Diplomatic text · TLG-E clean (recovered via audit-verified maximization) — PG column chips mark the printed columns.
PG 66:1281ΠΕΡΙ ΕΝΥΠΝΙΩΝ
ΠΡΟΘΕΩΡΙΑ Ἀρχαῖον οἶμαι καὶ λίαν Πλατωνικὸν ὑπὸ προσχήματι φαυλοτέρας ὑποθέσεως κρύπτειν τὰ ἐν φιλοσοφίᾳ σπουδαῖα, τοῦ μήτε τὰ μόλις εὑρεθέντα πάλιν ἐξ ἀνθρώπων ἀπόλλυ-σθαι, μήτε μολύνεσθαι δήμοις βεβήλοις ἐκκείμενα. τοῦτο τοί-νυν ἐζηλώθη μὲν ὅτι μάλιστα τῷ παρόντι συγγράμματι· εἰ δὲ καὶ τούτου τυγχάνει, καὶ τὰ ἄλλα περιττῶς εἰς τὸν ἀρχαῖον τρόπον ἐξήσκηται, ἐπιγνοῖεν ἂν οἱ μετὰ φιλοσόφου φύσεως αὐτῷ συνεσόμενοι.
PG 66:1287ΠΕΡΙ ΕΝΥΠΝΙΩΝ Εἰ δέ εἰσιν ὕπνοι προφῆται, καὶ τὰ ὄναρ θεάματα τοῖς ἀνθρώποις ὀρέγουσι τῶν ὕπαρ ἐσομένων αἰνίγματα, σοφοὶ μὲν ἂν εἶεν, σαφεῖς δὲ οὐκ ἂν εἶεν, ἢ σοφὸν αὐτῶν καὶ τὸ μὴ σαφές· κρύψαντες γὰρ ἔχουσι θεοὶ βίον ἀνθρώποισιν. ἀπόνως μέν γε τῶν μεγίστων τυγχάνειν θεῖόν ἐστιν ἀγαθόν· ἀνθρώποις δὲ οὐκ ἄρα ἀρετῆς μόνον, ἀλλὰ καὶ πάντων καλῶν ἱδρῶτα θεοὶ προπάροιθεν ἔθηκαν· μαντεία δὲ ἀγαθῶν ἂν εἴη τὸ μέγιστον· τῷ μὲν γὰρ εἰδέναι, καὶ ὅλως τῷ γνωστικῷ τῆς δυνάμεως, θεός τε ἀνθρώπου καὶ ἄνθρωπος διαφέρει θηρίου. ἀλλὰ θεῷ μὲν εἰς τὸ γινώσκειν ἡ φύσις ἀρκεῖ· ἀπὸ δὲ μαντείας ἀνθρώπῳ πολλαπλάσιον παραγίνεται τοῦ τῇ κοινῇ φύσει προσήκοντος. ὁ γὰρ πολὺς τὸ παρὸν μόνον οἶδε, περὶ δὲ τοῦ μήπω γενομένου στοχά-ζεται· ὁ δὲ Κάλχας εἷς ἄρα ἐν ἐκκλησίᾳ τῶν Πανελλήνων μόνος ἠπίστατο, τά τ’ ἐόντα, τά τ’ ἐσσόμενα, πρό τ’ ἐόντα, καὶ Ὁμήρῳ δὲ ἄρα διὰ τοῦτο τῆς τοῦ Διὸς γνώμης ἐξῆπται τὰ τῶν θεῶν πράγματα, ὅτι πρότερος γεγόνει καὶ πλείονα οἶδεν, αὐτῷ δήπου τῷ πρεσβύτερος εἶναι. καὶ γὰρ τὴν ἡλικίαν εἰς τοῦτο οἶμαι συντείνειν τοῖς ἔπεσιν, ὅτι συμβαίνει διὰ τὸν χρόνον πλείω γινώσκειν, ἐπεὶ τὸ γινώσκειν ἦν ἄρα τὸ τιμιώτατον. εἰ δέ τις ὑφ’ ἑτέρων ἐπῶν ἀναπείθεται τὴν ἡγεμονίαν τοῦ Διὸς χειρῶν ἰσχὺν εἶναι λογίζεσθαι, ὅτι, φησί, βίῃ δ’ ὅγε φέρτερος ἦεν, οὗτος φορτικῶς ὡμίλησε τῇ ποιήσει, καὶ ἀνήκοός ἐστι τῆς κατ’ αὐτὴν φιλοσοφίας, τοὺς θεοὺς οὐδὲν ἄλλο ἢ νοῦς λεγούσης. ταύτῃ τοι προσπερονᾷ πάλιν τῷ κατ’ ἀλκὴν περιεῖναι, τὸ καὶ γενεῇ πρότερος, τὸν Δία νοῦν λέγων ἀρχεγονώτερον· νοῦ δὲ ἰσχὺς τί ἂν ἄλλο ἢ φρόνησις εἴη; καὶ ὅστις οὖν θεὸς ὢν ἄρχειν ἀξιοῦται θεῶν, νοῦς ὤν, σοφίας περιουσίᾳ κρατεῖ, ὥστε καὶ τὸ βίῃ δ’ ὅγε φέρτερος εἰς ταὐτὸ ἡμῖν τῷ πλείονα οἶδεν ἀνακάμπτει καὶ περιί-σταται. διὰ τοῦτο καὶ ὁ σοφὸς οἰκεῖος θεῷ, ὅτι πειρᾶται σύνεγγυς εἶναι τῇ γνώσει, καὶ πραγματεύεται περὶ νόησιν, ᾗ τὸ θεῖον οὐσίωται.
3. Et vero totum ipsum genus, quoad licuit,
hactenus collaudatum est. Nunc, quod ad præsens
attinet, licet, optimo illius genere seorsum sumpto,
in eo considerando commorari, ita ut communis
in omnibus nota obscuritas habeatur, nec ullius
manifestum indicium esse putetur id quod universa rerum in natura cernitur. Quod quidem hoc
in negotio religiosum et augustum esse oratio
nostra monstrabat: quale in mysteriis est arca -
num. Sic neque oracula perspicua omnibus responsa reddunt; indeque Loxias appellatur, quasi
obliquus Pythius ille vates, quod, verbi causa,
frustra murum illum ligneum quem Græcis salutarem deus ediderat, in concione populus audiisset,
nisi Themistocles oraculi mentem agnovisset. Unde
ne hac quidem parte repudianda per somnium
divinatio est quæ communem uti cum cæteris,
ita cum oraculis obscurationem habet. Imo ex omnibus disciplinis in ea maxime collocanda est
opera, 134, quod a nobis illa, et intra nos, atque
domestica sit et uniuscujusque animi præcipua.
Mens enim eorum quæ sunt formas in se continet, ut
vetus philosophia testatur: cui nos et illud addemus, animam itidem eorum quæ gignuntur continere formas. Est enim eadem mentis ad animam
ratio quæ ejus quod est ad id quod gignitur.
Quare permutato quoque ordine, eadem proportione, et primum tertio, et quarto secundum respondet: ac si conversim accipias, nihilomi
nus vere et consentanee scientire principiis illud
usurpabitur. Atque ita demonstratum id erit
quod sumptum a nobis erat, inesse in anima eorum quæ oriuntur species. Insunt porro quidem
Tommes, sed eas duntaxat quæ conducibiles sunt,
proponit, et phantasiæ velut speculum quoddam
objicit, per quam ea quæ illic permanent. ab
animali percipiuntur. Ut igitur neque mentis actiones intelligimus antequam præses ae moderatrix
facultas id in commune renuntiet, ut quidquid að
eam non pervenerit, animalis cognitionem efugit;
sic nec earum rerum quæ in prima sunt anima,
sensum ullum capimus antequam earum imagines
ad phantasiam appulsæ fuerint. Ac videtur hæc
vita quædam inferior esse et in quadam naturæ
proprietate consistens. Quin etiam sensus ipsi penes eam resident. Nam et colores intuemur, et
sonitus audimus, et tactionis acerrimum sensum
percipimus, otiosis interim administris corporis
partibus. Ac nescio an non sanctius quoddam sit
illud sensuum genus. Iilius sane beneficio et cum
diis identidem conversamur, sive commonefacientibus, sive responsa reddentibus, sive alio modo
consulentibus. Adeoque si cui thesaurus somni
munus obtigit, nihil admirandum censeo: neque
`si quis cum imperitus obdormisset, posteaquam in
somnis cum Musis versatus sit, et nonnulla cum
fis locutus fuerit, nonnulla itern audierit, repcnte
elegantissimus sit poeta factus: eujusmodi ætas
nostra tulit: minime id vero incredibile mihi
videtur. Mitto ego et insidias detectas et eos quibus medicus aliquis somnus отле
γ. Καὶ δὴ τὸ ὅλον αὐτῆς ἐκ τῶν ἐνόντων εγκεχω
μίασται. Τὸ δὲ νῦν ἔχον, ἔστι τὴν ἀρίστην ἀποτεμό
μενον, ἐμφιλοχωρῆσαι τῷ περὶ αὐτὴν σκέμματι, χαι
ρακτῆρα κοινὸν ἐπὶ πάσαις ἔχοντα τὴν ἀσάφειαν, ὡς
μηδεμιᾶς ἀξιοῦν ἔλεγχον εἶναι τὸ ἐν ὁλοκλήρῳ τῇ
φύσει θεωρούμενον. Ο δὲ λόγος ἐδείκνυ καὶ τοῦτο
σεμνὸν, ὥσπερ ἐν τελεταῖς τὸ ἀπόρρητον. Ούτως
οὐδὲ τὰ χρηστήρια πᾶσι συνετά φθέγγεται, καὶ
Λοξίας ἐκεῖθεν ὁ Πυθοί χρησμῳδὸς, ὅτι τὸ ξύλινον
τεῖχος, ὁ τοῖς Αθηναίοις ὁ θεὸς ἐδίδου σωτήριον,
μάτην ἂν ἤκουσεν ἐκκλησιάζων ὁ δῆμος, εἰ μὴ Θεμιστοκλῆς ἀνέγνω τοῦ χρησμοῦ τὴν διάνοιαν. Ὥστε
οὐδὲ ἐνταῦθά γε ἀπόβλητος ἡ διὰ τῶν ὕπνον εἴη μον
τεία, κοινὴν ἔχουσα, πρός τε τὰ ἄλλα, καὶ πρὸς τοὺς
χρησμούς τὴν ἐπίκρυψιν. Επιθετέον δὲ μάλιστα
μαθήσεων ταύτῃ, ὅτι παρ' ἡμῶν αὕτη, καὶ ἐνδοθεν,
καὶ ἰδία τῆς ἑκάστου ψυχῆς. Νοῦς μὲν γὰρ ἔχει τὰ
εἴδη τῶν ὄντων, ἀρχαία φιλοσοφία φησί. Προσθείς -
μεν δ' ἂν ἡμεῖς, ὅτι καὶ τῶν γινομένων ψυχή
ἐπειδὴ λόγος ἐστὶ νῷ πρὸς ψυχὴν, ὅστις τῷ ὄντι
πρὸς τὸ γινόμενον. Ἐναλλάξ οὖν πρῶτον πρὸς τρί
τον, καὶ δεύτερον πρὸς τέταρτον· καὶ ἀνάπαλιν λε
βόντες, οὐδὲν ἧττον ἂν ἀληθεύοιμεν όροις ἐπιστήμης
επόμενοι. Οὕτως ἂν ἀποδεδειγμένον εἴη τὸ ὑφ᾽ ἡμῶν
ἀξιούμενον, ὅτι τὰ εἴδη τῶν γινομένων έχει ψυχή.
Ἔχει μὲν οὖν πάντα· προβάλλει δὲ τὰ προσήκοντα,
καὶ ἑνοπτρίζει τὴν φαντασίαν, δι' ἧς τὴν ἀντίληψεν
τῶν ἐκεῖ μενόντων ἔχει τὸ ζῶον. Ὥσπερ οὖν οὐδε
τοῦ νοῦ τῶν ἐνεργειῶν ἐππίομεν, πρὶν τῷ κοινῷ τὴν
επιστατικὴν δύναμιν ἀπαγγείλαι, καὶ τὸ μὴ εἰς ἐκείν
την ἦχον λανθάνει τὸ ζῶον· οὕτως οὐδὲ τῶν ἐν τῇ
πρώτῃ ψυχῇ τὴν ἀντίληψιν ἔσχομεν, πρὶν εἰς φάν
τασίαν ἔχειν αὐτῶν ἐκμαγεία. Καὶ ἔοικεν αὕτη ζωή
τις εἶναι μικρὸν ὑποβᾶσα, καὶ ἐν ἰδιότητι φύσεως
στάσα. Αισθητήριά γέ τοι πάρεστι κατ' αὐτήν. Καλ
γὰρ χρώματα ὁρῶμεν, καὶ ψόρων ἀκούομεν, καὶ
ἀφῆς πληκτικωτάτην ἀντίληψιν ἔχομεν, ἀνενεργήτων
ὄντων τῶν ὀργανικών μορίων τοῦ σώματος. Καὶ μή
ποτε ἱερώτερον τοῦτο γένος αἰσθήσεως. Κατ' εντό
γέ τοι καὶ θεοῖς τὰ πολλὰ συγγινόμεθα ντυθετοῦσι, καὶ
χρῶσι καὶ τἄλλα προμηθευμένοις. Ὥστε εἰ μέν τι γί
γονε θησαυρὸς ὕπνου δῶρον, οὐκ ἐν θαυμαστοῖς ἔγω
οὐδ' εἴ τις καταδαρθὼν ἄμουσος, ἔπειτα ἐντυχών μαρ
ταῖς μούσαις, καὶ τὰ μὲν εἰπὼν, τὰ δὲ ἀκούσας,
ποιητής έστι δεξιάς· ὥσπερ ὁ καθ᾿ ἡμᾶς χρόνος
ἤνεγκεν· οὐδὲ τοῦτο τῶν λίαν ἐστὶ παραδόξων. Το
δ' ἔγωγε καὶ ἐπιβουλάς καταμηνυθείσας, καὶ ὅσοις
ὕπνος ἰατρὸς ἐξάντη τὴν νόσον ἐποίησεν. Αλλ' όταν
εἰς τὰς τελεωτάτας τῶν ὄντων ἐποψίας ὁδὸν ἀνοίξη
τῇ ψυχῇ τῇ μὴ ἐρεχθείσῃ ποτέ, μηδὲ εἰς νοῦν βαλε
μένῃ τὴν ἄνοδον, τοῦτο ἂν εἴη τὸ ἐν τοῖς οἶτι κρυ
φαιότατον, φύσεως ὑπερκύψαι, καὶ συνάψαι τῷ νοητου
τὸν ἐς τοσοῦτο πεπλανημένον, ὡς μὴ ὅθεν ἦλθεν εἰ
δέναι. Εἰ δέ τις μέγα μὲν οἶεται τὴν ἀγωγὴν, φαντασί
δὲ ἀπιστεῖ, μή τοι καὶ κατ' αὐτήν ποτε πορισθῆναι τὴν
εὐδαίμονα συναφὴν, ἀκουσάτω τῶν ἱερῶν λογίων, δ
λέγει περὶ διαφόρων ὁδῶν μετὰ δὴ τὸν ὅλον κατάλογον
τῶν οἶκοθεν εἰς ἀναγωγὴν ἀφορμῶν, καθ᾿ ὃν ἔξεστι
τὸ ἔνδοθεν σπέρμα αὐξῆσαι·
'
a morbo peri
PG 66:1290Αὗται μὲν ἀποδείξεις ἔστων τοῦ μαντείας ἐν τοῖς ἀρίστοις εἶναι τῶν ἐπιτηδευομένων ἀνθρώποις. εἰ δὲ σημαί-νει μὲν διὰ πάντων πάντα, ἅτε ἀδελφῶν ὄντων τῶν ἐν ἑνὶ ζῴῳ, τῷ κόσμῳ, καὶ ἔστι ταῦτα γράμματα παντοδαπά, καθάπερ ἐν βιβλίῳ, τοῖς οὖσι, τὰ μὲν Φοινίκια, τὰ δὲ Αἰγύπτια, καὶ ἄλλα Ἀσσύρια, ἀναγινώσκει δὲ ὁ σοφός· σοφὸς δὲ ὁ φύσει μαθών· καὶ ἄλλος ἄλλα, καὶ ὁ μὲν μᾶλλον, ὁ δὲ ἧττον, ὥσπερ ὁ μὲν κατὰ συλλαβάς, ὁ δὲ ἀθρόαν τὴν λέξιν, ὁ δὲ τὸν λόγον ὁμοῦ· οὕτως ὁρῶσι σοφοὶ τὸ μέλλον, οἱ μὲν ἄστρα εἰδότες, ἄλλος τὰ μένοντα, καὶ ἄλλος τὰ πυρσὰ τὰ διᾴττοντα, οἱ δὲ ἐν σπλάγχνοις αὐτὰ ἀνα-γνόντες, οἱ δὲ ἐν ὀρνίθων κλαγγαῖς καὶ καθέδραις καὶ πτή-σεσι· τοῖς δὲ καὶ τὰ καλούμενα σύμβολα τῶν ἐσομένων ἐστὶν ἀρίδηλα γράμματα, φωναί τε καὶ συγκυρήσεις ἐπ’ ἄλλῳ γενόμεναι, σημαντικῶν ὄντων ἅπασι πάντων, ὥστ’ εἰ σοφία παρ’ ὄρνισιν ἦν, τέχνην ἂν ἐξ ἀνθρώπων, ὥσπερ ἡμεῖς ἐξ αὐτῶν, ἐπὶ τὸ ἐσόμενον συνεστήσαντο. καὶ γὰρ ἡμεῖς ἐκείνοις, ὥσπερ ἡμῖν ἐκεῖνοι, πάννεοι καὶ προπάλαιοι καὶ πανδέξιοι. ἔδει γάρ, οἶμαι, τοῦ παντὸς τούτου συμπαθοῦς τε ὄντος καὶ σύμπνου τὰ μέλη προσήκειν ἀλλήλοις, ἅτε ἑνὸς ὅλου μέλη τυγχάνοντα. καὶ μή ποτε αἱ μάγων ἴυγγες αὗται· καὶ γὰρ θέλγεται παρ’ ἀλλήλων ὥσπερ σημαίνεται· καὶ σοφὸς ὁ εἰδὼς τὴν τῶν μερῶν τοῦ κόσμου συγγένειαν. ἕλκει γὰρ ἄλλο δι’ ἄλλου, ἔχων ἐνέχυρα παρόντα τῶν πλεῖ-στον ἀπόντων, καὶ φωνὰς καὶ ὕλας καὶ σχήματα· ὥσπερ ἐν ἡμῖν σπλάγχνου παθόντος ἄλλο συμπέπονθε, καὶ τὸ τοῦ δακτύλου κακὸν εἰς τὸν βουβῶνα ἀπερείδεται, πολλῶν τῶν μεταξὺ μὴ παθόντων· ἑνὸς γὰρ ἦν ἄμφω ζῴου, καὶ ἔστιν αὐτοῖς τι μᾶλλον ἑτέρων πρὸς ἄλληλα. καὶ δὴ καὶ θεῷ τινι τῶν εἴσω τοῦ κόσμου λίθος ἐνθένδε καὶ βοτάνη προσήκει, οἷς ὁμοιοπαθῶν εἴκει τῇ φύσει καὶ γοητεύεται, ὥσπερ ὁ τὴν ὑπάτην ψήλας οὐ τὴν παρ’ αὐτήν, τὴν ἐπόγδοον, ἀλλὰ τὴν ἐπιτρίτην καὶ τὴν νήτην ἐκίνησεν. τοῦτο μὲν ἤδη τῆς προγενεστέρας ἐστὶν ὁμονοίας· ἔστι γάρ τις ὡς ἐν συγγενείᾳ τοῖς μέρεσι καὶ διχόνοια· οὐ γάρ ἐστιν ὁ κόσμος τὸ ἁπλῶς ἕν, ἀλλὰ τὸ ἐκ πολλῶν ἕν. καὶ ἔστιν ἐν αὐτῷ μέρη μέρεσι προσήγορα καὶ μαχόμενα, καὶ τῆς στάσεως αὐτῶν εἰς τὴν τοῦ παντὸς ὁμόνοιαν συμφωνούσης, ὥσπερ ἡ λύρα σύστημα φθόγγων ἐστὶν ἀντιφώνων τε καὶ συμφώνων· τὸ δ’ ἐξ ἀντικειμένων ἕν, ἁρμονία καὶ λύρας καὶ κόσμου.
PG 66:1292Ἀρχιμήδης μὲν οὖν ὁ Σικελὸς ᾔτει χωρίον ἔξω τῆς γῆς, ὡς ἑαυτὸν ἀντιταλαντεύσων ὅλῃ τῇ γῇ· ἐν αὐτῇ γὰρ ὢν οὐκ ἔχειν ἔφη δύναμιν πρὸς αὐτήν. ὁ δὲ ὁτιοῦν περὶ τὴν φύσιν τοῦ κόσμου σοφός, ἔξω τεθείς, οὐκ ἂν ἔτ’ ἔχοι τῇ σοφίᾳ τι χρήσασθαι· αὐτῷ γὰρ ἐπ’ αὐτὸν χρῆται. διεσπασμένης οὖν τῆς συνεχείας μάτην ἂν ἴδοι, καὶ ἄψυχα ἂν κατασημαίνοιτο σύμβολα. καὶ ὅσον γὰρ ἔξω τοῦ κόσμου θεῖόν ἐστιν, ἅπαν ἐστὶν ἀγοήτευτον· ... ὁ δ’ ἀφήμενος οὐκ ἀλεγίζει, οὐδ’ ὄθεται. ἡ γὰρ νοῦ φύσις ἀμείλικτος· τὸ δὲ παθητικόν ἐστι τὸ θελγόμενον. τὸ μὲν δὴ πλάτος ἔν τε μαντείαις καὶ τελεταῖς, ἡ τῶν ἐν κόσμῳ παρέχεται πληθὺς καὶ συγγένεια, διαστάν-των μὲν ἡ πληθύς, ἑνὸς δὲ ὄντων συγγένεια. καὶ τελετὰς μέν, ἀλλὰ μηδὲ ὁ λόγος κινείτω, νόμῳ πολιτείας πειθόμενος· μαντικὴν δὲ ἀνεμέσητον ἀποδέξασθαι. Καὶ δὴ τὸ ὅλον αὐτῆς ἐκ τῶν ἐνόντων ἐγκεκωμίασται. τὸ δὲ νῦν ἔχον ἔστι τὴν ἀρίστην ἀποτεμόμενον ἐμφιλο-χωρῆσαι τῷ περὶ αὐτὴν σκέμματι, χαρακτῆρα κοινὸν ἐπὶ πάσαις ἔχοντα τὴν ἀσάφειαν, ὡς μηδεμιᾶς ἀξιοῦν ἔλεγχον εἶναι τὸ ἐν ὁλοκλήρῳ τῇ φύσει θεωρούμενον. ὁ δὲ λόγος ἐδείκνυ καὶ τοῦτο σεμνόν, ὥσπερ ἐν τελεταῖς τὸ ἀπόρρητον. οὕτως οὐδὲ τὰ χρηστήρια πᾶσι συνετὰ φθέγγεται, καὶ Λοξίας ἐκεῖθεν ὁ Πυθοῖ χρησμῳδός, ὅ τι τὸ ξύλινον τεῖχος, ὃ τοῖς Ἀθηναίοις ὁ θεὸς ἐδίδου σωτήριον, μάτην ἂν ἤκου-σεν ἐκκλησιάζων ὁ δῆμος, εἰ μὴ Θεμιστοκλῆς ἀνέγνω τοῦ χρησμοῦ τὴν διάνοιαν. ὥστε οὐδὲ ἐνταῦθά γε ἀπόβλητος ἡ διὰ τῶν ὕπνων ἂν εἴη μαντεία, κοινὴν ἔχουσα πρός τε τὰ ἄλλα καὶ πρὸς τοὺς χρησμοὺς τὴν ἐπίκρυψιν.
Ἐπιθετέον δὲ μάλιστα μαθήσεων ταύτῃ, ὅτι παρ’ ἡμῶν αὕτη, καὶ ἔνδοθεν, καὶ ἰδία τῆς ἑκάστου ψυχῆς. νοῦς μὲν γὰρ ἔχει τὰ εἴδη τῶν ὄντων, ἀρχαία φιλοσοφία φησί. προσθείημεν δ’ ἂν ἡμεῖς, ὅτι καὶ τῶν γινομένων ψυχή· ἐπειδὴ λόγος ἐστὶ νῷ πρὸς ψυχήν, ὅστις τῷ ὄντι πρὸς τὸ γινόμενον. ἐναλλὰξ οὖν πρώτῳ πρὸς τρίτον, καὶ δευτέρῳ πρὸς τέταρτον· καὶ ἀνάπαλιν λαβόντες, οὐδὲν ἧττον ἂν ἀληθεύοιμεν ὅροις ἐπιστήμης ἑπόμενοι. οὕτως ἂν ἀποδεδειγμένον εἴη τὸ ὑφ’ ἡμῶν ἀξιούμενον, ὅτι τὰ εἴδη τῶν γινομένων ἔχει ψυχή· ἔχει μὲν οὖν πάντα, προβάλλει δὲ τὰ προσήκοντα, καὶ ἐνοπτρίζει τὴν φαντασίαν, δι’ ἧς τὴν ἀντίληψιν τῶν ἐκεῖ μενόντων ἴσχει τὸ ζῷον. ὥσπερ οὖν οὐδὲ τοῦ νοῦ τῶν ἐνεργειῶν ἐπαί̈ομεν, πρὶν τῷ κοινῷ τὴν ἐπιστατικὴν δύναμιν ἀπαγγεῖλαι, καὶ τὸ μὴ εἰς ἐκεί-νην ἧκον λανθάνει τὸ ζῷον, οὕτως οὐδὲ τῶν ἐν τῇ πρώτῃ ψυχῇ τὴν ἀντίληψιν ἴσχομεν, πρὶν εἰς φαντασίαν ἥκειν αὐτῶν ἐκμαγεῖα. καὶ ἔοικεν αὕτη ζωή τις εἶναι μικρὸν ὑπο-βᾶσα, καὶ ἐν ἰδιότητι φύσεως στᾶσα. αἰσθητήριά γέ τοι πάρεστι κατ’ αὐτήν. καὶ γὰρ χρώματα ὁρῶμεν, καὶ ψόφων ἀκούομεν, καὶ ἁφῆς πληκτικωτάτην ἀντίληψιν ἴσχομεν, ἀνενεργήτων ὄντων τῶν ὀργανικῶν μορίων τοῦ σώματος. καὶ μή ποτε ἱερώτερον τοῦτο γένος αἰσθήσεως. κατ’ αὐτό γέ τοι καὶ θεοῖς τὰ πολλὰ συγγινόμεθα νουθετοῦσι καὶ χρῶσι καὶ τἄλλα προμηθουμένοις. ὥστε εἰ μέν τῳ γέγονε θησαυρὸς ὕπνου δῶρον, οὐκ ἐν θαυμαστοῖς ἄγω· οὐδ’ εἴ τις καταδαρθὼν ἄμουσος, ἔπειτα ἐντυχὼν ὄναρ ταῖς μούσαις, καὶ τὰ μὲν εἰπών, τὰ δὲ ἀκούσας, ποιητής ἐστι δεξιός, ὥσπερ ὁ καθ’ ἡμᾶς χρόνος ἤνεγκεν, οὐδὲ τοῦτο τῶν λίαν ἐστὶ παραδόξων. ἐῶ δ’ ἔγωγε καὶ ἐπιβουλὰς καταμηνυ-θείσας, καὶ ὅσοις ὕπνος ἰατρὸς ἐξάντη τὴν νόσον ἐποίησεν, ἀλλ’ ὅταν εἰς τὰς τελεωτάτας τῶν ὄντων ἐποψίας ὁδὸν ἀνοίξῃ τῇ ψυχῇ τῇ μὴ ὀρεχθείσῃ ποτέ, μηδὲ εἰς νοῦν βα-λομένῃ τὴν ἄνοδον, τοῦτο ἂν εἴη τὸ ἐν τοῖς οὖσι κορυ-φαιότατον, φύσεως ὑπερκύψαι, καὶ συνάψαι τῷ νοητῷ τὸν ἐς τοσοῦτο πεπλανημένον, ὡς μὴ ὅθεν ἦλθεν εἰδέναι. εἰ δέ τις μέγα μὲν οἴεται τὴν ἀναγωγήν, φαντασίᾳ δὲ ἀπιστεῖ, μή τοι καὶ κατ’ αὐτήν ποτε πορισθῆναι τὴν εὐδαίμονα συνα-φήν, ἀκουσάτω τῶν ἱερῶν λογίων, ἃ λέγει περὶ διαφόρων ὁδῶν. μετὰ δὴ τὸν ὅλον κατάλογον τῶν οἴκοθεν εἰς ἀνα-γωγὴν ἀφορμῶν, καθ’ ὃν ἔξεστι τὸ ἔνδοθεν σπέρμα αὐξῆσαι· τοῖς δὲ (φησὶ) διδακτὸν ἔδωκε φάους γνώρισμα λαβέσθαι· τοὺς δὲ καὶ ὑπνώοντας ἑῆς ἐνεκάρπισεν ἀλκῆς. ὁρᾷς; ἀντιδιέστειλεν εὐμοιρίας μαθήσεων. ὁ μὲν ὕπαρ, φησίν, ὁ δὲ ὄναρ διδάσκεται· ἀλλ’ ὕπαρ μὲν ἄνθρωπός ἐστιν ὁ διδάσκων· τὸν ὑπνώοντα δὲ θεὸς ἑῆς ἐνεκάρπισεν ἀλκῆς, ὡς ταὐτὸν εἶναι τὸ μανθάνειν τε καὶ τυγχάνειν· τὸ γὰρ ἐγκαρπίσαι καὶ πλέον ἐστὶ τοῦ διδάξαι.
Ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἡμῖν παρειλήφθω παραστατικὸν τῆς ἀξίας τῆς κατὰ τὴν ἐν φαντασίᾳ ζωὴν πρὸς τοὺς ἀπο-γινώσκοντας αὐτῆς καὶ τὰ ἐλάττω· ὡς οὐδὲν θαῦμα οὕτω γινώσκειν ὑπὸ περιττῆς σοφίας προστετηκότας τοῖς ὑπὸ τῶν λογίων ἀποκηρύκτοις. φησὶ γάρ, οὐ θυσιῶν σπλάγχνων τε τομαί· τάδ’ ἀθύρματα πάντα, καὶ φεύγειν αὐτὰ παρακελεύεται· οἱ δέ, ἅτε ὄντες ὑπὲρ τὸ πλῆθος, τέχνας μὲν ἐπὶ τὸ ἐσόμενον ἄλλος ἄλλας ἀπο-λαβόντες, ἀξιοῦσιν ἐργάζεσθαι· ὀνείρων δὲ ὑπερορῶσιν ὡς προὔπτου πράγματος, οὗ μέτεστιν ὁμοτίμως ἀμαθεῖ τε καὶ σοφῷ. τί οὖν, εἰ ταύτῃ σοφός, ὅτι τοῦ κοινοῦ πλέον τυγ-χάνει; τοιγάρ τοι καὶ τὰ ἄλλα ἀγαθά, καὶ τούτων γε μᾶλλον τὰ μέγιστα, κοινότατα πρόκεινται. ἡλίου γὰρ οὔτε θεσπε-σιώτερον ἐν τοῖς ὁρωμένοις οὐδὲν οὔτε δημοσιώτερον. εἰ δὲ τὸ αὐτοπτῆσαι θεὸν χρῆμα εὔδαιμον, τὸ διὰ φαντασίαν ἑλεῖν πρεσβυτέρας αὐτοψίας ἐστίν. αἴσθησις γὰρ αἰσθήσεων αὕτη, ὅτι τὸ φανταστικὸν πνεῦμα κοινότατόν ἐστιν αἰσθη-τήριον καὶ σῶμα πρῶτον ψυχῆς. ἀλλὰ τὸ μὲν ἐνδομυχεῖ καὶ τὴν ἀρχὴν ἔχει τοῦ ζῴου καθάπερ ἐξ ἀκροπόλεως· περὶ γὰρ αὐτὸ πᾶσαν τὴν τῆς κεφαλῆς πραγματείαν ἡ φύσις ᾠκοδομήσατο. ἀκοὴ δὲ καὶ ὄψις οὐκ εἰσὶν αἰσθήσεις, ἀλλ’ αἰ-σθήσεως ὄργανα τῆς κοινῆς ὑπηρέτιδες, οἷον πυλωροὶ τοῦ ζῴου διαγγέλλουσαι τῇ δεσποίνῃ τὰ θύραθεν αἰσθητά, ὑφ’ ὧν θυροκοπεῖται τὰ ἔξωθεν αἰσθητήρια. καὶ ἡ μὲν ἅπασι τοῖς μέρεσιν αὑτῆς αἴσθησίς ἐστιν ἐντελής· ὅλῳ τε γὰρ ἀκούει τῷ πνεύματι, καὶ ὅλῳ βλέπει, καὶ τὰ λοιπὰ πάντα δύναται· διανέμει δὲ τὰς δυνάμεις ἄλλην κατ’ ἄλλο, καὶ προὔκυψαν ἐκ τοῦ ζῴου χωρὶς ἑκάστη, καὶ εἰσὶν οἷον εὐθεῖαί τινες ἐκ κέντρου ῥυεῖσαι καὶ εἰς τὸ κέντρον συννεύουσαι, μία μὲν πᾶσαι κατὰ τὴν κοινὴν ῥίζαν, πολλαὶ δὲ κατὰ τὴν πρόοδον. ζῳωδεστάτη μὲν οὖν ἡ διὰ τῶν προβεβλημένων ὀργάνων αἴσθησις, οὐδὲ αἴσθησις οὖσα πρὶν ἐπὶ τὴν πρώ-την φθάσῃ· ἡ θειοτέρα δὲ καὶ ψυχῇ προσεχής, ἡ ἄμεσος αἴσθησις.
Εἰ δὲ τὰς σωματικὰς αἰσθήσεις διὰ τὸ γινώσκειν τιμῶντες, ὅτι μάλιστα ἴσμεν ἃ τεθεάμεθα, φαντασίαν ἀπο-σκορακίζοιμεν ὡς ἀπιστοτέραν αἰσθήσεως, ἐοίκαμεν ἐπιλα-θομένοις, ὅτι μηδὲ ὀφθαλμὸς ἅπαντα ἀληθῆ δείκνυσιν, ἀλλ’ ὁ μὲν οὐδὲ δείκνυσιν, ὁ δὲ ψεύδεται, καὶ παρὰ τὴν φύσιν τῶν ὁρωμένων, καὶ δι’ ὧν ὁρᾶται. ταῖς γὰρ ἀποστάσεσιν ἐλάττω καὶ μείζω ταῦτα, καὶ τὰ καθ’ ὕδατος μείζω· ἡ δὲ κώπη κεκλασμένη προσπίπτει· καὶ παρὰ τὴν ἀδυναμίαν τὴν αὑτοῦ αὐτὸ τὸ ὄμμα· λημῶν γὰρ συγκεχυμένα καὶ ἀδιάκριτα δείκνυσι. καὶ ὅστις οὖν τὸ φανταστικὸν πνεῦμα νοσεῖ, μὴ ἀπαιτείτω σαφῆ μηδὲ εἰλικρινῆ τὰ θεάματα· ἥτις δὲ αὐτοῦ νόσος, καὶ οἷς λημᾷ καὶ παχύνεται, καὶ οἷς καθαί-ρεται καὶ ἀπειλικρινεῖται καὶ εἰς τὴν φύσιν ἐπάνεισι, τῆς ἀπορρήτου φιλοσοφίας πυνθάνου, ὑφ’ ἧς καὶ καθαιρόμενον διὰ τελετῶν, ἔνθεον γίνεται. αἵ τε εἰσκρίσεις πρὶν τὸν θεὸν ἐπεισαγαγεῖν τὸ φανταστικόν, ἐκθέουσι. καὶ ὅστις αὐτὸ διὰ τοῦ κατὰ φύσιν βίου τηρεῖ καθαρόν, ἑτοίμῳ χρῆται, ὡς ταύτῃ πάλιν εἶναι κοινότατον· ἐπαί̈ει γὰρ τὸ πνεῦμα τοῦτο τῆς ψυχικῆς διαθέσεως, καὶ οὐκ ἀσύμπαθές ἐστι καθ’ αὑτό, καθάπερ τὸ ὀστρεῶδες περίβλημα. ἐκεῖνο μὲν γὰρ καὶ ἀντί-θεσιν ἔχει πρὸς τὰς ἀμείνους τῆς ψυχῆς διαθέσεις. ἀλλά τοι τὸ πρῶτον αὐτῆς καὶ ἴδιον ὄχημα, ἀγαθυνομένης μὲν λεπτύνεται καὶ ἀπαιθεροῦται, κακυνομένης δὲ παχύνεται καὶ γεοῦται. ὅλως γὰρ τοῦτο μεταίχμιόν ἐστιν ἀλογίας καὶ λόγου, καὶ ἀσωμάτου καὶ σώματος, καὶ κοινὸς ὅρος ἀμφοῖν· καὶ διὰ τούτου τὰ θεῖα τοῖς ἐσχάτοις συγγίνεται. ταύτῃ καὶ χαλεπόν ἐστιν αἱρεθῆναι διὰ φιλοσοφίας τὴν φύσιν αὐτοῦ. ἐρανίζεται γάρ τι προσῆκον ὡς ἐκ γειτόνων ἀφ’ ἑκα-τέρου τῶν ἄκρων, καὶ φαντάζεται μιᾷ φύσει τὰ τοσοῦτον ἀπῳκισμένα.
