane qui dignus erat morte, secundum legem morti tradebatur: qui autem vivit, pœnitentiæ causa relinquitur, non ut licenter agat. Caeterum ob transgressionis peccatum baptizati, purgati sumus, purgati accepimus mandata. Qui primo simile quid iterat, inquinat primum, oblivionem accipiens purgationis veterum suorum delictorum ", in quibus nemo reperitur, qui quotidie nullatenus deficiat, et qui mandato - rum nihil unquam prætermiserit. Quamobrem omnibus est necessaria penitentia. Ηec, quae quondam erant spontanea, nunc demonstrat violenta: quod odio prosequamur affectiones, et a facinore abstineamus. Qui expellit eam, convertitur ad ea quæ sunt a tergo, et lapsus veteres renovat. Qui veram habet notitiam novit etiam se pœnitentia opus latere: horum enim quodque mutuo dirl-

τὴν πρόθεσιν. Βιαζόμενος ἕως ἐξόδου, καὶ κρατών αὐτήν, κἂν ἔν τινι πλημμελήσῃ, διὰ τὴν βίαν σωθή - σεται· τοῦτο γὰρ ἐν Εὐαγγελίοις ὁ Κύριος ἐπηγγεί λατο. Ο λέγων μηκέτι χρήζειν αὐτῆς, δίκαιον ἑαυτὸν κρίνει, καὶ ἔγγονον κακὸν ὑπὸ τῆς Γραφῆς ὀνομάζει ται. ῾Ο οιήσει δικαιοσύνης ὡς τελέσας αὐτὴν διακείμενος, ὡς οὐκ οἶδεν, ἀντιστρόφως συνδυάζεται ταῖς ἡδοναῖς, εἴπερ ἡ οίησις καὶ ἡ ἀλαζονεία ἡδοναὶ τους χάνουσιν. Ο ἔχων οἴησιν, οὐ δύναται σωθῆναι· γέγραπται γάρ· Ὁ κατοιόμενος καὶ καταφρονητής ἀνὴρ ἀλαζών, οὐθὲν οὐ μὴ περανεῖ. Εἰ οὐδὲν βλάπτει τὸν τέλειον ἡ ταπεινοφροσύνη, μηδὲ αὐτὸς ἀφῇ ταύτης αἰτίαν, μετάνοιαν. Ο πιστός Αβραάμ καὶ ὁ δίκαιος Ἰὼβ γῆν καὶ σποδὸν ἑαυτοὺς ὠνόμα σαν· ταῦτα δὲ τὰ βήματα ταπεινοφροσύνης τεκμήριον. Ο δὲ μετανοίας κεκορεσμένος, ταπεινοφρο μεῖν οὐ δύναται. Οἱ τρεῖς παῖδες οἱ ὄντως μεγαλό φρονες, και μεγαλομάρτυρες, ἐκ μέσου καιμένης φλογὸς ἐξωμολογοῦντο, καὶ τὸ ἡμαρτηκέναι καὶ ἦνομηκέναι λέγοντες, περὶ τῶν ποτέ κακῶν μετενόουν, λοιπὸν τέλειοι ὄντες· καὶ πᾶς σχεδὸν ὁ ὕμνος αὐτῶν, μετανοίας ἐπέχει δύναμιν. gitur ab altero. Christus desponsavit nos in paeni- ἄξιον ποιῆσαι δυνάμεθα· ἐλσούμεθα δὲ μεγάλως διά tentia; qui negligit illam, sponsum contemnit. Absque poenitentia, quantum ad operationem, nihil dignum regno Dei efficere possumus: ingentem porro misericordiam exercemus ob animi volum. Qui vim patitur usque ad obitum, ejusque compos exsistit, licet in quibusdam deliquerit, propter vim tamen salvabitur: istud enim pollicitus est Domirus in Evangeliis. Qui dicit, hac se ultra non egere, se ipsum justum existimat, et filius malus appellatur a Scriptura. Qui opinione justitiæ duciLur, tanquam impleverit illam, vice versa, velut ignarus, conspirat cum voluptatibus: siquiden opinio sui et arrogantia sunt voluptates. Qui de se aliquam concipit opinionem, non potest salvari. Scriptum est enim: Superbus et contemptor vir arrogans nihil ad finem perducit ". Si virum perfecum non lædit humilitas, neque ipse deserere debet matrem ejus pœnitentiam. Fidelis Abraham et justus Job terram et cinerem se ipsos appellabant: quæ verba præbent humilitatis argumentum. Qui vero fastidit penitentiam, humilis esse non potest. Tres pueri, re vera magnanimi et insignes inartyres, e media flamma ardente confessionem emittebant, se peccasse et inique egisse dicentes; de præteritis malis pœnitentiam agebant, cum essent alioqui perfecti: ac totus propemodum hymnus corunt poenitentiæ vim continet. XIII. Quocirca si illi, qui Deo valde grati fuerunt G ΙΓ'. Εἰ οὖν καὶ λίαν εὐαρεστήσαντες καὶ τέλειοι et rebus ipsis perfecti declarati sunt, hoc ipso ad διὰ πραγμάτων ἀποδειχθέντες, τούτῳ ἕως θανάτου obitum usque usi sunt auxilio, quis posthac justi. ἐχρήσαντο τῷ βοηθήματι, τίς ἐστι λοιπὸν ὁ προφάσει tiæ nomine sibi ipsi confidere audeat, ac peniten- δικαιοσύνης θαῤῥῶν ἑαυτῷ, καὶ μετανοίας καταφρο tiam aspernari? Nullus quidem, ut arbitror, sanctus νῶν; Ἐγὼ μὲν οἶμαι, οὐδ' ἂν κατὰ Παῦλον ἢ Πέτρον fuerit, ex sententia Petri et Pauli, qui matrem hut- ἅγιός τις εἴη, οὐδ' οὕτως αἱρήσεται τὸ τὴν αἰτία. militatis optet relinquere. Quapropter Petrus, cum τῆς ταπεινοφροσύνης καταλιπεῖν. Διὰ τοῦτο Πέτρος se ipsum quidem Cornelio celasset, quid esset Dei ἑαυτὸν τῷ Κορνηλίω, κρύψας μὲν τὸ τοῦ Θεοῦ ἐν τῷ proprium in lae parte, quidve suun declaravit, di- μέρει τούτῳ, τὸ δὲ ἴδιον φανερώσας, εἶπεν· Aνά rens: Surge, et ego ipse homo sum 35, nihil porro στα, κἀγὼ αὐτὸς ἄνθρωπος εἰμι· μηδὲν δὲ κοινὸν commune aut immundum dicere, divinitus edocti ἢ ἀκάθαρτον λέγειν θεόθεν ἐδιδάχθημεν, ὁμολογήσας. sumus, ut ipse confessus est. Paulus autem, cum Παῦλος δὲ τῆς δεδομένης αὐτῷ χάριτος παρά Χρι existimaret, nunquam sibi quiescendum esse, quin στοῦ, ὑπολήγειν οὐδαμοῦ ἕως θανάτου λογισάμενος, a Christo sibi donatam gratiam exerceret, inquit in οὕτως ἔφη· Διώκω δὲ, εἰ καὶ καταλάβω, ἐφ᾽ ᾧ καὶ hunc modum: Sequor autem, si quo modo com- κατελήφθην ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ, κατάληψιν την prehendam, in quo et comprehensus sum a Christo”, μέχρις ἐξόδου ἐπιμονὴν εἰρηκώς· καθάπερ καὶ τῷ πιο comprehensionem appellans, perseverantiam usque στῷ Τιμοθέῳ, ἐπιστέλλει φανερὰν αὐτῷ τὴν ἐγγύτητα ad exitum: ut fideli quoque Timotheo per Fpisto. τῆς ἐξόδου καθιστῶν, λέγων· Τὸν ἀγῶνα τὸν καλών l:m scribit, declarans ei, quam propinquus esset ἠγώνισμαι, τὸν δρόμον τετέλεκα, την πίστιν obitus suus, bis verbis: Bonum certamen certari, τετήρηκα· οὐκ ἔνστασιν καὶ ὅρον χρονικὸν ἐπιμε cursum consummavi, fidem servuvi ", non quod sibi τρήσας ἑαυτῷ, ὡς καταπαύσας τὸν δρόμον διὰ τελε ipse dimetiretur stationem aut temporis terminum, τητα, και μηκέτι χρήζων ἀγώνων τῶν ὑπέρ τοῦ σώμα quasi perfectionis nomine cursum sistens, non ματος τοῦ Χριστοῦ, μηδέποτε ἐπὶ γῆς καταπαυομέ ultra subire deberet nunquam cessantia super ter- νων, ὅ ἐστιν ἡ Ἐκκλησία· ἀλλὰ τὴν ἔξοδον αὐτοῦ, ram certamina pro corpore Christi, quod est Eccle- τέλος δρόμου καὶ ἀγώνων εἴρηκε. Φησί γάρ "ΜΕ sia; sed exitum suum e vita, finem cursus et certa- σπένδομαι, καὶ ὁ καιρὸς τῆς ἐμῆς ἀναλύσεως minum dixit. Ait siquidem: Ego enim jum delibor, ἐφέστηκεν. Ορᾷς ὅτι οὐκ εἶπεν, Αναπαύομαι, cl tempus resolutionis meæ instat ". Vides, illum ἀλλ', Ηδη σπένδομαι, διὰ τῶν τοιούτων βημάτων non dixisse, Requiesco, sed, jam delibor, his verbis τε καὶ πραγμάτων δεικνύς πᾶσι, τῆς μετανοίας των ac rebus ostendens omnibus, pœnitentiæ terminum ὅρον ἕως λύσεως καὶ θανάτου κεχρεωστημένον τῷ usque ad resolutionem et mortem deberi cœlesti ἐπουρανίῳ βασιλεῖ Χριστῷ· ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶ regi Christo, cui gloria in sæcula. Amen. νας. Αμήν. ་ s fl.bar. f', 5. 35 Acl. x, 26. ** Philipp. 11, 12. * II Tim. iv, 7. * ¡bid. 6.

OPUSCULUM IV. Απόκρισις πρὸς τοὺς ἀποροῦντας περὶ τοῦ θείου Responsio ad cos qui de divino baptismale dubi Βαπτίσματος. Ἐπειδὴ οἱ μὲν τέλειον λέγουσι τὸ ἅγιον βάπτισμα, επερειδόμενοι τῇ Γραφῇ λεγούσῃ· Αναστὰς βά πτισαι, καὶ ἀπόλουσαι τὰς ἁμαρτίας σου· καὶ τὸ, Λούσασθε καὶ καθαροὶ γίνεσθε· καὶ πάλιν· Ἀλλ' ἀπελούσασθε, ἀλλ' ἡγιάσθητε, καὶ πολλὰ τοιαῦτα εἰς μαρτυρίαν φέροντες· ἕτεροι δὲ ἐξ ἀγώνων ἀναιρεῖσθαι τὴν παλαιὰν ἁμαρτίαν, φέροντες καὶ αὐτοὶ μαρτυρίαν τῆς Γραφῆς λεγούσης· Καθαρίσωμεν ἑαυτοὺς ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος, ἅμα δὲ καὶ αὐτὴν τὴν ἐνέργειαν τῆς ἁμαρ τίας μετὰ τὸ βάπτισμα ἐν ἑαυτοῖς εὑρίσκοντες· πρὸς ταῦτα ἡμεῖς τί ἐροῦμεν, ἢ τίνι πιστεύ σομεν; Απόκρισις. Χρὴ μὲν ἡμᾶς τῷ ἀποστολικῷ κηρύγματι πιο στεύειν, καὶ ἐμμένειν ταῖς ἑαυτῶν ὁμολογίαις, καὶ μὴ πειράζειν τὴν τοῦ Θεοῦ δύναμιν ἐν ἀνθρωπίναις ὑπονοίαις, μηδὲ πάλιν ἑκουσίῳ ζυγῷ δουλείας ἀνέ χεσθαι, ἀλλὰ κρατεῖν τὴν ἐλευθερίαν, διὰ τῆς έργασίας τῶν ἐντολῶν, δι' ὧν ἀναλόγως πᾶσα ἀλήθεια εὑρίσκεται· καὶ εἰδέναι σαφῶς, ὅτι διὰ τὴν τούτων ἔλλειψιν κατὰ ἀναλογίαν ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας ενεργού μεθα. Ἐπειδὴ δὲ μάταιον ελογισάμεθα τὸ κήρυγμα, περιεργασία μᾶλλον ἢ λόγῳ Θεοῦ πειθόμενοι, διὰ τοῦτο ματαία καὶ ἡ πίστις ἡμῶν, διὰ τοῦτο καὶ ἔτι ἐσμὲν ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν. Ερώτησις. Ἡμεῖς οὐ λέγομεν μάταιον τὸ κήρυγμα, ἀλλὰ ζητοῦμεν μαθεῖν τὴν ἀλήθειαν. Απόκρισις. Εἰ οὖν τὸ κήρυγμα ἀληθὲς ἔχομεν, τελέσωμεν πά σας τὰς ἐντολὰς, καὶ τότε εἴδομεν εἰ ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας ενεργούμεθα· τὸ γὰρ ἅγιον βάπτισμα, τέλειον μὲν ἔστιν, οὐ τελειοῖ δὲ τὸν μὴ ποιοῦντα τὰς ἐντολάς. Μὴ οὖν ἀνθρωπίναις ὑπονοίαις, ἀλλὰ τῇ θείᾳ Γραφή μάλλον πιστεύσωμεν, ὅτι Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν κατὰ τὰς Γραφάς· καὶ ὅτι Συνετάφημεν αὐτῷ διὰ τοῦ βαπτίσματος· καὶ, Ο ἀποθανών, δεδικαίωται ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας· καὶ ότι Αμαρτία ἡμῶν οὐ κυριεύσει, ἐὰν τὰς ἐντο λὲς αὐτοῦ ποιήσωμεν· εἰ δὲ οὐ ποιοῦμεν, ἄπιστοί ἐσμεν, καὶ ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας κρατούμεθα. Πίστις γάρ ἐστιν, οὐ μόνον τὸ βαπτισθῆναι εἰς Χριστὸν, ἀλλὰ καὶ τὸ ποιεῖν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ· ὅτι μὲν γὰρ μυστ κώς συνταφέντες αὐτῷ διὰ τοῦ βαπτίσματος, καὶ συν έγειρεν ἡμᾶς, καὶ συνεκάθισεν ἐν τοῖς ἐπουρανίων, κατά την Γραφήν, δῆλον ολάς, ἵνα » Act. xxn, 16. ibid. 3. ta ibid. 14 tabant. Quandoquidem nonnulli baptisma divinum aiunt esse perfectum, innixi Scripturæ quæ dicit, Exsurge, et baptizare, et ablue peccata tua s; et illud, Lavamini, mundi estole ". Et iterum: Sed abluti estis, sed sanctificuli estis "; et ejus generis pleraque afferentes in testimonium. Alii vero dicunt, certaminibus tolli vetera peccata, allato etiam ab ipsis testimonio Scripturæ, dicentis: Mundemus nos ipsos ab omni inquinamento carnis et spiritus *, una quoque post baptismum Invenientes in seipsis ilJain ipsam efficaciam peccati. Ad hæc quid dicturi sumus, aut cui credemus? Responsio. Nos quidem fidem adhibere convenit apostolicæ prædicationi, et in illius persistere confessionibus, nec tentare opinionibus humanis potentiam divinam, neque spontaneo rursum jugo servitutis detineri, sed libertate potiri, exsecutione mandatorum, pro cujus modo veritas omnis reperitur; et exploratum habere, nos a peccato fatigari, juxta proportionem defectus illorum. Quia vero prædicatio - nem inanem existimavimus, majorem curiositati fidem habentes, quam verbo Dei, propterea inanis est et fides nostra, adhuc sumus in peccatis nostris. Interrogatio. Nos non dicimus, inanem esse prædicationem, sed optamus discere veritatem. Responsio. Si ergo prædicationem habemus pro vera, peragamus omnia mandala: tumque sciemnus, an ousideamur a peccato. Sanctum enim baptisma perfectum quidem est, non tamen perficit eum qui mandata non implet. Quamobrem non humanis opinionilnus, sed magis Scripturæ divine credamus: Christus mortuus est pro peccatis nostris, secundum Scripturas"; et: Consepulti sumus cum illo per baptismum “; et: Qui mortuus est, justificatus est a peccato; el: Peccatum nobis non dominabitur **, si præcepta ejus exsequamur; sin minus, infideles sunius, et a peccato detinemur. Fides enim est, ut non solum in Christum baptizemur, sed etiam ejus mandata opere compleamus. Quia certum est, nos mystice consepultos esse cum illo per baptismum: et conresuscitasse nos, et consedere fecisse in coelestibus, juxta Scri48 1, 11. * | Cor. vult, 1. I Cor. xv, 3. ›› Rom. vi, 4.

S. MARCI EREMIT.E SS pturam s. Dedit nihilominus mandala, ut ea per- ταύτας ποιήσαντες, εύρωμεν τὴν δεδομένην ἡμῖν 78agentes, donatam nobis perfectionem consequamur. Alioqui neglectis illis, ultro videbimur a peccato agitari. Si dicamus, ex operibus tolli peccatum, certe Christus gratis mortuus est 48, el quæ dicta sunt, falsa sunt omnia. Si etiam baptisma non est perfectum, sed ex operibus dicunt consequi perfectio em; supervacua est apud illos lex libertatis: et universæ leges novo testamento latæ, sunt exstinctæ Injustum quoque Christum introducunt, qui libertatis opera præcipiat baptizatis, prater voluntatem (ut aiunt) adhuc peccato servientibus. Et gratia Dei jam non est gratia, sed laborum no stroruin remuneratio. Nam si ex operibus, jam non gratia: si vero gratia, jam opus non est opus, sed mandatum ejus qui liberavit, et opus libertatis & λειότητα· εἰ δὲ μὴ ποιήσομεν, ἑκουσίως ανώμεν ενεργούμενοι ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας. Εἰ λέγομεν ἐξ έργων ἀναιρεῖσθαι ἁμαρτίαν, ἄρα Χριστὸς δωρεὰν ἀπέθανε, καὶ τὰ εἰρημένα πάντα ψευδή τυγχάνει· καὶ εἰ εὐκ ἔστι τέλειον τὸ βάπτισμα, ἀλλ' ἐξ ἀγώνων λέγουσιν ἔχειν τὴν τελειότητα, μάταιος παρ' ἐκείνοις ὁ τῆς ἐλευ θερίας νόμος, καὶ πᾶτα ἡ τῆς Καινῆς Διαθήκης νομο θεσία ἀνήρηται. "Αδικον δὲ καὶ τὸν Χριστὸν εἰσο άγουσι, τοῖς βαπτισθείσιν ἔργα Ελευθερίας προστάτ ξαντα, ἔτι παρὰ προαίρεσιν δεδουλωμένοις τῇ ἁμαρ τία, καθὼς λέγουσι· καὶ ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ, οὐκέτι χάρις, ἀλλ' ἡμετέρων ἀγώνων ἀνταπόδοσις. Εἰ γάρ ἐξ ἔργων, οὐκ ἔτι χάριτι· εἰ δὲ χάριτι, τὸ ἔργον οὐκ ἔστιν ἔργον, ἀλλ' ἐντολὴ τοῦ ἐλευθερώσαντος, καὶ έργον ἐλευθερίας καὶ πίστεως. Τοιαῦτα πρὸς Γαλά τας ὁ ἅγιος Παύλος οἰκονομικῶς προέγραψεν, νουθετ τῶν καὶ αὐτοὺς τὰ ὅμοια ἀπιστήσαντας. Ἡμεῖς δὲ οὐχ οὕτως ἀπιστοῦμεν τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ, με γένοιτο! οὐδὲ ἐπὶ τῷ κηρύγματι πίστιν ἀρνούμενα ἀλλ' εἰ καὶ μετὰ τὸ βάπτισμα ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας κρατ τούμεθα, οὐχ ὡς τοῦ βαπτίσματος ἀτελοὺς ὄντας, ἀλλ' ὡς ἡμῶν τῆς ἐντολῆς ἀμελούντων, καὶ ἐγκειμέν νων ταῖς ἡδοναῖς προαιρέσει, καθάπερ ἐλέγχει ἡμᾶς ἡ θεία Γραφή, λέγουσα· Ως κύων ἐπιστέψας ἐπὶ τὸν ἴδιον ἔμετον· οὕτως ἄνθρωπος ἐπιστρέφων ἐπὶ τὴν ἑαυτοῦ ἁμαρτίαν αὐτεξουσίῳ προαιρέσει· τὸ γὰρ θέλημα, καὶ τὸ βάπτισμα, ούτε Θεός, οί τε Σατανάς βιάζεται. "Άρα ουκ ήκουσαν, ὅτι ἐντολαὶ τοῦ Χριστοῦ αἱ μετὰ τὸ βάπτισμα δεδομέναι, νόμος ελευθερίας ἐστι, καθά φησιν ή Γραφή· Οὕτως ποιεῖτε, καὶ οὕτως λαλεῖτε, ὡς διὰ νόμου ἐλευθερίας μέλλον. τες κρίνεσθαι· καὶ πάλιν ὁ ἅγιος Πέτρος • Επιχο ρηγήσασθε ἐν τῇ πίστει ὑμῶν τὴν ἀρετήν· καὶ τὰ ἑξῆς εἰπὼν, ἐπάγει λέγων· 'ρ γὰρ μὴ πάρεστι ταῦτα, τυφλός ἐστι μυοπάζων, λήθην λαβὼν τοῦ καθαρισμοῦ τῶν πάλαι αὐτοῦ ἁμαρτημάτων. Ένα νοήσατε διὰ τῶν προειρημένων τὸν διὰ τοῦ βαπτί σματος καθαρισμόν, μυστικῶς μὲν γενόμενον, ἐνερ γῶς δὲ διὰ τῶν ἐντολῶν εὑρισκόμενον· εἰ δὲ βαπτι σθέντες οὐκ ἠλευθερώθημεν ἀπὸ τῆς πατρικῆς ἁμαρ τίας, δηλονότι οὐδὲ τὰ τῆς ἐλευθερίας ἔργα ποιείν δυνάμεθα· εἰ δὲ δυνάμεθα ποιεῖν αὐτά, φανερὸν μένο ὅτι μυστικῶς τῆς κατὰ τὴν ἁμαρτίαν δουλεία; κλώνο ac fidei. Talia sanctus Paulus scribebat Galatis pro ecclesiasticæ familiæ salute, corripiens etiam illos, qui simili diffidentia laborabant. Cæterum nos non tam perfide de gratia Dei sentimus: absit! nec propter prædicationem, fidem negamus: sed si etiam post baptisma detineamur a peccato; non quod imperfectum sit baptisma, sed quod negligamus præcepta, ultroque voluptatibus addicti simus: quemadmodum arguit nos Scriptura divina, dum ait: Sicut canis reversus ad suum vomitum, sic homo qui proprio libertatis arbitrio redit ad suum ipsius peccatum. Siquidem voluntatem ad baptismum non cogit Deus, nec Satanas. Verum non audierunt mandata Christi post baptisma data legem esse libertatis, ut ait Scriptura: Sic loquimini et sic facile, sicut per legem libertalis incipientes judicari s. Et iterum sanctus Petrus: Ministrate in fide vestra virtutem". Et cum sequentia dixisset, subdit: Cui enim non præsto sunt hac, cacus est, manu tentans, oblivionem accipiens purgationis velerum suorum delictorun 5. Ex predietis intelligite, purgationem mystice quidem per baptismum fieri, re autem ipsa mandatorum observatione reperiri. Atqui si baptizati, non simus a peccato paterno liberati; neque scilicet opera libertatis edere possumus: sin ea possumus efficere, clarum est, nos esse mystice ereptos a servitute peccati, juxta id quod scriptum est: Lex spiritus vita liberarit me a lege peccati et mortis ss: sed ob θερώθημεν, κατὰ τὸ γεγραμμένον· "Ος: Ὁ νέμες neglectum mandatorum ejus qui purgavit nos, obsidemur a precato. Quapropter aut demonstra mihi, baptizatos exsequi non posse mandata libertatis, et ea de causa baptismum non esse perfctum; aut si demonstremus, eos accepisse talem facultatem, confiteantur, liberari quidem gratia Christi, at se ipsos tradidisse vitiorum servituti, eo quod non impleant omnia mandata: ideoque rursuni mancipatos esse. Sumant autem argumentum a propriis testimoniis: Mundemus nos ipsos ab omni inquinamento carnis et spiritus *. Servus ergo peccati, qui potest seipsum purgare ab τοῦ πνεύματος τῆς ζωῆς ἠλευθέρωσέ με ἀπὸ τοῦ νόμου τῆς ἁμαρτίας, καὶ τοῦ θανάτου. Διὰ νὰ τὴν ἀμέλειαν τῶν ἐντολῶν τοῦ καθαρίσαντος ἡμᾶς, ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας ενεργούμεθα. “Η οὖν δεῖξόν μοι τους βεβαπτισμένους ἀδυνάτως ἔχειν τὰς ἐντολὰς τῆς ἐλε θερίας ἐργάζεσθαι, καὶ διὰ τοῦτο μὴ εἶναι τέλειον τὸ βάπτισμα· ἢ ἡμῶν δεικνυόντων εἰληφέναι αὐτοὺς τὴν τοιαύτην δύναμιν, ὁμολογείτωσαν, ἐλευθεροῦσθαι μὲν χάριτι Χριστοῦ, ἑαυτοὺς δὲ παραδιδωκέναι τῇ τῶν κακῶν δουλείᾳ, διὰ τὸ μὴ τελεῖν πάσας τὰς ἐντολές, καὶ διὰ τοῦτο πάλιν υποχειρίους γεγονέναι. Λαβέτω· σαν δὲ ἐκ τῶν ἰδίων μαρτυριῶν τὸν ἔλεγχον· Καθα of Ephes. 11, 6. 18 Gal. 11, 21. 11 Petr. 11, 21. * ** Jac. 11, 13. οι || P.gr. 1, » 1 Cor. vul, 1. 5. ** ibid. 9. 5 Rock

bertatem ac potestatem non habeat, sed teneatur sub dominio peccati? Sin adversus affectiones polles facultate, scito, te non vi et auctoritate regi, sed a fonte voluntatis. Quæcunque igitur Scriptura divina de purgatione disserit, tanquam libertatem habentibus loquitur, tanquam liberis suadet, non esse permanendum in hujusmodi cogitationibus, sed colendam esse libertatem, cum habeamus facultatem inclinandi quo libuerit, sive ad bonuni, sive ad malum. ρίσωμεν ἑαυτοὺς, ἀδελφοί, ἀπὸ παντός μολυσμού onui inquinamento carnis et spiritus, si talem liσαρκὸς καὶ πνεύματος. Ο οὖν δοῦλος τῆς ἁμαρ τίας, πῶς δύναται ἑαυτὸν καθαρίσαι ἀπὸ παντὸς μου λυσμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος, μὴ ἔχων τὴν τοιαύτην ἐλευθερίαν καὶ δύναμιν, ἀλλ' ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας κρα τούμενος; Εἰ δὲ ἔχεις τὸ κράτος κατὰ τῶν παθῶν, γίνωσκε ὅτι οὐ κατέχῃ ἐξουσίᾳ, ἀλλ᾽ αἰτίᾳ θελήμα τος. Οσα οὖν ἡ θεία Γραφὴ περὶ καθαρισμοῦ διαλέγεται, ὡς ἐλευθέροις διαλέγεται, ὡς ἐλευθέροις πα ραινεῖ, τοῦ μὴ μένειν ἐν τοῖς τοιούτοις λογισμοῖς, ἀλλὰ ἀγαπῶν τὴν ἐλευθερίαν, ἐξουσίαν ἔχοντας ρέπειν, ἐφ' δ' ἂν θέλωμεν, ἤτοι ἀγαθὸν, ἤτοι κακόν. Ερώτησις. Εἰ ἠλευθερώθημεν ἐν τῷ βαπτίσματι, διὰ τί οὐκ Interrogatio. Si liberati sumus in baptismo, quamobrem non οίδαμεν τὸν ἀέρα τῆς ἐλευθερίας, καθὰ βλέπουσιν οἱ β perspicimus libertatis aerem, uti vident qui deἀγωνιζόμενο:; Απόκρισις. Ἐπισκοτοῦσιν ἡμῖν αἱ κατὰ θέλησιν ἡδοναί, καὶ ἀμέλειαι τῶν ἐντολῶν, ὃς ἐκεῖνοι διωρθώσαντο. Προειρήκαμεν γάρ, ὅτι ἐλευθεροῦται μὲν ὁ ἄνθρωπος κατὰ τὴν δωρεὸν τοῦ Χριστοῦ. Κατὰ δὲ τὸ ἴδιον 0λημα, ὅπου ἀγαπᾷ, ἐκεῖ ἐμμένει, κἂν βεβάπτισται, διὰ τὸ αὐτεξούσιον. Οταν οὖν λέγῃ· Βιασταὶ ἁρπάζουσι τὴν μασιλείαν τῶν οὐρανῶν, τότε ἐπὶ τοῦ ἰδίου θελήματος λέγει, ἵνα βιάσηται ἕκαστος ἡμῶν κατὰ τὸ βάπτισμα μή τρέπεσθαι ἐπὶ τὸ κακὸν, ἀλλ᾽ ἐμμένειν εἰς τὸ ἀγαθόν. Εἰ γὰρ βία ἔπασχεν ὑπὸ τῶν ἐξουσιῶν ὁ ἄνθρωπος, πάντως ηδύνατο ἐλευθερώσαι ἡμᾶς ὁ Θεὸς, καὶ ἀτρέπτους βίᾳ ποιῆσαι. Νῦν δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλ' αὐτὸς μὲν διὰ τοῦ βαπτίσματος τῆς κατὰ βίαν δουλείας ἐξήγαγε, καταργήσας τὴν ἁμαρτίαν διὰ τοῦ σταυροῦ, καὶ ἐντολὰς ἐλευθερίας ἔθετο. Ἐμμένειν δὲ, ἢ μὴ ἐμμένειν ταῖς ἐντολαῖ; τῷ αὐτεξου σίῳ ἡμῶν θελήματι παρεχώρησεν. Α' οὖν ἐντολα καθὸ ἂν ἐπιμελοῦνται, κατ' αὐτὸ τὴν πρὸς τὸν ἔλευ θερώσαντα ἀγάπην σημαίνουσι· καθὰ ἂν δὲ ἀμελοῦνται ἢ ἐκλείπουσι, τὴν πρὸς τὰς ἡδονὰς ἡδυπάθειαν δεικνύουσιν· οἱ δὲ, τοῖς ἰδίοις λογισμοῖς περιπίπτουσι λέγοντες, ὅτι θέλομεν ποιῆσαι τὰς ἐντολὰς, καὶ οὐ δυνάμεθα, ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας κατ' ἐξουσίαν κρατούμενοι· διὸ χρὴ πρότερον ἀγωνίσασθαι καὶ ἐξαλείψαι τὴν ἁμαρτίαν, ἵνα δυνηθῶμεν ἐπιτελέσαι τὰς τῆς ἐλευθερίας ἐντολάς, μὴ νοοῦντες & λέγουσι, μήτε περὶ τίνων διαβεβαιοῦνται. Εἰ γὰρ ὅλως οὐκ ἔχει; τὴν ἐλευθερίαν, καὶ οὐ δύνασαι ἐπιτελέσαι τὰς ἐντολὰς, διὰ ποίων αγώνων λέγεις ἐξαλείψας τὴν ἁμαρτίαν; Οἱ ἀγῶνες τῶν πιστῶν ἐντολαί εἰσιν. Σὺ οὖν λέγεις· Οὐ δύναμαι ποιῆσαι τὰς ἐντολὰς, ἐὰν μὴ πρῶτον δι' ἀγώνων καθαρισθῶ. Δεῖξόν μοι ἐκτὸς ἐντολῶν οὓς λέγεις ἀγῶνας, καὶ πείθομαί σου τῷ φρονήματι. Καν γὰρ προσευχὴν εἶποις, ἐντολὴ ἐστι· κἂν νηστείαν, κἂν ἀγρυπνίαν, εντολή ἐστι· κἂν μετάδο σιν, καν ψυχῆς ἄρνησιν, ἐντολή ἐστι· κἂν λογι σμῶν καθαίρεσιν, ἐντολή ἐστι· κἂν θάνατον, καὶ σταυρὸν, καὶ ὁτιοῦν ἔργον ἀρετῆς εἴποις, ἐντολαί εἰτι πάντα. Διὸ τοῖς λαβοῦσι τὴν δύναμιν τῶν ἐντο λῶν, ὡς πιστοῖς παραγγέλλει, τοῦ ἐπαγωνίσασθαι As Matth. 3, 12. ** Tim. 1, 7. ' certant? Responsio. Obruunt nos tenebris spontaneæ voluptates neglectionesque mandatorum, in quibus illi feliciter promovent. Nam ante diximus, hominem liberari beneficio Christi. At ex propria voluntate, in quo ligit amorem (tametsi baptizatus est) ob lileraın arbitrii voluntatem, in eo immoratur. Cum ergo dicit: Violenti rupiunt regnum cœlorum *, tum de propria voluntate loquitur: ut quisque nostrum juxta regulam baptismi elaboret, nec convertatur ad malum, sed perseveret in eo quod ducit ad bonum. Etenim si vim homo patiebatur a potestatibus (maliguis) plane Deus poterat nos liberare, et vi nos immortales efficere. Nunc autem non ita res est; sed per baptismum a violenta servitute mos eripuit, evacuato per crucem peccato. statuitque præcepta libertatis: in quibus ut permaneamus, necne, liberæ nostre concessit voluntati. Quare mandata quatenus excoluntur, hactenus declarant dilectionem erga illum qui liberavit; quatenus autem negliguntur ac deliciunt, jucundam erga voΙuptates ostendunt affectionem. Alii propriis raLiocinationibus labuntur, dum inquiunt: Volumus scilicet exsequi mandala, at non possumus, quia sub imperio peccati detinemur: idcirco decertandum est prius, et delendum peccatum, ut peragere queamus mandata libertatis, non intelligentes quæ dicunt, neque de quibus affirmant ". Nam si cares prorsus libertate, nec potes implere mandata, quibus certaminibus ais te deleturum peccatum? Certamina fidelium, sunt mandata. Dicis ergo: Non possum perficere mandata, nisi prius per certamina mundatus fuero. Ostende mihi, quæ dicis certamina prater mandata, et credam opinioni tuæ. Nam si dicas precationem, est mandatum: si jejunium, si vigiliis, est mandatum; si largitionem, si abnega tionem animæ, mandatum est; si cogitationum eversionem, est mandatum; sin morten, crucem, aut atind quodvis opus virtutis dixeris, omnia sunt mandata. Quare iis qui facultatem implendorum mandatorum acceperunt, denuntiat tanquam fide-

διὰ τὸ μὴ στραφῆναι εἰς τὰ ὀπίσω· οὐχ ὡς διὰ τοῦ των ἐξαλείψαι τὴν ἁμαρτίαν, ἀλλ᾿ ὥστε μηκέτι αυτοὺς ἐπιστραφῆναι εἰς τὰ ὀπίσω. Καὶ αὐταὶ οὖν οἱ ἐντολαὶ οὐχὶ τὴν ἁμαρτίαν ἐκκόπτουσι (τοῦτο γάμ διὰ μόνου τοῦ σταυροῦ γεγένηται), ἀλλὰ τοὺς ὅρους τῆς δοθείσης ἡμῖν ἐλευθερίας φυλάττουσιν. Ἐπεὶ εἰπέ μοι σύ, εἰ δι' ἔργων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ ᾿Αβά Εκκόπτεις, πῶς ῾Ο Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, κατὰ τὰς Γραφάς; Αλλά πως ταῦτα μὲν ἀντιλέγειν οὐκ ἔχουσιν, ἀνακόλουθα δὲ με νον ἐπερωτῶσι, πρὸς τὰς ἑαυτῶν ὑπονοίας τὸ πάν νεύοντες, τῇ δὲ ἀληθείᾳ τῆς Γραφῆς μὴ πειθαρχούν τες. Εἰ γάρ φασιν, Ἐν τῷ βαπτίσματι ἀναιρείται ἁμαρτία, διὰ τί πάλιν ἐνεργεῖ ἐν τῇ καρδίᾳ; Ἡμεῖς δὲ πολλάκις εἰρήκαμεν τὴν αἰτίαν, ὅτι οὐ καταλε: φθεῖσα ἐνεργεῖ μετὰ τὸ βάπτισμα (δίδωσι γὰρ π λείαν τὴν λύσιν)· δῆσαι δὲ πάλιν ἑαυτοὺς διὰ τῆς προσπαθείας, ἃ λελυμένα ἐστὶ διὰ τῆς ἐργασίας τῶν ἐντολῶν, τῆς τοῦ αὐτεξουσίου ἐστὶ προαιρέσεως. γὰρ περί τινα ἡδονὴν ἢ θυμὸν ἐγχρονίζων λογισμό. οὐχ ἁμαρτίας ἐγκαταλειφθείσης, ἀλλ᾽ αὐτεξουσίας προσπαθείας ἐστὶ τεκμήριον. Διότι ἔχομεν ἐξουσίαν λογισμούς καθαιρεῖν, καὶ τῶν ὑψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὴν Γραφήν. Δε γισμὸν οὖν πονηρὸν τοῖς καθαιροῦσιν αὐτὸν ἐν αὐτο φιλοθεΐας, οὐχ ἁμαρτίας ἐστὶ σημεῖον. Οὐ γὰρ ἡ προσβολὴ τοῦ λογισμοῦ ἐστὶ σημεῖον ἁμαρτίας, ἐ ἡ τοῦ νοὸς πρὸς αὐτὸν φιλικὴ ὁμιλία. Εἰ δὲ οὗ τιλοῦμεν, τίνος χάριν αὐτῷ συγχρονίζομεν; Αδύνατον γὰρ τὸν ἀπὸ καρδίας μισούμενον, τῇ καρδίᾳ παρα τατικῶς προσομιλεῖν, ἐκτὸς ἡμετέρας κακοπραγίας. Εἰ οὖν καὶ μισούμενος λογισμός κρατεῖ κατ' ἐξουσίαν τὸν νοῦν (συμβαίνει γὰρ, καὶ οὐκ ἀντιλέγω), με τοῦτο οὐκ ἔστιν ἐγκατάλειμμα τῆς τοῦ Ἀδὰμ ἀμερ τίας, ἀλλὰ τῆς μετὰ τὸ βάπτισμα ἀθεΐας. Όταν μετὰ τὸ ἅγιον Βάπτισμα, δυνάμενοι ποιεῖν ὅλες τις ἐντολὰς, οὐ ποιῶμεν αὐτὰς, τότε καὶ μὴ θέλοντας, ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας κρατούμεθα, ἕως ἂν διὰ μετανοία τὸν Θεὸν παρακαλέσωμεν, πρὸς πάσας τὰς ἐντεία κατορθούμενοι, καὶ ἐξαλείψῃ ἡμῶν τὴν ἀθείας ἀμε τίαν. Δύο γάρ εἰσιν αἰτίαι τῆς τοῦ κακοῦ ἐνεργεία καὶ αἱ δύο ἐξ ἡμῶν εἰσι· μία μὲν ἐνεργοῦσε καί ἀναλογίαν τῆς τῶν ἐντολῶν ἐλλείψεως· ἑτέρα ἀπαραιτήτως κρατοῦσα διὰ τὴν μετὰ τὸ βάπτις: κακοπραγίαν· ἣν ὁ Θεὸς μόνος ἀναιρεί, δια ἐλες με σύνης, καὶ προσευχῆς, καὶ τῆς τῶν ἐπερχομέν ὑπομονῆς παρακαλούμενος· ἅπερ καὶ αὐτὰ παρέχε ἡμῖν λεληθότως ἡ διὰ τοῦ βαπτίσματος ἡμῖν δεδομε τελεία χάρις. libus, certandum esse ne convertantur ad ea quæ & retro sunt; non quo per hæc deleant peccatum, sed we ipsos ultra convertant ad posteriora. Quocirca mandata ipsa non tollunt peccatum (hoc enim per solam crucem factum est), sed donatæ nobis libertatis limites custodiunt. Etenim dicito anibi tu: Si per opera tollis Ade peccatum, ιιοmodo, Christus mortuus est pro peccatis nostris, secundum Scripturas"? Verum his contradicere nequeunt; rogant duntaxat inconsequentia, suis ipsorum opinionibus semper annuentes, at non obtemperantes veritati Scriptura. Si enim, inquiunt, in baptismate tollitur peccatum, quamobrem denuo vim suam exercet in corde? Nos autem rationein sæpe diximus, nempe, non esse reliquias peccati que agilent post susceptum baptisma (illud enim plenam dat peccati solutionem), sed quod rursum per affectionem se ipsos alligant iis quæ per exsecutionem inandatorum soluta sunt, a libera proficiscitur arbitrii libertate: siquidem cogitatio quæ circa voluptatein aut iram aliquandiu immoratur, non reliqui peccati, sed liberæ affectionis est argumentum. Quapropter habemus facultatem destruendi cogitationes, et omnem altitudinem extollentem se adversus cognitionem Dei, juxta Scripturam s. llis igitur qui evertunt in se ipsis cogitationem pravan, amoris divini est indicium, non peccati quia violentus impetus cogitationis non arguit peccatum, sed mentis cum ea familiaris conversatio. Quod si non diligimus, qua de causa cum ea commoramur? Non enim fieri potest, ut citra pravam operationem nostram in mente cum eo prolixe confabulemur, quem ex intimo corde oderimus. Hanc ob rem si etiam odiosa cogitatio facultate sua mentem occupat (potest enim ita contingere, nec contradico), hoc tamen imputandum non est reliquiis peccati Adæ, sed prævaricationi post baptismum admissæ. Quandiu enim, post sanctum baptisma susceptum, non facimus mandala quorum omnium implendorum facultatem adepti sumus, tandiu vel inviti occupamur a peccato, donec per poenitentiain, universorum mandatorum studiosi, Deum imploraverimus, qui nostrum praevaricationis peccatumi deleat. Duæ sunt enim causæ actionis perversæ, et hæ duæ oriuntur a nobis: una quidem vim suam exercet juxta proportionem deficientium mandatorum; altera severissime dominatur, ob male agendi studium post susceptum baptisma; quod solus Deus toilit exoratus elee:nosyna, precibus et rerum accidentium tolerantia: fecta gratia, per baptismum nobis donata. Interrogatio. Nunquid igitur Paulus post acceptum baptisma peccavit, quia sponte agitabatur? Ait enim: Video aliam legem repugnantem legi mentis meæ”, Responsio. Hunc in modum reliquas quoque Scripturas non s 1 Cor. xv, 3. 38 [] Cor. x, 5. *Rom. vit, 13. quæ quidem ipsa nobis etiam secreta præbet par Ερώτησις. Οὐκοῦν ὁ Παῦλος μετὰ τὸ βάπτισμα ήμαρτεν, ότι ἑκουσίως ενηργεῖτο; Λέγει γάρ, ὅτι Βλέπω έτερ' νόμον ἀντιστρατευόμενον τῷ νόμῳ τοῦ ναός μ Απόκρισις. Οὕτω καὶ τάς λοιπάς Γραφάς ο κακος κανει

διαστρέφουσι, καὶ πλανῶνται. Ανάλαβε γὰρ ἄνωθεν recte intelligentes invertunt, et errant. Repete raτὸ κεφάλαιον τοῦτο, καὶ εὑρήσεις ὅτι ὁ ἅγιος Παύ λος οὐ λέγει περὶ ἑαυτοῦ μετὰ τὸ βάπτισμα, ἀλλὰ τὸ τῶν ἀπίστων Ἰουδαίων πρόσωπον λαμβάνει, πείθων αὐτοῦ;, ὅτι χωρίς χάριτος Χριστοῦ διὰ τοῦ βα πτίσματος δεδομένης, ἀδύνατον περιγενέσθαι τῆς ἁμαρτίας· εἰπὼν, ὅτι Ταλαίπωρος ἐγὼ ἄνθρωπος, είς με ρύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου; ἐπάγει λέγων· Εὐχαριστῶ τῷ Θεῷ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, ὅτι ὁ νόμος τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς ἠλευθέρωσέ με ἀπὸ τοῦ νόμου τῆς ἁμαρτίας καὶ τοῦ θανάτου. Διὰ τοῦτό φησιν· Ο νόμος πνευματικός ἐστιν, ἐγὼ δὲ σαρ κικός είμι, πεπραμένος ὑπὸ τὴν ἁμαρτίαν· ὅθεν καὶ ὅλα τὰ τοῦ νόμου, καὶ τὰ τοῦ ναοῦ, καὶ τῶν θυσιῶν ἐν ἡμῖν πληρούται, τοῖς τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος μυστικῶς ειληφέσι. Ναὸν γὰρ τοῦ Πνεύματος ἡμᾶς εἴρηκεν εἶναι, καὶ ἀνενέγκαι πνευματικὰς θυσίας παρακελεύεται, Ἰου δαίους λέγων ἐν τῷ κρυπτῷ, καὶ οὐκ ἐν τῷ φανερῷ· καὶ περιτομὴν καρδίας, ἐν πνεύματι, οὐ γράμματι, καὶ αὐτὸν δὲ τὸν νόμον πνευματικὸν ὁ ἐπουράνιος νομοθέτης Χριστὸς διὰ τοῦ Πνεύματος τοῖς πιστοῖς ἐπέγραψεν, οὐκ ἐν πλαξὶ λιθίναις, ἀλλ' ἐν πλαξι καρδίας σαρκίναις. Ὥσπερ οὖν ταῦτα ἐν τῷ κρυπτῷ εἴρηκεν εἶναι, οὕτω μοι νόει καὶ ἕκαστα τῶν τυπικῶς εἰρημένων. Ἐπεὶ δὲ οὕτω βεβαίως ἐπιστεύσαμεν Χριστῷ, οὐδὲ πασῶν τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ ὀφειλέτας ἑαυτοὺς ἐλογισάμεθα, οὐδὲ ἡρνησάμεθα αὐτοὺς κατὰ τὸν λόγον αὐτοῦ. Τούτου χάριν τὰ προειρημένα - στήρια, ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος είληφότες, ἀγνοοῦμεν. Οταν δὲ ἐπὶ τῇ ὀλιγοπιστίᾳ αὐτῶν καταγ· ῶμεν, και εἰλικρινῶς αὐτῷ διὰ πασῶν τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ πιο στεύσωμεν, τότε τῶν προειρημένων πραγμάτων πείραν λαβόντες ἐν αὐτοῖς, ὁμολογήσομεν ἀληθῶς τέτ λειον εἶναι τὸ ἅγιον βάπτισμα, καὶ τὴν χάριν τοῦ Χριστοῦ ἀφανῶς ἐγκεκρυμμένην, ἐκδεχομένην δὲ λοιπὸν τὴν ἡμετέραν ὑπακοὴν, καὶ ἐργασίαν τῶν ἐντυλῶν, ὧν τὴν δύναμιν δι' αὐτῆς προειλήφαμεν. Διὰ τοῦτο, ὅτοι οὔπω τὰς ἐντολὰς εἰργασάμεθα τῆς ἐλευ θερίας, οὔπω τὴν ἐλευθέραν Ἱερουσαλήμ κατειλή φαμεν (Ἡ γὰρ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶ μήτηρ ἡμῶν, ἀναγεννῶσα ἡμᾶς διὰ τοῦ λουτροῦ τῆς παλιγγενεσίας), ἀλλ᾽ ἔτι ἐν τῇ ὁδῷ ἐσμεν τοῦ Κάϊν, καὶ πλανώμεθα, ἀνοδίας οδεύοντες. Το γὰρ φιλονεικεῖν ἀγνοοῦντα, ἀντιλέγειν τῇ ἀληθείᾳ, τῆς ὁδοῦ εἰσι παραλλαγαὶ, καὶ οὐκ ὀρθοτομίαι. Διὰ τοῦτο καὶ πρὸς τὴν τελείαν ἄνοδον ὁρῶν ἡμᾶς βραδίνοντας ὁ μακάριος Παῦλος, Οὕτως, φησί, τρέχει τε, ίνα καταλάβητε. Εἰ δὲ τὴν πόλιν οὔπω κατειλή φαμεν, τότε τὸν ναὸν θεασώμεθα, καὶ εἰσελθόντες Ενδε τύχωμεν τῆς τοῦ θυσιαστηρίου προσαγωγής; Καὶ τί λέγω περὶ πίστεως, καὶ τοῦ ναοῦ, καὶ τοῦ θυσιαστηρίου, ὅπου γε οὐδὲ τὰ θηρία τοῦ καλάμου παρ εληλύθαμεν; οἷς ἐπιτιμῆσαι τὸν Θεὸν ἐπηύχετο ὁ Προφήτης, ἵνα μὴ θηριάλωτα γένητα: τὰ πρωτότοκα • Rom. vul. 21. * Ro:. 11. 29. οι ibid. 25. | Cor. 111, 3. ** Rom. viit, 2. 6 Gal. 1, 20. pitulum istud e superioribus, et reperies sanctum Paulum non loqui de se ipso post acceptum baptisma, sed infidelium Judæorum assumpta persona suadere illis, non posse fieri, ut sine gratia Christi quæ per baptismum confertur, superetur peccatum; dum inquit: Infelix ego homo, quis me libe rabit de corpore mortis hujus 60? Post hæc subdit: Gratias ago Deo per Jesum Christum Dominum notrum", quod lex spiritus vitæ liberavit me a lege peccati et mortis". Propterea dicit: Lex spiritalis est, ego autem carnalis sum, venumdatus sub peccato 's. Unde etiam cuncta quæ pertinent ad legem, templum et sacrificia, implentur in nobis, qui gra - tiam sancti Spiritus mystice per baptismum accepimus. Namque dixit, nos esse templum sancti Spi ritus "; hortaturque, ut offeramus spirituales hostias, appellans nos Judæos in occulto, non in manifesto "*: et circumcisionem cordis in spiritu, non littera. Ipsam quoque legem spiritalem cœlestis legislator Christus per Spiritum sanctum inscripsit fidelibus; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus ". Qua igitur ratione ista dixit in occulto esse, eadem ratione intelligito mihi singula eorum quae typice dicta sunt. Sed quia ■ondum Christo firmiter credidimus, nec omnibus ejus mandatis nos obnoxios existimavimus, neque juxta verbum ejus abnegavimus nos ipsos: hac de causa prædicta mysteria accepisse nos a baptismo ignoramus. Quod si ita cadat, ut modicam ob fidem ea negligamus, sincere tamen credamus ipsi in cunctis ejus mandatis; tunc rerum ante dictarum in nobis facto periculo, vere confitebimur, perfectum esse sanctum baptisma, et in eo occulte latere gratiam Christi, quæ alioqui nostram obedientiam excipiat; et mandatorum observationem, quorumi implendorum facultatem ante per ipsam gratiam nacti sumus. Propterea quicunque præcepta libertatis nondum servavimus, necdum ad liberam Jerusalem pervenimus. Quæ enim sursum est Jerusalem, libera est, quæ est mater nostra ", regenerans nos per lavacrum regenerationis. Cæterum adhuc stamus in via Cain, et erramus, ambulantes per invia loca. Dumn enim quispiam ignarus contendit aut contradicit veritati, viam immutat, et non dirigit. Quamobrem beatus Paulus, cum tarde progredi nos videret ad perfectionen, Sic, ait, currule, ut comprehendatis ". Verum qui civitatem nondum nacti sumus, quando templum ipsum spectabimus, et introgressi, accessum ad altare consequemur? Sed quid de fide, templo atque altari commemoto, cum ne feras quidem arundinis præterierimus "*, pro quibus increpandis Propheta deprecabatur Deum, ne primitiæ victimarum quas Judæus in occulto jussus erat offerre, fierent ex animalibus a fera captis: si tua quidem opinione, Judæus est in 4. Rom. vol. 14. 61 Cor. 13, 24. 61 Cor. vi, 49. το Psal. Lxvus, 31. Petr. 11, 5.

S. MARCH EREMITÆ occulto, secundum Paulum: templum autem a filio τῶν θυμάτων, ἃ ἐν τῷ κρυπτῷ Ἰουδαῖος ἀναφέρειν David nondum erat adificatum, neque propitiatorium ab eo constructum? Nam hoc diserte inclam mat, qui certaminibus tolli peccatum Adæ dicit, et non per gratiam Dei, quam per baptismum in nobis Jabemus absconditam: quæ tum subjicietur oculis, quando mandatorum viam recte peregerimus, offerentes in sacrificium summo pontifici Christo naturæ nostræ cogitationes, velut animalia sana et a feris non morsa. Plerique siquidem sub potestatem bestiarum rediguntur, quicunque deflectunt a mandatis, a patientia scilicet in rebus adversis: qui dum resiliunt a vía recta, incedunt per invia loca, aliorum scelera magis quam sua ipsorum arguentes. Ex illis itaque pauci quidem per viam rectam ambulant; iique conservantur precibus, summa spe devinciuntur, pulsantur tentationibus: et hoc pacto pervenientes ad civitaten et templum, sacrificium offerunt. Civitas autem est, pulchra le gitimaque in Christo discretio; quæ quidem ubi pie rem administrat, tranquille et recte se habet: quando vero peccat, traditur hostibus ad interitum sui. Templum autem est, animæ corporisque delubrum a Deo creatum. Altare situm in hoc templo sedes est spei, in qua rerum omnium accidentium primo nata cogitatio offertur a mente, et velut animal primogenitum in:molatur, in propitiationem offerentis, modo immaculatum ei offerat. Templum etiam istud habet interiorem partem velaminis: ubi præcursor pro nobis introiit Jesus' (qui habitat in nobis, nisi forte reproli estis "), qui quidem est intimus, reconditus et sincerus locus cordis; qui nisi beneficio divino rationalisque et intellectualis spei aperiatur, eum qui inhabitat certo nosse non possumus, neque scire an sacrificia nostra rationalia suscepta sint, necne: nam quemadmodum initio, tempore populi Israelitici, ignis consumebat reliquias: non aliter hic evenit. Fideli enim corde per spem ante dictam reserato, cœlestis pontifex apprehendit primogenitas animi cogitationes, illasque igne divino absumit; de quo inquit: Ignem veni mittere in terram: et quid volo, nisi ut accendatur 139 Primogenitus porro cogitationes vocal eas, non quæ secunda cordis apprehensione nascuntur, sed quæ ad primam objectionem et redditionem statim offeruntur Christo. Quæ enim animo multum agitatæ offeruntur ei, clauda, cæca, monstrosa animalia Scriptura nominavit: ideoque loco decimarum non esse apud caelestem pontifi - cem Christum Dominum. Quare jam demonstratum est Scripturæ testimoniis, etiam post acceptum baptisma, nº3 omnium pravarum esse cogitationum auctores. Sin etiam necesse est, consequentia naturali hoc planum facere, dicetur iterum: O homo, qui asseris, circa culpam te vexari peccato Adæ post acceptum baptisma, illudque certaminibus ampuπροστέτακται· εἰ κατὰ σὲ, ὁ μὲν Ἰουδαῖος ἐστιν ἐν τῷ κρυπτῷ, κατὰ τὸν λόγον Παύλον· ὁ δὲ ναός παρά τοῦ υἱοῦ Δαβὶδ οὔπω ᾠκοδόμηται, οὔτε τὸ ἱλαστήριον παρ' αὐτοῦ κατεσκεύασται· τοῦτο γὰρ ἄντικρυς βαζ ὁ λέγων ἐξ ἀγώνων ἀναιρεῖν τὴν τοῦ 'Αδὲμ ἁμαρ τίαν, καὶ οὐ διὰ τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος, ἥτις ἐν ἡμῖν μὲν ἔστι κρυπτώς διὰ τοῦ βαπτίσματος· τότε δὲ ὀφθήσεται, ὅταν τὴν ὁδὸν τῶν ἐντολῶν καλῶς διανύ σαντες, τοὺς τῆς φύσεως ἡμῶν λογισμοὺς τῷ ἀρχι ρεῖ Χριστῷ, ὡς θῦμά τι προσενέγκωμεν τὰ ὑγιῆ, οὐ τὰ θηριόληκτα· θηριάλωτοι γαρ γίνονται οἱ πλεῖστο τῶν ἐντολῶν ὅσοι ἐκτρέπονται· λέγω δὴ τῆς τῶν θλιο βερῶν ὑπομονῆς· καὶ ἀποσκιρτώντες τῆς εὐθείας, ἀνοδίας βαδίζουσιν, ἑτέρους μᾶλλον ἢ ἑαυτοὺς ἐπὶ ταῖς αἰτίαις μεμφόμενοι. Μόλις δὲ ὀλίγοι ἐξ αὐτῶν τινες δι' εὐθείας ὁδεύουσι, καὶ τοῦτο διὰ προσευχῆς φυλαττόμενοι, δι' ἐλπίδων δεσμούμενοι, διὰ πειρασμῶν τυπτόμενοι, καὶ οὕτω τὴν πόλιν καὶ τὸν ναὸν καταλαμβάνουσι, καὶ εἰς θυσίαν ἀναφέροντες. Πάλι; δέ ἐστιν ἡ φαιδρὰ καὶ ἔννομος ἐν Χριστῷ διάκρισης, ἥτις, ὅταν μὲν εὐσεβῶς διοικῇ τὰ πράγματα, είχε νεύει τε καὶ εὐθύνει· ὅταν δὲ διαμαρτάνῃ. τοῖς ἐχθρας παραδίδοται εἰς κατάλυσιν αὐτῆς. Ναὸς δὲ, τὸ τῆς ψυχῆς καὶ σώματος θεόκτιστον τέμενος· θυσιαστής ριον, τὸ ἐν τῷ ναῷ τούτῳ τῆς ἐλπίδας ίδρυσμα, ἐν ᾧ πάσης συμβάσεως πρωτογενής λογισμός, ὡσεὶ προ τότοκον ζῶον ὑπὸ τοῦ νοῦ ἀναφερόμενος θύεται εἰς ἱλασμὸν τοῦ ἀναφέροντος, είγε καὶ ἄμωμον αὐτῷ ἀνενέγκο:. 71 Bebr. vi, 20. ** II Cor. xin, 5. το Luc. x!!, 43. Ἔχει δὲ καὶ ὁ ναὸς οὗτος τὰ ἐσώτερον τοῦ καταπ τάσματος, ὅπου πρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθεν Ιη· σοῦς, καὶ οἰκεῖ ἐν ἡμῖν, εἰ μήτι ἄρα ἀδόκιμοί ἐστι· ὅπερ ἐστὶ τὸ ἑνδότατον καὶ ἀπόκρυφον καὶ εἰλικρι νὲς χώρημα τῆς καρδίας, ὁ εἰ μὴ διὰ Θεοῦ καὶ λογικής καὶ νοερᾶς ἐλπίδος ἀνοιγῇ, οὐκ ἔστι βεβαίως ἐπιγνώ ναι τὸν ἐνοικοῦντα, οὔτε εἰδέναι εἰ προσεδέχθησαν ἡμῶν αἱ λογικαὶ θυσίαι, ἢ οὐ· καθάπερ γὰρ ἐν πρώ τοις ἐπὶ τοῦ Ἰσραὴλ πῦρ ἀνήλισκε τὰ λείψανα, ούτω καὶ ὧδε συμβαίνει· ἀνοιγείσης γὰρ τῆς πιστῆς καρ δίας διὰ τῆς προειρημένης ἐλπίδος, ὁ ἐπουράνιος ἀρχιερεὺς δέχεται τοὺς πρωτοτόκους τοῦ νοῦ λογισμούς, καὶ ἀναλίσκει τῷ θείῳ πυρὶ, περὶ οὗ εἶπε· Πῦρ ἦλθεν βάλλειν εἰς τὸν κόσμον, καὶ τί ἤθελον εἰ ἤδη ανήφθη; Πρωτοτόκους δὲ λογισμοὺς εἴρηκε τοὺς ἐν δευτερονοία καρδίας μή γεγενημένους, ἀλλὰ ἐκ πρώτ της προσβολής καὶ ἀναδόσεως εὐθὺς Χριστῷ προσ φερομένους, τοὺς γὰρ ἐκ πολυνοίας αὐτῷ προσφέρ μένους, χωλὰ καὶ τυφλὰ καὶ τερατώδη ὠνόμασενή Γραφή, καὶ διὰ τοῦτο μὴ εἶναι δεκάτας τῷ ἐπουρα νίῳ ἀρχιερεῖ Δεσπότη Χριστῷ. Ὅτι μὲν οὖν καὶ μετὰ τὸ βάπτισμα, τάσης πονηρᾶς ἐννοίας ἡμεῖς ἐσμεν αἴτιοι, ἤδη διὰ τῶν γραφικῶν μαρτυρίων ἀποδέδει· κται. Εἰ δὲ χρὴ καὶ διὰ φυτικῆς ἀκολουθίας τοῦτο φανερὸν καταστῆσαι, πάλιν εἰρήσεται· Ο άνθρωπος, ὁ λέγων ἐκτὸς αἰτίας ἐνεργεῖσθαι ὑπὸ τῆς τοῦ Αδάμ ἁμαρτίας μετὰ τὸ βάπτισμα, καὶ διὰ τῶν ἀγώνων ταῦτα ἐκκόπτειν ἐπαγγελλόμενος, γνώθι

ἀκριβῶς ὅτι ἠναντίωσαι, καὶ περιπέπτωκας τοῖς tare polliceris, agnosce diligenter, te adversari, αὐτοῦ ῥήμασιν. Εἰ γὰρ λέγεις τους πονηρούς λογι - σμούς εἶναι τὴν τοῦ Ἀδὰμ ἁμαρτίαν, μάθε παρὰ τοῦ ἁγίου Παύλου, ὅτι διὰ τοῦ Βαπτίσματος Χριστὸν ἐνδυσάμενος, ἔχεις δύναμιν καὶ ὅπλα καθαιρεῖν αυτούς. Τὰ γὰρ όπλα, φησί, τῆς στρατιᾶς ἡμῶν, οὐ σαρκικά, ἀλλὰ δυνατὰ τῷ Θεῷ, πρὸς καθαίρε σιν ὀχυρωμάτων· λογισμοὺς καθαιροῦντες, καὶ πᾶν ύψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ. Εἰ δὲ ἔχων τὴν κατ' αὐτῶν δύναμιν, οὐ καθαι ρεῖς αὐτοὺς ἐκ προσβολής, δηλονότι φιληδονεῖς ἐξ ἀπιστίας, καὶ συνδυάζεις αὐτοῖς· καὶ σὺ εἶ τῆς τοιαύτης ενεργείας, οὐχὶ 'Αδάμ. Ερώτησις. Πῶς δύναται ἐξ ἀπιστίας φιληδονεῖν, ἢ συνδυάζειν τοῖς λογισμοῖς, ὁ ἑαυτὸν καθείρξας ἐν τῷ κελλίῳ, καὶ καθ' ἡμέραν νηστεύων, ἐγκρατευόμενος, καὶ πτω χεύων, καὶ ξενιτεύων, καὶ προσευχόμενος, καὶ πολύ λας τοιαύτας θλίψεις υποφέρων; Απόκρισις. Καλώς είρηκας ὅτι πολλὰς βλέψεις τοιαῦτα ποιῶν ὑποφέρει. Εἰ γὰρ ἀθλίπτες καὶ μετὰ χαρᾶς καὶ φιλοπονίας τὰς προειρημένας φανεράς ἀρετὰς ἐπιτελοῦ μεν, οὐκ ἂν κατὰ νοῦν ἦμεν φιλήδονοι. 'Αδύνατον γάρ, τὸν ἐπὶ τοῖς σωματικοῖς πόνοις ἀλγυνόμενον, μὴ κατὰ ἀναλογίαν προσομιλεῖν ταῖς προσβολαῖς, καὶ παραμυ θεῖσθαι τὴν ἐπὶ τοῖς πόνοις ἀηδίαν. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἐβούλετο ὁ τοιοῦτος, οὐδ' ἂν ἐπὶ τοῖς πόνοις ἐθλίβετο. Τοῦτο δὲ πάσχομεν, ἐπειδὴ οὐ πόθῳ τῶν μελλόντων ἀγαθῶν κακοπαθοῦμεν, ἀλλὰ φόβῳ τῶν ἐν ἡμῖν νῦν επερχομένων πειρασμῶν. Ὅθεν, τὴν μὲν κακὴν πρᾶ ξιν, ἑαυτῶν ἁμαρτίαν είναι νομίζομεν, τὸν δὲ πρὸ ταύτης λογισμόν, ἀλλοτρίαν λέγομεν εἶναι ἐνέργειαν. Αδύνατον δὲ, τὴν ἐνέργειαν ταύτην ἀποστραφῆναι, τοὺς μὴ ἰδίαν αὐτήν, ἀλλὰ ἀλλοτρίαν ἡγουμένους. Εστι μὲν οὖν καὶ είχα συνδυασμοῦ λογισμό; τις άηδῆς, καὶ μισούμενος καθάπερ ληστής, απροόπτως ἐπ.βαλών, βίᾳ κατέχει τὸν νοῦν πρὸς ἑαυτόν. Ομως μάθε ἀκριβῶς, ὅτι καὶ οὗτος ἐξ ἡμῶν ἔχει τὰς ἀφορμάς· εἰ γὰρ μετὰ τὸ βάπτισμά τινι πονηρῷ λογισμῷ ἑαυτοὺς ἕως πράξεως ἐπεδώκαμεν, καὶ διὰ τοῦτο όπο εύθυνοι καὶ παρά γνώμην γεγόναμεν ή τινα σπέρ ματα εκουσίως κρατοῦμεν κακίας, καὶ διὰ τοῦτο ὠχύρωται ὁ πονηρός· καὶ ὁ μὲν διὰ σπερμάτων κρατήσας ἡμᾶς, οὐκ ἀναχωρεῖ, ἕως ἂν αὐτὰ ῥίψωμεν· ὁ δὲ διὰ τῆς κακῆς πράξεως παραμένων, τότε φυγαδεύεται, ὅταν πόνους ἀξίους τῷ Θεῷ προσενέγκωμεν. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ταύτην ἐγὼ λέγω τοῦ Ἀδὰμ ἁμαρτίαν, ἀλλ' ἢ μᾶλλον τοῦ πράξαντος τὸ κακὸν καὶ τοῦ ἔχοντος τὰ σπέρματα. Εἰ δὲ λογισμοί (ὅτι καὶ τῶν δύο τούτων λογισμοί προηγήσαντο) καὶ λῃστής τίς ἐστι τούτων αἴτιος, καγώ σοι λέγω, ὅτι ὁ ἔχων ἐξουσίαν καθαρίσαι αὐτὸν ἐκ προσβολῆς, καὶ μὴ κα θαρίσας, ἀλλ᾽ ἕως πράξεως προσομιλήσας αὐτῷ. Εἰ δὲ ὅλως πρὸ τῆς πράξεως οὐκ ἐδύνατο αὐτὸν καταςλεῖν διὰ τὴν τοῦ νοὸς ἀσθένειαν, πῶς μετὰ τὴν πρᾶ 7 Gal. 11, 27. 18 || Cor. x, 4, 5. labique tuis ipsius verbis. Quandoquidem si improbas cogitationes ais esse peccatum Ada, discas a sancto Paulo, te, qui per baptisma Christum induisti”, habere vim et arma ad profligandas illas. Arma enim, inquit, militiæ nostræ non carnalia sunt, sed potentia Deo ad destructionem munitionum, consilia destruentes, et omnem altitudinem extollente.n se adversus cognitionem Dei". Quod si potestate fretus adversus illas, non statim eas ut impetunt, evertis; infidelitate ductus, voluptatem amplecteris scilicet, et cum illis conspiras; tu denique vexationis ejusmodi auctor es, non Adam. Interrogatio. Qua ratione potest ob infidelitatem studere voluptatibus, et cum cogitationibus conspirare, qui se ipsum reclusit in cellulam, quotidie jejunans, dans operam continentiæ, pauperis et peregrini more vitam agens, vigilaus, deprecaas, multasque ejus geBeris perferens afflictiones. Responsio. Recte dixisti, multas eum sufferre tribulationes, qui talia gerit. Nam si absque ullo afictionis sensu claras virtutes antedictas cum gaudio et laboris amore compleremus, nunquam voluptates ex animo sectaremur. Non potest enim feri ut qui in suscipiendis corporeis laboribus angitur, non ad eumdem modum sermocinetur cum insilientibus cogitationibus, ac soletur contractam ex laboribus mastitiam; quod quidem si is repudiaret, non egre ferret labores. Hoc autem ideo nobis accidit, quod non desiderio futurorum bonorum male patimur, sed metu nobis obvenientium in hac vita ten:ationum. Unde malam quidem actionem nostrum esse peccatum judicamus; præeuntem vero illi cogitatio nem, alienam vim esse dicimus, quam non possunt avertere, qui non propriam, sed externam arbitrantur. Est igitur cogitatio quædam molesta circa familiaritatem; quæ, dum est odiosa, more latronis irruentis ex improviso, vi corripit animum ad se ipsam. Disce nihilominus accurate, illum a nobis occasionem sumere: quoniam si post baptisma perversæ cuipiam cogitationi ad actum usque nos ipsos tradiderimus, ob idque etiam præter opinionem rei constituamur, aut semina quædam vitiorum ultro teneamus, unde fortior evadat diabolus: illa quidem quæ seminibus nos detinet, nou recedit, donec es prajiciamus: quæ vero per operationem mala: perdurat, tum fugatur, cum Deo dignos labores obtu - lerimus. Quare non hoc esse dico peccatum Adæ, sed ejus potius qui malum committit, aut semina recipit. Sin cogitationes (præcunt enim cogitationes his duobus) et latro quidam illorum est auctor: ego etiam tibi dicere audeo, illum, qui cum possit primo congressu purgare cogitationem, non tamen purgat, sed ea familiariter utitur, donec opere compleat, esse auctorem eorum. Sin aute quam per-

veniretur ad actum, propter imbecillitatem animi ξιν ἀπαγγέλλει ἐκρύπτειν αὐτόν; Νότσον ἔτι καὶ πρὸ της πράξεως εἰ ήθελες, ὁ Θεὸς ἐβοήθει σοι. Καὶ ἦταν ἴδῃς διὰ τῆς καρδίας σου γενομένην σοι τὴν βοήθειαν, σύνες ἀκριβῶς, ὅτι οὐκ ἔξωθεν μεταβατικῶς ἐλήλυ θεν ἡ χάρις· ἀλλ' ἡ δεδομένη σοι διὰ τοῦ βαπτίσμα τος κρυπτῶς νῦν, ἐνήργησε τοσοῦτον, ὅσον σὺ μισήσας τὸν λογισμὸν ἀπεστράφης. Καὶ διὰ τοῦτο λύσας ἡμᾶς πάσης βίας ὁ Χριστός, την προσβολὴν τῶν λογισμών ἀπεκώλυσε τῆς καρδίας, ἵνα οἱ μὲν μισούμενοι ἐκ καρδίας εὐθὺς ἐξαφανίζωνται, οἱ δὲ ἀγαπώμενοι ὅσον ἀγαπῶνται, τοσοῦτον καὶ παραμένωσιν· ὅπως δειχθῇ καὶ ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ, καὶ τὸ θέλημα τοῦ ἀνθρώπου τί ἀγαπᾷ· τοὺς πόνους διὰ τὴν χάριν, ἢ τοὺς λογι σμοὺς διὰ τὴν ἡδονήν. Καὶ μὴ ξενισθῶμεν, ὅτι οὐ μόνον ὑπὸ τῶν ἀγαπωμένων βιαίως ἐνεργούμεθα· καθότι ως τ: πονηρὸν αὐτῶν συγγένεια, οὕτω ταῖς ἡμῶν ἐπιθυμίαις αἱ προσβολαί συνεργοῦσιν ἀλλήλαις. καὶ ἑκάστη τὸν ἑαυτῆς ἐργάτην συγχρονίσαντα, λοι πὸν τῇ πλησίον παραδίδωσιν, ὡς ὑπὸ τῆς δευτέρας καὶ παρὰ γνώμην ἴσως ἀπάγεσθαι, τῇ περὶ τὴν πρώ την συνηθεία βιαίως ἑλκόμενον. Τίς γὰρ κενοδοξίας ἐμπλησθεὶς ὑπερηφανίαν διαφυγεῖν δυνήσεται; ἢ τρι φῆς ἀπολαύσας λογισμῷ πορνείας οὐ κρατηθήσεται; τίς πλεονεξία ἑαυτὸν ἐπιδοὺς, ὑπὸ ἀσπλαγχνίας ε σφίγγεται; πῶς δὲ οἱ τούτων πάντων παρὰ γνώμην ἀποστερούμενοι οὐ θυμωθήσονται καὶ δεινῶς ἐλασθή - σονται; Διὸ χρὴ νοῆσαι, ὅτι καθ' ἡμετέραν αἰτίαν ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας ενεργούμεθα, κατὰ δὲ τὸ πνεῦμα τῆς κατὰ βίαν δουλείας ἐλευθερούμεθα. Ο γὰρ νόμος, φησί, τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς, ἠλευθέρωσε για ἀπὸ τοῦ νόμου τῆς ἁμαρτίας καὶ τοῦ θανάτου. Καὶ ἐφ' ἡμῖν λοιπόν ἐστι, τοῖς ἀκούσασι καὶ μαθούσι τὰ ἐντάλματα τοῦ Πνεύματος, ή, Κατὰ σάρκα περιπατῆσαι, ἢ κατὰ πνεῦμα. Αδύνατον δὲ, κατὰ πνεῦμα περιπατῆσαι τοὺς ἔπαινον ἀνθρώπων ἢ ἄνεσιν σώματος ήγαπηκότας· καὶ ἀμήχανον κατὰ σάρκα βιῶται τοὺς τὰ μέλλοντα τῶν παρόντων ἐνδιαθέτως προκρίνοντας. Διὸ χρὴ πολλὰ πλανηθέντας ἡμᾶς λοιπὸν μια σῆσαι ἔπαινον ἀνθρώπων καὶ ἄνεσιν σώματος, δι' ὧν οἱ πονηροί λογισμοί καὶ μὴ θελόντων ἡμῶν ἀναφύον ται· καὶ ἐκ διαθέσεως εἰπεῖν τῷ Κυρίῳ τὴ τοῦ προ φήτου ῥητόν· Οὐχὶ τοὺς μισοῦντάς σε, Κύριε, ἐμβα σησα, καὶ ἐπὶ τοὺς ἐχθρούς σου ἐξετηκόμην; Τέλειον μῖσος ἐμίσουν αὐτοὺς, εἰς ἐχθροὺς ἐγέ non poterat eam prorsus evertere, ubi jamn opere complevit: quo pacto promittit se illam amputatutrum? Intelligito etiam, ante quam prodires ad agendum, Deum opem tibi laturun fuisse, si voluisses. Cum itaque senseris in corde tuo auxilium tibi suppetere, intellige diligenter non extrinsecus transitivo motu gratiamn advenisse; sed per baptismum tibi donatam occulte, nunc operari pro modo quo cogitationem odio prosecutus averteris. Hac de causa Christus, cum omni violentia nos eximeret, cogitationum insultationem non cohibuit ab animo: ut quæ ex animo odio haberentur, quam primum delerentur: qua vero gratae essent, quandiu dilige rentur, tandiu pernanerent: quo perspicua fieret gratia Dei et voluntas hominis, quidnam amaret: an labores, propter gratiam; an cogitationes, ob voluptatem. Neque peregrinum nobis videatur, quod non ab his duntaxat quas diligimus, violenter traclamur, quia quemadmodum perversa est illarum cognatio; ita cogitationum insultationes mutuo cooperantur cum concupiscentiis nostris, et unaquæque apud eum qui eam operatur, commorata, postea tradit proximæ, ut etiam præter sententiam forsan abducatur a secunda, vi tractus ex consuetudine quam iniit cum prima. Quis enim plenus vana gloria, poterit effugere superbiam? aut fruens deliciis, cogitatione stupri non detinebitur? aut quis avaritie deditus, affectu experti misericordiæ non perstringetur? Verum qui fet, ut ab his omnibus præter opinionem superati, non indignentur et graviter exagitentur? Quapropter intelligere debemus, culpa mostra vexari nos a peccato, sed per spiritum a violenta servitute liberari. Lex enim, ait, spiritus vila liberarit me a lege peccati et mortis ". Itaque nos, qui audivimus ac didicimus mandata spiritus, babemus facultatem ambulandi secundum carnem aut secundum spiritum. Nequit porro fieri, ut secundum spiritum ambulent, qui laudem humanam aut remissionem corporis sectantur; nec possunt secundum carnem vivere, qui toto affectu futura praesentibus anteponunt. Quamobrem nos, qui mirum in modum seducti sumus, debemus posthac odisse laudem humanam, corporisque relaxationem, unde perverse cogitationes nobis etiam nolentibus νοντό μοι. renascuntur; et ex animo dicere Domino illud Prophetæ dictum: Nonne qui oderunt te, Domine, odeet super inimicos tuos tabescebam? Perfecto odio oderam illos: inimici facti sunt miki ". Et revera cogitationes pravæ sunt inimici Dei, prohibentes ne fiat voluntas ejus: siquidem bic vult omnes homines salvos feri, et ad agnitionem veritatis venire"; illa vero per alfectionem sedu· cunt nos, el excludunt a salute. De quibus etiam Dominus dixit, eas non ab Adamo, sed ex corde prodire, et idcirco coinquinare hominem”. Certum autem est, cas non a fide, sed a vana gloria exoriri. Quomodo enim, inquit, potestis credere, qui glo. riam ab invicem accipitis, et gloriam quæ a solo ram, 70 Rom. viit, 2. Καὶ ὄντως ἐχθροὶ τοῦ Θεοῦ εἰσιν οἱ πονηροί του γισμοί, οἱ τὸ θέλημα αὐτοῦ γενέσθαι διακωλύοντες. Εἴπερ ὁ μὲν θέλει πάντας ἀνθρώπους σωθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν· ἐκεῖνοι δὲ διὰ προσ παθείας ἡμᾶς πλανῶσι, καὶ τῆς σωτηρίας ἡμᾶς ἀπείργουσι. Περὶ ὧν καὶ ὁ Κύριος εἴρηκεν, ὅτι οὐκ ἐκ τοῦ ᾿Αδάμ, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς καρδίας εἶπεν ἐκπορεύ: - σθαι, καὶ διὰ τοῦτο κοινοῦσι τὸν ἄνθρωπον δηλ δὲ ὅτι οὐκ ἐκ πίστεως, ἀλλ' ἐκ κενοδοξίας. Πως γίν δύνασθε, φησί, πιστεύειν, δίξαν παρὰ ἀνθρώπων 11 Psal. CAXXV::, 21, 22, ** | Tim. 11, 4. ** Matth. xv,

λαμβάνοντες, καὶ τὴν δόξαν τὴν παρὰ τοῦ μό- Deo est, non quaritis? Quando igitur oderimus του Θεοῦ οὐ ζητοῦντες; Οταν οὖν τὴν κενοδοξίαν μισήσωμεν, καὶ περὶ πάντων αὐτῷ πιστεύσωμεν, πάντα λογισμὸν καρδιακῆς καὶ μονολογίστου ἐλπίδος αὐτῷ προσεδαφίζοντες· τότε, καθὼς ἐν ἀρχῇ τῆς διὰ τοῦ βαπτίσματος πίστεως, ἐγένετο τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ βρώματα τοῦ πιστοῦ· οὕτως ἐν τῇ νοερᾷ ἐλπίδι καὶ ἀρνήσει τῶν λογισμῶν γίνεται ὁ βεβαιόπιστὸς καὶ καθαρός νοῦς βρῶμα τοῦ Ἰησοῦ τοῦ εἰπόν της· Εμὸν βρωμὰ ἐστιν, ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου· πάντας ἀνθρώπους σωθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν, κατὰ τὸν λόγον Παύ λου. Αλήθειαν δὲ λέγει τῆς κατ' ἐλπίδα νοερᾶς πίσ στεως εὑρισκομένης καθώς προειρήκαμεν, ἥτις οὐκἔτι ἐξ ἀκοῆς, ἀλλ' ἐξ ἐνεργείας τοῦ παναγίου Πνεύματος πιστεύεται, ἥτις ἐστὶν ἐλπιζομένων υπό στασις, κατὰ τὴν Γραφήν· ἔστι γὰρ πίστις ἐξ ἀκοῆς, καὶ ἔστι πίστις ἐλπιζομένων ὑπόστασις. ᾿Αβάπτιστος δὲ ἢ κενόδοξος, εἰς ἐπίγνωσιν τῆς ἁληθείας ταύτης ἐλθεῖν οὐ δύναται. Πρῶτον γὰρ ἐν τῇ καθολικῇ Ἐκκλησία βαπτισθήσεται, καὶ διὰ τοῦ βαπτίσματος χάρις δίδοται μυστικῶς, καὶ ἐνοικεῖ κρυπτώς. Εἶθ' οὕτως κατὰ ἀναλογίαν τῆς ἐργασίας τῶν ἐντολῶν καὶ τῆς νοερᾶς ἐλπίδος ἀποκαλύπτεται τοῖς οὕτω πιστεύουσι τῷ Κυρίῳ εἰρηκότι· Ο πιο στεύων εἰς ἐμὲ, καθὼς εἶπεν ἡ Γραφή, ποταμοί ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ῥεύσουσιν ὕδατος ζῶντος. Τοῦτο δὲ ἔλεγε περὶ τοῦ Πνεύματος, οὗ ἔμελλον λαμβάνειν οἱ πιστεύοντες εἰς αὐτόν. Διόπερ ἡμεῖς πιστεύομεν, διὰ τοῦ βαπτίσματος τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὸν καθαρισμόν μυστικῶς είληφέναι, κατὰ τὸν λέγοντα· Νῦν δὲ ἀπελούσασθε, νῦν δὲ ἐδικαιώ θητέ, νῦν δὲ ἐκαθαρίσθητε. Καὶ τοιαῦτα γράφει Κορινθίοις, μήπω κατ' ἐλπίδα νοερὰν διὰ τῆς τῶν λογισμῶν ἀρνήσεως κεκαθαρμένοις, καὶ διὰ τῆς καρδιακῆς τοῦ Πνεύματος ενεργείας ἡγιασμένοις, ἀλλ' ἔτι κακοῖς οὖσι καὶ ἀδικοῦσι, καὶ ἀποστεροῦσι, καὶ ταῦτα ἀδελφοῖς· ἵνα δείξῃ ὅτι οἱ βαπτισθέντες, κατὰ μὲν τὴν δωρεὰν τοῦ Χριστοῦ, τὸν καθαρισμόν μυστι χως ειλήφασι· κατὰ δὲ τὴν ἰδίαν ὀλιγοπιστίαν, έκαν στος ἐνεργεῖται, ὑπὸ τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας εξελκόμενος καὶ δελεαζόμενος· καθώς γέγραπται· Εἶτα ἐπιθυμία συλλαβοῦσα τίκτει ἁμαρτίαν, ἡ δὲ ἁμαρτία ἀποτελεσθεῖσα ἀπολύει θάνατον. Οὐκοῦν ἐκ τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας ἡ λογικὴ ἁμαρτία, ἐκ δὲ ταύτης τὸ ἀποτέλεσμα τῆς κατ' αὐτὴν πράξεως, ὅ ἡ Γραφή ὠνόμασε θάνατον. Ὅτι δὲ ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος ἐν ἡμῖν ἐστιν ἡ χάρις τοῦ Πνεύματος, διδάσκουσα ἡμᾶς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν, κατὰ τὸν λόγον τοῦ Κυρίου, γνώθι πάλιν ἀπὸ τῆς Γραφῆς καὶ τῶν πραγμάτων. τοῦ ἐν ταῖς Πράξεσι τί λέγει τῷ πλήθει ὁ μακάριος Πέτρος Μετανοήσατε, φησί, καὶ βαπτισθήτω ἕκαστος ὑμῶν ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, καὶ λήψεσθε τὴν δωρεὰν τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Καθὶ ἂν δέ τις ἀπιστῇ, εὐθέως ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας κρατεῖται. Ιδι 81 Joan. IV, 34. 03 | Tim. 11, 4. vanam gloriam, ac de omnibus Deo fidem habueri - mus, omnem cordis cogitationem et rationis fiduciam in co tanquam fundo figentes: tum, sicht initio fidei per baptismum quæsit, corpus Christi cibus erat viri fidelis: sic in spe intellectuali, et cogitationum abnegatione, firma fide præditus ac purus animus, fit cibus Jesu, dicentis: Meus cibus est, ut faciam voluntatem Patris mei": ut oinnes homines salvi fant, et veniant ad agnitionen veritatis, secundum Pauli sermonem ". Veritatem autem dicit ejus fidei, que reperitur in mente juncta spei, ut ante diximus: quæ quidem non jam ex allditu, sed per eficaciam sacrosancti Spiritus creditur: quæ est substantia eorum quæ sperantur, ex Scriptura". Est enim fides ex auditus, et est fi des sperandarum substantia rerum. At non baptizatus aut vanæ gloriæ deditus, ad agnitionem hujusce veritatis pervenire non potest. In primis enim baplizabitur in Ecclesia catholica; et per baptismun donatur mystice gratia Spiritus sancti, quæ clai inhabitat; et deinceps pro modo impletionis mandatorum ac spei intellectualis revelatur iis qui ita credunt Domino dicenti: Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquæ vive. Hoc autem dixit de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum *. Hanc ob rem credimus, per baptismum nos libertatem et purgationem mystice consecutos esse, ex sententia ejus qui dicit: Sed nunc abluti estis, nunc justificali estis, nunc purgati estis. Ac talia scribit Corinthiis, nondum secundum spem intellectualem, per abnegationem cogitationium expurgatis, et per operationem Spi ritus in corde sanctificatis; sed improbis adhuc, injuriam facientibus, ac fraudantibus, et hæc in fratres committentibus: ut ostendat baptizatos dono quidem Christi mystice purgationem adeptos esse: ob suam vero exilitatem fidei, unumquemque torqueri a concupiscentia sua abstractum et illectum, ut scriptum est: Deinde concupiscentia cum conceperit, parit peccatum: peccatum: vero, cum consummatum fuerit, generat mortem. Igitur ex propria concupiscentia nascitur conceptum peccatum: cujus exsecutionis consummatio est, quam Scriplura mortem appellavit. Quod autem a baptismale si: in nobis gratia Spiritus sancti, quæ nos docet omnem veritatem, juxta verbum Domini", denuo ex Scriptura et rebus ipsis. Et in Actis apostolorum quid dicit beatus Petrus turbæ? Pœnitentiam agite, inquit, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Domini nostri Jesu Christi, in remissionem peccatorum: et accipietis donum Spiritus sancti*. Quatenus autem quis non credit, mox obsidetur a peccato. En etiam apud Ephesum quomodo Apostolus increpat duodecim viros sine ſide baptizatos, et ait: Si Spiritum sanctum accepistis credentes? * 8. Rom. x. 17. ns Hebr. x1, 1. er Jac. 1, 14, 15. * Joan. 5:1, 15. * Act. 11, 38. ** Joan. ▼, 41. en 1 Cor. vi, 11. PATROL. GR. LXV. disce es Joan. Vll,

S. MARCI ERESITA At illi dixerunt a eum: Sed neque si Spiritus san- καὶ τοῖς ἐν Ἐφέσῳ δέκα καὶ δύο ἀνδράσιν ἀπίστως ctus est, audivimus. Ille vero ait illis: In quo ergo baptizati estis? Qui dixerunt: In Joannis baptismale. Dixit autem Paulus: Joannes baptizavit baptismo pænitentiæ populum, dicens: in eum qui venturus esset post ipsum, ut crederent, hoc est, in Jesum. His auditis, baptisali sunt in nomine Domini Jesu. Et cum imposuisset illis manus Paulus, venit Spiritus sanctus super eos”. βαπτισθεῖσι, πῶς ἐγκαλεῖ ὁ ᾿Απόστολος, και φησιν Εἰ Πνεῦμα ἅγιον ἐλάβετε πιστεύσαντες; Οι δε πρὸς αὐτὸν εἶπον· 'Αλλ' οὐδὲ εἰ Πνεῦμα ἅγιόν ἐστιν, ἠκούσαμεν. Εἶπεν οὖν πρὸς αὐτούς· Εἰς τί οὖν ἐβαπτίσθητε; Οἱ δὲ εἶπον· Εἰς τὸ Ιωάννου βάπτισμα. Εἶπε δὲ Παῦλος Ιωάννης μὲν ἐξά πτισε βάπτισμα μετανοίας, λέγων τῷ λαῷ, εἰς τὸν ἐρχόμενον μετ' αὐτὸν, ἵνα πιστεύσωσι, τοῦτ' ἔστιν εἰς τὸν Ἰησοῦν. Ακούσαντες δὲ ἐβαπτίσθησαν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ. Καὶ ἐπιθέντες αὐτοῖς τοῦ Παύλου τὰς χεῖρας, ἦλθε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπ' αὐτούς. Nunc etiam tibi persuasum est, statim a baptismo donari Spiritum sanctum firmiter credentibus: infidelibus autem, aut male credentibus, ac non bapLizatis non conferri? Quod autem nos sumus ii qui contristant illum, aut in se ipsis extinguunt, discito ab Apostolo, dicente: Spiritum nolite exstinguere, prophetias nolite spernere"; et iterum: Nolite contristare Spiritum sanctum Dei, in quo signali estis in diem redemptionis ". Ista vero testimonia addu· cimus, non quod dicamus, omnem hominem qui baptizatus est et gratiam adeptus, posthac immutari non posse, et ultra non egere pœnitentia; sed quod a baptismo per Christi beneficentiam plena gratia Dei nobis donata est ad implenda cuncta mandata. Quod reliquum est, quicunque mystice illam accepit, non tamen facto implet mandata, pro modo defectus torquetur a peccato: quod quidem Adamo non est imputandum, sed negligenti; eo quod consecutus facultatem operandi, opus non peregit. Defectus autem ab infidelitate nascitur; infidelitas antem haud peccatum alienum, sed ejus qui non credit: quod quidem postea sit omnis peccati mater et introductio. Itaque sive celeriter sive lente volumus evadere perfecti, debemus integre Christo credere, et omnia mandata ejus operi mandare; quippe qui ab ipso sic operandi facultatem accepimus; non quod unumquodque sigillatim et particulariter sit assequendum; sed in generalioribus singularia comprehendere debemus, et hac ratione, universa compendiarie peragere. Sunt enim præcepta generaliora, quæ complectuntur in se magnam reliquorum multitudinem. Hoc igitur certamen duntaxat ineundum nobis est adversus nostram ipsorum perfidiam; neque negligenda sunt universalia præcepta, per quæ revelatur aperte donata nobis gratia. Quod quidem sanctus Paulus nobis evenire precatur, dum ait: Hujus rei gratia fecto genua mea ad Patrem Domini nostri Jesu Christi, at det vobis Dominus virtutem, corroborari per Spiritum ejus in interiori homine, Christum habitare per fidem in cordibus vestris, cum omni plenitudine et sensus. Sed jam opportunum fuerit, etiam rebus ipsis hoc testimonium confirmare, ut antea diximus. Ecce enim, quantum credentes peragimus mandala, tantum etiam proprios fructus edit in nobis Spiritus * Act. XIX, Επείσθης ἄρα κἂν νῦν, ὅτι εὐθέως ἀπὸ τοῦ βαπτίσ σματος δίδοται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῖς βεβαιοπί στοις· τοῖς δὲ ἀπίστοις, ἢ κακοπίστοις, καὶ μὴ βα πτισθεῖσιν οὐ δίδοται; Οτι δὲ ἡμεῖς ἐσμεν οἱ λυποῦν· τες αὐτὸ, καὶ ἐν ἑαυτοῖς ἀποσβεννύντες, μάθετε παρά τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος· τὸ Πνεῦμα μὴ σβέννυτε, προφητείας μὴ ἐξουθενεῖτε· καὶ πάλιν· Μὴ λυ πεῖτε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐν ᾧ ἐσφραγίσθητε εἰς ἡμέραν ἀπολυτρώσεως. Ταύτας δὲ τὰς μαρτυρίας εἰσάγομεν, οὐχ ὡς πάντα ἄνθρωπον βεβαπτισμένον καὶ λαβόντα τὴν χάριν, λοιπὸν ἄτρεπτον λέγοντες, καὶ μηκέτι χρήζοντα μετανοίας, ἀλλ᾽ ὅτι ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος, κατὰ μὲν τὴν δωρεὰν τοῦ Χριστοῦ, τελεία ἡ χάρις ἡμῖν τοῦ Θεοῦ δεδώρηται πρὸς ἐκπλή ρωσιν πασῶν τῶν ἐντολῶν. Λοιπὸν δὲ ἕκαστος αὐτὴν λαβὼν μυστικῶς, καὶ μὴ τελεσιουργῶν τὰς ἐντολὰς, κατὰ ἀναλογίαν τῆς ἐλλείψεως ἐνεργεῖται ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας, ἥτις οὐκ ἔστι τοῦ ᾿Αδάμ, ἀλλὰ τοῦ ἀμετ λήσαντος· καθότι λαβὼν τὴν δύναμιν τῆς ἐργασίας, τὸ ἔργον οὐκ ἐπιτελεῖ. Ἡ δὲ ἔλλειψις ἐξ ἀπιστίας ἐστίν· ἡ δὲ ἀπιστία οὐκ ἔστιν ἁμαρτία αλλοτρία, ἀλλ' αὐτοῦ τοῦ ἀπιστήσαντος, ἥτις λοιπὸν πάσης ἁμαρτίας μήτηρ καὶ εἰσαγωγὴ γίνεται. Είτε οὖν τα χέως τελειωθῆναι βουλόμεθα, εἴτε βραδέως, ὀφειλέται ἐσμὲν τελείως τῷ Χριστῷ πιστεῦσαι, καὶ πάσας τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ ἐργάζεσθαι, ειληφότες της τοιαύτης εργασίας παρ' αὐτοῦ τὴν δύναμιν· καὶ τότε δὲ οὐχ ώς παρὰ μίαν ἐντολὴν ὀφείλοντες καὶ μονομερώς δρο γάζεσθαι, ἀλλὰ περιεκτικῶς συλλαβεῖν τὰς ἑνικὰς, καὶ οὕτω πάσας τελεσιουργῆσαι συντόμως. Εἰσὶ γὰρ ἐντολαὶ κεφαλαιωδέστερα:, ἐν αὐταῖς πολύ πλήθος τῶν λοιπῶν περιέχουσαι. Τοῦτον μόνον οὖν τὸν ἀγῶνα χρεωστούμεν ἡμεῖς τῆς ἑαυτῶν ἀπιστίας καταγω νίσασθαι, καὶ μὴ ἀμελῆσαι περιεκτικῶν ἐντολῶν, δι' ὧν ἡ δοθεῖσα ἡμῖν χάρις εναργώς ἀποκαλύπτεται. Οπερ καὶ ὁ ἅγιος Παῦλος γενέσθαι ἡμῖν προσεύχεται λέγων· Τούτου χάριν κάμπτω τὰ γόνατά μου πρὶς τὸν Πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἵνα δῴη ὑμῖν ὁ Κύριος δύναμιν κραταιωθῆναι διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ εἰς τὸν ἔσω άνθρωπον, κατ οικῆσαι τὸν Χριστὸν ἐν πάσῃ πληροφορίᾳ καὶ αἰσθήσει, εἰς τὰς καρδίας ἡμῶν διὰ τῆς πίστεως. Καιρός δ' ἂν εἴη, καθώς προειρήκαμεν, καὶ διὰ τῶν πραγμάτων τὴν μαρτυρίαν ταύτην βεβαιώσαι· 18ου γὰρ καθόσον πιστεύοντες τὰς ἐντολὰς ἐργαζόμεθα, 2-3. * 1 Thess. v, 19, 20. " Ephes. iv, 30. 35 Ephes. 111, 14-17.

