(Præfixa editioni Græcæ anni 1832 in Scriptorum veterum nova Collectione, tom. VI.) I. Theodori Mopsuestiæ episcopi Commentarios ad prophetarum XII, quos minores dicimus, vaticinia ante septennium edere copt, impressis videlicet tribus brevioribus, cum prologis aliquot. Nunc integrum Lanti interpretis opus editurus, illas quoque leviores partes associandas putavi, ne Theodorus videlicet sua membra desideret, quæ in tomi angulo jamdiu distracti collocata, et cum idem tomus recuderetur omissa, nuspiam quærentibus hodie apparent. Hoc suscepto consilio, illa pariter procmii mei repe tenda pars fult, quæ de hoc Theodori opere loquitur, prætermissa tamen de reliquis ejusdem operibus disputatione. Theodorus igitur nobili genere Antiochiæ natus est, Libanii in eloquentia, Flaviani ac Dio dori et Carterii in theologia discipulus, philosophicis quoque doctrinis abunde instructus, et ob multi plicem scientiam polyhistor dictus, Joan. Chrysostomi condiscipulus ac familiaris; quo hortatore Theodorus prioris a se luxuriæ blandimenta depulit; Theodoreti (utinam non et Nestorii ac Barsumæ!) magister; hæreseon, Origenis, Arii, Apollinaris, Eunomii, Persicæ etiam magiæ et Juliani Apostatæ oppu gnator; ab Orientalibus sapientiæ mare, et Scripturarum interpres xat' Exhy dictus, universæ Ecclesiæ doctor interdum appellatus, et Magni denique cognomento donatus (a). Atque ego statim confiteor Theo dori scripta variis erroribus fuisse conspersa; justeque eum in hæreseos, si non pertinacem culpam, ærte orrantiam vocatum, tuin quia id ipse auctor interdum confessus est (b); tum quia graviora sunt quam ut elevari possint testimonia in eum dicta a S. Cyrillo in Epistola ad Proclum, a Leontio Contra Nest. lib. 11, a Maximo in opusculis p. 91, a Justiniano in sacra epistola et in illa prolixiore quam pri mus Bandīnius edidit; a Theodoro Raithunensi in opusculo De incarn., a Mario Mercatore in Actis, ab flamartolo in Chronico inedito, a Photio in Bibliotheca et in epistolis, et a generali quinto concilio totis actionibus quarta et quinta, et canone duodecimo, necnon in pontificum maximorum magni Gregorii (c). et præsertim Pelagil II (d) epistolis: nec Vigilium prætereo, qui, etsi principio damnare Mopsuestenum noluit, ne plurimos episcopos huic faventes gravius offenderet, deinde tamen, ad scripta certe quod at tinet, damnanti synodo assensus est, atque errores singulos mirabili constituto coarguit. Mitto alios mi coris plerumque nominis accusatores; mitto hodiernos oppugnatores, quos inter Norisium in Pelagiana historia; quamvis et multi defensores sunt, præsertim liberioris sententiæ homines. Sed mihi equidem parum placet illorum institutum, qui hominum a vetere Ecclesia damnatorum, neotericis conatibus ortho dexiam vi obtrudunt. Quanquam et pii interdum theologi id consilium secuti sunt, ita ut ex. gr. Orige nem Halloixius, Stavolus adhuc incditus Cæsariensem Eusebium copiosis scriptis defenderint. Sane ad Mopsvesteni tutelam Occidens prope universus cum Africa olim conspiraverat: quare et tristissimum illud schisma exarsit Aquileiense episcoporum Theodoro patrocinantium, quod Romani pontifices vix tandem aliquando, posi CLX annos exstinxerunt (e). Tum exstant Facundi Hermianensis in Africa episcopt volu mina duodecimo, et alia duo ejusdem seripta; et præterea complura veterum testimonta sunt (Theodoreti [bæque puta), quæ Theodoro laudem affundunt. Sed certe ad Latinos laudatores quod attinet, audiendus Pelagius II papa in disertissimis ad Eliam patriarcham schismaticum et ad Istriæ episcopos litteris (f ) (#) Socrat. v, 3; Sozoin, vii, 2; Evagr. 1, 2; Facund, 11, 2; Gennad. xit; Theodoret. Hist. eccl. v, 40; Leont. contra Nest, 111, et De seel, act. 4; Direph 11, 30. (b) Apud Facund. m. 6, x. 5; Hesych. fragm. hist. in concil. V. ed. Colet. tom. IX, p. 218; Li berat. Breviar. cap. 4. (c) Ep. 1. 25, 11, 51, vn, 84. (d) Hrd Concil. tom. III, p. 430. (e) Monum. Aquil. ind. chron. (f) Hard. Concil. tom. III, p. 450.

