Diplomatic text · pgworks clean digital edition (verified) — PG column chips mark the printed columns.
PG 66:623Fragmenta in Joannem 9 Jo 1, 32 Εἰ γὰρ καὶ αἰσθητοῖς ὀφθαλμοῖς δυνατὸν ἦν ἰδεῖν ὡς ἐν εἴδει περιστερᾶς τὸ πνεῦμα κατιόν, ἀλλ' ὅμως οὐ διὰ τοῦτο πᾶσα ἀνάγκη πᾶσι κατάδηλον εἶναι τὸ πρᾶγμα. 12 Jo 2, 1–9 Κατὰ θεωρίαν καταβέβηκεν ἐξ οὐρανῶν ὁ τοῦ θεοῦ λόγος, ἵνα τὴν ἀνθρώ που φύσιν νυμφίου δίκην οἰκειωσάμενος κυοφορήσειν ἀναπείσῃ τὰ πνευματικὰ τῆς Joφίας σπέρματα. συγκροτεῖται δὲ ὁ γάμος ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ τοῦτ' ἔστι ἐν ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος καιροῖς· ὁ γὰρ τρίτος ἡμῖν ἀριθμὸς ἀρχὴν εἰσφέρει καὶ μεσότητα καὶ τέλος. τούτῳ φαίνεται προσεοικὸς τὸ δι' ἑνὸς τῶν προφητῶν εἰρημένον· πατάξει καὶ μοτώσει ἡμᾶς· καὶ ὑγιάσει ἡμᾶς μετὰ δύο ἡμέρας, ἐν τῇ ἡμέρᾳ δὲ τρίτῃ καὶ ἀναστησόμεθα καὶ ζησόμεθα ἐνώπιον αὐτοῦ· καὶ γνωσόμεθα διώξομεν τοῦ γνῶναι καὶ τὸν κύριον, ὡς ὄρθρον ἕτοιμον εὑρή Joμεν αὐτόν· ἔπληξε γὰρ διὰ τὴν ἐν Ἀδὰμ παράβασιν, ἀλλὰ πάλιν αὐτὸς ἐμότωσεν κατὰ τὴν τρίτην ἡμέραν, τοῦτ' ἔστιν ἐν ἐσχάτοις καιροῖς, ὅτε δι' ἡμᾶς γενόμενος ἄνθρωπος ὑγιῆ τὴν φύσιν ἀπέδειξεν ὅλην ἐκ νεκρῶν ἀναστήσας ἐν ἑαυτῷ. οὐκοῦν διὰ τούτου τὴν τρίτην ἡμέραν εἶπεν καθ' ἣν ὁ γάμος ἐτελεῖτο. ἐν Κανὰ δὲ τῆς Γαλιλαίας φησίν, οὐκ ἐν ἹεροJoλύμοις, ἵνα εἴπῃ ἔξω τῆς Ἰουδαίας ἐν τῇ τῶν ἐθνῶν χώρᾳ· Γαλιλαία γὰρ τῶν ἐθνῶν, ὁ λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει εἶδεν φῶς μέγα· δῆλον γὰρ ὡς Ἰουδαῖοι μὲν τὸν ἐξ οὐρανῶν ἀπώσαντο νυμφίον, προσεδέξατο δὲ αὐτὸν ἀσμένως ἡ ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησία, ἔρχεται δὲ οὐκ αὐτόμολος ὁ σωτήρ· πολλαῖς γὰρ ἁγίων ἐκαλεῖτο φωναῖς· ἀλλ' οἶνος ἐλελοίπει τοὺς ἑστιωμένους· οὐδένα γὰρ ἐτελείωσεν ὁ νόμος, οὐκ ἐξήρκεσεν πρὸς τὸ εὐφρᾶναι τελείως, ἀλλ' οὐδὲ αὐτὸ τὸ τῆς ἐμφύτου στύψεως μέτρον εἰς τὸ δύνασθαι διασώζειν ἐξετείνετο. οὐκοῦν ἀληθὲς ἂν εἴη καὶ ἐφ' ἡμῶν τὸ οἶνον οὐκ ἔχουσιν. ὁ δὲ θεὸς οὐ περιορᾷ τῇ τῶν ἀγαθῶν ἐνδείᾳ τριβομένην τὴν φύσιν, ἀλλ' οἶνον μὲν ἀνέδειξε τοῦ πρώτου βελτίονα· τὸ γὰρ γράμμα ἀποκτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ· τὰ γὰρ θεῖα τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας παιδεύματα πληρεστάτην εἰσφέρει τὴν εὐλογίαν. θαυμάζει δὲ τὸν οἶνον τοῦτ' ἔστι τὴν νέαν ὁ ἀρχιτρίκλινος· ἕκαστος γὰρ τῶν εἰς τὴν θείαν ἱερωσύνην τελούντων τὸν ὑπὲρ νόμον αὐτοῦ καταπλήττεται λόγον. πρώτῳ δὲ αὐτῷ κελεύει δοθῆναι Χριστός· τὸν γὰρ κοπιῶντα γεωργὸν δεῖ πρῶτον τῶν καρπῶν μεταλαμβάνειν καὶ νοείτω ὁ ἀκρο ατής, ὃ λέγω. 22 Jo 5, 45 Οὐδὲ γὰρ ἦν εὐπρεπὲς καταλιπόντα αὐτὸν τὸ τοῦ κριτοῦ ἀξίωμα ὡς ἐν δικαστηρίῳ τὰς καθ' ἐκείνων ποιεῖσθαι κατηγορίας. ἔστιν ὁ κατηγορῶν ὑμῶν Μωυσῆς, εἰς ὃν ὑμεῖς ἠλπίκατε· ἐν τῷ καιρῷ γὰρ τῆς κρίσεως κατήγορος αὐτῶν κατασταθήσεται, ὅτι μὴ προσέσχον τοῖς λόγοις αὐτοῦ μηδὲ ἐπίστευσαν αὐτοῦ ταῖς προρρήσεσιν, δι' ὧν παρεσήμανε τοῦ κυρίου τὴν παρουσίαν. 23 Jo 6, 1–2 Ἡ μετάβασις καὶ ἡ τῶν τόπων ἐναλλαγὴ ἱκανῶς τὴν τοῦ πλήθους ἐδοκίμαζε προαίρεσιν· τῶν γὰρ ῥᾳθυμοτέρων δι' ὄκνον ἐπὶ χώρας μενόντων οἱ σπουδαιότεροι ἠκολούθουν αὐτῷ καὶ εἰς τὴν ἔρημον, ἐκ τῶν γινομένων σημείων τὰς ψυχὰς ὁσημέραι βεβαιούμενοι. 24 Jo 6, 5 Τῶν συνόντων αὐτῷ τὸ ἀφιλάργυρον καὶ τὴν ἑκούσιον πτωχείαν ἐπιδει κνύει οὐδ' ὅJoν εἰς τὸ πρίασθαι τὰς ἀναγκαίας ἐχόντων τροφάς. 25 Jo 6, 5–7 Ἐχρῆν αὐτὸν ἀκούσαντα πόθεν ἀγοράσωμεν ἄρτους, ἵνα φάγωσιν οὗτοι τῇ δυνάμει τοῦ κυρίου ἀναθεῖναι τὸ ὅλον. νῦν δὲ μηδὲν ἐπάξιον τῆς δυνάμεως τοῦ κυρίου λογισάμενος ταπεινὰ καὶ ἀνθρώπινα διενοεῖτο φάσκων·
διακοσίων δηναρίων ἄρτοι οὐκ ἀρκοῦσιν αὐτοῖς, ἵνα ἕκαστος βραχύ τι λάβῃ ὡς παχύτερος οὖν τὴν νόησιν καὶ βραδύτερός πως, ἤπερ ἐχρῆν πρὸς τὴν τῶν θειοτέρων ἰόντι κατάληψιν προτείνει τὴν πεῦσιν γυμνάζων εἰς πίστιν τὸν μαθητήν· τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ πειράζων ἐν τούτοις, εἰ καὶ καθάπερ ὁ μακάριος εὐαγγελιστὴς διισχυρίσατο· αὐτὸς γὰρ ᾔδει τί ἔμελλεν ποιεῖν. 27 Jo 6, 9 Ὁμοίως τῷ Φιλίππῳ ἐλέγχεται μηδὲν μέγα φαντασθεὶς μηδὲ ἐπάξιον τοῦ διδασκάλου φρονήσας δι' ὧν ἐπήγαγεν· ἀλλὰ ταῦτα τί ἐστιν εἰς τοJoύτους; 31 Jo 6, 33–35 Ἐπειδὴ πάντες ἦμεν νενεκρωμένοι τῇ ἁμαρτίᾳ ἢ ἐπειδὴ μετὰ τὴν ἀνάστασιν τὴν ἀΐδιον καὶ ἄφθαρτον δίδωσι ζωὴν τοῖς πιστεύουσιν, ἡνίκα οὐκ ἔσται βρῶσις οὐδὲ πόσις αἰσθητὴ καὶ διὰ τοῦτο οὐ μὴ πεινάσῃ. τὸ μὲν μάννα τῶν μετα σχόντων ἐν τῇ ἐρήμῳ πρὸς ὀλίγον διέθρεψε τὸ σῶμα, τῇ δὲ ψυχῇ οὐδὲν πρὸς ἀρετὴν καὶ εὐζωΐαν συνεβάλλετο· πάντες γὰρ ἐκεῖνοι δίχα ὀλίγων ἀσεβήσαντες ἐφωράθησαν, ὁ δὲ ζῶν ἄρτος ῥήμασι ζωῆς τὰς ψυχὰς τῶν πιστευόντων ἀνα κτησάμενος ζωὴν τὴν ἀληθινὴν περιεποίησε τῷ κόσμῳ. 32 Jo 6, 35 32 Τὸ μὲν σῶμα αἰσθητὸν ὑπάρχον καὶ αἰσθητῷ τρεφόμενον ἄρτῳ οὐδαμῶς ἀρκεῖται τῇ πρὸς ἅπαξ μεταλήψει· ἐμφορηθὲν γὰρ εὐθὺς πάλιν διὰ τὴν φύσιν ὀλίγου παρελθόντος διαστήματος αὖθις ἄρχεται πεινῆν. ἡ δέ γε νοερὰ καὶ ἀσώματος ψυχὴ ζώντων λόγων τῶν τοῦ κυρίου μεταλαβοῦσα καὶ τῷ ἐπουρανίῳ ἄρτῳ πνευματικῶς τραφεῖσα πρὸς πάντα τὸν ἐφεξῆς χρόνον ἀνενδεὴς διαμένειν πέφυκεν. ὅθεν σὺν ἀληθείᾳ ἔλεγεν· ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς καὶ τὰ ἑξῆς. 33 Jo 6, 35 Ὅπερ ὁ ἐκ τῆς γῆς ἄρτος εἴωθε ποιεῖν τὴν ἀσθενῆ φύσιν τῆς σαρκὸς ζωογονῶν , τοῦτο καὶ αὐτὸς διὰ τῆς τοῦ πνεύματος ἐνεργείας ποιεῖ τὸ πνεῦμα ζωοποιῶν καὶ αὐτὸ τὸ σῶμα συνέχων εἰς ἀφθαρσίαν ἄφθαρτον μετὰ τὴν ἀνάστασιν διδοὺς τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν. ἤτοι ἄρτον ζωῆς ἐνταῦθα τὴν ἑαυτοῦ σάρκα ἐρεῖ ὡς ἐσθιομένην ἐν τοῖς μυστηρίοις. 35 Jo 6, 46 ἔοικε δὲ καὶ αὐτὸν πάλιν αἰνίττεσθαι Μωυσέα· ᾤοντο γὰρ ἀνοήτως διὰ τὸ εἰσελθεῖν εἰς τὸν γνόφον αὐτὸν τεθεᾶσθαι τὴν ἄρρητον τοῦ θεοῦ φύσιν τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς, ὅπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν. ἀλλ' ἵνα μὴ σαφῶς τοῦτο εἰπὼν δοκῇ πως αὐτοὺς ἐπὶ τὸ σύνηθες παροτρύνειν θρά Joς , ἀορίστως αὐτὸ τέθεικε κατὰ πάντων. εἰ δὲ μόνος ὁ υἱὸς ὁρᾷ τὸν πατέρα, ἔξω τῶν πάντων ἐστὶ καὶ ὑπὲρ πάντα καὶ ἐπάνω πάντων. 37 Jo 6, 53 Ἔστιν, οἶμαι, καὶ καθ' ἕτερον τρόπον καὶ βαθυτέραν θεωρίαν τὰ λεγόμενα ἐκλαμβάνειν· οἱ γὰρ εἰλικρινῶς τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ οἰκονομίαν παραδεξάμενοι καὶ τῷ τῆς ψυχῆς λογισμῷ διὰ τῆς συγκαταθέσεως ὥσπερ ἀπογευσάμενοι τοῦ δόγματος λογικῶς ἐσθίουσι τὴν σάρκα καὶ μεταλαμβάνουσι διὰ τῆς πίστεως τοῦ αἵματος ἐκ τῶν προειρημένων τὴν αἰώνιον κληρονομοῦντες ζωήν. 38 Jo 6, 54–55 Διό φησιν· ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἔχει ζωὴν αἰώνιον. ἐγχωρεῖ δὲ τούτων καὶ ἄλλως τὴν μετάληψιν πνευματικὴν ἐπιδεῖξαι· τοῦ γὰρ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος ἡ διδασκαλία καὶ ἡ τῆς λέξεως ἀνάγνωσις εὐσύνοπτος πᾶσι τοῖς ἐντυγχάνουσιν ὥσπερ σὰρξ ὁρωμένη ὑπὸ πάντων καταλαμβάνεται, ἡ δὲ τῶν δηλουμένων διάνοια ἀκατάληπτος οὖσα τοῖς πολλοῖς ὥσπερ αἷμα ἐν σαρκὶ ἐν τῷ μαθητῶν λόγῳ ἀποκέκρυπται. ὅπερ πνευ ματικῶς μεταλαμβάνειν ἡμᾶς βουλόμενος τοιούτοις ἐχρήσατο ῥήμασιν· ὥσπερ γὰρ ἐπὶ τοῦ σώματος ἡ μὲν σὰρξ πρόδηλός ἐστιν ὁρωμένη ὑπὸ πάντων, τὸ δὲ αἷμα ἐν τῷ πάθει διεσπαρμένον τέως ἀόρατον ὑπάρχει, εἰ μὴ τρωθέντος τοῦ σώματος προχυθείη, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ τὴν μὲν λέξιν τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ ὑπὸ πάντων ὁμοίως ἀκουομένην σάρκα ὀνομάζει, τὰς δὲ θεωρίας καὶ τὸν ἐγκείμενον νοῦν δυσθεώρητον ὄντα καὶ τοῖς πολλοῖς ἀκατάληπτον αἰνιγματωδῶς αἷμα προσηγόρευσεν. ὅθεν ἐπήγαγε λέγων· ἡ γὰρ σάρξ μου ἀληθής ἐστιν βρῶσις. ἡ δὲ τοῦ ἀληθοῦς προσθήκη τὸ παρηλλαγμένον καὶ ἐξαίρετον τῆς βρώσεως καὶ τοῦ τρόπου αὐτῆς παρίστησιν, δι' οὗπερ οἱ λογικῶς ἐσθίοντες καὶ πίνοντες ἀνακίρνανται
τῷ κυρίῳ εἰς μίαν αὐτῷ σύγκρασιν καὶ συνάφειαν διὰ τῆς ἀγάπης ἀποτελούμενοι. 39 Jo 6, 60 Σκληρὸς ἦν ἀληθῶς ὁ λόγος ὁ νομιζόμενος σαρκοφάγους τινὰς καὶ αἱμοβόρους τοὺς ἀκούοντας ἀποτελεῖν, τοῖς δὲ πνευματικῶς τὰ πνευματικὰ ἐκλαμβάνουσιν οὐδὲν ἐφαίνετο σκληρόν, ἀλλὰ ῥήματα εὐσεβείας ὑπάρχοντα τὴν αἰώνιον αὐτοῖς πρυτανεύει ζωήν. 40 Jo 6, 62 Κἂν τὰ μάλιστα ἡ κάθοδός μου ἡ ἐξ οὐρανοῦ λανθάνειν δοκεῖ πάντας ἀνθρώ πους καὶ διὰ τοῦτο ἀμφίβολος ἢ καὶ ἄπιστος τοῖς ἀκούουσι νομίζεται, ἀλλ' οὖν γε ἡ μετὰ τὴν ἀνάστασίν μου εἰς οὐρανοὺς ἄνοδος ὑπ' ὄψιν τῶν μαθητῶν γινο μένη ἐναργῶς τὴν ἐπὶ τῆς καθόδου ἀμφιβολίαν λύσει· οὐ γὰρ ἂν δυνηθείην βλεπόντων αὐτῶν ἀναληφθῆναι εἰς τὸν οὐρανόν, εἰ μὴ πρῶτον ἐκεῖθεν τὴν πρὸς ὑμᾶς κάθοδον ἐποιησάμην. εἰς ἔλεγχον δὲ τῆς τῶν Μαρκελλιανῶν ἀσεβείας καὶ τοῦτο ἐφθέγξατο, ἵνα δείξῃ τὸν ἐν οὐρανῷ πρότερον ὄντα υἱὸν ἀνθρώπου ὀνομαζόμενον, ὅπως μὴ τὸ σῶμα, ἀλλ' ὁ ἀνειληφὼς τὸ σῶμα υἱὸς ἀνθρώπου γεγονὼς πιστεύηται. 41 Jo 6, 63 Καὶ τοῦτο τῆς αὐτοῦ θεότητος ὑπῆρχε τὸ τὰ ἀπόρρητα φέρειν εἰς μέJoν. 44 Jo 7, 15 Εἰ ᾔδεισαν, ὅτι αὐτός ἐστιν ἡ Joφία, ὁ ἐν ἀρχῇ θεὸς λόγος, ἐν ᾧ πάντες οἱ θησαυροὶ τῆς Joφίας καὶ τῆς γνώσεως ὑπάρχουσιν, οὐκ ἂν ἐθαύμα σαν πῶς γράμματα ᾔδει μεμαθηκὼς μηδαμῶς , ἀλλ' ἔγνωσαν σαφῶς, ὅτι καὶ τοῖς ἄλλοις αὐτὸς τὴν εὕρεσιν καὶ τὴν ἐπιστήμην τῶν πραγμάτων ἐχαρίσατο. 46 Jo 7, 19 Ὁ Μωυσῆς μὲν γὰρ νομοθετῶν μιαιφονίας ἀπέχεσθαι κελεύει, ὑμεῖς δὲ ἤδη διὰ ἀκρότητα πονηρίας περὶ τῆς ἐμῆς ἀναιρέσεως βουλεύεσθε. 47 Jo 7, 23 Περιτέμνειν μὲν ἐν σαββάτῳ ἐπέτρεπε Μωυσῆς, φονεύειν δὲ οὐδαμῶς συνεχώρει. πῶς οὖν ἐκείνου τὸ μεῖζον καὶ τὸ ἔλαττον δεικνύντος ὑμεῖς περὶ μὲν τὸ ἔλαττον ἀκριβολογεῖσθε, τὸ δὲ μεῖζον παραβλέποντες οὐκ αἰσθάνεσθε σαββά του ἕνεκεν φόνον ἐργαζόμενοι καίπερ οὐ φυλάττοντες αὐτὸ δι' ὅλου. 48 Jo 7, 23 Τίς γὰρ οὐκ οἶδεν ὡς ἐκεῖνοι μὲν ἐν χειρὶ ἐνεργοῦντες καὶ σιδήρῳ περι τέμνοντες καὶ σάρκα ἀκρωτηριάζοντες τὸ σάββατον ἀληθῶς διὰ τῆς πράξεως ἐβεβήλουν, αὐτὸς δὲ ψιλῷ ῥήματι καὶ ἐξουσίᾳ θεραπεύσας ἔδειξε διὰ τῆς παρα δοξοποιΐας, ὅτι καὶ τοῦ σαββάτου κύριος ὑπῆρχε. 49 Jo 7, 28–29 Τὸ μὲν εἰδέναι αὐτὸν καὶ πόθεν ἐλήλυθεν, ὡς ἀκρίτως λέγουσιν, συνεχώρει, ἀγνοοῦντας μέντοι τὸν ἀποστείλαντα διὰ τὴν εἰς αὐτὸν ἀπιστίαν ἐλέγχει. οὐ μὴν δέ, ἀλλὰ καὶ ἑαυτὸν γινώσκειν τὸν πατέρα καὶ ὑπ' ἐκείνου ἀπεστάλθαι διὰ τῶν ἔργων ἐδείκνυεν. 52 Jo 7, 33–34 Ἔμελλεν ὅJoν οὐδέπω μετὰ τὴν τοῦ πάθους οἰκονομίαν ἀπαίρειν ἐκ γῆς εἰς οὐρανὸν καὶ μηκέτι ἐνθάδε τοῖς ἀσεβέσιν ὁρᾶσθαι, καίπερ ζητοῦσιν αὐτόν. διόπερ ἔλεγεν· ζητήσετέ με καὶ οὐχ εὑρήσετε, καὶ ὅπου εἰμὶ ἐγὼ ὑμεῖς οὐ δύνασθε ἐλθεῖν. ἀδύνατος γὰρ ἦν αὐτοῖς διὰ τὴν τῶν ἔργων δυσσέβειαν ἡ εἰς οὐρανὸν ἄνοδος καὶ ἡ πρὸς αὐτὸν ἄφιξις· μόνοις γὰρ τοῖς ἁγίοις τοῖς τὰ τοῦ κυρίου προστάγματα καὶ δικαιώματα πεποιηκόσιν ἐπήγγελται ἡ τῶν οὐρανῶν βασιλεία. 53 Jo 7, 38 Εἰς τὰς γραφὰς παραπέμπει, ἵνα ἐκ τῆς ἐκείνων περὶ αὐτοῦ προρρήσεως ἐναχθῶσιν εἰς πίστιν, ποταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ῥεύJoυσιν ὕδατος ζῶντος. 54 Jo 7, 40 Διάφορος ἦν ἡ γνώμη ἅτε ἐν πλήθει τεταραγμένῳ· οὐδὲ γὰρ ἀκριβῶς προσεῖχον τοῖς λεγομένοις οὐδὲ τοῦ μαθεῖν ἕνεκεν. διὰ δὴ τοῦτο οὐδὲν αὐτοῖς ἀποκρίνεται. 56 Jo 8, 17–18 Ἐκ τῶν εἰρημένων οὐ μόνον τὴν Ἰουδαίων ἀγνωμοσύνην, ἀλλὰ πολλῷ μᾶλλον καὶ τῶν Σαβελλιανῶν τὴν δυσσέβειαν διελέγχει φανερῶς δύο πρόσωπα ἑαυτοῦ τε καὶ τοῦ πατρὸς εἰσηγούμενος. 57 Jo 8, 21–22 Τοῦ πατρὸς ἀποστείλαντος αὐτὸν ἱλασμὸν γενέσθαι τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν οἱ μὲν πιστεύσαντες καὶ καταδεξάμενοι τὴν χάριν λύσιν τῶν προγεγονότων κακῶν ἐλάμβανον, οἱ δὲ
ἀπιστοῦντες δι' ἀναισθησίαν ἀθετήσαντες τὴν χάριν ἔμενον ὁμοίως ὑποκείμενοι ταῖς αὐτῶν ἁμαρτίαις. τὸ οὖν μετὰ τὴν ἀνάληψιν αὐτοῦ γενησόμενον προέλεγεν ὅπερ μὴ νοήσαντες ἀφρόνως ἔλεγον· μήτι ἀπο κτενεῖ ἑαυτὸν καὶ τὰ ἑξῆς. 58 Jo 8, 24 Κοσμικοὶ ὄντες καὶ ἀνάξιοι τῆς ἄνω βασιλείας διὰ τὴν προJoῦσαν παρα νομίαν οὐδαμῶς ἐδύναντο ὅπου αὐτὸς ὑπῆγεν ἐλθεῖν. τοῖς γοῦν ἐν ἁμαρτίαις ἀποθνῄσκουσι γέεννα καὶ πυρὸς κάμινος καὶ τὸ ἐξώτερον σκότος ἡτοίμασται. ὅθεν προδιαμαρτυρόμενος ἔλεγεν· εἶπον ὑμῖν ὅτι ἀποθανεῖσθε ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν. 59 Jo 8, 26 Κἂν εἰς νοῦν μὴ λαμβάνητε τὸν τῆς κρίσεως καιρόν, ἀλλ' ὁ πέμψας με, φησίν, ἀληθής ἐστιν, ὃς ὥρισε τὸν τῆς ἀποδόσεως καιρόν, ὃς καὶ ἀπέστειλέν με κηρῦξαι τοῦτο καὶ φανερὸν τῷ κόσμῳ καταστῆσαι. 60 Jo 8, 28 Οἶδα, φησίν, ὅτι νῦν οὐ συνίετε τὰ λεγόμενα οὐδὲ τίνα λέγω πατέρα· ὑπερ βαίνει γὰρ ὑμᾶς ἐκεῖνα συνιέναι. ἀλλ' ἐπὶ σταυροῦ γνώσεσθε τὴν δύναμιν τὴν ἐμὴν καὶ ὅτι οὐδὲν ὑπεναντίον τῷ πατρὶ διαπράττομαι, ὅταν ἴδητε τὴν ἐμὴν κτίσιν κινουμένην ἅπασαν , τὸν δὲ πατέρα ἐντεῦθεν τὴν ἐπὶ τῷ γινομένῳ δει κνύντα σαφῶς ἀγανάκτησιν, ὃς σύνεστί μοι, καὶ νῦν συνηδόμενον τοῖς ὑπ' ἐμοῦ λεγομένοις καὶ πραττομένοις. 61 Jo 8, 37 ὥσπερ καὶ διὰ τοῦ Ἰεζεκιὴλ ὠνειδίζοντο λέγοντος· ἡ μήτηρ Joυ Χετταία καὶ ὁ πατήρ Joυ Ἀμορραῖος καὶ διὰ Ἠσαίου· ἀκούσατε λόγον κυρίου, ἄρχοντες Joδόμων , προσέχετε νόμῳ θεοῦ ἡμῶν, ἄρχοντες Γομόρρας. ὧν γὰρ τὰ ἔργα ἐμιμοῦντο , τούτων καὶ υἱοὶ εἶναι ἐλέγοντο. 63 Jo 8, 44 Ἐκεῖνος τὸν πρῶτον ἀπατήσας ἄνθρωπον θνητὸν τὸ γένος διὰ τῆς ἐκείνου παραβάσεως ἀπειργάσατο, ἐκεῖνος τὸν Κάϊν πρὸς ἀδελφοκτονίαν καθώπλισεν, ἐκεῖνος κατὰ γενεὰν τὸ αἷμα τῶν δικαίων διὰ τῶν ἀδίκων ἐκχυθῆναι παρ εσκεύασεν, οὗπερ καὶ αὐτοὶ τὴν κακίαν μιμούμενοι ἐπεβούλευον τῷ Χριστῷ. 64 Jo 8, 44 Ἀποστάτης γὰρ τῆς ἀληθείας ἐξ ἀρχῆς γενόμενος διὰ ψεύδους τὰ πάντα συνέχεεν, τοῦτο μὲν θεὸν πρὸς ἀνθρώπους διαβαλών, τοῦτο δὲ ἀνθρώπους θεῷ, οἷον θεὸν μὲν πρὸς τὴν Εὔαν, ἀνθρώπους δὲ θεῷ, τὸν Ἰὼβ λέγων μὴ δωρεὰν Ἰὼβ σέβεται τὸν θεόν; καὶ πάλιν· ἐπειδὴ γὰρ ἐχθροί ἐστε τῆς ἀληθείας , διὰ τοῦτό με διώκετε, ἐπεὶ εἰ μὴ διὰ τοῦτο εἴπατε τὸ ἔγκλημα. 65 Jo 8, 45 Ὅτι οἰκείως ἔχοντες πρὸς τὸ ψεῦδος τὴν παρ' ἐμοῦ λεγομένην ἀλήθειαν οὐ προσίεσθε· οὐ γὰρ ἐν τῇ φύσει τοῦ πράγματος κεῖται ἡ ἀδυναμία τῆς πίστεως, ἀλλ' ἐν τῇ οἰκείᾳ προαιρέσει. 66 Jo 8, 47 Ὁ ὢν ἐκ τοῦ θεοῦ τὰ ῥήματα τοῦ θεοῦ ἀκούει. ἐκ τοῦ θεοῦ τοὺς πιστεύοντας δηλονότι καὶ πειθομένους τοῖς προστάγμασιν αὐτοῦ λέγει, ὅτι ἐξ αὐτοῦ τὸν τύπον τῆς εὐσεβείας λαβόντες καὶ ἐν ἕξει ἀρετῆς γενόμενοι υἱοὶ θεοῦ πρὸς τὸ ἑξῆς ὠνομάσθησαν· οὐ γὰρ ὡς κατ' οὐσίαν ἐκ θεοῦ γεγο νότας λέγει· οὐδὲν γὰρ τῶν πάντων ἐκ τῆς ἀμερίστου καὶ ἀδιαιρέτου οὐσίας ὡς μέρος ὑπέστη, εὐδοκίᾳ δὲ μόνον καὶ θελήματι ἰδίῳ εἰς τὸ εἶναι παραγαγών. ἐκ δὲ τοῦ ἐπαγομένου τὸ προκείμενον ἑρμηνεύει· τί γάρ φησιν πρὸς τοὺς ἀπειθεῖς; διὰ τοῦτο ὑμεῖς οὐκ ἀκούετε, ὅτι ἐκ θεοῦ οὐκ ἐστέ. ὥσπερ τούτους ἀλλοτρίους θεοῦ οὐ διὰ τὴν οὐσίαν παρ' αὐτοῦ γὰρ ἦσαν, ἀλλὰ διὰ τὴν προαίρεσιν εἶπεν, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τοὺς ὑπακούοντας διὰ τὸ ἑκούσιον τῆς πίστεως καὶ τῆς προαιρέσεως τὴν ἀρετὴν ἐκ θεοῦ εἶναι λέγει. ἀκούοντας δέ φησιν ἀντὶ τοῦ οὐ τοῖς αἰσθητοῖς ὠσίν, ἀλλὰ τοὺς πειθομένους τοῖς λεγομένοις. 67 Jo 8, 55–56 Ὁ ἐν ἀρχῇ προσαγορευόμενος λόγος ἐνθάδε λόγον τηρεῖ, τοῦτ' ἔστι τὸ πρόσταγμα τοῦ πατρός, ἵνα ὁ τηρῶν λόγος υἱὸς νοεῖται καὶ οὐχ ὁ τηρούμενος. θελήσας τοίνυν ἠρέμα αὐτοὺς ἐπιστῆσαι καὶ ἀγνοοῦντας διδάξαι περί τε τῆς ἀξίας καὶ ἀρχαιότητος αὐτοῦ φησιν· Ἀβραὰμ ὁ πατὴρ ὑμῶν ἠγαλλιάσατο ἵνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τὴν ἐμήν, καὶ εἶδεν καὶ ἐχάρη. ἠγαλλιάσατο μὲν ἀξιούμενος τῶν θείων αὐτοῦ ὀπτασιῶν δι' ὧν αὐτῷ ἐχρημάτιζεν· ηὔχετο γὰρ ἰδεῖν ἐναργῶς τὴν ἡμέραν κυρίου ἥνπερ εἶδεν καὶ ἐχάρη· ὀφθαλμοῖς γὰρ πρὸς τῇ δρυὶ τῇ Μαμβρῆ εἶδεν αὐτὸν ὀφθέντα αὐτῷ ὁπηνίκα καὶ τὴν τοῦ Ἰσαὰκ ἔλαβεν
PG 66:625ἐπαγγελίαν, ὅτε καὶ κριτὴν αὐτὸν τῆς ὅλης οἰκουμένης ὡμολόγησεν. 68 Jo 8, 59 πῶς ἐκρύβη; οὐκ εἰς γωνίαν τοῦ ἱεροῦ ἑαυτὸν περιστείλας οὐδ' εἰς οἰκίσκον, ὡς ἄν τις οἰηθείη, καταφυγὼν οὐδὲ μὴν ὀπίσω τοίχου ἢ στύλου περικάμψας, ἀλλ' ἐξουσίᾳ θεϊκῇ ἀόρατον ἑαυτὸν τοῖς ἐπιβουλεύουσι καταστήσας διὰ μέJoυ αὐτῶν μὴ ὁρώμενος καὶ ἐξῆλθε καὶ παρῆγεν οὕτως. 69 col1 Jo 9, 1–3 Νομίζοντες δι' οἰκείας ἢ προγο νικῆς ἁμαρτίας περιπίπτειν τοῖς νοσή μασι τὴν τοιαύτην ποιοῦνται ἐρώτησιν. ὁ δὲ ἸηJoῦς θείᾳ ἐπιστήμῃ τὰς τῶν πραγμάτων ποιούμενος διαιρέσεις ἀμ φότερα ἀπηγόρευσε νῦν· καίτοι εἰσὶ μέν τινες δι' οἰκεῖα πταίσματα τιμω ρούμενοι ὡς ὁ παράλυτος, εἰσὶ δὲ καὶ διὰ τοὺς γονεῖς ὡς ἔνθα φησίν· ἐπάταξα τὰ τέκνα ὑμῶν καὶ παιδείαν οὐκ ἐδέξασθε. ἄλλοι δι' οὐδὲν τού των, ἄλλοι διὰ δοκιμασίαν ὡς ὁ Ἰώβ. οὗτος δὲ ὁ τυφλὸς διὰ τοῦτο ἐπλάσθη τυφλός, ἵνα ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐπιδη μίας ἰασόμενος αὐτὸν ὁ Χριστὸς πᾶσι γνωστὸν ποιήσῃ, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ τοῦ παντὸς ζῴου πλάστης. Τινὲς καὶ διὰ προγονικῆς ἁμαρ τίας ἐπλήγησαν καθάπερ καὶ διὰ τοῦ προφήτου λέγεται· μάτην ἐπάταξα τέκνα ὑμῶν, παιδείαν οὐκ ἐδέξασθε. 70 Jo 9, 4 Φῶς ἐλθὸν εἰς τὸν κόσμον ἡμέραν λέγει τὸν τῆς ἐπιδημίας καιρόν, ἐν ᾧπερ ἔδει αὐτὸν τὰ ἔργα τοῦ πατρὸς ἐργαζόμενον τὴν πρὸς ἐκεῖνον ἑαυτοῦ δεικνύειν συγγενῆ ὁμοουσιότητα. νύκτα δὲ λέγει τὴν ἑαυτοῦ ἀναχώρησιν. 71 Jo 9, 5 Φῶς ἑαυτὸν καλεῖ διά τε τὸ φωτίζειν τὰς τῶν εἰς αὐτὸν πιστευόντων ψυχὰς καὶ ὅτι ἤμελλεν ἀνοῖξαι τὸν ὀφθαλμὸν τοῦ ἐκ γενετῆς τυφλοῦ. 72 Jo 9, 6–7 Διὰ τούτου δείκνυται, ὅτι αὐτὸς ἐδημιούργησε τὰ πάντα καὶ ὅτι ἐκ πηλοῦ τὸν ἄνθρωπον ἐποίησεν· δι' ὧν γὰρ τὸ λιπὸν διὰ πηλοῦ ἀναπληροῖ, δηλοῖ ὅτι καὶ τὸν πάντα ἄνθρωπον ἐκ γῆς ἐποίησε καὶ τοὺς μετὰ ταῦτα ἐκ σπερμάτων καὶ αἱμάτων συνισταμένους αὐτὸς πάλιν διαπλάττει· ἰδοὺ γὰρ ἐπὶ τοῦ τυφλοῦ ἀμφότερα δείκνυσιν, ὅτι τὸ μὲν ἄλλο αὐτοῦ σῶμα ἐξ αἱμάτων καὶ σπερμάτων συνέστησεν, ἐάσας δὲ ἀπλάστους τοὺς ὀφθαλμοὺς νῦν αὐτοὺς ὅπερ ἐστὶ κάλλιστον τοῦ σώματος μέρος διὰ τοῦ πηλοῦ ἀναπληροῖ, ἐν τῷ ἑνὶ ζῴῳ τὰ δύο ἐπιδείξας ἔργα τῆς δημιουργίας. ἀπελθόντος δὲ αὐτοῦ καὶ νιψαμένου ἀνεῴχθησαν αὐτοῦ οἱ ὀφθαλμοὶ οὐκ ἀποπαύοντος τοῦ πηλοῦ ἀπὸ τῆς τοῦ ὕδατος νίψεως, ἀλλὰ παρα δόξως προσβολῇ αὐτοῦ ὑπάγοντος καὶ ἀπορρήτως τὰ ὄμματα ἀνεπλήρωσεν ὁ πηλός. 73 Jo 9, 8–9 Τῶν μὲν τὸν αὐτὸν εἶναι λεγόντων ἐκ τοῦ χαρακτῆρος τῆς ὄψεως οὐ πιστευόντων δὲ διὰ τοὺς ὀφθαλμούς, ἄλλων δὲ ἐνδοιαζόντων ἐπὶ τούτῳ τὸ ἀμφίβολον αὐτοῖς λύων ὁ ἀναβλέψας ἔλεγεν, ὅτι ἐγώ εἰμι. 75 Jo 9, 10 Δέον ἀπὸ τοῦ ἔργου γνῶναι τίς ἦν ὁ ποιήσας τὸ θαῦμα, ἀπὸ τῆς ὄψεως ἐπιζητοῦσιν ἐπιγνῶναι ὅστις ἦν. 76 Jo 9, 10–11 Ἀποθέμενοι τὴν ἀμφιβολίαν ἐπυνθάνοντο λοιπὸν τὸ πῶς ἀνεῴχθησαν αὐτοῦ οἱ ὀφθαλμοί. ἀπεκρίθη καὶ εἶπεν τὸ ἀληθές, ἄνθρωπον δὲ τέως ὀνο μάζει τὸν ἸηJoῦν διὰ τὸ ἀνθρώπινον σῶμα. 77 Jo 9, 15 Τῶν Φαρισαίων ἐρωτησάντων τῇ αὐτῇ καὶ πρὸς αὐτοὺς ἐχρήσατο διηγήσει. 78 Jo 9, 16 Εἰς τοσαύτην δὲ ἀσεβείας ἀκρότητα ἔφθασαν ὡς τὸ σάββατον ἀλόγως τῆς θείας αὐτοῦ προκρίνειν δυνάμεως, δέον ἐκ τοῦ παραδόξως γεγονότος λογί σασθαι, ὅτι σαββάτου ὁμοῦ καὶ πάσης νομοθεσίας δεσπότης ὑπῆρχεν ὁ τοσαύτης ἐπειλημμένος δυνάμεως. 79 Jo 9, 16 79 Ὑπὸ ἄκρας ἀσεβείας τὸ σάββατον τῆς αὐτοῦ θείας δυνάμεως προετίμων καίτοιγε καὶ ἐπὶ Μωυσέως οὐκ ἄλλως πιστευθείσης τῆς τοῦ σαββάτου ἐντολῆς εἰ μὴ διὰ τοῦ γεγονότος ἐπὶ τοῦ μάννα σημείου. ἐχρῆν οὖν ἑωρακότας αὐτοὺς τὸ θαῦμα τὸ ἐπὶ εὐεργεσίᾳ ἀνθρώπων γεγονὸς εἰς τὴν τοῦ σαββάτου ἀργίαν ὑπεῖξαι ὥσπερ τότε ἐν ἀρχῇ καὶ νῦν εἰς τὸ μαθεῖν, ὅτι εἰς εὐεργεσίαν ἀνθρώπων ἡ τῆς ἐντολῆς ὑπόθεσις μεταποιεῖται. ἀλλ' ἐκεῖνοι ὑπὸ ἀπιστίας τυφλώττοντες οὐχ ὁρῶσιν, ὅτι καὶ ὁ θεὸς μέχρι νῦν ἐν σαββάτῳ τὰ ἑαυτοῦ ἔργα ποιεῖ οὐδὲ ὅτι οἱ ἱερεῖς ἐν τῷ ἱερῷ τὸ
PG 66:629σάββατον ἐβεβήλουν. διὸ καὶ ὡς βλασφημοῦντες κατ' αὐτοῦ ἔλεγον τὸ οὐκ ἔστιν οὗτος παρὰ θεοῦ. ἄλλοι δὲ κἂν ἐκ μέρους εἰς αἴσθησιν ἐλθόντες διεμάχοντο πρὸς ἐκείνους ὑπὸ θείας δυνάμεως λέγοντες γίνεσθαι ταῦτα οὐ μὴν διὰ ἐνεργείας ἁμαρτωλῶν καὶ διαμερισθεῖσαν εἶχον τὴν ἰδίαν γνώμην. 80 Jo 9, 17 Σχιζόμενοι ἀπ' ἀλλήλων διαπυνθάνονται πάλιν τοῦ τυφλοῦ. ὁ δὲ οὐκέτι ἄνθρωπον ἁπλῶς, ἀλλὰ προφήτην ὀνομάζει παρρησιαζόμενος. 81 Jo 9, 18–19 Εἰς τοσαύτην ἀναίδειαν ἦλθον οἱ Φαρισαῖοι ὡς μηδὲ αὐτῷ τῷ ἀναβλέ ψαντι πιστεύειν, ὅτι τυφλὸς ἦν πρότερον καίπερ τῶν γειτόνων καὶ τῶν ἐπι σταμένων αὐτὸν τοῦτο εἰπόντων. ἕως ὅπου τοὺς γονεῖς αὐτοῦ μεταπεμψάμενοι ἠρώτησαν αὐτούς, εἰ αὐτός ἐστιν ὁ υἱὸς αὐτῶν, ὃν λέγουσιν τυφλὸν γεγεννῆσθαι. 82 Jo 9, 22 Οὕτω γὰρ ἦν ἡ κακία κατακρατήσασα τῶν ἀρχόντων ὡς μὴ μόνον ἑαυτοὺς βλάπτειν διὰ ἀπιστίαν, ἀλλ' ἤδη καὶ τοῖς λοιποῖς ἀποκλείειν τὴν ὁδὸν τῆς σωτηρίας διὰ ἀπειλῆς. 83 Jo 9, 24–25 Διὰ ὑπερβολὴν πονηρίας ἁμαρτωλὸν τὸν δίκαιον ἔλεγον οἱ Ἰουδαῖοι. ὁ δὲ ἀναβλέψας οὐ μόνον, ὅτι τῆς εὐεργεσίας τὴν χάριν σαφῶς ὁμολογεῖ τοῦ κυρίου, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἔλεγχον τῆς ἐκείνων δυσσεβείας ἔλεγε τὸ ἓν οἶδα, ὅτι τυφλόν με ὄντα ἐποίησεν ἀναβλέψαι. 85 Jo 9, 26 Ἠρώτων συνεχῶς οὐχ ἵνα θαυμάσαντες ἀποστῶσι τῆς ἀσεβείας, ἀλλ' ἵνα ἐπὶ πλεῖον μάχωνται πρὸς τὰ λεγόμενα. 86 Jo 9, 27 Εἰδὼς ὅτι μάχεσθαι ἤθελον, οὕτως αὐτοῖς ἀπεκρίνατο. 87 Jo 9, 28 Ὡς λοιδοροῦντες αὐτὸν σφόδρα τοῦ κυρίου μαθητὴν ὠνόμαζον, ἑαυτοὺς δὲ Μωυσέως οὐχ ὡς ἐκεῖνον τιμῶντες, ἀλλ' ὡς ἐναντιούμενοι τῇ τοῦ κυρίου διδασκαλίᾳ. 88 Jo 9, 29 Ἀκρίτως φθεγγόμενοι καὶ οὐκ εἰδότες, ὅτι αὐτὸς ἦν ὁ Μωυσεῖ λαλήσας, ἐναντία ἑαυτοῖς φθέγγονται νῦν μὲν λέγοντες οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστὶν οὗτος, ἄλλοτε δὲ εἰπόντες τοῦτον οἴδαμεν πόθεν ἐστίν. ὁ δὲ Χριστὸς ὅταν ἔλθῃ, φησίν, οὐδεὶς οἶδε πόθεν ἐστίν. 89 Jo 9, 30 Ὡς ἀγνώμονας αὐτοὺς διελέγχων φησίν, ὅτι οὐκ ὀφείλει τις διὰ τὴν ὑμε τέραν ἄγνοιαν ἀθετεῖν τὴν ἐκείνου δύναμιν, ἀλλὰ χρὴ τὴν ἐκείνου φιλίαν προ φέρειν εἰς ἔλεγχον τῆς ὑμῶν ἀπιστίας. 90 Jo 9, 31 Ἵνα μὴ δόξῃ δι' ὧν σιωπᾷ τοῖς λέγουσιν αὐτὸν ἁμαρτωλὸν συντίθεσθαι ἐπιδείκνυσιν, ὅτι δι' ὧν αὐτὸν εὐηργέτησεν, θεοσεβής ἐστιν· ἡ γὰρ τοῦ θεοῦ εὐδοκία ἡ γενομένη περὶ τὴν ἐμὴν θεραπείαν γνώρισμά ἐστι τῆς τοῦ εἰσακουσ θέντος εὐσεβείας. 91 Jo 9, 32 ΤοJoύτων γὰρ ἁγίων καὶ προφητῶν διαπρεψάντων καὶ αὐτοῦ Μωυσέως οὐδεὶς ἤνοιξεν ὀφθαλμοὺς τυφλοῦ. ἐκ γενετῆς δέ φησιν, ἵνα μή τις ἢ τὴν τέχνην ἢ τὴν φύσιν προφασίσηται, ὅπερ ἦν εἰκὸς λεχθῆναι ἐπί τινος τῶν ἀπὸ χρόνου βλεπόντων καὶ τυφλωθέντων ὕστερον καὶ πάλιν ἀναβλεψάντων. 92 Jo 9, 33 Διὰ τούτου τὴν τόλμαν ἐλέγχει τῶν εἰρηκότων ὁ ἄνθρωπος οὗτος οὐκ ἔστιν ἀπὸ θεοῦ, ὅτι τὸ σάββατον οὐ τηρεῖ. 93 Jo 9, 34 Οὐ δυνάμενοι ἀντιβλέψαι πρὸς τὰ λεγόμενα εἰς ὕβρεις ἐτράπησαν λέγοντες ἃ μὴ ἐγχωρεῖ, μηδὲ ὑπὸ τοῦ τυφλοῦ διδασκόμενοι, ὅτι τὸν μὴ ἐλθόντα εἰς ὕπαρξιν ἀδύνατον ἁμαρτῆσαι, ἀλλὰ μετὰ τὴν εἰς τὸν βίον πάροδον ἑκάστου τοῦ αὐτεξουσίᾳ τῆς ψυχῆς χρωμένου ὡς βούλεται, ἀλλ' οὐδὲ παῖς ὑπὲρ πατρὸς πάσχει. ἐκεῖνοι οὖν ἀκρίτως πάντα λαλοῦντες καὶ ποιοῦντες ἐξέβαλον αὐτὸν καὶ ἀφώρισαν τοῦ ἰδίου συνεδρίου. 94 Jo 9, 35–36 Πρὸς τῷ θεραπεῦσαι αὐτὸν καὶ τῆς ἀληθοῦς γνώσεως παρασχεῖν τὸν φωτισμὸν ἐβούλετο. διὸ αὐτὸν ἠρώτησεν, εἰ πιστεύει, ἵνα συνθεμένου αὐτοῦ καὶ τὴν τοῦ δόγματος ἀκρίβειαν παραδῷ· ἦν γὰρ εὐχάριστος περὶ τὸν εὐεργέτην. διὸ ἀκούσας πιστεύεις εἰς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ εὐθὺς συνθέμενος ἔσπευσεν ἀκριβῶς μαθεῖν τίς ἐστι πρὸ τοῦ εἰς αὐτὸν πιστεῦσαι λέγων καὶ τίς ἐστιν, κύριε, ἵνα πιστεύσω εἰς αὐτόν. 95 Jo 9, 38 Οὐ ῥήμασι μόνον συνέθετο, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς προσκυνήσεως ἐδείκνυε τῆς ψυχῆς τὴν καθοσίωσιν οὐκέτι αὐτὸν ἄνθρωπον ἢ προφήτην ὀνομάζων, ἀλλὰ κύριον καὶ θεὸν διὰ τῆς προσκυνήσεως ὁμολογῶν. 96 Jo 9, 39 Οὐ μόνον οἱ τοῖς ὄμμασιν τυφλοὶ ἐθεραπεύοντο, ἀλλὰ καὶ οἱ πρῴην τῇ ἀπιστίᾳ τυφλώττοντες ἐφωτίζοντο διὰ τῆς τοῦ κυρίου διδασκαλίας, οἱ δὲ
PG 66:631δο κοῦντες βλέπειν τυφλοὶ διὰ τὴν ἀπιστίαν γεγόνασιν. τοῦτο εἶπε πρὸς τὴν ἔκβασιν ἀφορῶν τῆς ἑκάστου πολιτείας τῶν τε ἀπιστησάντων Ἰουδαίων καὶ τῶν πιστευσάντων ἐθνῶν· ὁ μὲν γὰρ σκοπὸς τῆς αὐτοῦ παρουσίας ὑπὲρ τῆς ἁπάντων ἐγίνετο σωτηρίας, ἡ δὲ τῶν ἀνθρώπων προαίρεσις τοὺς μὲν βλέποντας, τοὺς δὲ τυφλοὺς ἀπειργάσατο. 97 Jo 9, 40–41 Διαφόρου οὔσης τῆς τυφλώσεως τῆς μὲν κατὰ σῶμα, τῆς δὲ κατὰ προ αίρεσιν οὐδεμίαν μέμψιν ἐπάγει ὁ κύριος τῷ ἄκοντι τὴν τύφλωσιν ὑπομείναντι, τὸν δὲ ἐκ προαιρέσεως ψυχικῆς κατὰ πονηρίαν τοῦτο ὑποστάντα ἐναγῆ καὶ παράνομόν φησιν ὡς ἑκόντα σκοτισθέντα. διὸ ὡς τοιούτοις οὖσι τοῖς Φαρισαίοις ἀνεξάλειπτον λέγει ἔσεσθαι τὴν ἁμαρτίαν. 98 Jo 9, 41 Εἰ τυφλοὶ ἦ τε ἀνάγκῃ ἀποβαλόντες τὰς ὄψεις, οὐκ ἂν εἴχετε ἁμαρ τίαν· οὐδεὶς γὰρ ἑκὼν ὑπομένει πάθος. ἐπειδὴ δὲ νομίζοντες σωματικῶς ὁρᾶν τυφλοὺς διὰ τῆς ἀπιστίας ἑαυτοὺς ἀπειργάσασθε, διὰ τοῦτο ἡ ἁμαρτία ὑμῶν ἀνεξάλειπτος μένει. 99 col1 Jo 10, 1–5 Τῶν προφητῶν ἁπάντων καταγ γειλάντων αὐτοῦ τὴν εἰς ἀνθρώπους παρουσίαν ὡς διὰ θύρας εἰσῆλθε διὰ αὐτῶν πρὸς τὰ ἀπολωλότα πρόβατα, μόνος αὐτὸς πάντα ποιήσας τὰ προ αγγελθέντα μηδενὸς ἄλλου δυνηθέντος εἰσελθεῖν διὰ τῆς θύρας μηδὲ ἐκ παρθένου τεχθῆναι ἢ ἀνοῖξαι ὀφθαλ μοὺς τυφλῶν καὶ ὅσα ἄλλα εἴρηται περὶ αὐτοῦ. διελέγχων δὲ ὥσπερ τῶν ἀπατεώνων τὴν πλάνην κλέπτας αὐ τοὺς καλεῖ ὡς διὰ ψεύδους ὑφαρπάζειν θελόντων τοῦ Χριστοῦ τὴν προσηγο ρίαν. οὐκοῦν ὁ μόνος διὰ τῆς προ ειρημένης εἰσελθὼν θύρας ποιμὴν ὀνομάζεται ὑπὸ πάντων τῶν ἁγίων. θυρωρὸν δὲ λέγει τούτῳ ἀνοίγοντα τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ διὰ τῶν προ φητῶν τὴν εἴJoδον αὐτοῦ κηρύξαν, τοῖς ἄλλοις πᾶσι διὰ τὰ προδηλωθέντα σημεῖα ἀποκλεῖσαν τὴν θύραν, <ἣν> μόνῳ τῷ κυρίῳ ἀνοίγει τῷ διὰ τῶν θαυματουργιῶν τὰ καθ' ἑαυτὸν πιστω σαμένῳ. οὗ ἀκούει τὰ λογικὰ πρό βατα τῆς φωνῆς, τοὺς πιστούς φησιν, καὶ ἀκολουθεῖ αὐτῷ, ἃ καὶ ἴδια καλεῖ ἀλλοτρίων ὄντων τῶν ἀπίστων. ταῦτα καὶ ἀποδιαμερίζει ἀπὸ τῶν ἀσεβῶν ἐξάγων αὐτὰ ἴδια καὶ ἡγούμενος καὶ ποδηγῶν αὐτὰ ἐπὶ τὸν κατ' ἀρετὴν βίον. οὗ καὶ γνω ρίζουσι τὴν φωνὴν τῶν θείων παρ αγγελμάτων, ἀλλοτρίῳ δὲ οὐ μὴ ὑπακούJoυσι τῷ τὰ παράνομα κηρύσ Joντι, οὓς δεῖ καὶ φεύγειν. Θυρωρὸν λέγει τὸν παράκλητον, τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ διὰ τῶν προφητῶν τὴν εἴJoδον αὐτοῦ κηρύξαν, τοῖς δὲ λοιποῖς ἅπασι διὰ τὰ προδηλωθέντα σημεῖα ἀποκλεῖσαν τὴν θύραν καὶ μό νην τῷ κυρίῳ ταύτην ἀνοῖξαν τῷ καὶ διὰ τεραστίων τὰ καθ' ἑαυτὸν πιστω σαμένῳ. 100 Jo 10, 1–5 Τῶν προφητῶν προκαταγγειλάντων αὐτοῦ τὴν εἰς ἀνθρώπους παρουσίαν καὶ διὰ τῆς προφητικῆς θεωρίας προευτρεπισάντων αὐτῷ τὴν εἰς τὸν βίον εἴJoδον μόνος αὐτὸς διὰ πάντων ὥδευσε τῶν περὶ αὐτοῦ γεγραμμένων καὶ ὥσπερ διὰ θύρας εἰσελθὼν εἰς τὸν ἀνθρώπινον βίον παρεγένετο πρὸς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ. τούτῳ, φησίν, ὁ θυρωρὸς ἀνοίγει καὶ τὰ πρόβατα τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούει πρόβατα ὀνομάζων λογικὰ τοὺς ἐπιγνόντας αὐτοῦ τὴν φωνὴν καὶ ἀκολουθήσαντας τοῖς τῆς εὐσε βείας λόγοις· ἐπειδὴ γὰρ τῶν προβάτων τὰ μὲν ὑπήκοα καὶ πειθήνια γέγονεν τῷ ποιμένι, τὰ δὲ μακράν που διὰ τῆς ἀπειθείας ἀποσκιρτήσαντα εἰς αὐθαίρετον ἐχώρησεν ἀπώλειαν, ἀναγκαίως διέκρινεν τὰ ἴδια ἀπὸ τῶν ἀλλοτρίων, τὰ σῳζό μενα ἀπὸ τῶν ἀπολλυμένων, τὰ ὑπακούοντα ἀπὸ τῶν ἀπειθούντων. 103 Jo 10, 5 Ἀναγκαῖόν ἐστι τοὺς ἀνακειμένους τῷ κυρίῳ πᾶσαν μὲν τὴν τοῦ ἀλλοτρίου φεύγειν παρανομίαν, ἐκκλίνειν δὲ αὐτοῦ παντελῶς τὴν ἀσέβειαν καὶ μήτε φωνῆς ἀκούειν μήτε λόγῳ πείθεσθαι διὰ τὸ ἐπιβλαβὲς τῆς ἀπάτης. 104 Jo 10, 6 Ὡς ἐν παροιμίας λόγῳ μνησθέντος αὐτοῦ προβάτων καὶ διαφορᾶς ποι μένων οὐ συνῆκαν τῶν εἰρημένων τὴν δύναμιν. 105 Jo 10, 7 Πρὸς τὰς τῶν πραγμάτων ὑποθέσεις ἀμείβει καὶ τὰς τῶν ὀνομάτων χρήσεις. ὧδε οὖν θύραν ἑαυτὸν καλεῖ ὡς
ἀποκλείων τὰ πρόβατα, τοὺς δὲ κλέπτας ἀπείργων τε καὶ ἐλέγχων. 106 Jo 10, 8 Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἀκριβῶς τῇ λέξει ἐχρήσατο εἰπὼν ὅJoι ἦλθον, ἀλλ' οὐχ ὅJoι ἀπεστάλησαν· οἱ μὲν γὰρ τοῦ θεοῦ προφῆται ἀποσταλέντες παρεγένοντο, οἱ δὲ ψευδοπροφῆται μηδενὸς ἀποστείλαντος ἤρχοντο ἐπὶ δια στροφῇ τῶν ἀπατωμένων. 107 Jo 10, 8 Κλέπτας λέγει καὶ λῃστὰς οὐ τοὺς ἁγίους ἄνδρας καὶ προφήτας, ἀλλὰ καὶ τοὺς πρὸ τῆς αὐτοῦ παρουσίας ἐπὶ λύμῃ τῶν ἀνθρωπίνων ψυχῶν ἐλθόντας οἷος ἦν Θευδᾶς καὶ Ἰούδας ὁ Γαλιλαῖος, οἵτινες ἦλθον,, οὐκ ἀπεστάλησαν· τὸ γὰρ τοῦ ἀπεστάλθαι ὄνομα ἐπιτηδειότερόν ἐστι κατὰ προφητῶν. 108 Jo 10, 9 Οἱ γὰρ εἰς αὐτὸν πιστεύοντες καὶ ὑπὸ τὴν λογικὴν αὐτοῦ γινόμενοι ποίμνην μετὰ ἀδείας εἰσέρχονται καὶ ἐξέρχονται νεμόμενοι τὴν τοῦ ποιμένος κηδεμονίαν νῦν, ἐν δὲ τῷ μέλλοντι αἰῶνι διὰ αὐτοῦ ὡς διὰ θύρας εἰς τὴν αἰώνιον ζωὴν παραπεμπόμενοι. 109 Jo 10, 10 Κλέπτην λέγει τὸν ἐναντίον οὗ ἀποπλανῶντος τὰ πρόβατα καὶ εἰς ἀπώ λειαν ἐμβάλλοντος ἐδέησεν ἐλθεῖν τὸν κοινὸν σωτῆρα, ὃς οὐ μόνον ἠσφαλίσατο τὴν ποίμνην ἐκ τῆς τῶν λῃστῶν ἐπιβουλῆς, ἀλλὰ καὶ δοὺς ζωὴν ἀΐδιον ἐν δόξῃ καὶ τιμῇ παρασκευάζει εἶναι. 110 Jo 10, 12–13 Μισθωτὸν ἀμελοῦντα τῶν προβάτων ἕκαστον τῶν ἀρχόντων ὀνομάζει τοῦ λαοῦ ἔχοντας μὲν ὄνομα ποιμένος, μηδὲν δὲ ποιοῦντας εἰς ἀσφάλειαν τῶν λαῶν· <ἀλλ'> ὡς ἀλλοτρίοις αὐτοῖς ἐκέχρηντο· οὐ γὰρ ἦσαν αὐτῶν ἴδια. διὸ ὁρῶντες τὸν λύκον ἔφευγον ἔκδοτον τοῖς θηρίοις τὴν ποίμνην καταλιμπάνοντες οὐδὲν ἀχθόμενοι ἐφ' οὓς ἑώρων τοὺς λαοὺς ὑπὸ τοῦ διαβόλου τοῦ νοητοῦ λύκου δια φθειρομένους. 111 Jo 10, 14–15 Ἴδια ἑαυτοῦ πρόβατα λέγει τοὺς τέως ἐξ Ἰουδαίων πιστεύσαντας καὶ ἐπεγνωκότας διὰ τῶν εἰς αὐτοὺς εὐεργεσιῶν τὸν ἑαυτῶν ποιμένα. ὥσπερ, φησίν, ἐναργές ἐστι τὸ γινώσκειν καὶ γινώσκεσθαι ὑπὸ τῶν προβάτων, οὕτω καὶ ἡ γνῶσις τοῦ πατρὸς πρὸς τὸν υἱὸν καὶ ἡ τοῦ υἱοῦ πρὸς τὸν πατέρα διὰ αὐτοψίας συνίσταται. τὰ δὲ δύο συνίστησι πρόσωπα, ἵνα δείξῃ, ὅτι οὐκ ἦν αὐτὸς ὁ πατήρ. ὅπερ δὲ εἶπεν, μετ' οὐ πολὺ ἐποίησε προσενέγκας ἑαυτὸν ὑπὲρ πάντων λύτρον. 112 Jo 10, 16 Ὡς θεὸς προγνώστης λέγει τοῦτο περὶ τοῦ ἐξ ἐθνῶν λαοῦ ὡς μέλλοντος συνάπτεσθαι τῷ Ἰσραὴλ καὶ τότε μὲν λόγῳ εἶπεν, ὕστερον δὲ ἔργῳ γέγονε καὶ μίαν ἐξ ἀμφοτέρων τὴν ἁγίαν αὐτοῦ πεποίηκεν ἐκκλησίαν. 113 Jo 10, 16–18 Αὐτὸς μὲν ἦν ὁ πρῴην ἀοράτως ποιμαίνων τὸν Ἰσραήλ, ἀλλ' ἐπειδὴ ὁ Ἰσραὴλ χρόνῳ ὑπὸ ἀσεβείας εἰς ἀπώλειαν ἔπεσεν, ἐδέησε καὶ αὐτοψεὶ αὐτὸν ἐλθεῖν ἐπὶ τὰ ἀπολωλότα πρόβατα οἴκου Ἰσραήλ, ὅπως πρὸς ταῖς ἄλλαις εὐεργεσίαις καὶ ὑπὲρ τῆς τῶν προβάτων σωτηρίας δοὺς τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν τὴν ἀγαθοῦ ποιμένος ἐπιδείξηται διάθεσιν. περὶ τοῦ πάθους δὲ ὧδε διαλέγεται διδάσκων, ὅτι ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου σωτηρίας τοῦτο γίνεται καὶ οὐκ ἄκων ἐπὶ τοῦτο ἔρχεται. λοιπὸν λέγει τὰ δείγματα τοῦ ποιμένος καὶ τοῦ μισθωτοῦ καὶ δείκνυσιν οὕτω κρατοῦντα αὐτὸν ὡς τὸν πατέρα, ὅπου γε ποιμήν ἐστι καὶ ἴδια αὐτοῦ τὰ πρόβατα. ὑψηλῶς οὖν φθεγγόμενος ἐν ταῖς παραβολαῖς συσκιάζει τὸν λόγον, ἵνα μὴ δῷ φανερὰν λαβὴν τοῖς ἀκροαταῖς. 115 Jo 10, 17 Οὐ νῦν, φησίν, ἀγαπᾷ με ὁ πατήρ, ἀλλὰ πρὸ χρόνων αἰωνίων ἀεί, πλὴν ἐπείπερ εὐδοκίᾳ πατρὸς ἐπιδίδωμι ἐμαυτὸν εἰς θάνατον, ἀρέσκει τοῦτο τῷ πατρί. 116 Jo 10, 18 Οὐ γὰρ ἀνάγκῃ, ἀλλ' ἑκὼν ἦλθεν ἐπὶ τὸ πάθος καὶ ἐξουσίαν εἶχε τοῦ ἀναστῆσαι ἑαυτὸν ἐκ νεκρῶν. 117 Jo 10, 18 Ἀνόητος οὗτος ὁ λέγων ἄψυχον τὸ τοῦ Χριστοῦ σῶμα καὶ θεότητα ἀντὶ ψυχῆς εἶναι· ἀνόητον γὰρ ἐννοῆσαι παθητὴν θεότητα, παθητὴ δὲ ἡ ψυχή. διὰ τοῦτο δὲ λέγουσι παθητὴν τοῦ υἱοῦ τὴν θεότητα, ἵνα ἐλάττονα αὐτὸν δείξωσι τοῦ πατρός. πλὴν καὶ ἐπὶ τοῦ πατρὸς εὑρίσκομεν, φησίν, τὸ ἡ ψυχή μου, δι' οὗ νοοῦμεν, φησίν, τοῦ πατρὸς τὴν θεότητα. 118 Jo 10, 19–21 Οἱ εἰς βάθος κακῶν ὀλισθήσαντες ἔλεγον δαιμόνιον ἔχειν τὸν ἐλευ θερώσαντα ἡμᾶς τῆς τῶν δαιμόνων τυραννίδος. οἱ δὲ ὀλίγον νήφοντες διήλεγχον ἐκείνους λέγοντες μὴ εἶναι ταῦτα τὰ ῥήματα δαιμονιζομένου. εἰς ἀπόδειξιν δὲ τῆς
ἀληθείας καὶ τὴν ἀνάβλεψιν προέφερον τοῦ τυφλοῦ. 119 Jo 10, 22–23 Ἐγκαινίων ἑορτὴν ἐποίουν οὐχ ὡς νῦν γεγονότος τοῦ ναοῦ, ἀλλ' ὅτι κατ' ἐκείνην τὴν ἡμέραν ὁ Ζοροβαβὲλ ἐτελείωσε τὸν ναόν. ὡς ἅτε χειμῶνος ὄντος ἐν τῇ στοᾷ οἱ ὄχλοι συνήγοντο, μεθ' ὧν ἦν καὶ ὁ Χριστός. 1 Jo 10, 24 Οἱ ἄπιστοι ἐκ τῶν πραγμάτων ἐλεγχόμενοι καὶ ἀμφίβολον ἔχοντες τὴν γνώμην ὡς ἐν ἀμφιβολίᾳ ἠρώτων. 121 Jo 10, 25 Εἰδώς, ὅτι ἐκ τοῦ πολλάκις εἰπεῖν οὐκ ἐπιστεύθη, τὰ ἔργα ἄγει εἰς μέJoν ὡς ἰσχύοντα πρὸς ἀπόδειξιν ὑπὲρ τοὺς λόγους· ἔδει μὲν γὰρ τοῖς λόγοις αὐτοῦ πιστεύειν διὰ τὸ θεοπρεπὲς αὐτῶν καὶ τὴν ἐξησκημένην τοῦ βίου ἀρετήν. ἐπειδὴ δὲ τούτους παρεκρούοντο δι' ὑπερβολὴν ἀγνωμοσύνης, ἐχρῆν κἂν τὴν ἀπὸ τῶν ἔργων δέξασθαι μαρτυρίαν. 122 Jo 10, 26 Ἠλλοτριώθησαν δὲ οὗτοι τῆς ποίμνης παρὰ τὴν ἑαυτῶν πονηρίαν μὴ βουληθέντες τὴν ἔνθεον αὐτοῦ δέξασθαι διδαχήν. 123 Jo 10, 27 Τὴν οἰκείωσιν τῶν ἰδίων προβάτων διὰ τὴν ὑπακοὴν γεγενῆσθαί φησιν ὥσπερ ἐκ τοῦ ἐναντίου τὴν ἀλλοτρίωσιν. 124 Jo 10, 28 Τοῖς δι' εὐπείθειαν ἀκολουθοῦσι ζωὴν αἰώνιον δίδωσι καὶ τὴν πρὸς τὸ μέλλον ἀσφάλειαν ἐπαγγέλλεται. 125 Jo 10, 29 Τοῦ πατρὸς πάντα δεδωκότος εἰς χεῖρας τῷ μονογενεῖ καὶ ὁ πατὴρ προσεπιδίδωσι τὴν ἰδίαν σκέπην ὑπὲρ τῆς τῶν προβάτων ἀσφαλείας· τῆς γὰρ ἀμφοτέρων κηδεμονίας τὸ τέλος ἕν. 126 Jo 10, 30 126 Ἓν λέγει ἑαυτὸν τῷ πατρὶ κατ' οὐσίαν, οὐ καθ' ὑπόστασιν καὶ τὸ ἐν πᾶσιν ἰσάζειν αὐτὸν τῷ πατρί· δύο γὰρ καθ' ὑπόστασιν ἠρίθμησεν, ἑαυτὸν καὶ τὸν πατέρα δι' ὧν μάλιστα εἶπεν τὸ ἐσμέν. 127 Jo 10, 31–32 Ὁρῶν αὐτοὺς σφόδρα ὀργιζομένους, ὑπομιμνῄσκων αὐτοὺς ὧν ἐποίησεν ἐζήτει διὰ χρηστότητος εἰς αἴσθησιν αὐτοὺς ἀγαγεῖν τῆς εὐεργεσίας καὶ παῦσαι τῆς καθ' ἑαυτοῦ ὀργῆς. 128 Jo 10, 33 Δι' ὧν λέγουσι τὰ μὲν ἔργα ὡς καλῶς γεγονότα ἀποδέχονται, διὰ δὲ τοὺς λόγους ἠγανάκτουν βλασφημεῖν ἡγούμενοι, ὅτι ἔλεγεν ἑαυτὸν υἱὸν θεοῦ ὁ νεκροὺς ἐγείρων καὶ τυφλοὺς ἰώμενος. 129 Jo 10, 34–36 Εἰ οἱ Ἰσραηλῖται θεοὶ ἐλέχθησαν, καίπερ οὐκ ὄντες ἄνθρωποι εὐαγεῖς, διὰ τὸ μόνον εἶναι Ἰσραηλῖται, ὑμεῖς τὸν ἔργα δεικνύντα, ὅτι θεός εἰμι, καὶ οὐ ψιλῷ ῥήματι ἐν μόνοις κομπάζοντα λόγοις ὑβρίζετε· ἐχρῆν μὲν γάρ, εἰ καὶ μὴ ἔργοις τοῦτο ἔδειξα, ἀλλὰ μόνον εἶπον, μὴ ἀγανακτεῖν ὑμᾶς, ἐπείπερ καὶ ὁ νόμος θεοὺς καλεῖ τοὺς ἀνθρώπους· πλὴν ἔχω καὶ τὴν ἀπὸ τῶν ἔργων μαρ τυρίαν. διὸ ἄντικρυς ἀσεβεῖς οἱ λέγοντες, ὅτι βλασφημῶ εἰπὼν ἐμαυτὸν υἱὸν θεοῦ. 130 Jo 10, 37–38 Πρᾴως ὁ κύριος ἀνταποκρίνεται λέγων, εἰ μὲν τὸν θεὸν πατέρα ὀνομάζων μὴ ἐποίουν ἔργα ὅμοια τοῦ πατρός, δι' ὧν ἐδείκνυον, ὅτι θεοῦ υἱός εἰμι, εἴχετε, φησίν, τὰ παρ' ἡμῶν, νῦν δέ, εἰ καὶ μὴ λέγοντί μοι πείθεσθε, ἀλλ' οὖν διὰ τῶν ἔργων κἂν δυσωπηθῆτε, ὅτι ὁ πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστι κἀγὼ ἐν τῷ πατρί. 131 Jo 10, 39 Δείκνυσιν, ὅτι ἐν τῇ αὐτοῦ ἐξουσίᾳ ἦν τὸ κατασχεθῆναι· ἰδοὺ γὰρ μεταξὺ ὢν αὐτῶν οὐκ ἐπέτρεπεν αὐτοῖς κατασχεῖν αὐτὸν καίπερ τοῦτο θελόντων ἐκεί νων ποιῆσαι. 132 Jo 10, 40 Διὰ τοῦτο ἦλθεν εἰς τὸν τόπον τοῦτον, ἵνα διὰ τοῦ τόπου ὑπομνήσῃ τοὺς ἀνθρώπους τῶν λόγων Ἰωάννου, ὧν εἶπεν περὶ αὐτοῦ, ὃ καὶ ποιήσας πολλοὺς ὠφέλησεν. 133 Jo 10, 41–42 Ἀναμιμνῃσκόμενοι δὲ τῶν Ἰωάννου φωνῶν, ὧν εἶπεν περὶ αὐτοῦ, ὅτι νυμφίος ἦν καὶ ἀμνὸς αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου καὶ ὅσα ἄλλα, ἀναγκαίως ἐπίστευσαν εἰς αὐτόν. 134 Jo 11, 3 Δι' ἄσκησιν θεοσημείας γνήσιαι οὖσαι ἀδελφαὶ εἰς νόJoν πεσόντος τοῦ ἀδελφοῦ αὐτῶν Λαζάρου ἀπέστειλαν πρὸς τὸν κύριον λέγουσαι· κύριε, ἴδε ὃν φιλεῖς ἀσθενεῖ· ἐφίλει γὰρ καὶ αὐτὸν ὁ κύριος ὡς θεοσεβῆ. 135 Jo 11, 4 Προεώρα γάρ, ὅτι ἤμελλεν ἡ τοῦ Λαζάρου ἀνάστασις εἰς πᾶσαν λαληθῆναι τὴν οἰκουμένην, δι' ἧς ἐδοξάζετο ὁ υἱὸς σὺν τῷ πατρί. 136 Jo 11, 5–6 Ἠγάπα δὲ αὐτὰς διὰ τὴν σώφρονα καὶ θεοσεβῆ πολιτείαν αὐτῶν. ἐπί τηδες δὲ ἔμεινε τὰς δύο ἡμέρας, ἵνα ἀποθανόντος τοῦ Λαζάρου μείζονα τὴν ἐπ' αὐτῷ ἐνδείξηται δύναμιν καὶ τὸ
θεοπρεπὲς κράτος. 137 Jo 11, 8 Πεῖραν λαβόντες οἱ μαθηταὶ τῆς τῶν Ἰουδαίων ὠμότητος ἐδειλίων ἀπελ θεῖν εἰς τὴν Ἰουδαίαν μὴ πάλιν τὰ αὐτὰ πάθωσιν. 138 Jo 11, 9–10 Διδάσκει, ὅτι χρὴ ἀεὶ ἑκάστης ἡμέρας καὶ ὥρας εὐεργετεῖν τοὺς ἀνθρώ πους. ἔπειτα δὲ καὶ παραθαρσύνει αὐτοὺς ὡς οὐδὲν ὑποστήJoνται δεινὸν ἔχοντες μεθ' ἑαυτῶν τὸ φῶς τοῦ κόσμου, ἐν ᾧ οἱ περιπατοῦντες οὐ προσκόπτουσιν· οἱ γὰρ ἐν σκότει τῆς ἀγνοίας πορευόμενοι προσκόπτουσιν μὴ ἔχοντες τὸ φῶς τῆς ἀληθείας. 139 Jo 11, 11 Αὐτὸς ὡς θεὸς ἔλεγε περὶ τῆς κοιμήσεως τοῦ θανάτου, οἱ δὲ μαθηταὶ ὡς ἄνθρωποι ἐνόμιζον, ὅτι περὶ τοῦ σωματικοῦ διελέγετο αὐτοῖς ὕπνου. διὸ καὶ ὡς ἐπωφελὲς ἔλεγον τοῦτο. 140 Jo 11, 12 Τοῦτο εἶπον οἰόμενοι αὐτὸν περὶ σωματικοῦ λέγειν ὕπνου. 141 Jo 11, 14–15 Σαφῶς τὸν θάνατον εἰπὼν ἔχαιρεν εἰδώς, ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ τεθνη κότος μεγάλως ἔμελλεν ὠφελῆσαι τοὺς μαθητὰς εἰς τὴν πίστιν· εἰ γὰρ ἦν ἐκεῖσε ἔτι ἀρρωστοῦντος αὐτοῦ, δυσωπηθεὶς ἰάσατο ἂν αὐτὸν καὶ οὐκ ἐποίει τὸ μέγα τῆς ἀναστάσεως θαῦμα. 142 Jo 11, 16 Ταῦτα εἶπεν ὁ Θωμᾶς προσδοκῶν, ὅτι εὐθὺς ἀπελθόντας αὐτοὺς λιθο βολήJoυσι καὶ ἀποκτενοῦσιν. 143 Jo 11, 17–19 Ὅσῳ παρέτρεχεν ὁ μετὰ τὴν ταφὴν χρόνος, τοJoύτῳ θαυμασιωτέρα ἡ πρᾶξις τοῦ ἀνιστάντος. τῆς ἐγγύτητος δὲ τοῦ τόπου ἐμνήσθη, ἵνα δείξῃ, ὅτι πολλοὶ ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἐξῄεσαν πρὸς τὸ παραμυθήσασθαι τὰς ἀδελφὰς Λα ζάρου. 144 Jo 11, Ἔξεισι μὲν οὖν ἡ Μάρθα ἀκούσασα τὴν τοῦ κυρίου παρουσίαν οὐκ ἀνα κοινωσαμένη πρὸς τὴν ἀδελφὴν διὰ τὸ βούλεσθαι κεκρύφθαι τὴν παρουσίαν ἀπὸ τῶν παρόντων Ἰουδαίων ὡς ἂν ἐχθρῶν Χριστοῦ καὶ διωκόντων αὐτόν· ὀλιγοπιστίας δὲ ῥήματα φθέγγεται. 145 Jo 11, Ἐπιλησθεῖσα τοῦ πένθους ἔτρεχεν ἡ Μάρθα πρὸς τὸν κύριον, ἡ δὲ Μαρία τοῦτο ἀγνοοῦσα ἔμεινεν ἐν τῷ οἴκῳ. 146 Jo 11, 21 Πεπεισμένη, ὅτι εἰ παρῆν ὁ κύριος, οὐκ ἂν ἀπέθανεν ὁ Λάζαρος, οὐδὲ πρὸς τὴν μέλλουσαν ἀμφέβαλλεν εὐεργεσίαν. 147 Jo 11, 24 Ἐπειδὴ ἀορίστως ἐπηγγείλατο μὴ προσθείς, ὅτι νῦν ἀναστήσεται Λάζαρος, εἰκότως οὕτως ἀνταπεκρίνατο ἡ Μάρθα ἐσχάτην ἡμέραν λέγουσα ἐν ᾗ ἡ καθόλου τῶν ἀνθρώπων ἀνάστασις γίνεται. 148 Jo 11, 25 Πᾶσι μὲν τοῖς πιστεύουσιν ἐπηγγείλατο ζωήν, μάλιστα δὲ περὶ τοῦ προ κειμένου ἐποιεῖτο τὸν λόγον. 149 Jo 11, 25–26 Τοῦτό φησιν, ὅτι οἱ ὑποστάντες τὸν κοινὸν τοῦ σώματος θάνατον αὖθις ἐγερθήJoνται. πᾶς δὲ ὁ πιστεύων οὐχ ὑποστήσεται τὸν ὀλέθριον θάνατον τὸν τῆς ἀϊδίου βασάνου. 150 col1 Jo 11, 25–27 Διὰ τῆς ἀποκρίσεως τὸ δόκιμον τῆς προαιρέσεως ἀποδεῖξαι βούλεται ὁ Χριστὸς τῆς γυναικός. ἡ δὲ οὐ μόνον Χριστὸν καὶ υἱὸν θεοῦ ὡμο λόγει, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν κόσμον ἐρχόμενον, ἵνα δείξῃ, ὅτι οὐ μόνῳ τῷ Ἰσραήλ, ἀλλὰ παντὶ τῷ κόσμῳ ἀγα θὸν ἦλθεν ὁ Χριστός. οὐ μόνον δὲ Χριστὸν καὶ υἱὸν θεοῦ αὐτὸν ὡμολόγησεν, ἀλλ' ἤδη καὶ εἰς τὸν κόσμον ἐρχόμενον λέγει, ὅπως ἐκ τούτου δείξῃ, ὅτι οὐ τῷ Ἰσραὴλ μόνῳ διαφέρει, ὥσπερ τὸ πρίν, ἀλλὰ γὰρ παντὶ τῷ κόσμῳ κοινὸν ἀγαθὸν ὑπὸ τοῦ πατρὸς νῦν ἐξαπέσταλται. 151 Jo 11, 29 Ἰσόρροπον τῆς τοῦ ἀδελφοῦ λύπης λαβοῦσα χαρὰν ἡ Μαρία διὰ τοῦ ἀκοῦ σαι, ὅτι ἦλθεν ὁ ἸηJoῦς, πάντα ὑπερθεμένη ἔδραμε πρὸς αὐτόν, ὅπερ γνώ ρισμα ἦν τῆς πρὸς αὐτὸν πίστεως. 152 Jo 11, 31–32 Δραμοῦσα ἡ Μαρία ὑπόνοιαν δέδωκε τοῖς Ἰουδαίοις, ὅτι ἐπὶ τὸ μνη μεῖον τρέχει, ἵνα κλαύσῃ ἐκεῖ. διὸ καὶ ἠκολούθησαν αὐτῇ. ἐκεῖ δὲ τὸν κύριον κατέλαβεν, ὅπου καὶ ἡ Μάρθα συνέτυχεν αὐτῷ. 153 Jo 11, 32 Ὡς ἀδελφικὸν ἔχουσα καὶ τὸ φρόνημα τοῖς αὐτοῖς ἐχρήσατο ῥήμασι σύν δρομον ἔχουσα τῇ ἀδελφῇ τὴν πίστιν τὴν περὶ τὸν διδάσκαλον καίπερ ἐν δια φόροις ὥραις συντυχοῦσαι τῷ κυρίῳ. 154 Jo 11, 33 Ταράξας ἑαυτὸν καὶ τῇ προθυμίᾳ τοῦ πνεύματος παρεσκευασμένῃ τὴν δύναμιν εἰς τὸ προκείμενον μετ' ἐμβριμίας εἶπεν. 155 Jo 11, 33 Τὸ δὲ ἐνεβριμήσατο τῷ πνεύματι σημειοῦται ὁ εὐαγγελιστὴς δηλῶν τὸ ἑκούσιον τῆς γνώμης. δάκρυον ἐξέχει γὰρ καὶ κάματον ὑπέμεινε σωματικὸν τὰ πάθη οὐκ ἀκουσίως ὑπομένων, ἀλλ' ἐπ' ἐξουσίας τῷ σώματι ἐπιτάττων· ἐπὶ γὰρ ἡμῶν τῶν
ἀνθρώπων δάκρυα μὲν ἐκχεῖται οὐχ ὅταν θέλωμεν, σώματος δὲ ὄντα φυσικὰ πάθη ἀκουσίως ταῦτα ὑπομένομεν, ὁ δὲ θεὸς οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἐπ' ἐξουσίας πάντα ποιῶν καὶ κατὰ τῶν ἐχθρῶν τῇ αὐτῇ δυνάμει χρήσεται. 156 Jo 11, 34 156 Οὐκ ἀγνοῶν τοῦτο εἶπεν, ἀλλ' ἵνα ἐκ τῆς πεύσεως τὰ παρόντα πλήθη παρορμήσῃ ἐπὶ τὸ θεάσασθαι τὸ θαῦμα προφάσει τοῦ ὑποδεῖξαι τὸν τόπον καὶ πολλοὶ πιστεύσωσιν. 157 Jo 11, 35 Ἐδάκρυσε συμπαθήσας τοῖς δακρύουσιν, οὐ μὴν τὸν τεθνηκότα ὃν ἤμελλεν ἀναστήσειν. 158 Jo 11, 36–37 Οἱ Ἰουδαῖοι σύμβολον τῆς πρὸς τὸν ἀπελθόντα ἀγάπης τὰ δάκρυα ὑπελάμ βανον. διὸ ἔλεγον ταῦτα, μεμνημένοι δὲ τοῦ ἐπὶ τοῦ τυφλοῦ <θαύματος> συνεζήτουν πρὸς ἑαυτούς, πῶς συνεχώρησε τὸν Λάζαρον ἀποθανεῖν. ἐκεῖνοι μὲν οὖν ἥττονα ἐζήτουν, ὁ δὲ ἸηJoῦς μείζονα ἐποίησεν· οὐ γὰρ ὅμοιον ἦν τὸ ποιῆσαι τὸν Λάζαρον μὴ ἀποθανεῖν τῷ ἀναστῆσαι αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, ὅπου εἰ νοJoῦντα αὐτὸν ἤγειρεν, ἠδύναντο οἱ ἀγνώμονες <ἐπὶ> τοῦ νοσήματος τὴν φύσιν ἀνενεγκεῖν τὴν ὑγείαν, ὅπερ οὐκ ἔστιν εἰπεῖν ἐπὶ τοῦ ἐκ νεκρῶν ἀναστάντος. 159 Jo 11, 38–39 Συντείνας ἑαυτὸν ἐπὶ τὸ προκείμενον θαῦμα μετ' ἐμβριμήσεως ἐπὶ τὸν τόπον ἦλθεν. δυνάμενος δὲ δίχα ἀνθρωπίνης ἐνεργείας καὶ τὸ σπήλαιον ἀνοῖξαι τοῖς παροῦσιν ἐπιτρέπει ποιῆσαι τοῦτο, ὅπως τῆς δυσωδίας αἰσθόμενοι πληρο φορηθῶσιν, ὅτι οὐ μόνον ἐτεθνήκει, ἀλλ' ὅτι καὶ ὀσμῆς ἤδη ἐπεπλήρωτο. 160 Jo 11, 39 Τεκμαιρομένη τῶν ἡμερῶν τὸ διάστημα, ὅτι ἱκανὸν ἦν λῦσαι τοῦ νεκροῦ τὸ σῶμα, εἶπεν τοῦτο. 161 col1 Jo 11, 40 Δόξα δὲ θεοῦ δείκνυται οὐκ ἐκ τῆς ἀκολουθίας τῶν κατὰ φύσιν γενο μένων, ἀλλ' ἐκ τῆς θαυματουργίας τῶν ὑπὲρ τὴν φύσιν παρ' ἐλπίδα ἀποτελου μένων. Δόξα θεοῦ δείκνυται ἐκ τῆς θαυματουργίας τῶν ὑπὲρ φύσιν παρ' ἐλπίδα τελουμένων. 162 Jo 11, 41 Ἀποκινηθέντος τοίνυν τοῦ λίθου καὶ τοῦ σπηλαίου ἀνοιγέντος ὁ ἸηJoῦς ἦρεν τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ εἶπεν· εὐχαριστῶ Joι, πάτερ, ὅτι ἤκου σάς μου. 163 Jo 11, 43 ἐγὼ δὲ νομίζω μεγάλην αὐτὴν εἰρηκέναι διὰ τὸ θεῖαν αὐτὴν εἶναι καὶ μετ' ἐξουσίας εἰρῆσθαι τῆς θεοπρεποῦς καὶ οὐ διὰ τὸ ἀνάστημα καὶ γεγωνὸς τῆς φωνῆς. 164 Jo 11, 43–44 Διὰ τὸ ἄπιστον τῶν Ἰουδαίων οὐ μόνον τὸν νεκρὸν ἐζωοποίησεν, ἀλλὰ καὶ δεδεμένον τοὺς πόδας καὶ τὰς χεῖρας ἐξελθεῖν παρεσκεύασεν, ὅπερ καὶ αὐτὸ μέγιστον ὑπῆρχε θαῦμα. καὶ ἵνα μή τις εἴπῃ, ὅτι ὡς φίλος θάνατον προσεποι ήσατο καὶ ὅτε ἐφώνησεν αὐτόν, ἐξῆλθεν· καὶ γὰρ ὅμοιον ἦν σημεῖον σχεδὸν τῆς ἀναστάσεως τὸ περιπατεῖν δεδεμένον. 165 Jo 11, 44 Διὰ τὸ μὴ ἔχειν τοὺς ἀγνώμονάς τι λέγειν ἐκέλευσεν αὐτοὺς ἰδίαις χερσὶν λῦσαι τὰ τοῦ Λαζάρου δεσμά, ἵνα καὶ ἄκοντες μαρτυρήσωσιν τούτῳ. 166 Jo 11, 45–46 Νικηθέντες τῷ θαύματι ἐπίστευσαν καὶ ἀπελθόντες εἶπον τοῖς ἀρχι ερεῦσιν οἱ Ἰουδαῖοι, ἃ ἑωράκασιν. 167 Jo 11, 47–48 Τοσαύτην εἶχον πώρωσιν ὡς ὁμολογεῖν μὲν αὐτοῦ τὰ σημεῖα, οὐδὲν δὲ ἧττον σκέπτεσθαι περὶ τῆς ἀναιρέσεως αὐτοῦ διὰ τοῦτο μόνον ἐξ ἀμέτρου κακίας φονῶντες κατ' αὐτοῦ. 168 Jo 11, 48 Τοῦτο ἔλεγον, ἐπείπερ συνέβαινε τοὺς πιστεύοντας καὶ βασιλέα αὐτὸν εὐθὺς ὁμολογεῖν, καὶ ἐπετίθεντο αὐτοῖς οἱ Ῥωμαῖοι ὡς ἀνταίρουσιν. καὶ διὰ τοῦτο ἀνάστασιν ὑπέμειναν ὑπὸ Ῥωμαίων παθόντες ἀνήκεστα. 169 Jo 11, 49–52 Προέλεγε δὲ τὸ γενησόμενον οὐ προφητικῆς μετέχων ἀρετῆς, ἀλλὰ διὰ τὸ ἀντιλαβέσθαι ἱερατικῆς ἀξίας. ἔλεγε δὲ οὐκ εἰδὼς ὃ ἐλάλει οὐδὲ ἐπιστάμενος τὴν τοῦ πράγματος οἰκονομίαν· ὁ μὲν γὰρ εἰς τὴν κατὰ τοῦ κυρίου ἐπιβουλὴν παρώρμα τοὺς ἀκούοντας, ἐπ' ἄλλης δὲ θεωρίας ἐτελεῖτο τὸ πρᾶγμα τοῦ πατρὸς λύτρον ἑαυτὸν δεδωκότος ὑπὲρ πάντων καὶ ἀποθανόντος οὐχ ὑπὲρ μόνου τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ πάντων πεπιστευκότων ἐθνῶν. τοῦτο δὲ διὰ τῶν ἑξῆς ἑρμηνεύει ὁ εὐαγγελιστής. τέκνα δὲ θεοῦ καλεῖ τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύ οντας. 170 Jo 11, 53 Ὥσπερ αὐτὸς εἶπεν διὰ τοῦ προφήτου· λόγον παράνομον κατέθεντο κατ' ἐμοῦ. 171 Jo 11, 54 Διέτριβε δὲ ἔξω τῆς χώρας οὐ δεδοικὼς τὰς ἐκείνων ἐπιβουλάς, ἀλλὰ περιμένων τὸν ἐπιτήδειον τοῦ πάθους καιρὸν καὶ ἵνα μὴ
ἐξερεθίζῃ αὐτούς· ἀφόρητος γὰρ ἦν αὐτοῖς καὶ φαινόμενος μόνον. 172 Jo 11, 55–57 Ἦν δὲ ἐγγὺς τὸ πάσχα τῶν Ἰουδαίων, οὐ τοῦ κυρίου· παρατήρει γὰρ ἀεὶ τὰ λεγόμενα, ἀλλ' οὐδὲ ὅπου οὗτοι εἱστήκεσαν, ἑώρτασεν ὁ ἸηJoῦς, ἀλλ' εἰς τὸ μέγα <πάσχα> ἀνέῳγεν τὸ σεσαρκωμένον καὶ κεκοσμημένον. πολλοὶ δὲ ἐκ τῆς χώρας ἀνέβαινον ἁγνίσαι ἑαυτούς. καὶ ἔδωκαν παραγγελίαν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι, ἵνα πιάσωσιν αὐτόν. 173 col1 Jo 12, 1–2 Παραγενόμενον δὲ ἐκεῖ ὑπεδέξατο Λάζαρος καὶ αἱ ἀδελφαὶ αὐτοῦ οὐχ ὡς ἀναστήσαντα αὐτὸν μόνον ἐκ νεκρῶν καὶ αὖθις εἰς ζωὴν ἀνακαλε σάμενον, ἀλλὰ προηγουμένως ὡς εὐσε βείας διδάσκαλον καὶ σωτῆρα τῶν ἀνθρωπίνων ψυχῶν. Ὑπεδέξατο αὐτὸν ὁ Λάζαρος οὐχ ὡς ἀναστήσαντα αὐτόν, ἀλλὰ ὡς εὐσε βείας διδάσκαλον καὶ σωτῆρα ψυχῶν. δείπνου δὲ γεγονότος ἡ Μάρθα αὐτουργοῦσα διηκόνει εἰδυῖα, ὅτι αὐτὸς ἦν ὁ καὶ τῷ Ἀβραὰμ ἐπιξενω θείς. ἀναγκαίως δὲ τοῦ Λαζάρου μέμνηται ὁ εὐαγγελιστής, ἵνα δείξῃ, ὅτι ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν πολὺν ἐπέ ζησε χρόνον καὶ οὐκ εὐθὺς ὡς φάσμα φανεὶς τοῖς ἀνθρώποις εὐθὺς πάλιν ἀπέθανεν, ἀλλ' ἔμεινεν ἐσθίων καὶ πί νων καὶ τὰ συνήθη τοῖς ἀνθρώποις ποιῶν. 174 Jo 12, 3 Τοῦ δὲ οἴκου πληρωθέντος τῆς ἐκ τοῦ μύρου εὐωδίας συμβολικῶς ἐπε δείκνυτο ἐκεῖνο, ὅπερ πνευματικῶς οὐκ εἰς μακρὰν ἀποτελεσθῆναι ἤμελλεν· εὐθὺς γὰρ μετὰ τὸ πάθος τῆς Χριστοῦ εὐωδίας ἡ σύμπασα οἰκουμένη ὥσπερ μέγας οἶκος ἐπληρώθη μύρου. τῷ τοίνυν αἰσθητῷ τὸ νοητὸν ἐκεῖνο προ εμήνυε· τοῦ γὰρ σώματος αὐτοῦ ἀλαβάστρου δίκην ἐκκεντηθέντος ἡ τῆς γνώ σεως εὐωδία τὸν ὅλον ἐπλήρωσε κόσμον. 175 col1 Jo 12, 3 Σπουδαιοτέρα ἀεὶ γινομένη περὶ τὰ μαθήματα, διηνεκῶς ἀκούσασα τῶν λόγων τοῦ σωτῆρος ἐγίνωσκε σαφῶς, ὅτι ἐνέστηκε λοιπὸν ὁ τοῦ πάθους καιρός, ὅθεν τῷ μὲν μύρῳ ἤλειψεν, ταῖς δὲ θριξὶν ἐξέμαξε τοὺς πόδας αὐτοῦ, ἵνα διὰ τοῦτο τὸ σύμ βολον τῆς μελλούσης ὑπὲρ ἡμῶν αὐτοῦ ταφῆς ἐπιδείξῃ. οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλ' ἵνα καὶ τὴν ἐκ τῆς ἐπαφῆς τῶν ποδῶν αὐτοῦ εὐλογίαν κομίσασθαι δυναθῇ· οὐ γὰρ τοJoῦτον ἐδίδου, ὅJoν αὐτὴ μεταλαμβάνουσα ὠφελεῖτο. Ὡς σπουδαία οὖσα περὶ τὰ μαθή ματα καὶ συνεχῶς ἀκούουσα τῶν τοῦ κυρίου λόγων ἐπεγίνωσκεν, ὅτι λοιπὸν ὁ τοῦ πάθους ἐνειστήκει καιρός. διὸ πρὸς σύμβολον τῆς μελλούσης αὐτοῦ ταφῆς ἀλείφει αὐτὸν τῷ μύρῳ, ταῖς δὲ θριξὶν ἐκμάσσει, ἵνα τὴν ἐξ αὐτοῦ κομίσηται εὐλογίαν. τὸ δὲ πλησθῆναι τὸν οἶκον τῆς ὀσμῆς σύμβολον ἦν τῆς μετὰ τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ ἅπασαν τὴν οἰκουμένην εὐωδίας διαδιδούσης· τοῦ γὰρ σώματος τοῦ Χριστοῦ δίκην ἀλαβάστρου κεντηθέντος ἡ τῆς γνώ σεως εὐωδία τὸν κόσμον ἔπλησεν. 176 Jo 12, 4 Οὐ τῶν πτωχῶν κηδόμενος τοῦτο εἶπεν, ἀλλὰ τῆς φιλαργυρίας ἐφιέμενος. 177 Jo 12, 6 Ἠνείχετο δὲ αὐτοῦ ὁ κύριος κλέπτοντος τὰ τῶν πτωχῶν, ἕως ἂν ὑπο μείνῃ παρ' αὐτοῦ καὶ τὸν τῆς προδοσίας ἔλεγχον. οὐκ ἐλέγχει τὸν μαθητὴν ὁ κύριος, ὅτι διὰ τὴν οἰκείαν κλοπὴν ἐπετίμα τῇ γυναικί, τῇ πολλῇ μακροθυμίᾳ ἐντρέψαι αὐτὸν βουλόμενος· ὅτι γὰρ ᾔδει, καὶ ἄνωθεν αὐτὸν ἤλεγξεν. εἰ δὲ ἄλλος εὐαγγελιστής φησιν, ὅτι πάντες οἱ μαθηταὶ τοῦτο ἐφθέγξαντο, φαμέν, ὅτι καὶ πάντες καὶ οὗτος, ἀλλ' οἱ λοιποὶ οὐ τῇ αὐτῇ προαιρέσει. ὁ δὲ κύριος διὰ τοῦτο ὡς εἰκὸς ἐνεπίστευσεν αὐτῷ τὴν οἰκονομίαν, ἵνα ἔχων ἐκ τοῦ γλωσJo κόμου τῆς ἐπιθυμίας ἱκανὴν παραμυθίαν μὴ εἴπῃ, ὅτι διὰ χρημάτων ἔρωτα τὴν προδοσίαν ἐποιησάμην, καὶ ἠνείχετο αὐτὸν καὶ οὐκ ἐνεκάλει ἀναιρῶν αὐτοῦ πᾶσαν ἀπολογίαν. 178 Jo 12, 7–8 Διὰ τῆς προθέσεως τῆς γυναικὸς ὁ σωτὴρ διδάσκει ἐναργῶς, ὅτι ἡ τοῦ μύρου οἰκονομία σύμβολον γέγονε τῆς ταφῆς αὐτοῦ. ἥτις τελευταία χάρις δοκεῖ εἶναι τοῦ ἀπιέναι μέλλοντος· ὅτε γὰρ δύναταί τις, εὐποιεῖ τοὺς πένητας βουλό μενος. 179 Jo 12, 9 Συνῄεσαν δὲ οἱ ὄχλοι οὐ μόνον, ἵνα τὸν ἀναστήσαντα ἴδωσιν, ἀλλὰ καὶ τὸν ἀναστάντα, ὃν ὡς εἰκὸς ἦλθόν τινες καὶ
ἐρωτῆσαι, πῶς γίνεται ὁ χωρισμὸς τῆς ψυχῆς καὶ ποῦ ἄπεισιν καὶ τίνες οἱ διακομίζοντες. 181 Jo 12, 10 Πάντα λοιπὸν ὡς παράφρονες ἐβουλεύοντο οἱ ἀρχιερεῖς καὶ τὸν Λά ζαρον φονεῦσαι οἰόμενοι συναναιρεθήσεσθαι τὴν πίστιν καὶ τῶν αὐτῷ συντυγχανόντων. 182 Jo 12, 12–13 Οὐδεμίαν ἐπιστροφὴν οἱ ὄχλοι ποιησάμενοι τῶν ἡγουμένων καίπερ ὁρῶντες αὐτοὺς φονῶντας ἔδραμον εἰς συνάντησιν τοῦ Χριστοῦ οὐχ ὡς ἄνθρωπον δοξο λογοῦντες, ἀλλ' ὡς ἐπουράνιον βασιλέα, καὶ δι' ὧν ἔλεγον, ἐπλήρουν τὴν τοῦ Δαβὶδ προφητείαν. 183 Jo 12, 13–15 Εἰ δὲ μηδὲν ἕτερόν φησιν ὁ εὐαγγελιστὴς ὧν οἱ προλαβόντες ἔφασαν εὐαγγελισταὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ εἰσόδῳ εἰρῆσθαι ἢ γεγενῆσθαι, οὐ δεῖ ξενίζεσθαι· ὡς ἐπίπαν γὰρ τὰ παραλελειμμένα τοῖς ἄλλοις εἰπεῖν προθέμενος ἐπιτέμνεται, ἃ τῇ ἀκολουθίᾳ τοῦ λόγου ἐξ ἀνάγκης διηγεῖται τοῦ περὶ Λαζάρου. 184 Jo 12, 14–15 Τὸ ἐπὶ τοῦ πώλου καθεσθῆναι ἐπὶ τῇ αὐτοῦ ἔκειτο προαιρέσει· τὸ μέντοι βοῆσαι τὰ πλήθη καὶ κράξαι τὴν τοιαύτην φωνὴν οὐκέτι ἦν ἐπ' αὐτῷ, ἀλλ' ἐπὶ τῇ τῶν εὐφημούντων ἐξουσίᾳ· εἰ μὲν γὰρ ἀφ' ἑαυτῶν κινούμενοι ἐβόων, ἔργῳ ἐδείκνυον τὸ ἀποτέλεσμα τῆς προφητείας καὶ μάρτυρες τῆς ἀληθείας ἐγίνοντο. εἰ δὲ ὑπὸ τῆς ἀοράτου αὐτοῦ δυνάμεως παρορμώμενοι τὴν δοcolογίαν ἐποι οῦντο, καὶ οὕτω γνώρισμα παρεῖχον τῆς ἐνθέου αὐτοῦ ἐξουσίας. 185 Jo 12, 14–15 Ἵνα πληρώσῃ τὴν προφητείαν, ἐκάθισεν ἐπὶ τῆς ὄνου, ἀλλ' ἐπείπερ ἐξῆν τῷ βουλομένῳ καθίσαντι ἐπὶ ὄνον ψευδῶς ἑαυτῷ ἐπιφημίζειν τὴν τοιαύτην προφητείαν, ἐξ ὧν οἱ ὄχλοι ἢ ἑκόντες ἢ τῇ ἀοράτῳ τοῦ Χριστοῦ δυνάμει ἐπὶ τὸ εὐφημεῖν αὐτὸν ἦλθον, ἔδειξαν ἐπ' αὐτῷ λεχθὲν τὸ τῆς προφητείας. 186 Jo 12, 16 Ἐκ τῶν μὲν τεραστίων, ὧν ἐποίει, ᾔδεσαν, ὅτι αὐτὸς ἦν ὁ Χριστός, μετὰ δὲ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ βεβαίως ἐκτήσαντο τὴν περὶ αὐτοῦ γνῶσιν ἐκ τῆς τῶν γραφῶν μαρτυρίας. 187 Jo 12, 17 Ἐκ τούτου οὖν ἔστι γνῶναι, ὅτι οὐκ ἀκρίτως ἐπίστευσεν ὁ ὄχλος, ἀλλὰ οἱ μὲν εἶδον, οἱ δὲ ἤκουσαν παρὰ τῶν ἑωρακότων, ὅτι ἀνέστησε τὸν Λάζαρον. 188 Jo 12, 19 Ζημίαν ἡγούμενοι τὸ τῶν πιστευόντων κέρδος ταῦτα οἱ Φαρισαῖοι ἔλεγον. 189 Jo 12, –24 Τῆς φήμης πανταχοῦ διερχομένης καὶ Ἕλληνες λοιπὸν παραγίνονται. ἐξ ὧν προσῆλθον Φιλίππῳ τῷ ἀπὸ Βηθσαϊδὰ λέγοντες· κύριε, θέλομεν τὸν ἸηJoῦν ἰδεῖν. ὁ δὲ Φίλιππος κοινοῦται τῷ Ἀνδρέᾳ, ἀμφότεροι δὲ ἀναφέρουσι τῷ διδασκάλῳ. ὁ δὲ ἸηJoῦς ἀποκρίνεται αὐτοῖς λέγων· ἐλήλυθεν ἡ ὥρα. 190 Jo 12, 23–24 Δέον ἦν πρῶτον γενέσθαι τὴν διὰ τοῦ πάθους ἀπολύτρωσιν, ἣν δι' ἡμᾶς ὑπομείνας ἀνέστη· ὅτε δὲ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἐδοξάσθη ὑπὸ πάντων ὡς υἱὸς θεοῦ, τότε καὶ τοὺς ἐξ ἐθνῶν καταλαμφθῆναι τῷ κηρύγματι. 191 Jo 12, 24–25 Τῷ προκειμένῳ ἐχρήσατο παραδείγματι σημαίνειν θελήσας τὰ πλήθη τὰ διὰ τοῦ πάθους ὠφελεῖσθαι μέλλοντα. εἰ τοίνυν καὶ ὁ τοῦ θεοῦ υἱὸς οὐκ ἤθελεν τοῦ ἰδίου ἀξιώματος παρακατιὼν ὑπομεῖναι τὸν θάνατον, μόνος ἔμενεν ἐν τῇ ἰδίᾳ δόξῃ· νῦν δὲ διὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς φιλίαν παθεῖν ἀνασχόμενος σαρκὶ καὶ ἀναστὰς πάντας ἀνθρώπους συνανέστησεν ἑαυτῷ. φανερώσας οὖν τὸ ἐκ τοῦ ἰδίου πάθους κέρδος προτρέπεται καὶ τοὺς εἰς αὐτὸν πιστεύοντας τοῦ θανάτου καταφρονεῖν. 192 Jo 12, 24–25 Τὸ κέρδος τὸ ἐκ τοῦ πάθους διὰ τῶν εἰρημένων φανερώσας προτρέπει καὶ τοὺς εἰς αὐτὸν πεπιστευκότας ὁμοίως αὐτῷ τοῦ θανάτου καταφρονεῖν· ὁ γὰρ θελήσας ἐνθάδε πρὸς ὀλίγον φείσασθαι τῆς ψυχῆς ὄλεθρον αὐτῇ πρὸς τὸ μέλλον προξενεῖ, ὁ δὲ ἀφειδήσας αὐτῆς ἐν τῷ παρόντι καὶ τῆς ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ καταφρονήσας ζωῆς τὴν ἄφθαρτον ἑαυτῷ καὶ ἀΐδιον ἐν τῷ μέλλοντι περιποιεῖ. 193 Jo 12, 25 Ὁ τῆς ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ καταφρονήσας ζωῆς τὴν ἄφθαρτον ἐν τῷ μέλλοντι κληρονομήσει ζωήν. 194 Jo 12, 26 Προτρέπει δὲ αὑτῷ ἀκολουθεῖν μιμουμένους τὸν βίον καὶ τὴν τῆς πολι τείας αὐτοῦ ζηλοῦντας ἀρετήν. καὶ εἴποι μοι δ' ἂν πάντα τὸν ὅτι πότ' οὖν κατὰ λόγον θεοῦ πράττοντα διακονεῖν τῷ λόγῳ καὶ ὑπηρετεῖν τῷ υἱῷ τοῦ θεοῦ καὶ ἀκολουθεῖν αὐτῷ μηδὲν ἀλόγως πράττοντα· οὐ γὰρ ἁπλῶς περιπατοῦντα ἕπεσθαι
παρακελεύεται· πολλοὶ γὰρ ἦσαν τῶν ἀσεβῶν συμπεριπατοῦντες αὐτῷ καὶ ἀκο λουθοῦντες, ἵνα λόγῳ παγιδεύσωσιν αὐτὸν ἢ ῥήματος αὐτοῦ λαβέσθαι δυνη θῶσιν. τοῖς δὲ μαθηταῖς κατ' ἴχνος αὐτοῦ τῆς ἀρετῆς καὶ τῆς ἐνθέου πολιτείας ἀκολουθοῦσιν αὐτόθεν ἐπαγγέλλεται κατ' οὐρανὸν οἴκησιν· ὅπου γάρ, φησίν, ἐγώ εἰμι, τοῦτ' ἔστιν ἐν τῷ οὐρανῷ, ἐκεῖ καὶ ὁ διάκονος ὁ ἐμὸς ἔσται. οὐ μόνον δὲ τὴν παρ' αὐτοῦ ἐπαγγέλλεται δωρεάν, ἀλλὰ καὶ τὴν παρὰ τοῦ πατρὸς ὑπισχνεῖται τιμήν. 195 Jo 12, 26 Εἰς τὴν ὁμοίαν ἑαυτῷ ἀρετὴν προτρέπεται τοὺς μαθητὰς καὶ ἐπαγγέλλεται αὐτοῖς τὴν ἐν οὐρανοῖς οἴκησιν οὐ μόνον τὴν ἰδίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ πατρὸς ὑπισχνούμενος τιμήν. 196 col1 Jo 12, 27–29 Ἀνθρωπίναις ἐνταῦθα καὶ ταπει νοτέραις ἐχρήσατο λέξεσιν ἐκ τούτων δεικνύς, ὅτι ὄντως τῆς ἀνθρωπίνης ἐκοινώνησε φύσεως· ἢ ἴσως προορῶν τὴν πτῶσιν τῶν ἀπίστων καὶ τῶν τέως νομιζομένων εἶναι οἰκετῶν τὴν μέλ λουσαν ἀπαλλοτρίωσιν ἐταράσσετο φειδόμενος αὐτῶν τῆς ἀχαρίστου γε νεᾶς· οὐ γὰρ δεδιὼς τὸν θάνατον, ὡς οἴονταί τινες, τὴν λεγομένην ὑπέμεινε ταραχήν· οὐ γὰρ ἠγνόει τίνος ἕνεκεν τὴν πρὸς ἡμᾶς ἐποιήσατο ἄφιξιν, ὡς ἐγγύθεν ἔδειξεν εἰπὼν διὰ τοῦτο ἦλθον εἰς τὴν ὥραν ταύτην· εἰ γὰρ ἐταράσσετο διὰ φόβον θανάτου, πῶς ἂν ἐδίδαξε τοὺς ἄλλους τούτου καταφρονεῖν λέγων· μὴ φοβηθῆτε ἀπὸ τῶν ἀποκτεννόντων τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν μὴ δυναμένων ἀποκτεῖναι. μέλλων τοιγαροῦν ἐφάπτεσθαι τῆς τῶν προειρημένων πείρας, ἐπεκαλεῖτο τὸν δι' αὐτὸ τοῦτο αὐτὸν ἀποστείλαντα. ξένης δὲ τῆς παρ' ἡμῖν συνήθους φω νῆς ἐπακούσαντες ἀμφίβολον ἐξ ἀνάγ κης ἔσχον τὴν διάνοιαν. Ταπεινὰ φθέγγεται ὡς ἄνθρωπος δεικνύς, ὅτι ἀληθῶς γέγονεν ἄτρεπτος ἄνθρωπος καθ' ἡμᾶς, εἰ καὶ ὁρῶν τὴν τῶν ἀπίστων πτῶσιν ἐταράττετο καὶ τὴν τῶν δοκούντων οἰκείων ἀλλο τρίωσιν· οὐ γὰρ δεδιὼς τὸν θάνατον τοῦτο εἶπεν ὁ διὰ τοῦτο ἐνανθρωπήσας. διὸ καί φησιν· διὰ τοῦτο ἦλθον εἰς τὴν ὥραν ταύτην, ἵνα ὑπομείνω τὴν τοῦ πάθους οἰκονομίαν· οὐ γὰρ ἐδειλία τὸ πάθος ὁ τοῖς μαθη ταῖς παραινῶν θανάτου καταφρονεῖν. 197 Jo 12, 28 Ἐδόξασε γὰρ αὐτὸν ὡς ἴδιον υἱὸν δεσπότην ἀναδείξας πάσης τῆς κτίσεως· καὶ νῦν δὲ πάλιν διὰ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως. 198 Jo 12, 28 198 Ἤτοι τὸ ὄνομα τὸ δόξασόν με ἀντὶ τοῦ διὰ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως ἐπίδοξόν με ποίηJoν τοῖς ἀνθρώποις· τοῦτο γὰρ καὶ διὰ τῆς φωνῆς ὑπέσχετο ὁ πατήρ. 199 Jo 12, 29–30 Ξένης καὶ ἀσυνήθους φωνῆς ἐπακούσαντες ἀντέβαλλον περὶ τούτου, τὴν δὲ ἄγνοιαν αὐτῶν περιελεῖν βουληθεὶς τῶν ὑπὸ θεοῦ οἰκονομουμένων τὸ μυστή ριον ἀποκαλύπτει. 0 Jo 12, 31 Κρίσις γὰρ ἐγίνετο τοῦ κόσμου πάντων ἀνθρώπων ὡς ἐπὶ ξυροῦ ἑστη κότων καὶ διὰ πίστεως καὶ ἀπιστίας δοκιμαζομένης τῶν μὲν οἰκειουμένων τῷ θεῷ, τῶν δὲ ἐχθρῶν καθισταμένων. ὁ δέ γε ἄρχων τοῦ αἰῶνος δικαίως ἐξε βάλλετο διὰ τῆς τοῦ κυρίου πολιτείας καὶ εὐποιΐας καὶ μακροθυμίας καθαιρου μένης τῆς τοῦ διαβόλου ἀρχῆς, ἣν διὰ ἀπάτης καὶ παρακοῆς καὶ ἁμαρτίας τῶν ἀνθρώπων ἐκτήθη· ἐπειδὴ γὰρ τὴν ἰδίαν ἀπάτην καὶ τὴν τῶν ἀνθρώπων παρά βασιν, ἐξ ἧς καὶ ὁ θάνατος, εἰς ἰδίαν ἀπολογίαν προβάλλει κρινόμενος τοῦ ὀφείλειν ἔχειν τοὺς τοιούτους ὑφ' ἑαυτόν, οὕτω καὶ ὁ κύριος ἀναμαρτήτως ὑπ' αὐτοῦ εἰς θάνατον παραδοθεὶς ἔδειξεν, ὅτι οὐ δικαίως ὑπήγαγε τὸν ἄνθρω πον ὑφ' ἑαυτόν· οὐ γὰρ διὰ τὸ εἶναι τοὺς ἀνθρώπους ἁμαρτωλοὺς ἐπηνέχθη αὐτοῖς ἡ φθορά, ἀλλὰ διὰ τὸν τοῦ διαβόλου φθόνον ἐν ἀρχῇ ὁ ἄνθρωπος ἥμαρτεν. ἐπεὶ οὖν ὁ Χριστὸς ἄνθρωπος γέγονεν, οὐχ ἥμαρτεν, ἀλλὰ πάλιν ὁ διάβολος ἐπήγαγεν τὸν θάνατον ὡς ἁμαρτωλῷ, εἰκότως ὡς ἄδικος κατεκρίθη καὶ τέως τῆς ἀρχῆς ἐξέπεσεν, ἐλυτρώθη δὲ καὶ ὁ ὢν ὑπ' αὐτὸν ἄνθρωπος. 1 Jo 12, 32 Ἐπειδὴ διὰ τοῦ θανάτου τὴν ἀπολύτρωσιν ἔμελλε ποιεῖν καὶ διὰ τοῦ σταυροῦ πάντα ἕλκειν πρὸς ἑαυτόν, εἶπε τοῦτο. 2 Jo 12, 34 Συνιέντες, ὅτι περὶ τοῦ ἰδίου θανάτου τοῦτο ἔλεγεν, ἀντέθηκαν αὐτῷ ἐπαποροῦντες τὸ πῶς οἷόν τέ ἐστι λέγειν, ὅτι
ἀποθνῄσκεις καὶ σῴζεις πάντας τοῦ νόμου λέγοντος τὸν Χριστὸν εἰς τὸν αἰῶνα μένειν, ἀγνοοῦντες, ὅτι ὡς πρόβατον μὲν ἐπὶ σφαγὴν ἀχθήσεται. ὅταν δὲ σφαγεὶς ἀναστῇ, τότε οὐκέτι ἀποθνῄσκει, ἀλλὰ μένει εἰς ἀεί. 3 Jo 12, 35 Ἀκολούθως διεμαρτύρετο· ἔτι γὰρ ὀλίγος ἦν καιρὸς ὁ μεταξὺ τοῦ πάθους καὶ ταύτης τῆς διαλέξεως. φῶς δὲ ἑαυτὸν καλεῖ ὡς διὰ τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας φωτίζοντα τὰς ψυχάς. 4 Jo 12, 35 Σκοτίαν δυνατὸν λέγεσθαι καὶ τὴν ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι τῶν ἀσεβῶν κατάκρισιν ὡς σαφέστερον ἀλλαχοῦ εἶπε περὶ τοῦ μὴ ἔχοντος ἔνδυμα γάμου· ἐκβάλετε γὰρ αὐτόν, φησίν, εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον· ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων. 5 Jo 12, 36 Οἱ πιστεύσαντες οὐ μόνον ὅτι κατηυγάσθησαν τῇ ἐπιγνώσει τοῦ φωτός, ἀλλὰ καὶ φῶς γεγόνασι καὶ ὠνομάσθησαν. 6 col1 Jo 12, 36 Ἐκρύβη οὐ δειλίας ἕνεκεν οὐδὲ ἀφανῆ ἑαυτὸν παντελῶς καθιστάς, ἀλλ' ὑπεχώρει χρησίμως, ἵνα σχολὴν αὐτοῖς ἐνδιδόναι δόξῃ εἰς ἐπίσκεψιν τῶν εἰρημένων· οὕτω γὰρ ἐπὶ συννοίας γενόμενοι καὶ τοὺς λόγους αὐτοῦ μετὰ τῶν πράξεων ἀκριβῶς ἀναπεμπαζό μενοι εἰς αἴσθησιν ἐλθεῖν ἠδύναντο τοῦ ἀξιώματος αὐτοῦ, εἴγε ἐβούλοντο εὐγνωμόνως συνορᾶν τὰ πράγματα· εἰ γὰρ καὶ τὰ μάλιστα προῄδει αὐτῶν τὴν ἀπιστίαν, ἀλλ' ὅμως τὸ παρ' ἑαυ τοῦ διὰ φιλανθρωπίαν ἐποίει. Οὐ δειλίας <ἕνεκεν> ὑποχωρεῖ, ἀλλὰ διδοὺς αὐτοῖς σχολὴν εἰς ἐπίσκεψιν τῶν εἰρημένων. εἰ γὰρ καὶ ᾔδει τὴν αὐτῶν ἀπείθειαν, ἀλλ' ὅμως τὸ παρ' ἑαυτοῦ ποιεῖ διὰ φιλανθρωπίαν. 7 col1 Jo 12, 38–40 Οὐκ ἐξ ἀνάγκης αὐτοὺς εἰς τοῦτο ἀγούσης, ἀλλ' ἐφ' ἅπερ ἕκαστος αὐτῶν προείλετο. ἴσως δὲ ἐπειδὴ ἡ προλα βοῦσα αὐτῶν παρανομία ἀξίους τῆς πωρώσεως ἀπειργάσατο, κρίσει δικαίᾳ ὑπέμενον τοῦτο, δίκην ἐκτίνοντες τῆς προλαβούσης καὶ τῆς ἔτι ἐνεστώσης αὐτῶν δυσσεβείας· ὁ μὲν γὰρ Ἠσαΐας τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν προβλέπων προ φητικῶς τὸ γενησόμενον ἔλεγεν· ἀκοῇ ἀκούσετε καὶ οὐ μὴ συνῆτε καὶ βλέ ποντες βλέψετε καὶ οὐ μὴ ἴδητε τὴν αἰτίαν τῆς ἀπονοίας καὶ τῆς τυφλώ σεως εὐλόγως αὐτοῖς ἐπιγράφων. ὁ δὲ εὐαγγελιστὴς ἀκριβῶς ἐπιστάμενος, ὅτι ἡ ὑπὸ τοῦ θεοῦ προγνωσθεῖσα αὐτῶν ἀπιστία ἐξ ἅπαντος εἰς ἔργον χωρήσει, προσετίθει τὴν αἰτίαν, ὅτι οὐκ ἠδύναντο πιστεύειν, ὅτι εἶπεν Ἠσαΐας· τετύφλωκεν αὐ τῶν τοὺς ὀφθαλμούς· ἀψευδὴς γὰρ ἡ τοῦ θεοῦ πρόγνωσις οὐκ ἀναγκά ζουσα μὲν τοὺς ἀσεβεῖς εἰς ἀπιστίαν, προβλέπουσα δὲ μόνον καὶ γινώσκουσα τὴν μέλλουσαν αὐτῶν τὴν ἐκ προαιρέ σεως ἀπείθειαν. Οὐκ αὐτὸς ὁ θεὸς ἐτύφλωσεν ἢ ἐπώρωσεν αὐτούς, ἀλλὰ συνεχώρησεν αὐτοὺς ἐπέκεινα, ἵνα ἤθελον ποιεῖν, ἐπειδὴ ἡ προλαβοῦσα παρανομία ἀξί ους πωρώσεως ἐποίησε καὶ ἡ νῦν ἀπιστία. ὁ μὲν οὖν Ἠσαΐας προφητικῶς ὁρῶν τὰ ἐσόμενα προ εῖπεν αὐτοῖς ἐπιγράφων τῆς πωρώσεως τὴν αἰτίαν, ὁ δὲ εὐαγγελιστής φησιν, ὅτι τὰ προγνωσθέντα παρὰ θεῷ ἀδύ νατον ἦν μὴ ἐκβῆναι· ἀψευδὴς γὰρ ἡ πρόγνωσις τοῦ θεοῦ, οὐκ ἀναγκά ζουσα μέντοι τοὺς ἀσεβεῖς ἀπιστεῖν, ἀλλὰ προβλέπουσα μόνον τὴν ἐJoμένην ἀπιστίαν ἡ προφητεία γέγονεν. 8 Jo 12, 40 Πωρωθέντες γὰρ ἐξ ἀπιστίας οὐκέτι προσεῖχον οὐδὲ τῷ μεγέθει τῶν σημείων. περὶ οὖν τούτου ὁ προφήτης προεῖπεν. 9 Jo 12, 41 Ἐξ ὧν λέγει ὁ εὐαγγελιστὴς τὸν υἱὸν εἶδεν ὁ Ἠσαΐας. 210 col1 Jo 12, 42–43 Ὥσπερ ἀμέλει καὶ ὁ Νικόδημος καίπερ γνησίως διακεῖσθαι περὶ τῶν κυρίου δοκῶν παρὰ τὰς ἀρχὰς λανθά νειν τοὺς ἄρχοντας ἐσπούδασε καὶ νυκτὸς παρεγένετο πρὸς αὐτὸν κρυπτόμενος διὰ φόβον καὶ ὥσπερ κλέπτων ἐν νυκτὶ πρὸς αὐτὸν εἴJoδον καὶ πιστεύειν μὲν ὡμολόγει , παρρη σιάζεσθαι δὲ τέως οὐκ ἐτόλμα, ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγος γένηται, οὕτω καὶ οὗτοι· κατὰ διάνοιαν γὰρ ἀπο δέχεσθαι αὐτὸν καὶ πιστεύειν δοκοῦντες οὐδαμῶς παρρησιάζεσθαι ὑπέμενον. διόπερ καὶ μὴ τολμῶντες οὐδὲν το Joῦτον ὠφελεῖσθαι ἠδύναντο· ἡ γὰρ τῆς πίστεως συγκατάθεσις, εἰ μὴ προσλάβῃ καὶ τὴν τοῦ λόγου παρρη σίαν, οὐδένα καθ' ἑαυτὴν τελειῶσαι ἰσχύει. χρὴ οὖν μήτε τὴν πίστιν ἀ παρρησίαστον ἔχειν μήτε τὴν διὰ τοῦ στόματος ὁμολογίαν δίχα τῆς ἐμψύχου
συγκαταθέσεως προσφέρεσθαι. Καὶ ὁ Νικόδημος, ἐξ ὧν νυκτὸς ἦλθεν πρὸς αὐτόν, ἐσήμαινεν, ὅτι διὰ φόβον τοῦτο ἐποίησε, πιστεύων μέν, οὐ μὴν παρρησίᾳ πρὸς αὐτὸν ἐλθεῖν τολμῶν, ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγος γένηται καὶ τὴν τῶν ἀνθρώπων ἀπολέσῃ δόξαν, δι' ἣν καὶ τῆς ἀποκειμένης παρὰ θεῷ ἐλπίδος ἐξέπεσαν· οὐ γὰρ μόνον δεῖ κατὰ διάνοιαν πιστεύειν, ἀλλὰ καὶ παρρησίᾳ τοῦτο ὁμολογεῖν. 211 Jo 12, 44–45 Τῶν πιστευόντων τὴν διάθεσιν διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως παραπέμπει πρὸς τὸν πατέρα· δι' ὧν γάρ τις ἐμὲ τιμᾷ, φησίν, τὸν ἀποστείλαντά με τιμᾷ. εἰκὼν δὲ ὢν τοῦ θεοῦ ἀληθεύων ἔλεγε ὁ ἐμὲ θεωρῶν θεωρεῖ τὸν πατέρα. 213 Jo 12, 46 Φῶς γὰρ εἰς τὸν κόσμον ἐλθὼν ἐχαρίσατο ἡμῖν τὸν φωτισμὸν τῆς γνώσεως καὶ οὐκ εἴασεν ἐν σκότει τῆς ἀπιστίας εἶναι. 214 Jo 12, 47–48 Ὁ σκοπὸς γὰρ τῆς νῦν παρουσίας οὐ διὰ τὸ κρῖναι γέγονεν, ἀλλὰ διὰ τὸ σῶσαι τοὺς πιστούς. εἰ δέ τινες οὐκ ἐπίστευσαν οὐδὲ ἐσώθησαν, ἑαυτοῖς ἐπι γραφέσθωσαν ὡς μὴ θελήσασι σωθῆναι τῷ ἐλθόντι σῶσαι μὴ πεισθέντες. ἵνα δὲ μὴ δῷ αὐτοῖς ἀφορμὴν ἀπιστίας, ἐπὶ τὸν πατέρα ἀνάγει τῆς εἰς αὐτὸν ἀπιστίας τὴν αἰτίαν δίχα ἀπολογίας πάσης ἐν τῷ καιρῷ τῆς δευτέρας αὐτοῦ παρουσίας κατακριθηJoμένους· ὁ γὰρ λόγος τῆς ταπεινοφροσύνης αὐτοῦ κρι νεῖ αὐτούς. 215 Jo 12, 49–50 Τὸν πατέρα ὀνομάζει καὶ ἐξ αὐτοῦ λέγει πεπέμφθαι καὶ τὰ αὐτοῦ λαλεῖν, ἵνα δυσωπήσῃ αὐτοὺς κἂν οὕτω πεισθῆναι τοῖς αὐτοῦ λόγοις. ἐπειδὴ δὲ ἡ παρὰ τοῦ πατρὸς ἐντολὴ ποιεῖ ζωῆς αἰωνίου ἀπολαύειν τοὺς φυλάσJoντας αὐτήν, ζωὴν αὐτὴν ἐκάλεσεν. εἰπὼν δέ, ὅτι ἃ εἶπεν καὶ ὁ πατὴρ λαλῶ οὐ μόνον Ἰουδαίους ἐντρέπει, ἀλλὰ καὶ τοὺς Σαβελλιανούς· δύο γὰρ ἡμῖν πρόσωπα ὑποσημαίνει τὸ τοῦ ἐντελλομένου καὶ τοῦ λαβόντος τὴν ἐντολήν. 216 Jo 13, 1 Ὥραν δὲ πολλαχοῦ ὀνομάζει τὴν τοῦ πάσχα ἑορτήν, ἐν ᾗ ἔδει αὐτὸν τὴν τοῦ πάθους οἰκονομίαν πληρώσαντα καὶ ἑαυτὸν λύτρον ὑπὲρ ἡμῶν προσ ενεγκόντα μεταβῆναι ἐκ τοῦ κόσμου τούτου πρὸς τὸν πατέρα, οὐ το πικῶς ὡς θεὸν ποιούμενον τὴν μετάβασιν· οὔτε γὰρ ὁ πατὴρ οὔτε ὁ υἱὸς ἐν τόπῳ, σωμάτων γὰρ ἴδια ταῦτα, ἀλλὰ κατὰ τὴν οἰκονομίαν ἣν δι' ἡμᾶς ἐποίησεν. 217 Jo 13, 1 Ὥραν πολλαχοῦ λέγει τὴν τοῦ πάσχα ἑορτήν, ἐν ᾗ παθὼν ἀνέβη πρὸς τὸν πατέρα ἀναστάς. τοJoῦτον ἀγαπήσας τοὺς ἰδίους ὡς πᾶν εἶδος ἀγάπης εἰς αὐτοὺς ἐνδείξασθαι, δι' ὧν γέγονεν ἄνθρωπος, δι' ὧν δέδωκεν αὐτοῖς τὸ τῆς υἱοθεσίας ἀξίωμα, δι' ὧν πάντα ἐποίησε καὶ εἶπεν, ὅσα συνέφερε, δι' ὧν ὑπὲρ αὐτῶν ἐσφάγη, ἔπειτα δι' ὧν τοῖς μαθηταῖς διακονῆσαι οὐκ ἀπηξίωσεν. 218 Jo 13, 2–5 Ὥστε παραφυλακτέον ἑκάστῳ· ἰδοὺ γὰρ εἰς ποῖον κακὸν ἐποίησεν ὁ διά βολος ἐλθεῖν τὸν Ἰούδαν, ὅτι τὸν διδάσκαλον ἑαυτοῦ καὶ θεὸν παρέδωκεν εἰς θάνατον. εἰπὼν δὲ ὁ εὐαγγελιστής, ὅτι πάντα εἶχεν ὑπὸ χεῖρα ὁ υἱὸς καὶ ταῖς ἰδίαις χερσὶν ἔνιπτε τοὺς πόδας τῶν μαθητῶν, δείκνυσι <ὅτι> τοὺς πόδας νίψας τῶν μαθητῶν τῆς ταπεινοφροσύνης τὴν ὑπερβολὴν <ἀνέλαβεν>. εἰδὼς δέ, ὅτι καὶ μετ' οὐ πολὺ ἤμελλε πρὸς τὸν πατέρα ἀνελθεῖν εἰς τοὺς οὐρανούς, οὐκ ᾐσχύνθη ἐν τάξει ὑπηρέτου τοῦτο ποιῆσαι. 219 Jo 13, 6 Ὡς δι' εὐλάβειαν ἐκώλυεν αὐτὸν ὁ Πέτρος. εἰκὸς δέ, ὅτι διὰ τοῦτο ἔνιπτεν αὐτῶν ὁ ἸηJoῦς τοὺς πόδας διὰ τῆς ἐπαφῆς καταρτίζων αὐτῶν τοὺς πόδας εἰς ἑτοιμασίαν τοῦ εὐαγγελίου δυνάμεως αὐτοῖς ἀρρήτου μεταδιδούς. ἀλλ' ἀγνοῶν τοῦτο ὁ Πέτρος ἐκώλυεν ὁρῶν τὸν ἑαυτοῦ δεσπότην οὕτω δουλικὸν καὶ ταπεινὸν σχῆμα ἑαυτῷ περιθέντα. 221 Jo 13, 8 Δι' ἀπειλῆς ἐπιστομίζει αὐτὸν ὁ ἸηJoῦς. 222 Jo 13, 9 Ὥσπερ τὴν ἀρχὴν διὰ ταπεινοφροσύνην ἀντιλέγειν ἐδόκει, οὕτω νῦν ἀκού σας τοῦτο παρακαλεῖ δι' ὑπερβολὴν εὐλαβείας καὶ τὰς χεῖρας καὶ τὴν κε φαλὴν νιφθῆναι. 223 Jo 13, 10–11 Πέτρῳ καὶ τοῖς ἄλλοις ἐμαρτύρει καθαρότητα διὰ τῆς τοῦ λόγου ἀναγεν νήσεως ἁγιασθεῖσιν. προσέθηκε δὲ ἀναγκαίως τὸ οὐχὶ πάντες διὰ τὴν τοῦ προδότου κακίαν
, ἣν εἶχεν. 224 Jo 13, 12–15 Τοῦτο εἶπεν διδάξαι αὐτοὺς θέλων τοῦ γεγονότος τὴν οἰκονομίαν καὶ ἐνάγων αὐτοὺς εἰς μίμησιν τῆς ταπεινοφροσύνης ἑαυτοῦ. διό φησιν· ὑπό δειγμα δέδωκα ὑμῖν οὐ μόνον λόγῳ, ἀλλὰ καὶ ἔργῳ τῆς τελείας ταπει νοφροσύνης παρασχὼν ὑπόδειγμα. 225 Jo 13, 16 Ὅτι γὰρ μὴ οἷόν τε ὑμᾶς δούλους τε ὄντας καὶ ἀποστόλους ἐμοὺς μείζονας εἶναι τοῦ πέμψαντος δεσπότου εὔδηλον, ἐπείπερ ὅ τε δοῦλος μέχρις ἂν δοῦλος ᾖ, ἐλάττων πολὺ τοῦ κυρίου καθέστηκεν, ὅ τε ἀπεσταλμένος μέχρις ἂν τὴν τοῦ ἀπεσταλμένου τάξιν ἐπέχῃ, οὐδαμῶς ὁμότιμος εἶναι τῷ πεπομφότι δύναται. 226 Jo 13, 17 Ἵνα μὴ αἰσχυνθῶσι ποιεῖν, ὅπερ ὁ κύριος πεποίηκε, καὶ μακαρισμὸν καλεῖ τοῦτο καὶ προτρέπει ἐπὶ τὸ ἔργον, ὅπερ ἐστὶ τέλος πάσης διδασκαλίας. 227 Jo 13, 18 Ἤιδει γὰρ αὐτός, τίνες ἦσαν ἄξιοι ἢ οὐ τῆς ἐπαγγελίας αὐτοῦ καὶ ὁμῶς ἠνείχετο τοῦ προδότου, ἵνα ἡ γραφὴ πληρωθῇ· ἡ μὲν γὰρ προδοσία γέγονε κατὰ προαίρεσιν τοῦ προδότου, ἡ δὲ γραφὴ τοῦτο ἔκπαλαι κηρύξασα νῦν διὰ τοῦ ἔργου τῆς προδοσίας ἐπληρώθη. εἰ δὲ δὴ λέγοι τις, διὰ τί εἴασεν αὐτὸν γενέσθαι προδότην, λεκτέον, ὅτι ἔθος τῷ θεῷ ἐᾶν τὸν ἄνθρωπον πράττειν, ὡς θέλει, ἐπείπερ δέδωκεν αὐτῷ τὸ αὐτεξούσιον· οὕτω γὰρ καὶ ἐπὶ τοῦ Ἀδὰμ ἐποίησεν, ὁμοίως καὶ ἐπὶ τοῦ Σαούλ, καὶ οὐκ ἐξεβιάσατο αὐτὸν πρὸς ἄμεινον , ἀλλ' εἴασεν ἐν αὐτῷ, ὃ ἐβούλετο, πρᾶξαι. καὶ τοῦτον οὖν εἴασεν, ἵνα ὃς μὲν κολασθῇ, οἱ δὲ ἄλλοι μαθηταὶ στεφανωθῶσιν ὡς ἰδίᾳ προαιρέσει τὴν ἀρετὴν κατωρθωκότες. 228 Jo 13, 18 Ἡ μὲν προδοσία καὶ ἡ εἰς τὸν κύριον ἐπιβουλὴ κατὰ προαίρεσιν τοῦ Ἰσκαριώτου ἐγένετο, ἡ δὲ γραφὴ ἐκ πολλοῦ προφητεύσασα τὸ ἔργον τῆς προδοσίας διὰ τῆς ἐκβάσεως ἐπληροῦτο. ἡ δὲ τοῦ ἑνὸς μαθητοῦ ἑκούσιος παρανομία συνίστησι τῶν ἄλλων ἀποστόλων τὴν τῆς ψυχῆς ἐλευθερίαν οὐκ ἀνάγκῃ πρὸς εὐσέβειαν ἀχθέντων, ἀλλὰ προαιρέσει κατορθωσάντων τὴν πολιτείαν. 229 Jo 13, 19 Ταῦτα προεῖπεν, ἵνα μή τις εἴπῃ, ὅτι ἀγνοῶν τὴν τοῦ Ἰούδα γνώμην προεδόθη , ἀλλὰ πιστεύσωσι πάντες, ὅτι ᾔδει σαφῶς τὸ ἐσόμενον. 230 Jo 13, Οἱ γὰρ τὸν ἀποσταλέντα γνησίως δεχόμενοι τὴν πρὸς τὸν ἀποστείλαντα δεικνύασιν εὐπείθειαν καὶ εἰς τὸν πέμψαντα φθάνει τοῦ πεμφθέντος ἡ τιμή. 231 Jo 13, 21 Ἀναγκαία ἡ τοιαύτη πρόρρησις πρὸς ἀσφάλειαν τῶν ἀκουόντων λεγομένη· εἰ γὰρ συνέβη αὐτὸν μηδὲν προειπόντα παραδοθῆναι ὑπὸ τοῦ Ἰούδα, ὑπώπτευσεν ἄν τις δι' ἄγνοιαν αὐτὸν τῆς ἐκείνου μοχθηρίας τὴν ἐπιβουλὴν ὑπομεμενηκέναι. προειρηκὼς δὲ τὸ γενησόμενον καὶ σαφῶς περὶ τούτου προδιδάξας τῆς μὲν ἀγνοίας τὴν ὑποψίαν ἐξέκλινεν, τοῦ δὲ προδότου τὴν κακίαν διήλεγξεν. 232 Jo 13, 21 Ἀγανακτῶν ἐπὶ τῇ τοῦ προδότου παρανομίᾳ ἐταράχθη. 233 Jo 13, 22 Διηπόρουν λογιζόμενοι τίς ἆρά ἐστιν ὁ τοῦτο μέλλων κατατολμᾶν τοῦ κυρίου. 234 Jo 13, 25–26 Διὰ τὴν τῆς ἀγάπης παρρησίαν ἠρώτησε τὸν ἸηJoῦν ὁ Ἰωάννης τίς ἐστιν· ἠγωνία γὰρ ἕκαστος σφόδρα καὶ ὑπὲρ ἑαυτοῦ καὶ ὑπὲρ τοῦ πλησίου, ὁ δὲ ἸηJoῦς διὰ συμβόλου ἐπέδειξεν αὐτόν. 235 Jo 13, 26–27 Ἡ τοῦ ἄρτου ἐπίδοσις ἔλεγχος αὐτοῦ γέγονε τῆς ἀσεβείας, οὐ μὴν αἰτία τῆς ἀποστάσεως. ὅτε οὖν δημοσιευθεὶς οὐ μετεβλήθη, ἀλλ' ἐνέμεινε τῇ ἰδίᾳ κακίᾳ, τότε εἰσῆλθεν εἰς αὐτὸν ὁ σατανᾶς ὑπηρέτην τῆς ἰδίας κακίας ποιησάμενος. 236 Jo 13, 27 Ὡς προφανῆ λοιπὸν ἐχθρὸν ὁ σωτὴρ κατεπείγει ποιεῖν τὸ δόξαν αὐτῷ τῷ προδότῃ. 237 Jo 13, 30 Καταφανὴς γεγονὼς πᾶσιν εὐθὺς ἐξῆλθεν ἐν αὐτῇ τῇ νυκτὶ θέλων τὸ ἑαυτοῦ θέλημα ποιῆσαι. 238 Jo 13, 31–32 Ὁ μὲν υἱὸς διὰ τοῦ πάθους θανατῶν τὸν θάνατον ἐδοξάζετο, ὁ δὲ πατὴρ δι' ὧν ἤγειρεν αὐτὸν ἐκ νεκρῶν ἐδοξάζετο ἐν αὐτῷ. διὰ μὲν οὖν τοῦ υἱοῦ ὁ πατὴρ ἐδοξάζετο, ἐπειδὴ ἐφανέρωσεν ἐν τοῖς ἀνθρώποις ὁ υἱὸς τὸ τοῦ πατρὸς ὄνομα, ἀντεδοξάζετο δὲ καὶ αὐτὸς οἰκονομικῶς ἀκούων· κάθου ἐκ δεξιῶν μου. 239 Jo 13, 33 Μετ' οὐ πολὺ γὰρ ἔμελλε παραδοθῆναι εἰς τὸ πάθος. 240 Jo 13, 33 Μετὰ γὰρ τὸ ἀναληφθῆναι εἰς οὐρανοὺς ἐπεπόθουν συνεῖναι αὐτῷ καὶ οὐκ ἠδύναντο ἐκεῖ εἶναι τέως. 241 Jo 13, 34 Καινὸν δέ ἐστι τὸ
εἶδος τῆς ἐντολῆς ταύτης, ἐπείπερ ἀπαιτεῖ ἕκαστον ὑπὲρ ἑαυτὸν ἀγαπᾶν τὸν πλησίον. 243 Jo 13, 36 243 Ἀφορήτως ἔχων κἂν πρὸς βραχὺ αὐτοῦ χωρισθῆναι τοῦτο εἶπεν. εἶτα ὁ Χριστὸς λέγει <ὅτι> οὔτε εἰς τὸν ᾅδην πρὸς τὸ παρὸν ἠδύνατο αὐτῷ ἀκολου θῆσαι διὰ δειλίαν οὔτε μετὰ τὴν ἀνάστασιν εἰς οὐρανὸν ἀνιόντι εὐθὺς αὐτῷ συνανελθεῖν· ἔχρῃζε γὰρ αὐτῶν ὁ κόσμος διὰ τὴν εὐαγγελικὴν διδασκαλίαν. πλὴν ἐπαγγέλλεται τρόπον τινά, δι' ὅν φησιν ὕστερον εἰς οὐρανοὺς βαστα σθήJoνται. 244 Jo 13, 37 Ἐπειδὴ λυπηρὸν ἦν σφόδρα τῷ Πέτρῳ τὸ χωρισθῆναι κἂν πρὸς βραχὺ τοῦ διδασκάλου (διάπυρος γὰρ ἦν), ἐπηγγέλλετο οὐ μόνον συναποθνῄσκειν αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ ὑπεραποθνῄσκειν. 245 Jo 13, 38 Εἰδὼς ὡς θεὸς τὸ τοῦ Πέτρου ἄτονον ἐναντία αὐτῷ λέγει καὶ ἡ πεῖρα ἔδειξεν τὸν ἀληθεύοντα. 246 Jo 14, 1 Δείκνυσιν, ὅτι οὐκ ἔστι τέλειος πιστός, εἰ μὴ ὁ εἰς πατέρα καὶ υἱὸν πιστεύων. 247 Jo 14, 1 Ἐπειδὴ τὰ εἰρημένα σκυθρωπὰ ἱκανὰ ἦν αὐτοὺς ταράξαι, διὰ τοῦτο εἶπε τοῦτο μονονουχὶ λέγων, ὅτι ἡ πρὸς ὀλίγον ἄρνησις παραχρῆμα ἐξαλειφθήσεται ὑπὸ τῆς γινομένης εὐθὺς τῷ Πέτρῳ μεταμελείας καὶ ὁμολογίας. 248 Jo 14, 2–3 Ἐπειδὴ διάφορος καὶ ποικίλη τις εἶναι δοκεῖ ἡ τῶν ἀνθρώπων πολιτεία–οὐ γὰρ εἷς ὁ τῶν ἀνθρώπων βίος οὐδὲ μία καὶ ὁμοία τῶν πάντων ἐστὶν ἀγωγή, ἀλλ' ἄλλος ἄλλου κρείττων ἢ ἐλάττων τυγχάνει κατὰ τὴν ἄσκησιν τῆς δικαι οσύνης ὑπερέχων καὶ ἐλαττούμενος–εἰκότως οὐδὲ μία, ἀλλὰ πολλαὶ τοῖς ἁγίοις ἡτοιμάσθησαν μοναί, ὅπως ἑκάστου κατὰ τὴν ἀξίαν τῶν βεβιωμένων αὐτῷ καὶ τὸ ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Χριστοῦ ἐνδιαίτημα λαμβάνοντος ἡ τοῦ κυρίου φανῇ δικαιοσύνη. 249 Jo 14, 2–3 Ἐπειδὴ διάφορος ἡ κατ' ἀρετὴν δικαιοσύνη, εἰκότως καὶ διαφόρους λέγει τὰς δοθηJoμένας αὐτοῖς τιμάς, ἵνα φανῇ ἡ τοῦ θεοῦ δικαιοσύνη. ταῦτα δὲ λέγει ὑπισχνούμενος αὐτοῖς τὴν ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον. βεβαιοῖ δὲ αὐτὸ διὰ τῶν ἑξῆς· μετὰ γὰρ τὴν ἀνάστασιν ἀνελθὼν εἰς οὐρανὸν πάλιν ἦλθε πρὸς αὐτοὺς διαφόρως αὐτοῖς ὀπτανόμενος, ὅπως αὐτοὺς κατὰ τὴν ὑπόσχεσιν ἀνα γάγοι πρὸς ἑαυτὸν εἰς οὐρανῶν βασιλείαν. 250 Jo 14, 6 Ἀγνοοῦντι καὶ ἐπιζητοῦντι μαθεῖν τὴν ὁδὸν δείκνυσιν ἑαυτὸν εἶναι τὸν ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανὸν ἀνάγοντα καὶ ἄξοντα τοὺς ἀξίους πρὸς τὸν πατέρα. ἀλήθειαν δὲ ἑαυτὸν καλεῖ διὰ τὴν τῶν ἐπαγγελιῶν ἀψευδίαν, ζωὴν δὲ διὰ τὸ διδόναι πᾶσι τὴν αἰώνιον ζωὴν ὡς πηγήν. δι' ἑαυτοῦ δὲ λέγει πρὸς τὸν πατέρα ἥξειν τοὺς ἁγίους, ἐπειδὴ διὰ τῆς εἰς τὸν υἱὸν πίστεως ἐπιγινώσκει τις τὸν πατέρα. 251 Jo 14, 7 Διὰ γὰρ τοῦ υἱοῦ οἱ ἅγιοι καὶ τὴν πρὸς τὸν πατέρα ἐπίγνωσιν λήψονται. τότε δὲ λέγει αὐτοὺς ἐγνωκέναι, ὅτε διὰ τῆς διδαχῆς ἔμαθον τὴν περὶ αὐτοῦ ἀλήθειαν. 252 Jo 14, 8 Ὡς ἕτερόν τι τὸν πατέρα ὄντα παρὰ τὸν υἱὸν οἰηθεὶς εἶπε τοῦτο. 253 Jo 14, 8–9 Ὁ μὲν γὰρ ὀφθαλμὸς ὁρῶν οὐ πολλοῦ χρόνου δεῖται πρὸς τὴν τοῦ συν τυγχάνοντος θέαν, ὁ δὲ νοητῶς γνῶναι βουλόμενος χρόνου δεῖται οὐκ ὀλίγου καὶ πολλῆς τῆς περισκέψεως πρὸς τὴν τοῦ ἀσωμάτου κατάληψιν. ἐχρῆν οὖν δήπου καὶ τὸν Φίλιππον ἐν πολλῷ τῷ παρελθόντι χρόνῳ τὰς δυνάμεις τοῦ κυρίου θεωρήσαντα ἐν καταλήψει ἤδη ὑπάρχειν καὶ σαφῶς ἐγνωκέναι τὴν θεό τητα τοῦ κυρίου. προδιδάξας τοιγαροῦν, ὅτι τῆς ψυχῆς τὴν γνῶσιν ἐπιζητεῖ, ἀκολούθως ἐπισυνῆψε περὶ τῆς ὁράσεως, ὅτι οὐκέτι ὑποπτεύεσθαι ἐδύνατο σωματικὴν ὅρασιν ἐπιζητεῖν λέγων ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ ἑώρακε τὸν πατέρα. ἐξ οὗ παρίσταται, ὅτι τὴν κατὰ διάνοιαν ὅρασιν ἔλεγεν. 254 Jo 14, 9 Οὐ τοῦτο λέγει, ὅτι αὐτὸς ἦν ὁ πατήρ, ἀλλ' ὅτι διὰ τῆς εἰκόνος τὸ ἀρχέ τυπον τῇ διανοίᾳ θεωρῆσαι δυνατόν· ὅλην γὰρ εἶχεν ὁ υἱὸς τοῦ πατρὸς ἐν ἑαυτῷ τὴν οὐσίαν οὐκ ὀφθαλμοφανῶς δυναμένην ὁραθῆναι, ἀλλὰ τῇ τῆς θεω ρίας γνώσει <κατὰ> τὸ ἐφικτόν. διὸ καὶ περὶ τῆς ἑαυτοῦ οὐσίας τῆς ἀγνώστου καὶ ἀθεωρήτου οὔ φησιν οὐκ ἑώρακάς με, ἀλλ' οὐκ ἔγνως με ὅπερ διὰ πολλοῦ χρόνου δυνατόν σε ἦν γνῶναι τὰς τοιαύτας ἑωρακότα
θεοσημείας· ἡ γὰρ θέα διὰ τῶν ὀφθαλμῶν ἐν ὀλίγῳ γίνεται καιρῷ, ἡ δὲ γνῶσις τῶν ἀοράτων ἐν πολλῷ διαστήματι. ἐπεὶ οὖν δεῖ τῆς κατὰ διάνοιαν γνώσεως, ἵνα τις γνῷ μου τὴν οὐσίαν, ὁ ἐμὲ γινώσκων καὶ τὸν πατέρα γινώσκει· οὐ γὰρ οὐδὲ Ἰουδαῖοι ὀφθαλμῷ με θεωρήσαντες ὡς ἄνθρωπον ἤδη δι' ἐμοῦ εἶδον καὶ τὸν πατέρα· οὐκοῦν δῆλον, ὅτι τὴν κατὰ διάνοιαν ὅρασιν λέγει. 255 Jo 14, 10 Ἁρμόζει κατὰ Σαβελλίου· τὸν γὰρ ἐν ἄλλῳ ὄντα καὶ ἐν ἑαυτῷ ἄλλον ἔχοντα πῶς ἐγχωρεῖ ὑπονοεῖν μόνον ὄντα; ὁ τοίνυν υἱὸς οὐσιωδῶς περιεχόμενος ὑπὸ τοῦ πατρὸς οὐδὲν ἧττον καὶ αὐτὸς ἔχει ἐν ἑαυτῷ τὸν πατέρα. 256 Jo 14, 10 Οὐχ ὡς εἷς τῶν ἁγίων εἶχεν ἔνοικον τὸν πατέρα ὁ υἱός, ἀλλ' ὡς φύσει ζωὴ εἶχεν ἐν ἑαυτῷ τὴν φύσει ζωὴν καὶ ὅλην πάλιν εἶχε περὶ ἑαυτὸν αὐτόν. διὸ καὶ ἃ ἐλάλει καὶ ἐποίει, καθὸ ἦν ἅπας ἐν αὐτῷ ὁ πατήρ , αὐτὸς ἐλάλει καὶ εἰργάζετο, ἃ ὁ υἱὸς ἐποίει. 257 Jo 14, 11 Ὡς ὁμοούσιος τῷ πατρὶ ἔχει τὸν πατέρα ἐν ἑαυτῷ καὶ περιέχεται ὑπ' αὐτοῦ. οὐ κεῖται ὅλως τὰ ῥήματα ταῦτα ἐν τοῖς καθ' ἑξῆς. Θεόδωρος δὲ ὁ Θρᾴκης οὕτω ἑρμηνεύει αὐτὰ λέγων. οὐχ οὕτως ἐστὶν ὁ υἱὸς πρὸς τὸν πατέρα ὡς ἡμεῖς ἐν τῷ Χριστῷ· ἡμεῖς γὰρ ἐν τούτοις ἐσμὲν ἐν Χριστῷ οὐ καθὸ ποιοῦμεν οὐρανοὺς ἢ γὴν ἢ τὰ ἄλλα, ἃ αὐτὸς ποιεῖ καὶ ἐποίησεν ἐπὶ γῆς, ἀλλὰ καθὸ μιμούμεθα αὐτοῦ τὴν ἀνεξικακίαν, τὸ πρᾶον, τὸ ἀγαπητικὸν καὶ ὅσα ὅμοια οὐκ ὄντες αὐτῷ ὁμοούσιοι· πῶς γὰρ οἱ ἐξ αὐτοῦ γεγονότες; ὁ δὲ υἱὸς οὗτός ἐστιν ἐν πατρὶ ὡς πάντα ποιῶν, ὅσα ὁ πατήρ. ἐπείπερ μιᾶς ἐστιν αὐτῷ οὐσίας καὶ φύσεως καὶ ὅλος ἐστὶν ἐν τῷ πατρὶ φυσικῶς καὶ ὅλον αὐτὸν ἔχει ἐν ἑαυτῷ κατ' οὐδὲν ἐλαττοῦντα, εἰ μὴ μόνον, ὅτι ἰδιοσυστάτως ἐστίν· υἱὸς γάρ ἐστι καὶ οὐ πατήρ. 258 Jo 14, 12–14 Οἱ ἀπόστολοι καὶ μείζονα ἐποίησαν σημεῖα, ὧν ἐποίησεν Jo ὁ Ἰησοῦς ἐπὶ γῆς ὤν, ἐν οἷς ἡ σκιὰ αὐτῶν ἰάσεις ἐποίει καὶ ὅτι ὁ μὲν Χριστὸς ἐπὶ μόνῃ εὐεργεσίᾳ τῶν ἀνθρώπων ἐθαυματούργει, οἱ δὲ καὶ ἐπὶ τιμωρίᾳ, ὡς ὅτε Ἀνα νίας ἀπώλετο καὶ ὅτι ὁ Παῦλος παρεδίδου εἰς τιμωρίαν τὸν Κορίνθιον. δι' ὧν ἐδείκνυτο τοῦ Χριστοῦ ἡ δύναμις, ὅτι οὐ μόνον τὴν εὐεργετικὴν εἶχεν, ἀλλὰ καὶ τὴν κολαστικήν, ἀλλὰ τὴν τιμωρητικὴν εἰς δέοντα καιρὸν ὑπερέθετο. ὅμως καὶ ἐξ ὧν ὁ μὲν ἸηJoῦς τὰ πολλὰ ἐν μόνῃ τῇ Ἰουδαίᾳ ἐθαυματούργησεν, οἱ δὲ ἐν ὅλῃ τῇ οἰκουμένῃ ἀοράτως αὐτοῖς συνόντος Χριστοῦ καὶ ἐνεργοῦντος, πάλιν ἔδοξαν μείζονα πεποιηκέναι. ἀπιέναι δὲ λέγει πρὸς τὸν πατέρα ὡς ἀναληφθησόμενος, ὅτε καὶ διδόναι αὐτοῖς εὐθὺς τὰ αἰτήματα ὑπισχνεῖται, ἵνα ὁ μὲν πατὴρ διὰ τοῦ υἱοῦ δοξασθῇ ὁ διδοὺς τοιαύτην ἐνέργειαν τοῖς μαθηταῖς. 259 Jo 14, 12–14 Πρὸς γὰρ ταῖς ἄλλαις δυνάμεσι, αἷς οἱ ἀπόστολοι ἐποίησαν, καὶ διὰ τῆς σκιᾶς αὐτὸν ἐθεράπευον. οὐ μόνον δὲ ἐν τούτῳ τὸ πλέον ἐδείκνυτο, ἀλλὰ μάλιστα ἐν ἐκείνῳ, ὅτι αὐτοῦ πρὸς εὐεργεσίαν μόνον χρησαμένου τῇ τῆς θεό τητος δυνάμει καὶ πρὸς ἑκάτερα οἱ μαθηταὶ ἐνήργησαν διὰ τῆς δοθείσης αὐτοῖς ἐξουσίας, πρός τε εὐεργεσίαν τῶν πιστευόντων καὶ πρὸς τιμωρίαν τῶν σφόδρα πονηρευομένων, καὶ πρὸς ἑκάτερα τὴν ὑπερβολὴν τῆς δυνάμεως τοῦ διδασκάλου παρέστησαν ἰσχύοντος μὲν μειζόνως τιμωρήσασθαι τοὺς ἀσεβεῖς, ἐπισχόντος δὲ καὶ ταμιευσαμένου τέως τὴν κολαστικὴν αὐτοῦ δύναμιν εἰς τὸν ἐπιτήδειον τῆς κρίσεως καιρόν. 260 Jo 14, 15–16 Δίκαιον οἶμαι πυθέσθαι καὶ τῶν ἀπὸ Φρυγίας, εἰ οἱ ἀπόστολοι ἠγάπησαν τὸν κύριον καὶ ἐτήρησαν αὐτοῦ τὰς ἐντολάς, ὥσπερ εἶπεν αὐτοῖς· ἐὰν ἀγα πᾶτέ με, τὰς ἐντολὰς τὰς ἐμὰς τηρήσετε. κἂν μὲν ἀφρόνως εἰπεῖν τολμήσωσιν, ὅτι οὐκ ἠγάπησαν οὐδὲ ἐτήρησαν αὐτοῦ τὰς ἐντολάς, αὐτόθεν ἐλεγχθήσεται αὐτῶν ἡ ἀσέβεια πάντων ἀνθρώπων ἀκριβῶς εἰδότων, ὅτι οἱ μαθηταὶ τοῦ κυρίου οὐ μόνον διὰ τῶν ἔργων καὶ τῆς ἄλλης πολιτείας, ἀλλὰ γὰρ καὶ διὰ τοῦ ἰδίου αἵματος ἐν τῷ μαρτυρίῳ γνησίαν ἔδειξαν τὴν πρὸς τὸν διδάσκαλον ἀγάπην· τίς γὰρ ἂν γένοιτο μείζων ταύτης ἀγάπη, δι' ἥνπερ καὶ τὸν θάνατον παρ' οὐδὲν λογισάμενοι ἑτοίμως ὑπὲρ τοῦ δεσπότου τὰς ἑαυτῶν προσήκαντο ψυχάς. ἐὰν δὲ ἀναγκασθῶσιν διὰ τὴν ἐνέργειαν τοῦ πράγματος εἰπεῖν
, ὅτι ἠγάπησαν αὐτὸν καὶ ἐτήρησαν αὐτοῦ τὰς ἐντολάς, πῶς οὐχὶ ἀκό λουθον αὐτοὺς ὁμολογῆσαι, ὅτι καὶ αὐτὸς τὴν ὑπόσχεσιν, ἥνπερ αὐτοῖς ἐπηγγεί λατο, εὐθὺς ἐξεπλήρωσεν ἐρωτήσας τὸν πατέρα καὶ ἄλλον παράκλητον πέμψας αὐτοῖς· εἰ γὰρ ἐκείνων οὐ μόνον ἀγαπησάντων, ἀλλὰ καὶ ἀποθανεῖν προελομένων ὑπὲρ αὐτοῦ αὐτὸς μὴ ἀπέστειλεν αὐτοῖς, ὡς ἐπηγγείλατο, τὸν παράκλητον κατὰ τὴν Φρυγιακὴν ἀσέβειαν, ψευδὴς ἐν ταῖς ἐπαγγελίαις εὑρεθήσεται. εἰ δὲ ἀλήθεια ὑπάρχων ἀπέστειλεν αὐτοῖς τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, μάτην πλανώμενοι φαντάζουσι φάσκοντες διὰ Μοντανοῦ καὶ Πρισκίλλης ἀπε στάλθαι τὸν παράκλητον μετὰ διακόσιά που καὶ τριάκοντα ἔτη τῆς ἀποστο λικῆς χάριτος γενομένων. 261 Jo 14, 15–16 Ἐξ ὧν πάντα ἐποίησαν οἱ ἀπόστολοι τὰ τοῦ θεοῦ θελήματα καὶ ὑπερ απέθανον αὐτοῦ δῆλον, ὅτι ἐτήρησαν αὐτοῦ τὰς ἐντολάς. οὐκοῦν ἠξιώθησαν καὶ τῆς τοῦ ἁγίου πνεύματος ἐνοικήσεως εὐθὺς καὶ διαψεύδονται ἡ τῶν κατὰ Φρύγα αἵρεσις λέγοντες μετὰ σʹ λʹ ἔτη διὰ Μοντανοῦ καὶ Πρισκίλλης καὶ Μαξιμίλλης ἀπεστάλθαι τὸν παράκλητον. ἐξ ὧν δὲ λέγει αἰτεῖν τὸν πατέρα, ἵνα ἄλλον παράκλητον πέμψῃ, σαφῶς τὰ τρία πρόσωπα τῆς μιᾶς παρίστησι τριάδος· οὐδεὶς γὰρ λέγει, ὅτι ἑαυτόν τις αἰτεῖ καὶ ἑαυτὸν πέμπει ὅπερ φασὶν οἱ τὰς ὑποστάσεις συγχέοντες. 262 Jo 14, 17 Κόσμον ὧδε λέγει τοὺς κοσμικοὺς ἀνθρώπους τοὺς μηδὲν ἔξω τῶν ὁρω μένων πιστεύοντας εἶναι. διὸ καὶ τὸ πνεῦμα τῆς ἀληθείας οὐκ ἠδύναντο φύσει ὂν ἀσώματον λαβεῖν καὶ θεωρεῖσθαι ὑπ' αὐτῶν οὐ δυνάμενον. ὡς ἤδη δὲ αὐτῶν ἐν πνεύματι ἁγίῳ βαπτισθέντων καὶ ἐχόντων ἐν ἑαυτοῖς τὸν ἁγιασμὸν εἶπεν, ὅτι παρ' ὑμῖν μένει καὶ ἐν ὑμῖν ἔσται· τὴν γὰρ διὰ τοῦ βαπτίσματος λαβόντες δωρεὰν ἤμελλον καὶ τὴν διὰ τοῦ παρακλήτου λαμβάνειν δωρεὰν μετ' οὐ πολύ. 263 Jo 14, 18 Οὐδέποτε γὰρ τῆς ἑαυτοῦ προνοίας εἴασεν ἐρήμους αὐτούς, ὅπου γε καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν πλειστάκις συνηυρέθη αὐτοῖς. 264 Jo 14, 19 Ἤμελλε γὰρ μετὰ τὴν ἀνάστασιν μόνοις ὀφθῆναι τοῖς μαθηταῖς, ἀρραβῶνα διδόναι πιστοῖς τῆς μελλούσης ἀϊδίου ζωῆς. 265 Jo 14, Τότε φησὶν θεασάμενοί μου τὴν δόξαν μέλλετε πληροφορεῖσθαι, ὅτε πάντες ἑνωθησόμεθα τῷ τῆς ἀγάπης συνδέσμῳ ἑκάστης ὑποστάσεως μενούσης ἐν τοῖς ἰδίοις ὅροις. 266 Jo 14, 21 Γνώρισμα τῆς πρὸς τὸν Χριστὸν ἀγάπης ἡ τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ τήρησις. 267 Jo 14, 22 Ἤθελεν ὁ Ἰούδας, ἵνα ὡς φίλος πάντα τὸν κόσμον ἀξιώσῃ τοῦ τοιούτου ἀγαθοῦ τῆς ἑαυτοῦ θεοπτίας. 268 Jo 14, 22–24 Ἐβούλετο ἐκεῖνος διὰ τὴν προJoῦσαν φιλανθρωπίαν μὴ μόνον τοῖς μαθη ταῖς τὴν ἐκ τῆς ἐπιφανείας ὑπάρξαι ὠφέλειαν, ἀλλ' ὁμοῦ, εἰ οἷόν τε ἦν, παντὶ τῷ κόσμῳ. ὁ δέ γε κύριος βουλόμενος δεῖξαι, ὅτι οὐ πάντων ἐστὶ καταξιοῦσθαι τοιούτων, διὰ τῆς ἀποκρίσεως παρίστησιν ὡς μόνοι οἱ φυλάσJoντες αὐτοῦ τὰς ἐντολὰς ἄξιοι φανήJoνται τῆς τε αὐτοῦ ἐπιφανείας καὶ τῆς τοῦ πατρὸς ἀγάπης. ὁ δὲ μὴ πιστεύων μηδὲ τηρῶν αὐτοῦ τοὺς λόγους, ἀλλότριος παντελῶς τῆς ἀγάπης αὐτοῦ καθέστηκεν. τὸν δὲ λόγον τῆς διδασκαλίας οὐκ ἴδιον, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντος αὐτὸν πατρὸς εἶναι εἰρηκὼς σαφῶς καὶ ἐκ τούτου τὸ διάφορον τῶν προσώπων ὑπέδειξεν. 269 Jo 14, 23 Δι' ὧν λέγει, σημαίνει, ὅτι οὐ πάντες ἀξιοῦνται τῶν εἰρημένων, ἀλλ' οἱ τηροῦντες τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, ἃς παρέδωκε διδάξας δι' ἑαυτοῦ. ἐπαγγέλλεται δὲ πληθυντικῶς εἰπὼν ἐλευσόμεθα τὴν ἐν τοῖς πιστοῖς ἐνοίκησιν, ἵνα ἀνέλῃ τὴν Σαβελλίου αἵρεσιν τὴν ἕνα λέγουσαν τὸν πατέρα καὶ τὸν υἱόν. 270 Jo 14, 24 Ὁ ἀπιστῶν αὐτοῦ τοῖς λόγοις, ἀλλότριός ἐστι τῆς αὐτοῦ ἀγάπης. τὸ δὲ ὅλον τῆς διδασκαλίας τῷ πατρὶ ἀναθεὶς τὸ τῶν ὑποστάσεων παρίστησιν ἰδιο σύστατον, δι' ὧν λέγει τὸν ἀποστείλαντα καὶ ἀποσταλέντα. 271 Jo 14, 26 Διδαχθῆναι μὲν καὶ τοὺς ὁτεδήποτε γενηJoμένους μετὰ ταῦτα ὑπὸ τοῦ παρακλήτου ἐνεχώρει, ἀναμνησθῆναι δὲ ὑπ' αὐτοῦ τοὺς μὴ πρότερον ὑπὸ τοῦ κυρίου μαθόντας παντελῶς ἀδύνατόν ἐστιν. προηγουμένως οὖν τοῖς ἀποστόλοις τοῖς πρότερον παρ' αὐτοῦ ἀκούσασιν, μετέπειτα δὲ καὶ ὑπὸ τοῦ
παρακλήτου ὑπομνησθεῖσιν, ἐκεῖνα δὲ ἐκ δευτέρου εἰπόντος ἁρμόζει ἡ τοιαύτη ἐπαγγελία· ὑπομιμνῄσκεται γὰρ οὐχ ὁ ἄρτι πρῶτον μανθάνων, ἀλλ' ὁ ἐκ δευτέρου ἐκεῖνα ἀκούων, ἅπερ πρότερον ἤδη ἔμαθεν. ἀδύνατον οὖν ἐστι περὶ Μοντανοῦ καὶ Πρισκίλλης καὶ Μαξιμίλλης ταῦτα εἰρῆσθαι μήτε τὸν κύριον ἑωρακότων μήτε ἀκουσάντων τι παρ' αὐτοῦ, <ἵνα> ἀκούσαντες ἀναμιμνῄσκεσθαι δόξωσιν. 272 Jo 14 , 26 Οὐδεὶς δύναται εἰς ὑπόμνησιν ἐλθεῖν, εἰ μὴ ὧν ἤδη ἤκουσεν, ὅπερ ἐπαγγέλ λεται ποιήσειν τὸ πνεῦμα. πῶς οὖν δυνατὸν εἰπεῖν, ὅτι Μοντανὸς καὶ Πρισκίλλα μήτε τὸν Χριστὸν ἑωρακότες μήτε ἀκούσαντές τι παρ' αὐτοῦ πρῶτοι ἔτυχον τοῦ πνεύματος; τί γὰρ εἶχεν αὐτοὺς ἀναμνῆσαι τὸ πνεῦμα, ὧν ὅλως οὐδὲν ἤκουσαν; 273 Jo 14, 27 Εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν. αὕτη συνάπτει μὲν τοὺς ἐν ἕξει αὐτῆς γινομένους τῷ πατρί, τῶν δὲ ἁγίων ἓν τὸ φρόνημα ἀπεργάζεται. οὐ μόνον δὲ πάντας κοινῇ πρὸς ἀλλήλους συνάπτει, ἀλλὰ καὶ ἰδίᾳ ἕκαστον ἑαυτῷ σύμφωνον ἀποτελεῖ· ἐπειδὴ γὰρ οἶμαι ἡ ἀνθρωπίνη φύσις ἐξ ἐπιβουλῆς τοῦ ἐναντίου πρὸς ἑαυτὴν διέστη τὸ πρὶν καὶ ὥσπερ ἐμφύλιον πόλεμον εἰς αὐτὴν ἐδέξατο τοῦ πονηροῦ ἐπαναστήσαντος τὸ χεῖρον τῷ κρείττονι καὶ ἐπιτειχίσαντος τὴν σάρκα τῷ πνεύματι, ἐδεῖτο τῆς παρὰ τοῦ κυρίου εἰρήνης, ὅπως ἡ ψυχὴ εὐήνιον πάλιν τὴν σάρκα καὶ πειθήνιον τὸ σῶμα ἀπολαβοῦσα τῆς ἐμφυλίου στάσεως ἀπαλ λαγῆναι δυνηθῇ. 274 Jo 14, 27 Εἰρηνοποιήσας αὐτοὺς τῷ πατρὶ βεβαίως παιδεύει τοῦτο φυλάξαι. δι' ὧν δὲ ἐπάγει, δείκνυσιν, ὅτι ἄλλη τίς ἐστιν ἐξαίρετος εἰρήνη ἡ παρ' αὐτοῦ παρὰ τὴν τοῦ κόσμου βεβαία οὖσα καὶ ἀληθὴς καὶ εἰς μίαν συμφωνίαν καὶ εἰς ἓν φρόνημα ἄγουσα τοὺς πιστούς. καὶ οὐ μόνον ἡ ἐκ θείας χάριτος εἰρήνη πείθει ἡμᾶς τοῖς ἔξωθεν εἰρηνεύειν, ἀλλὰ καὶ ἑαυτοῖς· ἡ γὰρ φύσις πρὸς ἑαυτὴν ὑπὸ τοῦ διαβόλου ἐκταραχθεῖσα τὴν ἀρχὴν ἐπολέμει, ἡ δὲ τοῦ κυρίου εἰρήνη ποιεῖ εὐπειθῆ τὴν σάρκα τῇ ψυχῇ, δι' οὗ οἱ ἐμφύλιοι πόλεμοι κατευνάζονται. 275 Jo 14, 28 Ἔδει μὲν οὖν, εἰ τελείαν εἶχον ἀγάπην, μὴ παρορᾶν τὰ σφόδρα λυσιτελῆ, ἀλλὰ χαίρειν, εἴγε ἐχωρίσθη αὐτῶν· ἀλλ' ἐπειδή, φησίν, τῆς σωματικῆς μου παρουσίας πάνυ διψᾶτε, ἀλλ' οὖν κἂν ὅτι ἠκούσατε, ὅτι πρὸς τὸν πατέρα ἄπειμι, χρὴ χαρῆναι. μείζονα δὲ λέγει οἰκονομικῶς τὸν πατέρα, ἐπείπερ οὔπω τὴν δέουσαν εἶχον περὶ αὐτοῦ δόξαν οὐδὲ οἱ μαθηταὶ ἕνα μόνον ἐκ τοῦ νόμου σέβειν θεὸν καὶ πατέρα προκατηχηθέντες. 276 Jo 14, 28 Ὀλίγον αὐτῶν χωρισθεὶς καιρὸν τὸν τοῦ πάθους καὶ μέλλων αὐτοῖς ἐμφανίζεσθαι μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἐπλήρωσε τὴν περὶ τούτου ὑπόσχεσιν. 277 Jo 14, 29 Τῇ πείρᾳ ἐβεβαίωσεν ὁ κύριος τὴν ἑαυτοῦ ἀψευδίαν. 278 Jo 14, 30–31 Ἐγγὺς ὄντος τοῦ ἐπιβουλεύοντος οὐκέτι ὁ καιρὸς ἐπέτρεπε λαλεῖν πλείονα. ἄρχοντα δὲ τοῦ κόσμου τὸν διάβολον λέγει ὡς διὰ ἀπάτης ἄρξαντα πρὸς ὀλίγον τοῦ κόσμου κατὰ θεοῦ συγχώρησιν. οὐδὲν δὲ εὗρεν ἐν αὐτῷ, ἐπειδὴ οὔτε λόγῳ οὔτε ἔργῳ ἥμαρτέ τι ὁ Χριστός. ὅμως φησὶ διὰ τὴν πρὸς τὸν πατέρα ὑπακοὴν ὑπομένω ἐκεῖνα, ἅπερ οἱ ἁμαρτήσαντες, ἵνα γένωμαι λύτρον τοῦ κόσμου κατὰ τὰς ἐντολὰς τοῦ πατρός. 280 Jo 14, 31 Σπεύδων ἐπὶ τὸ πάθος ἐκεῖ αὐτοὺς κατέπειγεν ἀπελθεῖν, ὅπου ἐλθὼν ὁ Ἰούδας ἤμελλεν αὐτὸν παραδώσειν. 281 Jo 15, 1–2 Ἄμπελον ἑαυτὸν ὠνόμασεν ὡς ἔχων ἐν ἑαυτῷ καὶ ἐξ αὐτοῦ τὰ κλήματα, ὅ ἐστιν οἱ πιστοί, οὓς κατὰ καιρὸν λέγει τοὺς καρποὺς ἀποδιδόναι ἐπιμελείᾳ τοῦ πνεύματος. 282 Jo 15, 2 Κάθαρσιν ὧδε λέγει τῶν λογικῶν κλημάτων τὴν συνεχῆ τῆς θείας προ νοίας ἐπιμέλειαν, δι' ἧς ἔν τε τοῖς ἀγῶσι καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ κατ' εὐσέβειαν πολιτείᾳ καθαίρονται. 283 Jo 15, 3 Ἐπειδή, φησίν, βίος ὀρθὸς καὶ πίστις καθαίρει, ὑμεῖς δὲ ταῖς ἐμαῖς ἠκο λουθήσατε ἐντολαῖς, οὐκοῦν καθαροί ἐστε ἐν ταῖς θλίψεσι δοκιμασθέντες ὡς χρυσὸς ἐν καμίνῳ. 284 Jo 15, 4 Δείκνυσιν ἐκ τῶν εἰρημένων ὡς ἕκαστος τῶν ἐπιεικῶς ζῆν βουλομένων προαιρέσει οἰκείᾳ μένει ἐν τῇ ἀμπέλῳ ἑνούμενός τε αὐτῇ διὰ τῆς ἀγάπης κολλώμενος ἢ τοὐναντίον ἀφίσταται
οἰκείᾳ προαιρέσει ἀλλοτριούμενος αὐτῆς. 285 Jo 15, 4–5 Ἐκ τούτων δῆλον, ὅτι ἕκαστος προαιρέσει ἰδίᾳ μένει ἐν τῇ ἀμπέλῳ καὶ ἀφίσταται. διὸ οὐκ ἀναγκαστικῶς ἕλκει, ἀλλὰ προαιρετικῶς παραινεῖ. ὁ οὖν μὴ ὢν ἐν αὐτῷ, ἀλλὰ δι' οἰκείαν κακίαν ἑαυτὸν ἀποσχίσας ἄκαρπος μένει τοῦ λοιποῦ ὡς τὸ κλῆμα τὸ ἐκκοπέν. 286 Jo 15, 5–6 Ἄμπελον ἑαυτὸν καλεῖ ὁ κύριος καὶ τοὺς μαθητὰς κλήματα διδάσκων, ὅτι οὐ δύνανταί τι πρᾶξαι δόκιμον μὴ τῆς ἰκμάδος μετέχοντες τῆς ἀπὸ τῆς ῥίζης. ὥσπερ δὲ ὁ δόκιμος διὰ τῆς ἰδίας ἀρετῆς φέρει τὸν καρπὸν πιαινόμενος ἐκ τῆς ῥίζης, οὕτως ὁ ἀργὸς ἐκκόπτεται καὶ ὡς μηκέτι δυνάμενος καρπο φορεῖν πυρὶ παραδίδοται. 287 Jo 15, 7 Δι' ὧν ἐπαγγέλλεται δώσειν δείκνυσιν, ὅτι οὐκ ἀνόνητος ἔσται τοῖς ἁγίοις τῆς εὐσεβείας ἡ ὁδός. 288 Jo 15, 8 Ἐν γὰρ τῷ πολὺν καρπὸν ἐνεγκεῖν τοὺς μαθητὰς δεδοξάσθαι τὸν πατέρα φησίν· ὁ γὰρ καρπὸς τῶν μαθητῶν διαφόρως νοεῖται, ποτὲ μὲν ἐπὶ τῶν ἔργων τῆς κατὰ τὴν πολιτείαν δικαιοσύνης λαμβανόμενος, ποτὲ δὲ ἐπὶ τῶν ἐθνῶν τῶν εἰς ἐπίγνωσιν θεοῦ ἐρχομένων διὰ τῆς ἀποστολικῆς αὐτῶν χάριτος καὶ διδασκα λίας, ἀμφότερα ὑπὸ τῶν μαθητῶν κατορθωθέντα εἰς δόξαν θεοῦ. 289 Jo 15, 12 Προσθεὶς τὸ καθὼς ἠγάπησα ὑμᾶς τὸ ἐξαίρετον ἐσήμανε τῆς εὐαγγε λικῆς ἀγάπης καὶ τῆς ἐντολῆς τὴν αὔξησιν καὶ τὸ καινὸν αὐτῆς τὸ ὑπὲρ ἑαυτὸν ἀγαπᾶν τοὺς φίλους. 290 Jo 15, 15 Ὡς διὰ τὴν προκοπὴν τῆς ἀρετῆς τὸ τῶν δούλων ὑπερβάντας μέτρον φίλους ὀνομάζει. διό φησιν ὡς εἰλικρινῶς ὑμᾶς ἀγαπῶν οὐδὲν ὑμᾶς τῶν ὀφειλομένων ἀπέκρυψα. 291 col1 Jo 15, 16 Χάριτι εἰς τὸ τῆς ἀποστολῆς ἀξίωμα ἐκλήθητε καὶ διδάσκαλοι τῆς ὅλης οἰκουμένης κατέστητε ὥσπερ ἐν θερισμῷ πολὺν τὸν καρπὸν διὰ τοῦ πλήθους τῶν πιστευόντων ἐνεγκεῖν τῷ δεσπότῃ. πολλαχοῦ δὲ τῶν εὐαγγελι στῶν τοὺς ὑπακούοντας τῷ ἀγγελικῷ λόγῳ τῇ τοῦ σίτου παρεπλησίασε καρποφορίᾳ ὥσπερ καὶ νῦν πρὸς τοὺς μαθητὰς τοῦτό φησιν· οὐδὲ γὰρ ἄλλως τοῦ σκοποῦ περιγενέσθαι ἠδύναντο καὶ τοJoῦτον καρπὸν τῆς κατὰ τὴν πίστιν εὐφορίας ἐνεγκεῖν, εἰ μὴ αὐτὸς ὁ πατὴρ αἰτοῦσιν αὐτοῖς τὰ ἐπουράνια χαρίσ ματα ἐδίδου καὶ τὰς τεραστίους δυνά μεις ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ μονογενοῦς παρεῖχεν. Χάριτι γὰρ ἐκλήθησαν εἰς τὸ τῆς ἀποστολῆς ἀξίωμα, ἵνα διδάσκαλοι τῆς οἰκουμένης ἀναδειχθέντες πολὺν καρπὸν ἐνέγκωσι τῷ κυρίῳ διὰ τοῦ πλήθους τῶν πιστῶν, ὅπερ ἴσχυσαν ποιῆσαι ἐν τῷ ὀνό ματι τοῦ υἱοῦ τὸν πατέρα αἰτοῦντες ἰσχυροποιῆσαι αὐτούς. 292 Jo 15, 17–18 Εἰδώς, ὅτι ἤμελλον ὑπὸ πάντων μισεῖσθαι παρεγγυᾷ αὐτοῖς ἔχειν τὴν πρὸς ἀλλήλους ἀγάπην, ἵνα διὰ ταύτης ἀντιστῶσιν Ἰουδαίοις καὶ Ἕλλησιν, ὧν καὶ πρὸς καθαίρεσιν ἦν τὸ εὐαγγελικὸν κήρυγμα. 293 Jo 15, 18–19 Βουλόμενος αὐτοὺς πρὸς ὁμοφροσύνην ἀγαγεῖν τὴν ἐκ τῆς ἀγάπης ἀσφά λειαν δεσμὸν αὐτοῖς ἀρραγῆ ἐπέβαλεν, ὅπως διὰ τῆς τοιαύτης συμπνοίας φραξά μενοι τῇ πρὸς ἀλλήλους διαθέσει ἀντιστῆναι δυνηθῶσι πρὸς τὸ μῖJoς τοῦ κόσμου· ἐπειδὴ γὰρ τὸ κήρυγμα αὐτῶν καὶ ἡ διδασκαλία πρὸς καθαίρεσιν πάσης πλάνης ἐγίνετο, ἀκόλουθον ἦν αὐτοῖς δεινὸν μῖJoς τὸ παρὰ τῶν ἀπίστων ὑποδέξασθαι. ὅθεν ὁπλίζων αὐτοὺς τῇ ὁμοφροσύνῃ ἀντιτίθησιν αὐτῶν τὴν ἀγάπην τῷ μίσει τοῦ κόσμου, τοῦτ' ἔστι τῶν πονηρῶν ἀνθρώπων, ἀλλ' ἵνα μὴ ὡς ἄνθρωποι ἀφόρητον εἶναι νομίσωσι τὸ ἐκ τῶν πονηρῶν μῖJoς, τὰ καθ' ἑαυτὸν ὑπομιμνήσκει αὐτοὺς λέγων· εἰ ὁ κόσμος ὑμᾶς μισεῖ, γινώσκετε, ὅτι ἐμὲ πρῶτον ὑμῶν μεμίσηκεν, ὅπως μαθόντες ὡς οὐδὲ αὐτοῦ τοῦ δεσπότου ἐφείσαντο, προθυμότερον καὶ αὐτοὶ κατὰ μίμησιν τοῦ διδασκάλου ὑπομένωσι τὸ μῖJoς. ἑξῆς δὲ αὐτοὺς ὡς οἷόν τε ἦν παραμυθούμενος τοὺς εἰκότας λογισμοὺς προβάλλεται φάσκων· εἰ ἐκ τοῦ κόσμου ἦτε, ὁ κόσμος ἂν τὸ ἴδιον ἐφίλει· ἀπὸ γὰρ τῶν πονηρῶν ὑμᾶς ἐκλεξάμενος ἀνθρώπων διὰ τῆς πίστεως καὶ τῆς τοῦ βίου ἀρετῆς παντελῶς ἀλλοτρίους ἐκείνους κατέστησα· οὐκέτι γὰρ ὑμῶν ἐν γῇ, ἀλλ' ἐν οὐρανοῖς τὸ πολίτευμα. 294 Jo 15, 19 Κόσμον λέγει τοὺς πονηρούς, ὧν αὐτοὺς ὁ κύριος ἀπέσχισε διὰ τοῦ εἰς αὐτὸν πιστεύειν καὶ ποιεῖν τὰ τῆς θεοσεβοῦς
ἀρετῆς ἔργα. τοὺς οὖν τοιούτους ἐμίJoυν οἱ φαῦλοι. 295 Jo 15, Ἵνα μὴ ἀφορήτως ἀκούσωσι τὸ ἐκ τῶν ἀνθρώπων ἐσόμενον εἰς αὐτοὺς μῖJoς, ἐκ τῶν καθ' ἑαυτὸν διατυποῖ αὐτοὺς ἐλαφρῶς ἐνέγκαι τοῦτο, ὅπου γε καὶ τῷ δεσπότῃ οὕτω προσηνέχθησαν. 296 Jo 15, Ἐὰν ἐνθυμηθῆτε, ὅτι ἐμὲ μάτην ἐμίσησαν καὶ ἐδίωξαν τὸν κύριον τὸν ὑπὲρ τῶν δούλων ὑπομείναντα ταῦτα, ὑμεῖς οἱ δοῦλοι, ὅταν ὑπὲρ τοῦ δεσπότου τὰ αὐτὰ πάθητε, οὐκ ἔχετε βαρέως ἐνέγκαι, εἰ τὰ ἴσα μοι πάσχετε. 297 Jo 15, 21 Οὐ γὰρ δι' ἄλλην αἰτίαν ἐδίωκον τοὺς μαθητάς, εἰ μὴ μόνον, ὅτι ἐκήρυσJoν τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα, ὡς μηδὲ τὸν πατέρα εἰδότες. 298 Jo 15, 22 Ἠπείθησαν δὲ αὐτῷ οὐ παρὰ τὴν τοῦ λέγοντος αἰτίαν, ἀλλὰ διὰ τὴν οἰκείαν προαίρεσιν. διὸ ἀναπολόγητοί εἰσιν. 299 Jo 15, 23 Ὁ γὰρ τὸν υἱὸν μισῶν οὐδὲν ἧττον καὶ τὸν πατέρα αὐτοῦ. 300 Jo 15, 23–25 Αἱ γὰρ θεοσημεῖαι αὐτοῦ ὑπερακοντίσασαι πάντα τὰ γεγονότα σημεῖα διὰ τῶν προφητῶν ἀναπολογήτους αὐτοὺς καθίστων ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως μὴ πειθο μένους αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ δι' ὧν αὐτὸν ἐμίJoυν καὶ τὸν πατέρα αὐτοῦ μιJoῦσιν. 301 Jo 15, 25 Δι' ὧν οὗτοι ἐπονηρεύοντο, τὸ προφητικὸν ἐτελεῖτο λόγιον. 302 Jo 15, 26–27 Ἵνα δυνηθῆτε, φησίν, ὑπενέγκαι τῆς ὑπομονῆς τὸν ἀγῶνα, ἔρχεται ὁ παράκλητος ἐπικουρήσων ὑμῖν καὶ ἵνα συνεργήσας ὑμῖν εἰς τὸν εὐαγγελικὸν λόγον μάρτυς γένηται τῆς ἐμῆς θεότητος, οὐ μόνον δὲ ἐκεῖνος, ἀλλὰ καὶ ὑμεῖς οἱ θεωροῦντές με ἀναστάντα ἐκ νεκρῶν κατὰ ἀλήθειαν ἐκεῖνα πιστού μενοι ὧν ἐν πείρᾳ γεγόνατε. δι' ὧν δὲ λέγει, διδάσκει, ὅτι τὸ πνεῦμα ἐκ τῆς τοῦ πατρὸς οὐσίας ἐκπορεύεται διὰ τοῦ υἱοῦ εἰς ἀνθρώπους καταπεμπόμενον. 303 Jo 16, 1 Προδιδάσκει αὐτοὺς τὰ δυσχερῆ, ἵνα δι' εὐχῆς ἑαυτοῖς ὁπλίζωσι τὸ ἐκφυ γεῖν τὰ δυσχερῆ καὶ ἵνα δείξῃ, ὅτι ἀψευδεῖς εἰσι πάντες οὓς προεῖπε λόγους. 305 Jo 16, 2 Προαναφωνεῖ τὸ σταθερὸν αὐτῶν τῆς πίστεως, ὅτι μέχρις αἵματος εἶχον ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἀγωνίσασθαι ὡς καὶ τοὺς διώκοντας αὐτοὺς εἰς οὕτως ἄλογον ἐμπεσεῖν ζῆλον ὡς οἴεσθαι τὴν τῶν μαθητῶν ἀναίρεσιν εὐαρεστεῖν τῷ θεῷ ὡσανεὶ διὰ τοῦτο λατρευόντων τῷ θεῷ τῶν φονευτῶν. 307 Jo 16, 3 Ταῦτα δὲ γίνεται διὰ τὴν τῶν ἀπίστων ἄγνοιαν, ἣν ἑκοντὶ ἐσπεύσαντο τὴν ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας οὐ δεξάμενοι. 308 Jo 16, 4 Διὰ μὲν τῆς προρρήσεως εὐτολμοτέρους αὐτοὺς ποιεῖ, πλὴν ἐν αὐτῇ τῇ τῶν πραγμάτων ἀκμῇ παραγγέλλει τῶν αὐτοῦ λόγων εἰς μνήμην ἐλθεῖν, ἵνα λάβωσί τινα παραψυχὴν τῶν χρηστῶν ἐπαγγελιῶν εἰς μνήμην ἰόντες. 309 col1 Jo 16, 4–5 Πρὸς δ' ἂν τούτοις καὶ ἄκαιρον εἶναι ἐδόκει πρὸ πολλοῦ τῆς τοῦ πά θους οἰκονομίας συνὼν αὐτοῖς ἔτι καὶ διατρίβων προλέγειν ἐξ ἀρχῆς περὶ τῶν τοιούτων καὶ τὴν κατ' εὐσέβειαν διδασκαλίαν, δι' ἧσπερ βεβαιοῦσθαι ἔμελλον τὴν ψυχήν, ἀμαυροῦν τῇ τῶν προλεγομένων διδασκαλίᾳ. Οὐκ εὔκαιρον ἦν πρὸ πολλοῦ τὴν κατ' εὐσέβειαν ἀρετὴν ὑμῖν καταλλά ξαι, ἵνα μὴ ἀναιρεθῆτε τῷ χρόνῳ καὶ ὅτι συνὼν ὑμῖν ἔργοις αὐτὴν παρεδίδουν, νῦν δέ, ἐπειδὴ ἀπέρχομαι, ἀναγκαῖον εἰπεῖν. καὶ ὅτε μὲν ἔλεγον πρὸ τούτου, ὅτι ἀπέρχομαι, ἠρωτᾶτέ με ποῦ ὑπάγεις, νῦν δὲ ἀκούσαντες τὰ μέλλοντα ὑμᾶς καταλαβεῖν ὑπὸ τοῦ δέους καὶ τῆς λύπης οὐδέν με περὶ τούτου ἐρωτᾶτε. 310 Jo 16, 7 Ἐπειδὴ ἠγνόουν ἔτι τὴν τοῦ υἱοῦ οὐσίαν οἱ ἄνθρωποι, τὸ δὲ πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐλθὸν ἐδίδαξεν, ὅτι μία τῆς τριάδος οὐσία, συμφέρειν εἶπε τὴν τοῦ πνεύ ματος παρουσίαν· ὁ γὰρ υἱὸς ὡς ἔτι ἀτελῶν ὄντων τῶν μαθητῶν οὐ κατήγγειλεν αὐτοῖς πάντα, ὅσα ἔδει μαθεῖν. 311 col1 Jo 16, 8–11 Ἐλθόντος γὰρ αὐτοῦ ἐπ' ἀνα τροπῇ τῆς κατεχούσης τὸν κόσμον ἁμαρτίας καὶ τὸν ἱλασμὸν παρασχόν τος πᾶσι τοῖς ἀσμένως αὐτοῦ δεξα μένοις τὴν παρουσίαν οἱ ἐν ἀπιστίᾳ διαμείναντες ἀναφαίρετον καὶ ὥσπερ ἐσφραγισμένην ἔσχον τὴν ἁμαρτίαν. Ἐλθόντος γὰρ τοῦ ἁγίου πνεύ ματος εἰς τὸ ἐξαλεῖψαι τὰς ἁμαρτίας τῶν πιστῶν, ὅJoι αὐτὸ οὐκ ἐδέξαντο, ἔμειναν ἔχοντες ἀσυγχώρητον τὴν ἁμαρτίαν καὶ ὥσπερ ἐσφραγισμένην
καὶ ἀναφαίρετον. τὸ δὲ περὶ δικαι οσύνης τοῦτό φησιν, ὅτι δεῖ με ἀνελ θεῖν πρὸς τὸν πατέρα πάντα τὰ τῆς οἰκονομίας πληρώσαντα, ἵνα καὶ πᾶσι τοῖς δικαίοις τὴν εἰς ἀνθρώπους ὁδὸν ἀνοίξω ἀμοιβὴν ταύτην αὐτοῖς τῶν πόνων διδούς. ἢ τοῦτο λέγει, ὅτι ἐὰν μετὰ τὸ ἀπελθεῖν με καὶ μηκέτι ὑμῖν ὀφθῆναι ἐμμείνητε τῇ περὶ ἐμὲ πίστει, δικαιοῦσθε. τὸν δὲ ἄρχοντα τοῦ κόσ μου τὸν διάβολόν φησι τὸν κατακρι θέντα ὡς μάτην τοῖς ἀνθρώποις τὸν θάνατον ἐπαγαγόντα καὶ προφασιζό μενον, ὅτι ὁ Ἀδὰμ οὐ δι' αὐτὸν ἀπέ θανεν, ἀλλ' ὅτι ἥμαρτεν. ἰδοὺ γὰρ ὁ Χριστὸς μηδὲν ἁμαρτὼν ἀπεκτάνθη παρὰ Ἰουδαίων τοῦ διαβόλου παρ οτρύναντος αὐτοὺς εἰς τὸν κατὰ τοῦ Χριστοῦ θάνατον. 312 Jo 16, 10 Ἴσως περὶ τῆς τῶν ἀποστόλων δικαιοσύνης λέγει· ἕως μὲν γὰρ ὅτε εἶχον αὐτὸν συμπαρόντα ἐπὶ γῆς, ἐδόκουν αὐτῷ κεχαρισμένα εἰς πρόσωπον διαπράττεσθαι, ἀναληφθέντος δὲ αὐτοῦ πρὸς τὸν πατέρα καὶ μηκέτι θεωρου μένου τῇ αὐτῇ ἐπιμείναντες προθέσει λαμπροτέραν τὴν αὐτῶν δικαιοσύνην ἐπεδείξαντο. 313 Jo 16, 11 Ἄρχοντα τοῦ κόσμου τὸν ἐναντίον προσαγορεύει δι' ἀπάτης τὸν πρῶτον ἄνθρωπον θεοῦ ἀποστήσαντα καὶ ὑπὸ τὴν ἰδίαν ἐξουσίαν ποιήσαντα. ὅστις διὰ τῆς τοῦ κυρίου ἐνανθρωπήσεως ἀφῃρέθη μὲν ἐκ τῆς ἐξουσίας, ἐκβέβληται δὲ ἔξω τῆς κατὰ τὴν ἀπάτην προῃρημένης ἀρχῆς. τοῦ οὖν δευτέρου ἀνθρώπου τὴν κατ' εὐσέβειαν πολιτείαν ἀκριβῶς διανύσαντος ὁ ἐναντίος τοῦτ' ἔστιν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου κατεκρίνετο δικαίως ἀδίκως αὐτῷ τὸν θάνατον διὰ τῶν ἀρχόντων ἐπάγων. διὰ τοῦτό φησιν· ὅτι ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου κέκριται. 314 Jo 16, 12–13 Ἐπειδὴ ἀτελεῖς ἦσαν καὶ οὐκ ἠδύναντο τῶν σαρκικῶν ἀποστῆναι τοῦ νόμου οἷον ἐδεσμάτων ἀδιαφόρων μετασχεῖν ἢ ἀπέχεσθαι περιτομῆς χειρο ποιήτου, οὐ παραδίδωσιν αὐτοῖς τὰ τελειότερα ἀναμένων τὴν ἐν πίστει προ κοπήν· εἰ γὰρ καὶ οἷός τε ἦν ὁ Χριστὸς τὰς ἐκείνων μετασκευάσαι ψυχὰς εἰς ὅπερ ἤθελεν, ἀλλ' οὐ ποιεῖ, ἐπείπερ τὸ ἐξ ἀνάγκης ἄμισθον. ὅτε οὖν προέκοψαν ἐν πίστει, τότε ἐπιφοιτῆσαν αὐτοῖς τὸ πνεῦμα πάντα αὐτοὺς ἐδίδαξε, τὰ τέλεια καὶ ἀπόρρητα, ὅσα ὁ υἱὸς διὰ οἰκονομίαν οὐκ ἐδίδαξε, καὶ ἀπέδειξε διὰ τῆς εὐαγγελικῆς παιδείας κρείττονα τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ καὶ εἰς πᾶσαν ὡδήγησε δογματικὴν ἀλήθειαν καὶ τὰ τοῦ πατρὸς λαλοῦν λόγια τοῖς μαθηταῖς τὰ ἐσόμενα ἀπήγγειλεν. 315 Jo 16, 14 Τὸ γὰρ ἅγιον πνεῦμα μάρτυς γέγονε τῆς τοῦ μονογενοῦς θεότητος ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ ὂν καὶ τὴν οὐσίαν αὐτοῦ ἐξαγγέλλον. 316 Jo 16, 15 Ὥσπερ εἰσὶν ἐν τῷ πατρὶ οἱ θησαυροὶ τῆς Joφίας πάντες οἱ ἀπόκρυφοι, οὕτω καὶ ἐν ἐμοί. διὸ ὡς ἴδια ἔχων τὰ τοῦ πατρὸς ὅλα τὸ ἐκ τοῦ ἐμοῦ λαμβάνει εἶπον. 317 Jo 16, 16 Τὸν τοῦ πάθους τῆς τριημέρου καιρὸν ἀπολειφθεὶς καὶ πάλιν ὀφθεὶς αὐτοῖς ἀνελήμφθη εἰς οὐρανούς. 318 Jo 16, 17 Ὑπὸ γὰρ τῆς λύπης τὴν διάνοιαν σκοτούμενοι οὐκ ἐννόουν τὰ λαλούμενα αὐτοῖς ὡς ἐν αἰνίγμασιν. 319 Jo 16, 19– Ὡς θεὸς εἰδὼς τὰς ἐνθυμήσεις αὐτῶν καὶ τὴν ἀμφιβολίαν τῆς καρδίας προλαμβάνει αὐτῶν τὴν ἐρώτησιν καί φησιν, ὅτι τὸ εἰρημένον παρ' ἐμοῦ τοι οῦτόν ἐστιν, ὅτι ὑμεῖς μὲν ἔχετε κλαῦσαι παρὰ τὸν τοῦ πάθους καιρόν, οἱ δὲ ἀσεβεῖς ἐπεγγελάσαι μοι. ἀλλ' ὑμῶν μὲν ἡ λύπη εἰς χαρὰν μεταβληθήσεται μετ' οὐ πολὺ ὁρῶντές με ἐκ νεκρῶν ἀναστάντα. 321 Jo 16, 21–22 Ἤμελλον ὡς ἡ τίκτουσα γυνὴ οἱ μαθηταὶ παρὰ τὸν τοῦ πάθους καιρὸν δυσφορεῖν οὐ φέροντες ὁρᾶν τὰς τοῦ διδασκάλου ὕβρεις. εὐθὺς δὲ μετὰ τὴν ἀνάστασιν αὐτὸν ὁρῶντες οὐ μόνον, ὅτι ἀπεβάλλοντο τὴν φθάσασαν λύπην, ἀλλὰ γὰρ καὶ τοσαύτην ἔσχον χαρὰν ὡς ἀναφαίρετον αὐτὴν ἔχειν· οὐδὲ γὰρ σβέννυται ἡ τῆς ἀναστάσεως χαρὰ ἀεὶ μένουσα· ἐπείσθησαν γὰρ οἱ μαθηταί, ὅτι θεὸς ἦν ἀθάνατος καὶ διὸ εἰς οὐρανοὺς ἀνέδραμε καὶ μετὰ τῆς ἰδίας σαρκὸς αὐτὸν ὁρῶντες. 322 Jo 16, 23–24 Εἰς τοσαύτην, φησίν, μέλλετε ἀναβῆναι διὰ τῆς πίστεως θεοσέβειαν ὡς μετὰ παρρησίας αἰτεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου τὸν πατέρα καὶ λαμβάνειν δι' αὐτοῦ, ὃ αἰτεῖτε· ἐγὼ γὰρ ἕως νῦν τοῦτο ἐποίουν, ἀλλ' ἐὰν αἰτήσαντες λάβητε, ἐπιβεβαιοῦται χαρὰ ὑμῖν διὰ
PG 66:633τῆς μεταλήψεως τῶν ἀγαθῶν. 323 Jo 16, 25 Ἐπεσκιασμένως ἐλάλει ὁ κύριος διὰ τὴν τῶν ἀκουόντων νηπιότητα· ἐπαγγέλλεται δὲ αὐτοῖς προκόπτουσι σαφῶς τὴν τοῦ πατρὸς ἀποκαλύπτειν δόξαν. 324 Jo 16, 26–27 Ὡς εἴρηται ἡ πολλὴ προκοπὴ δίδωσιν αὐτοῖς τοῦ αἰτεῖν τὴν παρρησίαν. τοῦτο δὲ γέγονεν ἐκ χάριτος τοῦ μονογενοῦς διὰ τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν. φίλους ἐποίησε τῷ πατρὶ τοὺς ἁγίους. 325 Jo 16, 28 Ἐχρῆν γὰρ αὐτὸν οἰκονομήσαντα πάντα τὰ πρὸς σωτηρίαν ἡμῶν πάλιν ἐπὶ τὸν πατέρα καὶ τὴν ἑαυτοῦ δόξαν ἐπαναδραμεῖν. 326 Jo 16, 29–30 Ταῦτα ἔλεγον οἱ μαθηταὶ ἀποθαυμάζοντες αὐτὸν ὡς θεόν, ἐξ ὧν ἐλάλει μάλιστα ἐκεῖνα σαφῶς, ἅπερ ἐν ἑαυτοῖς διελογίζοντο. διὸ ἐξ ὧν ἤκουον, οὐ μὴν ἀλόγως, ἐπίστευον, ὅτι θεοῦ υἱὸς ὢν γέγονεν ἄνθρωπος καὶ ἦλθεν εἰς τὸν κόσμον. 327 Jo 16, 31–32 Ὡς μήπω ἔχουσι τελείαν τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν προλέγει τὰ συμβησόμενα, ὅτι συσχεθέντος αὐτοῦ ἤμελλον πάντες φεύγειν καὶ ὅJoν τὸ ἐπ' αὐτοῖς μόνον ἐάσαντες. ἀλλ' οὐκ ἦν μόνος ἀεὶ ἔχων ἐν ἑαυτῷ καὶ σὺν αὐτῷ τὸν πατέρα. 328 Jo 16, 33 Πολλῆς ἔχρῃζον παρακλήσεως, ἵνα φύγωσι τὴν τῶν ἐJoμένων δυσχέρειαν καὶ μείνωσιν ἐν τῇ εἰρήνῃ αὐτοῦ, ἣν ἐχαρίσατο πᾶσι τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύουσι νικήσας καὶ καθελὼν διὰ ἀνεξικακίας τὸν ἄρχοντα τοῦ αἰῶνος τούτου. 329 Jo 17, 1 Ὥραν λέγει τὸν ἐπιτήδειον τοῦ πάθους καιρὸν ὡς καὶ ἀλλαχοῦ· οὐ γὰρ τὴν ἐξ εἱμαρμένης λέγομεν τῆς οὐχ ὑφεστώσης, ἀλλὰ καθ' ἣν αὐτὸς ἔκρινε παθεῖν συγχωρήσας τῇ τῶν ἐπιβουλευόντων πονηρίᾳ· οὕτω γὰρ καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τοῦ οἴνου ὥραν τὴν εὐκαιρίαν εἶπεν. ὁμωνύμως δὲ λέγει τὸ δοξάζειν καὶ δοξάζεσθαι, ἵνα τὸ ἀδιάφορον διδάξῃ ἑαυτοῦ τε καὶ τοῦ πατρός· δοξάζεται μὲν γὰρ ἐκ τοῦ πατρὸς καθὸ ὡς ἄνθρωπος ἀνίσταται διὰ πατρός, δοξάζει δὲ ἑαυτὸν καθὸ ὡς θεὸς ἑαυτὸν ἀνιστῶν ἐν τῇ ἑαυτοῦ δυνάμει δίδωσιν ἡμῖν ἐνοπτρί ζεσθαι τὸν πατέρα αὐτὸν οἷον ἔτεκεν υἱὸν καὶ ἐξ οὗ φαίνεται ὅJoς ἐστίν. 330 Jo 17, 2 Πάντων μὲν δεσπόζει σωμάτων καὶ ψυχῶν, τοῖς εἰς αὐτὸν δὲ μόνον πιστεύουσι δίδωσι τὴν μακαρίαν ζωήν. 331 Jo 17, 3 Ἀληθινὸν θεὸν λέγει τὸν πατέρα ὡς ἀγέννητον, οὐ μὴν ἑαυτὸν ἐκβάλλει τοῦ εἶναι θεόν· θεὸς γὰρ καὶ ὁ μονογενής, ἀλλὰ γεννηθεὶς ἐκ θεοῦ. τοῦτο δὲ εἰπὼν τὸ τῆς ἀληθείας ἡμᾶς ἐδίδαξε δόγμα. 332 Jo 17, 4–5 Δι' ὧν, φησίν, γεγονὼς ἄνθρωπος ὑπέμεινα τὰ πρὸς σωτηρίαν τῶν ἀν θρώπων, ἵνα γνωρίσω αὐτοῖς τὸ ὄνομά Joυ, ἐδόξασά σε γνώριμόν Joυ ποιῆσαι τὴν ἰσχὺν διὰ τῆς ἐμῆς δυνάμεως τῆς ἴσης οὔσης τῇ σῇ. εἰπὼν δὲ πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι δείκνυσιν ἑαυτὸν θεὸν τῶν ἁπάντων προαιώνιον. ἐκείνην οὖν οἰκονομικῶς αἰτεῖ ἀπολαβεῖν τὴν δόξαν, οὐχ ἣν οὐκ εἶχεν, ἀλλ' ἣν ὡς ἄνθρωπος γεγονὼς οἰκονομικῶς εἰς ὕβρεις ἑαυτοῦ καθῆκεν εὐδοκίᾳ πατρὸς καὶ ἣν ἐκένωσεν ἔχων αὐτήν, ἣν οὐ λαβεῖν, ἀλλὰ ἀπολαβεῖν <ἔδει>. ἤτοι διὰ τοῦ σχήματος μόνου εἰπὼν δὲ ἑαυτὸν πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι ἔδειξεν, ὅτι οὐκ ἦν ἄνθρωπος ψιλὸς ἀπὸ τοῦ χρόνου τῆς γεννήσεως τῆς παρθένου ἀρξά μενος εἶναι, ἀλλὰ προαιώνιος ὤν, ἐπ' ἐσχάτων δὲ σαρκωθεὶς τῶν ἡμερῶν. εἰπὼν δὲ τῇ δόξῃ, ᾗ εἶχεν, δείκνυσιν, ὅτι ὁ υἱὸς ἀνάρχως εἶχε παρ' ἑαυτοῦ τὴν δόξαν, οὐ παρὰ ἄλλου. 333 Jo 17, 4–5 Προσήκει εἰδέναι, ὅτι οὐ λαβεῖν, ἀλλ' ἀπολαβεῖν προσηύχετο. οὐ μὴν δέ, ἀλλὰ καὶ τοὺς αἱρετικοὺς ἐπιστομίζει τοὺς ἄνθρωπον μόνον αὐτὸν ὑπολαμβά νοντας τὴν αὑτοῦ δόξαν πρεσβυτέραν τοῦ κόσμου εἶναι λέγων· οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ Μαρκέλλου τὴν ἀπάτην ἀποδεικνύει φήσαντος τὸν λόγον μὴ παρὰ τοῦ <πατρὸς> εἰληφέναι τὴν δόξαν, ἀλλ' ἀνάρχως κεκτῆσθαι παρ' ἑαυτοῦ. 334 Jo 17, 6–8 Πλανηθέντων εἰς ἀθεσίαν τῶν πολλῶν παρεγένετο ὁ τοῦ θεοῦ υἱὸς εἰς θεογνωσίαν ἀνάγων τοὺς ἀνθρώπους διὰ τοῦ δοῦναι αὐτοῖς τὸν τῆς γνώσεως φωτισμόν. ἔστι μὲν οὖν τοῦ πατρὸς τὰ ὄντα, πλὴν οὐδὲν ἧττόν ἐστι τοῦ υἱοῦ διὰ τὸ ὁμοούσιον. ἀλλὰ καὶ δεδωκέναι λέγεται τῷ υἱῷ τὰ πάντα, δι' ὧν ὑπα κούσαντες τῷ υἱῷ προσάγονται δι'
PG 66:635αὐτοῦ τῷ πατρὶ διὰ τῆς θεογνωσίας καὶ τοῦ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ τηρεῖν. εἰ δὲ λέγει νῦν ἔγνωκαν, τὸ τῆς πείρας ἔμαθον, ὡς πρέποντα δὲ τῇ ἀνθρωπότητι ταῦτα λέγει. ὅμως καὶ ὁ πατὴρ ἐν τῇ παλαιᾷ φαίνεται πρὸς τὸν Ἀβραὰμ λέγων· νῦν ἔγνων, ὅτι φοβῇ σὺ τὸν θεόν. ὅμως τὰ τοῦ πατρὸς ῥήματα ὁ υἱὸς εἰς τοὺς ἀνθρώπους διδοὺς ἐπληροφόρησε τοὺς πιστούς, ὅτι ἐκ τῆς οὐσίας ἦν τοῦ πατρὸς ἐξελθών. 335 Jo 17, 9– 11 Οὐ περὶ τῶν κοσμικῶν εὔχεται, ἀλλὰ περὶ τῶν ἁγίων, οὓς λέγει εἰλη φέναι παρὰ τοῦ πατρός, οὓς ἀρρήτως ὁ πατὴρ προσάγων τῷ υἱῷ μένει πάλιν ὢν δεσπότης αὐτῶν. οἱ δὲ ἅγιοι καὶ τὸν κατ' ἀρετὴν ἀσκοῦντες βίον τοῦ θεοῦ λέγονται οὐ δημιούργημα, ἀλλὰ ἄνθρωποι καθὸ τὰ ἀρεστὰ αὐτῷ ποιοῦσιν. ὅμως τὰ ἑαυτοῦ λέγει ὁ υἱὸς τοῦ πατρός, οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ τὰ τοῦ πατρὸς ἴδια. ταῦτα δὲ ἔλεγεν ἐπειγόμενος εἰς οὐρανὸν ἀνελθεῖν. διὸ ὡς ἔτι μενόντων τῶν μαθητῶν ἐπὶ γῆς διὰ τὸ κήρυγμά φησι ταῦτα. 336 Jo 17, 11 Οἰκονομικῶς ὡς ἄνθρωπος λαλεῖ. ὥσπερ, φησίν, ἐμὲ ὑπερυψώσας καὶ ἔχω τὸ τῆς θεότητος ὄνομα, οὕτω καὶ τούτους διατήρηJoν ἐν τούτῳ τῷ ὀνόματι, ἵνα τῇ πίστει τελειωθέντες ἑνωθῶσι καθὼς κἀγὼ καὶ σὺ ἕν ἐσμεν τῇ οὐσίᾳ, εἰ καὶ διάφοροι κατὰ τὰς ὑποστάσεις. 337 Jo 17, 12 Συνὼν γὰρ αὐτοῖς ἐτήρει αὐτοὺς διά τε τῆς διδασκαλίας καὶ διὰ τῆς ἐπιχορηγίας τῆς ἑαυτοῦ δυνάμεως ἥτις λέγεται τοῦ πατρός. δείκνυσι δέ, ὅτι οὐκ ἀνάγκῃ αὐτοὺς εἷλκεν, ἀλλὰ προαιρέσει συνόντας ἐφύλασσε. διὸ καὶ Ἰούδας δι' ἑκούσιον δυστροπίαν ἀπώλετο, ἵνα πληρωθῇ ἡ γραφὴ λέγουσα· ὁ ἐσθίων ἄρτους μου, ἐμεγάλυνεν ἐπ' ἐμὲ πτερνισμόν, ἥτις πρόρρησις οὐκ ἀν αγκαστικὴ γέγονε τῷ Ἰούδᾳ, ἀλλὰ ἔλεγχος τῆς αὐτοῦ κακίας. 338 Jo 17, 13 Ἐπειδὴ μεταδοὺς αὐτοῖς θείας δυνάμεως, ὅτε ἐποίησεν αὐτοὺς ἐκβάλλειν τὰ δαιμόνια, χαρᾶς ἐπλήρωσεν αὐτούς, ταύτην αὐτοῖς διατηρηθῆναι αἰτεῖ τὴν χαράν. 339 Jo 17, 14–16 Ἐπειδὴ παρεδέξαντο τὴν εὐαγγελικὴν διδασκαλίαν, ἐμίσησεν αὐτοὺς ὁ κόσμος, τοῦτ' ἔστιν οἱ πονηροὶ ἄνθρωποι, οἱ τὰς κοσμικὰς ἡδονὰς ποιοῦντες. ὧν ἔξω ὄντες οἱ ἅγιοι οὐκέτι ἐκ τοῦ κόσμου εἰσίν. θέλει οὖν τέως ἐν τῷ κόσμῳ αὐτοὺς εἶναι διὰ τὴν εὐαγγελικὴν διακονίαν, διατηρεῖσθαι δὲ ἐκ τῶν διαβολικῶν ἐπιβουλῶν. διὰ τὸ ἐνάρετον δὲ τῆς ψυχῆς αὐτῶν καὶ τῆς πολιτείας ἀλλοτρίους αὐτοὺς λέγει τοῦ κόσμου ὡς καὶ ἑαυτὸν διὰ τὸ ἀναμάρτητον. 340 Jo 17, 17 Ἔδει πρὸς ἐργασίαν τῆς εὐαγγελικῆς πολιτείας τοῖς μαθηταῖς τοῦ ἁγια σμοῦ τοῦ ἐκ πατρὸς βεβαιοῦντος αὐτοὺς τῷ λόγῳ τῆς ἀληθείας. 341 Jo 17, 18–19 Ὥσπερ αὐτὸς οἰκονομικῶς ὡς ἄνθρωπος ἀπεστάλη κηρῦξαι τὸν σωτήριον λόγον, οὕτω καὶ αὐτὸς μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἀπέστειλε τοὺς μαθητὰς διδάξοντας τὴν οἰκουμένην προαγιάσας αὐτοὺς ἐν ἑαυτῷ· δι' ὧν γὰρ ἑαυτὸν ἐπέδωκεν εἰς σφαγήν, ἁγιάζει ἑαυτόν (ἁγιάσαι γὰρ λέγεται τὸ εἰς θυσίαν δοῦναι), θυσίαν ἑαυτὸν προσφέρων ὑπὲρ τοῦ κόσμου, ἵνα τυχόντες τῆς ἐν αὐτῷ ἀπολυτρώσεως ὦσιν ἡγιασμένοι ἐν ἀληθείᾳ. 342 Jo 17, –21 Μεταδοὺς γὰρ αὐτοῖς τῆς ἁγίας δόξης καὶ ἰδίας κοινωνοὺς αὐτοὺς ἐν τούτῳ πεποίηκε τῶν ἀξιωμάτων. συνεχῶς δὲ τοῦ τῆς ἑνώσεως μέμνηται τρόπου εἰς ἀκριβῆ ἄγων τελειοτάτης νοήσεως κατάληψιν, δι' ἧς εἰς τελείαν ἄγονται πίστιν. ἣν ὁρῶντες οἱ πιστοὶ δι' αὐτῶν ἐμάνθανον τῶν πραγμάτων, ὅJoς ἦν ὁ ταῦτα δεδωκὼς τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς, δι' ὧν ἐδείκνυτο καὶ ἡ τοῦ πατρὸς εὐδοκία ἀγαπήσαντος αὐτοὺς καὶ τελειώσαντος διὰ τῆς ἐν Χριστῷ χάριτος. 343 Jo 17, –21 Οὐ μόνον τῶν μαθητῶν, ἀλλὰ καὶ πάντων μνημονεύει τῶν πιστεύειν μελλόντων διὰ τῶν μαθητῶν, οἵτινες καὶ αὐτοὶ ἓν γεγόνασι συναφθέντες ἑαυτοῖς τε καὶ τῷ θεῷ διὰ τοῦ συναφθῆναι τῷ Χριστῷ. αὕτη δὲ ἡ ἕνωσις οὐ κατ' οὐσίαν γίνεται ἢ καθ' ὑπόστασιν, ἀλλὰ κατὰ τὴν τῆς πίστεως συμφωνίαν. ἐκ ταύτης δὲ τῆς συμφωνίας καὶ ὁ κόσμος ἐπίστευσεν, ὅτι ὁ Χριστὸς εὐδοκίᾳ τοῦ πατρὸς ἐσαρκώθη καὶ ἐκήρυξεν τὸν λόγον τὸν σωτήριον· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ἀποστα λῆναι. 344 Jo 17, 24 Αἰτεῖ αὐτοὺς ἐν οὐρανῷ εἶναι, ἵνα θεωροῦντες αὐτοῦ τὴν δόξαν ἀπο λαύωσι τῆς μακαριότητος ταύτης.