κατὰ τοσοῦτον καὶ τοὺς ἰδίους καρποὺς ἐν ἡμῖν ἐνερ- sanctus. Fructus auten Spiritus, apud sanctum γεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οἱ δὲ καρποὶ τοῦ Πνεύ γιατος, κατὰ τὸν ἅγιον Παῦλον, εἰσὶν, ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, ἀγαθωσύνη, πίσ στις, πραότης, εγκράτεια. Τίς οὖν καθόλου τούτων τῶν ἐνεργημάτων ἀμύητος μετὰ τὸ βάπτισμα τυγχάνει, ἵνα ἀρνήσηται, λέγων τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν μὴ εἰληφέναι ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος; Τίς δὲ πάλιν καθ' ἡμέραν ἀδιαλείπτως ὑπὸ τῶν καρπῶν τούτων ἐνεργεῖται, μήπω τελεσιουργήσας τὰς ἐντολὰς, ἵνα εἴπῃ. Τέλειος εἰμι καὶ ἄτρεπτος; "Οθεν δηλοῖ ὅτι, ὥσπερ τελεία μὲν ἔστιν ἡ χάρις, ἡμεῖς δὲ οὐ τέλειοι διὰ τὴν τῶν ἐντολῶν ἔλλειψιν· οὕτω δὲ καὶ τὸ ἅγιον βά πτισμα τέλειόν έστιν εἰς ἡμᾶς, ἡμεῖς δὲ ἀτελεῖς πρὸς αὐτὸ τυγχάνομεν. Paulum, sunt” charitas, gaudium, pax, longanimilas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia. Quis ergo post acceptum baptisma effectibus istis omnino non est initiatus, ut a baptismo gratiamn sancti Spiritus accepisse se negare audeat! Quis autem e diverso, nondum peractis mandatis, quotidie sine intermissione sic in his fructibus exercetur, ut dicere possit: Perfectus ego sumn immutabilis? Ex quibus declarat, quemadmodum perfeela quidem est gratia: nos autem, quia mandala non facimus, imperfecti: sic sanctum baptismum erga nos esse perfectum, nos autem erga illum imperfectos esse. ct Tute igitur, o homo qui baptizatus es in Christo, exhibe duntaxat operationem, ad quam facultatem es adeptus; teque ipsum præparato ad manifestandum eum qui inhabitat; et ita Dominus, prout pollicitus cst, spiritualiter, quemadmodum ipse novit, tibi seipsum manifestabit. Dominus autem Spiritus est; ubi autem Spiritus Domini, ibi libertas. Tumque intelliges quod dictum est, nempe: Regnum calorum intra vos est. Iloe quoque necessario sciendum est, quod particularia præcepta quæ de numero particularium sunt, eademque singularia vocantur, implentur au ipsis: et qui particulariter exsequuntur mandala, juxta proportionem illam intrant in regnum. At qui perfectionem attingere desiderant, debent comprehensim cuncta servare mandata. Comprehensiva autem omnium mandatorum est abnegatio animæ, quæ est mors. Et quemadmodumi qui vivit in carno, destitutus est hac operationis perfectione: sic ob ante dictum defectum non potest usque ad exitum non esse susceptivus insultantium affectionum. Si quis ergo fidelium recte versatus in præceptis, pro modo illo, spiritalem quamdam affectionem nactus sit, credat se jam ante adeptum esse vim illius, cum per baptismum gratiam sancti Spiritus acceperit, omnium bonorum causam: dico sane non modo occultarum et spiritualium virtu - tum, sed etiam manifestarum procuratricemn. Ne moque studentium virtuti existimet, se suapte dunΣὺ οὖν, ὦ ἄνθρωπε, ὁ ἐν Χριστῷ βεβαπτισμένος, μόνον δὸς τὴν ἐργασίαν, εἰς ἣν την δύναμιν είληφας, καὶ σεαυτὸν πρὸς τὴν ἐμφάνειαν τοῦ ἐνοικοῦντος εὐτρέπισον· καὶ οὕτω σοι εμφανίσει ἑαυτὸν κατὰ τὴν Επαγγελίαν ὁ Κύριος πνευματικώς, ὡς οἶδεν αὐτός. Ὁ δὲ Κύριος τὸ Πνεῦμά ἐστιν· οὗ δὲ τὸ Πνεῦμα Κυρίου, ἐκεῖ ἐλευθερία. Καὶ τότε νοήσεις τὸ εἰρημένον, ότι 'Η βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν. Καὶ τοῦτο δὲ ἀναγκαίως εἰδέναι χρή, ὅτι τὰς ἐντολὰς μερικάς, μερικῶν ἐντολῶν οὔσας, καὶ ὑπ' εκείνων πληροῦνται, αἱ καὶ ἐνικαὶ λέγονται. Καὶ οἱ μερικῶς τὰς ἐντολὰς ἐργασάμενοι, κατὰ ἀναλογίαν εἰς βασιλείαν εἰσέρχονται. Οἱ δὲ βουλόμενοι εἰς τὸ τέ λειον φθάσαι, ὀφείλουσι περιεκτικῶς πάσας τὰς ἐν τολὰς ἐργάσασθαι. Περιεκτικὴ δὲ πασῶν ἐντολῶν, ἡ τῆς ψυχῆς ἄρνησίς ἐστιν, ὅ ἐστι θάνατος. Καὶ ὥσπερ ζῶν ἐν σαρκὶ, ἐλλιπής ἐστι τῆς τελεσιουργίας ταύτης οὕτως ἕως ἐξόδου άδεκτος είναι προσβολῆς οὐ δύναται διὰ τὴν προειρημένην ἔλλειψιν. Εἴ τις οὖν τῶν πιστῶν καλῶς διὰ τῶν ἐντολῶν πολιτευσάμενος, τινὰ πνευματικὴν ἀναλόγως εὕροι ενέργειαν, πιστευέτω ὅτι ἤδη προσειλήφει τὴν ταύτης δύναμιν, καθότι έλαβε διὰ τοῦ βαπτίσματος τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος, τὴν πάντων ἀγαθῶν αἰτίαν· λέγω δή, οὐ μόνον τῶν κρυπτῶν καὶ πνευματικῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν φανερῶν ἀρετῶν πρόξενον. Καὶ μηδεὶς τῶν ἐναρέτων ὑπολαμβανέτω, διὰ μόνης τῆς ἑαυτοῦ δυνάμεως πεποιηκέ και τι ἀγαθόν. Ὁ γὰρ ἀγαθὸς ἄνθρωπος, οὐκ ἐξ ἑαυ τοῦ, φησὶν ὁ Λόγος, ἀλλ' ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυρού τῆς καρδίας προφέρει τὸ ἀγαθόν, θησαυρὸν λέγων τὸ taxat facultate boni quidpiam fecisse, quia bonus Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν τῇ καρδίᾳ τῶν πιστῶν κεκρυμμένον. Ομοία γὰρ ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν θησαυρῷ κεκρυμμένῳ ἐν ἀγρῷ, ὃν εὑρὼν ἄνθρω πος έκρυψε, καὶ ἀπελθὼν ἐπώλησε πάντα, καὶ Αγόρασε τὸν ἀγρὸν ἐκεῖνον. Τοῦτο γὰρ πάνυ τοῖς εἰρημένοις προσφυῶς ἔχει. Ο γὰρ νοήσας ἀκριβῶς, ὅτι ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος τὸν Χριστὸν ἐν ἑαυτῷ κε κρυμμένον ἔχει, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, πάντα ῥίψας τὰ τοῦ κόσμου τούτου πράγματα, παραμένει ἐν τῇ ἑαυτοῦ καρδίᾳ, πάσῃ φυλακῇ τηρῶν αὐτὴν, καὶ ζητῶν τὴν ἔξοδον τῆς ζωῆς κατὰ τὴν παροιμίαν. Διὰ τοῦτο οὐ χρὴ οἴεσθαι δι' ἀγώνων ἐκκόπτειν τὴν τοῦ homo non a seipso, inquit Verbum "7, sed de bono thesauro cordis profert bonum: thesaurum appellans Spiritum sanctum in corde fidelium absconditum. Nam simile est regnum cœlorum thesauro abscondito in agro, quem qui invenit homo, abscondit; et abiens vendidit universa, et emit agrum il - lum ". Istud enim magnam cum iis quæ dicta sunt, label afinitatem. Nam qui exacte, secundum Apostolum, perspicit in seipso a baptismno se Christun reconditum habere, abjectis omnibus hujusce niundi negotiis, permanet in suo ipsius corde, omni custodia conservans illud; quærens, juxta parœmiam, " Gal. v, 22, 23. 30 11 Cor. 1, 17. " Luc. xvII, 21. or Luc. vi, 45. on Matth. 11, 44.

exitum e vila. Quare non est existimandum, Ad 'Αδάμ ἁμαρτίαν, ἀλλ' οὐδὲ τὰς ἰδίας ἁμαρτίας τὰς peccatum certaminibus amputari posse, neque etiam propria peccata quæ post baptisma susceptum accidunt, nisi per Christum. Ipse enim est qui operatur in vobis, velle et perficere pro bona voluntate. Adducens enim istud, pro bona voluntate, demonstrat bene velle circa virtutes, in nostra situm esse voluntate. Duni autem ait: Sine me nihil potestis facere ': et hoc: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos': in camdem concurrit sententiam. Ac forte sic etiam illud intelligi debet: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil quod factum est; siquidem nostra sunt de numero omnium, et illud: Nemo venit ad Patrem, nisi per me⭑. Ea quoque de causa Propheta non dixit: Ab Jerusalem in templum tuum offerent tibi reges munera (quod verisimile erat, et fieri solebal), sed: templo tuo in Jerusalem tibi oferent reges munera³, quoniam animus cujusque, maxime regius, ab occulto cordis sui templo primum sumit honestas et bonas suggestiones, quæ suggeruntur ab inhabitante Christo; quas etiam adducit ad politiam virtutibus plenam, quam Jerusalem nominavit; iterumque per intentionem bonam offert eas ipsi qui donavit, Christo. Caeterum ista diximus, non quod futura velimus excludere, sed confitentes, quod implendorum mandatorum accepimus facultatein, et vinculis mortis exsoluti sumus. Quod superest, operari debemus; ac nisi mandata Dei peragamus, gratia nobis donata manifestari non potest. Quo enim pacto nos, qui mortui eramus in peccato, potuissemus a nobis ipsis boni quidpiam agere, nisi Dominus ipse per lavacrum regenerationis vivificasset nos, et contulisset nobis gratiam Spiritus sancti? Unde cognoscimus, perfectam sancti Spiritus gratiam nobis esse donatam, ad explenda omnia mandata: quæ promovendi in Christo praestat accessionem, suosque operarlos confirmat usque ad mortem: Donec occurramus omnes in unitatem fidei et agnitionis Filii Dei, in virum perfectum, in mensurum alatis plenitudinis Christi, juxta serlem paternam de qua sumus ante locuti. Interrogatio. Baptizatus ergo quem mystice recipit? Christum, an Spiritum sanctum? Interdum enim Christum, quandoque Spiritum sanctum inhabitare dixisti, Responsio. In baptismo Spiritum sanctum suscipimus. At quoniam dicitur etiam Spiritus Dei et Spiritus Christi; hac de causa, per Spiritum sanctum Pafrem et Filium recipimus. Interrogatio. Sanctus igitur Spiritus est Trinitas? Responsio. Non sic in unica persona Trinitatem consistere μετὰ τὸ βάπτισμα γενομένας, εἰ μὴ διὰ Χριστοῦ. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἐνεργῶν ἐν ὑμῖν καὶ τὸ θέλειν καὶ τὸ ἐνεργεῖν ὑπὲρ τῆς εὐδοκίας. Προσθεὶς δὲ τὸ, ὑπὲρ τῆς εὐδοκίας, δείκνυσιν ὅτι τὸ εὐδοκεῖν ἐν ταῖς ἀρεταῖς ἐφ' ἡμῖν ἐστι. Καὶ τὸ εἰπεῖν δὲ, ότι Χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν· καὶ τὸ, Οὐχ ὑμεῖς με ἐξελέξασθε, ἀλλ' ἐγὼ ἐξελεξάμην ὑμᾶς, εἰς τὸ αὐτὸ συντείνει νόημα. Τάχα δὲ οὕτω νοητέον καὶ τὸ, Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἐν 8 γέγονεν· εἴπερ ἐν τοῖς πᾶσιν ἐστι καὶ τὰ ἡμέτερα· καὶ τὸ, Οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ δι' ἐμοῦ. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ προ φήτης οὐκ εἶπεν· Ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ ἐπὶ τὸν ναόν σου σοὶ οἴσουσι βασιλεῖς δῶρα, [ τὸ εἰκὸς καὶ γινόμενον,] ἀλλὰ τὸ ἐναντίον, ᾿Απὸ τοῦ ναοῦ σου ἐπὶ Ἱερου σαλήμ σοι οίσουσι βασιλεῖς δώρα, διότι ἑκάστου βασιλικώτατος νοῦς ἀπὸ τοῦ κρυπτοῦ τῆς καρδίας ναοῦ πρῶτον λαμβάνει τὰς παλὰς καὶ ἀγαθὰς ὑπου θέσεις ὑπὸ τοῦ ἐνοικοῦντος Χριστοῦ, καὶ ἄγει απο τὰς ἐπὶ τὴν ἐνάρετον πολιτείαν, ἣν Ἱερουσαλήμ ὠνό μασε· καὶ πάλιν αὐτὰς αὐτῷ προσφέρει διὰ τῆς ἀγαθῆς ἐννοίας προσδεδωρημένῳ Χριστῷ. Ταῦτα δὲ εἰρήκαμεν, οὐκ ἀποκλείοντες τὰ μέλλοντα, ἀλλ' ὁμολογοῦντες, ὅτι τὴν δύναμιν τῶν ἐντολῶν εἰλήφαμεν, καὶ τῶν δεσμῶν τοῦ θανάτου ἐλύθημεν. Οφει λέται δέ ἐσμεν τῆς ἐργασίας λοιπόν· καὶ εἰ μὴ ἐρο γασώμεθα τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ, ἡ δεδομένη ἡμῖν χάρις οὐκ ἀποκαλύπτεται. Πῶς γὰρ οἱ ἀποθανόντες ἐν τῇ ἁμαρτίᾳ, τὸ καλὸν ἀφ' ἑαυτῶν ποιεῖν ἡδυνάμεθα, εἰ μὴ αὐτὸς ἡμᾶς ὁ Κύριος διὰ λουτροῦ παν λιγγενεσίας έζωοποίησε, καὶ τὴν χάριν τοῦ Πνεύματ τος ἐδωρήσατο; "Οθεν νοήσομεν, ὅτι τελεία ή χάρις ἡμῖν δεδώρηται τοῦ Πνεύματος, εἰς ἐκπλήρωσιν πασῶν τῶν ἐντολῶν, προσθήκην τῆς κατὰ Χριστὸν αὐ ξήσεως παρέχουσα, ἐνδυναμούσα ἕως θανάτου τους ἰδίους ἐργάτας, Μέχρι καταντήσωμεν οι πάντες εἰς τὴν ἐνότητα τῆς πίστεως καὶ τῆς ἐπιγνώσεως τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέσ τρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ, κατά τὴν πατρικὴν ἀκολουθίαν, ἣν προ[σ]ειρήκαμεν. Ερώτησις. Ο οὖν βαπτισθείς, τίνα δέχεται μυστικῶς; Τον Χριστὸν, ἢ τὸ ἅγιον Πνεῦμα; Ποτέ γὰρ εἴρηκας τὸν Χριστὸν ἐνοικεῖν, ποτὲ δὲ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Απόκρισις. Τὸ ἅγιον Πνεῦμα δεχόμεθα διὰ τοῦ βαπτίσματος. Ἐπειδὴ δὲ καὶ Πνεῦμα Θεοῦ λέγεται, καὶ Πνεῦμα Χριστοῦ· τούτου χάριν διὰ τοῦ Πνεύματος τὸν Πα τέρα καὶ τὸν Υἱὸν δεχόμεθα· Ερώτησις. Οὐκοῦν τὸ Πνεῦμά ἐστιν ἡ Τριάς; Απόκρισις. Οὕτω μονοπροσώπως οὐ λέγομεν εἶναι τὴν Τριάδα, • Philipp. 11, 13. ' Joan. sv, 5. • ibid. 15. • Joan. 1, 5, * Joan, siv, 6. * Psal. Lxvii, 30. • Ephes. ν,

ἀλλ' ἐπειδὴ οὐ κεχώρισται τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, dicimus, sed quia Spiritus sanctus a Patre Filioque διὰ τοῦτο ἐν αὐτῷ τὴν Τριάδα ὁμολογοῦμεν κατὰ τὴν αὐτοῦ θεότητα. Ωσπερ γὰρ ἐν τῷ Πατρὶ ἐστιν ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα, καὶ πάλιν ἐν τῷ Υἱῷ ὁ Πατήρ καὶ τὸ Πνεῦμα· οὕτως ἐν τῷ Πνεύματι ὁ Πατήρ καὶ Υιός ἐστιν, οὐ συγχύσει τῶν τριῶν ὑποστάσεων, ἀλλὰ τῇ ἐνώσει τῆς αὐτῆς μιᾶς βουλῆς καὶ Θεότητος. Ωστε καὶ ἡμεῖς, εἴτε τὸν Πατέρα μονομερώς ὀνομάζομεν, εἴτε τὸν Υἱόν, εἴτε τὸ Πνεῦμα, ἐν τῷ ἑνὶ ὀνόματι τὴν Τριάδα ονομάζομεν, κατὰ τὸν νῦν ἦν εἰρήκαμεν λόγον. Ερώτησις. Πῶς ἡ Γραφὴ λέγει ἐπουράνιον εἶναι τὴν Ἱερουσα λήμ, σὺ δὲ εἴρηκας ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτὴν εἶναι; Απόκρισις. Οὐ μόνον τὴν Ἱερουσαλήμ, ἀλλὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἀγα θά, ὅσα μέλλουσιν ἐν τῇ ἀναστάσει λαμβάνειν οἱ δίκαιοι, οίδαμεν ὅτι ἄνω εἰσί. Τούτων δὲ οἱ ἀῤῥαβῶνες καὶ ἀπαρχαί, ἐν ταῖς καρδίαις τῶν βεβαιοπίστων ἀπὸ τοῦ νῦν πνευματικῶς ἐνεργοῦσιν· ὅπως πληροφορηθέντες περὶ τῶν μελλόντων, τῶν παρόντων ἁπάντων καταφρονήσωμεν, καὶ ἕως θανάτου τὸν Θεὸν ἀγαπήσωμεν. Διὰ ταῦτο, Προσελθεῖν ἔχετε, οὐκ εἶπεν, ἀλλὰ, Προσεληλύθατε Σιών ὄρει, καὶ πόλει Θεοῦ ζῶντος Ιερουσαλήμ επουρανίω. Δεκτικοὶ γὰρ τούτων ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος γεγόναμεν· τυχεῖν δὲ αὐτῶν μόνοι καταξιοῦνται οἱ βεβαιόπιστοι, οἱ διὰ τὴν τοῦ Χρι στοῦ ἀγάπην καθ' ἡμέραν ἀποθνήσκοντες, τοῦτ' ἔστι πᾶσαν ἔννοιαν τῆς ἐνταῦθα ζωῆς ὑπερβαίνοντες. καὶ μηδὲν ἕτερον ἐννοοῦντε; ἢ μόνον, πότε καταντήσωσιν εἰς τελείαν ἀγάπην τοῦ Χριστοῦ, ἥτις ἐστὶν ἐνδότερον ἄνοιγμα τῆς καρδίας, όπου πρόδρομος εἰσῆλθεν 1ητους. Τοῦτο ζητῶν παρὰ τὰς ἀρχὰς ὁ ἅγιος Παῦλος ἔλεγε· Διώκω δὲ εἰ καὶ καταλάβω, ἐφ᾽ ᾧ καὶ κατελήφθην (τοῦτ' ἔστιν, ἵνα ἀγαπήσω, ἐφ᾽ ᾧ καὶ ἠγαπήθην) ὑπὸ Χριστοῦ. Μετὰ δὲ τὸ καταλαβεῖν ταύτην τὴν ἀγάπην, οὐκέτι ετερόν τι ἐννοεῖν κατεδέχετο, οὐ τὰ θλιβερά τούτου τοῦ σώματος, οὔτε τὰ θαύματα τῆς κτίσεως, ἀλλὰ πᾶσαν σχεδὸν ἔννοιαν παρῃτεῖτο, μηδὲ πρὸς ὥραν τῆς τοῦ Πνεύματος ἐνεργείας ἀποστερη θῆναι καταδεχόμενος. Εφανεροποίησε δὲ ὅσα διὰ τὴν πνευματικὴν ἀγάπην παρητεῖτο, καί φησι· Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ; θλίψις, ἢ στενοχωρία, ἢ διωγμός, ἢ λιμός, ἢ γυμνότης, ἢ κίνδυνος, ἢ μάχαιρα; καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ πάλιν: Πέπεισμαι, φησίν, ὅτι οὔτε θάνατος, οὔτε ζωή, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ πάλιν· Οὔτε τις κτίσις ἑτέρα δυνήσεται ἡμᾶς χωρίσαι ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ, τῆς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, καθότι οὐδὲν τοῦτο ἐννοεῖν ἡνείχετο, ἢ μόνον ἐκεῖ παρα μένειν. Ερώτησις. Πῶς πρὸ βραχέος εἴρηκας, ὅτι τελείως ἐνοικεῖ ἐν ἡμῖν τὸ Πνεῦμα; Απόκρισις. Απαρχὴν εἶπον, οὐ μέρος τι τοῦ παντὸς, οὐδὲ ὡς τομήν τινα τοῦ Πνεύματος εἰσάγων [οὔτε γὰρ τέμνει non separatur; propterea in ipso, secundum suam ipsius divinitatem, Trinitatem esse confitemur. Sicut enim in Patre est Filius ac Spiritus sanctus, et rursum in Filio Pater et Spiritus: sic et in Spiritu sancto est Pater et Filius, non confusione trium bypostaseon, sed unione ejusdem et unius essentie ac Deitatis; adeo ut nos, sive Patrem, sive Filium, sive Spiritum sanctum particulariter nominemus, hoc unico nomine Frinitatem vocemus, ut modo diximus. Interrogatio. Qua ratione Scriptura dicit Jerusalem cœlestem, tu vero illam esse in corde dixisti? Responsio. Scimus non modo Jerusalem, sed etiam reliqua. bona, quæcunque in resurrectione justi sunt accepluri, sursum esse: sed horum arrhabones et primitias spiritali modo exercere vim suam, etiam in hoc seculo, in cordibus drmiter credentium: ut certam de futuris habentes persuasionem, cuncta presentia contemnamus, et diligamus Deum usque ad mortem. Quapropter non dixit: Potestis accedere, sed: Accessistis ad Sion montem et civitatem Dei viventis, Jerusalem cœlestem '. Nam a baptisnio capaces horum facti sumus. At hi soli digni putantur, qui consequantur ea, nempe firmiter oredentes, qui Christi amore quotidie moriuntur, hoc est, on nem cogitationem humanam excedentes, nihil aliud versant animo, quam illud dumtaxat, ut occurrant aliquando ad perfectam dilectionem Christi: quæ est cordis interior apertio, quo precursor introiit Jesus. Hoc in primis quærens sanctus Paulus, dicebat: Sequor autem, si quo modo comprehendam, in quo comprehensus sum, hoc est, ut diligam, in quc et dilectus sum, a Ghristo '. llac autem ipsa dilectione comprehensa, non ultra poterat aliud quidpiam animo complecti, non afflictiones corporis hujus, neque miracula creaturæ; sed omncin prope cogitationem aversabatur, non ferens si vel ad horam privaretur effectu Spiritus sancti, Declaravit autem, quæ spiritalis dilectionis causa repudiabat, et ait: Quis nos separabit a charitate Christi? tribulatio? an angustia? an persecutio? an [ames? an nuditas? an periculum? an gladius? et quæ sequuntur; et rursum: Certus sum, inquit, quod neque mors, neque vita ", et reliqua; iterumque: Neque ulla alia creatura poterit nos separare a charitate Dei, quæ est in Christo Jesu Domino nostro ¼, propterea quod tale nihil animo concipiebat, præter hoc solum, ut in co statu permaneret. Interrogatio. Quomodo paulo ante dixisti, perfecte Spiritum sanctum in nobis habitare? Responsio. Primitias dixi, quod non partem aliquam totius aut divisionem quamdam sancti Spiritus intro-18 * Rebr. x|1, 22. · Philipp. xi, 12. • Rom. viii, 35. το ibid. 58. 11 ¡bid. 39, Digilized by Google

φαίνων, μὴ δυνάμενον χωρῆσαι πᾶσαν τὴν τοῦ Πνεύ ματος ενέργειαν, εἰ μὴ διὰ τῆς τελείας ἐντολῆς, τοῦτ' ἔστι διὰ θανάτου. Εἴπερ καὶ ὁ ὑπὲρ ἀληθείας Χριστοῦ θάνατος ἐντολὴ Θεοῦ ἐστιν. Ωσπερ οὖν ὁ ἥλιος ὧν τέλειος, τελείαν καὶ ἁπλῆν καὶ ἴσην ἅπασι τὴν ἑαυτοῦ χάριν ἐπιβάλλει, λοιπὸν δὲ ἕκαστος καθόσον ἔχει τὸ ὄμμα κεκαθαρμένον, κατ' αὐτὸν καὶ εἰς λαῖ και του εἰσδέχεται φῶς· οὕτω καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, τα σῶν μὲν ἐνεργειῶν καὶ δωρεῶν τοὺς πιστεύοντας αὐτῷ δεκτικοὺς ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος ἐποίησε. Λοι πὸν δὲ οὐ πᾶσιν ὁμοτίμως τὰς δωρεάς ενεργειν, αλλ ἑκάστῳ πρὸς ἀξίαν, κατὰ ἀναλογίαν τῆς ἐργασίας τῶν ἐντολῶν, ὅσον μαρτυρῆσαι τοῖς ἀγαθοῖς ἔργοις καὶ φανεροποιῆσαι τὸ μέτρον τῆς εἰς Χριστὸν πό cere vellem (neque enim dividitur, nec alteratur), ται, οὔτε ἀλλοιοῦται], ἀλλὰ τὸ ἡμῶν χωρητικὸν ἐμ sed capacitatein nostram ostendere: quæ vim univer-am Spiritus sancti capere non potest, nisi per mandatum perfectum, id est, per mortem. Siquidem et mors pro veritate Christi, mandatum Dei. Quo igitur modo sol perfectus, plenum, simplex et æquale cunctis suum ipsius beneficium confert, quisque vero quatenus purgatum habet oculum, hactenus, etiamsi plebeius fuerit, lucem recipit: ita Spiritus sanctus a baptismo suscepto credentes ei omnium actionum ac donorum capaces reddidit. Non tamen omnibus concessit, ut æqualiter dona exercerent, sed cuique pro dignitate et pro modo exsecutionis mandatorum, quatenus testificatus est operibus bonis, et perspicuam edidit suæ in Christum fidei mensuram. Quapropter, inquit, misit στεως. Δεδ, φησὶν, ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Deus Spiritum Filii sui in corda nostra, clamantem, Abba, Pater 11; et: Ipse Spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quod sumus filii Dei “. Verum quod nemo sibi ipsi peccatum Adæ possit amputare, sed solus Christus, juxta proportionem fidei in illum, audi Apostolum dicentem: Christus mortuus est pro peccatis nostris, secundum Scripturas '; et rursum Commendat autem charitatem suam Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est 13; el: Consepulti sumus cum illo per baptismum, ut, quomodo Christus surrexit a mortuis, ita et nos in novitate vitæ ambuet reliqua; et: Qui mortuus est, justificae tus est a peccato; et Gratia estis salvati per fident, non ex operibus, ut ne quis glorietur; el iterum: Eratis enim aliquando tenebræ; nunc autem lux in Domino. Ut filii lucis ambulate "; et rursus: Nos non sumus ancillæ filii, sed liberæ. In libertate igitur qua Christus nos liberavit, state 20 '; et ite. rum: Quasi liberi, et non quasi velamen habentes malitia libertatem ". Vides, ut Scriptura haec appellet novitatis, libertatis ac lucis opera, quorum certamine dicis rescindi peccatum? Declarat eliam liberi arbitrii conversiones: quas Adæ dicis esse peccatum. Istud enim: Habere libertatem ut velamen malitiæ; et, Contristare Spiritum sanctum "; et, Facere voluntatem carnis et cogitationum; et hoc, Qui spiritu cœperunt, nunc carne consummari”; et, Debilores sunius, non carni, ut secundum carnem vivamus "; hæc et similia cum scial Scriptura in nostra facultate positum esse, ut agamus, necne: propterea non Satanam, neque peccatum Adæ, sed nos increpat. Atqui si velis attente audire, conpendium omnium tibi refero. Tu cogitationes et transformationes (animi) asseris esse peccatum Adæ et ecce beatus Paulus clare et studiose propter hanc mentis nequitiam, nos velut auctores accusat, et inquit: Nolite conformari huic saculo, sed reformamini in novitate mentis vestræ”. Sin autem ista non pendent a nostra voluntate, sed a lemus 16 18 Rom. vii. 10. ** Gal. IV, 3 Ephes. 11. 8. 9. :1, 3. * Gal. 1, 5. Ephes, v, 8. 33 1 Cor. xv, Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ἡμῶν, κράζον· Ἀββᾶ, ὁ Πατήρ καὶ, Αὐτὸ τὸ Πνεῦμα συμμαρτυρεῖ τῷ πνεύματι ἡμῶν, ὅτι ἐσμεν τέκνα Θεοῦ. Ὅτι δὲ οὐδεὶς ἑαυτῷ ἐκκόπτει τὴν τοῦ 'Αδάμ ἁμαρτίαν, ἀλλ' ὁ Χριστὸς μόνος κατὰ ἀναλογίαν τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, ἄκουε τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος, ἔτι Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν κατὰ τὰς Γραφάς· καὶ πάλιν· Συνίστησι δὲ τὴν ἑαυτοῦ ἀγάπην εἰς ἡμᾶς ὁ Θεὸς, ὅτι ἔτι ἁμαρτω τῶν ἡμῶν ὄντων, Χριστὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἀπέθαν και, Συνετάφημεν αὐτῷ διὰ τοῦ βαπτίσματος, ἵνα, ὥσπερ ηγέρθη Χριστὸς ἐκ νεκρῶν, οὕτω καὶ ἡμεῖς ἓν καινότητι ζωῆς περιπατήσωμεν, καὶ τὰ ἑξῆς· και, ὅτι ῾Ο ἀποθανών δεδικαίωται ὑπὸ τῆς ἁμαρ τίας· καὶ, ὅτι Χάριτι ἐστε σεσωσμένοι διὰ τῆς πιο στεως, καὶ οὐκ ἐξ ἔργων, ἵνα μή τις καυχήσηται· καὶ πάλιν· Ητε γάρ ποτε σκότος, νῦν δὲ φῶς ἐν Κυρίῳ. Ως τέκνα φωτός περιπατεῖτε· καὶ πάλιν Ἡμεῖς δὲ οὐκ ἐσμεν παιδίσκης τέκνα, ἀλλὰ τῆς ἐλευθέρας. Τῇ ἐλευθερία οὖν, ᾗ Χριστὸς ἡμᾶς ἠλευθέρωσε στήκετε· καὶ πάλιν· ὡς ἐλεύθεροι, καὶ μὴ ὡς ἐπικάλυμμα ἔχοντες τῆς κακίας τὴν ἐλευθερίαν. Βλέπεις πῶς δι' ὧν σὺ λέγεις ἀγῶνα ἐκκόπτειν τὴν ἁμαρτίαν, ταῦτα καινότητος, καὶ ἐλευ θερίας, καὶ φωτὸς ἔργα λέγει ἡ Γραφή; Φανεροί δὲ καὶ αὐτεξουσίου παρατροπάς, ἃς σὺ λέγεις εἶναι τὴν τοῦ ᾿Αδάμ ἁμαρτίαν. Τὸ γὰρ, ὡς ἐπικάλυμμα τῆς κακίας ἔχειν τὴν ἐλευθερίαν· καὶ. Λυπεῖν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καὶ, Ποιεῖν τὸ θέλημα τῆς σαρκὸς καὶ τῶν διανοιῶν καὶ τὸν Διαρξαμένους πνεύ ματι, νῦν σαρκὶ ἐπιτελεῖσθαι· καὶ, ὅτι Οφειλέται ἐσμὲν, οὐ τῇ σαρκὶ, τοῦ κατὰ σάρκα ζῆν, ταῦτα καὶ τοιαῦτα εἰδυία ἡ Γραφή, ὅτι ποιεῖν αὐτὰ ἢ μὴ ποιεῖν ἐφ' ἡμῖν ἐστι, διὰ τοῦτο οὐχὶ Σατανᾶν, οὐδὲ τοῦ Ἀδὰμ ἁμαρτίαν, ἀλλ' ἡμᾶς μέμφεται. Εἰ δὲ βού λει νουνεχῶς ἀκοῦσαι, εἴπω σοι τῶν πάντων κεφα λαιωδέστερον. Σὺ τοὺς λογισμούς μετασχηματικούς λέγεις εἶναι τὴν τοῦ Ἀδὰμ ἁμαρτίαν· καὶ ἰδοὺ ὁ μακάριος Παῦλος φανερῶς καὶ ἀριδήλως περὶ τῆς κακονοίας ταύτης, ὡς αἰτίοις ἡμῖν ἐγκαλεί, λέγων Gal. tr. 51; ν. 2- Rom. x1, 2 ** Rom. vii, 12. "Rom. v, 8, 9. " | Petr. 11, 16. και μ'. εἰς λαϊκών. 10 Rom. vi, 4. 17 ihid. 9. "Ephes. » Ephes. 1,

contracti, quamobrem nos accusamur a Scriptura, qui nolentes vexamur a peccato, a Satana tyrannice tractamur? Nonne immerito punienur? Aut forsan etiam injustus est Deus, qui præcepit ea quæ sunt supra naturam, et præter naturam exigit nobis, quæ vires excedant? Sed hoc non ita est, absit! Nam ego interrogabo te, et da mihi responsum: Quamtamcunque pietatis vim habet natura nostra, hancne quotidie debemus offerre Deo, necne? Plane dices mihi, utique feri debere, cum Deus liberaliter hoc naturæ largitus sit, ac pro modo virium nostrarum dederit mandata. Ergo, si bonum quod illi offertur hodie, debitum est hodiernum, ostende mihi, quid pensatum sit pro tuo vel Adæ veteri peccato. Ego vero tibi dico, te non modo hoc ostendere non posse, sed ne illud quidem, me debitum quotidianum absque ullo defectu persolvere. Et unde hoc liquet? Ex eo quod non semper inveniare perseverans in iisdem virtutibus. Quantum enim addideris hodie virtuti, tantumdem præteritæ debere convinceris, dum vires natura declarasti. Siquidem per adjectionen hodiernam ostensum est, non naturæ, sed voluntatis accessionem esse vel defectum, eaque de causa interimimur a peccato. Μὴ σχηματίζεσθε τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἀλλὰ μεταμορ- tyrannide Satanæ et a reliquiis peccati per Adamur φοῦσθε τῇ ἀνακοινώσει τοῦ νοὸς ὑμῶν. Εἰ δὲ ταῦτα οὐκ ἔστι τοῦ ἡμετέρου θελήματος, ἀλλὰ τῆς τοῦ Σατανᾶ τυραννίδος, καὶ ἐγκατάλειμμα τῆς τοῦ Αδάμ ἁμαρτίας, διὰ τί ἡμεῖς ὑπὸ τῆς Γραφῆς ἐγκα λούμεθα, οἱ ἀκουσίως ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας ενεργούμε νοι, καὶ ὑπὸ τοῦ Σατανᾶ τυραννούμενοι; 'Αρα καὶ αναιτίως μέλλομεν κολάζεσθαι; Η τάχα καὶ ἄδικος ὁ Θεός, τὰ ὑπὲρ φύσιν προστάξας, καὶ παρὰ φύσιν ζη τῶν ἡμῖν τὰ ὑπὲρ δύναμιν; Αλλ' οὐκ ἔστι τοῦτο· μὴ γένοιτο! Ἐπεὶ ἐγώ σε ερωτήσω, καὶ δός μοι ἀπόκρισιν. Όσην ἔχει ἡ φύσις ἡμῶν εὐσεβείας δύναμιν, ταύτ την καθ' ἡμέραν κεχρεωστήκαμεν τῷ Θεῷ προσφέ ρειν ἢ οὐ; Πάντως ἐρεῖς μοι, ὅτι Ναί, ἐπειδὴ ὁ Θεὸς τοῦτο φύσει κεχάρισται, καὶ κατὰ δύναμιν τὰς ἐν τολὰς ἔθετο. Οὐκοῦν εἰ ε σήμερον αὐτῷ προσφέρομεν ἀγαθόν, σημερινόν ἐστι χρέος, δεῖξόν μοι λοιπὸν τῆς παλαιᾶς ἁμαρτίας ἀνταπόδομα, ήτοι τῆς σῆς, ἤτοι τῆς ᾿Αδάμ. Εγώ δέ σοι λέγω, ὅτι οὐ μόνον τοῦτο οὐκ ἔχεις δεῖξαι, ἀλλ' οὐδὲ τὸ καθ' ἡμέραν ἀνελλιπῶς ἀποδοῦναι. Καὶ πόθεν δῆλον τοῦτο; Ἐκ τοῦ μὴ πάν τοτε ἐν ταῖς αὐταῖς ἀρεταῖς εὐρίσκεσθαι. Ὅσον γὰρ ἂν σήμερον προσθείης τῇ ἀρετῇ, τοσοῦτον ἐλέγχθης χρεώστης εἶναι τῆς παρελθούσης, φανεροποιήσας τὴν τῆς φύσεως δύναμιν. Εδείχθη γὰρ διὰ τῆς σήμερον προσθήκης, ὅτι οὐ φύσεως, ἀλλὰ θελήματος πρόσθεσίς ἐστιν ἡ ἔλλειψις, καὶ διὰ τοῦτο ὑπὸ τῆς ἁμαρ τίας ἀναιρούμεθα. Ερώτησις. Δεδόσθω ταῦτα οὕτω ἔχειν· ὅμως ἓν οἶδα, ὅτι, εἰ G μὴ ὁ Ἀδὰμ παρέβη, ἐγὼ τῆς τοῦ κακοῦ προσβολῆς πεῖραν οὐκ ἐλάμβανον. Απόκρισις. Οὐδὲ τοῦτο ὀρθῶς εἴρηκας· τὸ γὰρ τῆς τοῦ κακοῦ προσβολῆς ἄπειρον εἶναι, ἀτρέπτου φύσεως ἐστιν, οὐχὶ δὲ τῆς ἀνθρωπίνης· ἡμεῖς γὰρ καὶ ὁ ᾿Αδὰμ μιᾶς φύσεώ; ἐσμεν. Εδει κἀκεῖνον καθ' ἡμᾶς εἶναι, καὶ ἡμᾶς κατ' ἐκεῖνον. Οὐκοῦν πειθέτω σε αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ πρῶτος ἄνθρωπος, ὅτι οὔτε ἄτρεπτος ἦν, οὔτε μονομερώς κακότρεπτος, καὶ οὐκ ἀνάγκῃ φύσεως παρέβη τὴν ἐντολὴν, ἀλλ᾽ εὐδοκίᾳ θελήματος. Ωσπερ ἐκεῖνος δεκτικὸς μὲν ἦν τῆς τοῦ Σατανᾶ προσβολής ὑπακοῦσαι, εἶχε δὲ τὴν ἐξουσίαν, οὕτω καὶ ἡμεῖς. Ερώτησις. Τάχα νῦν ἀνέχομαι σου, ὅτι τὴν προσβολὴν τοῦ Σατανᾶ οὐκ ἀναιρεῖς. Απόκρισις. Ἐγὼ μὲν οὐδὲ ἐν τοῖς προειρημένοις ἀνεῖλον πώποτε. Οίδα γὰρ καὶ τὸν Ἰὼβ πειρασθέντα ὑπὸ τοῦ διαβόλου, καὶ τὴν Γραφὴν λέγουσαν, ὅτι οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἡ πόλη προς αἷμα καὶ σάρκα, ἀλλὰ πρὸς τὰς ἀρχὰς, πρὸς τὰς ἐξουσίας, πρὸς τοὺς κοσμοκράτορας τοῦ σκότους τοῦ αἰῶνος τούτου, πρὸς τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας ἐν τοῖς ἐπου ρανίοις· καὶ πάλιν, Ἀντίστητε τῷ διαβόλῳ, καὶ φεύξεται ἀφ' ὑμῶν· καὶ ἐν ἑτέρῳ, Ὁ ἀντίδικος ὑμῶν διάβολος, ὡς λέων ωρυόμενος περιπατεί, Interrogatio. Donetur hæc ita sc habere: unum tamen scio, si non esset Adain transgressus, me non esperturum fuisse oppugnationem vitii. Responsio. Neque hoc recte dixisti: quia insultantis expertem esse vitii, pertinet ad naturam conversioni non obnoxiam, non autem ad humanam. Nos enim unius cum Adamno sumus naturæ. Decebat illum rostri, nosque illius esse similes. Quare tibi persuadeat ille ipse primus homo, se non fuisse mutationis expertem, nec ad vitium particulariter convertibilem, neque necessitate nature, sed beneplacito voluntatis transgressum esse inandatum. Quemadınodum ille parere poterat oppugnationi Satanæ, habebat autem potestatemn, sic et nos. Interrogatio. Nunc forte suffero te, quia non tollis impetum Salauæ. Responsio. Ego quidem superioribus sermonibus nunquam negavi. Scio enim etiam Job a diabolo tentatum esse, Scripturamque dicere: Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem: sed adversus principes et potestales, adversus mundi reclores lenebrarum harum, contra spiritualia nequitiæ in cœlestibus 81': et iterum: Resistite diabolo, et fugiet a vobis : et alibi: Adversarius vesler diabolus, tanquam leo rugiens circuit, quærens que devoret ". Sed cum nos pravas cogitationes non a nobis, sed • Inscrend. 6. Ephes. vi, 11, 12. 30 Jar. 17, 7. " 1 Petr. v, 8.

ab aliis quibusdam manare putemus, dicentes in- ζητών τίνα καταπίῃ. Αλλ' ἐπειδὴ ἡμεῖς τους που terdum ipsas esse peccatum Ade, quandoque ipsum Satanam, aliquando violentam ipsius Salane aggressionem, hae de causa dicimus, aliud esse peccatum Adæ, aliud Satanam, et aliud impetum Satanæ, aliud etiam perversas cogitationes nostras, fcet ab impetu sumant occasionem. Satanas quidem est ipsa diaboli persona, quæ etiam Dominum tentare conata est; Adæ vero primi peccatum, est mandati per primum hominem commissa trangressio; impetus autem Satana, est rei perverse cogitationi duntaxat objecta species; quæ quidem ob pusillam fidem reperit occasionem adeundi mentem nostram. Cum enim animus, accepto mandato ne cujusquam alterius rei curam gerat, sed omni custodia suum ipsius cor conservet, et quærat situm intra nos regnum calorun, ca:perit cor et antedictam indagationem deserere, confestim locum præbet insultationi diaboli, fitque pronus ad recipiendum suggestionem malam. At ne tunc quidem diabolus habet potestatem commovendi cogitationes nostras; alioqui nunquam parceret nubis, sed nullam non immitteret vi conceptioņem pravam, nec sineret bonum quidpiam animo complecti; potest autem cogitatione duntaxat et prima animi conceptione subostentare perversas instructiones, ut lentet interiorem adfectum nostrum, an inclinet in suggestionem ipsius, an ad mandatum Dei: nam hæc mutuo adversantur. Quare nos in rebus nobis gratis quam primum commovemus cogitationes ad propositum exemplar, et cumn affectu sermocinamur & animo cum re suggesta; in odiosis autem immorari non possumus, sed ipsam objectionem odio habemus. Quodsi odiosa suggestio duret (potest enim contingere), non tamen ex recentiore affectu, sed ex antiqua præoccupatione, vires capit: ob idque in loco manet innoxia, et cogitationem non transgrediens; ut quæ, præ tædio cordis, ad intellectum et affectum pergere prohibeatur: quia odiosa species quæ gerit unicam personam, apud eum qui seipsum observat, non habet naturam commovendi et cogendi mentem ad perturbationem intellectus, nisi per solam animi voluptatem. Itaque si recederemus prorsus a deliciis, neque præoccupantium imaginationum sola species uos ultra lædere pos. set, nec juxta futurorum certitudinem damnare conscientiam. Nam ubi agnoscit animus inutilem preoccupantis cogitationis contentionem, vetusque peccatum Deo confitetur, statim interimitur hujusmodi tentatio. Denuoque potest animus attendere cordi, et omni custodia conservare illud, et in prenetralia ipsius omni perturbatione carentia ingredi conatur, ubi nulli cogitationum improbarum venti violenter impellunt animain et corpus in præcipitia voluptatum, aut in puteos bituminis deturbant. Neque ulla via lata et spatiosa, quæ verbis et habitu sapientiæ mundanæ sauciata sequentes cam illiciat, etiamsi valde cordati sunt. Interiora vero animæ pura cubicula domusqne Christi nihil susciνηρούς λογισμούς, οὐχ ἡμῶν, ἀλλ᾽ ἑτέρων τινῶν εἶναι νομίζομεν, ποτὲ μὲν λέγοντες αὐτοὺς εἶναι τοῦ Αδάμ ἁμαρτίαν, ποτὲ δὲ αὐτὸν τὸν Σατανά, ποτέ δὲ τὴν τοῦ Σατανά προσβολήν, τούτου χάριν λέγο μεν, ὅτι ἄλλο τί ἐστιν ἡ τοῦ Ἀδὰμ ἁμαρτία, καὶ ἄλλο ὁ Σατανᾶς, καὶ ἄλλο ἡ τοῦ Σατανά προσβολή, καὶ ἕτερον οἱ πονηροὶ ἡμῶν λογισμοί, κἂν ἐκ προσβολής τὰς ἀφορμὰς ἔχωσι. Σατανᾶς μὲν γὰρ ἐστιν αὐτὴ ἡ τοῦ διαβόλου ὑπόστασις, ἡ καὶ τὸν Κύριον πειράζειν επιχειρήσασα· ἁμαρτία δὲ τοῦ πρώτου Αδάμ, ἐστὶν ἡ τῆς ἐντολῆς παράβασις τοῦ πρώτου ἀνθρώπου· προσβολὴ δὲ τοῦ Σατανᾶ, ἐστὶ μονολόγιστος εμφάνεια πράγματος πονηρού, ἥτις ἑαυτῷ προσεγγίσαι τῷ νῷ ἡμῶν δι' ὀλιγοπιστίας εὑρίσκει. Ἐντολὴν γὰρ ἡμῶν λαβόντων τοῦ μηδὲν μεριμνᾶν, ἀλλὰ πάσῃ φυλακή τηρεῖν τὴν ἑαυτοῦ καρδίαν, καὶ ζητεῖν ἐντὸς ἡμῶν οὖσαν τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ὅταν ἀποστῇ ὁ νοῦς τῆς καρδίας καὶ τῆς προειρημένης ζητήσεως, εὐθέως δίδωσι τόπον τῇ τοῦ διαβόλου προσβολῇ καὶ γίνεται δεκτικὸς τῆς πονηρᾶς ὑποθέσεως. Ἀλλ᾿ οὐδὲ τότε κινεῖν ὁ διάβολος τοὺς λογισμοὺς ἡμῶν κατ' ἐξου σίαν ἔχει, ἐπεὶ οὐκ ἂν ἡμῶν ἐφείσατο, πᾶσαν και χήν ἔννοιαν ἀναγκαστικῶς ἐπιφέρων, καὶ μηδὲν ἀγαθὸν ἐννοεῖν συγχωρῶν· ἐξουσίαν δὲ μόνον ἔχει μονολογίστως ἐν πρωτονοία ὑποδεικνύειν τὰ πονηρὰ δόγματα τοῦ πειράζειν ἡμῶν τὸ ἐνδιάθετον, τοῦ ῥέω - πειν πρὸς τὴν ἐκείνου ὑπόθεσιν, ἢ πρὸς τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ· ἐπειδὴ ταῦτα ἀλλήλοις ἀντίκεινται· ὅθεν ἡμεῖς, ἐφ᾽ οἷς μὲν ἀγαπῶμεν, εὐθέως πρὸς τὸ ὑπόδειγμα ἀνακινούμεν τοὺς λογισμούς, καὶ ἐμπαθῶς προσομιλούμεν κατὰ διάνοιαν τῷ ὑποβληθέντι πρά γματι· ἐφ᾽ οἷς δὲ μισοῦμεν, συγχρονίζειν οὐ δυνάμεθα, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν μισοῦμεν τὴν προσβολήν. Η δὲ μισουμένη παραμένει γίνεται γὰρ], πλὴν οὐκ ἐκ διαθέσεως προστάτου, ἀλλ' ἐκ παλαιᾶς προσ]λήψεω; ὠχύρωται· διὸ καὶ ἀπρόσκοπ[τ]ος ἴσταται ἐν τῷ τόπῳ καὶ μονολόγιστος, ὑπὸ τῆς καρδιακῆς ἀηδείας εἰς πολύνοιαν καὶ πάθος προσβήναι κωλυομένη· οὐ γὰρ ἔχει φύσιν ἡ μονοπρόσωπος ἐμφάνεια μισουμένη. παρὰ τοῦ προσέχοντος ἑαυτὸν, βίᾳ κατασύραι τὸν νοῦν εἰς τὸ τῆς πολυνοίας πάθος, εἰ μὴ διὰ ἠδυπα θείας καρδιακής μόνης. Ωστε ἡμεῖς τῆς ἡδυπαθείας εἰ παντελῶς ἀποστῶμεν, οὐδὲ τῶν προ[σ]λήψεων μονο λόγιστος ἐμφάνεια βλάψαι ἡμᾶς ἔτι δύναται, καὶ τὴν συνείδησιν πρὸς ἀσφάλειαν τῶν μελλόντων κατακρί νειν. Ἐπιγνόντος γὰρ τοῦ νοὸς τὴν ἀργὴν τῆς προ[σ]- λήψεως ἔνστασιν, καὶ ἐξομολογουμένου τῷ Θεῷ τὴν παλαιὰν αἰτίαν, εὐθέως ἀναιρεῖται καὶ οὗτος ὁ πει· ρασμός. Καὶ πάλιν ὁ νοῦς ἐξουσίαν ἔχει προσέχειν τῇ καρδίᾳ, καὶ πάσῃ φυλακῇ τηρεῖν αὐτὴν, εἰς τὰ ἐνα δότερα αὐτῆς ἀνενόχλητα ταμεία εἰσελθεῖν πειρώμενος, ἔνθα οὐκ εἰσὶ πονηρών λογισμῶν ἄνεμοι, βιαίως ὠθούν τες καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἐπὶ τοὺς κρημνούς τῆς ἡδυπε θείας, καὶ εἰς φρέατα ασφάλτου καταβάλλοντες· οὔτε πλατεῖα τις καὶ εὐρύχωρος ὁδός, βήμασί τε καὶ σχή μασι κοσμικῆς σοφίας κατατετρωμένη, καὶ δελεά ζουσα τοὺς ἐπομένους αὐτῇ, καν λίαν φρόνιμοι τυγχά νουσι. Τὰ δὲ καθαρὰ τῆς ψυχῆς ἐνδότερα ταμεία, καὶ

ὁ οἶκος τοῦ Χριστοῦ γυμνὸν οὐκ εἰσδέχονται μηδὲν piunt, quod ab hoc saculo nude inferatur, sive ra ἐπιφερόμενον τοῦ αἰῶνος τούτου, μὴ εύλογον, μὴ ἄλογον, εἰ μὴ τὰ τρία ταῦτα, ἃ εἶπεν ὁ ᾿Απόστολος, πίστιν, ἐλπίδα, ἀγάπην. Δύναται οὖν τις φιλαλήθης ὢν καὶ καρδιοπονείν βουλόμενος, μηδὲ ὑπὸ τῶν προ λήψεων ἐξωσθῆναι κατὰ τὴν ἀκολουθίαν ἣν προειρήκαι μὲν ἀλλὰ προσέχειν τῇ καρδίᾳ, καὶ προκόπτειν ; εἰς τὸ ἐνδότερον, καὶ ἐγγίζειν τῷ Θεῷ μόνον, ἵνα ἐπὶ τῆς προσοχῆς καὶ παραμονῆς πόνοις μὴ ἀηδίζηται. Οὐ δύναται γὰρ μὴ καρδιοπονεῖν ὁ προσεκτικὸς τῶν λογιστικών μετεωρισμῶν καὶ σαρκικῶν ἡδονῶν, ἐαυ τὴν καθ' ἡμέραν, οὐκ ἔξωθεν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔνδο δεν περιγράφων· ἐν οἷς πολλάκις καὶ ἔννοια καὶ πρᾶξις ανεστράφη. "Οθεν, τὴν μὲν μονολόγιστον προσβολήν, ἀναγκαστικήν οίδαμεν, διὰ τὸ καὶ μισου μένην παραμένειν· τὴν δὲ τῶν ἐπαγομένων λογισμῶν ὁμιλίαν, προαιρετικήν. Εδειξαν δὲ τοῦτο καὶ οἱ μὴ ἁμαρτήσαντες ἐν τῷ ὁμοιώματι τῆς παρα βάσεως Αδάμ, τὴν μὲν προσβολὴν κωλῦσαι μὴ δυ νηθέντες, τὴν δὲ πρὸς αὐτὴν ὁμιλίαν καὶ προσπάθειαν, καθόλου παραιτησάμενοι. Ερώτησις, Εἰ τὴν τοῦ ᾿Αδάμ παράβασιν κατὰ ἀνάγκην οὐ παρεδεξάμεθα; "Ο ἐστιν ἡ λογιστικὴ ἡμῶν ἁμαρτία. Απόκρισις. Οὐκ ἔστι τοῦ Ἀδὰμ παράβασις, ἀλλ' ἔλεγχος της ἑκάστου ἡδυπαθείας. Αλλ' οὐδὲ τὴν παράβασιν διεδεξάμεθα. Ἐπεὶ κατὰ τὴν διαδοχήν, ἀνάγκῃ ἔδει πάντις παραβάτας εἶναι, καὶ μὴ ἐγκαλεῖσθαι ὑπὸ Θεοῦ, κατὰ ἀνάγκην φυσικής διαδοχῆς παραβαίνοντας. Νῦν δὲ οὐχ οὕτως· οὐδὲ γὰρ πάντες παραβαίνομεν τὴν ἐντολὴν, οὐδὲ πάντες φυλάττομεν. "Οθεν δῆλον, ὅτι οὐ κατὰ ἀνάγκην ἐστὶν, ἀλλ' ἡδυπάθεια ἡ παράβασις. Εἰ δὲ λέγεις διὰ ταύτην ἐληλυθέναι τὸν Κύριον διά τί ταύτην οὐκ ἀνήρει ἐν τῷ βαπτίσματι, ἀλλ᾽ ἔτι καὶ νῦν ἕκαστος ἐξουσίαν ἔχει παραβῆναι, ἢ μὴ παρα Εῆναι; Οὐκοῦν τὴν παράβασιν προαιρετικήν ούσαν, καθὼς ἀποδέδεικται, οὐδεὶς ἐξ ἀνάγκης διεδέξατο· τὸν δὲ ἐκ ταύτης θάνατον ἀναγκαστικὸν ὄντα διεδεtionabile, sive alienum a ratione, praeterquam late tria, quæ nominavit Apostolus ", fidem, speni eş charitatem. Potest igitur quispiam studiosus veritatis et ex animo laborare cupiens, non fatigari prasumptis cogitationibus, secundum ante dictam consecutionem, sed attendere cordi, et interius proficere, Deoque appropinquare, modo non molesti siut labores in illa attentione et perseverantia suscepi. Nequaquam enim potest cor non afligere, qui jactationibus conceptis animum attendit, et voluptatibus carnis quotidie, non exterius modo, sed et interius seipsum circumscribit: quibus intellectus et actio sene subverti solent. Unde cogitationi objectam insultationem scimus esse coaciam, cum, etiamsi sit odiosa, perduret: at cum injectis cogitationibus familiaritatem contrahere, spontaneum est. Quod ita esse demonstrarunţ etiam, qui non peccaverunt in similitudinem prævaricationis Ade, qui quidem oppugnationem pro: hibere non potuerunt cogitationum, oninem tamen familiaritatem et affectionem erga illas aversați sunt. Interrogatio. Nonne transgressionem Adæ (quod est animæ nostræ rationalis peccatum) necessario suscepimus? Responsio. Peccatum non est Adami transgressio, sed index voluptatis cujusque. At neque transgressionem suscepimus, nam per successionen oporteret onnes transgressores esse, nec reprehendi debere Deo, qui transgrediuntur necessitate successionis naturalis. Nunc autem non ita est: quia non omnnes transgredimur mandatum, neque item omnes servamus. Unde clarum est, transgressionem non a nercssitate originem trahere, sed a voluptate. Quod si dicas, illius causa venisse Dominum: quamobrem non prorsus eam delebat in susceptione baptismi, sed quisque etiam nunc habet potestatem transgrediendi, vel non? Quare transgressionen quæ spontanea est, ut demonstravimus, nemo sugξάμεθα· ὅς ἐστι Θεοῦ ἀλλοτρίωσις. Αποθανόντος η cipit ex necessitate; suscipimus tamen ex hae γὰρ τοῦ πρώτου ἀνθρώπου, τοῦτ' ἔστιν ἀλλοτριωθέν τος ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, οὔτε ἡμεῖς ζῆν ἐν Θεῷ ἡδυνάμεθα· διὰ ἦλθεν ὁ Κύριος, ἵνα ἡμᾶς διὰ λουτροῦ παλιγγενε σίας ζωοποιήσῃ, καὶ καταλλάξῃ τῷ Θεῷ, δ καὶ περ ποίηκεν. Οὐκοῦν οὐ τὴν παράβασιν διεδεξάμεθα, ἐπειδὴ κἀκεῖνον ἐξ ἀνάγκης ἐκράτησεν, ὅς ἐβασίλευε καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἁμαρτήσαντας ἐπὶ τῷ ὁμοιώματι τῆς παραβάσεως 'Αδάμ. Ερώτησις. Δεδόσθω ὅτι τὴν παράβασιν θελήματι ἔσχεν ὁ Αδάμ, καὶ διὰ τοῦτο ὁμοφυεῖς ὄντες καὶ ἡμεῖς θέσ λήματι ἐκπίπτομεν· μὴ καὶ τὴν προσβολήν θελήματι ἔσχεν; 30 | Cor. stil, 13.» Rom. v, 14. mecessario consequentem mortem: quæ est alienatio a Deo. Primo siquidem homine mortuo, hoc est, alienato a Deo, nec nos in Deo vivere poteramus propterea venit Dominus, ut per lavacrum regenerationis nos vivifcaret et reconciliaret Deo, quod etiam praestitit. Quocirca non suscepimus transgressionem, quoniam in illum quoque necessario dominata esset ea quæ regnavit etiam in eos qui non peccaverunt in similitudinem prævaricationis Adle Interrogatio. Concedatur Adamum ultro transgressum esse, atque ob id nos similis consortes naturæ sponte etiam labi nunquid ultro perferebat impugnatio nem?

Απόκρισις. R. sponsio. Profecto necessario tolerabat impugnationem illam. At oppugnatio non est peccatum aut justitia, sed argumentum liberæ voluntatis nostra. Quapropter opponere propugnaculum nobis etiam permissum est, ut ii qui tendunt ad mandatum, velut fideles coronari demonstrentur: qui vero tendunt ad voluptatem, condemnari tanquam infideles. Cæterum hoc etiam scire debemus, non ab unaquaque nostrum conversione statim nos probos aut reprobos judicari; sed cum in tota vita quam agimus in carne, per insultationes probati fuerimus, modo vincentes, nunc superati; modo cadentes, nunc excitati; modo errantes, nunc ad reclam viam deducti; tum in die exitus omnibus computatis, juxta proportionem judicabimur. Quamobrem & oppugnatio non est percatum. Absit! Quamvis enim ex necessitate, cogitatione tenus, res ostentet, nos tamen per Dominum spiritaliter operandi vim accepimus, estque in nostra potestate a prima conceptione probare quid sit noxium, quid utile, nec a necessitate, sed ab affectu dependet, ut crescentes cogitationes repudiemus aut amplectaniur. Sed ponamus, ut existimas, ex necessitate et per successionem las renasci: quare pravarum cogitationum nomine condemnat nos Scriptura divina? aut quo pacto possumus cas excludere cum ex necessitate et successione nos infestant? Sin dixeris mihi: Possunius per gratiam quam accepimus a baptismo, secundum Scripturas: hac etiam ratione nosce, nos auctores esse, qui consecuti sumus a Deo facultatem excludendi illas, a prima apprehensione et redditione. Si quis autem alium statuat auctorem suorum ipsius vitiorum, non modo pecent audacter, sed etiam blasphemat adversus Deum, ut qui permittat insontes homines oppugnari. Ναὶ τὴν προσβολὴν κατὰ ἀνάγκην ἔσχεν. Αλλ' ή προσβολή οὔτε ἁμαρτία ἐστὶν, οὔτε δικαιοσύνη, ἀλλ' ἔλεγχος τοῦ αὐτεξουσίου ἡμῶν θελήματος. Διὸ καὶ προσβάλλειν ἡμῖν παρεχωρήθη, ἵνα τοὺς μὲν ἐπὶ τὴν ἐντολὴν ῥέποντας στεφανίτας, ἀποδείξῃ ὡς πιστούς· τοὺς δὲ ἐπὶ τὴν ἡδονὴν κατεγνωσμένους, ὡς ἀπί στους. Καὶ τοῦτο δὲ εἰδέναι ἡμᾶς χρή, ὅτι οὐ καθ' ἑκάστην ἡμῶν τροπὴν εὐθέως δόκιμοι ἡ ἀδόκιμοι κρινόμεθα· ἀλλ᾽ ὅταν ὅλην ἡμῶν τὴν ἐν σαρκὶ ζωὴν διὰ τῶν προσβολών δοκιμασθῶμεν, νικώντες, νικών μενοι· πίπτοντες, εγειρόμενοι· πλανώμενοι, εὐοδού μενοι· τότε ἐν ἡμέρᾳ ἐξόδου πάντων συμψηφισθέν των, κατὰ ἀναλογίαν κρινόμεθα. Οὔτε οὖν ἡ προσ βολή ἐστιν ἁμαρτία. Μη γένοιτο! Εἰ γὰρ καὶ ἐξ ἀνάγκης μονολογίστως δεικνύει τὰ πράγματα, ἀλλ᾽ ἡμεῖς ἐν Κυρίῳ ἐλάβομεν ἐξουσίαν πνευματικῆς ἐρω γασίας, καὶ ἐφ' ἡμῖν ἐστιν ἀπὸ πρώτης εννοίας δοκι μάζειν τὸ βλαβερὸν καὶ τὸ ὠφέλιμον, καὶ ἀποβάλλειν ἢ προσδέχεσθαι τοὺς λογισμούς, οὐκ ἐξ ἀνάγκης, ἀλλ᾽ ἐκ διαθέσεως πληθυνομένους. Θῶμεν δὲ κατὰ σὲ, ὅτι καὶ οὗτοι κατὰ ἀνάγκην καὶ διαδοχὴν ἀναφύονται ο διὰ τί ἡμᾶς ἡ θεία Γραφή κατακρίνει ἐπὶ τοῖς πονη ροῖς λογισμοῖς; ἢ πῶς δυνάμεθα ἀποκλεῖσαι τοὺς ἐξ ἀνάγκης καὶ διαδοχῆς ἡμῖν ἐνοχλοῦντας; Εἰ δέ μοι λέγεις - Δυνάμεθα διὰ τῆς χάριτος ἧς ειλήφαμεν ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος, κατὰ τὰς Γραφάς· γνώθι ότι καὶ οὕτως ἡμεῖς ἐσμεν αἴτιοι, ἔχοντες παρὰ Θεοῦ δύναμιν ἀποκλείειν αὐτοὺς ἀπὸ πρώτης εννοίας καὶ ἀναδό σεως. Εἴ τις δὲ ἄλλον τινὰ ἴστησιν αἴτιον τῶν ἑαυτοῦ κακῶν, οὐ μόνον ἀδεῶς ἐξαμαρτάνει, ἀλλὰ καὶ βλασφημεῖ κατὰ τοῦ Θεοῦ, ὡς ἀναιτίως τοὺς ἀνθρώ πους παραχωρούντος πολεμεῖσθαι. Interrogatio. Cur igitur ego baptizatus, et Deum obsecro, et gratiam ejus imploro, totisque votis a pravis cogitationibus liberari ac exsolvi desidero, nec tamen possum? Noune clarum est, hanc irrecusabilem hæreditatem nobis ex Adæ prævaricatione relictam esse? Responsio. Oportebat nos ratione præditos scire quid audiamus. Sed quoniam anium: voluptatis amore vanaque gloria obscurata in profundum ignorationis delapsa est, jain non audit maudatum Scripturæ, non ordinem naturalem, nec peritorum moderationem: proprias duntaxat conceptiones sectatur. Quis eniın si fidem habeat Scripturæ diving, Dominique mandala peragat, non reperit consimili modo paulatimn desinere cogitationes, certiorque fit, illas non ex potentia reguare, sed ob exilitatem tidei nostræ et mandatorum defectum? Quapropter non omines statu pares sumus, neque iisdem impellimur conceptionibus, quia spontanca sunt causæ conceptionum. Nam si necessario manarent ab Adamo, cuncti pariter agitaremur, et inevitabili modo obsideremur, nec opus haberemus admoni - Ερώτησις. Διὰ τί οὖν ἐγὼ βεβαπτισμένος, καὶ τὸν Θεὸν παρε καλῶ, καὶ τὴν χάριν αὐτοῦ ἐπικαλούμαι, καὶ ὅλο θελήματι βούλομαι ῥυσθῆναι καὶ ἀπαλλαγῆναι τῶν πονηρῶν λογισμῶν, καὶ οὐ δύναμαι; "Η δῆλον, ὅτι ἡ τοῦ 'Αδάμ παράβασις ταύτην ἡμῖν τὴν ἀπαραίτητον κληρονομίαν κατέλιπεν; Απόκρισις. Εδει μὲν ἡμᾶς λογικοὺς ὄντας, εἰδέναι τί ἀκούομεν. Ἐπεὶ δὲ ὑπὸ φιληδονίας καὶ κενοδοξίας σκοτι σθεῖσα ἡ ψυχὴ εἰς τὸν βυθὸν τῆς ἀγνοίας καταπέ πτωκεν, οὐκέτι οὔτε Γραφικῆς ἐντολῆς ἀκούει, ούτε φυσικῆς ἀκολουθίας, οὔτε ἐμπείρων ἐπιστασίας· ἡ μόνον ταῖς ἐννοίαις ἀκολουθεῖν. Τίς γὰρ πιστεύων τῇ θείᾳ Γραφῇ, καὶ ποιῶν τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου, οὐχ εὑρίσκει κατὰ ἀναλογίαν τὴν ὑπόλειψιν των 200 σμῶν, καὶ πληροφορεῖται, ὅτι οὐ κατ' ἐξουσίαν κρατ τοῦσιν, ἀλλὰ κατὰ τὴν ὀλιγοπιστίαν ἡμῶν καὶ ἔλλει ψιν τῶν ἐντολῶν; Διὸ οὐ πάντες τῇ καταστάσει ίσοι ἐσμὲν, οὔτε ταῖς αὐταῖς ἐννοίαις ἐλαυνόμεθα, ἐπειδή προαιρετικαί εἰσιν αἱ τῶν λογισμῶν αἰτίαι. Βἰ γὰρ ἦσαν ἀναγκαστικαὶ ἐκ τοῦ 'Αδάμ, πάντες ἂν ὁμοίως ἐνεργούμεθα, καὶ ἀπαραιτήτως ἐκρατούμεθα· καὶ ούτε Γραφικής νουθεσία; ἐδεόμεθα, φύσεως κατά

διαδοχὴν κρατούσης, καὶ οὐ φιληδόνου θελήματος. tione Scripturæ, natura per successionem doni Νῦν δὲ οὐχ οὕτως ἐστίν. Μὴ γένοιτο! Ἰδοὺ γὰρ nante, non voluptatibus dedita voluntate. Nune ἐρῶμεν, ὅτι οὐ πάντες ὁμοίως ενεργούμεθα, οὐδὲ ἐν autem non ita res est. Absit! Ecce enim videmus, τοῖς αὐτοῖς καιροῖς, οὔτε ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς πράγμασιν· non omnes nos æqualiter torqueri, nec iisdem ἀλλ᾽ ἕκαστος καθ᾿ ἂν ἐπίστευσε τῷ Κυρίῳ, περὶ temporibus, nec casdem ob res; sed quatenus τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, ἀνθρωπίνης δόξης, καὶ ἡδυ- quisque Domino credidit de futuris bonis humans παθείας καταφρονήσας, τοσοῦτον καὶ τοὺς λογι gloriæ, voluptatum studio contemplo, hactenus exe σμοὺς ἀπέκλεισε, καὶ τοῦ ἡδυπαθοῦντας ἡσυχέστερος clusit cogitationes, et tranquilliore est animo, quam τυγχάνει. Διὰ τοῦτο ἕτερος ἑτέρου καὶ τῇ ἐννοίᾳ καὶ is qui voluptatibus afficitur. Propterea alter ah τῷ βίῳ διενηνόχαμεν. Ἐπειδὴ οὖν καὶ τοῦτο σοφι altero tum animi conceptione, tum vita discreti ζόμεθα τῇ ἀληθείᾳ, καὶ ζητοῦμεν οὐκ ἐκ πίστεως sumus. Cum ergo in eo cavitemur etiam veritaἸησοῦ, τοῦτ' ἔστιν οὐ δι' ἐργασίας τῶν ἐντολῶν αὐτ tem, et quæramus exstinguere cogitationes, non τοῦ, οὔτε δι᾽ εὐτελείας καὶ ταπεινοφροσύνης καρδιο- ex fide Jesu, hoc est, non in mandatis ejus exseπονοῦντες σβέσαι τοὺς λογισμούς, ἀλλὰ μετὰ τῆς quendis, aut per simplicitatem et humilitatem cor κρυπτῆς ἡδυπαθείας, κενοδοξίας, λέγω, καὶ ἀνθρωπο alligendo, sed occulta voluptate, vana, inquam, αρεσκείας, οιήσεως καὶ φαντασμοῦ νίκης καὶ & gloria, hominibus placendo, opinione et imaginaεπάρσεως, καὶ ἑτέρων τοιούτων, ὧν αἱ μὲν ἀποτυ tione victoriæ atque arrogantia ducti, aliisque siχίαι τοὺς ἐπιθυμητικούς πληθύνουσι λογισμούς, milibus, quorum frustrationes, cupiditatum plenas τούτου χάριν οὐ δυνάμεθα. Τί οὖν τὰς αἰτίας κρα augent cogitationes, hac de causa non possumus. τοῦντες πειρώμεθα ἀποβάλλειν ἀδίκως τὰς προσ- Quid igitur retinentes causas, injuste naturales φυεῖς αὐτῶν ἐνεργείας; Εἰ δὲ ψευδῆς ὁ λόγος, καὶ earum affectus abjicere tentamus? Sin falsum est χωρὶς ἡμετέρας αἰτίας ὑπὸ τῶν λογισμῶν ἐνεργού quod dicimus, ac citra culpam nostram vexamur μεθα, ἀκριβῶς ἐπισκεψώμεθα ὡς Θεῷ ἐξομολογούμε- tentationibus, accurate perpendamus, ut confitenνοι. Τίς οὐκ οἶδεν, ὅτι καὶ ἔργῳ, καὶ λόγῳ, καὶ δια tes Deo. Quis ignorat, nos quotidie facto, verbo et νοία τα προειρημένα πάθη ἐπισπώμεθα καθ' ἡμέραν animo, antedictas affectiones accersere; et eos καὶ τοὺς μὲν συνεργοῦντας ἀγαπῶμεν, ὡς εὐεργέτας qui adjuvant, ut beneficos, amare; qui vero impeτοὺς δὲ ἐμποδίζοντας, ὡς ἐχθροὺς ἀποστρεφόμεθα; diunt, velut hostes, aversari? Sin autem affectioΕἰ δὲ οὕτω τὰ προειρημένα πάθη ἀγαπῶμεν, ὡς καὶ nes quas ante diximus, usque adeo diligimus, ut προφανῶς αὐτὰ διεκδικεῖν, πῶς τὴν μονολόγιστον palanı cas vindicemus: qui flet ut earum insultaαὐτῶν προσβολὴν μισήσομεν; Τῆς πρωτονοίας δὲ tionem quæ sit cogitatione tenus, odio prosequaπαραδεχθείσης, πῶς οἱ ταύτης απηρτισμένοι λογι mur Ubi vero conceptionem primam amplexi σμοὶ μὴ ἀκολουθήσωσιν; fuerimus, quomodo dependentes ab ea cogitationes non subsequentur? Ερώτησις. Εἰ καὶ ταῦτα θῶμεν οὕτως ἔχειν· οὕτως ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ὁ Κύριος ἐπηγγείλατο ποιῆσαι τὴν ἐκε δίκησιν τῶν βοώντων πρὸς αὐτὸν νυκτὸς καὶ ἡμέρας. Απόκρισις. Interrogatio. Quamvis hæc ita se habere ponamus: sic in Evangeliis promisit Dominus se facturum vindictam clamantium ad se die ac nocte ". Responsio. Dominus quidem non dicit parabolam ¡is qui sponte jacent in deliciis, sed illis qui solis apprehensionibus impugnantur. Idcirco hos quidem injuriam patientes, ab hostibus vindicaturum se pollicitus est; illos autem, ut qui abjecerint ferens Ο μὲν Κύριος οὐ πρὸς τοὺς ἐγκειμένους ταῖς ἡδυ παθείαις θελήματι τὴν παραβολὴν λέγει, ἀλλὰ τοῖς ὑπὸ μόνων τῶν προσλήψεων πολεμουμένοις. Διὸ τοὺς μὲν ὑπὸ ἐχθρῶν ἀδικουμένους ἐκδικήσειν ἐπηγγεί. λατο, ἐκείνοις δὲ ὡς τὴν βοηθοῦσαν ἐντολὴν ἀποθε μένοις ἐγκαλεῖ, λέγων· Τί με καλεῖτε, Κύριε, η open mandatum, Increpat, dicens: Quid vocatis Κύριε, καὶ οὐ ποιεῖτε ο λέγω; Ούς καὶ παρεικάζει ἀνδρὶ μω ῷ ἐπὶ ψάμμου τῶν ἰδίων θελημάτων οικοδομοῦντι τὴν οἰκίαν αὐτοῦ. Μὴ οὖν ἀστηρίκτῳ νῷ καὶ ἀλόγῳ βουλῇ πάσαις ταῖς ἑαυτοῦ ὑπονοίαις ὡς ἀλη - θιναῖς ἐπερείδον, ποτὲ μὲν λέγων, ότι Εγώ βεβάπτισμαι, καὶ τὸν Θεὸν παρακαλῶ, καὶ τὴν χάριν αὐτοῦ ἐπισπῶμαι, ὅλῳ θελήματι βουλόμενος βυσθῆκαὶ τῶν πονηρῶν λογισμῶν, καὶ οὐ δύναμαι, ὡς ἀναι τίως ὑπὸ τῶν λογισμών κρατούμενος· ποτὲ δὲ πάλιν τὴν ἐκδίκησιν περιμένων τοῦ Κυρίου, ἣν ποιῆσαι ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις κατηγγείλαμεν, πανταχοῦ σεαυτὸν ἀναίτιον ἱστῶν· ὅπερ μεγάλης ἐστὶ βλασφημίας. Όμως ἐρωτήσω σε κἀγὼ τῆς οἰήσεως νόημα, καὶ δός μοι ἀπόκρισιν. Οίδα δὲ, ὅτι ἀπὸ τῆς ἀληθείας 8. ** Luc. vi, 46. 3. ibid. 49. » Luc. xull, ne, Domine, Domine, et non facitis qua dico 33? Quos etiam assimilat viro stulto ", qui super arenam voluntatum suarum ædificat domum suam. Ne ergo inconstantia animi et rationis experti consilio ductus, omnibus opinionibus tuis innitare, tanquam veris, dicens interdum: Ego sum bapri zatus, Deum invoco, gratiam ejus accerso, tota voluntate desiderans liberari a cogitationibus malis, et nequeo: tanquam sine culpa delinearis cogitationibus: quandoque vero contra exspectans a Domino vindictam, quam facturum in Evangeliis denuntiavimus, ubique teipsum insontem consti– tuens quod quidem ingentis est blasphemiæ. Verumtamen ego te etiam rogabo sensum opinionis

tua. et responde mili. Scio autem, quod a veritate σφιγγόμενος, ἢ μείζονος ἐπάρσεως βήματα λαλήσεις, cuactus, aut majoris arrogantiæ verba proferes, ἢ τὴν σεαυτοῦ αἰτίαν ὁμολογήσεις. aut tuam ipsius culpam confitebere, Interrogatio. Quamobrem Dominus cum dixerit: Citò facies vindictam”, non celeriter facit, sed moratur, et relinquis te in cogitationibus pravis, licet deprecautem ex toto corde, et absque basilaliane, quemadmodum dixisti? Responsio. Quod vero dixit, non puto ullam aliam ob causam tardare, quam patientiæ meæ. Quanto enim plus quispiam per impugnationem perpessus fuerit, tanto majore afficietur gloria. Ego quidem respondere duntaxat decreveranı opinioni quam imbibisti: tu vero cliam adjecisti blasphemiam. Nam ut ascriberes tibi nomen falsæ patientiæ, constituiati Deum tuo proprio sermone mentientem; pravasque cogitationes, quæ prodeunt ex corde, juxta verbum Domini”, el coinquinant hominem, non esse jam ex Scriptura divina procuratrices nequitiæ, deli ciarum, totiusque peccati, sed patientiæ causas esse. Ego vero nunquam reperi, constrictos pravis cogitationibus a Scriptura diviņa laudari, sive in Veteri, sive in Novo Testamento, sed ut reos potius et condemnatos haberi: Deus siquidem ut perversas cogitationes odit, sic et cor unde nascun. tur. Quare nos qui ipsas alimus, lugere debemus, velut amantes peccati, et non intumescere, quasi pugnemus adversus externa vitia. Scito igitur, o homo, Dominum intueri corda omnium, eosque qui primam improbarum cogitationum conceptionem olerunt, confestim vindicare, sicuti promisit, neque dimittere legionem multiplicis apprehensiouis insurgentem, ut inquinet ipsorum animum et conscientiam; illos autem qui per fidem ac spem primas pullulationes nop evertunt, sed quasi die scendo et probando deliciis adbærent, velut infideles a seipsis auxilium petentes, etiam a subsequentibus cogitationibus pulsandos dimittit: quas ideo non perimit, quia videt nos impugnationem nostri diligere ac non odio prosequi, ubi primum obscure coeperit apparere. Si quis vero post tantam tanque claram disputationem, fidem non habeat iis quae dicta sunt, reipsa det operam, ut discat veri {:en, Si vero non credit Scripture, neque ipsa facto vult seipsum certiorem facere, is aperte demonstrat se diligere et amplecti suam opinionem. Quid enim delectabilius ea quæ suggerit, peccatum cogitationum extraneum esse, eflicitque ut velut innocentes gloriemur et extollamur potius, quam prava commenta confiteamur ac lugeamus? Interrogatio. Dixisti superius, nos non prævaricationem Adæ, sed mortem ejus suscepisse. Cum ergo mors vigeat, vigent etiam cogitationes prava, * Luc. xviii, 8."» Matth. xv, 19, 20. Ερώτησις. Διὰ τί ὁ Κύριος εἰπὼν, Εν τάχει ποιήσει την ἐκδίκησιν, οὐ ποιεῖ ἐν τάχει, ἀλλὰ βραδύνει, καὶ ἀφίησί σε ἐν τοῖς πονηροῖς λυγισμοῖς, καίτοι όλο καρδίως καὶ ἀνενδοιάστως ευχόμενον, καθὼς εἶ ρηκας; Απόκρισις. *Ο δὲ εἶπεν, ἐγὼ λογίζομαι, ὅτι δι' οὐδὲν ἕτερον βραδύνει, ἢ διὰ τὴν ἐμὴν ὑπομονήν· ὅσον γὰρ ἄν τις υπομείνῃ πολεμούμενος, τοσοῦτον καὶ δοξασθή σεται. Ἐγὼ μὲν ἐδόκουν μόνης της περιεχούσης σε οιήσεως προσενέγκαι ἀπόκρισιν· σὺ δὲ καὶ βλασφη μίαν προσέθηκας. Ἵνα γὰρ σεαυτοῦ ψευδώνυμον ὑπομονὴν ἐπιγράψῃς, ἔστησας τὸν Θεὸν ἐπὶ τοῦ ἰδίου λόγου ψευδόμενον· καὶ τοὺς πονηρούς λογισμούς, οὐκέτι κατὰ τὴν θείαν Γραφήν, πονηρίας, καὶ ἡδυ παθείας, καὶ πάσης αμαρτίας παρεκτικούς, ἐκ τῆς καρδίας ἐκπορευομένους, κατὰ τὸν λόγον τοῦ Κυρίου, καὶ κοινοῦντας τὸν ἄνθρωπον, ἀλλ' ὑπομονῶν αἰτίους. Ἐγὼ δὲ οὐδέποτε τοὺς τοῖς πονηροῖς λογισμοῖς συν εχομένους, ὑπὸ τῆς θείας Γραφῆς ἐπαινουμένους εὖρηκα, οὔτε ἐν τῇ Παλαιᾷ, οὔτε ἐν τῇ Καινῇ Δια θήκῃ, ἀλλὰ μᾶλλον ὡς αἰτίους καὶ κατακρινομένους - ὁ Θεὸς γὰρ, ὥσπερ τους πονηρούς λογισμούς μισεί, οὕτω καὶ τὴν γεννώσαν αὐτοὺς καρδίαν. Διὸ οἱ ἔχον τες αὐτοὺς, πενθεῖν ὀφείλομεν ὡς φιλαμαρτήμονες. καὶ μὴ φυσιοῦσθαι ὡς πολεμοῦντες ἀλλοτρίοις και κοῖς. Γνῶθι οὖν, ὦ ἄνθρωπε, ὅτι ὁ Κύριος ἐφορᾷ τὰς πάντων καρδίας, καὶ τοὺς μὲν μισοῦντας τῶν πονη ρῶν ἐνθυμημάτων την πρωτόνοιαν παραχρῆμα έχε δικεῖ, καθὼς ἐπηγγείλατο, καὶ οὐκ ἐπαφίησι τὸν εσμὸν τῆς πολυνοίας ἐπαναστάντα μολῦναι αὐτῶν τὸν νοῦν καὶ τὴν συνείδησιν· τοὺς δὲ τὰς πρώτας ἀναδόσεις μὴ διὰ πίστεως καὶ ἐλπίδος καταβάλλον τας, ἀλλ' ἐκ τοῦ καταμανθάνειν δῆθεν καὶ δοκιμά ζειν προσηδυπαθοῦντας, ἀφίησιν, ὡς ἀπίστους καὶ αυτοβοηθοῦντας, περικρουσθῆναι καὶ ὑπὸ τῶν ἐφεπομένων λογισμῶν· οὓς διὰ τοῦτο οὐκ ἀφαιρεῖ, ἐπειδὴ βλέπει τὴν πρὸς αὐτοὺς προσβολὴν ὑφ᾽ ἡμῶν ἀγα πωμένην, καὶ μὴ ἐκ πρώτης ἀφανείας μισουμένην, Εἰ δέ τις μετὰ τοσαύτην φανερολογίαν ἀπιστεῖ τοῖς εἰρημένοις, ἔργῳ ἐπιτηδευσάτω μαθεῖν τὴν ἀλήθειαν. Εἰ δὲ οὔτε τῇ Γραφῇ πιστεύει, οὔτε ἔργῳ βούλεται ἑαυτὸν πληροφορῆσαι, δῆλός ἐστιν ἀγαπῶν τὴν ἡδα νὴν τῆς οιήσεως. Τί γὰρ ταύτης ἡδυπαθέστερον, ἀλλοτρίαν τὴν λογικὴν ἁμαρτίαν υποτιθεμένης, καὶ γαυριᾷν καὶ ἐπαίρεσθαι, ὡς ἀναιτίους μᾶλλον, ἐξομολογεῖσθαι καὶ πενθεῖν ἐπὶ τοῖς πονηροῖς φω λεύμασι παρασκευαζούσης; Ερώτησις. Σε προείρηκας, ὅτι τὴν μὲν παράβασιν τοῦ 'Αδάμ οὐ διεδεξάμεθα, τὸν δὲ θάνατον αὐτοῦ διεδέχθημεν. Οὐκοῦν τοῦ θανάτου κρατοῦντος, κρατοῦσι καὶ οἱ το Ο νεροί λογισμοί.