Latini homines' Græcitátis ignari, dum linguam nesciunt, errorem tarde cognoverunt; quorum constantia, quousque verum cognoscerent, a certamine non quievit. Causa rei tantæ fuit, quod episcopi illi præconia et scripta Theodori in Chalcedonensi, ut falso putabant, concilio provata, in Constantinopolitano deinde damnata ægre ferebant. II. Commentarium ad XII prophetas minores, quem nanc edere aggredior, in duobus offendi Vaticanæ bibliothecæ codicibus, altero qui fuit olim cujusdam dignitate proαonxphitis, deinde vero Joannis car dinalis Florentini Salviati; postea in Romanorum Columnensium bibliothecam transiit; denique ad codices Vaticanos ante decennium, me præfecto, accessit. Is est cedex membraneus pervetustus, sæcu¦i circiter undecimi, integerrimus et emendatissimus. Alter codex ad Vaticanam collectionem jam diu perti mens, chartaceus et recens, commentarioque ad Zachariam carens, cujus rei non dubiam causam paulo post recitabo. Jam hic recens adeo vetustioris illius lectionem sequitur, ut ex eodem exscriptum valde arbitrer. Ego certe nullam recentioris rationem habui, sed præstante antiquo semper sum usus. Satis itaque mihi ad curandam editionem in Pontificia bibliotheca subsidii fuit; sed quia tamen par thesaurus alibi quoque exstat, non gravabor notitiam exterorum codicum, quæ mihi indaganti occurrit, paucis exponere. In primis Cæsaris bibliotheca Vindobonensis duos habet Theodori in xı prophetas codices, quorum alterum sub_numero CLXIII descripsit Lambecius (a); de altero huic plane simili prolixe For losia (qui de editione quoque cogitavit) loquitur apud Kollarium in supplementis p. 167. Atque hi duo Vindobonenses chartacei sunt, nee antiqui: quin adeo secundus delatus ex Italia fuit ab Apostulo Zeno Vindobonam satis autem apparet apographum esse veteris codicis Columnensis, nunc Vaticani; quan doquidem tria illa scholia a Kollario edita, quibus in Zachariæ prophetæ margine theologus Græcus nescio quis castigat quasdam Theodori nostri sententias, ea, inquam, scholia in marginibus Columnensis codicis exstant, atque ad litteram cum illis editis congruunt. Jam quia commentarius Mopsuesteni in Zachariam criminationi alicui patere visus est, idcirco illum Vaticani recentioris codicis scriptor præter misit: quod ego consilium minime probo; neque enim periclitatur Ecclesiæ status, sicubi forte Mops uestenus audacia vel novitate interpretandi paulo liberius vagatur. Quintus codex Venetus est Montfauconio (b) in Grimanorum bibliotheca observatus. Sextus æque Venotus est, quem idem Montfau conius (c) apud Meletium Typaldum vidit. Septimus codex apud Gerasimum Blachum in Gallia fuit, teste Combefisio (d). Atque hunc codicem inspexit etiam, ut puto, Stephanus ab Altimura (Lequinius) qui in Panoplia p. 433, ait se legisse Mopsuesteni Commentarios in x11 prophetas. Octavi codicis notitiam pri mus, ut arbitror, prodidit Possevinus (e), qui exstare eum dixit Romæ in bibliotheca Vallicelliana; quem ego codicem cum observarem, deprehendi esse tenue interpretationis in Oseam fragmentum, paginis duodecim constans, usque ad secundi capitis versiculum tertium decimum. Huius porro præclari operis codices qui manu diutius versaverint, tres saltem comperio viros; quorum primus est Franciscus Tur rianus (ſ), a quo Romæ degente Vaticanum ipsum codicem lectum augurari licet. Secundus est Samuel Tenulius, qui in litteris ad Nic. Heinsium (g) ait se in Latio descripsisse sibi Theodori Antiocheni în Oseam fragmenta; quæ locutio ejus facit ut existimem loqui Tenulium de codice Vallicelliano, qui reapse nihil habet, ut diximus, præter breve in Oseam fragmentum. Tertius est Anselmus Bandurius, qui in conspectu operum Nicephori quem Fabricius vulgavit ait p. 626, se inter cætera editurum Theo dori quoque Mopsuesteni in prophetas x11 commentarium. Jam quia Bandurius se id benescio Cosmi III, ducis Etruriæ, cujus ipse bibliothecam regebat, facturum apopondit (quanquam fidem neque