PG 66:1293Τό γέ τοι πλάτος τῆς φανταστικῆς οὐσίας ἐξέ-χεεν ἡ φύσις εἰς πολλὰς μοίρας τῶν ὄντων. καταβαίνει γέ τοι μέχρι ζῴων, οἷς οὐκέτι πάρεστι νοῦς, οὐδέ ἐστιν ὄχημα τότε θειοτέρας ψυχῆς, ἀλλ’ αὐτὴ ταῖς ὑποκειμέναις δυνά-μεσιν ἐποχεῖται, αὐτὴ λόγος οὖσα τοῦ ζῴου, καὶ πολλὰ κατ’ αὐτὴν φρονεῖ τε καὶ πράττει δεόντως. καθαίρεταί γέ τοι καὶ ἐν ἀλόγοις, ὡς εἰσφρεῖσθαί τι κρεῖττον· γένη τε ὅλα δαιμόνων οὐσίωται τῇ τοιαύτῃ ζωῇ· ἐκεῖνα μὲν γὰρ καθ’ ὅ-λον αὑτῶν τὸ εἶναι, εἰδωλικά τε ὄντα καὶ τοῖς γινομένοις ἐμφανταζόμενα, ἀνθρώπῳ δὲ τὰ πολλὰ καθ’ αὑτὴν καὶ μόνην, ἢ μεθ’ ἑτέρου πλείονα. τὰς γὰρ νοήσεις οὐκ ἀφαντάστους ποιούμεθα, πλὴν εἰ δή τις ἐν ἀκαρεῖ ποτε ἐπαφὴν ἔσχεν εἴδους ἀύλου· τὸ δὲ ὑπερκύψαι φαντασίαν χαλεπὸν οὐχ ἧττον ἢ εὔδαιμον· νοῦς γάρ, φησί, καὶ φρόνησις ἀγαπητὸν ὅτῳ καὶ εἰς γῆρας ἀφίκοιντο, τὴν ἀφάνταστον λέγων· ὡς ἥ γε προβεβλημένη ζωὴ φαντασίας ἐστὶν ἢ νοῦ φαντασίᾳ χρωμένου. τό γέ τοι πνεῦμα τοῦτο τὸ ψυχικόν, ὃ καὶ πνευ-ματικὴν ψυχὴν προσηγόρευσαν οἱ εὐδαίμονες, καὶ θεὸς καὶ δαίμων παντοδαπὸς καὶ εἴδωλον γίνεται, καὶ τὰς ποινὰς ἐν τούτῳ τίνει ψυχή· χρησμοί τε γὰρ ὁμοφωνοῦσι περὶ αὐτοῦ, ταῖς ὄναρ φαντασίαις τὴν ἐκεῖ διεξαγωγὴν τῆς ψυχῆς προσεικάζοντες, καὶ φιλοσοφία συντίθεται παρασκευὰς εἶναι δευτέρων βίων τοὺς πρώτους, τῆς τε ἀρίστης ἕξεως ἐν ψυχαῖς ἐλαφριζούσης αὐτὸ καὶ ἐναπομοργνυμένης κηλῖδα τῆς χείρο-νος. ὁλκαῖς οὖν φυσικαῖς ἢ μετέωρον αἴρεται διὰ θερμότητα καὶ ξηρότητα· καὶ τοῦτο ἄρα ἡ ψυχῆς πτέρωσις (τό τε αὔη [ξηρὴ] ψυχὴ σοφή, πρὸς οὐδὲν ἄλλο τῷ Ἡρακλείτῳ τεῖνον εὑρίσκομεν)· ἢ παχὺ καὶ ὑγρὸν γινόμενον τοῖς χηραμοῖς τῆς γῆς ἐνδύεται, ῥοπῇ φυσικῇ φωλεῦον καὶ ὠθού-μενον εἰς τὴν κατάγαιον χώραν· τόπος γὰρ οὗτος οἰκειό-τατος ὑγροῖς πνεύμασι. κἀκεῖ μὲν κακοδαίμων τε καὶ ποιναῖος ὁ βίος· ἔξεστι δὲ χρόνῳ καὶ πόνῳ καὶ βίοις ἄλλοις καθηρα-μένην ἀναδῦναι. γενομένη γὰρ ἀμφίβιον δίαυλον θεῖ, καὶ παρὰ μέρος ὁμιλεῖ τοῖς χείροσι καὶ τοῖς κρείττοσιν· ἣν δανείζεται μὲν ἀπὸ τῶν σφαιρῶν ἡ πρώτη ψυχὴ κατιοῦσα, κἀκείνης ὥσπερ σκάφους ἐπιβᾶσα, τῷ σωματικῷ κόσμῳ συγγίνεται. ἀγῶνα δὲ ἀγωνίζεται τοῦτον ἢ συναναγαγεῖν, ἢ μή τοι συγκαταμεῖναι· μόλις μὲν γάρ, ἀλλὰ γένοιτ’ ἂν ἀφεῖναι μὴ συνεπόμενον· οὐ γὰρ θέμις ἀπιστεῖν ἐγνωσμέ-νων τῶν τελετῶν· αἰσχρὰ δ’ ἂν ἐπάνοδος γένοιτο μὴ ἀπο-διδούσαις τὸ ἀλλότριον, ἀλλὰ περὶ γῆν ἀπολιπούσαις ὅπερ ἄνωθεν ἠρανίσαντο. καὶ τοῦτο μὲν ἑνὶ καὶ δευτέρῳ δῶρον ἂν γένοιτο τελετῆς καὶ θεοῦ· φύσιν δὲ ἔχει τὴν ἅπαξ ἐγκεκεντρισμένην εἰς αὐτὸ ψυχὴν ἢ ὁμορροθεῖν, ἢ ἕλκειν, ἢ ἕλκεσθαι· πάντως γε μέντοι συνεῖναι μέχρι τῆς ὅθεν ἦλθεν ἐπανόδου. ὥστε καὶ βρῖθον ὑπὸ κάκης συγκα-τασπᾷ τὴν ἐφεῖσαν αὐτῷ βαρυνθῆναι ψυχήν. καὶ τοῦτ’ ἔστιν ᾧ δεδίττεται τὰ λόγια τὸ νοερὸν ἐν ἡμῖν σπέρμα· μηδὲ κάτω νεύσῃς εἰς τὸν μελαναυγέα κόσμον, ᾧ βυθὸς αἰὲν ἄπιστος ὑπέστρωται καὶ ἀειδής, ἀμφικνεφής, ῥυπόων, εἰδωλοχαρής, ἀνόητος. νῷ γὰρ πῶς καλὸν βίος ἔμπληκτος καὶ ἀνόητος; τῷ δὲ εἰδώλῳ, διὰ τὴν ποιὰν τότε τοῦ πνεύματος σύστασιν, ἡ κάτω χώρα προσήκει· ὁμοίῳ γὰρ τὸ ὅμοιον ἥδεται.
γε προβεβλημένη ζωή, φαντασίας ἐστὶν ἢ τοῦ φαν- Phantasiam autem penitus transcendere, difficile
non minus quam beatum: Mens enim, et prudentia, si cui in senectute contigerit, præclare cum co
agi pulandum est, ait Plato de illa loquens,
quæ a phantasia separatur. Nam quæ in propatulo
vita posita est, phantasiæ est, aut mentis phantasiæ
ministerio utentis. Porro animalis ille spiritus, quam
spiritu præditam animam beati viri nominant,
deus ac dæmon multiformis, et simulacrum effici
tur; in eoque poenas anima persolvit. Nam et oracula de eoconsentiunt, dum animæ illis in locis statum iisce visis, quæ in somnis objiciuntur, assimilem esse dicunt; et philosophia ipsa comprobat
priores vitas posteriorum esse præparationes; cum
scilicet optimus animæ habitus spiritum hunc
τασία χρωμένου. Τό γέ τοι πνεῦμα τοῦτο τὸ ψυχικόν,
8 καὶ πνευματικὴν ψυχὴν προσηγόρευσαν οἱ εὐδα!
μονες, καὶ θεὸς καὶ δαίμων παντοδαπός, καὶ εἴδωλον γίνεται, καὶ τὰς κοινὰς ἐν τούτῳ τίνει ψυχή.
Χρησμοί τε γὰρ ὁμοφωνοῦσι περὶ αὐτοῦ, ταῖς ὄναρ
φαντασίαις τὴν ἐκεῖ διεξαγωγὴν τῆς ψυχῆς προτεικάζοντες. Καὶ ἡ φιλοσοφία συντίθεται παρασκευάς
εἶναι δευτέρων βίων τους πρώτους, τῆς ἀρίστης
ἕξεως ἐν ψυχαῖς ἐλαφριζούσης αὐτό, καὶ ἐναπομοργνυμένης κηλίδα τῆς χείρονος. Ολκαῖς οὖν φυσικαῖς,
Η μετέωρον αίρεται διὰ θερμότητα καὶ ξηρότητα·
καὶ τοῦτο ἄρα ἡ ψυχῆς πτέρωσις (τό το αὖ, Ξηρὴ
ψυχὴ σοφή, πρὸς οὐδὲν ἄλλο τῷ Ηρακλείτῳ τείνον
εὑρίσκομεν)· ἢ παχὺ καὶ ὑγρόν γινόμενον τοῖς χηραμοῖς τῆς γῆς ἐνδύεται, ροπῇ φυσικῇ, φωλεύον, καὶ subtiliorem reddit, contraque deterior eiden laivem
ὠθούμενον εἰς τὴν κατάγαιον χώραν. Τόπος γὰρ οὗτος ac maculam inurit. 138 Quamobrem naturali quaοἰκειότατος υγροις πνεύματι. Κἀκεῖ μὲν κακοδαίμων dam attractione vel in sublime tollitur ob calorem et
σε καὶ ποιναῖος ὁ βίος· ἔξεστι δὲ πόνῳ, καὶ χρόνῳ, siccitatem: eæque sunt animæ pennæ, nec alio perκαὶ βίοις ἄλλοις καθηραμένην ἀναδῦναι. Γενομένη γὰρ tinere Heracliti dictum illud deprehendimus, cum
ἀμφίβιον, δίαυλον θεῖ, καὶ παρὰ μέρος ὁμιλεῖ τοῖς siccam animam sapientem esse tradit, vel cum conχείροσι, καὶ τοῖς κρείττοσιν· ἣν δανείζεται μὲν ἀπὸ cretus et humidus evaserit, in terrenos recessus
τῶν σφαιρῶν ἡ πρώτη ψυχή κατοῦσα, κἀκείνης ὥσπερ naturali propensione demergitur, in sedem infimam
σκάφους ἐπιβᾶσα, τῷ σωματικῷ κόσμῳ συγγίνεται. abditus penitus ac depressus. Hic enim locus huἈγῶνα δὲ ἀγωνίζεται τοῦτον ἢ συναγαγεῖν, ἢ μή του midis spiritibus cum primis est consentaneus: ubi
συγκαταμείναι. Μόλις μὲν γὰρ, ἀλλὰ γένοιτ' ἂν ἀφεῖ infelix alioquin et pœnalis exigenda vita est; veκαι μη συνεπόμενον. Οὐ γὰρ θέμις ἀπιστεῖν ἐγνωσμέ rumtamen labore et temporis diuturnitate, ac vitæ
νων τῶν τελετῶν αἰσχρὰ δ᾽ ἂν ἐπάνοδος γένοιτο, μὴ ἀπο- aliis generibus repurgatæ phantasiæ iterum emerδιδούσεις τὸ ἀλλότριον, ἀλλὰ περὶ γῆν ἀπολιπούσαις, gere licet. Nam simul ac producta est, duplicatum
ὅπερ ἄνωθεν ἠρανίσαντο. Καὶ τοῦτο μὲν ἑνὶ καὶ δευτέρῳ c ancipitis vitæ stadium decurrit: alternis modo deδώρον ἂν γένοιτο τελετῆς καὶ Θεοῦ· φύσιν δὲ ἔχει teriurum, modo meliorum consuetudine friens;
τὴν ἅπαξ ἐγκεκεντρισμένην εἰς αὐτὸ ψυχήν, ἢ ὁμο quam e cœlestibus orbibus princeps anima deἐσθεῖν, ἢ ἔλκειν, ἢ ἔλκεσθαι· πάντως γε μέντοι scendens mutuo accipit, eamque tanquam navigium
συνείναι μέχρι τῆς ὅθεν ἦλθεν ἐπανόδου. Ωστε καὶ conscendens, corporeo mundo sese immiscet. Mox
βρίθον ὑπὸ κάκης συγκατασπᾷ τὴν ἐφεῖσαν αὐτῷ id sibi certamen propositum habet, ut aut secuni
βαρυνθῆναι ψυχήν. Καὶ τοῦτ' ἔστιν, δ δεδίττεται τὰ eam reducat, aut certe ne una permancat. Vix
λόγια τι νοερόν ἐν ἡμῖν σπέρμα.
enim accidit ut spiritum illum minime secutum in
terris deserat; quod fieri tamen aliquando potest: neque enim cognitis mysteriis diffidendum prorsus est. Cæterum fœdus ille reditus animis fuerit, nisi alienum reddiderint, sed id in terris requerint, quod e superiori sede commodatum acceperint. Atque hoc unus fortessis, aut alter,
initiationis, atque Dei benelicio consequatur. Natura tamen ita comparatum est, ut quæ
anima semel ei insita fuerit, aut pari cum ea vi connitatur, aut trahat illam, aut ab illa traba -
tar; omnino denique in ejus consortio perseveret, donec eo, unde digressa est, redeat. Quo fit ut si
ille præ ignavia deorsum vergat, animam secum deprimat, quæ sibi prægravari permiserit. Et hoc
ipsum est cujus terrorem intelligibili in nobis semini sacra responsa denuntiant:
Μηδε κάτω γεύσῃς εἰς τὸν μελαναυγέα κόσμον, Nec pessum inclines mundi in depressa nigrantis,
Ο βυθός αἰὲν ἄπιστος ὑπέστρωταί τε, καὶ ᾄδης
Αμμιανετής, ρυπόων ειδωλοχαρης ανόητος.
Νῷ γὰρ τας καλόν, βίος εμπληκτος καὶ ἀνόητος;
Τῷ & εἰδώλῳ, διὰ τὴν ποιὰν τότε του πνεύμα
της σύστασιν, ή κάτω χώρα προσήκει. Ομοίῳ γὰρ
τὸ ὅμοιον ήδεται. Εἰ δὲ ἐν ἐξ ἀμφοῖν τῷ συνδυασμῷ
γίνεται, καὶ ὁ νοῦς ἂν ἐμβαπτισθείη τῷ ἡδεσθαι.
Καίτοι τοῦτο κακῶν ἂν ἦν τὸ ἔσχατον, μηδ' ἐπαξειν κακοῦ παρόντος· τοῦτο γάρ ἐστι μηδ' ἀναδύ
και ζητούντων. Ὥσπερ ὁ σκίβιος, τῷ μηκέτι λυπεῖν,
οὐδὲ ὑπομιμνήσκει τοῦ σώζεσθαι· καὶ διὰ τοῦτο
αναγωγὴν ἡ μετάνοια. Ο γὰρ τὰ ἐν οἷς ἐστι δυσχεφαίνων, φυγήν μηχανᾶται· καὶ καθαρμοῦ τὸ μέγι
Cui gurges semper substat malefidus, et Orcus
Sordidus, obscurus, simulacris laius, ineptus.
Menti enim qui consentaneum est stolidam ac stupidam vitam agere? Verum simulacro ob certam
spiritus constitutionem inferior sedes convenit:
simile cnim simili gaudet. Quod si nnum ex duo
bus conjunctione ipsa fiat, mens etiam ipsa in voluptatem immergitur. Quanquam supremum illul
demuin malorum est, ne præsentis quidem mali
sensum ullum percipere: eorumque proprium est,
139 qui emergere noquaquam cupiant. Sicut callosa
durities, quod dolorem nullum amplius pariat, curationis ac salutis nequaquam admonet: ideo ex-
PG 66:1295Εἰ δὲ ἓν ἐξ ἀμφοῖν τῷ συνδυασμῷ γίνεται, καὶ ὁ νοῦς ἂν ἐμβαπτισθείη τῷ ἥδεσθαι. καίτοι τοῦτο κακῶν ἂν εἴη τὸ ἔσχατον, μηδ’ ἐπαί̈ειν κακοῦ παρόντος· τοῦτο γάρ ἐστι μηδ’ ἀναδῦναι ζητούντων, ὥσπερ ὁ σκίρρος τῷ μηκέτι λυπεῖν οὐδὲ ὑπομιμνήσκει τοῦ σῴζεσθαι· καὶ διὰ τοῦτο ἀνα-γωγὸν ἡ μετάνοια. ὁ γὰρ τὰ ἐν οἷς ἐστι δυσχεραίνων, φυγὴν μηχανᾶται· καὶ καθαρμοῦ τὸ μέγιστον μέρος ἡ βού-λησις· ταύτῃ γὰρ ὀρέγει χεῖρα τὰ δρώμενά τε καὶ τὰ λεγό-μενα· ἀπούσης δὲ ἄψυχος ἅπασα καθαρτικὴ τελετή, κολοβὸς οὖσα τοῦ μεγίστου συνθήματος. καὶ διὰ τοῦτο τῇδέ τε κἀκεῖ χρείαν τὴν μεγίστην τε καὶ ἀρίστην τῇ τάξει τῶν ὄντων αἱ κρίσεις παρέχονται, τὸ λυπηρὸν ἀντεισάγουσαι καὶ τῆς ἐμπλήκτου χαρᾶς τὴν ψυχὴν ἐκκαθαίρουσαι· αἵ τε παρ’ ἀξίαν καλούμεναι συμφοραὶ μέγα μέρος συμβάλλονται πρὸς τὸ λῦσαι τὴν σχέσιν, ἣν ἔχομεν πρὸς τὰ τῇδε. καὶ ἡ πρώτη πρόνοια διὰ τούτων εἰσάγεται τοῖς ἔχουσι νοῦν, δι’ ὧν τοῖς οὐκ ἔχου-σιν ἀπιστεῖται. ὡς οὐκ ἔστιν ὅπως ποτ’ ἂν ἀποστραφείη τὴν ὕλην ψυχὴ μηδενὶ κακῷ περὶ τὰ τῇδε προσκόπτουσα. διὸ τὰς πολυθρυλήτους εὐτυχίας οἴεσθαι δεῖ λόχον ἐπὶ ψυ-χὰς ἐξευρῆσθαι τοῖς ἐφόροις τῶν κάτω. ὥσθ’ ὅτι μὲν ἂν ἐξελθούσαις γένοιτο πόμα λήθαιον, ἄλλος εἰπάτω· εἰσελθούσῃ δὲ εἰς τὸν βίον ψυχῇ λήθαιον ὀρέγεται πόμα τὸ τῇδε ἡδὺ καὶ μειλίχιον. θῆσσα γὰρ κατιοῦσα τὸν πρῶτον βίον ἐθε-λοντὴς ἀντὶ τοῦ θητεῦσαι δουλεύει· ἀλλὰ ἐκεῖνο μὲν ἦν λειτουργίαν τινὰ ἐκπλῆσαι τῇ φύσει τοῦ κόσμου, θεσμῶν Ἀδραστείας ἐπιταττόντων. γοητευθεῖσα δὲ ὑπὸ τῶν δώρων τῆς ὕλης, πάθος πέπονθε παραπλήσιον ἐλευθέροις ἐπὶ συγκείμενον χρόνον μεμισθωμένοις, οἳ κάλλει θεραπαίνης ἐνσχεθέντες μένειν ἐθέλουσι, τῷ κυρίῳ τῆς ἐρωμένης δου-λεύειν ὁμολογήσαντες. καὶ ἡμεῖς ἐοίκαμεν, ὅταν ποτ’ ἀπὸ βαθείας τῆς γνώμης ἡσθῶμεν ἐπί τῳ τῶν περὶ σῶμά τε καὶ θυραίων, ἀγαθῶν εἶναι δοκούντων, ὁμολογεῖν τῇ φύσει τῆς ὕλης, ὅτι καλή· ἡ δὲ τὴν συγκατάθεσιν ἡμῶν γραμμα-τεῖον ἀπόρρητον δέχεται, κἂν ἀποχωρῆσαι ὡς ἐλεύθεροι βουλευσώμεθα, φυγάδας εἶναί φησι καὶ ἐπανάγειν πειρᾶται, καὶ ὡς δραπετευόντων ἀντιλαμβάνεται, τὸ γραμματεῖον ἐπα-ναγινώσκουσα. τότε δὴ καὶ μάλιστα ῥώμης τε δεῖ τῇ ψυχῇ καὶ ἀρωγοῦ τοῦ θεοῦ· ὡς οὐ φαῦλος ἀγὼν ὁμολογίαν ἑαυ-τοῦ παραγράψασθαι, τυχὸν δὲ καὶ βιάσασθαι. ποιναί τε γὰρ ὑλαῖαι τότε δὴ καὶ παρ’ εἱμαρμένην κινοῦνται κατὰ τῶν ἀφηνιασάντων πρὸς τοὺς νόμους αὐτῆς· καὶ τοῦτο ἄρα αἱ καλούμεναι πεῖραι, ἃς Ἡρακλέα τε ἀνατλῆναί φασιν ἱεροὶ λόγοι, καὶ εἰ δή τις ἕτερος ἐλευθερίᾳ κατὰ τὸ καρτερὸν ἐπε-χείρησε, μέχρις ἂν ἐκεῖ τὸ πνεῦμα διαβιβάσωσιν, οὗ μὴ φθάνωσιν αἱ χεῖρες τῆς φύσεως. εἰ δὲ ἐντὸς ὅρων τὸ ἅλμα γένοιτο, κατασπᾶται, καὶ δεῖ βαρυτέρων ἀγώνων· ἀφειδεῖ γὰρ ὡς ἀλλοτρίων ἤδη· κἂν ἀπογνῷ τῆς ἀνόδου, δίκας αἰτεῖ τῆς ἐπιχειρήσεως, καὶ προβάλλει βίους οὐκ ἀπ’ ἀμ-φοῖν ἔτι τῶν πίθων, οὓς Ὅμηρος ἀπορρήτως αἰνίττεται μερίδας εἶναι δύο τῆς ὕλης· καὶ ὁ Ζεὺς αὐτῷ κατ’ ἐκεῖνο τῶν ἐπῶν θεὸς ὑλάρχιός ἐστι, τοῦ διττοῦ τῆς εἱμαρμένης διανομεύς, παρ’ οὗ τὸ μὲν ἀγαθὸν οὐδέποτε ἀνεπίμικτον, ἤδη δέ τις ἀκράτου μετέσχε τοῦ χείρονος. ὅλως δὲ οἱ βίοι πάντες ἐν πλάνῃ, τῇ μὴ μετὰ τὴν πρώτην κάθοδον ἀναδραμούσῃ.
SYNES PTOLEMAIDIS EPRECOPI
trahendli e malis vim habet penitentia. Quisquis στον μέρος ή βούλησις. Ταύτῃ γὰρ ὁρέγει χεῖρα τὰ
enim ea moleste fert in quibus versatur, inde sc
extricare nititur; maximaque purgationis pars est
voluntas. lta cnim facta dictaque in idem, velut
porrecta manu, conspirant; illa vero si defuerit,
velut inanima est quaelibet expiatrix ceremonia,
utpote quæ præcipuo pacto consensuque mutilata
sit. Propterea tam hic quam illic maximam ac
potissimam ad universi ordinem opportunitatemi
prebent apt:e bonorum malorumque temperationes,
quae molestiam vicissim allerunt, et a stolida letitia animam repurgant, ac calamitates eæ, quæ
præter meritum accidere dicuntur, plurimum inomenti habent ad dissolvendam affectionem eam
qua infimis rebus adhærescimus. Ita fit ut iis ipsis
argumentis princeps se Providentia sapientibus approbet, quibus, ut eam negent, insipientes addueuntur. Neque enim fieri potest, illa ut anima, quæ
nihil adversi in his rebus experta sit, a materia
revocetur. Ob id memorabiles illos secundarum
rerum successus putandum est ad animarum insid'as a præsidibus inferiorum dæmonibus esse comparatas. Igitur digredientibus hinc animis obliviosum preberi poculum, dici ab altero malo. Ingre
denti autem in vitam animæ pro oblivioso poculo
perrigitur vitæ suavitas ac jucunditas. Nam cum
mercenaria primam ad vitam sponte descendat, pro
mercenaria opera servitutem suscipit: illud autem nihil erat alind quam ex Adrasteæ mandato munus aliquod mundo huic, ministeriumque c
præstare. Verum materiæ quasi auctoramentis illecta non dissimile quiddam liberorum hominum,
sed ad tempus conductorum patitur; qui ancillæ
pulchritudine capti manere volunt, et cum amicæ
hero de servitute paciscuntur. Ita nos videmur,
cum de iis quæ ad corpus attinent, externisve
commoditatibus, quæ quidem bona putantur, intimo pectore gaudemus, cum materiæ natura conventionem facere, ac pulchram eam agnoscere. At
illa consensionem nostram tanquam decultas tabulas accipit, ac dum nos, tanquam juris nostri, recedere volumus, fugitivos esse clamitat, et retrahere conatur; ac velut dominam fugientibus, iisdem
freta tabulis, manum injicit. Tum autem robore
imprimis animæ est opus, et opitulante Deo. 140 μ
Non enim levis est certaminis, conventionem suam
præscriptione refellere, ac fortassis etiam violen -
ter excutere: tunc pane quaedam a materia, ctiam
praeter fatum exorta, contra rebelles, et imperium
illius detrectantes insurgunt, nec absurde dixerimus, id illa tentamenta significare, quæ subiisse
Herculem in sacris monimentis legimus: aut si
quis alius in libertatem seipsum asserere viriliter
conatus est; donec eo spiritum adduxissent, quo
naturæ manus pertingere non possent. Quod si
citra illius terminos saluis iste fuerit, deprimetur, et graviora erunt adhibenda certamina: deinceps enim tanquam alienis non parcit; ac si do
δρώμενά τε καὶ τὰ λεγόμενα· ἀπούσης δὲ ἄψυχος
ἅπασα καθαρτική τελετή, κολοβός οὖσα του μεγίστου
συνθήματος. Καὶ διὰ τοῦτο τῇδέ τε κἀκεῖ χρείαν την
μεγίστην τε καὶ ἀρίστην τῇ τάξει τῶν ὄντων αἱ
κράσεις παρέχονται, τὸ λυπηρὸν ἀντεισάγουσαι, καὶ
τῆς ἐμπλήκτου χαρᾶς τὴν ψυχὴν ἐκκαθαίρουσαι· αἱ
τε παρ' ἀξίαν καλούμεναι συμφοραί, μέγα μέρος
συμβάλλονται πρὸς τὸ λύσαι τὴν σχέσιν, ἣν ἔχομεν
πρὸς τὰ τῇδε. Καὶ ἡ πρώτη πρόνοια διὰ τούτων είς
άγεται τοῖς ἔχουσι νοῦν, δι' ὧν τοῖς οὐκ ἔχουσιν ἀπ:
στεῖται. Ὡς οὐκ ἔστιν ὅπως ποτ' ἂν ἀποστραφεί
τὴν ὕλην ψυχή μηδενὶ κακῷ περὶ τὰ τῇδε προσκό.
πτουσα. Διὸ τὰς πολυθρυλλήτους ευτυχίας αίεσθαι
δεῖ λόγον ἐπὶ ψυχὰς ἐξευρῆσθαι τοῖς ἐφόροις τ
κάτω. Ωσθ' ὅ τι μὲν ἂν ἐξελθούσαις γένοιτο πούμελη
θαῖον, ἄλλος εἰπάτω· εἰσελθούσῃ δὲ εἰς τὸν βίον
ψυχῇ ληθαῖον ἐρέγεται πόμα, τὸ τῇὸς ἡδὺ, καὶ με
λίχιον. Θῆστα γὰρ κατιοῦσα τὸν πρῶτον βίον ἐδελοντές, ἀντὶ τοῦ θητεῦσαι δουλεύει. ᾿Αλλὰ ἐκεῖνο μὲν
ἦν λειτουργίαν τινὰ ἐκπλῆσαι τῇ φύσει τοῦ κόσμου,
θεσμών Αδραστείας ἐπιταττόντων. Γοητευθεἶτα δὲ
ὑπὸ τῶν δώρων τῆς ὕλης, πάθος πέποιθε παραπλή
στον ἐλευθέροις ἐπὶ συγκείμενον χρόνον μεμισθω
μένοις, οι κάλλει θεραπαίνης ἐνσχεθέντες, μένειν
ἐθέλουσι, τῷ κυρίῳ τῆς ἐρωμένης δουλεύειν ὁμολο
γήσαντες. Καὶ ἡμεῖς ἐοίκαμεν, ὅταν παρ' ἀπὸ βαθείας
τῆς γνώμης ἡσθῶμεν ἐπί τῳ τῶν περὶ σῶμά τε καὶ
θυραίων, ἀγαθῶν εἶναι δοκούντων, ὁμολογεῖν τῇ φύ
σει τῆς ὕλης, ὅτι καλή. Ἡ δὲ τὴν συγκατάθεσιν
ἡμῶν γραμματεῖον ἀπόῤῥητον δέχεται, κἂν ἀποχα
ρῆσαι ὡς ἐλεύθεροι βουλευτών μεθα, φυγάδας είνα
φησι, καὶ ἐπανάγειν πειρᾶται, καὶ ὡς δραπετ
των ἀντιλαμβάνεται, τὸ γραμματεῖον ἐπαναγικό
σκουσα. Τότε δὴ καὶ μάλιστα ῥώμης τε δεῖ τῇ ψυχῇ
καὶ ἀρωγοῦ τοῦ Θεοῦ· ὡς οὐ φαῦλος ἀγών, ὁμολογίαν
ἑαυτοῦ παραγράψασθαι, τυχὸν δὲ βιάσασθαι. Παναί τε γὰρ ὑλαῖαι τότε δὴ καὶ παρ' είμαρμένην κα
νοῦνται κατὰ τῶν ἀφηνιασάντων προς τους νόμους
αὐτῆς. Καὶ τοῦτο ἄρα αἱ καλούμενα: πεῖραι, κ
Ηρακλέα τε ἀναπλῆναί φασιν ἱεροὶ λόγοι, καὶ εἰ ν
τις ἕτερος ἐλευθερίᾳ κατὰ τὸ καρτερὸν ἐπεχείρησ
μέχρις ἐκεῖ ἂν τὸ πνεῦμα διαβιβάσωσιν, εν με
φθάνωσιν αἱ χεῖρες τῆς φύσεως. Εἰ δὲ ἐντὸς όρων
τὸ ἅλμα γένοιτο, κατασπᾶται, καὶ δεῖ βαρυτέραν
ἀγώνων. Αφειδεῖ γὰρ ὡς ἀλλοτρίων ήδη και απ
γνῶσι τῆς ἀνάδου, δίκας αἰτεῖ τῆς ἐπιχειρήσεως· καὶ
προβάλλει βίους οὐκ ἀπ' ἀμφοῖν ἔτι τῶν πίθων, οὐ;
Ὅμηρος ἀποῤῥήτως αινίττεται μερίδας εἶναι δύο της
ὕλης· καὶ ὁ Ζεὺς αὐτῷ κατ' ἐκεῖνο τῶν ἐπῶν, θεός
ὑπάρχιος ἐστι, τοῦ διττοῦ τῆς εἰμαρμένης διανομείς.
Παρ' οὗ τὸ μὲν ἀγαθὸν οὐδέποτε ἀνε πίμικτον, ἤδη ἐπ
τις ἀκράτου μετέσχε τοῦ χείρονος. Ολως δ' εξ βίας
πάντες ἐν πλάνη, τῇ μὴ μετὰ τὴν πρώτην κάθε
ἀναδραμούσῃ. Θέα δὴ πάτῳ τῷ μέσῳ τὸ πνεῦμα
τοῦτο ἐμπολιτεύεται· ρεψάσης μὲν κατω ψυχῆς, ἐν. -
γεν ὁ λόγος, ὅτι ἐβαρύνθη τε καὶ ἔδν, μέχρις ἐν
κύρσῃ τῷ μελαναυγές καὶ ἀμφικνεμεί χώρος· ἀνούση
PG 66:1297Θέα δὴ πόσῳ τῷ μέσῳ τὸ πνεῦμα τοῦτο ἐμπο-λιτεύεται. ῥεψάσης μὲν κάτω ψυχῆς, ἔλεγεν ὁ λόγος, ὅτι ἐβαρύνθη τε καὶ ἔδυ, μέχρις ἐγκύρσῃ τῷ μελαναυγεῖ καὶ ἀμφικνεφεῖ χώρῳ· ἀνιούσῃ δὲ συνέπεται μέχρις οὗ δύναμις ἕπεσθαι· δύναται δὲ μέχρις ἂν εἰς πλεῖστον τὸ ἀντικείμενον ἥκῃ. ἄκουε γὰρ καὶ περὶ τούτου τῶν λογίων λεγόντων· οὐδὲ τὸ τῆς ὕλης κρημνῷ σκύβαλον καταλείψει, ἀλλὰ καὶ εἰδώλῳ μερὶς εἰς τόπον ἀμφιφάοντα· οὗτος δὲ ἀντίθεσιν ἔχει πρὸς τὸν ἀμφικνεφῆ. καίτοι τι καὶ πλέον τις ἂν ἐν τούτοις ὀξυωπήσειεν· οὐ γὰρ μόνην εἰς τὰς σφαίρας ἀνάγειν ἔοικε τὴν ἐκεῖθεν ἥκουσαν φύσιν, ἀλλὰ εἴ τι καὶ τῆς πυρὸς καὶ τῆς ἀέρος ἀκρότητος εἰς τὴν εἰδωλικὴν φύσιν ἔσπασε κατιοῦσα, πρὶν τὸ γήινον ἀμφιέσασθαι κέλυφος, καὶ τοῦτο, φησί, τῇ κρείττονι μερίδι συναναπέμπει· ὕλης γὰρ σκύβαλον οὐκ ἂν εἴη τὸ θεσπέσιον σῶμα. καὶ λόγον δ’ ἂν ἔχοι τὰ κοινωνήσαντα φύσεως καὶ εἰς ἓν συντελέσαντα μήτοι παντάπασιν ἄσχετα εἶναι, καὶ μάλιστα οἷς ἐκ γειτό-νων ἡ χώρα, καθάπερ πῦρ ἐφεξῆς ἐστι τῷ κύκλῳ σώματι, καὶ οὐχ ὥσπερ γῆ τῶν ὄντων τὸ ἔσχατον. εἰ δὲ τὰ κρείττω τοῖς χείροσιν εἴξαντα τῆς κοινωνίας ἀπέλαυσε καὶ συνετέ-λεσεν εἰς ἰλὺν σῶμα ἀκήρατον, ὥσπερ ἰδιοποιηθὲν ὑπὸ τοῦ παραχωρηθέντως ἐν τῇ συνόδῳ κρατεῖν, τάχ’ ἂν καὶ τὰ χείρω μὴ ἀντιτείναντα πρὸς τὴν ἐνέργειαν τῆς ψυχῆς, ἀλλ’ εὐήνια καὶ καταπειθῆ, αὐτά τε ὁμαρτήσαντα, καὶ τὴν μέσην φύσιν ἀπερίσπαστον παρασχόμενα τῇ τῆς πρώτης ἡγεμονίᾳ, συνεξαιθεροῖτο ἂν καὶ συναναπέμποιτο, εἰ μὴ μέχρι παντός, ἀλλά τοι διαβαίνοι τὴν τῶν στοιχείων ἀκρότητα, καὶ γεύσαιτ’ ἂν τοῦ ἀμφιφαοῦς· ἔχει γάρ τινα, φησίν, ἐν αὐτῷ μερίδα, τοῦτ’ ἔστιν ἐν τάξει τινὶ τοῦ κυκλικοῦ γίνεται.
ἢ καὶ συνέπεται μέχρις οὗ δύναμις ἔπεσθαι· δύνα- ascensu desperaverit, conatus istius modi pans
τας δὲ μέχρις ἂν εἰς πλεῖστον τὸ ἀντικείμενον ἥκῃ. reposcit, et vitas proponit non jam utroque a
Ακοὺς γὰρ καὶ περὶ τούτου τῶν λογίων λεγόντων, dolio promptas, quas Homerus tacite duas esse
materiæ partes innuit: ¡pseque Jupiter apud eumdem illo in loco materiæ moderator deus est, a quo
fəti duplex illa sors conditioque distribuitur: sic ut nullumi unquam sincerum bonum, ac sine mali
admistione transfundat, licet deterioris nonnunquam puri putique particeps aliquis exstiterit. Sed
vita prorsus omnis vaga est, et erratica illius animæ, quæ non subinde post primum descensum
recurrerit. Vide igitur quanto interposito discrimine hac in vita spiritus iste versetur. Cum enim
deorsum vergit anima, arcanus ita sermo referebat, prægravari spiritum, et eousque descendere,
quoad in tenebricosam et obscuram undequaque sedem inciderit; sin sursum efferatur, eumdem
qui, quantum assequi potest: potest autem eousque, donec ad maximam oppositæ regionis distantiam pervenerit. Audi enim quid de hoc sacra carmina pronuntient:
Οὐ τῷ τῆς ὕλης κρημνῷ σκύβαλον καταλείψει, Nec jam materia facem in prarupta relinquat,
Ἀλλὰ καὶ εἰδώλῳ μερὶς εἰς τύπον ἀμψιψάοντα.
Οὗτος δὲ ἀντίθεσιν ἔχει πρὸς τὸν ἀμφικνεφῆ. Καίτοι
τ: πλέον τις ἂν ἐν τούτοις ὀξυωπήσειεν. Οὐ γὰρ μόνην εἰς τὰς σφαίρας ἀνάγειν ἔοικε τὴν ἐκεῖθεν ἤκουτην φύσιν, ἀλλὰ εἴ τι καὶ τῆς πυρὸς καὶ τῆς ἀέρος
ακρότητας εἰς τὴν εἰδωλικὴν φύσιν ἔσπασε κατιοῦσα,
πρὶν τὸ γήίνον ἀμφιέσασθαι κέλυφος, καὶ τοῦτο,
τησί, τῇ κρείττονι μερίδι συναναπέμπει. Ὕλης γὰρ
σκύβαλον οὐκ ἂν εἴη τὸ θεσπέσιον σῶμα. Καὶ λόγον
δ' ἂν ἔχοι τὰ κοινωνήσαντα φύσεως, καὶ εἰς ἓν συντελέσαντα, μήτοι παντάπασιν ἄσχετα εἶναι, καὶ μάλιστα οἷς ἐκ γειτόνων ή χώρα καθάπερ πῦρ ἐφεξῆς
ἐστι τῷ κύκλῳ σώματι, καὶ οὐχ ὥσπερ γῆ τῶν ὄν
των τὸ ἔσχατον. Εἰ δὲ τὰ κρείττω τοῖς χείροσιν εἴ -
ξενα, τῆς κοινωνίας ἀπέλαυσε, καὶ συνετέλεσεν εἰς
των σῶμα ἀκήρατον, ὥσπερ ἰδιοποιηθὲν ὑπὸ τοῦ
παραχωρηθέντος ἐν τῇ συνόδῳ κρατεῖν, τάχ' ἂν
καὶ τὰ χείρω μὴ ἀντιτείναντα πρὸς τὴν ἐνέργειαν
τῆς ψυχῆς, ἀλλ᾽ εὐήνια καὶ καταπειθῆ, αὐτά τε
σμαρτήσαντα, καὶ τὴν μέσην φύσιν ἀπερίσπαστον
παρασχόμενα, τῇ τῆς πρώτης ἡγεμονία, συνεξαιθεμε το ἂν καὶ συναναπέμποιτο, εἰ μὴ μέχρι παντός,
αλλά τοι διαβαίνοι τὴν τῶν στοιχείων ἀκρότητα, καὶ
· εῦσαιτ' ἂν τοῦ ἀμφιφαούς. Εχει γάρ τινα, φησίν,
ισ αὐτῷ μερίδα, τοῦτ' ἔστιν ἐν τάξει τινὶ τοῦ κυ
κλικού γίνεται.
SCQuin pars idolo splendenti in sede relicta est.
llæc autem caliginosæ opponitur ex adverso. Quanquam plus aliquid in his quispiam acute pervideat.
Neque enim solam eam naturan, quæ illinc proficiscitur, ad calestes globos evehere videtur; sed
etiam si quid ex ignis et aeris extremitate in simulacri naturam descendens attraxerit, antequam
terrenum putamen indueret: et hoc, inquit, cum
meliori portione transmittit. Non enim materiæ
fæx divinum corpus esse potest. Præterea rationi
admodum consentaneum est, 141 ut quæ in ejusdem naturæ communionem venerint, et in unum
aliquando coaluerint, non omni inter se habitudine
atque affectione carcant, eaque præsertim, quæ
sedem in vicino positam habent: quemadmodum
ignis in orbem circumfuso corpori continens est,
nec ut terra, que rerum omnium infima est. Quare si quæ præstantiore natura prædita sunt, delerioribus nonnihil concedentia, in communionem
cum iis venerint, uti fæci corpus immortale contributum fuerit, perinde ac si cum altera parte
usurpatum propriumque factum sit, quæ in hac
compositione prævaluit; fieri potest ut quæ deterioris conditionis sunt, modo animæ actionibus non
obluctentur, sed morigera sint, et ad nutum accommodata, et ipsa quoque consequantur, ac dum
mediæ conditionis naturam quietam ac paratam superioris imperio præstant, in ætheris naturam una transeant, sursumque rursum transmittantur: ut si non ad omne penitus spatium perveniant, saltem
elementorum extremitates transcendant, et splendidissimam regionem degustent. Habet enim quamdam,
zit, in ea sortem, hoc est, in quadam orbis sede consistit.
G
5. Ἀλλὰ περὶ μὲν τῆς ἐκ τῶν στοιχείων μοίρας ταῦτα
εἰρήσθω, καὶ ἀπιστεῖν ἔξεστι καὶ πιστεύειν. Τὴν δὲ
ἐκεῖθεν ἤκουσαν σωματικὴν οὐσίαν, οὐδεμία μηχανή
κατά φύσιν ἁγιούσης ψυχῆς, μὴ οὐ συνεξᾶραι του
πτώματος ἀναστάταν, καὶ ταῖς σφαίραις ἐναρμοσθήκαι τοῦτ' ἔστιν εἰς τὴν οἰκείαν φύσιν ὥσπερ ἀναχθῆ.