Απόκρισις. Ο τῆς ἀπιστίας! Τί οὖν ἦλθεν ὁ Κύριος ἐν σαρκί, ἢ πάντως ἵνα εἰς ὑπὲρ πάντων ἀποθάνῃ, κατὰ τὰς Γραφάς, καὶ καταργήσῃ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τοῦτ' ἔστι τὸν διάβολον; Εἰ δὲ ἔτι τὸν ἐκ τοῦ Ἀδὰμ θάνατον κρατεῖν ἐκτὸς ἡμετέρας κακο πιστίας νομίζεις, δηλονότι καὶ τὴν παρουσίαν τοῦ Χριστοῦ ἀθετεῖς, καὶ τὸ βάπτισμα ατέλεστον ἔχεις, ἔτι τῶν βεβαπτισμένων χωρὶς αἰτίας ἰδίας ὑπὸ τοῦ πατρικοῦ θανάτου κρατουμένων. Διὰ τοῦτο, ὦ ἄν θρωπε, πῶς χάριτι Χριστοῦ νέος Ἀδὰμ γέγονας, καὶ οὐδὲν τοῦ παλαιοῦ ἐξ ἀνάγκης επιφέρεις, εἰ μή τι ἂν ἐκ τῆς σῆς κακοπιστίας καὶ παραβάσεως; Ήλθε δι' ἡμᾶς ὁ Κύριος, ἀπέθανεν ὑπὲρ ἡμῶν, ἔλυσεν ἡμᾶς τοῦ πατρικοῦ θανάτου, καθαρίζει ἡμᾶς καὶ ἀνακαινίζει διὰ τοῦ βαπτίσματος, τίθησιν ἡμᾶς ἐν τῷ παραδείσῳ τῆς Ἐκκλησίας, ἀπὸ παντὸς ξύλου τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ ἐσθίειν ἐπιτρέπει, τοῦτ' ἔστι πάντα βεβαπτισμένον ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ἀγαπᾶν καὶ ὑπο μένειν ἐν τοῖς ἡττήμασι, καὶ μὴ ἐν ταῖς τροπαῖς ἕκαστον ἐφευρίσκειν. Καὶ ἐν μὲν τοῖς δοκοῦσι καλοῖς ἀγαπᾷν, ἐν δὲ τοῖς νομιζομένοις κακοῖς μισεῖν· ὅ ἐστι τὸ ξύλον τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ πονηρόν, οὗ ἀπογευσάμενος ὁ νοῦς, εὐθέως περιπίπτει τοῖς αὐτ τοῖς ἡττήμασι, καὶ εὑρίσκει τὴν ἑαυτοῦ γύμνωσιν διὰ τῆς πονηρᾶς ἐφευρέσεως, διὰ τοῦ πλησίον, ἣν πρῶτον οὐκ ἐπίστατο, διὰ συμπαθείας ἐπικεκαλυμμένην. Διὰ τοῦτο τοῖς ἐν τῷ παραδείσῳ τῆς Ἐκκλη σίας τεθεῖσιν ἐντέταλται, λέγων· Μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε· ἄρετε, καὶ ἀφεθήσεται ὑμῖν. Σύντο ( μον ἐπὶ τούτοις φησίν· "Οσα θέλετε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς ὁμοίως. Οὗτος γὰρ ἐστιν ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται. Ον / τρόπον ἐποίησας, ἔσται σοι. Ποσάκις οὖν τὰς ἐντολὰς ταύτας ἐβεβηλώσαμεν! Ποσάκις τὸν πλησίον κατε κρίναμεν ἀσυμπαθῶς! Ποσάκις εμισήσαμεν, ἢ καὶ μηδὲν ἀδικοῦντας ἡδικήσαμεν! Εἰ δὲ ταῦτα οὕτως ἔχει, τί ἔτι τὸν Ἀδὰμ μεμφόμεθα, καὶ ἑτέροις αιτιώμεθα κακοῖς; Εἰ γὰρ δὴ καὶ περιεπέσαμεν τῷ ὁμοίῳ θανάτῳ, ἀλλὰ καὶ ὁμοίως παρέβημεν τὴν ἐνα τολὴν θελήματι, καθὼς κἀκεῖνος. Τρία οὖν συμβέβηκε τῷ 'Αδάμ πράγματα, καὶ οὐχὶ ὡς σὺ νομίζεις· ἅτινά ἐστι, προσβολή κατ' οίκονομίαν, παράβασις κατὰ ἰδίαν ἀπιστίαν, θάνατος κατὰ δικαίαν κρίσιν τοῦ Θεοῦ, ἐπακολουθήσας οὐχ ἧττον τῇ οἰκονομική προσβολή, ἀλλὰ τῇ ἐξ ἀπιστίας παραβάσει. Ἡμεῖς οὖν μόνον τὸν θάνατον τοῦ ᾿Αδάμ διεδεξάμεθα· διὰ τὸ μὴ δύο νασθαι ἐκ νεκρῶν ζῶντας γενέσθαι, ἕως οὗ ἦλθεν ὁ Κύριος, καὶ πάντας εζωοποίησε. Τὴν δὲ πρωτόνοιαν κατ' οἰκονομίαν ἔχομεν ὥσπερ κἀκεῖνος· καὶ τὸ παρ ακούσαι ή μή παρακοῦσαι κατὰ θέλημα ἔχομεν, ὥσπερ κἀκεῖνος. Καὶ πείθουσιν ἡμᾶς, ὅτι προαιρε τικὴν ἔχομεν τὴν διὰ τῶν λογισμῶν παράβασιν οἱ μὴ ἁμαρτήσαντες ἐν τῷ ὁμοιώματι τῆς παραβάσεως Αδάμ, καθὼς εἶπεν ὁ ᾿Απόστολος. Εἰ γὰρ ἐκ τοῦ Αδάμ ὄντες ἐκεῖνοι ἡδυνήθησαν μὴ ἁμαρτῆσαι ἐν τῷ ὁμοιώματι τῆς παραβάσεως Αδάμ, δηλονότι καὶ ἡμεῖς δυνάμεθα. Τί οὖν προφασιζόμεθα προφάσεις ἐν 1.» Luc. vi, 37. » Hebr. se Matth. vi, Responsio. O infidelitatem! Qua igitur de causa venit Domi nus in carne, nisi plane ut unus pro omnibus moreretur, secundum Scripturas, et destrueret cum qui habebat mortis imperium, id est, diabolum "? Šin arbitraris adhuc regnare mortem ex Adanio profectam, citra nostram malamı fidein, adventum Christi profecto contemnis, et baptismum habes imperfectum, si baptizati paterna morte citra suam culpam adbuc detinentur. Quapropter, o homo, quo pacto per gratiam Christi novus Adam factus es, et veteris nihil circumfers necessario, nisi malæ fidei prævaricationisque. tuæ quidpiam habuisses? Nostra causa venit Dominus, mortuus est pro nobis, exsolvit nos morte paterna, purgat nos ac renovat per baptismum, collocal nos in paradiso Ecclesiæ, ex omni liguo quod est in paradiso permittit edere, hoc est omnem baptizatum in Ecclesia diligere, et delinquentem tolerare, et ne quis alium in suis mutationibus reperisse gaudeat, qui diligat quidem in his quæ prospera putantur, oderit autem in his quæ existimantur adversa: quod est lignumu scientiæ boni et mali, de quo cum gustaverit animus, in suam infirmitatem protinus delabitur, et per malignam inventionem in rebus ad proximum pertinentibus, quam antea ignorabat compassione velatam, reperit sui ipsius denudationen. Quare mandata dedit his qui constituti sunt in paradiso Ecclesiae, dicens: Νolite judicare, et non judicabimini s. Dimittite, et dimittetur vobis s. Horun compendium inquit: Quacunque vultis ut faciant vobis homines, et vos facite illis similiter. Hæc est enin lex et propheta. Perinde tibi erit, ut alii fe ceris. Quoties igitur hac mandata contamina vimus! Quoties proximum absque ulla compassione condemnavirus! Quoties odio prosecuti sumus; aut etiam nibil nos lædentein affecimus injuria { Quod si hæc ita se habent, quid adhuc de Adamo conquerimur, et accusamus aliena vitia? Nam et in mortem consimilem incidimus: imo, perinde ac ille sponte mandatum transgressi sumus. Tria igitur contigerunt Adamo, non ita ut existimas: que quidem sunt dispensatio, impugnatio, transgressio pro modo suæ perfidiæ, et ex justo Dei judicio Diners, quæ non minus sequitur ipsam cuin dispensatione permissam impugnationem, quam nascentem e perfidia transgressionem. Solam ergo mortem ab Adamo suscepimus, quoniam ex mortuis viventes ellei non poteramus, donec veuit Dominus, qui cunctos vitæ restituit. Atqui primam conceptionem habemus ex dispensatione, quemadmodum et ille; et perinde ac ille, pro arbitrio possIImus obtemperate, vel non obtemperare. Nobis ctiam suadent, in libera voluntate situm esse ut per cogitationes transgrediamur, ii qui non peccaverunt in similitulinem prævaricationis Adæ, ut ait Apostolus *. Si enim qui orti sunt ab Adamo, potuerunt non peccare in similitudinem prævarica- ** Matth. vii, 12; Luc. vi, 1. * Rom. v, 14.

tonis Ads, certe nos etiam possumus. Quid igitur ἁμαρτίαις, καὶ λαλοῦμεν κατὰ τοῦ Θεοῦ ἀδικίας, ὡς præteximus excusationes in peccatis, et perperam 'de Deo loquimur, quasi nos injuste permittat alienis oppugnari vitiis? Quapropter exacte scire debemus, post universam Adæ culpam a Domino deletam, si quispiam aliquid vitii patiatur, quicunque sit ille, hoc ei accidere, quod perfectionem quam mystice adeptus est in baptismo, sua perfidia, aut potius voluptatis amore contempsit. Etsi enim homo, cum imperfectæ sit fidei et operatione destitutus, nondum novit quid accepit, Deus tamen rem perfectam donavit. Inquit enim: Omine donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum *. Hoc autem ipsum perfectum non leviter aut temere quis animo consequitur, etiamsi totius orbis intellectum adhibuerit, præterquam exsequendis mandalis divinis; idque juxta proportionem, quia pro varietate operationis, donum etiam varie nobis revelatur. Nullus ergo verbis aut habitu se comprimat, non allato hujus generis intellectu. Inquit enim: Non qui seipsum commendat, ille probatus est, sed quem Deus commendat “. Ille porro qui commendationes accipit a Domino, debet recte et prudenter uti, ac scire diligenter, quod quantum quis contra suam ipsius perfidiam certaverit, et profecerit in fide, et boni quidpiam adeptus fuerit, non nuda modo cognitione, sed operando: nihil amplius consequitur aut consequi poterit, quam id quod ante mystice per baptismum acceperat, quod est Christus. Quicunque enim in Christo baptizati estis, Christum induistis “. At cum Christus sit perfectus Deus, baptizalis perfectam sancti Spiritus gratiam largitur: quæ nullum a nobis incrementum accipit, sed revelatur et seipsam prodit nobis, pro modo observationis mandatorum: quæ non præstat accessionem fidei, donec occurramus omnes in unitatem fidei, in virum perfectum, in mensuram alatis plenitudinis Christi ". Si quid igitur regenerati offeramus ei, illud jam erat ab eo in nobis reconditum, quemadmodum scriptum est: Quis cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit? aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Ipsi gloria in sæcula sæculorum. Amen *. us Ephes. 17, ἀλλοτρίοις κακοῖς πολεμεῖσθαι ἡμᾶς παραχωρήσαν τος ἀδίκως; Οφείλομεν δὴ οὖν ἀκριβῶς εἰδέναι, ότι πάσης τῆς τοῦ ᾿Αδάμ αἰτίας ἀναιρεθείσης παρὰ τοῦ Κυρίου, ἕκαστος εἴ τι πάσχοι κακὸν, ἀθετήσας διὰ τῆς ἰδίας ἀπιστίας, ήγουν ἐκ φιληδονίας, ἣν έλαβε μυστικῶς ἐν τῷ βαπτίσματι τελειότητα. Εἰ γὰρ καὶ ὁ ἄνθρωπος οὔπω ἔγνω ὁ ἔλαβεν, ἀτελής ὢν τῇ πίστει, καὶ ἐλλιπής ὢν τῇ ἐργασίᾳ· ἀλλ' ὁ Θεὸς τὸ τέλειον ἐδωρήσατο. Φησί γάρ πᾶν δώρημα τέλειον άνωθέν ἐστι καταβαῖνον παρὰ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων. Τοῦτο δὲ τέλειον οὐχ ἁπλῶς, οὐδ' ὡς ἔτυχεν εὑρίσκει τις, κἂν πᾶσαν κοσμικήν σύνεσιν παρεισενέγκη, ε μὴ δι' ἐργασίας τῶν τοῦ Θεοῦ ἐντολῶν· καὶ τοῦτο ἀναλόγως· κατὰ γὰρ τὴν διαφορὰν τῆς ἐργασίας, διαφόρως καὶ ἡ δωρεὰ ἡμῖν ἀποκαλύπτεται. Μηδείς οὖν ἑαυτὸν συστελλέτω λόγοις καὶ σχήμασιν, ἐκείνην μὴ ἔχων τὴν σύνεσιν. Φησί γάρ· Οὐχ ὁ ἑαυτὸν συν ιστάνων, ἐκεῖνος ἐστι δόκιμος, ἀλλ' δν ὁ Κύ ριος συνίστησι. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ παρὰ Κυρίου τις συστάσεις λαμβάνων, ὀφείλει ὀρθῷ φρονήματι κει χρῆσθαι, καὶ εἰδέναι ἀκριβῶς, ὅτι ὅσον ἄν τις ήγα νίσατο κατὰ τῆς ἑαυτοῦ ἀπιστίας, καὶ προέκοψε τη πίστει, καὶ κατέλαβέ τι ἀγαθόν, οὐ κατὰ γνῶσιν μόνον ψιλὴν, ἀλλὰ κατ' ἐνέργειαν· οὐδὲν πλέον εὗρεν ἢ εὐρεῖν δυνήσεται, εἰ μὴ ὁ προειλήφει μυστικῶς διὰ τοῦ βα πτίσματος, ὅπερ ἐστὶν ὁ Χριστός. Οσοι γάρ, φησίν, εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε. Χρ στὸς δὲ τέλειος Θεὸς ὤν, τελείαν τοῖς βαπτισθεῖσι τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος δεδώρηται· προσθήκην δὲ παρ᾽ ἡμῶν οὐ λαμβάνουσαν, ἀποκαλυπτομένην δὲ καὶ ἐμφα νίζουσαν ἡμῖν κατὰ ἀναλογίαν τῆς ἐντολῶν ἐργασίας. καὶ προσθήκην ἡμῖν τῆς πίστεως παρέχουσαν, έως ἂν καταντήσωμεν οἱ πάντες εἰς τὴν ἑνότητα τῆς πίστεως, εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ. Εἰ τι οὖν προσφέρο μεν αὐτῷ ἀναγεννηθέντες, τοῦτο ἤδη παρ' αὐτοῦ ἦν ἐγκεκρυμμένον, κατὰ τὸ γεγραμμένον· Τις ἔγνω τοῦν· Κυρίου, ἢ τὶς σύμβουλος αὐτοῦ ἐγένετο, ἢ τις προέδωκεν αὐτῷ, καὶ ἀνταποδοθήσεται αὐτῷ; Ὅτι ἐξ αὐτοῦ καὶ δι' αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν πάντα. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. es Jac. 1, 63 [l Cor. x,18. * Galat. 111, 27. 13. “Rom. xı, 34-36. OPUSCULUM V. Ad Nicolaum præcepta animæ salutaria. 1. Cum de tua ipsius salute nuper admodum sollicitus essem, multamque curam gererem de vita secundum Deum agenda, occurristi nobis res tuas commemorans, quibus laboribus, et quam ferventi impetu animi adhæsurus esses Domino, exacta vitæ conversatione, continentia, omnique alia amictione, Πρὸς Νικόλαον νουθεσίαι ψυχωφελείς. Δ΄. Επειδήπερ πρώην πολὺς ἦν φροντίζων ἐπὶ τῆς ἑαυτοῦ σωτηρίας, καὶ πολλὴν ἔχων μέριμναν πελ τῆς κατὰ Θεὸν ζωῆς, ἀντέβαλες ἡμῖν τὰ καθ' ἑαυτὸν διηγούμενος, δι' οἴων πόνων καὶ ὁρμῆς ζεούσης ἔμελ λες προσκολλάσθαι τῷ Κυρίῳ δι' ἀκριβούς πολιτείας καὶ ἐγκρατείας, καὶ πάσης ἄλλης κακοπαθείας, ἀγρε

PRECEPTA SALUTARIA. πνίας τε πολλής, και συντόνου προσευχῆς ἀγωνιζό- crebris vigiliis, et vehementi decertans oratione, μενος· οἵ τε πόλεμοι καὶ αἰκισμοὶ σαρκικῶν παθῶν quæve bella et carnalium affectionum pulsationes ἐν τῇ σωματικῇ φύσει ἀναῤῥιπίζοντες, καὶ κατὰ τῆς in natura corporea sese vibrarent, et adversus ψυχῆς ἐπεγείρονται ἐκ τοῦ ἀντιστρατευομένου νόμου animam excitarentur a lege peccati repugnante τῆς ἁμαρτίας τῷ νόμῳ τοῦ νοὸς ἡμῶν, περισσοτέρως legi mentis nostra, gravius ab affectu irascendi παρενοχλεῖσθαι ἀπωδύρου ὑπὸ τοῦ τῆς ὀργῆς καὶ ἐπι perturbari te querebare; ac methodum quanidam θυμίας πάθους· καὶ μέθοδόν τινα, καὶ λόγους παρ- hortatoriosque sermones requirebas, quibusve laαινέσεως επεζήτεις, οἴοις τε πόνοις καὶ ἀγῶσι χρη- boribus et certaminibus utens, perniciosis affectíoσάμενος ἀνώτερος τῶν προειρημένων ολεθρίων παθῶν nibus ante dictis superior evadere posses. Ac illo καταστῆναι δυνήσῃ. Καὶ ἐν μὲν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, quidem tempore, quoad fieri poterat, praesentes ὅσον ἦν δυνατόν, κατὰ πρόσωπον τῇ ἀγάπῃ σου παρdilectionem tuam exhortati sumus, propositis conηνέσαμεν, τὰ ψυχωφελή νοήματα καὶ φρονήματα ὑπου silii et prudentiæ præceptis animæ salutaribus, τιθέμενοι, καὶ ἀποδεικνύντες οἷοις πόνοις καὶ τόνοις ostendentes quibus laboribus et contentionibus ἀσκητικοῖς, μετὰ συνέσεως, καὶ πεφωτισμένης γνώ- exercitatoriis cum prudentia et cognitione illustrata σεως λογικῶς κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον πολιτευσαμένη rationabiliter secundum Evangelium versans auiψυχή, διὰ πίστεως χάριτι βοηθουμένη δύναται περι- ma, adjuta gratia per fidem possit interius scatuγενέσθαι τῶν ἔνδοθεν τῆς καρδίας βρυόντων κακῶν, rientia cordis vitia superare, maxime vero supraἐξαιρέτως δὲ τῶν προειρημένων παθῶν. Πρὸς & γὰρ dictas affectiones. Quarum enim adfectionum pra πάθη διὰ πρόσληψιν καὶ συνήθειαν μᾶλλον πεποίηται occupatione et familiaritate frequentius perturbata, ἡ ψυχή περισσοτέρως όχλουμένη, καὶ ὀξυπετεστέρως et celerius agitata est anima, vehementius et assiὑπ' αὐτῶν ὑποσυρομένη, κατὰ τούτων σπουδαιότερον duum adversus eas debet inire certamen, donec καὶ ἀδιάλειπτον ἀγῶνα ἀναλαβεῖν ὀφείλει, ἕως οὗ carnales et irrationales affectus vitiorum subjugaὑποτάξῃ τὰ σαρκικὰ καὶ ἄλογα τῆς κακίας ἐνεργή- verit, quibus antea subjiciebatur et agitabatur, et ματα, οἷς πρότερον ὑπετάσσετο, καὶ ὑπεσύρετο, καὶ continua simulatione cogitationuin, pravaque meτῇ συνεχεί τῶν λογισμῶν ὑποκρίσει καὶ μελέτῃ και ditatione per internum animi consensum abduceκαὶ διὰ τῆς ἔνδον τῶν ἐννοιῶν συγκαταθέσεως αἰχμά- batur captiva. Cum ergo corporeo modo a corpore λωτος ἀπεφέρετο. Ἐπεὶ οὖν σωματικῶς διεστημέν σου tuo, non animo, disjuncti simus, qui venimus in σώματι, οὐ καρδίᾳ, ἐν τῇ ἐρήμῳ ἐληλυθότες πρὸς desertum ad veros operarios et athletas Christi, ut τοὺς ἀληθινοὺς ἐργάτας καὶ ἀθλητὰς τοῦ Χριστοῦ, et nos vel quantulumcunque dimicantes, et una ὅπως καὶ ἡμεῖς καν μικρῶς πως ἀγωνισάμενοι καὶ ς μugnantes cum fratribus certantibus adversus conσυναθλούντες τοῖς ἀδελφοῖς, τοῖς ἀθλοῦσι πρὸς τὰς trarias facultates, et affectionibus viriliter resistenἀντικειμένας ἐνεργείας, καὶ τοῖς πάθεσι γενναίως tibus, pigritiam omnem exueremus, abjectaque a ἀνθισταμένοις, τὸν ὄχνον ἀποθώμεθα, τὴν ἀμέλειαν nobis ipsis omni negligentia, omne studium et diἀφ' ἑαυτῶν ἀπορρίψωμεν, καὶ πᾶσαν σπουδὴν καὶ ligentiam ad beneplacitum Dei peragendum alacres Επιμέλειαν ἀναλάβωμεν, πρὸς εὐαρέστησιν Θεοῦ resumeremus. Quapropter exiguam admonitionem επειγόμενοι. Διόπερ ολίγην παραίνεσιν καὶ νουθεσίαν et exhortationem animæ perutilem decrevi manψυχωφελή προεθυμήθην διά γράμματος χαράξαι τῇ dare litteris ingenuitati tuæ, ut perinde ac si preγνησιότητί σου, ἵνα περὶ ὧν κατὰ πρόσωπόν σοι ἐλά sentes essemus, per ea quæ paucis scriptura nostra λουν, ταῦτα δι' ὀλίγων ἐν τῷ μετρίῳ τῆς παραινέσεως exhortatoria mediocri complexi sumus, diligentema ἡμῶν γράμματι ἐντυγχάνων ἐπιμελῶς, ὡς παρόντων navans operam, spiritalem fructum percipias coἡμῶν πνευματικὴν ὠφέλειαν καρπώσῃ. rum de quibus tecum præsens dissercbam. Β. Τὴν μὲν οὖν ἀρχὴν τῆς κατὰ Θεόν σου ὠφελείας, ὦ τέκνον, ἐντεῦθεν ποιεῖσθαι ὀφείλεις. Ανεπιλήστως καὶ ἀειμνημονεύτως ἐν ἀδιαλείπτῳ μελέτη αναλογί σασθαι χρή πάσας τὰς τοῦ φιλανθρώπου Θεοῦ εἰς σὲ γεγενημένας οἰκονομίας καὶ εὐεργεσίας εἰς σωτηρίαν τῆς ψυχῆς σου, καὶ μὴ λήθῃ κακίας καλυπτο μένης βαθυμίας αἰτίᾳ, ἀμνημονίᾳ τῶν πολλῶν καὶ μεγάλων αὐτοῦ εὐεργεσιῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἀνωφελώς καὶ ἀχαρίστως παρέρχεσθαι τὸν ὑπόλοιπον χρόνον. Αἱ γὰρ τοιαῦται ἀδιάλειπτοι μνῆμαι, ὥσπερ τι κέν τρον νύττουσαι τὴν καρδίαν, κινοῦσιν αὐτὴν πάντοτε εἰς ἐξομολόγησιν, εἰς ταπείνωσιν, εἰς εὐχαριστίαν μετά συντετριμμένης ψυχῆς εἰς πᾶσαν σπουδὴν ἀγα θῆν, καὶ ἀνταπόδοσιν τρόπων καὶ ἠθῶν χρηστῶν, καὶ πάσης τῆς κατὰ Θεὸν ἀρετῆς, ἀεὶ μελετῶσαι εὐσυνειδήτῳ γνώμῃ τὸ προφητικὸν λόγιον, το, Τί ἀνταποδώσομεν τῷ Κυρίῳ περὶ πάντων ὧν ἀνταπέδω *7 Psal. cxv, 12. II. Initium igitur, o fili, præmonendi sccundum Deum tuum hinc facere debes. Perpetua et nulla oblivione delenda memoria, cum assidua meditatione perpendi debent universæ Dei hunianissimi administrationes, in te collata beneficia, salutis animæ tuæ gratia, et ne per socordiam et oblivionem multorum et ingentium beneficiorum ejus excidat e memoria tua tegi vitia, ideoque reliquum tempus inutiliter et ingrate transigas. Nam continua hujusmodi memoria cor pungens, instar aculei, perpetuo excitat illud ad confessionem, abjectionem, et gratiarum actionem cum anima con trita, ad omne bonum studium, et ut mansueta vitæ ratio benignique mores rependantur Deo cum omni eo digna virtute, semper animo bene conscio meditando illud propheticum elogium: Quid retribuemus Domino pro omnibus quæ retribuit nobis "?

Cum enim secum anima beneficia reputaverit ab κεν ἡμῖν; Οταν γὰρ ἀναλογίσητα: ψυχὴ τὰς ἀπὸ himanissimo Deo collata, a tempore nativitatis; aut e quantis periculis sæpius erepta sit; aut in quania mala ruens et crebro delictis succumbens delapsa, spiritibus qui seduxerant eam, tradita non fuerit in interitum et mortem, ut justo judicio poterat; sed hunianissimus Dominus longanimiter dissimulans delicta, conservaverit eain, illius conversione suscepla; et eam quæ hostibus et spiritibus malignis ultro per affectiones inscrvierat, ipse fovens et per omnia providens alebat, quam spiritu bono tandem duxerit in salutem; et amatorio poculo exercitatoriæ vitæ cordi indito, ei, ut mundum et universam carnalium affectionum ejus seductionem læta desereret, vires addidit, exornavit etiam angelico habitu ordinis angelici, efecitque ut a sanctis Patribus in coetum fraternitatis facile assumeretur. Quis porro bene conscio praeditus animo, his consideratis, habens tanta pignora, nullumque bonum pluris faciens contrito corquam percepta beneficia, non semper de permaneat? Nonne fruam duciam perpetuo resumet, hoc perpendens, nempe: Si, cum nibil egissem boni, sed coram eo multum peccassem, deprehensus in carnis impuritate, aliisque permultis vitiis, non secundum peccata fecit, neque secundum i:iquitates retribuit ": sed tanta numera gratiasque ad salutem suppeditavit. Quamobrem si nos iu posterum devoverimus integre servitio illius, in onui pura conversatione et consummatione virtutum, bonis omnibus ac spiritalibus charismatibus nos dignabitur, deducens ad omne bonum opus et corroborans. Idcirco qui perennem hujusmodi cogitationem conservat, non oblitus talium beneficiorum, se placat et dirigit, impellitque ad omne bonum exercitium virtutis, et omnem operationein justitiae, prompto et parato semper animno ad peragendam Dei voluntatem. III. Quare, dilecte fili, qui per Dei gratiam habes naturalem intellectum, hanc assiduam meditationem el exercitationem bonam jugiter apual leipsum conserva, non obrutus oblivione perniciosa, non impeditus ignavia quæ desipientem reddit animum G et a vita seducit, non babens cogitationem obscuratam ignoratione, malorum omnium cansa, non illectus mala prorsus negligentia, non concussus voluptate carnis, non habens a cupiditate captum animum, non exercens in teipso per consensim lubricaruin cogitationum pollutionem, non victus ira, quæ fraternum parit odium, ut qui miseranda et infelici quadam occasione proximum angas, et angare, eique memoriam colligas pravarum cogitaLiouann, destitutus munda erga Deum precatione, et emancipato animo, ferinoque conceptu fratrem unanimem subintuens, et irrationalibus affectus carnalis motibus devinctam habens conscientiam, o Peal cul, 10. γεννήσεως εὐεργεσίας τοῦ φιλανθρώπου Θεοῦ, ἡ ἐκ πόσων κινδύνων πολλάκις ἐρύσθη, ἢ πόσοις κακοὶς περιπεσοῦσα, καὶ ἐν πλημμελείαις πολλάκις ύποπε σοῦσα, ὀλισθήσασα οὐ παρεδόθη κατὰ τὸ δίκαιον κρῖμα τοῖς ἀπατήσασι πνεύμασιν εἰς ἀπώλειαν καὶ εἰς θάνατον· ἀλλὰ μακροθύμως ὁ φιλάνθρωπος Δεσπότης παρορῶν τὰ πλημμελήματα διεφύλαξεν, εκδεχόμενος τὴν ἐπιστροφὴν αὐτῆς· καὶ τοῖς ἐχθροῖς καὶ πονηροῖς πνεύμασιν ἑκουσίως διὰ τῶν παθῶν δουλεύσασαν αὐτὸς διέτρεφε, σκέπων καὶ παντοίως προνοῶν, καὶ τέλος ἀγαθῷ πνεύματι εἰς σωτηρίαν ὡδήγησε· καὶ φίλτρον ἀσκητικοῦ βίου τῇ καρδίᾳ ἐνέθηκε, καὶ μετὰ χαρᾶς τὸν κόσμον καὶ πᾶσαν αὐτοῦ τὴν ἀπάτην τῶν σαρκικῶν ἡδονῶν καταλιπεῖν ἐνεδυνάμωσε, καὶ ἀ-- γελικῷ σχήματι τῆς ἀγγελικής τάξεως κατεκόσμησε, καὶ εὐχερῶς προσληφθῆναι παρὰ τῶν ἁγίων Πατέ - ρων ἐν συστήματι ἀδελφότητος παρεσκεύασε. Τίς δὲ εὐσυνείδη τον ἔχων γνώμην, καὶ ταῦτα ἀναλογιζόμε νος, οὐχὶ πάντοτε ἐν συντετριμμένη καρδίᾳ διατελέσει ἔχων τοσαῦτα ἐνέχυρα προλαβουσῶν εὐεργεσιών, μηδὲν ἀγαθὸν πρότερον αὐτὸς ποιήσας; οὐχὶ πάντοτε βεβαίαν ἐλπίδα ἀναλάβῃ, τοῦτο λογιζόμενος, ὅτι Εἰ μηδὲν ἀγαθόν μου ποιήσαντος, ἀλλὰ πολλὰ ἐνώπιον αὐτοῦ ἁμαρτήσαντος, ἐν ἀκαθαρσία σαρκὸς καὶ ἄλ λαις πολλαίς κακίαις συλληφθέντος, οὐ κατὰ τὰς ἁμαρτίας ἐποίησεν, οὐδὲ κατὰ τὰς ἀνομίας ανταπο ἔδωκεν, ἀλλὰ τοσαύτας δωρεὰς καὶ χάριτας εἰς σωτη ρίαν ᾠκονόμησεν; Ἐὰν οὖν ὁλυτελῶς δῶμεν αὐτῷ τοῦ λοιποῦ δουλεύειν αὐτῷ ἐν πάσῃ ἀγνῇ ἀναστροφή, καὶ ἀρετῶν κατορθώσει πασῶν, ἀγαθῶν καὶ πνευμα τικῶν χαρισμάτων καταξιώσει, εἰς πᾶν ἔργον ἀγα θὸν κατευοδῶν καὶ δυναμῶν. Διόπερ ὁ πάντοτε τὸν τοιοῦτον λογισμὸν διασώζων, καὶ μὴ ἐπιλανθανόμε νος τῶν τοιούτων εὐεργεσιών, δυσωπεῖ αὐτὸν, καὶ εὐθύνει, καὶ ἐπείγει πρὸς πᾶσαν ἄσκησιν ἀρετῆς ἀγαθὴν, καὶ πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν δικαιοσύνης πάνω τοτε προθύμως, καὶ πάντοτε ἑτοίμως εἰς τὸ ποιεῖν τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ. Γ. Τοιγαροῦν, ὦ τέκνον ἀγαπητόν, ἔχον χάριτι Θεοῦ φυσικὴν σύνεσιν, ταύτην τὴν ἀδολεσχίαν καὶ μετ λέτην ἀγαθὴν πάντοτε ἐν σαυτῷ φύλασσε, μὴ ὑπὸ λήθης τῆς ὀλεθρίου καλυπτόμενος, μηδὲ ὑπὸ βαθυμίας τῆς ματαιούσης καὶ ἐκκλινούσης ἀπὸ ζωῆς τὸν νοῦν ἐμποδιζόμενος, μὴ ὑπὸ ἀγνοίας τῆς πάντων τῶν κακῶν αἰτίας τὸν λογισμὸν σκοτιζόμενος, μὴ [ὑπὸ] ἀμελείας τῆς παγκάκου δελεαζόμενος, μὴ ὑπὸ ἡδο νῆς τῆς σαρκὸς ὑποσυρόμενος, μὴ ὑπὸ ἐπιθυμίας τὸν νοῦν αἰχμαλωτιζόμενος, καὶ συγκαταθέσει πορνικών λογισμών μιασμὸν ἐν αὐτῷ ἐργαζόμενος, μὴ ὑπὸ ὀργῆς μισαδελφίαν γεννώσης νικώμενος, καὶ οἰκτρες ἕνεκεν καὶ ταλαιπώρου προφάσεως λυπῶν καὶ λυπού μενος, καὶ συνάγων μνήμας τῷ πλησίον λογισμών πονηρῶν τῆς πρὸς Θεὸν καθαρᾶς προσευχῆς ἐκκλειό μενος, καὶ τὸν νοῦν ἐξανδραποδιζόμενος, καὶ θηριώ δει λογισμῷ τὸν ὁμόψυχον ἀδελφὸν ὑποβλεπόμενος, καὶ τῷ ἀλόγῳ τοῦ σαρκικού φρονήματος τρόπῳ τῇ

PRECEPTA SALUTARIA. ' συνειδήσει δεσμούμενος, καὶ τοῖς πονηροῖς πνεύμα malignisque spiritibus quibus traditus eras eruσιν οἷς ὑπῆρξας εἰς παιδείαν παραδιδόμενος ἄχρι και ροῦ, ἕως οὗ πάντοθεν ἐξαπορηθεὶς ὁ νοῦς, καὶ ὑπὸ λύπης καὶ ῥαθυμίας καταποθείς, καὶ τὴν κατὰ Θεὸν προκοπὴν διὰ τὰς προλαβούσας αἰτίας ἀπολέσας, πάλιν ἄρχεται ἐπιλαμβάνεσθαι, διὰ πολλῆς ταπεινώ. σεως, ἀρχὴν ὁδοῦ σωτηρίας· καὶ πολλὰ καμὼν ἐν εὐχαῖς καὶ ὁλονυχτίαις ἀγρυπνίαις, λύσας τὰ αίτια διὰ τῆς ταπεινώσεως καὶ ἐξομολογήσεως τῆς πρὸς Θεὸν, οὕτως ἄρχεται πάλιν ἀνανήφειν, καὶ διὰ φωτισμοῦ γνώσεως εὐαγγελικῆς θεία χάριτι ελλαμπόμενος για νώσκει, ὅτι ὁ μὴ ἑαυτὸν τελείως τῷ σταυρῷ ἐπιδιδοὺς ἐν φρονήματι ταπεινώσεως, καὶ ῥίψας ἑαυτὸν ὑπὸ πάντων καταπατεῖσθαι καὶ καταφρονεῖσθαι, ἀδικεῖ σθαί τε καὶ καταγελάσθαι, καὶ χλευάζεσθαι, καὶ ταῦ τα πάντα μετά χαρᾶς διὰ τὸν Κύριον ὑπομένων, καὶ μὴ ἐκδικῶν ὅλως τὰ ἀνθρώπινα, δόξαν, ἡ τιμὴν, ἢ ἔπαινον, ἢ ἡδονὴν βρώσεως, ἢ πόσεως, ἢ ἐνδύμα τος, Χριστιανὸς ἀληθινὸς οὐ δύναται γενέσθαι. & " Δ'. Τοιγάρτοι οὐ τοιούτων ἡμῖν προκειμένων ἀγώνων καὶ ἄθλων καὶ στεφάνων, μέχρι τότε ἡμεῖς ὑπὸ τῆς ἐσχηματισμένης εὐσεβοῦς μορφώσεως τῷ Κυρίῳ δουλεύοντες, άλλο τοῖς ἀνθρώποις νομιζόμενοι, καὶ ἄλλο τῷ κρυπτῷ γινωσκόμενοι καὶ καταφαινόμενοι. Αγιοι γὰρ παρά πολλών νομιζόμενοι, ἄγριοι ἀκο μὴν τὸ ἦθος τυγχάνομεν ἀληθῶς, μόρφωσιν εὐσε βείας ἔχοντες, τὴν δὲ δύναμιν αὐτῆς ἐνώπιον Θεοῦ μὴ κεκτημένοι· παρθένοι καὶ ἁγνοὶ παρὰ πολλῶν ναυ μιζόμενοι, καὶ παρὰ τῷ τὰ κρυπτὰ κατανοοῦντι, ἐν ἀκαρβασίαις συγκαταθέσεων πορνικῶν ἔνδοθεν μολυ νόμενοι, καὶ ταῖς ἐνεργείαις τῶν παθῶν βορβορούμενοι, καὶ διὰ τὴν ἐσχηματισμένην ἡμῶν ἄσκησιν, ἔτι καὶ τοῖς ἐπαίνοις τῶν ἀνθρώπων ὑπτιούμενοι, καὶ τὸν νοῦν ἐκτυφλούμενοι. Έως πότε οὖν ἐν τῇ ματαιό τητι τοῦ νοὸς πορευόμεθα, τοῦ εὐαγγελικοῦ φρονήματος μὴ ἐπιλαβόμενοι, καὶ τὴν κατὰ συνείδησιν που λιτείαν οὐκ ἐπιγινώσκομεν, ἵνα ταύτην σπουδαίως μεταδιώξωμεν, ὅπως καὶ τὴν κατὰ συνείδησιν παρ ῥησίαν εὑρήσωμεν, ἀλλ᾽ ἔτι ἐν τῇ νομιζομένῃ τοῦ Εξωθεν ἀνθρώπου δικαιοσύνῃ στηριζόμεθα, καὶ δι' ὑστέρησιν ἀληθοῦς γνώσεως, διὰ τῶν ἔξωθεν μόνον ἐπιτηδευμάτων ἑαυτοὺς πλανώμεν, τοῖς ἀνθρώποις ἀρέσκειν βουλόμενοι, καὶ τὰς παρ' αὐτῶν δόξας καὶ τιο μὰς καὶ ἐπαίνους θηρώμενοι; Ηξει πάντως ὁ τὰ κρυπτὰ τοῦ σκότους ἀποκαλύπτων, καὶ φανερῶν τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν, ὁ ἀπαραλόγιστος δικαστής, ὁ μήτε πλούσιον ἐντρεπόμενος, μήτε πτωχὸν ἐλεῶν, ὁ τὸ σχῆμα τὸ ἔξωθεν περιαιρῶν, καὶ τὴν ἀλήθειαν τήν ἔνδοθεν κεκρυμμένην φανερῶν· ὁ τοὺς κατά συνείδησιν πολιτευσαμένους ἀληθινοῦς ἀγωνιστὰς καὶ ἀθλη τὰς, ἐν παρουσίᾳ ἀγγέλων ἐπὶ τοῦ ἰδίου Πατρὸς στε φανῶν, καὶ τοὺς ἐσχηματισμένους καὶ μόρφωσιν εὐν σεβείας περιβεβλημένους, και φαινομένην μόνην πολι τείαν τοῖς ἀνθρώποις ἐπιδεικνυμένους, καὶ ἐπὶ ταύτῃ ματαίως στηριζομένους, καὶ ἑαυτοὺς φρεναπατοῦντας ἐπὶ τῆς ἄνω κλήσεως τῶν ἁγίων, καὶ πάσης τῆς ἐπουρανίου στρατιάς θριαμβεύων δεινῶς αἰσχυνομέν νυς, καὶ εἰς τὸ ἐξώτερον κατακρινομένους κατὰ τὰς • 11. Tim. 111, 5. 0 1 Cor. 17, PATROL. GR. LXV. diendus ad tempus, donec ex omni parte spoliatus animus, et tristitia atque ignavia absorptus, perdita propter scelera præcedentia promotione divina, denuo per multam humilitatem repetere incipiat initium viæ salutaris; cumque precibus et integris vigiliis nocturnis multum insudaverit, dissolutis culpis per dejectionem et confessionem Deo factam, hac ratione sobrietatem incipiat resumere ac per gratiam divinam illustratione cognitionis evangelica splendens cognoscat, eum videlicet, qui per humilitatem animi seipsum cruci plane non dedicaverit, abjeceritque conculcandum ab omnibus, contemnendum, afficiendum injuria, ílludendum et subsannandum, eaque omnia læto animo perferat propter Dominum, nullo prorsus modo sibi vindicans humana, verbi gratia, gloriam, honorem, laudem, voluptatem cibi potionisque vel indumenti, verum Christianum evadere non posse. " IV. Itaque nos, qui hactenus hujusmodi certamina, conflictus et coronas nobis non proposui - mus, sub specie simulatæ pietatis Domino servimus, dum aliud esse existimamur a multis, aliud in abdito esse cognoscimur et revelamur. Nam sancti credimur ab hominibus, revera tamen moribus admodum agrestes sumus: formam quidem habentes pietatis, virtutem autem ejus coram Deo non possidentes: qui virgines et puri putamur a plerisque; at apud eum qui novit abscondita, quia lubricis cogitationibus assentimur, spurcitiis interius inquinati sumus, et passionum affectibus sordescimus, ac per exercitium nostrum simulatum humanis laudibus ducti laboramus ignavia, animoque excæcato sumus. Huc usque ergo in vanitate mentis ambulamus, et evangelica sapientia non incumbimus, et conversationem in conscientia sitam non agnoscimus, ut hanc diligenter persequamur, quo conscientiæ libertatem consequamur, sed adhuc in putativa externi hominis justitia persistimus; et penuria cognitionis veræ, externis duntaxat officiis ipsi nos seducimus, volentes hominibus placere, gloriam et honorem cum laudibus ab ipsis venantes. Veniet procul dubio is qui revelat abscondita tenebrarum, et manifestat consilia cordium ", judex qui falli non potest; nec divitem reveretur, nec mlseretur pauperis; qui exteriorem, formam amputat, et veritatem interius latentem emittit in lucem; qui veros certatores et athletas secundum conscientiam versantes, coram angelis sub nutu Patris sui coronat: ac de simulatis, speciemque pietatis indutis, qui apparentem duntaxat conversationem ostentant hominibus, et in ea manent incassum fixi, suum ipsorum animum alioqui fallentibus, in superna vocatione sanctorum et universo cœtu colesti triumphum agit, illis graviter erubescentibus, qui ab exteriori specie judicantur, more fatuarum virginum, quæ externis quidem partibus corporis virginitatem servaverunt,

(de eo siquidem non sunt accusata): sed et oleum μωρὰς παρθένους, αἵτινες τοῖς μὲν ἔξωθεν τοῦ σύ ματος παρθενίαν ἐφύλαξαν· οὐδὲν γὰρ περὶ τούτου ἐνεκλήθησαν), ἀλλὰ καὶ ἔλαιον μερικῶς ἐν τοῖς ἀγγείοις εἶχον, τοῦτ' ἔστιν ἀρετῶν τινων καὶ κατορ θωμάτων μέτοχοι ἐτύγχανον· διὸ καὶ αἱ λαμπάδα; αὐτῶν μέχρι τινὸς ἤπτοντο· διὰ δὲ ἀμέλειαν καὶ ἄγνοιαν καὶ ῥαθυμίαν, τῆς ἔνδοθεν καθαρότητος πρό νοιαν οὐκ ἐποιήσαντο· καὶ τὸν κρυπτόμενον έσωθεν τῶν παθῶν ἐσμὸν, τὸν ὑπὸ τῶν πονηρῶν λογισμῶν καὶ πνευμάτων ενεργούμενον, ἀκριβῶς οὐκ ἐπέγνω σαν, ἀλλ' ὑπὸ τῶν ἀντικειμένων ἐνεργειῶν τὰ νοήματ τα αὐτῶν ἐφθείροντο ἐν τῇ τῶν λογισμῶν συγκατα θέσει κινοῦσαι ἑαυτὰς, δελεαζόμεναι κρυπτῶς καὶ ἡττώμεναι φθόνῳ τῷ κακίστῳ, ζήλῳ τῷ μισοκάλῳ, ἔριδι, μίσει, φιλονεικίᾳ, ὀργῇ, πικρίᾳ, ὑποκρίσει, θυμῷ, ὑπερηφανίᾳ, κενοδοξίᾳ, ἀνθρωπαρεσκεία, φιλ αργυρίᾳ, ἐπιθυμίᾳ σαρκικῇ, ἐν λογισμοῖς τὴν ἡδυπά θειαν ἐργαζομένοις, ἀπιστίᾳ, ἀφοβία, δειλίᾳ, ἀκηδία, λύπῃ, ἀντιλογία, χαυνώσει, ὕπνῳ, οιήσει, δικαιοσύνῃ, επάρσει, ἀλαζονεία, απληστίᾳ, ἀσωτίᾳ, πλεονεξία, ανελπιστίᾳ τῇ πάντων χαλεπωτέρᾳ, καὶ τοῖς λοιποῖς τῆς κακίας λεπτοτάτοις ἐνεργήμασιν. Αἰτινες καὶ τῶν καλῶν τὴν ἐργασίαν, ἢ πολιτείαν σεμνήν, καὶ αὐταὶ ἐδόκουν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων ποιεῖσθαι, τους παρ' αὐτῶν ἐπαίνους καρποῦσαι, εἰ καί τινων χαρισμάτων μετέχουσαι, τῆς κενοδοξίας καὶ ἀνθρωπαρε σκείας πνεύμασιν ἀπεμπόλων τὰ θεῖα χαρίσματα, τοῖς δὲ λοιποῖς πάθεσι κοινωνοῦσαι ἐμίγνυον τὰ καλὰ ἐπιτηδεύματα τοῖς πονηροῖς καὶ σαρκικοῖς φρονήμα σι· διὸ ἀπρόσδεκτα καὶ ἀκάθαρτα ἀπειργάζοντο κατά τὴν τοῦ Κάϊν θυσίαν· διόπερ καὶ τοιούτου τέλους τυχον· νυμφίου χαρᾶς στερηθεῖσαι, καὶ νυμφῶνος ἐπουρανίου ἀποκλεισθεῖσαι. particulatim habebant in vasis, hoc est, quarumdam virtutum ac rerum bene gestarum participes erant, ideoque lampades earum aliquatenus ardebant, sed præ negligentia, ignoratione, et ignavia puritatem interuam sibi non comparaverunt; et latentem intus affectionum turbam a malignis cogitationibus et spiritibus agitatam, exacte non agnoverunt, sed ab adversariis affectibus intellectum suum corrumpi passæ sunt, dum seipsas moverunt ad præstandum consensum cogitationibus, illectæ clam et victæ pessima invidia, zeło odio habente quod bonum est, lite, odio, contentione, ira, acerbitate, simulatione, indignatione, superbia, vana gloria, hominibus placendi studio, η amore pecunia, cupiditate carnis, in cogitationibus quæ delectationem pariunt; perfidia, securitate, timiditate, incuria, tristitia, contradicendi studio, mollitie, somno, opinione sui, justitia, elatione, arrogantia, aviditate inexplebili, luxu, avaritia, omnibus graviore desperatione, et reliquis vitiorum minutissimis effectibus. Quæ quidem virgines sibi videbantur hominibus bonas operationes et præclaram conversationem agere, laudes ab illis pro fructu ferentes, et si charismatum quorumdam participes erant, spiritibus vanæ gloriæ studiique hominibus placendi charismata divina permutabant: habentes autem communionem cum reliquis affectionibus, permiscebant honesta studia pravis et carnalibus cogitationibus: ideoque instar oblationis Cain, impura et susceptu indigna perpetrabant: quamobrem adeptæ sunt consimilem finem, sponsi gaudio privatæ et thalamo cœlesti exclusæ. V. Hæc igitur cum reputatione et discretione tractantes, noscamus et intelligamus quinam sunus; ut dum penitentiæ conversionisque tempus adhuc habemus, ipsi nos corrigamus, ut opera nostra bona pure facta, genuina sint et honesta, et voluntati carnis non permista, ne, velut reprehensibile sacrificium, ob securitatem, negligentiam et cognitionis veræ defectum, rejectitia flant, ne quo eliam pacto, exhaustis virginitatis, continentia, jeJunii, vigiliarum et afflictionis laboribus, diebus. que consumptis, et affectionum causis supra dictis, hæ quas arbitramur justificationes, velut cutpandum sacrificium, non inveniantur dignæ quæ suscipiantur a coelesti pontifice Christo. In primis ergo, fili, cognitionis et intelligentia cura est habenda ei qui crucem tollere et sequi Christum desiderat; per assiduam apud seipsum cogitationum scrutationem, immodicam de salute sollicitudinem, ingens ad Deum perveniendi desiderium, multam prudentiam et interrogationem eorum qui concordi et unanimi sententia Deo serviunt, idemque certant certamen, ne ignarus ambulet in tenebris, et sine lumine et lucerna incedat. Qui enim privatum sequitur genium, et absque cognitione et directione evangelica graditur, impingit in multa, et in foveas et laqueos multos diaboli eadit, in multis labitur et Ε'. Ταῦτα οὖν λογιζόμενοι καὶ διακρίνοντες, γνώ μεν καὶ συνιῶμεν τίνες εσμέν, ἵνα ὡς ἔτι καιρών μετανοίας καὶ ἐπιστροφῆς ἔχομεν, ἑαυτοὺς διορθωτών μεθα, ὅπως τὰ καλὰ ἡμῶν ἔργα καθαρῶς ἐπιτελού μενα, ἀληθινὰ καὶ καλὰ ᾖ, σαρκικῷ φρονήματι μὴ μιγνύμενα, ἵνα μὴ ἀπόβλητα γένηται, ὡς θυσία ἐπίσ μωμος, δι' ἀφοβίαν καὶ ἀμέλειαν, καὶ ἀληθινῆς γνώ σεως ἔλλειψιν, μή πως καὶ τὸν κόπον τῆς παρθενίας καὶ ἐγκρατείας, νηστείας καὶ ἀγρυπνίας, καὶ κακοπαθείας ὑπομένωμεν, καὶ τὰς ἡμέρας ἀναλώσωμεν, καὶ τὰς προειρημένας τῶν παθῶν αἰτίας, τὰ δοκοῦντα ἡμῖν δικαιώματα, ὡς θυσία επίμωμος εὑρεθέντα, ἀπρόσδεκτα τῷ ἐπουρανίῳ ἀρχιερεῖ Χριστῷ γένηται. Γνώσεως οὖν, τέκνον, καὶ συνέσεως προηγουμένης Επιμελητέον τῷ βουλομένῳ τὸν σταυρὸν ἄραι, καὶ τῷ Χριστῷ ἐπακολουθεῖν, διὰ τῆς ἀδιαλείπτου ἐν ἑαυτῷ τῷ λογισμῷ ἐρεύνης, καὶ πολλῆς μερίμνης περὶ σα τηρίας, καὶ πολλῆς τῆς πρὸς Θεὸν ἐφίξεως, καὶ συν έσεως, καὶ ἐρωτήσεως τῶν ὁμοφρόνων, καὶ συμψύχων δούλων τοῦ Θεοῦ, καὶ τὸν αὐτὸν ἀγῶνα αγω νιζομένων, ἵνα μὴ ἀγνοῶν περιπατῇ ἐν σκότει, καὶ ἄνευ φωτὸς καὶ λύχνου ὀδεύῃ. Ο γὰρ ιδιόρυθμος ἄνευ εὐαγγελικῆς γνώσεως καὶ ὁδηγίας οδεύων, πολλά προσκόπτει, καὶ εἰς πολλοὺς βόθρους καὶ παγίδας τοῦ διαβόλου ἐμπίπτει, πολλὰ πίπτει, καὶ πολλὰ πλεο νᾶται, καὶ πολλοῖς περιπίπτει κινδύνοις· καὶ οὐ

PRAECEPTA SALUTARIA. lein consequatur exitum. Plerique siquidem non modicos labores et exercitationes decurrerunt, είδε ποίου τέλους τυγχάνει. Πολλοὶ γὰρ διὰ πολλῶν & errat, in multa pericula dilabitur, nec novit quaκόπων καὶ ἀσκήσεως διῆλθον, καὶ κακοπαθείας καὶ πολλοὺς μόχθους, ὡς διὰ Θεὸν, ὑπέμειναν· καὶ ἡ Ιδιορυθμία, καὶ ἡ ἀδιακρισία, καὶ τὸ ἀνεπιτηδὲς τῆς παρὰ τὸν πλησίον ὠφελείας, ἀκηρίους αὐτῶν τους τοσούτους κόπους καὶ πόνους καὶ καμάτους εἰργάσαντο. Γ. Σὺ οὖν, τέκνον ἀγαπητόν, κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς τοῦ λόγου παραινέσεως, τὰς εἰς σὲ γεγενημένας τοῦ φιλανθρώπου Θεοῦ μὴ ἐπιλανθάνου εὐεργεσίας, κλο τῆς καὶ ῥαθυμίας ὑποσυρόμενος· ἀλλὰ τὰς ἐξ ἀρχῆς, γεννήσεώς σου μέχρι τοῦ νῦν, ἐάν τε σωματικάς, Εάν τε πνευματικής ευεργεσίας πρὸ ὀφθαλμῶν τι θέμενος, μελέτα ἐν αὐταῖς καὶ ἀδολέσχει κατὰ τὸ εἰρημένον· Καὶ μὴ ἐπιλανθάνου πάσας τὰς ἀντο αποδόσεις αὐτοῦ, ἵνα ῥᾳδίως καὶ εὐκόλως προσάξω σιν εἰς ἀγάπην Θεοῦ. Ἡ καρδια κινεῖται ἀνταποδού και κατά δύναμιν, βίον ἀκριβή, πολιτείαν ἐνάρετον, συνείδησιν εὐλαδή, λόγον εὐάρμοστον, καὶ ὅλον ἑαυτὸν τῷ Θεῷ ἀναθεῖναι δυσωπούμενον ὑπὸ τῆς μνήμης τῶν τοσούτων καλῶν, ὧν πέπονθας ὑπὸ ἀγαθοῦ καὶ φιλανθρώπου Δεσπότου, ὅπως αὐτομάτῳ τινὶ τρόπῳ διὰ τῆς τοιαύτης τῶν εὐεργεσιών μνήμης, μᾶλλον δὲ συνεργούσης σοι καὶ τῆς ἄνωθεν ῥοπῆς, εἰς ἀγάπην καὶ πόθον τιτρώσκεται ἡ καρδία σου, ὅτι ἅπερ ἄλλοις οὐκ ἐποίησε, πολλῇ κρίσει θαυμάσια, τῇ ἰδία αὐτοῦ ἀῤῥήτῳ φιλανθρωπία σοὶ ἐποίησε. Πάντων μὲν οὖν τῶν εἰς σὲ καλῶν παρὰ Θεοῦ γεγενημένων ἐν μνήμῃ ἀδιαλείπτῳ εἶναι σπούδαζε· ἐξαιρέτως δὲ Εκείνης τῆς θαυμαστῆς χάριτος καὶ εὐεργεσίας ἀδιαλείπτως μέμνησο, ἧς ἐκπλέοντί σοι ἅμα τῇ μητρί σου ἐκ τῶν ἁγίων τόπων ἐπὶ τὴν Κωνσταντίνου πόλ δεν παράσχῃ σοι, καθὼς ἡμῖν διηγήσω, ὅτι ἡ φοβερά ἐκείνη καὶ ἀκατάσχετος ζάλη, καὶ κλύδων μέγας τῇ νυκτὶ ἐκινήθη· καὶ πάντες οἱ ἐν τῷ πλοίῳ ἅμα τοῖς ναύταις καὶ αὐτῇ τῇ μητρί σου ἀπώλοντο ἐν τῷ βυθῷ· καὶ ἐκ παραδόξου καὶ θείας δυνάμεως μόνος σὺ μετὰ δύο ἄλλων ἀποῤῥιφθέντες διεσώθητε· καὶ πῶς ᾠκονομήθη ἐλθεῖν σε ἐν Ἀγκύρα καὶ πα τρικοῖς σπλάγχνοις παρά τινος Ελευθέρου προσληφθέντα, καὶ διαθέσει ζευχθέντα τῷ εὐλαβεστάτῳ τέχνῳ Ἐπιφανίῳ, ἵνα ἀμφότεροι ὁδηγηθῆτε δι' ὁσίου ἀνδρὸς ἐλθεῖν εἰς σωτηρίας ὁδόν· καὶ παρὰ ἁγίων δούλων Θεοῦ, ὡς γνήσια τέκνα, προσληφθῆναι. Ζ. Ὑπὲρ τούτων οὖν ἁπάντων τῶν παρὰ Θεοῦ σοι γεγενημένων καλῶν, τί ἄξιον ἔχεις ἀνταποδοῦναι τῷ καλέσαντι τὴν ψυχήν σου εἰς ζωὴν αἰώνιον; Ἑαυτῷ γὰρ λοιπόν, κατὰ τὸ δίκαιον, οὐκέτι ζὴν ὀφεί λεις, ἀλλὰ τῷ ὑπὲρ σοῦ ἀποθανόντι καὶ ἐγερθέντι εἰς πᾶσαν ἀρετὴν δικαιοσύνης, εἰς πᾶσαν κατόρθωσιν ἐντολῶν, ἐκζητῶν ἀεὶ, τί ἐστι τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, τὸ ἀγαθὸν καὶ εὐάρεστον καὶ τέλειον· καὶ τοῦτο παντὶ σθένει σπουδάζειν καὶ διώκειν. Πλὴν τὴν νεότητά σου ὦ τέκνον, οὕτως ὑπόταξον τῷ λόγῳ τοῦ Θεοῦ, ὡς αὐτὸς ὁ λόγος ἀπαιτεῖ· Παράστησον τὸ σῶμα ὡς θυ σίαν ζῶσαν, ἁγίαν, εὐάρεστον τῷ Θεῷ, τὴν λογικὴν «lictiones et aerumnas multas, tanquam Dei nonne, pertulerunt, privataque dispositio et indiscretio; item arbitrari se non egere auxilio proximi, ipso rum tam graves labores, fatigationes et vexationes infructuosas effecerunt. VI. Tu ergo, dilecte fili, quemadmodum initio exhortationis nostræ diximus, ne furto et pigritia seductus, obliviscare beneficiorum in te collatorum a Deo hominum anantissimo, sed iis quae donata sunt ab initio nativitatis tuæ usque ad præsens tempus, tam corporeis quam spiritualibus beneficiis ante oculos positis, hæc meditare, et in his contineuter exercere, juxta id quod dictum est: Et noli oblivisci omnes retributiones ejus*, ut prompte et facilą to inducant ad diligendum Deum. Movetur enitu animus ad reddendum pro viribus vitam sinceram, conversationem virtutibus deditam, conscientiam religiosam, sermonem bene convenientem, et ut Bexus memoria tantorum bonorum quibus affectus es a bono et humano domino, te ipsum illi totum dedices, quo per hane benefciorum memoriam spontaneo quodamn mode, imo potius auxilio superno tecum operante, vulneretur cor tuum in anorem et desiderium, quia quæ admiranda summo judicio non contulit aliie, sua ipsius indicibili bumanitate tibi præstitit. Da igitur operam ut perpetuo memoria teneas cuncla bona quæ tibi obvenerunt a Deo potissimumque illius admirandæ gratiæ beneficiique ne sis unquam immemor, quod præbuit tibi una cum matre tua, e sanctis locis Constantinopolim naviganti, quemadmodum ipse retulisti nobis, quando horrenda illa et intolerabili procella ingentique tempestate noctu excitata, onnes qui erant in navi una cum nautis et ipsa matre tua perierunt in profundo, et ex insperata et divina potentia tu solus cum duobus aliis projecti servati estis; et qua ratione, Deo ita dispensante, factum est, ut Ancyram venisses, et a libero quodam homine paternis visceribus exceptus, copulatus esses affecta cum Epiphanio religiosissimo filio, ut ambo deducti opera sancti viri veniretis in viam salutis, ac velut germani filii a sanctis Dei servis susciperemini. VII. Horum ergo cunctorum bonorum nomine tibi concessorum a Deo, quid dignam reddere possis ei qui vocavit animam tuam ad vitam æternam? Tibi enim in posterum vivere non debes (ut æquum est), sed ei qui tua causa mortuus est " el excitatus ad omnem virtutem justitiæ, et omnein promotionem in mandatis, semper inquirens, quæ sit voluntas Dei bona, beneplacens et perſecta”, et ei toto conatu dare operam, hancque persequi. Caterum, o fili, juventutem tuam ita subjice verbo Dei, ut ipsum verbum exiget: Exhibe corpus, ut hostiam viventem, sanctam, Deo pla- ** Psal. 011, 2. * II Cor. v. 45. * Rom. III, 2 Ελθεῖν σε ἐν Ἀγκύρᾳ, Picus interpr., anchora vectus.

centem, rationabile obsequium", omnemque hu- λατρείαν, πᾶσάν τε νοτίδα ἐπιθυμίας σαρκικῆς δι norem cupiditatis carnalis, cibi potusque parcimonia et integrarum noctium vigiliis refrigera et desicca: ut ipse dicas ex affectu: Factus sum sicut uter in pruina; justificationes tuas non sum oblilus s. Et cum agnoscas, te esse Christi, crucifige carnem tuam, juxta vocem apostolicam *, cum vitiis et concupiscentiis: et mortifica membra quæ sunt super terram, non eam mode immunditiam quæ stuprum carni procurat, sed eam etiam quæ inducitur a malignis spiritibus. Nec eo usque certamen constituit, qui vere, impollut, perfectæque virginitatis coronam accipere desiderat; sed apostolicam doctrinam secutus, etiam ipsius affectionis consortium ac motum interimere con tendit. Non ita tamen amoris vehementia persuasum habet, se vocem evangelicam et impollutam virginitatem accepisse, et in corpore suo habitare, sed et ipsam cupiditatis conceptionem in sola cogitatione animæ positam, citra motum et actionem¨affectionis corporeæ, quæ adventu suo ventilat animum, deletam iri precatur: hoc autem duntaxat ope potentiaque superna, sancto Spiritu suppeditante, feliciter peragi potest. Quocirca etsi quidam hac gratia digni sunt habiti, is tamen qui puræ et immaculatæ virginitatis coronam suscipit, mortificat membra super terram, accessione et continuatione continenti, corrumpens exterio: rem hominem, extenuans et fallens eum ac desiccatum cfficiens, ut per fdem, certamina, eficaciam ρ gratiæ, renovetur interior homo, de die in diem proficiens in melius ", dum augetur charitate, spe crescit, mansuetudine exornatur, pace Christi palmam reportat, benignitate ducitur, exsultatione spiritus lætatur, bonitate tutus est, timore Dei continetur, intellectu et cogitatione illustratur, splendescit sapientia, humilitate dirigitur. His et consimilibus virtutibus renovatus animus, characterem imaginis divinam speciem referentis in se ipso perspicit, et arcanam ac intellectualem similitudinis Dominicæ pulchritudinem intelligit, et per se doctæ et a se ipsa discentis sapientiæ internæque legis opes assequitur. Proinde, fili, inutilem carnem extenua, et iis quæ dicta sunt, sagina immmortalem animam, ac supradictis virtutibus ani. mum renova, cooperante Spiritu sancto. Aiunt enim, juvenilem carnem variis cibis vinique potionibus saginatam, esse velut porcum mactationi paratum. Sic ardore voluptatum corporis mactatur anima, et cupiditatis pravæ fervore captivus redditur animus, ut resistere non possit voluptatibus carnis: nam accessio sanguinis imminutionem spiritas parit. In primis autem ne vini sumptionem juventus odoretur, ne flamma duplex accensa, fervore, inquamı, naturaliter insito, et vini potu esterius infuso, tormento compunctionis ex ea susceplo spiritalem abigat lætitiam, et confusionein ac ** Rom. xii, 1. ** Psal. cxviii, 83. ** Galat. ♥, ὀλιγοσιτίας καὶ ὀλιγοποσίας, καὶ ὁλονυκτίων ἀγρυ πνιῶν ψύξον καὶ ξήρανον, ἵνα καὶ αὐτὸς ἐκ διαθέσεως εἴπῃς· Εγενήθην ὡς ἀσκὸς ἐν πάχνῃ, τὰ δικαιώ ματά σου οὐκ ἐπελαθόμην· καὶ ἐπιγνοὺς ὅτι Χριστοῦ εἶ, τὴν σεαυτοῦ σάρκα σταύρωσον, κατὰ τὴν ἀποστολικὴν φωνὴν, σὺν τοῖς παθήμασι καὶ ταῖς ἐπισ θυμίαις, καὶ τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς νέκρωσον, οὐ μόνον τὴν πρακτικὴν τῆς πορνείας, ἀλλὰ τὴν ἐνερ γουμένην ὑπὸ τῶν πονηρῶν πνευμάτων τῇ σαρκί ἀκαθαρσίαν. Καὶ οὐ μόνον ἕως τούτου έστησε τὸν ἀγῶνα ὁ ἀληθινῆς καὶ ἀμολύντου καὶ ὁλοτελούς παρ θενίας τὸν στέφανον ἐκδεχόμενος· ἀλλ᾽ ἐπακολουθών τῇ ἀποστολικῇ διδασκαλίᾳ, καὶ αὐτοῦ τοῦ πάθους τὴν συμμαχίαν καὶ κίνησιν νεκροῦν ἀγωνίζεται. Καὶ οὔτε οὕτως πληροφορείται σφοδρῷ ἔρωτι τὴν εὐαγγελικήν φωνὴν καὶ ἄχραντον παρθενίαν ἐν τῷ ἰδίῳ σώματι κατασκηνώσαι ἐκδεχόμενος, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν ἐν μόνῳ τῷ λογισμῷ ψυχῆς ἐπιθυμίας ἐνθύμησιν, ἄνευ κινή σεως καὶ ἐνεργείας σωματικοῦ πάθους ἐν παραῤῥι πισμῷ νοὸς ἀνερχομένην, ἐξαφανισθῆναι εὔχεται· τοῦτο δὲ διὰ τῆς ἄνωθεν βοηθείας καὶ δυνάμεως καὶ ἐπιχορηγίας τοῦ ἁγίου Πνεύματος μόνης κατορθού - σθαι δυνατόν. Εἰ ἄρα τινές εἰσιν οἱ τῆς χάριτος αὐτῆς ἠξιωμένοι, οὗτος ὁ τῆς καθαρᾶς καὶ ἀχράντου παρθενίας τὸν στέφανον ἐκδεχόμενος, νεκροῖ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς μέλη, ἐπιτάσει καὶ ἐπιμονῇ τῆς ἐγκρατείας δια φθείρων τὸν ἔξω ἄνθρωπον, λεπτύνων αὐτὸν καὶ μι νῶν, καὶ κατεσκελετευμένον ἀπεργαζόμενος, ἵνα διὰ πίστεως καὶ ἀγώνων, καὶ τῇ τῆς χάριτος ἐνεργεία, ὁ ἔσω ἀνακαινίζηται, ἡμέραν ἐξ ἡμέρας ἐπὶ τὸ κρεῖτα τον προκόπτων, ἀγάπῃ αὐξανόμενος, ἐλπίδι μεγαλύ νόμενος, πραότητι κοσμούμενος, εἰρήνῃ Χριστού βραβευόμενος, χρηστότητι ἀγόμενος, ἀγαλλιάσει πνεύ ματος εὐφραινόμενος, ἀγαθότητι φρουρούμενος, φύδι Θεοῦ περιεχόμενος, συνέσει καὶ γνώσει φωτιζόμενος, σοφία λαμπρυνόμενος, ταπεινοφροσύνῃ ὁδηγούμενος. Ταύταις καὶ ταῖς ὁμοίαις ἀρεταῖς ἐγκαινιζόμενος ὁ νοῦς, τῆς θεοειδοῦς εἰκόνος τὸν χαρακτῆρα ἐν ἑαυτῷ γνωρίζει, καὶ τῆς Δεσποτικῆς ὁμοιώσεως τὸ νοητόν καὶ ἄῤῥητον κάλλος συνίησι, καὶ τῆς αὐτοδιδάκτου καὶ αὐτομαθοῦς σοφίας καὶ ἐνδιαθέτου νόμου τὸν πλοῦτον καταλαμβάνει. Λέπτυνον οὖν, ὦ τέκνον, τὴν νεωτερικὴν σάρκα, καὶ τοῖς προειρημένοις πία voν τὴν ἀθάνατον ψυχὴν, καὶ ταῖς προειρημέναις ἀρεταῖς ἀνακαίνισον τὸν νοῦν τῇ συνεργείᾳ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Νεότητος γὰρ σάρκα φασὶ πιαινομένην διαφόροις βρώμασι καὶ οἶνου πόσεσι, ὡς χοῖρον ἔτσι μον εἰς σφαγὴν εἶναι. Οὕτω τῇ πυρώσει τῶν τοῦ σώ ματος ἡδονῶν ἡ ψυχή κατασφάζεται, καὶ τῇ ζέσει τῆς κακῆς ἐπιθυμίας ὁ νοῦς αἰχμαλωτίζεται, ἀντα έχειν πρὸς τὰς ἡδονὰς τῆς σαρκὸς μὴ δυνάμενο;· εἰςροὴ γὰρ αἵματος, ἐκροὴν πνεύματος ἀπεργάζεται. Ἐξαιρέτως δὲ οίνου μετάληψιν μὴ ὀσφραινέσθω ἡ νεότης, ἵνα μὴ διπλῇ πυρκαῖα ἐξαπτομένη, τῇ ἐμφύτῳ λέγω ζέσει, καὶ τῇ ἔξωθεν ἐπιχεομένῃ οίνοπο σία, τὴν πνευματικὴν ἡδονὴν τῷ πόνῳ τῆς κατανύ 87 Coloss. 111, 5. ** II Cor. 1v, 16.