Bandurius Florentiæ neque Forlusia Vindobonæ liberaverunt), putabat Fabricius (i) codicem ejus operis in biblio theca Medicea exstare. Nunc autem ejusmodi codicem Bandurio ignotum videmus; ex quo sequitur ut im Medicea bibliotheca non fuerit. Revera Bandurius nil aliud ait nisi se id opus e bibliothecis eruisse, quas inter paulo ante Vaticanam commemoraverat: et quidem si de sua Medicea loqueretur, Mopsueste num apud se habere dixisset. Tum vero et ille codex Salviatorum, nunc Vaticanus, illa adhuc ætate Florentiæ apud veteres dominos, ut credo, fuit; qua in urbe ad Bandurii notitiam manusque facile venil. III. Age vero, de auctore operis quominus dubitemus testis adest in cunctis, qui moti sunt, manuscriptis codicibus constans titulus Oɛokúpou 'Avmoxéw;, Theodori scilicet patria antiocheni. Sed quia non unus fuit Antiochiæ natus Theodorus, ecce nobis Photius (j) quatuor (a) Tom. IV, p. 359, ed. nov. Diar. Ital. p. 39, et Bibl. mss. p. 478. Diar. Ital. p. 46, Bibl. mss. p. 478. Bibl. conc. tom. 1, p. 44. (e) Appar. tom. II, cod. Vallic. p. 27. (Ad const. ap. II. 5; pro epp. pont. 11, 20, ir, 10, v. 21; De auct. summ. pont. lib. m, ed. Flo rent. p. 99. Et primo quidem loco late disputat Turrianus de interpretandi genere, quo utitur Mopsuestenus, atque id non immerito castigat; salisque demonstral totum a se in xu prophetos commentarium fuisse lectum. Burman. Syllog. tom, II, p. 801. Bibl. Gr. ed. nov. toin. Vii, p. 611. (i) Tom. X. p. 358. (j) Codd. IV, XXXVIII, LXXXI, CLXXVII.

VI. Nunc quia de iis dixi, qui Theodorum in his exponendis prophetis præcesserunt, liceat breviter nennullos quoque, qui Theodorum subsecuti sunt, commemorare; priscos, inquam, quorum scripta ad nos pervenerunt: sunt enim (at omittam Judaicos et brevissima Hesychii capita) Græci tres, Theodore tus, Cyrilles, Theophylactus; Latin item tres, Hieronymus, Rufinus atque Remigius: quorum ego commentarios lectitans, Theodoretum quidem Mapsuesteni asseclam esse videbam, in prologis quando que etiam plagiarium: sed tamen neque acumine neque ubertate cum hoc comparandum. Cyrillus grandem tomum commentariorum suorum implevit, in quibus plurima moralia dicit ae mystica. Theo phylactus denique sequioris sevi homo pauca ut puto de sue profert, sed ex antiquorum lucubrationibus Hitterales, morales, mysticas expositiones, pro sui temperis more, deflorat. In Latinis Hieronymus sin gulari sua præstantia enginet; omnes enim ingenii, eloquentiæ doctrinæque thesauros ad suas in hos prophetas expositiones contulit. Post quem Rufous prophetarum quinque aggressus interpretationem, copiosam potius moralemque paraphrasin fecit, et in prologo iniquum de Hieronymo judicium tulit, cujus orationem vel per allegorias Origenis vel per fabulosas Judæorum traditiones totam defluxisso ait. Tertius Remigius Antisiodorensis est, qui sæculo none sub Carolo Calvo floruit. Hujus Commentarios ad XII prophetas minores anno 1545 Joannes Hentenius edidit, qui deinde in Lugdunensem PP. Biblio thecam translati fuerunt. Commentarium vero in Oscam necessario se omisisse lentenius ait, quia bunc unicus, quem nactus erat, codex desiderabat. Ego vero antiquum codicem Vaticanum perlustrans in Oscam quoque commentarium Remigii reperi, mutilum tamen, nempe usque ad capitulum quintum necdum expletum. Neque is defectus membranarum est, quæ, ut fit, exciderint: etenim in qua pagina Oseas imperfectus desinit, ibidem incipit Joël: unde cognoscimus antiquum amanuensem nonnisi banc Remigiani Commentarii in Oseam partem præ manibus habuisse. Jam etsi Hentenius magnis laudibus se editos commentarios effert, ego tamen Remigium in calonibus potius ¿punvelas quam in principibus numerem; quod de aliis etiam commentationibus ejus ad sacra Biblia qua oditis qua ineditis æque ju dico. Certe illud frøquens etymologiarum studium parum utile est vel solidum. Attamen aliud mihi Ro migil opus est observatum, profana eruditione valde saturum, cujus hercle