νει. Έσχαται μὲν οὖν αὗται δύο λήξεις, ἡ μὲν ἀφικνετῆς, ἡ δὲ ἀμφιφαής οὖσα, εὐμοιρίας τε καὶ
κακοδαιμονίας τὰ ἄκρα νειμάμεναι. Πόσας δὲ οἴε:
μεταξύ χώρας ἐν τῷ κύτει τοῦ κόσμου, ἑτεροφαεῖς τε
καὶ ἑτεροανεφεῖς, ἐν οἷς ἀπάσαις δίαιταν έχει ψυχή
μετὰ τοὺς τοῦ πνεύματος, είδη τε, καὶ ἤθη,καὶ βίους
ἀγείρουσα; Αναδραμούσα μὲν οὖν ἐπὶ τὴν οἰκείαν
εὐγένειαν, ἀληθείας ἐστὶ ταμιείον. Καθαρά γάρ ἐστι
και διαφανές, καὶ ἀκήρατος, θεὸς οὗτα καὶ προφῆτις,
ει βίαιτοι καταπετοῦσα δὲ, ἀχλιούται, καὶ ἀπρε
bac6. Sed de ea parte quæ ex elementis petitur,
tenus dictum sit, quibus omnibus fidem habere aut
abrogare cuivis licet. Quod autem ad corporeau
¡llam naturam attinet, quæ illinc cum anima dela -
bitur, feri nullo pacto potest quin, si secundum
naturam anima sursum redeat, una e lapsu sese
erigens attollatur, et calestibus orbibus coagmentetur: quod idem est atque ad naturam quodammodo revocari. Hæ sunt igitur extremæ duæ sorſes, quarum una obscurissima est, altera splendidissima, quæ felicitatis et infelicitatis extrema
inter se partitæ, continent. Quotnam vero in concavo hujus orbis spatio interjectas regiones esse
putas, partim sublucidas, partim subobscuras, in
quibus omnibus cum eo spiritu degit anima, formɔs atque mores vitasque identidem mutans? At-
PG 66:1301Ἀλλὰ περὶ μὲν τῆς ἐκ τῶν στοιχείων μοίρας ταῦτα εἰρῆσθαι καὶ ἀπιστεῖν ἔξεστι καὶ πιστεύειν. τὴν δὲ ἐκεῖθεν ἥκουσαν σωματικὴν οὐσίαν, οὐδεμία μηχανὴ κατὰ φύσιν ἀνιούσης ψυχῆς μὴ οὐ συνεξᾶραι τοῦ πτώματος ἀναστᾶσαν, καὶ ταῖς σφαίραις ἐναρμοσθῆναι, τοῦτ’ ἔστιν εἰς τὴν οἰκείαν φύσιν ὥσπερ ἀναχυθῆναι. ἔσχαται μὲν οὖν αὗται δύο λήξεις, ἡ μὲν ἀμφικνεφής, ἡ δὲ ἀμφιφαὴς οὖσα, εὐμοιρίας τε καὶ κακοδαιμονίας τὰ ἄκρα νειμάμεναι. πόσας δὲ οἴει μεταξὺ χώρας ἐν τῷ κύτει τοῦ κόσμου, ἑτεροφαεῖς τε καὶ ἑτεροκνεφεῖς, ἐν αἷς ἁπάσαις δίαιταν ἔχει ψυχὴ μετὰ τοῦδε τοῦ πνεύματος, ἤθη τε καὶ εἴδη καὶ βίους ἀμείβουσα; ἀνα-δραμοῦσα μὲν οὖν ἐπὶ τὴν οἰκείαν εὐγένειαν, ἀληθείας ἐστὶ ταμιεῖον· καθαρὰ γάρ ἐστι καὶ διαφανὴς καὶ ἀκήρατος, θεὸς οὖσα καὶ προφῆτις, εἰ βούλοιτο· καταπεσοῦσα δέ, ἀχλυοῦται καὶ ἀοριστεῖ καὶ ψεύδεται· τὸ γὰρ ὁμιχλῶδες τοῦ πνεύ-ματος οὐ χωρεῖ τὴν τῶν ὄντων ἐνέργειαν. μεταξὺ δὲ οὖσα, τῶν μὲν ἂν ἁμάρτοι, τῶν δὲ τυγχάνοι. γνωματεύσαις ἂν οὕτω καὶ δαιμονίαν φύσιν ἐν ᾕτινι τάξει. τὸ γὰρ ἢ πάντως ἢ παρὰ μικρὸν ἀληθίζεσθαι θεῖόν ἐστιν ἢ πέλας τοῦ θείου. τὸ δέ γε πλάνον ἐν ταῖς προρρήσεσιν ἀληκτόν ἐστι τῶν ἀλινδουμένων εἰς ὕλην, ἐμπαθὲς καὶ φιλότιμον. ταύτῃ γὰρ ὑποδύεται τὸ σίραιον ἀεὶ καὶ θεὸν καὶ πρεσβύτερον δαίμονα, καὶ ἐνάλλεται καὶ καταλαμβάνει τὴν εὐτρεπισθεῖ-σαν χώραν τῇ φύσει τῇ μείζονι. ἐν ἀνθρώπῳ τε οὔσης ψυχῆς τάξιν ἂν ἐνθένδε φωράσαιμεν. ὅτῳ τὸ φανταστικὸν πνεῦμα καθαρὸν καὶ εὐόριστον, καὶ ὕπαρ καὶ ὄναρ ἀληθῆ τῶν ὄντων ἐκμαγεῖα δεχόμενον, οὗτος ἂν ὑπόσχεσιν ἔχοι, τό γε ἐπὶ τῷ τῆς ψυχῆς σχήματι, βελτίονος λήξεως. οὐχ ἥκιστα δὲ ἀπὸ τῶν φαντασμάτων, ἃ προβάλλει καὶ περὶ ἃ καταγίνεται, ὅτε μὴ ἔξωθεν ὑφ’ ἑτέρου κινεῖται, ἐν ὁποίᾳ διαθέσει τυγχάνει τὸ ψυχικὸν πνεῦμα θηρῶμεν, χορηγούσης φιλοσοφίας εἰς τοῦτο κριτήρια, ὡς καὶ δεῖ τρέφειν αὐτὸ καὶ συνεπιμελεῖσθαι μήτοι ποτὲ πλανηθῆναι. τροφὴ δὲ ἀρίστη κατὰ τὴν ἐπιβλητικὴν δύναμιν ἐνεργεῖν, καὶ καθάπαξ νοε-ρὰν εἶναι τὴν προβολὴν τῆς ζωῆς, ὅση δύναμις, τὰς τῶν ἀτόπων καὶ προπετῶν φαντασμάτων ὁρμὰς προλαμβά-νοντας· τοῦτο γάρ ἐστι πρὸς τὸ κρεῖττον ἐστράφθαι, καὶ ἄσχετον εἶναι τοῦ χείρονος, ὅσα ἀναγκαῖα μόνον προσο-μιλοῦντα. νοερὰ δ’ ἐπιβολὴ χρῆμα τῶν συνισταμένων ἐπὶ τὸ πνεῦμα τμητικώτατον· λεπτύνει γὰρ ἀρρήτως αὐτὸ καὶ πρὸς θεὸν ἀνατείνει. τὸ δὲ γενόμενον ἐπιτήδειον ἕλκει τῇ συγγενείᾳ πνεῦμα θεῖον εἰς ὁμιλίαν ψυχῆς, ὥσπερ ὅταν ὑπὸ πάχους συνειληθῇ καὶ γένηται μεῖον ἢ ὥστε πληρῶ-σαι τὰς ἀποδειχθείσας αὐτῷ χώρας ὑπὸ τῆς διαπλασάσης προνοίας ἄνθρωπον· αἱ δέ εἰσιν ἐγκεφάλου κοιλίαι· τότε τῆς φύσεως οὐκ ἀνεχομένης ἐν τοῖς οὖσι κενοῦ, πονηρὸν πνεῦμα εἰσκρίνεται. καὶ τί οὐκ ἂν πάθοι γενομένη συνέ-στιος ἀποτροπαίῳ κακῷ; τὰς γὰρ ἐπ’ αὐτῷ τούτῳ γενο-μένας τοῦ πνεύματος εἶναι χώρας, φύσις ἐστὶν ἢ χείρονος ἢ βελτίονος εἶναι πλήρεις. ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἀθέων δίκη τῶν μολυνάντων τὸ ἐν αὐτοῖς θεῖον· ἐκεῖνο δὲ τέλος εὐσε-βείας, ἢ ὅ τι ἀγχοῦ τοῦ τέλους.
et sobriam
ἡμῖν αὐτὸ εἶναι. Καί τινες ἤδη διὰ τὸ τοιοῦτο λιχνείᾳ haud dubie litcrum: adeoque studere, ut ille nobis
δικεισθέντες προγνώσεως, τράπεζάν τε ἀπὸ φλεγμαινύσης ἱερὰν καὶ ἄτυφον προὔθεντο, καὶ κοίτην
εσπάσαντο καθαράν, καὶ ἀμόλυντον. Ο γὰρ ὅσα τῷ
Πυθος τρίποδι τῇ κλίνῃ χρησόμενος, πολλοῦ δεῖ
μάρτυρας ἀκολασίας τὰς ἐν αὐτῇ νύκτας ποιήσασθαι
ὁ δὲ καὶ προσεκύνησε Θεὸν καὶ προσηύξατο. Γίνεται
δὲ πολὺ τὸ καταμικρὸν συντιθέμενον, καὶ τὸ δι᾿ ἄλλο
γινόμενον εἰς μεῖζον ἀπετελεύτησεν, ἐρασθῆναι Θεοῦ
προϊόντας, καὶ συναφθῆναι ποτε τοὺς οὐκ ἐπὶ τοῦτο
τὰ πρῶτα ὁρμήσαντας. Ούκουν ἄξιον ἀμελεῖν μαντι
κῆς, ὁδοιπορούσης ἐπὶ τὰ θεῖα, καὶ παρυφιστάμενον
ἐχούσης τῶν ἐν ἀνθρώπου δυνάμει τὸ τιμιώτατον.
Για γὰρ διὰ τοῦτο ἐλάττων ἡ τῇδε χρεία τῇ συνημμένη ψυχῇ τῷ Θεῷ, ὅτι τῆς ἐπαφῆς τῶν κρειττόνων
ἠξίωται. Οὔτε γὰρ ἀνεπίστρεπτός ἐστι τοῦ ζώου,
καὶ ἐκ περιωπῆς ἀποσκοπεῖται τὰ κάτω πολύ που
τρανότερον, ἢ μετ᾿ αὐτῶν οὖσα, καὶ συμπεφυρμένη
ταῖς χείροσιν· ὥστε μένουσα ἀτρεμής, δώσει τῷ ζώω
τὰ τῶν γινομένων ινδάλματα. Καὶ τοῦτ᾽ ἔστι τὸ λε
γόμενον, κατιόντα μὴ κατιέναι, ὅταν ἀσχέτως ὁ κρείττων ἐπιμελῆται τοῦ χείρονος. Ταύτην ἐγὼ τὴν μαντικὴν ἐμαυτῷ τε ἀξιῶ παρεῖναι, καὶ παισὶ καταλιπεῖν, ἐφ᾽ ἦν οὐ δεῖ βαδίζειν συσκευασαμένους ὁδὸν
μακρὰν ἢ πλοῦν ὑπερόριον, ὥσπερ Πυθῶδε, καὶ ἐς
Αμμωνος· ἀλλ' ἀρκεῖ καταδαρθεῖν χεῖρα νιψάμενόν
σε καὶ εὐφημήσαντα,
divinandi vi sit præditus, quædam est pietatis
exercitatio. Ac nonnulli ejus rei desiderio, et presagitionis aviditate deliniti, mensam sibi pro intemperante et immoderata, sacram
apposuerunt, et castum cubile ac pudicum amplexi
sunt. Quisquis enim lectulo suo, tanquam Pythio
tripode uti statuerit, longe abest ut noctes in eo
libidinis atque intemperantiæ testes facere velit,
ut et Deum potius adoret, et ei supplicet. Quod
vero paulatim accumulatur, copiosum eflicitur, et
quod alterius gratia fit, in majus aliquid desinit,
ut qui primum eo minime tenderent, pedetentim
ad amorem Dei, et conjunctionem cum eo perveniant. Nequaquam igitur negligenda divinatio est,
quæ ad divina paulatim contendit, et quasi consectarium habet illud, quod est in hominum facultate
pretiosissimum. Non enim propterea anima Deo
conjuncta minorem habet ad inferiora usum et
opportunitatem, quod præstantiora contrectet. Neque enim animalis penitus curam abjicit, et inferiora longe clarius ac distinctius e sublimi despicit, quam si una cum iis esset, et cum deterioribus
misceretur. Itaque immota manens ac quieta,
eorum, quæ sunt, simulacra animali communicat.
Atque hoc demum est, quod dicitur, sine ascensu
descendere, cum sine adhæsione liber ac solutus
melior deterioris curam suscipit. Hanc ego divinandi solertiam et adesse mihi, et liberis meis relinquere cupio; ad quam nihil necesse est magno commeatu longum iter, aut in exteras oras navigauonem suscipere, veluti Delphos, aut ad Ammonis. delubrum; sed post manuum ablutionem ſaustamque precationem dormire satis est,
Η δ' ὑδραιναμένη, καθαρὰ χρεῖ εἶμαθ᾽ ἐλοῦσα,
Εὔχετ' Αθηναίῃ.
τ΄. Οὕτως αἰτήσομεν ὄνειρον, ὥσπερ ίσως Όμηρος
Στησε. Κἂν ἐπιτήδειος ᾖς, πάρεστιν ὁ πόρρω θεός.
Ὅτε γε καὶ μηδὲ ταῦτα πραγματευσαμένῳ ἑκάστοτε
παραγίνεται μόνον καταδαρθοῦσι· καὶ τοῦτ᾽ ἔστιν ἡ
πάσα πραγματεία τῆς τελετῆς, δι᾿ ἣν οὐδείς πω πε
ναν ὠδύρατο, ὡς ταύτῃ μειονεκτῶν τοῦ πλουσίου.
Ένας μέντοι τῶν ἐπὶ ταῖς προγνώσεσι τελετῶν τοὺς
ἱεροφάντες, ὥσπερ Αθηναίοι τους τριηράρχους, ἀπὸ
τῶν μεγίστων τιμημάτων αἱροῦνται. Καὶ δεῖ δαπάνης
συχνῆς, καὶ τύχης οὐχ ἥκιστα συγκομίσαι Κρήσσαν
βοτάνην, καὶ πτερὸν Αἰγύπτιον, καὶ ὀστέον Ιβηρι
τόν, καὶ τὴ Δι' εἴ τι τεράστιον γῆς ἢ θαλάσσης ἐν
παραβύστω φύεται τε καὶ τρέφεται·
Mac ubi lola fuit, purosque incinxil amiclus,
Cecropiæ fert vola deæ.
8. Sic nos somuium postulabimus, sicut llonerus fortasse petiit. Quod si idoneus sis, ecce tibi
longe dissitus adest deus. 144 Quippe tametsi uihil ad id molitus sis, dormienti duntaxat offert
sese: in eoque totum initiationis negotium consistit, propter quam nullus unquam de paupertate
conquestus est, quasi hac parte minus divitibus
haberet. Atqui nonnullæ cæremoniæ, quæ ad futurorum prævisionem pertinent, quemadmodum
Athenienses trierarcbas, ita antistites suos inasimo
ex censu delectos postulant: opusque est ingenti
admodum sumptu, et imprimis fortuna, quo vel
Cretica aliqua herba, vel avis Ægyptia, vel lbeterræque sinu
ricum os comportetur; aut si quid aliud ejus generis prodigiosum in occulto maris
provenit, ac nutritur,
Ημὲν δυσομένου ὑπερίονος ἠδ᾽ ἀνιέντος.
Λέγεται γάρ τοι καὶ ταῦτα, καὶ πολλὰ τοιαῦτα περί
τῶν τεχνιτευόντων τὴν θύραθεν μαντικήν, πρὸς &
τις ἂν ιδιώτης ἀπὸ τῶν ὑπαρχόντων ἀρκέσειεν;
Ἐνύπνον δὲ ὁρᾷ μὲν ὁ πεντακοσιομέδιμνος, ὁρᾷ δὲ ὁ
τριακοσιομέδιμνος· ἀλλὰ καὶ ὁ ζευγίτης οὐδὲν ἧττον,
ὁ τὴν ἐσχατιὰν ἀπεργαζόμενος, ὥστε ἀποζῇν· ἀλλὰ
καὶ ὁ πρόσκωπος, καὶ ὁ θῆς ὁμοίως, ὅ τε ισοτελής
καὶ ἡ τιθεὶς τὸ μετοίκιον. Διαφέρει δὲ οὐδὲν τῷ
Quaque subit terras, et qua sol prodit ab ortu.
Hæc enim et bis similia pleraque de iis feruntur,
qui externam divinationem proβtentur, quibus przstandis cujusnam privati hominis fortunæ suffi.
ciant? At insomnium videt cum iis qui medimnis
quingentis censetur, tum qui trecentos duntaxat
habet: videt census tertii civis non minus quam
qui prædium victus gratia in extrenuis fuibus colit:
quin et remex siuiliter, ac mercenarius, tum qui
PG 66:1303Ἡμεῖς μὲν οὖν περὶ τῆς δι’ ὀνείρων μαντικῆς λέγειν ἐπιβαλλόμενοι, ὡς ἂν μὴ ἀτιμάζοιεν αὐτήν, ἀλλ’ ἐπι-τηδεύοιεν οἱ ἄνθρωποι χρείαν τῷ βίῳ παρέχουσαν, ἐπὶ τούτῳ τὴν φανταστικὴν φύσιν περιειργάσμεθα. ἐκ δὲ τοῦ λόγου τὸ μὲν ἐνθάδε χρειῶδες ἔλαττον ἀναπέφηνεν. καρ-πὸς δὲ ἀμείνων ὑγιοῦς πνεύματος ἀναγωγὴ ψυχῆς, ἱερὸν ὄντως κέρδος· ὥστε καὶ μελέτη τις εὐσεβείας ἐστὶ πειρᾶσθαι μαντικὸν ἡμῖν αὐτὸ εἶναι. καί τινες ἤδη διὰ τὸ τοιοῦτο λιχνείᾳ δελεασθέντες προγνώσεως, τράπεζάν τε ἀπὸ φλεγ-μαινούσης ἱερὰν καὶ ἄτυφον προὔθεντο, καὶ κοίτην ἠσπά-σαντο καθαρὰν καὶ ἀμόλυντον. ὁ γὰρ ὅσα τῷ Πυθοῖ τρί-ποδι τῇ κλίνῃ χρησάμενος, πολλοῦ δεῖ μάρτυρας ἀκολασίας τὰς ἐν αὐτῇ νύκτας ποιήσασθαι· ὁ δὲ καὶ προσεκύνησε θεὸν καὶ προσηύξατο. γίνεται δὲ πολὺ τὸ κατὰ μικρὸν συντιθέμενον, καὶ τὸ δι’ ἄλλο γινόμενον εἰς μεῖζον ἀπετε-λεύτησεν, ἐρασθῆναι θεοῦ προιόντας, καὶ συναφθῆναί ποτε τοὺς οὐκ ἐπὶ τοῦτο τὰ πρῶτα ὁρμήσαντας. οὔκουν ἄξιον ἀμελεῖν μαντικῆς, ὁδοιπορούσης ἐπὶ τὰ θεῖα, καὶ παρυφι-στάμενον ἐχούσης τῶν ἐν ἀνθρώπου δυνάμει τὸ τιμιώτατον. οὐδὲ γὰρ διὰ τοῦτο ἐλάττων ἡ τῇδε χρεία τῆς συνημμένης ψυχῆς τῷ θεῷ, ὅτι τῆς ἐπαφῆς τῶν κρειττόνων ἠξίωται· οὔτε γὰρ ἀνεπίστρεπτός ἐστι τοῦ ζῴου, καὶ ἐκ περιωπῆς ἐπισκοπεῖται τὰ κάτω πολύ που τρανότερον ἢ μετ’ αὐτῶν οὖσα καὶ συμπεφυρμένη τοῖς χείροσιν, ὥστε μένουσα ἀτρε-μὴς δώσει τῷ ζῴῳ τὰ τῶν γινομένων ἰνδάλματα. καὶ τοῦτ’ ἔστι τὸ λεγόμενον, κατιόντα μὴ κατιέναι, ὅταν ἀσχέ-τως ὁ κρείττων ἐπιμελῆται τοῦ χείρονος. ταύτην ἐγὼ τὴν μαντικὴν ἐμαυτῷ τε ἀξιῶ παρεῖναι καὶ παισὶ καταλιπεῖν, ἐφ’ ἣν οὐ δεῖ βαδίζειν συσκευασαμένους ὁδὸν μακρὰν ἢ πλοῦν ὑπερόριον, ὥσπερ Πυθῶδε καὶ ἐς Ἄμμωνος, ἀλλ’ ἀρκεῖ καταδαρθεῖν χεῖρα νιψάμενόν τε καὶ εὐφημήσαντα· ἡ δ’ ὑδρηναμένη, καθαρὰ χροὶ̈ εἵμαθ’ ἑλοῦσα, εὔχετ’ Ἀθηναίῃ.
Καὶ τὸ δημοτικὸν αὐτῆς μάλα φιλάνθρωπον, καὶ τὸ λ
τὸν καὶ αὐτόσκευον μάλα φιλόσοφον, καὶ τὸ μὴ βίαιον
εὐσεβὲς, καὶ τὸ πανταχοῦ παρεῖναι, καὶ μὴ καταλα
δεῖν ὕδωρ, ἢ πέτραν, ἢ χάσμα γῆς, τοῦτο μέντοι με
θεοειδέστατον. Τὸ δὲ μήτε πρὸς μίαν πράξιν ἀσχόλους
ἡμᾶς διὰ τὴν τοιάνδε μαντικὴν γίνεσθαι, μηδὲ ἀραι
ρεῖσθαι καιρὸν ὑπ' αὐτῆς, τοῦτο καὶ πρῶτον ἄξιον
ἦν εἰρῆσθαι. Οὐδεὶς γὰρ ἀπολιπών τι τῶν προύργου
καὶ ἐν χερσὶν, ᾤχετο καθευδήσων οίκαδε, συγκείμε
νον αὐτῷ πρὸς ἐνύπνιον. Αλλ' ὁ χρόνος, ἐν ἀνάγκη
τῷ ζώῳ δαπανᾶν εἰς τὴν φύσιν, οὐκ ἀρκούσης ἡμῖν
τῆς οὐσίας εἰς ἐνέργειαν εγρηγόρσεως, οὗτος έχει
κομίζων ἀνθρώποις, τοῦτο δὴ τὸ λεγόμενον, ἔργου
μείζον τὸ πάρεργον, ἐπισυντιθεὶς τὸ αἱρετὸν τῷ
ἀναγκαίῳ, καὶ τὸ εὖ εἶναι τῷ εἶναι. 'Αλλ' οίγε προ
γνώσεις αἱ διὰ τῶν ποικίλων ὀργάνων παραγενόμενα,
ἀγαπητὸν εἰ τὴν πλείω μερίδα του βίου νειμάμεναι,
παραχωρήσειάν τι ταῖς λοιπαῖς ἀπάσαις καὶ χρείες
καὶ πράξεσιν. ἂν εἰ πάνυ πρός τινι γένοιο, χαλεπώς
ἂν εἰς αὐτὴν ὑπὸ τῆς μαντικῆς ὠφελεῖο. Ούτε γέρ
καιροῦ παντὸς, οὔτε τόπου παντός, δέξασθαι και
σκευὴν τελετῆς, οὔτε πᾶσα εὐμάρεια συμπεριφέρει
τὰ ἐπ' αὐτὴν ὄργανα. Ἵνα γὰρ ἄλλο μηδέν, ἀλλ' ἐφ'
οἷς πρώην εστενοχωρήθη τὰ κολαστήρια, ἀπήνης
ἐστὶν ἢ νεὼς κοίλης φορτία· μεθ' ὧν άλλα μέρη της
τελετῆς ἀπογραφεῖς ἄνδρες καὶ μάρτυρες. Οὕτω γὰρ
εἰπεῖν ἀληθέστερον, τοῦ καθ' ἡμᾶς χρόνου πολλὰ διὰ
τῶν ὑπηρετησάντων τοῖς νόμοις καταμηνύσαντος, ὑφ'
ὧν ἐξαγορευθέντα, δήμου βεβήλου γέγονε θεάματά
codem jure cum civibus utitur, quam inquilinus. Θεῷ, τίς ὁ Ετεοβουτάδης,καὶ τίς ὁ μάνης ὁ νεώνητα.
Nihil Dei interest quis Eteobutades sit, aut novitius
aliquis servus. Et quod in ea divinatione populare
est, humanitatis est plenissimum; quod simplex
et artificii expers, admodum sapiens; quod minime
violentum est, religiosum; quod non aquam, aut
saxum, aut hiatum terræ duntaxat occupat, hoc
vero longe est divinissimum. Nam quod ne una
quidem actione districti ob ejusmodi divinationem
simus, nec ab ea tempus eximatur, hoc primo sane
loco commemorari oportuit. Nemo enim magni
aliquod momenti negotium, quod in manibus habebat, relinquens, domum sese dormiendi causa
recipit, quasi ita cum insomniis pepigerit. Verum
tempus illud, quod ab animali necessario curandæ
naturæ impendendum erat, cuin non possit
illa perpetuo esse vigiliæ actionibus intenta, idipsum hominibus affert, quod vulgo dici solet,
opere ipso majorem accessionem, voluntarium
cum necessario connectens, et ad id quod est, ut
bene sit adjiciens. Contra vero futurorum præsagitiones aliæ, quæ variis ex rebus et instrumentis
arcessuntur, si cum maximam vitæ partem obtineant, nonnihil cæteris vitæ necessitatibus, 145 et
actionibus temporis impertiant, præclare nobiscum agi putandum est. Quarum rerum si aliqua
penitus distineare, gre admodum ad ean adjumenti aliquid ex divinatione compares. Non enim
omne tempus, neque locus omnis cæremoniæ istius
præparationem admittit, neque commode semper
illius instrumenta circumferri possunt. Ut enim τε καὶ ἀκροάματα. Πρὸς οὖν τῷ σχέτλιον εἶναι συν
mihil aliud sit, certe illa, propter quæ repleta
nuper et angustala supplicii loca sunt, plaustri,
vel cave navis onera fuerunt: quibuscum aliæ
cæremoniarum partes sunt descriptores et testes.
Sic enim verius est dicere; postquam ætas nostra
plurima per legum ministros publicavit, a quibus
in vulgus elata, profane plebis spectacula et acroamata esse creperunt. Præterquam igitur, quod ad
ista descendere miserrimum est, ut opinor, et
invisum Deo: etenim non sponte sua venientem
exspectare quemlibet, sed contentione et impetu
velut emoliri, idem est ac vim inferre; quod etiam
inter homines impunitum esse legislator noluit;
sed præter haec, quæ molestia habent vel plurimum, hoc insuper iis accidit, qui ea ratione futurorum cognitionem ambiunt, ut in agendo sæpius
interrumpantur, utque cum longinquam in regionem proficiscuntur, velut artem suam domi relinquant. Non enim parum negotii est, quocunque
pergas, commeatus ad eam necessarios efferre.
Divinationis vero per somnium quisque sibi instrumentum esse potest, atque ita, ne si velint quidem,
oraculum relinquere suum possunt; quod et una
cum ipsis domi manentibus remanet, et peregre
euntibus comes est, in militiam simul proficiscitur,
rempublicam simul administrat, simul agricultuac_mercaturam exercet. Quam nec invidic
reipublicæ leges coercent, nec, ut maxime velint,
κύπτειν εἰς τὰ τοιάδε, ὡς ἔγωγε πείθομαι, καὶ ἀπ
ηχθημένον Θεῷ· τὸ γὰρ μὴ ἐθελοντήν περιμένειν
ὀντινοῦν, ἀλλ᾽ ὠθισμῷ καὶ μοχλείᾳ κινεῖν, ὁμοί
ἐστι βιαζομένοις, ὅ μηδ' ἐπ' ἀνθρώπων γενόμενον ή
νομοθέτης εἴασεν ἀτιμώρητον. Πρὸς οὖν ἅπασι τον
τοις ἅπερ ἐστὶ χαλεπά, τοῖς οὕτω μετιοῦσι τὸ μέλο
λον ὑπάρχει καὶ τὸ διακόπτεσθαι τὴν ἐνέργειαν, καὶ
ὑπερορίοις ἰοῦσιν, ὥσπερ ἀπολείπειν τὴν τέχνην.
Εργον γὰρ οὐ μικρὸν ἀπανταχοῦ βαδίζοντας σχε
γωγεῖν τὰ ἐπὶ ταύτην ἐφόδια. Ἀλλὰ τῆς γε δι' εκ
ρων μαντικῆς αὐτός τίς ἐστιν ἕκαστος ὄργανον τσε
οὐδὲ βουλομένοις ἔξεστιν ἀπολιπεῖν τὸ χρηστήριον
ἀλλὰ καὶ μένοντι συνοικουρεῖ, καὶ ἀποδημούντι συμ
η περιέρχεται, καὶ συστρατεύεται, καὶ συμπολιτεύεται,
καὶ συγγεωργεῖ, καὶ συνεμπορεύεται. Ταύτην αλλ
οἱ νόμοι τῆς βασκάνου πολιτείας κωλύουσιν, οὐδ
ἂν εἰ βούλοιντο, δύναιντο. Κατὰ γὰρ τῶν χρωμένων
οὐκ ἔχουσιν ἔλεγχον. Τί δ' ἂν καὶ ἀδικούμεν
καθεύδοντες; Οὐδ᾽ ἂν διατάξαντο τύραννος ἀνείσαν
ἀθεάμονας εἶναι, οὐκ εἰ μή γε καὶ τὸ καθεν
δειν ἐκ τῆς ἀρχομένης ἀποκηρύξειεν. Ἀλλὰ τοῦ
νήτου μέν ἐστιν, οἷς ἀδύνατα βούλεται· ἀσεβοῦς δὲν
οἷς ἐναντία νομοθετεῖ τῇ τε φύσει καὶ τῷ Θεῷ. Ἰτ
τέον οὖν ἐπ' αὐτὴν καὶ γυναικὶ, καὶ ἀνδρὶ, καὶ
πρεσβύτῃ καὶ νέῳ, καὶ πένητι καὶ πλουσίῳ, καὶ
ἰδιώτῃ καὶ ἄρχοντι, καὶ ἀστικῷ καὶ ἀγροδιαίτῳ, καὶ
βαναύσῳ καὶ ῥήτοι. Οὐ γένος, οὐχ ἡλικίαν, οὐ τον
χην, οὐ τέχνην, ἀποκηρύττει. Μάσι πάντα του πάρω
Οὕτως αἰτήσομεν ὄνειρον, ὥσπερ ἴσως Ὅμηρος ᾔτησεν. κἂν ἐπιτήδειος ᾖς, πάρεστιν ὁ πόρρω θεὸς ὅτε γε καὶ μηδὲ ταῦτα πραγματευσαμένων ἑκάστοτε παραγίνεται μόνον καταδαρθοῦσι· καὶ τοῦτ’ ἔστιν ἡ πᾶσα πραγματεία τῆς τελετῆς, δι’ ἣν οὐδείς πω πενίαν ὠδύρατο, ὡς ταύτῃ μειονεκτῶν τοῦ πλουσίου. ἔνιαι γέ τοι τῶν πόλεων τοὺς ἱερο-φάντας, ὥσπερ Ἀθηναῖοι τοὺς τριηράρχους, ἀπὸ τῶν μεγί-στων τιμημάτων αἱροῦνται. καὶ δεῖ δαπάνης συχνῆς καὶ τύχης οὐχ ἥκιστα συγκομίσαι Κρῆσσαν βοτάνην, καὶ πτε-ρὸν Αἰγύπτιον, καὶ ὀστέον Ἰβηρικόν, καὶ νὴ Δί’ εἴ τι τερά-στιον γῆς ἢ θαλάσσης ἐν παραβύστῳ φύεταί τε καὶ τρέφεται ἠμὲν δυσομέμου Ὑπερίονος ἠδ’ ἀνιόντος. λέγεται γάρ τοι καὶ ταῦτα καὶ πολλὰ τοιαῦτα περὶ τῶν τεχνευόντων τὴν θύραθεν μαντικήν, πρὸς ἃ τίς ἂν ἰδιώτης ἀπὸ τῶν ὑπαρχόντων ἀρκέσειεν; ἐνύπνιον δὲ ὁρᾷ μὲν ὁ πεντακοσιομέδιμνος, ὁρᾷ δὲ ὁ τριακοσιομέδιμνος· ἀλλὰ καὶ ὁ ζευγίτης οὐδὲν ἧττον, ὁ τὴν ἐσχατιὰν ἀπεργαζό-μενος ὥστε ἀποζῆν· ἀλλὰ καὶ ὁ πρόσκωπος καὶ ὁ θὴς ὁμοίως, ὅ τε ἰσοτελὴς καὶ ὁ τιθεὶς τὸ μετοίκιον. διαφέρει δὲ οὐδὲν τῷ θεῷ, τίς ὁ Ἐτεοβουτάδης καὶ τίς ὁ Μανῆς ὁ νεώνητος· καὶ τὸ δημοτικὸν αὐτῆς μάλα φιλάνθρωπον, καὶ τὸ λιτὸν καὶ τὸ αὐτόσκευον μάλα φιλόσοφον, καὶ τὸ μὴ βίαιον εὐσεβές, καὶ τὸ πανταχοῦ παρεῖναι, καὶ μὴ κατα-λαβεῖν ὕδωρ ἢ πέτραν ἢ χάσμα γῆς, τοῦτο μέντοι γε θεοει-δέστατον· τὸ δὲ μήτε πρὸς μίαν πρᾶξιν ἀσχόλους ἡμᾶς διὰ τὴν τοιάνδε μαντικὴν γίνεσθαι, μηδὲ ἀφαιρεῖσθαι καιρὸν ὑπ’ αὐτῆς, τοῦτο καὶ πρῶτον ἄξιον ἦν εἰρῆσθαι. οὐδεὶς γὰρ ἀπολιπών τι τῶν προὔργου καὶ ἐν χερσὶν ᾤχετο καθευ-δήσων οἴκαδε, συγκείμενον αὐτῷ πρὸς ἐνύπνιον· ἀλλ’ ὁ χρόνος, ὃν ἀνάγκη τῷ ζῴῳ δαπανᾶν εἰς τὴν φύσιν, οὐκ ἀρκούσης ἡμῖν τῆς οὐσίας εἰς ἐνέργειαν ἐγρηγόρσεως, οὗτος ἥκει κομίζων ἀνθρώποις τοῦτο δὴ τὸ λεγόμενον, ἔργου μεῖζον τὸ πάρεργον, ἐπισυντιθεὶς τὸ αἱρετὸν τῷ ἀναγκαίῳ, καὶ τὸ εὖ εἶναι τῷ εἶναι. ἀλλ’ αἵ γε προγνώσεις αἱ διὰ τῶν ποικίλων ὀργάνων παραγινόμεναι, ἀγαπητὸν εἰ τὴν πλείω μερίδα τοῦ βίου νειμάμεναι, παραχωρήσειάν τι ταῖς λοιπαῖς ἁπάσαις καὶ χρείαις καὶ πράξεσιν. ὧν εἰ πάνυ πρός τινι γένοιο, χαλεπῶς ἂν εἰς αὐτὴν ὑπὸ τῆς μαντικῆς ὠφελοῖο· οὔτε γὰρ καιροῦ παντός, οὔτε τόπου παντὸς δέξα-σθαι κατασκευὴν τελετῆς, οὔτε πᾶσα εὐμάρεια συμπεριφέ-ρειν τὰ ἐπ’ αὐτὴν ὄργανα. ἵνα γὰρ ἄλλο μηδέν, ἀλλ’ ἐφ’ οἷς πρώην ἐστενοχωρήθη τὰ κολαστήρια, ἀπήνης ἐστὶν ἢ νεὼς κοίλης φορτία, μεθ’ ὧν ἄλλα μέρη τῆς τελετῆς ἀπογραφεῖς ἄνδρες καὶ μάρτυρες. οὕτω γὰρ εἰπεῖν ἀληθέστερον, τοῦ καθ’ ἡμᾶς χρόνου πολλὰ διὰ τῶν ὑπηρετησάντων τοῖς νόμοις καταμηνύσαντος, ὑφ’ ὧν ἐξαγορευθέντα δήμου βεβήλου γέ-γονε θεάματά τε καὶ ἀκροάματα. πρὸς οὖν τῷ σχέτλιον εἶναι συγκύπτειν εἰς τὰ τοιάδε, ὡς ἔγωγε πείθομαι, καὶ ἀπηχθημένον θεῷ· τὸ γὰρ μὴ ἐθελοντὴν περιμένειν ὁντινοῦν, ἀλλ’ ὠθισμῷ καὶ μοχλείᾳ κινεῖν, ὅμοιόν ἐστι βιαζομένοις, ὃ μηδ’ ἐπ’ ἀνθρώπων γενόμενον ὁ νομοθέτης εἴασεν ἀτι-μώρητον. πρὸς οὖν ἅπασι τούτοις, ἅπερ ἐστὶ χαλεπά, τοῖς οὕτω μετιοῦσι τὸ μέλλον ὑπάρχει καὶ τὸ διακόπτεσθαι τὴν ἐνέργειαν, καὶ ὑπερορίοις ἰοῦσιν, ὥσπερ ἀπολείπειν τὴν τέχνην. ἔργον γὰρ οὐ μικρὸν ἁπανταχοῦ βαδίζοντας σκευα-γωγεῖν τὰ ἐπὶ ταύτην ἐφόδια. ἀλλὰ τῆς γε δι’ ὀνείρων μαντικῆς αὐτός τίς ἐστιν ἕκαστος ὅργανον· ὥστε οὐδὲ βου-λομένοις ἔξεστιν ἀπολιπεῖν τὸ χρηστήριον· ἀλλὰ καὶ μέ-νοντι συνοικουρεῖ, καὶ ἀποδημοῦντι συμπεριέρχεται, καὶ συστρατεύεται, καὶ συμπολιτεύεται, καὶ συγγεωργεῖ, καὶ συνεμπορεύεται. ταύτην οὐδὲ οἱ νόμοι τῆς βασκάνου πολι-τείας κωλύουσιν, οὐδ’ ἄν, εἰ βούλοιντο, δύναιντο· κατὰ γὰρ τῶν χρωμένων οὐκ ἔχουσιν ἔλεγχον. τί δ’ ἂν καὶ ἀδικοῖμεν καθεύδοντες; οὐδ’ ἂν διατάξαιτο τύραννος ὀνείρων ἀθεά-μονας εἶναι, οὐκ εἰ μή γε καὶ τὸ καθεύδειν ἐκ τῆς ἀρχο-μένης ἀποκηρύξειεν. ἀλλὰ τοῦτο ἀνοήτου μέν ἐστιν, οἷς ἀδύνατα βούλεται· ἀσεβοῦς δέ, οἷς ἐναντία νομοθετεῖ τῇ τε φύσει καὶ τῷ θεῷ.
Καὶ τὸ δημοτικὸν αὐτῆς μάλα φιλάνθρωπον, καὶ τὸ λ
τὸν καὶ αὐτόσκευον μάλα φιλόσοφον, καὶ τὸ μὴ βίαιον
εὐσεβὲς, καὶ τὸ πανταχοῦ παρεῖναι, καὶ μὴ καταλα
δεῖν ὕδωρ, ἢ πέτραν, ἢ χάσμα γῆς, τοῦτο μέντοι με
θεοειδέστατον. Τὸ δὲ μήτε πρὸς μίαν πράξιν ἀσχόλους
ἡμᾶς διὰ τὴν τοιάνδε μαντικὴν γίνεσθαι, μηδὲ ἀραι
ρεῖσθαι καιρὸν ὑπ' αὐτῆς, τοῦτο καὶ πρῶτον ἄξιον
ἦν εἰρῆσθαι. Οὐδεὶς γὰρ ἀπολιπών τι τῶν προύργου
καὶ ἐν χερσὶν, ᾤχετο καθευδήσων οίκαδε, συγκείμε
νον αὐτῷ πρὸς ἐνύπνιον. Αλλ' ὁ χρόνος, ἐν ἀνάγκη
τῷ ζώῳ δαπανᾶν εἰς τὴν φύσιν, οὐκ ἀρκούσης ἡμῖν
τῆς οὐσίας εἰς ἐνέργειαν εγρηγόρσεως, οὗτος έχει
κομίζων ἀνθρώποις, τοῦτο δὴ τὸ λεγόμενον, ἔργου
μείζον τὸ πάρεργον, ἐπισυντιθεὶς τὸ αἱρετὸν τῷ
ἀναγκαίῳ, καὶ τὸ εὖ εἶναι τῷ εἶναι. 'Αλλ' οίγε προ
γνώσεις αἱ διὰ τῶν ποικίλων ὀργάνων παραγενόμενα,
ἀγαπητὸν εἰ τὴν πλείω μερίδα του βίου νειμάμεναι,
παραχωρήσειάν τι ταῖς λοιπαῖς ἀπάσαις καὶ χρείες
καὶ πράξεσιν. ἂν εἰ πάνυ πρός τινι γένοιο, χαλεπώς
ἂν εἰς αὐτὴν ὑπὸ τῆς μαντικῆς ὠφελεῖο. Ούτε γέρ
καιροῦ παντὸς, οὔτε τόπου παντός, δέξασθαι και
σκευὴν τελετῆς, οὔτε πᾶσα εὐμάρεια συμπεριφέρει
τὰ ἐπ' αὐτὴν ὄργανα. Ἵνα γὰρ ἄλλο μηδέν, ἀλλ' ἐφ'
οἷς πρώην εστενοχωρήθη τὰ κολαστήρια, ἀπήνης
ἐστὶν ἢ νεὼς κοίλης φορτία· μεθ' ὧν άλλα μέρη της
τελετῆς ἀπογραφεῖς ἄνδρες καὶ μάρτυρες. Οὕτω γὰρ
εἰπεῖν ἀληθέστερον, τοῦ καθ' ἡμᾶς χρόνου πολλὰ διὰ
τῶν ὑπηρετησάντων τοῖς νόμοις καταμηνύσαντος, ὑφ'
ὧν ἐξαγορευθέντα, δήμου βεβήλου γέγονε θεάματά
codem jure cum civibus utitur, quam inquilinus. Θεῷ, τίς ὁ Ετεοβουτάδης,καὶ τίς ὁ μάνης ὁ νεώνητα.