PRÆCEPTA SALUTARIA. ξεως ἐξ αὐτῆς ἀποδιώκῃ, καὶ σύγχυσιν καὶ πύρωσιν & incendium gignat in corde: imo in gratiam spiriἐν τῇ καρδίᾳ ἐμποιῇ· ἀλλὰ δι' ἐπιθυμίαν πνευματι-· τὴν, καὶ ὕδατος κόρον ἡ νεότης μὴ προοιέσθω πάνω γὰρ πρὸς συνέργειαν σωφροσύνης συμβάλλεται ή τοῦ ὕδατος ἔνδεια. Καὶ τοῦτο ἔργῳ δοκιμάσας, αὐτῇ τῇ πείρα τὴν πληροφορίαν λήψῃ. Οὐ γὰρ ὡς ζυγὸν ἀνάγκης ἐπιθεῖναί σοι βουλόμενοι τοῦτο νομοθετοῦμεν ἢ ὁρίζομεν, ἀλλ' ὡς ἐπίνοιαν καὶ μέθοδον ἀγαθὴν πρὸς συνέργειαν ἀληθοῦς παρθενίας καὶ ἀκριβούς σωφροσύνης παραινοῦμεν ἀγαπητικῶς καὶ συμβουλεύομεν, τῇ αὐτεξουσιότητί σου καταλιμπάνοντας 8 βούλεται. Η΄. Δεύρο δή λοιπὸν καὶ περὶ τοῦ ἀλόγου τῆς ὀργῆς πάθους ὀλίγα διαλάβωμεν, τοῦ πᾶσαν ψυχὴν έρη μοῦντος, καὶ συγχέοντος, καὶ σκοτίζοντος, καὶ θησ ρίοις ὅμοιον τὸν ἄνθρωπον ἀποδεικνύντος ἐν καιρῷ τῆς κινήσεως καὶ ἐνεργείας αὐτοῦ, τὸν μάλιστα εὐολίσθως καὶ ὀξυῤῥεπῶς πρὸς αὐτὸ ἔχοντα τὸ πάθος. Τοῦτο ἐξαιρέτως ὑπερηφανία στηρίζεται καὶ κραταιοῦται, καὶ ἀκατάλυτον γίνεται, ἕως ἂν ὑπονοτίζη ται τὸ τῆς πικρίας λέγω καὶ ὀργῆς καὶ θυμοῦ δια βολικὸν δένδρον, τῷ φαύλῳ τῆς ὑπερηφανίας ὕδατι· καὶ εὐανθοῦν καὶ εὐθαλοῦν πολὺν τὸν τῆς ἀνομίας καρπόν φέρει· καὶ οὕτως ἀκαταλύτως ἡ τοῦ Πονηροῦ οἰκοδομὴ ἐν τῇ ψυχῇ γίνεται, ἔχουσα στήριγμα καὶ κραταίωμα τούτου τῆς ὑπερηφανίας θεμελίου. Εἰ οὖν βούλει τὸ δένδρον τῆς ἀνομίας, τὸ τῆς πικρίας καὶ ὀργῆς καὶ θυμοῦ λέγω πάθος, ἐν σοὶ ξηρανθῆναι καὶ ἄκαρπον γενέσθαι, ἵνα ἡ ἀξίνη τοῦ πνεύματος ἐλθοῦσα ἐκκόψῃ, καὶ εἰς πῦρ βάλλῃ, κατὰ τὴν εὐαγγελικὴν φωνὴν, καὶ ἐξάρῃ σὺν πάσῃ κακίᾳ· καὶ εἰ βούλει τὸν τῆς ἀνομίας οἶκον, ὃν ὁ Πονηρὸς οἰκονο μικῶς ἐν τῇ ψυχῇ ἑκάστοτε, ὡς λίθους, προφάσεις διαφόρους εὐλόγους ἡ ἀλόγους συνάγων διὰ τῆς ὕλης πραγμάτων ἢ ῥημάτων ἐν τοῖς λογισμοῖς, καὶ οἶκος δομὴν κακίας ἐν τῇ ψυχῇ κατασκευάζων στήριγμα καὶ κραταίωμα, τοὺς τῆς ὑπερηφανείας λογισμούς ὑποτίθησιν· εἰ οὖν βούλει τούτων καταλυθῆναι καὶ κατασκαφῆναι τὸν οἶκον, ἔχε τὴν ταπείνωσιν τοῦ Κυρίου ἀνεπίληπτον ἐν τῇ καρδίᾳ σου, τίς ὢν, τί γέγονε δι' ἡμᾶς, καὶ ἐξ οἷου ὕψους φωτός θεότητος ἀποκεκαλυμμένης, κατὰ δύναμιν τῶν ἄνω οὐσιῶν, καὶ ἐν οὐρανοῖς δοξαζομένης ὑπὸ πάσης λογικῆς φύσεως, ἀγγέλων τε καὶ ἀρχαγγέλων, θρόνων, κυριοτήτων, ἀρχῶν, ἐξουσιῶν, χερουβὶμ καὶ σεραφίμ, καὶ τῶν ἀκατονομάστων νοερών δυνάμεων, ὧν οὐκ ἔφθασεν εἰς ἡμᾶς τὰ ὀνόματα, κατὰ τὸ Ἀποστόλου απ νιγμα, εἰς οἷον βάθος ταπεινώσεως ἀνθρώπων, δι' ἄφατον ἀγαθότητα κατῆλθε, καὶ κατὰ πάντα όμοιω θεὶς ἡμῖν τοῖς ἐν σκότει καὶ σκιᾷ θανάτου καθημένοις, καὶ διὰ τῆς ἐνεργείας τῶν παθῶν ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ κυριευομένοις. δ Θ'. Ἐν τοιαύτῃ τοίνυν αἰχμαλωσίᾳ ὄντας ἡμᾶς, καὶ βασιλευομένους ὑπὸ τοῦ ἀοράτου καὶ πονηροῦ θανάτου, οὐκ ἐπῃσχύνθη ὁ πάσης κτίσεως ὁρατῆς τε καὶ ἀοράτου Δεσπότης, ἀλλὰ ταπεινώσας ἑαυτὸν, καὶ ἀναλαβὼν τὸν ὑπὸ τὰ πάθη τῆς ἀτιμίας καὶ δεσπο 4 Ephes. 1.21; Coloss. 1, 16. talis desiderii ne desideret juventus aquæ salictatem: valde enim confert ad promovendam temperantiam aquæ penuria: quod cum re ipsa tentave· ris, periculo facto exploratum habebis. Non enim hoc sancinus aut prascribimus, quasi jugum necessarium tibi velimus imponere, sed amica exhortatione tibi proponimus excogitationem. et methodum probam ad juvandam virginitatem veram, et exactam temperantiam, atque consulimus, relinquentes libero tuo arbitrio, quod ei libuerit. VIII. Age vero posthac et de experte rationis ira pauca tractemus: quæ totam animam reddit desolatam, confusam et obtenebratam, necnon tempore motionis et affectionis suæ ostendit hominem bestiarum esse similem: illum maxime, qui facile et celeriter labitur in illam affectionem. Hæc superbia potissimum stabilitur et confirmatur ac fit indissolubilis, quandiu videlicet amaritudinis, iræ et indignationis arbor diabolica humectatur aqua superbiæ vitiosa: quæ quidem arbor florens et virens affert fructum iniquitatis copiosum, et hac ratione domus ipsius maligni struitur in anima, hoc suffulta et Grmala superbiæ fundamento, ut dissolvi nequeat. Si ergo libuerit arbore n iniquilatis, affectum dico acerbitatis, iræ et indignatio, nis, in te exarescere et sterilem fieri, ut adveniens securis Spiritus sancti amputet eam et, mittat in ignem, juxta sermonem evangelicum, tollatque cum omni nequitia: si etiam velis, domum iniquitatis, quam malignus, ita dispensante Dee, nullo non tempore construit in anima, coacervans, instar lapidum, varias occasiones rationabiles aut ratione carentes, ex materia negotiorum aut verborum positorum in cogitationibus, difcium nequitiæ moliens in anima, suggestis pro munimento et firmamento cogitationibus superbiæ; si velis, inquam, horum dissolvi et effodi domicilium, habeto in corde tuo humilitatem Domini nulla oblivione delendam, quis sit, quid nostra causa factus sit, a quali sublimitate lucis divinitatis, quæ revelata est, quantum ferre possunt supernæ substantiæ, et glorifcatur in cœlis ab omni rationali natura, ab angelis, archangelis, thronis, dominationibus, principatibus, potestatibus, cherubim et seraphim, et aliis innominatis virtutibus intelle. ctualibus, quarum nomina non pervenerunt ad nos, ut obscure locutus ait Apostolus ", in quantam, profunditatem humilitatis hominum, indicibili bonitate ductus, descendit; et assimilatus per omnia nobis sedentibus in tenebris et umbra mortis, et affectionum vi in potestatem inimici redactis. IX. Dominus ergo universæ creaturæ tam visi - bilis quam invisibilis, non erubuit nos in hujusmodi captivitate, constitutos, et qui invisibilis et maligna mortis imperio regebamur, sed lumir lians semetipsum et assumens hominem affection

S. MARCI EREMITE nibus obscenis subditum et sententia Dominica & τικῆς ἀποφάσεως καταδικασθέντα ἄνθρωπον, κατά condemnatum, per omnia nostri similis factus est, excepto peccato "; hoc est, demplis ignominiosis affectibus: nam inflictas homini voce Dominica ob peccatum transgressionis plenas mortis, allietioris, famis, sitis, omniumque similium assumpsit; factus id quod sumus, ut efficeremur id quod est. Verbum caro factum est ", ut earo Verbum Geres. Cum esset dives, nostra causa facius est pauper, ut nos illius paupertate dilesceremus * Benevolentia qua complectebatur hominem, factus est similis nostri, ut in omni virtute similes ejus essemus. Ex quo siquidem Christus advenit, revera novus homo per gratiam et virtutem sancti Spiritus renovatur ad imaginem et similitudinem (Dei) perveniens ad gradum perfectæ charitatis quæ foras mittit timorem ", nec potest ultra labi. Charitas enim nunquam excidit. Deus enim charitas est, inquil doannes ", et qui manet in charitate, in Deo manet. Hunc ipsum gradum meruerunt apostoli, et qui, perinde ac illi, virtutem exercuerunt, et exhibuerunt se ipsos Domino perfectos, ac pleno desiderio per totam vitam suam secuti sunt Salvatorem. Si semper animo perpenderis sine ulla oblivione tantam abjectionem, quam arcana benevolentia ductus ob suam in nos charitatem Christus assumpsit, utpote Verbi Dei habitationem in utero, hominis assumptionem in utero, nativitatem ex muliere, crescentem paulatim ætatem corpoream, ignominias, injurias, opprobria, convicia, flagella, γι sputa, colaphos in maxillam, derisiones, ludibria, chlamydem coccineam, spineam coronam, principum adversus eum sententiam, iniquorum Judæorum qui contribules erant, acclamationem in eum: Tolle, tolle, crucifige eum ", crucem, claros, lanceam, arundinem, aceti cum felle potionem, triunι· phum inimicorum, illusionem praetereuntium, qui dicebant: Si Filius Dei es, descende de cruce, et πάντα όμοιος ἡμῖν γέγονε χωρὶς ἁμαρτίας, τοῦτ' ἔστι, χωρὶς παθῶν ἀτιμίας· τὰ γὰρ διὰ τὴν ἁμαρ τίαν τῆς παραβάσεως ὑπὸ τῆς Δεσποτικής φωνής ἐπενεχθέντα τῷ ἀνθρώπῳ ἐπιτίμια, θανάτου, κόπου, πείνης, δίψης, καὶ τῶν τοιούτων πάντων ἀνέλαβε, γενόμενος ὅ ἐσμεν, ἵνα γενώμεθα ὅ ἐστιν. Ὁ λόγος σὰρξ ἐγένετο, ἵνα σὰρξ γένηται λόγος. Πλούσιος ὢν ἐπτώχευσε δι' ἡμᾶς, ἵνα ἡμεῖς τῇ ἐκείνου πτωχείᾳ πλουτήσωμεν. Ωμοιώθη διὰ φιλανθρω πίαν ἡμῖν, ἵνα διὰ πάσης ἀρετῆς ὁμοιωθῶμεν αὐτῷ. Ἐξ οὗ γὰρ ἐπεδήμησε Χριστός, ἀληθῶς ὁ κατ' εἰ κόνα καὶ ὁμοίωσιν καινὸς ἄνθρωπος διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος καὶ δυνάμεως ἀνακαινίζεται, εἰς μέτρον τῆς τελείας ἀγάπης φθάνων τῆς ἔξω βαλλού σης τὸν φόβον, τῆς μηκέτι ὑπὸ πτῶσιν γενέσθαι δυ ναμένης. Η γὰρ ἀγάπη οὐδέποτε πίπτει. Η γὰρ ἀγάπη, φησὶν ὁ Ἰωάννης, ὁ Θεός ἐστι· καὶ ὁ μέ νων ἐν τῇ ἀγάπῃ, ἐν τῷ Θεῷ μένει. Τούτου τοῦ μέτρου κατηξιώθησαν οἱ ἀπόστολοι, καὶ οἱ ὁμοίως αὐτοῖς τὴν ἀρετὴν ἐξασκήσαντες, καὶ τελείους ἐαυ τοὺς τῷ Κυρίῳ παραστήσαντες, καὶ τελείῳ πόθῳ ἐν ὅλῃ τῇ ζωῇ αὐτῶν τῷ Σωτῆρι ἀκολουθήσαντες. Την τοσαύτην ταπείνωσιν, ἣν διὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς ἀγάπην, ἀῤῥήτῳ φιλανθρωπία ἀνέλαβεν ὁ Χριστὸς, ἐὰν πάνω τοτε ἀνεπιλήστως ἀναλογίζῃ, τοῦτ' ἔστι τὴν ἐν μή τρᾷ τοῦ Θεοῦ Λόγου κατασκήνωσιν, τοῦ ἀνθρώπου ἀνάληψιν, τὴν ἀπὸ γυναικὸς γέννησιν, τὴν κατὰ μέ ρος τῆς σωματικῆς ἡλικίας αὔξησιν, τὰς ἀτιμίας, τὰς ύβρεις, τοὺς ὀνειδισμοὺς, τὰς λοιδορίας, τὰς μας στιγας, τὰ ἐμπτύσματα, τὰ ἐπὶ κόρρης ραπίσματα, τὸν καταγέλωτα, τὸν ἐμπαιγμόν, τὴν κοκκίνην χλαμύδα, τὸν ἀκάνθινον στέφανον, τὴν τῶν ἀρχόντων κατ' αὐτοῦ ἀπόφασιν, τὴν τῶν ἀνόμων Ἰουδαίων, ὁμοφύλων όντων, κατ' αὐτοῦ βόησιν· Αρον, ἆρον, σταύρωσον αὐτόν· τὸν σταυρὸν, τοὺς ἤλους, τὴν λόγχην, τὸν κάλαμον, τὸν ποτισμὸν τοῦ ὄξους καὶ τῆς χολῆς, τὸν θρίαμβον τῶν ἐχθρῶν, τὸν καταγέ λωτα παραπορευομένων, καὶ λεγόντων· Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, κατάβηθι ἀπὸ τοῦ σταυροῦ, καὶ πι στεύσομέν σοι· καὶ τὰ λοιπὰ τῶν παθημάτων, ἅπερ δι' ἡμᾶς ὑπέμεινε, την σταύρωσιν, τὸν θάνατον, την ἐν τῷ μνημείῳ τριήμερον ταφὴν, τὴν εἰς ᾅδου κάθε οδον· ἔπειτα τὰς τῶν παθημάτων επικαρπίας, οἶαι credemus tibi ", et reliquas passiones, quas quidem nostra causa pertulit, crucifixionem, mortem triduanam in monumento, sepulturam, descensum ad inferos. Deinde qualia et quanam sint passionum emolumenta, hoc est, resurrectionem a mortuis, inferni mortisque spoliationem, earum quæ cum Domino venerunt, animarum assumptionem καὶ τίνες εἰσὶ, τοῦτ' ἔστι, τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν, in coelos, sessionem a dextris Patris, honorem et gloriam; cujus nomen extollitur supra omnem principatum, potestatem et omne nomen, angelorum omnium adorationem erga primogenitum mortuorum ob susceptas passiones, ut apostolica voce dicitur: Hoc sentite in vobis, quod et in Christo Jesu; qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se equalem Doo; sed semetipeum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo; humiliavil semetipsum factus obediens usque ad mortem, moriem autem crucis. Propter quod et Deus * Hebr. IV, 15. οι Joan. 1, 14. 15. “Matth. xxvi, 40, 42. τὴν τοῦ ᾅδου καὶ θανάτου σκύλευσιν, τῶν συνελίουσῶν τῷ Κυρίῳ ψυχῶν, τὴν ἐν οὐρανοῖς ἀνάληψιν, τὴν ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρὸς καθέδραν, τὴν ὑπεράνω πάσης ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας καὶ παντὸς ὀνόματος όνομαζο μένην τιμὴν καὶ δόξαν, τὴν πάντων τῶν ἀγγέλων προσκύνησιν εἰς τὸν πρωτότοκον τῶν νεκρῶν, διὰ τὴν τῶν παθημάτων αἰτίαν, κατὰ τὴν τοῦ ᾿Αποστόλου φωνὴν τὴν λέγουσαν· Τοῦτο φρονείσθω ἐν ὑμῖν, δ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὃς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρ χων, οὐχ αρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεο ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβὼν ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εύ •³ []˚Cor. viii, 9. ** ] Joan. iv, 18. ** ibid. 16. 6 Joan. ΧΙΧ

PRÆCEPTA SALUTARIA. omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu fleciatur cœlestium, terrestrium el infernorum “7, En in quan◄ tam gloriam et celsitudinem, prædictorum causa justo Dei judicio Dominicum extulerunt hominem X. Itaque si desiderio et affectu non oblivioSO memoriam horum conservaveris în corde tuo, affectus iræ, acerbitatis et indignationis non imperabit tibi: evanescentibus enim affectionis superbias fundamentis per humilitatem Christi quam versas animo, totum ædificium iniquitatis, indignationis et iræ facile et sponte solvitur. Nam quod tam durum cor et lapideum, si continenter habeat in animo tantam deitatis Unigeniti propter nos susceptam humilitatem, et enumeratam ante dictarum passionum memoriam, non conteratur? Noane se libenter terram et cinerem fieri, et ab omnibus hominibus conculcari sinet? Dum autem sic humi liatur et conteritur anima, intendens in humilitatem Domini velut in scopum, quæ indignatio cam occupare potest? qualis ira, qualis acerbitas cuprare? Sed ut verisimile est, harum perutilium et vivifcentium nos cogitationum oblivio, hujus item soror pigritia, et harum adjutrix et prædita similibus moribus ignoratio, quæ sunt profundio- ρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος· ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν γενό- \ exaltavit illum, et dedit illi nomen, quod est super μενος υπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυ ροῦ. Διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα, τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ πᾶν γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων. Ἰδοὺ αἱ τῶν προῤῥηθέντων αἰτίαι, κατὰ τὸ δίκαιον τοῦ Θεοῦ κρίμα, εἰς οἷαν δόξαν καὶ ὕψος τὸν Κυριακὸν ἀνήγαγον ἄνθρωπον. Ι. Τί γὰρ οὖν; Ἐὰν πόθῳ καὶ διαθέσει ἀνεπιλήστῳ τὰς μνήμας ταύτας διασώζῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, οὐ κατακυριεύσει σου τὸ τῆς ὀργῆς καὶ πικρίας καὶ θυμοῦ πάθος· τῶν γὰρ θεμελίων τοῦ πάθους τῆς ὑπερηφανίας διὰ τῆς ταπεινώσεως τοῦ Χριστοῦ, ἧς ἀναλογίζῃ, ὑπερελθόντων, ὅλον τὸ οἰκοδόμημα τῆς ἀνομίας, τοῦ θυμοῦ, καὶ ὀργῆς, εὐχερῶς καὶ αὐτομάτως καταλύεται. Ποια γὰρ σκληρὰ καὶ λιθίνη καρδία ἐὰν ἔχῃ ἐν νῷ διηνεκῶς τὴν τοσαύτην τῆς θεότητος τοῦ Μονογενούς δι' ἡμᾶς ταπείνωσιν, καὶ τὴν ἀπαριθμηθεῖσαν τῶν προῤῥηθέντων παθημάτων μνήμην, οὐ συντρίβεται; Οὐχὶ γῆ, καὶ σποδός, καὶ πάτημα παρὰ πάντων ἀνθρώπων έκουσίως γίνεται; Οὕτω δὲ ταπεινουμένης καὶ συντριβομένης τῆς ψυχῆς, εἰς ταπείνωσιν τοῦ Κυρίου ἀποσκοπούσης, ποῖος θυμός ταύτης κατακρατήσαι δυνήσεται; ποία οργή, ποία πικρία περιγενέσθαι; Αλλ᾽ ὡς ἔοικεν, ἡ λήθη τῶν συμφερόντων τούτων καὶ ζωοποιούντων ἡμᾶς λογισμῶν, καὶ ἡ ταύτης ἀδελφὴ ῥᾳθυμία, καὶ ἡ τού των συνεργός καὶ ὁμότροπος ἄγνοια, τὰ βαθύτερα καὶ ἐσώτερα τῆς ψυχῆς πάθη, τὰ δυσεξεύρετα καὶ δυσκατόρθωτα περιεργεία δεινῇ τὴν ψυχὴν καλύπτοντα καὶ σκοτίζοντα, τὰ λοιπὰ πάθη τῆς κακίας ἐνεργεῖν καὶ ἐμφωλεύειν ἐν αὐτῇ παρασκευάζει, ὡς ἀφοβίαν καὶ ἀμέλειαν τῶν κακῶν ἐμποιοῦντα, εἰς ὁδὸν καὶ ἐργασίαν ἑκάστῳ πάθει, ἀδεῶς καὶ εὐκόλως παρέχοντα. Κεκαλυμμένης γὰρ τῆς ψυχῆς ὑπὸ τῆς παγκάκου λήθης, καὶ τῆς ὀλεθρίου ῥαθυμίας, καὶ τῆς πάντων τῶν κακῶν μητρὸς καὶ τροφοῦ ἀγνοίας, ἑκάστῳ τῶν ὁρωμένων, ἢ νοουμένων, ἢ ἀκουομένων εὐχερῶς προσδεσμεῖται ὁ ἄθλιος καὶ τυφλώττων νοῦς. Οἷα ἐὰν κάλλος ἴδῃ γυναικός, εὐθὺς ἐτρώθη τῇ σαρ κικῇ ἐπιθυμίᾳ· καὶ οὕτω λοιπόν διαδεξάμεναι αἱ μνῆμαι τῶν ἐμπαθῶς καὶ ἡδέως θεωρηθέντων, διὰ τῆς ἀνατυπώσεως τῶν ἐννοιῶν καὶ κακῆς μελέτης, ἔνδον τὰς εἰκόνας ἀναζωγραφούσι· καὶ οὕτω τὸν ἐμ παθῆ ἔτι καὶ ἄθλιον μιαίνουσι νοῦν, διὰ τῆς ἐνεργείας τῶν πονηρῶν πνευμάτων. ΙΑ'. Τὸ λοιπὸν γὰρ καὶ ἡ σὰρξ ἐὰν ᾗ πία καὶ νεά ζουσα, ἢ ὑγροτέρα, ταῖς τοιαύταις μνήμαις ἑτοίμως διεγειρομένη τῷ πάθει ἐνεργεῖ τὰ ἐν αὐταῖς πρὸς ἐπιθυμίαν κινουμένη, ἢ ἐνίοτε καθ' ύπνους, ή καθ' υπαρ ἀκαθαρσίας εργαζομένη. Εἰ γὰρ καὶ ἐν τοῖς φαινομένοις γυναικὶ οὐκ ἐκοινώνησε, σώφρων, καὶ παρθένος, καὶ ἁγνὸς παρὰ τοῖς ἀνθρώποις νενόμι σται, ἢ καὶ ἁγίου έχει υπολήψεις· παρὰ δὲ τῷ τὰ κρυ στὰ ὑποπτεύοντι, βέβηλος καὶ μοιχὸς καὶ ἄσωτος οὗτος κρίνεται· καὶ δικαίως ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ και τακρίνεται, ἐὰν μὴ θρηνῇ καὶ πενθῇ, νηστείαις καὶ ἀγρυπνίαις καὶ εὐχαῖς ἀδιαλείπτως τὴν σάρκα κατα ** Philipp. 11, 5-10. Ο res et interiores affectiones animæ inventu correctuque dificiles, gravi curiositate velantes et ob tenebrantes animam, efficiunt ut deiitescant et operantur in ea reliqui vitiosi affectus. et cuique affectioni quantum ad viam et facultatem agendi audacter et facile præbent et indunt contemptuma et negligentiam bonorum. Quandoquidem ubi velata fuerit anima mala prorsus oblivione, perniciosa pigritia, omniumque malorum matre et nutrice ignorantia; cuique rei vis, concepts vel auditer facile miser et obcæcatus animus adhærescit; verbi gratia, si pulchritudinem mulieris conspexerit, carnali cupiditate mox vulneratus est; et ita postmodum susceptiva memoria per formationem conceptuum pravamque meditationem depingit intus imagines corum quæ cum affectu et libenter εσπspecta sunt; eaque ratione, spiritibus malignis operam dantibus, miserum et affectibus adhue deditum animum inquinat. XI. Quod superest, caro, si pinguis, si juvenilis, si humidior fuerit, hujusmodi memoriis ab affectu quamprimum excitata, mota pro libidine versatur circa ea quæ reperit in eis, exercens immunditias interdum in somniis, quandoque inter vigilandum. Licet enim homo qui communionem non habuerit exterius com muliero, temperans, virgo et purus apud homines putetur et habeatur, et sanctus; apud Deum tamen qui existimat oeculta, pollutus, fornicator et intemperans judicatur, et juste condemnatur in illa die, nisi lamentetur of Ingeat, macerans continenter carnem je-

juniis, vigilis et precibus: et sanctis monimentis & τήξας, καὶ τὸν νοῦν ταῖς ἁγίαις μνήμαις καὶ μελέτ et meditationibus verbi Dei curans et emendans animum, poenitentiam dignam obtulerit Deo, in cujus conspectu cogitavit mala vel commisit. Vefax enim est viva vox, quæ dicit: Ego autem dico vobis: Omnis qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam machatus est eam in corde suo Proinde maxime confert adolescentibus, nullo prorsus modo, si fieri potest, versari cum mulieribus, etiamsi sanctæ habeantur. Quod si semotam etiam ab hominibus vitam agere liceat, levius superest bellum, cognitio quoque multo planior: potissimum si quis se ipsum, ac cibi et potus aquæ modicitatem diligenter observet, in multis vigiliis et precationibus transigere vitam contendat, versari et esse cum peritis e patrum spiritualium numero, atque ab ipsis deduci studeat vehementer. Nam periculosum est, solum, arbitrio proprio, nullo teste, et cum imperitis belli spiritalis vivere: aliis enim. bellorum rationibus, qui ejusmodi sunt, capiuntur, quin multae sunt vitiorum machinæ et insidiæ latentes, variique laquei inimici, quacunque ex parte confixi. Ideoque studendum est ac certandum, ut assidue sit et conversetur cum viris cognitione pollentibus: quod si vel ipse careat lucerna veræ cognitionis, ob imperfectam et pusillam adhuc ætatem intellectivam, gradiens cum eo qui præditus est, non ambulet in tenebris, non periclitetur in casibus et laqueis, non incidat in bestias intelligibiles quæ pascuntur in tenebris et obambulantes in eis absque intellectuali lucerna verbi divini, rapiunt et perdunt. XII. Si placuerit ergo tibi, Ali, interius comparare lucernam propriam luminis intellectualis cognitionis spiritalis, nocte profundissima sæculi hujus inoffense poteris ambulare, et a Domino dirigentur gressus tui, ut per experientiam fidei, juxta propheticum eloquium, vehementer amplecti desideres viam Evangelii, hoc est, perfectiora statuta evangelica, et desiderio votoque animi particeps esse passionum Domini. Caterum ostendo tibi admirandam et stabilem melliodum rationis spiritalis, quæ non opus habet labore aut certamine corporeo, sed animo desiderioque animæ et attento intellectu, et cum timore et dilectione Dei operatur: ex cujus cogitationis benefcio phalangem hostium fugare facile poteris, more beati Davidis ", qui per fidem et fiduciam quam habebat in Deum, gigantem unum ex alienigenis interemis, et hoc pacto cum suo populo multa millia hostium facile vertit in fugam “. At vero pro subjecta specie sermonis nostri propone ante oculos, tres ex alienigenis validos et potentes gigantes, quibus sustentatur tota vis omnis confundentis intellectualis adversarii; iisque dele tis omnis malignorum spirituum potentia tendens in perniciem nostri facile frangetur. Sunt porro qui robusti gigantes illius maligni nominantur, ante fam dicta ignoratio, malorum omnium mater; ob. * Matth. v, 28. • 1 Reg. xv, 49 seqq. ταῖς τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ θεραπεύσας, καὶ διορθω σάμενος, ἀξίαν μετάνοιαν τῷ Θεῷ προσενέγκῃ, οὗ ἐνώπιον τὰ κακὰ ἐνενόησεν, ἢ ἐποίησεν· ἀψευδῆς γὰρ ἡ ζῶσα φωνὴ εἰποῦσα· Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν· Πᾶς ὁ βλέπων γυναῖκα εἰς τὸ ἐπιθυμήσαι, ἤδη ἐμοίχευσεν αὐτὴν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο συμβάλλεται τοῖς νέοις μάλιστα, τὸ μήτε ὅλως, εἰ δυνατόν, συντυγχάνειν γυναιξί, κἂν ἅγιαι νομίζων ται. Εἰ δὲ δυνατὸν καὶ ἔξωθεν τῶν ἀνθρώπων διάγειν, έλαφρότερος ὁ πόλεμος διατελεί, καὶ τρανότερον γνωρίζει, μάλιστα ἐὰν ἀκριβῶς προσέχῃ αὐτῷ, καὶ ὀλιγοσιτίᾳ, καὶ ὀλιγοποσίᾳ ὕδατος, καὶ ἀγρυπνία πολλῇ, ἐν προσευχῇ τὴν διαγωγὴν ἔχειν. ἀγωνιζόμε νος, καὶ μάλιστα ἐμπείροις πνευματικῶν Πατέρων συναναστρέφεσθαι, καὶ συνεῖναι, καὶ ὁδηγεῖσθαι σπου δάζων. Ἐπικίνδυνον γὰρ τὸν μόνον καὶ ἰδιόρυθμον καὶ ἀμάρτυρον, καὶ μετὰ ἀπείρων τοῦ πνευματικού πολέμου συζῇν· ἄλλοις γὰρ πολέμων τρόποις οἱ ται οὗτοι ἁλίσκονται, ὅτι πολλά εἰσι τῆς κακίας τὰ μηχανήματα καὶ ἔνεδρα κεκρυμμένα, καὶ διάφοροι πατ γίδες καταπεπήγασι τοῦ Ἐχθροῦ πανταχόθεν. Καὶ διὰ τοῦτο συνεἶναι ἡ συνεχώς συντυγχάνειν γνωστι κοῖς ἀνδράσι σπουδαστέον καὶ ἀγωνιστέον· ὅπως καν μὴ αὐτὸς ἔχῃ λύχνον ἀληθοῦς γνώσεως, διὰ τὸ ἔτε ἀτελὲς τῆς νοητῆς ἡλικίας καὶ νήπιον, τῷ ἔχοντι συνοδεύων οὐ περιπατεῖ ἐν σκότει, οὐ κινδυνεύει βρά χοις καὶ παγίσι, καὶ τοῖς νοητοῖς οὐ περιπίπτει θησ ρίοις, τοῖς ἐν τῷ σκότει νεμομένοις, καὶ τοὺς ἐν αὐτῷ χωρὶς λύχνου νοητοῦ τοῦ θείου λόγου περιπατοῦντας ἁρπάζουσι καὶ διαφθείρουσιν. " ΙΒ'. Εἰ οὖν βούλει, τέκνον, οἰκεῖον λύχνον φωτής νοητοῦ γνώσεως πνευματικῆς ἔνδον κτήσασθαι, ἐν τῇ βαθυτάτῃ νυκτὶ ἀπροσκόπτως τοῦ αἰῶνος τούτου πε ριπατεῖν δυνήσῃ, καὶ ὑπὸ Κυρίου τὰ διαδήματά σου κατευθυνθείη, ὅπως τὴν ὁδὸν τοῦ Εὐαγγελίου θελή σης σφόδρα, κατὰ τὸ προφητικόν λόγιον, τοῦτ' ἔστι, πίστει διαπύρως τῶν τελειοτέρων εὐαγγελικῶν προσ ταγμάτων περιέχεσθαι, καὶ τῶν παθημάτων τοῦ Κυ ρέου δι' ἐπιθυμίας καὶ εὐχῆς γενέσθαι κοινωνός, υπο δείχνυμί σοι μέθοδον θαυμαστὴν καὶ ἐπίμονον, τρό που πνευματικοῦ, οὐ σωματικοῦ κόπου ἢ ἀγῶνας δεομένην, ἀλλὰ ψυχικού πόθου καὶ νοὸς προσεχούς διανοίας χρήζουσαν, φόβῳ καὶ ἀγάπῃ Θεοῦ συνεργού μένην· δι᾿ ἧς ἐπινοίας τὴν φάλαγγα τῶν ἐχθρῶν εὐχερῶς τροπώσασθαι δυνηθήσῃ κατὰ τὸν μακάριον Δαβίδ, ένα γίγαντα τῶν ἀλλοφύλων ἀνελόντα διά πο στεως καὶ πεποιθήσεως τῆς εἰς Θεόν; καὶ οὕτω τὰς μυριάδας τῶν ἐχθρῶν μετὰ τοῦ ἰδίου λαοῦ εὐχερώς τροπωσάμενον. Ἐκ δὲ ὑποθέσεως τοῦ ἡμετέρου λόγου, τρεῖς τοὺς δυνατούς καὶ κραταιοὺς τῶν ἀλλοφύ λων γίγαντας ὁρᾷ, εἰς οὓς ἐπεστήρικται πᾶσα ἡ τοῦ νοητοῦ ὀλοφυρτικοῦ ἀντικειμένου δύναμις, ὧν καθαιρεθέντων, εὐχερῶς λοιπὸν πᾶσα εἰς ἀναίρεσιν ἡ τῶν πονηρῶν πνευμάτων ἀσθενήσει δύναμις. Εἰσὶ οἱ ὀνομαζόμενοι τοῦ πονηροῦ ἰσχυροί γίγαντες, ἡ δη προειρημένη άγνοια, ἡ τῶν κακῶν ἁπάντων μήτηρ,

PRECITTA SALUTARIA. λήθη ή ταύτης ἀδελφὴ καὶ συνεργὸς καὶ συνέριθος· livin, quæ est ejus soror adjutris et socia; et, q ἢ τὸ σκοτεινὸν τοῦ μελανοῦ νέφους ἔνδυμα καὶ κάλυμμα ἐν τῇ ψυχῇ ἐξυφαίνουσα ῥαθυμία, ἡ ἀμφοτέρας στηρίζουσα καὶ κραταιοῦσα, καὶ σύστασιν αὐταῖς παρεχομένη, τῇ ἀμελεστάτῃ ψυχῇ, τὸ ἔμμονον κακὸν ἐργαζομένη. Ὑπὸ γὰρ ῥαθυμίας λήθης τε καὶ ἀγνοίας τὰ τῶν λοιπῶν παθῶν ὑποστηρίγματα κραταιούνται καὶ μεγαλύνονται. Βοηθοὶ γὰρ ἀλλήλων οὖσαι, καὶ χωρὶς ἀλλήλων μὴ δυνάμεναι συνιστάναι, ισχυραί τοῦ ἀντικειμένου δυνάμεις ἀποδείκνυνται, καὶ οἱ κρατ ταιοὶ τοῦ Πονηροῦ ἄρχοντες, δι' ὧν πᾶσα ἡ στρατιά τῶν πνευμάτων τῆς πονηρίας ὑπονοστεῖται, καὶ ὑπου στηρίζεται, καὶ τὰ διανοήματα ἐκτελεῖν ἰσχύει· ὧν ἄνευ συστῆναι τὰ προκείμενα οὐ δύναται. ΙΙ. Εἰ οὖν βούλει κατὰ τῶν προειρημένων παθῶν τὸ νῖκος ἄρασθαι, καὶ τὴν φάλαγγα των νοητῶν ἀλ λοφύλων ευχερώς τροπώσασθαι, δι' εὐχῆς καὶ συνεργείας Θεοῦ γινόμενος ἐν ἑαυτῷ, καὶ εἰς τὰ βάθη τῆς καρδίας δύνας, ἀνίχνευσον τοὺς τρεῖς τούτους δυνατοὺς τοῦ διαβόλου γίγαντας, λήθην λέγω, καὶ ῥᾳθυμίαν, καὶ ἄγνοιαν, τὸ ὑποστήριγμα τῶν νοητῶν ἀλλο φύλων, ἐξ ὧν τὰ λοιπὰ τῆς κακίας πάθη ὑπονοστούμενα ἐνεργεῖ, καὶ ζῇ, καὶ ἰσχύει, ἐν ταῖς τῶν φιλ ηδόνων καὶ κενοδόξων ψυχαῖς. Καὶ διὰ πολλῆς προσεχείας καὶ νοῦ ἐπιστασίας μετὰ τῆς ἄνωθεν ῥοπῆς εὑρὼν τὰ τοῖς πολλοῖς ἀγνοούμενα, ολεθριώτερα τῶν λοιπῶν ὄντα κακὰ διὰ τῶν δικαιοσύνης όπλων τῶν ἀπεναντίας, ἐκείνης μνήμης ἀγαθῆς λέγω τῆς πάνε των τῶν καλῶν αἰτίας, καὶ γνώσεως πεφωτισμένης, δι' ἧς ἀναγρηγοροῦσα ψυχὴ τὸ τῆς ἀγνοίας σκότος G διώκει ἀφ' ἑαυτῆς, καὶ προθυμίας αρίστης πρὸς σωτηρίαν εὐτρεπιζούσης καὶ ἐπει[σα]γούσης τῇ ψυχῇ τὰ τῆς ἀρετῆς ἐνδυσάμενος ὅπλα, ἐν δυνάμει Πνεύ ματος ἁγίου, διὰ πάσης προσευχῆς καὶ δεήσεως γενναίως καὶ ἀνδρείως καταγωνίσῃ τοὺς τῶν νοητῶν ἀλλοφύλων τρεῖς προειρημένους γίγαντας. Διὰ μὲν τῆς ἀρίστης κατὰ Θεὸν μνήμης ἀγαθῆς, Οσα ἐστὶν ἀληθῆ, ὅσα σεμνά, ὅσα δίκαια, ὅσα ἀγνὰ, ὅσα εὔφημα, εἴ τις ἀρετὴ, καὶ εἴ τις ἔπαινος, πάντα λογιζόμενος, τὴν παγκάκιστον λήθην ἀφ' ἑαυτοῦ ἐχε διώχων· διὰ δὲ τῆς πεφωτισμένης καὶ οὐρανίου γνώσεως, τὴν ὀλέθριον ἄγνοιαν τοῦ σκότους ἐξαφανίζων· διὰ δὲ τῆς παναρέτου καὶ καλλίστης προθυμίας, την ἄθεον καὶ τὴν τῶν κακῶν ἐν τῇ ψυχῇ κατεργαζομέ την ῥαθυμίαν ἐξελαύνων. Ταύτας δὲ τὰς ἀρετὰς, οὐ ψιλῆς, ἢ ἐκ μόνης προαιρέσεως, ἀλλ' ἐκ δυνάμεως Θεοῦ καὶ συνεργείας ἁγίου Πνεύματος, ἐν πολλῇ προσ εχείᾳ καὶ εὐχῇ ἐκτενεῖς κτησάμενος. Οὕτω δυνήσῃ τῶν προειρημένων ἰσχυρῶν γιγάντων ῥυσθῆναι τοῦ Πονηροῦ. Γνώσεως γὰρ ἀληθοῦς, καὶ μνήμης λόγου Θεοῦ, καὶ ἀγαθῆς προθυμίας συμφωνίᾳ, διὰ χάριτος ἐνεργοῦς ἐν τῇ ψυχῇ συστῆναι σπουδαζομένης καὶ ἐπιμελῶς φυλασσομένης, λήθης καὶ ἀγνοίας καὶ ῥᾳθυμίας ίχνος ἐν αὐτῇ ἀφανίζεται, καὶ εἰς τὸ μὴ ὂν περιίσταται· τῆς χάριτος βασιλευούσης ἐν αὐτῇ, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. tenebrosum atræe nubis amictum et velamen subtexit animæ, socordia: quæ fulcit et confirmat ambas, eisque præbet ut subsistant, efficiens ut 'in anima negligentissima vitium immoretur. Nam ab ignavia, oblivione et ignorantia reliquorum affecluum fulcimenta firmantur et crescunt, quia se mutuo juvant, et una reliquis absentibus subsistere nequit. Poleutes adversarii vires, et validi principes illius maligni demonstrəntur, utpote quorum opera universus exercitus spirituum nequitiæ subingreditur, suffulcitur, et quæ excogitavit, peragere potest: sine quibus proposita consistere nequeunt. XIII. Si velis igitur adversus affectiones ante dictas reportare victoriam, et aciem alienigenarum intelligibilium facile fugare, precibus et auxilio divino roboratus, tam in teipso quam in profundo cordis, iuvestigato hosce tres potentes diaboli gigantes, oblivionem, inquam, ignaviam et ignorationem, hoc est, præsidium alienigenarum intelligibilium: unde reliqui vitiosi affectus subingressi reliqui'vitiosi agunt et vivunt et valent in animis hominum voluptatibus et vanæ gloriæ deditorum. Et ubi per summam attentionem et animi sollicitudinem, ope superna favente, inveneris ignota plerisque vitia, reliquis tamen magis exitialia, per arma justitia ex adverso respondentia, illam (inquam) bonam memoriam, omnium rerum honestarum causam: et notitiam illustratam, a qua anima expergefacta ignorantiæ tenebras a seipsa depellit; et per-optimam animi promptitudinem, quæ instruit ad salutem et inducit in animum quæ pertinent ad virtutem, indutus ǝrma in virtute sancti Spiritus per omnem orationem et observationem strenue et viriliter expugnabis tres alienigenarum intelligibilium ante dictos gigantes. Optima quidem et Deo grata memoria, quacunque sunt vera, quæcunque praclara, quæcunque justa, quæcunque pura, quæcunque bonæ famæ, si qua laus, si qua virtus 7º, omnia considerans, pessimam omnium oblivionem a teipso excuties: illustrata vero et coelesti cognitione perniciosam et caligine plenam delebis ignoratio - nem honestissima autem et omnium virtutum stu‐ diosa alacritate animi expelles ignaviam Deo carentem, et omnium in anima vitiorum procreatri cem. Has porro virtutes cum obtinueris, non nuda aut sola voluntate, sed divina potentia et ope sancti Spiritus cum summa attentione et precibus amplificabis: buncque in modum poteris robustorum diaboli gigantum supradictorum molestia liberari. Cognitionis enim veræ, ac memoriæ verbi Dei, probsque alacritatis animi consonantia, per gratiam efficacem in anima, quæ procuratur ut simul adsit et studiose conservatur, vestigium oblivionis, ignorantiæ atque socordiæ deletur in anima; et tandem eo redigitur, ut non sit: in ea regnante gratia per Jesum Christuin Dominum nostrum, cui gloria et imperium in sæcula. Amen. Το Philipp. 1, 8.

Rescriptum a Nicolao missum ad Maronm Exercita. Η 'Αντίγραφαν παρὰ Νικολάου προς Μάρκον torem, quo agit illi gratias ob præcepta salutaria quæ illi per epistolam scripserat. Gratia sit, gratia sit (inquam) Deo, gratia incredibili et inenarrabili dono ejus, quod animum gra - vibus detentum perturbationibus, et totum propemodum a se abalienatum, benevole ac humaniter complexus est; quod etiam illum visitavit per intimam et totam prorsus in Deo collocatam intentionem, sanctumn dico deditumque virtutibus ac Deo agglutinatum animum tuum, quo tu ad me missus es scintilla fulgens, divini plena luminis, hamus esca spiritali imbutus; quod tandem beneficio lucernæ sermonum cum labore et desiderio editorum a cogitatione Deo unita, miseram animam g neam extraxit ab obscurissimis tenebris et turbine; fecitque Dominus eximius, ut intellectus meus abnueret et aversaretur tres indicatos mihi gigantes. Re enim vera sunt gigantes magni et immites, qui nunquam intermittunt bellum in genus humanum. Quem porro in terra sic ferociter ac moleste detinent, ut me, qui male et proprio arbitrio illis adhuc inservio? At misericordia motus is qui nullo modo delectatur interitu viventium, longanimitatein suam humanitatemque declaravit, et emota illa cogitatione pia excitavit propositum profundissimo somno demersum, ostensis ac manifestatis mihi, quos dixi, gigantibus. Primum sane dico, oblivionem, quæ expulit Adamum e paradiso. Nam nisi Domini præceptum oblitus fuisset, nunquam ea gloria excidisset; secundum, socordiam, qua ignavus effectus paruit conjugi; tertiưm, ignorantiam, qua ductus ignoravit tum quis esset, tum quid ageretur. Hosce tres spiritus Dominus Jesus manifestos mihi reddidit per Spiritumı sanctum habitantem in te. Nam emisit profecto gladium bis acutum, quod est verbum Dei, quo admodum placate bipartitus est animum meum. Nec buc usque duntaxat precessit, sed etiam quasi suavitatem quamdam spiritalem verborum tuorum indidit voluntati mem. Quot igitur ora, quolre linguæ suppetere poterunt, ad digne gratias agendas Domino ac Deo vero pro mihi reductis in memoriam a te beneficiis? Commodam item epistolæ methodum, et sitam in verbis Intimam benevolen. tiam, quæ incitant ad investigandam veritatem, ad observanda mandata Dei, multum denique conſerunt ambulare volenti viam Domini, quæ deducit ad vitam aeternam, quis digne laudabit? Neque vero mihi solum hoc commodum accessit e sermone tuo, sed et omnium eorum qui ipspm audierunt, intellectus magnifice illustratus est, multumıque fructum excerpsit e verbis efficaciter prolatis, procul dubio perinde rata erant, ac res ipsa, sermonesque exaudiebantur, non ut sermones, sed velut opus manifestum, quod subjicitur oculis nostris. Mox enim sermo temperantiam summam indidit animis. Et quia eflicax erat sermo, manere noll poterat otiosus, sed confestim, productis spicis, Ασκητήν. Ἡ χάρις, τῷ Θεῷ χάρις, χάρις τῇ ἀνυπερβλήτων καὶ ἀνεκδιηγήτῳ αὐτοῦ δωρεά, ὅτι ἐφιλανθρωπεύ σατο ψυχὴν ἐν πάθεσι δεινοῖς κατεχομένην, καὶ ὅλην ἀκμὴν ἀπηλλοτριωμένην, καὶ ἐπεσκέψατο διὰ τῆς εὐσπλάγχνου καὶ ὅλης ἐξ ὅλης Θεῷ ἀνακειμένης προαιρέσεως, λέγω δὴ τῆς ἐναρέτου καὶ Θεῷ κεκαλ λημένης τῆς ὁσίας σου ψυχῆς, δι' ἧς ἀπεστάλης μου σπινθὴρ ἀστράπτων, πλήρης φωτὸς θεϊκοῦ, καὶ ἄγκιστρον ἔχον δέλεαρ πνευματικόν· καὶ ἀπὸ τῆς λυχνείας τῷ πόνῳ καὶ πόθῳ ὑπὸ τοῦ συνηνωμένου τῷ θεῷ λογισμοῦ, τεχθέντων βημάτων ἀνέσπασε τὴν ἀθλίαν μου ψυχὴν ἐκ τοῦ ζοφωδεστάτου σκότους καὶ θυέλα λης, καὶ ἀνανεῦσαι ἐποίησε τὴν διάνοιάν μου ἐξαι ρετος Δεσπότης ἐκ τῶν μηνυθέντων μοι τριῶν γιγάν των. Οντως γὰρ γίγαντες μεγάλοι καὶ ἀνήμερος, μηδέποτε παυόμενοι τοῦ πολεμεῖν τὸ ἀνθρώπινον γέν φως. Τίνα δὲ οὕτως ἀγρίως καὶ δεινῶς κατέχουσιν ἐπὶ γῆς, ὡς ἐμὲ τὸν κακῶς καὶ ἰδίῳ θελήματι ὑπ' αὐτῶν ἔτι κυριευόμενον; 'Αλλ' ὁ μηδέποτε τερπόμεν νος ἐπ' ἀπωλεία ζώντων, ηλέησε καὶ ἀνέδειξε το μακρόθυμον αὐτοῦ καὶ εὐσπλαγχνον τῆς φιλανθρω πίας, καὶ ἐκίνησεν ἐκεῖνον τὸν εὐσεβῆ λογισμόν· καὶ ἐξύπνισε τὴν ὕπνῳ βαθυτάτῳ κατακειμένην προαίο ρεσιν, καὶ ἀνέδειξε καὶ ἐφανέρωσέ μας τους προει ρημένους γίγαντας. Λέγω δὲ πρῶτον, τὴν λήθην τὴν ἐκβάλλουσαν τὸν Ἀδὰμ ἐκ τοῦ παραδείσου. Εἰ μὴ γὰρ ἔλαβε τὴν παραγγελίαν τοῦ Δεσπότου, οὐκ ἂν ἐξέπεσε τῆς τοιαύτης δόξης· καὶ τὴν ῥαθυμίαν δι' ἧς ῥαθυμήσας ήκουσε τῆς ἐμοζύγου· καὶ τὴν ἄγνοι δι' ἧς ἡγνόησε, τίς ἦν καὶ τί ὑπῆρχε. Ταῦτα τρία πνεύματα φανερά μοι κατέστησεν ὁ Κύριος Ἰησοῦς, διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τοῦ ἐνοικοῦντας ἐν σοί. Τξ. απέστειλε γὰρ ἀληθῶς μάχαιραν δίστομον, ὅ ἐστι βήμα Θεοῦ, καὶ ἐδιχοτόμησε τὸν νοῦν ἐν πολλῇ γαλήνη. Οὐ μόνον δὲ τούτου μέχρι ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ ἡδύτητά της πνευματικήν, ὡς τῶν σῶν ῥημάτων ἐνέθηκε τῇ προαιρέσει μου. Πόσοις οὖν στόματι καὶ πόσαις γλώσ σαις δυνηθῶ ἀξίως εὐχαριστῆσαι τῷ ἀληθινῷ καὶ Δεσπότῃ Θεῷ, ὑπὲρ τῶν παρὰ σοῦ ὑπομνησθέντων μας εὐεργεσιών; Η αὖ πάλιν τῆς ἐπιστολῆς τὸ εὐμε θοδον καὶ εὐσπλαγχνον τῶν ῥημάτων, καὶ διεγερτι κὸν πρὸς ζήτησιν τῆς ἀληθείας, καὶ τήρησιν ἐντολῶν Θεοῦ, καὶ πολλὴν ὠφέλειαν τοῦ βαδίσαι θέλοντος τὴν ὁδὸν τοῦ Κυρίου, τὴν ἀπάγουσαν εἰς ζωὴν αἰώνιον. Οὐ μόνον δὲ ἐμοὶ ἡ τοιαύτη ὠφέλεια διὰ τὸν λόγον ἐγένετο, ἀλλὰ καὶ ὅσοι αὐτὸν ἤκουσαν, μεγάλως έλαμ τρύνθη αὐτῶν ἡ διάνοια, καὶ πολλὴν ὠφέλειαν ἐπαρ πώσατο ἀπὸ τῶν ἐναργώς λεχθέντων ρημάτων Αμε λει τὰ ῥήματα πράγματα ἐβεβαιώθησαν, καὶ οἱ λόγες οὐκ ἠκούσθησαν ὡς λόγοι, ἀλλ' ὡς ἔργον φανερὸν προκείμενον τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν. Εὐθέως γὰρ ἐν έθηκε νῆψιν πολλὴν ὁ λόγος εἰς τὰς προαιρέσεις. Καὶ ἐπειδὴ ἐνεργῶς ἦν ὁ λόγος, οὐκ ἔμεινεν ἀέργως, ἀλλ᾽ εὐθέως στάχυας εβλάστησε, καὶ τὸν καρπὸν ἄριμον ἔδειξε, καὶ οὐ μόνον ἕως τούτου ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ ακόρεστος ἐγένετο, ὡς οἶδεν ὁ Θεός· ὁσάκις γὰρ ἐν

DE TEMPERANTIA. εύχω, κόρον οὐ λαμβάνει ή ταλαίπωρος μου ψυχή. fructum tempestivum exhibuit, neque etiam eo Τῇ οὖν πρεσβεία τῆς σῆς ἁγιωσύνης, ἔσται τὸ δῶρον τοῦτο ἔμμονον, τοῦ παραμείναί με τὸν οὐράνιον σπιν θῆρα, καὶ ἀπολέσαι παντελῶς τοὺς προειρημένους γίγαντας έως τέλους, μή ποτε ἐπιλάθωμαι, καὶ τῆς αυτεξουσίου προαιρέσεως προδοσίᾳ ἐμβάλω ἐμαυτὸν εἰς τὰ προειρημένα κακὰ, καὶ γένωμαι κατάβρωμα τῶν ἐχθρῶν. Ἀλλὰ πιστεύω τῷ Κυρίῳ μου Ἰησοῦ Χριστῷ, τῷ ἐνοικοῦντι ἐν σοὶ, ὅτι διὰ τῆς ὁσιότητός σου καὶ τῶν ὁμοίως σο! ἀγωνιζομένων, οὐ μή με παρἴδῃ, οὐδ᾽ οὐ μὴ παραδώσῃ με εἰς τὰ στόματα τῶν προειρημένων γιγάντων· ἀλλὰ πάντοτε διὰ τῶν ὁσίων δούλων αὐτοῦ ὑπομιμνήσκων τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, γνώρι σαί μοι τῷ τάλανι εὐχαῖς σου ἀγίαις. Παρακαλῶ οὖν καὶ ἱκετεύω τὴν εὔσπλαγχνον καὶ ὁσίαν σου ψυχήν, μὴ καταγνῷς μου εἰς τοῦτο, ὅτι θαρσήσας ἀπετόλμησα τοῦ ἀντιχαράξαι γράμματα τῇ ἁγιότητί σου· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ εἶδον ἀνεψυγμένα σπλάγχνα πατρικά, κἂν δι᾿ εὐτελῶν γραμμάτων παρακαλῶ καὶ δέομαι τοῦ μνημονεύεσθαί μου ἐν πάσῃ ὥρα [ὅτι ἀεὶ ὁ Κύ ριος επισκέπτεται τὸν παρεδρευτὴν καὶ ἀδιάλειπτον λατρευτήν, λέγω δὴ τὸν ἀξίως κεκαθαρμένον νοῦν τῆς εὐλογημένης σου ψυχῆς], όπως διὰ τῆς ἁγιωσύ νης σου κἀγὼ ἀπὸ τῶν κακῶν μου ῥυσθῶ, καὶ εύρω διέξοδον ἀγαθὴν χάριτι Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ τιμὴ καὶ κράτος σὺν ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. usque solum processit, sed eo satiari nemo pot erat (ita novit Deus): quandocunque enim incido in illum, anima mea misera satietatem non capit. Precibus igitur sancitatis tuæ hoc donum perpetuo inhærebit, ut ego scintilla coelestis permaneam, de letis prorsus jam dictis gigantibus in finem usque, ne forte etiam liberi arbitrii oblitus, meipsum prodens in ante dicta mala me conjiciam et liam pabulumn adversariorum meorum. Ceterum credo, Dominum meum Jesum Christum qui in te inhabitat, ope sanctitatis tuæ, aliorumque perinde ac tu certantium, non aspernaturum esse me, nec traditurum in ora modo dictorum giganturn; verum assidua opera sanctorum servorum suggesturum, at ego miser, adjutus sanctis tuis precibus, perspe ctam habeam viam suam. Quare deprecor ac supplico nisericordi sanctæque animæ luæ, ne me damnes eo nomine, quod nimia fiducia adductus, ausus sum rescribere litteras sanctitati tuæ: quoniam ubi animadverti aperta esse viscera paterna, statui vel levibus litteris obsecrare te et precari, ut hora quacunque memor sis mei (semper enim observat Dominus assidentem sibi et irremissum cultorem, mentem dico benedictæ animæ tuæ digne purgatam), ut per sanctimoniatn tuam ego quoque lie berer a vitiis meis, felicemque consequar exitum, per gratiam Christi Dei, cuin quo, Patri honor et imperium, una cum sancto Spiritu, in sæcula seculorum.Amen. OPUSCULUM VI. Κεφάλαια νηπτικά. Δ΄. Ο κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον μόνον πιστός, τὸ ὄρος της κακίας ἑαυτοῦ διὰ πίστεως μετατίθησιν, ἀπὸ ευθούμενος ἑαυτοῦ τῇ ἀνάτῳ περιφορά τήν ὑπὸ αἴσθησιν τὴν ἐπ' αὐτῆς προτέραν διάθεσιν. Ὁ δὲ μαθητής είναι δυνάμενος, ἐκ τοῦ Λόγου δεχόμενος χερσὶ τῶν γνωστικῶν ἄρτων τὰ κλάσματα, διατρέφει χιλιάδας, πράξει δειχνύς πληθυνομένην τοῦ Λόγου τὴν δύναμιν. ' Ο δὲ ἀπόστολος ἰσχύσας εἶναι, πα σαν Ιατρεύει νόσον, καὶ πᾶσαν μαλακίαν, ἐκβάλλων δαιμόνια, τοῦτ' ἔστι τὴν τῶν παθῶν φυγαδεύων ἐνέργειαν, νοσοῦντας ιώμενος, πρὸς ἕξιν εὐσεβείας τοὺς στερηθέντας αὐτῆς δι' ἐλπίδος ἐπανάγων, καὶ τοὺς δι' ἔκνων μαλακισθέντας ἐπιστύφων τῷ λόγῳ τῆς πίστεως. Πατεῖν γὰρ ἐπάνω ἔφεων καὶ σκορπίων κελευσθεὶς ἀρχὴν, τέλος τῆς ἁμαρτίας ἐξαφανίζει. Β. Σάββατα σαββάτων ἐστὶν ἠρεμία ψυχική ψυχῆς λογικῆς, καὶ ἀπ' αὐτῶν πάντων ἐν τοῖς οὖσι θειοτέρων λόγων τὸν νοῦν συστειλάσης, καὶ μόνον τὸν Θεόν κατ' ἐρωτικὴν ἔκστασιν ὁλικῶς ἐνδυσάσης, καὶ παντελῶς ἀκίνητον αὐτὸν τοῦ Θεοῦ διὰ τῆς μυστικής Θεολογίας ποιησάσης. Γ'. θέρους θέρος ἐστὶν ἡ πᾶσα ἄβατος, καὶ κατὰ τὴν τῶν νοητῶν μυστικὴν θεωρίαν, περὶ γοῦν ἀγνώCapitula de Temperantia. Qui juxta legem evangelicam fidelis est duntaxat, fide transfert a seipso montem nequitiæ, instabili revolutione a seipso excutiens affectum sub sensu positum, qui prius in sensu residebat. Qui vero potest esse discipulus, a Verbo suscipiens manibus fragmenta panum notionem præstantium, alit multa millia, ostendens ipso facto multiplicari vim Verbi. Cui autem pervenire licet ad gradum apostoli, is curat omnem morbum et omnem languorem, ejiciens dæmonia, hoc est, fugans affectionum eficaciam, sanans ægrutos, spe reducens ad habitum pietatis eos, qui illo privati erant, perstringens verbo fdei quos reperit ignavia languentes. Qui enim jussus est conculcare caput serpentum et scorpionum, delet caudam peccati. II. Sabbata sabbatorum est requies rationalis animæ rationalis, quæ a cunctis ipsis rerum divinioribus sermonibus mente correpta amoris excessu solum plane Deum induit, ipsamque prorsus inseparabilem a Deo mystica theologia beneficio reddit. III. Messis messium est omnis inaccessa Dei intellectio, et quæ post mysticam rerum sub intel

lectum cadentium speculationem, modo nobis igno- τως συνισταμένη τοῦ Θεοῦ κατανόησις, ἣν προσφέρει to, consistit in intellectu; quam commode promit, qui ex conspicuis et invisibilibus creaturis pro dignitate veneratur creatorem. IV. Qui peremptis ante primis peccati motionibus sextum agit evangelice diem, ope virtutum, omni vitio vacuum apprehendit statum affectibus carentem, mente quiescens vel ab ipsa nuda affe· ctionum imaginatione. Qui vero Jordanem transmisit, migrat in regionem notitiae, qua mens ædificata, mysticæ pacis opera Dei domicilium evadit in spiritu. V. Qui cum.exhibitione operum et cogitationum sextum sibi ipsi divine complevit diem, ac Deo favente recte sua peregit'opera, omnem intellectu trajecit hypostasin naturalem et temporaneam; estque translatus in mysticam sæculorum et æternorum contemplationem, animo rerum plane relictarum et transmissarum, ratione nobis ignota, Sabbatum agens. Sin octavo quoque die dignus habitus resurrexit a mortuis (nempe ab omnibus inferioribus Deo rerum sensibilium et intelligibilium sermonibus et conceptis), vixit beatam Dei vitam (cuna lex revera proprie vitæ sit et dicatur), quali promotione divina factus est ipse Deus. · VI. Omnia quæ subjacent oculis, egent cruce, sub qua habitus contineat habitudinem eorum quæ sensu peraguntur; cuncta vero quæ percipiuntur intellectu, exigunt sepulcrum, in quo nullus sit eorum motus quæ versantur animo. Naturali enim circa res omnes actione motuque una cum habitudine sublatis, ratio nuda in seipsa consistens velut a mortuis excitata, emergit super omnia quæ circumscribuntur ab ipsa, cum uihil sit prorsus, quod per naturalem habitudinem cum ipsa familiaritatem habeat. gratia siquidem pritur, non a natura, salus eorum qui salvantur. Ο VII. Donec pure animo egressi fuerimus habitum, quem gerimus erga nostram omniumque inferiorum Deo substantiam, immunitatem aversionis a virtute nondum accepimus. Ubi enim hæc dignitas prospere nobis per charitatem obvenerit, tum agnoscemus vim promissionis divina: quoniam qui digni sunt, credere debent, illic esse domicilium immotum, ubi preveniens animus virium suarum per charitatem fixit radices. Nam qui a seipso et ab omnibus quæ quomodocunque comprehenduntur animo, non fuerit egressus, et in silentio intellectum excedente constitutus, ab omnium mutatione liber esse non potest. Vill. Omnis intellectio profecto plurium aut ad minimum duorum significationem habet. Est enim habitudo media iuter extrema quædam illis invicem nsentanea: Quandoquidem tum illud quod intelter officio cujusdam subjecti fungitur, tum um ipsum intelligens; neutrum enim omnino simplicitatem natura servare potest, habens plane katem intelligendi, quæ simul intelligatur ab 'D shy Ext. Uhæc et sequens sententia caute δεόντως ὁ ἐκ τῶν ὁρατῶν καὶ τῶν ἀοράτων κτισμάτων ἀξίως γεραίρων τὸν κτίσαντα. Δ'. Ὁ τὴν ἔκτης ευαγγελικῶς ἄγων ἡμέραν, ἀποκτείνας πρότερον τὰ τῆς ἁμαρτίας πρώτα κινήσ ματα, τὴν πάσης κακίας ἔρημον διὰ τῶν ἀρετῶν καὶ ταλαμβάνει τῆς ἀπαθείας κατάστασιν, σαββατίζων κατὰ νοῦν καὶ αὐτῆς ψιλῆς τῆς τῶν παθῶν φαντα σίας. ' Ο δὲ τὸν Ἰορδάνην διαπεράσας, εἰς τὴν τῆς γνώσεως μετατίθεται χώραν, καθ' ἣν ὁ νοῦς μυστι κῶς ὑπὸ τῆς εἰρήνης οικοδομούμενος, Θεοῦ γίνεται κατοικητήριον ἐν πνεύματι. Ε'. 'Ο τὴν ἔκτην θεϊκῶς μετὰ τῶν προσφόρων ἔρ γων καὶ ἐννοιῶν ἑαυτῷ συμπληρώσας ἡμέραν, καὶ αὐτὸς μετὰ τοῦ Θεοῦ καλῶς τὰ ἑαυτοῦ συντελέσας ἔργα, διέβη τῇ κατανοήσει πᾶσαν τὴν ὑπὸ φύσιν καὶ χρόνον ὑπόστασιν, καὶ εἰς τὴν τῶν αἰώνων καὶ αἰω νίων μετετάξατο μυστικήν θεωρίαν, σαββατίζων ἀγνώστως κατὰ νοῦν τὴν ὁλικὴν τῶν ὄντων ἀπαλειψίν τε καὶ ὑπέρβασιν. Εἰ δὲ καὶ τῆς ὀγδόης ἀξιωθείς, ἐκ τῶν νεκρῶν ἀνέστη [τῶν μετὰ Θεὸν λέγω πάντων αἰσθητῶν τε καὶ νοητῶν, καὶ λόγων] καὶ νοημάτων, καὶ ἔζησε τὴν τοῦ Θεοῦ μακαρίαν ζωὴν τοῦ νόμου κατὰ ἀλήθειαν κυρίως ζωῆς καὶ λεγομένου καὶ ὄντος], οἷα καὶ αὐτὸς γενόμενος τῇ θεώσει Θεός. Γ'. Τὰ φαινόμενα πάντα δεῖται σταυροῦ, τῆς τῶν ἐπ' αὐτοῦ κατ' αἴσθησιν ἐνεργουμένων ἐπεχούσης τὴν σχέσιν ἕξεως· τὰ δὲ νοούμενα πάντα χρήζει ταφής, τῆς τῶν ἐπ' αὐτῆς κατὰ νοῦν ἐνεργουμένων ὁλικῆς ακινησίας. Τῇ γὰρ σχέσει συναναιρουμένης τῆς περὶ πάντα φυσικῆς ἐνεργείας τε καὶ κινήσεως, δ λόγος μόνον ἐφ᾽ ἑαυτὸν ὑπάρχων ὥσπερ ἐκ νεκρῶν ἐγηγερμένος, προσαναφαίνεται πάντα περιγραφήν έχοντα ἐξ αὐτοῦ, μηδενὸς φυσικῇ σχέσει τὴν πρὸς αὐτὸν οἰκειότητα τὸ σύνολον ἔχοντος· κατὰ χάριν γάρ, ἀλλ' οὐ κατὰ φύσιν ἐστὶν ἡ τῶν σωζομένων σωτηρία. Ζ΄. Ἕως τῆς ἡμῶν τε καὶ πάντων τῶν μετὰ θελν οὐσίας κατὰ διάνοιαν καθαρῶς οὐκ ἐμβεβήκαμεν τὴν ἕξιν, οὔπω τὴν κατ' ἀρετὴν ἀτρεψίαν ἐλάβομεν. Οπηνίκα δὲ τοῦτο δι᾿ ἀγάπης ἡμῖν κατορθωθεί το ἀξίωμα, τότε γνωσόμεθα τῆς θείας ἐπαγγελίας τὴν δύναμιν· ἐκεῖ γὰρ εἶναι χρὴ πιστεύειν καθίδρυσιν ἀμετάθετον τοὺς ἀξίους, ἔνθα προλαβὼν ὁ νοῦς δι' ἀγάπης τὴν σφετέραν ἐῤῥίζωσε δύναμιν. Ο γὰρ μὴ ἐκβὰς ἑαυτοῦ, καὶ πάντων τῶν ὁπωσούν νοεῖσθαι δύν ναμένων, καὶ εἰς τὴν ὑπὲρ νόησιν σιγήν καταστά οὐ δύναται τροπῆς εἶναι πάντων ελεύθερος. Η'. Πᾶσα νόησις, πλήθους, ἢ τὸ ἐλάχιστον δύξέος, πάντως ἔμφασιν ἔχει. Μέση γάρ τινων ἐστὶν ἀκροτήτων σχέσις ἀλλήλοις συνάπτουσα. Τό τε νοούν καὶ τὸ νοούμενον· οὐδὲ γὰρ οὐδέτερον δι᾿ ὅλου τὴν ἁπλότητα πέφυκε σώζειν· τό τε γὰρ νοοῦν, ὑποχεί μενόν τί ἐστι, πάντως συνεπινοουμένην αὐτῷ τὴν τοῦ νοεῖσθαι ἔχον δύναμιν, ἢ πρὸς ὑποκειμένην τὴν οὗ ἐστι δύναμις οὐσίαν. Οὐ γάρ τι τῶν ὄντων αὐ σύνολον, αὐτὸ καθ᾿ ἑαυτὸ, ἁπλῆ τις ουσία η νόησις ἐστιν, ἵνα καὶ μονας αδιαίρετος. Τὸν δὲ θεὸν εἶτ: perlegenda,

DE TEMPERANTIA. οὐσίαν είπομεν, οὐκ ἔχει φυσικῶς συνεπινοουμένην ipso: vel erga subjectam substantiam ejus qui prasαὐτῷ τὴν τοῦ νοεῖσθαι δύναμιν, ἵνα μὴ καὶ σύνθετος ditus est facultate. Nulla enim res prorsus exstat, εἴτε νόησις, οὐκ ἔχει φυσικῶς δεκτικὴν τὴν τῆς νοή- quae per seipsam simplex substantia sit aut intelσεως υποκειμένην οὐσίαν. Αλλ' αὐτὸς κατ' ουσίαν, lectio, ut sit unitas individua. Deus autem sive νησίς ἐστιν ὁ Θεὸς, καὶ ὅλος νόησις, καὶ μόνον, καὶ substanţia dicatur, non habet a natura facultatem ὑπὲρ οὐσίαν ὅλος, καὶ ὑπὲρ νόησιν ὅλος: διότι μονάς intelligendi quæ una intelligatur ab ipso, ne sit αδιαίρετος, καὶ ἀμερὴς, καὶ ἁπλῆ. Ὁ τοίνυν καθο compositus; sive dicatur intellectio; non habet naτιοῦν νόησιν ἔχων, οὔπω τῆς δυάδος ἐξῆλθεν· ὁ δὲ turaliter subjectam substantiam intellectionis susταύτην πάμπαν ἀπολιπών, γέγονε ποσῶς ἐν τῇ μου ceptivam. At vero Deus ipse secundum substanνάδι, τὴν τοῦ νοεῖν ὑπεροχικῶς ἀποθέμενος δύναμιν. tiam est intellectio, et totus intellectio, ac solus et totus excedens substantiam et intellectum: ideoque unitas individua, simplex et carens partibus. Proinde qui quomodocunque præditus est intellectione, nondum exiit binarium; qui vero hune prorsus reliquit, aliquantisper in unitate vim intelligendi præstantissime deposuit. IX. Multis quidem in rebus est diversitas, dissimilitudo atque differentia; dicere vero, Deum qui proprie unus ac. solus est, illius experten esse, est multorum de Deo speculationes incessere. Et hoc ita se habere declarat Moyses, qui fixo extra castra tabernaculo intellectus, familiariter est cum Deo locutus. Periculosum enim est, sermone proJato ineffabilem eloqui tentare, quia serino prolatus, dualis est ac pluralis. At animo solo sine voce contemplari ipsum ens, tutius est, quoniam in individua subsistit unitate, non in pluribus. Etenim pontifex, cui vix mandatum erat ut semel in anno ingrederetur in Sancta sanctorum intra velamen, docet, illum solum qui aulain et sancta transiit, et ad Sancta sanctorum pervenit, hoc est, θ'. Ἐν μὲν τοῖς πολλοῖς ἑτερότης καὶ ἀνομοιότης ἐστὶ καὶ διαφορά· ἐν δὲ τῷ Θεῷ κυρίως ἑνὶ καὶ μόνῳ τυγχάνοντι, ταύτης καὶ ἔξω γενέσθαι, τῶν πολλῶν ἐπιβάλλειν ταῖς περὶ Θεοῦ θεωρίαις. Καὶ δηλοῖ τοῦτο Μωϋσῆς ἔξω τῆς παρεμβολῆς πηγνύμενος τὴν σκηνὴν τῆς διανοίας, καὶ τότε προσομιλῶν τῷ Θεῷ. Τὸ γὰρ μετὰ λόγου τοῦ κατὰ προφοράν πειρᾶσθαι φάναι τὸν ἄῤῥητον, ἐπικίνδυνον, ὅτι διὰς καὶ πλέον ἐστὶν ὁ κατὰ προφορὰν λόγος. Τὸ δὲ ἄνευ φωνῆς μόνη ψυχῇ τὸ ὂν θεωρεῖν, ἰσχυρότερον, ὅτι κατὰ τὴν ἀδιαίρετον ἵσταται μονάδα, καὶ οὐκ ἐν τοῖς πολλοῖς. Ο γὰρ ἀρχιερεὺς ἅπαξ τοῦ ἔτους εἰς τὰ "Αγια τῶν ἁγίων ἔσω τοῦ καταπετάσματος εἰσιέναι μόλις προστεταγμένος, διδάσκει, μόνον δεῖν ἐκεῖνον τὸν τὴν αὐτὴν καὶ τὰ ἅγια διαβάντα, καὶ εἰς τὰ ῾Αγια τῶν ἁγίων ἔσω γε νόμενον, τοῦτ' ἔστι τὴν ἅπασαν τῶν αἰσθητῶν τε G rerum sensibilium ac intelligibilium universam naκαὶ νοη[μα]τῶν παρελθόντα φύσιν, καὶ πάσης τῆς κατὰ τὴν γένεσιν ιδιότητος γενόμενον καθαρόν, ἀνείμονι καὶ γυμνῇ τῇ διανοίᾳ προσβάλλειν ταῖς περὶ Θεοῦ φαντασίαις. Ι. Μωσῆς ὁ μέγας ἔξω τῆς παρεμβολῆς πηξάμενας τὴν ἑαυτοῦ σκηνήν, τοῦτ᾽ ἔστι τὴν γνώμην καὶ τὴν διάνοιαν ίδρυσάμενο; ἔξω τῶν ὁρωμένων, προσκυνεῖν τὸν Θεὸν ἄρχεται, καὶ εἰς τὸν γνόφον εἰσελθὼν τὸν ἀηδῆ καὶ ἄϋλον τῆς γνώσεως τόπον, ἐκεῖ μένει τελούμενος τὰς ἱερωτάτας τελετάς. ΙΔ΄. Ο τὸν νόμον διὰ βίου καὶ πολιτείας ἐπιτελῶν, μόνων τῶν τῆς κακίας ἀργεῖ συμπερασμάτων, καταθύων τῷ Θεῷ τὴν ἄλογον τῶν παθῶν ἐνέργειαν, καὶ τούτῳ πρὸς σωτηρίαν ἀρκεῖται τῷ τρόπῳ, διὰ τὴν ἐν αὐτῷ πνευματικὴν νηπιότητα. ΙΒ'. Ὁ τὴν εὐαγγελικήν ζωήν γνησίως ἀσπαζόμενος, καὶ ἀρχὴν καὶ τέλος ἑαυτοῦ τῆς κακίας ἐξέτεμε, καὶ πᾶσαν ἀρετὴν ἔργῳ τε καὶ λόγῳ μετέρχεται, θύων θυσίαν αἰνέσεως, καὶ ἐξομολογήσεως, πάσης τῆς κατ' ἐνεργείας τῶν παθῶν ἀπηλλαγμένος οχλή σεως, καὶ τῆς κατὰ νοῦν πρὸς αὐτὴν μάχης ὑπάρ χων, ἐλεύθερος, καὶ μόνον ἔχων τὴν ἐπ' ἐλπίδι τῶν μελλόντων ἀγαθῶν τὴν ψυχὴν διατρέφουσαν ἀκόρε στον ηδονήν. ΙΓ'. Ὁ τῆς γεέννης φόβος, κακίαν φεύγειν παρασκευάζει τοὺς εἰσαγομένους· ὁ δὲ πόθος τῆς τῶν ἀγαθῶν ἀντιδόσεως, τοῖς προκόπτουσι τὴν ἐπ' ἐνεργείᾳ τῶν ἀγαθῶν χαρίζεται προθυμίαν. Τὸ δὲ τῆς ἀγάπης μυστήριον, πάντων ὑπεραίρει τῶν γεγονό turam transgressus est, et omni vitio peculiari quod contraxit a nativitate, purgatus, nuda apertaque mente ad imaginationes de Deo irrumpere debere. X. Magnus ille Moses cum fixisset extra castra suum ipsius tabernaculum, hoc est, semolis iis quæ cernuntur, firmasset animum et intellectum, cœpit adorare Deum; et in nubem caliginosanı ingressus, in amcnum et materia carentem noti tiæ locum, illic manet, ut initietur sacrosanctis mysteriis. XI. Qui vita et conversatione legem exsequitur, is vitiosis duntaxat connexionibus vacat, immolans Deo irrationalem affectuum operationem, cui mo- .D dus ille sufficiat ad salutem, ob exilitatem sui spi-` ritus. XII. Qui vitam evangelicam vere complectitur, initium et finem sui ipsius a vitio secrevit, omne que virtutem opere et sermone percurrit, immolans sacrificium laudis et confessionis, ereptus ab omni perturbatione quæ gignitur ex affectuum vigore, et liber a conflictu mentis adversus illam, alens duntaxat animo, spe futurorum bonorum, delicias nullam afferentes satietatem. XIII. Metus gehennæ instruit novitios, ut fugiant vitium; desiderium autem remunerandi accepta beneficia, largitur promotis alacritatem animi ad ea quæ bona sunt peragenda. At charitatis mysterium supra creaturas omnes extollit mentem, ef- ') τὸν νόμον, banc item et sequentem sententiam caule legas.

S. MARCI EREMITE ficiens illam cream quoad universa Deo posterio- των τὸν νοῦν, πρὸς πάντα τὰ μετὰ Θεὸν τυφλόν ra. lllos enim solos Douninus, patefactis que divi- ἀπεργαζόμενον. Μόνους γὰρ τους τυφλούς προς niora sunt, sapientia docet, qui cæci sunt în rebus πάντα τὰ μετὰ Θεὸν γεγενημένους ὁ Κύριος σοφίζει. δεικνὺς τὰ θειότερα. Deo inferioribus. XIV. Qui nosse desiderat, immota animæ fundamenta Agat apud Dominum, quemadmodum Deus dixit Mosi: Tu vero hic sta mecum t. Sciendum porro discrimen esse inter eos qui stant apud Dominum, si modo non abs re legitur illud a discendi studiosis: Sunt quidam de hic stantibus, qui non gustabunt mortem, donec videant regnum Dei vemiens in virtute ". Non enim Dominus omnibus apud eum stantibus semper apparet gloriosus, sed ad novitios quidem accedit in forma servi: illis vero qui sequi possunt eum ascendentem in excelşum montem transfigurationis suæ, apparet in forma Dei, in qua erat antequam mundus exstaret. Potest ergo feri, ut simul idem Dominus appareat omnibus apud eum constitutis; verum his quidem hoc modo, illis vero aliter, pro modo dei cujusque, nempe pro variorum meditatione. XV. Oritur sol, et occidit sol", inquit Scriptura. Proinde etiam verbum quandoque superno modo existimatur, quandoque inferuo; pro dignitate videlicet, ipso sermone et animo percurrentium virtutem, et circa divinam cognitionem versantium. Sed beatus est ille, qui possidet adytum in seipso, more Jesu filii Nave, solem justitiæ; qui totus est modus diei nequitiæ præsentis vitæ, non circumnscriptus vespera et ignoratione; ut legitime fugare possit malignos demones insurgentes in eum. ΙΔ΄. Ο γνώσεως εφιέμενος, ἀμετακινήτως τάς βάσεις τῆς ψυχῆς ἐρεισάτω παρὰ τῷ Κυρίῳ καθά φησιν ὁ Θεὸς τῷ Μωσεί· Σὺ δὲ αὐτοῦ στήθι μετ' ἐμοῦ. Ιστέον δὲ, ὅτι καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς ἱσταμένοις παρὰ τῷ Κυρίῳ ἐστὶ διαφορά, εἴπερ ἐκεῖνο μὴ παρ έργως ἀναγινώσκεται τοῖς φιλομαθέσι, τὸ, Καὶ εἰσί τινες τῶν ὧδε ἑστηκότων, οἵτινες οὐ μὴ γεύσων. ται θανάτου, ἕως ἂν ἴδωσι τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει. Οὐ γὰρ πᾶσιν ἀεὶ μετὰ δόξης ὁ Κύριος ἐπιφαίνεται παρ' αὐτῷ ἱσταμέν νοις, ἀλλὰ τοῖς μὲν εἰσαγομένοις, ἐν δούλου μορφή παραγίνεται· τοῖς δὲ δυναμένοις ἀκολουθῆσαι αὐτῷ ἐπὶ τὸ ὑψηλὸν ἀναβαίνοντι τῆς αὐτοῦ μεταμορφώσεως ὄρος, ἐπὶ Θεοῦ μορφῇ ἐπιφαίνεται, ἐν ᾗ ὑπῆρχε πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι. Δυνατὸν οὖν ἐστι κατὰ τὸ αὐτὸ τὸν αὐτὸν πᾶσι τοῖς παρ' αὐτὸν τυγχάνουσιν ἐπι φαίνεσθαι Κύριον· ἀλλὰ τοῖς μὲν οὕτω τοῖς δὲ ἐπέ ρως, κατὰ τὸ μέτρον τῆς ἐν ἑκάστῳ πίστεως, δηλον ότι ποικίλων την θεωρίαν. ΙΕ΄. Ανατέλλει ὁ ἥλιος, καὶ δύναι ὁ ἥλιος, φτ σὶν ἡ Γραφή. Οὐκοῦν καὶ ὁ λόγος, ποτὲ μὲν νομίζεται ἄνω, ποτὲ δὲ κάτω, κατὰ τὴν ἀξίαν δηλονότι, καὶ αὐ τὸν τὸν λόγον, ἢ τὸν τρόπον τῶν μετερχομένων τὴν ἀρετὴν, καὶ περὶ τὴν θείαν κινουμένων γνώσιν. Μακάριος δὲ ὁ κρατῶν ἄδυτον ἐν ἑαυτῷ, κατὰ τὸν το Ναυῆ Ἰησοῦν τὸν τῆς δικαιοσύνης ἥλιον, ὅλον τὸ μέτρον τῆς κατὰ τὴν παροῦσαν ζωὴν ἡμέρας κακίας. ἑσπέρας καὶ ἀγνωσίας μὴ περιγραφόμενον, ένα δύο νηθῇ νομίμως τροπώσασθαι τοὺς ἐπανισταμένου: αὐτοῦ πονηροὺς δαίμονας. XVI. Qui pietati deditam percurrit philosophiam, slaus in acie adversus invisibiles potestates, deprecetur ut naturaliter insita sibi discretio mediocri lumine prædita, et illuminatrix gratia sancti Spiritus secun) permaneant. Illa enim moderatur carnem ad virtutem exercendam; haec autem illustrat animum, ut conversationem quæ sapientia regitur, omnibus anteponat: qua destruuntur arces tum vitiorum tum celsitudinis omnis extollentis sed adversus cognitionem Dei ". Quod perspicuum facit Jesus filius Nave, postulans precibus ut sub-D sisteret sol contra Gabaonitas, hoc est, ut arcanuni lumen illud cognitionis Dei conservaretur in monte contemplationis animi; et luna in valle, hoc est, discretio naturalis in carne debili posita, absque virtutis alteratione perduraret, XVII. Qui metu Judæorum in Galilæa sedent in Labulato claudentes portas; id est, qui timore spirituum malignorum in regione revelationum secure vivunt, claudentes sensus instar portarum, suscipiunt adveniens ignoto modo Verbum Dei, sine ullius sensus operatione apparens illis. Quod quidem per tranquillitatem et distributionem sancti Spiritus insumans, confert affectionum vacuitatem, præτι Deut. ν. 31 vs Matth vi, 28. 78 Eccle. 1, 5. 1Ϛ'. Ὁ τὴν κατ' εὐσέβειαν μετιών φιλοσοφίαν, καὶ πρὸς τὰς ἀοράτους παρατασσόμενος δυνάμεις, εὐ χέσθω τήν τε φυσικὴν αὐτῷ διάκρισιν παραμείνει φῶς ἔχουσαν σύμμετρον καὶ τὴν φωτιστικὴν τοῦ Πνεύματος χάριν. Η μὲν γὰρ παιδαγωγεί την σάρκα πρὸς ἀρετὴν διὰ πράξεως· ἡ δὲ, φωταγεῖ τὸν νοῦν τὴν τῆς σοφίας πάντων προκρίναι συμβίωσιν, καθ᾿ ἣν τῶν τε τῆς κακίας οχυρωμάτων, καὶ παντὸς ὑψώματος επαιρομένου κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, ποιεῖται τὴν καθαίρεσιν. Καὶ δηλοί δι' εὐχῆς αἰτῶν ὁ Ναυῆ Ἰησοῦς στῆναι τὸν ἥλιον κατὰ Γαβαῶ, τοῦτ' ἔστιν, ἄδυτὸν αὐτὸν τὸ φῶς τῆς γνώσεως τοῦ Θεο κατὰ τὸ ὄρος τῆς κατὰ νοῦν θεωρίας φυλαχθῆναι καὶ τὴν σελήνην κατὰ φάραγγα, τοῦτ' ἔστι, τὴν φυ σικὴν διάκρισιν, ἐπὶ τῆς σαρκικῆς ἀσθενείας κειμέν νην, ἀπὸ τῆς ἀρετῆς ἀναλλοίωτον διαμείνει. ΙΖ'. Οἱ διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων κατὰ τὴν Γαλιλαίαν ἐν τῷ ὑπερῴῳ κλείσαντες τας θύρας και ἡμενοι, τοῦτ' ἔστιν οἱ διὰ τὸν φόβον τῶν πνευμάτω τῆς πονηρίας κατὰ τὴν χώραν τῶν ἀποκαλύψεων ἐ. τῷ ὕψει τῶν θείων θεωρημάτων ἀσφαλῶς βεβηκότες. θυρῶν δίκην μύσαντες τὰς αἰσθήσεις, παραγινόμε νον ἀγνώστως δέχονται τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον, ἄνευ τῆς κατ' αἴσθησιν ἐνεργείας αὐτοῖς ἐπιφαινόμενον, ἀπά ” II Cor. x,

DE TEMPERANTIA. suoruin mysteriorum indieiis. Γειάν τε διὰ τῆς εἰρήνης, καὶ μερισμούς Πνεύματος statue robur adversus malignos spiritus, prolatis αγίου διὰ τῆς ἐμπνεύσεως δωρούμενον, καὶ τὴν κατὰ πνευμάτων πονηρῶν ἐξουσίαν παρέχοντα, καὶ δει κνύοντα τῶν αὐτοῦ μυστηρίων τὰ σύμβολα. ΙΗ'. Ἡ γῆ τῶν Χαλδαίων, ἐστὶν ὁ ἐμπαθής βίος, ἐν ᾧ τῶν ἁμαρτημάτων δημιουργεῖται καὶ προσκυ νεῖται τὰ εἴδωλα· ἡ δὲ μέση τῶν ποταμῶν, ἐστὶν ὁ επαμφοτερίζων τοῖς ἐναντίοις τρόποις· ἡ δὲ γῆ τῆς ἐπαγγελίας, ἐστὶν ἡ παντὸς ἀγαθοῦ πεπληρωμένη κατάστασις. Πᾶς οὖν ὁ ταύτης, κατὰ τὸν παλαιὸν Ἰσραήλ, τῆς ἕξεως, πρὸς δουλείαν πάλιν κατασύρε ται παθῶν, τῆς δοθείσης ελευθερίας στερούμενος. 10. Σημειωτέον, ὡς οὐδεὶς τῶν ἁγίων φαίνεται κατελθὼν εἰς τὴν Βαβυλωνίαν· οὐ γὰρ θέμις, οὔτε συνέσεως ἐστι λογικῆς, τῶν ἀγαθῶν ἀνθαιρεῖσθαι τὰ χείρονα τοὺς τὸν Θεὸν ἀγαπῶντας. Εἰ δέ τινες αὐτῶν κατὰ βίαν ἐκεῖ τῷ λαῷ συναπήχθησαν, νοοῦ μεν διὰ τούτων τοὺς μὴ προηγουμένως, ἀλλὰ κατὰ περίστασιν σωτηρίας, ἕνεκεν τῶν χρηζόντων χειρ αγωγίας, ἀφέντας τὸν ὑψηλότερον τῆς γνώσεως λόγον, καὶ τὴν περὶ παθῶν μετερχομένους διδασκαλίαν. Καθ᾽ ἦν καὶ ὁ μέγας ᾿Απόστολος ἐν σαρκὶ λυσιτελέστερον ἔκρινεν εἶναι, τοῦτ' ἔστι τῇ ἠθικῇ διδασκα λίᾳ, διὰ τοὺς μαθητάς, ὅλον ἔχων τὸν πόθον ἀναλύσαι τῆς ἠθικῆς διδασκαλίας, καὶ σὺν Χριστῷ γενέσθαι διὰ τῆς κατὰ νοῦν ὑπερκοσμίου καὶ ἁπλῆς θεωρίας. Κ'. Αποδημεί παρκὸς, ὁ πρὸς τὴν γνωστικὴν ἕξιν μεταβὰς ἀπὸ τῆς πρακτικῆς, άρπαζόμενος, ὡς αἱ νεφέλαι, τοῖς ὑψηλοτέροις νοήμασιν εἰς τὸν διαφανή τῆς μυστικῆς θεωρίας αέρα, καθό σὺν Κυρίῳ εἶναι δυνήσεται. Πάντοτε ἐκδημεῖ ἀπὸ τοῦ Κυρίου, ὁ μήπω δίχα τῶν κατ' αἴσθησιν ἐνεργειῶν καθαρῷ νοὶ θεω ρῆσαι κατὰ τὸ ἐφικτὸν τὰ νοήματα δυνάμενος, καὶ τὸν περὶ τοῦ Κυρίου λόγον ἁπλοῦν χωρὶς αἰνιγμάτων μὴ χωρῶν. ΚΑ΄. Πῶς τὸν Θεὸν ἐν τῷ τῆς ἁγίας Γραφῆς ποιο κίλως διὰ τῶν αἰνιγμάτων σεσωματωμένον ὁρῶμεν τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, οὔπω τὸν ἀσώματον καὶ ἁπλοῦν καὶ ἑνιαῖον, καὶ μόνον, ὡς ἐν ἀσωμάτῳ καὶ ἐνιαίῳ καὶ μόνῳ Υἱῷ, νοητῶς τεθεάμεθα Πατέρα· κατὰ τὸ, Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ ἑώρακε τὸν Πατέρα· κἀγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί; Πολλοῖς οὖν χρεία τῆς ἐπιστήμης, ὥστε διαδύντας πρότερον τὰ περὶ τὸν λόγον τῶν ῥημάτων καλύμματα, οὕτω γυμνὸν τῷ νοῖ καθαρὸν αὐτὸν ἑστῶτα θεάσασθαι τὸν τοῖς ἀνθρώποις δεικνύντα. Διόπερ ἀνάγκη τὸν εὐσεβῶς τὸν Θεὸν ἐπιζητοῦντα, μηδενὶ κρατεῖσθαι ῥητῷ, ἵνα μὴ ἀντὶ Θεοῦ τὰ περὶ Θεοῦ λάθῃ λαβών, τοῦτ' ἔστιν ἀντὶ τοῦ λόγου τὰ ῥητὰ στέργων ἐπισφαλῶς τῆς Γραφῆς, τοῦ λόγου διαφυγόντος τὸν νοῦν, τὸν ἐκ τῶν περιβλημάτων κρατεῖν δοκοῦντα τὸν ἀσώματον λόγον, κατά γε τὴν Αἰγυπτίαν, τὴν μὴ τοῦ Ἰωσήφ, ἀλλὰ τῶν αὐτοῦ ἐπιλαμβανομένην ἱματίων· καὶ τοὺς παλαιοὺς ἀνθρώπους, οι μόνῃ τῇ εὐπρεπείᾳ τῶν ἄρωμένων εναπομείναντες, ἔλαθον τῇ κτίσει λατρεύοντας παρὰ τὸν κτίσαντα. ΚΕ. Οταν ὁ νοῦς τὰς ἐπικειμένας αὐτῷ πολλὰς 7 Philipp. 1, 24. 74 II Cor. v, 8. 77 ibid. 6. XVI. Terra Chaldæorum est vita affectionibus dedita, in qua peccatorum idola fabricantur et adorantur; Mesopotamia vero est quæ particeps est utrinque morum contrariorum; terra autem promissionis, est status omni genere bonorum ple nus. Quicunque ergo ab hoc habitu, Israelitarum antiquorum more permotus, repetit servitutem, donata privatur affectuum liberatione. XIX. Notandum est sanctorum neminem descendisse visum in Babylonem; nefas enim est neque intellectui rationali congruit, eos qui feumn diligunt, deteriora pro bonis eligere. Αt vero si quidam illorum per vim abducti sunt illuc cum populo, per hos intelligimus, non opinione potissima, sed circumstantia quadam salutis, manuducendorum gratia, sublimiorem notitiæ sermonem dimisisse, affectuum disciplina præterita. Propter quod magnus Apostolus judicavit utilius esse in carne versari 7, hoc est, in doctrina morum, discipulorum causa: cum alioqui totus desideraret solvi doctrina morali, et esse cum Christo, per simplicem ct supramundanam animi contemplationem. XX. Peregrinatur a carne 7, qui ab activo transit ad cognitionis habitum, instar nubium raptus a sublimioribus conceptibus in translucidum mysticæ contemplationis aerem, ut perpetuo esse possit cum Domino. Peregrinatur autem a Domino”, qui non potest pura mente speculari pro viribus intellectiones absque sensibilibus operationibus, nec citra ænigmata capit simplicem de Deo sermonem. XXI. Qui fit, ut in volumine sanctæ Scripturæ varie per æþigmata videamus incorporatum Deum, Dei Verbum, nondum tamen animo conspexerimus incorporeum, simplicem, unicum ac solum patrem, velut in incorporeo, unico ac solo Filio, juxta illud: Qui videt me, videt et Patrem; et: Ego in Patre, et Pater in me est "? Proinde egent plerique scientia, ut prius velamenta verborum Dee Verbo circumposita contemplari possint; deinceps animo andum et parum exsistentem, qui se revelat bominibus. Quare necesse est, eum qui religiose Deum inquirit, nulli addictum esse dictioni ne ignarus accipiat loco Dei, quæ de Deo feruntur, id est, ne vice Dei Verbi periculose amplectens eloquia Scripturæ, dum ipsum Dei Verbum fugit animum, ex vestimentis teneat eum qui videatur esse verbum incorporeum; more Ægyptiæ, quæ non ipsum Joseph, sed ejus indumenta apprehendit; et veterum hominum exemplo, qui solo eorunı quæ subjacent oculis splendore capti, ignari servierunt creaturæ potiusquam creatori ". XXII. Cum plures de verbis veritatis opiniones 18 Joan. xiv, 9. το ibid. 10. * Boni. 1, 23.