editionem, cum otium fuerit, non negligam. Interim tam rari codicis copiam nactus, nolui committere ut hæc inedita pars Commen tarii ad Oseam diutius in tenebris delitesceret. Itaque in parte mei voluminis, unde aliəni canonici generis lucubrationem ejeceram, boc Remigii supplementum locavi. VH. Sed jam oratio revertatur ad Theodorum, eujus si plurimas expositionum harum laudes detexere velim, vel infinitus sim, vel certe perpetuum commentarii ejus commentarium adornare deberem. In primis auctor universam vaticiniorum materiam mente complexus, mire inter se commiscet, invicemque illustrat, et cnm prophetis majoribus, præsertim vero cum Psalmis Davidicis passim connectit. Prologorum vero dignitas, excursuum sive amplificationum ubertas, quæstionum acumen, locorum difficillimorum spontanea ac ludibunda propemodum explicatio legentes philologus magnopere, ut spero, oblectabit. Exempli causa, Amosi verba cap. 1, 3: Super tribus sceleribus Damasci et super quatuor non convertam, felicissime noster alque ex indole orientalium idiomatum explicat sic: Dicit super tribus et quatuor, nempe pro multis. Nam quia numerus post unum et duo pluralis dicitur, verbo tribus multos denotat, verbo autem quatuor mul titudinem exaggerat. Rursus ad verba Michææ cap. v, 5: Suscitabuntur super eum septem pastores, el octo morsus kominum, post irrisam nonnullorum interpretum vanitatem, aft simpliciter septem more bi blico intelligi de perfecto seu magno numero, otto autem de ejus excessu. Idque illuminat Domini verbis Petro dicentis, ut non septies peccata dimitteret sed septuagies septics; et illis Ecclesiastæ, Da partem septem necnon et octo; de quibus mystica quædam et persubtilia commentatur Ambrosius libro v, in Lucam n. 49: quem Ambrosii locum Cimmeriis tenebris obsitum Maurini editores ægre declarant; Mopsuestenus autem prædicta verba simpliciter vereque explicat: Munifice da egentibus, neque in koc abundare recuses. Et universum quidem Testamentum Vetus præparationem Novi fuisse, atque omnia a Deo ad venturum Christum directa, sincere sancteque multis locis Theodorus fatetur, v. gr. p. 1, 69, 72, 114-116, 120, 208, præcipue vero in prologo ad Jonam: cujus prophetæ grande illud intra cetum viventis miraculum, quod quidam recentes critici scelerate derident (ne Christo quidem Matth. x11, 40, credentes), nonnulli allegorice tantum admittunt, vel prophetæ somnium existimant, alii ex fabulls ethni corum, puta de Andromeda, vel de Hercule qui Neptunil canis visceribus evasit incolumis, con glutinatum dictitant; pie Theodorus, ut mos est Ecclesiæ Patruin et catholicorum, summaque cum reverentia amplectitur nec de eo quæstionem ullam fieri patitur. Ut autem mentis Theodori, qua prophetias de Christo tradit, illustre specimen dem, non recusabo in gratiam illorum qui Græce nesciunt (quandoquidem Latinam interpretationem ab hoc volumine exclusi, quam liberiori otio absol vendam perpoliendamque reservo) luculentum tractum Latine ponere ad illa Joelis verba cap. 11, 28-31 Effundam de Spiritu meo super omnem carnem, et prophetabunt filii vestri et filiæ vestræ, et senes vestri somnia somniabunt, et juvenes vestri visiones videbunt. Et super servos meos, et super ancillas mens in diebus illis effundam de Spiritu meo; et vaticinabuntur. Et dabo prodigia in cœlo et super terram, sangui

nem el ignem el vaporem fumi; sol vertetur in tenebras, et luna in sanguinem, ante quam veniat dies Domint maguus et illustris. Ibi, inquam, post alia dicta Theodorus disputat sic: Verbu hæc beatus Peirus Iudæos › alloquens de Spiritus sancti adventu usurpavit convenientissime, quandoquidem prisca lex futurorum omnium quædam umbra fuit. — Et illa quidem vetera parvum quid erant et tanquam adumbratum; ita ut secundum hyperbolen potius quam secundum rei veritatem, dicta fuerint, sed ipsa demum dictorum veracitas in Christo Domino effectum manifeste habuit; quo lempore magna omnia el terrifica novaque et mira præ cunctis priscœ legis eventibus apparuerunt: ita ut Velus Testamentums ænigmatis loco fueril, rerum autem sub Christo Demino gestarum magnitudo veritatem demum stitorit. Atque ita beatus aiebat David de populo: Non est dorelicta anima ejus in inferno, neque caro ejus vidit corruptionem: quod sane de re tum gesta intelligi nequit, sed motaphorice alque hyperbolice dicitur ereptus populus de periculo atque pernicie. Rei porro ipsius vaticiniique veritas in Christo Domino palam ſacta est, cum propter resurgendi virtutem neque anima ejus diu, apud inferes corpore sejuncta mansit, neque corpus corruptionem ullam passum fuit, quod non solum figuram propriam retinuit, in qua mortuum fuerat, verum etiem ad immortalem incorruptibilemque naturam transiil. Quamobrem priora illa, ænigma fuerunt; hæc pesteriors, veritas. Beatus igitur Petrus verbis illis tanquam olim metaphorice non sine causa dictis, nunc autem eventum verum in gesta re consecutis, usus est; ita ut nunc magis præsentibus esset credendum, quam de priscis illis obstupescendum. Et paulo infra: Cuncta verissima in Christo Domino evaserunt; nam et sol vere obtenebratus fuil, el luna pariter; maquaque et multa cœlo terraque prodigia acciderunt; et Christi Domini salutaris sanguis visus est; el ignis spectrum, quod descendentis Spiritus vim significabat; cui præcessit fumi vapor, qui eventuras crucifixoribus pœnas porten debut. Tunc eliam Spiritus saneti gratiæ cuncli participes facti sunt, multisque ac variis charismatibus insi guiti: quare alii prophetabant, alii plurima edebant miracula, ob asserendam gestæ rei magnitudinem, et Christi Domini su fidem sau gloriam constabiliendam. Quod olim igitur metaphorice propheta vel hyperbolice. dizerat, nunc manifestam habet significatarum rerum veritatem; imo verba infra res ipsas sunt. Cur itaque hoc vaticinium ilemque reliqua, quoiquol de aliis dicta a prophetis sunt, de Christi Domini incarnatione beati apostoli intellexeriut, hanc merito quam diximus causam credere licet. Sic enim et antiquarum rerum historia minime ficia apparoi, et magnitudo præsentium ez illarum comparatione.magis coarguitur; atque illud undi que apparel, res nimirum veteris legis ad Novi Testamenti quantus referri: adeo tamen priora posterioribus cedere, quantum corpore umbram deteriorem esse par act, etsi ad hoc quadrare videtur. Hactenus Theodo rus; cui astipulantem dabo Rufinum, qui in Commenterio ad Oseæ verba cap. xi, 1, Ex Ægypto vocari Filium meum, sic scribit: Quod de populo dictum esse prophetiæ textus ostendit, hoc etiam ad personam Domini nostri Jesu Christi posse transſerri, apostolica monstravit auctoritas; per. quem videlicet ea quæ; Judæis data erant divinæ pietatis insignia, et cumulatius nobis conferrentur et gratius. Ne illud quoque non dicendum est, quod prophetarum ordo apud Theodorum diversus a communi in Græcis editioni bus est, illi vero conformis quem Latina vulgata retinet. Ea porro versiculorum distinctio, quam neo terici invexerunt, quamque jam mutare ob pervulgatum usum non expedit, absurda sæpe et contra crationis sententiam cognoscitur: quod vitium in majoribus quoque capitulorum sectionibus quando que admissum videmus; quæ omnia Theodori sermo, qui diversis utitur pausis, emendat. Atque banc capitum divisionem inconsulte admodum faetam in Ciceronis quoque orationibus, demonstrasse me olim memini, cum Verrinarum partes ex antiquissimo Vaticanæ bibliothecæ palimpsesto ederem. Sed tamen, Theodorus non idcirco aliter contextum biblicum discriminandum demonstrat, quod ipse ullam capitum, versiculorumque sectionem faciat; est enim in codice continua scriptura (etsi ego in editione discri minavi); sed quia dum aliter exorditur orationem, itemque aliter claudit, quam Vulgatus textus præ se, fert, diversam respirationum sectionumque rationem se agnovisse demonstrat. VIII. Superest ut Theodorum, quatenus a recto tramite videtur deflectere, coarguamus; haud illius idem