Nihil Dei interest quis Eteobutades sit, aut novitius
aliquis servus. Et quod in ea divinatione populare
est, humanitatis est plenissimum; quod simplex
et artificii expers, admodum sapiens; quod minime
violentum est, religiosum; quod non aquam, aut
saxum, aut hiatum terræ duntaxat occupat, hoc
vero longe est divinissimum. Nam quod ne una
quidem actione districti ob ejusmodi divinationem
simus, nec ab ea tempus eximatur, hoc primo sane
loco commemorari oportuit. Nemo enim magni
aliquod momenti negotium, quod in manibus habebat, relinquens, domum sese dormiendi causa
recipit, quasi ita cum insomniis pepigerit. Verum
tempus illud, quod ab animali necessario curandæ
naturæ impendendum erat, cuin non possit
illa perpetuo esse vigiliæ actionibus intenta, idipsum hominibus affert, quod vulgo dici solet,
opere ipso majorem accessionem, voluntarium
cum necessario connectens, et ad id quod est, ut
bene sit adjiciens. Contra vero futurorum præsagitiones aliæ, quæ variis ex rebus et instrumentis
arcessuntur, si cum maximam vitæ partem obtineant, nonnihil cæteris vitæ necessitatibus, 145 et
actionibus temporis impertiant, præclare nobiscum agi putandum est. Quarum rerum si aliqua
penitus distineare, gre admodum ad ean adjumenti aliquid ex divinatione compares. Non enim
omne tempus, neque locus omnis cæremoniæ istius
præparationem admittit, neque commode semper
illius instrumenta circumferri possunt. Ut enim τε καὶ ἀκροάματα. Πρὸς οὖν τῷ σχέτλιον εἶναι συν
mihil aliud sit, certe illa, propter quæ repleta
nuper et angustala supplicii loca sunt, plaustri,
vel cave navis onera fuerunt: quibuscum aliæ
cæremoniarum partes sunt descriptores et testes.
Sic enim verius est dicere; postquam ætas nostra
plurima per legum ministros publicavit, a quibus
in vulgus elata, profane plebis spectacula et acroamata esse creperunt. Præterquam igitur, quod ad
ista descendere miserrimum est, ut opinor, et
invisum Deo: etenim non sponte sua venientem
exspectare quemlibet, sed contentione et impetu
velut emoliri, idem est ac vim inferre; quod etiam
inter homines impunitum esse legislator noluit;
sed præter haec, quæ molestia habent vel plurimum, hoc insuper iis accidit, qui ea ratione futurorum cognitionem ambiunt, ut in agendo sæpius
interrumpantur, utque cum longinquam in regionem proficiscuntur, velut artem suam domi relinquant. Non enim parum negotii est, quocunque
pergas, commeatus ad eam necessarios efferre.
Divinationis vero per somnium quisque sibi instrumentum esse potest, atque ita, ne si velint quidem,
oraculum relinquere suum possunt; quod et una
cum ipsis domi manentibus remanet, et peregre
euntibus comes est, in militiam simul proficiscitur,
rempublicam simul administrat, simul agricultuac_mercaturam exercet. Quam nec invidic
reipublicæ leges coercent, nec, ut maxime velint,
κύπτειν εἰς τὰ τοιάδε, ὡς ἔγωγε πείθομαι, καὶ ἀπ
ηχθημένον Θεῷ· τὸ γὰρ μὴ ἐθελοντήν περιμένειν
ὀντινοῦν, ἀλλ᾽ ὠθισμῷ καὶ μοχλείᾳ κινεῖν, ὁμοί
ἐστι βιαζομένοις, ὅ μηδ' ἐπ' ἀνθρώπων γενόμενον ή
νομοθέτης εἴασεν ἀτιμώρητον. Πρὸς οὖν ἅπασι τον
τοις ἅπερ ἐστὶ χαλεπά, τοῖς οὕτω μετιοῦσι τὸ μέλο
λον ὑπάρχει καὶ τὸ διακόπτεσθαι τὴν ἐνέργειαν, καὶ
ὑπερορίοις ἰοῦσιν, ὥσπερ ἀπολείπειν τὴν τέχνην.
Εργον γὰρ οὐ μικρὸν ἀπανταχοῦ βαδίζοντας σχε
γωγεῖν τὰ ἐπὶ ταύτην ἐφόδια. Ἀλλὰ τῆς γε δι' εκ
ρων μαντικῆς αὐτός τίς ἐστιν ἕκαστος ὄργανον τσε
οὐδὲ βουλομένοις ἔξεστιν ἀπολιπεῖν τὸ χρηστήριον
ἀλλὰ καὶ μένοντι συνοικουρεῖ, καὶ ἀποδημούντι συμ
η περιέρχεται, καὶ συστρατεύεται, καὶ συμπολιτεύεται,
καὶ συγγεωργεῖ, καὶ συνεμπορεύεται. Ταύτην αλλ
οἱ νόμοι τῆς βασκάνου πολιτείας κωλύουσιν, οὐδ
ἂν εἰ βούλοιντο, δύναιντο. Κατὰ γὰρ τῶν χρωμένων
οὐκ ἔχουσιν ἔλεγχον. Τί δ' ἂν καὶ ἀδικούμεν
καθεύδοντες; Οὐδ᾽ ἂν διατάξαντο τύραννος ἀνείσαν
ἀθεάμονας εἶναι, οὐκ εἰ μή γε καὶ τὸ καθεν
δειν ἐκ τῆς ἀρχομένης ἀποκηρύξειεν. Ἀλλὰ τοῦ
νήτου μέν ἐστιν, οἷς ἀδύνατα βούλεται· ἀσεβοῦς δὲν
οἷς ἐναντία νομοθετεῖ τῇ τε φύσει καὶ τῷ Θεῷ. Ἰτ
τέον οὖν ἐπ' αὐτὴν καὶ γυναικὶ, καὶ ἀνδρὶ, καὶ
πρεσβύτῃ καὶ νέῳ, καὶ πένητι καὶ πλουσίῳ, καὶ
ἰδιώτῃ καὶ ἄρχοντι, καὶ ἀστικῷ καὶ ἀγροδιαίτῳ, καὶ
βαναύσῳ καὶ ῥήτοι. Οὐ γένος, οὐχ ἡλικίαν, οὐ τον
χην, οὐ τέχνην, ἀποκηρύττει. Μάσι πάντα του πάρω
PG 66:1305Ἰτητέον οὖν ἐπ’ αὐτὴν καὶ γυναικὶ καὶ ἀνδρί, καὶ πρεσβύτῃ καὶ νέῳ, καὶ πένητι καὶ πλουσίῳ, καὶ ἰδιώτῃ καὶ ἄρχοντι, καὶ ἀστικῷ καὶ ἀγροδιαίτῳ, καὶ βαναύσῳ καὶ ῥήτορι. οὐ γένος, οὐχ ἡλικίαν, οὐ τύχην, οὐ τέχνην ἀπο-κηρύττει. πᾶσι πανταχοῦ πάρεστι, προφῆτις ἕτοιμος, ἀγαθὴ σύμβουλος, ἐχέμυθος. αὕτη μυσταγωγός τε καὶ μύστις, εὐαγ-γελίσασθαι μὲν ἀγαθόν, ὥστε μακροτέραν ποιῆσαι τὴν ἡδονὴν προαρπάσαντα τὴν ἀπόλαυσιν, καταμηνύσαι δὲ τὸ χεῖρον, ὥστε φυλάξασθαι καὶ προαποκρούσασθαι. καὶ γὰρ ὅσα ἐλπίδες, αἳ τὸ ἀνθρώπων βόσκουσι γένος, ὀρέγουσι χρηστά τε καὶ μείλιχα, καὶ ὅσα φόβος ἔχει προμηθῆ τε καὶ ὀνήσιμα, πάντα τοῖς ὀνείροις ἔνι, καὶ ὑπ’ οὐδενὸς οὕτως ἐλπίζειν ἀναπειθόμεθα. καίτοι τὸ χρῆμα τῶν ἐλπίδων οὕτως ἐστὶν ἐν τῇ φύσει πολὺ καὶ σωτήριον, ὥστε φασὶν οἱ κομψοὶ σοφισταὶ μηδ’ ἂν ἐθελῆσαι ζῆν τοὺς ἀνθρώπους ἔχοντας ὡς ἐγένοντο τὴν ἀρχήν. ἀπαγορεύειν γὰρ ὑπὸ τῶν περικεχυμένων τὸν βίον δεινῶν, εἰ μὴ τὰς ἐλπίδας αὐτοῖς ἐνέχεεν εἰς τὴν φύσιν ὁ Προμηθεύς, διαμονῆς φάρμακον, ὑφ’ ὧν παραγόμενοι πιστότερον ἥγηνται τοῦ φαινομένου τὸ προσδοκώμενον· αἱ δὲ τοσαύτην ἔχουσι τὴν ἰσχύν, ὥστε ὁ δεδεμένος ἐν πέδαις, ὅταν ἐφῇ τῷ βουλομένῳ τῆς γνώ-μης ἐλπίσαι, καὶ λέλυται, καὶ στρατεύεται, καὶ αὐτίκα διμοι-ρίτης ἐστί, καὶ μετὰ μικρὸν λοχαγός, ἔπειτα στρατηγός, καὶ νικᾷ καὶ θύει, καὶ στεφανηφορεῖ, καὶ παρατίθεται τράπεζαν, εἰ μὲν βούλοιτο, Σικελικήν, εἰ δὲ βούλοιτο, Μηδικήν. καὶ μέντοι τοῖν ποδοῖν ἐπιλήσμων ἐστίν, ἕως εἶναι βούλεται στρατηγός. καίτοι πᾶν τοῦτο ὕπαρ ἐστὶν ὀνειρώττοντος καὶ ἐγρηγορότος ἐνύπνιον· περὶ γὰρ ταὐτὸν ὑποκείμενον ἄμφω συνίστανται, τὴν φανταστικὴν φύσιν, ἣν ὅταν μὲν ἡμεῖς εἰδωλοποιεῖν ἐθελήσωμεν, ἓν τοῦτο παρέχεται χρή-σιμον· ἐπαλείφει τὸν βίον ἡμῶν εὐθυμίᾳ, καὶ κολακεύουσα τὴν ψυχὴν ταῖς πεπλανημέναις ἐλπίσιν, ἀναλαμβάνει τῶν δυσχερῶν τῆς αἰσθήσεως· ὅταν δὲ αὐτεπίτακτος ἡμῖν ἐλπίδα προβάληται· τοῦτο δὲ γίνεται καθευδόντων· ἐνέχυρον ἔχομεν τοῦ θεοῦ τὴν τῶν ὕπνων ὑπόσχεσιν· ὥστε ἤδη τις εὐτρεπίσας τὴν γνώμην εἰς τὸ χρήσασθαι μείζοσι πράγ-μασιν, ἃ προὔτεινεν αὐτῷ τὸ ἐνύπνιον, διττὸν ἠνέγκατο κέρδος, τό τε ἡσθῆναι πρὸ τῶν πραγμάτων, καὶ τὸ παρα-γενομένοις ἐπισταμένως χρήσασθαι τῷ πάλαι προεσκέφθαι περὶ αὐτῶν, ὡς προσηκόντων αὐτοῦ τῷ βίῳ. ὥστε ἣν ὕμνησε τὴν ἐλπίδα ὁ Πίνδαρος περὶ ἀνδρὸς λέγων εὐδαί-μονος, ὅτι ἄρα αὐτῷ γλυκεῖα καρδίαν ἀτάλλοισα κουρο-τρόφος συναορεῖ ἐλπίς, ἃ μάλιστα θνατῶν πολύστροφον γνώμαν κυβερνᾷ, φαίη τις ἂν οὐ περὶ τῆς ὕπαρ λέγεσθαι, τῆς ἀπατηλῆς, ἣν ἡμεῖς ἑαυτοῖς διαπλάττομεν. ἀλλ’ ὅλον τοῦτο μικροῦ μέρους ἐνυπνίων ἔπαινος εἴρηται τῷ Πινδάρῳ. ἡ περὶ τοὺς ὀνείρους οὖν μαντική, σὺν τέχνῃ μετιοῦσα τὸ πεφηνός, βεβαιοτέραν τὴν ἐλπίδα παρέχεται, ὥστε μὴ τοῦ φαυλοτέρου γένους δοκεῖν. ἡ δὲ Ὁμήρου Πηνελόπη, διττὰς ὑποτίθεται πύλας ὀνείρων, καὶ ποιεῖ τοὺς ἡμίσεις ἀπατη-λούς, ὅτι σοφὴ τὰ περὶ ὀνείρων οὐκ ἦν· εἰ γὰρ ἠπίστατο τέχνην ἐπ’ αὐτούς, πάντας ἂν διὰ τῶν κεράτων παρή-νεγκεν. πεποίηται γοῦν ἐξελεγχομένη καὶ ἀμαθίαν ὀφλι-σκάνουσα περὶ αὐτὴν δήπου τὴν ὄψιν, ᾗ μὴ δέον ἠπίστησε· χῆνες μὲν μνηστῆρες· ἐγὼ δέ τοι αἰετὸς ὄρνις, εἴμ’ Ὀδυσσεύς. ὁ δὲ ἦν ὁμωρόφιος, καὶ πρὸς ὃν ἠδολέσχει διὰ τῆς ὄψεως. δοκῶ μοι διὰ τῶν τοιούτων ἀκούειν Ὁμήρου λέγοντος, ὡς οὐκ ἄξιον ἀπογινώσκειν [οὔτε] ὀνείρων, οὐδὲ τὴν ἀσθένειαν τῶν χρωμένων ἐπὶ τὴν φύσιν μετατιθέναι τῶν ὁρωμένων. παρ’ ὃ μηδὲ Ἀγαμέμνων δίκαιός ἐστιν ἐγκαλεῖν ἀπάτην ὀνείρων, κακῶς ὑπολαβὼν περὶ τῆς νίκης τῆς μαντευτῆς· θωρῆξαί σε κέλευσε κάρη κομόωντας Ἀχαιοὺς πανσυδίῃ· νῦν γάρ κεν ἕλοις πόλιν εὐρυάγυιαν. πρόεισιν οὖν ὡς αὐτοβοεὶ τὴν πόλιν αἱρήσων, ὅτι τοῦ πανσυδίῃ παρήκουσεν, ὅ φησιν, εἰ πρὸς ἕνα τὸ Ἑλληνικὸν ἐξοπλίσειεν· τῷ δ’ Ἀχιλλεύς τε καὶ ἡ Μυρμιδόνων φάλαγξ ἀπόμαχος ἦν, τὸ εὐψυχότατον τοῦ στρατεύματος.
εστε, προφήτις έτοιμος, ἀγαθὴ σύμβουλος, εχέμυθος. inhibere possunt, cum nullum habeant ad ens,
Αύτη μυσταγωγό, τε καὶ μύστις, εὐαγγελίσασθαι μὲν
ἀγαθὸν, ὥστε μακροτέραν ποιῆσαι τὴν ἡδονὴν, προαρπάσαντα τὴν ἀπόλαυσιν· καταμηνύσαι δὲ τὸ χεῖρον, ὥστε φυλάξασθαι καὶ προαποκρούσασθαι. Καὶ
γὰρ ὅσα ἐλπίδες, αἱ τὸ ἀνθρώπων βόσκουσι γένος,
ἐλέγουσι χρηστά τε καὶ μείλιχα, καὶ ὅσα φόβος έχει
προεηθῆ τε καὶ ὀνήσιμα, πάντα τοῖς ὀνείροις ἔν:,
καὶ ὑπ᾽ οὐδενὸς οὕτως ἐλπίζειν ἀναπειθόμεθα. Καίτοῦ τὸ χρῆμα τῶν ἐλπίδων οὕτως ἐστὶν ἐν τῇ φύσει
ποὺ καὶ σωτήριον, ὥστε φασὶν οἱ κομψο! σοφισταί,
μηδ' ἂν ἐθελῆσαι ζῆν τοὺς ἀνθρώπους ἔχοντας ὡς
ἐγένοντο τὴν ἀρχήν. Απαγορεύειν γὰρ ὑπὸ τῶν
περικεχυμένων τὸν βίον δεινῶν, εἰ μὴ τὰς ἐλπίδας
αὐτοῖς ἐνέχεεν εἰς τὴν φύσιν ὁ Προμηθεύς, διαμονής
φάρμακον, ὑφ' ὧν παραγόμενοι πιστότερον ήγηνται Η
του φαινομένου τὸ προσδοκώμενον. Αἱ δὲ τοσαύτην
ἔχουσι τὴν ἰσχύν, ὥστε ὁ δεδεμένος ἐν πέδαις, ὅταν
ἐψῃ τῷ βουλομένῳ τῆς γνώμης ἐλπίσαι, καὶ λέλυται,
καὶ στρατεύεται, καὶ αὐτίκα διμοιρίτης ἐστὶ, καὶ
μετά μικρὸν λοχαγός, ἔπειτα στρατηγὸς, καὶ νικᾷ
καὶ θύει, καὶ στεφανηφορεῖ, καὶ παρατίθεται τράπαξαν, εἰ μὲν βούλοιτο, Σικελικήν, εἰ δὲ βούλοιτο,
Μηακήν. Καὶ μέντοι τοῖν ποδοῖν ἐπιλήσμων ἐστὶν,
ἕως είναι βούλεται στρατηγός. Καίτοι πᾶν τοῦτο,
ὑπερ ἐστὶν ὀνειρώττοντος καὶ ἐγρηγορότος ἐνύπνιον·
περὶ γὰρ ταὐτὸν ὑποκείμενον ἄμφω συνίστανται, τὴν
φανταστικὴν φύσιν, ἣν ὅταν μὲν ἡμεῖς εἰδωλοποιεῖν
μελήσωμεν, ἐν τοῦτο παρέχεται χρήσιμον· ἐπε
αλείψει τον βίον ἡμῶν εὐθυμία, καὶ κολακεύουσα τὴν
ψυχὴν ταῖς πεπλανημέναις ἐλπίσιν, ἀναλαμβάνει τῶν
συσχερῶν τῆς αἰσθήσεως· ὅταν δὲ αὐτεπίτακτος
· ἐν ἐλπίδα προβάληται (τοῦτο δὲ γίνεται καθευ
Οντων), ἐνέχυρον ἔχομεν τοῦ Θεοῦ τὴν τῶν ὕπνων
υπόσχεσιν. Ωστε ήδη τις εὐτρεπίσας τὴν γνώμην
εἰς τὸ χρήσασθαι μείζοσι πράγμασιν, ἃ προτεινεν
αὐτῷ τὸ ἐνύπνιον, διττὸν ἠνέγκατο κέρδος, τό τε
εύτηκε πως τῶν πραγμάτων, καὶ τὸ παραγενομένι, ἐπισταμένως χρήσασθαι, τῷ πάλαι προευκές
εθαι περὶ αὐτῶν, ὡς προσηκόντων αὐτοῦ τῷ βίῳ.
ὥστε ην ύμνησε τὴν ἐλπίδα ὁ Πίνδαρος περὶ ἀνδρὸς
λέγων εὐδαίμονος, Ὅτι ἅμα αὐτῷ γλυκεῖα καρδίαν
με άλλαιτα κουροτρόφος συναυρεῖ ἐλπὶς, ἃ μάΑστα θνατών πολύστροφον γνώμαν κυβερνᾷ,
φαίη τις ἂν οὐ περὶ τῆς ὕπαρ λέγεσθαι τῆς ἀπατηλῆς, ἐν ἡμεῖς ἑαυτοῖς διαπλάττομεν. Αλλ' ὅλον τοῦτο
μικρού μέρους ἐνυπνίων ἔπαινος εἴρηται τῷ Πινδάρῳ.
Η περὶ τοὺς ὀνείρους οὖν μαντική συν τέχνῃ μετ
τοῦσα τὸ πεφηνός, βεβαιοτέραν τὴν ἐλπίδα παρέχει
της· ὥστε μὴ τοῦ φαυλοτέρου γένους δοκεῖν. Η δὲ
Ομήρου Πηνελύπη, διττὰς ὑποτίθεται πύλας ὀνείρων,
καὶ ποιεῖ τοὺς ἡμίσεις ἀπατηλούς, ὅτι σοφὴ τὰ περὶ
ἐνείρων οὐκ ἦν. Εἰ γὰρ ἐπίστατο τέχνην ἐπ' αὐτούς,
κάντας ἂν διὰ τῶν κεράτων παρήνεγκε. Πεποίηται
τοῦν ἐξελεγχομένη, καὶ ἀμαθίαν όφλισκάνουσα περὶ
αὐτὴν δήπου τὴν ὄψιν, ᾗ μὴ δέον ἠπίστησε·
qui utuntur, convincendos indicium. Quanquam
quid demum flagitii dormientes facimus? Sed nec
tyrannus ullus videri a nobis insomnia vetare
potest, nisi et somnum e regno suo penitus exterminaverit. Atqui stulti id est hominis, dum ea
que Geri nullo modo possunt, jubet: impii porte,
dum naturæ əlque Deo contraria jura decernit.
Quamobrem ad eam et mulierculæ, et viro, et seni,
et adolescenti, pauperi item ac diviti, privato et
magistratui, urbano peraque ac rustico, opifici atque
oratori contendendum est. 146 Non genus ullum,
aut metalem, aut conditionem, aut artem repudiat.
Omnibus ubique in promptu est; parata ad nutum
futurorum interpres, oplina consultrix, tacita:
eadem sacrorum autistita, et initiata, quæ lonum
quidem renuntiat, ut diuturnior voluptas sit, fructu
boni præcepto, imminentia autem mala detegit,
quo præcaveri ac propulsari queant. Quidquid
enim spes, qua hominum genus alitur, jucundum
ac suave proponit; quidquid in metu inest cautum
atque utile, id omme in insomniis reperitur, nec
ab ulla re æque in spem inducimur. Atqui totum
hoc sperandi genus tam est in natura hominum
copiosum ac salutare, ut elegantioribus sophistis
illud in ore sit, ne vitam quidem homines esse toleraturos, si in eodem quo antea statu perseverarent,
Facile enim iis molestiis, quæ vita: hominum
circumstant, fatigatum iri, si non spem in corum
naturam Prometheus indidisset, velut constantiæ
medicamentum, quo decepti, id quod in exspectatione est eo quod apparet certius putant. Illa porro
tanta vi prædita est, ut qui compedibus vinctus
attinetur, simul atque gestienti animo sperare
permiserit, e vestigio solvatur, et militet, et dimidiæ centuriæ præfectus sit, et paulatim centurio,
inde imperator evadat; tum vincat, sacrificet, coronetur, mensam apponat, eamque si libeat, Siculam, aut si malit, Persieam. Interim pedum et
vinculorum obliviscitur, quandiu imperator esse
vult. Atque illud omne vera est sonniantis visio,
et vigilantis insomnium; in eamdem enim rem
subjectam concurruut, plantasiac scilicet naturam;
quam quoties simulacra fugere volumnus, unum
illud emolumentumn affert, quod vitam nostram
hilaritate perfundat, et animam vaga et inconstanti
spe deliniens, ab molestiarum sensu reficiat ac
recreet; cum autem suapte sponte spem nobis aliquam proponit, quod quidem dormientibus evenit,
somniorum promissionem, tanquam aliquod a Deo
piguus, accipimus. Ideo nonnunquam simul ac
quispiam animum ad majora tractanda, quæ sibi
per somnium oblata fuerant, comparavit, duplicem
ex eo fructum reportat, ut et ante rei adeptioném
voluptatem percipiat, et cum eu sibi contigerit,
scienter uti possit, 147 quod eam tanquam vitæ
suæ convenientem, longe antea meditatam cogitatamque habeat. Quamobrem quæ a Pindaro celebratur
spes, cum ita de felici homine loquitur: Quod ipsi jucunda cor permulcens juvenum altrix conjuncia
sil spes, que maxime mortalium versatilem animum gubernat, merito negarit aliquis de ca dici quæ
PG 66:1307Ἅλις ἐγκωμίων, καὶ καταβάλωμεν. ἀλλ’ ἦ παρὰ μικρὸν ἀγνωμοσύνης ἑάλωκα· ὅτι μὲν ἀγαθὴ συνεκπλεῦσαί τε καὶ συγκαταμεῖναι, καὶ συνεμπορεύσασθαι, καὶ συστρα-τηγῆσαι καὶ πᾶσι πάντα συγκατεργάσασθαι, ταῦθ’ ἃ μι-κρὸν πρόσθεν εἶπον, τὰ δὲ εἰς αὐτὸν ἐμὲ παρ’ αὐτῆς οὔπω δημοσιεύσας. καίτοι γε οὐδὲν οὕτω συνδιατίθεται τοῖς ἀνθρώποις, ὡς συμφιλοσοφεῖ, καὶ πολλὰ τῶν ὕπαρ ἀπόρων, ἐπειδὴ καθεύδοιμεν, τὰ μὲν ὅλα ἔφηνε, τὰ δὲ συνηυπόρησε. γίνεται γάρ τι τοιοῦτον, ὡς νῦν μὲν ἐοικέναι πυνθανομένῳ, νῦν δὲ αὐτὸν εἶναι τὸν ἐξευρίσκοντα καὶ διανοούμενον· ἐμοὶ δὴ θαμὰ καὶ συγγράμματα συνεξείργασται. καὶ γὰρ νοῦν ηὐτρέπισε, καὶ λέξιν ἐνήρμοσε, καὶ τὸ μὲν διέγραψε, τὸ δὲ ἀντεισήγαγεν. ἤδη δέ ποτε καὶ τὴν ὅλην κατα-σκευὴν τῆς γλώττης ὑλομανοῦσάν τε καὶ φλεγμαίνουσαν ὀνομάτων καινότητι, ζήλῳ τῆς ἐκφύλου, τῆς ἀρχαίας Ἀτθίδος, ἡ δὲ διὰ θεοῦ νουθετήσασα, τὸ μέν τι εἰπόν-τος, τὸ δὲ τί ἐστιν εἰπόντος, τὸ δὲ δείξαντος ὄχθους τινὰς ἀπολεαίνειν ἐμπεφυκότας τῆς γλώττης, ἐπανήγαγέ τε ἐς τὸ σῶφρον, καὶ τὸ οἰδοῦν ἐκόλασε. καὶ κυνηγετοῦντί ποτε συνεπαλαμήσατο μηχανὰς ἐπὶ τὰ σὺν τέχνῃ τῶν θηρίων καὶ θέοντα καὶ κρυπτόμενα, καὶ ἀπειπόντι δέ ποτε καὶ ἀναζευγνύντι προσεδρείαν ἐπέταξε, καὶ τὴν τύχην εἰς κυρίαν ὑπέσχετο, ὥστε ἥδιον θυραυλῆσαι πιστεύσαντα· ἡ δέ, ἐπειδὴ παρῆν, ἡ κυρία, καὶ ἡ τύχη παρῆν, ἥ γε ὑπέ-δειξεν ἐσμοὺς δικτυαλώτων καὶ δοριαλώτων θηρίων. ἐμοὶ μὲν οὖν βίος βιβλία καὶ θήρα, ὅτι μὴ πεπρέσβευκά ποτε. ὡς οὐκ ὤφελον ἀποφράδας ἰδεῖν ἐνιαυτοὺς τρεῖς ἐκ τοῦ βίου. καὶ μέντοι τότε πλεῖστα δὴ καὶ μέγιστα ὠνάμην αὐτῆς. ἐπιβουλάς τε γὰρ ἐπ’ ἐμὲ ψυχοπομπῶν γοήτων ἀκύρους ἐποίησε, καὶ φήνασα καὶ ἐξ ἁπασῶν περισώσασα, καὶ κοινὰ συνδιῴκησεν, ὥστε ἄριστα ἔχειν ταῖς πόλεσι, καὶ ἐς τὴν βασιλέως ὁμιλίαν τῶν πώποτε Ἑλλήνων θαρραλεώτερον παρεστήσατο. ἄλλοις δὲ ἄλλων μέλει· ἡ δὲ πάρεστι πᾶσι δαίμων ἀγαθὸς οὖσα ἑκάστῳ, καὶ ἐπιτεχνωμένη τι ταῖς ἐν ἐγρηγορόσι φροντίσιν. οὕτω σοφόν τι χρῆμα ψυχὴ σχο-λάσασα τοῦ κατακλυσμοῦ τῶν ἀγοραίων αἰσθήσεων ἐπει-σαγουσῶν αὐτῇ παντοδαπὸν τὸ ἀλλότριον. ἅ τε γὰρ ἔχει τὰ εἴδη, καὶ ὅσα παρὰ νοῦ δέχεται, μόνη γενομένη παρέχει τοῖς ἐστραμμένοις ἐπὶ τὰ εἴσω, καὶ τὰ παρὰ τοῦ θείου πορθμεύει. συγγίνεται γὰρ αὐτῇ καὶ θεὸς ἐγκόσμιος οὕτως ἐχούσῃ, τῷ τὴν φύσιν αὐτῆς ὁμόθεν εἶναι.
vigilantibus accidit, fallaci atque irrita, quam nobis ipsis effingimus. Sed nimirum totum boe
exiguæ partis insomniorum præconium a Pindaro commemoratum est. Ergo divinatio per somnium,
quæ cum arte clarum aliquid ct manifestum quærit, Grniorem spem præbet; ita ut deterioris
generis minime esse videatur. Sed Homeri Penelope duplices somniorum portas proponit, ac dimidiam partem fallacem esse prædicat; quod somniorum imperita esset, quorum si calleret artem,
omnes profecto per corneas fores educeret. Argumento est, quod convicta et in manifesta bærens
inscitia, circa eam utique visionem inducatur, cui perperam fidem abrogabat,
Anserum erunt mihi turba proci; Jovis ales Ulysses & Χῆνες μὲν μνηστήρες· ἐγὼ δέ τον ἀετὸς ὄρνις
Ipse ego sum.
Είμ' Οδυσεύς.
At is sub eodem erat tecto, et cum eo per visunı
loquebatur. In quo mihi perspicue dicentem llamnerum audire videor, non esse de somnniis despe-.
randum, neque utentium imbecillitatem ad naturam esse eorum quæ videntur transferendam. Propterea neque Agamemnon recte somnia fallacia
redarguit, perperam prædictam illam victoriam
accipiens:
Te jubet ille coma insignes armare Pelasgos
Prorsus ita Priami lata oppida prendere possis,
Ο δὲ ἦν ὁμορόφιος, καὶ πρὸς ὅν ἐδολέσχει διὰ τῆς
δίψεως. Δοκώ μοι διὰ τῶν τοιούτων ἀκούειν Ομήρου
λέγοντος, ὡς οὐκ ἄξιον ἀπογινώσκειν ὀνείρων, οὐδὲ
τὴν ἀσθένειαν τῶν χρωμένων ἐπὶ τὴν φύσιν μετατιθέναι τῶν ὁρωμένων. Παρ' δ μηδὲ ᾿Αγαμέμνων ακαιός ἐστιν ἐγκαλεῖν ἀπάτην ὀνείρων, κακῶς ὑπές
Εὼν περὶ τῆς νίκης τῆς μαντευτής
θωρῆξαί σ' ἐκέλευσε καρηκομόωντας Αχαιός
Πανσυδίῃ· νῦν γάρ κεν ἕλοις πόλιν ευρυάγυια.
Progreditur itaque, quasi primo impetu urbem in- Πρόεισιν οὖν ὡς αὐτοβοεὶ τὴν πόλιν αἱρήσων, ὅτι τοῦ
vasurus, cum male prorsus illud intellexisset;
quod ita demum ait, si ad unum Græcos oinnes
armatos educat. Atqui interimn Achilles, et Myrmidonum phalanx, præcipuum exercitus robur, a
prælio abstinebat. Sed de somniorum laude satis
multa: nunc finem prædicandi faciamus.
9. Etenim parum abfuit quin ingrati animi crimen susciperem. Nam quod illa quidem divinatio
aplissima sit, ut et nobiscum naviget, et domi
maneat, et mercatum eat, et exercitui simul præsit,
et omnia cum omnibus ad exitum perducat: 148
hæc sunt quæ paulo ante commemoravi; quæ vero
ab ea in me collata sunt beneficia nondum in commune proposui. Quanquam nihil est quod communiter cum hominibus æque ac philosophari perfic:::: multaque, quæ vigilantibus occurrerant,
intellectu difficilia, dormientibus partim omnino
aperit, partim ad dissolvendum una aliquid suppeditat. Ejusmodi enim aliquid contingit, ut nunc
interroganti similis, nunc invenire ipse excogita.
reque videar; mecum vero non raro lucubrationes
aliquas absolvit. Nam et sententiam præparavit
sæpius, et dictionem accommodavit, et hoc inducto, aliud ejus loco supplevit: interdum totam
ipsam verborum structuram lascivientem nimium,
et vocum novitate turgentem, ob præposteram
æmulationem obsoleti ac veteris Atticismi, Deo
aspirante, castigavit, cum is partim aliquid diceπανσυδίῃ παρήκουσεν, δ φησιν, εἰ πρὸς ἕνα τὸ Ελληνικὸν ἐξοπλίσεις. Τῷ δ' ᾿Αχιλλεύς τε καὶ ἡ Μυρμιδόνων φάλαγξ ἀπόμαχος ἦν, τὸ εὐψυχότατον τοῦ
στρατεύματος. "Αλις ἐγκωμίων, καὶ καταβάλωμεν.
0'. 'Αλλ' η παραμικρὸν ἀγνωμοσύνης ἐάλωκε, ότι
μὲν ἀγαθὴ συνεκπλεῦσαί τε καὶ συγκαταμεῖναι, καὶ
συνεμπορεύσασθαι, καὶ συστρατηγῆσαι, καὶ τότε
πάντα συγκατεργάσασθαι. Ταῦτα & μικρὸν πρόσθεν
εἶπον· τὰ δὲ εἰς αὐτὸν ἐμὲ παρ' αὐτῆς, ούτω όημε
σιεύσας. Καίτοι γε οὐδὲν οὕτω συνδιατίθεται μ
συνεντίθεται] τοῖς ἀνθρώποις, ὡς συμφιλοσοφεί, και
πολλὰ τῶν ὕπαρ ἀπόρων, ἐπειδὴ καθεύδοιμεν, τὰ μὲν
ὅλα ἔφηνε, τὰ δὲ συνηυπόρησε. Γίνεται γάρ τι του
τον, ὡς νῦν μὲν ἐοικέναι πυνθανομένῳ, νῦν δὲ αἰτι
εἶναι τὸν ἐξευρίσκοντα καὶ διανοούμενον. Ἐμε ξ
θαμὰ καὶ συγγράμματα συνεξείργασται. Και γε
νοῦν ηὐτρέπισε, καὶ λέξιν ἐνήρμοσε· καὶ τὸ μὲν ἀν
έγραψε, τὸ δὲ ἀντεισήγαγεν. "Ηδη δέ ποτε καὶ τὴν δεν
κατασκευὴν τῆς γλώττης υλομανοῦσαν τε καὶ μέτρο
μαίνουσαν ὀνομάτων καινότητι, ζήλῳ τῆς ἐκρίς,
τῆς ἀρχαίας ᾿Ατθίδος, ἡ δὲ διὰ Θεοῦ νουθετήσασα, τι
μέν τι εἰπόντος, τὸ δὲ τί ἐστιν εἰπόντος, τὸ δὲ δείξε
τος ὄχθους τινὰς ἀπολεαίνειν ἐκπεφυκότας τῆς γλώς
της, ἐπανήγαγέ τε ἐς τὸ σῶφρον, καὶ τὸ οἰδοῦν ἐκεί
λασε. Καὶ κυνηγετοῦντί ποτε συνεπαλαμήσατο μην
χανὰς ἐπὶ τὰ σὺν τέχνῃ καὶ θέοντα καὶ κρυπτόμενα
ret, partim quid hoc esset exponeret; partim tu- τῶν θηρίων· καὶ ἀπειπόντι δέ ποτε, καὶ ἀναξεν
mores veluti quosdam e lingua protuberantes
complanare doceret: ita et ad modestiam me revocavit, et quidquid inflatum erat repressit. Alias
item cum venationi operam darem, machinas mecum ad eas capiendas feras excogitavit, quæ callide discurrere atque occultari solent; deficienti
vero, et jam reditum paranti, constantiam impeγνύντι προσεδρίαν ἐπέταξε, καὶ τὴν τύχην εἰς κυρίε
ὑπέσχετο, ὥστε ἥδιον θυραυλῆσαι πιστεύσαντες Η
δὲ, ἐπειδὴ παρὴν ἡ κυρία, καὶ ἡ τύχη παρήν, ή με
ὑπέδειξεν ἐσμοὺς δικτυαλώτων καὶ δορυαλώτων θη
ρίων. Ἐμοὶ μὲν οὖν βίος βιβλία καὶ θήρα, ότι μή
πεπρέσβευκά ποτε. Ως οὐκ ὤφελον ἀποφράδες ἰδεῖν
ἐνιαυτοὺς τρεῖς ἐκ τοῦ βίου! Καὶ μέντοι τότε πλείστα
PG 66:1309Τὰ μὲν δὴ γένη ταῦτα τῶν ἐνυπνίων θεσπε-σιώτερά ἐστι, καὶ ἢ πάντως ἢ παρὰ μικρὸν πάντως τρανὰ καὶ σαφῆ, καὶ ἥκιστα τέχνης δεόμενα· ἀλλὰ ταῦτα μόνοις ἂν παραγένοιτο τοῖς κατ’ ἀρετὴν ζῶσιν εἴτε φρονήσει πεπο-ρισμένην, εἴτ’ ἔθεσιν ἐγγενομένην. εἰ δέ ποτε καὶ ἄλλῳ τῳ, μόλις μέν, ἀλλὰ γένοιτ’ ἄν· πάντως γε οὐκ ἐπὶ σμικρῷ δή τινι τῶν ἀρίστων γενῶν ἐνύπνιον τῷ τυχόντι παρέσται. τὸ δὲ λοιπὸν καὶ πολὺ καὶ κοινότατον γένος, ἐκεῖνο ἂν εἴη τὸ ᾐνιγμένον, καὶ ἐφ’ ὃ δεῖ τὴν τέχνην παρασκευά-σασθαι. γένεσίν τε γὰρ ἔσχεν, ὡς οὕτως εἰπεῖν, ἄτοπον καὶ ἀλλόκοτον, καὶ ὡς ἐκ τῶν τοιούτων βλαστῆσαν ἀσα-φέστατον πρόεισιν. ἔχει γὰρ ὧδε περὶ αὐτοῦ· ὅσα φύσις ἔχει πάντων ὄντων, γενομένων, μελλόντων, ἐπεὶ καὶ τοῦτο τρόπος ὑπάρξεως, εἴδωλα ἀπορρεῖ, καὶ τῆς ὑποστάσεως αὐτῶν ἀποπάλλεται. εἰ γὰρ ἕκαστον αἰσθητὸν εἶδός ἐστιν ὕλῃ συνδυασθέν, ἐφωράσαμεν δὲ τῆς ὕλης ἐν τῷ συνθέτῳ τὴν ἐκροήν, ὁ λόγος αἱρεῖ καὶ τὴν τῶν εἰδώλων φύσιν ἐξοχετεύεσθαι, ἵνα κατ’ ἄμφω τὰ μέρη τὴν τοῦ ὄντος ἀξίαν ἀρνήσηται τὰ γινόμενα. τούτων ἁπάντων τῶν ἀπορρεόν-των εἰδώλων τὸ φανταστικὸν πνεῦμα κάτοπτρόν ἐστιν ἐμφανέστατον. περινοστοῦντα γὰρ ἄλλως καὶ διολισθαί-νοντα στάσεως τῇ τε ἀοριστίᾳ τοῦ εἶναι καὶ τῷ παρὰ μηδενὸς τῶν ὄντων ἐπιγινώσκεσθαι, ἐπειδὰν ἐγκύρσῃ τοῖς ψυχικοῖς πνεύμασιν, εἰδώλοις μὲν οὖσιν, ἕδραν δὲ ἔχουσιν εἰς τὴν φύσιν, τούτοις προσαπερείδονται καὶ ὥσπερ εἰς ἑστίαν αὐτὰ ἀναπαύονται. τῶν μὲν οὖν γενομένων, ἅτε ἤδη παρελθόντων εἰς τὴν τοῦ εἶναι ἐνέργειαν, σαφῆ τὰ εἴδωλα ἀποστέλλεται, μέχρις ἂν ὑπὸ χρόνου πλήθους ἀμενηνὰ καὶ ἐξίτηλα γένηται· τῶν δὲ ὄντων, ἅτε ἑστώτων ἔτι, μᾶλλον ἔμβια καὶ ἀριδηλότερα, ἀοριστότερα δὲ τῶν μελλόντων καὶ ἀδιάκριτα· προκυλινδήματα γάρ ἐστιν οὔπω παρόντων, φύσεως ἀτελοῦς ἐξανθήματα, οἷον ἀπο-σκιρτῶντα καὶ ἐξαλλόμενα σπερμάτων ἀποκειμένων αἰνίγ-ματα. ταύτῃ καὶ δεῖ τέχνης ἐπὶ μελλόντων· ἐσκιαγραφημένα γὰρ ἐπ’ αὐτοῦ πρόεισιν εἴδωλα, καὶ οὐκ ἐμφανεῖς εἰκόνες, ὥσπερ ἀπὸ τῶν ὄντων· θαυμαστά γέ τοι τὴν φύσιν ἐστὶ καὶ οὕτως ἔχοντα, ὅτι ἀπὸ μήπω γενομένων ἐγένετο.