sibi insitas discutit animus, tum clarus apparet περὶ τῶν τῆς ἀληθείας λόγων ὠθῆται δόξας, τότε illi sermo, veritatis, qui præbet ei pignora veræ notitiæ; et ante conceptas opiniones, velut squamas, excutit a facultate videndi, quemnadmodum accidit divino et magno apostolo Paulo ". Re enim vera opiniones, solis Scripturæ verbis adhærentes, et sensibiles eorum quæ cernuntur speculationes affectibus deditæ, sunt squamæ appositæ visivæ facultati animæ, impedientes ne perveniat ad sincerum veritatis sermonem. XXIII. Qui luctatus est strenue adversus affectiones corporis, et immundis spiritibus feliciter expugnatis, eorum consilia expulit e regione aninæ sus, preretur cor mundum sibi donari, et spiritum; rectum, in visceribus innovari ", hoc est, improbis cogitationibus penitus exhauriri, divinis autem conceptionibus per gratiam impleri, ut efficiatur Dei mundus intellectualis, splendidus et ingens, qui moralibus, naturalibus et theologicis constet præceptis. XXIV. Cor mundum est illud, quod exhibet Deo memoriam omni specie formaque vacuam; paratum insigniri solis ipsius typis, quibus evadere solet illustre. XXV. Quærunt nonnulli disciplinarum studiosi, quonam pacto se habebit illa mansionum aternarum et promissionum distinctio **;;. num secundum localem subsistendi rationem, an secundum intellectionem, hypostasi spiritali per singulas mansiones peculiarem habente qualitatem et quantitatem. Et quibusdam placet prior opinio; aliis vero posterior. At qui novit, quid sit hoc: Regnum Dei intra vos est; item illud: In domo Patris mei mansiones mullæ sunt 85; posteriori rursum fa-. vebit. σαφὴς αὐτῷ τῆς ἀληθείας ὁ λόγος ἀναφαίνεται, διδοὺς αὐτῷ τῆς ὄντως γνώσεως τὰς ὑποθήκας, καὶ τὰς πρώην ἐπ' αὐτῷ προλήψεις, ὡσεὶ λεπίδας τῶν ὀπτι κῶν δυνάμεων ἀπωθούμενος, κατὰ τὸν θεσπέσιον και μέγαν ἀπόστολον Παῦλον· λεπίδες γάρ εἰσιν ὡς ἀλη θῶς ἐπικείμεναι τῷ διορατικῷ τῆς ψυχῆς, καὶ ἀπείρο γουσαι τῆς πρὸς τὸν ἀκραιφνῆ τῆς ἀληθείας λόγου διαβάσεως, αν τε πρὸς τὸ ῥητὸν μόνον τῆς Γραφῆς ὑπολήψεις, καὶ τῶν ὁρωμένων αἱ κατ' αίσθησιν προσπαθεῖς θεωρίας. ΚΓ'. Ο γενναίως καταπαλαίσας τὰ πάθη τοῦ τ ματος, καὶ τοῖς ἀκαθάρτοις πνεύμασιν ἱκανῶς πολε μήσας, καὶ τῆς ἑαυτοῦ κατὰ ψυχὴν χώρας ἐξελάσας αὐτῶν τὰ νοήματα, καρδίαν εὐχέσθω καθαρὰν αὐτῷ δοθῆναι, καὶ πνεῦμα εὐθὲς ἐν τοῖς ἐγκάτοις ἐγκαι νισθῆναι· τοῦτ' ἔστι, τελείως, τῶν μὲν φαύλων κε νωθῆναι λογισμῶν, τῶν δὲ θείων ἐννοιῶν πληρωθῆναι διὰ τῆς χάριτος, ἵνα γένηται κόσμος Θεοῦ νοητό;. λαμπρός τε καὶ μέγας ἐξ ἠθικῶν, καὶ φυσικῶν, καὶ θεολογικῶν συνεστώς θεωρημάτων. ΚΔ'. Καρδία ἐστὶ καθαρά, ἡ παντάπασιν ἀνείδε τῷ Θεῷ καὶ ἀδιαμόρφωτον παραστήσασα την μνή μην, καὶ μόνοις τοῖς αὐτοῦ ἑτοίμη ἐνσημανθῆναι τύποις, δι' ὧν ἐμφανὴς πέφυκε γενέσθαι. ΚΕ': Ζητοῦσί τινες τῶν φιλομαθῶν, κατὰ ποῖον ἔσται τρόπον ἡ τῶν αἰωνίων μονῶν τε καὶ ἐπαγγε λιῶν διαφορά, πότερον καθ' ὑπόστασιν τοπικήν, η κατ' ἐπίνοιαν τῆς ἰδιαζούσης καθ' ἑκάστην μονή Ο πνευματικής ποιότητά τε καὶ ποσότητα. Καὶ τοῖ μὲν, δοκεῖ τὸ πρῶτον· τοῖς δὲ, τὸ δεύτερον. Ὁ δὲ γνούς, τί τὸν Ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐντὸς ἡμῶν ἐστι· καὶ τί τὸ, Μοναὶ πολλαὶ παρὰ τῷ Πατρὶ, τοῦ δευτέρου πάλιν γενήσεται. XXVI. Qui divino desiderio ductus animæ vicit affectum erga corpus, incircumscriptus evasit, lainetsi degit in corpore. Deus enim qui trahit desiderantis appetitum, sine ulla comparatione celsior est omnibus; nec sinit optantem rei cuipiam, quæ post Deum sit, aligere desiderium. Quocirca desideremus Deum totis viribus appetitionis nostræ, demusque operam ut voluntas nullis rebus corpo reis teneri possit; et adfectu supra cuncta feramur, quæ sensu vere percipiuntur aut intellectu; ac nihil prorsus damní animo patiemur ab hac vita naturali, quominus cuin Deo versemur, natura minime circumscripto. Interrogatio. Semperne ingreditur homo in res ejusmodi? Responsio. Gratia quidem continenter adest radicata et permista ab ineunte ætate, ac veluti naturale quiddam et concretum nunquam abest ab eo: idque ut unica gratia, quæ diversa ratione pro nutu moderatur, ad utilitatem hominis: quandoque enim veοι Act. x1, 18. • Psal. L, 8³ Joan. xiv, 2. Κα'. Ο τῷ θείῳ πόθῳ νικήσας τὴν πρὸς τὸ σῶμα τῆς ψυχῆς διάθεσιν, ἀπερίγραφος γέγονε, καν ἐστι ἐν σώματι. Ο γὰρ ἕλκων τὴν τοῦ ποθοῦντος ἐφεσιν, Θεὸς πάντων ἀσυγκρίτως ἐστὶν ὑψηλότερος, οὐκ ἐῶν τὸν ποθοῦντά τινι τῶν μετὰ Θεὸν προσηλῶσαι τὴν ἔφεσιν. Ποθήσωμεν οὖν τὸν Θεὸν καθ' ὅλην ἡμῶν τὴν τῆς ἐφέσεως ἰσχὺν, καὶ πᾶσι τοῖς σωματικοῖς τὴν προαίρεσιν ἀκράτητον ποιησώμεθα, καὶ πάντων των ὄντως αἰσθητῶν καὶ νοητῶν ὑπεράνω τῇ διαθέσει γενώμεθα, καὶ οὐδὲν κατὰ γνώμην, πρὸς τὸ συνεῖναι Θεῷ τῷ κατὰ φύσιν ἀπεριγράφω, παντελῶς ὑπὸ τῆς φυσικῆς ζωῆς ζημιωθησόμεθα. Ερώτησις. Εἰ πάντοτε εἰσέρχεται ἄνθρωπος εἰς ἐκεῖνα τὰ πράγματα; Απόκρισις. Η μὲν χάρις ἀδιαλείπτως σύνεστι, καὶ ἐῤῥίζεται καὶ ἐζύμωται ἐκ νέας ἡλικίας, καὶ ὡς φυσικὸν καὶ πηκτὸν ἐγένετο αὐτῷ συνὸν τῷ ἀνθρώπων, ως μία οὖσα ἡ χάρις. Πολυτρόπως δὲ ὡς θέλει πρὸς τὸ συμ φέρον τῷ ἀνθρώπῳ οἰκονομεῖ· ποτὲ πλέον εκκαίεται οι Luc. τι, 21. Joan. xiv,

DE TEMPERANTIA. hementius ardet et accenditur ignis; interdum remissius et mollius. Ipsum quoque lumen quibusdam temporibus intensius accenditur et lucet; quandoque vero remittitur et subtristius est. Ita hæc lucerna, nempe gratia, semper ardens et splendens, quando nitidior apparuerit, vehementius accenditur ab ebrietate dilectionis Dei; rursumque dispensatione quadam lucet, lumenque quod inest, obtusius redditur. Porro beneficio luminis apparuit quibusdam signum crucis, penetrans interiorem hominem. Alias item inter orandum inventus est homo velut in excessu mentis, ad altare stans in ecclesia, cui ollati sunt tres panes velut oleo fermentati de quibus quanto plus edebat, tanto magis crescebant et augebantur. Alias iterum apparuit καὶ ἄπτεται τὸ πῦρ· ποτὲ δὲ ὡς πραΰτερον καὶ μα λακώτερον. Αὐτὸ τὸ φῶς κατὰ καιροὺς πλέον ἐξάπτε ται καὶ λάμπει· ποτὲ ὑποστέλλον καὶ στυγνάζει. Καίτοι ἡ λαμπὰς πάντοτε καιομένη καὶ λάμπουσα· ὅταν δὲ φαιδρυνθῇ, πλέον ἐν μεθέξει εξετάζεται τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ, τὸ φῶς ἐνδιδοῦσα· καίτοι συνὸν τὸ φῶς ἀμβλύτερόν ἐστι. Πλὴν ἐπεφάνη τισὶ τὸ ση μεῖον τοῦ σταυροῦ διὰ φωτὸς, καὶ προσεπάγη τῷ ἔσω ἀνθρώπῳ. Αλλοτε πάλιν ἐν τῇ εὐχῇ, ὡς ἐν ἐκστάσει γέγονεν ἄνθρωπος, καὶ εὑρέθη εἰς θυσιαστήριον ἑστὼς ἐν ἐκκλησίᾳ, καὶ προσηνέχθησαν τῷ τοιούτῳ ἄρτοι τρεῖς, ὡς δι' ἐλαίου ἐζυμωμένοι· καὶ ὅσῳ ἥσθιεν ἐκεῖνος πλέον ηύξανε καὶ ἐμηκύνετο. Αλλοτε πάλιν ὥσπερ ἔνδυμά τι φωτεινὸν οἷον οὐκ ἔστιν ἐπὶ τῆς γῆς εἰς τὸν αἰῶνα τοῦτον, οὔτε ἀπὸ ἀνθρωπίνων χειρῶν δυνατὸν κατασκευασθῆναι. Ον velut indumentum quoddam lucidum, quale noul τρόπον εἰς τὸ ὄρος ἀνελθὼν ὁ Κύριος μετὰ Ἰωάννου καὶ Πέτρου μετεμορφώθη, καὶ τὰ αὐτοῦ ἱμάτια ἐξἡστραψεν· οὕτως ἦν τὸ ἔνδυμα ἐκεῖνο· καὶ ἐθαμβεῖτο ὁ ἄνθρωπος ἐνδεδυμένος. Ἐν ἄλλῳ καιρῷ, ἀδιαλεί πτως φαίνων ἐν τῇ καρδίᾳ, ἤνοιγε τὸ ἐνδότερον, καὶ βαθύτερον, καὶ ἀπόκρυφον φῶς· ὁ καινὸς κόσμος ὁ φωτεινὸς σὺν τῷ Κυρίῳ καὶ αἰνῶν καὶ δοξολογῶν, ὥστε ὅλον τὸν ἄνθρωπον καταποθέντα εἰς ἐκείνην τὴν γλυκύτητα καὶ θεωρίαν, μηκέτι ἔχειν ἑαυτὸν, ἀλλ' εἶναι ὡς μωρὸν καὶ βάρβαρον τῷ κόσμῳ τούτῳ, διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν ἀγάπην καὶ ἰδιότητα, καὶ διὰ τὰ ἀπόκρυφα μυστήρια· ὥστε τὸν ἄνθρωπον κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν ἐλευθερωθέντα φθάσαι εἰς τὰ τέτ λεια μέτρα, καὶ εἶναι καθαρὸν ἐκ τῆς ἁμαρτίας. ᾿Αλλὰ μετὰ ταῦτα ὑπέστειλεν ἡ χάρις, καὶ ἦλθε τὸ κάλυμμα τῆς ἐναντίας δυνάμεως. Φαίνεται δέ πως μερικῶς, καὶ ἔστη εἰς ἕνα βαθμὸν τὸ κατώτερον τῆς τελειότητος. Ως, ἵνα εἴπωμεν, δεῖ δώδεκα παρελθεῖν τινας βαθμούς, καὶ φθάσαι εἰς τὴν τελειότητα· καὶ ἐν καιρῷ τινι ἔφθασε καταλαβεῖν ἐκεῖνο τὸ μέτρον, καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὴν τελειότητα. Πάλιν ἐκδίδωσιν ἡ χάρις, καὶ κατέρχεται παρὰ ἕνα βαθμόν, καὶ στήκει εἰς τὰ ἕνδεκα. Εἰ δέ τις πλούσιος ἐν τῇ χάριτι, πάνε τετε νυκτὸς καὶ ἡμέρας, εἰς τὰ τέλεια μέτρα στη χεν, ὧν ἐλεύθερος καὶ καθαρὸς, πάντοτε αἰχμάλωτος και μετέωρος. Καὶ νῦν, ὡς ἐδείχθη, ἐκεῖνα τὰ θαυ μάτια, καὶ ὧν πεῖραν ἔλαβεν ὁ ἄνθρωπος, εἰ συνεῖναι αὐτῷ πάντοτε, οὐκ ἠδύνατο τὴν οἰκονομίαν τοῦ λόγου, ἢ τὸ βάρος ὑποδέξασθαι· οὔτε ἡνείχετο ἀκούειν τι, ἢ μεριμνᾶν κἂν εἰς τὸ τυχὸν περὶ ἑαυτοῦ, οὔτε περὶ τῆς αὔριον, εἰ μὴ μόνον κεῖσθαι ἐν μιᾷ γωνία μετέωρον καὶ μεμεθυσμένον. Ὥστε τὸ τέλειον μέτρον οὐκ ἐδέθη, ἵνα δυνηθῇ σχολάσαι εἰς τὴν μέριμναν τῶν ἀδελφῶν εἰς τὴν διακονίαν τοῦ λόγου. Πάλιν τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ διαλέλυται. Τὰ δὲ πράγματα οὕτως ἐστίν. Ὡς γνοφώδης τις δύναμις ἐπίκειται· σκεπάζει ὡς ἀὴρ ἐλαφρός, λεπτός, καίτοι πάντοτε τῆς λαμπάδας καιομένης καὶ φαινούσης· ὥσπερ ἐπίκειται ἐκείνῳ τῷ φωτὶ κάλυμμα. "Οθεν ὁμολογεῖ τοιοῦτος ὅτι οὐκ ἔστι τέλειος, οὐδὲ ἐλεύθερος τὸ ὅλον ἐκ τῆς ἁμαρτίας· ὥστε εἰπεῖν καὶ ἐλεύθερος καὶ οὐκ Ελεύθερος, καὶ διαλέλυται καὶ τέθραυσται τὸ μετό 8 Matth. avr', PATROL. GR. LXV. exstat super terram in hoc usque sæculum, nec manibus humanis parari potest. Quemadmodum enim Dominus ascendens in montem cum Petro et Joanne transfiguratus est, et vestimenta sua instar fulguris, splendida reddidit "; bujus generis erat illud indumentum, quo indutus homo ille obstupescebat. Alio tempore perpetuo visus est in corde, qui aperiebat interiorem, profundiorem et secretiorem lucem, novus item mundus lucidus cum Do. mino laudans et glorificans: adeo ut totus homo absorberetur in illam suavitatem et speculationem, nec jam sui compos esset, sed ob nimiam dilectionem et suavitatem arcanaque mysteria esset huic mundo velut stultus ac barbarus: ita ut illo tempore homo liber perveniret ad perfectum gradum, essetque purus, et immunis a peccato. Sed postea, subducta gratia, successit velamen adversariæ potestatis aliquatenus tamen apparens, licet adhuc homo consistat in uno gradu inferiori perfectionis. Nam, verbi gratia, necesse est quempiam decurrisse duodecim gradus, ut perfectionem attingat:' et accidit interdum eo pervenisse, ut ad mensuram illam pertingeret, perfectionemque assequeretur. Denuo inclinat gratia, et revertitur uno gradu diminuta, quæ subsistit in undecim gradibus. Porro qui dives est in gratia, continenter noctes atque dies permanet in statu perfecto, liber ac purus, semper captivus et suspensus. Cæterum si admiranda illa quæ homini patuerunt, et quorum periculum fecit, ei semper adessent, nequaqua»> ministerium verbi aut onus aliquod ferre posset: imo neque de ipso audire, aut sui vel crastina diei curam agere, quando res exigeret; sed tantum in uno jaceret angulo suspensus et inebriatus. Quare status perfectus non est concessus homini, ut possit operam navare, et fratrum curam habere, ac ministrandi. Verumtamen medius ille paries qui obstruebat, dissolutus est, ac mors superata: res autem sic se habent. Quemadmodum caliginosa quædam vis adjacet, et instar aeris crassi subtiliter tegit lucernam semper ardentem et lucentem: sie adjacet lumini illi velamen. Unde confitetur vir iilo,

S. MARCI ERENITÆ quod minime perfectus sit et penitus immunis 2 τοίχον τοῦ φραγμού, καὶ πάλιν ἔν τινι οὐ διαλέλυτας τὰ ὅλον· οὔτε δὲ πάντοτε ἴση ἡ εὐχὴ ἦν. Ἔστι και μας ὅτε πλέον ἐξάπτει καὶ παρακαλεῖ καὶ ἀναπαύει· ἔστι καιρὸς ὅτι ὑποστέλλει, καὶ στυγνάζει, ὡς αὐτὴ ἡ χάρις οἰκονομεῖ πρὸς τὸ συμφέρον τῷ ἀνθρώπα. Ὅμως εἰσελθὼν εἰς τὸ μέτρον, τὸ τέλειον, ἐν καιροίς καὶ γευσάμενος, καὶ πεῖραν ἔχων ἐκείνου τοῦ αἰῶνος. Ακμὴν δὲ οὐδένα εἶδον Χριστιανὸν τέλειον ἢ ἐλεύ θερον. Ἀλλὰ καὶ ἀναπαύεται τις ἐν τῇ χάριτι, καὶ εἰσέρχεται εἰς μυστήρια καὶ ἀποκαλύψεις καὶ εἰ; Αδύτητα πολλὴν τῆς χάριτος. Καὶ ἡ ἁμαρτία ἔτω σύνεστιν. Οὗτοι δὲ διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν χάριν, καὶ τὸ ἐν αὐτοῖς φῶς, νομίζουσιν ἐλεύθεροι καὶ τέλειος εἶναι παρὰ ἀπειρίαν σφαλλόμενοι, ἐπειδὴ ἔχουσιν ἐνέργειαν τῆς χάριτος. 'Ακμὴν δὲ οὐδένα εἶδον ἐλεύ peccato. ita ut dicere audeat, liberum se esse et non liberum, ac destructum quidem esse et perfos sum parietem illum medium qui obstruit, ac rursus aliqua in parte minime esse dissolutum. Neque emper erat æqualis precatio. Quandoque enim gratia plenius hominem accendit, consolatur et componit; interdum vero subducitur et imminuitur, pro ratione dispensationis ipsius, quantumque expedit homini. Sed quis unquam perfectum illum gradum assecutus est, ac gustavit et expertus est sæculum illad? Nondum enim quempiam vidi Christianum perfectum aut liberum. Itaque licet quis requiescat in gratia, et pertingat ad mysteria et revelationes, ad multam denique dulcedinem gratiæ, nihilominus intus adhuc habet peccatum. Δι- θερον, ἐπειδὴ κἀγὼ μερικῶς ἐν καιροίς τισιν εἰσῆλqui hujusmodi homines ob superabundantem in θον ἐν ἐκείνῳ τῷ μέτρω, καὶ οἶδα καταμαθεῖν πως ipsis gratiam ac lucem, se liberos ac perfectos ἐστι τέλειος. existimant qui quidem licet vim gratiæ obtineant, tamen falluntur, tanquam non experti. Nullum porro vidi hactenus liberum: siquidem et ego aliquatenus interdum ad gradum illum pertigi, discendoque cognovi quod nullus est homo perfectus. Interrogalio. Dic nobis Quisnam est status tui modus? Responsio. XXVII. Statim post signum crucis gratia sic operatur: sedat omnia membra pariter et cor, ita ut anima præ summo gaudio videatur esse velut puellus mali nescius ac simplex, nec in posterum homo condemnat Græcum aut Judæum peccatorem G vel mundo deditum, sed internus homo cunctos ut anum intuetur oculo puro, gaudetque de universo mundo æqualiter, et valt, ut omnes, tam Græci quam Judzi, Filium Dei adorent, ut Patrem. Alia quadam hora, perinde ac filius regis, confidit Filio Dei tanquam Patri, et aperiuntur ei fores, per quas ingreditur intro in multas mansiones; et quanto magis penetrat, denuo aperiuntur ei juxta proportionem, supra centum mansiones aliæ centum, tumque ditescit. Et quanto locupletior evadit, rursum alia mirabilia et magis nova demonstrantur ei. Cui tanquam filio et bæredi committuntur res, quas humana natura non potest eloqui, nec os aut lingua pronuntiare. Alia item hora tanquam legatus Dei, summa dilectione qua fertur in eum, incipit deprecari pro mundo, ut salvetur mundus, qui totus Adam est, ardens charitate, volensque cunctos salvari, docet verbum vitæ, et quæ pertinent ad regnum legatione fungens pro Christo " enarrans, quantum audire licet, calestia infiniti et incomprelensi saculi. Alia hora totus armatur homo, induens armaturam Dei, assumptoque exercitu cœlesti trucidare incipit hostium castra, et illic multas cades cadaverum multorum committere. Alia hora excolit animam, ac mutuo secum lætantur Dominus et anima; fruiturque homo ingenti luce et lạctitia, tam erga Dominum quám erga fratres. Altamen lampas et lumen noctu diuque ardet, ipsum autem totum per dispositionem divinam non alte8711 Cor. v, £0. Ερώτησις. Εἰπὲ ἡμῖν· Ἐν ποίοις εἶ μέτροις; Απόκρισις. ΚΖ'. Μετὰ τὸ σημεῖον τοῦ σταυροῦ νῦν ἡ χάρις οὕτως ἐνεργεῖ· εἰρηνεύει ὅλα τὰ μέλη, ὥστε την ψυχὴν ἐκ τῆς πολλῆς χαρᾶς, ὡς παιδίον ἄκακον άφελὲς φαίνεσθαι, καὶ οὐκέτι κατακρίνει ὁ ἄνθρωπος ή Ἕλληνα, ἡ Ἰουδαῖον, ἢ ἁμαρτωλόν, ἀλλὰ ὁ ἔσω ἄνθρωπος καθαρῷ ὀφθαλμῷ πάντας ὡς ἕνα ὁρᾷ, καὶ χαίρει ὁμοίως ἐφ' ὅλῳ τῷ κόσμῳ, καὶ πάντας θέλει προσκυνεῖν, Ελληνας, Ἰουδαίους, τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ ὡς Πατρί. Αλλῇ ὥρᾳ υἱὸς βασιλέως, οὕτω θαῤῥεῖ τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ ὡς Πατρὶ, καὶ ἀνοίγονται αὐτῷ θύραι, καὶ εἰσέρχεται ἔνδον εἰς πολλὰς μονάς, καὶ ὅσῳ εἰσέρχεται, πάλιν ἀνοίγεται αὐτῷ πρὸς λόγον, ἀφ' ἑκατὸν μονῶν εἰς ἄλλας ἑκατὸν μονάς, καὶ πλου τεῖ. Πάλιν ἄλλῳ ἄλλα καινότερα καὶ θαυμάσια δεί κνυται αὐτῷ. Καὶ ἐμπιστεύεται ὡς υἱῷ καὶ κληρο νόμῳ, πράγματα μὴ δυνάμενα ῥηθῆναι ὑπὸ φύσεως ἀνθρωπίνης, ἢ στόματι καὶ τῇ γλώσσῃ ταύτῃ. Αλλη ὥρᾳ λοιπὸν ὡς πρέσβυς Θεοῦ, ἐκ τῆς πολλῆς πρὸς αὐτὸν ἀγάπης, ἄρχεται δεῖσθαι ὑπὲρ τοῦ κόσμου. ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος ὅλος ὁ ᾿Αδάμ· ἐκκαιόμενος ἐκ τῆς ἀγάπης, καὶ θέλων πάντας σωθῆναι, διδάσκει λόγον ζωῆς καὶ τὰ τῆς βασιλείας, πρεσβεύων ὑπὲρ Χριστοῦ, καὶ ἐξηγούμενος ὅσον δυνατὸν ἀκοῦσαι, με στήρια ἐπουράνια καὶ θεῖα τοῦ ἀπείρου αἰῶνος του ἀκαταλήπτου. Αλλῃ ὥρᾳ ὁπλίζεται ὅλος ὁ ἄνθρωπος τὴν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ ἐνδεδυμένος, καὶ λαμβάνει στρατείαν ἐπουράνιον, καὶ ἄρχεται κατακόπτειν τὰς παρεμβολὰς τῶν ἐχθρῶν, καὶ ποιεῖν ἐκεῖ σφαγές πολλὰς πτωμάτων πολλῶν. Αλλῃ ὥρᾳ ἐνεργεῖ τὴν ψυχὴν, καὶ εὐφραίνονται μετ' ἀλλήλων ἡ ψυχὴ καὶ ὁ Κύριος, καὶ ὁ ἄνθρωπός ἐστιν ἐν πολλῷ φωτὶ καὶ χαρᾷ, πρός τε τὸν Κύριον καὶ τοὺς ἀδελφούς. Όμως δὲ ἡ λαμπὰς καὶ τὸ φῶς νυκτὸς καὶ ἡμέρας καίεται, τὰ δὲ ὅλον κατ' οἰκονομίαν οὐκ ἀλλοιοῦται, καὶ ὅλος

DE TEMPERANTIA. ἐστὶ καθαρὸς ὁ ἄνθρωπος, καὶ σχεδὸν οὐκ ἔστιν ὡς ratur; et purus est totus homo, ac propemodum δεῖ, ὅμως διακέκοπται καὶ τὸ μεσότοιχον, καὶ νενίκηται ὁ θάνατος. Ποτὲ δὲ ἡ λαμπὰς πλέον εκκαίεται, καὶ φαιδρύνεται, ὥστε μὴ δύνασθαι τὸν ἄνθρωπον τὴν λαμπηδόνα ἐκείνην, καὶ τὴν στιλβότητα φέρειν, ἀλλ' εἶναι ὡς ἐκλελυμένον. Πάλιν ἔτι ἁπτόμενον τὸ φῶς, ὥσπερ στυγνάζει, καὶ ἐπίκειται ὥσπερ ἀήρ τις λεπτός, γνοφώδης, ὡς ἐπὶ δέρματος τῆς ἐναντίας δυο νάμεως. Διὰ τοῦτο λέγει ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος, ὅτι Οὐκ εἰμὶ τὸ ὅλον ἐλεύθερος. Εἰς τοὺς αἰῶνας δόξα τῷ Κυρίῳ. Αμήν. ΚΗ'. Καλόν ἐστιν ἡ νηστεία, ἡ ἀγρυπνία, η ξενι τεία, ἀλλὰ ταῦτα ἀκμὴν πολιτείας ἐστὶν ἀγαθῆς. Πλὴν ἡ τάξις τῶν Χριστιανῶν ἐσωτέρα ἐστὶ τούτων καὶ οὐκ ὀφείλει τις ἐπὶ τούτοις τὴν πεποίθησιν ἔχειν. Συμβαίνει δὲ ὅτι εἰσί τινες χάριτος μέτοχοι, καὶ ἡ κακία ἔτι ἔσω οὖσα, τεχνάζεται καὶ παραχωρεί ἐκοῦσα, καὶ οὐκ ἐνεργεῖ, ἀλλὰ ποιεῖ νομίσαι τὸν ἄν θρωπον, ὅτι ἐκαθαρίσθη ὁ νοῦς αὐτοῦ· καὶ λοιπὸν φέρει τὸν ἄνθρωπον εἰς οἴησιν ὅτι Χριστιανός ἐστι τέλειος. Καὶ μετὰ ταῦτα ὅταν νομίσῃ ὁ ἄνθρωπος, ὅτι Ελεύθερος εἰμε, καὶ ἀμεριμνεί, τότε ληστρικῷ τρόπῳ ἐπέρχεται αὐτῷ ἡ κακία ἔγκρυμμα ποιοῦσα, καὶ πειράζει αὐτὸν, καὶ καταφέρει αὐτὸν εἰς τὰ και τώτατα τῆς γῆς. Εἰ γὰρ ἄνθρωποι εἴκοσι ἐτῶν ὄντες, ἢ λῃσταί, ἡ στρατιῶται, κατὰ πολεμίων οίδασι τεχνά ζεσθαι, καὶ ὑποκαθέζονται καὶ ποιοῦσιν ἐγκρυμμα, καὶ λαμβάνουσι τὰ νῶτα τῶν ἐχθρῶν, καὶ περιχυκλοῦσιν αὐτοὺς ἀθρόως, καὶ ἀποκτείνουσι· πόσῳ μᾶλ λον ἡ κακία οὖσα τοσούτων χιλιάδων, τοῦτο τὸ ἔργον ἔχουσα, πῶς ἀπολέσει ψυχάς; Οἶδεν έγχρυμμα ποιεῖν ἐν καρδίᾳ, κατὰ καιροὺς μὴ ἐνεργεῖν, ἵνα ἐνέγκῃ τὴν ψυχὴν εἰς οἴησιν τελειότητος. Ο θεμέλιος τοῦ Χριστιανοῦ οὗτός ἐστιν. Οσας ἂν ποιήσῃ ἄνθρωπος διο καιοσύνας, ἵνα μὴ ἐπαναπαῇ ἐν αὐταῖς, καὶ ἔχῃ ἑαυ τὸν μέγα, ἀλλ᾽ ἵνα ᾗ πτωχὸς τῷ πνεύματι· καὶ ἐὰν γένηται μέτοχος χάριτος, μὴ νομίσῃ ἑαυτὸν κατειληφέναι τι, καὶ οἰηθῇ εἶναί τις, καὶ ἄρξηται διδάσκειν. 'Αλλ᾽ ἵνα ὢν καλῆς πολιτείας, νηστεύων πολύ, ξενιτεύων, ευχόμενος, μέτοχος χάριτος, μὴ ἡγήσαιτο τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τιμίαν. Ἀλλὰ τότε μάλιστα ὄντως ἀρχὴ χάριτος γεγένηται, ἵνα ἔχῃ τὸν πόνον, τὴν πείναν, καὶ τὴν δίψαν, ἵνα μὴ ᾖ κεκορεσμένος, ἵνα μὴ ἔχῃ ἑαυτὸν δίκαιον, ἢ πλούσιον ἐν χάριτι· ἀλλ᾽ ἵνα ᾗ πενθῶν καὶ δακρύων, δν τρόπον ἵνα ᾗ μήτηρ, καὶ ἔχῃ υἱὸν μονογενῆ καὶ παιδεύσῃ αὐτὸν, καὶ ὅταν γένηται ἀνὴρ, συμβαίνει αὐτὸν ἀποθανεῖν· καὶ λοιπόν... Λείπει. non est ut oportet, abscissus est tamen murus intermedius, et mors devicta. Quandoque lampas ferventius ardet et exhilaratur, ita ut homo splendorem illum et vibrationem sufferre nequeat, sed quasi solvatur. Contra quandoque lumen accensum prope subtristatur, cui adjacet aer tenuis et caliginosus, ut in pelle potestatis adversariæ. Propterea inquit homo ille: Non sum plene liber. Gloria Domino in sæcula. Amen. XXVIII. Jejunium, vigiliæ, peregrinatio, bona sunt, sed hæc pertinent adhuc ad honestam vivendi rationem. Atqui status Christianorum magis interna respicit, quam hæc, neque debet quisquam in istis collocare fiduciam. Itaque contingit quos dam esse participes gratia, apud quos vitium intus adhuc exsistens, struit dolos, interin ultro cedens; absque ulla operatione, hoc solum efficiens, ut patet homo se mente purum esse: quod superest, eo extollit hominem, ut existimet se Christianum perfectum esse. Deinde vero, cum homo se liberum putans secure agit, tunc furtivo quodammodo subrepit vitium struens latebras, tentatque illum, ac detrudit in inferna terra. Si enim homines annum agentes vicesimum, prædones, aut milites, insidias moliri norunt adversus hostes, et subsidentes in paratis cuniculis comprehendunt eos a tergo, et undequaque conclusos interficiunt, quanto magis vitium tot annorum millia natunı, hoc facinus habens perpetrandum, interimet ani mas? Novit struere latebras in corde, quiescere certis temporibus, ut efferat animam in opinionem perfectionis. Christianæ porro vitæ fundamentum est istud: Quæcunque opera justitiæ fecerit homo, ne glorietur eorum nomine, neve de se ipso magnifce sentiat, sed pauper sit spiritu; ac licet sit particeps gratiæ, ne se ipsum adeptum esse quidpiam existimet, neque se putet aliquid esse, aut docere incipiat. Sed etsi fuerit honesta conversationis, pollens jejunio, multa peregrinatione, precibus et gratiæ participatione: ne animam suam habeat ali quo in pretio: sed tum re vera gratis initium esse maxime incipit, cum aflictionen pertulerit, esurierit ac sitierit, ne sit satiatus, seque ipsum justum aut gratiæ divitem existimet: verum lugeat et lacrymetur, perinde ac si esset mater unicum habens filium, quem erudiisset, et hunc factum virum mori contingeret. Reliqua desiderantur,

OPUSCULUM VII. Disputatio cum quodam causidico. Αντιβολὴ πρὸς σχολαστικόν. τα Ηρώτησέ τις τῶν ἐν λόγοις δικανικών γέροντα ἀσκητὴν, λέγων· Παρακαλῶ, πείσατέ με γνώναι θέλοντα, τί φρονοῦντες οἱ μοναχοί φατε δεῖν τοὺς ἀδικοῦντας μὴ κρίνειν· ἢ τί μεταχειριζόμενοι, τῶν αἰσθητῶν ἔργων ἀπέχεσθε; ἐφ᾽ ὧν λίαν καταμεμφό. μεθα ὑμᾶς, ὡς τὴν μὲν ἀκρισίαν παρὰ τοὺς νόμους, τὴν δὲ ἀργίαν παρὰ τὴν φύσιν ἐπιτηδεύοντας. Εἰ δ φιλοσοφίας χάριν τοῦτο ποιοῦντες ἐπιγνῶτε, ἀναγ καίως καὶ αὐτὸς τῆς μέμψεως ἀποστὰς, ζηλώσω τὴν ἀρετὴν ὑμῶν. Ὁ δὲ ἀσκητὴς πρῶτον κατὰ νοῦν εὐξάμενος, οὕτως ἔφη· Εδει μὲν, ὦ λογιώτατε, ταῦτά σε πυθόμενον παρὰ τῶν εὖ εἰδότων μαθεῖν. Ἡμεῖς γὰρ ἔτι τῶν διδασκομένων τυγχάνομεν. Επει δὴ δὲ ὁ σοφὸς πρὸς τοὺς ἰδιώτας ηυτομόλησας, ὡς καν στωσόμενος περὶ ὧν ἔφης, ἄκουσον· Οἱ μοναχοὶ ξένων τῆς Ἐκκλησίας οὐχ ᾑρετίσαντο φρόνημα, ἀλλὰ τὸ τοῦ Χριστοῦ κατέχειν σπουδάζουσι, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον λέγοντα· Τοῦτο φρονείσθω ἐν ὑμῖν, ὁ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ· ὃς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ' ἐαυτές εκένωσε, μορφὴν δούλου λαβὼν, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος. Έταπείνωσεν ἑαυτὸν, γενόμενος ὑπ ήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροί. Γνῶθι οὖν ὅτι Θεοδώρητόν ἐστι, καὶ τῆς μεγάλης ἀρετῆς, λέγω δὴ ταπεινοφροσύνης πρόξενος. Έργ δὲ ἐνετείλατο ὁ Κύριος τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦτο ἐργά ζεσθαι, εἰπών· Εργάζεσθε, μὴ τὴν βρῶσιν τήν 4. Quidam causarum forensium peritus percontalus senem exercitorem, ait: Obsecro, suadele mihi scire desideranti, quid vobis venit in mentem dum vos monachi dicitis, non esse vocandos in jus eos qui injuriam inferunt? quidve negotii tractantes, abstinetis ab operibus corporeis? quorum nomine vehementer vos insimulamus, quasi et justitiam præter leges, et otium præter naturam sectemini. Sin philosophandi gratia hoc facere agnoscitis, procul dubio etiam ipse ab accusatione desistam, vestramque virtutem æmulabor. Tum exercitor prius Deum mente precatus, hæc inquit: Oportebat, o disertissime, hæc te sciscitari a peritis, adhuc enim nos discipuli sumus. Caeterum, quia doctus ad idiotas transfugisti, tanquam habiturus fidem de his quæ proposuisti, audi: Monachi non sectantur alienam ab Ecclesia doctrinam, sed Christi doctrinam tenere conantur, ex Apostoli sententia dicentis: Hoc sentite in vobis, quod et in Christo Jesu, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo. Humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis 88. Quamobrem scito, Dei donum esse et summæ virtutis, ut quis, inquam, sit studiosus humilitatis. Re autem ipsa præcepit Ecclesiæ Dominus hoc opere complere, his verbis: Operamini, non cibum qui ἀπολλυμένην, ἀλλὰ τὴν μένουσαν εἰς ζωής perit, sed qui permanet in vitam æternam ". Tum forensis: Sciamus, quæso, inquit, eliam nos, qualenam sit hoc opus. Cui exercitor: Precibus quærere regnum Dei, et justitiam ejus: quod quidem regnum intra nos esse dixit ": et quærentibus illud, pollicitus est omnia quæ corporis sunt necessaria. Cum ergo hæc audierimus a Domino, et habita illi fide pro viribus operamur, qui dicis nos agere præter naturam? Quod si tibi videtur esse præter naturam, videto quem arguas: Deus enim est, qui præcepit. itidem non judicare nocentes, est præceptum Dei. Quo igitur pacto transgrediuntur legem, qui bæc faciunt, cum Dominus dixerit per prophetam: Mihi vindicta, ego retribuam, dicit Dcminus "; et in Evangeliis: Nolile judicare, et non judicabinsini "; et Apostolus: Nolite ante tempus jndicare”; et iterum: Non defendentes vosmelipsos; ac rursum: Tu quid judicas alienum servum? Quis igitur justiores lis præscribat leges? qul, tanquam innoxius, et velit ante tempus judiss Joan. vi, 27. » 1 Cor. iv, 5. ** Philipp. 11, 5 8. * Luc. vi, 37. αἰώνιον. Ὁ δὲ δικανικός λέγει· Γνωσόμεθα και ἡμεῖς, παρακαλῶ, ποῖόν ἐστι τὸ ἔργον. Ὁ δὲ ἀππο τῆς· Τὸ διὰ προσευχῆς ζητεῖν τὴν βασιλείαν του Θεοῦ, καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ· ἣν καὶ ἐντὸς ἡμῶν εἴρηκεν εἶναι· καὶ τοῖς ζητοῦσιν αὐτὴν τὰ σωματική πάντα ὑπέσχετο. Ταῦτα οὖν ἀκούσαντες παρά του Κυρίου, καὶ πιστεύσαντες, κατὰ δύναμιν ἐργαζ μεθα· πῶς ἔξω τῆς φύσεως ἡμᾶς πράττειν λέγεις; Εἰ δὲ φαίνεταί σοι παρὰ φύσιν, γνώθι τίνα κα μέμφη· ὁ Θεὸς γάρ ἐστιν ὁ ἐντειλάμενος. Ὁμείας δὲ καὶ τὸ μὴ κρίνειν τοὺς ἀδικοῦντας, Θεοῦ ἐντος ἐστι. Πῶς παρανομοῦσιν οἱ ποιοῦντες αὐτὰ, εἰρη κα τος τοῦ Θεοῦ διὰ τοῦ προφήτου· Ἐμοὶ ἐκδίκησις, ἐγὼ ἀνταποδώσω, λέγει Κύριος· καὶ ἐν τοῖς δ αγγελίοις· Μὴ κρίνετε, καὶ οὐ μὴ κριθῆτε καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου· Μὴ πρὸ καιροῦ τι κρίνετε· καὶ πάλιν· Μὴ ἐκδικοῦντες ἑαυτούς· καὶ πάλιν· Σύ τί κρίνεις ἀλλότριον οἰκέτην; Τίς ἐστι λοιπόν τούτων δικαιοτέρους νόμους ορισάμενος, καὶ πρό καιροῦ κρῖναι θέλων τοὺς ἀδικοῦντας, ὡσεὶ ἀναμάρ οι Luc. xvi, 21.» Deut. xxxn,55; Rom. xr, so Matth. vi, 23 Rom. 8, 19. • Rom. Σιν, 4.

τητος, καὶ τοῦ Θεοῦ νόμον φυλάττειν πειρωμένοις care mocentes, et eos qui legem Dei servare ni παρανομίαν ἐγκαλῶν, καὶ τὴν ἀνεξικακίαν ὀνομάζων κακίαν; Β. Ταῦτα ἀκούσας ὁ σχολαστικὸς ἔφη· Οἱ οὖν ἄρχοντες ἁμαρτάνουσι, τοὺς ἀδικοῦντας ἀμυνόμενοι, καὶ τοῖς ἀδικουμένοις τὸ δίκαιον ἀποσώζοντες; Απ εκρίθη ὁ γέρων· Οἱ δικασταὶ οὐχ ἁμαρτάνουσιν, ἀλλ' οἱ παραδιδόντες, καὶ μὴ τῷ Θεῷ ἀποδιδόντες· πρῶτ τον μὲν, πᾶν τὸ ἐπελθὸν αὐτοῖς, τῶν ἰδίων κακῶν ἐπιφορὰ τυγχάνει, εἰς μετάνοιαν αὐτοὺς ἕλκον, καὶ οὐκ εἰς ἄμυναν· δεύτερον δὲ, εἰ καὶ ἀδίκως ἔπαθον, τὸ τυχὸν πλημμέλημα ἔδει ἀφεῖναι τῷ ἀδικήσαντι, ἀκούσαντας τοῦ Κυρίου εἰρηκότος· Αφετε, καὶ ἀπεθήσεται ὑμῖν, καὶ μὴ διὰ τῆς ἀνθρωπίνης ἀντε αποδόσεως ασυγχώρητα ποιεῖν τὰ ἑαυτῶν κακά. Οι δὲ ἄρχοντες, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, οὐκ εἰσὶ τόβος τῶν ἀγαθῶν ἔργων, ἀλλὰ τῶν κακῶν. Οὐ γὰρ τοὺς πιστοὺς καὶ εὐλαβεῖς ἀναγκάζουσι τῶν ἀδικούν των κατηγορεῖν, οὐδὲ τοῖς ἀνεξικακοις ἐγκαλοῦσι, διότι οὐ χρῶνται τοῖς δικαστηρίοις ἀδικούμενοι, ἀλλὰ τοῖς βουλομένοις παρέχουσι τὴν ἐκδίκησιν. Τοὺς δὲ διὰ τὸν Θεὸν μακροθυμοῦντας, ὡς μᾶλλον εὐφρο νοῦντας, καὶ τιμῶσι καὶ ἀποδέχονται. Ωσπερ οὖν τοὺς μὴ βουλομένους ἐντυγχάνειν οὐκ ἐφέλκονται· οὕτω τοὺς κατηγοροῦντας ἐκδικοῦντες οὐχ ἁμαρτά νουσι. Διὸ χρή, ὦ σοφώτατε, μετὰ τοὺς ἔξωθεν λό γους τε καὶ νόμους, λοιπὸν καὶ τὸν πνευματικὸν δια δεχθῆναι νόμον, καὶ τοὺς ὑπὲρ εὐσεβείας ἀναδέξασθαι πόνους· καὶ ὡς ἴδια ὑπομένεις τὰ ἐπερχόμενα λυπηρὰ, ὧν χωρὶς οὐ δύναταί τις ἀληθῶς γενέσθαι σοφός. 1. Τοῦ δὲ σχολαστικοῦ ζητοῦντος μαθεῖν, τίνες εἰσὶν οἱ ὑπὲρ εὐσεβείας πόνοι· εἶπεν ὁ γέρων, τὰς τοῦ Χριστοῦ εἶναι ἐντολάς, ὧν πρώτη καὶ μεγίστη ἐστὶν ἡ ἀγάπη, καθότι οὐ λογίζεται τὸ κακὸν, ἀλλὰ πάντα στέργει, πάντα ελπίζει, πάντα πιστεύει, πάντα ὑπομένει, κατὰ τὴν Γραφήν. Ταῦτα δὲ ποιοὖσα, οὐ δύναται κρίνειν τὸν ἀδικεῖν αὐτὴν δοκοῦντα. Ἐν ταύτῃ ἕτερος μὲν ἑτέρου διαφέρομεν, πάντα δὲ τῆς ἀξίας αὐτῆς ἀπολειπόμεθα. Ἐκδεχόμενοι χάριτι Χριστοῦ τῶν ἐλλειμμάτων τὴν ἀναπλήρωσιν, ὑπὲρ τῆς κατὰ δύναμιν ἐργασίας μὴ ἀμελήσωμεν. Θεὸς γὰρ εἶδε πόσων ἀσθενοῦντες οὐ δυνάμεθα ποιεῖν, καὶ πόσων ἀμελοῦντες οὐκ ἐργαζόμεθα τὸ ἔργον τῆς ἀγά πῆς. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἐκ τῶν προαιρετικῶν πόνων μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν συμβατικῶν θλίψεων κρατύνεται, πολλῆς ἡμῖν χρεία παρὰ Θεοῦ ὑπομονῆς καὶ πραότητος· διὰ τοῦτό φησιν ὁ ᾿Απόστολος· Ὁ θέλων γενέσθαι σοφὸς ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, μωρὸς γενέσθω, ίνα γένηται σοφός. Ο τοιοῦτος τοὺς μὲν ἀνωτέρους αὐτοῦ ἐν τοῖς θελήμασι τῆς τελείας ἀγά πῆς οὐ κατακρίνει· ἑαυτὸν δὲ μᾶλλον πρὸς τὴν ἐκεί νων υπεροχὴν ἐπεκτείνει· καὶ ὅταν αὐτοὺς καταλάβῃ, πάλιν ἄλλους ζητεῖ ἑαυτοῦ μείζονας, καὶ εὑρὼν ἀμελλᾶται κἀκείνοις. καὶ οὐδέποτε παύεται τοῦ δρό μου, ἕως ἂν εὑρίσκῃ τινὰς αὐτὸν ἐν τῇ ἀγάπῃ προσο άγοντας. Εἰ δέ τις αὐτῶν μὲν τοῖς ἀνωτέροις οὐ παρεικάζει, εκείνους δὲ ὡς μή τελείους κατακρίνει, 7 Luc. v1,37. tuntur, transgressionis accuset, ac tolerantiam malorum appellet malitiam. II. Hac ut audivit scholasticus, ait: Magistratus ergo peccant, dum vindictam sumunt de nocentibus, servata lasis justitia? Respondit senex: Minime peccant judices, sed qui tradunt eis, et rem Deo non relinquunt: prinium quidem, quidquid accidit illis, propriorum facinorum est appendix, trahens eos ad pœnitentiam, non ad vindictam; deinde vero, etsi passi sunt injuste, delictum il ud qualecunque remittere debent ei qui commisit, cum audierint Dominum dicentem: Dimittite, et dimittetur vobis "; el non retaliatione per humanum judicen facta, sua ipsorum scelera irremissibilia reddere. Principes autem, secundum Apostolum, non sunt timori boni operis, sed mali". Non enim adigunt fideles et benignos ad accusandum eos qui injuria affecerunt, neque arguunt tolerantes malorum, quod offensi non utantur judiciis, sed desiderantibus ultionem præbent, illos vero qui Dei nomine æquiore animo ferunt, velut sapientiores honore prosequuntur et excipiunt. Proinde quemadmodum non attrahunt accedere nolentes, ita dum vindicant accusantes, non peccant. Quare, o doctissime, decet ut post acceptam sæcularium artium et legum disciplinam, quod superest, etiam spiritualem amplectare legem, ac pietatis et religionis causa labores suscipias: item adversa tibi obvenientia toleres ut propria, sine quibus nemo potest evadere sapiens. III. Quærenti vero scholastico ac scire cupienti quinam essent illi labores pro religione subeundi, dixit senex, esse Christi præcepta: quorum primum atque maximum est charitas, quatenus non cogitat malum, sed omnia suffert, omnia sperat, omnia credit, omnia sustinet”, secundum Scripturam. Quæ dum hæc agit, in judicium vocare nequit eum qui ipsam offendere videtur. Circa hanc alter ab altero discrepamus, cum tamen ejus dignitate per omnia longe inferiores simus. Atqui benigne ferentes per gratiam Christi defectuum complementum, ne pro viribus operari negligamus. Novit enim Deus quantum per infirmitatem operari nequeɔmus, quantumque per ignaviam non exerceamus opus claritatis. Et quia non tantum susceptis ultro laboribus firmatur, sed etiam accidentariis amictionibus, multam nobis a Deo patientiam ac mansuetudinem impetrare debemus, propterea inquit Apostolus: Qui vult esse sapiens in hoc sæculo, stultus fiat, ut sit sapiens '. Hic antecessores suos, quoad voluntatem perfectæ charitatis non judicat, sed seipsum potius ad illorum excellentiam porrigit: quos assecutus, rursum alios quærit seipso præstantiores, hos nactus contendit cum illis, nec unquam cessat a cursu, donec inveniat quosdam qui illum instituant in virtute charitatis. Quorum quidem si quis par non sit superioribus, illos nihilominus ut nou " 1 Cor. xuit, 5, 7. ' I Cor. 111, 18.

S. MARCI EREVITE perfectos judicet, condemnat eum non nosse se ὡς οὐκ οἶδεν ἑαυτὸν, καταδικάζει. Φησί γάρ Μη spsum. Ait enim: Molite condemnare, et non condemnabimini *. Unde qui verbo tenus sunt sapientes, hos solum peccare arbitrantur, qui lædunt; spiritales autem, etiam læsi, se ipsos accusant, quando non libenter et cum gaudio ferunt offensas; nec ob eam rem duntaxat, sed etiam quod e veteri illorum culpa afflictiones exoriuntur, quanquam peccatum est aliud alio levius. Qui enim seipsum ulciscitur, videtur condemnare Deum, quod justitiam non faciat. Qui vero occurrentem sibi calamitatem tolerat ut propriam, suam præsumptionem confitetur, propter quam ctiam toleranter adversa patitur. IV. Indignabundus porro sæcularis ille, eo quod convinceretur, ait: Si præcipit hæc les vestra spiritalis, ex oraculo, ut ais, divino, quamobremn quidamn monachorum istorum labuntur, tenentes legem? Cui senex: Non labuntur, qui tenent eam, sed qui deserunt ac negligunt, quæ illi valde congruunt, precationem dico et humilitatem, curis hujus vitæ et vana gloria seducti. Quare diabolus non delerret solum, ne cogitemus quidquid ad vitam pertinet; sed etiam ab oratione seducit et humilitate, quia novit quæcunque citra hæc duo geruntur, tametsi bona sint, tandem se quandoque ablaturum. Orationem autem dicimus, non quæ tantum gestu quodam corporeo demonstratur, sed quæ etiam per intellectum indistractum offertur Deo. Quoniam horum unum si listrahatur impor-C tune, ne alterum quidem singulariter sumptum pracsto est Deo, sed propriæ voluntati. Rogat schola- ¿ticus: Habetne caro voluntatem, præter eam quæ est in intellectu? Respondit exercitor: Habet, ita sentiente Apostolo, sub his verbis: Eramus aliquando et nos increduli, facientes voluntatem carnis 4, et iterum: Caro concupiscit adversus spiritun, spiritus adversus carnem ". Videto igitur carnem habere cupiditatem et voluntatem: quæ quidem ignoramus, propterea quod confusionem cogitationum non advertimus. Unde non solum qui negligunt orationem, sed et qui non attendunt animum, offenduntur. Ista porro diximus, non ut de aliis judicemus, sed ut nostros ipsorum defectus confiteamur. Illud enim est arrogantiæ nota, hoc humilitatis. Et superbis quidem resistit Dominus, humilibus vero dat gratiam *, per quam non ad notitiam duntaxat, sed ad habitum sacræ virtutis nos eliam ducit, hoc est, indistracta precationis: quam nullo modo vult a nobis negligi beatus Paulus, dicens: Sine intermissione orale; in omnibus gratias agite *. l'na vero etiam ostendit Paulus depressionem animi, his verbis: Nolite conformari huic sæculo, sed reformamini in novitate sensus vestri, ut probetis vos quæ sit voluntas Dei bona, beveplaceus et perfecta '. Nam cum Deus pro exiguitate fidei nostræ atque infirmitate posuerit varia * Luc. vi, 37. Rom. xii, 2. καταδικάζετε, καὶ οὐ μὴ καταδικασθῆτε. Οθεν οἱ ἐν ρήμασι σοφοί μόνους τοὺς ἀδικοῦντας ἁμαρ τάνειν νομίζουσιν· οἱ δὲ πνευματικοὶ καὶ ἀδικού μενος ἑαυτοὺς καταμέμφονται, ὅταν μὴ μετὰ χαράς αὐθαιρέτως τὰς ἀδικίας υποφέρουσιν· οὐ μόνον δὲ διὰ τοῦτο, ἀλλ' ὅτι καὶ ἐκ παλαιᾶς αὐτῶν αἰτίας οἱ θλίψεις ἀναφύονται, εἰ καὶ ἁμάρτημα ἁμαρτήματος ελαφρότερον τυγχάνει. Ο μὲν γὰρ ἐκδικῶν ἑαυτὸν ἀκρισίας Θεοῦ δοκεῖ καταγινώσκειν· ὁ δὲ ὑποφέρων ὡς ἰδίαν τὴν ἐπελθοῦσαν αὐτῷ θλίψιν, τὴν ἰδίαν πρόσληψιν ὁμολογεῖ, δι' ἦν καὶ ὑπομένων πάσχει τὰ δεινά. Δ'. ᾿Αγανακτήσας δὲ ὁ κοσμικὸς ἐπὶ τοῖς ἐλέγχοις, ἔφη· Εἰ ταῦτα ὁ πνευματικὸς ὑμῶν παρακελεύεται νόμος, τοῦ Θεοῦ θεσπίσαντος, καθὼς ἔφης, διὰ τί πίπτουσί τινες τῶν μοναχῶν, τοῦτον κρατοῦντες τὸν νόμον; Ο δὲ γέρων ἔφη· Οἱ κρατοῦντες αὐτὸν οὐ πίπτουσιν, ἀλλ᾽ οἱ καταλείποντες, καὶ τῶν καιρίων αὐτοῦ ἀμελήσαντες, προσευχῆς, λέγω, καὶ τα πεινοφροσύνης, ὑπὸ μερίμνης βιωτικῆς καὶ κενοδοξίας κλαπέντες. "Οθεν καὶ ὁ διάβολος πάντα τα βιωτικά ἐννοεῖν οὐκ ἀποτρέπει μόνον, ἀλλ᾽ ἵνα προσευχῆς καὶ ταπεινοφροσύνης ἀποπλανήσῃ· οἶδε γὰρ τὰ ἐκτὸς τῶν δύο τούτων γινόμενα, ὅτι κἂν καλὰ τυγχάνῃ, ἐγέ ποτε ἀφαιρεθήσεται ἀπ' αὐτοῦ. Προσευχὴν δὲ λέγο μεν, οὐ μόνον διὰ σαρκὸς ἐπιδεικνυμένην, ἀλλὰ καὶ δι' ἐννοίας ἀπερισπάστου τῷ Θεῷ προσφερομένην. Ἐὰν γὰρ ἐν ἐξ αὐτῶν ἀκαίρως περισπασθῇ, οὐδὲ τὸ ἕτερον καταμόνας παρίσταται τῷ Θεῷ φερομένην, ἀλλὰ τῷ ἰδίῳ θελήματι. Επερωτά ο σχολαστικός Ἔχει θέλημα ή σὰρξ παρὰ τὴν διάνοιαν; Απεκρίθη ὁ ἀσκητής· Ἔχει, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον λέγοντα· *Ημεν γάρ ποτε καὶ ἡμεῖς ἀπειθοῦντες, ποιοῦν. τες τὰ θελήματα τῆς σαρκός· καὶ πάλιν· Ἡ συμβ ἐπιθυμεῖ κατὰ τοῦ πνεύματος, καὶ τὸ πνεῦμα κατὰ τῆς σαρκός. Ιδε οὖν, ὅτι ἔχει καὶ ἐπιθυμίαν καὶ θέλημα, ἅπερ ἡμεῖς ἀγνοοῦμεν διὰ τὴν τῶν λογισμῶν ἀπροσεξίαν καὶ συγκατάθεσιν. Οθεν οὐ μόνον οἱ ἀμελοῦντες προσευχῆς, ἀλλὰ καὶ οἱ τῇ δια volᾳ μὴ προσέχοντες επηρεάζονται. Ταῦτα δὲ εἰρή καμεν οὐχ ὡς ἑτέρους κατακρίνοντες, ἀλλὰ τὰ ἐπι τῶν ἐλλείμματα ὁμολογοῦντες. Ἐκεῖνο μὲν γὰρ ὑπερηφανίας, τοῦτο δὲ ταπεινοφροσύνης γνώρισμα. Καὶ Ὑπερηφάνοις μὲν ἀντιτάσσεται Κύριος, ταπεινεις δὲ δίδωσι χάριν δι' ἧς οὐ μόνον εἰς γνῶσιν, ἀλλὰ καὶ εἰς ἕξιν ἡμᾶς ἄγει τῆς ἱερᾶς ἀρετῆς, λέγω δὴ τῆς ἀπερισπάστου προσευχῆς, ἧς μηδόλως ἡμᾶς ἀμελεῖν βουλόμενος ὁ μακάριος Παῦλος λέγει· 'Αδιαλείπτως προσεύχεσθε, ἐν παντὶ εὐχαριστεῖτε. Αμα δὲ καὶ τὸ ἀμετεώριστον τοῦ νοὸς ἐμφαίνει λέγων· Μὴ σχη ματίζεσθε τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἀλλὰ μεταμορφοῦσθε τῇ ἀνακοινώσει τοῦ νοὸς ὑμῶν, εἰς τὸ δοκιμάζειν ὑμᾶς, τί τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ τὸ ἀγαθὸν καὶ στο αρεστον καὶ τέλειον. Ἐπειδὴ γὰρ πρὸς τὴν άλογα πιστίαν ἡμῶν καὶ ἀσθένειαν διαφόρους ἐντολὰς ἔθετο Fphes. 11, 3; Tit. it, 3. * Gal. v, 17. * Jac. iv, 6; 1 Pòtr. v, 5. *1 Thess. v, 17, 18

ὁ Θεὸς, όπως κατὰ τὴν ἑαυτοῦ σπουδὴν ἕκαστος ἐχε φύγοι τὴν κόλασιν, καὶ τύχοι τῆς σωτηρίας, τούτου χάριν ὁ ᾿Απόστολος ὁδηγεῖ ἡμᾶς ἐπὶ τὸ τέλειον τοῦ Θεοῦ θέλημα, μηδόλως ἡμῶν κριθῆναι βουλόμενος. Εἰδὼς δὲ πρὸς κατόρθωσιν πασῶν τῶν ἐντολῶν συνεργοῦσαν τὴν προσευχὴν, οὐ παύεται πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως περὶ αὐτῆς ἐντελλόμενος, καὶ λέγων, Προσευχόμενοι ἐν παντὶ καιρῷ ἐν πνεύματι, καὶ εἰς αὐτὸ τοῦτο ἐπαγρυπνοῦντες ἐν πάσῃ προσκαρτερήσει καὶ δεήσει. Ε'. Οθεν γινώσκομεν, ὅτι προσευχή προσευχῆς διαφορωτέρα τυγχάνει. Αλλο γάρ ἐστιν, ἀῤῥέμβῳ δια νοίᾳ καὶ μὴ θολωτῷ νῷ παρακαλεῖν τὸν Θεὸν, καὶ ἄλλο τὸ παριστἂν τὸ σῶμα, καὶ τῇ διανοία ρέμβεσθαι. Καὶ πάλιν, ἄλλο ἐστὶ καιροσκοπεῖν, καὶ μετὰ τὰς σωματικὰς ἀσχολίας εὐκαιρήσαντα προσεύξασθαι· καὶ ἄλλο, ὅσον δυνατὸν προτιμᾷν καὶ προαρπάζειν τὴν εὐχὴν τῶν κοσμικών φροντίδων, κατὰ τὸν Ἀπόστο λον λέγοντα· Ὁ Κύριος εγγύς. Μηδὲν μεριμνᾶτε· ἀλλ' ἐν παντὶ τῇ προσευχῇ καὶ τῇ δεήσει, τὰ αἰτήματα ὑμῶν γνωριζέσθω πρὸς τὸν Θεόν. Καθὼς καὶ ὁ μακάριος Πέτρος ἔφη· Σωφρονήσατε οὖν καὶ νήψατε εἰς προσευχὰς, πᾶσαν τὴν μέριμναν ὑμῶν ἐπιθέντες ἐπὶ τὸν Θεόν. Πρῶτον δὲ αὐτὸς ὁ Κύριος εἰδὼς, ὅτι πάντα διὰ προσευχῆς ὠχύρωται, φησί· Μὴ μεριμνήσητε τί φάγητε, ἢ τί πίητε, ἢ τί ἐνδύσησθε, ἀλλὰ μόνον ζητεῖτε τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ, καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν. Τάχα δὲ καὶ εἰς μείζονα πίστιν διὰ τούτου ἡμᾶς προσκαλεῖται ὁ ς Κύριος. Τίς γὰρ τὴν ὑπὲρ τῶν προσκαίρων μέρι μιαν ἀποβαλών, καὶ ἀνενδεής γενόμενος, μη πιστεύ σει λοιπὸν αὐτῷ καὶ περὶ τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν; Ὅθεν καὶ αὐτὸς τοῦτο φανεροποιῶν ἔλεγεν· Ὁ ἐν ὀλίγῳ ἄπιστος καὶ ἐν πολλῷ ἄπιστός ἐστιν. Ὅμως καὶ ἐν τούτῳ ἡμᾶς ἐφιλανθρωπεύσατο· είν δῶς γὰρ ἀπαραίτητον οὖσαν τὴν ἐφήμερον τῆς σαρκὸς ἐπιμέλειαν, οὐ περιέκοψε την καθημερινὴν φροντίδα, ἀλλὰ παραχωρήσας ἡμῖν τὴν σήμερον, περὶ τῆς αὔριον μὴ μεριμναν παρακελεύεται, πάνυ θεοπρεπῶς καὶ φιλανθρώπως. Καὶ γὰρ οὐκ ἔστι δυνατὸν, σάρκα φοροῦντας καὶ ἀνθρώπους τυγχάνοντας τὰ τῆς σωματικῆς ζωῆς καθόλου παραλογίσασθαι. Συσταλῆναι γὰρ τὰ πολλὰ εἰς ὀλίγα διὰ προσευχῆς præcepta, ut quisque pro sua ipsius virili et vitet pœnam et salutem consequatur, hac de causa deducit nos Apostolus ad voluntatem Dei perfectam. ut qui nolit prorsus nos in damnationem incidere. Qui sciens orationem cooperari ad omnia mandata recte peragenda, non desinit aliis atque aliis modis de oratione præcipere, aitque: Orantes omni tempore in spiritu, et in ipso vigilantes in omni instantia et obsecratione *. V. Unde perspicimus, orationem aliam ab alia longe differre. Aliud siquidem est, pacato intellectu menteque non turbata Deum implorare; et aliud, adesse corpore, animo vero vagari. Aliud item, opportunum tempus observare, et post curam eorum quæ pertinent ad corpus, opportunitate quasita, precari; et aliud, postpositis hujus mundi curis, quoad fieri potest, orationem præferre ac præripere, secundum Apostolum inquientem: Dominus prope est. Nihil solliciti silis; sed in omni oratione et obsecratione petitiones vestræ innolescant apud Deum. Quemadmodum et beatus Pe' trus ait: Estote itaque prudentes, et vigilale in orationibus ", omnem sollicitudinem vestram projicientes in Deum 41. In primis vero Dominus, qui notat omnia per orationem tuta esse, dicit: Ne solliciti sitis, quid manducetis, aut quid bibatis, aut quo induamini; sed tantum quærite regnum Dei et justitiam ejus, et hac omnia adjicientur vobis 19, At forte per hoc etiam nos ad majorem sibi fidem habendam Dominus invitavit. Quis enim abjecta rerum temporalium sollicitudine, nullius rei factus egenus, non habeat etiam ei posthac fidem de bonis æternis? Quod et ipse verbis hisce declaravit: Qui in modico iniquus est, et in majori iniquus est 19. Nihilominus et in eo perhumaniter egit nobiscum, quia non ignorans diurnam corporis sollicitudinem vitari non posse, non amputavit curam quotidianam; sed concessa nobis hodierna sollicitudine, de crastino jubet non esse sollicitos ", plane prout Deum decebat et hominem. Fieri enim nequit ut qui carnem gestamus, atque homines sumus, pror sus ea negligamus quæ sunt vitæ corporeæ necessaria. Fieri quidem potest, ut precationis et temκαὶ ἐγκρατείας ἐνδέχεται, παντελῶς δὲ παροραθῆναι perantiæ gratia, multa contrahantur in pauca, ἀδύνατον. Γ'. Διόπερ ὁ βουλόμενος εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέσ τον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ καταντῆς σπς, κατὰ τὴν Γραφήν, οὐκ ὀφείλεις προκρίνειν πά σας τὰς διακονίας, ἢ ἐκτὸς ἀνάγκης ἐπισπᾶσθαι ὡς ἔτυχεν, οὔτε ἀπαντώσας κατ' ἀνάγκην τινὰ καὶ οικονομίαν Θεοῦ, προφάσει προσευχῆς παρωθεῖν καὶ ἀποβάλλειν, ἀλλὰ καὶ τὴν διαφορὰν ἐπιγινώσκειν, καὶ τῇ οἰκονομίᾳ τοῦ Θεοῦ δουλεύειν ἀδογματίστως. Ο γὰρ μὴ οὕτως φρονῶν, οὔτε, κατὰ τὴν Γραφήν, ἐντολὴν ἐντολῆς διαφορωτέραν καὶ περιεκτικὴν εἶναι πιστεύει, ούτε, κατὰ τὸν προφήτην, προς πάσας τὰς omnino vero prætermitti non possunt, VI. Quocirca, quicunque vis secundum Scriptu ram occurrere in virum perfectum, in mensuram ætatis plenitudinis Christi ", non debes temere universa rei familiaris ministeria præponere, nec item citra necessitatem coarctare, neque si ex necessitate quadam et ex dispensatione divina occurrant, prætextu orationis submovere et repellere. Sed agnoscendum est discrimen, inserviendumque divinæ dispensationi, etiam absque alio decreto. Qui enim non ita sentit, minime credit, juxta Scripturam mandatorum aliud alio præstantius esse, lati- " * Luc. "Matth. v, 25, 33. 1 1 Petr. v, 7. Ephes. τι. 18. Philipp. 1, 5, 6. 191 Petr. 1, 7. xvi, 10. * Matth. vi, 34. Eplies. iv, 13. $3

usque patere; neque, ut sentit Propheta ", ad on- ἐντολὰς κατορθοῦσθαι οἰκονομικῶς ἀπαντώσεις βού bia mandata divina dispensatione occurrentia dirigi desiderat. Cum ergo necessaria et per divinam dispensationen accidentia vilari nequeant, anteposita precatione submovendæ sunt occupationes parum opportunæ, potissimum illæ, quæ nos attrahunt ad majorem tum rerum pretiosarum, tum pecuniæ copiam habendam. Quantum enim quis illas coercet in Domino, et superfluam illarum materiam amputat, tantum animi cogitationem ab inutilibus vagationibus coercet; quantum vero arclat conceptum animi, tantum loci præbet orationi puræ, fidemque sinceram in Christum perspicuam efficit. At vero si quis modicam ob fidem, aliamve quandam imbecillitatem hoc facere non possit, saltem agnoscat veritatem, et pro viribus nitatur, suam accusaus infantiam. Satius est enim defectus sui reddere rationem, quam erroris aut arrogantis. Cujus rei fidem tibi faciat parabola Domini 17, quæ unum Pharisæum, alterum publicanum introducit. Quapropter nos etiam precibus ac spe nitamur onem curam sæcularem expellere. Quod si consequi nequimus absque vitio, delectuum certe confessionem Deo offeramus, nec tamen bis ipsis operan dare cessemus: quia satius est, delicti cujusdam particularis reum feri, quam talenti plane absconditi. Atqui inter omnia studiosi precum esse debemus. Etenim dum quisque versatur circa id quod sibi gratum et ex usu est, debitum obsequium exsolvere videtur, ignorans, se pluris facere de- c bere quod placet Deo, quam quæ ad rem suam faciunt. In his autem hoc difficile est discernere, mandata non semper neque eadem esse necessaria, et quæ vitari nequeant, sed aliud alii suo tempore præferendum esse: quandoquidem non semper omnibus, sed certis temporibus officium exhiberi solet. Munus autem orandi sine intermissione nobis lege statutum est; quapropter illud occupationibus necessariis est præferendum. Hanc ipsam differentiam apostoli docentes multitudinem, quæ ipsos attrahere volebat ad ministeria, dicebant: Non est æquum nos derelinquere verbum Dei, et ministrare mensis. Considerate ergo ex vobis viros boni testimonii septem, quos constituamus super hoc opus, nos vero orationi et ministerio verbi instantes erimus. Et placuit sermo coram omni multitudine ¹. Ex his discimus, illos incumbere debere ministeriis, qui in oratione perdurare nequeant, ne utrisque destituantur; qui vero possunt, bis, quod præstantius est, non esse negligendum. Vil. Forensis autem, his auditis, hunc in modum locutus est: Qui fit, ut non labantur, qui neglecta precandi ratione, more sæculi sapiunt, sed ope philosophiæ se ipsos conservant? Tum exercitor ingemiscens usus est his verbis: Recte dixisti, eos non labi. Qui enim semel ceciderunt ingenti ac kuplici casu, arrogantia, inquam, et negligentiæ, nec resurgere possunt absque precibus, nec habent λεται. ᾿Απαραιτήτων οὖν ὄντων τῶν ἀναγκαίων, καὶ οἰκονομικῶς ἀπαντώντων, παραιτεῖσθαι χρὴ τὰς ἀκαίρους ἀσχολίας, προτιμῶντας τὴν προσευχὴν, με λιστα τὰς εἰς πολυτέλειαν καὶ πλεονεξίαν χρη μάτων ἡμᾶς κατασπώσας. Ὅσον γὰρ ἄν τις ἐν Κυρίῳ συστέλλοι ταύτας καὶ τὰς περισσᾶς αὐτῶν ὕλας ἐκκόπτοι, τοσοῦτον καὶ τὴν ἔννοιαν ἀπὸ ῥεμβα· σμῶν συστέλλει· καὶ ὅσον ἂν συστέλλοι τὴν ἔννοιαν, τοσοῦτον καὶ τῇ καθαρᾷ προσευχῇ δίδωσι τόπον, καὶ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν εἰλικρινῇ ἐπιδείκνυσιν. Εἰ & τις δι' ὀλιγοπιστίαν, ἢ ἑτέραν τινὰ ἀσθένειαν, τοῦτο ποιεῖν οὐ δύναται, κἂν τὴν ἀλήθειαν ἐπιγινωσκέτω, καὶ κατὰ δύναμιν ἐπεκτεινέσθω, τὴν ἑαυτοῦ νηπι τητα καταιτιώμενος. Κρείσσον γὰρ ἐλλείψεως δοῦναι λόγον, καὶ μὴ πλάνης καὶ οιήσεως. Πειθέτω σε 4 παραβολὴ τοῦ Κυρίου, ἕνα Φαρισαῖον καὶ ἕτερον τετ λώνην παρεισάγουσα. Διὸ καὶ ἡμεῖς πειρώμεθα πάν σαν κοσμικὴν μέριμναν δι᾿ εὐχῆς καὶ ἐλπίδος όπου κρούσασθαι. Μὴ δυνάμενοι δὲ ἀνελλειπαὺς τοῦτο κατορθῶσαι, τῷ μὲν Θεῷ προσφέρομεν τῶν ἐλλειμμάτων τὴν ἐξομολόγησιν, τῆς δὲ περὶ τῶν αὐτῶν σπουδῆ; οὐκ ἀφιστάμεθα· βέλτιον γὰρ ἐγκληθῆναι περὶ ἐλλεί ψεως μερικῆς, καὶ μὴ παντελοῦς ἐγκαλύψεως. Ἐπὶ πᾶσι δὲ περὶ προσευχῆς ὀφείλομεν, ἐπειδὴ ἕκαστος πρὸς τὴν ἠγαπημένην αὐτῷ χρείαν ἀσχολούμενος ὀφειλομένην διακονίαν ἐκτελεῖν δοκεῖ, ἀγνοῶν, ὅτι πρὸς εὐαρέστησιν Θεοῦ μᾶλλον ἢ αὐτοῦ τὰ πράγματα κρίνειν ὀφείλεται. Τὸ δὲ ἐπὶ τούτοις δυσδιάκριτον, ὅτι αὗται ἀναγκαῖαι καὶ ἀπαραίτητοι ἐντολαί οὐ πάντοτε οὐδὲ αἱ αὐταῖ, ἀλλ᾽ ἑτέρα τῆς ἑτέρας ἐν ἰδίῳ χαιρῷ προτιμᾶσθαι ὀφείλει, ἐπειδὴ οὐ πᾶσι μὲν διακονία πάντοτε, ἀλλ' ἐν ἰδίῳ και ρῷ ἐπιτελεῖται. Της δὲ προσευχῆς ἀδιαλείπτως ἡμῖν ἡ λειτουργία νενομο δέτηται· τούτου χάριν τῶν ἐκ τῆς ἀνάγκης ἀσχο λιῶν προκρίνειν αὐτὴν ὀφείλομεν. Ταύτην τὴν διαφορὰν πάντες οἱ ἀπόστολοι διδάσκοντες τὸ πλῆθος περισπᾶν αὐτοὺς εἰς διακονίαν βουλόμενον, ἔλεγον· Οὐκ ἀρεστόν ἐστι καταλιπόντας ἡμᾶς τὸν λόγες τοῦ Θεοῦ διακονεῖν τραπέζαις· ἐπισκέψασθε οὖν ἐξ ὑμῶν αὐτῶν ἄνδρας μαρτυρουμένους ἑπτά, οὓς καταστήσωμεν ἐπὶ τῆς χρείας ταύτης· ἡμεῖς δὲ τῇ προσευχῇ καὶ τῇ διακονίᾳ τοῦ λόγου πρεσο καρτερήσωμεν· καὶ ἤρεσεν ὁ λόγος ἐνώπιον της τὸς τοῦ πλήθους. Εἰ δὲ διὰ τούτων μανθάνομεν, ὅτι τοῖς μὴ δυναμένοις προσκαρτερεῖν τῇ προσευχή και λὸν τὸ ἐγκεῖσθαι τῇ διακονία, ἵνα μὴ ἀμφοτέρων ἐκπέσωμεν· τοῖς δὲ δυναμένοις κρεῖσσόν ἐστι τὸ μὴ ἀμελοῦν τοῦ βελτίονος. Ζ΄. Ο δὲ δικανικὸς ἀκούσας ταῦτα οὕτως ἔφη Πῶς οἱ κατὰ κόσμον σοφοί προσευχῆς ἀμελοῦντες οι καταπίπτουσιν, ἀλλὰ διὰ τῆς φιλοσοφίας εαυτούς φυλάττουσιν; Ο δὲ ἀσκητὴς στενάξας οὕτως ἔφη Καλῶς εἶπας, ὅτι οὐ πίπτουσι. Πεσόντες γὰρ ἅπαξ τὸ ἐξαίσιον καὶ δισσὸν πτώμα, τῆς οἰήσεως καὶ ἀμε λείας λέγω, οὔτε ἀναστῆναι δύνανται χωρίς της προς ευχής, οὔτε ἔχουσι πόθεν πέσωσι. Τίς γὰρ ἔτι μέ ** Psal. cxviii, 128. 1* Luc. xvult, 10 sqq. 1ª Act. vi, 2-5.

ριμνα τῷ διαβόλῳ παλαίειν τοῖς ἀεὶ κάτω κειμένοις, unde labantur. Quæ siquidem cura superest lis καὶ μηδέποτε ἱσταμένοις; Ετεροι μέν εἰσιν οἱ ποτὲ μὲν νικῶντες, ποτὲ δὲ νικώμενοι· πίπτοντες, ἐγει ρόμενοι· θλίβοντες, θλιβόμενοι· πολεμοῦντες, πολεμούμενοι· καὶ ἕτεροι οἱ τῇ πρώτῃ πτώσει διὰ πολλὴν ἄγνοιαν ἐναπομείναντες, καὶ μὴ εἰδότες, ὅτι περιπεπτώκασιν, οἷς ἐλεεινῶς ὁ προφήτης διαλέγεται· Μὴ ὁ πίπτων οὐκ ἀνίσταται; ἢ ὁ ἀπ στρέφων οὐκ ἐπιστρέψει; καὶ πάλιν· Εγειραι, ὁ καθεύδων, καὶ ἀνάστα ἐκ τῶν νεκρῶν, καὶ ἐπιφαύσει σοι δ Χριστός. Μὴ βουλομένοις δὲ τὸν τῆς ἐγέρσεως κόπον ἀναδέξασθαι, καὶ τῇ προσευχῇ παραμένειν, καὶ ὑπὲρ εὐσεβείας θλιβῆναι, διὰ τὴν μέλλουσαν βασιλείαν, φησί· Τῇ διαφθορᾷ σου, Ἰσραήλ, τίς βοηθήσῃ; Οὐκ ἔστι τραῦμα, οὔτε μώλωψ, οὔτε πληγή φλεγμαίνουσα, οὔτε τι τῶν παρὰ θέλημα συμβαινόντων κακῶν. Αὕτη ἐστὶν ἡ ἁμαρτία ή προς θάνατον, μηδὲ ταῖς ἑτέρων προσευχαῖς ἰατρευομένη. Πατρεύσαμεν γὰρ τὴν Βαβυλῶνα, καὶ οὐκ ἰάθη, διότι αὐθαίρετος ή νόσος, καὶ οὐκέτι μάλαγμα ἐπιθεῖναι, οὔτε ἔλαιον, οὔτε και ταδέσμους, τὰ παρ' ἑτέρων βοηθήματα. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα ἀποφθέγγεται ἡ θεία Γραφὴ πρὸς τοὺς ἐξευτελίζοντας τὴν προσευχήν, καὶ ἐκ τῆς ἀνάγκης καὶ ἀσθενείας ὥραις καὶ καιροῖς ταύτην περιορίζοντας, τοῦ μὲν Κυρίου πάντοτε νυκτὸς καὶ ἡμέρας, τοῦ δὲ Αποστόλου ἀδιαλείπτως αὐτὴν προσφέρειν τῷ παν ποδυνάμῳ Θεῷ νομοθετήσαντος. qui semper prostrati jacent, et nunquam eriguntur, certandi cum diabolo? Sunt quidem alii, qui modo vincunt, modo vincuntur; cadunt, et resurgunt; aligunt, et affliguntur; impugnant, et expugnantur. Alii etiam multam ob ignorantiam in ipso primo lapsu immorantur, ac se cecidisse nesciunt: quibuscum non sine commiseratione disputat propheta: Nunquid qui cadit, non resurgel? et qui avertit se, convertetur ¹? Et iterum: Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis; et illuminabit te Christus 20. Ilis porro qui recusant exsurgendi laborem suscipere, in oratione perseverare, ac futurum ob regnum, pietatis nomine alligi, ait: Corruptioni tum, Israel, quis opem feret? Non est vulnus, non est cicatrix, non est plaga tumens, nec quidquam adversorum quæ præter voluntatem evenire solent ". Istud est peccatum ad mortem ", quod ne aliorum quidem precibus sanatur. Medicamentum applicuimus Babyloni, et non est sanata 38; quia spontaneus erat morbus. Non jam malagma, nou oleum, non ligatura ", aut quæ ab aliis afferuntur admi nicula adhiberi possunt. His ac similibus verbis Scriptura divina alloquitur eus qui elevant oratio- nem, et citra necessitatem aut infirmitatem horis et opportunitate circumscribunt eam, cum Dominus quidem sen per, noctu diuque ", Apostolus vero sine intermissione " ipsam offerri debere Deo omnipotenti sanciverit. Ε΄. Ἰδοὺ καὶ ἡ Παλαιά Διαθήκη πῶς ἀνακύπτει τὸν πεποιθότα ἐφ' ἑαυτῷ, καὶ ἐπὶ τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ ἐπαιρόμενον, λέγουσα· ἴσθι πεποιθὼς ἐπὶ Κύριον ἐν ὅλῃ καρδίᾳ σου, ἐπὶ δὲ σῇ σοφίᾳ μὴ ἐπαίρου. Γαῦτα δὲ οὐκ εἰσὶ ψιλὰ ῥήματα, καθώς τισιν έδοξε, καὶ διὰ τοῦτο βίβλους ἐκτήσαντο, καὶ γνόντες τὴν τῶν γεγραμμένων δύναμιν, μηδὲν τούτων ἐργασάμενοι, ὑπερφυσῶνται ψιλοῖς τοῖς νοήμασι, καὶ διὰ λόγων καὶ ζητημάτων συνιστῶντες ἑαυτοὺς, μέγαν παρὰ τοῖς σοφία; ἀπείροις φέρουσιν ἔπαινον, τῆς φιλοπονίας μὴ ἀψάμενοι, μηδὲ τοῦ ἔργου μνησθέντες, πολλὴν παρὰ Θεοῦ καὶ τῶν φιλοπόνων καὶ εὐσεβῶν ἀνδρῶν ἀποφέρονται τὴν κατάγνωσιν. Διότι τῇ εἰσαγωγική γνώσει τῶν Γραφῶν οὐ πρὸς ἔργον, ἀλλὰ πρὸς ἐπίσ δειξιν ἀποχρησάμενοι, τῆς κατ' ἐνέργειαν Πνεύματος ἁγίου ἀπεστερήθησαν χάριτος. Οὗτοί εἰσιν οἱ ἐν προσώπῳ καυχώμενοι, καὶ οὐ καρδίᾳ. Οθεν οἱ τοῦ ἔργου ἄπειροι ὀφείλουσιν αὐτοῦ ἅψασθαι· τὰ γὰρ παρὰ τῆς Γραφῆς εἰρημένα, οὐχ ἵνα νοήσωμεν μόνον, ἀλλ' ὅπως αὐτὰ καὶ ποιήσωμεν, είρηνται. Αρξώμεθα δὴ οὖν τοῦ ἔργου· οὕτως οὖν ἀκολούθως προκύπτοντες εύ ρήσομεν, ὅτι οὐ μόνον εἰς Θεὸν ἐλπὶς, ἀλλὰ καὶ βε Γαία πίστις, καὶ ἀνυπόκριτος ἀγάπη, καὶ ἀμνησι κακία. καὶ φιλαδελφία, καὶ ἐγκράτεια, καὶ ὑπομονή, καὶ γνώσις ἐσωτέρα, καὶ πειρασμῶν λύτρωσις, καὶ χαρισμάτων δωρήματα, καὶ ἐξομολόγησις καρδιακή, καὶ δάκρυον ἐκτενές, διὰ προσευχῆς τοῖς πιστοῖς ἀγγίνεται. Οὐ μόνον δὲ ταῦτα, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐπερχο 19 Jer. v1:1. §. 10 Ephes. V. 14 XYIII, 1. 34) The at Isa. 1. 5, 67 Prov. 1, 5. VIII. En quo pacto Vetus etiam Testamentum abscindit eum, qui sibi ipsi confidit, et de sapientia sua effertur, inquiens: Sta fidens in Dominum in toto corde tuo, et ne innitaris prudentia tuae s. Non sunt hæc nuda verba, ut quidam arbitrati sunt, qui propterea libros compararunt, et agnita seriplorum vi, nihil eorum opere complentes, supra modum intumescunt de nuda intelligentia, el disputationibus ac quaestionibus se ipsos involventes, apud imperitos laudem consequuntur, qui tamen studium atque diligentiam non attingentes, cum nullam operandi mentionem faciant, atrociorem a Deo et studiosis piisque viris referunt condemnationem. Itaque dum introductoria Scripturarum notitia utuntur, non ad opus aliquod, sed ad ostentationem, gratia per Spiritum sanctum operante privati sunt. Hi sunt, qui gloriantur in facie, et non in corde. Quare qui expertes sunt operis, huic manum admoveant; nam quæ commemorat Scriptura, non ut intelligamus duntaxat inventa sunt, sed ut illa exsequamur. Sumamus igitur initiu: ab opere; et ita deinceps promoventes, iuveniemus non solum spem in Deum, sed etiam firmam fidem, dilectionem non simulatam, malorum oblivionein, fraternum amorem, temperantiam, patientiam, internam cognitionem, liberationem a tentationibus, charismatum dona, confessionem a corde manantem, et copiosas ex oratione lacrymas ss | Joan. v, * Jer. L1, 9. > Isa. 1, 6. ss Luc.