diatribæ more quæ inter scripta Chrysostomi ad Theodorum lapsum legitur, sed leni potins admonitione legentium ut periculosam quandoque ipsius ¿pµnvɛlav caveant. Est enim peculiare Theodori institutum, ut prophetas bistorice explicet, id est ut vim passim vaticiniorum de Veteris Testanicnti rebus hominibusque intelligat ac interpretetur: atque in his nominatim minoribus prophetis captivitatem semper ac postliminium Judæorum præ oculis habet; in duobus autem postremis, Zacharia scilicet et Malachia, tempora quoque Machabæorum agnoscit; ad Christum autem ejusque Ecclesiam nonnisi fere propter veriorem plenioremque Exɓasiv, id est eventum, vaticinia refert, ut in recitato exemplo cogno vimus, rursusque ad Michæam v, 2, ubi de promissionibus a Deo Davidi factis noster disputat; el ad Zachariam 1x, 10, ubi vaticinium inter Zorobabelem et Christum dividi posse negat. Atqui hæc ratio non immerito Græcis Latinisque Patribus ipsisque etiam conciliis suspecta atque improbata fuit: sunt enim reapse vaticinia multa, quæ Christum unice, nemine interposito, spectant; neque Theodori auctoritas Lanta est, neque ejus acumen tam singulare credendum, ut quod alii Patres, tales tantique viri, subli miore ille tantummodo sensu prædictum putarunt ac docuerunt, huic arbitratu suo de rebus primum Psal. st. 10.

i humanis explicare liceat, deinde ad divinas transferre: quæ ratio quantopere apud vulgus prophetiarum vires infringat, imbecilliorum fidem debilitet, foresque etiam incredulitati nonnullorum panďat, pii omnes sentiunt. Sane hoc genus interpretationis apprime Judæis capitalibus Christi Christianorumque omni tempore hostibus, placuisse par est: ob eamque causam lovexió♡pova Theodorum a Georgio Ha martolo in chronico adhuc inedito dictum puto; tum etiam quia synedricorum commentarios (nescio quo usus interprete) videtur studiose lectitavisse, vel potius Judæos magistros audisse: nam certe spud Renaudotium (a) Bar-Salibæus abs Judæis institutum Theodorum nostrum affirmat. Utique quas Hiero nymus dicit esse Hebræorum sententias, eas apud Theodorum quandoque legimus. Quod tamen obser vat in suo Commentario in Jonam Hieronymus, Hebræum Josephum Tharsis intellexisse Ciliciæ Tarsumi; id Theodorum adversantem habet. Nec porro Judaicæ sectæ amorem Theodoro imputare Hoet, etenim in prɔlogó ad Jonam Judæorum adversus Christum pervicaclam severe castigat. Illud etiam paulo fiberius apud Theodorum dici videtur p. 63, 212, 223, quod Veteris Testamenti hominibus neque Filii neque Spiritus sancti personæ prorsus innotuerint; quod tamen privilegium prophetis certe nonnullis haud de bemus eripere. Quare commentario ad Zachariam substrata legimus Græci hominis scholia, adversus hane Theodort audaciam, quam ego quoque aliquantum inhibul. Illud denique vix est probandum quod Dei locutiones ad prophetas visionesque et varias revelationes unico sæpe denotat èvɛpyɛlaç vocabulo; quanquam hac super re sapienter acuteque Theodorus disputat sub initium Nahumi, nbi Aħµµa vocabu fum explicat, et în recta prorsus sententia consistit. Neque vero quisquam sanus mihi succensebit, quod Theodori scripta, etsi errori aliquando proxima, in lucem emittam; nævi enim ac vitis bonis, ut puto, plurimis obfuuntur: tum ego hanc apologiam in præfatione ad Photium, præsertim vero ad Ariano rum fragmenta (t. MI, part. 11, p. 186-187) tam invicte instruxi, ut nullum addere verbum jam õpus sit. IX. Constitueram olim cuncta Theodori fragmenta ex Vaticanis præsertim catenis Græcis atque Orientatium linguarum codicibus conjunctim edere quod quia nunc per occupationes non licuit, fragmenta saltem ampla ex ejus deperditis De incarnatione Domini, et Contra Apollinarem, et in Psalmos libris, quæ Leontius olim transcripsit, Canisius Latine tantummodo edidit, nunc ego Grace ex Vaticano pervetusto codice proferenda curavi, cum Leontii de bis judicio, qui latentem in his hæresim recte ar guit, et in proœmio complura Theodori opera enumerat, quæ consecisnel tam studiose occultabant, ut Leontins ipse nonnisi opere De incarnatione potitas sit. Sed enim nos multo olim plura Theodori scripta in præfatione ad primum Collectionis nostræ volumen percensuimus. Liturg. Or. t. II, p. 622. llorum fragmentorum specimen, præter id quod edidi ad Photii Amphilochianam primam cap. 53, exstat in Vaticana in Lucam Catena inedita Nicotæ, ubi de sancto Spiritu in Jesum baptizatum superveniente sermo fit, etc. Legitur infra inter Theodori fragmenta in Joannem. (Bibliotheca novy Patrum, tom. VII, Romæ 1854.) 