DE INSOMNIS.
δὴ καὶ μέγιστα ὠνήμην αὐτῆς. Ἐπιβουλάς τε γὰρ ravit, mibique secundiore: fortunam ad certum
ἐπ' ἐμὲ ψυχοπομπῶν γοήτων ἀκύρους ἐποίησε, καὶ diem promisit; ut deinceps libentius fidem adhiφήνασα, καὶ ἐξ ἀπασῶν περισώσασα, καὶ κοινὰ συν bentes foris pernoctaremus, moxque ubi præstituta
διώκησεν, ὥστε ἄριστα ἔχειν ταῖς πόλεσι, καὶ ἐς τὴν dies advenerat, aderat et cum ca fortuna, quæ
βασιλέως ὁμιλίαν τῶν πώποτε Ελλήνων βαρβαλεών mihi ferarum retibus implicatarum et jaculis perτερον παρεστήσατο. Αλλοις δὲ ἄλλων μέλει· Ἡ δὲ
emptarum greges ostenderet. Ac mihi quidem vita
πάρεστι πᾶσι δαίμων ἀγαθὸς οὖσα ἑκάστῳ, καὶ ἐπι- omnis in libris ac venatione posita est, nisi si
τεχνωμένη τι ταῖς ἐν ἐγρηγορόσι φροντίσιν. Οὕτω quando legationem susceperim. Quod utinam nunστόν τι χρήμα ψυχὴ σχολάσασα τοῦ κατακλυσμοῦ quam mihi contigisset, ut ne tres in vita exsecraτῶν ἀγοραίων αἰσθήσεων έπεισαγουσῶν αὐτῇ παντο- biles et detestandos annos vidissem! Sed et
ἱεπὸν τὸ ἀλλότριον. "Α τε γὰρ ἔχει τὰ εἴδη, καὶ ὅσα plurima tunc ab ea, maximaque sum beneficia conπαρὰ τοῦ δέχεται, μόνη γενομένη παρέχει τοῖς secutus. Nam et præstigiatorum, animasque ab
ἐπραμμένοις ἐπὶ τὰ εἴσω, καὶ τὰ παρὰ τοῦ θείου inferis sollicitantium magorum insidias in me irriπορθμεύει. Συγγίνεται γὰρ αὐτῇ καὶ θεὸς ἐγκόσμιος tas fecit, mihi eas indicans, atque ex omnibus
οὕτως ἐχούσῃ, τῷ τὴν φύσιν αὐτῆς ὁμόθεν εἶναι. eripiens: et publica negotia mecum gess't, ut
quam optime civitatibus succederent; et ad imperatoris colloquium me unum ab omni memoria
Græcorum audacissimum produxit. Aliorum quidem a ii inter deos curam suscipiunt. Hæc autem:
munibus adest, unicuique benignam se c'eam exh bens, et ad vigilantium curas sen per aliquid
sulerter excogitat. Usque adeo sapiens quiddam est anima vulgarium sensuum inundatione vacans,
qui in ean alienas res varias ac multiplices introducunt. Nam quas habet rerum imagines, et quascunque ab 149 mente excipit, sola cum est, iis præbet, qui ad interiora conversi sunt; et quæ a diviniLate proficiscuntur, in eos tr.jicit. Namn, cum illa sic alecta, nundanus conversatur deus,
co quod ex eodem fonte utriusque natura derivata sit.
ε'. Τὰ μὲν δὴ γένη ταῦτα τῶν ἐνυπνίων θεσπεσιώτερά ἐστι, καὶ ἢ πάντως, ἡ παρὰ μικρὸν πάντως,
τρανὰ καὶ σαφή, καὶ ἥκιστα τέχνης δεόμενα· ἀλλὰ
ταῦτα μόνοις ἂν παραγένοιτο τοῖς κατ᾿ ἀρετὴν ζῶσιν,
είτε φρονήσει πεπορισμένην, εἴτ' ἔθεσιν ἐγγενομέ
νην. Εἰ δέ ποτε καὶ ἄλλῳ τῳ, μόλις μὲν, ἀλλὰ γένοιτ'
ἄν· πάντως δὲ οὐκ ἐπὶ σμικρῷ δή τινι, τῶν ἀρίστων
γενῶν ἐνύπνιον τῷ τυχόντι παρέσται. Τὸ δὲ λοιπὸν,
καὶ πολύ, καὶ κοινότατον γένος, ἐκεῖνο ἂν εἴη τὸ ᾖνι
γμένον, καὶ ἐφ' ὅ δεῖ τὴν τέχνην παρασκευάσασθαι,
Γένεσίν τε γὰρ ἔσχεν, ὡς οὕτως εἰπεῖν, ἄτοπον, καὶ
ἀλλάωτον, καὶ ὡς ἐκ τῶν τοιούτων βλαστῆσαν ἀσαφέστατον πρόεισιν. Εχει γὰρ ὧδε περὶ αὐτοῦ· Οσα
φύσις έχει, πάντων ὄντων, γενομένων, μελλόντων
(ἐπεὶ καὶ τοῦτο τρόπος υπάρξεως), εἴδωλα ἀποῤῥεῖ,
καὶ τῆς ὑποστάσεως αὐτῶν ἀποπάλλεται. Εἰ γὰρ
ἔκαστον αἰσθητόν, εἶδός ἐστιν ὕλῃ συνδυασθέν· ἔφωράσαμεν δὲ τῆς ὕλης ἐν τῷ συνθέτῳ τὴν ἐκροήν· ὁ
λόγος αἱρεῖ, καὶ τὴν τῶν εἰδώλων φύσιν ἐξοχετεύε
σθαι, ἵνα κατ' ἄμφω τὰ μέρη τὴν τοῦ ὄντος ἀξίαν
ἀρνήσηται τὰ γινόμενα. Τούτων ἁπάντων τῶν ἀποῤ.
λεόντων εἰδώλων, το φανταστικόν πνεῦμα, κάτοπτρόν
ἐστιν ἐμφανέστατον. Περινοστούντα γὰρ ἄλλως, καὶ
διολισθαίνονται στάσεως, τῇ τε ἀοριστία τοῦ εἶναι, καὶ
τῷ παρὰ μηδενὸς τῶν ὄντων ἐπιγινώσκεσθαι, ἐπει
δὲν ἐγκύρσῃ τοῖς ψυχικοῖς πνεύμασιν, εἰδώλοις μὲν
οὖσιν, ἕδραν δὲ ἔχουσιν εἰς τὴν φύσιν, τούτοις προσ
απερείδονται, καὶ ὥσπερ εἰς ἐστίαν αὐτὰ ἀναπαύονται.
Τῶν μὲν οὖν γενομένων, ἅτε ήδη παρελθόντων εἰς
τὴν τοῦ εἶναι ἐνέργειαν, σαφῆ τὰ εἴδωλα ἀποστέλλε- p
ται, μέχρις ἂν ὑπὸ χρόνου πλήθους ἀμενηνὰ καὶ ἐξ.
ίτηλα γένηται· τῶν δὲ ὄντων, ὅτε ἐστώτων ἔτι, μᾶλλον
ἔμβια καὶ ἀριδηλότερα, ἀοριστότερα δὲ τῶν μελλόντων καὶ ἀδιάκριτα. Προκυλινδήματα γάρ ἐστιν οὔπω
παρόντων, φύσεως ἀτελοῦς ἐξανθήματα, οἷον ἀπο
σκιρτώντα και εξαλλόμενα σπερμάτων ἀποκειμένων
"
10. Quapropter genera hæc insomniorum diviniora sunt, et vel penitus, vel maxime ex parte
clara atque perspicua, minimeque artis indigentia;
sed hæc solis iis contingunt qui virtutem in vita
sectantur, sive prudentia quæsitam, sive consuetudine collectam. Quod si cuiquam obvenit alteri,
etsi perraro istud accidit, feri tamen aliquando
potest: prorsus hand exiguæ rei gratia, vulgari
homini præstantissimis ex illis generibus insomnium aliquod objicitur. Reliquum autem, et frequens, et tralatitium genus illud sane fuerit, quod
involutum et obscure adumbratum est, ad quod
ars est aliqua comparanda. Nam cum ortum, ut
ita dicam, absurdum et inusitatum sortitur, tu:n
quasi ex ejusmodi proveniens, obscurissimum
progreditur. Sic enim ea sese res habet: quæcunque
in rerum natura sunt, omnium, quæ sunt, fuerunt
et futura sunt, quoniam exsistendi quædam et ista
ratio est, ex ipsorum substantia nonnulla simulacra profluunt ac prosiliunt. Nam cum unumquodque eorum, quæ sensu percipiuntur, foruna sit
cum materia conjuncta, deprehensa autem sit
materiæ a nobis in composito fluxio; ratio utique
ipsa convincit, simulacrorum naturam derivari, ut
utraque ex parte, ab ejus, quod est, dignitate, quæ
habent ortum degenerent. Horum omnium Quentium
simulacrorum phantastæ spiritus, clarissimum est
speculum.Cum enim temere oberrantia,et a suo statu
dilapsa, propter naturæ suæ inconstantiam,tum quod
a nulla re cognoscantur, in animales spiritus inciderint, quæ simulacra alioqui sunt, sed in natura fixam
au stabilem habent sedem, ad eos adhærescunt, et in
iis, tamquam in certa domo, conquiescunt. Carlo
rum præteritorum, utpote quæ reipsa jam exstitere, perspicua simulacra mittuntur; donec paulatim temporis longinquitate vanescant: præsentiuni
PG 66:1311Ἀλλ’ ἤδη γάρ τι καὶ περὶ τῆς τέχνης ῥητέον, ὡς ἂν παραγένοιτο. ἄριστον μὲν οὖν οὕτως παρεσκευα-κέναι τὸ πνεῦμα τὸ θεῖον, ὡς ἐφορείας ἀξιοῦσθαι νοῦ καὶ θεοῦ, ἀλλὰ μὴ δεξαμενὴν εἶναι τῶν ἀορίστων εἰδώλων. τροφὴ δὲ ἀρίστη διά τε φιλοσοφίας γαλήνην ἐμποιούσης παθῶν, ὑφ’ ὧν κινηθέντων τὸ πνεῦμα, καθάπερ χώρα, κατα-λαμβάνεται, καὶ διὰ μετρίας διαίτης καὶ σώφρονος, ἥκιστα μὲν ἐξοιστρώσης τὸ ζῷον, ἥκιστα δὲ σάλον ἐμποιούσης εἰς τὸ ἔσχατον σῶμα· φθάνοι γὰρ ἂν ὁ κλόνος μέχρι τοῦ πρώ-του, τὸ δὲ ἀτρεμές τε δεῖ καὶ ἀκλόνητον εἶναι. ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦτο συνεύξασθαι μὲν ἅπαντι ῥᾴδιον, συγκατεργάσασθαι δὲ ἁπάντων ἀμηχανώτατον, ἡμεῖς δὲ βουλόμεθα μηδενὶ τὸν ὕπνον ἀνόνητον εἶναι, φέρε τινὰ κἂν τοῖς ἀορίστοις ὅρον ζητήσωμεν, τοῦτ’ ἔστι τέχνην περὶ τὰ εἴδωλα συστησώ-μεθα. ἔχει δὲ οὕτως· ὥσπερ ἐπὶ τῶν διαποντίων πλεόντων, ὅταν ποτὲ σκοπέλῳ τινὶ προεντύχωσι, κᾆτ’ ἀποβάντες ἴδωσι πόλιν ἀνδρῶν, ὁσάκις ἂν τὸν αὐτὸν σκόπελον ἴδωσι, τὴν αὐτὴν πόλιν σημαίνονται· καὶ ὥσπερ ἐπὶ τῶν στρα-τηγῶν, οὓς οὐχ ὁρῶντες ἀπὸ τῶν προδρόμων ἴσμεν ὅτι παρέσονται· τῶν γὰρ αὐτῶν φανέντων, ἀεί ποτε παρεγέ-νοντο· οὕτω καὶ τοῖς εἰδώλοις ἑκάστοτε σημαινόμεθα τὴν τῶν ἐσομένων ἐνέργειαν· πρόδρομα γάρ ἐστι ταῦτα τῶν αὐτῶν, καὶ ὅμοια τῶν ὁμοίων. ὥσπερ οὖν κυβερνήτου κακία ταὐτοῦ σκοπέλου φανέντος μὴ ἐπιγνῶναι, μηδ’ ἔχειν εἰπεῖν παρ’ ἥντινα γῆν τὸ σκάφος σαλεύει, καὶ ὁ τοιοῦτος ἀτέκ-μαρτα πλεῖ, οὕτως ὁ τὴν αὐτὴν ὄψιν πολλάκις ἰδών, εἰ μὴ κατεσημήνατο τίνος αὐτῷ προφῆτις ἐγένετο πάθους ἢ τύχης ἢ πράξεως, ἀνοήτως χρῆται τῷ βίῳ, καθάπερ ὁ κυβερνήτης ἐκεῖνος τῷ σκάφει. καὶ τὰς διοσημείας προαγορεύομεν ἐν εἰρήνῃ βαθείᾳ τοῦ περιέχοντος, περὶ τὴν σελήνην ἅλως ἰδόντες, ὅτι πολλάκις ἰδόντων οὕτω χειμὼν ἠκολούθησεν, τῇ μὲν ἰῇ ἀνέμοιο γαληναίης τε δοκεύειν, ῥηγνυμένῃ ἀνέμοιο, μαραινομένῃ δὲ γαλήνης. αἱ δύο δ’ ἂν χειμῶνι περιτροχάοιντο σελήνην. μείζονα δ’ ἂν χειμῶνα φέροι τρισέλικτος ἀλωή, καὶ μᾶλλον μελανεῦσα, καὶ εἰ ῥηγνύατο μᾶλλον. οὕτως ἐπὶ πάντων Ἀριστοτέλης τε καὶ ὁ λόγος φησίν· ἡ μὲν αἴσθησις μνήμην, ἡ δὲ μνήμη πεῖραν, ἡ δὲ πεῖρα τέχ-νην ἐποίησεν. οὕτω καὶ τὴν ἐπὶ τοὺς ὀνείρους βαδίσωμεν.
vero, tanquam adhuc manentium, vitalia magis & αἰνίγματα. Ταύτῃ καὶ δεῖ τέχνης ἐπὶ μελλόντων,
ἐσκιαγραφημένα γὰρ ἀπ' αὐτοῦ πρόεισιν είδωλα, και
οὐκ ἐμφανεῖς εἰκόνες, ὥσπερ ἀπὸ τῶν ὄντων· θαύμα
στα γέ τοι τὴν φύσιν ἐστὶ, καὶ οὕτως ἔχοντα, ὅτι ἀπὸ
μήπω γενομένων ἐγένετο.
atque clariora sunt; futurorum demum incertiora
minusque distincta. Sunt ehim prægress quaedam
nondum præsentium volutationes, naturæ imper.
fectæ germina velut exsilientia, et erumpentia reconditorum seminum indicia. 150 Idcirco futurorum ad cognitionem opus est arte, quoniam
adumbrata ex iis simulacrɔ prodeunt, neque manifestæ, velut ex iis, quæ reipsa suut, imagines:
matura nihilominus admirabili constant, itaque se habent, quod nondum productis ex rebus ortum
habuerunt.
ια΄. Αλλ' ήδη γάρ τι καὶ περὶ τῆς τέχνης ζητέον,
ὡς ἂν παραγένοιτο. Αριστον μὲν οὖν οὕτως παρ
εσκευακέναι τὸ πνεῦμα τὸ θεῖον, ὡς ἐφορείας άξιο
σθαι νοῦ καὶ θεοῦ, ἀλλὰ μὴ δεξαμενήν εἶναι τῶν ἀπ
ρίστων ειδώλων. Τροφὴ δὲ ἀρίστη διά τε φιλοσοφίες
γαλήνην ἐμποιούσης παθῶν, ὑφ᾽ ὧν κινηθέντων τὸ
πνεῦμα, καθάπερ χώρα, καταλαμβάνεται· καὶ διὰ
μετρίας διαίτης καὶ σώφρονος, ἥκιστα μὲν ἐξοιστρού
σης τὸ ζῶον, ἥκιστα δὲ ἐμποιούσης εἰς τὸ ἔσχατον
σῶμα. φθάνοι γὰρ ἂν ὁ κλόνος μέχρι του πρώτου το
δὲ ἀτρεμές τε δεῖ καὶ ἀκλόνητον εἶναι. Αλλ' ἐπειδη
τοῦτο συνεύξασθαι μὲν ἄπαντι βάδιον, συγκατεργά
σασθαι δὲ ἁπάντων ἀμηχανώτατον, ἡμεῖς δὲ βουλό
μεθα μηδενὶ τὸν ὕπνον ἀγόνητον εἶναι, φέρε τιν κιν
τοῖς ἀορίστοις ὅρον ζητήσωμεν, τοῦτ' ἔστι τέχνην περί
τὰ εἴδωλα συστησώμεθα. Εχει δὲ οὕτως· ὥσπερ ἐπὶ
τῶν διαποντίων πλεόντων, ὅταν ποτέ σκοπέλῳ τινὶ
προεντύχωσι, κατ' ἀποβάντες ἴδωσε πάλιν ἀνδρῶν,
ὁσάκις ἂν τὸν αὐτὸν σκόπελον ἴδωσι, τὴν αὐτὴν πόλιν
σημαίνονται, Καὶ ὥσπερ ἐπὶ τῶν στρατηγών, ο;
οὐχ ὁρῶντες ἀπὸ τῶν προδρόμων ἴσμεν ὅτι παρέσον
ται (τῶν γὰρ αὐτῶν φανέντων, ἀεί ποτε παρεγένοντι,
οὕτω καὶ τοῖς εἰδώλοις ἑκάστοτε σημαινόμεθα την
τῶν ἐσομένων ἐνέργειαν. Πρόδρομα γάρ ἐστι ταῦτα
τῶν αὐτῶν, καὶ ὅμοια τῶν ὁμοίων. Ὥσπερ οὖν κυβερ
νήτου κακία ταὐτοῦ σκοπέλου φανέντος μὴ ἐπιγνῶναι,
μηδ' ἔχειν εἰπεῖν παρ' ἥντινα γῆν τὸ σκάφος 22λεύει, καὶ ὁ τοιοῦτος ἀτέκμαρτα πλεῖ· οὕτως ὁ τὴν
αὐτὴν ὄψιν πολλάκις ἰδὼν, εἰ μὴ κατεσημήνατο είναι
αὐτῷ προφῆτις ἐγένετο πάθους ἢ τύχης, ἢ πράξεως.
ἀνοήτως χρῆται τῷ βίῳ, καθάπερ ὁ κυβερνήτης ἐκεῖ
νος τῷ σκάψει. Καὶ τὰς διοσημείας προαγορεύομα
ἐν εἰρήνῃ βαθείᾳ τοῦ περιέχοντος, περὶ τὴν σελήνη»
ἅλως ἰδόντες, ὅτι πολλάκις ἰδόντων οὕτω, χειμών
ήκολούθησε.
11. Verumenimvero tempus jum est ut de arte
ipsa nonnihil dicamus, quanam ratione quaeratur.
Igitur optimum erit sic divinum spiritum præparasse, ut mentis, atque Dei contemplatione dignus
habeatur, nec ut vagorum et errantium sit simulacrorum receptaculum. Optima vero educatio
est, quæ philosophie beneficio habetur, quæ per- η
turbationes animi sedat, ac tranquillal, a quibus
semel agitatis, spiritus, quasi sedes, occupatur.
Deinde moderato ac frugali vietu, qui nec animali
stimulos addat, nec in extremum corpus compellat. Alioqui primum ad corpus usque agitatio ipsa
perveniet, quod tamen esse pacatum, et qu'etum
oporteat. Verum quoniam optare id quidem cuilibet facillimum est, efficere omnium difficillimum;
nos autem id volumus, ne cui sit inutilis somnus;
age finem aliquem infinitis in rebus, ac terminum
investigemus, hoc est, artem aliquam simulacrorum iustituamus. La porro sic habebit: Quemadmodum qui mare navigant, si iis alias scopulus
aliquis occurrerit, tum exscensione facta frequentem hominibus urbem viderint, quoties eundem
scopulum intuentur, eamdem quoque urbem observant: aut ut in ducibus exercitus contingit; quos
tametsi nondum videamus, ex præcursoribus tamen
venturos cognoscimus, quod his apparentibus,
illi semper hactenus sunt secuti: ita de simulacris
identidem futura reipsa ventura conjicimus: præcurrunt enim iisdem cadem, et simili: similibus.
Uti ergo gubernatoris vitium est, eodem apparente
scopulo, non agnoscere, neque posse dicere, quamnam prope terram navigium in solo versetur; et
cjusmodi_temere navigat: sic cui visum idem sæpius oblatum sit, si non id observaverit, cujus
fuerit casus, aut fortuna,aut actionis prænuntiuin,
inconsiderate, ut navigio gubernator, sic ille vita utitur. Itaque nos, etiam in summa, aeris tranquillitate, tempestates prædicimus, cum circa lunam aream viderimus, quod sæpe ea conspecta, tempostas secuta sit.
151 Una tibi ventos prænuntiat, atque serenum:
Interrupta quidem ventos, consumpta serenum:
Ast hiemem geminus lunam dum circulus ambit,
Majoremque triplex hiemem feret area: quaque
Nigrior est, et rupta magis, hac sævior instat.
ha in omnibus et Aristoteles, et ratio ipsa definit: sensum quidem menoriam, hanc experientiam; experientiam demum artem procreasse, ¡isdem et nos vestigiis ad somniorum cognitionem
gradiamur. Atque hujus quidem observationis infiniti libri a quibusdam coacervati sunt. Ego vero
ea omnia derideo, parumque prodesse arbitror.
Τῇ μὲν τῇ ἀνέμοιο γαληναίης τε δοκεύειν
Ρηγνυμένῃ ἀνέμοιο, μαραινομένῃ δὲ γαλήνης
Ταὶ δύο δ' ἂν χειμώνι περιτροχάριστο σελήνην.
Μείζονα δ' ἂν χειμώνα φέροι τρισέλικτος ἀλων,
Καὶ μᾶλλον μελανεῦσα, καὶ εἰ ῥηγνύατο μᾶλλον.
Οὕτως ἐπὶ πάντων καὶ ᾿Αριστοτέλης τε καὶ ὁ λόγος
φησίν, ἡ μὲν αἴσθησις μνήμην, ἡ δὲ μνήμη πεῖραν,
ἡ δὲ πεῖρα τέχνην ἐποίησεν· οὕτω καὶ τὴν ἐπὶ τοὺς
Ονείρους βαδίσωμεν. Ηθροισται μὲν οὖν ἐνίοις τη
βιβλία συχνὰ τῆς τοιαύτης παρατηρήσεως· ἀλλο
ἔγωγε τῶν αὐτῶν ἁπάντων καταγελῶ, καὶ ὀλίγον
ὄφελος ἤγημαι. Οὐ γὰρ ὥσπερ τὸ σῶμα τὸ ἔσχατον
PG 66:1313Ἤθροισται μὲν οὖν ἐνίοις ἤδη βιβλία συχνὰ τῆς τοιᾶσδε παρατηρήσεως· ἀλλ’ ἔγωγε αὐτῶν ἁπάντων καταγελῶ, καὶ ὀλίγον ὄφελος ἥγημαι. οὐ γὰρ ὥσπερ τὸ σῶμα τὸ ἔσχατον τῶν καθωμιλημένων στοιχείων, ἡ σύνο-δος δύναται δέξασθαι τέχνην καθόλου καὶ λόγον τῇ φύσει συμπαρατείνοντα· ὡς γὰρ ἐπὶ πλεῖστον ὑπὸ τῶν αὐτῶν ταὐτὰ πάσχει, μικρᾶς οὔσης ἐν τοῖς ὁμοειδέσι τῆς διαφορᾶς τῆς πρὸς ἄλληλα, καὶ τὸ παρὰ φύσιν ἔχον ἐν αὐτοῖς οὐ λανθάνει νοσοῦν, οὐδὲ χρώμεθα τῷ τοιούτῳ γνώμονι· οὐχ οὕτως ἐπὶ τοῦ φανταστικοῦ πνεύματος, ἀλλὰ καὶ τῇ πρώτῃ φύσει διενήνοχεν ἄλλο ἄλλου· ἄλλο γὰρ ἄλλῃ σφαίρᾳ προσήκει τῷ πλείονι τοῦ φυράματος· ἦ μάλα δὴ κεῖναί γε μακάρταται ἔξοχα πασέων ψυχάων ποτὶ γαῖαν ἀπ’ οὐρανόθεν προχέονται· κεῖναι δ’ ὄλβισταί τε καὶ οὐ φατὰ νήματ’ ἔχουσαι, ὅσσαι ἀπ’ αἰγλήεντος, ἄναξ, σέθεν, ἠδὲ καὶ αὐτοῦ ἐκ Διὸς ἐξεγένοντο, μίτου κρατερῆς ὑπ’ ἀνάγκης. καὶ τοῦτ’ ἄρα ἦν, ὅπερ ᾐνίξατο Τίμαιος, διδοὺς ἑκάστῃ ψυχῇ σύννομον ἄστρον. αἱ δὲ καὶ τῆς φύσεως ἐκστᾶσαι, τῷ φιλο-χωρῆσαι περὶ τὴν ὕλην, ἡ μὲν ἧττον, ἡ δὲ μᾶλλον, ὡς ἑκάστη ῥοπῆς ἐδυστύχησε, τὸ πνεῦμα ἐμόλυνεν. ἐνοικίζονται δὴ σώμασιν οὕτως ἔχουσαι, καὶ γίνεται βίος ὅλος ἐν ἁμαρ-τίᾳ καὶ νόσῳ τοῦ πνεύματος, αὐτῷ μὲν παρὰ φύσιν διὰ τὴν πρώτην εὐγένειαν· τῷ ζῴῳ δὲ κατὰ φύσιν, ὑπὸ γὰρ οὕτως ἔχοντος ἐψυχώθη· εἰ μὴ καὶ αὐτῷ φύσις ἐστὶν ἡ τάξις, εἰς ἣν ὑφ’ ἑαυτοῦ τάττεται κακίᾳ καὶ ἀρετῇ χρώμε-νον. οὐδὲν γὰρ οὕτως ὥσπερ πνεῦμα εὐτράπελον. πῶς ἂν οὖν ἐν τοῖς ἀνομοίοις καὶ φύσει καὶ νόμῳ καὶ πάθεσι, ταὐτὰ ἂν ὑπὸ τῶν αὐτῶν ἐμφανίζοιτο; οὐκ ἔστι τοῦτο, οὐδ’ ἂν γένοιτο. πῶς δ’ ἂν γένοιτο τὸ τεθολωμένον ὕδωρ καὶ τὸ διαφανές, καὶ τὸ μένον καὶ τὸ κινούμενον ὑπὸ τῆς αὐτῆς μορφῆς ὁμοίως διατεθῆναι; εἰ δὲ καὶ ὁ θολὸς ἄλλος ἐν ἄλλῳ κατὰ διαφορὰς χρωμάτων, καὶ αἱ κινήσεις ἐν σχηματισμοῖς πλείοσιν, οὕτως ἂν ἓν μὲν εἴη τῷ γένει τὸ ἁμαρτεῖν τῆς ἀκριβοῦς εἰκόνος. εἰ δ’ ἔστι διάφορον, εἴτ’ οὖν Φημονόη τις, εἴτε τῳ Μελάμπους, εἴτε ἕτερός τις ἀξιώσει καθόλου τι περὶ τῶν τοιούτων ἀφορίζειν καὶ διατάττεσθαι, πυθώμεθα αὐτῶν, εἰ φύσιν ἔχει καὶ τὸ ὀρθὸν καὶ τὸ διάστροφον κάτοπτρον, τό τε ἐξ ἀνομοίων ὑλῶν ὅμοιον ἀποδιδόναι τοῦ δεικνυμένου τὸ εἴδωλον. ἀλλ’ ἐκεῖνοί γε οὐδὲ τὴν ἀρχήν, οἶμαι, πεφι-λοσοφήκασί τι περὶ τοῦ πνεύματος. τὸ δὲ οἰκεῖον αὐτῷ ὅπως ποτὲ ἔχον ἁπάντων ἠξίωσαν εἶναι κανόνα καὶ γνώ-μονα. καὶ ἔγωγε οὐκ ἀναιρῶ τὸ καὶ διὰ πάντων εἶναι τῶν διαφερόντων ἐμφέρειαν, ἀλλὰ τὸ ἀσαφὲς διασπώμενον ἀσα-φέστερον γίνεται· ἦν δὲ δήπου καὶ τὴν ἀρχὴν δυσεπί-γνωστον τὸ τοῦ προεκθορόντος πράγματος εἴδωλον. ἔτι δὲ χαλεπώτερον ἑλεῖν ἐν ἑκάστῳ τρόπῳ κοινῷ φαντάσματι παραπλήσιον.
τῶν καθωμιλημένων στοιχείων ή σύνοδος, δύναται Neque enim, sicut infimum corpus, quod nihil
δέξασθαι τέχνην καθόλου καὶ λόγον τῇ φύσει συμπαρατείνοντα. Ὡς γὰρ ἐπὶ τὸ πλεῖστον ὑπὸ τῶν
αὐτῶν ταῦτα πάσχει, μικρᾶς οὔσης ἐν τοῖς ὁμοειδέσι τῆς διαφορᾶς τῆς πρὸς ἄλληλα· καὶ τὸ παρὰ
εὐσιν ἔχον ἐν αὐτοῖς, οὐ λανθάνει νοσοῦν, οὐδὲ χρώ
μεθα τῷ τοιούτῳ γνώμονι· οὐχ οὕτως ἐπὶ τοῦ φαντα στικού πνεύματος, ἀλλὰ καὶ τῇ πρώτῃ φύσει δια
ενήνοχεν ἄλλο ἄλλου· ἄλλο γὰρ ἄλλῃ σφαίρα προστ
έκει τῷ πλείονι τοῦ φυράματος·
ritu; sed secundum primam ipsam naturam, aliud
dit, prout ampliori mole, ac velut massa constat.
aliud est quam coruin quæ vulgo elementa dicuntur, concursus, generalem quamdam artem ac rationem admittit, quæ cum natura sua adequetur,
quod ut plurimum ab iisdem rebus eadem patiatur,
cum leve admodum insit in congeneribus corporibus inter se discrimen, idque, quod in iis præter
naturam sese bhabet, maleque affectum est, latere
non possit, nec illud tanquam normam adhibeamus: non sic, inquam, in phantasie contingit sp:-
ab alio differt. Alius quippe alteri sphæræ conveΗ μάλα δὴ κεῖναι γε μακάρταται ἔξοχα πασέων
Ψυχάων ποτὶ γαῖαν ἀπ' οὐρανόθεν προχέονται.
Κεῖναι δ' ἄιδιαί τε, καὶ οὐ φατὰ νήματ᾽ ἔχουσαι,
* Οσσαι ἀπ' αἰγλήεντος ἄναξ σέθεν, ἠδὲ καὶ αὐτοῦ
Εκ Διὸς ἐξεγένοντο, μίτου κρατερῆς ὑπ' ἀνάγκης.
Καὶ τοῦτ' ἄρα ἦν, ὅπερ ηνίξατο Τίμαιος, διδοὺς
ἑκάστῃ ψυχῇ σύννομον ἄστρον. Αἱ δὲ καὶ τῆς φύσεως
Εκπᾶσαι, τῷ φιλοχωρήσαι περὶ τὴν ὕλην, ἡ μὲν
ἧττον, ἡ δὲ μᾶλλον, ὡς ἑκάστη ῥοπῆς ἐδυστύχησε.
τὸ πνεῦμα ἐμβλυνεν. Ενοικίζονται δὴ σώμασιν οὕτως
ἔχουσαι, καὶ γίνεται βίος ὅλος ἐν ἁμαρτίᾳ, καὶ νόσῳ
του πνεύματος, αὐτῷ μὲν παρὰ φύσιν διὰ τὴν πρώ
τὴν εὐγένειαν· τῷ ζώῳ δὲ κατὰ φύσιν (ὑπὸ γὰρ
οὕτως ἔχοντος ἐψυχώθη)· εἰ μὴ καὶ αὐτῷ φύσις ἐστὶν
ἡ τάξις, εἰς ἣν ὑφ᾽ ἑαυτοῦ τάττεται κακίᾳ καὶ
ἀρετῇ χρώμενον. Οὐδὲν γὰρ οὕτως ὥσπερ πνεῦμα
εὐτράπελον. Πῶς ἂν οὖν ἐν τοῖς ἀνομοίοις καὶ φύσει
καὶ νόμῳ καὶ πάθει, ταὐτὰ ἂν ὑπὸ τῶν αὐτῶν ἐμφα
νίζοιτο; Οὐκ ἔστι τοῦτο, οὐδ᾽ ἂν γένοιτο. Πῶς δ᾽ ἂν
γένοιτο τὸ τεθολωμένον ὕδωρ καὶ τὸ διαφανές, καὶ
τὸ μένον καὶ τὸ κινούμενον, ὑπὸ τῆς αὐτῆς μορφής
ὁμοίως διατεθῆναι; Εἰ δὲ καὶ ὁ θολὸς ἄλλως ἐν ἄλλῳ
κατά διαφοράς. χρωμάτων, καὶ αἱ κινήσεις ἐν σχηματ
τισμοῖς πλείοσιν· οὕτως ἂν ἓν μὲν εἴη τῷ γένει τὸ
ἁμαρτεῖν τῆς ἀκριβοῦς εἰκόνος. Εἰ δ' ἔστι διάφορον,
εξτ' οὖν Φημονόη τις, είτε τῳ Μελάμπους, εἴτε
ἕτερός τις ἀξιώσει καθόλου τι περὶ τῶν τοιούτων
ἀφορίζειν καὶ διατάττεσθαι· πυθώμεθα αὐτῶν, εἰ
φύσιν ἔχει καὶ τὸ ὀρθὸν, καὶ τὸ διάστροφον κάτο
οπτρον, τό τε ἐξ ἀνομοίων ὑλῶν, ὅμοιον ἀποδιδόναι
τοῦ δεικνυμένου τὸ εἴδωλον. Αλλ' ἐκεῖνοί γε οὐδὲ τὴν
ἀρχὴν οἶμαι πεφιλοσοφήκασί τι περὶ τοῦ πνεύματος.
Τὸ δὲ εἰκεῖον αὐτῷ ὅπως ποτὲ ἔχον, ἁπάντων ἠξίω
σαν εἶναι κανόνα καὶ γνώμονα. Καὶ ἔγωγε οὐκ
ἀναιρῶ τὸ καὶ διὰ πάντων εἶναι τῶν διαφερόντων
Εμφέρειαν, ἀλλὰ τὸ ἀσαφές διασπώμενον, ἀσαφέστε
ρον γίνεται. "Ην δὲ δήπου καὶ τὴν ἀρχὴν δυσεπίγνωστην τὸ τοῦ προεκθοράντος πράγματος εἴδωλον. Ἔτι
δὲ χαλεπώτερον ἑλεῖν ἐν ἑκάστῳ τρόπῳ, κοινῷ φαν
τάσματα παραπλήσιον.
ἡ
Felices nimium, reliquis et sorte priores
Sunt animæ, ad terram quæ summo ex æthere ſusæ:
Hæ quoque felices, et inenarrabile prorsus
Stamen habent, a te quæ, rex, splendente, vel ipso
Ab Jore proveniunt, filo cogente subactæ.
Atque hoc ipsum est, quod Timæus innuebat, unicuique anime contubernale sidus attribuens. At
ille a natura degenerantes, plus minusque, prout
quaelibet, infelicitate quadam, graviore vel leviore
momento deprimitur, spiritum inquinant. Ita
purro affectae in corporibus habitant: vitaque omnis earum per peccata et spiritus ægritudinem
traducitur: quod huic quidem ob insitam nobilitatem preter naturam 152 evenit, animali vero
secundum naturam. Quod ab illo sic affecto fuit
animatum; nisi forte naturam illius ordinem illum,
ac seriem esse dixerimus, in quo a seipso, uti vitio, ac virtute usus fuerit, collocatur. Nihil enim
Lam varium est ac versatile quam spiritus. Quomodo igitur in rebus adeo natura, et lege, et afſectione dissimilibus, eadem ab iisdem repræsententur? Non ita se res habet: neque fieri istud unquam potest. Qui enim accidere unquam possit, ut
aqua turbida et pellucens, consistens item et agitata, ab cadem forma similiter afficiantur? Jam
vero si perturbatio ista alio modo in alio contingal, pro colorum diversitate, et agitationes vario
modo figurentur, unum erit utique genere ipso, ab
exacta deerrare specie. Quod si discrimen repcriatur, sive Phemonoe aliqua, sive cuipiam Melampus, aut alius quilibet de ejusmodi rebus in
universum pronuntiare ac constituere velit; rogemus ipsum, fierine natura possit, ut rectum ac
distortum speculum, idque quod ex dissimili materia constat, similem ejus, quod ostenditur, eligieu
referat. Verum, ut opinor, isti de spiritu nunquam
omnino philosophati sunt. Illud autem, quod ei
affine est, quocunque se habeat modo, omnium
canonem ac normam esse voluerunt. Neque vero
illud ego penitus tollo, esse aliquam in omnibus
iis, quæ inter se differunt, convenientiam ac similitudinem, sed obscurum, si distrahatur, obscurius evadit. Adde quod,ut ante dictum est, futuræ rei præsilientis quodammodo simulacrum per sose cognitu
difficile sit. Præterea longe operosius est in uniuscujusque moribus communi aliquod simile viso describere.
