Commentatio historica et theologica de Theodori vita et scriptis

Otto Fridolin Fritzsche

Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.

First Part: On the life of TheodorePars Prior: De Theodori vita

col. 11–12page 1 of 47

viderentur, efficere studur; qua in re ut haberem cui jure inniterer Theodorea accuratissime etiam atque etiam pertractanda erant. Sed ne plura a me requiras quam quæ præstare volui aut potui, de argumento hujus commentationis paneis odisseram. Præmisša brevi disputatione de Theodori scriptorum numero, fortune, quam temporum decursu experia sunt, deque versionibus, ea singula ordine recensui deque iis disserui. In quo primum quos libros et quo tempore singulos Theodorus scripsisset quærebatur: illud imprimis propter veterum in citandis libris incuriam et negligentiam haud raro difficile dictu erat, hoc interdum tantum constitui poterat. De commentario in x11 prophetas minores, qui solus ætatem videtur tulisse, eadem fere quæ Ang. Maius et Vietor de Wegnern, VV. DD., in Prolegomenis disputaverunt, denuo accuratius per tractavi.. Aña correxi, alia adjeci, alia amplificavi, alia denique contraxi. sem Plerorumque Theodori librorum fragmenta quædam supersunt, quæ si tantummodo commemoras neque vero accurate perlustrassem, opera mea parum fructuosa esset. Sed spuria verbo tan tum notavi; ubi nihil monui, genuina illa fragmenta censeo. Überiore vero de singulis disputatione me supersedere posse putavi. Præterquam enim quod multa eorum breviora ac leviora sunt, quam de quibus multis disseras, res valde ambigua est nec nisi ab eo judicanda cui sentiendi et scribendi genus Theodori familiare est. Alia certissime Theodori sunt, alia ab eo certe non abhorrent. Omnino veteres audiendi erant, a quorum auctoritate nonnisi gravissimis de causis recessi. Neque vero in bac de fragmentis disquisitione acquievi, sed diligenter etiam investigavi quæ de argumento et indole sin gulorum librorum dici posse viderentur. Qua in disputatione plura reperies unde qualis Theodorus fuerit cognosci potest, quanquam in bris per hujus libri rationes brevitati studui. Multos errores cum veterum tum recentiorum deprehendi, sed horum quidem peccata quantum fieri potuit tacite correxi. Supervacanea silentio prætermisi. At vero in hujusmodi studiis errare in proclivi est, et quanquam summam fidem indefessumque studium adhibui, haud dubie subinde in errores incidi. ´Sed correctione gaudebo. Omniuo vero quid præstiterim apud viros harum litterarum peritos judicium esto. Scribebam Halæ, d. xx³ m. Septembr. a. 1836. ´O. F. FaitZSCHE. PARS PRIOR. DE THEODORI VITA (a). Theodorus Antiochiæ, quæ caput erat Syriæ (Critica hist. chronol. in Annales Baronii. Antv. primæ totiusque Orientis (b), nobilibus et divi tibus parentibus (c) anno fere 350 natus est, Placet autem jam hie totum locum de temporis rationibus, quæ Theodori vitam continent, pertra ctare, in quo primum quo anno Theodorus mortuus sit disquirendum. Optime hac de re Antonius Pagi (a) De Theodoro ejusque rebus multa allata sunt in Fabricii Bibl. Gr. ed. Harl., vol. X, p. 346 sq. Inter eos qui ejus vitam pluribus persecuti sunt, præ cæteris nominandi Lenain de Tillemont (Mémoires pour servir à l'histoire eccl. des six pre miers siècles, t. XII [Venet. 1732, 4], p. 433 sq.) et J. Matthias Schroeckh (Kirchengeschichte t. XV [Lips. 1790], p. 176 sq.). Hic in Theodorum le nior, ille asperior, uterque emendanda et addenda reliquerunt. Multi præterea nonnullɔ tantum Theo dorea accuratius illustrarunt, quorum plerosque 1705, fol., ad a. 427) disseruit. Discedo tamen a v. d., neque a. 429, sed sub exitu anni 428 Theo dorum obiisse credo. Ad a. 428 jam multi, quos adii, v. d. ejus mortem retulerunt, sed conjiciendo potius quam ratiocinando; alii autem, ut Henr. Norisius (Op. omnia, 1 [Veronæ 1729 fol. ], p. 291 infra laudabo. J. Christoph. Meisneri Diss. de Theodoro Mopsuesteno (Witteb. 1714) cujusmodi sil nescio. (b) Antiochenus sæpissime dicitur. Cf. v. c. Phot. c. CLXXVII, 38, 4. Fabricio 1. 1.. p. 396, et For losia in Kollarii ad Lambecii Comment, de bibl. Cæs. Vindob. supplem. 1. 1, p. 174, testibus, etiam Hagiopolites dicitur; me vero nullum locum legere memini, in quo ita nominetur. (c) Cf. Chrysost. Opp. ed. Montf., I, p. 36.

col. 13–14page 2 of 47

PG 66:131, 39, — νῦν, ὅτε οὔπω εἰκοστὸν ἄγεις ἔτος. 39: Πέντε καὶ ἑκατὸν ἐτῶν ἤδε ἡ Ιστορία περιέχει χρόνον, ἀρξαμένη μὲν ἀπὸ τῆς Αρείου λύττης, δεξαμένη δὲ πέρας τῶν ἀξιεπαίνων ἀνδρῶν Θεοδώρου καὶ Θεοδότου τὴν τελευτήν. Ευσέβιος.. μέχρι τοῦ (1. τῆς Κωνσταντίνου Θεοφιλούς βασιλείας τὰ ταῖς Ἐκκλησίαις συμβεβη κατα συνέγραψεν· ἐγὼ δὲ τῆς συγγραφῆς ἐκείνης τὸ τέλος ἀρχὴν τῆς ἱστορίας ποιήσομαι.

Theo p. 650, el. p. 648, unde eum a. 428 obiisse verisimilius. Eodem denique nos ducit epistola Theodoreti ad Dioscurum a. 448 (v. Pagi I. 1. ad a. 423 ) data (ed. Hal. IV, p. 1145 sq.), in qua dicit se Antiochiæ sub ep. Theodoto per sex annos et per tredecim sub ep. Joanne docuisse, jam septimum agi annum, quo sub ep. Domino doceat. Episcopatum, in quo triginta sex annos transegit (cf. Theodoret. H. eccl. v, 39), Theodorus aut exeunte 3. 392, aut ineunte 395 adeptus est. Eum a. 382, aut 388, presbyterum Antiochenum factum esse, Tillemontii 1. 1., p. 436, est conjectura, baud absurde illa quidem verbis Joannis ep. Ant. ap. Facund. si, 2: Quinque et quadraginta annis clare in doctrina præfulsit quinquaginta pene annis fortiter repugnantem cunctis hæresibus firmata, admoduni tamen dubia. Natus est a. 350, siquidem priores duæ Chrysostomi ad Theodorum epistolæ recte ad a. 369 referuntur. Cf. Chrysost. Opp. 1, p. 39, — νῦν, ὅτε οὔπω εἰκοστὸν ἄγεις ἔτος. oerte illo fere tempore in lucem editum esse, ra - tiones, quibus cum Chrysostomo tenebatur (v. inf.), argumento sunt. Et videtur sane Chrysostomo duobus tribusve annis inferior fuisse. Itaque seneclute cana debilitatas (cf. Hesych. in Act. c. Const. HI, A. V; Hard. Gonc. III, p. 104 et p. 432, in Pelag. pap. ep. III, ad Eliam et Istriæ ep.) senex septuaginta fere et octo annorum obdormivit. sq.), infirmis nixi rationibus, ad a. 427. doret. ii. c. v, 39: Πέντε καὶ ἑκατὸν ἐτῶν ἤδε ἡ Ιστορία περιέχει χρόνον, ἀρξαμένη μὲν ἀπὸ τῆς Αρείου λύττης, δεξαμένη δὲ πέρας τῶν ἀξιεπαίνων ἀνδρῶν Θεοδώρου καὶ Θεοδότου τὴν τελευτήν. Praef. Ευσέβιος.. μέχρι τοῦ (1. τῆς Κωνσταντίνου Θεοφιλούς βασιλείας τὰ ταῖς Ἐκκλησίαις συμβεβηκατα συνέγραψεν· ἐγὼ δὲ τῆς συγγραφῆς ἐκείνης τὸ τέλος ἀρχὴν τῆς ἱστορίας ποιήσομαι. Εusebil Histo ria Unitur narratione de Licinio devicto (a. 324. [323]) ac de medio sublato (a. 335), Theodoretus autem, ubi 1. 1, c. 1, Maxentio, Maximino et Licinio tyrannis de medio sublatis, Ecclesiæ procellam sedalam fuisse perhibuit, ad res Arianas narrandas aggreditur. Neque vero efficiendum ex illis locis, quod Pagi effecit, rationem illorum 105 annorum ab a. 325 incundam esse. Sane quidem Licinius a. 325 suspendio sublatus est, sed jam ante, postquam Licinius victus imperio se abdicavit, Constantinus solus imperator erat, et male Theodoretus a morte Licinii non memorabiti illa, sed quam Eusebius memorare potuit (a), Historiæ suæ initium cepisset. At memorabilis erat victoria de Licinio reportata, qua imperium apud solum Constantinum esse cœpit. Multo minusTheoderetas priori ile loco se ab eo anno, quo Arius in synodo Nicæna damnatus esset, Historiam enarrasse indicavit. Hoc enim præterquam quod perspicue enuntiasset, ille locus ideo ad trutinam exigi non potest, quod alioquin ab a. fere 319 Historiam suam inchoasse atque ita secum ipse pugnare Theodoretus censendus esset. Recte tamen ilto modo loqui potuit, quia paucis præmissis primum res Arianas narravit. Itaque posteriori illo loce ntpote perspicuo illiusque Historie prioribus nixus capitibus, accuratius enim ea narrantur, quæ syn. Nicænam (d. xx in. Mai. aut Jun. 325) præcesserunt quæque haud dubie magnam partem a. 324 gesta sunt, Theodoretum ab a. 324 illorum annorum rationem iniri voluisse probabiliter dixeris. Jam si aunos 105 annis 324 addis, annus 428, duo cnim anni 105 et 324 incompleti pro completo numerandi, efficitur et quidem ejus exitus, quo Theodorus mortuus est (b). Huic autem ratiocina - tioni major fides eo adjicitur, quod Theodotus ep. Antioch., qui paulo post Theodorum obiit (cf. Theodʊret. H. eccl. v, 39), si non sub exitu a. 428, certe initio a. 429 mortuus est. Marius Mercator anno 499 eum sanctæ memoriæ episcopuni appellavit:cf. (#) Eusebins igitur re vera et de Theodoreti elism sententia Historiam suam tantum usque ad a. 324 perlexuit, omissis sane initiis litis Arianæ. (b) Facundo dicitur post centum et viginti stæ desunctionis annos damnatus esse. Cf. libr. C. Moschol. (Galland. Bibl. Patr., XI, p. 813). Be Facundus numero, quem rotundum dicunt, usns est, cui inniti non licet. Cf. I. c., p. 816, Ed. fath., p. 817. (e) Cf. Theodoret. H. rel. c. 24, H. eccl. v, 39. Permulta in catenis ed. et ined. in V. T. Poly- ✿rymi nomine uotața leguntur, sed an Aparmensi Fratrem habuit Polychronium, S. Zebinæ ascetæ discipulum et æmulum, post Apamensem episcopum (c); Pæanium, virum nobilem, qui in ma‍ gistrata erat, cognatum (avacióv) (d). Cum vitam quæstuariam scholastici sive causidici, quam tur fere inire solebant qui ad amples honores publicos accedere cupiebant, amplecti vellet, Libanio, clarissimo illius temporis sophista, præceptore rhetoricæ una cum Chrysostomo et Maximo, post Seleuciæ in Isauria ep., usus est (e). Juvenis dives, ut erat, vitæ delicias et elegantiam neutiquam sprevit, quanquam laudis cupidus profanis litteris assidue studuit (f). Aliter vero Chrysostomus, Theodori amicus, qui licet et ipse nobili loco natus esset atque eamdem vitæ rationem quam Theodorus ingredi statuisset, mox tamen fori strepitus pertæsus, in Meletii, ep. Antioch., disciplinain tres per annos se tradidit, quo res Christianas accuratius pernosceret. Baptizatus deinde anagnostes erat. Sed haud ita multo post desiderio, quo aliquandiu jam tenebatur, satisfecit seque ad jure tribuantur mihi nondum satis constat. Haud pauca certe Polychronii diaconi sunt, qui nonnullas catenas consarcinavit. Nuper Ang. Majus in Scriptor. vett. nov. collect. e Vat. edd. ed. 1 (Rome 1825. 4), 2, p. 105 sq. multa commentariorum Polychronii in Danielem eḍidit. Cæterum v. Fabric. 1. 1., p. 363, 363. (d) Cf. Chrysost. ep. 204, III, p. 711. (e) Cf. Socrat. H. e. vi, 3; Sozom. H. e. viii, 2. Andragathium philosophum docuisse Theodorum temere v. d. cl. 1. 1. perhibuerunt; Phot, c. 96. (/) Gr. Chrysost. 1, p. 56.ogle

col. 15–16page 3 of 47

PG 66:15τῆς διανοίας τῆς σῆς — εἴ τις ὅτε έλαμπεν ᾔδει και λῶς οὐκ ἂν ἐστέναξε τὸ ταχέως καὶ παρ' αὐτὴν ἐμποδισθήναι τὴν ἀρχήν. (1. δίκαιος ὁ γάμος, σύμφημι κἀγώ· σοὶ δὲ οὐκέτι δυνατὸν τὰ δίκαια του γάμου φυλάξαι· τὸν γὰρ ἐπουρανίῳ συναφθέντα νυμφίῳ τοῦτον μὲν ἀφεῖναι, γυναικὶ δὲ ἑαυτὸν συνάψαι, μοιχεία τὸ πρᾶγμα, καν μυριάκις αὐτὸ γάμου καλῇς, μᾶλλον δὲ καὶ μοιχείας τοσούτῳ δεινότερον, ὅσῳ κρείττων ἀνθρώπων θεός· μηδὲ τίς σε ἀπατάτω λέξ γων· γαμεῖν οὐκ ἐκώλυσεν ὁ θεός· οἶδα τοῦτο κἀγώ· γαμεῖν οὖν ἐκώλυσεν, ἀλλὰ μοιχεύειν ἐκώλυσεν, ὅ σὺ ποιεῖν ἐθέλεις -. 1. - πενθώ - ψυχῆς ἐρήμωσιν ἱερᾶς καὶ ναοῦ χριστοφόρου καθαίρεσιν καὶ ἀφανισμὸν. 2. ὁ διάβολος τοσοῦτον ἴσχυσεν, ὡς ἀπὸ τῆς κορυφῆς ἐκείνης καὶ τοῦ ὕψους τῆς ἀρετῆς εἰς ἔσχατόν σε κακίας κατενεγκεῖν. καὶ ὁ μακ. Δαυΐδ ἔπεσε πτῶμα τοιοῦτον, ὅπερ καὶ σὺ νῦν. 103., 1. 1. (πρὸς ὅν πεσόντα γράφει ὁ θεῖος Χρυσόστομος ἐπιστολὴν δευτέραν, 2. πρὸς ὅν (Θ), ἐκπεσόντα ὁ δευτέραν πέμπει ἐπιστολήν

FJ OTTONIS FRID. FRITSCHE COMMENTATO monachos, qui`in Antiochiæ vicinia versabantur, eruditione. At vero gravius onus juvenilis Theodori contulit. Tunc vero Theodoro et Maximo, quorum hic etiam studiis forensibus sese dederat, persuasit, ut vili illa vita quæstuaria relicta monasticam amplecterentur (a). Quanquam monachi antequam fierent eos accuratius doctrinan Christianam edoctos et baptizatos esse probabile est. Quidquid est, Theodorus, Chrysostomi eloquentia victus, quo erat animo fervido novam vitæ rationem summo studio persecutus est. Quis enim celerem tuam, sinceram et fervidam ad bona conversionem non admiratus est? Epularum quippe luxuria neglecta, vestium magnificentia contempla, omnis fusius conculcatus. Omne externæ sapientiæ studium confestim ad divina effata transferebatur, toti dies legendo, precando tolæ noctes transigebantur. Paternæ dignitatis nulla memoria, divitiarum nulla recordatio. Genua autem complecti et ad fratrum pedes accurrere, hoc omni nobilitate sublimius judicabas. Ita Chrysostomus (b). Frustra Theodorum multi hortabantur, ut musea frequentaret. Quid vero, respondit, si breve per tempus vilam male transigam? Quomodo accedam ad eum, qui dixit': Ne cuncteris ad Dominum converti neque differas de die in diem (c)? › Totus in monasticis studiis cum amicis erat ducibus Carterio et Diodoro, qui tum monasterio (asceterio), in quod se contulerant, præerant. Carterius claruit asceta, Diodorus "Eccli. v, 8. (a) Cf. Socr. 1. 1.; Soz. 1. 1. (b) Cf. Chrys. 1., v. etiam p. 4, tày xócµov τῆς διανοίας τῆς σῆς — εἴ τις ὅτε έλαμπεν ᾔδει και λῶς οὐκ ἂν ἐστέναξε ; p. 4, 27. (c) Cf. Chrys. 1. 1., p. 40. (d) Cf. Chrysost. I. 1., p. 22. (e) Cf. Chrysost. 1. 1., p. 36, μnok ok zapartεow τὸ ταχέως καὶ παρ' αὐτὴν ἐμποδισθήναι τὴν ἀρχήν. (f) Cf. Chrys. 1. 1. p. 38; Sozom. 1. 1. (g) Cf. Chrysost. I. 1. (Cr. Chrysost. 1. I., δίκαιος ὁ γάμος, σύμφημι κἀγώ· σοὶ δὲ οὐκέτι δυνατὸν τὰ δίκαια του γάμου φυλάξαι· τὸν γὰρ ἐπουρανίῳ συναφθέντα νυμφίῳ τοῦτον μὲν ἀφεῖναι, γυναικὶ δὲ ἑαυτὸν συνάψαι, μοιχεία τὸ πρᾶγμα, καν μυριάκις αὐτὸ γάμου καλῇς, 动 μᾶλλον δὲ καὶ μοιχείας τοσούτῳ δεινότερον, ὅσῳ κρείττων ἀνθρώπων θεός· μηδὲ τίς σε ἀπατάτω λέξ γων· γαμεῖν οὐκ ἐκώλυσεν ὁ θεός· οἶδα τοῦτο κἀγώ· γαμεῖν οὖν ἐκώλυσεν, ἀλλὰ μοιχεύειν ἐκώλυσεν, ὅ σὺ ποιεῖν ἐθέλεις -. Itaque Theodorum maximum peccatum commisisse gravibus verbis enuntiavit, cf. v. c. p. 1. - πενθώ - ψυχῆς ἐρήμωσιν ἱερᾶς καὶ ναοῦ χριστοφόρου καθαίρεσιν καὶ ἀφανι σμόν. p. 2. ὁ διάβολος τοσοῦτον ἴσχυσεν, ὡς ἀπὸ τῆς κορυφῆς ἐκείνης καὶ τοῦ ὕψους τῆς ἀρετῆς εἰς ἔσχατόν σε κακίας κατενεγκεῖν. καὶ ὁ p. 23. μακ. Δαυΐδ ἔπεσε πτῶμα τοιοῦτον, ὅπερ καὶ σὺ νῦν. (i) Cf. Chrys. 1. 1., p. 41 P. 54. (j) Cf. Chrys. I. I., (k) Leguntur hæ duæ epistolæ, ad quas lectorem jam sæpius adduxi, in Chrys. Op. ed. I. I., p. 1ardor in se suscepit, quam quod ferre posse videretur. Hermiones enim pulchritudine captus (d) monasterio relicto, in quo nondum diu versaba - tur (e), urbem ac pristina studia repetiit et de nuptiis parandis cogitavit (f). In quo cave ejus levitatem accuses. Pius erat et doctus, sed amoris ludibrio obcæcatus, amicis præsertim nonnullis instigantibus, facile sibi persuasit, matrimonium, quod Deus hominibus non interdixisset, se etiam posse inire (g). Nihil non quod optas ratiocinando efficias. Sed Chrysostomus probe perspexit, qui Theodorus tum affectus esset, ejusque ratio, monacho, qui Christo se mancipasset, matrimonium quod iniret, non jam incolume esse Theodoro et post probata est et antea probata esset, nisi amoris vinculis constrictus fuisset. Multi Theodori vicem dolebant, sed nemo magis quam Chrysostomus. Neque vero de eo desperavit (i), imo dicendo et scribendo quo tandem modo posset (jh ut se ab infaustis inceptis abstineret graviter eum monuit. Tum quidem eum bis per litteras adiit (k). Utraque epistola summo oratore digna præclaris sententiis et præceptis abundat, utraque amoris et sollicitudinis plena et quantumvis disaimilis ad persuadendum accommodatissima. Ae priori quidem quid spectaverit ipse sub ejus fine his fere verbis enunt:at: Scio te peccata tua confiteri 42, sed unam tantum commemorat Hesych. 1. 1., 103., Sozom. 1. 1. (V. πρὸς ὅν πεσόντα γράφει ὁ θεῖος Χρυσόστομος ἐπιστολὴν δευτέραν, quæ post wp in ed. Rob. Stephani leguntur, recte adulterina judicavit et expunxit Valesius. Haud dubie a scriba inserta sunt, qui Sozomenum priorem tantum illam epistolam imemorare vidisset), Act. c. Const. II, V. I. I., p. 122. (— epistola — multorum versuum.), Justinian. in edict. adv. III capit., Hard. Conc. III, p. 520, et hi omnes, ut mibi quidem videtur, priorem intellexerunt. Sententia certe Savilii, Montf. al., qui Sozomeni verba ad posteriorem retulerunt epistolam, rejicienda est. Jam ex his colligas, quanti Tillemontii opinio æstimanda sit, qui cum ab illis scriptoribus unius tantum et posterioris quidem, ut sibi persuaserat, Chrysostomi ad Mopsuestenum epistola mentionein factam esse vidisset, solam posteriorem epistolam ad Mopsuestenum, priorem ad alium Theodorum datam esse conjectavit. Interna argumenta, quibus v. d. opinionem suam Girmasse sibi visus est, quan vana sint verissime Montf. in monito ostendit. Praeterea duæ illæ epistolæ a Leontio () p. 686, Isid. Ilispal. in Chron. et Niceph. Callist. H. e. xiii, 2. πρὸς ὅν (Θ), ἐκπεσόντα ὁ Xp. où plav (carp't Sozomenum), àààà xại δευτέραν πέμπει ἐπιστολήν· memorauitur et in omnibus miss. posterior pò; tòv aútòv 8. scripta esse dicitur. Theodori lapsi responsio ad Chrysostomum, 1, p. 801 sq., insulsi Græculi commen-, tum est. (*) Leontius primo advocatus Byzant., deinde, ut videtur, monachus Palæstinensis, non confundendus est cum Leontio Nestoriano. V. Cyril. Scythopol. Vit. S. Saba, Coteler. Eccl. Gr. monum. III, p. 344. sq. Juvenis a Nestorianis.no haud procul abfuit, cf. Galland. Bibl. XII, p. 85, 689, post vero orthodoxam doctrinam toto animo amplexus est. Obiit haud multo post initium sæc. vu, cf. 1., p. 61. Fuit vir doctissimus et subtilis, de quo vulgo iniquius judicant. Frugi sunt ejus libri, sed ex parte et fere Latine tantum editi. Colecti notisque ilustrati in Galland. Bibl. 1. XII leguntur. Pauca Leontii nuper Ang. Maius 1. 1. t. I, primus publici juris fecit.

col. 17–18page 4 of 47

PG 66:1739. πάσης μὲν ἐκκλησίας διδάσκαλος, κατά πάσης δὲ φάλαγγος αἱρετικῆς ἀριστεύσας.

+7 teque miserrimum arbitrari, sed majus quid re- gis magisque ad Diodoream interpretandi rationem quiro, ut tibi persuadeas, te vera pœnitentia justificari posse. Theodoro igitur proinde quasi peccatorum suorum gravitatem persentisceret, probavit, mon esse, quod animum desponderet eique gravibus argumentis vitæ emendationem commendavit. Brevior est altera epistola, qua hoc imprimis egil, ut omnia dilueret, quibus Theodorus initam vitæ sum rationem excusaret aut defenderet. Chrysostomum spes non fefellit; Theodorus enim iterum victus amico cessit et in monasterium rediit. Jam ad ea tempora accedimus, quibus una cum Chrysostomo se totus Diodoro duce sacris Litteris, exegeticis imprimis, dabat (a). Ad Diodori (b) autem exemplum se ita conformavit, ut Leontius (c) illum haud inepte malorum Theodori et impietatis auctorem, ducem et patrem dixerit. Quanquam, ut par erat, præceptoris vestigia non ita pressit, ut nihil peculiare sibi vindicaret, imo quæ acceperat suo ingenio ulterius persecutus est atque ulterius etiam progressus esset, nisi ejus audacia coercita fuisset. Etenim cum etiamnum juvenis ab iis quidem profectus, quæ Diodorus præceperat, Diodoro multo tamen audacior Psalmos interpretatus esset corumque paucissimos proprie ad Christum retulisset, multos jam tum offendit (d), ita ut post ma39; (s) Cf. Theodoret. H. e. v, Fac. VI, 5; Joan. ap. Fac. 11, 2. (b) De Diodoro v. quæ congessit VIÌI, p. 362 sq. V. I. c., p. 686. Domn. ap. Fabrie. 1. 1., Hesychio 1. c., p. 104, si Ades est propter interpretationem Psalmorum, culpatus et periclitatus contraris sibi dixit, non ex voluntate, sed compulsus sumium querimoniis et codicem ipsum delere potticitus latenter conservabat Judaicæ impietatis vialicum. Igni enim sua commentaria simulans tradere, malitiose abscondere illecebram conabatur. Sed tam multum acerbitatis virus in Theodorum evomuit, ut eo solo auctore illa ita plane ut narravit Theodoro secidisse vix credas. Quanquam Theodorum tum a multis male audiisse certum est. (e) Cf. Gennad. De viris ill., c. 12. Melet. in Steph. Baluzii Nova coll. concil. (Paris. 1707. F.) p 875. Quod Joannes ep. Antioch. Theodorum Flaviani, ep. Antioch., discipulum amantissimum desit, cf. Fac. 2, 2, id eo factum existimo, quod Flaviano episcopo Antiochiæ presbyter erat. (f) V. de eo Franc. Walch Ketzerhistorie IV, p. 410 sq. Theodor. ap. Fac. 1x, 3: Cujus rei gratia el tales et tantas persecutiones sustinemus? aus quis ignoral semper adversum nos ab hærelicis bellum agi? omne metallum et omnem (1. omne v. sq. ) locum desertum repletum est ex nostris homimibus propter doctrinam pietatis. (g) Annis fere 387, 388, maximia Antiochiæ coneidala est seditio, quæ vix tandem Chrysostomi etiam ope, qui homilias viginti et unam tum habuit (II. p. 1-224), sedɔta est. (A) Cf. Fac. viti, 4. Sæpius Theodorus bæreticorum laudatur oppugnator cf. Cyrill. Alex. in Act. c. Const. II. V. 1. 1. P. 109. (Fac. 3, 5), Juan. ap. Fac. 2, 2, al., Dias in Justinian, ep. in Bandinii catal. codd. iss. Bibl. Ned. Laur. 1. p. 184, (Fac. 2, 3.), Theodoret. H. e. v. 39. πάσης μὲν ἐκκλησίας διδάσκαλος, κατά πάσης δὲ φάλαγγος αἱρετικῆς ἀριστεύσας. — (Gregor, M. ep. v, 31, cum scriberet, Sazomeni listoriam ab apostolica sede non recipi, quoniam accerteret. Conceptam maculam in illa tempestate brevi eluit et aliquot annis post presbyter Antiochenus constitutus est (e). Tum vero miserrima erat Ecclesiæ facies. Ilereticorum, Arianorum in primis, factiones repulsæ quidem erant, nee tamen exstinctæ, atque etiamtum orthodoxorum et hæreticorum dissidia et pugnæ vigebant, quibus cum multæ Ecclesiæ vexabantur, tum Antiochena.. Antiochiæ enim quam multas turbas schisma Meletianum (f) excitaverit quis nescit? Antiocheni autem leves erant atque seditiosi (g). Sed Theodorus munere suo adductus docendo et concionando (h) Ecclesiæ saluti optime consuluit. Præterea libris gravissimus orthodoxia vindex exstitit (i). Ac tum quidem libros De incarnatione el Adversus Eunomium seripsit, quanquaxı eum alios etiam libros, commentarios præsertim in Scr. sacr., tum confecisse verisimillimum. Antiochia Tarsum migravit, sed, ut opinor, paulo post Diodori, Tarsensis tuin ep., potissimum auctoritate episcopus creatus est (j). Successit Olympio, Mopsuestiæ (k) episcopo. Episcopatu autem cum optime fungeretur et scriptis sacras Litteras persequeretur, magis magisque inciaruit. Concilio Constantinopolitano, quod a. 594, propter litem multa mentiatur et Theodorum Hopsuestiæ nimium laudel,errore Sozom. pro Theodoret. scripsisse dudum v. d. observarunt. ) (j) Hesych. 1. c.: Autiochia relicta in Tarsum transmigravil, ex qua in Mopsuestiam transiit ordinatus in ea epiacopus. - Leont. I. c.: Aiunt hunc (Th.), cum vellet rapere oculum Cilicia Tarsum,. postquam Diodorus ab hac vita recessil (a. 394), Theophilo Alex. prohibitum fuisse, ne hoc auderet; ad eum enim legationem miserunt, qui tyrannidem patiebantur. Famam retulit Leontius eamque mea quidem sententia non prorsus vanam. Quid vero, si eo animo Tarsum profectus esse visus est et vero etiam profectus est, ut Diodorum, dilectum præceptorem, qui a morte haud procul abesset, episcopus exciperet? Sed Diodoro mortuo cum jani ipse episcopus esset, de episcopatu Tarsensi sibi acquirendo vix cogitaverit. (k) Mopsuestia (Móþou torta cf. Strab. 14, c. 5; Cic. Ep. ad div. 3, 8, h. e. Mopsi domicilium, etiam Mopsos dictum:cf. Plin. II. n. 5, 22, [27.] Mopsos liberum, Pyramo impositum. Nomen accepit a Mopso, conditore, quem Argivorum regem et clarissimum augurem fuisse traditum est, cf. Cic. De divinat. 1, 40; De nat. deor. 11, 5; Tertull. De anima c. 46. Nam et oraculis hoc genus stipatus est orbis, ul Mopsi in Sicili (1. Cilicia)." Nonnulla alia congessit Henr. Noris. 1. 1. 1 (p. 84-816). Celebris urbs erat in Cilicia secunda. Nomen urbis scriptores interdum depravatum exhibuerunt,sed depravationis origo haud obscura est. Syris (v. Assem Bibl. or. 1, p. 400), Moyousoria dicebatur, unde Græcis et Latinis interdum " insertum est, Mouчovestia, cf. Sozom. H. e. 8, 2. Nicephori Caten., in Octat. 11, p. 44, 226., Monipsuestia (Mompsuestenus, Mompsuestina, sed 1. Mopsuestia); cf. Vigil. Const. Ilard. 1. 1. III, p. 242, 243, 244. (Act. cone. Chalced. X, Hard. 1. 1. 11, p. 515. Mompsuestiæ, Paris. Mampsuestiæ), Marius Mercator autem cum adjectivum modo Mansistenus; cf. 1. c p. 615, 623, modo Mamsuestinus p. 700, modo Mansuestenus p. 702, formaret, vagam urbis appellationem, quæ in vulgi ore versabatur, secutus est. Cæterum Theodoras interdum

col. 19–20page 5 of 47

PG 66:197. - - κἂν - πρὸς αὐτὰς τῆς οἰκουμένης τὰς ἐσχατιὰς ἀπενεχθῶμεν, ἐπιλαθέσθαι σου τῆς ἀγά πης οὐ δυνάμεθα, της γνησίας καὶ θερμῆς καὶ εἰλι κρινοῦς καὶ ἀδόλου, τῆς τε ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς, ἦν τε ἐπεδείξω νῦν· οὐδὲ γὰρ ἔλαθεν ἡμᾶς ὅσα καὶ εἰτ πεῖν καὶ ποιῆσαι ὑπὲρ ἡμῶν ἐσπούδασας. οὓς (Διυδ. καὶ Θεοδ.) ἦν ἄμεινον οὐκ ἐπαινεῖν, καὶ οὐδεὶς ἐν τῇ ζωῇ αὐτῶν (Διοδ. κ. Θεοδ.) ἐπελάβετο τινος αὐτῶν, ἀλλ' ἐγκώμια ἔγραψαν εἰς αὐτοὺς πολλοί καὶ Βασίλειος γὰρ αὐτοὺς ἐγκωμιάζει καὶ Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος. λίθοις αὐτὸν (Θ.) βαλόντες ποτὲ ἐν τῇ παρ' αὐτοῖς ἐκκλησίᾳ τολ μήσαντά τι παραφθέγξασθαι βραχύ. Αὐξείτω ἡ πίστις Θεοδώρου· οὕτω πιστεύομεν ὡς Θεόδωρος. τον. 1779. 4. 27, υἱὸς ἦν (Νεστ.) του Κίλικος (Θεοδ.), τοῦ δὲ Σαμοσατέως (Παύλου) ἀπόγο

rianæ Profecto jam tum ea erat in Ecclesia orientali doctrinæ diversitas, quæ infanstam illam litem creavit. Alexandrini tota sua indole ab Antiochenis diversi et a diversis principiis theologicis profecti nonnisi ad tempus orthodoxiæ vinculo cum illis contineri poterant. Hæreticis debellatis quam inter se distarent magis magisque intellectum est. Agapii et Bagadii habebatur, quorum uterque epi- quasi vestigia controversiæ, ut ita dicam, Nestoscopatum Bostrensem sibi vindicabat, interſuit (a), ac tum quidem Theodosium imperatorem ejus doctrinam, quem in ecclesia concionantem audivisset, admiratum ejusque colloquio delectatum esse (b) existimo. Aliquanto post Chrysostomo cuin rebus adversis conflictanti frustra quidem, sed quam tąmen polnit maxime una cum Pæanio studuit opitulari (c). Omnino qua erat auctoritate res ecclesiasticæ, quæ tum in Oriente agebantur, ad enm pertinebant et cum multis Ecclesiæ Orientalis doctoribus necessitate conjunctus erat (d). Non omnem dum viveret hæretici erroris suspicionem effugit (e). Episcopus enim cum nescio quo tempore in ecclesia Antiochena quædam de Christi naturis (ſ) pronuntiasset, quæ minus recte habere viderentur, tantas vulgi turbas excitavit, ut satius duceret post paucos dies dicta sua publice retractare. Ita vulgi cupiditatem exstinxit (g). Ecce prima episcopi nomine omisso tantummodo 0. τňS Motoveorias appellatur; cf. Theodoret. H. e. v, 27, Latine Th. Mopsuestiæ; cf. Fac. XI, 5, atque ctiam Th. Mopsuestenus; cf. Fac. c. Mocian. schol. p. 815. Mira vero Victoris de Wegnern (Theodori Ant. quæ supersunt 1, [Berol. 1834], p. xvi,) est opinio, Antiocheni nomine Theodorum ipsum solum in librorum suorum titulis se notasse, ab aliis autem de urbe, cui episcopus præfuisset, denominatum esse. (a) Cf. Harduin. 1. 1. 1, p 956. At vero Theodorus diversitatem illam nondum satis perspexit ideoque vituperatus facile eo ductus est, ut quæ ambigue dicta visa essent retractaret. Nihilominus in ipso Theodoro, quo nemo constantior atque etiam audacior Antiochenorum viam persecutus est, primaria litis Nestorianæ ratio quærenda est ac facilis conjectura erat, in bello, quod jam Ecclesiæ Orientali in duas maxime partes disjunctæ instaret, Theodori nomen incolume esse non posse (h). Jam cum Occidentalis etiam Ecclesiæ invidiam eo sibi contraxisset, qued Pelagianorum (b) Cf. Joan. ap. Fac. 1, 2, qui deinde adjicit Jam vero et a vestro imperio (Theodosii 11), pro sui reverentia et spiritali sapientia ei sæpius attestatum est et vestris litteris honoratus est. (c) Cf. Chrys, ep. 112, III, p. 655; VI, p. 530; Fac. vit, 7. - - κἂν - πρὸς αὐτὰς τῆς οἰκουμένης τὰς ἐσχατιὰς ἀπενεχθῶμεν, ἐπιλαθέσθαι σου τῆς ἀγά πης οὐ δυνάμεθα, της γνησίας καὶ θερμῆς καὶ εἰλι κρινοῦς καὶ ἀδόλου, τῆς τε ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς, ἦν τε ἐπεδείξω νῦν· οὐδὲ γὰρ ἔλαθεν ἡμᾶς ὅσα καὶ εἰτ πεῖν καὶ ποιῆσαι ὑπὲρ ἡμῶν ἐσπούδασας. cl. ep. 204. 1, p. 713. Chrysostomum litteras laudis plenas ad Theodorum Mopsuestenum dedisse, male negatur in Act. c. Const. II, V. I. I., p. 122, Justinian, edict. I. c., p. 517, 319. (d) De Theophilo ep. Al. v. Domn. ap. Fac. VIII. 5, Cyrillus ep. Al., ad quem Jobi interpretationemi misit, primo Theodorum sæpius laudibus ornavit. Cf. Fac. m, 6, Cyrill. Op. ed. Aubert, V. ep. p. 195, οὓς (Διυδ. καὶ Θεοδ.) ἦν ἄμεινον οὐκ ἐπαινεῖν, post vero cum lites Nestorianæ exortæ essent, bæreticudi eum exagitavit. Cf. Cyrill. Op. I. c., p. 197, 198, al., imo singulari libro oppugnavit (v. inf.) Memorabilis est locus Cyrilli, qui ap. Fac. II, 3 (iv, 5, vi, 6) ita habet: Et hos quidem labores (Theodori) nullus ausus est increpare, sed dextro decreto honorare studium reclorum dogmatum, quod in eis est; contra in Act. c. Const. II, V, I. 1. p. 109, quos quidem labores nollet aliquis increpare, magis autem decreto vestro studium honoraret, si inesset eis dogmatum rectitudo. Hanc versionis diversitatem cave existines fraude effectam esse. Ipsa Cyrilli verba alteri interpreti et priori quidem, opinor, fraudi erant.· Gregorius Nazianz. noverit nostrum,_sed quas ad eum epistolas misisse dicitur v. v. c. Fac. VII, 7, eæ ad Theodorum ep. Tyaneium scriptæ sunt, ut recte jam syn. Const. II, V, I. c., p. 109. et Justinian. in edict. I. c., p. 317 monuerunt, (e) Non omnino recte Joan. ap. Fac. 11. 2. nullam alicubi detractionem ab orthodoxis in vita sxscipiens (Th.) ct Leont. De sectis Act. sive Q lectione IV (v. Thilo, V. S. R., Codex apocryph. N. T. 1. p. LXXXI. n. 66) 1. c., p. 636: καὶ οὐδεὶς ἐν τῇ ζωῇ αὐτῶν (Διοδ. κ. Θεοδ.) ἐπελάβετο τινος αὐτῶν, ἀλλ' ἐγκώμια ἔγραψαν εἰς αὐτοὺς πολλοί καὶ Βασίλειος γὰρ αὐτοὺς ἐγκωμιάζει καὶ Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος. (f) Ipsa Theodori verba, quæ offensioni fuissent, in Act. c. Const. II, V, 1. c., p. 99, afferuntur, sed utrum illa ex libro secundo De incarnatione (v. inf.) an ex illa oratione sumpta sint certo non dixerim. Theodorum tum vocem GeoToxos vituperasse Leon◄ tius c. Nestor. et Eutych. 1. u, 1. c., p. 686, perhibet, conjectura credo a Nestorii illius vocabuli vituperatione petita. Quidquid est, Theodori de Christi naturis dicta tum multos offendisse certuin. esse debet. (g) Cf. Joan. in Act. conc. Ephes. Hard. 1, p. 1329. ap. Fac. x. 2, Cyrill. 1. c., 197. p. λίθοις αὐτὸν (Θ.) βαλόντες ποτὲ ἐν τῇ παρ' αὐτοῖς ἐκκλησίᾳ τολμήσαντά τι παραφθέγξασθαι βραχύ. (h) Disceptandum erat, utrum jam Alexandrinorum an Antiochenorum theologia orthodoxa essct. Hæc autem ex ipsa Antiochenorum indole nata sensim ac paulatim radices egit, cujus Theodorus non auctor, sed gravissimius dux exstitit. Itaque in Ecclesiis Orientalibus exclamatum: Αὐξείτω ἡ πίστις Θεοδώρου· οὕτω πιστεύομεν ὡς Θεόδωρος. Cr. Cyrill. 1. c., p. 197, et Theodori orthodoxia diutissime quam fieri potuit maxime vindicata. Quod vero Alexandrinorum furor primo in Nestorium potissimum se convertit, id rationibus illius temporis, non causæ Theodori bonitati tribuendum. Cæterum multi procul dubio Theodoro tum Antiochiæ tum Mopsuestiæ erant discipuli, sed ad eos Nestorium referendum esse nego. Est enim manifestum, Theodorum Nestorii magistrum utpote Nestoriani erroris auctorem a veteribus vocari; cf. Fac. 11, 2; 111 Justinian. ep. Bandin. 1. 1. I, p. 169: cl. p. 182; Cyrill. 1. c. p. 197, 198. (Theod. Raithu ed. Carp. τον. Helmst. 1779. 4. p. 27, υἱὸς ἦν (Νεστ.) του Κίλικος (Θεοδ.), τοῦ δὲ Σαμοσατέως (Παύλου) ἀπόγοvos. In encomio Arab. in lacobitas Theodorus Nestorii ex sorore nepos dicitur. Cf. Assem. B. or. 1, p. 60). Sed multa debet Nestorius Theodoro, cujus et libros legerit quemque ipsum etiam cognoverit. Cf. Joan. in Act. conc. Ephes. 1, p. 1529. Quod teste Evagrio II. E. 1, 2, Theodulus retulit, Nestorium a. 428. Constantinopolin proficiscentem Mopsuestiæ Theodorum convenisse, non quidem cum temporum ratione pugnat (Garner. Diss. \, Ilistoria Theodoreti c. 4, 4, v. s.), sed ideo suspe-

col. 21–22page 6 of 47

PG 66:21καὶ τῆς ἄλλης παιδείας ρητόρων τε καὶ φιλοσόφων ἱκανὸς (ἱκανῶς *) ἐπιστήμων. πολυΐστωρ

patrocinium susceperat (a), in tempore sane a. 428 teram, ne cas ita dirimeres, ut duplicem personam in Ecclesiæe pace supremum diem obiit. Vix enim mortuus erat, cum magna cupiditate in eum sæviretur (c). At centum demum et viginti quinque annis post, Ecclesia multis rixis et turbis conquassata, ejus memoria anathemate obsignari potuit. De ingenio Theodori paucis absolvam. Non cavait illud fervore, sed ita, ut mentis omnia rite ponderantis tranquillitas semper prævaleret illumque fervorem compesceret. Egregiæ multæ animi dotes, neque tamen singulare ingenium, quale est paucissimorum hominum, quos divino aſñata concitatos dixeris. Magna industria, non contemnen - dæ litterarum, in primis sacrarum copis (d). Sed philosophiæ interiores recessus videtur non penetrasse. Ne multa. Ab aliis inventa facili negotio sua fecit, optime perspexit, amplificavit eliam iisque addidit nova. Talis cum esset non novam quidem viam aperuit, liberiorem tainen scholæ Antiochenæ disciplinam, quæ ejus ingenio maxime erat consentanea, et Scr. s. interpres (e) et dogmaticus (f) clarius et accuratius persecutus est. Tam theologi multum temporis in disputationibas polemicis consumebant atque in Orientis plagis Ariani maxlıne et Apollinaristæ confutandi erant. Sed ipsa doctrina ecclesiastica de Christo BɛavOpwny, quæ vindicanda erat, duas cautiones habehat, unam, ne Christi maturas confunderes, aletum habeo, quod additur, Nestorium Theodori doctrina tum audita a recte pietate deflexisse. (a) De rationibus, quæ Theodoro cum Pelagianis intercesserant, infra disputabo. (b) Cf. v. c., Fac. 11, 1, 2; x, 1. (c) Jam Mar. Merc. 1. c., p. 709, Theodorum, inquit, omnes fere Catholici hæreticum esse cognoscunt. (f) Sozom. 1. 1., 6. dvhp xal tion lepin B162wv καὶ τῆς ἄλλης παιδείας ρητόρων τε καὶ φιλοσόφων ἱκανὸς (ἱκανῶς *) ἐπιστήμων. Paulo post πολυΐστωρ diiter. (e) De Theodoro interprete disputarunt, sed minus accurate, Rich. Simon (Hist. erit. des principaux commentateurs du N. T. Rotterd. 1693. p. 443 R. Sinons: krit. Schriften über das N. T. übers. von Cramer. 1, Halle 1776, p. 466, 467, J. Franc. Buddeus (Isag. Hist. theol. in theologiam universam. Lips. 1730, p. 1401 sq.); J. A. Ernesti afferres. Theodorus autem haud scio an eo quod posterius vitium incurrit, bæreticos illos melius etiam refellerit. Armis, quæ sobria et philosophia et ars Script. sacr. interpretandi sibi suppeditasset, adversarios ita adortus est, ut non facile iis locum relinqueret, quo evadere possent. Accidit autem ei, at interdum nimius esset in asseverando disputaretque argutius quam verlus. Ita in disputandi fervore ei excidere potuerunt, quæ improbaret ipse; cui rei Facundus in Theodori defensione haud parum tribuit. Disputavit autem, mora illorum temporum, acerbissime (g). Etiam orator non indigertus fuisse dicitur atque sane credibile est, Theodorum pro rostris sacris de rebus theologicis non male dixisse, neque tamen. ab iis ornamentis eum instructum fuisse probabite, quibus orater magnus censetur (/). Maxime scriptor excelluit et magis etiani laudandus essel, si minus verbosus esset ejusque oratio lenius flueret. Omnino vero Theodorus in summis Ecclesiæ Græcæ doctoribus numerandus est. Multum valuit dum viveret, cum vero diem obiisset majorem etiam vim in Ecclesiam exhibuit. Quid multa? Caret Ecelesia Græca Augustino suo, sed pauci doctores Græci Theodoro majus momentum in eam habucrial. (Opusc, theol. Lips. 1792, p. 450 sq.), J. Georg.. Rosenmüller (Historia interpretationis libror. sacr. in ecclesia, III. Lips. 1807. p. 250 sq.); Muenter (Ueber die Antiochen. Schule in Staeudlini et Tzschirneri Archiv für alte und neue Kirchengesch. I. 1. Lips. 1813, p. 17 sq.) et Ang. Maius 1. 1. VI (Rom. 1852). p. sq. Nonnulla, quæ huc pertineant, infra disseram. Ven. Sieffertus (Th. Mopsu. V. T. sobrie interpretandi vindex. Regimonti, 1827, 8, p. 40 sq.) de Theodori typologia bene exposuit. (f) Theodori doctrinam optime enarravit A. Neander, V. S. R. (Allg. Gesch. der Christl. Religion u. Kirche t. II). (g) Eo etiam haud immerito a Leontio l. c., p. 686, notatur, quod acerbius in commentariis suis in sanctos doctores invectus sit. (h) De indole sacrorum illins temporis oratorum v. C. Ullmann, V. S. V. (Gregorius v. Naz. der Theologe. Darmst. 1825, p. 183 sq. ) PARS POSTERIOR. — DE THEODORI SCRIPTIS (a). Theodoras non quidem plus decem millia, per- pauca tantum eorum fragmenta reliqua facta sunt, multos tamen fibros conscripsit (b). Sed Commentario in XII prophetas minores exceptu, nobis certe (a) Pauca tantum de iis nounulli scriptores veteres occasione dala litteris consignarunt. Primus quod Juan. ap. Fae. 11, 2, cupide Theodorum contra Proclum defendens.- Post multa, inquit, certaquod in tantis turbis de Theodoro vix mortuo exei. talis mirum videri non potest. Nihil quidem ege· sciam Ebedieau, ep. Sobensis. Nestorianus († a. 1318), in librorum omnium ecclesiast. cataloge, ed. b mina et post decem millia libros adversus hæreses conscriptos, — periclitatur quæ hæreticorum sunt sustinere. a

Second Part: On the writings of TheodorePars Posterior: De Theodori scriptis

col. 23–24page 7 of 47

PG 66:23μυρίοι,

$3 ram tributa Theodorea habeas. Graviora sunt reliqua fragmenta, quæ, cum Theodori aut accusandi aut defendendi causa allata sint, ejus doctrinam optime illustrant. Sed ejus adversariis fidem dene. gavit Fr. Muenter (Fragm. Patr. Græc., 1, Hafn. 1788, p. 118), cum jam Theodorus ipse de libris suis ab Apollinaristis interpolatis (ap. Fac. x, 4), conquestus onset. Perperam. Nam ut hic quidem quid de illa Apollinaristarum fraude statuendum videatur omittam (v. infr.), illa fragmenta et Theodori indoli et inter se bene conveniant, nonnulla etiam eadem in diversis scriptoribus afferuntur. Neque vero diffiteor, interpretes nonnulla obscurius, vel etiam minus accurate Latine vertisse, quanquam Theodori mentem fere facili negotic. adipiscaris. runt, qui primo ut publice damnaretur summo quo Præterea caute utere Catenis, ne Theodoro perpepoterant studio nitebantur (a); eo tamen factum est, ut ejus libri in multorum suspicionem cadercnt et magis magisque contemnerentur. multis vero cum Theodori accusandi causa lecti essent (V. v. c. lb. ap. Fac. v, 3), ab ejus amicis occultati post rarius in iniquorum manus venerunt (cf. Leont. I. c. p. 690). Sæculo sexto medio maximam certe partem etiam tum Græce supererant, sed post sensim ac paulatim perierunt. Antea rare transcripti, post tantum non omnino neglecti sunt. Nimirum fere solis Catenis Theoderi quædam fragmenta inserta sunt, non prorsus illa quidem spermenda, sed quæ plerumque parum ad res ejus dogmaticas faciunt. Præterquam enim quod TheoJorus in commentariis suis raro ad rationes dogmaticas respexit, Catonarum auctores fere ea tansum hæreticorum transcribere ausi sunt, quæ cum ecclesiastica doctrina conciliari posse viderentur (v. v. c. proœm. cat. in Joan, ed. a Corderio ). ed. ab Abrahamo Echellensi. Rom. 1653. multo vero accuratius ab Jos. Sim. Assemano in Bibl. Or., HI, 1, p. 3 sq. (A. F. Pfeiffer Asseman's Or. Bibl. in einen Auszug gebracht. Erlang. 1777, II, 337 sq.), Theodori libros recensuit, sed eos tanfum quos Nestorianl de Græcis in Syriacum sermonom verterant, quanquam præter illos Theodorum paucissimos conscripsisse verisimillimum est. Pos. terioribus vero teniporibus accuratius de Theodori scriptis disputarunt du Pin (Nouvelle Bibliothèque des auteurs ecclés., t. III, Par. 1693, p. 91, 92); Caveus (Scriptor. eccl. historia litteraria, Colon, Allobr. 1720, p. 247 sq.); Tillemont (1. L. XII, p. 444 sq.); Fabricius (1. 1, X, p. 352, sq₁); Ceillier (Hist. générale des auteurs sacrés et eccl., t. X, Par. 1742, p. 492 sq.); Schroeckh (1. 1. xv, p 189 sq.) et Ang. Maius (1. I., I p. XIX 80. VI, 1. vi sq.), inter quos Tillemont. Fabricius et ex aliqua parte Maius etiam excellunt. Præterea Assemanus 1., P. 30 sq., ad Ebediesu cataloguin plura de illis attulit. Sieffertus 1. 1., p. 24 sq., de iis libris disseruit, quos Theodorus de V. T. scripsit. Sed disquisitio de fragmentis Thi Mi, quam le Bret programmati Tubing. a. d. xxi Decbr. 1790. p. p. præmisit, fere nihil continet nisi brevissimam narrationen de Thi vita deque rebus Theodoreis. post ejus mortem gestis. sustinere.» – Graviter enuntiavit, quam turpe esset, virum, qui permultis libris bæreticos impugnasset, hæreticum damnari, atque animo commotus ul erat, numero, quem rotundum appellant, eoque magno usus est. (Cf. Joan, ap. Fac. viu, 1.- decem millia adversus nos mala minantur - decem millia talia et his similia invenimus. 8, 4, 11, 1. agonibus decem millibus. Fac. x, 4, ex innumeris ejus (Thi) libris. Omnino μυρίοι, ut Koinanorum sexcenti, sæpe adhiberi in vulgus notum est. Cf. I Cor. 1, 15, 14, 19. Hinc intelligitur, quid sibi velit passio decem millium martyrum apud Alexandriam in monte Ararath crucifixorum, Hadriano et Antonio regnantibus. Cf. Act. sanct. Jun. IV, p. 182). Sed Pelagium pap. ep. 3, ad Eliam et Istriæ ep., Hard. 1. I. III, p. 430: ‹ Evce quales plus quam decem millia librorum Th. scripsisse perhibetur, & hæc loci vis fugit, quem miror quod nonnulli v. d., ut Norisius 1. 1. 1. p. 295, secuti sunt, Vide Ebediesu 1. 1., p. 31 sq. Constat Nestorianos plerosque libros Theodori, quem gravissimum doctrinæ suæ auctorem sequerentur (b), in linguam Syriacam transtulisse (c) (a) Duæ leges, quarum altera Theodosius et Valentinianus imperatores Nestorii libros, qui igni tradendi essent, legi vetuerunt (v. Act. conc. Ephes., p.; Hard. }. I. I, p. 1716), altera Theodosius non solum de Nestorii, verum de Theodori etiam libris idem constituit. V. Act. conc. Chalced., p. 11, 1. 1, H, p. 673, 074, ex parte in Act. c. Const. It, v, 1. 1. III. 104 sq., el in Pelagii ep. 3, ad Eliam, 1. 1. II, p. 453, leguntur, ita tamen ut Diodori et Theodori nomina fraude adjecta sint. (Theodes. et Valentinian. ap. Fac. VIII, 3.. - Ne quis adversus eos, qui in ejus (Ecclesize) pace defuncti sunt, quidquam de cætero tale præsumat.») Palet ex his, Ang. Maium 1. 1. 1, p. xx11, præcipuam amissorum Theodori librorum causam male ab illis legibus repetiisse. Sed non Pelagium illas leges adulterasse (Sieffert, 1. 1., p. 25) certum est. (b) Interpretem Ser. s. in primis maximi eum ſecerunt; v. v. c. Assem. Bibl. Or. III, 1, p. 342, 448, 452; III, 11, p. 227, ideoque daninati sunt, qui ejus commentarios non reciperent. V. Assem. 1. I., UI, 1, p. 30, 84, 85, 342. (c) Paulo post Theodori obitum exstiterunt Edesse maxime (de schola Edessena v. Ven. Cæs. a Lengerke De Ephræmi Syri arte hermeneutica. Regimont.. 1831, p. 82 sq.), qui ejus libros de Græco in Syriacum transferrent, quos ea potissimumi consilio ductos esse, ut, Nestorio damnato, Theodori auctoritate pro sua doctrina propugnarent credibile est. Cf. Liberat. Brev. c. 10, Procl, in Act. conc. Const. 11, vi, 1. l., p. 142 cl. p. 144. Liberat 1, c. 10: Ut ipsa eorum (antiquorum Patrum, maxime Diodori et Theodori) võlumina malitiose in Syrorum linguam et Armeniorum atque Persarum transferrent. Et Leont. 1. c., p. 687: Libros tuos ii qui tuæ sectæ sunt in sermonem Chaldaicum et Armenicum verterunt,» nonnisi Syriacam illorum librorum versionem intellexerunt. Cæterum jam tum omnes fere Theodori libros, 1 quos Ebediesu recensuit, versos esse probabile est. lilæ autem versiones sensim ac paulatim corrupte sunt, interdum etiam dedita opera. Sic Abulbircat testatur, versionem commentariorum in Evangelia a Jacobitis reformatam esse, rejectis iis quæ ad Nestorianam hæresin spectarent. Cf. Euseb. Renau - dot. Liturg. Or. Col!., I, p. 622. Sed Nestorianos Theodoro libros quosdam supposuisse non creda. Syriacæ illæ versiones post Arabice redditae sunt.