1. De sacrorum librorum obscuritate (quam in prophetis præcipue comperiri necesse est) Polychro nius Apamensis episcopus breve olim capitulum scripsit, quod nos in antiquissimo codice Vaticano obser vatum, et a Photio etiam inter Amphilochianas quæstiones quas edidimus relatum, ante hos annos in Scriptorum veterum primo volumine collocavimus. Quam nunc rem commemorare non fuit inutile, ut major hinc laus ad Polychronii fratrem Theodorum nostrum Mopsuestenum redundet, cujus tam planam 1amque perspicuam prophetarum minorum interpretationem efferimus, quorum plerumque elocutio, si nuda spectetur, pene præ cæteris sacrosanctæ Scripturæ auctoribus obscuritatis caligine premi videtur. Et nihilominus luminosus adeo vir Theodorus librum ipse quoque de obscura locutione (Bibliorum ut puto) conscripserat, ab Ebediesu in catalogo suo memoratum, quo scripto fratri suo Polychronio sup petias fortasse ferebat. Sed nonne vero, dicet aliquis, aliæ etiam exstant ad hos salebrosos prophetas explanationes? Exstant sane, ut publici libri docent, utque alias nomination recensui; mirumque est quod intra quinquaginta circiter annos, nempe ab extrema sæculi quarti parte, ad medium fere sæculum quintum (quod hercle doctius Ecclesiæ ævum fuit) floruerunt nobilissimi prophetarum horum inter pretes Theodoro nostro contemporanei, 1, S. Hieronymus; 2, Kufinus, ut vulgo in codicibus librisque scribitur; 3, S. Cyrillus Alexandrinus; 4, Theodoretus. Horum inquam omnium videmus typis impres Bos luculentos commentarios, quos cum Mopsucsteno nostro conferre, perutile jucundumque lectors fore

pute: quibus ego etsi nihil detrahere volo, aio nihilominus nostrum hunc videri scribendi arte non in fariorem, limpitudine autem et naturali quadam facilitate prope gratiorem. Felicem rursus ætatem illam prædico, quæ præter hos quinque, tulit et alios nunc deperditos eorumdem prophetarum interpretes, scilicet Didymum teste Hieronymo De vir. ill. c. 109; Chrysostomum, quem se legisse ait in præfatione sua Rufinus, pariterque Ephræmius Antiochenus apud Photium (cod. 129, ed. p. 820); Endociam deni que augustam, ut idem in codice 184 tradit Photius. Quod si vera est Parisiensis codicis 142 inscriptio, latet ibi coævi prædictis Epiphanii in Nahumum commentatio. Nam cujusnam sæculi homo is fuerit, cujus nos olim fragmenta tria recitavimus (Script. vet. vii, p. 68), hoc titulo: 'E6iwvo; èx tñs nept zpoyntŵv ŁĘnyhoɛwę, Ebionis ex enarratione in prophetas, non facile definietur: etenim in codice nobili Vaticano, quem iterum inspeximus, scribitur perspicue 'E6lwvos, ita ut cogitandum videatur de Ebione Joannis apostoli contemporaneo. Sane Ebionæi, auctore authentico Epiphanio (hær XXX, 18), cæteros prophetas detestantes, unum Christum agnoscebant prophetam, de quo uno reapse tria illa fragmenta loquuntur. At vero Labbeus (conspect. op. Damasc. p. 50), legebat in codice Gallicano Eu6iwvo;. Utra lectio sit verior, Deus scit; sed certe et Eubion antiquus homo fuit, quandoquidem Anastasius presbyter, apud quein fragmenta illa servata sunt, ad prisca sæcula pertinet, nec fere Mopsuesteno recentior judſ candus est. Anastasio autem contemporaneus fuit Hesychius, cujus multæ sparsim ad prophetas adnota tiones in Vaticanis codicibus latent. D. Verumtamen ut ad Mopsuestenum nostrum redeamus, hominis quidem historiam, tota antiquitate el præsertim in Oricate famigerati, in