PG 66:637εἰληφέναι δὲ λέγει ὡς ἄνθρωπος. δι' ὧν δὲ τὸν δεδωκότα καὶ τὸν λαβόντα λέγει, τὰς ἑαυτοῦ καὶ τοῦ πατρὸς ὑποστάσεις δηλοῖ. λέγων δὲ πρὸ κόσμου ἠγαπῆσθαι παρὰ τοῦ πατρὸς ἐλέγχει τὴν πλάνην τῶν λεγόντων ἀρχὴν αὐτὸν εἰληφέναι ἐκ τῆς παρθένου Μαρίας. 345 Jo 17, 25 Τῶν ἐν τῷ βίῳ ἀπίστων οἰκείᾳ προθέσει οὐ θελησάντων διὰ τῆς εὐαγγε λικῆς παιδείας ἐπιγνῶναι τὸν θεὸν τρόπον τινὰ ὡς αὐτὸς γινώσκων τὸν πατέρα οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τῶν μαθητῶν μαρτυρεῖ τὴν γνῶσιν τοῦ εἰδέναι, ὅτι ἐκ τοῦ πατρὸς ἦν ἐξελθών. 346 Jo 17, 26 Ὡς αὐτὸς ἀποκαλύψας αὐτοῖς τὴν εἰς τὸν πατέρα γνῶσιν τοῦτό φησιν ὡς καὶ διὰ προκοπῆς ἐπὶ πλεῖον γινώσκοντας, ἵνα ἀγαπηθῶσιν ἀναλόγως παρά Joυ, ὅJoν χρὴ ἀνθρώπους ἀγαπηθῆναι ἐκ θεοῦ. 347 Jo 18, 1–2 Προορῶν τὸν Ἰούδαν ἐρχόμενον ἐπὶ τὸ συλλαβέσθαι αὐτὸν μετὰ τὸ εἰπεῖν ταῦτα ἀπῆλθεν εἰς τὸν κῆπον, ὅπου πολλάκις συναχθεὶς μετὰ τῶν μαθητῶν ὡς ἐν ἰδιάζοντι τόπῳ ἐδίδασκεν αὐτοὺς τὰ μυστικώτερα τῶν μαθημάτων. διὸ καὶ ὁ Ἰούδας ᾔδει τὸν τόπον. 348 Jo 18, 3 Ἦλθεν ὁ Ἰούδας συλλαβεῖν τὸν διδάσκαλον προδότης ἀντὶ μαθητοῦ γεγονώς. 349 Jo 18, 4–6 Ἀπήντα τούτοις ὁ κύριος, ἵνα εἰς πέρας ἀγάγῃ τὰ προορισθέντα αὐτῷ καὶ δείξῃ τὸ ἑκούσιον τῆς τοῦ πάθους ὑπομονῆς καὶ τῆς θεότητος τὴν ἐξουσίαν· ποιήσας γὰρ ἑαυτὸν ἄγνωστον τὴν ἀρχὴν καίπερ παρόντος τοῦ Ἰούδα καὶ φώτων ὄντων ἱκανῶν πάλιν ἐφανέρωσεν ἑαυτὸν λέγων ἐγώ εἰμι καὶ δείξας, ὅτι ὁ μόνῳ λόγῳ ῥίψας ὑπτίους δυνατὸς ἦν, εἰ ἤθελεν, ἀνελθεῖν καὶ τοὺς ἐπιβουλεύ οντας ἀνεξικάκως ἔφερε τοὺς ἐπελθόντας. 350 Jo 18, 8–9 Ὡς πατὴρ ἀγαθὸς προιστάμενος τέκνων ἐκείνους μὲν ἔξω ποιεῖται τῶν πειρασμῶν διὰ τὸ ἀσθενὲς αὐτῶν καὶ ἔτι νηπιῶδες καὶ ἵνα πληρώσῃ τὸν λόγον, ὃν εἶπεν, ἑαυτὸν δὲ προδίδωσιν. 351 Jo 18, 10–11 Δι' ὧν ἐποίησεν ὁ Πέτρος, δῆλος ἦν θέλων ὑπεραποθανεῖν τοῦ δεσπότου, ἐπεὶ διότι μαχαίρᾳ ἐκέχρητο καὶ τὸ οὖς κόψας τοῦ οἰκέτου οὐδὲ οὕτως ἐπαύετο, εἰ μὴ ἐκωλύθη ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ. 352 Jo 18, 11 Δείκνυσιν, ὅτι τὸν προορισθέντα θάνατον εὐδοκίᾳ πατρὸς κρίνας ὑπο μεῖναι ἑαυτὸν ἐκδέδωκεν. 353 Jo 18, 12–14 Δήσαντες αὐτὸν ἐπλήρωσαν τὸ ἐν τῷ Ἠσαΐᾳ ῥητὸν τὸ φάσκον δήσωμεν τὸν δίκαιον. οἱ δὲ πονηροὶ ἀρχιερεῖς ἀπὸ οἰκίας εἰς οἰκίαν ἔπεμπον τὸν ἸηJoῦν διὰ τούτου αὐτὸν ζητοῦντες θριαμβεῦσαι. ὁ μὲν οὖν Καϊαφᾶς ὡς ἐπιβουλεύων τῷ Χριστῷ ἔλεγε δεῖν αὐτὸν ἀναιρεθῆναι· ὁ δὲ θεὸς τὴν ἄδικον ἐκείνου βουλὴν ὑπὲρ σωτηρίας τοῦ παντὸς ᾠκονόμησε γενέσθαι. 354 Jo 18, 15 Ὁ Πέτρος μόνος ἠκολούθησε διὰ τὴν πρὸς τὸν διδάσκαλον διάθεσιν καὶ ὁ ἄλλος, ἐπειδὴ γνωστὸς ἦν τῷ ἀρχιερεῖ. διὸ καὶ συνεισῆλθε τῷ ἸηJoῦ. 355 Jo 18, 16 Διὰ τὴν πρὸς τὸν ἀρχιερέα γνῶσιν ἐθάρρησεν ὁ Πέτρος συνεισελθεῖν τῷ Ἰωάννῃ. 356 Jo 18, 17 Ὁ πρὸ μικροῦ πρὸς τοJoῦτον πλῆθος παραταξάμενος μετεβλήθη καὶ πρὸς ἄρνησιν ἐτράπη. 357 Jo 18, 18 Ὡς ἀντὶ σημείου λέγει τὸ ἐν τοιούτῳ καιρῷ τοJoῦτον γενέσθαι ψῦχος ἐν τῇ Παλαιστίνῃ ὡς ὑπὸ ἀνθρακιὰν θερμαίνεσθαι. 358 Jo 18, 19 Πάντων σχεδὸν εἰπεῖν τῶν ἐν Ἰουδαίᾳ καὶ Ἰερουσαλὴμ ἀκουσάντων αὐτοῦ τῆς διδασκαλίας μόνος ἀγνοεῖν προσποιεῖται οὗτος, καίπερ ἀκούσας ἃ ἐποίησε σημεῖα. 359 Jo 18, –21 Ἐλέγχει αὐτὸν ἄγνοιαν προσποιούμενον, ἐπείπερ τὰ ἐν τῷ ἱερῷ λαλη θέντα ἔλεγεν ἀγνοεῖν· ἐξῆν γὰρ αὐτῷ, εἰ καὶ μὴ ἠκηκόει, ἀλλ' οὖν τοὺς ἀκού σαντας ἐρωτήσας μαθεῖν. ἐξ ὧν οὖν εἶπεν, ὅτι φανερῶς πάντα εἶπον, δείκνυσιν, ὅτι τὰ λεγόμενα αὐτοῦ παρά τισιν ἀπόκρυφα οὐκ εἰσὶ δεκτά. 360 Jo 18, 22–23 Τὸ καὶ τὰς παρὰ τῶν εὐτελῶν ἀνθρώπων ἐπαγομένας ὕβρεις γενναίως καὶ ἀνεξικάκως φέρειν τὴν ἀνυπέρβλητον αὐτοῦ δείκνυσι μακροθυμίαν. 361 Jo 18, 23 Οὐκ ὀργιζομένου ἐστὶ τὸ ῥῆμα, ἀλλὰ δικαιολογουμένου. ταῦτα δὲ ἴσως ἀπό τινος σκαιοῦ δαίμονος ἐπράττετο διὰ τοῦ ὑπηρέτου ἐξερεθίζοντος αὐτὸν διὰ τὴν ὑπερβολὴν εἰς ἀγανάκτησιν. 362 Jo 18, 24–25 Ἀπὸ τόπου εἰς τόπον ἔπεμπον δεσμώτην ἐπὶ πλεῖον αὐτὸν ὑβρίζειν νομί ζοντες.
PG 66:639ἀρνησάμενος ἐνταῦθα δεύτερον ὁ Πέτρος ἡττήθη τῆς ὑποσχέσεως τῆς ἀσθενοῦς σαρκὸς οὐκ ἀρκεσάσης πρὸς τὴν τῆς ψυχῆς προθυμίαν τοῦ πονηροῦ ἐπιθεμένου αὐτῷ καὶ δονήσαντος αὐτόν. 363 Jo 18, 28 Ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ, ἐν ᾗ τὸ τυπικὸν ἤσθιον πρόβατον, ἐχρῆν σφαγῆναι καὶ τὸν ἀμνὸν τοῦ θεοῦ. οἵτινες τῇ προαιρέσει μεμιασμένας ἔχοντες τὰς χεῖρας ἐπὶ τῷ ἀδικωτάτῳ φόνῳ μολυσμὸν ἡγοῦντο τὸ πλησιάσαι ἀψύχῳ τόπῳ, οὐδὲν λυμήνασθαι συνήμυναν τὸν τῆς καρδίας καθαρόν. 364 Jo 18, 29 Εἰ καὶ ἐθνικὸς ἦν, ἀλλὰ φυσικῷ λογισμῷ κινούμενος τὴν αἰτίαν ἐπεζήτει, δι' ἣν αὐτὸν εἰς θάνατον παρέδωκαν. 365 Jo 18, 30 Οὐκ ἔχοντες εἰπεῖν τι ἁμάρτημα κατ' αὐτοῦ ἀορίστως κατ' αὐτοῦ ἔλεγον κακοποιὸν ὀνομάζοντες. 366 Jo 18, 31 Ἐλέγχει αὐτῶν τὴν παρανομίαν δι' ὧν παραιτεῖται. 367 Jo 18, 31 Ἔργῳ αὐτοὶ τὸν φόνον ἐργαζόμενοι ἔλεγον, ὅτι οὐκ ἔξεστιν ἡμῖν ἀποκτεῖναι. τοῦτο δὲ ἔλεγον ὡς καὶ ἐκπεσόντες τῆς ἀρχαίας ἐξουσίας καὶ τῆς ἀρχῆς ἤτοι διὰ τοῦτο εἶπον τοῦτο, ἐπειδὴ οὐκ εἶχον ἔθος σταυροῦν τοὺς φονευομένους. διὸ καὶ Ῥωμαίοις παρέδωκαν, παρ' οἷς ὁ τρόπος τῆς διὰ σταυροῦ ἀναιρέσεως ἐπράττετο. 368 Jo 18, 33 Παρὰ γὰρ τοῖς πιστοῖς ἡ τοιαύτη διεφέρετο φήμη. καὶ οὐδεμίαν οἱ ἀρχιερεῖς εὑρίσκοντες ἀφορμὴν ὡς ἀντιλέγοντα Καίσαρι διέβαλλον. 369 Jo 18, 35 Οὐδεμίαν γὰρ οἱ ἀρχιερεῖς εὑρίσκοντες ἀφορμὴν ὡς βασιλέα καὶ ἀνταίροντα Καίσαρι διέβαλλον. 370 Jo 18, 36 Ὁ Χριστὸς βουλόμενος πεῖσαι τὸν Πιλᾶτον ἐδείκνυεν, ὅτι βασιλεὺς μέν ἐστι, ἀλλ' οὐκ ἀνθρωπίνην ἀρχὴν μετεχειρίζετο καὶ λοιπὸν ἐκ τῶν εἰκότων πείθει αὐτόν, ὅτι οὐκ ἐπίκτητον ἔχει ἰσχὺν ἢ δόξαν ὡς οἱ ἐπὶ γῆς βασιλεῖς , ἀλλὰ φυσικῶς ἔχει τὰ τῆς δυνάμεως. εἰ δὲ ἤμην, φησίν, βασιλεὺς ἐπίγειος, ἀνάγκην εἶχον οἱ ὑπασπισταί μου ἐπαμύνειν μοι ὡς ἀδικουμένῳ καὶ ὡς παρὰ προαίρεσιν δῆθεν ἀγομένῳ εἰς θάνατον· οἱ γὰρ ἄγγελοι οὐκ ἐποίησαν τοῦτο, ἀλλ' ἡσύχαζον ἐκπληττόμενοι ὡς νοοῦντες τὴν οἰκονομίαν τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας. 371 Jo 18, 37 ΜέJoς ἀποκριθεὶς οὔτε τὴν ἰδίαν ἠρνεῖτο βασιλείαν οὔτε ὡς ὁ Πιλᾶτος ἐνενόει, συνῄνει· εἰς γὰρ τὸ βασιλεύειν γεννηθεὶς οὐκ ἐπίκτητον, ἀλλὰ φυσικὴν εἶχε τὴν βασιλείαν. μάρτυς δὲ ἡμῖν γέγονε καὶ διδάσκαλος τῆς ἀληθοῦς πίστεως. 372 Jo 18, 37–38 Ὁ θεῷ ἀνακείμενος καὶ περὶ πολλοῦ ποιούμενος τὴν ἀλήθειαν ἐπε γίγνωσκεν, ὅτι πάντα, ὅσα ἐλάλει, ἀληθῆ ἦν. ὁ δὲ Πιλᾶτος ξένος ὢν τούτου–σχεδὸν γὰρ ἐξ ἀνθρώπων ἠφάνιστο ἡ θεογνωσία–εἶπεν· τί ἐστιν ἀλήθεια; Οὕτως αὐτὸν ἀνεῖλε τοῖς βραχέσι ῥήμασιν ὡς εἰπεῖν τί ἐστιν ἀλήθεια· σχεδὸν γὰρ ἐξ ἀνθρώπων ἠφάνιστο τὸ πρὶν καὶ ἠγνοεῖτο ὑπὸ πάντων ἔτι ἐν ἀπιστίᾳ ἐξεταζομένων. 373 Jo 18, 38–40 Τέως αἰδοῖον ἑαυτὸν ἐξ ὧν λέγει ἀποφαίνει καὶ φυσικῷ νόμῳ κινούμενος δίκαιον εἶναι ᾤετο ἀπολυθῆναι αὐτόν. ἐξ ὧν καὶ ὑπεμίμνῃσκεν αὐτούς, ὅτι καὶ σύνηθες ἦν αὐτοῖς κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας ἐπιτηδεύειν μὴ εἶναι ἀπηνεῖς. οἱ δὲ λῃστρικοῦ ὄντες φρονήματος τὸν ὁμοιότροπον ἑαυτοῖς ἐζήτουν ἀπολυθῆναι, τὸν δὲ δίκαιον ἀποκτανθῆναι ὡς ἐναντία αὐτοῖς φρονοῦντα. 374 Jo 19, 1–3 Ὁ μὲν Πιλᾶτος βουλόμενος αὐτῶν τὸν θυμὸν μαλάξαι ἐμάστιξεν αὐτόν, οἱ δὲ στρατιῶται διασύροντες αὐτὸν ἐπετίθεσαν αὐτῷ δῆθεν βασιλικὸν σχῆμα, ὁ δὲ ἠνείχετο. 375 Jo 19, 4–6 Διὰ τῆς τῶν πραγμάτων ἐξετάσεως ὁ Πιλᾶτος δημοσίᾳ ἠβούλετο αὐτὸν ἀναίτιον ἀποφήνασθαι, οἱ δὲ ἀγρίως ἐπεφώνησαν τὸ σταύρωJoν. 376 Jo 19, 6 Ὁ Πιλᾶτος ἀλόγως αὐτῶν ἐπιβοώντων πολλάκις τε αὐτὸν ἀναίτιον εἰπὼν καὶ μὴ πείσας ἀφοσιούμενος τὸ πρᾶγμά φησι ταῦτα. 377 Jo 19, 7 Ἐναντία τοῦ νόμου φθεγγόμενοί φασι ταῦτα· εἰ γὰρ οἱ τυχόντες Ἰσραηλῖται υἱοὶ θεοῦ ἐκαλοῦντο, οὐδέποτε νόμον εἶχον ἐγκαλέσαι τῷ ὄντι θεοῦ υἱῷ κατ' ἀλήθειαν, ὅτι τὸ ὂν ἔλεγεν υἱὸν ἑαυτὸν ὀνομάζων θεοῦ. 378 Jo 19, 8–9 Ἀκούσας αὐτὸν υἱὸν θεοῦ εὐλαβέστερον διετέθη. ὁ δὲ ἸηJoῦς εἰδώς, ὅτι εἰς μάτην ἀπελογεῖτο ἀνθρώποις
PG 66:641οὐ πειθομένοις σιωπᾷ. 379 Jo 19, 10 Ὤιετο διὰ τῆς ἀρχοντικῆς ἀπειλῆς ἀναγκάζειν αὐτὸν τὰ ἀπόρρητα. 380 Jo 19, 11 Δι' ὧν λέγει ἄνωθεν αὐτῷ δεδόσθαι τὴν ἐξουσίαν, τὸ περὶ προνοίας δόγμα συνίστησι καὶ δείκνυσιν, ὅτι οὐ μόνοι Ἰουδαῖοι, ἀλλὰ καὶ ὁ Πιλᾶτος ὑπακούων αὐτοῖς ἔνοχος ἦν τῆς κατ' αὐτοῦ ἀναιρέσεως. 381 Jo 19, 12 Ἔγκλημα ἐπιφέρουσι τῷ Πιλάτῳ ὡς ἀναίτιον θέλοντι ἀπολῦσαι καὶ τὰ μὴ λυσιτελοῦντα Καίσαρι διανοουμένῳ ποιεῖν. 382 Jo 19, 14 Οὐ μόνον τὸ πάθος ὁ εὐαγγελιστὴς ἀπεγράψατο, ἀλλὰ καὶ τὴν ἡμέραν καὶ τὴν ὥραν, ἐν ᾗ τὸ κρίμα τοῦ θανάτου ὑπέστησεν αὐτῇ τῇ ἑορτῇ τῶν Ἰου δαίων ἀποκτεινάντων αὐτόν. 383 Jo 19, 15 Τοῦτο ἄρνησις φανερὰ τοῦ θέλειν ὑπὸ θεοῦ βασιλεύεσθαι, ὑπὸ δὲ τὸν ἀλλόφυλον εἶναι. 384 Jo 19, 15 Ὀνειδίζων αὐτοῖς συνεχῶς ἐκάλει αὐτὸν βασιλέα αὐτῶν. 385 Jo 19, 16 Δέδωκεν αὐτὸν ὁρῶν αὐτοὺς οὕτως ἐγκληματικῶς λαλοῦντας. 386 Jo 19, 17– 18 Ἐπαύξοντες τὴν κατ' αὐτοῦ ὕβριν καὶ δι' ἑαυτοῦ παρεσκεύασαν βαστάσαι τὸν σταυρὸν καὶ εἰς μέJoν τῶν δύο λῃστῶν ἀνέπηξαν. 387 Jo 19, 19 Ἔδει κατὰ τὸ ἔθος τὴν αἰτίαν ἀπογραφῆναι, δι' ἣν ἀνῄρητο, καὶ μὴ εὑρὼν τί γράφῃ ὁ Πιλᾶτος βασιλέα αὐτὸν τῶν Ἰουδαίων εἶπεν. 388 Jo 19, 19–22 Διαφόροις γλώσσαις ἐγράφη, ἵνα μηδένα τῶν παρατυχόντων καὶ ἀναγι νωσκόντων λάθῃ, ὅτι ἄδικον ὑπέστη κρίσιν. τῶν δὲ ἀρχιερέων θελησάντων τοῦτο κωλῦσαι καὶ ἀνατρέψαι φιλονεικότερόν πως πρὸς αὐτοὺς ὁ Πιλᾶτος εἶπεν, ὃ εἶπεν. 391 Jo 19, 23–24 Τῶν ἐπιχωρίων ἐκ δύο φαρίων κατασκευαζόντων τὸν χιτῶνα καὶ ἄνω περὶ τοὺς ὤμους ῥαπτόντων καὶ ἐν τοῖς φαρίοις χειριδίοις συζευγνύντων ὁ τοῦ σω τῆρος χιτὼν ἄνωθεν ἦν ὑφαντὸς δι' ὅλου συνημμένος, ὃν μὴ σχίσαντες, ἀλλὰ κλήρῳ τὴν τούτου κτῆσιν ἐπιτρέψαντες τὴν ἀψευδίαν τῆς γραφῆς ἐσή μαναν. 392 Jo 19, 25 Οὐ διὰ τὸ συγγενές, ἀλλὰ καὶ δι' οἰκείαν εὐλάβειαν πιστῶς παρέμενον τῷ κυρίῳ αὗται. 394 Jo 19, 26–27 Οὐ μόνον ὅτε ἔζη ἐθεράπευε τὴν μητέρα, ἀλλὰ καὶ προενοεῖτο παρατι θέμενος αὐτὴν τῷ μάλιστα παρ' αὐτοῦ ἀγαπωμένῳ μαθητῇ. διὸ ὁ μαθητὴς ὡς ἀναγκαίαν παρακαταθήκην λαβὼν εὐθὺς ἀπήγαγεν αὐτὴν εἰς τὰ ἴδια. 395 col1 Jo 19, 28–29 Πάντων τῶν εἰς αὐτὸν γεγραμ μένων ἔργῳ λοιπὸν ἐπιτελουμένων ἓν μόνον ὑπελείπετο εἰς ἔλεγχον τῆς ἐκείνων ὑπερβαλλούσης κακίας τὸ προσαγαγεῖν αὐτῷ σπόγγον ὄξους μεστὸν μεθ' ὑσσώπου. Ἓν μόνον ἔλιπε τὸ ποτισθῆναι αὐτὸν ὄξος. διὸ εἶπε διψῶ, ἵνα καὶ τοῦτο ποιήσαντες φανῶσιν ἐξ ὑπερ βαλλούσης κακίας πάντα πεποιηκέναι. 397 Jo 19 , 30 Δείκνυται καὶ ἐκ τούτων, ὅτι οὐ ψιλὸς ἦν ἄνθρωπος ὁ πάσχων, ἀλλὰ θεὸς σαρκωθείς. καὶ ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ παραδιδοὺς τὸ πνεῦμα, ὅς γε οὐκ ἄλλως ἀπέ θανεν, εἰ μὴ ἐπλήρωσε καὶ τὴν περὶ τοῦ ὄξους προφητείαν. μόνου δὲ θεοῦ ἴδιον τὸ πάντα, ὅσα θέλει, ποιεῖν. διὸ ἡ τελευτὴ δηλοῖ τῆς ψυχῆς τὸν ἀπὸ τοῦ σώματος χωρισμόν. 398 Jo 19, 31 Καὶ αὕτη ἡ αἴτησις ὠμοτάτη· διὰ γὰρ τὸ εἶναι τὴν ἡμέραν ἐκείνην μεγάλην, ἔσπευδον, ἵνα πρὸ τοῦ σαββάτου ἀποθάνωσιν. 399 Jo 19, 33–37 Ἐπειδὴ εὗρον τὸν ἸηJoῦν ἀποψύξαντα εἷς ἐκέντησεν αὐτοῦ τὴν πλευ ρὰν καὶ ἐξῆλθεν αἷμα, δι' οὗ τῶν πάντων γέγονεν ἡ ἀπολύτρωσις, καὶ ὕδωρ, δι' οὗ γέγονεν ὁ ἁγιασμός. θαρρῶν δὲ τῷ ἑαυτοῦ συνειδότι ὁ εὐαγγελιστὴς ἀψευδίαν μαρτυρεῖ τοῖς ἑαυτοῦ λόγοις. δεικνὺς δέ , ὅτι αὐτοῖς πράγμασιν <σύμ φωνοι> οἱ τῶν προφητῶν ἐγίνοντο λόγοι, μέμνηται καὶ τούτων. 400 col1 Jo 19, 38–40 Θαυμάσειεν ἄν τις τὸ περὶ Ἰωσὴφ καὶ Νικόδημον, ὅτι ζῶντος μὲν ἔτι τοῦ Χριστοῦ κατὰ σάρκα οὐκ ἐτόλμων παρρησιάζεσθαι, μετὰ δὲ τὸν σταυρὸν τοσαύτῃ ἐχρήσαντο παρρησίᾳ ὡς ὑπ' ὄψεσι τῶν παρανόμων τὸ σῶμα αἰτῆ σαι καὶ τῇ ἐξ ἔθους κηδείᾳ τιμῆσαι· θεασάμενοι γὰρ οἶμαι τὰ μετὰ τὸ πά θος σημεῖα βεβαιοτέραν ὡς εἰκὸς εἶχον τὴν περὶ αὐτοῦ πληροφορίαν. Τοῦτό ἐστι τὸ θαυμαστόν, ὅτι οἱ πάλαι ὑποστελλόμενοι φανερῶς πλη σιάσαι τῷ ἸηJoῦ ζῶντι, νῦν ἐπ' ὄψεσι τῶν Ἰουδαίων αἰτοῦσι τὸ σῶμα καὶ τῷ ἐξ ἔθους παραδιδόασιν ἐνταφιασμῷ βεβαιότεροι γεγονότες πρὸς πίστιν ἐκ τῶν σημείων τῶν γεγονότων ἐν τῷ πάθει, τοῦ σκότους καὶ
PG 66:643τῶν λοιπῶν. ἐν καινῷ μνημείῳ δὲ ἐτέθη οἰκονο μικῶς πρὸς τρανοτέραν ἀπόδειξιν τῆς ἀναστάσεως, ἵνα δειχθῇ, ὅτι ἀνέστη· εἰ γὰρ ἦν μετὰ ἄλλων, ἤμελλόν τινες λέγειν, ὅτι οὐ τὸ τοῦ ἸηJoῦ ἀνέστη σῶμα, ἀλλὰ ἄλλου. 401 Jo, 1–9 Εὐλαβὴς οὖσα ἡ Μαρία ἡσύχασε τὸ σάββατον, ὀρθρινὴ δὲ ἐλθοῦσα ἐδείκνυ τὴν περὶ τὸν διδάσκαλον διάθεσιν, ὅμως εὑροῦσα τὸν λίθον ἠρμένον, ἔδραμε πρὸς τοὺς μαθητὰς οὐκ ἐννοήσασα ἐκ τούτου, ὅτι ἀνέστη, ὅπερ ἦν ἀκούσασα πολλάκις, ἀλλὰ τὸ μὴ ὂν οὐκ οἶδα πόθεν ἐποπτεύσασα γεγενῆσθαι. οἱ δὲ μαθηταὶ ἔτρεχον εἰδέναι τὸ γεγονὸς οὐ καρτερήσαντες ἔτι μεῖναι μετὰ τὸ ἀκοῦσαι τοῦτο. προλαβὼν δὲ ὁ Ἰωάννης τὸν Πέτρον οὐκ εἰσῆλθε πρῶτος εἰς τὸ μνημεῖον ἐκδεχόμενος διὰ τιμὴν τὸν πρῶτον μόνον δὲ εἶδε κείμενα τὰ ὀθόνια, ὅπερ γνώρισμα ἦν τῆς ἀναστάσεως· εἰ γὰρ ἐκλάπη τὸ σῶμα ὑπὸ ἐχθρῶν ἢ φίλων, οὐκ ἂν εἴων τὰ ὀθόνια, οἱ μὲν διὰ κέρδος, οἱ δέ, ἵνα μὴ γυμνὸν ὑβρίσωσι τὸ σῶμα, ἀλλὰ περιεσταλμένον μεταθῶσιν. εἰ δὲ μαθηταὶ ἔκλεπτον, ἁρπάσαντες ἂν ἔφυγον διά τε τοὺς φυλάσJoντας στρατιώτας καὶ διὰ τοὺς Ἰουδαίους καὶ οὐκ ἂν ἵσταντο ἀποδύοντες τὸ σῶμα καὶ ἰδίᾳ τὰ ὀθόνια τιθέντες, ἀλλαχοῦ δὲ τὸ Joυδάριον. ἐφ' οἷς οὖν εἶδον οἱ μαθηταί, ἔλαβον ἐκ χάριτος καὶ σύνεσιν τῶν γραφῶν καὶ ἐπίστευσαν τῷ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ λόγῳ ἀγνοοῦντες τοῦτο πρῴην. 402 Jo, 11 Διὰ πολλὴν διάθεσιν ἔμεινε μόνη ἐν τῷ μνημείῳ ὀδυρομένη. 403 Jo , 11–13 Ἐπειδὴ διὰ φιλοστοργίαν ἀνέμεινε περὶ τὸν τάφον, ἠξιώθη καὶ ὀπτασίας ἀγγέλων ἐξ αὐτοῦ τοῦ τῆς ὀπτασίας σχήματος δεικνυόντων τὴν τοῦ κυρίου ἀνάστασιν. εἰ δὲ ἄλλος εὐαγγελιστὴς λέγει, ὅτι εἷς ἦν ὁ ἄγγελος, οὐδὲν ἐκ τούτου· ἡ γὰρ Μαρία οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ πολλάκις ἦλθεν εἰς τὸν τάφον, ποτὲ μὲν σὺν ἄλλαις, ὅτε εἶδε τὸν ἕνα ἄγγελον, ποτὲ δὲ πάλιν μόνη, ὅτε εἶδε τοὺς δύο καὶ οἱ μὲν εὐαγγελιστῶν τὰ πρῶτα εἶπον, οἱ δὲ τὰ δεύτερα, πλὴν ὅτι πάντες συναινοῦσιν, ὅτι ὤφθησαν ἐν ἐσθήσεσι λευκαῖς οἱ ἄγγελοι τὴν ἀνάστασιν εὐαγγελιζόμενοι. 404 Jo , 11–13 Διὰ τοῦ λευκοῦ θεώρει τὸ τῶν ἀγγέλων καθαρόν. ἐρωτῶσι δέ, οὐχ ἵνα μάθωσι τί κλαίει, ἀλλ' ἵνα παύσηται· οὐ γὰρ ἔπρεπεν αὐτὴν ἐν τοιούτῳ δακρύ ειν καιρῷ καὶ τὴν πανήγυριν ἐνυβρίζειν. δι' ὧν δὲ ἐφάνησαν ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ οἱ ἄγγελοι, σημαίνουσιν, ὅτι ἀγγέλων προσεδρευόντων τῷ τόπῳ οὐδεὶς ἠδύνατο τὸ θεῖον σῶμα μετακινῆσαι, καὶ μυσταγωγοῦσιν αὐτὴν τὸ τῆς ἀναστάσεως μυστήριον ὡς μὴ εἰδυῖαν τὴν γραφὴν κατὰ τοὺς μαθητάς. 405 Jo , 15 Καταποθεῖσα γὰρ ὑπὸ τῆς λύπης ἔτι ἀμφέβαλλε περὶ τῆς ἀναστάσεως καὶ μετὰ τὴν ὀπτασίαν. 406 Jo , 16 Πολλὴν ἔχουσα διάθεσιν περὶ αὐτὸν πολλὴν εἶχε καὶ τὴν ἐκ τῆς ἀγνοίας ἀπιστίαν. διὸ καὶ ἐξ ὀνόματος αὐτὴν καλεῖ, ἵνα κἂν οὕτως ἐπιγνοῦσα πεισθῇ ἀναμφιβόλως, ὅτι ἀνέστη. 407 Jo , 16–17 Διὰ τῆς φωνῆς ἀναμφιβόλως πιστεύσασα διδάσκαλον ὁμολογεῖ καὶ ἐρχο μένην αὐτὴν προσκυνῆσαι αὐτὸν κωλύει. 408 Jo , 17 Ἔσπευδε γὰρ ὡς εἰκὸς πρὸ τοῦ ἀνθρωπίνῃ ἁφῇ ὑποπεσεῖν ἄθικτος μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἀναβῆναι πρὸς τὸν πατέρα. 409 Jo , 17 Ἐκ πολλῆς φιλίας καὶ μετὰ τὸ ἀναστῆναι ἐκ νεκρῶν πάλιν τοὺς ἀπο στόλους ἀδελφοὺς καλεῖ. ὅμως οὐχ ὥσπερ ἐστὶ τοῦ υἱοῦ πατὴρ ὁ θεός, οὕτω καὶ τῶν κατ' ἀρετὴν προκοπτόντων ἁγίων, ἐπειδὴ ὁ μὲν φύσει μονογενὴς υἱὸς ἐκ θεοῦ γεννηθείς, οἱ δὲ θέσει διὰ τὴν πολιτείαν τὸ τῆς υἱοθεσίας ἀξίωμα λαβόντες· εἰ γὰρ μὴ διῄρητο τοῦτο, οὐδὲν ἐκώλυεν εἰπεῖν· ἀπέρχομαι πρὸς τὸν πατέρα ἡμῶν. εἰπὼν οὖν πατέρα μου καὶ πατέρα ὑμῶν τὴν τοῦ δόγματος ἔδειξεν ἀκρίβειαν. 410 Jo , 18 Ἐπιμείνασα γὰρ μετὰ διαθέσεως ἐπὶ πολὺ ἐν τῷ μνημείῳ πρώτη αὐτὸν ἠξιώθη ἰδεῖν μετὰ τὴν ἀνάστασιν καὶ ταῦτα ἀκοῦσαι. 411 Jo , 19–20 Δι' ὧν εἰσῆλθε τῶν θυρῶν κεκλεισμένων ἔδειξε τὴν τῆς θεότητος ἰσχύν. δείξας δὲ τὰ τοῦ πάθους γνωρίσματα ἐπληροφόρησεν, ὅτι αὐτὸς ἦν ὁ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν, εἰ καὶ νῦν τὸ σῶμα πνευματικὸν
ἦν γεγονὸς εἰς ἀφθαρσίαν μεταχωρῆσαν. 412 Jo , Ὑποδείξας τὸ σῶμα καὶ εἰρήνην αὐτοῖς χορηγήσας ἐπλήρωσεν αὐτοὺς χαρᾶς μεγάλης ἐνθέου. 413 Jo , 22 Πνεῦμα δὲ πνευματικὴν χάριν τῶν ἀποστόλων καλεῖ εἰπὼν λάβετε πνεῦμα ἅγιον διὰ τὸ πνευματικοὺς ἀπεργάζεσθαι τοὺς ἀκούοντας ὡς αὐτὸς προλαβὼν εἶπεν· τὰ ῥήματα, ἃ λελάληκα ὑμῖν, πνεῦμά ἐστι καὶ ζωή ἐστιν. εἰ οὖν τὰ ῥήματα, ἃ αὐτὸς ἐλάλησεν, πνεῦμα καλεῖ τοῦτ' ἔστι πνευματικά, πῶς οὐχὶ μᾶλλον τὸ τηλικοῦτον χάρισμα πνεῦμα ὁμωνύμως προσηγόρευσεν; 414 Jo , 22–23 Ὡς διδάσκαλοι τῆς οἰκουμένης τὸ μέγα τοῦτο λαμβάνουσιν ἐφόδιον τῆς θείας αὐτοῦ ἐξουσίας τὸ δύνασθαι ἀφεῖναι ἁμαρτίας καὶ κατακρίνειν τινὰς ὡς τὴν Σαπφείραν καὶ τὸν Ἀνανίαν, ἥνπερ ἐξουσίαν καλεῖ ἅγιον πνεῦμα, τὸ πνευματικὸν χάρισμα· οὐ γὰρ τὸ πνεῦμα διδόναι, ἀλλὰ πέμπειν ἐπηγγείλατο. 415 Jo , 24–25 Διὰ τὴν τοῦ πράγματος ὑπερβολὴν ὁ Θωμᾶς ἀπιστεῖ καὶ λέγει ταῦτα. διὸ ὁ κύριος δι' ἄλλης αὐτὸν ἀποκαλύψεως πείθει. 416 Jo , 26–27 Διὰ τὴν τοῦ Θωμᾶ ἀπιστίαν ἐδέησε τῷ κυρίῳ δι' ἄλλης αὐτὸν πεῖσαι ἀποκαλύψεως καὶ ἐπέστη τῷ τρόπῳ ᾧ καὶ τὴν ἀρχὴν καὶ προτρέπεται τὸν Θωμᾶν εἰς τὸ ψηλαφῆσαι αὐτόν, πλὴν ὀνειδίζει αὐτῷ, ὅτι οὔτε τοῖς μαθηταῖς ἐπίστευσεν οὔτε τῇ τοῦ Χριστοῦ προρρήσει, ἣν εἶπε περὶ τῆς ἑαυτοῦ ἀναστάσεως. 417 Jo , 28 Πεισθεὶς καὶ διὰ ἁφῆς καὶ ὄψεως ὁμολογεῖ θεὸν καὶ κύριον τὸν ἸηJoῦν. 418 Jo , 29 Ἐπειδὴ ὥσπερ ἐκ τῆς πείρας συνηλάθη εἰς τὸ πιστεῦσαι, μακαρίζει ὁ σωτὴρ τοὺς ἐξ ἀκοῆς πιστεύσαντας. 419 Jo , 30–31 Πολλὰ ποιήσαντος τοῦ κυρίου σημεῖα ὀλίγων ἐμνημόνευσαν οἱ μαθηταί, ὅσων ἦν ἡ μνήμη αὐτάρκης πρὸς ὠφέλειαν τῶν μελλόντων πιστεύειν, ὅτι ἀνέστη κηρυχθεὶς ἐκ τῶν προφητῶν υἱὸς τοῦ θεοῦ. οὗτός ἐστιν ὁ ἐνανθρωπήσας καὶ ἸηJoῦς ὀνομασθείς, οὗ ἐν τῷ ὀνόματι ζωοποιεῖται τὰ πάντα. 4 Jo 21, 1–6 Μήπω ἀποσταλέντες ἐπὶ τὸ κήρυγμα οὐ καλὸν ᾤοντο ἀργεῖν. διὸ ἐτράπησαν οἱ περὶ τὸν Πέτρον εἰς τὸ τῆς ἁλιείας ἔργον καὶ μάτην αὐτῶν καμνόντων καὶ μηδὲν πιαζόντων εὐκαίρως ὤφθη αὐτοῖς ὁ κύριος καὶ ἐλάλει αὐτοῖς μὴ γινώσκου σιν τίς ἦν ὁ προστάξας καὶ ὅση αὐτοῦ ἡ ἰσχύς. 421 Jo 21, 6–14 Αὕτη γὰρ ἡ παράδοξος τῶν ἰχθύων ἄγρα ἐκπλήξασα αὐτοὺς ἐσήμαινε τὴν τοῦ κυρίου ἐπιφάνειαν. ὁ δὲ Πέτρος ὑπὸ εὐλαβείας ἐνεδύσατο, ὑπὸ δὲ θέρμης κολυμβήσας μόνος ἦλθεν εἰς τὴν γῆν· οἱ γὰρ ἄλλοι ἐν τῷ πλοίῳ ἀνεῖλκον τὴν σαγήνην. σύμβολον δὲ τοῦτο ἐποίησεν ὁ Χριστὸς τῆς μελλούσης τῶν ἀνθρώπων ἄγρας διὰ τῆς ἀοράτου αὐτοῦ ἐνεργείας ἔσεσθαι διὰ τῶν οἷς εἶπε δεῦτε ὀπίσω μου καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλεεῖς ἀνθρώπων. εἶτα εὑρίσκουσιν ἐπὶ τῆς ἀνθρακιᾶς ἰχθύν, δι' οὗ ἡ ἄφατος αὐτοῦ πάλιν ἐδείκνυτο δύναμις, εἴτε οὖν ἄνευ ἀγκίστρου ἔλαβεν ἐκ τῆς θαλάσσης ἰχθύν, εἴτε ἐξ οὐκ ὄντων ἐποίησε· καὶ κελεύει καὶ ἐκ τῶν ἀγρευθέντων ὀπτηθῆναι καὶ φαγεῖν αὐτούς, ἵνα ἐκ τῆς ἀμφοτέρων ὁμοιότητος γνῶσιν, ὅτι ἀμφοτέρων αὐτὸς δημιουργὸς ἦν. λέγοντος δὲ τοῦ κυρίου ἀριστή σατε οὐδεὶς ἐτόλμα τι εἰπεῖν αὐτῷ· ᾔδεισαν γάρ, ὅτι αὐτὸς ἦν, εἰ καὶ ἐναργῶς αὐτὸν οὔπω ἑώρων ἢ διὰ τὸ ἔτι σκοτίαν εἶναι ἢ ὅτι αὐτὸς ἑαυτὸν ἄγνωστον αὐτοῖς ἐποίει. μεταδοὺς δὲ αὐτοῖς τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ ὀψαρίου παρα χρῆμα ἑαυτὸν ἐπιγνωσθῆναι ἐποίησε. ταύτην δὲ τρίτην ἐπιφάνειαν τοῦ Χριστοῦ ὁ εὐαγγελιστὴς καλεῖ. 422 Jo 21, 7–8 Ὑπερβαλλούσης εὐλαβείας τοῦ μακαρίου Πέτρου καὶ τοῦτο γνώρισμα, διότι τοῦ κυρίου αἰφνιδίου ἐπιστάντος αὐτοῦ τὸν μὲν ἐπενδύτην διὰ τὴν γύμνωσιν ταχὺ διεζώσατο, εἰς θάλασσαν δὲ καθεὶς ἑαυτὸν θᾶττον ἐπείγει τὸ ἐλθεῖν πρὸς αὐτὸν ἑστῶτα ἐπὶ τοῦ αἰγιαλοῦ. τοῦτο δὲ ἐποίει ὁ σωτὴρ οὐ τὸν ἐκ τῆς ἁλίας πόρον τοῖς μαθηταῖς περιποιῶν ἀκτήμονας γὰρ αὐτοὺς καὶ πτωχοὺς εἶναι βούλεται ἀλλὰ σύμβολον αὐτοῖς παρεῖχε τῆς μελλούσης τῶν ἀνθρώπων ἄγρας· εἰπὼν γὰρ ἐν ἀρχαῖς τοῦ εὐαγγελίου· δεῦτε ὀπίσω μου καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλεεῖς ἀνθρώπων διὰ τῆς παρούσης
PG 66:645ἁλίας τῶν ἀλόγων ἰχθύων εὐέλπιδας αὐτοὺς ἐποίει ὡς καὶ ἐπὶ τῆς λογικῆς τῶν ἀνθρώπων θήρας αὐτὸν ἕξουσιν ἀοράτως αὐτοῖς συνεργοῦντα καὶ παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν τοὺς ἀνθρώπους ἐκ βυθοῦ τῆς πλάνης ἀνιμώμενον καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἕλκοντα τῆς κατὰ τὴν θεοσέβειαν ἀληθείας. 423 Jo 21, 13–14 Τῆς δὲ εὐλογίας τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ ὀψαρίου μεταδοὺς παραχρῆμα ἑαυτὸν ἐπιγνῶναι ἐποίησεν. ὅθεν ἐπήγαγεν ὁ εὐαγγελιστὴς λέγων, ὅτι τοῦτο τρίτον ἐφανερώθη τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ ἐγερθεὶς ἐκ νεκρῶν. 424 Jo 21, 15–17 Βουλόμενος οἶμαι ἐκ τῆς κατὰ τὴν ἄρνησιν ῥᾳθυμίας διεγεῖραι αὐτοῦ τὸ φρόνημα καὶ ἀναζωπυρῆσαι τὴν ἀγάπην ἐπυνθάνετο, εἰ πλέον αὐτὸν τῶν ἄλλων φιλεῖ. ὁ δὲ πρὸς τὴν ἐρώτησιν λέγει· ναί, κύριε, σὺ οἶδας, ὅτι φιλῶ σε· θαρροῦντος γὰρ ἦν καὶ σφόδρα πεποιθότος τὸ μὴ ἄλλον τινὰ μάρτυρα τῆς ἑαυτοῦ συνειδήσεως παραλαβεῖν ἢ αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν ἐμβατεύοντα τὰς καρδίας καὶ τὰ κρύφια τῶν ἀνθρώπων ἐπιστάμενον. ὅθεν ὡς ἀληθεύοντα ἀποδεξάμενος ἐγχειρίζει αὐτῷ τῶν λογικῶν ἀρνίων τὴν ἐπιμέλειαν φήσας βόσκε τὰ πρόβατά μου. 425 Jo 21, 15–17 Ταῦτα ἐρωτᾷ βουλόμενος διὰ τῆς ἀγάπης ἀναζωπυρῆσαι αὐτοῦ τὸ φρόνημα ἐκ τῆς κατὰ τὴν ἄρνησιν ῥᾳθυμίας. ὁ δὲ Πέτρος ὡς θαρρῶν, ὅτι ᾔδει τὰ ἐν καρδίᾳ αὐτὸν μάρτυρα ποιεῖται τὸν Χριστόν, ὧν ἐλάλει. διὸ ἀποδεξάμενος αὐτὸν ὁ σωτὴρ ἐγχειρίζει αὐτῷ τὴν ἐπιμέλειαν τῶν λογικῶν ἀρνίων ὡς γνησίῳ ποιμένι. ὅτε δὲ τὸ τρίτον ἠρωτήθη, ἐλυπήθη ἀγνοῶν τὸν τοῦ σωτῆρος σκοπὸν καὶ νομίζων, ὅτι ὡς ὕποπτος ἠγνοεῖτο καί φησιν, ὅτι εἰ μὲν πρὸς ἄνθρωπον ἐλάλουν, εἰκὸς ἦν με ὡς ψεύστην ὑπονοεῖσθαι· ἐπειδὴ δὲ πάντα οἶδας καὶ οὐδέν σε λανθάνει, οἶδας, ὅτι φιλῶ σε. ὁ δὲ τρίτον αὐτῷ προσεφώνησεν εἰπὼν βόσκε τὰ πρόβατά μου. οὐκ ἀγνοῶν δὲ αὐτοῦ τὴν διάθεσιν τρίτον ἠρώτησεν, ἀλλ' ἵνα τὰς τρεῖς τῆς ἀρνήσεως φωνὰς ἐξαλείψῃ διὰ τῶν τριῶν συγκαταθέσεων καὶ ὁμολογιῶν τῆς ἀγάπης. 426 Jo 21, 18–19 Νεώτερος γὰρ ὢν αὐτεξουσίῳ κινήματι, ὃ ἤθελεν, ἐποίει· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ἐζώννυες σεαυτὸν καὶ ὅπου ἤθελες περιεπάτεις. ἐπειδὴ δὲ προβεβηκὼς γέγονεν ἀπόστολος, ἦλθεν ἐπὶ τὸν τοῦ μαρτυρίου ἀγῶνα καὶ ἐσταυρώθη· τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ ἐκτενεῖς τὰς χεῖρας. ὑπέμεινε μὲν οὖν ἄκων τὸν θάνατον, πλὴν διὰ τὰς μελλούσας ἐλπίδας ἑκὼν ὑφίστατο. εἰπὼν δὲ ἀκολούθει μοι προτρέπεται αὐτὸν μιμεῖσθαι τὴν τοῦ διδασκάλου πολιτείαν καὶ κατ' ἴχνος βαίνειν τῆς αὐτοῦ ἀρετῆς κατὰ τὸ δυνατόν. 427 Jo 21, 18–19 Ἄξιον καὶ ἐν τούτῳ θαυμάσαι τὴν τοῦ κυρίου πρόγνωσιν πρὸ τοJoύτων ἐτῶν προειπόντος αὐτῷ οὐ μόνον, ὅτι μάρτυς γενήσεται, ἀλλ' ὅτι καὶ διὰ σταυ ροῦ ὑποστήσεται τὴν ἀναίρεσιν· ἡ γὰρ ἔκτασις τῶν χειρῶν καὶ ὁ δεσμὸς τῆς ζώνης οὐδὲν ἕτερον ἐδήλου ἢ τὸ σχῆμα τοῦ σταυροῦ. βούλεται δὲ αὐτῷ ἀκολουθεῖν αὐτὸν μιμούμενον αὐτὸν ἐν πᾶσι τὴν κατ' εὐσέβειαν πολιτείαν· οἱ γὰρ κατ' ἴχνος τῆς ἐκείνου βαίνοντες ἀρετῆς καὶ κατὰ δύναμιν μιμούμενοι αὐτοῦ τὴν τῆς δικαιοσύνης ἀκρίβειαν οὗτοι αὐτῷ τηνικαῦτα ἀκολουθήJoυσιν ὁδηγοῦντι εἰς τὴν κατ' οὐρανὸν αὐτοῦ βασιλείαν. 428 Jo 21, –23 Ἀκούσας τὰ καθ' ἑαυτὸν ὁ Πέτρος ὡς ἀγαπῶν τὸν Ἰωάννην ζητεῖ καὶ τὰ περὶ αὐτοῦ μαθεῖν, ἵνα καὶ αὐτὸς ἀξιωθῇ τῶν ὁμοίων. ἀλλ' ὁ κύριος οὐ πάντας ἤθελε διὰ τοῦ μαρτυρίου τελειῶσαι. διὸ καὶ εἶπε τοῦτο τί πρός σε. τοῦ δὲ κυρίου ἀορίστως λαλήσαντος καὶ μὴ ἀποφηναμένου, ὅτι μένει ἕως τῆς δευτέρας αὐτοῦ παρουσίας, πολλοὶ ἐνόμισαν, ὅτι οὐκ ἀποθανεῖται. διὸ ὁ Ἰωάννης τὴν ἐσφαλμένην αὐτῶν ὑπόνοιαν ἐγγράφως ἀπεσημειώσατο εἰπών, ὅτι ἄλλο εἰρηκότος τοῦ κυρίου, ἄλλο ἐκεῖνοι ἐνενόουν. 429 Jo 21, 24 Ἐν πολλοῖς τόποις ἀορίστως εἰπὼν τὸν ἀγαπώμενον ὑπὸ τοῦ κυρίου νῦν ἐφανέρωσεν, ὅτι περὶ αὐτοῦ λέγει· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ τὸ προκείμενον εὐαγγέλιον συγγράψας. εἰδὼς δέ, ὅτι ἀψευδῶς πάντα ἔγραψεν, ἑαυτῷ μαρτυρεῖ τὴν ἀλήθειαν. 430 col1 Jo 21, 25 Πολλὰ μὲν οὖν ἐστι τὰ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος γενόμενα σημεῖα, ὀλίγα δὲ μόνον ἱστόρησαν οἱ εὐαγγελισταί, ἵνα μὴ τὸ πλῆθος τῆς ἀπαγγελίας ὑπερβαίνειν τὴν μνήμην τῶν
ἀκουόντων δοκῇ. ὧνπερ τεραστίων τὸ πλῆθος καὶ τὸ μέγεθος σημᾶναι θελήσας εἶπεν, ὅτι ἐὰν γράφηται καθ' ἕν, οὐδ' αὐτὸν οἶμαι τὸν κόσμον χωρῆσαι τὰ γραφόμενα βιβλία. ἑκάτερον δὲ σημαίνειν δύναται ὁ λόγος, ἓν μέν, ὅτι εἰ ἀπαραλείπτως ἐγράφετο, τοσαῦτα συνετάχθη βιβλία ὡς ἄπειρα εἶναι καὶ ἀπεριόριστα ἀριθμῷ, ὑπερβαίνειν δὲ τῷ πλήθει τὴν τοῦ κόσμου χρείαν. ἄλλο δέ, ὅτι καὶ ἴσως τὸ μέγεθος τῶν γεγονότων παραστῆσαι θελήσας ἐδείκνυεν, ὅτι τοσαῦτά ἐστιν ὡς ὑπερβαίνειν τὴν ἀνθρωπίνην ἀκοὴν καὶ χωρεῖσθαι ὑπὸ τοῦ κόσμου μηδαμῶς δύνασθαι. Πολλῶν ὄντων τῶν ὑπὸ τοῦ σωτῆρος γενομένων σημείων ὀλίγα ἱστόρησαν οἱ εὐαγγελισταί, ἵνα μὴ τὸ πλῆθος τῶν λεγομένων ὑπερβαίνειν δόξῃ τὴν μνήμην τῶν ἀκουσάντων. ἢ οὖν τοῦτο λέγει, ὅτι, εἰ ἀπαραλείπτως πάντα ἐγράφη, τοσαῦτα ἔμελλεν εἶναι βιβλία ὡς ἀναρίθμητα εἶναι καὶ ὑπερβαίνειν τὴν τοῦ κόσμου καὶ τοῦ δυναμένου γνωσθῆναι χρείαν ἢ ὅτι, ἐὰν θελήσῃ τις τὸ μέγεθος τῶν γεγονότων παραστῆσαι, τοιαῦτά ἐστιν ὡς ὑπερβαίνειν τὴν ἀνθρωπίνην ἀκοὴν ὡς μὴ δύνασθαι χωρηθῆναι ὑπὸ τοῦ κόσμου.
PG 66:647Fragmenta in Matthaeum 1 Mt 1, 8 Ζητεῖται τίνος ἕνεκεν τούτων οὕτως ἐμνήσθη ὁ εὐαγγελιστής. δέον ἄρα, εἴπερ ἔφη ὅτι Ἰωρὰμ ἐγέννησεν, τὸν Ὀχοζίαν εἰπεῖν· Ὀχοζίαςδὲ ἐγέννησεν τὸν Ἰωάς, Ἰωὰς δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἀμασίαν, εἶτα κατὰτάξιν τὴν ἀληθῆ καὶ προσήκουσαν εἰπεῖν· Ἀμασίας δὲ ἐγέννησεν τὸν Ὀζίαν. 3 Mt 1, 16 Θεόδωρος δὲ ὁ Μοψουεστίας τὴν πρὸ ταύτης ἀποδοκιμάζων <αἰτίαν> καὶ ταύτην ἐγκρίνων φησίν· τούτοις κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν πείθεσθαι ἀναγκαῖον· τὸ γάρ τοι ὡς ἐνομίζετο παρὰ τῷ Λουκᾷ κείμενον εἴ τις μὴ κατὰ τὴν προφορὰν ἐξετάζοι τὰ ῥητά, τὴν διάνοιαν δὲ καὶ τὸν τῶν γεγραφότων σκοπόν οὐδὲν ἀπᾴδει τῶν παρὰ τῷ Ματθαίῳ κειμένων· ὥσπερ γὰρ οὗτος εἶπεν τὸ ὡς ἐνομίζετο, ἐπειδὴ μὴ ἀληθῶς υἱὸς ἦν τοῦ Ἰωσήφ, ἀλλ' ἐνομίζετο παρὰ τοῖς πολλοῖς, οὕτως καὶ ὁ Ματθαῖος τὸ ἐγέννησεν μέχρι τοῦ Ἰωσὴφ εἰπὼν οὐκέτι ἐπήγαγεν, ὅτι Ἰωσὴφ ἐγέννησεν τὸν Χριστόν, ἀλλ' Ἰωσὴφ τὸν ἄνδρα Μαρίας , ἐξ ἧς ἐγεννήθη Ἰησοῦς ὁ Χριστός. ὥσπερ οὕτως ἐνέφηνε τῇ μεταβάσει, ὅτι ἐκ Μαρίας γεγέννηται, οὐκ ἐξ Ἰωσήφ, τοῦτο καὶ ὁ Λουκᾶς τῇ προσθήκῃ ὡς ἐνομίζετο ἔδειξεν· δῆλον γὰρ ἐκεῖνο, ὅτι τὸ ὡς ἐνομίζετο περὶ τοῦ Χριστοῦ μόνον εἴρηται καὶ ἐπὶ τοῦ Ἰωσήφ, ὅτι ἐνομίζετο μὲν υἱὸς τοῦ Ἰωσήφ, οὐκ ἦν δέ· οὐ μὴν δὲ καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν κατὰ τὴν αὐτὴν ἀκολουθίαν νοεῖσθαι δύναται· ἀνέβη γὰρ μέχρι τοῦ Δαβίδ, κἀκεῖθεν ἐπὶ τὸν Ἀβραάμ, εἶτα ἐπὶ τὸν Ἀδάμ. τίς δ' ἂν εἴποι τὸν κατὰ σάρκα Χριστόν, ὅτι τούτων ἐνομίζετο υἱός; οὐχὶ δὲ ἦν ἐκεῖθεν κατάγων τὸ γένος οἷός τε εἰπεῖν, ὅτι ἕκαστος μὲν ἐνομίζετο εἶναι τοῦ προκειμένου υἱὸς οἷον ὁ Ναθὰν τοῦ Δαβὶδ ἢ ὁ Δαβὶδ τοῦ Ἰεσσαὶ καὶ οἱ λοιποὶ καθ' ἑξῆς, οὐκ ἦσαν δὲ ἀληθῶς αὐτῶν υἱοί. 4 Mt 1, 18 Ὅτι δὲ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐ πατήρ, οὐχ υἱός, ἀλλὰ τρίτη τις παρὰ ταῦτα ὑπόστασις οὕτως ὑπὸ τοῦ σωτῆρος κληθεῖσα, δῆλον εἰπόντος τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς μετὰ τὸ ἀναστῆναι ἐκ νεκρῶν· πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος· δῆλον γάρ, ὅτι κἀνταῦθα τὸ ἅγιον πνεῦμα σημαίνεται, ἐπειδὴ ἡμῖν ἑτέρως εἰπεῖν καὶ καλέσαι αὐτὸ ἀδύνατον μὴ παρειληφόσιν ἑτέραν ὀνομασίαν ἰδίαν αὐτοῦ <τῆς> ὑποστάσεως ἐκ τῆς θείας γραφῆς. σαφῶς δὲ ἡμῖν αὐτοῦ τὴν ἀξίαν ἐν τούτοις ὁ εὐαγγελιστὴς ἐδήλωσε κοινωνοῦντός τε καὶ συνεφαπτομένου τῆς τῶν ἁπάντων δημιουργίας, εἴπερ δὴ καὶ τὸν ναὸν τοῦ θεοῦ λόγου κατεσκεύασεν. Τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον μία τίς ἐστι τῆς τριάδος ὑπόστασις καὶ οὔτε πατὴρ ὀνομάζεται οὔτε υἱός, ἀλλ' ἐξαίρετόν τι ὄνομα ἔχει τὸ καλεῖσθαι πνεῦμα ἅγιον, ὥς φησιν ὁ σωτὴρ πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς· πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος· ὥσπερ γὰρ κοινωνόν ἐστι πατρί τε καὶ υἱῷ εἰς τὴν παντὸς δημιουργίαν, οὕτω καὶ τὸ ἐκ τῆς παρθένου τοῦ σωτῆρος σῶμα κατεσκεύασεν. 5 Mt 1, 21 Ἀντὶ τοῦ ἀθανάτους ποιήσει τοὺς ἀνθρώπους καὶ ἀτρέπτους ἀπαλλάττων αὐτοὺς τῆς ἁμαρτίας καὶ τῆς θνητότητος. 6 Mt 2, 1 τόνδε ὁ πατριάρχης Ἰακὼβ ἀκριβῶς χαρακτηρίζει τὸν χρόνον· οὐκ ἐκλείψει γάρ, φησίν, ἄρχων ἐξ Ἰούδα καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται καὶ αὐτός. ταύτας δὲ παρήγαγεν τὰς μαρτυρίας ὥστε δεῖξαι καὶ ἀπὸ τούτων, ὅτι κατὰ τὰς προφητικὰς φωνὰς ἅπαντα ἐγένοντο. τὸ μὲν γὰρ ὅτι ἀπὸ Βηθλεὲμ εἴρηκεν ὁ προφήτης, τὸ δὲ ὅτι ἐν ἡ μέραις Ἡρώδου ἡ τοῦ Ἰακὼβ ἐσήμανεν πρόρρησις. πρῶτον μὲν αὐτῶν ἐβασίλευσαν οἱ ἐκ τοῦ Δαβίδ, ἐκ τῆς Ἰούδα φυλῆς, τοῦ Λευὶ <ἀδελφοῦ> ἄχρι τῶν κατὰ Βαβυλῶνα πραγμάτων. μετὰ δὲ ταῦτα οἱ ἀρχιερεῖς αὐτοὶ καὶ τὴν ἡγεμονίαν εἶχον καὶ τοῦ γένους. οὗτοι δὲ ἦσαν μὲν ἐκ τῆς φυλῆς τοῦ Λευί, κατῆγον δὲ ἐκ τοῦ Ἰούδα τὸ γένος ἐπιμιξίας τῇ λευιτικῇ φυλῇ καὶ μάλιστα τοῖς ἀρχιερεῦσιν πρὸς τὴν
βασιλικήν, τοῦ Ἰούδα λέγω, γεγενημένης. μετὰ δὲ ταῦτα εἰς ἔριν ἐλθόντων Ἀριστοβούλου τε καὶ Ὑρκάνου τῶν ἀδελφῶν καὶ περὶ τῆς ἀρχῆς διαμαχεσαμένων τέλος εἰς τὸν Ἡρώδην ἡ βασιλεία περιέστη οὐκ Ἰουδαῖον ὄντα τὸ γένος· Ἀντιπάτρου γὰρ ἦν υἱὸς Ἰδουμαίου τυγχάνοντος. οὗ δὴ κατὰ τὸν τῆς βασιλείας καιρὸν ὁ δεσπότης ἀνεφάνη Χριστὸς παυσαμένων τῶν ἐκ τοῦ γένους βασιλέων τε καὶ ἀρχόντων. 7 Mt 2, 2 Διὰ τοῦτο οἱ μάγοι ἐκήρυξαν τὸν Χριστὸν ὡς ἀνύποπτοι καὶ μὴ ὄντες ἐγχώριοι ὡς οἱ Ἰουδαῖοι, ἀλλ' ἐκ μακρᾶς γῆς ἐλθόντες, ἵνα διαφημίσωσι πᾶσι δι' ὧν ὥδευον τὴν αἰτίαν δι' ἣν ἀπῄεσαν εἰς τὴν Ἰουδαίαν. 9 Mt 2, 16 Οὐ μόνον τοὺς ἐν Βηθλεὲμ παῖδας, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐν τοῖς ὁρίοις αὐτῆς ἐκέλευσεν ἀναιρεθῆναι οἰόμενος, ὅτι ἐν τῷ πλήθει τῶν αἱρουμένων συναναιρεθήσεται καὶ ὁ ζητούμενος. τοὺς ἀπὸ διετοῦς δὲ καὶ κατωτέρω ἐκέλευσεν σφαγῆναι· τοσοῦτον γὰρ ὑπώπτευσεν εἶναι χρόνον ἀπὸ τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ πῇ μὲν τῶν μάγων βραδυνάντων ἐν τῇ ὁδοιπορίᾳ, πῇ δὲ καὶ αὐτοῦ ἀσχοληθέντος διὰ τὴν βασιλικὴν φροντίδα. πλὴν καὶ προσετίθη τῷ χρόνῳ διὰ τὸ ἐπιτυχεῖν τοῦ σκοποῦ. οὐκ ἔστι δὲ τῆς τῶν παίδων ἀναιρέσεως <αἰτία> ἡ τοῦ Χριστοῦ γέννησις, ἀλλ' ἐκκάλυψις τῆς Ἡρώδου παιδοφονίας τότε ἀφορμὴν λαβούσης τοῦ κακοποιῆσαι, ἐπείπερ καὶ οἱ τὸν Χριστὸν σταυρώσαντες οὐ τότε πονηροὶ γεγόνασιν, ὅτε εἷλον τὸν Χριστόν, ἀλλὰ πονηροὶ ὄντες τότε ἀφορμὴν ἔλαβον τοῦ ποιῆσαι τὸν φόνον. ὑπὲρ δὲ τούτου μέλλουσιν οἱ παῖδες ἀμοιβῆς τινος ἀγαθῆς τυχεῖν τὴν ἴσην τοῖς μάρτυσιν ἀξίαν ἀποφερόμενοι. Ὅσον γὰρ χρόνον ὑπώπτευσεν ὁ Ἡρώδης εἶναι ἀπὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ γεννήσεως διὰ τῆς τῶν μάγων ἐλεύσεως, τοσούτων ἐτῶν παῖδας ἀποκτεῖναι παρεκελεύσατο. μὴ τοίνυν ὑπολάβῃς αἰτίαν εἶναι τῆς τῶν παίδων ἀδίκου σφαγῆς τὴν τοῦ Χριστοῦ γέννησιν, ἀλλὰ τὴν τοῦ Ἡρώδου ἀθεΐαν τε καὶ ἀνοσιότητα· οὐδὲ γὰρ οἱ τὸν Χριστὸν σταυρώσαντες τότε γεγόνασι πονηροί, ἀλλὰ προϋπάρχοντες καὶ καιροῦ λαβόμενοι ἑαυτοὺς ἐφανέρωσαν, οἵτινες ἦσαν. 11 Mt 3, 2 Τὸ τῆς ἐπαγγελίας εἶδος σφόδρα ἐπαγωγὸν ἦν καὶ παραπεῖσαι δυνάμενον <τοὺς> μετὰ πολλῆς αὐτῷ προσελθόντας σπουδῆς, ἀφ' οὗ παντελῆ τῶν ἁμαρτημάτων λαμβάνειν τὴν συγχώρησιν ἔμελλον. 12 Mt 3, 2–11 Καὶ τοῦτο δὲ οὐ παρέργως, ἀλλ' ὡς ἐν μυστηρίῳ καὶ τύπῳ· καὶ γὰρ ἡ κάμηλος οὔτε τοῖς ἀκαθάρτοις τελείως κτήνεσιν, οὔτε τοῖς καθαροῖς συνηρίθμηται, μέσην δέ τινα τάξιν ἔχει καὶ ἐπαμφοτερίζει τοῖς ἰδιώμασιν· τὸ μὲν γὰρ ἀνάγειν μηρυκισμόν, τοῦτ' ἔστιν ἀναφέρειν τὴν ἅπαξ καταποθεῖσαν τροφὴν καὶ πάλιν τοῖς ὀδοῦσι παραπέμπειν καὶ ἀναμασᾶσθαι τῶν καθαρῶν ἴδιον ζῴων, ὃ καὶ τῇ καμήλῳ πρόσεστιν· τὸ δὲ μὴ δίχηλον τὴν ὁπλὴν ἔχειν, τοῖς ἀκαθάρτοις προσπέφυκε. καὶ ἡ τῆς καμήλου δὲ βάσις κατὰ τὴν τῶν ὀνύχων προσβολὴν οὐ διῄρηται. ταύτης οὖν ἕνεκα τῆς αἰτίας ὁ Ἰωάννης τὰς τρίχας τοῦ ζῴου τούτου περιεβάλλετο δεικνὺς ὡς ἡ εὐαγγελικὴ κλῆσις καὶ ἣν ἐγγίζειν ἔλεγε βασιλείαν θεοῦ καὶ τοὺς ἐκ τοῦ Ἰσραὴλ τοῦ καθαροῦ λαοῦ καὶ τοὺς ἐκ τῶν ἀκαθάρτων ἐθνῶν παραδέξεται καὶ ὅτι καὶ τούτοις κἀκείνοις ὁμοτίμως ἐκήρυττε τὴν μετάνοιαν. 13 Mt 3, 15 Τὸ τοῦ Ἰωάννου βάπτισμα καὶ τέλειον ἦν ἅμα καὶ ἀτελές· τέλειον μὲν κατὰ τὴν νόμου παραγγελίαν, ἀτελὲς δέ, ὅτι οὐκ ἐδίδου ἁμαρτημάτων ἄφεσιν, ἀλλ' ἐπιτηδείους πρὸς τὸ τέλειον ἐποίει. διὸ καὶ ὁ Χριστὸς τέλειος ὢν κατὰ τὸν νόμον τοῦτο ἐβαπτίσατο τὸ βάπτισμα, τοῦτ' ἔστι τὸ τοῦ Ἰωάννου. καὶ τοῦτο ἐδήλωσε λέγων· οὕτως γὰρ πρέπον ἐστὶν ἡμῖν πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην. 14 Mt 3, 15–17 Ζητεῖται παρὰ πολλοῖς, τί ποτε ἄρα ἦν τὸ βάπτισμα, ὅπερ ὁ κύριος ἐβαπτίσθη; τί οὖν ἐστιν; ὁ κύριος ἡμῶν καὶ σωτὴρ Ἰησοῦς Χριστὸς ὑπὲρ τῆς ἁπάντων σωτηρίας γενόμενος ἄνθρωπος καὶ δὴ βίου τινὸς παραδόξου
PG 66:649μέλλων ἑαυτὸν ἀποφαίνειν ἀρχήν, (καθ' ὃ καὶ ὁ Ἀδὰμ καλεῖται, ὥστε δι' αὐτοῦ καὶ τῶν λοιπῶν ἀναστάντων ἀνθρώπων ἀρχὴν αὐτὸν τῆς ἀϊδίου γενέσθαι ζωῆς ἐκείνης, ὃν τρόπον ταύτης δὴ τῆς προσκαίρου ζωῆς καὶ θνητῆς ἀρχηγὸν τὸν Ἀδὰμ συνέβη γενέσθαι), ἅπαντα τὰ καθ' ἡμᾶς ἐπ' αὐτοῦ προετύπωσεν· ὥσπερ γὰρ ἀπέθανέ τε καὶ ἀνέστη ἐπειδὴ ἐμέλλομεν καὶ ἡμεῖς, οὕτως ἐπειδὴ τυπικῶς διὰ τοῦ βαπτίσματος ἀπὸ τοῦ παρόντος βίου μετοικιζόμενοι εἰς τὴν μέλλουσαν καθίστασθαι ζωὴν ἀναγκαίως ἐμέλλομεν, ἐφρόντισε τοῦτο πρότερον ἐπ' αὐτοῦ πληρωθῆναι. καὶ τοῦτο δὴ τὸ τῆς υἱοθεσίας βάπτισμα οἰκονομικῶς τὸ δι' ὕδατος καὶ πνεύματος πρῶτος ἀναδεξάμενος μέγα μὲν καὶ τίμιον ἔδειξε τὸ βάπτισμα ἐφ' ἑαυτοῦ πρῶτος ὡς ἀληθῶς καταδεξάμενος. ἐπολιτεύσατο δὲ καὶ αὐτὸς τὴν ἔξω τοῦ νόμου τῆς χάριτος πολιτείαν, ἣν καὶ ἡμᾶς πολιτεύεσθαι ἔδει. πρέπον οὖν ἦν τὸν κύριον ταπεινοφρονοῦντα ὡς ἄνθρωπον ἕνα ἐκ τοῦ λαοῦ τῷ προφήτῃ καὶ βαπτιστῇ ὑποταγῆναι εἰς τὸ βάπτισμα, ἵνα ἁγιάσῃ τὰ ὕδατα καὶ τὴν διὰ λουτροῦ ἡμῖν παλιγγενεσίαν καὶ υἱοθεσίαν καὶ ἄφεσιν ἁμαρτημάτων καὶ ὅσα ἄλλα ἐκ τοῦ βαπτίσματος ἡμῶν ἀγαθὰ ἐδωρήσατο ὡς ἐν ἑαυτῷ προτυπώσῃ, αὐτὸς τούτων μηδενὸς ἐπιδεόμενος ὡς θεὸς καὶ τὴν ἁμαρτίαν αἴρων τοῦ κόσμου. διὰ τοῦτο ἐβαπτίσθη ὁ Χριστὸς παρὰ Ἰωάννου οὐχ ὡς ἁμαρτίας ἔνοχος, ἀλλ' ἵνα ὡς ἄνθρωπος πληρώσῃ πᾶσαν δικαιοσύνην· δεύτερον, ἵνα μαρτυρήσῃ τῷ Ἰωάννῃ, ὅτι παρὰ θεοῦ ἀπέσταλτο πρὸς τὸ βαπτίζειν· τρίτον, ἵνα διὰ τῆς καθόδου τοῦ ἁγίου πνεύματος ἁγιάσῃ τὰ τοῦ Ἰορδάνου ὕδατα καὶ πάντες οἱ βαπτιζόμενοι ἐν αὐτῷ ἁγιασθῶσιν. ἀνοίγονται δὲ οἱ οὐρανοὶ καὶ τὸ πνεῦμα κάτεισι βαπτισθέντος αὐτοῦ καὶ φωνὴ ἔρχεται, ἵνα μὴ μείζονα αὐτοῦ τὸν Ἰωάννην ὑπολαμβάνοι τις· οὐ κρείσσων δὲ πάντως ὁ βαπτίζων τοῦ βαπτιζομένου· οὐδὲ γὰρ Ἀνανίας Παύλου. 15 Mt 3, 16 Διὰ τοῦτο περιστερᾷ ὡμοιώθη τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, διὰ τὸ φιλόστοργον, ὃ ἔχει περὶ ἡμᾶς, ὅτι ἀθετούμενος παρὰ τῶν ἀνθρώπων ὁ θεὸς οὐδὲν ἧττον πάλιν διὰ τὴν οἰκείαν ἀγαθότητα πλησιάζει τοῖς ἀνθρώποις· οὕτω γὰρ καὶ ἡ περιστερὰ οὐκ ἀφίσταται τῶν συνήθων, κἂν ἀδικῶσιν αὐτὴν ἐκεῖνοι τὰ ἔκγονα αὐτῆς ἀποσπῶντες ἐξ αὐτῆς. Ἐν εἴδει περιστερᾶς ἐφάνη τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ὡς φιλόστοργόν τε καὶ φιλάνθρωπον καὶ πολλάκις ὑφ' ὑμῶν ἀθετούμενον πάλιν ἔχεται ἡμῶν καὶ εὐεργετεῖ διὰ τὴν αὐτοῦ ἀγαθότητα· ἡ γὰρ περιστερὰ φιλόστοργον οὖσα καὶ φιλάνθρωπον ζῷον ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων ἀδικουμένη τὰ ἐκείνης ἔκγονα ἀποσπώντων τε καὶ ἐσθιόντων οὐκ ἀφίσταται τῶν συνήθων, ἀλλ' ἔχεται παντοίως. 16 Mt 3, 17 Διὰ τῆς τοῦ πατρὸς μαρτυρίας καὶ τῆς τοῦ πνεύματος καθόδου δείκνυνται τῆς ἁγίας τριάδος αἱ ὑποστάσεις· ἐμαρτύρησε γὰρ ἄνωθεν ὁ πατήρ, ὅτι ὁ μὲν βαπτιζόμενος θεὸς ἦν, ὁ δὲ βαπτίζων ἄνθρωπος. τοῦτο δέ, ἵνα μή τις ὑποπτεύσῃ, ὅτι Ἰωάννης μείζων ἦν τοῦ Χριστοῦ ὡς βαπτίζων αὐτόν. καὶ ἦν ὁ μὲν μαρτυρῶν ὁ πατήρ, ὁ δὲ υἱὸς ὁ μαρτυρούμενος, τὸ δὲ πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ ὑποδεικνύον τὸν μαρτυρούμενον. 17 Mt 4, 1–2 Ἐπειδὴ γὰρ ὁ Ἀδὰμ ἐν παραδείσῳ καὶ τρυφῆς τυγχάνων ἐπὶ τὸ χεῖρον διὰ τῆς ἀπάτης ἐξέκλινεν, ἀναγκαίως τοῦτον εἰς τὴν ἔρημον ἀνάγει ὥστε μείζονι τῇ καρτερίᾳ τοῦ διαβόλου τὸν τόνον ἐκλῦσαι καὶ νηστεύει μὲν νύκτας καὶ ἡμέρας τεσσαράκοντα. 18 Mt 4, 2 Ὅτε ὁ Χριστὸς ἐπείνασεν, ὡς γέγραπται, τότε ὁ διάβολος ἐπιτίθεται πειράσων, ἐπεὶ οὐδὲ πάνυ τεθαύμακε τὴν ἐν τεσσαράκοντα ἡμέραις νηστείαν γινώσκων τὸν Ἠλίαν τοσαύτας ἡμέρας νηστεύσαντα. διὸ καὶ θαρρήσας προσέβαλεν ὅμοιον ἐκείνῳ νομίσας εἶναι καὶ οὐ θεόν. 19 Mt 4, 4 Παιδευόμεθα ἐκ τῶν θείων γραφῶν, ὅτι μὴ μόνον ἄρτος οἶδεν τρέφειν τὴν σάρκα, ἀλλὰ καὶ ῥῆμα θεοῦ ψιλόν· εἰ γὰρ ἀποφήναιτο καὶ προστάξειεν ζῆν με καὶ ἄνευ τῆς τροφῆς, δυνατὸν αὐτῷ καὶ τοῦτο βουλομένῳ ποιεῖν. Mt 4, 7 Εἰ ὡς θεὸς ὁ Ἰησοῦς
κατηγωνίσατο τὸν διάβολον, οὐδὲν μέγα ἐποίει νικήσας τὸν πλασθέντα ἐξ αὐτοῦ ἄγγελον ἀποστάτην, οὐδὲ ἡ νίκη ἐπεγράφετο τῇ ἀνθρωπότητι· ἀλλ' ὡς ἄνθρωπος τῇ ἀνεξικακίᾳ περιεγίνετο αὐτοῦ παιδεύων ἡμᾶς, ὅτι τοῦ διαβόλου οὐ διὰ σημείων, ἀλλὰ δι' ἀνεξικακίας καὶ μακροθυμίας περιγίνεσθαι χρὴ καὶ μηδὲν εἰς ἐπίδειξιν ποιεῖν καὶ φιλοτιμίαν ἁπλῶς. 21 Mt 4, 8 Ἠνείχετο δὲ ὁ κύριος τοῦ διαβόλου τῇδε κἀκεῖσε αὐτὸν περιάγοντος ὡς καὶ τῶν ἑλκόντων αὐτὸν ἐπὶ σφαγὴν ὡς πρόβατον, ἵνα διὰ τῆς ἄγαν ταπεινοφροσύνης καθέλῃ τὸ ἐκείνου φρύαγμα μηδὲ ἐκ τούτου βλαβεὶς τὴν προαίρεσιν ἐν τῷ ἐφ' ὃ αὐτὸν προεκαλεῖτο τρέχειν, μὴ μὴν ἡττᾶσθαι αὐτοῦ καὶ ὑπακούειν τοῖς ἐπιταττομένοις ὑπ' αὐτοῦ. 22 Mt 4, 8 <Οἰκονομικῶς> νοητέον τὸ ὅτι ὁ διάβολος ἀπήγαγεν αὐτόν, ἐπειδὴ τοῦτο τοῦ Χριστοῦ προθυμουμένου ποιεῖν καὶ ζητοῦντος ᾠκονομεῖτο εἰς ἧτταν σαφῆ τοῦ μάτην ἐπιχειροῦντος πειράζειν. καὶ γὰρ ἐπὶ τοῦ Ἰὼβ λέγει, ὅτι εἶπεν ὁ διάβολος τῷ κυρίῳ· καίτοιγε τίς οὕτω εὐήθης, ὥστε οἰηθῆναι τῷ θεῷ διαλέγεσθαι τὸν διάβολον; ἀλλ', ὅτι ἐβούλετο, συνεχώρει ὁ θεὸς εἰς ἀπόδειξιν τῆς στερρότητος τοῦ Ἰώβ. οὕτως κἀντεῦθεν τῷ διαβόλῳ περιάπτει, ὅπερ ἐκείνου βουλομένου γίνεσθαι ὑπὲρ ἁπάντων ᾠκονομεῖτο. τὸ δὲ ἔδειξεν δῆλον, ὡς οὐ καθ' ὑπόστασιν ἐδείκνυ, ἐπεὶ μηδὲ οἷόν τε ὄρος οὕτω εὑρεῖν ὑψηλόν, δι' οὗ πάντα τὸν κόσμον τῷ βουλομένῳ δυνατὸν κατιδεῖν, ἀλλὰ κατὰ φαντασίαν ὡς τὰ πολλὰ ἔθος δεικνύναι τοῖς δαίμοσιν οὗ δὴ γνώρισμα σαφὲς τὸ τοὺς γοητεύειν ἀκριβῶς ἐπισταμένους πολλὰ δεικνύναι οὐ παρόντων οὐδὲ γινομένων ὡς παρόντα τε καὶ γινόμενα. 23 Mt 4, 10 Παράπληκτος ὁ διάβολος τῷ θεῷ λόγῳ ἐπαγγελλόμενος διδόναι ἅπερ αὐτὸς ἐποίησεν. ἐπιπληκτικῶς δὲ ὁ κύριος τῷ διαβόλῳ λαλεῖ λέγων, ὅτι μόνῳ θεῷ ἐδιδάχθημεν προσκυνεῖν, οὐχ ἑτέρῳ· πάντες γὰρ αὐτοῦ εἰσι λειτουργικὰ πνεύματα εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν. 24 Mt 5, 13 Δεῖ οὖν ἀρετῇ ἰδίας φύσεως· τὸ ἅλας εἰς πολλὰ χρησιμεύει, παρατραπὲν δὲ ὁλοτελῶς ἄχρηστον ὡς μὴ δυνάμενον ἐξ ἄλλου τινὸς διόρθωσιν λαβεῖν. διὸ καὶ ῥίπτεται ἔξω. οὕτως καὶ ὑμεῖς, ἐὰν ἐπιλάβησθε τῆς ἀρετῆς, καὶ ἑτέρους ὠφελήσετε· εἰ δὲ ἐκνεύσητε πρὸς ἃ μηδεὶς <φρόνιμος ἐκνεύει> μὴ ὄντος ἄλλου τοῦ δυναμένου ὑμᾶς διορθώσασθαι, καὶ τιμωρηθήσεσθε. 25 Mt 5, 14 25 Ὥσπερ διὰ τοῦ φωτὸς ὁρᾷ τις ὅλα, οὕτω καὶ οἱ πειθόμενοι ὑμῖν δι' ὑμῶν ὁρῶσι τὰ τῆς ἀρετῆς ἔργα. 26 Mt 5, 15 Μόδιον τὴν κακίαν εἶπεν, λύχνον δὲ τὴν ἀρετήν. Τί οὖν ἐστιν, ὅ φησιν ὁ σωτήρ· μόδιον ὑφ' ᾧ τὸν λύχνον τιθέασίν τινες; μόδιον μὲν τὴν κακίαν ἐνταῦθα λέγει, λύχνον δὲ τὴν ἀρετήν· καὶ καθάπερ οἱ μέλλοντές τι ποιῆσαι τῶν ἀθεμίτων ἐν σκότει πορεύονται ἐκκλίνοντες τὸ φῶς, οὕτως καὶ οἱ τὴν κακίαν ἐργαζόμενοι τὴν ἀρετὴν ὑπὸ ταύτην κρύπτουσιν ὥστε δοκεῖν μὴ κακὸν ἐργάζεσθαι, ἀλλὰ μᾶλλον ἀγαθόν. 28 Mt 5, 22 Τῷ δὲ εἰπεῖν τῇ κρίσει καὶ τῷ συνεδρίῳ καὶ τῇ γεέννῃ τοῦ πυρὸς τὴν αὐτὴν ἐπάγει κόλασιν· οὐδὲ γὰρ ἄλλο καὶ ἄλλο σημαίνει διὰ τῶν διαφόρων λέξεων οὔτε διάφορον τιμωρίαν. εἰ οὐκ ἐνδέχεται μωρὸν λέγειν, πῶς ὁ κύριος μωροὺς εἶπεν; μωρὸν τὸν ἀδελφὸν οὐ προσήκει καλεῖν· ὀργῆς γὰρ τὸ ῥῆμα καὶ οὐ δικαιοσύνης, ἀλλὰ καὶ ἀσεβές, ὅτε κατὰ ἁγίου λέγεται. ὁ δὲ κύριος τοὺς οὐδαμῶς ἰδίους αὐτῷ καὶ τῇ δικαιοσύνῃ μωροὺς ὀνομάζει δικαίως, οὐ πρὸς ὀργήν, ἀλλὰ πρὸς ἀλήθειαν. γέεννα δέ ἐστι τὸ αἰώνιον κολαστήριον καὶ ταρταρῶδες. 31 Mt 5, 28 Ὁ ἐμβλέψας πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι τρόπον τινὰ ἠρεμοῦντα τὰ πάθη διανύττει διὰ τοῦ ὁρᾶν. 32 Mt 5, 31 Διὰ τὸ θέλειν ἄλλαις συνεῖναι ἐξέβαλε τὰς πρώτας καὶ διὰ τῆς μηχανῆς ταύτης οἱ μὲν ἐλάμβανον τὰς ἄλλων γυναῖκας, αἱ δὲ τοὺς ἀλλοτρίους ἄνδρας. 33 Mt 5, 31–32 Τὸν δὲ περὶ ῥεπουδίων λόγον συνέμιξε τοῖς πόρνοις· οἱ γὰρ εἰκῇ ἀπολύοντες τὰς ἰδίας γαμετὰς διὰ τὸ θέλειν ἄλλαις συμμίγνυσθαι ἐποίουν
τοῦτο. τὸ αὐτὸ δὲ καὶ αἱ γυναῖκες. τὴν οὖν ἐκβαλλομένην οὐ συγχωρεῖ γαμεῖσθαι, ἀλλὰ τὸν συνόντα αὐτῇ μοιχοῦ δίκας εἰσπράττεσθαι· εἰ γὰρ καὶ κατὰ τὸ φαινόμενον ἔξω ἐστὶ τοῦ ἀνδρός, ἀλλ' οὖν κατὰ τὸ νοούμενον αὐτοῦ ἐστι σῶμα ἅπαξ ἐν πρώτοις διὰ θεοῦ τῇ συζυγίᾳ συναφθεῖσα καὶ συναρμολογηθεῖσα τῷ ἀνδρὶ ὡς εἰς μίαν σάρκα. οὐκοῦν οὐδὲ ὁ ἀνὴρ ἄλλην δύναται γαμεῖν. 34 Mt 5, 40 Προσήκει τὴν πρὸς τοὺς ἐναντίους μὴ ἐκκλίνειν φιλονεικίαν; ὅταν ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας τυγχάνῃ, μᾶλλον μὲν οὖν καὶ τὰ δεινὰ ὑπομένειν καὶ χαίρειν ἐπὶ τούτοις· εἰ δὲ ἕτερόν τι τῶν βιωτικῶν ὑπάρχει, ἡδέως παραχωρεῖν τῷ βουλομένῳ καὶ μηδ' ὁπωστιοῦν ἀντιφθέγγεσθαι. 35 Mt 6, 24 Μαμωνᾶς ἐστιν οὐ μόνος ὁ χρυσός, ἀλλὰ πᾶν εἶδος κάλλιστον τῶν ἐπὶ γῆς. 36 Mt 6, 34 Ἄρ' οὖν κακώσεως καὶ μόχθου καὶ ταλαιπωρίας καὶ πόνου ἡ παροῦσα ἡμέρα. 37 Mt 6, 34 Ἡ ἡμέρα ἐστὶ τὰ πρὸς τὴν χρείαν, τὸ περὶ τῶν μελλόντων φροντίζειν. 38 Mt 7, 15–19 Ἄλλοι δὲ περὶ τῶν ἑτεροδιδασκάλων καὶ παραμιγνύντων τῇ ἀληθείᾳ τὸ ψεῦδος ταῦτα εἰρῆσθαί φασιν. καὶ ὡς οὐκ ἔστιν ἀπὸ δένδρου καλοὺς παρέχοντος καρποὺς κακίστους λαβεῖν οὐδὲ ἀπὸ τῶν ἀκάνθας φερόντων δέξασθαι σταφυλὴν ἢ συκῆν, οὕτως οὐκ ἔστιν ἀπὸ γνώμης πονηρᾶς λόγους ἀκοῦσαι καλοὺς οὔτε μὴν ἀπὸ γνώμης εὐσεβοῦς διδασκαλίαν δέξασθαι κακήν. ἀσφαλισάμενος δὲ τοὺς λοιποὺς εἰς τὸ μὴ πείθεσθαι προχείρως ἀποτρέπει λοιπὸν καὶ τοὺς ἐγχειροῦντας τῇ τῶν χειρόνων διδασκαλίᾳ· πᾶν γάρ, φησίν, δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν ἐκκόπτεται καὶ εἰς πῦρ βάλλεται. ὥσπερ ἐπὶ τῶν ξύλων, φησίν, τὸ ἄκαρπον εἰς πῦρ βάλλεται, οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων ὁ μὴ τοὺς τῆς εὐσεβείας διὰ στόματος φέρων καρποὺς ἀκόλουθον δέξεται τὴν τιμωρίαν. 39 Mt 7, 26–27 Μωρὸς ἐπὶ ψάμμου οἰκοδομῶν ἐστιν, πάντες οἱ ποιοῦντές τι κακόν, ὃ οὗτοι ἄνευ κόπου ποιοῦσιν· ἄμμος δὲ ἡ εὐήθεια· μεγάλην δὲ λέγει τὴν πτῶσιν καὶ μετατραπέντων ὡς ἀπὸ τοῦ ὑψηλοτάτου πύργου πεσόντων· οἱ γὰρ ἄπιστοι οὐ πίπτουσιν, ἀλλ' ἀεὶ χαμαί εἰσιν. α Mt 8, 5–9 Παῖδα νῦν οἰκέτην λέγει, καὶ σαφῶς τοῦτο δηλοῖ ὁ Λουκᾶς δοῦλον αὐτὸν ὀνομάζων. συνέσεως δέ, φησίν, ἦν τὸ ἀπὸ τῶν καθ' ἑαυτὸν εἰκότων λογισμῶν τοιαῦτα αὐτὸν πιστεῦσαι περὶ τοῦ Χριστοῦ. ἄνθρωπος γάρ, φησίν, κἀγώ, ἀλλ' ὅμως ὧν ἔλαβον τὴν ἐξουσίαν, τούτων κύριός εἰμι. ὥστε οὐδὲ ἀπεικὸς καὶ σὲ ταύτην εἰληφότα παρὰ θεοῦ τὴν ἐξουσίαν λόγῳ μόνῳ κελεύοντα ἀπελαύνειν τὰ πάθη. οὐδὲ γὰρ ὡς υἱῷ θεοῦ καὶ πάσης ὄντι κυρίῳ τῆς κτίσεως προσῆλθεν ὁ ἑκατόνταρχος (τοῦτο γὰρ οὐδὲ τῶν μαθητῶν τότε ἦν εἰδέναι πρὸ τοῦ σταυροῦ), ἀλλ' ὡς ἀνθρώπῳ δι' ἀρετὴν εἰληφότι παρὰ τοῦ θεοῦ μείζονα ἢ κατὰ ἄνθρωπον ἐξουσίαν. ὅθεν οὕτω φησίν· καὶ γὰρ ἐγὼ ἄνθρωπός εἰμι. ἐπειδὴ γὰρ εἶπε πρὸς αὐτὸν εἰπὲ λόγῳ, τοῦτο δὲ θεοῦ μόνου εἶναι ἐδόκει, καλῶς ἐπήγαγε τὸ καὶ γὰρ ἐγὼ ἄνθρωπός εἰμι, ἀντὶ τοῦ· οὐδὲν θαυμαστόν, εἰ τοῦτο δύνῃ ἄνθρωπος ὤν, λαβὼν παρὰ τοῦ θεοῦ, ἐπεὶ κἀγὼ τοῦτο ὢν λαμβάνω ὑπηκόους ὑπερέχων τῷ κελεύειν ὡς βούλομαι. ταῦτα ὁ συνήθως τοῖς ἁγίοις πατράσιν ἐναντιούμενος, τοῖς δὲ ἐντυγχάνουσι συνιδεῖν καταλιμπάνω τῶν ἐξηγήσεων τὸ διάφορον, καὶ τίς ὁ μᾶλλον ἐφικνούμενος τῆς εὐαγγελικῆς καὶ ἀληθοῦς διανοίας. 42 Mt 8, 29 Ὡς οὖν καιρὸν ἔχοντες ἐν τῷ μεταξὺ ποιεῖν ἃ βούλονται περὶ τοὺς ἀνθρώπους κατεβόων τοῦ κυρίου ὡς ἂν πρὸ τοῦ προσήκοντος καιροῦ αὐτοὺς βιαζομένου καὶ τιμωρίαις ὑπάγοντος. 43 Mt 8, 30–31 Ζητεῖται τίνος ἕνεκεν ὁ κύριος τοῖς δαίμοσιν εἰσελθεῖν θελήσασιν εἰς τοὺς χοίρους ἐπέτρεψεν. μέγιστα κακὰ τοῖς ἀνθρώποις διετίθεσαν οἱ δαίμονες. ἐντεῦθεν δὲ πολλοὶ ὡς εἰκὸς συνεξήταζον πρὸς ἀλλήλους· τίνος ἕνεκεν ταῦτα ποιούντων ἀνέχεται ὁ θεός; βουληθεὶς οὖν ἅπασιν ὁ
κύριος δεῖξαι καὶ ἥντινα τὴν ἀρετὴν κατὰ τῶν ἀνθρώπων οἱ δαίμονες ἔχουσιν καὶ ὅτι πολλῷ ἐλάττονα ἢ βούλονταί τε καὶ δύνανται τοὺς ἀν θρώπους ἐργάζονται κακὰ τῇ τοῦ θεοῦ κωλυόμενοι δυνάμει, ἐπὶ μὴ ἀνθρώπων ταύτην παρέσχετο τὴν ἀπόδειξιν. ἐπέτρεψεν δὲ αὐτοῖς εἰς τοὺς χοίρους εἰσελθεῖν, ὥστε ἀπὸ ἐκείνων τήν τε ὀργὴν φανῆναι τῶν δαιμόνων καὶ τὴν δύναμιν· καὶ οἱ τοσούτους χοίρους συντόμως ἀφανίσαντες οὐκ ἀδύνατοι τὰ αὐτὰ διατιθέναι τοῖς ἀνθρώποις καθέλκοντες αὐτοὺς καὶ πάντα πράττειν πρὸς αὐτοὺς ἅπερ βούλονται. 44 Mt 8, 34 Παρεκάλεσαν τοίνυν ἐφ' ἑτέρους μεταβῆναι τόπους ὡς οὐκ ἄξιοι ὄντες τοσοῦτον ἀγαθὸν ἐπὶ τῆς οἰκείας ἔχειν χώρας, δείσαντες μήπου τι καὶ μεῖζον πάθωσιν ἀπὸ τῆς τοῦ παρόντος δυνάμεως τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων ἕνεκεν. 45 Mt 9, 5 Κατὰ μὲν τὴν προφορὰν ὁμοίως εὔκολα ἀμφότερά ἐστιν εἰπεῖν· ὃ δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· βλάσφημόν με νομίζετε ὡς ἐπαγγελλόμενον ἃ μὴ δύναμαι. οὐκοῦν εἰ μεγαλαυχίας τὴν φωνὴν ὑπολαμβάνετε εἶναι, τί νενόμισται ὑμῖν εἶναι εὐκολώτερον ἐπαγγείλασθαι τῶν ἁμαρτημάτων τὴν συγχώρησιν ἢ τῆς παραλύσεως τὴν θεραπείαν; ἀλλὰ μὴν τοῦτο χαλεπώτερον εἰπεῖν τῷ μὴ δυναμένῳ, ἐγγύθεν τῆς ἀσθενείας αὐτοῦ τῶν ἀκουόντων λαβεῖν τὸν ἔλεγχον δυναμένων. ὅσῳ γὰρ ὑπ' ὄψεσι τὴν θεραπείαν πιστεύειν συμβαίνει, τοσούτῳ ῥᾴδιόν ἐστι τοῦ φθεγγομένου λαβεῖν τὴν ἀπόδειξιν, εἴτε δυνάμενος ἐπαγγέλλεται δικαίως εἴτε καὶ ψεύδεται ταῦτα ὑπισχνούμενος ἃ ἀδυνατεῖ ποιεῖν. Ὃ δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· βλάσφημόν με νομίζετε ὡς ἐπαγγελλόμενον ἃ μὴ δύναμαι ἤγουν τῶν ἁμαρτημάτων τὴν ἄφεσιν· οὐκοῦν εἰ μεγαλαύχου τὴν φωνὴν ὑπολαμβάνετε εἶναι, τί νενόμισται ὑμῖν εὐκολώτερον ἐπαγγείλασθαι τῶν ἁμαρτημάτων τὴν συγχώρησιν ἢ τῆς παραλύσεως τὴν θεραπείαν; ἀλλὰ μὴν τοῦτο χαλεπώτερον εἰπεῖν τῷ μὴ δυναμένῳ, τῶν ἀκουόντων ἐγγύθεν λαβεῖν τὸν ἔλεγχον τῆς ἀσθενείας αὐτοῦ δυναμένων, ἅτε ὑπ' ὄψεσι οὔσης τῆς θεραπείας. ὥστε δὲ μὴ νομίζειν ὑμᾶς, ὅτι ὑπισχνοῦμαι τὸ ἀθέατον τοῖς ἀνθρώποις, ὃ καὶ μὴ παρέχοντα λαθεῖν δυνατόν, ὃ δύσκολον ἐπαγγείλασθαι τῷ μὴ δυναμένῳ, τοῦτο λέγω τε καὶ ποιῶ, ὥστε ἐντεῦθεν ὑμᾶς λαβεῖν τὴν ἀπόδειξιν δυνάμεως τῆς ἐμῆς. 46 Mt 9, 8 Θεῖον τὸ πρᾶγμα γινώσκουσιν, τὸν δὲ ποιήσαντα ὁρῶσιν ἄνθρωπον. διὰ τοῦτο ὡς δωρεὰν θεοῦ καὶ οὐχ ὡς αὐτοῦ δύναμιν θαυμάζουσιν. 47 Mt 9, 14–17 Ὥσπερ, φησίν, εἰ ῥάκος ἄγναφον ἐπιβληθείη ἐπὶ ἱματίῳ παλαιῷ, τῇ σιγηλῷ στερεότητι κἀκεῖνο διαρρήγνυσιν, οἶνός τε νέος εἰς ἀσκοὺς ἐμβληθεὶς παλαιοὺς τῇ οἰκείᾳ θερμότητι τοὺς ἀσκοὺς διαρρήγνυσιν, οὐ δυνατὸν αὐτοὺς τοῖς παλαιοῖς δουλεύειν νόμοις· ὑμεῖς μὲν γὰρ τοῖς <παλαιοῖς> εἰκότως ἀκολουθοῦντες ἔθεσι τὰς Μωσέως νηστείας φυλάττετε, οὗτοι δὲ ἐπειδὴ καινά τινα καὶ παράδοξα νόμιμα παραδιδόναι μέλλουσι τοῖς ἀνθρώποις, ταῦτα μὲν οὐδαμῶς ἀναγκάζονται φυλάττειν. κατὰ καιρὸν δὲ μετὰ τῆς λοιπῆς ἀρετῆς καὶ τὴν νηστείαν ἐπιδείξονται, οὐκ ἀνάγκῃ νομίμοις τισὶ καὶ ἔθεσι παλαιοῖς ὡς ὑμεῖς αὐτὴν φυλάττοντες· καὶ γὰρ ἡ τῶν ἐν νόμῳ νηστεία τούτῳ διενήνοχεν τῶν ἐν τῇ χάριτι νηστευόντων, ὅτι οἱ μὲν ὡρισμένας εἶχον τὰς νηστείας ἃς καὶ νηστεύειν πάντως αὐτοὺς ἐχρῆν καὶ μὴ βουλομένους, οἱ δὲ γνώμῃ μᾶλλον κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτοῖς νηστεύουσιν ἀρετῆς αἱρέσει μετιόντες αὐτήν. εἰ δὲ καὶ ὡρίσθαι ὁ τῶν τετταράκοντα δοκεῖ καιρὸς δι' ὑπόμνησιν τῶν κυριακῶν, ἀλλὰ καὶ ταύτην γνώμης μᾶλλον τὴν νηστείαν μετίοιμεν. 48 Mt 9, 15 Καὶ τοῦτο μὲν εἰκότως εἶπεν, ὥστε καὶ τὴν μεγαλαυχίαν αὐτῶν καθελεῖν καὶ δεῖξαι, ὅτι μὴ πρὸς τρυφὴν καὶ ἄνεσιν τοὺς οἰκείους χειραγωγεῖ μαθητάς, καιρὸς δέ τις μεθ' ὃν ἐπιδείξονται τὴν ἀνδρείαν ἑαυτῶν καὶ τὴν ἐν τοῖς δεινοῖς καρτερίαν· δεικνύων δὲ λοιπὸν καὶ τὸ διάφορον τῶν
PG 66:651μαθητῶν πρὸς αὐτούς, ὅτι τέως μηδεμία ἀνάγκη ὁμοίως αὐτοῖς, καὶ οὗτοι νηστεύσουσί φησιν. 49 Mt 10, 5 Ἐπειδὴ δὲ ἐν μέσῳ τῆς Ἰουδαίας ἦσαν αἱ πόλεις τῶν Σαμαριτῶν, δι' ὧν ἔδει διελθεῖν, εἶπεν· μὴ εἰσέλθητε, ἀλλ' ἔξωθεν αὐτῶν διαβαίνετε· αἱ δὲ τῶν ἐθνῶν ἔξω ἦσαν, δι' ὃ εἶπεν· εἰς ὁδὸν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε. Οἱ Σαμαρεῖται πόλεις κατῴκουν ἐν μέσῳ τῆς Ἰουδαίας, δι' ὧν ἀναγκαῖον ἦν τοὺς ἀποστόλους πορεύεσθαι. διὸ καὶ ἐκώλυεν αὐτοὺς μὴ εἰσελθεῖν καὶ διὰ τοῦτο εἶπεν· μὴ εἰσέλθητε· ἐπὶ δὲ τῶν ἐθνῶν οὐκ εἶπεν· μὴ εἰσέλθητε, ἀλλὰ μὴ ἀπέλθητε. 50 Mt 10, 7 Διὰ τῆς σαρκώσεως ἦν ἐγγίσασα καὶ ἀεὶ μὲν ἦν ἐγγὺς Χριστὸς ὁ θεός. 51 Mt 10, 16 Αὕτη γὰρ ἡ περιστερὰ κἂν τοὺς νεοττούς τις ἀφέλῃ, αὖθις ἐπὶ τοῦ τόπου νεοττεύει. οὕτως, φησίν, καὶ ὑμεῖς ἐπιβουλευόμενοι παρὰ τῶν ἐναντίων μὴ ἀφίστασθε· μένετε δὲ παρ' αὐτοῖς ἄχρις ἄν τινας ἐπὶ τὸ κρεῖττον τῇ διδασκαλίᾳ μεταβάλλητε. Ἐάν τις τῆς περιστερᾶς ἀφαιρῆται τοὺς νεοσσούς, ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ πάλιν νεοττεύει. διὸ καὶ ὑμεῖς, φησίν, ἐπιβουλευόμενοί τε καὶ διωκόμενοι μένετε ἐν τῇ ἐμῇ πίστει καὶ μηδ' ὅλως ἀφίστασθε. καὶ ὥσπερ ὁ ὄφις φεύγων καὶ κρύπτων ἑαυτὸν σῴζεται, οὕτω καὶ ὑμεῖς φεύγοντες τοὺς μέλλοντας ἀναιρεῖν ὑμᾶς ζήσεσθε. 52 Mt 10, 21–23 Τοῦτο εἶπε πρὸς τὸ μὴ δάκνεσθαι αὐτοὺς λοιδορουμένους. 53 Mt 10, 24 Ὑπὲρ τὸν ὄντως διδάσκαλον αὐτοῦ τῇ φύσει οὐκ ἔστιν μαθητής· οὐδέποτε γὰρ ὑπερβήσεται τὸ φύσει ὂν ὁ θέσει πρὸς τοῦτο ὁμοιούμενος, ἀλλὰ τέλος αὐτοῦ ἀκρότατον ἡ ὁμοίωσις. διὰ τοῦτο καὶ ἕνα φησὶν εἶναι τὸν καθηγητήν, ἑαυτὸν εἶναι λέγων τὸν καθηγητήν· οἱ γὰρ ἐν ἀνθρώποις διδάσκαλοι τύπος μᾶλλον ἢ ἀλήθεια, ὅτι μεταδίδωσιν ἕκαστος ὃ προλαβὼν εἴληφεν. διὸ καὶ ὑπερβαίη τις ἂν μᾶλλον οἰκειωθεὶς τῷ δεδομένῳ ἀγαθῷ. 54 Mt 10, 25 Ταύτης τῆς λοιδορίας οὐκ ἔστι μείζων, εἴγε ἄρχοντά με τῶν δαιμόνων εἶπον, ὧν οὐδὲν χεῖρον. Βεελζεβοὺλ δὲ καταπίνοντα μυίας οἱ περὶ Ἀκύλαν ἐξέδωκαν ἢ ἄρχοντα νεκρῶν ὡς ἐν ταῖς Βασιλείοις εὕρομεν. 55 Mt 10, 26 Τάχα καὶ περὶ τοῦ καιροῦ ἐκείνου λέγει, ὅτε κρινεῖ ὁ θεὸς τὰ κρυπτὰ τῶν ἀνθρώπων καὶ φωτίσει τὰ κρυπτὰ τοῦ σκότους καὶ φανερώσει τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν. 56 Mt 10, 28 Διὰ δὲ τῆς γεέννης τὸ διηνεκὲς τῆς κολάσεως ἐδήλωσεν, γέενναν εἰπὼν ὡς ἀναμένουσαν δίκην τῶν διὰ γεννήσεως τὴν ἀπόδοσιν δεχομένων. καὶ τοῖς ὀνόμασι δὲ πολλὴν ἔδειξε τοῦ τρόπου τὴν διαφοράν, ἐνταῦθα μὲν ἀποκτεννόντων εἰπών, ἐκεῖ δὲ ἀπολλυμένων οὐδέ ἐστιν ἔτι <σωτηρία>. 57 Mt 11, 2–3 Ἕτεροι δέ φασιν· ὅτι μὴ ἀγνοῶν μηδὲ μαθεῖν βουλόμενος τοὺς μαθητὰς ὁ Ἰωάννης ἀπέστειλεν, οἶμαι δῆλον εἶναι καὶ τῷ ποσῶς γοῦν ταῖς θείαις ἐνεσχηκότι γραφαῖς· τοῦτο γὰρ ἔργον ἦν αὐτοῦ τὸ δεῖξαι πᾶσι παρόντα τὸν Χριστόν. εὔηθες δὲ κἀκεῖνο, ὅτι μέλλων ὁ Ἰωάννης διὰ τοῦ θανάτου πρὸς τοὺς τετελευτηκότας χωρεῖν τούτους ἀπέστειλεν ἐρωτᾶν, εἰ αὐτὸς ἐκεῖνός ἐστιν ὁ μέλλων καὶ τοὺς ὑπὸ τοῦ θανάτου κρατουμένους ἐλευθεροῦν ὥστε κἀκείνοις εὐαγγελίσασθαι· ὁ γὰρ εἰπὼν ἴδε ὁ ἀμνὸς τοῦ θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου σαφῶς <ᾔδει> τὸ πάθος ὑπὲρ πάντων μᾶλλον προσάγεσθαι τῷ θεῷ. ὅλως δὲ εἴπερ ἠπίστατο αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστόν, οὐδὲν ἠγνόει τῶν κατὰ τὸν <Χριστόν>· ᾔδει γὰρ ἀκριβῶς ὅσα δι' αὐτοῦ γενήσεται τοῖς ἀνθρώποις καλά, ἃ καὶ λέγοντα τοῖς ἀνθρώποις διαφόρως ἔστιν ἰδεῖν αὐτὸν ἀπὸ τῶν ῥηθέντων περὶ αὐτοῦ τοῖς εὐαγγελισταῖς. πῶς οὖν κάτοπτον τὸν Ἰωάννην, ὃς τοσαύτην εἶχε τὴν γνῶσιν περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς πολλὰ μὲν εἰπεῖν περὶ αὐτοῦ, δεῖξαι δὲ αὐτὸν καὶ παρόντα νῦν μετὰ τὴν μαρτυρίαν καὶ τὸ πλῆθος τῶν ῥημάτων ἐκείνων, ἀγνοεῖν τὰ κατὰ τὸν Χριστόν, ὑπονοεῖν <δὲ> καὶ βούλεσθαι μαθεῖν παρ' αὐτοῦ; ὃ δὴ καὶ αὐτὸ πάλιν οὐκ
ἀκόλουθον· οὐδὲ γὰρ ἄν τις τοσοῦτο πρᾶγμα βουλόμενος μαθεῖν αὐτῶν τινι τῶν περὶ <αὐτὸν> καθ' ἑαυτὸν ἐχρήσατο μάρτυρι καὶ διδασκάλῳ. πρὸς τούτοις δὲ ὁ παρὼν βίος πολιτείας καιρός, μετὰ δὲ τελευτὴν κρίσις καὶ κόλασις. πλὴν ὁ τοῦ Χριστοῦ θάνατος οὐκ ἔλυσε τῶν προτετελευτηκότων ἁμαρτήματα· τὸ γὰρ εἰρημένον, ὅτι πύλαι χαλκαῖ καὶ μοχλοὶ σιδηροῖ συνεθλάσθησαν, διὰ τοῦτο ἐλέχθη, ἐπειδὴ τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ τότε πρῶτον ὀφθέντος ἀθανάτου ἐδείχθη ὁ θάνατος ἀνῃρημένος. τί οὖν; ἠδικήθησαν οἱ πρὸ τῆς παρουσίας Χριστοῦ; οὐδαμῶς. ἤρκει γὰρ αὐτὸ εἰς τὸ σωθῆναι τὸ μὴ εἰδωλολατρεῖν, ἀλλὰ τὸν ἕνα μόνον καὶ ἀληθῆ σέβειν θεόν. νῦν δὲ οὐκ ἀρκεῖ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ γνώσεως δεῖ. οὐκοῦν οὐ δεῖ εἰπεῖν, ὅτι ἐν ᾅδῃ τίς ἐξομολογήσεταί σοι, ἐπεὶ πάντες ἐκεῖ μετανοοῦσι καὶ οὐδεὶς τιμωρεῖται. 59 Mt 11, 11 Ἂν μὲν κατὰ τὴν γέννησιν τὴν ἐκ γυναικὸς κρίνηται Ἰωάννης πρὸς τοὺς λοιποὺς ἀνθρώπους, πάντων εὑρεθήσεται μείζων, μόνος ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς μητρὸς πνεύματος ἁγίου πλησθεὶς ὡς σκιρτῆσαι μὲν αὐτόν, μετασχοῦσαν δὲ τούτου προφητεῦσαι καὶ τὴν μητέρα· ἐὰν δέ γε συγκριθῇ κατ' αὐτὸ τοῦτο τοῖς ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν μετέχειν μέλλουσιν τοῦ πνεύματος, εὑρεθήσεται, <φησίν>, ἐλάττων καὶ τοῦ πάντων ἐλάττονος, ἵνα εἴπῃ τῶν μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν ἀναγεννωμένων εἰς ἀφθαρσίαν, ὅτι οὔπω τοσαύτης μετέσχε χάριτος, ὥστε μὴ γεύσασθαι θανάτου. ἡ δὲ τότε τοῦ πνεύματος περιουσία τοσαύτη περὶ τοὺς ἀνθρώπους ἔσται, ὥστε μηδὲ τὸν ἐλάττονος μετεσχηκότα δυνηθῆναι θανάτῳ λοιπὸν ὑποπεσεῖν. 61 Mt 11, 14 Ὥσπερ Ἠλίας πρὸς τῇ συντελείᾳ τοῦ παρόντος βίου ἐλεύσεται τὴν μέλλουσαν ἐμοῦ κηρύττων ἐπιφάνειαν ἐξ οὐρανῶν ἐσομένην, οὑτωσὶ δὲ καὶ οὗτος τέλος δοὺς τοῖς παλαιοῖς τὴν ἐμὴν εὐηγγελίσατο παρουσίαν, ἐφ' οὗ καινή τις καὶ ἐν τύπῳ τῶν μελλόντων ἡ κατάστασις γίνεσθαι μέλλει. 62 Mt 11, 19 Οἱ πρὸς τὸ ἀληθὲς ὁρῶντες, φησίν, ἀπεδέξαντο τὴν Ἰωάννου καὶ Χριστοῦ ἀγωγὴν ὡς μετὰ σοφίας τῆς τῶν βίων ἐναλλαγῆς οἰκονομηθείσης πρὸς ὠφέλειαν τῶν ὁρώντων· αὐτὸ γὰρ τοῦτο σοφίαν καλεῖ, τὰ σοφῶς γεγονότα· καὶ γὰρ εἰ καὶ μὴ Ἰουδαῖοι ἐπίστευσαν εἰς τὸν Χριστόν, μήτε διὰ τῆς Ἰωάννου νηστείας καὶ τοῦ ἐρημικοῦ βίου, μήτε διὰ τῆς συγκαταβατικῆς διαίτης καὶ οἰκονομικῆς πολιτείας αὐτοῦ τοῦ δεσπότου Χριστοῦ, ἀλλ' οὖν αὐτὸς ὁ πάντα σοφῶς ἐκτελῶν τῷ μηδὲν παραλιπεῖν τῶν συντελούντων εἰς ὄνησιν καὶ σωτηρίαν αὐτῶν ἐδικαιώθη ἀπ' αὐτῶν. καὶ οὐκέτι λοιπὸν ἔχουσιν αὐτῷ ἐγκαλεῖν· πάντα γὰρ ἐξεπλήρωσε τὰ αὐτοῦ μηδὲ σκιὰν αὐτοῖς ἢ ἀγνωμοσύνης ἢ ἀχαριστίας καταλιπών. 63 Mt 11, 25 Σοφοὺς λέγει τοὺς Ἰουδαίους, ὅτι ἐπιστεύθησαν τὰ λόγια τοῦ θεοῦ ἢ ὅτι σοφοὶ ἦσαν τοῦ κακοποιῆσαι· νηπίους δὲ τοὺς ἀποστόλους. 64 Mt 11, 27 Εἰ πάντων ἐστὶ δεσπότης, μεμπτέοι οἱ μὴ ὑπακούσαντες καὶ ἐπεγνωκότες τὸν πάντων κύριον. 65 Mt 11, 27 Δεικνὺς καθόλου τῆς τε φύσεως αὐτοῦ καὶ τῆς ἀξίας τὴν ἰσότητα καλῶς ἐπήγαγεν τὸ ᾧ ἐὰν βούληται ὁ υἱὸς ἀποκαλύψαι· ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν ἄνω πρὸς τὸν πατέρα, ὅτι ἀπεκάλυψας αὐτὰ νηπίοις, τὴν οἰκείαν γνῶσιν εἰσάγων ἐνταῦθα ἐπ' ἴσης τῷ πατρὶ τὸ πᾶσιν ἄγνωστον καὶ ἑαυτὸν εἶναι ἀπεφήνατο, εἴπερ δὴ αὐτὸν ὁ πατὴρ ἀποκαλύπτει οἷσπερ καὶ βούλεται. ἐπήγαγεν τὸ ᾧ ἐὰν βούληται ὁ υἱὸς ἀποκαλύψαι, τὸν πατέρα λέγων ὡς διὰ πάντων καὶ τοῦ ἀκαταλήπτου φανῆναι τὴν ἰσότητα καὶ τῆς ἐξουσίας τοῦ γνωρίζειν, τοῦ μὲν πατρὸς τὸν υἱὸν ἀποκαλύπτοντος, τοῦ δὲ υἱοῦ τὸν πατέρα, οἷς βούλεται. 67 Mt 11, 28–30 Πῶς οὖν ὅτι καὶ αὐτὸς πολλὴν ἀπαιτεῖ τὴν ἀκρίβειαν; οὔπω πεῖραν εἰλήφατε τῶν ἐμῶν καὶ διὰ τοῦτο οὕτως ταῦτα νομίζετε. εἰ δὲ ὑποβαίητε τὸν ζυγὸν τὸν ἐμὸν καὶ πιστεύσαιτε τοῖς παρ' ἐμοῦ δεδομένοις, εὑρήσετε πλείστην οὖσαν τῶν παρ' ἐμοῦ τε καὶ Μωσέως τὴν διαφοράν· παρ' ἐμοῦ γὰρ ἀνεξικακία καὶ χρηστότης πολλή· πόσον γὰρ ὄγκον ἁμαρτημάτων ὁρῶν φόνους καὶ μονουχίαν καὶ τὰ τούτων ἀπορρητότερα <μακροθυμῶ> καὶ ἀνέχομαι τῶν <δρασάντων> οὐκ ἀπογινώσκων
PG 66:653αὐτῶν, ἀλλὰ περιμένων, εἴ ποτε μεταμεληθεῖεν μεταβαλλόμενοί γε τὸν τρόπον, εὐθὺς ἀφίημι ἀμνηστείαν ἁπάντων ὁμοῦ χαριζόμενος αὐτοῖς. ὁ δὲ νόμος οὐχ οὕτως, ἀλλ' εὐθὺς ὡς ἥμαρτε καὶ κολάζει τὸν ἡμαρτηκότα μεταμέλειαν οὐκ εἰδὼς ἀπὸ τῶν ἑξῆς προλαβόντα ἀφιέναι οὐκ ἐπαγγελλόμενος. πάλιν ἐγὼ τὴν διάθεσιν ἀπαιτῶν οὐ τοσοῦτον περὶ τὴν τῶν γινομένων ἐξέτασιν ἀσχολῶ, ὅσον ἀρκοῦμαι ψυχῇ γνησίᾳ γνώμῃ τὸ καλὸν αἱρουμένῃ. ὁ δὲ νόμος καὶ ἐπὶ τοῖς μικροῖς κόλασιν ἐπάγει καὶ κατάρᾳ τοὺς παραβαίνοντας ὑποβάλλει. ὁ μὲν οὖν ζυγὸς χρηστὸς διὰ τὴν συγχώρησιν, τὸ δὲ φορτίον ἐλαφρόν, ὅτι οὐ πλῆθος νομίμων καὶ παρατηρήσεις διάφοροι, ἀλλ' αἱρέσεις ψυχῆς· καὶ πρὸ τοῦ καλοῦ τὸ κρεῖττον μετ' ἀληθείας ἑλέσθαι καὶ τῆς θείας διαθέσεως. 68 Mt 12, 29 Οἰκίαν ἐνταῦθα τὴν γῆν λέγει, σκεύη δὲ τοὺς ἀνθρώπους. οὐκοῦν ἐπειδὴ σκεύη τῶν δαιμόνων καὶ τοῦ διαβόλου γεγόνασιν οἱ ἄνθρωποι διὰ τῆς κακίας ὑπὸ τὴν ἐκείνου καταστάντες ἐξουσίαν, ἀδύνατον ἦν ἀφαιρεθῆναι τοὺς δαίμονας τὴν οἰκείαν κτῆσιν, ἀλλ' ἢ πρότερον αὐτῶν ἡττηθέντων καὶ δεσμῶν περιβληθέντων εἰς τὸ μὴ δύνασθαι αὖθις ὑπὲρ τῶν ἰδίων διαμάχεσθαι κτημάτων. τοῦτο δὲ ὑπὸ τῶν δαιμόνων οὐκ ἄν ποτε ἐγένετο. 69 Mt 12, 33 Εἰ δὲ ταῦτα, φησίν, ἐπιτίμησις ἀλόγιστος εἶναι δοκεῖ καὶ οὐ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀληθῶς εἶναι τὸ βλασφημούμενον, τῷ δαίμονι τὸ ἔργον ἐπιτρέψαντες ἅπαξ εἴπατε καὶ αὐτὸ τὸ γινόμενον εἶναι καλὸν ἢ κακὸν φάσκετε τὸ γινόμενον; εἰ δὲ τοῦτο οὐ φατέ (κάκιστον γὰρ ἀνθρώποις ὑπὸ δαιμόνων κρατεῖσθαι, καλὸν δὲ τὸ τοὺς δαίμονας ἀπελαύνεσθαι τῶν ἀνθρώπων), πῶς δυνατὸν ἔργον οὕτω καλὸν ἐπιγράφειν τοῖς δαίμοσι, οὓς οὐκ ἄν ποτε εἴποιτε μὴ σφόδρα εἶναι κακούς; γνώρισμα γὰρ φύσεως δένδρου καρπός. 70 Mt 12, 34 Ὦ, φησίν, πάντων ἀνθρώπων πονηρότατοι καὶ κατὰ μηδὲν τῇ πονηρίᾳ τῶν ἐχιδνῶν ἀφεστηκότες, οὐ θαυμαστόν, εἰ μηδὲν φθέγγεσθε ἀγαθόν· ἕπεται γὰρ τῇ διαθέσει τῆς ψυχῆς τὰ ῥήματα· ἀλλὰ πῶς εὔφημα φθέγγεσθε τὰ χείρω προῃρημένοι καθάπαξ καὶ πρὸς τὸ χεῖρον ἐκκλίνοντες; 71 Mt 12, 46–50 Ταῦτα εἶπεν οὐκ ἀποδοκιμάζων τὴν μητέρα καὶ τοὺς ἀδελφούς, ἀλλὰ δεικνύς, ὅτι πάσης σωματικῆς συγγενείας προτιμᾷ τῆς ψυχῆς τὴν οἰκειότητα· πρὸς γὰρ τὸν οἰόμενον ὡς ἐπί τι σπουδαιότερον αὐτὸν καλεῖν τῶν οἰκείων τὴν ὁμιλίαν ἀναγκαῖον ἦν τοῦτο εἰπεῖν, ὁμοῦ καὶ εἰς διδασκαλίαν τῶν παρόντων· ὡς γὰρ αὐτὸς εἶπεν τοῖς μαθηταῖς· ὁ φιλῶν πατέρα ἢ μητέρα ὑπὲρ ἐμὲ οὐκ ἔστι μου ἄξιος, οὕτως νόει μοι τὸν Ἰησοῦν προκρίνοντα τοὺς μαθητὰς ὑπὲρ μητέρα καὶ ἀδελφούς. 72 Mt 13, 11 Ἠρώτησαν αὐτὸν οἱ μαθηταί, τίνος ἕνεκεν διὰ παραβολῶν ποιεῖται τὴν διδασκαλίαν. ὁ δὲ ἐνδεικνύμενος διὰ τὸ τῶν ἀκουόντων ἀνάξιον ὑμῖν φησιν γνῶναι τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας, ἐκείνοις δὲ οὐ δέδοται, ἵνα εἴπῃ, ὅτι ὑμεῖς ἄξιοι ὄντες πάντα μαθεῖν τὰ πρὸς διδασκαλίαν συντείνοντα μαθήσεσθε καὶ τῶν παραβολῶν τὴν σαφήνειαν. πρὸς δὲ τούτους μετὰ παραβολῶν λαλεῖ, ἐπεὶ μηδὲ ἄξιοι μαθεῖν εἰσι διὰ τὴν κακίαν τοῦ τρόπου. εἶτα διὰ τῆς προφητικῆς φωνῆς τὴν κακίαν αὐτῶν ἐλέγχει ὡς πόρρωθεν κηρυττομένην καὶ παρὰ πᾶσιν ᾀδομένην μικροῦ τοῖς προφήταις. 73 Mt 13, 13 Διὰ δύο τούτων ἕνεκεν πολλάκις ἔθος αὐτῷ κεχρῆσθαι ταῖς παραβολαῖς, ἢ διὰ τὸ περὶ πραγμάτων λέγειν ἀφανῶν, ὥστε τῇ παραβολῇ φανερὰ ποιῆσαι τὰ ἄδηλα καθὼς δυνατόν, ἢ διὰ τὸ τῶν ἀκουόντων ἀνάξιον, ὅταν μηδὲν ὄφελος αὐτοῖς ἀπὸ τῶν λεγομένων γίνηται. ἔστι δὲ καὶ ἑτέρα τρίτη τῆς παραβολῆς αἰτία, τὸ ἐπ' ἐλέγχῳ λέγοντά τι πολλάκις τῶν ἀκουόντων ἐκλύειν τῇ παραβολῇ τῶν ἐλέγχων τὸ αὐστηρόν, οἷον ὅταν λέγῃ τὸ κατὰ τὸν ἀμπελῶνα καὶ ὅτι κακοὺς κακῶς ἀπολέσει τοὺς γεωργούς, τὸν δὲ ἀμπελῶνα ἐκδώσεται ἄλλοις· ταῦτα γὰρ πρὸς Φαρισαίους λέγων σαφῶς ἔφυγε τὸ τραχὺ τῶν ῥημάτων.
PG 66:65774 Mt 13, 33 Ἀλεύρου σάτα τρία Ἕλληνας, Ἰουδαίους, Σαμαρείτας φησίν· τούτοις τοῖς τρισὶν ἐμβληθεῖσα ἡ ζύμη μίαν τῶν ὅλων τὴν φύσιν εἰργάσατο καὶ τὴν πιότητα· εἰς ταῦτα γὰρ τοὺς ἀνθρώπους μεμερισμένους ἡ ἐμὴ διδασκαλία ἓν τῇ πράξει <ἐποίησεν>· οὕτως καὶ ὁ ἀπόστολός φησιν· ἐν γὰρ Χριστῷ Ἰησοῦ οὐχ Ἕλλην οὐκ Ἰουδαῖος καὶ τὰ ἑξῆς. Ἀλεύρου σάτα τρία Ἕλληνας καὶ Ἰουδαίους καὶ Σαμαρείτας ὀνομάζει· τούτοις τοῖς τρισὶν ἐμβληθεῖσα ἡ ζύμη ἓν φύραμα τὴν φύσιν πάντων εἰργάσατο. 75 Mt 13, 44–46 Ἐπειδὴ πολλοὶ τῶν ἀλλοτρίων πάντη τῆς εὐσεβείας ἐξαίφνης κατὰ θείαν χάριν ἔγνωσαν τοῦ Χριστοῦ τὸ μέγεθος ὡς πάντων καταφρονῆσαι τῶν παλαιῶν καὶ πρὸς ταύτην μόνον ἰδεῖν ὡς ἀληθείας καὶ σωτηρίας πρόξενον αὐτοῖς γενέσθαι δυναμένην, τοῦτό φησιν (ἤτοι τοῦ θησαυροῦ). εἶτα ἐπάγει πάλιν, ὅτι πολλοὶ δὲ καὶ σφόδρα περὶ τὴν εὐσέβειαν ἐσπουδακότες ἐγνωκότες τοῦ κηρύγματος τὸ μέγεθος τῶν παλαιῶν ἀποστήσονται, οἷος ἦν ὁ Παῦλος, πολλὴν μὲν ὑπὲρ τοῦ νόμου τὴν σπουδὴν ἐπιδεικνύμενος, ἐπειδὴ δὲ ἔγνω τούτου τὸ μέγεθος πάντων ὑπεριδὼν ἐκείνων ὡς αὐτὸν λέγειν ἅτινα ἦν μοι κέρδη, ταῦτα ἥγημαι διὰ τὸν Χριστὸν ζημίαν. καὶ πάλιν· πάντα ἐζημιώθην καὶ ἡγοῦμαι σκύβαλα, ἵνα Χριστὸν κερδήσω. διὰ μὲν τῆς ἀνωτέρας τοὺς ἀπὸ Ἑλλήνων τῇ εὐσεβείᾳ προστιθεμένους ἔοικε λέγειν, διὰ δὲ ταύτης τοὺς ἀπὸ Ἰουδαίων. ὅθεν αὐτοὺς ἐμπόρους ἐκάλεσεν ὡς ἂν τῇ μαθητείᾳ τοῦ νόμου περὶ τὴν εὐσέβειαν σπουδάζειν ἐπαγγελλομένους. 76 Mt 14, 1–12 Ἕτερος ἦν Ἡρώδης ὁ βασιλεύς, ἕτερος δὲ ὁ τετράρχης υἱὸς ὢν ἐκείνου· ἐπ' ἐννέα γὰρ τοῖς ἔτεσιν μετὰ τὸν Ἡρώδου θάνατον κατεσχηκότος Ἀρχελάου τὴν ἀρχήν, εἶτα ἀτίμως τῆς βασιλείας ἐκπεσόντος, διεῖλον εἰς τετραρχίας οἱ Ῥωμαῖοι τὴν βασιλείαν ἤτοι οὖν εἰς τέσσαρα μέρη, ὅθεν καὶ τετράρχης ἕκαστος αὐτῶν ὀνομάζεται. συνέβη δὲ καὶ Ἡρώδην τὸν τοῦ Ἡρώδου τοῦ βασιλέως υἱὸν ἕνα ἐκείνων γενέσθαι μέρους τινὸς ἄρχοντα καὶ αὐτόν, ὃς καὶ ἀποκεφαλίσας τὸν Ἰωάννην δίκας ἔδωκεν οὐκ εἰς μακράν, ὡς ἀκριβέστερον μαθεῖν ἀπὸ τῆς τοῦ Ἰωσήπου γραφῆς δυνατόν. τινὲς δὲ καὶ βασιλέα ἐκάλουν αὐτὸν εἴτε ἀπὸ τῆς τοῦ πατρὸς συνηθείας εἴτε καὶ ἀδεέστερον ἔτι τῇ φωνῇ κεχρημένων, ὅθεν καὶ ὁ Μᾶρκος ἀδιαφόρως αὐτὸν βασιλέα ἐκάλεσεν, τοῦ Λουκᾶ ὁμοίως τῷ Ματθαίῳ ἀπὸ τῆς ἀξίας τετράρχην αὐτὸν ὀνομάσαντος. ἡ μὲν οὖν αἰτία τοῦ φόνου, ὅτι τοῦ Ἡρώδου τὴν γυναῖκα τοῦ ἰδίου ἀδελφοῦ Φίλιππος δὲ ἐλέγετο ἀφελομένου ζῶντος ἔτι καὶ θυγατέρα ἔχοντος ἐξ αὐτῆς συνοικοῦντός τε αὐτῇ καὶ οὐκ ἐνεγκὼν τὸ μύσος ὁ Ἰωάννης ἤλεγχεν αὐτὸν ἐπὶ τῇ παρανομίᾳ. ὁ δὲ τὸν μὲν ἐλέγχοντα οὐ φέρων, δεδιὼς δὲ τὸν ὄχλον, ὅτι μεγίστην εἶχεν περὶ αὐτοῦ δόξαν, ἀνελεῖν μὲν οὐκ ἐτόλμησεν καίτοιγε σφόδρα βουλόμενος, ἐγκαθείρξας δὲ αὐτὸν τῷ δεσμωτηρίῳ τῶν γενεσίων αὐτοῦ τελουμένων καὶ τῆς θυγατρὸς τῆς Ἡρωδιάδος ὀρχησαμένης καὶ τὴν κεφαλὴν Ἰωάννου μισθὸν τῆς ἀσεβοῦς πράξεως αἰτησαμένης ἐπλήρου παρευθὺς τὴν οἰκείαν ἐπιθυμίαν ὁ Ἡρώδης· κελεύει γὰρ τοῦ μακαρίου ληφθῆναι τὴν κεφαλήν. πρόσχημα δὲ τῶν παρόντων ἐν ἑκάστου ὅρκου τῇ ἀνάγκῃ ἐποιήσατο λυπηθεὶς δῆθεν καὶ αὐτὸς ἐπὶ τῷ γίγνεσθαι μέλλοντι. εἰ δὲ μὴ εἶπεν τοῦτο ὁ εὐαγγελιστής, ἀλλὰ τὸ ἐναντίον, ὅτι ἐλυπήθη, οὐ θαυμάζειν προσῆκεν· ἔφην γὰρ πολλάκις, ὅτι τοῖς εὐαγγελισταῖς ἔθος ἅπαντα, ὡς ἐγένετο, λέγειν· τὰ γὰρ πράγματα, οὐ τὰς αἰτίας ἑρμηνεύειν οἰκεῖον ἐνόμιζον. ἀμέλει τῷ εἰπεῖν, ὅτι βουλόμενος αὐτὸν ἀποκτεῖναι τὸν ὄχλον ἐφοβήθη, ἐδήλωσε σαφῶς, ἣν Ἡρώδης εἶχε περὶ τούτου γνώμην, ἐπεὶ καὶ τοῦ ὅρκου μικρὸν φροντίσαι ἐξῆν αὐτῷ, ὡς πολλῷ χεῖρον εἰργάσασθαι φόνον ἀνδρὸς οὕτω δικαίου τολμήσας. Ἕτερος ἦν Ἡρώδης ὁ βασιλεύς, ἕτερος δὲ ὁ τετράρχης υἱὸς ὢν ἐκείνου· ἐπ' ἐννέα γὰρ τοῖς ἔτεσιν μετὰ τὸν Ἡρώδου θάνατον κατεσχηκότος Ἀρχελάου τὴν
PG 66:661ἀρχήν, εἶτα ἀτίμως τῆς βασιλείας ἐκπεσόντος, εἰς τετραρχίας διεῖλον οἱ Ῥωμαῖοι τὴν Ἡρώδου βασιλείαν εἰς τέσσαρα μερισθεῖσαν καὶ τετράρχης ἕκαστος αὐτῶν ὠνομάζετο ὡς τοῦ τετάρτου μέρους τὴν ἀρχὴν ἔχων. συνέβη δὲ καὶ Ἡρώδην τὸν τοῦ Ἡρώδου υἱὸν ἕνα ἐκείνων γενέσθαι μέρους τινὸς ἄρχοντα καὶ αὐτόν, ὃς καὶ ἀποκεφαλίσας τὸν Ἰωάννην δίκας ἔδωκεν οὐκ εἰς μακράν, ὡς ἀκριβῶς τὸν βουλόμενον ταῦτα πάντα μαθεῖν ἀπὸ τῆς Ἰωσήπου γραφῆς δυνατόν. οὐκ ἐψεύσατο τοίνυν ὁ εὐαγγελιστὴς οὔτε ἐκείνου τὴν τελευτὴν τοῦ Ἡρώδου εἰπὼν οὔτε περὶ τούτου διηγησάμενος, ἀλλὰ γὰρ καὶ τετράρχην εἰπὼν σαφῶς ἕτερον ὄντα παρ' ἐκεῖνον ἐδήλωσεν. καίτοιγέ τινων καὶ βασιλέα καλούντων αὐτὸν εἴτε ἀπὸ τῆς τοῦ πράγματος συνηθείας, εἴτε καὶ ἀδεέστερον ἔτι τῇ φωνῇ κεχρημένων, ὅθεν καὶ ὁ Μᾶρκος ἀδιαφόρως βασιλέα αὐτὸν ἐκάλεσε τοῦ Λουκᾶ ὁμοίως τῷ Ματθαίῳ ἀπὸ τῆς ἀξίας τετράρχην αὐτὸν ὀνομάσαντος, ὡς καὶ παρὰ τοῦ Ἰωσήπου σαφέστερόν ἐστι μαθεῖν, οὐ τὸν ἄνδρα λέγοντος μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν πρᾶξιν αὐτοῦ διηγουμένου ταύτην καὶ προστιθέντος ἔτι καὶ τὴν τιμωρίαν, ἣν ἔδωκεν ὑπὲρ τούτου. ἀκούων τοίνυν τοῦ κυρίου τὰ θαύματα καὶ σφόδρα εἰδώς, ὅτι δίκαιον ὄντα μάτην ἀνεῖλε τὸν Ἰωάννην, ὑπέλαβεν αὐτὸν ἐγηγερμένον ἐκ νεκρῶν ταῦτα ποιεῖν. 77 Mt 14, 1 Ἕτερός ἐστιν Ἡρώδης ὁ βασιλεὺς καὶ ἕτερος ὁ τετράρχης ὁ υἱὸς αὐτοῦ· μετὰ γὰρ τὸν τοῦ βασιλέως Ἡρώδου θάνατον εἰς τετραρ χίας διεῖλον οἱ Ῥωμαῖοι τὴν βασιλείαν αὐτοῦ, ὁ δὲ τούτου υἱὸς ἓν μέρος τῆς τετραρχίας εἶχεν. οὗτος δὲ ἦν ὁ τὸν πρόδρομον καρατομήσας καὶ διὰ τοῦτο δίκας ἔδωκεν οὐκ εἰς μακράν. 78 Mt 14, 25 Τετάρτην λέγει φυλακὴν τῆς νυκτὸς τὴν τριωρίαν τὴν μετὰ τὴν ἐνάτην ὥραν τῆς νυκτός. 79 Mt 15, 1–6 Πάντως ἐσπούδαζον ἄλλο τι τοῦ κυρίου διδάξαντος αὐτοὺς ἅπαντα ὡς ἔτυχεν πράττειν πρὸς τὴν χρείαν συντελοῦντα τοῦ σώματος, μόνης δὲ ἐπιμελεῖσθαι σφόδρα τῆς ἀρετῆς. θεασάμενοι οἱ Φαρισαῖοι τοῦ νίπτεσθαι οὐ ποιουμένους φροντίδα ἐνεκάλουν, ὅτι μὴ μέλει τοῦ πράγματος αὐτοῖς· οὐδὲ γὰρ τοῦτο εἴποι τις, ὅτι σπουδὴ πάντως ἦν αὐτοῖς μὴ νιπτομένους ἐσθίειν. τί οὖν πρὸς τοῦτο ὁ κύριος· διὰ τί καὶ ὑμεῖς παραβαίνετε τὴν ἐντολὴν τοῦ θεοῦ διὰ τὴν παράδοσιν ὑμῶν; δείκνυσι δὲ καὶ βαρύτερον ἐκεῖ τὸ ἔγκλημα οὐ τῷ λύειν αὐτοὺς ἐντολὴν θεοῦ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ τοιαύτῃ <χρῆσθαι>· τοῦ θεοῦ γὰρ κελεύσαντος τιμᾶσθαι τοὺς γονεῖς παρὰ τῶν τέκνων καὶ οὕτως ὀφείλεσθαι αὐτοῖς τὴν τιμὴν ὡς καὶ τὸν μέχρι ῥήματος εἰς αὐτοὺς ἁμαρτάνοντα τῶν παίδων θανάτῳ κατακρίνει, ὑμεῖς φατε, ὅτι ἐπὶ τοῖς τέκνοις ἢ τιμῆσαι τοὺς γονεῖς ἢ μὴ καὶ οὐδὲν ἄτοπον ἐρεῖ τῷ ἑαυτοῦ πατρὶ εἰπὼν ὁ γεννηθεὶς ἐξ αὐτοῦ, ὅτι ὅπερ ἂν λάβῃς ἐξ ἐμοῦ, τοῦτο δῶρον κομίζει καὶ χάριν, ὀφείλεται δέ σοι τιμὴ οὐδεμία πληροῦν οὐ βουλομένου. οὕτω ταῖς οἰκείαις παραδόσεσιν ἀτιμάζετε τοῦ θεοῦ μεγίστου δωρεάς. Τὸ παραδεδομένον ἐξ ἀρχῆς τοῖς Ἰουδαίοις ἔθος οὐκ ἀνῄρουν οἱ ἀπόστολοι, ἀλλ' ἃ παρέλαβον παρὰ τοῦ σωτῆρος ἐφύλαττον διδάγματα. ἓν δὲ καὶ τοῦτο ἐτύγχανε τῶν τοῦ Χριστοῦ παραδόσεων τὸ ὡς ἔτυχε πράττειν τὰ πρὸς τὴν χρείαν τοῦ σώματος καὶ μηδενὸς ἐπιμελεῖσθαι πλὴν ἀρετῆς. 80 Mt 15, 13–14 Φυτείαν ἐκάλεσεν ἠγνοημένην θεῷ τὰς παραφυάδας τῶν Φαρισαϊκῶν παραδόσεων τὰς φιλονείκως καὶ ἀκαίρως ἀπομενούσας τῷ γράμματι καὶ οὐκ αὐτὸν τὸν νόμον τὸν παρὰ θεοῦ δοθέντα. μὴ γένοιτο· μὴ γὰρ δὴ τούτῳ τὰς μυσαρὰς γλώσσας καὶ θεομάχους οἱ Μανιχαῖοι προστεχνάσθωσαν. ἐπεὶ καὶ διὰ τοῦτο τυφλοὺς ἐκάλεσεν ὡς τῷ γράμματι τὸν ὀφθαλμὸν προσερείσαντας καὶ μὴ βουλομένους ἐπὶ τὸ πνεῦμα διαβλέψαι καὶ τὸν ἔνδοθεν νοῦν. 81 Mt 15, 13–14 Μανιχαῖοι δὲ βουλόμενοι δεικνύναι τὸν νόμον οὐκ εἶναι τοῦ πατρὸς τοῦ Χριστοῦ ταύτῃ κέχρηνται τῇ μαρτυρίᾳ πλεῖστον ὅσον τῆς ἀληθείας ἀποσφαλέντες· οὐ γὰρ περὶ τῆς κατὰ νόμον λέγει διαγωγῆς, ἀλλὰ τῆς τῶν
Φαρισαίων αἱρέσεως, οἳ ταῖς οἰκείαις ἐπινοίαις πλεῖστα ἐναντία τοὺς πειθομένους αὐτοῖς ἐξεπαίδευον, καθὼς καὶ αὐτὸς ὁ κύριος ἀνωτέρω φαίνεται σαφῶς ἐλέγχων αὐτούς. τοῦτο οὖν φησιν, ὅτι τὸ τούτων σύστημα οὐ παρὰ τοῦ πατρὸς καταστάν, ἀλλ' ἀνθρωπίνως συστὰν ὑπεναντίως ταῖς τοῦ νόμου διατάξεσιν, ἃς ἔθετο διὰ Μωσέως τοῖς ἀνθρώποις ὁ πατήρ, λυθήσεται πάντως, κἂν μυρία μάχεσθαι δοκῶσι πρὸς τὴν ἀλήθειαν· ἀλλὰ μηδὲ τὸ ἑπόμενον αὐτοῖς πλῆθός φησιν πτοείτω ὑμᾶς· πλανῶνται γὰρ κἀκεῖνοι ὡς εἰκός, ἐπείπερ οὐκ ἔστιν ὑπὸ πλανωμένου τὴν ἀλήθειαν ἐκπαιδεύεσθαι· ὥστε τὸ ἀληθὲς δοκιμάζοντας ἀκριβῶς οὐ τῷ πλήθει προσέχειν προσῆκεν, ἀλλὰ καταφρονεῖν ὁμοίως γε κἀκείνων καὶ τῶν διδασκόντων αὐτούς, προτιμοτέραν ἁπάντων τὴν ἀλήθειαν εἶναι νομίζοντας. 82 Mt 15, 21–28 Ὁ δὲ κύριος ἰδὼν τῆς γυναικὸς τὴν πίστιν καὶ ὅτι ἀλλόφυλος ἦν ἀνεβάλλετο τῷ δοκεῖν τὴν θεραπείαν, ὁμοῦ μὲν Ἰουδαίοις ἐνδεικνύμενος τὸ μὴ ἐπ' ἴσῳ αὐτοῖς καὶ τοῖς ἀλλοτρίοις τὴν θεραπείαν χαρίζεσθαι, ὁμοῦ δὲ καὶ τῆς γυναικὸς ἅπασι καταφανῆ τὴν πίστιν ἐργαζόμενος. ὅρα δέ, εἰ βούλει, διὰ πείρας αὐτῆς τὸ ἠγνωμονηκὸς καὶ τὴν πίστιν. τὸ μὲν γὰρ ἑλέσθαι καὶ ἐν κυνὸς τάξει καταλογισθῆναι τῷ κυρίῳ εὐλαβείας ἦν· τὸ δὲ οἰηθῆναι, ὅτι καὶ τὸ βραχύτατον αὐτοῦ τῆς δυνάμεως–τοῦτο γὰρ ψιχίον ὀνομάζει–ἱκανὸν τῆς θυγατρὸς αὐτῆς παρασχεῖν τὴν ἴασιν πίστεως ὑπερβαλλούσης. τὸ δὲ ἀπὸ τῆς λοιδορίας ἁρπάσαι τὴν οἰκείωσιν κα ποιήσασθαι ἀπόκρισιν συνέσεως εἶχε γνώρισμα. τί γάρ φησιν; ὅτι χάριν ἔχω καὶ ἐν κυνὸς εἶναί σοι τάξει· τέως γὰρ οὐκ ἀλλοτρία, ἀλλά τις οἰκεία ἀπὸ τραπέζης ἐσθίουσα τῆς δεσποτικῆς, εἰ καὶ μὴ τοῦ ἄρτου, ἀλλὰ τῶν γοῦν ψιχίων. τοσοῦτος δέ σου τῆς τραπέζης ὁ πλοῦτος, ὥστε ἀρκεῖν μοι καὶ ψιχία πρὸς ἀπόλαυσιν τῶν σπουδαζομένων. 83 Mt 15, 23–28 Ὅτε εἶδεν τοὺς συνηγόρους ἑαυτῆς ἀποτυχόντας ἡ γυνή, τότε πάλιν δι' ἑαυτῆς αἰτεῖ καὶ οὐκ ἀπέστη, ἀλλ' ὡς κυρίῳ λέγει βοήθει μοι, οὐ μὴν δεήθητι ὑπὲρ ἐμοῦ. εἶτα πάλιν φησὶν ὁ σωτήρ· οὐκ ἔστι καλὸν λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων καὶ βαλεῖν τοῖς κυναρίοις. καὶ κύνα μὲν καλεῖ τὴν ἐθνικὴν διὰ τὸ τῆς ζωῆς ἀκάθαρτον καὶ τὴν περὶ εἰδωλολατρίας λιχνείαν, τέκνα δὲ τοὺς Ἰουδαίους διὰ τὸ δοκεῖν ἀνακεῖσθαι θεῷ, ἄρτον δὲ καλεῖ οὐ μόνον τὴν διὰ λόγων διδασκαλίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν διὰ σημείων τρέφουσαν τοὺς πιστούς. πρὸς κατάκριμα δὲ τῶν Ἰουδαίων προῆλθεν ὁ λόγος, ἐπείπερ δοθείσης αὐτοῖς τῆς ἐν κυρίῳ ζωῆς ὡς ἄρτου οὐ προσήκαντο. εἶτα οὐδὲ ὑβριζομένη ἀγανακτεῖ ἡ γυνή. τί οὖν ὁ σωτήρ; ἐφανέρωσε τὸ ἐξ ἀρχῆς οἰκονομούμενον τῆς ἀποκρίσεως· διὰ τοῦτο γὰρ ἀνεβάλλετο, ἵνα τοῦτο ἀναβοήσῃ τὸ ῥῆμα ἡ γυνὴ καὶ ἐπιδείξῃ αὐτὴν μυρίων οὖσαν στεφάνων ἀξίαν· οὐ γὰρ ὡς μὴ βουλόμενος δοῦναι αὐτῇ τὴν χάριν ὑπερετίθετο, ἀλλ' ἐκκαλύψαι αὐτῆς τὴν πίστιν προμηθούμενος. τιμᾷ δὲ τοῖς ἐπαίνοις αὐτὴν τύπον ἐπέχουσαν τῆς ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίας. οὐκ εἶπε δέ· ἰαθήτω ἡ παῖς σου, ἀλλά· γενηθήτω σοι ὡς θέλεις, ἵνα δείξῃ, ὅτι ἡ δύναμις τῆς πίστεως αὐτῆς ἐξεβιάσατο τὴν θεραπείαν· εἰ δὲ καὶ πλειόνων ἀξία ἦν, ἀλλ' ὃ ἤθελε τοῦτο ἐδόθη αὐτῇ. 84 Mt 15, 28 Εἰ μὲν γὰρ εὐθὺς προσελθούσης τοῦτο ἔφη, χαρίζεσθαι μᾶλλον ἐδόκει· νῦν δὲ τῇ ἀναβολῇ ἀπὸ τῶν ῥημάτων τῆς γυναικὸς τούτου δειχθέντος καὶ ὁ ἔπαινος ἀκολούθως ἐπήγετο σύμφωνος ὢν τοῖς λεχθεῖσι καὶ ἡ θεραπεία προσεβεβαίου ἀμφότερα· καὶ Ἰουδαίοις μὲν κατηγορίας οὐκ ἀπελιμπάνετο πρόφασις, ὁ δὲ ἔλεγχος μείζων ἐγίνετο. 85 Mt 15, 34 Οὐκ ἀγνοοῦντος ἡ ἐρώτησις, ἀλλ' ἐπὶ τὴν αἴσθησιν τῆς ἑαυτοῦ δυνάμεως ἐνάγοντος. 86 Mt 15, 34 Οὔπω τὴν βούλησιν συνῆκαν, ὅτι τὴν ἐπὶ ταῖς τροφαῖς αὖθις θαυματουργίαν ὑπὲρ τῆς πίστεως ὁ κύριος ἐβούλετο παρασχέσθαι· καίτοι ἡ ἐπερώτησις εἰς τοῦτο αὐτὸ διανίστησιν ὡς ὁ Ἰωάννης διδάσκει, τὸ πόθεν ἀγοράσωμεν ἄρτους, ἵνα φάγωσιν οὗτοι. καὶ μετ' ὀλίγα· ἐβούλετο γὰρ διαγυμνάζεσθαι τὴν τῶν μαθητῶν ψυχὴν εἰς τὸ πιστεύειν τῇ θείᾳ αὐτοῦ δυνάμει, ὅτι μὴ λόγοις μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔργοις τοὺς ἀκολουθοῦντας
ἐπαίδευεν. 87 Mt 15, 36 Διὰ τί ἐδίδου τοῖς μαθηταῖς, οἱ δὲ μαθηταὶ τοῖς ὄχλοις; ἐπειδὴ καὶ τῷ κυρίῳ τὸ πρέπον φυλάττεται καὶ τοῖς μαθηταῖς· θεόν τε γὰρ διακονεῖσθαι πρέπει καὶ τοῖς διακονοῦσιν ἡ διακονία δόξα κατὰ τὸ οἰκεῖον τῆς μαθητείας τὴν λειτουργίαν ἀποτελοῦσι. καὶ τὸ διὰ μέσων τῶν ἁγίων εὐεργετεῖσθαι τοὺς ὑποδεεστέρους φυλάττεται καθάπερ ἐν ὑποπτώσει τινὶ μερικῇ. ὅρα δέ, ὅτι καὶ μέχρι τῆς χρείας ἡ μετάληψις, οὐχ ὥστε καὶ λαβόντας ἀπενέγκασθαι, καίτοι πολλῶν γενομένων λειψάνων. ἀγαθὸν δὲ καὶ τοῦτο σύμβολον πρὸς τὸ τῇ χρείᾳ μετρεῖν τὴν ἀπόλαυσιν καὶ μὴ πρὸς τὴν περαιτέρω τῆς χρείας πλεονεξίαν ἀπάγεσθαι. 88 Mt 15, 37–38 Διὰ τί ἐποίησε τὸ τῶν ἄρτων σημεῖον; πιστοποιῶν τὸν ὄχλον ἄλευρον τῆς Σαραφθίας. 89 Mt 16, 1–4 Ἐλέγχει αὐτῶν τῆς αἰτήσεως τὸ προπετὲς φάσκων· τὸν μὲν ἀέρα κατά τινα τάξιν κινεῖσθαι νομίζετε ὡς ἀπὸ σημείων ὑμᾶς διακρίνειν πότε μὲν εὐδία, πότε δὲ χειμὼν ἔσται, ἐπὶ δὲ τῶν σημείων τάξιν τινὰ μηδεμίαν εἶναι ὑπολαμβάνετε οὐδὲ καιρούς τινας, ἐν οἷς ποιεῖν ἢ μὴ ποιεῖν θαύματα προσῆκε, ἀλλ' ἁπλῶς ἀτάκτως καὶ ἄνευ τινὸς λόγου τοιοῦτο γενέσθαι πρᾶγμα, ὡς, ὁπότ' ἄν τις αἰτοίη ἐπ' οὐδὲν χρήσιμον πειρασμὸν ἢ τὴν αἴτησιν ποιούμενος, δεῖν πάντως ὥσπερ ἐπί τινος παιγνιᾶς καὶ γίνεσθαι τὸ δοκοῦν τῷ αἰτοῦντι. 90 Mt 16, 6–7 Φυλάττεσθαι τοίνυν τὴν διδασκαλίαν αὐτῶν καὶ μὴ ὑπάγεσθαι τοῖς παρ' αὐτῶν λεγομένοις διδάσκει. οἱ δὲ διελογίζοντο ἐν ἑαυτοῖς λέγοντες, ὅτι ἄρτους οὐκ ἐλάβομεν. 91 Mt 16, 14 Ἰδίως Ἰερεμίαν ὑπειλήφασιν τὸν Χριστόν· ἴσως πᾶς διὰ τὸ γινώσκειν τὸν κύριον αὐτοφυῆ τὴν σοφίαν ἔχοντα καὶ διδασκαλίας ἄνευ παραπλησίον γέ τι τοῦτο καὶ περὶ τὸν Ἰερεμίαν ἡγεῖτο, ὅτι παῖς εἰς προφητείαν ἐξείλεκτο καὶ χωρὶς ἀνθρωπίνης ἀγωγῆς ἀκολουθούσης προφήτου μείζονος προφήτης ἦν. 92 Mt 16, 18–19 Τοῦτο οὐκ ἴδιον Πέτρου μόνου, <ἀλλ' ἐπὶ> πάντας ἀνθρώπους ἐγένετο. ἀλλὰ πέτραν εἰρηκὼς τὴν ὁμολογίαν αὐτοῦ ἐπὶ ταύτῃ τὴν ἐκκλησίαν οἰκοδομήσειν ἀπεφήνατο, τῇ ἐπ' αὐτὸν ὁμολογίᾳ τε καὶ πίστει λέγων. διὰ δὲ τοῦτο καὶ τὸν ταύτην ὁμολογήσαντα πρότερον τὴν φωνὴν ἀπὸ τῆς ὁμολογίας προσειπὼν περιῆψεν αὐτῷ καὶ ἐξουσίαν ταύτην ὡς ἂν προσεσομένην αὐτῷ, τὸ κοινὸν καὶ ἐξαίρετον τῆς ἐκκλησίας καλὸν ἐπ' αὐτοῦ λέγων μόνον· ὡς γὰρ ἀπὸ τῆς ὁμολογίας, ἣ κοινὴ τῶν πιστευόντων ἤμελλεν ἔσεσθαι, τὴν προσηγορίαν ἔθηκεν αὐτῷ, οὕτως καὶ τὸ τῆς ἐκκλησίας· ἐξαίρετον ἐπ' αὐτοῦ λέγει ὡς ἂν προσεσόμενον διὰ τὴν ὁμολογίαν αὐτοῦ, δεικνὺς μὲν ἀκολούθως, ὅτι κοινὸν τοῦτο τῆς ἐκκλησίας καλόν, ἐπεὶ καὶ τὸ τῆς ὁμολογίας αὐτῇ κοινὸν πρὸς Πέτρον ἤμελλεν γίνεσθαι. τοῦτο οὖν φησιν, ὅτι παρὰ τῇ ἐκκλησίᾳ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἡ κλείς· ὡς γὰρ ἐὰν ἔχῃ τις πρὸς ταύτην, οὕτως ἕξει καὶ πρὸς τὰ οὐράνια πάντως· ὁ γὰρ εἰς τὴν ἐκκλησίαν συντελῶν καὶ ταύτης εἰσγνωριζόμενος εἶναι τῶν οὐρανῶν ἐστι μερίτης καὶ κληρονόμος ὅ τε ταύτης ἀλλότριος ὅπως δήποτε καταστὰς οὐδεμίαν ἕξει πρὸς τὰ οὐράνια κοινωνίαν. ταύτῃ τῇ φωνῇ μέχρι τοῦ δεῦρο κατακολουθοῦντες οἱ τῆς ἐκκλησίας ἱερεῖς τοὺς μὲν οὐκ ἀξίους ἐκβάλλουσιν, τοὺς δὲ ὡς ἀξίους διὰ μετανοίας γινομένους εἰσποιοῦσιν. 93 Mt 16, Ὅτε γὰρ εἷλον οἱ μαθηταὶ τὸ πνεῦμα, τότε τελείαν ἐδείξαντο τὴν περὶ τῆς τοῦ υἱοῦ θεότητος διδασκαλίαν ἐπιμαρτυροῦντος τοῦ πνεύματος διὰ τῶν γεγενημένων σημείων ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. ἔδει δὲ τοῦτο λαθεῖν καὶ τοὺς ἄρχοντας τοῦ αἰῶνος τούτου τοὺς κοσμοκράτορας, ἵνα παθὼν ὁ Χριστὸς καὶ ἀναστὰς ἀναμορφώσῃ ἐν ἑαυτῷ ἀνθρώπου ζωὴν καὶ ἀνακτίσῃ αὐτὴν εἰς τὸ ἀπαρχῆς τῆς φθορᾶς αὐτὴν ἀπαλλάττων. <αὕτη> σχεδὸν ἡ αἰτία τῆς παραγγελίας μηδέπω δεῖν λέγειν αὐτούς.
PG 66:66394 Mt 17, 10–11 Οὐκοῦν τῆς δευτέρας αὐτοῦ παρουσίας ἔσται πρόδρομος περὶ τὸν τῆς συντελείας καιρόν, ὅτε καὶ ἀποκαταστήσει πάντα πρὸς ἐπίγνωσιν ἀληθῆ, πάντα τὸν πειθόμενον αὐτῷ ἀποκαθιστάς. οἱ δὲ γραμματεῖς ἀπατῶντες τὸν λαὸν ἔλεγον, ὅτι πρὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ἔρχεται Ἠλίας. καὶ περιεφέρετο ὁ λόγος οὗτος καὶ ἐν τῷ ἀπείρῳ δήμῳ, ὃ καὶ ἐρωτῶσιν νῦν οἱ μαθηταί· πῶς οὖν αὐτὸ λύει; 96 Mt 18, 18 Καλῶς ἐπήγαγε καὶ τὸ ὃ ἐὰν λύσητε, δεικνύς, ὅτι ἐὰν μεταμεληθέντας λύσωσιν, ἔχει τὴν ἰσχὺν τὸ γινόμενον ἅτε μιᾶς οὔσης ἐν οὐρανῷ καὶ γῇ τῆς ἐκκλησίας. τὸν ἐκ τῆς ἁμαρτίας δεσμὸν ὁ μὴ θελήσας ἑαυτοῦ λυθῆναι, ἀλλὰ καὶ τὸν ἐκ τῆς ἀλλοτριώσεως τῶν ἁγίων ἐφελκυσά μενος, οὗτος ἀλλότριος καὶ τῆς ἐν οὐρανοῖς ἐκκλησίας καὶ κατὰ τοῦτο δεσμώτης καὶ παρ' ἐκείνῃ· ὡς εἴγε πρὸς τὴν λύσιν προθυμηθείη, καὶ τῆς τῶν ἁγίων λύσεως τύχῃ κυρωσάντων ἐπ' αὐτὸν τὴν ἀγάπην ὡς ὁ Παῦλος ἐδίδαξεν, οἰκεῖος ἔσται καὶ τῇ κατ' οὐρανὸν ἐκκλησίᾳ, λελυμένος ἀπὸ δεσμοῦ τοῦ τῆς κρίσεως. 97 Mt 19, 23–26 Ἐπειδὰν ἀναστῇ μὲν αὐτὸς ἀπὸ τῶν νεκρῶν, ἡ δὲ τοῦ πνεύματος κάθοδος διὰ τῶν ἐπιτελουμένων θαυμάτων ἀκριβῆ πᾶσι τῆς ἀναστάσεως ἐργάσηται τὴν πίστιν, τότε ὄψεσθε πολλοὺς ὑπὲρ τῶν μελλόντων ῥᾳδίως τῶν παρόντων ὑπερορῶντας. ὃ δὴ καὶ γέγονεν ὡς Λουκᾶς φησιν ἐν ταῖς Πράξεσιν. 98 Mt 19, 29 Πρὸς τὸ καὶ ἀτελεύτητον λαβεῖν ζωήν, ὅ ἐστιν ἐν ἀπολαύσει εἶναι ἀεὶ καὶ ἐν τρυφῇ καὶ τῶν ἀγαθῶν μηδέποτε στέρεσθαι· τοῦτο γὰρ ἡ ἀληθὴς ζωή, ἐπεὶ καὶ οἱ ἁμαρτωλοὶ ζῶσιν· πάντες γὰρ ἀνιστάμεθα, ἀλλ' ἐπειδὴ ἐν ἀλήκτοις βασάνοις ἔσονται, ἐν θανάτῳ λέγονται εἶναι, οἷς πολλῷ βελτίων ὁ θάνατος τῆς τοιαύτης καταστάσεως. 99 Mt 23, 15 Πολλὴν ἐπιμέλειαν ἐπιδείκνυσθε, φησίν, ὥστε τινὰ τῶν ἀλλοτρίων τοῦ Ἰσραὴλ ἐπὶ τὴν εὐσέβειαν ἀγαγεῖν καὶ ποιῆσαι προσήλυτον· ἐπειδὰν δὲ τοῦτον τέλειον ποιήσητε καὶ τῆς εὐσεβείας οἰκειότατον, τότε διὰ τῶν ὑμετέρων πράξεων υἱὸν γεέννης αὐτὸν ἐργάζεσθε. 100 Mt 23, 23–24 Ἀκριβεῖς μέν ἐστε, φησίν, τὰς δεκάτας ἀπαιτεῖν ὡς μηδὲ τοῦ ἡδυόσμου ἢ τοῦ κυμίνου τῆς δεκάτης παραχωρεῖν, τῆς δὲ τοῦ δικαίου ἐπιμελείας οὐδένα ποιεῖσθε λόγον καὶ τῆς περὶ τὸν πλησίον ἀγάπης καὶ τοῦ βεβαίαν ἔχειν περὶ τὸ θεῖον τὴν πίστιν, ἅπερ δεῖ ποιεῖν καὶ οὕτως, εἰ ἄρα, τὰ μικρά. νῦν δὲ τοὐναντίον· περὶ μὲν τὰ εὐτελῆ τοῦ νόμου ἄγαν ἀσχολεῖσθε ὡς φιλοκερδεῖς, ὅπερ ἐστὶ διυλίζειν τὸν κώνωπα, τὰ δὲ μεγάλα παραπέμπεσθε, ὅ ἐστι τὴν κάμηλον καταπίνειν. 101 Mt 24, 12–15 Περὶ τῆς τοῦ κόσμου συντελείας ταῦτα εἰρῆσθαί φασιν, οὐ περὶ τῆς τῶν Ἱεροσολύμων. τῆς δὲ ἀληθείας τῶν μετὰ πολὺ ἐκβησομένων χρόνων ἐγγύθεν τὴν ἀπόδειξιν παρεχόμενος μεθίστη τε ἐπὶ τὰ Ἰουδαίων καὶ τὴν ἅλωσιν τῆς Ἰερουσαλήμ· οὐ γὰρ ταῦτα οὕτως ἐκβάντα ὡς Ἰησοῦς ἔφη θεασάμενοι καὶ περὶ τῶν εἰς ὕστερον εἰρημένων πιστεύειν ὡς ἐσομένων ἤμελλον εἰκότως. διὸ ἐπάγει, φησίν, ὅταν ἴδητε τὸ βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως, καὶ τὰς τοῦ Καίσαρος εἰκόνας βδέλυγμα ἐρημώσεως καλέσας. 102 Mt 24, 29 Οἱ τὴν ἐκπύρωσιν εἰσάγοντες τοῦ κόσμου Ἑλλήνων σοφοὶ τὰ μὲν περὶ ἡλίου καὶ σελήνης εἰρημένα δέχονται, οὐκέτι δὲ καὶ τὴν ἐξ οὐρανοῦ τῶν ἀστέρων πτῶσιν ὁμολογοῦσιν ὡς ἀγνοοῦντες τὴν τοῦ θεοῦ δύναμιν καὶ ὅτι πάντα τῷ θελήματι αὐτοῦ ἀκολουθεῖ. 103 Mt 24, 48–49 Τὸ μὲν οὖν λέγειν τὸν κακὸν δοῦλον, ὅτι χρονίζει, ὁ κύριος τέθεικε σημαίνων, ὅτι οὐκ ἄλλως ἁμαρτάνουσιν, ἀλλ' ἢ τῷ μὴ παρεῖναι τὸν κριτὴν μηδ' ὅλως ἔσεσθαι κρίσιν ἐννοεῖν
PG 66:665αὐτούς· τὸ δὲ τύπτειν τοὺς συνδούλους λέγει τὴν μεγίστην γίνεσθαι τοῖς ἀρχομένοις βλάβην κατὰ ψυχὴν διὰ τῶν σφαλμάτων τῶν διδασκόντων. 104 Mt 25, 1–13 Δείκνυσιν ὡς οὐδὲ τὸ ἀρετῆς ἐπειλημμένον ἀσυμπαθῶς περὶ τοὺς ὑπηκόους ἔχειν ἄμεμπτον εἶναι ποιεῖ. ὅθεν ἀντιπαρεξετάζων αὐτοῖς τοὺς μετὰ τῆς ἀρετῆς καὶ τὴν περὶ ἑτέρους συμπάθειαν ἐπιδεικνυμένους, παρθένους μὲν τούτους κἀκείνους ἐκάλεσεν ὡς ἐναρέτους ὁμοίως, ἀλλ' ἐκείνους μὲν φρονίμους καὶ ἔλαιον ἐπαγομένους ὡς ἂν καλῶς συνιέντας, ὅτι συγγνωμονικῶς προσήκει τὰ τῶν ὑπηκόων πταίσματα κρίνειν πρὸς ἀνθρωπίνην φοροῦντας ἀσθένειαν, πολλῇ διὰ πάντων τῇ φιλανθρωπίᾳ τοῦ θεοῦ περὶ τοὺς πεπτωκότας χρησαμένου, ὡς ἁπάντων ἄμεινον ἰδεῖν ἐστι τῶν πραγμάτων· τοὺς γάρτοι προεστάναι λαῶν ἠξιωμένους μάλιστα πάντων τὴν περὶ ταῦτα γνώμην μιμεῖσθαι πρέπει τοῦ θεοῦ. ὅθεν καὶ λαμπρὰς εἶναι τὰς λαμπάδας αὐτῶν ἀπεφήνατο ὡς ἂν πανταχόθεν πολλὴν τὴν παρρησίαν ἔχοντας, μωροὺς δὲ τούτους, οἳ οὐ συνῆκαν, ὅτι τὸ πικρῶς ἐξετάζειν καὶ ἀσυγγνώστως τῶν ἀνθρώπων τὰ πταίσματα ἀκριβείας προσχήματι οὐδαμῶς ἀρέσκει θεῷ. τὰ δὲ ἄλλα ἀκολούθως τῇ δοθείσῃ ὑπ' αὐτοῦ ὑποθέσει τῇ πρὸ αὐτοῦ ἑρμηνείᾳ χρησάμενος. 105 Mt 25, 24–28 Κατακρύπτει τὸ τάλαντον ἀγνώμων ὢν καὶ ὀκνηρὸς καὶ μηδὲν ἐργασάμενος ὧν ὁ κύριος αὐτῷ ἐνετείλατο. διὸ καὶ ἀρθήσεται ἀπ' αὐτοῦ καὶ δοθήσεται τῷ ἔχοντι καὶ ἐργαζομένῳ. 106 Mt 26, 26–28 Καὶ Θεόδωρος δὲ ὁμοίως φησίν· εἰκότως οὐκ εἶπεν τοῦτό ἐστιν σύμβολον τοῦ σώματός μου καὶ τοῦτο τοῦ αἵματός μου, ἀλλὰ τοῦτό ἐστιν τὸ σῶμά μου καὶ τοῦτο τὸ αἷμά μου, διδάσκων ἡμᾶς μὴ πρὸς τὴν φύσιν ἀφορᾶν τῶν προκειμένων, ἀλλὰ διὰ τῆς γενομένης εὐχαριστίας ἐπ' αὐτοῖς αὐτὰ ἐκεῖνα εἶναι πιστεύειν, ὧν δὴ καὶ τὰ σύμβολα πληρουμένοις. 108 Mt 27, 44 Κατεχρήσαντο οἱ περὶ τὸν Ματθαῖον τῷ πληθυντικῷ ῥήματι ἀντὶ τοῦ ἑνικοῦ· ἔθος γὰρ πολλάκις ἡμῖν καὶ τοῖς πολλοῖς ἓν περιτιθέναι πρόσωπον καὶ ἑνὶ πολλά. εἰκὸς δὲ αὐτὸν τὸν λῃστὴν τὸν πιστεύσαντα καὶ Ἰουδαῖον εἶναι καὶ διὰ τοῦτο πιστεῦσαι, ὅτι αὐτός ἐστι περὶ οὗ εἶπον οἱ προφῆται, ἐκ τῶν λεγομένων τε καὶ ὁρωμένων. 109 Mt 27, 50 Λουκᾶς φησιν· εἰς χεῖράς σου παρατίθημι τὸ πνεῦμά μου. ὃ δὴ καὶ ἀκοῦσαι τοὺς παρόντας ἀναγκαῖον ἦν τὴν ἔξοδον τῆς ψυχῆς, ἐπὶ τίσιν ἐγένετο· ἐδήλου γὰρ τῷ παραθήσομαι, ὅτι πάλιν αὐτὴν λήψεται. 111 Mt 28, 17 Ὁ διστάσας ἦν ὁ Θωμᾶς, ἀλλὰ πληροφορηθεὶς ἑδραίως ἐπίστευσεν.
PG 66:667Fragmenta in epistulam ad Hebraeos 0 Hebr Prolog Ὡς οὐκ ἀπίστοις ἔγραφε τοῖς ἄσπονδον πρὸς αὐτὸν μῖσος κεκτημένοις, ἀλλὰ τοῖς μετεσχηκόσιν ἁπάντων ὧν δεῖ μετεῖναι τοῖς πιστεύουσιν· εἶτα οὐδὲ τοῖς τυχοῦσιν ἁπλῶς, ἀλλὰ γὰρ τοῖς ἐπὶ τῶν ἔργων τῆς πίστεως τὴν βεβαίωσιν καὶ τῆς ἀρετῆς τὴν ἀκρίβειαν ἐπιδειξαμένοις, ὡς καὶ τὰ ἐν τῇ ἐπιστολῇ κείμενα δείκνυσιν. ὥστε καὶ ἀποδεδόσθαι αὐτοῖς ἔδει τὴν ἐπιστολὴν ὡς Παύλου γεγραφότος αὐτοῖς, ὥσπερ οὖν καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἐγίνετο· οὐδὲ γὰρ αὐτοὺς ὠφελεῖν τε τὰ ἀναγεγραμμένα ἐδύνατο μὴ τούτου γιγνομένου. πρὸς δ' αὖ τούτοις καὶ τὰ πρὸς τῷ τέλει τῆς ἐπιστολῆς γεγραμμένα δείκνυσιν ὅ φημι· παρακαλῶ γὰρ ὑμᾶς, φησίν, ἀδελφοί, ἀνέχεσθαι τοῦ λόγου τῆς παρακλήσεως· καὶ γὰρ διὰ βραχέων ἐπέστειλα ὑμῖν. τίσι δὲ ἔγραφεν ὅτι ἐπέστειλα ὑμῖν, οὐκ ὄντων ἐκείνων οἷς ἀποδεδόσθαι ἦν ἀνάγκη τὸ γράμμα; εἶτα ἐπάγει· γινώσκετε τὸν ἀδελφὸν Τιμόθεον ἀπολελυμένον, μεθ' οὗ ἐὰν τάχιον ἔρχηται ὄψομαι ὑμᾶς. ὁρᾷς ὅτι δῆλος ἦν ὁ καὶ τῇ ἐπιστολῇ τοῦ γράμματος διακονησάμενος, μεθ' οὗ καὶ ὄψεσθαι αὐτοὺς εἰ τάχιον ἐπανέλθοι, σαφῶς ὑπισχνεῖται. τίς οὖν ἡ τούτου αἰτία <τοῦ μὴ προτετάχθαι αὐτοῦ τὸ ὄνομα>; εὔδηλος καὶ ἄγαν σαφής. διείλοντο Βαρνάβας τε καὶ αὐτὸς μετὰ τῶν περὶ τὸν μακάριον Πέτρον τὸ κήρυγμα, οὐχ ἵνα τὰ μὲν οὗτοι, τὰ δὲ ἐκεῖνοι διδάσκωσινεἷς γὰρ ἦν αὐτοῖς ὁ σκοπός 201 ἀλλ' ἵνα οἱ μὲν τοὺς ἀπὸ ἐθνῶν, οἱ δὲ τοὺς ἀπὸ τῶν Ἰουδαίων τῇ πίστει προάγωσιν, διὰ τὴν τότε κρατοῦσαν ἔτι φιλονεικίαν ἀπὸ τῆς ἐν τῷ νόμῳ συνηθείας τῶν Ἰουδαίων τοῖς ἐξ ἐθνῶν ἐπιμίγνυσθαι οὐκ ἀνεχομένων, οἰκονομικώτερον τῇ διαιρέσει ταύτῃ χρησάμενοι. ἐχρημάτιζον οὖν οἱ μὲν ἐθνῶν ἀπόστολοι, οἱ δὲ τῶν ἐκ περιτομῆς· οἱ δέ γε πεπιστευκότες κοινούς, ὡς εἰκός, διδασκάλους τε καὶ ἀποστόλους ἐνόμιζον εἶναι. ὅτε μὲν οὖν ἔγραφε τοῖς ἀπὸ ἐθνῶν, εἰκότως ὡς αὐτῶν ἀπόστολος αὐτοῖς ἐπιστέλλει, ὅτε δὲ πρὸς τοὺς ἀπὸ Ἑβραίων, οὐκέτι. Hebr 1,2–3a Δι' οὗ καὶ τοὺς αἰῶνας ἐποίησεν. ὁ αἰὼν φύσις μέν ἐστιν οὐδεμία ἐν ὑποστάσει τὸ εἶναι ἔχουσα, διάστημα δέ τι νοεῖται εἶναι. ἀπό τινος οὖν ἐπινοούμενον ἀρχὴν τοῦ εἶναι ἔχοντος ἄχρις τῆς ἐκείνου τελευτῆς, ἢ ἑτέρου τινὸς ἀρχὴν εἰληφότος ὁμοίως· οὐ γὰρ ἐν ἰδίᾳ ὑποστάσει τὰ χρονικὰ νοοῦμεν διαστήματα, τοῖς δὲ ἀρχὴν τοῦ εἶναι εἰληφόσιν αὐτὰ συνεπινοοῦμεν, ἐκείνοις τῆς τε ἀρχῆς αὐτοῦ καὶ τοῦ τέλους τὴν φαντασίαν δεχόμενοι. οὐχ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ θεοῦ λεγόντων ὅτι ἦν μόνον ὃς ἐπειδήπερ ἦν ἀεί, οὐ δυνατὸν ἡμᾶς αὐτοῦ συνόντα ἐπινοεῖν διαστήματα τῇ ζωῇ. τὸ τοίνυν εἰπεῖν τῶν αἰώνων ποιητὴν οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν εἰπεῖν ἢ ἀΐδιον, παντὸς ὑπερκείμενον διαστήματος, ἀπέραντον ἔχοντα τὴν οἰκείαν ὕπαρξιν. ὁ μὲν γὰρ ποιητὴς πρότερός ἐστι τῶν ποιηθέντων, τῷ δὲ ἀρχὴν ἔχοντι συνεπινοεῖσθαι διάστημα ἀνάγκη. ὥσπερ δὲ ὅταν λέγῃ ὁ μακάριος Δαυίδ· ὁ ὑπάρχων πρὸ τῶν αἰώνων, οὐ τοῦτο βούλεται εἰπεῖν ὅτι τῶν οὐχ ὑφεστώτων προϋπάρχει, ἀλλ' ἵνα εἴπῃ ὅτι παντός ἐστι διαστήματος ἀνώτερος ἀεὶ τὸ εἶναι ἔχων. οὕτως, ὅταν λέγῃ· δι' οὗ καὶ τοὺς αἰῶνας ἐποίησεν, οὐχὶ τῶν οὐχ ὑφεστώτων βούλεται αὐτὸν ποιητὴν εἰπεῖν, ἀλλ' ἀεὶ ὄντα καὶ τῶν ἀρχὴν ἐσχηκότων αἴτιον ἁπάντων. Ὃς ὢν ἀπαύγασμα τῆς δόξης καὶ χαρακτὴρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ. καλῶς οὐκ εἶπεν τοῦ θεοῦ ἀλλὰ τῆς δόξης, τῷ καταπληκτικῷ τοῦ ὀνόματος οὐδὲ περιεργάζεσθαι τὰ τῆς φύσεως ἐκείνης ἐπιτρέπων ἡμῖν, ὡς ἂν μόνον δοξάζεσθαι ὀφειλούσης παρ' ἡμῶν· τῇ μὲν παραβολῇ τοῦ ἀπαυγάσματος χρησάμενος εἰς ὃ μάλιστα ἀναγκαῖον ἐνόμιζεν, τῇ δὲ ἐπαγωγῇ τὸ ἀπεμφαῖνον τῆς παραβολῆς ἐκλύσας· ἀκριβῆ γάρ, φησί, σώζει τὸν χαρακτῆρα τῆς
PG 66:669φύσεως, ὥστε ὅπερ ἂν ἐκείνην νοήσῃς τὴν ὑπόστασιν, τοῦτο νόει καὶ ταύτην εἶναι, ἀκριβεῖς φέρουσαν ἐκείνης τοὺς χαρακτῆρας τῷ κατὰ μηδὲν διαλλάττειν αὐτὴν ἐκείνης. 2 Hebr 1,3b Τοῦτ' ἔστιν οὐ ποιητὴν μόνον εἰπεῖν τῶν ὄντων, ἀλλὰ γὰρ καὶ τὸ πολλῇ ποιεῖν αὐτὰ περιουσίᾳ τῆς δυνάμεως ὡς ἂν ἐν τῇ φωνῇ αὐτοῦ πάντων ἐπηρτημένων. οὐδὲν γὰρ διαλλάττει τοῦτο τοῦ καλοῦντος τὰ μὴ ὄντα ὡς ὄντα, ἢ καὶ τῆς τοῦ μακαρίου Μωϋσέως διηγήσεως λέγοντος· καὶ εἶπεν· γενηθήτω φῶς, καὶ ἐγένετο φῶς· γενηθήτω στερέωμα, καὶ ἐγένετο στερέωμα. Hebr 1,78 Τὸ μὲν τῆς ὑπηρεσίας τὴν ὀξύτητα σημαίνει, τὸ δὲ τῆς λειτουργίας τὸ δυνατόν. ταῦτα δὲ αὐτοὺς ἐκεῖθεν γεγενῆσθαι εἰπών, παρέστησεν ὡς ἐκεῖθεν καὶ τὸ δύνασθαι ταῦτα ἔχουσιν. διαστέλλεται δὲ πρὸς τὸ ὁ ποιῶν τὸ θεὸς καὶ θρόνος καὶ βασιλείας ῥάβδος, ἃ πάντα τῆς ἀνωτάτω τιμῆς τε καὶ ἀξίας σύμβολα· καὶ γὰρ τὸ θεὸς τὴν ἀνωτάτω σημαίνει φύσιν, καὶ ὁ θρόνος καὶ ἡ ῥάβδος ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων καὶ τὸ ταύτης βέβαιον παρίστησιν· εἶτα καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· τὸ μὲν γὰρ ποιῶν ἀπὸ καιροῦ εἶναι τὸ ἦρχθαι δείκνυσι τοὺς γεγονότας, τοῦτο δὲ τὸ τῆς βασιλείας ἀΐδιον παρίστησιν. Hebr 1,12 Ἐντεῦθεν συνιδεῖν ἐστιν ὅτι περὶ τῆς θείας φύσεως ὅταν ἡμῖν ἡ παλαιὰ διαθήκη διαλέγηται, οὐ περὶ τοῦ πατρὸς ἀφωρισμένως λέγει μόνου, ὥσπερ οἴονται οἱ αἱρετικοί, τὸ ἐγώ εἰμι ὁ θεός, καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλος πλὴν ἐμοῦ, καὶ ὅσα τοιαῦτα λαμβάνειν ἐπ' αὐτοῦ πειρώμενοι μόνου. τοὐναντίον δὲ ὅσα ἂν ὡς περὶ θεοῦ λέγῃ τὴν ἀνωτάτω φύσιν ἐξηγουμένη, οὕτω φησὶν ὡς ἂν καὶ πατρὶ καὶ υἱῷ διὰ τὴν τῆς φύσεως κοινωνίαν ὁμοίως ἁρμόττειν δυνάμενα. ἐπεὶ πῶς ὁ ἀπόστολος τὴν δευτέραν εἵλκυσεν ἐπ' αὐτοῦ μαρτυρίαν οὐδὲν ἔχουσαν ὃ τῆς ἰδιότητος τοῦ προσώπου σημαντικὸν εἶναι ἠδύνατο, ὡσπεροῦν καὶ τὴν ἀνωτέραν; ἢ οὐχὶ τὸ αὐτὸ καὶ ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους φαίνεται πεποιηκώς, ἔνθα φησίν· γέγραπται γάρ· ζῶ ἐγώ, λέγει κύριος, ὅτι ἐμοὶ κάμψει πᾶν γόνυ; οὐδὲ γὰρ ἐκείνην τὴν μαρτυρίαν εὕροι ἄν τις τοιοῦτό τι ἔχουσαν ὃ τούτων ἀφωρισμένως ἐδήλου. 203 Hebr 1,14–2, Τὸ μὲν λειτουργικὰ εἶναι πνεύματα ἀπὸ τῆς προκειμένης εἶχε μαρτυρίας, ἐπισυνῆψε δὲ λοιπὸν αὐτὸς τὸ τῆς διακονίας εἶδος, λέγων ὅτι τοῖς ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας σωτηρίας διακονούμενοι ἅπαντα πράττουσιν· οὐ γὰρ μικρὸν εἰς προσθήκην εἰδέναι τῆς διακονίας τὴν χρείαν. Διὰ τοῦτο δεῖ περισσοτέρως προσέχειν ἡμᾶς τοῖς ἀκουσθεῖσιν, μή ποτε παραρυῶμεν. διὰ τοῦτο, φησί, δεῖ τοῖς παρ' αὐτοῦ λεχθεῖσιν νέμειν τὴν σπουδήν, φυλαττομένους μή ποτε παρατροπήν τινα ἀπὸ τῶν κρειττόνων δεξώμεθα. Hebr 2,3–4 Ἔδειξε καὶ τοῖς πράγμασι τούτων πολὺ τὸ πρὸς ἐκεῖνα διάφορον, ἐκεῖ μὲν λόγον εἰπών, ἐνταῦθα δὲ σωτηρίαν· ἐπειδὴ γὰρ ἐκεῖνο μὲν νομίμων δόσις ἦν μόνον, ἐνταῦθα δὲ καὶ χάρις πνεύματος καὶ λύσις ἁμαρτημάτων καὶ βασιλείας οὐρανῶν ἐπαγγελία καὶ ἀθανασίας ὑπόσχεσις. ὅθεν καὶ δικαίως τηλικαύτης εἶπεν τῇ προσθήκῃ τὸ μέγεθος αὐτῆς δεικνύς, κἀκεῖ μὲν διὰ τῶν ἀγγέλων δοθείς, ἐνταῦθα δὲ διὰ τοῦ κυρίου. καὶ ἐπειδὴ θαύματα παρ' ἐκείνοις ἦν ὥστε μηδὲ κατὰ τοῦτο αὐτῶν ἠλαττῶσθαι δοκεῖν, καλῶς ἐπήγαγε τὸ συνεπιμαρτυροῦντος θεοῦ σημείοις καὶ τέρασι καὶ ποικίλαις δυνάμεσιν, κατ' αὔξησιν αὐτὸ εἰπὼν ὥστε κἀν τούτῳ φανῆναι τῆς χάριτος τὸ πλέον παρὰ τὸν νόμον· ἐκεῖ μὲν γὰρ πρὸς τὴν χρείαν ἐγίνετο μόνον, ἐνταῦθα δὲ καὶ τῶν ἀλλοτρίων πολλοὶ οἱ θεραπευόμενοι δι' ἡμῶν, κἂν ὁποιαδήποτε πάθη κατέχειν αὐτοὺς συμβαίνοι. τοσαύτη παρ' ἡμῖν ἡ τῶν θαυμάτων περιουσία. ἀνίστανται δὲ καὶ νεκροί, καὶ τιμωρούμεθα δέ τινας πολλάκις ἂν δέῃ, ἐπιτιμήσεσι μόναις τυφλοὺς ἐργαζόμενοι, θανάτους ἐπάγοντες τοῖς κακογνώμοσιν. ἀντιπαραθεὶς οὖν τὴν διαφορὰν καὶ δείξας τὴν ὑπεροχὴν τῷ ποικίλῳ καὶ πολυτρόπῳ, ἐπήγαγε τὸ μεῖζον ὃ οὐκέτι τοῖς ἐν νόμῳ προσῆν· καὶ πνεύματος ἁγίου μερισμοῖς· τὸ γὰρ πνεύματος ἕκαστον τῶν
PG 66:671πιστευόντων μετέχειν ἴδιον ἦν τῶν ἐν τῇ χάριτι. καὶ καλῶς ἐπὶ πᾶσιν ἐπήγαγε τὸ κατὰ τὴν αὐτοῦ θέλησιν, τοῦτ' ἔστι τοῦ θεοῦ βουληθέντος ἅπαξ καὶ δοκιμάσαντος πολλῇ χρήσασθαι περὶ ἡμᾶς τῇ φιλοτιμίᾳ, ὥστε καὶ ἀμετάθετον εἶναι τὴν περὶ ἡμᾶς χάριν αὐτοῦ, μηδεμίαν ἅπαξ τοῖς πρωτέροις ὁμοίως ὑφορωμένους τῶν ἅπαξ δοθέντων μεταβολήν. 204 Hebr 2,9–10 Γελοιότατον δή τι πάσχουσιν ἐνταῦθα τὸ χωρὶς θεοῦ ἐναλλάττοντες καὶ ποιοῦντες χάριτι θεοῦ, οὐ προσέχοντες τῇ ἀκολουθίᾳ τῆς γραφῆς, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ μὴ συνιέναι ὅτι ποτὲ ἔφη τὸ χωρὶς θεοῦ, ἀδιαφόρως ἐξαλείφοντες μὲν ἐκεῖνο, τιθέντες δὲ τὸ δοκοῦν αὐτοῖς εὔκολον εἶναι πρὸς κατανόησιν. τί γὰρ ἐνταῦθα προέκειτο τῷ Παύλῳ, ἵνα ἐπαγάγῃ τὸ χάριτι θεοῦ; τίς δὲ αὐτὸν ἦγεν πρὸς τοῦτο ἀκολουθία; οὐ γὰρ ἔθος αὐτῷ χάριτι θεοῦ τιθέναι ἁπλῶς, ἀλλὰ πάντως ἀπό τινος ἀκολουθίας λόγου· ἢ γὰρ τὸ καθ' ἑαυτὸν λέγων προστίθησι τοῦτο, ὡς τὸ χάριτι θεοῦ εἰμι ὅ εἰμι, <ἢ> ὅταν πρόκειται αὐτῷ τὴν περὶ τοὺς ἀνθρώπους λέγειν τοῦ θεοῦ φιλανθρωπίαν, καὶ ὅτι ἅπαντα πεποίηκεν οὐχ ἡμῶν ὄντων τοῦ τυχεῖν ἀξίων, οἷόν ἐστι τὸ τῇ γὰρ χάριτί ἐστε σεσωσμένοι, ᾧ ἐπάγει· καὶ τοῦτο οὐκ ἐξ ὑμῶν, θεοῦ τὸ δῶρον· οὐκ ἐξ ἔργων, ἵνα μή τις καυχήσηται, σαφῶς διὰ τούτων παριστῶν, ὅτι περὶ τῆς χάριτος διαλέγεται τοῦ θεοῦ, ἣν περὶ πάντας ἔτυχε τοὺς ἀνθρώπους ἐπιδειξάμενος. ἐνταῦθα δὲ τὸ προκείμενον αὐτῷ δηλονότι περὶ τοῦ Χριστοῦ διαλέγεται, οἷοστίς ἐστιν καὶ τίνα τὴν πρὸς τοὺς ἀγγέλους ἔχων διαφοράν, ἀφ' ὧν ἐξηνέχθη εἰς τὸ εἰπεῖν, κατὰ τί δὲ αὐτῶν ἠλαττῶσθαι δοκεῖ καὶ ὅτι διὰ τὸν θάνατον. τί οὖν ἔδει ἐνταῦθα τοῦ χάριτι θεοῦ; οὐ γὰρ πρόκειται αὐτῷ τὴν περὶ ἡμᾶς ἀγαθότητα λέγειν αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ μᾶλλον δείκνυσιν ἡ τῶν ἑξῆς ἀκολουθία· εἰπὼν γὰρ ὅτι χωρὶς θεοῦ ἐγεύσατο τοῦ θανάτου, οὐδὲν πρὸς τοῦτο παραβλαβείσης τῆς θεότητος, καὶ διὰ τοῦτο ἀπὸ τῆς οἰκείας φύσεως τὴν κατὰ βραχὺ τοῦτο ἐλάττωσιν ἐδέξατο, ὥστε φαίνεσθαι ἐντεῦθεν αὐτὸν καὶ τῆς τιμῆς μετέχοντα διὰ τὴν πρὸς ἕτερον συνάφειαν. ἐπειδήπερ ἀκόλουθον ἦν τοὺς ταῦτα ἀκούοντας περιττὴν ἐν τῷ τοῦ πάθους καιρῷ νομίζειν εἶναι τοῦ θεοῦ λόγου τὴν ἐνοίκησιν, οὐδὲν τοῖς προκειμένοις συμβαλλομένην εἴπερ δὴ χωρὶς ἐκείνου τῆς πείρας ἐγεύσατο τοῦ θανάτου, ἐπάγει· ἔπρεπε γὰρ αὐτῷ, δι' ὃν τὰ πάντα καὶ δι' οὗ τὰ πάντα, πολλοὺς υἱοὺς εἰς δόξαν ἀγαγόντα τὸν ἀρχηγὸν τῆς σωτηρίας αὐτῶν διὰ παθημάτων τελειῶσαι. οὐκ ἀσυντελὴς δὲ ἦν οὐδὲ ἡ θεότης, φησίν· ἔπρεπε γὰρ τὰ οἰκεῖα καὶ ἅπερ ἦν αὐτῇ πρέποντα· τὸ γάρ τοι τοῦ πάθους οὐδαμῶς αὐτῇ πρέπον ἦν. τοῦτο τὸ ἔπρεπε σαφῶς τὸ χωρὶς θεοῦ συνέστησεν· ὡς γὰρ ἐκείνου οὐ πρέποντος τὸ πρέπον αὐτός φησιν, δεικνὺς ὁμοῦ καὶ ἅπερ ἔπραττε τότε, τίνα δὲ ταῦτα ἦν. ἔπρεπε γὰρ αὐτῷ, δι' ὃν τὰ πάντα καὶ δι' οὗ τὰ πάντα· δηλονότι τῷ θεῷ λόγῳ λέγων, ἐπειδήπερ πολλοῖς τῆς υἱότητος μετέδωκεν καὶ εἰς τὴν δόξαν ἤγαγεν ταύτην, τὸν τῆς ἁπάντων σωτηρίας ἀρχηγόν, τὸν κύριον ἡμῶν καὶ σωτῆρα Ἰησοῦν τὸν Χριστόν, τὸν παρ' αὐτοῦ 205 ληφθέντα ἄνθρωπον διὰ τῶν παθημάτων τέλειον ἀποφῆναι, ὥστε φαίνεσθαι καὶ τούτου τὴν φύσιν κἀκείνου τὴν χάριν. Hebr 3,12–14 Οὐδὲ γὰρ νῦν, φησί, συμβουλεύειν προσῆκεν ὑμῖν, ὅπως ἂν ἀποστάντες τῶν χειρόνων ἐπὶ τὸ κρεῖττον ῥέψητε διὰ τῆς ἐπὶ τὸν Χριστὸν πίστεως· πρὸς γὰρ ἤδη πεπιστευκότας ὁ λόγος μοι γίνεται. ὥστε τὰ αὐτὰ παραινεῖν ὑμῖν προσῆκεν, ὅπως ἂν ἐπιμείνητε τοῖς δόξασιν ἅπαξ. τοῦτο οὖν λέγει, ὅτι οἱ πιστεύσαντες καὶ τοῦ πνεύματος μετειληφότες μέτοχοι τῆς ὑποστάσεως τοῦ Χριστοῦ γεγόναμεν, ὥσπερ τινὰ φυσικὴν τὴν πρὸς αὐτὸν κοινωνίαν δεξάμενοι. λείπει δὴ λοιπὸν τὸ τὴν ἀρχὴν ταύτην ἐν ἀκεραίῳ διαφυλάξαι γνώμῃ. Hebr 3,16–18 Βούλεται
PG 66:673δεῖξαι ὅτι πάντες οἱ διὰ Μωϋσέως ἐξελθόντες ἀπώλοντο δι' ἀπιστίαν, ὥστε ἐκ παραλλήλου μειζόνως φοβῆσαι τούτους πρὸς οὓς ἐποιεῖτο τὸν λόγον. <οἱ δὲ τούτοις ἀντιλέγοντες προσεῖχον> οὔτε τῇ ἀκολουθίᾳ τῶν ἑξῆς, τοῦ τίσιν δὲ προσώχθισεν; καὶ τίσιν δὲ ὤμοσεν; ἀναγινωσκομένων μὲν κατ' ἐρώτησιν, τὴν αὐτὴν δὲ ἀπαιτούντων ἀνταπόδοσιν· οὔτε ἐκείνῳ ὅτι τίνες δὲ ἀκούσαντες παρεπίκραναν; τότε λέγεσθαι κατ' αὐτὴν ἠδύναντο τὴν διάνοιαν, εἴπερ δὴ ὀλίγοι ἀπὸ πολλῶν τοῦτο ὑπομεμενηκότες ἦσαν. λέγομεν γὰρ ἐπὶ τῶν πραττομένων ὅτι τίνες ἐποίησαν; τὸ δὲ μέρος ἀπὸ πλήθους ἀποτεμνόμενοι, ὅταν ἐλάττονας εἶναι τοὺς πεποιηκότας συμβαίνῃ τῶν οὐ πεποιηκότων. ἐνταῦθα δὲ δύο μόνοι, Ἰησοῦς καὶ Χαλέβ· ὥστε οὐδὲ ἀκολουθίαν εἶχέν τινα τὸ λέγειν τίνας εἶναι τοὺς παραπικραίνοντας, δύο μόνων ἀπὸ τοσούτου πλήθους ὄντων. ** οὐδὲν λυμαίνεσθαι τῇ ἀποφάσει τῶν δύο νομίσας τὸν ἀριθμόν. Hebr 4,1–2 Προσῆκεν φοβεῖσθαι, φησίν, ὅπως ἂν μὴ αὐτοὶ τῆς εἰς τὴν κατάπαυσιν εἰσόδου τὴν ἐπαγγελίαν δεξάμενοι ὑστερήσωμεν μοχθηρίᾳ γνώμης· μηδὲ γάρ τις οἰέσθω ἀρκεῖν αὐτῷ τὴν ἐπαγγελίαν τῶν μελλόντων, ὥσπερ οὐδὲ ἐκείνοις· οὐ γὰρ ἦσαν κατὰ τὴν πίστιν τοῖς ἐπαγγελθεῖσι συνημμένοι. ὅθεν οὕτως ἀναγνωστέον· μὴ συγκεκερασμένους τῇ πίστει τοῖς ἀκουσθεῖσιν, ἵνα εἴπῃ, ταῖς πρὸς αὐτοὺς γεγενημέναις ἐπαγγελίαις τοῦ θεοῦ διὰ Μωϋσέως. 206 Hebr 4,4–7 Ἀληθινῆς καταπαύσεως τοῦτο τὸ ἔργον, τὸ μὴ πάλιν ἐπὶ τὰ παλαιὰ ἀνατρέχειν μεταβολὴν ὑπομένοντας καὶ μετάθεσιν. ὥσπερ γὰρ ὁ θεὸς λέγεται πεπαῦσθαι τοῦ ποιεῖν τὸν κόσμον, ἅπαξ αὐτοῦ τῇ κατασκευῇ τέλος δεδωκώς, οὕτω προσῆκεν καὶ τὸν εἰς κατάπαυσιν εἰσιόντα μὴ παλινδρομεῖν ἐπὶ τὰ παλαιά, πόνους ὑφορώμενον τοὺς τῆς ἀρετῆς <ἐπὶ> παράβασιν νομίμων· τούτοις γὰρ ἀκολουθεῖν ἀνάγκη τὴν μεταβολὴν καὶ τὴν ἀπὸ τῆς καταστάσεως μετάστασιν. Τὸ δὲ σήμερον, φησίν, οὔτε ἀόριστόν ἐστιν, οὔτε μὴν ἐπὶ τοῦ ἐκτὸς ἡμέρας διαστήματος λέγεσθαι δύναται ὡς ἂν ἐφ' ἑκάστης ἡμέρας τοῦ σήμερον ἁρμόττοντος. τοῦτο δὲ οὐ τῆς ἀποστολικῆς σαφηνείας ἕνεκεν μόνον ἐπισημήνασθαι δίκαιον ᾠήθην, ἀλλὰ καὶ τῶν βουλομένων ἐπὶ τῆς γεννήσεως τῆς τοῦ μονογενοῦς θεότητος λαμβάνειν τὸ ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε, οἳ τὸ σήμερον ἀόριστον εἶναι ἀποφαίνονται, οὐδὲ τοῦτο ἐννοοῦντες ὅτι τὸ σήμερον λέγεσθαι οὐκ ἂν δύναιτο μὴ οὔσης ἡμέρας. ὅτι γὰρ οὐδὲ ἀόριστον λέγοιτο ἂν τὸ σήμερον, σαφῶς ὁ ἀπόστολος ἐδήλωσεν εἰπών· πάλιν τινὰ ὁρίζει ἡμέραν ἐν Δαυὶδ λέγων, ἢ δὲ καὶ ἑτέρωθι· παρακαλεῖτε ἑαυτούς, ἔφη, καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἄχρις οὗ τὸ σήμερον καλεῖται. πρῶτον μὲν ἔδειξεν ὅτι οὐκ ἔξω τῶν ἡμερῶν τὸ σήμερον λέγοιτο, τῷ εἰπεῖν καθ' ἑκάστην ἡμέραν, καὶ οὕτως ἐπαγαγεῖν τὸ ἄχρις οὗ τὸ σήμερον καλεῖται. ἔπειτα οὐδὲ οὕτω φαίνεται περὶ τοῦ σήμερον ὡς ἂν ἀορίστου διαλεγόμενος, καὶ δυναμένου μὲν τοῖς παρεληλυθόσιν, δυναμένου δὲ καὶ τοῖς μέλλουσιν ἁρμόττειν. τί γὰρ φησίν; καθ' ἑκάστην ἡμέραν τὸ σήμερον λέγεσθαι πρὸς ὑμᾶς νομίσαντες, οὕτως ἐπιμελεῖσθε τοῦ μένειν ἐπὶ τῆς πίστεως· ὡς γὰρ τοῦ σήμερον τὴν παροῦσαν σημαίνοντος ἡμέραν, οὕτως αὐτοῖς συνεβούλευσεν, καταχρησάμενος τῇ σημασίᾳ μᾶλλον πρὸς τὸ τῆς παραινέσεως ὠφέλιμον. Hebr 6,18 Τὸ διὰ δύο ἀμεταθέτων, τῷ τε θεὸν εἶναι τὸν ἐπαγγειλάμενον οὐδαμῶς οἷόν τε ψεύσασθαι, καὶ τῷ μεθ' ὅρκου ποιήσασθαι τὴν ἐπαγγελίαν. 207 Hebr 6,20 Προσθεὶς ὅτι αἰώνιος ἡμῖν γέγονεν ἀρχιερεὺς ὁ Χριστὸς τῷ πάντας τοὺς καθ' ἑκάστην γενεὰν πιστεύοντας δι' ἑαυτοῦ προσάγειν τῷ θεῷ ἐπὶ τῇ τῆς ἀναστάσεως ἐλπίδι.
Hebr 7,3 Διηγεῖτο ὕστερον ὅπως ὁ ναὸς κατεσκεύαστο, καὶ λέγει δύο εἶναι τὰς σκηνάς, ἀλλ' εἰς μὲν τὴν πρώτην διὰ παντὸς τοὺς ἱερεῖς εἰσιόντας τὰ νενομισμένα ἐπιτελεῖν, εἰς δὲ τὴν δευτέραν ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ τὸν ἀρχιερέα μόνον. καὶ δὴ τὸ ἀπὸ τούτων σημαινόμενον διδάσκειν βουλόμενος ἐπάγει· τοῦτο δηλοῦντος τοῦ πνεύματος τοῦ ἁγίου, μήπω πεφανερῶσθαι τὴν τῶν ἁγίων ὁδόν. ὥσπερ τοίνυν οὐχ ἡ τοῦ τόπου φύσις ἦν ἄβατος, ἐφ' οὗ δὴ τὸν ἐνδότερον οἶκον κατεσκευάσθαι συνέβαινεν, ἀλλ' ἡ κατασκευὴ καὶ τὸ νόμιμον καὶ ἡ τοῦ τόπου ἀφιέρωσις ἄβατον ἐποίει τὸν τόπον, ὅμως σύμβολον ἔφη εἶναι τοῦτο τῶν οὐρανῶν, οὕτω κἀνταῦθα βουλόμενος τὸν Χριστὸν ἀρχιερέα δεῖξαι κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ, λέγει τὰ κατ' ἐκεῖνον οὐ τὴν φύσιν ἐξηγούμενος, ἀλλὰ τὴν κατ' αὐτὸν διήγησιν ἀπὸ τῆς θείας τιθεὶς γραφῆς καὶ ἀπ' ἐκείνης ἐμφαίνων τὸ ὅμοιον. Ἀπάτορα τοίνυν καὶ ἀμήτορα καλεῖ, ὡς τῆς θείας γραφῆς γονέας αὐτοῦ μὴ διηγουμένης· ὅθεν ἐπήγαγε τὸ ἀγενεαλόγητος, δεικνὺς ὅτι οὐ φύσιν λέγει τοῦ ἀνδρὸς ἀλλὰ τῆς θείας γραφῆς διήγησιν. εἶτα ἐπισυνάπτει· μήτε ἀρχὴν ἡμερῶν, μήτε ζωῆς τέλος ἔχων, οὐκ ἐν τῇ φύσει, ἀλλ' ἐν τῇ θείᾳ γραφῇ. καὶ ἐπειδὴ ταῦτα δυνατὸν ἦν καὶ ἐπ' ἄλλου λέγεσθαι ἐμνημόνευσε γὰρ ἡ θεία γραφὴ πολλῶν οὔτε τοὺς γονέας εἰποῦσα οὔτε τὴν γενεαλογίαν ἐκθεμένη, καὶ μάλιστα ὅσους ἔξω τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ γένους γεγονότας μεμαθήκαμεν καλῶς ἐπήγαγε τὸ ἀφωμοιωμένος δὲ τῷ υἱῷ τοῦ θεοῦ, μένει ἱερεὺς εἰς τὸ διηνεκές· οὐκέτι γὰρ καὶ τοῦτο μετὰ τῶν λοιπῶν ἦν ἐπ' ἄλλου. ἐμφαίνει δὲ ἀπὸ τῆς κατὰ τὴν γραφὴν διηγήσεως, ὅπως αὐτῷ καὶ τὰ λοιπὰ προσῆν ἃν δὴ καὶ τοῦτο. καὶ γὰρ ὁ Χριστὸς ἦν μὲν ἀπάτωρ γεννήσει τῆς ἀνθρωπείας φύσεως, ἀμήτωρ δὲ τῇ γεννήσει τῆς θείας ὑπάρξεως, ἀλλὰ μὴν καὶ ἀγενεαλόγητος· τίς γὰρ ἂν γενεαλογία τοῦ ἐκ πατρὸς ὄντος μόνον; ὅτι δὲ οὔτε ἀρχὴν 208 ἡμερῶν ἔχει οὔτε ζωῆς τέλος, καὶ τοῦτο δῆλον, ἀλλ' ἐνταῦθα μὲν ἐπὶ τῶν πραγμάτων, ἐκεῖ δὲ ἐπὶ τῆς διηγήσεως. τὸ μὲν ἱερέα μένειν εἰς τὸ διηνεκὲς ἀπὸ τῆς θείας ἔλαβε γραφῆς τῷ εἰπεῖν· σὺ εἶ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ, ὡς ἂν κἀκείνου διηνεκῶς ἱερατεύοντος. διηνεκῆ δὲ αὐτὸν ἱερέα ἐκάλεσεν ὡς ἂν οὐ παραπέμψαντα τὴν ἱερατείαν εἰς διαδόχους, ὅπερ ἐν νόμῳ συνέβαινε γίνεσθαι. ὅθεν καὶ εἶπεν· ἀφωμοιωμένος δὲ τῷ υἱῷ τοῦ θεοῦ, καίτοι γε τὸ ἀκόλουθον ἦν τοῦτον ἀφωμοιῶσθαι λέγειν ἐκείνῳοὐ γὰρ ὁ πρῶτος ἀφομοιοῦται τῷ δευτέρῳἀλλ' ἐπειδὴ παρὰ τούτῳ μέν ἐστιν ἡ ἀλήθεια τῶν πραγμάτων, ἐκείνῳ δὲ πρόσεστιν οὐδὲν τοιοῦτον, τῷ δὲ εἴδει τῆς διηγήσεως καλῶς ἀφωμοιῶσθαι ἐκεῖνον ἔφη, ὡς ἂν τῆς θείας γραφῆς ἐπὶ τῆς διηγήσεως ὁμοίωμα τοῦ ἐσομένου δεῖξαι βουληθείσης ἡμῖν. Hebr 7,20–22 Δείκνυται, φησί, τούτου πρὸς ἐκεῖνον τὸ διάφορον ἀπὸ τοῦ μεθ' ὅρκου λαβεῖν τὴν ἱερατείαν· οἱ μὲν γὰρ ἄνευ ὅρκων ἐγίνοντο διὰ τὸ δεῖν αὐτοὺς καὶ παύεσθαί ποτε τῆς ἱερατείας, οὑτοσὶ δὲ μεθ' ὅρκων, ἐπειδὴ μένειν ἔμελλεν ἐπὶ τῆς ἀξίας. οὕτω μείζονα πολλῷ τῶν ἐν νόμῳ τὴν ἀξίαν ἐδέξατο, ἐπειδὴ μείζονα καὶ παρέχειν τοῖς προσιοῦσιν ἔμελλεν. τὸ γὰρ ἔγγυος οὕτως λέγει ὡς ἂν τῷ καταστῆναι ἐγγυωμένου ἡμῖν τὸ κέρδος, ἐπεὶ καὶ οὕτως ἔχει· τὸ γὰρ ἀναστῆναι πρῶτος, καθὰ καὶ ἀρχιερέα αὐτὸν καλεῖ, ἐγγυᾶται ἡμῖν τὴν τῆς ἀναστάσεως ὁμοιότητα. Hebr 9,1–2 Ἄρχεται ἐντεῦθεν λέγειν, ὅπως τὰ ἐν νόμῳ σύμβολα καὶ τύποι τῶν ἐν τῇ χάριτι, καὶ ὅπως ἐν ἐκείνοις ταῦτα προθεωρούμενα διϊδεῖν δυνατόν, ὁμοῦ τῇ παραθέσει καὶ τὴν ὑπεροχὴν τούτων δεικνύς, ὅση τίς ἐστιν. ἐν ἀφηγήσει δὲ τῆς διδασκαλίας ποιεῖται τὴν καταρχήν. λέγει οὖν ὅτι καὶ ἡ πρώτη διαθήκη εἶχεν ὅρους καὶ προστάγματα λειτουργίας τῆς θεῷ ἀποδίδοσθαι ὀφειλούσης· δικαιώματα γὰρ λατρείας τὰ περὶ τούτων λέγει προστάγματα. 209 Τό τε ἅγιον κοσμικόν. ἅγιον ἐνταῦθα καλεῖ τὸν ναὸν εἰκότως ἐν ᾧ τὴν λειτουργίαν ἀποδίδοσθαι τῷ θεῷ
συνέβαινεν, εἴτε καὶ τὴν σκηνήν, ἐπειδὴ ταύτην ἐν τάξει τοῦ ναοῦ πρότερον εἶχον· ὁμοίως γὰρ ἐκείνην τε ναὸν ἐκάλουν ὡς ἂν ἐν αὐτῇ τοῦ θεοῦ τυγχάνοντος, καὶ τὸν παρὰ τοῦ Σολομῶντος ὕστερον. καὶ τοῦτο μαθεῖν ἀπὸ τῆς πρώτης τῶν Βασιλειῶν ἔνεστι σαφῶς λεγούσης· καὶ Σαμουὴλ ἐκάθευδεν ἐν τῷ ναῷ τοῦ κυρίου οὗ ἦν ἡ κιβωτὸς τοῦ θεοῦ, μήπω τοῦ ναοῦ ὑπὸ Σολομῶντος οἰκοδομηθέντος. ὥσπερ δὲ σύμβολον τοῦ κόσμου κατασκευάσαι κατά τινα τύπον τὴν σκηνὴν τῷ Μωϋσεῖ κελεύων, ὁ θεὸς προσέταξεν αὐτῷ περίβολον ποιῆσαι ἀπὸ τῶν καταπετασμάτων μέσῳ διειλημμένον ἑτέρῳ· οὕτω δὲ καὶ ὁ ναὸς κατὰ τὸν αὐτὸν ὕστερον ἐγένετο τύπον. Hebr 9,28 Νῦν, φησίν, ὀφθείς, ὅτε τὴν ἁμαρτίαν κρατεῖν συνέβαινεν, ἀναγκαίως τὸν διὰ τὴν ἁμαρτίαν κρατοῦντα θάνατον ἐδέξατο, τότε δὲ τῆς ἁμαρτίας ὡς εἰκὸς λελυμένης, ἀνάγκη καὶ αὐτὸν ἀπαθῶς ὀφθῆναι· τὸ γὰρ χωρὶς ἁμαρτίας τοῦτο λέγει ὅτι μὴ κρατούσης ἔτι τῆς ἁμαρτίας, οὕτω καὶ αὐτὸς ἔξω παντὸς ἀνθρωπίνου πάθους ὀφθήσεται τότε. Hebr 10,5 Ταῦτα εἴρηται μὲν τοῖς ἐν Βαβυλῶνι πρὸς τὸν θεὸν βουλομένοις εἰπεῖν ὅτι θυσίας με οὐκ ἀπῄτησας ἀλλὰ μόνον τὸ ὑπακούειν σου καὶ τὸ θέλημά σου ποιεῖν· καὶ εὐθύ μοι τὰ τῆς ἐπανόδου λοιπὸν ἀναμφίβολα ἦν. μεταλλάξας οὖν αὐτὴν ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ ταύτῃ φησίν, ἀντὶ τοῦ ὠτία, σῶμα, εἰπών, κατηρτίσω μοι. Hebr 10,26–27 Ἀνάγκη τοὺς ἐνταῦθα πρὸς τὰ χείρω μεταστάντας ἀπὸ τῶν κρειττόνων, ἀναστάντας τῇ κολάσει παραδοθῆναι λοιπόν, οὐκ ἐπιδεχομένους τότε μετάνοιαν. οὐδὲ γὰρ ἐπὶ τοῦ παρόντος βίου τὴν μετάνοιαν ἀναιρεῖ, ἀλλὰ τῷ μὴ εἶναι τότε συγχώρησιν λαβεῖν τὸν ἐπὶ τῷ πταίειν ἐνταῦθα μεμενηκότα καὶ μηδεμίαν ἐπὶ τὸ πταίειν δεξάμενον αἴσθησιν, ἀλογίᾳ τινὶ μετὰ πολλῆς ἡδονῆς ἅπαν ἐπιτελοῦντα ἁμάρτημα. 210 Hebr 11,1–2 Τὸ περὶ τῆς πίστεως ζητούμενον παρὰ Ἰουδαίοις μάλιστα εἰδὼς ἀπό τινος ἀκολουθίας, πολλαῖς ταῖς περὶ αὐτοῦ κέχρηται ἀποδείξεσιν. ἐκεῖνοι μὲν γὰρ προεβάλοντο τὸν νόμον καὶ τὴν ἐκ τῶν ἔργων αὐτοῦ δικαίωσιν, οὗτοι δὲ τὴν πίστιν, τοῦτο λέγοντες ὅτι κἂν μυρίοις τις ἐνέχηται κακοῖς, πιστεύσας μόνον τῷ Χριστῷ σύντομον ἁπάντων δέχεται· τὴν ἀπαλλαγήν, τῆς παρ' αὐτοῦ δικαιώσεως ἀξιούμενος. ὅθεν ὁρισάμενος αὐτήν, ὁμοῦ μὲν ὥστε οἰκειῶσαι τοῖς προειρημένοις, ὁμοῦ δὲ ὥστε καὶ μᾶλλον αὐτὴν δυνηθῆναι δεῖξαι παρὰ πᾶσι φαινομένην τοῖς ἐναρέτοις καὶ παλαιοῖς ἀνδράσιν, ἐπάγει· ἐν ταύτῃ γὰρ ἐμαρτυρήθησαν οἱ πρεσβύτεροι. Hebr 11,19 Ἀκολούθως ἔτυχε τῇ ἑαυτοῦ πίστει· τῇ γὰρ ἀναστάσει πιστεύσας διὰ συμβόλων τινῶν ἀποθανόντα αὐτὸν ἐκομίσατο. τὸ γὰρ ἐν πολλῇ τοῦ θανάτου προσδοκίᾳ γενόμενον μηδὲν παθεῖν, τοῦ ἀληθῶς ἀναστησομένου σύμβολον ἦν, ὅσον τοῦ θανάτου πρὸς βραχὺ γευσάμενος ἀνέστη μηδὲν ὑπὸ τοῦ θανάτου παθών. τὸ γοῦν ἐν παραβολῇ ἀντὶ τοῦ ἐν συμβόλοις. Hebr 12, Οὐχ ἁπλῶς εἶπεν ὅτι εἷς πᾶσι τῆς ἀνταποδόσεως καιρόςοὐ γὰρ τοῦτο ἦν αὐτῷ προκείμενονἀλλ' ἵνα δείξῃ ὅτι καὶ τοσαῦτα μὲν πεποιηκότες, τοσαῦτα δὲ καὶ πεπονθότες διὰ πίστεως, ὅμως ἔτι περιμένουσι τῶν ἐπαγγελθέντων τὴν ἀπόδοσιν, οὐ δυσχεραίνοντες, εἴ γε μεθ' ἡμῶν κομιοῦνται τῶν ὑστέρων, ὅπερ τὴν ὑπομονὴν αὐτῶν ἐδείκνυ μείζονα, εἴπερ δὴ καὶ μετὰ θάνατον ἔτι περιμένουσι τοὺς ἀγωνίσασθαι ὁμοίως αὐτοῖς ὀφείλοντας ὥστε μετ' ἐκείνων τυχεῖν τῆς τῶν καλῶν ἀπολαύσεως. μαρτύρων δὲ ἐνταῦθα οὐ τῶν πεπονθότων λέγει, ἀλλὰ τῶν μαρτυρούντων πρὸς τὴν πίστιν.
PG 66:675Hebr 12,12–13 Ποῦ εἰσιν οἱ λέγοντες τὸν ἀπόστολον ἐν ταύτῃ τῇ ἐπιστολῇ ἀναιρεῖν τὴν μετάνοιαν διὰ τοῦ λέγειν· ἀδύνατον γὰρ τοὺς φωτισθέντας καὶ τὰ ἑξῆς πάλιν ἀνακαινίζειν εἰς μετάνοιαν; πῶς ἄρα ταῦτα νοοῦσιν; πῶς τὰς παρειμένας χεῖρας καὶ τὰ παραλελυμένα γόνατα ἀνορθωθῆναι κελεύει; χωλοῦ 211 δὲ ἴασιν ποίαν βούλεται γενέσθαι ὁ μετάνοιαν τῶν ἡμαρτηκότων οὐ προσιέμενος; ὅτι γὰρ ταῦτα πιστοῖς γράφει, δῆλον ἐξ ὧν φησι πρὸς αὐτούς· ἀναμιμνήσκεσθε δὲ τὰς πρότερον ἡμέρας, ἐν αἷς φωτισθέντες πολλὴν ἄθλησιν ὑπεμείνατε παθημάτων. Hebr 12,17 Οὐ τὴν μετάνοιαν ἀνελεῖν διὰ τούτων βούλεται, ἀλλὰ διδάξαι ὡς οὐκ ἔνεστιν ἐν καιρῷ τὴν προσήκουσαν διόρθωσιν <μὴ> ἐπιδειξαμένους ὕστερον αὐτὴν ἀνακτᾶσθαι, ὅταν ὁ τῆς ἀνταποδόσεως καιρὸς καταλλήλως ἐπάγεσθαι τῷ ἑκάστου τρόπῳ μέλλῃ· οὐ γὰρ ἐναντία λέγειν ἐσπούδακεν ἑαυτῷ, καὶ ταῦτα οὕτως ἐκ τοῦ σύνεγγυς. γνοίη δ' ἄν τις ἐκ τοῦ παραδείγματος ὅ φησιν. πρῶτον μὲν γὰρ ἐμνημόνευσε τοῦ Ἠσαῦ, τότε μὲν ἀθυμήσαντος ὅτε τῆς εὐλογίας οὐκ ἔτυχεν, μείναντος δὲ ἐπὶ τῆς τοῦ τρόπου κακίας ὁμοίως καὶ μετὰ τοῦτο. ἔπειτα οὐχὶ συγχωρήσεως ἁμαρτημάτων μετανοήσας οὐκ ἔτυχεν ἐκεῖνος· οὐ γὰρ τοῦτο ᾔτει τότε, ἀλλ' εὐλογίαν ἣν κατὰ τὴν ἀξίαν τοῦ τρόπου τῷ ἀδελφῷ δοθεῖσαν ἀφαιρεθῆναι αὖθις οὐδαμῶς οἷόν τε ἦν καὶ δοθῆναι τούτῳ πάλιν. ἔστι μέντοι καὶ τοῦτο εὑρεῖν, ὡς οὐκ ἀνόνητα αὐτῷ πάντη τὰ δάκρυα ἐγένετο. ἀμέλει φαίνεται ὁ πατὴρ μετὰ τοῦτο παθὼν ἐπ' αὐτῷ, καί τινας εὐλογίας αὐτῷ δεδωκώς. οὕτως οὐ τὴν μετάνοιαν ἀνελεῖν διὰ τούτων βούλεται. Hebr 12,26 Καλῶς ἀπὸ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς τῶν τε νῦν τὴν μεταβολὴν καὶ τῶν ὑστέρων τὸ βέβαιον συνίστησιν· τὸ μὲν γὰρ σείειν ἐπαγγείλασθαι τὴν μετάθεσιν αὐτῶν δηλοῖ πάντως ὡς ἐσομένην, τῇ δὲ τοῦ ἅπαξ προσθήκῃ τῶν μετὰ τοῦτο δηλοῖ τὸ ἀμετάθετον. Hebr. 13, Ἡγουμένους τοὺς παρ' αὐτοῖς καταγγείλαντας τὸν λόγον τῆς εὐσεβείας καὶ τελειωθέντας ὑπὸ Ἰουδαίων αὐτόθι. πολλοὶ δὲ ἦσαν, οὐ Στέφανος μόνον καὶ Ἰάκωβος ὁ μαχαίρᾳ ἀναιρεθείς, ἀλλὰ καὶ ὁ τοῦ κυρίου ἀδελφὸς Ἰάκωβος, ἕτεροι δὲ πλεῖστοι σιωπῇ παραδεδομένοι. Hebr 13,16 Εὐποιΐαν εἶπεν εἰς ἔπαινον τοῦ γινομένου, κοινωνίαν δὲ διὰ τὸ περὶ ὁμοπίστους γίνεσθαι ὡς ἂν δέον κοινωνοὺς ἡγεῖσθαι τοὺς 212 τοιούτους τῶν προσόντων ἡμῖν, οὕτω μετὰ σπουδῆς ταῖς χρείαις αὐτῶν ἀρκεῖν αἱρουμένους. Hebr 13,22 Ἀντὶ τοῦ προσκαρτερήσατε τῇ ἀναγνώσει, ἐνέγκατε τῆς προσοχῆς τὸν πόνον.
PG 66:677Fragmenta in epistulam ad Romanos Ro+m 1, Χριστοῦ γὰρ πάντα δοῦλα καὶ δεσπότης ἁπάντων αὐτός. διὸ πρῶτον ὀνομάσας ἑαυτὸν δοῦλον αὐτοῦ, οὕτω καὶ τοὺς λοιποὺς ἄγει εἰς τοῦτο. μόνης δὲ τῆς τοῦ υἱοῦ μέμνηται δεσπότητος, ὡς ἀγνοούμενος οὐ μὴν καὶ τῆς τοῦ πατρὸς ἥτις παρὰ πᾶσιν ὡμολόγηται. Εἰπὼν δὲ ἀφωρισμένος, ἔδειξεν ὅτι οὐ μόνον ἐκλήθη ἀλλὰ καὶ ἐξελέγη ἐκ πολλῶν ὡς χρήσιμος πρὸς τοῦ εὐαγγελίου κήρυγμα. Ro+m 1, Διὰ τοῦτο δὲ εἶπεν· πᾶσιν, ἐπειδὴ παρὰ Χριστῷ πάντες ἴσοι. εἶτα εἶπεν· ἀγαπητοῖς θεοῦ, κλητοῖς ἁγίοις, ἀπομερίζει τοὺς ἀπίστους. Κληθείη δ' ἂν χάρις ἡ τῶν ἁμαρτημάτων συγχώρησις καὶ ἡ τῆς υἱοθεσίας δωρεά, εἰρήνη δὲ ἡ τῶν ἀοράτων πολεμίων ἀπαλλαγὴ ὧν ἡμᾶς ἀπαλλάσσει Χριστός, καὶ τὸ μὴ στασιάζειν τὸ σῶμα πρὸς τοὺς τῆς ψυχῆς λογισμοὺς καὶ ἡ πρὸς ἀλλήλους εὐσεβὴς συμφωνία. Ro+m 1, Ἀντὶ τοῦ πρὸ παντὸς τοῦ προκειμένου λόγου τῷ θεῷ εὐχαριστῶ ὑπὲρ πάντων ὑμῶν εἴτε πενήτων εἴτε πλουσίων· τὸ γὰρ κατὰ τὴν εὐσέβειαν ἶσον τῶν πιστευόντων πανταχοῦ δείκνυσι τοῖς Ῥωμαίοις. Φαίνεται δὲ καὶ ἐν ἑτέραις τῶν ἐπιστολῶν ἀπ' εὐχαριστίας ἀρχόμενος, ἐκείνους πρὸς οὓς ποιεῖται τὸ γράμμα διδάσκων παντὸς λόγου καὶ πράγματος ἀπ' εὐχαριστίας ἀπάρχεσθαι τῷ θεῷ, οὐ μόνον ὑπὲρ οἰκείων ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ ἀλλοτρίων. ἐνταῦθα δὲ μάλιστα κυριώτατα χρῆται τούτῳ τῷ προοιμίῳ· ἔδει γὰρ τὸν μετὰ τὴν Πέτρου διδασκαλίαν τὰ τῆς εὐσεβείας δόγματα παραδιδόναι αὐτοῖς ἐπιχειροῦντα, δεικνύναι ὡς ἀποδέχεται τὰ πρῶτα, καὶ οὐδὲν ἐκείνοις ἐπιμεμφόμενος τὴν πρὸς αὐτοὺς ποιεῖται διδασκαλίαν. ἔχει δὲ ὅμως καὶ Ῥωμαίων ἔπαινον τὸ εἰρημένον οὐ τὸν τυχόντα· καὶ αὐτοῦ γὰρ τούτου ἕνεκεν συνεχῶς ἐν 114 ταῖς αὐτοῦ ἐπιστολαῖς τούτῳ κέχρηται τῷ προοιμίῳ, ὥστε ταῖς εὐφημίαις προθυμοτέρους αὐτοὺς πρὸς τὴν τῶν γραφομένων παρασκευάζειν ἀνάγνωσιν· ὅπερ καὶ ἐπὶ Ῥωμαίων εἰργάσατο, τῶν πραγμάτων αὐτῷ συνεργούντων εἰς τοῦτο. Προσεκτέον δὲ κἀνταῦθα τὰ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅπως οὐκ ἐπὶ διακονίας κέχρηται, ὥσπερ οὐ δοκεῖ τοῖς αἱρετικοῖς, ἀλλ' ἐπ' αἰτίας· οὐ γὰρ δὴ διακόνῳ τῷ Χριστῷ κεχρῆσθαι ὁ ἀπόστολος ἔμελλε τῆς εἰς τὸν θεὸν εὐχαριστίας, λέγει δὲ ὅτι τῷ θεῷ εὐχαριστῶ ὑπὲρ ὑμῶν, τοῦ Χριστοῦ ταύτης ἡμῖν τῆς εὐχαριστίας τὴν αἰτίαν παρασχομένου. Ro+m 1, Διὸ καλῶς εἶπεν τῷ πνεύματί μου, ἀντιδιαστέλλων πρὸς τὴν σωματικὴν Ἰουδαίων λατρείαν τὴν οὖσαν ἐν περιτομῇ καὶ σαββατισμῷ καὶ ταῖς τοιαύταις θυσίαις· κατὰ πάντα γὰρ οὐ πνευματικὴ οὐδ' ἀληθής. τινὲς δὲ ἁπλούστερον ἐδέξαντο τὸ ἐν τῷ πνεύματί μου ἀντὶ τοῦ τῇ διανοίᾳ καὶ τῇ προθυμίᾳ. Ro+m 1,10 Καλῶς τὸ εἴ πως ἤδη ποτέ, ὡς ἂν σφόδρα ποθῶν τῆς πρὸς αὐτοὺς ἀφίξεως τυχεῖν καὶ οὐδὲ φέρων τοῦ παρεληλυθότος χρόνου τὴν ὑπέρθεσιν. Ro+m 1,11 Ἔδειξε τοίνυν διὰ τοῦ ἐπιθυμεῖν ἰδεῖν αὐτοὺς τὸ τῆς διαθέσεως γνήσιον, καὶ διὰ τοῦ ἐπείγεσθαι μεταδοῦναι, ὅτι αὐτοῖς χάρισμα θεῖον οὐκ ἴδιον ἀλλ' οὗ ἔτυχε καὶ αὐτὸς μεταδιδούς. πνευματικὰ δὲ χαρίσματά εἰσι λόγος σοφίας, λόγος γνώσεως, πίστις, χαρίσματα ἰαμάτων, ἐνεργήματα δυνάμεων· ταῦτα γὰρ βεβαιοτέρους ἐν τῇ πίστει καθίστησιν. Ro+m 1,13 Τέως δὲ ἐκ τῶν παρόντων ἱκανῶς καὶ τὴν ἑαυτοῦ διάθεσιν δείκνυσιν, ὅτι θελήσας ἐλθεῖν πολλάκις ἐκωλύθη· ἅμα δὲ καὶ εἰς φόβον αὐτοὺς καθίστησι, μή ποτε διὰ τὸ αὑτῶν ἀνάξιον ἐκωλύθη. 115 Ζητεῖται δὲ πῶς ἀνταπέδωκεν πρῶτον μὲν εὐχαριστῶ τῷ θεῷ μου διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ περὶ πάντων ὑμῶν· οὐ γὰρ εἶπε δεύτερον δέ. ἡγοῦμαι τοίνυν ὅτι ἐνταῦθα ἡ ἀνταπόδοσις γέγονεν εἰς τὸ οὐ θέλω δὲ ὑμᾶς ἀγνοεῖν, ἀδελφοί , καὶ τὰ ἑξῆς. Ro+m 1,15 Οὕτω τὸ κατ' ἐμὲ πρόθυμον. ἔδειξε τὴν αἰτίαν καὶ ὡμολόγησε λοιπὸν δι' ἣν ἔσπευδεν αὐτοὺς θεάσασθαι· φησὶ γάρ· οὕτω τὸ κατ' ἐμὲ πρόθυμον, ἀντὶ τοῦ διὰ ταῦτα καὶ τοῦτον τὸν τρόπον. Ro+m 1,18 Ἐπειδὴ τοίνυν
ἐγγὺς ἡ κόλασις ἡ κατὰ τῶν ἀσεβῶν καὶ ἀδίκων προωρισμένη, ἀναγκαῖον προσδραμεῖν τῇ ἐκ πίστεως δικαιοσύνῃ, ἵνα ἐκφύγῃς τὰ προσδοκώμενα χαλεπά. καλῶς δὲ εἶπεν τὴν ὀργὴν τοῦ θεοῦ ἀποκαλύπτεσθαι· ἐν γὰρ τῷ νῦν αἰῶνι καλύπτεται ἀνεξικακοῦντος θεοῦ καὶ μὴ παραχρῆμα τιμωρουμένου, ἵνα μὴ ἀποκλείσῃ τῆς μετανοίας καιρόν, ἵνα ἢ μεταγνόντες σωθῶσιν ἢ κατα φρονήσαντες ἀπολογίας μὴ σχῶσι πρόφασιν. Ro+m 1,25 Ἀλλ' ὅπερ ἐλέγομεν, μετήλλαξαν τὴν ἀλήθειαν ἐν τῷ ψεύδει, καὶ οὕτως ὁ μὲν θεὸς ἀληθινός ἐστι θεός, τὰ δὲ εἴδωλα ψευδῶς ἐκάλεσαν θεούς. τὴν οὖν ἀλήθειαν τοῦ θεοῦ περιέθηκαν τοῖς εἰδώλοις. ὅρα δὲ πάλιν τὸ μετήλλαξαν σημαίνειν ὅτι κατὰ εἴδη κατήλλαξαν τὰ ἀληθῶς ἐπὶ θεοῦ λέγεσθαι καὶ νοεῖσθαι δυνάμενα περιθέντες τῷ ψεύδει τοῦτ' ἔστι τοῖς εἰδώλοις. Ro+m 1,26 Καὶ ἐνταῦθα οὖν παρέδωκεν ἀντὶ τοῦ συνεχώρησέν ἐστιν ἐφ' ἅπερ ἕκαστος ἐβούλοντο φέρεσθαι, ὡς οὐκ ἀναγκαστικὴν ἀλλ' ἐλευθέραν ποιήσας τὴν προαίρεσιν ἐφ' ἣν βούλεται ῥέπειν. ἐπεὶ οὖν, εἰ ἐκώλυσεν, οὐκ ἂν ἐγένετο, τὴν αἰτίαν δῆθεν ἐπὶ τὸν μὴ κωλύσαντα φέρειν εἴωθεν ἡ γραφή. ἀτιμίαν δὲ ὧδε τὴν ἀκολασίαν φησίν. Ro+m 2, Κρίμα δὲ λέγει τὸ κριτήριον καὶ δικαστήριον τοῦ θεοῦ, καὶ ὡς βεβαιῶν τὴν τῶν ἀσεβῶν κατάκρισιν ἐπήγαγε τὸ κατὰ ἀλήθειάν ἐστιν 116. Ro+m 2,12 Καὶ ἵνα μὴ δόξῃ κατηγορεῖν αὐτῶν δι' ἀπέχθειαν, ἐν τῇ λέξει τὸ ἀνὰ πάλιν πεποίηκεν, τὴν μὲν ἀπώλειαν ἐπὶ τῶν ἀνόμως ἁμαρτανόντων θείς, τὸ διὰ νόμου κριθῆναι ἐπὶ τῶν ἐν νόμῳ. Ro+m 2,16 Ἡ δὲ τούτων, φησί, διάγνωσις τότε ἔσται ὅτε καὶ τῶν κατὰ νόμον βιούντων, ἑνὸς ὄντος τοῦ καιροῦ καθὸν τὰ πάντων τῶν ἀνθρώπων ἐξετάζει θεὸς διὰ τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸ εὐαγγέλιόν μου, ἵνα εἴπῃ· καθὼς καὶ αὐτὸ κηρύττων διατελῶ, ὅτι ἔσται κρίσεως καιρός, καὶ δεῖ πιστεύσαντας Χριστῷ τὴν τιμωρίαν ἐκφυγεῖν ἐκείνην. Ro+m 2,17 Οὐ κατ' ἐρώτησιν, ὥς τινες ὑπέλαβον, ἀναγνωστέον τὸ εἰ δὲ σὺ Ἰουδαῖος ἐπονομάζῃ, ἀλλὰ κατ' ἀπόφασιν, ἵνα εἴπῃ· μὴ ὢν ἀληθῶς καὶ ἐν κρυπτῷ Ἰουδαῖος, ἀλλὰ λεγόμενος μόνον καὶ ὡς σῶμα ἀλαζονευόμενος. Ro+m 2, Μόρφωσιν λέγει οὐ τὴν προτύπωσιν, ἀλλ' αὐτὴν τὴν ὑπόστασιν καὶ τὴν γνῶσιν καὶ τὴν ἀλήθειαν ὡς τὸ ὃς ἐν μορφῇ θεοῦ ὑπάρχων. Ro+m 2,29 Τῷ πνεύματι, οὐ τῷ ἁγίῳ· οὐ γὰρ περὶ τῶν ἐν τῇ χάριτι κατορθούντων διαλέγεται, ἀλλ' ὑποτίθεται δι' ὅλου τοὺς ἔξω τὰ τοῦ νόμου ποιοῦντας, καὶ δείκνυσι κρείττονας τῶν ἐν τῷ νόμῳ παραβαινόν των. συνᾴδει δὲ ἅπαντα καταλλήλως τῷ οἰκείῳ σκοπῷ, πρόθεσιν ἔχων καὶ τοῦ φυσικοῦ νόμου Ἕλληνας δεῖξαι παραβάτας καὶ Ἰουδαίους πρὸς τῷ φυσικῷ καὶ τοῦ θετοῦ, ἵνα διὰ πάντων στήσῃ τὸ τῆς χάριτος χρῄζειν ἅπαντας. λέγει δὲ τὸ ἐν πνεύματι ἀντὶ τοῦ τῇ προθέσει, ὡς ἐν τῇ τῷν Ἀριθμῶν βίβλῳ φησὶν ὁ θεὸς ὅτι πάντες οἱ παρ οξύναντές με οὐκ ὄψονται τὴν γῆν, ὁ δὲ παῖς μου Χάλεβ, ὅτι ἐγενήθη πνεῦμα ἕτερον ἐν αὐτῷ καὶ ἐπηκολούθησέ μοι καὶ τὰ ἑξῆς, φανερῶς πνεῦμα τὴν πρόθεσιν εἰπών, καὶ ὁ προφήτης· πνεύματι πορνείας ἐπλανήθησαν, ἵνα εἴπῃ· πρόθεσιν ἔσχον πορνικήν. Ro+m 3, Ἵνα εἴπῃ· ἄγε τοίνυν, μετὰ τὸν ἐκείνων ἔλεγχον τῶν ἡμετέρων τὸ μέγεθος δείξομεν. Ro+m 3,12 Τῇ μαρτυρίᾳ οὐχ ὡς προφητικῶς εἰρημένῃ ἐχρήσατο, ἀλλ' ὡς ἁρμοζούσῃ τοῖς ἀποδεδειγμένοις τῷ περιληπτικῶς περὶ ἐπταικότων λέγειν αὐτὰ τὸν Δαυίδ. ὥσπερ οὖν καὶ ἡμεῖς ἄχρι τῆς δεῦρο ἐν ταῖς ἐκκλησιαστικαῖς διαλέξεσι μαρτυρίαις συγκεχρήμεθα, ὡς ἂν ἁρμόζειν δυναμέναις ἀπὸ τῆς διανοίας τοῖς παρ' ἡμῶν λεγομένοις· ὁ γὰρ ψαλμὸς ἐκεῖνος οὐ περὶ πάντων ἀνθρώπων εἴρηται τῷ Δαυίδ. καὶ δῆλον ἐξ ὧν φησιν· οὐχὶ γνώσονται πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν, οἱ ἐσθίοντες τὸν λαόν μου ἐν βρώσει ἄρτου; τίνα δὲ ἔμελλεν ὀνομάζειν
οἰκεῖον θεῷ ὁ περὶ πάντων ἀνθρώπων ὡς εἰς τὸ χεῖρον ἐκκλινάντων ἀποφηνάμενος; Ro+m 3,27 Πάντως ἐρεῖτέ μοι· τίς ἐπεισελθὼν νόμος τοῦτον ἐξέβαλεν; ἐπειδὴ νόμῳ πέφυκεν ὁ κρατῶν λύεσθαι νόμος. πρὸς οὕς φησιν· οὐ νόμος ἔργων ἐπεισελθὼν τὸν πρότερον ἔλυσενκάλλιστα γὰρ εἶχεν ἐκεῖνος κατά γε τοῦτο, νόμος δὲ πίστεως ἐπεισεληλυθὼς περιττὸν εἰκότως τοῦτον ἀπέφηνε νικώσης τὴν ἀπὸ τοῦ νόμου τῶν ἔργων <καύχησιν>, ἐπειδὴ ταῦτα ἡμῖν ἀπὸ τῆς θείας ὑπάρχει χάριτος, ἃ σὺν πολλῷ τῷ πόνῳ προσγίνεσθαι ἀπὸ τῶν προτέρων οὐκ ἠδυνήθη. ἔδειξε δὲ διὰ νόμου πίστεως εἰπὼν καὶ μὴ ἁπλῶς διὰ πίστεως τὸ καυχᾶσθαι πρὸς τὸν νόμον ὡς ἀλλότριον <εἶναι , εἰ καὶ> ἐπὶ τῶν οἰκείων τὴν προσηγορίαν ἀσπάζεται. Ro+m 3,28 Τὸ δὲ λογιζόμεθα οὐκ ἐπ' ἀμφιβολίας λέγει, ἀλλ' ἀντὶ τοῦ λογισμῷ τῷ προσήκοντι ἡγοῦμαι τῆς κατὰ πίστιν δικαιώσεως ἄνευ ἔργων νόμου πάντα ἄνθρωπον βουληθέντα μετέχειν. σημειωτέον δὲ ὡς οὐχ ἁπλῶς εἶπε χωρὶς νόμου, ὡς ἂν εἰ καὶ ἐργαζοίμεθα ἀρετῆς ἐπιμελούμενοι, οὐκ ἀνάγκῃ νόμου τοῦτο ποιούντων, ἀλλ' ὑφ' ἑτέρου πρὸς τοῦτο ἀγομένων. Ro+m 3,30 Ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων τὸ ἐκ πίστεως τέθεικεν, ὡς ἂν ἐχόντων μὲν καὶ ἑτέρας ἀφορμὰς πρὸς δικαίωσιν, οὐ δυναμένων δὲ αὐτῆς μετέχειν πλὴν ἐκ τῆς πίστεως· ἐπὶ δὲ τῶν Ἑλλήνων διὰ τῆς πίστεως, ὡς ἂν ἅπασαν τῆς δικαιώσεως τὴν αἰτίαν ἐντεῦθεν ἐχόντων. Ro+m 4, Θαυμασιώτατα δὲ τὰς μαρτυρίας συνέκρουσεν, ἐπὶ μὲν τῆς πίστεως· καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην, ἐπὶ δὲ τῶν ἔργων· καὶ οὐ μὴ λογίσηται κύριος ἁμαρτίαν. ἐκεῖ γὰρ ἤρκεσεν ἡ πίστις ὥστε λογισθῆναι αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην, ἐνταῦθα δὲ τὰ ἔργα καὶ πρὸς τὸ ἐναντίον ῥέποντα οὐ λογίζεται, ὅταν ἡ τοῦ θεοῦ φιλανθρωπία τῶν γεγονότων ἀνωτέρα φαίνηται. Ro+m 4,11 Εἰς τὸ εἶναι αὐτὸν πατέρα πάντων τῶν πιστευ όντων. κατὰ τὸ οἰκεῖον ἰδίωμα κἀνταῦθα εἶπεν ὡς τὸ εἰς τὸ εἶναι αὐτοὺς ἀναπολογήτους· λέγει γὰρ τὸ ἀναγκαίως τοῖς γεγονόσιν ἑπόμενον. ἐντεῦθέν φησι· κοινός ἐστιν ἁπάντων πατήρ, ἐπειδὰν τὴν πρὸς αὐτὸν ὁμοιότητα τῆς πίστεως δέξωνται. Ro+m 5,13–14 Οὐδὲ γὰρ ὁ νόμος ἐπεισελθών, φησί, τὴν ἁμαρτίαν ἔλυσεν, ἀλλ' ἄχρις ἦν τε ὁ νόμος καὶ ἐπολιτεύετο καὶ ἐκράτει παρὰ τοῖς ἀνθρώποις, ἐλάμβανε καὶ τὰ τῆς ἁμαρτίας προσθήκην οὐδὲν πρὸς τοῦτο τῆς τοῦ νόμου θέσεως συμβαλέσθαι δυνηθείσης αὐτοῖς. καὶ πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ προκειμένου ἐπάγει· ἁμαρτία δὲ οὐκ ἐλλογεῖτο μὴ ὄντος νόμου. τοσοῦτον γὰρ ἀπεῖχεν ὁ νόμος, φησί, τοῦ τὴν ἁμαρ τίαν ἀνελεῖν, ὥστε οὐδ' ἂν γένοιτο ἁμαρτία, εἰ μὴ νόμος εἴη. νόμον δὲ νῦν καλεῖ τὴν ἥντινα δήποτε διάκρισιν εἴτε ἀπὸ φύσεως εἴτε ἀπὸ θέσεως ἐγγινομένην· μὴ γὰρ οὔσης τῆς διακρίσεως οὐκ ἄν τις λέγοιτο ἁμαρτάνειν ἁμαρτίαν, εἰ δὲ ὁ τὸ φαινόμενον κακὸν καὶ διακεκριμένον ἀπὸ τοῦ καλοῦ μετιών. ἀλλὰ τοῦτο μὲν εἰς αὔξησιν τοῦ ἐφ' ᾧ πάντες ἥμαρτον τέθεικεν. Ἐχόμενος δὲ τῆς οἰκείας ἀκολουθίας ἐπήγαγεν· ἀλλ' ἐβασίλευ σεν ὁ θάνατος ἀπὸ Ἀδὰμ μέχρι Μωϋσέως καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἁμαρτήσαντας ἐν τῷ ὁμοιώματι τῆς παρα βάσεως Ἀδάμ, ὅς ἐστι τύπος τοῦ μέλλοντος. τὸ μὲν 119 οὖν καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἁμαρτήσαντας ἐν τῷ ὁμοιώματι τῆς παραβάσεως Ἀδὰμ τοῦτο λέγει ὅτι ὁ θάνατος ἐκράτησεν ἁπάντων τῶν ὁπωσδήποτε ἡμαρτηκότων· οὐ γάρ, ἐπειδὴ οὐχ ὅμοιον ἦν τὸ τῆς ἁμαρτίας εἶδος, τό τε τοῦ Ἀδὰμ καὶ τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων, θανάτου γεγόνασιν ἐκτὸς οἱ λοιποί, ἀλλ' ὑπὲρ ὧν ἡμάρτανον ὁπωσδή ποτε, τοῦ θανάτου τὴν ἀπόφασιν ἐδέξαντο πάντες· οὐ γὰρ τῆς τοιᾶσδε ἁμαρτίας τιμωρία ὁ θάνατος ὥρισται ἀλλὰ πάσης ἁμαρτίας. ἔστι δὲ ἐν τῷ ** πᾶν ἀπὸ τοῦ οὐ μόνον δέ, ἀλλὰ καὶ καυχώμενοι ἐν τῷ θεῷ διὰ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· λέγει γὰρ ὅτι οὐκ ἐπὶ τούτῳ μόνον καυχώμεθα, ὅτι διὰ τοῦ Χριστοῦ
κατήλλαξεν ἡμᾶς ὁ θεὸς ἑαυτῷ, ἀλλ' ὅτι καὶ πάντα δὴ τὰ παλαιὰ ἔλυσε κακά. ποῖα ταῦτα; ἡμαρτηκότος γὰρ τοῦ Ἀδὰμ καὶ μὴν καὶ θνητοῦ διὰ τοῦτο γεγονότος, ἥ τε ἁμαρτία πάροδον ἔλαβεν εἰς τοὺς ἑξῆς καὶ ὁ θάνατος πάντων ἐκράτει τῶν ἀνθρώπων ὡς εἰκός. πάντων γὰρ ἡμαρτηκότων, εἰ καὶ μὴ παραπλησίαν τῷ Ἀδὰμ ἁμαρτίαν ἀλλ' οὖν γε ὁπωσδήποτε, τῶν μὲν οὕτω τῶν δὲ οὕτω, ἀνάγκη καὶ τὸν θάνατον ἦν κρατεῖν ἐφ' ἁπάντων ὁμοίως. ἀλλ' οὐδὲ ὁ νόμος ἐπεισελθὼν ἀνελεῖν αὐτὴν ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων ἐδυνήθη· τοὐναντίον μὲν οὖν καὶ ἡ τοῦ ἁμαρτάνειν ἀφορμὴ ἐντεῦθεν ἡμῖν ἐπεγίγνετο τῷ μηδὲ οἷόν τε εἶναι ἁμάρτημα κρίνεσθαι νόμων ἐκτός. ὄντων δὲ τῶν καθ' ἡμᾶς ἐν τούτοις ὡς μηδεμίαν τῆς ἐπὶ τὸ κρεῖττον μεταβολῆς ὑποφαίνεσθαι ἐλπίδα, λύσιν ἁπάντων ὁ Χριστὸς εἰργάσατο τῶν κακῶν. διὸ συντόμως ἐπήγαγε τὸ ὅς ἐστι τύπος τοῦ μέλλοντος, ἵνα εἴπῃ ὅτι ἐγένετο δὲ τὰ κατὰ τὸν Ἀδὰμ τύπος τῶν κατὰ Χριστόν, ἐπειδὴ ὥσπερ δι' ἐκείνου τῶν χειρόνων ἡ πάροδος ἐγένετο, οὕτω διὰ τούτου τῆς τῶν κρειττόνων ἀπολαύσεως τὴν ἀφορμὴν ἐδεξάμεθα. Ro+m 5,15 Καὶ οὐδὲ τὸ τοῦ παραπτώματος εἶδος, φησί, τοσοῦτον ὅσον τὸ τοῦ χαρίσματος· εἰ γὰρ καὶ ἡ τοῦ ἑνὸς ἁμαρτία τοῖς ἀνθρώποις τὸν θάνατον ἐπήγαγεν, ἀλλ' οὖν γε ἡ διὰ τοῦ Χριστοῦ δωρεὰ μείζων τις περὶ τοὺς ἀνθρώπους ἐγένετο. τὸ γὰρ οἱ πολλοὶ ἀπέθανον ἀντὶ τοῦ πάντες λέγει· πάντες γὰρ ἀπέθανον, ὡς αὐτὸς ἀνωτέρω φησίν· εἰς πάντας ἀνθρώπους διῆλθεν ὁ θάνατος. δῆλον δὲ ὅτι τὸ καὶ εἰς τοὺς πολλοὺς ἐπερίσσευσεν ὁμοίως ἀντὶ τοῦ εἰς πάντας λέγει· κοινὴ γὰρ καὶ ἡ τῆς ἀναστάσεως χάρις ἁπάντων ἀνισταμένων ὁμοίως. Ro+m 5,16 Μίαν ταύτην αἰτίαν λέγει τῆς διαφορᾶς· ἐκεὶ μὲν γάρ, φησίν, εἷς ἡμαρτηκὼς καὶ κατακριθεὶς διὰ τοῦτο εἰς τοὺς ἑξῆς τὴν τιμωρίαν ἐνεχθῆναι παρεσκεύασεν, πάντας κοινωνοὺς τῆς ἀποφάσεως ἐσχηκὼς τοῦ θανάτου. ἡ δέ γε χάρις οὐχ ὁμοίως· οὐ γὰρ ἀφ' ἑνὸς ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Ἀδὰμ εἰς τοὺς ἑξῆς ἐλήλυθεν, ἀλλὰ πολλῶν ὄντων τῶν ἤδη κατα κεκριμένων σύντομον εἴς τε τοὺς πρότερον καὶ εἰς τοὺς ἑξῆς ἀνθρώ πους τῆς δωρεᾶς ἐποιήσατο τὴν ἐξάπλωσιν. ἔστιν οὖν μείζων πολλῷ· εἴπερ ἐκεῖνο μὲν ἔβλαψε τοὺς ἑξῆς, τοῦτο δὲ οὐ τοὺς ἑξῆς μόνον ὠφέλησεν, ἀλλὰ γὰρ καὶ τοὺς προειληφότας ἔλυσε τῶν ἐγκλημάτων. Ro+m 5,17 Ἔτι μὴν κἀκεῖνο, φησί, πολλὴν δείκνυσι τὴν διαφοράν, ὅτι ἐκεῖ μὲν ὁ θάνατος εἰσαχθεὶς τῇ τοῦ Ἀδὰμ ἁμαρτίᾳ καὶ κρατήσας ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων ἐδέξατο λύσιν, ἡ δέ γε τῆς δωρεᾶς ἀπόλαυσις διὰ τοῦ Χριστοῦ προσγεγονυῖα ἡμῖν, δι' ἣν καὶ τῆς ἀναστάσεως τευξόμεθα καὶ ἐν δικαιοσύνῃ διατελέσομεν ἁμαρτεῖν οὐκ ἐπιδεχόμενοι, λύσιν οὐ δέξεται· διαμενοῦμεν γὰρ τῆς μελλούσης ζωῆς διηνεκῶς ἀπολαύοντες. Ro+m 5,18–19 Ἀρκούντως ἐκ τοῖς προκειμένοις τὴν διαφορὰν δείξας τῶν πραγμά των συλλογίζεται ἐνταῦθα τὸ πᾶν πρὸς τὸ διὰ τοῦτο ὥσπερ δι' ἑνὸς ἀνθρώπου ἡ ἁμαρτία εἰς τὸν κόσμον εἰσῆλθεν, ταῦτα ἀποδιδοὺς καὶ λέγων ὅτι δέδεικται διὰ τούτων ἡμῖν, ὅπως τοῦ Ἀδὰμ καὶ ἁμαρτήσαντος καὶ θανάτου αἰτίου γεγονότος ὁ Χριστὸς καὶ τὴν λύσιν τῶν ἁμαρτημάτων ἡμῖν ἐχαρίσατο, καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ θανάτου τῇ τῆς ἀναστάσεως ἐλπίδι καθ' ἣν ἔξω πάσης ἁμαρτίας πολιτευσόμεθα· τοῦτο γὰρ λέγει δικαίωσιν ζωῆς. καὶ ὥσπερ ἡ ἐκείνου, φησίν, ἁμαρτία τοὺς λοιποὺς ἀνθρώπους θνητούς τε ἐποίησε καὶ ἐπιρρεπεῖς διὰ τούτου περὶ τὴν ἁμαρτίαν εἶναιτοῦτο γὰρ λέγει τὸ ἁμαρτωλοί, οὕτως ὁ Χριστὸς τὴν ἀνάστασιν ἡμῖν ἐδωρήσατο, ὥστε ἐν ἀθανάτῳ τῇ φύσει καταστάντας πάσης ἁμαρτίας διάγειν ἐλευθέρους ἐν ἀκριβεῖ τῇ δικαιοσύνῃ πολιτευομένους. ἔδειξε δὲ κἀν ταῦθα ὅτι τὸ οἱ πολλοὶ ἀντὶ τοῦ πάντες λέγει· εἰπὼν γὰρ τὸ εἰς πάντας ἀνθρώπους εἰς δικαίωσιν ζωῆς, ἐπήγαγεν· ἁμαρτωλοὶ κατεστάθησαν οἱ πολλοί, ὥστε δῆλον ὅτι οἱ πολλοὶ ἀντὶ τοῦ οἱ πάντες λέγει καὶ ἐν τοῖς ἀνωτέροις κἀνταῦθα. Ro+m 5,21 Τὸ βασιλεῦσαι ἐν τῷ θανάτῳ τὴν ἁμαρτίαν οὕτως λέγει· μείζονα περὶ τὸ ἁμαρτάνειν ῥοπὴν θνητοὶ γεγονότες ἐσχήκαμεν. πολλὰ
μὲν γὰρ ἀπὸ ἡδονῆς τῆς περί τε βρῶσιν καὶ πόσιν καὶ τὸν ἔξωθεν κόσμον καὶ μὴν καὶ τὰς τῶν γυναικῶν ἐπιμιξίας 121 ἐγγίνεται ἡμῖν πταίσματα, ἐφ' ἑκάστου τούτων οὐκ ἐπὶ τοῦ πρέποντος τῶν πολλῶν ἱσταμένων ἀλλ' εἰς ἀμετρίαν ἐκφερομένων. ταῦτα δὲ ἀθανάτω μὲν οὐκ ἄν ποτε ἐγγένοιτο φύσει. ποία γὰρ ἡδονή, τίς δὲ φιλαργυρία ἐπὶ τῆς ἀθανάτου χώραν ἕξει φύσεως; ἐπειδὴ δὲ θνητοὶ γεγόναμέν τε καὶ ἐσμὲν τὴν φύσιν, ἄφατον μέν τινα ἀπὸ τῶν προειρημένων παθῶν τὴν ἐνόχλησιν ὑπομένομεν , πολλὴν δὲ τὴν περὶ τὸ ἁμαρτάνειν ῥοπὴν ἐντεῦθεν δεχόμεθα. καλῶς οὖν ἔφη βασι λεῦσαι ἐν τῷ θανάτῳ τὴν ἁμαρτίαν, μονονουχὶ κρατοῦσαν ἡμῶν διὰ τῆς ἐνούσης ἡμῖν ἐντεῦθεν περὶ τὸ ἁμαρτάνειν ῥοπῆς. ὥσπερ οὖν τότε ἡμῶν ἡ ἁμαρτία, φησίν , ἐκράτει συνωθουμένων ἐπ' αὐτὴν καὶ παρὰ γνώμην πολλάκις, οὕτω δὲ ἡ τοῦ θεοῦ καθέξει φιλοτιμία, ἀσάλευτον τὴν βασιλείαν ἔχουσα ἐν ἡμῖν, ἐπειδὰν τῆς αἰωνίου ζωῆς καταξιωθέντες διὰ τῆς ἀναστάσεως ἐν ἀληθινῇ καὶ βεβαίᾳ τῇ δικαιο σύνῃ διάγειν μέλλομεν ἁμαρτεῖν οὐκ ἐπιδεχόμενοι. Ro+m 6,3 Ἢ οὐκ ἴστε, φησίν, ἐκεῖνο, ὅτι τὸ βάπτισμα κοινωνοὺς ποιεῖ τοῦ θανάτου τοῦ Χριστοῦ; καὶ γὰρ ὥσπερ συνθάπτεσθαι δοκοῦμεν αὐτῷ βαπτιζόμενοι κατά γε τὸν τύπον ὥστε προσήκειν ἡμᾶς, καθάπερ ὁ κύριος ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς εἰς ἑτέραν καινήν τινα κατέστη ζωήν, οὕτως καὶ αὐτοὺς ἐν καινῇ τινι ζωῇ καθεστάναι μετὰ τὸ βάπτισμα, λογιζο μένους ἄξιον ἐπιδείκνυσθαι τὸν βίον τῆς ζωῆς ἐκείνης εἰς ἣν διὰ τοῦ βαπτίσματος γεγενῆσθαι πιστεύομεν. Ro+m 6,5 Δῆλον δὲ ἄρα κἀκεῖνο, φησίν, ὡς οὐκ ἔνεστι τυπικῶς κοινωνή σαντας τῷ θανάτῳ μὴ καὶ τῆς ἀναστάσεως ἐπ' αὐτῶν τυχεῖν τῶν πραγμάτων. καλῶς δὲ εἶπε τὸ σύμφυτοι περί τε νεκρώσεως καὶ ζωοποιήσεως διαλεγόμενος, ἐπειδὴ καὶ τῶν φυτῶν ἴδιόν ἐστι τὸ νεκροῦσθαι μὲν ἐν τῇ φυτείᾳ, μεθίστασθαι δὲ ἐπὶ τὸ κρεῖττον καὶ ἐνδοξότερον πολλῷ. καὶ εἰκότως ἀπὸ τῶν παρόντων τὰ μέλλοντα ἐπιστώσατο· ἐπειδὴ γὰρ δῆλον ἦν, ὡς πνεύματος μετεῖχον ἐν τῷ βαπτίσματι, τοῦτο δὲ ὑπ' αὐτῶν σαφῶς ἐδείκνυτο τῶν πραγμάτων, καλῶς ἀπὸ τοῦ φαινομένου τότε τὸ μηδέπω δῆλον αὐτοὺς ἐπιστώσατο. Ro+m 6, Λέγει καὶ τὸ πάθος τοῦ κυρίου ἐπὶ τίσιν ἐγένετο, εἰς μείζονα πίστιν τῶν εἰρημένων. ἐπειδὴ γὰρ ὑπὸ τὴν ἀπόφασιν γενόμενοι τοῦ θανάτου πλεῖστον ὅσον ἐπιρρεπέστεροι πρὸς τὸ ἁμαρτάνειν ὑπὸ τῆς θνητότητος ἐγινόμεθα, τῷ Χριστῷ, φησίν, ἐσταυρωμένῳ ὥσπερ ἅπασα ἡμῶν ἡ ὑπὸ τὴν θνητότητα κειμένη φύσις συνεσταυρώθη, ἐπειδὴ καὶ 122 πᾶσα αὐτῷ συνανέστη, πάντων ἀνθρώπων αὐτῷ συμμετασχεῖν ἐλπι ζόντων τῆς ἀναστάσεως. ὡς ἐντεῦθεν συναφανισθῆναι μὲν τὴν περὶ τὸ ἁμαρτάνειν ἡμῶν εὐκολίαν διὰ τῆς ἐπὶ τὴν ἀθανασίαν τοῦ σώματος μεταστάσεως, γεννηθῆναι δὲ καὶ ἡμᾶς ἔξω καταστῆναι τῆς τοῦ ἁμαρ τάνειν ἀνάγκης. Ro+m 6,12–14 Λέγει μὲν ὅτι τούτων οὕτως ἐχόντων δίκαιον ἡμᾶς μὴ ἁμαρτάνειν κατὰ τὸν παρόντα βίον, κἂν ἔτι θνητοὶ τὴν φύσιν ὄντες πλείονα ἔχητε τὴν ἐπὶ τοῦτο ῥοπήν. ἐπειδὴ δὲ τὸ βασιλεύειν ἐπὶ τῆς ἁμαρτίας τέθεικεν, καλῶς εἶπε τὸ μὴ παριστάνετε τὰ μέλη ὑμῶν· παρεστάναι γὰρ τοῖς βασιλεῦσιν ἔθος τοὺς δορυφόρους. μὴ τοίνυν, φησίν, ὡς βασιλίδι τῇ ἁμαρτίᾳ σπεύδοντες ὑπηρετεῖσθαι διαπράττεσθε ἃ μὴ δεῖ, σπουδάσατε δὲ μᾶλλον ἑαυτοὺς ἀφορίσαι τῷ θεῷ κατὰ τοὺς ἐκ νεκρῶν ἀναβιώσαντας, ὅλοι δι' ὅλων τὰ δικαιοσύνης ἔργα ποιεῖν ἐσπουδακότες. θαυμασιώτατον δὲ αὐτοῦ τὸ ὡσεὶ ἐκ νεκρῶν ζῶντας, δεικνύντος ὅτι οὐ τὸ πρᾶγμα παρ' αὐτῶν ἀπαιτεῖ ἀλλὰ τὴν κατὰ τὸ δυνατὸν μίμησιν· ζῶντες μὲν γὰρ ἐκ νεκρῶν τότε ἔσονται ὅτε καὶ τῆς ἐπὶ τὸ ἁμαρτάνειν ῥοπῆς ἔξω καταστήσονται, νυνὶ δὲ ὡς ἐκ νεκρῶν ζῶντές φησιν ἀντὶ τοῦ κατὰ τὸ δυνατὸν ἐκεῖνο μιμούμενοι. καὶ καλῶς πείθων αὐτοὺς μὴ δεδοικέναι τὴν περὶ τὸ ἁμαρτάνειν ῥοπὴν καὶ τὰς ἐντεῦθεν κινήσεις, εἰ τὰ τῆς γνώμης ἀκέραια σώζοιτο, ἐπάγει· ἁμαρτία γὰρ ὑμῶν οὐ κυριεύσει.