Chapter I: On the two books of hermeneutic argumentCaput Primum: De duobus libris argumenti hermeneutici

col. 25–26page 8 of 47

PG 66:25Τίς διαφορά θεωρίας καὶ ἀλλη θελαν προσέχων Γραφῶν τὰς θεωρίας αὐτῶν ἐκτρε

£5 Neque religiase usɔs esse, neque dubito quin apud tur infra inter Theod. fragmenta in Joannem, pueos non solum innumera Theodori fragmenta, ve- blici juris factum est (Assemani Bibl. Or. III, 3, p: 323). integros etiam libros invenire possis, querum aditus ut nobis tandem aliquando detur optandum est. Ad hoc enim usque tempus unum tantum, quod sciam, fragmentum Syriacum, quod Latine exhibeHis præmissis, de singulis scriptis, quæ propter argumentum in quinque genera dispescui, dicendum. CAPUT L DE DUOBUS THEODORI LIBRIS ARGUMENTL HERMENEUTICL legoristas, Origenem præcipue, refellit. Idem enim haud dubie liber est, quem Ebediesu 1. c. p. 34, quinque tomos adversus allegoricos (v. etiam p. 19, dixit, et Fac. ¡1, 6, librum de allegoria et historia contra Origenem scriptum (v. et. 1, 2, 1v, 4; Liberat. Brev., c. 24). Patet ex 1. Fac. 111, 6, ubi breve libri fragmentum legitur, eum et ad Cerdonem quemdam et aliquanto post interpretationem Psalmorum (v. inf.) scriptum esse, sed quam viam in eo Theodorus ingressus sit. non liquet. Quanquam non obr scurum est, cum cum allegoristas impugnaret, suam etiam interpretandi formulam exposuisse. Divarsus orat Diodori liber Τίς διαφορά θεωρίας καὶ ἀλλη roplaç (cl. Suid. s. v. Diod.), cujus argumentum hoc fuisse: diversas inter se esse allegoriam, qua historica veritas aut tollatur aut fere nihil nisi involucrum alius plane rei sit, et theoriam, qua, Quæstio de allegorica Scripturæ sacræ interpretatione, quæ jam antea mota erat, Theodori etiam zlate et fructuosius quidem agitata est. Nimirum cum allegorica interpretatio pluribus doctoribus Christianis ideo maxime se probasset, quod ita dubiis Ser. S. locis honorem adjicere liceret, qui allegoriarum usus primo cautius in auxilium vocabatur, sensim ac paulatim latius vagabatur, usque dam Origenes allegoricas rationes accuratius ilJustrare conaretur. Quanquam vero jam tum interdum intellectus est, quam dubia atque infirma zatio Origeniana esset, neque Origenes tamen satis accurate refutatus est, nihil enim egit Nepos suo Elérz❤ džánropueŵr (cf. Euseb. H. e. vii, 24), soque melius allegoriarum ratio enucleata. Imo posteriores Patres Græci, etsi non ea qua Qrigenes licentia in Ser. S. grassabantur, in universum taOrigenem plus minus secuti sunt. At contra- salva veritate historica, typicum etiam sensum in riam plane rationem inierunt Patres quidem Autiocheni, qui exegeticam formulam a Patribus (Antiochenis) acceptam ratione et via ita excoluerunt, ut jam ab illis interpretibus plane distarent. Non licet quidem accuratius enarrare, quæ temporum decorsu Antiochiæ Scr. S. fuerit interpretatio, probabiliter tamen conjicias, cum priores ipsum N. T. secuti plerumque historicam explicationem iniisseat, nec prorsus tamen allegorias repudiassent, Eusebium Emes., Diodorum Tars. et magis etiam Theodorum allegoriis plane rejectis historice Scr. S. exposuisse. Ita vero ne de auctoritate Scr. S. detraherent ac doctrinæ Christianæ damnum aſſerrest, ad typicam interpretandi rationem confuge. runt, non quidem ab se inventam illam, accuratius tamen explicatam. Jam nou ardunm erat edisserere quam arcta esset V. T. cum rebus Christianis neressitas. Cæterum jam ex his intelligas, qui Theo- ‹doras cum de V. T. in universum, tum de auctoritate nonnullorum ejus librorum liberalius sentire potnerit, imo debuerit. Theodorus singulari eoque satis amplo libro al· (e) Socrat. H. e. vi, 3: Tip tip pat tw θελαν προσέχων Γραφῶν τὰς θεωρίας αὐτῶν ἐκτρε méževog. Pari modo de Diodoro Sozom. U. e. viit, verbis inesse emergat: in universum. quidem mihi cum Cæs. a Lengerke 1. 1., p. 145, 146, convenit, sed quod idem v. d. docuit, Oswplav interpretationem vere mysticam indicare, eo illa sententia neutiquam firmatur. Sane voc. Oɛwpía, de cujus origine v. ill. Lobeck. Aglaoph. 1, p. 14, latissime patet et a Patribus de interpretatione allegorica, morali, typica, denique mystica adhiberi poterat (v. Suicer. Thes. eccl. s. v. Oswpla, et Cæs. a Lengerke 1. 1. p. 147. sq.), sed Diodoro notio ejus satis definita et distincta esse debebat. Itaque non dubito quin Oɛwplav. nonnisi typicam interpretationem, quippe quæ ex meditatione rerum cœlestium et œconomiæ Scr. S. manaret, vocaverit (a). In eo autem illi libri diversi erant, quod cum Diodorus nonnisi diversitatem interpretationis typicæ et allegoricæ explanasset, Theodorus quid inter historicam et allegoricam explicationem interesset docuit. Etiam liber De obscura locutione (cf. Ebediesu 1. 1., p. 34) videtur argumenti hermeneutici fuisse, sed quale fuerit conjiciendo enucleare non audeo. 2. Sed hi voc. Ozwpla allegoricum sensum indicarunt.

Commentary on the PsalmsCommentarius in Psalmos

col. 27–28page 9 of 47

Caput II: De commentariis in libros Veteris Testamenti

PG 66:27Θ. Αντιοχείας

CAPUT II. DE THEODORI IN LIBROS V. T. COMMENTARIIS quiens, aiunt non amplius quam decem et octo annos natum in Scripturas debacchatum esse: non enim nisi debacchationes Scripturarum interpretationes, quas in eas composuit, appellare possum,» fidem derogo. Verissime Tillemont. 1. 1., p. 444: Mais il en avait près de vingt (sc. ans) avant sa seconde retraite (v. s.); et il n'y a pas d'apparence qu'il eust encore rien écrit..» in fragmentis autem commentarii juvenis eruditio et audacia deprehenditur, non pueri Imperitia et lascivia. Fortasse Chrysostomi altera ad Theodorum epistola rumorem illum effccit. In V. T. lectitando et interpretando multum Theo- jus Leontlus 1. c., p. 686, meminit, ‹ hume, îndorus temporis et studii collocavit, et cum nec tardo nec timido ingenio esset, plura nova de eo invenit et protulit. Quid de singulis nonnullis libris censuerit infra dicam, omnino autem V. T. libros in historicos, propheticos et qui pro doctrina hominum scripti essent distribuit. Ad hos, quorum scri ptores prudentiæ, non prophetiæ gratiam accepisBent, retulit Proverbia, Ecclesiasten, Salomonis libros, et Jobum (ef. Act. c. Const. n, iv, 68, 1. c., p. 86, 68, p. 88). Sed Canticum canticorum plane despexit, et duos libros Paralipomenon atque Esdram repudiavit. Cf. Leont. I. c., p. 687. Eos autem libros, quibus minorem aut nullam etiam auctoritatem statuit, aliter ae reliquos interpretatus est. Horum enim verbis cum etiam atque etiam inhæreret, illorum ea quæ minus sibi quadrare videbantur audacissime reprehendit. Ipsa autem interpretatlo interdum quidem bene comparata erat, nova etiam, sed ut reliqui interpretes Græci Ecclesiæ veteris, ita Theodorus etiam intellectum V. T. non multum adjuvit, com linguæ Hebrææ ignarus, solam LXX interpretationem, quam maximi faciebat, comparatis reliquis Græcis versionibus nonnullisque interpretibus illustraret. Tantam vero molestiam ejus lingua et indoles ei creavit, ut quod multa peccavit excusandus potius quam vituperandus sit. Habet tamen suas virtutes. Cæterum singulos suos commentarios, quos libris distinxit (a), ad viros quosdam misit, quorum tamen unus tantum duove qui fuerint scimus. A. Commentarius in Psalmos. Inter onines Theodori libros commentarius in Psalmos, quem, Ebediesu teste l. c., p. 31, quinque tomis ad Cerdonem ejusque fratrem scripsit, tempore primum locum sibi vindicat. Nimirum cum Theodorus ipse ap. Fac. Hi, vi, (10, 1, 5) dicat, se ‹ ea quæ scripta essent in Psalmos etiam prima cæterorum omnium scripsisse, › quod idem Hesych. 1. c., p. 104, testatur, in errore versari Chron. Edessen., quod XLVI Assem. 1. 1. 1, p. 409, Theodorum anno 714 (403, 401?) Scripturas S. interpretari incepisse narrat, jam ex eo intelligitur, quod plures Theodori libros multo ante illum annum compositos esse nihil certius est. Sed rumori, cu- (a) Sed tomorum, quos Ebediesu commentariis tribuit, ratio non in Theodoro, sed in interpretibus Syriacis quærenda. (b) Adduco lectores, more Theodori, ad LXX interpretationem V. T. (c) Barbari Catenam (Aurea in L Davidicos_ps. doctorum Græc. Catena. Interprete Dan. Barbaro. Venet. 1569;, quæ Theodori Antioch. etiam pannis contexta est (v. Thom. litig. De bibliothecis ³ Pleraque commentarii fragmenta vires d. hucusque latuerunt. In Act. c. Const. II, IV, tribus illis 20-22, p. 78, exceptis, de quibus ad comment. in X11 prophetas dicendum, dao tantummodo fragmenta leguntur 23 (de ps. xx1, 47, 18 (b)) ct 24, p. 79 de ps. lxviii, 21; nam quæ 19, p. 77, et v, p. 91, inveniuntur, ea ex libris De Incarnatione sumpta sunt; unum ad ps. XLIV in Facundo ix, 1; permulta contra continet Expositio Patrum Græc. in Ps., a Balth. Corderio S. J. ex vetustissimis S. Cæs. Maj, et seren. Bavarite ducis mss. codd. devexdótots concinnata, in paraphrasin, commentariam et catenam digesta, Latinitate donata et adnotationibus iflustrata, tomi III, Antverp. 1643, 46 fol. (c)- Sed de singulis tornis singulatim disserendum. Ac primus quidem tomus Θ. Αντιοχείας nonnulla exhibet p. 8 (de ps. 1, 1); 272 (de ps. xv); 276 (xv, 8); 29G (XVI, 11, 12); 328 (XVII, 8); 374 (xxx11); 575 (xxxi, 1). Præterea quædam solo Theodori nomine notantur, quæ sintne Theodori Heracleotæ an Mopsuesteni constitui non posse Sieffert 1. 1., p. 30, qui hac catena non ita ut debebat usus est, perperam perhibet. Imo Theodoreti sunt, quæ p. 15 (fortasse quæ ibidem Theodoreto tribuuntur Theodori sunt), 44, 137, 165, 189, 199, 200, 215, 260, 275 leguntur (d), sed reliqua p. 32 (de ps. 11, 7), 195 (1x, 16), 330 (xvi, 11), 963 (XLIX), cur Mopsuesteni esse neges nulla ratio est. Cæterum quæ Schulze in edit. Theodoreti, I, p. 792, 793, ex cod. Flor. de ps. xxx, 3, attulit, ea Theodori esse admodum probabile. In altero Catenæ tomo permulta Theodori afferunet catenis Patrum. Lips. 1707, 8, p. 658), in pluribus bibliothecis frustra quæsivi. (d) Nominum Theodoreti et Theodori, cum per compendium scriberentur, confusio proclivis erat. Cf. Montf. Palæogr. Gr., p. 347. Sed major negligentia in cod. DCXVII bibl. Vatic. observatur. "In quo legitur interpretatio continua in Ps. Beoowpou Avis, sed quæ Theodoreti est. Cf. Ang. Mai. 1. 1. 1, p. xxii.

col. 29–30page 10 of 47

PG 66:29103 (Ούτε γάρ -), 632 (Συμπαραλαμβάνει --) 10 297, 319 (Ουτός φησιν ), 551, 568 (Ταῦτά σου --),

Buavit (cf. Theodoret. Opp. I, p. 963), 91, 94 sq. (LV, 3, 7. Posteriori 1. de discrimine disseritur quod inter LXX et Symmachi interpretationem V. T. intercedat. V. præt. p. 200, 503), 132, 134 (lvii, 4, 5; cf. quæ ad hæc 1. adnotant Th. Heracl. p. 126 et Theodoret.), 140 (LVII, 11, 12), 158, 159, 162, 165 (LVNL, 8, 12, 13), 180, 181, 182 (Lix, 4-6), 357 (LIV, 19), 411 (LXVII, 28), 469, 471, 478 (LXXI, 5, 7, 17), 502 (LXEU, 10), 532 (LXX, 4), 551, 552, 555, 556 (LXXIV, 3, 7, 9. In ultimo 1. pro Baбulúvia: leg. 'Acrúpiot. Cæterum cf. quæ ad h. 1. Theodorſt, et Th. Heract. adnotant), 630 (1xxv11), 685, 642 (Lxxvn, 8, 49), 664 (Lxvin, 15). Sed in iis, paucis illis, quæ ad ps. LXXXI-e passim Theodori nomine notantur, Theodorum non agnovi. Nonnulia corum haud dubie Theodoretea sunt. De fragmentis in tertio tomo Theodori nomine allatis p. 230-542 difficilius dictu. Sex Theodoreti sunt, p. 250,307, 361, 450, 515, 516; novemdecim, meo quidem judicio, a Mopanestone prorsus abhorrent p. 319, 321, 348, 359, 362, 363, 377, 405, 407, 408, 445, 447 (v. p. 443), 448, 462, 489, 491, 810 (v. p. 508), 512, 513, et quæ restant XLIH nihil peculiare habent quo eorum auctorem dignoscas atque omnino nullius fere momenti sunt. Suspicor pleraque eorum Th. Heracl. aut, quod magis plaach, Diodori case. Cf. fragm. Diodori in t. II, p. 705.962.. tur, quorum pleraque Mopsuesteno vindicanda sunt. rior 1. uberior etiam in cod. 1 Theodoreti se insiSane Catenarum fides fere non magna, in multis etiam Theodorus Heracleota, Diodorus et Theodorelus cum Mopsvesteno conveniunt, hujus tamen lingua interpretandique ratio fere manifestis nolis dignosci potest. Quid vero? Ut alias difficilius Theodorea odoreris, ea quæ ex commentariis in Ps. petita sunt investigare nihil est negotii. De Psalmis enim cum breviores sint et ad diversas res referri possint, illi interpretes minus consentiunt, maxime autem Theodorus plerumque ab illis dissidet, qui bic quidem multa novavit. Illa vero Theodori fragmenta cum in Theodoreti es Th. Heracleotæ commentariis (pars hujus Heracleotæ commentarii in Catena Corderii singulis psalmis præmissa est) non legantur, sed cum illis fere pugnent (v. v. c. de ps. ɩxvi dicta), præsertim ubi quo singuli psalmi pertineant edisseritur, contra inter se et iis quæ de Theodoro Psalmorum interprete accepimus belle conveniant, Mopsuesteni esse certum est. Cæterum hæc etiam Catena communi catenarum labe infecta est atque haud pauca fragm. perperam quibusdam interpretibus tribuuntur; sic nonnulla Theodoreti in Th. Heracleotes commentariis leguntur, ideoque nolim præfracte contendere, omnia que mon spuria aut certe dubia indicabo, haud dubie Theodori esse. Possunt nonnulla falso Theodori nomine, alia contra Theodori małe alius nomine notata esse; ita quæ p. 574 Theodorsti alloruntur, videntur Theodori osse; sunt oa tainen tovieris momenti, quæ cujusnam sint non muštu refert. In his Catenæ auctoritatem sequi tutius est, quam cenjectando nugari. ŒEdipo enim opus est, De singulis fragm. ut jam loquar, spuria sunt qua p. 261 (v. p. 234), 291, 296) ('Okoxavia -), 103 (Ούτε γάρ -), 632 (Συμπαραλαμβάνει --) 10 gantur; reliqua buc referenda p. 185 sq. (Oixelav Lyzı -−), 215 (v. p. 210), 255, 252 (v. p. 248), 268, 260, 273, 289 (v. p. 283), 365, 475, 597, 675, omnia videntur Theodoreti esse; dubia vero habuerim p. 57, 182 (Tauta 8), 189, 270 (v. Theodoret. Opp. 1, p. 1035), 298 (Eig (why), 295, 297, 319 (Ουτός φησιν ), 551, 568 (Ταῦτά σου --), 451; quæ præterea Theodori afferuntur, ea, paucis exceptis, Mopsuesteno assignare non dubito. Horum sulem cum magna copia sit, nunc quidem ad ea tɔntum quæ mibi præ cæteris notatu digna videntur, tectoris animum advertere placet: p. 25, 27 (de ps. Lii, 5, 7), 35 (1, 1), 54, 61 (liv, 3, 14). Poste- (#) Hoc argumentuar, in codice Vaticano raperbim, cum aliis Mopsuesteni fragmentis in Psalmos efidit Ang. Mai, qui notat apud Caveum et Fabric. errore typographico scriptum fuisse 45 pro 54. Edit. Etsi in nullo fragm, hor perspicue enuntiavit, »» tamen certum est, quod plures psalmos qui aliono dicuntur esse, Davidicos affert, Cf. v. c. ps. LEER, Corder. Cit., IL, p. 497, quodque Cosmas scopl., de quo infra pluribus dicemus (Christiamor. spinão de mundo, 1. v, Galland. Bibl. Patr. XI, ↑ 481, 485), eamdem sententiam accuratius expost:1. Quæ huc eadem Theodorum statuisse existima. G Fragnienia Mopsuesteni insunt in¤at, ined, cod. bibl Coiplin. Cf. Montf. Bibl. Cotal.. p. 58, et in Cat. ined. cod. XVII bibl. Marc. Venet. Cf. Jac. Morellii bibl., Marc. Venet. Bibl. mss. Gr. et kat., § (Bassani 4802), p. 33. Caveus 1. 1., p. 249, «Exstat, inquit, apud cl. Galsum argumentuin tongum in pealmum XLV (a), in quo breviter percurrit historiam Judæorum a tempore captivitatis usque ad Antiochum et Oniæ fugam in Ægyptum. › Ut jam indolem hujus commentarii plane singularem paucis describam, dicendum primum, quanfuam id quidem fieri potest, quid Theodorus et de psalmis in universum et de singulis ps.statuerit. Is vero omnes ps. a Davide, quem sæpissime prophetæ nomine insiguivit, repetiit (b), et psalmorum inscriptiones rejecit (c), ideoque non mirandum quod singulorum ps. drobéseis nova et quæ in multis a prioribus interpretibus recederet ratione constituit. Ac recte quidem secundum Theodorum psalmos propler eorum argumentum in quatuor genera distri- (c) Leont. l. c., p. 687: ‹ Inscriptiones hymno ruin et psalmorum et canticorum penitus ejecit. a Recte. Nec unquam enim inscriptionum in fragmen. tis rationem habuit, ac no potuisset quidem de singulis quibusdam ps., ita ut statuit statuere, si inscriptiones genuinas, i. e. fide dignas, babuisset. Eas igitur post adjectas esse censuit, quæ tantum non omnes nugas afferrent. Theodoretus, qui sæpius. Theodorum, nomine ejus non addito, impugnavit (cf. v. c. ps. 1, p. 603, 1123), mea sententia etiam p. 605 606, ad Theodorum respexit.

col. 31–32page 11 of 47

PG 66:31ἀπολαύειν· ν. Σαν προαγορεύει τὴν ἐπάνοδον φησὶν ἐκ [προσώπου] μόνων τῶν παρ' αὐτοῖς θαυμαστῶν τε καὶ ἐναρέτων ἀνδρῶν προαγο 11, ρεύων ἐπὶ εὐχαριστίαν ἅπαντας - προτρέπεται (ν. Ι. Ι., ΣΕΜ (ν. Ι. εν, εναι (— ἐκ τῶν Μακκαβαίων προσώπου λέγων ὅσα ἐκεί νοις εἰπεῖν ἡρμοττεν ἐν ταῖς συμφοραῖς· ν. Ρ. 88, 188); Ενι (— φησὶν ὡς ἐπὶ γεγενημέναις νίκαις κατὰ τῶν ἐχθρῶν εὐχαριστούντων τῶν Μακα βαίων], εἰ καὶ ὡς ὀλίγου τινὸς ὄντος ὅτι τοῦ περιλιμ πανομένου κακοῦ· ν. 1. 1., 140); προφητεύων Δαδίδ ὥσπερ τινὰ ἐπινίκιον ὕμνον — τὸν ψαλμὸν ἀνεβόησε. γ. 7, 25, 35); (— προφητεύει ὡς ἐκ προσω ώπου κοινοῦ πάντων τὴν εὐχαριστίαν — ἀναφθεγγόμενος. (= προαγορεύει [ἐκ τοῦ λαοῦ λέγων προσώπου] ὅσα τε καὶ οἷα πείσονται, λέγων καὶ ὅτι εἰς διόρθωσιν αὐτοῖς ἔσται τοῦ βίου τὰ τῶν συμφορῶν, ὑπαινίττεται δὲ ἅμα καὶ τὴν ἐπάνοδον. Ι. 1. 438); (— ὡς ἐκ προσώπου ἐκεί νων λέγοντος, οἷα εἰκὸς ἦν ἐν τῷ καιρῷ τῆς αἰχμαλωσίας καὶ τῶν συμφορῶν αὐτοὺς λογισαμένους ἀτοπώτατα τε καὶ ἀπρεπῆ περὶ Θεοῦ μεταγινώσκειν ἐπὶ τούτοις μετὰ τὴν ἐπάνοδον. 1. 1. 497); ( λέγει - ἀπὸ τοῦ ἐκείνων προσώπου ὡσανεὶ μετὰ τὴν ἐπάνοδον λεγόντων τὰ τότε συμβάντα καὶ τίνα ἐλογία σαντο· ν. 1. 1., 588); (— προαγορεύει - οὕτω τὸν ψαλμὸν ἐκφωνῶν ὡσανεί αιτούντων ἐκείνων τυ χεῖν τῆς τοῦ Θεοῦ βοηθείας ὁμοῦ καὶ τὴν ἐπάνοδον προϋπισχνούμενος· ν. Ι. Ι., 198); (- προα γυρεύων ἐκ τοῦ ἐκείνων προσώπου ταῦτά φησιν ἅπερ εἰπεῖν αὐτοῖς ἥρμοττεν τῆς ἐπανόδου μέλλουσιν (Προαγορεύων - διηγεῖται τῶν συμφορῶν τὸ μέγεθος συνήθως μέντοι ὡς ἐξ ἐκείνων· — 1., 395, 660); ΕΧΧΙΙΙ, ΔΙΧΙΣ (Τῶν Μακαβαίων διηγεῖται τὰς συμφορᾶς, ὡς ἂν ἐκείνων λεγόντων τό τε μέτ γεθος τῶν τότε περιεχόντων αὐτοὺς κακῶν καὶ ἀπαλ λαγῆναι τὸν θεὸν ἐπὶ τούτοις ἀξιούντων • 1. 1., ὑπόθεσις, 485: — ὁ Δαυΐδ ἠξιώθη ἐκ πνεύματος προειπεῖν περὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ ψαλμούς γιὰ τὸν β', καὶ τὸν ἥ καὶ τὸν μδ', καὶ τὸν ρθ', ὅλους τοὺς & δι᾿ ὅλου εἰς δ' αὐτὸν εἰρηκώς. "Ηνίκα ἐκινεῖτο ἐκ τοῦ πνεύματος προείπέν τε ἢ περὶ τῆς αἰχμαλωσίας τοῦ λαοῦ, ἢ περὶ τῆς ἐπανόδου αὐτῶν, ἢ περὶ ἠθῶν διδασκαλικά, ἢ περὶ προνοίας, ἢ περὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ.

buas. Alius historicos appellare placet, quorum mi- ἀπολαύειν· ν. 1. 1., p. 265); Σαν (— προαγορεύει mirum causa ac ratio in ipsis rebus Davidis popa- τὴν ἐπάνοδον· φησὶν — ἐκ [προσώπου] μόνων τῶν lique Hebræi sita erat. Huc referendi sunt ps. xxI, παρ' αὐτοῖς θαυμαστῶν τε καὶ ἐναρέτων ἀνδρῶν· exix, quibus David ad Deum preces fudit, cum ab v. §. l., p. 287); dxxx. (Thy — knávodov - προαγο Absalomo premeretur (v. Act. conc. Const. 11, IV, ρεύων ἐπὶ εὐχαριστίαν ἅπαντας - προτρέπεται 29, 23. Cord. Cat. II, p. 422, 424), ps. xxx³, quo v. l. I., p. 694); plures vero ad res Machabaicas, sibi ac successori sapientiam a Deo expetiit (v. I. ps. Liv (v. 1. 1., p. 61); Lix (v. 1. 1. p. 185); LXI 1., p. 466 ), ps. LXVII, quem cecinit, cum aream (ν. Ι. Ι., p. 249); ΣΕΜ (ν. Ι. 1., p. 530); εν, εναι fœderis ad se adduceret (v. 1. 1., p. 335), ps. ¡x, (— ἐκ τῶν Μακκαβαίων προσώπου λέγων ὅσα ἐκείxv, quibus populi persona sibi accommodata gratias νοις εἰπεῖν ἡρμοττεν ἐν ταῖς συμφοραῖς· ν. 1. 1., Ρ. 88, 188); Ενι (— φησὶν ὡς ἐπὶ γεγενημέναις agit de hostibus Anitimis a Deo punitis (v. L. 1., I, p. 272. Act. conc. Const. I, IV, 24). Major est nuνίκαις κατὰ τῶν ἐχθρῶν εὐχαριστούντων τῶν Μακα merus psalmorum propheticorum, quibus cos velim βαίων], εἰ καὶ ὡς ὀλίγου τινὸς ὄντος ὅτι τοῦ περιλιμ - intelligas, qui fausta nonnulla et infausta, quæ πανομένου κακοῦ· ν. 1. 1., p. 140); Evil (vafritiam, populo Hebræo usque ad tempora Machabaica qua Demetrius rex et Tryphon contra Judæos ute - oblingerent, portenderunt. Diversa tamen ratio est rentur prædixit; v. 1. 1., p. 129); ExvIII, LxxVIII prophetarum of Davidis. Illi enim satis perspicue Tos futuras nuntiant, bir fere de rebus utpote faetis loquitur. Sed hoc Theodoro parum negotii facessivit. Statuit nimirum, Davidem, qui non tam futura prædixisset quam ea ut facta adhibuisset, fere in omnibus illis ps. populi personam suscepisse (a), et jam rationes dispexit, in quibus non quidem Darides sed populus constitutus esset, cum illis ps. sua vis fuisset. Itaque populus diversis temporibus diversis in locis constitutus felix lætatur, Deo gratias agit, Deum celebrat, infelix mæret, Deum invocat et implorat, vel etiam de Doo dubius hæret, Davides prophets interpretis personam gerit. Theodorus autem hac ratione non solum magnam varietatem illis ps. adjecit, verum quodammodo & etiam dramaticam vim, cum præsertim corum rationes accuratissime reperisse et enucleasse sibi videretur. Ad tria vero ps. propheticos retulit. Alii enim ad cladem spectant Hiskiæ tempore Assyriis a Deo infictam, p8. xxx1 (— προφητεύων Δαδίδ ὥσπερ τινὰ ἐπινίκιον ὕμνον — τὸν ψαλμὸν ἀνεβόησε. - V. Cord. Cat. 1, p. 574), li, lii, zin (v. I. l. If, γ. 7, 25, 35); LXK17 (— προφητεύει ὡς ἐκ προσω ώπου κοινοῦ πάντων τὴν εὐχαριστίαν — ἀναφθεγγόμενος. V. 1. 1., 11, p. 550); alii ad res Judzorum Babylonicas, ps. LXX (= προαγορεύει [ἐκ τοῦ λαοῦ λέγων προσώπου] ὅσα τε καὶ οἷα πείσονται, λέγων καὶ ὅτι εἰς διόρθωσιν αὐτοῖς ἔσται τοῦ βίου τὰ τῶν συμφορῶν, ὑπαινίττεται δὲ ἅμα καὶ τὴν ἐπάνοδον. V. Ι. 1. p. 438); LXX11 (— ὡς ἐκ προσώπου ἐκεί νων λέγοντος, οἷα εἰκὸς ἦν ἐν τῷ καιρῷ τῆς αἰχμαλωσίας καὶ τῶν συμφορῶν αὐτοὺς λογισαμένους ἀτοπώτατά τε καὶ ἀπρεπῆ περὶ Θεοῦ μεταγινώσκειν ἐπὶ τούτοις μετὰ τὴν ἐπάνοδον. v. 1. 1. p. 497); Lxxvi ( λέγει - ἀπὸ τοῦ ἐκείνων προσώπου ὡσανεὶ μετὰ τὴν ἐπάνοδον λεγόντων τὰ τότε συμβάντα καὶ τίνα ἐλογία σαντο· ν. 1. 1., p. 588); Lx (— προαγορεύει - οὕτω τὸν ψαλμὸν ἐκφωνῶν ὡσανεί αιτούντων ἐκείνων τυ χεῖν τῆς τοῦ Θεοῦ βοηθείας ὁμοῦ καὶ τὴν ἐπάνοδον προϋπισχνούμενος· ν. Ι. Ι., p. 198); LXIV (- προαγυρεύων ἐκ τοῦ ἐκείνων προσώπου ταῦτά φησιν ἅπερ εἰπεῖν αὐτοῖς ἥρμοττεν τῆς ἐπανόδου μέλλουσιν (a) Cf. Cord. Cat. II, p. 265. (Προαγορεύων - διηγεῖται τῶν συμφορῶν τὸ μέγεθος συνήθως μέντοι ὡς ἐξ ἐκείνων· — v. l. 1., p. 395, 660); ΕΧΧΙΙΙ, ΔΙΧΙΣ (Τῶν Μακαβαίων διηγεί ται τὰς συμφορᾶς, ὡς ἂν ἐκείνων λεγόντων τό τε μέτ γεθος τῶν τότε περιεχόντων αὐτοὺς κακῶν καὶ ἀπαλ λαγῆναι τὸν θεὸν ἐπὶ τούτοις ἀξιούντων • v. 1. 1., p. 529, 675). Caeterum eos ctiam quorum eadem erat ὑπόθεσις, eo Theodorus admodum variavit, quod varias iis subdidit rationes. Alios deinde psalmos ipse et hicos appellavit, quibus Davides modo omnibus hominibns (ps. XLVIII), mode solis Judæis (ps. x£IX; v. 1. l. 1, p. 963; p. xxxvii, v. l. t. II, p. 631) virtutis studium commendasset. Sed horum etiam ratie inter se valde diversa erat. Quatuor denique pesimos motsianos habuit (ps. viii. Leont. in Mal. 1. 1. VI, p. 311; Act. conc. Const. 11, 1, 19; r. p. 94; ps. xliv; v. Fac. ix, 4). Non satis recte Leont. (Galland. Bibl. XII, p. 687): «Omnes psalmos Judaice ad Zorobabelem et Ezechiam retulit, tribus tantum ad Dominum rejectis.»Nain Theodorum haud dubie secutus est Cosmas Indicopt. 1. I., p. 485: — ὁ Δαυΐδ ἠξιώθη ἐκ πνεύματος προειπεῖν περὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ ψαλμούς γιὰ τὸν β', καὶ τὸν ἥ καὶ τὸν μδ', καὶ τὸν ρθ', ὅλους τοὺς & δι᾿ ὅλου εἰς δ' αὐτὸν εἰρηκώς. Jam eos psalmos recensui de quibus quid Theodorus statuerit ex fragmentis cognoscitur. Eum reliquos etiam ad quatuor illa genera retulisse satis credibile est. Cf. Cosm. Ind. i. 1., p. 483: "Ηνίκα — ἐκινεῖτο ἐκ τοῦ πνεύματος προείπέν τε ἢ περὶ τῆς αἰχμαλωσίας τοῦ λαοῦ, ἢ περὶ τῆς ἐπανόδου αὐτῶν, ἢ περὶ ἠθῶν διδασκαλικά, ἢ περὶ προνοίας, ἢ περὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ. Omnino vero omnes psalmos, quamvis sua cuique primaria ratio ac vis fuisset, ad omnium utilitatem compositos esse censuit. Cf. Cord. Cat. II, p. 496; 1, p. 571. Cæterum in interpretando more suo versatus est. Fere scriptoris sententiam aliis verbis repetiit, sed imaginum linguæque rationes accuratius explicavit, ideoque in his lectores sæpius ad hos commentarios allegat. Profecto novam viam Theodorus ita persecutus est, ut nostram admirationem in se non convertere

col. 33–34page 12 of 47

PG 66:33πρώτῳ τῶν εἰς τὴν γένεσιν -- 1 6, 8. — ἐν τῷ τετάρτῳ τῶν Α' ἑαυτὸν κυρίως εἰρημένα εξέλαβον, ἀλλ' ὡς ἁρμόζοντα Οσα δὲ ἕτερα ἐξέλαβον οἱ ἀπόστολοι ἐκ τῶν ψαλμῶν, οὐχ ὡς εἰς γραφή ερμηνεία τῆς κτίσεως· ἐν τύμοις ἑπτὰ ἡ πρώτη βίβλος ἐπεραίνετο. πλείστας εὐθύνας Ἰωάννης ὁ Φιλόπονος τὰ εἰς τὴν γενεσιν ὡς αὐτός φησι, τῆς τοιαύτης ερμηνείας ἐν οἰκείῳ τῷ εἰς τὴν κτίσιν πονήματι ἐδείχθη σπουδαίως εἰσπραττόμενος. 44, 260:- ἐν πολλοῖς ἀξίως τὸν μέγαν ἀπο ἐπαιτιάται, ἀλλ᾽ οὖν οὐκ ἐν ἐλέγοις ἐπιλαμβάνεται Παρέοικε τὸ ἐν τῇ κτίσει, ἔνθα περὶ τῶν συνθηκῶν λέγει ἂς Λάβαν, τε καὶ Ἰακώβ εὑρὼν, τοὺς δὲ τῶν ὑπομνήμασι, καὶ τοὺς μὲν τσιν ἱστορίαις τὴν προφητείαν ἁρμόσαντας, ὡς που δαίοις μόλον τὴν ἑρμηνείαν συνηγορεῖν ἢ τοῖς τρο φίμους τῆς πίστεως 485, καὶ γὰρ καὶ Δεσπότης Χριστὸς καὶ οἱ ἀπόστολοι φαίνονται καὶ ἐκ τῶν δ' ψαλμῶν λαβόν θεανθρώπου, 4. εἰς τὸν Δεσπ. Χρ. καὶ μόνον εἶπεν· οὐ γὰρ ἐκοινοποίει τὰ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ μετὰ τῶν δούλων, ἀλλ' ίδια τὰ τοῦ Δεσπότου ώς δεσπότου ἐξεῖπεν καὶ τὰ τῶν δούλων ὡς δούλων. μετα φράσας τὴν χρῆσιν ὡς ἁρμοδίαν εἰς τὴν ἰδίαν ὑπόθεσιν· οὐδὲν γὰρ ἁρμόζουσι τὰ λοιπὰ τῶν ψ. εἰς τὸν Δεσπ. Χρ., ἐξ ὧν τινα ἐξέλαβον

TỶ ÚnoÔÉGEL' v. et sq.]; adde quod in fragmentis nulla typicæ interpretationis vestigia reperi); quod cum´V. T. vim minuere multisque ofensioni essu intellexisset, posterior Diodorum magis secutus arctiori vinculo V. cum N. T. typorum ope connexuit. B. Commentarii in libros V. T. historicos. In Genesin copiosum Theodorus scripsit commentarium. Cf. Ebediesu 1. 1. p. 31; Act. conc. Const. 11, IV, 57–62. ‹ ex l. quinto — quarto De creatura, › Joan. Philoponi De mundi creatione (Gallandii Bibl. Patr. t. XII) 1,8: 'Ev tip mpwzy) πρώτῳ τῶν εἰς τὴν γένεσιν -- 1 6, 8. — ἐν τῷ τετάρτῳ › Leont. Byz. 1. c., p. 690:‹ quæ vane τῶν ‹ non possit. Sane quidem audax erat. Quis vero au- Α' ἑαυτὸν κυρίως εἰρημένα εξέλαβον, ἀλλ' ὡς ἁρμόζοντα daciam in juvene jure reprehendat? At quæ ince perat per temporis rationes ulterius prosequi non potuit. Commentarius ille jam tum et magis etiam postea orthodoxis stomachum movit. Cf. llesych. 1. c. (a), Lcont. 1. c., Fac. it, 6: • Impugnatores S. synodi (Chalced.) ob hoc de illo ista jactare, quod in interpretatione psalmorum quædam moraliter exposuisse dicatur, quæ in Christum magis dicta debent intelligi.» Theodorum, ita illi, qui Judaicæ psalmos historiæ justo magis aptassel, vaticinia de Christo evacuasse. Sed ipse etiam post ingenue professus est, se in psalmis explicandis multa peccasse. V. ap. Fac. 11, 6:— ‹ Non autem quantan) oportuerat habuimus circa istam rem (interpr. psalmorum) diligentiam. Passi enim su- elaboravit in Genesin, Phot. c. 38:10 - mus quacunque incipientes, ut evenit, in imperitia scribendi constituti, siquidem et multas immutationes illo tempore quæ nostra sunt susceperunt, quas non est præsentis temporis enarrare; ex qua causa magis megligenter a nobis composita sunt plurima et maxime illa quæ prima suut. › Duo his verbis countiavit, anum, se cum libros adv. allegoristas scripsisset, in multis aliter atque autea sensisse; alterum, a se magis negligenter composita esse plurima in psalmes, illa maxime quæ prima essent, i. e. præfationem, v. infra; statuerit vero postea de vonnullis psalmis aliter, nonnulla etiam loca aliter emarraverit. Primaria profecto Theodori prioris et posterioris diversitas in interpretatione locorum sita erat in Nov. T. citatorum, de qua haud dubie pluribus in illa præfatione disputaverat. At cum suos in psalmos commentarios vituperaret, neque ad typıcam suam interpretationemi, quam post constantissime secutus est et quæ Judaica impietatis reprehensionem neutiquam cepit, neque ad quatuor illos psalmos quos proprie ad Christum retulisset (b), respicere potuit. Quid igitur? Prior Theodorus, si quatuor illos psalmos exceperis, Psalmorum loca in N. T. ad res Christianas per rerum opportunitatem accommodata esse statuit (cf. Act. C. Const. II, IV, Οσα δὲ ἕτερα 22, 23 {Cosm. Ind. l. c., p. 486: ἐξέλαβον οἱ ἀπόστολοι ἐκ τῶν ψαλμῶν, οὐχ ὡς εἰς γραφή ερμηνεία τῆς κτίσεως· ἐν τύμοις ἑπτὰ ἡ πρώτη βίβλος ἐπεραίνετο. • His locis nous idemque Theo dori liber designatur. Phot. 1. 1:- "Ov (8.) xal πλείστας εὐθύνας Ἰωάννης ὁ Φιλόπονος (qui Theodorὶ τὰ εἰς τὴν γενεσιν emoral v. s.), ὡς αὐτός φησι, τῆς τοιαύτης ερμηνείας ἐν οἰκείῳ τῷ εἰς τὴν κτίσιν πονήματι ἐδείχθη σπουδαίως εἰσπραττόμενος. Cf. e. c. 44, 260:- ἐν πολλοῖς ἀξίως τὸν μέγαν ἀποbed (sc. Joan. Phil.) Baletov xal @dpov (fort. I. Czobásou sou) Moy, el xal ph tv mov, olç ἐπαιτιάται, ἀλλ᾽ οὖν οὐκ ἐν ἐλέγοις ἐπιλαμβάνεται &ɩxales). Græcis enim primus Pentateuchi liber et Theo offer of † yévɛsıç dicebatur. Prius voc. dorus adamavit. Cf. ad Am. 6, 9, 10, p. 227 ed. de Wegn.: Παρέοικε τὸ ἐν τῇ κτίσει, ἔνθα περὶ τῶν συνθηκῶν λέγει ἂς Λάβαν, τε καὶ Ἰακώβ - (Genes. xxx). Mich. v, 6, p. 366. (c) Infelici conatu Sieffert. I. I., p. 82, quæ Ebediesu et reliqui de tomis illius commentarii referunt inter se conciliavit. Scilicet quæ Ebediesu de tomis perhibet boc uno credo nituntur, quod tot tomis librum contineri dixit, quot voluminibus exemplar Syriacum constaret. Sic Ebediesu teste commentarius in XII prophetas duobus tomis constat, uno liber De incarnatione, sed horum ille nullis, hic quindecim libris distinetus est. Sed Theodorus ut nonnullos alios,ita bunc etiam in Genesiu commentarium liNon dubito quin Theodorus etiam, cum in in ps. 1, p. 603, scriberet: Acapópois — ¿vtu εὑρὼν, τοὺς δὲ τῶν ὑπομνήμασι, καὶ τοὺς μὲν τσιν ἱστορίαις τὴν προφητείαν ἁρμόσαντας, ὡς που δαίοις μόλον τὴν ἑρμηνείαν συνηγορεῖν ἢ τοῖς τρο φίμους τῆς πίστεως = nostrum indigitaverit. (+) Maud spernenda esset Vict. de Wegnern, 1. c., Rectius fortasse dixerip. XXVII, conjectura: ‹ was, illud Theodori sui ipsius vituperium psalmos speciare eos, quos non typico sed proprio sensu Christum tangere statuerat, nisi constaret, Theoderum post etiam illos psalinos ita interpretatum ase, et ipsum illum 1. de ps. viti ex libris De incarmat, sumptam esse: Cæterum haud obscurum est, cur quatuor illos psalmos sensu proprio de Christo interpretatus sit neque vero ita ut reliquos psalinos, quorum loca in N. T. ad res Christianas referuntur. Præterquam enim quod auctoritas N. T. (cf. Cosm. Intl. I. c., p. 485, καὶ γὰρ καὶ Δεσπότης Χριστὸς καὶ οἱ ἀπόστολοι φαίνονται καὶ ἐκ τῶν δ' ψαλμῶν λαβόνta; papsuplai paplaŭroù et quæ seq.) et consensus priorum interpretum aliquid apud eum valuit, illi psalmi praeclare indolem Christi θεανθρώπου, in quem omnino quadrarent, describere videbantur. Cf. fragm. Theodori de illis ps. et Cosm. Ind. L. c., p. 483-487. lloc vero in reliquis secus erat, qui cum manifesto non toti ad Christum spectare possent, ratio exigebat, ne singulæ eorum partes eo traberentur. Cf. Cosmi. Ind. 1. c., p. 486: Toutou; 4. εἰς τὸν Δεσπ. Χρ. καὶ μόνον εἶπεν· οὐ γὰρ ἐκοινοποίει τὰ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ μετὰ τῶν δούλων, ἀλλ' ίδια τὰ τοῦ Δεσπότου ώς δεσπότου ἐξεῖπεν καὶ τὰ τῶν δούλων ὡς δούλων. Εt paulo post: Paulus μεταφράσας τὴν χρῆσιν (Mosis) ὡς ἁρμοδίαν εἰς τὴν ἰδίαν ὑπόθεσιν· οὐδὲν γὰρ ἁρμόζουσι τὰ λοιπὰ τῶν ψ. εἰς τὸν Δεσπ. Χρ., ἐξ ὧν τινα ἐξέλαβον (Theod. ad Lach. 1x, 9.) Sed cum quatuorillos psalmos ita explicaret, minus sibi constitit. (c) Sieffert. I. I., p. 32 sq., qui in Nicephori Catena nonnulla fragmenta de reliquis etiam PentaTheoteuchi libris superesse animadvertisset, dorum duo inter se diversos in Genesin commca-

Commentary on the Historical Books of the Old TestamentCommentarii in libros Veteris Testamenti historicos

col. 35–36page 13 of 47

PG 66:3538, τὴν ἑρμηνείαν τῆς κτίσεως τὴν δὲ φράσιν, οὔτε λαμπρός (80. Θ.) οὔτε λίαν σαφής, φεύγων δὲ τὸν δυνατὸν αὐτῷ τρόπον τὰς ἀλληγορίας καὶ κατὰ τὴν ἱστορίαν την Ερμηνείαν ποιούμενος. Ταυτολογεῖ δὲ τὰ πλεῖστα καὶ ἄχαρίς πως καὶ ἀηδῆς εἶναι δοκεῖ, ἀλλὰ καὶ τὸ Νεστορίου δόγμα, εἰ καὶ πρὸ Νεστορίου ὑπῆρχεν, ὑπερευγόμενος ερμηνείαν τῆς Κτίσεως κεν ὁ διάβολος τάγματι, εἴπερ ἄρα καὶ ταύτας, καὶ εἰς τὴν τοσαύτην εὐθὺς ἅμα τῷ γενέσθαι κακίαν καὶ τὸν τοῦ ἀνθρώπου φθόνον ἀπώλισθεν. Η. Καὶ εἰ συνυπέστησαν οἱ ἄγγελοι τῷ οὐρανῷ καὶ τῇ γῇ θαυμαστὸν εἰ πέντε μόνας εἶπεν τε. εἰπεῖν. ἡμέρας τῷ ἰδίῳ μεμένη

bris distinxit, quorum primus, Photio teste, septem optime illustrabat, nec mirum, quod in repretientomis constabat. Tillemont. 1. 1. p. 445: ‹ un (tome) sans doute pour chaque jour. Theodorns cum librum ¡a distingueret, haud dubie primæ hebdomadis rationem habuit. Cf. et. CyriH. Alex. lib. VII Glaphyrorum in Genesin. sionem incurrit ac temporis injuria interiit. Itaque ex sententia nobis obtigit, quod Joannes Phitopanus (Пapì xoσμoxolaç lór. xrd, Galland. Bibl. XII, p. 471 sq., qui liber non ante a. 610 scriptus est) vehementer sane in Theodorum, inauditorum satorem, invectus est. Præterquam enim quod ex ejus in Genesin commentario nonnulla excerpsit, quanquam non ubique, ut videtur, ad verbuin, plura ctiam memoravit, quæ ad ejus doctrinam faciant. Cf. 1, 12 11, 21, xx11, 3; ix, 10, 11. Neque hic prætereunda Cosma Indicopl. Topographia Christ. Galland. Bibl., XI, p. 401 sq., scripta ferme post a. 835, de qua non satis recte Phot. c. 36 judicavit. Cosmam Nestorianum fuisse et in multis Theoderum esse secutum primus recte observavit La Croze (Hist, du Christianisme des Indes, 1, p. 40 sq.); ide que magis iis Armatur quæ Semler (Hist. eccles. selecta capita I, p. 421 sq.) ex Topographia illa exRecte Phot. c. 38, ubi τὴν ἑρμηνείαν τῆς κτίσεως memoravit, τὴν δὲ φράσιν, inquit, οὔτε λαμπρός (80. Θ.) οὔτε λίαν σαφής, φεύγων δὲ τὸν δυνατὸν αὐτῷ τρόπον τὰς ἀλληγορίας καὶ κατὰ τὴν ἱστορίαν την Ερμηνείαν ποιούμενος. Ταυτολογεῖ δὲ τὰ πλεῖστα καὶ ἄχαρίς πως καὶ ἀηδῆς εἶναι δοκεῖ, ἀλλὰ καὶ τὸ Νεστο ρίου δόγμα, εἰ καὶ πρὸ Νεστορίου ὑπῆρχεν, ὑπερ ευγόμενος· nec minus tamen recte Ebcdiesu commentarium illum methodo et speculatione elaboratum vocat. Quamvis enim in eo stylum et sententias quasdam jure reprehenderes, ita tamen ni fallor comparatus erat, ut ex eo potissimum quid Theodorus interpretando et philosophando posset, appareret, idque non miraberis, si quanti tum Genesin fecerint ac quam multa ex ea repetierint probe perpenderis. Pro diverso auten argumento Genesin, cui suramam auctoritatem tribuit, diverse interpretatus est. Ipse quidem in iis quæ de mundi origine deque hominibus nONdum dispersis disputavit, Genesees auctoritate 'niti sibi visus est, permulta tamen ab ea aliena protulit, quæ non tam ex ea elicuit, quam aliunde acccpit (a). Quanquam cum verbis justo magis inhæ reret, ipse etiam multa mira ex ea eruit. Magna antem licentia historiam lapsus primorum hominum persecutus est atque hic præcipue vanum illud studium cernitur, quo dubia et plane incerta mire conjectando certissima reddidit. Multo brevior erat alterius Geneseos partis interpretatio, in primis propter typos memorabilis. Typi autem, quos in prophetis certis quibusdam licet remotioribus rationibus niti dicas, hic quidem fere a solo interpretis arbitrio pependerunt. Quid multa? Ille commentarius, in quo Theodorus haud raro de via ecclesiastica declinavit, nostri indolem et doctrinam tarios exaravisse opinatus est, alterum philosophicum ab Ebediesu, Phot., Joan. Phil. et in Act. conc. Const, memoratum, alterum exegeticum, qui ad reliquos etiam Pentateuchi libros pertinuisset. Neque enim, si ille ad amplius opus pertinuisset, primam tantum partem in Genesin conscriptam ab Ebediesu memoratam fuisse. Quasi vero Theodorus singulos Pentateuchi libros non singulis commentariis persequi potuisset! Sed non male conjiceres illam ερμηνείαν τῆς Κτίσεως uberiorem eamque philosophicam disputationein de prioribus Geneseos capitibus fuisse, nisi Ebediesu maxime verba impedimento essent. (a) Sic Theodorus etiam mensi Nisan mundi creationein assignavit, quod ex iis intelligitur, quæ de hac Ephræmi sententia congessit Cæs. a Lengerke 1. 1. p. 20, 21. cerpsit, quanquam accuratius etiam doceri potest. Sed com Theodorus et Cosmas, etsi doctrina similfimi, dissimiles tamen essent tempore, indole atque eruditione, æque sane jucundum atque utile (st utrumque inter se componere, quod alieno certe loco hic facerem. Ut caute tamen iltam Topographiam, quæ Theodorea apertat, adhibeas moneo. Cæterum conjectura haud improbabili dicas Joannem Phil., qui Theodori asseclas sæpius carpit, ad Cosmam etiam respexisse. Priusquam jam commentarii illius fragmenta quæ supersunt recenseam, de Catenis, quibus maxime continentur, pauca præmittenda. Quarum mira est Cathena s. explicatio locorum qui in Pentaleucho subobscuriores occurrunt, ex antiquis Græcorum theologis deprompta. Ex quibus quorumdam hactenus nihil est in lucem editum: Frano. Zephyro Florentino interprete. Item Cathena explanasionum vett. 8. Patrum in omnia tam V. quam N. Test. cantica: ab Antonio Carafa e Græco in Lat. sermonem conversa (c). Colon. Agripp. 1572, 8. Zephyrus ipse profitetur, se in translatione conκεν ὁ διάβολος τάγματι, εἴπερ ἄρα καὶ ταύτας, καὶ εἰς τὴν τοσαύτην εὐθὺς ἅμα τῷ γενέσθαι κακίαν καὶ τὸν τοῦ ἀνθρώπου φθόνον ἀπώλισθεν. Η. e. (Joan nes Theodorum refutat): Si (toa sententia) angeli una cum cœto et terra facti sunt, mirum, quod diabolus per quinque tantum dies in suo ordine permansit (statuit enim Theodorus, protoplastos sexto die factos, post sex horas ipsa meridie cum primum esurirent seductos ficus edisse ac tribus horis post paradiso pulsos esse. Cf. Joan. Phil. 1, 12; Mar. Merc. c. 1, p. 704), si nimirum etiam hos (dies in suo ordine niansit. Hæc bene addita, nam de Theodori sententia diabolus jam ante diem sextinn peccavit ideoque in terram dejectus est) et statim post ortum in tantam nequitiam et in hominis invidiam (quam contra hominem alebat) pro. lapsus est. ▸ (c) Hæc in Cantica catena accuratior et auctior Gr. et Lat. legitur in Corder. Cat. in Ps., III, p. 853 sq. Alia tantummodo sunt, quæ ad Jonæ preces leguntur. Nihil in ca inveni quod Theodoro (b) Qui hujus cap. locus admodum torsit Cotelerium (Eccles. Græc. monum., III, p. 571) ita habet: Καὶ εἰ συνυπέστησαν οἱ ἄγγελοι τῷ οὐρανῷ καὶ τῇ γῇ θαυμαστὸν εἰ πέντε μόνας (cod. εἶπεν τε. Cotel. conj. elnetv. 5'') quépas év tip toe popusteno probabiliter tribuere εἰπεῖν. ἡμέρας τῷ ἰδίῳ μεμένη

col. 37–38page 14 of 47

PG 66:37κατ' εἰκόνα Θεοῦ ένες και πεντηκοντα υπομνηματιστών εις την Οκτάτευχον και τα των Βασιλείων ηδη πρωτον στους εκδοθείσα αξιώσει μεν τον ευσεβέστατου 260; 5, 329; και γαληνότατου ηγεμόνος πασης Ουγκροβλαξίας κυριου κυρίου Γρηγορίου Αλεξανδρου Γκικα Επιμέλεια δε Νικηφόρου Ἱερομονάχου του Θεοτο που. Τομ. πρώτος την Πεντάτευχον περιέχων. Εν Λειψία της Σαξονίας. Εν τῇ τυπογραφία του του Ναυή, τους Κριτας, την 'Ρουθ καὶ τας τεσ σαρας βασιλειας περιέχων.

