col. 1233–1234page 1 of 2
(Galland., Vet. Patr. Biblioth., t. III, Proleg., p. xxx.)
1. Dionysius Alexandrinus, cognomento Magnus. Origenis auditor, Scholæ Alexandrinæ moderator. Quo
tempore ordinatus episcopus. Ejus præcipua gesta. Litterarum monumenta. Dies emortualis.
II. Pleraque illius scripta deperdita. Quæ apud veteres servantur, nunc primum collecta. Pro temporis
ratione disposita.
III. De illius Elencho et Apologia speciatim disseritur.
IV. Qua occasione opus ejusmodi scriptum. Ejus pretium. Quæ superant fragmenta. Quomodo distributa.
divini cum Patre consubstantialitate non recte sen
tiret: sed hanc ipse famæ suæ inustam labem qua
tuor libris perscriptis detersit. Exinde vero, Vale
riano a Persis capto, et Macriano interfecto cum
filiis, pace demum a Gallieno Christianis reddita,
sub finem anni 261 Alexandriam regressus (i), ci
vibus peste, fame belloque intestino laborantibus
præsto fuit (j). Antiochiam vocatus ad judicium in
causa Pauli Samosateni ferendum, cum ob affectam
ætatem et valetudinem huic itineri conficiendo im
par esset, datis ad Ecclesiam Antiochenam litteris,
sententiam suam pronuntiavit. Quo autem tempore
synodus agebatur, supremum diem obiit vir admiran
dus, exactis in episcopatu septemdecim annis, Erediv
1. Quo tempore in Africa Cyprianus, florebat in Dionysium Romanum pontificem, quasi de Verbi
Ægypto Dionysius, ab antiquis Patribus Magni co
gnomentum jure adeptus (a). Origenis valde insignis
auditor fuit, teste Hieronymo (b), cui et librum De
martyrio nuncupavit (c). Scholæ Alexandrinæ post
Heraclam moderator, eidem successit in episcopatu
anno 111 imperii Philippi, Christi 247 (d). Post aliquot
ab inito episcopatu annos, exorta persecutione De
ciana, secessit: sed paulo post a militibus com
prehensus ac Taposirim deductus, Dei nutu a Chri
stianorum rusticanorum turba, invitus licet, mira
biliter fuit ereptus (e). Interim vero sæviente perse
cutione complures Alexandriæ ob Christi nomen
martyrium subierunt, quorum gloriosa certamina
ipsemet Dionysius litteris consignavit (). Anno 252
interfuit synodo Antiochenæ, pro sedando schismate èntaxaldexa, ut auctor est Eusebius (k), Gallieni
Novatiani coactæ; ad quem etiam epistolam scri
psit (g).
Interea temporis Nepotem episcopum Ægyptium,
quo doctore Arsinoitæ Chiliastarum errore fuerant
imbuti, duobus libris circa Christi annum 254 con
futavit; ubi quoque de Apocalypsi nonnulla notatu
digna edisseruit. Deinceps in dissidio de rebapti
zandis hæreticis, pro Ecclesiæ pace redintegranda
plures scripsit ad diversos epistolas. Valeriano Au
gusto Dei Ecclesiam dira persecutione divexante,
post præclaram confessionem coram Æmiliano præ
fecto augustali editam, Cephro Libyæ oppidum in
cultissimum ire compulsus est; unde paulo post in
Mareotidem migrare jussus fuit (h). Gliscentem Sa
bellianam hæresim dum impugnaret, delatus est ad
(a) Euseb., Hist. eccles. lib. VII init., ad quem
locum vid. Vales.
(b) Hieron., De vir. illustr. cap. 69.
(c) Euseb., Hist. eccl. lib. vi, cap. 44.
(d) Id. ibid., lib. VI, cap. 35. Vid. Dodw., dissert.
sing. ad opp. Pears., pag. 84.
(e) Dionys., epist. 10 adv. German., infr. col. 1316.
(f) Id., epist. 3 ad Fab. infr. col. 1296.
imperatoris x1, Christi 265 ineunte. Hanc autem
chronotaxin Dionysianam contexentes, Lequienium
in primis sumus assectati (/). Verum diem ad Dio
nysii emortualem quod attinet, lectorem fortasse
haud pœnitebit Dodwellum adire (m).
II. Quamplurima scripsisse Magnus Dionysius
ex hactenus dictis plane comperitur, quorum ta
men pars maxima interiit. Quæ vero apud veteres
etiamnum superant ex illius litterarum monumen
tis, magni sane ducenda, ea nunc primum in unum
collecta ex Eusebio, Athanasio, Basilio aliisque Ec
clesiæ scriptoribus, in medium proferimus; quo
nimirum fragmenta saltem operum tanti Patris ex
reliquorum jactura detrimentum acceptum nobis
quadamtenus sarciant reparentque. Et plura qui
Id., epist. 2 ad Novat. infr. col. 1296.
(h) Id, epist. 10 § 4 infr. col. 1320.
(i) Id., epist. 11 ad Hermamm., infr. col. 3125.
(j) Id., epist. 12 ad Alex., infr. col. 1335.
(k) Euseb., Hist. eccl. lib. vii, cap. 28.
Lequien., Or. Christ. tom. II,
pag. 394.
(m) Dodw., dissertat. sing. ad opp. Pears., cap. 6,.