ἐπειδὴ γὰρ ἀπὸ τῶν μελλόντων μὴ δεῖν αὐτοὺς ἁμαρτάνειν ἔδειξεν, ἀκολούθως ἐπήγαγεν ὅτι κρατῆσαι ὑμῶν καθόλου τὴν ἁμαρτίαν τῶν ἀδυνάτων· ἔσται γὰρ καιρὸς ὁ μέλλων ἐν ᾧ πάσης ἁμαρτίας ἀπηλλαγμένοι πολιτεύσεσθε, ὥστε εἰ νῦν τὰ τῆς γνώμης ὑμῶν ὑγιαίνοι, ἅπαν εἶδος ἁμαρτίας ἀποστρεφομένων καὶ σπουδῇ τὰ καλὰ ποιεῖν ἐθελόντων, οὐ δεῖ δεδοικέναι τὴν ἐπὶ τὸ χεῖρον ῥοπήν· λήψεται γὰρ ἴασιν τοῦτο πάντως ἐν καιρῷ τῷ προσήκοντι, καὶ οὐ χρεία τῶν ὑμετέρων πρὸς τοῦτο πόνων, καὶ τὸ μεῖζον· οὐ γάρ ἐστε ὑπὸ νόμον ἀλλ' ὑπὸ χάριν. τοσοῦτον γὰρ ἀφέξετε τότε καί τι τοιοῦτον δεδοικέναι, ὥστε οὐδὲ νόμων ὑμῖν δεήσει τῶν ὑποδεικνύντων ἃ πράττειν προσήκει, χάριτί τε καὶ φιλοτιμίᾳ τοῦ δεδωκότος τῆς τοῦ πνεύματος ἀπολαύσετε δωρεᾶς. Ro+m 6,15 Τοῦτο Ἰουδαίοις μάλιστα λέγειν ἐνῆν, ὅτι νόμου φύσις διορίζει, τί μὲν πράττειν προσήκει, τί δὲ μή. εἰ μὲν οὖν ἔξω νόμου τυγχάνομεν, οὐδὲν ἂν κωλύοι τὸ προστυχὸν ἅπαντας πράττειν, εἰ δὲ ἔστι τις πρακτέων καὶ μὴ τοιούτων διάκρισις, ὑπὸ νόμον πάλιν ἐσμέν, καὶ σχῆμα ψιλὸν ἔχει τὰ λεγόμενα παρ' ὑμῶν. ταύτην τοίνυν ἀντιθεὶς 123 ἑαυτῷ τὴν ἀντίρρησιν, λέγει μὲν πῶς ἁμαρτίας ἐκτὸς εἶναι προσῆκεν ἡμᾶς οὐχ ὑπὸ νόμον ὄντας, ὅπως δὲ ἡ τῆς χάριτος ἀπόλαυσις οὐκ ἄδειαν ἡμῖν τοῦ ἁμαρτάνειν παρέχεται. καὶ εὐθὺς μὲν ἐπάγει κατὰ τὸ σύνηθες αὐτῷ· μὴ γένοιτο, τοῦ ἁμαρτάνειν καὶ τὴν προσηγορίαν φευκτὴν εἶναι ἡγούμενος. τὴν δέ γε λύσιν τῆς ἀντιθέσεως οὕτω ποιεῖται· πᾶς ἄνθρωπος ὅτῳπερ ἂν ὑπακούειν ἕληται, φησί, δοῦλον ἑαυτὸν ἐκεί νου κατέστησεν εἰς τὸ πείθεσθαί τε αὐτῷ καὶ τὰ ἐκείνῳ δοκοῦντα πράττειν ἅπαντα. ἢ τοίνυν τῇ ἁμαρτίᾳ πείθεσθαι ἑλόμενοι τὰ ἐκείνῃ δοκοῦντα ποιεῖν ἀνάγκην ἔχετε, τὸν ἐπιγινόμενον ἐντεῦθεν θάνατον ἐκδεχόμενοι, ἢ τῇ δικαιοσύνῃ προσνείμαντας ἑαυτοὺς δεήσει πάντως τὸ ταύτης βούλημα πληροῦν, τὰ ἐκεῖθεν ἀγαθὰ περιμένοντας. Ro+m 6,17 Ἀναγκαιότατον μὲν οὖν καὶ τὸ χάρις δὲ τῷ θεῷ· ἔδει γὰρ ἀπ' εὐχαριστίας ἄρξασθαι τόν γε τοσούτων ἀγαθῶν δόσιν παρὰ θεοῦ ὑπάρξασαν ἡμῖν ἐξηγεῖσθαι μέλλοντα. καιριώτατα δὲ τὸ εἰς ὃν παρεδόθητε τύπον διδαχῆς· οἱ γὰρ ἀπόστολοι διετέλουν ἁπανταχοῦ λέγοντες ὅτι λέλυται τὰ παλαιά, πέπαυται θάνατος, ἔσβεσται ἁμαρτία, ἔργῳ μὲν ὕστερον, ἐπαγγελίᾳ δὲ ἤδη. τύπον δέ τινα καὶ σύμβολα πληροῦμεν ἐκείνων ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος διὰ τῆς δεδομένης ἡμῖν ἐν αὐτῷ τοῦ πνεύματος δωρεᾶς, ὥσπερ ἀναγεννώμενοι κατὰ μίμησιν τῶν ἐσομένων τότε. τοῦτο οὖν λέγει ὅτι γνώμῃ τὴν ἡμετέραν διδασκαλίαν εἵλεσθε δι' ἧς προσηγάγομεν ὑμᾶς, καὶ μονονουχὶ παρεδώ καμεν τῷ τύπῳ τῶν μελλόντων διὰ τοῦ βαπτίσματος. τούτοις δὴ πεισθέντας ἀνάγκη σύμφωνα διαπράττεσθαι, μιμουμένους ἐκεῖνα τῷ βίῳ εἰς ἃ τῷ τύπῳ κατέστητε. Ro+m 6,19 Δῆλον μὲν οὖν, φησίν, ὅτι τοσούτῳ μείζονα περὶ ταῦτα ἔχειν προσῆκεν τὴν σπουδὴν ὅσῳ κακίας κρείττων ἀρετή. ἵνα δὲ τῇ ὑμετέρᾳ ἀσθενείᾳ τὸν λόγον μετρήσας, πλείονα περὶ τὸ χεῖρον ἐχούσῃ τὴν ῥοπήν, μὴ μέγα τι φθέγξομαι μηδὲ ὑπὲρ ἀνθρώπινον, τοσοῦτον γοῦν ὑμᾶς περιττὴν ἀρετὴν ἔχειν βούλομαι ὅσον τῇ ἁμαρτίᾳ προσεσχήκατε Ro+m 6,21 Κατ' ἐρώτησιν ἀναγνωστέον τὸ τίνα οὖν καρπὸν εἴχετε τότε; εἶτα κατ' ἀπόκρισιν ἐφ' οἷς νῦν ἐπαισχύνεσθε· εἴδομεν γὰρ τὸ κέρδος, φησί, τῆς περὶ ἐκεῖνα σπουδῆς ἃ καὶ λεγόντων ἑτέρων αἰσχύνεσθε 124. Ro+m 7,4 Δεικνὺς τῶν κατὰ Χριστὸν τὸ ὠφέλιμον ἐπάγει· ἵνα καρ ποφορήσωμεν τῷ θεῷ. οὐκ ἐπ' αἰτίας δὲ λέγει τὸ ἵνα, ἀλλὰ τὸ ἑπόμενον τῷ πράγματι κατὰ τὸ σύνηθες αὐτῷ· βούλεται γὰρ εἰπεῖν ὅτι ἐν ταύτῃ γενόμενοι τῇ ζωῇ διηνεκεῖς οἴσομεν τῆς δικαιοσύνης τῷ θεῷ τοὺς καρπούς, τῆς κατὰ νόμον πολιτείας ἀπηλλαγμένοι. θαυμασιώ τατον δὲ αὐτοῦ τὸ μὴ εἰπεῖν ἐθανατώθητε διὰ τοῦ βαπτίσματος ἀλλὰ διὰ τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ· ἀρχὴ μὲν γὰρ τῆς παρούσης ζωῆς ὁ Ἀδὰμ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐγένετο, τῆς δὲ μελλούσης ὁ Χριστός. ὥσπερ οὖν ἐπὶ τοῦ
παρόντος βίου τὴν πρὸς τὸν Ἀδὰμ κοινότητα τῆς φύσεως ἔχομεν, οὕτως ἐπὶ τοῦ μέλλοντος τὴν πρὸς τὸν Χριστὸν ὁμοιότητα λαμβάνομεν, ἐκεῖθεν τὰς ἀφορμὰς τῆς ἀναστάσεως ἔχοντες. μέρος οὖν τοῦ σώματος λεγόμεθα τοῦ κυρίου ἅτε δὴ τὴν πρὸς αὐτὸν κοινωνίαν δεχόμενοι. ὅθεν ἐπειδὴ τυπικῶς ἐν ἐκείνοις διὰ τοῦ βαπτίσμα τος γεγενῆσθαι πιστεύομεν, τοῦτο λέγει ὅτι μέρος γενόμενοι τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ διὰ τῆς κατὰ τὴν ἀνάστασιν κοινωνίας ἧς ἐν τῷ βαπτίσματι πληροῦν τοὺς τύπους ἡγούμεθα. νεκρὸς μὲν εἶ τῷ παρόντι βίῳ λοιπόν, ἔξω δὲ τῆς ὑπὸ τὸν νόμον πολιτείας καθέστηκας, οὐδεμίαν φέρων ἑαυτῷ διαβολήν, εἰ μὴ κατ' αὐτὸν πολιτεύοιο, ἐπειδὴ φύσις αὐτῷ τὸ κρατεῖν ἐπὶ τῶν τὴν παροῦσαν ζώντων ζωήν. Ro+m 7,5 Ἡ θεῖα γραφὴ ποτὲ μὲν σάρκα λέγει τὴν φύσιν αὐτήν, ποτὲ δὲ οὐ τὴν φύσιν ἁπλῶς, ἀλλ' ἀπὸ τῆς θνητότητος οὕτως αὐτὴν ὀνομάζει, ὡς ἂν οὐκέτι δυναμένην οὕτω καλεῖσθαι, εἰ δὴ ἀπωθοῖτο τὸν θάνατον, ὡς ὅταν λέγῃ τὸ σὰρξ καὶ αἷμα βασιλείαν θεοῦ κληρο νομῆσαι οὐ δύνανται, ὡς ἂν οὐκέτι σαρκὸς οὔτε οὔσης οὔτε ὀνομάζεσθαι δυναμένης τῆς ἐπὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος γεγονυίας ἀθανάτου. ἔστι δὲ ὅτε καὶ τὸ πάθος αὐτὸ σάρκα οἶδε καλεῖν, ὡς ὅταν λέγῃ· ὃς ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς σαρκὸς αὐτοῦ, ἵνα εἴπῃ· ἐν τῷ καιρῷ τοῦ πάθους, ὅτε πρὸς αὐτῷ ἔμελλε γενέσθαι τῷ θανάτῳ. καὶ μὴν καὶ τὸ πρόσκαιρον καὶ εὐδιάλυτον ἅπαν οἶδεν οὕτω καλεῖν, ὡς ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους εἰπών· ἀλλὰ τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ θεός, ἵνα καταισχύνῃ τοὺς σοφούς, καὶ τὰ ἀσθενῆ ἵνα καταισχύνῃ τὰ ἰσχυρά, καὶ τὰ ἐξουθενημένα καὶ τὰ μὴ ὄντα ἵνα τὰ ὄντα καταργή σῃ, ἐπήγαγεν· ὅπως μὴ καυχήσηται πᾶσα σὰρξ ἐνώπιον αὐτοῦ, καίτοιγε οὐ διαφόρων ζώων μνησθείς, ἀλλ' ἵνα εἴπῃ, ὥς τε πάντα τὰ πρόσκαιρα φανῆναι ἄτονα πρὸς τὴν τῆς εὐσεβείας ἐπίγνωσιν, οὕτω δὲ τοῦ μὲν ἀθανάτου ζῶντος ζωὴν οὐδέποτε ταύτῃ καλουμένου 125 τῇ φωνῇ. σαρκὸς δὲ ποτὲ μὲν τῆς φύσεως λεγομένης, ποτὲ δὲ τῆς προσηγορίας οὐκ ἐπὶ τῆς φύσεως λαμβανομένης ἀλλ' ἐπὶ σημασίᾳ τῆς θνητότητος ὑφ' ἣν εἶναι συμβέβηκεν ἡμᾶς, ποτὲ δὲ τοῦ προσκαίρου παντός, τὴν ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ θανάτου κειμένην καλεῖ, ὡς τὸ σὰρξ καὶ αἷμα βασιλείαν θεοῦ κληρονομῆσαι οὐ δύναν ται. οὕτως λέγει τὸ ὅτε ἦμεν ἐν τῇ σαρκὶ ἀντὶ τοῦ ὅτε ἦμεν θνητοί, ἐν σαρκὶ λέγων εἶναι τὸ εἶναι θνητούς· τοὺς γὰρ πεπιστευ κότας Χριστῷ καὶ τὴν περὶ τῶν μελλόντων ἐπαγγελίαν ἤδη κομισαμέ νους, καὶ μὴν καὶ τοῦ τύπου τῆς ἐν τῷ βαπτίσματι χάριτος κατ αξιωθέντας οὐκέτι λογίζεται εἶναι θνητούς, ὅθεν καὶ κοιμωμένους ἐν τῇ πρὸς Θεσσαλονικεῖς καλεῖ τοὺς ἀποθνήσκοντας. τό τε τοίνυν τί· τὰ παθήματα τῶν ἁμαρτιῶν τὰ διὰ τοῦ νόμου ἐν ηργεῖτο ἐν τοῖς μέλεσιν ἡμῶν; ὥσπερ διάφορα πάθη τῷ σώματι τῷ ἡμετέρῳ συμβαίνειν πέφυκεν, κἂν μὴ πάντα πᾶσιν μηδὲ πάντοτε ἐγγίνεται, οὕτω καὶ ἁμαρτιῶν διάφορα πάθη πέφυκεν ἡμῖν ἐνοχλεῖν, κἂν μὴ πάντα παρὰ πάντων ἐπιτελεῖται μηδὲ πάντοτε· ὡς γὰρ κατὰ τὸ σῶμα ὁ μὲν ἧττον ὁ δὲ μᾶλλον τοῖς πάθεσι περιπίπτει, οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ἁμαρτημάτων ὁ μὲν πλείονα ὁ δὲ ἐλάττονα ἁμαρτάνει. ἐπειδὴ τοίνυν νόμῳ τινὶ τὰ ἁμαρτήματα κρίνεται, εἴτε κατὰ τὴν φυσικὴν διάκρισιν εἴτε κατὰ τὰς δεδομένας ἔξωθεν διατάξεις, τοῦτο λέγει ὅτι πάντα τῶν ἁμαρτιῶν τὰ πάθη, ὅσαπερ νόμῳ τινὶ διακρινόμενα ἐγγίνεσθαι ἡμῖν συμβαίνει, ὅταν τι παρὰ τὸ φαινόμενον ἡμῖν ἢ διηγορευμένον καλὸν διαπραττώμεθα, ταῦτα δὴ πάντα καὶ ἐπράττετο παρ' ἡμῶν· ἵνα εἴπῃ ὅτι θνητοὶ τὴν φύσιν ὄντες καὶ περὶ τὸ ἁμαρτάνειν πολλὴν διὰ τοῦτο τὴν ῥοπὴν ἔχοντες, ἅπαν εἶδος ἐπετε λοῦμεν ἁμαρτίας, καίτοιγε διαφόροις τοῖς νόμοις παιδευόμενοι ὧν ἀπέχεσθαι προσῆκον ἦν ἡμᾶς. καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν γινόμενον; εἰς τὸ καρποφορῆσαι τῷ θανάτῳ. λέγει δὲ ὅτι ἐντεῦθεν ἡμῖν ἐπεσφίγγετο τοῦ θανάτου ἡ τιμωρία· ὡς γὰρ ὑπὸ τῆς θνητότητος μείζονα τοῦ ἁμαρτάνειν τὴν ἐνόχλησιν ὑπεμένομεν, οὕτως ἡ τιμωρία ὑπὸ τοῦ πταίειν ἡμῖν ἐπεσφίγγετο, καὶ ὁ νόμος οὐδὲν ἡμᾶς ὠφελεῖν ἠδύνατο, τοὐναντίον δὲ καὶ
PG 66:679ἁμαρτημάτων ἐγίνετο πρόξενος, ἐπειδὴ ταῖς διαγορεύσεσι τἀναντία διεπραττόμεθα. Ro+m 7, Ἀλλὰ πάντα νῦν, φησί, μεταβέβληται· τῷ γὰρ βίῳ τούτῳ νεκροὶ γεγόναμεν, ᾧ δὴ τυγχάνοντες ὥσπερ ὑπό τινος ἀνάγκης κατειχόμεθα εἰς τὸ τῷ νόμῳ πολιτεύεσθαι. ὅθεν οὐδέ ἐστί τις ἡμῖν κοινωνία βίου πρὸς αὐτὸν τοῦ λοιποῦ· ἀνακαινισθέντες γὰρ τῇ δυνάμει τοῦ πνεύματος καὶ ἕτεροι μὲν ἀνθ' ἑτέρων γεγονότες, μεταστάντες δὲ εἰς ἄφθαρτον ζωὴν ἀπὸ τοῦ παρόντος βίου, οὐδεμίαν ἁμαρτημάτων ἐνόχλησιν ὑπομένομεν. οὐκοῦν οὐδὲ νόμων δεόμεθα καὶ γραμμάτων τῶν διδασκόντων ἡμᾶς 126 τοῦ κακοῦ τὴν ἀποχήν· ταῦτα γὰρ τοῖς ἐν τῇ τοῦ βίου τούτου παλαιότητι καθεστῶσι χρήσιμα εἶναι δύναται, οὐ τοῖς ὑπὸ τοῦ πνεύματος ἀνα καινισθεῖσι καὶ γεγονόσιν ἀφθάρτοις, οἷς νόμων οὐκέτι χρεία διὰ τὸ μηδὲ ἁμαρτάνειν ἐπιδέχεσθαι. οὕτω κρείττονα τὰ ἡμέτερα ἐκείνων φησὶ καὶ πολλῷ μείζονα τὰ κατὰ Χριστὸν ὠφέλειαν ἔχοντα τῶν ὑπὸ τῷ νόμῳ παιδαγωγουμένων. Ro+m 7, Αἰσθόμενος ἀπό τε τοῦ τὰ παθήματα τῶν ἁμαρτιῶν τὰ διὰ τοῦ νόμου, καὶ ἀπὸ τοῦ νόμος δὲ παρεισῆλθεν ἵνα πλεονάσῃ τὸ παράπτωμα, καὶ ἑτέρων πλειόνων ὧν ἐν τοῖς ἀνωτέροις εἰρήκει, διαβολήν τινα ἐπιφυομένην τῷ νόμῳ ὡς ἂν αἰτίῳ καὶ ποιητικῷ τῶν ἁμαρτημάτων, τρέπεται μὲν ἐπὶ τὸν περὶ τούτων λόγον. ἄρχεται δὲ τῆς ἀντιθέσεως οὕτως λέγων· τί οὖν ἐροῦμεν; ὁ νόμος ἁμαρτία; ἀλλ' ἆρα, φησί, μὴ τοῦτο ἀπὸ τῶν ἡμετέρων δείκνυται ῥημάτων, ὅτι δὴ φαῦλος καὶ ποιητικὸς ἁμαρτίας ὁ νόμος; μὴ γένοιτο· ἀλλὰ τὴν ἁμαρτίαν οὐκ ἔγνων εἰ μὴ διὰ νόμου. τοὐναντίον οὐδ' ἂν ἔγνων τὴν ἁμαρτίαν ἧς ἐκκλίνειν προσήκει τὴν πρᾶξιν, εἰ μὴ νόμος ἦν ὁ τῇ διακρίσει τοῦ τε καλοῦ καὶ τοῦ χείρονος παιδεύων ἡμᾶς ἅ τε ποιεῖν καὶ ὧν ἀπέχεσθαι δεῖ· ὥστε ὁ νόμος ἡμῖν τοῦ μίσους τῆς ἁμαρτίας ἐγένετο αἴτιος, ὃς ὑπέδειξέν τε αὐτὴν καὶ ἀποφεύγειν προσέταξεν. καὶ σαφέστερον ποιῶν τὸ εἰρημένον ἐπήγαγεν· τήν τε γὰρ ἐπιθυμίαν οὐκ ᾔδειν εἰ μὴ ὁ νόμος ἔλε γεν· οὐκ ἐπιθυμήσεις. πολλῶν ἐπιθυμεῖν ἡμᾶς κατὰ τὸν παρ όντα βίον συμβέβηκεν, οὐ βρωμάτων καὶ πομάτων καὶ γαμικῆς κοινωνίας μόνον ἀλλὰ καὶ δόξης καὶ χρημάτων· ὧν δὲ τὴν ἐπιθυμίαν ἐνοῦσαν ἔχομεν, τούτων οὐκ ἄν ποτε εἶναί τι φαῦλον ἡγησάμεθα, μὴ νόμου διδάσκοντος ἡμᾶς ὧν ἐπιθυμοῦντας ἀπέχεσθαι προσήκει. ὥσπερ οὖν καὶ τῶν <ἀ>λόγων ἕκαστον ἀπαραιτήτως τὴν οἰκείαν ἐκπληροῦν ἐπι θυμίαν ἐπείγεται, ἅτε δὴ οὐδενὸς αὐτὰ πρὸς τοὐναντίον ἀνθέλκοντος ὑφ' οὗ πρὸς μάχην τῆς οἰκείας ὀρέξεως καταστήσεται. εἶτα ὑποδείγματι κέχρηται τοῖς περὶ τὸν Ἀδὰμ εἰς μείζονα τοῦ λεγομένου σαφήνειαν· νόμος γὰρ ἦν καὶ ἡ πρὸς ἐκεῖνον ἐντολὴ περὶ τοῦ φυτοῦ γενομένη καὶ συνεβάλλετο τὰ κατ' ἐκεῖνον εἰς σύστασιν τῶν περὶ τοῦ νόμου λόγων. Ro+m 7, Ὑποδείγματι κέχρηται τοῖς περὶ τὸν Ἀδάμ, ἐπεὶ κἀκεῖνος προκει μένων ἐπὶ τοῦ παραδείσου τῶν φυτῶν ἀδεῶς ἁπάντων μεταλαμβάνειν 127 ἐδύνατο, εἰ μὴ νόμος αὐτῷ τις περὶ ἀποχῆς ἔτυχε δοθείς, καὶ οὐκ ἦν ἁμάρτημα τὸ μετὰ τῶν λοιπῶν βουληθέντα κἀκείνου φαγεῖν. ἐπειδὴ δὲ ἐντολὴν ἐδέξατο ἀποσχέσθαι τοῦ φυτοῦ τῆς βρώσεως, ἐπιθυμία μέν τις ἐνῆν αὐτῷ τῆς μεταλήψεως, ὡς εἰκός, τοῦ καρποῦ, ἐκωλύετο δὲ ὅμως ὑπὸ τῆς ἐντολῆς ἁμάρτημα εἶναι τὸ φαγεῖν τῶν ἀπαγορευθέντων ἡγού μενος. ἐντεῦθεν ἡ ἁμαρτία πάροδον ἔσχεν, τῆς μὲν ἐντολῆς ἐπεχούσης τὴν βρῶσιν, τοῦ δὲ Ἀδὰμ οὐ πρὸς τὴν ἀξιοπιστίαν τῆς ἐντολῆς βουληθέν τος ἰδεῖν, ἀλλὰ πιστωθέντος μὲν τοῦ ἐπιβούλου τοῖς λόγοις, ὅλου δὲ τῆς ἐπιθυμίας τοῦ φαγεῖν γεγονότος. καὶ οὐ μόνον ἀφορμὴ τῆς ἁμαρτίας ἐντεῦθεν ἐγένετο, ἀλλὰ γὰρ ἔτι κἀκεῖνο ἐμάθομεν, ὡς οὐκ ἀπάτῃ ταῖς ἐπιθυμίαις προσῆκεν ἕπεσθαι ἡμᾶς, δοκιμάζοντας δὲ ἃ χρὴ ποιεῖν, τῶν ἑτέρων ἀπέχεσθαι, οἷς οὐκ ἐμμένοντες δῆλοι πάντως ἐσμὲν ἁμαρτάνον τες. ὥστε οὐ κατ' ἐκεῖνο μόνον ἡ ἁμαρτία τὴν πάροδον ἔσχεν διὰ τῆς ἐντολῆς, καθὸ τοῦ φυτοῦ μετειλήφαμεν, ἀλλὰ γὰρ καὶ ὅτι μὴ πάσαις ἕπεσθαι ταῖς ἐπιθυμίαις ἁπλῶς ἐντεῦθεν μανθάνοντες ἡμαρτάνομεν, τὰ τῆς
ἐπιθυμίας παρὰ τὸ δέον πληροῦν ἐπειγόμενοι· τοῦτο γὰρ λέγει τὸ κατειργάσατο ἐν ἐμοὶ πᾶσαν ἐπιθυμίαν ἀντὶ τοῦ παντὸς ἁμαρτήματος ἀπό τινος ἐπιθυμίας τικτομένου. ἐντεῦθεν ἡ ἀρχὴ γέγονεν ἡμῖν, ἅ τε δὴ τῆς διακρίσεως τὰς ἀφορμὰς δεξαμένοις ἐντεῦθεν. οὕτω καὶ ἐν τοῖς ἀνωτέροις τὸ τὴν ἐπιθυμίαν οὐκ ᾔδειν εἰ μὴ ὁ νόμος ἔλεγεν· οὐκ ἐπιθυμήσεις, ἀντὶ τοῦ οὐκ ἂν ᾔδειν ὡς οὐ δεῖ τι ποιεῖν τῶν ἐν ἐπιθυμίᾳ κειμένων, εἰ μὴ νόμος ἦν ὁ τοῦτο διορίζων ἡμῖν· καὶ γὰρ τὸ ἐν ἐμοὶ ὅτε λέγει, τὸ κοινὸν λέγει τῶν ἀνθρώπων καὶ τοῖς τοῦ Ἀδὰμ εἰς ἀπόδειξιν κέχρηται τῶν κοινῶν. ὅθεν ἐπὶ τοῦ οἰκείου κἀκεῖνο λέγει προσώπου, διὰ πάντων δεῖξαι βουλόμενος, ὅτι ἀναγκαίως μὲν κατὰ τὸν παρόντα βίον νόμοις πολιτευόμεθα, ὑφ' ὧν ἡ ἔμφυτος ἀνακινεῖται διάκρισις, παιδευομένων ὧν τε ἀπέχεσθαι καὶ ἃ ποιεῖν προσήκει, ὥστε καὶ τὸ λογικὸν ἐν ἡμῖν ἐνεργὸν εἶναι. χρεία δὲ τῆς μελλούσης ἡμῖν καταστάσεως ἐν ᾗ γεγονότες τὰ φαινόμενα ἡμῖν καλά, ταῦτα καὶ ποιῆσαι δυνησόμεθα ῥᾳδίως. ὅθεν τῆς οἰκείας ἐχόμενος ἀκολουθίας καὶ τοῦ δεικνύναι, ὡς οὐδ' ἄν τις ἦν ἐν ἡμῖν διάκρισις τοῦ τε καλοῦ καὶ τοῦ χείρονος, οὐδὲ ἁμαρτίας ἐπίγνωσις, εἰ μὴ νόμῳ ταῦτα διώριστο παρ' ἡμῖν, ἀλόγων δὲ δίκην τὸ προστυχὸν ποιεῖν ἅπαν ἐμέλλο μεν, ἐπάγει· χωρὶς γὰρ νόμου ἁμαρτία νεκρά. οὐδ' ἂν ἐνεργηθείη, φησίν, ἁμάρτημα μὴ νόμῳ διωρισμένον. διὰ τί; ὅτι οὐχ ἡ πρᾶξις ἁμάρτημα ἁπλῶς, ἀλλὰ τὸ εἰδότα ὧν ἀπέχεσθαι προσήκει, ποιεῖν τι παρὰ τὰ ἐγνωσμένα καλῶς ἔχειν. Ro+m 7,9–11 Πάλιν ἐπὶ τὸ παράδειγμα χωρεῖ εἰς τὴν τοῦ προκειμένου πίστωσιν, καί φησιν· ἐγὼ δὲ ἔζων χωρὶς νόμου ποτέ, περὶ τοῦ Ἀδὰμ λέγων, ὡς ἂν ὅτε εὐθὺς ἐγένετο ἔξω νόμου τυγχάνοντος, πρὶν ἢ δέξασθαι παρὰ τοῦ θεοῦ τῆς ἀποχῆς τοῦ φυτοῦ τὸ ἐπίταγμα· δῆλον γὰρ ὡς ἐγένετο πρότερον, εἶτα τὴν ἐντολὴν ἐδέξατο ὕστερον. ὅθεν ἐπάγει· ἐλθούσης δὲ τῆς ἐντολῆς ἡ ἁμαρτία ἀνέζησεν, ἐγὼ δὲ ἀπέθανον, καὶ εὑρέθη μοι ἡ ἐντολὴ ἡ εἰς ζωήν, αὕτη εἰς θάνατον. ἐπειδὴ δέ, φησίν, ὁ θεὸς τὸν περὶ τοῦ φυτοῦ δέδωκε νόμον, καὶ διάκρισις ἐγένετο δύο πραγμάτων, ἡ μὲν ἁμαρτία παρείσδυσιν ἔσχεν, ἐγὼ δὲ τἀναντία ποιήσας τοῖς τῷ θεῷ δεδογμένοις, θανάτῳ κατεκρίθην, γέγονέ τε ἡμῖν λοιπὸν θανάτου παρεκτικὸς ὁ παρὰ τοῦ θεοῦ τεθεὶς νόμος ἐπὶ τῷ ζῆσαι πεισθέντας αὐτῷ. ὁ γάρ τοι μακάριος Παῦλος ἐλήλυθε μὲν ἐπὶ τούτους ἀπὸ τοῦ νόμου τοὺς λόγους, δεῖξαι βουλόμενος ὡς οὐ φαῦλον αὐτὸν ἡγεῖται· κοινῶς δὲ λοιπὸν περὶ τῆς τοῦ νόμου φύσεως διαλέγεται , τὸ χρειῶδες αὐτοῦ καὶ ὠφέλιμον διδάσκων, ὅθεν καὶ τῆς πρὸς τὸν Ἀδὰμ μέμνηται ἐντολῆς, ἐπειδὴ ἀρχὴ νόμου τοῖς ἀνθρώποις ἐκεῖνος ἐγένετο. καὶ συμπλέκων ἀμφότερα καλῶς ἐπάγει· ὥστε μὲν ὁ νόμος ἅγιος, καὶ ἡ ἐντολὴ ἁγία καὶ τὰ ἑξῆς. Ro+m 7,12 Τῆς πρὸς τὸν Ἀδὰμ μέμνηται ἐντολῆς, ἐπειδὴ ἀρχὴ νόμου τοῖς ἀνθρώποις ἐκεῖνος ἐγένετο. καὶ συμπλέκων ἀμφότερα λέγει· ὥστε ὁ μὲν νόμος ἅγιος, καὶ ἡ ἐντολὴ ἁγία καὶ δικαία καὶ ἀγαθή, ἵνα εἴπῃ ὅτι ἀμφότερα τοίνυν ἄγαν ὠφέλιμα. καλῶς δὲ ἐπὶ τῆς ἐντολῆς πλείοσιν ἐχρήσατο τοῖς ἐπαίνοις, ἅτε δὴ καὶ τῆς δόσεως οὐκ ἐπ' ἀναγκαίοις κατὰ τὸ πρόχειρον δοξάσης δεδόσθαι καὶ θανάτου παρεκτικῆς ἅπασι γενομένης. ἐκάλεσε δὲ αὐτὴν ἁγίαν μὲν ὡς τὰς ἀφορμὰς παρέχουσαν τῆς τε τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ κακοῦ διακρίσεως καὶ τὸ κρεῖττον ἀπὸ τοῦ χείρονος ἀφορίζουσαν , δικαίαν δὲ ὡς ἀναγκαίως μετὰ τὸ δεῖξαι τὸ καλὸν ἐπάγουσαν τῷ παραβάτῃ τὴν τιμωρίαν, ἀλλὰ καὶ ἀγαθὴν ὡς καλῶν παρεκτικήν, τό τε παρέχειν τὴν διάγνωσιν καὶ τὸ μείζονα πειθομένοις ὑπισχνεῖσθαι καλά. Ro+m 7,13 Ἀντιτίθησιν ἑαυτῷ τὸ παρ' ἑτέρων καιρίως λέγεσθαι δυνάμενον καί φησιν· τὸ οὖν ἀγαθὸν ἐμοὶ γέγονε θάνατος; καὶ τοῦτο ἀγαθόν, φησίν, ὃ θανάτου κατέστη μόνον αἴτιον, ἀγαθοῦ δὲ οὐδενός; μὴ γένοιτο, ἀντὶ τοῦ οὐχ οὕτως ἔχει· οὐ θανάτου μὲν αἴτιον ἐγένετο, ἀγαθὸν δὲ παρέσχεν οὐδέν. καὶ τίνος ἐξ αὐτῆς ἀπελαύσαμεν ἀγαθοῦ; ἀλλ' ἡ ἁμαρτία, φησίν, ἵνα φανῇ ἁμαρτία, διὰ τοῦ ἀγαθοῦ μοι κατεργαζομένη θάνατον. εἰ γεγονὼς ὁ Ἀδὰμ
PG 66:681κατελείφθη μηδένα νόμον δεξάμενος, οὐδὲν ἂν διήλλαττεν ἀλόγου, διάκρισιν μὲν οὐδεμίαν ἔχων καλοῦ τε καὶ χείρονος, πᾶν δὲ τὸ προστυχὸν ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε διαπραττόμενος. οὔτε οὖν ἁμάρτημα εἶναι τὸ ποιῆσαί τι τοῖς θείοις ὑπεναντίον νόμοις ἠπίστατο, οὔτε μὴν ἀγαθὸν τὸ ποιεῖν ὅσα ἐκείνοις ἀκόλουθα· πόθεν γὰρ καὶ εἰδέναι τοῦτο προσῆκεν νόμον οὐκ εἰληφότι; οὐκοῦν ἡ δόσις τῆς ἐντολῆς καὶ διάκρισιν αὐτῷ τοῦ τε καλοῦ καὶ τοῦ χείρονος παρέσχεν· ὑπακοῆς τε γὰρ ἐξουσία καὶ παρακοῆς αὐτῷ προύκειτο πρὸς ἑκάτερον αὐτῶν δυναμένῳ ῥέπειν, ὡς ἂν ἐβούλετο. καὶ ἐγνώρισεν αὐτῷ, τί μὲν ἁμάρτημα, τί δὲ δικαιο σύνη, καλὸν μὲν εἶναι τὸ πεισθῆναι τοῖς νόμοις γνωρίζουσα, ἁμάρτημα δὲ τὸ ποιεῖν τι τῶν θείων νόμων ἀλλότριον. καὶ ἐπειδὴ παρέβη τὸ θεῖον ἐπίταγμα, εἶτα τὴν ὑπὲρ τοῦ πλημμελήματος τιμωρίαν ἐδέξατο, μεῖζον κατὰ τῆς ἁμαρτίας τὸ μῖσος ἐκτήσατο, πάλαι μὲν λόγῳ παιδευθεὶς ὡς ἡ ἁμαρτία κακόν τι καὶ θανάτου παρεκτικόν, ὕστερον δὲ ἐπὶ τῶν ἔργων τῆς ἁμαρτίας ἐγνωκὼς τὴν φαυλότητα· καὶ γὰρ ὅσῳ διὰ τὴν παράβασιν ὑπὸ τὴν τιμωρίαν αὐτὸν καταστῆναι συνέβη, τοσούτῳ μισεῖν τὴν ἁμαρτίαν ὡς αἰτίαν αὐτῷ τῶν κακῶν παρεσκευάζετο. τὸ οὖν ἡ ἁμαρτία ἵνα φανῇ ἁμαρτία, ἀντὶ τοῦ ὥστε φανῆναι τὴν ἁμαρτίαν ὅ πέρ ἐστιν. τί δὲ τοῦτο, αὐτὸ τοῦτο ἁμαρτία; ἵνα εἴπῃ κακόν. πόθεν δὲ τοῦτο ἐφάνη; διὰ τοῦ ἀγαθοῦ, ἵνα εἴπῃ διὰ τῆς ἐντολῆς, καὶ ὅπως ἐφάνη , κατεργαζομένη θάνατον ἀφ' ὧν θανάτου γίνεται πρόξενος. συνεβάλλετο οὖν μοι τὸ ἀγαθόν, ἵνα εἴπῃ ἡ ἐντολή, πρὸς τὸ γνῶναι τὴν ἁμαρτίαν ὅτι δὴ κακῶν καὶ χειρόνων αἴτιον, ὥστε καὶ μισεῖν αὐτὴν διὰ τοῦτο. ἀγαθὸν ἄρα ἡ ἐντολὴ τῆς διακρίσεως καὶ τοῦ πρὸς τὴν ἁμαρτίαν μίσους τὴν αἰτίαν ἡμῖν παρασχομένη· τὸ γὰρ ἵνα οὐκ ἐπ' αἰτίας, ἀλλὰ τὸ ἑπόμενον συνήθως λέγει. ἀποδοτέον δὲ κατὰ τὴν ἔννοιαν τὸ διὰ τοῦ ἀγαθοῦ μοι τῷ ἡ ἁμαρτία ἵνα φανῇ ἁμαρτία, οὐ τῷ ἑξῆς τῷ κατεργα ζομένη θάνατον· λέγει γὰρ ὅτι διὰ τοῦ ἀγαθοῦ τουτ' ἔστι τῆς ἐντολῆς, ἐφάνη μοι ἡ ἁμαρτία καὶ κατάδηλος ἐγένετο ἡλίκον ἐστὶ κακόν, ὡς καὶ θάνατον ἀποτελεῖν κατὰ τῶν ἐπιτηδευόντων αὐτήν. εἶτα καὶ ἕτερον· ἵνα γένηται καθ' ὑπερβολὴν ἁμαρ τωλὸς ἡ ἁμαρτία διὰ τῆς ἐντολῆς. τὸ ἵνα κἀνταῦθα οὐκ ἐπ' αἰτίας, ἀλλὰ τὸ ἑπόμενον συνήθως λέγει. ἴστι δὲ κατὰ τὴν ἔννοιαν ἐλλειπές, ἐπισυνημμένον τῷ πρὸ αὐτοῦ· οὐ γὰρ κατὰ ποίησιν τὸ ἵνα γένηται λέγει, ἀλλὰ κατὰ φανέρωσιν, ἀντὶ τοῦ ἵνα γένηται ἡμῖν κατάδηλος ἡ ἁμαρτία διὰ τῆς ἐντολῆς ἄγαν οὖσα ἁμαρτωλός. ὃ δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· ἁμαρτωλὸν καλοῦμεν τὸν πρὸς τἀναντία ῥέποντα καὶ ταῦτα ἐπιτηδεύοντα· οὕτω δὲ καὶ ἡ θεία λέγει γραφή, ὅθεν καὶ ἁμαρτωλὸν ὁ ἀπόστολος ἐπὶ τοῦ παρόντος τὴν ἁμαρτίαν καλεῖ, ὡς ἂν πρόξενον ἡμῖν τῆς περὶ τὸ ἁμαρτάνειν καταστᾶσαν ῥοπῆς. βούλεται δὲ διὰ πάντων εἰπεῖν, τίνος αἴτιος ἀγαθοῦ τῆς ἐντολῆς ἡ δόσις ἐγένετο· λέγει γὰρ ὅτι ὑπὸ μὲν τῆς ἁμαρτίας ἐγενόμεθα θνητοὶ τὴν φύσιν, θνητοὶ δὲ γεγονότες πολλὴν περὶ τὸ πταίειν τὴν ῥοπὴν ἐκτησάμεθα. ἔγνωμεν οὖν λοιπὸν πανταχόθεν τῆς ἁμαρτίας τὴν φαυλότητα· τοῦτο μὲν ἀφ' ὧν θανάτου πρόξενος ἡμῖν ἐγένετο, τοῦτο δὲ ἀφ' ὧν πολλήν τινα διὰ τοῦ θανάτου περὶ τὸ ἁμαρτάνειν τὴν ῥοπὴν ἡμῖν ἐνεποίησεν, ὡς πανταχόθεν τὸ κατ' αὐτῆς μῖσος ἀναγκαίως αὐξάνεσθαι ἐν ἡμῖν. ἀλλὰ τούτων ἁπάντων αἰτία τῆς ἐντολῆς ἡ δόσις, ἧς ἐκτὸς οὔτε ἁμαρτήματος φύσιν εἰδέναι ἦν ἡμῖν δυνατόν, οὔτε ἡλίκων γίνεται πρόξενον κακῶν. θαυμασιώτατα οὖν τῆς ἐντολῆς τὸ χρήσιμον ἔφη, εἴγε καὶ τὴν ἁμαρτίαν ὑπέδειξε καὶ μισεῖν αὐτὴν παρεσκεύασεν, ὡς καὶ ἐν τῇ τοῦ πταίειν συνεχείᾳ μεῖζον κατ' αὐτῆς διὰ τὴν ἐνόχλησιν ἀναδέχεσθαι μῖσος, ἐγνωκότας ἅπαξ ὅσον αἴτιον κακῶν τοῖς ἐπιτηδεύουσι γίγνεται. ταῦτα ἀποκρινάμενος τὸ οὖν ἀγαθὸν ἐμοὶ ἐγένετο θάνατος ἔχεται τῆς οἰκείας ἀκολουθίας, καὶ ἐπειδὴ διὰ πάντων ἔδειξεν αὐτάρκως τοῦ νόμου τὸ χρήσιμον, παρασχόντος ἡμῖν τὴν καθόλου διάκρισιν ὧν τε ποιεῖν ἡμᾶς καὶ ὧν ἀπέχεσθαι προσήκει, δείκνυσι λοιπὸν αὐτοῦ καὶ τὸ ἄτονον, ὥστε
κατὰ παράθεσιν φανῆναι τῶν διὰ τοῦ Χριστοῦ τὸ μέγεθος καί φησιν οὕτως. Ro+m 7,14 Τὸ πνευματικὸς ἀντὶ τοῦ ὠφελεῖν καὶ παιδεύειν ἃ δεῖ δυνά μενος τὴν ψυχήν, τὸ δὲ σαρκικὸς ἀντὶ τοῦ θνητὸς καὶ διὰ τοῦτο πολλὴν περὶ τὸ ἁμαρτάνειν ἔχων ῥοπήν· τοῦτο γὰρ λέγει τὸ πεπρα μένος ὑπὸ τὴν ἁμαρτίαν, ἐπειδήπερ ἡ πρᾶσις δοῦλον πάντως 131 ποιεῖ τὸν πεπραμένον ὑπὸ τὸν τῆς ὑπηρεσίας καθεστάμενον ἀνάγκην , ὡς ἂν οὕτω καὶ ἡμῶν διὰ τῆς θνητότητος εἰς τὴν τοῦ ἁμαρτάνειν ἑτοιμότητα καταστάντων. βούλεται γὰρ εἰπεῖν ὅτι καλὸς μὲν ὁ νόμος· παιδεύει γὰρ τὴν ψυχήν , τίνα μὲν ἀγαπᾶν, τίνα δὲ ἀποστρέφεσθαι προσήκει, καὶ τὸ πάντων προτιμᾶν τῶν θείων νόμων τὸ βούλημα. ὄφελος δὲ ἐμοὶ πρὸς τὸ ἀπηλλάχθαι τῆς ἁμαρτίας ἐντεῦθεν οὐ γίγνεται· θνητὸς γὰρ ὢν τὴν φύσιν καὶ πολλὴν διὰ τούτου περὶ τὸ ἁμαρτάνειν τὴν εὐκολίαν δεξάμενος, ἀπηλλάχθαι τοῦ πταίειν οὐ δύναμαι, κἂν μυριάκις ἃ προσήκει διὰ τοῦ νόμου παιδεύωμαι τὴν ψυχήν. Ro+m 7,17–18 Καὶ τοῦτο μὲν νόμου, φησί, τὸ χρήσιμον δείκνυται, ἀφ' ὧν οὐδενὶ τῶν πραττομένων ἀρέσκομαι· ὁμολογῶ γὰρ ἄτοπα εἶναι, κἂν μυριάκις αὐτὰ διαπράττωμαι, τῷ πεπαιδεῦσθαι τοῦτο ὑπὸ τοῦ νόμου. φαίνεται δὲ ἡ τῆς ἁμαρτίας ἰσχὺς οὕτω μου διὰ τὴν θνητότητα κρατοῦσα ὡς καὶ ἄκοντα πολλάκις ἐπὶ τὴν τῶν ἀτόπων καταφέρεσθαι πρᾶξιν. καὶ τὸ αὐτὸ πάλιν· οἶδα γὰρ ὅτι οὐκ οἰκεῖ ἐν ἐμοί, τοῦτ' ἔστιν ἐν τῇ σαρκί μου, τὸ ἀγαθόν. καὶ γὰρ ἐπίσταμαι, φησίν, ὅτι ὅσον ἐπὶ τῇ σαρκὶ θνητὴν ἐχούσῃ τὴν φύσιν, οὐδὲν τῶν εἰς ἀρετὴν συντελούντων πραχθῆναι δύναται· ἡ μὲν γὰρ θνητότης τῶν παρόντων ἐφίεσθαι μόνον ἡμᾶς παρασκευάζει, ἐκ δὲ τῆς περὶ ταῦτα σπουδῆς ἁμαρτήματα τίκτεται μᾶλλον, κατορθῶσαι δὲ ἀρετὴν εἰς ἄκρον οὐδαμῶς οἷόν τε μὴ τῶν παρόντων ὑπερορῶντα, κρείττονι λογισμῷ ἀθανάτων ἐφιέμενον πραγμάτων. Ro+m 7,19 Ἐπιμένων τοῖς αὐτοῖς· οὐ γὰρ ὃ θέλω ποιῶ, φησίν , ἀγα θόν, ἀλλ' ὃ οὐ θέλω κακὸν τοῦτο πράσσω. εἰ δὲ ὃ οὐ θέλω τοῦτο ποιῶ, οὐκέτι ἐγὼ κατεργάζομαι αὐτὸ ἀλλ' ἡ οἰκοῦσα ἐν ἐμοὶ ἁμαρτία. τὸ γὰρ αὐτὸ κἀνταῦθα λέγει, ὅτι τῇ μὲν ψυχῇ αἱροῦμαι τὸ καλὸν ὑπὸ τοῦ νόμου παιδευόμενος ἃ δεῖ, ποιῶ δὲ οὐχ ἃ βούλομαι πολλάκις, ἀλλὰ ἃ μὴ βούλομαι μᾶλλον· βούλομαι μὲν γὰρ τὰ τοῖς θείοις νόμοις ἀκόλουθα, πράττω δὲ τἀναντία ὧν ἐπίσταμαί τε καὶ βούλομαι καλῶν , ὡς ἐντεῦθεν τῆς ἁμαρτίας φαίνεσθαι τὴν ἰσχὺν ἣν κατ' ἐμοῦ διὰ τῆς θνητότητος ἐπεκτήσατο, εἴπερ δὴ καὶ παρὰ γνώμην ἐπὶ τὴν οἰκείαν με καθέλκειν δύναται πρᾶξιν. τὸ γὰρ οὐκ ἐγὼ κατεργάζομαι ἀνωτέρω κἀνταῦθα λέγει τὸ παρὰ γνώμην. διὰ πάντων δὲ τούτων ἀπὸ τοῦ οἴδαμεν γὰρ ὅτι ὁ νόμος πνευματικός ἐστιν, βούλεται εἰπεῖν, ὅτι καλὸς μὲν ὁ νόμος παιδεύων ἃ δεῖ τὴν ψυχὴν καὶ τούτου γε ἕνεκεν σφόδρα χρήσιμος, ἐγὼ δὲ διὰ τῆς θνητότητος πολλὴν περὶ τὸ ἁμαρτάνειν τὴν 132 εὐκολίαν δεξάμενος, ἀπηλλάχθαι τοῦ πταίειν διὰ τῆς τοῦ λόγου διδασκα λίας οὐ δύναμαι· πολλὴν μὲν γὰρ ἔχει τὴν ἰσχὺν ὁ νόμος ἐν τῇ τῆς ψυχῆς διδασκαλίᾳ, καὶ τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν ἀκριβὴς ἔγκειται ἡμῖν ἥ τε τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ κακοῦ διάκρισις· οὐδὲ πώποτε γοῦν ὑπὸ τοῦ πλήθους τῶν ἁμαρτημάτων τὸ εἰδέναι τοῦτο ἀπεβάλλομεν, τοὐναντίον δὲ καὶ μυρία πταίοντες τοῦ γοῦν εἰδέναι τῆς ἁμαρτίας τὴν φαυλότητα ἐκτὸς οὐ γεγόναμεν. οὐ μὴν ἀφελεῖν ἡμῶν τὸ ἁμαρτάνειν δεδύνηται τῆς θνητότητος πολλὴν τούτου τὴν εὐκολίαν ἡμῖν ἐργασαμένης, ἀλλὰ κἂν σφόδρα διὰ τῆς οἰκείας διδασκαλίας πολλὴν τοῦ προσήκοντος ἐνερ γάσηται τὴν διάθεσιν, ἄκοντες καὶ ὡς οὐκ ἴσμεν, πολλάκις εἰς τὴν τῶν ἀτόπων ὑποφερόμεθα πρᾶξιν. Ro+m 7,21 Κατὰ διαίρεσιν ἀναγνωστέον· εὑρίσκω ἄρα τὸν νόμον ἐμοὶ τῷ θέλοντι ποιεῖν τὸ καλόν, εἶτα ἑξῆς· ὅτι ἐμοὶ τὸ κακὸν παράκειται· ἕκαστον γὰρ αὐτῶν ἰδίᾳ τελείαν καὶ ἀπηρτισ μένην ἔχει τὴν ἔννοιαν, τὸ μὲν τῷ θέλοντι ἐμοὶ κατὰ τὴν ψυχὴν λέγοντος, τὸ δὲ ὅτι ἐμοὶ τὸ κακὸν παράκειται κατὰ τὴν σάρκα. λέγει γὰρ ὅτι κατὰ μὲν τὴν ψυχὴν χρήσιμος ὁ νόμος, παιδεύων αὐτὴν ἐφίεσθαι τοῦ καλοῦ, ἀποστρέφεσθαι δὲ τὸ
κακόν, τὴν περὶ τὸ ἁμαρτάνειν δὲ ἡμῶν εὐκολίαν οὐδαμῶς δύναται ἀφελεῖν, ἥτις ἀπὸ τῆς θνητότητος ἐνεγένετο. Ro+m 7,22–23 Σφόδρα μὲν γὰρ ἐπὶ τοῖς τοῦ θεοῦ νόμοις ἥδομαι, φησί, τὴν ψυχήν, ἐπαινῶν τε αὐτοὺς καὶ περὶ πολλοῦ ποιούμενος, ἀντιπράττουσα δὲ ἡ ἁμαρτία τῷ βουλήματι τῆς ψυχῆς διὰ πάντων, ὡς εἰπεῖν, τῶν μελῶν ἐπὶ τὴν ἑαυτῆς μεθέλκει πρᾶξιν. καὶ καλῶς εἶπεν ἐν τοῖς μέλεσιν, ἐπειδὴ πολύτροπος ἡ ἁμαρτία, διὰ πάντων ἐπιτηδεύεσθαι φύσιν ἔχουσα τῶν μελῶν· τὰ μὲν γὰρ δι' ὀφθαλμῶν, τὰ δὲ διὰ γλώττης, τὰ δὲ ἑτέρως ἁμαρτάνομεν. θαυμάσαι δὲ ἄξιον ἐνταῦθα τοὺς δια πορήσαντας, πότερον τρεῖς ἢ τέσσαρας νόμους ὁ ἀπόστολος βούλεται λέγειν, δήλης οὔσης καὶ ἀπολύτου τῆς διανοίας· ἀντὶ γὰρ τοῦ εἰπεῖν τὴν 133 ἁμαρτίαν, νόμον εἶπεν ἁμαρτίας, οὐδὲν ἀλλοιότερον λέγων, κατά τι δὲ αὐτῷ οἰκεῖον τεθεικὼς ἰδίωμα. οὕτω καὶ ἐν τοῖς ἀνωτέρω λέγει· ὁ διὰ νόμου πίστεως, καὶ μετὰ βραχέα δέ· ὁ γὰρ νόμος τοῦ πνεύματος τῆς ζωῆς, ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν τὸ πνεῦμα τῆς ζωῆς· ἐπειδὴ γὰρ σκοπός ἐστι νόμου παντὸς ἴδιος, ἐφ' ἑκάστου τὸ τοῦ νόμου προστίθησιν ὄνομα, ἵνα εἴπῃ τὸν σκοπὸν τοῦ πράγματος, περὶ οὗπερ ἂν λέγῃ, αὐτὸ τὸ πρᾶγμα καὶ οὐχ ἕτερον λέγων. Ro+m 7,25 Τῇ μὲν γὰρ ψυχῇ, φησίν, αἱροῦμαι τὰ δοκοῦντα τῷ νόμῳ τοῦ θεοῦ, ὑπὸ δὲ τῆς θνητότητος ἐπὶ τὴν ἁμαρτίαν καθέλκομαι· ἀλλ' ἀπηλλάγμεθα τούτων ἁπάντων καὶ τιμωρίας ἁπάσης κατέστημεν ἐκτὸς οἱ διὰ τῆς ἐπὶ τὸν Χριστὸν πίστεως ἔξω γενόμενοι τῆς θνητότητος καὶ τοῦ κατ' αὐτὴν ζῆν. τὸ γὰρ κατὰ σάρκα τοῦτο λέγει ἀντὶ τοῦ ὡς θνητοὶ πολιτεύεσθαι, ὡς ἕπεται καὶ τὸ κατὰ νόμον ζῆν· τοῖς γὰρ θνητοῖς καὶ τὴν ἐπὶ τὸ χεῖρον ῥοπὴν δεχομένοις ἀναγκαῖος ὁ νόμος ἀπείργων τοῦ χείρονος, ἀθανάτοις δὲ καὶ ἀτρέπτοις γεγονόσι περιττὸς ἐξ ἀνάγκης καθέστηκεν. Ro+m 8, Τῇ τοῦ πνεύματος μετουσίᾳ τὴν ἀνάστασιν γίγνεσθαι ὁ ἀπόστολός φησιν· σπείρεται γάρ, φησί, σῶμα ψυχικόν, ἐγείρεται σῶμα πνευματικόν, ὡς ἂν αὐτοῦ τότε κρατοῦντος ἡμᾶς ἐν ἀφθαρσίᾳ τε καὶ ἀτρεπτότητι. πνεῦμα οὖν αὐτὸ ζωῆς καλεῖ, ὡς ἂν τῆς ἀθανάτου ζωῆς παρεκτικὸν ἧς τότε τευξόμεθα. τὸ τοίνυν πνεῦμα, φησί, τὸ ἐπ' ἐλπίδι τῆς ἀθανασίας ἡμῖν δεδομένον, οὗ τὴν ἀπόλαυσιν ἡ ἐπὶ τὸν Χριστὸν πίστις παρέσχηκεν ἡμῖν, ἀπήλλαξέν με τοῦ τε θανάτου καὶ τῆς ἁμαρτίας. δῆλον δὲ ὅτι ἀπὸ τῶν μελλόντων ποιεῖται τὴν ἀπόδειξιν τῶν διὰ Χριστοῦ παρασχεθέντων ἡμῖν, ὅτε ἐπὶ τῶν πραγμάτων τὴν ἔκβασιν λήψεται, ἐπεὶ καὶ ἡ τοῦ θανάτου ἐλευθερία τότε ἡμῖν προσγενήσεται, οὐκ ἀνισταμένοις μόνον, ἀλλὰ γὰρ καὶ ἀθανάτου ζωῆς ἀξιουμένοις. τότε δὲ καὶ τῆς ἁμαρτίας ἀπαλλαττόμεθα, τότε ἄτρεπτοι γεγονότες τῇ τοῦ πνεύματος χάριτι, ἁμαρτεῖν οὐκ ἐπιδεχόμεθα· κατὰ γάρ τοι τὸν παρόντα βίον πρόδηλον ὡς θνητοί τέ ἐσμεν καὶ ὑπὸ τὴν τῆς ἁμαρτίας ἐνόχλησιν κείμεθα. Ro+m 8,3–4 Ὁ μὲν οὖν νόμος, εἰ καὶ τὴν ψυχὴν ὠφελεῖ, φησίν, ἀλλὰ τῇ κατορθώσει τῆς ἀρετῆς ἀτονῶν ἐφαίνετο, ἀντιπραττούσης αὐτῷ τῆς θνητότητος καὶ πολλὴν τῆς ἁμαρτίας τὴν ἐνόχλησιν ἡμῖν ἐνεργαζομένης· ὁ δέ γε υἱὸς τοῦ θεοῦ ἐν ταύτῃ γεγονὼς τῇ φύσει τῇ θνητῇ καὶ ἁμαρτίαις ὑποκειμένῃ, οὐχ ἑτέρου ἕνεκεν ἀλλ' ἢ ὥστε ἀφελεῖν αὐτῆς τὴν ἁμαρτίαν, ἀνεῖλε τὸ ἐνεῖναι δοκοῦν αὐτῇ κῦρος τῆς ἁμαρτίας, ἀφελὼν μὲν αὐτῆς τὴν θνητότητα, συνανελὼν δὲ αὐτῇ καὶ τῆς ἁμαρτίας τὴν ἐνόχλησιν, ὡς λοιπὸν τοῦ νόμου τὸν σκοπὸν καὶ τὸ βούλημα ἐν ἡμῖν πληροῦσθαι τοῖς ἀπηλλαγμένοις μὲν τῆς θνητότητος, ἐν ἀθανασίᾳ δὲ καθεστῶσιν· ὃ γὰρ οὐκ ἴσχυσε ποιεῖν ἐν ἡμῖν ὁ νόμος, ὅτε ἔτι θνητοὶ τὴν φύσιν ἦμεν, καίτοιγε πλεῖστα περὶ τοῦ μὴ δεῖν ἁμαρτάνειν διαλεγόμενος, τοῦτο ἡμῖν ἐν τῇ τῆς θνητότητος ἀφαιρέσει προσεγένετο, οὐδεμίαν ἐνόχλησιν ἁμαρτίας δυναμένοις ὑπομένειν, ἐπειδὰν ἅπαξ τὴν φύσιν ἀθάνατοι γενώμεθα. Ro+m 8,5–6 Ἀπεντεῦθεν λοιπὸν διὰ πλειόνων λέγει, ὅτι τοῖς μὲν θνητοῖς τὸ ἁμαρτάνειν ἕπεται πάντως,
ἀθάνατοι δὲ γεγονότες ἀπηλλάγμεθα τούτου, ὥστε κατὰ παράθεσιν φανῆναι τὰ κατὰ Χριστὸν πλεῖστον ὑπερέχοντα τοῦ νόμου, εἴπερ ἐκεῖνος μὲν ἀφελεῖν τὸν θάνατον οὐκ ἠδύνατο, καὶ ἀνάγκη πᾶσα ἦν κρατεῖν ἐν ἡμῖν τὴν ἁμαρτίαν, κἂν μυριάκις ἐπαιδεύετο ἡ ψυχὴ τὸ δέον· ὁ δέ γε Χριστὸς τόν τε θάνατον ἀφεῖλε καὶ τὴν ἐνοῦσαν ἡμῖν τῆς ἁμαρτίας ἐνόχλησιν συνανεῖλε τῷ θανάτῳ. ἤρξατο μὲν οὖν ἀπὸ τοῦ δικαιωθέντες οὖν ἐκ πίστεως εἰρήνην ἔχωμεν πρὸς τὸν θεὸν διὰ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τῶν διὰ τοῦ Χριστοῦ παρασχεθέντων ἡμῖν ἐξηγεῖσθαι τὸ μέγεθος σὺν πολλοῖς ἑτέροις, παραθέσει τῇ πρὸς τὸν νόμον δείξας αὐτῶν τὴν ὑπεροχήν. ἐπειδὴ δὲ εἰς τὴν τῶν ἀνακυπτόντων ζητημάτων ἐτράπη λύσιν, ἀπολογησάμενος ὑπὲρ αὐτῶν, ὡς τοῖς προκειμένοις δέδεικται ἡμῖν σαφέστερον, καὶ δὴ καὶ ὑπὲρ τοῦ ἁμαρτίας ποιητικὸν λέγειν τὸν νόμον, ἔδειξε μὲν αὐτοῦ τὸ χρήσιμον ἀναγκαίως· καὶ τοῦτο δὲ ἐν τοῖς ἀρτίως ἑρμηνευθεῖσι σαφέστερον δεδηλώκαμεν. πάλιν δὲ κατὰ παράθεσιν τοῦ νόμου λέγων τῶν διὰ τοῦ Χριστοῦ τὸ μέγεθος, ἐπὶ τὸν τῶν πρώτων ζητημάτων ἀνατρέχει λόγον καὶ τὸ δεικνύναι ὡς μεγίστων ἡμῖν ἀγαθῶν ὁ Χριστὸς ἐγένετο πρόξενος· οὗπερ ἕνεκεν κἀνταῦθα βούλεται διὰ πολλῶν δεικνύναι, ὅτι τῇ μὲν θνητότητι τὸ ἁμαρτάνειν ἕπεται, ἀθάνατοι δὲ γεγονότες ἀπηλλάγμεθα τούτου. διό φησιν· οἱ γὰρ κατὰ σάρκα ὅντες τὰ τῆς σαρκὸς φρονοῦσι καὶ τὰ ἑξῆς. τοῦτο λέγει ὅτι οἱ μὲν θνητοὶ τὴν φύσιν ἀναγκαίως πλείστην τοῦ ἁμαρτάνειν τὴν 135 ἐνόχλησιν ὑπομένουσιν· τί γὰρ ἂν καὶ βουλεύσαιτο ἀθάνατον φύσις θνητή; εἰ δὲ καί τίς ἐστιν ἐν ἡμῖν ἀρετή, οὐ τῆς σαρκός ἐστιν αὕτη ἀλλὰ τοῦ φρονήματος τῆς ψυχῆς, ἐπειδὰν ἀνωτέρα γένηται τῶν παρόντων. οἱ μέντοι τοῦ πνεύματος ἤδη μετεσχηκότες κρείττονα τούτων ἔχουσι τὸν λογισμόν, ἀθάνατοι γεγονότες τὴν φύσιν καὶ πάσης τῆς ἀπὸ τῶν χειρόνων ἐνοχλήσεως ἀπηλλαγμένοι· τοῦτο γὰρ λέγει τὸ εἰρήνην, ἐπειδὴ ἐν τοῖς ἀνωτέροις παρὰ τοῖς τὴν φύσιν θνητοῖς πόλεμον εἶναι ἔφη, τῆς ἁμαρτίας ἀντιπραττούσης τῷ βουλήματι τῆς ψυχῆς, εἰρήνην ἐνταῦθα λέγων τὸ ἀφῃρῆσθαι τῆς ἁμαρτίας τὴν ἐνόχλησιν. Ro+m 8, Ὑμεῖς δέ, φησίν, οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί, σαφῶς δηλοῖ ὅτι μὴ περὶ τῆς φύσεως ἐνταῦθα διαλέγεται τῆς ἡμετέραςοὐ γὰρ ἔξω τῆς σαρκὸς γεγονόσι ταύτην Ῥωμαίοις ἐπέστελλεν, λέγει δὲ τὴν ἀπὸ τῆς θνητότητος ἐνοῦσαν ἡμῖν τῆς ἁμαρτίας ἐνόχλησιν, ὥστε φανῆναι τῶν διὰ τοῦ Χριστοῦ τὸ μέγεθος ἀφελόντος ἡμῶν τὸν θάνατον ἐπὶ τῷ παντὸς ἀπηλλάχθαι τοῦ τῆς ἁμαρτίας πολέμου. διὰ τοῦτο λέγει ὅτι οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί, τοῦτ' ἔστιν ἔξω τῆς ἀποφάσεως γεγόνατε τοῦ θανάτου, ἀλλ' ἐν πνεύματι· ἐν ἐπαγγελίᾳ γὰρ τῆς ἀθανασίας ἤδη κατέστητε. καὶ τίς ἡ τούτου ἀπόδειξις; εἴπερ πνεῦμα θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν. ἐδείξαμεν καὶ ἐν τοῖς ἀνωτέροις ὅτι τὴν ἀνάστασιν τῇ τοῦ πνεύ ματος μετουσίᾳ γίνεσθαί φησιν, ἀθανάτους τε καὶ ἀτρέπτους ἡμᾶς εἶναι τότε τῇ θείᾳ ποιοῦντες χάριτι· ἀλλ' ἐπειδὴ τύπον ἐκείνων ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος ἐπλήρουν, ἐκομίζοντό τε δι' αὐτὸ τοῦτο μερικὴν τοῦ πνεύματος ἐνέργειαν ὥσπερ τινα ἀρραβῶνα τῶν μελλόντων. ἐπὶ τὸ καὶ περὶ ἐκείνων ἀναμφίβολον ἔχειν τὴν γνώμην καλῶς εἶπεν· εἴπερ ἔχετε τοῦ θεοῦ πνεῦμα οἰκοῦν ἐν ὑμῖν. δῆλον ὡς ἀληθὴς ἡ περὶ τῆς ἀναστάσεως ἐπαγγελία ἧς τὴν ἀπόλαυσιν ἡ τοῦ πνεύματος μετουσία περιέσεσθαι ὑμῖν ἐλπίζεται· οὐδὲ γὰρ οἷόν τε τοὺς τὸν ἀρρα βῶνα ἐκείνων ὑποδεξαμένους μὴ καὶ τὸ λοιπὸν κομίσασθαι. ὅτι δὲ πνεῦμα εἶχον οἱ πιστεύοντες, ἀναμφίβολον ἦν ἀπὸ τῶν παρακολου θούντων ποτὲ σημείων εἰς τὴν τῶν λεγομένων πίστωσιν. Ro+m 8,14 Δῆλον οὖν ὅτι οἱ τοιοῦτοι τὴν μακαρίαν ζωὴν παρὰ τῷ ἑαυτῶν πατρὶ ζήσονται 136. Ro+m 8,15 Τὸ πάλιν ὡς πρὸς τὸ δουλείας ἀπέδωκεν. ἀναγνωστέον οὖν οὕτως· οὐ γὰρ ἐλάβετε πνεῦμα, εἶτα διαστήσαντα ἐπαγαγεῖν χρή· δουλείας πάλιν εἰς φόβον. περὶ γὰρ τῶν ἐν νόμῳ λέγει καὶ ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας ὅτι μία μὲν ἀπὸ ὅρους Σινᾶ εἰς δουλείαν γεννῶσα, δούλους τοὺς ἐν νόμῳ παραθέσει τῶν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος
καλῶν, ἐπειδὴ οὗτοι μὲν ὑπὸ προστάγματα ὄντες ἢ παραβαίνοντες ἐτιμωροῦντο ἢ φυλάττοντες ἐπαινοῦντο, ὅπερ οὖν τῶν δούλων ἴδιον εἶναι συμβέβηκεν. ἐκεῖνοι δὲ χάριτι τοῦ δεσπότου τῶν μελλόντων ἀγαθῶν κομιζόμενοι τὴν ἀπόλαυσιν, οὐδεμίαν ἔτι μεταβολὴν ὑφορῶνται, ὅπερ οὖν ὑπάρχει τοῖς τέκνοις ἐκ τῶν πατέρων ἔθος. ὥσπερ γὰρ ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον λέγει· οὐ γὰρ ἐλάβετε πνεῦμα δειλίας, οὐχ ὡς ὄντος δειλίας πνεύματος, ἀλλ' ἀντὶ τοῦ ταῦτα ἐμποιεῖν τὸ πνεῦμα φύσιν οὐκ ἔχει, οὕτως ἐνταῦθα· οὐ γὰρ ἐλάβετε πνεῦμα δουλείας πάλιν εἰς φόβον, ἀντὶ τοῦ πνεύματος μετεσχήκατε, οὐχ ἵνα πάλιν ὑπὸ δουλείαν ἦτε καὶ φόβον κατὰ τοὺς ἐν νόμῳ· ταῦτα γὰρ ἐνεῖναι τοῖς παντελῆ τοῦ πνεύματος δεξαμένοις τὴν χάριν οὐχ οἷόν τε. ἐλάβετε πνεῦμα υἱοὺς ἐργαζόμενον θεοῦ, ὅθεν καλεῖν πατέρα τὸν θεὸν παραγόμεθα· δῆλον γὰρ ὅτι καὶ κατὰ τὴν τοῦ κυρίου παράδοσιν τὴν Πάτερ ἡμῶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἐκάλουν πατέρα τὸν θεὸν οἱ τοῦ βαπτίσματος ἠξιωμένοι. καλῶς δὲ τὸ ἀββᾶ ὁ πατήρ, ἐπειδὴ τῶν νηπίων ἴδιόν ἐστι τὸ ἀββᾶ καλεῖν τοὺς πατέρας· νήπιοι δὲ ἔτι κατὰ τὸν παρόντα βίον ἦσαν οἱ διὰ τοῦ βαπτίσματος ἠξιωμένοι τῆς υἱότητος, τὴν τελείαν καὶ ἀληθῆ ἐπὶ τοῦ μέλλοντος προσδοκῶντες αἰῶνος. τὸ οὖν ἀββᾶ ὁ πατὴρ τέθεικε τὸ μὲν εἰς μήνυσιν τῆς προσδοκωμένης τελειότητος, τὸ δὲ σύμβολον τῆς παρούσης καταστάσεως, ἐν ᾗ νηπίων δίκην οὐχ ὁλοτελῆ τῆς μετουσίας τῶν ἀγαθῶν κομισάμενοι τὴν ἀπόλαυσιν, περιέμενον τὸ ποτὲ αὐτοῖς προσέσεσθαι κἀκεῖνα ταῖς νῦν ἐπαγγελίαις ἀκολούθως. Ro+m 8,16–17 Αὐτὸ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον συμμαρτυρεῖ τῷ πνεύ ματι ἡμῶν, ὅτι πνευματικῶς διάγομεν· διὸ καὶ ἐσμὲν τέκνα θεοῦ. ἐὰν οὖν συμπάσχωμεν τῷ Χριστῷ, τοῦτ' ἔστιν ἐὰν τὰ αὐτὰ πάσχειν αἱρησώμεθα ἅπερ ὁ Χριστὸς τὴν ἀλήθειαν πρεσβεύων 137 ἔπαθεν ἑκών, ἐὰν διωκόμενοι καρτερῶμεν καὶ ὅσα ὅμοια πάσχωμεν ὑπὲρ εὐσεβείας, συνδοξασθησόμεθα αὐτῷ ἐν τῷ γενέσθαι τέκνα θεοῦ καὶ συγκληρονόμοι Χριστοῦ. τίς δὲ ἡ κληρονομία, προείρηται ὀπίσω ἔνθα ὁ λόγος ἦν περὶ τοῦ εἰ γὰρ οἱ ἐκ νόμου κληρονόμοι, κεκένωται ἡ πίστις. Ro+m 8,18 Τὸ λογίζομαι ἀντὶ τοῦ λογισμῷ τῷ προσήκοντι πέπεισμαι τοῦτο οὕτως ἔχειν, ὡς τὸ λογιζόμεθα οὖν πίστει δικαιοῦ σθαι ἄνθρωπον χωρὶς ἔργων νόμου. Ro+m 8,19 Καραδοκεῖν λέγεται τὸ ἐλπίζειν, ἀποκαραδοκεῖν δὲ τὸ ἀπελπίζειν. ὃ τοίνυν λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· ἓν σῶμα τὴν σύμπασαν κτίσιν ἐποίησεν ὁ θεός, ὅθεν καὶ κόσμος λέγεται πάντα, εἴτε ὁρατὰ εἴτε ἀόρατα, ὡς ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους φησὶν ὅτι θέατρον ἐγενήθημεν τῷ κόσμῳ καὶ ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις. ἐπειδὴ τοίνυν διαφορά τίς ἐστιν ἐν αὐτοῖς, τὸ τὰ μὲν εἶναι ὁρατά, τὰ δὲ ἀόρατα, βουλόμενος εἰς ἓν τὰ πάντα συνῆφθαι, πεποίηκε τὸν ἄνθρωπον ἐξ ὁρατοῦ μὲν συγκείμενον τοῦ σώματος καὶ συγγενοῦς τῇ φαινομένῃ κτίσειἐκ γῆς γὰρ σύγκειται καὶ ἀέρος καὶ ὕδατος καὶ πυρός, ἀοράτου δὲ τῆς ψυχῆς καὶ οἰκείας τοῖς ἀοράτοις. καὶ δὴ πεποίηκεν αὐτὸν ὥσπερ τι φιλίας ἐνέχυρον τοῖς πᾶσιν· χρήσιμα μὲν γὰρ αὐτῷ τὰ φαινόμενα, ὡς αὐτῇ τῇ πείρᾳ μανθάνομεν, ἐφεστᾶσι δὲ αὐτοῖς αἱ νοηταὶ φύσεις πρὸς τὸ ἡμῖν ὠφέλιμον αὐτὰ κινοῦσαι· καὶ τούτου μάρτυς ὁ ἀπόστολος περὶ τῆς ἐναντίας λέγων δυνάμεως· κατὰ τὸν ἄρχοντα τῆς ἐξουσίας τοῦ ἀέρος, τοῦ πνεύματος τοῦ νῦν ἐνεργοῦντος ἐν τοῖς υἱοῖς τῆς ἀπειθείας, ὡς εἶναι δῆλον ἡμῖν ὅτι πρὸ τῆς παραβάσεως εἰς τοὺς ἐφεστῶτας τῇ τοῦ ἀέρος κινήσει ὁ διάβολος συνετέ λει. καὶ μὴν καὶ τοῖς πρὸς διδασκαλίαν τῆς εὐσεβείας εἰς ἡμετέραν ὠφέλειαν ὑπηρετεῖσθαι σύνηθες αὐτοῖς, ὡς ὁ ἀπόστολός φησίν· οὐχὶ πάντες εἰσὶ λειτουργικὰ πνεύματα εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν; ἐντεῦθεν τοίνυν αἱ ἀόρατοι φύσεις εἰς οἰκεῖα τίθενται τὰ καθ' ἡμᾶς εὐφραινόμεναι, εἰ δήποτε πρὸς τὸ κρεῖττον ῥέπειν ἡμᾶς συμβαίνει. καὶ τοῦτο ἡμᾶς ὁ κύριος διδάσκει λέγων ἐπὶ ἑνὶ 138 ἁμαρτωλῷ ἐπιστρέφοντι καὶ ἀγγέλους χαίρειν ἐν οὐρανοῖς. δῆλον δὲ ὅτι καὶ λύπην αὐτοῖς προξενεῖ τὰ καθ' ἡμᾶς ἐπὶ τὸ χεῖρον διακείμενα· οὐδὲ γὰρ ἂν εὐφραίνοντο ἡμῶν
ἀφισταμένων τῆς τῶν ἀτόπων πράξεως, εἰ μὴ καὶ λύπην αὐταῖς ἐκίνει τὸ μένειν ἡμᾶς ἐπ' ἐκείνων. οὕτω δὴ γνώμης ἔχουσαι περὶ ἡμᾶς, ὡς ἅτε δὴ οἰκεῖον καὶ συγγενὲς ζῶον αὐταῖς, ἡνίκα γεγονὼς ὁ Ἀδὰμ ἐδέξατο τοῦ θεοῦ τὸ ἐπίταγμα, ὁμοῦ κἀκεῖνο ἀκούσας ὡς παραβὰς ἀποθανεῖται, ἐσκό πουν, ἥντινα ἄρα τὰ κατ' αὐτὸν τὴν ἔκβασιν λήψεται· καὶ ἐπειδὴ παραβὰς θνητὸς ἐγένετο διὰ τῆς ἀποφάσεως, ἐχωρίζετό τε ὡς εἰκὸς ἡ ψυχὴ τοῦ σώματος καὶ ὁ μηχανηθεὶς διὰ τοῦ ἀνθρώπου σύνδεσμος τῆς κτίσεως διελύετο, τούτῳ τῷ τρόπῳ ἐσκυθρώπαζον αἱ νοηταὶ φύσεις ἐπὶ τοῖς γιγνομένοις, περὶ ἡμᾶς τε οὐκ εἶχον οἰκείως ὡς ἂν τοιούτων γεγονότας αἰτίους κακῶν· ὡς δὲ καὶ τοῦ χρόνου προϊόντος οἱ καθ' ἑξῆς ἄνθρωποι μειζόνως ἐπὶ τὸ χεῖρον προβαίνοντες ἐπέσφιγγον ἑαυτοῖς τοῦ θανάτου τὴν ἀπόφασιν, πάντα μὲν τὰ καθ' ἡμᾶς ἀπεγίνωσκον, μεῖζον δὲ καθ' ἡμῶν ἀνεδέχοντο τὸ μῖσος· ὅθεν οὐδὲ πράττειν ὑπὲρ ἡμῶν ἐβούλοντό τι λοιπόν, τοῦτο μὲν ὡς ἀλλοτρίους ἑαυτῶν ἀποστρεφόμενοι, τοῦτο δὲ ὡς ἐχθροὺς τοῦ θεοῦ μυσαττόμενοι. τί οὖν ἐπὶ τούτοις ἐγένετο; ἔφησεν αὐτοῖς ὁ κύριος ὡς ποιήσει τὴν καθ' ἡμᾶς διόρθωσιν, ἀναστήσας τε ἡμᾶς καὶ ἀθανάτους ἐργασάμενος, ὡς μηκέτι μηδεμίαν δεδοικέναι πάλιν μετα βολὴν καὶ διάλυσιν τοῦ κοινοῦ συνδέσμου τῆς κτίσεως. ταύτην δεξάμενοι τὴν ὑπόσχεσιν ηὐθύμουν, μαθόντες ὡς ἡ θεία χάρις τῶν ἡμῖν ἐπταισμέ νων ποιήσεται τὴν διόρθωσιν, καὶ φιλοτιμίᾳ πάντα ἡμῖν ἀποδώσει ὧν ἡμεῖς ἑαυτοὺς διὰ μοχθηρίαν ἀπεστερήσαμεν τρόπου, καὶ μενεῖ μὲν ὁ καθόλου σύνδεσμος διάλυσιν οὐδεμίαν ἐπιδεχόμενος τοῦ λοιποῦ, μενεῖ δὲ ἄρρηκτος καὶ τῇ κτίσει πρὸς ἑαυτὴν ἡ φιλία· ἐντεῦθεν καὶ πράττειν ἅπαντα ὑπὲρ ἡμῶν οὐκ ὤκνουν, καίτοιγε ἐν τοῖς χείροσιν ἐξεταζομένων, τῇ τῶν μελλόντων ἐλπίδι διὰ τὴν τοῦ θεοῦ ἐπαγγελίαν κρατούμενοι. τοῦτο οὖν λέγει ὅτι ἡ κτίσις τόγε ἐφ' ἡμῖν πολλάκις τὰ καθ' ἡμᾶς ἀπελπίσασα, ταύτην ἀπεκδέχεται τῶν ἁπάντων διόρθωσιν, τὴν προσδο κίαν τῶν μελλόντων, ὅτι ἀναστησόμεθα πάντες εἰς τὸ εἶναι ἀθάνατοι· τὴν γὰρ ἀποκάλυψιν τῶν υἱῶν τοῦ θεοῦ λέγει τὴν ἀνάστασιν, καθόλου υἱοθεσίαν τὴν ἀθανασίαν καλῶν, ἐπειδὴ υἱῶν εἶναι νομίζει θεοῦ τὸ ἀθανάτους εἶναι· ὅθεν καὶ ὁ Δαυὶδ λέγει· ἐγὼ εἶπα θεοί ἐστε καὶ υἱοὶ ὑψίστου πάντες, ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνήσκετε, ὡς ἂν οὐκ ἔχοντος λόγου τοῦ ἀποθνήσκειν τοὺς υἱοὺς τοῦ θεοῦ χρηματίσαντας 139. Ro+m 8, Ἀμέλει, φησίν, οὐδὲν ἔτι ποιεῖν ὑπὲρ ἡμῶν οἱ ἄγγελοι ἀνεχόμενοι, διὰ τὴν ἐπαγγελίαν ταύτην εἵλαντο πάντα ποιεῖν, καίτοιγε περὶ τὰ μάταια ἡμῶν ἀσχολουμένων, τοῦτο κατὰ τὴν τοῦ θεοῦ ἐπαγγελίαν ἀπεκδεχό μενοι τὸ πάντα ἀπαλλαγῆναι φθορᾶς καὶ μεταβολῶν καὶ τροπῆς, ἐπειδὰν καὶ ἡμεῖς ἀξιωθέντες τῆς ἀναστάσεως ἀθάνατοι τῇ τοῦ θεοῦ δυνάμει γενώμεθα. Ro+m 8,21 Ἀπαλλάττονται γάρ, φησί, τότε καὶ αὐτοὶ τοῦ ὑπηρετεῖσθαι φθορι μαίοις πράγμασιν, ἐπειδὰν ἡμεῖς ἀθάνατοι γενώμεθα καὶ τὰ πάντα ἀπαλλαγῇ τοῦ τρέπεσθαι, ἐπεὶ μηδὲ ἔστι τοῦ λοιποῦ τὸ συναναγκάζον αὐτοὺς πρὸς τὴν τούτων ὑπηρετεῖσθαι κίνησιν. Ro+m 8,22 Καλῶς οὐκ εἶπε στενάζει καὶ ὠδίνει, ἀλλὰ συστενάζει καὶ συνωδίνει, ἐπειδὴ καὶ τὸ πᾶσα ἡ κτίσις ἐνταῦθα προσέθηκεν, ἄνω ἡ κτίσις εἰρηκὼς μόνον. βούλεται δὲ εἰπεῖν ὅτι συμφώνως ἐπιδείκνυται τοῦτο πᾶσα ἡ κτίσις, ἵνα καὶ τὸ παρὰ πάσης τὸ αὐτὸ γίνεσθαι ὁμοίως παιδεύσῃ τούτους τὴν πρὸς ἅπαντας κοινωνίαν αἱρεῖσθαι τῇ τῶν λυπηρῶν καρτερίᾳ. πῶς δὲ πᾶσαν ἔφη τοῦτο ὑπο μένειν τὴν κτίσιν; τὰς μὲν ἀοράτους ὡς εἰκὸς ἅτε δὴ λογικὰς καὶ τῶν γιγνομένων ἐχούσας τὴν αἴσθησιν, τὰς δὲ ὁρατὰς τῇ κοινωνίᾳ τοῦ πράγματος. Ro+m 8,24 Σωτηρίαν καλεῖ τὴν παντελῆ τῶν κακῶν ἀπαλλαγήν, ἥτις αὐτοῖς ἐπὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος προσγίνεσθαι ἔμελλεν· ταῦτα τοίνυν, φησί, βεβαίως ἐλπίζειν ὅτι πρόσεσται ἡμῖν ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰλήφαμεν βίου. Ro+m 8,25 Εἰ μὲν γὰρ ἀπελαύομεν ἤδη τῶν προσδοκωμένων, φησίν, ὑπ' ὄψιν ἔκειτο πάντως τὴν ἡμετέραν, περὶ δὲ τῶν φαινομένων ἐλπίζειν οὐδαμῶς ἐδεόμεθα· ἐπειδὴ δὲ ἐλπίζομεν
περὶ αὐτῶν ὡς οὐ φαινομένων, εἰκότως ἀνάγκη ἅπασαν τὴν ἔκβασιν αὐτῶν περιμένοντας ὑπομένειν ἅπαν ὅτι ἂν καὶ παθεῖν ὑπὲρ ἐκείνων δέοι 140. Ro+m 8,26 Σχηματισμός ἐστι κατὰ τὸ σύνηθες τῇ θείᾳ γραφῇ τὸ εἰρημένον ὡς ἕτερον φαίνεσθαι τῷ προχείρῳ μᾶλλον ἢ ὃ βούλεται λέγειν· λέγει μὲν γὰρ ὅτι ἡμεῖς οὐδὲ προσδοκᾶν ἐκεῖνα κατά γε τὴν τῆς φύσεως ἀκολουθίαν δυνάμεθα, ἀλλ' ἡ τοῦ πνεύματος χάρις ἧς τὴν ἀπαρχὴν ἐνταῦθα εἰλήφαμεν, ἀναμφιβόλως ἡμῖν ἐγγυᾶται τὴν μετουσίαν ἐκείνων. ἐσχη μάτισε δὲ οὕτως· ἃ προσδοκῶμεν ταῦτα καὶ αἰτοῦμεν παρὰ θεοῦ, ἃ δὲ μὴ δύνατον ἐλπίσαι λαβεῖν, ταῦτα οὐδ' ἂν αἰτῆσαι ποτὲ ἀνασχοίμεθα. τὸ οὖν μὴ δύνασθαι προσδοκᾶν ἐκεῖνα τὸ μὴ εἰδέναι καθὸ δεῖ προσεύξασθαι περὶ αὐτῶν ἐκάλεσεν, ἐπειδή, ὡς ἔφην, ταῦτα οὐδ' ἂν αἰτήσειέν τε ἃ μηδενὶ λόγῳ δύναται προσδοκᾶν. τὸ δὲ τῇ τοῦ πνεύ ματος δυνάμει πάντως αὐτοῖς αὐτὰ περιέσεσθαι ἐλπίζειν τὸ πνεῦμα ἐντυγχάνειν ἔφη· ἐπειδὴ γὰρ εὐχῇ πολλάκις λαμβάνομεν ἑκεῖνα ἃ μηδαμῶς ἑαυτοῖς περιποιῆσαι δυνάμεθα, ἐνετίθη δὲ αὐτοῖς καὶ τὸ πιστεύειν περὶ τῶν μελλόντων ἡ ἐπὶ τοῦ παρόντος βίου τοῦ πνεύματος δόσις. Αὐτό, φησί, τὸ πνεῦμα ἐντυγχάνει ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα εἴπῃ ὅτι τοῦτο ἡμῖν ἐκείνων αἴτιον, ὃ ὥσπερ ἐν ἀρραβῶνος τάξει κατὰ τὸν παρόντα βίον ἡμῖν δοθέν, ἀναγκαίως καὶ περὶ τοῦ τελείου πιστεύειν ποιεῖ· ὅθεν ἵνα μὴ νομίσῃς περὶ εὐχῆς λέγειν αὐτὸν ἀληθῶς, ἐπήγαγε στεναγμοῖς ἀλαλήτοις, ἵνα εἴπῃ ὅτι ἀπορρήτῳ τρόπῳ ἐκεῖνα ἐφέλκεται· τὸ γὰρ ἐπὶ ταῖς μελλούσαις ἐπαγγελίαις κατά γε τὸν παρόντα βίον δεδομένον ἡμῖν παρέχεται πάντως ἡμῖν ἐκεῖνα. καὶ τὸ στεναγμοῖς δὲ ἀκολούθως τῷ σχηματισμῷ ὡς ἐπ' εὐχῆς ἔφη, ἐπειδή πως μετὰ στεναγμῶν εὐχόμενοι ἀκούεσθαι νομίζονται μᾶλλον ὡς ἂν συντονώτερον ποιούμενοι τὰς δεήσεις. οὕτω καὶ ἀνωτέρω περὶ τῆς κτίσεως ἔφη τὸ στενάζειν καὶ περὶ ἡμῶν ὅτι στενάζομεν, στεναγμὸν ἁπανταχοῦ τὴν προσδοκίαν ἐκείνων καλέσας, ὥσπερ οὖν 141 κἀνταῦθα ἔφη τὸ πνεῦμα μετὰ στεναγμῶν ἐντυγχάνειν, ὡς ἂν παρέχον ἡμῖν ἐκεῖνα καὶ προσδοκᾶν ἃ τῶν παρασκευαζόντων τὴν ἔκβασιν. Ro+m 8,27 Ἐνταῦθα βούλεται εἰπεῖν ὅτι ταῦτα ἡμῖν παρασχεθήσεται ὑπὸ τοῦ πνεύματος γνώμῃ θεοῦ, ὃς ἐπειδὴ ἠβουλήθη τὴν ἀπαρχὴν ἡμᾶς τοῦ πνεύματος ἐπὶ τοῦ παρόντος κομίσασθαι βίου, ἀναγκαίως παρέξει κἀκεῖνα ὧν ἐπ' ἐλπίδι ταύτην ἐκομισάμεθα. ἐπεὶ δὲ ἐσχημάτισεν ὡς ἐπ' εὐχῆς τὸ διὰ τῆς ἐνταῦθα ἀπαρχῆς τοῦ πνεύματος ἀναγκαίως ἡμᾶς προσδοκᾶν καὶ τὰ μέλλοντα, ἀναγκαίως ἐπήγαγεν, ὅτι καὶ ὁ θεὸς εἰδὼς τὸ βούλημα τοῦ πνεύματος, καὶ ὅτι κατὰ γνώμην αὐτοῦ τὰς αἰτήσεις ποιεῖται, ἐπινύει τῇ προσευχῇ. καλῶς δὲ καὶ τὸ ὑπὲρ ἁγίων, ἵνα εἴπῃ τῶν πρὸς τοῦτο ἀφωρισμένων καὶ μετεσχη κότων ἤδη τοῦ πνεύματος. ἐντυγχάνειν δὲ τὸ πνεῦμα τὸ χάρισμα λέγει τὸ ἐπὶ τοῦ παρόντος ἡμῖν δεδομένον βίου, ὃ καὶ ἀπαρχὴν τοῦ πνεύματος, οὐ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ καλεῖ ἀλλὰ τῆς τότε ἡμῖν εἰς παντελῆ μετουσίαν τῶν ἀγαθῶν προσδοκωμένης δοθήσεσθαι χάριτος. ὅτι μέντοι σύνηθες τῇ θείᾳ γραφῇ σχηματίζειν, τάδε ἀπὸ τῶν τῷ μακαρίῳ Δαυὶδ συνεχῶς τὰ τοιαῦτα λέγειν εἰωθότι· γνόφον ἔχοντα ὑπὸ τοὺς πόδας καὶ ὅσα κατ' ἐκεῖνο τὸ μέρος φησίν· οὐδὲ γὰρ τοῦ παρόντος ἅπαντα λέγειν ἐστὶ καιροῦ. ἐν δὲ τῷ εἰκοστῷ τρίτῳ πρός τε τὰς πύλας φωνὴν σχηματίζει, ὡς ἂν ἀνοιχθῆναι ὀφει λούσας, καὶ παρ' αὐτῶν ἀπόκρισιν· τούτων γὰρ οὐδὲν μέν, ὡς εἴρηται, νοεῖσθαι δύναται, ἕτερα δέ τινά ἐστι τὰ ἀπ' αὐτῶν ἐμφαινόμενα. ἐγὼ μέντοι τέθεικα καὶ τοῦτο ὥστε μηδένα καινόν τι νομίζειν λέγεσθαι παρ' ἡμῶν τὸ κατὰ σχηματισμὸν εἰρῆσθαι τῷ ἀποστόλῳ τὰ προκείμενα. Ro+m 8,28 Οὐ δεῖ θαυμάζειν, φησίν, εἰ τοιαῦτα μὲν τότε προσδοκῶμεν ἡμῖν ἀγαθὰ περιέσεσθαι, ἐν ἀνηκέστοις δὲ ἄγαν κακοῖς κατὰ τὸ παρὸν εὑρισκόμεθα πάνυ γε εἰδότας ὡς διὰ πάντων εὐεργετεῖν ἔθος τῷ θεῷ 142 τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν ἄφθονον αὐτοῖς τῶν ἀγαθῶν τὴν χορηγίαν παρεχόμενος, ὥστε καὶ ἀπὸ τῶν δοκούντων εἶναι λυπηρῶν μείζονας αὐτοῖς τοὺς αἰωνίους προξενεῖσθαι
PG 66:683μισθούς. καλῶς δὲ τοῦτο οἴδαμεν, ἐπειδὴ σφόδρα ὡμολογημένον ἔφη πρᾶγμα παντὸς οὗτινος οὖν πάνυ γε συνθησομένου, ὅτι τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν ἀγαθῶν πρόξενος γίνεται θεός, ὅπου γε καὶ πλημμελούντων ἀνέχεται ἡλίου τε ἀνατολὴν καὶ ὑετῶν χορηγίαν αὐτοῖς χαριζόμενος. εἶτα καὶ ἀποδείξεων, ὅπερ ἔφη, πιστούμενος τοῖς κατὰ πρόθεσιν κλητοῖς οὖσιν. τούτων γὰρ ᾔδει καὶ πάλαι ὁ θεὸς τὴν περὶ αὐτῶν πρόθεσιν, οἵα τις ἔσται, ὅθεν αὐτοὺς καὶ ἐκάλεσεν ἐπὶ τῷ τῆς οἰκείας ἀξίως τιμῆσαι προαιρέσεως. Ro+m 8,37 Δεικνὺς ὅτι μηδὲ τὴν βαρύτητα δεδιέναι προσήκει τῶν ἐπαγομένων κακῶν, εἰκότως ἐπήγαγεν· ἀλλ' ἐν τούτοις πᾶσιν ὑπερνικῶμεν διὰ τοῦ ἀγαπήσαντος ἡμᾶς· παρ' αὐτοῦ γὰρ ἡμῖν καὶ τὸ δοκοῦν εἶναι βαρὺ τῶν θλίψεων ἐπικουφίζεται ἀνεπαίσθητον τῇ παρ' αὐτοῦ συνεργείᾳ τῶν λυπηρῶν ἐργαζομένου τὴν πεῖραν. Ro+m 8,38–39 Καλῶς τὸ πέπεισμαι εἶπεν, ὡς ἂν οὐκέτι τῇ οἰκείᾳ δυνάμει, τῇ δὲ τοῦ Χριστοῦ συνεργείᾳ τὸ πᾶν ἐπιτρέψας. τὸ μὲν οὖν οὔτε θάνα τος οὔτε ζωή, ἀντὶ τοῦ οὔτε τὰ λυπηρὰ οὔτε τὰ ἄγαν ἡδέα· τὸ δὲ οὔτε ἄγγελοι οὔτε ἀρχαὶ οὔτε δυνάμεις δῆλον μὲν ὅτι τὰς ἀοράτους λέγει φύσεις, ἐβουλήθη δὲ καὶ ἀπὸ τῆς ἐκείνων ἀξιοπιστίας δεῖξαι, ὅτι πάντα ἐλάττονα εἶναι τῆς εὐσεβείας νενόμικεν. τὸ μέντοι οὔτε ὕψωμα οὔτε βάθος, τοῦτ' ἔστιν οὔτε τὰ ἄγαν ἄδοξα οὔτε μὴν τὰ ἄγαν ἐπίδοξα, θαυμασιώτερον δέ· ἁπάντων γὰρ τῆς τῶν μελ λόντων προσδοκίας ἕνεκεν ἅπαντα διαπραττομένων, ὥστε ἐκκλῖναι μὲν τὴν ἐπαγομένην τότε τοῖς ἀσεβέσι παρὰ τοῦ θεοῦ τιμωρίαν, ἀπολαῦσαι δὲ τῶν ἡτοιμασμένων τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν ἀγαθῶν , αὐτὸς μηδὲ ὑπ' ἐκείνων λέγει τῆς εὐσεβείας ἐξίστασθαι, εἰκότως, ὡς ἂν οὐ μισθῷ μετιὼν τὴν εὐσέβειαν ἀλλ' ἀγάπῃ τῇ περὶ τὸν Χριστὸν τοσούτων αἴτιον γεγονότα τοῖς ἀνθρώποις καλῶν ἅπαντα καὶ ποιεῖν καὶ πάσχειν αἱρούμενος· τοιαύτη γὰρ ἡ τῆς ἀγάπης φύσις, οὐδαμοῦ τῶν καθ' ἑαυτὸν φροντίζειν τὸν ἀγαπῶντα ποιοῦσα, ἀλλὰ πάντα ποιεῖν καὶ ὑπομένειν παρασκευά ζουσα ἀφ' ὧν ἂν ὠφελεῖσθαί τι νομίζῃ τὸν ἀγαπώμενον. πάντα μὲν οὖν μεγάλα τὰ προειρημένα καὶ πρέποντα τῇ περὶ τὸν Χριστὸν ἀγάπῃ 143 τοῦ μακαρίου Παύλου, ὑπὲρ ἅπαντα δὲ τὸ οὔτε τις κτίσις ἑτέρα τοῖς λοιποῖς ἐπηγμένον. ἐπειδὴ γὰρ ἅπαντα ἐπεξῆλθεν τὰ ὅπως ποτὲ ὄντα τε καὶ φαινόμενα, προστεθεικὼς καὶ τὰς ἀοράτους δυνάμεις καὶ μὴν καὶ τὰ προσδοκώμενα ἔσεσθαι, τελευταῖον ἐπήγαγεν τὸ οὔτε τις κτίσις ἑτέρα, δεικνὺς ὅτι οὕτως ἅπαντα ταῦτα εἶναι ἀντίρροπα τῆς περὶ τὸν Χριστὸν ἀγάπης νενόμικεν οὐδαμῶς, ὅτι κἂν εἰ ἕτερα σὺν τούτοις γένοιντο, τὸ μηδὲν εἶναι αὐτὰ πρὸς παράθεσιν ἡγεῖται τῆς ἀγάπης ἐκείνου. Ro+m 9,1–5 Ὅρκῳ πιστοῦται τὸν λόγον. ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν ὅτι οὐκ ἔστιν ὃ δύναται αὐτὸν χωρίσαι τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ, ἐπάγει ὅτι μόνον τῆς συγγενείας αὐτοῦ ἡττᾶται· περὶ πάντων δὲ τῶν ἐξ Ἰσραήλ φησιν. ἡδέως οὖν, φησί, καὶ σῶμα καὶ ψυχὴν δίδωμι, ἵνα ὧν ἐκπεπτώκασι ταῦτα πάλιν ἀνακαλέσωνται πιστεύσαντες εἰς Χριστόν· τί γὰρ τῶν καλῶν οὐκ Ἰουδαίων ἦν, ἐφ' οἷς νῦν τὰ ἔθνη σεμνύνεται; ἡ δόξα, ἡ διαθήκη, καὶ τὸ δὴ μέγιστον, ἐξ αὐτῶν καὶ ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα ὅς ἐστι θεὸς οὐ μόνον αὐτῶν ἀλλὰ κοινῇ πάντων. ἵνα οὖν ταῦτα ἀνακτήσων ται, ἡδέως ἐγὼ ὑπὲρ αὐτῶν ἀνάθεμα ἐγενόμην. τὸ δὲ ἀνάθεμα τὸν ἀλλότριον δηλοῖ, ἐπειδὴ τὸ ἀνατεθὲν τοῦ ἀνατιθέντος ἀλλότριον. Ro+m 9,9–13 Τί οὖν, φησίν, εἴποιτε ἂν περὶ τοῦ κατὰ τὸν Ἠσαῦ καὶ τὸν Ἰακώβ, ὅπου καὶ πατὴρ εἷς καὶ μήτηρ μία καὶ σύλληψις ἡ αὐτή; τὸ γὰρ ἐξ ἑνὸς κοίτην ἔχουσα τοῦτο λέγει, τὸ τὴν αὐτὴν ἐκ τοῦ αὐτοῦ μὴ κατὰ διαφόρους τεκεῖν συλλήψεις. καὶ οὕτω κατὰ πάντα καὶ προγόνων οἰκειότητι καὶ τοκετῷ συνημμένων αὐτῶν, ὅμως ὁ θεὸς πρὶν γεννηθῆναι αὐτοὺς καί τι ποιῆσαι καλὸν ἢ κακόν, προλαβὼν οὐ μόνον διεῖλεν αὐτοὺς ἀλλὰ καὶ ἀνέτρεψεν, εἰ δεῖ τἀληθὲς σκοπεῖν, τῆς φύσεως τὴν ἀκολουθίαν τὸν μείζονα δουλεύσειν
ἀποφηνάμενος τῷ ἐλάττονι, εἰδὼς μὲν αὐτοὺς ὁποῖοί τινες ἔσονται, οὐκ ἀναμείνας δὲ ἀπὸ τῶν οἰκείων διαγνωσθῆναι τρόπων, ἀλλὰ πόρρωθεν αὐτοὺς διελών, ὥστε διὰ πάντων φανερὰν γενέσθαι τῆς ἐκλογῆς τὴν χάριν, ἣ καὶ φύσεως καὶ πάντων ἐστὶ προτιμοτέρα. εὐκαιρότατα μὲν οὖν πρὸς τὰ παρόντα καὶ τὸ μήπω γὰρ γεννηθέντων· οὕτω γὰρ διαψεύσασθαι, φησίν, οὐχ οἷόν τε θεόν, ἕτερα μὲν ὑπισχνούμενον, ἕτερα δὲ ποιοῦντα, ὅτι καὶ πρὸ τῆς γεννήσεως τὸν ἑκάστου τρόπον εἰδὼς ἐκλέγεται οὓς ἂν ἀξίους εἶναι νομίσῃ. τίς ἂν οὖν γένοιτο ἐπὶ τοῦ τοιούτου διαμαρτία, 144 ὥστε τοῦτο κατὰ τὸν τῶν ἰδεῶν νομίζειν λόγον; δεικνὺς δὲ ὅτι ἠκολού θησε τῇ κατὰ χάριν ἐκλογῇ καὶ τὰ πράγματα, ἐπάγει· καθὼς γέγραπται· τὸν Ἰακὼβ ἠγάπησα, τὸν δὲ Ἠσαῦ ἐμίσησα. διὰ πάντων μέντοι σαφῶς ἀπέφηνεν ὅτι μὴ φύσεως ἀκολουθίᾳ δουλεύειν οἶδε θεός, χάριτι δὲ καὶ φιλοτιμίᾳ τούτους ἐκλέγεται οὓς ἂν ἀξίους εἶναι τῆς ἐκλογῆς νομίσῃ, οἵτινες τῆς παρ' αὐτοῦ πρότερον ἀξιω θέντες χάριτος, τότε τὰ παρ' ἑαυτῶν συνεισφέρειν δύνανται, ἀνάλογον τῇ χάριτι τὴν οἰκείαν ἐπιδεικνύντες προαίρεσιν. Ro+m 9,14–21 Τί οὖν ἐροῦμεν; φησί· μὴ ἀδικία παρὰ τῷ θεῷ; μὴ γένοιτο. ἀλλ' ἐμοὶ μὲν εἴρηται ταῦτα, φησί, βουλομένῳ δεῖξαι τὸν θεὸν οὐκ ἀκολουθίᾳ φύσεως ἑπόμενον, χάριτι δὲ καὶ φιλοτιμίᾳ ἐκλεγόμενον οὓς ἂν ἀξίους εἶναι τῆς ἐκλογῆς νομίζῃ τῆς ἑαυτοῦ. οἰέσθω δὲ μηδεὶς ἄδικον εἶναι λέγειν ἡμᾶς τοῦ θεοῦ τὴν ἐκλογὴν εἰκῇ καὶ ἄνευ κρίσεως τοὺς μὲν ὠφελεῖν τοὺς δὲ βλάττειν ἐσπουδακότος· μὴ γὰρ γένοιτο τοῦτό ποτε παρ' ἡμῶν φανῆναι λεγόμενον. εἶτα καὶ ἐξεργαστικώτερον τῶν ἐναντίων τιθείς· τῷ γὰρ Μωϋσεῖ λέγει· ἐλεήσω ὃν ἂν ἐλεῶ , καὶ οἰκτειρήσω ὃν ἂν οἰκτείρω· καὶ μετὰ τὴν μαρτυρίαν ἐπισυλλογίζεται ἐκ τοῦ ἐκείνων προσώπου· ἄρα οὖν οὐ τοῦ θέλοντος οὐδὲ τοῦ τρέχοντος, ἀλλὰ τοῦ ἐλεοῦντος θεοῦ· καὶ γραφικὴν ἑτέραν φωνὴν τεθεικώς· λέγει γὰρ ἡ γραφὴ τῷ Φαραὼ ὅτι εἰς αὐτὸ τοῦτο ἐξήγειρά σε, ὅπως ἐνδείξωμαι ἐν σοὶ τὴν δύναμίν μου, καὶ ὅπως διαγγελῇ τὸ ὄνομά μου ἐν πάσῃ τῇ γῇ. συλλογίζεται πάλιν· ἄρα οὖν ὃν θέλει ἐλεεῖ, ὃν δὲ θέλει σκληρύνει. ταῦτα μὲν οὖν ἅπαντα ὡς ἀπὸ τοῦ ἑτέρων ἔφη προσώπου, τάς τε γραφικὰς μαρτυρίας οὕτως εἰπὼν ὡς ἂν ἐκείνων αὐτὰς εἰς σύστασιν τοῦ οἰκείου λόγου προβάλλεσθαι εἰωθότων, καὶ τοὺς συλλογισμοὺς ἀκολούθως ἀπὸ τοῦ ἐκείνων ἐπαγαγὼν προσώπου. δύο δέ ἐστι τὰ ἐν τοῖς εἰρημένοις στρεφόμενα· εἰ θεὸς ἀγαθούς τε εἶναι ποιεῖ καὶ κακοὺς τὴν γνώμην οὓς βούλεται, ἢ παρ' ἡμῖν ἡ τῆς αἱρέσεως ταύτης ἐξουσία; καὶ πότερον αὐτὸς κολάζει τε οὓς θέλει καὶ πάλιν εὐεργετεῖ κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτῷ, ἢ παρ' ἡμῖν τοῦ πειρᾶσθαι τούτων τε κἀκείνων ἐστὶν ἡ αἰτία; ἔχεται δὲ τοῦ πρώτου τὸ δεύτερον. ὁμολογου μένου μὲν γὰρ τοῦ παρ' ἡμῖν εἶναι τὴν ἐξουσίαν τῆς τε τῶν καλῶν καὶ τῶν χειρόνων αἱρέσεως , συναπηλέγχετο καὶ τὸ τὰ περὶ ἡμᾶς γινόμενα ἀπὸ τῆς ἡμετέρας συμβαίνειν αἰτίας. τῆς δέ γε τοῦ ποιεῖν ἐξουσίας ἅπερ ἂν βουλώμεθα ἐν ἡμῖν οὐκ οὔσης, οὐδὲ τὰ περὶ ἡμᾶς γινόμενα ἑτέρως γινόμενα, ἐφαίνετο ἀλλ' ἢ κατὰ τὸ δοκοῦν τῷ ποιοῦντι θεῷ. 145 κάλλιστα δὴ καὶ ὁ μακάριος Παῦλος διαιρεῖ μὲν τὴν ἀπόκρισιν. ὥσπερ δὲ ἐν τῷ πρώτῳ τοῦ παντὸς στρεφομένου, ἐκεῖνο πρότερον μετ' ἰσχυρᾶς τῆς ἀποδείξεως λύειν πειρᾶται, καὶ μετ' ἐκεῖνο ὡς ἂν ἀκόλουθον ἐπισυνάπτει τοῦ δευτέρου τὴν λύσιν. ἐπάγει δὴ πάλιν μετὰ τὰ προτεθέντα ἀπὸ τοῦ ἐκείνων προσώπου ὅπερ ἀκόλουθον ἦν τοῖς εἰρημένοις· ἐρεῖς οὖν μοι· τί ἔτι μέμφεται; τῷ γὰρ βουλήματι αὐτοῦ τίς ἀνθέστηκεν; ἀντὶ τοῦ θαρρήσας δὲ ταῖς γραφικαῖς μαρτυρίαις ὡς ἂν σύμφωνα οἷς λέγεις αὐτὸς διδασκούσαις ἡμᾶς, ἐρεῖς ὡς οὔτε μέμ ψεως οὔτε τιμωρίας ἄξιος εἶ τινος, γνώμῃ μὲν οἰκείᾳ πράττων οὐδέν, ἀνάγκῃ δὲ εἴκων τοῖς δοκοῦσιν αὐτῷ καὶ οὐδὲ αἱρεῖσθαι παρ' ἐκεῖνα δυνάμενος ἕτερα. καὶ συντόμως τοῦ εἰρημένου τὴν ἀτοπίαν ἐλέγχων· μενοῦνγε, ὦ ἄνθρωπε, σὺ τίς εἶ ὁ ἀνταποκρινάμενος τῷ θεῷ
PG 66:685, θαυμασιώτατα ἀπὸ τῆς ἐκείνων ἀποκρίσεως τοῦ λεγουμένου δεικνὺς τὸ εὔηθες· οὐ γὰρ ἐπιτιμῶν, ὥς τινες ᾠήθησαν, τοῦτο ἐπήγαγεν, ἐπείπερ σφόδρα ἀλλότριον τοῦ μακαρίου Παύλου τὸ πρότασιν τῶν ἐναντίων τιθέντα ἐπιτίμησιν ἐπάγειν πρὸ τῆς τοῦ ζητουμένου λύσεως. ἐχρῆν δὲ τοὺς τοῦτο οἰηθέντας καὶ πρὸς ἐκεῖνο ἰδεῖν, ὅτι ἐπὶ λύσεως τὸ μενοῦνγε ἔθος κεχρῆσθαι τῷ ἀποστόλῳ ἀντὶ τοῦ καὶ μὴν τὸ μενοῦνγε λέγοντι. καὶ τοῦτο μετ' οὐ πολύ τις εὑρήσει· προτείνας γὰρ ἑαυτῷ· ἀλλά γε λέγω, μὴ οὐκ ἤκουσαν; ἐπάγει· με νοῦνγε εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, σαφῶς ἐπὶ λύσει τοῦ προτεθέντος τὴν ἐπαγωγὴν ποιησάμενος. οὕτω κἀνταῦθα λύων τὸ μὴ ἐν αὐτοῖς εἶναι ποιεῖν ἅπερ ἂν βούλωνται, ἐπήγαγεν· μενοῦνγε, ὦ ἄνθρωπε, σὺ τίς εἶ ὁ ἀνταπο κρινάμενος τῷ θεῷ; λέγεις, φησίν, ὡς οὐκ ἄξιος εἶ μέμψεως· οὐδὲ γὰρ ἐν σοὶ τὸ ποιεῖν ἃ βούλει. καὶ μὴν οὐχ ἑτέρωθεν τοῦ λεγομένου συνορῶ τὴν εὐήθειαν, ἀλλ' ἀπὸ τῆς σῆς ἀποκρίσεως· εἰπὲ γάρ μοι, ὦ ἄνθρωπε, ὅστις ποτ' ἂν εἴης ὁ τούτοις πρὸς θεὸν κεχρημένος τοῖς ῥήμασιν· τίνα εἶναι βούλει σαυτὸν καλοῦ τε καὶ κακοῦ διάγνωσιν, ὡς φῄς, οὐδεμίαν ἔχειν δυνάμενον, οὐδὲ ἐκλέγειν τὸ καλὸν ἀπὸ τοῦ χείρονος εἰδότα, ἀνάγκῃ δὲ ποιοῦντα τὸ δοκοῦν τῷ θεῷ καὶ πρὸς τοῦτο ῥέποντα καὶ τούτῳ ἡδόμενον, εἴτε καλὸν εἶναι εἴτε κακὸν αὐτὸ συμβαίνοι; καὶ πῶς οὐ τοῦτο ἐπὶ τῶν σαυτοῦ δεικνύεις ῥημάτων; τοὐναντίον μὲν οὖν ἔοικας ἀφ' ὧν ἀντιφθέγγῃ τῷ θεῷ ἀκριβῶς εἰδέναι τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ χείρονος τὴν διάκρισιν, ὅπουγε καὶ λόγους περὶ ἑκατέρου τούτων ποιῇ, καὶ τὴν αἰτίαν τῶν γιγνομένων ἐπὶ θεὸν ἀνα φέρειν ἐσπούδακας, σαυτὸν ἀπολύων τῆς ἐπὶ τοῖς πεπραγμένοις αἰτιάσεως. ἢ οὐχὶ ταῦτα καὶ εἰδότος ἐστὶ τοῦ τε καλοῦ καὶ τοῦ χείρονος τὴν φύσιν, καὶ ἐκλέγειν ἑκάτερον αὐτῶν ἀπὸ τοῦ ἑτέρου δυνα μένου σαφῶς; καιριώτατα μέντοι καὶ τὰς ῥήσεις ἀντέκρουσεν εἰς μείζονα ἔμφασιν τοῦ λεγομένου τῆς ἀτοπίας· εἰρηκὼς γὰρ ἐκ τοῦ τῶν ἐναντίων προσώπου· τῷ γὰρ βουλήματι αὐτοῦ τίς ἀνθέστηκεν; 146 ἐπήγαγεν· σὺ τίς εἶ ὁ ἀνταποκρινάμενος τῷ θεῷ; σαφῶς ἐναντίον ὂν τῷ εἰρημένῳ· εἰ γὰρ ἀνταποκρίνεται, δῆλον ὅτι ἀνθέστηκεν, ὥστε τὸ μὴ ἀνθεστάναι ψεῦδος. ἔστι τοίνυν τοιουτότροπός τις ὡς ἐν συντόμῳ τοῦ ζητουμένου ἡ λύσις· οὐδὲν πράττεις οἰκείᾳ τῇ γνώμῃ, ἅπαντα δὲ κατὰ τὸ δοκοῦν τῷ θεῷ, ἐπειδὴ ἀνθεστάναι τοῖς αὐτῷ δοκοῦσιν οὐδενὶ φῂς εἶναι δυνατόν. πῶς οὖν ἀνταποκρίνῃ; δῆλον ὅτι καὶ ἀνθέστηκας. οὐκ ἄρα τοῖς αὐτῷ δοκοῦσιν ἐπιμένων ἅπαντα πράττεις, ἀλλ' οἰκείᾳ τῇ γνώμῃ, ὡς ἂν αὐτό σοι φαίνηται καλῶς ἔχειν αἱρούμενος. εἶτα καὶ ἀπὸ τοῦ καθόλου· μὴ ἐρεῖ τὸ πλάσμα τῷ πλάσαντι· τί με ἐποιήσας οὕτως; οὐδὲ γὰρ οἷόν τε τὸ γεγονὸς ὑπὸ τοῦ <δημιουργοῦ> τὸν δημιουργὸν αἰτιᾶσθαι ἐπὶ τῇ κατασκευῇ τῆς οἰκείας φύσεως· χαίρει γὰρ τῷ κατὰ φύσιν ἕκαστον, ὅπως ἂν ἔχῃ. πῶς οὖν αἰτιάσεται ἐπὶ τούτῳ ὃ δὴ μάλιστα πάντων αὐτῷ καθ' ἡδονὴν εἶναι συμβέβηκεν; καὶ παραδείγματι τὸ εἰρημένον πιστούμενος· ἢ οὐκ ἔχει ἐξουσίαν ὁ κεραμεὺς τοῦ πηλοῦ ἐκ τοῦ αὐτοῦ φυράματος ποιῆσαι ὃ μὲν εἰς τιμὴν σκεῦος ὃ δὲ εἰς ἀτιμίαν; ἀπίδωμεν γάρ, εἰ δοκεῖ, πρὸς τὴν τῶν κεραμέων ἐργασίαν, ὅπως ἐκ τοῦ αὐτοῦ πηλοῦ μετὰ πολλῆς τῆς ἐξουσίας ἕκαστον τῶν σκευῶν πρὸς ὅτι ἂν βούλωνται ποιοῦσιν, καὶ οὐδὲν αὐτοῖς ἵσταται ἐμποδών, τὰ μὲν ἐπί τι χρήσιμον βουλομένοις ποιεῖν, τὰ δὲ ἐπὶ τὴν τῶν ἀτίμων χρῆσιν. τίς ἀκήκοέν ποτε τῶν ἐπὶ τὰ ἀτιμότερα γεγονότων σκευῶν αἰτιασαμένων τῆς ἐργασίας τὸν κεραμέα, καὶ ὅτι μὴ μᾶλλον ἐπὶ τὸ κρεῖττον αὐτὰ κατεσκεύασεν; οὐ γὰρ ἔχει φύσιν τὸ πρᾶγμα. εἰ δὴ κατὰ τὸν αὐτὸν ἦσθα τρόπον, καὶ αὐτὸς ὑπὸ τοῦ θεοῦ γεγονώς, ὥστε ἀλογίᾳ τε καὶ ἀγνωσίᾳ τοῦ προσήκοντος φυσικῇ τινι τῇ κατασκευῇ πρὸς τὸ χεῖρον ἐκδεδόσθαι κατὰ τὴν τῶν σκευῶν καὶ τοῦ κεραμέως ὁμοιότητα, οὔτ' ἂν διάκρισις ἐνοῦσά τις ὀφθῇ σοι τοῦ τε καλοῦ καὶ τοῦ χείρονος, οὔτ' ἂν ἐσπούδασας ἐνεγκεῖν ἐπὶ τὸν θεὸν τοῦ γιγνομένου τὴν αἰτίαν σαυτὸν ἀπολύων τῆς μέμψεως, χαίρων δὲ διατέλεις τῷ κατὰ φύσιν πάντως. νυνὶ δὲ
καὶ οἶδας ἀκριβῶς τὸ δέον καὶ λόγους περὶ τούτου ποιῇ, καὶ ὅτι μέμψεως ἄξιον τὸ γιγνόμενον κἂν ἁμαρτάνῃς, οὕτως ἐπίστασαι ὥστε καὶ ἀπολύεις σαυτὸν τῶν ἐγκλημάτων καὶ μεταφέρεις ἐφ' ἕτερον τὴν αἰτίαν τοῦ πταίσματος, διὰ πάντων σαφέστατον γνώρισμα τῆς ἐνούσης σοι τοῦ λογικοῦ δυνάμεως παρεχόμενος, καθ' ἣν καὶ διακρίνειν ἐπίστασαι τὸ καλὸν ἀπὸ τοῦ χείρονος καὶ αἱρεῖσθαι μετὰ πολλῆς ὃ βούλει δύνῃ τῆς εὐμαρείας. εἰ μὲν οὖν θεός σοι πρὸς ὅπερ ἐβούλετο κατεσκεύασε τὴν φύσιν, χαίρειν ἦν σε ἀνάγκη καὶ τῷ κακῷ 147 γεγονότα πρὸς τοῦτο· εἰ δὲ λόγους ποιῇ περί τε καλοῦ καὶ κακοῦ διακρίσεως, τὴν τῶν ἀτόπων ἐργασίαν σαφῶς αἰτιώμενος, εὔδηλος εἶ οὐ πρὸς τοῦτο γεγονὼς ὑπὸ τοῦ θεοῦ, οἰκείᾳ δὲ γνώμῃ τὸ δοκοῦν αἱρούμενος. οὕτω τοὺς περὶ τοῦ αὐτεξουσίου γυμνάσας λόγους λέγει καὶ περὶ τῶν εἴτε τιμωρίαις ὑποβαλλομένων, εἴτε καὶ ἐν κρείττοσιν ἐξεταζο μένων κατὰ γνώμην θεοῦ. Ro+m 9,22–24 Ὅτι μὴ κάλλους ἐπιμελεῖσθαι ἐσπούδακεν φράσεως καὶ ἐν τοῖς ἀνωτέροις εἰρήκαμεν, καὶ ὅτι πολλὰ μέν ἐστιν ἃ κατ' ἔλλειψιν λέγει, μάλιστα μὲν τῇ ὑπερβολῇ τῆς συντομίας ᾗ κατά τι οἰκεῖον ἰδίωμα κεχρῆσθαι ἔθος αὐτῷ, ἀσάφειαν τοῖς ῥητοῖς ἐνεργάζεται. τοιοῦτο δή τι καὶ ἐπὶ τῆς παρούσης ἔνεστι λέξεως εὑρεῖν τοῦ ἀποστόλου, εἰ δὲ ἀντὶ ὁλοτελοῦς τεθεικότος διανοίας· δείξας γὰρ αὐτοὺς τῶν προσηκόντων τὴν διάγνωσιν ἔχοντας καὶ τὸ δοκοῦν δυναμένους αἱρεῖσθαι ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν· εἰ δὲ τοῦτο πυνθάνει, τίνος ἕνεκεν ὀλίγοι μὲν τῶν κακῶν οἱ δίκας διδόντες τῶν λοιπῶν ἐν εὐθηνίαις ἐξεταζομένων, ὀλίγοι δὲ τῶν ἀγαθῶν εὐδόκιμοι κατὰ τόνδε γίνονται τὸν βίον, τὸ δὲ πλεῖστον αὐτῶν οὐδενὸς ἀπολαύει κατά γε τὸ παρὸν ἀγαθοῦ, τὸ εἰ δὲ τέθεικε μόνον ὡς ἂν ἐκ τῶν προειρημένων δήλου τοῖς ἐντυγχάνουσι τοῦ ζητήματος ὄντος, περιττόν τι νομίζων αὐτοῦ τὴν ἀνάληψιν. εἶτα ἐπισυνάπτει τοῦ ζητή ματος τὴν λύσιν· θέλων ὁ θεὸς ἐνδείξασθαι τὴν ὀργὴν καὶ τὰ ἑξῆς. ὃ δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· τὸν παρόντα βίον ἀγώνων οὐκ ἀνταποδόσεως εἶναι πεποίηκεν ὁ θεός, συγχωρῶν καὶ τοὺς φαύλους καὶ τοὺς ἀγαθοὺς τῶν ἀνθρώπων ἔν τε τοῖς καλοῖς καὶ τοῖς χείροσιν ἐξετάζεσθαι ὁμοίως, ὥστε βάσανον ἀκριβῆ τῆς ἁπάντων γενέσθαι προαιρέσεως, καὶ τοὺς μὲν ἀγαθοὺς φανῆναι διαθέσει τὴν ἀρετὴν μετιόντας, ὅταν ἐν ἑκατέραις τοῦ βίου ταῖς μεταβολαῖς τὰ ὅμοια ἐπιτηδεύοντες φαίνωνται, οὔτε ἐν εὐθηνίαις καυχώμενοι, οὔτε ἐν δυσπρα γίαις δυσανασχετεῖν ἀναγκαζόμενοι, τοὺς δέ γε κακοὺς διὰ πάντων ἐραστὰς ἐλέγχεσθαι τῶν χειρόνων, ἔν τε τῇ ἀπολαύσει τῶν ἀγαθῶν ἀγνωμόνως περὶ τὸν αἴτιον διατιθεμένους καὶ ἐν τῇ πείρᾳ τῶν λυπηρῶν ἐπιτείνοντας τοῦ τρόπου τὴν μοχθηρίαν. ἀποδίδωσι δὲ ἑκάστῳ τὸ κατ' ἀξίαν ἐπὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος. ὥστε τοίνυν μὴ ἀπιστεῖσθαι τούτων τὴν ἔκβασιν, αἰνίγματα αὐτῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος βίου διὰ τὴν ἁπάντων παρέχεται διόρθωσιν· καὶ τιμωρεῖται μὲν ἐνίους τῶν φαύλων εἰς σωφρονισμὸν τῶν ἐπιτηδεύειν τὰ ἄτοπα βουλομένων, εὐδοκίμους δὲ ἐνίους ἐργάζεται τῶν καλῶν εἰς προτροπὴν τῶν τὸν ἐνάρετον βίον μετιέναι ἐσπουδακότων. θέλων οὖν, φησίν, ὁ θεὸς ἐνδεῖξαι τὴν ὀργὴν καὶ τὸ δυνατόν, ἵνα εἴπῃ· ὅπως ἅπαντας τιμωρῆται τοὺς τὰ ἄτοπα διαπραττομένους, ἀνέχεται πολλάκις κακῶν, συγχωρῶν αὐτοὺς καὶ αὔξειν καὶ ἐπιδιδόναι κατὰ τόνδε τὸν βίον, ὥσπερ οὖν 148 πεποίηκεν καὶ ἐπὶ τοῦ Φαραώ· εἶτα καταφανεῖς ἐπὶ τῇ ἑαυτῶν κακίᾳ παρὰ πᾶσι γεγονότας τιμωρεῖται δικαίως, σαφέστερον γνώρισμα παρε χόμενος ἅπασι τοῦ μὴ ἀτιμώρητα πταίειν τοὺς ἁμαρτάνοντας. ταὐτὸ δὴ τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν ἀγαθῶν διαπράττεται πάλιν καὶ ἐξ ἀδόξων αὐτοὺς παρὰ πᾶσαν ἐλπίδα περιφανεῖς ἐργασάμενος. τοῦτο δὲ ἐπί τε τοῦ Μωϋσέως καὶ ἑτέρων πολλῶν κατὰ διαφόρους πεποίηκε τοὺς καιρούς, τῆς ἐσομένης ἐπὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος τοῖς ἐναρέτοις δόξης παρέχεται τὴν ἀπόδειξιν. συμπεράνας τὴν πρὸς τὰ ζητήματα ἀπόκρισιν ἐν τούτοις ἀναλαμβάνει τοῦ λόγου τὴν ἀκολουθίαν. προὔκειτο μὲν γὰρ αὐτῷ δεῖξαι ὅτι θεὸς οὐ πρὸς φύσιν βλέπει, χάριτι δὲ
PG 66:687οἰκείᾳ τοὺς ἀξίους ἐκλέγεται ἀποδοκιμάζων τοὺς ἀτόπους τῶν ἀνθρώπων. ἐπειδὴ δὲ ζητήματα ἀπὸ τῶν ῥηθέντων ἀνέκυψεν, λύσιν αὐτῶν ποιησάμενος τὴν προσήκουσαν, ἐπὶ τὸ προκείμενον ἀνατρέχει καί φησιν· οὓς καὶ ἐκάλεσεν ἡμᾶς οὐ μόνον ἐξ Ἰουδαίων ἀλλὰ καὶ ἐξ ἐθνῶν, τοῦτο λέγων ὅτι τὴν οἰκείαν καὶ νῦν χρηστότητα συνήθως ἐπιδεικνύμενος ὁ θεὸς ἐξελέξατο ἡμᾶς χάριτι τοὺς μὲν ἀπὸ Ἰουδαίων τοὺς δὲ ἀπὸ ἐθνῶν, ἑκατέρωθεν οὓς ἀξίους ἡγήσατο τούτους ἐπὶ τὴν εὐσέβειαν καλέσας, οὐ πρὸς φύσιν ἀποβλέψας οὐδὲ ταύτῃ διακρίνας ἡμᾶς ἀπὸ τῶν ἑτέρων, δοκιμασίᾳ δὲ τρόπου τοὺς μὲν ἀποβάλλων, τοὺς δὲ εἰσδεξάμενος. Ro+m 9,25–26 Οὐχ ὡς περὶ τῶν ἐθνῶν εἰρημένῃ προφητικῶς, οἵτινες ἐσώθησαν, ὁ ἀπόστολος ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐχρήσατο τῇ μαρτυρίᾳ τοῦ Ὠσηέ εἴρηται γὰρ περὶ Ἰουδαίων σαφῶςἀλλ' ὡς δυναμένῃ δεικνύναι ὅτι φύσιν οὐκ αἰδεῖται θεός , δοκιμασίαν δὲ τρόπου ποιεῖσθαι εἴωθεν, ὅπουγε καὶ Ἰουδαίους ἀπεποιήσατό τε μοχθηροὺς ὄντας τὴν γνώμην, οὐχ ἑλόμενος τιμῆσαι διὰ τὴν φύσιν, καὶ οἰκειώσατο πάλιν αὐτοὺς μετα βαλομένους τὸν τρόπον· τοῦτο γὰρ ἐπὶ τῆς παρούσης δείκνυται μαρ τυρίας, ὅθεν καὶ δι' ἑτέρας τὸ αὐτὸ πιστούμενος ἐπάγει· Ἡσαΐας δὲ κράζει καὶ τὰ ἑξῆς. Ro+m 9,27–29 Καὶ δι' ἑτέρας μαρτυρίας τὸ αὐτὸ πιστοῦται· λέγει γὰρ ὁ προφήτης ὅτι κἂν κατὰ τὴν ἄμμον τῆς θαλάσσης ὦσιν οἱ Ἰσραηλῖται τῷ πλήθει , ὀλίγοι σωθήσονται ἀπ' αὐτῶν οἱ τοῦ τυχεῖν ἄξιοι 149 τῶν κρειττόνων, καὶ τὴν γεγενημένην πρὸς τοὺς πατέρας ἐπαγγελίαν περὶ τῶν καταγόντων ἐκεῖθεν τὸ γένος συντεμὼν εἰς ὀλίγους, ἐν αὐτοῖς πληρώσει μετὰ τοῦ δικαίου τῶν ὑποσχέσεων τὴν ἀλήθειαν. Ro+m 9,30–31 Λέγει λοιπὸν τὴν αἰτίαν ἀφ' ἧς Ἰουδαίων μὲν οἱ πλεῖστοι τῆς οἰκειότητος ἔξω τοῦ θεοῦ γεγόνασιν, Ἑλλήνων δὲ οὐκ εὐαριθμήτοις παρὰ πᾶσαν ἐλπίδα ταύτης τυχεῖν ἐνεγένετο· καὶ γὰρ ἦν ἀκόλουθον τὸν εἰρηκότα τῶν μὲν τὴν ἀποβολήν, τῶν δὲ τὴν οἰκείωσιν προσθεῖναι τὴν ἑκατέρου τούτων αἰτίαν. διό φησιν· τί οὖν ἐροῦμεν, ὅτι ἔθνη τὰ μὴ διώκοντα δικαιοσύνην καὶ τὰ ἑξῆς. τί τοίνυν εἴποιμεν ἄν, φησίν, ὅτι Ἑλλήνων μὲν οὐκ ὀλίγοι τῆς δικαιώσεως ἔτυχον, προσεληλυθότες τῇ περὶ Χριστοῦ διδασκαλίᾳ, καίτοιγε οὐδέποτε εὐσε βείας ἐπιμεληθέντες; πῶς γὰρ οἵ γε τοῖς εἰδώλοις προσεῖχον; Ἰουδαίων δὲ ἔξω ταύτης ἐγένοντο οἱ πλεῖστοι ἄνδρες ἀεὶ τῷ νόμῳ προσέχειν ἐπ' ἐλπίδι τῆς δικαιώσεως ὑπισχνούμενοι. τὸ μὲν γὰρ διώκων νόμον δικαιοσύνης περὶ τοῦ Μωϋσαϊκοῦ λέγει, βουλόμενος εἰπεῖν ὅτι μετῄεσαν νόμον δικαιοσύνην ὑπισχνούμενον, εἴ τις αὐτὸν φυλάττοι· τὸ δὲ εἰς νόμον δικαιοσύνης κατὰ τὸ οἰκεῖον ἰδίωμα, νόμον δικαιο σύνης τὴν δικαιοσύνην καλῶν ὡς καὶ νόμον πίστεως τὴν πίστιν. τινὲς δὲ οὕτω διελόντες ἀνέγνωσαν τί οὖν ἐροῦμεν κατ' ἐρώτη σιν, εἶτα κατ' ἀπόκρισιν ὅτι ἔθνη τὰ μὴ διώκοντα δικαιοσύνην καὶ τὰ ἑξῆς, σφόδρα ἀποσφαλέντες τοῦ προσήκοντος καὶ συνιδεῖν τὴν ἀποστολικὴν οὐ δυνηθέντες διάνοιαν· συναπτέον γὰρ ἐπὶ τῆς ἀναγνώσεως κατὰ τὴν προκειμένην ἡμῖν ἑρμηνείαν· τί οὖν ἐροῦμεν, ὅτι ἕθνη τὰ μὴ διώκοντα δικαιοσύνην καὶ τὰ ἑξῆς, τοῦτο τοῦ ἀποστόλου λέγοντος, ὅτι τί εἴποιμεν ἂν περὶ τούτου καινοῦ τε ὄντος ἄγαν καὶ παρὰ πᾶσαν συμβεβηκότος ἐλπίδα, τοῦ τυχεῖν μὲν τοὺς οὐδένα λόγον ποιουμένους τοῦ πράγματος, μὴ τυχεῖν δὲ τοὺς τὴν πᾶσαν σπου δὴν περὶ τοῦτο ἔχοντας. Ro+m 9,32–33 Δικαιωθῆναι ἀπὸ τῶν ἔργων τοῦ νόμου τῶν ἀδυνάτων· δεῖ γὰρ μηδέποτε ἁμαρτεῖνἔστι δὲ ἄγαν ἀμήχανον ἐπ' ἀνθρώπων κρινόμενον ἡμαρτηκότα δὲ ἀνάγκη ὑπὸ τὴν ἀπόφασιν γενέσθαι τοῦ νόμου. τοσοῦ τον ἀποδεῖ τοῦ δικαιώσεως τῆς ἀπὸ τοῦ νόμου τυχεῖν ὁ διὰ τῆς κατ' αὐτὸν πολιτείας ἀπολαῦσαι ταύτης ἐλπίζων, χάριτι δὲ ταύτην δεδώρηται 150 ὁ θεὸς τοῖς ἀνθρώποις, πᾶσαν ἡμῶν τὴν περὶ τοῦ ἁμαρτάνειν ῥοπὴν ἀφελεῖν ὑποσχόμενος, ἐπειδ' ἂν ἀναστήσας ἀθανάτους ἐργάσηται· τούτων δὲ ἔνεστι τὰς ἐπαγγελίας λαβεῖν διὰ τῆς ἐπὶ τὸν Χριστὸν κομίσασθαι πίστεως. οὗτοι τοίνυν τῆς μὲν κατὰ χάριν ἐλπιζομένης ἡμῖν διὰ
PG 66:689πίστεως προσέσεσθαι δικαιώσεως οὐδένα ποιησάμενοι λόγον, ἀπὸ δὲ τῶν ἔργων τοῦ νόμου δικαιωθῆναι ἐλπίσαντες, ὅπερ ἀδύνατον, ἐκείνης τε οὐκ ἔτυχον καὶ ταύτην οὐδαμῶς περιποιῆσαι ἑαυτοῖς δεδύνηνται· προσ έκοψαν γὰρ τῷ λίθῳ τοῦ προσκόμματος, ὅπερ θαυ μασιώτατα ἐπήγαγεν, ὥστε δεῖξαι ὅτι οὐ τὰ πρότερα αὐτῶν, ἀλλὰ τὰ νῦν αἰτιᾶται. ἔτρεχον οὖν, φησί, πρὸ τούτου τῆς κατὰ νόμον δικαιοσύνης τὸν δρόμον, καὶ ἦν αὐτοῖς οὐδαμῶς μέμψιν τινὰ ἐπαγαγεῖν ὑπὲρ τῶν προτέρων, ἀλλ' ὥσπερ λίθῳ τινὶ τῷ κυρίῳ διὰ τῆς ἀπιστίας προσκρού σαντες καὶ βαρὺ τὸ κατάπτωμα ὑπομείναντες, μάταιον ἅπαντα τὸν ἐν τοῖς προειληφόσιν ἀπέφηναν δρόμον. καὶ μαρτυρίαν ἐπάγει οὐ τοῖς εἰρημένοις μόνον κατάλληλον, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἅπαν ὁμοῦ τὸ νόημα συμβαλλομένην· καθὼς γέγραπται· ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιὼν λίθον προσκόμματος καὶ πέτραν σκανδάλου, καὶ πᾶς ὁ πιστεύων ἐπ' αὐτῷ οὐ καταισχυνθήσεται· κατάλληλον μὲν γὰρ τὸ προσέκοψαν τῷ λίθῳ τοῦ προσκόμματος τῷ ἰδοὺ τίθημι λίθον προσκόμματος, πρὸς ἅπαν δὲ αὐτῷ συνεβάλλετο ὡς ἔφην τὸ νόημα, τὸ πᾶς ὁ πιστεύων οὐ καταισχυνθήσεται, βουλομένῳ δεῖξαι μέγα τι τὴν πίστιν καὶ ἱκανὸν τοὺς μὲν οἰκείους τοὺς δὲ ἀλλοτρίους ἐργάσασθαι, εἴπερ δὴ καὶ παρὰ τοῖς προφήταις εἴρηται τὸ τὴν πίστιν ἱκανὴν εἶναι πάντα ὅντινα οὖν τῶν παρὰ θεοῦ πληρῶσαι καλῶν. καὶ ἐπειδήπερ οὐ τὴν ἀποβολὴν ἔφη τῶν Ἰουδαίων μόνον ἀλλὰ καὶ τῆς ἀποβολῆς τὴν αἰτίαν, πιστοῦται πάλιν τὸ μηδὲν ἀπεχθείᾳ λέγειν τῇ πρὸς αὐτούς, καί φησι τὸ ἑξῆς. Ro+m 10,1–4 Θαυμάσαι ἄξιον ὅσης πικρίας νόημα γέμον συνετώτατα τῇ εἰρωνείᾳ κατεκάλυψεν, τῇ τοῦ μαρτυρῶ προσθήκῃ τὸ βαρὺ κολάσας τοῦ ῥήματος· δοκεῖ μὲν γὰρ αὐτοῖς κατὰ τὸ πρόχειρον καί τι καὶ μαρτυρεῖν ἀγαθόν, φαίνεται δὲ προσποίησιν μὲν εἶναι λέγων τοῦ θεοῦ τὸν ζῆλον, ἀγνωσίαν δὲ αὐτοῖς ὀνειδίζων τοῦ προσήκοντος. δῆλον δὲ ὅτι οὐκ ἀκούσιον αὐτοῖς ἀγνωσίαν ἐπιμέμφεται, ἐπείπερ οὐδὲ ἐγκλημάτων ἄξιον τὸ τοιοῦτον· Ἰουδαῖοι γάρἐξὸν αὐτοῖς μετὰ τῶν λοιπῶν ἐπιγνῶναι τὸ δέονἑκουσίᾳ τῇ γνώμῃ τὴν μάθησιν αὐτοῦ παρελίμπανον. τοῦτο γοῦν φησίν, ὅτι τὴν μὲν παρὰ τοῦ θεοῦ ἐπαγγελθεῖσαν ἡμῖν δικαίωσιν παρεῖδον, οἰηθέντες δὲ ἀπὸ τῶν οἰκείων ἔργων ἀκολούθως τῷ νόμῳ 151 πολιτευόμενοι τοῦτο ἑαυτοῖς περιποιῆσαι δύνασθαι, οὐδεμίαν ἔθεντο σπουδὴν τοῦ πιστεῦσαι Χριστῷ καὶ τὴν ἐκεῖθεν ἡμῖν κατὰ χάριν ἐπαγγελθεῖσαν δικαίωσιν δέξασθαι. Τί γὰρ δὴ καί φασιν, ὅτι νόμῳ πολιτεύεσθαι ἐσπουδάκασιν, ἵνα ἡ δικαίωσις αὐτοῖς προσγένηται; ἀλλ' αὐτὸ τοῦτο μετὰ πάσης εὐμαρείας διὰ τῆς ἐπὶ τὸν Χριστὸν πίστεως κομίσασθαι ἔξεστιν, καὶ ὅπερ αὐτοῖς παρασχεῖν μὲν ὁ νόμος ἐσπούδακεν, οὐκ ἰσχύει δὲ διὰ τὸ ἡμῶν ἀσθενές, καὶ ὅτι μὴ ῥᾴδιον ἡμῖν ἅπαντα κατορθοῦν ὡς βούλεται, τοῦτο ἡμῖν ὁ Χριστὸς πεπιστευκόσιν ἐπ' αὐτὸν ὑπισχνεῖ παρέξειν οἰκείᾳ τῇ χάριτι πόνων ἐκτός, ὥστε ὁ νόμου πληροῦται σκοπὸς ἐν ἡμῖν. Ro+m 10,14–15 Τοῦ νόμου καὶ τῆς κατ' αὐτὸν ἀγωγῆς τὸ χρήσιμον ἐν τούτοις βούλεται συστῆναι τοῖς ῥητοῖς ὁ ἀπόστολος, καὶ ἐπειδὴ τὰ ἀνωτέρω αὐτῷ προκείμενα συνεπλήρωσεν εἰς τὸ πᾶς γὰρ ὃς ἐὰν ἐπι καλέσηται τὸ ὄνομα κυρίου σωθήσεται, ἐντεῦθεν τοῦ ἑξῆς λόγου τὴν ἀρχὴν ἐποιήσατο τὸ πῶς οὖν ἐπικαλέσονται εἰς ὃν οὐκ ἐπίστευσαν; εἰρηκώς. ὃ δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· πρόδηλον ἡμῖν, φησίν, ἐκ τῶν θείων γραφῶν, ὅτι παντὶ τῷ ἐπικαλου μένῳ ἡ σωτηρία προσγίνεται, ὡς μηδὲ τοὺς ἀπ' ἐθνῶν κωλύεσθαι τοῦ τυχεῖν, εἰ δὴ βούλοιντο, ἀλλὰ πῶς ἂν αὐτὸν ἐπικαλέσοιντο, ζητεῖν ἄξιον. πιστεῦσαι προσήκει πρότερον· οὐ γὰρ οἷόν τε ἐπικαλεῖσθαι μὴ πιστεύοντα πρῶτον. ἡ δὲ πίστις, πόθεν ἂν ἐγγένοιτο; ἀπ' ἀκοῆς καὶ μαθήσεως. ἀλλὰ μὴ ὄντος τοῦ διδάξοντος, μαθεῖν οὐχ οἷόν τε, καὶ τοὺς διδάξοντας δὲ οὐχ ἑτέρως φανῆναι δυνατόν, ἀλλ' ἢ τῆς θείας χάριτος αὐτοὺς προ βαλούσης, ἧς δὴ μόνης ἐστὶν εἰδέναι ὅπως ἐκλέγειν προσήκει τοὺς
τοιούτους. οὐκοῦν πρὸ πάντων χρεία τούτων οἳ πρὸς διδαχὴν ἐκλεγέντες ἀποσταλήσονται τῆς οἰκουμένης κήρυκες, δι' ὧν δυνατὸν καὶ μαθεῖν τὴν εὐσέβειαν καὶ πιστεῦσαι μαθόντας καὶ πιστεύσαντας ἐπικαλεῖσθαι λοιπὸν ἐλπίδι τοῦ τὴν ἐκ τῆς ἐπικλήσεως σωτηρίαν λαβεῖν. ἀλλὰ τούτους οὐχ ἑτέρωθεν ἐξελέξατο ἡ χάρις ἐπιτηδείους εἶναι νομίσασα, ἀλλ' ἢ ἀπὸ τῶν ὑπὸ τὸν νόμον καὶ τὴν τούτου γεγονότων παιδαγωγίαν, οἳ μακρῷ τῷ χρόνῳ ταῖς τῶν προφητῶν προαγορεύσεσιν τὸ περιμένειν τοῦ Χριστοῦ τὴν παρουσίαν ἐπὶ πολλῶν ἀγαθῶν αἰτίᾳ βεβαίως εἰλήφεισαν, ὡς μηδὲ τὸν τόπον ἄδηλον εἶναι αὐτοῖς ὅθεν φανήσεσθαι ἔμελλεν, ὥστε τῆς ἐν νόμῳ παιδαγωγίας ἤρτηται ἡ διὰ Χριστοῦ τῶν ἀνθρώπων σωτηρία, τῷ τε ἐκεῖθεν φανῆναι παρ' οἷς καὶ ἠλπίζετο, καὶ τῷ τοὺς πρώτους πεπιστευκότας ἐκεῖθεν γενέσθαι οἳ τῆς ἄνωθεν ἀξιωθέντες χάριτος ἱκανοὶ πρὸς τὴν ἁπάντων διδασκαλίαν εἶναι ἐκρίθησαν. οὐκοῦν εἰ ὁ 152 Χριστὸς ἐκεῖθεν, φησί, καὶ οἱ ἁπάντων διδάσκαλοι οἱ ἀπόστολοι, μεγάλη τις ἡ κατὰ νόμον οἰκονομία τοῦ θεοῦ, πάντων ἐμπεριειλημμένην αὐτῷ τὴν σωτηρίαν ἔχουσα· οὕτω γὰρ ὑπῆρξεν τοῖς ἀνθρώποις μαθεῖν τε ἃ προσήκει, καὶ μαθοῦσι πιστεῦσαι, πιστεύσασί τε ἐπικαλέσασθαι, ἐπι καλεσαμένοις δὲ τὴν ἐκ τῆς ἐπικλήσεως σωτηρίαν λαβεῖν. καὶ ἐπειδὴ πάντα τῆς τῶν ἀποστόλων ἀπήρτησεν διδαχῆς ὥστε δεῖξαι τοῦ νόμου τὸ χρήσιμον, εἴγε τοὺς ἁπάντων ἀνέδειξε διδασκάλους ἀποστόλους, ἐπάγει· καθὼς γέγραπται· ὡς ὡραῖοι οἱ πόδες καὶ τὰ ἑξῆς. εἴρηται δὲ ταῦτα οὐ περὶ τῶν ἀποστόλων τῷ προφήτῃ, ἀλλὰ περὶ τῶν μελλόντων μηνύειν τὰ περὶ Ἰουδαίους ἐσόμενα ἀγαθά. εἰ δὲ οἱ μηνυταὶ ἐκείνων, φησίν, οὕτω νομίζονται θαύματος ἄξιοι, ἤπου γε ἀναγκαῖόν τι πρᾶγμα καὶ λυσιτελέστατον ἅπασι δεῖ νομίζειν τῶν ἀποστό λων τὴν διδαχήν. Ro+m 10,16–17 Τὸ ἀλλ' οὐ πάντες ὑπήκουσαν τῷ εὐαγγελίῳ κατ' ἐρώτησιν ἀναγνωστέον, ἀντιθέσεως μέρει παρὰ τοῦ ἀποστόλου τεθέν, ἀντὶ τοῦ ἀλλ' ἐρεῖς ὅτι μὴ πάντες ἐπίστευσαν. θαυμαστὸν οὐδέν· πόρρωθεν γὰρ εἴρηται τῷ Ἡσαΐᾳ τῶν πειθομένων τὸ σπάνιον. οὕτω γοῦν ἐν ἀπόρῳ τίθεται τὸ πρᾶγμα ὡς λέγειν· τίς ἄρα ἔσται ὁ δεξόμενος ταῦτα ἅπερ οὖν ἡμεῖς ὑπὸ τῆς θείας χάριτος μεμαθηκότες κηρύττομεν; οὐκοῦν οὐδὲ νῦν γένηταί τι καινόν. καὶ λύσας τῇ μαρτυρίᾳ τὴν ἀντίθησιν ἀπ' αὐτῆς ἐπισυλλογίζεται τὰ πρὸ τῆς ἀντιθέσεως, τὸ πῶς οὖν ἐπικαλέσονται εἰς ὃν οὐκ ἐπίστευσαν καὶ τὰ ἑξῆς, καί φησιν· ἄρα ἡ πίστις ἐξ ἀκοῆς, ἡ δὲ ἀκοὴ διὰ ῥήματος θεοῦ. πρόδηλον δὲ ἡμῖν, φησίν, ἀπὸ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς κἀκεῖνο ὅπερ ἐλέγομεν, ὅτι πίστις μαθήσεως ἐκτὸς οὐκ ἄν ποτε γένοιτο, καὶ μάθησις εὐσεβείας οὐκ ἂν συνέστη μὴ θεοῦ τἀληθὲς δεικνύντος· ὅπερ οὖν καὶ νῦν διὰ τῶν ὑπὸ τῷ νόμῳ παιδαγωγουμένων ἐγένετο, οὓς ἐν μακρῷ τῷ χρόνῳ διὰ τῶν προφητῶν ἀναμένειν ταῦτα παιδεύσας θεός, ἐν καιρῷ τῷ προσήκοντι διδασκάλους τῆς ἀληθείας ἅπασιν ἀνθρώποις ἀνέδειξεν 153. Ro+m 10,18 Τὸ μενοῦνγε εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν πρόδηλον ὅτι μὴ ὡς προφητικῶς περὶ αὐτῶν εἰρημένον τέθεικεν, ἀλλ' ὡς ἁρμόττειν τοῖς παροῦσι δυνάμενον πράγμασιν. κἀκεῖνο δὲ ἰστέον ἐντεῦθεν ὅτι τὸ μενοῦνγε ἐπὶ λύσει κέχρηται, ὡς μὴ εἶναι ἄδηλον ὅτι καὶ ὅταν λέγῃ· μενοῦνγε, ὦ ἄνθρωπε, σὺ τίς εἶ ὁ ἀνταποκρινόμενος τῷ θεῷ, λύων τὸ ζητούμενον, οὐκ ἐπιτιμῶν, ὥς τινες οἴονται , λέγει. Ro+m 10,19 Πάλιν ἑτέραν ἀντίθεσιν ἐπάγει· ἀλλὰ λέγω, μὴ Ἰσραὴλ οὐκ ἔγνω; ἀντὶ τοῦ ἀλλὰ μὴ τοῦτο ἐρεῖς ὅτι καινὸν αὐτοῖς τὸ πρᾶγμα νενόμισται, τὸ τοὺς ἐξ ἐθνῶν προσειλῆφθαι εἰς τὴν εὐσέβειαν, καὶ διὰ τοῦτο ὡς ἐπὶ καινῷ ταραττόμενοι πρὸς τὸ δόγμα διαμάχονται τὸ ἡμέτερον. καὶ μὴν εὐθὺς Μωϋσῆς ὁ τὸν νόμον αὐτοῖς δεδωκὼς φαίνεται πόρρωθεν ἐκ τοῦ θεοῦ διαμαρτυρόμενος, ὅτι δὴ τούτων πρὸς τὸ χεῖρον νευσάντων καὶ αὐτὸς ἐκλέξεται τὰ ἔθνη πρὸ τούτων, κἀκείνους τῆς οἰκείας ἀξιώσει προνοίας, ὥστε αἴσθησιν αὐτοὺς ἀπὸ τῶν πραγμάτων λαβεῖν.
Ro+m 11, Ἐπειδὴ τοῦ τε νόμου τὸ χρήσιμον ἀπὸ τῶν πεπιστευκότων ἔδειξε καὶ τῇ πρὸς τὰς ἀντιρρήσεις ἀποκρίσει τὴν κατὰ τῶν ἠπιστηκότων κατηγορίαν ἐπέτεινεν ὡς οὐδεμίαν τῇ ἑαυτῶν κακίᾳ διαβολὴν τῷ νόμῳ φερόντων, ἀπολογεῖται λοιπὸν καὶ περὶ τοῦ μηδὲν ἐπὶ διαβολῇ τῆς τοῦ Ἀβραὰμ συγγενείας εἰρηκέναι διὰ τῆς κατὰ τῶν ἠπιστηκότων μέμψεως. ἆρα γάρ, φησί, τοῦ μὲν νόμου τὴν οἰκονομίαν θαυμαστήν τινα εἶναι νενόμικα, τὴν συγγένειαν δὲ τοῦ Ἀβραὰμ ἐν τοῖς λόγοις ἀδόκιμον οὖσαν δείκνυμι; μὴ γένοιτο· τίς δὲ τοῦ με ταῦτα λέγειν ἡ ἀπόδειξις; καὶ γὰρ ἐγώ, φησίν, Ἰσραηλίτης εἰμὶ καὶ τὰ ἑξῆς. εἶχεν μὲν εἰπεῖν πολλοὺς ἐκ τοῦ γένους πεπιστευκότας Χριστῷ, ἀλλὰ πρὸς τὸ λέγω οὖν τοῦτο ἦν οἰκειότερον τὸ καθ' ἑαυτὸν εἰπεῖν· πῶς γὰρ οἷόν τε ἦν 154 ἐπὶ τῇ πίστει σεμνυνόμενον καὶ περὶ ταύτης διδάσκειν <μὴ> ὑπισχνού μενον ἑτέρους; καλῶς δὲ οὐ τὸν προπάτορα μόνον εἶπεν, ἀλλὰ καὶ τὸν φύλαρχον, ὥστε δεῖξαι ὅτι οὐ πλάττεται τὴν οἰκειότητα. Ro+m 11,2–5 Ἐπιλέλησθε, φησί, τῶν κατὰ τὸν Ἠλίαν, ὡς ἔοικεν, ὅπως ὁ μὲν ᾐτιᾶτο τὸν Ἰσραὴλ τῆς ἐπὶ τὸ χεῖρον ἐκτροπῆς ὀκνῶν ἀποστέλλεσθαι ἔτι πρὸς τοὺς οὕτως ἀγνώμονας, ἀπεκρίνατο δὲ αὐτῷ ὁ θεὸς ἑπτα κισχιλίους ἔχειν τοὺς ἔτι τῆς αὐτοῦ γνώσεως ἐπιμελουμένους καὶ μὴ πρὸς τὸ χεῖρον νεύσαντας, διὰ τούτου προτρέπων αὐτὸν ἔχεσθαι τοῦ τῆς διδασκαλίας ἔργου, ὡς ἂν οὐκ εἰς μάτην πονοῦντα τοῦ λοιποῦ· καὶ ὅτι θεὸς ἀρκεῖν ἡγήσατο, εἰ ἀπὸ παντὸς τοῦ δήμου τῶν Ἰουδαίων ἑπτακισχίλιοι τῇ τῶν προφητῶν διδασκαλίᾳ ἐπὶ τῆς εὐσεβείας μένοιεν, ὥστε οὐδὲν ἀπεικὸς πλείονας εἶναι καὶ νῦν τοὺς οὐ βουλομένους τοῖς περὶ τῆς εὐσεβείας λεγομένοις πείθεσθαι. οὐ μὴν ταῖς περὶ τὸ γένος ἐπαγγελίαις τοῦ θεοῦ διαβολήν τινα φέρει τὸ γιγνόμενον· τοῦ μὲν γὰρ τὸ χρήσιμον ἐν τοῖς πιστεύουσι διαδείκνυται, ἡ δέ γε τῶν λοιπῶν ἀπιστία ἔλεγχον ἔχει τῆς αὐτῶν κακίας, εἰ μηδὲν ὄφελος ἀπὸ τῆς τοσαύτης κηδεμονίας ἐδέξαντο. Ro+m 11, Τινὲς ὑπὸ πολλῆς τῆς ἀνοίας οὕτως ἀνέγνωσαν· τί οὖν ἐπιζητεῖ Ἰσραήλ; συνάψαντες τούτῳ τὸ ὃ οὐκ ἐπέτυχεν, ἔτι καὶ τὰς λέξεις τὰς ἀποστολικὰς ἀφανίσαντες ἵνα τὴν ἑαυτῶν ἱστάναι δόξωσιν ἄνοιαν, καὶ τὸ ὃ ὅπερ κεῖται πρὸ τοῦ ἐπιζητεῖ Ἰσραὴλ ἀφελόντες καὶ τεθεικότες τὸ τοῦτο ὃ οὐκ ἐπέτυχεν, ὡς ἂν τοῦ ἀποστόλου λέγοντος· τί ποτε οὖν ἄρα ἐστὶ τὸ παρὰ τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιζητούμενον; τοῦτο δὴ ὅπερ οὐκ ἐπέτυχεν. γελοιότατά γε οἰηθέντες τὸν ἀπόστολον δεικνύναι σπουδάζειν τὸ παρὰ τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιζητούμενον, τί ποτε ἄρα ἐστίν, καὶ οὐ συνεωρακότες, ὅτι ἀπὸ τῶν προειρημένων κατὰ συλλογι σμὸν αὐτὸ ἐπήγαγεν. ἀναγνωστέον οὖν οὕτως· τί οὖν; ἀντὶ τοῦ τί τοίνυν τὸ ἐκ τῶν προειρημένων ἡμῖν συναγόμενον, ἐν οἷς τῶν τε ἠπιστηκότων κατηγορήσαμεν καὶ τοὺς πεπιστευκότας δικαιότατα τὴν τῶν δογμάτων 155 ἀλήθειαν προτετιμηκότας ἐδείξαμεν; ὃ ἐπιζητεῖ Ἰσραήλ, τούτου οὐκ ἐπέτυχεν, ὅτι τοῖς Ἰσραηλίταις τυχεῖν οὐκ ἐγένετο τούτου ὃ δὴ ζητεῖν δοκοῦσιν, ἵνα εἴπῃ τῆς δικαιοσύνης· ὅμοιον γάρ ἐστι τῷ· Ἰσραὴλ δὲ διώκων νόμον δικαιοσύνης εἰς νόμον δικαιοσύνης οὐκ ἔφθασεν. λείπει δὲ τὸ πάντες, ἵνα ᾖ· τούτου πάντες οὐκ ἐπέτυχον· ἐπάγει γάρ· ἡ δὲ ἐκλογὴ ἐπέτυχεν, οἱ δὲ λοιποὶ ἐπωρώθησαν, ἵνα εἴπῃ ὅτι ἔτυχον μὲν τῆς δικαιώσεως οἱ τῆς ἐκλογῆς ἀπὸ τοῦ οἰκείου τρόπου νομισθέντες ἄξιοι, οἱ δὲ λοιποὶ πάντες ἀπεβλήθησαν διὰ τὴν ἑαυτῶν κακίαν. Ro+m 11,9–10 Οὐχ ὡς προφητικῶς εἰρημέναις ἐχρήσατο ταῖς φωναῖς, ἀλλ' ὡς ἁρμοττούσαις αὐτοῖς ἀπὸ τῶν γραφῶν τῷ καὶ περὶ Ἰουδαίων αὐτὰς εἰρῆσθαι, ὁμοῦ κἀκεῖνο δεικνὺς ὅτι μηδὲν καινὸν ἐγένετο νῦν, παρόμοια δὲ τοῖς τότε ὑπομεμενήκασιν, προτετιμηκότες τοῦ κρείττονος τὸ χεῖρον· ἐπειδὴ γὰρ ἀπὸ τῆς ἑαυτῶν ἀποβολῆς ἐπειρῶντο τὸ Χριστιανικὸν δόγμα διασύρειν Ἰουδαῖοι, ἀναγκαίως διὰ πλειόνων ὁ ἀπόστολος δείκνυσι πάντοτε τοιούτους αὐτοὺς περὶ τὴν εὐσέβειαν γεγονέναι. Ro+m 11,11 Ἀλλὰ μὴ τοῦτό φαμεν ὅτι σφαλέντες περὶ τὴν εὐσέβειαν καὶ μὴ πιστεύσαντες τῷ Χριστῷ παντελῆ τὴν ἀποβολὴν ὑπέμειναν, ὡς μηδεμίαν αὐτοῖς
ἐλπίδα σωτηρίας περιλειφθῆναι, κἂν εἰ βούλοιντό ποτε πρὸς τὸ κρεῖττον ἰδεῖν; μὴ γένοιτο· τοὐναντίον γὰρ μέμνημαι εἰρηκώς, ὅτι κἂν εἰς τοὺς πλείστους αὐτῶν διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν ἀποβληθῆναι συνέβη, ἀλλ' οὖν γε οἱ πεπιστευκότες ἐξ αὐτῶν καίτοιγε ἄγαν ὄντες εὐαρίθμητοι, πᾶσι τοῖς ἐξ ἐθνῶν σωτηρίας ἐγένοντο πρόξενοι , ἐπείπερ ἅπαντες οὗτοι τοῦ τῆς εὐσεβείας μαθήματος τὰς ἀφορμὰς ἐκεῖθεν ἐδέξαντο , ὥστε ἔξεστι καὶ τοῖς νῦν ἀπιστοῦσι τῶν Ἰουδαίων τοὺς ἐξ αὐτῶν πεπιστευκότας ἤδη μιμήσασθαι, ζήλῳ τε ἀγαθῷ τῆς πρὸς τὸ κρεῖττον ἐπιθυμῆσαι ῥοπῆς· ὁ γὰρ ἐκείνους πεπιστευκότας οὐκ εἰσδεξάμενος μόνον, ἀλλὰ καὶ διδασκάλους ἀποφήνας τῆς οἰκουμένης, δῆλον ὡς οὐδὲ τούτους πιστεῦσαι βουληθέντας εἰς αὐτὸν ἀδοκίμους ἡγήσεται· τὸ γὰρ εἰς τὸ παρα ζηλῶσαι αὐτοὺς οὐ τοὺς ἐξ ἐθνῶν, ὥς τινες ᾠήθησαν, λέγει ἀλλὰ τοὺς ἐξ αὐτῶν, εἰς ἀπόδειξιν αὐτὸ εἰρηκὼς τοῦ ἐξεῖναι εἰσδεχθῆναι καὶ 156 τούτους, εἰ δὴ πιστεῦσαι βούλοιντο. τὸ μέντοι εἰς τὸ παραζηλῶσαι αὐτοὺς οὐκ ἐπ' αἰτίας λέγει, ἀλλὰ τὸ ἑπόμενον ἑαυτῷ συνήθως ἀντὶ τοῦ· εἰ ἐκεῖνοι πιστεῦσαι βουληθέντες εἰσεδέχθησαν καὶ διδάσκαλοι τοῖς ἐξ ἐθνῶν ἐγένοντο, πρόδηλον ὡς ἔξεστι καὶ τούτοις κατὰ μίμησιν ἐκείνων τῆς εἰς τὴν πίστιν εἰσόδου τυχεῖν. εἶτα καὶ ποθεινὴν αὐτῶν τὴν ἐπιστροφὴν ἐργαζόμενος ἐπάγει καί φησιν. Ro+m 11,12 Εἰ γὰρ ἐν ὀλίγοις, φησί, καὶ ἄγαν εὐαριθμήτοις τοσαύτης ἐνεγένετο τοῖς κατὰ τὴν οἰκουμένην ἀνθρώποις τυχεῖν ἀφθονίας ἀγαθῶν, τί ποτ' ἄρα δεῖ νομίζειν ἔσεσθαι, εἰ πάντας αὐτοὺς συμφώνως ὑποδέξασθαι τὸν Χριστὸν συνέβη; Ro+m 11,15 Τίνος ἕνεκεν τῇ πάντων διορθώσει τὴν ἀνάστασιν ἡγεῖται ὁ ἀπόστο λος ἕψεσθαι πάντων, ἀναγκαῖον εἰπεῖν. τοῖς μὲν ἀλόγοις φυσικῶς ἅπαντα πρόσεστι, καὶ οὐχ οἶά τέ ἐστι τὸ κακὸν ἀπὸ τοῦ καλοῦ διακρίνοντα ἐξουσίᾳ γνώμης τὸ δοκοῦν ἑλέσθαι, ἀνάγκη δὲ πᾶσα τοῖς ὅροις ἐμμένειν τῆς φύσεως, διά τοι τοῦτο περιττὸς ἅπας ἐστὶ νόμος ἐκείνοις οὔτε μαθεῖν οὔτε μὴ συνιέναι τι τοιοῦτο δυναμένοις· τοῖς δὲ λογικοῖς πᾶν τοὐναντίον· καὶ γὰρ διακρίνειν τὸ καλὸν ἀπὸ τοῦ κακοῦ δύνανται, καὶ ἐξουσίᾳ γνώμης τὸ δοκοῦν αἱροῦται, ἥ τε τῶν νόμων ἔχθεσις ἄγαν ἐπιτηδεία τούτοις ἐστὶν ἅτε δυναμένοις ἐκεῖθεν τὸ καλὸν παιδεύεσθαι. τοιοῦτο δὴ τὸ ἡμέτερον γένος ὁ θεὸς ἀπειργάσατο, τήν τε φύσιν ἡμῖν ἐπιτηδείαν πρὸς μάθησιν δεδωκὼς καὶ νόμων ἐκθέσει ποικιλωτάτων τὸ κρεῖττον ὑποδείξας· οὐδὲ γὰρ ἀδίδακτον ἔχειν ἡμᾶς τῆς ἀρετῆς ἐνεδέχετο τὴν ἥξιν λογικοὺς γεγονότας τὴν φύσιν, ἐπείπερ αὕτη σαφὴς λογικῶν τε καὶ ἀλόγων διάκρισις, τῷ τὰ μὲν ἐν τῇ φύσει παντὸς οὗτινος οὖν ἔχειν τὴν εἴδησιν περαιτέρω δυνάμενα μανθάνειν οὐδέν, τοὺς δὲ τοῦ χρόνου προϊόντος τὰ πλείονα μανθάνειν ὧν οὐκ ἠπίσταντο πρότερον. τούτου ἕνεκεν θνητοὺς μὲν ἡμᾶς κατὰ τὸν παρόντα τουτονὶ πεποίηκε βίον, νόμους δὲ ἔδωκεν ἱκανοὺς εἰς ὑπόμνησιν ἡμᾶς ἄγειν τῆς τοῦ καλοῦ διορθώσεως, ὡς ἂν ἐντελῆ τῆς ἀρετῆς οὕτως τὴν μάθησιν κομισαίμεθα. ἐντεῦθεν κἂν πολλήν τινα πρὸς τὸ χεῖρον ἔχειν ἡμᾶς τὴν ῥοπὴν συμβαί νει, ἀλλ' οὖν γε βεβαίαν ἐπὶ τῆς ψυχῆς τοῦ καλοῦ τὴν εἴδησιν ἔχομεν, καὶ ἔστιν ἀνθρώπων οὐδεὶς ὃς οὐχὶ πάντως ἐπίσταται τὸ κρεῖττον τί ποτέ ἐστιν ἐν βίῳ. οὕτω μὲν οὖν ἀσφαλῆ τε καὶ βεβαίαν ἐπὶ τοῦ παρόντος βίου τῆς ἀρετῆς τὴν διδασκαλίαν ἡμῖν παρέχεται. ἐπειδὴ δὲ οὐχ ὥσπερ ἴσμεν τὸ καλόν, οὕτω καὶ ποιεῖν αὐτὸ ῥᾳδίως δυνάμεθα, 157 ἄχρις ἂν ἐπὶ τῆς θνητότητος διαμένωμεν, δεύτερόν τινα βίον τὸν μέλλοντα ἡμῖν διὰ τῆς ἀναστάσεως ὁ ποιητὴς δεδώρηται, κατὰ πολὺ τοῦ παρόντος ἀμείνω, ἀθάνατόν τε καὶ ἀπαθῆ καὶ πάσης ἁμαρτίας ἀπηλλαγ μένον. ἔστι τοίνυν οὐκ ἀνακαινισμὸς καὶ διόρθωσις μόνον τῶν παρόν των ἐκεῖνα, ἀλλὰ γὰρ καὶ τελείωσις· ἃ γὰρ ἐνταῦθα μαθόντες ποιεῖν οὐχ ἰσχύομεν, ταῦτα τότε ἡμῖν πόνων ἐκτὸς μετὰ πολλῆς προσέσται τῆς εὐμαρείας, τό τε ἀπηλλάχθαι, λέγω, τῆς τῶν χειρόνων πράξεως καὶ τὸ ἄσχετόν τινα τῶν καλῶν ἐπὶ τῆς ψυχῆς ἔχειν τὸν ἔρωτα. εὐθὺ μὲν ἡμᾶς ἐν ἐκείνοις καταστῆσαι οὐ καλῶς ἔχειν ἡγησαμένου τοῦ σοφοῦ τῶν
ψυχῶν οἰκονόμου, ὡς ἂν μὴ ἄλογόν τινα καὶ ἀδιάκριτον ἐνοῦσαν ἡμῖν ἔχοιμεν τοῦ καλοῦ τὴν ἕξιν, ἐγγενομένης δὲ ἡμῖν ἐπὶ τοῦ παρόντος βίου καθ' ὃν ἔφην τρόπον τῆς τοῦ καλοῦ μαθήσεως, εὐκαιρότατα καὶ μάλα γε ἀναγκαίως τῶν μελλόντων παρέχεται τὴν κατάστασιν· τοῦτο μέν, ἵνα κατὰ παράθεσιν τῶν παρόντων ἀκριβῶς εἰδέναι τῶν τότε τὸ διάφορον ἔχωμεν, τοῦτο δέ, ὡς ἂν λογικῇ πρεπόντως φύσει τῆς τοῦ καλοῦ κατορθώσεως αἰσθανώμεθα, ὧν ἐνταῦθα κατὰ τὴν ἀπόρρητον τοῦ θεοῦ σοφίαν ποικίλως τὴν εἴδησιν ἐδεξάμεθα, ταῦτα τότε πόνων ἐκτὸς τῇ τοῦ πνεύματος χάριτι κατορθωμένα ἐν ἡμῖν ὁρῶντες, καίτοιγε ἐπὶ τοῦ παρόντος οὐδὲ μετὰ πόνων παραπλησίως τοῖς τότε καθαρεύειν τῆς τῶν ἀτόπων δυνάμενοι πράξεως. ταῦτα ἡμῖν εἴρηται ἐπὶ τὸ σαφέστερον γενέσθαι τί ποτε ὁ ἀπόστολος βούλεται λέγειν τὸ τίς ἡ πρόσληψις, εἰ μὴ ζωὴ ἐκ νεκρῶν; ὡς γὰρ ἐκείνου μὲν πρὸς τὴν τῶν ἐνθάδε συντελοῦντος τελείωσιν. διὰ δὲ τοῦτο ἡμῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος βίου γεγονότων θνητῶν, ἵνα τῆς ἀρετῆς ἡ διδασκαλία κατὰ τὸ προσῆκον ἡμῖν ἐγγένηται πρότερον , εἶτα τῶν μελλόντων ἐπὶ τελείᾳ κατορθώσει τῶν ἐγνωσμένων δεξόμεθα τὴν ἀπόλαυσιν, τοῦτο λέγει, ὅτι ὀλίγοι πεπιστευκότες ἐξ αὐτῶν αἴτιοι τῆς τῶν ἐξ ἐθνῶν σωτηρίας ἐγένοντο καὶ δι' ἐκείνων τὸ τυχεῖν τῆς παρὰ τοῦ θεοῦ καταλλαγῆς ὑπῆρξε μικροῦ παντὶ τῷ κόσμῳ. εἰ δὲ πάντες ἐπίστευσαν Ἰουδαῖοι ἀκόλουθα τῇ τοῦ νόμου παιδαγωγίᾳ φρονήσαντες, πρόδηλον μὲν ὡς ἑτοιμοτέρα καὶ τοῖς ἔθνεσι διὰ τῆς τούτων συμφωνίας ἡ ἐπὶ τὸν Χριστὸν ἐγίνετο πίστις· πᾶσι δὲ λοιπὸν τοῦ τῆς εὐσεβείας ἐνόντος μαθήματος, οὐδὲν ἂν ἐκώλυσε τῶν νεκρῶν τὴν ἀνάστασιν ἀκολουθῆσαι τούτοις τὸ τελειότατον ἀγαθόν, καὶ οὐ δὴ ταύτης ἕνεκεν τῆς αἰτίας οὐ τετυχήκαμεν ἄχρι τοῦ δεῦρο ὥστε ἀκριβῆ πρότερον ἡμῖν τοῦ καλοῦ τὴν μάθησιν ἐγγενέσθαι, ὡς εἴγε τοῦτο ὑπῆρξεν, εἵπετο κἀκεῖνο πάντως. ὁ μέντοι μακάριος Παῦλος ἐπειδὴ ἀπεφήνατο τὴν μεταβολὴν αὐτῶν ἐκ ἀγαθοῦ δεῖν τίθεσθαι μοίρᾳ, τοῦτον ἔχων δι' ὅλου σκοπὸν τοὺς ἐξ ἐθνῶν παιδεῦσαι προσίεσθαι μᾶλλον αὐτούς , μὴ μὴν ἀπωθεῖσθαι βουλομένους προσιέναι τῷ τῆς εὐσεβείας μαθήματι, πειρᾶται καὶ ἀπὸ πραγμάτων δεικνύναι ὡς οὐκ ἄδεκτοι, σπουδῆς δὲ ἄξιοι πρὸς τὸ κρεῖττον βουλόμενοι ῥέπειν καί φησιν 158. Ro+m 11,16 Τινὲς ταὐτὸ λέγειν τὸν ἀπόστολον τήν τε ἀπαρχὴν καὶ τὴν ῥίζαν ᾠήθησαν, οὐδὲ ἐκεῖνο λογισάμενοι ὅτι ἡ μὲν ἀπαρχὴ μετὰ τὴν τοῦ παντὸς ἐκλέγεται συλλογήν, ἡ δὲ ῥίζα ἀρχή τις νενόμισται πράγματος· ὅθεν κἀνταῦθα ἀκολούθως ἀπαρχὴν μὲν ἐκάλεσε τὸν Χριστόν, ὡς ἂν ἐκ παντὸς εἰλημμένον τοῦ τῶν Ἰουδαίων συλλόγου, ῥίζαν δὲ λέγει τὸν Ἀβραάμ, ἐξ οὗπερ ἅπαν ἔφυ τὸ γένος, καλῶς ἐξ ἑκατέρου τὸ πρὸς τὴν εὐσέβειαν αὐτῶν ἐπιτήδειον εἰπεῖν προθέμενος, εἰ μὴ γνώμῃ τὰ χείρονα αἱροῖντο· γέλοιον γὰρ τὴν μὲν ἀπαρχὴν αὐτῶν ἁπάσης ἀξίαν ἡγεῖσθαι τιμῆς, τουτουσὶ δὲ προσιέναι βουλομένους τῷ τῆς εὐσεβείας μαθήματι ἀπωθεῖσθαι ὡς οὐκ ἀξίους τοῦ πράγματος. Ro+m 11,19–21 Θαυμάσαι ἄξιον ὅπως ἀπὸ τούτων ἐφ' οἷς δὴ μάλιστα μέγα φρονεῖν οἱ ἐξ ἐθνῶν ἐδόκουν, ὅτι τε συναλγεῖν αὐτοὺς τοῖς Ἰουδαίων κακοῖς καὶ ὅτι φοβεῖσθαι μᾶλλον αὐτοὺς ἐφ' ἑαυτοῖς προσῆκον εἴη ἄν, συνέστησεν ἀκριβῶς· τί γὰρ μεγάλα, φησί, φρονεῖς, ὅτι οἱ μὲν ἀπεβλήθησαν, σὺ δὲ εἰσεποιήθης; ἀλλ' οὐ δίκαιον τὸν ἐν τοῖς ἐκείνων καυχώμενον μὴ καὶ τὰς συμφορὰς αὐτῶν νομίζειν οἰκείας, ἀλλὰ καὶ φοβεῖσθαι πλέον διὰ τοῦτο προσῆκεν ὑμᾶς τῇ ἐκείνων σωφρονιζομένους μνήμῃ. Ro+m 11,22 Σὺ μέντοι, φησίν, ἔξεστι δι' ἑκατέρου τὸ πρέπον παιδεύεσθαι, καὶ λογιζόμενος μὲν τὴν περὶ σὲ τοῦ θεοῦ φιλοτιμίαν ἧς ἠξιώθης διὰ τὴν πίστιν, προθυμότερος γίνου περὶ τὴν εὐσέβειαν, ἐννοῶν δὲ ὅπως ἐκείνους διὰ τὴν ἀπιστίαν ἀπεποιήσατο, πάσῃ δυνάμει μὴ τοῖς αὐτοῖς περιπεσεῖν φυλάττου· ἀποτομίαν γὰρ οὐκ ὠμότητα λέγει ἀλλὰ τὴν ἀποτομήν, ἀντὶ τοῦ ὅπως διεῖλεν αὐτοὺς καὶ ἀπέτεμεν τοῦ καταλόγου τῶν εὐσεβῶν. ἐάν τε οὖν ὑμεῖς μεταβληθῆτε τὴν γνώμην, φησίν, οὐδὲν ὄφελος ἔσται τῶν
παρόντων, ἐκείνοις τε πάλιν ἔξεστι μεταβαλλομένοις τῆς παρὰ τοῦ θεοῦ τυχεῖν οἰκειώσεως 159. Ro+m 11,25 Οὐκ ὀκνήσω δέ, φησίν, ὑμῖν κἀκεῖνο εἰπεῖν, καίτοιγε ἄδηλον ὄν, ὥστε μὴ ἀγνοίᾳ τοῦ ἐσομένου δικαιότατα αὐτῶν ἀπεγνωκέναι νομίζειν ὑμᾶς· τὸ γὰρ ἵνα μὴ ἦτε παρ' ἑαυτοῖς φρόνιμοι, ἀντὶ τοῦ ἵνα μὴ νομίζητε συνετόν τι παρ' ἑαυτοῖς ἔχειν τὴν ἐκείνων ἀπόγνωσιν. τί δὲ τοῦτό ἐστιν; ὅτι οὐκ εἰς τὸ παντελὲς ἀλλότριοι τῆς εὐσεβείας οὗτοι μενοῦσιν, ἔσται δὲ καιρὸς καθ' ὃν ἐπιγνώσονται καὶ αὐτοὶ τἀληθές, ἐπειδὰν οἱ πανταχόσε ἄνθρωποι τὸ τῆς εὐσεβείας ὑποδέξωνται μάθημα, καὶ οὕτω πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται· ἵνα εἴπῃ οἵ τε ἀπὸ τῆς φύσεως τὴν πρὸς τὸν Ἰσραὴλ συγγένειαν ἔχοντες, ἀντὶ τοῦ οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ οἱ διὰ τῆς πίστεως ἀξίους ταύτης ἑαυτοὺς τῆς προσηγορίας καταστή σαντες, λέγει δὲ τοὺς ἐξ ἐθνῶν. Ro+m 11,28 Ἐκεῖνο τοίνυν ὑμᾶς εἰδέναι προσήκει, ὅτι ἐγὼ τοῦ μὲν εὐαγγελίου ἕνεκεν , ὅταν αὐτὸ διασύρειν βούλωνται, τὴν ὑμετέραν αἰτιώμενοι πρόσοδον καὶ ταύτην ὡς οἴονται ἀφορμὴν εὔλογον προϊσχόμενοι, τοῦ μὴ πείθεσθαι τοῖς ἡμετέροις διδάγμασιν, ἐχθροὺς αὐτοὺς εἶναι νενόμικα, ἅτε δὴ πολεμίους τῆς πίστεως· τότε γὰρ οὐδενὸς ἀφίσταμαι τῶν ὅσα πρὸς ἔλεγχον τῆς αὐτῶν κακίας εἰπεῖν προσήκει, διὰ δὲ τὴν πρὸς τοὺς πατέρας οἰκειότητα οὕτως αὐτοὺς περὶ πολλοῦ ποιεῖσθαι ἐσπούδακα, ὡς μηδὲ πάσχειν ἤν τι δέῃ ὑπὲρ τῆς αὐτῶν σωτηρίας ὀκνεῖν· οἶδα γὰρ ἀκριβῶς ὅτι οὐ θεὸς μεταμεληθεὶς ἐπὶ τῇ τῶν πατέρων ἐκλογῇ τούτους ἀπεποιήσατο, αὐτοὶ δὲ μοχθηρίᾳ γνώμης τῆς ἀπὸ τοῦ θεοῦ ἀλλοτριώσεως ἑαυτοῖς γεγόνασι πρόξενοι. Ro+m 12, Ἐπειδὴ τοὺς δογματικοὺς συνεπέρανε λόγους, τῶν ἠθικῶν ἐντεῦθεν ἅπτεται, ἀναγκαιότατα ἀπὸ παρακλήσεως τὴν ἀρχήν. ποιούμενος· ἐν ἐκείνοις μὲν γὰρ οὐ χαλεπὸν ἦν τοῖς βουλομένοις μετὰ τὴν μάθησιν κατέχειν τὰ εἰρημένα, τῇ δέ γε ἀρετῇ καὶ πόνος συνέζευκται, ὥστε μετὰ πολλοῦ μέν τινα προσιέναι τοῦ ὄκνου τῇ αὐτῆς ἐργασίᾳ, καὶ ἀρχόμενον δὲ πολλοῦ δεῖσθαι καμάτου πρὸς τὴν κατόρθωσιν. ἐπικουφίζει τοίνυν τῇ παρακλήσει τοῦ πράγματος τὸ ἐπίπονον, δυσωπητικωτάτην δὲ εἰργάσατο τὴν παράκλησιν εἰπὼν διὰ τῶν οἰκτιρμῶν τοῦ θεοῦ· ἐπειδὴ γὰρ πλείστην ἐν τοῖς δογματικοῖς περὶ τῆς τοῦ θεοῦ φιλανθρωπίας τὴν διδασκαλίαν ἐποιήσατο, ᾗ περὶ πάντας ἀνθρώπους χρῆται, ἀναγκαίως τῇ τούτων ὑπομνήσει δυσωπεῖ μᾶλλον αὐτοὺς ἀρετῆς 160 ἐπιμελεῖσθαι, δεικνὺς ὅτι οὐκ ἐφόδιον ῥᾳθυμίας αὐτοῖς ἐκεῖνο γίνεσθαι δίκαιον, τοὐναντίον δὲ πάλιν ἃ προσήκει τὴν σπουδὴν συνεισφέρειν, αἰσχυνομένους τὸ περὶ τὸν οὕτω χρηστὸν ἀγνώμονας φαίνεσθαι. τίς δὲ ἡ παράκλησις, παραστῆσαι τὰ σώματα ὑμῶν καὶ τὰ ἑξῆς; λέγει μὲν ὅτι ἀφορίσαι δίκαιον ὑμᾶς τὸ ἑαυτῶν σῶμα τῷ θεῷ, ὑπηρετούμενον αὐτοῦ τοῖς νόμοις, ἐπείπερ δίκαιον τὸ παρὰ τοῦ θεοῦ γεγονὸς μὴ κακίας ὄργανον εἶναι ἀλλὰ τῆς ἀρετῆς. τὸ μὲν οὖν παραστῆσαι ἀφορίσαι λέγει, ἐκ μεταφορᾶς αὐτὸ λαβὼν τῶν ἢ βασιλεῦσιν ἢ δεσπόταις πρὸς τὸ ὑπηρετεῖν παρεστώτων, οἷς ἕπεται πάντως τὸ τὰ ἀναγκαῖα τῆς ὑπηρεσίας πληροῦν, ὡς καὶ ἀνωτέρω ἔφη· μὴ οὖν βασιλευέτω ἡ ἁμαρτία ἐν τῷ θνητῷ ὑμῶν σώματι, εἶτα ὡς ἐπὶ βασιλέως ἀκολούθως ἐπαγαγών· μηδὲ παριστάνετε τὰ μέλη ὑμῶν ὅπλα ἀδικίας τῇ ἁμαρτίᾳ, ἀλλὰ παραστήσατε ἑαυτοὺς τῷ θεῷ ὡς ἐκ νεκρῶν ζῶντας, καὶ τὰ μέλη ὑμῶν ὅπλα δικαιοσύνης τῷ θεῷ. θαυμασιώτατα δὲ τὴν συμβουλὴν διὰ πάντων ἐπέτεινεν, οὐ τῷ παραστῆσαι μόνον εἰπεῖν ἀλλὰ καὶ τῷ θυσίαν αὐτὸ ὀνομάσαι· ἔδειξεν γὰρ ὡς οὐδενὶ λόγῳ προσῆκεν εἰς τὸ ἐναντίον κατακεχρῆσθαι τῇ τοῦ σώματος ὑπηρεσίᾳ, ἐπείπερ οὐδὲ τὰς προσαγομένας τῷ θεῷ κατὰ νόμον τῶν ἀλόγων θυσίας τῇ κοινῇ χρήσει παραδίδοσθαι τῶν ἀνθρώπων θεμιτὸν ἦν ἔτι. ζῶσαν δὲ ταύτην προσεῖπεν, ἐπειδὴ τὰ μὴν κατὰ νόμον προσκομισθέντα νεκρὰ μετὰ τὴν θυσίαν ἦν ὡς εἰκός, ταῦτα δὲ αὐτοῦ γε τούτου ἕνεκεν θεῷ προσήγετο, ὥστε ἐν τῷ
PG 66:695ζῆν τὰ τοῖς αὐτοῦ νόμοις πράττειν ἀκόλουθα· ὅθεν καὶ ἁγίαν προσεῖπεν ταύτην, ἐπειδὴ ἐκείνην ἐνεχώρει μὴ τοιαύτην εἶναι τῇ τῶν προσκομιζόν των κρινομένην κακίᾳ, ἀλλὰ καὶ εὐάρεστον τῷ θεῷ· ἐκείνη γὰρ οὐ πάντως τοιαύτη. καὶ τὸ τὴν λογικὴν λατρείαν ὑμῶν πολὺ τὸ διάφορον ἔδειξεν· οὐ γὰρ ὅμοιον ἀλόγῳ προσκομιδῇ λατρεύειν θεῷ καὶ λογισμῶν τελειότητι τὴν πρὸς τὸν θεὸν συνείδησιν ἐπὶ τῶν ἔργων δεικνύναι. Ro+m 12,3a Τὰ μὲν οὖν προλαβόντα περὶ τῆς καθόλου λεγόμενα ἀρετῆς καλῶς ἔχειν ἠδύνατο, ἐξέρχεται δὲ λοιπὸν ἐπὶ τὸ κατὰ μέρος, πρὸ πάντων τὴν ὑπερηφανίαν ὡς ἂν χείριστον ἀπαγορεύων οὐκέτι παρακλήσει ἀλλ' αὐθεντίᾳ μᾶλλον· οὐ γὰρ ὅμοιον ἐπ' ἀρετὴν προτρέπειν καὶ τὴν τῶν ἀτόπων ἀπαγορεύειν πρᾶξιν· ὅθεν ἐκείνῃ μὲν παράκλησιν συνῆφθαι πρέποι ἄν, ταύτῃ δὲ καὶ σφοδρότης ἁρμόσει πολλάκις, καὶ γὰρ τῇ προσθήκῃ τῆς χάριτος τῆς δοθείσης μοι φοβερωτέραν εἰργάσατο τοῦ κακοῦ τὴν ἀποτροπήν 161. Ro+m 12,3b Παραφροσύνην τὴν ὑπερηφανίαν εἰπών, ὑγιῆ δὲ φρόνησιν τὴν μετριότητα, ἵνα μὴ ἐντεῦθεν σύγχυσίν τινα ἐργάζεσθαι δόξῃ, ὡς ἂν οὐδὲ τῆς ἐκκλησιαστικῆς εὐταξίας δι' ὑπερβολὴν μετριότητος φυλάττεσθαι ἐν αὐτοῖς ὀφειλούσης, καλῶς ἐπάγει· ἑκάστῳ ὡς ὁ θεὸς ἐμέρισε μέτρον πίστεως. βούλομαι, φησί, μετριάζειν μὲν ἅπαντας, φυλάτ τεσθαι δὲ ἐν ὑμῖν καὶ τὴν τάξιν ἀναλόγως τοῖς νενεμημένοις ὑμῖν ὑπὸ τοῦ θεοῦ χαρίσμασιν· ἐπειδὴ γὰρ πλεῖστα ἧν ἐν αὐτοῖς τὰ χαρίσματα, μερισμὸν πίστεως καὶ ἐπιμέτρησιν λέγει τῶν χαρισμάτων τὴν διανομήν. Ro+m 12, Τὴν δὲ τοῦ χωρίου τούτου ἀκολουθίαν ὁ μέν τις ἀπέδωκε χωρὶς τοῦ δὲ συνδέσμου ἀναγινώσκων καὶ τοῖς ἀνωτέρω ἐπισυνάπτων. οὕτω γάρ, φησί, νοητέον· μέλη ἀλλήλων ἐσμὲν ἔχοντες χαρίσματα κατὰ τὴν χάριν τὴν δοθεῖσαν ἡμῖν διάφορα· εἰ γὰρ καὶ διάφορα ταῦτα, ἀλλ' οὖν εἰς κοινὴν ὠφέλειαν ὑπὸ τῆς θείας κεχορήγηται χάριτος. Ro+m 12, Τὸ ὁ προϊστάμενος ἀντὶ τοῦ ὁ ἐπιμελούμενος λέγει. οὕτως καὶ ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον ἐπιστολῇ· εἰ δέ τις τοῦ ἰδίου οἴκου προστῆναι οὐκ οἶδεν, πῶς ἐκκλησίας θεοῦ ἐπιμε λήσεται; σαφῶς τὴν προστασίαν ἐπὶ τῆς ἐπιμελείας λέγων· διάφοροι γὰρ τρόποι τότε μάλιστα εὐποιΐας παρὰ τῶν εὐπορωτέρων εἰς τοὺς πενεστέρους τῶν ὁμοπίστων ἐγίνετο, περὶ ὧν νῦν λέγει καὶ τὸ ὁ μετα διδούς, καὶ τὸ ὁ προϊστάμενος, καὶ τὸ ὁ ἐλεῶν περὶ τῶν αὐτῶν λέγων. Ro+m 12,10 Τὸ τῇ φιλαδελφίᾳ εἰς ἀλλήλους φιλόστοργοί ἐστι μὲν ὅμοιόν πως τῷ ἡ ἀγάπη ἀνυπόκριτος, ἐπείπερ οὐδὲν διαλλάττει τοῦ ἀληθινῶς ἀγαπᾶν τὸ σφόδρα στέργειν, ἔχει δέ τι πλέον τῇ τοῦ εἰς ἀλλήλους προσθήκῃ· τὴν γὰρ αὐτὴν σπουδὴν πάντας περὶ ἀλλήλους ἔχειν βούλεται, ἐπεὶ μηδὲ οἶόν τε ἄλλως κρατεῖσθαι τὴν ἀγάπην, ἀλλ' ἢ τοῦ ἀγαπωμένου τὴν αὐτὴν σώζειν περὶ τὸν ἀγαπῶντα γνώμην ἐσπουδακότος, ὅπερ εἰ μὴ γίγνοιτο, ἀφέξεται τοῦ ἀγαπᾶν πάντως ὁ ἀγαπῶν ὅσην ἂν ἔχῃ τὴν φιλίαν, οὐκ ἀνεχόμενος φιλῶν περιορᾶσθαι 162. Ro+m 12,13 3 Ταῖς χρείαις, φησί, τῶν ἁγίων κοινωνοῦντες. ἔνια δὲ τῶν ἀντιγράφων ταῖς μνείαις ἔχει, τῆς αὐτῆς οὔσης διανοίας· λέγει γὰρ ὅτι δίκαιον ὑμᾶς μνημονεύειν πάντοτε τῶν ἁγίων, κοινάς τε αὐτῶν τὰς χρείας νομίζειν καὶ οὕτως αὐτοῖς ἐπικουφίζειν τὴν ἔνδειαν. Ro+m 12,16–17 Μὴ γίνεσθε, φησί, φρόνιμοι παρ' ἑαυτοῖς, τοῦτο πάλιν ἕτερον γινόμενον ἀπὸ ὑπερηφανίας. μὴ τὸ τῆ διανοίᾳ σου , φησί, παραστὰν ἁπλῶς αἱροῦ, ὅταν τῇ κοινῇ ὑπολήψει φαίνηται ἄτοπον. καλῶς δὲ καὶ τὸ μηδενὶ κακὸν ἀντὶ κακοῦ ἀποδιδόντες· πάλιν γὰρ ἐπὶ τὰ πρὸς τοὺς ἐναντίους ἀπὸ τῶν πρὸς ἀλλήλους ἐξελήλυθεν. προσέθηκεν οὖν τὸ μηδενὶ ἀντὶ τοῦ οὐδὲ ἐπὶ τῶν ἀλλοτρίων τῆς πίστεως τοῦτο ἐπιδείκνυσθαι δίκαιον. Ro+m 13,5 Κατ' ἀμφότερα, φησί, τὸ ὑποτετάχθαι τοῖς τοιούτοις πρέπει, τοῦτο μὲν ἵνα τὸ πρέπον διαπραττόμενοι τὴν ἐκεῖθεν τιμωρίαν ἐκκλίνωμεν, τοῦτο δὲ ἵνα τῇ πρὸς τούτους αἰδοῖ τὴν ὀφειλομένην συνείδησιν τῷ ταῦτα τάξαντι θεῷ
ἀποδιδόντες φαινώμεθα. δῆλον δὲ ἄρα κἀκεῖνο ὡς ὑποτάσσεσθαι τοῖς ἄρχουσιν ἐν τούτοις ὁ μακάριος Παῦλος παραινεῖ. οὐχ ἵνα κἂν ἀσεβεῖν ἀναγκάζωσι πειθώμεθα· σαφῶς γὰρ καὶ τὸν σκοπὸν εἶπε τῆς ἀρχῆς, καὶ οὗπερ ἕνεκεν ὁ θεὸς οὕτως ἔταξε τὰ ἀνθρώπινα, ὥστε τὸ περὶ τῆς εὐσεβείας νομοθετεῖν ἃ μὴ δεῖ οὐ τοῦ σκοποῦ τῆς ἀρχῆς εἴη ἄν, ἀλλὰ τῆς γνώμης τῶν οὐκ εἰς δέον τῷ ἄρχειν κεχρημένων. τὰ μὲν γὰρ εἰς θεὸν ἀναφερόμενα οὐ τῶν ἀρχόντων κρίνειν ἴδιον, ἐπειδὴ μηδὲ πρὸς τοῦτο κατέστησαν, περὶ δὲ τῶν ἐν ἀνθρώποις κινουμένων καὶ τῶν πρὸς ἀλλήλους δικαίων μεσίται τινὲς καὶ βραβευταὶ τοῦ δικαίου οἱ ἄρχοντες καθιστάμενοι, ὅταν ἀκόλουθα τῷ οἰκείῳ σκοπῷ διαπράττονται, ἀναγκαιότατόν τι χρῆμα δεικνύουσι τὴν ἀρχήν. Ro+m 13, Φόρον καλεῖ τὴν ὑπὲρ τῆς γῆς συντέλειαν, τέλος δὲ τὴν ὑπὲρ τῆς ἐμπορίας ἢ τινὸς τέχνης σωματικῆς 163. Ro+m 13, Συντόμως εἰπεῖν νόμου πλήρωσις τῆς ἀγάπης ἡ φυλακή, καὶ ἐπειδὴ παράδοξον ἄγαν ἦν τὸ λεγόμενον, ἐπήγαγε τὸ ἑξῆς. Ro+m 13,10 Ἅπαν νόμιμον ἢ ἀπαγόρευσιν ἔχει κακοῦ ἢ πρᾶξιν καλοῦ· τὰ μὲν γὰρ ἵνα μὴ βλάπτωμεν ἀλλήλους ὁ νομοθέτης ἐξέθετο, τὰ δὲ ἵνα τι καὶ εὐποιῶμεν ἀλλήλους κατὰ δύναμιν. ἀλλὰ πάντα ταῦτα περιείληπται ἐν τῷ ἀγαπᾶν τὸν πλησίον ἐπιτάττοντι νομίμῳ· καλῶς οὖν τὸ ἀνακεφα λαιοῦται, ἀντὶ τοῦ πάντα ἐκεῖνα τὰ διὰ πολλῶν νενομοτεθημένα ὥσπερ τινὰ ἀνακεφαλαίωσιν ἐν τῷ τὸν πλησίον ἀγαπᾶν περιέχεται. Ὁ γὰρ ἀγαπῶν, φησί, βλάπτειν τὸν ἀγαπώμενον οὐκ ἀνέχεται, εἴπερ ἀληθῆ περὶ αὐτὸν ἔχει ἀγάπην· οὐκοῦν τῆς ἀγάπης ἡ φυλακὴ τοῦ παντός ἐστι νόμου κατόρθωσις. εἶτα ἐπὶ παραίνεσιν ἐκφέρει τὸν λόγον καί φησι τὸ ἑξῆς. Ro+m 13,11 Οὕτως ἀναγνωστέον, καὶ τοῦτο, εἶτα διαστήσαντα, εἰδότες τὸν καιρὸν καὶ τὰ ἑξῆς· βούλεται γὰρ εἰπεῖν ὅτι καὶ τούτου δὲ ἡμῖν ἐπιμελητέον ὅπως ἂν πράττωμεν ἃ δεῖ, εἰδότες ἐφεστῶτα τὸν καιρὸν τοῦ ἀποθέσθαι τὴν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασιν ἡδονὴν ὥσπερ τινὰ ὕπνον βαθύν. σωτηρίαν δὲ ἡμῶν καλεῖ τὴν ἀνάστασιν, ἐπειδὴ τότε τῆς ἀληθινῆς ἀπολαύσομεν σωτηρίας. Ro+m 13,12 Ἡ μέραν καλεῖ τὸν ἀπὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας καιρόν, ὡς τῆς αὐτοῦ φανερώσεως τρανοτάτην τῶν τε καλῶν καὶ μὴ τοιούτων ποιησαμένης τὴν διάκρισιν, νύκτα δὲ τὸν πρὸ τούτου χρόνον· ἄμφω δὲ ὡς πρὸς ἐκείνους μάλιστα λέγει τοὺς εἰδώλοις προσέχοντας, παρ' οἷς οὐκ ἦν νόμιμα οὐδὲ διδασκαλία τῶν πρακτέων. ὁ τῆς ἀγνοίας οὖν, φησί, καιρὸς παρῆλθεν, ὅτε ἦτε ὡς ἐν νυκτὶ οὔτε θεὸν εἰδότες οὔτε νομίμων δεδεγμένοι διαγόρευσιν , ἐπέστη δὲ ὁ τῆς ἡμέρας καιρὸς ἀντὶ μεγίστου φωτὸς τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ἐπιλαμψάσης ἡμῖν. Ro+m 13,14 Ἀλλ' ἐνδύσασθε, φησί, τὸν κύριον Ἰησοῦν Χριστόν, καὶ τῆς σαρκὸς πρόνοιαν μὴ ποιεῖσθε εἰς ἐπιθυμίας. 164 τὸ ἐνδύσασθε ἀντὶ τοῦ ἐνεδύσασθε λέγει· βούλεται γὰρ εἰπεῖν ὅτι διὰ τῆς ἀναγεννήσεως τοῦ βαπτίσματος συναφθέντες τῷ Χριστῷ καὶ μέλος τοῦ κοινοῦ σώματος τῆς ἐκκλησίας ἀποφανθέντες οὗπερ ἐκεῖνός ἐστι κεφαλή, ὥσπερ ἐνεδύσασθε αὐτὸν τῇ κοινωνίᾳ τῶν προσδοκωμένων, καθὸ καὶ συμμετασχεῖν αὐτῷ τῆς ἀναστάσεως ἐλπίζετε. δίκαιοι τοίνυν ἂν εἴητε τὰ πρέποντα τῇ καταστάσει φρονεῖν ἐκείνῃ, ἐν ᾗπερ ἅπαντα πεπαῦσθαι τὰ τοιαῦτα ἀνάγκη· οὐδὲν οὖν ἐπιτελεῖν τοιοῦτον προσῆκεν ὑμᾶς οἶον ὁ μὲν αἰὼν ἐκεῖνος οὐ δέξεται. ἐπὶ δὲ τῶν φιλαμαρτημόνων πάροδον ἔχει κατὰ τὸν παρόντα καιρόν, ἔνθα φθορᾷ μὲν ἔτι τὸ ἡμέτερον ὑπόκειται σῶμα, πολλὴ δὲ καὶ τῶν παθῶν ἐντεῦθεν ἡμῖν ἡ ἐνόχλησις γίνεται. εἰρήκαμεν δὲ καὶ ἀνωτέρω ὅτι σάρκα ἡ γραφὴ πολλάκις οὐ τὴν φύσιν αὐτὴν ἀλλὰ τὸ θνητὸν ἤτοι τὸ πρόσκαιρον οὕτω καλεῖ· τοῦτο οὖν κἀνταῦθα λέγει τῆς σαρκὸς πρόνοιαν μὴ ποιεῖσθε εἰς ἐπιθυμίας, οὐ τῆς φύσεως αὐτῆς λέγων, ἀλλ' ἀντὶ τοῦ μὴ ταῖς ἐπιθυμίαις ἑαυτῶν ἐξακολουθεῖτε, σπουδὴν τιθέμενοι ἐκεῖνα πράττειν ἃ κατὰ τὸν παρόντα βίον διὰ τῆς ἐνούσης ἡμῖν θνητότητος τὴν κίνησιν δέχεται. σαρκὸς οὖν πρόνοιαν λέγει τὴν περὶ τὰ παρόντα ἤτοι καὶ τὰ ἄτοπα σπουδήν, ὡς ἂν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ πράττεσθαι
δυνάμενα μόνον, ἐπὶ δὲ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος οὐκέτι· ὅθεν αὐτὸ καὶ ἀντέταξεν τὸ ἐνδύσασθε τὸν κύριον Ἰησοῦν Χριστόν, ὃ δὴ μίμημα τῆς μελλούσης ἐστὶ καταστάσεως. μὴ τοίνυν περὶ τοῦτο, φησίν, ἔχετε τὴν σπουδήν, ὅπως ἂν τὰς τοῦ παρόντος αἰῶνος ἐπιθυμίας ἐπιτελῆτε, αἷς οὐδεμία πρὸς τὴν μέλλουσαν κατάστασιν κοινωνία. Ro+m 14,5 Καὶ τοῦτο πάλιν κατὰ συγχώρησιν λέγει· ἄνω μὲν γὰρ περὶ τῆς τῶν βρωμάτων διελέχθη παρατηρήσεως, ἐνταῦθα δὲ περὶ τῆς τῶν ἡμερῶν. δῶμεν τοίνυν τοὺς μὲν παρατηρεῖσθαι κατὰ τὴν νομικὴν διάταξιν τὰς ἡμέρας, ἐν μὲν ταύτῃ πράττοντας οὐδέν, ἐν ἐκείνῃ δὲ τῶν ἔργων ἁπτομένους, κατὰ ταύτην ἑορτάζοντας τὴν ἡμέραν , ἐν ἑτέρᾳ τῆς ἑορτῆς παυομένους· ἑτέρους δὲ πᾶσαν ἡμέραν ἐν ἴσῳ βούλεσθαι ἔχειν , καὶ κατὰ πᾶσαν μὲν ἐργάζεσθαι, πᾶσαν δὲ ἑορτάζειν θεῷ τῶν τε σωματικῶν κατὰ τὸ ἐπεῖγον ἁπτομένους ἀεὶ καὶ τῆς εἰς θεὸν εὐχαριστίας οὐδέποτε παυομένους. οὐ δίκαιον οὖν μάχεσθαι ὑμᾶς διὰ τοῦτο, ἄμεινον δὲ ἀπηλλάχθαι μάχης καταλιπόντας ἐν τοῖς τοιούτοις ἕκαστον μένειν ἐπὶ τῆς οἰκείας αἱρέσεως. Ro+m 14,7–9 Τί λέγω, φησί, περὶ τοῦ ἐσθίειν καὶ τοῦ μὴ ἐσθίειν; οὔτε ζῶντες ἑαυτῶν ἐσμεν, οὔτε ἀποθνήσκοντες· κἂν γὰρ ζῶμεν, τὴν αὐτοῦ ζωὴν ζῶμεν, κἂν ἀποθνήσκωμεν, κατὰ τὸν ὅρον ἀποθνήσκομεν ἐκείνου 165 σκοπὸν τοίνυν ἁπανταχοῦ προσῆκεν ἡμῖν τοῦτον εἶναι, τῷ θεῷ ἀρέσκειν, λογιζομένοις ὅτι ζῶντες καὶ ἀποθνήσκοντες ἐκείνου πάντως ἰσμέν. καὶ δεικνὺς ὅτι οὐκ ἀπὸ τῆς ποιήσεως μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν προσφάτως οἰκονομηθέντων διὰ Χριστοῦ, ἐπήγαγεν· εἰς τοῦτο γὰρ Χριστὸς καὶ τὰ ἑξῆς. λογίσασθε γάρ. φησίν, ὅτι Χριστὸς καὶ ἀπέθανεν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ ἀποθανὼν ἀνέστη. καὶ ἀναστὰς ζῆ, ζωὴν διηνεκῆ ὑπὲρ ἡμῶν ἅπαντα ποιήσας, ἵνα καὶ ἡμεῖς ἀποθανόντες τῆς τε ἀναστάσεως αὐτῷ κοινωνήσωμεν καὶ τῆς ζωῆς ἀπολαύσωμεν, ὡς πανταχόθεν φαίνεσθαι ἡμᾶς καὶ Χριστῷ δουλεύειν ἀνάγκην ἔχοντας, εἴγε καὶ ἀποθνήσκοντες ἐκείνου πάντως ἐσμέν, τοῦ ὑπὲρ ἡμῶν ἀπο θανόντος ὥστε ἡμᾶς ἀναστῆσαι· καὶ ζῶντες ἐκείνῳ τὴν ζωὴν ὀφείλομεν, ὃς παρέσχεν ἡμῖν τὴν μετὰ θάνατον παρ' ἐλπίδα ζωήν. Ro+m 14,10–11 Τὸ μὲν τί κρίνεις; πρὸς τὸν ἐξ Ἰουδαίων εἴρηται, τὸ δὲ τί ἐξουθενεῖς; πρὸς τὸν ἐξ ἐθνῶν. οὐδετέρῳ, φησίν, ὑμῶν πρέπον οὐδέτερον, ἐπειδὴ ἀνάγκη πάντως τῷ κριτηρίῳ τοῦ Χριστοῦ παραστάντας τὰς εὐθύνας τῶν βεβιωμένων ὑποσχεῖν. καὶ εἰς πίστωσιν τῶν εἰρημένων μαρτυρίαν τίθησιν· γέγραπται γάρ· ζῶ ἐγώ, λέγει κύριος, καὶ τὰ ἑξῆς. ὅτι μὲν οὖν εἰς πίστωσιν τῶν περὶ Χριστοῦ λελεγμένων αὐτῷ τὴν μαρτυρίαν παρήγαγε δῆλον, ἐκεῖνο δὲ ἰστέον ὅτι ἔνθα τοῦτο Ἡσαΐας φησί, συνεχῶς εἴρηται τὸ ἐγώ εἰμι θεός, καὶ οὐκ ἔστιν ἔτι, καὶ ἐγώ εἰμι κύριος, καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλος πλὴν ἐμοῦ· δίκαιος καὶ σωτήρ, οὐκ ἔστι πάρεξ ἐμοῦ, καὶ ὅσα τοιαῦτα. ζητητέον οὖν πως τούτοις ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ συνεχρήσατο ὁ ἀπόστολος. πρὸς μὲν τοὺς αἱρετικοὺς ἐλαττοῦν τὴν θεότητα τοῦ μονογενοῦς παντὶ τρόπῳ βουλομένους εἴποι ἄν τις ὅτι εἴτε ὡς περὶ τοῦ Χριστοῦ λεγομένοις τούτοις ἐνταῦθα ἐχρήσατο, εὔδηλος ἡ ἀξία τῆς θεότητος τοῦ μονογενοῦς κατ' οὐδὲν ἐλαττουμένης τοῦ πατρός, εἴτε περὶ τοῦ πατρὸς εἰρημένοις παρὰ τῷ προφήτῃ περὶ τοῦ κυρίου λέγων ὁ ἀπόστολος ἐχρήσατο τῇ μαρτυρία· καὶ οὕτω δέδεκται οὐχ ἑτέρας ὢν θεότητος ὁ υἱός, ὅπουγε συνεχρήσατο τῇ φωνῇ, ὡς ἂν ὁμοίως καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ λέγεσθαι δυναμένῃ, κἂν περὶ τοῦ πατρὸς εἰρημένη τυγχάνῃ. τοῦτο μὲν οὖν πρὸς τοὺς αἱρετικοὺς εἴποι ἄν τις, τὸ δέ γε ἀληθὲς ἐκεῖνο ὅτι μηδὲ περὶ τοῦ πατρὸς εἴρηται ἰδικῶς μήτε περὶ τοῦ Χριστοῦ, ἀλλ' ἁπλῶς περὶ τῆς θείας φύσεως τῆς ἀνωτάτω καὶ πάντων αἰτίας· καὶ διὰ τοῦτο ὁ ἀπόστολος τῇ μαρτυρίᾳ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ κατεχρήσατο, ὁμοίως καὶ πατρὶ καὶ υἱῷ τὰ τοιαῦτα
πρέπειν νομίζων, ὡς ἂν οὐδεμιᾶς οὔσης κατὰ τὴν φύσιν διαφορᾶς. παραπλησίως τοῦτο καὶ ἐπὶ τῆς πρὸς Ἑβραίους τὸ σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκλείψουσιν , περὶ τοῦ Χριστοῦ χρησάμενος φαίνεται 166. Ro+m 14,13 Μηκέτι οὖν, φησίν, ἀλλήλους κρίνωμεν. τοῦτο μὲν εἴρηται κατὰ κοινοῦ, ἐντεῦθεν δὲ λοιπὸν πρὸς τοὺς ἀπ' ἐθνῶν τείνει λόγον, ὡς ἂν ἀρκούντως τὰ πρὸς Ἰουδαίους εἰπών. οὐ δίκαιον οὖν ὑμᾶς, φησί, κριτὰς καθίστασθαι τῶν ὁμοπίστων μένοντος ἅπαντας τοῦ κριτηρίου τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ τοῦτο κρίνατε μᾶλλον, τὸ μὴ τιθέναι πρόσκομμα τῷ ἀδελφῷ ἢ σκάνδαλον. πολλὰ γὰρ οἱ ἀπὸ Ἑλλήνων παρὰ Ῥωμαίοις ἐπικρατέστεροι ὄντες καὶ τῷ πλήθει καὶ τῇ τῶν προσώπων ἀξιοπιστίᾳ, διεπράττοντο μᾶλλον ἐπὶ διασυρμῷ τῶν Ἰουδαίων, ἐπ' ὄψεσιν ἐκείνων ἐσθίειν ἐπιτηδεύοντες ταῦτα ὧν δὴ μάλιστα ἀπέχεσθαι σπουδὴν εἶχον, ὡς ἐντεῦθεν ἐκείνους ταραττομένους καὶ τῆς εὐσεβείας ἀφίστασθαι πολλάκις, καὶ μὴν καὶ τοῦ κοινοῦ συλλόγου καταρρᾳθυμοῦντας ἐφ' ἑαυτῶν γίνεσθαι μᾶλλον. καλὸν οὖν, φησί, τοῦτο μᾶλλον ὑμᾶς δοκιμάσαι, τὸ μηδὲν ποιεῖν εἰς βλάβην τοῦ ἀδελφοῦ, μηδὲ τοιαῦτα πράττειν ἃ τῆς εὐσεβείας ἐκεῖνον ἐκτρέπει. καὶ ἵνα μὴ δόξῃ τὴν τῶν βρωμάτων παρατήρησιν καὶ αὐτὸς ἐπεισάγων ταῦτα λέγειν, ἐπήγαγεν· Ro+m 14,14–15 Οἶδα καὶ πέπεισμαι ὅτι οὐδὲν κοινὸν δι' αὐτοῖ καὶ τὰ ἑξῆς, ἀναγκαίως καὶ τῇ διατάξει χρησάμενος εἰς τὴν τοῦ λεγομένου πίστωσιν, καὶ τῇ δι' αὑτοῦ προσθήκῃ ἀξιοπιστοτέραν τὴν ἀπόφασιν ἐργασάμενος, ὡς ἂν ἀρκοῦντος τοῦ Χριστοῦ πάντα καθαρὰ δεικνύναι. ἀκάθαρτον οὖν, φησίν, οἰδὲν εἶναί φημι τῶν εἰς βρῶσιν κειμένων, εἰ μή τις ἀσθενείᾳ λογισμῶν τοιαύτην περὶ τῶν ἐδεσμάτων λαμβάνει τὴν γνώμην. οὕτως οὐ τὴν τοιαύτην ἀποδέχομαι παρατήρησιν· ἀλλὰ τί ἐπήγαγεν; εἰ γὰρ διὰ βρῶμα ὁ ἀδελφός σου λυπεῖται, οὐκέτι κατ' ἀγάπην περιπατεῖς· ἀλλ' ὅτι μὴ δίκαιόν σε, φησί, διὰ βρῶσιν λυπεῖν τὸν ἀδελφόν, δέον τῇ ἀνάγκῃ καὶ μειζόνων ἀνέχεσθαι. Ro+m 14,17 Ἄξιον μέντοι κἀκείνους γελάσαι τῆς εὐηθείας ἐντεῦθεν, οἳ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἐσθίειν τε καὶ πίνειν ἡμᾶς νομίζουσιν, σφόδρα δὴ ἐναντία ὑπολαμβάνοντες τῇ Παύλου φωνῇ οὐκ ἐν βρώσει καὶ πόσει τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ περιορίζεσθαι φάσκοντος 167. Ro+m 14, Ἔργον θεοῦ τῶν ἀνθρώπων τὴν σωτηρίαν φησίν. οὐ δίκαιον οὖν τοῦτο διὰ βρῶμά σε καθαιρεῖν ὅπερ ἀνίστησιν ὁ θεός. ὁρᾷς εἰς ὅσον ηὔξησε τὸ ἁμάρτημα. καὶ ἐπείπερ ἦν εἰκὸς αὐστηροτέρους ἐν αὐτοῖς ὄντας τινὰς δυσχεραίνειν πρὸς τὴν παραίνεσιν, καί που καὶ λέγειν τυχόν· τίς χρεία τῶν ῥημάτων τούτων τῶν πολλῶν; τί γὰρ οὐχὶ καὶ αὐτὸς ἀκάθαρτα αὐτὰ σαφῶς εἶναι φησίν; ἀναλαμβάνει πάλιν ἀσφαλιζόμενος καί φησιν· πάντα μὲν καθαρά, ἀλλὰ κακὸν τῷ ἀνθρώπῳ τῷ διὰ προσκόμματος ἐσθίοντι Πάλιν ἀσφαλιζόμενος τοῦ μὴ δοκεῖν τῆς τῶν βρωμάτων παρα τηρήσεως ἐπιμελεῖσθαι, καὶ αὐτὸς ἐπάγει· πάντα μὲν καθαρὰ τοῖς καθαροῖς. ταῦτα λέγω, φησίν, οὐ τὴν παρατήρησιν ἐκείνην βουλόμενος κρατεῖν· τοὐναντίον γὰρ ἅπαντα εἶναι καθαρὰ νομίζω ὅσα πρὸς βρῶσιν ὑπὸ θεοῦ γεγένηται. τί οὖν σοι βούλεται τὰ λεγόμενα; ἀλλὰ κακὸν τῷ ἀνθρώπῳ, φησί, τῷ διὰ προσκόμματος ἐσθίοντι· ἀλλ' εἰ καὶ καθαρὸν τὸ βρῶμα, ἡ γοῦν μετάληψις αὐτοῦ σοι οὐ καλὴ οὐχ ἁπλῶς ἐσθίοντι, ἀλλ' εἰς βλάβην ἑτέρου ἐπὶ διασυρμῷ καὶ χλεύῃ. Ro+m 14,22–23 Μακάριος, φησίν, ὁ μὴ κρίνων ἑαυτὸν ἐν ᾧ δοκι μάζει. φωνὴν τέθεικεν οὐκ ἐκείνοις ἀναγκαίαν μόνοις, ἀλλὰ γὰρ καὶ πᾶσι τοῖς ὅτι δήποτε τῶν εἰς ἀκρίβειαν συντεινόντων μετιέναι βουλο μένοις. ἐγὼ γάρ, φησίν, ἐκεῖνον μακάριστον εἶναι τίθεμαι, ὃς ἐπειδάν τι δοκιμάσῃ δι' ἀκρίβειαν καὶ ἀρετὴν μετιέναι, ἔχεται μὲν τοῦ ἔργου, οὐ μὴν ἑαυτὸν ὑπερέχειν διὰ τοῦτο νομίζει τῶν οὐ τὸ αὐτὸ μετιόντων· καλὸν γὰρ πάσης ἐκτὸς οἰήσεως τὴν ἀρετὴν ἐπιτελεῖν, μὴ ὑπερέχειν ἑαυτὸν διὰ ταῦτα νομίζοντα, ἅπερ ἂν ἐπιθυμίᾳ τῶν κρειττόνων μετίῃ, μηδὲ μὴν ἀποδοκιμάζοντα τὸν οὐκ ἐν τοῖς αὐτοῖς ἐξεταζόμενον. τοῦτο μὲν οὖν εἴρηται κατὰ κοινοῦ τῷ ἀποστόλῳ οὐκ ἐπὶ τῶν παρόντων μόνον,
ἀλλὰ γὰρ ἐπὶ παντὸς οὗτινος οὖν φυλάττεσθαι ἀξίου. πάλιν δὲ ἐπὶ τὸ προκείμενον ἀνάγει τὸν λόγον· ὁ δὲ διακρινόμενος ἐὰν φάγῃ κατακέκριται, ὅτι οὐκ ἐκ πίστεως· πᾶν δὲ ὃ οὐκ ἐκ πίστεως ἁμαρτία ἐστίν. ὁ δὲ διακρινόμενος οὐκ ἐπὶ τῇ βρώσει λέγει , ἀλλ' ἐπὶ τῷ ὁμοπίστῳ· ὁ μὲν γὰρ διὰ πίστιν, φησίν, ἁπλῶς 168 καὶ ἀδιαφόρως μεταλαμβάνων τῶν εἰς βρῶσιν κειμένων ἐσθίει κάλλιστα, ὁ δέ γε πρὸς τὸν ἀδελφὸν διαφερόμενος διὰ τοῦτο καὶ μετὰ τῆς πρὸς ἐκεῖνον ἔριδος ἐσθίων βλάπτεται, μᾶλλον ἀφορμὴν τῆς πρὸς τὸν πλησίον ἔριδος τὸ βρῶμα ποιούμενος· ἔοικεν γὰρ οὐ διὰ πίστιν αὐτὸ ποιεῖν ἀδιαφόρως, ἀλλὰ φιλονεικίᾳ μᾶλλον τῇ πρὸς ἐκεῖνον· τὸ δὲ μὴ ἁπλότητι γινόμενον μετὰ πίστεως, ἀλλ' ἔριδι τῇ πρὸς τὸν πλησίον, ὡμολογημένον ἁμάρτημα. Ro+m 15, Τοῦτο πάλιν πρὸς τοὺς ἀπ' ἐθνῶν λέγει, οἳ διέπτυον τοὺς ἀπὸ Ἰουδαίων τῆς νομικῆς παρατηρήσεως ἕνεκεν. ὑμεῖς τοίνυν, φησίν, οἱ δυνατοί, δίκαιοι ἂν εἴητε ἀνέχεσθαι τῆς ἀσθενείας ἐκείνων καὶ φέρειν αὐτοὺς ἀποστῆναι τῆς παλαιᾶς οὐ δυναμένους γνώμης. μὴ μὴν τὸ ἑαυτῶν περισκοπεῖτε μόνον· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ἑαυτοῖς ἀρέσκειν, ἄμεινον δὲ καὶ τὸ τοῦ ὁμοπίστου περισκοπεῖν, ὅπως ἂν βελτιωθείη κἀκεῖνος. καὶ παραδείγματα πείθων αὐτοὺς τοῦτο ποιεῖν ἐπήγαγεν τὸ ἑξῆς. Ro+m 15,5 Λέγει μὲν ὅτι χαρίσεται ὑμῖν ὁ θεὸς πᾶσαν ὑπομονὴν καὶ παράκλη σιν, ὥστε ὁμονοοῦντας πρὸς ἀλλήλους τῆς ἐπὶ τὸν Χριστὸν ἔχεσθαι πίστεως, οὕτω τε σύμφωνον τῷ θεῷ καὶ πατρὶ τὴν ὑμνῳδίαν ἀποδι δόναι. ἐστι δὲ καὶ τοῦτο παραίνεσις ἐν σχήματι προσευχῆς· οἵους γὰρ αὐτοὺς εἶναι βούλεται, τοιούτους εἶναι ηὔξατο. ὅθεν οὐκ ἐξιστάμενος τοῦ οἰκείου σκοποῦ πάλιν ἐπάγει. Ro+m 15, Ὥστε, φησί, δίκαιον ὑμᾶς μᾶλλον ἐφέλκεσθαι τοὺς ἀσθενεστέρους, λογιζομένους ὅτι δὴ καὶ ὑμᾶς ἀλλοτρίους ὄντας τῆς εὐσεβείας ὁ Χριστὸς οἰκειώσατο ἐπὶ τῷ τῆς μελλούσης παρὰ θεοῦ δόξης τυχεῖν. καὶ ἐπειδὴ πολὺν ἐποιήσατο πρὸς τοὺς ἄπ' ἐθνῶν τὸν λόγον, δυνατοὺς αὐτοὺς καλῶν καὶ πίστιν ὀνομάζων τὴν περὶ τῶν βρωμάτων γνώμην αὐτῶν, ἵνα μὴ δόξῃ τὰ Ἰουδαίων αὐτὰ ὡς ἂν οὐδενὸς ἄξια λόγου διασύρειν, ἐπήγαγεν τὸ ἑξῆς. Ro+m 15, Τὰ μὲν οὖν προειρημένα, φησίν, εἴρητοί μοι τὸ ἄκαιρον ἐλέγχοντι τῶν μετὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν βουλομένων ἀντέχεσθαι τῆς τῶν νομικῶν παρατηρήσεως, ἐπεὶ καὶ ἄγαν ἄτοπον εἶναι νενόμικα μετὰ τὴν τελειότητα τῶν κατὰ Χριστὸν ἐπ' ἐκεῖνα πάλιν δρομεῖν. ἐπὶ διαβολῇ δὲ τῶν κατὰ τὸν νόμον ἔφην οὐδέν· τοὐναντίον γὰρ ἅπαντα ἐκεῖνα 169 θαυμαστὰ καὶ μεγάλα εἶναι νενόμικα, εἰδὼς αὐτὰ διὰ τάξεις ὄντα θεοῦ, ὃς τὸν Ἀβραὰμ ἐκλεξάμενος ἐπαγγελίας πρὸς αὐτὸν ἐποιήσατο τοῦ ἐπιμελήσεσθαι μὲν τῶν ἐξ αὐτοῦ, ποιήσειν δὲ καὶ τὰ ἔθνη πάντα διὰ τῆς πρὸς αὐτόν τε καὶ τὸ αὐτοῦ σπέρμα οἰκειώσεως τῶν παρ' αὐτοῦ τυχεῖν εὐλογιῶν, ὥστε ἅπαντας θεόν τε τῶν ἁπάντων αἴτιον ἐπι γιγνώσκειν καὶ ποτέρα οἰκεῖον ἐπιγράφεσθαι τὸν Ἀβραὰμ περὶ πολλοῦ τὴν πρὸς τὸ σπέρμα αὐτοῦ τιθεμένους οἰκείωσιν. ἔδει μὲν οὖν τὰς πρὸς Ἀβραὰμ ἐπαγγελίας πέρας λαβεῖν περὶ τοῦ ἅπαντα τὰ ἔθνη δι' αὐτοῦ τε καὶ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ τυχεῖν τῶν παρὰ τοῦ θεοῦ εὐλογιῶν. ἐπειδὴ δὲ οἱ πλεῖστοι τῶν Ἰουδαίων οὐδὲν τῆς τοῦ θεοῦ κηδεμονίας ἄξιον διεπράττοντο, οὐδὲ ἔκβασιν αἱ τοῦ θεοῦ λαβεῖν ὑποσχέσεις διὰ τὴν ἐκείνων ἐδύναντο κακίαν, ὁ τοίνυν Χριστὸς ἐκεῖθεν κατὰ σάρκα τὸ γένος κατάγων, ἠνέσχετο δέξασθαι τὴν περιτομήν, καίτοιγε οὐδεμίαν ἔχων ἀνάγκην κατὰ τοὺς λοιποὺς Ἰουδαίους, οἳ διὰ τὴν οἰκείαν ἀγνω μοσύνην ἀναγκαίως ἐπὶ τῆς σαρκὸς τοῦ τρόπου τὸν ἔλεγχον φέρουσιν. τίνος γὰρ καὶ ἔδει τῶν ἔξωθεν τῷ Χριστῷ ἐπὶ τῆς οἰκείας γνώμης τάς τε ὑποσχέσεις βεβαιοῦντι καὶ τοῦ νόμου πληροῦντι τὸ βούλημα; ἀλλὰ καὶ τοῦτο εἵλετο ὥστε ἔχειν τῆς πρὸς τὸν προπάτορα ἐπαγγελίας τὸ σύμβολον, ἵνα ὅταν ἅπαντες ἐπὶ Χριστὸν πιστεύσωσι, τὸν ἐκ τοῦ Ἀβραὰμ τὸ γένος κατάγοντα ἐπαγόμενον μετὰ τῆς κατὰ τὴν φύσιν
οἰκειότητος καὶ τὸ σύμβολον τῆς πρὸς ἐκεῖνον ὑποσχέσεως ἀληθῆ καὶ βεβαίαν τὴν ἔκβασιν δεχομένης, τὸ τοὺς ἀπ' ἐθνῶν ἐπὶ τὸν Χριστὸν ἐκείνου σπέρμα τυγχάνοντα πιστεύσαντας ὁμοῦ τε τὸν Ἀβραὰμ ἐπι γράφεσθαι πατέρα, καὶ διὰ τῆς πρὸς τὸν ἐξ αὐτοῦ οἰκειώσεως τῶν παρὰ τοῦ θεοῦ καλῶν ἀπολαύοντας, βεβαιοῦν τῶν εἰρημένων τὴν ἀλήθειαν. εἵλετο, φησίν, ὁ Χριστὸς τὴν περιτομὴν δεξάμενος ὥσπερ τις διάκονος γενέσθαι τῶν ὑποσχέσεων ἐπὶ τούτῳ δοθεισῶν τῷ συμβόλῳ, ὥστε τοῦ θεοῦ φανῆναι τὴν ἀλήθειαν πέρας τῆς πρὸς τοὺς πατέρας ὑποσχέσεως οὕτω λαμβανούσης. οὐκοῦν Ἰουδαῖοι μέν, ἐπειδὰν ἐκεῖθεν Χριστῷ πιστεύσωσιν, ἀκολούθως ἀπὸ τῶν καλῶν ἐπὶ τὰ κρείττω μεθίστανται, οἱ δέ γε ἀπὸ Ἑλλήνων προσιόντες φιλανθρωπίᾳ θεοῦ τὴν πρὸς ταῦτα οἰκείωσιν δέχονται. ταῦτα μὲν οὖν εἰς σύστασιν ἔφη τῶν κατὰ νόμον ἐπὶ τῷ δεῖξαι, ὅση τίς ἐστι τῶν Ἑλληνικῶν καὶ τῶν κατὰ Ἰουδαίους ἡ διαφορά, ὥστε μὴ ἀπὸ τῶν προειληφότων διασύρειν τὰ τοῦ νόμου δοκεῖν. ἀκολούθως δὲ πάλιν ἀσφαλίζεται τὸ μὴ Ἰουδαίοις ἀφορμὴν παρασχεῖν κατὰ τῶν ἀπ' ἐθνῶν ὡς ἂν πρόσφατον δεδεγμένων καί φησιν. Ro+m 15,9– 12 Ταύταις ἐχρήσατο ταῖς μαρτυρίαις, ὥστε δεῖξαι ὅτι ἀεὶ καὶ παρὰ τοῖς προφήταις δεδοκίμασται τὰ ἔθνη ἀξιόπιστα εἶναι πρὸς τὸ τῆς 170 εὐσεβείας μάθημα, εἰ δὴ βούλοιντο, εἴ γε καὶ εὐχαριστεῖν ἐπ' ὄψεσι ταῖς ἐκείνων ὁ προφήτης ἐπαγγέλλεται , κοινωνεῖν τε τῆς εὐφροσύνης τῷ λαῷ προστάττονται καὶ ὕμνους ἀναπέμπειν θεῷ. Ro+m 15,14 Ἐπειδὴ ἀρκοῦσαν πεποίηται πρὸς αὐτοὺς τὴν διδασκαλίαν, ἐπὶ τὴν ἀσφάλειαν αὖθις ἀνατρέχει τοῦ οἰκείου προσώπου. εἰρήκει δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ προοιμίου πολλὰ μέν, ὥστε μὴ αὐθαδείᾳ δοκεῖν ἐπιχειρεῖν τῇ πρὸς αὐτοὺς διδασκαλίᾳ παρὰ τοῦ μακαρίου Πέτρου παρειληφότας τῆς εὐσεβείας τὸ δόγματα , ἀπολογούμενος δὲ καὶ περὶ τοῦ μὴ ἀπεληλυθέναι ἄχρι τούτου, διὰ γραμμάτων δὲ καὶ νῦν αὐτοῖς διαλέγεσθαι. καίτοιγε πρὸς πολλοὺς ἀφικόμενος ἑτέρους, περὶ ἀμφοτέρων δὴ κἀνταῦθα διαλέγεται πρὸς τῷ τέλει λοιπὸν τῆς ἐπιστολῆς γενόμενος, πάνυ μὲν σπουδάζων δεικνύναι ὡς οὐδὲν ἐπιμέμφεται τοῖς τοῦ μακαρίου Πέτρου διδάγμασιν, ἀπολογούμενος δὲ ἑξῆς καὶ περὶ τοῦ μὴ ἀπεληλυθέναι πρὸς αὐτούς. ἐνταῦθα τοίνυν φησὶν ὅτι σφόδρα πέπεισμαι περὶ ὑμῶν, ὡς παντὸς ἀγαθοῦ μεστοὶ καθεστήκατε καὶ πᾶσαν ἔχετε τῶν προσηκόν των τὴν γνῶσιν ὡς καὶ ἑτέρους δύνασθαι νουθετεῖν· τοιοῦτος γὰρ ὁ διδάξας ὑμᾶς. Ro+m 15,15 Τολμηρότερον δέ, φησίν, ἔγραψα ὑμῖν ἀπὸ μέρους. κολῶς τὸ ἀπὸ μέρους, ἵνα μὴ καθόλου δόξῃ τοῦτο ἀποφαίνεσθαι περὶ ἑαυτοῦ καὶ τὴν οἰκείαν ἐκβάλλειν οὕτω διδασκαλίαν, ἐπείπερ οὐδὲ ποιεῖν αὐτὸ ἐχρῆν, εἰ δὴ καθόλου τολμηρὸν ἐπεχείρει τοῖς μὴ προσήκου σιν· νυνὶ γὰρ τῇ τοῦ ἀπὸ μέρους προσθήκῃ καὶ τὸ ἀναγκαῖον τῆς ἑαυτοῦ διδασκαλίας ἐνεδείξατο καὶ τὴν αἰτίαν σαφῆ πεποίηκε δι' ἣν τολμηρότερον ἔφη γεγραφηκέναι, οὐ τῷ αὐτοὺς διδάσκειν, ἀλλὰ τῷ μετὰ Πέτρον. δεικνὺς γοῦν τὸ τοῦ πράγματος ἀναγκαῖον ὡς ἐπανα μιμνήσκων ὑμᾶς φησίν. καλῶς τὸ ἐπαναμιμνήσκων· οὕτω γάρ , φησίν, ἀποδέχομαι ἐκεῖνα καὶ θαυμαστὰ εἶναι ἡγοῦμαι, ὥστε οὐδὲ διδάσκειν ἐπαγγέλλομαι, ἀλλ' εἰς ὑπόμνησιν ἄγειν ὧν μεμαθήκατε. καὶ δεικνὺς ὅτι ἁρμόττον αὐτῷ τὸ ποιεῖν τοῦτο, ἐπήγαγεν· διὰ τὴν χάριν τὴν δοθεῖσάν μοι ὑπὸ τοῦ θεοῦ καὶ τὰ ἑξῆς. τῆς παρὰ τοῦ θεοῦ χάριτος ἠξιώθην, φησίν, εἰς τὸ ὑπηρετεῖσθαί με τῷ Χριστῷ τοῖς πανταχόσε ἀνθρώποις διαγγέλλοντα τῶν δι' αὐτοῦ παρα σχεθέντων ἡμῖν τὸ μέγεθος, ἐπὶ τὸ κἀκείνους πιστεύσαντας καὶ τῆς τοῦ πνεύματος ἀξιωθέντας χάριτος τῶν μελλόντων ἐπιτυχεῖν ἀγαθῶν. ἀναγκαίως οὖν καὶ τοῦτο ἐγχειρισθεὶς κέχρημαι τῇ πρὸς ὑμᾶς διδασκα λίᾳ, οὐ καινόν τι διδάσκειν ὑπισχνούμενος, οὐδὲ ὅπερ οὐκ ἔγνωτε παρὰ Πέτρου, εἰς ὑπόμνησιν δὲ τῶν προειληφότων ἄγων ὑμᾶς 171. Ro+m 15,22 Διὰ τοῦτο, φησίν, ἐγὼ πρὸς ὑμᾶς ἐλθεῖν ἐπειχό μην, ἐπειδὴ ὑμῖν μὲν ἀρκοῦντα τῆς εὐσεβείας διδάσκαλον ἀπέστειλεν ὁ θεὸς τὸν Πέτρον, ἐμὲ δὲ περὶ τὴν τῶν
λοιπῶν ὠφέλειαν ἀσχολεῖσθαι ἠβούλετο. Ro+m 15,24 Τὸ ἀπὸ μέρους εἶπεν ὡς καὶ αὖθις πρὸς αὐτοὺς γενησόμενος ἐπείπερ οὐχ ἅπαξ μόνον εἰς τὴν Ῥώμην ἀφίκετο ὁ μακάριος Παῦλος. Ro+m 15,28 Καὶ σφραγισάμενος αὐτοῖς τὸν καρπὸν τοῦτον ἀντὶ τοῦ πληρώσας αὐτὸν λέγει, ἵνα εἴπῃ ἀποκομίσας καὶ δεδωκώς· εἰ γὰρ καὶ τῇ γνώμῃ τῶν δεδωκότων τέλειος ἦν ὁ καρπός, ἀλλὰ τῇ χρείᾳ ἀτελὴς οὔπω δεξαμένων ὧνπερ οὖν ἕνεκεν ἐδόθη. θαυμαστὴ μὲν οὖν ἡ πρόγνωσις τοῦ μακαρίου Παύλου οὕτως ἀκριβῶς ὑποσχομένου τὸ ἀπελεύσεσθαι πρὸς αὐτοὺς καὶ ἀπ' αὐτῶν εἰς τὴν Σπανίαν , καὶ τοῦτο οὐκ εἰς ἅπαξ ἐμφήναντος ἔσεσθαι, ὅπερ οὖν τὸ ἀπὸ μέρους ἐμήνυσεν. ὑπερβολὴν δὲ ἔχει θαύματος τὸ ἑξῆς. Ro+m 15,29 Σαφῶς δείκνυσιν ὡς καὶ τὸν τρόπον ἠπίστατο καθ' ὃν ἔμελλεν ἀπιέναι πρὸς αὐτούς· τοῦτο δὲ ἦν τὸ δέσμιον αὐτὸν ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας εἰς τὴν Ῥώμην ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἀχθῆναι. ἦν δὲ καὶ τοῦτο οὐ μικρὸν εἰς ἀπόδειξιν τῆς γνώσεως ἣν περὶ τῶν μελλόντων ἐκέκτητο. Ro+m 15,30– 33 Ὡς αὐτὸς ἐν πολλοῖς ἐξετάζεσθαι μέλλων θορύβοις, παρακαλέσας τε αὐτοὺς εἰκότως καὶ προσεύχεσθαι, τούτου γε ἕνεκεν ἐπεύχεται ἐκείνοις τὸ τῆς εἰρήνης ἀπολαύειν ἀεί, δεικνὺς ὅτι κἂν αὐτὸς ἐν τούτοις ὑπὲρ ἑτέρων ᾖ, τοὺς γοῦν λοιποὺς μετὰ πάσης ἀνέσεως τὴν εὐσέβειαν μετιέναι εὔχεται 172. Ro+m 16,3 Ἔοικεν οὗτος εἶναι οὗ καὶ ἐν ταῖς Πράξεσιν ὁ μακάριος μέμνηται Λουκᾶς, ὡς ἐλλογίμου καὶ ἀπὸ τῆς γνώσεως τῶν θείων γραφῶν συνέχοντος τοὺς Ἰουδαίους ἐν τοῖς ἐλέγχοις. Ro+m 16,18 Τὸ μὲν τῆς εὐλογίας, ἵνα εἴπῃ τῆς εὐφημίας καὶ τῆς κολακείας ἣν ἐπ' ἀπάτῃ πολλάκις ἐποιοῦντο. λέγει δὲ περὶ τῶν ἀπὸ Ἰουδαίων, οἳ ἁπανταχόσε περιϊόντες τοὺς ἀπ' ἐθνῶν πιστεύοντας τῆς νομικῆς ἔχεσθαι παρατηρήσεως πείθειν ἐπειρῶντο, οὓς αὐτάρκως διέσυρεν τῷ εἰπεῖν ὅτι τῷ κυρίῳ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστῷ οὐ δουλεύουσιν ἀλλὰ τῇ ἑαυτῶν κοιλίᾳ, εἴγε ὑπὲρ τοῦ ἀπατῶντας δύνασθαι τὴν ἑαυτῶν γαστέρα πληροῦν πάντα ποιοῦσιν. ἔδειξε δὲ κἀν τούτῳ ὅτι σφόδρα ἐπαινεῖ τὰ Πέτρου διδάγματα, ὅπου γε ἐπ' ἐκείνων αὐτοὺς βούλεται μένειν καὶ ἀποστρέφεσθαι τοὺς παρ' ἐκεῖνά τι διδάσκειν ἐπιχειροῦντας. Ro+m 16,23 Οἰκονόμον τῆς πόλεως καλεῖ τὸν βιωτικήν τινα ἐγκεχειρισμένον φροντίδα παρὰ τῶν ἔξωθεν ἀρχόντων ἐπὶ διορθώσει τῆς πόλεως. ἦν δὲ καὶ οὗτος τῶν πεπιστευκότων δηλονότι Χριστῷ.