Cat. p. 62 male Theodoreto tribuitur); 1, 26, quo uberius explicatur, qui homo κατ' εἰκόνα Θεοῦ creatus sit, in Theodoret. Quæst. in Gen. 1, p. 29 sq. (in Zephyr. Cat., p. 50, ex parte, perperam in Lippom., p. 87, et Niceph. Cat., p. 47, Theodoreto ascribitur. Cf. Joan. Philop. I. c., 6, 9, 14 17, ubi ex parte neque ad verbum citatur, sed aliud etiam additur); 11, 2, 3, in Theodoret. I. c., p. 37 sq. (Niceph. Cat. p. 57 sq., quæ aliud etiam brevissimum fragm. continet, Zeph. Cat. p. 34, ex parte); 11, 7, in Niceph. Cat. p. 63; aliud brevissimum in Lippom. Cat. p. 118; 1, 8); in Niceph. Cat. p. 66 (in Lippom. Cat. p. 124); 11, 19, in Niceph. Cat. p. 75 (paucis demptis et additis in Lippom. Cat. p. 150-152); 11, 21, in Lippom. Cat. p. 453; 111, 6, in Niceph. Cat. p. 83; 111, 7, in Niceph. Cat. p. 86 (Zeph. Cat. p. 45; Lippom. Cat., p. 176, ex parte); 111, 8, in Theodoret. 1. c., p. 43 (Niceph. Cal. p. 88; Zeph. Cat., p. 50, ex parte [cf. Joan. Phil. L. c., 1, 12, p. 485]); 111, 10, in Lippom. Cat., p. 485; 1, 17, in Niceph. Cat., p. 98; 111, 21, in Theodoret. 1. c., p. 53 (Niceph. Cat., p. 101; Zeph. Cat., p. 50; Lippom. Cat., p. 210 [cf. Joan. Phil. 1. c.]); 1, 22, in Lippom. Cat. p. 212; 11, 24, in Theodoret, 1. 1., p. 55 (Niceph. Cat. p. 105; Zeph. Cat., p. 51; ex parte in Act. conc. Const. JI, IV, 62; Lippom. Cat., p. 214): VII, 19, in Joan. Phil. 1. c., 1, 13, 18, 8; in Niceph. Cat., p. 234; xix, 31, 32, ib. p. 255; xx, sulto nonnulla præteriisse aut quia supervacanea Genes. 1, 17, in Niceph. Cat. p. 34 (in Lippom. viderentur aut in alios sensus distorta. Præterea magna in vertendo usus est licentia, alia male versa, alia tam obscure, ut theologi Græci sententiam ægre eruas. Nominatur in indice theologorum Græc. etiam Theodorus. Quæ sola p. 35 bac notatione leguntur, eorum alia Diodori sunt, alia Theodoreti. Cf.Theodoret. qu. 22, 23, în Genes. I, p. 38, 39. Com post in Catena plura modo Theo., ·modo Theod, notentur, quorum quædam Theodori sual, utrum interpres hujusmodi notatione innuerit, Theodoretum Theodorumve, incertum. Pleraque tamen Theodoreti sunt, Theodorea post afferam. Præterea sunt in his, quorum scriptor in tanta calenæ confusione et negligentia incertus est, cum præsertim permulta eorum brevissima et nullius fere momenti sint. Sed Theodoro vindicaverim p. 51 (de Gen. iv, 14, 15), 107 (49, 27) (Theo.); de reliquis nolo disputationem parum fruclussam ingredi (a). Aloysii Lippomani, Meton. epise., Catena in Genesim ex auctoribus eccles. plus minus LX, fisque partim Græcis, partim Latinis conneza. Lugd. 1657, fol.; præcipue pannis inserpretum Latinorum, eorumque medii ævi, contexta est. Quæ Theodori continet non ubique, ut velles, translata sunt. Theodoreti autem sunt, quæ p. 835 Theodoro tribuuntur. Cf. Theodoret. qu. 6f, I, p. 73, 74. Omnium optima et uberrima est Zɛpa ένες και πεντηκοντα υπομνηματιστών εις την Οκτάτευχον και τα των Βασιλείων ηδη πρωτον στους εκδοθείσα αξιώσει μεν τον ευσεβέστατου C'5, ib. p. 260; xxνι, 5, ib. p. 329; Zeph. Cat., p. kai qatnrozazov preporos raons OvуxpoбlaĘiaç και γαληνότατου ηγεμόνος πασης Ουγκροβλαξίας κυριου κυρίου Γρηγορίου Αλεξανδρου Γκικα Επιμέλεια δε Νικηφόρου Ἱερομονάχου του Θεοτο που. Τομ. πρώτος την Πεντάτευχον περιέχων. Εν Λειψία της Σαξονίας. Εν τῇ τυπογραφία του Epetrz0zz. Etɛi uỷo6. Tcɲµ. devtepos tor Inσovr του Ναυή, τους Κριτας, την 'Ρουθ καὶ τας τεσ σαρας βασιλειας περιέχων. Er. ‚ayor, in qua fere omnia Theodori in Genesin fragmenta aliis in libris servata et vero etiam nova quædam leguntar Sed quod p. 318 Theodori affertur de Gen. xın,2, Theodoreti est; cf. qu. 77, 1, p. 89; quodque p. 125 ei tribuitur (Lipponi. Cat., p. 256, ex parte?) de v, 29, Cyrillo Alex. (cf. ejus Opp. ed. Aubert. I, p. 27) vindicandum. Cæterum in is quæ nomine ‘A&flow, notantur, videntur nonnulla Theodori Latere. Sex fragm. in Act. conc. Const. rr, 1. 1., exhi lita, quorum tria etiam in Vigilii constit. 58-60 leCentur, omnia ad priora Genes. capita persiment, en vero quæ Joan. Philop. 1. e. 1, 8, 16 XVIII, 23; 11, 15, 18-20, excerpsit, ad primos Geneseos versus. Reliqua fragm., quorum nonnulla Theodero fortasse perperam tribuuatur, hæc sunt: de (e) Quae p. 67 de Gen. 1, 26, 32, Theod. leguntur in Lippoman Cat. p. 364 Theodoreto Sscribuntur, videntur Theodoreti esse. In editt. Theodoreti desunt. (£) Cod. XV bibl. mss. Marc. Venet. Octateu83; xxvi, 18, 19, in Niceph. Cat., p. 551 [Sieffert. 1. 1., p, 45], sed in Zephyr. p. 86, et Lippom. Cat., p. 654, Diodoro tribuitur; xxx, 59, in Niceph. Cat., p. 376, sed Diodori est in Zeph., p. 88, et Lippom. Cat. p. 663; ×××1, 1, in Niceph. Cat. p. 391 (Zephyr. Cat., p. 90, Diodor.); xxx11, 24, in Niceph. Cat., p. 596; xxx, 25, 26, ib. p. 397; xxx, 28, ib. p. 399; xxxix, 4, in Lippom. Cat. p. 773 (fortasse Theodoreti est; cf. ejus quæst. 98); xv, 5, in Niceph. Cat., p. 478 (v. de eo Ernesti Theolog. Biblioth., II, p. 395); xLIV, 15, in Lippom. Cat., p. 834; xlix, 4, in Niceph. Cat., p. 510; xwx, 11, 12, ib. p. 524, 526 [Sieffert. 1. L., p. 83, 84]; Zeph. Cat., p. 106. Utrum Theodorus reliquos etiam Pentateuchi libros et libros Josue, Judicum, Ruth ac Rogum commentariis illustraverit necne, difficile dictu. Ebediesu 1. c., p. 31, solius Samuelis uno toipo ad Mamarianum explicati meminit; sed fragmenta Theodori in Catenis ined. esse dicuntur, in cod. V et VI bibl. Coist. Cat, in Levit., Num., Deut., Jos., Jud. et Ruth., V. Mont. B. Coist., p. 41, 42; in cod. VII, ‹ Cat. in Jos., Jud., Ruth. et IV Regg. › V. Montf. 1. 1., p. 43; in cod. XV Bibl. manusc. chus cum catena. De hac Catena Morell. I. I., p. 30: • Catena fere tota exstat in illa uberiore codice DXXXIV Marciano comprehensa, necnon in copiosissima illa, quam Nicephorus Theotoci a. 1772

col. 39–40page 15 of 47

PG 66:39(Θ. Αντιοχείας ερμηνεία εἰς τοὺς πρωτοασηκρήτις,

Octateuchus cum catena. V. continentur (cf. Assem. Ribl. Or., II, p. 478), ex his potissimum Theodori commentariis excerptas esse suspicor. Marc. Venet., Morell. 1. 1., p. 29; in cod. XVI, ‹ Cat. in libros Regg. V. Morell. 1. 1., p. 31; in cod. XIX bibl. Med. Laur., ‹ Expositio quorumdam ss. virorum S. Scr. Theodori quatuor fragm. p. 56, 57 B, 58, 61 B, in 11. Regg. › Cf. Bandin. 1. 1., 1, p. 138, et A. Maius 1. 1., I, p. xxt. ‹ In Levit., Inquit, in Num., Jos., Judd., Ruth, libros IV Regg., ad odas biblicas citatur Mopsuest. tum in aliarum bibliothecarum tum in Vaticanæ codd. › Pauca in Nicephori et Zephyri catenis Theodori nomine afferuntur: de Exod. 1, 21, in Niceph. Cat., p. 603; xx, 25, ib. p. 786; xx, 26, ib., p. 821. (Zeph. Cat., p. 147, 148, Diod.) (docet, hominibus vitæ termi1 num a Deo neutiquam esse constitutum); xxv, 9, ib. p. 834 (Zeph. Cat. p. 145, Diod.); xxv, 50, xxv1, 35, ib. p. 843, 857. (Zeph. Cat., p. 146), ad Leviticum duo inveniuntur fragmenta quæ Theodoro an Diodoro jure tribuas vix dicas; ad c. xu, ib. p. 1029 (Atoopou, sed cod. Alex. cod., Atod.; Zeph. Cat. pag. 171, Theo.); ad c. 43, ib. pag. 1031 (@bd., sed cod. Alex. Atod.); unum ad Deuter. xxxtii, 8, p. 1659 (a), unum ad Jos. vii, 5, ib., II, p. 44; duo ad Judd., p. 240; de x, 25, p. 226; de xvi, 17; unum ad II Reg. xxı, 11, ib. p. 614; sed hoc me judice ex interpretatione ps. XVII, 11, sumptum est. Cf. Corder. Cat. in ps. 1, p. 330. Recte dubites an Theodorus libros Jos., Judic. et Ruth enarraverit. Possunt pauca illa fragmenta errore Theodoro tributa (Sieffert. 1. 1., p. 35), possunt etiam ex alio Theodori libro deprompta esse, idque eo probabile fit, quod reliqua fragm. in Nicephori Catena Ozodúpov, hæc 8. Mo↓. dicuntur. Pari modo fragm. in reliquos illos V. T. libros ex aliis Theodori libris petita esse statuerein, cum præsertim Catenas ineditas non multo plura continere probabile sit, nisi Theodorum illos libros, qui pro indole sua sibi maximi momenti essent et quos pertractasset, explicuisse, mullo esset credibilius. Quanquam quæ est horum librorum indoles ab aliis diversa, nonnisi singula uberius exposuit. Theodori ep. Mopsu. vulgo commentatoris, quæstiones in Scripluram, et, Theodori commentatoris quæstiones et responsiones, quæ duobus codd. Syriacis bibl. Vatic. C. Commentarii in prophetas. Theodorus quatuor prophetas majores interpretatus est. Cf. Ebediesu l. c., p. 32. Commentarii in Isaiam fragm. continet Cat. ined. Nicolai Muzani, Cypri archiep., post Byzantii pontif. (sæc. x11), de qua v. Bandin. 1. 1., I, p. 17 sq. Temere Caveus 1. c., p. 262, et ). Lud. Schulze (Opp. Theodoreti J, p. 38) suspicati sunt, commentariorum Theodoreti in Isaiam quos Jac. Sirmondus ex catenis Gr. excerpsit (ed. Hal., II. p. 165-402), plurima Theodoro tribuenda esse. Ego quidem nihil reperi, quod recte ei vindicarem. ‹ In Jeremiam Nicol. Alemannus ad Procop. p. 107. Fabric. 1. 1., p. 357. Theodorus, qui inter explicatores in Cat. ined. in Ezechielem, de qua v. Bandin., 1. 1., 1, p. 21, memoratur, fortasse Mopsuestenus est. Omnium Theodori librorum commentarius in X11 prophetas (Θ. Αντιοχείας ερμηνεία εἰς τοὺς npophtas), quem, teste Ebediesu 1. c., p. 31, duebus tomis ad Mar Tyrium scripsit, solus temporis injuriam effugit. De codicibus (b) quibus continetur, hæc accipe: Primo loco is codex Vaticanus nominandus, qui, ut Maius narrat, fuit olim cujusdam dignitate πρωτοασηκρήτις, deinde Jeannis cardin. Florentini Salviati, post in Romanorum Columnensium bibliothecam, denique in Vaticanam Maio præfecto perlatus est. Est optimus, membraneus, sæculi circiter undecimi, ejusque scripturæ brevissimum specimen Maius in tabula 1. 1., tomo 1, præmissa exhibuit (c). Alter codex Vaticanus est chartaceus Maioque recens scriptus illiusque lectiones ita referre dicitur, ut ex eo exscriptus videatur. Caret commentario in Zachariam (d). Quippe in eo Theodorus plura disputavit, quæ scriba, orthodoxus scilicet, denuo chartis mandari noluit. Ang. Maius, qui primus Theodori in XII proph. commentarium integrum 1. 1., VI, p. 1-298, Græce edidit (t. 1, p. 11, p. 41-104),nonnisi commentarios in Jon., Nahum. et Abd. integros, commentariorum autem in Amos, Zach., Os. (−1, 8) et Hagg. (-1, 1) sola initia addita translatione sua Latina (a) Quæ in Zephyri Cat. Theo. p. 209, 223, in Franc. Turrianus (ad Const. ap., II, 20; Pro cpp.. Niceph. Cat. p. 1422, 1656, Diodoro ascribuntur. (b) Disputarunt de iis Fabric. 1. l., p. 358, 350; Ang. Maius 1. 1., p. xxi, xxiu (vi, p. vi sq.), et Vict. de Wegnern l. 1., p. x1 sq. (c) Fabric. 1. 1., p. 358: ‹ Exstat etiam (codex) in bibl. Medicea atque jam ante aliquot annos editionem ejus sperare jussit Anselin. Bandurius. › (Cf. Fabr. 1. 1., VII, p. 611). At Bandinio hujusmodi codex ignotus. Recte puto Maius Fabricii errorem manifestavit, Bandurium illum ipsum cod. Vatic., qui tum Florentiæ fuisset, respexisse, Fabricium vero cum Bandurius se commentarium illum beneficio Cosmi III, ducis Etruriæ, cujus bibliothecam rexisset, editurum spopondisset, falso putasse, codicem illum in bibl. Medicea exstare. (d) Mai 1. 1., 1, p. XXIII. • Hujus operis (comment. in XII proph.) codices qui manu versaverint tres saltem cerno viros, quorum primus est pont., p. 254), quo Romæ degente Vaticanuin ipsum cod. (intell. posteriorem) lectum augurari licet. [de Wegnern 1. c., p. xn: «Posterioris (cod. Vat.) etiam Franc. Tuir. lanquam a se lecti (in notis ad Const. ap., II, 20) mentionem injicit.»!!] Turrian. ¡llum commentarium legit et nonnulla ejus transtulit, sed falsa est Maii conjectatio, eum cod. Vat. (posteriori) usum esse, quandoquidem_eliam commentarium in Zachariam legit. Cf. Fr. Torrensis De S. pontificis supra conc. auctorit., 1. 111 (Florentiæ, 8), p. 99, De residentia pastor., p. 38 (brevis Theodori locus de Zach. 1x, 8, Latine legitur); Fr. Turriani S. J. Adv. Magd. Centuriatores pro canon. app. el epistolis decret. pontif. apost., I. v (Col. 1573, 4); v, 21, p. 621; præterea Turrian. iv, 10, p. 456, Theodori interpretationem memorat, el 11, 20, (Pro ep. pont.), p. 254, 255, breve locum de Agg. 11, 12, 14, Latine exhibui

Commentary on the ProphetsCommentarii in prophetas

col. 41–42page 16 of 47

PG 66:41ἀκρίβειαν 547, ἵππους λέγει; 327, * ε. ι. 15, επαγομένην; νι, 4, κἂν οὐδέ; πιιι, 15, ερημένους; 11, 20, βρόμος; 11, 28-32, λα τιεὶς, ἑξῆς; νι, 5, παρέσχητε παρέσχηκε ); νι, 8, ποιῇ, ᾖ; τι, 14, φάγετε, ἐγκλίνειν; 14, ειωθότας; ", 14, ἐπάγοντι; 1, 14, οικο δομήσαντες; 1, 21; ταῦτα; κιν, 1, παρα

inseruit [#]), priore illo cod. Vat. usus est, nulla à¦toñaty; Abd. 1, 1, où xaλws; Mich. v, 10-14, µsrecentioris ratione habita. Omnino textus, quem exhibuit, purus dicendus, quanquam Interdum editoris ἀκρίβειαν desideras. Duos codd. continet bibl. Cæsarea Vindobon. Uterque chartaceus nec antiquus (aller cod. XVIII Kollario [v. ejas ad Pet. Lambecii Comment. de bibl. Cæs. Vind., 1. VIII, Supplem. 1. 1. Vindob. 1790, p. 164])sæculo quinto decimo scriptus dicitur; alter c. LV (CLXHI) Dan. de Nessel [Catal. codd. mss. Cr. b. Vind. Vind. 1690, p. 135], et Lambecio [Catal. codd. Vindob., IV, p. 460, ed. Kollar. IV, p. 360], a quibus I. I. de-criptus est, mediocriter antiquus habetur, sed ejus ætatem sæculum xvi vel ad summum inventæ artis typographicæ tempora haud excedere observat de Wegn. I. c., p. xni), et teste Forlosia (in Kollarii Supplem., 1. 1, p. 174), «alter alteri tam similis est, quam ovum ovo, atque ex eadem scriplus manu videtur. Hoc vero utcunque est, in magua eorum similitudine dubitari non potest, quin ex uno eodemque ſonte fluxerint. Hunc autem Suntem priorem cod. Vatic. esse ex eo probabile est, quod prior ille codex Vindob., teste Gentilottio, Cæsar. biblioth. quondam præfecto, ab Apostolo Zeno, Veneto, Carolo VI imperatori a. 1723 done oblatus est (cf. Kollar. Suppl. p. 164) et magis etiam propter textum quem exhibent. Ac primum in omnibus tribus codd. ad Theodori minus orthodoxam interpretationem Zach. 1, 7 11, eadem tria scholia, quibus lector quidam catholicus Theodoreis opinionibus correctionem adhibuit, adjecta sunt. V. Mai. ad Zachariæ cap. 1; Kollar. I. I., p. 171, 172; de Wegn. I. c., p. 557, 538, 542. Tum vero summa est textus similitudo. Melior est in cod. Vat, ut antiquiore. Nonnulla quidem ex eo pejus quam ex Vindob. exhibita sunt, sed hoc aut Maii negligentiæ tribuendum (sic nonnulla ap. Mai. exciderunt; cf. p. 295, de Wegn. p. 547, où yàp âv ἵππους λέγει; p. 327, de Wegn. p. 603; p. 364, de Wegn. p. 670, al.), aut es eo explicandum, quod attentus scriba manifeslos quos perspexit errores suis chartis non inseruit. (Cf. Mai. p. 148, olxovouhoavtes! de Wegn. p. 973, xcɩvarvt, saviɛ;; p. 527, loinois! de Wegn. p. 603, kdyolç, al.) Reliquarum textus diversitatum causa ac ratio in transcribendo sita est. Raro dubitabis, quem codicem sequaris. Sed quod maxime rem continet, loca mutilata el corrupta cođ. Vat. maxima sane constantia in cod. Vindob. leguntur; quod cam satis manifestum sit, has tantummodo lectiones procul dubio depravatas referre placet: * 0ε. ι. 15, επαγομένην; νι, 4, κἂν οὐδέ; πιιι, 15, ερημένους; Joel. 11, 20, βρόμος; 11, 28-32, λα ; m, 18, al clubvia - wpex!; Am. v, 13, ɛlwOvizi Omnia Grace et Latine denuo edidit in Nova bliotheca Patrum, tom. VII, Romæ 1854, 4. ENT. Paris. 1669, 8 voll. In primo tantum tomo (p. 281-285) nonnulla Theodori fragmenta leguntur ex principio Commentarii in Evang. Joannis PATROL. GR. LXVI. τιεὶς, ἑξῆς; νι, 5, παρέσχητε (leg. παρέσχηκε ); νι, 8, ποιῇ, ᾖ; τι, 14, φάγετε, ἐγκλίνειν; Habac, ut, 14, ειωθότας; ", 14, ἐπάγοντι; Soph. 1, 14, οικοδομήσαντες; Zach. 1, 21; ταῦτα; κιν, 1, παρα Yévntat. Ex priore illo cod. Vindob. pauca transcripsit Forlosia in Kollarii-suppl., p. 170-173, qui adolescens totum commentarium Latine vertit, sed banc versionem non edidit, veritus ne maleficorum minus æquas calumnias immeritus subiret. V. Kollar. l. l., p. 169; plura vero ex postériore Sicffert, 1. 1., p. 39 et p. 42-71, hic illic. Nuperrime integrum commentarium endem cod. usus Vict. de Wegnern 1. 1. edidit, neque ita tamen ut velles. V. Allg. Lit. Zeit., 1836, n. 64, 65. — Duos commentarii illius codd. Venetiis Montfaucon vidit, alterum in Grimanorum bibl., alterum in bibl. Meletii Tipaldi, Græcor. antist., archiep. Philadelph. Cf. Montf. Diarium Ital. (Par. 1702, 4), p. 39, 46; Bibl. bibl. manuscr. nova, 1, (Par. 1739, fol.), p. 478. Sed suspicor alterum horum ab Apostolo Zeno (v. s.) Vindobonam transmissum esse. • Septimus codex ap. Gerasimum Blachum in GalHa fuit, teste Combefisio (Bibt. concion., I, p. 44 (b). Atque hunc cod. inspexit etiam, ut puto, Steph. ab Altimara (Lequinius), qui in Panoplia, p. 433, ait se legisse Mopsuesteni comm. in XII proph.» A. Mai. 1. 1., VI, p. vii. - Denique codex Romæ in bibl. Vallicelliana esse dicitur. Cf. Possevin. App. III, p. 27. Sed Maio teste constat paginis duodecim et tenue est interpretationis in Oseam (11, 13) fragmentum, ad quod Sam. Tenulium respexisse cum ad Nicol. Heinsium scriberet: «Vidistin' unquam Theodori Ant. fragmentum in proph. Oseam. In Latio mihi descripsi. › Cf. Burmani Syllog.epp., 11, p. 801, non dubium. Commentarium illum Theodori Mopsuesteni esse nihil est certius (b) ac temere eum Ludov. du Four de Longuerue abbas de Jardo, juniori cuidam Theodoro (Galatæ, Mopsuestiæ ep., ut videtur, qui sæculo vi medio obiit; cf. Jacob. Le Long. Bibl. s. I., p. 985), et Oudinus (Comment. de scriptor. eccles. antiquis, II, p. 451) Theodoro Daphnopatæ, qui sæc. x1 medio vivebat, tribuerunt. Primum enim Theodori in XII proph. commentarius ab Ebediešu et in Act. conc. Const, 11, IV, citatur, tum ille in omnibus codd. Theodori dicitur Antiocheni, deinde in eo ipso sæpius mentio fit commentarii in Psalmos, v. c. ad Zach. 1x, 9, quem constat nostrum scripsisse, denique dicendi interpretandique ratio Theodorea est. Utramque in eo eam animadvertimus, quam in Theodori fragmentis procul dubio genuinis quamque in universum recte Photius c. IV, 177, 38, descripsit (v. etiam Leont. I. c., p. 686, sumpta sunt. Posteriora (p. 282 B. III-XIV) eadem sunt quæ in Corderii catena in Joannem p. 16-31 leguntur. (c) Pluribus hac de re disseruerunt Ang. Maius Præf. ad Mopsuestenum et Vict. de Wegnern l. 1.s p. xv sq.

col. 43–44page 17 of 47

PG 66:43καθ' & πρόσθεν ἔφθην εἰπών καθ᾽ ἃ πρόσθεν ἔφθην Εἰς ἔλεγχον τῶν κ. τ. λ., Εἰς ἔλ, οὖν τῶν κ. τ. λ. τῶν χρόνων τὴν ἐναλλαγὴν ποικίλην εἶναι ἐπὶ τῆς θείας Γραφῆς) διὰ πολλῶν ἡμεῖς ἔν τε τῇ τῶν ψαλμῶν ἑρμηνείᾳ καὶ ἐπὶ τῶν προφητῶν ἐδείξαμεν 10, τοῦ γινομένου καινότης ἀφορμὴν ἐδίδου τῷ προφήτῃ τὰ προσήκοντα λέγειν πρὸς αὐτοὺς, πρὸς τῷ (τὸ καὶ πολλῇ τῇ παραθέσει μείζονα φαίνεσθαι τὸ τὸν θεὸν αἱρεῖσθαι οὕτως ἀγνωμένων ἀνδρῶν εἰς ἐπιμέλειαν ἑαυτὸν κατιέναι, εἴ γε καὶ τὸν προφήτην θαυ μαστὸν ἦν --- εἰς πόρνης ὁμιλίαν χωρείν. πρὸς τῷ κ. πολλῷ — μείζον ἀναφαίνεσθαι. πολλῇ τ. π. πολιορκία, ρ. 242, πολὺς θάνατος, 244, π. θρῆς νος, 652, τ. ευκοσμία, πολλὴ παρ. βαλόντα μεταβαλόντος. 6, 58. εύκ νι, κρί· ει κρινεί ἐπὶ τούτοις, ἐπὶ τούτους. ὡς ἂν μὴ ἀντιπράττειν ὑμῖν τὰ κάλλιστα ὑπὲρ ὑμῶν διαπραττομένοις δοκοίην. ὑπὲρ ἑαυτῶν διαπραττομένοις. 15, ἐπειδὴ τοίνυν αἰχμαλ. ἐπ. τονῦν αἰχμ. στῶτα, πάντας καθεστῶτας. εἶτ᾽ οὖν τοὺς λοιποὺς τοὺς τῆς βασιλείας ἐκείνης λοιπούς περιοίκους. 1.5, μεῖζον μείζονα) έλασμού — τὸ πλῆθος. — 4-6, καθ' ήν (δίκην) ἅπασι δι κάζειν εἴωθε τοῖς ἀνθρώποις (ἀνθρωπίνοις). 1, καὶ τὴν διδασκαλίαν τῶν ἐσομένων τῶν ἱερῶν Ψαλμῶν τυφλοποιὸν προθεωρία»),

01 TONIS FRID. FRITZSCHE COMMENTATIO Davidis et prophetarum vaticinia interno quodam vinculo contineri dicit Theodorus, sed de suis in ea commentariis hoc valere ne obscure quidem innuit. De verbis καθ' & πρόσθεν ἔφθην εἰπών supra dictum. Nolim in re tam lubrica quidquam pro certo affirmare, sed Theodorum presbyterum XII prophetas aliquanto post Psalmos (v. quæ de comm. in Psalmos supra adnotavi) explanasse statuerim. cl. iis quæ Theodorus in præf. ad Os., ad Soph. 1, ageret ratio erat. Non cautius alter locus allatus. 4-6,111, 3, dixit). Illa autem tan) peculiaris est, nt quid Theodori sit quidve minus facile videas. Illud vero morari nos non potest, quod tria loca, quæ in act. conc. Const. II, IV, 20-22 (Vigil. Const. 21-23) ex principio commenti (a), quod in XII proph, scripsit,· post alia infert, post alia infert, afferuntur, in illo commentario non leguntur. Sententiæ certe quas continent Theodoreæ sunt, sed facile fieri potnit, ut unus alterve Theodori liber pro altero citaretur. Jam cum locus qui in illis act. 23 sequitur, ad ps. xx1 pertineat, probabile tria illa loca e commentario in Psalmos, et quidem ex ejus principio (b) deprompta esse, cum præsertim duo posteriora 21, 22, ad ps. xv et xx1 spectent. Seil de nupera Maii sententia 1. 1. præmisit Theodorus commentario generale aliquod prooemium in minores prophetas, propter reverentiam fortasse erga concilium, in codd. omissum. Idem enim et Theodoretum fecisse et verba eliam καθ᾽ ἃ πρόσθεν ἔφθην sinwy (v. comment. p. 1), si ante è faμol; interpungatur (ita haud dubie interpungendum), haud rem in alio opere dictam denotare. Si scribamus pro Εἰς ἔλεγχον τῶν κ. τ. λ., Εἰς ἔλ, οὖν τῶν κ. τ. λ. hanc unam particulam satis illud proœmium indicare. Equidem quamvis prooemium ad Tyrium præmissum. fuisse credam, mihi tamen nondum persuasi, illa tria loca (Maius et de Wegn. de uno tantum loquuntur, sed posteriora duo loca ex eodem libro sumpta esse et illum paulo post excepisse qui ea excerpsit verbis, post alia infert indicavit) ex eo. petita esse. Mire nuper Vict. de Wegnern 1. c., p. xxii sq. evincere studuit, Theodorum juvenem cum Psalmos explicuisset et fortasse etiam prophetas majores, XII prophetas minores interpretatum esse. Attulit hanc in rein loc. Theodori ad Zach. 18, 9: 'Onepov (sc. τῶν χρόνων τὴν ἐναλλαγὴν ποικίλην εἶναι ἐπὶ τῆς θείας Γραφῆς) διὰ πολλῶν ἡμεῖς ἔν τε τῇ τῶν ψαλμῶν ἑρμηνείᾳ καὶ ἐπὶ τῶν προφητῶν ἐδείξαμεν aŭzápxw;, et init. præf. in Os. Hoc ex priore 1. sequi, cum Theodorus quod universæ S. Scripturæ proprium esse dicat, in Psalmorum et prophetarum interpretatione a se expositum testetur. Sed Theodorus cum juvenis Psalmos explicaret, accuratius linguæ rationes exposuit, eoque magis quo minus Lujusmodi res ab aliis interpretibus illustratas esse videbat. Quare iterum iterumque lectorem uberius in Psalmorun intcrpretatione disputata inspicere jubet. Quanquam hoc unum istam conclusionem conficit, quod eur de illa temporum euallage præcipue in Psalmorum prophetarumque enarratione (a) Voc. commentum, quod in Act. conc. Const. u sæpius legitur Maio juuice 1. 1., librario debetur, qui non intellexerit litteræ compendium cum superposita lineola. Contra Vict. de Wegn. 1. I., j. xvi, commentarium levi ingenii lusu in commenin opprobrii causa mutatum esse opinatur. Male uterque. Commentum serioris temporis vocabulumi est, quo v. c. ipse Fac. 1, 6. usus est. Pompeius commentum artis Donati (ed. Fr. Lindemann. Lips. Codicum, non editorum bonitate factum est, ut ille commentarius minus corrupte editus sit. Utraque editione comparata facili negotio plerosque errores qui in eum irrepserunt, de medio tollere potes. De nonnullis tantum locis corruptis hic judicium meum qualecunque interponere placet. Os. 1, 2, prophetas multa nova fecisse atque inaudita Theodorus dicit, quo hominum curiositatem excitarent sibique docendi occasionem pararent. Ita Oseam scortum in matrimonium duxisse. 'H ¿½, inquit ed. de Wegn. p. 10, τοῦ γινομένου καινότης ἀφορμὴν ἐδίδου τῷ προφήτῃ τὰ προσήκοντα λέγειν πρὸς αὐτοὺς, πρὸς τῷ (cod. Vindob., τὸ c. Vatic.) καὶ πολλῇ τῇ παραθέσει μείζονα φαίνεσθαι τὸ τὸν θεὸν αἱρεῖσθαι οὕτως ἀγνωμένων ἀνδρῶν εἰς ἐπιμέ λειαν ἑαυτὸν κατιέναι, εἴ γε καὶ τὸν προφήτην θαυ μαστὸν ἦν --- εἰς πόρνης ὁμιλίαν χωρείν. De Weyn. conj. πρὸς τῷ κ. πολλῷ — μείζον ἀναφαίνεσθαι. Leg. npò; tò (v. v. c. p. 250) x. πολλῇ τ. π. µsīšov ¿vap., i. e. quo majus multa etiam comparatione appareret. Æque bene ac v. c. p. 250, moddh πολιορκία, ρ. 242, πολὺς θάνατος, p. 244, π. θρῆς νος, p. 652, τ. ευκοσμία, habet πολλὴ παρ. comparatio multis rationibus instituta, idque cur dictum sit sequentia indicio sunt, Os. vt, 3, pro pɛtaβαλόντα leg. μεταβαλόντος. Οs. vi, 6, p. 58. pro εύκ νι, Tɛdés vereor ne Eλsov restituenduni sit.- Os. XIII, 10, pro xaltolys scribe xati to yàp, et paulo post pro κρί· ει κρινεί ac pro ἐπὶ τούτοις, ἐπὶ τούτους. Ibid. —ὡς ἂν μὴ ἀντιπράττειν ὑμῖν τὰ κάλλιστα ὑπὲρ ὑμῶν διαπραττομένοις δοκοίην. Sed cod. Val. ὑπὲρ ἑαυτῶν διαπραττομένοις. Hæc bene per ironiam dicta. De Wegn. debebat &ampartóuevos scribere. Os. xii, 15, ἐπειδὴ τοίνυν αἰχμαλ. Conj. ἐπ. τονῦν αἰχμ. Joel. 11, 2, Távta xaðiστῶτα, malin πάντας καθεστῶτας. Amos. Procem., εἶτ᾽ οὖν τοὺς λοιποὺς τοὺς τῆς βασιλείας ἐκείνης Pro λοιπούς leg. censeo περιοίκους. Am. vi, 1.5, μεῖζον (cad.l. μείζονα) έλασμού — τὸ πλῆθος. — Am. vi, 4-6, καθ' ήν (δίκην) ἅπασι δι κάζειν εἴωθε τοῖς ἀνθρώποις (cord. ἀνθρωπίνοις). Abd. vers. 1, καὶ τὴν διδασκαλίαν τῶν ἐσομένων wonepel (codd. w; spl. Mai. et de Wegn. conj. wę 1820, 8) scripsit. Exstitit ex illa voce Italorum il commento. (b) Cf. Leont. I. c., p. 690, - et præmeditationem excecantem in s. Ps. (cod. Vat., thy xatà τῶν ἱερῶν Ψαλμῶν τυφλοποιὸν προθεωρία»), Theod. ap. Fac. i, 6: < - magis negligenter composita sunt plurima (sc. in Ps. a me), et maxime illa quæ prima sunt.» Itaque illa loca ex hac rpɔłɛwpią sūntpla esse credo.

col. 45–46page 18 of 47

PG 66:45τερά) τινος λαλοῦντας ὑπήκουον Τὰ μὴ μὲν ἐπίδῃς ἀντὶ τοῦ ἵνα μὴ ἐφησθῇς λέγει ταύτην εργασίαν 1. 2, - ἢ μὴ μεταβαλομένοις μετα Καλομένους) —— 1, 5, ὡς αὐτοῦ μὴ τό γε) ἐπιφαίνεσθαι ἐν ἐν ταῖς ἐκεῖ τύποις μηδὲ — ἀνεχομένου. - 15, τὴν ἀναλογιεῖ. αναλογιεῖς τῷ Θεῷ —— 11, 8, - διήλλαττεν διήλλατ σωτηρίαν μηχάνημα τότε, τοὐναντίον μὲν οὖν ὥσπερ εἴ; τινα πηλὸν ἐμπέσῃ τὸ μέγεθος τῶν κακῶν, δίκην ἀχύρων ἐν ποιήσει πλίνθων συμπατουμένων τε καὶ συνανασυρομένων τῷ πηλῷ εμποιήσει Πλίνθαν συμπατούμενόν τε καὶ συναναφερόμενον (!) τ. π.) ἐν ἅπασι τοῖς τότε φυρόμενος φυρομένοις) και εἰ καί τις ἐκνήσεις -- 11, 15, τὸν οἶνον καὶ τὸ πίνειν αὐτὸν ἐπὶ τῆς συμφορᾶς τάς συμ φοράς) λέγει. - τῶν ἵππων δηλούν των την ταχύτητα της λειτουργίας, ἀλλὰ δὲ τῶν ἄλλοι δὲ πυῤῥὸν ἀλλὰ δὲ παρέιν) τὸν θυμόν, ὃν κατά. - 9, 10, πιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ παρὰ (τ. π. τῷ ἀκριβολογίᾳ πρὸς τὸ ανόητον νομίζειν, ὅτι οἱ μὲν Ἑβδομήκοντα — διασφάλ λογο περί λέξιν, οἱ καὶ πρὸ πάσης ερμηνείας τῆςταν πάντως τὸ ἐν τῇ θείᾳ κείμενον Γραφῇ —; 252 ), των Σύρων Συριακούς τε καὶ γραώδεις μύθους

DE THEODORI MOPSUESTENI VITA ET SCRIPT:S. Abd. 12-14, ratio, cur effata modo ad res Judæorum Assyrias, τερά) τινος λαλοῦντας ὑπήκουον Τὰ μὴ (codd. μὲν ἐπίδῃς ἀντὶ τοῦ ἵνα μὴ ἐφησθῇς λέγει Jon. p. 154, 8ià post thy napádokov ταύτην εργασίαν errore natum delendum.· Jon. 1. 2, fort. leg. - ἢ μὴ μεταβαλομένοις (codd. μεταµh Καλομένους) —— Jon. 1, 5, ὡς αὐτοῦ μὴ (codd. τό γε) ἐπιφαίνεσθαι ἐν ἐν in codd. deest) ταῖς ἐκεῖ τύποις μηδὲ — ἀνεχομένου. - Mich. I, 15, τὴν thy ámúlɛtav koyteľ (cod. Val. Loyiñ, cod. Vindob. ἀναλογιεῖ. αναλογιεῖς τῷ valoriɛl. De Wegn. legi mavult avaloyiɛię (?)) tỷ Θεῷ —— Nab. 11, 8, - διήλλαττεν (codd. διήλλατtɔv) —.— Nah. ¡u, 15, 'AXX' oůôèv Esta! so xp's σωτηρίαν μηχάνημα τότε, τοὐναντίον μὲν οὖν ὥσπερ εἴ; τινα πηλὸν ἐμπέσῃ τὸ μέγεθος τῶν κακῶν, δίκην ἀχύρων ἐν ποιήσει πλίνθων συμπατουμένων τε καὶ συνανασυρομένων τῷ πηλῷ (codd. εμποιήσει πλίνθαν συμπατούμενόν τε καὶ συναναφερόμενον (!) τ. π.) ἐν ἅπασι τοῖς τότε φυρόμενος (codd. φυρομένοις) και xol; xal aútó;. H. e. ‹ Verumtamen tum nulla tibi erit salutis machinatio, imo veluti in lutum incides in malorum magnitudinem et palearum iustar, quæ cum lateres conficiuntur, conculcantur et luto commiscentur, omnibus illius temporis malis et ipse commisceberis. › Habac. 11, 4, "Q (codd. w;) εἰ καί τις ἐκνήσεις -- lab. 11, 15, τὸν οἶνον καὶ τὸ πίνειν αὐτὸν ἐπὶ τῆς συμφορᾶς (codd. τάς συμφοράς) λέγει. - τῶν ἵππων δηλούν - Zach. 1, 7, twv µèv innwy dŋho των την ταχύτητα της λειτουργίας, ἀλλὰ δὲ τῶν suppův (c. Vat. hos & muppy (?), c. Vind. àà ἄλλοι δὲ πυῤῥὸν ἀλλὰ δὲ παρέιν) τὸν θυμόν, ὃν κατά. - Zach. ix, 9, 10, πιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ παρὰ (τ. π. omittunt codd.) τῷ µ A. Sed Joel. 111, 16-18, verba al ɛlwėviai Swpeal, lectoris cujusdam interpretamentum, in textum male invasisse suspicor. De commentarii indole, lande et vitiis multus est Ang. Mains 1. 1., Præf., p. xv sq.; ego paucis absolvam. Solet Theodorus ubi, quo tempore propheta valicinatus sit, quas res prædixerit, et qua ratione ejus effata cum rebus Christianis continerentur dicere, plerumque ipsa prophete verba ex LXX interpretatione (a) afferre eaque explicare. Cum vero sententiæ verborum enucleandæ maxime esset intentus, missa ἀκριβολογίᾳ de rebus quæ πρὸς τὸ vérua nihil facerent, v. c. de urbibus ignotis, quæ et ubi fuissent (cf. Am. vi, 9, 10; p. 227, 1x, 7, al.), interdum prophetarum quas putabat senten tias tantummodo aliis verbis reddidit, sæpius tamen suam interpretationem linguæ et rerum rationibus etiam munire studuit, præcipue vero imagines haud raro recte quidem exposuit. Aliorum interpretum sententias raro attulit, rarius refutavit. Quemadmodum autem permulta, quibus suas explicationes firmavit, fundamento carent, cui recte inniti possis, sa vaga etiam et in Theodori arbitrio sita est Hanc versionen maximi fecit, Syriacam contra occi pepend.t. Illam viros lingue Hebrææ et Scriptar peritissimos et pontifici populoque Beracutico probatos confecisse eamque ab apostolis receptam jam in Ecclesia adhiberi (nw; youx ανόητον νομίζειν, ὅτι οἱ μὲν Ἑβδομήκοντα — διασφάλ λογο περί λέξιν, οἱ καὶ πρὸ πάσης ερμηνείας τῆςταν modo ad Babylonicas, modo ad Machabaicas retulerit. Ipsi in has illasve prophetæ verba melius quadrare videbantur. Sed quidquid ei videbatur, id in tanta interpretationis licentia ex verbis eruere non arðuum erat. Quanquam hoc magis a reliquis V. T. interpretibus Græcis commissum non tam Theodoro quam tempori quo vixit vitio vertendum. Voluit licentiam coercere, sed non potuit, et dum alios jure licentiæ postularet, ipse alia ratione licentiæ vitium incurrit. Sed commentarius doctrinæ Theodori rectius cognoscendæ aliquatenus inservit. Etsi enim prophetas quæ Judæis usque ad tempora Machabaica acciderent portendisse statuit, quodam tamen viuculo prophetarum effata cum rebus Christianis consociavit, cun aliis rationibus, tum eo coinmotus, quod loca V. T. in N. ad res Christianas referrentur. Atque hujusmodi loca ubi interpretatur, fere uberius exponit quit de V. T. sentiat et quæ horum locorum, quæ primo quidemi alias res futuras indicassent, ratio cum rebus Christianis sit, typorum ope explanat. Clare et per spicue cum scribere vellet, easdem sententias etiam atque etiam repetiit, et periodis usus est quas ægre primo obtutu perspicias. Ita stylus verbosus, salebrosus et obscurus redditus. In periodis autem constituendis verbisque eligendis ea constautia versatus est, quam vix in ullo alio scriptore deprehendas. Cæterum oratio Græca laudabilis. D. Commentarii in Jobum, Ecclesiasten et Canticum canticorum. Theodori in Jobum commentarii (cf. Act. conc. Const. 11, iv, 63-67); Leont. 1. c., p. 690, ‹— quæ vane elaboravit -- in librum contra Job,› Ebedi. 1. c., p. 31 (Job duobus tomis ad Cyrillum Alexandr., dubito an, exceptis iis quæ in Act. conc. Const. 11, 1. 1. leguntur, multa ætatem tulerint. Memoratur tamen Theodorus in Cat. ineditis inter explicatores; cf. cat. Vatic. vetustior et quædam altera recentior, cod. I Vincentii Pinelli. Cf. Possevini Apparat. s. II, p. 269, 270; Cat. cod. XXI bibl. Marc. Venet.; cf. Morell. 1. 1., 1, p. 38; Cat. cod. CXCIV bibl. Coisl.; cf. Montf. B. Coisl., p. 247; Cat. cod. XXVII bibl. Med. Laur.; cf. Bandin. l. 1., 1, p. 52. Sed catena primo loco posita eadem videtur esse quam A. Maius 1.1., 1, p. xxii, unum Theodori locum eumdemque ex ejus in Zachariam commentario petitum continere perhibet. Theodori de libro Jobi sententia (v. fragm. in Act. conc. Const. 11, 1. 1. et Leont. I. c., p. 687 ), quæ sane orthodoxis stomachuin movere debebat, huc redit. Jobus a scriptore libri probe discernendus. Ille homo erat barbarus, Edomita genero, et πάντως τὸ ἐν τῇ θείᾳ κείμενον Γραφῇ —; p. 252 ), hanc vero a Syro quodam ignoto profectam esse. Præterea sæpius (p. 263) in avantous µubolóyour των Σύρων et Συριακούς τε καὶ γραώδεις μύθους invehitur, cujusmodi verbis hand dubie Ephræmum etiam notavit, Cf. omnino Habac 11, 11; Soph. 1,