.. Διὰ ταῦτα μὲν ἀπογνωστέον, τοῦ κοινούς
ἅπασι νόμους γενέσθαι· ἑαυτὸν δέ τις έκαστος ὕλην
12. llis de causis minime same sperandum est,
communes omnibus leges posse præscribi; sed pro
PG 66:1315Διὰ ταῦτα μὲν ἀπογνωστέον τοῦ κοινοὺς ἅπασι νόμους γενέσθαι· ἑαυτὸν δέ τις ἕκαστος ὕλην ἐχέτω τῆς τέχνης· ἐγγραφέτω τῇ μνήμῃ τίσι καὶ πότε συνηνέχθη πράγμασιν, ἐπὶ ποδαπαῖς ποτε ταῖς ὄψεσιν. οὐ χαλεπῶς ἕξις ἀθροίζεται περὶ τὸ σὺν χρείᾳ τινὶ μελετώμενον· ὑπομιμνήσκει γὰρ τῆς μελέτης ἡ χρεία, καὶ μάλιστα ὅταν εὐπορῇ τῆς ὕλης ἑκάστοτε. τί δ’ ἂν ἐνυπνίων γένοιτο ἀφθονώτερον; τί δ’ ἐπαγωγότερον; ἃ καὶ τοὺς ἠλιθίους ἐφέλκεται, περὶ αὐτῶν τι φροντίσαι, ὥστε αἰσχρὸν ἂν εἴη τοὺς τὰ δέκα ἀφ’ ἥβης γεγονότας ἑτέρου μάντεως ἔτι προσδεῖσθαι, ἀλλὰ μὴ παρ’ ἑαυτῶν συνενηνοχέναι τῆς τέχνης πάμπολλα θεω-ρήματα. σοφὸν δ’ ἂν εἴη καὶ γράφειν τά τε ὕπαρ καὶ ὄναρ ὁράματα καὶ συμπτώματα, εἰ μὴ πρὸς τὸ καινὸν τῆς ἐπι-νοίας ὁ τῆς πόλεως τρόπος ἀγροικιεῖται. ἐπεὶ ἡμεῖς ἀξιώ-σομεν ταῖς καλουμέναις ἐφημερίσι τὰς ὑφ’ ἡμῶν ὀνομαζο-μένας ἐπινυκτίδας συνάπτοντας ἔχειν τῆς ἐν ἑκατέρᾳ ζωῇ διεξαγωγῆς ὑπομνήματα· ζωὴν γάρ τινα τὴν κατὰ φαν-τασίαν ὁ λόγος ἐτίθετο, νῦν μὲν βελτίω, νῦν δὲ χείρω τῆς μέσης, ὡς ἂν ὑγιείας ἔχῃ τὸ πνεῦμα καὶ νόσου. οὕτως οὖν εἰς τὴν παρατήρησίν τι προὔργου ποιοῖμεν, ὑφ’ ἧς ἡ τέχνη συναύξεται, οὐδενὸς ἡμῖν ἐκ τῆς μνήμης διολισθαί-νοντος, καὶ τὰ ἄλλα ἀστεία τις ἂν εἴη ψυχαγωγία, ἱστορίᾳ τιμᾶν ἑαυτὸν ἐγρηγορότα τε καὶ καθεύδοντα. ἀλλὰ καὶ οἷς ἐπιμελές ἐστι τῆς γλώττης, οὐκ οἶδ’ εἴ τις ὑπόθεσις ἀντὶ ταύτης ἑτέρα παντοδαπὸν ἂν γύμνασμα γένοιτο τῆς ἐν τῷ λέγειν δυνάμεως. εἰ γὰρ τὰς ἐφημερίδας ὁ Λήμνιος σοφιστὴς ἀγαθὰς εἴναι διδασκάλους φησὶ τοῦ περὶ ἅπαντος εὖ εἰπεῖν τῷ μηδὲ τῶν μειόνων ὑπερορᾶν, ἀλλ’ ἀνάγκην εἶναι διὰ πάντων ἰέναι φαύλων τε καὶ σπουδαίων, πῶς οὐκ ἄξιον ἄγεσθαι τὰς ἐπινυκτίδας εἰς ἑρμηνείας ὑπόθεσιν; ἴδοι δ’ ἄν τις ὅσον τὸ ἔργον, ἐπιχειρήσας συμπαρατείνειν τὸν λόγον τοῖς φάσμασιν, ὑφ’ ὧν χωρίζεται μὲν τὰ φύσει συνόντα, συνάγεται δὲ τὰ φύσει κεχωρισμένα, καὶ δεῖ τῷ λόγῳ τὸν μὴ πεφαντασμένον φαντάσαι.
artis materia seipsum unusquisque habeat; inscri- εχέτω τῆς τέχνης· ἐγγραφέτω τῇ μνήμῃ τίσι και
bat memoriæ, quasnam res, et quando sit expertus;
quibusque autegressis visionibus. Facile enim circa
illa quæ cum usu atque utilitate exercentur, habitus paratur. Exercitationem enim utilitas in memoriam redigit, præsertim cum materiam subinde
nacta fuerit. Quid autem somniis esse potest abundantius? aut quid ad pelliciendum efficacius? quæ
cliam stultos invitant ut de ipsis aliquid cogilent.
Ideo turpe est eos qui quintum et vicesimum
ntatis annum attigere, altero adhuc vale opus hae
here, nec a se pleraque artis hujus præcepta collegisse. 153 Et vero consultum fuerit quæ vigilantibus ac dormientibus visa contingunt perscribere;
nisi ad inventi hujus novitatem rustice atque inurbane se civitas gerat. Alioqui libet nobis ad ea
quæ diurna acta dicuntur, additis nocturnis, ut
quidem appellamus, actis, habere utriusque vitae
monimenta. Vitam enim phantasiæ quamdam oratio
nodo nostra definiebat nunc mediocri meliorem,
nunc deteriorem, prout sanus est, aut æger spiritus. Sic igitur si in observationem illam, qua novis in dies incrementis augescit ars, incumbamus
serio, nulla re nobis e memoria dilabente, fuerit
hæc alioquin elegans oblectatio, semetipsum tain
vigilantem quam dormientem historiæ comniendare. Præterea qui procudendæ lingua desiderio
tenentur, nescio an aliud argumentum invenire
possint, quod perinde multiplicem oratoriæ facultatis exercitationem recipiat. Nam si diurna acta,
hoc est ephemeridas, præclaras esse magistras ait
Lemnius sophista, bene de re qualibet proposita
dicendi; quod ne minima quidem aspernentur,
sed necessario se ad omnia tam gravia quam levia
demittant; cur non ad exercitationem dicendi, et
argumentum nocturna queque acta magni a nobis
estimentur? Hoc autem quam spissum opus, ac
laboriosum sit, facile intelligat, qui cum visioni -
bus orationem adæquare contenderit; a quibus et
quæ natura sunt conjuncta separantur, et quæ
natura separata conjunguntur; efficiendumque est,
ut que alicui visa objecta non fuerint, eadem illi
beneficio orationis objiciantur. Neque factu lere,
aut contemnendum est, peregrinam in anima, et
inusitatam motionem in alterum posse transfun- μέντοι ταῦτα ὡς ἔχοι τε καὶ ὀρέγοιτο ενύπνιον.
dere. Cum autem per phantasiam, et quæ sunt, a
natura sua depelluntur; et quæ nec sunt, nec esse
possunt natura, in naturam introducuntur, quænan tandem vis, ac facultas naturam appellatione
carentem iis qui nihil apud se simile cogitarint,
repræsentare possit? Phantasia vero non ea tanquam varias imagines, nec simul omnia, nec cum f
tempore exhibet. Refert autem ea, utut sese habent,
ct ab insomnio ministrantur. Videre enim nos putamus quidquid ei collibuerit: quorum omnium
in descriptione non turpiter, sed perpetuo cum
decore versari, absolutissimam demum vim oratoris requirit. Siquidem illa juvenili quadam licentia in animos etiam nostros. et affectus invadit,
πότε συνηνέχθη πράγμασιν, ἐπὶ τοδαπαῖς ποτε ταῖς
ὄψεσιν. Οὐ χαλεπῶς ἕξις ἀθροίζεται περὶ τὰ σύν
χρείᾳ τινὶ μελετώμενον. Υπομιμνήσκει γὰρ τῆς
μελέτης ή χρεία, καὶ μάλιστα όταν εὐπορῇ τῆς ὕλης
ἑκάστοτε. Τί δ' ἂν ἐνυπνίων γένοιτο ἀφθονώτερον;
τί δ' ἐπαγωγότερον; καὶ τοὺς ἐλιθίους ἐφέλκεται,
περὶ αὐτῶν τι φροντίσαι. Ὥστε αἰσχρὸν ἂν εἴη τους
τὰ δέκα ἀφ᾽ ἤδης γεγονότας, ἑτέρου μάντεως ἔτι
προσδεῖσθαι, ἀλλὰ μὴ παρ' ἑαυτοῖς συνενηνοχέναι τῆς
τέχνης πάμπολλα θεωρήματα. Σοφόν δ' ἂν εἴη καὶ
γράφειν τά τε ὕπαρ καὶ ὄναρ δράματα καὶ συμπτώ
ματα· εἰ μὴ πρὸς τὸ καινὸν τῆς ἐπινοίας ὁ τῆς πό
λεως τρόπος ἀγροικιεῖται. Ἐπεὶ ἡμεῖς ἀξιώσομεν
ταῖς καλουμέναις ἐφημερίσι τὰς ὑφ' ἡμῶν ὀνομαζο
μένας ἐπινυκτίδας συνάπτοντας, ἔχειν τῆς ἐν έχειτέρα ζωή διεξαγωγής ὑπομνήματα. Ζωήν γάρ τινε
τὴν κατὰ φαντασίαν ὁ λόγος ετίθετο, νῦν μὲν βείο,
τίω, νῦν δὲ χείρω τῆς μέσης, ὡς ἂν ὑγιείας ἔχῃ τὸ
πνεῦμα καὶ νόσου. Οὕτως οὖν εἰ τὴν παρατήρησ
τε προύργου ποιοῦμεν, ὑφ᾽ ἧς ἡ τέχνη συναύξεται,
οὐδενὸς ἡμῖν ἐκ τῆς μνήμης διολισθαίνοντος, καὶ τὰ
ἄλλα ἀστεία τις ἂν εἴη ψυχαγωγία, ἱστορία τιμήν
ἑαυτὸν ἐγρηγορότα τε καὶ καθεύδοντα. ᾿Αλλὰ καὶ
οἷς ἐπιμελές ἐστι τῆς γλώττης, οὐκ οἶδ' εἴ τις υπό
θεσις ἀντὶ ταύτης ἑτέρα παντοδαπὸν ἂν γύμνασμα
γένοιτο τῆς ἐν τῷ λέγειν δυνάμεως. Εἰ γὰρ τὰς
ἐφημερίδας ὁ Λήμνιος σοφιστὴς ἀγαθὰς εἶναι διδασκάλους φησὶ τοῦ περὶ ἅπαντος εὖ εἰπεῖν, τῷ μηλ
τῶν μειόνων ὑπερορᾷν, ἀλλ' ἀνάγκην εἶναι διὰ πάν
των ιέναι φαύλων τε καὶ σπουδαίων· πῶς οὐκ ἄξιν
ἄγασθαι τὰς ἐπινυκτίδας εἰς ἑρμηνείας ὑπόθεσιν;
Ιδοι δ' ἄν τις ὅσον τὸ ἔργον, ἐπιχειρήσας συμπαρα
τείνειν τὸν λόγον τοῖς φάσμασιν, ὑφ' ὧν χωρίζεται
μὲν τὰ φύσει συνόντα· συνάγεται δὲ τὰ φύσει τεχν
ρισμένα· καὶ δεῖ τῷ λόγῳ τὸν μὴ πεφαντασμένον
φαντάσαι. 'Αλλ' οὗ τί γε φαῦλον τὸ ἔργον, ἐν τῇ ψυχῇ
γενόμενον ἀλλόκοτο κίνημα, διαβιβάζειν ἐφ᾽ ἕτερον.
Οταν δὲ τῇ φαντασίᾳ ἐξωθῆται μὲν τοῦ εἶναι τὰ
ὄντα, ἀντεισάγηται δὲ εἰς τὸ εἶναι τὰ μηδαμή μην
μῶς μήτε ὄντα, μήτε φύσιν ἔχοντα εἶναι, τις με
χανὴ τοῖς οἴκοθεν ἀνεννοήτοις παραστήσει φυσι
ἀκατονόμαστον; Ἡ δὲ ταῦτ᾽ οὔτε είδη πολλά, κ
ἅμα πάντα, οὔτε σὺν χρόνῳ φέρουσα δείκνυσι και
Οἰόμεθα γὰρ ἅπαν ὅ τι ἂν βούληται· ἐν οἷς ἀπ
καὶ τὸ διαγενέσθαι μὴ λίαν ἀσχημονοῦντα, τελειοτά
της ἂν εἴη ρητορικῆς. Νεανιεύεται δὲ ἡμῶν καὶ κατ
αὐτῆς ἤδη τῆς γνώμης, ἐνδιδοῦσά τι πλέον τοῦ οἶςσθαι. Οὐδὲ γὰρ οὐδὲ ἀπαθῶς διακείμεθα περί τα
θεάματα, ἀλλ' ἰσχυραὶ μὲν αἱ συγκαταθέσεις τε καὶ
προσπάθειαι, ἀποστυγοῦμεν δὲ οὐχ ἥκιστα· καὶ αἱ
συχναὶ περὶ ταῦτα μαγγανείαι καθεύδουσιν ἐπιτί
θεντα:. Ι τε ἡδονὴ τότε δὴ καὶ μάλιστα μειλιχώτα
τον, ὡς ένα πομόργνυσθαι ταῖς ψυχαῖς μέση καὶ ἔρω
τας εἰς τὴν ὕπαρ ζωήν. Εἰ δή τις μέλλοι μὴ ἄψυχα
φθέγγεσθαι, ἀλλ' ὅτου χάριν ἐσπουδάσθη ὁ λόγος ἐπ
τελεῖν, ἐν ταὐτῷ πάθει καὶ ταῖς αὐταῖς ὑπολήψεσι
καθιστάναι τὸν ἀκουστὴν, κινουμένων ἂν δέοιτο τῶν
Ἀλλ’ οὔ τί γε φαῦλον τὸ ἔργον, ἐν τῇ ψυχῇ γενόμενον ἀλλόκοτον κίνημα διαβιβάζειν ἐφ’ ἕτερον. ὅταν δὲ τῇ φαντασίᾳ ἐξωθῆται μὲν τοῦ εἶναι τὰ ὄντα, ἀντει-σάγηται δὲ εἰς τὸ εἶναι τὰ μηδαμῆ μηδαμῶς μήτε ὄντα μήτε φύσιν ἔχοντα εἶναι, τίς μηχανὴ τοῖς οἴκοθεν ἀνεννοή-τοις παραστῆσαι φύσιν ἀκατονόμαστον; ἡ δὲ ταῦτ’ οὔτε εἴδη πολλὰ καὶ ἅμα πάντα, οὐδὲ σὺν χρόνῳ φέρουσα δείκνυσι· καὶ μέντοι ταῦτα ὡς ἂν ἔχῃ τε καὶ ὀρέγῃ τὸ ἐνύπνιον. οἰόμεθα γὰρ ἅπαν ὅ τι ἂν βούληται· ἐν οἷς ἅπασι καὶ τὸ διαγενέσθαι μὴ λίαν ἀσχημονοῦντα, τελειοτάτης ἂν εἴη ῥητορικῆς. νεανιεύεται δὲ ἡμῶν καὶ κατ’ αὐτῆς ἤδη τῆς γνώμης, ἐνδιδοῦσά τι πλέον τοῦ οἴεσθαι· οὐδὲ γὰρ οὐδὲ ἀπαθῶς διακείμεθα περὶ τὰ θεάματα, ἀλλ’ ἰσχυραὶ μὲν αἱ συγκαταθέσεις τε καὶ προσπάθειαι, ἀποστυγοῦμεν δὲ οὐχ ἥκιστα, καὶ αἱ συχναὶ περὶ ταῦτα μαγγανεῖαι καθεύδουσιν ἐπιτίθενται· ἥ τε ἡδονὴ τότε δὴ καὶ μάλιστα μειλιχώτατον, ὡς ἐναπομόργνυσθαι ταῖς ψυχαῖς μίση καὶ ἔρωτας εἰς τὴν ὕπαρ ζωήν. εἰ δή τις μέλλοι μὴ ἄψυχα φθέγγεσθαι, ἀλλ’ ὅτου χάριν ἐσπουδάσθη ὁ λόγος ἐπιτελεῖν, ἐν ταὐτῷ πάθει καὶ ταῖς αὐταῖς ὑπολήψεσι καθιστάναι τὸν ἀκουστήν, κινου-μένων ἂν δέοιτο τῶν ῥημάτων. ἤδη δέ τις ἅμα καὶ νικᾷ, καὶ βαδίζει, καὶ ἵπταται, καὶ χωρεῖ πάντα ἡ φαντασία· πῶς δ’ ἂν λέξις χωρήσειε; καὶ καθεύδει τις ὄναρ, καὶ ὄναρ ὁρᾷ, καὶ διανέστη καθεύδων, ὡς οἴεται, καὶ τὸν ὕπνον ἀπε-τινάξατο κείμενος, καὶ φιλοσοφεῖ τι περὶ τοῦ φανέντος ὀνείρου, καθὰ οἶδε, καὶ τοῦτο ὄνειρος, ἀλλ’ ἐκεῖνο διπλοῦς· εἶτ’ ἀπιστεῖ, καὶ οἴεται τὸ παρὸν ὕπαρ εἶναι, καὶ ζῆν τὰ φαινόμενα. ἐντεῦθεν ἀνὰ κράτος ἡ μάχη, καὶ ὀνειρώττει τις ἀγῶνα πρὸς αὑτὸν, ἀπολιπεῖν τε καὶ διεγείρεσθαι, καὶ πεῖραν λαβεῖν ἑαυτοῦ, καὶ τὴν ἀπάτην φωρᾶσαι. οἱ μὲν οὖν Ἀλωάδαι κολάζονται τὰ Θετταλῶν ὄρη τοῖς θεοῖς ἐπιτειχίζοντες· καθεύδοντι δὲ οὐδεὶς Ἀδραστείας νόμος ἐμποδών, τὸ μὴ οὐκ ἀπᾶραι τῆς γῆς εὐτυχέστερον Ἰκάρου, καὶ ὑπερπτῆναι μὲν ἀετούς, ὑπεράνω δὲ καὶ αὐτῶν γενέσθαι τῶν ἀνωτάτω σφαιρῶν. καὶ τὴν γῆν τις ἀποσκοπεῖται πόρρωθεν, καὶ οὐδ’ ὁρωμένην τῇ σελήνῃ σημαίνεται. ἔξεστι δὲ καὶ ἄστρασι διαλέγεσθαι, καὶ τοῖς ἀφανέσιν ἐν κόσμῳ συνεῖναι θεοῖς. τό γέ τοι χαλεπὸν λεγόμενον, τότε ῥᾴδιον γίνεται, θεοὶ φαίνονται ἐναργεῖς· οὐδὲ τούτων μέντοι φθόνος οὐδὲ εἷς. μετὰ γὰρ μικρὸν ἐπὶ γῆς οὐδὲ ἦλθεν, ἀλλ’ ἔστιν. οὐδὲν γὰρ οὕτως ἐνυπνίων, ὡς τὸ κλέψαι τοὒν μέσῳ, καὶ μὴ σὺν χρόνῳ ποιῆσαι· εἶτα προβατίοις τε διαλέγεται, καὶ τὴν βληχὴν ἡγεῖται φωνήν, καὶ λεγόντων ξυνίησιν. οὕτω μὲν καινόν, οὕτω δὲ πολὺ τὸ πλάτος τῶν ὑποθέσεων, εἴ τις αὐταῖς ἐπαφιέναι τοὺς λόγους θαρσήσειεν. ἐγὼ μὲν γὰρ οἶμαι καὶ τοὺς μύθους ἐξουσίαν παρὰ τῶν ἐνυπνίων λαβεῖν, οἷς καὶ ταὼς καὶ ἀλώπηξ καὶ θάλαττα φθέγγονται. ὀλίγα ταῦτα πρὸς τὴν αὐτονομίαν τῶν ὕπνων. ἀλλὰ καίπερ ἐλαχίστη μερὶς τῶν ἐνυπνίων ὄντες οἱ μῦθοι, ὅμως ὑπὸ τῶν σοφιστῶν ἠγαπήθησαν εἰς παρασκευὴν ἑρμηνείας. καίτοιγε οἷς ἀρχὴ τῆς τέχνης ὁ μῦθος, πρέπον ἂν γένοιτο τέλος ἐνύπνιον· καὶ πρόσεστι τὸ μὴ μάτην ἠσκηκέναι τὴν γλῶτταν, ὥσπερ ἐπὶ τῶν μύθων, ἀλλ’ εἶναι καὶ γνώμῃ σοφώτερον.
artis materia seipsum unusquisque habeat; inscri- εχέτω τῆς τέχνης· ἐγγραφέτω τῇ μνήμῃ τίσι και
bat memoriæ, quasnam res, et quando sit expertus;
quibusque autegressis visionibus. Facile enim circa
illa quæ cum usu atque utilitate exercentur, habitus paratur. Exercitationem enim utilitas in memoriam redigit, præsertim cum materiam subinde
nacta fuerit. Quid autem somniis esse potest abundantius? aut quid ad pelliciendum efficacius? quæ
cliam stultos invitant ut de ipsis aliquid cogilent.
Ideo turpe est eos qui quintum et vicesimum
ntatis annum attigere, altero adhuc vale opus hae
here, nec a se pleraque artis hujus præcepta collegisse. 153 Et vero consultum fuerit quæ vigilantibus ac dormientibus visa contingunt perscribere;
nisi ad inventi hujus novitatem rustice atque inurbane se civitas gerat. Alioqui libet nobis ad ea
quæ diurna acta dicuntur, additis nocturnis, ut
quidem appellamus, actis, habere utriusque vitae
monimenta. Vitam enim phantasiæ quamdam oratio
nodo nostra definiebat nunc mediocri meliorem,
nunc deteriorem, prout sanus est, aut æger spiritus. Sic igitur si in observationem illam, qua novis in dies incrementis augescit ars, incumbamus
serio, nulla re nobis e memoria dilabente, fuerit
hæc alioquin elegans oblectatio, semetipsum tain
vigilantem quam dormientem historiæ comniendare. Præterea qui procudendæ lingua desiderio
tenentur, nescio an aliud argumentum invenire
possint, quod perinde multiplicem oratoriæ facultatis exercitationem recipiat. Nam si diurna acta,
hoc est ephemeridas, præclaras esse magistras ait
Lemnius sophista, bene de re qualibet proposita
dicendi; quod ne minima quidem aspernentur,
sed necessario se ad omnia tam gravia quam levia
demittant; cur non ad exercitationem dicendi, et
argumentum nocturna queque acta magni a nobis
estimentur? Hoc autem quam spissum opus, ac
laboriosum sit, facile intelligat, qui cum visioni -
bus orationem adæquare contenderit; a quibus et
quæ natura sunt conjuncta separantur, et quæ
natura separata conjunguntur; efficiendumque est,
ut que alicui visa objecta non fuerint, eadem illi
beneficio orationis objiciantur. Neque factu lere,
aut contemnendum est, peregrinam in anima, et
inusitatam motionem in alterum posse transfun- μέντοι ταῦτα ὡς ἔχοι τε καὶ ὀρέγοιτο ενύπνιον.
dere. Cum autem per phantasiam, et quæ sunt, a
natura sua depelluntur; et quæ nec sunt, nec esse
possunt natura, in naturam introducuntur, quænan tandem vis, ac facultas naturam appellatione
carentem iis qui nihil apud se simile cogitarint,
repræsentare possit? Phantasia vero non ea tanquam varias imagines, nec simul omnia, nec cum f
tempore exhibet. Refert autem ea, utut sese habent,
ct ab insomnio ministrantur. Videre enim nos putamus quidquid ei collibuerit: quorum omnium
in descriptione non turpiter, sed perpetuo cum
decore versari, absolutissimam demum vim oratoris requirit. Siquidem illa juvenili quadam licentia in animos etiam nostros. et affectus invadit,
πότε συνηνέχθη πράγμασιν, ἐπὶ τοδαπαῖς ποτε ταῖς
ὄψεσιν. Οὐ χαλεπῶς ἕξις ἀθροίζεται περὶ τὰ σύν
χρείᾳ τινὶ μελετώμενον. Υπομιμνήσκει γὰρ τῆς
μελέτης ή χρεία, καὶ μάλιστα όταν εὐπορῇ τῆς ὕλης
ἑκάστοτε. Τί δ' ἂν ἐνυπνίων γένοιτο ἀφθονώτερον;
τί δ' ἐπαγωγότερον; καὶ τοὺς ἐλιθίους ἐφέλκεται,
περὶ αὐτῶν τι φροντίσαι. Ὥστε αἰσχρὸν ἂν εἴη τους
τὰ δέκα ἀφ᾽ ἤδης γεγονότας, ἑτέρου μάντεως ἔτι
προσδεῖσθαι, ἀλλὰ μὴ παρ' ἑαυτοῖς συνενηνοχέναι τῆς
τέχνης πάμπολλα θεωρήματα. Σοφόν δ' ἂν εἴη καὶ
γράφειν τά τε ὕπαρ καὶ ὄναρ δράματα καὶ συμπτώ
ματα· εἰ μὴ πρὸς τὸ καινὸν τῆς ἐπινοίας ὁ τῆς πό
λεως τρόπος ἀγροικιεῖται. Ἐπεὶ ἡμεῖς ἀξιώσομεν
ταῖς καλουμέναις ἐφημερίσι τὰς ὑφ' ἡμῶν ὀνομαζο
μένας ἐπινυκτίδας συνάπτοντας, ἔχειν τῆς ἐν έχειτέρα ζωή διεξαγωγής ὑπομνήματα. Ζωήν γάρ τινε
τὴν κατὰ φαντασίαν ὁ λόγος ετίθετο, νῦν μὲν βείο,
τίω, νῦν δὲ χείρω τῆς μέσης, ὡς ἂν ὑγιείας ἔχῃ τὸ
πνεῦμα καὶ νόσου. Οὕτως οὖν εἰ τὴν παρατήρησ
τε προύργου ποιοῦμεν, ὑφ᾽ ἧς ἡ τέχνη συναύξεται,
οὐδενὸς ἡμῖν ἐκ τῆς μνήμης διολισθαίνοντος, καὶ τὰ
ἄλλα ἀστεία τις ἂν εἴη ψυχαγωγία, ἱστορία τιμήν
ἑαυτὸν ἐγρηγορότα τε καὶ καθεύδοντα. ᾿Αλλὰ καὶ
οἷς ἐπιμελές ἐστι τῆς γλώττης, οὐκ οἶδ' εἴ τις υπό
θεσις ἀντὶ ταύτης ἑτέρα παντοδαπὸν ἂν γύμνασμα
γένοιτο τῆς ἐν τῷ λέγειν δυνάμεως. Εἰ γὰρ τὰς
ἐφημερίδας ὁ Λήμνιος σοφιστὴς ἀγαθὰς εἶναι διδασκάλους φησὶ τοῦ περὶ ἅπαντος εὖ εἰπεῖν, τῷ μηλ
τῶν μειόνων ὑπερορᾷν, ἀλλ' ἀνάγκην εἶναι διὰ πάν
των ιέναι φαύλων τε καὶ σπουδαίων· πῶς οὐκ ἄξιν
ἄγασθαι τὰς ἐπινυκτίδας εἰς ἑρμηνείας ὑπόθεσιν;
Ιδοι δ' ἄν τις ὅσον τὸ ἔργον, ἐπιχειρήσας συμπαρα
τείνειν τὸν λόγον τοῖς φάσμασιν, ὑφ' ὧν χωρίζεται
μὲν τὰ φύσει συνόντα· συνάγεται δὲ τὰ φύσει τεχν
ρισμένα· καὶ δεῖ τῷ λόγῳ τὸν μὴ πεφαντασμένον
φαντάσαι. 'Αλλ' οὗ τί γε φαῦλον τὸ ἔργον, ἐν τῇ ψυχῇ
γενόμενον ἀλλόκοτο κίνημα, διαβιβάζειν ἐφ᾽ ἕτερον.
Οταν δὲ τῇ φαντασίᾳ ἐξωθῆται μὲν τοῦ εἶναι τὰ
ὄντα, ἀντεισάγηται δὲ εἰς τὸ εἶναι τὰ μηδαμή μην
μῶς μήτε ὄντα, μήτε φύσιν ἔχοντα εἶναι, τις με
χανὴ τοῖς οἴκοθεν ἀνεννοήτοις παραστήσει φυσι
ἀκατονόμαστον; Ἡ δὲ ταῦτ᾽ οὔτε είδη πολλά, κ
ἅμα πάντα, οὔτε σὺν χρόνῳ φέρουσα δείκνυσι και
Οἰόμεθα γὰρ ἅπαν ὅ τι ἂν βούληται· ἐν οἷς ἀπ
καὶ τὸ διαγενέσθαι μὴ λίαν ἀσχημονοῦντα, τελειοτά
της ἂν εἴη ρητορικῆς. Νεανιεύεται δὲ ἡμῶν καὶ κατ
αὐτῆς ἤδη τῆς γνώμης, ἐνδιδοῦσά τι πλέον τοῦ οἶςσθαι. Οὐδὲ γὰρ οὐδὲ ἀπαθῶς διακείμεθα περί τα
θεάματα, ἀλλ' ἰσχυραὶ μὲν αἱ συγκαταθέσεις τε καὶ
προσπάθειαι, ἀποστυγοῦμεν δὲ οὐχ ἥκιστα· καὶ αἱ
συχναὶ περὶ ταῦτα μαγγανείαι καθεύδουσιν ἐπιτί
θεντα:. Ι τε ἡδονὴ τότε δὴ καὶ μάλιστα μειλιχώτα
τον, ὡς ένα πομόργνυσθαι ταῖς ψυχαῖς μέση καὶ ἔρω
τας εἰς τὴν ὕπαρ ζωήν. Εἰ δή τις μέλλοι μὴ ἄψυχα
φθέγγεσθαι, ἀλλ' ὅτου χάριν ἐσπουδάσθη ὁ λόγος ἐπ
τελεῖν, ἐν ταὐτῷ πάθει καὶ ταῖς αὐταῖς ὑπολήψεσι
καθιστάναι τὸν ἀκουστὴν, κινουμένων ἂν δέοιτο τῶν
Ἴτω δὴ πᾶς, ὅτῳ σχολὴ καὶ εὐμάρεια ζῆν, εἰς ἀναγραφὴν τῶν τε ὕπαρ καὶ ὄναρ αὐτῷ συμπιπτόντων· δαπανάτω τι τοῦ χρόνου, ἀφ’ οὗ κράτιστον μὲν τὸ παρα-γινόμενον ἀπὸ τῆς διανοίας τοῦ γράμματος, ἀγεῖραι τὴν μαντικήν, ἣν ὑμνήκαμεν, ἧς οὐδὲν ἂν γένοιτο πρᾶγμα πολυω-φελέστερον. οὐ μὴν οὐδὲ ἡ λέξις ἀπόβλητον τὸ τῶν πραγ-μάτων ἐφόλκιον· φιλοσόφῳ μὲν γὰρ ἂν γένοιτο παίγνιον, χαλῶντι τοῦ τόνου καθάπερ οἱ Σκῦθαι τὰ τόξα· ῥήτορι δὲ αὐτὴν ἐπιτάξωμεν κολοφῶνα τῶν ἐπιδείξεων. ὡς οὐκ ἐν καιρῷ μοι δοκοῦσιν ἐμμελετᾶν τὴν δεινότητα Μιλτιάδῃ καὶ Κίμωνι καί τισι καὶ ἀνωνύμοις, καὶ πλουσίῳ καὶ πέ-νητι τὰ ἐκ πολιτείας ἐχθροῖς, ὑπὲρ ὧν ἐγὼ καὶ πρεσβύτας ἀνθρώπους εἶδον ἐν θεάτρῳ ζυγομαχοῦντας· καίτοι γε ἤστην ἐπὶ φιλοσοφίᾳ μάλα σεμνώ, καὶ εἱλκέτην ἑκάτερος αὐτοῖν, ὡς εἰκάσαι, τάλαντα πώγωνος, ἀλλ’ οὐδὲν αὐτοὺς ἐκώλυσεν ἡ σεμνότης λοιδορεῖσθαί τε καὶ ἀγανακτεῖν, καὶ τὼ χεῖρε περιδινεῖν ἀκόσμως ἐν τῷ διατίθεσθαι λόγους ἀποτάδην ὑπὲρ ἀνδρῶν, ὡς μὲν ἐγὼ τότε ᾤμην, ἐπιτηδείων, ὡς δὲ ἔφθασαν οἱ μεταδιδάξαντες, οὔτε ὄντων, οὔτε γενο-μένων ποτέ, μὴ ὅτι ἐπιτηδείων, ἀλλ’ οὐδὲ τὴν ἀρχὴν ἐν τῇ φύσει. ποῦ γὰρ ἂν εἴη καὶ πολιτεία τοιαύτη, γέρας ἀριστεῖ διδοῦσα κτεῖναι πολίτην ἀντιπολιτευόμενον; καίτοι γε ὅστις ἐνενηκοντούτης ὢν πλάσμα ἀγωνίζεται, εἰς ποῖον καιρὸν ἀνατίθεται τὴν τῶν λόγων ἀλήθειαν; ὅλως δὲ οὐδὲ ἐπαί̈ειν μοι δοκοῦσι τοῦ τῆς μελέτης ὀνόματος, ὅτι φησὶ δι’ ἄλλο σπουδάζεσθαι· οἱ δὲ τὴν παρασκευὴν τέλος ἥγην-ται, καὶ τὴν ὁδόν, ὡς ἐφ’ ὃ δεῖ βαδίζειν, ἠγάπησαν· τὴν γὰρ μελέτην ἀγῶνα πεποίηνται, ὥσπερ εἴ τις ἐν παλαί-στρᾳ χειρονομήσας, ἀξιώσει παγκράτιον ἐν Ὀλυμπίᾳ κη-ρύττεσθαι. τοσοῦτος ἄρα νοῦ μὲν αὐχμός, ἐπομβρία δὲ λέξεων τοὺς ἀνθρώπους κατέσχεν, ὡς εἶναί τινας, οἳ δύνανται λέγειν, οὐκ ἔχοντες ὅ τι δεῖ λέγειν, δέον ἀπολαύειν ἑαυτῶν, ὥσπερ Ἀλκαῖός τε καὶ Ἀρχίλοχος, οἳ δεδαπανήκασι τὴν εὐστομίαν εἰς τὸν οἰκεῖον βίον ἑκάτερος. καὶ τοίνυν ἡ δια-δοχὴ τοῦ χρόνου τηρεῖ τὴν μνήμην ὧν τε ἤλγησαν, ὧν τε ἥσθησαν. οὔτε γὰρ κενεμβατοῦντας τοὺς λόγους ἐξή-νεγκαν, ὥσπερ τὸ νέον τοῦτο τὸ σοφὸν γένος ἐπὶ συμ-πεπλασμέναις ταῖς ὑποθέσεσιν, οὔτε ἑτέροις κατεχαρίσαντο τὸ σφέτερον ἀγαθόν, ὥσπερ Ὅμηρος καὶ Στησίχορος τὸ μὲν ἡρωικὸν φῦλον διὰ τὰς ποιήσεις αὑτῶν ἐπικυδέστερον ἔθεσαν· καὶ ἡμεῖς ὠνάμεθα τοῦ ζήλου τῆς ἀρετῆς· αὐτοὶ δὲ τό γε ἐφ’ ἑαυτοῖς ἠμελήθησαν, περὶ ὧν οὐδὲν ἔχομεν εἰπεῖν, ἢ ὅτι ποιηταὶ δεξιοί. ὅστις οὖν ἐρᾷ τοῦ παρ’ ἀνθρώποις εἰς ἔπειτα λόγου, καὶ σύνοιδεν ἑαυτῷ δυναμένῳ τίκτειν ἐν δέλτοις ἀθάνατα, μετίτω τὴν παρανομουμένην ὑφ’ ἡμῶν συγγραφήν. θαρρῶν ἑαυτὸν παρατιθέσθω τῷ χρόνῳ· ἀγαθός ἐστι φύλαξ, ὅταν κατὰ θεόν τι πιστεύηται.
artis materia seipsum unusquisque habeat; inscri- εχέτω τῆς τέχνης· ἐγγραφέτω τῇ μνήμῃ τίσι και
bat memoriæ, quasnam res, et quando sit expertus;
quibusque autegressis visionibus. Facile enim circa
illa quæ cum usu atque utilitate exercentur, habitus paratur. Exercitationem enim utilitas in memoriam redigit, præsertim cum materiam subinde
nacta fuerit. Quid autem somniis esse potest abundantius? aut quid ad pelliciendum efficacius? quæ
cliam stultos invitant ut de ipsis aliquid cogilent.
Ideo turpe est eos qui quintum et vicesimum
ntatis annum attigere, altero adhuc vale opus hae
here, nec a se pleraque artis hujus præcepta collegisse. 153 Et vero consultum fuerit quæ vigilantibus ac dormientibus visa contingunt perscribere;
nisi ad inventi hujus novitatem rustice atque inurbane se civitas gerat. Alioqui libet nobis ad ea
quæ diurna acta dicuntur, additis nocturnis, ut
quidem appellamus, actis, habere utriusque vitae
monimenta. Vitam enim phantasiæ quamdam oratio
nodo nostra definiebat nunc mediocri meliorem,
nunc deteriorem, prout sanus est, aut æger spiritus. Sic igitur si in observationem illam, qua novis in dies incrementis augescit ars, incumbamus
serio, nulla re nobis e memoria dilabente, fuerit
hæc alioquin elegans oblectatio, semetipsum tain
vigilantem quam dormientem historiæ comniendare. Præterea qui procudendæ lingua desiderio
tenentur, nescio an aliud argumentum invenire
possint, quod perinde multiplicem oratoriæ facultatis exercitationem recipiat. Nam si diurna acta,
hoc est ephemeridas, præclaras esse magistras ait
Lemnius sophista, bene de re qualibet proposita
dicendi; quod ne minima quidem aspernentur,
sed necessario se ad omnia tam gravia quam levia
demittant; cur non ad exercitationem dicendi, et
argumentum nocturna queque acta magni a nobis
estimentur? Hoc autem quam spissum opus, ac
laboriosum sit, facile intelligat, qui cum visioni -
bus orationem adæquare contenderit; a quibus et
quæ natura sunt conjuncta separantur, et quæ
natura separata conjunguntur; efficiendumque est,
ut que alicui visa objecta non fuerint, eadem illi
beneficio orationis objiciantur. Neque factu lere,
aut contemnendum est, peregrinam in anima, et
inusitatam motionem in alterum posse transfun- μέντοι ταῦτα ὡς ἔχοι τε καὶ ὀρέγοιτο ενύπνιον.
dere. Cum autem per phantasiam, et quæ sunt, a
natura sua depelluntur; et quæ nec sunt, nec esse
possunt natura, in naturam introducuntur, quænan tandem vis, ac facultas naturam appellatione
carentem iis qui nihil apud se simile cogitarint,
repræsentare possit? Phantasia vero non ea tanquam varias imagines, nec simul omnia, nec cum f
tempore exhibet. Refert autem ea, utut sese habent,
ct ab insomnio ministrantur. Videre enim nos putamus quidquid ei collibuerit: quorum omnium
in descriptione non turpiter, sed perpetuo cum
decore versari, absolutissimam demum vim oratoris requirit. Siquidem illa juvenili quadam licentia in animos etiam nostros. et affectus invadit,
πότε συνηνέχθη πράγμασιν, ἐπὶ τοδαπαῖς ποτε ταῖς
ὄψεσιν. Οὐ χαλεπῶς ἕξις ἀθροίζεται περὶ τὰ σύν
χρείᾳ τινὶ μελετώμενον. Υπομιμνήσκει γὰρ τῆς
μελέτης ή χρεία, καὶ μάλιστα όταν εὐπορῇ τῆς ὕλης
ἑκάστοτε. Τί δ' ἂν ἐνυπνίων γένοιτο ἀφθονώτερον;
τί δ' ἐπαγωγότερον; καὶ τοὺς ἐλιθίους ἐφέλκεται,
περὶ αὐτῶν τι φροντίσαι. Ὥστε αἰσχρὸν ἂν εἴη τους
τὰ δέκα ἀφ᾽ ἤδης γεγονότας, ἑτέρου μάντεως ἔτι
προσδεῖσθαι, ἀλλὰ μὴ παρ' ἑαυτοῖς συνενηνοχέναι τῆς
τέχνης πάμπολλα θεωρήματα. Σοφόν δ' ἂν εἴη καὶ
γράφειν τά τε ὕπαρ καὶ ὄναρ δράματα καὶ συμπτώ
ματα· εἰ μὴ πρὸς τὸ καινὸν τῆς ἐπινοίας ὁ τῆς πό
λεως τρόπος ἀγροικιεῖται. Ἐπεὶ ἡμεῖς ἀξιώσομεν
ταῖς καλουμέναις ἐφημερίσι τὰς ὑφ' ἡμῶν ὀνομαζο
μένας ἐπινυκτίδας συνάπτοντας, ἔχειν τῆς ἐν έχειτέρα ζωή διεξαγωγής ὑπομνήματα. Ζωήν γάρ τινε
τὴν κατὰ φαντασίαν ὁ λόγος ετίθετο, νῦν μὲν βείο,
τίω, νῦν δὲ χείρω τῆς μέσης, ὡς ἂν ὑγιείας ἔχῃ τὸ
πνεῦμα καὶ νόσου. Οὕτως οὖν εἰ τὴν παρατήρησ
τε προύργου ποιοῦμεν, ὑφ᾽ ἧς ἡ τέχνη συναύξεται,
οὐδενὸς ἡμῖν ἐκ τῆς μνήμης διολισθαίνοντος, καὶ τὰ
ἄλλα ἀστεία τις ἂν εἴη ψυχαγωγία, ἱστορία τιμήν
ἑαυτὸν ἐγρηγορότα τε καὶ καθεύδοντα. ᾿Αλλὰ καὶ
οἷς ἐπιμελές ἐστι τῆς γλώττης, οὐκ οἶδ' εἴ τις υπό
θεσις ἀντὶ ταύτης ἑτέρα παντοδαπὸν ἂν γύμνασμα
γένοιτο τῆς ἐν τῷ λέγειν δυνάμεως. Εἰ γὰρ τὰς
ἐφημερίδας ὁ Λήμνιος σοφιστὴς ἀγαθὰς εἶναι διδασκάλους φησὶ τοῦ περὶ ἅπαντος εὖ εἰπεῖν, τῷ μηλ
τῶν μειόνων ὑπερορᾷν, ἀλλ' ἀνάγκην εἶναι διὰ πάν
των ιέναι φαύλων τε καὶ σπουδαίων· πῶς οὐκ ἄξιν
ἄγασθαι τὰς ἐπινυκτίδας εἰς ἑρμηνείας ὑπόθεσιν;
Ιδοι δ' ἄν τις ὅσον τὸ ἔργον, ἐπιχειρήσας συμπαρα
τείνειν τὸν λόγον τοῖς φάσμασιν, ὑφ' ὧν χωρίζεται
μὲν τὰ φύσει συνόντα· συνάγεται δὲ τὰ φύσει τεχν
ρισμένα· καὶ δεῖ τῷ λόγῳ τὸν μὴ πεφαντασμένον
φαντάσαι. 'Αλλ' οὗ τί γε φαῦλον τὸ ἔργον, ἐν τῇ ψυχῇ
γενόμενον ἀλλόκοτο κίνημα, διαβιβάζειν ἐφ᾽ ἕτερον.