Fragmenta in epistulam i ad Corinthios 72 1 Kor 1,1–2 Ἑκάτερα συνυπακούεται τά τε τῶν γραφόντων προσώπων καὶ τῶν Κορινθίων πρὸς οὓς τὸ γράμμα ἐγίνετο, ἀντὶ τοῦ ἐγώ τε καὶ Σωσθένης γράφομεν μετὰ πάντων τῶν παρ' ἡμῶν ταύτην ἀσπαζομένων τὴν ἐπίκλησιν, κοινωνούς τε τῆς τοῦ γράφειν αὐθεντίας τοὺς παρ' ἡμῖν τοιούτους ἅπαντας λαμβάνοντες καὶ τὸν τῆς προσηγορίας ταύτης ἀλλότριον εἰς τὴν κοινωνίαν ταύτην οὐκ εἰσδεχόμενοι. ὑμῖν δὲ τοῖς Κορινθίοις ἐπιστέλλομεν ταῦτα, τοῖς ἡγιασμένοις ἐν Χριστῷ καὶ δι' αὐτοῦ κεκλημένοις μετὰ πάντων ἅπαξ ἁπλῶς τῶν παρ' ὑμῖν ταύτην ἀσπαζομένων τὴν προσηγορίαν. 173 1 Kor 1,7–8 Λοιπὸν γάρ, φησί, πεπληρωμένους τῶν καλῶν πρὸς τὰ μέλλοντα βλέπειν προσήκει, τὴν δευτέραν παρουσίαν τοῦ Χριστοῦ ἀπεκδεχομένους , ὅτε βεβαίαν ἐστὶν ἁπάντων ὁμοῦ δέξασθαι τῶν καλῶν τὴν ἀπόλαυσιν· ᾐνίξατο γὰρ διὰ τούτου ὡς ἐν τῷ βίῳ τούτῳ καθεστῶτας οὐ δυνατὸν ἀφρόντιδας εἶναι ἐπὶ τοῖς δοθεῖσιν ἤδη μεγάλα φρονοῦντας, εἴπερ δὴ τὴν δευτέραν αὐτοῦ παρουσίαν περιμένομεν ἐπὶ κρίσει τῶν βεβιωμένων ἡμῖν. 1 Kor 1,12–13 Τοῦτ' ἔστι κατὰ μερίδα τινὲς μὲν τὸν Χριστὸν ἔλαχον λαβεῖν, ἄλλοι δὲ ἄλλον· οἱ μὲν Κηφᾶν, οἱ δὲ Ἀπολλῶ ὃς λέγεται πρῶτος ἐπίσκοπος γεγονέναι ἐν Κορινθίοις. 1 Kor 1,17–18 Ὁ τοῦ σωτῆρος σταυρὸς οὐ κεκένωται, ὅτι μὴ ἐν ψιλοῖς ἔχει λόγοις ἀλλ' ἐν αὐτῷ τῷ πράγματι τὸ σεπτόν τε καὶ ἀξιάγαστον. πλὴν λελόγισται μωρία παρά γε τοῖς οὐκ εἰδόσι τὴν ἀλήθειαν, ὅτι μὴ ἔνεστιν αὐτῷ τὸ ὡς ἐν λέξει λαμπρὸν καθάπερ ἀμέλει καὶ τοῖς παρ' αὐτοῖς λογάσιν. ἀλλ' ἐκεῖνοι μὲν καλλιλεξίᾳ καταχρωννύντες τὸ ψεῦδος, ἀποδέουσι κατ' οὐδὲν τῶν τὰ δηλητήρια μέλαι συγκρινόντων· οἱ δέ γε τῶν θείων κηρυγμάτων ἱερουργοὶ γεγονότες ἁπλῆν ὥσπερ καὶ τῶν ἔξωθεν ὡραϊσμῶν ἐλευθέραν προτιθέασι τὴν ἀλήθειαν. 1 Kor 1,22–25 Ἀντὶ τοῦ πρὸς ἅπαντας τοὺς ἐναντίους τῆς εὐσεβείας ἡμεῖς τὸν σταυρὸν τοῦ Χριστοῦ προβαλλόμεθα. οἷα δὲ τὰ κατὰ τὸν σταυρὸν ἐξηγούμενός φησιν ὅτι οἱ Ἰουδαῖοι νομίζουσι μὲν αὐτὸν ἀτιμίαν, Ἕλληνες δὲ μωρίαν, ἡμεῖς δὲ καὶ δύναμιν καὶ σοφίαν εἶναι τοῦ θεοῦ πιστεύομεν αὐτόν, τῶν δι' αὐτοῦ κατορθωθέντων τὸ μέγεθος ἀκριβῶς 174 ἐπιστάμενοι· δύναμιν δὲ θεοῦ νῦν καὶ σοφίαν οὐ τὴν θεότητα τοῦ μονογενοῦς, ἀλλὰ τὸ περὶ τοῦ σταυροῦ κήρυγμα καὶ οἱονεὶ αὐτὴν τὴν φύσιν τοῦ πράγματος εἰρῆσθαι ὑπολαμβάνοντες. καὶ διελέγχει γε , φασί, τοὺς Ἀρείου καὶ Εὐνομίου κακῶς ἐντεῦθεν πειρωμένους δεικνύναι σοφίαν τὸν θεὸν λόγον ὀνομαζόμενον. ἐντεῦθεν γὰρ καὶ τὴν ἐκ τῆς Παροιμιακῆς φωνῆς βλασφημίαν κατασκευάζουσιν. δείξας δὲ ὁ θεῖος ἀπόστολος τὸ τῆς φυσικῆς συνέσεως ἄτονον καὶ τὸ εὔηθες τῶν ἐπ' αὐτῇ μεγαλοφρονούντων, τοῦτο δὲ ἀπὸ τῆς τῶν πραγμάτων συνεξετάσεως ἐπὶ τὸ καθελεῖν μὲν τὸν τῦφον τοῦ διὰ τοῦτο κατάρχειν καὶ πρωτεύειν βουλομένου τῶν λοιπῶν. ἀποδείξας δὲ τὸ εὔηθες τῶν ἐπ' αὐτῷ μεγάλα φρονούντων, ὡς ἐν ἀγαθοῦ δὴ τίθεσθαι μοίρᾳ τὸ καὶ ἀπ' αὐτοῦ καλεῖσθαι, ἐπὶ τρίτην ἀπόδειξιν μεθίσταται μάλα ἐντρεπτικὴν τὴν ἀπ' αὐτῶν. 1 Kor 1,26 Ἵνα εἴπῃ· ἐν ὑμῖν κατὰ τόνδε τὸν βίον. 1 Kor 1,23 Ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους τὰ ὄντα καὶ μὴ ὄντα ἑτέρως ἐνοήθη κατὰ τὴν τοῦ προκειμένου ἀκολουθίαν· ὧδε δὲ τὰ μὴ ὄντα λέγει τὰ εὐτελῆ καὶ παρὰ τοῖς πολλοῖς εὐκαταφρόνητα, ὄντα δὲ τὰ λαμπρὰ καὶ δυνατὰ καὶ εὐδόκιμα. 1 Kor 1,29 Πᾶσα σάρξ, πᾶς ἄνθρωπος σαρκικὸς ἐπὶ σαρκικοῖς ἔχων τὸ φρόνημα, οἷον πλούσιος σοφός, εἴ τις τοιοῦτος, ἵνα μὴ καυχήσηται ὡς διὰ τὴν ἑαυτοῦ δόξαν κατορθῶν τὸ κήρυγμα, ἀλλὰ διὰ τὴν χάριν τοῦ θεοῦ· ἡ γὰρ καύχησις κἂν ἐπὶ καλοῖς ἔργοις γένηται, βλάπτει τοῦ καυχωμένου τὴν ψυχήν. ὁ οὖν ἐπὶ κοσμικοῖς πλεονεκτήμασι καυχώμενος καὶ μὴ ταπεινῶν ἑαυτὸν πάντως σαρκικός ἐστιν. 1 Kor 2,6–7 Σοφίαν λέγει τὸν περὶ τοῦ σταυροῦ καὶ τῆς ὅλης οἰκονομίας
λόγον, ἥτις ἀπεκρύβη, ἣν καὶ κηρύσσομεν. ἄρχοντας δὲ τοῦ αἰῶνος τούτου λέγει τὰς πονηρὰς δυνάμεις. εἰ δὲ οὗτοι ἠγνόησαν, πολλῷ μᾶλλον οἱ ἄνθρωποι δι' ὧν οἱ δαίμονες τὸν κύριον ἐσταύρωσαν. ἄλλοι δὲ ἄρχοντας τοῦ αἰῶνος τούτου Ἡρῴδην καὶ Πιλάτον φασιν. 175 1 Kor 2,12 Κόσμον γὰρ τὴν σύμπασαν ὀνομάζει κτίσιν, καθὼς ἑτέρωθί φησιν ὅτι θέατρον ἐγενήθημεν τῷ κόσμῳ καὶ ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις. 1 Kor 2,12–13 Οἱ τὸ πνεῦμα τοῦ κόσμου ἔχοντες οὐ δύνανται εἰδέναι τὰ τοῦ θεοῦ μυστήρια, ἀλλ' ἡ μεῖς οἱ τὸ ἐκ θεοῦ πνεῦμα λαβόντες. ἃ καὶ λαλοῦμεν, τὰ ἀποκαλυφθέντα ἡμῖν καὶ χαρισθέντα εἰς σωτηρίαν τῆς οἰκονομίας μυστήρια, πνευματικοῖς ἀνθρώποις τὰς πνευματικὰς διδασκαλίας σαφηνίζοντες. 1 Kor 2,13 Ἀντὶ τοῦ διὰ τῶν τοῦ πνεύματος θαυμάτων τὴν τοῦ πνεύματος διδασκαλίαν πιστούμεθα· τὸ γὰρ συγκρίνοντες οὐκ ἀντὶ τοῦ παρεξετάζοντες λέγει, ἀλλ' ἀντὶ τοῦ ἀποδεικνύντες, συγκρίνειν τὸ ἀποδεικνύναι εἰρηκὼς ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐκ μεταφορᾶς τῶν τῇ συγκρίσει μείζονα τοῦ δοκιμωτέρου τὴν ἀπόδειξιν ποιουμένων. 1 Kor 3, Συνεργοί, ἀντὶ τοῦ ὑπουργοὶ καὶ ὑπηρέται. 1 Kor 3,14–15 Τὰ κάλλιστα τῶν διδαγμάτων οὐ συγκαταλύεται τῷ παρόντι βίῳ μένει δὲ λαμπρότερα ἐπὶ τῶν ἔργων τότε δεικνύμενα. ὃς ἂν οὖν ταῦτα διδάσκῃ, φησίν, ἃ καὶ τότε δύναται μένειν μειζόνως τοῦ δεσπότου φανέντος κυρίου, κομιεῖται τὸν ὑπὲρ τούτων πάντως μισθόν· ὃς δ' ἂν τὰ ἐναντία διδάσκῃ, φησίν, ἄχρι μὲν τοῦ παρόντος βίου δύναταί πως κρατεῖν, ἀφανίζεται δὲ πάντως τῷ τῆς συντελείας καιρῷ. οὐ μόνον ζημιοῦται τῶν ἐνταῦθα πόνων τὸν μισθὸν ὃν ἠδύνατο καρποῦσθαι πονεῖν ὑπὲρ τῶν καλλίστων αἱρούμενος, ἀλλὰ κἂν σώζηται διά τινα ἑτέραν αἰτίαν σώζειν αὐτὸν δυναμένην, οὐ διαφυγὼν τὴν διὰ πυρὸς ἐξέτασιν, ἣν ὑποσχεῖν αὐτὸν ὑπὲρ τῶν χειρίστων ἀνάγκη διδαγμάτων· τοῦτο γὰρ λέγει τὸ οὕτως δὲ ὡς διὰ πυρός. 176 Τὸ καθ' ἑξῆς τοῦ νοήματος οὕτως θέλει· οὕτως δὲ καυθήσεται ὡς διὰ πυρός. ἤτοι ἐπειδὴ εἶπεν· αὐτὸς δὲ σωθήσεται, τοῦτο λέγει ὅτι τῶν διδαχθέντων ἡ ἀπείθεια οὐ κατακρίνει τὸν διδάσκαλον· εἰ γὰρ καὶ μὴ μισθὸν λήψεται ἀλλὰ κατακριθήσεται, ἀλλὰ σωθήσεται πλὴν εἰ μὴ ἐπ' ἰδίοις πταίσμασι τὸ πῦρ ἀποκατασχεῖ παριόντα. οὕτως οὖν, φησί, σωθήσεται, οὐχ ὡς πάντως διαφευξόμενος τὴν δίκην, ἀλλ' ὡς ἐπὶ τοῖς ἰδίοις ἔργοις διὰ πυρὸς δοκιμασθησόμενος. 1 Kor 3,16 Ὁ εἰς τὸν Χριστὸν πιστεύων διὰ τῆς τοῦ λουτροῦ παλιγγενεσίας ἔνοικον δέχεται τὸ ἅγιον πνεῦμα καὶ πνευματικός ἐστιν. ἐὰν δὲ δουλεύσωσι κοσμικοῖς πάθεσιν, κατὰ τοῦτο σαρκικοί εἰσιν. φησὶν οὖν ὅτι πνευματικοὶ γεγονότες κατὰ τὴν ὁμολογίαν, σαρκικῶς ζῆτε τὸ ἐνοικῆσαν ἐν ὑμῖν ἅγιον πνεῦμα ὑβρίζοντες. οὕτως οὖν καὶ πνεύματος ἁγίου τυχόντες ναὸς θεοῦ εἰσιν , καὶ κοσμικοῖς ἐνεχόμενοι καλοῦνται σαρκικοὶ καὶ οὐ μάχεται ἑαυτῷ ὁ ἀπόστολος τοὺς αὐτοὺς καὶ τοῦ θεοῦ καλῶν καὶ σαρκικοὺς ὀνομάσας. 1 Kor 3,18–19 Ὥσπερ εἶπεν ὅτι τὸ μωρὸν τοῦ θεοῦ σοφώτερον τῶν ἀνθρώπων ἐστίν, οὕτως ἐκ τοῦ ἀντιστρόφου τὴν σοφίαν τοῦ κόσμου μωρίαν εἶναι παρὰ τῷ θεῷ φησιν, ἐπειδὴ διὰ δεινότητος λόγων τὴν φύσιν τῶν ὄντων εὑρεῖν προσεδόκησαν. διὸ εἴ τις δοκεῖ εἶναι σοφός, ἑλέσθω μᾶλλον εἶναι μωρὸς κατὰ θεόν, ὅτι τὸ μωρὸν τοῦ θεοῦ σοφώτερον τῶν ἀνθρώπων ἐστίν. 1 Kor 3,21 Πάντα <ὑμῶν> ἀντὶ τοῦ δι' ὑμᾶς. ἢ πάντα ὑμῶν εἶπεν κατὰ τὸ ἔχειν ἐξουσίαν αἱρεῖσθαι ὃ βουλόμεθα ἢ τὰ βελτίω ἢ τὰ χείρω. 1 Kor 4, Καὶ εἰς Κηφᾶν μετασχηματίσας ἄνω, ἀλλὰ ὧδε οὐκ ἐμνήσθη αὐτοῦ αἰδούμενος τὸν ἄνδρα. 177 1 Kor 4, Διακρίνει· διερευνᾶ καὶ ἀντεξετάζει πρὸς ἄλλον. 1 Kor 4, Τοῦτ' ἔστιν ἡμῶν μηδέπω βασιλευσάντων ὑμεῖς ἐφθάσατε
βασιλεῦσαι, ὁπότε καὶ κριταὶ τῶν ἄλλων κατέστητε· ἐν γὰρ τῷ καιρῷ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν οἱ ἅγιοι τὸν κόσμον κρινοῦσιν. 1 Kor 4,10 Αἱρούμεθα ἡμεῖς εἶναι μωροὶ διὰ Χριστόν, ἵνα ὑμεῖς γένησθε φρόνιμοι ἐν Χριστῷ. 1 Kor 4,12–13 Τὸ γὰρ ἐπὶ τοσούτοις μηδεμίαν ἔχειν ἔξωθεν παραμυθίαν ἀλλὰ καμάτῳ πορίζεσθαι τὴν ἐφήμερον τροφήν, ἀνύποιστον ἐποίει τῶν κακῶν τὴν πεῖραν. λοιδορούμενοι εὐλογοῦμεν, διωκόμενοι ἀνεχόμεθα, βλασφημούμενοι παρακαλοῦμεν. λοιδορίαν λέγει τὰς εἰς αὐτὸν ὕβρεις, βλασφημίαν δὲ τὰ παρὰ τῶν ἐναντίων λεγόμενα ἐπὶ διαβολῇ βίου· ὅθεν ἐπὶ μὲν τοῦ πρώτου τὸ εὐλογοῦμεν τέθεικεν ἀντὶ τοῦ εὐχόμεθα ὑπὲρ τῶν ὑβριζόντων, ἐπὶ δὲ τοῦ δευτέρου παρακαλοῦμεν ἀντὶ τοῦ ἠπίως τοῖς διαβάλλουσι διαλεγόμεθα παρακαλοῦντες μὴ καταψεύδεσθαι ἡμῶν. Τὸ περίψημα ἐκ μεταφορᾶς εἴρηται τῶν τὰς τραπέζας μετὰ τὸν τοῦ φαγεῖν καιρὸν ἀποψώντων καὶ ἀπορριπτούντων ὡς περιττὰ ψήγματα. Διὰ τὸν Χριστὸν ταπεινοῦντες ἑαυτούς, ἐσμὲν πάντων ἀπόψημα καὶ ἀπόμαγμα, εὐτέλεια καὶ περιύβρισμα. 1 Kor 4,14 Ἐντρέπων ὑβρίζων. 1 Kor 4,18–19 Ἐπειδὴ ἦσάν τινες ἐπὶ σοφίᾳ κοσμικῇ πεφυσιωμένοι, ἐκ προοιμιῶν διαβάλλει τούτους καὶ φανερώτερον αὐτοὺς σκώπτει ὡς καταπατοῦντας τοὺς κατὰ θεὸν σοφούς. ἐπεὶ οὖν, φησίν, οὕτως διετέθη 178 σαν ὡς ἐμοῦ μὴ ἐρχομένου καὶ ἐλέγξοντος αὐτούς, καὶ τὴν τούτων ἀσθενῆ καὶ ἀνενέργητον σοφίαν, ἔφη, σεμνύνονται· οὐ γὰρ λόγον αὐτοὺς ἀλλὰ δύναμιν σοφίας ἀπαιτήσειν ἐλεύσομαι ταχέως, φησίν. 1 Kor 5,5 Ἐδυσώπησε τῇ μνήμῃ τοῦ Χριστοῦ ὥστε μὴ τῇ χάριτι τῇ πρὸς ἐκεῖνον παριδεῖν τὸ δέον· παραδοῦναι τὸν τοιοῦτον τῷ σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκός, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. τὸ μὲν παραδοῦναι τῷ σατανᾷ οὐχ ὡς αὐτὸς τοῦτο γενέσθαι ὁρίζων εἶπεν, ἀλλ' ὡς ἂν τῷ τῆς ἐκκλησίας ἐξεωθῆναι διὰ τῆς τοῦ θεοῦ ἀλλοτριώσεως ὑπὸ τὴν τοῦ σατανᾶ γενομένου ἐξουσίαν· ἡ μὲν γὰρ παρ' αὐτοῦ τιμωρία ἦν τὸ τῆς ἐκκλησίας αὐτὸν ἐξῶσαι, ἐκ δὲ τούτου πάντως ἐκεῖνο συνέβαινεν. ὁ μέντοι ἀπόστολος ἀντὶ τῆς τιμωρίας τὸ ἀποβαῖνον εἶπεν ὥστε φοβῆσαι μᾶλλον. ἐξεῶ δέ, φησίν, αὐτόν, οὐκ ἀλλοτριῶσαι πάντη βουλόμενος, ἀλλ' <ἵνα> τοῦ οἰκείου αἰσθόμενος πλημμελήματος μεταμελείᾳ τινὶ κατὰ τὸν παρόντα βίον συντρίψας ἑαυτὸν δυνηθῇ τῆς μελλούσης σωτηρίας ἄξιον ἑαυτὸν καταστῆσαι. ὄλεθρον εἶπε σαρκὸς τὴν κατὰ τὸν παρόντα βίον διὰ τῆς μεταμελείας συντριβήν. καὶ ἐπειδὴ ἡ ἀνάστασις ἡμῶν τῇ τοῦ πνεύματος δυνάμει γενέσθαι μέλλει, πολλάκις ἐπὶ τῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς ἀθανασίας τὴν τοῦ πνεύματος λαμβάνει σημασίαν· οὕτως ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους φησίν· ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκὶ ἀλλ' ἐν πνεύματι, ἀντὶ τοῦ ἔξω τῆς τοῦ θανάτου γεγονότες ἀποφάσεως, ἐν ἐλπίδι τῆς ἀθανασίας καθεστήκατε. Ὁμονύμως τῷ πνεύματι καὶ τὸ πνευματικὸν χάρισμα λέγεται οὗ τις τυγχάνει ἐν τῷ λουτρῷ τῆς παλιγγενεσίας, ὅπερ καταφρονηθὲν σβέννυται. διό φησιν· δεῖ μετανοίας, ἵνα κἂν οὕτως ἐπαναδράμῃ αὐτῷ τὸ πνευματικὸν χάρισμα, καὶ διασωθῇ αὐτὸς ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως. 1 Kor 5, Παλαιὰν τὴν ἁμαρτίαν λέγει ᾗ ὁ παλαιὸς συζῇ ἄνθρωπος· ζύμην δὲ ὅτι ἐξ ὀλίγου συνεξομοιοῖ τοὺς πλησιάζοντας. 1 Kor 5, Ἀκολούθως καὶ νῦν ἐχρήσατο τῇ ἐπαγωγῇ μετὰ τὴν ἀπόφασιν· ὡς γὰρ παρὼν καὶ ἐξώσας αὐτὸν οὕτω πρὸς τοὺς παρόντας λοιπὸν 179 διαλέγεται καί φησιν· ὁ τῷ κακῷ συνημμένος κατὰ διάθεσιν ἀναγκαίαν δέχεται τῷ χρόνῳ τὴν πρὸς αὐτὸν κοινωνίαν. καὶ ἀκολουθῶν τῷ παραδείγματι, ἀπὸ τῶν πραγμάτων τὴν πρὸς αὐτοὺς ποιεῖται παραίνεσιν. 1 Kor 6,1–3 Ζητήσειεν ἄν τις τίνος ἕνεκεν ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους πᾶσαν ἐξουσίαν ἀπὸ θεοῦ φάσκων εἶναι καὶ σφόδρα γε ἐπαίρων, ἐνταῦθα ἀδίκους αὐτοὺς
ἐκάλεσε καθ' ὅλου. ὅτι ἐκεῖ μὲν περὶ τοῦ δεῖν τὰ ὀφειλόμενα κἀκείνους πληροῦν διαλεγόμενος, ὑπὸ θεοῦ κἀκεῖνα εἰκότως τετάχθαι λέγει αὐτὰ καθ' αὑτὰ ἀπὸ τοῦ σκοποῦ καθ' ὃν τέτακται κρίνων αὐτά· ἐνταῦθα δὲ πρὸς τοὺς †† διὰ τὸ βούλεσθαι τῷ τε χρόνῳ καὶ τῇ περιουσίᾳ καὶ τῇ δυναστείᾳ συντρίβειν αὐτούς· πρὸς γὰρ οὐδὲν τούτων οἱ πένητες ἐξαρκεῖν δυνάμενοι, οὐ ῥᾳδίως τοῦ δικαίου τυγχάνειν δύνανται. ἀδίκους ἐκάλεσεν ἀπὸ τῆς τούτων γνώμης, ἀντὶ τοῦ καταφεύγειν ἐπ' ἐκείνους παρ' οἷς δύνῃ συγκαλύψαι τὴν κατὰ τοῦ πένητος ἀδικίαν διὰ πολλῶν· ὅθεν καὶ καλῶς εἶπεν τολμᾷ. οὐκ οἴδατε ὅτι οἱ ἅγιοι τὸν κόσμον κρινοῦσιν; παραιτεῖσθε, φησί, τούτους ὑμεῖς, ὧν ἡ ἀρετὴ πάντα κρίνει τὸν κόσμον, οὐ κατ' ἐξέτασιν ἀλλὰ κατὰ παράθεσιν. Ὑφ' ὧν ἅπας ὁ κόσμος κρίνεται, χρημάτων ἀμφισβήτησις ὑπὸ τούτων οὐ δύναται διαλύεσθαι; ἐντρεπτικώτατον δὲ μάλιστα τὸ εἰ ἐν ὑμῖν, συμπεριλαβὼν καὶ τοὺς παραιτουμένους, ὡς ἂν αὐτῶν ἑαυτοὺς παραιτουμένων ἐν τῷ παραιτεῖσθαι τοὺς ὁμοπίστους. κατ' αὔξησιν δέ φησιν· οὐκ οἴδατε ὅτι ἀγγέλους κρινοῦμεν; ὡς γὰρ μεῖζον τοῦτο ἐπήγαγεν. ἐπὶ μὲν οὖν τοῦ κόσμου ἐλάχιστα κριτήρια τὰ περὶ τῶν χρημάτων ἐκάλεσεν, ὡς ἄγαν ὄντα μικρὰ τῇ πρὸς ἐκεῖνον συγκρίσει, ἐπὶ δὲ τῶν ἀγγέλων βιωτικά, ὡς ἂν ἐκείνων οὐ κατὰ τὸν βίον τοῦτον ὄντων. Οὐκ ἐβούλετο αὐτοὺς παρὰ τοῖς ἔξω δικάσασθαι, ἵνα μὴ τὰ πταίσματα τῶν σεμνότητα καὶ δικαιοσύνην διδασκομένων σκάνδαλον τοῖς ἔξω γένηται. 1 Kor 6,4–5 Βιωτικὰ μὲν οὖν κριτήρια ἐὰν ἔχητε, τοὺς ἐξουθενημένους ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, τούτους καθίζετε. καὶ ἵνα μὴ δοκῇ κελεύειν αὐτοῖς ἀληθῶς τοὺς ἁπάντων εὐτελεστέρους ἐπιζητεῖν 180 οἵτινές εἰσιν, καὶ τούτους ἐπὶ τῶν τοιούτων αἱρεῖσθαι κριτάς, πρὸς ἐντροπὴν ὑμῖν, φησί, λέγω. τίνες δὲ οἱ κρίνειν ὀφείλοντες, ἐπάγει. Πρὸς τὸ ἐντρέψαι ὑμᾶς καὶ ἀγαγεῖν εἰς διόρθωσιν ταῦτα ἐγκαλῶν. 1 Kor 6,11 Ταῦτα γάρ, φησίν, εἰ καὶ πρότερον ἐπράττετε, ἀλλὰ νῦν τετυχηκότες ἁγιασμοῦ τῇ τοῦ πνεύματος μετουσίᾳ διὰ τῆς ἐπὶ τὸν Χριστὸν πίστεως, μετὰ πάσης ἀποφεύγειν προσήκει τῆς σπουδῆς. 1 Kor 6,12 Ἀλλὰ τοῦτο φῄς, φησίν, ὅτι πάντα μοι ἔξεστιν. εἶτ' αὐτὸς ἐπιφέρει· ἀλλ' οὐ πάντα συμφέρει, οὐκ ἀνελὼν τὸ ἐξεῖναι τέως ἀλλὰ τὸ μὴ δεῖν τῇ ἐξουσίᾳ κεχρῆσθαι· ἐπειδὴ γὰρ οὐ πάντα συμφέρει, δῆλον ὡς οὐ πᾶσι χρηστέον ἀλλὰ τοῖς ὠφελοῦσι μόνοις. εἶτα πάλιν τὴν ἀντίθεσιν τεθεικὼς ἑτέρως αὐτὴν μεθώδευσεν· πάντα μοι ἔξεστιν, ἀλλ' οὐκ ἐγὼ ἐξουσιασθήσομαι ὑπό τινος. ὁρῶ γάρ, φησίν, οὐδὲ τὴν ἐξουσίαν μοι σωζομένην ἀκέραιον, ἄνπερ δὴ πᾶσιν ἁπλῶς ὑπάγωμαι, μὴ πρὸς τὸ συμφέρον τὴν χρῆσιν αὐτῶν ποιούμενος. οὕτω δὲ κατὰ συγχώρησιν τοῦ πάντα ἐξεῖναι τὸ καὶ πάντα πράττειν ἀνελὼν δή. οὕτω δείκνυσιν ὅτι οὐδὲ πάντα ἔξεστιν, ἀλλ' ὅσα μὴ νόμῳ τινὶ ποιεῖν κεκωλύμεθα, κατὰ παράθεσιν τινὰ μὲν ἐν ἡμῖν, τινὰ δὲ οὐκ ἐν ἡμῖν ἀποφαίνων. Πάντα μοι ἔξεστιν, ἀλλ' οὐ συμφέρει κατακεχρῆσθαι τῇ ἐξουσίᾳ, οὐδὲ ἐξουσιάζεσθαι ὑπὸ ἡδονῆς βρωμάτων, ἀλλ' αὐτὸν κατακρατεῖν γαστρός. κακῶς μέντοι τινὲς τὸ πάντα μοι ἔξεστιν ἐπὶ τῶν προκειμένων ἁμαρτημάτων ἐδέξαντο ἅπερ οὐ μόνος ὁ θεῖος λόγος ἀλλὰ καὶ οἱ Ῥωμαίων νόμοι ἀπαγορεύουσιν. 1 Kor 6,13– 14 Οὐ δὲ συγκαταλύεσθαι τῷ παρόντι βίῳ τὸ ἡμέτερον νομίζομεν σῶμα· ὁ γὰρ τὸν Χριστὸν ἀναστήσας καὶ ἡμᾶς ἀναστήσει πάντως. ὥσπερ γὰρ ἐπὶ τοῦ ἐσθίειν τὴν ἐξουσίαν ἔδωκεν ἀπό τε τοῦ πρὸς τοῦτο γεγενῆσθαι καὶ ἀπὸ τοῦ παύεσθαι πάντως, οὕτως ἐπὶ τοῦ πορνεύειν τὸ μὴ ἐξεῖναι συνέστησεν ἀπό τε τοῦ μὴ πρὸς τοῦτο γεγενῆσθαι καὶ ἀπὸ τοῦ τὸ σῶμα μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἔσεσθαι πάλιν. 181 1 Kor 6,15 Μέλη Χριστοῦ πάντες ὑμεῖς, οἱ διὰ τῆς τοῦ πνεύματος ἀναγεννήσεως τὴν πρὸς αὐτὸν δεξάμενοι συνάφειαν, ἐλπίδι τοῦ καὶ ἀναστήσεσθαι ὁμοίως αὐτῷ. 1 Kor 6,16–17 Εἰ ὁ συζῶν γυναικὶ εἷς τῇ αὐτῇ λογίζεται, δῆλον ὅτι καὶ ὁ συζῶν τῇ πόρνῃ εἰς ἓν αὐτῇ σῶμα λογισθήσεται καὶ ὁ συζῶν τῷ κυρίῳ εἰς ἓν αὐτῷ πνεῦμα λογισθήσεται. 1 Kor 6,18 Τὰ μὲν λοιπά, φησίν, ἁμαρτήματα ἕτερον βλάπτειν δοκεῖ, τοῦτο δὲ πρὸ τῶν
λοιπῶν πάντων τὸν διαπραττόμενον· τὸ οἰκεῖον γὰρ οὗτος μολύνει σῶμα. Ὁ μὲν ἄλλους ἀδικῶν οὐκ εἰς τὸ ἑαυτοῦ σῶμα ἁμαρτάνει, ὁ δὲ πορνεύων εἰς τὸ ἴδιον σῶμα ἁμαρτάνει· ἄτοπον δὲ μηδὲ ἑαυτὸν φείδεσθαι. ἴσως δὲ καὶ ὡς κατερώτησιν ὁ λόγος εἴρηται. διό φησιν· ἴσθι μὴ καλῶς ἀποφαινόμενος ὁ λέγων· πᾶν ἁμάρτημα ἔξω τοῦ σώματοςεἰς γὰρ ἄλλον γίνεται, ὁ δὲ πορνεύων εἰς τὸ ἴδιον σῶμα ἁμαρτάνει καὶ ἐξουσίαν ἔχει; οὐκέτι γὰρ σὸν ἴδιον τὸ σῶμα τοῦ πιστεύσαντος ἀλλὰ τοῦ θεοῦ. 1 Kor 6, Τῷ αἵματι αὐτοῦ ὁ κύριος ἐξηγόρασεν ἡμᾶς ἐκ τῆς δουλείας τῆς ἁμαρτίας καὶ ἤγαγεν εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς δικαιοσύνης. διὸ πρέπον τιμῆσαι τῇ σωφροσύνῃ τὸν ἀγοράσαντα κύριον. 1 Kor 7,5 Ἀκρασίαν οὐ τὴν ἀσέλγειαν λέγει, ἀλλὰ τὸν κρατεῖν οὐ δυνάμενον εἰς πορνείαν καταφέρεσθαι. 1 Kor 7, Οὐκ εἶπεν αὐτὸ γνώμης κατόρθωμα ἀλλὰ θείας χάριτος ἔργον, εἰκότως· τὸν γὰρ ἐναντία τῇ φύσει κατορθοῦν αἱρούμενον οὐ τῆς ἡμετέρας δυνάμεως ἀλλὰ τοῦ τῆς φύσεως ποιητοῦ. οὕτω καὶ ὁ κύριος· 182 οὐ πάντες, φησί, χωροῦσι τὸν λόγον, ἀλλ' οἷς δέδοται, δόσιν αὐτὸ καὶ χάριν καὶ αὐτὸς προσειπών. 1 Kor 7,14 Κατὰ τὸ ἡμέτερον δηλονότι ἀγόμενον βούλημα ἅγιον εἶναι δύναται. Ἡγίασται ἀντὶ τοῦ κεκάθαρται. ταῦτα δὲ εἶπεν, ἐπειδὴ ἀμφέβαλλον μὴ μιαίνοντες τῇ τῶν ἀπίστων κοίτῃ οἱ ἄπιστοι. 1 Kor 7,17 Περιττὸν γὰρ οἴεσθαι ταῦτα ἐμποδὼν αὐτῷ πρὸς εὐσέβειαν γίνεσθαι, ἐν οἷς τὸ πρότερον ὢν κληθῆναι πρὸς τὴν πίστιν οὐκ ἐκωλύθη· τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ ὡς κέκληκεν. καὶ δεικνὺς τὸ τοῦ παραγγέλματος ἀναγκαῖον· καὶ οὕτως ἐν ταῖς ἐκκλησίαις πάσαις διατάσσομαι. 1 Kor 7,18 Τὴν ἀφῃρημένην σάρκα οὐ δήπου ἐπισπᾶσθαι δυνατόν. ὁ μακάριος δὲ Ἐπιφάνιος ὁ Κύπρου δυνατὸν ἔφη τοῦτο γίνεσθαι· τὸ δὲ ὅπως τοὺς βουλομένους εἰδέναι παραπέμψωμεν τοῖς ὑπ' αὐτοῦ εἰρημένοις ἐντυχεῖν. 1 Kor 7,25 Δηλονότι καὶ περὶ τούτου γεγραφηκόσιν αὐτοῖς ἀποκρίνεται, ἀμφότερα πάντως μαθεῖν βουληθέντων αὐτῶν, καὶ εἰ τοὺς ἐν γάμῳ προσῆκεν ἀλλήλων ἀπέχεσθαι, καὶ εἰ τοὺς μηδέπω πειραθέντας μεῖναι ἐπὶ τοῦ προτέρου σχήματος. ὅταν οὖν εἴπῃ· περὶ τῶν παρθένων, δηλονότι περὶ τῆς παρθενίας λέγει, τὰ ὅμοια καὶ ἐπὶ τούτου περί τε τῶν ἀνδρῶν καὶ τῶν γυναικῶν φθεγγόμενος. 1 Kor 7,26 Παρενθεὶς τὴν καθ' ὅλου παραίνεσιν ἐπὶ τὴν οἰκείαν ἀκολουθίαν ἀνατρέχει, ἑρμηνεύων τὸ διὰ τὴν ἐνεστῶσαν ἀνάγκην, καὶ τὸ θλίψιν τῇ σαρκὶ ἕξουσιν. 183 1 Kor 7,28–29 Διὰ τὰς ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ περιστάσεις καὶ μερίμνας τὰς περὶ τὴν γυναῖκα καὶ τὴν οἰκίαν. Ἀλλὰ καὶ ἡδονήν, φησίν, ἀλλὰ καὶ ταύτην ὅρα πῶς ἀνέστειλε τῇ βραχύτητι τοῦ καιροῦ, εἰπών· ὁ καιρὸς συνέσταλται, τοῦτ' ἔστιν ἀποδημεῖν κελευόμεθα καὶ ἐξιέναι λοιπόν. σὺ δὲ ἐνδοτέρω τρέχεις, καὶ οὐ δεῖ καὶ τοσοῦτον ὄγκον ἐπιφέρεσθαι. Συνεστάλθαι λέγει ὡς πρὸς τοὺς παλαιοὺς οἷς ὁ βίος ἀμφὶ τὰ ἐννακόσια ἔτη ἐγίνετο. 1 Kor 7,31 <Ὡς μὴ καταχρώμενοι>, ἀντὶ τοῦ μὴ ὡς παραχρώμενοι μηδὲ ὡς κατατρυφῶντες. 1 Kor 7,33 Εἴτε γὰρ χαρὰ σωματική, εἴτε ἄλλη τις φροντὶς βιωτική, πάντως ἀπάγει τοῦ θεοῦ καὶ περὶ αὐτὴν ἀσχολεῖ. 1 Kor 7,36 Εἴ τις εὐθράσει τῇ τῆς θυγατρὸς προαιρέσει, φοβεῖται δὲ μὴ ὑπέρακμος γενομένη διαφθαρῇ καὶ ἀσχημοσύνην αὐτῷ ἐνέγκῃ, ἐκδότω αὐτήν, εἰ ἀνάγκη ἐστίν· οὐ γὰρ ἁμαρτάνει. τὸ γὰρ καὶ οὕτως ὀφείλει γίνεσθαι, ἀντὶ τοῦ καὶ εἰ ἀνάγκη ἐστίν. 1 Kor 7,37 Καλῶς παρέθηκε τὸ μὴ ἔχων ἀνάγκην· ἐκχωρεῖ γὰρ πολλάκις προειλῆφθαί τινα μνηστείας ἐγγύην, ὑφ' ἧς ἐπὶ τὴν ἔκδοσιν συνωθεῖται τῆς οἰκείας παιδός. ἔστιν δὲ ὅτε καὶ οἰκέτης ὢν φυλάττειν μὲν βούλεται, οὐ δύναται δὲ τῷ τὸν δεσπότην πρὸς γάμον ἐκδοῦναι βούλεσθαι. 1 Kor 7,39 Μόνον ἐν κυρίῳ τὴν εὐσέβειαν φυλάττουσα, ἐὰν ἀπίστῳ συνοικήσῃ.
1 Kor 8,5 Καλλίστη ἡ προσθήκη τοῦ λεγόμενοι· διὰ γὰρ τοῦτο τὸ ψευδονύμως λέγεσθαι, οὐ τὸ ἀληθῶς εἶναι δηλοῦται. ὥσπερ οὖν καὶ εἰσὶ 184 λεγόμενοι θεοὶ παρὰ τοῖς πλανωμένοις, ἀλλὰ παρ' ἡμῖν τοῖς ἔχουσι τὴν γνῶσιν εἷς ἐστιν ὁ θεός, καὶ εἷς ὁ κύριος. 1 Kor 8,10 Οἱ μὴ ὄντες τέλειοι ὁρῶντές σε ἀδιαφόρως ἐσθίοντα, ἐσθίουσι μὲν καὶ αὐτοί· σαθροὶ δὲ ὄντες ὡς εἰδωλόθυτον ἐσθίουσι καὶ βλάπτονται. 1 Kor 8,13 Καταφρονεῖτε οὖν βρώματος κἂν μὴ ἱερόθυτον ᾖ· οὔτε γὰρ μὴ φαγόντες ἔλαττόν τι ἕξομεν παρὰ θεῷ, οὔτε φαγόντες περισσοτέρου τινὸς ἀπολαύσομεν. Τοῖς ἐρωτῶσί με διὰ τί οὐκ ἐσθίω εἰδωλόθυτον ἀπόστολος ὤν, τοῦτο ἀπολογοῦμαι· ἵνα μὴ ἄλλους σκανδαλίσω. καὶ γὰρ ἔχων ἐξουσίαν καὶ ἐκ τοῦ εὐαγγελίου ἐσθίειν καὶ πίνειν ὡς καὶ ὁ κύριος διέταξεν, καὶ γυναῖκα περιάγειν, οὐδὲν τούτων ποιῶ πανταχοῦ συμπνέων τῷ εὐαγγελίῳ. 1 Kor 9,14 Ἔνθα αὐτοὺς ἀποστέλλων ἔλεγεν· μὴ λάβητε πήραν μήτε ἄρτους μήτε ἀργύριον, ἀλλ' ὅπου ἂν εἰσέλθητε, ἐκεῖ μένετε ἐσθίοντες τὰ παρατιθέμενα ὑμῖν. τότε τοῦτο παρήγγειλεν. 1 Kor 9,17–18 Διαστικτέον εἰς τὸ ἄκων. φησὶ δέ· εἰ μὲν ἑκὼν ἦλθον εἰς τὸ εὐαγγελίσασθαι, εἶχον μισθόν. ἐπειδὴ δὲ ἄκων τοῦτο ἐπετάγην, οὐ μόνον οὐκ ἔστιν μοι διὰ τοῦτο μισθός, ἀλλὰ καὶ τιμωρία· ὑπεύθυνός εἰμι, ἐὰν μὴ ποιήσω τὸ ἐπιταχθέν. διὸ οὐ κατακέχρημαι τῇ ἐξουσίᾳ μου, εἰ δέδωκεν ὁ κύριος τὸ ἐκ τοῦ εὐαγγελίου ζῆν, ἵνα διὰ τοῦ μὴ λαμβάνειν μισθὸν ἐμαυτῷ περιποιήσωμαι. 1 Kor 9,–22 Ὑπὸ νόμον αὐτὸν λέγειν <νομίζω> τοὺς παρὰ Ἰουδαίοις προσηλύτους, ἀσθενεῖς δὲ τοὺς ἀπὸ Ἰουδαίων πεπιστευκότας καὶ ἔτι δι'. ἀσθένειαν λογισμῶν ταῖς νομικαῖς παρατηρήσεσι κρατουμένους. 185 1 Kor 9,21 Θαυμαστῶς ἐπήγαγεν ὅτι Χριστοῦ ἐστιν ἔννομος, ἵνα μὴ νομισθῇ λέγειν ὅτι τὸν Μωϋσέως φυλάττει νόμον. 1 Kor 9,24–25 Οἱ ἐν σταδίῳ τρέχοντες καίπερ εἰδότες ὅτι εἷς μόνος στεφανωθήσεται, οἱ δὲ λοιποὶ κενοὺς ὑποστήσονται πόνους, ὅμως τρέχουσι καὶ ἀγωνίζονται, εἰ μὴ ἀποτευξόμενοι τῶν πόνων κἂν ** ἐστὲ πολλοί, οὐκ ὀφείλετε ἕνεκεν ἀφθάρτου στεφάνου ἀγωνίσασθαι, ὅπου γε οἱ ἐν σταδίῳ ἕνεκεν φθαρτοῦ στεφάνου πάντα ὑφίστανται; 1 Kor 9,26 Εἰ οὐκ ἀέρα δέρει, δηλονότι τὸν πονηρὸν καὶ τὰς δυνάμεις αὐτοῦ· πλήττεται δὲ ὁ διάβολος διὰ τῶν κατορθωμάτων τῆς ἀρετῆς, εὐλαβείας, σωφροσύνης καὶ δικαιοσύνης καὶ ὅσα ὅμοια. 1 Kor 10,2–4 Τύπος ἡ θάλασσα τοῦ ἐν ὕδατι βαπτίσματος, ἡ δὲ νεφέλη τοῦ ἐν πνεύματι. Μωϋσῆς δὲ αὐτοῦ τοῦ κυρίου ὡς ἀρχηγὸς τοῦ τυπικοῦ βαπτίσματος ὡς ὁ Χριστὸς τοῦ ἀληθινοῦ. ἐβαπτίσθησαν οὖν ἐν τῇ νεφέλῃ καὶ ἐν τῇ θαλάσσῃ εἰς τὸν Μωϋσῆν. ἐπειδὴ δὲ εἶπεν ἀκολουθήσης πέτρας, οὐ τοῦτό φησιν ὅτι ἀληθῶς πέτρα αὐτοῖς ἠκολούθησεν, ἀλλ' ὅτι ἡ παρὰ τοῦ Χριστοῦ δύναμις αὐτοῖς ἠκολούθει παρέχουσα αὐτοῖς ἐκ πέτρας πιεῖν. πνευματικὸν δὲ εἶπεν τὸ μάννα καὶ τὸ πόμα, ὅτι κατὰ ἁγίου πνεύματος ἐνέργειαν αὐτοῖς ἐδίδοτο, οὐχ ὅτι πνευματικοὺς τοὺς μεταλαμβάνοντας ἐμποιοῦν. Ἐκ τῶν ἀμφιβαλλομένων τῆς παλαιᾶς τύπος ἦν τῶν νέων τὰ παλαιά· καὶ σκιὰ μὲν ὁ νόμος Μωϋσέως, σῶμα δὲ ἡ χάρις. ἐπειδὴ τοίνυν ἐδίωκον τοὺς Ἑβραίους Αἰγύπτιοι, διαβάντες δὲ τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν οἱ Ἑβραῖοι τῆς πικρᾶς τῶν Αἰγυπτίων ἀπηλλάγησαν δεσποτείας, τύπον ἔχει τῆς κολυμβήθρας ἡ θάλασσα, ἡ δὰ νεφέλη τοῦ πνεύματος, ὁ δὲ Μωϋσῆς τοῦ σωτῆρος Χριστοῦ, τοῦ σταυροῦ δὲ ἡ ῥάβδος, τοῦ διαβόλου ὁ Φαραώ, τῶν δαιμόνων οἱ Αἰγύπτιοι, τὸ δὲ μάννα τῆς θείας τροφῆς, τὸ δὲ τῆς πέτρας ὕδωρ τοῦ σωτηρίου αἵματος· ὥσπερ γὰρ ἐκεῖνοι μετὰ τὸ διαβῆναι τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν καὶ ξένης τροφῆς καὶ τοῦ παραδόξου ἀπήλαυσαν νάματος, οὕτως ἡμεῖς μετὰ τὸ σωτήριον 186 βάπτισμα τῶν θείων μεταλαμβάνομεν μυστηρίων. διὰ δὲ τοῦτο ἡ πέτρα Χριστὸς ὠνομάσθη ὡς
τύπος γενομένη τοῦ δεσπότου Χριστοῦ, οὕτως καὶ ἡ θάλασσα βάπτισμα προσηγορεύθη, καίτοι οὐδενὸς ἐν αὐτῇ βαπτισθέντος· κεκονιμένος γὰρ μᾶλλον αὐτὴν ἢ διάβροχος διῆλθεν ὁ Ἰσραήλ. 1 Kor 10,3–4 Πνευματικὸν καλεῖ καὶ τὸ βρῶμα καὶ τὸ πόμα, ὡς ἂν τοῦ πνεύματος ἄμφω διὰ τοῦ Μωϋσέως κατὰ τὴν ἀπόρρητον αὐτοῦ παρασχόντος δύναμιν. οὕτω δὲ καὶ πνευματικὴν ἐκάλεσε τὴν πέτραν, ὡς ἂν τῇ δυνάμει τοῦ πνεύματος ἐκδοῦσαν τὰ ὕδατα· ἀκολουθοῦσαν δέ, ἐπειδὴ τὸ ῥυὲν ἅπαξ ὕδωρ εἵπετο αὐτοῖς κατὰ τὴν ἔρημον, ὥστε μηδαμοῦ δεηθῆναι πότου τῶν τόπων ὄντων ἀνύδρων. τὸ δὲ ἡ πέτρα ἦν ὁ Χριστός, ἵνα εἴπῃ· τοῦτο ἦν ἐκείνοις ἡ πέτρα ὅπερ ἡμῖν ὁ Χριστός, οὗ τὸ αἷμα πίνομεν οἱ πιστοὶ πνευματικῶς ἐπὶ τῶν μυστηρίων μεταποιούμενον. 1 Kor 10, Ταῦτα δὲ τύποι ἡμῶν ἐγενήθησαν, οὐχ ὅτι διὰ τοῦτο ἐτιμωρήθησαν ἐκεῖνοιπῶς γὰρ οἷόν τε; ἀλλ' ὅτι τὰ παρ' ἐκείνοις γενόμενα ἐν τάξει τύπων δύναται ἡμᾶς παιδεύειν. 1 Kor 10, Τοῦτ' ἔστιν μὴ διαφθείρητε τῇ εἰδωλολατρείᾳ τὸ ἀληθινὸν βάπτισμα. 1 Kor 10,12 Λείπει κατὰ τὴν διάνοιαν τὸ ἡμῶν. 1 Kor 10,13 Ἰδοὺ γάρ, φησίν, οὐκ ἐπενεχθέντων ὑμῖν, οὐ διωγμῶν, οὐκ ἀνάγκης τινὸς ὑπὸ τῶν ἀνθρωπίνων τούτων, καὶ ἅπασιν ἀνάγκη προσεῖναι ἀνθρώποις ὅσην ὑπεμείνατε βλάβην· ἐν εἰδωλείῳ μὲν διὰ φιλίαν ἑστιώμενοι, ὑπὸ δὲ τῶν προσόντων πλεονεκτημάτων τοσοῦτον φυσώμενοι. 1 Kor 10,22 Παραζηλοῦν λέγεται τὸ ἀπό τινων δύο ποτὲ μὲν τοῦτον θαυμάζειν, ποτὲ δὲ ἐκεῖνον, ἐπὶ τὸ εἰς εὔνοιαν ἀμφοτέρους ἀγαγεῖν ἑαυτοῦ. 187 τοῦτο δὲ παρὰ μὲν ἐλάττονος εἰς μείζονας οὐκ ἄν ποτε γένοιτοπότε γὰρ ἂν παροξυνθείη ὁ ὑπερέχων ἐπὶ τῇ παρὰ τοῦ ἐλάττονος εἰς ἕτερον γινομένῃ τιμῇ; γίνεται δὲ παρὰ τῶν καθ' ὅτι δήποτε ὑπερεχόντων· οἱ γὰρ ἐλάττονες καὶ ἐφίενται τῆς παρὰ τῶν μειζόνων τιμῆς καὶ ἀποτυγχάνοντες δάκνονται. 1 Kor 10,25 Ἀγοράζοντες, φησί, μὴ περιεργάζεσθε, ἵνα μὴ πληγῆτε τὸ συνειδός· τὸ γὰρ ἐν ἀγνοίᾳ γινόμενον οὐ πλήσσει, τὸ δὲ μὴ πλῆσσον οὐ κατακρίνει. 1 Kor 11,3 Τοῦτο βούλεται εἰπεῖν ὅτι ἀπὸ μὲν τοῦ Χριστοῦ ἐπὶ τὸν θεὸν χωροῦμεν ἐξ οὗπερ ἔστιν, ἀπὸ δὲ τοῦ ἀνδρὸς ἐπὶ τὸν Χριστόν· ἐξ ἐκείνου γὰρ ἐσμὲν κατὰ τὴν δευτέραν ὕπαρξιν, καθ' ἣν ἀνάστασιν ὁμοίως αὐτῷ πάντες ἐσόμεθα ἄφθαρτοι κατὰ μετουσίαν τῆς ἐν αὐτῷ τοῦ πνεύματος χάριτος. παθητοὶ μὲν γὰρ ὄντες κεφαλὴν ἡγούμεθα τὸν Ἀδὰμ ἐξ οὗπερ τὸ εἶναι εἰλήφαμεν, ἀπαθεῖς δὲ γενόμενοι κεφαλὴν ἡγούμεθα τὸν Χριστὸν ἐξ οὗπερ ἀπαθεῖς εἶναι ἐσχήκαμεν. ὁμοίως δέ, φησίν, καὶ ἀπὸ τῆς γυναικὸς ἐπὶ τὸν ἄνδρα, ἐπειδὴ ἀπ' ἐκείνου τὸ εἶναι εἴληφεν. 1 Kor 11,4–5 Προεφήτευον οὐ μόνον ἄνδρες ἀλλὰ καὶ γυναῖκες. φανερώτερον δὲ τὰ πνευματικὰ χαρίσματα ἐδίδοτο τοῖς βαπτιζομένοις τότε, καὶ πολλὴ μὲν ἦν καὶ διαφορὰ ἡ προφητεία κατὰ τὰς χρείας, μάλιστα δὲ τοὺς ἐν ὑποκρίσει εἰσιόντας πειρᾶσαι τὴν ἐκκλησίαν ἀπήλεγχον. Ἀνὴρ ἐὰν κατακαλύπτηται, ὑβρίζει τὴν ἑαυτοῦ κεφαλήν, αὐτὸς κεφαλὴ τυγχάνων ὡς ὁ Χριστός· ἡ δὲ γυνὴ ἐὰν ἀκατακάλυπτος προσεύχηται, ὑβρίζει τὸν ἄνδρα, τὴν ἑαυτοῦ κεφαλήν, τὴν ἐκείνου τιμὴν ὑποσυλῶσα καὶ κεφαλὴ αὐτὴ εἶναι βουλομένη ἀρχική. ἐν δὲ πολλοῖς ἀντιγράφοις φέρεται ἀντὶ τοῦ ἔχειν τι ἐπὶ τῆς κεφαλῆς· ὃ δηλοῖ τὸ ὑποτετάχθαι τῷ ἀνδρί. 1 Kor 11, Δείκνυσιν αὐτὸ ἄτοπον ἀπὸ τῆς εὐσεβείας καὶ ἀπὸ τῆς φύσεως καὶ ἀπὸ τῆς δημιουργίας. 188 1 Kor 11, Τὴν γυναῖκα δόξαν μὲν εἶπεν, οὐ μὴν καὶ εἰκόνα διὰ τὸ ἀσαφὲς προσέθηκεν, ἐπειδὴ ἡ δόξα εἰς τὴν ὑπακοὴν ὁρᾷ, ἡ δὲ εἰκὼν εἰς τὸ ἀρχικόν. 1 Kor 11,18 Πρὸ γὰρ ἁπάντων ὑμῶν ἐκεῖνο αἰτιῶμαι, φησίν· τὸ γὰρ πρῶτον ἀντὶ τοῦ πρὸ πάντων λέγει ὡς καὶ ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους· πρῶτον μὲν ὅτι ἐπιστεύθησαν τὰ λόγια τοῦ θεοῦ. 1 Kor 11, Κυριακὸν αὐτὸ καὶ ἀπὸ τοῦ καιροῦ καὶ ἀπὸ τοῦ τύπου λέγει, ὡς ἂν ἐπ' ἐκείνης τῆς ἡμέρας ἐν τῷ τῆς συνελεύσεως τόπῳ κατὰ ταὐτὸν ἐσθίειν αὐτοὺς τοῦ νενομισμένου. 1 Kor 11,–22 Ἢ καὶ τοῦτο ἐγκαλεῖ ὅτι
τῷ μυστικῷ δείπνῳ ὡς τῷ συνήθει προσεφέροντο. διὸ καὶ ὡς εἰς κόρον λαμβάνοντες ἐμέθυον. ἤσθιον οὖν οὐχ ὡς μυστικὸν δεῖπνον ἀλλ' ὡς ἴδιον· ἃ γὰρ ἔφερον αὐτοὶ καθ' ἑαυτούς, ἀνήλισκον ὡς ἴδιον δεῖπνον. λοιπὸν συνέβαινεν μήτε κοινωνεῖν τοὺς πένητας οὐκ εὐποροῦντας εἰς τὰς τῶν μυστηρίων προσφοράς. διό, φησίν, καταισχύνετε τοὺς πένητας μὴ ἐκδεχόμενοι αὐτούς, ἀλλὰ προλαμβάνοντες καὶ ἐσθίοντες οὐκέτι ὡς κυριακὸν δεῖπνον τὸ πᾶσι κοινῶς εἰς σωτηρίαν ἀφθόνως προκείμενον, ἀλλ' ὡς ἴδιον καὶ οἷόν τε ἀνθρώπινον, καίτοιγε ὁ κύριος ὡς σωτήριον ἑαυτοῦ σῶμα καὶ αἷμα εἰς κοινὸν πᾶσιν αὐτοῖς μισθὸν προέθηκεν· ὑμεῖς δὲ ὡς μὴ ἀκολουθοῦντες τῇ τοῦ κυρίου διδασκαλίᾳ, ἱκανὴν δὴ ὑπέστητε τιμωρίαν. 1 Kor 11,23 Τὸ παρέλαβον ἀπὸ τοῦ κυρίου λέγει ἀντὶ τοῦ παρέλαβον ὡς αὐτοῦ τοῦ κυρίου οὕτω ποιεῖν παραδεδωκότος· οὐ γὰρ δὴ παρῆν τούτων παρ' αὐτοῦ τοῖς μαθηταῖς παραδιδομένων. 1 Kor 11,28 Ἕκαστος, φησίν, ἐξεταζέτω τὴν οἰκείαν διάνοιαν, ἥντινα περὶ τῶν μυστηρίων κέκτηται τὴν ὑπόληψιν, καὶ τότε αὐτῶν μετεχέτω· τὸ γὰρ 189 ἑαυτὸν ἀντὶ τοῦ τὴν διάνοιαν ἑαυτοῦ λέγει, καθ' ὅλου περὶ τῆς τῶν μυστηρίων ὑπολήψεως ἐν τούτοις λέγων. 1 Kor 11,33–34 Τινὲς οὐ προσεσχηκότες τῇ διανοίᾳ τῶν κειμένων νομίζουσι τοῦ ἀποστόλου πληροῦν τὸν σκοπόν, εἰ σπανιώτατά που τῶν μυστηρίων μετέχοιεν. δέον αὐτοὺς συνιδεῖν ὅτι εἴπερ πάντη καθαρεύοντας ἁμαρτίας βούλεται κοινωνεῖν ἡμᾶς, οὐδέποτε βούλεται ἡμᾶς κοινωνεῖν· πρῶτον μὲν ἁμαρτίας ἀδύνατον πάντη καθαρεύειν ἄνθρωπον ὄντα· δεύτερον δέ, εἰ καὶ τοῦτο ἦν δυνατόν, ἀλλ' οὐχ ἡμᾶς γε τοῦτο περὶ ἑαυτῶν ὑπειληφότας κοινωνεῖν δίκαιον ἦν. καὶ ποῦ στήσεται τὸ ὁσάκις ἐὰν ἐσθίητε; συνέχειαν γὰρ δείκνυσι τῆς κοινωνίας τὸ εἰρημένον, ᾧ δὴ σύνδρομος καὶ ὁ ἐπὶ τῆς ἐκκλησίας θεσμὸς πάντοτε ἐπιτελεῖσθαι βουλόμενος τὰ μυστήρια. τῶν οὖν μυστηρίων τὸν μὲν τὰ μέγιστα καὶ ἄγαν ἀπηγορευμένα διαπραττόμενον ἀπέχεσθαι ὅσιον, περὶ ὧν καὶ ὁ ἀπόστολος ἀπεφήνατο σαφῶς οὐκ ἐνεῖναι τῆς βασιλείας τυχεῖν τὸν διαπραττόμενον· τῷ γὰρ τοιούτῳ τότε καλὸν μετέχειν αὐτῶν, ἐπειδὰν τῶν ἁμαρτημάτων δέει τῶν νενομοθετημένων ἀπόσχηται πρότερον. τῶν δέ γε λοιπῶν ὅσα συμβαίνειν ἀνθρώποις ἀνάγκη, πολλὰ μὲν καὶ ὑπὸ τῶν καθημερινῶν συμπτωμάτων, πλεῖστα δὲ καὶ ὑπὸ τῆς ἀσθενείας τῆς φύσεως, σπουδάζειν μὲν ὅση δύναμις ἀπέχεσθαι προσῆκεν· ἐπιμέλεια γὰρ ἀρετῆς καὶ ἡ καθημερινὴ τοῦ βίου μελέτη ἐλαττοῦν τὰ τοιαῦτα δύναται πάντως. περιπίπτοντας δὲ τοῖς τοιούτοις οὐκ ἀποστερεῖν τῶν μυστηρίων καλὸν ἑαυτούς, προσιέναι δὲ πλείονι τῷ φόβῳ λογιζομένους μὲν αὐτῶν τὸ μέγεθος, ποιουμένους δὲ ἐπ' ἐλπίσιν ἀγαθαῖς τὴν μετάληψιν, ὡς ἂν καὶ ἀφέσεως ἡμῖν ἐκεῖθεν προσγινομένης, ὅταν ἀπεχώμεθά γε τῶν <τοιούτων> κατὰ δύναμιν καὶ τῶν λοιπῶν μὴ καταμελοῦντες φαινοίμεθα, καὶ μὴν καὶ πνευματικῆς συνεργείας πρὸς εὐμαρεστέραν τοῦ βίου κατόρθωσιν· πάντα γὰρ ὅσα διὰ τοῦ θανάτου προσγέγονεν ἡμῖν τοῦ Χριστοῦ, ταῦτα καὶ ἀπὸ τῶν συμβόλων ἐπιτελεῖσθαι τοῦ θανάτου δίκαιον. ὥστε ἐγὼ θαρρῶν εἴποιμι ἄν, ὅτι κἂν τὰ μέγιστά τις ἡμαρτηκὼς τυγχάνῃ, δοκιμάσας δὲ πάσης ἀτόπου πράξεως ἀπέχεσθαι τοῦ λοιποῦ καὶ βλέπειν εἰς ἀρετήν, ἀκολούθως τοῖς νόμοις πολιτευόμενος τοῦ Χριστοῦ, τὴν τῶν μυστηρίων <μετάληψιν> ποιήσαιτο πάνυ πεπιστευκὼς ἁπάντων λήψεσθαι τὴν συγχώρησιν, οὐδαμῶς ἀποτεύξεται τῶν πεπιστευμένων. 190 1 Kor 12, Ἀντὶ τοῦ θέλω ὑμᾶς καὶ τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων εἰδέναι τὴν τάξιν, ὥστε βούλομαί τι καὶ περὶ τούτων εἰπεῖν. 1 Kor 12,3 Ἴσως δὲ ὅτι καὶ εἰς ὠφέλειαν τῶν ἀκουόντων ὑπὸ ἀνάγκης θείας ὡμολόγουν οἱ δαίμονες τὸν κύριον. 1 Kor 12, Οὐκ ἁπλῶς εἶπεν πνεῦμα, ἀλλὰ φανέρωσις πνεύματος, τοῦτ' ἔστιν ἐνέργεια πνεύματος, δι' ἧς δῆλον γίνεται ὅτι διὰ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν τὰ πνευματικὰ
χαρίσματα εἰς τοὺς πολλοὺς ἡπλώθη πρὸς τὸ συμφέρον τῇ οἰκοδομῇ καὶ αὐξήσει τῆς ἐκκλησίας. 1 Kor 12,10 Προφητείαν δέ φησιν εἶναι τὴν τῶν μελλόντων προαγόρευσιν, λέγεσθαι δὲ καὶ τὸ τὰ ἐν πράξει ἤτοι καὶ βουλεύμασιν ἄδηλα ὄντα τοῖς πολλοῖς εἰπεῖν, ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ τὰ παρεληλυθότα καὶ ἀγνοούμενα τοῖς πᾶσι δυνηθῆναι εἰπεῖν ὡς Μωϋσῆς διηγήσατο ἅπαντα. Πολλοὶ τότε διὰ τὸ πλῆθος τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων ὑπεκρίνοντο τὴν εὐσέβειαν εἰς ἀπάτην ἑτέρων, καὶ δὴ καὶ θαύματα δαιμονικῇ τῇ συνεργείᾳ κεχρημένοι ὁμοίως τοῖς πιστοῖς ἐπιτελεῖν ἐδόκουν· οὕτως οἱ τοῦ Σκευᾶ υἱοὶ περιῄεσαν ἐν ἐπορκιστῶν σχήματι δαίμονας καὶ αὐτοὶ ἀπελαύνειν προσποιούμενοι δῆθεν. ἦν οὖν χάρισμα πνεύματος καὶ πρὸς τοῦτο ὥστε διακρίνειν, τίνες μὲν οἱ ἀληθῶς τῇ δυνάμει τοῦ θείου πνεύματος ἐπιτελοῦντες τὰ θαύματα, τίνες δὲ οἱ δαιμονικῇ συνεργείᾳ ὑποκρινόμενοι τὴν ἀλήθειαν. 1 Kor 12,23 Περιτίθεμεν εἶπεν καὶ οὐ περίκειται· οὐ γὰρ τῆς φύσεως μέρος τὰ ὑποδήματα, ἀλλ' ὕστερον εὕρηνται παρ' ἡμῶν. καὶ τὰ ἀσχήμονα ἡμῶν εὐσχημοσύνην περισσοτέραν ἔχει, τὰ δὲ εὐσχήμονα ἡμῶν οὐ χρείαν ἔχει. ἀσχήμονα ὡς πρὸς τὴν κοινὴν ὄψιν ἀποκαλεῖ, ὥστε τῇ μὲν φύσει οὐκ ἔστιν ἀσχήμονα, 191 εἴπερ δὴ περισσοτέραν ἔχει τὴν εὐσχημοσύνην, τῇ δὲ ὑπολήψει κρινόμενα λέγεται οὕτως, καθ' ἣν οὐκ εὐσχημοσύνην τὴν ἄνευ αἰτίας γύμνωσιν αὐτῶν εἶναι νομίζομεν. 1 Kor 12,27 Οὕτω δὴ καὶ ὑμεῖς ἐπειδὴ τάξιν ἐπέχετε σώματος ἐκ διαφόρων συγκειμένου μελῶν, τῇ δυνάμει τοῦ πνεύματος εἰς τὴν τοῦ δεσποτικοῦ σώματος καταστάντες συνάφειαν , ταύτην ἀναγκαίως σώζετε τὴν συμφωνίαν, μηδεμίαν ἀπὸ τῆς διαφορᾶς τῶν χαρισμάτων δεχόμενοι φιλονεικίας παρείσδυσιν. 1 Kor 13, Πᾶν χάρισμα ἀγάπης ἐστερημένον μάταιόν ἐστιν, οὐ διὰ τὸν ἔχοντα ἐνεργούμενον ἀλλὰ διὰ τοὺς οἰκοδομουμένους ἐνεργούμενον, ὥστε οὐδὲ τὸ κύμβαλον ἢ ἄλλο ὅτι ὄργανον ἠχοῦν ἑαυτὸ τέρπει ἀλλὰ τοὺς ἀπολαύοντας αὐτοῦ. 1 13, Καὶ ὅτι μὲν οὔτε ἡ πίστις ἄνευ ἀγάπης οὔτε ἡ ἀγάπη ἄνευ πίστεως τελειοῖ πρόδηλον· καὶ γὰρ τὰ ἔργα πίστεως δεῖται καὶ ἡ πίστις ἔργων ἅπερ δι' ἀγάπης πληροῦται. πλὴν ἐπειδὴ ἑώρα ὁ ἀπόστολος τοὺς Κορινθίους τῆς ἀγάπης ἠμεληκότας, προτιμᾷ αὐτὴν ἐνταῦθα ὡς ἄριστος ἰατρὸς τὰ κατεπείγοντα τῶν παθῶν θεραπεύων. Ἐνταῦθα οὐ τὴν κοινὴν ταύτην λέγει· δοὺς γὰρ δὴ τὴν τηνικαῦτα κατέχουσαν ἀπιστίαν, πολλὰ τοιαῦτα ἐθαυματούργουν εἰς ἔκπληξιν διὰ τούτων αὐτοὺς ποδηγοῦντες πρὸς τὴν ἀλήθειαν. 1 Kor 13,4 Οὐ περπερεύεται, ὅ ἐστιν ἀλαζονεύεται ἡ ἀγάπη καὶ φυσιοῦται, ὅπερ ἐστὶν ἀσχημοσύνης ἀνθρώπινον ὄντα μέγα φρονεῖν καὶ ἐπαίρεσθαι κατὰ τοῦ πλησίον ὡς μὴ τοῖς ὁμοίοις αὐτῶν πάθεσιν ὑποκείμενον. 1 Kor 13,8–13 Μετὰ τὸ ἁπλωθῆναι τὴν πίστιν ἐπὶ πάσης γῆς ὡς περιττὰ αἵ τε προφητεῖαι καὶ αἱ γλῶσσαι καὶ ἡ ἐκ μέρους γνῶσις 192 παύονται, μένει δὲ λοιπὸν ὡς ἀναγκαῖα τὰ τρία ταῦτα. εἰκότως δὲ τὴν ἀγάπην μείζονά φησιν, ἐπειδὴ διεστασίαζον πρὸς ἑαυτοὺς Korίνθιοι καὶ ζῆλον εἶχον καὶ ἔριδας, καὶ κίνδυνος ἦν σχισθῆναι τὴν ἐκκλησίαν. 1 Kor 14, Ἀντὶ τοῦ μάλιστα μὲν ὑμᾶς τῆς ἀγάπης ἐπιμελεῖσθαι βούλομαι· εἰ δ' ἄρα καὶ τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων ἐφίεσθε, κἂν γνῶτε ποῖα κρείττονα καὶ ὅτι τὸ προφητεύειν ἄμεινον τῇ γλώσσῃ λαλεῖν. 1 Kor 14,2–4 Προκρίνει τὴν προφητείαν μετὰ τὴν ἀποστολήν· οὐκοῦν ὁ μὲν ἀπόστολος καὶ προφήτης, ὁ δὲ προφήτης οὐ πάντως καὶ ἀπόστολος. ὁ λαλῶν γλώσσῃ αὐτὸς μὲν οἰκοδομεῖται, πεπεισμένος ὅτι πνεύματι ἁγίῳ φθέγγεται, οὐ μὴν τὴν ἐκκλησίαν οἰκοδομεῖ ἀγνοοῦσαν ἃ φθέγγεται. ὁ δὲ προφητεύων τοὺς ἀκούοντας ὠφελεῖ καὶ ἐκ τῆς προγνώσεως δείκνυσι τὴν ἐνοίκησιν τοῦ ἁγίου πνεύματος τὴν ἐν αὐτῷ. 1 Kor 14,5 Θέλω ὑμᾶς γλώσσαις λαλεῖν·
καὶ γὰρ τοῦτο πνευματικὸν τὸ χάρισμα. θέλω δὲ μᾶλλον προφητεύειν ὑμᾶς· τοῦτο γὰρ μεῖζον τὸ χάρισμα. 1 Kor 14,14 Προσεύξομαι ἀντὶ τοῦ εὐχαριστήσω καὶ εὐλογήσω. νοῦν δὲ εἶπε τὸν νοούμενον λόγον. 1 Kor 14,16 Ἰδιώτην λέγει τὸν λαϊκὸν πρὸς ἀντιδιαστολὴν τοῦ ἱερέως. 1 Kor 14,19 Τοῦτο ἔφη, ἵνα μὴ νομίζητε διὰ τὸ μὴ κατηξιῶσθαι χαρίσματος γλωσσῶν **. 1 Kor 14,26 Ὡς μέγα χάρισμα τὸ τῶν ψαλμῶν τῶν ἄλλων προέταξεν. πάντα οὖν κατὰ τάξιν γινέσθω· ψαλλέτω ὁ καταξιωθεὶς ψαλμοῦ, διδασκέτω 193 ὁ εὐπορῶν διδαχῆς, ἐκφωνείτω τὴν ἀποκάλυψιν ὁ ἀποκαλύψεως τετυχηκώς. 1 Kor 14,27–28 Μὴ θορυβεῖτε, φησί, ταῖς γλώσσαις τὴν ἐκκλησίαν οὐκ ὄντων τῶν ἑρμηνευόντων αὐτάς. εἰ δὲ καὶ εἶεν, πάντα τάξει γινέσθω. 1 Kor 14,29 Μὴ πλάνης πνεῦμα λαλείη, διακρινέτωσαν· ἀντὶ τοῦ σαφηνιζέτωσαν. 1 Kor 14,34–36 Ἐπειδὴ ὀπίσω εἶπεν· τὰς γυναῖκας προφητεύειν, μήποτε ἐν οἴκῳ ἐπροφήτευον. ἢ σιγάτωσαν ἀντὶ τοῦ μὴ διδασκέτωσαν. διαφέρει δὲ προφητεία διδασκαλίας. Ἀκολουθεῖτε, φησί, ταῖς ἄλλαις ἐκκλησίαις καὶ μηδὲν καινοτομεῖτε ὡς μόνοι τοῦ κηρύγματος ἠξιωμένοι· οὐ γὰρ ἀφ' ὑμῶν ἤρξατο ὁ λόγος, οὔτε εἰς ὑμᾶς περιεκλείσθη. σιγάτωσαν καὶ παρ' ὑμῖν αἱ γυναῖκες ὡς καὶ πανταχοῦ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις. 1 Kor 14,37–38 Εἴ τις ἀγνοεῖ, φησίν, ὅτι τοῦ κυρίου ἐστὶν ἃ γράφω καὶ οὐκ ἐμά, οὐκ ἔστιν προφήτης οὐδ' ἔχει πνεῦμα θεοῦ, ἀλλ' ἀγνοεῖται ὑπὸ τοῦ ἁγίου πνεύματος. 1 Kor 15,1–2 Εἰ γὰρ εὐηγγελίσατο καὶ παρέλαβον καὶ μὴν καὶ κατέχουσιν ἔτι τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ἐν ᾧ καὶ ἑστήκατε, περιττὸν τὸ περὶ τούτου γράφειν, εἰ μὴ ἄρα ἐκεῖνοι τῷ δοκεῖν τὰ Χριστιανικὰ κατέχοντες δόγματα, ἐπὶ τῶν πραγμάτων τὰ ἐναντία φαίνονται ἀσπαζόμενοι· ὅθεν καλῶς ἐπήγαγε τὸ δι' οὗ καὶ σώζεσθε, ἀντὶ τοῦ οὕτω κατέχετε ὡς ἂν καὶ σωτηρίας τυχεῖν ἐλπίζοντες ἀπ' αὐτοῦ. τὸ δὲ τίνι λόγῳ εὐηγγελισάμην ὑμῖν, ἀντὶ τοῦ τίς ὁ σκοπὸς τοῦ εὐαγγελίου, τίς ἡ αἰτία ἵνα τὸ μὲν εὐαγγέλιον ᾖ τοῦ Χριστοῦ ἡ ἀνάστασις, ὁ δὲ τούτου. σκοπὸς τὸ πιστεῦσαι ὅτι καὶ πάντες ἀναστησόμεθα ἀκολούθως ἐκείνῳ· 194 εἴπερ δὴ κατέχετε καὶ μὴ ἀπεβάλετε πάντα ὡς ἂν εἰκῇ πεπιστευκότες τοῖς παρ' ἡμῶν λεχθεῖσιν. 1 Kor 15,10 Οὐ κενὴ καὶ ἄπρακτος γέγονεν ἐν ἐμοὶ ἡ χάρις, ἀλλὰ πλείω τῶν ἄλλων ἐκοπίασα ἐν τῷ κηρύγματι. 1 Kor 15,14 Διὰ γὰρ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ ἡ ἄφεσις. 1 Kor 15,23 Ὁ θεσπέσιος Παῦλος τὸ περὶ τῆς ἐσομένης ἀναστάσεως ἡμῖν ἀποκαλύπτων μυστήριον, ἀπαρχὴν μὲν τὸν Χριστὸν ἀναστήσεσθαι λέγεικαὶ γὰρ δὴ καὶ ἐγήγερται πρῶτος ἐκ νεκρῶν, ἀλλ' ἔπειτα, φησίν, οἱ τοῦ Χριστοῦ ἐν τῇ παρουσίᾳ αὐτοῦ· πρὸ γὰρ τῶν ἄλλων ἁπάντων τοὺς οἰκειωθέντας αὐτῷ διὰ πίστεως δεῖ ἀναστήσεσθαι λέγει, χρεωστουμένην αὐτοῖς δὴ μάλιστα κυρίως τε καὶ ἰδικῶς ἐπιδεικνύων τὴν ἀνάστασιν, εἰ καὶ εἰς ὅλην διϊκνεῖται τὴν φύσιν ἐξ ἀγαθότητος δηλονότι καὶ φιλανθρωπίας τοῦ παντελῶς καταργῆσαι τὸν θάνατον ἐθελήσαντος θεοῦ. 1 Kor 15,24 Μετὰ γὰρ τὴν αὐτοῦ ἔσται πάντων ἡ ἀνάστασις, ὅτε καὶ τὸ τέλος, τὸ καταβαπτισθῆναι τὸν θάνατον καὶ ἔτι οὐκ ἔσται θάνατος, ἀλλὰ καταργεῖται ὁ κοινὸς ἀνθρώπων ἐχθρός, ὃν εἰσήγαγεν ὁ ἀόρατος θάνατος. 1 Kor 15,25 Ἐχθροὺς τὰς ἀντικειμένας δυνάμεις λέγει. 1 Kor 15,32 Ὑπὸ θηριώδων καὶ φονικῶν ἀνθρώπων ἀνῃρέθη. 1 Kor 15,36–38 Τοῦτο λέγει· ἐὰν μὴ διαφθαρῇ ὃ σπείρεις, οὐ ζωοποιεῖται, καὶ οὐδὲ αὐτὸ φύεται ἀλλὰ γένεσις ἑτέρῳ γίνεται, καὶ ταῦτα ποιεῖ ἡ τοῦ θεοῦ δύναμις. ἅπερ τις τεκμαιρόμενος οὐκ ὀφείλει ἀπιστῆσαι τῇ ἀναστάσει. 195 Ὥσπερ καὶ ἡ ὕελος ἐξ ἄμμου μέν ἐστιν, οὐκέτι δὲ ἄμμος ἀλλ' ἕτερόν τι παρ' ἐκεῖνο ἀφ' οὗ γέγονεν, καὶ ὁ στάχυς ὡσαύτως οὐκέτι κόκκος ἀλλὰ στάχυς ἕτερόν τι παρὰ τὸν κόκκον, οὕτως καὶ ἐν τῇ ἀναστάσει βέλτιον τὸ σῶμα μετασκευάζεται ὡς μηκέτι σὰρξ καὶ αἷμα ἀλλ' ἀθάνατόν τι καὶ ἀδιάφθορον ζῶον. 1 Kor 15,45–47 Τὸ ἐγένετο ὁ
ἄνθρωπος εἰς ψυχὴν ζῶσαν γέγραπται· τὸ δὲ ὁ πρῶτος καὶ τὸ Ἀδὰμ αὐτὸς προσέθηκεν, ἵνα εἴπῃ τὸ ἔσχατος Ἀδάμ. Οὐ γὰρ εἶπεν εἰς ψυχὴν ζωοποιοῦσαν ἀλλὰ ζῶσαν, ἀντιδιαστέλλων πρὸς τὴν τῶν ἀλόγων ψυχὴν τὴν συμφθειρομένην τοῖς σώμασιν. ἐπεὶ οὖν καὶ ὁ πρῶτος ἄνθρωπος ἐγένετο εἰς ψυχὴν ζῶσαν, ἀπέθανεν καὶ οὐκ ἴσχυσεν ἀναστῆναι, ὁ δὲ δεύτερος, ὅτι πνεῦμα ζωοποιοῦν εἶχεν καὶ ψυχήν , ἀνέστησεν δι' ἑαυτοῦ. ἐπεὶ οὖν ὁ ψυχικὸς πρῶτος ἐγένετο, δεύτερον δὲ ὁ πνευματικός, ἀκολούθως πρῶτον ὁ θάνατος καὶ δεύτερον ἡ ἀνάστασις· ἕπεται γὰρ τῷ δευτέρῳ τὸ πρῶτον. διὸ καὶ ἡμεῖς ὡς ψυχικοὶ γεγονότες ἀποθνήσκομεν, καὶ πάλιν πνευματικοὶ γενόμενοι ἀνιστάμεθα. οὐκ ἔδει δὲ πρῶτον γενέσθαι αὐτὸν πνευματικὸν τὸν θάνατον, ἐπεὶ ἐκ παλιγγενεσίας οὐκ ἦν δυνατὸν αὐτὸν ἀποθέσθαι τὴν ἁμαρτίαν· ὁ δὲ θεὸς πάντα ἐν προγνώσει ποιεῖ. 1 Kor 15,48–49 Τοῦτο εἶπεν διὰ τὸ ἐξ οὐρανοῦ εἶναι τὸν θεὸν λόγον τὸν ἀτρέπτως γεγονότα ἄνθρωπον. οὐρανίους δὲ λέγει οὐχ ὡς ἐν ἁγιότητι ὁμοίους, ἀλλ' ὡς ἐν ἀφθαρσίᾳ ἀναστησομένους. εἰκόνα δὲ νῦν λέγει πεφορηκέναι ἡμᾶς τοῦ χοικοῦ κατὰ τὸ τεθνήξεσθαι, εἰκόνα δὲ τοῦ ἐπουρανίου κατὰ τὸ ἀναστήσεσθαι καὶ διαμένειν ἀφθάρτους. δῆλον δὲ ὅτι τοὺς χοϊκοὺς καὶ ἐπουρανίους τοὺς αὐτοὺς λέγει· χοϊκοὶ μὲν γὰρ πρὸ ἀναστάσεώς ἐσμεν , οὐράνιοι δὲ μετὰ τὴν ἀνάστησιν, κατὰ τὸν τοῦ φθαρτοῦ καὶ ἀφθάρτου λόγον, οὐ κατὰ τὸν τῆς οὐρανίου βασιλείας. 1 Kor 15,50–51 Σαφῶς καὶ διὰ τούτων διδάσκει, ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα βασιλείαν θεοῦ κληρονομῆσαι οὐ δύνανται ἐπὶ τῶν ἀλλαγησομένων ἔταξεν, τὸ δὲ οὐδὲ ἡ φθορὰ τὴν ἀφθαρσίαν ἐπὶ πάντων. 196 1 Kor 15,52 Ἐσχάτην σάλπιγγα ἐνταῦθα ἐκάλεσεν μεθ' ἣν ἀνίστανται ἅπαντες· αὕτη γὰρ ἡ τοῦ θανάτου κατάργησις. δῆλον δὲ ὅτι πολλαὶ μὲν φωναὶ σαλπίγγων γίγνονται, ἑκάστου δέ τινος ἐπιτελουμένου πάντως ἐστὶ σύμβολον. ἐπειδὴ τοίνυν τάξει τινὶ γίνεται ἕκαστον, εἰκότως ἐν τῇ ἐσχάτῃ σάλπιγγι τοῦτο ἔσεσθαί φησιν. Τὸ τῆς ἀλλαγῆς καὶ ἀφθαρσίας τὴν ἐπὶ τὸ κρεῖττον μεταβολὴν ἐμφαίνει. 1 Kor 15,56 Νόμον ἐνταῦθα λέγει ἁπλῶς εἴτε τὸν ἐν τῇ φύσει κείμενον εἴτε τὸν θετόν· βούλεται γὰρ εἰπεῖν ὅτι τότε σὺν τῷ θανάτῳ καὶ ἡ ἁμαρτία λύεται, καὶ νόμος ἅπας ἀργεῖ, ἐπειδὴ ἄφθαρτοι γεγονότες τῇ τοῦ πνεύματος χάριτι κυβερνώμεθα.
Fragmenta in epistulam ii ad Corinthios 196 2 Kor 1,3 Συνετὸν τὸ ἀπ' εὐχαριστίας καὶ μὴ διηγηματικῶς ἄρξασθαι τῶν συμβεβηκότων αὐτῷ, ὥστε μὴ δοκεῖν μεγάλα φρονεῖν ἐπ' αὐτοῖς· καὶ οὐδὲ ἀπὸ τῆς θλίψεως ἤρξατο ἀλλ' ἀπὸ τῆς παρακλήσεως, ὥστε φαίνεσθαι τὸ μὲν προκείμενον αὐτῷ τὴν ὑπὲρ τῆς παρακλήσεως εὐχαριστίαν, ὑπὸ δὲ τῆς ἀκολουθίας τοῦ λόγου δοκεῖν εἰς τὸν περὶ τῶν θλίψεων ἐξενηνέχθαι λόγον. Εὐλογητὸς ὁ θεός· ἐνταῦθα ὑποστικτέον, ἵνα ᾖ κατ' ἔλλειψιν· νοεῖται γὰρ τὸ ἡμῶν ἀντὶ τοῦ εὐλογητὸς ὁ θεὸς ἡμῶν. Kor 1,4 Ὁ λόγος ψιλός ἐστι τὸ τῆς ἡμετέρας παρακλήσεως ἀλλ' ἔργον προειληφώς· πειραθέντες γὰρ τῆς παρὰ τοῦ θεοῦ παρακλήσεως μεμαθήκαμεν ἀφ' ὧν πεπόνθαμεν παρακαλεῖν. 2 Kor 1, Ἀντὶ τοῦ ἀληθῆ περὶ ὑμῶν ἐλπίζοντες πάσχειν αἱρούμεθα. 197 2 Kor 1,12 Τοῦτο εἶπεν, ἐπειδὴ διέβαλλον αὐτὸν οἱ ἐκ περιτομῆς λέγοντες ὅτι καὶ αὐτὸς φυλάττει τὸν νόμον, εἰ καὶ ὑμῖν ὡς ἀπ' ἐθνῶν οὖσιν ἑτέρως διαλέγεται. 2 Kor 1,15 Ἐντρεπτικώτατον τὸ καὶ ταύτῃ, ὡς οὐχ ὁμοίως ἔτι θαρρεῖν δυνάμενος τῷ μεταβεβλῆσθαι αὐτούς, καὶ οὐχ ὁμοίους εἶναι περὶ αὐτόν. ἐκ τῶν λεγομένων δὲ δῆλον, ὡς πολλὴν περὶ αὐτοὺς ἔσωζε τὴν διάθεσιν.
PG 66:6972 Kor 1, Ἔστι, φησί, τὸ ἀμὴν φωνὴ συγκαταθέσεως ἐπ' εὐχαριστίας τῆς εἰς τὸν θεὸν γινομένης, ὡς ἐν τῇ προτέρᾳ αὐτός φησιν· ὁ ἀναπληρῶν τὸν τόπον τοῦ ἰδιώτου πῶς ἐρεῖ τὸ ἀμὴν ἐπὶ τῇ σῇ εὐχαριστίᾳ; 2 Kor 1,24 Κατὰ τὴν συνθήκην λείπει τὸ μέν, ἵνα ᾖ· τῇ μὲν γὰρ πίστει ἑστήκατε. λέγει δὲ τοῦτο· τῆς μὲν πίστεως ἕνεκεν οὐδαμῶς ὑμῖν ἐπιμέμφομαιτὴν γὰρ ταύτης ὑγείαν περίκεισθε ἕτερα δέ τινα παρ' ὑμῶν πλημμελεῖται, ἅτινα διορθώσεώς τινος δεῖται. 2 Kor 2,13 Ἄνεσιν τοῦ πνεύματος καλεῖ τὸ δυνηθῆναί τι γενέσθαι κατάλληλον τῆς τοῦ πνεύματος δόσεως, ταῦτα δὲ ἦν ἡ ἑτέρων ὠφέλεια· οὐδὲ γὰρ ἔνεστιν ὑπολαβεῖν ὅτι Παῦλος ἀνθρωπίνης ἕνεκεν θλίψεως τὸ διδάσκειν ὑπερέθετο εὑρηκὼς τοὺς τὸ εὐαγγελικὸν κήρυγμα παραδέξασθαι δυναμένους. 2 Kor 3,7–11 Οὐκ εἶπεν ἡ διακονία τοῦ νόμου, ἐπειδὴ εἶχεν ἀξιοπιστίαν τινὰ καθ' αὑτὴν ἡ τοῦ νόμου προσηγορία, ἀλλ' ἡ τοῦ θανάτου ἀπὸ τοῦ ἀποτελέσματος αὐτὸ μᾶλλον εἰρηκώςὥστε τὴν περὶ αὐτὴν μειῶσαι φαντασίαν. καλῶς δὲ καὶ τὸ καταργουμένην εἰς αὔξησιν τοῦ πράγματος, ἀντὶ τοῦ καὶ ταῦτα καταργουμένην. καλῶς δὲ καὶ τὸ ἔσται, ἐπειδὴ ἀπὸ τῶν μελλόντων πιστοῦται τῶν κατὰ τὸν Χριστὸν τὸ μέγεθος. Εἰ γὰρ τὸ καταργούμενον διὰ δόξης. πολλῷ μᾶλλον τὸ μένον ἐν δόξῃ.
PG 66:699καλῶς ἐπὶ μὲν ἐκείνου εἶπεν διὰ δόξης, ἐπειδὴ πρὸς τῷ μηδένα ἕτερον μετασχεῖν τῶν ὁμοίων, καὶ 198 αὐτὸς Μωϋσῆς πρὸς ὀλίγον τοιοῦτος ἐγένετο· ἐνταῦθα δὲ τὸ ἐν δόξῃ, ἅτε δὴ αὐτοῦ τε τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν κοινωνούντων τῆς δόξης ἀεὶ ἐν τοῖς αὐτοῖς ἐσομένων. 2 Kor 3,17 Εἰ τὸν κύριον πνεῦμα εἰπεῖν ἠβούλετο, πνεῦμα ἂν εἶπεν ἁπλῶς, οὐ τὸ πνεῦμα μετὰ τῆς τοῦ ἄρθρου προσθήκης. ὥστε πνεῦμα ὁ θεός, εἰ καὶ τὰ μάλιστα εὔηθες τοῦτο εἰπεῖν. οὐ γὰρ ὥσπερ ἐν ἐκείνοις πρὸς τὴν Σαμαρεῖτιν διαλεγόμενος οἰομένην ἐν τόπῳ εἶναι τὸ θεῖον, ἀναγκαίως ἔφησεν αὐτὸ πνεῦμα εἶναι ἀσώματον, οὕτω κἀνταῦθα δεῖξαι ὅτι ἀσώματος ὁ κύριος, τῷ ἀποστόλῳ προέκειτο· φανερὸς γὰρ ὁ ἐν τούτοις σκοπὸς αὐτοῦ. ἐπειδὴ δὲ οὐ πνεῦμα εἶπεν ἀλλὰ τὸ πνεῦμα μετὰ τοῦ ἄρθρου, δηλονότι μὴ τὸν κύριον πνεῦμα λέγει ἀλλὰ τὸ πνεῦμα κύριον.
PG 66:701οὐδὲ γὰρ ἔχοι ἄν τις διὰ πάσης δεῖξαι τῆς καινῆς διαθήκης τῇ τοῦ πνεύματος φωνῇ τὸν πατέρα ἢ τὸν υἱόν που σημαινόμενον, ἐπεὶ καὶ ὅταν λέγῃ πνεῦμα ὁ θεός, οὐ τῇ τοῦ πνεύματος αὐτὸν σημαίνει προσηγορίᾳ, ἀλλὰ θεὸν μὲν ὀνομάζει· πνεῦμα δὲ εἶναί φησιν οὐκ ἐπὶ σημασίᾳ τῇ κατὰ τὴν ὀνομασίαν αὐτὸ τεθεικώς, ὡς τὸ θεὸς καὶ κύριος καὶ πατὴρ καὶ υἱὸς καὶ ὅσα τοιαῦτα ἐπὶ τῆς θείας κεῖται γραφῆς, ἀλλ' εἰς διδασκαλίαν τοῦ μὴ περιγραπτὸν ἐν τόπῳ εἶναι. 2 Kor 4, Τὸ ἵνα οὐκ ἐπ' αἰτίας λέγεται, ἀλλὰ συνήθως τὸ ἑπόμενον. 2 Kor 4,14 Καλῶς τὸ εἰδότες, ὡς ὅτι δὴ ὁμολογουμένης παρ' αὐτοῖς τῆς τοῦ Χριστοῦ ἀναστάσεως, ᾗ πάντως εἵπετο τὰ ὅμοια καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν πιστεύειν αὐτούς. συνῆψε δὲ καὶ σὺν ὑμῖν, ὡς ἂν μὴ νομισθῇ ἴδιον αὐτοῦ μόνου εἶναι τὸ πρᾶγμα λέγειν. 2 Kor 5, Τὸ φιλοτιμούμεθα τέθεικεν πολλὴν ἐμφαίνων σπουδὴν ἣν περὶ τοῦτο ἐπιδείκνυσθαι ἡμᾶς βούλεται. 2 Kor 5,11 Ἀπὸ τοῦ εἰδότες οὖν τὸν φόβον τοῦ κυρίου καθαπτόμενος αὐτῶν παρενέθηκεν, λοιπὸν δὲ τὰ ἀκόλουθα τοῖς προκειμένοις 199 ἀποδέδωκεν· καὶ γὰρ συνεχόμεθα, φησίν, ὑπὸ τῆς περὶ τὸν Χριστὸν ἀγάπης εἰς τὸ πάντα πράττειν κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτῷ.
PG 66:7032 Kor 6, Ἵνα εἴπῃ· καὶ περὶ τοὺς ἀγνώστους καὶ περὶ τοὺς γνωρίμους σπουδάζοντες εἶναι μακρόθυμοι· ἀγνότητι γάρ, οὐκ ἀγνείᾳ ἀλλ' ἀγνοίᾳ φησίν. 2 Kor 7, Προάγομαι, φησί, περὶ πάντων γράφειν καὶ ὧν οὐδένα ποιοῦμαι λόγον, εἰς μείζονα διάθεσιν ὑμᾶς τῇ βαρύτητι τῶν ῥημάτων ἐξελκόμενος. 2 Kor 8,23 Τὸ δὲ εἴτε καὶ εἴτε ἐνταῦθα οὐ κατ' ἀκρίβειαν διαιρέσεώς τινος ἕνεκεν τέθεικεν ἀλλὰ συνήθως, ἀδιαφορίαν πολλὴν ἐπὶ τῆς φράσεως ἐνδεικνύμενος. 2 Kor 10,3–4 Σάρκα πᾶν τὸ πρόσκαιρον λέγει καὶ εὐδιάλυτον. ἐπειδὴ τοίνυν τῆς κατὰ νόμον ἀγωγῆς τὰ προστάγματα θνητοῖς ἁρμόζειν δύναται μόνον κατὰ τὸν παρόντα βίονἐπὶ γὰρ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ὅτε πάντες ἄφθαρτοί τε καὶ ἀθάνατοι μέλλομεν εἶναι, οὐδεμία τούτων φυλακὴ τῶν νομίμων παρείσδυσιν ἔχεικατὰ σάρκα λέγει περιπατεῖν τὸ κατὰ νόμον ζῆν. καὶ πάλιν φησίν· εἰ γὰρ καὶ θνητοὶ ἔτι τυγχάνομεν, ἀλλ' οὐ θνητὴν στρατιὰν στρατευόμεθα. 2 Kor 10,5–6 Ἀντὶ τοῦ ἐπὶ τῷ πληρωθῆναι ὑμῶν τὴν ὑπακοήν· βούλεται γὰρ εἰπεῖν ὅτι καὶ τοὺς ἀπειθεῖς εἴτε τῶν ἀλλοτρίων εἴτε καὶ τῶν οἰκείων τιμωρούμεθα ταῖς τοῦ πνεύματος ἐνεργείαις, ἐπὶ τῷ διὰ πάντων ὑμῶν τῶν πιστευόντων τὴν ὀφειλομένην τῷ Χριστῷ πληροῦσθαι ὑπακοήν.
THEODORI MOPSUESTENI
IN EVANGELIUM MATTHÆI COMMENTARII FRAGMENTA (1).
Bodleianns cum catenam in Epistolam ad Romanos tantummodo usque ad caput nonum continere,
Cramer e codice Monacensi, de quo v. Reiser. Catal. theolog., p. 9, supplementum satis amplum p.
163 ss. adjecit. Is codex XXXIX fragmenta Theodoro monacho adscribit. Horum sedecim, adde unum
Theodoreto tributum, fide codicum Bodleiani et Vaticani, quam male addubites, Mopsuesteni sunt,
duo Theodoreti pp. 416, 469; v. ej. Op. ed. Hal., III, pp. 123, 139, quatuor c. Bodlei. Diodoro assig-
mant, pp 188, 199, 226, 252; cf. pp. 105, 114, 128, 140 et unum p. 212 convenit ex parte cum fra-
gmentis in c. Bodl. p. 119 s. Diodoro tributis, ita vero ut catenarum auctores eodem fonte usos esse
appareat. Addo quod idem codex p. 123 s. Diodorea dicit, quæ pp. 219, 220, Severiano et Theodoro
adscribuntur. Restant sedecim fragmenta pp. 183, 260, 263, 265, 324, 328, 381, 387, 392, 395, 397,
404, 414,417, 477, 508, quæ quin Theodori aut monachi, aut Mopsuestení, aut Diodori sint non est
quod dubites. Idem valet de octo scholiis quæ Theodoro tribuuntur, v. p. 358. (Hæc iis repugnant,
quæ ad eumdem 1. 9,25 c. Vatic. Theodorum Mops. disputantem facit v. infra p. 33 s.) 359, 441, 481,
509, 516,518, 526. Quis horum hæc scripserit ex indole fragmentorum ægre efficias, cum hi inter-
pretes inter se admodum similes fuerint. Quæ cum ita sint temere egisse mihi viderer si hæc in hunc
librum recepissem, imo exspectandum existimavi, donec codicum fides hunc nodum expediret. At
vero quærat quispiam quis fuerit ille Theodorus modo monachus et presbyter, modo monachus, mode
presbyter dictus, qui in catenis sæpe memoratur. Ad quam quæstionem ne nunc quidem (v. commental.
meam) habeo quod respondeam. Plures viros ita appellatos fuisse scimus, v. Fabricii Bibl. Gr., sed horum
quemquam Scripturæ sacræ interpretem claruisse memoriæ non est proditum. Deinde ex fragmentis ipsis
bucusque impressis ne conjectura quidem assequaris, qualis fuerit et quo tempore vixerit. Quanquam
virorum hujus nominis, in quos incidi, hic unus tantummodo videtur in censum venire posse, Theodorus
Alexandrinus, monachus, qui Severianis erat addictus. Claruit sub sæculi sexti initio. Dixit de eo Fa-
cund. 2, 3., ejus libros contra Themistium memoravit Photius Bibl. c. 108; omnino v. Fabricii Bibl. Gr.
ed. Harl. X,pp. 372, 710. Ne plura; disquirant alii me doctiores de viro illo, qui sine ulla dubitatione de
interpretanda Scriptura sacra bene meruit. Fragmenta ejus leguntur in catenis in Matthæum a Possino
et Cramero editis, illa continet tria I. pp. 35, 63, 214; hec quindecim pp. 13, 33, 34, 37, 39, 48, 51, 56,
75, 78, 79, 87, 88, 125, 243. Denique cod. Coist. catenæ in Acta apostolorum a J. A. Cramero Oxonil
4838 editæ duo fragmenta tribuit Theodoro monacho et presbytero pp. 33, 227, cl. pp. 427, 438, quæ end.
Nov. Colleg. Theodoro Ancyrano assignat. Hoc si verum, sane Theodoti scribendum est, quanquam illud
mire cecidit, quod in altero codice utroque loco Theodori Anc. exaratum est.
MOPSUESTENI
(2) Matthæus quidem evangelista post tentationes dicit, quod accedentes angeli ministrabant di
(Malth. iv, 11) : scilicet cum eo constituti, et cooperantes, et omnibus circa eum Deo ministrantes,
quod jam per certamina ad diabolum ostensus est clarior. Sed et quod passuro ei aderant angeli, ex
Evangeliis discimus : et cum resurrexit, in monumento visi sunt. Per omnia etenim ista monstrabatur
dignitas Christi, quod inseparate ei angeli aderant, et omnibus circa eum ministrabant. Sicut enim a
peccantibus separantur, sic et per meritum honoratis subveniunt. Propter quod bene Dominus ait
(Joan., 1, 51, 52): Quod majus videbitis, et quod cœlum aperietur omnibus per me, et omnes angeli
semper mecum erunt, nunc quidem ascendentes, nunc vero descendentes, sicut ad domesticum Dei
et amicum.
(3) Nain rationis quidem proprium est, discretio bonorum et malorum. Cum vero non essent con-
Scribebam Turici Kal. Septembr. a. MDCCCXLVII.
0. F. FRITSCHE.
THEODORI
(1) Evangelium Matthæi Theodorus, teste Ebe-
diesu (Asseman. Bibl. Or. III, 1, p. 32), uno tomo
ad Julium explicavit.
(2) Act. conc. Const. II, iv, 26. Mansi IX, p. 214.
Vigil. const. 27, Mansi IX, p. 79. Ejusdem de inter
pretatione Evangelii [ vett. I. secundum Joannem
Evangelii] libro primo: sed v. quæ dixi in Comment.
de Theodori M. vita et scriptis. Hal. 1836 (huic
volumini præßixa).
(3) Act. C. Const. II. v, 55, Vig. C. 56, Ex his
quæ sunt in Ev. sec. Matth.. in quibus dirit : « Quod,
Deus creavit contraria, i. e. bona et main. 1.
PG 66:7072 Kor 11,29 Ἀσθενοῦντας μὲν λέγει τοὺς ἁμαρτάνοντας, οἷον εἰπεῖν ὡς τὸν παρὰ Κορινθίοις ἡμαρτηκότα· σκανδαλιζομένους δὲ τοὺς ἐν αὐτῷ τῷ τῆς εὐσεβείας παρατρεπομένους λόγῳ. 0 2 Kor 12, 1–4 Ἐπειδὴ τοῦ θεοῦ δείκνυται τὰ γενόμενα, φησίν· ὑπὲρ τοῦ τοιούτου καυχήσομαι. εἰ δὲ ὑπὲρ ἐμαυτοῦ καυχᾶσθαι ἀναγκαζοίμην, τὰς ἀσθενείας προβαλοῦμαι μόνον. τὸ δὲ ἤκουσεν ὡς ἀπὸ τῆς ἀποκαλύψεως εἶπεν, ὡς ἂν δίκην ἀκοῆς τὴν γνῶσιν αὐτῶν δεξάμενος, οἷόν ἐστι τὸ τοῦ προφήτου· τίς ἐπίστευσε τῇ ἀκοῇ ἡμῶν; ἀκοὴν λέγοντος τὴν ἀποκάλυψιν δι' ἧς ὥσπερ διά τινος ἀκοῆς τῶν προσηκόντων τὴν γνῶσιν ἐλάμβανεν. τὰ δὲ ῥήματα πράγματα εἶναί φησιν· ἑωρακέναι γὰρ αὐτὸν τοῦ παραδείσου τὸ κάλλος εἰκός, καὶ τὰς ἐν ἐκείνῳ τῶν ἁγίων χορείας καὶ τὴν παναρμόνιον τῆς ὑμνῳδίας φωνήν. 2 Kor 13,11 Ταῦτα οὐχ ὡς συμβουλεύων ἀλλ' ἐπευχόμενος αὐτοῖς φησιν, ἀντὶ τοῦ εἴη ὑμᾶς χαίρειν , προκόπτειν καὶ τὰ ἑξῆς.
PG 66:709Στίχ. ζ'. - θυσιῶν μὲν, φησὶν (1), οὐ προσδέομαι, δέχομαι δὲ ταύτας τῇ τῆς ὑμετέρας ἀσθενείας γνώμῃ συγκαταβαίνων, ἀπαιτῶν δὲ τὰ δύο ταῦτα, τήν τε πρὸς ἐμὲ εὔνοιαν καὶ τὴν εἰς τὸν πέλας φιλανθρωπίαν· ταῦτα γὰρ νομοθετῶν πρῶτα τέθεικα· Ἀγαπήσεις Κύριον τόν Θεόν σου καὶ τὸν πλησίον του ὡς ἑαυτόν. Στίχ. λθ'. — 'Ω, φησί, πάντων ἀνθρώπων πονηρότατοι καὶ κατά μηδὲν τῇ πονηρίᾳ τῶν ἐχιδνῶν ἀρεστηκότες· οὐ θαυμαστὸν εἰ μηδὲν φθέγγεσθε ἀγα θόν, ἔπεται γὰρ τῇ διαθέσει τῆς ψυχῆς τὰ ῥήματα· ἀλλὰ πως εὔφημα φθέγγεσθε, τα χείρω προηρημένοι καθάπαξ καὶ πρὸς τὸ χεῖρον ἐκκλίνοντες; Στίχ. λγ'. Αλεύρου (2) σάτα τρία Έλληνας καὶ Ἰουδαίους καὶ Σαμαρείτας ὀνομάζει· τούτοις τοῖς τρισὶν ἐμβληθεῖσα ἡ ζύμη ἐν φύραμα τὴν φύσιν πάντων εἰργάσατο. Στίχ. α'. — "Ετερός (3) ἐστιν Ἡρώδης ὁ βασιλεὺς, καὶ ἕτερος ὁ τετράρχης ὁ υἱὸς αὐτοῦ. Μετὰ γὰρ τὸν τοῦ βασιλέως Ηρώδου θάνατον εἰς τετραρχίας διείλον οἱ Ρωμαῖοι τὴν βασιλείαν αὐτοῦ, ὁ δὲ τούτου υἱὸς ἐν μέρος τῆς τετραρχίας εἶχεν· οὗτος δὲ ἦν ὁ τὸν Πρόδρομον καρατομήσας, καὶ διὰ τοῦτο δίκας ἔδω· κεν εὐχ εἰς μακράν. Στίχ. κε'. - Τετάρτης (2) λέγει φυλακὴν τῆς νυκαι την τριωρίαν τὴν μετὰ τὴν ἐνάτην ὥραν τῆς νυκτός. Στίχ. ιγ. - Μανιχαῖοι δὲ βουλόμενοι δεικνύναι τὸν νόμον οὐκ εἶναι τοῦ Πατρὸς τοῦ Χριστοῦ, ταύτῃ κέχρηνται τῇ μαρτυρίᾳ, πλεῖστον ὅσον τῆς ἀληθείας επισφαλέντες· οὐ γὰρ περὶ τῆς κατὰ νόμον λέγει λαγωγῆς, ἀλλὰ τῆς τῶν Φαρισαίων αἱρέσεως, οι τοῖς οἰκείαις ἐπινοίαις πλεῖστα ἐναντία τοὺς πειθος μένους αὐτοῖς ἐξεπαίδευον, καθὼς καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος ενωτέρω φαίνεται σαφῶς ἐλέγχων αὐτούς. Στίχ. 28. -- Ούπω τὴν βούλησιν συνῆκαν, ὅτι τὴν ἐπὶ ταῖς τροφαῖς αὖθις θαυματουργίαν ὑπὲρ τῆς πίσ στις ὁ Κύριος ἐβούλετο παρασχέσθαι, καίτοι ἡ ἐπι ερώτησις εἰς τοῦτο αὐτὸ διανίστησιν, ὡς ὁ Ἰωάννης διάσκει τῷ· Πόθεν ἀγοράζομεν ἄρτους, ἵνα φά. Ἐδούλετο γὰρ διαγυμνάζεσθαι τὴν τῶν μαθητῶν ψυχὴν εἰς τὸ πιστεύειν τῇ θείᾳ αὐτοῦ δυνάμει, ὅτι 14 λόγας μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔργοις τοὺς ἀκολουθοῦντας Οὐκ ἀγνοοῦντος ἡ ἐρώτησις, ἀλλ' ἐπὶ τὴν αἴσθησιν τῆς ἑαυτοῦ δυνάμεως ενάγοντος.
IN EVANGELIUM MATTHÆI.
ΚΕΦ. ΙΒ'.
ΚΕΦ. ΙΓ'
ΚΕΦ. ΙΔ'.
ΚΕΦ. ΙΕ'.
CAP. XII.
CAP. XIII.
CAP. XIV
CAP. XV.
CAP. XVI.
Στίχ. ζ'. - θυσιῶν μὲν, φησὶν (1), οὐ προσδέομαι,
δέχομαι δὲ ταύτας τῇ τῆς ὑμετέρας ἀσθενείας γνώμῃ
συγκαταβαίνων, ἀπαιτῶν δὲ τὰ δύο ταῦτα, τήν τε
πρὸς ἐμὲ εὔνοιαν καὶ τὴν εἰς τὸν πέλας φιλανθρω
πίαν· ταῦτα γὰρ νομοθετῶν πρῶτα τέθεικα· Ἀγα-
πήσεις Κύριον τόν Θεόν σου καὶ τὸν πλησίον
του ὡς ἑαυτόν.
Στίχ. λθ'. — 'Ω, φησί, πάντων ἀνθρώπων πονη-
ρότατοι καὶ κατά μηδὲν τῇ πονηρίᾳ τῶν ἐχιδνῶν
ἀρεστηκότες· οὐ θαυμαστὸν εἰ μηδὲν φθέγγεσθε ἀγα
θόν, ἔπεται γὰρ τῇ διαθέσει τῆς ψυχῆς τὰ ῥήματα·
ἀλλὰ πως εὔφημα φθέγγεσθε, τα χείρω προηρημένοι
καθάπαξ καὶ πρὸς τὸ χεῖρον ἐκκλίνοντες;
Στίχ. λγ'. Αλεύρου (2) σάτα τρία Έλληνας
καὶ Ἰουδαίους καὶ Σαμαρείτας ὀνομάζει· τούτοις τοῖς
τρισὶν ἐμβληθεῖσα ἡ ζύμη ἐν φύραμα τὴν φύσιν πάν-
των εἰργάσατο.
Στίχ. α'. — "Ετερός (3) ἐστιν Ἡρώδης ὁ βασιλεὺς,
καὶ ἕτερος ὁ τετράρχης ὁ υἱὸς αὐτοῦ. Μετὰ γὰρ τὸν
τοῦ βασιλέως Ηρώδου θάνατον εἰς τετραρχίας διείλον
οἱ Ρωμαῖοι τὴν βασιλείαν αὐτοῦ, ὁ δὲ τούτου υἱὸς
ἐν μέρος τῆς τετραρχίας εἶχεν· οὗτος δὲ ἦν ὁ τὸν
Πρόδρομον καρατομήσας, καὶ διὰ τοῦτο δίκας ἔδω·
κεν εὐχ εἰς μακράν.
Στίχ. κε'. - Τετάρτης (2) λέγει φυλακὴν τῆς νυ-
και την τριωρίαν τὴν μετὰ τὴν ἐνάτην ὥραν τῆς
νυκτός.
Στίχ. ιγ. - Μανιχαῖοι δὲ βουλόμενοι δεικνύναι τὸν
νόμον οὐκ εἶναι τοῦ Πατρὸς τοῦ Χριστοῦ, ταύτῃ
κέχρηνται τῇ μαρτυρίᾳ, πλεῖστον ὅσον τῆς ἀληθείας
επισφαλέντες· οὐ γὰρ περὶ τῆς κατὰ νόμον λέγει
λαγωγῆς, ἀλλὰ τῆς τῶν Φαρισαίων αἱρέσεως, οι
τοῖς οἰκείαις ἐπινοίαις πλεῖστα ἐναντία τοὺς πειθος
μένους αὐτοῖς ἐξεπαίδευον, καθὼς καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος
ενωτέρω φαίνεται σαφῶς ἐλέγχων αὐτούς.
Στίχ. 28. -- Ούπω τὴν βούλησιν συνῆκαν, ὅτι τὴν
ἐπὶ ταῖς τροφαῖς αὖθις θαυματουργίαν ὑπὲρ τῆς πίσ
στις ὁ Κύριος ἐβούλετο παρασχέσθαι, καίτοι ἡ ἐπι
ερώτησις εἰς τοῦτο αὐτὸ διανίστησιν, ὡς ὁ Ἰωάννης
διάσκει τῷ· Πόθεν ἀγοράζομεν ἄρτους, ἵνα φά.
Ἐδούλετο γὰρ διαγυμνάζεσθαι τὴν τῶν μαθητῶν
ψυχὴν εἰς τὸ πιστεύειν τῇ θείᾳ αὐτοῦ δυνάμει, ὅτι
14 λόγας μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔργοις τοὺς ἀκολουθοῦντας
Οὐκ ἀγνοοῦντος ἡ ἐρώτησις, ἀλλ' ἐπὶ τὴν αἴσθησιν
τῆς ἑαυτοῦ δυνάμεως ενάγοντος.
Terr οὗτοι ;
Izalberer.
VERS. 3.
VERS. 7. Sacrificiis, inquit, non indigeo, illa
tamen suscipio me vestræ infirmitati accommo-
dans : at duo hæc postulo, ut me amore et proxi-
mum quenique humanitate prosequamini; quæ
enim primas inter mandata mea tenent : Diliges
Dominum Deum tuum, et proximum sicut teipsum
VERS. 34. O, inquit, hominum omnium sce-
lestissimi et malitia viperis similes, non mirum
si nihil boni loquimini; verbis enim mentis affe-
clus exprimuntur: et quoniodo benedicere potestis
qui nihil nisi deteriora sentitis et ad deteriora
usque declinatis ?
VERS. 33. Farinæ sata tria Græcos, Judæos
et Samaritanos vocat. His enim tribus injectum
fermentum evangelicæ doctrinæ unam ex omnibus
massam commiscuit.
VERS. 1. — Alius est Herodes rex, alius tetrar
cha filius ejus. Etenim post obitum regis Herodis
in tetrarchias diviserunt Romani regnum ejus.
Ilarum unam filius ejus obtinuit, hic qui Præcur-
sorem decollavit. Cujus sceleris pœnas non diu
post dedit.
VERS. 25. — Quartam vocat noctis vigiliam trium
horarum spatium quæ post nonam noctis horam
nuncrabantur.
VERS. 13. Hoc quidem testimonium usurpant
Manichæi ut probent legem non fuisse a Christi
Patre constitutam, sed quam longissime a veri-
tate aberrant. Hic enim non agitur de legis præ-
ceptis, sed de Pharisæorum doctrinis, qui, opinio-
nibus suis indulgentes, asseclis suis disciplinam a
lege quamplurimnum dissentientem inculcabant, uti
vel ipse Salvator illud eis supra aperte exprobravit.
VERS. 34. Nondum intellexerant Dominum að
confirmandam fidem consilium cepisse cibos rur-
sus mira ratione multiplicandi, licet id ipsum hæc
interrogatio intenderet, sicuti docet illud Joan-
nis : Unde ememus panes ut manducent hi?
Cupiebat enim ita animam discipulorum insti-
tuere ut jam non de divina ipsius virtute dubita-
rent, ideoque erudiebat eos non sermonibus tan-
tum, sed operibus.
Interrogat non quasi ignoret, sed ut clarius vir-
tutem suam demonstret.
Dominus enim Christus (5) erat quidem et Deus et homo, utrumque secundum naturam
similiter:ex altero quidem apparens, ex altero vero utpote secundum naturam divinamn, invisibilis exstans.
Est autem unuin quidem omnibus manifestum utpote quod apparebat: hominem enim eum omner
(1) Possini cal. p. 202.
(2) Ibid.
(5, Ibid.
(4) Ex Catena Crameri, ut sequentia duo fragmenta.
(5) Facund. I. I. Ix, 2. Videtur hoc fragmentumu
ex l. quodam Theodori dogmatico depromptum.
PG 66:713Στίχ. ιε'. - Πολλήν (2) επιμέλειαν ἐπιδείκνυσθε, φησίν, ὥστε τινὰ τῶν ἀλλοτρίων τοῦ Ἰσραὴλ ἐπὶ τὴν εὐσέβειαν ἀγαγεῖν καὶ ποιῆσαι προσήλυτον· ἐπειδὰν δὲ τοῦτον τέλειον ποιήσητε καὶ τῆς εὐσεβείας οἰκει τατον, τότε διὰ τῶν ὑμετέρων πράξεων υἱὸν γεέννης αὐτὸν ἐργάζεσθε. Στίχ. — κθ'. Οἱ τὴν (5) ἐκπύρωσιν εἰσάγοντες τοῦ κόσμου Ελλήνων σοφοί, τὰ μὲν περὶ ἡλίου καὶ σελή της εἰρημένα δέχονται, οὐκέτι δὲ καὶ τὴν ἐξ οὐρανοῦ
ΚΕΦΑΛ. ΚΕ.
ΚΕΦΑΛ. Κα
CAP. XXV.
negotianti.
CAP. XXVI.
THEODORI MOPSUESTENI
AD EVANGELIUM MARCI COMMENTARII FRAGMENTA (1).
ΚΕΦΑΛ. Γ'.
CAP. IH.
CAP. IV.
τῶν ἀστέρων πτῶσιν ὁμολογοῦσιν, ὡς ἀγνοοῦντες τὴν Α
τοῦ Θεοῦ δύναμιν καὶ ὅτι πάντα τῷ θελήματι αὐτοῦ
ἀκολουθεῖ.
Στίχ. μη', μθ'. Τὸ μὲν οὖν (1) λέγειν τὸν κακὸν
δοῦλον, ὅτι Χρονίζει ὁ κύριος, τέθεικε σημαίνων ὅτι
οὐκ ἄλλως ἁμαρτάνουσιν, ἀλλ' ἢ τῷ μὴ παρεῖναι τὸν
κριτήν, μηδ' όλως (2) ἔσεσθαι κρίσιν ἐννοεῖν αὐτούς·
τὸ δὲ, τύπτειν τους συνδούλους, λέγει, τῷ μεγίστην
γίνεσθαι τοῖς ἀρχομένοις βλάβην κατὰ ψυχὴν διὰ τῶν
σφαλμάτων τῶν διδασκόντων.
Στίχ. κδ. – Κατακρύπτει (5) τὸ τάλαντον ἀγνώ-
μων ὢν καὶ ἐκνηρὸς, καὶ μηδὲν ἐργασάμενος ὧν ὁ
κύριος αὐτῷ ἐνετείλατο· διὸ καὶ ἀρθήσεται καὶ δο
θήσεται ἔχοντι καὶ ἐργαζομένῳ.
Στίχ. κς'.— Οὐκ (4) εἶπε· Τοῦτό ἐστι τὸ σύμβολο
τοῦ σώματός μου, καὶ τοῦτο τοῦ αἵματός μου, ἀλλὰ,
Τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου καὶ τὸ αἷμά μου, διδάσκων
ἡμᾶς μὴ πρὸς τὴν φύσιν ὁρῶν τοῦ προκειμένου, ἀλλὰ
διὰ τῆς γενομένης εὐχαριστίας εἰς σάρκα καὶ αἷμα
μεταβάλλεσθαι.
Στίχ. Β.
Έρωτα (2) τους Ιουδαίους ὁ Σωτὴρ εἰ
ἔξεστιν ἐν Σαββάτῳ θεραπεύειν, καὶ ψυχήν σῶσαι ἡ
ἀπολέσαι · οἱ δὲ σιωπῶσιν, εἰδότες ὅτι πάντως αὐτὸν
Ήνεται.
Τις 21.
Στίχ. κς'- χθ. Βουλήματι ἡμετέρῳ (4) ἐπιτρέ-
των ἐνταῦθα ὁ Σωτὴρ τὴν ἐργασίαν, ἵνα μὴ τὸ πᾶν
αὐτὸς κατεργαζόμενος φαίνηται, καὶ ἡμῶν ἀκούσιον
ἔσται τὸ ἀγαθὸν, καὶ μὴ κατὰ προαίρεσιν ἡμετέραν,
quæ de casu stellarum e celo hic habentur admit
tere recusant, ignorantes videlicet Dei potentiam,
cujus 'nutibus et voluptati cuncta absequuntur.
VERS. 48, 49. - Quod inducitur sic secum
cens malus servus : Tardat venire dominus….. co
significatur non alia fere de causa peceare homi-
nes quam quod præsentem judicem non videant,
nec omnino unquam futurum judicium reputent,
Quod addit malum servum verberare conservos,
ideo dicit quod maximum ac plagis quibusvis et
verberibus par incommodum in auimas redundet
subditorum ex culpis erroribusque magistrorum.
VERS. 24. — Occultat talentum ingratus et piger,
nihilque operatus eorum quæ dominus ipsi præce-
perat. Ideo auferetur ab illo et dabitur habenti et
VERS. 26. Non dixit : Hoc est symbolum cor-
poris mei, et hoc symbolum sanguinis mei, sed :
lloc est corpus meum et sanguis meus. Docet nos
non attendere naturam rei subjectæ ac sensibus
proposita : ea enim per gratiarum actionem et
verba super eam pronuntiata, in carnem et san-
guinem mutata est.
VERS. 4.
- Judaeos Salvator interrogat an liceat
in Sabbato sapare et animam salvare aut perdero;
bi vero silent, exspectantes donec omnino curetur
infirmus.
Per modium (3) quidem malitia atque terrena prodentia, per lucernam vero virtus intel-
ligenda est. Hæc itaque sub malitia collocari non potest. Lectulus autem pigritiæ symbolum est, quippe
curpori quietem præbens. Virtus itaque in excelso custodienda, non per pigritiam occultanda est; bonum
enim neglectum perit.
VERS. 26-29. [loc loco voluntati nostræ Sal-
vator committit opus, ne ipse omnla fecisse vi-
deatur, nec virtus nostra sit involuntaria aut inde-
liberata, quare hoc subjungit : Terra enim sua
IN EVANGELIUM MARÇI.
(1) Theodorum Marci Evangelium singulari com- D exposui in comment.
mentario illustravisse nec veterum quisquam pro-
didit, nec probabile est. Sed cum Marcum prorsus
egligere non posset, videtur rem ita institwisse,
■ Marci ubi opus esset in reliquorum Evangeliorum
Commentariis rationem haberet, ex quibus pauca
fragmenta, quæ supra posui, menarent Cf. quæ
PATROL. GR. LXVI.
(f) Possini cat. p. 330.
(2) Cat., μὴ δὲ ὅλως.
Possini oat. p. 338.
Possini cat. p. 350.
(2) Catena Gr. Patrum in Ev. sec. Marc. colect.
atque interpr. Petro Possino. Rom. 1673, f.,
p. 62.
(3) Catena Gr. Patrum in Lucam Latine ed. Balth.
Corderius, Antv. 1028, f., p. 526.
(4) Possint cal. in Marc p. 91.
VERS. 15. Multam (inquit) in eo diligentiam expromitis ut aliquem ex iis qui ab Israelitis alieni sunt, ad veram religionem adducatis, et efficiatis proselytum. At hujus ubi estis voti compotes, si- mul, inquam, aliquem mysteriis veræ religionis initiastis intimeque admovistis, tum vero pestilen- tibus exemplis malorum operum vestrorum filium gehennæ ipsum facitis. VERS. 29. Græcorum sapientes qui futuram confitentur mundi conflagrationem, quæ quidem hic de sole ac luna dicta sunt facile recipiunt. At tunc temporis æstimabant esse, et amplius nihil. Quod enim in illo latebat, omnibus erat incredibile priore tempore: sed ex magnitudine eorum quæ circa illum agebantur, et novitate miraculorum, quæ- cunque ad doctrinam videntium efficiebat, et ex gratia sancti Spiritus qui super apustolos venit, iutel- lectus est postea et creditus verus Deus, essentialiter exstans Filius verus Dei æterni. Quoniam vero in priore tempore ignorabatur hoc secundum essentiam exstare, ex eo autem quod apparebat videntibus homo purus putabatur, secundum hominem pleraque, et secundum eam quæ apparebat naturam loque- batur. Et hæc ex his quæ in Evangelio scripta sunt quivis inveniet animadvertens attentius. Proximus (1) etiam passioni ad discipulos Dominus dixit: Si me sciretis, utique et Patrem meum scirelis (Joan. viii, 19); et ad Philippuin: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? (Joan. xır, 9.) Phi- ∙lippe, qui videt me, videt et Patrem meum; ostendens quoniam neque divinam naturam sciebant Unigeniti, neque Deum sciebant verum Patrem. Unde neque dicentem de proprio Patre veluti de Deo dicentem aliquatenus advertębant : sed divisa intelligentia cadem ipsa putabant etiam illa. Hinc etiam adductus est Philippus ad dicendum: Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis (Joan. xiv, 8). Si enim sciret integre, quia Patrem suum dicebat eum, qui re vera ejus esset pater, ex quo erat vere sicut Deus ex Deo, nua- quam dixisset, ostende nobis Patrem tuum, bene sciens quia invisibilis est hominibus divina natura. Consequenter itaque et Dominus dixit ad illum: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Phi- lippe? (Ibid. 9.) Velle enim Patrem videre, indicium erat eo quod neque ipsum sciret quis esset secun- dum naturam, neque quem diceret Patrem esse, Filius ex eo exstans. Et aperiens hoc ipsum addidit : Qui videt me, videt et Patrem. Si enim cognoveris, inquit, quis sim, cognosces et illum, secundum quod possibile est, per me contemplans Patris naturam, cujus sum Filius ex ipso exstaus secunduni essentiam, et ejusdem cum illo exstans essentiæ. Quoniam vero nescis me, neque Patrem meum scis quem dico : cognoscens autem me, cognosces et Patrem quem dixi: me videns contemplatione intelligentiæ, per me videbis omnino etiam illum. Addidit etiam: Usque nunc nihil petistis in nomine meo (Joan. xvi, 24). Et aperiens quoniam necdum divinam naturam ejus intelligentes, neque orationes ei offerebant ut Deo neque petitiones aliquas in ejus nomine faciebant, sicut oportebat facere in nomine Dei exstantis et Filji Dei omnium : et quia propter hanc eorum infirmitatem in similitudinibus de Patre loquebatur, eo quod neque illi potuerunt integre scire ea quæ dicerentur, vel de quo diceret Patre, vel qualiter exstante, adhuc apertius indicatur. Dixit enim : Hæc in parabolis locutus sum vobis; venit hora, quando non jam in para- bolis loquar vobis, sed manifeste de Patre annuntiabo vobis (Joan. xv1, 25). Quid autem erat quod de Patre non manifeste dixerat, nisi quia re vera divinam naturam Unigeniti nesciebant, ex quo possent discere Deum Patrem, qui ex certo ejus esset Pater, ut Deus Dei ex eo nati secundum essentiam ? Cujus rei gratia per similitudines eis de Patre loquebatur : nunc quidem nomine tantum apud eos utens, ejus autem veram intelligentiam in posterum illis reservans edicere, quando eos gratia Spiritus sancti quæ super eos venit, instituens perceptibiles tantæ doctrinæ perficeret. Propter hoc etiam ipse Dominus in eodem ipso sermone proximus passioni, ut infirmitatem eorum ostenderet, unde possent doctrinam perfectiorem assa- mere, dicebat: Multa habeo vobis dicere (Ibid. 12). Cujus ergo rei gratia modo non dicis? quia non potestis modo portare : non invidens, sed quia non sufficitis ad majorem rerum perceptionem, infirmius adhuc affecti, quam ut horum dogmatum integritatem possetis edoceri. Quando ergo poterunt, vel unde? Quando venerit ille Spiritus veritatis, inducet vos in omnem veritatem. Superveniet euim super vos Spiritus sancti gratia, ex qua cuncta dogmatum subtilitatem cognoscetis. Proinde si divinitatem Unigeniti docerentur et Patrem Deum utique docerentur utpote Dei Filii Patrem, ecquid perfectius ad dogmatum scientiam eis remaneret? (1) Post aliquanta sic iterum dicit. ›
τῶν ἀστέρων πτῶσιν ὁμολογοῦσιν, ὡς ἀγνοοῦντες τὴν Α τοῦ Θεοῦ δύναμιν καὶ ὅτι πάντα τῷ θελήματι αὐτοῦ ἀκολουθεῖ. Στίχ. μη', μθ'. Τὸ μὲν οὖν (1) λέγειν τὸν κακὸν δοῦλον, ὅτι Χρονίζει ὁ κύριος, τέθεικε σημαίνων ὅτι οὐκ ἄλλως ἁμαρτάνουσιν, ἀλλ' ἢ τῷ μὴ παρεῖναι τὸν κριτήν, μηδ' όλως (2) ἔσεσθαι κρίσιν ἐννοεῖν αὐτούς· τὸ δὲ, τύπτειν τους συνδούλους, λέγει, τῷ μεγίστην γίνεσθαι τοῖς ἀρχομένοις βλάβην κατὰ ψυχὴν διὰ τῶν σφαλμάτων τῶν διδασκόντων. Στίχ. κδ. – Κατακρύπτει (5) τὸ τάλαντον ἀγνώμων ὢν καὶ ἐκνηρὸς, καὶ μηδὲν ἐργασάμενος ὧν ὁ κύριος αὐτῷ ἐνετείλατο· διὸ καὶ ἀρθήσεται καὶ δο θήσεται ἔχοντι καὶ ἐργαζομένῳ. Στίχ. κς'.— Οὐκ (4) εἶπε· Τοῦτό ἐστι τὸ σύμβολο τοῦ σώματός μου, καὶ τοῦτο τοῦ αἵματός μου, ἀλλὰ, Τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου καὶ τὸ αἷμά μου, διδάσκων ἡμᾶς μὴ πρὸς τὴν φύσιν ὁρῶν τοῦ προκειμένου, ἀλλὰ διὰ τῆς γενομένης εὐχαριστίας εἰς σάρκα καὶ αἷμα μεταβάλλεσθαι. Στίχ. Β. Έρωτα (2) τους Ιουδαίους ὁ Σωτὴρ εἰ ἔξεστιν ἐν Σαββάτῳ θεραπεύειν, καὶ ψυχήν σῶσαι ἡ ἀπολέσαι · οἱ δὲ σιωπῶσιν, εἰδότες ὅτι πάντως αὐτὸν Ήνεται. Τις 21. Στίχ. κς'- χθ. Βουλήματι ἡμετέρῳ (4) ἐπιτρέτων ἐνταῦθα ὁ Σωτὴρ τὴν ἐργασίαν, ἵνα μὴ τὸ πᾶν αὐτὸς κατεργαζόμενος φαίνηται, καὶ ἡμῶν ἀκούσιον ἔσται τὸ ἀγαθὸν, καὶ μὴ κατὰ προαίρεσιν ἡμετέραν,
ΚΕΦΑΛ. ΚΕ.
ΚΕΦΑΛ. Κα
CAP. XXV.
negotianti.
CAP. XXVI.
THEODORI MOPSUESTENI
AD EVANGELIUM MARCI COMMENTARII FRAGMENTA (1).
ΚΕΦΑΛ. Γ'.
CAP. IH.
CAP. IV.
τῶν ἀστέρων πτῶσιν ὁμολογοῦσιν, ὡς ἀγνοοῦντες τὴν Α
τοῦ Θεοῦ δύναμιν καὶ ὅτι πάντα τῷ θελήματι αὐτοῦ
ἀκολουθεῖ.
Στίχ. μη', μθ'. Τὸ μὲν οὖν (1) λέγειν τὸν κακὸν
δοῦλον, ὅτι Χρονίζει ὁ κύριος, τέθεικε σημαίνων ὅτι
οὐκ ἄλλως ἁμαρτάνουσιν, ἀλλ' ἢ τῷ μὴ παρεῖναι τὸν
κριτήν, μηδ' όλως (2) ἔσεσθαι κρίσιν ἐννοεῖν αὐτούς·
τὸ δὲ, τύπτειν τους συνδούλους, λέγει, τῷ μεγίστην
γίνεσθαι τοῖς ἀρχομένοις βλάβην κατὰ ψυχὴν διὰ τῶν
σφαλμάτων τῶν διδασκόντων.
Στίχ. κδ. – Κατακρύπτει (5) τὸ τάλαντον ἀγνώ-
μων ὢν καὶ ἐκνηρὸς, καὶ μηδὲν ἐργασάμενος ὧν ὁ
κύριος αὐτῷ ἐνετείλατο· διὸ καὶ ἀρθήσεται καὶ δο
θήσεται ἔχοντι καὶ ἐργαζομένῳ.
Στίχ. κς'.— Οὐκ (4) εἶπε· Τοῦτό ἐστι τὸ σύμβολο
τοῦ σώματός μου, καὶ τοῦτο τοῦ αἵματός μου, ἀλλὰ,
Τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου καὶ τὸ αἷμά μου, διδάσκων
ἡμᾶς μὴ πρὸς τὴν φύσιν ὁρῶν τοῦ προκειμένου, ἀλλὰ
διὰ τῆς γενομένης εὐχαριστίας εἰς σάρκα καὶ αἷμα
μεταβάλλεσθαι.
Στίχ. Β.
Έρωτα (2) τους Ιουδαίους ὁ Σωτὴρ εἰ
ἔξεστιν ἐν Σαββάτῳ θεραπεύειν, καὶ ψυχήν σῶσαι ἡ
ἀπολέσαι · οἱ δὲ σιωπῶσιν, εἰδότες ὅτι πάντως αὐτὸν
Ήνεται.
Τις 21.
Στίχ. κς'- χθ. Βουλήματι ἡμετέρῳ (4) ἐπιτρέ-
των ἐνταῦθα ὁ Σωτὴρ τὴν ἐργασίαν, ἵνα μὴ τὸ πᾶν
αὐτὸς κατεργαζόμενος φαίνηται, καὶ ἡμῶν ἀκούσιον
ἔσται τὸ ἀγαθὸν, καὶ μὴ κατὰ προαίρεσιν ἡμετέραν,
quæ de casu stellarum e celo hic habentur admit
tere recusant, ignorantes videlicet Dei potentiam,
cujus 'nutibus et voluptati cuncta absequuntur.
VERS. 48, 49. - Quod inducitur sic secum
cens malus servus : Tardat venire dominus….. co
significatur non alia fere de causa peceare homi-
nes quam quod præsentem judicem non videant,
nec omnino unquam futurum judicium reputent,
Quod addit malum servum verberare conservos,
ideo dicit quod maximum ac plagis quibusvis et
verberibus par incommodum in auimas redundet
subditorum ex culpis erroribusque magistrorum.
VERS. 24. — Occultat talentum ingratus et piger,
nihilque operatus eorum quæ dominus ipsi præce-
perat. Ideo auferetur ab illo et dabitur habenti et
VERS. 26. Non dixit : Hoc est symbolum cor-
poris mei, et hoc symbolum sanguinis mei, sed :
lloc est corpus meum et sanguis meus. Docet nos
non attendere naturam rei subjectæ ac sensibus
proposita : ea enim per gratiarum actionem et
verba super eam pronuntiata, in carnem et san-
guinem mutata est.
VERS. 4.
- Judaeos Salvator interrogat an liceat
in Sabbato sapare et animam salvare aut perdero;
bi vero silent, exspectantes donec omnino curetur
infirmus.
Per modium (3) quidem malitia atque terrena prodentia, per lucernam vero virtus intel-
ligenda est. Hæc itaque sub malitia collocari non potest. Lectulus autem pigritiæ symbolum est, quippe
curpori quietem præbens. Virtus itaque in excelso custodienda, non per pigritiam occultanda est; bonum
enim neglectum perit.
VERS. 26-29. [loc loco voluntati nostræ Sal-
vator committit opus, ne ipse omnla fecisse vi-
deatur, nec virtus nostra sit involuntaria aut inde-
liberata, quare hoc subjungit : Terra enim sua
IN EVANGELIUM MARÇI.
(1) Theodorum Marci Evangelium singulari com- D exposui in comment.
mentario illustravisse nec veterum quisquam pro-
didit, nec probabile est. Sed cum Marcum prorsus
egligere non posset, videtur rem ita institwisse,
■ Marci ubi opus esset in reliquorum Evangeliorum
Commentariis rationem haberet, ex quibus pauca
fragmenta, quæ supra posui, menarent Cf. quæ
PATROL. GR. LXVI.
(f) Possini cat. p. 330.
(2) Cat., μὴ δὲ ὅλως.
Possini oat. p. 338.
Possini cat. p. 350.
(2) Catena Gr. Patrum in Ev. sec. Marc. colect.
atque interpr. Petro Possino. Rom. 1673, f.,
p. 62.
(3) Catena Gr. Patrum in Lucam Latine ed. Balth.
Corderius, Antv. 1028, f., p. 526.
(4) Possint cal. in Marc p. 91.