Chapter III: On commentaries on the books of the New TestamentCaput III: De Commentariis in libros Novi Testamenti

col. 47–48page 19 of 47

Commentarii in Jobum, Ecclesiasten et Canticum canticorum

PG 66:471654, 169) 1- δι' & (φιλήματα) δὴ καὶ ὁ

$7 OTTONIS FRIÐ. FRITZSCHE COMMENTATIO probus, cujus historia maxima et clara in ore Theodorus ad amicum nescio quem, se, cum antea onnium similiter ferebatur, non solum Israelitici generis, sed et aliorum; quem etiam clariorem Dei testimonium faciebat, quod factum est ad prophetam, › hic gentilium fabulis imbutus erat et huinana prudentia. Et hic quidem si vitam Jobi, ut erat, enarrasset, librum composuisset hominum moribus emendandis aptissimum, neque iis qui de Script. S. non ea qua decet reverentia judicant occasionem præbuisset ipsi Jobo conviciandi. Quid enim? Num cadit in virum honestum mira illa exsecratio cap. 111 consignata! Sed alia etiam fnxit, v. c. Jobum filiam 'Apaλēɛiaç xépa; (XLII, 44) appellasse. Scilicet superbia elatus, ut lectores Græcanicam suam eruditionem cognoscerent, illa addidit. Omnino tragedi instar librum scripsit, quo cupiditati gloriæ sibi parandæ satisfaceret, ‹ mon cogitans quod multa differentia est inter historiam justi secundum divinæ Scr. et simplicitatom et subtilitatem propositam et inter verba superflua et ad probationem conficta. Quemadmodum enin tragedi re quidem nituntur, quæ in vulgi ore versatur, quo fabula majorem veritatis speciem referat, sed ut suam tantum artem et sapientiam in componendis tragediis probent, personas fingunt easque ea loquentes faciunt, quibus ipsi clariores fiant, ita ut laus aut vituperatio verborum non in personas illas, sed in fabulæ scriptorem conferatur sic ille etiam cum in historiam B. Jobi incidisset, gloriæ causa librum conscripsit neque conimenta fugit. Itaque diabolum cum Deo introduxit certantem (1, 7-12; 11, 2-6), sermones, quibus multa peccavit, prout libuit, modo justo tribuit, modo amicis (c. 11-31); deinde Elihu arcessivit, qui multis opprobriis Jobum affecit (c. xxx11-xxxVII), neque erubuit divinæ personæ ceti figmentum tribuere (c. XLI) et «nominationem filiæ ex fabulis paganicis arreptam B. Jobo applicare.» (XLII, 14.) Ex his facile colligas qui hic Theodori commentarius a reliquis diversus fuerit. Neque Christiana in Jobo deprehendit, et scriptorem audacter vituperavit, in hoc unum intentus, ut veram Jobi historiam crueret, quæ hominibus usui esset. Ecclesiasten uno tomo deprecante Porphyrio interpretatus est, teste Ebediesu 1. c., p. 32. Sed $ cum Canticum canticorum commentario illustrasse pervulgata quidem, minus tamen probabilis est sententia, quæ tantum abest ut iis quæ in Act. conc. Const. H, iv, 68-71, leguntur, quibusque originem suam debet, firmetur, ut reprobetur. Scribit autem Canticum canticorum propter ejus indolem legere noluisset, antici litteris provocatum majorem jain in eo posuisse diligentiam, licet initio oscitans frequenter et dormitans illud perlegisset. Jam quid de eo sentiat exponit, sed ita ut ea, quorum pauca tantum media et fortasse etiam extrema interciderint, neque commentario præmissa neque in eo ipso disputata esse appareat. Præterea ex commentario illa desumpta esse qui ea excerpsit ne verbo quidem innuit, sed hæc sola Leontio 1. c. p. 687: – Cant. C. — libidinose pro sua et mente et lingua meretricia interpretans, sua supra modum incredibili audacia ex libris S. abscidit; Pelagio pap. ep. 3, ad Eliom et Istr. ep. (Hard. 1. c., p. 438): ‹ Cum Th. Cant. C. vellet exponere et non ad commenta, sed potius ad deliramenta laboraret, per hunc librum Æthiopissæ reginæ blanditum fuisse professus est, quod Theodoretus (cf. proœm. in C. C., H. p. 2, 3) reprehendens, nomen quidem ejusdem Theodori supprimit, sed tamen vesaniam patefecit; et Pachymera in paraphr. ep. 9 Dionys. Areop. (Opp. D. A. ed. Balth. Corder., II, Antverp. 1654, fol., p. 169) 1- δι' & (φιλήματα) δὴ καὶ ὁ Mod. 8.65. appóvwę to ẞibhlov diébaλ observata fuisse in aperto est. Canticumn cant. autem, quod plane despexit Theodorus, uberius vix explicuerit. Quid igitur? Mea quidem sententia illa in epistola quadam (v. inf.) disseruit. Cæterum de Cantico cant. ita statuit:Cum Salomo, quem propter sapientiam gentiles et Judæi prædicabant et vero etiam timebant, Ægyptiam fugiendam quidem ipso patrio colore deformi, magis vero fugiendam utpote genere Chami ortam, in matrimonium duceret, Judææorum odium sibi contraxit, legum patriarum contemptor. Itaque carmen condidit, quo et uxori gratior esset et vituperatores ad silentium redigeret, atque indicavit se nuptiarum non pœnitere, sed lætari. Sunt autem duo tenenda, unum, carmen non ad impudicitiam adhortari: cur enim Salomo, cui etiamsi non scripsisset potestas impudicitiæ erat, carmen ideo composuisset? alterum, non laudandum esse utpote propheticum, quod si esset, mentio Dei alicubi facta esset. Sicut Plato postea de amore convivium scripsit, ita Salomo propter nuptias illas hoc canticum convivale cecinit. «Unde nec Judæis nec nobis publica lectio unquam Cantici canticorum facta est, tanquam domesticus et nuptialis Salomonis convivii cantus opprobria sponsæ sonans. › CAPUT III. DE THEODORI IN LIBROS N. T. COMMENTARIIS. Novum Testamentum, cujus oratio et res minus dificultatis exhiberent, multo felicius Theodorus quam Vetus interpretatus est. Sobrietas, qua plura V. T. interpretum commenta ita reprobavit, ut laus ei haud deneganda sit, neque hic defuit, et persæpe sane non ea singulis in locis deprehendit, quæ aliorum interpretum, ut Cyrilli Alex., subtilitas vel etiam argutiæ. Præterea in interpretando eam verborum, locorum et rerum diligentissime rationem habuit, ut interpretationem historicam grammaticam, quæ quidem in illa tempora caderet, iniisse censendus sit. Bene vero more suo singulis verbis

Commentaries on the GospelsCommentarii in Evangelia

col. 49–50page 20 of 47

PG 66:49Θ. Μ. κατηγορία πρὸς τὰ κατὰ Χριστιανῶν Ἰουλιανοῦ τοῦ παραβάτου 1. στίας.. τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῶν

¦ gelia cum uberrima plurimorum Patrum Catena,» Plut. VI, bibl. Med. Laur. Cf. Bandin. 1. I., I, p. 159. etiam atque etiam inhæsit, eum verendum esset, p. 1115); brevissima denique in cod. XXXIII ‹ Evanne sobrius qui erat N. T. sensus dogmaticos explicatu difficiles minus aperiret. Quanquam eum, iaprimis cum Paulinas Epistolas explicaret, in his haud raro peccasse et Chrysostomo inferiorem fuisse existimo. Neque enim eo erat ingenio, quo reconditos D. Pauli motus et sensus assequaris. Verbo ut dicam, Chrysostomus theologicus erat interpres; Theodorus, grammaticus. Theodorus autem cum non totum N. T. explicaverit, minus accurate Nestoriani in universum ejus expositionem N. T. frequenter legere jubentur; cf. Ass. I. I., III, 1, p. 542. A. Commentarii in Evangelia. Theodorum Evangelia Matthæi, Lucæ et Joannis Interpretatum esse certum est. Memorat ejus Enurrationes turbidas et blasphemas in Evangelium Matth., Joann. et Luc. Leont. 1. c. p. 690; et Ebediesu 1. c. p. 32, refert eum Matthæum uno tomo ad Julium, Luc. et Joannem duobus 1. ad Eusebium explicavisso (a). Titulus 'Yñoµvýµatx elç—videtur fuisse. Cf Corder. Cat. in Joan., p. 437. (Vict. Ani. in Cat. Possini in Marc., p. 4.) Fragnienta commentarii in Matth. hæc supersunt: dun ap. Fac 111, 4 (de Matth. viii, 5-13; ejus pars alia versione legitur in Act. c. Const. 11, 1v, 51, 52 [ex 1. quarto Comment.sec. Matth.], Vigil.Const. 52, 53): 1x, 2(de Matth. xvi, 3, quo etiam 1. Joan. viii, 19; xiv, 9,8; svi, 24, 25; x11, 13, explicantur. Sed videtur ex libro quodam Theodori dogmatico depromptum esse): duo etiam, illo excepto, in Act. c. Const. II, Commentarii in Lncam unum fragm. in Act. c. Const. 11, 1, 18 (de Luc. m, 22; Vig Const. 19) legitur, alterum in Balth. Corderii Catena in Lucam (Antverp. 1628, fol.), p. 326 (ad Luc. x1, 33); sed explicatur baud dubie Marc. tv, 21. Similiter disputat in Cat. Possin. in Matth., p. 63, de Matth. v, 15, Theodorus monachus, qui etiam presbyter dicitur. Qui fuerit, niger an albus homo nescio. Frustra Caveum, Fabricium et alios adii. Conjectarem, nostrum sub hoc nomine latere, cui opinioni quæ illi in Cat. Possin. p. 35, 214, tribuuntur non repugnarent, nisi monachum illum interpretem in Catenis ined. sæpius et solum et una cum nostro memorari vidissem (Cf. Montf. I. I. p. 67, 247, 218; 77, 275; Fabr. 1. 1., p. 359). Sed fragm. continent Catenæ ined. codd. CCI b. Coisl. Cf. Montf. 1. 1., p. 251, cod. XLII bibl. Vind.; cf. Lambecii Comment., ed. Kollar., III, p. 166. Quæ Theodori fragmenta Frid. Muenter, vir summus, in libro Fragmenta Patrum Græc., Fasc. I, Hafn. 1788, 8, p. 72 seq., præmissa brevi de Theodoro dissertatione, primus edidit et illustravit, ea omnia, uno duobusve exceptis, meo quidem judicio ex commentariis in Lucam desumpta sunt. Muenter cum in quinque illis fragmentis Theodo⚫ rum Julianum impugnasse animadvertisset, scripsisse eum censuit librum contra Julianum hoc fortasse titulo: Θ. Μ. κατηγορία πρὸς τὰ κατὰ Χριστιανῶν Ἰουλιανοῦ τοῦ παραβάτου (cf. 1. c., p. 91); quæ conjectura probata Harlesio (cf. Fabric. 1. 1., p. 359), Schrockhio 1. 1., p. 213, A. Maio 1. 1. 1, p. xx1, mihi quidem satis infirma videtur, cum et nemo veterum de istiusmodi libro quidquam prodiderit et quo in libro Theodorus illa disputare potuerit facile doceas. Verba autem primo illorum fragmentorum præmissa docent quiden, Theodorum plura quam quæ excerpta sunt contra Julianum scripsisse, eum integrum librum adversus illum composuisse non docent. Præterea vero manifestum est, ea non titulum libri Theodorei continere, sed ejus esse, qui illa excerpsit. Illud etiam Muenteri (b) 35. £6 (c). (Vig. C. 56, 57), plura vero in Catena Græe. Patrum in Matth. a Petro Possino, S. J., s. litter. Tolos prof. ed., t. I (Tolosæ 1646, fol.), p. 13 (de Matth. 1, 18); 31 (n, 16); 45 (11, 16); 46 (¡v, 2); 77 (v, 40); 136 (x, 5); 141 (x, 16); 194 (1111, 33); 202 (xiv, 1); 322 (xxiv, 29; 330 (x.IV, 48. 49); 338 (xxv, 28); 350 (xXVI, 26;; 305 (XXIII, 15. lloc. 'Avtoxew; dicitur (d), illa 8. Mofouɛστίας..· Teste Combefisio (Biblioth. concionat. 1, p. 44, 45) multa Theodori Antiocheni et Mopsuesteni fragmenta in Catena Regia in Matthæum leguntur. Præterea fragm. Jeguntur in Catenis ined., in codd. XXIII, XXIV, CXCV bibl. Coislin. (cf. Montf. Bibl. Coislin., p. 67, 75, 218); in cod. CXX bibl. Venet. conjecturam aliquatenus infringit, quod illa fragm. S. Mich. (cf. Mittarell Cat. mss. Venet. S. Mich., In synodo Diamperina 1599, act. mi, decr.44, damnata est expositio Evangeliorum, eamque Theodori fuisse, cujus expositio Evangeliorum Syriaca in Oriente admodum in usu esset, satis probabiliter dixit La Croze Hist. du Christian. des Indes, I, p. 362; Thes. epist. Lacroz., III, p. 30. (b) Præterea in iisdem act. dùo fragm., ex interpretatione Ev. sre. Matth, afferuntur: 26 (de Matth. 1º, II; Vig. C. 27); 40 (de Matth. 111, 17; Vig. C. 40), quorum illud ex 1. 1 De incarn., hoc ex libro Ad baptiz, sumptum esse verisimillimum. Omnino illa citandi ratione nibil incertius. (c) Hoc fragm, dicitur Ejusdem ex libro quod Deus peccatum docuit et mortem introduxit. Jam Tilleinent. 1. 1, p. 674, cujus verbis Mai 1. c., 1. p. 2x1, et de Wegn. 1. c., p. xvi. male usi sunt, in Catena exhibita sunt atque in iis ipsis istiusmodi recte perspexit, illud fr. ex comment. in Matth. sumptum esse. Verba quod- introduxit, non tituluin libri (de Wegn. 1. c., Sieffert 1. 1., p. 27), sed sententiam continent, quæ in ipso fragm. inest. Cf. N. 14, 15, 46, al. Potest illud fr. ex comm. in Genes. desumptum esse, quod Sieffert. 1. c. opinione sua nisus nimis fidenter dixit, sed multo est verisimilius v. • ej. ex libro» verbis τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῶν autuv exstitisse, quam quod nonnulla excidisse, opineris. (d) Fabric. 1. 1., p. 358: < - in qua (Cat. Possiniana) etiam Theodorus Antioche: us epistola ad Anastasium consulem citatur ad Matth. xv. 28., Ego vero hunc 1. frustra quæsivi. Postea ex Combefisio (Bibl. concionat. 1, p. 44) intellexi Fabricium Catenam Possinianam cum Regia confudisse.

col. 51–52page 21 of 47

PG 66:51καθά εἴρηται ἐν τοῖς εἰς τοὺς ἄλλους εὐαγγελιστές υπου

libri nullum indicium est. Quid multa? Theodorus 75 (11, 14-19); 88, 102 (1, 5, 21); 121, 122 (iv, illa in commentario in Lucam disseruit. Sunt enim omnia propter loca quædam Lucæ disputata (nam ut etiam quæ primo fragmento continentur disputaret, Theodorum 1. Luc. 11, 52, provocatum esse facilius credas quam quod eo ipso qui ea excerpsit commotus sit, ut ex istiusmodi Theodori libro illud fragm. Catenæ insereret), et ut in hoc commentario Theodorus commenta Juliani, qui præ cæteris Evangelia adortus erat, refelleret, res ipsa monebat. Cæterum, mea quidem sententia, neque uno tenore nec multis locis, sed duobus tantum tribusve contra Julianum uberius disseruit. Cf. titul. illor. fragm. et comment. in X11 proph. Obiter moneo, quædam Juliani epistolæ, in qua in Diodorum sæviit, ap. Fac. iv, 2, legi. 9, 10 sq.); 142, 148, 164, 168 (v. 2, 17, 35, 45); 171, 172, 174, 176, 181, 183, 186 (vi, 3, 5, 6, 9, 12, 29, 33, 39); 209 (vii, 19); 228, 229, 237 (VIII, 21, 23, 42); 238, 251, 258, 260 (1x, 3. 17, 27, 41); 263, 269, 271 (x, 1 sq.; xvii, 22); 277, 278, 279, 281, 284, 286 (x1, 2, 3, 6, 15, 21 sq., 28); 288, 289 (x1, 34, 35. Minus recte v. Neander 1. 1. II, p. 955, dubitavit, an prius fragm. genuinum esset. Hoc enim 1. Theodorus ideo Christo inscitiam tribuere non potuit, quod Christus, qui ante Lazarunt mortuum esse dixerať v. 11, tum quidem suam præscientiam comprobaverat); 300 (×¹, 56); 304 309, 319, 320 (x11, 9-11, 23, 24, 35, 36); 334, 336, 342, 343, 348, 349 (x111, 10, 13, 23-27, 33, 34); 553, 358, 359, 360, 366, 369 (xiv, 1, 9, 10, 15, 16, 20); 379, 381, 388 (xv, 4, 8, 26); 392, 401, 403 (xvi, 8, 26, 30); 428 (xviii, 30); 437 (xix, 17); 454,455 (xx, 14) (a). Præterea fragm, sunt in Catenis ined. codd. XX, XXIII, CXCV bibl. Coisl. Cf. Montf. Bibl. Coislin. p. 65, 68, 248; cod. XXVII biblioth. Marc. Venet. Cf. Morell. I. I., I, p. 49; cod. XXXIII, plut. VI, biblioth. Med. Laur. Cf Bandin. 1. I., I, p. 161. Præterea Muenter duo Theodori fragmenta ex cod. Vindob. LXX1, Catenam in Lucain exhibente, desumpta 1. c., p. 138 sq. edidit, quorum posterius sine dubio ex Theodori in Joannem commentariis depromptum est, fortasse etiam prius (vide infra). Plura fragmenta commentarii Theodori in Joannem ætatem tulerunt, quorum quinque in Act. conc. Const. 11, 1v, leguntur: 13-15 (ex interpr. Ev. sec. Joan. libro sexto [al. septimo]. Vigil. Const. 14-16, de Joan. xx, 17, 22, 28); 33, 34 (— de libro primo, Vigil. C. 33, 34; Corder. Cat. in Joan. p. 61, de Joan. 1, 50); bæc vero in Catena Patrum Gr. in Joan. a Balth. Corderio edita: in proœmio longum est Mopsuesteni fragm. (in Cat. cod. XXVII bibl. Marc. Venet., a Corderiana diversa, sine auctore positum; cf. Morell. 1. 1., p. 49), quo nota illa Patrum opinio, cur Joannes Ev. suum scripserit, exponitur, p. 17 (idem p. 16, de Joan. 1, 3. De codem loco aliud fragm. ex Vaticana Ev. Cat. transcripsit Ang. Mai. ad Phot. Amphiloch. 1. c. 33, I. I., I, p. 225), 18, 19, 21 (1, 4, 6); 23 (Latine paulo uberius ap. Fa^. ix, 3, de Joan. 1, 10); 27, 31 (1, 13, 44); 49 (1, 32-34). Idem haud dubie est, quod Muenter I. c., p. 142 sq., ex cod. Vindob. LXXI et Ang. Maius 1. 1., v., p. xxi, ex Vaticana in Luc. Cat. ined. Nicephori exhibuerunt, quanquam alterum altero in nonnullis uberius est. In diversis autem catenis quædam inverso ordine leguntur. Ca- past. Nimirum quæ de Marci Evangelio distenarum enim auctores ea quæ excerpserunt interduin non solumn in compendium redegerunt, verum etiam inverso ordine exhibuerunt, ideoque aliain verborum structuram inierunt. Cf. Theodoret. in Corder. Cat. in Ps. 1, p. 438, ad ps. LXX, 1; p. 449 (Lxx, 18); p. 537 (Lxxm³, 15); p. 550 (LxXIV, 1); 568 (LXXV, 5); 571 (Lxxv, 6, 7); 595 (LXXVI, 11-13), al. Illud vero frag:n. ex commentario in Joan. sumptum esse ex eo intelligitur, quod in Corder. Cat. in Joan. multo accuratins legitur et verborum complexio genuina est. Præterea in 1. Joan. 1, 32-54 optime quadrat.; E6, 60 (1, 41, 46); (a) Theodoro in Corderii Cat. in Joan ev, Joan. c. xxt, vers. 24, 25, spurios dici errore perhibuit Theodorum Evangelium Marci singulari commentario persecutum esse cum per se minus probabile sit, tum veterum silentio reprobatur. Nec negligendus Victor Antioch., qui se frustra com· mentarios in Marcum inquisivisse asscrit. Cf. Catena Græc. Patr. in ev. sec. Mare., collectore et interpr. Petro Possino (Romæ 1673 fol.), p. 4. Idem refert 1. c., p. 279, Theodorum 1. Marc. xIII, 5-8, Luc. xxi, 10, 41, Matth. xxiv, 7, de suveheiz Tou alwvo; intellexisse (recte; cf. fragm. Theodori in Lucam quod incipit Tolavra zollánıç, infra), unde intelligitur, quod per se satis verisimile est, Theodorum in hoc illove Evangelio interpretando haud raro reliquorum rationem habuisse. Itaque non mirum, quod catena Possiniana duo fragm. continet, p. 62, 91, quibus Theodorus 1. Marc. mi, 4, iv, 25-29, illustravit, nec Theodori verbis in καθά Cat. Cord. in Joan., p. 437, offenderis εἴρηται ἐν τοῖς εἰς τοὺς ἄλλους εὐαγγελιστές υπου µvýpastv. serenda erant, apte in reliquorum Evangeliorum commentaris disputavit. Assemanus 1, 1., lil, 1, p. 323, ex Salomonis ep. Bassoræ libro, qui est De fine pœnarum dæmonum el peccatorum, Syriacum Theo lori fragm. transcripsit, quod cum nonnisi verbis Theodori comment. in Evangel. citetur, ad cujusnam Evangelii interpretationem pertinuerit ægre dicas. B. Commentarii in Acta apostolorum et Epistolas N. T. Commentarii in Acta apostolorum, quen TheoCredner 1. 1., I. p. 255. Omnino illam sententiam in Theodoro me nusquam lege:e memimt.

Commentaries on the Acts of the Apostles and the EpistlesCommentarii in Acta apostolorum et Epistolas

col. 53–54page 22 of 47

PG 66:53Ἐπιστολὴν πεποίηται καὶ μὴν καὶ εἰς τὴν (?) προς Κορινθίους καὶ Γαλάτας. Αὐθαδείας με τις χὸν καὶ θρασύτητος γράψονται μετὰ τὸν δεῖνα καὶ τὸν δεῖνα, τοὺς τῆς οἰκουμένης φωστῆρας, τῆς ἀποστολικῆς ἑρμηνείες κατατολμῶντα, καθ' εκάστην συντόμως Ἐπιστολὴν (τοῦ Παύ λου) ἐν τοῖς ἑξῆς προτάξομεν τὴν τῶν κεφαλαίων ἔχε θεσιν, ἐνὶ τῶν σοφωτάτων τινὶ καὶ φιλοχρίστων Πατέρων ἡμῶν πεπονημένην Χ, ρησεν – Παῦλος – πέμπτῃ ἡμέρᾳ κατὰ Συρομακεδόνας Πανέμου μηνός, ἥτις λέγοιτο ἂν παρ' Διο γυπτίοις Επιφὶ ε', παρὰ δὲ Ῥωμαίοις ἡ πρὸ τριῶν ή Καλανδών Ιουλίων 1. 1., 535, — οὔτε εἷς, αὐτῶν (πάντων τῶν ὑπομνηματισάντων τὰς θείας Γραφάς) λόγον ἐποιήσατο τῶν Καθολικών?

dorus. Ebodiesu teste 1. c., p. 32, ad Basilium (a) intelligi conjecit, qui et vir doctissimus fuisset et scripsit, unum fragm. in Act. concilii Const. 11, IV, 16 (— libro primo. Vigil. Const. 17; Pelagii pap. ep. 3, ad Eliam, 1. c., p. 429, 430), de Act. 11, 38, invenitur. Meminit hujus commentarii et expositionis quarumdam Epp. Pauli Abulbarcat. De div. c. 7. Cf. Assem. 1. 1., p. 30. Omnes Pauli Epistolas et Epistolam ad Hebræos a Theodoro explicatas esse (Ep. ad Rom. ad Eusebium, duas ad Cor. rogatu Theodori, Epp. ad Gal., Eph., Philipp., Colors. rog. Eustratii, Epp. ad Thess. rog. Jacobi, Epp. ad Timoth., ad Petrum, Epp. ad Tit. et Philem. rog. Cyrini, Ep. ad Hebr. ad Cyrinum) perhibet Ebediesu 1. c., p. 32, 33. Leontius 1. c. (Mai. 1. 1., vi, p. 299) memorat shy zapeźńynaty ejus, y siç thy meds "Elpalous Ἐπιστολὴν πεποίηται καὶ μὴν καὶ εἰς τὴν (?) προς Κορινθίους καὶ Γαλάτας. Cum Theodoretus in Præf. in Pauli Epp. scriberet: Αὐθαδείας με τις χὸν καὶ θρασύτητος γράψονται μετὰ τὸν δεῖνα καὶ τὸν δεῖνα, τοὺς τῆς οἰκουμένης φωστῆρας, τῆς ἀποστο λικῆς ἑρμηνείες κατατολμῶντα, baud dubie etiam ad Theodorum respexit, sed errore observant Caveus I. I., p. 248, et Assem. 1. 1., p. 32, auctore Theodoreto oinnes Pauli Epistolas a Theodoro fuse explicatas esse. Fragmenta sunt in Cat. ined. cod. CCIV, et, ut videtur XXVIII, XXX, biblioth. Coisl. Cf. Montſ. Bibl. Coislin. p. 264, 83, 84. Euthalius, qui sæc. v medio vivit, quem Patrein verbis, καθ' εκάστην συντόμως Ἐπιστολὴν (τοῦ Παύ λου) ἐν τοῖς ἑξῆς προτάξομεν τὴν τῶν κεφαλαίων ἔχε θεσιν, ἐνὶ τῶν σοφωτάτων τινὶ καὶ φιλοχρίστων Πατέρων ἡμῶν πεπονημένην (Galland. Bibl., Χ, p. 217) inauerit nescitur. Si recte, ut credo, 1. p. 250 illi Patri tribuitur, sequitur tantummodo oum an. 396 textum Epistolarum Paulinarum capitulis distinxisse. Neque enim ex verbis – èµaptúρησεν – Παῦλος – πέμπτῃ ἡμέρᾳ κατὰ Συρομακεδόνας Πανέμου μηνός, ἥτις λέγοιτο ἂν παρ' Διο γυπτίοις Επιφὶ ε', παρὰ δὲ Ῥωμαίοις ἡ πρὸ τριῶν ή Καλανδών Ιουλίων - ut Millius (Proleg. in N. T., n. 906} certo concluserim, in Syria eum Ægypto vicina vixisse. Sed Millius 1. 1., n. 906, 907, illo in primis loco nisus, ab Euthalio Mopsuestenum (a) Hunc Basilium episcopum Raphaneæ fuisse credo, qui synodo Constantinopolitanæ an. 381 subscripsit, eumdemque in Chrysostomi libris De Syrus, et ante an. 396 episcopus et Epistolarum Paulinarum interpres, cujus denique nomen cur· omissum esset, ratio probabilis reddi posset. Mihi hæc conjectura, quæ si vera esset nonnulla Theodori in Euthalio reperires, non satis probabilis videtur; non tamen habeo, quo eam plane prosternam. Commentarii in Epistolam ad Romanos fragmentum de 1, 2, 3, præbet Fac. 111, 6; plura in itinere Italico ex codd. et Catenis Vatic. exscripsit N. C. Kallius (v. Muent. l. 1., p. 78), nondum, quantum scio, edita. Fragmenta continet Cat. ined. cod. Vindob. XLVI. Cf. Lambec. 1. 1., III, p. 175. Alia edidit. Ang. Maius in Spicilegii Romani tom. IV, p. 499. Errat autem Fabricius, qui 1. 1., p. 359, quædam ex commentariis in Ep. ad Rom., in þad Corinth. et 1 ad Timoth. a Vigilio afferri perhibet. Cr. Vigil. Const. 35, 42, 43, et Act. conc. Const. 11, IV, Unum fragmentum commentarii in Ep. ad Hebr. in Act. conc. Const. 11, 14, 32 (Vigil. Const. 32, Pelag. p. ep. 3, ad Eliam 1. c., p. 430) legitur. Quod ibidem 46 (Vig. CP. 47) ex interpretatione Ep. ad Hebr. affertur, ex libro x11 De Incarn. sumptum est. Theodorum Epistolas septem catholicas interpretatum esse, Bandini 1. 1., III, p. 585, est ét Aug. Maii 1. 1., 1, p. xxı, opinio, quæ hoc uno, nullo sane nititur argumento, quod in Cat. cod. V, pl. VI, bibl. Laur. Med. inter explicatores illarum Epistolarum memorantur Th. Heracl., Th. alter; cf. Band. 1. 1., I, p. 102. Quid quod Cosmas Indie. 1. 1., p. 535, — οὔτε εἷς, inquit, αὐτῶν (πάντων τῶν ὑπομνηματισάντων τὰς θείας Γραφάς) λόγον ἐποιήσατο τῶν Καθολικών? Caterum non dubium quin Theodorus si non onines Epistolas catholicas, Leontii enim verbis (Gall. Bibl. I. c., p. 687), ‹ ob quam causam (sc. quia Jac. v, 11, patientia Jobi celebratur), ut arbitror, ipsam Epistolam Jacobi et alias deinceps aliorum catholicas abrogat et antiquat, › certo niti non licet, quatuor certe ut Ecclesia Antiochena (cf. Montf. Opp. Chrys., VI, p. 308, 309), rejecerit. sacerdotio commemorari, verisimillimum est. Gf. Montf. Opp. Chrysost., 1, p. 361.

Fifteen Books on the IncarnationDe incarnatione libri quindecim

col. 55–56page 23 of 47

Caput IV: De scriptis dogmaticis

PG 66:55(α) Περὶ ἐνανθρωπήσεως τοῦ Υἱοῦ τοῦ Π. ἐν. τοῦ Μονογενούς. χησιν ἐργάζεται τοῦ Θεοῦ καὶ ὅ τῷ τὸν) λόγῳ τῆς οὐσίας ἀπανταχού παρόντα τισὶ καὶ σφόδρα εὐαριθμήτοις ἐκ τῶν ἁπάντων ἔνοι κοῦντα γνωρίζει, εὐδοκίᾳ λέγω, τοῦτο πάντως καὶ τὸν τῆς ἐνοικήσεως τρόπον χαρακτηρίζει. (/) 6: Πανταχόθεν ἄρα δῆλον, ὡς ἀφαρμόζον, ἑκάστης τῶν φύσεων ἀδιαλύτως ἐφ' ἑαυτῆς μεινάσης. 12:— ἀλλ' ὅτι μὲν οὐ περὶ παντὸς ἀνθρώπου εἴρηται

CAPUT IV. DE SCRIPTIS THEODORI DOGMATICIS. Ut libros dogmaticos Theodorus conscriberet. p. 305, 306; quatuor e 1. decimo, Fac. ix, 3, Leont. fere nonnisi studio adversarios impugnandi, qui Ecclesiæ perniciem afferre viderentur, adductus est, certe ne unum quidem confecit quo, missis aliorum opinionibus, suam ipsius tantummodo sententiam explicavit et firmavit. Sed de singulis illis libris singulatim dicendum. A. De incarnatione libri quindecim. Quos de incarnatione (a) libros quindecim (cf. Fac. ix, 3; Gennad. De viris illust., c. 12) adversus Apollinaristas et Eunomianos (Arianos) (cf. Gennad. 1. 1., Fac. x, 1, 9, 3) Theodorus presbyter Antiochenus scripsit (b), et ampli, ad xv enim millia versuum continuisse dicuntur (cf. Fac. x,1; Gennad. 1. 1.), et gravissimi fuerunt. Sed pauca eorum fragmenta interitum fugerunt eaque hæc sunt (c): unum, e libro primo, Act. conc. Const. 11, 1v, 25 (Vig. CP. 26), nisi sequentia etiam, quod credo (26, De interp. Evangelii libro primo) huc pertinent, duo e l. secundo, ib. 49, 50 (Vig. CP. 50, 51 (d)); unum e l. quinto, Fac. ix, 3; unum e 1. sexto, Fac. ix, 3; quatuor e l. septimo, Leont. 1. c., p. 300-305 (e)) (Act. c. C. 11, tv, 30); trią e 1. octavo Leont. I. c., p. 305 (!)) (Act. C. C. 11, 1v, 29 [Vig. CP. 30]; vi, p. 169; Justinian. ep. adv. eos qui tria cap. propugnant, Bandin. 1. 1., 1, p. 183); tria e 1. nono, Fac. ix, 5; Leont. 1. c., (α) Titulum Περὶ ἐνανθρωπήσεως τοῦ Υἱοῦ τοῦ sov Adr. te', fuisse credo (cf. Fac. ix, 3, De inhumanatione Filii Dei), nan, ut Fabric. 1. 1., p. 353, putat, Π. ἐν. τοῦ Μονογενούς. Nostræ sententiæ nec Leontius, qui per contemptum Theodori xarà èr. e. Reflon nguận 7. X, đáp. (cf. Ang. Mai, I. 1, VI, p. 300, citat; cf. infra Kara Barulɛlov, et Cyrill. Alex. Opp. ed. Aubert. V, 11, ep. p. 198), nec Gennad. 1. 1., De incarn. Domini officiunt. Ebedi. 1. 1., p. 33, unum tantum De incarnatione memorat. Cæterum futilis et a Tillemontio 1. 1., 446, et Fabricio 1. 1., p. 353, jam satis reproPata Garnerii est opinio, qua a libris De incarnat. non diversum est opus Theodori, quod a Facundo 1, 2, Codicis mystici nomine laudatur. Nam et Facundus hæc duo opera manifesto discriminat et mysticum a Theodoro sene scriptum esse testatur Hesych. (cf. Act. C. Const. It, v, 1. c., p. 104), ut qui tum illud opus mysticum dici potuerit sileam. 1. c., p 306 (g)) (Act. c. C. n. v, p. 94, 95); unum e 1. undecimo, Act. c. C. II, vi, p. 168; decem e l. duodecimo, Leont. 1. c., p. 506-308 (Act. c. C. 11, 1w, 46 [Vig. CP. 47]; v, p. 95; tv, 47 [Vig. CP. 48]; V, p. 08; 1, 48 [Vig. CP. 49]) (Act. c. C. u. vi, p. 169, Fac. 1x, 3); sex e l. tertio decimo; Leont. l. c., p. 308, 309 (h) (Act. c. C. 11, iv, 53, Vig. CP. 54); Fac. ii, 2; tria e 1. quarto decimo; Leont. 1. c., p. 309 (Act. c. C. 11, 1, 54; Vig. Cl. 55); Act. c. C. 11, 1v, 17 (Vig. CP. 18); qualnor e l. quinto decimo, Act. c. C. 11, v, p. 96, 97 (1▼, ex 1. duodecimo. Male; vide Leout. I. c., p. 309); v, 27 (Vig. CP. 28, Leont. 1. c.); Fae. 1x, 3, (i). Restat unum, quod sciam, fragm. in Act. conc. Lateran. an. 649, Hard. 1. 1., p. 896, ix toŭ Пept avop. servatum, sed ex quo libro desumptum sit vix djcas. Quanquam, risi mea nie conjectura fallit, nonnulla etiam librorum tertii et quarti fragmenta ætatem tulerunt; nimirum quæ librorum itt et tv Theodori Adversus Apollinarium afferuntur (v. inf.), ea ad 1. 11 et tv De incarnol. pertinuisse credo. Quippe ex solis 1. 111 et 1v De incarnat. nullus locus exhibetur, idque ideo potissimum justam mirationem facit, quod ex solis 1. et iv Contra Apollinarium quædam afferuntur. Deinde vero ex libro De Apollinario et ejus hærest (Fac. x, 1), diverso utique ab illis libris Contra (b) Gennadius qui hos solos Theodori libros commemorat, Th., inquit, Antiochenæ Ecclesiæ presbyter, vir scientia cautus et lingua disertus scripsit.). Vana est Miræi et J. Bened. Carpzovii (Th. Raithu libell. De incarn. Gr. et Lat. Helmst. 1779, 1v, p. 8) opinio a Gennadio Th. Raithuensem intelligi. Sed jure illud ex Genn. verbis effici ipsius Theodori verba in principio operis de Apollinario et ejus hæresi Ante xxx enim jam hos annos De inc. Dom. codicem conscripsimus argumento esse possunt. (c) Ea que Leont. C. Nest. et Eutych., 1. 11, de his Theodori libris excerpsit Ang. Mai. 1. 1., vĩ, p. 300 sq., separatim primus Græce edidit. Ad hunc igitur 1. in his Leontii lectorem adlego. Nonnulla etiam eorum fragmentorum que Act. C. C. I continent, in Pelag. Il papæ ep. 3, ad Eliam, l. c., p. 428, 429, leguntur. (d) Hæc duo fragm. junctim in uberiori leguntur, quod ex Theodori oratione Antiochiæ habita sumptum esse dicitur. Cf. Act. C. C. 11, v, p. 99 (v. s. p. 14, n. 2). (e) P. 302, num. 1 med. leg.: 8 yip thy Evolχησιν ἐργάζεται τοῦ Θεοῦ καὶ ὅ τῷ (leg. τὸν) λόγῳ τῆς οὐσίας (ratione habita essentiæ ἀπανταχού παρόντα τισὶ καὶ σφόδρα εὐαριθμήτοις ἐκ τῶν ἁπάντων ἔνοι· κοῦντα γνωρίζει, εὐδοκίᾳ λέγω, τοῦτο πάντως καὶ τὸν τῆς ἐνοικήσεως τρόπον χαρακτηρίζει. (/) Num. 6 leg.: Πανταχόθεν ἄρα δῆλον, ὡς — ἀφαρμόζον, ἑκάστης τῶν φύσεων ἀδιαλύτως ἐφ' ἑαυτῆς μεινάσης. (g) Num. 12 leg.:— ἀλλ' ὅτι μὲν οὐ περὶ παντὸς ἀνθρώπου εἴρηται (h) Errore in Maii ed. Ex toū:ẞ' 2. pro èx t. lyª 2. legitur. Cæterum cognoscitur ex primo fragm., Theodorum in nobilissimo loco 1 Timoth. 111, 16, 25, non 8 aut Oɛóę legisse. (i) Ex iis quæ Cyrillus Al. in libro deperdito, quo Diodori et Theodori doctrinam de incarnatione refutavit, exhibuit, quædam Theodori in Act. C. C. 11, IV et v afferuntur. Nec sunt tamen omnia, quæ dicuntur, Theodorea, sed nonnulla Diodori, qui er. ror non debet offensioni esse (v. s.). Noli vero illa hanc ob rem dubiæ fidei habere. Nimirum Theodorea, quæ maximam partem ex ejus libris De incarn. sumpta sunt, aliorum testimonio satis perspicue Diglized by Google

col. 57–58page 24 of 47

PG 66:57ἐκ τοῦ λ. τῶν κατὰ Απολιναρίου αὐτῷ γραφές ντων, ἐκ. τ. λ. τῶν κατὰ Ἀπ., μετὰ πολλοῦ κόπου ἐπινοιῶν τε μυρίων τὴν Κατὰ τῆς ἐνανθρωπήσεως βίβλον εὑρεῖν δεδυνήμεθα, σφόδρα γάρ παραπεφυλαγμένως τὰ αὐτοῦ τοῖς ἀμνή τις ἐκδιδόναι θαροῦσε, τούτου ένεκεν τὰ κατὰ τῆς ἐνανθρ. τοῦ Σωτῆρος αὐτῷ εἰρημένα μόνα ἐν τῷ παρόντι συλλέξασθαι δεδυνή μεθα), π ἀνθρωπολατρῶν

DE THEODORI MOPSUESTENI VITA ET SCRIP.(S. totum opus De incarnatione examinasse, ut nihil, sicut sua ferret opinio, præteriisset ex his quæ et ad firmitatem ecclesiasticæ orthodoxiæ pertinerent et ad convincendam eorum impietatem. › Gennadio autem teste, 1. 1., in libris De incarn. ‹ratione purissima et testimoniis Scripturarum ostendit, › Jesum Christum plenitudinem et deitatis et humanitatis habuisse,› et docuit ‹ hominem duabus tantum substantiis, i. e. anima et corpore, constare, sensumque et spiritum olicia esse animm ingenita. Idem addit, eum quartum decimum librum proprie de increata et sola incorporea dominaque omnium S. Trinitatis natura de creaturarum ratione disserentem pro sensu cum auctoriApollinarium (Fac. 11, 2), apparet, Theodorum post non etiam Apollinarii vanam præsumptionem per libros De incarnatione intra xxx annos usque dum de Apollinario ejusque hæresi scriberet, nullos libros adversus Apollinarium edidisse. Quid vero? Num statui potest, eum postea illis libris Apollinarium impugnasse? Nec rectius contendas, eum primum contra Apollinarium, tum de incarnatione scripsisse. Facund. quidem 111, 2, in opere quod contra Apollinarem edidit; 18, 4, quarto adv. Apollin. I.; et Leont. (Mai. 1. 1, VI, p. 310, 311) ἐκ τοῦ λ. τῶν κατὰ Απολιναρίου αὐτῷ γραφές ντων, ἐκ. τ. λ. τῶν κατὰ Ἀπ., manifesto hos libros a libris De incarn, discernere videntur; sed cum ipse Leontius 1. c., p. 299, se nonnisi libris De incarn, usum esse narret (meión de µóði; xal μετὰ πολλοῦ κόπου ἐπινοιῶν τε μυρίων τὴν Κατὰ late S. Scripturarum explicuisse, quinto decimo τῆς ἐνανθρωπήσεως βίβλον εὑρεῖν δεδυνήμεθα, σφόδρα γάρ παραπεφυλαγμένως τὰ αὐτοῦ τοῖς ἀμνήτις ἐκδιδόναι θαροῦσε, τούτου ένεκεν τὰ κατὰ τῆς ἐνανθρ. τοῦ Σωτῆρος αὐτῷ εἰρημένα μόνα ἐν τῷ παρόντι συλλέξασθαι δεδυνή μεθα), ut aliter statuam illorum auctoritate non moveor. Multa vero fingas, quæ errorem eorum parere potuerunt. Sic Beri potuit ut Theodori assecla, cautione vel aliis de causis adducti, duos illos libros adversus Apollinarium (potissimum? solum?) scriptos separatim divulgarent. Fragmenta ipsa hæc sunt: tredecim e l. tertio Act. c. C. 11, 1v, f (ex m libro c. Apollinarium; Vig. CP. 1; Justiniani ep., Bandin. I. I., I, p. 174, 175, Leont, l. 1., p. 310); 2-7, 9 (Vig. CP. 2-7, 9); 10 (Vig. CP. 10; Leont. 1. c.; Justiniani ep., Band. 1. 1., I, p. 171); 11, 12 (Vig. CP. 11, 12); Fac. 111, 2; Justiniani ep., Band., 1, p. 175; sex c. l. quario, Fac. 1x, 4; Leont. 1. C., p. 509 (Justiniani ep., Band., 1, p. 170); Act. c. C. n, ¡v, 8 (Vig. CP. 8; Leont. I. c., p. 310; Justiniani «p., Band., 1, p. 172); Leont. 1. c., p. 311 (Justiriani ep., Band., I. p. 177; alterum dicitur ex rỶS Efµŋreiaç tov π ý. sumptum esse; Act. c. C. 11, sv, 19 [Vig. CP. 20], De interpret. octavi ps.; sed cave Theodori in Psalmos commentarios intelligas), Justiniani ep., Band., 1, p. 182. Quam viam Theodorus in singulis libris ingressus sit dici non potest. Fragmenta enim cum ejus sat impugnaudi aut defendendi causa exhibita sint, in una fere eademque re versantur et nihil nisi brevissimi Theodoreæ disputationis panni sunt. Quanquam verbosus Theodorus bic rei argumento addmetus quid eadem iterum iterumque repetendo posset videtur expertus esse. Ipse narrat (Fac. x, tụ se ‹ Arii el Eunomii de incarnatione delicta nec zemnina probantur (v. s. et inf.), quod idem de 1.,‘ori illis, quæ quidem ex ejus libro Contra Synusia tas vel Apollinaristas deprompta sunt, 14. Sial antem hæc o·lorea: Act. C. C. 11, 1v, v. p. 93 (cf. Leont. Galland. Bibl. 1. c., F. 1296); IV, 45; v. p. 92 (cf. Leont. I. c., p. 697); 98 (cf Lont. 1. c.). Jam duo restant, quoalterum co Diodori esse evincitur, quod ex rn Contra Sgnus, vel Apollin, sumptum dicitur ¸ɗ. Art. C. C. it, iv, 28; v, p. 93), alterum eo quod vero volumine totum operis sui corpus citatis etiam Patrum traditionibus confirmasse et communivisse. › Ex his quam disputandi rationem in universum secutus sit perspicitur. Ita vero meo judicio rem instituit, ut suam ipsius sententiam accuratius explicaret, defenderet, firmaret, adversariorum autem decreta non certo quodam ordine, sed hic illic de industria adoriretur. In ultimo libro suam doctrinam Patrum testimoniis firmavit et re ipsa commotus et ideo quod adversarii suæ senten tiæ Patrum commendationem adjunxerant («). Existimo autem, eum Apollinarii doctrinæ, quæ in tanto præsertim auctoris lumine periculosior videretur, magis quam Eunomii rationem habuisse. Refellit tamen etiam Eunomium idque qui factum sit conjiciendo licet assequi, probabilius tamen, qui Apollinarium impugnaverit disputes. Apollinarius vero, vir litteris Græcis quam maxime imbutus, affirmavit quidem Christo, Deo et homini, personæ unitatem tribuendam esse, sed quam rationem ut mysterium animo perciperent in Ecclesia tum inierant improbavit. Ex duobus perfectis (78Zelotę) unum effici non posse, h. e. duas personas unam fieri non posse cum sibi persuasisset, ecclesiastica formula ideo ei displicuit, quod ea duce Christo nonnisi Verbo unitas competeret duplicemque Christum et duos filios esse statuendum esset. laque orthodoxis ἀνθρωπολατρῶν (Athanas. De incarn. sub fin., Gregor. Naz. or. 51, 1, p. 7:2 ed. Clemencet., hominicolarum, Fac. 1x, 3,) nomen non denegandum censuit. Ipse autem ut conjunctione utriusque Christi naturæ unitatem personæ Christo vindicaret, idque intellectui humano aptaret, duce philosophia Platonica, quam imbiberat, fortasse veterum etiam Patrum exemplum intuitus, in mediis Diodoreis collocatum est. Cæterum librum illum Cyrilli esse temere negavit Fac. în, 6, 3, v. v. c. Liberati Brev., c. 40. (a) Cf. Eunom. Apol. Opp. Basil. M. ed. Garn., 1, p. 622; Basil, adv. Eun, 1, 1 I., I, p. 211, 212. Majori jure Apollinarius Patrum auctoritatem in auxilium vocare poterat. Origenes enim primus Christo humanum youv etiam atque etiam víndicavi, atque hæc doctrina, quæ non poteral pon placere, illo potissimum duce in Ecclesia recep'a est. ་

col. 59–60page 25 of 47

PG 66:59(τῷ σώματι εἰ τῇ ψυχῇ ἀλόγῳ), τοῦ νοῦ, τῆς ψυ λογικῆς ὁ κυριακός 1. 11), περὶ τῆς θείας φύσεως κιβδήλοις χρησάμενον λόγοις βαθμούς τινας ἀξιωμάτων γεν (α) σιλείου τοῦ πάνυ, οὕτω γὰρ ἐγὼ καλῶ τὴν πάσης και τηγορίας με στὴν ὑπὲρ αὐτοῦ ἀπολογίαν. 4. Θ. 'Αντιοχέως ὑπὲρ Βασιλείου κατὰ Εὐνομίου ἐν λόγοις κε'. 177. ὁ καὶ κατ' Εύα νομίου ἐν εἴκοσι καὶ ὀκτὼ λόγοις (κη'. νῶς ἀγωνισάμενος καὶ τοῦ Βασιλείου τοῦ θεοποσίου, μᾶλλον δὲ τῆς ἀληθείας κρατύνων δόξαν. ἆθλον τῆς ἀσεβείας την Κύζικον

GQ Aristotelicus. Ille minus præjudicati attulit, hic fa cile auctoritati cessit. Theodorus vero recte evi cere studuit, hominem duabus tantum partibus (substantiis) constare. Hoc enim probato Apollinarii doctrina nulla erat. Sed an in hac lubrica disquisitione satis feliciter versatus sit dubitare licet. Præterea arctissimæ illi naturarum Christi connexioni vel potius conversioni, quam Apollinarius somniaret, cum multa adversari tum ipsam naturam divinam multis probavit. Sed eum argumenta ex opere Christi contra Apollinarium repetiisse non credo. Maxime Scr. S. auctoritate nitebatur. Suam doctrinam cum Scr. S. belle convenire, in qua de Servatore dicta modo ad divinam, modo ad humanam ejus naturanı, idque maxime pertineant, cum Apollinario totam Ser. S. pugnare. Sed f. Joan. 1, 14, nonnisi accurata disputatione de ratione Verbi Dei hominem inhabitantis Apollinario e manibus extorquere potuit. facile în eam sententiam ductus est, ut cum homo tur. Ille optimus Platonicus, hic non satis acutus tribus partibus constaret, humanam Christi naturam duabus tantum constitisse (τῷ σώματι εἰ τῇ ψυχῇ ἀλόγῳ), divinam vero locum τοῦ νοῦ, τῆς ψυ λογικῆς ὁ κυριακός six occupasse crederet, ita ut xupiaxos ǎvôpwñoç unam personam effecisset. Hanc doctrinam non quidem ex Scriptura sacra haustam, quæ tamen in nonnullis Scr. S. locis (Joan. 1, 14, 1 Cor. xv, 47, at.) clare inesse videretur, facili negotio cum Ser. S. conciliavit, cum præsertim quæ aut divinæ aut humanæ Christi naturæ competerent, de toto Christo prædicare soleret. Sed hinc factum est, ut adversarii Apollinario, quem non intellexissent, plures opiniones tribuerent quæ ab eo alienæ erant (a). Quanquam eum, ut Theodoretus Fab. hær. iv, 8; H. e. v, 3, refert (cf. Greg. Naz. epp. ad Cledon. 1. 11), περὶ τῆς θείας φύσεως κιβδήλοις · χρησάμενον λόγοις βαθμούς τινας ἀξιωμάτων γεν vñcat, atque ita vulgɔrem veterum sententiam, qua Christus et Spir. S. Deo Patre inferiores habebantur, revocasse cur neges non video. Sed protulerint adversa.ii (Theodoret. Fab. hær. iv, 8,) asperiore, quam quo Apollinarius voluit, sensu illam sententiam. ' carn. B. Libri contra Eunomium. Ebediesu.., p. 33, 34, Theodori duos tomos adversus Eunomium et unum tomum pro Basilio Inter eos qui tum Apollinarium refutarunt, Theomemorat, quos amplum illum contra Eunomium lidorus quodammodo eminuit, cujus ut indoles et brim, quem Photius se legisse testatur (c) cujusdoctrina, ita etiam impugnandi ratio ab illis di que fragmentum in Fac. ix, 3 (— ab opere De inversa erat Vereor autem ne hæc pugna ei fataad aliud, quod contra Eunomium edidit lis exstiterit. Nam cum Apollinarius Christi naturas ubi decimo libro -) legitur, fuisse, et ideo summa necessitudine connexuisset, imo confudis- credo quod Eunomium vix tam multis refutavit, et set, Theodorus quo indole sua ducebatur, majori etiam rationis perspicuitate eas ita diremit, ut hæreticum errorein non effugeret. Omnino vero summa erat utriusque viri diversitas. Inferior erat Theodorus eruditione animique perspicacitate, doctus tamen et ingeniosus. Apollinarius pro ingenio suo acuta ac poetica Platonis regula formatus, Theodorus natura sua ad Aristotelis sobrietatem fereba- (α) Caterum veteres non miror, quod Apollinarium Eutychianisni accusarunt. Sobrius Salig (De Eutychianismo ante Eutych., Wolfenb. 1723, p. 97) Apollinaristas Eutychianis proximos habuit. Sed magna doctrinæ eorum est diversitas. Uterque enim eorum dux, a diversis initiis profectus, diversis necessitatibus et rationibus ductus est. qua ut a Nestorianis in duo opera divideretur, libri moles et argumentum videtur effecisse. Quanquam hanc sententiam ipsa etiam Photii verba tuentur (d). De libri origine et indole hæc accipe. Eunomius, magnus ille Arianorum antesignanus (e), cum Apologiam (ſ), quam paulo antequam Cyzici episcopus fieret (g), nescio qua re provocatus (h) scripserat, a Basilio male refutatam σιλείου τοῦ πάνυ, οὕτω γὰρ ἐγὼ καλῶ τὴν πάσης και τηγορίας με στὴν ὑπὲρ αὐτοῦ ἀπολογίαν. (d) Vanissima est Cavei 1. c., p. 248, opinio, a libris contra Eunomium pro Basilio fortasse non diversos fuisse libros contra Apollinarium. (v. s.) (e) Hujus viri, in multis egregii, res inimicorum potissimum rabie multis nebulis obvolute sunt, pentur optandum. Cum fructu ef. Fabric. I. I., ix, p. 207 sq., qui plurima, quæ huc pertinent, congessit; Basnag. Thesaur, monum. eccles., 1, p. 172 sq. (Vogt, Bibl. hares. 1, p. 484 sq.); A. Neander 1. 1., H; C. Rud. G. Klose Gesch, und Lehre des Eunomine. Kiel, 1833. (b) Optime Athanasium dogmatice Apollinaristas quæ ut quoad fieri potest tandem aliquando dissirefutasse existimo (v. Mohler Athan. d. Gr., II, p. 271 sq.). Gregorii, Nazianzenus (v. Ullmann 1. 1., 401 sq.) ct Nyssenus (v. Schrockh 1. 1., XIV, p. 58 sq.), pro oratoria sua indole hujusmodi pugais minus apti, Apollinarii decreta nec ea qua par erat cura investigarunt nec profligarunt. Epiphanius autem hæær, LXXVII more suo de Dimoiritis etiam disservit. (c) Phot. c. 4. Θ. 'Αντιοχέως ὑπὲρ Βασιλείου κατὰ Εὐνομίου ἐν λόγοις κε'. c. 177. (ed. Andr. Schott. Rothom. 165), p. 399.) ὁ καὶ κατ' Εύα νομίου ἐν εἴκοσι καὶ ὀκτὼ λόγοις (κη'. Facilis crat error. Utra lectio vera sit non dixerim) oùx àɣɛvνῶς ἀγωνισάμενος καὶ τοῦ Βασιλείου τοῦ θεοποσίου, μᾶλλον δὲ τῆς ἀληθείας κρατύνων δόξαν. Photium his 1. duos diversos libros innuere vana est Assemani 1. L., p. 54, opinatio. Leont, I. c. (Ang. Mai, 1. 1. VI, p. 299.) Evopios xa Bz- (f) Primum edita est a Fabricio 1. 1., VIII. p. 262, deinde in Op. Basil. ed. Garn., 1, p. 618 sq. (g) Basilius c. Eun. 1.1, (Op. 1, p. 209, 210) Eu - nomio nec Seleuciæ, in quam urbem Ariani vocati non venissent (a. 339), neque Constantinopoli, ubi Ariani superiores fuissent (a. 360) et civitates in → ter se partiti essent, ipse autem ἆθλον τῆς ἀσεβείας την Κύζικον retulisset, apologia opus fuisse dicit, ut dolo eam confectam esse demonstret. Hine nisi claudicat Basilii demonstratio, illo tempore Apolo - giam scriptam esse emergit. (h) Doli postulatur à Basilio 1. 1, p. 209; sed

Books Against EunomiusLibri contra Eunomium

col. 61–62page 26 of 47

PG 66:61ταῖς διανοίαις καὶ τοῖς ἐπιχειρήμασι λίαν τυχνὸς καὶ ταῖς γραφικαῖς ἄριστα πλουτῶν μαρτυ μίαις, κατὰ λέξιν σχεδὸν τῶν Εὐνομίου λόγων τὴν ἀνασκευὴν ποιεῖσθαι, ἀμαθῆ τε λίαν τῶν τε θύ ραθεν μαθημάτων καὶ πολλῷ μᾶλλον τῆς καθ' ἡμᾶς Θεοσοφίας διὰ πολλῶν ἐπιδεικνύς. (α) 'Ανατρεπτικὸν τοῦ ἀπολογητικοῦ τοῦ δυσπιβοῦς Εὐνομίου (1. 111, 1. 1., 207 τὸν ἐν τοσαύταις ἐτῶν Ὀλυμπιάσι πονήσαντα πλέον τι τῶν αὐτῆθεν ἐπιβαλόντων παρασκευάσασθαι. γ. 210, ποίας οὖν ἀπολογίας ἔτι καιρὸς ἦν τότε; στο του ταμού του είδους τῶν λόγων όντες τοὺς Πνευματομάχους 636): — οἵτινες (Διοδ. κ. Θεοδ.) άντηγωνίσαντο πρὸς Αρειανοὺς καὶ Μακεδόνιον καὶ ᾿Απολινάριον Ἡ ὑπὲρ τῆς ἀπολογίας ἀπολογία. π.