$683 Lulelibus innasci Nec ista modo, sed etiam alli- μένων θλιβερών Υπομονή, καὶ εἰλικρινής του πλη σίον ἄφεσις, καὶ νόμου πνευματικοῦ ἐπίγνωσις, καὶ δικαιοσύνης Θεοῦ εὕρεσις, καὶ Πνεύματος ἁγίου ἐπι φοίτησις, καὶ θησαυρῶν πνευματικῶν δόσις, καὶ πάντα ὅσα ἐπηγγείλατο ὁ Θεὸς παρέχειν τοῖς πιστούς ἀνθρώποις, καὶ ὧδε καὶ ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶν. Καὶ ἅπαξ ἁπλῶς κατ' εἰκόνα Θεοῦ ἀναφανῆναι τὴν ψυχὴν ἀδύνατον, εἰ μὴ διὰ χάριτος Θεοῦ καὶ πίστεως, ἀν θρώπου μετά πολλῆς ταπεινοφροσύνης καὶ ἀμετεωρί στου προσευχῆς τῇ καρδίᾳ παραμένοντος. Πῶς οὖν οἱ τοιούτων καὶ τοσούτων ἀγαθῶν δι' ἄγνοιαν καὶ προς ευχῆς ἀμέλειαν ἀπεστερημένοι λέγουσιν· Οὐ πεπτώ καμεν; Καὶ σοφίαν ἑαυτοῖς ἐπιγράφουσιν, οἱ μηδὲ τὴν ἰδίαν καταβολὴν ἐπιστάμενοι, ἐλεεινοὶ τῆς πρώ σεως, ἐλεεινοὶ τῆς ἀπειρίας, τοῦτο μόνον κερδαίνον τες, ὅτι ἡμᾶς πλεῖον πιστεύειν τῇ Γραφῇ παρασκευά ζουσι, λεγούσῃ τὴν σοφίαν τοῦ κόσμου τούτου μω ρίαν εἶναι παρὰ τῷ Θεῷ· ἡ δὲ ἐκ Θεοῦ, ἄνωθέν ἐστι κατερχομένη παρὰ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων, ἧς τε κμήριόν ἐστιν ἡ ταπεινοφροσύνη. Οι οὖν ἄνθρωπο αρεσκεῖν βουλόμενοι, ἀντὶ τῆς θείας τὴν ἀνθρωπίνην ἐδέξαντο, καὶ ἐν ταύτῃ φυσιούμενοι καὶ ἐγκαυχώμε. νοι, πολλοὺς τῶν ἁπλουστέρων ἠπάτησαν, πείσαντες οὐκ ἐν πόνοις εὐσεβείας καὶ προσευχῆς, ἀλλ' ἐν πειθοῖ ἀνθρωπίνης σοφίας, καὶ λόγοις φιλοσοφειν· ἐν καὶ ὁ ᾿Απόστολος συνεχώς μέμφεται, καὶ κένωσιν τοῦ σταυροῦ ὀνομάζει. Φησὶ γὰρ ἐν τῇ πρὸς Κορινο θίους Επιστολῇ· Οὐκ ἀπέστειλέ με Χριστὶς βαπτίζειν, ἀλλ᾽ εὐαγγελίζεσθαι, οὐκ ἐν σοφίᾳ λό γου, ἵνα μὴ κενωθῇ ὁ σταυρὸς τοῦ Χριστοῦ. Καὶ πάλιν· Τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, ἵνα καταισχύνῃ τοὺς σοφούς· καὶ τὰ ἀγενῆ τοῦ πόσμου, καὶ τὰ ἐξουδενούμενα ἐξελέξατο ὁ Θεὸς καὶ τὰ μὴ ὄντα, ἵνα τὰ ὄντα καταργήσῃ, όπως μὴ καυχήσηται πᾶσα σὰρξ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Εἰ οὖν ὁ Θεὸς οὐκ ἐν ῥήμασιν Ἑλληνικῆς σοφίας, ἀλλ᾽ ἐν πονήμασι προσευχῆς καὶ ταπεινοφροσύνης εὐδοκεί, καθὼς καὶ ἀποδέδεικται, τί ματαιοφρονοῦσι, καὶ τὸν πρῶτον τρόπον τῆς θεοσεβείας ὡς δυσκατόρθωτων και ταλιπόντες, οὐδὲ τῷ δευτέρῳ, ἢ κἂν τῷ τρίτῳ σωθή ναι βουλόμενοι, καὶ τοὺς ἁπλουστέρους ἐξαπατῶσιν; etionum obvenientium tolerantiam, remissionem proximo sincere factam, legis spiritalis notitiam, justitia divinæ adeptionem, adventum sancti Spirilus, thesaurorum spiritualium largitionem, omvia denique quæcunque promisit Deus se præstiturum fidelibus hominibus tum hic tum in futuro sæculo. Et ut in summa dicam, non potest anima representare imaginem Dei, nisi per gratiam divinam ac fidem ex animo perseveret homo in summa humilitate, et oratione non hæsitante. Qua igitur ratione qui hisce tantis bonis per ignorantiam et orationis neglectum sunt destituti, aiunt, Non cecidimus, sibique ipsis sapientiam ascribunt? Nisi vero proprium interitum agnoscant, miseri sunt ob casum, et ob imperitiam miseri: hoc duntaxat fa. cientes lucri, quod nos copiosius instruunt ad majorein Giden babendam Scripturæ, quæ dicit sa pientiam bujus mundi stultitiam esse apud Deum *; quæ autem ex Deo est, desursum est, descendens a Patre luminum ", cujus indicium est humilitas. Qui ergo placere volunt hominibus, pro divina sapientia nacti sunt humanam, de qua inflati et gloriantes, deceperunt plures e simplicioribus, dum suaserunt illis ut philosopharentur non circa studia pietatis et orationis, sed in persuasoriis humanæ sapientia verbis: de qua continenter queritur Apostolus, evacuationem crucis appellans. Inquit enim Epistola ad Corinthios: Non misit me Chrislus baptizare, sed evangelizare, non in sapientia verbi: ut non evacuetur crus Christi 30; et iterum: Quæ stulta sunt mundi, elegit Deus, ut confundat sapientes; et ignobilia mundi et contemptibilia elegit Deus, et ea quæ non sunt, ut ea quæ sunt destrueret, ut non glorietur omnis caro in conspectu ejus ". Cum ergo, ut demonstratum est, non sint grata Deo Græcanica sapientiæ verba, sed potius orationis et humilitatis studia, quid inaniter sapiunt, et derelicta prima colendi Dei ratione, quasi a recto aberret, non per secundam, neque per tertiam servari volunt, et ita circumveniunt simpliciores? IX. Tum scholastico scire cupienti, quinam essent colendi Dei modi, respondit exercitor: Primus est, non peccare; secundus, cum quis peccaverit, quæ illi accidunt adversa ut toleret; tertius, si non ferat æquo animo, ut lugeat patientiæ defectiones, propterea quod hic non emendatæ per ea quæ adnata sunt accidentia, necessario posthac orientem inde nobis indigunt condemnationem, nisi forte nos Deus, ubi conspexerit lugentes et humiliatos, omnipotenti (ut inquit) bonitate sua, et tia divina deleat peccata nostra. Sin ad eorum diximus, neglectum accedat luctus et bumiliomissio, et insuper ipsi nobis placeamus de Ana sapientis verbis, ita ut de illis extollantur Tsus simpliciores, quo pacto posibac miserianæ ת I Cor. 11, 49. "Jac. 1, 17. 50 1 Cor. 1, 17. Θ'. Τοῦ δὲ σχολαστικοῦ βουλομένου μαθεῖν, τίνες εἰσὶ τῆς θεοσεβείας τρόποι, ὁ ἀσκητὴς ἀπεκρίνατο Ὁ πρῶτος ἐστι, τὸ μὴ ἁμαρτάνειν· ὁ δεύτερος τῷ ἁμαρτήσαντι ὑπομένειν τὰ ἐπερχόμενα θλιβερά· ὁ δὲ τρίτος τρόπος, τὸν μὴ ὑπομένοντα πενθεῖν ἐν τοῖς ὑπομονῆς ἐλλείμμασι, καθότι ὧδε μὴ διορθωθέντα διὰ τῶν προσφυών συμβάσεων, ἐξ ἀνάγκης λοιπόν τὴν ἐκεῖθεν ἡμῖν κρίσιν ἐπάγουσιν, εἰ μήτι οὖν πεν θοῦντας ἡμᾶς καὶ τεταπεινωμένους ἰδὼν ὁ Θεὸς, ὡς οἶδε, τῇ παντοδυνάμῳ αὐτοῦ ἀγαθότητι καὶ θεία χά ριτι ἐξαλείψῃ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν. Εἰ δὲ ἐπὶ τῇ τῶν προειρημένων ἀμελείᾳ τὸ πένθος καὶ τὴν ταπείνωσιν καταλιπόντες, ὅτι ἑαυτοὺς καὶ λόγοις κοσμικῆς σοφίας εὐδοκοῦμεν, ὅπως καὶ ἐν τούτοις τῶν εὐλαβεστέρων κατεπαιρώμεθα, πῶς ἐλεηθῶμεν λοιπὸν ἐναντία τοῦ st ibid. 97-19.

ἐλέους ποιοῦντες;! πῶς πιθανόν ἐστι τὸ τῆς ἀν- cordiam consequemur, qui contraria misericordize θρωπαρεσκείας πάθος καὶ δυσεύρετον, καθότι καὶ τῶν φρονίμων κατακρατεῖ; Τῶν μὲν γὰρ ἄλλων πα θῶν αἱ ἐργασίαι τοῖς μετόχοις αὐτῶν εὐδηλοί εἰσιν· ὅθεν καὶ ταπεινοφρονεῖν τοὺς κεκρατημένους παρα σκευάζουσιν· ἡ δὲ ἀνθρωπαρέσκεια βήμασί τε καὶ σχήμασιν εὐσεβείας ἐπικρύπτεται, ὡς μηδὲ τὰς πα ρατροπές αὐτῆς τοὺς δελεαζομένους ἐπιγνῶναι ῥᾷδιον. Ι. Επερώτησεν ὁ κοσμικός· Ποῖαί εἰσιν αἱ ἐξ ἀνθρωπαρεσκείας παρατροπαί; μᾶλλον δὲ πρὸ τούτων μαθεῖν βούλομαι, τί ἐστιν ἀνθρωπαρέσκεια· ὁρῶ γάρ σε οὐ φύσεως ἀκόλουθα λέγειν τοῖς κεχρημα. τισμένοις επόμενον, ἀλλ᾽ ἀμαθίας αἰτίαν τῶν πάν των καταστοχαζόμενον, καὶ ἀσυναρτίστοις μαρτυρίαις ψέγοντα τὰ ὠφέλιμα. Διὸ ταύτης μοι τῆς προσωνυμίας πρῶτον εἰπὲ τὴν οἰκειότητα, καὶ οὕτως πιο στενομέν σοι, ὅτι καὶ τὴν γενικωτάτην αὐτῆς βλάβην κατείληφας. Ο δὲ ἀσκητὴς ἔφη· Ανθρωπαρέσκειά ἐστιν, ὡς δοκῶ, τὸ τοῖς ἀνθρώποις ἀρέσκειν. Ταύτην εἶναι οἶδα τοῦ χρηματισμοῦ τὴν οἰκειότητα. Ὁ δὲ δικανικός, ὡς μέγα τι θαυμάσας τὸ ῥῆμα, φησί· Πάνω προσφυῶς εἴρηκας. Τί οὖν, εὐλαβέστατε, ψέ γεις ἀδίκως τὸ δίκαιον; Η οὐ φαίνεται σοι δίκαιον εἶναι τὸ ἑκάστῳ τῶν οἰκείων ἔργων τὴν δοκιμασίαν ἑαυτῷ ἀποδιδόναι, ἀλλ' ἑτέροις τὴν τοῦ καλοῦ κρίσιν ἐπιτρέπειν μᾶλλον ἢ ἑαυτοῖς; Ἐγὼ δέ φημι, μήτε ὅπως ἀρετὴν ὀνομάζεσθαι τὸ μὴ ἀρέσκον ἀνθρώποις, μήτε παρὰ τοῦ πέλας ἔχειν τὸν ἔπαινον· ὅπερ καὶ τῆς Γραφῆς ἤκουσα λεγούσης· Εγκωμιαζέτω σε ό πέλας, καὶ μὴ τὸ σὲν στόμα· ἀλλότρια, καὶ μὴ τὰ τὰ χείλη· καὶ πάλιν· Εκαστος ἡμῶν τῷ πλη perpetramus? o! qua ratione probabile fiet, quanta cum difficultate reperiatur humanæ complacentiæ affectus, quæ vel ipsorum sapientum animos lenet? Reliquarum enim perturbationum operationes perspicua sunt his qui earum sunt participes, ob idque præparant ad humilitatem, quos occupaverint; humana vero complacentia adeo tegitur verbis et habitu religionis, ut qui ea sunt inescati, diverticula illius facile perspicere non possint. X. Percontatus est sæcularis: Quænam sunt humanae complacentiæ diverticula? imo vero antea discere malo, quid sit humana complacentia, quoniam animadverto te, secutum eos qui venantur lucra, non dicere consentanea natura, sed omnes de culpa imperitiae suspectos habere, et quæ sunt utilia ineptis argumentis improbare. Idcirco edissere mihi primum proprietatem denominationis hujus, et ita credemus, te maxime generalia ejus incommoda complexum esse. Tum exercitor ait: Complacentia humana est, ut arbitror, hominibus placere. Hanc scio caplando quaestui esse proprietatem. Forensis autem admiratus quod dictum est, tanquam magnum quiddam, inquit: Equidem ad naturam apte dixisti. Cur ergo, vir religiosissime, injuste vituperas quod justum est? Existimasne æquum esse, cuique concedi suorum operum approbationem, an aliis potius honesti judicium esse permittendum, quain sibi ipsi? Ego vero non placere hominibus, et non laudari a proximo, assero plane non esse yirtutem appellandam: quod quidem audivi Scripturam dicentem: Laudet te proxiσίον ἀρεσκέτω εἰς τὸ ἀγαθὸν πρὸς οἰκοδομήν mus, et non os tuum; aliena, et non tua labia 83; " καὶ πάλιν· 'Απρόσκοποι γίνεσθε καὶ Ἰουδαίοις, καὶ Ἕλλησι, καὶ τῇ ᾿Εκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ. Τίς δὲ δύναται, μὴ ἀρέσκων τοῖς ἀνθρώποις, ἀπρόσκοπος εἶναι; Τί οὖν τοσοῦτον ἐβάθυνας τὴν ἀνθρωπαρέσκειαν μεμφόμενος; Εἰ δὲ τοὺς κατὰ σὲ μὴ ἀρέσκοντας χρὴ ἀποδέχεσθαι, καιρός σοι λοιπόν τοὺς λῃστὰς, καὶ φονεῖς, καὶ ἅρπαγας, καὶ ἐπιβούλους ἐπαινεῖν, ἐπειδὴ οὐδενὶ τῶν ἀνθρώπων ἀρέσκουσιν. Εἰ δὲ ἐν τοῖς εἰρημένοις παρὰ σοῦ ἡμεῖς μέχρι νῦν σεσιωπήκαμεν, μὴ θαυμάσῃς· οὐ γὰρ ὡς μὴ ἐπιστάμενοι τὰς Γρα φάς, οὐδὲ ὡς ἀγνοοῦντες τὸ δίκαιον, ἀλλὰ βουλόμενοι πρότερον ὑπακοῦσαι τῶν ὑμετέρων λόγων. Οίδαμεν δὲ καὶ συγγνώμην ἀποδιδόναι τοῖς ἐν λόγῳ σφαλλομένοις, ὅταν μὴ θελήματα απαιδευσίας αἴτια τοῦτο ποιῶσι, καὶ ταῖς ἀγαθαῖς προσηγορίαις κακίαν ἐπιγράφωσιν· ὅπερ καὶ σὺ παρὰ γνώμην πέπονθας, εὐλαβέστατε· βουλόμενος γὰρ ὡς οἶμαι, φανερο ποιῆσαι τὴν αὐταρέσκειαν. Ἐπειδὴ οὖν το: οὐκ ἀπὸ ἀμελείας, ἀλλὰ ἀπὸ ἀμαθίας προσελήλυθε, δίκαιον ἂν εἴη, τῆς προσωνυμίας φανερωθείσης, καὶ τὰς αἰ τίας ὡς ψευδεῖς παρασιωπηθῆναι, ἃς τοσοῦτον φαύλας καὶ δυσευρέτους ἔδοξας εἶναι, ὡς καὶ τῶν φρονίμον κατακρατεῖν. et rursum: Unusquisque vestrum proximo suo pla-. ceat in bonum, ad ædificationem *; et iterum: Sine ofensione estole Judais et gentibus et Ecclesia Dei s. Quis autem, nisi placeat hominibus, potest esse sine offensione? Cur ergo tam profunda disputatione complacentiam humanam reprehendis? Si, ut sententia tua est, recipiantur qui non placent, peropportune posthac laudare potes latrones, homicidas, raptores et insidiatores: nemini siquidem hominum placent. Cæterum ne mireris, quod hactenus, dumn habuisti sermonem præcedentem, tacuimus, quia non ut nescientes Scripturas, aut quod justum est, ignorantes, hoc fecimus, scd quod prius sermonem vestrum audire cuperemus. Novimus autem condonare his qui sermocinando falluntur, duminodo non proficiscatur hoc a voluntate quæ causa sit imperitiæ, et probatis denominationibus vitium ascribat: quod quidem tibi, vir religiosissime, præter opinionem accidit; volebas enim, ut arbitror, explicare quid esset αὐτο αρέσκεια, hoc est, sui complacentia. Cum igitur tibi non ab ignavia, sed ab imperitia acciderit, æquum fuerit, explicata denominatione, etiam causas velvel sapientum uti falsas silentio prætermitti, quas tam futiles et inventu difficiles existimasti, ut animos impediant. σε Prov. xxv, 2, * Rom. xv, 2, 3 1 Cor. x,52.

XI. Exercitor autem, ut cognovit illum in argumentis manifeste excandescere, ac de his quæ dicenda erant, conqueri, modicum obstupuit, ita ut cuncti auditores conjicerent, illum velut syllogismis confossum, congressiones esse relicturum. Sed is aperto ore dicere cœpit: Quoniam non animo vincendi devenimus ad has disputationes, sed ut fructum aliquem consequamur; tu vero hactenus silentio usus es, non quod ignorares, dixisti, quid justius sit, sed quod prius explanationem nostram audire expeteres: hac de causa magnitu iirem tuam admirandam obsecramus, ut pollicitationi finem imponas, ac demonstres, Scripturam divinam (quam universam cum probe calleas, improbe hactenus subticuisti) non ex sua persona et ipsa specie reprehendere complacentiam humanam, sed sub alterius nomine. Ita enim fiet, ut te narrante, quæ sunt Scripturæ, non ob ea solum quæ dicta sunt, adducamur ad credendum, sed etiam in rebus permultis exponendis, te justiora dicentem libenter feramus, licet ex simplicitate et imperitia, ut dixisti, permutatis nominibus, perturbationis loco virtutem proposuerimus. Secularis autern, his auditis, respondit: Nequaquam dixi me scire Scripturam omnem, sed aliqua ex parte. Tute igitur ne me provoces ad dicendum, sed ubi inceperis, si de aliqua forte disputatione dubites, face, et a nobis veniam consequere. Sin potes demonstrare nominatim, prout nosti, complacentiam humanam, dicito; et necessario nos, vel inviti, fatebimur veritatem. Tum exercitor inquit: Isthæc ita se habeant reprehensiones autem tuas injustas quo in loco ponemus? Sub legem, inquit forensis, longanimitatis, quam nos antea docuisti. Senex porro sic respondit: Laudo te sapientiæ nomine, ne dicam calliditatis, quod ignorationi missione accepturum te prævides. Cæterum, his 37? ΙΑ΄. Ὁ δὲ ἀσκητὴς ἐπιγνοὺς ὅτι φανερῶς πρὸς τοὺς ἐλέγχους ἀγανακτεῖ, καὶ τὰ ῥηθησόμενα παραι τιᾶται, ἀπηνεώθη μικρὸν, ὡς εἰκάσαι πάντας τοὺς ἀκούοντας, ὅτι τοῖς συλλογισμοῖς καταπλαγείς, τὰς συστάσεις κατέλειπεν. ᾿Ανοίξας δὲ τὸ στόμα αὐτοῦ ἔφη· Ἐπειδὴ οὐ νικῆσαι, ἀλλ' ὠφεληθῆναι προθέμε νοι, ἐπὶ τούτους ἥκομεν τους λόγους· αὐτὸς δὲ ἄχρι τοῦ νῦν παρεσιώπησας, οὐχ ὡς ἀγνοῶν τὸ δικαιότε ρον, ἔφης, ἀλλὰ πρότερον τὴν παρ' ἡμῶν ἀκοῦσαι διήγησιν βουλόμενος· τούτου χάριν παρακαλούμεν τὴν θαυμασιότητά σου, τέλος δοῦναι τῷ ἐπαγγέλματι, καὶ διδάξαι, ὡς οὐκ αὐτοπροσώπως, ἀλλ᾽ ἑτερωνύμως μέμφεται τὴν ἀνθρωπαρέσκειαν ἡ θεία Γραφή ( πᾶσαν καλῶς ἐπιστάμενος, οὐ καλῶς ἄχρι νῦν παρ εσιώπησας). Οὕτω γὰρ τὰ τῆς Γραφῆς, σου λέγοντος, οὐ μόνον ἐπὶ τοῖς προειρημένοις πεισθῶμεν, ἀλλὰ καὶ πολλοῖς διηγήμασιν ἀνεξόμεθά σου δικαιότερα λέγοντος, εἰ καὶ ἀπὸ ἰδιωτείας, ὡς ἔφης, τὰ ὀνόματα ἀνταλλάξαντες, ἀρετὴν ἀντὶ πάθους ήτοιμασάμεθα. Ὁ δὲ βιωτικὸς ταῦτα ἀκούσας, ἀπεκρίνατο· Οὐκ εἶπον, ὅτι πᾶσαν Γραφὴν ἐπίσταμαι, ἀλλ' ἀπὸ μέσ ρους. Σὺ οὖν με εἰς τὸ λέγειν μὴ προσκαλοῦ, ἀλλ' ἐναρξάμενος, εἰ μὲν ἀπορεῖς τῶν συστάσεων, σιώτα, καὶ παρ' ἡμῶν συγγνώμην ἕξεις. Εἰ δὲ πάρεστι θα δεῖξαι καταγινωσκομένην όνομαστὶ τὴν ἀνθρωπαρέσκειαν, λέγε· καὶ ἡμεῖς ἐξ ἀνάγκης, κἂν μὴ θέλωμεν, τὴν ἀλήθειαν ὁμολογήσομεν. Ο δὲ ἀσκητὴς ἔφη· Ἐχέτω ταῦτα οὕτως· τὰς δὲ ἀδίκους παρὰ τοῦ μέμψεις που θήσομεν; Ο δὲ δικανικὸς λέγει· Εἰς τὸν τῆς μακροθυμίας νόμον, ἐν ἡμᾶς προεδίδαξας. Ο δὲ γέρων πρὸς αὐτόν· Ἐπαινῶ σε τῆς σοφίας, ἵνα μὴ λέγω τῆς πανουργίας, καθότι ἐπὶ τῇ ἀγνοίς συμπάθειαν παρεισήγαγες, διὰ τῆς τοῦ παρέχειν ἐπαγ γελίας τὸ λαβεῖν προσκεψάμενος. Ομως ταῦτα και ταλιπόντες, τοῦ προκειμένου γενώμεθα. compassionem induxisti, dum ex præstandi proprætermissis, revertamur ad institutum. XII. Audi igitur Scripuram suas enuntiantem ΙΒ'. Ακουε οὖν τῆς Γραφῆς προφερούσης τὰς κατά querelas adversus humanam complacentiam, et in τῆς ἀνθρωπαρεσκείας μέμψεις· πρῶτον τοῦ Προφή primis Prophetam dicentem: Quoniam Deus dis- του λέγοντος· "Οτι ὁ Θεὸς διεσκόρπισεν ὀστᾶ ἀν siparit ossa eorum qui hominibus placent: confusi θρωπαρέσκων κατησχύνθησαν, ὅτι ὁ Θεὸς ἐξου sunt, quoniam Deus sprevit eos; et Apostolus: δένωσεν αὐτούς· καὶ ὁ ᾿Απόστολος· Μὴ κατ' Non ad oculum servientes, quasi hominibus placen- ὀφθαλμοδουλείαν, ὡς ἀνθρωπάρεσκοι· καὶ πάλιν" les s; et rursum: An quaro hominibus placere 31 Εἰ ζητῶ ἀνθρώποις ἀρέσαι; καὶ ἔτι· Εἰ ἀνθρώποις et rursum: Si adhuc hominibus placerem, Christi ἠρέσκουν, Χριστοῦ δοῦλος οὐκ ἂν ἡμερο και servus non essem 38. Et multa alia decerpens e Scriptura divina reperies. Tam sæcularis: Quid ergo, inquit, cum ea quoque scripta sint quæ dixi, num Scriptura a se ipsa dissonal? Ait exercitor: Minime dissonat a se ipsa; sed nos cæcutimus in den onstratione veritatis. Cum enim non omnes homines sint impii, neque omnes pii simus, hanc ob rem non omnibus placere debemus, verum ho· nis itidem non omnibus displicere debemus, sed malis. Quo fit ut aperte Dominus dicat in Evange- lio V cum benedixerint vobis omnes homines ". πολλὰ ἕτερα ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ ἀναλεξάμενος εὑρή σεις. Ο δὲ κοσμικὸς ἔφη· Τί οὖν; ὅτι καὶ ὦ εἶπον γέγραπται, ἆρα ἡ Γραφή ἀσύμφωνος ἑαυτῇ; Ο ἀσκητὴς ἔφη· Οὐκ ἔστιν ἑαυτῇ ἀσύμφωνος, ἀλλ' ἡμεῖς άμβλυωποῦμεν πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας ἀπόδειξιν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐ πάντες ἀσεβεῖς ἄνθρωποι, οὐδὲ πάν τες εὐσεβεῖς τυγχάνομεν· τούτου χάριν οὗ πᾶσιν ἀρέσκειν ὀφείλομεν, πλὴν τοῖς ἀγαθοῖς· ὁμοίως δὲ οὐ πᾶσι μὴ ἀρέσκειν ὀφείλομεν, πλὴν τοῖς πονηροῖς. Διὸ καὶ ὁ Κύριος τοῦτο φανεροποιῶν ἐν τοῖς Εὐαγ γελίοις φησίν· Οὐαὶ ὅταν καλῶς ὑμᾶς εἰπωσι Neque vero in his duntaxat, sed etiam in his quæ πάντες οἱ ἄνθρωποι. Οὐ μόνον δὲ ἐν τούτοις, ἀλλά 16 Psal. 1:1, 6. 14 Ephes. 11, 6. 17 Gal 1, 10 as ibid. * Luc. vi, 26.

καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς δοκοῦσι καλοῖς ἀνθρωπαρεσχεῖν præ se ferunt speciem boni, placere nos vetat loἡμᾶς κωλύει, ὅταν μή δι' ἔλεγχον καὶ μίμησιν, ἀλλὰ δι' ἔπαινον καί τινα ἀντίδοσιν ἐπιδεικνύωμεν τὰ καλὰ τοῖς ἀνθρώποις. Καὶ εἰκότως. Εἰ γὰρ ἀνταποδόσεως ἕνεκεν σωματικῆς ἀρέσκειν τοῖς ἀνθρώποις βούλεται, οὐδὲν χάρισμα πνευματικὸν παρὰ Θεοῦ λαμβάνει, οὐδὲ τυγχάνει τῶν ἐκεῖ ἀνταποδόσεων, ἀπέχων τὸν μισθὸν αὐτοῦ, καθὼς καὶ ὁ Κύριος ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις εφανέρωσεν, οὐχ άπαξ, ἀλλὰ καὶ πλειστάκις· καὶ περὶ προσευχῆς, καὶ περὶ νηστείας, καὶ ἐλεημοσύνης εντελλόμενος, κρύπτειν αὐτὰ ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων παρήγγειλεν. minibus, quando non emendationis aut imitationis gratia, sed studio laudis aut remunerationis ostentamus hominibus quæ sunt recta. Et merito. Nam si retributionis corporeæ causa velit quispiam bominibus placere, charisma spiritale non recipit a Leo, neque repositas illic consequitur remunerationes, cum recipiat mercedem suam, uti Dominus etiam declaravit in Evangeliis non semel, sed sapius *: nec non in daudis orationis, jejunii et eleemosynæ præceptis denuntiat ut illa occultentur hominibus. XIII. Scholasticus autem, dum hæc proferrentur adhuc verba, intensa voce dixit: Sufficit, hanc rem compertissimam habeo. Superest tibi, ut non sub ænigmate aut conjectura, sed clare dicas, quæ sint diverticula nequitiæ, ut exacte sciamus, an sint, ut dixisti, tenebris obducta et inventu difficilia, ut possint, cum occurrunt, etiamn prudentes occupare. Dixit exercitor: Audi attente, et reci. tabo tibi nomination; ipse vero insistas, si non reperias cuncta illa per omnia hæc affectui ipsi valde connexa. Primum igitur et mater horum diverticulorum est infidelitas. Quam postea, velut fetus, sequuntur invidia, odium, emulatio, dolus, contentio, hypocrisis, personarum acceptio, obsequium oculis exhibitum, detractio, mendacium, religionis species et imago, non veritatis, et quæcunque similes obscuræ et caliginosæ perturbationes. Et quod pejus est omnibus, orationis artifcio nonnulli cumulant ista velut bona, et sub eo ΙΓ΄. Ο δὲ σχολαστικός, ἔτι λαλουμένων τῶν ῥημάτ των, εἶπε μεγάλῃ τῇ φωνῇ· ἱκανῶς ἔχει, περὶ τού του πεπληροφόρημαι. Λείπεται δέ σοι μὴ ἐν αἰνίγμα τι, μηδὲ ἐν εἰκασμῷ, ἀλλὰ φανερῶς εἰπεῖν, τίνες εἰσὶν αἱ τῆς κακίας παρατροπαι, ἵνα γνῶμεν ἀκριβῶς, εἰ εἰσὶ, καθὼς εἴρηκας, σκοτεινότεροι καὶ δυσεύρετοι, ὡς δύνασθαι αὐτὰς ἐληλυθυίας, καὶ τῶν φρονίμων κατακρατεῖν. Ὁ δὲ ἀσκητὴς ἔφη· “Ακουε συνετῶς, καὶ ἀπαγγελῶ σοι ὀνομαστί· αὐτὸς δὲ ἐπίστησον, εἰ μὴ αὐτὸς εὔρῃς πάσας ταύτας ἐν πᾶσιν ἐκείνοις τῷ πάθει οἰκειωμένας. Πρώτη και μήτηρ ἐστὶ τῶν πα ρατροπῶν ἡ ἀπιστία. Ταύτῃ δὲ λοιπὸν ὡς τέκνα ἐπ ακολουθοῦσι φθόνος, μίσος, ζῆλος, δόλος, νεῖκος, ὑπόκρισις, προσωποληψία, ὀφθαλμοδουλεία, καταλαλιά, ψεῦδος, εὐλαβείας πρόσχημα, οὐκ ἀληθείας, καὶ ὅσα τοιαῦτα δυσφανῆ καὶ σκοτεινὰ πάθη. Τὸ καὶ πάντων φαυλότερον, ὅτι τινὲς διὰ τῆς τοῦ λόγου σοφίας συνιστῶσιν αὐτὰ ὡς καλά, καὶ τὴν ἐπ' αὐτῆς βλάβην c ἐπικαλύπτουσιν. Εἰ δὲ βούλει, καὶ τὴν πανουργίαν " αὐτῶν μερικῶς φανεροποιήσω. Ο πανούργος άνθρωπο άρεσκος, ἑτέρῳ συμβουλεύων, ἑτέρῳ ἐπιβουλεύει· ἄλλον ἐπαινῶν, ἄλλον ψέγει· νουθετῶν τὸν πλησίον, ἑαυτὸν συνίστησιν· εἰς δίκην συνηγορεῖ, οὐχ ἵνα τὸ δίκαιον κρίνῃ, ἀλλ᾽ ἵνα τὸν ἐχθρὸν ἀμύνηται· μετὰ κολακείας ἐλέγχει, ἕως οὗ ὀνειδίζων παραδεχθῇ τὸν ἑαυτοῦ ἐχθρόν· ἀνωνύμως διαβάλλει, ἵνα τὴν ἑαυτοῦ καταλαλιὰν ἐπικρύψῃ· ὁρκίζει τοὺς ἀκτήμονας τοῦ ὁμολογῆσαι τὰ ἐνδέοντα, ὡς παρασχείν βουλόμενος· καὶ ὅταν εἴπωσιν, ὡς αὐτοῦντας διαφημίζει· παρὰ ἀπείροις καυχάται, καὶ παρὰ ἐμπείροις ταπεινολο γεῖ, τὸν ἐξ ἀμφοτέρων ἔπαινον θηρώμενος. Ἐγκωμιαζομένων ἐναρέτων ἀηδίζεται· καὶ ἐπιῤῥίψας ἑτέραν διήγησιν, περιστᾷ τὸ ἐγκώμιον· τοὺς ἀρχικοὺς ἀπόν. τας ἐξευτελίζει, καὶ παρόντας εἰς πρόσωπον δοξάζει· τους ταπεινόφρονας μυκτηρίζει, καὶ τοὺς διδασκάλους μωροσκοπεῖ· ἰδιωτείαν ὀνειδίζει, ἵνα ὡς σοφὸν ἑαυ τὸν ἐπιδείξῃ· πάντων τὰς ἀρετὰς παραλογίζεται, ας δὲ κακίας διὰ μνήμης ἔχει. Καὶ ἀπαξαπλῶς καιρούς θηρεύει, καὶ προσώποις δουλεύει, ὅπως πληροφορήσῃ το πολυτροπώτατον τῆς ἀνθρωπαρεσκείας πάθος κρύπτειν πειρᾶται τὰ ἑαυτοῦ κακὰ διὰ τῆς τῶν ἀλλοτρίων ερωτήσεως. Οἱ δὲ ὄντως μοναχοὶ οὐχ ούτ τως, ἀλλὰ τούναντίον, τὰ τῶν ἄλλων συμπαθώς παρ ορῶσι· τὰ δὲ αὐτῶν τῷ Θεῷ φανεροποιοῦσι. Διὸ καὶ παρὰ τῶν ἀγνοούντων ἀνθρώπων ἐξευτελίζονται· οὐ γὰρ τοσοῦτον βροτοῖς, ὅσον Θεῷ ἀρέσκειν σπου ** Matth. vi, 2, 5, 6. latentia tegunt incommoda. Quod si placet, eorum versutiam speciatim explicabo. Callidus, et qui placet hominibus, dum uni consulit, alteri insidiatur; si laudat alium, alium vituperat; cuni admonet proximum, se ipsum stabilit; patrocinatur in judicio, non ut quod justum est judicet, sed ut de inimicis sumat ultionem; blande reprehendit, donec contumeliose exceperit suum ipsius inimicum, suppresso nomine calumniatur, ut suam detractionem occultet; jurejurando adigit pauperes profi· teri quibus indigeant, tanquam elargiturus quidpiam; cumque declaraverint, diffamat eos, ut ellagitalores; gloriatur apud imperitos, et apud dolus subnissa voce loquitur, ut qui venetur ab utrisque laudem. Egre fert dum celebrantur encomiis, qui dant operam virtuti; aliaque narratione interjecta contrahit encomium; magnates, cum absunt, deprimit, praesentes autem in faciem extollit, subsannat humiles, et magistros reprehendendi gratia curiose observat; simplices probro afficit, ut se ipsum sapientem ostentet; virtutes omnium cavillatur, et vilia tenet memoria. Et, ut semel dicam, captat occasiones, inservit personis, quo probatum reddat valde multiplicem humanæ complacentiæ effectum; sua ipsius vitia celare nititur, alienorum interrogatione. At vere monachi non sunt ejusmodi, iuno contra aliorum vitia compatiende

102? dissimulant, sua vero declarant Deo. Ideoque apud δάζουσι, τοῦτο μὲν εὐαρεστοῦντες, τοῦτο δὲ καὶ ἐπητοὺς κατακρίνοντες, ἐπ' ἀμφοτέροις ἐκδεχόμενοι παρὰ Κυρίου τὴν ἀνταπόδοσιν, εἰρηκότος· Ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν ταπεινωθήσεται. ignaros homines parvi fiunt quia non tam student hominibus placere, quam Deo, modo quidem recte placentes, alias vero se ipsos condemnantes, utroque tamen nomine accepturi remunerationen a Domnino, dicente: Qui se exaltal, humiliabitur ". XIV. Scholasticus autem argumentis fatigatus ait: Ego tum animi tui sensa, o exercitor, tum astutiam tuam demiror, de qua cum obscure ipse alios accuses, hac tamen ipse teneris. Destitutus siquidem liberalibus disciplinis, redactus es in eam quæ secundum Deum est stultitiam, asserens illam maximam et Deo gratam esse sapientiam, cui precationem et labores pro pietate susceptos adjunxisti, ut imperitiam manifestam obscura religione tegeres. An vero tuarum enarrationum sis prorsus artifex, cras denuo convenientes agnoscemus; et lis dictis surgens abiit. Tum senex, eo a se dimisso, conversus obtestabatur cum gemitu. Fratres autem rogabant, ut gemitus sui causam exponeret, qui dixit: Video quosdam vestrum perturbatos. Quod inde conjicio, quia non in commodum, sed in detrimentum causidici verba excepistis; et nibilo adjutos vos ipsos his quæ dicta sunt, existimastis, imo contumelia alectos. Hæc est causa maroris mei, quod legem spiritalem eloquimur aliis, ipsi vero non servamus. Si vero non secutus sum ingenue morosorum voluntatem, qui legem Dei tenent, et credunt, juxta Scripturam, adversa omnia non injuste accidere, mihi, ut seni, ob imbecillitatein intellectus condonate, ut contingentium saltem nobis molestiarum reos nos esse credanus, et si non recenter aut ob præsentia facinora, ad ex antiquo debito. Tunc unus e fratribus, qui de sua fidebat continentia, et ea de causa veritateni ignorabat, qui etiam adversitates omnes suferre conabatur, verum se velut martyrem inmerito pati existimabat, respondit audacter, inquiens: Ubinam Scriptura dixit, justo Dei judicio, pro culpa cujusque, calamitates hominibus evemire? Senex vero valde sereno vultu excipiens quæ dixerat, inquit: Multis in capitulis, ο dilecte, si quæras, hoc reperies, tum in Veteri, tum in Novo Testamento; ac si velis, pauca subjiciemus oculis: ipse vero ubi didiceris, abjecta arrogantia, postula humilitatem Christi, dicentis: Tollite jugum meum super vos, et discite a me, quia milis sum et humilis corde; et invenietis requiem animabus vestris **. ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ανάπαυσιν ταῖς XV. Subditus porro, disputationi occurrens dixit: Si quisque nostrum imitatur in eo humilitatem Christi, quod arbitratur, ca quæ accidunt, ense velut proprium debitum, quemadmodum dixisti; profecto etiam Christus, dum passus est, propriuni debitum persolvit: quo fit, ut ego eum blasphemare affirmem, qui hoc dicit. Hæc cum audisset qui præerat, ait: Conabar equidem pristinam tuam græstionem prius solvere; sed quoniam huic et alteram injecisti, tanquam inβnitarum quæstionum σε Matth. x1, 29. ΙΔ΄. Ὁ δὲ σχολαστικός, πονήσας ἐπὶ τοῖς ἐλέγχους, ἔφη· Εγώ σου σὺν τοῖς νοήμασιν, ὦ ἀσκητά, καὶ την πανουργίαν ἐθαύμασα, ἦν ἑτέροις ἐγκαλῶν αὐτὸς ἐπεσκιασμένως κατέχεις. Απορῶν γὰρ τῆς ἐγκυκλίου παιδεύσεως, εἰς τὴν κατὰ Θεὸν μωρίαν ἐπι εσπάσω, λέγων αὐτὴν σοφίαν εἶναι μεγίστην, καὶ Θεῷ εὐάρεστον, μεθ᾿ ἧς καὶ τὴν προσευχὴν, καὶ τοὺς ὑπὲρ εὐσεβείας πόνους προσέλαβες, ὅπως τὴν εὔδη τον ἀπαιδευσίαν τῇ ἀδήλῳ εὐλαβείᾳ ἐπικαλύψῃς. Εἰ δὲ ὅλως εργάτης τυγχάνεις τῶν σῶν διηγημάτων, αὔριον πάλιν ἐπιβαλόντες ἐπιγνωσόμεθα· καὶ ταῦτα εἰπὼν, ἀναστὰς ἀπῆλθεν. Ὁ δὲ γέρων προπέμψας αὐτὸν καὶ στραφεὶς ἑποτνία. Οἱ δὲ ἀδελφοὶ παρεκά λουν αὐτὸν, τοῦ στεναγμοῦ τὴν αἰτίαν εἰπεῖν· ὁ δὲ εἶπεν· Ορῶ τινας ὑμῶν τεταραγμένους. Τεκμήριον γὰρ ἔλαβον, ὅτι οὐ πρὸς ὠφέλειαν, ἀλλὰ πρὸς βλά Την ἐδέξασθε τοῦ δικανικοῦ τὰ ῥήματα· καὶ οὐκ ὠφεληθέντας, ἀλλ' ὑβρισθέντας ἑαυτοὺς ἐλογίσασθε ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις. Αὕτη ἐστὶν ἡ αἰτία τῆς ἐμῆς ἀθυμίας, ὅτι τὸν πνευματικὸν νόμον ἑτέροις λαλού μεν, αὐτοὶ δὲ οὗ τηροῦμεν. Εἰ δὲ οὐ προσφυώς κατ ηκολούθησα τῷ βουλήματι τῶν σκυθρωπῶν, ἀλλ' αὐτοὶ κρατοῦσι τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον, καὶ πάντα θλιβερὰ οὐχ ἀδίκως ἐπέρχεσθαι πεπιστεύκασι κατὰ τὴν Γραφήν, ὡς γέροντι μοι συγγνώμην τῆς μικρονοίας ἀπόδοτε, μόνον ἵνα πιστεύσωμεν, ὅτι τῶν συμβαινόντων ἡμῖν λυπηρῶν ἐσμεν ὑπεύθυνοι, καὶ εἰ μὴ προσφάτως, δι' αὐτῶν τῶν πραγμάτων, ἀλλ' ἐκ παλαιοῦ χρεω στήματος. Τότε εἷς τῶν ἀδελφῶν πεποιθὼς ἐπὶ ἐγκρα τείᾳ, καὶ διὰ τοῦτο ἀγνοῶν τὴν ἀλήθειαν, καὶ πάν τα μὲν τὰ θλιβερὰ ὑπομένειν πειρώμενος, ὅμως ὡς μάρτυρ πάσχειν ἀδίκως οἰόμενος, μετὰ θράσους ἀπεκρίνατο, λέγων· Ποῦ ἡ Γραφὴ κατὰ αἰτίαν ἐκά στου καὶ δικαίαν κρίσιν Θεοῦ ἐπέρχεσθαι τοῖς ἀνθρώ ποις τὰς συμφορὰς εἴρηκεν; Ὁ δὲ γέρων, ἐφ᾽ οἷς εἰρήκει λίαν εὐπροσωπήσας ἔφη· Ἐν πολλοῖς κεφα λαίοις τοῦτο ζητήσας εὑρήσεις, ἀγαπητέ, καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ, καὶ ἐν τῇ Καινῇ Διαθήκῃ· εἰ δὲ βούλει, καὶ ἡμεῖς σμικρὰ φανερώσωμεν· αὐτὸς δὲ μαθών, ἀπό βαλε τὴν ὑψηλοφροσύνην, καὶ κτῆσαι τὴν τοῦ Χρι στοῦ ταπείνωσιν, λέγοντος· "Αρατε τον ζυγόν μου ἐφ' ὑμᾶς, καὶ μάθετε ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι πραός είμι και ψυχαῖς ὑμῶν. • Luc. XIV, ΙΕ΄. Ο δὲ ὑποτακτικός επιδραμον τῷ λόγῳ, Εφη Εἰ ἕκαστος ἡμῶν ἐν τούτῳ μιμεῖται τὴν ταπείνωσιν τοῦ Χριστοῦ, ἐν τῷ ἴδιον χρέος ἡγεῖσθαι τὰ ἐπερχό μενα, καθὼς εἴρηκας, δηλονότι καὶ ὁ Χριστὸς παθών, ἴδιον χρέος ἐξετέλεσεν· ὅθεν ἐγὼ βλασφημεῖν ἡγον μαι τὸν τοῦτο λέγοντα. Ακούσας δὲ ταῦτα ὁ ἡγούμε νος, λέγει· Ἐγὼ μὲν ἐπειρώμην την προλαβουτάν του πεῦσιν πρότερον λύσαι· ἐπειδὴ δὲ καὶ ταύτῃ ἐπιτ ραν ἐπέβαλες, ὡς ἐκ τῆς συγχύσεως τῶν μυρίω ἐρωτήσεων ἐπεκάλυψας τὰς λύσεις. Ἡμεῖς ἐν Κυρίῳ

καὶ περὶ τούτου πληροφορήσομεν, τὰ προσήκοντα confusione solutiones obruisti. Nos tamen de eu ἀντεπερωτήσαντες. Εἰπέ μοι, οἱ δανειζόμενοι ἴδιον χρέος, αὐτοὶ μόνοι χρεώσται τυγχάνουσιν, ἢ καὶ οἱ ἐγγυώμενοι αὐτούς; Ὁ δὲ ὑποτακτικὸς ἀπεκρίθη ο Δηλονότι καὶ οἱ ἐγγυώμενοι αὐτούς. Ὁ δὲ γέρων πρὸς αὐτόν· Γνῶθι οὖν ἀκριβῶς, ὅτι καὶ ὁ Χριστὸς ἡμᾶς ἀναδεξάμενος χρεωφειλέτην ἑαυτὸν κατέστησε, κατὰ τὰς θείας Γραφάς· Ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴ ρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου· Ο γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα· Ὁ πάντων τὸν θάνατον ἀναδεξάμενος, καὶ ὑπὲρ πάντων ἀποθανών, σὲ μόνον οὐκ ἀνεδέξατο; Τοῦτο ὁμολόγησον σαφῶς, καὶ ἡμεῖς ἡττήμεθα. 'Ο δὲ ἀδελφὸς προσπεσὼν ἔφη· Εἰ καὶ ὡς νήπιος ἐσφάλην κατὰ ἄγνοιαν, τὸν δὲ λυτρωτὴν τῶν ψυχῶν ἡμῶν καὶ ἀνάδοχον οὐκ ἀρνοῦμαι. Οίδα γάρ, η ὅτι οὐδεμία ἑτέρα ἐλπὶς σωτηρίας ὑπολέλειπται τοῖς ἀνθρώποις, τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος, ὅτι Πάντες ἥμαρτον, καὶ ὑστερούμενοι τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, δικαιούμενοι δωρεάν τῇ αὐτοῦ χάριτι. 14. Ωφεληθέντων δὲ πάντων ἐπὶ τῇ ἐπιγνώσει καὶ μετανοίᾳ τοῦ ἀδελφοῦ, ὁ δὲ γέρων ἔφη - Λείπεται λοιπὸν ἡμᾶς δείξαι ἀπὸ τῆς Γραφῆς, ὅτι οὐδὲν τῶν συμβαινόντων λυπηρῶν ἑκάστῳ ἀδίκως επέρχεται, ἀλλὰ πάντα κατὰ δικαίαν κρίσιν Θεοῦ, τῶν μὲν ὑπὲρ ἰδίων κακῶν, τῶν δὲ ὑπὲρ τῶν πλησίον πασχόντων, εἰς κόλπον ἐπέρχεται πάντα τοῖς ἀδίκοις· Παρὰ δὲ Κυρίου πάντα δίκαια· καὶ πάλιν· Πάντα τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ μετὰ δικαιοσύνης· καὶ ὁ σπείρει ἕκα στις, τοῦτο καὶ θερίσει· καὶ, Εἰ ἡμῶν ἀδικία Θεοῦ ς δικαιοσύνην συνίστησι, τί ἐροῦμεν; Μὴ ἄδικος δ ἐπιφέρων τὴν ὀργήν; κατὰ ἄνθρωπον λέγω. Μὴ γένοιτο. Ἰδοὺ καὶ οἱ τρεῖς παῖδες ἐν τῇ καμίνῳ βληθέντες, διδάσκουσιν ἡμᾶς τοῦτο τὸ φρόνημα, και τὰ ἰδίαν αἰτίαν καὶ Θεοῦ παίδευσιν λέγοντες ἐμβεβλῆσθαι, εἰ καὶ ἄλλο ἀνεδέξαντο πρόσωπον. Καὶ ὁ ἅγιος Δαβίδ, ὑπὸ τοῦ Σεμεί θλιβόμενος, κελεύσει Θεοῦ καὶ διὰ ἴδια αιτιάματα ὁμολογεῖ θλίβεσθαι. Καὶ Ησαίας δὲ καὶ Ἱερεμίας. Ἰεζεκιήλ τε καὶ Δανιήλ, καὶ οἱ λοιποὶ προφῆται, τῷ τε λαῷ καὶ τοῖς ἔθνεσι τὰ μέλλοντα θλιβερὰ κατὰ τὴν ἑκάστου ἁμαρτίαν ἐπο έρχεσθαι αὐτοῖς προεφήτευον, ἅμα καὶ τὰς αἰτίας καὶ τὰς ἀφορμὰς προδηλώσαντες· φησί γάρ· 'Ανθ' ὧν ἐλάλουν τάδε, καὶ ἐποίουν τάδε, ἐπέλθοι αὐτοῖς τάδε. Καὶ ἐν τῷ ψαλμῷ ὁ μακάριος Δαβὶδ τοῦτο φανεροποιῶν ἔλεγεν· Εγγων, Κύριε, ὅτι δικαιοσύνη τὰ κρίματά σου, καὶ ἐν ἀληθείᾳ σου ἐταπείνωσάς με. Καὶ πάλιν· Ονειδος ἄφρονι ἔδωκάς μοι· ἐχωρώ θην, καὶ οὐκ ἦνοιξα το στόμα μου, ὅτι σὺ ἐποίη σας. Καὶ εὐχαριστεῖ, ὅτι τῶν ἐπικεκαλυμμένων ἐν ἡμῖν ἐννοιῶν πονηρῶν ἐπέστειλεν αὐτῷ, ἵνα ἀκριΕως τὰς ἐννοίας ἡμῶν ἐπιβλεψάμενοι, ἑαυτοὺς διορθωσώμεθα, καὶ μὴ ἀμφιβάλλωμεν εἰ τὸ πλεῖστον τῆς κακίας τῆς ἑαυτῶν ἀγνοοῦμεν. Τελείου γὰρ ἀνδρός ἐστιν ἀληθάργητον εἶναι ἐν τοῖς ἰδίοις ήττήμασιν. Εἰ δὲ τὰ προφανή κτήματά ἐστι διοκατανόητα, πολύ per Dominum satisfaciemus, congruentibus vicissini utentes interrogationibus. Dicito mili, qui ex mutuo debitum proprium contrahunt, hi soli debito. res exsistunt, an et illi qui spondent pro eis? Respondit subditus: Utique et qui fidejubent eoru nomine. Cui senex: Exploratum igitur tibi sit. Christum quando nos suscepit, se ipsum, secundum Scripturas divinas, debitorem constituisse: Agnus Dei, qui tollit peccatum mundi; Qui factus est pro nobis maledictum"; Qui mortem omniun: suscepit, et pro omnibus mortuus est *, non te duntaxat excepit. Hoc aperte confitere, et nos victi sumus. Frater autem se prosternens inquit: Easi velut pusillus ignorantia falsus sum, non tamen abnego redemptorem ac susceptorem aninarum nostrarum. Scio enim nullam aliam superesse spem salutis hominibus, cum dicat Apostolus: Omnes peccaverunt, et egent gloria Dei, justificati gratis per gratiam ipsius **. XVI. Recreatis autem omnibus ob agnitionem et resipiscentiam fratris, senex ait: Superest, ut demonstremus e Scriptura, ex adversis quæ cuiqu. accidunt, nullum injuste evenire, sed omnia ex justo Dei judicio, dum alii propter sua scelera, alii proximorum nomine patiuntur, iniquis omnia recidunt in sinum: Deo tamen omnia justa “ et iterum: Omnia opera Dei cum justitia "; et: Quod seminat homo, hoc et metet “; et: Si iniqurtas nostra justitiam Dei commendat, quid dicemus? Nunquid iniquus est Deus qui inſert iram? secundum hominem dico: Absit *. Ecce tres pueri in caminum projecti docent nus ita sentire debere, cum aiunt, pro sua culpa et castigatione divina se injectus esse, licet aliam personam susciperent. Sanctus quoque David dum jussu Dei affligitur a Semei, ob facinora propria se fatetur affligi. Isaias iten, et Jeremias, Ezechiel, Daniel et reliqui propheta, tam populo quam gentibus prophetarunt, pro cujusque peccato venturas ipsis calamitates, unaque causas et occasiones ante declaraverunt. Ait enim Pro eo quod loquebantur bæc et illa, et isla corr. millebant, hæc et illa eveniebant eis. Quod aperte dicebat sanctus David in Psalmo: Cognovi, Domine, quia aquitas judicia tua, et in ve ritate tua humiliasti me "; et iterum: Opprobrium insipienti dedisti me, obmutui, et non aperui vs meum, quia tu fecistius. Et de missa sibi latentium in nobis cogitationum pravarum cogitatione gratias agit, ut exacte perpensis animi nostri conceptibus, corriganus nos ipsos, et non versemur in ancipiti, vitiorum nostrorum multitudinem ignorantes. Integri siquidem viri est, in suis delictis non torpescere. Quod si conspicua delicta sunt nobis cognitu dificilia, quanto magis cogitationes? Quamobrem cognoscamus tanquam ratione præditi, ea com- 48 Joan. 1, 29. • Gal. ius, 13. ** II Cor. v, 14. * Rom. 111, 23, 24. * Prov. xvi, 33 sec. LXX. **Prov. xvi, 10 sec. LXX. 69 Gal. vi, 8. s Rom. 111, 5, 6. s Psal, cxviii, 77. • Psal. ΧΧΧΥΗ

molo nostro contingere, quæcunque Dominus in- λῷ μᾶλλον τὰ ἐνθυμήματα. Γνωσόμεθα οὖν ὡς λογιmittit, et per ea admodum bene nobiscum agere. Nam efficit in primis, ut indagemus quæ nos clam occupant cogitationes; bis repertis, sinceran el non simulatam humilitatem addit, deinde revelationeni, quæ jubet, ut opinione nostri vana liberemur, quemadmodum scriptum est: Prospexerunt omnes qui operantur iniquitatem, ut intereḍnt in sæculum sæculi". Hoc ergo fratres accurate scitote et cognoscite, nos occulta vitia non inventuros, nisi cum fide et gratiarum actione perferamus ea quæ nobis immittuntur. Illis vero plane non repertis, pravas cogitationes insitas abigere non possumus, nec malorum prius admissorum propitiationem quærere, neque de fu aris esse securi. Interrogatio. XVII, Si quæ dixit forensis, redarguunt facinora nostra, cur dictis reprehensionibus nos ipsos esse obnoxios non sentimus? Responsio. Impressiones et castigationes non sunt ipsa evidentia culpis consimiles: verum quoad spiritum, omnem conservant æqualitatein justitiæ. Quod vel e Scriptura sancta possumus cognoscere: non enim qui sub turre Siloe ceciderunt ", aliis instaurarunt turrim; et qui penitentiæ nomine captivi spatio septuaginta annorum abducti sunt in Babylonem, alios quosdam captivos ceperunt ad pœnitentiam? Non ita se babent conditiones castigatoriæ. Sed velut milites in delicto deprehensi vapulant quidem, non tamen eadem patiuntur supplicia quæ hi qui scelera commiserunt: sic etiam omnes per ea quæ obveniunt, erudimur opportune et convenienter, et ad pœnitentiam: non eodem modo, aut eodem tempore, neque earumdem rerum eventu. Et hoc est, quod deducit multos, ut non credant justitiam divinam, temporis videlicet prorogatio, et corum quæ infliguntur, disparitas. Cum ergo permultæ nobis contingant afflictiones, partim quidem per homines invidos, adulatores, detractores, ealumniatores, sycophantas, seductores, ineptos, elfossores, fures, spoliatores, scandalorum auctores, persecutores, contemptores, osores, pulsatores, ad nocenduni paratos, et quæcunque homini ab homine possunt evenire, quæ item a proprio corpore lasciviento, infestante, requiem postulante; et inter accidentia, morsus canum, serpentium virus jaculantium, aut belluarum carnes vorantium: præterea pestes, lerræ motus, glacies, ardores, senium, paupertas, desertio et quæris similia; partim vero opera eorum, adversus quos nobis colluctationem esse declaravit Apostolus ³, nempe spirituum nequitiæ, sermones nostros et actiones observantium; unde consequentia quadam suspicantur cogitationes nostras similes; merito quidem hæc nobis obveniunt. Quia nisi mens nostra liberi arbitrii compos, per infidelitatein con85 6' j'sal. xci, 8. * Luc. xii, 4. * Ephes. vi, 12. κολ, ὅτι πρὸς τὴν ἡμῶν ὠφέλειαν ἐπιφέρει Κύριος τὰς ἐπαγωγὰς, καὶ πολλὰ καλὰ δι᾿ αὐτῶν ἐν ἡμῖν ἐργάζεται. Πρῶτον εὕρεσις τῶν κρυπτώς ἡμᾶς κατ εχουσῶν ἐννοιῶν, μετὰ τὴν τούτων εὕρεσιν· καὶ τα πεινοφροσύνην προστίθησιν ἀληθινὴν καὶ ἀσχημάτι στον, εἶτα τῆς ματαίας οιήσεως ἀπαλλαγῆναι κελεύ ουσαν ἀνακάλυψιν, κατὰ τὸ γεγραμμένον· Διέκτη αν πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν, ὅπως ἂν ἐξ. ολοθρευθώσιν εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Τούτο οὖν ἀκριβῶς ἴστε γινώσκοντες, ἀδελφοί, ὅτι ἐὰν μὴ τὰς ἐπιφορὰς μετὰ πίστεως καὶ εὐχαριστίας ὑπομείν νωμεν, τὴν ἐγκεκρυμμένην κακίαν εὑρεῖν οὐ δυνάμεθα. Ταύτης δὲ τρανῶς μὴ εὑρεθείσης, οὔτε τους ἐνεστῶτας φαύλους λογισμοὺς ἀποῤῥίψαι δυνάμεθα, οὔτε τῶν προγεγενημένων κακῶν ἱλασμὸν ζητήσει, οὔτε περὶ τῶν μελλόντων ἀσφάλειαν δέξασθαι. Ερώτησις. ΙΖ'. Εἰ τὰ ῥήματα τοῦ δικανικοῦ ἔλεγχοί εἰσι τῶν ἡμετέρων πραγμάτων, διὰ τί τῶν εἰρημένων ὑπεν θύνους ἑαυτοὺς οὐχ εὑρίσκομεν; Απόκρισις. Αἱ ἐπιφοραὶ καὶ οἱ ἔλεγχοι ταῖς αἰτίαις εἰς τὸ φανερὸν οὐκ ἐξομοιοῦνται· κατὰ δὲ τὸ πνευματική, πᾶσαν ἀποσώζουσι δικαιοσύνην. Τοῦτο δὲ καὶ διὰ τῆς ἁγίας Γραφῆς γνῶναι δυνάμεθα. Μὴ γὰρ εἰ ὑπὸ τοῦ πύργου του Σιλωὰμ ἀποθανόντες, ἑτέροις πύργου ἀπεκατέστησαν, καὶ οἱ ἀπαχθέντες εἰς μετάνοιαν ἐν Βαβυλῶν: αἰχμάλωτοι ἑβδομήκοντα έτη, ἄλλους τινές αἰχμαλώτους ἔλαβον εἰς μετάνοιαν; Οὐχ οὕτως εἰσὶν αἱ παιδευτικαὶ συμβάσεις· ἀλλ' ὥσπερ οἱ στρατιῶται, ὅταν φωραθῶσιν ἁμαρτήσαντες, αἰκίζονται μὲν, οἱ τὰ αὐτὰ δὲ πάσχουσιν, οἷα φαύλα πεποιήκασιν· οὕτω καὶ πάντες παιδευόμεθα μὲν διὰ τῶν ἐπερχομένων, εὐκαίρως δὲ καὶ ἁρμοζόντως καὶ πρὸς μετάνοιαν οὐχ ὁμοιοτρόπως δὲ, οὐδὲ ἐν τῷ αὐτῷ καιρῷ, αὐτὶ διὰ τῶν αὐτῶν πραγμάτων· καὶ τοῦτό ἐστιν ὁ ἔγει τοὺς πολλοὺς εἰς ἀπιστίαν τῆς τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνη, ἡ τοῦ καιροῦ ὑπέρθεσις, καὶ ἡ τῶν ἐπιφερομένων ἀνομοιότης. Οὐκοῦν ἐπειδὴ πολλὰ ἐπέρχονται ἡμῖν θλιβερά πράγματα, τοῦτο μὲν δι' ἀνθρώπων φθονούν των, κολακευόντων, καταλαλούντων, διαβαλλόντων, συκοφαντούντων, πλανώντων, ἀπόντων, διορυττόμ των, κλεπτόντων, ἀποστερούντων, σκανδαλιζόντων, διωκόντων, καταφρονούντων, μισούντων, τυπτόντων, επηρεαζόντων, καὶ ὅσα ἀνθρώποις παρὰ ἀνθρώπων ἐπέρχονται, καὶ παρὰ τοῦ ἰδίου σώματος σφριγώνται, πολεμοῦντος, ἀναπαύσεις θέλοντος· ἐντὸς τούτοις συμβαίνοντα δήγματα κυνῶν, ιοβόλων, ἢ σαρκοβόρων θηρίων· πρὸς τούτοις λοιμοί, σεισμοί, παγετοί, και σωνες, γῆρας, πενία, μόνωσις, καὶ ὅσα τοιαῦτα· τοῦτο δὲ διὰ τῶν πνευμάτων τῆς πονηρίας πρὸς & τὴν πάλην ἡμῶν εἶναι ὁ ᾿Απόστολος ἐφανέρωσε, τους λόγους ἡμῶν καὶ τὰς πράξεις ἐπιτηρούντων, δι' ὧν ἀκολούθως ἐφαμίλλους καὶ τοὺς λογισμούς ἡμῶν και ταστοχάζονται εἶναι· εἰκότως. Εἰ μὴ γὰρ ὁ αὐτεξού σιος ἡμῶν νοῦς ταῖς δοκιμαστικοῖς προιβολαῖς ἐξ ἀπιστίας προσομιλήσει, καὶ ἀφεὶς τὴν καθολικὴν

Ελπίδα λογισμούς ἀνακινήσει, οὔτε λόγο προσφέ- trahat familiaritatem cum suggestionibus probatoρονται, οὔτε πράξεις ἐπιτελοῦνται. Ερώτησις. ΙΗ'. Αὐτὸς εἰρηκας, ὅτι πᾶσαι αἱ συμφοραί κατά αἰτίαν εὐλόγως ἑκάστῳ ἐπέρχονται, εἰς ἐπίγνωσιν τῆς τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνης ἡμῶν ἐφέλκουσι. Φανέρωσον οὖν ἡμῖν τὰς αἰτίας, ἵνα οὕτως πιστεύωμεν, ὅτι ὑπεύ θυνοι τῶν ἐπιφορῶν ἐσμεν, καὶ ὀφείλομεν ὑπομένειν τὰ ἐπερχόμενα θλιβερά, ἵνα μὴ ἐν τῇ κρίσει, οὐχ ὡς ἁμαρτωλοὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ ὡς τὴν ἴασιν μὴ προσδεξάμενοι, βαρυτέραν ἕξωμεν τὴν κόλασιν. Απόκρισις. Πάσης συμβάσεω; αἰτία ἐστὶν οἱ ἑκάστου λογια σμοί. Εἶχον δὲ εἰπεῖν, ὅτι καὶ οἱ λόγοι καὶ αἱ πράξεις· ἐπειδὴ δὲ πρὸ ἐννοίας ταῦτα οὐ προέρχονται, τούτου χάριν τὸ πᾶν τοῖς λογισμοῖς ἐπιγράφοιμι. Τοῦ λογισμοῦ οὖν προηγουμένου, λοιπὸν οἱ λόγοι καὶ αἱ πράξεις παρέχουσιν ἡμῖν τὴν εἰς ἀλλήλους κοινω νίαν. Δύο δέ εἰσιν οἱ τρόποι τῆς κοινωνίας· εἷς ἀπὸ ἀγάπης, καὶ εἷς ἀπὸ κακίας. Διὰ δὲ τῆς κοινωνίας οἷς οὐκ οἴδαμεν, ἀλλήλους ἀναδεχόμεθα. Ταῖς δὲ ἀναδοχαῖς ἐπιφοραὶ ἀναγκαίως ἀκολουθοῦσι, καθώς φησιν ή Γραφή. Ο εγγυώμενος τὸν ἑαυτοῦ φίλον, ἐχθρῷ παραδίδωσι τὴν ἑαυτοῦ χεῖρα. Οὕτως ἔκαστος, οὐ μόνον ἑαυτοῦ τὰ ἐπερχόμενα ὑπομένει, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τοῦ πλησίον, ἐφ' οἷς αὐτὸν ἀνεδέξατο. Ερώτησις. ΙΘ', 'Αξιοῦμεν μαθεῖν τὸν ἕνα τρόπον τῆς ἀναδοχῆς, λέγομεν δὲ τὸν ἀπὸ κακίας γενόμενον. Απόκρισις. Ἀπὸ κακίας ἀναδοχή ακούσιος ἐστιν. Οὕτω δὲ συμβαίνει· ᾿Αναδέχεται τους πειρασμούς, ὡς θέλει ὁ ἀποστερῶν τοῦ ἀποστερουμένου, ὁ πλεονεκτῶν τοῦ πλεονεκτουμένου, ὁμοίως ὁ συκοφαντῶν τοῦ συκο φαντουμένου, ὁ καταπονῶν τοῦ καταπονουμένου, ο καταλαλῶν τοῦ καταλαλουμένου, ὁ καταφρονῶν τοῦ καταφρονουμένου, ὁ διαβάλλων τοῦ διαβαλλομένου· καὶ ἵνα μὴ καθ᾽ ἐν λέγω, πᾶς ὁ ἀδικῶν, τοῦ ἀδικουμένου κατὰ ἀναλογίαν ἀναδέχεται τους πειρασμούς. Τούτοις δὲ μαρτυρεῖ ἡ θεία Γραφὴ λέγουσα· Δίκαιος ἐκ θήρας ἐκδύνει, ἀντ᾿ αὐτοῦ δὲ παραδίδοται ἀσεβής· καὶ πάλιν· 'Ο ὀρύσσων βόθρον, έμπε σεῖται εἰς αὐτὸν, καὶ ὁ κυλίων λίθον, ἐφ' ἑαυτὸν κυλίει· καὶ πάλιν· Εἰς κόλπον ἐπέρχεται πάντα τοῖς ἀδίκοις, παρὰ δὲ Κυρίου πάντα δίκαια. Ει οὖν ἡ ἡμῶν ἀδικία, Θεοῦ δικαιοσύνην συνίστησιν ἐν ἀλλήλοις, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, τί ἐροῦμεν; Μὴ ἄδικος ὁ Θεὸς ὁ ἐπιφέρων τὴν ὀργὴν τοῖς παιδευο μένοις διὰ τῶν ἐπιφορῶν, ἀλλὰ καὶ πρὸς ταῦτα ἀνεπισκέπτως ἀγριαινομένοις; Ερώτησις. Κ'. Ταῦτα οὕτως ἔχειν πιστεύομεν δι' ἀκολουθίας ἐπακούσαντες. Λοιπὸν εἰπὲ ἡμῖν καὶ τὴν ἐξ ἀγάπη; ἀναδοχὴν, ἵνα καὶ ταῦτα μὴ ἀγνοῶμεν. riis, et spe calliolica relicta, cogitationes excitet, non eduntur sermones, nec actiones perficiuntur. Interrogatio. XVIII. Ipse dixisti, calamitates omnes cuique evenire prout in causa est, easque ad notitiam divinæ justitiæ nos adducere. Explica ergo nobis causas, ut hac ratione credamus, nos reos esse casuum nostrorum, et occurrentes afflictiones ferre debere, ne in judicio, non ut peccatores duntaxat, sed ut qui medelam recusaverimus, graviore supplicio plectamur. Responsio. Cunctorum casuum cause sunt cogitationes uniuscujusque. Poteram etiam dicere, sermones et operationes, sed quoniam hæc non præcedunt conceptionem, idcirco totum cogitationibus libenter ascripserim. Cum ergo cogitatio præeat et dominetur, in reliquo serinones et actiones præbent nobis mutuæ societatis occasionem. Sunt autem duæ societatis rationes: una, quæ proficiscitur a dilectione; altera, quæ oritur a vitio. Per societatem vicissim spondemus pro iis quos non novimus. Sponsionibus autem necessario succedunt impressiones, ut ait Scriptura: Qui fidejubet pro amico suo, hosti tradit manum suam *. Ita fit, ut quisque non solum sibi peculiariter accidentia ferat, sed etiam proximi nomine, in quibus pro eo spopondit. Interrogatio. XIX. Discere peroptanus unum sponsionis modum, qui dicitur trahere originem a vitio. Responsio. Sponsio vitiosa fit præter animi sententiam. Quæ sic accidit: qui spoliat, pro arbitrio, recipit in se redundantes tentationes ejus qui spoliatur; qui studet avaritiæ, tentationes rei desideratæ; necnon sycophanta, ejus quem defert; vexator, ejus quem vexat; detractor, ejus cui detrahit; contemptor, ejus quem contemnit; calumniator, ejus qui calumniam patitur; et, ne per singula dicam, quicunque damnum dat, juxta proportionem recipit tentationes ejus qui damno afficitur. Hisce testimonium præbet Scriptura divina, quæ dicit: Justus de angustia liberabitur, pru eo vero traditur impius *; et iterum: Qui fodil foincidet in eam BA veam, et qui volvit lapidem, in se ipsum revolvit; et rursum: Iniquis omnia redundant in sinum a Deo autem prodeunt cuncta ". Si ergo iniquitas nostra, secundum Apostolum, justitiam Dei commendat, invicem, quid dicemus? Nunquid iniquus est Deus, qui infert iram ", non his modo qui per impressiones erudiuntur, sed his etiam qui earum eventu inconsiderate exasperantur? Interrogatio. XX. Hæc ex ordine audita, ita se babere credimus. Superest, ut edisseras nobis sponsionem, quæ fit ex charitate, ne hoc quoque ignoremus. ** Prov. vi, 1. "Prov. xi, 8. * Prov. xxvi, 27. " Prov. xvi, 33 sec. LXX. "Rom. 111, 5. PATROL. +

Responsio. .B Ex charitate prodiens sponsio est, quam Dominus Jesus per omnia nobis exhibuit. Qui sanat in primis infirmitates animæ nostræ, deinde curat omnem morbum et omnem languorem; qui tollit peccata mundi; qui puram restituit naturam his ¡qui firmiter credunt ei, redemptionem a morte atque Dei cultum donat, pietatem et religionem docet, ostendit ad mortem usque perferendas esse afflictiones charitatis gratia, necessariam in eum usum patientiam gratuito nobis largitur per communicationem sancti Spiritus, necnon futura bona, quæ oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderant ". Propter quod et nostra causa tentationes suscipit, dumn subsannatur, probris afficitur, ligatur, proditur, colaphis cæditur, " bibendum cum felle acetum ei porrigitur, calumniam patitur et persecutionem, dum etiam alapis tunditur. lile, cum carnem spiritumque communern nobiscum haberet, passionesque nostro nomine suscepisset, denuo hanc ipsam legem tradidit apostolis suis, prophetis, patribus et patriarchis: qui hos quidem anteriore tempore per sacrosanctum Spiritum edocuit, illorum vero subjiciens oculis per corpus impollutum, hanc sponsionem, plane dicebat: Confaite, ego vici mundum "; et rursum: Ego pro eis sanctifco me ipsum, ut sint et ipsi sanctificati in veritate *; et iterum: Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut ponat quis animam suam pro amicis suis ". Unde sanctus Paulus imitans Dominum, aiebat: Nunc gaudeo in passionibus meis pro vobis gentibus, et adimpleo ea quæ desunt passionum Christi, in carne mea, pro corpore ejus, quod est Ecclesia”. In quo etiam ipse significat obscure sponsionem ex charitate susceptam. Vis tibi magis perspicuum fieri, quo pacto omnes apostoli nobiscum inierunt societatem intellectu, sermone et opere ipso, qua societate permoti susceperunt pro nobis tentationes? Intellectu quidem, dum aperientes nobis Scripturas, adductis prophetiis suadent credere Christo ut redemptori; certissimamque fidem faciunt, inserviendum esse illi, tanquam natura Filio Dei, dum precantur pro nobis, lacrymis emissis; et agunt quæcunque per intellectum fidelibus efficere licet. Verbis autern, dum exhortantur, admonent, reprehendunt, perstringunt incredulitatem nostram, Scripturas interpretantur, subjiciunt oculis tempora, confitentur Christum ipsum esse Verbum hominem factum, et crucifixum prædicant; unum, non duos asserunt, licet intelligatur ex duobus unitis absque ulla divisione aut confu· sione; in omni re, loco et tempore, malam fidem amputant, non assentiunt mendacio, cum bis qui gloriantur secundum carnem, non miscent colloquia; cum deditis vanæ gloriæ non conversantur, arrogantes ne intuentur quidem, maligne versantes nihili faciunt, amplexantur humiles, cum piis et religiosis familiaritatem contrahunt; et nos eadem 11 Cor. 11, 9. es Joan. xvi, 33. «Joan. xvn, Απόκρισις. Ἐξ ἀγάπης ἀναδοχή ἐστιν, ἣν ὁ Κύριος Ἰησοῦς ἡμῖν πάντως δέδωκε, πρῶτον ἐασάμενος ἡμῶν τὰς ἀσθε νείας τῆς ψυχῆς, εἶτα θεραπεύων πᾶσαν νόσον, καὶ πα σαν μαλακίαν· ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, την καθαρὰν φύσιν ἀποκαθιστῶν τοῖς βεβαίως αὐτῷ πιστεύ ουσι, θανάτου λύτρωσιν, θεοσέβειαν παραδούς, εὐσέ βειαν διδάσκων, ὑπὲρ ἀγάπης κακοπαθεῖν ἕως θανά του ὑποδεικνύων· τὴν ἐπὶ τούτοις ὑπομονὴν διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος μετουσίας χαρισάμενος ἡμῖν· καὶ τὰ μέλο λοντα ἀγαθά, ο ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη. Διὸ καὶ τοὺς ὑπὲρ ἡμῶν πειρασμοὺς ἀναδέχεται, με κτηριζόμενος, ὀνειδιζόμενος, δεσμούμενος, παραδι δόμενος, κολαφιζόμενος, όξος και χολήν ποτιζόμενες, συκοφαντούμενος, διωκόμενος, ραπιζόμενος. Οὗτος ἡμῖν διὰ σαρκὸς καὶ πνεύματος κοινωνήσας, καὶ τὰ ὑπὲρ ἡμῶν πάθη ἀναδεξάμενος, πάλιν τοῖς ἰδίοις ἀποστόλοις παρέδωκε τὸν νόμον τοῦτον, προφήτας, πατράσι, πατριάρχαις· τοὺς μὲν προδιδάξας διὰ τοῦ παναγίου Πνεύματος, τοῖς δὲ ὑποδείξας διὰ τοῦ ἀχρόνο του σώματος. Ταύτην τὴν ἀναδοχὴν ἐμφαίνων έλεγενο Μὴ φοβεῖσθε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον· καὶ πάλιν· Ἐγὼ ὑπὲρ αὐτῶν ἁγιάζω ἐμαυτὸν, ἵνα καὶ αὐτοὶ ὦσιν ἡγιασμένοι ἐν ἀληθείᾳ· καὶ πάλιν· Μείζονα ταύτης ἀγάπην οὐδεὶς ἔχει, ἵνα τις τὴν ψυχὴν αὐτοῦ θῇ ὑπὲρ τῶν φίλων αὐτοῦ. Ὅθεν καὶ ὁ ἅγιος Παῦλος μιμούμενος τὸν Κύριον ἔλεγε· Νϊν χαίρω ἐν τοῖς παθήμασι μου ὑπὲρ ὑμῶν τῶν έθνῶν, καὶ ἀναπληρῶ τὰ ὑστερήματα τῶν θλί ψεων τοῦ Χριστοῦ ἐν τῇ σαρκί μου ὑπὲρ τοῦ στ ματος αὐτοῦ, ὅ ἐστιν ἡ Ἐκκλησία· καὶ αὐτὲς τὴν ἐξ ἀγάπης ἀναδοχήν αινιττόμενος. Βούλει σαφέ στερον, πῶς ἡμῖν πάντες οἱ ἀπόστολοι δι' ἐννοίας καὶ λόγου καὶ πράξεως ἐκοινώνησαν, καὶ διὰ τῆς κοινω νίας τοὺς ὑπὲρ ὑμῶν ἀνεδέξαντο πειρασμού;; διὰ μὲν ἐννοίας τὰς Γραφὰς ἡμῖν παρανοίγοντες, τις προφητείας παρατιθέμενοι, τῷ Χριστῷ πιστεύειν ὡς λυτρωτῇ πείθοντες, λατρεύειν αὐτῷ ὡς κατά φύσ σιν Υἱῷ Θεοῦ πληροφοροῦντες, ὑπὲρ ἡμῶν προσευχά μενοι, δακρύοντες, καὶ ὅσα τοῖς πιστοῖς ἐστι διά ἐννοίας· διὰ δὲ λόγους, παρακαλοῦντες, νουθετοῦντες, ἐλέγχοντες, τὴν ἀπιστίαν ἡμῶν ἐπισκώπτοντες, τὰς Γραφάς διερμηνεύοντες, τὸν καιρὸν φανεροποιούντες, τὸν Χριστὸν ὁμολογοῦντες, αὐτὸν εἶναι τὸν ἐσταυρω μένον κηρύττοντες, τὸν Λόγον ἐνανθρωπήσαντα, ένα, καὶ οὐ δύο λέγοντες, κἂν ἐκ δύο νοεῖται ἡνωμένων αδιαιρέτως, ἀσυγχύτως, ἐν παντὶ καιρῷ, καὶ τόπῳ, καὶ πράγματι τὴν κακοπιστίαν ἀνακόπτοντες, τῷ ψεύδει μὴ συντιθέμενοι, καυχωμένῳ κατὰ σάρκα μὴ συνομιλούντες, κενοδόξῳ μη συνδιατρίβοντας, αλαζόνα μηδόλως κατοπτεύσαντες, πονηρευόμενον ἐξουθενοῦν τες, τοὺς ταπεινούς προϊέμενοι, τοὺς εὐσεβεῖς ο κειούμενοι, καὶ ἡμᾶς τὰ αὐτὰ ποιεῖν διδάξαντες· διὰ δὲ πράξεως, διωκόμενοι, φυλακιζόμενοι, κακου χούμενοι, μυκτηριζόμενοι, υστερούμενοι, θλιβόμενος, καὶ ἀποκτεινόμενοι, καὶ ὅσα τοιαῦτα ὑπὲρ ἡμῶν ἔπαθον. Οὕτω δὴ οὖν διὰ τῆς κοινωνίας ἀνεδέξαντο ἡμῶν • Joan. xv, 13. * Coloss. 1, 24.