PG 66:719Δ ἀγνοῶν, ἡττηθεὶς δὲ ὕστερον γνωρίζει καὶ ὁμολογεί τὴν βασιλείαν αὐτοῦ λέγων. Οίδαμέν σε τίς εἶ· σὺ εἶ ὁ ῞Αγιος τοῦ Ἰσραήλ. Οὐ γὰρ πρὸ τοῦ βαπτίσματος ταῦτα ὁμολογεῖ, ἀλλὰ μετὰ τὸ βάπτισμα καὶ τὸ πει· ρασθῆναι καὶ κατελθεῖν ἐκ τῆς ἐρήμου, νικήσαντα τὸν διάβολον κατὰ τὴν σάρκα, καθ᾽ ἦν καὶ ἐπείραζεν αὐτόν. Οὐ γὰρ εἰδὼς τὸν Θεὸν Λόγον ἐπείρασεν ἀν' πᾶσιν γὰρ κατ' οὐσίαν ὁ Θεός ἐστιν ἄγνωστος, αλλά κατὰ τὴν σάρκα, καθ' ἣν ἀληθῶς καὶ ἐπείνασε και ἐπειράσθη. ᾿Αλλὰ Μωσής, φησίν, ἡμέρας τεσσαράκοντα νηστεύσας, ἔλαβε τὸν νόμον Ηλίας δὲ τοσο τας νηστεύσας, θείων αὐτοψ:ῶν ἔτυχεν· Ἰησοῦς δὲ τί μετὰ τοσαύτην (4) νηστείαν έλαβεν (9); Οὐκ ἴσον τῷ λαβεῖν νόμον καὶ θεοπτίας ἀξιωθῆναι τὸ λαβεῖν Εὐαγ γέλιον καὶ κηρύξαι τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν· τοσ οῦτον δὲ διάφορον, ὅσον οὐρανὸς διαφέρει τῆς γῆς, καὶ τὸ ἀθάνατον τοῦ θνητοῦ, καὶ τὸ ἀΐδιον τοῦ προσκεί ρων. Τὸ δὲ, Ἐπὶ παντὶ ῥήματι θεοῦ, οὐ περὶ διδασκαλίας λέγει, ἀλλὰ πρὸς τὸν πορισμόν τῆς τροφῆς. Πρὸς γὰρ τὴν ἐκείνου πρόκλησιν ἄτοπον οὖσαν, τό, Εἰπεῖνα οι λίθοι ἄρτοι γίνωνται (5), ὡς παντὶ τόπο ὑπὸ ἄρτου διατραφήναι ὀφείλοντος, τὰ ἐν τῇ ἐρήμῳ γενόμενα ὑπομιμνήσκων αὐτὸν ἔλεγεν, ὡς οὐ χρεία (4) ἄρτων τῷ Θεῷ. Καὶ ἄνευ γὰρ ἄρτων Θεὸς ἐν ἐρήμῳ διέθρεψε τὸν Ἰσραήλ, καὶ αὐτὸν διαθρέψαι δύναται, καθὼς ἂν βούληται, βῆμα λέγων τὴν ποιητικὴν βού λησιν τοῦ Θεοῦ. (3) Μωσῆς δὲ καὶ Ηλίας νηστεύσαντες οὐ συνεχωρήθησαν πειρασθῆναι ὑπὸ τοῦ κα βόλου πρὸς ἕτερα σπεύδοντες μικρότερα· ὁ δὲ Σωτήρ ἀναγκαίως συνεχωρήθη, πρὸς τὴν κατάλυσιν τοῦ θανάτου πολιτευόμενος καὶ λύσιν τῆς προτέρας απο φάσεως. Πρὸς γὰρ τὰς νομοθεσίας τοῦ Θεοῦ σπεύδει καὶ ὁ διάβολος ἐκτρέπειν καὶ ἀπατᾷν τοὺς ἀνθρώπους ἐν οἷς ἂν ἔνεστι τὸ ἐφ' ἡμῖν, τὸ δὲ ἀναχθῆναι (ε, καὶ λαβεῖν τὸν νόμον ὁ διάβολος ἀνελεῖν οὐκ ἠδύνατο. Τοῦτο γὰρ ἦν ἐπὶ τῷ Θεῷ καὶ οὐκ ἐπὶ τῷ Μωσεῖ. "Α δέ ἐστιν ἐφ' ἡμῖν ποιῆσαι καὶ μὴ ποιῆσαι, ἐν τού τοις καὶ ἀπατᾷν συγχωρεῖται, ὅπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Ἀδὰμ ἐποίησε. Τὸ γὰρ ἅψασθαι (7) τοῦ ξύλου καὶ μή, τοῦ ἐφ' ἡμῖν καὶ αὐθαίρετον. Ἐπεὶ οὖν διὰ πολιτείας καὶ τοῦ ἀναμαρτήτου ἔδει καταλύσαι τὴν τοῦ θανάτου ἀπόφασιν πάσχοντα ὑπὲρ ἁμαρτωλῶν αὐτὸν ἀναμάρτητον ὄντα, οὐκ ἐδείκνυτο δὲ ἀναμάρτητος ο μήπω κατὰ πάντα πολιτευσάμενος καὶ ἐν πᾶσιν ἀγωνισάμενος πρὸς τὴν ἁμαρτίαν, διὰ τοῦτο ρου. Τὸ δὲ. φηναι οφείλοντες τα αυτού.. -. άρτου διατα γενόμενα, υπομιμνήσκων ἐξ ἀνάγκης συγχωρεῖται πειρασθῆναι ὑπὸ τοῦ διαδ λου, ὡς βούλεται αὐτὸς ὁ διάβολος, ἵνα καθαρώς ένα μάρτητος ὀφθῇ, οὐ τῷ μὴ πειρασθῆναι, ἀλλὰ τῷ φ Το γαρ αψασθαι -
PG 66:721λάξεσθαι πειρασθείς. Τί δὲ θαυμάζεις, ὅτι μὴ ὄντες όρους υψηλοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ λέγεται ὁ διάβολος ἀναγαγεῖν αὐτὸν εἰς ὄρος ὑψηλὸν λίαν; Ἐν στιγμή γὰρ χρόνου λέγει σαφώς δεικνύς φαντασίαν όρους τον διάβολον πεποιηκέναι καὶ οἰκουμένην βασιλευομένην πρὸς ἄνθρωπον ὁρᾷν οὕτω δυνάμενον Οὐ γὰρ καθὸ Θεὸς ἦν ἢ ἐπείραζεν ὁ διάβολος ἢ ἐπειρά ξετο· τοῦτο γὰρ οὐκ ἦν πειρασθῆναι, ἀλλὰ ἀπατήσας (δ) μάλλον. ᾿Αλλὰ πῶς, φησίν, εἰς τὸ πτερύγιον τοῦ ἱεροῦ τὸν Κύριον ἀνήγαγεν ὁ διάβολος ὄντα ἐν τῇ ἐρήμῳ; Διότι οὐκ ἐπ᾽ ἀπολείψει τῆς ἐρήμου εἰς τὸ πτερύγιον ἀνήγετο, ὅθεν τῷ ἐν ὀλίγῳ ἀπολειφθῆναι, καὶ οὐκ ἐν πολλῷ, καὶ ὡς ἐκεῖσε πάλιν ἐπανελευ σήμενος. Οὐ λέγεται γὰρ ἐξεληλυθέναι ἐκ τῆς ἐρή του 151. Ώσπερ γάρ τις ἐν πήλες ή οικία γενόμενος, ότες ἂν ἡμέρες ἢ μήνας ἢ ἐνιαυτοὺς ἐν τῇ οἰκίᾳ ἡ τῇ πίνει ᾗ ἐκεῖσε λέγεται ποιῆσαι, κἂν ἔξω ποτέ γένηται οὐκ ἐπ' ἀπολείψει τελείᾳ τῆς πόλεως ἢ τῆς οίκιας· οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς ἀναχθεὶς εἰς τὴν ἔρημον εφεσθῆναι, κἂν ἔξω τῆς ἐρήμου πειραζόμενος ἐγέ καὶ οὐκ ἐπ' ἀπολείψει τῆς ἐρήμου, εἰκότως ἐν τῇ ἐρήμην λέγεται εἶναι, καὶ τεσσαράκοντα ημέρας ἐποίησε μὴ ἐξεληλυθὼς τῆς ἐρήμου. Τὸ δὲ οὐκ ἐκ περάσεις Κύριον τὸν Θεόν σου, οὐ λέγει, ὅτι Ἐμέ, εἰ καὶ Θεὸς ἦν· οὐ γὰρ ὡς Θεὸν ἐπείραζεν ὁ διά Εθνος, οὐδὲ ὡς θεὸς πειραζόμενος ἀπεκρίνατο· ἀλλ' ὡς ἄνθρωπος ἀληθῶς πειραζόμενος τὰ τῶν ἀν θρώπων ἀπεκρίνατο, τὸ μὴ ἐκπειρᾶσαι τὸν Θεόν. Ο γὰρ ἐκπειράζων τὸν Θεὸν φαίνεται μὴ πιστεύειν αὐτῷ, τα τυχόν ζητῶν πιστεῦσαι. Διήλεγξεν οὖν αὐτοῦ την κακίαν κύκλῳ καὶ ἐκ περιόδου, εἰς τὸ ἀπιστῆσαι αὐτὸν τῷ θεῷ προσάγοντος διὰ τοῦ δοκεῖν πάνυ πιο στεύειν αὐτῷ. Κἀκεῖνο δὲ λεκτέον, ὅτι ἀπὸ τῆς πει μαζεμένης ανθρωπότητος έλεγε τὸ, Κύριον τὸν Θεόν συν προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνον λατρεύ σως, οὐκ ἐξαιρῶν τῆς προσκυνήσεως τοῦ Πατρὸς τὸν θεόν Λόγων καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. nΑΙ αναμάρτητος ἀν λέγει πεποιηκέναι. άπατῆσαι απατηθῆναι μ. δ. πατήσει τοῦτο γὰρ, κ. τ. λ. οὐ γὰρ, κ. τ. δ. τοῦτο γὰρ κ. τ. λ. ἐκ τῆς Αἰγύπτου. διότι επανελευ σόμενος Αιγύπτου Αίγ. ερήμου ᾗ ἐποίησε ποιῆσαι. Θεὸν αὐτὸν ἐπείρασεν. Χ. μόνω
λάξεσθαι πειρασθείς. Τί δὲ θαυμάζεις, ὅτι μὴ
ὄντες όρους υψηλοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ λέγεται ὁ διάβολος
ἀναγαγεῖν αὐτὸν εἰς ὄρος ὑψηλὸν λίαν; Ἐν στιγμή
γὰρ χρόνου λέγει σαφώς δεικνύς φαντασίαν όρους
τον διάβολον πεποιηκέναι καὶ οἰκουμένην βασιλευο
μένην πρὸς ἄνθρωπον ὁρᾷν οὕτω δυνάμενον Οὐ
γὰρ καθὸ Θεὸς ἦν ἢ ἐπείραζεν ὁ διάβολος ἢ ἐπειρά
ξετο· τοῦτο γὰρ οὐκ ἦν πειρασθῆναι, ἀλλὰ ἀπατή
σας (δ) μάλλον. ᾿Αλλὰ πῶς, φησίν, εἰς τὸ πτερύγιον
τοῦ ἱεροῦ τὸν Κύριον ἀνήγαγεν ὁ διάβολος ὄντα ἐν
τῇ ἐρήμῳ; Διότι οὐκ ἐπ᾽ ἀπολείψει τῆς ἐρήμου εἰς
τὸ πτερύγιον ἀνήγετο, ὅθεν τῷ ἐν ὀλίγῳ ἀπολειφθῆ
ναι, καὶ οὐκ ἐν πολλῷ, καὶ ὡς ἐκεῖσε πάλιν ἐπανελευ
σήμενος. Οὐ λέγεται γὰρ ἐξεληλυθέναι ἐκ τῆς ἐρή
του 151. Ώσπερ γάρ τις ἐν πήλες ή οικία γενόμενος,
ότες ἂν ἡμέρες ἢ μήνας ἢ ἐνιαυτοὺς ἐν τῇ οἰκίᾳ ἡ τῇ
πίνει ᾗ ἐκεῖσε λέγεται ποιῆσαι, κἂν ἔξω ποτέ
γένηται οὐκ ἐπ' ἀπολείψει τελείᾳ τῆς πόλεως ἢ τῆς
οίκιας· οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς ἀναχθεὶς εἰς τὴν ἔρημον
εφεσθῆναι, κἂν ἔξω τῆς ἐρήμου πειραζόμενος ἐγέ
καὶ οὐκ ἐπ' ἀπολείψει τῆς ἐρήμου, εἰκότως ἐν τῇ
ἐρήμην λέγεται εἶναι, καὶ τεσσαράκοντα ημέρας
ἐποίησε μὴ ἐξεληλυθὼς τῆς ἐρήμου. Τὸ δὲ οὐκ ἐκ
περάσεις Κύριον τὸν Θεόν σου, οὐ λέγει, ὅτι Ἐμέ,
εἰ καὶ Θεὸς ἦν· οὐ γὰρ ὡς Θεὸν ἐπείραζεν ὁ διά
Εθνος, οὐδὲ ὡς θεὸς πειραζόμενος ἀπεκρίνατο· ἀλλ'
ὡς ἄνθρωπος ἀληθῶς πειραζόμενος τὰ τῶν ἀν
θρώπων ἀπεκρίνατο, τὸ μὴ ἐκπειρᾶσαι τὸν Θεόν. Ο
γὰρ ἐκπειράζων τὸν Θεὸν φαίνεται μὴ πιστεύειν αὐτῷ,
τα τυχόν ζητῶν πιστεῦσαι. Διήλεγξεν οὖν αὐτοῦ
την κακίαν κύκλῳ καὶ ἐκ περιόδου, εἰς τὸ ἀπιστῆσαι
αὐτὸν τῷ θεῷ προσάγοντος διὰ τοῦ δοκεῖν πάνυ πιο
στεύειν αὐτῷ. Κἀκεῖνο δὲ λεκτέον, ὅτι ἀπὸ τῆς πει
μαζεμένης ανθρωπότητος έλεγε τὸ, Κύριον τὸν Θεόν
συν προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνον λατρεύ
σως, οὐκ ἐξαιρῶν τῆς προσκυνήσεως τοῦ Πατρὸς τὸν
θεόν Λόγων καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα.
nΑΙ
αναμάρτητος
ἀν
λέγει πεποιηκέναι.
άπατῆσαι απατηθῆναι μ. δ.
πατήσει τοῦτο γὰρ, κ. τ. λ.
οὐ
γὰρ, κ. τ. δ.
τοῦτο γὰρ κ. τ. λ.
ἐκ τῆς Αἰγύπτου.
διότι επανελευ
σόμενος
Αιγύπτου
Αίγ. ερήμου
ᾗ
ἐποίησε
ποιῆσαι.
Θεὸν αὐτὸν ἐπείρασεν.
Χ.
μόνω
expers peccati monstrabatur, qui nondum ubique
Theodorus ita disputat: Muses et Elias
sunt post jejuninm tentati, quia minora perficere
debebant, contra Servator, cui prior illa mortis
sententis a bolenda esset. Quippe in iis tantom: Sa
tanas homines ad prava incitare potest, quæ in
hominum potestate posita sunt. Sic Adamum de
crpit, at eum legislatio non in Mosis, sed in Dei
potestate esset, Mosen non potuit. Jam cum prior
a mortis sententia nonnisi ab &vayapthty abo
leri posses, nec vero ille, qui nondum in omnibus
comira peccatum pugnassel, evasis
sy. Jesus a diabolo necessario tentandus erat, ut
good tentationi nou succubuisset, vere
kötzzzę exsisterel.
Noenly,
II. e. manifesto indicans, diabolum visum
montis et orbem terrarum (visum orbis terrarum),
qui ab se (Satana) regeretur (qui sibi pareret, cf.
Lec. r, 6) efecisse homini, videre ita valenti.
Malis pro scribi
hoc enim (si diabolus Jesu Deo visum montis os
tendisset) non fuisset, tentari, imo decipi. Sed
bene habet, si v. ad
stalim prægressa refers: diabolus Jesu visum mor
us nucndit, (fieri hoc potuit) neque enim Deus
tentatus est Nam hoc (Deum tentari) non tentari
fuisse, sed decipere (si Deus tentatus esset, non
Lentatus fuisset, sed ipse decepisset). Itaque v.
vergalus esset et in onmìbus cuin peccato dimica
verit: propterea necessario opus erat, eum a dia
bolo ad arbitrium ipsius tentari, ut manifeste pec
cati expers esse videretur; non quidem quod non
tentatus esset, sed quod in tentatione sese proba
verit. Quid vero miraris dicl eum a diabolo duc
tam fuisse in montem excelsum (Luc. rv, 5), cum
in deserto mons haud sit excelsus? In momento
enim temporis factum id esse dicit, bene indicans,
visionem montis a diabolo procreatam fuisse, eam
que in modum orbem terrarum, cui imperatnrus
esset, secundam humanam naturam a Jesu videri
potuisse. Secundum divinam enim naturam neque
tentatus est, neque eum tentavit diabolus: hoc
enim potius erat deceptio, quam tentatio. Sed quo
modo, pergit Julianus, Dominum, cum in deserto
esset, diabolus duxit in pinnaculum templi? Quare
non, cum a deserto, quod brevi præterea temporis
spatio relicturus erat, discederet, in pinnaculum
ducebatur, cum jam in illud iterum redire opor
teret? At non de Jesu narratur eum rediisse ex
eremo. Quemadmodum enim de homine, qui dies,
menses, vel annos in urbe vet domo quadain com
moratus est, etiamsi aliquando discesserit, totum
tamen commorationis tempus haud ante integram
urbis vel domus derefictionein computatur: ita
quoque Christas, qui in desertum, ut ibi tentare
tur, subductus, licet extra id, non tamen post
quam ex eo egressus esset; tentatus fuerit, merito
in deserto fuisse dicitur adeoque quadraginta dies
ex eo haud egressus transegit. Verbis vero: Non
tentabis Dominum Deum tuum (Luc. iv, 19), licet Deus
esset, haud ait, non tentabis me: diabolus enim enun
non sient Deam tentavit; neque ut Deus, sed ut
homo, qui revera tentabatur, verba humana respon
dit: Non tentabis Deum. Qui enim Denm tentat, is
mumiunt praegresse, et haec ipsa v.
muniuntur.
Muent. Cum multa v. d.
tmm hoc peccavit, quod etiam v. –
Juliano tribuit, interrogationem iis curati
neri opinatus. errore malun esse con
textus satis docet, ut sileam illa ratione Theodori
argumentationein errore wili, qui haud dubie ab eo
alienus erat. Pro scribendum esse
jam dudum viderunt censores illi Muenteri, Lip
siensis (Daederl. I. I. p. 494.) et Goening. (Goel
ting. gel. Ana. 1. 1., p. 1246.)
V. conjectura restitui.
Kai apud Muent. deest. Fortasse pro
scribendum
Fort. scrib.
Severus Antiocly adv. Julianum Halicarn.
(Spicileg. Rom. p. 195 ): «Cyrillus Theodorum
(sed fortasse scrib. Diodorum) castigat, qui dixe
rat sapelitatis virtutisque in Christo defectum,
quo tempore ab inimico tentatus fuit, a superve
niente in cum sub columbæ specic Spiritu sancto
fuisse suppletum. Ilave si Theodori fuisset sen
tentia, cum iis quae supra disputat conciliari
Zgre posset.
Ha Muent., sed non dubito, quin Theodorus
scripserit.
PG 66:723Στίχ.τ.-(1) Τοιαῦτα πολλάκις ἐγίνετο καὶ γίνεται· καὶ πῶς ταῦτα συντελείας σημεία; 'Αλλ' εἰ καὶ (2) γέγονε τοιαῦτα, οὐκ ἐπὶ πάντων, οὐδὲ πάντα όμω νῦν δὲ ταῦτα πάντα κατὰ μέρος καὶ οὐκ ἐπὶ πάν γινόμενα (3) γενήσεται πανταχού τότε, ὥστε πᾶσιν εἶναι καταφανὲς ἐκ τούτων τὸν κόσμον λυθήσεσθαι ὥσπερ ἄρρωστον ἐν ἀπογνώσει γενόμενον, πάντων ὁμοῦ τῶν φθειρόντων αὐτὸν σημείων συμπεσόντων εἰς ταὐτὸ, καίπερ πολλάκις νοσήσαντος ἐκ τινος του των καὶ διαφυγόντος (4) τὸν θάνατον διὰ τὸ μὴ ἱκα νὸν γενέσθαι τὸ ἐν διαφθεῖραι τὸν ἄνθρωπον. Οταν οὖν, φησί, πάντα ὁμοῦ ταῦτα γένηται, λοιμοὶ καὶ λιμοὶ καὶ ἐπαναστάσεις ἐθνῶν ἐπὶ ἔθνη καὶ βασιλείας ἐπὶ βασιλείαν (5) καὶ τὰ ἄλλα ἃ εἶπε φόβητρα, καὶ πάντα ὁμοῦ κατὰ πάντων κινηθῇ, τότε σημαίνειν, φησίν, ἐγγὺς οὖσαν τὴν παρουσίαν αὐτοῦ. Στίχ. λθ'. — 'Αλλὰ καὶ (6) τοιαῦτα προσεύχεται, φησὶν, ὁ Ἰησοῦς, οἷα ἄθλιος άνθρωπος συμφοράν φέρειν εὐκόλως οὐ δυνάμενος, καὶ ὑπ' ἀγγέλου Θεός ὧν ἐνισχύεται. Τίς δὲ καὶ ἀνήγγειλέ σοι, Λουκά, περί τοῦ ἀγγέλου ὅπου, εἰ καὶ γέγονε τοῦτο; οὐδὲ οἱ τότε παρόντες (7) ευχομένῳ ἰδεῖν οἷοί τε ἦσαν· ἐκοιμώντο γάρ. Διὸ καὶ ἀπὸ τῆς προσευχῆς ἐλθὼν εὗρεν αὐτοὺς κοιμωμένους ἀπὸ τῆς λύπης καὶ εἶπε· Τί καθεύδετε; ἀναστάντες προσεύχεσθε, καὶ τὰ ἑξῆς, εἶτα· Καὶ ὅτι αὐτοῦ (8) τοῦτο λαλοῦντος, ἰδοὺ ὄχλος πολὺς καὶ Ἰούδας. Διὸ οὐδὲ ἔγραψεν Ἰωάννης, οὐδὲ γὰρ εἶδε. Ταῦτα Ἰουλιανός. Οὐκ ἀνδρείας ἐστὶ τε καὶ σοφίας τὸ μὴ φοβεῖσθαι τὰ φοβερά, ἀλλὰ τὸ καὶ τοιαῦτα εἰδότα (9), όμως σὺν λόγῳ ποτὲ καταδέχεσθαι. Θανάτου γὰρ ἀνθρώποις οὐδὲν φοβερώτερον, κἂν ὑπὲρ τοῦ εὐεργετῆσαί τινας ᾖ. Ἐπεὶ οὖν καὶ ὁ Χριστὸς κατὰ τὴν σάρκα τὴν ληφθεῖσαν ἄνθρωπος ἀληθῶς κατὰ φύσιν ἦν, εἰ καὶ τοῦ (10) Πατρός και αγόμενος λογισμῷ καὶ κρίσει πολιτευόμενος (7), ἀλλ
THEODORI MOPSUESTENI
CAP. XXI.
CAP. XXII.
ΚΕΦΑΛ. ΚΑ'.
ΚΕΦΑΛ. ΚΒ'.
VERS. 7. Talia sæpius facta sunt atque fiunt.
Et quomodo sunt hæc consummationis signa? Ast
licet non in omnibus, neque omnia simul, facta
siut, nunc tamen omnia hæc, partim neque ubique
facta, omnibus in locis evenient, ut omnibus con-
spicuum tune sit, mundum hisce ex causis quem-
admodum infirmum interiturum esse, cui, eum
omnia signa nortalia in hoe unum concurrant,
nulla amplius superest spes, licet sæpius quodam
horum ægrotaverit, mortemque evaserit, cum unum
id ad mortem hominis efficiendam haud suffecerit,
Quando igitur, inquit, omnia hæc simul evenient, fa-
mnes atque pestis, insurrectiones populorum adversus
populos, et regnorum adversus regna, atque reli-
qua omnia, quæ dixi, terribilia et omnia simul
omnino commovebuntur; tunc vicinum adven-
tum ejus indicari ait (Luc. xxt, 11, 12).
VERS. 39 sqq.
– Et talia quoque, inquit, Jesus
orat; nam miser homo calamitatem sustinere haud
puters orat, atque, licet Deus sit, ab angelo cor-
roboratur. Quis vero tibi, Luca, renuntiavit de
angelo, quomodo successerit id, cum discipuli, qui
tunc in vicinia orantes essent, videre haud vale-
rent? dormiebant enim. Quamobrem eos, ab ora-
tione veniens, præ mcstitia dormientes reperit
dixitque : Quid dormitis ? Surgile et orale (Luc.xxi,
46), etc. ; et inferius (vers. 47): Adhuc eo lac
loquente, ecce turba magna et Judas. Propter id c
quoque Joannes, qui nihil viderat, nihil scripsit.
Ilæc Julianus. Haud est fortitudinis atque sapien-
tiæ documentum, non expavescere terribilia, sed,
cum talia bene cognita sint, prudenter en aliquando
sustinere. Nihil enim bominibus morte terribilius,
licet eam ob beneficia collata patiaris. Cum igitur
Christus secundum carnem assumptam verus homo
natura constitutus esset, necesse quoque erat ut
Verte Quis vero tibi, Luca, de angelo nuntiavit,
Deo haud quidem credere, sed fidem fortasse quærere videtur. Jesus igitur malitiam diaboli refellit,
qui per simulatam in Deum fiduciam circulo atque ambagibus ad dißßdeadum inducere eum voluit. E
hoc quidem dicendum, quoniam dictum est de humana natura tentata : Dominum Deum tuum adorabis,
et illi soli servies (Luc. iv, 8); neutiquam tamen ab adoratione Patris sejuncto Verbo divino alque
Στίχ.τ.-(1) Τοιαῦτα πολλάκις ἐγίνετο καὶ γίνεται·
καὶ πῶς ταῦτα συντελείας σημεία; 'Αλλ' εἰ καὶ (2)
γέγονε τοιαῦτα, οὐκ ἐπὶ πάντων, οὐδὲ πάντα όμω
νῦν δὲ ταῦτα πάντα κατὰ μέρος καὶ οὐκ ἐπὶ πάν
γινόμενα (3) γενήσεται πανταχού τότε, ὥστε πᾶσιν
εἶναι καταφανὲς ἐκ τούτων τὸν κόσμον λυθήσεσθαι
ὥσπερ ἄρρωστον ἐν ἀπογνώσει γενόμενον, πάντων
ὁμοῦ τῶν φθειρόντων αὐτὸν σημείων συμπεσόντων
εἰς ταὐτὸ, καίπερ πολλάκις νοσήσαντος ἐκ τινος του
των καὶ διαφυγόντος (4) τὸν θάνατον διὰ τὸ μὴ ἱκα
νὸν γενέσθαι τὸ ἐν διαφθεῖραι τὸν ἄνθρωπον. Οταν
οὖν, φησί, πάντα ὁμοῦ ταῦτα γένηται, λοιμοὶ καὶ
λιμοὶ καὶ ἐπαναστάσεις ἐθνῶν ἐπὶ ἔθνη καὶ βασιλείας
ἐπὶ βασιλείαν (5) καὶ τὰ ἄλλα ἃ εἶπε φόβητρα, καὶ
πάντα ὁμοῦ κατὰ πάντων κινηθῇ, τότε σημαίνειν,
φησίν, ἐγγὺς οὖσαν τὴν παρουσίαν αὐτοῦ.
Στίχ. λθ'. — 'Αλλὰ καὶ (6) τοιαῦτα προσεύχεται,
φησὶν, ὁ Ἰησοῦς, οἷα ἄθλιος άνθρωπος συμφοράν
φέρειν εὐκόλως οὐ δυνάμενος, καὶ ὑπ' ἀγγέλου Θεός
ὧν ἐνισχύεται. Τίς δὲ καὶ ἀνήγγειλέ σοι, Λουκά, περί
τοῦ ἀγγέλου ὅπου, εἰ καὶ γέγονε τοῦτο; οὐδὲ οἱ τότε
παρόντες (7) ευχομένῳ ἰδεῖν οἷοί τε ἦσαν· ἐκοιμώντο
γάρ. Διὸ καὶ ἀπὸ τῆς προσευχῆς ἐλθὼν εὗρεν αὐτοὺς
κοιμωμένους ἀπὸ τῆς λύπης καὶ εἶπε· Τί καθεύ
δετε; ἀναστάντες προσεύχεσθε, καὶ τὰ ἑξῆς, εἶτα·
Καὶ ὅτι αὐτοῦ (8) τοῦτο λαλοῦντος, ἰδοὺ ὄχλος
πολὺς καὶ Ἰούδας. Διὸ οὐδὲ ἔγραψεν Ἰωάννης,
οὐδὲ γὰρ εἶδε. Ταῦτα Ἰουλιανός. Οὐκ ἀνδρείας ἐστὶ
τε καὶ σοφίας τὸ μὴ φοβεῖσθαι τὰ φοβερά, ἀλλὰ τὸ
καὶ τοιαῦτα εἰδότα (9), όμως σὺν λόγῳ ποτὲ καταδέ
χεσθαι. Θανάτου γὰρ ἀνθρώποις οὐδὲν φοβερώτερον,
κἂν ὑπὲρ τοῦ εὐεργετῆσαί τινας ᾖ. Ἐπεὶ οὖν καὶ ὁ
Χριστὸς κατὰ τὴν σάρκα τὴν ληφθεῖσαν ἄνθρωπος
ἀληθῶς κατὰ φύσιν ἦν, εἰ καὶ τοῦ (10) Πατρός και
αγόμενος λογισμῷ καὶ κρίσει πολιτευόμενος (7), ἀλλ
Spiritu sancto.
(1) In hoc fragment refellitur Julianus, qui si-
Luc. xxi, 7 sqq. memorata,
gna illa συντελείας,
uulla esse contenderat.
(2) ll.ec Juliani sunt, quæ Theodorus jam diluit.
(3) Fort. 1. γενόμενα.
(4) Muent. διαφεύγονος. F. 1.
διαφεύγοντος.
(5) Muent.
επι βασιλείας.
(6) Fragmentuni boc anepigraphum Muenter in
schedis bibl. Corsin. invenit, quod Theodori esse
et qui schedas illas scripsit et Muenter recte judi-
carunt. Videtur enim ex eodem illo cod. catenam
in Lucam exhibente desumptum, certe pertinet_ad
Luc. xxi, 39-47, et que propter hunc locum Ju-
lianus contra Jesum protulerat refelluntur. Jam
cum Theodorus in commentario in Lucam Julianum
sæpius refutaverit (v. inf.), externa quæ dicunt
argumenta ad Theodorum nos ducunt. Hoc magis
eliam de internis valet. Oratio, refellendi ratio,
denique doctrina manifesto Theodori indolem refe-
runt.
(7) Muent. male interpunxit nec locum intellesi.
ubi etiam fuerit (crat autem in monte Olivarum.
Cf. Luc. xxi, 39, 40) etiamsi illud factum cal
(etiamsi quod narras verum est)? Quid vero si
scribas
ἀγγέλου ὁπόθεν καὶ γένονε ; (unde etiami
Mac ratione respexit Julianus
venerit?) τοῦτο —
cumque ridet, qui (201
v. Lucæ
ἀγγ. ἀπ᾿ οὐρανοῦ
accurate narret, quod ne tum præsentes quidem
videre potuissent. Hinc intelligas, cur τοῦτο scri
ptuin sit, neque vero τοῦτον.
(8) Αὐτοῦ
non legitur apud Muenter. Τοῦτο an-
tem verbis citatis scriptor perspicuitatis causa de
suis adjecit.
(9) Muent. ειδοτι.
(10) Muent, ην, εη του.
(11) Cf. Theod. ap. Leont. (Mai. Script, vett.nova
coll., VI, p. 503 sq.).
PG 66:729λεχθέντων ἢ γεγονότων οὐχ ἑτέραν τινά, ἀλλ᾽ ἢ ταύ ἐγένετο, ταῦτα & μάλιστα ἀναγκαῖα μὲν κρίνει πρὸς διδασκαλίαν, παραλελειμμένα δὲ ὁρᾷ τοῖς λοιποῖς γράψει μετά σπουδῆς, ὁ δὴ καὶ πεποίηκεν. "Οθεν εὐθὺ μὲν καὶ ἐξ ἀρχῆς περὶ τῶν τῆς θεότητος ἐφιλοσόφησε δογμάτων, ταύτην ἀναγκαίαν κρίνων τοῦ Εὐαγγελίου ἔσεσθαι τὴν ἀρχὴν, καὶ οὕτω ἐπὶ τὴν οικονομίαν μεταβάς, τότε καὶ αὐτὸς περὶ τοῦ Κυρίου την εἰδὼς οὖσαν ἀληθεστάτην ἀρχήν. ΚΕΦΑΛ. Δ'. Στίχ. γ. - Τινὲς μὲν οὖν οὕτως ἀνέγνωσαν, Ο γέγονεν ἐν αὐτῷ, ἀντὶ τοῦ, δι' αὐτοῦ, λέγοντες Πῶς δὲ οὐκ εἴηθες ἦν, εἰ τοῦτο ἔμελλε λέγειν ὁ Εὐαγ γελιστής, ὡς τι διδάσκων ἡμᾶς καινὸν καὶ τοῖς ἀν θρώποις ἄγνωστον; Ο κἂν ὁ τυχὼν εἰπεῖν ἐδυνήθη καὶ περὶ τυχόντος. Χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἐν τῶν δι' αὐτοῦ γεγονότων. Πᾶς γὰρ ἐστισοῦν καὶ περὶ παντὸς τοῦτο ἐρεῖ, ἐπείπερ δῆλον ὡς ἐπὶ παντὸς τῶν ότι ποτέ διαπραττομένων οὐκ ἂν εἶποι τις ἑτέρως, ἢ ὅτι τῶν δι' αὐτοῦ γενομένων οὐδὲν γέγονε χωρὶς αὐτοῦ. Τινὲς δὲ ἑτέρως ἀνέγνωσαν· Καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν· εἶτα· “Ο γέγονεν ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν· πολλὰ γὰρ ἀμέτοχα ζωῆς ἐστιν, ὡς τὴ καὶ ὄρη. Εστιν οὖν πλοκὴ καὶ βεβαίωσις τοῦ προτέρω· εἶτα καὶ ἡ σαφήνεια. Εἰπὼν γάρ, ὅτι Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, ἐπήγαγε. Καὶ χωρὶς αὐτοῦ οὐδὲ ἐν δ γέγονεν, τουτέστι καὶ συντόμως εἰπεῖν, οὐδὲν τῶν γεγονότων ἄνευ αὐτοῦ γεγένηται, μόνος τοῦ Πατρὸς ἀπεξηρημένου τῆς αὐτοῦ ποιήσεως σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, ἐπειδήπερ ἀεὶ συνὼν αὐτοῖς, εἰκότως καὶ κατὰ τὴν τῶν ὅλων δημιουργίαν αὐτοῖς χειμνώνηκε. Τοῦτο εἶπεν διὰ πάντων βουληθείς δεῖξαι ὅτι οὗτος ἀεὶ συνῆν τῷ Πατρὶ, ὡς ὅμοιος την φύσιν, ὡς κοινωνὸς τῆς δημιουργίας, ὡς συνὼν μὲν ἀεὶ, συνεργασάμενος δὲ ὅτε ἔδει γενέσθαι τὰ ὄντα. Σαφῶς δὲ ἔδειξεν, ὅτι τὸ, δι' αὐτοῦ, οὐ διακονίας ἕνεκεν αὐτῷ κεῖται, ἀλλὰ συνεργείας· καὶ τοῦ μηδὲν ὑφεξ αιρείσθαι τῆς αὐτοῦ ποιήσεως τῶν γεγονότων, τὸ ἐπαγαγεῖν· Καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν, δ γέγονεν Ει Στίχ. 8. Εν αὐτῷ ζωὴ ἦν· ἀντὶ τοῦ, Πηγάζει την ζωτικήν δύναμιν, ὡς μὴ μόνον αὐτὸν έξι, ἀλλὰ καὶ ζῶντα ποιεῖν, ὅπερ καὶ ἦν ἀκόλουθον ε. Καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἐν 8 γέγονεν. Ἐπίητε γάρ, φησί, τὰ ὄντα, πηγάζων τὴν ζωὴν, καὶ να παράγει μόνον φύσεις ἁπλῶς, ἀλλὰ γὰρ καὶ ζῶσας Ἀντὶ τοῦ· Αὐτὴ μέντοι ἡ ἐν αὐτῷ δύναμις οὐ ναστατεῖν μόνον ἱκανὴ, ἀλλὰ καὶ γνώσεως πληροῦντας τῶν ἀνθρώπων ψυχάς. Στίχ. 5'. -- Μετεληλυθὼς λοιπὸν ἐπὶ τὴν ἐπισ φάνειαν τοῦ Υἱοῦ, τίνα ἂν εὗρεν ἀρχὴν ἑτέραν, ἢ τὰ κατὰ τὸν Ἰωάννην; 'Αφ' οὗ γνωρίζεσθαι, ὅστις ἦν ὃς τὴν ἀρχὴν ἐδέξατο. δεῖξαι 16, ὃ ἐγένετο.
λεχθέντων ἢ γεγονότων οὐχ ἑτέραν τινά, ἀλλ᾽ ἢ ταύ
ἐγένετο, ταῦτα & μάλιστα ἀναγκαῖα μὲν κρίνει πρὸς
διδασκαλίαν, παραλελειμμένα δὲ ὁρᾷ τοῖς λοιποῖς
γράψει μετά σπουδῆς, ὁ δὴ καὶ πεποίηκεν. "Οθεν
εὐθὺ μὲν καὶ ἐξ ἀρχῆς περὶ τῶν τῆς θεότητος έφι
λοσόφησε δογμάτων, ταύτην ἀναγκαίαν κρίνων τοῦ
Εὐαγγελίου ἔσεσθαι τὴν ἀρχὴν, καὶ οὕτω ἐπὶ τὴν
οικονομίαν μεταβάς, τότε καὶ αὐτὸς περὶ τοῦ Κυρίου
την εἰδὼς οὖσαν ἀληθεστάτην ἀρχήν.
ΚΕΦΑΛ. Δ'.
Στίχ. γ. - Τινὲς μὲν οὖν οὕτως ἀνέγνωσαν,
Ο γέγονεν ἐν αὐτῷ, ἀντὶ τοῦ, δι' αὐτοῦ, λέγοντες
Πῶς δὲ οὐκ εἴηθες ἦν, εἰ τοῦτο ἔμελλε λέγειν ὁ Εὐαγ
γελιστής, ὡς τι διδάσκων ἡμᾶς καινὸν καὶ τοῖς ἀν
θρώποις ἄγνωστον; Ο κἂν ὁ τυχὼν εἰπεῖν ἐδυνήθη
καὶ περὶ τυχόντος. Χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἐν τῶν
δι' αὐτοῦ γεγονότων. Πᾶς γὰρ ἐστισοῦν καὶ περὶ
παντὸς τοῦτο ἐρεῖ, ἐπείπερ δῆλον ὡς ἐπὶ παντὸς τῶν
ότι ποτέ διαπραττομένων οὐκ ἂν εἶποι τις ἑτέρως,
ἢ ὅτι τῶν δι' αὐτοῦ γενομένων οὐδὲν γέγονε
χωρὶς αὐτοῦ. Τινὲς δὲ ἑτέρως ἀνέγνωσαν· Καὶ
χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν· εἶτα· “Ο γέγονεν
ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν· πολλὰ γὰρ ἀμέτοχα ζωῆς ἐστιν,
ὡς τὴ καὶ ὄρη. Εστιν οὖν πλοκὴ καὶ βεβαίωσις τοῦ
προτέρω· εἶτα καὶ ἡ σαφήνεια. Εἰπὼν γάρ, ὅτι
Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, ἐπήγαγε. Καὶ χωρὶς
αὐτοῦ οὐδὲ ἐν δ γέγονεν, τουτέστι καὶ συντόμως
εἰπεῖν, οὐδὲν τῶν γεγονότων ἄνευ αὐτοῦ γεγένηται,
μόνος τοῦ Πατρὸς ἀπεξηρημένου τῆς αὐτοῦ ποιήσεως
σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, ἐπειδήπερ ἀεὶ συνὼν αὐτοῖς,
εἰκότως καὶ κατὰ τὴν τῶν ὅλων δημιουργίαν αὐτοῖς
χειμνώνηκε.
Τοῦτο εἶπεν διὰ πάντων βουληθείς δεῖξαι
ὅτι οὗτος ἀεὶ συνῆν τῷ Πατρὶ, ὡς ὅμοιος την φύσιν,
ὡς κοινωνὸς τῆς δημιουργίας, ὡς συνὼν μὲν ἀεὶ,
συνεργασάμενος δὲ ὅτε ἔδει γενέσθαι τὰ ὄντα. Σαφῶς
δὲ ἔδειξεν, ὅτι τὸ, δι' αὐτοῦ, οὐ διακονίας ἕνεκεν
αὐτῷ κεῖται, ἀλλὰ συνεργείας· καὶ τοῦ μηδὲν ὑφεξ
αιρείσθαι τῆς αὐτοῦ ποιήσεως τῶν γεγονότων, τὸ
ἐπαγαγεῖν· Καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν, δ
γέγονεν
Ει
Στίχ. 8.
Εν αὐτῷ ζωὴ ἦν· ἀντὶ τοῦ,
Πηγάζει την ζωτικήν δύναμιν, ὡς μὴ μόνον αὐτὸν
έξι, ἀλλὰ καὶ ζῶντα ποιεῖν, ὅπερ καὶ ἦν ἀκόλουθον
ε. Καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἐν 8 γέγονεν.
Ἐπίητε γάρ, φησί, τὰ ὄντα, πηγάζων τὴν ζωὴν, καὶ
να παράγει μόνον φύσεις ἁπλῶς, ἀλλὰ γὰρ καὶ ζῶσας
Ἀντὶ τοῦ· Αὐτὴ μέντοι ἡ ἐν αὐτῷ δύναμις οὐ
ναστατεῖν μόνον ἱκανὴ, ἀλλὰ καὶ γνώσεως πληρούν
τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχάς.
Στίχ. 5'. -- Μετεληλυθὼς λοιπὸν ἐπὶ τὴν ἐπισ
φάνειαν τοῦ Υἱοῦ, τίνα ἂν εὗρεν ἀρχὴν ἑτέραν, ἢ τὰ
κατὰ τὸν Ἰωάννην; 'Αφ' οὗ γνωρίζεσθαι, ὅστις ἦν ὃς
τὴν ἀρχὴν ἐδέξατο.
δεῖξαι
16, ὃ ἐγένετο.
de divinitate accurate disseruit: hinc Evangelium
necessario auspicandum ratus, ac deinde ad
incarnationis opus transiens, rerum a Domino
diçtarum vel gestarum non aliud præter hoc verissimum esse principium perspectum habens.
mandaret, quod et fecit. Unde statim in exordio
CAP. 1.
VERS. 3. Legerunt quidem plures, quod factum
est in ipso, pro per ipsum, dicentes: Qui autem non
esset ridiculum, si ita loquendo Evangelista, nos
rem novam et hominibus ignotam docere intenderit? Vel obvius quisque et de obvio quoque idem
asserere potuisset: Sine isso factum est nihil
eorum quæ per ipsum facta sunt. Nam quilibet vel
de quolibet idem profitebitur, cum appareat de
quovis rem quamcunque perficiente eadem dici,
Eorum quæ per ipsum facta sunt nihil sine ipso (actum est. Quidam autem aliter legerunt, nam primo
Et sine ipso factum est nihil, et deinde: Quod factum
est in ipso vita erat; multa enim vita carent, uti
terra et montes. Hæc igitur præcedentia complicant et confirmant, imo et elucidant. Nam
post illa, Omnia per ipsum facta sunt, addit, Et sine
ipso nihil quod factum, hoc est ut uno verbo loquar,
Nihil eorum quæ facta sunt ab alio facta sunt, nisi
forte a Patre ejus et Spiritu sancto; nam quando
ab eis nunquam dividitur, et rerum omnium creationem una cum eis operetur oportet.
floc dixit, ut per hæc omnia confirmaret Filium
semper adesse Patri, ut qui ejusdem sit naturæ,
et consors operationis, semper quidem ei coexsistens, cooperans vero cum expediebat universa
produci. Clare autem ostendit, illud, per ipsum,
de eo non ministerii causa, sed cooperationis gratia dictum esse, et ne quid rerum ab ipsius
fabricatione eximeretur, adjunctum et illud
sine ipso factum est nihil, quod factum est.
In ipso vita erat. Quoniam vim vivificam facit scaturire, ita ut non solum vivat
ipse, verum etiam aliis vitam præstet. Unde
sequitur: Et sine ipso factum est nihil quod tum est. Fecit enim, inquit, omnia, vitam suppeνα
soul.
Ex Vaticana Brang. catena ed. Ang. Maius Scrptar, veti, nova collect., t. 1, p. 225. qui p. 575 confern jubet hunc locum Græcum com Latino apud
Combefisium Bibl. concion., I, p. 281.
Cord, cat. p. 17.
ditans, ita ut non naturas duntaxat simpliciter
producat, sed etiam vivificet.
Quoniam eadem in ipso virtus, non vivificandis
solum animabus hominum, verum etiam omni cognitione illas imbuendis abunde sufficit.
VERS. 6.— Caterum ad Filii apparitionem transieus, quidnam aliud principium invenit quan
illud secundum Joannem? Unde licet intelligere
quis sit qui principium accepit.
V. in calena non legitur.
Cat. p.
Cord. cat. p. 18, 19.
Lord. cat. p. 21.
PG 66:731ἀπήλαυσα, πόσοι όναρ πλουτήσαντες ὑπεραπήλαυσαν ὕπαρ ἀπήλαυσαν, ν. Στίχ. ι. Εἰπὼν τό, Ερχόμενον εἰς τὸν κόσμον, περὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ καλῶς ἐπήγαγεν τὸ, Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, ὥστε δεῖξαι, ὅτι τὸν ἐρχόμε τον, πρὸς τὴν διὰ σαρκὸς εἶπεν φανέρωσιν. Τῇ γὰρ ὑποστάσει, φησί, καὶ τῇ φύσει ἦν ἐν τῷ κόσμῳ, καὶ πρὸ τούτου, καὶ ὡς καὶ τούτου μικρού τινος όντις ἐπήγαγε· Καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο· τουτέστι, Καὶ τί θαυμαστὸν, εἰ ἦν ἐν τῷ κόσμῳ, ὃς οὐκ ἂν ἦν, εἰ μὴ ἐκεῖνος ἐβουλήθη; Στίχ. ιγ'. — Οὐκ ἀκερδές τὸ πρᾶγμα ἐγένετο τοῖς δεξαμένοις αὐτόν. Τὸ γὰρ πρῶτον καὶ μέγιστον ἀγαθὸν ἐχαρίσατο τὴν πρὸς ἑαυτὸν ἰσοτιμίαν μικρού δεδωκώς καθ' ὅσον ἦν ἐν ἐξουσίᾳ ἔχειν, τῆς υἱότητος τὴν ἀπόλαυσιν αὐτοῖς χαρισάμενος, ἧς ἀπήλαυον οὐ κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν πάλιν διαδοχῇ τινι σω ματικῶς τικτόμενοι, ἀλλὰ θείᾳ δυνάμει διὰ τῆς πρὸς αὐτὸν ὁμοιότητός τε καὶ συναφείας τήν γένεσιν δε χόμενοι. Φιλάνθρωπος γὰρ ἂν ὁ Θεὸς καὶ εὐεργετικὸς, βίᾳ μὲν οὐδὲ ἀνάγκῃ, πειθοῖ δὲ καὶ τῷ ποιεῖν εὖ τοὺς βουλομένους ἅπαντας ἕλκει πρὸς ἑαυτόν καὶ διὰ τοῦτο ἐλθόντα αὐτὸν οἱ μὲν ἔλαβον, οἱ δὲ οὐκ ἐδέξαντο. Ανθρωποι μὲν γὰρ, ἅτε ἐν χρείᾳ καθεστῶτες τῆς τῶν οἰκετῶν διακονίας, καὶ βουλομένους πολλοὺς τῷ τῆς δεσποτείας κατέχουσι νόμῳ· ὁ δ Θεὸς ἀνενδεής ὤν, τῆς δὲ ἡμετέρας ἕνεκεν σωτηρίας μόνον ἅπαντα πράττων, ἡμᾶς αὐτοὺς ποιεῖ τούτου κυρίους. Τί οὖν κολάζει, φησὶ, τοὺς οὐκ ἔχοντας ύπακούειν αὐτῷ; Ὅτι καὶ μὴ πειθομένων ἡμῶν λίαν κήδεται, σφόδρα ὢν ἀγαθὸς, καὶ ἀποπηδώντων καὶ φευγόντων οὐκ ἀφίσταται· ἀλλ' ἐπειδὴ προτέραν τῆς εὐεργεσίας ὁδὸν ἀπωσάμεθα, τὴν διὰ τῆς πειθούς και τοῦ παθεῖν εὖ, τὴν ἑτέραν ἡμῖν ἐπεισήγαγε. τὴν διά τῆς κολάσεως καὶ τῶν τιμωριῶν, ὅπως δέει μὴ και ραν τῶν τοιούτων λαβεῖν, καὶ ἄκοντες σωφρονῶμεν. Ἐπεὶ καὶ οἱ νομοθέται πολλὰς καὶ χαλεπάς κατὰ τῶν ἡμαρτηκότων τιθέασι τιμωρίας· καὶ ὅμως αὐτοὺς οὐκ ἀποστρεφόμεθα· διὰ ταῦτα καὶ μᾶλλον τιμώμεν τῶν κολάσεων χάριν· εἰ δὲ τούτους θαυμάζομεν εύ ταξίαν εἰσάγοντας ἐν τῷ βίῳ, οὐ πολλῷ μᾶλλον του Θεὸν ἐκπλήττεσθαι δεῖ καὶ ἀγαπῶν τῆς τοσαύτης κα δεμονίας ἕνεκεν; Θαυμάσαι δ' ἄν τις τοῦ μαθητ μὴ αἰσχυνόμενος ἐπὶ τῇ τοῦ διδασκάλου ἀτιμές, ἀλλὰ μετὰ παρρησίας τὴν εἰς αὐτὸν γεγενημένην ύβριν τῆς ζημίας; απηλαύσαμεν. ἠρύθμιζεν ναι, ρ. 396. Ευιτ.
ἀπήλαυσα,
πόσοι όναρ πλουτήσαντες ὑπεραπήλαυσαν
ὕπαρ ἀπήλαυσαν, ν.
Στίχ. ι. Εἰπὼν τό, Ερχόμενον εἰς τὸν
κόσμον, περὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ καλῶς ἐπήγαγεν
τὸ, Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, ὥστε δεῖξαι, ὅτι τὸν ἐρχόμε
τον, πρὸς τὴν διὰ σαρκὸς εἶπεν φανέρωσιν. Τῇ γὰρ
ὑποστάσει, φησί, καὶ τῇ φύσει ἦν ἐν τῷ κόσμῳ, καὶ
πρὸ τούτου, καὶ ὡς καὶ τούτου μικρού τινος όντις
ἐπήγαγε· Καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο· τουτέστι,
Καὶ τί θαυμαστὸν, εἰ ἦν ἐν τῷ κόσμῳ, ὃς οὐκ ἂν ἦν,
εἰ μὴ ἐκεῖνος ἐβουλήθη;
Στίχ. ιγ'. — Οὐκ ἀκερδές τὸ πρᾶγμα ἐγένετο
τοῖς δεξαμένοις αὐτόν. Τὸ γὰρ πρῶτον καὶ μέγιστον
ἀγαθὸν ἐχαρίσατο τὴν πρὸς ἑαυτὸν ἰσοτιμίαν μικρού
δεδωκώς καθ' ὅσον ἦν ἐν ἐξουσίᾳ ἔχειν, τῆς υἱότητος
τὴν ἀπόλαυσιν αὐτοῖς χαρισάμενος, ἧς ἀπήλαυον
οὐ κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν πάλιν διαδοχῇ τινι σω
ματικῶς τικτόμενοι, ἀλλὰ θείᾳ δυνάμει διὰ τῆς πρὸς
αὐτὸν ὁμοιότητός τε καὶ συναφείας τήν γένεσιν δε
χόμενοι.
Φιλάνθρωπος γὰρ ἂν ὁ Θεὸς καὶ εὐεργετι
κὸς, βίᾳ μὲν οὐδὲ ἀνάγκῃ, πειθοῖ δὲ καὶ τῷ ποιεῖν
εὖ τοὺς βουλομένους ἅπαντας ἕλκει πρὸς ἑαυτόν
καὶ διὰ τοῦτο ἐλθόντα αὐτὸν οἱ μὲν ἔλαβον, οἱ δὲ οὐκ
ἐδέξαντο. Ανθρωποι μὲν γὰρ, ἅτε ἐν χρείᾳ καθεστώ
τες τῆς τῶν οἰκετῶν διακονίας, καὶ βουλομένους
πολλοὺς τῷ τῆς δεσποτείας κατέχουσι νόμῳ· ὁ δ
Θεὸς ἀνενδεής ὤν, τῆς δὲ ἡμετέρας ἕνεκεν σωτηρίας
μόνον ἅπαντα πράττων, ἡμᾶς αὐτοὺς ποιεῖ τούτου
κυρίους. Τί οὖν κολάζει, φησὶ, τοὺς οὐκ ἔχοντας
ύπακούειν αὐτῷ; Ὅτι καὶ μὴ πειθομένων ἡμῶν λίαν
κήδεται, σφόδρα ὢν ἀγαθὸς, καὶ ἀποπηδώντων καὶ
φευγόντων οὐκ ἀφίσταται· ἀλλ' ἐπειδὴ προτέραν τῆς
εὐεργεσίας ὁδὸν ἀπωσάμεθα, τὴν διὰ τῆς πειθούς και
τοῦ παθεῖν εὖ, τὴν ἑτέραν ἡμῖν ἐπεισήγαγε. τὴν διά
τῆς κολάσεως καὶ τῶν τιμωριῶν, ὅπως δέει μὴ και
ραν τῶν τοιούτων λαβεῖν, καὶ ἄκοντες σωφρονῶμεν.
Ἐπεὶ καὶ οἱ νομοθέται πολλὰς καὶ χαλεπάς κατὰ τῶν
ἡμαρτηκότων τιθέασι τιμωρίας· καὶ ὅμως αὐτοὺς
οὐκ ἀποστρεφόμεθα· διὰ ταῦτα καὶ μᾶλλον τιμώμεν
τῶν κολάσεων χάριν· εἰ δὲ τούτους θαυμάζομεν εύ
ταξίαν εἰσάγοντας ἐν τῷ βίῳ, οὐ πολλῷ μᾶλλον του
Θεὸν ἐκπλήττεσθαι δεῖ καὶ ἀγαπῶν τῆς τοσαύτης κα
δεμονίας ἕνεκεν; Θαυμάσαι δ' ἄν τις τοῦ μαθητ
μὴ αἰσχυνόμενος ἐπὶ τῇ τοῦ διδασκάλου ἀτιμές, ἀλλὰ
μετὰ παρρησίας τὴν εἰς αὐτὸν γεγενημένην ύβριν
τῆς ζημίας;
απηλαύσαμεν.
ἠρύθμιζεν
ναι, ρ. 396. Ευιτ.
In mundo eral, et mundus per eum factus est, et mundus eum non cognovit, diceus venientem in hune
nrundum de Domino Christo bene intulit, In mundo eral, at ostenderet quia venientem ad manifestationem retulit. Substantia enim et natura erat in mundo, inquit, et antea. Et veluti hoc parum esset,
intulit, Mundus per eum factus est: hoc est, Quid mirum si erat in mundo, qui non esset, nisi ille voluisset? Sed tamen erat quidem in mundo et antea, et fecit etiam mundumi ipse, Et mundus eum non cognovit. Bene hic Et non cognovit dixit, velut si diceret non cognoverunt proprium Dominum.
VERS. 10. — Post illa verba: Venientem in hunc
mandum, de Domino ejus Christo recte subjunxit
In mundo erat, ut declararet illud venientem dictum esse propter carnis manifestationem. Nam
secundum hypostasin, inquit, ac naturam suam,
etiam antea in mundo erat, ipso videlicet adhuc
imperfecto, unde subjunxit: Εt mundus per ipsum
Et
factus est. Quasi dicat: Ecquid 'mirum, si in
mundo erat, qui omnino non fuisset, nisi ipsum
esse voluisset?
VERS.13.—Uberem sane se suscipientibus mercedem retribuit. Primum siquidem maximumque bonum, honoris quodammodo sui illis largitus est
requalitatem, paulo scilicet suo minorem, qualis ipsi
capaces erant, filiationis eos munere donando: qua
gratia fruuntur, non secundum naturalem generationis ordinem corporaliter renascendo, sed
divina virtute, per similitudinem quamdam et
affinitatem spiritualiter procreati.
Etenim Deus, charitate plenus erga homines atque beneficus, non vi, nec necessitate, suasione
autem ac benefaciendo omnes ad ipsum traxit.
Itaque, cum venisset, alii eum receperunt, alii
vero non. Homines enim quidem, cum propter necessitatem domus ministerium instituunt, qui conducti sunt magno numero lege domini astringun
tur. Deus autem non indigens aliquo, propter nostram salutem vero omnia agens, hujus nos dominos facit. Quid ergo castigat, inquit, non obedientes sibi? Quia etiam inobedientes nos curae habet.
Adeo bonus est, ut nos discedentes, aut fugientes non deserat; sed cum primam virtutis viamı
derelinquimus, viam obedientiæ ac prosperitatis
aliam nobis imponit, viam castigationis atque ultionum, ne illarum experimentum capiamus, invilique sapientiores efficiamur. Nam et legislatores,
in malefactores multas ac severas castigationesdecernunt, nihilominus non aversamur atque e
contra castigationum gratia magni facimus; si
etiam, qui de ratione agendi sapienter statuerunt,
admiramur; quanto magis admirari amareque
Deum ob hujusmodi curam debemus! Stupendum
autem esset aliquem discipulum non magistri dedecore erubescere, sed audacter boc opprobrium
notum facere; hocque signum esset. non minimum
Facund. 1. 1. 15, 3.
Cord. cat. p. 23. Cf. frag. sequens, Latine ex
Facundo.
Cord. cat. p. 27.
Vid. Matthie Ausf. griech. Gramm. ed. 2, 1,
p. 310. Sed inveni etiam Achill. Tat. ed. F. Jacobs.
p. 14 Basil. N. hom. in ps. xiv, I, p. 112
Garn., (al
legendum cum Hemsterhusio
Aristeneti epist. cur. Abresch. Zwolle 1739 p. 136)
In Theodoreto hae forma sapius legi
tur. V. indic. ed. Hal. s. Si calenz
fides, Theodorus infra ad Joan. v, 5,
scripsit.
Hactenus fragmentum est etiam apud Corderium in Catena. Pergit vere multo ulterius colex
Regina Suecix IX, ap. Ang. Mai Bibl. not. Patr.
PG 66:735μέρος τῆς τοῦ Εὐαγγελίου γραφής γινόμενον· εἶτα τοῦ χρόνου καὶ τῆς συνηθείας διὰ πάντων αὐτὸ τῶν Ευαγγελίων φέρεσθαι παρασκευάσαντος· οὕτω βεβαίαν ἐσχηκότος παρὰ πᾶσαν τὴν δόξαν τοῖς πιστοῖς ὡς ἀληθῶς μέρος ἐν καὶ τέλος παρὰ τοῦ Εὐαγγελίου γραφέντων (1).
IN ACTA APOSTOLORUM, isépov dyvolą soŬ apátou tuxdy Esw) Tɛfèy, xal A facta est Evangelii scripturæ; deinde tempore ac 4) Scholion hoc recitat Græce cum varietate etiam Frid. Matthæius (N. T., Rigæ 1786) et in aliis aliquot compertum codicibus fuit. Sed neme, quod sciam, dixerat esse Mopsuesteni, ut nunc Re- gius Vat. codex affirmat. Cæterum id nullius esse ponderis patet ex ipsis auctoris verbis, qui men- consuetudine factum est ut hæc ab omnibus sicut quoddam Evangelii referrentur. Ita persuasio firma hæc esse vere partem finemque Evangelii in fidelibus nata est. tis suæ commentum esse fatetur. Evangelista qui- dem clausulam hyperbolice scriptam intelligunt S. Cyrillus et Theophylactus; ipsam tamen habent plerique omnes codices, quos inter vetustissimi duo Vaticanus et Alexandrinus, cunctæque pariter agnoscunt priscæ versiones. Maj. THEODORI MOPSUESTENI IN ACTA APOSTOLORUM COMMENTARII FRAGMENTUM (1). VERS. 38. Ille autem (2) dixit, oportere pœnitentiam agentes eos pro erucis iniquitate, et agno- gcrates Salvatorem et Dominum et omnium auctorem bonorum Jesum Christum quomodo propter ista pervenit et assumptus est de divina natura, in ipsum quidem fidem suscipere et ejus discipulos fieri, sate omnis ad baptisma accedentes, quod et ipse tradidit nobis, præformationem quidem habens spera- tienis futurorum, in nomine autem celebrandum Patris et Filii et sancti Spiritus. Hoc enim quod est, ut baptisetur unusquisque in nomine Jesu Christi (Act. n, 33), non hoc dicit, ut vocationem quæ in no- mine Patris et Filii et sancti Spiritus est, relinquentes, Jesum Christum in baptismate vocent, sed quale est boc, quod in Moyse baptizati sunt in nube et in mari (I Cor. x,2), ut diceret, quia sub nube et mari Egyptiorum separati sunt, liberati eorum servitute ut Moysis leges attenderent; tale est, et baptisetur unusquisque in nomine Jesu Christi, ut cum ad ipsum accessissent tanquam Salvatorem et omnium bono- ram apelorem, et doctorem veritatis, ab ipso, utpote auctore bonorum et doctore veritatis vocarentur: sicut omnibus hominibus quamcunque sectam sequentibus, consuetudo est ab ipso degmatis inventore vocari, ut Platonici et Epicurei, Manichæi et Marcionitæ, et si quidam tales dicuntur. Eodem enim modo et nos nominari Christianos judicaverunt apostoli (3), tanquam per hoc certum facien - tes, quod istius doctrinam oportet attendere: sie quod et ab ipso datum est, susciperent baptisma, in ipse quidem primo constitutum, qui et primus baptizatus est: ab ipso autem et cæteris traditum, ut secundum præformationem futurorum celebretur. (1) Anne 1. Ebediesu teste ad Basilium, ut conjectavi in comment. episcopum Raphance cri- (2) Act. C. C. 11, wv, 16; Vig. const. 17. Pelagil m, pap, ep, ad Eliam. Ejusdem Theodori ex com- mento quod est in Actis apostolorum, libro primo in quo dicit, quod baptizari in nomine Jesu Christi, si- mile est scripto illi, quod baptizati sunt in Moyse; et vocari Christianos, simile est illi, quod vocan- tur Platonici, et Epicurei, et Manichæi et Marcio- nitæ ab inventoribus dogmatum. (3) Huc usque epist. Pelag.
PG 66:739λέγει τις μὴ εἶναι τοῦτο τεκμήριον ἱκανὸν τοῦ ταί. τὴν ἀρχὴν εἶναι τῶν σημείων ἐγχωροῦν ἐκεῖ πρώτον, μὴ μέντοι πάντως πρῶτον· εἰκὸς γὰρ αὐτὸν ἀλλαχοῦ πεποιηκέναι ἕτερα· ἐκεῖνο πρὸς αὐτοὺς ἐροῦμεν, ὅτι Ἰωάννης φησίν, ὅτι Ἐγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτόν, ἀλλ ἵνα φανερωθῇ τῷ Ἰσραὴλ, διὰ τοῦτο ἦλθον βαπτίζων· εἰ γὰρ καθ᾽ ἡλικίαν ἐθαυματούργει, οὐκ ἂν ἐδεήθησαν οι Ισραηλῖται τοῦ αὐτὸν φανερώσαντος· τά τε γὰρ γινόμενα παραδοξότερα ἂν ἔδοξεν εἶναι, ἅτε παρά μειρακίου γενόμενα· ἐν δὲ μόνον ἐμαρτύρησεν αὐτῷ ὁ Λουκᾶς, ὅτι ἐκαθέζετο δωδεκαετής ἂν τῶν διδασκάλων ἀκροώμενος, καὶ διὰ τῆς ἐρωτήσεις ἐδόκει αὐτοῖς θαυμάσιος εἶναι· εἰκότως δὲ καὶ κατὰ λόγον οὐκ ἤρξατο τῶν σημείων ἐκ πρώτης ηλικίας, Β ἵνα μὴ δόξωσι φάντασμα εἶναι. Πόθεν οὖν ἐπῆλθεν τῇ μητρὶ μέγα φαντασθῆναι περὶ αὐτοῦ, φησίν; ἀποκαλύπτεσθαι λοιπὸν ἤρχετο· καὶ ἐξ Ἰωάννου κατάδηλος ἦν, ἐκ τῶν πρὸς τοὺς μαθητάς εἰρημένων αὐτῷ· καὶ πρὸ τούτου δὲ πάντων, αὐτὴ ἡ σύλληψη, καὶ τὰ περὶ τὴν σύλληψιν γενόμενα, μεγίστην εντε περὶ τοῦ παιδὸς ἐνέθηκεν τὴν [δόξαν], καὶ ἦν συμ βάλλουσα, φησί, πάντα ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῆς. Ὅτε αν οἶδεν ὅτι Ἰωάννης δι' αὐτὸν ἦλθεν καὶ ἐμαρτύρει αὐτῷ, καὶ ὅτι μαθητὰς ἔσχεν, τότε λοιπὸν θαρρούσα παρεκάλει· ἐβούλετο γὰρ ἑαυτὴν λαμπροτέραν ποιή σαι (1) ἐκείνοις τε χάριν καταθέσθαι· καὶ τάχα γὰρ ἀνθρώπινόν τι ἔπασχε, καθάπερ καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτ τοῦ λέγοντες· Δεῖξον σεαυτὸν τῷ κόσμῳ· βουλόμενοι τὴν ἐκ τῶν θαυμάτων δόξαν καρπώσασθαι. Α τῶν σημείων ἐποίησεν ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας· εἰ δὲ Στίχ. θ'. ᾿Αρχιτρίκλινον λέγει τὸν ἐξάρχοντα τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῆς εἰς τὸν γάμον παρασκευή; εἰκὸς δὲ ἦν καὶ τὸν νυμφίον ἐγκαλούμενον, καὶ ἀκού σαντα διαπορῆσαι, εἰδότα ὡς οὐκ ἦν αὐτῷ οἶνο; ἔτ ρος, καὶ ἐρωτῆσαι μὲν ὅθεν ὁ οἶνος, μαθεῖν δὲ τὸ γεγονός· ἀλλ' ὅμως οὐδὲν τούτων προσέθηκεν, αλλά μόνον τοῦτο ἐμνημόνευσεν, ὥστε δηλῶσαι [ότι] εὐ μόνον τὸ ὕδωρ εἰς οἶνον μετεποίησεν, ἀλλὰ γὰρ καὶ εἰς θαυμαστήν τινα φύσιν οἴνου· τὰ μέντοι λοιπὰ ὡς περιττά, μηδὲν τῇ χρείᾳ συμβαλλόμενα παρητήσεις. Στίχ. ιδ' ιθ'. - Εδόκει (2) ὁ Χριστὸς τοὺς ἐν τῷ ἱερῷ ἀπελαύνων καπήλους καὶ κολ[λ]υδιστὰς οὐ τὴν εμπορίαν μόνον καταλύειν, ἀλλὰ καὶ τὸ τῶν θυ σιῶν ἔθος, ἐπείπερ ἐκείνων ἕνεκεν οἱ πιπράσκοντες τούς τε βόας καὶ τὰς περιστερὰς ἐπίπρασκον. Ὅθεν εἰκότως ἐπὶ τὴν ἀνάστασιν ἐχώρησεν, ὡς ἂν εἴπη Ταύτης σημείον ζητεῖτε, βραχύ τι ἀναμείνατε. Έπει δὰν γὰρ ἀνελεῖν με δόξητε, τότε ἀναστὰς πᾶσιν ἐαν τὸν γνωρίσω ὅστις εἰμί. Καὶ οὕτω ταῦτα μὲν τὰ κά λας λυθήσεται, καὶ καινή τις πολιτεία, ἅτε δὴ καὶ καινοῦ βίου τοῦ μετὰ τὴν ἀνάστασιν κατευαγγελο λ[ιζομένου.
PG 66:741Στίχ. ε. - Τον τρόπον (1) εξηγήσατο τῆς διὰ τοῦ βαπτίσματος ἀναγεννήσεως, τοῦ μὲν ὕδατος, ἐν ᾧ πληρούται τὸ ἔργον εἰπών, τοῦ δὲ Πνεύματος ἐν τῷ Κατι τὴν οἰκείαν πληροῦντος ἐνέργειαν. Ὁ Θεὸς γὰρ καὶ Πνεῦμα υιοθεσίας λέγεται, οὐχ ὕδωρ, ἐπειδὴ του του τῇ δυνάμει τὴν ἀναγέννησιν δεχόμεθα· τούτου γε ἔνεκα καὶ ἐν τῷ βαπτίσματι τὸ μὲν Πνεῦμα μετὰ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ὀνομάζομεν, τοῦ δὲ ὕδατος οὐ μεμνήμεθα· ὡς φαίνεσθαι, ὅτι τὸ μὲν σύμβολον καὶ γείας τινὸς ἕνεκεν παραλαμβάνεται, τὸ δὲ ὡς ἐνερτῶν μετὰ Πατρός καὶ Υἱοῦ ἐπικαλούμεθα, ἐπεὶ καὶ ὁ Κύριος πρὸς τὸ, Δύναται εἰς τὴν κοιλίαν τῆς μη· τεὶς εἰσελθεῖν καὶ γεννηθῆναι, τὸ ἐξ ὕδατός τε καὶ Πνεύματος ἀντέταξεν. Ὥσπερ ἐπὶ τῆς φυσικῆς ννήσεως ἡ κοιλία τὸ φυσικὸν ἐργαστήριόν ἐστι, ἐν ᾧ το τικτόμενον ἀποτελεῖται θείᾳ δυνάμει, ή (9) κατὰ τὸν ἄνωθεν ὅρον αὐτὸ διαπλάττει· οὕτω καὶ ἐνα ταῦς τὸ ὕδωρ ἐν τάξει τῆς μητρὸς λαμβάνεται, τὸ δε Πνεῦμα ἐν τάξει τοῦ διαπλάττοντος Δεσπότου. Στίχ. και Καλῶς (3) εἶπεν· Ο τὰ ταῦλα πράσσων καί, Ὁ ποιῶν τὴν ἀλήθειαν· οὔτε, Ο πράξεις, είπών, ούτε, Ὁ ποιήσας. Ἐγχωρεῖ γὰρ καὶ τὴν ποιήσαντι τὸ κακὸν ἀποστῆναι μὲν τῆς κακίας, ἰδεῖν δὲ πρὸς τὸ καλόν, καὶ τὸν τῇ ἀληθείᾳ χαίρειν ἐπαγγελλόμενον νεῦσαί ποτε πρὸς τὸ χεῖρον. Διὸ εἶ Εν τὸ πράσσων καὶ τὸ ποιών οὔτε γὰρ ἔνεστι τρὶ τὴν λαχίαν διακείμενον χαίρειν τῷ καλῷ, καὶ ὁ τῆς ἀληθείας ἐραστής πάντως ἐστὶ τῶν καλῶν ἐπι- C θυμητής. Στίχ. κδ'. - Όλα (4) ταῦτα πρότερα γεγονότα τῆς τοῦ Βαπτιστοῦ καθείρξεως τῶν λοιπῶν εὐαγγελιστῶν, εὐθὺ κατα[τ] τοῦ Κυρίου βάπτισμα, καὶ τοὺς διαβόλου πειρος τος, Ματθαίου μὲν εἰπόντος· 'Ακούσας ὅτι Ἰωάν. της παρεδόθη, ἀνεχώρησεν ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας εἰς την Γαλιλαίαν· εὔδηλον μέντοι ὅτι καὶ Λουκάς τὴν εὐτὴν ἐκείνοις ἀκολουθίαν ἐζήλωσεν τῆς διδα καλίας· ὡς φαίνεσθαι ὅτι δεῖ καταλ[ε]ιπόντων ἐκεί τῶν τὰ πρὸ τῆς Ἰωάννου καθείρξεως ὑπὸ τοῦ Κυρίου γεγονότα, ταῦτα μάλιστα αὐτὸς ἐφρόντισεν. Εἰ δὲ τις λέγα, καὶ μὴν ὁ Ματθαῖος εἰπὼν βεβαπτίσθαι τὸν Ἰησοῦν, καὶ τὸ Πνεῦμα ἐπ' αὐτὸν καταβεβηκέ και, παραχρήμα ἐπιφέρει, τότε ἐκβάλλει τὸ Πνεῦμα αὐτὸν εἰς τὴν ἔρημον, λεκτέον ὡς ἡ τότε λέ ἷς επ ἀεὶ τὰ παραχρήμα σημαίνει, ἀλλ᾽ ἔσθ' ὅτε καὶ τὰ μετὰ πολὺν χρόνον συμβησόμενα· ὡς τὸν ἐν τῇ Ιουδαία φευγέτωσαν, ὥσπερ καὶ τὰ εὐθές. Στίχ. Μ. - Διδάσκει (5) δὲ ἡμᾶς, ὅτι οὐχ ὡς Επειδη δ' έχθραν τὸ ὕδωρ δοῦναι παραιτήσατο, ἀλλ' ὡς μέλλοντα τὸν ἐξ ἀρχαίου κείμενον αὐτῷ νότ [:] μεν παραδῆναι ὑπ' ἀνάγκης ὑπομνήσαι βουλομένη. κάτι Στιν, 16),
IN EVANGELIUM JOANNIS.
ΚΕΦΑΛ. Γ'.
ΚΕΦΑΛ. Δ'.
CAP. 1.
CAP. IV.
Στίχ. ε. - Τον τρόπον (1) εξηγήσατο τῆς διὰ τοῦ
βαπτίσματος ἀναγεννήσεως, τοῦ μὲν ὕδατος, ἐν ᾧ
πληρούται τὸ ἔργον εἰπών, τοῦ δὲ Πνεύματος ἐν τῷ
Κατι τὴν οἰκείαν πληροῦντος ἐνέργειαν. Ὁ Θεὸς γὰρ
καὶ Πνεῦμα υιοθεσίας λέγεται, οὐχ ὕδωρ, ἐπειδὴ του
του τῇ δυνάμει τὴν ἀναγέννησιν δεχόμεθα· τούτου γε
ἔνεκα καὶ ἐν τῷ βαπτίσματι τὸ μὲν Πνεῦμα μετὰ
Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ὀνομάζομεν, τοῦ δὲ ὕδατος οὐ με
μνήμεθα· ὡς φαίνεσθαι, ὅτι τὸ μὲν σύμβολον καὶ
γείας τινὸς ἕνεκεν παραλαμβάνεται, τὸ δὲ ὡς ἐνερ-
τῶν μετὰ Πατρός καὶ Υἱοῦ ἐπικαλούμεθα, ἐπεὶ καὶ ὁ
Κύριος πρὸς τὸ, Δύναται εἰς τὴν κοιλίαν τῆς μη·
τεὶς εἰσελθεῖν καὶ γεννηθῆναι, τὸ ἐξ ὕδατός τε
καὶ Πνεύματος ἀντέταξεν. Ὥσπερ ἐπὶ τῆς φυσικῆς
ννήσεως ἡ κοιλία τὸ φυσικὸν ἐργαστήριόν ἐστι, ἐν
ᾧ το τικτόμενον ἀποτελεῖται θείᾳ δυνάμει, ή (9)
κατὰ τὸν ἄνωθεν ὅρον αὐτὸ διαπλάττει· οὕτω καὶ ἐνα
ταῦς τὸ ὕδωρ ἐν τάξει τῆς μητρὸς λαμβάνεται, τὸ
δε Πνεῦμα ἐν τάξει τοῦ διαπλάττοντος Δεσπότου.
Στίχ. και Καλῶς (3) εἶπεν· Ο τὰ ταῦλα
πράσσων καί, Ὁ ποιῶν τὴν ἀλήθειαν· οὔτε, Ο
πράξεις, είπών, ούτε, Ὁ ποιήσας. Ἐγχωρεῖ γὰρ καὶ
τὴν ποιήσαντι τὸ κακὸν ἀποστῆναι μὲν τῆς κακίας,
ἰδεῖν δὲ πρὸς τὸ καλόν, καὶ τὸν τῇ ἀληθείᾳ χαίρειν
ἐπαγγελλόμενον νεῦσαί ποτε πρὸς τὸ χεῖρον. Διὸ εἶ
Εν τὸ πράσσων καὶ τὸ ποιών οὔτε γὰρ ἔνεστι
τρὶ τὴν λαχίαν διακείμενον χαίρειν τῷ καλῷ, καὶ ὁ
τῆς ἀληθείας ἐραστής πάντως ἐστὶ τῶν καλῶν ἐπι- C
θυμητής.
Στίχ. κδ'. - Όλα (4) ταῦτα πρότερα γεγονότα τῆς τοῦ
Βαπτιστοῦ καθείρξεως τῶν λοιπῶν εὐαγγελιστῶν, εὐθὺ
κατα[τ] τοῦ Κυρίου βάπτισμα, καὶ τοὺς διαβόλου πει-
ρος τος, Ματθαίου μὲν εἰπόντος· 'Ακούσας ὅτι Ἰωάν.
της παρεδόθη, ἀνεχώρησεν ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας εἰς
την Γαλιλαίαν· εὔδηλον μέντοι ὅτι καὶ Λουκάς
τὴν εὐτὴν ἐκείνοις ἀκολουθίαν ἐζήλωσεν τῆς διδα
καλίας· ὡς φαίνεσθαι ὅτι δεῖ καταλ[ε]ιπόντων ἐκεί
τῶν τὰ πρὸ τῆς Ἰωάννου καθείρξεως ὑπὸ τοῦ Κυρίου
γεγονότα, ταῦτα μάλιστα αὐτὸς ἐφρόντισεν. Εἰ δὲ
τις λέγα, καὶ μὴν ὁ Ματθαῖος εἰπὼν βεβαπτίσθαι
τὸν Ἰησοῦν, καὶ τὸ Πνεῦμα ἐπ' αὐτὸν καταβεβηκέ
και, παραχρήμα ἐπιφέρει, τότε ἐκβάλλει τὸ Πνεῦμα
αὐτὸν εἰς τὴν ἔρημον, λεκτέον ὡς ἡ τότε λέ
ἷς επ ἀεὶ τὰ παραχρήμα σημαίνει, ἀλλ᾽ ἔσθ' ὅτε
καὶ τὰ μετὰ πολὺν χρόνον συμβησόμενα· ὡς τὸν
ἐν τῇ Ιουδαία φευγέτωσαν, ὥσπερ καὶ
τὰ εὐθές.
Στίχ. Μ. - Διδάσκει (5) δὲ ἡμᾶς, ὅτι οὐχ ὡς
Επειδη δ' έχθραν τὸ ὕδωρ δοῦναι παραιτήσατο,
ἀλλ' ὡς μέλλοντα τὸν ἐξ ἀρχαίου κείμενον αὐτῷ νότ
[:] μεν παραδῆναι ὑπ' ἀνάγκης ὑπομνήσαι βουλομένη.
κάτι
Στιν, 16),
VERS. 5. Modum quo per baptismum regene-
remur, exposuit, dum in aqua quidem conferri
illum, sed sancto Spiritu propriam in elemento
virtutem exserente, perfici negotium hoc aflirmat.
Deus siquidem, et non aqua, Spiritus adoptionis
appellatur, quandoquidem virtute selius Dei rege-
neremur. Quam ob causam in baptismo etiam Spi-
ritum una cum Patre Filioque nominamus, aquæ
vero neutiquam meminimus, ut vel inde manife-
stum sit, illam quidem instar signi cujusdam
ac note, ad quidpiam significandum assumi :
Spiritum vero tanquam electorem una cum Patre
Filioque invocari, quandoquidem etiam Dominus
istis verbis, Polest in ventrem matris introire et
renasci, hoc de aqua et Spiritu opposuit : ut quem-
admodum in naturali generatione, venter naturæ,
in qua ſetus divina, uti ante dictum est, virtute
ipsum efformante perficitur, officina exsistit: sic
et hoc loco, aqua quidem matricis, Spiritus vero
effectoris Domini vices subit.
VERS. 21.- • Scite autem, qui male facit, et qui
facil veritatem, non vero, qui fecit, dixit. Siqui-
dem contingit, eum qui mala perpetravit, nonnun-
quam resipiscere, et a pravitate abstinere: rursunı
vero est videre, eum, qui et honestatis et veritatis
amator habitus sit, mutare aliquando, et ad malum
vergere quocirca qui facit dixit : fieri enim nequit,
ut qui malitiæ deditus est, virtuti sit addictus,
et quisquis veritatis amator est, virtutum quoque
semper est cultor.
VERS. 24. · Omnia hæc prima ad incarceratio-
nem Joannis Baptistæ spectantia, apud cæteros
evangelistas, statim post Domini baptismum ten-
tationesque diaboli evenerunt; Matthæo quidem
dicente (iv, 12), Cum audisset Jesus quod Joannes
traditus esset, secessit a Judæa in Galilæam. Notum
est etiam Lucam præ cæteris catenam factorum di-
vinorum accurate retulisse, ut videre est, cum,
cæteris omittentibus quæ incarcerationem Joannis
antecesserant, tempore autem Christi facta fuerant,
ad illa maxime incubuerit. Quidam forte dicet :
Imo Matthæus, postquam dixit Jesum baptiza-
tum fuisse, ac Spiritum sanctum super eum de-
scendisse, statim addit : Tune Spiritus expulit cum
in desertum (Matth. wv 1 ; Marc. 1, 12). Dicendum
est vocem tunc non semper statim significare; sed
aliquando quæ longo post tempore eventura sunt;
scilicet : Tunc qui in Judaa sunt fugiant (Matth.
quemadmodum etiam cito.
VERS. 9. Docet autem nos, quomodo non tan-
quam alicui alterius sectæ, propter inimicitiam,
ili aquam dare recusaverit, sed quod ipsum obli-
Bationis suæ monitum vellet, ne antiquam legemu
(4) Mai ibid.
(5) Cord. cat. 121.
Τα d
{1} Cord. cal. p. 88.
(2) Cal. omissa v. † præbet deinde aůrá pro
(3) Cord. cat. p. 102.
PG 66:747Η πίστις, φησίν, ἡ εἰς ἐμὲ ὁδὸς ὑμῖν ἔσται πρὸς τὴν βεβαιότητα Νοητά· τὰ μὴ αἰσθητά, τὰ ἀόρατα. τῶν λοιπῶν κατανόησίν τε καὶ διδασκαλίαν. Οὔτε γὰρ πιστεύοντας ἔνεστι πρὸς τὴν τῶν λεγομένων βεβαιότητα ἀμφιβάλλειν, οὔτε μὴ πιστεύοντας δέξασθαί τι τῶν λεγομένων δυνατόν, μεγάλων, νοητών καὶ πολὺ τὴν ἡμετέραν ὑπερβαινόντων ἀκοήν. Στίχ. λε'. Ἐπειδὴ μετά τὴν ἀνάστασιν την ἀΐδιον καὶ ἄφθαρτον δίδωσι ζωὴν τοῖς πιστεύουσιν, ἡνίκα οὐκ ἔσται βρῶσις οὐδὲ πόσις αἰσθητή, καὶ διὰ τοῦτο οὐ μὴ πεινάσωσι. Στίχ. λθ'. - Δύο ταῦτα ἐν τοῖς ἀνωτέροις ἔφη. ὅτι εἰς αὐτὸν πιστεῦσαι πάντας προσῆκε, καὶ ὅτι της πιστεύσασι τῆς αἰωνίου πρόξενος ἐστι ζωῆς. Καλώς οὖν ἀμφότερα ἐξήρτησεν, τοῦ θελήματος τοῦ Πατρίς αὐτοῦ θέλημα εἶναι φήσας καὶ τὸ πιστεῦσαι πάνει; εἰς αὐτὸν καὶ τὸ πιστεύσαντας τὴν δι' αὐτοῦ κομί σασθαι δωρεάν, ὥστε φανῆναι δι' ἀμφοτέρων αυτ τῷ θελήματι τοῦ Πατρὸς μεμαχηκέναι. Στίχ. μα'.-Δύο γὰρ ταῦτα ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἔφη, ὅτι τοῦ πιστεῦσαι πάντας προσῆκεν ἐπ' αὐτῷ, καὶ ὅτι τοῖς πιστεύσασι τῆς αἰωνίου πρόξενος ἐστι ζωής καλῶς οὖν ἀμφότερα εξήρτησε τοῦ θελήματος του πατρικοῦ, αὐτοῦ θέλημα είναι φήσας, καὶ τὸ πιστεῦσαι πάντας εἰς αὐτὸν, καὶ τὸ πιστεύσαντας τὴν δι' αὐτοῦ κομίσασθαι δωρεάν· ὥστε φανῆναι δι' ἀμφι τέρων αὐτοὺς τῷ θελήματι τοῦ Πατρὸς μαχομένους. Στίχ. ξα'. - Σκληρὸς ἦν ἀληθῶς ὁ λόγος ο να μιζόμενος σαρκοφάγους τινὰς καὶ αἱμοβόρους της ἀκούοντας ἀποτελεῖν· τοῖς δέ γε πνευματικῶς τὰ πνευματικὰ ἐκλαμβάνουσιν οὐδὲν ἐφαίνετο σκληρόν, ἀλλὰ ῥήματα εὐσεβείας υπάρχοντα, την αιώνιον αὐτ τοῖς πρυτανεύοντα ζωήν Εἰδὼς δὲ ὁ ᾿Ιησοῦς ότι γεγγίζουσιν ἐν ἑαυτοῖς (καὶ γὰρ καὶ τοῦτο τῆς αὐτ τοῦ θεότητος, τὸ τὰ ἀποῤῥητα φέρειν εἰς μέσον, ἔλεγεν· Τοῦτο ὑμᾶς σκανδαλίζει; Ἐὰν οὖν ίδητε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἀναβαίνοντα ὅπου ἦν τὸ πρότερον; τοῦτο δὲ ἐπὶ τοῦ Ναθαναὴλ ἐποίησεν λέ γων· "Οτι εἶπόν σοι ὅτι εἶδόν σε ὑποκάτω συκῆς, καὶ τὰ ἑξῆς. Τί οὖν ἀπορίαις ἀπορίας συνάπτεις; Οὐχὶ, μὴ γένοιτο· ἀλλὰ τῷ μεγέθει τῶν δογμάτων καὶ τῷ πλήθει επαγαγέσθαι αὐτοὺς βούλεται· 6 μὲν γὰρ εἰπὼν ἁπλῶς ὅτι Ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταδί βηκα, καὶ μηδὲν πλέον προσθεὶς, μᾶλλον ἂν ἔσχεν δάλισεν· μᾶλλον δὲ εἰπών, ὅτι τὸ σῶμα μου ζωή τοῦ κόσμου· καὶ ὁ εἰπὼν, ὅτι Καθὼς ἀπέστειλέ με ὁ ζῶν Πατὴρ, κἀγὼ ζῷ διὰ τὸν Πατέρα· καὶ ὁ εἰ πὼν ὅτι Ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβέβηκα, τὴν ἀπορίας λύσιν· ὁ μὲν γὰρ ἔν τι μέγα περὶ ἑαυτοῦ φθεγ μενος, καὶ ὕποπτος γίνεται ὡς πλάττων· ὁ δὲ ταῦτα εἴρων, ἐφεξῆς πᾶσαν ἀναιρεῖ τὴν ὑποψίαν· πάντε δὲ ποιεῖ καὶ λέγει ὥστε αὐτοὺς ἀπαγαγεῖν τοῦ νομί ζειν αὐτοῦ πατέρα τὸν Ἰωσήφ. Οὐ τοίνυν τὸ στον έντων.
Η πίστις, φησίν, ἡ εἰς ἐμὲ ὁδὸς ὑμῖν ἔσται πρὸς τὴν
βεβαιότητα
Νοητά· τὰ μὴ αἰσθητά, τὰ ἀόρατα.
τῶν λοιπῶν κατανόησίν τε καὶ διδασκαλίαν. Οὔτε γὰρ
πιστεύοντας ἔνεστι πρὸς τὴν τῶν λεγομένων βεβαιό
τητα ἀμφιβάλλειν, οὔτε μὴ πιστεύοντας δέξασθαί
τι τῶν λεγομένων δυνατόν, μεγάλων, νοητών καὶ
πολὺ τὴν ἡμετέραν ὑπερβαινόντων ἀκοήν.
Στίχ. λε'. Ἐπειδὴ μετά τὴν ἀνάστασιν την
ἀΐδιον καὶ ἄφθαρτον δίδωσι ζωὴν τοῖς πιστεύουσιν,
ἡνίκα οὐκ ἔσται βρῶσις οὐδὲ πόσις αἰσθητή, καὶ διὰ
τοῦτο οὐ μὴ πεινάσωσι.
Στίχ. λθ'. - Δύο ταῦτα ἐν τοῖς ἀνωτέροις ἔφη.
ὅτι εἰς αὐτὸν πιστεῦσαι πάντας προσῆκε, καὶ ὅτι της
πιστεύσασι τῆς αἰωνίου πρόξενος ἐστι ζωῆς. Καλώς
οὖν ἀμφότερα ἐξήρτησεν, τοῦ θελήματος τοῦ Πατρίς
αὐτοῦ θέλημα εἶναι φήσας καὶ τὸ πιστεῦσαι πάνει;
εἰς αὐτὸν καὶ τὸ πιστεύσαντας τὴν δι' αὐτοῦ κομί
σασθαι δωρεάν, ὥστε φανῆναι δι' ἀμφοτέρων αυτ
τῷ θελήματι τοῦ Πατρὸς μεμαχηκέναι.
Στίχ. μα'.-Δύο γὰρ ταῦτα ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἔφη,
ὅτι τοῦ πιστεῦσαι πάντας προσῆκεν ἐπ' αὐτῷ, καὶ
ὅτι τοῖς πιστεύσασι τῆς αἰωνίου πρόξενος ἐστι ζωής
καλῶς οὖν ἀμφότερα εξήρτησε τοῦ θελήματος του
πατρικοῦ, αὐτοῦ θέλημα είναι φήσας, καὶ τὸ πιστεύ
σαι πάντας εἰς αὐτὸν, καὶ τὸ πιστεύσαντας τὴν δι'
αὐτοῦ κομίσασθαι δωρεάν· ὥστε φανῆναι δι' ἀμφι
τέρων αὐτοὺς τῷ θελήματι τοῦ Πατρὸς μαχομένους.
Στίχ. ξα'. - Σκληρὸς ἦν ἀληθῶς ὁ λόγος ο να
μιζόμενος σαρκοφάγους τινὰς καὶ αἱμοβόρους της
ἀκούοντας ἀποτελεῖν· τοῖς δέ γε πνευματικῶς τὰ
πνευματικὰ ἐκλαμβάνουσιν οὐδὲν ἐφαίνετο σκληρόν,
ἀλλὰ ῥήματα εὐσεβείας υπάρχοντα, την αιώνιον αὐτ
τοῖς πρυτανεύοντα ζωήν Εἰδὼς δὲ ὁ ᾿Ιησοῦς ότι
γεγγίζουσιν ἐν ἑαυτοῖς (καὶ γὰρ καὶ τοῦτο τῆς αὐτ
τοῦ θεότητος, τὸ τὰ ἀποῤῥητα φέρειν εἰς μέσον,
ἔλεγεν· Τοῦτο ὑμᾶς σκανδαλίζει; Ἐὰν οὖν ίδητε
τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἀναβαίνοντα ὅπου ἦν τὸ
πρότερον; τοῦτο δὲ ἐπὶ τοῦ Ναθαναὴλ ἐποίησεν λέ
γων· "Οτι εἶπόν σοι ὅτι εἶδόν σε ὑποκάτω συκῆς,
καὶ τὰ ἑξῆς. Τί οὖν ἀπορίαις ἀπορίας συνάπτεις;
Οὐχὶ, μὴ γένοιτο· ἀλλὰ τῷ μεγέθει τῶν δογμάτων
καὶ τῷ πλήθει επαγαγέσθαι αὐτοὺς βούλεται· 6
μὲν γὰρ εἰπὼν ἁπλῶς ὅτι Ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταδί
βηκα, καὶ μηδὲν πλέον προσθεὶς, μᾶλλον ἂν ἔσχεν
δάλισεν· μᾶλλον δὲ εἰπών, ὅτι τὸ σῶμα μου ζωή
τοῦ κόσμου· καὶ ὁ εἰπὼν, ὅτι Καθὼς ἀπέστειλέ με
ὁ ζῶν Πατὴρ, κἀγὼ ζῷ διὰ τὸν Πατέρα· καὶ ὁ εἰ
πὼν ὅτι Ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβέβηκα, τὴν ἀπορίας
λύσιν· ὁ μὲν γὰρ ἔν τι μέγα περὶ ἑαυτοῦ φθεγ
μενος, καὶ ὕποπτος γίνεται ὡς πλάττων· ὁ δὲ ταῦτα
εἴρων, ἐφεξῆς πᾶσαν ἀναιρεῖ τὴν ὑποψίαν· πάντε
δὲ ποιεῖ καὶ λέγει ὥστε αὐτοὺς ἀπαγαγεῖν τοῦ νομί
ζειν αὐτοῦ πατέρα τὸν Ἰωσήφ. Οὐ τοίνυν τὸ στον
έντων.
carerarum rerum cognitionem atque doctrinam.
Nam credentibus quidem de nullo dictorum dubitare licitum, infideles vero nihil eorum capere
valent, ut quæ nimis magna sint, ac mere spiri
talia, captumque nostrum multum superent.
VERS. 35. Cum post resurrectionem, sempiternam atque immortaleın vitam det credentibus,
idcirco ibi neque cibus neque potus erit, qui sensu
percipiatur, adeoque non esurient.
VERS. 39. Duo ista superius declaravit, nimirum omnes in ipsum credere oportere, atque credentibus vitam æternam esse tribuendam. Utraque
igitur pulcherrime connectit, eamdem sibi cum
Patre voluntatem esse asseverans, ut videlicet
omnes in ipsum credant, et credentes per ipsum
præmium adipiscantur. Unde patet, illos in utroque Dei Patris voluntati esse reluctatos.
VERS. 41. Hæc duo jam supra dixit: oportere ut omnes in Filium credant, credentibusque
vitam æternam esse daturum. Cum voluntatem
Patris voluntatem suam esse dixisset, recte ergo
ambo conjunxit, et oportere ut omnes in eum credant, et credentes mercedem per ipsum adeptiros esse: ita ut ex his duobus illos voluntati Patris
decertare appareat.
VERS. 61. Durus erat haud dubie sermo carnium comestores sanguinisque potatores qui audiebant constituturum esse sibi proponens; his vero
qui spiritualiter spiritualia intelligebant nihil durum videbatur, sed verba erant plena pietate atque ipsis vitam æternam paratura. Sciens autem
Jesus quia murmurabant de hoc, quod quæ ad divinitatem suam spectabant et hæc mysteria palamı
proferebat, dicebat: Hoc vos scandalizat? Si ergo
videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius
(v. 63)? Jam autem dixerat Nathanael: Quia dixi
tibi: Vidi te sub ficu, et reliqua. Cur ergo difficultatibus difficultates jungis? Neutiquam, hoc non
fat; sed ad magnitudinem multitudinemque dogma.
tum vult illos perducere. Si enim tantummodo e
cœlo descendisse dixisset, nihil addens amplius, magis scandalizati fuissent; magis cum dixisset
Corpus meum vita est mundi; et, Sicut misit me vivens Pater, et ego vivo propter Patrem; et, Descendi de cœlo ut difficultatem solverem. Proferens enim
unum magnuin tantummodo de se, in suspicionem
de mendacio venit; hæc vero dicens, in futurum
omnem suspicionem aufert. Omnia autem facit die
citque ita ut ab existimando patrem ejus esse Joseph abducantur. Non ergo ut scandalum augeat,
hoc dicit, sed potius ut solvat. Qui enim illum
V. a calena abest, ut ap. Crame
rum, p. 248; sed hujusmodi vocabulum excidisse
contextus docet.
Suidas
Ominino id significat hæc vox quod solummodo sub
intellectum vel fidem cadit et pro cujusque loci contextu varie a Patribus Græcis usurpatur. If. 1.
terpretare, spiritalia Cramer. legit
Cord. cat. p. 183.
Cord. cat. p. 186.
(4') Mai ibid.
sub
Hactenus fragmentum apud Corderium
nomine Theodori Heracleotaz.. At in Vat. cod. sub
Mot., ut semper. Et prosequitur. Mai.
PG 66:749δελον ἐπιτεῖνα: θέλων τοῦτο ἔλεγεν, ἀλλὰ λύσαι μάλ- 1 λον· ὁ μὲν γὰρ ἀπὸ τοῦ Ἰωσὴφ αὐτὸν εἶναι νομί ζων, οὐκ ἂν παρεδέξατο τὰ λεγόμενα· ὁ δὲ πεισθεὶς ὅτι ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβέβηκεν, καὶ ἐκεῖ ἀναβήσεκαι, εὐκολώτερον ἂν προσέχεε τοῖς λεγομένοις. Στίχ. ιθ'. Επειδήπερ ἐν τῇ προτέρα ἑορτῇ ἦσαν εγκεκληκότες αὐτῷ ἐπὶ τοῦ παραλύτου τὴν τοῦ Νόμου παράβασιν, τὴν δοκοῦσαν ἀπολογίαν τῆς ἀπιστία; αὐτῶν ἀνελῶν, τὸν περὶ ἐκείνου λόγον ἀναλαμ κάνει πάλιν, καί φησι· Οὐ Μωσῆς δέδωκεν ὑμῖν τὸν Νόμον ; καὶ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ποιεῖ τὸν Νόμον, ότι με ζητεῖτε ἀποκτεῖναι· ἐκεῖνος μὲν γὰρ νομο θετών, μιαιφονίας ἀπέχεσθαι κελεύει· ὑμεῖς δὲ ἤδη δι' ἀκρότητα πονηρίας περὶ τῆς ἐμῆς ἀναιρέσεως Β βουλεύεσθε. Ἡ καὶ οὕτως· ᾿Αλλὰ τὸν Μωσέως, φητίν, ἐκδικεῖτε Νόμον· δείξατε τοίνυν ἐπὶ τῶν ἔργων τοῦ Νόμου τὴν φυλακὴν, καὶ εἴπατε τὴν αἰτίαν ἧς ἶναι ἀνελεῖν με βούλεσθε, ὅ πάντων ἀνοσιώτατον τῷ Νόμος νενόμισται. Οἱ δὲ πρὸς ὕβριν ἀποκριθέντες εξ τον Δαιμόνιον ἔχεις· τίς σε ζητεῖ ἀποκτεῖναι; ὀργῆς τὸ ῥῆμα καὶ θυμοῦ καὶ ψυχῆς ἀναισθητούσης ἐπὶ τῷ παραδόξως ἐληλέχθαι. Εἶτα άφυκτον βουλόμενος ἐργάσασθαι τὸν ἐπιβουλευόμενον, διὰ τῆς ἀρνή Στις, τοῦτο ποιοῦσιν· αὐτὸς δὲ ἀφεὶς ἐλέγξαι τοῦτο, ώστε μὴ ἀναισχυντοτέρους ποιῆσαι, πάλιν τῆς ἀποὁποίας ἐπτεται ὑπὲρ τοῦ σαββάτου, ἀπὸ τοῦ Νόμου συλλογιζόμενος αὐτούς· καὶ ὅρα πῶς συνετῶς· Οὐδεν θαυμαστόν, φησιν, εἰ ἐμοῦ παρακούετε, ὅπου γε ο αὐτοῦ τοῦ Νόμου ἠκούσατε· ἐπειδὴ γὰρ ἔλεγον ότι Μωσῇ λελάληκεν ὁ Θεὸς, τοῦτον δὲ οὐκ οίδαμα πόθεν ἐστὶν, δείκνυσιν ὅτι καὶ εἰς ἐκεῖνον δρίου. Στίχ. 29. Ἐκεῖνος (1) μὲν γὰρ νομοθετῶν μιαιφο τας ἀπέχεσθαι κελεύει, ὑμεῖς δὲ δι' ἀκρότητα πονη μας περὶ τῆς ἐμῆς ἀναιρέσεως βουλεύεσθε ; ἀπὸ τοῦ λίγα συλλογιζόμενος πρὸς αὐτούς φησιν· "Εν ἔργον Δείησα, καὶ πάντες θαυμάζετε, τουτέστι, ταράτο τσι, θερυβείσθε. Στίχ. λε'. Το δαψιλές (15) τῆς χάριτος αινιττόμενος, όπερ ἀλλαχού φησι. Πηγή ύδατος αλλομένου εἰς ζωήν αιώνιον, τουτέστι, πολλὴν ἕξει χάριν, ἀλλαχοῦ μὲν ζωήν αιώνιον λέγει, ἐνταῦθα δὲ ὕδωρ ζων, τουτέστιν, ἐνεργοῦν ἀεί· εἰ γὰρ τοῦ Πνεύματος χάμε, ἐπειδὴ εἰς καθαρὰν διάνοιαν ἔλθῃ καὶ ἐνιδρυνθῇ, τέσης πηγής μᾶλλον ἀναβλύζει, καὶ οὐ διαλιμπάνει, καὶ ἵσταται οὐδὲ κενοῦται· καὶ ἴδοις ἂν τὸ λεγόμετον παρῶς ἐν τοῖς ἀποστόλοις, πῶς οὐδὲν αὐτοὺς έλαβε τη ούτε ὑφίστατο, οὐ δήμων θυμὸς, οὐ τυράν των επαναστάσεις, ἀλλ' ὡς ποταμὸς πολλῷ τῷ ῥοίζε φερέμενος, ούτω πάντα παρασύροντες ἀπῄεσαν. Στίχ. κα'. Απελθεῖν (2) δέ με, φησί, προσήκει,
IN EVANGELIUM JOANNIS.
ΚΕΦΑΛ. Ζ'.
CAP. VII.
ΚΕΦΑΛ. Η'.
CAP. VIII.
δελον ἐπιτεῖνα: θέλων τοῦτο ἔλεγεν, ἀλλὰ λύσαι μάλ- 1
λον· ὁ μὲν γὰρ ἀπὸ τοῦ Ἰωσὴφ αὐτὸν εἶναι νομί
ζων, οὐκ ἂν παρεδέξατο τὰ λεγόμενα· ὁ δὲ πεισθεὶς
ὅτι ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβέβηκεν, καὶ ἐκεῖ ἀναβήσε-
και, εὐκολώτερον ἂν προσέχεε τοῖς λεγομένοις.
Στίχ. ιθ'.
Επειδήπερ ἐν τῇ προτέρα ἑορτῇ
ἦσαν εγκεκληκότες αὐτῷ ἐπὶ τοῦ παραλύτου τὴν τοῦ
Νόμου παράβασιν, τὴν δοκοῦσαν ἀπολογίαν τῆς ἀπι-
στία; αὐτῶν ἀνελῶν, τὸν περὶ ἐκείνου λόγον ἀναλαμ
κάνει πάλιν, καί φησι· Οὐ Μωσῆς δέδωκεν ὑμῖν
τὸν Νόμον ; καὶ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ποιεῖ τὸν Νόμον,
ότι με ζητεῖτε ἀποκτεῖναι· ἐκεῖνος μὲν γὰρ νομο
θετών, μιαιφονίας ἀπέχεσθαι κελεύει· ὑμεῖς δὲ ἤδη
δι' ἀκρότητα πονηρίας περὶ τῆς ἐμῆς ἀναιρέσεως Β
βουλεύεσθε. Ἡ καὶ οὕτως· ᾿Αλλὰ τὸν Μωσέως, φη-
τίν, ἐκδικεῖτε Νόμον· δείξατε τοίνυν ἐπὶ τῶν ἔργων
τοῦ Νόμου τὴν φυλακὴν, καὶ εἴπατε τὴν αἰτίαν ἧς
ἶναι ἀνελεῖν με βούλεσθε, ὅ πάντων ἀνοσιώτατον τῷ
Νόμος νενόμισται. Οἱ δὲ πρὸς ὕβριν ἀποκριθέντες εξ
τον Δαιμόνιον ἔχεις· τίς σε ζητεῖ ἀποκτεῖναι;
ὀργῆς τὸ ῥῆμα καὶ θυμοῦ καὶ ψυχῆς ἀναισθητούσης
ἐπὶ τῷ παραδόξως ἐληλέχθαι. Εἶτα άφυκτον βουλό
μενος ἐργάσασθαι τὸν ἐπιβουλευόμενον, διὰ τῆς ἀρνή
Στις, τοῦτο ποιοῦσιν· αὐτὸς δὲ ἀφεὶς ἐλέγξαι τοῦτο,
ώστε μὴ ἀναισχυντοτέρους ποιῆσαι, πάλιν τῆς ἀπο-
ὁποίας ἐπτεται ὑπὲρ τοῦ σαββάτου, ἀπὸ τοῦ Νόμου
συλλογιζόμενος αὐτούς· καὶ ὅρα πῶς συνετῶς· Οὐ-
δεν θαυμαστόν, φησιν, εἰ ἐμοῦ παρακούετε, ὅπου γε
ο αὐτοῦ τοῦ Νόμου ἠκούσατε· ἐπειδὴ γὰρ ἔλεγον
ότι Μωσῇ λελάληκεν ὁ Θεὸς, τοῦτον δὲ οὐκ οίδα-
μα πόθεν ἐστὶν, δείκνυσιν ὅτι καὶ εἰς ἐκεῖνον
δρίου.
Στίχ. 29. Ἐκεῖνος (1) μὲν γὰρ νομοθετῶν μιαιφο
τας ἀπέχεσθαι κελεύει, ὑμεῖς δὲ δι' ἀκρότητα πονη
μας περὶ τῆς ἐμῆς ἀναιρέσεως βουλεύεσθε ; ἀπὸ τοῦ
λίγα συλλογιζόμενος πρὸς αὐτούς φησιν· "Εν ἔργον
Δείησα, καὶ πάντες θαυμάζετε, τουτέστι, ταράτο
τσι, θερυβείσθε.
Στίχ. λε'. Το δαψιλές (15) τῆς χάριτος αινιττόμενος,
όπερ ἀλλαχού φησι. Πηγή ύδατος αλλομένου εἰς
ζωήν αιώνιον, τουτέστι, πολλὴν ἕξει χάριν, ἀλλαχοῦ
μὲν ζωήν αιώνιον λέγει, ἐνταῦθα δὲ ὕδωρ ζων,
τουτέστιν, ἐνεργοῦν ἀεί· εἰ γὰρ τοῦ Πνεύματος χά-
με, ἐπειδὴ εἰς καθαρὰν διάνοιαν ἔλθῃ καὶ ἐνιδρυνθῇ,
τέσης πηγής μᾶλλον ἀναβλύζει, καὶ οὐ διαλιμπάνει,
καὶ ἵσταται οὐδὲ κενοῦται· καὶ ἴδοις ἂν τὸ λεγόμε-
τον παρῶς ἐν τοῖς ἀποστόλοις, πῶς οὐδὲν αὐτοὺς
έλαβε τη ούτε ὑφίστατο, οὐ δήμων θυμὸς, οὐ τυράν
των επαναστάσεις, ἀλλ' ὡς ποταμὸς πολλῷ τῷ ῥοίζε
φερέμενος, ούτω πάντα παρασύροντες ἀπῄεσαν.
Στίχ. κα'. Απελθεῖν (2) δέ με, φησί, προσήκει,
ex Joseph esse existimabat, non dicta ipsius rece-
pit; qui vero eum e cœlo descendisse illucque
ascensurum crediderat, libentius verbis ejus obse-
quebatur.
VERS. 19. · Cum in præcedenti festo illum vio-
lationis Legis in sanando paralytico aceusassent,
quod videbatur excusatio ipsorum incredulitatis tol-
lens, de hoc iterum loquitur, dicens: Nonne Moyses
dedit vobis Legem? et nemo ex robis facit Legem;
quoniam quæritis me interficere: ille autem Legem
ferens, homicidio ut abstineatur præcipit; vos vero
jam maxima malitia de me occidendo consultatis.
Hoc autem ita sit : Sed Moysis, inquit, Legem vin-
dicate. Ostendite ergo de quanam observatione
operum Legis, causamque dicite propter quam occi-
dere me vultis ; haud dubie hoc crimen maxime
impium Lege prohibitum est. Illi autem ad loc
opprobrium respondentes dicunt: Dæmonium habes:
quis to quærit interficere ? Hoc verbum ira, furore
pravaque conscientia fuit prolatum. Deinde illum
volentes sine spe aufugiendi capere, per mendacium
exitum adipiscuntur. Ille autem, ut hoc a se repel-
lant sinens, ne nimio pudore suffundantur, iterum
excusationem de sabbati violatione perstringit, ex
ipsa Lege illos convincens ; videre est quam sa-
pienter : Nihil mirabile, inquit, si me non auditis,
cum ne ipsam quidem Legem audiatis; nam cum
C dicerent quia Moysi locutus est Deus : hunc autem
nescimus unde sit (Joan. 18, 29), ostendit ipsi quo-
que illos conviciari.
VERS. 22. Ille quidem Lege vetuit ne homicidium
admitteretis : vos autem propter summam malitiam
vestram de morte mea cogitatis. Qua ratione iusli-
tuto argumento dicit : Unum opus feci, et omnes
πεramini, hoc est, perturbamini, tumultuamini.
VERS. 38.
Abundantiam gratiæ significat, de
qua alibi dicit : Fons aquæ salientis in vitam æler-
nam (Joan. iv, 14); id est, multam gratiam habe-
bit; alibi autem dicit, vitam æternam, hie vero
D aquam vivam, id est, semper operantem. Elenisn
Spiritus sancti gratia, cum in animam puram veniat
atque habitet in ea, omni fonte abundantius exsi-
lit, nec interinittit, nec sistit, mec exhauritur. Vi-
dere est in apostolis hoc perspicue dictum, quomodo
nec territi sint nec victi, nec populorum furore,
nec potentia tyrannorum, sed tanquam flumen
multis aquis exundans, ou.nia secum trahentes
abierint.
VERS. 21. Abeundum autem mihi, inquit, est
muliere adultera, quæ paulo ante legitur non inter-
pretatus est teste scholio cod. Basil. 1 (Griesb.)
if; Ex Crameri calena.
(1) Mai ib.d.
¸£) Cord, cat. p. 228. Theolorus pericopam de
PG 66:751ὅπου γενόμενος ἐμοὶ μὲν πλησιάσαι ὑμεῖς οὐ δυνή σεσθε, τοῦ δὲ εἰς ἐμὲ πλημμελήματος δώσετε δίκην, (ν. Στίχ. κς'. Πολλὰ ἔχων ὑμᾶς ἐπὶ πολλοῖς αἰτιᾶσθαι, δικαίως ἂν οὐδὲ τῆς ἐμῆς ἠξίωσα φωνῆς οὐδὲ γὰρ ὁ πέμψας με ενεχείρησεν εἰπεῖν τι ψευδὲς πρὸς ὑμᾶς, ἀληθὴς ὢν κατὰ πάντα, καὶ τῇ ἀληθείᾳ μόνη πάντοτε χαίρων· οὔτε δὲ ἐγὼ ἔτερα παρὰ τὰ ἐκείνῳ δοκοῦντα φθέγγομαι· ὥστε δικαίως ὑμῖν ἀπιστοῦσιν ἐγκαλεῖν δυνάμενος, ὡς πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἀπομαχομέ νοις, δικαίως ἂν καὶ τοῦ λαλεῖν πρὸς ὑμᾶς ἀπέπτην. Στίχ. λε'.· Ὥσπερ ὁ δεσπότης ἐκβάλλει τῆς α κίας τὸν δοῦλον κακογνωμονοῦντα ὅτε καὶ βούλεται, καὶ τιμωρίαις αὐτὸν ὑποβάλλει ταῖς δοκούσαις αὐτῷ ὁ δὲ υἱὸς ὡς δεσπότης οὐκ ἔχει τὸν ἐξεοῦντα· όμως ὁ μὲν τῇ ἁμαρτία δεδουλωμένος ἔξω καθεστώς ἀπάν των ὁμοῦ τῶν παρὰ Θεοῦ καλῶν, τῇ διηνεκεί τιμωρία παραδίδοται· ὁ δὲ τῆς ἐλευθερίας ἀπολαύσας καὶ ἐν υἱοῦ τάξει καταστὰς διηνεκεῖ τῶν παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀγαθῶν δέχεται τὴν ἀπόλαυσιν. Στίχ. μβ'. Ηδύνατο μὲν καὶ τοῦτο οὐχ οὕτως ἔχειν ελέγξαι· καὶ γὰρ ἐπεμίγησαν πολλάκις τους ἔθνεσιν καὶ ἐκ πορνείας πολλοὶ παρ' αὐτοῖς ἐτέχθησαν, καὶ συνεχῶς τοῦτο ὀνειδιζόμενοι παρὰ τοῖς πρι φήταις φαίνονται. Αλλ' οὐδὲ τοῦτο ποιεῖν ὁ Κύριος ἀνέχεται, ἀλλ' ἀπὸ τῆς αὐτῶν φωνῆς Στίχ. μγ'. - Τοῦτο βούλεται εἰπεῖν· Αλλ' εἶπαν, φησὶν, ὑμῖν, Τίνος ἔνεκεν οὐ συνίετε τὰ παρ' ἐμοῦ λεγόμενα; ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, Πρὸς τὸ χεῖρον μέτατε φεύγων τοῦ ἐλέγχου τὸ προφανές, εκώλυσε τὸν λόγον, Επειδή, φησίν, οὐ δύνασθε· εἶτα ὥστε δεῖξαι κατά τί οὐ δύνασθε· ἐκείνου γὰρ πρὸς τὸ ψεῦδος (έπιν τος ὅσον ἔχετε τὴν πρὸς αὐτὸν οἰκειότητα, τοσαύτην ἐχρῆν ὑμᾶς ἀνάγκῃ πρὸς τὴν ἀλήθειαν τὴν ἀλλο τρίωσιν· "Οταν γὰρ λαλῇ, ἀντὶ τοῦ. Ὁ διάβολος ὁ τοῦ ψεύδους πατὴρ, ὃς ἐπειδήπερ αὐτὸ καὶ γεγέννησεν πρῶτος αὐτὸ περιβαλὼν ἐν τῇ πρὸς 'Αδάμ φωνῇ ἕτερα τε πρὸς αὐτὸν ἀνθ' ἑτέρων εἰπεῖν τῷ ἰδίῳ κέχρηται ἔργῳ· τὸ οὖν "Οτι ψεύστης ἐστὶ καὶ ὁ πατὴραίτα, ἵνα εἴπῃ ὅτι καὶ ψεύδους πρῶτος αὐτὸς χρησάμενος, ὡς φαίνεται τὸ ἄρθρον παρεγκείμενον, κατὰ τὴν ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ τῆς φράσεως ἀδιαφορίαν· διὰ τοῦτ τοίνυν οἰκείως ἔχοντες πρὸς τὸ ψεῦδος, τὴν παρ' ἐμεῖ λεγομένην ἀλήθειαν εἰκότως οὐ προσίεσθε· τοῦτο ὡς ἀπέδωτο πρὸς τὸ, Διὰ τί τὴν ἀλήθειαν τὴν ἐμὴν εὐ γινώσκετε; ὅτι οὐ δύνασθε ἀκούειν τὸν λόγον μου τὴν γὰρ αἰτίαν εἶπεν δι᾿ ἣν οὐ δύνανται, ώστε φανή ναι ἐν τῇ αὐτῶν προαιρέσει, καὶ οὐκ ἐν τῇ φύσει, τὴν τοῦ πράγματος ἀδυναμίαν κειμένην, ἐν τῇ πρὸς τὰ χείρω ῥοπῇ καὶ φιλίᾳ· οὐ προσιεμένων τῶν λεγομέν νων τὴν ἀλήθειαν· διὰ τοῦτο οὐδὲ συνιέντων τὰ λια γόμενα, ὥσπερ τι συλλογισμοῦ συμπέρασμα τοῦτο ἀπέδωτο τό, ὅτι τὴν ἀλήθειαν λέγω, οὐ πιστεύετε μοι. ἔχων. φω νῆς ν. ἐλέγχει αυτούς.
ὅπου γενόμενος ἐμοὶ μὲν πλησιάσαι ὑμεῖς οὐ δυνή
σεσθε, τοῦ δὲ εἰς ἐμὲ πλημμελήματος δώσετε δίκην,
(ν.
Στίχ. κς'. Πολλὰ ἔχων ὑμᾶς ἐπὶ πολλοῖς
αἰτιᾶσθαι, δικαίως ἂν οὐδὲ τῆς ἐμῆς ἠξίωσα φωνῆς
οὐδὲ γὰρ ὁ πέμψας με ενεχείρησεν εἰπεῖν τι ψευδὲς πρὸς
ὑμᾶς, ἀληθὴς ὢν κατὰ πάντα, καὶ τῇ ἀληθείᾳ μόνη
πάντοτε χαίρων· οὔτε δὲ ἐγὼ ἔτερα παρὰ τὰ ἐκείνῳ
δοκοῦντα φθέγγομαι· ὥστε δικαίως ὑμῖν ἀπιστοῦσιν
ἐγκαλεῖν δυνάμενος, ὡς πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἀπομαχομέ
νοις, δικαίως ἂν καὶ τοῦ λαλεῖν πρὸς ὑμᾶς ἀπέπτην.
Στίχ. λε'.· Ὥσπερ ὁ δεσπότης ἐκβάλλει τῆς α
κίας τὸν δοῦλον κακογνωμονοῦντα ὅτε καὶ βούλεται,
καὶ τιμωρίαις αὐτὸν ὑποβάλλει ταῖς δοκούσαις αὐτῷ
ὁ δὲ υἱὸς ὡς δεσπότης οὐκ ἔχει τὸν ἐξεοῦντα· όμως
ὁ μὲν τῇ ἁμαρτία δεδουλωμένος ἔξω καθεστώς ἀπάν
των ὁμοῦ τῶν παρὰ Θεοῦ καλῶν, τῇ διηνεκεί τιμωρία
παραδίδοται· ὁ δὲ τῆς ἐλευθερίας ἀπολαύσας καὶ ἐν
υἱοῦ τάξει καταστὰς διηνεκεῖ τῶν παρὰ τοῦ Θεοῦ
ἀγαθῶν δέχεται τὴν ἀπόλαυσιν.
Στίχ. μβ'. Ηδύνατο μὲν καὶ τοῦτο οὐχ οὕτως
ἔχειν ελέγξαι· καὶ γὰρ ἐπεμίγησαν πολλάκις τους
ἔθνεσιν καὶ ἐκ πορνείας πολλοὶ παρ' αὐτοῖς ἐτέχθη
σαν, καὶ συνεχῶς τοῦτο ὀνειδιζόμενοι παρὰ τοῖς πρι
φήταις φαίνονται. Αλλ' οὐδὲ τοῦτο ποιεῖν ὁ Κύριος
ἀνέχεται, ἀλλ' ἀπὸ τῆς αὐτῶν φωνῆς
Στίχ. μγ'. - Τοῦτο βούλεται εἰπεῖν· Αλλ' εἶπαν,
φησὶν, ὑμῖν, Τίνος ἔνεκεν οὐ συνίετε τὰ παρ' ἐμοῦ
λεγόμενα; ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, Πρὸς τὸ χεῖρον μέτατε
φεύγων τοῦ ἐλέγχου τὸ προφανές, εκώλυσε τὸν λόγον,
Επειδή, φησίν, οὐ δύνασθε· εἶτα ὥστε δεῖξαι κατά
τί οὐ δύνασθε· ἐκείνου γὰρ πρὸς τὸ ψεῦδος (έπιν
τος ὅσον ἔχετε τὴν πρὸς αὐτὸν οἰκειότητα, τοσαύτην
ἐχρῆν ὑμᾶς ἀνάγκῃ πρὸς τὴν ἀλήθειαν τὴν ἀλλο
τρίωσιν· "Οταν γὰρ λαλῇ, ἀντὶ τοῦ. Ὁ διάβολος ὁ τοῦ
ψεύδους πατὴρ, ὃς ἐπειδήπερ αὐτὸ καὶ γεγέννησεν
πρῶτος αὐτὸ περιβαλὼν ἐν τῇ πρὸς 'Αδάμ φωνῇ ἕτερα
τε πρὸς αὐτὸν ἀνθ' ἑτέρων εἰπεῖν τῷ ἰδίῳ κέχρηται
ἔργῳ· τὸ οὖν "Οτι ψεύστης ἐστὶ καὶ ὁ πατὴραίτα,
ἵνα εἴπῃ ὅτι καὶ ψεύδους πρῶτος αὐτὸς χρησάμενος,
ὡς φαίνεται τὸ ἄρθρον παρεγκείμενον, κατὰ τὴν ἐν
τῇ θείᾳ Γραφῇ τῆς φράσεως ἀδιαφορίαν· διὰ τοῦτ
τοίνυν οἰκείως ἔχοντες πρὸς τὸ ψεῦδος, τὴν παρ' ἐμεῖ
λεγομένην ἀλήθειαν εἰκότως οὐ προσίεσθε· τοῦτο ὡς
ἀπέδωτο πρὸς τὸ, Διὰ τί τὴν ἀλήθειαν τὴν ἐμὴν εὐ
γινώσκετε; ὅτι οὐ δύνασθε ἀκούειν τὸν λόγον μου
τὴν γὰρ αἰτίαν εἶπεν δι᾿ ἣν οὐ δύνανται, ώστε φανή
ναι ἐν τῇ αὐτῶν προαιρέσει, καὶ οὐκ ἐν τῇ φύσει, τὴν
τοῦ πράγματος ἀδυναμίαν κειμένην, ἐν τῇ πρὸς τὰ
χείρω ῥοπῇ καὶ φιλίᾳ· οὐ προσιεμένων τῶν λεγομέν
νων τὴν ἀλήθειαν· διὰ τοῦτο οὐδὲ συνιέντων τὰ λια
γόμενα, ὥσπερ τι συλλογισμοῦ συμπέρασμα τοῦτο ἀπέδωτο τό, ὅτι τὴν ἀλήθειαν λέγω, οὐ πιστεύετε
μοι.
ἔχων.
φω
νῆς ν. ἐλέγχει αυτούς.
es, quo ubi fuero, vos quidem pervenire non
poteritis, sed delicti in me pœnas dabitis.
VERS. 26. - Multa de multis habens de vobis
judicare, juste vos non dignos loquela mea existimo. Nec qui misit me, me misit ut vobis mendacia loquerer, cum sit in omnibus verax, semperque sola veritate gaudens; nec ego alia ab his,
quæ illi placent, loquor: ita ut, qui vos incredulos
juste condemnare possem, juste etiam loqui vobis
abstineam.
VERS. 35. Quemadmodum dominus domo mal:m servum expellit, cum sibi placuerit, illunque
pœnis quibus voluerit subjicit; filio autem, sicut
domino, expulsio nulla timenda est: sic quidem,
qui servit peccato expulsusque est ex omnibus
quæ coram Deo sunt bona, æternæ ultioni traditur
qui autem libertate fruitus est, atque in filii dignitate constitutus est,æternam eorum quæ coram Deo
bona sunt possessionem accipit.
VERS. 42. Poterat quidem et illud arguere,
ita se.non habere: sæpe namque commixti gentibus, et. ex fornicatione plurimi erant nati; quod
a prophetis sæpenumero illis improperatum legitur.
Sed id Dominus minime facit, verum a propria
illos voce redarguit.
VERS. 43. Hoc vult dicere: Sed dico, inquit,
vobis, Quare loquelam meam non cognoscitis? Cum
dicere potuerit: Quia ad malum proni estis. Apertæ
probationi parcens, sermonem continuit, Quia, inquit, non potestis. Deinde ostendit quare non potestis: Quanta erat enim vestra quasi parentela cum
illo qui ad mendacium natura pronus est, tanta
ad veritatem conversio debet esse. Aliter autem
dicit: Diabolus pater est mendacii, cum illud etiam
genuerit. Primus illud adhibens, loquendo Adamo,
proprium opus exercuit, alia pro aliis usurpans.
Dicit igitur, Quia mendax est et pater ejus (v. 44),
quia scilicet mendacio primus usus est, ut probat
additus articulus, ut solet indifferenter Scriptura
sacra loqui. Propterea igitur quod mendacii socii
sitis, ad veritatem quam loquor non mirum est vos
non attendere. Hoc autem enodavit: Quare veritatem meam non cognoscitis? quia non potestis audire
sermonem meum. Causam enim dixit propter quam
non possunt, ita ut mon in natura, sed in illorum
voluntate videatur, operum impotentia in propensione atque affectione ad malum jacente. Cum non
credant veritati verborum, nec ideo dicta intelligant, tanquam ex ratiocinio concludens dixit: Ego
veritatem dico, non creditis mihi 45).
Mai ibid. p. 400.
(1*) Cord. cat. p. 237.
Cat.,
Ut sententia certe integra sit adde post v.
Cujusmodi vv. fortasse errore
exciderunt, quanquam in catenis haud raro oratio
temere ita contracta est, ut intelligi nequeal, nis
ex contextu verba falso omissa scriptori restitua
Mai ibid.
PG 66:757βλεπόντων διελέγοντο. Διόπερ ὁ Κύριος ἀπὸ τούτου Α τὴν ἁμαρτίαν αὐτοῖς ἐπιτείνας, ἐφ᾽ ᾧπερ ἐκεῖνοι καυχάσθαι ἐδόκουν. Τί γάρ, φησί, φατὲ ὅτι βλέπετε; κρεῖττον ἦν ὑμᾶς πηροὺς εἶναι τὰς ὄψεις· ἐγίνετο γὰρ ἄν τις ὑμῖν ἐντεῦθεν ἀπιστοῦσι συγγνώμη. Νυνὶ δ, ἐπειδήπερ ὁρᾷν δοκεῖτε, καὶ αὐταῖς ὄψεσι τόν ποτε τυφλὸν νῦν βλέποντα θεασάμενοι ἀπιστείτε τοῖς γεί τησιν, συδεμίαν ἔχειν ἀπολογίαν δυνάμενοι, ώμολογημένην δέχεσθε τῆς ἀπιστίας τὴν κατάκρισιν. Στίχ. α'. Αὐλὴ μὲν (1) ἡμῖν ὑποκείσθω τῶν προβάτων ἡ νομοδιδασκαλία, πρόβατα δὲ οἱ ὑπὸ ταύ την καθεστώτες καὶ ὑπὸ τὸν Νόμον ζῆν ἅπαξ ἐπαγ - ειλάμενοι, θυρωρός δὲ τῆς αὐλῆς ταύτης ὁ μακάριος Β Μωυσής, ὁ τὴν αὐλὴν ταύτην διὰ τῆς τῶν νομίμων ἐκθέσεως κατασκευάσας. Ποιμήν δὲ ἔστω τῶν προς στων τῆς ὁ τὸ διδασκαλικὸν ἐκ τῶν πραγμάτων εγκεχειρισμένος ἀξίωμα, δς τῇ νομίμῳ χρησάμενος εἰπίδι, τουτέστιν, ὃς κατὰ πᾶσαν ἀκρίβειαν τοῦ Νότ και πολιτευσάμενος, καὶ οὕτως κατὰ τὴν αὐλὴν ταύ την κατά την πρέπουσαν γεγονώς ἀκρίβειαν. Τότε καὶ τοὺς λοιποὺς, ὥσπερ πρόβατα, ἐπὶ νομήν τινα τῶν κατὰ μέρος ἐξάγει διδασκαλίαν. Οὐκοῦν εἴπερ εντος παρήν, κλέπτης ἀκολούθως καὶ λῃστὴς ὁ μὴ σκούρος, ἀλλ᾽ ἁπλῶς ἐπεισπηδήσας τῇ εἰσόδῳ καὶ τῷ ἀξιώματι καὶ τὰ ἐπὶ λύμῃ τῶν προβάτων έργασάμετης. Εξεταστέον οὖν φημι ἐφ' ὑμῶν τε, εἰ δοκεῖ, καὶ ἐμοῦ, τίς ὁ τῇ νομίμῳ χρησάμενος εἰσόδῳ, τίς ὁ τῆς Σκριβείας ἐπιμελησάμενος τοῦ Νόμου, τίνι Μωϋσῆς ὁ θα ταιρός του Νόμου ἀνοίγει. Η γὰρ τῶν νομίμων κατόρθωσις εὑρίσκεται παρ' ἐμοὶ μᾶλλον ἢ παρ' ὑμῖν. Στίχ. ς'. - Ταυτί μὲν (2) παραβολικώτερον εἰπεῖν ὁ Κύριος ἐδικαίωσεν, ὥστε μὴ δοκεῖν φορτικὸν εἶναι, πιεῖτα μεγαλαυχοῦντα πρὸς αὐτούς· καὶ λέγοντας συνερῶς ὅτι οὐχ ὑμῖν, ἀλλ᾽ ἐμοὶ πρόσεστι μᾶλλον το · ἐασκαλικὸν ἀξίωμα ἐκ τῶν πραγμάτων αὐτῶν· ἐν· πόθεν δὲ λοιπὸν περὶ ἑαυτοῦ μόνου διηγούμενος· οὐ γέροντα φορτικών περὶ ἑαυτοῦ λέγειν τινὰ, καὶ κατὰ παράβασιν ἑτέρων υπερφέροντα ἑαυτὸν δεικνῦναι, καὶ μάλιστα ἐκείνων πρὸς οὓς διελέγετο. Καὶ ταῦτα αργήν τότε δοκούντων τοῦ λαοῦ σαφέστερον ἄρχεται λέγειν, ότι πρόσεστιν αὐτῷ ἡ τοῦ ποιμένος ἀξία. Στίχ. 5. - θύραν ἑαυτὸν ὠνόμασεν, οὐκ ἐναντία λέγων ἐκείνας· διὰ τῆς θύρας ἑαυτὸν εἰσιέναι φηἐν ἐπειδὴ γὰρ πρὸς φαρισαίους διελέγετο κατὰ Νό μου έρχοντες τοῦ λαοῦ, ὡς ἂν οὐ δικαίως τόν ποτε εμόν ἐκβάλλοντας, εἰκότως ἑαυτὸν συγκρίνων αὐτ τοῖς κατὰ τὴν νομικὴν ἀγωγὴν· ὡς ἂν μᾶλλον αὐτὸς τῆς ἀκριβείας ἐπιμελησάμενος τοῦ Νόμου, καὶ διὰ τούτο κυριώτερον ἄρχοντα τῶν προβάτων ἑαυτὸν διὰ της θύρας εἰσιέναι ἔφη, ὡς ἂν καὶ αὐτὸς ὑπὸ τὸν Νόμον γενόμενος, καὶ τῇ νομικῇ χρησάμενος εἰσόδῳ· ένα τείλε δὲ ἑαυτόν φησι τῶν προβάτων εἶναι τὴν θύραν ὃς ἐν αὐτὸς τᾆσα ἀργὴ τῆς εἰς τὴν ἀλήθειαν εἰσόδου
IN EVANGELIUM JOANNIS.
ΚΕΦΑΛ. Γ'.
CAP. X.
βλεπόντων διελέγοντο. Διόπερ ὁ Κύριος ἀπὸ τούτου Α
τὴν ἁμαρτίαν αὐτοῖς ἐπιτείνας, ἐφ᾽ ᾧπερ ἐκεῖνοι
καυχάσθαι ἐδόκουν. Τί γάρ, φησί, φατὲ ὅτι βλέπετε;
κρεῖττον ἦν ὑμᾶς πηροὺς εἶναι τὰς ὄψεις· ἐγίνετο
γὰρ ἄν τις ὑμῖν ἐντεῦθεν ἀπιστοῦσι συγγνώμη. Νυνὶ
δ, ἐπειδήπερ ὁρᾷν δοκεῖτε, καὶ αὐταῖς ὄψεσι τόν ποτε
τυφλὸν νῦν βλέποντα θεασάμενοι ἀπιστείτε τοῖς γεί
τησιν, συδεμίαν ἔχειν ἀπολογίαν δυνάμενοι, ώμολο-
γημένην δέχεσθε τῆς ἀπιστίας τὴν κατάκρισιν.
Στίχ. α'. Αὐλὴ μὲν (1) ἡμῖν ὑποκείσθω τῶν
προβάτων ἡ νομοδιδασκαλία, πρόβατα δὲ οἱ ὑπὸ ταύ
την καθεστώτες καὶ ὑπὸ τὸν Νόμον ζῆν ἅπαξ ἐπαγ
- ειλάμενοι, θυρωρός δὲ τῆς αὐλῆς ταύτης ὁ μακάριος Β
Μωυσής, ὁ τὴν αὐλὴν ταύτην διὰ τῆς τῶν νομίμων
ἐκθέσεως κατασκευάσας. Ποιμήν δὲ ἔστω τῶν προς
στων τῆς ὁ τὸ διδασκαλικὸν ἐκ τῶν πραγμάτων
εγκεχειρισμένος ἀξίωμα, δς τῇ νομίμῳ χρησάμενος
εἰπίδι, τουτέστιν, ὃς κατὰ πᾶσαν ἀκρίβειαν τοῦ Νότ
και πολιτευσάμενος, καὶ οὕτως κατὰ τὴν αὐλὴν ταύ
την κατά την πρέπουσαν γεγονώς ἀκρίβειαν. Τότε
καὶ τοὺς λοιποὺς, ὥσπερ πρόβατα, ἐπὶ νομήν τινα
τῶν κατὰ μέρος ἐξάγει διδασκαλίαν. Οὐκοῦν εἴπερ
εντος παρήν, κλέπτης ἀκολούθως καὶ λῃστὴς ὁ μὴ
σκούρος, ἀλλ᾽ ἁπλῶς ἐπεισπηδήσας τῇ εἰσόδῳ καὶ τῷ
ἀξιώματι καὶ τὰ ἐπὶ λύμῃ τῶν προβάτων έργασάμε-
της. Εξεταστέον οὖν φημι ἐφ' ὑμῶν τε, εἰ δοκεῖ, καὶ
ἐμοῦ, τίς ὁ τῇ νομίμῳ χρησάμενος εἰσόδῳ, τίς ὁ τῆς
Σκριβείας ἐπιμελησάμενος τοῦ Νόμου, τίνι Μωϋσῆς
ὁ θα ταιρός του Νόμου ἀνοίγει. Η γὰρ τῶν νομίμων
κατόρθωσις εὑρίσκεται παρ' ἐμοὶ μᾶλλον ἢ παρ'
ὑμῖν.
Στίχ. ς'. - Ταυτί μὲν (2) παραβολικώτερον εἰπεῖν
ὁ Κύριος ἐδικαίωσεν, ὥστε μὴ δοκεῖν φορτικὸν εἶναι,
πιεῖτα μεγαλαυχοῦντα πρὸς αὐτούς· καὶ λέγοντας
συνερῶς ὅτι οὐχ ὑμῖν, ἀλλ᾽ ἐμοὶ πρόσεστι μᾶλλον το
· ἐασκαλικὸν ἀξίωμα ἐκ τῶν πραγμάτων αὐτῶν· ἐν·
πόθεν δὲ λοιπὸν περὶ ἑαυτοῦ μόνου διηγούμενος· οὐ
γέροντα φορτικών περὶ ἑαυτοῦ λέγειν τινὰ, καὶ κατὰ
παράβασιν ἑτέρων υπερφέροντα ἑαυτὸν δεικνῦναι,
καὶ μάλιστα ἐκείνων πρὸς οὓς διελέγετο. Καὶ ταῦτα
αργήν τότε δοκούντων τοῦ λαοῦ σαφέστερον ἄρχεται
λέγειν, ότι πρόσεστιν αὐτῷ ἡ τοῦ ποιμένος ἀξία.
Στίχ. 5. - θύραν ἑαυτὸν ὠνόμασεν, οὐκ ἐναντία
λέγων ἐκείνας· διὰ τῆς θύρας ἑαυτὸν εἰσιέναι φη-
ἐν ἐπειδὴ γὰρ πρὸς φαρισαίους διελέγετο κατὰ Νό
μου έρχοντες τοῦ λαοῦ, ὡς ἂν οὐ δικαίως τόν ποτε
εμόν ἐκβάλλοντας, εἰκότως ἑαυτὸν συγκρίνων αὐτ
τοῖς κατὰ τὴν νομικὴν ἀγωγὴν· ὡς ἂν μᾶλλον αὐτὸς
τῆς ἀκριβείας ἐπιμελησάμενος τοῦ Νόμου, καὶ διὰ
τούτο κυριώτερον ἄρχοντα τῶν προβάτων ἑαυτὸν διὰ
της θύρας εἰσιέναι ἔφη, ὡς ἂν καὶ αὐτὸς ὑπὸ τὸν Νόμον
γενόμενος, καὶ τῇ νομικῇ χρησάμενος εἰσόδῳ· ένα
τείλε δὲ ἑαυτόν φησι τῶν προβάτων εἶναι τὴν θύραν
ὃς ἐν αὐτὸς τᾆσα ἀργὴ τῆς εἰς τὴν ἀλήθειαν εἰσόδου
unde gloriari videbantur, majus illis imputans-perca-
tum, Quid enim, inquit, dicitis vos videre? Melius
profecto vobis esset cæcis : nam hinc vobis iuere-
dulis venia saltem aliqua superesset. Nunc vero,
cum videre videamini, atque oculis vestris eum
qui quondam caecus erat, mucho videntem intueami
ni, non credentes vicinis vestris, nullam jam re-
liquam habere poteritis excusationem, quominus
manifestam incredulitatis condemnationem sus-
Lineatis.
VERS. 1 sqq.
Ovile quidem ovium nobis pro-
positum sit doctrina Legis: oves vero, qui eidem
subditi sunt, quique sub Lege semel vixisse com-
probantur. Ostiarius autem hujus ovilis beatus
est Moyses, qui ovile hoc legitimis explanationi-
bus stabilivit. Pastor autem sit ovium, quisquis
reipsa digne doctorali munere insignitus, legitima
via utitur, id est, qui in Lege omni diligentia versa
tus et in eadem probe excultus ovile hoc admini-
strandum debita et convenienti ratione suscepit. Tune
utique cæteros, instar ovium, sigillatim ad doctrinæ
pascua educit. Cum itaque qui est hujuscemodi,
pastor sit, fur consequenter et latro sit, qui non
est talis, sed temere insiliendo ad dignitatem
grassatur, et ovium perniciem machinatur. Inqui-
rendum igitur, penes vos, inquam, si ita videtur, et
me,quis legitimo usus sit ingressu, quis diligentem
et accuratam Legis curam habeat, cui Legis ostia-
rius Moyses aperial. Legum certe recla affectio
penes me potius reperiatur, quam penes vos.
VERS. 6.—Hæc autem in parabola dicere Dominus
voluit, ne illis, de se tam magna loquens, onerosior
videretur. Sunt etiam qui dicunt non vobis sed mihi
magis prodesse doctrinam magistri ex ipsis actibus.
Dein autem de se ipso loquitur. Nemo autem dicet
illum onerosiorem fuisse, nec ostendet eum super-
biisse juxta prævaricationem eorum,maxime contra
quos loquebatur. Tuncque apertius omni vulgi lin-
gua dicere incipit habitum pastoris ad se pertinere.
VERS. 7. Se vocans ostium, non illis contra-
dicit. Seipsum per ostium intrare dicit. Pharisæis
enim loquebatur qui juxta Legem duces erant po-
puli, sed qui injuste cæcum ejecerant; alloquin se
illis juxta Legis instituta æquiparans. Accuratius
Legen observaturus, ideo se ducem tutioren
ovium per ostium intrare dicit, cum etiam se Legi
subjecturus sit legitimeque ingressurus. Ibi autem
se ovium esse ostium dicit, tanquam omne princi-
pium introitus in veritatem ipse futurus. Per me, in-
quit (v. 9), si quis introierit, salvabitur. Qui autem
ingressi fuerint mei erunt, per me insuper verita--
(1) Cord, ral. p. 265.
(2) Mai ibid. p. 402.
PG 66:759καθιστάμενος. Δι' ἐμοῦ, φησί, εἴ τις εἰσέλθῃ, των θήσεται· καὶ γὰρ οἱ προσιόντες ἐμοὶ, καὶ τὴν δὲ ἐμοῦ προσγινομένην ἀλήθειαν δεχόμενοι, καὶ σωτη ρίας ἀπολαύσουσιν ἀληθοῦς, καὶ τοῦ ἐνδιαιτάσθαι τῇ ἀληθείᾳ πολλὴν ἔχουσι τὴν ἄδειαν, δαψιλῶς καὶ τῆς νομῆς ἀπολαύοντες τῶν διδαγμάτων, καὶ τῆς διηνε κοῆς ζωῆς· τοῦτο γὰρ λέγει, ένα περισσότερον έχωσι, τὴν ἀνάστασιν αἰνιττόμενος· δεῖξαι δὲ ὅτι κλέπτης ἢ λῃστὴς κατ' ἐκείνους οὐκ ἔστι· βούλεται δεῖξαι λοιπόν, ὅτι μηδὲ ποιμὴν μισθωτός ἐστιν, ὡς οἱ παρά τινων εἰς τὸ ποιμαίνειν λαμβανόμενοι, ἀλλ' ὡς δε σπότης καὶ ἴδια ποιμένων· τοῦτο δὲ καὶ κατὰ παράθεσιν τῶν τε φαρισαίων καὶ τῶν γραμματέων δείχνυσ καὶ ὅλως τῶν κατὰ Νόμον ἄρχειν δοκούντων, οι πλέο πται μὲν καὶ λῃσταὶ χρηματίζοντες, οὐκ ἠδύναντο ἀκολουθῆσαί τινι, δοκοῦντες τὴν ἀρχὴν ἐγχειρίζεσθαι τοῦ λαοῦ· ὡς δεσπόται δὲ οὐκ ἐποίμαινον, ἀλλ' ὡς μισθωτοί παρὰ τοῦ δεσπότου πρὸς καιρὸν ληφθέντες ὥστε τοίνυν δεῖξαι, ὅτι μηδὲ κατ' αὐτοὺς ποιμὴν ἐστι τῶν προβάτων, φησὶν ὅτι ὁ μὲν μισθωτός, εν οὐκ εἰσὶ τὰ πρόβατα ἴδια, ἂν ἴδῃ τὸν λύκον ἐρχόμενον, τῶν προβάτων ἀμελήσας, μόνης τῆς οἰκείας φροντίζει σωτηρίας· μισθωτὸς γὰρ ῶν, ὑπὲρ ἀλλοτρίων κινδυνεύειν οὐκ ἀνέχεται. (α) Verba καὶ ἐκμ.... αὐτῆς, apud Maium Στίχ. ιζ'. Τὸ (1) δὲ, Ινα πάλιν λάβω αὐτὴν, οὐκ ἐπὶ αἰτίας εἶπεν, οὐ γὰρ διὰ τοῦτο ἀποθνήσκει. ἵνα ἀναστῇ, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἰδίωμα τὸ Γραφικὸν ὡς αἰτίαν τὸ ἑπόμενον (2) ἔφη. Στίχ. κβ'. – Την πρώτην (5) φησὶν ἑορτήν, καθ' ἣν ἐπετέλεσε τὰ Ἐγκαίνια Σολομών. Κατέπεσε γὰρ πολλάκις ὑπὸ τῶν πολεμίων ἡ πόλις, ὕστερον δὲ καὶ ὑπὸ ᾿Αντιόχου πᾶσαν ἐρημωθῆναι συνέβη. Εἶτα ὑπὸ τῶν Μακκαβαίων ἐτράπησαν μὲν οἱ πολέμιοι, πάλιν δὲ ἡ πόλις ἀνέλαβε τὸ οἰκεῖον σχῆμα τῇ τοῦ Θεοῦ βοηθείᾳ. Καθ' ἣν ἀνέστη πάλιν ἡμέραν, ταύτην ἐκά στου ἔτους ἑορτάζοντες εἰς ὑπόμνησιν τῆς παρά πάν σαν ἐλπίδα γεγενημένης διορθώσεως, Ἐγκαίνια των Ἱεροσολύμων ἐκάλουν τὴν ἡμέραν (4). Στίχ. λε'. -- "Ο λέγει, τοῦτό ἐστι· Εἰ οἱ χάριτ τοῦτο λαβόντες οὐκ ἐγκαλοῦνται θεοὺς ἑαυτοὺς ὄνομε ζοντες, καὶ ταῦτα λόγου ψιλού γενομένου, οὐ γὰρ εἰς φύσιν Θεοῦ κατέστησαν, ἀλλὰ ψιλῇ χάριτι τὴν φωνὴν ἐδέξαντο τοῦ Θεοῦ· τοῦτο δὲ οὐ περὶ τῶν κριτῶν εἰ ρηται μόνων, ἀλλὰ καὶ περὶ πάντων τῶν τοῦ Θεοῦ δεξαμένων λόγον. Στίχ. β'. Επισημαίνεται ὅτι αὐτὴ ἡ Μαρία εν ἀλείψασα τὸν Κύριον μύρῳ καὶ ἐκμάξασα τοὺς πόδας ταῖς θριξιν αὐτῆς (α)· σαφῶς ἐνδεικνύμενος ὅτι ἐν παρέργῳ τῶν γυναικῶν εἰπεῖν βούλεται τὴν ἀρετήν, συντελοῦσαν εἰς παιδείαν τοῖς ἐντυγχάνουσι· τὸ μὲν γεννήτορες Απολλινάριος καὶ ὁ Μυΐν εστίας Θ.
THEODORI MOPSUESTENI
CAP. XI.
ΚΕΦΑΛ. ΙΑ'.
tem accipient, vera salute fruentur, commorandi - A
que in veritate multam fiduciam habent, præcepto-
rum cibo abundanter fruentes vitaque æterna. Hlocau-
tem dicit, resurrectionem subaudiendo, ut hanc adje-
tam habeant. Nec latro, nec prædator, inquit, ab
illis sunt timendi. Cæterum vult ostendere se non
esse pastorem mercenarium, ut qui ad pascendum
a quibusdam sunt conducti, sed dominum propria-
que pascentem. Hoc vero dicit coutra pharismos
ac scribas, omninoque omnes qui juxta Legem Ju-
ces videbantur, sed qui ut latrones ac prædatores
se gerebant. Neminem sequi poterant, cum populi
principatum sortiti esse viderentur. Non autem ut
domini, sed ut mercenarii a domino ad tempus
conducti, pascebant. Docet ergo se nullo modo
sicut illos esse ovium pastorem. Mercenarium au-
tem, cujus non sunt oves propriæ, si viderit lupum
venientem, neutiquam de ovibus sollicitum, de pro-
pria salute cogitare dicit; cum enim mercenarius
sit, aliorum gratia, pericula sustinere nescit.
VERS. 17. Illud autem : Ut iterum sumameam,
non quod causa sit, dixit (non enim idcirco mori-
tur, ut resurgat) ; sed modo loquendi Scriptura G
usitato, quasi causam dicit quod inde erat secu-
turinn).
VERS. 22. Primum dicit festivitatem qua
Salomon Encænia celebravit. Sæpenumero siqui-
dem ab hostibus eversa erat civitas, sed postre-
am sub Antiocho plane fuerat devastata. Deinde
: Machaberis, denuo expulsis inimicis, antiquam
Tursus speciem Dei adjutorio civitas recuperarat,
cumque quo restituta fuerat quotannis diem fe-
stivo cultu celebrabant,in memoriam præter omnem
spem salutis recuperatæ; eumque Encænia Hiero-
solymiae appellabant.
Vens. 35. Quod dicit, hoc est : Si illi, qui
gratia hoc habuerunt, non damnantur quod se
deos nominant, dum solo verbo hoc factum est,
nec natura constituti sunt dii, sed nera gratia vo-
cem Dei receperunt. Hoc autem non de solis judi-
cibus, sed etiam de omnibus verbum Dei recipien-
tibus dictum est.
VERS. 2. Monens evangelista eamdem esse
Mariam quæ unxerat Dominum unguento, cum ea
quæ capillis suis pedes ejus absterserat, clare pro-
bat se levi momento æstimare mulierum vir-
tutem ad informandos quorumcunque mores. Hoc
unam eamdemque Mariam fuisse quæ Jesum Chi-
stum uuxisset
esse dicuntur. FRITZSCHE.
καθιστάμενος. Δι' ἐμοῦ, φησί, εἴ τις εἰσέλθῃ, των
θήσεται· καὶ γὰρ οἱ προσιόντες ἐμοὶ, καὶ τὴν δὲ
ἐμοῦ προσγινομένην ἀλήθειαν δεχόμενοι, καὶ σωτη
ρίας ἀπολαύσουσιν ἀληθοῦς, καὶ τοῦ ἐνδιαιτάσθαι τῇ
ἀληθείᾳ πολλὴν ἔχουσι τὴν ἄδειαν, δαψιλῶς καὶ τῆς
νομῆς ἀπολαύοντες τῶν διδαγμάτων, καὶ τῆς διηνε
κοῆς ζωῆς· τοῦτο γὰρ λέγει, ένα περισσότερον έχωσι,
τὴν ἀνάστασιν αἰνιττόμενος· δεῖξαι δὲ ὅτι κλέπτης
ἢ λῃστὴς κατ' ἐκείνους οὐκ ἔστι· βούλεται δεῖξαι
λοιπόν, ὅτι μηδὲ ποιμὴν μισθωτός ἐστιν, ὡς οἱ παρά
τινων εἰς τὸ ποιμαίνειν λαμβανόμενοι, ἀλλ' ὡς δε
σπότης καὶ ἴδια ποιμένων· τοῦτο δὲ καὶ κατὰ παρά-
θεσιν τῶν τε φαρισαίων καὶ τῶν γραμματέων δείχνυσ
καὶ ὅλως τῶν κατὰ Νόμον ἄρχειν δοκούντων, οι πλέο
πται μὲν καὶ λῃσταὶ χρηματίζοντες, οὐκ ἠδύναντο
ἀκολουθῆσαί τινι, δοκοῦντες τὴν ἀρχὴν ἐγχειρίζεσθαι
τοῦ λαοῦ· ὡς δεσπόται δὲ οὐκ ἐποίμαινον, ἀλλ' ὡς
μισθωτοί παρὰ τοῦ δεσπότου πρὸς καιρὸν ληφθέντες
ὥστε τοίνυν δεῖξαι, ὅτι μηδὲ κατ' αὐτοὺς ποιμὴν
ἐστι τῶν προβάτων, φησὶν ὅτι ὁ μὲν μισθωτός, εν
οὐκ εἰσὶ τὰ πρόβατα ἴδια, ἂν ἴδῃ τὸν λύκον ἐρχόμενον, τῶν προβάτων ἀμελήσας, μόνης τῆς οἰκείας
φροντίζει σωτηρίας· μισθωτὸς γὰρ ῶν, ὑπὲρ ἀλλοτρίων κινδυνεύειν οὐκ ἀνέχεται.
(α) Verba καὶ ἐκμ.... αὐτῆς, apud Maium
Στίχ. ιζ'. Τὸ (1) δὲ, Ινα πάλιν λάβω αὐτὴν,
οὐκ ἐπὶ αἰτίας εἶπεν, οὐ γὰρ διὰ τοῦτο ἀποθνήσκει.
ἵνα ἀναστῇ, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἰδίωμα τὸ Γραφικὸν ὡς
αἰτίαν τὸ ἑπόμενον (2) ἔφη.
Στίχ. κβ'. – Την πρώτην (5) φησὶν ἑορτήν, καθ'
ἣν ἐπετέλεσε τὰ Ἐγκαίνια Σολομών. Κατέπεσε γὰρ
πολλάκις ὑπὸ τῶν πολεμίων ἡ πόλις, ὕστερον δὲ καὶ
ὑπὸ ᾿Αντιόχου πᾶσαν ἐρημωθῆναι συνέβη. Εἶτα ὑπὸ
τῶν Μακκαβαίων ἐτράπησαν μὲν οἱ πολέμιοι, πάλιν
δὲ ἡ πόλις ἀνέλαβε τὸ οἰκεῖον σχῆμα τῇ τοῦ Θεοῦ
βοηθείᾳ. Καθ' ἣν ἀνέστη πάλιν ἡμέραν, ταύτην ἐκά
στου ἔτους ἑορτάζοντες εἰς ὑπόμνησιν τῆς παρά πάν
σαν ἐλπίδα γεγενημένης διορθώσεως, Ἐγκαίνια των
Ἱεροσολύμων ἐκάλουν τὴν ἡμέραν (4).
Στίχ. λε'. -- "Ο λέγει, τοῦτό ἐστι· Εἰ οἱ χάριτ
τοῦτο λαβόντες οὐκ ἐγκαλοῦνται θεοὺς ἑαυτοὺς ὄνομε
ζοντες, καὶ ταῦτα λόγου ψιλού γενομένου, οὐ γὰρ εἰς
φύσιν Θεοῦ κατέστησαν, ἀλλὰ ψιλῇ χάριτι τὴν φωνὴν
ἐδέξαντο τοῦ Θεοῦ· τοῦτο δὲ οὐ περὶ τῶν κριτῶν εἰ
ρηται μόνων, ἀλλὰ καὶ περὶ πάντων τῶν τοῦ Θεοῦ
δεξαμένων λόγον.
Στίχ. β'. Επισημαίνεται ὅτι αὐτὴ ἡ Μαρία εν
ἀλείψασα τὸν Κύριον μύρῳ καὶ ἐκμάξασα τοὺς πόδας
ταῖς θριξιν αὐτῆς (α)· σαφῶς ἐνδεικνύμενος ὅτι ἐν
παρέργῳ τῶν γυναικῶν εἰπεῖν βούλεται τὴν ἀρετήν,
συντελοῦσαν εἰς παιδείαν τοῖς ἐντυγχάνουσι· τὸ μὲν
γεννήτορες Απολλινάριος καὶ ὁ Μυΐν
εστίας Θ.
(1) Cord. cat. p. 269,
(2) Cramer., ἐσόμενον.
omissa, ex catena restituimus. Εοιτ. Cr. Photii
Amphiloch. (Mai Script. Vet. IX, 40), ubi sententiæ
(3) Cord. cat. p. 271. Cramer. p. 304 Cyrillo tribuit.
forsitan delenda.
PG 66:761οὖν πράγμα γέγονεν ὕστερον τοῖς κατὰ τὸν Λάζαρον· καὶ τοῦτο δείκνυσιν ὁ εὐαγγελιστής, ὕστερον αὐτὸ λέγων· ἐπειδὴ δὲ ἔμελλεν μνημονεύειν καὶ τούτου κατὰ τὴν ἀκολουθίαν ὡς γεγονότος, προλαβών ὡς τοῦ μέλλοντος σαφηνίσας, τίς ἡ γυνὴ ὑπὲρ ἧς ἐνταῦθα λίγει, ἐπισημαίνεται ὅτι αὐτὴ ἡ κἀκεῖνο εργαταμένη, καὶ νῦν ἐπὶ τοῦ Λαζάρου. Στίχ. γ'.— (1) Τό, "Ιδε δν φιλεῖς ἀσθενεῖ, πολλῆς πίστεως ἀπόδειξιν ἔχει. Οὕτω γὰρ ἔδεσαν πολλὴν περιεῖναι τῷ Κυρίῳ δύναμιν, ὡς θαυμάζειν, ὅτι καθίχετο ἀσθένεια ἀνδρὸς φιλουμένου παρ' αὐτοῦ. Στίχ. 8. Ἐκεῖνο (1) δὲ θαυμαστὸν, εἰ τοῦ Λαζάρου τελευτήσαντος, ὁ Κύριος οὐ πρὸς θάνατον εἶναί φησι τὴν ἀσθένειαν· οὐ γὰρ ἦν αὐτῷ θάνατος μετὰ βραχὺ μέλλοντι πάντως ἀνίστασθαι, ὅπερ φανερὸν ποιήσει μικρὸν ὕστερον, ὕπνον καλῶν, καὶ οὐ θάνατον. Στίχ. ε'. - Τούτοις προστίθησιν ὁ εὐαγγελιστής, ὅτι ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς τὴν Μάρθαν καὶ τὴν Μαρίαν καὶ τὸν Λάζαρον· εἰς τὸ δεῖξαι τῶν ἀνθρώπων τὴν ἀρε στν, σύμφωνον ἐχόντων τῶν περὶ τοῦτο τὴν γνώμην. Στίχ. 5. - Ζητήσωμεν (2) ἐν ποίῳ τόπῳ ἦν ὁ Ἰησοῦς, ὅτε ταῦτα ἔλεγεν· ὅσον γὰρ ἀπὸ τοῦ Εὐαγ γελίου, οὐκ ἦν ἔξω τῆς Ἰουδαίας. Πῶς οὖν λέγει τοῖς μαθηταῖς· Αγωμεν εἰς τὴν Ἰουδαίων; εἰ μὴ ἄρα ἁπλούστερόν τις τὰ τοιαῦτα ἐξετάζων λέγοι, κατὰ τὸ σιωπώμενον αὐτὸν γεγονέναι ἔξω τῆς Ἰουδαίας. Εl. C των οὖν Ἄγωμεν πάλιν εἰς τὴν Ἰουδαίαν, ἀκούει ἐπὶ τῶν μαθητῶν τὸ, Καὶ πάλιν ὑπάγεις ἐκεῖ; τις (2) δὲ οὐκ ἂν ὠφεληθείη ἀσκῶν εἶναι Ἰησοῦ μας τητής, ομόσε χωρεῖν τοῖς κινδύνοις ὑπὲρ σωτηρίας καὶ τοῖς τῶν παρατήρησιν ἀνθρώποις ἀπεγνωσμένων ; Στίχ. ιε'. Χαίρω (3), φησίν, ὑμῶν ἕνεκα. Τὸ γὰρ μὴ εἶναι με ἐκεῖ συντελέσει πρὸς τὴν πίστιν τὴν · μετέραν, ἐπείπερ εἰ ήμην (4) ἀῤῥωστοῦντα ἑθεράΕνα μικρὸν δὲ ἦν τοῦτο τὸ θαῦμα εἰς δυνάμεως ἐπίδειξιν. Ἐπειδὴ δὲ ἐγὼ ἀπελελείμμην, ὁ δὲ θάνατης ἐπεγένετο, μέλλω δὲ ἐγὼ αὐτὸν ἀπιὼν ἀνιστᾷν, κειμένως εἰς τὴν πίστιν βεβαιωθήσεσθε τὴν ἐμὴν, εν είθητέ με καὶ τοῦτο δυνάμενον, τοὺς νεκροὺς εἰς διεφθορότας ἀνιστάν. Στίχ. 15. - Καλὸν μὲν (5) ἦν πεισθέντα μεῖναι, καὶ ἐκκλίναι τῶν ἐχθρῶν τὴν ἐπιβουλήν· ἐπειδὴ δὲ τοῦτο δέδοκται πάντως αὐτῷ ἀπελθεῖν, Συναπέλθωμεν καὶ ἡμεῖς· κρεῖττον γὰρ ἀποθνήσκοντας κοινωνήσει τοῦ θανάτου, ἢ τῆς οἰκείας σωτηρίας προνοουμένους ἀπολειφθῆναι τοῦ διδασκάλου. Στίχ. κα'. — "Εξεισι (6) μὲν οὖν ἡ Μάρθα ἀκού- 3201 τὴν τοῦ Κυρίου παρουσίαν, οὐκ ἀνακοινωσα
IN EVANGELIUM JOANNIS.
mortem cam vocans (ν. 11 ).
οὖν πράγμα γέγονεν ὕστερον τοῖς κατὰ τὸν Λάζαρον·
καὶ τοῦτο δείκνυσιν ὁ εὐαγγελιστής, ὕστερον αὐτὸ
λέγων· ἐπειδὴ δὲ ἔμελλεν μνημονεύειν καὶ τούτου
κατὰ τὴν ἀκολουθίαν ὡς γεγονότος, προλαβών ὡς τοῦ
μέλλοντος σαφηνίσας, τίς ἡ γυνὴ ὑπὲρ ἧς ἐνταῦθα
λίγει, ἐπισημαίνεται ὅτι αὐτὴ ἡ κἀκεῖνο εργατα-
μένη, καὶ νῦν ἐπὶ τοῦ Λαζάρου.
Στίχ. γ'.— (1) Τό, "Ιδε δν φιλεῖς ἀσθενεῖ, πολλῆς
πίστεως ἀπόδειξιν ἔχει. Οὕτω γὰρ ἔδεσαν πολλὴν
περιεῖναι τῷ Κυρίῳ δύναμιν, ὡς θαυμάζειν, ὅτι καθ-
ίχετο ἀσθένεια ἀνδρὸς φιλουμένου παρ' αὐτοῦ.
Στίχ. 8. Ἐκεῖνο (1) δὲ θαυμαστὸν, εἰ τοῦ Λαζάρου
τελευτήσαντος, ὁ Κύριος οὐ πρὸς θάνατον εἶναί φησι
τὴν ἀσθένειαν· οὐ γὰρ ἦν αὐτῷ θάνατος μετὰ βραχὺ
μέλλοντι πάντως ἀνίστασθαι, ὅπερ φανερὸν ποιήσει
μικρὸν ὕστερον, ὕπνον καλῶν, καὶ οὐ θάνατον.
Στίχ. ε'. - Τούτοις προστίθησιν ὁ εὐαγγελιστής,
ὅτι ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς τὴν Μάρθαν καὶ τὴν Μαρίαν καὶ
τὸν Λάζαρον· εἰς τὸ δεῖξαι τῶν ἀνθρώπων τὴν ἀρε
στν, σύμφωνον ἐχόντων τῶν περὶ τοῦτο τὴν γνώμην.
Στίχ. 5. - Ζητήσωμεν (2) ἐν ποίῳ τόπῳ ἦν ὁ
Ἰησοῦς, ὅτε ταῦτα ἔλεγεν· ὅσον γὰρ ἀπὸ τοῦ Εὐαγ
γελίου, οὐκ ἦν ἔξω τῆς Ἰουδαίας. Πῶς οὖν λέγει τοῖς
μαθηταῖς· Αγωμεν εἰς τὴν Ἰουδαίων; εἰ μὴ ἄρα
ἁπλούστερόν τις τὰ τοιαῦτα ἐξετάζων λέγοι, κατὰ τὸ
σιωπώμενον αὐτὸν γεγονέναι ἔξω τῆς Ἰουδαίας. Εl. C
των οὖν Ἄγωμεν πάλιν εἰς τὴν Ἰουδαίαν, ἀκούει
ἐπὶ τῶν μαθητῶν τὸ, Καὶ πάλιν ὑπάγεις ἐκεῖ;
τις (2) δὲ οὐκ ἂν ὠφεληθείη ἀσκῶν εἶναι Ἰησοῦ μας
τητής, ομόσε χωρεῖν τοῖς κινδύνοις ὑπὲρ σωτηρίας καὶ
τοῖς τῶν παρατήρησιν ἀνθρώποις ἀπεγνωσμένων ;
Στίχ. ιε'.
Χαίρω (3), φησίν, ὑμῶν ἕνεκα. Τὸ
γὰρ μὴ εἶναι με ἐκεῖ συντελέσει πρὸς τὴν πίστιν τὴν
· μετέραν, ἐπείπερ εἰ ήμην (4) ἀῤῥωστοῦντα ἑθερά-
Ενα μικρὸν δὲ ἦν τοῦτο τὸ θαῦμα εἰς δυνάμεως
ἐπίδειξιν. Ἐπειδὴ δὲ ἐγὼ ἀπελελείμμην, ὁ δὲ θάνα-
της ἐπεγένετο, μέλλω δὲ ἐγὼ αὐτὸν ἀπιὼν ἀνιστᾷν,
κειμένως εἰς τὴν πίστιν βεβαιωθήσεσθε τὴν ἐμὴν,
εν είθητέ με καὶ τοῦτο δυνάμενον, τοὺς νεκροὺς
εἰς διεφθορότας ἀνιστάν.
Στίχ. 15. - Καλὸν μὲν (5) ἦν πεισθέντα μεῖναι,
καὶ ἐκκλίναι τῶν ἐχθρῶν τὴν ἐπιβουλήν· ἐπειδὴ δὲ
τοῦτο δέδοκται πάντως αὐτῷ ἀπελθεῖν, Συναπέλθω-
μεν καὶ ἡμεῖς· κρεῖττον γὰρ ἀποθνήσκοντας κοινω-
νήσει τοῦ θανάτου, ἢ τῆς οἰκείας σωτηρίας προνοου-
μένους ἀπολειφθῆναι τοῦ διδασκάλου.
Στίχ. κα'. — "Εξεισι (6) μὲν οὖν ἡ Μάρθα ἀκού-
3201 τὴν τοῦ Κυρίου παρουσίαν, οὐκ ἀνακοινωσα
A autem post ea quæ ad Lazarum pertinent, factum
est, idque demonstrat evangelista, illud poste-
rius dicendo. Cum in serie factorum hoc quoque
deinceps relaturus esset (cap. seq., v. 3), factum
anticipat, ostendens quæ sit mulier de qua hic lo-
quitur, et præmonet eamdem esse ac quæ hoc fece-
rat, ac nunc agitur de Lazaro.
VERS. 3.
Illa verba, Ecce quem amas infirma-
tur, magnam fidem declarant. Tantam enim Domi-
no virtutem inesse agnoscebant,ut mirarentur etiam
corripi morbo posse eum qui ab ipso dili-
geretur.
VERS. 4. Bloc quidem mirabile fuisset si Laza-
rus fuisset defunctus; sed Dominus dicit infirmita-
tem banc non esse ad mortem illi enim mors
non erat, qui brevi erat omnino ressurrecturus,
quod evidens paulo post faciet, somnuin et non
VPGS. 5. · Addit ad hæc evangelista Jesum di-
lexisse Martham et Mariam et Lazarum, ut osten-
deret virtutem hominum, qui idipsum invicem
sentiunt (Rom. x11, 16 ).
VERS. 6. Quæramus quonam in loco Jesus
fuerit, quando hæc dixit. Quantum enim ex Evan-
gelio colligi potest, non erat extra Judæam. Quo-
modo ergo dicit discipulis: Eamus in Judæam?
nisi forte quis simplicius ista examinando dicat,
ipsum tacite Juda egressum fuisse. Cum itaque
dicit: Eamus in Judæam iterum, audit a discipu-
lis : Et iterum vadis illuc? quis non sibi videretur
beatus discipulus fidelis esse Jesu, atque in peri-
cula manusque hominum prævaricatorum propter
salutem se inferre ?
VERS. 15.
derium, supplevit Mai ibid.
Gaudeo, inquit, propter vos. Quod
enim illuc non adfuerim, conducet fidei vestræ:
quia si adfuissem, infirmum curassem ; illud au-
tem miraculum perexiguum fuisset, ad virtutein
meam demonstrandam. Cum autem ipse derelictus
ero, et mors supervenerit, ego autem eo vadens
euin suscitatum eam, magis in lide mea confir-
mabimini, cum me videritis mortuos, et qui-
dem jam corruptos ac fœtentes ad vitam revo-
care.
VERS. 16. Pulchrum quidem erat, fide adbi-
bita, manere, et inimicorum insidias devitare; at
quia ipsi hoc omnino persuasum est, Eamus et nos
cum illo; melius enim cum eo communi morte
perire quam propriæ saluti consulentes ejus disci-
plina destitui.
VERS. 21 sqq.
Egressa quidem Martha, ubi
audiverat Dominum adventare: nihil autem sorori
11: Cord. cat. p. 278.
(I) Mai ibid. p. 403.
(2) Cord. cat. p. 279.
(2) Clausula τίς... ἀπεγν.,
quæ deest apud Core
Cord. cat. p. 281.
(4) Cram., μὲν παρήμην.
(5) Ex Crameri catena, p. 316.
(6) Cord. cat. p. 284.
PG 66:767Αὐτοῦ, τοῦ Λαζάρου. ἀλλ' οὐδὲ μέχρι τούτων ἔστη τῆς διδασκαλίας ἡ χάρις. Στίχ. θ' ια'. - Τάχα γάρ τί που καὶ ἀκούσε θεια. σθαι καινὸν προσεδόκων ἀπ' αὐτοῦ ὡς ἀπὸ ξένων καὶ ἀγνώστων τοῖς ἀνθρώποις ἔχοντος τόπων. Ὅθεν οἱ ἀρχιερεῖς θεασάμενοι, ὅτι τοῦτο μάλιστα τὸ πλῆθος πρὸς τὴν θέαν ἐφέλκεται ἡ τοῦ Λαζάρου ἐπιθυμία, ἐβουλεύοντο καὶ αὐτὸν συναποκτείναι τῷ Χριστῷ τὸν Λάζαρον, ὁρῶντες ὅτι μηδὲ μέχρι μόνης ίστατο τῆς θέας τοῦ Λαζάρου τὸ πλῆθος, ἀλλ' εὖ εἰδότες ὡς ὁρῶντες ἐκεῖνον δι᾿ ἐκείνου τῇ πίστει τοῦ Χριστοῦ προσήγοντο, ὥσπερ οὐ δυναμένου τοῦ ἅπαξ αὐτὸν ἀναστήσαντος καὶ πάλιν ἐγεῖραι ἂν δέῃ. Στίχ. ιγ'. — Ορᾷς ὅτι τοῦτο μάλιστα αὐτοὺς ἀπ έπνιγε, τὸ πεισθῆναι πάντως ὅτι οὐκ ἔστιν ἀντίθεος καὶ τοῦτο μάλιστα ήῤῥει τὸν δῆμον τὸ λέγειν αὐτὸν παρὰ τοῦ Πατρὸς ἥκειν· διὰ τοῦτο καὶ αὐτοὶ ἐξέων, Εὐ λογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, τουτέστι, Μὴ φοβοῦ, θύγατερ Σιών· ἐπειδὴ πάντες αὐτῶν οἱ βασιλεῖς ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἄδικοί τινες ἦσαν πλεονέκται, καὶ παρέδωκαν αὐτοῖς τοῖς ἐχθροῖς, καὶ τὸ πλῆθος διέστρεφον καὶ ὑπευθύνους ἐποίουν τοῖς πολεμίοις Θάρρει, φησίν, ὡς οὐ τοιοῦτος, ἀλλὰ πρᾶος καὶ ἐπιεικὴς· καὶ δείκνυται ἀπὸ ὄνου· οὐ γὰρ στρατόπεδον ἐπισυρόμενος εἰσῆλθεν, ἀλλ᾽ ὄνον ἔχων μόνον. Στίχ. ις'. Ορᾷς ὅτι τὰ πλείονα ἀγνοοῦντες ἐποίουν, καὶ αὐτὸς οὐκ ἀπεκάλυψεν· καὶ γὰρ ὅτε εἶπεν· Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέ ραις ἐγερῶ αὐτὸν, οὐδὲ τοῦτο ᾔδεισαν· ἀλλὰ τοῦτο μὲν εἰκότως ἐκρύπτετο, ὡς μεῖζον ὂν ἢ κατ' αὐτούς διὸ καὶ ἕτερος εὐαγγελιστὴς λέγει, ὅτι καθ᾽ ἕκαστον ἤλγουν καὶ ἦσαν ἐν κατηφεία· τοῦτο δὲ ἔπασχον ἐκ τοῦ μὴ εἰδέναι τὸν περὶ ἀναστάσεως λόγον. Στίχ. και. Ἐπειδὴ διὰ τῶν ἑκάστοτε γινομένων περὶ τοὺς Ἰουδαίους θαυμάτων σφόδρα καὶ τὸν ναὸν αὐτὸν σεπτὸν εἶναι συνέβαινεν, πολλοὶ καὶ τῶν Ἑλ λήνων, ἢ καὶ μὴ πάντες, μετεῖχον τῶν νομίμων ἀνίεσαν γοῦν τῷ Θεῷ προσκυνήσοντες, καὶ τῆς ἑορτῆς καθ' ὅσον οἷόν τε μεθέξοντες· ἐγγὺς ὄντες λοιπὸν τοῦ προσήλυτοι γενέσθαι· τῆς φήμης οὖν ἀποδοθείσης, οὗτοι προσῆλθον Φιλίππῳ καὶ ἠρώτων αὐτὸν λέγοντες Κύριε, θέλομεν τὸν Ἰησοῦν ἰδεῖν· ὁ δὲ Φίλιππος παραχωρεῖ τῷ ᾿Ανδρέᾳ, ἅτε πρὸ αὐτοῦ ὄντι, καὶ τὸ πρᾶγμα αὐτῷ κοινοῦται· ἀλλ' οὐδὲ οὗτος αὐτό; αὐθεντεῖ· ἤκουσε γὰρ ὅτι εἰς ὁδὸν ἐθνῶν μὴ ἀπέλ θητε· διὰ τοῦτο μετὰ τοῦ μαθητοῦ κοινωσάμενο, την διδασκάλῳ ἀναφέρουσι ἀμφότεροι γὰρ εἶπον αὐτῷ· ὁ δὲ Ἰησοῦς ἀπεκρίνατο αὐτοῖς λέγων· Ελήλυθεν ἡ ὥρα. Καιρός ἐστι, φησὶ, ἐπὶ τὸ πάθος ἐλθεῖν, πάντων πεπληρωμένων· ἐπεὶ οὖν ἔμελλεν ἀφήσειν τοὺς μαθη τὰς ἐπὶ τὰ ἔθνη λοιπὸν ἰέναι μετὰ τὸν σταυρὸν, ὁρᾷ δὲ αὐτοὺς προπηδώντας, φησίν· Καιρός ἐστιν ἐπὶ τὸν σταυρὸν ἐλθεῖν· οὐ πρότερον γὰρ αὐτοὺς εἴασεν, ἵν' ᾗ εἰς μαρτύριον αὐτοῖς· ἕως γὰρ διὰ τῶν ἔργων αὐτὸν διεκρούσαντο καὶ ἐσταύρωσαν, οὐκ εἶπεν, ἑστάναι. διδάσκων ἡμᾶς μὴ μέχρι τούτου
Αὐτοῦ, τοῦ Λαζάρου.
ἀλλ' οὐδὲ
μέχρι τούτων ἔστη τῆς διδασκαλίας ἡ χάρις.
Στίχ. θ' ια'. - Τάχα γάρ τί που καὶ ἀκούσε
θεια.
σθαι καινὸν προσεδόκων ἀπ' αὐτοῦ ὡς ἀπὸ ξένων
καὶ ἀγνώστων τοῖς ἀνθρώποις ἔχοντος τόπων. Ὅθεν
οἱ ἀρχιερεῖς θεασάμενοι, ὅτι τοῦτο μάλιστα τὸ πλῆθος
πρὸς τὴν θέαν ἐφέλκεται ἡ τοῦ Λαζάρου ἐπιθυμία,
ἐβουλεύοντο καὶ αὐτὸν συναποκτείναι τῷ Χριστῷ τὸν
Λάζαρον, ὁρῶντες ὅτι μηδὲ μέχρι μόνης ίστατο
τῆς θέας τοῦ Λαζάρου τὸ πλῆθος, ἀλλ' εὖ εἰδότες ὡς
ὁρῶντες ἐκεῖνον δι᾿ ἐκείνου τῇ πίστει τοῦ Χριστοῦ
προσήγοντο, ὥσπερ οὐ δυναμένου τοῦ ἅπαξ αὐτὸν
ἀναστήσαντος καὶ πάλιν ἐγεῖραι ἂν δέῃ.