И esso vidisset (a), adversario eo majori cupiditate animi perspicacitate, constantia ac philosopha eruobviam ivit, quo magis suis studiis orthodoxi offrerent. Sed hoc ipsum suis partibus illatum damnum in causa fuisse credo, ut nova Eunomii Apologia (b) post. Basilii demum mortem (c) in lucem prodiret. Tres, qui tum Eunomium oppugnassent, memorat Photius c. 4-7, quorum primus Gregorius Nyssenus, pietate etiam adductus, fratrem duobus libris defendit (d). Non multo post Theodorum Łunomium etiam tuin superstitem impugnasse verisimile est. Photio autem recte puto Theodorus, qui sit ταῖς διανοίαις καὶ τοῖς ἐπιχειρήμασι λίαν τυχνὸς καὶ ταῖς γραφικαῖς ἄριστα πλουτῶν μαρτυ μίαις, dicitur κατὰ λέξιν σχεδὸν τῶν Εὐνομίου λόγων τὴν ἀνασκευὴν ποιεῖσθαι, ἀμαθῆ τε λίαν τῶν τε θύραθεν μαθημάτων καὶ πολλῷ μᾶλλον τῆς καθ' ἡμᾶς Θεοσοφίας διὰ πολλῶν ἐπιδεικνύς. Propugnavit pro doctrina ecclesiastica atque ita Ecclesiæ viam tenuit, ut solius Leontii (v. s.) opprobrio occasionem præbuisse videatur. Eum autem Eunomium, quo makis causis, quæ Basilium facile latuerunt, ad apologiam provocari potuit, præsertim cum manifesto etiam ad Semiarianos in ea respexerit. (α) Basilium 'Ανατρεπτικὸν τοῦ ἀπολογητικοῦ τοῦ δυσπιβοῦς Εὐνομίου (1. 111, 1. 1., 207 sq.) fere anno 388 scripsisse ex his colligas: Eunomium in Basilio confutando non minimam vitæ suæ partem insumpsisse narrat Gregor. Nyss. C. Eun. 1 (Opp. Paris, 1658, II, p. 286); xal oš6èv, inquit, årsixòs, τὸν ἐν τοσαύταις ἐτῶν Ὀλυμπιάσι πονήσαντα πλέον τι τῶν αὐτῆθεν ἐπιβαλόντων παρασκευάσασθαι. Hæc sane non ad vivum usque resecanda, sed nisi inepit Greg. Nyss, Eunomius multo post (ferme à. 380) in arenam descendit. I. Basilium autem non statim, sed aliquanto post Eunomii Apologiam op- ¡ugnasse non solum ex v. Basilii adv. Eun. 1, 1. 1., γ. 210, ποίας οὖν ἀπολογίας ἔτι καιρὸς ἦν τότε; intelligitur, sed totus etiam Basilii 'Avarpsπió; ita comparalus est, ut cum scriberetur, orthodoxorum partes invaluisse perspicias. At quo tempore Euno Rius Apologiam composuit regnarunt Ariani, Ita vero fere ad a. 368 ducimur, cui sententiæ III Basilii v. 1. 1. p. 207, - fuεis mavtelw; àɣúµvaστο του ταμού του είδους τῶν λόγων όντες — belle conveniunt. Libros quartum et quintum illius 'Ava- <partixoú non Basilii esse jam ex iis elucet, quæ Garner. 1. 1. p. Lxit sq. disseruit. Rupp (Gregor's des B. v. Nyssa Leben und Meinungen., Lips. 1834, 8, p. 134): 4 leb halte diese beiden letzten Bücher for he kurz: Abweisung des Eun., welche der Nysauf der Synode zu Constantinopel dem Grev. Naz. und Itieronymus (De viris ill., 128): Greg Nyss. ante paucos unnos mihi et Gregerio Naz. contra Eunomium legit libros) vorgelesen haben soll, von welcher Photius (c. 6, 7.) zu berichten scheint. (at. Phot. duo caque ampliora Gregorii scripta memorat, Omnino brevem Nysseni dissertationem Rupp excogitavil) Alle Gründe, welche sie dem Basilius zuzuschreiben verbieten, •prechen für Greg. v. Nyssa, und ich glaube, Seanse kli, d r diese Gründe XIII, 58, angiebt (p. sermo est de indole librorum III Basilii, pauca quz Schrockh. 1. 1. p 56, 57, post Garneres L. c. cnutra ultimoruin libr, authentiam attnbut, kad nique in prioribus esse in iis genus seriwals, ie probari voc. yéveņua de Filio Dei usurpeatam, Sp. S. Drum vocari, iis Ruppii conjectura sabar proliatur), ist nor desshalb nicht auf den GeGarthest gekommen, sie dem Nyss. zu vindiciren, meil kon todex etwas darüber sagt.! Nihil hac dis- ditione inferior, superior litteris biblicis et ecc.iesiasticis erat, omnium optime adortum esse haud temere conjicias, sed sæviit etiam in eum et nescio quæ absurda in eum conjecit (Theodoret. Fabul. hær. IV, 3). C. De Spiritu sancto libri. Duobus tomis De Spiritu S. (cf. Ebediesu 1. c., p. 33) videtur Theodorus τοὺς Πνευματομάχους in pugnasse. Leont. De sectis tv (Gall. Bibl. 1. c., p. 636):- 636): — οἵτινες (Διοδ. κ. Θεοδ.) άντηγωνίσαντο πρὸς Αρειανοὺς καὶ Μακεδόνιον καὶ ᾿Απολινάριον D. De Apollinario et ejus hæresi liber. Si vera sunt quæ de libris illis Theodori adversus Apollinarium supra dixi (col. 58), dubitari non potest, quin liber qui Facundo x, 1, De Apolo linario et ejus hæresi (e), Ebediesu 1. 1., p. 35, De assumente el assumpto dicitur, unus idemque sit. Nam de assumente et assumpto Theodorus nonnisi contra Apollinarium scribere potuit, neque causa putatione vidi levius. Est autem Ruppii opinatio his maxime de causis rejicienda: 1. Gregorius duobus tantum libris Eunomium oppugnavit. (v. inf.) 11. Nysseno alienum est illorum librorum dicendi et disputandi genus. Nolo singula afferre, est enim res manifesta, nisi forte Gregorius Gregorium exuit. Copiosus est, oratoris lenociniis delectatur, at in illo quisquis fuit conclusio excipit conclusionem, ideoque sententiis crebrum, verborum parcum jure eum dicas, sed ea est ejus orationis indoles, quam oratoria Gregorii virtus nunquam suam agnovisset. HI. Uterque eamdem doctrinam defendit, sed Gregorius nonnulla hujus viri argumenta ægre adhibuerit. IV. Libri illi magis contra Eunomianos quam contra Eunomium videntur scripti esse. V. Gregorius prologum, epilogum aliaque nonnulla illis libris adjecisset, unde scriptorem agnosceres. Ne multa, ejusmodi est illa conjectura, quæ nemini in mentem venire debebat. Sed quæ Phot. c. 5 de Sophronii defensione Basilii contra Eunomium refert, apprime in hos libros quadrant, ideoque eos particulam illius operis esse haud inprobabiliter conjicias. Sophronius autem idem opinor fuit, cujus Hieronym. De script. eccl., c. 134, meminit. Certe quo jure eum Caveus 1. 1., p. 558, sæculo vi assignaverit non assequor. Ἡ ὑπὲρ τῆς ἀπολογίας ἀπολογία. Cf. Greg. Nyss., I. 1., p. 297. (c) CI., Greg. Nyss. 1. 1, p. 285. (d) Tribus libris Nyssenum Eunomium impugnas. se dixit Rupp 1. c., quorum posteriores (6y. avtipėntixol motę Eúvóμ:ov tov duoceбñ ¿½'. II, p. 284 sq., loyo; avt. π. E. t. 6. 13' (ita hic liber male notatur] II, p. 724 sq.),paulo post brevem illum priorem (v. s.), quem v. d. ex llieron. 1. allato, credo ut haberet cui Pseudo-Basilianos libros tribueret, extricavit compositi essent. Nugæ. Nam cum liber, qui duodecimusmale dicitur, ultimus Nysseni contra Eunomium sit, cum nonnisi duos illos libros contra Eunomium scripsisse ex ipsius Nysseni v. concludas 1. c., p. 724-726. Hac cum Photio et Hieronymo belle concinunt. Illi duo libri illi ob oculos erant, huie prior vel ut magis credo prioris pars recitabatur. Patet autem ex Hieron, 1. 1., partem saltem prioris I. ɔ. 381 absolutam fuisse. Fortasse post demum Gregorius eum absolvit et in lucem edidit. Alterum scripsit, cum Eunomius denuo suam sententiam propugnasset. (e) Male Tillemont. 1. 1., p. 446: C'est sans doute l'ouvrage contre Apollinaire dont on parle assez souvent et dont ou cite le m' et le livre.

Books on the Holy SpiritDe Spiritu sancto libri

col. 63–64page 27 of 47

De Apollinario et ejus hæresi liber

PG 66:63ν. θέλω, καθαρίσθητι ἐκ τῶν εἰς τὰ θαύματα λόγου β', Περὶ τῆς ἐν Περσίδι μαγικῆς καὶ τίς ἡ τῆς εὐσεβείας διαφορά (ἐξ 'Αρμενίας ορμώμενον), ἀποκαταστάσει τῶν ἁμαρ ἐν μὲν τῷ πρώτῳ λόγῳ ἐκτίθεται τὸ μικρὸν τῶν Περσῶν δόγμα, ο Ζασράδης εἰσηγήσατο, ἤτοι περὶ τοῦ Σα ρονάμ (α), ὃν ἀρχηγὸν πάντων εἰσάγει, ἂν καὶ τύχην Μαγεία καὶ ἀστρολογία ἀπὸ Μάγουσαίων ήρξατο. Οἱ γάρ τοι Πέρσαι Μαγώγ ὑπὸ τῶν ἐγχωρίων ὀνομάζονται· καὶ Μαγουσαῖοι οἱ αὐτοί. σ ερμηνευόμενον Ζωροάστρην ἀστροθύτην εἶναι ἀρχηγὸς πάντων

i OTTONIS FRID. FRITZSCHE COMMENTATIO menta, idem opprobrium quod Theodorus in Apollinaristas, Facundus in Acephalos conjecit, iu iltam adversariorum fraudem incidisse nego. Vide supra (col. 26). E. De miraculis libri. Unicus locus, quo quam suam indolem Servator ν. θέλω, καθαρίσθητι Matth. vi, 3, ostenderit exponitur, ἐκ τῶν εἰς τὰ θαύματα λόγου β', affertur in Act. conc. Later. (a. 649), Hard. 1. I., III, p. 896, et a Maximo Opp. II, p. 91. Illi koyot antem non orationes (Schroeckh 1. 1., XV, p. 207, Reden?) erant, sed, ut recte Tillem. 1. 1., 445, libri De miraculis Jesu Christi, nisi, quod valde suspicor, omuino ex catalogo Theodoreorum librorum expungendi sunt. Fortasse cos minus accurata cilandi ratio peperit illeque locus ex commentario in Matth, sumptus est. est cur plures eum quam duos libros adversum cumque autem est, quae supersunt Theodori frægApollinarium edidisse statuas. Haud raro autem iisdem libris varii tituli tribuebantur. Fortasse Nestoriani libro, quo de assumente el assumpto accurate edocebantur, illam inscriptionem iudere maluerunt, quam titulo Apollinarii memoriam recoJere. Unuin quod superest fragmentum ex libri principio desumptum exhibet Fac. 1. §., ex quo eum triginta annis post libros De incarn. scriptum esse cognoscitur. Narrat vero Theodorus, Apollinaristas, quorum nullus scriptis certamen suscipere ausus esset, infirmos athletas imitatos esse et callidos, qui fortiores, contra quos certare non possent, insidiis et machinamentis evertere conarentur. Scripsisse eos inter se procul dubio quædam inepta, quæ nunquam dixisset, v. c. quod oporteat putare et dicere duos filios, quamvis in libris De incarn. ubique contrarium plane docuisset, eaque suis scriptis inseruisse, quæ familiaribus aliquando etiam suis demonstrassent, quo se impietatis convincerent. Unum autem ex suis, qui fide dignus ab illis habitus esset, qui ista perlegeret, sibi quæ scripta fuissent renuntiasse. Ex his colligi potest, Theodorum hoc libro accuratissime suam de incarnatione sententiam exposuisse, quo calumniandi occasionem demeret. An jure adversarios pessiniæ illius fraudis insimulaverit dubito. Neque enim ipse calumnias, quas putat, perscriptas, legit et fieri potuit, ut adversarii ad illa tantum loca, quorum quidem numerus non exiguus erat, animum advertere juberent, propter quæ Theodorum jure impietatis accusare sibi videbantur, ipsi autem quæ ex iis eficerentur paucis verbis enuntiarent, v. c. quod oporteat duos alios dicere. QuomodoF. Contra magiam Persicam libri tres. Libros tres Περὶ τῆς ἐν Περσίδι μαγικῆς καὶ τίς ἡ τῆς εὐσεβείας διαφορά ad Mastubium, Armenum (ἐξ 'Αρμενίας ορμώμενον), chorepiscopumn scriptos, Theodoro Mopsuesteno propter opiniones Nestorianas maxime in libro tertio conspicuas et propter commentum de ἀποκαταστάσει τῶν ἁμαρ twhwy, cui scriptor faveret (a), recte vindicavit Photius, c. 81; cf. Ebediesu 1. c., p. 34, duo 1. adversus Magiam; Leont. 1. c., p. 689, ta tua contra Magusæos (b); p. 690, дие Photius l. 1., ἐν μὲν contra Maguseos scripsit. τῷ πρώτῳ λόγῳ ἐκτίθεται τὸ μικρὸν τῶν Περσῶν δόγμα, ο Ζασράδης (c) εἰσηγήσατο, ἤτοι περὶ τοῦ Σαρονάμ (α), ὃν ἀρχηγὸν πάντων εἰσάγει, ἂν καὶ τύχην deliramen- (a) In hac sententia an Theodorus fuerit male dubitat J. Augustin. Dietelmair (Comment. fanat. de rer. omn. dronataσráσss hist. antiquior., Altorf. 1769, 8, p. 214, 245). Cf. Theod. fr.gmentum in v Zwpoάopy ȧst pobúravelval dixeEvang. Joaunis ab Assemano Syriace editum, infra; Leoni. I. c., p. 687, al. (b) Voc. Magus ei, ex Syriaco ortum serioribusque Græcis adamatum, idem plane notat quod Magi. Interdum Persas in universum, Magis deditos significat, cf. v. c. Basil. ep. 258, Opp. III, p. 394. Suid. Μαγεία καὶ ἀστρολογία ἀπὸ Μάγουσαίων ήρξατο. Οἱ γάρ τοι Πέρσαι Μαγώγ ὑπὸ τῶν ἐγχωρίων ὀνομάζονται· καὶ Μαγουσαῖοι οἱ αὐτοί. (c) Intelligendus Zoroastres. Sed illud Zaopá. 8ns nullo pacto ferri potest. Qui enim σ ante p exstiterit? Imo aut Zapán (Theodoret. Græc. aff. cur. IV, p. 935) legendum, aut,quod magis credo, Zapȧoon (ita in Kleukeri Anhang zum Zend-Aresta, I, p. 190, ex Phot. ed. Genev. 1611), nomen et legitime factum et facile in Zaspádŋs corruptum. De variis formis nominis Zoroastræ v. Gesenium V. S. R. (De inscriptione Phoenicio-Græca. Hal. 1825, p. 19, 20). Ea autemi nominum Zeretoschtro (Zere aurum, figurate salus, Teschire stella, v. Kleuker ZendAvesta I, p. 4) et Zwpoȧston; dissimilitudo est, ut qui hoc ex illo ortum sit non perspiciam. Quid vero si Græci barbarum illud nomen ita mutarunt, ut Græce factum Græca etymologia, hic quidem saLis apta (Copó;, ȧotip) niteretur? Nonnihil commendationis huic sententiæ eo accedit, quod veteres Græci satis constanter usurpant nomina Zwpɔάozpng, Zwpoństpię, cum recentiores, qui nomen alia via acceptum nonnisi de barbaro Grecum fecerunt, neutiquam inter se conveniant. Quod Diogene Laert. teste (in Proœm.) Dinon et Hermodorus µeðερμηνευόμενον Ζωροάστρην ἀστροθύτην εἶναι runt, id mera conjectura nititur. Hujusmodi alia veterum v. in Geseuii Geschichte der hebräischen Sprache und Schrift, p. 224. (d) Zeruane Akerene (tempus infinitum). Malo Thom. Hyde Hist. relig. vet. Pers., Oxon., 1700, p. 297, 79, 493, Abrahamum intellexit, quem errorem falsa verborum Photii interpretatio genuit. (e) Zoroastres ipse quidem Zermanen, tempus multis finibus circumscriptum, summum principiam esse statuit, sed cum illud ejusmodi esset, enjus notio non cogitando, nedum scribendo anima concipi posset, rarissime de eo in Zend Avesta sermo fit. Ita vero hic illic hanc genuinam Zoroastre sententiam evanuisse merumque dualismum locum occupasse credibile. At aliter se habuit tempore Theodori, ad quem accuratior etiam notitia illius principii pervenit. Etenim fieri non potuit, quin desiderium, quo ductus in eo in primis animus hamanns plura per secula occupatus erat, ut rationes infiniti ei finiti accuratissinie enuclearet, ad Persas pertineret eosque præsertim ad summum suuma principium animadvertere juberet. Ita ejus notio aliquatenus certe definita et usui communi magis adaptata. Recte quidem Zeruane ἀρχηγὸς πάντων dicitur, sed ne quis illum cum animo informarel cujus notionem Christianorum Deus complecteretur, Theodorus auis ipsius rationibus nixus eum rúgny nominavit. Vos, inquit, constituistis quidean Digilized by Google ་

On the Perfection of GovernmentDe perfectione regiminis

col. 65–66page 28 of 47

Contra magiam Persicam libri tresLibri de miraculis

PG 66:65Ορμίσθαν (ω), 177: Θ. Αντ. πρὸς τοὺς λέγοντας φύσει καὶ οὐ γνώμῃ πταίειν τοὺς ἀνθρώπους καλεῖ, καὶ ὅτι σπένδων, ἵνα τέχῃ τὸν ἔτεκεν ἐκεῖνον καὶ τὸν Σατατᾶν (δ)· καὶ περὶ τῆς αὐτῶν αἱμομιξίας καὶ ἁπλῶς τὸ δυσσεβὲς καὶ ὑπέραισχρον δόγμα κατὰ λέξιν (α) ἐκθεὶς, ἀνασκευά 1. 1.: Πρὸς τοὺς ἀπὸ τῆς δύσεως τοῦτο τὸ νόσημα νενοσηκότας γράφει τὸ βιβλίον, ὧν καὶ τῆς αἱρέσεως ἀρχηγὸν λέγει γενέσθαι ἐκεῖθεν μὲν ὁρμών μενον, τοῖς δὲ τῆς ἀνατολῆς ἐπιχωριάζονται τόποις καὶ συντάττοντα λόγους ὑπὲρ τῆς καινοποιηθείσης αὐτῷ αἱρέσεως, διαπέμπειν τοῖς τὸ πατρῷον ἔδαφος οἰκοῦσιν, ὑφ' ὧν καὶ πολλοὺς ἐκεῖσε πρὸς τὸ οἰκεῖον φρόνημα ἑλκύσαι, ὡς καὶ Ἐκκλησίας ὅλας τοῦ ἀτυπή ματος πληρωθῆναι Αρὰμ δὲ τὸν ἀρχηγὸν αὐτῶν, οὐ γὰρ ἔχω σαφῶς εἰπεῖν. εἴτε ὀνομάζει εἴτε ἐπονομάζει, τοῦτον καὶ πέμπτον Εὐαγγέλιον προσαναπλάσαι λέγει ἐν ταῖς Εὐσεβίου τοῦ Παλαιστίνου βιβλιοθήκαις ὑποπλαττόμενον εὑρεῖν, καὶ ἀπώσασθαι μὲν τῆς θείας καὶ παλαιᾶς Γραφῆς, ἣν οἱ Ο' συνεληλυθότες ἐκδεδώκασι μετάφρασιν καὶ δὴ καὶ τὴν Συμμάχου καὶ ᾿Ακύλα καὶ τῶν ἄλλων, ἰδίαν δέ τινα καὶ καινὴν ἐπαρθῆναι συντάξαι, μήτε τῆς 'Εβραίων ὥσπερ ἐκεῖ και ἐκ παιδὸς ἀσκηθέντα, μήτε τὸν τῆς θείας Γραφῆς νοῦν ἐκδιδαχθέντα, Εβραίων δέ τισι τῶν χαμαιπετῶν ἑαυτὸν ἐκδεδωκότα ἐκεῖθεν θαῤῥῆσαι ἰδίαν ἔκδοσιν

Ορμίσθαν (ω), pserit, ef. Phot. c. 177: Θ. Αντ. πρὸς τοὺς λέγοντας φύσει καὶ οὐ γνώμῃ πταίειν τοὺς ἀνθρώπους ¿v àóy. névts, Ebedi. 1. c., duo t. adversus asserentem peccatum in natura situm esse, Mar. Merc. v. inf. ambigitur nec quam rationem iuierit a viris d. expositum esse video. καλεῖ, καὶ ὅτι σπένδων, ἵνα τέχῃ τὸν ἔτεκεν ἐκεῖνον καὶ τὸν Σατατᾶν (δ)· καὶ περὶ τῆς αὐτῶν αἱμομιξίας (c) καὶ ἁπλῶς τὸ δυσσεβὲς καὶ ὑπέραισχρον δόγμα κατὰ λέξιν (α) ἐκθεὶς, ἀνασκευά CEL EV TO Ń Adye. Addit Photius, eum in reliquis libris p.am doctrinam initio a mundi creatione capto cursim exposuisse. In his vero, mea sententia, ita versatus est, ut postquam de mundi creatione fusius disseruisset, in duo æva a Deo tempora distributa esse diceret; alterum præparationis vim habuisse, perfectionis alterum; posterioris ævi initium Christum fuisse, qui pro indole sua docendo, agendo, patiendo hominum necessitatibus ita succurrisset, ut jam via ad salutem pateret: ad hunc eniin scopum omnia Deo moderante dirigi; aliquando autem Christum iterum ventu• rum, quo omnia mala auferret. Eo vero consilio Theodorum hos libros conscripsisse existimo, ut Christianos edoceret et roboraret, fortasse etiam Zoroastræ asseclis doctrinam Christianam commendaret (e). Tum enim multi Zoroastræ sectatures in diversis Asiæ terris degebant, quod v. c. de Cappadocia Basil. ep. 258, III, p. 394. 393 (Strab. xv, 3) testatur, Persici autem Christiani per Magorum inprimis invidiam admodum vesabantur. Cf. Soz. Hist. eccl. 11, 9 sq.; Socrat. Hist, eccl. 7, 18, sq.; Theodoret. Hist. eccl. v, 38 (f). G. De perfectione regiminis. Theodorum tomum De perfectione regiminis (verba Syriaca male transtulit Assem. De perſ. operum) confecisse solus Ebediesu 1. 1., p. 34, testis est. II. Contra defensores peccati originalis libri quinque. Qua occasione, quo anno et adversus quos Theodorus quinque libros De peccato originali conscrisammum principium, sed quod hanc unam vim habait, ut inferiora duo principia in lucem ederet. Nibil ei præterea ad illa principia et res creatas. Itaque jure illud rúry cæcam fortunam dicas, idque magis exinde patet, quod invitum Satanam protalit. (V. szivów, Ev.- satis ambigua sunt, sed ideo credo, quod res ipsa non certa ac definita notione absolveretur. Præterea nescimus, qua_imagae illum Z ruanis partum descripserint. Vulgo anévő, verl.: libationem faciens, ego vero nonnisi famden.li notionem verbo indiderim, ut emanationis rabo obtinuerit.) At vero Magi ita potius videntur argumentati esse: Ut habeas in quo acquiescas, summo principio opus est, quod per se ejusmodi est, id mente non complectaris. Protulit ut quæ demus exsisterent duo principia inferiora, uiraque primo bona, sed alterum præclaram indolem in pravitalem convertit. ita omnium quæ sunt causa et ratio est. Neque vero cæcam fortunam in emnunt fastigio collocamus, sed ea est extremi illius altitudo ut nec quale sit neque ejus rationes ad duo illa principia, ad res creatas nullæ esse possunt, assequatur nis: ineptus. (a) Ormaza, Ormuz, Hormizda. Theodorus taniman, quod sciam 'Opµíołac dixit, sed Hormisdas names de hominibus sæpius dictum ex eodem fon- & Buxit, Bpop Plut. De 1s. et Os. (Moral. ed. Wyttenb., I, p. 513); Apoµáafin; Diog. Laert. Procem. (b; Ahriman. V. Kleuker l. 1., P. 5. (c) Hajusmodi opprobria post in Magorum disciplina:u cecidisse in magno Patrum consensu (cf. Phot. 1. 1.: Πρὸς τοὺς ἀπὸ τῆς δύσεως τοῦτο τὸ νόσημα νενοσηκότας γράφει τὸ βιβλίον, ὧν καὶ τῆς αἱρέσεως ἀρχηγὸν λέγει γενέσθαι ἐκεῖθεν μὲν ὁρμών μενον, τοῖς δὲ τῆς ἀνατολῆς ἐπιχωριάζονται τόποις καὶ συντάττοντα λόγους ὑπὲρ τῆς καινοποιηθείσης αὐτῷ αἱρέσεως, διαπέμπειν τοῖς τὸ πατρῷον ἔδαφος οἰκοῦσιν, ὑφ' ὧν καὶ πολλοὺς ἐκεῖσε πρὸς τὸ οἰκεῖον φρόνημα ἑλκύσαι, ὡς καὶ Ἐκκλησίας ὅλας τοῦ ἀτυπή ματος πληρωθῆναι (y). Αρὰμ δὲ τὸν ἀρχηγὸν αὐτῶν, οὐ γὰρ ἔχω σαφῶς εἰπεῖν. εἴτε ὀνομάζει εἴτε ἐπονο μάζει, τοῦτον καὶ πέμπτον Εὐαγγέλιον προςαναπλά σαι λέγει ἐν ταῖς Εὐσεβίου τοῦ Παλαιστίνου βιβλιο θήκαις ὑποπλαττόμενον εὑρεῖν, καὶ ἀπώσασθαι μὲν τῆς θείας καὶ παλαιᾶς Γραφῆς, ἣν οἱ Ο' συνεληλυθό τες ἐκδεδώκασι μετάφρασιν καὶ δὴ καὶ τὴν Συμμάχου καὶ ᾿Ακύλα καὶ τῶν ἄλλων, ἰδίαν δέ τινα καὶ καινὴν ἐπαρθῆναι συντάξαι, μήτε τῆς 'Εβραίων ὥσπερ ἐκεῖ και ἐκ παιδὸς ἀσκηθέντα, μήτε τὸν τῆς θείας Γραφῆς νοῦν ἐκδιδαχθέντα, Εβραίων δέ τισι τῶν χαμαιπετῶν ἑαυτὸν ἐκδεδωκότα ἐκεῖθεν θαῤῥῆσαι ἰδίαν ἔκδοσιν ávaypáqztv. His verbis Hieronymum notari non est quod pluribus doceant, Permiram Amēr. Schotti að Phot. 1. 1., Norisii 1. k., 1, p. 91, Basnagii 1. 1., - p. tá, Tillemontii F. 1., p. 448, opinionem, infaustam esse ejus appellationem. 'Apáµ ab åpá ductam recte explosit Caveus 1. 1., p. 248, cum manifesto Aramæus dicatur (h). De quinto illo Nazaræorum evangelio v. Hieron. ad Matth. xii, 13 (ed. Martian. Potter ad Clem. Alex. Strom. 111, 2, p. 515) male neges cum Hydio 1. c., p. 297; v. etiam quæ Gesenius De inscr. Phænic.Gr., p. 17, adnotavit. (d) Concludo ex his, Theodoruin quædam scripta, quæ Zoroastre nomine circumferrentur ob oculos habuisse. Cf. Euseb. Præp. ev., 1, 10. (e) Idem Theodoretus iis spectavisse videtur, quæ se contra Magos scripsisse refert. Cf. Theodoret. ep. 113, IV, p. 1191. in Levit. ab in., I, p. (f) Tillemontius, qui Theodorum presbyterum Magos impugnasse putat 1. 1., p. 447, levissimo nititur argumento. Dans le titre, inquit, il (sc. Photius) ne qualifie Théodore que prestre (?); ainsi il fit cet ouvrage avant son épiscopat. › Conferenda cum bis quee Marius Merc. 1. c., p. 615, de origine Pelagianismi narrat, in quibus illud dubium, an Rufinus, natione Syrus,Aquileiensis ille intelligendus. Fuse hac de re disputavit Fontanin. in Hist. lit. Aquil., 1. v, c. 18, § 4, 415 sq., sed cum hunc 1. assequi non potuerim, noto jam meam sententiam interponere. In utramque partem a Norisio 1. 1., 1, p. 11 sq., et Garnerio ad Mar. Merc., I, p. 130 sq., Diss. de primis auctor. et defens. hær. Pelag., c. 3, disputaturn. Nuperrime Joseph. Honorius Marzuttini in Diss. de Turanii Rufini presb. Aquil. fide et religione. Patav. 1835, 8, Rufinum Aquilei. cum Syro male confusum esse contendit. V. Biblioteca Italiana, n. CCXL, p. 369 (Mediol. 1835). (h) Thom. Ittigium dissert. scripsisse de Aramo scriptore eccles. anti-pelagiano, obscurissimo

col. 67–68page 29 of 47

PG 66:67γους ὑπὲρ τῆς καινοποιηθείσης αὐτῷ αἱρέσεως —, φύσει πρότερον ἀγαθοὺς ἐν τῇ φύσει, καὶ οὐκ ἐν τῇ προαιρέσει κεκτῆ

Pelag., init., p. 555; (cf. Cav. I. I., Basn. 1. I., Neander 1.1., II, p. 1360, 1301); quid quod Garnerius conjectura Theodorum mendacii vel malæ fraudis, qua libros contra Hieronymum scriptos post immutatos adversus Augustinum edidisset, accusavit? Garnerio aliquanto melius Norisius 1. 1., 1, p. 88 sq.: ‹ Pelagiani cum se ab Hieronymo et Augustino adversa - riis scriptis vellicari cognovissent, Theodori Mopsuesteni patrocinium implorarunt, ad quem etiam Hieronymi Dialogos recens quidem publicatos detulere. Ille scientia tumidus, quo solus sapere videretur, aliorum ingenia despiciens, sua tantum probabat: quare contra tres llieronymi libros satis justum volumen in quinque libros digestum procudit. P. 88. Idem v. d. Augustini etiam libros De peccat, merit. et remiss., ct ep. 89, ad Hilarium. Theodorum impugnasse putat. Hieronymum enim in fine Dialogorum pauca tantum verba pro peccato originali astruendo habere, laudare vero pro ea re operosa Augustini volumina De pecc. m. el rem., in Asiam ad se delata; Theodorum autem cum hæc legisset,haud dubie illa quæsivisse, præ. sertim cum ex Photii excerptis constet, eum ea impugnasse, quæ apud Augustinum tantum de originis reatu explicata legantur. Profecto Pelagium ejusque discipulos laudata Augustini volumina una cum epistola ad Hilarium, in synodo Diospolitana lecta, ad novum sectæ patronum misisse. › P. 99. Denique illos Theodori libros anno fere 416 conscriptos esse existimat propter Photii verba γους ὑπὲρ τῆς καινοποιηθείσης αὐτῷ αἱρέσεως —, et ideo quia Zosimi litteris encyclicis, an. 418 pablicatis, et, Mario Merc. teste, ad Orientales Ecclesias missis ac per totum orbem subscriptionibus SS. Patrum roboratis, Theodorus vix ausus fuisset contra orthodoxam sententiam tam mulia scribere. Theodorum Coelestium contra Hieronymum defendisse verbo monuit Baumgarten-Crusius, Lehrbuch der christl. Dogmengesch., p. 323. Vir plane singularis latius vellem suam sententiam exposuisset. IV, p. 47); Dial. III adv. De scriptor. eccl., s. v. Jacob. Cf. Schott, Isag. in libros N. T., p. 8 sq.; Creneri Beiträge zur Eint. in die bibl. Schr., I, p. 388 sq. Nova autem Hieronymi bibliorum translatio inimicis ejus satis commodam vituperandi occasionem dedit. V. v. c. Rufin. invect. 11, Opp. Hier. IV, p. 441. Quos libros de nova bæresi in patriam misisse dicitur Ilieronymus, nulli alii esse possunt quam tres Dialogi adversus Pelagianos (IV, p. 483 sq ), scripti a. 415. Intelligitur ex illis quæ Photius retulit, Theodorum contra Occidentales in Oriente versantes scripsisse, ac novæ, quam putaret hæresin, auctorem Hieronymum, qui Occidentem etiam viro suo infecisset, habuisse. Photius autem ubi illa perbibuit, bæresis illius doctrinam Theodorum secutus his paucis complexus est: 1) homines quoɛ mpótеpov ȧyaboùs φύσει πρότερον ἀγαθοὺς ἐν τῇ φύσει, corrupta jam et mortali facta per Adami peccatuun, καὶ οὐκ ἐν τῇ προαιρέσει κεκτῆ oðaɩ thy &µaptlav. 2) Ne recens natos quidem infantes a peccato liberos esse, cum ob Adami peccatum natura àµaptwifi facta ad omnes ejus posteros propagetur. Cf. ps. L, 7, al.. Baptism., cœn. sacr. quod utrumque sacramentum infantibus præbeatur. 3) Nullum hominem justum esse. Cf. ps. cxlii, 2, al. 4) Ne Christum quidem quatenus naturam peccatricem assumpsisset, peccati immunem esse, quanquam ei alibi oxhuatɩ µóvé incarnationem tribuissent. 5) Matrimonium, vel certe coitus cupiditatem et seminis emissionem omnia- c que hujusmodi, quibus genus nostrum propagetur, corruptæ naturæ esse. Postquam deinde Theodorum optime interdum præcipue legitima Ser. S. interpretatione hæc refulasse, sed in Nestorii et Origenis errores incidisse observavit, de bis sententiis Theodoreis disserit ab initio quidem Adamum mortalem factum esse, sed ut peccatum odissemus Deum simulasse, quasi propter peccatum pœnæ Joco mors imposita esset: duplicem csse peccatorum remissionem. Denique Theodori genus dicendi recte descripsit. At vero Photio non prorsus convenit cum Mario Mercatore, qui Theodori de secundo codice libr. IV et 111 contra s. Augustinum defendentem originale peccatum et Adam per transgressionem mortalem factum catholice disserentem,» quatuor fragmenta Latine vertit 1. c., p. 702 sq. (leguntur etiam in Noris. 1. 1., I, p. 93 sq.). Tribus prioribus fragmentis docet Theodorus, biblicis imprimis nitens argumentis, Adamum mortalem creatum nullumque esse peccatum originale; ultimo vero æterna post resurrectionem supplicia esse negat. In hac Photii et Marii Mercatoris dissensione disputatur a viris doctis, utrum contra Hieronymum an contra Augustiuum Theodorus scripserit pariter ac celeberrimo, quæ in heptade dissertt. appendici dissert. De hæresiarchis æri apostolici subjuncta, p. 466 sq. legatur, auctor mihi est J. Frane -26Ut jam quid mihi videatur dicam, Theodorum paulo post exortam litem Pelagianam libros illos confecisse, sed neque Hieronymi neque Augustini scripta legisse affirmo. Illud Hieronymi memoria indubitatum redditur, hoc vero cum inde pateat, quod Theodorus Latine nescivit, tum eo certum est, quod neque in fragmentis neque in iis quæ de libris illis accepimus hujus rei ullum vestigium est. Quanquam Hieronymus Dialogis suis tantummodo negavit, posse hominem si vellet sine peccato esse et facilia esse Dei præcepta. Imo si quam rationem Theodorus in disputando secutus sit, probe memineris, dubitare non licet quin Pelagiani statim post synodum Diospoli mense Decembr. anni 415 habitam quæ litem illam continerent ci per litteras (a) significaverint, iis adjectis quæ in illa Buddens Isag. in theol. univers , p. 932. (a) Fieri potuit ut illo tempore ipse CœlestiusTheodorum adiret; nihil tamen affirmo.

col. 69–70page 30 of 47

DE THEODORI MOPSUESTENI VITA ET SCRIPTIS. bebant notitiam, detrahebant, nihil huc facit. Neque enim legum publicarum potentia intelligenda, sed austeritatis Hieronymi atque auctoritatis, qua in bomines grassabatur; v. etiam statim seqq. ‹ Novissime vero in hanc dogmatis recidit novita tem, qua diceret—. › At vero nondum de Mario Mercatore diximus. Quanquam hic quidem, cui facili errore Theodorus de peccato originali nonnisi contra Augustinum disputare potuisse videretur, morari nos non po test. Sed memorat tamen Theodorus sapientissimos defensores peccati originalis 1. c. Potuit de Augu stino quædam comperisse; hoc affirino, eum in Hie ronymum potissimum, utpote hæresis illius da cem, tela sua conjecisse. synodo acta erant (v. acta ex Augustino collecta in sed tantummodo taciti, qui div. Scripturarum ha Harduin. 1. 1., 1.. p. 2009 sq., Fuchs, Biblioth. der Kirchenvers, III, p. 328 sq.), Theodorus autem snum putaverit impia nonnullorum de humana natura decreta scribendo diluere. Hæc sententia, per se probabilis, his maxime nititur argumentis: Pela gium de actis illius synodi excerpsisse, quæ divul garentur, certum est (cf. August. De gestis Pelagii, c. 39); eam Theodorus quæstionum tum motarum cognitionem habuit, quam nonnisi ex litteris, quæ breviter eas enarrarent, hauserit: contumeliæ, qui bus Hieronymum affecit Theodorus ex hoc solo fonte manaverint, Quod vero pessime sane Hiero Þymus illius hæresis àpxŋyós, imo auctor, qui sua labe Occidentales etiam Ecclesias contaminasset, appellatur, ne hoc quidem quale sit obscurum. Pelagiani enim, qui ad Theodorum litteras dede runt et quorum furor tuin in Hieronymum in pri mis conversus erat, res antea in Occidente gestas quam fieri posset maxime oblivioni tradere stude bant, ne Occidentis auctoritas Orienti fraudi esset. Cæterum haud importunæ fortasse Theodoro illæ Hieronymi contumeliæ erant, in cujus notitiam non iam primam venerit. Certe ter Ilieronymus Antio chiæ morabatur (a. 374, 578, vel 379, 585), et si tum Theodoro innotuit, ejus o:lium eo quod Paul tini partes sequebatur,incurrit. Post vero Origenem temere adortus est. Si Theodorus singulis quinque libris quinque il las adversariorum sententias, quas attulit Photins, diluit, rei argumento adductus eadem sæpius re peliit. Summa quæstio, a qua reliqua suspensa erant, in Adamo versabatur, quem mortalem creatum nihil importuni humanæ naturæ importasse docen dum erat. Argumentis usus est maxime exegeti eis; titubavit tamen ejus 1. Genes. 11, 17, interpre tatio et eam sententiam procudit, quæ facile multos offenderet. Aptæ erant ab illa quæstione nonnullæ aliæ, v. c. de baptismi vi, in quas fortasse non dum satis accurate inquisierat. Omnino lites Pe lagianæ ejus doctrinam amplificarunt. Summa au tem diversitas Theodorum inter peccatique ori ginalis assertores intercessit. Ille augustius de natura humana sentire suetus, exegeticis et iis ar gumentis quæ sobria ratio suppeditasset rem ab solvit; hi pectoris motibus conciti et rebus eccle siasticis ducti via ac ratione philosopha decreta sua persecuti sunt. Restat, ut de rationibus dicam quibus Theodo rus post cum Pelagianis junctus erat. Plures autem Pelagiani Italia pulsi, aliis locis pressi, a. 422 ad Theodorum, quem sibi favere cognovissent, pro fecti sunt. Julianum, ep. Eclanensem, ‹ cum sociis et participibus et ovvtadatπwpoię suis magno nisu ad eum tanquam ad Christianorum dogmatum prædi catum magistrum tetendisse (b) Marius Merc. 1, Quæ si recte disputavimus, Theodorum a. 316, aut saltem a. 317, de peccato originali scripsisse manifestum est (a). Aliter vero Tillemont. 1. l., p. 449, Garnerium partim secutns: Il le (ouvrage) fil après les loix de l'an 448 contre les Pelagiens (rescriptum Honorii, pridie Kal. Maias 418 datum, legitur in August. Opp. X, app., p. 70; Salviani Opp. Bremæ 1688, 4, p. 374 sq.), puisqu'il pré. tendoit que la crainte de la puissance empeschoit de parler contre ses adversaires; et ce fut assez vraisemblablement après l'an 421, durant le temps que son diocèse şervoit de retraite à Julien et aux autres évesques Pelagiens, et peut-estre à Pelage mesme, qui estoit particulièrement animé contre S. Jérome et pouvoit bien s'y estre retiré, après avoir esté chassé de Jerusalem. Que si la manière dont Photius rapporte qu'il y parloit de S. Jérome c., p. 625, testatur, sed Cœlestium etiam (v. v. c. nous obligeoit de croire qu'il en parloit comme ďun bomme vivant, il faudroit mettre cet ouvrage em 419 ou 420. Verum Theodori ille locus (Marc. Mere. 1. c., p. 703), in quo, ubi mirabilem peccati originalis assertorem absurdæ interpretationis Scr. 8. dogmatuinque perversitatis accusavit, poten tiz, inquit, metus nullum contra sinebat effari, (a) Nihil huc pertinet, quod in Chron. Edess. keresis asserentium peccatum naturæ insitum esse, dreitur a. 428 emersisse. Cf. Assem. I. I., I, p. 492. Hoc en credo nititur, quod illo fere tempore Cælestius, Julianus aliique Pelagiani se Constanti mopolin ad Nestorium contulere. Jalianam Mopsuestiæ, ubi octo libros contra Augustinum scripsit, usque ad Theodori mortem Schroeckh. I. I, XV, p. 92, Baumgarten-Crusius 1. 1.) et Pelagium (v. Tillem. 1. c. ) Mopsuestiam se contulisse haud absurde conjicias. Tum vero primum Pelagianos Nestorio innotuisse atque in faustum cum eo commercium iniisse credo. Sed Theodorus usque ad mortem cum iis fecit (c), ne que unquam, quod sibi Tillemontius 1. I, p. 440, versatum esse male opinatus est Norisius 1. 1., 1, p. 219. Cf. Mar. Merc. I. c., p. 625. (c) in universum Pelagii doctrinam haud impro bavit. Pelagianorum pater æque male dicitur ac Pelagii asseolam eum appelles. Oinnino Nestoriani eam secuti sunt pluribusque Asseinanus 1. c. pro bavit, Chaldæos Nestorianos de originis peccato usque adhuc male sentire.

Mystical BooksLibri mystici

col. 71–72page 31 of 47

PG 66:71ενώσει κατὰ εὐδοκίαν χρήσεων δογματικῶν

H persuasit (a), Julianum anathematizavit. Nititur v. eum narrat ‹ libros componere adversus Domini d. hoc Marii Merc. 1., p. 625, ‹ Agnoscat Julia- - esse Dus ex hac translatione (symboli Theodorei), si legere non fastidierit, manente apud - Theodorum illa qua eum diximus mala fide secum Nestorium decepisse, etiam sibi magis suoque dogmati contrarium, seque etiam post de Cilicia abscessum ab eo in episcoporum provinciæ suæ conventu anathemate esse damnatum. At vero Julianus ex symboli translatione agnoscere jubetur, sibi Theodorum contrarium esse seque post abitum de Cilicia ab eo in episcoporum provinciæ conventu anathemate esse damnatum. Hinc illa opinio tum demuß stare posset, si Julianus in symbolo nomine damnatus esset. Imo Marius Merc. boc sibi vult: Cilicia ab Juliano relicta episcoporum provinciæ erat conventus, in quo Theodorus symbolum suam legit, quo alia perverse, sed de Adamo catholice docuit. Eos qui aliter sentirent anathemate damnavit atque ita etiam Julianum..Hanc loci illius interpretationem veram esse cum ipsum symbolum, quod plura de Adamo continet quæ Marius Merc. in suam sententiam interpretari poterat, tum ea argumento sunt, quæ Marius Merc. de symbolo disputavit. Perversam ejus de incarnatione doctrinam damnavit, de peccato originis nihil adjecit. Adde quod aliter si statuis difficultatibus implicaris, ex quibus te ægre expedias. Illum vero episcoporum conventum propter lites Pelagianas actum esse minus probabile. Cæterum ex Mario Merc. non c certo concludere licet, symbolum illud post Juliani demum de Cilicia abitum conditum esse. Tum non factum, sed lectum est. 1. Libri mystici. Libros mysticos, ef. Hesych. 1. c., p. 104, mysticos sermones -, quos Fac. I, 2, codicem mysticum dixit, Ebediesu I. c., p. 33, tomum de arcanis (minus recte Asseman. De sacramentis vertit ), Theodorus senex scripsit (cf. Hesych. 1. c.). Brevissimum tertii decimi libri fragmentum, quo Paulus Samosatenus, qui Christum purum hominem habuisset, angelus diaboli dicitur, attulit Fac. .1., et Hesychius ad illos respiciens præsumpsisse (a)— Après qu'il (Julien) fut parti de ce pays, les évesques de la province ayant tenu un concile Dei apparitionem. Neque vero de incarnatione solum illis libris expositum fuisse existimo, sed in universum de arcanis Christianis. Qui sententiæ eo nonnihil commendationis adjicitur, quod Simeon presb. et monach. Nestor, sæc. xiii nonnulla de sacra cœna et baptismate refert (cf. Assem. Bibl. Or, III, 1, p. 563), quæ Theodorus in libro De profundis, qui nullus nisi de quo sermo est, esse potest, docuisse perhibetur. Nugas quidem affert a Theodoro vix profectas: panis eucharistici a Christo in cœna consecrati particulis singulis apostolis distribatis, solum Joannem suam particulam usque ad Pentecosten conservasse, ex qua tanquam ex fermento apostoli panem confecissent, quo primam liturgiam in cœnaculo celebrarent. Ita fermentum sacrum ex uno in alterum panem eucharisticum per Adæum et Marim apostolorum disciputos ad Syros Orientales traductum, quod sanctissime asservetur. Porro aquam, quæ ex latere Christi efluxisset ab Joanne in urceo collectam fermentum alterum aquæ baptismalis fuisse et ab eodem Adæo Syris Orientalibus traditam: sed sive liber corruptus est, sive, idem enim illud ipse Joannes tradere dicitur, male intellectus, in eo de sacramentis etiam sermo fuit. Cæterum Nestoriani posteriores in moltas nugas delapsi sunt. Cf. v. c. Thilo, cod. N. T. apocr., I, p. xxxii sqq. K. Epistolæ. Denique epistolas hie commemoro, quoniam ex parte certe argumenti dogmatici fuerunt. Photium Theodori epistolas legisse ex cod. 177 cognoscitur. Ebediesu 1. c., p. 35, librum Margaritarum, in quo ejus epistolæ collectæ sunt. Unum fragm. ex epistola ad Artemium Alexandr. presb. secunda, quod de Trinitate agit, exhibuit Fac. 111, 5; tria epistolæ ad Domnum, in quibus de naturarum Christi ενώσει κατὰ εὐδοκίαν disseritur, ex Anasta sii presb. ecloge χρήσεων δογματικῶν attulit Jacob. Sirmond. ad Fac. 1x, 3. Theodorum autein de Cantico canticorum mea sententia in epistola quadam pluribus exposuisse jam supra p. 61, 62 (col. 47) contre les Pelagiens, Theodore s'y trouva avec lea autres et y prononça des anathèmes contre Julien.» CAPUT V. DE THEODORI SCRIPTIS ARGUMENTI PRACTICI. Ad Theodori scripta, quæ practica appellari licet, duo hymni referendi essent, si recte ei tribuerentur. Sed eorum alter Ephræmi est (cf. Assem. I. 1., I, p. 60) et ut hymnus, qui, Assem. 1. 1., H, p. 488, teste, in cod. quodam Syr. bibl. Vatic. inest, magis Theodoreus sit ego quidem valde vereor. In Theodoro nemo facile ingenium poeticunr agnoscat. Rectius vero hæc scripta el vindicanda: A. Tomus de sacerdotio. Cf. Ebedi. 1. . p. 83. B. T nus ad monachos. Cf. Ebedi. 1. 1., p. 34.