$ 18, pag. 70.
col. 1235–1236page 2 of 2
Notitia historico-litteraria
PG 10:1235Καὶ σοὶ δι᾿ ἄλληςS. DIONYSII ALEXANDRINI EPISCOPI.
dentis calumniæ merito arguit Athanasius Arianos,
quod ea velut Dionysii venditare non erubuerin',
quæ ille palam aperteque rejecerit.
dem adhuc de singulis scriptis Dionysianis pro- ▲ gare nititur. Quod cum feliciter præstiterit, impuſerre in promptu esset, aliis sive observata sive
etiam præterita; quæ tamen longius quam par sit,
ab instituto nos abducerent. Postquam igitur sancti Patris nostri gesta strictim ordinatimque digessimus, eamdem temporis rationem servasse tum in
cjus operum fragmentis, tum in epistolis excúdendis satis habuimus. Si quid vero reliquum fuerit
quod aliquam animadversionem reposcat, subjectæ
adnotationes nonnihil lucis affundent. Cæterum
haud prætermittenda censuimus quæ observavit vir
doctissimus Petrus Coutantius (n) ad operis fragmenta, Elenchus et Apologia inscripti; quæ in hac editione quartum locum occupant partis 1 Operum Diopysianorum, ad exemplar exacta studio ejusdem v.
cl. concinnatum. Sic autem se habent.
III. Opus Dionysii Alexandrini, ex quo descripta sunt fragmenta proposita, Athanasius passim
laudat (o). Ejusdem meminere Basilius (p) et Hieronymus (g). Sed hi duo doctores non una ratione illud
indicant. Hieronymus enim in libros quatuor distinrtun docet: Basilius vero quædam illius verba
tanquam ex secunda ad Dionysium cognominem epistola profert. Re autem vera et in libros distinctum
esse et epistolæ nomen ei congruere ex Athanasio
constat; qui quidem in epistola de sententia Dionysii num. 13 dicit: Dionysius quam primum sui
purgandi gratia libros edidit, quos inscripsit; Elenchus et Apologia et num. 14 de scripto eodem sic
IV. Ista Dionysii Apologia eo majoris est momenti, quod specimini nobis sit eorum quæ fecissent
cæteri Patres Nicæno concilio superiores, quibus
nonnulla exciderunt Arianæ in pietati in speciem
cognata, si eos similis necessitas ad explicandam
apertius mentem suam compulisset. Inde enim facile adducitur quisque ut credat, neminem ex eis
futurum fuisse, qui non perinde atque Dionysius,
eamdem perfidiam damnasset. Ex hoc opere quæ
exscribenda, quæ prætermittenda duxerit Athanasius, num. 14 exponit in hunc modum: Verba ejus
quamplurima, quibus res in quæstionem adductas
expendit, aut ex allatis ratiociniis colligit, aut interrogatos adversarios coarguit, vel obtrectatores suOS
criminatur, ob librorum prolixitatem omittens, ea
solum proponam, quæ ad criminationes diluendas
necessaria videbuntur. In iis vero quæ exscribit, librorum ordinem minime servat, sed prout res tractatæ postulabant, nunc unum et alterum fragmentum ex libro primo profert, tum aliud ex secundo,
subinde quartum, rursus ex primo, cui aliud ex
quarto adjungit. At cum nostri instituti sit operis
ejusdem reliquias accurate colligere, singula fragmenta eo ordine exhibere satius visum est, quem
servant inter se libri, ex quibus descripta sunt. Deloquitur: Epistolam suam Elenchi et Apologiæ ti- mum si gestorum quæ hoc opus præcesserunt, setulo inscripsit. Epistola igitur erat quatuor in libros
distincta, adeoque una ex iis quas Dionysius a se
fusius et tractantis more dictatas (didaoxalixŵrspov
Synyoúµevos) vocat. Non ab eo statim, ut de accugatione sua commonitus fuit, missa est. Nam ne
accusationi deesse videretur, si rescribere Romano
præsuli diutius differret, huic epistolam præmisit,
quam infra num. 6 ipsum Dionysium Romanum alloquens memorat his verbis: Καὶ σοὶ δι᾿ ἄλλης
Enistolñs typaļa. Quocirca non modo epistola, sed
et epistola secunda ad Dionysium cognominem non
male a Basilio appellatur. Simul etiam est Elenchus
et Apologia: Elenchus quidem adversariorum et
accusatorum Dionysii, qui in hoc opere coarguuntur atque confutantur; Apologia vero ipsius Dionysii, qui in eodem de objectis erroribus sese pur-
(n) Coutant, Epistt. Rom. pontif., pag. 277 seqq.
(o) Athan., lib. De synod., n. 44, epist. de decret. Nic. syn., n. 25, et epist. de sentent. Dionys.
riem expendamus, ad tempus circa quod elaboratum est, quodam modo pertingere licebit. Nempe
aliquot Dionysii Alexandrini adversus Sabellianos
epistolæ, Xysto pontifice vulgatæ, accusationis illius occasionem dederunt. Inde permoti nonnulli
Catholici, ipso Alexandrino præsule inscio, Romam
convolarunt, et quæ sibi in ejus scriptis displicebant ad Romanum pontificem detulerunt. Statim
admonuit Dionysius Romanus Dionysium Alexandrinum. Is vero illi satisfacere primum brevibus,
moxque prolixioribus litteris quamprimum, ut
Athanasius notat, studuit. Quocirca nil vetat quominus hanc Dionysii Apologiam ad annum 262
attinere censeamus. Eam quoque eruditus Tillemontius ad anni hujus exitum referri posse arbitratur.» Et hæc de Magno Dionysio satis.
(p) Basil., lib. De Spir. sanct., cap. 29.
Hieron., De vir. illustr., cap. 69.