Οταν δὲ τῇ φαντασίᾳ ἐξωθῆται μὲν τοῦ εἶναι τὰ
ὄντα, ἀντεισάγηται δὲ εἰς τὸ εἶναι τὰ μηδαμή μην
μῶς μήτε ὄντα, μήτε φύσιν ἔχοντα εἶναι, τις με
χανὴ τοῖς οἴκοθεν ἀνεννοήτοις παραστήσει φυσι
ἀκατονόμαστον; Ἡ δὲ ταῦτ᾽ οὔτε είδη πολλά, κ
ἅμα πάντα, οὔτε σὺν χρόνῳ φέρουσα δείκνυσι και
Οἰόμεθα γὰρ ἅπαν ὅ τι ἂν βούληται· ἐν οἷς ἀπ
καὶ τὸ διαγενέσθαι μὴ λίαν ἀσχημονοῦντα, τελειοτά
της ἂν εἴη ρητορικῆς. Νεανιεύεται δὲ ἡμῶν καὶ κατ
αὐτῆς ἤδη τῆς γνώμης, ἐνδιδοῦσά τι πλέον τοῦ οἶςσθαι. Οὐδὲ γὰρ οὐδὲ ἀπαθῶς διακείμεθα περί τα
θεάματα, ἀλλ' ἰσχυραὶ μὲν αἱ συγκαταθέσεις τε καὶ
προσπάθειαι, ἀποστυγοῦμεν δὲ οὐχ ἥκιστα· καὶ αἱ
συχναὶ περὶ ταῦτα μαγγανείαι καθεύδουσιν ἐπιτί
θεντα:. Ι τε ἡδονὴ τότε δὴ καὶ μάλιστα μειλιχώτα
τον, ὡς ένα πομόργνυσθαι ταῖς ψυχαῖς μέση καὶ ἔρω
τας εἰς τὴν ὕπαρ ζωήν. Εἰ δή τις μέλλοι μὴ ἄψυχα
φθέγγεσθαι, ἀλλ' ὅτου χάριν ἐσπουδάσθη ὁ λόγος ἐπ
τελεῖν, ἐν ταὐτῷ πάθει καὶ ταῖς αὐταῖς ὑπολήψεσι
καθιστάναι τὸν ἀκουστὴν, κινουμένων ἂν δέοιτο τῶν
plus aliquid opinione sola suggerens. Neque enim erga ea 154 quæ videmus alfectu caremus, sed partim vehementer assentimur, et adhærescimus, partim non minus aversamur, crebræque circa hæc incantationes, ac præstigiæ in dormientes erumpunt. Voluptas vero tum longe blandissima obrepit; adeo ut in vigilantium etiam vitam amores odiaque hominum aņimis imprimantur. Quare si quis non mortuum et inanimum sonare quidpiam velit, sed id cujus gratia orationis vis quæritur, præstare studeat, ut eosdem affectus, easdemque opiniones, in auditorem trajiciat, vivis profecto et animatis verbis opus est. Jam enim aliquis una et victoriam obtinet, et ambulat, et volat, et hac omnia phantasia recipit oratio vero qui recipiat? Dormit alter per somnium, per somnium videt, surrexitque dormiens, ut putat, et somnium jacens adhuc excussit; et de viso insomnio, prout novit, aliquidl philosophatur, et hoc ipsum somnium est: sed illud duplex, Postea fidem non adhibet, creditque quod præsens est verum esse visum, et viva esso quæ duntaxat apparent. Inde ergo vehemens conflictus oritur, et adversus semetipsum aliquis certamen somnial, relinquere gestions, et excitari, et suiipsius experimentum capere, et fraudem deprehendere. quidemn Aloidæ, quod contra deos Thessalicos montes pro muris objecere, supplicio sunA affecti, dormientem vero nulla lex Adrastiæ prohiήσαι. bel, quominus et Icaro felicius a terra sese subvehat, et aquilas volatu transcendat, quin ipsos quoque supremos orbes exsuperet. Ergo aliquis terram procul aspicit, et cam etiam, quam luna non videt, observat. Licet vero et cum sideribus colloqui, et cum occultis in mundo diis versari. Atque hoc quod dictu difficile est tunc nullo negotio peragitur. Manifeste sese exhibent dii, nec ulla tamen rei hujus invidia est. Paulo post enim ad terram non venit, sed in ea jam est. Nam nihil adeo somuiorum proprium est, atque intermedium omne supprimere, et sine tempore quodvis efficere, Exinde cum ovibus colloquitur, et balatum esse sermonem existimat, et loquentes intelligit. Utque adeo nova et ampla est argumentorum copia, si quis in eam committere orationes suas audeat. 13. Ego vero fabulas ipsas suspicor ex insomniis licentiam accepisse; quibus et pavo, et vulpes, el marc interdum loquuntur. Sed hæc exigua sunt, si cum somniorum libertate conferantur. 155 Atqui quantumvis exigua somniorum pars fabulæ sint, sophistæ tamen eas ad eloquendi copiam et apparatum amplexi sunt. Quanquam iis, quibus artis initium a fabula deductum est, consentancus Ônis somnium esse potest; idque insuper accedit, quod non frustra, ut in fabulis, lingua exerceatur, sed et animo sapientiores eliciamur. Quæ cum ita sint, comparet se quisquis otio et vitæ commoditatibus abundat, ad ea describenda, quæ vigilantibus ac dormientibus contingunt; ac partem in eo temporis aliquam, otiique collocet, unde eximius quidam ex scripti sententia fructus colligitur, ut divinandi vis, quam tantopere prædicavimus, acquiratur; qua re nulla utilior excogitari potest; sed neque rejicienda dictio est, quoddam velut rerum consectarium. Ilic enim philosopho ludus fuerit de contentione nonnibil remittenti; quemadmodum Scythæ arcus suos relaxare solent; at rbetoribus hunc declamationum ad poripam et
ostentationem factarum velut colophonem praeseri bemus. Qui non satis opportune videntur dicendi facultatem in Miltiadis aut Cimonis laudibus exercere, aut plerisque aliis nomine carentibus, aut in divite ac paupere a se invicem in reipublicae administratione dissidentibus, pro quibus senes aliquando in theatro rixantes videre memini. Et erant illi tamen ex philosophis gravitatis plenissimi, et uterque, quantum conjici poterat, barbæ pondo aliquot trahebat. Sed nihil illis tanta gravitas obstitit, quin sibi mutuo conviciarentur, et fremerent, et indecore manus agitarent, cum prolixe de iis viris serniones instituerent, quos tum quidem necessitudine cum iis aliqua conjunctos arbitrabar; ut autem ab aliis postmodum edoctus sum, ne in vivis quidem fuerant, nedum erant necessitudine conjuncti; ae nullo modo in rebus exstiterant. Ubinam enim gentium exstaret resp. quæ ei, qui se optime gessisset, præmium illud decerneret, ut civem contrarias in reip. administratione partes sequentem, interficiat? Quanquam qui nonagesimum annum agens in ficto argumento contendit, quoduam in tempus disciplinarum veritatem differet? Omnino vero declamationis atque exercitationis nomen intellexisse mihi non videntur, quod sese alterius gratia tractari profitetur at illi præparationem ipsam pro fine habent; viamique, tanquam illud quo tendere oporteat, amplexantur. Certamen enim justum ex ipsa exercita tione faciunt. 156 Quemadmodum si quis certa lege commotis in palestra manibus, pancratii nomine apu‹ Olympiam a præcone proclamari vellet tanta in hominibus cum mentis siccitas, tum verborum inundans copia reperitur, ut nonnulli sint, qui, etsi nihil habeant quod dicant, possint tamen dicere: cum fructum ex seipsis capere aliquem eos oporteret, uti Alcæus et Archilochus fecerunt, qui uterque facundiam suam in propriæ vitæ descriptionem contulit. Unde et eorum memoria, quæ illis jucunda aut molesta contigerunt, insequentis temporis successione propagata est. Neque enim vanɔ et inania consectantes lucubrationes edit runt; velut recens illa sapientum natio in confictis argumentis facere solet; neque opes sHAS 15 alterius præconium insumpserunt, uti Homerus et Stesichorus, qui beroum quiden genus pema. tibus suis gloriosius et illustrius reddiderunt, nosque ad studium virtutis inde utilitatem aliquanı cepimus: ipsi autem, quod ad se pertinet, neglecti jacuerunt; de quibus nihil aliud dicere possumus. nisi quod elegantes poetæ fuerunt. Quare quisquis famæ apud homines et existimationis in posuerus proferendæ cupiditate flagrat, consciusque sibi ipsi est, posse immortali memoria dignas bulis inscribere, audacter novam illam et inusitatam nostram scribendi rationem ingrediatur, seque tene poris memoriæ commendet. Præclarus is custos est, quotics favente Deo aliquid ejus fidei committitur. res
EPISTOLE. EPIST. I. MONITUM IN SYNESHI EPISTOLAS. Ita ferme accidit, ut quo quisque scriptorum illustrior fuit, magisque in omnium usu ac studio pervagatus, eo magis sit varietate lectionum, aut, quod molestius est, mendis atque erroribus refertus. Hoc in Cicerone, Plinio cæterisque, Græcis pariter ac Latinis, experimur quotidie: quorum libri, quia manibus terebantur omnium atque identidem a librariis exscribebantur, variantium vocum ac lectionum mukitudine prætexti sunt. Eadem in Synesio nostro causa fuit, cur ex omnibus ejus monimentis epistolicum hoc opus maculosum imprimis esset ac varium. Cum enim jam olim apud antiquos celeberrimæ Synesii Epistolæ forent, ut ex Evagrii, Photii, Suidæ aliorumque narratione constat, inde factum est ut cætera quidem, quæ nostra etiam ætate obscuriora sunt, auctoris illius ad nos sinceriora scripta pervenirent: Epistolæ vero multis librariorum erroribus, atque ejusmodi lectionum ambiguitate et copia scatorent. Itaque plus a nobis in iis recensendis operæ quam in reliquis adbibitum est, ut ad veterum codicum fidem, quorum nobis satis magna copia ſuit, eas exigeremus. In quibus haud sane pauca lector animadvertet, quæ insigni aliqua labe deformata germanæ lectioni restituta sunt. Jam quod a‹ Epistolarum ordinem spectat, tametsi tumultuarie omnes nullaque temporum,habita ratione congestæ sint, nibil tamen innovandum in hac editione decrevimus; ne qui eas in aliis editionibus legissent, vel boc ordine laudatas ab scriptoribus viderent, in iis reperiendis postmodum laborarent. SYNESII EPISTOLÆ. ENIZTOAH A'. Nexdropw. xal pepting, and rīs úmeyésswę aůreű xavepsi. Ilap' 157 EPISTOLA 1. Nicandre. Filios ego libros gonui, alios quidem ex augusliori philosophia, atque ejus contubernali poetica; alios vero ex publice prostituta rhetorica. Vorum quivis hoc facile discernet, uno omnes ex patre editos esse, qui nunc ad seria, nunc ad volupta tem inclinaret. Hoc vero præsens opus cujus sit partis, ipse sue argumento declarabit. me vero sic adamatum est, ut libentissime ipsum in philosophiam asciturus, atque inter legillnos ascripturus fuorim. Sed hoc concessuras se negant vol reipublica leges. Sunt enim nobilitatis propugna. [XLII-XLIV) Melius hoc Græci quam Latini usurpant. Illi enim marépa auclorem ac scriptorem nominant. Clem. Alex. 1 Serum. fuxic & Eɣyovos of 16you. Sic Arnobius lib. 11 patres sententiarum vocal auctores. Rufinus quoque Præfat. in libros Hapì dpxŵr, ut pater verbi potius sit quam interpres. Dionysius Alexandrinus apud AthaMasium libro De sententiis Dion., Moŋrds y¼p twv PATROL, GR. LXVI. Alludit ad de qua Xenophon in Symposio, quem consule. Scholion veteris codicis ex Regia bibliotheca adnotat librum hunc esse Calvitii encomium. Quod qui legerit, merito banc Synesio dubitationem oblatam fatobitur. a
PG 66:1283
131 Nam vitam occuliant superi mortalibus agris.
Porro ad maxima quæque citra laborém pervenire,
divinum quoddam bonum est: hominibus vero,
non utique virtutis duntaxat sed et bonorum
nium in aditu,
Sudorem dii præposuere potentes.
Porro divinatio bonerum omnium maximum est.
Etenim scientia ipsa et universe cognoscendi facultate cum ab homine Deus, tum homo a belluis
distat. Sed Dee sola ad cognoscendum natura satis
est; homo autem divinationis beneficio multo
plura consequitur quam quæ communis natura
sortita sit. Vulgus enimid unum novit quod præsens est; quod nondum accidit, conjectura consequitur. Calchas vero unus in Græcorum omnium
conventu noverat,
Qua sunt, qua ventura, et qua ante fuerunt.
Hinc apud Homerum deorum res Jovis ex arbitrio
pendent, quod
Natu sit major, pluraque norit;
nempe ideo quod natu sit grandior. Ad hoc enim
ætatis mentionem arbitror his in versibus pertinere, quod pro temporis diuturnitate plura nosse
contingat, quandoquidem cognitio ipsa facile cateris omnibus antecellit. Quod si quis aliis ex versibus ita in animum inducat ut principatum Jovis ex
ananuum robore metiendum putet, quod, ut idem ait,
Præstabal viribus ille,
Κρύψαντες γὰρ ἔχουσι θεοὶ βίον ἀνθρώποισι.
Απόνως μέν γε τῶν μεγίστων τυγχάνειν, θεῖόν ἐστιν
ἀγαθόν· ἀνθρώποις δὲ οὐκ ἄρα ἀρετῆς μόνον, ἀλλὰ
καὶ πάντων καλῶν,
ἱδρῶτα θεοὶ προπάροιθε έθηκαν.
Μαντεία δὲ ἀγαθῶν ἂν εἴη τὸ μέγιστον. Τῷ μὲν γὰρ
εἰδέναι, καὶ ὅλως τῷ γνωστικῷ τῆς δυνάμεως, Θεός
τε ἀνθρώπου, καὶ ἄνθρωπος διαφέρει θηρίου. Αλλά
Θεῷ μὲν εἰς τὸ γινώσκειν ἡ φύσις ἀρκεῖ· ἀπὸ δὲ
μαντείας ἀνθρώπῳ πολλαπλάσιον παραγίνεται τοῦ
τῇ κοινῇ φύσει προσήκοντος. Ο γὰρ πολὺς τὸ παρὸν
μόνον οἶδε· περὶ δὲ τοῦ μήπω γενομένου στοχάζεται.
Ο δὲ Κάλχας εἷς ἄρα ἐν ἐκκλησίᾳ τῶν Πανελλήνων
μόνος επίστατο,
τά τ' ἐόντα, τά τ' ἐσσόμενα, πρότ' ιόντα.
Καὶ Ομήρῳ δὲ ἄρα διὰ τοῦτο τῆς τοῦ Διὸς γνώμης
ἐξῆπται τὰ τῶν θεῶν πράγματα, ὅτι
πρότερος γέγονεν, καὶ πλείονα οἶδεν·
αὐτῷ δήπου τῷ πρεσβύτερος είναι. Καὶ γὰρ τὴν ήλιο
κίαν εἰς τοῦτο οἶμαι συντείνειν τοῖς ἔπεσιν, ὅτι συμ
βαίνει διὰ τὸν χρόνον πλείω γινώσκειν. Ην ἄρα τ
τιμιώτατον. Εἰ δέ τις ὑφ' ἑτέρων ἐτῶν ἀναπείθεται
τὴν ἡγεμονίαν τοῦ Διὸς χειρῶν ἰσχὺν είναι λογίζε
σθαι, ὅτι, φησί,
... Βίη δε φέρτερος ξεν
οὗτος φορτικῶς ὡμίλησε τῇ ποιήσει, καὶ ἀνήποις
ἐστι τῆς κατ' αὐτὴν φιλοσοφίας, τοὺς θεοὺς οὐδὲν
ἄλλο ἡ νοῦς λέγουσης. Ταύτη τοι προσπερνά πάλιν
τῷ κατ' ἀλκὴν περιεῖναι, τὸ καὶ γενεῇ πρότερος,
τὸν Δία νοῦν λέγων αρχεγονώτερον· νοῦ δὲ ἰσχὺς τί
ἂν ἄλλο ή φρόνησις εἴη; Καὶ ὅστις αὖν θεὸς ὢν ἄρχειν
ἀξιοῦται θεῶν, νοῦς ὤν, σοφίας περιουσίᾳ κρατεί
Ωστε καὶ τὸ, Βίη δ' όγε φέρτερος, εἰς ταυτό ἡμῖν
τῷ, Πλείονα οἶδεν, ἀνακάμπτει καὶ περιίσταται. Διά
τοῦτο καὶ ὁ σοφὸς οἰκεῖος Θεῷ, ὅτι πειρᾶται σύνεγγυς
εἶναι τῇ γνώσει, καὶ πραγματεύεται περὶ νόησιν,
τὸ θεῖον οὐσίωται.
stupide hic admodum in ista poesi versatus est,
nec ejus philosophandi rationem intelligit quæ
deos nihil aliud quam mentes esse definit; proptereaque rursum ei quod dixerat Jovem viribus
superiorem esse, statim illud, natu major, attexuit,
ut Jovem antiquiorem mentem esse significaret;
moutis autem rebur, quod tandem aliud est præter prudentiam? Quare quisquis deus ille est cui
deorum principatus attribuitur, cum) mens sit idem,
ob excellentem sapientiam in cæteros habet imperium. Adeoque istud ipsum, præstabat viribus ille,
eodem cum altero, pluraque norit, regreditur ac
recidít. Quam ob causam sapiens cum Deo necessitudine quadam conjunctus est, quod cognitione
proxime ad eum conatur accedere et circa intellectionem occupatur, quæ est ipsa Dei substantia.
2. Hæc igitur argumenta sint, quibus hoc efficiatur, divinationem unam ex optinis rebus esse quæ
studiis hominum tractantur. Jam vero cuin per
quælibet futurorum indicia quælibet præbeant,
quoniam quæ eodem sunt in animali, mundo scilicet, germanitatem habent inter sese, 132 cumque hæc, velut multiplices quædam litteræ sint in
tola rerum universitate, tanquam in libro, descriptæ; quarum aliæ Phœnissæ, aliæ Ægyptiæ, Assyriæ aliæ sunt, quas qui sapiens est, legit: sapiens porro is est qui natura didicit, aliisque alius
in rebus est sapiens et hic quidem magis, alter
minus exempli gratia, hic quidem syllabarum
peritus est, ille dictionis integra,alter orationis simul universa: ita plane futura sapientes prævi-
‹lent, alii ex astrorum, alii ex stabilium ac permanentium, alii denique ex discurrentium facium
β'. Αὗται μὲν ἀποδείξεις ἔστων, τοῦ μαντείας ἐν
τοῖς ἀρίστοις εἶναι τῶν ἐπιτηδευομένων ἀνθρώπους.
Εἰ δὲ σημαίνει μὲν διὰ πάντων πάντα, ἅτε ἀδελφῶν
ὄντων τῶν ἐν ἑνὶ ζώῳ τῷ κόσμῳ, καὶ ἔστι επίτα
γράμματα παντοδαπά, καθάπερ ἐν βιβλίῳ τοῖς οὖσι,
τὰ μὲν Φοινίκεια, τὰ δὲ Αἰγύπτια, καὶ ἄλλα Ασσ
Για· ἀναγινώσκει δὲ ὁ σοφός· σοφὸς δὲ ὁ φύσει με
θών· καὶ ἄλλος ἄλλα· καὶ ὁ μὲν μᾶλλον, ὁ δὲ ἧττον
ὥσπερ ὁ μὲν κατὰ συλλαβάς, ὁ δὲ ἀθρόαν τὴν λέξιν,
ὁ δὲ τὸν λόγον ὁμοῦ· οὕτως ὁρῶσι σοφοὶ τὸ μέλλον,
οἱ μὲν ἄστρα ειδότες, ἄλλος τὰ μένοντα, καὶ ἄλλος
τὰ πυρσὰ τὰ διάττοντα· οἱ δὲ ἐν σπλάγχνοις αὐτὰ
ἀναγνόντες· οἱ δὲ ἐν ὀρνίθων κλαγγαῖς, καὶ και
έδραις, καὶ πτήσεσι. Τοῖς δὲ καὶ τὰ καλούμενα σύμ
δολα, τῶν ἐσομένων ἐστὶν ἀρίδηλα γράμματα, φωναί
τε καὶ συγκύρσεις ἐπ' ἄλλῳ γενόμεναι, σημαντικών
ὄντων ἅπασι πάντων. Ωστ᾽ εἰ σοφία παρ' όρνισιν
PG 66:1285
DE INSOWNAS.
ἦν, τέχνην ἂν ἐξ ἀνθρώπων, ὥσπερ ἡμεῖς ἐξ αὐτῶν, & observatione atque notitia; nonnulli in visceribus
animalium ea legunt; quidam in garritu avium
et institione ac volata. Sunt etiam quibus quæ
valgo omina dicuntur, litterarum instar sunt frtura manifeste declarantium, uti voces et fortaiti
occursus aliis de causis facti, ita ut omnia omnibus significandi vi prædita sint. Itaque si ulla in
avihus inesset sapientia, artem illæ ex hominibus
aliquam, quemadmodum ex iis facimus, ad futurorum notitiam instituissent; siquidem nos illis,
quemadmodum illa nobis, novi et pervetusti ac
secundi sumus. Οportebat enim, arbitror, univermitatis hujus consentientis secum conspirantisque
partes, utpote qnæ ejusdem totius membra sint,
mutua quadam necessitudine copulari. Ac fortasse
ἐπὶ τὸ ἐσόμενον συνεστήσαντο. Καὶ γὰρ ἡμεῖς ἐκεί
νας, ὥσπερ ἡμῖν ἐκεῖνοί γε, νέοι, καὶ προπάλαιοι,
καὶ πανδέξιοι. Έδει γάρ, οἶμαι, τοῦ παντὸς τούτου
συμπαθούς τε ὄντος, καὶ σύμπνου, τὰ μέρη προσ
έχειν ἀλλήλοις, ἅτε ἑνός ὅλου μέλη τυγχάνοντα. Καὶ
μή ποτε αἱ μάγων Γϋγγές αὗται; καὶ γὰρ θέλγεται
παρ' ἀλλήλων ὥσπερ σημαίνεται· καὶ σοφὸς ὁ εἰδὼς
τὴν τῶν μερῶν τοῦ κόσμου συγγένειαν. Ελκει γὰρ
άλλο δι' άλλου, έχων ενέχυρα παρόντα τῶν πλεῖστον
ἀπόντων, καὶ φωνὰς καὶ ὕλας καὶ σχήματα. Ὥσπερ
ἐν ἡμῖν σπλάγχνου παθόντος, ἄλλο συμπέπονθεν· καὶ
τὸ τοῦ δακτύλου κακὸν, εἰς τὸν βουβώνα ἀπερείδεται,
πολλῶν τῶν μεταξὺ μὴ παθόντων· ἑνὸς γὰρ ἦν
ἄμφω ζώου· καὶ ἔστιν αὐτοῖς τι μᾶλλον ἑτέρων πρὸς
ἄλληλα. Καὶ δὴ θεῷ τινι τῶν εἴσω τοῦ κόσμου λίθος magorum incantationes nibil aliud sunt. Nam a se
ἐνθένδε καὶ βοτάνη προσήκει, οἷς ὁμοιοπαθῶν εἴχει invicem attrahuntur non minus quam significanτῇ φύσει καὶ γοητεύεται. Ωσπερ ὁ τὴν ὑπάτην ψήλας, tur; et is demum sapiens est, qui partium inter se
οὐ τὴν παρ' αὐτὴν τὴν ἐπόγδοον, ἀλλὰ τὴν ἐπιτρίτην, mundi cognationem intelligit. Quippe aliud alteκαὶ τὴν νήτην ἐκίνησε. Τοῦτο μὲν ἤδη τῆς προγενε- rius beneficio ad se pertrahit, præsentia habens
στέρας ἐστὶν ὁμονοίας. Έστι γάρ τις ὡς ἐν συγγενείᾳ tanquam eorum quæ maximo intervallo separanτοῖς μέρεσι καὶ διχόνοια. Οὐ γάρ ἐστιν ὁ κόσμος τὸ
tur, pignora quædam, veluti voces, materias ac
ἁπλῶς ἔν, ἀλλὰ τὸ ἐκ πολλῶν ἔν. Καὶ ἔστιν ἐν αὐτῷ figuras. Quemadmodum in nobis viscere aliquo
μέρη μέρεσι προσήγορα καὶ μαχόμενα, καὶ τῆς στά male affecto, aliud itidem afficitur, ac digiti etiam
σεως αὐτῶν εἰς τὴν τοῦ παντὸς ὁμόνοιαν συμφωνού- morbus in inguen decumbit, tametsi quæ interjeσης, ώσπερ ή λύρα σύστημα φθόγγων ἐστὶν ἀντιcta sunt multa, nibil mali sentiant: sunt enim
φώνων τε καὶ συμφώνων. Τὸ δ' ἐξ ἀντικειμένων ἐν, unius animalis partes, inestque in his, potius quanı
ἁρμονία καὶ λύρας, καὶ κόσμου. ᾿Αρχιμήδης μὲν οὖν aliis, quædam ad se invicem affectio. Inde igitur
6 Σικελός ήτει χωρίον ἔξω τῆς γῆς, ὡς ἑαυτὸν ἀντιτα- accidit ut ad deum aliquom ex eorum numero
λεπτεύσων ὅλῃ τῇ γῇ· ἐν αὐτῇ γὰρ ὧν οὐκ ἔχειν ἔφη qui mundi hujus ambitu continentur, lapis apud
δύναμιν πρὸς αὐτήν. Ο δὲ ὁτιοῦν περὶ τὴν φύσιν nos aliquis herbave pertineat: quibus rebus cum
τοῦ κόσμου σοφάς, ἔξω τεθεὶς, οὐκ ἂν ἔτ᾽ ἔχει τῇ affectionis similitudine sit conjunctus, naturæ vi
τυρία τι χρήσασθαι· αὐτῷ γὰρ ἐπ' αὐτὸν χρῆται. trahitur ac pellicitur. Quemadaiodum qui imam
Διεσπασμένης οὖν τῆς συνεχείας, μάτην ἂν ἴδοι, καὶ chordam pulsat, non proximam, hoc est sesquioctaΕψυχα ἂν κατασημαίνοιτο σύμβολα. Καὶ ὅσον γὰρ vam, movet, sed sesquitertiam ac neten, atque hoc
ἔξω τοῦ κόσμου θεῖόν ἐστιν, ἅπαν ἐστὶν ἀγοήτευτον· ipsum ex antiquiori concordia profciscitur. Inest
enim, velut in cognatione, nonnulla Miam inter partes dissensio. Siquidem mundus non unum
setule quidpiam est, sed unum ex multis conflatum: 133 in coque partes sunt partibus aſlines,
ac repugnantes: conspirante ad universi concordiam mutuo earum divortio, uti lyra contrariorum
ac consentientium sonorum quædam est veluti collectio. Nam quod ex contrariis unum exsistit,
sam in lyra quem in mundo, concentus appellatur. Sane Archimedes ille Siculus locum aliquem extra
terne ambilanı postulabat, quasi contrario se loti terræ pondere libraturus; negabat enim se, quandis ea esset, quidquam in cam virium habere. Verum quisquis ullam eirea mundi naturam peritiam est adeptus, si extra eumdem constituatur, nihil jam peritia oti sua poterit, necesse enim erit
ut eo contra ipsuni utatur. Quare interrupta continuitate frustra prospiciet et expertis animæ observabit indicia. Quidquid enim divinum extra mundum positum est, nullis omnino præstigiis allici potest:
... ὁ δ᾽ ἀφειμένος οὐκ ἀλεγίζει,
Ουδ' όθεται.
Η γὰρ τοῦ φύσις ἀμείλικτος· τὸ δὲ παθητικόν ἐστι
τὸ θελγόμενον. Τὸ μὲν δὴ πλάτος ἔν τε μαντείαις καὶ
τελεταίς, ἡ τῶν ἐν κόσμῳ παρέχεται πληθύς, καὶ
συγγένεια. Διαστάντων μὲν ἡ πληθύς, ἑνὸς δὲ ὄντων
συγγένεια. Καὶ τελετὰς μὲν, ἀλλὰ μηδὲ ὁ λόγος κι
νείτω, νόμῳ πολιτείας πειθόμενος, μαντικὴν δὲ ἀνεμέσητον ἀποδέξασθα:.
Quicunque est liber, cura vacat omni,
Nec pensi est illi quidquam.
alNatura quippe nientis nullo modo inflecti potest;
patibileque hoc ipsum est quod mulcetur ac pellicitur. Quamobrem divinationem ac mysteriorum
latissimam copiam, eorum quæ in mundo sunt,
multitudo et afinitas suppeditat; multitudo, inquam, discrepantium, affinitas vero conjunctorum
et unum constituentium. Ac reconditas quidem
initiationes nullo modo nostra attingat oratio, reipublicæ legibus obtemperans; divinationem autem
admittere, reprehensione omai caret.
PG 66:1289
culum depulerit. Sed cum ad perfectissimas rerum inspectiones ei animæ viam patefecerit, quæ neque
carum unquam desiderium conceperit, neque de ascensu cogitarit; 135 hoc demum in eorum,
quæ sunt, gerere, occultissimum fuerit; naturam, inquam, transcendere, et cum intelligibili copulare
illum qui adeo hinc aberraverit, ut ne unde venerit, perspectum quidem habeat. Quod si quis viam
ipsam atque ductum magnum esse aliquid opinetur, minimeque sibi de phantasia persuadeat, uti
per sese felicem illam conjunctionem præbere possit, audiat quid de viarum diversitate oracula saera pronuntient. Igitur post plenam omnium subsidiorum enumerationem, quæ penes nos ad provectionem illam habemus, secundum quam insita nobis semina excitare, atque augere possumus,
Τοῖς δέ, φησί, διδακτὸν ἔδωκε φάους γνώρισμα Notitiam, ait, edocta dedit his comprendere lucis;
[λαβέσθαι·
Virium at his fructum in somnis dat habere suarum.
[κῆς.
Τοὺς δὲ καὶ ὑπνώοντας ἑῆς ἐνεκάρπισεν ἀλΘρᾷς; ἀντιδιέστειλεν ευμοιρίαν μαθήσεων. Ο
μὲν ύπαρ, φησίν, ὁ δὲ ὄναρ διδάσκεται· ἀλλ' ύπαρ
μὲν ἄνθρωπος ἐστιν ὁ διδάσκων· τὸν ὑπνώοντα δὲ
Θεὸς ἧς ἐνεκάρπισεν ἀλκῆς· ὡς ταὐτὸν εἶναι τὸ μανθάνειν τε καὶ τυγχάνειν. Τὸ γὰρ ἐγκαρπίσει καὶ
πλέον ἐστὶ τοῦ διδάξαι.
δ'. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν παρειλήφθω παραστατικὸν τῆς
ἀξίας τῆς κατὰ τὴν ἐν φαντασίᾳ ζωὴν, πρὸς τοὺς
ἀπογινώσκοντας αὐτῆς καὶ τὰ ἐλάττω· ὡς οὐδὲν
θαῦμα οὕτω γινώσκειν ὑπὸ περιττῆς σοφίας προστετηκότας τοῖς ὑπὸ τῶν λογίων ἀποκηρύκτοις. Φησὶ
γάρο
Οὐ θεσιών, σπλάγχνων τ', δθομαι· τάδ' ἀθύρο
[ματα πάντα.
καὶ φεύγειν αὐτὰ παρακελεύεται. Οἱ δὲ, ἅτε ὄντες
ὑπὲρ τὸ πλῆθος, τέχνας μὲν ἐπὶ τὸ ἑπόμενον ἄλλος
ἄλλας ἀπολαβόντες, ἀξιοῦσιν ἐργάζεσθαι· ὀνείρων
δὲ ὑπερορῶσιν, ὡς προϋπτου πράγματος, οὗ μέτεστιν
Ομοτίμως ἀμαθεῖ τε καὶ σοφῷ. Τί οὖν εἰ ταύτῃ σου
φός, ὅτι τοῦ κοινοῦ πλέον τυγχάνει; Τοιγάρτοι καὶ
τὰ ἄλλα ἀγαθὰ, καὶ τούτων γε μᾶλλον τὰ μέγιστα
κοινότατα πρόκειται. Ηλίου γὰρ οὔτε θεσπεσιώτεσεν ἐν τοῖς ὁρωμένοις οὐδὲν, οὔτε δημοσιώτερον. Εἰ
Σε τὸ αὐτοπτῆσαι Θεὸν χρῆμα εὐδαιμον, τὸ διὰ φαν
τασίαν ἐλεῖν, πρεσβυτέρας αὐτοψίας ἐστίν. Αἴσθησις
γὰρ αἰσθήσεων αὕτη, ὅτι τὸ φανταστικὸν πνεύμα,
κοινότατόν ἐστιν αἰσθητήριον, καὶ σώμα πρώτον
ψυχῆς. Ἀλλὰ τὸ μὲν ἐνδομυχεῖ, καὶ τὴν ἀρχὴν ἔχει
του ζώου καθάπερ ἐξ ἀκροπόλεως. Περὶ γὰρ αὐτὸ
πᾶσαν τὴν τῆς κεφαλῆς πραγματείαν ἡ φύσις ᾤχοδομήσατο. Ακοὴ δὲ καὶ ὄψις οὐκ εἰσὶν αἰσθήσεις,
ἀλλ᾽ αἰσθήσεως ὄργανα τῆς κοινῆς ὑπηρέτιδες, οἷον
πυλωροί του ζώου διαγγέλλουσαι τῇ δεσποίνῃ τὰ οὐ
ραθεν αἰσθητά, ὑφ᾽ ὧν θυροκοπείται τὰ ἔξωθεν απ
σθητήρια. Καὶ ἡ μὲν ἅπασι τοῖς μέρεσιν αὐτῆς, απ
σθησίς ἐστιν ἐντελής. Ολῳ τε γὰρ ἀκούει τῷ πνεύ
ματι, καὶ ὅλῳ βλέπει, καὶ τὰ λοιπὰ πάντα δύναται.
Διανέμει δὲ τὰς δυνάμεις, ἄλλην κατ' ἄλλο, καὶ
προσκυψαν ἐκ τοῦ ζώου χωρὶς ἑκάστη, καὶ οἷόν εἰ
σιν εὐθεῖα! τινες ἐκ κέντρου ῥνεῖσαι, καὶ εἰς τὸ κέν·
την συννεύουσαι, μία μὲν πᾶσαι κατὰ τὴν κοινὴν
ρίζαν, πολλαὶ δὲ κατὰ πρόοδον. Ζωωδεστάτη μὲν οὖν
+ διὰ τῶν προβεβλημένων οργάνων αἴσθησις, οὐδὲ
αἴσθησις ούσα πρὶν ἐπὶ τὴν πρώτην φθάσῃ ἡ θειοτέρα δε, καὶ ψυχῇ προσεχής, ἡ ἄμεσος αἴσθησις. Εἰ
δὲ τὰς σωματικές αἰσθήσεις διὰ τὸ γινώσκειν τιμών
PATROL. Gnec. LXVI.
Vides, ut felicem sortem a disciplina secreverit.
Hic, inquit, vigilans, aller somnians edocetur;
sed per vigiliam homo est qui instituit; dormienti
vero Deus virium suarum fructum objicit, ut idem
sit discere quod assequi. Nam fructum objicere
plus est quam docere.
4. Sed hæc hactenus proposita sint, quo vitæ
illius quæ in phantasia est, dignitas declaretur,
adversus eos qui eidem vel minimis in rebus
diffidunt. Quo modo sentire eos nihil miror, ut qui
præ eximia sapientia iis defixi teneantur, quæ divinorum oraculorum abjudicavit auctoritas. Ita
enim loquuntur:
Sacra nihil curo, nec viscera: ludicra.unt hæc;
et ut ea fugiamus hortantur. At illi, perinde ut
supra vulgus hominum positi, artes alius alias ad
notitiam futurorum seligentes exercere contendunt; somnia ipsa negligunt, tanquam in propatulo posita, quorum ex æquo sunt imperiti ac
sapientes participes. Quid si igitur ob id maxime
sapientiam ea res habet, quod de communi plus
cæteris assequitur? Siquidem et reliqua bona, multoque magis quæ inter ea præcipua sunt, omnibus in commune maxime proponuntur. Nihil enim
sole in rebus aspectabilibus, aut divinius, aut
communius est. Jam vero cum per sese Deum intueri, res sit felicitatis plena; tum per phantasiam illius notitiam apprehendere, exquisitioris cujusdamn intuitus est. Sensus cnim iste sensuum est;
quoniam phantasiæ spiritus, is scilicet quo visio
nes et imagines concipiuntur, communissimus
omnium sensus est, ac primum animæ corpus.
Sed hoc quidem in interioribus 136 residet, ae
principatum animalis in sese, tanquam ex arce
continet. Natura enim circum illud universum
capitis opificium exstruxit. Auditus antem ac visus
sensus non sunt, sed instrumenta sensus, et communis administre, tanquam animalis ostiariæ; ca
dominæ renuntiantes, quæ extrinsecus sentiuntur,
Da quiluus externa sensuum conceptacula pulsantur.