τοὺς πειρασμούς· εἴτε γάρ, φησίν, θλιβόμεθα ὑπὲρ ἡ facere docuerunt. Ipso autem facto, dum persecu τῆς ὑμῶν παρακλήσεως καὶ σωτηρίας, είτε παρα tionem patiuntur, mittuntur in carcerem, male καλούμεθα ὑπὲρ τῆς ὑμῶν σωτηρίας και παρακλή tractantur, subsannantur, spoliantur, affliguntur et σεως, τὸν νόμον παρὰ Χριστοῦ δεξάμενοι τοῦ λέγον interficiuntur, et quæcunque ejusdem generis passi τος Μείζονα ταύτης ἀγάπην οὐδεὶς ἔχει, ἵνα τις sunt nostra causa. Hunc igitur in modum societato τὴν ψυχὴν αὐτοῦ θῇ ὑπὲρ τῶν φίλων αὐτοῦ. Καὶ ducti susceperunt in se tentationes nostras. Sive αὐτοὶ ἡμῖν παραδεδώκασι λέγοντες· Εἰ ὁ Κύριος enim, inquit, tribulamur, pro vestra exhortatione et τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ὑπὲρ ἡμῶν ἔθηκεν, ὀφείλομεν salute; sive consolamur, pro vestra consolatione et καὶ ἡμεῖς τὰς ψυχὰς ἡμῶν ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν τις salute “, ut qui legem acceperunt a Christo, diθέναι· καὶ πάλιν· 'Αλλήλων τὰ βάρη βαστάζετε, cente: Majorem hac dilectionem nemo habet, quam καὶ οὕτως ἀναπληρώσετε τὸν νόμον τοῦ Χριστοῦ. ut ponat quis animam suam pro amicis suis ". Et Εἰ οὖν ἔγνωμεν τους δύο τρόπους τῆς εἰς ἀλλήλους nobis etiam ipsi tradiderunt, his verbis: Si Domiκοινωνίας, καὶ τὴν ἐξ ἀνάγκης ἀκολουθοῦσαν ἀναδο- nus animam suam pro nobis posuit, et nos debemus χὴν, καὶ τοὺς κατὰ ἀναλογίαν συμβαίνοντας πειρα- pro fratribus animas nostras ponere"; el rursum: σμούς, μὴ περιεργάζεσθε ἢ πῶς, ἢ πότε, ἢ διὰ τίνος Alter alterius onera portate; el sic adimplebitis ἐπέρχονται. Τὸ γὰρ ἐκάστῳ προσφυές, καὶ τὴν ἀνυ- legem Christi. Quare perspectam habentes duplicem πέρθετον αὐτῶν ἔπειξιν, καὶ τὴν πάσης τῆς κτίσεως societatis mutuæ rationem, ac consequentem necesεἰς τοῦτο συνέργειαν, μόνου τοῦ Θεοῦ ἐστιν εἰδέναι. sario sponsionem, occurrentes item ex proportione Ημεῖς δὲ ὀφείλομεν μόνον πιστεύειν τῇ τοῦ Θεοῦ tentationes; non est vobis valde laborandum quo δικαιοσύνῃ, καὶ εἰδέναι ὅτι πᾶν τὸ ἐπελθὸν ἡμῖν pacto, quando, aut per quem eveniant; hoc enim ἀκουσίως, ἢ δι' ἀγάπην, ἢ διὰ κακίαν ἡμῖν ἐλήλυθε cuique adnatum est. Scire porro earum quæ difκαὶ διὰ τοῦτο ὑπομένειν χρή, καὶ μὴ ἀπωθεῖσθαι ferri nequeunt, accelerationem, aut tendentem eo αὐτὸ, ἵνα μὴ προσθῶμεν ἁμαρτίαν ἐφ᾽ ἁμαρτίαις creaturæ universæ cooperationem, solius est Dei. ἡμῶν. Nos autem credere duntaxat debemus justitiæ divinæ, et exploratum habere, quidquid nobis invitis accidit, aut propter dilectionem, aut ob nequitiam contingere: ideoque tolerandum nobis est illud, non aversandum, ne peccatis nostris addamus peccata. ΚΑ'. Πρ πάντων παρακαλῶ ὑμᾶς, ἀδελφοί, ἀκρι εως προσέχειν τοῖς εἰρημένοις, ἵνα μὴ καὶ ἡμεῖς ἀνωφελῶς τοὺς ὑπὲρ τῶν λόγων πειρασμοὺς ὑπομεί νωμεν, καὶ ὑμεῖς διὰ ῥᾳθυμίαν τὰ εἰρημένα λήθη παραδώσητε. Η γὰρ λήθη ῥαθυμίας θυγάτηρ, ἀμ. φότερα δὲ ἀπιστίας ἔγγονα τυγχάνει. Πρὸς ταῦτα ἀπεκρίθησαν οἱ ἀδελφοί· Προθυμότερος ἔσο περὶ τὴν διήγησιν, ὦ Πάτερ ἡμεῖς γὰρ οίδαμεν & ἠκούσαμεν, βεβαιούμενοι περὶ τῆς θείας Γραφῆς ταῦτα λεγούσης, ὅτι ἐκτὸς δικαιοσύνης Θεοῦ, οὐδὲν τῶν ἀκουσίων τοῖς ἀνθρώποις συμβαίνει· εἰ καὶ τὴν μυστικὴν τῶν συμβάσεων συνδρομήν εναρμόνιον Επειξιν άνθρωποι ὄντες οὐ καταλαμβάνομεν, καθώς καὶ αὐτὸς προείρηκας. Διόπερ ἐκ τῶν εἰρημένων ἄφρων τις γενόμενος ἔφη· Εἰπὲ ἡμῖν λοιπόν, τί τὸ θέλημα τῆς σαρκὸς, καὶ πῶς ἐκτὸς τοῦ νοὸς ὑφέστηκεν. Ο γὰρ σχολαστικός ηρώτησε μόνον, εἰ ἔστε· τὸ δὲ πῶς, ἢ τί ἐστιν, οὐκ ἐπύθετο. Πρό; ταῦτα ὁ ᾿Ασκητὴς ἔφη· Θέλημα σαρκός, ἐστὶν ἡ φυσικὴ τοῦ σώματος κίνησις μετὰ τῆς ἐπομένης χωρίς λογισμού πυρώσεως· ἅπερ δι᾽ ὕπνου καὶ τῆς τῶν μελῶν ἀνέσεως ἰσχὺν λαμβάνει. Περὶ ὧν φησιν ὁ ἀπόστολος Πέτρος· Ἀγαπητοὶ, μὴ ξενίζεσθε τῇ ἐν ὑμῖν πυρώσει πρὸς πειρασμὸν ὑμῖν γινομένῃ ͵ ὡς ξένου ὑμῖν συμβαίνοντος. Καὶ ὁ μακάριος Παῦλος περὶ αὐτῶν ἔφη· Ἡ σάρξ ἐπιθυμεῖ κατὰ τοῦ πνεύματος, τὸ δὲ πνεῦμα κατὰ τῆς σαρκός. Διὸ καὶ παραγγέλλει λέγων· Εν πνεύματι περιπατεῖτε, καὶ ἐπιθυμίαν σαρκὸς οὐ μὴ τελέσητέ ποτε. Ταῦτα δὲ εἰρήκασιν ἀσυνδιάστους ἡμᾶς πρὸς τὰς τοιαύτας κινήσεις είναι βουλόμενος. * II Cor. 1, 6. * Joan. xv, 13. “I fr XXI. Ante omnia, fratres, obsecro vos, ut attendatis accurate his quæ dicta sunt, ne sine fructu nos perferamus tentationes sermonum causa, vosque ignavia ducti tradatis oblivioni quæ diximus. Oblivio siquidem alia est ignavis, ambæ vero sunt neptes incredulitatis. Responderunt ad hæc fratres: Promptior esto, Pater, ad enarrandum; tenemus enim quæ audivimus, certiores de Scriptura divina quæ hæc asserit: nempe eorum quæ præter voluntatem hominibus contingunt, citra justitiam divinam nihil accidere; tametsi, quod homines sumus, non assequimur mysticum accidentium concursum, et congruam accelerationem, quemadmodum ipse antea dixisti. Idcirco quidam, ex his quæ dicta sunt, amentior effectus ait: Superest, ut dieas nobis, quid sit voluntas carnis; qua ratione extra intellectum subsistere possit. Nam scholasticus quæsirit tantum, an sit; quo autem modo se habeat, ant quid sit, non est percontatus Dixit ad hæc Exercitor: Voluntas carnis est motus corporis naturalis, cum subsequente citra rationem fervore: quæ quidem a somno et membrorum remissione vires accipiunt. De quibus Petrus apostolus ait: Charissimi, nolite peregrinari in fervore, qui ad tentationem vobis fit, quasi novi aliquid vobis contingat”. Beatus etiam Paulus de bisce dixit: Caro concu. piscit adversus spiritum, spiritus autem adversus carnem”. Ideoque denuntiat inquiens: Spiritu ambulate, et desideria carnis non perfciclis unquam Quæ dixerant, co quod nollent allum nobis esse fœdus cum hujusmodi motionibus. at. v, 2. " 1 Petr. 1, 12, " Galar

OPUSCULUM VIII. Consultatio intellectus cum sua ipsius anima, 1. Audi, rationalis anima, socia consiliorum med - rum; mysticum quidpiam, remque utrique nostrum communen commemorare tibi desidero, qua deprehendi, te non prorsus expurgatum iri perturba tionibus, sed per gratiam minus fore deditam. C'erto equidem scio, o mima, cum tu et ego præter naturam ag`tamur, nos ignoratione falli, ob idque, dum vitium extra nos esse dicimus, de nostris ipsorum peccatis alios accusare, atque interdum qnidem ipsi Adamo, quandoque Satanæ, aliquanto hominibus culpam scribimus. In quo dum aliis bel· lum inferre putamus, ipsi bellum nobiscum gerimus; dum nos duo tueri mutuo arbitramur, ego et to invicem pugnamnus; dum de nobis ipsis bene mereri existimanus, nus ipsos percutimus, labores inutiles et probra non immerito perferentes; specie quidem amplectentes mandata, ipsorum autem causas, utpote seducti, prosequentes odio. Unde certo scio, nos a nulla potestate sive ad bonum, sive al malum, injuria trahi, sed statim a baptismo in ipsis rerumn initiis, cuicunque ad nutumn inservierimus, sive Deo sive diabolo, is merito in posterum nos ad suas partes adigit. Συμβουλία ναὸς πρὸς τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν. Α'. Ακουε ψυχή λογική, κοινωνὲ τῶν ἐμῶν βου λευμάτων· βούλομαί σοί τι μυστικὸν καὶ κοινὸν διη γήσασθαι πράγμα, περ ὅτι οὐ καθαρισθήσῃ τῶν παθῶν, κατείληφα, ἀλλὰ χάριτι Χριστοῦ μικρὸν ἀνθήσῃ. Εγνων σαφῶς, ὦ ψυχή, ὅτι ἐγώ τε καὶ τὰ παρὰ φύσιν ἐνεργούμενοι, ὑπὸ ἀγνοίας πλανώμεθα, καὶ διὰ τοῦτο ἐπὶ ταῖς ἑαυτῶν ἁμαρτίαις ἑτέρους μεμφόμεθα, ἔξωθεν ἡμῶν τὴν κακίαν εἶναι λέγοντες· καὶ ποτὲ μὲν τὸν Ἀδάμ, ποτὲ δὲ τὸν Σατανᾶν, ποτέ δὲ τοὺς ἀνθρώπους αἰτιώμεθα. Καὶ ἐν τούτῳ δοκοῦν τις ἑτέρους πολεμεῖν, ἑαυτοὺς πολεμούμεν· καὶ να μίζοντες ἀλλήλων ὑπερασπίζειν, ἐγώ τε καὶ σὺ κατ' ἀλλήλων στρατευόμεθα· καὶ ἑαυτοὺς εὐεργετεῖν οἱ όμενοι, ἑαυτοὺς αἰκίζομεν, κόπους καὶ ὀνειδισμούς άνονή τους δικαίως ὑπέχοντες· τὰς μὲν ἐντολὰς τῷ δοκεῖν ἀγαπῶντες, τὰς δὲ αἰτίας αὐτῶν διὰ τὴν πλάτην μισήσαντες. Οθεν ἔγνων ἀκριβῶς, ὅτι οὔτε εἰς τὸ ἀγαθὸν, οὔτε εἰς τὸ κακὸν ὑπό τινος ἐξουσίας ἀδίκως ἑλκόμεθα, ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος ἐν ταῖς ἀρχαῖς τῶν πραγμάτων, ᾧ ἂν πρὸς τὸ θέλημα του λεύσωμεν, ἤτοι τῷ Θεῷ, ἢ τῷ διαβόλω, αὐτὸς ἡμᾶς δικαίως λοιπὸν ἐπὶ τὸ ἴδιον κατεπείγει μέρος. Β'. Αἱ δὲ ἀρχαὶ τῶν πραγμάτων εἰσὶν ἀδιαλόγιστοι προσβολαί δύο, ἔπαινος ἀνθρώπων, καὶ ἄνεσις σώ ματος, αἵτινες έκουσίως προσβάλλουσαι πρὸ τοῦ θελή ματος ἡμῶν, οὔτε κακίαι εἰσὶν, οὔτε ἀρεταῖ, ἀλλ' έλεγχοι τῆς ἡμετέρας νεύσεως τοῦ ῥέπομεν. Τοῦ γὰρ Κυρίου βουλομένου ἡμᾶς ὑπομένειν ὀνειδισμοὺς καὶ κακοπάθειαν, τοῦ δὲ διαβόλου τὰ ἐναντία θέλοντος, ἡμεῖς ὅταν θέλωμεν ἐπὶ ταῖς προσβολαῖς ἐκείναις, φανερὸν ὅτι τὴν βοπὴν ἐδώκαμεν τῷ φιληδόνῳ πνεύ ματι, παρακούσαντες τοῦ Κυρίου· ὅταν δὲ ἐπὶ ταῖς προειρημέναις προσβολαίς θλιβώμεθα, δῆλον ὅτι τὴν ῥοπὴν ἐδώκαμεν τῷ Θεῷ, τὴν στενὴν ἀγαπήσαντες. Διὰ τοῦτο οὖν αἱ δύο αὗται προσβολαὶ τοῖς ἀνθρώποις προσβαλεῖν παρεχωρήθησαν, ὅπως οἱ τὴν ἐντολὴν ἀγαπῶντες, δώσουσι τῷ Χριστῷ τὴν βοπὴν τοῦ θελή ματος· καὶ αὐτὸς εἴσοδον εὐρών, οδηγήσει τὸν νοῦν ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν. Οὕτω δέ μοι νόει καὶ τὸ ἐναντίον. Οσοι γὰρ πάλιν ἀγαπῶσι τὴν ἀνθρωπίνην δόξαν, καὶ τὴν ἄνεσιν τοῦ σώματος, δεδώκασιν εἴσοδον τῷ δια σόλῳ· ὃς καὶ αὐτὸς εὑρὼν ἰδίαν εἴσοδον, τὰ ἴδια λοι 11. Cæterum initia rerum sunt objecta duo, quæ non animadvertuntur, laus humana, et remissio corporis; quæ sponte sua obtrusa, antequam voJuntas nostra accedat, nec vitia sunt neque virtu - tes, sed propensionem animi nostri, quove inclineanus, arguunt. Nam cum Dominus jubeat ferre contumelias et molestias, diabolus autem velit contraria; ubi placuerimus nobis in objectis illis, perspicuum est non obaudito Domino, propensionem animi nos tradidisse spiritui voluptuario; quando vro suggestionibus supradictis angimur, certum est amplexos angustias, inchinationem Deo deditan habere. Hanc igitur ob rem duo illa objecta hominibus proponi permissa sunt, ut qui mandata Dei colunt, momentum voluntatis suæ tradant Christo; qui nactus introitum, deducat mentem in ve ritatem. Ad eumdem modum intelligito mihi contrarium. Nam e diverso, quicunque gloriam humanam amplectuntur et remissionem corporis, praebent aditum diabolo; qui etiam ipse ingressu peculiari reperto, sua suggerit vitia, quæ taudiu πὸν ὑποτίθεται κακά· καθ᾽ ἂν αὐτῷ ἡδέως λογίζων crescere non desinunt, quandiu cogitant quæ grata sunt ei, donec ex corde oderint, quæ prius diximus objecta. At uos usque adeo diligimus ea, ut eorum gratia non solum prodamus virtutem, sed etiam illorum ipsorum alterum alteri, data occasione, cou - mutemus, interdum voluptatis gratia subimus ignominiam. Quando vero citra dolorem illis assentimur, postmodum illorum promotricem materiam indagaται, προσθήκας ποιεῖν οὐ παύονται, ἕως οὗ τὰς προ ειρημένας προσβολὰς ἐκ καρδίας μισήσωμεν. Ημείς δὲ οὕτως αὐτὰς ἀγαπῶμεν, ὥστε οὐ μόνον τὴν ἀρι τὴν ἀντ᾿ αὐτῶν προδιδόαμεν, ἀλλὰ καὶ αὐτὰς ἐκείνας ἑτέραν τῇ ἑτέρᾳ ἐν καιρῷ καταλλάσσομεν· ποτέ άτιμίαν ὑποφέρομεν διὰ φιληδονίαν. Ὅταν δὲ καὶ του τοῖς ἀλύπως συνθώμεθα, λοιπὸν τὰς αὐξητικές ύλας αὐτῶν ζητούμεν. Επι και κενοδοξίας καὶ ἠδοσης

CΑΤΙΟ INTELLECTUS CUM SUA IPSIUS........ φιλαργυρία, η ρίζα πάντων τῶν κακῶν, κατὰ τὴν mus. Atqui vauæ gloriæ voluptatisque materia est θείαν Γραφήν. avaritia, quæ ex sententia Scripturæ divinæ, radix est omnium malorum”. III. Verum, dices quidem mibi, anima charissima, nos aurum in thesaurum non recondere, neque possessiones habere. Et ego tibi dico, aurum aut possessiones non nocere, sed, ut ante dixi, inhærentem affectui abusum eorum. En, quidam citra affectionem locupletes Deo pergrati fuerunt, velut sanctus Abraham, Job et David. Nonnalli véro etiam carentes opibus, affectum avaritiæ fovemus in rebus levissimis, ideoque miseriores sumus his qui multa possederunt, quia relictis universim pravis affectionibus, quasi Deum lateamus, calliditati. voluptatis affectum adjungimus. Fugientes enim Γ. Πάντως δὲ ἐρεῖς μοι, ὦ φίλη ψυχή, ὅτι οὔτε χρυσίον θησαυρίζομεν, οὔτε κτήματα ἔχομεν. Καγώ σου λέγω, ὅτι οὔτε χρυσός, οὔτε κτήματα παρέχουσι τὴν βλάβην, ἀλλὰ, καθώς προείρηκα, ἡ ἐμπαθής αὐτῶν παράχρησις. Ιδού γάρ τινες ἀπαθῶς πλουτή σαντες εὐηρέστησαν, ὡς ὁ ἅγιος ᾿Αβραάμ, καὶ Ἰώβ, καὶ Δαβίδ. Τινὲς δὲ καὶ δίχα πλούτου τὸ πάθος τῆς φιλοχρηματίας ἐν εὐτελεστάταις ὕλαις ἐτρέψαμεν· ὅθεν τῶν πολλὰ κεκτημένων ἐσμὲν ἀθλιώτεροι· διότι ἀφέντες τὴν καθολικὴν κακοπάθειαν μετὰ πανουργίας, ἡδυπαθοῦμεν ὡς Θεοῦ λανθάνοντες· τὴν γὰρ φιλαργυρίαν διαφεύγοντες, τὴν φιληδονίαν οὐ φεύγομεν· χρυσὸν οὐ θησαυρίζομεν, καὶ τὰς λεπτὰς ὕλας avaritiam, non fugiuus voluptatem; non recondenσυνάγομεν. ᾿Αρχὰς καὶ ἡγεμονίας οὐ λαμβάνομεν, τὰς δὲ δόξας αὐτῶν καὶ τοὺς ἐπαίνους ἐκ παντὸς τρόπου θηρεύομεν· τὰς κτήσεις καταλείπομεν, καὶ τὰς ἀπολαύσεις αὐτῶν οὐ παραιτούμεθα· ὅταν δὲ καὶ παραιτεῖσθαι δόξωμεν, οὐχ ὡς τὴν πλεονεξίαν φεύγοντες, ἀλλ' ὡς τὰ κτίσματα τοῦ Θεοῦ βδελυσσόμενοι· Μὴ ἅψῃ, μὴ γεύση, μη θίγης. Όταν ἀκούσῃς, ὦ φίλη ψυχή, τὴν παράβασιν τοῦ Ἀδὰμ καὶ τῆς Εὔας, ἐν ἀρχῇ μὲν ἰδικῶς ἐπ' ἐκείνοις γεγενημένην πίστευε νυνὶ δὲ νοητῶς ἐπ' ἐμοὶ καὶ σοὶ γινομένην εὑρήσεις· Ταῦτα γὰρ τυπικώς συνέβαινεν ἐκείνοις· ἐγράφη δὲ πρὸς νουθεσίαν ἡμῶν, εἰς οὓς τὰ τέλη τῶν αιώνων κατήντησεν. Ἰδοὺ γὰρ διὰ τοῦ βαπτίσμαtes aurum, res viles coacervamus; magistratum atque imperium repudiamnus, gloriam tamen et lonorem eorum quovis modo venamur. Reliquimus possessiones, harum tamen fruitionem non aversainur: si quando vero aversari videmur, non quod. avaritiam fugiamus, sed velut exsecrantes Dei.creaturas, dicimus: Ne tetigeris, neque gustaveris, neque contreclaveris *. Cum audieris, anima charissima, Adami et Eva transgressionem, credas quidem initio per illos proprie commissam esse; nunc autem, quod ad intellectum, per me ac te conmitti reperies: llæc enim in figura contingebant illis; scripta sunt autem ad correptionem nostram. in quos fines sæculorum occurrerunt”. Quandoquiτος ἀναγεννηθέντες, τὴν ἐντολὴν τοῦ ἀναγεννήσαντος G dem, ecce, per baptismum renati, transgressi su- ἡμᾶς παρέβημεν, καθότι τοῦ Κυρίου πάντας τοὺς ὁμοπίστου, ἀγαπᾷν, καὶ τὸν ἐκ πάντων ἐρχόμενον καρπὸν δι' ὑπομονῆς ἐσθίειν κελεύσαντος, κατὰ τὸ εἰρημένον, ἀπὸ παντὸς ξύλου τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ βρῶσιν φαγεῖν, ἡμεῖς τοῖς τοῦ ὄψεως λογισμοῖς χρη σάμενοι, τοὺς μὲν, ὡς καλούς ήγαπήσαμεν· τοὺς δὲ, ὡς πονηροὺς ἐμισήσαμεν· ὅπερ ἐστὶ τὸ ξύλον του για νώσκειν καλὸν καὶ πονηρόν· οὗ ἀπογευσάμενοι, κατά διάνοιαν θανατούμεθα· οὐχὶ τοῦ Θεοῦ τὸν θάνατον ποιήσαντος, ἀλλὰ τοῦ ἀνθρώπου τὸν πλησίον μισήσαντος· Θεὸς γὰρ θάνατον οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ τέρπεται ἐπ' ἀπωλεία ζώντων, οὔτε κινεῖται πάθει ὀργῆς, οὔτε ἐπινοεί πρᾶγμα εἰς ἄμυναν, οὔτε ἀλ λοιοῦται πρὸς τὴν ἑκάστου ἀξίαν· ἀλλὰ πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν, ὑπὸ νόμῳ πνευματικῷ κρίνεσθαι προορίσας. Διὰ τοῦτο οὐ λέγει τῷ Ἀδάμ, Η δ' ἂν ἡμέρᾳ φάγητε, ἐγὼ θανατώσω ὑμᾶς, ἀλλ' ἀσφαλιζό μενος τὸν τῆς δικαιοσύνης προλέγει νόμον, καὶ φησίν Η δ' ἂν ἡμέρᾳ φάγητε, θανάτῳ ἀποθανεῖσθε. Καὶ ὅλως δὲ ἑκάστῳ πράγματι, καλῷ τε καὶ κακῷ, φυσικῶς ἐπακολουθεῖν τὸ δέον ἀπένειμε, καὶ οὐκ ἐπινοητικῶς, ὥς τινες νομίζουσιν, οἱ τὸν πνευματικὸν ἀγνοοῦντες νόμον. Ημεῖς δὲ οἱ μερικῶς τοῦτον ἐπι στάμενοι, γινώσκειν ὀφείλομεν, ὅτι εἴ τινα τῶν ὁμο πίστων ὡς κακὸν μισήσομεν, καὶ ἡμεῖς κακοὶ ὄντες, ὑπὸ Θεοῦ μισηθησόμεθα· καὶ εἰ ὡς ἁμαρτωλὸν τῆς μετανοίας ἐκβάλλομεν, καὶ ἡμεῖς ἁμαρτωλοὶ ὄντες ἀποβληθησόμεθα· καὶ εἰ οὐκ ἀφίεμεν τῷ πλησίον τὰ 13 Coloss. 11, 21. Το I Cor. x, *** 1Timoth. vi, 10. mus mandatum ejus qui nos, regeneravit, quia cum Dominus præcepisset, ut omnes eamdem fidem profitentes diligeremus, et ex. omnibus prodeuntem fructum toleranter ederemus, quemadmodum dictum est, ut ederent ex omni ligno quod erat in paradiso: nos suasionibus serpentis usi, quosdam, ut bonos dileximus; alios, tanquam malos, habuimus odio: quod est lignum cogitationis boni et mali: quod ubi gustavimus, morimur animo: non quod Deus creaverit mortem, sed quod proximu oderit homo. Deus enim mortem non fecit, nec delectatur in perditione viventium 76; non movetur affectu iræ, non excogitat quidquam, ut postea sumat ultionem, neque mutatur cujusvis dignitate, sed omnia sapienter condidit, quæ per legem spiritalem judicari præfinivit. Propterea non dicit Adamo: Quacunque die comederitis, ego, tradam voς niorti: verum certissime prædicit justitiæ legem, hac voce: Quacunque die comederitis, morte moriemini ". Ει plane cuicunque rei, sive bona sit, sive mala, annexum natura decorum largitus est, non quod postea excogitet illud, ut quidam legem spiritalem ignorantes putaverunt. Nos vero, qui aliqua ex parte tenemus illam, nosse debemus, si quempiam eorum qui parem nobiscum sortiti sunt filem, ut malum oderimus; nos quoque, cum mali simus, Deo fore odiosos; et si, velut peccatorem, 7 Gen. 11, 16. 17 Gen. 1,17 " Dignized by Google

φανεροποιῶν ὁ νομοθέτης Χριστός, εἴρηκε· Μὴ κρί νετε, καὶ οὐ μὴ κριθῆτε· ἄφετε, καὶ ἀφεθήσεται ὑμῖν. Τοῦτον ἰδὼν τὸν νόμον, φανεροποιῶν ὁ Παῦ λος ἔλεγεν· Ὁ κρίνων τὸν ἕτερον, ἑαυτὸν κατα κρίνεις. Καὶ ὁ Προφήτης δὲ οὐκ ἀγνοῶν τοῦτο, ὁδός πρὸς τὸν Θεὸν λέγων· ὅτι σὺ ἀποδώσεις ἑκάστῳ κατά τὰ ἔργα αὐτῶν· καὶ ἕτερος προφήτης ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ φησιν· Ἐμὴ ἐκδίκησις, ἐγὼ ἀνταπο δώσω, λέγει Κύριος. illum repulerimus a poenitentia, nos etiam, qui su- ἁμαρτήματα, οὔτε ἡμῖν ἀφεθήσεται. Τοῦτον νόμον mus peccatores, excludendos; et si proximo non dimittimus peccata, nec dimittentur nobis, Hanc legem declarans legislator Christus, dixit: Nolite judicare, et non judicabimini; dimittite, et dimittetur vobis. Eamdem legem sciens Paulus, explicabat s. his verbis: Qui judicat alterum, se ipsum condemnat ". Quod non ignorans Propheta clamabat ad Deum, inquiens: Quia in reddes unicuique juxta opera sua ". Alter item propheta sub persona Dei dicit: Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit Dominus. Δ΄. Καὶ τί λέγω καθ᾽ ἕν, όπου με πᾶσιν ἡ Γραφή Παλαιά τε καὶ Νέα, μάλιστα ὁ μέγας ψαλμωδός σαφέ στερον ἡμῖν τοῦτον ὑποδείκνυσι τὸν νόμον, ὅπως IV. Cæterum quid singula commemoro? quando Scriptura tam Vetus quam Nova, et maxime summus ille Psaltes, nobis omnibus clarius hanc subIndient legem, ut illam spiritalem et inystice præ- " πνευματικὸν εὐρόντες αὐτὸν, καὶ μυστικῶς προωρι scriptam esse invenerimus, de universa nostra inclinatione metuentes, non in speciem duntaxat, sed etiam in secretis animi diligere fratres enitamur. Non enim est lex Mosaica, quæ manifesta judicare solet; sed spiritalis, quæ etiam occulta corripit, quamque etiam suis temporibus congruam tulit idem Deus; implevit autem eam, per gratiam Domini nostri, qui dixit: Non veni solvere legem, sed adimplere er. Quamobrem (ut omni de re summatim dicam) debemus posthac condonare ei qui quempiam offendisse videtur, justa vel injusta sit offensio, certo scientes, condonandi virtutem quacunque virtute praestantiorem esse. Verum quia præoccupante nos peccato impediti, nequimus hoc efficere, debeinus obsecrare Deum vigiliis et maceratione carnis immodica, donec consequamur propitiationem, eamque comparemus facultatem. Deinde in omni re, loco et tempore unus nobis, o anima, proponendus est scopus, ut quovis modo læsi ab hominibus, gaudeamus, et nulla afficiamur tristitia; gaudeamus autem, non utcunque aut temere, sed quod nacti sumus occasionem, tum remittendi ei qui peccavit, tum peccatorum nostrorum remissionem consequendi. Hæc est vera Dei notitia, quae cogitationem complectitur, qua possumus invocare Deum, et exaudiri; hæc est precationis ubertas; cujus vi licet nos tollere crucem, et sequi Dominum; hæc primorum et summorum mandatorum mater exsistit. Per hanc enim possumus diligere Deum ex toto corde, et proximum sicut nos ipsos. Hujus ope, jejuniis, vigiliis, et macerandæ carni danda nobis est opera, quo animus et viscera aperta suscipiant isthæc, et non repellant. Ita enim fiet ut secreto nobis donatam sancti baptismatis gratiam, non jam obscure, sed cum ouni certitudine et sensus perceptione operari agnoscamus, en quod proximo peccata remittimus. V. Verumtamen hanc virtutem duo impediunt viin, vana gloria, et voluptas, quas convenit in prinis ex animo aversari, et ita amplecti virtutem. Quamobrem, o anima, que horum duorum vitiorum obsequendo voluntati, te ipsam prodidisti, nemi p σμένον ἐπὶ πάσῃ ἡμῶν τῇ τροπῇ φοβηθέντες, οὐ μόνον προφανῶς, ἀλλὰ καὶ κρυπτῶς ἀγαπῶν τοὺς ἀδελφοὺς σπουδάσωμεν. Οὐ γάρ ἐστι Μωσαϊκός νόμος τὰ φανερὰ κρίνων, ἀλλὰ πνευματικὸς καὶ τὰ κρυπτά ἐλέγχων· κἀκεῖνον μὲν ὁ αὐτὸς Θεὸς ἐνομοθέτησε τῷ ἰδίῳ καιρῷ πρέποντα· οὗτος δὲ ἐκεῖνον ἐπλήρωσε, διὰ τῆς χάριτος τοῦ Κυρίου ἡμῶν, εἰρηκότος· Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρώσαι. Διὰ τοῦτο (περὶ παντὸς πράγματος ἅπαξ λαλήσεται) καὶ λοιπὸν συγχωρεῖν τῷ δοκοῦντι ἠδικηκέναι, κἂν εὔλο γον εἴη κἂν ἄλογον τὸ ἀδίκημα, πάσης ἀρετῆς εἰδότας μείζονα εἶναι τὴν τῆς συγχωρήσεως. Ἐπειδὴ δὲ οὗ δυνάμεθα τοῦτο ποιεῖν διὰ τὴν προκατέχουσαν ἁμαρ τίαν, ὀφείλομεν μετὰ ἀγρυπνίας καὶ πάσης κακοπ θείας τὸν Θεὸν παρακαλεῖν, ἕως οὗ εύρωμεν ιλασμόν, καὶ λάβωμεν τὴν τοιαύτην δύναμιν. Πρὸς ταῦτα, ὦ ψυχή, ένα σκοπὸν ὀφείλομεν ἔχειν ἐν παντὶ καιρῷ, καὶ τόπῳ, καὶ πράγματι, τὸ ὑπὸ ἀνθρώπων διαφό ρως αδικούμενοι χαίρειν καὶ μὴ λυπεῖσθαι· χαίρειν δὲ οὐχ ἁπλῶς, οὐδὲ ἀσκόπως, ἀλλ' ὅτι εύρομεν ἀφορ μὴν τοῦ ἀφιέναι τῷ ἁμαρτήσαντι. καὶ λαβεῖν ἄφεσιν τῶν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων. Αὕτη γάρ ἐστιν ή ἀληθὴς θεογνωσία πάσης γνώσεως περιεκτικωτάτη, δι' ἧς δυνάμεθα παρακαλεῖν τὸν Θεὸν καὶ ἐπακού εσθαι· αὕτη ἐστὶν ἡ τῆς εὐχῆς καρποφορία· διὰ ταύ της τὸν σταυρὸν ἄραι καὶ ἀκολουθεῖν τῷ Κυρίῳ δυ νάμεθα· αὕτη τῶν πρώτων καὶ μεγάλων ἐντολῶν μήτηρ τυγχάνει. Διὰ ταύτης γὰρ ἀγαπᾶν τὸν Θεὸν ἐξ ὅλης καρδίας, καὶ τὸν πλησίον ὡς ἑαυτοὺς δυνάμεθα. Διὰ ταύτης γὰρ νηστεύειν καὶ ἀγρυπνεῖν καὶ κακοπαθεῖν ὀφείλομεν, ὅπως ἡ καρδία καὶ τὰ σπλάγ χνα ἀνοιγέντα εἰσδέξωνται ταῦτα, καὶ μὴ ἀποδά λωσι. Τότε γὰρ καὶ τὴν κρυπτώς δεδομένην ἡμῖν τοῦ ἁγίου βαπτίσματος χάριν, οὐκέτι ἀδήλως, ἀλλ' ἐν πάσῃ πληροφορίᾳ καὶ αἰσθήσει ἐνεργοῦσαν εὑρήσο μεν, διὰ τὸ ἀφιέναι τῷ πλησίον τὰ ἁμαρτήματα. Ε'. Ταύτης δὲ τῆς ἀρετῆς κωλυτικαί εἰσι κακίας δύο, κενοδοξία, καὶ ἡδονὴ, ἃς χρὴ πρότερον κατὰ νοῦν παραιτήσασθαι, καὶ οὕτω τὴν ἀρετὴν κρατῆσαι. Διὰ τοῦτο, ὦ ψυχή, προδοῦσα ἑαυτὴν τοῖς δυσὶ τούτοις θελήμασι, μηδένα αἰτι, μήτε τὸν ᾿Αδάμ, μήτε τὸν ” Luc. vi, 37.” Rom. 11, 1. " Psal. Lx1, 13. " Deut. xxxii, 43; Ro n. x11, 19, Hebr. x, 30. * Matth. v, 17,

DE JEJUNIO. Σατανᾶν, μήτε τοὺς ἀνθρώπους, ἀλλὰ πολέμησον τῷ nem accuses, non Adamum, non Satanam, nou - σῷ θελήματι, καὶ μὴ καταφρονήσῃς· ἐμφύλιος γάρ ἐστιν ὁ πόλεμος. Οὐκ ἔστιν ἔξωθεν, ἵνα μετὰ τῶν συνόντων ἀδελφῶν πολεμήσωμεν, ἔνδοθέν ἐστιν· καὶ οὐδεὶς ἀνθρώπων συμπολεμήσει ἡμῖν. Ἕνα ἔχομεν σύμμαχον τὸν μυστικῶς ἡμῖν διὰ τοῦ βαπτίσματος ἐγκεκρυμμένον Χριστόν, ἀνίκητον καὶ ἀλάθητον. Συμμαχήσει δὲ ἡμῖν, ἐὰν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ κατὰ δύναμιν ποιήσωμεν. Τὰ δὲ πολεμοῦντα ἡμῖν, καθὼς προειρήκαμεν, ἡδονὴ συμμιγεῖσα τῷ σώματι, καὶ κενοδοξία, αἱ καὶ ἐμὲ καὶ σὲ κατέχουσι. Ταῦτα τὰ δύο τὴν Εὔαν ἐπλάνησαν, καὶ τὸν Ἀδὰμ ἐξηπάτησαν. - Η μὲν ἡδονὴ ἔδειξε τὸ ξύλον, ὡς καλὸν εἰς βρῶσιν, καὶ ὡραῖον τοῦ κατανοῆσαι· Ἡ δὲ κενοδοξία τό· Ως θεοὶ ἔσεσθε, γινώσκοντες καλὸν καὶ πονηρόν. Καθάπερ οὖν ὁ πρωτόπλαστος 'Αδὰμ καὶ ἡ Εύα ᾐσχύνοντο ἀλλήλους, οὕτω καὶ ἡμεῖς τὴν κακίαν τῶν νοερῶν ὀφθαλμῶν ἀποβαλόντες, καὶ ἑαυτοὺς γυμνούς ὁρῶντες, ἀλλήλους κατά συνείδησιν αἰσχυνόμεθα· καὶ Ιδού φύλλα συχῆς ἑαυτοῖς συρράπτομεν, ἐξωτέροις βήμασι καὶ σχήμασι καὶ δικαιολογίαις ἐνδύοντες. Ο δὲ Κύριος κατασκευάζει ἡμῖν τὸ ἐκ δερμάτων ένδυμα, καὶ λέγει· Ἐν τῇ ὑπομονῇ ὑμῶν κτήσασθε τὰς ψυχὰς ὑμῶν. Καὶ τὰ ἀκόλουθα παραινεί λέγων· 'Ο εὑρὼν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστιν ἐν μνησικακία, ἀπολέσει αὐτήν· καὶ ὁ ἐν αὐτῇ ἀπολέσας αὐτὴν, εἰς ζωὴν αἰώνιον εὑρήσει αὐτήν. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. ª³ Gen. 111, §. * Luc. xxi, 19. ss Matth. x, 59. miues, sed contende cum voluntate tua, et ne contemnas bellum enim est intestinum. Nam nou est externum, ut nobis pugnandum sit adversus fratres qui versantur nobiscum; sed intestinum est bellum: in pugna nemo hominum nobis aderit: unicum habemus commilitonem, qui per baptismum in nobis arcane reconditus est, Christum invictum, et quem nihil latet. Is autem certabit a partibus nostris, si mandata ejus pro virili peragamus. Quæ vero bellum nobis inferunt, sunt, ut ante diximus, voluptas permista corpori, et vana gloria; quibus ego et tu detinemur. Illa, inquanı, duo seduxerunt Evam, et Adamum fefellerunt. Voluptas quidem ostendit lignum esu bonum, et contemplatu formosum; vana autem gloria subjecit illud: Eritis sicut dii, cognoscentes bonum et malum s. Quemadmodum ergo Adam primo formatus et Eva erubescebant invicem: ita etiam nos, ubi abjecto intellectualium oculorum vitio, nos ipsos nudos conspicimus, mutuo conscientiæ pudore suffundimur. Et jam folia ficus nobis ipsis consuimus, dum extraneis sermonibus, figuris et justificationibus nos induimus. Dominus autem parat nobis vestimentum e pellibus, et ait: In patientia vestra possidete animas vestras *. Et suadet quæ sequuntur, his verbis: Qui invenerit animam suam, hoc est, reductis in memoriam offensionibus, perdet eam; et qui in ea memoria perdiderit animum, in vitam æternam inveniet illam ". Ipsi gloria in sæcula. Amen. OPUSCULUM IX. Περί νηστείας Δ'. Προσήκει τοὺς ἀσκοῦντας ἐναρχομένους, καὶ ἐπιτελεῖν, τούς τε νέους καὶ πρεσβυτέρους, έῤῥωμένον ἔχοντας τὸ σῶμα, μήτε κάματον, μήτε κάκωσιν φοβουμένους, πάσῃ προθυμίᾳ την χρησιμωτέραν καὶ ἀσφαλεστέραν ἀπαραλείπτως προΐστασθαι νηJejunium abstinentia ciborum est, a quibus cum quadrupliciter abstinere possimus, quadruplex inde quoque exsurgit abstinentiæ Christianæ inunus. Vel enim capto semel per diem cibo, reliquum dici abstinemus; vel aridis, et simplicibus contenti cibis, abstinemus a pinguioribus et lautioribus; vel capto cibo præscripte tenus, cætero præterea cibo abstinemus; vel demum abstinemus cibi adbuc appetentes, et fame ac siti necdum exsatiata. Cumulatissimæ proinde Taudis fuerit, et veluti jejunii fastigium summum quadruplicem hanc abstiDe jejunio. 1. Qui animo semel virtutibus exercendo se dederint, strenue quod occeperunt perficiant oportet; et sive juvenes sint sive senes, modo corpore bene valentes, languoris morbive metu minime territi eam omni studio jejunii legem, quæ præ cæteris nentiæ legem, una eademque ubique semper adhibita ratione cum in genere et modo cibi, tum es in tempore sumptionis perpetuam in omni vita retinere. Absolutissimum jejunium hoc omnibus connitentibus in virtutem perfectam proponit et com mendat S. Pater super jejunia cætera; quanta inde adjumenta et præsidia parentur, solide demonstrans, et quæ contra consequantur incommoda, si qua parte remissio fiat; quæ rursus incommoda et pericula in singularibus quibusdam inusitata et admirandæ abstinentiæ rationibus sibi deligendis.

S. MARCI EREMIT.E utilior et tutior est, constantissime retineant. Pane & στείαν. Σταθμῷ τὸν ἄρτον ἐσθίειν, καὶ μέτρῳ το nimirum et aqua ad constitutum modulum adhibi- ὕδωρ πίνειν, ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρόν· τοσοῦτον δὲ tis vescantur, idque statis horis, et eatenus vescan- ὅσον πεινῶντας καὶ διψῶντας ἀναχωρεῖν τοῦ tur, ut fame ac siti nerdum penitus pulsa de cœna δείπνου, καὶ τὴν ἀναγκαίαν πρὸς Θεὸν λειτουργίαν surgant, neve unquam ob escarum voluptatem a μὴ ἐμποδίζεσθαι ὑπὸ τῆς ἡδονῆς τῶν βρωμάτων, divinis officiis pro more defungendis vacationem Ἐὰν γὰρ θελήσωμεν ἐσθίοντες κορεσθῆναι, ταχέως sibi sumant. Nam ita ferme usuvenit, ut si quorum ἀκηδιάσαντες ἐφ' ἑτέραν τραπησόμεθα ἐπιθυμίαν, esculentorum saturi esse aliquando patiamur, eo- καὶ ἐὰν ταύτης μεταλαμβάνοντες ἐμπλησθῶμεν, καὶ rumdem continuo pertæsi convertamus nos ad ap- ταύτην ὁμοίως αὖθις ὡς πρώτην ἀποδοκιμάσαντες petenda alia deinceps; quibus appositis sí rursus καταλείψομεν. Καὶ οὐκ ἔστιν ἡμᾶς, ἂν ἐπινοήσωμεν expleamur, rursus, quemadmodum priora illa, ΜΟΣ ἑαυτοῖς ἐπιθυμίαν ἡ νηστείαν, πρὸς παράκλησιν ἐπι fastidientes respuemus; neque saturis nobis pror- μεῖνα: χορταζομένους. Τί τοῦ μάννα ἐν τοῖς σιτίοις sus licet esse in proposito conquiescentibus, sive πολυτελέστερον; καὶ ὡς τοῦτο ἔφαγε, καὶ ἐνεπλήσθη appetitis semel escntentis vesei animus sit, sive ὁ Ἰσραὴλ, ὅτε μὴ εἶχε κρείττονος ἐπιθυμῆσαι, τα etiam abstinere. Quidquamne escarum magis opi- ἔλαττον ἐπεθύμησε, σκόροδα καὶ κρόμμυα, ὥστε parum manna? sicubi tamen illud comedit Israel, έμφυτον τῇ πλησμονῇ ἡ τοῦ ἑτέρου ἐπιθυμία. Εἰ οὖν et exsaturatus fuit, quando nihil erat quod lautius ἐν τῷ κορέννυσθαι ἄρτου, ἐπιθυμοῦμεν ἑτέρου, τοῦτον concupisceret, ad vilia et ingrata quævis, allia ni- ἐσθίοντες μὴ κορεσθῶμεν, ἵνα τοῦτον ἐπιθυμοῦντες mlrum et cepas, appetenda delapsus est; adeo sa- ἀεὶ ἐπιθυμῶμεν κορεσθῆναι· ὅπως καὶ τὴν βλάβην turitatem nova suapte natura excipiunt appetitio- τὴν ἐκ τῆς ἐπιθυμίας ἐκφύγωμεν, καὶ τὴν δικαιοnes et desideria. Quamobrem cum ipsa panis ex- σύνην τὴν ἐκ τῆς ἐγκρατείας ἀπενεγκώμεθα. pletio alterius nos cibi cupidos efficiat, eatenus de eo comedamus, ne expleamur omnino, ut illum semper appetentes nunquam non explendi desiderio teneamur; itaque non modo nullam ex appetitione noxam capiamus, verum etiam ex continentia justitiam consequamur. Il. Igitur, inquiet fortasse quispiam, ad jejunia segnior, hominem pasci et vesci libere esculentis peccatum existimas? Minime vero hæc ita praecipimus, quasi ea in re peccatum insit; at quod inde exsistat tamen, et consequatur. Non (præcise) peccavit Israel desiderans Egyptias dapes, at quod hujus desiderii ferendi impotens impie obmurmurare, et palam Deo obtrectare ausus fuit; ait enim: Nunquid poterit Deus parare mensam in deserto "? c 8 Psal. LXIVII, 19. floc est panem ad pondus, aquam ad mensuram sumere, quomodo plane apud priscos Patres in usu erat. Abbas Moyses apud Palladium in Lausiaca, c. 22, annos sex in cella inclusus nihil preter sicci panis uncias duodecim sumpsisse legitur. Antonius adveniente Paulo sibi paximatem unum sex unciarum, tres vero hospiti suo in mensa apposuit, ut refert idem Palladius in Vita Pauli Simplicis. Sanctum Hilarionem quadriennium sex unciis panis hordeacei cum modico olere transegisse narrat D. Hieronymus Dorotheo abbati in Egypto sex unciæ panis, et olusculorum fasciculus quotidiana refectio erant, teste Sozomeno 1. vi, c. 3. Cassianus Collat. i. ii, c. 19, quæ receptissima esset nonachorum refectio tradens, ait: Majores nostri præposuere refectionem solius panis, cujus æquissimum modum in duobus pazimatiis statuerunt, quos parvulos panes vix libræ unius pondus habere certissimum est. Hinc sumpta a D. Benedicto exempla quotidiani cibi finiendi pondere et mensura, qui Regular cap. 39, Panis, inquit, libra una propensa Sufficial in die, sive refectio una sit, sive prandii et cane. Quamobrem Theodemanus abbas Casinensis rogatus a Carolo Magno per litteras, ut eximios sibi in Galliam monachos cum regula transmitteret, pondus quoque panis et calicis mensam transmisit, ut narrat Leo Ostiensis in Chronic. I. I, c. 76. Illud tamen σταθμῷ καὶ μέτρῳ reddili ad constitum modulum, quod ea vox commoda cesserit tenti, et æque commode traditum a S. Patre eceplum repræsentet, præsertim cum illa usitaΒ'. 'Αλλ' ἴσως ἐρεῖ τις τῶν περὶ τὴν νηστείαν ὀκνη ροτέρων· Μὴ γὰρ ἁμαρτία ἐστὶν ἄνθρωπον τροφής με ταλαμβάνειν; 'Αλλ᾿ οὐδὲ ἡμεῖς ὡς ἁμαρτίας οὔσης τοῦτο συμβουλεύομεν, ἀλλ' ὡς ἐκ τούτου τῆς ἁμαρ τίας κατακολουθούσης. Καὶ ὁ Ἰσραὴλ οὐχ ήμαρ. τεν ἐπιθυμήσας, ἀλλὰ διὰ τῆς ἐπιθυμίας Θεοῦ καταλαλήσας ησέβησεν· εἶπε γάρ· Μὴ δυνήσεται ὁ Θεός ἑτοιμάσαι τράπεζαν ἐν ἐρήμῳ; Καὶ μετὰ τὸ ἔτοι» μασθῆναι αὐτοῖς, τότε ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ ἐξεκαύθη ἐν tior semper exstiterit ratio apud monachos filaiendi in quotidiano victu cibi ae potus non adhibita lance ac ponderibus, sed pro externa mole et quantitate oculis ipsis demensa, hoc est plane pro modula Panem porro et aquam, fortissimum et commune sui temporis jejunium appellat S. Hieronymus in Epist. ad Nepotianum, et a quo maxime absit capiandae gloriae periculum: Fortissimum, inquit, je junium est aqua et panis; sed quia gloriam non ha bel, et omnes pane et aqua vivimus, quasi communa et publicum, jejunium non putatur. De hac laudatissima jejunii parte D. Hiero - nymus in Epistola ad Furiam: Parvus cibus, et venter semper esuriens triduanis jejuniis præfertur: et multo melius quotidie parum, quam raro salis. Pluvia illa optima est, qure sensim descendit în terram; subitus et nimius imber in præceps arva subverlil. Quomodo, inquis, non peccavit Israel desiderans Egyptias dapes, quando Israelis crimen ubique Scriptura desiderii nomine exagitat (Exod. xvi, 3; Num. 11, 5; Ρsal. Lxxvil, 18), et locum ipsum ultionis a Deo de Israelitis sumptæ concupiscentiæ sepulcrum appellat? Verum hic S. Pater loquitur de desiderio et appetitione mere naturali, qua vel inviti fame, siti, languore, fastidio communis ciut instigante aficimur; quan, ut proximne dixit, citra noxai pati possumus, et possumus cum justitiæ laude continere. Sed plane loquatur etiam de desiderio animi proposito et libera voluntate suscepto, neque tum peccavit Israel præcise et absolute desi-

DE JEJUNIO. αὐτοῖς, καὶ συνεπόδισε τοὺς ἐκλεκτοὺς αὐτῶν, ἵνα μὴ & Postea quam autem mensam instruxit Deus, sucζῶντες πάλιν ἑτέρας ἐπιθυμήσωσι τροφῆς, καὶ λότους κατὰ τοῦ Ὑψίστου λαλήσωσι, καὶ ἐξολοθρευθώ σιν οἱ κατάλοιποι αὐτῶν. Ἔργον ἐστὶ τῆς ἀναιδους κρατῆσαι γαστρός· θεός ἐστι τῶν ἡττωμένων αὐτῇ, καὶ οὐκ ἔστιν ἀθωωθῆναι τὸν ἀνεχόμενον αὐτῆς. Καὶ οὐ μόνον τὸ τῆς πλησμονῆς ἐστι τὸ κινδυνευόμενον, ἀλλὰ καὶ τὸ τῆς ἀσιτίας· ἐν τῷ παρελθεῖν γὰρ ἡμέρας πλείους οὐδενὸς μεταλαμβάνοντας, ἡ ἀκηδία χώραν λαβοῦσα ἐπαναστήσεται, καὶ πολεμήσει ἡμᾶς, καὶ τὴν μὲν ἀγρυπνίαν ἡμῶν τῆς νυκτὸς μεταβαλεί εἰς ὕπνον, τὴν δὲ προσευχὴν ἡμῶν τῆς ἡμέρας εἰς σαρκικούς λογισμούς, ὥστε ἡμᾶς ἐκ τοῦ ὕπνου ὠφε ληθῆναι μηδὲν, καὶ ἐκ τῶν σαρκικῶν λογισμῶν μᾶλ λον βλαβῆναι τα μέγιστα. Αρχόμεθα γὰρ ὡς ὑπὲρ τοὺς ἄλλους ἀσκοῦντες μέγα φρονεῖν, καὶ τοὺς μὲν μικροτέρους ἐξουθενεῖν, ὅπερ ἐστὶ πάσης πλημμε λείας χαλεπώτερον. "Ωσπερ γὰρ γεωργὸς ἀσύνετος, ἐὰν τὴν ἑαυτοῦ χώραν, ἀναλώμασι πολλοῖς κατεργα σάμενος, ἄσπορον ἐάσῃ, εἰς ζημίαν ἐκοπίασεν· οὕτω καὶ ἡμεῖς ἐὰν τὴν ἑαυτῶν σάρκα πολλῇ τῇ προσόδῳ· δουλαγωγήσαντες, τὸν λόγον τῆς προσευχῆς μή και ταβάλωμεν, μάλλον καθ' αὐτῶν ἐσπουδάσαμεν. census ira partem eorum sustulit, ne si superstites, novis rursus capti desideriis dicteria in ipsum jacere pergerent, suoque exemplo reliquos omnes ad interitum traherent. Ventrem natura usque procacem subigere imperio oportet; si qui ab illo se devinci sinant, jam iis deus est; neque justitiam adipisci omnino potest, qui illius servitutem ferat. Æque vero magnum a diuturna ciborum abstinentia, ac a satietate periculum imminet: dum enim omnis prorsus cibi expertes jejunia in plures dies protrabunt, egritudo ac torpor paulatim irrepens sese ex adverso eriget, et ad pugnam lacesset; et nocturnas quidem vigilias nostras in somnos vertet, diurnas vero ad Deum orationes in carnales cogitationes dilabit, ut cum nullum ex somno emolumentum, tum plurimum ex carnalibus desideriis detrimenti contrahamus. Hinc enim tanquam cæteris in exercitatione antecellentes magna incipimus sentire de nobis, et imbecilliores quosque despicere; quo haud quidquam committi gravius potest. Nam ut in suam ipsemet perniciem incumbit insanus agricola, qui postea quam magno sumptu et opere agrum subegit, inconsitum et incultum relinquit; ita et nos, nisi postea quam multo impenđio carnem domuimus, orandi studium veluti censeramus, in nostrum ipsi exitium ultro contendimus. Γ'. Αλλ' ἴσως ἐρεῖ τις· Εἰ ἐν τῇ προσευχῇ ἡ δι καιοσύνη, τίς ἐστι χρεία τῆς νηστείας; Πολλὴ κατὰ πάντα τρόπον. "Ωσπερ γάρ τις τῶν πενήτων γεωργῶν, ἐὰν ἐπὶ χέρσου σπείρῃ μὴ νεώσας τὴν γῆν, ἀντὶ πυροῦ ἀκάνθας προσοδευθήσεται· οὕτω καὶ ἐὰν ἡμεῖς μὴ τὴν ἑαυτῶν σάρκα νηστείᾳ ὑπωπιάσαν τες, τὸν λόγον τῆς προσευχῆς καταβάλωμεν, ἀντὶ δικαιοσύνης ἁμαρτίας καρπωσόμεθα. Ἡ γὰρ σὰρξ αὕτη ἐκ τῆς γῆς ἐκείνης ὑπάρχει· καὶ ἐὰν μὴ τοσαύτῆς ἐπιμελείας τύχῃ, ὅσης ἐκείνη, καρπὸν δικαιοσύνης οὐδέποτε βλαστήσει. Ταῦτα δὲ λέγομεν, οὐχ ὡς τοὺς ἐκ τῆς νηστείας ὠφεληθῆναι βουλομένους ἐγκύπτοντες, ἀλλὰ τοὺς μετὰ διακρίσεως καὶ φόβου Θεοῦ τὴν ἀπάθειαν τοῦ οἰκείου σώματος ἐξ- derans; moderate, inquam, famis, languoris, fastidii unice levandi gratia desiderans; peccavit vero quod aperte fuit ad voluptatem desiderans, quod desiderii impatiens cœperit pœnitere Ægyptiæ einigrationis in terram Chanaan, aspernari cibum di vinitus exhibitum, novos cibos per nova prodigia efflagitare, et obtrectatione Deum incessere: hoc est, non peccavit Israel simpliciter desiderans, sed importune, anxie, pertinaciter, turbulente, impie desiderans; quæ crimina ideo segregat S. Pater a simplici desiderio, metaphysicorum more, ut proposito Israelitarum exemplo inhærens objectum sibi argumentum confutet, et demonstret, neque appetere, neque moderate vesci quibus appetimus, peccatum esse, at inde consequi tamen. Male per id tempus de hoc ἀπαθείας nonine passim audiebant Syriæ monachi, inter quos Jovinianus, Evagrius Ponticus, Palladius et Rufinus suscitatam ab Origene Stoicorum impassibilitatem disseminarant. Non est tamen cur quidquam ejusmodi in D. Marco suspicemur, qui totus est in prædicandis perpetuis carnis assultibus non in hoc inoxdo opusculo, sed et in, reliquis ejus scriptis. Quia in libro De pænitentia ir fine sententiam bane III. Quis vero reliquus, inquiet fortasse aliquis, jejunii usus fuerit, quando orandi studio justitiam adipiscimur? Multus quidem omnimodis. Sicut cnim sentes loco frugum referet agricola, qui minime novato prius præ inopia solo in rudi agro sationem fecerit; ita quoque nos, si carne non prius probe quasi duro quodam atque aspero solo mollita et subacta, orationis studium quasi semen ingeramus, peccata justitiae loco meteinurs. Plane ex eodem illo solo conflata caro hæc exsistit; et nisi eadem atque illud industria excolatur, nullum prorsus edel justitiæ fructum. Neque hæc eo dicimus, ut eos qui jejunio juvari volunt, absterreamnus; quin potius ut incitenus eos, si qui prudentia ac non modo pronuntiat, sed etiam argumentis confirmat. In libro vero De baptismo: Comprehensiva autem, inquit, omnium mandatorum est abnegatio animæ, que est mors; et quemadmodum qui vivit in carne destitutus est hac operationis perfectione, sic ob ante dictum defectum non potest usque ad exitum non esse susceptivus insultantium affectionum. Quid disertius? Quamobrem fragmentum de temperantia inter ejus opera a Joan. Pico editum cum tanta άπαθείας doctrina respersum video, et Marcum Marco contrarium repente factum, neque memoratum præterea illud a Photio, tanquam alienum, et intrusum ſetum longe a Marco nostro submoveo; a Photio, inquam, qui relicta a S. Patre scripla recenset universa; singulorum deinde numerum, argumenta, ordinenı explicat, innuitque se non unum aut alterum, sed plura S. Patris operum exemplaria, eaque vario ordine descripta inspexisse. Quin in ipso codice Joan. Pici fragmentum istud non consueta S. Marci ascetæ, aut ejusdem epigraphe ornatur, sed S. Marci tantummodo. Sed ab omni suspicione S. Marcum certissime vindicat S. Isaacus Syrus archiepiscopus Ninives, qui in quodam serinone apathistarum deliramenta prolata in medium hujus 8.

S. MARCI EREMITA ὠφελεῖ τοὺς μετὰ λογισμοῦ αὐτῇ προσιόντας, οὕτω βλάπτει τοὺς ἀλογίστως αὐτῇ προσερχομένους. Οι οὖν κηδόμενοι τῆς ὠφελείας αὐτῆς, ὀφείλουσι φυλάτο τεσθαι καὶ τὴν βλάβην αὐτῆς· καὶ τὸν ἄρτον, δν ἐσθίομεν μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς νηστείας, ἧς ορίζομεν ἑαυτοῖς, τοῦτον διελεῖν εἰς τὰς ἡμέρας τῆς ἀσιτίας, ἵνα μέρους βραχέος καθ' ἑκάστην λαμβάνοντες φιμώσωμεν τῆς ἑαυτῶν σαρκὸς τὸ φρόνημα, καὶ τὴν καρδίαν ἔχωμεν στηριγμένην εἰς τὴν ὠφελιμωτέραν προσευχήν· ὅπως δυνάμει Θεοῦ, ἀπὸ ἐπάρ σεως φυλαχθέντες, ἐν ταπεινοφροσύνῃ διάγωμεν πά σας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς ἡμῶν, ἧς χωρὶς οὐδεὶς εὐηρέστησε Θεῷ. pietate adhibita proprium corpus ad tolerantiam & σκεῖν βουλομένους προτρεπόμενοι· ἐν τρόπον γὰρ cupiant obfirmare; nam jejunia tum demum prosunt, si prudenter ac pie instituantur; sin vero absque ratione et temere, etiam obsunt. Quamobrem qui jejunii commoda assequi peroptant, caveant studiose illa quæ exitium invehunt, et panem quein exactis abstinentiæ diebus quam primum comedere animo destinaveramus, ita in propositos quos - que abstinentiæe dies distribuamus, ut exiguam portionem unoquoque die sumentes, insurgentes carnis appetitiones quasi feras projecto pabulo aliquo quotidie compescamus, et vacuum desideriis animum orationi quæ præstabilior est, serveinus: et sic ab elatione, Deo opitulante, innocui in humi litate, sine qua Deo gratus nemo unquam exstitit, omnes vitæ nostræ dies ducamus. IV. Profecto si ipsi humilitati sedulo insistamus, non erimus animadversionibus conìmonendi, Cuncta enim, quæ nobis molesta et gravia eveniunt, propter elationem nostram eveniunt. Si ením Apostolo, ne extolleretur, angelus Satan datus fuit, quanto magis superbientibus nobis dabitur idem Satan, qui nos cædere usque pergat, donec ad humilitatem redierimus? Majores nostri dominabantur doniui suæ, divitias possidebant, uxorum et liberorum curam gerebant, et familiari Dei alloquio fruebantur propter simplicem eorum humilitatem: nos contra, muudo nuntium remisimus, divitias repudiavimus, domos reliquimus, et a damone propter nostram elationem illudimur. Qui se extollit se ipsum ignorat; non sane extolleretur si μεθ᾿ ἧς ἀναστρέφεται, οὐκ ἂν ἐπήρθη. Ο δὲ ἑαυτὸν Δ'. Εἰ γὰρ ταπεινοφροσύνης ἐπεμελούμεθα, οὐκ ἂν ἐδεήθημεν παιδείας· πάντα γὰρ τὰ κακὰ καὶ δεινὰ τὰ συμβαίνοντα ἡμῖν, διὰ τὴν ἔπαρσιν ἡμῶν συμ βαίνει. Εἰ γὰρ τῷ ᾿Αποστόλῳ, ἵνα μὴ ἐπαρθῇ, ἄγο * γελος Σατᾶν ἐδόθη, πόσῳ μᾶλλον ἡμῖν τοῖς ἐπηρ μένοις αὐτὸς ὁ Σατανᾶς δοθήσεται καταπατεῖν ἡμᾶς ἕως ταπεινωθῶμεν; Οι προπάτορες ἡμῶν, οίκων ἐδέσποζον, καὶ πλοῦτον εἶχον, καὶ γυναικῶν καὶ τέο κνων προενόουν, καὶ Θεῷ ἡμίλουν διὰ τὴν ἄπλαστον ταπεινοφροσύνην αὐτῶν· ἡμεῖς δὲ κόσμου ἀνεχωρή σαμεν, καὶ πλούτου κατεφρονήσαμεν, καὶ τοὺς οἴκους κατελίπομεν, καὶ ὑπὸ δαιμόνων χλευαζόμεθα διὰ τὴν ἔπαρσιν ἡμῶν. Ὁ ἐπαιρόμενος ἀγνοεῖ ἑαυτόν· εἰ γὰρ ἐγίνωσκεν ἑαυτὸν, καὶ τὴν ἑαυτοῦ ἀφροσύνην, ἀγνοῶν πῶς δύναται Θεὸν γιγνώσκειν; Εἰ γὰρ τὴν ἑαυτοῦ ἀφροσύνην οὐκ ἴσχυσε συνιέναι, πῶς τὴν τοῦ Θεοῦ σοφίαν, ἧς ποῤῥωθέν ἐστι καὶ ξένος, συνιέναι δυνήσεται; Ο γὰρ γινώσκων τὸν Θεόν, ἐνοπτρίζεται την μεγαλωσύνην αὐτοῦ, καὶ φαυλίζει ἑαυτὸν, Ο μακάριος Ἰώβ, καὶ λέγει· Ἕως ἀκοῆς ἤκουόν σου τὸ πρότερον· νῦν δὲ ὁ ὀφθαλμός μου εώρακε σε. Διὸ ἐφαύλισα ἐμαυτὸν, καὶ ἐτάκην· ἡγημαι δὲ ἐμαυτὸν γῆν καὶ σποδόν. Οἱ τοίνυν τὸν Ἰὼβ μια μούμενοι, οὗτοι τὸν Θεὸν ὁρῶσι· οἱ δὲ ὁρῶντες αὐτὸν, οὗτοι γινώσκουσιν αὐτόν. Ἐὰν οὖν βουληθώμεν ὁρᾷν τὸν Θεόν, φαυλίσωμεν ἑαυτοὺς, καὶ ταπεινοφρονήσω μεν· ἵνα μὴ μόνον αὐτὸν ἐξ ἐναντίας ὁρῶμεν, ἀλλὰ καὶ ἐν ἡμῖν οἰκοῦντά τε καὶ ἀναπαυόμενον ἔχοντες, se ipsum, et stultitiam cum qua conversatur, agnosceret. Porro qui se ipsum ignorat quomodo Deum pernoscere poterit? Si suam ipsius stultitiam percipere non valet, quomodo Dei sapientiam a qua longissime abest, cujusque est omnino expers, mente assequi valebit? Qui Deum cognoscit ejusdem majestatem perspicit, et se ipsum contemnit, ut beatus Job, qui ait: Usque adhuc auditu auris audivi te; nunc autem oculus meus videt te: quapropler contempsi me, et liquefactus sum, et reputavi me pulverem et cinerem 27. Qui igitur Job imitantur, bi Deum vident; qui porro vident, hi et cognoscunt. Quare si cupimus Deum videre, nos ipsos contemptui habeamus et humiliemur, ut non modo ipsum coram intueamur, verum etiam in nobis ipsis eodem κατατρυφῶμεν αὐτοῦ. Οὕτω γὰρ ἡ ἀφροσύνη ἡμῶν inhabitante et requiescente fruamur. Ita enim stultilia nostra ab illius sapientia erudietur, et infrmitas nostra ab ejus potentia confrmabitur; quæ adeo perficere potest nos, ut idem ipse qui tanta elargiri muuera diguatur, in nobis eximie glorif87 Job xlii, 5, 6. Marci monachi auctoritate discrte explodit; S. Isaa cus, inquam, non is, quem mutilum maleque suffarcinatum in Bibliotheca Patrum legimus, sed qui in bibliothecis adhuc latet; de quo multa illustrissimus Assemanus in sua Bibliotheca Orientali, quem, si superi dabunt, Greco-Latinum editori aliquando sumus. Vacat itaque hic ἀπαθείας vocabu Jum suspicione: non sonat tamen vacuitatem praἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ σοφισθήσεται, καὶ ἡ ἀσθένεια ἡμῶν ἐν τῇ δυνάμει αὐτοῦ δυναμωθήσεται, κραταιούσῃ ἡμᾶς εἰς αὐτὸν τὸν ἀξιώσαντα ἡμᾶς τῆς δωρεάς ταύτης περισσοτέρως δοξασθῆναι ἐν ἡμῖν, καὶ τὸν ἐχθρὸν ἡμῶν διάβολον ὑπερβαλόντως καταισχύναι vorum affectuum, quomodo sæpe ab asceticis usurpatur, sed denotare potius videtur hoc loco facultaiem quamdam in bomine, adeoque visum est interpretari firmitatem, et constantiam in tolerando, et obsistendo appetitionibus carnis; quo sensu non desunt bujus vocabuli ἀπαθείας apud probatos sατί plores exempla.

DE MELCHISEDECH. δι' ἡμᾶς, ἐν αὐτῷ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστῷ· cetur, et hostis noster diabolus per nos vehemenὅτι αὐτῷ πρέπει δόξα, μεγαλωσύνη τε καὶ μεγαλο πρέπεια, εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. ter confundatur in eodem Domino nostro Jesu Christo, cui convenit gloria, majestas, magnificentia in surcula caculorum. Amen. OPUSCULUM X. Εἰς τὸν Μελχισεδέκ. De Melchisedeck. saCum Dominus mundum agro, et prædicationem veritatis sationi comparasset, triticum primum 32tum fuisse ait, postmodum vero zizania, ut inde intelligeremus adinventas deinceps præter apostom licam traditionem sententias, importunam et diabolicam quamdam sationem alteram esse. Postquam eniın nullam tradendæ veritatis partem reliquanı fecerunt illius discipuli, et divus Paulus æque ac eximii apostoli verbo quasi tritico mundum seminavit, exsistunt perversi quidam, qui zizania superseminandi occasionem caplantes, in sata illa manum immittere audent, et magis quam illi, ut ipai putant, admiranda edocere conantur. Nusquam illi Melchisedech Deum natura exsistere pronuntiarunt; hoc tamen isti profitentur, quin et sunt qui proferant commenta ejusinodi, quæ susceptas a Domino pro nobis economias extenuent. Dum enim hominem nuncupatum sine patre et sine matre propter præteritos silentio a Scriptura parentes ejus ", ideo Deum constituunt; Christum qui Patrem in cœlis habet, matrem in terris pro nobis sibi sumpsit, deteriorem faciunt; dumque illum ob non recensitos parentes magnum reputant, hunc ob recensitos minorem audent existimare. Hujus autem propinatio sententiæ simpliciores ex ipsis etiam ad omnino abnegandum Christum impellere videtur; quod eo gravioris reum culpae ejusdem sententiæ auctorem facit. Id vero ilis, ut opinor, accidit, eo quod integra divina Scripture capita legentes prætervehantur, et abscissa quædam membra callide ad propriam astruendam sententiam excerpant. Hinc enuntiatum de Christo vaticinium, homini ad quem enuntiatum fuit, tanquam Deo atΔ'. Κύριος τὸν μὲν κόσμον ἀγρῷ, τὸ δὲ τῆς ἀλη θείας κήρυγμα σπόρῳ παρεικάσας, σἶτον μὲν ἐν πρώτοῖς ἐσπάρθαι λέγει, ὕστερον δὲ ζιζάνια· ὡς ἐκ τού του δυνατὸν ἡμῖν ἐπιγνῶναι, ὅτι τὰ μὲν μετὰ τὴν ἀπο- Β' στολικὴν παράδοσιν ἐπινενοημένα φρονήματα περιττή τίς ἐστι καὶ δαιμονιώδης επισπορά. Τῶν μὲν γὰρ ἁγίων αὐτοῦ μαθητῶν μηδὲν ὑπολειψάντων τῆς ἀλη θείας, καὶ τοῦ ἁγίου Παύλου μηδὲν ὑστερηκότος τῶν ὑπερλίαν ἀποστόλων, ἀλλ᾿ ὥσπερ σίτῳ τὸν κόσμον κατεσπαρκότος τῷ λόγῳ, τινὲς ἑτερόφρονες, ζιζανίων δίκην ἀνακύψαντες ἐπέκεινα τοῦ σίτου, πειρῶνται ὑπερεκτείνεσθαι μυστικώτερα τῶν ἀποστόλων, ὡς οἴονται, διδάσκειν ἐπιχειρήσαντες. Τὸν γὰρ Μελχ: σεδέκ, φύσει Θεὸν εἶναι οὐκ ἐκήρυξαν ἐκεῖνοι, ὡς οὗτοι λέγουσιν· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοιαῦτά τινα συν εισφέρουσι νοήματα, ὡς καὶ τὰς ὑπὲρ ἡμῶν γεγενη μένας τοῦ Κυρίου οικονομίας εὐτελίζεσθαι. Εἰ γὰρ τὸν ἐκ παρασιωπήσεως Γραφικῆς ἀπάτορα καὶ ἀμήτορα ὀνομασθέντα θεοποιοῦσιν ἄνθρωπον, εὐτελίζουσι τὸν Πατέρα ἔχοντα ἐν οὐρανοῖς, καὶ μητέρα ἐσχηκότα ἐπὶ γῆς δι' ἡμᾶς Χριστόν· καὶ εἰ διὰ τὸ ἀγενεαλόγη τον ἐκεῖνον μέγαν ήγηνται, γενεαλογούμενον τὸν Χριστὸν ἡττότερον ἂν νομίσειαν. Ἡ δὲ τῆς τοιαύτης εννοίας προαγωγὴ τοὺς ἀφρονεστέρους αὐτῶν καὶ εἰς ἄρνησιν κατασύρειν ἔοικεν, ὅπερ πλείονα φέρει και τάκρισιν τῷ προηγησαμένῳ τῆς τοιαύτης ἐννοίας. Ταῦτα δὲ πάσχουσιν, ὡς οἶμαι, διὰ τὸ παρατρέχειν αὐτοὺς τὰ συστατικὰ κεφάλαια τῆς θείας Γραφῆς, καί τινας περικοπὰς πρὸς τὸν ἴδιον σκοπὸν ἐκζητεῖν ἑκουσίους. Διὸ καὶ τὸν ἐπὶ Χριστοῦ ἑρμηνευόμενον χρηματισμὸν τῷ χρηματισθέντι ἀνθρώπῳ ὡς Θεῷ ἀπονέμουσι, καὶ τὸν κατὰ τὴν τάξιν τῆς ἱερατείας ἀφωμοιωμένον τῷ Κυρίῳ ἄνθρωπον, λέγουσι φύσει • Hebr. vi, & Quam varie et immaniter ab altero Christi vo et deinceps aberratum sit ab insanis hominibus in explicando Melchisedechiano vaticinio, qui nosse cupit, adeat Ludovici Burghesii Hist. crit. Melchised. et P. Calmet in Dissertatione ad Epistolam D. Pauli ad Hebræos præpositam. S. Marcus hoc in opere insectatur eos solummodo, qui Melchisedech Filium Dei esse contendebant, quorum nulla uspiam apud veteres ante Epiphanium mentio facta exsistit in Punar, hær. 55. Dum porro illos insetatur S. Pater, tantam contorquet ac vibral argumentorum vim, ut et cætera Melchisedechitarum moustra quotquot eruperunt unquam, aut etiamη num gestiunt erumpere confodiat. Cum id maxime commendat utilitatem operis, tum ejusdem præstantiam et dignitatem scriptoris sanctitas, scriptoris antiquitas, raritas etiam. Cum enim quaniplurimi SS. Patrum cum Melchisedechitis manum conseruerint; plurimi etiam ad præliandum arma procuderint, D. Epiphanius d. hæer. 55, D. Hieronymus in Epist. ad Evangelium, Theodoretus in Dialogo In. confusus, et quicunque in Epist. D. Pauli ad Hebr, explananda egregiam operam posuerunt, præclarissimorum tamen certaminum in sole et pulvere, ua aiunt, agitatorum hoc nobis unum specimen inte grum ex universa antiquitate reliquum superest.

tribuunt, et hominem secundum ordinem sacerdotii γν Θεοῦ. Φασί γάρ· Ει μὴ ἦν οὗτος Υιός Θεού. Deo assimilatum, natura Filium Dei esse contendunt. Aiunt enim, si non erat hic Filius Dei, quo. modo rex pacis, et rex justitiæ nuncupatus est? Equidem intelligent, modo voluerint. Apostolus non eum nuncupat natura regein pacis sed interpretatione; ait enim primum, interpretatus rex justitia, deinde et rex Salem, hoc est pacis ". Hoc videlicet verbum prætermittunt efferre interpretatus, adeoque nominis illius interpretationem naturam censent esse ejus, ad quem vaticinium enuntiatum est. 1. Aiunt rursus iidem, nisi exsisteret Deus, quomodo fuit sine patre et sine matre? jamque, ut videtur, non amplius Melchisedech Filium dicunt, imo fortasse Palrein; at neque Patrem nos, inquiunt, dicimus, sed Deum Verbum, antequam carnem induisset, et ex Maria genitus esset. At quomodo absque Patre Deus Verbum, o deliri? Animadvertite diligenter, quod divus Paulus omnia· illa de incarnato jam prædicari ait. Ait enim: De quo prædicantur hac, allerius tribus consors fuit; quandoquidem, manifestum est ex tribu Juda Chrisium genus duxisse. At quomodo, inquiunt, Christus ex tribu Juda genus ducens, est sine patre et sine matre secundum ordinem Melchisedech? Plane ignorant quod dicunt: non in patris carentia Paulus ordinem constituit, sed in sacerdotio duntaxat. Quamobrem non dicit: Tu sine patre et sine matre secundum ordinem Melchisedech, sed duntaxat: Tu sacerdos secundum ordinem Mel. chisedech. Quid sibi vult secundum ordinem? Nempe secundum similitudinem, et non secundum legem. Tribus enim Levi secundum legem sacerdotio destinabatur; Melchisedech vero non secundum fegem, sed secundum ordinem propheticæ significationis repræsentat personam Christi. Propterea ait: Tu sacerdos in æternum non secundum ordinem Levi, neque secundum ordinem Aaron ejusdem cum chisedech, qui sacerdotium gessit extra legem. πῶς βασιλεὺς εἰρήνης, καὶ βασιλεύς δικαιοσύνης ἐλέγετο; Γνώσονται εἰ βούλονται. Ο ἀπόστολος αὐτὸν οὐ λέγει φύσει βασιλέα εἰρήνης, ἀλλ' ερμηνευ μενον. Φησὶ γὰρ πρῶτον μὲν, Ἑρμηνευόμενος βα σιλεὺς δικαιοσύνης, ἔπειτα δὲ καὶ βασιλεύς Σα λήμ, δ ἐστι βασιλεὺς εἰρήνης. Τοῦτο γοῦν τὸ ῥητὸν παρατρέχουσι τὸ εἰπεῖν ἑρμηνευόμενον, καὶ διὰ τοῦτο τὴν τοῦ ὀνόματος ερμηνείαν φύσιν εἶναι τοῦ χρηματισθέντος ἔνδοξον. Β'. Πάλιν οἱ αὐτοί φασιν· Εἰ μὴ ἦν Θεός, πώς ἀπάτωρ, ἀμήτωρ; Ἐν τούτῳ δὲ, ὡς ἔοικεν, οὐκ ἔτι Υἱὸν λέγουσι τὸν Μελχισεδέκ, ἀλλὰ τάχα πατέρα. Και φασιν· Ἡμεῖς οὐ λέγομεν αὐτὸν Πατέρα, ἀλλὰ τὸν Θεόν Λόγον πρὶν σαρκωθῆναι ἢ ἐκ Μαρίας γεννηθη ναι. Καὶ πῶς ἀπάτωρ ὁ Θεὸς Λόγος, ὦ ματαιόφρο νες; μάθετε ἀκριβῶς, ὅτι ὁ μακάριος Παῦλος πάντα ἐκεῖνα ἐπὶ τὸν σαρκωθέντα εἰρῆσθαι λέγει. Φησὶ γάρ Ἐφ' δν λέγεται ταῦτα, φυλῆς ἑτέρας μετέσχηκεπρόδηλον γὰρ, ὅτι ἐξ Ιούδα ἀνατέταλκεν ὁ Κύ ριος. 'Αλλ' εἰπὲ, φασὶ, πῶς ἐξ Ἰούδα ἀνατείλας δ Χριστὸς, ἀπάτωρ ἐστὶ καὶ ἀμήτωρ κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ; οὐκ εἰδότες δ λέγουσιν. Οὐ γὰρ περὶ ἀπάτορος ἔθετο τὴν τάξιν ὁ Παῦλος, ἀλλὰ περὶ μόνης τῆς ἱερωσύνης. Διὰ τοῦτο οὐ λέγει, σὺ ἀπάτωρ, ἀμήτωρ κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ, ἀλλὰ, σὺ ἱερεὺς κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. Τί δέ ἐστι τὸ, κατά τὴν τάξιν; Τοῦτ᾽ ἔστιν κατὰ τὴν ὁμοίωσιν, καὶ οὐ κατὰ μόνον. Ἡ μὲν γὰρ φυλὴ τοῦ Λευί, κατὰ τὸν νόμον ἱερατεύειν ἐτέτακτο· ὁ δὲ Μελχισεδὲκ οὐ κατὰ νόμον, ἀλλὰ κατὰ τάξιν προφητείας, δεικνύων τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ. Διὰ τοῦτό φησι· σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα, οὐ κατὰ τὴν τάξιν Λευί, οὐδὲ κατὰ τὴν τάξιν Ααρών, τῆς αὐτῆς φυλῆς ὄντων, ἀλλὰ κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ, τοῦ χωρίς νόμου ιερατείο σαντος. illo tribus exsistentium, sed secundum ordinem MelΓ'. ᾿Αλλὰ πάλιν ἐκεῖνοι πρὸς ἡμᾶς. Εἰ & Μελχι σεδέκ ἄνθρωπος ἐστι, πῶς μένει ἱερεὺς εἰς τὸ διηνε κές; Καὶ τοῦτο δὲ ἐκ περικοπῆς ἐρωτῶσι, τὰ πλείονα τοῦ κεφαλαίου παρατρέχοντες. Λέγει γάρ. Άρα μοιωμένος τῷ Υἱῷ Θεοῦ, μένει ἱερεὺς εἰς τὸ διηνε 111. Adhuc autem illi instant. Si Melchisedech homo est, quomodo ibanet sacerdos in æternum? Et de hoc rogant oratione accisa, prætermittentes potiora illa ejusdem capitis, in quo dicitur: Assimilatus Filio Dei, manet sacerdos in æternum ". Assimilari porro, et subsistere non sunt unum et κές. Αφομοίωσις δὲ, καὶ ὑπόστασις ταυτὸν οὐκ ἔστι· idem; illic imago, hic veritas residet. Quemadinodum enim Jonas propheta assimilatus est Christo secundum sepulturam triduanam, et manet propheta; et quemadmodum assimilatus est ipsi et Moyses in populo traducendo, et manet in æternum ductor; eodem prorsus modo assimilatur ipsi et Melchisedech secundum sacerdotium gentium, et manet sacerdos in æternum. Quamobrem ail: Tu sacerdos in æternum secundum ordinem Melchisedech s. Verumtamen esto, inquiunt, quod Melchisedech homo exstiterit assimilatus Christo; modo planum fac quomodo sit sine patre el sine matre, sque initium dierum, neque exitum vitæ habens”. • Hebr v. 2 ** jbid. 13, 14. τὸ μὲν γὰρ τύπος, τὸ δὲ ἀλήθεια τυγχάνει. Ὥσπερ οὖν ἀφωμοίωται τῷ Χριστῷ ὁ προφήτης Ἰωνᾶς, καὶ μένει προφήτης κατὰ τὴν τριήμερον ταφήν· καὶ ὥσπερ ἀρωμοίωται αὐτῷ Μωϋσῆς κατὰ τὴν τοῦ λαοῦ ἀφήγησιν, καὶ μένει ἡγούμενος εἰς τὸ διηνεκές· ου τως ἀφωμοίωται αὐτῷ καὶ ὁ Μελχισεδέκ κατὰ τὴν τῶν ἐθνῶν ἱερωσύνην, καὶ μένει ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα. Διὸ λέγει· Σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τά ξιν Μελχισεδέκ. ᾿Αλλὰ δεδόσθω, φασίν, ὅτι ἄνθρω πος ἦν ὁ Μελχισεδὲν ἀφωμοιωμένος τῷ Χριστέ, δεῖ ξαν πῶς ἀπάτωμ καὶ ἀμήτωρ ἐστὶ, μήτε ἀρχὴν ἡμε ρῶν, μήτε ζωῆς τέλος ἔχων, ἀφωμοιωμένος δὲ τῷ γιῷ τοῦ Θεοῦ· ἐν τούτοις δεῖξον τὴν ἀφομοίωσιν, "Ibid. 3. * Psal. cıx, 4.»³ (lebr. vii, 3.