Στίχ. ιγ'. — Ορᾷς ὅτι τοῦτο μάλιστα αὐτοὺς ἀπ
έπνιγε, τὸ πεισθῆναι πάντως ὅτι οὐκ ἔστιν ἀντίθεος
καὶ τοῦτο μάλιστα ήῤῥει τὸν δῆμον τὸ λέγειν αὐτὸν
παρὰ τοῦ Πατρὸς ἥκειν· διὰ τοῦτο καὶ αὐτοὶ ἐξέων, Εὐ
λογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, τουτέστι,
Μὴ φοβοῦ, θύγατερ Σιών· ἐπειδὴ πάντες αὐτῶν οἱ
βασιλεῖς ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἄδικοί τινες ἦσαν πλεονέκται,
καὶ παρέδωκαν αὐτοῖς τοῖς ἐχθροῖς, καὶ τὸ πλῆθος
διέστρεφον καὶ ὑπευθύνους ἐποίουν τοῖς πολεμίοις
Θάρρει, φησίν, ὡς οὐ τοιοῦτος, ἀλλὰ πρᾶος καὶ ἐπιει
κῆς· καὶ δείκνυται ἀπὸ ὄνου· οὐ γὰρ στρατόπεδον
ἐπισυρόμενος εἰσῆλθεν, ἀλλ᾽ ὄνον ἔχων μόνον.
Στίχ. ις'. Ορᾷς ὅτι τὰ πλείονα ἀγνοοῦντες
ἐποίουν, καὶ αὐτὸς οὐκ ἀπεκάλυψεν· καὶ γὰρ ὅτε
εἶπεν· Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέ
ραις ἐγερῶ αὐτὸν, οὐδὲ τοῦτο ᾔδεισαν· ἀλλὰ τοῦτο
μὲν εἰκότως ἐκρύπτετο, ὡς μεῖζον ὂν ἢ κατ' αὐτούς
διὸ καὶ ἕτερος εὐαγγελιστὴς λέγει, ὅτι καθ᾽ ἕκαστον
ἤλγουν καὶ ἦσαν ἐν κατηφεία· τοῦτο δὲ ἔπασχον ἐκ
τοῦ μὴ εἰδέναι τὸν περὶ ἀναστάσεως λόγον.
Στίχ. και. Ἐπειδὴ διὰ τῶν ἑκάστοτε γινομένων
περὶ τοὺς Ἰουδαίους θαυμάτων σφόδρα καὶ τὸν ναὸν
αὐτὸν σεπτὸν εἶναι συνέβαινεν, πολλοὶ καὶ τῶν Ἑλ
λήνων, ἢ καὶ μὴ πάντες, μετεῖχον τῶν νομίμων
ἀνίεσαν γοῦν τῷ Θεῷ προσκυνήσοντες, καὶ τῆς ἑορτῆς
καθ' ὅσον οἷόν τε μεθέξοντες· ἐγγὺς ὄντες λοιπὸν τοῦ
προσήλυτοι γενέσθαι· τῆς φήμης οὖν ἀποδοθείσης,
οὗτοι προσῆλθον Φιλίππῳ καὶ ἠρώτων αὐτὸν λέγον
τες Κύριε, θέλομεν τὸν Ἰησοῦν ἰδεῖν· ὁ δὲ Φίλιπ
πος παραχωρεῖ τῷ ᾿Ανδρέᾳ, ἅτε πρὸ αὐτοῦ ὄντι, καὶ
τὸ πρᾶγμα αὐτῷ κοινοῦται· ἀλλ' οὐδὲ οὗτος αὐτό;
αὐθεντεῖ· ἤκουσε γὰρ ὅτι εἰς ὁδὸν ἐθνῶν μὴ ἀπέλ
θητε· διὰ τοῦτο μετὰ τοῦ μαθητοῦ κοινωσάμενο, την
διδασκάλῳ ἀναφέρουσι ἀμφότεροι γὰρ εἶπον αὐτῷ· ὁ
δὲ Ἰησοῦς ἀπεκρίνατο αὐτοῖς λέγων· Ελήλυθεν ἡ
ὥρα. Καιρός ἐστι, φησὶ, ἐπὶ τὸ πάθος ἐλθεῖν, πάντων
πεπληρωμένων· ἐπεὶ οὖν ἔμελλεν ἀφήσειν τοὺς μαθη
τὰς ἐπὶ τὰ ἔθνη λοιπὸν ἰέναι μετὰ τὸν σταυρὸν, ὁρᾷ
δὲ αὐτοὺς προπηδώντας, φησίν· Καιρός ἐστιν ἐπὶ
τὸν σταυρὸν ἐλθεῖν· οὐ πρότερον γὰρ αὐτοὺς εἴασεν,
ἵν' ᾗ εἰς μαρτύριον αὐτοῖς· ἕως γὰρ διὰ τῶν ἔργων
αὐτὸν διεκρούσαντο καὶ ἐσταύρωσαν, οὐκ εἶπεν,
ἑστάναι.
διδάσκων ἡμᾶς μὴ μέχρι τούτου
VERS. 9-11. - Forte siquidem novi quidpiam
ex ipso intelligere exspectabant, ut qui a peregrinis
et ignotis hominibus locis rediret. Quamobrem
principes sacerdotum plurimam multitudinem Lazarum videndi cupiditate trabi conspicati, de illo
quoque una cum Christo interficiendo cogitabant
perspectum scilicet habentes, non in Lazari visione
populum subsistere, sed ipso viso eum quoque per
quem suscitatus erat contemplantes, per ipsum ad
Christi fidem adduci cognoscebant, quasi vero qui
semel ipsum suscitaverat, secundo, si opus foret,
excitare non posset.
VERS. 13. Vides maxime illos suffocare, omnibus persuasum esse illum non esse Dei inimicuni, omenque infaustissimum, plebem illum di.
cere a Patre venire. Quapropter clamabant: BeneLictus qui venit in nomine Domini; id est: Noli
tinere, flia Sion. Cum ex omnibus eorum regibus plerique essent injusti, quidam avari, eum
tradiderunt inimicis suis: multitudinem corruperunt, illumque seditiosum faciebant apud hostes.
Confide, inquit, non enim talis es, sed bonus el
mansuetus: dignosciturque ex asino; non enim
exercitum trahens ingressus est, sed unum asinum
habens.
VERS. 16. — Vides pleraque ignorantes facere,
nec ipsum revelasse. Quando enim dixit: Solvite
templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud (11, 19),
neutiquam illud intelligebant. Hoc vero recte illos
celabat, utpote adhuc supra illos. Ideo alius evangelista dicit omnes doluisse contristatosque fuisse
(Matth. xvii, 22). Dolebant autem quod verbum de
resurrectione non intelligerent.
VERS. 21. Propter magna miracula quæ ubique
apud Judæos fiebant, templique sanctitatem, multi
ex Græcis, nisi omnes, legitimorum erant participes. Ascendebant igitur ut Deum adorarent, festique, quantum possent, essent participes; cæterum
prope erat ut essent proselyti. Fama ergo percrebrescente, hi accesserunt ad Philippum, dicentes
illi: Domine, volumus Jesum videre. Philippus vero
adit Andream qui erat prope illum, amboque rem
illi deferunt. Sed nulla potestas annuitur. Audierat
enim (Philippus): In viam gentium ne abieritis
(Matth. x, 5); ideo primum discipulo colloquitur,
deinde ad magistrum referunt: ambo enim dixerunt ei. Jesus vero respondit eis dicens: Venit hora;
tempus est ad passionem veniendi; nam omnia
impleta erant. Cum ergo, post mortem suam, hos
ad gentes discipulos missurus esset, illosque festinantes videret, dixit: Tempus est ad crucem veniendi. Non permisit enim illis prius, ut sit illis in
testimonium. Usquedum enim suis manibus ipsum
tenuissent atque crucifixissent, non dixit: Euntes
docete omnes gentes (Matth. xxvIII, 19), sed: In
Cord. cat. p. 304.
scil.
Theodoret. procem. in XII proph.,
Ad
Ezech. 1, 28
Mai ibid. p. 409.
PG 66:769Πορευθέντες, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, ἀλλ', Εἰς δεὺν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε· ἐπεὶ δὲ ἐσταύρωσαν αὐτόν, τότε λοιπὸν ἀφῆκεν αὐτούς. Στίχ. κγ'. - Καιρός (1), φησίν, λοιπόν ἐστι ἐπὶ τὸ πάθος ἐλθεῖν πάντων πεπληρωμένων. Εἰ γὰρ μέλο λοιμεν τούτοις μὲν ἀπειθοῦσι προσεδρεύειν, ἐκείνους δὲ καὶ βουλομένους μὴ προσίεσθαι ἀνάξια τῆς ἡμετέμας ἔσται ταῦτα κηδεμονίας. Ἐπεὶ (2) οὖν ἔμελλεν ἀφήσειν τοὺς μαθητὰς ἐπὶ τὰ ἔθνη λοιπὸν ἰέναι μετὰ τὸν σταυρὸν, ὁρῶν (5) δὲ αὐτοὺς προπηδώντας, φησί· Καιρὸς ἐπὶ τὸν σταυρὸν ἐλθεῖν. Οὐ πρότερον γὰρ αὐτ τοὺς εἴασεν, ἵνα ἡ εἰς μαρτύριον αὐτοῖς. Εως γὰρ διὰ τῶν ἔργων αὐτὸν διεκρούσαντο, ἕως αὐτὸν ἐσταύρωσαν, οὐκ εἶπε· Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, ἀλλὰ, Εἰς ὀδὲν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε, καὶ, Οὐκ ἀπεστάλην, εἰ μὴ εἰς τὰ ἀπολωλότα πρό- B κατα οίκου Ισραήλ, και, Οὐκ ἔστι λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων καὶ βαλεῖν τοῖς κυναρίοις. Ἐπειδὴ δὲ ἐμίσησαν αὐτὸν καὶ οὕτως ἐμίσησαν ὡς ἀνελεῖν, περιστὸν ἦν προσεδρεύειν διακρουομένων ἐκείνων. Καὶ γὰρ (4) παρητήσαντο αὐτὸν λέγοντες· Οὐκ ἔχομεν βασιλέα, εἰ μὴ Καίσαρα· τότε δὴ λοιτὸν αὐτοὺς ἀφῆκεν. Αὕτη δὲ (5) διάλεκτος γέγονε τῇ δευτέρα καὶ τρίτῃ τῆς ἑβδομάδος, ὡς οἱ ἄλλοι λέ τουσιν εὐαγγελισταί, καὶ τῇ τετράδι ὁ Ἰούδας συνε έθετο τοῖς Ἰουδαίοις παραδοῦναι αὐτοῖς τὸν Κύριον. Στίχ. κδ'. - Επειδὴ ἀπὸ λόγων οὐχ οὕτως ἔπειθεν, ἀπὸ τῆς τῶν πραγμάτων αὐτὸ πείρας μεθοδεύει λέγων, Επεὶ καὶ ἐν τῷ σίτῳ (6) τούτο γίνεται· μέλλον φέρει καρπόν, ὅταν ἀποθάνῃ. Εἰ δὲ ἐν τοῖς σπέρμασι τοῦτο, πολλῷ μᾶλλον ἐν ἐμοί. Αλλ' οὐκ ήδεισαν οἱ μαθηταὶ τὰ λεγόμενα. Τί δέ ἐστιν ὁ κόκκος τοῦ σίτου ; Περὶ τοῦ σταυροῦ λέγει· ἵνα γὰρ μὴ θορυβώνται ἐννοοῦντες, ὅτι ὅτε καὶ Ἕλληνες προσῆλθον, τότε ἀνῃρέθη, λέγει· Αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο μάλιστα αὐτοὺς ποιήσει προσελθεῖν καὶ αὐξῆσαι τὸ ἐμὸν κήρυγμα· εἶτα ἐπειδὴ ἀπὸ λόγων οὐκ ἔπειθεν, ἀπὸ τῆς τῶν πραγμά την αυτής πείρας μεθοδεύει λέγων· Ἐπεὶ καὶ ἐν τῷ είπα τοῦτο γίνεται, μᾶλλον φέρει καρπὸν ὅταν ἀποΠάτη· εἰ δὲ ἐν τοῖς σπέρμασιν τοῦτο, πολλῷ μᾶλλον ἐν ἐμοί · ἀλλ' οὐκ ᾔδεισαν οἱ μαθηταὶ τὰ λεγόμενα· διὰ συνεχῶς αὐτὸ τίθησιν ὁ εὐαγγελιστής ἀπολογούμε τῆς ὑπὲρ τῆς μετὰ ταῦτα φυγῆς. Στίχ. κε'. Ταῦτα δέ (7) φησιν, οὐχ ὡς τῆς ψυ τῆς ἐνταῦθά τι πασχούσης, ἀλλὰ τῆς ψυχῆς φιλίαν καλέσας τὸ δοκεῖν αὐτὴν κατέχειν, καὶ ὥσπερ σωτή - μου οὐ προδιδόναι τοῖς συμβαίνουσι κινδύνοις τὸ σώμε. Στίχ. κς'.—Προτρέπει (8) ἀκολουθεῖν, μιμουμένους τὸν βίον, καὶ τὴν πολιτείαν αὐτοῦ ζηλοῦντας καὶ τὴν ἀρετήν· καὶ εἴποιμι δ' ἂν πάντα τὸν ὁτιποτοῦν κατὰ λόγου Θεοῦ πράττοντα διακονεῖν τῷ λόγῳ καὶ ὑπηρετεῖν τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀκολουθεῖν αὐτῷ μηδὲν
IN EVANGELIUM JOANNIS.
Πορευθέντες, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, ἀλλ',
Εἰς δεὺν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε· ἐπεὶ δὲ ἐσταύρωσαν
αὐτόν, τότε λοιπὸν ἀφῆκεν αὐτούς.
Στίχ. κγ'. - Καιρός (1), φησίν, λοιπόν ἐστι ἐπὶ τὸ
πάθος ἐλθεῖν πάντων πεπληρωμένων. Εἰ γὰρ μέλο
λοιμεν τούτοις μὲν ἀπειθοῦσι προσεδρεύειν, ἐκείνους
δὲ καὶ βουλομένους μὴ προσίεσθαι ἀνάξια τῆς ἡμετέ-
μας ἔσται ταῦτα κηδεμονίας. Ἐπεὶ (2) οὖν ἔμελλεν
ἀφήσειν τοὺς μαθητὰς ἐπὶ τὰ ἔθνη λοιπὸν ἰέναι μετὰ
τὸν σταυρὸν, ὁρῶν (5) δὲ αὐτοὺς προπηδώντας, φησί·
Καιρὸς ἐπὶ τὸν σταυρὸν ἐλθεῖν. Οὐ πρότερον γὰρ αὐτ
τοὺς εἴασεν, ἵνα ἡ εἰς μαρτύριον αὐτοῖς. Εως γὰρ
διὰ τῶν ἔργων αὐτὸν διεκρούσαντο, ἕως αὐτὸν ἐσταύ-
ρωσαν, οὐκ εἶπε· Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα
τὰ ἔθνη, ἀλλὰ, Εἰς ὀδὲν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε, καὶ,
Οὐκ ἀπεστάλην, εἰ μὴ εἰς τὰ ἀπολωλότα πρό- B
κατα οίκου Ισραήλ, και, Οὐκ ἔστι λαβεῖν τὸν
ἄρτον τῶν τέκνων καὶ βαλεῖν τοῖς κυναρίοις.
Ἐπειδὴ δὲ ἐμίσησαν αὐτὸν καὶ οὕτως ἐμίσησαν ὡς
ἀνελεῖν, περιστὸν ἦν προσεδρεύειν διακρουομένων
ἐκείνων. Καὶ γὰρ (4) παρητήσαντο αὐτὸν λέγοντες·
Οὐκ ἔχομεν βασιλέα, εἰ μὴ Καίσαρα· τότε δὴ λοι-
τὸν αὐτοὺς ἀφῆκεν. Αὕτη δὲ (5) διάλεκτος γέγονε
τῇ δευτέρα καὶ τρίτῃ τῆς ἑβδομάδος, ὡς οἱ ἄλλοι λέ
τουσιν εὐαγγελισταί, καὶ τῇ τετράδι ὁ Ἰούδας συνε
έθετο τοῖς Ἰουδαίοις παραδοῦναι αὐτοῖς τὸν Κύριον.
Στίχ. κδ'. - Επειδὴ ἀπὸ λόγων οὐχ οὕτως ἔπει-
θεν, ἀπὸ τῆς τῶν πραγμάτων αὐτὸ πείρας μεθ-
οδεύει λέγων, Επεὶ καὶ ἐν τῷ σίτῳ (6) τούτο γίνεται·
μέλλον φέρει καρπόν, ὅταν ἀποθάνῃ. Εἰ δὲ ἐν τοῖς
σπέρμασι τοῦτο, πολλῷ μᾶλλον ἐν ἐμοί. Αλλ' οὐκ
ήδεισαν οἱ μαθηταὶ τὰ λεγόμενα.
Τί δέ ἐστιν ὁ κόκκος τοῦ σίτου ; Περὶ τοῦ
σταυροῦ λέγει· ἵνα γὰρ μὴ θορυβώνται ἐννοοῦν-
τες, ὅτι ὅτε καὶ Ἕλληνες προσῆλθον, τότε ἀνῃρέθη,
λέγει· Αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο μάλιστα αὐτοὺς ποιήσει
προσελθεῖν καὶ αὐξῆσαι τὸ ἐμὸν κήρυγμα· εἶτα
ἐπειδὴ ἀπὸ λόγων οὐκ ἔπειθεν, ἀπὸ τῆς τῶν πραγμά
την αυτής πείρας μεθοδεύει λέγων· Ἐπεὶ καὶ ἐν τῷ
είπα τοῦτο γίνεται, μᾶλλον φέρει καρπὸν ὅταν ἀπο-
Πάτη· εἰ δὲ ἐν τοῖς σπέρμασιν τοῦτο, πολλῷ μᾶλλον
ἐν ἐμοί · ἀλλ' οὐκ ᾔδεισαν οἱ μαθηταὶ τὰ λεγόμενα·
διὰ συνεχῶς αὐτὸ τίθησιν ὁ εὐαγγελιστής ἀπολογούμε
τῆς ὑπὲρ τῆς μετὰ ταῦτα φυγῆς.
Στίχ. κε'. Ταῦτα δέ (7) φησιν, οὐχ ὡς τῆς ψυ
τῆς ἐνταῦθά τι πασχούσης, ἀλλὰ τῆς ψυχῆς φιλίαν
καλέσας τὸ δοκεῖν αὐτὴν κατέχειν, καὶ ὥσπερ σωτή -
μου οὐ προδιδόναι τοῖς συμβαίνουσι κινδύνοις τὸ
σώμε.
Στίχ. κς'.—Προτρέπει (8) ἀκολουθεῖν, μιμουμένους
τὸν βίον, καὶ τὴν πολιτείαν αὐτοῦ ζηλοῦντας καὶ τὴν
ἀρετήν· καὶ εἴποιμι δ' ἂν πάντα τὸν ὁτιποτοῦν κατὰ
λόγου Θεοῦ πράττοντα διακονεῖν τῷ λόγῳ καὶ ὑπηρε-
τεῖν τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀκολουθεῖν αὐτῷ μηδὲν
A viam gentium ne abieritis. Cum vero crucifixissent
cum, tunc illis annuit omnem potestatem.
VERS. 23. Tempus, inquit, cæterum est, om-
nibus impletis, ad passionem accedendi. Nam si
his contumacibus inhæreremus, illos autem qui
spontanei sunt rejiceremus, hoc sane nostra forel
providentia indignum. Cum igitur discipulos post
passionem suam ad gentes missurus esset, videret
autem eos prævertere, Jam, inquit, tempus ad cru-
cem accedendi. Non enim prius eos dimisit, ut
esset in testimonium eis. Etenim priusquam eum
de facto repellerent, antequam crucifigerent, non
dixit Euntes docete omnes gentes (Matth. XXVIII,
19); sed : In viam gentium ne abieritis (Matth. x, 5);
el : Non sum missus nisi ad oves quæ perierunt
domus Israel (Matth. xv, 24); et : Non bonum est
accipere panem filiorum, et mittere canibus (Ibid.,
26). Cum autem odio eum prosequerentur, et qui-
dem tanto ut eum interficerent, superfluum erat
persequentibus inhærere. Etenim recusarunt, ab-
negaruntque eum, dicentes: Non habemus regem
nisi Cæsarem (Joan. xix, 15). Tunc demum eos re.
liquit. Iste autem sermo, ut cæteri evangelistæ
aiunt, habitus est secunda et tertia die septimanæ,
quarta vero ejusdem Judas contulit cum Judæis de
prodendo Domino.
VERS. 24. Cum non ita verbis persuaderet,
rerum ipsarum experientia id aggreditur, dicens,
Choc in frumento, contingere ut mortuum majorem
fructum afferat. Quod si in seminibus id evenit,
multo magis in me; sed non intellexerunt discipuli
quid diceret.
Quid est vero granum frumenti ? De morte
loquitur ne scandalizentur, reminiscentes eum,
quando venerunt gentiles, nisi mortuum fuerit
dicere : Ex hoc ergo maxime prefcient, inquit,
meumque Evangelium propagabunt. Deinde cum
verbis meis non crediderint, factis credent. Cum
hoc in frumento fiat, scilicet multum ferat fru-
ctum, quando mortuum fuerit; si autem hoc in
seminibus, multo magis in me. Sed hac verba nou
intellexerunt discipuli. Ideo hoc breviter notat evan-
D gelista, ut fuga eorum mox secuture indulgentius
parceretur.
VERS. 25.. Hæc autem ait non quasi anima
quid hic pateretur, sed animam amari dicit ab iis
qui illam servare videntur, et quibus nihil antiquius
quam corpus ab instantibus quibuslibet periculis
eripere.
VER3. 26. Excitat ad sequendum vitam imi-
tando, honestatemque et virtutem suam æmulanalo.
Dicam autem omnia quæcunque juxta verbum Dei
facientem, ministrare verbo et servire Filio Dei,
illumque sequi nihil illicitum facientem. Non enim
(1) Cord. cat. p. 509.
(1) C. Cr. p. 327 Επειδή .
(3) Cram. 6p₫.
(+) Cram. γάρ, et mox αὐτόν om.
(5) Cramer. ή.
(6) Cat. Cranier. σπέρματι.
(7) Ex Crameri catena.
PG 66:771ἀλόγως πράττοντα. Οὐ γὰρ ἁπλῶς περιπατούνται ἕπεσθαι παρακελεύει· πολλοὶ γὰρ ἦταν τῶν ἀσεβῶν συμπεριπατοῦντες αὐτῷ καὶ ἀκολουθοῦντες, ἵνα ἡ λόγῳ παγιδεύσωσιν, ἢ βήματι αὐτοῦ λαβέσθαι δυνη θῶσι· τοῖς δὲ μαθηταῖς κατ' ἴχνος αὐτοῦ τῆς ἀρετῆς καὶ τῆς ἐνθέου πολιτείας ἀκολουθοῦσιν, αὐτόθεν ἐπαγγέλλεται τὴν κατ' οὐρανὸν οἰκησιν· "Οπου γάρ. φησίν, ἐγώ εἰμι, τουτέστιν ἐν τῷ οὐρανῷ, ἐκεῖ καὶ ὁ διάκονος ὁ ἐμὸς ἔσται· ἐάν τις ἐμοὶ διακονεῖ, τι μήσει αὐτὸν ὁ Πατήρ. Στίχ. κζ'. — Ταῦτα, φησὶν, αἰτῶ, & πολλῆς αἰτία γίνεται δόξης· ὡς οὕτω προσῆκεν καὶ ὑμᾶς μὴ πρὸς τὸν θάνατον δειλιᾶν, ἀλλ' ἐκεῖνα πράττειν 3 τῷ θεῷ ἀρεστὰ καθέστηκεν. Ταῦτα εἰρηκότος τοῦ Κυρίου, ἐγένετο φωνὴ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ εἰς μείζονα πίστων τῶν πρὸς τοὺς μαθητὰς εἰρημένων· δῆλον δὲ ὅτι ασημοτέρα ἡ φωνὴ ἐγένετο, καὶ διὰ τοῦτο σχίζεται τὸ πλῆθος, τοῖς μὲν ἄγγελον, τοῖς δὲ βροντήν νομιζόν των, ἤχῳ μᾶλλον τους παρόντας πλήξασα· ταῖς δὲ μαθηταῖς ἴσως, πρὸς οὓς καὶ ὁ λόγος ἐγένετο, του Κυρίου καταφανὲς τὸ εἰρημένον τῆς ἀποκαλύψεως κατέστη. Στίχ. λε'. — Παραδείγματι (1) έδειξε, καὶ ὅτι πειραθῆναι δεῖ τοῦ θανάτου, καὶ ὅτι οὐ μένει ἀπο θανών, φῶς ἑαυτὸν ὀνομάσας. Ωσπερ γὰρ τὸ ἡλιακὴν τοῦτο φῶς, φησὶν ἀναχωροῦν οὐκ εἶναι δοκεῖ, οὐ μὴν ἀποσβέννυται πάντη καὶ ἀπόλλυται, μένει δὲ ἐν τῇ οἰκείᾳ φύσει τε καὶ ὑπάρξει καὶ κατὰ καιρὸν ἀναφαινόμενον τὸν προσήκοντα, οὕτω δή τι καὶ περὶ θανάτῳ, ἐπείπερ οὐδὲ φθαρήσεταί μου τὸ σῶμα, πρὸς ἐμοῦ νομίζετε. Οὐ γὰρ ἀποθνήσκω ὡς μένων ἐν τῷ ὀλίγον δὲ τῆς ψυχῆς χωρισθείσης ἀπὸ τοῦ σώματος αὖθις τὸ μὲν ἀναστήσεται, ἡ δὲ τὸ οἰκεῖον ἄφθοραν ἀπολήψεται. Στίχ. λς'. - Απεκρύβη (2) απ' αὐτῶν· φυλάτ των δηλονότι κατὰ τὴν προσήκουσαν ἡμέραν ἑαυτὸν τῷ πάθει. Αὕτη δὲ ἦν ἡ τοῦ Πάσχα, καθ' ήν νέοι πάσχα κατασκευάζειν ἔμελλεν, ἀντὶ τοῦ παρὰ Ἰού δαίοις προβάτου λογικὸν ἀμνὸν ἑαυτὸν ὑπὲρ τῆς του κόσμου προσάγων ἁμαρτίας. Στίχ. ι'. - Πέτρου (5) οἰηθέντος ἐν βαπτίσματος . χώρα νίπτεσθαι, καὶ διὰ τοῦτο τὴν κοινωνίαν αὐτῷ πρὸς τὸν Κύριον γίνεσθαι, ἐντεῦθεν καὶ διὰ τοῦτο φήσαντας, ὅτι Ολον με λοῦσον, εἰ ταῦτα οὕτως ἔχει, διορθούμενος αὐτοῦ τὴν ἄγνοιαν ὁ Κύριός φησιν· Ο λελουμένες · οὐ χρείαν ἔχει ἢ τοὺς πόδας νίψασθαι. Στίχ. ιβ'. Ἐνταῦθα (4) τοῦ γενομένου ἀπέδωκε τὴν αἰτίαν. ῎Ανω γὰρ εἰπὼν πρὸς τὸν Πέτρον Γνώση δὲ μετὰ ταῦτα, ἐνταῦθα ἔφη· Γινώσκετε τί πεποίηκα ὑμῖν; ἀντὶ τοῦ, Εγνωτε τοῦ γενομένου τὴν αἰτίαν καὶ τὸν σκοπόν ; Στίχ. κγ'.κζ. Ανακειμένῳ (5) τῷ Ἰωάννη, αὐτῷ δὴ τούτῳ τῷ καὶ τὸ Εὐαγγέλιον γεγραφότι, ἐπὶ τοῦ κόλπου τοῦ Χριστοῦ νεύει Πέτρος, ὡς ἂν ἐγγυτέρω (4)
THEODORI MOPSUESTENI
CAP. XIII.
ΚΕΦΑΛ. ΙΓ'.
ad sequendum simpliciter ambulantem invitat. Multi A
namque ex impiis cum eo ambulabant atque seque-
bantur, ut sive sermone caperentur, sive actibus
ejus apprehendi possent. Ut autem discipuli vestigia
virtutis ejus divinæque honestatis sequantur, mansio
cœlestis eis promittitur : Et ubi sum ego, id est in
carlo, illic et minister meus erit. Si quis mihi mini-
straverit, honorificabit eum Pater meus.
VERS. 27. Hec, inquit, peto, quæ magnæ gio-
riæ sunt causa; scilicet ut vos, sicut decet, non
ad mortem timealis, sed quae sunt placita Deo fa-
ciatis Hæc cum dixisset Dominus, facta est vox
de cœlo ad confirmandos` magis discipulos de his
que ad illos erant dieta. Vox distincta non fuisse
videtur, ideoque scinditur turba ; alii angelum, alii
tonitru esse putabant, adeo astantes fragore fue-
rant percussi. Discipulis vero, ad quos sermo tie-
bat, à Domino fortasse verbum hoc revelatum est.
VERS. 55. Exemplo declaravit se et mortem
experturum, non tamen in morte mansurum esse,
dum ipse se lucem nominavit. Quemadmodum
enim, inquit, lux hæc solaris, postquam decessit,
jam non videtur esse, non tamen exstinguitur,
neque penitus aboletur, sed in propria natura
exsistere perseverat, et convenienti tempore rursus
apparet : sic etiam, inquit, de me cogitate.
Non enim ita morior, quasi in morte permausurus C
sim, cum neque corpus meum corrumpendum sit,
anima vero paulisper a corpore decedens, statian
resurrectura, propriumque denuo corpus resumptu-
ra sit incorruptum.
VERS. 36. Abscondit se ab eis. Servans se
nimirum in præstitutam passioni diem, quæ erat
Pascha, quando et novam victimam paschalem ap-
paraturus erat, pro ove ista, quam tum Judai im-
molabant, semetipsum, pro peccato mundi ex-
piando, agnum offerens rationalem.
VERS. 10. Cum Petrus existimaret se baptismii
loco lavandum, atque per lioc se Domini partici-
pem futurum, atque idcirco diceret ut se totum la-
varet, si ita res se haberet; Domnibus ejus corri-
gens ignorantiam, respondit : Qui lotus est, non in-
diget nisi ut pedes lavet.
VERS. 12. Mic facti sui rationem reddit. Su-
perius enim Petrum alloquens dixerat: Scies autem
postea ; huic dixit : Scilis quid fecerim vobis? id est,
Scitis facti mei rationem ac finem?
VERS. 25-27. Recumbenti in Christi sinu
Joanni (illi ipsi videlicet qui hocce scripsit Evan-
gelium), innuchat Petrus, utpote viciniori, et qui
ἀλόγως πράττοντα. Οὐ γὰρ ἁπλῶς περιπατούνται
ἕπεσθαι παρακελεύει· πολλοὶ γὰρ ἦταν τῶν ἀσεβῶν
συμπεριπατοῦντες αὐτῷ καὶ ἀκολουθοῦντες, ἵνα ἡ
λόγῳ παγιδεύσωσιν, ἢ βήματι αὐτοῦ λαβέσθαι δυνη
θῶσι· τοῖς δὲ μαθηταῖς κατ' ἴχνος αὐτοῦ τῆς ἀρετῆς
καὶ τῆς ἐνθέου πολιτείας ἀκολουθοῦσιν, αὐτόθεν
ἐπαγγέλλεται τὴν κατ' οὐρανὸν οἰκησιν· "Οπου γάρ.
φησίν, ἐγώ εἰμι, τουτέστιν ἐν τῷ οὐρανῷ, ἐκεῖ καὶ
ὁ διάκονος ὁ ἐμὸς ἔσται· ἐάν τις ἐμοὶ διακονεῖ, τι
μήσει αὐτὸν ὁ Πατήρ.
Στίχ. κζ'. — Ταῦτα, φησὶν, αἰτῶ, & πολλῆς αἰτία
γίνεται δόξης· ὡς οὕτω προσῆκεν καὶ ὑμᾶς μὴ πρὸς
τὸν θάνατον δειλιᾶν, ἀλλ' ἐκεῖνα πράττειν 3 τῷ θεῷ
ἀρεστὰ καθέστηκεν. Ταῦτα εἰρηκότος τοῦ Κυρίου,
ἐγένετο φωνὴ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ εἰς μείζονα πίστων
τῶν πρὸς τοὺς μαθητὰς εἰρημένων· δῆλον δὲ ὅτι
ασημοτέρα ἡ φωνὴ ἐγένετο, καὶ διὰ τοῦτο σχίζεται τὸ
πλῆθος, τοῖς μὲν ἄγγελον, τοῖς δὲ βροντήν νομιζόν
των, ἤχῳ μᾶλλον τους παρόντας πλήξασα· ταῖς δὲ
μαθηταῖς ἴσως, πρὸς οὓς καὶ ὁ λόγος ἐγένετο, του
Κυρίου καταφανὲς τὸ εἰρημένον τῆς ἀποκαλύψεως
κατέστη.
Στίχ. λε'. — Παραδείγματι (1) έδειξε, καὶ ὅτι
πειραθῆναι δεῖ τοῦ θανάτου, καὶ ὅτι οὐ μένει ἀπο
θανών, φῶς ἑαυτὸν ὀνομάσας. Ωσπερ γὰρ τὸ ἡλια-
κὴν τοῦτο φῶς, φησὶν ἀναχωροῦν οὐκ εἶναι δοκεῖ, οὐ
μὴν ἀποσβέννυται πάντη καὶ ἀπόλλυται, μένει δὲ ἐν
τῇ οἰκείᾳ φύσει τε καὶ ὑπάρξει καὶ κατὰ καιρὸν
ἀναφαινόμενον τὸν προσήκοντα, οὕτω δή τι καὶ περὶ
θανάτῳ, ἐπείπερ οὐδὲ φθαρήσεταί μου τὸ σῶμα, πρὸς
ἐμοῦ νομίζετε. Οὐ γὰρ ἀποθνήσκω ὡς μένων ἐν τῷ
ὀλίγον δὲ τῆς ψυχῆς χωρισθείσης ἀπὸ τοῦ σώματος
αὖθις τὸ μὲν ἀναστήσεται, ἡ δὲ τὸ οἰκεῖον ἄφθοραν
ἀπολήψεται.
Στίχ. λς'. - Απεκρύβη (2) απ' αὐτῶν· φυλάτ
των δηλονότι κατὰ τὴν προσήκουσαν ἡμέραν ἑαυτὸν
τῷ πάθει. Αὕτη δὲ ἦν ἡ τοῦ Πάσχα, καθ' ήν νέοι
πάσχα κατασκευάζειν ἔμελλεν, ἀντὶ τοῦ παρὰ Ἰού
δαίοις προβάτου λογικὸν ἀμνὸν ἑαυτὸν ὑπὲρ τῆς του
κόσμου προσάγων ἁμαρτίας.
Στίχ. ι'. - Πέτρου (5) οἰηθέντος ἐν βαπτίσματος .
χώρα νίπτεσθαι, καὶ διὰ τοῦτο τὴν κοινωνίαν αὐτῷ πρὸς
τὸν Κύριον γίνεσθαι, ἐντεῦθεν καὶ διὰ τοῦτο φήσαντας,
ὅτι Ολον με λοῦσον, εἰ ταῦτα οὕτως ἔχει, διορθούμενος
αὐτοῦ τὴν ἄγνοιαν ὁ Κύριός φησιν· Ο λελουμένες ·
οὐ χρείαν ἔχει ἢ τοὺς πόδας νίψασθαι.
Στίχ. ιβ'. Ἐνταῦθα (4) τοῦ γενομένου ἀπέδωκε
τὴν αἰτίαν. ῎Ανω γὰρ εἰπὼν πρὸς τὸν Πέτρον Γνώση
δὲ μετὰ ταῦτα, ἐνταῦθα ἔφη· Γινώσκετε τί πεποίηκα
ὑμῖν; ἀντὶ τοῦ, Εγνωτε τοῦ γενομένου τὴν αἰτίαν
καὶ τὸν σκοπόν ;
Στίχ. κγ'.κζ. Ανακειμένῳ (5) τῷ Ἰωάννη, αὐτῷ
δὴ τούτῳ τῷ καὶ τὸ Εὐαγγέλιον γεγραφότι, ἐπὶ τοῦ
κόλπου τοῦ Χριστοῦ νεύει Πέτρος, ὡς ἂν ἐγγυτέρω (4)
(1) Cord. cal. p. 519.
(2) Cord. cal. Ρ. 320).
(5) Cord. rat. p. 334.
(4) Cord. cal.
P. 558.
(5) Cord. cat. p. 512, 545.
(6) Vel ἐγγυτέρω. Cat, ἐγγυτωτέρω.
PG 66:777Τοιαύτην ἔχων πρὸς αὐτὸν οὐσιώδη τὴν ἐμφέρειαν, ὡς αὐτοῦ τὰς ἐμὰς εἶναι φωνάς· καὶ ἅπερ ἂν ὁρῶ ἐγώ, ταῦτα αὐτοῦ πιστεύεσθαι εἶναι κατορθώματα. Στίχ. ιε'. — Ὑμᾶς μὲν (1), φησί, αἰτεῖν προσήκει πρότερον ἀγαπῶντας καὶ τὴν ἀγάπην δεικνύντας τῇ τρήσει τῶν ἐντολῶν, οὕτω δὲ διακειμένοις παρέξω τοῦ Πνεύματος τὴν χάριν, ὥστε ἔχειν ὑμᾶς αὐτὸ διηνεχῶς ἀεὶ συνὸν καὶ τὴν ἀλήθειαν ἐκπαιδεύον ὑμᾶς, ἀφ' οὗ πάντων μεθέξετε (2) τῶν καλῶν. "Αλδεν δὲ Παράκλητον λέγει ἀντὶ τοῦ ἄλλον διδάσκαλον, Παράκλητον λέγων τὴν ἐν τοῖς δεινοῖς διδασκαλίαν, ὡς ἂν τοῦ Πνεύματος τῇ οἰκείᾳ χάριτι μέλλοντος ἐπικουφίζειν αὐτοῖς τὰ παρὰ τῶν ἀνθρώπων ἐπαγόμενα καὶ βίον φέρειν παρασκευάζοντος, ὃ δὴ καὶ ἐπ' αὐτῶν ἐδείχθη τῶν Πραγμάτων τῶν μαθητῶν, οὕτω μὲν πρότερον δεδιότων τὸν θάνατον, οὕτω δὲ μετὰ Β τὴν τοῦ Πνεύματος κάθοδον ἐφ᾽ οἷς ἔπασχον ἡδομένων. Καὶ Πνεῦμα δὲ ἀληθείας ἐκάλεσεν ὡς οὐδὲν ἕτερον ἢ τὴν ἀλήθειαν διδάσκων τὸ μηδ' ἐπιδέχεσθαι τὴν εἰς τὸ ἐναντίον τροπήν. Κακείνῳ δὲ προσεκτέον, Επι τὸ ἐρωτήσω σχηματίσας μᾶλλον εἶπεν, ἀντὶ τοῦ ἐμοῦ δέξασθε τὴν χάριν· οὐ γὰρ δὴ πρεσβεύειν ἔμελΔεν ἵνα λάβωσι, τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν προώριστο οὕτω γενέ α: παρὰ τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν ἡμετέραν χρείαν καὶ σκατί γελτο, ἀμέλει πρὸς τοὺς μαθητὲς ὁ Κύριός φησιν, αλλά περιμένειν τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Πατρός, ἐν ἐχούσατε. Εἰ δὲ ἡ ἐπαγγελία ἔκειτο, περιττὴ τῶν ἐπηγγελμένων ἡ αἴτησις. Στίχ. κ. Τότε ἀπ᾿ αὐτῶν (3) μαθήσεσθε τῶν πραγμάτων, ὅτι ἀληθῆ τὰ παρ' ἐμοῦ λεγόμενα, περὶ ὧν δὲ νῦν ἀμφιβάλλειν ὅτι δοκεῖτε, καὶ ὅτι ἐγὼ μὲν ἐν τῷ Πατρὶ διὰ τῆς πρὸς αὐτὸν ὁμοιότητος καὶ συναφείας, ὑμεῖς δὲ ἐν ἐμοὶ διὰ τῆς εἰς ἐμὲ πίστεώς τε καὶ ἀγάπης, ἔτι καὶ τῆς τοῦ Πνεύματος δόσεως τὴν πρὸς ἐμὲ κοινωνίαν λαμβάνοντες, κἀγὼ δὲ ἐν ὑμῖν, ὡς εἰκός. Ἡ γὰρ συνάφεια τοῦτο παρασκευάμε:, ὥστε ἀναγεννηθέντων ὑμῶν τῇ δυνάμει τοῦ Πνεύματος καὶ ἐν τάξει μοι σώματος γενομένων κεφαλής χώραν ὑμῖν ἐπέχειν ἐπ' ἐμέ. Addit Mai : Πᾶς & ὁ ἀγαπῶν μὲ καὶ φυλάσσων τὰς ἐντολὰς, ἀπολαύσει μὲν τῆς παρ' ἐμοῦ τε καὶ τοῦ Πατρὸς ἀγάπης, τύξετε δέ μου καὶ τῆς κατὰ τὴν ἐπίγνωσιν ὄψεως μηδὲν ἐλαττούμενος ἀπὸ τοῦ μὴ σωματικῶς ἰδεῖν· ἐπεὶ καὶ τούτοι; ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἀναστάσεως ἀπολείπει, ἐξ οὐρανοῦ με παραγινόμενον οψόμενος, Στίχ. 8. — Ωσπερ ἡ ἄμπελος, φησὶν, ἐπὶ τῆς γῆς καταβληθεῖσε οίκείαν ἔχει τὴν ζωὴν, ἣν ἀπὸ τῆς γῆς ἀπαξ εδέξατο, κλήματα δὲ ἐκδίδωσιν, ἀναφέρει μὲν τὸν εἰπεῖον χαρτών μέχρις ἂν ἐν τῷ φυτῷ μένειν συμ. Καίτη, ἀφαιρεθέντα δὲ, οὐκέτι τὸν καρπὸν δίδωσι, οὕτω καὶ ἐφ' ὑμῶν νομιστέον, ὅτι ἀμπέλου μὲν τάξιν ἐπέχονει· πρῶτο; πᾶσαν ἐν ἑαυτῷ τὴν χάριν δεξάμενος κατὰ τὴν κοινωνίαν hactenus Μai.
IN EVANGELIUM JOANNIS.
ΚΕΦ. ΙΕ'.
CAP. XV.
Τοιαύτην ἔχων πρὸς αὐτὸν οὐσιώδη τὴν ἐμφέρειαν, ὡς
αὐτοῦ τὰς ἐμὰς εἶναι φωνάς· καὶ ἅπερ ἂν ὁρῶ ἐγώ,
ταῦτα αὐτοῦ πιστεύεσθαι εἶναι κατορθώματα.
Στίχ. ιε'. — Ὑμᾶς μὲν (1), φησί, αἰτεῖν προσήκει
πρότερον ἀγαπῶντας καὶ τὴν ἀγάπην δεικνύντας τῇ
τρήσει τῶν ἐντολῶν, οὕτω δὲ διακειμένοις παρέξω
τοῦ Πνεύματος τὴν χάριν, ὥστε ἔχειν ὑμᾶς αὐτὸ διη-
νεχῶς ἀεὶ συνὸν καὶ τὴν ἀλήθειαν ἐκπαιδεύον
ὑμᾶς, ἀφ' οὗ πάντων μεθέξετε (2) τῶν καλῶν. "Αλ-
δεν δὲ Παράκλητον λέγει ἀντὶ τοῦ ἄλλον διδάσκαλον,
Παράκλητον λέγων τὴν ἐν τοῖς δεινοῖς διδασκαλίαν,
ὡς ἂν τοῦ Πνεύματος τῇ οἰκείᾳ χάριτι μέλλοντος
ἐπικουφίζειν αὐτοῖς τὰ παρὰ τῶν ἀνθρώπων ἐπαγό
μενα καὶ βίον φέρειν παρασκευάζοντος, ὃ δὴ καὶ ἐπ'
αὐτῶν ἐδείχθη τῶν Πραγμάτων τῶν μαθητῶν, οὕτω
μὲν πρότερον δεδιότων τὸν θάνατον, οὕτω δὲ μετὰ Β
τὴν τοῦ Πνεύματος κάθοδον ἐφ᾽ οἷς ἔπασχον ἡδομέ-
νων. Καὶ Πνεῦμα δὲ ἀληθείας ἐκάλεσεν ὡς οὐδὲν
ἕτερον ἢ τὴν ἀλήθειαν διδάσκων τὸ μηδ' ἐπιδέχεσθαι
τὴν εἰς τὸ ἐναντίον τροπήν. Κακείνῳ δὲ προσεκτέον,
Επι τὸ ἐρωτήσω σχηματίσας μᾶλλον εἶπεν, ἀντὶ τοῦ
ἐμοῦ δέξασθε τὴν χάριν· οὐ γὰρ δὴ πρεσβεύειν ἔμελ-
Δεν ἵνα λάβωσι, τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν προώριστο οὕτω
γενέ α: παρὰ τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν ἡμετέραν χρείαν καὶ
σκατί γελτο, ἀμέλει πρὸς τοὺς μαθητὲς ὁ Κύριός
φησιν, αλλά περιμένειν τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Πατρός,
ἐν ἐχούσατε. Εἰ δὲ ἡ ἐπαγγελία ἔκειτο, περιττὴ τῶν
ἐπηγγελμένων ἡ αἴτησις.
Στίχ. κ. Τότε ἀπ᾿ αὐτῶν (3) μαθήσεσθε
τῶν πραγμάτων, ὅτι ἀληθῆ τὰ παρ' ἐμοῦ λεγόμενα,
περὶ ὧν δὲ νῦν ἀμφιβάλλειν ὅτι δοκεῖτε, καὶ ὅτι ἐγὼ
μὲν ἐν τῷ Πατρὶ διὰ τῆς πρὸς αὐτὸν ὁμοιότητος καὶ
συναφείας, ὑμεῖς δὲ ἐν ἐμοὶ διὰ τῆς εἰς ἐμὲ πίστεώς
τε καὶ ἀγάπης, ἔτι καὶ τῆς τοῦ Πνεύματος δόσεως
τὴν πρὸς ἐμὲ κοινωνίαν λαμβάνοντες, κἀγὼ δὲ ἐν
ὑμῖν, ὡς εἰκός. Ἡ γὰρ συνάφεια τοῦτο παρασκευά-
με:, ὥστε ἀναγεννηθέντων ὑμῶν τῇ δυνάμει τοῦ
Πνεύματος καὶ ἐν τάξει μοι σώματος γενομένων κε-
φαλής χώραν ὑμῖν ἐπέχειν ἐπ' ἐμέ. Addit Mai : Πᾶς
& ὁ ἀγαπῶν μὲ καὶ φυλάσσων τὰς ἐντολὰς, ἀπολαύ-
σει μὲν τῆς παρ' ἐμοῦ τε καὶ τοῦ Πατρὸς ἀγάπης,
τύξετε δέ μου καὶ τῆς κατὰ τὴν ἐπίγνωσιν ὄψεως
μηδὲν ἐλαττούμενος ἀπὸ τοῦ μὴ σωματικῶς ἰδεῖν·
ἐπεὶ καὶ τούτοι; ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἀναστάσεως ἀπο-
λείπει, ἐξ οὐρανοῦ με παραγινόμενον οψόμενος,
Στίχ. 8. — Ωσπερ ἡ ἄμπελος, φησὶν, ἐπὶ τῆς γῆς
καταβληθεῖσε οίκείαν ἔχει τὴν ζωὴν, ἣν ἀπὸ τῆς γῆς
ἀπαξ εδέξατο, κλήματα δὲ ἐκδίδωσιν, ἀναφέρει μὲν
τὸν εἰπεῖον χαρτών μέχρις ἂν ἐν τῷ φυτῷ μένειν συμ.
Καίτη, ἀφαιρεθέντα δὲ, οὐκέτι τὸν καρπὸν δίδωσι,
οὕτω καὶ ἐφ' ὑμῶν νομιστέον, ὅτι ἀμπέλου μὲν τάξιν
ἐπέχονει· πρῶτο; πᾶσαν ἐν ἑαυτῷ τὴν χάριν δεξά-
μενος κατὰ τὴν κοινωνίαν hactenus Μai.
A substantialem similitulinem, ut vox mea illius sit,
ac quodcunque facio, illius esse justitia credatur.
PATROL GR. LXVI.
VERS. 15 sqq.
Vos, inquit, primum rogare
convenit, diligendo, et mandatorum observatione
dilectionem manifestando; atque ita dispositis
præbebo Spiritus sancti gratiam, ut illum vobiscum
semper habeatis docentem vos omnem veritatem,
unde et omnium bonorum participes efficiemini.
Alium autem dicit Paracletum, id est alium præ-
ceptorem, doctrinam in rebus difficilibus Paracle-
tuna vocans, ut quæ propria Spiritus gratia, ea
quæ iis ab hominibus inferentur mala, leviora red-
dat, ut facile ista ferre possint, uti in apostolorum
Actis perspicue ostensum est; qui quidem prius
mortem formidabant, post descensum vero Spiritus
quidlibet etiam libenter patiebantur. Vocavit au-
tem Spiritum veritatis, ut qui nihil præter verita-
tem doceat, nec ullam suscipiat in contrarium mu-
tationem. Observandum autem, verbum istud, re-
gabo, figurate polius dictum, pro, accipietis meam
gratiam. Non enim rogaturus erat ut acciperent,
uti manifestum fit ex eo, quod ante id apud Deum
pro nostra necessitate atque indigentia definitum
ac statutum erat, atque promissum; uti vide-
licet ipse Dominus discipulis, Sed exspectate, in-
quit, promissionem Patris quam audistis. Quod si
ergo fuerit promissio, superflua fuerit promissorum
postulatio.
VERS. 20. Tunc reipsa comperietis vera esse
quæ dixi, de quibus etiamnum dubitare videmini :
quod nimirum ego in Patre sim per similitudi-
nem et naturam, et vos in me per fidem et dile-
clionem meam, insuper et dono Spiritus sancti
mei participes effecti, et ego in vobis, uti par est.
Hoc siquidem conjunctio efficit, ut vobis virtute
Spiritus regeneratis, mihique quodammodo incor-
'poratis, in me quasi caput sit.
Omnis autem qui diligit me et servat mandata
mea, ex me quidem et ex Patre meo amore fruetur,
inveniet me visionemque in scientia, quæ visio
omni corporali visione minor non erit ; cum his
fruiturus sit in die resurrectionis, e cœlo descen-
dentem me videns.
VERS. 4. - Quemadmodum, inquit, vitis in terra
defixa propriam habet vitam, quam semel e terra
accepit, palmites producit, refertque proprium
fructum usquedum manserit in stipite; cum vero
excisi fuerint hi palmites, non jam referunt fru-
ctum ; sic a vobis existimandum est vos esse vilis
imaginem. Ego primus in memetipso ominem gra-
tiam accepi juxta communionem: vos autem estis
(3) Cord. cat.
P. 369.
palmites mihi adhærentes virtute regenerationis
(1) Cord, cat. p. 366.
(3) Cal. μεθέξεται
Spiritus sancti.
PG 66:779Στίχ. δ.ς.-Κλήματα (1), φησὶν, ὑμεῖς τῇ ἀναγεννήσει τοῦ Πνεύματος ἐμοὶ συναπτόμενοι, ἅπερ ἐν τῷ φυτῷ τυγχάνοντα δίδωσι τὸν καρπὸν, ἀφαιρεθέντα δὲ οὐκέτι (2). Οὕτως ἔδε καὶ ἐφ' ὑμῶν, τῆς μὲν ἀγάπης ἐχομένους τῆς περὶ ἐμὲ φέρειν πολὺν τῆς ἀρετῆς τὸν καρπὸν ἀνάγκη, ἀποστάντας δὲ τῆς ἀγάπης τῆς ἐμῆς ἐρήμους ἀνάγκη παντὸς εἶναι καλοῦ. Καὶ ὡς περ ἐνταῦθα δοκιμάζων ὁ γεωργὸς τῶν κλημάτων τὴν χρῆσιν ὅσα μὲν ὁρᾷ καλά τε καὶ προσφορά καρ πῶν ἐπιτήδεια, ταῦτα τῇ ἐπιμελείᾳ χρησιμώτερα και θίστησιν, ὅσα δὲ ἄκαρπά τε καὶ μηδὲ τὸν γεωργὴν ὠφελεῖν δυνάμενα, ταῦτα τῷ πυρὶ καθάπαξ παραδίδωσιν· οὕτω τὴν ἑκάστου διάνοιαν δοκιμάζων ὁ Πατέρ οὺς μὲν ὁρᾷ τῆς ἐμῆς ἐξημμένους ἀγάπης, τούτων ἐπιμελεῖται πολλὴν αὐτοῖς τῶν πνευματικῶν ἀγαθῶν τὴν περιουσίαν χαριζόμενος· οὓς δὲ βλέπει τῆς ἐμῆς ἀπεσχοινισμένους διαθέσεως εἰς τὴν μέλλουσαν ένα τεῦθεν ἤδη φυλάττει κόλασιν. Στίχ. κς'. — "Οτι δὲ οὐ πρὸς (3) χάριν είρηται, επιμαρτυρεῖ τὸ Πνεῦμα τοῖς λεγομένοις, δ ἐξ αὐτῆς τοῦ Πατρὸς (4) τῆς οὐσίας ἔχει τὴν ὕπαρξιν. Εἰ γὰρ με (5) φυσικὴν ἐκεῖθεν πρόοδον ἔλεγε διά τοῦ ἐκπορεύεται, ἀλλὰ τὴν (6) ἀποστολὴν ἔξωθεν γινομένην, ἄπορον περὶ τίνος λέγει, πολλῶν ὄντων κοινῶς τῶν κατὰ δις. κονία» ἀποστελλομένων πνευμάτων, ὡς Παῦλος ὁ ἀπό στολός φησι· Οὐχὶ πάντες εἰσὶ λειτουργικά πνεύ ματα, εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα; Ἐνταῦθα δὲ ιδικόν τί φησι καὶ ὡς ἂν ἐκεῖνο γνωρίσαι ἱκανὸν δ μόνον ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται τῇ τοῦ Πνεύματος φωνῇ κυρίως καλούμενον ἐν (7) τῇ θείᾳ Γραφή. Καὶ ὑμεῖς δὲ μαρτυρεῖτε, φησίν, ὅτι ἀπ' ἀρχῆς μετ᾿ ἐμοῦ ἐστε. Ἐκ γὰρ τοῦ συνεῖναι πάντοτε ἀξιόπιστον ἀνάγκη τὴν μαρτυρίαν καθεστάναι, ὑμῶν μὲν φθεγγομένων, τοῦ δὲ Πνεύματος ἐπιμαρτυροῦντος τοῖς λεγομένοις διὰ τῶν ἐπιτελουμένων θαυμάτων. Στίχ. η'. - Οὕτω (8) φοβερά τίς ἐστι, φησί, τοῦ ἁγίου Πνεύματος ή κάθοδος, ὡς ἐπιφοιτήσαντος τοῖς ἀνθρώποις φανῆναι τῶν ἐπιβεβουλευκότων ἐμοὶ τὴν ἁμαρτίαν. Στίχ. κς'. — Ανωτέρω (9) λέγει· Κἀγὼ ἐρωτήσω τὴν Πατέρα, καὶ ἄλλον Παράκλητον δώσει ὑμῖν ἐνταῦθα δέ· Καὶ οὐ λέγω ὑμῖν, ὅτι ἐγὼ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα περὶ ὑμῶν, δοκεῖ δὲ ταῦτα ἐναντίς εξναι. 'Αλλ' ἐκεῖ μὲν περὶ τῆς ἀνόδου τῆς εἰς οὐρανούς διελέγετο, μεθ᾽ ἣν ἡ τοῦ Πνεύματος ἐγίνετο κάθοδο. τοῦτο δὲ τῇ οἰκονομία ήρμοττεν· ἐνταῦθα δὲ, την τῆς θεότητός μου ἀξίαν γνώσεσθε, φησί, σαφώς κα! τ οὐκ ἐρωτῶν ἀποφαίνεται, δεικνὺς ὅτι οὐ χρήσει του αἰτεῖν ὑπὲρ αὐτῶν διδόναι καὶ αὐτὸς ὁμοίως δυνάμενος. Ἵνα δὲ μὴ σαφῶς αὐτὸ εἰπὼν ἀσθενέστερον ἔτι τοῖς μαθηταῖς διακειμένοις αὐθαδείας απενέγκῃ τὴν
THEODORI MOPSUESTENI
CAP. XVI.
ΚΕΦ. 14.
VERS. 4-6. — Vos, inquit, estis palmites, per Α
regeneratione: Spiritus mihi conglutinati, qui in
trunco manentes fructum ferunt, recisi vero nul-
lumn. Idem vobis usu veniet, ut si meam dilectio-
nem habueritis, necessario uberrimum virtutis
fructum laturi sitis; sin vero ab amore meo desci-
veritis, necessario etiam omni bono destituemini.
Et quemadmodum agricola palmitum, usum explo-
rat, eosque quos pulchros videt, et fructu ferendo
aptes, illos cura sua reddit fecundiores; quos
vero infecundos, nec ulli usul futuros cernit, eos
semel igni tradit : ita Pater uniuscujusque mentem
exploraus, quos quidem in dilectione mea con-
stantes cernit, magnam eorum curam gerit, spiri-
talium bonorum maximam eis impertiens abundan-
tiam ; quos vero ab amore meo defecisse videt, eos
futuræ reservat punitioni.
VERS. 26. Hoc autem non ad gratiam dictum
esse, testatur ipsemet Spiritus, qui ex Patris sub-
stantia procedit. Nam nisi per vocabulum procedit
naturalem intelligeret processionem, sed extrinse-
cam quamdam missionem, incertum esset, de quo
ex multis, qui in ministerium missi sint, spiritibus
∙in communi loqueretur, de quibus Paulus aposto-
lus : Nunquid omnes, inquit, sunt ministratorii
spiritus in ministerium missi? (Hebr. 1, 14.) Hic
vero proprietatem notat unde sufficienter cognosci
possit solus ex Patre processisse, qui Spiritus ve-
cabulo in sacra Scriptura proprie significatur. Vos
autem, inquit, testes estis, quoniam ab initio me-
cum estis. Nam ex eo quod semper mecum fueritis
necessario fide dignum testimonium exsistit, vobis
quideın loquentibus, Spiritu vero dictis vestris te-
stimonium perhibente, per miracula quæ conti-
gerunt.
VERS. 8. Tam terribilis, inquit, est sancti
Spiritus descensus, ut ipso delabente, hominibus
‘eorum qui mihi insidiantur peccatum appareat.
VERS. 26. Superius dicit: Et ego rogabo Pa-
trem, et alium Paracletum dabit vobis; hic vero : Et
non dico vobis, quia ego rogabo Patrem de vobis.
Videntur autem ista contraria esse, verum ibi de
ascensu suo ad cœlos disseruit, post quem Spiritus
sanctus descendit, quod congruebat ejus dispensa-
dioni : hic vero, Divinitatis, inquit, meæ dignita-
tem clare cognoscetis, et hoc videtur non rogare
declarans non opus fore ut illud roget pro iis,
cum ipse id similiter dare possit. Ne autem id
aperte dicendo, discipulis suis, utpote adhuc im-
becillioribus, insolescendi ansam præberet. Cum
Στίχ. δ.ς.-Κλήματα (1), φησὶν, ὑμεῖς τῇ ἀναγεν
νήσει τοῦ Πνεύματος ἐμοὶ συναπτόμενοι, ἅπερ ἐν τῷ
φυτῷ τυγχάνοντα δίδωσι τὸν καρπὸν, ἀφαιρεθέντα δὲ
οὐκέτι (2). Οὕτως ἔδε καὶ ἐφ' ὑμῶν, τῆς μὲν ἀγάπης
ἐχομένους τῆς περὶ ἐμὲ φέρειν πολὺν τῆς ἀρετῆς
τὸν καρπὸν ἀνάγκη, ἀποστάντας δὲ τῆς ἀγάπης τῆς
ἐμῆς ἐρήμους ἀνάγκη παντὸς εἶναι καλοῦ. Καὶ ὡς
περ ἐνταῦθα δοκιμάζων ὁ γεωργὸς τῶν κλημάτων
τὴν χρῆσιν ὅσα μὲν ὁρᾷ καλά τε καὶ προσφορά καρ
πῶν ἐπιτήδεια, ταῦτα τῇ ἐπιμελείᾳ χρησιμώτερα και
θίστησιν, ὅσα δὲ ἄκαρπά τε καὶ μηδὲ τὸν γεωργὴν
ὠφελεῖν δυνάμενα, ταῦτα τῷ πυρὶ καθάπαξ παραδί
δωσιν· οὕτω τὴν ἑκάστου διάνοιαν δοκιμάζων ὁ Πατέρ
οὺς μὲν ὁρᾷ τῆς ἐμῆς ἐξημμένους ἀγάπης, τούτων
ἐπιμελεῖται πολλὴν αὐτοῖς τῶν πνευματικῶν ἀγαθῶν
τὴν περιουσίαν χαριζόμενος· οὓς δὲ βλέπει τῆς ἐμῆς
ἀπεσχοινισμένους διαθέσεως εἰς τὴν μέλλουσαν ένα
τεῦθεν ἤδη φυλάττει κόλασιν.
Στίχ. κς'. — "Οτι δὲ οὐ πρὸς (3) χάριν είρηται,
επιμαρτυρεῖ τὸ Πνεῦμα τοῖς λεγομένοις, δ ἐξ αὐτῆς
τοῦ Πατρὸς (4) τῆς οὐσίας ἔχει τὴν ὕπαρξιν. Εἰ γὰρ
με (5) φυσικὴν ἐκεῖθεν πρόοδον ἔλεγε διά τοῦ ἐκπορεύε
ται, ἀλλὰ τὴν (6) ἀποστολὴν ἔξωθεν γινομένην, ἄπορον
περὶ τίνος λέγει, πολλῶν ὄντων κοινῶς τῶν κατὰ δις.
κονία» ἀποστελλομένων πνευμάτων, ὡς Παῦλος ὁ ἀπό
στολός φησι· Οὐχὶ πάντες εἰσὶ λειτουργικά πνεύ
ματα, εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα; Ἐνταῦθα δὲ
ιδικόν τί φησι καὶ ὡς ἂν ἐκεῖνο γνωρίσαι ἱκανὸν δ
μόνον ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται τῇ τοῦ Πνεύματος
φωνῇ κυρίως καλούμενον ἐν (7) τῇ θείᾳ Γραφή. Καὶ
ὑμεῖς δὲ μαρτυρεῖτε, φησίν, ὅτι ἀπ' ἀρχῆς μετ᾿ ἐμοῦ
ἐστε. Ἐκ γὰρ τοῦ συνεῖναι πάντοτε ἀξιόπιστον ἀνάγκη
τὴν μαρτυρίαν καθεστάναι, ὑμῶν μὲν φθεγγομένων,
τοῦ δὲ Πνεύματος ἐπιμαρτυροῦντος τοῖς λεγομένοις
διὰ τῶν ἐπιτελουμένων θαυμάτων.
Στίχ. η'. - Οὕτω (8) φοβερά τίς ἐστι, φησί, τοῦ
ἁγίου Πνεύματος ή κάθοδος, ὡς ἐπιφοιτήσαντος τοῖς
ἀνθρώποις φανῆναι τῶν ἐπιβεβουλευκότων ἐμοὶ τὴν
ἁμαρτίαν.
Στίχ. κς'. — Ανωτέρω (9) λέγει· Κἀγὼ ἐρωτήσω
τὴν Πατέρα, καὶ ἄλλον Παράκλητον δώσει ὑμῖν
ἐνταῦθα δέ· Καὶ οὐ λέγω ὑμῖν, ὅτι ἐγὼ ἐρωτήσω
τὸν Πατέρα περὶ ὑμῶν, δοκεῖ δὲ ταῦτα ἐναντίς εξ-
ναι. 'Αλλ' ἐκεῖ μὲν περὶ τῆς ἀνόδου τῆς εἰς οὐρανούς
διελέγετο, μεθ᾽ ἣν ἡ τοῦ Πνεύματος ἐγίνετο κάθοδο.
τοῦτο δὲ τῇ οἰκονομία ήρμοττεν· ἐνταῦθα δὲ, την
τῆς θεότητός μου ἀξίαν γνώσεσθε, φησί, σαφώς κα! τ
οὐκ ἐρωτῶν ἀποφαίνεται, δεικνὺς ὅτι οὐ χρήσει του
αἰτεῖν ὑπὲρ αὐτῶν διδόναι καὶ αὐτὸς ὁμοίως δυνάμε
νος. Ἵνα δὲ μὴ σαφῶς αὐτὸ εἰπὼν ἀσθενέστερον ἔτι
τοῖς μαθηταῖς διακειμένοις αὐθαδείας απενέγκῃ τὴν
(1) Cord. cat. p. 379.
(2) Catena, οὐκ ἔτι.
Cord. cat. p. 388. Cat. Cramer., ὅτι οὐδὲν
πρός.
(4) Gramer. omn. τοῦ Πατρός.
(5) Cramer. add. τήν.
(6) Τινά Cramer.
(7) Cramer, ont.
(8) Cord. cat. p. 392.
(9) Cord. cat. p. 401.
PG 66:785μέρος τῆς τοῦ Εὐαγγελίου γραφής γινόμενον· εἶτα τοῦ χρόνου καὶ τῆς συνηθείας διὰ πάντων αὐτὸ τῶν Ευαγγελίων φέρεσθαι παρασκευάσαντος· οὕτω βεβαίαν ἐσχηκότος παρὰ πᾶσαν τὴν δόξαν τοῖς πιστοῖς ὡς ἀληθῶς μέρος ἐν καὶ τέλος παρὰ τοῦ Εὐαγγελίου γραφέντων
PG 66:787ἐδέξαντο πάντες· οὐ γὰρ τῆς τοιάσδε ἁμαρτίας τι- Α μωρία ὁ θάνατος ώρισται, ἀλλὰ πάτης ἁμαρτίας. Ἔτι δὲ ἔνθ᾽ ὁρᾶν ἀπὸ (1) τοῦ· Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ καυχώμενοι ἐν τῷ Θεῷ διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ (2). Λέγει γὰρ ὅτι οὐκ ἐπὶ τούτῳ μόνον καυχώμεθα, ὅτι διὰ τοῦ Χριστοῦ κατήλλαξεν ἡμᾶς ὁ Θεὸς ἑαυτῷ, ἀλλ' ὅτι καὶ πάντα δὴ τὰ παλαιὰ Έλυσε κακά· ποῖς ταῦτα; Ἡμαρτηκότος γὰρ τοῦ Ἀδάμ, καὶ μὴν καὶ θνητοῦ διὰ τοῦτο γεγονότος, ή τε ἁμαρτία πάροδον ἔλαβεν εἰς τοὺς ἑξῆς, καὶ ὁ θάνατος πάντων εκράτει τῶν ἀνθρώπων ὡς εἰκός. Πάντων γὰρ ἡμαρτηκότων, εἰ καὶ μὴ παραπλησίαν τῷ ᾿Αδάμ ἁμαρτίαν, ἀλλ' οὖν γε ὁπωσδήποτε, τῶν μὲν οὕτω, τῶν δὲ οὕτω, ἀνάγκη καὶ τὸν θάνατον ἦν κρατεῖν ἐφ' ἁπάντων ὁμοίως. 'Αλλ' οὐδὲ ὁ νόμος ἐπεισελθὼν ἀνελεῖν αὐτὴν ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων ἐδυνήθη· τοὐναντίον μὲν Β οὖν καὶ ἡ τοῦ ἁμαρτάνειν ἀφορμὴ ἐντεῦθεν ἡμῖν ἐπεγίγνετο, τῷ μηδὲ οἷόν τε εἶναι ἁμάρτημα κρίνεσθαι νόμων ἐκτός. Οντων δὲ τῶν καθ' ἡμᾶς ἐν τούτοις ὡς νεσθαι ἐλπίδα, λύσιν ἁπάντων ὁ Χριστὸς εἰργάσατο τῶν κακῶν. Διὸ συντόμως ἐπήγαγε τό, "Ος ἐστι τύ πες τοῦ μέλλοντος, ἵνα εἴπῃ, ὅτι Εγένετο δὲ τὰ κατὰ τὸν Ἀδὰμ τύπος τῶν κατὰ Χριστὸν, ἐπειδὴ ὥσπερ δι' ἐκείνου τῶν χειρόνων ἡ πάροδος ἐγένετο, οὕτω διὰ τούτου τῆς τῶν κρειττόνων ἀπολαύσεως τὴν ἀφορμὴν ἐδεξάμεθα. Στίχ. ιε. Καὶ οὐδὲ (4) τοῦ παραπτώματος είδος, φησί, τοσοῦτον (5), ὅσον τὸ τοῦ χαρίσματος· εἰ γὰρ καὶ ἡ τοῦ ἑνὸς ἁμαρτία τοῖς ἀνθρώποις τὸν θάνατον ἐπήγαγεν, ἀλλ᾽ οὖν γε ἡ διὰ τοῦ Χριστοῦ δωρεά μείζων τις περὶ τοὺς ἀνθρώπους ἐγένετο. Τὸ γέρ. Οἱ πολλοὶ ἀπέθανον, ἀντὶ τοῦ πάντες λέγει, πάντες γὰρ ἀπέθανον, ὡς αὐτὸς ἀνωτέρω φησίν· Εἰς (6) πάντας ανθρώπους διῆλθεν ὁ θάνατος. Δη λον δὲ ὅτι τό· Καὶ εἰς τοὺς πολλοὺς ἐπερίσσευσεν, ὁμοίως ἀντὶ τοῦ εἰς πάντας λέγει κοινὴ γὰρ καὶ ἡ τῆς ἀναστάσεως χάρις, ἁπάντων ἀνισταμένων Στίχ. ις'. - Μίαν ταύτην (7) αἰτίαν λέγει τῆς διαφορές. Ἐκεῖ μὲν γὰρ, φησίν, εἰς ἡμαρτηκὼς καὶ κατακριθεὶς διὰ τοῦτο, εἰς τοὺς ἑξῆς τὴν τιμωρίαν επαχθήναι παρεσκεύασε, πάντας κοινωνοὺς τῆς ἀπο φέσεως ἐσχηκώς τοῦ θανάτου. Ἡ δέ γε (8) χάρις οχ εμείς· οὐ γὰρ ἀφ' ἑνὸς ὥσπερ ἐπὶ τοῦ ᾿Αδάμ εἰς τοὺς ἑξῆς ἐλήλυθεν, ἀλλὰ πολλῶν ὄντων τῶν ἤδη κατακεκριμένων, σύντομον εἰς τε τους πρότερον καὶ Εξάπλωσιν· ἔστιν οὖν μείζων πολλῷ, εἴπερ ἐκεῖνο μὲν ἐξέλαμψε τοὺς ἑξῆς, τοῦτο δὲ οὐ τοὺς ἑξῆς μόνον ὠφέλησεν, ἀλλὰ γὰρ καὶ τοὺς προειληφότας (9) έλυσε τῶν ἐγκλημάτων. Στίχ. 15. - Έτι μήν (10) κἀκεῖνο, φησί, πολλὴν δείκνυσιν την διαφοράν, ὅτι ἐκεῖ μὲν ὁ θάνατος εἰσεχώς τη του Αδάμ ἁμαρτίᾳ καὶ κρατήσας ἐπὶ τῶν ἔστι δὲ ἐν τῷ πᾶν ἀπό. οὐ λέγει γὰρ τῆς τοιάσδε ἁμαρτίας τιμωρία ὁ θάνατος ώρισται, ἀλλὰ πάσης αμαρτίας, Sed lege
illis: Non solum autem : sed et gloriamur in Deu
erat. Nam cum omnes, licet non eadem ac Adam,
peccato liberaret, imo etiam peccandi nobis occa-
quemadmodum per illum mala quæque in HOS
Multi mortui sunt, pro omnes dicit; nam omnes
(6) Libri, el.
(9) Libri,
ἐδέξαντο πάντες· οὐ γὰρ τῆς τοιάσδε ἁμαρτίας τι- Α
μωρία ὁ θάνατος ώρισται, ἀλλὰ πάτης ἁμαρτίας.
Ἔτι δὲ ἔνθ᾽ ὁρᾶν ἀπὸ (1) τοῦ· Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ
καὶ καυχώμενοι ἐν τῷ Θεῷ διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν
Ἰησοῦ Χριστοῦ (2). Λέγει γὰρ ὅτι οὐκ ἐπὶ τούτῳ
μόνον καυχώμεθα, ὅτι διὰ τοῦ Χριστοῦ κατήλλαξεν
ἡμᾶς ὁ Θεὸς ἑαυτῷ, ἀλλ' ὅτι καὶ πάντα δὴ τὰ παλαιὰ
Έλυσε κακά· ποῖς ταῦτα; Ἡμαρτηκότος γὰρ τοῦ
Ἀδάμ, καὶ μὴν καὶ θνητοῦ διὰ τοῦτο γεγονότος, ή τε
ἁμαρτία πάροδον ἔλαβεν εἰς τοὺς ἑξῆς, καὶ ὁ θάνατος
πάντων εκράτει τῶν ἀνθρώπων ὡς εἰκός. Πάντων
γὰρ ἡμαρτηκότων, εἰ καὶ μὴ παραπλησίαν τῷ ᾿Αδάμ
ἁμαρτίαν, ἀλλ' οὖν γε ὁπωσδήποτε, τῶν μὲν οὕτω,
τῶν δὲ οὕτω, ἀνάγκη καὶ τὸν θάνατον ἦν κρατεῖν ἐφ'
ἁπάντων ὁμοίως. 'Αλλ' οὐδὲ ὁ νόμος ἐπεισελθὼν ἀνε-
λεῖν αὐτὴν ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων ἐδυνήθη· τοὐναντίον μὲν Β
οὖν καὶ ἡ τοῦ ἁμαρτάνειν ἀφορμὴ ἐντεῦθεν ἡμῖν ἐπε-
γίγνετο, τῷ μηδὲ οἷόν τε εἶναι ἁμάρτημα κρίνεσθαι
νόμων ἐκτός. Οντων δὲ τῶν καθ' ἡμᾶς ἐν τούτοις ὡς
νεσθαι ἐλπίδα, λύσιν ἁπάντων ὁ Χριστὸς εἰργάσατο
τῶν κακῶν. Διὸ συντόμως ἐπήγαγε τό, "Ος ἐστι τύ
πες τοῦ μέλλοντος, ἵνα εἴπῃ, ὅτι Εγένετο δὲ τὰ
κατὰ τὸν Ἀδὰμ τύπος τῶν κατὰ Χριστὸν, ἐπειδὴ ὥσπερ δι' ἐκείνου τῶν χειρόνων ἡ πάροδος ἐγένετο,
οὕτω διὰ τούτου τῆς τῶν κρειττόνων ἀπολαύσεως τὴν ἀφορμὴν ἐδεξάμεθα.
Στίχ. ιε. Καὶ οὐδὲ (4) τοῦ παραπτώματος
είδος, φησί, τοσοῦτον (5), ὅσον τὸ τοῦ χαρίσματος·
εἰ γὰρ καὶ ἡ τοῦ ἑνὸς ἁμαρτία τοῖς ἀνθρώποις τὸν
θάνατον ἐπήγαγεν, ἀλλ᾽ οὖν γε ἡ διὰ τοῦ Χριστοῦ
δωρεά μείζων τις περὶ τοὺς ἀνθρώπους ἐγένετο. Τὸ
γέρ. Οἱ πολλοὶ ἀπέθανον, ἀντὶ τοῦ πάντες λέγει,
πάντες γὰρ ἀπέθανον, ὡς αὐτὸς ἀνωτέρω φησίν·
Εἰς (6) πάντας ανθρώπους διῆλθεν ὁ θάνατος. Δη
λον δὲ ὅτι τό· Καὶ εἰς τοὺς πολλοὺς ἐπερίσσευσεν,
ὁμοίως ἀντὶ τοῦ εἰς πάντας λέγει κοινὴ γὰρ καὶ
ἡ τῆς ἀναστάσεως χάρις, ἁπάντων ἀνισταμένων
Στίχ. ις'. - Μίαν ταύτην (7) αἰτίαν λέγει τῆς
διαφορές. Ἐκεῖ μὲν γὰρ, φησίν, εἰς ἡμαρτηκὼς καὶ
κατακριθεὶς διὰ τοῦτο, εἰς τοὺς ἑξῆς τὴν τιμωρίαν
επαχθήναι παρεσκεύασε, πάντας κοινωνοὺς τῆς ἀπο
φέσεως ἐσχηκώς τοῦ θανάτου. Ἡ δέ γε (8) χάρις
οχ εμείς· οὐ γὰρ ἀφ' ἑνὸς ὥσπερ ἐπὶ τοῦ ᾿Αδάμ
εἰς τοὺς ἑξῆς ἐλήλυθεν, ἀλλὰ πολλῶν ὄντων τῶν ἤδη
κατακεκριμένων, σύντομον εἰς τε τους πρότερον καὶ
Εξάπλωσιν· ἔστιν οὖν μείζων πολλῷ, εἴπερ ἐκεῖνο
μὲν ἐξέλαμψε τοὺς ἑξῆς, τοῦτο δὲ οὐ τοὺς ἑξῆς μόνον
ὠφέλησεν, ἀλλὰ γὰρ καὶ τοὺς προειληφότας (9) έλυσε
τῶν ἐγκλημάτων.
Στίχ. 15. - Έτι μήν (10) κἀκεῖνο, φησί, πολλὴν
δείκνυσιν την διαφοράν, ὅτι ἐκεῖ μὲν ὁ θάνατος εἰσ-
εχώς τη του Αδάμ ἁμαρτίᾳ καὶ κρατήσας ἐπὶ τῶν
ἔστι δὲ ἐν τῷ πᾶν ἀπό.
οὐ λέγει γὰρ τῆς τοιάσδε ἁμαρτίας τιμωρία
ὁ θάνατος ώρισται, ἀλλὰ πάσης αμαρτίας, Sed lege
per Dominum nostrum Jesum Christum. Non enim,
ait, ideo tantum gloriamur, quod nos sibi Deus
per Christum reconciliavit, sed etiam quod prisca
quæque mala solvit. Quæ autem læc? Quando sci-
licet Adam peccavit et propterea mortis imperio
addictus est, inde peccatum in posteros ejus trans-
iit, et dominata est mors in omnes homines, ut par
saltem qualicunque malitia peccaverint, alii sic,
alii vero aliter, necesse est ut omnibus pariter
dominetur. Non erat autem lex quæ homines a
miseriis amictos homines, et jam omni spe desti-
tulos meliora consequendi, solvit Christus ab on-
nibus eorum malis. Unde uno verbo addit: Qui est
forma futuri, quasi dicat : Quæ per Adam facta
sunt ligura eorum quæ per Christum facienda; nam
transierunt, ita per hunc bona quæque percipienda
VERS. 15. Non autem tanta, inquit, delicti ma-
gnitudo quanta doni. Nam licet unius peccatum
mortem hominibus promeruerit, majus tamen
donum sunt homines per Christum adepti. Illud :
mortui sunt, uti ipse supra asseruerat: In omnes
homines pertransiit mors. Ita manifestum illud :
In multos abundavit, pro in omnes occurrere. Nam
communi resurrectionis gratia, omnes pariter re-
VERS. 16. — Unam tantum hanc causam affert
istius differentive. Illic enim, ait, unus pec-
cans et propterea damnatus in posteros suos pœ-
perio subjecit. Gratia autemn non ita ; etenim non
ab uno in posteros (tantum transiit sicut Adæ
peccatum, sed cuin multi jam damnati essent,
simul eos qui antea fuerant et qui postea nati
sunt homines dono suo ditavit. Multo major igitur
quando peccatum posteros modo infecit, donum
autem, et posteros omni crimine solvit, simut et
eos qui jam antea erraverant.
Vers 17. Hoc etiam multo præstat donum,
quod mors Adæ peccato hominibus illata, eisque
dominata, redimita erat; doni autem gratia nobis
IN EPISTOLAM AD ROMANOS.
sionem præbuit, cum sublatis legibus, ne ullum
quidem peccatum judicari potuisset. At tantis
μηδεμίαν (5) τῆς ἐπὶ τὸ κρεῖττον μεταβολῆς ὑποφαί
sortiemur.
εἰς τοὺς ἑξῆς ἀνθρώπους τῆς δωρεᾶς ἐποιήσατο τὴν
(1) Libri,
(2) vs. 11. Post v. Χριστοῦ
adduntur in cal.
Gram. v.
paulo ante dicta.
(3) Spicil., μηδὲ μίαν.
(1) Spic., c. Crami. p. 48.
surgent.
nas comparavit, omnesque communi mortis im-
(5) Spic., τοιοῦτον.
(7) Spicil., c. Cram. p. 50.
(8) Voς γε om. in cat. Cram.
(10) Spic., c. Craui. p. 50.
PG 66:789ἵππων ἐν τῇ Σελευκεία, τοῦ ναυκλήρου διὰ τὸν καιρὸν παραιτησαμένου τοιοῦτο φορτίον. Ἐπειδὴ δὲ μήτε τὴν λέξιν ἐπέγνων ἀδελφὴν οὗταν τῆς σῆς, μήτε τὴν χεῖρα, μήτε τὴν ἀκρίβειαν τῆς γραφῆς, ἐδικαίωσα μὴ ἀγνοεῖσθαί σοι τοῦτο. Ατοπον γάρ, εἰ τοιοῦτος ὧν ὁ ἵππος μήτε ἐμοί, μήτε σοὶ σώζοιτο. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΡΑΓ. Πυλαιμένει. Ἐδεξάμην τὴν ἐπιστολὴν, ἐν ᾗ πάλιν ἐμέμψω τὴν τύχην, ὡς οὐδὲν περὶ σοῦ βεβουλευμένην φιλανθρωπότερον. Μὴ σύ γε, ὦ φίλτατε ἑταίρων. Οὐ γὰρ ἄξιον ἐγκαλεῖν, ἀλλὰ παραμυθεῖσθαι. Εξεστι δὲ ὄντι τοιούτῳ, ἥκειν πρὸς ἡμᾶς· ἀδελφὸν εὑρήσεις οἶχον. Ο πλουτοῦμεν, ὦ 'γαθέ, ἀλλὰ τὰ παρόντα ἀρκεῖ καὶ Πυλαιμένει κάμοί. Εἰ δὲ καὶ σὺ παρέσῃ, τυχὸν καὶ πλουτήσομεν. ᾿Απὸ τῶν ἴσων ἀφορμῶν ἕτεροι πλείω τῶν μετρίων ἔχουσιν· ἐγὼ δὲ κακὸς οἰκονόμος. Αλλά τέως ἀντέχει καὶ πρὸς τὴν ἀκριβεστάτην ἀμέλειαν τὰ πατρία, ὰ δὴ δύναται βόσκειν φιλόσοφον. Μὴ τὰ τυχόντα ἡγοῦ προσλαβόντα καὶ πρόνοιαν. Ταῦτα περὶ τούτων, καὶ μὴ ἄλλως ποίει· εἰ μή τι μεταξύ βέλ των πέπραχας, καὶ πάλιν διανοῇ τὴν Ηράκλειαν ἀκιστάναι κειμένην. Επιστολὰς οὐ γέγραφα πρὸς οὓς είωθα, διὰ τὸν καιρόν· ἀλλὰ πρώην ἅπασι γέ γραφα, φάκελλον ἐπιστολῶν Διογένει δούς. Ανεψιός ἐστιν ὁ Διογένης ἐμός. Εἰ μὲν οὖν ἐπέτυχε σου ζητῶν (εζήτησε γὰρ οἶδ' ὅτι), καὶ δὴ τὸν φάκελλον ἐπιδέδωκεν. Οὐ γὰρ ἐπεγέγραπτο Εἰ δὲ μή, ναύκληρον αἴτει δεῖξαί σοι τον νεανίσκον, καὶ κομισάμενος τὰς ἐπιστολὰς, αὐτὸς ἅπασι δίδου. Εἰσὶ δὲ οὕς περὶ πλεί στου ποιούμαι παρ' ἐμοῦ προτειρῆσθαι· ὁ πατὴρ Πρόκλος - Τρύφων ὁ παρ' ἡμῖν ἄρξας· Σιμπλίκιος καὶ Ανήρ καὶ ἄρχων ἀγαθὸς, καὶ φίλος ἐμός. Επιδοὺς αὐτὴν τὴν ἐπιστολὴν, ἐν ᾧ πάρεστι χρόνῳ, χρῆσαι Σάνδρι. Καλόν γὰρ καὶ συσχολάσαι στρατιώτη ποιη τική. Στρουθοὺς μεγάλας ἀπὸ τῶν ἐν εἰρήνῃ κυνηγεσίων εἴχομεν. Ἀλλ᾿ οὐκ ἦν αὐτάς στέλλειν ἐπὶ θά λατταν, διὰ τῶν ὅπλων τῶν πολεμίων, οὐδὲ ἄλλο τι τῶν παρὰ τὰς ἀκτὰς ὄντων ἐξὴν ἐνθεῖνα: τοῖς πλοίοις. Οίνος οὖν μόνος ἐστὶ τὸ φορτίον. Ἐλαίου δὲ οὐ μὰ την τιμίαν σου κεφαλήν, οὐδὲ κύαθον ἀγώγιμον ἔχου σιν ούκουν ὅσα γε καὶ ἐμὲ εἰδέναι. Το τάδε οὖν οίνου ξεστία λάβε. Λήψῃ δὲ, ἐπιδοῦς τὸ πρὸς Ἰούλιον πρόσο ταγμα. Πρόσκειται δὲ τῇ ἐπιστολῇ, τοῦ μὴ διαπεσεῖν ἔνεκα. Καὶ τῷ πατρὶ Πρόκλῳ γεγράφηκα, καὶ ταῦτα πέπομφα. Δεξάσθω καὶ τὴν ἐπιστολὴν παρὰ τοῦ, καὶ τὸν οἶνον παρὰ τοῦ Ἰουλίου. Τρύφωνι τῷ χρυσῷ (δεῖ γάρ τι καὶ ἐν τούτοις ψυχρὸν εἰπεῖν καὶ Γοργιαζον), Τρύφωνι τὰ δῶρα παρεσκευάσαμεν, οπὸν σιλφίου πολύν. Βάττου γὰρ ἀκούεις αὐτὸ δήπου· καὶ κλίκον ἄριστον. ᾿Αγαθὸν γὰρ ή Κυρήνη καὶ Οὐ γὰρ ἐπεγέγραπτο. τον γάρ. Ἀγαθὸν γὰρ ἡ Κυρήνη. Βάττου γὰρ ἀκούεις αὐτὸ δήπου καὶ χρόνον ἄριστον, ἀγαθὸν γὰρ ἡ Κυρ., ὁπὸν σιλο
ἵππων ἐν τῇ Σελευκεία, τοῦ ναυκλήρου διὰ τὸν καιρὸν
παραιτησαμένου τοιοῦτο φορτίον. Ἐπειδὴ δὲ μήτε
τὴν λέξιν ἐπέγνων ἀδελφὴν οὗταν τῆς σῆς, μήτε τὴν
χεῖρα, μήτε τὴν ἀκρίβειαν τῆς γραφῆς, ἐδικαίωσα
μὴ ἀγνοεῖσθαί σοι τοῦτο. Ατοπον γάρ, εἰ τοιοῦτος
ὧν ὁ ἵππος μήτε ἐμοί, μήτε σοὶ σώζοιτο.
ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΡΑΓ.
Πυλαιμένει.
Ἐδεξάμην τὴν ἐπιστολὴν, ἐν ᾗ πάλιν ἐμέμψω τὴν
τύχην, ὡς οὐδὲν περὶ σοῦ βεβουλευμένην φιλανθρω
πότερον. Μὴ σύ γε, ὦ φίλτατε ἑταίρων. Οὐ γὰρ ἄξιον
ἐγκαλεῖν, ἀλλὰ παραμυθεῖσθαι. Εξεστι δὲ ὄντι
τοιούτῳ, ἥκειν πρὸς ἡμᾶς· ἀδελφὸν εὑρήσεις οἶχον.
Ο πλουτοῦμεν, ὦ 'γαθέ, ἀλλὰ τὰ παρόντα ἀρκεῖ καὶ
Πυλαιμένει κάμοί. Εἰ δὲ καὶ σὺ παρέσῃ, τυχὸν καὶ
πλουτήσομεν. ᾿Απὸ τῶν ἴσων ἀφορμῶν ἕτεροι πλείω
τῶν μετρίων ἔχουσιν· ἐγὼ δὲ κακὸς οἰκονόμος. Αλλά
τέως ἀντέχει καὶ πρὸς τὴν ἀκριβεστάτην ἀμέλειαν τὰ
πατρία, ὰ δὴ δύναται βόσκειν φιλόσοφον. Μὴ τὰ
τυχόντα ἡγοῦ προσλαβόντα καὶ πρόνοιαν. Ταῦτα περὶ
τούτων, καὶ μὴ ἄλλως ποίει· εἰ μή τι μεταξύ βέλ
των πέπραχας, καὶ πάλιν διανοῇ τὴν Ηράκλειαν
ἀκιστάναι κειμένην. Επιστολὰς οὐ γέγραφα πρὸς
οὓς είωθα, διὰ τὸν καιρόν· ἀλλὰ πρώην ἅπασι γέ
γραφα, φάκελλον ἐπιστολῶν Διογένει δούς. Ανεψιός
ἐστιν ὁ Διογένης ἐμός. Εἰ μὲν οὖν ἐπέτυχε σου ζητῶν
(εζήτησε γὰρ οἶδ' ὅτι), καὶ δὴ τὸν φάκελλον ἐπιδέδω
κεν. Οὐ γὰρ ἐπεγέγραπτο Εἰ δὲ μή, ναύκληρον
αἴτει δεῖξαί σοι τον νεανίσκον, καὶ κομισάμενος τὰς
ἐπιστολὰς, αὐτὸς ἅπασι δίδου. Εἰσὶ δὲ οὕς περὶ πλεί
στου ποιούμαι παρ' ἐμοῦ προτειρῆσθαι· ὁ πατὴρ
Πρόκλος - Τρύφων ὁ παρ' ἡμῖν ἄρξας· Σιμπλίκιος καὶ
Ανήρ καὶ ἄρχων ἀγαθὸς, καὶ φίλος ἐμός. Επιδοὺς
αὐτὴν τὴν ἐπιστολὴν, ἐν ᾧ πάρεστι χρόνῳ, χρῆσαι
Σάνδρι. Καλόν γὰρ καὶ συσχολάσαι στρατιώτη ποιη
τική. Στρουθοὺς μεγάλας ἀπὸ τῶν ἐν εἰρήνῃ κυνηγε
σίων εἴχομεν. Ἀλλ᾿ οὐκ ἦν αὐτάς στέλλειν ἐπὶ θά
λατταν, διὰ τῶν ὅπλων τῶν πολεμίων, οὐδὲ ἄλλο τι
τῶν παρὰ τὰς ἀκτὰς ὄντων ἐξὴν ἐνθεῖνα: τοῖς πλοίοις.
Οίνος οὖν μόνος ἐστὶ τὸ φορτίον. Ἐλαίου δὲ οὐ μὰ
την τιμίαν σου κεφαλήν, οὐδὲ κύαθον ἀγώγιμον ἔχου
σιν ούκουν ὅσα γε καὶ ἐμὲ εἰδέναι. Το τάδε οὖν οίνου
ξεστία λάβε. Λήψῃ δὲ, ἐπιδοῦς τὸ πρὸς Ἰούλιον πρόσο
ταγμα. Πρόσκειται δὲ τῇ ἐπιστολῇ, τοῦ μὴ διαπε
σεῖν ἔνεκα. Καὶ τῷ πατρὶ Πρόκλῳ γεγράφηκα, καὶ
ταῦτα πέπομφα. Δεξάσθω καὶ τὴν ἐπιστολὴν παρὰ
τοῦ, καὶ τὸν οἶνον παρὰ τοῦ Ἰουλίου. Τρύφωνι τῷ
χρυσῷ (δεῖ γάρ τι καὶ ἐν τούτοις ψυχρὸν εἰπεῖν καὶ
Γοργιαζον), Τρύφωνι τὰ δῶρα παρεσκευάσαμεν, οπὸν
σιλφίου πολύν. Βάττου γὰρ ἀκούεις αὐτὸ δήπου· καὶ
κλίκον ἄριστον. ᾿Αγαθὸν γὰρ ή Κυρήνη καὶ
Οὐ γὰρ ἐπεγέγραπτο.
τον γάρ.
Ἀγαθὸν γὰρ ἡ Κυρήνη.
Βάττου γὰρ ἀκούεις
αὐτὸ δήπου καὶ χρόνον ἄριστον,
ἀγαθὸν γὰρ ἡ Κυρ., ὁπὸν σιλο
lingua prædicasti, videre admo.lum desilerassen
eoque magis quod tu egregiorum pullorum patrem
illum spoponderas. Verun in calce litterarum infra
subscriptionem, scriptum reperi: equum istum
Seleuciæ relinqui oportuisse, quod navarchus, ob
temporis incommoda, id oneris recusasset. Sed
quoniam neque dictionem ipsam, neque manum, neque exactam scripturæ rationem tuæ germanam
agnovi, ac similem, æquum putavi te ea de re non celari. Absurdum enim est talem equum mihi
juxta ac tibi perire.
Pyleneni.
Accepi tuas litteras, quibus iterum fortunam
incusas, quod nihilo tibi humanius adhuc consul
luerit. Nequaquam, o sodalium amicissime. Neque
enim criminari illain attinet, sed consolationem
capere. Licet autem ejusmodi cum sis, tibi ad me
venire; fraternam domum invenies. Non locupletes
sumus, o bone vir, sed-vel præsentia mihi ac Py
læmeni sufficiunt. Quod si tu ana mecum aderis,
fortasse ditiores crimus. Ab iisdem rei familiaris
subsidiis, alii supra mediocres opes adepti sunt
ego vero malus sum dispensator. Nihilominus ta
men hactenus, vel contra maximam incuriam pa
trimonium durat, quod philosophum alere possit.
Neque tu aspernandum hoc existimes, si cura ac
diligentia accesserit. Hoc modo te in iis, neque
aliter gere; nisi quid forte interim melius accide
rit, ac rursum jacentem Heracleam instaurare co
G gites. Epistolas quibus soleo nullas scripsi, ob
temporis difficultatem; sed nuper omnibas scripsi,
ac litterarum fasciculum Diogeni commisi. Pa
truelis meus Diogenes iste est, qui si te quærens
invenerit (non enim 271 dubito quin quaesierit),
simul et fasciculum dedit. Non enim erat inscri
ptus. Sin minus, naucleram roga, ut tibi adole
scentem indicet: cumque ab eo litteras acceperis,
ipse omnibus reddas velim. Nonnulli sunt, quos
meo nomine compellari summopere cupiam pater
Proclus; Trypho, qui provinciæ nostræ præfuit;
Simplicius, non miinus vir, quam magistratus opti
mus, et amicus meus: cui postquam litteras obtu
leris, quandiu præsentis copiam habes, homine
utere. Præclarum enim est cum milite versari
poetica studioso. Struthiocamelos magnos habe
bamus ex venationibus, quas tempore pacis exer
cuimus. Verum mittere eos ad mare per infesta
hostium arma non potuimus, neque aliud quid
quam eorum, quæ in littore erant, navigiis impo
nere licuit, Vino igitur duntaxat oneravimus. Olei
vero, per charissimum caput tuum, ne cyathum
quidem importarunt, quantum scire potuerim. Ac
cipe igitur vini totidem sextarios. Accipies vero,
postquam mandatum, quod ad Julium scriptum est,
dederis quod epistolæ adjunctum est, ne excidere
[LXXXVII} Ιmo qual
elli inscriptus esset fasciculus. lg. itaque
Supplevinus ex ve
Leri voccs aliquot. Nimirum
etc. Quanquam post
birou vocula quædam erat, quam legere prorsus
non potui. Sic autem depicta fuit (3'. Cæterum ali
quid ante etc., præter
PG 66:795Α μένοι, οὐκ ἀνάγκῃ νόμου τοῦτο ποιούντων, ἀλλ᾽ ὑφ' ἑτέρου πρὸς τοῦτο ἀγομένων. ἐκεῖ γὰρ ἤρεσεν. Στίχ. λ'. — Ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων (1) τὸν ἐκ πίστεως, τέθεικεν, ὡς ἂν ἐχόντων μὲν καὶ ἑτέρας ἀφορμές πρὸς δικαίωσιν, οὐ δυναμένων δὲ αὐτῆς μετέχειν πλὴν ἐκ τῆς πίστεως· ἐπὶ δὲ τῶν Ἑλλήνων διὰ τῆς (2) πίστεως. Στίχ. η'.—Θαυμασιώτατα (5) δὲ τὰς μαρτυρίας συν έκρουσεν, ἐπὶ μὲν τῆς πίστεως· Καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην· ἐπὶ δὲ τῶν ἔργων· καὶ οὐ μὴ λε γίσηται (4) Κύριος ἁμαρτίαν. Ἐκεῖ γοῦν ἤρχε σεν (5) ἡ πίστις, ὥστε λογισθῆναι αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην, ἐνταῦθα δὲ τὰ (6) ἔργα καὶ πρὸς τὸ ἐναντίον ῥέποντα οὐ λογίζεται, ὅταν ἡ τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπία τῶν γεγονότων ἀνωτέρα φαίνηται (7). Στίχ. ια'. - Εἰς (8) το Εἶναι αὐτὸν πατέρα πάν των τῶν πιστευόντων κατὰ τὸ οἰκεῖον ἰδίωμα κάνε ταῦθα εἶπεν ὡς τό· εἰς τὸ Εἶναι αὐτοὺς ἀναπολογήτους· λέγει γὰρ τὸ ἀναγκαίως τοῖς γεγονόσιν ἑπόμενον. Εντεθέν φησι· Κοινός ἐστιν ἁπάντων πατὴρ, ἐπειδὰν τὴν πρὸς αὐτὸν ὁμοιότητα τῆς πιο στεως δέξωνται (9). Στίχ. ιγ'. - Οὐδὲ γὰρ (10) ὁ νόμος ἐπεισελθών, φησί, τὴν ἁμαρτίαν ἔλυσεν, ἀλλ᾽ ἄχρις ἦν τε ὁ νόμος καὶ ἐπολιτεύετο καὶ ἐκράτει παρὰ τοῖς ἀνθρώποις, ἐλάμβανε καὶ τὰ τῆς ἁμαρτίας προσθήκην, οὐδὲν πρὸς τοῦτο τῆς τοῦ νόμου θέσεως συμβαλέσθαι (11) δυνηθείσης αὐτοῖς. Καὶ πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ προκει· μένου ἐπάγει· Αμαρτία δὲ οὐκ ἐλλογεῖται μὴ δη τος νόμου. Τοσοῦτον γὰρ ἀπεῖχεν ὁ νόμος, φησί, τοῦ τὴν ἁμαρτίαν ἀνελεῖν, ὥστε οὐδ᾽ ἂν γένοιτο ἁμαρτία, εἰ μὴ νόμος εἴη. Νόμον δὲ νῦν καλεῖ τὴν ἥντινα δήποτε διάκρισιν εἴτε ἀπὸ φύσεως, εἴτε ἀπὸ θέσεως ἐγγινομένην· μὴ γὰρ οὔσης τῆς διακρίσεως οὐκ ἄν τις λέγοιτο ἁμαρτάνειν (12) ἁμαρτίαν, εἰ δὲ ὁ τὸ φαινόμενον κακὸν καὶ διακεκριμένον ἀπὸ τοῦ καλοῦ μετιών. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν εἰς αύξησιν τοῦ· Βρ' ᾧ πάντες ἥμαρτον, τέθεικεν. Εχόμενο; δὲ τῆς α κείας ἀκολουθίας ἐπήγαγεν· Αλλ' ἐβασίλευσεν ὁ θάνατος ἀπὸ Ἀδὰμ μέχρι Μωυσέως καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἁμαρτήσαντας ἐν τῷ ὁμοιώμιτι τῆς παραδέ σεως 'Αδάμ, ὅς ἐστι τύπος τοῦ μέλλοντος. Το μὲν οὖν· Καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἁμαρτήσαντας ἐν τῷ ὁμοι ματι τῆς παραβάσεως Ἀδάμ, τοῦτο λέγει, ὅτι ὁ θάνατος ἐκράτησεν ἁπάντων τῶν ὁπωσδήποτε ημερ τηκότων. Οὐ γὰρ ἐπειδὴ οὐχ ὅμοιον ἦν τὸ τῆς ἁμαρ τίας εἶδος τό τε τοῦ Ἀδὰμ καὶ τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων, θανάτου γεγόνασιν ἐκτὸς οἱ λοιποί, ἀλλ' ὑπὲρ ὧν ἡμάρτανον ὁπωσδήποτε, τοῦ θανάτου τὴν ἀπόφασιν συμβάλλεσθαι. ἁμαρτάνειν λέγεται).
PG 66:797ἐδέξαντο πάντες· οὐ γὰρ τῆς τοιάσδε ἁμαρτίας τι- Α Ἔτι δὲ ἔνθ᾽ ὁρᾶν ἀπὸ (1) τοῦ· Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ καυχώμενοι ἐν τῷ Θεῷ διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ (2). Λέγει γὰρ ὅτι οὐκ ἐπὶ τούτῳ μόνον καυχώμεθα, ὅτι διὰ τοῦ Χριστοῦ κατήλλαξεν ἡμᾶς ὁ Θεὸς ἑαυτῷ, ἀλλ' ὅτι καὶ πάντα δὴ τὰ παλαιὰ Έλυσε κακά· ποῖς ταῦτα; Ἡμαρτηκότος γὰρ τοῦ Ἀδάμ, καὶ μὴν καὶ θνητοῦ διὰ τοῦτο γεγονότος, ή τε ἁμαρτία πάροδον ἔλαβεν εἰς τοὺς ἑξῆς, καὶ ὁ θάνατος πάντων εκράτει τῶν ἀνθρώπων ὡς εἰκός. Πάντων γὰρ ἡμαρτηκότων, εἰ καὶ μὴ παραπλησίαν τῷ ᾿Αδάμ ἁμαρτίαν, ἀλλ' οὖν γε ὁπωσδήποτε, τῶν μὲν οὕτω, τῶν δὲ οὕτω, ἀνάγκη καὶ τὸν θάνατον ἦν κρατεῖν ἐφ' ἁπάντων ὁμοίως. 'Αλλ' οὐδὲ ὁ νόμος ἐπεισελθὼν ἀνελεῖν αὐτὴν ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων ἐδυνήθη· τοὐναντίον μὲν Β οὖν καὶ ἡ τοῦ ἁμαρτάνειν ἀφορμὴ ἐντεῦθεν ἡμῖν ἐπεγίγνετο, τῷ μηδὲ οἷόν τε εἶναι ἁμάρτημα κρίνεσθαι νόμων ἐκτός. Οντων δὲ τῶν καθ' ἡμᾶς ἐν τούτοις ὡς μηδεμίαν (5) τῆς ἐπὶ τὸ κρεῖττον μεταβολῆς ὑποφαίνεσθαι ἐλπίδα, λύσιν ἁπάντων ὁ Χριστὸς εἰργάσατο τῶν κακῶν. Διὸ συντόμως ἐπήγαγε τό, "Ος ἐστι τύ πες τοῦ μέλλοντος, ἵνα εἴπῃ, ὅτι Εγένετο δὲ τὰ Στίχ. ιε. Καὶ οὐδὲ (4) τοῦ παραπτώματος είδος, φησί, τοσοῦτον (5), ὅσον τὸ τοῦ χαρίσματος· εἰ γὰρ καὶ ἡ τοῦ ἑνὸς ἁμαρτία τοῖς ἀνθρώποις τὸν θάνατον ἐπήγαγεν, ἀλλ᾽ οὖν γε ἡ διὰ τοῦ Χριστοῦ δωρεά μείζων τις περὶ τοὺς ἀνθρώπους ἐγένετο. Τὸ γέρ. Οἱ πολλοὶ ἀπέθανον, ἀντὶ τοῦ πάντες λέγει, πάντες γὰρ ἀπέθανον, ὡς αὐτὸς ἀνωτέρω φησίν· Εἰς (6) πάντας ανθρώπους διῆλθεν ὁ θάνατος. Δη λον δὲ ὅτι τό· Καὶ εἰς τοὺς πολλοὺς ἐπερίσσευσεν, ὁμοίως ἀντὶ τοῦ εἰς πάντας λέγει κοινὴ γὰρ καὶ ἡ τῆς ἀναστάσεως χάρις, ἁπάντων ἀνισταμένων ὁμοίως. Στίχ. ις'. - Μίαν ταύτην (7) αἰτίαν λέγει τῆς διαφορές. Ἐκεῖ μὲν γὰρ, φησίν, εἰς ἡμαρτηκὼς καὶ κατακριθεὶς διὰ τοῦτο, εἰς τοὺς ἑξῆς τὴν τιμωρίαν επαχθήναι παρεσκεύασε, πάντας κοινωνοὺς τῆς ἀπο φέσεως ἐσχηκώς τοῦ θανάτου. Ἡ δέ γε (8) χάρις οχ εμείς· οὐ γὰρ ἀφ' ἑνὸς ὥσπερ ἐπὶ τοῦ ᾿Αδάμ εἰς τοὺς ἑξῆς ἐλήλυθεν, ἀλλὰ πολλῶν ὄντων τῶν ἤδη κατακεκριμένων, σύντομον εἰς τε τους πρότερον καὶ εἰς τοὺς ἑξῆς ἀνθρώπους τῆς δωρεᾶς ἐποιήσατο τὴν Εξάπλωσιν· ἔστιν οὖν μείζων πολλῷ, εἴπερ ἐκεῖνο μὲν ἐξέλαμψε τοὺς ἑξῆς, τοῦτο δὲ οὐ τοὺς ἑξῆς μόνον ὠφέλησεν, ἀλλὰ γὰρ καὶ τοὺς προειληφότας (9) έλυσε τῶν ἐγκλημάτων. Στίχ. 15. - Έτι μήν (10) κἀκεῖνο, φησί, πολλὴν δείκνυσιν την διαφοράν, ὅτι ἐκεῖ μὲν ὁ θάνατος εἰσεχώς τη του Αδάμ ἁμαρτίᾳ καὶ κρατήσας ἐπὶ τῶν ἔστι δὲ ἐν τῷ πᾶν ἀπό. κατὰ τὸν Ἀδὰμ τύπος τῶν κατὰ Χριστὸν, ἐπειδὴ ὥσπερ δι' ἐκείνου τῶν χειρόνων ἡ πάροδος ἐγένετο, οὕτω διὰ τούτου τῆς τῶν κρειττόνων ἀπολαύσεως τὴν ἀφορμὴν ἐδεξάμεθα.
IN EPISTOLAM AD ROMANOS.
ἐδέξαντο πάντες· οὐ γὰρ τῆς τοιάσδε ἁμαρτίας τι- Α
Ἔτι δὲ ἔνθ᾽ ὁρᾶν ἀπὸ (1) τοῦ· Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ
καὶ καυχώμενοι ἐν τῷ Θεῷ διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν
Ἰησοῦ Χριστοῦ (2). Λέγει γὰρ ὅτι οὐκ ἐπὶ τούτῳ
μόνον καυχώμεθα, ὅτι διὰ τοῦ Χριστοῦ κατήλλαξεν
ἡμᾶς ὁ Θεὸς ἑαυτῷ, ἀλλ' ὅτι καὶ πάντα δὴ τὰ παλαιὰ
Έλυσε κακά· ποῖς ταῦτα; Ἡμαρτηκότος γὰρ τοῦ
Ἀδάμ, καὶ μὴν καὶ θνητοῦ διὰ τοῦτο γεγονότος, ή τε
ἁμαρτία πάροδον ἔλαβεν εἰς τοὺς ἑξῆς, καὶ ὁ θάνατος
πάντων εκράτει τῶν ἀνθρώπων ὡς εἰκός. Πάντων
γὰρ ἡμαρτηκότων, εἰ καὶ μὴ παραπλησίαν τῷ ᾿Αδάμ
ἁμαρτίαν, ἀλλ' οὖν γε ὁπωσδήποτε, τῶν μὲν οὕτω,
τῶν δὲ οὕτω, ἀνάγκη καὶ τὸν θάνατον ἦν κρατεῖν ἐφ'
ἁπάντων ὁμοίως. 'Αλλ' οὐδὲ ὁ νόμος ἐπεισελθὼν ἀνε-
λεῖν αὐτὴν ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων ἐδυνήθη· τοὐναντίον μὲν Β
οὖν καὶ ἡ τοῦ ἁμαρτάνειν ἀφορμὴ ἐντεῦθεν ἡμῖν ἐπε-
γίγνετο, τῷ μηδὲ οἷόν τε εἶναι ἁμάρτημα κρίνεσθαι
νόμων ἐκτός. Οντων δὲ τῶν καθ' ἡμᾶς ἐν τούτοις ὡς
μηδεμίαν (5) τῆς ἐπὶ τὸ κρεῖττον μεταβολῆς ὑποφαί
νεσθαι ἐλπίδα, λύσιν ἁπάντων ὁ Χριστὸς εἰργάσατο
τῶν κακῶν. Διὸ συντόμως ἐπήγαγε τό, "Ος ἐστι τύ
πες τοῦ μέλλοντος, ἵνα εἴπῃ, ὅτι Εγένετο δὲ τὰ
Στίχ. ιε. Καὶ οὐδὲ (4) τοῦ παραπτώματος
είδος, φησί, τοσοῦτον (5), ὅσον τὸ τοῦ χαρίσματος·
εἰ γὰρ καὶ ἡ τοῦ ἑνὸς ἁμαρτία τοῖς ἀνθρώποις τὸν
θάνατον ἐπήγαγεν, ἀλλ᾽ οὖν γε ἡ διὰ τοῦ Χριστοῦ
δωρεά μείζων τις περὶ τοὺς ἀνθρώπους ἐγένετο. Τὸ
γέρ. Οἱ πολλοὶ ἀπέθανον, ἀντὶ τοῦ πάντες λέγει,
πάντες γὰρ ἀπέθανον, ὡς αὐτὸς ἀνωτέρω φησίν·
Εἰς (6) πάντας ανθρώπους διῆλθεν ὁ θάνατος. Δη
λον δὲ ὅτι τό· Καὶ εἰς τοὺς πολλοὺς ἐπερίσσευσεν,
ὁμοίως ἀντὶ τοῦ εἰς πάντας λέγει κοινὴ γὰρ καὶ
ἡ τῆς ἀναστάσεως χάρις, ἁπάντων ἀνισταμένων
ὁμοίως.
Στίχ. ις'. - Μίαν ταύτην (7) αἰτίαν λέγει τῆς
διαφορές. Ἐκεῖ μὲν γὰρ, φησίν, εἰς ἡμαρτηκὼς καὶ
κατακριθεὶς διὰ τοῦτο, εἰς τοὺς ἑξῆς τὴν τιμωρίαν
επαχθήναι παρεσκεύασε, πάντας κοινωνοὺς τῆς ἀπο
φέσεως ἐσχηκώς τοῦ θανάτου. Ἡ δέ γε (8) χάρις
οχ εμείς· οὐ γὰρ ἀφ' ἑνὸς ὥσπερ ἐπὶ τοῦ ᾿Αδάμ
εἰς τοὺς ἑξῆς ἐλήλυθεν, ἀλλὰ πολλῶν ὄντων τῶν ἤδη
κατακεκριμένων, σύντομον εἰς τε τους πρότερον καὶ
εἰς τοὺς ἑξῆς ἀνθρώπους τῆς δωρεᾶς ἐποιήσατο τὴν
Εξάπλωσιν· ἔστιν οὖν μείζων πολλῷ, εἴπερ ἐκεῖνο
μὲν ἐξέλαμψε τοὺς ἑξῆς, τοῦτο δὲ οὐ τοὺς ἑξῆς μόνον
ὠφέλησεν, ἀλλὰ γὰρ καὶ τοὺς προειληφότας (9) έλυσε
τῶν ἐγκλημάτων.
Στίχ. 15. - Έτι μήν (10) κἀκεῖνο, φησί, πολλὴν
δείκνυσιν την διαφοράν, ὅτι ἐκεῖ μὲν ὁ θάνατος εἰσ-
εχώς τη του Αδάμ ἁμαρτίᾳ καὶ κρατήσας ἐπὶ τῶν
ἔστι δὲ ἐν τῷ πᾶν ἀπό.
illis: Non solum autem : sed et gloriamur in Deu
per Dominum nostrum Jesum Christum. Non enim,
ait, ideo tantum gloriamur, quod nos sibi Deus
per Christum reconciliavit, sed etiam quod prisca
quæque mala solvit. Quæ autem læc? Quando sci-
licet Adam peccavit et propterea mortis imperio
addictus est, inde peccatum in posteros ejus trans-
iit, et dominata est mors in omnes homines, ut par
erat. Nam cum omnes, licet non eadem ac Adam,
saltem qualicunque malitia peccaverint, alii sic,
alii vero aliter, necesse est ut omnibus pariter
dominetur. Non erat autem lex quæ homines a
peccato liberaret, imo etiam peccandi nobis occa-
sionem præbuit, cum sublatis legibus, ne ullum
quidem peccatum judicari potuisset. At tantis
miseriis amictos homines, et jam omni spe desti-
tulos meliora consequendi, solvit Christus ab on-
nibus eorum malis. Unde uno verbo addit: Qui est
forma futuri, quasi dicat : Quæ per Adam facta
sunt ligura eorum quæ per Christum facienda; nam
quemadmodum per illum mala quæque in HOS
transierunt, ita per hunc bona quæque percipienda
sortiemur.
VERS. 15. Non autem tanta, inquit, delicti ma-
gnitudo quanta doni. Nam licet unius peccatum
mortem hominibus promeruerit, majus tamen
donum sunt homines per Christum adepti. Illud :
Multi mortui sunt, pro omnes dicit; nam omnes
mortui sunt, uti ipse supra asseruerat: In omnes
homines pertransiit mors. Ita manifestum illud :
In multos abundavit, pro in omnes occurrere. Nam
communi resurrectionis gratia, omnes pariter re-
surgent.
VERS. 16. — Unam tantum hanc causam affert
istius differentive. Illic enim, ait, unus pec-
cans et propterea damnatus in posteros suos pœ-
nas comparavit, omnesque communi mortis im-
perio subjecit. Gratia autemn non ita ; etenim non
ab uno in posteros (tantum transiit sicut Adæ
peccatum, sed cuin multi jam damnati essent,
simul eos qui antea fuerant et qui postea nati
sunt homines dono suo ditavit. Multo major igitur
quando peccatum posteros modo infecit, donum
autem, et posteros omni crimine solvit, simut et
eos qui jam antea erraverant.
Vers 17. Hoc etiam multo præstat donum,
quod mors Adæ peccato hominibus illata, eisque
dominata, redimita erat; doni autem gratia nobis
κατὰ τὸν Ἀδὰμ τύπος τῶν κατὰ Χριστὸν, ἐπειδὴ ὥσπερ δι' ἐκείνου τῶν χειρόνων ἡ πάροδος ἐγένετο,
οὕτω διὰ τούτου τῆς τῶν κρειττόνων ἀπολαύσεως τὴν ἀφορμὴν ἐδεξάμεθα.
μωρία ὁ θάνατος ώρισται, ἀλλὰ πάτης ἁμαρτίας.
(1) Libri,
(2) vs. 11. Post v. Χριστοῦ
adduntur in cal.
Gram. v.
οὐ λέγει γὰρ τῆς τοιάσδε ἁμαρτίας τιμωρία
ὁ θάνατος ώρισται, ἀλλὰ πάσης αμαρτίας, Sed lege
paulo ante dicta.
(3) Spicil., μηδὲ μίαν.
(1) Spic., c. Crami. p. 48.
(5) Spic., τοιοῦτον.
(6) Libri, el.
(7) Spicil., c. Cram. p. 50.
(8) Voς γε om. in cat. Cram.
(9) Libri,
προσειληφότας.
(10) Spic., c. Craui. p. 50.
PG 66:799ἀνθρώπων, ἐδέξατο λύσιν· ἡ δέ γε τῆς δωρεάς ἀπο λαυσις διὰ τοῦ Χριστοῦ προσγεγονυία ἡμῖν, δι' ἣν καὶ τῆς ἀναστάσεως τευξόμεθα καὶ ἐν δικαιοσύνη διατελέσομεν ἁμαρτεῖν οὐκ ἐπιδεχόμενοι, λύσιν οὐ δέξεται· διαμενοῦμεν γὰρ τῆς μελλούσης ζωής διηνεκῶς ἀπολαύοντες. Στίχ. ιη'. -- Αρκούντως (1) ἐν τοῖς προκειμένοι; τὴν διαφορὰν δείξας τῶν πραγμάτων, συλλογίζεται ἐνταῦθα τὸ πᾶν πρὸς τό· Διὰ τοῦτο ὥσπερ δι ἑνὸς ἀνθρώπου ἡ ἁμαρτία εἰς τὸν κόσμον εἰσῆλθε, ταῦτα ἀποδιδοὺς καὶ λέγων, ὅτι δέδεικται διὰ τούτων ἡμῖν, ὅπως τοῦ 'Αδάμ καὶ ἁμαρτήσαντος καὶ θα νάτου αἰτίου γεγονότος, ὁ Χριστὸς καὶ τὴν λύσιν τῶν ἁμαρτημάτων ἡμῶν ἐχαρίσατο, καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ θανάτου τῇ τῆς ἀναστάσεως ἐλπίδι, καθ᾿ ἐν ἔξω πάσης ἁμαρτίας, πολιτευσόμεθα· τοῦτο γὰρ λέγει δικαίωσιν ζωῆς. Καὶ ὥσπερ ἡ ἐκείνου, φησίν, ἁμαρτία τοὺς λοιποὺς ἀνθρώπους θνητούς τε ἐποίησε καὶ ἐπιρρεπεῖς διὰ τούτου περὶ τὴν ἁμαρτίαν εἶναι, τοῦτο γὰρ λέγει (2) τὸ ἁμαρτωλοί, οὕτως ὁ Χριστὸς τὴν ἀνάστασιν ἡμῖν ἐδωρήσατο, ὥστε ἐν ἀθανάτῳ τῇ φύσει καταστάντας, πάσης ἁμαρτίας διάγειν ελευ θέρους, ἐν ἀκριβεῖ τῇ δικαιοσύνῃ πολιτευομένους, Έδειξε δὲ κἀνταῦθα, ὅτι τὸ οἱ πολλοὶ ἀντὶ τοῦ πάν τες λέγει· εἰπὼν γὰρ τό· Εἰς πάντας ἀνθρώπους εἰς δικαίωσιν ζωῆς, ἐπήγαγεν· ἁμαρτωλοί και εστάθησαν οι πολλοί, ὥστε δῆλον ὅτι οἱ πολλοὶ ἀντὶ τοῦ οἱ πάντες λέγει καὶ ἐν τοῖς ἀνωτέροις κάνω ταῦθα. Στίχ. κα'. — Τῷ βασιλεῦσαι (5) ἐν τῷ θανάτῳ τὴν ἁμαρτίαν οὕτως λέγει· μείζονα περὶ τὸ ἁμαρτάνειν ῥοπὴν θνητοί γεγονότες ἐσχήκαμεν. Πολλὰ μὲν γὰρ ἀπὸ ἡδονῆς τῆς περί τε βρῶσιν καὶ πόσιν καὶ τὸν ἔξωθεν κόσμον καὶ μὴν καὶ τὰς τῶν γυναικῶν ἐπι μιξίας ἐγγίνεται (4) ἡμῖν πταίσματα, ἐφ' ἑκάστου τούτων οὐκ ἐπὶ τοῦ πρέποντος τῶν πολλῶν ἱσταμένων, ἀλλ᾽ εἰς ἀμετρίαν ἐκφερομένων· ταῦτα δὲ ἀθαν νάτῳ μὲν οὐκ ἄν ποτε ἐγγένοιτο φύσει· ποία γαρ ἡδονὴ, τίς δὲ φιλαργυρία ἐπὶ τῆς ἀθανάτου χώραν ἕξει φύσεως ; ἐπειδὴ δὲ θνητοί γεγόναμέν τε καὶ ἐσμὲν τὴν φύσιν, ἄφατον μέν τινα ἀπὸ τῶν προειρημένων παθῶν τὴν ἐνόχλησιν ὑπομένομεν, πολλὴν δὲ τὴν περὶ τὸ ἁμαρτάνειν ῥοπὴν ἐντεῦθεν δεχόμεθα. Καλῶς οὖν ἔφη βασιλεῦσαι ἐν τῷ θανάτῳ τὴν ἁμαρ τίαν, μονονουχί κρατοῦσαν ἡμῶν διὰ τῆς ἐναύτης ἡμῖν ἐντεῦθεν περὶ τὸ ἁμαρτάνειν ροπῆς. Ωσπερ οὖν τότε φησίν, ἡ ἁμαρτία ἡμῶν ἐκράτει συνολι μένων ἐπ' αὐτὴν, καὶ παρὰ γνώμην πολλάκις, οτι δὴ ἡ τοῦ Θεοῦ καθέξει φιλοτιμία, ἀσάλευτον τὴν βασιλείαν ἔχουσα ἐν ἡμῖν, ἐπειδὰν τῆς αἰωνίου ζωῆς καταξιωθέντες διὰ τῆς ἀναστάσεως, ἐν ἀληθινῇ καὶ βεβαίᾳ τῇ δικαιοσύνῃ διάγειν μέλλομεν, ἁμαρτείν οὐκ ἐπιδεχόμενοι. δικαίωσιν ζωής.. ... εἶναι, τοῦτο γὰρ λέω γει Στίχ. γ'. ΚΕΦ. Γ. Η οὐκ ἴστε (5), φησὶν, ἐκεῖνο, ὅτι τὸ βάπτισμα κοινωνούς ποιεῖ τοῦ θανάτου τοῦ Χρισ
THEODORI MOPSUESTENI
CAP. VI.
per Christum parta, qua resurrectionem continge. A
mus, et in justitia peccati immunes vivemus, nun-
quam auferenda: permanebimus enim continuo
venturam vitam possidentes.
VERS. 18. - Cum his versibus sat probaverit
quantum peccatum et donum inter se differant,
denuo argumenta instituit juxta illud : Propterea
sicut per unum hominem peccatum in mundum in-
travit, verbaque illa explicat dicendo: His nobis
probatum est quomodo, Adamo nobis peccati et
mortis auctore facto, Christus nobis peccatorum
solutionem largitus est, et mortis liberationem spe
resurrectionis, qua extra omne peccatum ambula-
bimus ; hoc enim vocal justificationem vitæ. Sicut, Β
ait, illius peccatum cæteros homines mortales effe
cit et ideo ad peccatum pronos (hoc enim signif.
cat esse peccatores), ita Christus nobis resurre-
ctionem donavit, ut in immortali natura constituti,
ab omni peccato liberi vivamus, in perfecta justitia
ambulantes. Probavit et eam hic vocem multi pro
omnes usurpari. Nam cum dixerat : in omnes ho-
mines ad justificationem vitæ, addidit peccatores
constituti sunt multi, unde apparet et hic et supra
vocem multi pro omnes dici.
VERS. 21. Illo, in morte regnare peccatum,
intelligit nos, mortis lege admissa, ad peccatum C
promptiores esse. Sæpius enim labimur propter
voluptatem circa cibos et potus et externum mun-
dum et cum mulieribus conversationem, cum
multi istis non convenienter utantur, aut ea immo-
dice usurpent. Hæc autem de immortali natura
non valerent. Quæ enim voluptas, qui locus ava-
ritiæ maneret apud naturam immortalem? Quando
autem natura mortálos effecti sumus et exsistimus,
prædictis cupiditatibus quam vehementissime per-
turbamur, illisque sepissime ad peccata propelli-
mur. Recte igitur dicit regnare in morte peccatum,
eo tantum sensu nobis imperans quod ideo faci-
lius ad peccata feramur. Quemadmodum igitur
dicit peccatum nobis dominatum esse, vel invite
saepius ad malum labentibus, ita nos suscipiet D
Dei benignitas, et in nos constanter regnabil,
cum per resurrectionem divina vita instructi, in
vera et firma justitia vivamus oportet, jam nullum
admittentes peccatum.
VERS. 3.
An ignoratis hoc, inquit, per ba-
plismum nos cum Christo commori? Nam velut
ἀνθρώπων, ἐδέξατο λύσιν· ἡ δέ γε τῆς δωρεάς ἀπο
λαυσις διὰ τοῦ Χριστοῦ προσγεγονυία ἡμῖν, δι' ἣν
καὶ τῆς ἀναστάσεως τευξόμεθα καὶ ἐν δικαιοσύνη
διατελέσομεν ἁμαρτεῖν οὐκ ἐπιδεχόμενοι, λύσιν οὐ
δέξεται· διαμενοῦμεν γὰρ τῆς μελλούσης ζωής διη-
νεκῶς ἀπολαύοντες.
Στίχ. ιη'. -- Αρκούντως (1) ἐν τοῖς προκειμένοι;
τὴν διαφορὰν δείξας τῶν πραγμάτων, συλλογίζεται
ἐνταῦθα τὸ πᾶν πρὸς τό· Διὰ τοῦτο ὥσπερ δι ἑνὸς
ἀνθρώπου ἡ ἁμαρτία εἰς τὸν κόσμον εἰσῆλθε,
ταῦτα ἀποδιδοὺς καὶ λέγων, ὅτι δέδεικται διὰ τούτων
ἡμῖν, ὅπως τοῦ 'Αδάμ καὶ ἁμαρτήσαντος καὶ θα
νάτου αἰτίου γεγονότος, ὁ Χριστὸς καὶ τὴν λύσιν τῶν
ἁμαρτημάτων ἡμῶν ἐχαρίσατο, καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν
τοῦ θανάτου τῇ τῆς ἀναστάσεως ἐλπίδι, καθ᾿ ἐν ἔξω
πάσης ἁμαρτίας, πολιτευσόμεθα· τοῦτο γὰρ λέγει
δικαίωσιν ζωῆς. Καὶ ὥσπερ ἡ ἐκείνου, φησίν,
ἁμαρτία τοὺς λοιποὺς ἀνθρώπους θνητούς τε ἐποίησε
καὶ ἐπιρρεπεῖς διὰ τούτου περὶ τὴν ἁμαρτίαν εἶναι,
τοῦτο γὰρ λέγει (2) τὸ ἁμαρτωλοί, οὕτως ὁ Χριστὸς
τὴν ἀνάστασιν ἡμῖν ἐδωρήσατο, ὥστε ἐν ἀθανάτῳ τῇ
φύσει καταστάντας, πάσης ἁμαρτίας διάγειν ελευ
θέρους, ἐν ἀκριβεῖ τῇ δικαιοσύνῃ πολιτευομένους,
Έδειξε δὲ κἀνταῦθα, ὅτι τὸ οἱ πολλοὶ ἀντὶ τοῦ πάν
τες λέγει· εἰπὼν γὰρ τό· Εἰς πάντας ἀνθρώπους
εἰς δικαίωσιν ζωῆς, ἐπήγαγεν· ἁμαρτωλοί και
εστάθησαν οι πολλοί, ὥστε δῆλον ὅτι οἱ πολλοὶ ἀντὶ τοῦ οἱ πάντες λέγει καὶ ἐν τοῖς ἀνωτέροις κάνω
ταῦθα.
Στίχ. κα'. — Τῷ βασιλεῦσαι (5) ἐν τῷ θανάτῳ τὴν
ἁμαρτίαν οὕτως λέγει· μείζονα περὶ τὸ ἁμαρτάνειν
ῥοπὴν θνητοί γεγονότες ἐσχήκαμεν. Πολλὰ μὲν γὰρ
ἀπὸ ἡδονῆς τῆς περί τε βρῶσιν καὶ πόσιν καὶ τὸν
ἔξωθεν κόσμον καὶ μὴν καὶ τὰς τῶν γυναικῶν ἐπι
μιξίας ἐγγίνεται (4) ἡμῖν πταίσματα, ἐφ' ἑκάστου
τούτων οὐκ ἐπὶ τοῦ πρέποντος τῶν πολλῶν ἱσταμέ
νων, ἀλλ᾽ εἰς ἀμετρίαν ἐκφερομένων· ταῦτα δὲ ἀθαν
νάτῳ μὲν οὐκ ἄν ποτε ἐγγένοιτο φύσει· ποία γαρ
ἡδονὴ, τίς δὲ φιλαργυρία ἐπὶ τῆς ἀθανάτου χώραν
ἕξει φύσεως ; ἐπειδὴ δὲ θνητοί γεγόναμέν τε καὶ
ἐσμὲν τὴν φύσιν, ἄφατον μέν τινα ἀπὸ τῶν προεί
ρημένων παθῶν τὴν ἐνόχλησιν ὑπομένομεν, πολλὴν
δὲ τὴν περὶ τὸ ἁμαρτάνειν ῥοπὴν ἐντεῦθεν δεχόμεθα.
Καλῶς οὖν ἔφη βασιλεῦσαι ἐν τῷ θανάτῳ τὴν ἁμαρ
τίαν, μονονουχί κρατοῦσαν ἡμῶν διὰ τῆς ἐναύτης
ἡμῖν ἐντεῦθεν περὶ τὸ ἁμαρτάνειν ροπῆς. Ωσπερ
οὖν τότε φησίν, ἡ ἁμαρτία ἡμῶν ἐκράτει συνολι
μένων ἐπ' αὐτὴν, καὶ παρὰ γνώμην πολλάκις, οτι
δὴ ἡ τοῦ Θεοῦ καθέξει φιλοτιμία, ἀσάλευτον τὴν βα-
σιλείαν ἔχουσα ἐν ἡμῖν, ἐπειδὰν τῆς αἰωνίου ζωῆς
καταξιωθέντες διὰ τῆς ἀναστάσεως, ἐν ἀληθινῇ καὶ βεβαίᾳ τῇ δικαιοσύνῃ διάγειν μέλλομεν, ἁμαρτείν
οὐκ ἐπιδεχόμενοι.
δικαίωσιν ζωής.. ... εἶναι, τοῦτο γὰρ λέω
γει
Στίχ. γ'.
ΚΕΦ. Γ.
Η οὐκ ἴστε (5), φησὶν, ἐκεῖνο, ὅτι
τὸ βάπτισμα κοινωνούς ποιεῖ τοῦ θανάτου τοῦ Χρισ
(1) Spicil., c. Cram. p 52.
(2) V.
in cat. Cram. exciderunt.
(3) Spic., c. Cram. p. 36.
(4) Spic., ἐγγίνηται.
(5) Spic., c. Cram. p. 60.
PG 66:805Στίχ. δ. Δεικνύς (1) τῶν κατὰ Χριστὸν τὸ ὠφέλιμον, επάγει· "Ινα καρποφορήσωμεν τῷ Θεῷ. Οὐκ ἐπ' αἰτίας δὲ λέγει τὸ ἴνα (2), ἀλλὰ τὸ ἑπόμενον τῷ πράγματι κατὰ τὸ σύνηθες αὐτῷ· βούλεται γὰρ εἰπεῖν, ὅτι ἐν ταύτη γενόμενοι τῇ ζωῇ, διηνεκείς άσομεν τῆς δικαιοσύνης τῷ Θεῷ τοὺς καρπούς, τῆς κατά νόμον πολιτείας ἀπηλλαγμένοι. Θαυμασιώτατον δὲ αὐτοῦ τὸ μὴ εἰπεῖν ἐθανατώθητε διὰ τοῦ βαπτίσματος, ἀλλὰ διὰ τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ. 'Αρχή μὲν γὰρ τῆς παρούσης ζωῆς ὁ Ἀδὰμ πᾶσιν ἀν θρώποις ἐγένετο, τῆς δὲ μελλούσης ὁ Χριστός· ὥσπερ οὖν ἐπὶ τοῦ παρόντος βίου τὴν πρὸς τὸν Ἀδὰμ κοι νότητα της φύσεως ἔχομεν, οὕτως ἐπὶ τοῦ μέλλοντος τὴν πρὸς τὸν Χριστὸν ὁμοιότητα λαμβάνομεν, ἐκεῖθεν τὰς ἀφορμάς τῆς ἀναστάσεως ἔχοντες· μέρος οὖν τοῦ Β σώματος λεγόμεθα τοῦ Κυρίου, ἅτε δὴ τὴν πρὸς αὐτὸν κοινωνίαν δεχόμενοι. Οθεν ἐπειδὴ τυπικῶς ἐν ἐκείνοις διὰ τοῦ βαπτίσματος γεγενῆσθαι πιστεύου μεν, τούτο λέγει, ὅτι μέρος γενόμενοι τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ διὰ τῆς κατὰ τὴν ἀνάστασιν κοινωνίας, της (5) ἐν τῷ βαπτίσματι πληροῦν τοὺς τύπους Αγούμεθα· νεκρός μὲν ἐν (4) τῷ παρόντι βίῳ λοιπόν, ἔξω δὲ τῆς ὑπὸ τὸν νόμον πολιτείας καθέστηκα:, Στίχ. ε'. - Η θεία Γραφή (5) ποτὲ μὲν σάρκα λέγει τὴν φύσιν αὐτήν, ποτὲ δὲ οὐ τὴν φύσιν ἁπλῶς, ἀλλ' ἀπὸ τῆς θνητότητος οὕτως αὐτὴν ὀνομάζει, ὡς ἂν οὐκέτι δυναμένην οὕτω καλεῖσθαι, εἰ δὴ ἀπωθοῖτο τὸν θάνατον· ὡς ὅταν λέγῃ τό· Σὰρξ καὶ αἷμα βασιλείαν Θεού κληρονομῆσαι οὐ δύνανται, ὡς ἂν οὐκέτι σαρκός ούτε οὔσης οὔτε ὀνομάζεσθαι δυναμέτης τῆς ἐπὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος γεγονυίας ἀθανάτου. Ἔτι δὲ ὅτε καὶ τὸ πάθος αὐτὸ σάρκα οἶδε καλεῖν, ὡς ὅταν λέγῃ· Ος ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς σαρκὸς αὐτ τοῦ, ἵνα εἴπῃ, ἐν τῷ καιρῷ τοῦ πάθους, ὅτε πρὸς αὐτῷ ἔμελλε γενέσθαι τῷ θανάτῳ. Καὶ μὴν καὶ τὸ πρόσκαιρον καὶ εὐδιάλυτον ἅπαν οἶδεν οὕτω καλεῖν, ὡς ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους εἰπών· Ἀλλὰ τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, ἵνα καταισχύνῃ τοὺς σοφούς, καὶ τὰ ἀσθενῆ, ἵνα καταισχύνῃ τὰ Ισχυρα, καὶ τὰ ἐξουθενημένα καὶ τὰ μὴ ὄντα, ἵνα τα όντα καταργήσῃ, ἐπήγαγεν (6), "Οπως μὴ καυ Ζήσηται πάσα σάρξ ἐνώπιον αὐτοῦ, καίτοιγε ού Καφόρων ζώων μνησθείς, ἀλλ᾽ ἵνα εἴπῃ, ὥστε πάντα τα πρόσκαιρα φανῆναι ἄτονα πρὸς τὴν τῆς εὐσεβείας Επίγνωσιν, οὕτω δὲ τοῦ μὲν ἀθανάτου ζῶντος ζωήν αλέ ποτε ταύτῃ καλουμένου τῇ φωνῇ. Σαρκὸς δὲ ποτὲ μὲν τῆς φύσεως λεγομένης, ποτὲ δὲ τῆς προσηγορίας εκ ἐπὶ τῆς φύσεως λαμβανομένης, ἀλλ' ἐπὶ σημασία της θνητότητας, ὑφ' ἂν εἶναι συμβέβηκεν ἡμᾶς, ποτὲ δὲ τοῦ προσκαίρου παντὸς τὴν ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ θα νέου κειμένην καλεῖ. Ως τό· Σὰρξ καὶ αἷμα βασιλείον Θεοῦ κληρονομῆσαι οὐ δύνανται, οὕτως λέγει (ϋ; V. ἐπήγαγεν οικ. Spic. οὐδεμίαν φέρων ἑαυτῷ διαβολὴν, εἰ μὴ κατὰ ταὐτὸν την παρούσαν ζώντων ζωήν. πολιτεύοιο, ἐπειδὴ φύσις αὐτῷ τὸ κρατεῖν· ἐπὶ τῶν
IN EPISTOLAM AD ROMANOS.
ΚΕΦ. Ζ'.
CAP. VII.
Στίχ. δ. Δεικνύς (1) τῶν κατὰ Χριστὸν τὸ
ὠφέλιμον, επάγει· "Ινα καρποφορήσωμεν τῷ Θεῷ.
Οὐκ ἐπ' αἰτίας δὲ λέγει τὸ ἴνα (2), ἀλλὰ τὸ ἑπόμενον
τῷ πράγματι κατὰ τὸ σύνηθες αὐτῷ· βούλεται γὰρ
εἰπεῖν, ὅτι ἐν ταύτη γενόμενοι τῇ ζωῇ, διηνεκείς
άσομεν τῆς δικαιοσύνης τῷ Θεῷ τοὺς καρπούς, τῆς
κατά νόμον πολιτείας ἀπηλλαγμένοι. Θαυμασιώτατον
δὲ αὐτοῦ τὸ μὴ εἰπεῖν ἐθανατώθητε διὰ τοῦ βαπτί
σματος, ἀλλὰ διὰ τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ. 'Αρχή
μὲν γὰρ τῆς παρούσης ζωῆς ὁ Ἀδὰμ πᾶσιν ἀν
θρώποις ἐγένετο, τῆς δὲ μελλούσης ὁ Χριστός· ὥσπερ
οὖν ἐπὶ τοῦ παρόντος βίου τὴν πρὸς τὸν Ἀδὰμ κοι
νότητα της φύσεως ἔχομεν, οὕτως ἐπὶ τοῦ μέλλοντος
τὴν πρὸς τὸν Χριστὸν ὁμοιότητα λαμβάνομεν, ἐκεῖθεν
τὰς ἀφορμάς τῆς ἀναστάσεως ἔχοντες· μέρος οὖν τοῦ Β
σώματος λεγόμεθα τοῦ Κυρίου, ἅτε δὴ τὴν πρὸς
αὐτὸν κοινωνίαν δεχόμενοι. Οθεν ἐπειδὴ τυπικῶς ἐν
ἐκείνοις διὰ τοῦ βαπτίσματος γεγενῆσθαι πιστεύου
μεν, τούτο λέγει, ὅτι μέρος γενόμενοι τοῦ σώματος
τοῦ Χριστοῦ διὰ τῆς κατὰ τὴν ἀνάστασιν κοινωνίας,
της (5) ἐν τῷ βαπτίσματι πληροῦν τοὺς τύπους
Αγούμεθα· νεκρός μὲν ἐν (4) τῷ παρόντι βίῳ λοιπόν,
ἔξω δὲ τῆς ὑπὸ τὸν νόμον πολιτείας καθέστηκα:,
Στίχ. ε'. - Η θεία Γραφή (5) ποτὲ μὲν σάρκα
λέγει τὴν φύσιν αὐτήν, ποτὲ δὲ οὐ τὴν φύσιν ἁπλῶς,
ἀλλ' ἀπὸ τῆς θνητότητος οὕτως αὐτὴν ὀνομάζει, ὡς
ἂν οὐκέτι δυναμένην οὕτω καλεῖσθαι, εἰ δὴ ἀπωθοῖτο
τὸν θάνατον· ὡς ὅταν λέγῃ τό· Σὰρξ καὶ αἷμα βα-
σιλείαν Θεού κληρονομῆσαι οὐ δύνανται, ὡς ἂν
οὐκέτι σαρκός ούτε οὔσης οὔτε ὀνομάζεσθαι δυναμέ-
της τῆς ἐπὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος γεγονυίας ἀθανάτου.
Ἔτι δὲ ὅτε καὶ τὸ πάθος αὐτὸ σάρκα οἶδε καλεῖν,
ὡς ὅταν λέγῃ· Ος ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς σαρκὸς αὐτ
τοῦ, ἵνα εἴπῃ, ἐν τῷ καιρῷ τοῦ πάθους, ὅτε πρὸς
αὐτῷ ἔμελλε γενέσθαι τῷ θανάτῳ. Καὶ μὴν καὶ τὸ
πρόσκαιρον καὶ εὐδιάλυτον ἅπαν οἶδεν οὕτω καλεῖν,
ὡς ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους εἰπών· Ἀλλὰ τὰ μωρὰ
τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, ἵνα καταισχύνῃ
τοὺς σοφούς, καὶ τὰ ἀσθενῆ, ἵνα καταισχύνῃ τὰ
Ισχυρα, καὶ τὰ ἐξουθενημένα καὶ τὰ μὴ ὄντα, ἵνα
τα όντα καταργήσῃ, ἐπήγαγεν (6), "Οπως μὴ καυ
Ζήσηται πάσα σάρξ ἐνώπιον αὐτοῦ, καίτοιγε ού
Καφόρων ζώων μνησθείς, ἀλλ᾽ ἵνα εἴπῃ, ὥστε πάντα
τα πρόσκαιρα φανῆναι ἄτονα πρὸς τὴν τῆς εὐσεβείας
Επίγνωσιν, οὕτω δὲ τοῦ μὲν ἀθανάτου ζῶντος ζωήν
αλέ ποτε ταύτῃ καλουμένου τῇ φωνῇ. Σαρκὸς δὲ ποτὲ
μὲν τῆς φύσεως λεγομένης, ποτὲ δὲ τῆς προσηγορίας
εκ ἐπὶ τῆς φύσεως λαμβανομένης, ἀλλ' ἐπὶ σημασία
της θνητότητας, ὑφ' ἂν εἶναι συμβέβηκεν ἡμᾶς, ποτὲ
δὲ τοῦ προσκαίρου παντὸς τὴν ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ θα
νέου κειμένην καλεῖ. Ως τό· Σὰρξ καὶ αἷμα βασι-
λείον Θεοῦ κληρονομῆσαι οὐ δύνανται, οὕτως λέγει
(ϋ; V. ἐπήγαγεν οικ. Spic.
VERS. 4.
Declarans quid nobis Christus pro-
fructifcemus Deo. Non ad causamn
sit, dicit : Οι
indicandam, sed ad designandum effectum adhi-
betur de more Paulino vox ut. Dicere enim intendit,
nos ista vita donatos, continuos justitiæ fructus
Deo laturos, omissa conversatione quæ juxta legem
est. Admiratione summa dignum, illum non asse-
rere: Per baptismum mortificati estis, sed per cor-
pus Christi. Nam præsentis vitæ omnibus auctor
Adam, futuræ autem Christus. Quemadmodum
igitur præsenti in hac vita communem cum Adamı
naturam habemus, ita in futura ad similitudinem
Christi informamur, et hac de causa resurgemus.
Pars igitur corporis Domini dicimur, utpote ipsius
participes facti. Cum ideo typice in illis per ba-
ptismuin constitui credimus, hoc dicit, nos parten
corporis Christi effectos esse per communionem
juxta resurrectionem, cujus figuras in baptismo
complere videntur. Mortificatus deinceps, et pre-
senti hac vita liberatus, illique conversationi
alienus quæ juxta legem, jam nulli crimini obno-
xius eris, si legis respueris præcepta, cum illa
iis modo dominetur qui præsenti hac vita vivunt.
(2) kɔhri, tò s'val.
VERS. 5. Divina Scriptura nunc carnem nalu-
ram dicit ipsam, nunc autem non naturam sim-
pliciter, sed naturam mortalem, ita ut jam non
ita vocari excussa morte, possit. Ita quando dicit :
Caro el sanguis regnum Dei possidere non possimit
(1 Cor. xv, 50); caro certe nec vocari nec esse
potest, quæ in futura vita immortalis facta est.
Sit etiam ut carnen vocet passiones nostras, ut in
illo, Qui in diebus carhis suæ (Hebr. v, 7), quasi
dicat, in tempore passionum, quando ad mortem
ferebatur. Interdum etiam caduca et luxa quæque
hoc nomine designat, uti in Epistola ad Corin-
thios: Sed quæ stulta sunt mundi elegit Deus, ut
confundat sapientes ; et infirma, ut confundat for-
tia; et contemptibilia, et ea quæ non sunt, ut ea
quæ sunt destrueret, ut non glorietur omnis caro
in conspectu ejus. (1 Cor. 1, 27-29.) - Licet utram -
que vitam hic non distinguat, dicere tamen videtur,
D vel praestantissima hujus vitæ cum pictatis scientia
conferri non posse; illum autem qui immortali
vita vixerit, nunquam isto nomine vocabitur. Cum
caro nunc naturam designet, nunc autem non
ipsam naturam, sed mortalitatem cui obnoxii
sumus, aut etiam caduca quæque, eam nonnisi
mortalia indicare declarat. Unde illud: Caro el
sanguis regnum Dei possidere non possunt. Ita se
habent hæc : Cum essemus in carne; hoc est, cum
essemus mortales, eadem vocans in carne esse ac
mortales esse. Qui enim Christo credidernnt, et
οὐδεμίαν φέρων ἑαυτῷ διαβολὴν, εἰ μὴ κατὰ ταὐτὸν
την παρούσαν ζώντων ζωήν.
πολιτεύοιο, ἐπειδὴ φύσις αὐτῷ τὸ κρατεῖν· ἐπὶ τῶν
(6) Spic., c. Cram. p. 78.
(5) Spic., ἦτα
(4) Libri, εξ.
(5) Spic.. c. Cr. p. 81.
PG 66:807τό· ὅτε ἦμεν ἐν τῇ σαρκὶ, ἀντὶ τοῦ· ὅτι ἦμεν (1) θνητοί, ἐν σαρκί (2) λέγων εἶναι τὸ εἶναι θνητούς τους γὰρ πεπιστευκότας Χριστῷ, καὶ τὴν περὶ τῶν μελ λύντων ἐπαγγελίαν ήδη κομισαμένους, καὶ μὴν καὶ του τύπου τῆς ἐν τῷ βαπτίσματι χάριτος καταξιωθέντας, οὐκ ἔτι λογίζεται εἶναι θνητούς. ὅθεν καὶ κοιμωμένους ἐν τῇ πρὸς Θεσσαλονικεῖς καλεῖ τοὺς ἀποθνήσκοντας. Τότε τοίνυν τό (3)· Τὰ παθήματα τῶν ἁμαρτιῶν τὰ διὰ τοῦ νόμου ἐνεργεῖτο ἐν τοῖς μέλεσι ἡμῶν. "Ωσπερ διάφορα πάθη τῷ σώματι τῷ ἡμετέρω συμβαίνειν πέφυκεν, κἂν μὴ πάντα πάσι μηδὲ πάν τοτε ἐγγίνηται (4), οὕτω καὶ ἁμαρτιῶν διάφορα πάθη πέφυκεν ἡμῖν ἐνοχλεῖν, κἂν μὴ πάντα παρὰ πάντων ἐπιτελῆται, μηδὲ πάντοτε · ὡς γὰρ κατὰ τὸ σῶμα ὁ μὲν ἧττον, ὁ δὲ μᾶλλον τοῖς πάθεσι περιπίπτει, όντα καὶ (5) ἐπὶ τῶν ἁμαρτημάτων ὁ μὲν πλείοντα, ὁ δὲ ἐλάττονα ἁμαρτάνει. Ἐπειδὴ τοίνυν νόμῳ τινὶ τὰ άμαρτήματα κρίνεται, εἴτε κατὰ τὴν φυσικὴν διάκρισιν, εἴτε κατὰ τὰς δεδομένα; ἔξωθεν διατάξεις, τούτο λέγει, ὅτι πάντα τῶν ἁμαρτιῶν τὰ πάθη, ὅσα περ νόμῳ τινὶ διακρινόμενα εγγίνεσθαι ἡμῖν συμβαίνει, όταν τι παρὰ τὸ φαινόμενον ἡμῖν, ἢ διηγορευμένον καλὸν διαπραττώμεθα, ταῦτα δὴ πάντα καὶ ἐπράττετο παρ' ἡμῶν· ἵνα εἴπῃ, ὅτι θνητοὶ τὴν φύσιν ὄντες καὶ περὶ τὸ ἁμαρτάνειν πολλὴν διὰ τοῦτο τὴν ροπὴν ἔχοντες, ἅπαν εἶδος ἐπετελοῦμεν ἁμαρτίας, καίτοιγε διαφόροις τοῖς νόμοις παιδευόμενοι, ὧν ἀπέχεσθαι προσήκον ἣν ἡμᾶς. Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν γινόμενον· εἰς τὸ καρποφορῆσαι τῷ θανάτῳ, λέγει δὲ, ὅτι ἐντεῦθεν ἡμῖν ἐπεσφίγγετο τοῦ θανάτου ἡ τιμωρία· ὡς γὰρ ὑπὸ τῆς θνητότητος μείζονα τοῦ ἁμαρτάνειν τὴν ἐνόχλησιν ὑπεμένομεν, οὕτως ἡ τιμωρία ὑπὸ τοῦ πταίειν ἡμῖν ἐπεσφίγγετο, καὶ ὁ νόμος οὐδὲν ἡμᾶς ὠφελεῖν ἡδύνατο, τοὐναντίον δὲ καὶ ἁμαρτημάτων ἐγίγνες πρόξενος, ἐπειδὴ ταῖς διαγορεύσεσι τἀναντία διεπραττόμεθα. Στίχ. δ'. ᾿Αλλὰ (6) πάντα νῦν, φησί, μετα βέβληται. Τῷ γὰρ βίῳ τούτῳ νεκροί γεγόναμεν, ο δὴ τυγχάνοντες ὥσπερ ὑπό τινος ἀνάγκης κατειχόμεθα εἰς τὸ τῷ νόμῳ πολιτεύεσθαι· ὅθεν οὐδέ ἐπί τις ἡμῖν κοινωνία βίου πρὸς αὐτὸν τοῦ λοιποῦ· ἀνακαινισθέντες γὰρ τῇ δυνάμει τοῦ Πνεύματος καὶ ἕτεροι μὲν ἀνθ' ἑτέρων γεγονότες, μεταστάντες & εἰς ἄφθαρτον ζωὴν ἀπὸ τοῦ παρόντος βίου, εὐδεμίαν ἁμαρτημάτων ενόχλησιν ὑπομένομεν. Οὐκοῦν οὐδὲ νόμων δεόμεθα καὶ γραμμάτων τῶν διδασκόντων ἡμᾶς τοῦ κακοῦ τὴν ἀποχὴν· ταῦτα γὰρ τοῖς ἐν τῇ τοῦ βίου τούτου παλαιότητι καθεστῶσι χρήσιμα είναι δύναται, οὐ τοῖς ὑπὸ τοῦ Πνεύματος ἀνακαινισθείς καὶ γεγονόσιν ἀφθάρτοις, οἷς νόμων οὐκέτι χρεία διά τὸ μηδὲ ἁμαρτάνειν ἐπιδέχεσθαι· οὕτω κρείττονα τὰ ἡμέτερα εκείνων φησὶ, καὶ πολλῷ μείζονα τὰ κατὰ Χριστὸν ὠφέλειαν ἔχοντα τῶν ὑπὸ τὸν νόμον παιδαγωγουμένων. τοίνυν τί - . Στίχ. ζ'. - Αισθόμενος (7) ἀπό τε τοῦ, Τὰ καθί ματα τῶν ἁμαρτιῶν τὰ διὰ (8) τοῦ νόμου, καὶ ἀπὸ τοῦ, Νόμος δὲ παρεισῆλθεν ἵνα πλεονάσῃ τὸ παρά
THEODORI MOPSUESTE O
doctrinam jam admiserunt de futuris, et jam forma
Gratis in baptismo donati sunt, non amplius mor-
tales reputantur; unde etiam dormire dicit in Epi-
stola ad Thessalonicenses (1 Thess. iv, 13) eos
qui mortui sunt. Deinde addit : Passiones peccato-
rum, quæ per legem erant, operabantur in membris
nostris. Quemadmodum diversæ passiones corpus
nostrum afligunt, licet nec omnes cunctas et per
omnia patiantur, ita etiam diversæ peccatorum
nos perturbant passiones, licet non omnes cunctas
et per omnia sustineant. Uti enim corporis passio-
nibus alii minus, alii magis laborant, ita et pec-
catis alii gravius, alii levius inserviunt. Cum
igitur lege quadam peccata dijudicentur, seu juxία
innatam nobis conscientiam, seu juxta præcepla
legis nobis extrinsecus datæ, hoc dicit, omnes Β
peccatorum passiones, quas legis cujusdam judicio
sortimur, quotiescunque aliquid præter conscien-
tiæ sensum, aut præter præscriptum bonum ege-
rimus, a nobis ipsis perfectas esse. Quasi dicat :
Mortales cum natura simus, ideoque ad malum
promptissimi, omne genus peccati perficimus, licet
diversis legibus doceamur quæ nobis vitanda.
Quid autem exinde factum ? Ut fructificarent morti,
Dicit nos ideo mortis pœna gravius oppressos
fuisse. Nam ut propter mortalitatemi major nobis
ad lapsus proclivitas, ita propter lapsus arctius
nos mors complectitur; nec ea est lex quæ nos
adjuvet, contra peccata nobis suppeditat, mandata
ejus prætergredientibus.
Nunc autem, ail, omnia mutata C
sunt. Nam vila hac defuncti sumus, qua viventibus,
velut necessitate quadam, juxta legem conversan-
dum erat. Unde deinceps jam nulla nobis cum illa
communio. Renovati enim virtute Spiritus, et ab
illis mutati qui fueramus, et ex præsenti hac vita
ad incorruptibilem vitam translati; jam nullo pec-
candi desiderio movemur. Non legibus igitur nobis
opus, nec litteris docentibus nos qui a malo absti-
neamus. Hæc enim in vetustate hujus vitæ consti-
tutis prodesse possunt, non autem iis qui a Spi-
ritu renovati sunt, et incorruptibiles facti, quibus
legum nulla utilitas, quia jam non peccati capaces.
Ita meliora, inquit, et multo majora per Christum
contigimus, quam qui lege' erudiebantur.
VERS. 6.
VERS. 7. Sentiens hoc Passiones peccatorum D
quæ per legem, et illud : Lex autem subintravit ut
abundaret delictum (Rom. v, 20); et alia plura su-
τό· ὅτε ἦμεν ἐν τῇ σαρκὶ, ἀντὶ τοῦ· ὅτι ἦμεν (1)
θνητοί, ἐν σαρκί (2) λέγων εἶναι τὸ εἶναι θνητούς τους
γὰρ πεπιστευκότας Χριστῷ, καὶ τὴν περὶ τῶν μελ
λύντων ἐπαγγελίαν ήδη κομισαμένους, καὶ μὴν καὶ του
τύπου τῆς ἐν τῷ βαπτίσματι χάριτος καταξιωθέντας,
οὐκ ἔτι λογίζεται εἶναι θνητούς. ὅθεν καὶ κοιμωμένους
ἐν τῇ πρὸς Θεσσαλονικεῖς καλεῖ τοὺς ἀποθνήσκοντας.
Τότε τοίνυν τό (3)· Τὰ παθήματα τῶν ἁμαρτιῶν
τὰ διὰ τοῦ νόμου ἐνεργεῖτο ἐν τοῖς μέλεσι
ἡμῶν. "Ωσπερ διάφορα πάθη τῷ σώματι τῷ ἡμετέρω
συμβαίνειν πέφυκεν, κἂν μὴ πάντα πάσι μηδὲ πάν
τοτε ἐγγίνηται (4), οὕτω καὶ ἁμαρτιῶν διάφορα πάθη
πέφυκεν ἡμῖν ἐνοχλεῖν, κἂν μὴ πάντα παρὰ πάντων
ἐπιτελῆται, μηδὲ πάντοτε · ὡς γὰρ κατὰ τὸ σῶμα ὁ
μὲν ἧττον, ὁ δὲ μᾶλλον τοῖς πάθεσι περιπίπτει, όντα
καὶ (5) ἐπὶ τῶν ἁμαρτημάτων ὁ μὲν πλείοντα, ὁ δὲ
ἐλάττονα ἁμαρτάνει. Ἐπειδὴ τοίνυν νόμῳ τινὶ τὰ
άμαρτήματα κρίνεται, εἴτε κατὰ τὴν φυσικὴν διάκρι
σιν, εἴτε κατὰ τὰς δεδομένα; ἔξωθεν διατάξεις, τούτο
λέγει, ὅτι πάντα τῶν ἁμαρτιῶν τὰ πάθη, ὅσα περ
νόμῳ τινὶ διακρινόμενα εγγίνεσθαι ἡμῖν συμβαίνει,
όταν τι παρὰ τὸ φαινόμενον ἡμῖν, ἢ διηγορευμένον
καλὸν διαπραττώμεθα, ταῦτα δὴ πάντα καὶ ἐπράττετο
παρ' ἡμῶν· ἵνα εἴπῃ, ὅτι θνητοὶ τὴν φύσιν ὄντες καὶ
περὶ τὸ ἁμαρτάνειν πολλὴν διὰ τοῦτο τὴν ροπὴν ἔχοντες,
ἅπαν εἶδος ἐπετελοῦμεν ἁμαρτίας, καίτοιγε διαφόροις
τοῖς νόμοις παιδευόμενοι, ὧν ἀπέχεσθαι προσήκον ἣν
ἡμᾶς. Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν γινόμενον· εἰς τὸ καρπο
φορῆσαι τῷ θανάτῳ, λέγει δὲ, ὅτι ἐντεῦθεν ἡμῖν
ἐπεσφίγγετο τοῦ θανάτου ἡ τιμωρία· ὡς γὰρ ὑπὸ τῆς
θνητότητος μείζονα τοῦ ἁμαρτάνειν τὴν ἐνόχλησιν ὑπεμένομεν, οὕτως ἡ τιμωρία ὑπὸ τοῦ πταίειν ἡμῖν
ἐπεσφίγγετο, καὶ ὁ νόμος οὐδὲν ἡμᾶς ὠφελεῖν ἡδύνατο, τοὐναντίον δὲ καὶ ἁμαρτημάτων ἐγίγνες
πρόξενος, ἐπειδὴ ταῖς διαγορεύσεσι τἀναντία διεπραττόμεθα.
Στίχ. δ'. ᾿Αλλὰ (6) πάντα νῦν, φησί, μετα
βέβληται. Τῷ γὰρ βίῳ τούτῳ νεκροί γεγόναμεν, ο
δὴ τυγχάνοντες ὥσπερ ὑπό τινος ἀνάγκης κατειχο
μεθα εἰς τὸ τῷ νόμῳ πολιτεύεσθαι· ὅθεν οὐδέ ἐπί
τις ἡμῖν κοινωνία βίου πρὸς αὐτὸν τοῦ λοιποῦ· ἀνα-
καινισθέντες γὰρ τῇ δυνάμει τοῦ Πνεύματος καὶ
ἕτεροι μὲν ἀνθ' ἑτέρων γεγονότες, μεταστάντες &
εἰς ἄφθαρτον ζωὴν ἀπὸ τοῦ παρόντος βίου, εὐδεμίαν
ἁμαρτημάτων ενόχλησιν ὑπομένομεν. Οὐκοῦν οὐδὲ
νόμων δεόμεθα καὶ γραμμάτων τῶν διδασκόντων
ἡμᾶς τοῦ κακοῦ τὴν ἀποχὴν· ταῦτα γὰρ τοῖς ἐν τῇ
τοῦ βίου τούτου παλαιότητι καθεστῶσι χρήσιμα είναι
δύναται, οὐ τοῖς ὑπὸ τοῦ Πνεύματος ἀνακαινισθείς
καὶ γεγονόσιν ἀφθάρτοις, οἷς νόμων οὐκέτι χρεία διά
τὸ μηδὲ ἁμαρτάνειν ἐπιδέχεσθαι· οὕτω κρείττονα τὰ
ἡμέτερα εκείνων φησὶ, καὶ πολλῷ μείζονα τὰ κατὰ Χριστὸν ὠφέλειαν ἔχοντα τῶν ὑπὸ τὸν νόμον παιδα
γωγουμένων.
τοίνυν τί - .
Στίχ. ζ'. - Αισθόμενος (7) ἀπό τε τοῦ, Τὰ καθί
ματα τῶν ἁμαρτιῶν τὰ διὰ (8) τοῦ νόμου, καὶ ἀπὸ
τοῦ, Νόμος δὲ παρεισῆλθεν ἵνα πλεονάσῃ τὸ παρά
(1) V.
ἐν τῇ σ. α. τ. δ. ήμεν οιn. Spic.
(2) Spic., ἐν τῇ σαρκί.
(3) Spic., τι,
unde fortasse scribendum : τό τε
(4) Libri, ἐγγίνεται.
(5) V. καὶ abest a c. Cram.
(6) Spic., c. Cram. p. 83.
(7) Spic., c. Cram. p. 88. Sed fragnientum, quod
paulo ante in Spic. et c. Cram., p. 87, Theodoro
tribuitur, Theodoreti est. V. c. Crat. p. 168. 'Theo-
doreti Op. ed, Hal., I.I. p. 72.
(8) C. Cram. : ἁμ. καὶ διά.
PG 66:809πτωμα, καὶ ἑτέρων πλειόνων ὧν ἐν τοῖς ἀνωτέροις Α εἰρήσει, διαβολήν τινα ἐπιφυομένην τῷ νόμῳ ὡς παραιτών (1) καὶ ποιητικῷ τῶν ἁμαρτημάτων, τρέκεται μὲν ἐπὶ τὸν περὶ τούτων λόγον. Αρχεται δὲ τῆς ἀντιθέσεως οὕτω λέγων· Τί οὖν ἐροῦμεν ; Ὁ Νόμος ἁμαρτία; Αλλ᾽ ἄρα φησί, μὴ τοῦτο ἀπὸ τῶν ἡμετέρων δείκνυται ῥημάτων, ὅτι δὴ φαῦλος καὶ ποιητικὸς ἁμαρτίας ὁ Νόμος. Μη γένοιτο· ἀλλὰ τὴν ἁμαρτίαν οὐκ ἔγνων, εἰ μὴ διὰ Νόμου. Τουναντίον οὐδ᾽ ἂν ἔγνων τὴν ἁμαρτίαν, δι' ἧς ἐκκλίνειν προσήκει τὴν πράξιν, εἰ μὴ Νόμος ἦν ὁ τῇ διακρίσει τοῦ τε καλού και του χείρονος παιδεύων ἡμᾶς & τι (3) ποιεῖν καὶ ὧν ἀπέχεσθαι δεί, ὥστε ὁ Νόμος ἡμῖν τοῦ μίσους τῆς ἁμαρτίας ἐγένετο αἴτιος, ὃς ὑπέδειξεν τε αὐτὴν καὶ ἀποφεύγειν προσέταξε· καὶ σαφέστερον ποιῶν τὸ εἰρημένον ἐπήγαγεν Τήν τε Β γὰρ ἐπιθυμίαν οὐκ ᾔδειν, εἰ μὴ ὁ Νόμος ἔλεγεν, Οὐπ ἐπιθυμήσεις. Πολλῶν ἐπιθυμεῖν ἡμᾶς κατὰ τὸν παρόντα βίον συμβέβηκεν, οὐ βρωμάτων καὶ τομά. των καὶ γαμικῆς κοινωνίας μόνον, ἀλλὰ καὶ δόξης καὶ χρημάτων· ὧν δὲ τὴν ἐπιθυμίαν ἐνοῦσαν ἔχομεν, ταύτων οὐκ ἄν ποτε εἶναί τι φαῦλον ἡγησάμεθα, μὴ Νόμου διδάσκοντος ἡμᾶς, ὧν ἐπιθυμοῦντας ἀπέχεσθαι προσήκει, ώσπερ οὖν καὶ τὸ ἄλογον ἕκαστον (3) ἀπαρατήτως τὴν οἰκείαν ἐκπληροῦν ἐπιθυμίαν ἐπείγιατι, ὅτε δὴ οὐδενὸς αὐτὰ πρὸς τοὐναντίον ἀνθέλο φυτού γενομένη καὶ συνεβάλλετο τὰ κατ᾽ ἐκεῖνον εἰς σύστασιν τῶν περὶ τοῦ Νόμου λόγων. Στίχ. η'. Υποδείγματι (4) κέχρηται τοῖς περὶ τὸν ᾿Αδάμ, ἐπεὶ κἀκεῖνος προκειμένων ἐπὶ τοῦ παραδείσου τῶν φυτῶν ἀδεῶς ἁπάντων μεταλαμβάνειν ἐδύνατο, εἰ μὴ νόμος αὐτῷ τις (5) περὶ ἀποχῆς ἔτυχε δοθεῖς, καὶ οὐκ ἦν ἁμάρτημα τὸ μετὰ τῶν λοιπῶν βουληθέντα (6) κάκείνου φαγεῖν. Ἐπειδὴ δὲ ἐντολὴν ἐδέξατο ἀποσχέσθαι τοῦ φυτοῦ τῆς βρώσεως, ἐπισ θυμία μέν τις ἐνὴν αὐτῷ τῆς μεταλήψεως, ὡς εἰκὸς, τοῦ καρποῦ, ἐκωλύετο δὲ όμως (7) ὑπὸ τῆς ἐντολῆς, ἁμάρτημα εἶναι τὸ φαγεῖν τῶν ἀπηγορευμένων (8) ἡγούμενος· ἐντεῦθεν ἡ ἁμαρτία πάροδον ἔσχεν, τῆς μὲν ἐντολῆς ἐπεχούσης την βρώσιν, τοῦ δὲ ᾿Αδάμ οὐ πρὸς τὴν ἀξιοπιστίαν τῆς ἐντολῆς βουληθέντος (9) Βε!», αλλά πιστωθέντο; μὲν τοῦ ἐπιβούλου τοῖς λόγιας, ὅπου δὲ τῆς ἐπιθυμίας (10) τοῦ φαγεῖν γεγονότος. Καὶ οὐ μόνον ἀφορμὴ τῆς ἁμαρτίας (11) ἐντεῦθεν ἐγένετο, ἀλλὰ γὰρ ἔτι (12) κἀκεῖνο ἐμάθομεν, ὡς οὐχ Επάσαις ταῖς (13) ἐπιθυμίαις προσῆκεν ἔπεσθαι τρες, δικιμάζοντας δὲ & χρὴ ποιεῖν τῶν ἑτέρων ἀπὸ καὶ τὸν λόγον ἕκαστον. Τάχα δὲ καὶ εἰς εατὰ τὸν ᾿Αδάμ ὡς ἐν ὑποδείγματος λόγῳ εἶποι τιμέτων αὐτῷ φυτῶν ἀδ. απ. μ. Αδύνατο. Μ. ἀξιοπ. αὐτῆς βουλ. Μ. : ἀλλὰ τοῦ ἐπιβούλου πιστωθ. τοῖς λόγ. καὶ ὅλου τῆς ἐπιθ. κοντος, ὑφ' οὗ πρὸς μάχην τῆς οἰκείας ορέξεως καταστήσεται. Εἶτα υποδείγματι κέχρηται τοῖς περὶ τὸν Ἀδὰμ εἰς μείζονα τοῦ γενομένου σαφήνειαν· νόμος γὰρ ἦν καὶ ἡ πρὸς ἐκεῖνον ἐντολὴ περὶ τοῦ
IN EPISTOLAM AD ROMANOS.
πτωμα, καὶ ἑτέρων πλειόνων ὧν ἐν τοῖς ἀνωτέροις Α
εἰρήσει, διαβολήν τινα ἐπιφυομένην τῷ νόμῳ ὡς
παραιτών (1) καὶ ποιητικῷ τῶν ἁμαρτημάτων, τρέ-
κεται μὲν ἐπὶ τὸν περὶ τούτων λόγον. Αρχεται δὲ
τῆς ἀντιθέσεως οὕτω λέγων· Τί οὖν ἐροῦμεν ; Ὁ
Νόμος ἁμαρτία; Αλλ᾽ ἄρα φησί, μὴ τοῦτο ἀπὸ τῶν
ἡμετέρων δείκνυται ῥημάτων, ὅτι δὴ φαῦλος καὶ
ποιητικὸς ἁμαρτίας ὁ Νόμος. Μη γένοιτο· ἀλλὰ
τὴν ἁμαρτίαν οὐκ ἔγνων, εἰ μὴ διὰ Νόμου. Τουναν-
τίον οὐδ᾽ ἂν ἔγνων τὴν ἁμαρτίαν, δι' ἧς ἐκκλίνειν
προσήκει τὴν πράξιν, εἰ μὴ Νόμος ἦν ὁ τῇ διακρίσει
τοῦ τε καλού και του χείρονος παιδεύων ἡμᾶς &
τι (3) ποιεῖν καὶ ὧν ἀπέχεσθαι δεί, ὥστε ὁ Νόμος
ἡμῖν τοῦ μίσους τῆς ἁμαρτίας ἐγένετο αἴτιος, ὃς
ὑπέδειξεν τε αὐτὴν καὶ ἀποφεύγειν προσέταξε· καὶ
σαφέστερον ποιῶν τὸ εἰρημένον ἐπήγαγεν Τήν τε Β
γὰρ ἐπιθυμίαν οὐκ ᾔδειν, εἰ μὴ ὁ Νόμος ἔλεγεν,
Οὐπ ἐπιθυμήσεις. Πολλῶν ἐπιθυμεῖν ἡμᾶς κατὰ τὸν
παρόντα βίον συμβέβηκεν, οὐ βρωμάτων καὶ τομά.
των καὶ γαμικῆς κοινωνίας μόνον, ἀλλὰ καὶ δόξης
καὶ χρημάτων· ὧν δὲ τὴν ἐπιθυμίαν ἐνοῦσαν ἔχομεν,
ταύτων οὐκ ἄν ποτε εἶναί τι φαῦλον ἡγησάμεθα, μὴ
Νόμου διδάσκοντος ἡμᾶς, ὧν ἐπιθυμοῦντας ἀπέχεσθαι
προσήκει, ώσπερ οὖν καὶ τὸ ἄλογον ἕκαστον (3)
ἀπαρατήτως τὴν οἰκείαν ἐκπληροῦν ἐπιθυμίαν ἐπεί-
γιατι, ὅτε δὴ οὐδενὸς αὐτὰ πρὸς τοὐναντίον ἀνθέλο
φυτού γενομένη καὶ συνεβάλλετο τὰ κατ᾽ ἐκεῖνον εἰς σύστασιν τῶν περὶ τοῦ Νόμου λόγων.