Atque illa quidem quavis sui parte perfectus sensus est: nam el toto spiritu audit, et toto videt,
el cætera præstare potest omnia; vires autem
suas, ac facultates, aliam alia parte distribuit;
separatimque ex animali prodeunt singula. Iin
velut rectæ quædamı lineæ sunt, quæ e centro
Η
PG 66:1291
profecto, eodem referuntur, que omnes communi τες, ὅτι μάλιστα ίσμεν & τεθεάμενα, φαντασίαν
in radice una eadenique sunt, progressione vero
plures. Itaque crassissimus et animalis imprimi
sensus ille est, qui per externa se instrumenta
profert, neque prius sensus est, quam ad primum
omnium pervenerit; divinior autem, et animæ
finitimus est, sine intermedio proximus sensus.
Jam si pro eo quod sensus corporis propter cognitionem habemus in pretio, quoniam ea maxime
scimus quæ oculis subjecimus; phantasiam idcirco
rejicimus, quasi sensibus infideliorem; illud videmur obliti, ne oculum quidem vera omnia demonstrare; sed alium quidem nihil, alium falso,
idque vel ex rebus ipsis quæ videntur, vel interjectis corporibus, per quæ videntur, effici. Nam
pro distantiæ varietate minora læc, aut majora
videntur; et quæ in aqua sunt, majora; remus
autem quasi infractus oculis objicitur, vel ex oculi
ipsius imbecillitate, fraus illa nascitur. Etenim
cum lippus est, confusa omnia et indistincta cernit. Similiter quisquis phantasie spiritu male affectus est, hic perspicua aut distincta visa postulare non debet. Quæ sit autem illius ægritudo,
quibusve rebus lippitudinem contrahat, aut crassior
fat, tum quibus repurgari, et defacari, atque ad
naturam revocari possit, secretiore ex philosophia
repetendum tibi est; a qua quibusdam cæremoniis
purgatus divinus efficitur, et ea quæ extrinsecus
immissa sunt a sensibus, evanescunt, antequam
Deus in phantasiam introducatur. Ad hæc quisquis
illum honesta, ac naturæ consentanea vivendi ratione purum ac sincerum conservat, prompto expeditoque utitur, ut eo modo rursum maxime
communis efficiatur. Quippe animæ constitutionem spiritus iste percipit, nec ad cam
expers omnis, velut testaceum 137 illud corporis involucrum. Nam id meliori animæ dispositiuut
repugnat. Sed, ut primum est, et peculiare animæ vehiculum, tum, cum bona fit, subtilis et æthe
reus redditur; ubi in malum degeneraverit, crasseɛcit, et terrenus redditur. Ut enim universe lo°
quamur, inter id quod rationis est expers, et rationem; necnon incorporcum inter et corporeum, medium illud est, ac velut communis utrorumque terminus, per quem divina cum extremis
copulantur. Ideo naturam illius philosophiæ beneficio dificile est investigare; aliquid enim que!
suum est, tanquam e vicino, utroque ab extremo mutuatur, et in eadem natura, tanto abs se intervallo sejuncta cogitatione complectitur.
ἀποσκορακίζοιμεν· ὡς ἀπιστοτέραν αἰσθήσεως, τοί
καμεν ἐπιλαβομένοις, ὅτι μηδὲ ὀφθαλμός ἅπαντα
ἀληθῆ δείκνυσιν· ἀλλ' ὁ μὲν οὐδὲ δείκνυσιν· ὁ δὲ
ψεύδεται, καὶ παρὰ τὴν φύσιν τῶν ἐρωμένων, καὶ
δι' ὧν ὁρᾶται. Ταῖς γὰρ ἀποστάσεσιν ἐλάττω και
μείζω ταῦτα· καὶ τὰ καθ᾽ ὕδατος μείζω, ἡ δ
κώπη κεκλασμένη προσπίπτει· καὶ παρὰ τὴν ἀδυνα
μίαν τὴν αὐτοῦ αὐτὸ τὸ ὄμμα· λημῶν γὰρ συγκε
χυμένα καὶ ἀδιάκριτα δείκνυσι. Καὶ ὅστις οὖν τ
φανταστικὸν πνεῦμα νοσεί, μὴ ἀπαιτείτω ταφῆ, τη
εὐκρινῆ τὰ θεάματα· ἥτις δὲ αὐτοῦ νόσος, καὶ οἷς
λημᾷ καὶ παχύνεται, καὶ οἷς καθαίρεται, καὶ ἀπει
λικρινεῖται, καὶ εἰς τὴν φύσιν ἐπάνεισι, τῆς ἀποῤῥή
του φιλοσοφίας πυνθάνου, ὑφ᾽ ἧς καὶ καθαιρόμενο
διὰ τελετῶν, ἔνθεον γίνεται. Α' τε εἰσκρίσεις πρὶν τὸν
Θεὸν ἐπεισαγαγεῖν τὸ φανταστικόν, ἐκθέουσι. Και
ὅστις αὐτὸ διὰ τοῦ κατὰ φύσιν βίου τηρεί καθαρή
ἑτοίμῳ χρῆται· ὡς ταύτῃ πάλιν εἶναι κοινότατον,
Ἐπαίει γὰρ τὸ πνεῦμα τοῦτο τῆς ψυχικής διαθέσεις,
καὶ οὐκ ἀσύμπαθές ἐστι πρὸς αὐτό, καθάπερ
ὀστρεῶδες περίβλημα. Ἐκεῖνο μὲν γὰρ καὶ ἀντίθε
σιν ἔχει πρὸς τὰς ἀμείνους τῆς ψυχῆς διαθέσεις.
Αλλά τοι τὸ πρῶτον αὐτῆς καὶ ἴδιον σχῆμα, ἀγα
θυνομένης μὲν, λεπτύνεται καὶ ἀπαιθεροῦται· κακ
νομένης δὲ παχύνεται καὶ γαιοῦται. Ολως γὰρ τοῦτο
μεταίχμιόν ἐστιν ἀλογίας καὶ λόγου, καὶ ἀσωμάτων
καὶ σώματος, καὶ κοινὸς ὄρος ἀμφοῖν· καὶ διὰ τοῦ
του τὰ θεῖα τοῖς ἐσχάτοις συγγίνεται. Ταύτῃ καὶ χα
λεπόν ἐστιν αἱρεθῆναι διὰ φιλοσοφίας τὴν φύσιν αύ
τοῦ. Ἐρανίζεται γάρ τι προσῆκον ὡς ἐκ γειτόνων
ἀφ' ἑκατέρου τῶν ἄκρων, καὶ φαντάζεται μια φύσει
τὰ τοσοῦτον ἀπῳκισμένα.
5. Cæterum illam, quæ est in phantasiæ natura
ubertatem ac copiam, plurimas in rerum partes natura transfudit; adeo ut ad ea usque animalia de
scendat que mente carent; nec tum divinioris animæ vehiculum est; sed ipsa subjectis, et inferioribus facultatibus, tanquam vehiculis, insidet, velut quædam per sese animalis ratio; multaque per
se convenienter sentit ac molitur: purgationem
nihilominus etiam in rationis expertibus recipit, ut
aliquid excellentius introducatur. Tum universa
dæmonum genera naturam habent ex ejusmodi vita constantem. Hæc euim toto hoc quod sunt, simulacra sunt, et in iis quæ fiunt repræsentantur. In
homine vero per se sola, aut plura cuin altero eflìcit. Neque enim intellectiones formamus a phantasia sejunctas, nisi quis forte brevi aliquo momento
expertem materiæ formam cognitione contrectet.
affertionis est
ε'. Τό γέ τοι πλάτος τῆς φανταστικής ουσίας ε
χ εν ἡ φύσις εἰς πολλὰς μοίρας τῶν ὄντων. Καταδίκα:
γέ τοι μέχρι ζώων, οἷς οὐκ ἔτι πάρεστι να κ
ἐστιν όχημα τότε θειοτέρας ψυχῆς, ἀλλ' αὐτὴ τας
ὑποκειμέναις δυνάμεσιν ἐποχεῖται, αὐτὴ λόγος ούτε
τοῦ ζώου, καὶ πολλὰ κατ' αὐτὴν φρονεῖ τε καὶ πράτ
τει δεόντως. Καθαίρεται γέ τοι καὶ ἐν ἀλόγοις, ώς
εἰσφρεῖσθαί τι κρεῖττον· γένη τε όλα δαιμόνων α
σίωται τῇ τοιαύτῇ ζωῇ. Ἐκεῖνα μὲν γὰρ καθ' ὅλον
αὐτῶν τὸ εἶναι, εἰδωλικά τα όντα, καὶ τοῖς γινομέ
νοις ἐμφανταζόμενα· ἀνθρώπῳ δὲ τὰ πολλὰ καθ' αυ
τὴν καὶ μόνην, ἢ μεθ' ἑτέρου πλείονα. Τὰς γὰρ νο
σεις οὐκ ἀφαντάστους ποιούμεθα· πλὴν εἰ δή τις
ἐν ἀκαρεῖ ποτε ἐπαφὴν ἔσχεν εἴδους ἄλλου· τὸ δὲ
ὑπερκύψαι φαντασίαν, χαλεπὸν οὐχ ἧττον ἢ εὐδαιμον.
Νοῦς γάρ, φησὶ, καὶ φρόνησις, ἀγαπητὴν δε και
εἰς γῆρας ἀφίκοιτο, τὴν ἀφάνταστον λέγων. Ες ξ
PG 66:1299
οὐ χωρεῖ τὴν τῶν ὄντων ενέργειαν. Μεταξὺ δὲ οὗτα.
τῶν μὲν ἂν ἁμάρτοι, τῶν δὲ τυγχάνω. Γνωματεύ
σαις ἂν οὕτω καὶ δαιμονίαν φύσιν ἐν ᾗτινιοῦν τάξει.
Τὸ γὰρ ἢ πάντως, ἢ παραμικρὸν ἀληθίζεσθαι, θεῖόν
ἐστιν, ἢ πέλας τοῦ θείου. Τὸ δέ γε πλάνον ἐν ταῖς
προῤῥήσεσιν ἀληκτικόν ἐστι, τῶν ἀλινδουμένων εἰς
ὕλην ἐμπαθὲς καὶ φιλότιμον. Ταύτῃ γὰρ ὑποδύεται
τὸ σίραιον ἀεὶ καὶ θεὸν, καὶ πρεσβύτερον δαίμονα,
καὶ ἐνάλλεται, καὶ καταλαμβάνει τὴν εὐτρεπισθεῖσαν
χώραν τῇ φύσει τῇ μείζους. Ἐν ἀνθρώπων τε ούσης
ψυχῆς, τάξιν ἂν ἐνθένδε φωράσαιμεν. Ὅταν τὸ ραν
ταστικὸν πνεῦμα καθαρὸν καὶ εὐόριστον, καὶ ὑπες
καὶ ὄναρ ἀληθῆ τῶν ὄντων ἐκμαγεία δεχόμενο,
οὗτος ἂν ὑπόσχεσιν ἔχοι, τό γε ἐπὶ τῷ τῆς ψυχές
que hæc cum in propriam nobilitatem redierit, & στεῖ, καὶ ψεύδεται. Τὸ γὰρ ἐμιχλώδες του πνεύματος,
veritatis, ut ita dicam), conditorium est; pura enini
est, et pellucens, atque incorrupta, cum, si velit,
cleus sit, ac futurorum praescia. Ubi autem decidit,
caligine repletur, et certis finibus caret, ac n.endax est, quoniam spiritus tenebræ rerum perspicuitatem non capiunt. Cum autem in medio posita
est, partim aberrat, partim veritatem assequitur.
Quo etiam modo dæmonum naturam qualibet in
serie atque 142 ordine collocatam probare possis,
ac discernere. Etenim vel semper, vel ut plurimum,
vera dicere divinum est, aut divino quamproximum.
Quidquid autem in futuris prædicendis inconstans
est, idipsum loci atque sortis expers, affectibus
obnoxia est eorum qui in materia volutantur, et
ambitiosa nature conditio. Sic enim mediosumum σχήματι, βελτίονος λήξεως. Οὐχ ἥκιστα δὲ ἀπὸ τῶν
illud genus, defruti more decoctum, ad deum semper, et augustiorem dæmonem subit, et nonnunquam insilit, ac paratam naturæ præstantiori sedem occupat. Unde etiam animæ, quæ in hominibus est, statum ac conditionem deprehendere possunus. Nam cuicunque phantasiæ purus est spiritus, et circumscriptu facilis, ut vigilans et somnians veras rerum effigies atque imagines recipiat,
hic quantum ad animæ figuram attinet, melioris
sortis obtinendæ fidem ac promissionem habet.
Præcipue vero ex visis, quæ sibi proponit, et in
quibus occupat se, cum a nullo extrinsecus impellitur, animalis spiritus statum ac dispositionem
investigamus. Ad quod dijudicandum nonnulla philosophia indicia suppeditat, quae docet quomodo
educare ipsum oporteat, et ut ne unquam erret,
qua sit provisione curandum. Optima porro educa.
tio est ex incumbente, atque operi intendente vi
semper agere, et, ut uno verbo dicam, quoad fieri
potest, intelligibilem esse vitæ progressum, quatenus absurdlorum, et temnere objicientium se visarum impetus antevertimus. Hoc enim idem est,
atque ad præstantius converti, et a deteriori abstractum, et liberum esse, nisi quantum cum eo
versari necessitas postulat; nihil autem intelligibili illo ad agendum incubitu iis perrumpendis
aptius, quæ adversus spiritum insurgunt, Subtilem enim illum supra quanı dici potest, effirit, et ad
Deum attollit: qui cum ad id idoneus fuerit, mox divinum spiritum ad animam quodam cognationS
vinculo pertrahit, Quemadmodum ubi præ crassitie convolutum in se ac diminutum fuerit, sic ut defi”
nitas sibi ab formatrice hominis providentia sede simplere nequeat (sunt autem hæ cerebri concepts.
cula), tunc natura vacuum in rebus non ferente, malignus in ea se spiritus insinuat. Tum re™
quid non incommodi ex eo detestandi mali contubernio capiat? Nam quæ ad id
sunt sedes, ut in iis spiritus resideret, natura postulat, ut aut deteriore, aut meliore spiritu cons
pleantur. Sed hæc impiorum bon:inum pœna est, qui divinam in se portionem inquinarunt. Illud
autem, pietatis finis est aut fini proximum.
φαντασμάτων, & προβάλλει, καὶ περὶ ἃ καταγίνεται,
ὅτε μὴ ἔξωθεν ὑφ᾽ ἑτέρου κινεῖται, ἐν ὁποία διαθέσει
τυγχάνει τὸ ψυχικών πνεῦμα θηρώμεν, χορηγούσης
φιλοσοφίας εἰς τοῦτο κριτήρια, ὡς καὶ δεῖ τρέφειν
αὐτὸ καὶ συνεπιμελεῖσθαι μήτοι ποτέ πλανηθήναι
Τροφὴ δὲ ἀρίστη, κατὰ τὴν ἐπιβλητικήν δύναμιν
ἐνεργεῖν, καὶ καθάπαξ νοεράν εἶναι τὴν προβ
τῆς ζωῆς ὅτη δύναμις, τὰς τῶν ἀτόπων καὶ προτε
τῶν φαντασμάτων ὁρμᾶς προλαμβάνοντας. Τούτη
γὰρ ἐστιν πρὸς τὸ κρεῖττον ἐστράφθαι, καὶ ἄσχετον
εἶναι τοῦ χείρονος, ὅτα ἀναγκαῖς μόνον προσομι
λοῦντα. Νοερὰ δ᾽ ἐπιβολὴ χρῆμα τῶν συνισταμένων
ἐπὶ τὸ πνεῦμα τμητικώτατον. Λεπτύνει γὰρ ἀρει
τως αὐτό, καὶ πρὸς Θεὸν ἀνατείνει. Τὸ δὲ γενόμενον
ἐπιτήδειον ἕλκει τῇ συγγενείς πνεῦμα θεῖον εἰς ὑμ
λίαν ψυχῆς. Ωσπερ ὅταν ὑπὸ πάχους συνειληθή και
γένηται μεῖον, ἢ ὥστε πληρῶσαι τὰς ἀποδειχθείας
αὐτῷ χώρας, ὑπὸ τῆς διαπλασάσης προνοίας
πον, αἱ δέ εἰσιν ἐγκεφάλου κοιλίαι, τότε της φύσης
οὐκ ἀνεχομένης ἐν τοῖς οὖσι κενοῦ, πονηρὸν πνεῦμα
εἰσκρίνεται. Καὶ τί οὐκ ἂν πάθοι γενομένη συνέστιος
ἀποτροπαίῳ κακῷ; Τὰς γὰρ ἐπ' αὐτῷ τούτῳ γεν
μένας τοῦ πνεύματος εἶναι χώρας, φύσις ἐστὶν ἡ
χείρονος ἢ βελτίονος εἶναι πλήρεις. ᾿Αλλὰ σύτημε
ἀθέων δίκη τῶν μολυνάντων τὸ ἐν αὐτοῖς θεῖν
ἐκεῖνο δὲ τέλος εὐσεβείας, ἢ ὅ τι ἀγχοῦ τοῦ τέον.
7. Cæterum cum'de 143 divinatione per insomnia
sermonem institueremus, ut ne ab hominibus conLenneretur, sed ejus potius studio tenerentur, utpoie quæ ad vitam, plurimum utilitatis afferat, ad id
phantasiæ naturam indagavimus. Verum ex oratione minor quidem in usum præsentem utilitas
apparuit; fructus autem sani ac valentis spiritus
longe praestabilior est, animæ sulvectio, sacrum
fabricats
ζ. Ἡμεῖς μὲν οὖν περὶ τῆς δι' ὀνείρων μαντική
λέγειν ἐπιβαλόμενοι, ὡς ἂν μὴ ἀτιμάζοιεν αὐτὴν
ἀλλ᾽ ἐπιτηδεύοιεν οἱ ἄνθρωποι, χρείαν τῷ βίῳ παρ
έχουσαν, ἐπὶ τούτῳ τὴν φανταστικὴν φύσιν περιειργά
σμεθα. Ἐκ δὲ τοῦ λόγου τὸ μὲν ἐνθάδε χρειώδες,
ἔλαττον εναπέφηνε· καρπὸς δὲ ἀμείνων υγιούς πνεύ
ματος ἀναγωγή ψυχῆς, ἱερὸν ὄντως κέρδος· ὥστε
καὶ μελέτη τις εὐσεβείας ἐστὶ, πειράσθαι μεσικών
PG 66:1317
μημάτων. "Ποτ δέ τις ἅμα καὶ νικῷ, καὶ βαδίζει, καὶ plus aliquid opinione sola suggerens. Neque enim
ἱπταται, καὶ χωρεί πάντα ἡ φαντασία. Πῶς δ᾽ ἂν
λέξις χωρήσειε; καὶ καθεύδει τις ὄναρ, καὶ ὄναρ
ὁρᾷ, καὶ διανέστη καθεύδων, ὡς οίεται, καὶ τὸν
ὕπνον ἀπετινάξατο κείμενος, καὶ φιλοσοφεί τι περί
τοῦ φανέντος ὀνείρων, καθὰ οἶδε, καὶ τοῦτο ὄνειρος,
ἀλλ' ἐκεῖνο διπλοῦς· εἶτ᾽ ἀπιστεῖ, καὶ εἴεται τὸ
παρὸν ὕπαρ εἶναι, καὶ ζῆν τὰ φαινόμενα. Ἐντεῦθεν
ἀνὰ κράτος ή μάχη, καὶ ὀνειρώττει τις ἀγῶνα πρὸς
αὐτὸν, ἀπολιπεῖν τε καὶ διεγείρεσθαι, καὶ πεῖραν
λαβεῖν ἑαυτοῦ, καὶ τὴν ἀπάτην φωρᾶσαι. Οἱ μὲν οὖν
'Αλωάδαι χολάζονται τὰ Θετταλῶν ὄρη τοῖς θεοῖς
ἐπιτειχίζοντες· καθεύδοντι δὲ οὐδεὶς Αδραστείας
νόμος ἐμποδὼν, τὸ μὴ οὐκ ἀπᾶραι τῆς γῆς εὐτυχέστερον Ικάρου, καὶ ὑπερπτῆναι μὲν ἀετούς, υπεράνω δὲ καὶ αὐτῶν γενέσθαι τῶν ἀνωτάτω σφαι
ρῶν. Καὶ τὴν γῆν τις ἀποσκοπείται πόρρωθεν, καὶ
δ' όρωμένην τῇ σελήνῃ σημαίνεται. Εξεστι δὲ καὶ
πέρασι διαλέγεσθαι, καὶ τοῖς ἀφανέσιν ἐν κόσμῳ
συνεῖναι θεοῖς. Τό γέ τοι χαλεπὸν λεγόμενον, τότε
βάδιον γίνεται, θεοὶ φαίνονται ἐναργεῖς· οὐδὲ τούτων μέντοι φθόνος οὐδὲ εἷς. Μετὰ γὰρ μικρὸν ἐπὶ
τῆς οὐδὲ ἦλθεν, ἀλλ᾽ ἔστιν. Οὐδὲν γὰρ οὕτως ἐν·
υπίίων, ὡς τὸ κλέψαι τὸ ἐν μέσῳ, καὶ μὴ σὺν χρόνῳ
erga ea 154 quæ videmus alfectu caremus, sed
partim vehementer assentimur, et adhærescimus,
partim non minus aversamur, crebræque circa hæc
incantationes, ac præstigiæ in dormientes erumpunt. Voluptas vero tum longe blandissima obrepit;
adeo ut in vigilantium etiam vitam amores odiaque
hominum aņimis imprimantur. Quare si quis non
mortuum et inanimum sonare quidpiam velit, sed
id cujus gratia orationis vis quæritur, præstare
studeat, ut eosdem affectus, easdemque opiniones,
in auditorem trajiciat, vivis profecto et animatis
verbis opus est. Jam enim aliquis una et victoriam
obtinet, et ambulat, et volat, et hac omnia phantasia recipit oratio vero qui recipiat? Dormit
alter per somnium, per somnium videt, surrexitque
dormiens, ut putat, et somnium jacens adhuc excussit; et de viso insomnio, prout novit, aliquidl
philosophatur, et hoc ipsum somnium est: sed
illud duplex, Postea fidem non adhibet, creditque
quod præsens est verum esse visum, et viva esso
quæ duntaxat apparent. Inde ergo vehemens conflictus oritur, et adversus semetipsum aliquis certamen somnial, relinquere gestions, et excitari, et
suiipsius experimentum capere, et fraudem deprehendere. Ει quidemn Aloidæ, quod contra deos Thessalicos montes pro muris objecere, supplicio sunA
affecti, dormientem vero nulla lex Adrastiæ prohiήσαι. Είτα προβατίοις τε διαλέγεται, καὶ τὴν
Ξηχὴν ἡγεῖται φωνὴν, καὶ λεγόντων ξυνίησιν. Οὕτω
μὲν καινόν, οὕτω δὲ πολὺ τὸ πλάτος τῶν ὑποθέσεων,
εἴ τις αὐταῖς ἐπαφιέναι τοὺς λόγους θαρσήσειεν.
bel, quominus et Icaro felicius a terra sese subvehat, et aquilas volatu transcendat, quin ipsos
quoque supremos orbes exsuperet. Ergo aliquis terram procul aspicit, et cam etiam, quam luna
non videt, observat. Licet vero et cum sideribus colloqui, et cum occultis in mundo diis versari.
Atque hoc quod dictu difficile est tunc nullo negotio peragitur. Manifeste sese exhibent dii, nec ulla
tamen rei hujus invidia est. Paulo post enim ad terram non venit, sed in ea jam est. Nam nihil
adeo somuiorum proprium est, atque intermedium omne supprimere, et sine tempore quodvis efficere,
Exinde cum ovibus colloquitur, et balatum esse sermonem existimat, et loquentes intelligit. Utque
adeo nova et ampla est argumentorum copia, si quis in eam committere orationes suas audeat.
ιγ'. Ἐγὼ γὰρ οἶμαι καὶ τοὺς μύθους ἐξουσίαν
παρὰ τῶν ἐνυπνίων λαβεῖν, οἷς καὶ ταὼς, καὶ ἀλώτης, καὶ θάλαττα φθέγγονται. Ὀλίγα ταῦτα πρὸς
τὴν αὐτονομίαν τῶν ὕπνων. Ἀλλὰ καίπερ ἐλαχίστη
μερὸς τῶν ἐνυπνίων ὄντες οἱ μῦθοι, ὅμως ὑπὸ τῶν
σοφιστών Αγαπήθησαν εἰς παρασκευὴν ἑρμηνείας.
Καίτοι γε οἷς ἀρχὴ τῆς τέχνης ὁ μῦθος, πρέπον
ἦν γένοιτο τέλος, ἐνύπνιον· καὶ πρόσεστι τὸ μὴ
μάτην ἡσκηκέναι τὴν γλῶτταν, ὥσπερ ἐπὶ τῶν μύ
θαν. ἀλλ᾽ εἶναι καὶ γνώμῃ σοφώτερον. Ίτω δή
πα; ὅτῳ σχολὴ καὶ εὐμάρεια ζῆν, εἰς ἀναγραφὴν
τῶν τε ύπαρ καὶ ὄναρ αὐτῷ συμπιπτόντων· δαπακάτω τι τοῦ χρόνου, ἀφ' οὗ κράτιστον μὲν τὸ παραγινόμενον ἀπὸ τῆς διανοίας τοῦ γράμματος, ἀγεῖραι
τὴν μαντικὴν, ἣν ὑμνήκαμεν, ἧς οὐδὲν ἂν γένοιτο
πράγμα πολυωφελέστερον. Οὐ μὴν οὐδὲ ἡ λέξις
ἀπόβλητον, τὸ τῶν πραγμάτων ἐφόλκιον. Φιλοσόφερ
μὲν γὰρ γένοιτο παίγνιον, χαλώντι τοῦ τόνου, καθά
περ οἱ Σκύθαι τὰ τόξα· ρήτορι δὲ αὐτὴν ἐπιτάξωμεν
κολοφώνα τῶν ἐπιδείξεων. Ως οὐκ ἐν καιρῷ μει
δοκοῦσιν ἐμμελετών την δεινότητα Μιλτιάδῃ, καὶ
Κίμωνι, καί τισι καὶ ἀνωνύμοις, καὶ πλουσίῳ καὶ
τάντ τι τὰ ἐκ πολιτείας ἐχθροῖς· ὑπὲρ ὧν ἐγὼ καὶ
13. Ego vero fabulas ipsas suspicor ex insomniis
licentiam accepisse; quibus et pavo, et vulpes,
el marc interdum loquuntur. Sed hæc exigua
sunt, si cum somniorum libertate conferantur.
155 Atqui quantumvis exigua somniorum pars fabulæ sint, sophistæ tamen eas ad eloquendi copiam
et apparatum amplexi sunt. Quanquam iis, quibus
artis initium a fabula deductum est, consentancus
Ônis somnium esse potest; idque insuper accedit,
quod non frustra, ut in fabulis, lingua exerceatur,
sed et animo sapientiores eliciamur. Quæ cum ita
sint, comparet se quisquis otio et vitæ commoditatibus abundat, ad ea describenda, quæ vigilantibus ac dormientibus contingunt; ac partem in eo
temporis aliquam, otiique collocet, unde eximius
quidam ex scripti sententia fructus colligitur, ut
divinandi vis, quam tantopere prædicavimus,
acquiratur; qua re nulla utilior excogitari potest;
sed neque rejicienda dictio est, quoddam velut
rerum consectarium. Ilic enim philosopho ludus
fuerit de contentione nonnibil remittenti; quemadmodum Scythæ arcus suos relaxare solent; at
rbetoribus hunc declamationum ad poripam et
PG 66:1319
132)
ostentationem factarum velut colophonem praeseri- πρεσβύτας ἀνθρώπους εἶδον ἐν θεάτρω ζυγομαχούν.
τας· καίτοι γε ἥστην ἐπὶ φιλοσοφία μάλα σεμνώ,
καὶ εἱλκέτην ἑκάτερος αὐτῶν, ὡς εἰκάσαι, τάλαντα
πώγωνος. Ἀλλ᾽ οὐδὲν αὐτοὺς ἐκώλυσεν ή σεμνότης
λοιδορεῖσθαί τε καὶ ἀγανακτεῖν, καὶ τὸ χεῖρε περι
δινεῖν ἀκόσμως, ἐν τῷ διατίθεσθαι λόγους ἀποτάδην
ὑπὲρ ἀνδρῶν, ὡς ἐγὼ τότε ᾤμην ἐπιτηδείων, ὡς δὲ
ἔφθασαν οἱ μεταδιδάξαντες οὔτε ὄντων, ούτε γεν
μένων ποτέ, μὴ ὅτι ἐπιτηδείων, ἀλλ' οὐδὲ τὴν ἀρχὴν
ἐν τῇ φύσει. Ποῦ γὰρ ἂν εἴη πολιτεία τοιαύτη, γέν
ρας ἀριστεῖ διδοῦσα κτεῖναι πολίτην ἀντιπολιτευόμεν
νον; Καίτοι γε ὅστις ἐνενηκοντούτης ὧν πλάσμα
ἀγωνίζεται, εἰς ποῖον καιρὰν ἀνατίθεται τὴν τῶν
λόγων ἀλήθειαν; Ολως δὲ οὐδὲ ἐπαίειν μοι δοκούς.
τοῦ τῆς μελέτης ονόματος, ότι φησί δι' άλλο στον
δάζεσθαι· οἱ δὲ τὴν παρασκευὴν τέλος ἤγηνται, καὶ
τὴν ὁδὸν ὡς ἐφ' ὅ δεῖ βαδίζειν ἠγάπησαν. Τὴν γὰρ
μελέτην ἀγῶνα πεποίηνται. Ὥσπερ εἴ τις ἐν τα
λαίστρα χειρονομήσας, ἀξιώσει παγκρίτων ἐν
Ολυμπία κηρύττεσθαι. Τοσοῦτος ἄρα νοῦ μὲν είχε
μας, επομβρία δὲ λέξεων τοὺς ἀνθρώπους κατέσχει,
ὡς εἶναί τινας, οι δύνανται λέγειν οὐκ ἔχοντες ὅ τι
δεῖ λέγειν· δέον ἀπολαύειν ἑαυτῶν, ὥσπερ Δικαιός
τε, καὶ ᾿Αρχίλοχος, οἱ δεδαπανήκασι τὴν εὐστομίαν
εἰς τὸν οἰκεῖον βίον ἑκάτερος. Καὶ τοίνυν ἡ διαδοχή
τοῦ χρόνου τηρεῖ τὴν μνήμην, ὧν τε ἔλγησεν, ὧν τε
ἤσθησαν. Οὔτε γὰρ κενεμβατοῦντας τοὺς λόγους
ἐξήνεγκαν, ὥσπερ τὸ νέον τοῦτο τὸ σοφὸν γένος ἐπὶ
συμπεπλασμέναις ταῖς ὑποθέσεσιν. Ούτε ἑτέροις κατ
εχαρίσαντο τὸ σφέτερον ἀγαθόν, ὥσπερ Ὅμηρή
καὶ Στησίχορος, τὸ μὲν Ηρωϊκόν φύλον διὰ τὰ;
ποιήσεις αὐτῶν ἐπικυδέστερον ἔθεσαν (καὶ ἡμεῖς
ὠνάμεθα τοῦ ζήλου τῆς ἀρετῆς), αὐτοὶ δὲ τό γεές
ἑαυτοῖς ἡμελήθησαν, περὶ ὧν οὐδὲν ἔχομεν εἰπεῖν,
ἢ ὅτι ποιηταὶ δεξιοί. Ὅστις οὖν ἐρα τοῦ περὶ ἐν
θρώποις εἰς ἔπειτα λόγου, καὶ σύνοιδεν ἑαυτῷ δια
μένῳ τίκτειν ἐν δέλτοις ἀθάνατα, μετίτω τὴν παρα
νομουμένην ὑφ᾽ ἡμῶν συγγραφὴν θαῤῥῶν. Ἐα την
παρατιθέσθω τῷ χρόνῳ. ᾿Αγαθός ἐστι φύλαξ, όταν
κατὰ Θεόν τι πιστεύηται.
bemus. Qui non satis opportune videntur dicendi
facultatem in Miltiadis aut Cimonis laudibus exercere, aut plerisque aliis nomine carentibus, aut in
divite ac paupere a se invicem in reipublicae administratione dissidentibus, pro quibus senes aliquando in theatro rixantes videre memini. Et erant
illi tamen ex philosophis gravitatis plenissimi, et
uterque, quantum conjici poterat, barbæ pondo
aliquot trahebat. Sed nihil illis tanta gravitas obstitit, quin sibi mutuo conviciarentur, et fremerent, et indecore manus agitarent, cum prolixe
de iis viris serniones instituerent, quos tum quidem necessitudine cum iis aliqua conjunctos arbitrabar; ut autem ab aliis postmodum edoctus
sum, ne in vivis quidem fuerant, nedum erant
necessitudine conjuncti; ae nullo modo in rebus
exstiterant. Ubinam enim gentium exstaret resp.
quæ ei, qui se optime gessisset, præmium illud decerneret, ut civem contrarias in reip. administratione partes sequentem, interficiat? Quanquam qui
nonagesimum annum agens in ficto argumento
contendit, quoduam in tempus disciplinarum veritatem differet? Omnino vero declamationis atque
exercitationis nomen intellexisse mihi non videntur, quod sese alterius gratia tractari profitetur:
at illi præparationem ipsam pro fine habent;
viamique, tanquam illud quo tendere oporteat, amplexantur. Certamen enim justum ex ipsa exercita -
tione faciunt. 156 Quemadmodum si quis certa
lege commotis in palestra manibus, pancratii nomine apu‹ Olympiam a præcone proclamari vellet:
tanta in hominibus cum mentis siccitas, tum verborum inundans copia reperitur, ut nonnulli sint,
qui, etsi nihil habeant quod dicant, possint tamen
dicere: cum fructum ex seipsis capere aliquem
eos oporteret, uti Alcæus et Archilochus fecerunt,
qui uterque facundiam suam in propriæ vitæ descriptionem contulit. Unde et eorum memoria, quæ
illis jucunda aut molesta contigerunt, insequentis
temporis successione propagata est. Neque enim vanɔ et inania consectantes lucubrationes edit
runt; velut recens illa sapientum natio in confictis argumentis facere solet; neque opes sHAS 15
alterius præconium insumpserunt, uti Homerus et Stesichorus, qui beroum quiden genus pema.
tibus suis gloriosius et illustrius reddiderunt, nosque ad studium virtutis inde utilitatem aliquanı
cepimus: ipsi autem, quod ad se pertinet, neglecti jacuerunt; de quibus nihil aliud dicere possumus.
nisi quod elegantes poetæ fuerunt. Quare quisquis famæ apud homines et existimationis in posuerus
proferendæ cupiditate flagrat, consciusque sibi ipsi est, posse immortali memoria dignas
bulis inscribere, audacter novam illam et inusitatam nostram scribendi rationem ingrediatur, seque tene
poris memoriæ commendet. Præclarus is custos est, quotics favente Deo aliquid ejus fidei committitur.
res
PG 66:1321
EPISTOLE. EPIST. I.
MONITUM IN SYNESHI EPISTOLAS.
Ita ferme accidit, ut quo quisque scriptorum illustrior fuit, magisque in omnium usu ac studio pervagatus, eo magis sit varietate lectionum, aut, quod molestius est, mendis atque erroribus refertus.
Hoc in Cicerone, Plinio cæterisque, Græcis pariter ac Latinis, experimur quotidie: quorum libri, quia
manibus terebantur omnium atque identidem a librariis exscribebantur, variantium vocum ac lectionum
mukitudine prætexti sunt. Eadem in Synesio nostro causa fuit, cur ex omnibus ejus monimentis epistolicum hoc opus maculosum imprimis esset ac varium. Cum enim jam olim apud antiquos celeberrimæ
Synesii Epistolæ forent, ut ex Evagrii, Photii, Suidæ aliorumque narratione constat, inde factum est
ut cætera quidem, quæ nostra etiam ætate obscuriora sunt, auctoris illius ad nos sinceriora scripta pervenirent: Epistolæ vero multis librariorum erroribus, atque ejusmodi lectionum ambiguitate et copia
scatorent. Itaque plus a nobis in iis recensendis operæ quam in reliquis adbibitum est, ut ad veterum
codicum fidem, quorum nobis satis magna copia ſuit, eas exigeremus. In quibus haud sane pauca lector animadvertet, quæ insigni aliqua labe deformata germanæ lectioni restituta sunt. Jam quod a‹
Epistolarum ordinem spectat, tametsi tumultuarie omnes nullaque temporum,habita ratione congestæ
sint, nibil tamen innovandum in hac editione decrevimus; ne qui eas in aliis editionibus legissent, vel
boc ordine laudatas ab scriptoribus viderent, in iis reperiendis postmodum laborarent.
ΣΥΝΕΣΙΟΥ
SYNESII EPISTOLÆ.
ENIZTOAH A'.
Nexdropw.
xal
Παίδας ἐγὼ λόγους ἐγεννησάμην, τοὺς μὲν ἀπὸ
της σεμνοτάτης φιλοσοφίας, καὶ τῆς συννάου ταύτῃ
ποιητικῆς· τοὺς δὲ ἀπὸ τῆς πανδήμου ῥητορικής
Αλλ' ἐπιγνοίη τις ἂν ὅτι πατρός εἰσιν ἑνὸς ἅπαντες,
νῦν μὲν εἰς σπουδὴν, νῦν δὲ εἰς ἡδονὴν ἀποκλίναν
τος. Ὁ δὴ παρών οὗτος λόγος ἧςτινος μέν ἐστι
pepting, and rīs úmeyésswę aůreű xavepsi. Ilap'
τῆς ὑποσχέσεως αὐτοῦ κατερεῖ. Παρ'
ἐμοῦ δὲ οὕτως Αγαπήθη διαφερόντως, ώς ήδιστ' ἂν
αὐτὸν εἰσποιῆσαι φιλοσοφίᾳ, καὶ τοῖς γνησίοις ἐγκριxal
και. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν οὗ φασιν ἐπιτρέψειν, οὐδὲ οἱ
νόμοι της πολιτείας. Δεινοὶ γὰρ εἰσιν εὐγενείας
157 EPISTOLA 1.
Nicandre.
Filios ego libros gonui, alios quidem ex augusliori philosophia, atque ejus contubernali poetica;
alios vero ex publice prostituta rhetorica. Vorum
quivis hoc facile discernet, uno omnes ex patre
editos esse, qui nunc ad seria, nunc ad volupta -
tem inclinaret. Hoc vero præsens opus cujus sit
partis, ipse sue argumento declarabit. me vero
sic adamatum est, ut libentissime ipsum in philosophiam asciturus, atque inter legillnos ascripturus fuorim. Sed hoc concessuras se negant vol
reipublica leges. Sunt enim nobilitatis propugna.
[XLII-XLIV) Παῖδας ἐγὼ λόγους. Melius hoc
Græci quam Latini usurpant. Illi enim marépa auclorem ac scriptorem nominant. Clem. Alex. 1
Serum.: Καλὸν δὲ οἶμαι, καὶ παῖδας ἀγαθοὺς τοῖς
Έπειτα καταλείπειν. Οἱ μέν γε παῖδες σωμάτων·
fuxic & Eɣyovos of 16you. Sic Arnobius lib. 11 patres
sententiarum vocal auctores. Rufinus quoque Præfat. in libros Hapì dpxŵr, ut pater verbi potius sit
quam interpres. Dionysius Alexandrinus apud AthaMasium libro De sententiis Dion., Moŋrds y¼p twv
PATROL, GR. LXVI.
ιδίων λόγων Ελλήνων μὲν οἱ σοφοί φασι, καί τοι πα
τέρας αὐτοὺς τῶν ἰδίων λόγων ὄντας.
Ἀπὸ τῆς πανδήμου ρητορικής. Alludit ad
πάνδημον Αφροδίτην, de qua Xenophon in Symposio,
quem consule.
Ὁ δὴ παρών οὗτος λόγος. Scholion veteris
codicis ex Regia bibliotheca adnotat librum hunc
esse Calvitii encomium. Quod qui legerit, merito
banc Synesio dubitationem oblatam fatobitur.
a
!
Continue reading PG 66: Epistolæ →≣ entire volume