DE MELCIRSEDECH. ἵνα γνώμεν, ὅτι ἄνθρωπος ὁ Μελχισεδέκ, καὶ οὐκ αὐ- cumque in hoc assimilatus Filio Dei fuerit, ostende τὸς ὁ Χριστός. Οὕτω μὲν ἀντερωτήσαντες οὐχ ἡμῖν, ἀλλὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ παρατάσσονται. Ηρχει γὰρ αὐτ τοῖς πιστεῦσαι τῷ ᾿Αποστόλῳ, ἀφωμοιωμένον αὐτὸν εἰρηκότι τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ. Λέγοντες οὖν, Δεῖξον ἡμῖν τὴν ἀπὸ τῶν ὀνομάτων ἀφομοίωσιν, ἵνα πιστεύ σωμεν, ἐοίκασιν ἀπιστεῖν τοῖς ὑπὸ τοῦ Παύλου λεγομένοις· ὡς εἶχε ἡμεῖς ἀπορήσαιμεν τῆς τοιαύτης ἀποδείξεως, ἐκεῖνοι τῆς πίστεως ἀφίστανται, ἢ ἀπο στήσονται, ὡς καὶ ἀπέστησεν. Ἐπειδὴ οὖν πολλὰ ἔστιν εὑρεῖν ἐν τῇ ἀληθινῇ Γραφῇ ὀνόματα, ὧν ἡ ἀπόδειξις παρὰ τῷ πλήθει δυσεύρετος, παρὰ τοῦτο ἡ Ἐκκλησία τῆς παραδοθείσης πίστεως ἀποστήσεται, καὶ ταῖς ἐκείνων ὑπονοίαις ὑπαχθήσεται; Μη γέν νοι το 1 Πλὴν οὐ διὰ τοῦτο σιωπήσομεν ἀκρίτως, ἀλλὰ κατὰ τὴν δύναμιν ἀποδείξομεν τὴν ἐν τοῖς προειρημένοις αφομοίωσιν. Δ΄. Απάτορα καὶ ἀμήτορα τὸν Μελχισεδέκ λέγει ὁ Παύλος κατὰ τὸ ἑπόμενον ῥητὸν, ὅτι ἀγενεαλόγητος. Ἐπειδὴ ἐν τῇ γενεαλογίᾳ οὐκ ἐμφέρεται τίνος πα τρός, η ποίας μητρός, ἢ πότε ἐγεννήθη, ἢ πότε ἀπὸ ἔθανε· διὰ τοῦτο μήτε ἀρχὴν ἡμερῶν ἔχων, μήτε τέλος. Οὔτε γὰρ ἡδύνατο γενεαλογηθῆναι, ἐκ τῶν παραλειφθέντων καταγόμενος ἐθνῶν, καθὼς ἡ Γραφή ἐκ τῆς κατοικεσίας αὐτὴν φανεροποιεῖ. Ἐν τούτῳ δὲ ἀφωμοίωται τῷ Υἱῷ Θεοῦ, ἐπειδὴ ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς ἐπὶ τῆς γῆς οὐκ ἔσχε πατέρα, καὶ ἐν οὐρανῷ οὐκ ἔσχε μητέρα. Ἐπειδὴ δὲ εἰρήκαμεν, ὅτι κατ' οἰκονομίαν οὐκ ἐμφέρεται ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ, πότε ἐγεννήθη ὁ Μελχισεδέκ, ἢ πότε ἀπέθανε· καὶ διὰ τοῦτο λέγει μήτε ἀρχὴν ἡμερῶν, μήτε ζωῆς τέλος ἔχειν· ζητοῦσι καὶ ἐν τούτῳ τῷ λόγῳ τὴν ἀφομοίωσιν, λέγοντες· Εἴπερ περὶ τοῦ Μελχισεδέκ, εἰπὲ καὶ περὶ τοῦ Χριστοῦ, πως οὔτε ἀρχὴν ἡμερῶν, οὔτε ζωής τέλος ἔχει, ἵνα γνῶμεν καὶ ἐν τούτῳ τὴν ἀφ ομοίωσιν. Οίδαμεν γάρ, ὅτι ὁ γεννηθεὶς ἐκ Μαρίας, καὶ ἀρχὴν ἔσχε, καὶ ἀπέθανε, καὶ ἀνέστη κατὰ τὰς Γραφάς. Ἡμεῖς δὲ πρὸς ταῦτα· Πιστεύετε τῷ Εὐαγγε λίῳ, ὅτι ὁ λόγος σὰρξ ἐγένετο, οὐ τραπεὶς εἰς ἄνθρωπου ἀλλὰ ἄνθρωπον εἰς ἑαυτὸν προσλαβόμενος; Οἱ δὲ, Ναί, φασί, τοῦτο πιστεύομεν. Εἰ οὖν πιστεύετε, γνώτε, ἔτι, ἄνθρωπος ψιλός, οὔτε ἐστὶν οὔτε νοεῖται ὁ Χριστὸς, καθότι μονομερῶς οὐχ ὑπέστη ποτέ, καὶ ὕστερον ἡνώ. θη. Δῆλον δὲ, ὅτι τοῦ Θεοῦ Λόγου θεοπρεπώς πρότερον ἐνεργήσαντος κατὰ τὸ γεγραμμένον, Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Υψίστου ἐπισκιάσει σοι. Διὸ καὶ τὸ γεννώμενον ἐκ σοῦ ἅγιον, κληθήσεται Υἱὸς Θεοῦ. Ὅθεν νοοῦμεν, ὅτι ὁ Χριστὸς, οὔτε ἀρχὴν ἡμερῶν, ούτε ζωῆς τέλος ἔχει. Εί γὰρ ὁ ἄναρχος Λόγος, τῆς ἐνανθρωπήσεως γέγονεν ἀρχὴ, σαφὲς ὅτι ὁ Χριστὸς ἄναρχος διὰ τὴν ἐκ μή τρας ἔνωσιν. Οὕτως οὖν καὶ ὁ Μελχισεδέκ, καὶ ἐν· τούτῳ ἀφωμοίωται αὐτῷ οἰκονομικῶς παρασιωπη θείσης αὐτοῦ καὶ τῆς γεννήσεως, καὶ τῆς τελευτῆς, ἕνα προδηλώσῃ τὰ τοῦ Χριστοῦ μυστήρια. expressionem similitudinis, ut agnoscamus, quod Melchisedech homo, et non ipse Christus exstiterit. Sic contradicentes nobis et Scripturam sacram impugnant. Satis esse ipsis opcrtuerat credere Apostolo, qui dixit ipsum assimilatum Filio Dei; quandoquidem dum loquuntur hoc modo: Ostende nobis expressionem similitudinis eorum nominum, nt credamus, videntur Pauli dictis diffidere: ut si nobis hæc demonstrandi ratio desit, ii jam vel continuo a ſide deliciant, vel deficiant deinceps, sicuti etiam defecerunt. Quoniam igitur multa occurrunt in sacra Scriptura nomina, quorum difficilis est apud vulgus interpretatio, ideone Ecclesia a traditorum fide discedet, et ab illorum suspicationibus se abduci sinet? Absit! quanquam propterea neque despondentes judicium tacebimus, sed pro viribus expressionem similitudinis in prædictis demonstrabimus. IV. Sine patre et sine matre Paulus Melchisedech nuncupat secundum id quod mox subjicit, quod non exstet tradita origo generis ipsius. Quo niam in generationum descriptione non enarratur ex quo patre aut matre sit, aut quando genitus, aut quando mortuus; et ideo neque initium dierum neque finem habere vitæ dicitur. Neque enim origo generis ipsius deduci a gentibus poterat, quas transmigrando reliquerat; quod de eo aperte docet Scriptura. In hoc autem assimilatur Filio Dei, quoniam Dominus Jesus Christus in terris patremn non habuit, neque in cœlo iatrein. Quia vero diximus, qnod secundum œconomiam non enarratur in divina Scriptura quomodo genitus, et quomodo mortuus Melchisedech, et ob id neque initium dierum neque finem habere vitæ dicitur, hoc quoque in genere similitudinem quærunt. Quemadmodum de Melchisedech, aiunt, dic et de Christo, quod neque initium dierum habuit neque finem, ut in hac re pariter expressæ similitudinis veritatem recognoscamus. Nam scimus, quod ex Maria genitus, et initium habuit, et mortuus est, et re surrexit secundum Scripturas. Ad hæc autem nos ita reponimus Creditis Evangelio, quod Verbam caro factum est, non convertens se in hominem, sed hominem sibi assumens? Illi vero, Utique, hoc credimus. Si igitur creditis, cognoscite, quod homo nudus neque est, neque reputatur Christus; quan- · doquidem Christi humanitas non substitit aliquando seorsim, et postmodum unita Verbo fuit; manifestum est enim, quod antea divinitus id operatum sit ipsum Verbum Dei, juxta quod scriptum est: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. Propterea et quod nascetur ex le sanctum, vocabitur Filius Dei vs. Hinc intelligimus, quod Christus neque initium dierum neque finem vitæ habet. Nam si Verbum initium dierum non habens, ipsummel assumpti hominis initium exstitit; patet, quod neque Christus propter unionem ex utero a Verbo assumptam dierum initium haos Juan. 1, 14. 95 Luc. 1, 55.

buit. Ita Melchisedech in hoc quoque illi per economiam assimilatus est, ipsius generatione silentio præterita et vitæ exitu, ut Dei mysteria præmonstrarentur. Ε'. Καὶ πάλιν φασίν· ὁ Κύριος τὸ ἡμέτερον ἀνέλα σε σῶμα, ἢ οὐ; Ναὶ τὸ ἡμέτερον· ἀλλ' οὐ διῃρημέ νως αὐτὸ ἀνέλαβεν· οὐ γὰρ προϋπέστησεν αὐτό, καὶ τότε ἡνώθη, ἀλλ' ἀδιαίρετον ἐκ μήτρας ἐποιήσατο την ἕνωσιν, καθά προειρήκαμεν. Εὐθὺς δὲ λέγουσι· Διατί οὖν ψηφίζετε αὐτοῦ τὰ ἔτη; Στη ψηφίζονται οὐκ ἐκ φύσεως μονομερώς, ἀλλὰ γεννήσεως τοῦ γενομένου άνθρώπου. Οὐκ εἶπε γὰρ ἡ Γραφή, ὅτι ἐγεννήθη ει λὸς ἄνθρωπος, ὡς ὑμεῖς λέγετε ὁ Θεὸς Λόγος, ἀλλ' δ Χριστός, ὅς ἐστι Θεὸς ἅμα καὶ ἄνθρωπος, αμέριστος, καὶ ἀδιαίρετος Υἱὸς Θεοῦ. Γεννήσεως οὖν τῆς οἰκονο μικῆς ἔσχεν ἀρχὴν, φύσεως δὲ ἀρχὴν οὐκ ἔχει διὰ τὴν ἐκ μήτρας ἔνωσιν. Τίνι γάρ, είπέ μοι, ἐπιθήσεις ἀρχήν; Σώματι ψιλῷ; ἀλλὰ ψιλόν οὐδέποτε ὑπῆρξε τὸ Κυριακὸν σῶμα κατὰ τὴν εὐαγγελικὴν φωνὴν τὴν λέγουσαν πρὸς Ἰωσήφ· Μὴ φοβηθῇς παραλαβείν Μαριάμ τὴν γυναῖκά σου· τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννη θέν, ἐκ Πνεύματος ἁγίου ἐστίν· 'Αλλ' ἐπιθήσεις, ἀρχὴν τῷ γεννηθέντι Χριστῷ; ἰδοὺ αὐτὸς ὁ Λόγος σεσαρκωμένος, καθὼς ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἀποδό δεικται. Οὔτε οὖν μερισμόν, οὔτε ἀρχὴν ἐπιδεῖναι δύνασαι τῷ Χριστῷ, καθὼς ἀποδέδεικται. Δεδόσθω, φασίν, ὅτι ὁ Χριστὸς οὐκ ἔχει ἀρχὴν διὰ τὴν ἕνωσιν μὴ ἡ ἔνωσις ἀρχὴν οὐκ ἔχει; Καὶ ἔχει, καὶ οὐκ ἔχει· διότι αὐτὸς ὁ ἀναρχος, τῆς ἑνώσεως γέγονεν αρχή και διὰ τοῦτο εἶπον, καὶ ἔχει καὶ οὐκ ἔχει. Εὐσεβέστερον δε ἐστιν εἰπεῖν, ὅτι οὐκ ἔχει· ὅσα γὰρ ὑποστατικῶς ἤνα ται, κἂν ἐκ δύο νοεῖται, ὅμως τὸ τῇ τοῦ δυνατωτέρου φύσει συνενωθεν, ἐκεῖνο καὶ νοεῖται, καὶ ὀνομάζεται. Καθάπερ ποταμὸς ἐκ βροχῆς συσταθείς, καὶ τῇ θα λάσσῃ συμμιγείς, οὐκ ἔτι λέγεται ποταμός, ἀλλὰ θὰ λασσα, ἐκεῖθεν ἀρχὴν λαβὼν, κἀκεῖ καταλήξας. μὲν γὰρ ἡ σωματική δύναμις ὡς ὑπερέχουσα ενή γησε τῷ λόγῳ, καὶ οὕτως γέγονεν ένωσις, νοείσθω καὶ ἀρχὴν ἔχειν κατὰ τὴν τοῦ σώματος φύσιν. Εἰ δὲ ὁ Θεός Λόγος θεοπρεπώς ενήργησε κατὰ τὸ Εὐαγγέ λιον, φανερὸν ὅτι πρὸς ἐκείνην τὴν φύσιν τὸ ἅγιον σῶμα ηὐγένισται· ὅτι ἐν αὐτῷ εὐδόκησε κατοικήσει πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς. Εἰ δὲ πα τὸ πλήρωμα δηλονότι οὐδὲν ὑπολέλειπται τῆς θεότη τος, ὃ οὐκ ἔχει τὸ ἅγιον σῶμα τοῦ Χριστοῦ, εἴτε ἀναρχότητα εἴποις, εἴτε Θεότητα, εἴτε ἀθανασίαν, εἴτε παντοκρατορικήν δύναμιν, εἴτε ἐξουσίαν, είτε κράτος, είτε σοφίαν ἀθάνατον, πάντα ἔχει· ὅτι εὐδόκη σεν ἐν αὐτῷ κατοικῆσαι πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητας σωματικῶς. Διὰ τοῦτό φησιν ὁ Παῦλος· Ἡμεῖς ἀπὸ τοῦ νῦν οὐδένα οίδαμεν κατὰ σάρκα· εἰ δὲ ἐγνώ καμεν κατὰ σάρκα Χριστόν, ἀλλὰ νῦν οὐκ ἔτι για νώσκομεν. Εγνώκαμεν γάρ, ὅτι ἐν αὐτῷ εὐδόκησε και τοιχῆσαι πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικώς, καὶ ἐσμὲν ἐν αὐτῷ πεπληρωμένοι. Οὐκ εἶπεν, Εν αὐτ τοῖς, ἀλλ', Ἐν αὐτῷ· αὐτὸς γάρ ἐστι τὸ πλήρωμα τοῦ πάντα ἐν πᾶσι πληρουμένου. Οὕτω δὴ οὖν νοεῖται Χριστὸς, μήτε ἀρχὴν ἡμερῶν ἔχων, μήτε ζωῆς τέλος. V. Pergunt iterum quærere: Dominus corpus nostrum sumpsit, an non? Profecto nostrum; al non illud sumpsit seorsim jam exsistens; non enim fecit, ut illud prius exsisteret, et tunc sibi univit, sed indiscretam ab utero, ut dudum diximus, unionem assumpsit. Continuo illi: Quorsum vero enumeratis annos ejus? Sane anni enumerantur non a natura per se sumpta, sed a generatione facti hominis. Non enim, inquit Scriptura, quod nudus homo genitus fuerit Deus Verbum, ut vos dicitis, sed Christus, qui Deus simul et homo est, inseparabilis et individuus Filius Dei. ŒEconomica igitur generationis initium habuit, naturæ initium non babuit propter unionem ex utero assumptam. Quodnam autem, aiunt, nudo corpori initium assignatis, si nudum nunquam exstitit Dominicum & corpus juxta evangelicum illud effatum adversus Joseph Ne timeas Mariam accipere conjugem tuam; quod enim in ea genitum est, de Spiritu sancte est "? *? At genito saltem Christo initium assignabis? En ipsummet Verbum incarnatum, quemadmodum in Evangeliis declaratum est. Hinc neque nude positam et seorsim exsistentem hominis substantiam, neque initium dierum assignare in Christo poteris, ut demons!ratum fuit. Demus, inquiunt, quod Christus neque initium habeat propter unionem, num et ipsa unio initia non habet? Habet illa vero, et non habet; quod ille idem ipse qui initium non habet, unionis initium exstitit; ideo dixi et habet, et non habet. Religioni autein magis consentaneun est dicere quod non habet, quoniam quæ per modum substantiæ unita sunt, etsi ex duobus exsistere intelligantur, quod tamen cum potioris natura unitum est, illud et intelligitur et perhibetur. Haud secus ac fluvius ex imbribus conflatus, ubi mari sese immiscuerit, non amplius fluvius, sed mare appellatur, quod inde initium sumpserit, ibique desierit. Si corporea natura tanquam præstantior vi sua superincubans Verbo coaluisset, et ita unio exstitisset, et Christus merito existinaretur initium habere secundum corporis naturam. Cum vero Deus Verbum corpoream naturam divinæ operationis illapsu ipse sibi aptarit juxta Evangelium, manifestum est, quod per illam naturam sanctum Christi corpus fuerit nobilitatum, quoniam illud iulabitare corporaliter omnis Divinitatis plenitudo dignata est. Profecto, si omnis Divinitatis plenitudo, nihil divinum est quod sanctum Christi corpus non habeat, sive carentiam iuitii dicas, sive divinitatem, sive immortalitatem, sive omnipotentiam, sive potestatem, sive imperium, sive sapientiam; quandoquidem omnis plenitudo Divinitatis illud inhabitare corporaliter " est dignata. Quamobrem divus Paulus ait: Nos ex hoc neminem novimus secundum carnem; et si cognovimus secundum car1 em Christum, sed nunc jam non novimus”. Novimus quidem, quod ipsum dignata est inhabitare omais το Matth. 1, 20. * Coloss. 11, 9. ** II Cor. v,

DE MELCHISEDECU. pienitudo Divinitatis corporaliter, et sumus in ipso repleti. Non dixit in ipsis, at in ipse; Ipse entm plenitudo est omnia ubique implentis, atque ita intelligitur Christus neque initiam dierum, neque finem habere vita. Γ. Πάλιν λέγουσιν· Εἰ ἄνθρωπος ἐστιν ὁ Μελχισεδὲκ, πῶς μένει ἱερεὺς εἰς τὸ διηνεκές; Τοῦτο κατά δύο τρόπους νοητέον, οὐ μόνον περὶ ἐκείνου, ἀλλὰ καὶ περὶ πάντων ἁγίων. Πρῶτον μὲν, ὅτι ἐμφέρεται ἐν τῇ Γραφῇ, Εἰς τὸ διηνεκές. καὶ ὅτι μένουσι παρὰ τῷ Θεῷ διηνεκώς· Ησαΐας ὁ προφήτης μένει προ φήτης εἰς τὸ διηνεκές, καὶ παρὰ τῇ Γραφῇ, καὶ παρὰ τῷ Θεῷ. Ομοίως οἱ ἀπόστολοι μένουσιν εἰς τὸ διηνεκές· εἰ δὲ μὴ, ποίᾳ ἐλπίδι ὑπὲρ Χριστοῦ καθ' ἡμέραν ἀπέθνησκον: Καὶ πάντες οἱ ἱερατεύσαντες τῷ Χριστῷ μένουσιν εἰς τὸ διηνεκές. Οὕτω καὶ ὁ Άγιος Μελχισεδέκ ἱερατεύσας τῷ Θεῷ, μένει εἰς τὸ διηνεκές, κατὰ τὸν λόγον τοῦ Κυρίου, λέγοντος, ὅτι αὐτῷ πάντες ζῶσιν. Εἰς θεολογίαν δὲ λαμβάνουσι κατὰ τὸν λόγον τοῦτον τὸν Μελχισεδέκ, ὡς θεῷ πρέπειν ἡγούμενοι αὐτῷ τὸ, θεωρεῖτε δὲ πηλίκος οὗτος, ᾧ καὶ δεκάτην ἐμέρισεν Αβραὰμ ἐκ τῶν ἀκροθηνίων ὁ πατριάρχης. Καὶ τί τοῦτο πρὸς θεότητος ἀξίαν; Θέλεις ἰδεῖν μείζονα ταπεινότητα τοῦ ᾿Αβραάμ; ὑπηνίκα τὸ σπήλαιον ἔλαβεν εἰς ταφήν Σάββας, τοῖς ἀποδομένοις προσεκύνησε. Παρὰ τοῦτο κἀκείνους θεοποιήσομεν, διότι προσεκύνησεν αὐτοὺς ὁ πατριάρχης; Μη γένοιτο! Ιδε πόσον ἔχονται ἀφροσύνης, ὅτι ἐν πηλικότητι τὸν Θεὸν ὁρίζονται, καὶ οἷς βραχύτητι! Ο θεωρεῖτε γὰρ, είπε, πηλίκος οὗτος, ὁ ποιήσας τὸν οὐρανὸν, καὶ τὴν γῆν, καὶ τὴν θάλασσαν, ὁ ἐπιστάμενος τὸν νοῦν τῶν ἀνθρώπων πρὸς τὰς ἑκουσίους αὐτῶν κινήσεις, τὸ δέον ἐπὶ πάντων ἀπονείμας οὐ προσφάτως, ἀλλ᾿ ἰδίῳ καιρῷ προσφυῶς ἀνακύπτειν βρισάμενος. Οὐδὲ εἶπεν ὁ σταθμίσας εὐμέτρως ὑετῶν, καὶ χιόνων ἐπιφοράς, κρυμούς τε χειμερινούς, και θερινοῦ καύσωνος βολὰς ἵνα μὴ τὸν κόσμον ἀπολέσῃ. Οὐδὲ εἶπεν, ὁ ἐν οἰκτιρμοῖς δικαισύνης αποσώζων, καὶ ἁμαρτωλὸν ἀνυποκρίτως ἐλεῆσαι δυνάμενος, ὁ παν ταχοῦ ὧν ἀδιαιρέτως, καὶ ἐν τῷ Πατρὶ μένων ἀσυγ χύτως· ὁ τῶν ἀγαθῶν κτίστης, καὶ πάντων γνώστης εὐκριτής, ὁ ἐν ἀσθενείᾳ δήσας τὸν ἰσχυρὸν, καὶ ἐν μωρίᾳ τοῦ φρονίμου ὄψεως τὰ σκεύη ἁρπάσας, δ ἐξαγαγὼν ἐκ θανάτου ζωὴν, καὶ τὰ ἄδηλα φανερο ποιήσεις Οὐδὲν τοιοῦτο ὁ ᾿Απόστολος εἶπε περὶ τοῦ Μελχισεδέκ, ἀλλὰ θεωρεῖτε, φησί, πηλίκος οὗτος, ᾧ καὶ δεκάτην μέρισεν Αβραάμ! 'Αρα, εἰ ἦν Θεὸς, ὁ Παῦλος ἐν πηλικότητι τὴν ἀκατάληπτον δύναμιν περιώριζε, καὶ τοῦτο ἐν μηδενὶ θαυμαστῷ, ἀλλ' ἐν ταῖς δεκάταις τοῦ ᾿Αβραάμ, ας καὶ οἱ κατὰ νόμον ἱερεῖς καταλαμβάνουσιν; Οταν οὖν άναγινώσκων εὕρης τι περὶ Μελχισεδέκ γεγραμμένον, * Luc. IX, $ 38. Hebr. ΠΙ, ↓. › Gen. xx11, 7. Boc palmare et decretorium ad evertendos Melchisedechitas argumentum iisdem pene verbis movel etiam Suidas in Μελχισεδέκ; at uon illud effert in persona Christi, ut hic S. Marcus et reliqui Patres, at in persona Melchisedech: Όταν δὲ ἀκούσας, ait, παρὰ τῶν Μελχισεδεχιτῶν ὅτι θεὸς ονομάζεται, μνήσθητι τοῦ ἀποστολικοῦ, ὅτι ἑτέρας γενᾶς ἐστι, τουτέστι Χαναναίων. Quando audieris a " VI. Quærunt insuper, si Melchisedech homo est, quomodo manet sacerdos in perpetuum? Hoc du- í pliciter intelligendum est non modo de illo, sed et de reliquis sanctis omnibus. Primum quidem quod in Scriptura refertur in perpetuum, deinde quod manet in perpetuum apud Deum. Isaias propheta manet propheta in perpetuum et apud Scripturam, et apud Deum; eodem modo apostoli manent in perpetuum; sin minus, cedo, quam illi in spem mortem pro Christo quotidie oppetebant? Et omnes Christi sacerdotio functi manent in perpetuum, ita et sanctus Melchisedech qui sacerdotium gessit Deo, manet in perpetuum secundum sententiam Domini dicentis, quot ipsi omnes vivunt ®. Ad divinitatem autem extollunt Melchisedech propter sententiam illam: Videle quantus hic, cui et decimam protulit Abraham patriarcha de manubiis '; existimantes hoc ipsi tanquam Deo convenire. At quantulum hoc est, si cum divinæ majestatis dignitate conferatur? Vis longe aliud illustrius humilitatis Abraham specimen videre? cum speluncan pro sepelienda Sara recepit, adoravit eos qui tradiderunt*: proptereane et illos deos reputabimus, quod patriarcha eos adoravit? Absit! Vide quantum insaniant! a quantula re Deuin arguant! quam exili! Non enim dixit, Videle quantus hic, qui caelum, terras, maria condidit, qui mentes hominum, ut lie bera et prona voluntate ferantur, dirigit, quod conveniens ubique est disponens, non acerbe, et præcociter, sed suo tempore et suapte natura quidquid prodire faciens. Neque dixit, qui imbrium et nim vium vim, rigorem bienis, caloresque stivos statera appendens temperat, ne hanc mundi universitatem dissolvant. Neque dixit, qui cum miseretur a justitiæ pœnis eripit, et peccatoris remisso judicio misereri potest; qui ubique divisionis expers exsistit, et in Patre manet distinctus; qui bonorum auctor, et omnium inspector et judex est, qui in infirmitate fortem vinctum arete detinet, et in stultitia astutum serpentem armis exuit, qui ex morte vitam educit, et occulta manifesta facit. Nihil tale de Melchisedech Apostolus, sed Videte quauius hic, cui et Abraham decimam protulit! Num, si Deus exsisteret, Paulus incomprehensibilem virtutem per quantitatem definiret, neque id ipsum vero per rem satis admirandam, sed per decimas Abraham, quas secundum leges sacerdotes Melchisedechitis, quod Melchisedech ipse Deus sit, fac veniat tibi in mentem dictum illud apostolicum, quod ex aliera gente fuit, hoc est Chananaorum. Hoc argumentum expendisse Cunæum oportueral, qui lib. u De republic. Hebr. tam accuratus in singu lis hujus questionis, ut ipse ait, historica, -- mentis expendendis sibi videri vulų

recipiunt? Quando igitur quidquam inter legendum μνήσθητι του Αποστόλου, Εφ' όν λέγεται ταύτα, de Melchisedecho scriptum offenderis, illud continuo divi Pauli tibi in mentem revoca: De quo pradicantur hac, allerius tribus consors fuit; et hoc modo nunquam erraveris. Manifestum enim, quod ex tribu Juda ortum duxit Dominus noster Jesus Christus. Ne discedas a fide Pauli, et vatidice enuntiata illi tribue de quo enuntiata sunt, neque ca quæ per typos prolata sunt, ipsis typis attribuas. Cujus, rogo, tribus fuit Melchisedech, quoniam tu illi prædicta adjudicas? Istiusmodi errore si universim decipi patiaris, et agnum typi gratia mactatum Deum tu censueris dicens: Si non erat Deus, quomodo exterminatorem angelum sanguis illius arcebat? Quin et æneum serpentem facile Deum reputabis ita tecum loquens, et dicens: Si non erat Deus, quomodo serpentium morsibus sauciatos sanabat? Nos vero illud Apostoli reponimus: De quo dicuntur hæc, alterius tribus consors fuit. Quodlibet corum non per se admiranda operabatur, sed per Christum qui in ipsis repræsentabatur; ita prorsus et Melchisedech; et si exstitit rex justitiæ et rex pacis, non exstitit canien natura, sed interprelatione; de quo enim hac vere enuntiabantur, alterius tribus consors fuit. VII. Quærerem libenter ab hujusmodi hallucinatis hominibus, quorsum prophetæ et apostoli non eumdem Deum declararunt? Si quidem invidia aut timore detinebantur, quomodo neque invidia neque tinor detinuit eos a prædicando Mariæ flio? Fortasse non norant? Scilicet infantes illi præ vobis, vos autem magis cordati? quapropter quod illos latuit, vobis patefactum est. Quid ad hæc autem cati homines respondere audent? Ne mireris, si ili ignorarunt mysterium hoc, quando et Paulo apparuit difficile, quod intelligeretur, dum ait: De quo multus nobis sermo, et difficilis interpretationis est *. O audaciam! Apostolis sibi videntur sapientiores, Neque intelligunt quæ dicant, neque de quibus rebus affirment. Si enim omnino credunt, quod φυλῆς ἑτέρας μετέσχηκε, καὶ οὐδέποτε πλανηθή ση. Πρόδηλον γὰρ ὅτι ἐξ Ιούδα ανατέταλκαν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός· ᾿Ακολούθησαν τῇ πίστει Παύλου, καὶ μὴ τὰ προφητικώς χρηματισθέντα πρόσνεμε τῷ χρηματίσαντι, μηδ' αὐτά πάλιν τὰ τυπικῶς γεγενημένα αὐτοῖς ἀπόνεμε τοῖ; τύποις. Ποίας φυλῆς μετέσχηκεν ὁ Μελχισεδέκ, ὅτι αὐτὸς αὐτῷ νομίζεις τὰ εἰρημένα; Οὕτω δὲ πλανώμενος, πάντως ἂν καὶ τὸν ἀμνὸν τὸν σφα γέντα τυπικώς, Θεὸν ἡγήσῃ λέγων· Εἰ μὴ ἦν Θεός, πῶς τὸν ὀλοθρευτὴν ἄγγελον ἀπήλαυνε στὸ αἷμα αὐτοῦ; Τάχα δὲ καὶ τὸν χαλκοῦν ὄφιν θεοποιήσεις, ταῦτα ὑπολαμβάνων, καὶ λέγων· εἰ μὴ ἦν Θεός, πως τοὺς δηχθέντας ὑπὸ ὄψεων ἐθεράπευεν; Ἡμεῖς δὲ τὸ του Αποστόλου ἐροῦμεν. Εφ' δν λέγεται ταῦτα, φυλῆς ἑτέρας μετέσχηκεν· Εκαστος γὰρ αὐτῶν, οὐ δι' ἑαυτοῦ ἐποίει τὴν δύναμιν, ἀλλὰ διὰ τοῦ ἐν αὐτοῖς ἑρμηνευομένου Χριστοῦ· οὕτω καὶ ὁ Μελχι σεδέκ κἂν ἐχρημάτισε βασιλεύς δικαιοσύνης, καὶ βα σιλεὺς εἰρήνης, οὐ φύσει ἦν, ἀλλ᾽ ἐρμηνευόμενος κατὰ τὴν Γραφήν· Ἐφ' δν γὰρ λέγεται ταῦτα, φυ λῆς ἑτέρας μετέσχηκεν. Ζ'. Ηθελον γὰρ κἀγὼ πυθέσθαι τῶν φρεναπατῶν· Τίνος ἕνεκα οἱ προφῆται, ἢ οἱ ἀπόστολοι Θεὸν αὐτὸν εἶναι οὐκ ἐκήρυξαν; Εἰ μὲν γὰρ φθόνῳ ἢ φόβῳ ἐφε ροντο, οὐκ ἂν τὸν ἐκ Μαρίας ἀφθόνως καὶ ἀφόβως πᾶσιν ἐφανέρωσαν; Εἰ δὲ ἡγνόησαν, ἐκεῖνοι μὲν νήσ πιοι παρ' ὑμᾶς, ὑμεῖς δὲ παρ᾽ ἐκείνους τελειότεροι, καθότι τὸ ἐκείνους λαθὸν ὑμῖν ἀπεκαλύφθη. Αλλά τί φασιν οἱ δεινοί; Μὴ θαυμάσης, ὅτι εἰ ηγνόησαν οἱ ἀπόστολοι τὸ μυστήριον τοῦτο, ὅπου γε καὶ τῷ Παύλῳ δυσερμήνευτον κατεφάνη, λέγοντι Περὶ οὐ πολὺς ἡμῖν ὁ λόγος, καὶ δυσερμήνευτος λέγεις. Ω τῆς ἀλαζονείας! Δοκοῦντες εἶναι τῶν ἀποστόλων σοφώτεροι, οὔτε νοοῦσιν & λέγουσιν, οὔτε περὶ τίνων διαβεβαιοῦνται. Εἰ γὰρ πιστεύουσιν ὅλως ὅτι, πολὺς ἐ περὶ τοῦ Μελχισεδέκ λόγος, καὶ δυσερμήνευτος, εξ πάτωσαν, ποίῳ μέρει δυσερμήνευτός ἐστι; πότερον τῷ ἡμετέρῳ, ἢ τῷ ἐκείνων; Ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι ἐρμηνεύεται Μελχισεδέκ εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, καὶ πολὺς ἡμῖν ὁ λόγος και δυσερμήνευτος, multus est de Melchisedech sermo et difficilis interpretationis, utrum apud nos, an apud ipsos? Nos dicimus, quod interpretatio Melchisedech refertur in Dominum nostrum Jesum Christum; et ideo multus revera nobis est sermo de Melchise- καθ' δ καὶ [6] Απόστολος λέγει· ἐκεῖνοι δὲ λέγουσιν, dech, isque difficilis declarationis, quemadinodum et Apostolus asserit; ipsi vero dicunt, quod Melchisedech est natura Deus. Si natura, quomodo difficilis interpretationis sermo est? Plane Deus verus creditur absque interpretatione, typi vero interpretatione indigent. Quamobrem videamus cui testimonium reddit divus Paulus dicens: De quo nobis multus sermo, et difficilis interpretationis est. Si quidem illis de Melchisedech tanquam de Deo locutus fuit, interpretentur suum ipsorum Deum, illum natura Deum existimantes, sin minus, nos • Hebr. vii, 3, 13. * ibid. 14. * Hebr. v. 11. Urben Hierusalem Jebus quondam vocitatam Josue non uno in loco memorat xiii, 62; xviii, 28. ὅτι θεὸς φύσει ἐστίν. Εἰ δὲ φύσει θεὸς πῶς δυσερμήνευτος; Θεὸς καθολικῶς πιστεύεται ανερμήνευτος, οι δὲ τύποι ἑρμηνεύονται. Διὰ τοῦτο ίδωμεν, τίνι μαρ τυρεῖ ὁ ἅγιος Παῦλος, εἰπών· Περὶ οὗ πολὺς ἡμῖν ὁ λόγος καὶ δυσερμήνευτος. Εἰ ἐκείνοις, ὡς περί Θεοῦ τοῦ Μελχισεδέκ εἰρηκώς, ἑρμηνευσάτωσαν το Θεὸν αὐτῶν, ὡς νοήσαντες αὐτὸν φύσει Θεόν· εἰ δὲ μή γε, ἡμεῖς ἐν Κυρίῳ κατὰ δύναμιν τὰ τοῦ Μελχ:- σεδέκ ὡς τυπικὰ ἑρμηνεύσομεν, κατὰ τὴν ὑπόθεση τοῦ ἁγίου Παύλου, καὶ παυσάσθωσαν βλασφημού τες. Πρῶτον μὲν γὰρ Ἱερουσαλήμ Ἰεδοὺς έχει * 1 Timoth. 1, 7. Vocitatam eamdem) et Sulem docent illa Hebraici Psalterii: Factum est in Sulem tabernaculum εjκε,

DE MELCHISEDECH. λεῖτο· ὅθεν γινώσκομεν, ὅτι ἐκ τῶν καθαιρεθέντων in θανάτο μια αναλαβω αποβεί de Molihland ἑπτὰ ἐθνῶν ἦν ὁ Μελχισεδέκ· Ιεβουσαίος γὰρ ἐτύγχανεν. Ύστερον δὲ, μετὰ τὸ ἐκβληθῆναι τὰ ἔθνη, καὶ ἀποικίσαι τὸν λαὸν, ἀπεκλήρωσεν αὐτὴν ὁ Θεὸς τοῖς ἱερεῦσι, τοῦ ἐκείνου ἀναφέρεσθαι τὰς θυσίας ἐκ παν τὸς τόπου τῶν Ἰουδαίων· ὅθεν καὶ μετὰ τὸ καταπαῦσαι ἀπὸ τῶν πολεμίων, μετωνόμασε την πόλιν Σαλήμ, ὅ ἐστιν εἰρήνη. Ἱερουσαλὴμ δὲ ἑρμηνεύεται, δρασις εἰρήνης. Τούτου χάριν ὁ Μελχισεδέκ παρὰ τῷ Παύλῳ καὶ τῇ Γραφῇ βασιλεὺς εἰρήνης ερμη νεύεται· ἐν αὐτῇ γὰρ ἐβασιλεύετο πρότερον, ώς εν τις εἴπῃ, βασιλεὺς Σέλγης· Σέλγη δὲ ἑρμηνεύεται ἀγνεία. Οὐκ οὖν εἰκότως ὁ ἡγούμενος Σέλγης, κατὰ τὸ τῆς πόλεως ὄνομα, ἡγούμενος ἁγνείας ερμηνεύεται; οὐ φύσει μέντοι ἁγνείας ἐστὶν ἡγούμενος, ἀλλὰ καθ' Ερμηνείαν ὀνομασίας. Χριστὸς δέ ἐστι φύσει ἁγνείας ἡγούμενος. Δρα νηοῦσιν, ὅτι καὶ ὁ Μελχισεδέκ καθ' ἑρμηνείαν όνομαστικὴν βασιλεύς ειρήνης λέγεται; Εἰ μὲν Ἱερουσαλήμ αὕτη ἐστὶν ἐπουράνιος, ἔνθα ἐβασίλευσεν, έτω καὶ ὁ ἡγούμενος αὐτῆς φύσει βασιλεὺς εἰρήνης· εἰ δὲ αὕτη τύπος ἦ τῆς ἄνω Ἱερα σαλήμ, φανερόν, ὅτι καὶ οὗτος τυπικώς ανίμασται βασιλεὺς εἰρήνης, διὰ τὴν ὁμωνυμίαν τῆς πόλεως. Τὸ δὲ Βασιλείς δικαιοσύνης, τον άνεμο πέρα ματός ἐστιν ἐρμηνεία, τουτέστι Μελχισεδέκ, γίν prolata, tanquατα μου εγρασια μουσταση επιδερμιδα per typum prolata interpretalų - mur secundum enarrationem diet Pault; et dostuant tandem contradicere. Hiernaalum quandam Jebe vocabatur; unde arguimus, quod Melchiandoch es septem nationibus exterminatis fuerit, Jebemo enim erat: postea quain vero expulam fuore pon tea, et commilgravit illine populus, distetbutt nam Dous sacerdotibus, ut illte victima afferrentur es omni loco Judæorum; unde poxton quam committe bellorum fuit, nuncupavit urbem Nalum, quad wat μαs. Illaruanlein vero explicatur μένει μανία, βέβαια Melchisedech apud divum Paulum at in divina scriptura res paria interpretatur quand........ quandoquidum Ipse antea regnabat in an, ut al quis dixwill res Belges Salge porro inιων μυτητων σκονισμα; interpretatur Gailliar; qui Belga dominatur, secundum nomen welde castitatis dus interpretatur non matur quidem castitatis dux, at interpretation & Christus, φως «κατέβασες. Νονη καρικατου χρονικής μειονό quod et Μολυβια αν η πατωμα και του ΑΤΜ του Τμήκος μια lationem res parte di iμως η καλο θανατο Αμαρίου δεν μιλάς μετα το καλ & PH τῇ Κενεντι, καθώς παρά τῶν ἐπισταμένοι έμε 19 βρω που βρίσκει και είναι και βασικα παπι Βαλλα με γεύση με το ελασθείς ότι βομεν, ὡς ἐν τις είπα έργου, τι άλλ νατες. Τί εἶ; ἐπειδη των, την κρίση Άγ Spione tepona, mugi vīru ým zí tánth YA LİYORE, Wha iziqıraç', disse. 'InÁVU, VOLI GOJSova! vou is payin, 18. Vlath, ἐπρέπειν σε δ aburnum lingue, que es And but Lugemis nený salonk, yes van gith this ama ' VÁZ Hun facsies? Quit besserad semen laveste buvĺnuk Ý te tenus eventives siguiboene, kot je in zasil But for the Arild Bab * 1.*. fre 1.J > Hom ww F- MAG Mus "','" ✓ '.

domestici et gentiles apostolicis armis instructi, ἀποστολικῶς ὁπλισάμενοι ετροπώσαντο τάς αἱρέσεις. in urbe Nicæa hæreses effugarunt. Vide aptam interpretationem. Tunc Melchisedech panem et vinum protulit redeuntibus ex bello in solamen et refectionem; ita et Christus pontifex magnus ob id ipsum revertentibus ex spirituali bello sanctificaſum panem et vinum præbet dicens: Accipite, et comedite ex eo omnes. Et rursus dedit Abraham decimas exuviarum sacerdoti Dei; ita et illius fi·lei æmuli decimas offerunt Christo. Quinque etenim sensus dupliciter dicati, nempe spiritaliter et proprie, decimæ quædam sunt delibatæ ex universa natura nostra ab alienigenis in captivitatem tracta secundum prædictam historiam. Num per istiusmodi exposita animadvertis, quomodo multus est sermo, et difficilis interpretationis, quemadmodum dixit divus Paulus apostolus? Ne igitur typos veritatem appelles, neque audiens Melchisedech sine patre et sine matre, quod genealogia ejus descripta non exstet, velis eum existimare filium Dei naturalem. An non in Melchisedech historia recognoscis, quæ divina Scriptura loquitur de typis, de Lot Abrami nepote et de regibus, nomina hominum et Locorum, Melchisedech nimirum et urbem Salem aperte declarans? Nihil horum per se incarnationem Domini præ se fert; si enim naturam præ se ferunt nomina, non amplius interpretatio; si autem interpretationem, non amplius natura. Et quomodo multus foret hujusmodi sermo et difficilis interpreta- • Matth. xxvı, 26. sermo De Melchisedech inter opera sancti Athanasii editus; sanctus Ambrosius De fide ad Gratianum 1. 1, cap. 1, Liberius pontifex in Epistola ad Orientales, et hic S. Marcus monachus. Nicænos autem Patres patriarchas appellat, ut illo ævo loquebantur, nullis adhuc in Oriente Ecclesiis præcipuo patriarchali titulo insignibus factis: quod cognoscimus in Gregorio Nazianzeno orat. 40, 41, et 71, et Nysseno orat. De Magno episcopo; hinc iterum infra, episcopos S. Pater patriarchas nuncupat. Prodit denique ex hoc loco novum testimonium ab ultima antiquitate pro asserendo numero Nicænorum Patrum, et coarguendo vitio lectionis Eusebianæ contra Valesium in Vita Constantini. In refectionem utique sacram, non profanam, qualem videlicet summus pontifex Jesus Christus præbet revertentibus ex bello spirituali Nicænis Patribus; aliter enim potiore sui parte concidet comparatio. Quanquam fatendum est S. Marcum typicum quidem Melchisedechi sacerdotium, et sacrificium satis exaggerate explicare: at verum ejusdem Melchisedech sacrificium panis ac vini valde jejune ac obscure innuere, aut etiam prorsus dissimulare. Recolenti tamen attentius tolius disceptationis genus, et argumentorum seriem venit in mentem suspicari, de quo doctorum virorum judicium sit, S. Patrem consulto id agere, quippe quod ei res sit cum adversariis, qui typum in Christo, archetypum constituant in Melchisedech, quem ipsa divinæ dignitate personæ, non sacrificio, et tanquam sacerdotem, humanum genus redemisse aiebant, propterea quod non baberent ostendere victimam, facile id ipsum að illum ut pote summum etiam vere sacerdotem astruendum arrepturi, si eis sacrificii, panis ac vini veritas ostentetur, ideo quæ nudi typi sunt Ιδε ἑρμηνείαν προσφυή. Τότε ὁ Μελχισεδέκ ἐξο ήνεγχεν ἄρτον καὶ οἶνον, εἰς ανάπαυσιν τοῖς ἀνα στρέφουσιν ἀπὸ τοῦ πολέμου. Οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς, ὁ μέγας ἀρχιερεὺς, τοῖς ἐκ τοῦ νεροῦ πολέμου προς αὐτὸν ἀναστρέφουσι δίδωσιν ἄρτον καὶ οἶνον ἡγια σμένον, λέγων· Λάβετε, φάγετε ἐξ αὐτοῦ πάντες. Καὶ πάλιν δίδωσι δεκάτας ᾽Αβραὰμ ἀπὸ τῶν ἀκρο θινίων τῷ ἱερεῖ τοῦ Θεοῦ· καὶ οἱ ἐφάμιλλοι τῆς ἐκείνου πίστεως προσφέρουσι τῷ Χριστῷ τὰ ἀκρο θίνια. Αἱ γὰρ πέντε αισθήσεις, διττῶς ἀνατε θεῖται αὐτῷ, νοερῶς λέγω καὶ ἰδικῶς, δεκάται τινές εἰσι τῶν μορίων τῆς φύσεως ἡμῶν, τῆς ποτε αἰχμα λωτευθείσης ὑπὸ τῶν ἀλλοφύλων κατὰ τὴν προειρη μένην ἱστορίαν. Αρα διὰ τῶν εἰρημένων ενόησας, πῶς πολύς ἐστιν ὁ λόγος καὶ δυσερμήνευτος, καθώς προείρηκεν ὁ ἅγιος Παῦλος ἀπόστολος; Μὴ οὖν τους τύπους λέγε ἀλήθειαν, μηδὲ ἀκούσας ἀπάτορα, καὶ ἀμήτορα διὰ τὸ ἀγενεαλόγητον, λογίζου διὰ τοῦτο Υἱὸν Θεοῦ φύσει. Η οὐκ ἀνέγνως ὅσα διηγεῖται ἡ θεία Γραφὴ ἐν τῇ κατ' αὐτὸν ἱστορίᾳ περὶ τῶν τύπων, περὶ τοῦ Λὼτ τοῦ ἀδελφιδοῦ ᾿Αβραάμ, περὶ τῶνδε βασιλέων, τὰ ὀνόματα καὶ τῶν ἀνθρώπων ἅμα καὶ τῶν τόπων, καὶ τὸν Μελχισεδέκ, καὶ τὴν πόλιν Σα λήμ φανερῶς δηλώσασα; Οὐδὲν δὲ τούτων περὶ τῆς σαρκώσεως τοῦ Κυρίου αὐτολύτως ερμηνεύεται. ΕΕ yàp qúois tà óvójatá eloiv, oůxéti éppŋvela· el Ek Ερμηνεία, οὐκέτι φύσις. Πῶς οὖν πολὺς ὁ λόγος καὶ δυσερμήνευτος; ᾿Αλλὰ γνῶθι τὸ γεγραμμένον, ὅτι unice expromit S. Pater; quæ autem veritatem continent, licet typica et ipsa sint, ne archetypa contendantur ab adversariis, per dissimulationem prudens mittit, tanquam causæ quam agit, minus opportuna. Etiam D. Paulus de sacramento altaris, de quo maxime grandis fuisset sermo, nullam mentionem facit in exponendo Melchisedechiano valicinio, quod eam videlicet propositum epistolæ argumentum non postularet. Ob hanc prorsus causam supra, cum non semel locus incidisset extollendi sacerdotium Melchisedechi supra sacerdotium Abrahami ex illo D. Pauli elogio: Videte qualis kie cui, etc., totum illud in Abrahami modestiain et humilitatem, quam in Melchisedechi sacerdotii præstantiam satius duxit rejicere: ita et paulo infra parum abest quin Abel et Jacob magis vere sacerdotes fuisse quam Melchisedech ratiocinetur, et prorsus ratiocinetur ex persuasione adversariorum, quod nempe illi immolatione sacrificaverint, non vero Melchisedech, sed tantummodo appellatus sacerdos fuerit, typi et vaticinii gratia; illico tamen mutat dictum, clamatque totum illud discrimen sibi invito ab adversariorum importunitate extortum fuisse, et diserte profitetur se Melchisedech æque atque Abel et Jacob sacerdotem, hoc est peracto sacrificio insignem in Domino credere. Videtur hic duplicare sensus ex duplici ministerio et obsequio, quod animo exhibent cum in ils quæ ad mores spectant, tuin in iis quæ speciani ad lidem, exsequendis, quomodo duplicat etiam S. Ambrosius in Exposit. Evangel.secundum Lucem 1. viii, ad illa: Ecce mna tua decem mnas acquisivil, Denique, ait, ex una decem mnas alius facit, alius quinque. Fortasse iste moraliu habet, quia quinyne sunt corporis sensus, ille decem duplicia. id est, my‐ stica leĝis et moralia probitat.s.

DE MELCHISEDECH. ταῦτα τύποι συνέβαινον ἐκείνοις· γέγραπται δὲ εἰς tionis? Verum reput: quod scriptum est, quod vie νουθεσίαν ἡμετέραν, εἰς οὓς τὰ τέλη τῶν αἰώνων κατήντησε. Θ. Καὶ τοῦτο δὲ ἀναγκαῖόν ἐστι πυθέσθαι παρ' αὐτῶν· Πῶς ὁ Θεὸς Λόγος μὴ ἔχων τότε σάρκα ιεράτευσεν; ὑπὲρ τίνος δὲ καὶ ἱεράτευσεν; Εἰ ὑπὲρ τοῦ κόσμου λέγεις, καὶ ποῦ ἔστι τὸ θύμα; χωρὶς γὰρ αἱματοχυσίας ήκουσας, ὅτι οὐ γίνεται ἄφεσις· τίνες δέ εἰσι καὶ οἱ τῆς ἱερωσύνης κήρυκές τε καὶ μάρ τυρες; Εἰ δὲ λέγουσιν, ὅτι αὐτὸς μὲν ἔστι, τύπος δὲ ἐγένετο τῶν μελλόντων· οὐκοῦν ὁ ἄσαρκος τοῦ σαρκωθησομένου τύπος εὑρίσκεται; μᾶλλον δὲ αὐτὸς ἑαυτοῦ τύπος ἐγένετο; Ὅπου δὲ αὐτὸς πάρεστιν, οὐ λέγεται τύπος, ἀλλ' ἀλήθεια. Εἰ δὲ τότε ἀλήθεια, ἐπὶ τῆς σαρκώσεως τί ἐροῦμεν; πῶς δὲ ἡ Γραφή λέγει, ὅτι ἑτέραις γενεαῖς τὸ μυστήριον τοῦτο οὐκ ἔγνω ρίσθη, ὡς νῦν ἀπεκαλύφθη τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις, καὶ προφήταις; τότε δὲ οὔτε προφῆται εβόησαν περὶ τούτου, οὔτε ἀπόστολοι. Ἀλλὰ τί πάλιν λέγουσιν; Εἰ μὴ ἦν Θεὸς, πῶς ἦν ἱερεὺς πρὸ νόμου; Ἡμεῖς δὲ πρὸς αὐτούς· Ἱερωσύνη λέγεται διὰ τὸ θύειν τῷ Θεῷ θυσίας ἄνθρωπον ἔνσαρκον· χωρὶς δὲ σαρκὸς ἱερεὺς οὐκ ὀνομάζεται. Ωσπερ οὖν ἔθυσε τῷ Θεῷ ᾿Αβελ πρὸ νόμου, καὶ διὰ τοῦτο ἀποδέδεικται δε ρεύς, καὶ ὥσπερ ἔθυσεν αὐτῷ Ἰακώβ, καὶ ἀποδέτ δεικται ἱερεύς· ὡς οὗτοι πάντες ἔθυσαν πρὸ τοῦ νόμου, οὕτω καὶ ὁ Μελχισεδέκ πρὸ τοῦ νόμου ἦν ἱερεύς. Αλλά φασι· Τούτους ἱερεῖς οὐκ εἶπεν ἡ θεία Γραφή. Η μὲν θεία Γραφὴ οὐ περιττολογεῖ, καθὼς παραζητεῖτε ὑμεῖς. Εἰ δὲ ὅλως ζητεῖτε τὴν διαφορὰν τοῦ πράγματος, ὁ Μελχισεδέκ οὐκ ἔθυσεν, ἀλλὰ μόνον ὠνομάσθη. Βεβαιότεροι οὖν εἰσιν οὗτοι θύσαντες, ἢ γὰρ ἐκεῖνος ὀνομασθεὶς, ἐπειδὴ τὸ θύειν ἱερωσύνης ἐστὶ μᾶλλον, ἢ γὰρ τὸ χρηματί ζειν. Τὴν τοιαύτην μὲν διαφορὰν τῇ ἐκείνων ἀκαιρολογία παρεθήκαμεν· ἡμεῖς δὲ ἐν Κυρίῳ κἀκεῖνον κάτ κείνους ὁμοίως ἱερεῖς ἔχομεν τοῦ Θεοῦ. delicet hæc illis typi causa contigerunt; scripta autem fuerunt ad institutionem nostram, in quos fines sæculorum reciderunt '. IX. Illud præterea ab ipsis requirendum est: Quomodo Deus Verbum non adhuc carne indutus sacerdotium gessit? Si pro mundo ais, quæro ubi adest victima? Audisti enim, quod sine sanguinis effusione non fit remissio ". Quinam porro adsunt sacrificii præcones et testes? Si dicant, quod ipse met est victima, et est etiam typus futurorum; nun. igitur qui sine carue est, typus exsistit ejus qui carnem induturus erat, imo ipse suimet ipsius typus exstitit? Sed ubi quis ipsemet adest, non dicitur typus, seul veritas. Si autem tunc veritas afuit, quid dicemus de incarnatione? Quomodo autem dicit Scriptura, quod mysterium hoc non cognitum fuit aliis generationibus, quod nunc revelatum est apostolis et prophetis "? tunc autem neque prophetæ neque apostoli prædicaverunt. Aiunt vero rursus, Quomodo erat sacerdos ante legem, si non erat Deus Nos autem contra ad illos: Sacerdotium dicitur quod homo carnem gestans Deo sacrificia offerat; qui carnis expers fuerit non dicitur sacerdos. Quemadmodum sacrificavit Deo Abel ante legem, sicque apparuit sacerdos; et quemadmodum ipsi sacrificavit et Jacob, et sic apparuit sacerdos; quemadmodum hi omnes ante legem sacrificaverunt, eodem modo et Melchisedech ante legem sacerdos exstitit. Nusquam vero, inquiunt, los sacerdotes esse divina Scriptura pronuntiat. Verum divina Scriptura non adeo multis verbis eloquitur, ut vos morose requiritis. Si autem quæritis hujusce rei discrimen, Melchisedech non sacrificavit, sed tantummodo nuncupatus sacerdos ſuit. Hi igitur, qui sacrificaverunt, longe verius sacerdotes exstiterunt quam ille, qui nomine tenus nuncupatus sacerdos fuit; quandoquidem sacerdotii magis est sacrificare quam vaticinium edere. Hoc autem discrimen reddidimus ad illorum importunitatem, nos vero in Domino illum æque atque illos sacerdotem Dei reputamus. 1. Θαυμάζω δὲ, πῶς οὐκ ἤκουσαν τοῦ μακαρίου X. Miror interim, quomodo non advertant beaΠέτρου σαφῶς περὶ αὐτῶν βοῶντος, καὶ λέγοντος, ὅτι Ἔσονται ψευδοδιδάσκαλοι, οἵτινες παρεισάξουσιν αἱ ρέσεις ἀπωλείας. Προσφυῶς δὲ εἴρηκε τὸ παρεισ ἀξουσι· καιροσκοποῦσι γὰρ ὄντως, καὶ καθ' δ ἂν εὕρωσι τοὺς παρατυγχάνοντας, κατὰ τὸ αὐτὸ καὶ τὰς ἀποκρίσεις ποιοῦνται· ποτὲ μὲν γὰρ αὐτὸν λέγουσιν φανερῶς Θεὸν, ποτὲ δὲ πανούργως ὁμολογοῦσιν, ὅτι ἡμεῖς αὐτὸν ἱερέα τοῦ Θεοῦ ὀνομάζομεν, καθὼς καὶ ἡ θεία Γραφή. Εἰ ὅλως τῇ θείᾳ Γραφῇ πιστεύουσιν, είπωσι πάντα κατὰ τὴν Γραφήν. Πρῶτ του ή Γραφή Θεὸν αὐτὸν οὐ λέγει, μήτε ἐκεῖνοι λεγέτωσαν· ὁμολογείτωσαν δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι Αφ ωμοιωμένος ἐστὶ τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ, οὐ φύσει Υἱὸς, καὶ ὅτι Ερμηνευόμενος ἐστι βασιλεύς δικαιοσύνης, οὐ φύσει, καὶ ὅτι Εγ᾿ ὃν λέγεται ταῦτα, φυλῆς ἑτέρας μετέσχηκε· καὶ μὴ περικοπὴν ἀμ22. st ut, Ephes. 1, 5. • 1 Cor. x, 41. 10 Hebr. 1X, Vile notam 18. tum Petrum perspicue de ipsis clamare et dicere, quod exsistent doctores mendaces, qui sectas perditionis introducent ". Vere dixit introducent; nam isti anxie observant occasiones seducendi, et quatenus affectos ad eam sententiam comperiunt, cum illis congredientes calenus et responsa effingunt: aliquando ipsum aperte Deum asserunt, aliquando callide fatentur, quod nos ipsum sacerdotem nuncupamus, quemadmodum dicit divina Scriptura. Si omnino divinæ Scripturæ credunt, omnia secundum divinam Scripturam pronuntient. Primum quidem divina Scriptura Deum ipsum non dicit; neque illi dicant; confiteantur etiam illud, quod assimilatus est Filio Dei, non vero natura Filius Dei est; et quod interpretatione, non natura, est rex justitia 14, et quod, de quo hæc enuntiantur, alterius tribus "II Petr. 11, 1. 13 Hebra vu, 5. 1s ibid. 2.

consors fuit; neque ambigue loquentem textum φιῤῥεπῆ ἐκλέγωσιν, ὡς καὶ πείθειν ὑποκρίσει τους excerpant, ut subdola recitatione vulgus persuaJeant, et simplicibus laqueum tendant. Nos quidem præcipuo Domini præcepto merito cogimur abductos per fraudem in errorem, veritate proposita revocare. Illi vero, si quos persentiant veritate agnita erroris per ignorantiam suscepti pertæsos, probabilibus in speciem et facile fucum facientibus argumentis, captant continuo vociferantes quin etsi natura Melchisedech Deus non exsistat, minime peccamus hominem licet, Deum reputantes; scriptum est enim: Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes"; neque advertunt, quod isthree persuasio dupliciter concepta falsam eorum fidem evincit. Nam hoc modo Dominum æqualem omnibus hominibus existimant, non etiam ut vere est, Salvatorem, Deum sc Dominum, et ad creaturam loco Creatoris ado17 πολλούς, καὶ παγιδεύειν τους νηπιωτέρους. Ημείς μὲν οὖν ἐντολὴν τοιαύτην κατὰ τάξιν λαβόντες παρὰ Κυρίου, τοὺς δι᾿ ἄγνοιαν πλανωμένους πείθειν ἀναγκαζόμεθα· ἐκεῖνοι δὲ, ὅταν ἴδωσι τοὺς ὑπ' αὐτῶν ἐπατημένους μετανοήσαι θέλοντας, εύ ληπτοτέραις αὐτοὺς πιθανολογίαις ἐπικρατοῦσιν, οὔ τως ἀεὶ λέγοντες· Εἰ καὶ οὐκ ἔστι φύσει Θεὸς ὁ Μελχισεδέκ, οὐδὲν ἡμαρτήσαμεν ἄνθρωπον θεοποιή σαντες· γέγραπται γάρ· Ἐγὼ εἶπα· Θεοί έστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες· οὐκ εἰδότες, ὅτι ἡ τοιαύτη διχόνοια ἀβέβαιον τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν ἀποδείκνυσι σαφῶς, ἂν οὕτως τὸν Κύριον πάντων ἀνθρώπων ἴσον ἡγήσωνται, καὶ οὐκέτι ὡς ἔστι, Σωτῆρα, καὶ Θεὸν, καὶ Δεσπότην, καὶ λατρεύειν τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτι σαντα παρασκευάζει. Ἐπειδὴ οὖν όφεως δίκην ἀντ Ειλισσόμενοι σφίγγουσι τοὺς ἀποδρἂν αὐτῶν βουλο μένους, ἀνάγκη καὶ ἡμᾶς ἐντολὴν ἔχοντας τὸ, ΓΙνεσθε φρόνιμοι ὡσεὶ ὄψεις, μιμήσασθαι τὴν ἐκείνων κακουργίαν, καὶ τοῖς ἀγχιστρόφοις νοήμασι ἐκλύειν αὐτῶν τὰς τοιαύτας περιείλιγγας, λέγοντες, ὅτι κάν ἐστι Θεὸς ὁ Μελχισεδέκ, οὐδὲν ἁμαρτήσαιμεν ἐν τούτῳ ἄνθρωπον αὐτὸν ἔχοντες καὶ ὀνομάζοντες· γέν γραπται γὰρ, ὅτι οὐκ ἔστιν ὄνομα ἕτερον ὑπὸ τὸν οὔ ρανόν, ἐν ᾧ δεῖ σωθῆναι πάντας ἡμᾶς, ἀλλὰ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, Τὸ πλήρωμα τοῦ πάντα ἐν πᾶσι πληρουμένου. Ακουέτωσαν τοῦ ᾿Αποστόλου παραγ γέλλοντος, μηδὲ τοῦ Εὐαγγελίου δευτεροκήρυκας πα ραδέχεσθαι. Εἰ μὲν γὰρ ὁ ἐρχόμενος, φησίν, ἄλλον Ἰησοῦν κηρύσσει, δν οὐκ ἐκηρύξαμεν, ἢ Πνεῦμα ἕτερον λαμβάνετε, ὃ οὐκ ἐλάβετε, ἡ Εὐαγγέλιον ἕτερον, ὃ οὐκ ἐδέξασθε, καλῶς ἀνείχεσθε. Εἰ οὖν οὗτος τὰ τοῦ Εὐαγγελίου σφραγίζει, τί πείσονται λογ πὸν οἱ τὰς αἱρέσεις παρεισάγοντες, ἢ οἱ πιστεύοντες αὐτοῖς; ᾿Αλλὰ τί φασι πρὸς ἡμᾶς; Πῶς οὐ πάντες διδάσκουσιν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, καθάπερ καὶ σὺ ὧδε σήμερον; Γνώτωσαν δὲ, ὅτι πάντες οἱ διδάσκοντες τὰ τῶν ἀποστόλων, ὡς βέβαια βεβαιοῦσιν, οὐδεὶς δὲ πω καινοτομεῖ ὡς μηδέπω κεκηρυγμένα· εἰ δὲ καί ποτέ τις πλανηθεὶς ἀκουσίως φωραθῇ, πάντως ἢ ἐπιτιμη. θεὶς ἐπιστρέφει, ἢ τὸ ψεῦδος αἱρετισάμενος, μετά τῶν ἔξω λογισθήσεται, ὅπερ εἰκὸς καὶ ἐν τούτοις πα θεῖν. Καὶ ἐν τούτῳ δὲ ἔστι δοκιμάσαι τὴν ἀφροσύνην 17 Matth. x, 16. "Act. iv, 12. "Ephes. 1, 23. "II Cor. x1, 4. randam nos adducunt. Quoniam igitur serpentium more sese revolventes, retinent eos qui volunt ab ipsis aufugere, necesse est nos quoque ex illo præcepto: Estole prudentes sicut serpentes ", ut imitemur illorum vafritiem, et versatilibus sententiis istas illorum circumvolutiones resolvamus, et dicamus, quod, etiamsi Deus exsistat Melchisedech, nihil peccamus hominem ipsum habentes, et nuncupantes. Scriptum est autem, quod non est aliud nomen, in quo oporteat nos salvos fieri, præter Dominum nostrum Jesum Christum 18, qui est plenitudo ejus, qui omnia ubique replet ¹º Audiant Apostolum commonefacientem, ut neque Evangelii alterius prædicatores recipiamus: Nam si is qui venit, ait, alium Christum prædicat quem non prædicavimus, aut alium Spiritunı accipitis quem non accepistis, aut aliud Evangelium quod non recepistis, recte pateremini *. Si igitur hic obsignat Evangelii prædicationem, quid patientur deinde qui hæreses introducunt, aut qui credunt ipsis? At quid illi adversus nos dicunt? Quomodo igitur non omnes docent in ecclesiis, quemadmodum et tu bic hodie doces? Sciant porro quod omnes, qui docent, tradita ab apostolis tanquam certo tradita certo affirmant, nullusque ita nova venditat commenta tanquam nunquam tradita. Quod si quis per imprudentiam deceptus deprehensus fuerit, omnino commonitus ** H. br. vii, 13. ** Psal. Lxxxı, 6. Præclarum est quod leginus in lib. xvii Apo phthegmatum sanctorum Patrum num. 4, exemplum dexteritatis S. Cyrilli Alexandrini adhibitæ in re vocando monacho quodam admirandæ sanctitatis ob simplicitatem æque admirandam doctrinis Melchisedechitarum decepto: Abbas Daniel narravit de alio sene magno, qui inferiores partes Ægypti habitabat, quia diceret per simplicitatem, quod Melchisedech ipse est Filius Dei. Hoc autem indicatum est S. M. Cyrillo Alexandrino, et misit ad eum. Sciens autem quia signifer esset ille senex, et quidquid peLeret a Deo revelabatur ei, et quia simpliciter diceret hoc verbum, usus est hujusmodi ratione dicens: Abba, rogo te, quia in cogitatione mea est, quod Melchisedech ipse sit Filius Dei, et rursus alia mea cogitatio dicit, quod non sit, et sacerdos summus fuerit Dei. Quoniam ergo ego ita hæsito de hoc, idcirco misi ad te, ut depreceris Deum, quatenus revelare tibi dignetur de hoc quid veritas habeat. Senex autem de conversatione sua præsumens cum fiducia dixit: Da mihi per tres dies inducias, et ego deprecor Deum, et renuntio tibi quidquid fuerit revelatum de hoc. Intrans ergo in cellam suam deprecabatur Deum de verbo hac, et veniens post tres dies dixit S. M. Cyrillo: Homo est Melchisedech. Archiepiscopus autem respondit ei: Quomodo constat apud te, abba? Et ille dixit ei: Deus ostendit mihi omnes patriarchas, ita ut singuli eorum coram me transirent ab Adam usque ad Melchisedech, et angelus assistens mihi dixit: Ecce iste est Melchisedech; et ideo, archiepiscope, certus esto quia sic est. Abiens autem sener prædicabat per semetipsum, quia homo est Melchisedech; et gavisus est magnifice S. Cyrillus.

DE MELCHISEDECH. αὐτῶν, ὡς πάσης αἱρέσεως πονηρότεροι τυγχάνουσιν. aut errorem corrigit aut illum voluntate retinens, Αφορισθέντες γὰρ ὑπὸ τῶν ἁγίων ἐπισκόπων καὶ ἀναθεματισθέντες, ὅπου ἀγνοοῦνται καὶ κοινωνοῦσι λάθρα, καὶ συνάγονται, τουτέστιν ὁ προειρήκαμεν, ὅτι καὶ τὸ μυστήριον τοῦ Χριστοῦ καὶ τὴν οίκονομίαν ἀτιμάζουσιν. Οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλ᾽ εἰ καί ποτε διὰ τῆς ἐπιπλάστου εὐλαβείας αὐτῶν δυνηθῶσι παρ' ἐπισκόποις, ή περιοδευταῖς δεχθῆναι, εὐθὺς τοὺς ὄντως πιστοὺς καὶ ὀρθοδόξους διαβάλλουσι λαθραίως ὡς κακόφρονας, καὶ μισεῖσθαι ἡ διώκεσθαι παρασκευάζουσιν. Αλλ' ὁ ἐπιστάμενος τους λογι σμοὺς τῶν ἀνθρώπων, περιτρέπει αὐτῶν τὴν παντ ουργίαν· καὶ φανεροποιήσας αὐτοὺς εἰς βόθρον, δν εἰργάσαντο, παραχωρεῖ ἐμπεσεῖν, κατὰ τὸ γεγραμμένον. ΙΑ'. Ομως ἀφέντες αὐτῶν τὰς λαθραίας τοῦ και κοῦ συνεισφοράς, τοῦ προκειμένου γενώμεθα, τελείως αὐτῶν διελέγξαντες τὴν κακοπιστίαν. Τὸ γὰρ ὄνομα ἐκεῖνο προφῆται οὐ προεκήρυξαν, ἀπόστολοι οὐκ ἐδί. δαξαν, μάρτυρες οὐχ ὡμολόγησαν, οὐδεὶς τῶν παρ τριαρχῶν, ὡς Θεὸν αὐτὸν ἐφανέρωσεν, οὐδεὶς τῶν ἁγίων Πατέρων συνέγραψε. Διὸ ἀνάνηψον ὦ ἄνθρωπε, καὶ γνῶθι, ὅτι σε ὁ διάβολος περισσῶς φρονεῖν ἐποίησεν, ἵνα τὴν ὑπερηφανίαν ἐκείνου θε λήματι νοσήσας, λοιπὸν καὶ τῷ πτώματι αὐτοῦ συγκαταπέσῃς. Πῶς γὰρ οὐ θελήματι; ὅτι τοσοῦτον ἔχων νέφος μαρτύρων εἰς βεβαίωσιν τῆς ἀληθοῦς πίστεως, ᾑρετίσω καὶ ὡμολόγησας, δ οὐδεὶς αὐτῶν ὡμολόγη σεν. Εἰ γὰρ χωρὶς ἐκείνης τῆς γνώσεως καὶ τῆς ὁμολογίας ἐκεῖνοι πάντες ἐσώθησαν, σώθητι καὶ σὺ κατά μίμησιν ἐκείνων, καὶ εἰπὲ, κατὰ τὸν ἅγιον Παῦλον, ὅτι οὐδὲν ἔτερον ἔκρινα εἰδέναι, εἰ μὴ Ἰησοῦν Χριστὸν, καὶ τοῦτον ἐσταυρωμένον. Ει δὲ ἐκτὸς τοιαύτης ὁμολογίας ἑαυτῷ λογίζῃ μὴ δύνα 21 Psal. vII, 16. 3 Hebr. xii, 1. 33 1 Cor. 11, 2. Licet rara admodum περιοδευτῶν mentio in veterum libris deprehendatur, ipsorum tamen munus nomen ipsum magna ex parte declarat. Eximios illos in ordine clericali exstitisse indicant acta concilii Chalcedonensis, act. 4, ubi Alexander et Valentinus presbyteri, et insuper periodeutæ, quasi auctiores eo nomine et honestiores nuncupantur; et arguit etiam Cabassutius in not. ad can. 56 Laodic. et ex Græca lege Justiniani ad Atarbium præfect. c. De episcopis et cl. ubi proxime post chorepiscopos ante sacerdotes recensentur: eximios quoque potestate exstitisse ex dicto can. Laodic. arguit Thomassinus, qui De discipl. eccl. p. 1, l. 11, c. 1, n. 3, et p. 1, l. in, c. 7, n. 9, chorepiscopis illos coæquat, quod magnopere probare videtur bic locus, qui patefacit delegatum illis fuisse judicium episcoporum proprium de recipiendis in communionem hominibus alienis, ignotis et litteris formatis minine instructis. Et apud Syros celebre periodeutarum officium antiquitus exstitisse in Vita S. Jacobi Sarugiensis episc. Syriace scripta ab anonymo, cod. Vatic. xv legimus. De hodiernis vero apud Græcos et Syrios períodeutis cum Goarius ad Euchologium, tum et illustrissimus Assemanus Biblioth. Gr. tom. 1V, Diss. de Syr. et Neslor. § 8, n. 4 et seqq. Nullus dubito quin hic S. Pater aggrediatur alioqui genitore.n suum, in quem cum Melchise. eum iis qui foris sunt computabitur; quod æquum est etiam in istis fieri. In eo autem suam illi insipientiam ostendunt, in quo caterorum hæreticorum nequiores sunt. Ejecti enim a sanctis episcopis, et communione pulsi, ubi minus noti sint, furtim communicant, et sacris intersunt. Hoc nimirum est, quod in principio. dixeramus, quod Christi mysterium et œconomiam parvi pondunt. Neque hoc tantummodo, sed et si quando ab. episcopis aut visitatoribus simulatione pietatis impetrent uf recipiantur, continuo deles et orthodoxos tanquam male sentientes clam exagitant, et odiis et vexationibus insectari conantur. Sed qui hominum cogitationes perspicit, dolosa eorum consilia disturbat, et manifestos reddens, ipsos in ſoveam quam fecerunt ruere permittit, ut scriptum est ". XI. Sed furtivos eorum inferendi exitii conatus mittamus, et propositum urgentes pergamus omnino perversam eorum fidem evincere. Nomen illud non prophetæ antea enuntiarunt, non docuerunt apostoli, non confessi martyres sunt; nemo pa triarcharum ut Deum ipsum declaravit, nemo pa‍ trum conscripsit. Quamobrem, heus! tu resipisce, et cognosce, quod diabolus te ad sentiendum supra modum impulit, ut superbiæ æque ac ille morbo voluntate propria contracto, consimili deinde cuin illo ruina collabaris. Quomodo enim non voluntate, quando tantam testium nubem in conspectu liabens s qui veram fidem confirment, elegisti nihilominus, et confessus es, quod ipsorum nemo col fessus fuit? Si igitur illi extra hanc fidem et confessionem positi salutem adepti sunt; et tu ad illorum exemplum salvus esse salage, et dic secundura divum Paulum, quod, Nihil aliud judicavi. scire nisi Jesum. Christum, et hunc crucifirum dechitis sentientem nihilominus quam in illos stylum acuisse S. Marcum Photius memoriæ traditum reliquit. Profecto illud ὦ ἄνθρωπε, ο homo, videtur esse compellantis hominem notum, et tantum non de nomine inclamantis. Commodum huic loco suppetit eximium monastica sapientiæ exemplum ex is. cod. ita inscriριο: Τῶν συλλογῶν τοῦ ἁγίου Πατρὸς ἡμῶν Παύλου, βιβλ. δ', id est Excerptorum a. S. Patre nostro Paulo lib. iv, ubi sequens fragmentum sumptum ἐν τῷ Γεροντικῷ, id est in libro in quo gesta seniorum enarrantur, legitur: Συνήχθησαν ποτε οἱ Πατέρες τῆς Σκίτεως ἰδεῖν περὶ τοῦ Μελχισεδέχ, καὶ ἐπελάθοντο καλέσαι τὸν ἀββαν Κόπριν. Ὕστερον δὲ καλέσαντες αὐτὸν ἠρώτων περὶ τούτου. Ὁ δὲ τύψας τὸ στόμα αὐτοῦ ἐπὶ τρεῖς εἶπεν· «Οὐαί σοι, Κόπρι! οὐαί σοι, Κόπρι! οὐαὶ σοι, Κόπρι! ὅτι ἢ ἐνετείλατό σοι ὁ Θεὸς, ἐγκατέλειπες· καὶ ἃ οὐ ζητεῖ παρὰ σοῦ, ἐρευνας.» Καὶ ἀκούσαντες οἱ ἀδελφοὶ ταῦτα ἔφυγον εἰς τὰ κελλία αύτῶν. Latine: Convenerunt quondam Patres Sciteos, ut disquirerent de Melchisedech; et fugit eos vocare abbatem Koprin; vocantes autem postmodum rogarunt sententiam dicere. Tum ille suum ter manu os feriens, ‹ Væ tibi, Kopri, inquit, væ tibi, Kopri, v.æ tibi, Kopri, quia, quae tibi præcepit Deus, negligis; ea vero que abs te nequaquam ille deposcit, inquirere satagis.» His audilis fratres in suas quisque cellas continuo se receperunt.

B. MARCI DIADOCHI Quod si extra hanc confessionen positos ipse tecum σθαι σωθῆναι, δῆλον, ὅτι καὶ πάντας τοὺς ἁγίου, ὡς μὴ σωθέντας ἔχεις παρὰ σεαυτῷ, εἰ καὶ στόματι μὴ λέγεις ἀνθρώπους ὑποκρινόμενος, ἀλλ' ὅμως μεῖζον τῆς σῆς φωνῆς βοᾷ ἡ ἀκολουθία τοῦ πράγματος. Βλέπεις πόσαις βλασφημίαις, καὶ πόσοις κακοῖς πε ριπέπτωκας διὰ τὴν τοιαύτην σου κακοπιστίαν, μάλ λον δὲ παντελῆ ἀπιστίαν; Τὸ δὲ πῶς, μάθε· Σημεία Μελχισεδέκ οὐκ ἐποίησεν, ἐντολὰς οὐκ ἔθετο, ἀπειλάς οὐχ ὡρίσατο, ὑπὲρ ἡμῶν οὐκ ἀπέθανεν, Πνεύματος ἁγίου μετοχὴν οὐκ ἐδωρήσατο. Αγνοῶ λοιπόν είνα τῆς εἰς ἐκεῖνον πίστεως ἐχέγγυον έχεις πληροφορίαν. Εἰ δὲ λέγεις, Ταῦτα πάντα σαρκωθείς παρέσχεν ἡμῖν, πλέον ἑαυτὸν ὑπόδικον τῆς κακοπιστίας ἐλέγ χεις. Ἐν οἷς γὰρ ἡμῖν ἑαυτὸν διὰ ῥημάτων καὶ πραγμάτων εφανέρωσεν ὁ Κύριος, ἐν τούτοις καὶ πιστεύειν ἐνετείλατο· εἶπε γὰρ ἡ Γραφή, ότι ώφθη τῷ ᾿Αβραὰμ ἐν φωνῇ ἐντελλόμενος αὐτῷ ἐντολὰς, καὶ προλέγων τὰ ἐσόμενα, καὶ ἐπαγγελλόμενος εὐεργε σίας ἐν γῇ Χαλδαίων, καὶ πρὸς τῇ δρυΐ τῇ Μαμβρή, καὶ ἐν ἑτέροις δὲ πλείστοις λόγοις, καὶ πράγμασιν, οὐδαμῶς δὲ ἀδήλως, οὔτε Μελχισεδέκ, οὔτε διὰ Μελ χισεδέκ ή Γραφή δεδήλωκε. Τούτου χάριν ἀνυπόστα τός σου ἡ πίστις, ἄδηλον τὸ φρόνημα, ματαία ἡ τοιαύτη θεογνωσία. Διὰ τοῦτο τῆς ὀρθοδόξου πίστεως διὰ πολλῶν μαρτύρων φανερωθείσης, ὅσοι ἂν βλέπωσιν ἑτέρωθι, καὶ εὐλόγως καὶ ἀλόγως τὸν Μελχισε δὲκ ὀνομάζουσιν, ἢ φύσει Υἱὸν Θεοῦ, φανερῶς τουδαΐζουσι· διότι Ἰησοῦς Χριστὸς ὁ ἐκ Μαρίας γεννηθεὶς, αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζώντος, καὶ οὐδὲν αὐτῷ λείπει, ἵνα πάλιν ζητήσωμεν ἀλλαχοῦ τὸ πλήρωμα· ἐν αὐτῷ γὰρ εὐδόκησε κατοικῆσαι πάν τὸ πλήρωμα τῆς Θεότητος σωματικῶς, καὶ ἑσμὲν ἐν αὐτῷ πεπληρωμένοι πάντες, οἱ πιστεύοντες τοῖς λό γοις αὐτοῦ ὡς Υἱοῦ Θεοῦ, εὐδοκίᾳ, καὶ δυνάμει, καὶ χάριτι τοῦ Θεοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Αὐτῷ ἡ δόξα, καὶ τὸ κράτος, καὶ ἡ βα σιλεία, νῦν, καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰών νων. Αμήν. reputes salutem assequi non posse, jam et illud statuis apod te, sanctos omnes salutein minime assecutos. Licet vero id homines veritus verbo non proferas; quod tamen re ipsa consequitur id ipsum proclamat majori strepitu quam vox tua ederet. Vides in quæ blasphemiarum et absurdorum monstra impegeris propter istam tuam perversam fidem? Perversam autem, imo nullam satius dixerim. Cognosce, si lubet: Melchisedech signa non fecit, præcepta non protulit, minas non edixit, pro nobis non mortuus est, neque Spiritu sancti illapsu nos donavit. Quapropter nescio quid idoneum habeas prædem ostendere fidei in illum tuæ. Si dices quod omnia haec carne pro nobis assumpta ille præstitit; jam vero etiam atque etiam amplius te insanæ fidei reum prodis. Quibus enim in rebus verbo aut opere we nobis Dominus patefecit, in iis etiam ut fides haberetur præcepit. Dixit enim Scriptura, quod apparuit Abrahamo, et quidem in sermone mandans ipsi præcepta, et prædicens futura, et promittens bona in terra Chaldæorum, et ad quercum Mambre, et in aliis plurimis sermonibus et rebus; at profecto nunquam neque Melchisedech, neque per Melchisedech Scriptura demonstravit. Ideo inanis fides tua, et incomperta sententia, et insana omnino isthæc tua Dei cognitio. Itaque cum orthodoxa fides mukis testimoniis declarata sit; qui aliorsum respexerint, et sive bene, sive male Melchisedech appellent, sive naturalem Filium Dei, aperte se Judæos p: ofitentur, quoniam Jesus Christus ex Maria genitus ipse est Filius Dei viventis, nihilque ipsi deest, quamobrem aliunde quæramus plenitudinem: in ipso enim dignata est inhabitare plenitudo Deitatis corporaliter; et sumus in ipso omnes repleti **, qui credimas sermonibus ipsius ut Filii Dei, beneplacito, virtute et gratia Dei Patris et Filii et sancti Spiritus. Ipsi sit gloria et potestas et imperium nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. ** Coloss. 11, 9, 10. MONITUM IN SEQUENTEM DIADOCHI HOMILIAM. (Mat. Spicil. Rom. IV, XL10.) Diadochus, Photices in Epiro episcopus, tum asceticis quæ exstant claruit, tum etiam generoso discipulo Victore Vitensi, qui ipsius hortatu Vandalicæ in Africa persecutionis scripsit Historiam magistrumque hoc præconio in proœmio ornavit: «Eruditus a tanto pontifice, totoque laudis genere prædicando beato Diadocho, cujus ut astra lucentia exstant quam plurima catholici dogmatis monimenta dictorum.. Hæc porro brevis De ascensione Domini homilia, quam ex Vat. codice 455 de prompsimus, nota fuit Lucæ Holstenio, ut ex ejus epistola patet (ed. Boissonadii p. 209-210), quanquam eam, ut alias aliorum auctorum paratas homilias, occupationibus et mox obitu, quominus typis com. mitteret, probibitus Holstenius est. Nos igitur hanc humiliam utpote prorsus genuinam, et sub ane etiam dogmaticam, antequam forte casu aliquo pereat, in publico Ecclesiæe thesauro deponendams censuimus.

HOMILIA DE ASCENSIONE DOMINI. ΔΙΑΔΟΧΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΦΩΤΙΚΗΣ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ ΕΙΣ ΤΗΝ ΑΝΑΛΗΨΙΝ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΗΜΩΝ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΛΟΓΟΣ. DIADOCHI EPISCOPI PHOTICES IN EPIRO SERMO DE ASCENSIONE. D. N. JESU CHRISTI. Δ'. Φέρε μοι νῦν τοὺς Ἰουδαϊκοὺς ἱερεῖς, ὥρα γάρ Επινικίων λόγων· φέρε ὧδε ἐκκλησιαστὰ καὶ Χριστοῦ κήρυξ λέγε, καὶ ζωγράφει τῇ σῇ δυνατῶς ἀληθείᾳ· πῶς μὲν ἐκεῖνοι τὸ ἀργύριον τῆς αὐτῶν κακοβου λίας ἐπὶ τοὺς στρατιώτας κατέβαλον, ψεύδει τὴν ἀπερίβλεπτον νομίζοντες καλύπτειν· ἀλήθειαν· πῶς δὲ νῦν οἱ τοῦ Χριστοῦ λειτουργοὶ τὸν ἐκ νεκρῶν τῇ τρίτῇ ἡμέρᾳ ἀναστάντα, καὶ ἀναβάντα εἰς τοὺς οὐρανοῦς, ἀπεκδεχόμεθα Κύριον, Σωτῆρα τοῦτον ἀπαύ στις καυχώμενοι, ὃν οὐρανοὶ μὲν ἐδέξαντο, θεοπρε τεῖ αὐτοῖς ἐπιστάντι θαύματι· γῆ δὲ βαστάξαι, ὡς ὑπὸ τῆς αὐτοῦ θελήσεως βασταζομένη, ὑπομένειν οὐκ ἴσχυεν· ὃν νεφέλη μὲν ὑπέλαβεν φωτός, ἐμφανῶς τὸ σχῆ - μα πληρώσασα τῆς προφητείας· ἄγγελοι δὲ τοῖς ὕμνοις ἄχρι τῶν πατρικῶν ἀπεκατέστησαν θρόνων, Κύριος τῶν δυνάμεων, αὐτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῆς δόξ ξης, ἀπαύστως βοῶντες· οὗτινος ὁ ψαλμῳδὸς τὴν ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανὸν ἐπάνοδον ἐν τῷ ἁγίῳ προθεωρῶν Πνεύματι, Ἀνέβη ὁ Θεὸς ἐν ἀλαλαγμῷ, Κύριος ἐν φωνῇ σάλπιγγος, ἔψαλλεν. Προέβλεπεν γὰρ καὶ τὴν τῶν ἁγίων Εὐαγγελίων ὁ θεσπέσιος ᾠδήν. Β'. Οἱ δὲ πατέρα τὸν πιστότατον 'Αβραάμ καυχώ μενοι, ἐγηγέρθαι τὸν πάντων ἡμῶν Σωτῆρα οὐ θέ λουσιν ἐκ νεκρῶν, ἀνυποστάτῳ φήμῃ καθ᾿ ἑκάστην οἱ δείλαιοι νομίζοντες τὸ κάλλος τῆς τοσαύτης μολύνειν ἀληθείας (Διεφημίσθη γάρ, φησίν, παρὰ Ἰουδαίοις ὁ λόγος οὗτος ἄχρι τῆς σήμερον)· ἥντινα δαίμονες μὲν ἐπέγνωσαν· οἱ δὲ τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ ὑποδεδέχθαι ὁμολογήσαντες. οὔτε ἄχρι λόγου τιμῆσαι προαιροῦνται· καὶ ταῦτα τοῦ Προφήτου λέγοντος· Κύριε, ὁ Κύριος ἡμῶν, ὡς θαυμαστὸν τὸ ὄνομά σου ἐν πάσῃ τῇ γῇ! ὅτι ἐπήρθη ή μεγαλοπρέπειά σου ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν· καὶ πάλιν· Υψώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανούς, ὁ Θεὸς, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ δόξα σου. Απερ οὔτε πῶς οἱ τῆς κακίας σοφισταί δια στρέψαι εὑρήσουσιν, κἂν ὅπως τὸ ψεῦδος τοῦ πα τρὸς αὐτῶν φιλοσοφήσωσιν· ὁ γὰρ ἐπαρθεὶς καὶ ὑψω θεὶς ἐπάνω τῶν οὐρανῶν, Κύριος πάντως, ὅτι πρῶτ τον καταβὰς ἐπὶ τῆς γῆς, ἀναβέβηκεν εἰς τοὺς οὐρα – I. Nunc vos appello, Judaici sacerdotes, nunc hora est victoriam canendi: adesdum, concionator et Christi præco, eloquere, et tua potenter veracitate mihi rem describe: quomodo scilicet illi pecuniam malo consilio militibus distribuerunt, dum manifestam se putant mendacio tegere veritatem: quomodo nunc nos Christi famuli ipsum tertia die resurgentem, et in calos ascendentem, agnoscimus Dominum, et sine pausa lætantes gratulamur: quem cœli non sine divino prodigio ascendentem receperunt; terra autem, utpote ab ejus voluntate supportata, jam portare non poterat; quem nubes lucida sustulit, prophetiæ typum manifeste conplens; quem angeli usque ad paternum thronum lymnis comitati sunt, ipsum virtutum Dominum et Regem gloria * continue acclamantes. Hujus de terra in cœlo reditum Psalmista in sancto Spiritu prævidens, sic psallebat: Ascendit Deus in jubilo, Dominus in voce tubæ ". Nimirum sanctorum quo. que Evangeliorum divinus vir canticum præsentiebat. II. Sed enim hi qui se fidelissimum Abrahamum habere patrem gloriantur, negant nostrum omnium Servatorem de mortuis surrexisse, falsaque fama putant hi infelices tantæ veritatis decus posse corrunipere. Diffamatus est enim, ait evangelista, apud Judæos sermo iste usque ad hodiernam diem: verumtamen fama hæc dæmonibus quidem nota erat; sed eam illi qui mandata Dei revereri se fa tentur, nulla fide respecture dignantur; etiamsi Propheta dixerit: Domine, Dominus noster, quam admirabile est nomen tuum in universa terra! quoniam elevata est magnificentia tua supra cœlos”. Εt rursus: Exaltare supra calos, Deus, et super omnem terram gloria tua ". Hæc nunquam hi malitiosi sapientes subvertere poterunt, quamvis patris sui mendacia sectentur: etenim qui elatus est supra cœlos, Dominus omnino est qui cum antea se in terram demiserit, postea in cœlum se • Psal. xxii. 10. s Psal. sevi, 6. s Psal. viii, 2, 3. » Psal. LVI, 6.