Oration on legislationOratio de legislatione

col. 73–74page 32 of 47

Caput V: De scriptis argumenti practiciEpistolæLiber ad monachosLiber de sacerdotioLiber ad baptizandos

PG 66:73καὶ Καινῆς Διαθήκης εἷς ὁ νομοθέτης νον καὶ θεοτόκον Μαρίαν πρεσβεύουσαν ὑπὲρ ἡμῶν 415, οι πολέμους βαρβάρους, γμάτων ἀσεβῶν (τινὲς τῶν ἀπὸ Λυδίας ὁρμωμένων αἱρετι προς τους βαπτιζομένους, τους βαπτίζεσθαι μέλλοντας. Ν. π. πᾶς ὁ μὴ ποιῶν τὴν ἁγίαν ἡμέραν τοῦ Πάσχα

C. Oratio de legislatione. Theodorum hac oratione finem suis lucubrationibus imposuisse perhibet Ebedi. 1. c., p. 35.Assemanus 1. c. innuere videtur orationem ötɩ Iladarãg καὶ Καινῆς Διαθήκης εἷς ὁ νομοθέτης in Chrysost. Op. ed. Montf., VI, p. 403 sq., si non Chrysostomi, eam Theodori esse, quam Ebediesu memorasset. At vero neque Chrysostomi (cf. Montf. I. L., p. 400 sq.) nec Theodori est. Ab hoc enim illius indoles plane abhorret. Orator ille nescio quis thy ȧylay mapłźνον καὶ θεοτόκον Μαρίαν πρεσβεύουσαν ὑπὲρ ἡμῶν appellavit, p. 415, οι πολέμους ac βαρβάρους, qui exstinguendi essent memoravit p. 413, atque hæc quidem et alia hujusmodi orationem illam Justimiani ætate aut non multo post conscriptam esse argumento sunt. D. Liber ad baptizandos. Liber qui in Act. conc. Const. 11 ad baptizandos, Facundo 11, 3, male, ad baptizatos, et Mario Merc., vocabulo xatnyisµó; perperam Latine facto, catacismus dicitur (a), sermones erant ad baptizandos habiti in quibus Theodorus temporum rationibus adductus illud multis cavit, ne baptizandi de Christi naluris ac persona male sentirent. Ita vero in adversariorum reprehensionem incurrit, quorum studio hæc libri illius fragın. debemus: Mar. Merc. 1. c., p. 704 (prima alia versione Fac. 1x, 3, item media Act. C. C. 11, iv, 35; Vig. C. 55); Act. C. C. 11, 1v, 36–59 (Vig. C. 36-39); 41, 42 (Vig. C. 41–43); 40 (Verbis ez interpr. sec. Matth. Ev. ne decipiaris. Vig. C. 40); Act. v, p. 98. Si non in omaibus, in pluribus tamen hujus libri exemplarihas propter argumenti necessitudinem fuisse credo Theodori: $) Interpretationem symboli CCCXVIII SS. Patrum, cujns fragmentum legitur in Act. C. C. 11, 1v, 31 (Vig. C. 31; Pelag. ep. 3, Ad Eliam, I. c., p. 430), et 2) Symbolum. Hoc certe in illo libro fuisse Theodori adversarii testantur, Fac. 11, 5, quandoquidem sermonibus nonnisi sermones ad baptizandos intelligunt. Jam vero hunc librum unum eundemque fuisse existimo, qui ab Ebedi. I. c., p. 33 tomus Antonius et Jacobus, presbyteri, qui cum litteris commendatitiis ab Anastasio et Photio, presbyteris Nestorianarum partium studiosis, acceptis Constantinopoli Philadelphiam venerant, Exbzsly tiva doγμάτων ἀσεβῶν secum attulerunt, cui ut hæretici nonnulli (τινὲς τῶν ἀπὸ Λυδίας ὁρμωμένων αἱρετι xwv, Quartodecimani) ad ecclesiasticam formulai redituri subscriberent curarunt. Hæc a Charisio, presbytero et œconomo ecclesiæ Philadelphensium, ad concilium Ephesinum delata, quod pœna inter - posita cavit, ne quis hæreticum ad aliud ac Nicænum Symbolum adduceret neve quæ ista fidei. expositio præciperet, sentiret. Cf. Act. C. Ephes. act. vi, Hard. I. I., I, p. 1511 sqq. Hac de re acta Chalcedone rursus relecta, cf. Act. C. Chalc. 1. 1. II, p. 246 sq. Sed quæ in illis actis exhibetur pravə tidei expositio, ea in Act. C. Const. 11, w, 71, Theodori Mopsuesteni affertur atque ad eamdem haud dubie etiam Leont. Byz., 1. c., p. 687, respe xit. At vero Theodori eam esse negavit Fac. III, 2, cum in Act. syn. Eph. ei non tribueretur et Cyrillus Orientalibus scripsisset: Prolata est in s. syn. Eph. diffinitio veluti a Theodoro deposita, sicuti offerentes dicebant (v. etiam Cyrill. Opp. 1. c. p. 200). Addit præterea 1, 5, Theodorum, cujus contra hæreticos pugnas et studium rectorum dogmatum Cyrillus laudasset, Trinitatem negare non potuisse. Nuga. Neque enim obscurum est, cur Theodorus Ephesi illo modo taxatus sit. Nam nondum eo usque clarissimi viri, paucis annis ante mortui, reverentia evanuerat, ut non satius videretur ejus memoria intacta doctrinam rejicere, idque vere dictum esse ipsa Cyrilli illa verba documento sunt. Quanquam jam Marius Mercator 1. c., p. 626, illud Symbolum Theodori esse testis est gravissimus. Ipsa autem Symboli (c) indoles prorsus Theodorea est, sive ad doctrinam respicis; attende v. c. ad voce. desnons, ouvάpeta, ad rationem qua duplex Ciftisti persona negatur, et ad ea quæ de utroque Adamo ac de utraque xataotáœɛt præcipiuntur; sive ad orationem (d). Cæterum non temere Theodorus potestatem Symboli conficiendi sibi sumpsisse existimandus est. Ct. Bingħami Origin. eccl. conv. Grischov. I, Hal., 1751, de fide dicitur. Sed de famoso illo Sym- p. 148 sq. Illud autem egit, ut novum suum Symbolo pluribus dicendum. (e) Titulus libri hic fuit: Katyxious (vel KanE, cf. Chrysostom. Opp. ed. Montf. II, p. 225) προς τους βαπτιζομένους, h. e.. τους βαπτίζεσθαι μέλλοντας. Ν. π. disputavit Touttee opp. Cyrill. Beros. Par. 1790, 1, p. cxvI. marissi. (») Cl. Mar. Merc. I. c., p. 704, ex octavo sermone Act C. C. 1, v. p. 98, in allocutio1. quas fecit ad baptizandos. Nec alius nisi aber Theodori sermones sunt, quos ejus adverri, memorant. Fac. ii, 5. Græce legitur in Act. C. Eph. I. c., Walch. Bibl. symb, vetus. Lemgoviæ 1770, 8, sg.}. Latine, diversæ autem sunt versiones, Mar. Merc. I. c., p. 626 [Walch. 1. 1., p. 206 in Act. C. Eph. I. c., in iisdem, sed alia verein Suph. Baluzii Nova coll. corcil, cum suppl. ad coll. Phil. Lalībei., Paris. 1707, p. 532 PATROL. GR. LXVI. bolum ad temporis necessitates plane compositum, sq. et app. Mar. Merc. 1. c., p. 664. in Act. C. Chalced. 11, 1. c., p. 247 sq. [Walch. I. c., p. 209 sq.1; in Act. C. Const. It, I. c. Ultima autem verba, πᾶς ὁ μὴ ποιῶν τὴν ἁγίαν ἡμέραν τοῦ Πάσχα non Theodori esse, sed propter usum Symboli in Ecclesia Philadelphensi esse adjecta facile intelligitur. Desunt etiam in verss. ap. Mar. Merc. 1. c., p. 626, et in Act. C. C. 1, 1. c. (d) Theodoro Symbolum recte tribuerunt Garner. ad Mar. Merc.; Zorn. Opusc. S 1, p. 202; Walch. 1. c., p. 213; Schroeckl 1. c., xvIII, p. 264; al. Vana sunt quæ contra monuit Basnag. Thes. monum., 1, p. 14, § 10: Nestorio tribuit (symbolum) Manuel Caleca 1. 11 Contra Gracos, Bellarm., in, 5, De Christo, et Petav. 1. x. De Incarn.. c. 9, § 4.› Fabric. 1. 1., p. 360. In Bellǝrm. et Petav, I. c. nihil bujusmodi. Calecæ quæ huc pertineant non legi.

LiturgyLiturgia

col. 75–76page 33 of 47

PG 66:75καλὸν τῶν εἰρημένων οὐ δεύτερον. Αναφορὰν γὰρ σχεδιάζει ἑτέραν παρὰ τὴν πατρόθεν ταῖς ἐκκλησίαις παραδεδομένην, μήτε τὴν τῶν ἀποστόλων αιδεσθείς (α), μήτε τὴν τοῦ μεγάλου Βασιλείου (δ) ἐν τῷ αὐτῷ πνεύματι συγγραφείσαν λόγου τινὸς κρίνων ἀξίαν ἐν ᾗ ἀναφορᾷ βλασφημῶν, οὐ γὰρ εὐχῶν τὴν τελε τὴν ἀνεπλήρωσεν – Εκθεσιν πίστεως περὶ τῆς ὀρθῆς ὁμολογίας ήτοι περὶ τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου ἡμῖν, οἱ τὸν Χριστιανισμὸν πρεσβεύειν προσποιούμε. ναι, οἱ ἐπ' ἀναιρέσει τῶν δύο φύσεων τὰ τοιαῦτα καὶ ζητοῦντες καὶ προϊσχόμενοι, οἱ τὰ τῆς κράσεως καὶ συγχύσεως καὶ τῆς ἀπὸ σώματος εἰς θεότητα μετα Θαλῆς ἵνα κραθῇ τὰς τοιαύτας ἐπαπορήσεις πραγματευόμενοι, οἱ ποτὲ μὲν εἰς σάρκα τον Λόγον τε τράφθαι λέγοντες, ποτὲ δὲ τὴν σάρκα εἰς Λόγον οὐσιωθῆναι 375, ὑεῖς, ρ. 385, θέσι, 581, δοξάζειν, σίας τροφίμους Ρ. 575; τους Ἐκκλησίας ὑεῖ; 575; τοὺς Ἐκκλησίας παῖδας, 52, (*) ἱκανῶς τὸν κατὰ Ἰουδαίων καὶ Ἑλλήνων λέξαντες έλεγχεν

OTTONIS FRID. FRITZSCHE COMMENT. DE THEOD. MOPS. VIT. ET SCRIPT. ¡is imprimis hæreticorum erroribus præclusis in derentur, operam collocasse accepimus. Sed quæçuos incidere tum proclive esset, genuinam fidem animis infigeret. E. Liturgia. Theodori liturgiam veterum solus Leont. Ic, p. 687, Græca ex codd. attulit Euseb. Renaudotius Liturg. Or. coll. II, p. 582: Toùpḍ (8.) xal štepov καλὸν τῶν εἰρημένων οὐ δεύτερον. Αναφορὰν γὰρ σχεδιάζει ἑτέραν παρὰ τὴν πατρόθεν ταῖς ἐκκλησίαις παραδεδομένην, μήτε τὴν τῶν ἀποστόλων αιδεσθείς (α), μήτε τὴν τοῦ μεγάλου Βασιλείου (δ) ἐν τῷ αὐτῷ πνεύματι συγγραφείσαν λόγου τινὸς κρίνων ἀξίαν· ἐν ᾗ ἀναφορᾷ βλασφημῶν, οὐ γὰρ εὐχῶν τὴν τελε τὴν ἀνεπλήρωσεν posterioribus vero temporibus Nestoriani (c) sæpissime commemorant, nec flubito quin Theodorus temporum rationibus adductus liturgiam condiderit, quod cuique episcopo licuit. Cf. Bingh. 1. 1. 1, p. 117. Omnino vero ejus æquales in rebus liturgicis, quæ emendatione egere vi- Sed Facundum Nestoria illud ascribere errore perhibuit Walch. I. c. – Εκθεσιν πίστεως περὶ τῆς ὀρθῆς ὁμολογίας ήτοι περὶ τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου Totados Justino Martyri, in cujus Opp. legitur ed. Paris. 1636, fol. [Colon. 1686, fol. ], p. 372 sq. male tributam esse certum est (v. v. c. Oudin. I. 1. 1, p. 199); eam vero a Theodoro Mops. profectam esse multis docere studuit Jablonski in Thes. epistol. Lacroz., 1, p. 193 sq. Tantum non omnia, quæ v. d. disseruit, nugatoria sunt, nec necesse est, ut hanc opinionem, quam a quoque, qui Theodorum satis noverit, repudiatum iri confido, refutem; sed quid mihi de memorabili illa fidei expositione videatur dicam. Ego vero propter 1. p. 386: Einate ἡμῖν, οἱ τὸν Χριστιανισμὸν πρεσβεύειν προσποιούμε. ναι, οἱ ἐπ' ἀναιρέσει τῶν δύο φύσεων τὰ τοιαῦτα καὶ ζητοῦντες καὶ προϊσχόμενοι, οἱ τὰ τῆς κράσεως καὶ συγχύσεως καὶ τῆς ἀπὸ σώματος εἰς θεότητα μεταΘαλῆς ἵνα κραθῇ τὰς τοιαύτας ἐπαπορήσεις πρα γματευόμενοι, οἱ ποτὲ μὲν εἰς σάρκα τον Λόγον τετράφθαι λέγοντες, ποτὲ δὲ τὴν σάρκα εἰς Λόγον οὐσιωθῆναι quo quidem solo scriptor adversarios, qui alii ac Monophysita esse vix possunt (V. omnino p. 385-387), impugnat, eam baud multo post sæc. v medium compositam esse affirmo atque huic sententiæ rationes belle respondent, quibus scriptor videtur cum Nestorianismo junctus fuisse. Sed hac de re diversimode disputatum. Sic le Quien (Diss. Damasc. Opp. Joan. Damasc. I, p.LX) in ExpoSitione fidei nonnisi Nestoriani veneni indicia atque argumenta deprehendit, nulla contra Nestorianismni sic dicti vestigia Salig (De Eutychian, ante Eut., p. 358).Neuter recte. Imo si modo memineris, Nestorianismum co tantum ab orthodoxa formula discrepare, quod Christi naturæ tanta perspicuitate rationis, cujus discriminare proprium est, discerpuntur, ut duplicem Christi personam, etsi invitus dieras, a quo errore facile alii nascuntur, eum tamen interpretando cuin orthodoxia conciliari posse, non sane inficiandum, scriptorem illum in pluribus Nestorianum sese prodere neque eo offendes quod fidei illa Expositio a pluribus veteribus (et. Fabric. 1. 1., VII, p. 65), quorum nullus Leontio Byz. antiquior est, genuinus Justini M. fetus habitus est (*). Quæ ile nescio quis p. 381-385 disputavit, manifesto Nestoriana sunt eaque arte ad orthodoxorum sensus trahere vel ideo non licet, quia in solos Monophysitas invectus est. Ne multa, ritur utrum illa Theodori liturgia, quæ apud Nestorianos in usu est (d) quamque Renaudot. I. I., 11, p 616-621, Latine exhibuit (e) genuina integrave sit, an vero minus. Difficilis hæc quæstio eo difficilior redditur quod Renaudotius recentissimis codd., altero mutilato, altero mirum in modum interpolato usus est. Cf. 1. 1 p. 566. Auguror tamen nonnulla tantum, quæ Nestorianismum redolere viderentur interpolando dempta esse. Omnino de liturgiis veterum (f) tria tenenda: primum earum antiquissimas sensim ac paulation exstitisse; alterum, clarissimos Ecclesiæ doctores, quorum liturgiæ laudantur, nou tam novas cudisse quam quæ in usu essent plus minusve auxisse atque emendasse; tertium, has ipsas etiam auclas atque emendatas liturgias cum multo usu tererentur, tempore majores minores subiisse mutationes. Ex quibus efficitur, Theodori liturgiam, ut genuina erat ille Nestoriana formula initiatus, fortasse schole Antiochenæ discipulus (Muenter in StendJini et Tzschirneri Archw far Kirchengesch., I, p. 25), qui a contentionum strepitu aliquatenus remotus libello suo paci consulere studuit. Itaque etiam atque etiam inculcat, quam reconditum sit Incarnationis mysterium, atque ab eorum temeritate abhorret qui illud prorsus perspexisse sibi videntur. Oratione usus est hic illic verbosa, in qua multum diligentiæ posuit. Quid quod Atticam elegantiam æmulatus est? cf. v. c. p. 372, Syid, p. 375, al., ὑεῖς, ρ. 385, θέσι, p. 581, δοξάζειν, putare. Eos, ad quos locutus est, modo toù; the Exxanσίας τροφίμους Ρ. 575; modo τους Ἐκκλησίας ὑεῖ; p. 575; modo τοὺς Ἐκκλησίας παῖδας, p. 52, appellavit. Reliqua notatu digna, dogmatica imprimis ne longus sim, hic prætereo. (a) ec quæ sit nesciunt. Mea sententia ca intelligenda quæ tunc vulgo in usu erat cujusque originem illius temporis credulitas ab apostolis repetiit. Nec minus probabile eamdem eam luisse, cujus pannos ex genuinis Chrysostomi scriptis collegit Bingh. 1. I., v, p. 193 sq. (b) Superest Basilii liturgia Græce, Syriace c' Coptice, sed in diversis linguis admodum inter se discrepat. V. Renaud. 1. 1.. I, p. 1 sq.; p. 57 sq.; 11, p. 548 sq. (Op. Basil. ed. Garn., II, p. 674 sq.). Sane interpolata est variasque temporum injurias experta, sed cur neque illam neque adeo ullam aliam a Basilio profectain esse dicas non video. Illud modo rite perpendas velim, qua ratione novæ liturgiæ confectæ sint. (c) Sobensem eam, quæ in libris missalibus nec vero in Theodori operibus esset omisisse credo. Alius argumenti erat tomus De arcanis (sacramentis), ad quem Assem. al. librum ad baptizandos et liturgiai retulerunt. Vide supra. (d) Assemano teste 1. 1, III, 31, p. 228, exstal in omnibus missalibus Nestorianorum libris. Bis legitur in codd. Amidensibus; cf. Assem. 1. 1., 1, p. (e, Fabric. 1. 1., X, p. 561: Fragm nta ex liturgia Syriace et Lat. ap. Rich. Sim, ad Gabriel. Philadelphum, p. 148 sq. Errorem Renandorii 1. I., II, p. 625. correxit Assem. I. I., III, 1, p. 228, additis verbis Syriacis. (f) Cum fructu cf. de his Bingh. l. 1. v. p. 411 $q. (*) In Justini Opera fortasse propter prima verba ἱκανῶς τὸν κατὰ Ἰουδαίων καὶ Ἑλλήνων λέξαντες έλεγχεν de insinuavat,

Diatribe on the TheodoresDiatriba de Theodoris

col. 77–78page 34 of 47

PG 66:77Περὶ δὲ τοὺς χρόνους εκείνους ἐγένοντο δύο άνδρες μεγάλοι, Διόδωρος ὁ Ταρσοῦ ἐπίσκοπος, καὶ Θεόδωρος ὁ Μοψουεστίας, οἱ τινες ἀντηγωνίσαντο πρὸς 'Αρεια γούς, καὶ Μακεδόνιον, καὶ ᾿Απολλινάριον, καὶ τὴν ὅλην

EX LEONIS ALLATII DIATRIBA DE TIIEODORIS. sil, integram non esse (a), quanquam quæ dempta antiqua, sed Nestorio perperam tribuitur. Quans quævo addita sint incertum. Ut vero quid de authentia statuendum explicemus, paulo altius repetendum. Nestorianorum quatuor sunt liturgiæ, quarum prima SS. apostolorum (Adæi et Maris) dicitur (v. Renaud. 1. 1. II, p. 584 597). Usitatissima est, antiqua etiam, sed temporum decursu valde uutala (cf. v. c. p. 588, ubi sacerdos Mariam orat, ut pro se Filium deprecetur). Secunda est Diodori, noudum quantum scio edita. Renaudotium, qui nullam Diodori liturgiam fuisse dixerat 1. 1., II, p. 569, 575, 622, quemque La Croze Hist. du Christ. des Indes, 1, p. 323 (Cf. ejus Remarques sur l'hist, du Chr. des Indes, Haile 1757, p. 15) secutus erat, refutavit Assem. 1. 1. III, 1, p. 29, 30; vide etiam p. 236. Tertia Theodori a Dominica prima Annuntiationis usque ad Dominicam Palmarum celebrata, eo imprimis a prima differt, quod sacerdos prolixius loquitur. Quarta denique Nestorii (Renaud. 1. 1. II, p. 626-638), quinquies singulis annis celebrata, eamdem quain Theodori indolem refert, nisi quod verbosior est. Est quidem (a) llæ conjectura, siquidem conjecturam dicis, quod per se certum est, immerito Renaudotio 1. 1., p. 578, futilis neque ullis argumentis fundata quam cur hoc factum sit, vestigia quædam veteris liturgie Constantinopolitana produnt, quæ in ea videntur inesse. Jam cum prima illa et quarta (de secunda nihil loquimur) falso ad auctores quosdam referantur, idem in tertiam cadere male concludas. Illud enim non nugati sunt Nestoriani, imo facilem errorem admiserunt. Vulgaris illa et a Patribus accepta liturgia facile ab apostolis, altera aliunde ut videtur allata facile a Nestorio repetita. Sed cum Theodorum liturgiam composuisse constet, ego quidem illam ei ascripserim. Ultra tamen probabilitatem progredi non audeo. Ex interna liturgiæ indole hanc in rem nihil efficitur. Nam ut de lingua sileam, doctrina in libris liturgicis nec do. gmatica perspicuitate enucleatur neque ea affertur nisi quæ in cœtu, cui destinati sunt, recepta est. Nestorianismi autem indicia manifesta non solum Nestorii illa liturgia, ut Renaud. 1. 1. p. 643, 644, existimat, sed reliquæ etiam continent, ea nimirum quæ in liturgias cadere possunt. dicitur. Argumenta credo sat multa suppeditabunt varii Nestorianorum libri missales. EXCERPTUM EX LEONIS ALLATII DIATRIBA DE THEODORIS (NUM. LXV.) (Edidit et notis illustravit card. Angelo Mai, in Bibliotheca nova Patrum, t. VI, p. 116.) Theodorus Mopsnestenus Diodorum Tarsi epi- tum vitæ institutum denuo exosculatus, usquescopum audiit, et Flavianumı Antiochenæ Ecclesiæ aalistitem; eorumque dogmatibus enutritus et clare aque fortiter elaborare edoctus, ut ait Domnus Antiochenus ad Theodosium imperatorem, et Joannes in sua ad concilium Orientalium epistola, hæreticorum catervis immissus est. Fuit Joannis Constantinopolitani episcopi condiscipulus, erudiitque Nestorium, ut præter alios habet Evagrius Histor. acles. lib. 1, cap. 2, et Antiochenæ Ecclesiæ tum ipse Theodorus, tum Nestorius, exstitere presbyteri. Sed Theodorum Mopsuestenum episcopum conAntiochiæ audiebat Nestorius adhuc prsbyter, insignis et ipse in docendo, ut Gennacap. 53 testatur, el ex tempore declamator. Astagram episcopatui præesset, in eremum secedras solitariam vitam egit, sed mundi illecebris of luaria sordibus pellectus, quam amplexatus heral vitae vale dicens, in mundum confugit, et desertor factus est: postmodum dictis Chrysostomi resipiscens, delictorum veniam impetrat, et desercimmanten quo licuit continuavit. Tandem episcopus factus, in pace catholicæ communionis, non solum sine ulla querela, sed etiam cum gloria magna defunclus, ut notat Facundus Hermianensis pro trium capitulorum defensione lib. viii, cap. 1, ex Joanne Antiocheno, agonibus adversus Arianos, et Eunomianos, et alios hæreticos plurimis per omnem suam vitam ubique decoratur, et a synodo Chalcedonensi, a Joanne Constantinopolitano atque Gregorio Nazianzeno, superstes, el post obitum, a Joanne et Domno Antiochenis, et tota synodo Orientis, atque Cyrillo Alexandrino, et Proclo Constantinopolitano contra adversariorum calumnias multiplici ratione defenditur. Et sane, cum adhuc in vivis esset, ob dogmata neminis offensionem incurrisse probat quoque Leontius De sectis act. iv, 3. Περὶ δὲ τοὺς χρόνους εκείνους ἐγένοντο δύο άνδρες μεγάλοι, Διόδωρος ὁ Ταρσοῦ ἐπίσκοπος, καὶ Θεόδωρος ὁ Μοψουεστίας, οἱ τινες ἀντηγωνίσαντο πρὸς 'Αρεια γούς, καὶ Μακεδόνιον, καὶ ᾿Απολλινάριον, καὶ τὴν ὅλην ized by Google

col. 79–80page 35 of 47

PG 66:79Γραφὴν ὑπεμνημάτισαν, καὶ ἐν τιμῇ ὄντες μεγάλῃ τὸν Θεόδωρον; Οτι καὶ τοῦτο πρότερον μᾶλλον ἐγκα ἀπέθανον, καὶ οὐδεὶς ἐν τῇ ζωῇ αὐτῶν ἐπελάβετο τι νος αὐτῶν, ἀλλ' ἐγκώμια ἔγραψαν εἰς αὐτοὺς πολλοί καὶ Βασίλειος γὰρ αὐτοὺς ἐγκωμιάζει, καὶ Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος. Ὕστερον δὲ κινουμένου τοῦ Νεστοριανοῦ δόγματος, ἠναγκάσθη Κύριλλος, ὁ πρώην αὐτοὺς ἐπαινῶν, κατὰ τῶν συγγραμμάτων αὐτῶν γράψαι, ἐπειδὴ ἀπ' αὐτῶν ἰσχυρίζετο τὸ δόγμα αὐτοῦ ὁ Νεστόριος· ὑπομνηματίσαντες γὰρ οὗτοι τὴν ἁγίαν Γραφήν, οὐκ ἔστησαν ἄχρι τοῦ δέοντος· ἀλλὰ βουληθέντες μετ ρίσαι τὰς ἐν τῇ ἁγίᾳ Γραφῇ, φωνάς, τὰς μὲν τῇ θεό τητι, τὰς δὲ τῇ ἀνθρωπότητι, εὑρέθησαν δύο ὑποστάσεις τοῦ Χριστοῦ καὶ διαίρεσιν εἰσάγοντες. Καὶ δι' αὐτὸ Αναγκάσθη ὁ Κύριλλος κατ' αὐτῶν γράψαι, ἐπειδὴ ἀπ' αὐτῶν ἰσχυρίζετο τὸ δόγμα αὐτοῦ ὁ Νεστόριος. Διὰ τοῦτο δὲ ἐν τῇ ζωῇ αὐτῶν οὐδεὶς αὐτοῖς ἀντεῖπεν ἐπειδὴ τὸ μάχεσθαι πρὸς τὰς μείζους αἱρέσεις, ἔσκεπε τὰ τοιαῦτα δόγματα. Μετὰ δὲ χρόνον ὀλίγον τοῦ ἀπο θανεῖν Θεόδωρον καὶ Διόδωρον, ἀνέστη ἡ αἵρεσις Νε στορίου Ὁ δὲ Ιδας καὶ αὐτὸς Νεστοριανός, ὡς δηλοῖ ἡ γρα φεῖσα παρ' αὐτοῦ ἐπιστολὴ πρὸς Μάριν τὸν Πέρσην, ἐν ᾗ ἄνω καὶ κάτω ἐπαινεῖ τὸν Θεόδωρον, ἀφ' οὗ τά ἴδια δόγματα ισχυρίζετο ὁ Νεστόριος. ᾿Αλλὰ πάλιν ἐπαποροῦσιν, ὅτι Καὶ διὰ τί μὴ ἀπῄτησεν αὐτὸν ἀνα θεματίσαι Θεόδωρον, ἀλλ' ἐδέξατο τὴν ἐπιστολὴν αὐ τοῦ τὴν πρὸς τὸν Μάριν, ἐν ᾗ πολλά ἐστιν ἐπαινῶν (α) λέσαι τῷ ἁγίῳ Κυρίλλῳ ἔφειλον, ἤπερ τῇ συνόδῳ αὐτὸς οὖν ὁ ἐν ἁγίοις Κύριλλος ζητησάντων τινών ἤδη ἀναθεματίσαι τὸν Θεόδωρον, φαίνεται γράφων πρὸς Πρόκλον, ὅτι οὐ δεῖ ἀναθεματίζειν· οἱ γὰρ ᾿Ανατολικοί πάντες, φησί, μέγαν ἔχουσι διδάσκαλον τὸν Θεόδωρον καὶ ἐὰν αὐτὸν ἀναθεματίσωμεν, μέγα σχίσμα ποιοῦ μεν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ τῶν ᾿Ανατολικῶν· ὧν εἷς καὶ [βας μὴ ἀνασχόμενος αὐτὸν ἀναθεματίσαι. Ο γοῦν ὁ ἅγιος Κύριλλος εκώλυε, πῶς τοῦτο ποιῆσαι εἶχεν ἡ σύνοδος Κύριλλος δὲ τοῦ Μοψουεστίας Θεοδώρου κατὰ τὴν ἕψαν ὡσαύτως ανακηρυττομένου τῆς κοινωνίας οὐκ ἀφίστατο· ἑώρα γὰρ ἀκηράτοις σωζόμενα δόγμασι τὰ τῆς εὐσεβείας καιριώτατα. Ειδό τες ὡς οὐδέν. Θεόδωρος δὲ τῇ οἰκείᾳ ἐντελευτήσας ἀσεβείᾳ, ἀπὸ πάσης Εκκλησίας ἐξεβλήθη. 'Αμέλει τοι καὶ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς ἐν Μοψουεστίᾳ ἐκκλησίας, ἐν ᾗ λέγεται ἐπίσκοπος γεγενῆσθαι διὰ τὰς βλα σφημίας, δι' ἄσπερ "Ελλησί τε καὶ Ἰουδαίοις, καὶ Σοδομίταις παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων συνηριθμήθη, ἀπήλειψαν ἐξ ἐκείνου τῶν ἱερῶν τῆς Ἐκκλησίας δι πτύχων τὴν τούτου προσηγορίαν, ὡς τὰ περὶ τούτου συστάντα κατὰ τὴν αὐτὴν πόλιν παρὰ τῇ συνόδῳ τῆς ἐπαρχίας ὑπομνήματα δείκνυσιν.

EX LEONIS ALLATII Γραφὴν ὑπεμνημάτισαν, καὶ ἐν τιμῇ ὄντες μεγάλῃ τὸν Θεόδωρον; Οτι καὶ τοῦτο πρότερον μᾶλλον ἐγκαἀπέθανον, καὶ οὐδεὶς ἐν τῇ ζωῇ αὐτῶν ἐπελάβετο τινος αὐτῶν, ἀλλ' ἐγκώμια ἔγραψαν εἰς αὐτοὺς πολλοί· καὶ Βασίλειος γὰρ αὐτοὺς ἐγκωμιάζει, καὶ Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος. Ὕστερον δὲ κινουμένου τοῦ Νεστοριανοῦ δόγματος, ἠναγκάσθη Κύριλλος, ὁ πρώην αὐτοὺς ἐπαινῶν, κατὰ τῶν συγγραμμάτων αὐτῶν γράψαι, ἐπειδὴ ἀπ' αὐτῶν ἰσχυρίζετο τὸ δόγμα αὐτοῦ ὁ Νεστόριος· ὑπομνηματίσαντες γὰρ οὗτοι τὴν ἁγίαν Γραφήν, οὐκ ἔστησαν ἄχρι τοῦ δέοντος· ἀλλὰ βουληθέντες μετ ρίσαι τὰς ἐν τῇ ἁγίᾳ Γραφῇ, φωνάς, τὰς μὲν τῇ θεότητι, τὰς δὲ τῇ ἀνθρωπότητι, εὑρέθησαν δύο ὑποστάσεις τοῦ Χριστοῦ καὶ διαίρεσιν εἰσάγοντες. Καὶ δι' αὐτὸ Αναγκάσθη ὁ Κύριλλος κατ' αὐτῶν γράψαι, ἐπειδὴ ἀπ' αὐτῶν ἰσχυρίζετο τὸ δόγμα αὐτοῦ ὁ Νεστόριος. Διὰ τοῦτο δὲ ἐν τῇ ζωῇ αὐτῶν οὐδεὶς αὐτοῖς ἀντεῖπεν· ἐπειδὴ τὸ μάχεσθαι πρὸς τὰς μείζους αἱρέσεις, ἔσκεπε τὰ τοιαῦτα δόγματα. Μετὰ δὲ χρόνον ὀλίγον τοῦ ἀποθανεῖν Θεόδωρον καὶ Διόδωρον, ἀνέστη ἡ αἵρεσις Νε στορίου Exstiterunt iis temporibus magni quidam duo viri, Diodorus episcopus Tarsi, et Theodorus Mopsuestiæ, qui et adversus Arianos, et Macedonium et Apollinarem pugnabant, univerɛasque Litteras sacras commentariis illustrarunt, et in pretio habiti mortem oppetierunt, nec ipsis vivis quisquam dictum aliquod eorum reprehendebat, imo complures scriptis encomiis eos celebrarunt; nam et Basilius, et Joannes Chrysostomus eos prædicant. Verum postea moto dogmate Nestoriano, coactus est Cyrillus qui et ipse pridem eos laudasset, adversus eorum opera scribere (a), quia dogma suum Nestorius ex iis confirmaret; namque editis illi in sacras Litteras commentariis intra fines non constiterant, sed cum distribuere vellent sacrarum Litterarum voces, alias ad divinitatem, alias ad naturam humanam relatas, deprehensum est eos duas Christi hypostases et divisionem quamdam introducere. Quam ob causam Cyrillus adversus ipsos scribere coactus fuit, confirmante dogma suum ex iis Nestorio. Vivis quidem ipsis cur nemo contradixerit, factum ideo, quod pugnandi contra sectas majores necessitas ejusmodi dogmata tegeret. At paulo postquam diem Theodorus ac Diodorus obiissent, suscitata Nestorii fuit hæresis. Post mortem etiain a multis laudatum, et, licet id a multis summopere postularetur, ab ejus damnatione abstinuisse Patres, narrat idem Leontius act. vi, 4: Ὁ δὲ Ιδας καὶ αὐτὸς Νεστοριανός, ὡς δηλοῖ ἡ γραφεῖσα παρ' αὐτοῦ ἐπιστολὴ πρὸς Μάριν τὸν Πέρσην, ἐν ᾗ ἄνω καὶ κάτω ἐπαινεῖ τὸν Θεόδωρον, ἀφ' οὗ τά ἴδια δόγματα ισχυρίζετο ὁ Νεστόριος. Ibas autem et ipse Nestorianus fuit, quemadmodum ab eo perscripta ad Marim Persam epistola docet, in qua sursum deorsum Theodorum laudat, cujus auctoritate dogmata sua Nestorius confirmabat. Εt infra: ᾿Αλλὰ πάλιν ἐπαποροῦσιν, ὅτι Καὶ διὰ τί μὴ ἀπῄτησεν αὐτὸν ἀναθεματίσαι Θεόδωρον, ἀλλ' ἐδέξατο τὴν ἐπιστολὴν αὐτοῦ τὴν πρὸς τὸν Μάριν, ἐν ᾗ πολλά ἐστιν ἐπαινῶν (α) Ex Cyrilli libris, nunc deperditis, Adversus Theodorum Mopsuestenum et Diodorum Tarsensem, fragmenta nos edidimus in Nova Patrum biblioλέσαι τῷ ἁγίῳ Κυρίλλῳ ἔφειλον, ἤπερ τῇ συνόδῳ αὐτὸς οὖν ὁ ἐν ἁγίοις Κύριλλος ζητησάντων τινών ἤδη ἀναθεματίσαι τὸν Θεόδωρον, φαίνεται γράφων πρὸς Πρόκλον, ὅτι οὐ δεῖ ἀναθεματίζειν· οἱ γὰρ ᾿Ανατολικοί πάντες, φησί, μέγαν ἔχουσι διδάσκαλον τὸν Θεόδωρον καὶ ἐὰν αὐτὸν ἀναθεματίσωμεν, μέγα σχίσμα ποιοῦ μεν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ τῶν ᾿Ανατολικῶν· ὧν εἷς καὶ [βας μὴ ἀνασχόμενος αὐτὸν ἀναθεματίσαι. Ο γοῦν ὁ ἅγιος Κύριλλος εκώλυε, πῶς τοῦτο ποιῆσαι εἶχεν ἡ σύνοδος • Sed rursus objiciunt, cur ab eo non requisierit, ut Theodorum anathematizaret, imo ‘scriptam ad Marim epistolam receperit, in qua Theodorum frequenter Ibns prædicat? nimirum et hoc potius de sanato Cyrillo queri debebant, quam de synodo; nam sanciæ memoric Cyrillum, cum nonnulli hoc ipsum quarerent, ut Theodorus anathemati subjiceretur, ad Proclum scripsisse constat, mini›ne Theodorum anathe…. malizari debere: nam Orientales, inquit, universi Theodorum pro magno doctore habent, quem si anathemati subjecerimus, in Orientalium Ecclesia dissidium ingens excitabimus: quorum unus est Ibas, qui eum anathematizari non patietur. Quod ergo sanctus Cyrillus fieri prohibebat, quo pacto synodus facere pɔterat? Nec aliud innuisse videtur Eulogius Alexandrinus in oratione De unione Theodosianorum et Gainitarum apud Photium cod. 227. Κύριλλος δὲ τοῦ Μοψουεστίας Θεοδώρου κατὰ τὴν ἕψαν ὡσαύτως aνακηρυττομένου τῆς κοινωνίας οὐκ ἀφίστατο· ἑώρα γὰρ ἀκηράτοις σωζόμενα δόγμασι τὰ τῆς εὐσεβείας καιριώτατα. Cyrillus vero a Theodori Mopsuestia episcopi per Orientem eodem anathemate percussi communione non abstinuit; videbat enim sinceris dogmatibus servari pracipuos religionis articulos. Quidquid tamen bi asserant, certum est Theodori dicta quæ Nestorianæ hæresi favebant, vel extra catholicæ fidei normam, sive suis in scriptis, sive in aliorum commentariis fuerant disseminata, nunquam fuisse ab orthodoxis Patribus approbata, quinimo a pluribus privatim, tum demum in concilio V generali una cum Theodoro ipso, ut hæretica et catholicis auribus noxia rejecta, et anathemati subjecta, et Theodori memoriam e diptychis protrusam, ut tradit Justinianus imperator in edicto Ειδό τες ὡς οὐδέν. Θεόδωρος δὲ τῇ οἰκείᾳ ἐντελευτήσας ἀσεβείᾳ, ἀπὸ πάσης Εκκλησίας ἐξεβλήθη. 'Αμέλει τοι καὶ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς ἐν Μοψουεστίᾳ Ἐκκλησίας, ἐν ᾗ λέγεται ἐπίσκοπος γεγενῆσθαι διὰ τὰς βλασφημίας, δι' ἄσπερ "Ελλησί τε καὶ Ἰουδαίοις, καὶ Σοδομίταις παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων συνηριθμήθη, ἀπήλειψαν ἐξ ἐκείνου τῶν ἱερῶν τῆς Ἐκκλησίας δι πτύχων τὴν τούτου προσηγορίαν, ὡς τὰ περὶ τούτου συστάντα κατὰ τὴν αὐτὴν πόλιν παρὰ τῇ συνόδῳ τῆς ἐπαρχίας ὑπομνήματα δείκνυσιν. Theodorus vero in sua impietate mortuus, ab universa Ecclesia proscriptus est. Quin et tota Ecclesia Mopsuestena, cujus episcopus fuisse dicitur, propter ejus blasphemias, theca, t. IV, p. 451-455; deque ea re plura ibi diximus in adnotationibus. Conc. Labb. t. V, col. 716.

col. 81–82page 36 of 47

PG 66:81τὴν κατ' εὐδοκίαν ἐν αὐτῷ κατοικήσαντα, μεταδοῦναι αὐτοῦ τῆς θεϊκῆς ἀξίας καὶ προσκυνήσεως εἰς ὕστε ρον κατὰ τὴν τελείωσιν. Ταῦτά τε καὶ ἕτερα πολλὰ δυσφημήσας τοιαῦτα, δύο φύσεις ἰδιοπεριορίστους φη σὶν εἰδέναι ἐπὶ Χριστοῦ, σχέσει τινὶ καὶ μόνον ἀλλήλαις οἰκειωμένας. Δευτέρα καὶ αὕτη πλάνη τοῦ μίαν φύσιν, καὶ δύο φύσεις ἰδιοπεριορίστους μὴ κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον ὁμολογεῖσθαι ἐν τῷ Χριστῷ. τὸν δὲ Θεὸν Λόγον διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν αὐτοῦ ἄρεσ 376: Ἔτι δὲ καὶ κατὰ Θεοδώρου τοῦ Μοψουεστίας, διδασκάλου γεγονότος τοῦ Νεστορίου τοῦ Ιουδαιόφρονος, ἀνεθεμάτισαν μετὰ τῆς λεγομένης α ἐπιστολῆς Ανεγνώσθη πρακτικά της πέμπτης συνόδου, ἐν οἷς τα λεγόμενα τρία κεφάλαια ἐτρακταΐσθη τὰ περὶ Πριγένους, καὶ ἀνεθεματίσθη αὐτὸς καὶ τὰ συγγράμ μετα αὐτοῦ· τὰ περὶ Διοδώρου Ταρσοῦ, καὶ Θεοδώρου του Μαΐουεστίας, καὶ αὐτοὶ ὁμοίως ἀναθεματίσθησαν ν. μνη μονιών ἁμάρτημα. Θεόδωρος ὁ Μοψουεστίας Τούτων δὲ τῶν τεσσάρων συνόδων οὕτω γενομένων, καὶ ἐπιβεβαιωθεισῶν, καὶ κρατουσῶν ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ Ἐκ κλησίᾳ, οἱ τὰ Νεστορίου κρατοῦντες ἐσπούδασαν αὖ θες τὴν αἵρεσιν αὐτῶν κρατῶναι διὰ τῆς Θεοδώρου τοῦ Μοψουεστίας ἀφορμῆς, πολλῷ χείρονα τοῦ μαθη τοῦ αὐτοῦ Νεστορίου βλασφημήσαντος. Οθεν τοίνυν καὶ ἡμεῖς ἀκολουθοῦντες τοῖς ἡμετέροις πατράσι, καὶ βουλόμενοι τὴν ὀρθὴν πίστιν ἀλώβητον διαφυλάττεσθαι, προτρέπομεν καὶ τούτου τὰς βλασφημίας διεξετάσαντας κατ' αὐτοῦ, καὶ τῶν ὁμοφρόνων αὐτοῦ ἀποφήνασθαι· πρὸς γὰρ ταῖς ἄλλαις ἀναριθμήτοις αὐτοῦ δυσφημίαις εἰς Χριστὸν τὸν Θεὸν ἡμῶν γενο μέναις, ἄλλον εἶναι τὸν Θεὸν Λόγον, καὶ ἄλλον τὸν Χριστὸν, ὑπὸ τῶν τῆς ψυχῆς παθῶν, καὶ τῶν τῆς σαρκὸς ἐπιθυμιῶν ἐνοχλούμενον, καὶ τῶν χειρόνων το Μετὰ τοῦτον δὲ τὸν ᾿Απολλινάριον, εὐθέως ἀνα τείνετε τις θεόδωρος τῆς Μαΐουεστίας πόλεως οὕτω λεγομένης ἐν τῇ γῇ τῶν Κιλίκων τὴν ἡγεμονίαν λπ μεν, ἐς ἐκ διαμέτρου τῷ ᾿Απολλιναρίω φερόμενος, Εμεις σε τὰς τυχούσας τολμηρά ψυχῇ καὶ ἀφόβῳ καρίας καταχέε: τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, ἄνθρωπον τα τῶν καθ' ἡμᾶς κοινὸν ἀποκαλῶν, καὶ ἐκ προκο τις λαδώσει τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ, Θεὸν ὀνομάζεσθαι, καὶ ἐκ τοῦ ἐν τῷ Ἰορδάνη βαπτίσματος ἀξιωθῆναι ἐν πρώτους τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος δωρεάς, εἰς ὄνομα Πατας καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος βαπτισθέντα κατὰ μικρὸν ἀφιστάμενον πρὸς τὰ κρείττονα τῇ προ κοπῇ τῶν ἔργων ἐληλυθέναι, καὶ τῇ ἀρίστῃ πολιτεία γενόμενον ἄμωμον, καὶ ὡς ψιλόν ἄνθρωπον ἐν ὀνό ματι Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος βαπτισθῆναι· καὶ διὰ τοῦ βαπτίσματος τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ειληφέναι, καὶ υἱοθεσίας ἠξιώσθαι, καὶ καθ' ὁμοίωσιν βασιλικῆς εἰκόνος εἰς πρόσωπον τοῦ Θεοῦ Λόγου τὸν Χριστὸν προσκυνεῖσθαι, καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἄτρεπτον ταῖς ἐννοίαις, καὶ ἀναμάρτη τον γεγενῆσθαι. Καὶ πρὸς τούτοις, εἶπε τοιαύτην γεγενῆσθαι τὴν ἔνωσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου πρὸς τὸν Χρι στὸν, ὁποίαν ὁ ᾿Απόστολος ἔφη περὶ τοῦ ἀνδρὸς καὶ τῆς γυναικός - Εσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν.

DIATRIBA DE THEODORIS. τὴν κατ' εὐδοκίαν ἐν αὐτῷ κατοικήσαντα, μεταδοῦναι αὐτοῦ τῆς θεϊκῆς ἀξίας καὶ προσκυνήσεως εἰς ὕστε ρον κατὰ τὴν τελείωσιν. Ταῦτά τε καὶ ἕτερα πολλὰ δυσφημήσας τοιαῦτα, δύο φύσεις ἰδιοπεριορίστους φησὶν εἰδέναι ἐπὶ Χριστοῦ, σχέσει τινὶ καὶ μόνον ἀλλήλαις οἰκειωμένας. Δευτέρα καὶ αὕτη πλάνη τοῦ μίαν φύσιν, καὶ δύο φύσεις ἰδιοπεριορίστους μὴ κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον ὁμολογεῖσθαι ἐν τῷ Χριστῷ. Post hunc Apollinarem, repente exstitit Theodorus quidam Hopsues'iæ urbis, in regione Cilicum, præsulatum nactus, Apollinari plane contrarius, qui contumelias non vulgares audaci animo, et imperterrito corde in Christum Dominum effudit, hominem unum, nostri similem, et vulgarem appellando, qui, ex progressu gratia quarum gratia a sanctis Patribus, paganis et Judzis, τὸν δὲ Θεὸν Λόγον διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν αὐτοῦ ἄρεσ et Sodomitis adnumeratus est, ab illo tempore nomen ejus ex sacerdotum ejusdem Ecclesiæ catalogo seu diptychis expunzil, quemadmodum acta seu monu - menta in illa civitate de hoc in episcoporum concilio illius provinciæ testantur. Et in illius locum Cyrilli Alexandrini mentio, qui adversus eum, illiusque dogmata certamen subierat, suffecta fuit, quod plurimorum testimoniis in synodo Mopsuestena probatur. Georgius Cedrenus in synopsi de V generali synodo, p. 376: Ἔτι δὲ καὶ κατὰ Θεοδώρου τοῦ Μοψουεστίας, διδασκάλου γεγονότος τοῦ Νεστορίου τοῦ Ιουδαιόφρονος, ἀνεθεμάτισαν μετὰ τῆς λεγομένης 16α ἐπιστολῆς· Theodorum quoque Mopsueslenum episcopum præceptorem Nestorii ejus, qui Judaicis erroribus germana sensit, et Ibæ epistolam anathematisarunt. Photius in Bibliotheca cod. 18: Ανεγνώσθη πρακτικά της πέμπτης συνόδου, ἐν οἷς τα λεγόμενα τρία κεφάλαια ἐτρακταΐσθη τὰ περὶ Πριγένους, καὶ ἀνεθεματίσθη αὐτὸς καὶ τὰ συγγράμμετα αὐτοῦ· τὰ περὶ Διοδώρου Ταρσοῦ, καὶ Θεοδώρου του Μαΐουεστίας, καὶ αὐτοὶ ὁμοίως ἀναθεματίσθησαν· Lectæ sunt actiones quintæ synodi, quibus tractatum De tribus, ut vocant, capitulis: de Origene, qui cum scriptis suis anathemate damnatus; de Theodora Mopssesleno, et Diodoro Tarsensi, qui et ipsi similiter anathemale damnati sunt. Et Gregorius Magnus lib. vir, epist. 34, tradit sedem apostolicam Sozomeni Historiam suscipere recusare, vel eo solo nomine, quod nimiuin profusus est in laudibus Theodori Mopsuesteni, et eum Ecclesiæ doctorem fuisse tradit. Sed ipsam quoque Sozomeni Historiam sedes apostolica recipere recusat, quoniam multa mentitur, et Theodorum Mopsuestiæ nimium laudat orque usque ad diem obitus sui magnum doctorem Ecclesia fuisse perhibet. Ubi notat Vossius lib. 1, De hist. Gracis cap. 20: Quod de Theodoro Mopsuestiæ ait, id hodie in Sozomeno non leges, sed in Theodoreto (list. ν. 40). Quare videri possit μνημονιών Gregorii ἁμάρτημα. Sed vero similius est scripsisse hoc Sozomenum in iis quæ perierunt; ipse Sozomenus refert in præfatione se Historiam suam produxisse usque ad consulatum Theo desii Junioris septimum decimum, ita ut pene vic Dei accepta, Deus nominetur, et a baptismate in Jordane inter primos donum sancti Spiritus sit consecutus, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti baptizatus; Deum vero Verbum, ob excellentem virtutem ejus, libenter in eo habitasse, eique divinam dignitatem impertisse, et adorationem deinceps post consummationem. His et aliis impie dictis, duas naturas inquit se novisse in Christo propriis suis hnibus terminatus, solaque habitudine inter se conciliatas. Altera et hæc blasphemia est, unam naturam el duas naturas suis finibus circumscriptas in Christo non recte confiteri. Hæc ipsa Suidas in Lexicon suum retulit voc. Θεόδωρος ὁ Μοψουεστίας· Georgius Cedrenus in Synopsi chronica pag. 381, apud quem Justinianus imp. in Epistola ad synodum: Τούτων δὲ τῶν τεσσάρων συνόδων οὕτω γενομένων, καὶ ἐπιβεβαιωθεισῶν, καὶ κρατουσῶν ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ Ἐκ κλησίᾳ, οἱ τὰ Νεστορίου κρατοῦντες ἐσπούδασαν αὖ θες τὴν αἵρεσιν αὐτῶν κρατῶναι διὰ τῆς Θεοδώρου τοῦ Μοψουεστίας ἀφορμῆς, πολλῷ χείρονα τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ Νεστορίου βλασφημήσαντος. Οθεν τοίνυν καὶ ἡμεῖς ἀκολουθοῦντες τοῖς ἡμετέροις πατράσι, καὶ βουλόμενοι τὴν ὀρθὴν πίστιν ἀλώβητον διαφυλάττεσθαι, προτρέπομεν καὶ τούτου τὰς βλασφημίας διεξετάσαντας κατ' αὐτοῦ, καὶ τῶν ὁμοφρόνων αὐτοῦ ἀποφήνασθαι· πρὸς γὰρ ταῖς ἄλλαις ἀναριθμήτοις αὐτοῦ δυσφημίαις εἰς Χριστὸν τὸν Θεὸν ἡμῶν γενομέναις, ἄλλον εἶναι τὸν Θεὸν Λόγον, καὶ ἄλλον τὸν Χριστὸν, ὑπὸ τῶν τῆς ψυχῆς παθῶν, καὶ τῶν τῆς fiati annorum historia desideretur. Plura etiam de σαρκὸς ἐπιθυμιῶν ἐνοχλούμενον, καὶ τῶν χειρόνων hoe albi leges, et quidem in Chronico Victoris TitBasensis apud Casinium, ed. Basnagit t. I. Pravas Theodori opiniones recitat Theodorus presbyter Rhaitenus in libro De Incarnatione Domiτο Μετὰ τοῦτον δὲ τὸν ᾿Απολλινάριον, εὐθέως ἀνατείνετε τις θεόδωρος τῆς Μαΐουεστίας πόλεως οὕτω λεγομένης ἐν τῇ γῇ τῶν Κιλίκων τὴν ἡγεμονίαν λπ μεν, ἐς ἐκ διαμέτρου τῷ ᾿Απολλιναρίω φερόμενος, Εμεις σε τὰς τυχούσας τολμηρά ψυχῇ καὶ ἀφόβῳ καρίας καταχέε: τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, ἄνθρωπον τα τῶν καθ' ἡμᾶς κοινὸν ἀποκαλῶν, καὶ ἐκ προκο τις λαδώσει τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ, Θεὸν ὀνομάζεσθαι, καὶ ἐκ τοῦ ἐν τῷ Ἰορδάνη βαπτίσματος ἀξιωθῆναι ἐν πρώτους τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος δωρεάς, εἰς ὄνομα Πατας καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος βαπτισθέντα κατὰ μικρὸν ἀφιστάμενον πρὸς τὰ κρείττονα τῇ προκοπῇ τῶν ἔργων ἐληλυθέναι, καὶ τῇ ἀρίστῃ πολιτεία γενόμενον ἄμωμον, καὶ ὡς ψιλόν ἄνθρωπον ἐν ὀνό ματι Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος βαπτι σθῆναι· καὶ διὰ τοῦ βαπτίσματος τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ειληφέναι, καὶ υἱοθεσίας ἠξιώσθαι, καὶ καθ' ὁμοίωσιν βασιλικῆς εἰκόνος εἰς πρόσωπον τοῦ Θεοῦ Λόγου τὸν Χριστὸν προσκυνεῖσθαι, καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἄτρεπτον ταῖς ἐννοίαις, καὶ ἀναμάρ τη τον γεγενῆσθαι. Καὶ πρὸς τούτοις, εἶπε τοιαύτην γεγενῆσθαι τὴν ἔνωσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου πρὸς τὸν Χριστὸν, ὁποίαν ὁ ᾿Απόστολος ἔφη περὶ τοῦ ἀνδρὸς καὶ τῆς γυναικός - Εσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. His quatuor conciliis sic actis, et confirmatis, et auctoritatem in Ecclesia Dei obtinentibus, Nestorii se-

col. 83–84page 37 of 47

PG 66:83ἐστιν ὁ Μοψουεστίας, ὃν καὶ πλείστας εὐθύνας Ἰωάν νης ὁ Φιλόπονος, ὡς αὐτός φησι, τῆς τοιαύτης έρμη νείας ἐν οἰκείῳ τῷ εἰς τὴν κτίσιν πονήματι ἐδείχθη σπουδαίως εισπραττόμενος Καὶ συμφωνῶν ὁ Φιλόπονος σχεδὸν ἐν τοῖς πλείστοις Βασιλείῳ τῷ Μεγάλῳ, ἀντιπίπτων δὲ δι᾿ ὅλου τῷ Μοψουεστίας Θεοδώρῳ, ὃς τὴν αὐτὴν ὑπόθεσιν ἐνστησάμενος, Ερμηνείαν τῆς κτίσεως τὸ βιβλίον ἐπέ γραψεν· οὗ της δόξας διελέγχων ὁ Φιλόπονος τὴν ἐναντίαν ἐτράπετο Ερμηνεία τῆς κτίσεως. Ιη 38. Ανεγνώσθη Θεοδώρου Αντιοχέως οὗ ἡ ἐπιγραφή, Ερμηνεία τῆς κτίσεως. Ἐν τόμοις ἑπτὰ ἡ πρώτη βίβλος ἐπεραίνετο. Τὴν δὲ φράσιν οὐδὲ λαμπρός, οὐδὲ λίαν σαφής. Φεύγων δὲ τὸν δυνατὸν αὐτῷ τρόπον τὰς ἀλληγορίας, καὶ κατὰ τὴν ἱστορίαν τὴν ἑρμηνείαν ποιούμενος· ταυτολογεῖ δὲ τὰ πλεῖστα, καὶ ἄχαρίς πως καὶ ἀηδὴς εἶναι δοκεῖ· ἀλλὰ καὶ τὸ Νεστορίου δόγμα, εἰ καὶ πρὸ Νεστορίου ὑπῆρχεν, ὑπερευγόμενος. Οὗτος δέ ἐστιν ὁ Μοψουεστίας.