alia nos Scriptorum collectione t. VI, adumbravimus, deque libro rum ejus multisudine, meritis, as reprehensionibus, satis, ut puta, diximus, et nobis.nunc plura dicendi otium fecimus. Quia tamen pleraque nonnisi Græce in lucem antea extulimus, visum est tanto auctore diutius homines Græce ignaros non fraudare: itaque antiquæ nostræ promissionis memores totum im pigre Latinum fecimus, tamque spisso opere magnam hujus voluminis partem implevimus. Et scopus quidem Mopsuesteni est, Judaicam præsertim historiam iustase; ita tamen ut propheticum spiritum, et relationem ad Christum præcipuis in locis agnoscat ac fateatur, quanquam sæpe xat' Exбaotv, id est secundum pleniorem in Christo Christianisque rebus vaticiniorum eventum: quod genus interpretandi, etsi aliis quoque SS. Bibliorum interpretibus non plane insolitum, in Theodoro tamen suspectum ali quando fuit; et id sane monnisi pie sinceraque dum fide a Christiano scriptore fieri debes. Quam ob rem noster visus est aliquibus loudatóqpwv; quanquam ipse Christo se firmiter credere, et ejus deitatem œconomiæque mysterium religiose venerari, liquido. demonstrat, puta pp. 439, 150, 191. Utrum vero et Hebraice sciverit, non satis constat; sed Syriacæ saltem dialecti non fuit ignarus, quoniam Syrum ex Hebraico interpretem non senel exagitat se refutat pp. 241, 252, 263. At ipse certe LXX interpretes unice sequitur, admiratur, ae laudat p. 262. Præterea variam et curiosam eruditionem sponte deditaque opera visare se dicit p. 136, 159, 227, et prophetarum tantummodo vocibus explanandis incumbere. II. Hoc nos opus in Vaticano, olim Columnensi, miræ integritatis et antiquitatis codice invenimus,, et cum alio insuper Vaticano, nec autiquo tamen nec integro, interdum contulimus. Testes quidem aperis erant, synodus quinta œcumenica act. 4; deinde Ebedfesu in catalogo cap. 19; quoiquet denique operis codices nomen nostri Theodori inscriptum habent. Et quidem Ebediesu ait Theodorum seripsisse hoc opus ad quemdam mar Turim, ut scribit Echellensis Ebediesu editor; at vero Assemanus in altera edi tione scribebat mar Tyrium, nunquam immemor sui Syriatici mar; ego vero ausim contra Assomanum emendare Martyrium, Chrysostomi adeoque etiam Theodori æqualem, et postea Antiochiæ patriarcham, quæ fuit Theodori patria; ideoque pronum creditu est, missum ab eo opus ad eivem ut verisimile est suum, illustrem adeo virum, qui Antiochenas demum infulas consecutus est. Quod si quis quærat cur passim Theodorus in codicibus Antiochenus potius quam Mopsuestenus dicatur; hanc causam esse puto, quod Mopsuestiæ episcopi duo fuerunt Theodori, prior antiquior qui secundæ Antiochenæ synodo sub scripsit; posterior hic celeberrimus noster, qui distinctionis gratia vocitabatur ex patria sua Antiochenus. Sic ego in codicibus fieri video de Joanne Xiphilino patriarcha Constantinopolitano ejus nominis octavo, qui pariter distinctionis gratia dicitur Chalcedonensis, a patria vel fortasse a priore episcopatu, ut con jæturaliter judico. Certe duos Anthimos qui ætate mea Constantinopolitanam cathedram insederunt, haud numerali nota apud Græcos distingui audio, sed priorem Ephesium ubi fuit antea exarchus epi scopus; alterum Thessalonicensem, a priore item episcopatu, nominari. IV. Promisimus olim partem Theodori non modicam Commentarii in Psalmos, ex codicibus Vaticanis sumendam, efferre; verum ea res breviorem postea ambitum, ob illas causas nacta est, quas apto in loco disimus, ubi quidquid ejus operis interim in manus venit, post prophetas exposuimus. Feliciores in Theodori commentario ad Joannem fuimus, cujus ingentem reapse tractum cum peculiari animi voluptate in lutem protraximus. Neque tamen nunc repetere placuit, partes illas non modicas in Epistolam ad Ro moos, quæ Græce quarto Spicilegii Romani volumini olim insoruimus: neque item complures illas, quæ cum Latine tantum exstarent vel in synodi quintæ actis, vel apud Leontium in Basnagiana Canisi¡