Στίχ. η'. Υποδείγματι (4) κέχρηται τοῖς περὶ
τὸν ᾿Αδάμ, ἐπεὶ κἀκεῖνος προκειμένων ἐπὶ τοῦ παρα-
δείσου τῶν φυτῶν ἀδεῶς ἁπάντων μεταλαμβάνειν
ἐδύνατο, εἰ μὴ νόμος αὐτῷ τις (5) περὶ ἀποχῆς ἔτυχε
δοθεῖς, καὶ οὐκ ἦν ἁμάρτημα τὸ μετὰ τῶν λοιπῶν
βουληθέντα (6) κάκείνου φαγεῖν. Ἐπειδὴ δὲ ἐντολὴν
ἐδέξατο ἀποσχέσθαι τοῦ φυτοῦ τῆς βρώσεως, ἐπισ
θυμία μέν τις ἐνὴν αὐτῷ τῆς μεταλήψεως, ὡς εἰκὸς,
τοῦ καρποῦ, ἐκωλύετο δὲ όμως (7) ὑπὸ τῆς ἐντολῆς,
ἁμάρτημα εἶναι τὸ φαγεῖν τῶν ἀπηγορευμένων (8)
ἡγούμενος· ἐντεῦθεν ἡ ἁμαρτία πάροδον ἔσχεν, τῆς
μὲν ἐντολῆς ἐπεχούσης την βρώσιν, τοῦ δὲ ᾿Αδάμ οὐ
πρὸς τὴν ἀξιοπιστίαν τῆς ἐντολῆς βουληθέντος (9)
Βε!», αλλά πιστωθέντο; μὲν τοῦ ἐπιβούλου τοῖς λό-
γιας, ὅπου δὲ τῆς ἐπιθυμίας (10) τοῦ φαγεῖν γεγονότος.
Καὶ οὐ μόνον ἀφορμὴ τῆς ἁμαρτίας (11) ἐντεῦθεν
ἐγένετο, ἀλλὰ γὰρ ἔτι (12) κἀκεῖνο ἐμάθομεν, ὡς οὐχ
Επάσαις ταῖς (13) ἐπιθυμίαις προσῆκεν ἔπεσθαι
τρες, δικιμάζοντας δὲ & χρὴ ποιεῖν τῶν ἑτέρων ἀπὸ
καὶ τὸν λόγον ἕκαστον.
Τάχα δὲ καὶ εἰς
εατὰ τὸν ᾿Αδάμ ὡς ἐν ὑποδείγματος λόγῳ εἶποι
τιμέτων αὐτῷ φυτῶν ἀδ. απ. μ. Αδύνατο.
Μ. ἀξιοπ. αὐτῆς βουλ.
Μ. : ἀλλὰ τοῦ ἐπιβούλου πιστωθ. τοῖς λόγ.
καὶ ὅλου τῆς ἐπιθ.
perius prolata, Legem incriminari tanquam causani
et auctorem peccatorum, rein nunc explicandam
suscipit. Occupans igitur quæ objici potuissent,
ait : Quid ergo dicemus ? Les peccatum est? Asl, in-
quit, verbis nostris uulla ratione innuimus, Legem
malam esse et peccati auctorem. Absil : sed pecca-
tum non cognovi, nisi per Legem. Imo peccatum non
cognovissem, quo a bono declinare possumus, nisi
Lex, bonum a malo distinguens, nos doceret quid
agendum, quid omittendum sit. Unde Lex nobis
peccatum odibile effecit, dum illud nobis descri-
psit et fugiendum declaravit. Quæ ut clarius etiam
exprimat, addit : Nam concupiscentiam nesciebam,
nisi Lex diceret : Non concupisces. Multa enim con-
cupiscimus præsenti hac in vita, non cibos tantum,
et potus, et stupra, sed gloriam quoque et divitias.
Licet enim horum concupiscentia nobis insit, nun-
quam putavissemus illam esse malam, nisi nos Lex
docuisset, quæ concupiscere non liceat. Ita enim
brutum animal ad complendam concupiscentiam
vi quadam necessaria fertur, nec exsistit quod illud
in contrarium trahat, quo ad reprimenda desideria
moveatur. Quæ doctrina historia Adæ manifestius
probatur; nam lex erat illud mandatum de arbore
datum, et quæ ipsi acciderunt aptissime cum his
sermonibus de Lege consentiunt.
PATROL. GR. LXVI.
VERS. 8. — Exemplo adhibetur Adm historia ;
nam ille omnibus paradisi arboribus absque timore
frui potuisset, nisi lex ei de vitanda arbore data
essel, et absque peccato de illa sicut et de cæteris
manducare cupiisset. Quando autem mandatum
suscepit de fugiendis illius arboris fructibus, con-
cupiscentia invasit illum profecto sumendi fructus;
prohibebatur autem mandato, peccaturum se ratus
si de eo manducaret; unde peccato iter factum est,
mandato quidem ne edat vetante, Adam vero man-
dato inservire nolente, imo inimici sermonibus
confidente, et omnino edendi cupiditate obcæcato.
Lege quidem non occasio tantum peccandi exorta
est, sed hoc etiam illa docuit, nobis non omnes con-
cupiscentias admittendas esse, probantibus qu
facienda et quæ fugienda sint; quod ni fecerimus,
ad peccatum prorsus deficiemus. Ita peccato per
mandatum iter stratum est, non eo tantum quod
de arbore manducavimus, sed etiam quod de vitan-
κοντος, ὑφ' οὗ πρὸς μάχην τῆς οἰκείας ορέξεως καταστήσεται. Εἶτα υποδείγματι κέχρηται τοῖς περὶ
τὸν Ἀδὰμ εἰς μείζονα τοῦ γενομένου σαφήνειαν· νόμος γὰρ ἦν καὶ ἡ πρὸς ἐκεῖνον ἐντολὴ περὶ τοῦ
(1) Vel scribe, αἰτίῳ. Libri, αναιτίῳ, quod ferri
son potest, nisi audacter b. s. sumpseris, utpote
quæ causam et rationem non habuerit.
(2) Cal. Cram., ἡμᾶς ὥστε.
(3) Libri,
(4) Spic., c. Cram. p. 89, et altera vice ibidem.
cod. Menacensi p. 169, ubi Th. monacho tribui-
tar. Sed discedit in nonnullis textus c. Mon. ab
stero. Statim ab initio ita habet :
εἰς ἀναφέρεσθαι τὸ προκείμενον, ἐπεὶ κἀκεῖνος προ
(5) V. τις om. c. M.
(6) Υ. βουληθ. om. c. M.
(7) V. όμως om. c. M.
C.
Μ., ἀπαγορευθέντων.
(9) C.
(40) C.
(11) C.
Μ., τῆς ἐπιθυμίας.
(12) V. γὰρ ἔτι om. c. M.
(13) Spic. et c. Cram.,
οὐκ ἀπάτῃ ταῖς, et mor
δοκιμάζοντες.
PG 66:815οὐκέτι ἐγὼ κατεργάζομαι αὐτό, ἀλλ' ἡ οἰκοῦσα ἐν ἐμοὶ ἁμαρτία. Τὸ γὰρ αὐτὸ κανταῦθα λέγει, ὅτι τῇ μὲν ψυχῇ αἱροῦμαι τὸ καλὸν, ὑπὸ τοῦ Νόμου και δευόμενος ἃ δεῖ, ποιῶ δὲ οὐχ & βούλομαι πολλάκις, ἀλλὰ ἃ μὴ βούλομαι μάλλον· βούλομαι μὲν γὰρ τὰ τοῖς θείοις νόμοις ἀκόλουθα, πράττω δὲ τἀναντία, ὧν ἐπίσταμαι τε καὶ βούλομαι καλῶν, ὡς ἐντεῦθεν τῆς ἁμαρτίας φαίνεσθαι τὴν ἰσχύν, ἣν κατ' ἐμοῦ διὰ τῆς θνητότητος ἐπεκτήσατο, εἴπερ δὴ καὶ παρὰ γνώμην ἐπὶ τὴν οἰκείαν με καθέλκειν δύναται πράξιν. Τὸ γάρ, Οὐκ ἐγώ κατεργάζομαι, ἀνωτέρω κανταύθα λέγει τὰ παρὰ γνώμην. Διὰ πάντων δὲ τούτων ἀπὸ τοῦ, Οίδαμεν γὰρ ὅτι ὁ Νόμος πνευματικός ἐστι, βύ λεται εἰπεῖν, ὅτι καλὸς μὲν ὁ Νόμος παιδεύων & δεῖ τὴν ψυχὴν, καὶ τούτου γε ένεκεν σφόδρα χρήσιμος, ἐγώ δὲ διὰ τῆς θνητότητος πολλὴν περὶ τὸ ἁμαρτάνειν τὴν εὐβουλίαν δεξάμενος, ἀπηλλάχθαι τοῦ πταίειν διὰ τῆς τοῦ Νόμου διδασκαλίας οὐ δύναμαι· πολύ λὴν μὲν γὰρ ἔχει τὴν ἰσχὺν ὁ Νόμος ἐν τῇ τῆς ψυχῆς διδασκαλίᾳ, καὶ τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν ἀκριβὴς ἔγκειται ἡμῖν ἢ τε τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ κακοῦ διάκρισις· οὐδὲ πώποτε γοῦν ὑπὸ τοῦ πλήθους τῶν ἁμαρτημάτων το εἰδέναι τοῦτο ἀπεβάλομεν, τοὐναντίον δὲ καὶ μυρία πταίοντες τοῦ γοῦν εἰδέναι τῆς ἁμαρτίας τὴν φαν λότητα ἐκτὸς οὐ γεγόναμεν· οὐ μὴν ἀφελεῖν ἡμῶν τὸ ἁμαρτάνειν δεδύνηται, τῆς θνητότητας πολλὴν τούς τοῦτο πράσσω· εἰ δὲ δ οὐ θέλω, τοῦτο ποιο, του τὴν εὐκολίαν ἡμῖν ἐργασαμένης, ἀλλὰ καν σφόδρα διὰ τῆς οἰκείας διδασκαλίας πολλὴν τοῦ προσήκοντος ἐνεργάσηται τὴν διάθεσιν, ἄκοντες, καὶ ὡς οὐκ ἴσμεν, πολλάκις εἰς τὴν τῶν ἀτόπων ὑπω φερόμεθα πράξιν. Στίχ. κα'. Κατὰ διαίρεσιν ἀναγνωστέον πολλὴν π. τ. 2. τ. εὐδ. του λόγου. τούτου εργάσηται. τὸ μέν ρ. Εὑρίσκω ἄρα τὸν Νόμον ἐμοὶ τῷ θέλοντι ποιεῖν τὸ καλὸν, εἶτα ἑξῆς, ὅτι ἐμοὶ τὸ κακὸν παράκειται ἕκαστον γὰρ αὐτῶν ἰδίᾳ τελείαν καὶ ἀπηρτισμένην ἔχει τὴν ἔννοιαν, τὸ μὲν τῷ θέλοντι ἐμοὶ κατά τὴν ψυχὴν λέγοντος, τὸ δὲ, ὅτι ἐμοὶ τὸ κακὸν παρά κειται κατὰ τὴν σάρκα. Λέγει γάρ, ὅτι κατὰ μὲν τὴν ψυχὴν χρήσιμος ὁ Νόμος, παιδεύων αὐτὴν ἐφίεσθαι τοῦ καλοῦ, ἀποστρέφεσθαι δὲ τὸ κακόν· τὴν περὶ τὸ ἁμαρτάνειν δὲ ἡμῶν εὐκολίαν οὐδαμῶς δύναται άρ ελεῖν, ἥτις ἀπὸ τῆς θνητότητος ένεγένετο. Στίχ. κβ'. Σφόδρα μὲν γὰρ ἐπὶ τοῖς τοῦ Θεοῦ νόμοις ἤδομαι, φησὶ, τὴν ψυχὴν, ἐπαινῶν τι αὐτοὺς καὶ περὶ πολλοῦ ποιούμενος, ἀντιπράττητος δὲ ἡ ἁμαρτία τῷ βουλήματι τῆς ψυχῆς διὰ πάντων, ὡς εἰπεῖν, τῶν μελῶν ἐπὶ τὴν ἑαυτῆς μεθέλκει πράξιν. Καὶ καλῶς εἶπεν, ἐν τοῖς μέλεσιν, ἐπειδὴ πολύ τροπος ἡ ἁμαρτία, διὰ πάντων ἐπιτηδεύεσθαι φύσιν ἔχουσα τῶν μελῶν· τὰ μὲν γὰρ δι' ὀφθαλμῶν, τὰ δὲ διὰ γλώττης, τὰ δὲ ἑτέρως ἁμαρτάνομεν. θαυμάζει Σὺ δὲ τὸ μὲν τ. υ. ἐμοὶ τὸ καλὸν ποιεῖν τῇ ψυχῇ πρόσαψον, τὸ δὲ - παρ. τῇ σαρκί. γ. ο νόμο ὅτι, ἥτις ἡμῖν εἰ ἐγένετο. Καὶ καλῶς, κτλ.
οὐκέτι ἐγὼ κατεργάζομαι αὐτό, ἀλλ' ἡ οἰκοῦσα ἐν
ἐμοὶ ἁμαρτία. Τὸ γὰρ αὐτὸ κανταῦθα λέγει, ὅτι
τῇ μὲν ψυχῇ αἱροῦμαι τὸ καλὸν, ὑπὸ τοῦ Νόμου και
δευόμενος ἃ δεῖ, ποιῶ δὲ οὐχ & βούλομαι πολλάκις,
ἀλλὰ ἃ μὴ βούλομαι μάλλον· βούλομαι μὲν γὰρ τὰ
τοῖς θείοις νόμοις ἀκόλουθα, πράττω δὲ τἀναντία, ὧν
ἐπίσταμαι τε καὶ βούλομαι καλῶν, ὡς ἐντεῦθεν τῆς
ἁμαρτίας φαίνεσθαι τὴν ἰσχύν, ἣν κατ' ἐμοῦ διὰ τῆς
θνητότητος ἐπεκτήσατο, εἴπερ δὴ καὶ παρὰ γνώμην
ἐπὶ τὴν οἰκείαν με καθέλκειν δύναται πράξιν. Τὸ γάρ,
Οὐκ ἐγώ κατεργάζομαι, ἀνωτέρω κανταύθα λέγει τὰ
παρὰ γνώμην. Διὰ πάντων δὲ τούτων ἀπὸ τοῦ,
Οίδαμεν γὰρ ὅτι ὁ Νόμος πνευματικός ἐστι, βύ
λεται εἰπεῖν, ὅτι καλὸς μὲν ὁ Νόμος παιδεύων & δεῖ τὴν
ψυχὴν, καὶ τούτου γε ένεκεν σφόδρα χρήσιμος, ἐγώ
δὲ διὰ τῆς θνητότητος πολλὴν περὶ τὸ ἁμαρτάνειν
τὴν εὐβουλίαν δεξάμενος, ἀπηλλάχθαι τοῦ πταίειν
διὰ τῆς τοῦ Νόμου διδασκαλίας οὐ δύναμαι· πολύ
λὴν μὲν γὰρ ἔχει τὴν ἰσχὺν ὁ Νόμος ἐν τῇ τῆς ψυχῆς
διδασκαλίᾳ, καὶ τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν ἀκριβὴς ἔγκειται
ἡμῖν ἢ τε τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ κακοῦ διάκρισις· οὐδὲ
πώποτε γοῦν ὑπὸ τοῦ πλήθους τῶν ἁμαρτημάτων το
εἰδέναι τοῦτο ἀπεβάλομεν, τοὐναντίον δὲ καὶ μυρία
πταίοντες τοῦ γοῦν εἰδέναι τῆς ἁμαρτίας τὴν φαν
λότητα ἐκτὸς οὐ γεγόναμεν· οὐ μὴν ἀφελεῖν ἡμῶν τὸ
ἁμαρτάνειν δεδύνηται, τῆς θνητότητας πολλὴν τούς
τοῦτο πράσσω· εἰ δὲ δ οὐ θέλω, τοῦτο ποιο,
του τὴν εὐκολίαν ἡμῖν ἐργασαμένης, ἀλλὰ καν σφόδρα διὰ τῆς οἰκείας διδασκαλίας πολλὴν τοῦ
προσήκοντος ἐνεργάσηται τὴν διάθεσιν, ἄκοντες, καὶ ὡς οὐκ ἴσμεν, πολλάκις εἰς τὴν τῶν ἀτόπων ὑπω
φερόμεθα πράξιν.
Στίχ. κα'. Κατὰ διαίρεσιν ἀναγνωστέον
πολλὴν π. τ. 2. τ. εὐδ.
του λόγου.
τούτου
εργάσηται.
τὸ μέν
ρ.
Εὑρίσκω ἄρα τὸν Νόμον ἐμοὶ τῷ θέλοντι ποιεῖν
τὸ καλὸν, εἶτα ἑξῆς, ὅτι ἐμοὶ τὸ κακὸν παράκειται
ἕκαστον γὰρ αὐτῶν ἰδίᾳ τελείαν καὶ ἀπηρτισμένην
ἔχει τὴν ἔννοιαν, τὸ μὲν τῷ θέλοντι ἐμοὶ κατά
τὴν ψυχὴν λέγοντος, τὸ δὲ, ὅτι ἐμοὶ τὸ κακὸν παρά
κειται κατὰ τὴν σάρκα. Λέγει γάρ, ὅτι κατὰ μὲν τὴν
ψυχὴν χρήσιμος ὁ Νόμος, παιδεύων αὐτὴν ἐφίεσθαι
τοῦ καλοῦ, ἀποστρέφεσθαι δὲ τὸ κακόν· τὴν περὶ τὸ
ἁμαρτάνειν δὲ ἡμῶν εὐκολίαν οὐδαμῶς δύναται άρ
ελεῖν, ἥτις ἀπὸ τῆς θνητότητος ένεγένετο.
Στίχ. κβ'. Σφόδρα μὲν γὰρ ἐπὶ τοῖς τοῦ
Θεοῦ νόμοις ἤδομαι, φησὶ, τὴν ψυχὴν, ἐπαινῶν τι
αὐτοὺς καὶ περὶ πολλοῦ ποιούμενος, ἀντιπράττητος
δὲ ἡ ἁμαρτία τῷ βουλήματι τῆς ψυχῆς διὰ πάντων,
ὡς εἰπεῖν, τῶν μελῶν ἐπὶ τὴν ἑαυτῆς μεθέλκει πράξιν.
Καὶ καλῶς εἶπεν, ἐν τοῖς μέλεσιν, ἐπειδὴ πολύ
τροπος ἡ ἁμαρτία, διὰ πάντων ἐπιτηδεύεσθαι φύσιν
ἔχουσα τῶν μελῶν· τὰ μὲν γὰρ δι' ὀφθαλμῶν, τὰ δὲ
διὰ γλώττης, τὰ δὲ ἑτέρως ἁμαρτάνομεν. θαυμάζει
Σὺ δὲ τὸ μὲν τ. υ. ἐμοὶ τὸ καλὸν ποιεῖν τῇ ψυχῇ
πρόσαψον, τὸ δὲ - παρ. τῇ σαρκί. γ. ο νόμο
ὅτι,
ἥτις ἡμῖν εἰ ἐγένετο.
Καὶ καλῶς, κτλ.
hac ago. Si autem quod nolo illud facio, jam non ego
operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Hoc
enim et hic dicit: Mente quidem bonum eligo, per
Legem edoctus quid deceat, facio autem sæpe non
quæ volo, sed potius quæ nolo. Volo enim quæ divinis legibus conveniunt, facio autem longe diversa ab illis virtutibus quæ sentio et volo, ita ut ex
hoc appareat vis peccati, quod mihi propter mortalitatem meam dominatur, et me vel invitum ad
sua opera pertrabit. Nam illud: Non ego operor, et
bic et supra interpretandum invitus operor. Per hæc
autem omnia ab illo: Scimus enim quia Lex spiritualis est, innuere cupit, Legem quidem bonam
esse, ac docere animam quæ oportet, ac ideo quam
utilissimam, ego autem propter mortalitatem peccata quam facilline admittens, per legis disciplinam 5
a delictis revocari nequeo. Multum quidem valet
lex ad erudiendam animam, illudque patet ex eo
quod facilis inde nobis boni aut mali discretio;
atque ideo nunquam peccatorum multitudo scienLiam illam nobis eripiet, imo vel peccando millios
peccati malitiam non poterimus non agnoscere.
Lex tamen nos a peccato non liberat, propter mortalitatem nostram ad delinquendum semper promplissimos; et etiamsi Legis disciplina sensus nostros
quam optime informet et instruat, sæpius adhuc
inviti et velut nescii ad malum delabimur.
VERS. 21. — Distinguenda phrasis: Invenio igi
tur Legem mihi volenti facere bonum, ab illis: quoniam mihi malum adjacet. Pars enim quæque suum
habet sensum perfectum et absolutum; illud mihi
volenti ad animam referendum, ad carnem autera
illud quoniam mihi malum adjacet. 'Dicit enim
juxta animam quidem utilis Lex, eam disciplina
sua ad bonum propellens, a malo revocans; at
nunquam proclivitatem ad peccatum tollet, qua
propter mortalitatem nostram laboramus.
VERS. 22. Animo, ait, valde condelector legihus Dei, illasque laudo et multi facio; sed peccatum animæ voluntati repugnans me per omnia, ut
ita dicam, membra in suas trahit. Recte habet: in
membris meis, quia varium peccatum, seque omnibus membris accommodare potest; nam nunc oculis, nunc lingua, aut aliter etiam delinquimus. Admiratione digni hic qui quærunt an tres aut quatuor leges Apostolus dicere voluerit, cum clara et
V. in cat. Cram.
omissa suut.
Lili,
V. a c. Gramm. abest.
C. Crain.,
Spic., c. Cr. p. 114.
Verba el que sequuntur in c. Monac.
(c. Cr. p. 190) (c. Augustanus (v. Theodoreti Opp.
ed. Hal., III, 78) et Gramneri Monacensis unus
idemque videtur esse falso Theodoreto assignantur
locantur statim post v. in une denique leguur
Spic., c. Cram. p. 116.
V. præbet etiam c. Monac
(c. Cram. p. 203) sub nomine Th. monachi.
PG 66:817δὲ ἄξον ἐνταῦθα τους διαπορήσαντας (1), πότερον & τρεῖς ἢ τέσσαρας νόμους ὁ ᾿Απόστολος βούλεται λέγειν, δήλης ούσης καὶ ἀπολύτου τῆς διανοίας (2). Ἀντὶ γὰρ (3) τοῦ εἰπεῖν τὴν ἁμαρτίαν, νόμον εἶπεν ἁμαρτίας, οὐδὲν ἀλλοιότερον λέγων, κατά τι δὲ αὐτὸ οἰκεῖον τεθεικώς ἰδίωμα· οὕτω (4) καὶ ἐν τοῖς ἀνωτέρω λέγει ὅτι διὰ νόμου πίστεως, καὶ μετὰ βραχέα δέ · Ὁ γὰρ νόμος (5) τοῦ πνεύματος τῆς ζωῆς, ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, τὸ πνεῦμα τῆς ζωῆς (6). Στίχ. κθ. – θεωρήσας (9) τῷ νῷ τὸν διὰ τοῦ σώματος κατὰ τῆς ψυχῆς γενόμενον (10) πόλεμον καὶ δι' αὐτοῦ τὸν ἄνθρωπον αἰχμαλωτιζόμενον, καταφυγὴν σωτηρίας (11) ζητεῖ καὶ τὸν ῥυόμενον περιβλέ καται, ἵνα αὐτὸ τὸ σῶμα τοῦ θανάτου εἰς σῶμα ζωῆς μετεποιήσῃ· εἶτα ὡς εὑρεθέντος τοῦ βυομένου καὶ Αίμου όντος πρὸς τὴν χάριν σωτηρίας (12), την πρέπουσαν εὐχαριστίαν ἀναπέμπει τῷ Θεῷ διὰ Ἰηστὸ Χριστοῦ, δι' οὗ αὐτῷ καὶ τὸ ῥυσθῆναι τοῦ πολεμέσο προσεγένετο. Οὐ λέγει δὲ ἁπλῶς, οὐδὲ εὔχεται Ανάξει τοῦ σώματος, ἀλλὰ τοῦ κατασχόντος τὸ σῶ για θανάτου διὰ τῆς ἁμαρτίας τοῦ θανάτου· θέλες (13) γὰρ τὸ σῶμα αὐτοῦ ζωῆς εἶναι σῶμα, οὐ σῶμα θα κάτω, αλλά σώμα ἁμαρτίας (14). Στίχ. Δ'.-Τῇ μὲν (15) γὰρ ψυχῇ, φησίν, αἱροῦμαι τὰ δικοῦντα τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ, ὑπὸ δὲ τῆς θνητότητις ἐπὶ τὴν ἁμαρτίαν καθέλκομαι· ἀλλ' ἀπηλλάγμεθα C τούτων ἁπάντων καὶ τιμωρίας ἁπάσης κατέστημεν ἐπεὶς, οἱ διὰ τῆς ἐπὶ τὸν Χριστὸν πίστεως έξω γενόμενος τῆς θνητότητος καὶ τοῦ κατ' αὐτὴν ζῆν· τοῖς γὰρ ὑπτοῖς καὶ τὴν ἐπὶ τὸ χεῖρον ῥοπὴν δεχομένοις ἀναγκαῖος ὁ Νόμος, ἀπείργων τοῦ χείρονος, ἀθανάτοις Ο καὶ ἀτρέπτοις γεγονόσι περιττὸς ἐξ ἀνάγκης καθίστηκεν. Στίχ. β. - Τῇ τοῦ (16) πνεύματος μετουσίᾳ τὴν διάστασιν γίνεσθαι ὁ ᾿Απόστολός φησι· Σπείρεται της, στο, σώμα ψυχικόν, ἐγείρεται σῶμα πνευ ματικὸν, ὡς ἂν αὐτοῦ τότε κρατοῦντος ἡμᾶς ἐν ἀφο βερούς τε καὶ ἀτελευτότητα (17). Πνεῦμα οὖν αὐτὸ ζωῆς τελεῖ, ὡς ἂν τῆς ἀθανάτου ζωῆς παρεκτικόν, ξης είτε τευξόμεθα. Τὸ τοίνυν πνεῦμα, φησί, τὸ ἐπ' Να της Αθανασίας ἡμῖν δεδομένον, οὗ τὴν ἀπό από αυτό Σευηριανοῦ καὶ Θεοδώρου · . Μ. : ζητ. καταφυγὴν σωτ. Μ., σ. θανάτου τῇ ἁμαρτία θέλε: Ἐπειδὴ γὰρ σκοπός ἐστι Νόμου παντὸς ίδιος (7), ἐφ' τὴν σκοπὸν τοῦ πράγματος, περὶ οὗπερ ἂν λέγῃ, ἑκάστου τὸ τοῦ νόμου προστίθησιν όνομα, ἵνα εἴπῃ αὐτὸ (8) τὸ πρᾶγμα καὶ οὐχ ἕτερον λέγων. (8) Ε. Μ., εἴπῃ περὶ οὗ ἂν λέγῃ πράγματος τὸν
IN EPISTOLAM AD ROMANOS.
ΚΕΦ. Η'.
CAPUT VIII.
δὲ ἄξον ἐνταῦθα τους διαπορήσαντας (1), πότερον &
τρεῖς ἢ τέσσαρας νόμους ὁ ᾿Απόστολος βούλεται λέ-
γειν, δήλης ούσης καὶ ἀπολύτου τῆς διανοίας (2).
Ἀντὶ γὰρ (3) τοῦ εἰπεῖν τὴν ἁμαρτίαν, νόμον
εἶπεν ἁμαρτίας, οὐδὲν ἀλλοιότερον λέγων, κατά τι
δὲ αὐτὸ οἰκεῖον τεθεικώς ἰδίωμα· οὕτω (4) καὶ ἐν τοῖς
ἀνωτέρω λέγει ὅτι διὰ νόμου πίστεως, καὶ μετὰ
βραχέα δέ · Ὁ γὰρ νόμος (5) τοῦ πνεύματος τῆς
ζωῆς, ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, τὸ πνεῦμα τῆς ζωῆς (6).
Στίχ. κθ. – θεωρήσας (9) τῷ νῷ τὸν διὰ τοῦ
σώματος κατὰ τῆς ψυχῆς γενόμενον (10) πόλεμον καὶ
δι' αὐτοῦ τὸν ἄνθρωπον αἰχμαλωτιζόμενον, καταφυ
γην σωτηρίας (11) ζητεῖ καὶ τὸν ῥυόμενον περιβλέ
καται, ἵνα αὐτὸ τὸ σῶμα τοῦ θανάτου εἰς σῶμα ζωῆς
μετεποιήσῃ· εἶτα ὡς εὑρεθέντος τοῦ βυομένου καὶ
Αίμου όντος πρὸς τὴν χάριν σωτηρίας (12), την
πρέπουσαν εὐχαριστίαν ἀναπέμπει τῷ Θεῷ διὰ Ἰη-
στὸ Χριστοῦ, δι' οὗ αὐτῷ καὶ τὸ ῥυσθῆναι τοῦ πολε-
μέσο προσεγένετο. Οὐ λέγει δὲ ἁπλῶς, οὐδὲ εὔχεται
Ανάξει τοῦ σώματος, ἀλλὰ τοῦ κατασχόντος τὸ σῶ
για θανάτου διὰ τῆς ἁμαρτίας τοῦ θανάτου· θέλες (13)
γὰρ τὸ σῶμα αὐτοῦ ζωῆς εἶναι σῶμα, οὐ σῶμα θα
κάτω, αλλά σώμα ἁμαρτίας (14).
Στίχ. Δ'.-Τῇ μὲν (15) γὰρ ψυχῇ, φησίν, αἱροῦμαι
τὰ δικοῦντα τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ, ὑπὸ δὲ τῆς θνητότη-
τις ἐπὶ τὴν ἁμαρτίαν καθέλκομαι· ἀλλ' ἀπηλλάγμεθα C
τούτων ἁπάντων καὶ τιμωρίας ἁπάσης κατέστημεν
ἐπεὶς, οἱ διὰ τῆς ἐπὶ τὸν Χριστὸν πίστεως έξω γενό-
μενος τῆς θνητότητος καὶ τοῦ κατ' αὐτὴν ζῆν· τοῖς
γὰρ ὑπτοῖς καὶ τὴν ἐπὶ τὸ χεῖρον ῥοπὴν δεχομένοις
ἀναγκαῖος ὁ Νόμος, ἀπείργων τοῦ χείρονος, ἀθανάτοις
Ο καὶ ἀτρέπτοις γεγονόσι περιττὸς ἐξ ἀνάγκης καθ-
ίστηκεν.
Στίχ. β. - Τῇ τοῦ (16) πνεύματος μετουσίᾳ τὴν
διάστασιν γίνεσθαι ὁ ᾿Απόστολός φησι· Σπείρεται
της, στο, σώμα ψυχικόν, ἐγείρεται σῶμα πνευ
ματικὸν, ὡς ἂν αὐτοῦ τότε κρατοῦντος ἡμᾶς ἐν ἀφο
βερούς τε καὶ ἀτελευτότητα (17). Πνεῦμα οὖν αὐτὸ
ζωῆς τελεῖ, ὡς ἂν τῆς ἀθανάτου ζωῆς παρεκτικόν,
ξης είτε τευξόμεθα. Τὸ τοίνυν πνεῦμα, φησί, τὸ ἐπ'
Να της Αθανασίας ἡμῖν δεδομένον, οὗ τὴν ἀπό
από αυτό
Σευηριανοῦ καὶ Θεοδώρου · .
Μ. : ζητ. καταφυγὴν σωτ.
Μ., σ. θανάτου τῇ ἁμαρτία θέλε:
legem peccati, idem significans et propriam quam-
dam adhibens loquendi rationem. Ita enim et supra
dixit quoniam per legem fdei (Rom. n1, 27); et pau-
lo inferius (vını, 2) dicet: Lex enim spiritus vitæ,
quasi habeat Spiritus vitæ. Quando suus cuique
Legi finis, de unoquoque nomen legis addit, ita ut
dicat finem rei, de qua loquitur, rem ipsam et non
aliam intendens.
absoluta mens videatur. Nam pro peccatum habet
VERS. 24.
Considerans mente bellum per cor-
pus cum anima gestum, et hominem per illud in
captivitatem redactum, salutare confugium quærit,
et a quo eruatur circumspicit, ut corpus ipsum
mortis in corpus vitæ permutetur. Deinde quasi
illum a quo erueretur invenisset, et qui gratiam
salutis largiretur, meritis gratiarum actionibus
Deum celebrat per Jesum Christum, per quem ipse
ab inimico liberatus est. Non postulat simpliciter,
non optat ut de corpore liberetur, sed de morte
corpus mortis per peccatum occupante. Desiderat
enim corpus suum vitæ corpus esse, non corpus
mortis, nec corpus peccati.
VERS. 1. — Anima quidem, inquit, ea volo quæ
legi Dei conveniunt, at mortalitate ad peccatum
trahor. Sed ab his liberati sumus et ab omni pena
liberi, quicunque per fdem in Christum jam non
amplius mortalitate opprimimur, nec secundum
illam vivimus. Nam mortalibus et ad malum pronis
Lex necessarla ut illos a pravis avertat; immorta-
libus autem et immotis, quæ necessaria olim fuerat,
superfua facta est.
VERS. 2. Spiritus participatione resurrectio-
nem fieri dicit Apostolus. Nam seminatur corpus
animale, ait, surget corpus spiritale (I Cor. xv, 44),
ut, hoc dominante, in incorruptione et immortali -
tate constituamur. Spiritum vitæ vocat illum,
tanquam immortalis vitæ auctorem, quam tune
adipiscemur. Spiritus igitur, inquit, nobis in spen
immortalitatis datus, quem nobis fides in Christum
catenis sæpissime confunduntur. Severiani bomi-
cx correctione, cico.
legitur, ἀτρεπτότητι,
Ἐπειδὴ γὰρ σκοπός ἐστι Νόμου παντὸς ίδιος (7), ἐφ'
τὴν σκοπὸν τοῦ πράγματος, περὶ οὗπερ ἂν λέγῃ,
ἑκάστου τὸ τοῦ νόμου προστίθησιν όνομα, ἵνα εἴπῃ
αὐτὸ (8) τὸ πρᾶγμα καὶ οὐχ ἕτερον λέγων.
(8) Ε. Μ., εἴπῃ περὶ οὗ ἂν λέγῃ πράγματος τὸν
(1) C. Expositiones antiquæ ab Ecumenio et D fragmenta exegetica habentur, quæ qui excutiat
Aretha collecta. Veron. 1532, f., p. 305 s., et
maxime quæ disserit Methodius in cat. Cram.
μ. 206 55.
Ο Γ. Θαυμάσαι.... τ. διανοίας om. c. Mon.
(5) C. Mon', 'Αντὶ δέ. Μos. C. Cram. om. τήν.
(4) C. Mon.,
ἁμαρτίας κατά τι οίκ. ἰδίωμα· οὕτω,
Spic. et c. Gramm., λέγει
μος, έλεγεν ότι διά,
(5) C. Mon., xal záliv · ¿ vóµos.
(6) Γ. αντι.. ζωής on. c. Mon.
(7) Spic., e, Gr., ιδίως.
(9) floc fragmentum in cal. Cram. P: 117 le-
File, praemissis v.
slin. ib. p. 208 ascribit Severiano. Sereriani, Ga-
brum ép. et Theodoro æqualis, multa in catenis
videat, ne quæ Severi sunt Severiano tribuat et
vice versa ; nam Severiani et Severi acephali, stre-
nui concilii Chalcedonensis adversarii, nomina in
lias XV Armeniace et Latine primum edidit J. Bapt.
Aucher, Venetiis 1827, 8. C. Mon. : Θεωρ.
τοίνυν.
(10) C. Bodl., γινόμενον.
(11) C.
(12) V. τῆς σωτ. om. c. M.
(13) C.
(14) C.
Μ., γὰρ ζωῆς ἑαυτοῦ, εἶναι τὸ σῶμα, οὐ
θαν., οὐδὲ ἀμ.
(15) Spic., c. Cram. p. 419.
(16) Spic., c. Cram. p. 120.
(17) Vocem ἀτελευτότης
ignorant lexica. In Spicil.
PG 66:823παράδοσιν τὴν, Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἀποκαραδοκεῖν όλοτελῆ τῶν ἀγαθῶν τὴν μετουσίαν ἐκομίσαντο. ἐκάλουν πατέρα τὸν Θεὸν οἱ τοῦ βαπτίσματος έξω μένοι. Καλῶς δὲ τὸν ᾿Αββᾶ ὁ Πατὴρ, ἐπειδὴ τῶν (1) νηπίων (διόν ἐστι τὸ ἀββᾶ καλεῖν τοὺς πατέρας· νήπιοι δὲ ἔτι (2) κατὰ τὸν παρόντα βίον ἦσαν οἱ διὰ τοῦ βαπτίσματος ἠξιωμένοι τῆς υἱότητος, τὴν τελείαν καὶ ἀληθῆ ἐπὶ τοῦ μέλλοντος προσδοκῶντες αἰώνας· τὸ οὖν Ἀββᾶ ὁ Πατὴρ τέθεικε τὸ μὲν εἰς μήνυσιν τῆς προσδοκωμένης τελειότητος, τὸ δὲ σύμβολον τῆς παρούσης καταστάσεως, ἐν ᾗ νηπίων δίκην οὐχ όλο τελῆ (3) τῆς μετουσίας τῶν ἀγαθῶν κομισάμενοι τὴν ἀπόλαυσιν, περιέμενον τὸ ποτὲ αὐτοῖς προσέσεσθαι κἀκεῖνα ταῖς νῦν ἐπαγγελίαις ἀκολούθως, Στίχ. ις', ιζ'. - Αὐτὸ τὸ (4) Πνεῦμα τὸ ἅγιον συμμαρτυρεῖ τῷ πνεύματι ἡμῶν, ὅτι πνευματικών διάγομεν· διὸ καὶ ἐσμεν τέκνα Θεοῦ (5). Εάν ούν συμπάσχωμεν τῷ Χριστῷ, τουτέστιν ἐὰν τὰ αὐτὰ πάσχειν αἱρησώμεθα, ἅπερ ὁ Χριστὸς τὴν ἀλήθειαν πρεσβεύων ἔπαθεν ἐκῶν, ἐὰν διωκόμενοι καρτερώμεν καὶ ὅσα ὅμοια πάσχωμεν ὑπὲρ εὐσεβείας, συνδοξασθησόμεθα αὐτῷ ἐν τῷ γενέσθαι τέχνα Θεοῦ καὶ συγ κληρονόμοι Χριστοῦ· τίς δὲ ἡ κληρονομία, προείρηται ὀπίσω, ἔνθα ὁ λόγος ἦν περὶ τοῦ. Εἰ γὰρ οἱ ἐκ Νόμου κληρονόμοι, κεκένωται ἡ πίστις. Στίχ. ιη'. Τό, λογίζομαι (6,) ἀντὶ τοῦ λογισμῷ τῷ προσήκοντι πέπεισμαι τοῦτο οὕτως ἔχειν, ὡς π Λογιζόμεθα οὖν πίστει δικαιοῦσθαι ἄνθρωπον χωρὶς ἔργων Νόμου. Στίχ. ιθ'. - Καραδοκεῖν (7) λέγεται τὸ ἐλπίζειν, ἀποκαραδοκεῖν δὲ (8) τὸ ἀπελπίζειν· ὅ τοίνυν λέγειτοιοῦτόν ἐστιν· Εν σῶμα την σύμπασαν κτίσιν ἐποίησεν ὁ Θεὸς, ὅθεν καὶ κόσμος λέγεται πάντα, είτε ὁρατὰ, εἴτε ἀόρατα, ὡς ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους Επιστολή φησιν." Ότι θέατρον ἐγενήθημεν τῷ κόσμῳ καὶ ἀγγέ λοις καὶ ἀνθρώποις. Ἐπειδὴ τοίνυν διαφορά εἰς ἐπιν ἐν αὐτοῖς, τὸ τὰ μὲν εἶναι ὁρατὰ, τὰ δὲ ἀόρατα, βα λόμενος εἰς ἂν τὰ πάντα συνῆφθαι, πεποίηκε τὸν δε θρωπον, ἐξ ὁρατοῦ μὲν συγκείμενον τοῦ σώματος καὶ συγγενοῦς τῇ φαινομένῃ κτίσει (ἐκ γῆς γὰρ σύγκειται καὶ ἀέρος καὶ ὕδατος καὶ πυρὸς), ἀοράτου δὲ τῆς ψυχῆς καὶ οἰκείας τοῖς ἀοράτοις (9)· καὶ δὴ πεποίηκεν αὐτὸν ὥσπερ τι φιλίας ενέχυρον τοῖς πᾶσι· χρήσιμε μὲν γὰρ αὐτῷ τὰ φαινόμενα, ὡς αὐτῇ τῇ πείρα μαν θάνομεν, έφεστᾶσι δὲ αὐτοῖς αἱ νοηταὶ φύσεις, προς τὸ ἡμῖν ὠφέλιμον αὐτὰ κινοῦσαι· καὶ τούτου μέρους ὁ ᾿Απόστολος περὶ τῆς ἐναντίας λέγων δυνάμεις Κατὰ τὸν ἄρχοντα τῆς ἐξουσίας τοῦ ἀέρος τοῦ πνεύματος τοῦ νῦν ἐνεργοῦντος ἐν τοῖς υἱοῖς τῆς ἀπειθείας, ὡς εἶναι δῆλον ἡμῖν, ὅτι πρὸ τῆς πα ραβάσεως εἰς τοὺς ἐφεστῶτας τῇ τοῦ αέρος κινήσει ὁ διάβολος συνετέλει· καὶ μὴν καὶ τοῖς πρὸς διδασκαλίαν τῆς εὐσεβείας εἰς ἡμετέραν ὠφέλειαν ὑπηρετεῖσθαι σύνηθες αὐτοῖς, ὡς ὁ ᾿Απόστολός (10) φησιν καὶ οἰκείας τ. ἀοράτοις om. in Spice σύν. αὐτοῦ ὡς καὶ ἀπ.
PG 66:825Οὐχὶ πάντες εἰσὶ λειτουργικὰ πνεύματα, εἰς διακνίαν αποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κλη ρονομεῖν σωτηρίαν; Εντεῦθεν τοίνυν αἱ (1) ἀόρατοι φύσεις εἰς οἰκεῖα τίθενται τὰ καθ' ἡμᾶς εὐφραινό μένας, εἰ δή ποτε (2) πρὸς τὸ κρεῖττον ρέπειν ἡμᾶς συμβαίνει· καὶ τοῦτο ἡμᾶς ὁ Κύριος διδάσκει λέγων, ἐπὶ ἐνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι καὶ ἀγγέλους χαί βειν ἐν οὐρανοῖς· δῆλον δὲ ὅτι καὶ λύπην αὐταῖς προξενεῖ τὰ καθ᾿ ἡμᾶς ἐπὶ τὸ χεῖρον διακείμενα· οὐδὲ γὰρ ἂν εὐφραίνοιντο (5) ἡμῶν ἀφισταμένων τῆς τῶν ἀνίων πράξεως, εἰ μὴ καὶ λύπην αὐταῖς ἐκίνει τὸ μένειν ἡμᾶς ἐπ' ἐκείνων. Οὕτω δὴ γνώμης έχουότι περὶ ἡμᾶς, ὡς ἄτε δὴ οἰκεῖον ζῶον καὶ συγγενές αὐταῖς, ἡνίκα γεγονώς ὁ Ἀδὰμ ἐδέξατο τοῦ Θεοῦ τὸ ἐπίταγμα, ὁμοῦ κἀκεῖνο ἀκούσας, ὡς παραβὰς ἀπο θανεῖται, ἐσκόπουν ήντινα ἄρα τὰ κατ' αὐτὸν τὴν Β έκβασιν λήψεται· καὶ ἐπειδὴ παραβὰς θνητὸς ἐγένετο διὰ τῆς ἀποφάσεως, ἐχωρίζετό τε, ὡς εἰκὸς, ἡ ψυχή τοῦ σώματος καὶ ὁ μηχανηθεὶς διὰ τοῦ ἀνθρώπου σύνδεσμος τῆς κτίσεως διελύετο, τούτῳ τῷ τρόπῳ ετυθρώπαζον αἱ νοηταὶ φύσεις ἐπὶ τοῖς γιγνομένοις, περὶ ἡμᾶς τε οὐκ εἶχον οἰκείως, ὡς ἂν τοιούτων γεγονότων αιτίους κακῶν· ὡς δὲ καὶ (4) τοῦ χρόνου τρελόντες οἱ καθεξῆς ἄνθρωποι μειζόνως ἐπὶ τὸ χεῖρον προβαίνοντες ἐπέσφιγγον ἑαυτοῖς τοῦ θανάτου τὴν ἐπόφασιν, πάντα μὲν τὰ καθ᾿ ἡμᾶς ἀπεγίνωσκον. μείζον δὲ καθ' ἡμῶν ἀνεδέχοντο τὸ μίσος· ὅθεν οὐδὲ πράττειν ὑπὲρ ἡμῶν ἐβούλοντό τι λοιπόν, τοῦτο μὲν ἐς ἀλλοτρίους ἑαυτῶν ἀποστρεφόμενοι, τοῦτο δὲ ὡς ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ μυσαττόμενοι (5). Τί οὖν ἐπὶ τούτους ἐγένετο; ἔφησεν αὐτοῖς ὁ Κύριος, ώς ποιήσει τὴν καθ' ἡμᾶς διόρθωσιν, ἀναστήσας τε ἡμᾶς καὶ Κατάνους εργασάμενος, ώς μηκέτι δεδοικέναι μηδὲ μεν πάλιν μεταβολὴν καὶ διάλυσιν τοῦ κοινοῦ συνἄσμου τῆς κτίσεως. Ταύτην δεξάμενοι τὴν ὑπόσχεσιν γαθύμουν, μαθόντες ὡς ἡ θεία χάρις τῶν ἡμῖν επεισμένων ποιήσεται τὴν διόρθωσιν, καὶ φιλοτιμία είστε ἡμῖν ἀποδώσει, ὧν ἡμεῖς ἑαυτοὺς διά μοχθημέσα ἀπεστερήσαμεν τρόπον, καὶ μενεῖ μὲν ὁ καθόλου Σύνδεσμος διάλυσιν οὐδεμίαν ἐπιδεχόμενος τοῦ λοι τους, μενεῖ δὲ ἄρρηκτος καὶ τῇ κτίσει πρὸς ἑαυτὴν ή φιλές· ἐντεῦθεν καὶ πράττειν ἅπαντα ὑπὲρ ἡμῶν τπ ίπνων, καίτοιγε ἐν τοῖς χείροσιν ἐξεταζομένων, εξ τῶν μελλόντων ἐλπίδι διὰ τὴν τοῦ Θεοῦ ἐπαγγε λέον τρατούμενοι (6). Τοῦτο οὖν λέγει, ὅτι ἡ κτίσις είτε ἐφ' ἡμῖν πολλάκις τὰ καθ' ἡμᾶς ἀπελπίσασα, ταύτην ἀπεκδέχεται τῶν ἁπάντων διόρθωσιν, τὴν προστασίαν τῶν μελλόντων, ὅτι ἀναστησόμεθα πάντες "Ετερος δὲ κτίσιν μὲν Αγιον τον Παύλον τῶν ἀπεφήνατο της εφεστηκυίας ταῖς ἀψύχοις ύλαις τὰς ταγείσας παρὰ Θεοῦ τὴν κτίσιν διέπειν, ἀποκαραδοκίαν δὲ τὴν ἀνελπιστία, ἡ κτίσις γάρ, φησί, ἐπιμενόντων ἡμῶν τῇ κακίᾳ καὶ ἐπισφιγγόντων ἑαυτοῖς τοῦ θανάτου τὴν ἀπόφασιν, εἰς τὸ εἶναι ἀθάνατοι· τὴν γὰρ ἀποκάλυψιν τῶν υἱῶν τοῦ Θεοῦ λέγει τὴν ἀνάστασιν, καθόλου τὴν (7) υιοθεσίαν τὴν ἀθανασίαν καλῶν, ἐπειδὴ υἱῶν εἶναι νομίζει Θεοῦ τὸ ἀθανάτους εἶναι· ὅθεν (8) καὶ ὁ Δα-
IN EPISTOLAM AD ROMANOS.
Οὐχὶ πάντες εἰσὶ λειτουργικὰ πνεύματα, εἰς δια-
κνίαν αποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κλη
ρονομεῖν σωτηρίαν; Εντεῦθεν τοίνυν αἱ (1) ἀόρατοι
φύσεις εἰς οἰκεῖα τίθενται τὰ καθ' ἡμᾶς εὐφραινό
μένας, εἰ δή ποτε (2) πρὸς τὸ κρεῖττον ρέπειν ἡμᾶς
συμβαίνει· καὶ τοῦτο ἡμᾶς ὁ Κύριος διδάσκει λέγων,
ἐπὶ ἐνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι καὶ ἀγγέλους χαί
βειν ἐν οὐρανοῖς· δῆλον δὲ ὅτι καὶ λύπην αὐταῖς
προξενεῖ τὰ καθ᾿ ἡμᾶς ἐπὶ τὸ χεῖρον διακείμενα·
οὐδὲ γὰρ ἂν εὐφραίνοιντο (5) ἡμῶν ἀφισταμένων τῆς
τῶν ἀνίων πράξεως, εἰ μὴ καὶ λύπην αὐταῖς ἐκίνει
τὸ μένειν ἡμᾶς ἐπ' ἐκείνων. Οὕτω δὴ γνώμης έχου-
ότι περὶ ἡμᾶς, ὡς ἄτε δὴ οἰκεῖον ζῶον καὶ συγγενές
αὐταῖς, ἡνίκα γεγονώς ὁ Ἀδὰμ ἐδέξατο τοῦ Θεοῦ τὸ
ἐπίταγμα, ὁμοῦ κἀκεῖνο ἀκούσας, ὡς παραβὰς ἀπο
θανεῖται, ἐσκόπουν ήντινα ἄρα τὰ κατ' αὐτὸν τὴν Β
έκβασιν λήψεται· καὶ ἐπειδὴ παραβὰς θνητὸς ἐγένετο
διὰ τῆς ἀποφάσεως, ἐχωρίζετό τε, ὡς εἰκὸς, ἡ ψυχή
τοῦ σώματος καὶ ὁ μηχανηθεὶς διὰ τοῦ ἀνθρώπου
σύνδεσμος τῆς κτίσεως διελύετο, τούτῳ τῷ τρόπῳ
ετυθρώπαζον αἱ νοηταὶ φύσεις ἐπὶ τοῖς γιγνομένοις,
περὶ ἡμᾶς τε οὐκ εἶχον οἰκείως, ὡς ἂν τοιούτων γε-
γονότων αιτίους κακῶν· ὡς δὲ καὶ (4) τοῦ χρόνου
τρελόντες οἱ καθεξῆς ἄνθρωποι μειζόνως ἐπὶ τὸ χεῖρον
προβαίνοντες ἐπέσφιγγον ἑαυτοῖς τοῦ θανάτου τὴν
ἐπόφασιν, πάντα μὲν τὰ καθ᾿ ἡμᾶς ἀπεγίνωσκον.
μείζον δὲ καθ' ἡμῶν ἀνεδέχοντο τὸ μίσος· ὅθεν οὐδὲ
πράττειν ὑπὲρ ἡμῶν ἐβούλοντό τι λοιπόν, τοῦτο μὲν
ἐς ἀλλοτρίους ἑαυτῶν ἀποστρεφόμενοι, τοῦτο δὲ
ὡς ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ μυσαττόμενοι (5). Τί οὖν ἐπὶ
τούτους ἐγένετο; ἔφησεν αὐτοῖς ὁ Κύριος, ώς ποιήσει
τὴν καθ' ἡμᾶς διόρθωσιν, ἀναστήσας τε ἡμᾶς καὶ
Κατάνους εργασάμενος, ώς μηκέτι δεδοικέναι μηδὲ
μεν πάλιν μεταβολὴν καὶ διάλυσιν τοῦ κοινοῦ συν-
ἄσμου τῆς κτίσεως. Ταύτην δεξάμενοι τὴν ὑπόσχεσιν
γαθύμουν, μαθόντες ὡς ἡ θεία χάρις τῶν ἡμῖν
επεισμένων ποιήσεται τὴν διόρθωσιν, καὶ φιλοτιμία
είστε ἡμῖν ἀποδώσει, ὧν ἡμεῖς ἑαυτοὺς διά μοχθη-
μέσα ἀπεστερήσαμεν τρόπον, καὶ μενεῖ μὲν ὁ καθόλου
Σύνδεσμος διάλυσιν οὐδεμίαν ἐπιδεχόμενος τοῦ λοι
τους, μενεῖ δὲ ἄρρηκτος καὶ τῇ κτίσει πρὸς ἑαυτὴν ή
φιλές· ἐντεῦθεν καὶ πράττειν ἅπαντα ὑπὲρ ἡμῶν
τπ ίπνων, καίτοιγε ἐν τοῖς χείροσιν ἐξεταζομένων,
εξ τῶν μελλόντων ἐλπίδι διὰ τὴν τοῦ Θεοῦ ἐπαγγε
λέον τρατούμενοι (6). Τοῦτο οὖν λέγει, ὅτι ἡ κτίσις
είτε ἐφ' ἡμῖν πολλάκις τὰ καθ' ἡμᾶς ἀπελπίσασα,
ταύτην ἀπεκδέχεται τῶν ἁπάντων διόρθωσιν, τὴν
προστασίαν τῶν μελλόντων, ὅτι ἀναστησόμεθα πάντες
"Ετερος δὲ κτίσιν μὲν
Αγιον τον Παύλον τῶν ἀπεφήνατο της εφεστηκυίας
ταῖς ἀψύχοις ύλαις τὰς ταγείσας παρὰ Θεοῦ τὴν
κτίσιν διέπειν, ἀποκαραδοκίαν δὲ τὴν ἀνελπιστία,
ἡ κτίσις γάρ, φησί, ἐπιμενόντων ἡμῶν τῇ κακίᾳ καὶ
ἐπισφιγγόντων ἑαυτοῖς τοῦ θανάτου τὴν ἀπόφασιν,
Hinc igitur invisibiles potestates de nobis curant,
ct Istantur si nobis meliora affectare contingit;
hoc enim docet nos ipse Dominus dicens: Gau-
dium erit coram angelis Dei super uno peccatore
panitentiam agente (Luc. xv, 10). Manifestum etiam
eos de nobis dolere si deteriora senserimus; non
enim gauderent de nobis peccatorum operationem
omittentibus, nisi iidem lugerent nostram in malo
constantiam. Habemur ergo ab eis velut animal
familiare et cognatum, quando natus Adam Dei
precepta audivit, et illud didicit simul se moritu-
rum si ea transgrederetur, considerabant quis
eum finis maneret. Et quando lege violata, mor-
talis factus est propter negationem, et divisa est,
A pter eos qui hereditatem capient salutis (Ηebr. 1, 14)
uti videtur, a corpore anina, solutusque est crea-
tionem scilicet futurorum, nos omnes resurrecturos
ut immortales fiamus. Nam revelationem filiorum Dei
vocat resurrectionem, generatim adoptionem immor-
talitatem dicens, cum idem sit apud eum filios Dei esse
ac immortales esse. Unde etiam David hæc habet;
D Ego dixi: Dei estis et flii Excelsi omnes. Vos a
tem sicut homines moriemini(Psal. Lxxxi, 6, 7); non
est enim cur moriantur qui filii Dei vocantur.
legantur.
viņru c. Mon. (c. Cramı. p. 248), sed ea quæ præc-
want more suo contraxit :
turæ nexus per hominem intentus, adeo doluerunt
spirituales natura de re facta ut a nobis recede-
rent, velut a tantorum malorum auctoribus. Unde
tempore procedente cum homines magis ac magis
ad deteriora deflectentes mortis imperio gravius
oppressi sunt, exstinctum est illorum studium in nos,
imo odio nos habuerunt. Qua de causa jam non
amplius nobis prodesse voluerunt ut alienos nunc nos
respuentes, nunc etiam ut Dei inimicos abominantes.
Quid igitur postea factum est ? Nuntiavit eis Do-
minus, se nos reparaturum, resurrectione et immor-
talitate donandos, ita ut jam non metuenda sit nostra
destructio et solutio vinculorum quibus creatura una
conjungitur. Quo cognito, animum receperunt, di-
scentes nos divina gratia reparandos esse et boni-
tate Dei omnia nobis condonanda; quibus per mo-
rum pravitatem ipsi nos frustraveramus, et resti-
tuendus universi nexus jam in futurum indissolu-
bilis et infractus, consocialis amore variis ereatu-
ræ partibus. Unde etiam pro nobis omnia facere
non dubitabant, vel ad pejora lapsis, spe futurorum
per Dei prædicationem confirmati. Hoc igitur dicit :
creatura sæpius pro nobis nostra desperans, illam
suscipit rerum omnium restitutionem, exspecta-
εἰς τὸ εἶναι ἀθάνατοι· τὴν γὰρ ἀποκάλυψιν τῶν υἱῶν τοῦ Θεοῦ λέγει τὴν ἀνάστασιν, καθόλου τὴν (7)
υιοθεσίαν τὴν ἀθανασίαν καλῶν, ἐπειδὴ υἱῶν εἶναι νομίζει Θεοῦ τὸ ἀθανάτους εἶναι· ὅθεν (8) καὶ ὁ Δα-
(1) V. at om. c. Cram.
(2) Υ. τοτε οο. c. Cram.
Spic., εὐφραίνοντο.
(4) V. xxi om. c. Cram.
(δ) ν. τοῦτο δὲ ὡς. έ. τ. θ. μυσατ.. in Spic. non
((6) Sequentia v. habet etiam sub nomine 8. Mɔ-
(7) V. τήν om. Spic.
(8) C. Μon.
τὴν ἀνάστασιν λέγει, υἱοθεσίαν τὴν
ἀθανασίαν καλῶν· ὅθεν --. V. καὶ υἱο ἀποθν.
om. c. Mon. ib. V. &v om. c. Mon.
PG 66:827βιδ λέγει· Εγὼ εἶπα· Θεοί ἐστε καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες, ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνήσκετε, ὡς ἂν οὐκ ἔχοντος λόγον τοῦ (1) ἀποθνήσκειν τοὺς υἱοὺς τοῦ Θεοῦ χρηματίσαντας. Στίχ κ'.— Αμέλει (2), φησίν, οὐδὲν ἔτι ποιεῖν ὑπὲρ ἡμῶν οἱ ἄγγελοι ἀνεχόμενοι, διὰ τὴν ἐπαγγελίαν ταύτην είλαντο πάντα ποιεῖν, καίτοιγε περὶ τὰ μάταια ἡμῶν ἀσχολουμένων, τοῦτο κατὰ τὴν τοῦ Θεοῦ ἐπαγγελίαν ἀπεκδεχόμενοι, τὸ πάντα ἀπαλλαγῆναι φθο ρᾶς καὶ μεταβολῶν καὶ τροπῆς, ἐπειδὰν καὶ ἡμεῖς ἀξιωθέντες τῆς ἀναστάσεως, ἀθάνατοι τῇ τοῦ Θεοῦ δυνάμει γενώμεθα (5). Στίχ. και · Απαλλάττονται (4) γάρ, φησί, τότε καὶ αὐτοὶ τοῦ ὑπηρετεῖσθαι φθοριμαίοις πράγμασιν, ἐπειδὰν ἡμεῖς ἀθάνατοι γενώμεθα καὶ τὰ πάντα ἀπαλλαγῇ τοῦ τρέπεσθαι, ἐπεὶ μηδὲ ἔστι τοῦ λοιποῦ τὸ συναναγκάζον αὐτοὺς πρὸς τὴν τούτων ὑπηρετεῖσθαι κίνησιν. Στίχ. κβ'. - Καλώς (5) οὐκ εἶπεν, στενάζει καὶ ὠδίνει, ἀλλὰ συστεγάζει καὶ συνωδίνει, ἐπειδὴ καὶ τὸ πᾶσα ἡ κτίσις ἐνταῦθα προσέθηκεν, ἄνω ἡ κτίσ σις εἰρηκώς μόνον βούλεται δὲ εἰπεῖν ὅτι συμφώνως ἐπιδείκνυται τοῦτο πᾶσα ἡ κτίσις, ἵνα καὶ τὰ παρὰ πάσης τὸ αὐτὸ γίνεσθαι ὁμοίως παιδεύση του τους τὴν πρὸς ἅπαντας κοινωνίαν αἱρεῖσθαι τῇ τῶν λυπηρών καρτερία. Πῶς δὲ πᾶσαν ἔφη τοῦτο ὑπομέν νειν τὴν κτίσιν ; Τὰς μὲν ἀοράτους, ὡς εἰκὸς, ἅτε τη λογικὰς καὶ τῶν γινομένων ἐχούσας τὴν αἴσθησιν, τὰς δὲ ὁρατὰς τῇ κοινωνίᾳ τοῦ πράγματος. Στίχ. κδ'. · Οὐδέπω γάρ, (6) φησί, τῆς ἀναστάσεως τετυχήκαμεν, ἀλλὰ δεξάμενοι τὴν ὑπόσχεσιν ταῖς ἐλπίσι ψυχαγωγούμεθα. Σωτηρίαν (7) καλεῖ τὴν παντελῆ τῶν κακῶν ἀπαλ λαγήν, ἥτις αὐτοῖς ἐπὶ τοῦ μέλλοντος αιώνος προσγίνεσθαι ἔμελλε· ταῦτα τοίνυν φησὶ βεβαίως ἐλπίζειν ὅτι προσέσται ἡμῖν ἐπὶ τοῦ παρόντος βίου. Εἰ μὲν (8) γὰρ ἀπελαύομεν ἤδη τῶν προσδοκωμέν νων, φησίν, ὑπ' ὄψιν ἔκειτο πάντως τὴν ἡμετέραν, περὶ δὲ τῶν φαινομένων ἐλπίζειν οὐδαμῶς ἐδεόμεθα· ἐπειδὴ δὲ ἐλπίζομεν περὶ αὐτῶν ὡς οὐ φαινομένων, εἰκότως ἀνάγκη ἅπασαν τὴν ἔκβασιν αὐτῶν περιμέν νοντας, ὑπομένειν ἅπαν ὅ τι ἂν καὶ παθεῖν ὑπὲρ ἐκείνων δέοι. Στίχ. κς'. Σχηματισμός (9) έστι κατὰ τὸ σύνηθες τῇ θείᾳ Γραφῇ τὸ εἰρημένον, ὡς ἕτερον (10) φαίνεσθαι τῷ προχείρῳ μᾶλλον, ἢ ὁ βούλεται λέγειν· λέγει μὲν γὰρ ὅτι ἡμεῖς οὐδὲ προσδοκᾷν ἐκεῖνα κατά γε τὴν τῆς φύσεως ἀκολουθίαν δυνάμεθα, ἀλλ' ἡ τοῦ πνεύ ματος χάρις, ἧς τὴν ἀπαρχὴν ἐνταῦθα ειλήφαμέν, ἀναμφιβόλως ἡμῖν ἐγγυᾶται τὴν μετουσίαν ἐκείνων. Ἐσχημάτισε δὲ οὕτως · Α προσδοκῶμεν, ταῦτα καὶ αἰτοῦμεν παρὰ Θεοῦ, ἃ δὲ μὴ δυνατὸν ἐλπίσαι λαβεῖν, ταῦτα οὐδ' ἂν αὐτῆσαί ποτε ἀνασχοίμεθα· τὸ οὖν μὴ δύνασθαι προσδοκᾷν ἐκεῖνα τὸ μὴ εἰδέναι καθ' δ ἐπὶ προσεύξασθαι περὶ αὐτῶν ἐκάλεσεν, ἐπειδή, ὡς ἔφην,
· THEODORI MOPSUESTENI
VERS. 20. Utique, inquit, cum prius nibil Α
amplius pro nobis facere vellent angeli, omnia nunc
facere non dubitant propter illam prædicationen,
et licet circa vana moremur, illud juxta Dei præ-
dicationem persuasum ipsi habent, omnia jam cor-
ruptionis et perturbationum et mutationis immu-
nia fore, quando ipsi resurrectione digni habiti,
immortales Dei virtute fiemus.
VERS. 21. Liberabuntur, inquit, tunc et ipsi
angeli a servitute qua corruptibilibus rebus inser-
viunt, quando immortales fiemus, nec jam ulli erunt
mutatiori obnoxii, cuin nulla deinceps necessi
tate corruptibilium rerum motibus inservient.
VERS. 22. Recte congemiscit et simul parturit,
dicit, non autem gemiscit et parturit quando hic
omnis creatura nominetur, dum superius creatura
tantum vocetur. Vult autem indicare omnem crea-
turam eadem una sentire, ut communis hic omnis
creaturæ sensus eos doceat calamitatum tolerantia
communionem cum omnibus tueri. Qua autem ra-
tione dicitur Hlud sufferre omnis creatura ? Invisi-
biles creaturæ sane gemunt, utpote ratione et re-
ruin intellectu præditæ, visibiles vero operi com-
municando.
VERS. 24. Nondum, inquit, resurrectionem
contigimus, seul promissione accepta, spe resurgi-
anus. Salutem vocat perfectain a malis liberationem
quam in futuro ævo adipiscemur; hæc igitur con-
sequendi, ait, Grma spes præsenti huic vitæ com-
petit.
Quod si, inquit, bonis quæ exspectamus jam frue-
remur, oculis nostris omnino cernerentur; non
est autem cur ea unquam speremus, quæ apparent;
quando autem ea speramus velut non apparentia,
oportet ut omnium eventum exspectantes cuncta
sustineamus quæcunque pro illis sufferenda sunt,
VERS. 26.
Hoc juxta morem divinæ Scriptu-
ræ figurate dictum est, aliud significare rem leviter
consideranti videtur, aliud autem significat. Signi-
ficat quidein quod nos ea nec exspectare naturæ
viribus possumus ; sed spiritus gratia, cujus pri-
mitias hic accepinus, absque ullo dubio ea nobis
praestabit. Istud autem innuit : quæ exspectamus,
hæc etiam Deum rogamus; quæ autem contingere
non speramus, bæc postulare non auderemus. Illud
quid orenus, sicut oportet, nescimus, idem sonat
ac ea exspectare non possumus, quando, uti dixi,
ne rogares quidem, quæ nulla ratione exspectare
βιδ λέγει· Εγὼ εἶπα· Θεοί ἐστε καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες, ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνήσκετε, ὡς
ἂν οὐκ ἔχοντος λόγον τοῦ (1) ἀποθνήσκειν τοὺς υἱοὺς τοῦ Θεοῦ χρηματίσαντας.
Στίχ κ'.— Αμέλει (2), φησίν, οὐδὲν ἔτι ποιεῖν ὑπὲρ
ἡμῶν οἱ ἄγγελοι ἀνεχόμενοι, διὰ τὴν ἐπαγγελίαν ταύ-
την είλαντο πάντα ποιεῖν, καίτοιγε περὶ τὰ μάταια
ἡμῶν ἀσχολουμένων, τοῦτο κατὰ τὴν τοῦ Θεοῦ ἐπαγ-
γελίαν ἀπεκδεχόμενοι, τὸ πάντα ἀπαλλαγῆναι φθο
ρᾶς καὶ μεταβολῶν καὶ τροπῆς, ἐπειδὰν καὶ ἡμεῖς
ἀξιωθέντες τῆς ἀναστάσεως, ἀθάνατοι τῇ τοῦ Θεοῦ
δυνάμει γενώμεθα (5).
Στίχ. και · Απαλλάττονται (4) γάρ, φησί, τότε
καὶ αὐτοὶ τοῦ ὑπηρετεῖσθαι φθοριμαίοις πράγμασιν,
ἐπειδὰν ἡμεῖς ἀθάνατοι γενώμεθα καὶ τὰ πάντα
ἀπαλλαγῇ τοῦ τρέπεσθαι, ἐπεὶ μηδὲ ἔστι τοῦ λοιποῦ
τὸ συναναγκάζον αὐτοὺς πρὸς τὴν τούτων ὑπηρε
τεῖσθαι κίνησιν.
Στίχ. κβ'. - Καλώς (5) οὐκ εἶπεν, στενάζει καὶ
ὠδίνει, ἀλλὰ συστεγάζει καὶ συνωδίνει, ἐπειδὴ καὶ
τὸ πᾶσα ἡ κτίσις ἐνταῦθα προσέθηκεν, ἄνω ἡ κτίσ
σις εἰρηκώς μόνον βούλεται δὲ εἰπεῖν ὅτι συμφώ
νως ἐπιδείκνυται τοῦτο πᾶσα ἡ κτίσις, ἵνα καὶ τὰ
παρὰ πάσης τὸ αὐτὸ γίνεσθαι ὁμοίως παιδεύση του
τους τὴν πρὸς ἅπαντας κοινωνίαν αἱρεῖσθαι τῇ τῶν
λυπηρών καρτερία. Πῶς δὲ πᾶσαν ἔφη τοῦτο ὑπομέν
νειν τὴν κτίσιν ; Τὰς μὲν ἀοράτους, ὡς εἰκὸς, ἅτε τη
λογικὰς καὶ τῶν γινομένων ἐχούσας τὴν αἴσθησιν,
τὰς δὲ ὁρατὰς τῇ κοινωνίᾳ τοῦ πράγματος.
Στίχ. κδ'.
· Οὐδέπω γάρ, (6) φησί, τῆς ἀναστά-
σεως τετυχήκαμεν, ἀλλὰ δεξάμενοι τὴν ὑπόσχεσιν
ταῖς ἐλπίσι ψυχαγωγούμεθα.
Σωτηρίαν (7) καλεῖ τὴν παντελῆ τῶν κακῶν ἀπαλ
λαγήν, ἥτις αὐτοῖς ἐπὶ τοῦ μέλλοντος αιώνος προσγί
νεσθαι ἔμελλε· ταῦτα τοίνυν φησὶ βεβαίως ἐλπίζειν
ὅτι προσέσται ἡμῖν ἐπὶ τοῦ παρόντος βίου.
Εἰ μὲν (8) γὰρ ἀπελαύομεν ἤδη τῶν προσδοκωμέν
νων, φησίν, ὑπ' ὄψιν ἔκειτο πάντως τὴν ἡμετέραν,
περὶ δὲ τῶν φαινομένων ἐλπίζειν οὐδαμῶς ἐδεόμεθα·
ἐπειδὴ δὲ ἐλπίζομεν περὶ αὐτῶν ὡς οὐ φαινομένων,
εἰκότως ἀνάγκη ἅπασαν τὴν ἔκβασιν αὐτῶν περιμέν
νοντας, ὑπομένειν ἅπαν ὅ τι ἂν καὶ παθεῖν ὑπὲρ
ἐκείνων δέοι.
Στίχ. κς'. Σχηματισμός (9) έστι κατὰ τὸ σύνηθες
τῇ θείᾳ Γραφῇ τὸ εἰρημένον, ὡς ἕτερον (10) φαίνεσθαι
τῷ προχείρῳ μᾶλλον, ἢ ὁ βούλεται λέγειν· λέγει μὲν
γὰρ ὅτι ἡμεῖς οὐδὲ προσδοκᾷν ἐκεῖνα κατά γε τὴν
τῆς φύσεως ἀκολουθίαν δυνάμεθα, ἀλλ' ἡ τοῦ πνεύ
ματος χάρις, ἧς τὴν ἀπαρχὴν ἐνταῦθα ειλήφαμέν,
ἀναμφιβόλως ἡμῖν ἐγγυᾶται τὴν μετουσίαν ἐκείνων.
Ἐσχημάτισε δὲ οὕτως · Α προσδοκῶμεν, ταῦτα καὶ
αἰτοῦμεν παρὰ Θεοῦ, ἃ δὲ μὴ δυνατὸν ἐλπίσαι λαβεῖν,
ταῦτα οὐδ' ἂν αὐτῆσαί ποτε ἀνασχοίμεθα· τὸ οὖν μὴ
δύνασθαι προσδοκᾷν ἐκεῖνα τὸ μὴ εἰδέναι καθ' δ ἐπὶ
προσεύξασθαι περὶ αὐτῶν ἐκάλεσεν, ἐπειδή, ὡς ἔφην,
(1) Sic c. Mon.: duo alii 1.: λόγου τό.
(2) Spic., c. Cram. p. 139.
(3) C. Cram., γινόμεθα.
(4) Spic., c. Cram. p. 440.
(5) Spic., c. Cram. p. 441.
(6) Spic.; in c. Cram, p. 142 hoc fragm. Diodoro
tribuitur.
(7) Spic.,
C. Cram. p.
(8) Spic., c. Gram. p. 143.
(9) Spic., c. Cram. p. 144.
(10) Libri, ἑτέρου.
PG 66:833τελευταῖον ἐπήγαγεν τὸν οὔτε τις κτίσις ἑτέρα, δει- Α κνὺς ὅτι οὕτως ἀπαντα ταῦτα εἶναι ἀντίρροπα τῆς ritate. Στίχ. γ'.-Ορχψ (1) πιστοῦται τὸν λόγον. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν ὅτι οὐκ ἔστιν ὁ δύναται αὐτὸν χωρίσαι τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ, ἐπάγει ὅτι μόνον (2) τῆς συγγενείας αὐτοῦ ἡττᾶται· περὶ πάντων δὲ τῶν ἐξ Ισραήλ φησι. Ηδέως οὖν φησι καὶ σῶμα καὶ ψυχὴν δίδωμι, ἵνα ὧν ἐκπεπτώκασι, ταῦτα πάλιν (5) ἀνακαλέσωνται πιστεύσαντες εἰς Χριστόν· τί γὰρ τῶν κελῶν οὐκ Ἰουδαίων ἦν, ἐφ' οἷς νῦν τὰ ἔθνη σεμνύνεται (4); ή δόξα, ἡ διαθήκη, καὶ τὸ δὴ μέγιστον, ἐξ αὐτῶν καὶ ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα, ὅς ἐστι Θεὸς οὐ μόνον αὐτῶν, ἀλλὰ κοινῇ πάντων. Ἵνα οὖν ταῦτα ἀνακτήσωνται, ἡδέως ἐγὼ ὑπὲρ αὐτῶν ἀνάθεμα ἐγενόμην. Τὸ δὲ ἀνάθεμα τὸν ἀλλότριον δηλοί, ἐπειδὴ (5) τὸ ἀνατεθὲν τοῦ ἀνα[τε]θέντος ἀλλότριον (6). Στίχ. ε. Τί οὖν, φησὶν, εἴποιτε ἂν περὶ τοῦ κατὰ τὸν Ἡσοῦ καὶ τὸν Ἰακώβ, ὅπου καὶ πατὴρ εἷς καὶ μήτηρ μία καὶ σύλληψις ἡ αὐτή; Τὸ γὰρ, ἐξ ἑνὸς κοίτην έχουσα, τοῦτο λέγει; τὸ τὴν αὐτὴν ἐκ τοῦ αὐ τοῦ μὴ κατὰ διαφόρους τεκείν συλλήψεις. Καὶ οὕτω κατὰ πάντα καὶ προγόνων οικειότητι καὶ τοκετῷ συνημμένων αὐτῶν, ὅμως ὁ Θεὸς πριν γεννηθῆναι αὐτοὺς καὶ τι ποιῆσαι καλὸν ἢ κακὸν, προλαβὼν οὐ μόνον διείλεν αὐτοὺς, ἀλλὰ καὶ ἀνέτρεψεν, εἰ δεῖ πάλι θες σκοπεῖν τῆς φύσεως τὴν ἀκολουθίαν τὸν μείζονα δουλεύσειν ἀποφηνάμενος τῷ ἐλάττονι, εἰδὼς μὲν αὐτοὺς ὁποιοί τινες έσονται, οὐκ ἀναμείνας δὲ ἀπὸ τῶν οἰκείων διαγνωσθήναι τρόπων, ἀλλὰ πόρ φωθεν αὐτοὺς διελών, ὥστε διὰ πάντων φανεράν γενέσθαι τῆς ἐκλογῆς τὴν χάριν, ἢ καὶ φύσεως καὶ πάντων ἐστὶν προτιμοτέρα. Ευκαιρότατα μὲν οὖν πρὸς τὰ παρόντα καὶ τὸ, μήπω γὰρ γεννηθέντων οὕτω γὰρ διαψεύσασθαι φησὶ οὐχ οἷόν τε Θεόν, ἕτερα μὲν ἐπισχνούμενον, ἕτερα δὲ ποιοῦντα, ὅτι καὶ πρὸ τῆς γεννήσεως τὸν ἑκάστου τρόπον εἰδὼς ἐκλέγεται οἷς ἂν ἀξίους εἶναι νομίσῃ. Τίς ἂν οὖν γένοιτο ἐπὶ τούτου διαμαρτία, ὥστε τοῦτο κατὰ τὸν τῶν Ιδεών νομίζειν λόγον ; Δεικνὺς δὲ ὅτι ἠκολούθησεν τῇ κατά χάριν ἐκλογῇ καὶ τὰ πράγματα, επάγει· Καθώς D γέγραπται· τὸν Ἰακώβ ἠγάπησα, τὸν δὲ Ησαῦ ἐμίσησα· διὰ πάντων μέντοι σαφῶς ἀπέφηνεν ὅτι με φύσεως ἀκολουθία δουλεύειν οἶδε Θεός, χάριτι καὶ φιλοτιμία τούτους εκλέγεται, οὓς ἂν ἀξίους κ. τὸ μέγ., ἐξ ὧν ὁ Χ. τὸ κ. σ. · ἐξ αὐτῶν φησιν Χριστός. Θεὸς δὲ οὐ μόνων αὐτῶν, ἀ. κοινῇ ἐπὶ πάντων ἐστὶ Θεός· τούτων οὖν πάντων ἐκπεπτώκασιν ἀναγκαίως δὲ ὅσην ἔχει περὶ αὐτοὺς διάθεσιν δείκνυσιν, ἵνα μή τις τοὺς κατ' αὐτῶν ἐλέγχους πρὸς ἀπέχθειαν λέγεσθαι ὑποβάλλοι. περὶ τὸν Χριστὸν ἀγάπης νενόμικεν οὐδαμῶς, ὅτι κἂν εἰ ἕτερα σὺν τούτοις γένοιντο, τὸ μηδὲν εἶναι αὐτὰ πρὸς παράθεσιν ἡγεῖται τῆς ἀγάπης ἐκείνου.
IN EPISTOLAM AD ROMANOS.
ΚΕΦ. Θ.
CAP. IX.
τελευταῖον ἐπήγαγεν τὸν οὔτε τις κτίσις ἑτέρα, δει- Α
κνὺς ὅτι οὕτως ἀπαντα ταῦτα εἶναι ἀντίρροπα τῆς ritate.
Στίχ. γ'.-Ορχψ (1) πιστοῦται τὸν λόγον. Ἐπειδὴ
γὰρ εἶπεν ὅτι οὐκ ἔστιν ὁ δύναται αὐτὸν χωρίσαι τῆς
ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ, ἐπάγει ὅτι μόνον (2) τῆς συγ-
γενείας αὐτοῦ ἡττᾶται· περὶ πάντων δὲ τῶν ἐξ
Ισραήλ φησι. Ηδέως οὖν φησι καὶ σῶμα καὶ ψυχὴν
δίδωμι, ἵνα ὧν ἐκπεπτώκασι, ταῦτα πάλιν (5) ἀνα-
καλέσωνται πιστεύσαντες εἰς Χριστόν· τί γὰρ τῶν
κελῶν οὐκ Ἰουδαίων ἦν, ἐφ' οἷς νῦν τὰ ἔθνη σεμνύ
νεται (4); ή δόξα, ἡ διαθήκη, καὶ τὸ δὴ μέγιστον, ἐξ
αὐτῶν καὶ ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα, ὅς ἐστι Θεὸς οὐ
μόνον αὐτῶν, ἀλλὰ κοινῇ πάντων. Ἵνα οὖν ταῦτα
ἀνακτήσωνται, ἡδέως ἐγὼ ὑπὲρ αὐτῶν ἀνάθεμα
ἐγενόμην. Τὸ δὲ ἀνάθεμα τὸν ἀλλότριον δηλοί,
ἐπειδὴ (5) τὸ ἀνατεθὲν τοῦ ἀνα[τε]θέντος ἀλλότριον (6).
Στίχ. ε. Τί οὖν, φησὶν, εἴποιτε ἂν περὶ τοῦ κατὰ
τὸν Ἡσοῦ καὶ τὸν Ἰακώβ, ὅπου καὶ πατὴρ εἷς καὶ
μήτηρ μία καὶ σύλληψις ἡ αὐτή; Τὸ γὰρ, ἐξ ἑνὸς
κοίτην έχουσα, τοῦτο λέγει; τὸ τὴν αὐτὴν ἐκ τοῦ αὐ
τοῦ μὴ κατὰ διαφόρους τεκείν συλλήψεις. Καὶ οὕτω
κατὰ πάντα καὶ προγόνων οικειότητι καὶ τοκετῷ
συνημμένων αὐτῶν, ὅμως ὁ Θεὸς πριν γεννηθῆναι
αὐτοὺς καὶ τι ποιῆσαι καλὸν ἢ κακὸν, προλαβὼν οὐ
μόνον διείλεν αὐτοὺς, ἀλλὰ καὶ ἀνέτρεψεν, εἰ δεῖ
πάλι θες σκοπεῖν τῆς φύσεως τὴν ἀκολουθίαν τὸν
μείζονα δουλεύσειν ἀποφηνάμενος τῷ ἐλάττονι, εἰδὼς
μὲν αὐτοὺς ὁποιοί τινες έσονται, οὐκ ἀναμείνας δὲ
ἀπὸ τῶν οἰκείων διαγνωσθήναι τρόπων, ἀλλὰ πόρ
φωθεν αὐτοὺς διελών, ὥστε διὰ πάντων φανεράν
γενέσθαι τῆς ἐκλογῆς τὴν χάριν, ἢ καὶ φύσεως καὶ
πάντων ἐστὶν προτιμοτέρα. Ευκαιρότατα μὲν οὖν
πρὸς τὰ παρόντα καὶ τὸ, μήπω γὰρ γεννηθέντων
οὕτω γὰρ διαψεύσασθαι φησὶ οὐχ οἷόν τε Θεόν, ἕτερα
μὲν ἐπισχνούμενον, ἕτερα δὲ ποιοῦντα, ὅτι καὶ πρὸ
τῆς γεννήσεως τὸν ἑκάστου τρόπον εἰδὼς ἐκλέγεται
οἷς ἂν ἀξίους εἶναι νομίσῃ. Τίς ἂν οὖν γένοιτο ἐπὶ
τούτου διαμαρτία, ὥστε τοῦτο κατὰ τὸν τῶν
Ιδεών νομίζειν λόγον ; Δεικνὺς δὲ ὅτι ἠκολούθησεν τῇ
κατά χάριν ἐκλογῇ καὶ τὰ πράγματα, επάγει· Καθώς D
γέγραπται· τὸν Ἰακώβ ἠγάπησα, τὸν δὲ Ησαῦ
ἐμίσησα· διὰ πάντων μέντοι σαφῶς ἀπέφηνεν ὅτι
με φύσεως ἀκολουθία δουλεύειν οἶδε Θεός, χάριτι
καὶ φιλοτιμία τούτους εκλέγεται, οὓς ἂν ἀξίους
κ. τὸ μέγ., ἐξ ὧν ὁ Χ. τὸ κ. σ. · ἐξ αὐτῶν φησιν
Χριστός. Θεὸς δὲ οὐ μόνων αὐτῶν, ἀ. κοινῇ ἐπὶ
πάντων ἐστὶ Θεός· τούτων οὖν πάντων ἐκπεπτώκασιν
ἀναγκαίως δὲ ὅσην ἔχει
περὶ αὐτοὺς διάθεσιν δείκνυσιν, ἵνα μή τις τοὺς κατ'
αὐτῶν ἐλέγχους πρὸς ἀπέχθειαν λέγεσθαι ὑποβάλλοι.
nihil hæc fore putat in comparatione cum illa cla-
VERS. 3.
Jurejurando fidem facit dictis. Nam
post illa nihil esse quo a charitate Christi separari
possit, confirmat se uno suorum studio teneri: de
omnibus autem Israelitis loquitur. Libenter ait,
el corpus et animam meam trado, ut in Chri-
stum credentes ex eis eripiantur in quæ de-
lapsi sunt. Quid enim eorum bonorum quibus nunc
Judæi gloriantur, olim ad Judæos non spectabat?
Gloria ipsis, et testamentum, et quod præstantis-
B simum, ex ipsis ctiam Christus secundum carnem,
qui Deus non illorum tantum, sed communis
omnium. Quæ, ut recuperarent, libentius pro ipsis
anathema Grerem. Vox autem anathema (sepositio)
alienum designat, alienus enim sepositus a se-
ponente.
Vans. 10. — Quid igitur dicelis, inquit, de illa
Isaac et Jacob memoria, ubi et pater unus et mater
una et unus idemque conceptus. Nam illud ex uno
concubitu habens declarat eamdem ex eodem non
pluribus conceptibus, sed uno peperisse. Ita per
oinnia licet parentum unione et conjunctione pa-
rerentur (Esau et Jacob), Deus tamen antequain
nati sint, aut aliquid boni aut mali egissent, prius
distinxit eos, imo etiam, ut vera loquar, leges na-
turæ subvertit; nam decrevit ut major minori in-
serviret, sciens quidem quales futuri erant, non
autem exspectans donec moribus suis probarentur,
sed ab antiquis prædestinavit eos, ita ut electionis
gratia per omnia appareret, quæ natura et anni-
bus præstantior. Aptissime cum argumento coll-
gruit illud cum nondum nati fuissent; ita enim de-
clarat Deum mendacii expertem non alia pol-
liceri, alia vero facere, cum, antequam nascere-
mur, perspectis cujusque moribus, seligat eos quos
dignos existimaverit. Quis enim ad eum erroremu
veniret, ut crederet hanc electionem feri nulla
morum ratione habita. Ut autem demonstret facta
gratia vocationi respondisse, addit: Sicut scriptum
est, Jacob dilexi, Esas autem odio habui. Per omnia
vero manifestius declaravit, Deum naturæ legibus
non inservire, sed bonitate et gratia sua eos vo-
care, quoscunque vocatione dignos reputaverit.
Qui autem prius ab eo gratia donati sunt, tunc de-
His verbis explicit cod. Bodleianus, quo Cramer
περὶ τὸν Χριστὸν ἀγάπης νενόμικεν οὐδαμῶς, ὅτι κἂν εἰ ἕτερα σὺν τούτοις γένοιντο, τὸ μηδὲν εἶναι αὐτὰ
πρὸς παράθεσιν ἡγεῖται τῆς ἀγάπης ἐκείνου.
(1) Spie. In c. Cram. p. 162 tribuitur hoc fragm.
Diodoro, sed magna est lectionis varietas. Lectio-
'Αναγκαίως τῷ παρέποντι (leg.
ses Gram. sunt bz:
Gram.
πρέποντι) ό. π. τ. λόγον· προειπών γὰρ
ὅτι οὐκ ἔστι τι 8 δυνήσεται αὐτόν.
(2) C. Gr., μόνος. ib. C. Cr. :
ἡττᾶται· φησὶν οὖν
ὅτι ὑπὲρ τῶν Ἰουδαίων ἡδέως ἂν κ. σῶμα κ. ψυχὴν
προέτατο, ἵνα ών.
(3) C. Gr., τὰ αὐτὰ πάλιν.
(4) C. Cr.,
σεμνύνεται ; ἡ υἱοθεσία, ή δ., αἱ δια-
θῆτα:, αἱ ἐπαγγελίας, ή λατρεία, οι θεοφιλείς πατέ-
Ἰουδαῖοι· ἀλλ' ἵνα ταῦτα ἀνακτ. φησιν ἡδέως ἂν
ἀνάθεμα ὑπὲρ αὐτῶν ἐγενόμην ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ.
(5) C. Gr., ἐπεί.
(6) Adjicitur in c. Cr.,
usus est.
PG 66:835εἶναι τῆς ἐκλογῆς νομίσῃ, οἵτινες τῆς παρ' αὐτοῦ πρότερον ἀξιωθέντες χάριτος, τότε τὰ παρ' ἑαυτῶν συνεισφέρειν δύνανται, ἀνάλογον τῇ χάριτι τὴν αἱ κείαν ἐπιδεικνύντες προαίρεσιν. Στίχ. ιδ'. -Τί οὖν ἐροῦμεν; φησι· Μὴ ἀδικία παρά τῷ Θεῷ ; Μὴ γένοιτο· ἀλλ' ἐμοὶ μὲν εἴρηται ταῦτα, φησί, βουλομένῳ δεῖξαι τὸν Θεὸν οὐκ ἀκολουθία φύ σεως ἑπόμενον, χάριτι δὲ καὶ φιλοτιμίᾳ ἐκλεγόμενον οὓς ἂν ἀξίους εἶναι τῆς ἐκλογῆς νομίζῃ τῆς ἑαυτοῦ· οἰέσθω δὲ μηδεὶς ἄδικον εἶναι λέγειν ἡμᾶς τοῦ Θεοῦ τὴν ἐκλογὴν, εἰκῆ καὶ ἄνευ κρίσεως τοὺς μὲν ὠφε λεῖν, τοὺς δὲ βλάπτειν ἐσπουδακότος· μὴ γὰρ γένοιτο τοῦτό ποτε παρ' ἡμῶν φανῆναι λεγόμενον. Εἶτα και εξεργαστικώτερον τῶν ἐναντίων τιθείς· Τῷ γὰρ Μωϋσεῖ λέγει· 'Ελεήσω ὃν ἂν ἐλεῶ, καὶ οἰκτει· ρήσω ὃν ἂν οίκτείρω· καὶ μετὰ τὴν μαρτυρίαν ἐπισυλλογίζεται ἐκ τοῦ ἐκείνων προσώπου· Αρα οὖν οὐ τοῦ θέλοντος οὐδὲ τοῦ τρέχοντος, ἀλλά τοῦ ἐλεοῦντος Θεοῦ· καὶ γραφικὴν ἑτέραν φωνήν τεθεικώς· λέγει γὰρ ἡ Γραφὴ τῷ Φαραώ, ὅτι Εἰς αὐτὸ τοῦτο ἐξήγειρά σε, ὅπως ἐνδείξωμαι ἐν σε τὴν δύναμίν μου, καὶ ὅπως διαγγελῇ τὸ ὄνομά μου ἐν πάσῃ τῇ γῇ συλλογίζεται πάλιν· "Αρα ούν ὃν θέλει ἐλεεῖ, ὃν δὲ θέλει σκληρύνει. Ταῦτα μὲν οὖν ἅπαντα ὡς ἀπὸ τοῦ ἑτέρων ἔφη προσώπου, της τε γραφικάς μαρτυρίας οὕτως εἰπὼν, ὡς ἂν ἐκείνων αὐτὰς εἰς σύστασιν τοῦ οἰκείου λόγου προβάλλεσθαι ειωθότων, καὶ τοὺς συλλογισμοὺς ἀκολούθως ἀπὸ τοῦ ἐκείνων ἐπαγαγών προσώπου. Δύο δέ ἐστι τὰ ἐν τοῖς Ο εἰρημένοις στρεφόμενα· εἰ Θεὸς ἀγαθούς τε εἶναι ποιεῖ καὶ κακοὺς τὴν γνώμην οὓς βούλεται, ἢ παρ' ἡμῖν ἡ τῆς αἱρέσεως ταύτης εξουσία; καὶ πότερον αὐτὸς κολάζει τε οὓς θέλει καὶ πάλιν εὐεργετεί κατά τὸ δοκοῦν αὐτῷ, ἢ παρ' ἡμῖν τοῦ πειρᾶσθαι τούτων τε κἀκείνων ἐστὶν ἡ αἰτία ; ἔχεται δὲ τοῦ πρώτου κ δεύτερον. Ομολογουμένου μὲν γὰρ τοῦ παρ' ἡμῖν εἶναι τὴν ἐξουσίαν τῆς τε τῶν καλῶν καὶ τῶν χειρόνων αἱρέσεως, συναπηλέγχετο (1) καὶ τὸ τὰ περὶ ἡμᾶς γινόμενα ἀπὸ τῆς ἡμετέρας συμβαίνειν αἰτίας τῆς δέ γε τοῦ ποιεῖν ἐξουσίας ἅπερ ἂν βουλώμεθε ἐν ἡμῖν οὐκ οὔσης, οὐδὲ τὰ περὶ ἡμᾶς γινόμενα ἐφεί νετο ἀλλ᾽ ἢ κατὰ τὸ δοκοῦν τῷ ποιοῦντι Θεῷ. Και λιστα δὴ καὶ ὁ μακάριος Παῦλος διαιρεῖ μὲν τὴν ἀπόκρισιν· ὥσπερ δὲ ἐν τῷ πρώτῳ τοῦ παντὸς στρα φομένου, ἐκεῖνο πρότερον μετ' ἰσχυρᾶς τῆς ἀποδείξεως λύειν πειρᾶται, καὶ μετ' ἐκεῖνο ὡς ἂν ἀκόλουθον ἐπισυνάπτει τοῦ δευτέρου την λύσιν. Ἐτάγει δὴ πάλιν μετὰ τὰ προτεθέντα ἀπὸ τοῦ ἐκείνων προς ώπου, ὅπερ ἀκόλουθον ἦν τοῖς εἰρημένοις· Ερεῖς οὖν μοι· Τί ἔτι μέμφεται; τῷ γὰρ βουλήματι απ τοῦ τίς ἀνθέστηκεν; ἀντὶ τοῦ, θαῤῥήσας δὲ ταῖς γραφικαῖς μαρτυρίαις ὡς ἂν σύμφωνα οἷς λέγεις αὐτὸς διδασκούσαις ἡμᾶς, ἐρεῖς ὡς οὔτε μέμψεως οὔτε τιμωρίας ἄξιος εἴ τινος, γνώμῃ μὲν οἰκεία πράττων οὐδὲν, ἀνάγκῃ δὲ εἴκων τοῖς δοκοῦσιν αὐτῷ, καὶ οὐδὲ αἱρεῖσθαι παρ' ἐκεῖνα δυνάμενος ἕτερα. Καὶ συντόμως τοῦ εἰρημένου τὴν ἀτοπίαν ἐλέγχων Μεν (1) Υ. συναπελέγχεσθαι
THEODORI MOPSUESTENI
stinatum sibi munus complebunt, mentem suam A
juxta gratiæ vocationem informantes.
VERS. 14. Quid ergo dicemus? ait. Nunquid
iniquitas apud Deum? Absil. Hæc autem dixi, in-
quit, ut ostenderem Deum legibus naturæ non in-
servire, sed eos gratia et benignitate seligere quos
electione sua dignos existimaverit. Nemo autem
hæc interpretetur quasi dicam iniquam esse Dei
electionem, temnere et absque judicio alios quidem
beneficiis, alios vero pœnis prosecuti. Ne unquam
talia asserere videar. Deinde ut adversariorum
sententiam explicet: Moysi enim dicit: Miserebor
cujus misereor, et misericordiam præstabo cujus
miserebor, et allato testimonio, eorum nomine ra- B
tiocinatur: Igitur non volentis neque currentis, sed
miserentis est Dei; aliumque Scripturæ locum pro-
ſerens : Dicit enim Scriptura Pharaoni : Quia in hoc
ipsum excitavi te, ut ostendam in te virtutem meam :
el ul annuntietur nomen meum in universa terra. Con-
cludit rursus : Ergo cujus vult miseretur, et quem
vult indurat. Ilæc omnia velut adversariorum no-
mine profert, et sane testimonia ita adhibet, lan-
quam ab eis ad suam confirmandam doctrinam
usurpata, argumentaque consequenter ipsorum no-
mine instruit. Duo sunt quæ in prædictis repre-
henduntur. Si Deus bonos et malos juxta mentem
facit quos vult, num in potestate nostra bonum
aut malum seligere? Qui autem punit quos vult et
rursus bonis donat ad nutum suum, si nostri est
hoc ant illud amplecti? Posterius argumentum
prioris corollarium. Quod si confiteantur in nostra
potestate esse bonorum aut malorum electionem,
confutatur illud nobis non inesse causam eorum
quæ fiunt. Quod si autem nobis non facultas ea fa-
ciendi quæ voluerimus, non ipsi eorum quæ circa
nos fiunt causa, sed agentis Dei beneplacitum.
Optime autem beatus Paulus distincte respondet.
Cum prius argumentum totam rem evertat, illud pri-
mum valida ratione solvere conatur, et postea poste-
rioris solutionem velut corollarium conjunxit. Dictis
quæ nomine illorum proferuntur rursus ca affectat
quæ cum præcedentibus congruant: Dicis itaque
mihi, quid adhuc queritur ? Voluntati enim ejus quis D
resistit? Hoc est : Scripturæ testimoniis confisus,
quasi eadem docerent quæ tu asseris, dicis te nul-
lius criminis, nulliusque pœnæ esse reum, nil de
sententia sua facientem, sed ea necessitate operan-
tem quæ Deo placent, nec alia præter ea eligere
valentein. Deinde uno verbo declarans quam ab-
surda sint que objiciuntur. Et quidem, o homo,
ait, tu quis es, qui respondeas Deo? Mire per ipsum
illorum responsum ostendit quam inepta sint eo-
rumdem verba. Non enim proferuntur hæc ut re-
prehendantur, uti quibusdam visum est; nam
prorsus alienum est a beati Pauli more adversario-
lexica non habent.
εἶναι τῆς ἐκλογῆς νομίσῃ, οἵτινες τῆς παρ' αὐτοῦ
πρότερον ἀξιωθέντες χάριτος, τότε τὰ παρ' ἑαυτῶν
συνεισφέρειν δύνανται, ἀνάλογον τῇ χάριτι τὴν αἱ
κείαν ἐπιδεικνύντες προαίρεσιν.
Στίχ. ιδ'. -Τί οὖν ἐροῦμεν; φησι· Μὴ ἀδικία παρά
τῷ Θεῷ ; Μὴ γένοιτο· ἀλλ' ἐμοὶ μὲν εἴρηται ταῦτα,
φησί, βουλομένῳ δεῖξαι τὸν Θεὸν οὐκ ἀκολουθία φύ
σεως ἑπόμενον, χάριτι δὲ καὶ φιλοτιμίᾳ ἐκλεγόμενον
οὓς ἂν ἀξίους εἶναι τῆς ἐκλογῆς νομίζῃ τῆς ἑαυτοῦ·
οἰέσθω δὲ μηδεὶς ἄδικον εἶναι λέγειν ἡμᾶς τοῦ Θεοῦ
τὴν ἐκλογὴν, εἰκῆ καὶ ἄνευ κρίσεως τοὺς μὲν ὠφε
λεῖν, τοὺς δὲ βλάπτειν ἐσπουδακότος· μὴ γὰρ γένοιτο
τοῦτό ποτε παρ' ἡμῶν φανῆναι λεγόμενον. Εἶτα και
εξεργαστικώτερον τῶν ἐναντίων τιθείς· Τῷ γὰρ
Μωϋσεῖ λέγει· 'Ελεήσω ὃν ἂν ἐλεῶ, καὶ οἰκτει·
ρήσω ὃν ἂν οίκτείρω· καὶ μετὰ τὴν μαρτυρίαν
ἐπισυλλογίζεται ἐκ τοῦ ἐκείνων προσώπου· Αρα
οὖν οὐ τοῦ θέλοντος οὐδὲ τοῦ τρέχοντος, ἀλλά
τοῦ ἐλεοῦντος Θεοῦ· καὶ γραφικὴν ἑτέραν φωνήν
τεθεικώς· λέγει γὰρ ἡ Γραφὴ τῷ Φαραώ, ὅτι Εἰς
αὐτὸ τοῦτο ἐξήγειρά σε, ὅπως ἐνδείξωμαι ἐν σε
τὴν δύναμίν μου, καὶ ὅπως διαγγελῇ τὸ ὄνομά
μου ἐν πάσῃ τῇ γῇ συλλογίζεται πάλιν· "Αρα ούν
ὃν θέλει ἐλεεῖ, ὃν δὲ θέλει σκληρύνει. Ταῦτα μὲν
οὖν ἅπαντα ὡς ἀπὸ τοῦ ἑτέρων ἔφη προσώπου, της
τε γραφικάς μαρτυρίας οὕτως εἰπὼν, ὡς ἂν ἐκείνων
αὐτὰς εἰς σύστασιν τοῦ οἰκείου λόγου προβάλλεσθαι
ειωθότων, καὶ τοὺς συλλογισμοὺς ἀκολούθως ἀπὸ τοῦ
ἐκείνων ἐπαγαγών προσώπου. Δύο δέ ἐστι τὰ ἐν τοῖς
Ο εἰρημένοις στρεφόμενα· εἰ Θεὸς ἀγαθούς τε εἶναι
ποιεῖ καὶ κακοὺς τὴν γνώμην οὓς βούλεται, ἢ παρ'
ἡμῖν ἡ τῆς αἱρέσεως ταύτης εξουσία; καὶ πότερον
αὐτὸς κολάζει τε οὓς θέλει καὶ πάλιν εὐεργετεί κατά
τὸ δοκοῦν αὐτῷ, ἢ παρ' ἡμῖν τοῦ πειρᾶσθαι τούτων
τε κἀκείνων ἐστὶν ἡ αἰτία ; ἔχεται δὲ τοῦ πρώτου κ
δεύτερον. Ομολογουμένου μὲν γὰρ τοῦ παρ' ἡμῖν
εἶναι τὴν ἐξουσίαν τῆς τε τῶν καλῶν καὶ τῶν χειρό
νων αἱρέσεως, συναπηλέγχετο (1) καὶ τὸ τὰ περὶ
ἡμᾶς γινόμενα ἀπὸ τῆς ἡμετέρας συμβαίνειν αἰτίας
τῆς δέ γε τοῦ ποιεῖν ἐξουσίας ἅπερ ἂν βουλώμεθε
ἐν ἡμῖν οὐκ οὔσης, οὐδὲ τὰ περὶ ἡμᾶς γινόμενα ἐφεί
νετο ἀλλ᾽ ἢ κατὰ τὸ δοκοῦν τῷ ποιοῦντι Θεῷ. Και
λιστα δὴ καὶ ὁ μακάριος Παῦλος διαιρεῖ μὲν τὴν
ἀπόκρισιν· ὥσπερ δὲ ἐν τῷ πρώτῳ τοῦ παντὸς στρα
φομένου, ἐκεῖνο πρότερον μετ' ἰσχυρᾶς τῆς ἀποδεί
ξεως λύειν πειρᾶται, καὶ μετ' ἐκεῖνο ὡς ἂν ἀκόλου
θον ἐπισυνάπτει τοῦ δευτέρου την λύσιν. Ἐτάγει
δὴ πάλιν μετὰ τὰ προτεθέντα ἀπὸ τοῦ ἐκείνων προς
ώπου, ὅπερ ἀκόλουθον ἦν τοῖς εἰρημένοις· Ερεῖς
οὖν μοι· Τί ἔτι μέμφεται; τῷ γὰρ βουλήματι απ
τοῦ τίς ἀνθέστηκεν; ἀντὶ τοῦ, θαῤῥήσας δὲ ταῖς
γραφικαῖς μαρτυρίαις ὡς ἂν σύμφωνα οἷς λέγεις
αὐτὸς διδασκούσαις ἡμᾶς, ἐρεῖς ὡς οὔτε μέμψεως
οὔτε τιμωρίας ἄξιος εἴ τινος, γνώμῃ μὲν οἰκεία
πράττων οὐδὲν, ἀνάγκῃ δὲ εἴκων τοῖς δοκοῦσιν αὐτῷ,
καὶ οὐδὲ αἱρεῖσθαι παρ' ἐκεῖνα δυνάμενος ἕτερα. Καὶ
συντόμως τοῦ εἰρημένου τὴν ἀτοπίαν ἐλέγχων Μεν
(1) Υ. συναπελέγχεσθαι
PG 66:837οἴντε, ὦ ἄνθρωπε, σὺ τίς εἶ ὁ ἀνταποκρινόμενος τῷ Θεῷ ; θαυμασιώτατα ἀπὸ τῆς ἐκείνων ἀποκρίσεως τοῦ λεγομένου δειχνὺς τὸ εὔηθες. Οὐ γὰρ ἐπιτιμῶν, ὡς τινες ψήθησαν, τοῦτο ἐπήγαγεν, ἐπείπερ σφόδρα ἀλλότριον τοῦ μακαρίου Παύλου τὸ πρότασιν τῶν ἐναντίων τιθέντα, ἐπιτίμησιν ἐπάγειν πρὸ τῆς τοῦ ζητουμένου λύσεως· ἐχρῆν δὲ τοὺς τοῦτο οἰηθέντας καὶ πρὸς ἐκεῖνο ἰδεῖν, ὅτι ἐπὶ λύσεως τὸ μενούνγε Εθος κεχρῆσθαι τῷ ᾿Αποστόλῳ, ἀντὶ τοῦ, καὶ μὴν, τὸ μενοῦντε λέγοντι. Καὶ τοῦτο μετ᾿ οὐ πολύ τις εύρήσει· προτείνας γὰρ ἑαυτῷ, 'Αλλά γε λέγω, μὴ οὐκ ἤκουσαν; ἐπάγει· Μετοῦντε εἰς πᾶσαν τὴν τὴν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, σαφῶς ἐπὶ λύσει τοῦ προτεθέντος τὴν ἐπαγωγὴν ποιησάμενος. Οὕτω κἐνταῦθα λύων τὸ μὴ ἐν αὐτοῖς εἶναι ποιεῖν ἅπερ ἐν βούλωνται, ἐπήγαγεν· Μενοῦντε, ὦ ἄνθρωπε, σὺ B εἰς εἶ ὁ ἀνταποκρινόμενος τῷ Θεῷ; Λέγεις, φησίν, ὡς οὐκ ἄξιος εἴ μέμψεως, οὐδὲ γὰρ ἐν σοὶ τὸ ποιεῖν ὁ βούλει· καὶ μὴν οὐχ ἑτέρωθεν τοῦ λεγομένου συνερῶ τὴν εὐήθειαν, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς σῆς ἀποκρίσεως· εἰπὲ γάρ μοι, ὦ ἄνθρωπε, ὅστις ποτ' ἂν εἴης ὁ τούς τις πρὸς θεὸν κεχρημένος τοῖς ῥήμασιν, τίνα εἶναι βίας: (1), καλοῦ τε καὶ κακοῦ διάγνωσιν, ὡς φής, κεμίαν ἔχειν δυνάμενον, οὐδὲ ἐκλέγειν τὸ καλὸν ἀπὸ τοῦ χείρονος εἰδότε, ἀνάγκῃ δὲ ποιοῦντα τὸ δου τῶν τῷ Θεῷ καὶ πρὸς τοῦτο ρέποντα καὶ τούτῳ γέμενον, εἴτε καλὸν εἶναι είτε κακὸν αὐτὸ συμβαίκα; καὶ πῶς οὐ τοῦτο ἐπὶ τῶν (2) σαυτοῦ δεικνύεις Σημάτων; τοὐναντίον μὲν οὖν ἔοικας ἀφ᾽ ὧν ἀντιέγγῃ τῷ Θεῷ ἀκριβῶς εἰδέναι τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ χρονος τὴν διάκρισιν, ὅπου με καὶ λόγους περὶ ἑκατέρου τούτων ποιῇ, καὶ τὴν αἰτίαν τῶν γιγνομένων ἐπὶ θεὸν ἀναφέρειν ἐσπούδακας, ἑαυτὸν ἀπολύων τῆς ἐπὶ τοῖς πεπραγμένοις (5) αἰτιάσεως· ἢ οὐχὶ ταῦτα καὶ εἰδυτος ἐστὶν τοῦ τε καλοῦ καὶ τοῦ χείρο ως τὴν φύσιν, καὶ ἐκλέγειν ἑκάτερον αὐτῶν ἀπὸ τοῦ Στέρου δυναμένου σαφῶς; Καιριώτατα μέντοι καὶ τις φήσεις ἀντέκρουσεν (4) εἰς μείζονα ἔμφασιν τοῦ ἀσχυμένου τῆς ἀτοπίας· εἰρηκὼς γὰρ ἐκ τοῦ τῶν εναντίων ερωτώπου· Τῷ γὰρ βουλήματι αὐτοῦ τις ασβέστηκεν, ἀντεπήγαγεν· Σὺ τὶς εἶ ὁ ἀνταποκρι σώματος τῷ θεῷ; σαφῶς ἐναντίον ἐν τῷ εἰρημένῳ · εἰ γὰρ ἀνταποκρίνεται, δῆλον ὅτι ἀνθέστηκεν, ὥστε τὸ μὴ ἐπεστάναι ψεύδος. Εστι τοίνυν τοιουτότροπος Σε ὡς ἐν συντόμῳ τοῦ ζητουμένου ἡ λύσις· Οὐδὲν D πρέπει; οἰκείᾳ τῇ γνώμῃ, ἅπαντα δὲ κατὰ τὸ δοπον τῷ θεῷ, ἐπειδὴ ἀνθεστάναι τοῖς αὐτῷ δοκοῦσιν οὐδενὶ τῆς εἶναι δυνατόν· πῶς οὖν ἀνταποκρίνῃ; δήπου ζει καὶ ἀνθέστηκας· οὐκ ἄρα τοῖς αὐτῷ δοκοῦσιν ἐπιμένων ἅπαντα πράττεις, ἀλλ' οἰκείᾳ τῇ γνώμῃ, ὡς ἂν αὐτῷ σοι φαίνηται καλῶς ἔχειν αἱρούμενος. Εἶναι καὶ ἀπὸ τοῦ καθόλου· Μὴ ἐρεῖ τὸ πλάσμα τῷ πλάσαντι, Τί με ἐποίησας οὕτως; οὐδὲ γὰρ οἷόν σε τὸ γεγονὸς ὑπὸ τοῦ (5) τὸν Δημιουργὸν αἰτιάσασθαι επι τα κατασκευῇ τῆς οἰκείας φύσεως· χαίρει γάρ
IN EPISTOLAM AD ROMANOS.
οἴντε, ὦ ἄνθρωπε, σὺ τίς εἶ ὁ ἀνταποκρινόμενος
τῷ Θεῷ ; θαυμασιώτατα ἀπὸ τῆς ἐκείνων ἀποκρί
σεως τοῦ λεγομένου δειχνὺς τὸ εὔηθες. Οὐ γὰρ
ἐπιτιμῶν, ὡς τινες ψήθησαν, τοῦτο ἐπήγαγεν, ἐπείπερ
σφόδρα ἀλλότριον τοῦ μακαρίου Παύλου τὸ πρότασιν
τῶν ἐναντίων τιθέντα, ἐπιτίμησιν ἐπάγειν πρὸ τῆς
τοῦ ζητουμένου λύσεως· ἐχρῆν δὲ τοὺς τοῦτο οιηθέν
τὰς καὶ πρὸς ἐκεῖνο ἰδεῖν, ὅτι ἐπὶ λύσεως τὸ μενούνγε
Εθος κεχρῆσθαι τῷ ᾿Αποστόλῳ, ἀντὶ τοῦ, καὶ μὴν, τὸ
μενοῦντε λέγοντι. Καὶ τοῦτο μετ᾿ οὐ πολύ τις εύ-
ρήσει· προτείνας γὰρ ἑαυτῷ, 'Αλλά γε λέγω, μὴ
οὐκ ἤκουσαν; ἐπάγει· Μετοῦντε εἰς πᾶσαν τὴν
τὴν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, σαφῶς ἐπὶ λύσει
τοῦ προτεθέντος τὴν ἐπαγωγὴν ποιησάμενος. Οὕτω
κἐνταῦθα λύων τὸ μὴ ἐν αὐτοῖς εἶναι ποιεῖν ἅπερ
ἐν βούλωνται, ἐπήγαγεν· Μενοῦντε, ὦ ἄνθρωπε, σὺ B
εἰς εἶ ὁ ἀνταποκρινόμενος τῷ Θεῷ; Λέγεις, φησίν,
ὡς οὐκ ἄξιος εἴ μέμψεως, οὐδὲ γὰρ ἐν σοὶ τὸ ποιεῖν
ὁ βούλει· καὶ μὴν οὐχ ἑτέρωθεν τοῦ λεγομένου συν-
ερῶ τὴν εὐήθειαν, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς σῆς ἀποκρίσεως·
εἰπὲ γάρ μοι, ὦ ἄνθρωπε, ὅστις ποτ' ἂν εἴης ὁ τούς
τις πρὸς θεὸν κεχρημένος τοῖς ῥήμασιν, τίνα εἶναι
βίας: (1), καλοῦ τε καὶ κακοῦ διάγνωσιν, ὡς φής,
κεμίαν ἔχειν δυνάμενον, οὐδὲ ἐκλέγειν τὸ καλὸν
ἀπὸ τοῦ χείρονος εἰδότε, ἀνάγκῃ δὲ ποιοῦντα τὸ δου
τῶν τῷ Θεῷ καὶ πρὸς τοῦτο ρέποντα καὶ τούτῳ
γέμενον, εἴτε καλὸν εἶναι είτε κακὸν αὐτὸ συμβαί-
κα; καὶ πῶς οὐ τοῦτο ἐπὶ τῶν (2) σαυτοῦ δεικνύεις
Σημάτων; τοὐναντίον μὲν οὖν ἔοικας ἀφ᾽ ὧν ἀντι-
έγγῃ τῷ Θεῷ ἀκριβῶς εἰδέναι τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ
χρονος τὴν διάκρισιν, ὅπου με καὶ λόγους περὶ
ἑκατέρου τούτων ποιῇ, καὶ τὴν αἰτίαν τῶν γιγνομέ
νων ἐπὶ θεὸν ἀναφέρειν ἐσπούδακας, ἑαυτὸν ἀπολύων
τῆς ἐπὶ τοῖς πεπραγμένοις (5) αἰτιάσεως· ἢ οὐχὶ
ταῦτα καὶ εἰδυτος ἐστὶν τοῦ τε καλοῦ καὶ τοῦ χείρο
ως τὴν φύσιν, καὶ ἐκλέγειν ἑκάτερον αὐτῶν ἀπὸ τοῦ
Στέρου δυναμένου σαφῶς; Καιριώτατα μέντοι καὶ
τις φήσεις ἀντέκρουσεν (4) εἰς μείζονα ἔμφασιν τοῦ
ἀσχυμένου τῆς ἀτοπίας· εἰρηκὼς γὰρ ἐκ τοῦ τῶν
εναντίων ερωτώπου· Τῷ γὰρ βουλήματι αὐτοῦ τις
ασβέστηκεν, ἀντεπήγαγεν· Σὺ τὶς εἶ ὁ ἀνταποκρι
σώματος τῷ θεῷ; σαφῶς ἐναντίον ἐν τῷ εἰρημένῳ ·
εἰ γὰρ ἀνταποκρίνεται, δῆλον ὅτι ἀνθέστηκεν, ὥστε
τὸ μὴ ἐπεστάναι ψεύδος. Εστι τοίνυν τοιουτότροπος
Σε ὡς ἐν συντόμῳ τοῦ ζητουμένου ἡ λύσις· Οὐδὲν D
πρέπει; οἰκείᾳ τῇ γνώμῃ, ἅπαντα δὲ κατὰ τὸ δο-
πον τῷ θεῷ, ἐπειδὴ ἀνθεστάναι τοῖς αὐτῷ δοκοῦσιν
οὐδενὶ τῆς εἶναι δυνατόν· πῶς οὖν ἀνταποκρίνῃ; δή-
που ζει καὶ ἀνθέστηκας· οὐκ ἄρα τοῖς αὐτῷ δοκοῦσιν
ἐπιμένων ἅπαντα πράττεις, ἀλλ' οἰκείᾳ τῇ γνώμῃ,
ὡς ἂν αὐτῷ σοι φαίνηται καλῶς ἔχειν αἱρούμενος.
Εἶναι καὶ ἀπὸ τοῦ καθόλου· Μὴ ἐρεῖ τὸ πλάσμα τῷ
πλάσαντι, Τί με ἐποίησας οὕτως; οὐδὲ γὰρ οἷόν
σε τὸ γεγονὸς ὑπὸ τοῦ (5) τὸν Δημιουργὸν αἰτιάσασθαι
επι τα κατασκευῇ τῆς οἰκείας φύσεως· χαίρει γάρ
A rum objecta diluentis, illos reprehendere ante-
quam dificultatem solverit. Animadvertendum erat
etiam iis qui ita rem sunt interpretati Paulum il-
lud et quidem ad diluenda objecta sæpissime usor-
pare, et quidem pro quin etiam dicentem. Ita paulo
post (x, 18), habebit, seipsum confutans : Sed
dico : Nunquid non audierunt? et quidem in omnem
terram exivil sonus eorum, quibus aperte prædictam
difficultatem diluit. Similiter et hic u: refelleret
eos qui asserunt sibi non inesse facultatem fa-
ciendi quæ voluerint, dixit: Et quidem, o homo, ta
quis es, qui respondeas Deo ? Dicis, inquit, te nulla
reprehensione dignum, quia tui non est facere qua
vis. Quin etiam non aliunde, sed per ipsissimum tuum
responsum apparet quam absurda asseras. Dic enim
mili, o homo, quisquis es qui talibus Deum ar-
guis vocibus, quid tibi vis, boni et mali discretio-
nem qui contendis tibi nullam competere, nec bo-
nuin a malo cognoscendi facultatem; sed necessi-
tate dicis te agere qua: Deo placent, et ad illa
deferri, et illis lætari, sive bonum sive malum quid
accidat ? Quomodo hæc tecum pugnare non vide-
rentur? Nam licet contraria contenderis, quam
optime bonum a malo videris distinguere, dum de
unaquaque horum rerum natura disseris, et cau-
sam facti cujusque ad Deum referre, teque ab
omni crimine liberare conaris. Nonne hæc hominis
sunt naturam boni et mali pernoscentis, et unum
præ alio eligere manifeste valentis? Aptissime ta-
men. Verba retorquet quo magis appareat dicto-
rum vanitas. Nam cum ex adversariorum persona
dixisset : Voluntati enim ejus quis resistit? oppo-
suit deinde hoc : Tu quis es, qui respondeas Deo ?
Quod aperte cum illo pugnat; nam si respondet
manifestum eum Deo resistere ; ideoque falsum nos
Deo resistere non posse. Hocce modo igitur se
habet breviter quæstionis solutio: Nibil agis de
sententia tua, omnia autem juzta Dei beneplaci-
cum contendas nemini ullam facultatem
ipesse resistendi Deo; qui igitur illi respondes ?
Manifestum quod ei resistis, non igitur per oninia
Dei beneplacito inservis, sed agis de sententia tua,
seligens quæcunque tibi recta se habere videban-
tur. Deinde in genere argumentatur: Nunquid
dicit figmentum ei, qui se finxit : Quid me fecisti
sic? Non enim creaturæ est Creatorem de naturæ
suæ constitutione arguere: nam ipsi placet cujus-
que natura qualiscunque sit; qui igitur de eo ar-
gueretur quo præ cæteris omnibus gavisus est?
Exemplo etiam ratiocinationem condirmans : Annon
potestatem habet figulus luti, ait, ex eadem massa
facere aliud quidem vas in honorem, aliud vero in
coutumeliam? Nam consideremus, si libuerit, Agu-
lorum opera, ex eodem luto pro libidine multa, vas
quodcunque ad usum quem voluerint informabunt,
(4) Spic., ἀντέκρουσες.
(5) Spic., ὑπὸ τοῦ.
(5) Spic., βούλεις τε.
(2) Spic., ἐπὶ τόν.
(5) Spic.,
πεφραγμένοις..
PG 66:843Α πιστοῦται· λέγει γὰρ ὁ Προφήτης, ὅτι κἂν κατὰ τὴν ἄμμον τῆς θαλάσσης ὦσιν οἱ Ισραηλίται πλήθει, ὀλίγοι σωθήσονται ἀπ' αὐτῶν οἱ ἄξιοι τῶν κρειττόνων, καὶ τὴν γεγενημένην πρὸς τοὺς πατέρας ἐπαγγελίαν περὶ τῶν καταγόντων ἐκεῖθεν τὸ γένος συντεμὼν εἰς ὀλίγους, ἐν αὐτοῖς πληρώσει μετὰ τοῦ δικαίου τῶν ὑποσχέσεων τὴν ἀλήθειαν. Στίχ. λ'. · Λέγει λοιπὸν τὴν αἰτίαν ἀφ᾽ ἧς του δαίων μὲν οἱ πλεῖστοι τῆς οἰκειότητος ἔξω τοῦ Θεοῦ γεγόνασιν, Ελλήνων δὲ οὐκ εὐαριθμήτοις παρὰ κάτ σαν ἐλπίδα ταύτης τυχεῖν ἐνεγένετο· καὶ γὰρ ἦν ἀκόλουθον τὸν εἰρηκότα τῶν μὲν τὴν ἀποβολήν, τῶν δὲ τὴν οἰκείωσιν, προσθείναι (1) τὴν ἑκατέρου του των αἰτίαν· διό φησι· Τί οὖν ἐροῦμεν, ὅτι ἔθνη τὰ μὴ διώκοντα δικαιοσύνην, καὶ τὰ ἑξῆς. (2) Τι τοίνυν εἴποιμεν ἄν, φησίν, ὅτι Ἑλλήνων μὲν οὐκ ὀλίγοι τῆς δικαιώσεως έτυχον, προσεληλυθότες τ περὶ Χριστοῦ διδασκαλία (3), καίτοιγε οὐδέποτε εί σεβείας ἐπιμεληθέντες ; πῶς γάρ ; οἴ γε τοῖς εἰδώλοις προσεῖχον, Ἰουδαίων δὲ (4) ἔξω ταύτης ἐγένοντο οἱ πλεῖστοι ἄνδρες, ἀεὶ τῷ νόμῳ προσέχειν ἐπ' ἐλπίδι τῆς δικαιώσεως ὑπισχνούμενοι. Τὸ μὲν γὰρ, διώχων νόμον δικαιοσύνης (5), περὶ τοῦ Μωσαϊκοῦ λέγει, βουλόμενος εἰπεῖν ὅτι μετήεσαν νόμον δικαιοσύνην ὑπισχνούμενον εἴ τις αὐτὸν φυλάττοι, τὸ δὲ εἰς νόμον δικαιοσύ της κατὰ τὸ (6) οἰκεῖον ἰδίωμα νόμον δικαιοσύνης την δικαιοσύνην καλῶν, ὡς καὶ νόμον πίστεως τὴν πίστιν. Τινὲς δὲ οὕτως διελόντες ἀνέγνωσαν τί οὖν ἐροῦ μετ κατὰ ἐρώτησιν, εἶτα κατὰ ἀπόκρισιν ὅτι ἔθνη τὰ μὴ διώκοντα δικαιοσύνην, καὶ τὰ ἑξῆς (7), σφόδρα ἀποσφαλέντες τοῦ προσήκοντος καὶ συνιδεῖν τὴν ἀπο στολικὴν οὐ δυνηθέντες διάνοιαν. Συναπτέον γὰρ ἐπὶ τῆς ἀναγνώσεως κατὰ τὴν προκειμένην ἡμῖν ἑρμη νείαν· Τί οὖν ἐροῦμεν ὅτι ἔθνη τὰ μὴ διώκοντα δικαιοσύνην, καὶ τὰ ἑξῆς, τοῦτο τοῦ Ἀποστόλου λέγοντος, ὅτι τί εἴποιμεν ἂν περὶ τούτου καινοῦ τε ὄντος ἄγαν καὶ παρὰ πᾶσαν συμβεβηκότος ἐλπίδα, τοῦ τυχεῖν μὲν τοὺς οὐδένα λόγον ποιουμένους του πράγματος, μὴ τυχεῖν δὲ τοὺς τὴν πᾶσαν σπουδὴν περὶ τοῦτο ἔχοντας ; Στίχ. λβ', λγ. - Δικαιωθῆναι ἀπὸ τῶν ἔργων της νόμου, τῶν ἀδυνάτων· δεῖ γὰρ μηδέποτε ἁμαρτείν, ἔστιν δὲ ἄγαν ἀμήχανον ἐπ' ἀνθρώπων κρινόμενον· ἡμαρτηκότα δὲ ἀνάγκη ὑπὸ τὴν ἀπόφασιν γενέσθαι τοῦ νόμου · τοσοῦτον ἀποδεῖ τοῦ δικαιώσεως τῆς ἀπὸ τοῦ νόμου τυχεῖν ὁ διὰ τῆς κατ' αὐτὸν πολιτείας ἀπολαῦσαι ταύτης ἐλπίζων, χάριτι δὲ ταύτην δεδώ διδασκ. ρηται ὁ Θεὸς τοῖς ἀνθρώποις, πᾶσαν ἡμῶν τὴν περὶ τοῦ ἁμαρτάνειν βοπὴν ἀφελεῖν ὑποσχόμενος, ἐπι ἂν ἀναστήσας ἀθανάτους ἐργάσηται· τούτων δὲ ἐν ἐστιν τὰς ἐπαγγελίας λαβεῖν διὰ τῆς ἐπὶ τὸν Χρι στὸν (8) πίστεως. Οὗτοι τοίνυν τῆς μὲν κατὰ χάριν ελπιζομένης ἡμῖν διὰ πίστεως προσέσεσθαι δικαιώσεως οὐδένα ποιησάμενοι λόγον, ἀπὸ δὲ τῶν ἔργων τοῦ νόμου δικαιωθῆναι ἐλπίσαντες, ὅπερ ἀδύνατον,
PG 66:845ἐκείνης τε οὐκ ἔτυχον, καὶ ταύτην οὐδαμῶς περι ποιήσει ἑαυτοῖς δεδύνηνται· Προσέκοψαν γὰρ τῷ λίθῳ τοῦ προσκόμματος όπερ θαυμασιώτατα επήγαγεν, ὥστε δεῖξαι ὅτι οὐ τὰ πρότερα αὐτῶν, ἀλλὰ τὰ νῦν αἰτιᾶται. Ετρεχον οὖν, φησί, πρὸ τούτου τῆς κατά νόμον δικαιοσύνης τὸν δρόμον, καὶ ἦν αὐτοῖς οὐδαμῶς μέμψιν τινὰ ἐπαγαγεῖν ὑπὲρ τῶν προτέρων, ἀλλ' ώσπερ λίθῳ τινὶ τῷ Κυρίῳ διὰ τῆς ἀπιστίας προσκρούσαντες καὶ βαρὺ τὸ κατάπτωμα υπου μείναντες, μάταιον ἅπαντα τὸν ἐν τοῖς προειληφόσιν ἀπέφηναν δρόμον Καὶ μαρτυρίαν ἐπάγει οὐ τοῖς εἰρημένοις μόνον κατάλληλον, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἅπαν ἐμοῦ τὸ νόημα συμβαλλομένην, Καθώς γέγραπται Ιδού τίθημα ἐν Σιών λίθον προσκόμματος καὶ πέτραν σκανδάλου, καὶ πᾶς ὁ πιστεύων ἐπ' αὐτῷ οὐ καταισχυνθήσεται· κατάλληλον μὲν γὰρ τὸ προσέκοψαν τῷ λίθῳ τοῦ προσκόμματος τῷ ἰδοὺ είδημα λίθον προσκόμματος· πρὸς ἅπαν δὲ αὐτῷ συνεβάλλετο ὡς ἔφην τὸ νόημα, τὸ πᾶς ὁ πιστεύων οὐ καταισχυνθήσεται, βουλομένῳ δεῖξαι μέγα τι τὴν πίστιν καὶ ἱκανὸν, τοὺς μὲν οἰκείους, τοὺς δὲ ἀλο αστρίους ἐργάσασθαι, εἴπερ δὴ καὶ παρὰ τοῖς προ φέταις εἴρηται τὸ τὴν πίστιν ἱκανὴν εἶναι πάντα ὄν Στις οὖν τῶν παρὰ Θεοῦ πληρῶσαι καλῶν. Καὶ ἐπειδήπερ οὐ τὴν ἀποβολὴν ἔφη τῶν Ἰουδαίων μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς ἀποβολῆς τὴν αἰτίαν, πιστούται πάλιν τὸ μηδὲν ἀπεχθείᾳ λέγειν τῇ πρὸς αὐτούς, καί φησι τὸ ΚΕΦ. Γ. Στίχ. β.δ. - θαυμάσαι ἄξιον ὅσης πικρίας νόημα γέμον συνετώτατα τῇ εἰρωνείς κατεκάλυψεν, τῇ τοῦ μαρτυρώ προσθήκῃ τὸ βαρὺ κολάσας τοῦ ῥήματος δοκεῖ μὲν γὰρ αὐτοῖς κατὰ τὸ πρόχειρον και τι καὶ μαρτυρεῖν ἀγαθόν, φαίνεται δὲ, προσποίησιν μὲν εἶναι λέγων τοῦ Θεοῦ τὸν ζῆλον, ἀγνωσίαν ἐπιμέμφεται, ἐπείπερ οὐδὲ ἐγκλημάτων ἄξιον τὸ τοιοῦτον· Ἰου δαίος γὰρ ἐξὸν αὐτοῖς μετὰ τῶν λοιπῶν ἐπιγνῶναι τὸ δέον, έκουσίᾳ τῇ γνώμῃ τήν μάθησιν αὐτοῦ παρελίμπανον. Τοῦτο γοῦν φησίν, ὅτι τὴν μὲν παρὰ τοῦ Θεοῦ ἐπαγγελθεῖσαν ἡμῖν δικαίωσιν παρεῖδον, οίη θέντες δὲ ἀπὸ τῶν οἰκείων ἔργων ἀκολούθως τῷ νόμῳ πολιτευόμενοι τοῦτο ἑαυτοῦ περιποιῆσαι δύνασθαι, είχε μίαν ἔθεντο σπουδὴν τοῦ πιστεῦσαι Χριστῷ, καὶ τὴν ἐκεῖθεν ἡμῖν κατὰ χάριν ἐπαγγελθεῖσαν ἐπίωσιν δέξασθαι. Τί γὰρ δὴ καὶ φασιν, ὅτι νόμῳ πολιτεύεσθαι ἐσπου δάσασιν, ἵνα ἡ δικαίωσις αὐτοῖς προσγένηται, ἀλλ' αὐτὸ τοῦτο μετά πάσης ευμαρείας διὰ τῆς ἐπὶ τὸν Χριστόν πίστεως κομίσασθαι ἔξεστιν, καὶ ὅπερ αὐτ τοῖς παρασχεῖν μὲν ὁ νόμος ἐσπούδακεν, οὐκ ἰσχύει Τὰ μὲ τὸ ἡμῶν ἀσθενὲς, καὶ ὅτι μὴ ῥᾴδιον ἡμῖν Έπειτα κατορθούν ὡς βούλεται, τοῦτο ἡμῖν ὁ Χρι στις πεπιστευκόσιν ἐπ' αὐτὸν ὑπισχνεί παρέξειν εκείᾳ τῇ χάριτι πόνων ἐκτὸς, ὥστε ὁ νόμου πλη ρονται σκοπό; ἐν ἡμῖν. Στίχ. ι, ιε'. - Τοῦ νόμου καὶ τῆς κατ' αὐτὸν ἀγωγῆς τὸ χρήσιμον ἐν τούτοις βούλεται συστῆσαι 567) Θ. Μονάχου: Θαυμασιώτατα δὲ ἐπήγαγε το προέκυψαν, δείξαι βουλόμενος, ὅτι. γάρ φησι πρὸ τοῦ τούτου. προσπταίσαντες.
ἐκείνης τε οὐκ ἔτυχον, καὶ ταύτην οὐδαμῶς περι
ποιήσει ἑαυτοῖς δεδύνηνται· Προσέκοψαν γὰρ τῷ
λίθῳ τοῦ προσκόμματος όπερ θαυμασιώτατα
επήγαγεν, ὥστε δεῖξαι ὅτι οὐ τὰ πρότερα αὐτῶν, ἀλλὰ
τὰ νῦν αἰτιᾶται. Ετρεχον οὖν, φησί, πρὸ τούτου
τῆς κατά νόμον δικαιοσύνης τὸν δρόμον, καὶ ἦν αὐτοῖς
οὐδαμῶς μέμψιν τινὰ ἐπαγαγεῖν ὑπὲρ τῶν προτέρων,
ἀλλ' ώσπερ λίθῳ τινὶ τῷ Κυρίῳ διὰ τῆς ἀπιστίας
προσκρούσαντες καὶ βαρὺ τὸ κατάπτωμα υπου
μείναντες, μάταιον ἅπαντα τὸν ἐν τοῖς προειληφόσιν
ἀπέφηναν δρόμον Καὶ μαρτυρίαν ἐπάγει οὐ τοῖς
εἰρημένοις μόνον κατάλληλον, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἅπαν
ἐμοῦ τὸ νόημα συμβαλλομένην, Καθώς γέγραπται
Ιδού τίθημα ἐν Σιών λίθον προσκόμματος καὶ
πέτραν σκανδάλου, καὶ πᾶς ὁ πιστεύων ἐπ' αὐτῷ
οὐ καταισχυνθήσεται· κατάλληλον μὲν γὰρ τὸ
προσέκοψαν τῷ λίθῳ τοῦ προσκόμματος τῷ ἰδοὺ
είδημα λίθον προσκόμματος· πρὸς ἅπαν δὲ αὐτῷ
συνεβάλλετο ὡς ἔφην τὸ νόημα, τὸ πᾶς ὁ πιστεύων
οὐ καταισχυνθήσεται, βουλομένῳ δεῖξαι μέγα τι
τὴν πίστιν καὶ ἱκανὸν, τοὺς μὲν οἰκείους, τοὺς δὲ ἀλο
αστρίους ἐργάσασθαι, εἴπερ δὴ καὶ παρὰ τοῖς προ
φέταις εἴρηται τὸ τὴν πίστιν ἱκανὴν εἶναι πάντα ὄν
Στις οὖν τῶν παρὰ Θεοῦ πληρῶσαι καλῶν. Καὶ ἐπειδήπερ οὐ τὴν ἀποβολὴν ἔφη τῶν Ἰουδαίων μόνον, ἀλλὰ
καὶ τῆς ἀποβολῆς τὴν αἰτίαν, πιστούται πάλιν τὸ μηδὲν ἀπεχθείᾳ λέγειν τῇ πρὸς αὐτούς, καί φησι τὸ
ΚΕΦ. Γ.
Στίχ. β.δ. - θαυμάσαι ἄξιον ὅσης πικρίας νόημα
γέμον συνετώτατα τῇ εἰρωνείς κατεκάλυψεν, τῇ τοῦ
μαρτυρώ προσθήκῃ τὸ βαρὺ κολάσας τοῦ ῥήματος
δοκεῖ μὲν γὰρ αὐτοῖς κατὰ τὸ πρόχειρον και τι καὶ
μαρτυρεῖν ἀγαθόν, φαίνεται δὲ, προσποίησιν μὲν εἶναι
λέγων τοῦ Θεοῦ τὸν ζῆλον, ἀγνωσίαν ἐπιμέμφεται,
ἐπείπερ οὐδὲ ἐγκλημάτων ἄξιον τὸ τοιοῦτον· Ἰου
δαίος γὰρ ἐξὸν αὐτοῖς μετὰ τῶν λοιπῶν ἐπιγνῶναι τὸ
δέον, έκουσίᾳ τῇ γνώμῃ τήν μάθησιν αὐτοῦ παρ
ελίμπανον. Τοῦτο γοῦν φησίν, ὅτι τὴν μὲν παρὰ τοῦ
Θεοῦ ἐπαγγελθεῖσαν ἡμῖν δικαίωσιν παρεῖδον, οίη
θέντες δὲ ἀπὸ τῶν οἰκείων ἔργων ἀκολούθως τῷ νόμῳ
πολιτευόμενοι τοῦτο ἑαυτοῦ περιποιῆσαι δύνασθαι,
είχε μίαν ἔθεντο σπουδὴν τοῦ πιστεῦσαι Χριστῷ,
καὶ τὴν ἐκεῖθεν ἡμῖν κατὰ χάριν ἐπαγγελθεῖσαν
ἐπίωσιν δέξασθαι.
Τί γὰρ δὴ καὶ φασιν, ὅτι νόμῳ πολιτεύεσθαι ἐσπου
δάσασιν, ἵνα ἡ δικαίωσις αὐτοῖς προσγένηται, ἀλλ'
αὐτὸ τοῦτο μετά πάσης ευμαρείας διὰ τῆς ἐπὶ τὸν
Χριστόν πίστεως κομίσασθαι ἔξεστιν, καὶ ὅπερ αὐτ
τοῖς παρασχεῖν μὲν ὁ νόμος ἐσπούδακεν, οὐκ ἰσχύει
Τὰ μὲ τὸ ἡμῶν ἀσθενὲς, καὶ ὅτι μὴ ῥᾴδιον ἡμῖν
Έπειτα κατορθούν ὡς βούλεται, τοῦτο ἡμῖν ὁ Χρι
στις πεπιστευκόσιν ἐπ' αὐτὸν ὑπισχνεί παρέξειν
εκείᾳ τῇ χάριτι πόνων ἐκτὸς, ὥστε ὁ νόμου πλη
ρονται σκοπό; ἐν ἡμῖν.
Στίχ. ι, ιε'. - Τοῦ νόμου καὶ τῆς κατ' αὐτὸν
ἀγωγῆς τὸ χρήσιμον ἐν τούτοις βούλεται συστῆσαι
567) Θ. Μονάχου: Θαυμασιώτατα δὲ ἐπήγαγε το
προέκυψαν, δείξαι βουλόμενος, ὅτι.
γάρ φησι πρὸ τοῦ τούτου.
προσπταίσαντες.
runt enim in lapidem ofensionis, quod mirabiliter
aljicit, ut ostendat se eos, non de priscis, sed de
recentioribus arguere. Cucurrerunt igitur antes,
ait, cursum justitive que juxta legem, nec erat quid
iis priora exprobrares, sed tanquam in lapidem in
Dominum propter incredulitatem offenderunt, et
gravi lapsu deficientes, vanum probaverunt pristi
num cursum. Testimonium ergo adhibet non solum
dictis simile, sed etiam generali argumento æque
conveniens Sicut scriptum est: Ecce pono in Sion
lapidem offensionis, et petram scandali, et omnis qui
credit in eum non confundetur. Nam hoc offenderunt
in lapidem offensionis similitudinem quamdam ha
bet cum illo: Ecce pono lapidem offensionis; cum
generali autem capitis argumento congruit illud
et omnis qui credit non confundetur; sibi enim pro
bare proposuerat ſfidem magni momenti esse, et
Dei famulos ab alienis secernere, quando a pro
phelis dictum sit eaun esse fdem, quæ ununquemque
Dei bonis compleat. Cum autem non rejectionem
tantum Judæorum annuntiavit, sed et causam pro
tulit rejectionis, confirmat rursus se non invidia loqui
et odio in eos, ideoque habet quæ infra occurrunt.
Hac legantur etiam in c. Mon. (c. Cram. p.
VERS. 2-4. Mirum est quam amaram suam
sententiam solertissima dissimulatione tegat, eſſati
invidiam illo testimonium perhibeo imminuens. Vi
detur enim hic de bono quodam eis testimonium
perhibere; diceres autem illum ficta mente agere,
dum æmulationem Dei laudat, ignorantiam vero
reprehendit, licet hæc nulli crimini obnoxia. Ju
dæi enim cum sibi officia sua cognoscere cum cæ
teris liceret, libenti animo Christi doctrinam re
spuerunt. Hoc igitur dicit: circa justitiam a Deo
prædicatam erraverunt, existimantes se operibus
suis ad legem instructis justificandos esse, nec
ulla ratione in Christum credere, et ita per gra
tiam nobis promissam justificationem consequi
studuerunt.
Quid sane contendunt, se legi summo cum stu
dio inservire ut justitiam adipiscantur? Sed id
ipsum facillime per fidem in Christum contingere
possent. Quod eis quidem lex promittit, dare autem
nequit, quia infirma nobis natura, et praecepta ejus
interdum observatu quam difficillima, illud polli
cetur Christus se nobis credentibus propria gratia
absque labore daturum, ita ut legis fuis in nobis
impleatur.
VERS. 14, 15. Que sit legis utilitas, et vitae art
legein instructæ his vult explicare Apostolus, et
C. Hon.,
G. Mon.,
Huc usque c. Mon.
PG 66:847Α τοῖς ῥητοῖς Ἀπόστολος, καὶ ἐπειδὴ τὰ ἀνωτέρω αὐτῷ προκείμενα συνεπλήρωσεν εἰς τὸ Πᾶς γὰρ ὃς ἐὰν επικαλέσηται τὸ ὄνομα Κυρίου, σωθήσεται, ένα τεῦθεν τοῦ ἑξῆς λόγου τὴν ἀρχὴν ἐποιήσατο, τον Πῶς οὖν ἐπικαλέσονται εἰς δν οὐκ ἐπίστευσαν ; εἰρηκώς· ὁ δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν. Πρόδηλον ἡμῖν, φησίν, ἐκ τῶν θείων Γραφῶν, ὅτι παντὶ τῷ ἐπικαλο μένῳ ἡ σωτηρία προσγίνεται, ὡς μηδὲ τοὺς ἀπὸ ἐθνῶν κωλύεσθαι τοῦ τυχεῖν, εἰ δὴ βούλοιντο, ἀλλὰ πῶς ἂν αὐτὸν ἐπικαλέσαιντο, ζητεῖν ἄξιον. Πιστεύσαι προσήκει πρότερον, οὐ γὰρ οἷόν τε ἐπικαλεῖσθαι μὴ πιστεύοντα πρώτον· ἡ δὲ πίστις, πόθεν ἂν γένοιτο ; ἀπὸ ἀκοῆς καὶ μαθήσεως· ἀλλὰ μὴ ὄντος τοῦ διδά ξαντος, μαθεῖν οὐχ οἷόν τε, καὶ τοὺς διδάξοντες δὲ οὐχ ἑτέρως φανῆναι δυνατόν, ἀλλ' ἡ τῆς θείας χάρι τος αὐτοὺς προβαλούσης, ἧς δὴ μόνης ἐστὶν εἰδένας ὅπως ἐκλέγειν προσήκει τους τοιούτους. Οὐκοῦν πρό πάντων χρεία τούτων, οι πρὸς διδαχὴν ἐκλεγέντες ἀποσταλήσονται τῆς οἰκουμένης κήρυκες, δι' ων δυνατὸν καὶ μαθεῖν τὴν εὐσέβειαν, καὶ πιστεῦσαι μαθόντας, καὶ πιστεύσαντας ἐπικαλεῖσθαι λοιπών ἐλπίδι τοῦ τὴν ἐκ τῆς ἐπικλήσεως σωτηρίαν λαβεῖν· ἀλλὰ τούτους οὐχ ετέρωθεν ἐξελέξατο ἡ χάρις ἐπιτηδείους εἶναι νομίσασα, ἀλλ᾽ ἢ ἀπὸ τῶν ὑπὸ τὸν νόμον καὶ τὴν τούτου γεγονότων παιδαγωγίαν, οι μακρῷ τῷ χρόνῳ ταῖς τῶν προφητῶν προαγορεύσεσιν τὸ περιμένειν τοῦ Χριστοῦ τὴν παρουσίαν ἐπὶ πολύ λῶν ἀγαθῶν αἰτία (1) βεβαίως ειλήφεισαν, ὡς μηδὲ τὸν τόπον ἄδηλον εἶναι αὐτοῖς ὅθεν φανήσεσθαι έμελλεν, ὥστε τῆς ἐν νόμῳ παιδαγωγίας ήρτηται ἡ διὰ Χριστοῦ τῶν ἀνθρώπων σωτηρία, τῷ τε ἐκεῖθεν φανῆναι παρ' οἷς καὶ ἠλπίζετο, καὶ τῷ τοὺς πρώ τους πεπιστευκότας ἐκεῖθεν γενέσθαι, οἱ τῆς ἄνωθεν ἀξιωθέντες χάριτος ἱκανοὶ πρὸς τὴν ἁπάντων διδα σκαλίαν εἶναι ἐκρίθησαν. Οὐκοῦν εἰ ὁ Χριστὸς ἐκεῖν θεν φησὶ καὶ οἱ ἁπάντων διδάσκαλοι οἱ ἀπόστολος, μεγάλη τις ἡ κατὰ νόμον οικονομία τοῦ Θεοῦ, πάν των εμπεριειλημμένην αὐτῷ τὴν σωτηρίαν ἔχουσας οὕτω γὰρ ὑπῆρξεν τοῖς ἀνθρώποις μαθεῖν τε προσήκει, καὶ μαθοῦσι πιστεῦσαι, πιστεύσασί τε ἐπικαλεσαμένοις δὲ τὴν ἐκ τῆς ἐπικλήσεως σωτηρίαν λαβεῖν. Καὶ ἐπειδὴ πάντα τῆς τῶν ἀποστόλων ἀπήρε τησεν διδαχῆς, ὥστε δεῖξαι τοῦ νόμου τὸ χρήσιμον, εἴγε τοὺς ἁπάντων ἀνέδειξεν διδασκάλους Αποστόλος, επάγει· Καθώς γέγραπται, ὡς ὡραῖοι οἱ πέλος, καὶ τὰ ἑξῆς· (2) εἴρηται δὲ ταῦτα οὐ περὶ τῶν ἀποστόλων τῷ προφήτῃ, ἀλλὰ περὶ τῶν μελλόντων με νύειν τὰ περὶ Ἰουδαίους εσόμενα ἀγαθά. Εἰ δὲ οἱ μηνυταὶ ἐκείνων, φησίν, οὕτω νομίζονται θαύματος ἄξιοι, ή πού γε ἀναγκαῖόν τε πράγμα (3) καὶ λυσιτελέστατον ἅπασι δεῖ νομίζειν τῶν ἀποστόλων την διδαχήν. Στίχ. ις'.— Το, Αλλ' οὐ πάντες ὑπήκουσαν τῷ Εὐαγγελίῳ κατὰ ἐρώτησιν ἀναγνωστέον, ἀντιθέσεως μέρει παρὰ τοῦ Ἀποστόλου τεθὲν ἀντὶ τοῦ ἀλλ' ἐρεῖ; ὅτι μὴ πάντες ἐπίστευσαν· θαυμαστὸν οὐδὲν, πάλ ῥωθεν γὰρ εἴρηται τῷ Ἡσαΐς τῶν πειθομένων τὸ σπάνιον· οὕτω γοῦν ἐν ἀπόρῳ τίθεται τὸ πράγμα ὡς λέγειν, τίς ἄρα ἔσται ὁ δεξόμενος ταῦτα ἅπερ
THEODORI MOPSUESTENI
cum superius argumentum hocce niodo absolverit :
Omnis enim, quicunque invocaverit nomen Domini,
salvus erit, exinde exordium posterioris sumpsit
dicendo : Quomodo ergo invocabunt, in quem non
crediderunt? Hæc autem sic interpretanda. Certum
est nobis, inquit, ex divinis Scripturis, salvum
fieri quicunque invocaverit ita ut etiam gentibus
salutem consequi liceat, dummodo voluerint ; sed
inquirendum quo pacto invocent. Prius eis creden-
dum est, non poteris enim invocare nisi prius cre-
dideris; at fides, unde veniet? ex auditu et disci-
plina. At nemine docente, non est quid discas, nec
apparebunt doctores nisi divina gratia mittantur,
cujus solius est tales seligere. Præ omnibus igitur
opus ut doctores appareant, qui ad hoc electi per
totum terrarum orbem ad docendam veritatem B
mittantur, a quibus pietatem discere liceat, et edo-
ctos credere, et credentes invocare deinceps spe
salutem ex vocatione contingendi. Quos autem do-
ctores non aliunde selegit, nec alios ad tantum
munus aptos existimavit, præter eos qui lege et
legis disciplina fueraut eruditi. Quippe qui longo a
tempore per prophetarum effata didicerant Christi
adventum, velut multorum bonorum causam'ex-
spectare, ita ut ne locum quidem ignorarent unde
ille egressurus erat. Sic a disciplina in lege pendet
hominum salus per Christum largienda, tum quia
eis primum tribuenda erat qui eam sperabant,
tum quia exinde primi discipuli occurrerunt, qui
divina gratia digni habiti sunt qui cæteros omnes
erudirent. Quod si igitur Christus exinde, ait, et
omnes discipuli ejus, apostoli, magna profecto
Deus de lege providit, omnium salutem cum ea
intime consociaus. Ita licuit hominibus doceri quæ
oportebat, et edoctis credere, et credentibus invo-
cantibusque salutem consequi vocatione conces -
sam. Cum autem omnia apostolorum doctrinæ sub-
jecisset ut legis utilitatem demonstraret, si quidem
omnium doctores præbet apostolos, aptissime ad-
jecit : Sicut scriptum est: quam speciosi pedes, etc.
Hæc autem non de apostolis a propheta dicta sunt,
sed de eis qui Judeis ventura bona annuntiaturi
erant. At si illorum præcones, ait, tanta admira-
tione digni habentur, quam necessaria et quam
perfecta videbitur omnibus apostolorum doctrina. D
VERS. 16. Illud Sed non omnes obediunt Evan-
gelio interrogative legendum, illudque sibi objicere
videtur, quasi dicerel : ast oppones forte, quod non
omnes crediderunt. Non est cur hoc mireris ; nam
jam olim descripta est ab Isaia paucitas creden-
tium; tam paucos indicat eos ut dicat: quis ergo
suscipiet ea, quæ divina gratia edocti prædicamus ?
Α τοῖς ῥητοῖς Ἀπόστολος, καὶ ἐπειδὴ τὰ ἀνωτέρω αὐτῷ
προκείμενα συνεπλήρωσεν εἰς τὸ Πᾶς γὰρ ὃς ἐὰν
επικαλέσηται τὸ ὄνομα Κυρίου, σωθήσεται, ένα
τεῦθεν τοῦ ἑξῆς λόγου τὴν ἀρχὴν ἐποιήσατο, τον
Πῶς οὖν ἐπικαλέσονται εἰς δν οὐκ ἐπίστευσαν ;
εἰρηκώς· ὁ δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν. Πρόδηλον ἡμῖν,
φησίν, ἐκ τῶν θείων Γραφῶν, ὅτι παντὶ τῷ ἐπικαλο
μένῳ ἡ σωτηρία προσγίνεται, ὡς μηδὲ τοὺς ἀπὸ
ἐθνῶν κωλύεσθαι τοῦ τυχεῖν, εἰ δὴ βούλοιντο, ἀλλὰ
πῶς ἂν αὐτὸν ἐπικαλέσαιντο, ζητεῖν ἄξιον. Πιστεύσαι
προσήκει πρότερον, οὐ γὰρ οἷόν τε ἐπικαλεῖσθαι μὴ
πιστεύοντα πρώτον· ἡ δὲ πίστις, πόθεν ἂν γένοιτο ;
ἀπὸ ἀκοῆς καὶ μαθήσεως· ἀλλὰ μὴ ὄντος τοῦ διδά
ξαντος, μαθεῖν οὐχ οἷόν τε, καὶ τοὺς διδάξοντες δὲ
οὐχ ἑτέρως φανῆναι δυνατόν, ἀλλ' ἡ τῆς θείας χάρι
τος αὐτοὺς προβαλούσης, ἧς δὴ μόνης ἐστὶν εἰδένας
ὅπως ἐκλέγειν προσήκει τους τοιούτους. Οὐκοῦν πρό
πάντων χρεία τούτων, οι πρὸς διδαχὴν ἐκλεγέντες
ἀποσταλήσονται τῆς οἰκουμένης κήρυκες, δι' ων
δυνατὸν καὶ μαθεῖν τὴν εὐσέβειαν, καὶ πιστεῦσαι
μαθόντας, καὶ πιστεύσαντας ἐπικαλεῖσθαι λοιπών
ἐλπίδι τοῦ τὴν ἐκ τῆς ἐπικλήσεως σωτηρίαν λαβεῖν·
ἀλλὰ τούτους οὐχ ετέρωθεν ἐξελέξατο ἡ χάρις επι
τηδείους εἶναι νομίσασα, ἀλλ᾽ ἢ ἀπὸ τῶν ὑπὸ τὸν
νόμον καὶ τὴν τούτου γεγονότων παιδαγωγίαν, οι
μακρῷ τῷ χρόνῳ ταῖς τῶν προφητῶν προαγορεύσεσιν
τὸ περιμένειν τοῦ Χριστοῦ τὴν παρουσίαν ἐπὶ πολύ
λῶν ἀγαθῶν αἰτία (1) βεβαίως ειλήφεισαν, ὡς μηδὲ
τὸν τόπον ἄδηλον εἶναι αὐτοῖς ὅθεν φανήσεσθαι έμελ-
λεν, ὥστε τῆς ἐν νόμῳ παιδαγωγίας ήρτηται ἡ διὰ
Χριστοῦ τῶν ἀνθρώπων σωτηρία, τῷ τε ἐκεῖθεν
φανῆναι παρ' οἷς καὶ ἠλπίζετο, καὶ τῷ τοὺς πρώ
τους πεπιστευκότας ἐκεῖθεν γενέσθαι, οἱ τῆς ἄνωθεν
ἀξιωθέντες χάριτος ἱκανοὶ πρὸς τὴν ἁπάντων διδα
σκαλίαν εἶναι ἐκρίθησαν. Οὐκοῦν εἰ ὁ Χριστὸς ἐκεῖν
θεν φησὶ καὶ οἱ ἁπάντων διδάσκαλοι οἱ ἀπόστολος,
μεγάλη τις ἡ κατὰ νόμον οικονομία τοῦ Θεοῦ, πάν
των εμπεριειλημμένην αὐτῷ τὴν σωτηρίαν ἔχουσας
οὕτω γὰρ ὑπῆρξεν τοῖς ἀνθρώποις μαθεῖν τε
προσήκει, καὶ μαθοῦσι πιστεῦσαι, πιστεύσασί τε
ἐπικαλεσαμένοις δὲ τὴν ἐκ τῆς ἐπικλήσεως σωτηρίαν
λαβεῖν. Καὶ ἐπειδὴ πάντα τῆς τῶν ἀποστόλων ἀπήρε
τησεν διδαχῆς, ὥστε δεῖξαι τοῦ νόμου τὸ χρήσιμον,
εἴγε τοὺς ἁπάντων ἀνέδειξεν διδασκάλους Αποστόλος,
επάγει· Καθώς γέγραπται, ὡς ὡραῖοι οἱ πέλος,
καὶ τὰ ἑξῆς· (2) εἴρηται δὲ ταῦτα οὐ περὶ τῶν ἀποστόλων τῷ προφήτῃ, ἀλλὰ περὶ τῶν μελλόντων με
νύειν τὰ περὶ Ἰουδαίους εσόμενα ἀγαθά. Εἰ δὲ οἱ μηνυταὶ ἐκείνων, φησίν, οὕτω νομίζονται θαύματος
ἄξιοι, ή πού γε ἀναγκαῖόν τε πράγμα (3) καὶ λυσιτελέστατον ἅπασι δεῖ νομίζειν τῶν ἀποστόλων την
διδαχήν.
Στίχ. ις'.— Το, Αλλ' οὐ πάντες ὑπήκουσαν τῷ
Εὐαγγελίῳ κατὰ ἐρώτησιν ἀναγνωστέον, ἀντιθέσεως
μέρει παρὰ τοῦ Ἀποστόλου τεθὲν ἀντὶ τοῦ ἀλλ' ἐρεῖ;
ὅτι μὴ πάντες ἐπίστευσαν· θαυμαστὸν οὐδὲν, πάλ
ῥωθεν γὰρ εἴρηται τῷ Ἡσαΐς τῶν πειθομένων τὸ
σπάνιον· οὕτω γοῦν ἐν ἀπόρῳ τίθεται τὸ πράγμα
ὡς λέγειν, τίς ἄρα ἔσται ὁ δεξόμενος ταῦτα ἅπερ
(1) Spic., αἰτία.
(2) Hæc extrema fragmenti v. inveniuntur etiam
in c. Mon. (c. Cram. p. 379)
Θ. Μονάχου : Ειρή-
σθαι δὲ ταῦτα ἔφη τις οὐ.
(3) C. Mon.
πολλῷ γε μᾶλλον ἀναγκ. πρ. Νοπ
iden ἅπαντας.
PG 66:853τὸν δόγμα διασύρειν Ἰουδαῖοι, ἀναγκαίως διὰ πλειόνων ὁ ᾿Απόστολος δείκνυσι πάντοτε τοιούτους αὐτοὺς περὶ τὴν εὐσέβειαν γεγονέναι. Στίχ. ια'. ιβ'. ᾿Αλλὰ μὴ τοῦτο φαμὲν ὅτι σφα λέντες περὶ τὴν εὐσέβειαν καὶ μὴ πιστεύσαντες τῷ Χριστῷ παντελῆ τὴν ἀποβολὴν ὑπέμειναν, ώς μηδε μίαν αὐτοῖς ἐλπίδα σωτηρίας περιλειφθῆναι, κἂν εἰ βούλοιντό ποτε πρὸς τὸ κρεῖττον ἰδεῖν; μὴ γένοιτο τουναντίον γὰρ μέμνημαι εἰρηκώς, ὅτι κἂν τοὺς κλείστους αὐτῶν διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν ἀποβληθῆς και συνέβη, ἀλλ᾽ οὖν γε οἱ πεπιστευκότες ἐξ αὐτῶν. καίτοιγε ἄγαν ὄντες εὐαρίθμητοι, πᾶσι τοῖς ἐξ Εθνών σωτηρίας ἐγένοντο πρόξενοι, ἐπείπερ ἅπαντες σχέτως τοῦ τῆς εὐσεβείας μαθήματος τὰς ἀφορμάς ἐκεῖθεν ἐδέξαντο, ὥστε ἔξεστιν καὶ τοῖς νῦν ἀπι στοῦσι τῶν Ἰουδαίων τοὺς ἐξ αὐτῶν πεπιστευκότας ήδη μεμήσασθαι, ζήλῳ τε ἀγαθῷ τῆς πρὸς τὸ κρεῖτο τον επιθυμήσαι ροπῆς· ὁ γὰρ ἐκείνους πεπιστευκότας ούτε εἰσδεξάμενος μόνον, ἀλλὰ καὶ διδασκάλους ἀπο μήνες τῆς οἰκουμένης, δήλον ώς οὐδὲ τούτους πιστεύο και βουληθέντας εἰς αὐτὸν ἀδοκίμους ἡγήσεται. Το γέρ, εἰς τὸ παραζηλῶσας αὐτοὺς, οὐ τοὺς ἐξ ἐθνῶν ώς τινες ᾠήθησαν λέγει, ἀλλὰ τοὺς ἐξ αὐτῶν, εἰς ἀπόδειξιν αὐτὸ εἰρηκώς τοῦ ἐξεῖναι εἰσδεχθῆναι καὶ τούτους, εἰ δὴ πιστεῦσαι βούλοιντο· τὸ μέντοι, εἰς τὸ παραζηλώσαι αὐτοὺς, οὐκ ἐπὶ αἰτίας λέγει, ἀλλὰ τὸ ἑπόμενον ἑαυτῷ συνήθως, ἀντὶ τοῦ εἰ ἐκεῖνοι πεπεῦσαι βουληθέντες εισεδέχθησαν καὶ διδάσκαλος τοῖς ἐξ ἐθνῶν ἐγένοντο, πρόδηλον ὡς ἔξεστι καὶ τού της κατὰ μίμησιν ἐκείνων τῆς εἰς τὴν πίστιν εἰσ που τυχεῖν. Εἶτα καὶ ποθεινὴν αὐτῶν τὴν ἐπιστρο τὴν ἐργαζόμενος ἐπάγει καὶ φησίν εἰ γὰρ ἐν ὀλίγας, φησί, καὶ ἄγαν εὐαριθμήτοις τοσαύτης μεγένετο τοῖς κατὰ τὴν οἰκουμένην ἀνθρώποις τυχεῖν ἀφθονίας ἀγαθῶν, τί ποτε ἄρα δεῖ νομίζειν ἔσεσθαι, εἰ πάντες αὐτοὺς συμφώνως ὑποδέξασθαι τὸν Χριστὸν συνέβη; Τίνος ένεκεν τῇ πάντων διορθώσει Στίχ. ιε. τὴν ἀνάστασιν ἡγεῖται ὁ ᾿Απόστολος ἔψεσθαι πάντων, ἀναγκαῖον εἰπεῖν. Τοῖς μὲν ἀλόγοις φυσικῶς ἅπαντα τράπεστιν, καὶ οὐχ οἷά τε ἐστὶν τὸν κακὸν ἀπὸ τοῦ κελτ, διακρίνοντα ἐξουσία γνώμης τὸ δοκοῦν ἐλέσθαι, ἀνάγαν δὲ πᾶσα τοῖς ὅροις ἐμμένειν τῆς φύσεως, διὰ τα ταύτα περιττός ἅπας ἐστὶν νόμος ἐκείνοις, ούτε μαθεῖν ούτε μή συνιέναι τι τοιοῦτο δυναμένοις· τοῖς Ο λογοῖς πᾶν τοὐναντίον· καὶ γὰρ διακρίνειν τὸ πελὸν ἀπὸ τοῦ κακοῦ δύνανται, καὶ ἐξουσίᾳ γνώμης ο δοκούν αἱροῦνται, ἥ τε τῶν νόμων ἔκθεσις ἄγαν ἐπιτηδεία τούτοις ἐστὶν, ἅτε δυναμένοις ἐκεῖθεν τὸ καλόν παιδεύεσθαι. Τοιοῦτο δὴ τὸ ἡμέτερον γένος δ θεός επειργάσατο, τήν τε φύσιν ἡμῖν ἐπιτηδείαν πρὸς μάθησιν δεδωκώς, καὶ νόμων εκθέσει ποικιλω τέτων τὸ κρεῖττον υποδείξας· οὐδὲ γὰρ ἀδίδακτον ἔχειν ἡμᾶς τῆς ἀρετῆς ἐνεδέχετο τὴν ἕξιν λογικούς γεγονότας τὴν φύσιν, επείπερ αὕτη σαφής λογικῶν τι καὶ ἀλόγων διάκρισις, τῷ τὰ μὲν ἐν τῇ φύσει παν ); ούτινος οὖν ἔχειν τὴν εἴδησιν περαιτέρω δ κἂν εἰς τούς. ν. φησίν ἐν ὀλίγοις καὶ -: ἐγένετο. δεῖ ἄρα δεῖ. ὑπεδ. συμφ. όν τινος ούν.
τὸν δόγμα διασύρειν Ἰουδαῖοι, ἀναγκαίως διὰ πλειό
νων ὁ ᾿Απόστολος δείκνυσι πάντοτε τοιούτους αὐτοὺς
περὶ τὴν εὐσέβειαν γεγονέναι.
Στίχ. ια'. ιβ'. ᾿Αλλὰ μὴ τοῦτο φαμὲν ὅτι σφα
λέντες περὶ τὴν εὐσέβειαν καὶ μὴ πιστεύσαντες τῷ
Χριστῷ παντελῆ τὴν ἀποβολὴν ὑπέμειναν, ώς μηδε
μίαν αὐτοῖς ἐλπίδα σωτηρίας περιλειφθῆναι, κἂν εἰ
βούλοιντό ποτε πρὸς τὸ κρεῖττον ἰδεῖν; μὴ γένοιτο
τουναντίον γὰρ μέμνημαι εἰρηκώς, ὅτι κἂν τοὺς
κλείστους αὐτῶν διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν ἀποβληθῆς
και συνέβη, ἀλλ᾽ οὖν γε οἱ πεπιστευκότες ἐξ αὐτῶν.
καίτοιγε ἄγαν ὄντες εὐαρίθμητοι, πᾶσι τοῖς ἐξ
Εθνών σωτηρίας ἐγένοντο πρόξενοι, ἐπείπερ ἅπαντες
σχέτως τοῦ τῆς εὐσεβείας μαθήματος τὰς ἀφορμάς
ἐκεῖθεν ἐδέξαντο, ὥστε ἔξεστιν καὶ τοῖς νῦν ἀπι
στοῦσι τῶν Ἰουδαίων τοὺς ἐξ αὐτῶν πεπιστευκότας
ήδη μεμήσασθαι, ζήλῳ τε ἀγαθῷ τῆς πρὸς τὸ κρεῖτο
τον επιθυμήσαι ροπῆς· ὁ γὰρ ἐκείνους πεπιστευκότας
ούτε εἰσδεξάμενος μόνον, ἀλλὰ καὶ διδασκάλους ἀπο
μήνες τῆς οἰκουμένης, δήλον ώς οὐδὲ τούτους πιστεύο
και βουληθέντας εἰς αὐτὸν ἀδοκίμους ἡγήσεται. Το
γέρ, εἰς τὸ παραζηλῶσας αὐτοὺς, οὐ τοὺς ἐξ ἐθνῶν
ώς τινες ᾠήθησαν λέγει, ἀλλὰ τοὺς ἐξ αὐτῶν,
εἰς ἀπόδειξιν αὐτὸ εἰρηκώς τοῦ ἐξεῖναι εἰσδεχθῆναι
καὶ τούτους, εἰ δὴ πιστεῦσαι βούλοιντο· τὸ μέντοι,
εἰς τὸ παραζηλώσαι αὐτοὺς, οὐκ ἐπὶ αἰτίας λέγει,
ἀλλὰ τὸ ἑπόμενον ἑαυτῷ συνήθως, ἀντὶ τοῦ εἰ ἐκεῖνοι
πεπεῦσαι βουληθέντες εισεδέχθησαν καὶ διδάσκαλος
τοῖς ἐξ ἐθνῶν ἐγένοντο, πρόδηλον ὡς ἔξεστι καὶ τού
της κατὰ μίμησιν ἐκείνων τῆς εἰς τὴν πίστιν εἰσ
που τυχεῖν. Εἶτα καὶ ποθεινὴν αὐτῶν τὴν ἐπιστρο
τὴν ἐργαζόμενος ἐπάγει καὶ φησίν εἰ γὰρ ἐν
ὀλίγας, φησί, καὶ ἄγαν εὐαριθμήτοις τοσαύτης
μεγένετο τοῖς κατὰ τὴν οἰκουμένην ἀνθρώποις τυχεῖν ἀφθονίας ἀγαθῶν, τί ποτε ἄρα δεῖ νομίζειν ἔσεσθαι,
εἰ πάντες αὐτοὺς συμφώνως ὑποδέξασθαι τὸν Χριστὸν συνέβη;
Τίνος ένεκεν τῇ πάντων διορθώσει
Στίχ. ιε.
τὴν ἀνάστασιν ἡγεῖται ὁ ᾿Απόστολος ἔψεσθαι πάντων,
ἀναγκαῖον εἰπεῖν. Τοῖς μὲν ἀλόγοις φυσικῶς ἅπαντα
τράπεστιν, καὶ οὐχ οἷά τε ἐστὶν τὸν κακὸν ἀπὸ τοῦ
κελτ, διακρίνοντα ἐξουσία γνώμης τὸ δοκοῦν ἐλέσθαι,
ἀνάγαν δὲ πᾶσα τοῖς ὅροις ἐμμένειν τῆς φύσεως, διὰ
τα ταύτα περιττός ἅπας ἐστὶν νόμος ἐκείνοις, ούτε
μαθεῖν ούτε μή συνιέναι τι τοιοῦτο δυναμένοις· τοῖς
Ο λογοῖς πᾶν τοὐναντίον· καὶ γὰρ διακρίνειν τὸ
πελὸν ἀπὸ τοῦ κακοῦ δύνανται, καὶ ἐξουσίᾳ γνώμης
ο δοκούν αἱροῦνται, ἥ τε τῶν νόμων ἔκθεσις ἄγαν
ἐπιτηδεία τούτοις ἐστὶν, ἅτε δυναμένοις ἐκεῖθεν τὸ
καλόν παιδεύεσθαι. Τοιοῦτο δὴ τὸ ἡμέτερον γένος δ
θεός επειργάσατο, τήν τε φύσιν ἡμῖν ἐπιτηδείαν
πρὸς μάθησιν δεδωκώς, καὶ νόμων εκθέσει ποικιλω
τέτων τὸ κρεῖττον υποδείξας· οὐδὲ γὰρ ἀδίδακτον
ἔχειν ἡμᾶς τῆς ἀρετῆς ἐνεδέχετο τὴν ἕξιν λογικούς
γεγονότας τὴν φύσιν, επείπερ αὕτη σαφής λογικῶν
τι καὶ ἀλόγων διάκρισις, τῷ τὰ μὲν ἐν τῇ φύσει παν
); ούτινος οὖν ἔχειν τὴν εἴδησιν περαιτέρω δ
κἂν εἰς τούς.
ν. φησίν
ἐν ὀλίγοις καὶ -: ἐγένετο.
δεῖ ἄρα δεῖ.
ὑπεδ. συμφ.
όν τινος ούν.
ribus probare oportebat eos ubique et semper
eosdem circa Dei cultum fuisse.
VERS. 11, 12. Nunquid autem hoc dicimus,
quod circa pietatem errantes, et fdem Christo
negantes, ita prorsus rejecti sunt, ut jam nulla eis
supersit spes salutis, etiam si voluerint unquam
ad saniora se recipere? Absit. Imo memini me
dixisse, quod etiam si plerique eorum propter incredulitatem rejicerentur, qui ex eis crediderint
licet numero paucissimi, fentibus salutis auctores
fuere, quia illa omnes ab eis pietatis disciplinam
docendam acceperunt. Unde etiam Judæis qui
nunc dissentiunt eos imitari licet qui ex eis crediderunt, et honesto studio ad affectandum bonum
nere, et more suo videre valent, legibus ergo apis
Spic.
13. Pirst. Th. procul dubio textum vs. 12,
posneral.
Hec postrema fragmenti verba habet etiam c.
Mon. ct Diodoro tribuit (c. Cram. p. 403): El o5v
converti. Certum enim quod istos, si credere vofuerint, ille Deus non respuet, qui non modo eredentes suscepit, sed eos etiam magistros ad erudienḍas gentes emisit. Nam illud ut illos æmulentur
non ad gentes referendum uti quidam putaverunt,
sed ad eos qui ex Judais; probare enim intendit,
quod et ipsi suscipientur dummodo credant. Attamen illud at illos æmulentur interpreteris, non
quasi causam, sed pro more suo effectum indieat;
ita igitur concludit: Si illi credere volentes suscepti sunt, et gentium feti sunt doctores, manifeste his etiam licet, illorum instar fidei gratiam
contingere. Deinde ut conversionis desiderio eosdem permoveat addit insuper: Si enim vel pauci
et numerus tam exiguus omnibus hominibus tanforum bonoruin causæ fuerunt, quid sane Heri
putabimus, si cunctos una Christus ut suos receperit?
VERS. 15. - Qua de causa Apostolus, omnibus
conversis, omnium resurrectionem habendam esse
putet, nunc dicendum. Animaña quidem ratione
destituta naturæ sponte quæque perficiunt, nec ea
sunt quæ bonum a malo discernerent, et ad libidinem suam agerent, sed vi necessaria naturæ legibus
inserviunt, unde lege non indigent quam nec discere nec intelligere possent. At de ratione præditis
longe aliud. Quippe quæ et bonum a malo discersime instruuntur quibus ad bonum informarentur.
Ita Igitur constituit Deus genus nostrum, ut natu
ram haberemus disciplinæ capacem, variarumque
legum institutione bonum doceremur. Non enim
passus est mentem nobis inesse virtutis doctrina
carentem, cum naturam ratione præditam consecuti simus. Nam perspicua distinctio animaliumn
prout ratione carent aut instruantur; alie a principio scientiam quamdam natura habent, nec plura
discere possunt; alia vero procedente tempore pleἐν - ib. c. Mon.
Spic.,
C. Mon.
Spic.,