おろ EX LEONIS ALLATI ó 8% ptem tomis absolvebatur. Stylus illi neque illustris neque valde perspicuus. Fugiens vero, quantum in ipso est allegorias, et historiarum duntaxat expositionem traclans, eadem identidem repetit, et ingratus atque molestus legenti accidit: quin et Nestorii sententiam, quamvis illo prior fuerit, tacite vomit. Hic est Theodorus ille Mopsuestiæ. Multa hujusce videre est in catenis Græcis in Genesim. Hujus expositiones non usquequaque probatæ sunt a Philopono in Hexaemeri expositione, Photius ibidem: Oŭtoç dé ἐστιν ὁ Μοψουεστίας, ὃν καὶ πλείστας εὐθύνας Ἰωάννης ὁ Φιλόπονος, ὡς αὐτός φησι, τῆς τοιαύτης έρμηνείας ἐν οἰκείῳ τῷ εἰς τὴν κτίσιν πονήματι ἐδείχθη σπουδαίως εισπραττόμενος - Hic est Theodorus ille Mopsuestiæ, a quo sa'penumero constat Joannem Philoponum, ut ipsemet fatetur, rationem hujusmodi interpretationis bona fide ac serio exegisse in suɑ De universi creatione opere. Et apertius cod. 43: Καὶ συμφωνῶν ὁ Φιλόπονος σχεδὸν ἐν τοῖς πλείστοις Βασιλείῳ τῷ Μεγάλῳ, ἀντιπίπτων δὲ δι᾿ ὅλου τῷ Μοψουεστίας Θεοδώρῳ, ὃς τὴν αὐτὴν ὑπόθεσιν ἐνστη σάμενος, Ερμηνείαν τῆς κτίσεως τὸ βιβλίον ἐπέγραψεν· οὗ της δόξας διελέγχων ὁ Φιλόπονος τὴν ἐναντίαν ἐτράπετο· Atque ut Basilio Magno Philoponus ¡ lurimum fere consentit, sic per omnia Theodoro Mopsuestiæ repugnat, qui idem argumentum aggressus, Interpretationem creationis librum inscripsit, cujus opiniones Philoponus reprehendens contra nisus est. Et quod magis est, in V synodo generali, collat. 4, ea tanquam hæretica, et piis auribus noxia condemnantur. Unde etiam colligitur opus in plures libros fuisse divisum (a). quaces denxo suam hæresim confirmare conati sunt, ptione, Interpretatio creationis. Liber primus seopera Theodori Mopsuesteni, qui multo pejora, quam Nestorius ejus discipulus blasphemavit. Nos igitur sequentes sanctos Patres nostros, et volentes rectam fidem sine ulla macula conservare, hortamur ros, ut hujus quoque blasphemias examinantes, de eo el sectatoribus ejus sententiam ſeratis: nam præter innumerą alia, quæ impie in Christum Deum nostrum maledicta evomuit, id quoque protulit, alium esse Deum Verbum, alium Christum qui ab animi perturbationibus, et carnis cupiditatibus, molestiam ipsi exhibentibus, paulatim ut a deterioribus desistens, actuum profectu in melius eraserit, inculpataque optimæ vitæ ratione usus sit, qui ut purus homo, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti baptizatus, per baptismum gratiam Spiritus sancti consecutus, adoptione sit dignatus, et ad similitudinem regiæ imaginis Christus in persona Dei Verbi adoratus; et post resurrectionem animo constanti, et peccatorum vacuo fuerit. Præterea pronuntiavit eam fuisse Verbi cum Christo unionem, qua est ab Apostolo dicta viri cum muliere: El erunt duo in una carne.» Theodori item prava dogmata prosequitur Hesychius presbyter Hierosolymitanus in Historia ecclesiastica, cujus verba recitantur in V synodo, collat. 5, et alii. Scripsit innumera prope volumina, in quibus cum aliorum hæreses oppugnat, tum ipse alias et pei Love to perpy parturit, et cum Apollinarem refellit, Nestorii impii dogmata expromit. Joannes Antiochenus, et synodus Orientis Ad Proclum Constantinopalitaņum, ut est apud Facundum lib. VIII, cap. 1; Nimis animæ nostræ vulneratæ sunt, quia pon solum nos viventes tales calumnias ab his, qui conturbare volunt Ecclesias continue sustinemus,sed etiam qui bene de vita profectus est beatus Theodorus, qui quinque et quadraginta annis clare in doctrina præfulsit, et omnem hæresim expugnavit, et nullam alicubi detractionem ab orthodoxis in vita suscipiens, post longi temporis hinc discessum, et posi multa certamina, et post decem millia librorum adversus hæreses scriplu, el postquam in conspectu sacerdotum et imperatorum et populorum probatus est, periclitatur quæ hæreticorum sunt sustinere, et illis proximus prædicari. Nos ex tot libris, illos quos adnotare datum fuit, commemorabimus. Primumque sibi locum habeat Ερμηνεία τῆς κτίσεως. Ιηterpretatio creationis. Legit eam Photius in Bibliotheca cod. 38. Ανεγνώσθη Θεοδώρου Αντιοχέως οὗ ἡ ἐπιγραφή, Ερμηνεία τῆς κτίσεως. Ἐν τόμοις ἑπτὰ ἡ πρώτη βίβλος ἐπεραίνετο. Τὴν δὲ φράσιν οὐδὲ λαμπρός, οὐδὲ λίαν σαφής. Φεύγων δὲ τὸν δυνατὸν αὐτῷ τρόπον τὰς ἀλληγορίας, καὶ κατὰ τὴν ἱστορίαν τὴν ἑρμηνείαν ποιούμενος· ταυτολογεῖ δὲ τὰ πλεῖστα, καὶ ἄχαρίς πως καὶ ἀηδὴς εἶναι δοκεῖ· ἀλλὰ καὶ τὸ Νεστορίου δόγμα, εἰ καὶ πρὸ Νεστορίου ὑπῆρχεν, ὑπερευγόμενος. Οὗτος δέ ἐστιν ὁ Μοψουεστίας. Lectas Theodori Antiocheni liber est cum huc inscri- (a) Non in creationem tantummodo, id est in Genesim, scripsit Theodorus, verum etiam in alios libros V. T. Mibi occurrebant in Vaticanis codiPsalmos quoque Davidicos commentario et expositionibus adornavit. Ex hisce expositionibus quædam recitantur, quibus illius hæresis, et cum Nestorio consensus convincitur, ex commentario scilicet in psalmos vili, xxi, et Lxviit, in V synodo generali, collat. 4, et in psalmum XLVIII, a Facundo Hermianensi lib. 1x, cap. 4, ut Theodorum ab hæresi defendat. Quod an recte præstiterit, aliorum esto judicium. Nos aliter sentire cogimur, qui scimus bas in psalmos expositiones etiam ab ipso Theodoro non fuisse usquequaque probatas. Multa enim sibi eſſugisse, ut incipienti, quæ maturiore castigatione indigeant, scribit idem ipse qd Cerdonem lib. De allegoria et historia adversus Qrigenem apud Facundum lib. 111, cap. 6, et lib. x. cap. 1: Ego quidem quod nostra sic laudes, non alii cuipiam impulo, quam amicitiæ, quam circa nos habes, quam etiam in multis et magnis rebus semper ostendisti: et maxime quoniam ea quæ scripla sunt in psalmos miraris, quæ etiam primo cæterorum omnium scripsimus. Non autem quantam oportuerat habuimus circa istum rem diligentiam; passi enim sumus quæcunque incipientes, ut evenit, in imperitia scribendi constituti: siquidem et multas immutationes, illo cibus sparsim ejusdem auctoris fragmenta id est in Exodum, in Numeros, in Josue, in Judices, tre Isate Ezechiæque preces, in odas. Digitized by Preces, in oda

col. 85–86page 38 of 47

PG 66:85τῶν ἀβασανίστως ἐπιβάλλειν ταῖς προφητικαῖς ἐπι τοῦ μακαρίου Ἰωὴλ τοῦ προφήτου τῆς σαφηνείας ἀπάρξασθαι νῦν· Πρόδηλον οὖν ὅτι καὶ ὁ μακάριος Αμὼς ὁ προφήτης, ὃν ἑρμηνεύειν Θεοῦ χάριτι· Απεχθῶς ἄνωθεν Ιδου μαῖοι πρὸς τοὺς Ἰσραηλίτας ἔσχον Εἷς καὶ αὐτὸς τῆς τε Παλαιᾶς καὶ Νέας ὑπάρχων Θεός· Παραπλήσια τοῖς περὶ τε Ωσηέ, καὶ ᾿Αμώς, καὶ τοὺς λοιποὺς ὁπόσοι· Να Νινευί πόλις ἦν μεγάλη, πλήθει τε κομῶτα, καθὼς ἡ θεία διδάσκει Γραφή Ηδη τοῦ Ασσυρίου μὲν τῶν δέκα φυλῶν αἰχμαλώ ἐξήγησις εἰς τὸν ψαλτῆρα, ἐκ ἐν τῇ μνήμῃ τῶν ἀσεβῶν τὸν πρῶ τον συμπεράνας ψαλμόν (α). τους εἰς τὴν οἰκείαν ἀπαγαγόντος χώραν Οὐ πόρρω τοῦ μακαρίου Αμβακούμ τῷ μὲν, καὶ Ἰωήλ, καὶ ᾿Αμώς, καὶ Μιχαίας οἱ μακάριοι δὲ χεῖρον ὅτι ἐν τῇ τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων γενομένῃ παρ' αὐτοῦ δῆθεν ἑρμηνεία συγκρίνων ὁ αὐτὸς Θεόδωρος τὸν Χριστόν.

DIATRIBA DE THEODORIS. Ex ejusdem etiam commentario în duodecim pro - phetas quædain recitantur in eadem synodo, collat. 4. Et exstant ad hunc diem in Oseam P., Eiç ¿deyyo τῶν ἀβασανίστως ἐπιβάλλειν ταῖς προφητικαῖς ἐπιXespoúvtwv qwvals in Ioelem P., Пpóxɛcta huiv τοῦ μακαρίου Ἰωὴλ τοῦ προφήτου τῆς σαφηνείας ἀπάρξασθαι νῦν· in Amos P., Πρόδηλον οὖν ὅτι καὶ ὁ μακάριος Αμὼς ὁ προφήτης, ὃν ἑρμηνεύειν Θεοῦ χάριτι· in Abdiam P., Απεχθῶς ἄνωθεν Ιδουμαῖοι πρὸς τοὺς Ἰσραηλίτας ἔσχον· in Jonam P., Εἷς καὶ αὐτὸς τῆς τε Παλαιᾶς καὶ Νέας ὑπάρχων Θεός· in Michæam P., Παραπλήσια τοῖς περὶ τε Ωσηέ, καὶ ᾿Αμώς, καὶ τοὺς λοιποὺς ὁπόσοι· in Ναhum P., Νινευί πόλις ἦν μεγάλη, πλήθει τε κομῶτα, καθὼς ἡ θεία διδάσκει Γραφή: in Abbacuc P., tempore quæ nostra sunt susceperunt, quas non est ▲ præsentis temporis enarrare: ex qua causa magis negligenter a nobis composita sunt plurima, et maxime illa quæ prima sunt. Neque negat id Facundus lib. 1. cap. 5: Theodorus ultro semetipsum reprehendens in expositione Psalmorum confessus est, quod negligenter a se composita fuerint plurima, et maxime ille quæ prima sunt, et perhibuit aliqua in suos litros ab Apollinaristis immissa. Rem vero nobis, ut scse habuit, ingenue narrat Hesychius presbyter Hierosolymitanus in Historia ecclesiastica: Et iterum bene conversari, iterum in clericatu esse cœpit, et Antiochia relicta în Tarsum transmigravit, ex qua in Mopsuestiam transiit, ordinatus in ea episcopus, nondum Deo volente manifestam impietatis iltius prædicationem feri. Prima autem elementa sua doctring Ηδη τοῦ Ασσυρίου μὲν τῶν δέκα φυλῶν αἰχμαλώ ez Judaico vaniloquio incipiens, codicem in prophetiam Psalmorum conscripsit, omnes de Domino prædictiones abnegantem. Culpatus vero el periclitatus, contraria sibi dixit non ex voluntate, sed compulsus omnium querimonfis, et codicem ipsum delere pollicilus, latenter conservabat Judaicæ impietatis vialicum: iqni enim sua commentaria simulans tradere, malisiose abscondere illecebram conabatur: lempus quidem plurimum, in exiguo loco pruva loquens, qui essel merito latebat. Exstat nunc quoque Theodori Autiocheni ἐξήγησις continuata εἰς τὸν ψαλτῆρα, ἐκ psalterium expositio, in bibliotheca Vaticana, in Escuriali Regia, et alibi. Quam ipse vidi, incipit in psalmo secundo, ἐν τῇ μνήμῃ τῶν ἀσεβῶν τὸν πρῶ τον συμπεράνας ψαλμόν (α). Necnon ex ejusdem commentario in Cantica canticorum recitantur nonnulla in V synodo generali, collat. 4. Quid vero ipse de eo libro senserit, ex eodem audiamus: Cum me piguisset Cantica canlicorum perlegere, quoniam neque secundum propheticam speciem exposita sunt, neque secundum kistoriarum traditionem, sicut scriptura Regnorum, moque demonstrativa admonitione studii utuntur, nescio quomodo tuarum litterarum præceptum, de Cantico canticorum exigens a nobis irrecusabiliter causam, fecit me circa eam diligentiorem, violenter quidem. Et sic, nec enim cessavi, et initio ipso lectionis, quasi studiosa alacritate oscitans frequenter, et dormiens, sicut convivio codicis nuptialis, et hoc 1) regali, percantatus, etc. Reliqua videri possunt in endem concílio, eollat. 4. (a) Vidit Allatius codicem Vaticanum 617, ubi trapse, initio ducto a psalino secundo, commentaras dicitur Theodori Antiocheni. Sed tamen errorem non agnovit Allatius; est enim is commentarius Theodoretĭ, non Theodori, ut ego legens comperi, erroremque in ipso Vaticano indice emendandum mann mea curavi. Imo vero codicis mendum dilipenter me jam coarguisse memini in præfatione ad prioregs editionem tomi | Script. vet. p. xxi. Utique kopsuesteni plurimæ partes genuinæ commentarii in Psalmos editæ postea fuerunt in Corderii catena; sed plurimæ adhuc latent in codicibus, tantoque numero, ut id Mopsuestent opus propemodum in integrum restitui posse videatur; quod me facturum, vita comite, conjunctis etiam partibus Cordeτους εἰς τὴν οἰκείαν ἀπαγαγόντος χώραν • in Sophoniam P., Οὐ πόρρω τοῦ μακαρίου Αμβακούμ τῷ xpóvw the apopelav zaútŋy' in Aggæum P., 'Noŋè μὲν, καὶ Ἰωήλ, καὶ ᾿Αμώς, καὶ Μιχαίας οἱ μακάριοι popíjtal xocvdy mpdę āñavta (b). In exponendis quoque Novi Testamenti voluminibus sedulam operam collocavit. Ilinc ex ejus commentario in Matthæum lib. 1 et 1v, quædam recitantur in eadem synodo, collat. 4, et apud Facundum, lib. 11, cap. 2. Ex commentario item in Lucam. quædam ipsius afferuntur in eodem concilio, et complura in calenis Græcis in Luca Evangelium. Quemadmodum et ex commentario in Joannem lib. 1 et lib. vi, pleraque, et a Facundo lib. 1x, cap. 3, quædam. Expositionis ejusdem in Acta apostolorum meminit Justinianus imperator in Edicto de fide orthodoxa, cujus principium est, Eldóreç üç ovdér. Tò δὲ χεῖρον ὅτι ἐν τῇ τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων γενομένῃ παρ' αὐτοῦ δῆθεν ἑρμηνεία συγκρίνων ὁ αὐτὸς Θεόδωρος τὸν Χριστόν. Quod autem deterius est, etiam in expositione, quam in Acta apostolorum composuit, idem Theodorus comparat Christum, etc. Ex hujus expositionis libro 1, referuntur aliqua in eadem synodo, collat. dicta, Illius etiam expositionem in Epistolam ad Romanos meminit Facundus, lib. IH, cap. 6. Et ex iisdem quædam adducit. Ex eadem interpretatione quædam recitantur in quinta synodo collat. dicta (c). Scripsit quoque librum seu commentarium in rianis, spondere ausim, (b) Nescio cur Allatius reticeat de Zacharia et Malachia. Utique Zacharias deest in codice Vat. 618, quem solum vidisse Allatium puto. Ibidemi tamen Malachias non deerat. Nos vero tandem adepti Columnensem codicem pervetustum cum integerrimo commentario Mopsuesteni ad xii prophetas (quem codicem pretio emptum in Vaticanos plu. teos intulimus), pra:clarissimum hoc Mopsuesteni opus vulgavimus in Script. vet. tomo VI; et nuper demum Latinitate quoque totum donavimus. (c) Partem expositionis hujus in Ep. ad Rom. insignem Græce nos edidimus in Spicil. Rom. t. IV. p. 499-573.

col. 87–88page 39 of 47

PG 66:87τὰς δόξας, ὅτε ταῖς αὐτοῦ περιτυγχάνουσι βίβλοις 'Αλλ' οὐδὲ Θεό Χωρος ὁ Ελληνάς τε καὶ Ἰουδαίους καὶ πάντας αἱρε τικοὺς τῇ ἀσεβείᾳ ὑπερβαλλόμενος· οὗτος γὰρ πρὸς ταῖς ἄλλαις· αὐτοῦ βλασφημίαις, οὐκ ἠρκέσθη τῷ πρὸς τὴν ἰδίαν πλάνην παρερμηνεῦσαι σύμβολον τῶν τριακοσίων δέκα καὶ ὀκτὼ ἁγίων Πατέρων, ἀλλὰ καὶ περιφρονήσας τούτου, καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ τὸ περαιτέρω χωρεῖν, θορύβων ἔσθ' ὅτε τίκτει προφάσεις από ᾿Αλλὰ περι φρονήσας τούτου, ἕτερον σύμβολον ἐξέθετο πάσης ἀσεβείας πεπληρωμένον, ἐν ᾧ ἀναθεματίσαι τοὺς ἑτέρως φρονοῦντας ἐτόλμησεν· ὥστε ὅσον κατὰ τὴν ἐκείνου μανίαν πάντας τοὺς ἁγίους ἀποστόλους καὶ Πατέρας κατακεκρίσθαι. Τοῦτο δὲ τὸ ἀπεδες Θερ δώρου σύμβολον καὶ ἐν τῇ κατ' Ἔφεσον πρώτῃ συν όδῳ, καὶ ἐν Χαλκηδόνι αναγνωσθέν, ὑφ᾽ ἑκατέρας συνόδου μετὰ τοῦ ἐκθεμένου καὶ τῶν δεξαμένων αὐτὸ κατεκρίθη. Ἴστω δὲ ἡ σὴ ὁσιότης ὅτι προσενεχθείσης τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ ἐκθέσεως παρ' αὐτοῦ συνταχθείσης, ὡς οἱ προενεγκόντες ἔφασκον, οὐδὲν ἐχούσης ὑγιές, κατεκιβδήλευσε μὲν αὐτὴν ἡ ἁγία σύνοδος, ὡς διεστραμμένων γέμουσαν ἐννοιῶν, καὶ τὴν Νεστορίου δυσσέβειαν οἱονείπως πηγάζουσαν· κατακρίνασα δὲ τοὺς οὕτω φρο νοῦντας, οἰκονομικῶς οὐκ ἐμνημόνευσε τοῦ ἀνδρὸς, οὐδὲ αὐτὸν ὑπέθηκεν ὀνομαστὶ τῷ ἀναθεματισμῷ δι' οικονομίαν, ἵνα μή τινες τῇ ὑπολήψει τοῦ ἀνδρὸς προσεσχηκότες ἀποβάλωσιν ἑαυτοὺς τῶν ἐκκλησιῶν. Ἡ δὲ ἐν τούτοις οἰκονομία ἄριστόν τι χρῆμα καὶ σοφόν· εἰ μὲν γὰρ ἦν ἐν τοῖς ζῶσιν ἔτι, καὶ σύνο οπλος ἦν ταῖς Νεστορίου δυσφημίαις, ἢ συναγορεύειν ήθελεν οἷς ἔγραφεν αὐτὸς, πέπονθεν ἂν καὶ τὸν εἰς ἴδιον πρόσωπον ἀναθεματισμόν· ἐπειδὴ δὲ ἀπεδήμησε πρὸς Θεὸν, ἀρκεῖ καθάπερ ἐγᾦμαι τὰ ἐκτόπως αὐτῷ γεγραμμένα ἐκβάλλεσθαι παρὰ τῶν ὀρθῶς ἐχόντων

EX LEONIS ALLATI symbolum Nicanum, sententias Patrum ad suos τὰς δόξας, ὅτε ταῖς αὐτοῦ περιτυγχάνουσι βίβλοις· errores comprobandos detorquens. Justinianus imperator in Edicto supra laudalo: 'Αλλ' οὐδὲ Θεό Χωρος ὁ Ελληνάς τε καὶ Ἰουδαίους καὶ πάντας αἱρετικοὺς τῇ ἀσεβείᾳ ὑπερβαλλόμενος· οὗτος γὰρ πρὸς ταῖς ἄλλαις· αὐτοῦ βλασφημίαις, οὐκ ἠρκέσθη τῷ πρὸς τὴν ἰδίαν πλάνην παρερμηνεῦσαι σύμβολον τῶν τριακοσίων δέκα καὶ ὀκτὼ ἁγίων Πατέρων, ἀλλὰ καὶ περιφρονήσας τούτου, καὶ τὰ ἑξῆς. Neque ipse Theodorus, qui paganos, Judæos, ac omnes hæreticos impietate superarit; huic enim præter alias blasphemias non satis fuit apte ad suum errorem perfidiose interpretari symbolum trecentorum decem et octo sanctorum Patrum, sed contempto illo, etc. Ex hac symboli Nicæni interpretatione quædam referuntur in V synodo, collat. sæpe jam prædicta. et de καὶ τὸ περαιτέρω χωρεῖν, θορύβων ἔσθ' ὅτε τίκτει προφάσεις· Sciat vero sanctitas tua quod exposi tione, quæ nihil sani habebat, ab eo composita, από dicebant ii qui eam attulerant, apud sanctam synodum prolata, eam quidem reprobavit sancta synodus alpole perversis conceptibus refertam, et Nestoriana impietate quasi fuentem; eis autem qui ita sapiunt condemnatis, dispensatire nullam viri mentionem fecit, nec ipsum nominatim anathemati subjecit propter dispensationem, ne scilicet aliqui magnam viri opinionem spectantes, se ipsos ab ecclesiis separarent. In his vero dispensatione uti, optimum ac prudens est consilium; si enim viveret nunc, ſensor esset blasphemiarum Nestorii, seu tueri suQ patrocinio vellet ea, quæ ipse scripserat, utique eliam in propria persona anathemate ſeriretur: al cum ad Deum nigraverit, sat est, prout ego censeo, quæ absurda et inepta ab eo conscripta sunt, expungi ab iis qui recte sentiunt, quando ejus libri occurrant; ultcrius autem progredi, esset plane turbarum caueas excitare. Falso itaque Justinianus auctorem syınboli damnatum esse asseverat. Facundus lib. 13, cap. 2, negat aperte symbolum illud fuisse conιpositum a Theodoro, et conscriptorem ejus faisse a dictis synodis condemnatum: Adhuc tamen aliud magnum ac duplex eorum mendacium publicemus: quod Chalcedonense concilium, non Ephesini tantum, verum etiam ipsius Chalcedonensis judicio videri notabile voluerunt dicentes: Theodori symbolum et in Epheso sub sancto Cyrillosynodus, et in Chalcedone condemnaverunt, alque anathemati subdiderunt cum conscriptore ejus; cum in Ephesina synodo referatur quidam nomine Charisius presbyter, el œco - nomus Philadelphia, nescio quos Antonium et Jacobum presbyteros accusasse de societate Nestorii, et docuisse quod non Ecclesiæ symbolum, sed aliud, conversis Ţessarescædecatitis hæreticis, qui non cum Ecclesia, sed quartadecima luna Pascha celebrabant, tradiderunt; nec ibi dicatur, vel ab ipso Charisio, vel a quoquam, illud symbolum Theodori ſuisse. Beatus Cyrillus scribens Orientalibus dicit: Prolata est in sancta synodo Ephesina definitio, reluti a Theodoro deposita, sicuti offerentes dicebant. Nec affirmat eam Theodori fuisse, verum neque cum Eoque tandem contemp:o, scripsit ipse marte proprio symbolum omni impietate plenum, in synodo Ephesina et Chalcedonensi lectum et condemnatum. Idem Justinianus ibidem: ᾿Αλλὰ περι φρονήσας τούτου, ἕτερον σύμβολον ἐξέθετο πάσης ἀσεβείας πεπληρωμένον, ἐν ᾧ ἀναθεματίσαι τοὺς ἑτέρως φρονοῦντας ἐτόλμησεν· ὥστε ὅσον κατὰ τὴν ἐκείνου μανίαν πάντας τοὺς ἁγίους ἀποστόλους καὶ Πατέρας κατακεκρίσθαι. Τοῦτο δὲ τὸ ἀπεδες Θερ δώρου σύμβολον καὶ ἐν τῇ κατ' Ἔφεσον πρώτῃ συνόδῳ, καὶ ἐν Χαλκηδόνι αναγνωσθέν, ὑφ᾽ ἑκατέρας συνόδου μετὰ τοῦ ἐκθεμένου καὶ τῶν δεξαμένων αὐτὸ κατεκρίθη. Scd contemplo illo, aliud procudit synt bolu̟m omni impietate refertum, in quo etiam damnare ausus est eos qui aliter ab ipso sentirent, ut, quantum in se situm erat, damuaverit omnes sancios apostolos et Patres. Hoc autem impium Theodori symbolum et in synodo prima Ephesina et in Chalcedonensi lectum, ab utraque una cum auctore ejus, el id recipientibus damnatum fuit. Cyrillus tamen Alexandrinus, cui in hoc negotio inajor fides habenda est, symbolum tantum in Ephesina condemnatum dicit, nulla facta de illius auctore mentiane, quod jam in vivis esse desiisset. Sic enim in Epistola ad Proclum, Constantinopolitanum patriarcham (ed. Aubert, t. V, part. ", p. 200): Ἴστω δὲ ἡ σὴ ὁσιότης ὅτι προσενεχθείσης τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ ἐκθέσεως παρ' αὐτοῦ συνταχθείσης, ὡς οἱ προενεγ κόντες ἔφασκον, οὐδὲν ἐχούσης ὑγιές, κατεκιβδήλευσε μὲν αὐτὴν ἡ ἁγία σύνοδος, ὡς διεστραμμένων γέμου- " ejus conscriptore, ut isti confingunt refert esse damnσαν ἐννοιῶν, καὶ τὴν Νεστορίου δυσσέβειαν οιονεί πως πηγάζουσαν· κατακρίνασα δὲ τοὺς οὕτω φρονοῦντας, οἰκονομικῶς οὐκ ἐμνημόνευσε τοῦ ἀνδρὸς, οὐδὲ αὐτὸν ὑπέθηκεν ὀνομαστὶ τῷ ἀναθεματισμῷ δι' οικονομίαν, ἵνα μή τινες τῇ ὑπολήψει τοῦ ἀνδρὸς προσεσχηκότες ἀποβάλωσιν ἑαυτοὺς τῶν ἐκκλησιῶν. Ἡ δὲ ἐν τούτοις οἰκονομία ἄριστόν τι χρῆμα καὶ σοφόν· εἰ μὲν γὰρ ἦν ἐν τοῖς ζῶσιν ἔτι, καὶ σύνο οπλος ἦν ταῖς Νεστορίου δυσφημίαις, ἢ συναγορεύειν ήθελεν οἷς ἔγραφεν αὐτὸς, πέπονθεν ἂν καὶ τὸν εἰς ἴδιον πρόσωπον ἀναθεματισμόν· ἐπειδὴ δὲ ἀπεδήμησε πρὸς Θεὸν, ἀρκεῖ καθάπερ ἐγᾦμαι τὰ ἐκτόπως αὐτῷ γεγραμμένα ἐκβάλλεσθαι παρὰ τῶν ὀρθῶς ἐχόντων • Įvan. vit, 51. natam, quia et nec juste fieret. ‹ Lex enim nostra, › sicut in Evangelio scriptum est, non judicat hominem, nisi audierit ab eo prius, et cognoverit quid facial '.» Falsum ergo est, et quid dirit apud synodum Ephesinam Theodori symbolum cum suo scriplore damnatum. In Chalcedone etiam non alibi mentio Theodori facta est, nisi ubi ex epistola venerabilis Ibæ recitatum est nomen ejus. Cognoscant itaque se nihil suis subreptionibus profecisse, quibus obtinere conati sunt, ut Chalcedonensis synodus sibi contraria videretur, approbans epistolam laudantem Thcodorum, quem cum symbolɔ damnaverit suo. Lege etiam ejusdem libri capitulum quintum,

col. 89–90page 40 of 47

PG 66:89χρόνοι, κι ἂν ὁ θεῖος Θεόδοτος τὴν ᾿Αντιοχέων ἔθανεν Ἐκκλησίαν, Θεόδωρος ὁ Μοψουεστίας ἐπίσκο της πάσης μὲν Ἐκκλησίας διδάσκαλος, κατὰ πάσης Οι φάλαγγος αἱρετικῆς ἀριστεύσας, τοῦ βίου τὸ τέλος ἐδέξατο. Οὗτος τῆς μὲν Διοδώρου τοῦ πάνυ διδασκαλίας ἀπήλαυσεν, Ἰωάννου δὲ τοῦ θειοτάτου γεγένη και κοινωνός τε καὶ συνεργός· κοινῇ γὰρ τῶν πνευ ματικών Διοδώρου ναμάτων ἀπήλαυον. Εξ δὲ καὶ τριάκοντα ἐν τῇ προεδρία διετέλεσεν ἔτη, κατὰ τῆς Αρείου καὶ Εύνομίου παραταττόμενος φάλαγγος, καὶ τὸν ληστρικὸν ᾿Απολλιναρίου καταγωνιζόμενος λόγον, καὶ τὴν ἀρίστην πόαν τοῖς θείοις προβάτοις κατά συνουσιαστῶν Κατὰ συνουσιαστῶν Ανεγνώσθη Θεοδώρου Αντιοχέως ὑπὲρ Βασιλείου κατ' Ευνομίου ἐν λόγοις κε'. Ἔστι δὲ τὴν μὲν φράσιν οὐ πάνυ λαμπρός, ταῖς δὲ διανοίαις καὶ τοῖς επιχειρήμασι λίαν πυκνὸς, καὶ ταῖς γραφικαῖς ἄριστα πλουτῶν μαρτυρίαις· κατὰ λέξιν δὲ σχεδὸν τῶν Εὐ νομίου λόγων τὴν ἀνασκευήν ποιεῖται, ἀμαθή τε λίαν τῶν τε θύραθεν μαθημάτων, καὶ πολλῷ μᾶλλον τῆς καθ' ἡμᾶς θεοσοφίας διὰ πολλῶν ἐπιδεικνύς· ὁ δὲ Μοψουεστίας γεγονώς ἐπίσκοπος οὗτός ἐστιν, Εστι μὲν οὗτος ὁ Θεόδωρος ὁ καὶ κατ' Εύνομίου ἐν εἴκοσι καὶ ὀκτὼ λόγοις οὐκ

DIA RIBA DE THEODORIS. ubi probatur adversatum fuisse Sabellio, ac tres à genitores Eutychianorum, quod idem isti affirmaia Trinitate personas agnovisse, et symbolum istud, in quo negatam perhibent Trinitatem, priorum testimonio non esse Theodori, nec negare eam potuisse, queni beatns Cyrillus adversus Arianorum et Eunomianorum hæreses, viginti forte et adhuc amplius libros, et alia tradit conscripsisse. Quidquid tamen sit, hoc symbolum recitatum est in V synodo generali, unaque cum illius auctore condemnatum, collat. 4. Et postquam lectæ sunt blasphemiæ Theodori Mopsuesteni, et impium ejus symbolum, sancia synodus exclamavit: Hoc symbolum Satanas composrit. Anathema ei, qui hoc symbolum composuit. Hoc symbolum Ephesina prima synodus una cum auctore ejus anathematizavit. Unum taxtummodo fidei symbolum scimus, quod Nicæni sancti Patres exposuerunt et tradiderunt. Scripsit præterea contra Apollinarem, illiusque hæreses, plures libros, quos, qui Theodori laudibus favent, summopere prædicant. Theodoretus lib. Histor. cap. ultimo: Kat' Exɛivov då tòy χρόνοι, κι ἂν ὁ θεῖος Θεόδοτος τὴν ᾿Αντιοχέων ἔθανεν Ἐκκλησίαν, Θεόδωρος ὁ Μοψουεστίας ἐπίσκοτης πάσης μὲν Ἐκκλησίας διδάσκαλος, κατὰ πάσης Οι φάλαγγος αἱρετικῆς ἀριστεύσας, τοῦ βίου τὸ τέλος ἐδέξατο. Οὗτος τῆς μὲν Διοδώρου τοῦ πάνυ διδασκα λίας ἀπήλαυσεν, Ἰωάννου δὲ τοῦ θειοτάτου γεγένηκαι κοινωνός τε καὶ συνεργός· κοινῇ γὰρ τῶν πνευματικών Διοδώρου ναμάτων ἀπήλαυον. Εξ δὲ καὶ τριάκοντα ἐν τῇ προεδρία διετέλεσεν ἔτη, κατὰ τῆς Αρείου καὶ Εύνομίου παραταττόμενος φάλαγγος, καὶ τὸν ληστρικὸν ᾿Απολλιναρίου καταγωνιζόμενος λόγον, καὶ τὴν ἀρίστην πόαν τοῖς θείοις προβάτοις zposyłpwy· P'er id tempus, quo divinus Theodotus Antiochenam regebat Ecclesiam, Theodorus episcopus Nopsuestiæ, qui totam Christi Ecclesiam sua doctrina erudierat, et contra universas hæreticorum pkalanges victoriam reportaverat, mortem obiit. Iste et Diodori viri excellentissimi, doctrinæ particeps factus est, el sanctissimi Joannis socius et adjutor: elenium ambo conjunctim sapientia pracepta ex opiritalibus Diodori fluentis hauserunt. Triginta sez annis præsulatum gessit Theodorus; neque unquam cessarit cum contra Arianam et Eunomianam sectam velut in acie dimicare, tum clandestinum Apollinaris manipulum impugnare, tum optimam herbam sanctis Christi ovibus suppeditare. Meminit quoque Leontius Byzantius Contra Nestorium et Eutychetem. Ex tertio et quarto libro ejusdem operis multa recitantur in V synodo, dicta collat. Proſert rtiam nonnulla Facundus, lib. nt, cap. 2, et fib. ix, cap. 4, et lib. x, cap. 1. An diversum ab boc fuerit aliud opus ejusdem contra Synusiastas et Apollinaristas? Synusiastæ dicti sunt Apollinaristæ, quod Dei et hominis Christi unam docerent esse maturam súyxpatov, id est commistam et compositam, humanamı et divinam: ideoque pro- (s) em Cyrillus Contra Synusiastas apud nos Script, set. 1. Vil, pp. 10, 15, 27, 290, 295, 302. Quod idem est atque contra Synchyticos. Bib. nov. rent, dicti sunt. Facundus lib. VIII, cap. 4: Agebat enim Theodorus frequenter tam libris quam sermonibus in populum Contra Synusiastas, sive ut ab auctoris sui nomine sunt vocati, Apollinaristas, progenitores Eutychianæ dementiæ, qui temporibus ejus exorti unam Christi dicebant esse naturam; quibus repugnans, si forte per humanam fragilitatem lapsus invenitur in verbo, quid impium synodus fecit, quod eum tantis attestantibus credidit in sensu mansisse catholico? Sic qui contra Apollinaristas scribebant, κατά συνουσιαστῶν scribere dicebantur. Sic Diodori Tarsensis Κατὰ συνουσιαστῶν a Leontio lib. 1, laudatur, et Cyrilli Alexandrini et Theodori Antiocheui eodem titulo ab Anastasio in ecloge xphσewv cap. 5 (a). Quædam ex hoc opere recitantur in V synodo, quæ dicuntur proposita et refutata fuisse a beato Cyrillo collat. 4. Adversus Arianorum et Eunomianorum hæreses, viginti forte et adhuc amplius libros, et alia præter bæc evangelica et apostolica dicta interpretatus est, de quibus S. Cyrillus refert apud Facundum lib. 11., cap. 3: Et hos quidem labores nullus ausus est increpare, sed dextro decreto honorare studium rectorum dogmatum, quod in eis est; quæ etiam recitantur in V synodo, atque in his illa quæ Facundus commemorat, hoc titulo: Ex secundo libra Cyrilli episcopi Alexandriæ de eo quod unus est Christus contra Theodorum. Sed longe diversa est lectio synodi, qua Theodorus perstringitur, non laudatur. Sic enim habet: Quos quidem libros nollel aliquis increpare, magis autem honoraret, si inesset eis dogmatum rectitudo. Laudari ait potuisse libros Theodori, si nibil pravi docerent: mox vero quædam in illis impia inesse demonstratur. Basilio Item adversus Eunomium pro divo Basilio libros viginti quinque. Legit Photius in Bibliotheca cod. 4: Ανεγνώσθη Θεοδώρου Αντιοχέως ὑπὲρ Βασιλείου κατ' Ευνομίου ἐν λόγοις κε'. Ἔστι δὲ τὴν μὲν φράσιν οὐ πάνυ λαμπρός, ταῖς δὲ διανοίαις καὶ τοῖς επιχειρήμασι λίαν πυκνὸς, καὶ ταῖς γραφικαῖς ἄριστα πλουτῶν μαρτυρίαις· κατὰ λέξιν δὲ σχεδὸν τῶν Εὐνομίου λόγων τὴν ἀνασκευήν ποιεῖται, ἀμαθή τε λίαν τῶν τε θύραθεν μαθημάτων, καὶ πολλῷ μᾶλλον τῆς καθ' ἡμᾶς θεοσοφίας διὰ πολλῶν ἐπιδεικνύς· ὁ δὲ Μοψουεστίας γεγονώς ἐπίσκοπος οὗτός ἐστιν, oluat· Lecti sunt Theodori Antiocheni pro adversus Eunomium libri viginti quinque. Est illi phrasis non usquequaque conspicua: sensibus tamen et argumentis nimium quantum densus, sacræ Scripluræ testimoniis egregie abundat. Ad verbum ſera Eunomii rationes refellit, imperilum eum valde externarum disciplinarum, multoque magis nustre theologiæ pluribus ostendens. Hic vero Mopsuestia, ut puto, episcopus fuit. Libros infra cod. 177, dicit fuisse viginti octo. Εστι μὲν οὗτος ὁ Θεόδωρος ὁ καὶ κατ' Εύνομίου ἐν εἴκοσι καὶ ὀκτὼ λόγοις οὐκ PP. 1. IV, p. 44%. Atque huic scilicet Cyrilli scripto testimon.ui dabat prædicta quinta synodus cell. t.

col. 91–92page 41 of 47

PG 66:91ἀγεννῶς ἀγωνισάμενος, καὶ τὴν Βασιλείου τοῦ θεσπεσίου, μᾶλλον δὲ τῆς ἀληθείας, κρατύνων δόξαν. Οὗ περιτυχόντες Θεόδωρος, καὶ Γρη γόριος Νύσσης, καὶ Σωφρόνιος, ὧν ἐμνήσθημεν ἄνω θεν, πολλαῖς αἰκίαις λόγων λωβησάμενοι, οὐδὲν ἧττον τοῦ προτέρου νεκρὸν, καὶ πάσης ἀπόζοντα ἀκαθαρσίας τῷ γεγεννηκότι ἀπέρριψαν. 177: 'Ανεγνώσθη βίβλιον οὗ ἡ ἐπι γραφή, Θεοδώρου Αντιοχέως, ὁ Μοψουστίας δέ ἐστιν, ὡς ἀπό τινων ἐπιστολῶν ἐμάθομεν, Πρὸς τοὺς λέγοντας, φύσει καὶ οὐ γνώμῃ πταίειν τοὺς ἀν θρώπους. Διαπεραίνεται μὲν αὐτῷ ὁ πρὸς αὐτοὺς ἀγὼν ἐν λόγοις πέντε, πρὸς δὲ τοὺς ἀπὸ δύσεως τους τὸ νόσημα νενοσηκότας γράφει τὸ βιβλίον, ὧν καὶ τῆς αἱρέσεως ἀρχηγὸν λέγει γενέσθαι. Ἐκεῖθεν μὲν ὁρμώμενον, τοῖς δὲ τῆς ἀνατολῆς ἐπιχωριάζοντα τό ποις, καὶ συντάττοντα λόγους ὑπὲρ τῆς καινοποιηθεί. σης αὐτῷ αἱρέσεως, διαπέμπειν τοῖς τὸ πατρῷον ἔδα φος οἰκοῦσιν· ὑφ᾽ ὧν καὶ πολλοὺς ἐκεῖσε πρὸς τὸ οἰκεῖον φρόνημα ἑλκύσαι, ὡς καὶ Ἐκκλησίας ὅλας τοῦ ἀτοπήματος πληρωθῆναι ᾿Αλλὰ καὶ τῶν δύο φύσεων μίαν δύναμιν, ήτοι δυνα στείαν λέγων, ὁ γράψας τὴν ἐπιστολὴν φανερός ἐστιν, ὡς καὶ ἐν τούτῳ ἀκολουθεῖ τοῖς εἰρημένοις αἱρετι χαῖς, Θεοδώρῳ μὲν λέγοντι ἐν τοῖς περὶ ἐνανθρωπήσεως αὐτοῦ διαφόροις λόγοις ἀσεβῶς ἐκτεθεῖσι, Νεστορίῳ δὲ ἐν πολλοῖς συγγράμμασιν Ητιῶντα δὲ τοὺς ἐπισκόπους τῆς ἀνατολῆς ὡς ἀποσιωπήσαν μένους αὐτὸν ἀποστρέφεσθαι, μεταπηδήσαντας δὲ ἐπὶ τας μὲν δῆθεν τὸ Νεστορίου ὄνομα, καὶ προσποιου τὰ Θεοδώρου βιβλία τὰ περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως, ἐν οἷς πολλῷ χαλεπώτεραι τῶν Νεστορίου δυσφημιών εἰσι κείμεναι· πατήρ γὰρ γέγονε τῆς Νεστορίου και κοδοξίας, καὶ τὰ αὐτοῦ λαλήσας ὁ δυσσεβὴς ἐν τού τοις γέγονεν, ἐν οἷς νῦν ἐστιν

EX LEONIS ALLATII ἀγεννῶς ἀγωνισάμενος, καὶ τὴν Βασιλείου τοῦ vit. Ex eo nonnulla adducuntur in concilio V geθεσπεσίου, μᾶλλον δὲ τῆς ἀληθείας, κρατύνων δόξαν. Idem hic Theodorus ille est, qui adversus Eunomium libris octo et viginti non segniter depugnavit, et sancti Basilii vel ipsiusmet veritatis polius sententiam confirmavit. Et cod. 138, ejusdem operis meminit, de Eunomii adversus Basilium scripto edisserens: Οὗ περιτυχόντες Θεόδωρος, καὶ Γρηγόριος Νύσσης, καὶ Σωφρόνιος, ὧν ἐμνήσθημεν ἄνω θεν, πολλαῖς αἰκίαις λόγων λωβησάμενοι, οὐδὲν ἧττον τοῦ προτέρου νεκρὸν, καὶ πάσης ἀπόζοντα ἀκαθαρσίας τῷ γεγεννηκότι ἀπέρριψαν. In quod incidentes Theodorus, et Gregorius Nyssenus, atque Sophronius, quorum supra est a nobis facta mentio, multis sermonum plagis non secus quam prius aliud conficientes, jam præ impuritate olidum in auctorem suum projecerunt. An ex hoc vel superiori opere decerpta sunt, quæ recitat Facundus lib. ix, cap. 3, quis, cum neutrum exstet, dijudicabit? Adversus Origenem de allegoria et historia ad Cerdonem. Unde et Origenianorum odium incurrit. Facundus lib. 111, cap. 6. Adversus eos qui asserunt peccare hominem natura non voluntate, libros quinque. Legit Photius in Bibliotheca cod. 177: 'Ανεγνώσθη βίβλιον οὗ ἡ ἐπιγραφή, Θεοδώρου Αντιοχέως, ὁ Μοψουστίας δέ ἐστιν, ὡς ἀπό τινων ἐπιστολῶν ἐμάθομεν, Πρὸς τοὺς λέγοντας, φύσει καὶ οὐ γνώμῃ πταίειν τοὺς ἀν θρώπους. Διαπεραίνεται μὲν αὐτῷ ὁ πρὸς αὐτοὺς ἀγὼν ἐν λόγοις πέντε, πρὸς δὲ τοὺς ἀπὸ δύσεως τους τὸ νόσημα νενοσηκότας γράφει τὸ βιβλίον, ὧν καὶ τῆς αἱρέσεως ἀρχηγὸν λέγει γενέσθαι. Ἐκεῖθεν μὲν ὁρμώμενον, τοῖς δὲ τῆς ἀνατολῆς ἐπιχωριάζοντα τό ποις, καὶ συντάττοντα λόγους ὑπὲρ τῆς καινοποιηθεί. σης αὐτῷ αἱρέσεως, διαπέμπειν τοῖς τὸ πατρῷον ἔδαφος οἰκοῦσιν· ὑφ᾽ ὧν καὶ πολλοὺς ἐκεῖσε πρὸς τὸ οἰκεῖον φρόνημα ἑλκύσαι, ὡς καὶ Ἐκκλησίας ὅλας τοῦ ἀτοπήματος πληρωθῆναι· Lectum est opus Theodori Antiocheni, qui Hopsuestenus ille episcopus est, ut ex quibusdam epistolis cognovimus, hoc titulo: Contra asserentes peccare homines natura, non voluntate. Ea disputatio quinque libris absolvitur, quos adversus occidentales hac labe infectos scripsit. Inde enim oriundum: hæresis hujus auctorem in Orientis modo regionibus versuri, librosque de recens abs se excogitata hæresi composítos ad populares suos in patriam transmittere narrant, ut jam ibi multos per hanc artem in suam pertraxerit sententiam, integrasque adeo Ecclesias absurdis illis imbuerit opinionibus (a). Pete reliqua ab eodem. In hoc etiam multa non sana inspersisse idem Photius adnotavit, el qualisnam fuit in eo opere expressit. Opus mysticum. Ex cujus libro tertio decimo recitat Facundus lib. 111, cap. 1, verba contra Paulum Camosatenum. Quod Deus peccatum docuit, et mortem introdunerali, collatione 4 sæpius laudata. Librum item ad baptizandos. Ex quo nonnulla afferuntur in V-synodo, collat. dicta, et aliqua recitat Facundus lib. ix, cap. 3, ex libro ad baptizatos. Idemne id fuerit, an diversum opus? De Incarnatione libros xv. Decimo quinto namque libro ipsum totum opus De Incarnatione conclusit, ut refert Facundus lib. x, cap. 3. Eorum argumienta recenset Gennadius De viris ill. cap. 12: Theodorus Antiochenæ Ecclesia presby:er, vir scientia cautus, et lingua disertus, scripsit adversus Apollinaristas et Eunomianos De Incarnatione Domiui libros quindecim, ad quindecim millia versuum cONtinentes. In quibus ratione purissima et testimoniis Scripturarum ostendit Dominum Jesum, sicut plenitudinem deitatis, ita plenitudinem kumanitatis habuisse. Docet et hominem duabus tantum substantiis constare, id est anima et corpore, sensumque et spiritum non alteram substantiam, sed officia esse animæ ingenita, quibus spiral, quibus rationalis est, quibus sensibile facit corpus. Quartum decimum autem kujus operis librum proprie de increata et sola incorporea dominaque omnium sancta Trinitatis natura, el de creaturarum ratione disserens, pio sensu cuus auctoritate sanctarum Scripturarum explicuit; quinto decimo vero volumine, totum operis sui corpus, citatis Patrum traditionibus, confirmavit et communivit. Meminit Justinianus in Edicto De fide or:hodoza: ᾿Αλλὰ καὶ τῶν δύο φύσεων μίαν δύναμιν, ήτοι δυναστείαν λέγων, ὁ γράψας τὴν ἐπιστολὴν φανερός ἐστιν, ὡς καὶ ἐν τούτῳ ἀκολουθεῖ τοῖς εἰρημένοις αἱρετι χαῖς, Θεοδώρῳ μὲν λέγοντι ἐν τοῖς περὶ ἐνανθρωπή σεως αὐτοῦ διαφόροις λόγοις ἀσεβῶς ἐκτεθεῖσι, Νεστορίῳ δὲ ἐν πολλοῖς συγγράμμασιν· Quin et cum duarum naturarum unam virtutem sive potentiam auctor epistolæ asserit, plane se prodit hæreticarum assertionum sectatorem, Theodori quidem, qui idem diversis De Incarnatione libris impie editis affirmat: Nestorii vero in variis scriptis, etc. Et Cyrillus Alexandriaus (t. V, part. 11, p. 198), in epistola ad clericos et Lamponem presbyterum: Ητιῶντα δὲ τοὺς ἐπισκόπους τῆς ἀνατολῆς ὡς ἀποσιωπήσαν μένους αὐτὸν ἀποστρέφεσθαι, μεταπηδήσαντας δὲ ἐπὶ τας μὲν δῆθεν τὸ Νεστορίου ὄνομα, καὶ προσποιουτὰ Θεοδώρου βιβλία τὰ περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως, ἐν οἷς πολλῷ χαλεπώτεραι τῶν Νεστορίου δυσφημιών εἰσι κείμεναι· πατήρ γὰρ γέγονε τῆς Νεστορίου και κοδοξίας, καὶ τὰ αὐτοῦ λαλήσας ὁ δυσσεβὴς ἐν τού τοις γέγονεν, ἐν οἷς νῦν ἐστιν· Accusabant autem orientales episcopos, quasi tacentes quidem Nestorii nomen, et dissimulantes eum aversari, transilientes autem ad Theodori libros De Incarnatione, in quibuɛ multo pejores Nestorii blasphemiis positæ sunt; pater enim fuit Nestorii perfidiæ, et illius dogmain elocutus, irreligiosus in his factus est, in quibus mcdo est. Multa impia ex lib. 1, 11, vII, VIII, XII, XIII, då (a) Iloc Theodorum libro vulnerasse, si fieri potuisset, S. Ilieronymum ob ea quæ adversus Pelagianos scribebat, jamdiu philologi agnoverunt.

col. 93–94page 42 of 47

PG 66:93πρώτῳ λόγῳ ἐκτίθεται τὸ μικρὸν τῶν Περσῶν δόγμα κώσεως καὶ ἐνανθρωπήσεως, 81: 'Ανεγνώσθη βιβλιδάριον Θεο δώρου Περὶ τῆς ἐν Περσίδι μαγικῆς, καὶ τίς ἡ τῆς εὐσεβείας διαφορὰ, ἐν λόγοις τρισί· προσφων νεῖ δὲ αὐτοὺς πρὸς Μαστούδιον ἐξ ᾿Αρμενίας ὁρμώ μενον, χωρεπίσκοπον δὲ τυγχάνοντα· καὶ ἐν μὲν τῷ ο Ζασράδης εἰσηγήσατο, ἤτοι περὶ τοῦ Καρουάμ, δν ἀρχηγὸν πάντων εἰσάγει, ἂν καὶ τύχην καλεῖ· καὶ ὅτι σπένδων, ἵνα τέκῃ τὸν Ορμίσδαν, ἔτεκεν ἐκεῖνον καὶ τὸν Σατανᾶν· καὶ περὶ τῆς αὐτῶν αἱμομιξίας καὶ ἁπλῶς τὸ δυσσεβὲς καὶ ὑπέραισχρον δόγμα κατά λέξιν ἐκθεὶς ἀνασκευάζει ἐν τῷ πρώτῳ λόγῳ· ἐν δὲ τοῖς λοιποῖς δυσὶ λόγοις τὰ περὶ τῆς εὐσεβοῦς διέρ χεται πίστεως, ἀπὸ τῆς κοσμογονίας ἀρξάμενος, καὶ περὶ αὐτῆς τῆς χάριτος ὁμοίως, καὶ ἐπιτροχάδην διελθών· οὗτος δ' ὁ Θεόδωρος ὁ Μοψουεστίας είναι δοκεῖ· τήν τε γὰρ Νεστορίου αίρεσιν, καὶ μάλιστα ἐν τῷ τρίτῳ λόγῳ ἐπικρατύνων προσαναφωνεῖ· ἀλλὰ καὶ τὴν τῶν ἁμαρτωλῶν ἀποκατάστασιν τερατεύε

$3 DIATRIBA DE THEODORIS. zıv recitantur in V synodo. Vide etiam Facundum posita falsitate corrumperent. At ille hinc vel eorum qui sæpissime illius operis testimoniis utitur. Ea tamen inserta esse ab hæreticis, et Apollinaristis potissimum, testatur idemmet Theodorus, in principio operis, cui titulum fecerat: De Apollinari et ejus hæresi. Verba ejus referuntur a Facundo lib. x, cap. 1: Ante triginta enim jam hos annos De Incarnatione Domini codicem conscripsimus usque ad quindecim millia versuum pertingentem. In quo Arii et Eunomii de hac re delicta, necnon etiam Apollinerii venam præsumptionem per totum illud opus examinavimus, ut nihil, sicut mea fert opinio, præterirem ex his quæ ad firmitatem ecclesiasticæ orthodoriæ pertinerent, et ad convincendam eorum impietatem. Sed hi qui omnia facillime præsumunt, el præterea rursum ab Apollinario, qui princeps hujus hæresis fuerat, instituti, omnibus quidem similiter sentientibus opus nostrum manifestum fecerunt, si quo modo aliqua invenirent valentia ad convincendum ea quæ in eo sunt scripta. Quoniam vero nullus contra certamen scriptis suscipere præsumebat, imitati sunt infirmos athletas et callidos, qui, dum non possunt contra fortiores certare, insidiis eos et machinamentis quibus possunt conantur evertere. Scripserunt enim ipsi inter se procul dubio quædam inepta, quæ a nobis unquam minime dicerentur. Denique hæc ipsa in medio nostrorum scriptorum in quadam parte interposuerunt, et suis familiaribus demonstraverunt; Saliquando autem et nostris, qui per facilitatem suam omnia pronis animis audiebant, et hoc quasi documentum, sicul putabant, nostræ impietatis, videntibus præbebant. Unum autem ex his scriptis erat, duos filios dicere. Sic enim nos fecerunt in hoc opere di - centes, quod oporteat putare et dicere duos filios, et vehementer nos istum sermonem defendere, dum nos in illa scriptura ubique manifeste diceremus, quod non oporteat duos filios dicere. Necesse eral ergonon solum inepta, sed etiam infirma illa scripta nudientibus apparere, quoniam neque firma ratione neque convenienti hoc possibile erat ostendi; et ab illis idcirco infrmis erat conscriptum, quatenus ille qui scripseral, facilius inde couvinci potuisset. Unus ergo ex rostris propter multam facilitatem hæc nostra esse credidit scripta, et hujus rei gratia dignus fide ub illis creditus est qui ista perlegerat, et renuntiavit πρώτῳ λόγῳ ἐκτίθεται τὸ μικρὸν τῶν Περσῶν δόγμα malitiam, vel facilitatem catholicorum fiducialiter arguebat, quod palam prædicaret in Ecclesia Christi quæ sanæ doctrinæ congruerent, et vox ejus fidelior scriptis esset ad documentum suæ sententiæ. Absentis enim scripta, quæ corrumpi ab inimicis Ecclesiæ possunt, vocis ejus testimonio præferri non debuerant. Et lib. ix, cap. 3: Nam cui bene sentienti non sufficeret ad cognoscendam Theodori fidem, ipse solus ejusdem operis titulus? Quis enim eum audiens condidisse libros De incarnatione, aut,ut proprie hoc exprimam, minus quidem Latino, sed necessario verbo, sicut a Græcis dicitur, de inhumanatione Filii Dei, duos eum putet filios prædicasse? Nam qualiter Filium Dei, id est Deum Verbum, non hominem quoque diceret,quem diceret inhumanatum? De titulo hoc Zapκώσεως καὶ ἐνανθρωπήσεως, et de eo inter orthodoxos atque heterodoxos discrimine, repete quæ supra diximus. Advertendum interim est, cum Gennadii verba ad Theodorum Raithenum presbyterum Possevinus transfert, asseritque hunc librum e Græco in Latinum Godefridum Tilmannum vertisse, et Margarinum Bignæum in sanctorum Patrum bibliothecam inseruisse tom. I editionis 11 Parisiensis, eum non uno modo labi. Ilic etenim Antiochenus, qui De incarnatione Domini libros xv scripsit, longe diversus est a Theodoro Raitheno: et liber Theodori Raitheni De divina œconomia, et modo carnis a Deo assumptæ, in quo de Manete, Paulo Samosateno, Apollinari, Theodoro Mopsuesteno, Nestorio et Eutychete agitur, et versus a Tilmanno, longe alius est ab hoc Theodori Antiocheni in quin. decim libros diviso. Et Antiochenum hunc Theodorum Mopsuestenum esse, et non Raithenum, pluribus modis ex Photio aliisque probatur. Et plane Theodori Mopsuesteni libri De incarnatione, quod ipse sciam, non exstant (imo prorsus perierunt), Vide quæ infra dicimus de Theodoro Raitheno. nobis ea quae fuerant scripla. Cum ergo audissemus, culpavimus quidem illum, quod contra nos dictis sermonibus credidisset de his rebus, quas sæpius et in Ecclesia et privatim dicentes nos audivit, cum fideliorem scriptis nostram vocem judicare debuerit ad documentum nostra sententia, quam in dogmatibus mosirum volum est conserrare. Hinc concludit Facundus: Accepisti, clementissime imperator, quo Grore semper, et qua fallacia institutores EutychiaRorum synusiastæ insidiati fuerint dictis Theodori, a quomodo tentaverint levissimorum catholicorum wentes e doctrina ejus avertere, ut non solum prace interpretarentur ea quæ ille recto sensu docebat ob - vius corum stultitiæ, verum etiam libros ejus interDe Persarum magia libros tres. Legit Photius in Bibliotheca cod. 81: 'Ανεγνώσθη βιβλιδάριον Θεοδώρου Περὶ τῆς ἐν Περσίδι μαγικῆς, καὶ τίς ἡ τῆς εὐσεβείας διαφορὰ, ἐν λόγοις τρισί· προσφων νεῖ δὲ αὐτοὺς πρὸς Μαστούδιον ἐξ ᾿Αρμενίας ὁρμώ μενον, χωρεπίσκοπον δὲ τυγχάνοντα· καὶ ἐν μὲν τῷ ο Ζασράδης εἰσηγήσατο, ἤτοι περὶ τοῦ Καρουάμ, δν ἀρχηγὸν πάντων εἰσάγει, ἂν καὶ τύχην καλεῖ· καὶ ὅτι σπένδων, ἵνα τέκῃ τὸν Ορμίσδαν, ἔτεκεν ἐκεῖνον καὶ τὸν Σατανᾶν· καὶ περὶ τῆς αὐτῶν αἱμομιξίας· καὶ ἁπλῶς τὸ δυσσεβὲς καὶ ὑπέραισχρον δόγμα κατά λέξιν ἐκθεὶς ἀνασκευάζει ἐν τῷ πρώτῳ λόγῳ· ἐν δὲ τοῖς λοιποῖς δυσὶ λόγοις τὰ περὶ τῆς εὐσεβοῦς διέρχεται πίστεως, ἀπὸ τῆς κοσμογονίας ἀρξάμενος, καὶ περὶ αὐτῆς τῆς χάριτος ὁμοίως, καὶ ἐπιτροχάδην διελθών· οὗτος δ' ὁ Θεόδωρος ὁ Μοψουεστίας είναι δοκεῖ· τήν τε γὰρ Νεστορίου αίρεσιν, καὶ μάλιστα ἐν τῷ τρίτῳ λόγῳ ἐπικρατύνων προσαναφωνεῖ· ἀλλὰ καὶ τὴν τῶν ἁμαρτωλῶν ἀποκατάστασιν τερατεύεta:, Lecti sunt Theodori De persica magia, et qud

col. 95–96page 43 of 47

PG 66:95δώρου Μοψουεστίας ἐκ τῶν Πρὸς τὰς κατὰ Χριστιανῶν κατηγορίας Ἰουλιανοῦ τοῦ παραβάτου· Επ Χρήσεων δογματικῶν: Θεοδώρου Μοψουεστίας ἐκ τῆς πρὸς Δόμνον ἐπιστολῆς ρητόρων ἱκανῶς ἐπιστή ελλόγιμον πολυΐστορα, ἀνὴρ ἐλλόγιμος καὶ πολυμαθής, καὶ ἀναγνωσμάτων ἑλληνικῶν πολυπραγμονήσας βάθος. αποσπασμάτια, φράσιν οὐδὲ λαμπρός, οὐδὲ λίαν σαφής· ταὐτολογεί δὲ τὰ πλεῖστα, καὶ ἄχαρίς πως, καὶ ἀηδής εἶναι 'Ασαφής δέ ἐστι, καί τοι λέξει οὐ ξενιζούσῃ χρώμενος, ἀλλὰ τῷ σχοινοτενέσι χρῆσθαι ἐκ τοῦ ἐπὶ πλεῖ στην περιόδοις καὶ παρεμβολαῖς ἀλλεπαλλήλοις, δι' ὧν καὶ εἰς μήκιστον ὁ νοῦς ἀποτείνεται τῶν προκειμένων, τῷ τε τῶν ὀνομάτων ταῖς πλαγίαις καὶ ταῖς μετοχικαῖς λέξεσι πλεονάζειν, τὰ αὐτά τε πολλάκις, καὶ μηδὲ σὺν κόσμῳ ἐπανακυκλεῖν, καὶ τὰς ἐπαναλήψεις πλέον τῶν διηγήσεων, ὅπερ ἀμέθοδον παντελῶς ταῖς περιστάσεσι με μεστῶσθαι, καὶ τοῖς τοιού τοις οὐκ ὀλίγοι ζόφον τῶν αὐτοῦ συγγραμμάτων και Θεοδώρου τοῦ ἐκπεσόντος ἀντίγραμμα πρὸς τὸν ἐν ἁγίοις πατέρα ἡμῶν Ἰωάννην τὸν Χρυσόστο Πάντοτε οἱ ἐν εὐδίοις λι μέσι κομιζόμενοι. Πρὸς τὸν ἐκ πεσόντα τοῦ ἐναρέτου βίου. Ο

EX LEONIS ALLATII Theodori poenitentis, sibique fortasse permisit in viri docti lugubri lamentatione facundiæ frigiditates et leporum ineptias. Verum sicuti Theodorus lacrymans hoc opus profudit, neque frigidum est, neque ineptum, sed ut illud Savilius politulum vellet atque limatulum, sic esset plane ridiculum. a pio cultu differat, libelli tres, quos Mastubio Ar- Nicolaus Alemannus, qui risum quærit in lacrymis meno, chorepiscopum agenti, inscribit. Ac primo quidem libro exponit nefandum Persarum dogma, quod Zasrades induxit; sive de Zaruam, quem principem omnium facit, et fortunam etiam appellat; hinc libatione oblata, ut Hormisdam gigneret, et illum et Satanam præterea genuisse; de eorum insuper sanguinis mistione (incestis nuptiis); denique ubi simpliciter impium et perobscenum dogma ad verbum proposuit, priore illud libro refellit. Reliquis duobus de fidei pia doctrina tractat, ductoque a mundi creatione exordio, ad ipsam legem gratiæ pari modo cursim dilabitur. Hic Theodorus ille Mopsuestenus esse creditur; Nestorii enim hæresim maxime libro tertio confirmans proclamat. Quin et impiorum in pristinum statum restitutionem confingit. Adversus Juliani Apostatæ calumnias in Christianos, laudatur in catena Græca ad Lucam (a): @ɛoδώρου Μοψουεστίας ἐκ τῶν Πρὸς τὰς κατὰ χριστιανῶν κατηγορίας Ἰουλιανοῦ τοῦ παραβάτου· Επ commentariis Theodori Mopsuesteni adversus Juliani desertoris criminationes in Christianos. Epistolam ad Domnum laudat Anastasius in ecloge Χρήσεων δογματικῶν his verbis: Θεοδώρου Μοψουεστίας ἐκ τῆς πρὸς Δόμνον ἐπιστολῆς· Theodori Mopsuesteni ex epistola ad Domnum (b). At, inquit, Sozomenus Theodorum rolul ropa fuisse scribit, adde etiam ρητόρων ἱκανῶς ἐπιστήpova. Respondet Alemannus doctissime: Verum Tolutotwp appellatur, non facundus et eloquens, sed is qui litteris multis præditus, rerumque plurium ac varia scientia sit, ut A. Gellius ait de Appione vecato mostwp (c). Cyrillus autem (contra Jul. lib. x, p. 342), ut Clementis Alexandrini facultatem dicendi, et cruditionem suis nominibus exprimeret, ελλόγιμον illum vocavit, et πολυΐστορα, quas voces ipse explicat alibi (lib. II, p. 231). Kλhuns ἀνὴρ ἐλλόγιμος καὶ πολυμαθής, καὶ ἀναγνωσμάτων ἑλληνικῶν πολυπραγμονήσας βάθος. Neque vero etiam qui in oratoribus versatus est, et summos rhetores audivit, uti Theodorus Libanium, statim eloquens discrtusque evasit. Nec enim ille naturam ad id accommodatam habuit, neque operæ pretium duxit eam arte limare, ut in suis illis monumentis, quæ vidimus, plane declarat. Legimus vero quædam diversorum ejus operum αποσπασμάτια, aliquot psalmorum enarrationes, et integros in prophetas minores commentarios, quos nisi Savilius in promptu habeat, consulat in citatis locis Photium, qui ejusdem aliquot opera legit, atque ita censuit: Thy & φράσιν οὐδὲ λαμπρός, οὐδὲ λίαν σαφής· ταὐτολογεί δὲ τὰ πλεῖστα, καὶ ἄχαρίς πως, καὶ ἀηδής εἶναι doxal· Stylus illi neque nobilis, neque admodum perspicuus est. Eadem identidem repetit, et ingratus alque molestus legentibus accidit. Εt alibi (cod. 177): 'Ασαφής δέ ἐστι, καί τοι λέξει οὐ ξενιζούσῃ χρώμε νος, ἀλλὰ τῷ σχοινοτενέσι χρῆσθαι ἐκ τοῦ ἐπὶ πλεῖστην περιόδοις καὶ παρεμβολαῖς ἀλλεπαλλήλοις, δι' ὧν καὶ εἰς μήκιστον ὁ νοῦς ἀποτείνεται τῶν προκει μένων, τῷ τε τῶν ὀνομάτων ταῖς πλαγίαις καὶ ταῖς μετοχικαῖς λέξεσι πλεονάζειν, τὰ αὐτά τε πολλάκις, καὶ μηδὲ σὺν κόσμῳ ἐπανακυκλεῖν, καὶ τὰς ἐπαναλήψεις πλέον τῶν διηγήσεων, ὅπερ ἀμέθοδον παντε λῶς ταῖς περιστάσεσι με μεστῶσθαι, καὶ τοῖς τοιούτοις οὐκ ὀλίγοι ζόφον τῶν αὐτοῦ συγγραμμάτων και Taoxɛdáğe Etsi autem dictionibus utatur non inu· sitatis, obscurus tamen est: tum quia ut plurimum immodice prolixas habet periodos, et interpositiones crebras, per quas etiam sensus quam longissime a re proposita recedit; tum etiam quia nominum obliquis ac participiis redundat, et res easdem frequenter, neque id satis ornate, volvit ac revolvit, tum denique quia repetitiones illius pluribus,quam narrationes ipsæ, quod omnino sine methodo fit, rerum adjunctis refertæ Epistolam ad Artemium Alexandrinum presbyterum. Ex ea recitat aliqua Facundus lib. 111, cap. 3. Epistolam ad Joannem Chrysostomum, qua Chrysostomianæ respondet post lapsum. Quod cum non intellexissent epitomatores Gesneriani verterunt: Antigramma contra Joannem Chrysostomum. Inveniturque ms. passion in bibliothecis Italiæ sub hoc titulo: Θεοδώρου τοῦ ἐκπεσόντος ἀντίγραμμα πρὸς τὸν ἐν ἁγίοις πατέρα ἡμῶν Ἰωάννην τὸν Χρυσόστοpov· Theodori lapsi responsio ad litteras S. P. N. Joannis Chrysostomi. P., Πάντοτε οἱ ἐν εὐδίοις λι μέσι κομιζόμενοι. Et sane inconsiderate loquuntur qui lapsum hunc a Theodoro Mopsuesteno distinguunt, cum unus idemque sit, et lapsus iste, et Theodorus Mopsuestenus, necnon Theodorus Antiochenus, quod plerique cum non essent subodorati, diversum fecere. Et de his postremis satis abundeque esse videtur conjectura et suspicio in. ter alios Photii. Epistolam Savilius in appendicem ad opera Chrysostomi retulit, namque ad illam pertinent duo libelli Chrysostomiani Πρὸς τὸν ἐκπεσόντα τοῦ ἐναρέτου βίου. Non polest esse, inquit rigidus ac tetricus censor, Theodori frigidum hoc ineptum et pene ridiculum σúvrayua, quem Sozomenus outstopa fuisse, et liberalibus disciplinis excultum tradit. At plane ridiculum non esse, Betus ipse et lacrymæ quibus ubique inundatur, non patitur. Potius ridiculus est Savilius, ut aiebat (a) Reapse ex catena in Lucam codicis Pal. Vat. XX, edidit ætate nostra sex quæ ibi erant bujus operis fragmenta vir perdoctus Fed. Muenterus præsul Hafniensis. (b) Duo nos fragmenta protulimus in Script. vet. Ο tomo VII, p. 69. xal (c) Gell. V, 14. Sequitur autem vulgarem lectionem Allatius, pro Plistonices, ut nunc legitur in Gellii contextu.

col. 97–98page 44 of 47

PG 66:97Θεοφιλέστατε ἀδελφὲ καὶ πά αρ' καὶ γὰρ ὡς πατέρα επιγράφεσθαι, καὶ ὡς ἀδελ τῷ τὰ πρεσβεία δοῦναι, οὐδέποτε ἀμφέβαλλον. ἑαυτοῦ τύχης: Κρισπίνῳ μάλα ἐχρώμην Ἡρακλεώτη νεανίσκῳ, ὃς ἡλικιώτης ὢν ἐμὸς, πα τέρα με έμετο προσορᾷν, τοῖς ἐμοῖς νόμοις ἐν μείζοσι καὶ ἐλάττοσι πειθόμενος. πολλὰ παρῄνουν εἰς μουσεία φοιτῶντι. πατὴρ φιλότεκνος αὐτίκα πατέρας τοὺς κατηχήσαντας φαμέν, Εἰ υἱὸς πᾶς ὁ παιδευόμενος, ἐν Θεῷ, κύριέ μου σπουδαιότατε, καὶ αἰδεσιμώτατε υἱὲ Γρηγόριε, παρὰ Ωριγένους. χύσ Εν σῶμά ἐσμεν, οὐ σῶμα κεφαλῆ;, οὐ κεφαλὴ σώματος χωρίζεται· διειργόμεθα τῷ τόπῳ, ἀλλ' ἐνούμεθα τῇ ἀγάπῃ· οὐδὲ θάνατος διακόψαι δυο νήσεται· κἂν γὰρ ἀποθάνῃ μου τὸ σῶμα, ζῇ ἡ ψυχή, καὶ μέμνηται τοῦ δήμου· ὑμεῖς ἐμοὶ πατέρες. Πῶς νος διὰ μισανθρωπίαν ἐλυπήθη, ἀλλ' ἐκινδύνευε, μὴ τῆς φιλανθρωπίας μέρος, διαβολὴν κατὰ τοῦ ἀπου στείλαντος ὡς ψεύστου εργάσηται αὐτῷ περιέσται τὸ ψεύστου τινὸς καὶ ἀπατεῶνος δόσ

DIATRIBA DE THEODORIS. sunt, utque ob hujusmodi causas non parum obscu- nat, sed etiam fratrem appellat? Patrem non longo ritatis scriptis ejus aspergit. Si hoc igitur est Theodori dicendi genus, hæc de qua agimus epistola, ipsissima Theodori est (a). Pergit Savilius: Neque cujusquam, ut opinor, illius ætatis esse potest hoc σúvtayµa, cum et lunc et aliquot post sæculis Chrysostomi cognomen ignotum fuisse videatur, ut ex Georgio Alexandrino qui post ducentos minimum annos vixit, constare potest. Qua ætate auditum sit nomen Chrysostomi, fusius alibi diximus, subdit Alemannus, ut bic repetere opus non sit. Addimus ad illa modo hæc: Licet Chrysostomius antequam in solitudinem veniret, sæpe su.e eloquentiæ specimen ediderit, ut in illa De Valentiniano imperatore ejusque liberis oratione, quam Libanius est admiratus, tamen pro - pius ad veritatem accedit, ut postmodum illa )- voula data Chrysostomo sit. Et primo vel ab Antinchenis, ut Metaphrastes ait, vel a Byzantinis eidem concionanti, tam honorifice sit acclamatum. Theodorus vero scripsit ad Chrysostomum dum adhuc in solitudine versaretur. Codex vero Vaticanus DLXVI, ex quo Savilius descriptam habuit hanc Theodori epistolam, perantiquus est, sed nomen Chrysostomi admisit ex margine; nam codices DLXIX, et MCCCCLV, eam лapЕvýη non habent. Qui sicuti Joannis ènwyoµlą non officiunt, sie ille prior Savilio nibil plane suffragatur ad Theodori epistolam impostura notandaın. Aliam imposturam observat. Circa finem, inquit, compellat Chrysostomum patrem, cum tamen, nisi fallor, juvenis Chrysostomus ad Theodorum sine dubio juvenem, ut qui nondum attigerat annum ætatis suæ vicesimum, scripserit. Sic enim compellat Theodorus: Θεοφιλέστατε ἀδελφὲ καὶ πάαρ' καὶ γὰρ ὡς πατέρα επιγράφεσθαι, καὶ ὡς ἀδελ τῷ τὰ πρεσβεία δοῦναι, οὐδέποτε ἀμφέβαλλον. Εt de sodali, et coetaneo suo Libanius in libro ŋɛpl tñs ἑαυτοῦ τύχης sic habet: Κρισπίνῳ μάλα έχρώ μην Ἡρακλεώτη νεανίσκῳ, ὃς ἡλικιώτης ὢν ἐμὸς, πα τέρα με έμετο προσορᾷν, τοῖς ἐμοῖς νόμοις ἐν μείζοσι καὶ ἐλάττοσι πειθόμενος. Quid ergo mirum si Theodorus Chrysostomum non absolute patrem noni-- (a) Recusa fuit hæc Theodori lapsi epistola in Maurina Chrysostomi editione t. 1, p. 8u1 seqq. Jam vero Montfauconius, qua libertate solet, incunclanter eam ut insulsi Græculi commentum damial, atque in Savilii sententiam pedibus it, (nın propter styli, ut ait, genus, tum ob illos et Chrysostomi el patris titulos, qui Savilio scrupulum non immerito injecerunt. Nolo equidem apologiam bujus scripti agere, sed certe Montfauco aius si banc ineditam Allatii diatribam vidisset, milins fortasse ac temperatius judiciam protulisset. Nam quod attinet ad Chrysostomi vocabulam, probat Allatius sero id in codicibus epistolæ huic fuisse additum; patria ero titulum morali latoque tantum sensu poni a Theodoro, patet ex ejus verbis circa finem, áðɛlyk xat mátep, frater ac paler. Nam Theodorus patrem simul fratremque dicit Chrysostomum, quod de juvene quoque benemereule et amante apte dici posse, nemo negabit. ætatis progressu, sed maturitate, prudentia, et consilio; neque enim semel partes egit patris apud Theodorum Chrysostomus, et cum ad vitæ, monasticæ institutum suscipiendum allexit, ut narrant Socrates et Sozomenus, et cum ambo adhuc pueri Libanium Athenis audiebant, fvlxa coɩ πολλὰ παρῄνουν εἰς μουσεία φοιτῶντι. Cum, inquit, mulla te admonebam in ludum litterarium ventitartem. Hujus vero generis admonitores, qui vel ad meliorem frugem alios revocarent, vel religionis doctrina erudirent, etiamsi laici ordinis essent, patres vocatos nemo eruditus ignorat. Cæsarius Gregorii Nazianzeni frater, licet instituto medicus, et officio quæstor, ab amicis quos in dialogo alloquitur sape πατὴρ φιλότεκνος salutatur, quoniam ut Clemens Alexandrinus in primo Stromatum ait, αὐτίκα πατέρας τοὺς κατηχήσαντας φαμέν, statim eos patres appellamus, a quibus doctrina imbuti sumus. Εἰ υἱὸς πᾶς ὁ παιδευόμενος, ut idem subdit, filius est quicunque instituitur, id est merito nuncupatur. Origenes Gregorio Neocæsariensi scribere consueverat, ut est in Philocalia cap. 13: Xaipe ἐν Θεῷ, κύριέ μου σπουδαιότατε, καὶ αἰδεσιμώτατε υἱὲ Γρηγόριε, παρὰ Ωριγένους. Vocat quidem χύσ prov ob generis nobilitatem, vióv vero ob institutionem. Paulinus Christianus (b) Ausonio gentili ita scribit: Hanc cum tenere discimus, possumus libr Non exhibere, id est patri, Cui cuncta sancta jure chara nomina Debere me voluit Deus? Tibi disciplinas, dignitatem, litteras,. Lingua, toga, fama decus, Provectus, altus, institutus debeo, Patrone, præceptor, paler. Quemadmodum raïda Timotheum, ad quem Dionysius Areopagita, vocat. Sed Chrysostomus in exsilium proficiscens, singulari charitatis declaratione, quos etiam per Evangelium genuerat Christo filios, patres dicit: Εν σῶμά ἐσμεν, οὐ σῶμα κεφαλῆ;, οὐ κεφαλὴ σώματος χωρίζεται· διειργόμεθα τῷ τόπῳ, ἀλλ' ἐνούμεθα τῇ ἀγάπῃ· οὐδὲ θάνατος διακόψαι δυο νήσεται· κἂν γὰρ ἀποθάνῃ μου τὸ σῶμα, ζῇ ἡ ψυχή, καὶ μέμνηται τοῦ δήμου· ὑμεῖς ἐμοὶ πατέρες. Πῶς Ego vero observo, etiam illud in epistola recitatum Jona exemplum, ubi dicit Theodorus: O & Exelνος διὰ μισανθρωπίαν ἐλυπήθη, ἀλλ' ἐκινδύνευε, μὴ τῆς φιλανθρωπίας μέρος, διαβολὴν κατὰ τοῦ ἀπου στείλαντος ὡς ψεύστου εργάσηται· Neque vero ile quod odio homines haberet indoluit, sed periclitatus est ne clementiam mittentis se, in crimen mendacii verteret; locus, inquam, hic non valde abludit ab illo Theodori in genuino ad Jonam commentario, quem nos edidimus (Jon. iv, 2), STI TE ÉVTɛÜßev αὐτῷ περιέσται τὸ ψεύστου τινὸς καὶ ἀπατεῶνος δόσ Ezy Labɛiv se fallacis hominis ac deceptoris famam adepturum. Hæc breviter exercitii gratia disserere libuit, ita tamen ut litem sub judice libenter relinquam. (b) In editione Muratorii poem. X, 79 Jam vero ad hanc editionem notæ mibi sunt Viti Juvenatii viri cl. mss. adnotationes doctæ ac perquam severæ, et luce dignæ.

col. 99–100page 45 of 47

PG 66:99ὑμῶν δύναμαι ἐπιλαθέσθαι; Ὑμεῖς ἐμοὶ πατέρες, ὑμεῖς ἐμοὶ ζωή, ὑμεῖς ἐμοὶ εὐδοκίμησις βίβλον ὑπὲρ Διοδώρου καὶ Θεοδώρου, ἐν ᾗ τὴν κατ' αὐτῶν γεγενημένην γραφὴν διέλυεν, οὐ δεί σας τῶν κατηγόρων τὴν δυναστεία» Θεοδώρητος ή πολλοὺς ὑπὲρ Θεοδώρου λόγους τε καὶ ἐπαίνους ἐκτείνας Ἡ ἐξ ἀρετῆς ἐπὶ τὸ χεῖρον ὑπονόστησις, καὶ ἡ ἐκ παρθενίας ἐπὶ τὰς πρὸς Χριστόν συνθήκας, Εὔξασθε, τίμιοι Πατέρες, μνησθῆναί μου τῆς καλῆς ὁμολογίας, ἣν ώμολόγησα ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων Αλλ' οὗτος μὲν ἡνίκα τὴν ἀρχὴν ἐνέτυχε τοῖς θείοις ν ὁμοῖς, καὶ ἱεροῖς ἀνδράσιν ὡμίλησεν, επήνεσε ταύ την τὴν ἀγωγὴν καὶ κατέγνω τῶν ἀστυχῶν· οὐ διήρ κεσε δὲ τὴν αὐτὴν προθυμίαν ἔχων. Μεταμεληθεὶς δὲ πρὸς τὸν πρότερον βίον είλκετο, οἷα δὲ εἰκὸς, ἐναντίοις λόγοις κοσμήσας τὸ σπουδαζόμενον ἐκ παλαιῶν ὑα ποδειγμάτων, ἦν γὰρ πολυΐστωρ, εἰς τὴν πόλιν ἐπα

EX LEONIS ALLATI ὑμῶν δύναμαι ἐπιλαθέσθαι; Ὑμεῖς ἐμοὶ πατέρες, veterum exemplis, erat enim varic ac multa lectioὑμεῖς ἐμοὶ ζωή, ὑμεῖς ἐμοὶ εὐδοκίμησις· Unum corpus sumus, neque caput a corpore, neque corpus a capite separatur. Etiamsi loco dividimur, sed charitate conjungimūr; ego a vobis nec morte divellar: nam etsi corpus meum moriatur, anima mea vivit, et memoriam vestri tenebit; vos mihi patres. Quomodo vestrum obliviscar? Vos mihi patres, ros mihi vita, vos mihi gloriatio. Qua nota charitatis Chrysostomi erga suos, etiam homiliam tertiam in Acta apostolorum insignitam invenies. nis, in urbem reversus est. Nullam hic orationem So-; zomenus memorat a Theodoro compositam, sed tantum innuit rationes aliquas ab eo inter consulendum, deque suo discessu cum monasterii præfecto statuendo forte adductas. Quæ num etiam ab eo adductæ fuerint, certo se svire Sozomenus aperte negat, sed credibile id esse ait, of sixóg, atque probabile, et verosimile. En tibi Saviliumı plane pueriliter deceptum. In Sozomeno nos alio ex capite fidem desideramus; nam Theodoro plus æquo addictus, in ejus lapsus narratione fucum veritati fecisse videtur. Id igitur animadvertendum hic est, non solum Justiniani temporibus fuisse Theodori studiosos, qui ejus lapsum et hæreses moxoploat, et mitiorem in partem interpretari conarentur, ut Facundus Hermianeusis episcopus in duodecim libris De tribus capitulis, Basilius Cilix, Leontius, et alii; sed ejus etiam æquales et synchronos hoc idem summo studio cu - rasse. Nam Theodoretus in epistolis (a) affirmat, scripsisse se βίβλον ὑπὲρ Διοδώρου καὶ Θεοδώρου, ἐν ᾗ τὴν κατ' αὐτῶν γεγενημένην γραφὴν διέλυεν, οὐ δεί σας τῶν κατηγόρων τὴν δυναστεία»• Librum pro Diodoro et Theodoro, in quo illatas eis accusationes reſellebat, nihil veritus accusatorum potentiam. Hunc librum innuit Justinianus in suæ fidei professione: Θεοδώρητος ή πολλοὺς ὑπὲρ Θεοδώρου λόγους τε καὶ ἐπαίνους ἐκτείνας· Theodoretus qui multos libros pro Theodoro scripsit, laudesque ejus copiose celebravit. In quibus quam præclare de Theodoro senserit, colligi potest, cum ex ejus epistolis, ubi ayɩov sanctum illum nominat, tum etiam ex ultimo Ilistoriæ ejus ecclesiasticæ libro et capite, ubi magnis illum laudibus extollit. Hæc eadem nimirum de Theodoro sentiebat Sozomenus, quare vehementer fides historica vacillat, ubi Theodori lapsum ita prosequitur, ut nullum intelligas crimen in eo, quem Chrysostomus centies ExTETTÉva repetit. "Exntwoię autem ecclesiasticis scriptoribus est, iſt ait Casarius paulo ante laudatus, Ἡ ἐξ ἀρετῆς ἐπὶ τὸ χεῖρον ὑπονόστησις, καὶ ἡ ἐκ παρθενίας ἐπὶ dayvelav ópµý· Cum a virtute ad vitia, et_a_pudicitia ad luxuriam receditur ac diffinitur. Neque vero Theodorus antequam ab cremo discederet, ita erat omni voto solutus, ut referre pedem, retroque respicere posset. In mentem ei Chrysostomus revocat τὰς πρὸς Χριστόν συνθήκας, cum Christo spirituale conjugium. Ipse vero Theodorus in hac epistola· Εὔξασθε, τίμιοι Πατέρες, μνησθῆναί μου τῆς καλῆς ὁμολογίας, ἣν ώμολόγησα ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων· Orate, venerandi Pa tres, ut illa mihi ante oculos versetur promissio, quam coram Deo vel angelis, et hominibus spopondi. Quid ergo subdit Sozomenus de honesto licitoque matrimonio, quod Theodorus meditaretur? Curnam etiam yáµov illud nominat? Nam Chrysostomus ad TheoParum oppido Savilio erat, ut frigidulis hisce rationibus Theodori epistolam Calvinianis Lutheranisque adversam exsibilaret, nisi aliud ejusdem putidum munimentum, suis favens sectariis, veluti ab ovo excitasset; nam ait ex Vaticana bibliotheca depromptum Theodori 'Artispaµɲa, si legitimumn est, et non spurium, plane diversum esse ab oratione a Sozomeno memorata, quam videtur Theo. dorus a Chrysostomo minime provocatus, vel ante reditum, vel in ipso reditu ab eremo in sui excusationem adornasse. Quænam isthæc Theodori oratio est, quam quæsito auctore Sozomeno sibi fingit Savilius Acutus sane homo! Ut audivit Theodorum monachum excucullatum nescio quid in sui excusationem attulisse, statim egregiam aliquam lucubratiunculam subodoratus est, ita plane adornatam, ut decebat monachum desertorem, Deo cui se devoverat renuntiantem, castitati et continentiæ vale dicenti, nuptias et connubia quæritan- c tem. Si Theodori orationem ea capita complectentem alicubi in bibliothecis Savilius reperisset, multo libentius in gratiam sectariorum edidisset, quam hanc epistolam, quæ monasticam asserit disciplinam, castitatis observantiam, vota Deo a monachis nuncupanda, sancteque solvenda, peccatorum exhomologesim, pœnitentiæ lacrymas, et suffragiorum efficacitatem, quam epistolam ita stomachatur et nauseat, ut ob id frigidam, ineptam et ridiculam eam appellet. Sed, quæso, videamus quæ fuerit Savilio causa somniandi illam Theodori orationem. Neque enim Sozomenus, quem citat, hoc ait; sunt quippe hæc ejus verba (lib. viii, 2): Αλλ' οὗτος μὲν ἡνίκα τὴν ἀρχὴν ἐνέτυχε τοῖς θείοις ν ὁμοῖς, καὶ ἱεροῖς ἀνδράσιν ὡμίλησεν, επήνεσε ταύτην τὴν ἀγωγὴν καὶ κατέγνω τῶν ἀστυχῶν· οὐ διήρ κεσε δὲ τὴν αὐτὴν προθυμίαν ἔχων. Μεταμεληθεὶς δὲ πρὸς τὸν πρότερον βίον είλκετο, οἷα δὲ εἰκὸς, ἐναντί οις λόγοις κοσμήσας τὸ σπουδαζόμενον ἐκ παλαιῶν ὑα ποδειγμάτων, ἦν γὰρ πολυΐστωρ, εἰς τὴν πόλιν ἐπαvev Hic vero Theodorus ab initio quidem cum in sacras leges incidisset, et cum sanctis viris conversaretur, hoc vitæ genus approbabat, ac sæculare damnabat; sed in eodem hoc proposito non perstitit, Sed tamen pænitentia ductus, ad privrem vitæ consuetudinem retractus fuit, et quod est consentaneum, contrariis argumentis propositum suum ornans, ex (a) In editione Sirmondi, epist. 16, quem Theodoreli pro Theodoro ac Diodoro librum non recenset Garnerius dissert. 2, cap. 9 inter opera Theodoreti deperdita.

col. 101–102page 46 of 47

PG 66:101κοίτη ἁμίαντος· σοὶ δὲ οὐκέτι δυνατὸν τὰ δίκαια φυλάξαι τοῦ γάμου· τὸν γὰρ ἐπουρανίῳ συναφθέντα νυμφίῳ, τοῦτον μὲν ἐᾶσαι, γυναικὶ δὲ αὐτὸν συνάψαι, μοιχεία τὸ πρᾶγμά ἐστι· κἂν μυριάκις αὐτὸν γάμον φροντίζειν πραγμάτων πατρώων τῆς σῆς ψυχῆς τὸ πρῶτον πεσούσης πτώ μουσεία φοιτώντι, μουσεία Οὗτος τὸ μὲν πρῶτον ἐῤῥῶ σθαι πολλὰ ταῖς ἐν τοῖς μουσείοις διατριβαῖς εἰπών τους λόγους πόνων ἀποπηδήσας μηδὲν ἐκεῖθεν καρ πώσασθαι ἐδυνήθη και δεί, οὐδὲ παιδαγωγούς μισθώσαι καὶ ρήτορας καὶ δὲ τοῦ Χρυσοστόμου ἐπιστολὴ ἡ πρὸς Θεόδωρον Μοψουεστίας, οὐχὶ πρὸς τὸν πρῶτον, ἀλλὰ πρὸς τὸν ἔσχατον γενόμενον ἐστίν

DIATRIBA DE THEODORIS. ' dorum ita scribit: Tijoç, proiv, ¿ ráµoc, xal ǹ ▲ suo scripto inseruit. Facundus vero ejus epistolæ κοίτη ἁμίαντος· σοὶ δὲ οὐκέτι δυνατὸν τὰ δίκαια φυλάξαι τοῦ γάμου· τὸν γὰρ ἐπουρανίῳ συναφθέντα νυμφίῳ, τοῦτον μὲν ἐᾶσαι, γυναικὶ δὲ αὐτὸν συνάψαι, μοιχεία τὸ πρᾶγμά ἐστι· κἂν μυριάκις αὐτὸν γάμον xaàñ;• At, inquis, honorabile connubium, et torus immaculatus¹. Tibi vero matrimonii jura nequaquam convenire possunt. Si quis enim cœlesti se sponso conjungat, deinde eo repudiato se mulieri copulet, adulterium committit, licet illud contentiose decies millies matrimonium appelles. Igitur qui Theodori lapsum ad rationem veritatis revocare velit, unum Chrysostomum audiat, necesse est, ex quo rem sic babeat. Theodorus non diu postquam Christo nomen dederal, φροντίζειν πραγμάτων πατρώων cogitur; et dum facta sibi tantisper facultate a monasterii præfecto, in urbe versatur, in transversum agitur, et carnis illecebris irretitus, Hermionem, quam ardentissime adamaverat, etiam matrimonio sibi conjungere parabat. Hic primus Theodori jam nionachi lapsus in luxuriæ cœnum, ut Chrysostomus ipse notat, τῆς σῆς ψυχῆς τὸ πρῶτον πεσούσης πτώ µa. Antequam vero in eremum secederet, immerito ejusdem cœni et impudicitæ a Savilio insimulatur, qui perperam accepit in malam partem illud sle μουσεία φοιτώντι, putatque μουσεία fuisse Antiochiæ loca voluptatibus et lasciviæ dicata, Theodorus adolescens frequentaret, cum ibi Chrysostomus usitato Græcis vocabulo ludum littera - rinm nominet, quemadmodum in epistola prima jedit. t. I, p. 28) ad eumdem Theodorum de Urbani Phoenicis filio idem nomen ad rem litterariam significandam sumit: Οὗτος τὸ μὲν πρῶτον ἐῤῥῶσθαι πολλὰ ταῖς ἐν τοῖς μουσείοις διατριβαῖς εἰπών· Hic primum quidem longum vale dicens scolasticis exerclamentis, suis deinde visus est inutilis, quoniam quæ už statim Chrysostomus addit: Пpd was twy nept τους λόγους πόνων ἀποπηδήσας μηδὲν ἐκεῖθεν καρπώσασθαι ἐδυνήθη• Pra propere litterariis laboribus se subduxit, ita ut inde nihil utilitatis perceperit. El in psalmum quartum: 05x ɛi; pousɛľov ȧnićκαι δεί, οὐδὲ παιδαγωγούς μισθώσαι καὶ ρήτορας καὶ copistà; • Neque opus est ludum adire litterarium, neque mercede pædogogos conducere, neque rhetoras, neque sophistas. Sed eo minus errare Savilius eo in loco debuerat, quod voci povσɛľa conjunxit auclor verbum poɩtāv, quod Græci scriptores ita ex usu ad studia transtulerunt, ut inde discipulos çoıtra̸å; appellarint. Denique, ne hoc etiam dissimulemus, epistolæ Chrysostomianæ 112, male Savilius inscribit Azošitų įmoxómų. Nempe ignorat, quanta fuerit inter Patres de illa epistola controversia sub JustiPiano imperatore, reponendumque omnino esse Brodópẹp imoxóm, isque est Mopsuestenus hic de quo agimus, ut affirmant Liberatus Carthaginensis diseoaus, et Facundus Hermianensis lib. vir, 7, qui integram cam epistolam Latinitate donatam • Bebr. xiii, 4. testimonio urget adversarios Theodori Mopsuesteni. Liberati, et Facundi antiquis codicibus, bene respondent Vaticani epistolarum Chrysostomi codices DCCXII, et MCXCIV. Justinianus autem imperator in Libello confessionis fidei unicam videtur legisse Chrysostomi ad Theodorum epistolam, eam nimirum quam ad eun lapsum dederat; aliam vero, quæ ejusdem laudes contineret, non agnoscere. Patres autem Constantinopolitani secundi concilii, licet eam Chrysostomo non abdicent, aliter tamen de illa judicant, quam fautores Theodori Mopsuesteni. Nam inquiunt: Sin autem aliquis concedat ad ipsum Theodorum scriptam eam fuisse, certum est quod Joannes, qui per totum suum pontificatum veritatis verbum recte tractavit, ignorans tales blasphemias conscripsisse Theodoram, hujusmodi ad eum litteras dederat. Alii duos narrant Theodoros, Ecclesiæ Mopsuestenæ præpositos, et ad posteriorem fuisse datam eam Chrysostomi epistolam volunt. Theophanes in chronologia: 'H δὲ τοῦ Χρυσοστόμου ἐπιστολὴ ἡ πρὸς Θεόδωρον Μοψουεστίας, οὐχὶ πρὸς τὸν πρῶτον, ἀλλὰ πρὸς τὸν ἔσχατον γενόμενον ἐστίν· Chrysostomi epistola ad Theodorum Mopsuestenum, non ad senioremn ejus Ecclesiæ episcopum, sed ad juniorem data fuit. Verum errat Theophanes: nam Theodorus Junior, genere Galata, supremum diem vitæ egit, ut perspicue declarant, et sæpe repetunt acta concilij Hopsuesteni, anno Justiniani imperatoris vicesimo, scilicet centesimo quadragesimo et amplius ab obita Joannis Chrysostomi. Neque diptycha illius Ecclesiæ in eadem synodo recitata alium habent Theodorum post Antiochenum illum lapsum. Sed esto, fuerit alius, cujus nomen a tabulis illis ecclesiasticis exciderit, is vero etiam vix erit statim a lapso, ita ut inter eos nullus intercesserit alius Ecclesiæ Mopsuestenæ præsul, et de boc Theophanes intelligat, ne hac quidem ratione stabit illius sententia: nam Chrysostomus in exsilio moritur etiam tum superstite Theodoro Antiocheno lapso, qui longe post sub Theodosio Juniore, exacto Ecclesiæ præsulatus sexto alque tricesimo anno, suum diem obiit, ut quinto Histor. libro extremo narrat Theodoretus. Imo vero neque hæc epistola, quia Chrysostomi est, et ad Theodorum Mopsuestenum data, aliquid suffragari potest fautoribus illius, quod Justinianus timent ac Theophanes. Nam ut patres, qui ob causam trium capitulorum Constantinopoli convenerant, atque alios, latere potuit impietas Theodori, sic aliquando Chrysostomum) honorificentioribus verbis de illo scribentem. Certe latuit summos ejus tempestatis in oriente doctores et ecclesiarum antistites, Nectarium Constantinopolitanum, Theophilum Alexandrinum, Flavianum Antiochenum, Gregorium Nyssenum, Amphilochium Iconii, Palladium Cæsariensem, et alios quibuscum Theodorus consedit, ac sententiam dixit in Constantinopolitano celebrato imperatoribus Ar-

col. 103–104page 47 of 47

PG 66:103Θεοδώρου περὶ Νεστορια

EX LEONIS ALLATII DIATRIBA DE THEODORIS. 80% cadio tertium, et Honorio secundum consulibus, prophetæ centum et quinquaginta (b), quorum singuli scilicet paulo ante quam Joannes Chrysostomus Ecclesiæ Constantinopolitanæ administrationem capesscret. Subjungamus hoc quoque: Roberto Balforeo in adnotationibus ad Theodorum Raithenum videtur alius esse Theodorus Mopsuestenus, quem pleno ore Nicephorus lib. XIV Eccles. histor. cap. 30, ct Theodoretus lib. v extremo laudant. Hoc tamen ex iis quæ diximus falsum esse deprehenditur, et polissimum cum ad tempora quintæ generalis synodi nullus alius fuerit Mopsuestenus Theodorus, præter hunc, idque abunde probatum sit in synodo Mopsuestena; id quod episcopi secundæ Cilicum provinciæ, et plures alii ex diptychis Mopsuestenæ Ecclesiæ, et probatissimorum hominum testimoniis probant, Theodori veteris, illius scilicet de quo nunc scribimus, nullam esse mentionem; et alium Theodorum, qui in fine diptychorum scriptus erat, ex Galatia oriundum, ante tres annos mortuum fuisse. Ergo de hoc secundo non sunt verba Theodoreti. Qui enim tot ante annos defunctus, hujus sub Justiniano viventis meminisse potuit? Et cum usque ad hujus recentioris tempora nullus alius fuerit, certa sunt Theodoreti verba de vetere Theodoro Mopsuesteno. Nicephorus verba Theodoreti et sententiam exscribit, neque de alio sermonem habet, quam de quo Theodoretus ipse locutus ſuerat. Facessat igitur alius hic Theodorus recentior a Balforeo et aliis excogitatus, et tantopere a Theodoreto laudatus. Hujus præterea Theodori (nam erit operæ pretium hoc adnotare, sive ob Nestorianam hæresim, sive ob aliam causam) apud Syros tanta fuit auctoritas, et cultus, ut quam plurima illius in propriain liaguam transtulerint. Quænam vero illa fuerint, Ebediesu episcopus Sobæ et Armeniæ in Catalogo librorum ecclesiasticorum, quem ille scripsit lingua Syriaca, in hunc modum expressit. Verba illius ita reddidit linguarum orientaliumă peritissimus. Abrabamus Ecchellensis (a): Theodorus commentator composuit quadraginta et unum tomum, qui sunt (a) Recudit postea emendatiorem hunc cataloguni, notisque plurimis illustravit Jos. Sim. Assemanus in sua Bibliotheca orientali, t. III, a quo meliora aliquot sumenda judicavi. (b) Id est (ceu explicat Assemanus) quorum moles tanta est, ut centies et quinquagies libros prophetarum omnium superet. (c) Ecchellensis Turim, Assemanus mar Tyrium. Ego suspicor legendum, pro Syriaco titulo mar, Martyrium. Etenim Martyrius, qui fuit deinde patriarcha Antiochenus, coævus fuit laudatorque Chrysostomi, ideoque etiam Mopsuesteno contemporaneus. Consule nostram Novam biblioth. PP. IV, ubi est pars panegyrici in Chrysostomum ab hoc Martyrio dicti. Sane Turis monachus legitur apud prædictum Ecchellensem p. 73, sed omittit hunc Assemanus, qui eum scribere debuisset inter capp. 87 et 88. Omisit antem, quia errorem esse agnovit Ecebellensis, de cujus aiiis mendis admonet nos tomo prædicto p. 1 et 4. (d) Estratea Allatius ex Ecchellensi p. 29, qui etiam in indice id mendum repetiverat, quo errore ex mæcenate Eustratio, fecit Estrateam aucto: em. uno constant triginta capitibus. Item expositionem in quinque libros Moysis, quam tribus complexus est tomis, mirum in modum elucubratam, ad magnum Alphæum. Psalmos quoque Davidis exposuit tribus libris, ad Cerdonem et fratrem ejus. In duodecim prophetas duobus tomis commentatus est, ad mar Tyrium (c). In Samuelem commentatus est tomo, ad Mamarianum. In Jobum quoque duobus lomis, ad Cyrillum Alexandrinum.In Ecclesiasten unico libro commentatus est, deprecante Porphyrio. Exposuil etiam Isaiam, Ezechielem, Jeremiam et Danielem, singulos singulis tomis complectens, quibus finem imposuit suis elucubrationibus in Vetus Testamentum. Matthæum uno exposuil tomo, ad Julium; Lucam verɔ el Joannem duobus tomis, ad Eusebium; Acta apostolorum uno complexus est tomo, ad Basilium; Epistolam ad Romanos exposuit, item ad Eusebium; Ambas vero Epistolas ad Corinthios duobus tomis exposuit ac dilucidavit, deprecante Theodoro. Eustratius (d) postulavit expositionem quatuor epistolarum quas commemoraturus sum, nempe Epistolæ ad Galatas, et ad Ephesios, et ad Philippenses, et ad Golossenses. Binas autem ad Thessalonicenses, deprecante Jacobo exposuit. Item duas ad Timotheum, supplicante Petro; et deprecante Cyrino commentatus est in Epistolas ad Titum, et Philemonem. Direxitque ad eumdem commentarios in Epistolam ad Hebræos; adeoque quinque tomis imposuit finem commentariis in Epistolas Apostoli. Conscripsit præterca librum De sacramentis, et De ſide alium, tomum De sacerdotio, et duos De Spiritu sancto, unum De incarnatione, duos contra Eunomium. Item duos contra asserentes in ipsa natura positum esse peccatum: duos (tres) contra magiam, unum ad monachos, unum de obscura locutione, unum De perfectione operum (e), quinque adversus eos qui Scripturas figurate interpretantur, unum pro Basilio, et unum De assumente et assumpto. Item librum unum quem inscripsit Margaritarum, et illum qui ejus complectitur epistolas. Demum tractatum De legislatione, quo finem suis imposuit lucubrationibus (ſ). Menda Ecchellensis non agnovit Allatius, lingua - rum orientalium, ut videtur, imperitus; cujus hortatu cæteroquin se hunc catalogum edidisse narrat Ecchellensis in præf. p. 27. (e) Ecchellensis De perfectione regiminis. unum (f) De Mopsnesteni scriptis sedulo nos quoque diximus in præf. tomi I prioris editionis Scrip). vel., ex quo loco non memorata nonnulla cognosci possunt ab Allatio, et præcipue ex Fabr. cum Harl. B. G. t. X. p. 346 sqq., id est liturgia, hymnus, quæstiones biblicæ, commentarius in Marcum, de miraculis Christi. Item nos Script. vet. VII, p. 73, fragmentum protulimus Θεοδώρου περὶ Νεστορια vwv, qui tamen Raithenus fortasse, non Mopsuestenus, intelligendus est. Tum vero in tomo VI Script, vet. post commentarios in x11 minores prophetas, alia Mopsuesteni copiosa fragmenta attexuimus, quæ postea plena manu cumulaturi sumus. Item tom. 1, in cit. præf. diximus quam frustra multi dixerint (nunc tamen Allatium excipio) Mopsuestenum scripsisse decem millia librorum. Quis enim jam nescit, myriadem dici a Græcis pro plu rimo numero, ut a Latinis sexcenta?

Continue reading PG 66: Commentarius in XII Prophetas minores →≣ entire volume

← prev work Index next work →